E-639/2020

1

Mál þetta, sem dómtekið var 24. mars 2021, höfðaði A, [...], á hendur Vegagerðinni, [...], með stefnu birtri 27. janúar 2020 og framhaldsstefnu birtri 8. september 2020, til viðurkenningar á ólögmæti uppsagnar, svo og til heimtu skaðabóta, vaxta og málskostnaðar.

2

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, í fyrsta lagi, að uppsögn ráðningarsamnings, sem honum var tilkynnt 19. september 2019, verði dæmd ólögmæt. Í öðru lagi, að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 66.958.280 krónur, auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags skv. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í þriðja lagi, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur, auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í fjórða lagi, þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

3

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Málavextir

4

Stefnandi er tölvunarfræðingur að mennt, með próf sem kerfisfræðingur (2000) og BS- próf í tölvunarfræði (2003) frá Háskólanum í Reykjavík. Stefnandi er jafnframt félagsmaður í Stéttarfélagi tölvunarfræðinga. Hann starfaði hjá upplýsingatæknideild stefnda í þrettán ár, þ. e. á árunum 2006 til 2019, síðast sem verkefnastjóri. Við deildina störfuðu, auk forstöðumanns, sjö starfsmenn í rekstrareiningu og fjórir í hugbúnaðareiningu. Stefnandi var einn fjögurra starfsmanna í hugbúnaðareiningu.

5

Í efnahagshruninu 2008 var aðkeypt vinna verktaka að mestu leyti stöðvuð hjá stefnda. Í kjölfarið hóf stefnandi, ásamt samstarfsmönnum, að skrifa hugbúnað fyrir stofnunina. Mun þeirri vinnu hafa lokið á árunum 2014 og 2015. Stefnandi kveðst á þessum árum hafa unnið við alhliða forritun og þá allt frá bakenda til framenda þeirrar þjónustu sem stefndi veitti, auk þess sem stefnandi sinnti viðhaldi eldri kerfa. Síðustu árin vann stefnandi, að eigin sögn, sem svonefndur „scrum master“ við þróun og stýringu svokallaðra sprett forrita, auk annarra starfa.

6

Stefnandi var trúnaðarmaður starfsmanna hjá Stéttarfélagi tölvunar fræðinga frá árinu 2015 og fram til febrúar 2019. Þá sat hann í samninganefndum á vegum stéttarfélagsins þegar gerðir voru kjarasamningar árið 2015 og stofnanasamningur við stefnda.

7

Síðsumars 2018 kom upp ágreiningur á vinnustað stefnanda, þegar stefnandi hafði uppi athugasemdir við yfirmann sinn, deildarstjóra hjá stefnda, um launahækkanir tölvunarfræðinga hjá stefnda og röðun þeirra í launaflokka samkvæmt fyrirhuguðum stofnanasamningi Stéttarfélags tölvunarfræðinga og stefnda. Deildarstjórinn brást, að sögn stefnanda, illa við athugasemdum hans og reiddist stefnanda sérstaklega. V ar stefnandi frá vinnu vegna veikinda í kjölfarið.

8

Þann 1. ágúst 2018 tók nýr forstjóri stefnda við embætti. Fljótlega í kjölfarið hófst stefnumótunarvinna fyrir stofnunina í heild sinni. Í tengslum við það var tekin ákvörðun um að fá ráðgjafasvið KPMG til að gera úttekt á upplýsingatæknimálum stefnda sérstaklega og til að skila tillögum að úrbótum, þar sem um væri að ræða deild sem gegndi lykilhlutverki á tímum rafrænnar stjórnsýslu og stafrænna lausna.

Markmiðið með úttektinni var nánar tiltekið að rýna stjórnskipulag og rekstrarfyrirkomulag deildarinnar og meta hvort tækifæri til umbóta gætu falist í breyttu skipulagi.

9

KPMG skilaði skýrslu um skipulag upplýsingatæknimála hjá stefnda í febrúar 2019. Niðurstöður úttektarinnar voru, í framhaldi af því, kynntar stjórnendum og starfsmönnum deildarinnar, til að leggja grunn að þeirri umbótavinnu sem stefndi taldi nauðsynlegt að ráðast í.

10

Nýr forstöðumaður upplýsingatæknideildar stefnda tók til starfa þann 19. mars 2019. KPMGvar ætlað að styðja nýjan yfirmann deildarinnar við að innleiða tillögur sínar um umbætur. Þá var KPMG ráðgjafi stefnda um stefnumótun fyrir stofnunina í heild og veitti margvíslega ráðgjöf um útfærslu skipulagsbreytinga í því sambandi.

11

Á innri fundi stefnda þann 4. apríl 2019 lagði forstjóri stefnda áherslu á að gripið yrði til aðgerða sem miðuðu að úrbótum í samræmi við skýrslu KPMG. Forstöðumaður kynnti þá tillögur um að stefndi hætti eigin hugbúnaðarþróun. Þ ess í stað yrði keyptur staðlaður hugbúnaður með lágmarks aðlögun af hálfu verktaka. Þetta sagði forstöðumaðurinn að væri í samræmi við stefnur og strauma á því sviði, svo og að slíkt gæfi af sér betri og öruggari lausnir. Forstöðumanninum var í framhaldi af því falið að undirbúa þessar breytingar.

12

Fyrirhugaðar breytingar voru í framhaldinu kynntar á deildarfundi upplýsingatæknideildar þann 16. apríl 2019 undir yfirskriftinni Breyttar áherslur í rekstri. Af kynningu að dæma, sem farið mun hafa verið yfir á fundinum, er ljóst að hinar breyttu áherslur voru margvíslega rog ekki aðeins bundnar við samdrátt íeigin hugbúnaðarþróun stefnda.

13

Samkvæmt kynningunni átti meðal annars að afnema hópaskiptingu í rekstrarhóp og hugbúnaðar hóp, starfsheitið verkefnastjóri skyldi lagt niður, veggir skyldu fjarlægðir og skrifstofur sameinaðar, auk þess sem stefnt skyldi að fækkun og sameiningu kerfa, gömul kerfi skyldu lögð niður og minna yrði um heimasmíði. Skýjaþjónustur yrðu teknar upp þar sem það ætti við, netþjónum og stýrikerfum yrði fækkað og áfram mætti telja.

14

Á innri fundi hjá stefnda þann 20. júní 2019 gerði forstöðumaður upplýsingatækni deildar grein fyrir því að brýn þörf væri á starfsmanni sem gæti borið uppi rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis. Viðkomandi starfsmaður þyrfti að hafa þekkingu á hýsingum, sýndarumhverfi og skýjaþjónustum en núverandi starfsmenn í kerfisrekstri hefðu ekki yfir að búa tækniþekkingu til að bera þau verkefni uppi. Í fundargerð fundarins er loks bókað að samþykkt hafi verið að auglýsa eftir starfsmanni í samræmi við fyrirliggjandi tillögu að auglýsingu.

15

Vinna við undirbúning breytinga á skipulagi og tilhögun verkefna hjá stefnda hélt áfram sumarið 2019 og óskuðu stjórnendur hjá stefnda þá eftir að ráðgjafi tæki saman minnisblað um það hvort áform um skipulagsbreytingar og tilhögun verkefna innan deildarinnar væru í samræmi við tillögur ráðgjafa. Tók KPMG af þessu tilefni saman minnisblað um skipulag upplýsingatækni- og skjalastjórnunar.

16

Í minnisblaðinu komm. a. fram að KMPG hefði bent stjórnendum stefnda á að horfa frá því fyrirkomulagi að reka eigin hugbúnaðarþróun og takmarka umfang sérkerfa eins og kostur [væri]. Mikilvægt skref í því að bregðast við framkomnum ábendingum væri að endurskoða skipulag hugbúnaðarþróunar, með því að leggja niður starfsemi hugbúnaðardeildarinnar í þáverandi mynd og útvista hugbúnaðarþróun að mestu leyti. Slíkt kæmi til með að styðja auknar áherslur á upplýsingaöryggi, mæta kröfum um hraðari þróun og stuðla að auknum gæðum stafrænna lausna. Slíkt myndi enn fremur skapa svigrúm til að einfalda rekstrarumhverfi og auka rekstraröryggi. Loks kom fram að útvistun á þróunarvinnu ætti að auka svigrúm stefnda til að leggja áherslu á kjarnastarfsemi og hagkvæman rekstur, ásamt því að laga umfang þróunarvinnu að álagi og umfangi verkefna á hverjum tíma.

17

Áherslubreytingar stefnda í upplýsingatæknimálum og starfsmannamál sem þeim tengdust voru áfram til umfjöllunar hjá stefnda í ágúst og september 2019. Forstöðumaður upplýsingatæknideildar stefnda tók sömuleiðis saman minnisblað, dags. 1. september 2019, um greiningu á störfum innan upplýsingatæknideildar stefnda, í tilefni af skipulagsbreytingum o. fl. Málin voru ennfremur rædd á innri fundi hjá stefnda þann 2. september 2019.

18

Þann 18. september 2019 hafði mannauðsstjóri samband við stefnanda símleiðis og bað hann að koma til fundar við sig að morgni 19. september. Staðfesti stefnandi að hann myndi mæta á fundinn.

19

Að kvöldi 18. september 2019 sendi stefnandi forstöðumanni upplýsingatæknideildar og mannauðsstjóra stefnda tölvupóst, ásamt læknisvottorði, dags. sama dag, þar sem fram kom að hann væri óvinnufær til 18. október 2019. Þeim pósti svaraði mannauðsstjóri stefnda sama dag.

20

Næsta morgun, þann 19. september 2019, var starfsmönnum upplýsingatæknideildar tilkynnt að störf stefnanda og B, samstarfsmanns stefnanda, hefðu verið lögð niður og að þeir væru báðir hættir störfum hjá deildinni. Starfsmenn voru beðnir að ræða málið ekki þar sem enn ætti eftir að tilkynna stefnanda og samstarfsmanni um ákvörðunina. Þá um morguninn var lokað fyrir allan aðgang stefnanda að tölvukerfum hjá stefnda. Í kjölfarið var birt tilkynning um starfslok á innri vef stofnunarinnar.

21

Stefnandi kveðst hafa frétt að honum hefði verið sagt upp störfum þegar samstarfsmaður hans sendi honum skjáskot af innri vef stefnda í tölvupósti. Stefnandi fékk uppsagnarbréf sent síðar sama dag, bæði sem viðauka með tölvupósti frá mannauðsstjóra stefnda, svo og boðsent á lögheimili stefnanda.

22

Í uppsagnarbréfi stefnda, dags. 19. september 2019, var uppsögn stefnanda rökstudd með vísan til skipulagsbreytinga, nánar tiltekið með vísan til þess að stefndi hefði ákveðið að hætta að sinna verkefnum á sviði hugbúnaðarþróunar. Því hefði verið ákveðiðað leggja niður starf stefnanda. Í bréfinu var vísað til 43. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna nr. 70/1996, en uppsagnarfrestur stefnanda var sagður vera sex mánuðir frá og með 1. október 2019. Vinnuframlag stefnanda var afþakkað á uppsagnartímanum.

23

Í tölvupósti, sem forstöðumaður upplýsingatæknideildar stefnda sendi forstjóra, yfirstjórn, forstöðumönnum og svæðisstjórum þann 24. september 2019, sagði að vissar áherslubreytingar hefðu verið gerðar í hugbúnaðarmálum hjá stofnuninni. Ekki væri þó um neinn meiri háttar viðsnúning að ræða. Reiknað væri með að verkefni sem stefnandi og samstarfsmaður hefðu haft með höndum færu til verktaka en slíka úthýsingu þyrfti að skipuleggja í hverju tilviki fyrir sig.

24

Með tölvupósti mannauðsstjóra stefnda til stefnanda, dags. 27. september 2019, bauðst stefndi til að greiða fyrir viðtöl stefnanda við sálfræðing í kjölfar uppsagnarinnar, en stefnandi mun ekki hafa nýtt sér það boð.

25

Með tölvupósti, dags. 30. september 2019, óskaði stefnandi eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun stefnda um uppsögn hans. Var rökstuðningur veittur með bréfi stefnda til stefnanda, dags. 2. október 2019, þar sem vitnað var til stefnumótunar og undirbúnings skipulagsbreytinga, sem unnið hefði verið að hjá stefnda þar á undan, svo og niðurstaðna KPMG í því samhengi. Vegna ákvörðunar um að hætta að sinna hugbúnaðarþróun innanhúss þá yrði takmörkuð þörf fyrir forritunarþekkingu innan upplýsingatæknideildarinnar, einkum framendaforritun. Við mat á þessum breytingum hefði sérstaklega verið horft til þess hvort unnt væri að komast hjá uppsögnum. Ekki hefði hins vegar verið hjá því komist að segja stefnanda upp vegna breytinga í tengslum við þá ákvörðun að kaupa fremur staðlaðar lausnir sem lagaðar yrðu að rekstrinum en að halda áfram með þróun eigin hugbúnaðar innan stofnunarinnar.

26

Þann 15. október 2019 sendi lögmaður stefnanda stefnda bréf þar sem uppsögn hans var mótmælt sem ólögmætri og gerð sú krafa að hún yrði dregin til baka. Var jafnframt áskilinn réttur til að krefjast skaðabóta.

27

Stefndi svaraði bréfinu þann 1. nóvember 2019. Var mótmælum við uppsögninni svarað en áréttað að ekki kæmi til endurskoðunar ákvörðunarinnar. Um væri að ræða niðurstöðu í kjölfar ítarlegrar skoðunar ogstefnumótuna rvinnu og umrædd ákvörðun hefði verið tekin að vandlega athuguðu máli. Var því alfarið hafnað að um væri að ræða ólögmæta ákvörðun. Stefndi félli st þó á, umfram skyldu, að stefnandi yrði í veikindaleyfi til 18. október 2019. Í samræmi við það yrðu stefnanda reiknuð laun í einn mánuð til viðbótar, á grundvelli meðalhófs og sanngirni, eins og það var orðað í bréfinu. Uppsagnarfrestur rynni því út í apríl 2020.

28

Mótmæli stefnanda við uppsögn voru ítrekuð með bréfi lögmanns hans, dags. 5. desember 2019. Í kjölfar þess bauð stefndi lögmanni stefnanda upp á að fundað yrði um málið, ef það mætti verða til að varpa á það skýrara ljósi, áður en bréfinu yrði svarað. Því boði mun ekki hafa verið svarað og stefnda birt stefna í málinu þann 27. janúar 2020.

29

Stefnandi lagði fram frekari læknisvottorð, til stuðnings veikindum sínum, en hann mun hafa verið óvinnufær vegna veikinda frá 18. september 2019 til 30. september 2020. Stefnandi hefur sömuleiðis lagt frams tarfs hæfnisvottorð, dags. 21. september 2020, til staðfestingar því að hann hafi verið andlega og líkamlega heilbrigður og fullfær til vinnu frá og með 1. október það ár.

II

Helstu málsástæður stefnanda

30

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að uppsögn hans hafi verið ólögmæt. Því beri að dæma honum skaðabætur úr hendi stefnda. Stefnandi telur að stefndi hafi með uppsögninni bæði brotið gegn skyldum sínum samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 og stjórnsýslulögumnr. 37/1993, sbr. meðal annars 10., 12. og 13. gr. þeirra laga.

31

Stefnandi byggi rí fyrsta lagi á þvíað uppsögnin hafi ekki samræmst 44. gr. laga nr. 70/1996. Undirbúningur skipulagsbreytinga hjá stefnda hafi verið kominn skammt á veger honum hafi verið sagt upp störfum og uppsögnin verði ekki réttlætt með vísan til skipulagsbreytinga. Skipulagsbreyting, sem gekk út á að úthýsa hugbúnaðarþróun, hafi auk þess ekki átt að leiða til uppsagnar stefnanda, þar sem hann hafi haft fjölþætta reynslu og þekkingu og verkefni hans hafi ekki einskorðast við hugbúnaðarþróun. Stefnandi telur margt benda til þess að uppsögn hans hafi átt rætur að rekja til atriða er vörðuðu hann persónulega.

32

Stefnandi byggir á því að samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins verði ríkisstarfsmanni ekki sagt upp störfum nema honum hafi fyrst verið veitt áminning. Þá skuli jafnframt gefa starfsmanni færi á að bæta ráð sitt, ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem greinir í 21. gr. laganna. Þá sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar, varði þær hann persónulega. 33

Stefnanda hafi hvorki verið veitt áminning í aðdraganda uppsagnarinnar né gefið ráðrúm til að bæta ráð sitt, heldur hafi honum verið sagt upp störfum án aðdraganda, að honum fjarstöddum. Þar sem stefndi hafi ekki fylgt ákvæðum laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna við uppsögn stefnanda beri að ógilda uppsögnina.

34

Stefnandi byggir mál sitt í öðru lagi á því, að stefndi hafi ekki virt ákvæði stjórnsýslulaga í aðdraganda uppsagnarinnar. Ákvörðun um uppsögn ríkisstarfsmanns sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi laga nr. 37/1993. Ákvörðunin verði þ. a. l. að vera byggð á traustum grunni. Vinnuveitandi sem taki slíka ákvörðun verði að fara í einu og öllu að ákvæðum kjarasamnings, ákvæðum stjórnsýslulaga og öðrum meginreglum stjórnsýsluréttar. Þegar ákvarðanir séu íþyngjandi séu gerða renn ríkari kröfur um lögmæti þeirra.

35

Stefnandi vitnar til þess að ákvörðun um að hætta hugbúnaðarþróun innanhúss hafiekki verið byggð á fullnægjandi rannsókn, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Fyrir vikið hafi ákvörðun um að segja stefnanda upp störfum verið tekin án þess að málið hefði áður verið fyllilega rannsakað. Stefnda hafi borið að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en hann tók ákvörðun um að segja honum upp störfum.

36

Stefnandi byggir á því aðekki hafi verið gætt að andmælarétti stefnanda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga, heldur hafi honum verið tilkynnt um uppsögn með tölvupósti, án undangenginnar áminningar. Stefnandi hafi auk þess ekkert tækifæri fengið til að tala sínu máli áður en honum var sagt upp störfum.

37

Framkoma stefnda brjóti jafnframt gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Stefndi hafi ekki sýnt fram á nauðsyn þess að leggja niður starf stefnanda, hvorki út frá skipulagi né fjárhag stofnunarinnar. Þvert á móti megi færa rök fyrir því að stefnandi hefði komið að hvað bestum notum fyrir stefnda sem verkefnastjóri við þróun og innleiðingu hugbúnaðar frá utanaðkomandi hugbúnaðarhúsum. Vísbendingar séu auk þess um að þau störf sem stefnandi hafi áður sinnt hafi ekki fallið niður.

38

Fjárhæð skaðabótakröfu stefnandanemur, að hans sögn, þeim tekjum sem telja megi að stefnandi hefði þegið út starfsævina samkvæmt ráðningarsamningi við stefnda. Krafan nemi launum frá og með maí 2020 til og með apríl 2025, á 60 mánaða tímabili, auk dráttarvaxta.

39

Stefnandi segir að krafan byggi á útreikningi launa eins og þau hafi verið við starfslok. Auk þess sé gerð krafa um greiðslu árlegrar orlofsuppbótar og desemberuppbótar, samkvæmt kjarasamningi. Upphafsdagur kröfu miði st við 1. maí 2020, þar sem starfslok stefnanda hafi miðast við 30. apríl 2020.

40

Stefnandi kveðst eiga rúmlega fimm ár eftir á vinnumarkaði, þar til hann kemst á almennan starfslokaaldur ríkisstarfsmanna, sbr. meginreglu laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna varðandi aldurshámark, sbr. 43. gr. laganna. Stefnandi hafi starfað lengi hjá stefnda og störf hans hafi auk þess verið mjög sérhæfð. Allt framangreint takmarki mjög möguleika stefnanda á vinnumarkaði. Því sé hæfilegt að krafa um skaðabætur miðist við launatekjur sem stefnandi verði af út starfsaldur sinn. 41

Mánaðarlaun stefnanda við starfslok hafi verið 768.708 krónur, auk 159.661 krónu vegna fastrar yfirvinnu. Til frádráttar fjárkröfu stefnanda komi uppgjör orlofsuppbótar 2020, sem hafi verið greidd þann 1. júní 2020. Samkvæmt kjarasamningum megi gera ráð fyrir að laun hækki um 17.250 krónur þann 1. janúar 2022.

42

Samkvæmt framangreindu sundurliðist krafa um skaðabætur svo, að teknu tilliti til launahækkana sem hafi orðið frá útgáfu stefnu fram til útgáfu framhaldsstefnu: 43

Verði ekki fallist á skaðabótakröfu stefnanda í heild sinni byggir stefnandi á því að í henni feli st varakrafa um lægri bætur. Í því samhengi bendir stefnandi á dómvenju um að skaða bætur skuli nema launum fyrir átján mánuði þegar vinnuveitandi hafiorðið uppvís að ólögmætri uppsögn.

44

Þá bendir stefnandi á að hann hafi verið í veikindaforföllum þegar honum hafi verið sagt upp störfum. Veikindaréttur stefnanda sé 360 dagar samkvæmt ákvæði 12.2.1 í kjarasamningi. Hann hafði þegar notað 90 daga af veikindarétti sínum, fyrr á árinu 2019, en hafi enn átt níu mánaða ónýttan veikindarétt þegar honum hafi verið sagt upp störfum í september 2019. Stefnandi hafi nánar tiltekið átt veikindarétt til 18. júní 2020 en sex mánaða uppsagnarfrestur hafi runnið út í lok apríl 2020.

45

Stefnandi byggir á því að á íslenskum vinnumarkaði sé rótgróin venja um að uppsögn á ráðningarsambandi skerði ekki veikindarétt starfsmanns. Starfsmaður haldi því veikindarétti þrátt fyrir uppsögn þar til hann verði vinnufær á ný, eða veikindaréttur sé tæmdur.

46

Stefnandi gerir jafnframt kröfu um miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur úr hendi stefnda, auk dráttarvaxta af þeirri fjárhæð skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Stefnandi segist Mánaðarlaun frá 1.5.2020 til 1.1.2021 (8*928.369) kr. 7.426.952,-

„þeim degi til 1.1.2022 (12*957.659) „ 11.491.908,-

„þeim degi til 1.10.2024 ( 40* 989.489) „ 39.579.560,-

Samtals kr. 58.498.420,-

Orlof (13,04% af 58.498.420 kr.) kr. 7.628.194,-

Orlofsuppbætur skv. ákvæði 4.2.2 í kjarasamningi, árið 2020 kr. 51.000,-

„ 2021 „ 52.000,-

„ 2022 „ 53.000,-

„ 2023 „ 53.000,-

„ 2024 „ 53.000,-

„ 2025 „ 53.000,-

(Að frádreginni greiðslu orlofsuppbótar 1. júní 2020 kr. - 51.000,- )

Desemberuppbætur skv. ákvæði 1.7 í kjarasamningi, árið 2020 kr. 94.000,-

„ 2021 „ 96.000,-

„ 2022 „ 98.000,-

„ 2023 „ 98.000,-

„ 2024 „ 98.000,-

„ 2025 (4/12 * 98.000) „ 32.666,-

- - - - - - - - - - -

Alls kr. 66.958.280,-hafa mátt þola ófjárhagslegt tjón vegna ákvörðunar um að segja honum upp störfum. Uppsögn hans hafi reynst honum þungbær, auk þess sem tilhögun uppsagnarinnar hafi verið særandi. Fjárhæð miskabótakröfu tak imið af því.

III

Helstu málsástæður stefnda

47

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að uppsögn stefnanda hafi verið í fullu samræmi við ákvæði laga nr. 70/1996 og skráðar og óskráðar stjórnsýslureglur.

48

Stefndi segir að uppsögn stefnanda hafi ekki byggs tá 1. mgr. 44. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmannaríkisins, heldur á 1. málslið 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Annað sé ósannað. Uppsögn stefnanda hafi komiðtil vegna skipulagsbreytinga hjá stefnda, eins og skýrt hafi komið fram í uppsagnarbréfi. Áherslubreytingar hafi orðið hjá stefnda með nýjum stjórnendum og utanaðkomandi ráðgjafar ráðnir til að endurskoða starfsemi stefnda.

49

Stefndi segir að ákvörðun um að hætta eigin hugbúnaðarþróun og kaupa staðlaðar lausnir, sem unnt væri að aðlaga starfseminni með litlum tilkostnaði, hafi verið rökrétt ákvörðun og í fullu samræmi við ráðgjöf KPMG og þróun um allan heim. Sú ákvörðun hafi verið tekin af forstjóra með hagsmuni stefnda að leiðarljósi og ekki tengst persónu stefnanda að neinu leyti, eða byggst á því að hann hefði brotið gegn starfsskyldum sínum, sbr. 21. gr. áðurnefndra laga.

50

Stefndi byggir á því að ekki sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar þegar aðrar ástæður en brot á starfsskyldum eigi við, sbr. 1. mgr. 44. gr. áðurnefndra laga. Aftur á móti eigi starfsmaður alltaf rétt á því að uppsögn sé rökstudd skriflega óski hann þess, sbr. 1. málslið 2. mgr. 44. gr. sömu laga.

51

Stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda hafi byggst ámálefnalegumog lögmætum forsendum, sbr. 1. mgr. 43. gr. laga nr. 70/1996. Mjög hafi verið vandað til við undirbúning þeirrar ákvörðunar sem tekin var um að leggja niður starf stefnanda og hafi framkvæmd uppsagnarinnar verið í fyllsta samræmi við ákvæði nefndra laga.

52

Stefndi hafnar því sömuleiðis að málsmeðferð hans við ákvörðun um uppsögn hafi ekki fylgt ákvæðum stjórnsýslulaga. B endir stefndi á að þegar niðurstaða um að útvista verkefnum á sviði hugbúnaðarþróunar hafi legið fyrir hafi vinna hafist við að meta hvort segja þyrfti upp starfsfólki, hversu mörgum og hvort unnt væri að nýta þá starfsmenn sem sinnt hefðu umræddum verkefnum til að sinna öðrum verkefnum er leggja þyrfti meiri áherslu á. Þegar fyrir hafi leg iðað uppsagnir væru óhjákvæmilegar hafi enn fremur verið skoðað hvaða starfsmönnum yrði sagt upp. Þ að mat hafi farið fram á grundvelli samanburðar á menntun, hæfni og reynslu.

53

Með vísan til alls framangreinds telji stefndi ljóst að mjög hafi verið vandað til undirbúnings ákvörðunar um uppsögn og málið verið rannsakað frá öllum hliðum. Málsmeðferð við ákvarðanatökuna hafi því ekki farið á svig við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, né hafi stefndi brotið gegn 13. gr. s ömu lagaum andmælarétt.

54

Stefndi byggirá þvíað ekki hafi verið þörf á að leita eftir afstöðu stefnanda, eða gefa honum færi á að tjá sig sérstaklega, áður en ákvarðanir voru teknar um að hætta hugbúnaðarþróun innanhúss og segja stefnanda upp störfum, enda hafiekki veriðum að ræða uppsögn vegna brota á starfsskyldum.

55

Stefndi byggir á því að stafi uppsögn af öðrum ástæðum en þeim, sem greindar séuí 21. gr. laga nr. 70/1996, svo sem skipulagsbreytingum, sé ekki skylt að veita starfsmanni færi á að tjá sig um uppsögnina, enda grundvalli st hún þá ekki á atvikum sem varði háttsemi starfsmannsins sjálfs, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 241/2006. Í slíkum tilvikum njóti starfsmaður ekki andmælaréttar, en hins vegar hvíli þær skyldur á stjórnvaldinu að undirbúa slíka ákvörðun á málefnalegan hátt.

56

Stefndi vísar til þess að ákvörðun um skipulag og innri starfsemi stefnda séá ábyrgð stjórnenda stofnunarinnar hverju sinni. Ekki sé óeðlilegt að breytingar leiði til uppsagnar starfsmanns sökum þess að þau verkefni sem hann hafihaft með höndum leggi staf eða færi st yfir á starfssvið annarra starfsmanna, án þess að hann fái ný viðfangsefni í staðinn. Liggi slíkar ástæður til grundvallar uppsögn starfsmanns verði almennt að telja þær málefnalegar.

57

Stefndi byggir á því að við beitingu meðalhófsreglu, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga, beri einkum að líta til þriggja meginþátta. Í fyrsta lagi hvort stjórnvaldsákvörðun sé til þess fall in að ná því markmiði sem að er stefnt, í öðru lagi beri að velja það úrræði sem vægast sé og að gagni geti komið ef val er um fleiri en eina leið til að ná markmiði með ákvörðun, og í þriðja lagi megi ekki ganga lengra en nauðsyn beri tilþegar vali á úrræði sé lokið.

58

Ákvörðun um útvistun verkefna hafi, sem fyrr segir, leitt til fækkunar verkefna og því hafi verið fyrirsjáanlegt að segja þyrfti upp fólki. Að sama skapi hafi legið fyrir að aukin áhersla væri lögð á önnur verkefni, er tengdust nýrri tækni í sýndarumhverfum og skýjalausnum. Því hefði verið þörf á auknum mannskap til að sinna þeim verkefnum. Í samræmi við meðalhófsreglu hafi því verið skoðað hvort unnt væri aðfela stefnanda hin nýju verkefni.

59

Við mat á hæfni stefnanda, menntun og reynslu, hafiþað hins vegar orðið niðurstaða stjórnenda að hann hefði ekki hæfni til að taka að sér slík verkefni og ekki væri unnt að mennta hann til að sinna þeim, einkum þar sem brýn þörf væri á slíkri viðbótarþekkingu þá þegar hjá stofnuninni. Farið hafi verið yfir hæfni, reynslu og menntun starfsmanna upplýsingatæknideildar í heild sinni, að undanskildum starfsmönnum við skjalastjórnun og forstöðumanni, og leitast við að meta hvort einhverjir aðrir starfsmenn ættu fremur að víkja við ákvörðun um uppsögn.

60

Niðurstaðan af framangreindu hafi orðið sú að ekki hafi verið talin vera rök fyrir því að segja frekar upp öðrum starfsmönnum innan deildarinnar. Uppsagnir tveggja starfsmanna, þ. á. m. stefnanda, hafi því verið óhjákvæmilegar. Ekki hafi verið sýnt fram á að unnt hefði verið að ná því markmiði sem að var stefnt með öðru og vægara móti.

61

Stefndi byggir sýknukröfu sína samkvæmt framansögðu á því, að við ákvörðun og málsmeðferð við uppsögn stefnanda hafi í einu og öllu verið fylgt ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og ákvæðum stjórnsýslulaga. Fullyrðingar stefnanda um að uppsögn hans hafi verið ólögmæt eigi ekki við rök að styðjast. Skilyrði skaðabóta séu því ekki uppfyllt. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnd a af skaðabótakröfu stefnanda.

62

Verði ekki fallist á framangreint byggir stefndi á þvíað bótakrafa stefnanda sé allt of há, auk þess sem kröfugerð sé verulega vanreifuð. Þannig séí kröfugerð stefnanda í engu gerð grein fyrir lög- og samningsbundnum greiðslum, sem ekki renni beint til stefnanda.

63

Auk þess sé um lækkun bótakröfu byggt á því að stefnanda beri að leitast við að takmarka tjón sitt. Ósannað séað hann muni ekki geta fundið starf við hæfi. Stefndi telur að við ákvörðun bóta verði að líta til þeirra sjónarmiða er fram koma í 2. mgr. 32. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmannaríkisins.

64

Stefndi mótmælir því jafnframt að skaðabætur skuli miðast við laun til sjötugs, þar sem það sé almennur starfslokaaldur hjá ríkisstarfsmönnum. Ljóst sé að stefnandi geti hafið töku lífeyris fyrir 70 ára aldur og beri að taka tillit til þess við ákvörðun bóta. Engar forsendur séu til að dæma stefnanda laun til sjötugs, enda ósannað með öllu að hann hefði haldið starfi sínu eða starfshæfni í allan þann tíma. Stefndi bendir á að slík framkvæmd fái heldur ekki stuðning í dómaframkvæmd.

65

Loks bendir stefndi á að í skaðabótakröfu stefnanda séorlof ranglega reiknað ofan á laun hans. Allir háskólamenntaðir sérfræðingar hjá stefnda fái greidda fasta 20 yfirvinnutíma á mánuði miðað við 100% starfshlutfall. Ekki sé því um greiðslu orlofs ofan á laun að ræða og því ekki hægt að fallast á bótakröfu stefnanda eins og hún sé sett fram í stefnu hvað þetta varðar.

66

Stefndi hafnar því jafnframt sem röngu, órökstuddu og ósönnuðu sem stefnandi haldi fram til stuðnings varakröfu sinni, að það sé rótgróin venja á íslenskum vinnumarkaði að uppsögn á ráðningarsambandi geti ekki skert veikindarétt starfsmanns. Starfsmaður haldi því veikindarétti, þrátt fyrir uppsögn, þar til hann verði vinnufær á ný eða veikindaréttur hans sé tæmdur.

67

Hvergi í íslenskri löggjöf sé að finna ákvæði þess efnis að óheimilt sé að segja upp starfsmanni í veikindaleyfi. Trúnaðarmenn, þungaðar konur og starfsmenn sem tilkynnt hafi um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs, eða eru í slíku orlofi, njóti þó sérstakrar verndar við uppsagnir, sbr. 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar-og foreldraorlof, sbr. 30. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna.

68

Stefndi byggir á því að honum beri ekki skylda til að greiða starfsmanni í veikindaleyfi forfallalaun frá og með þeim tíma er honum er sagt upp störfum. Stefndi hafi hins vegar ákveðið að líta svo á að rétt væri að standa við það að greiða samstarfsmanni stefnanda veikindarétt á grundvelli réttmætra væntinga, sanngirni og meðalhófs, vegna orðalags í uppsagnarbréfi hans. Hið sama ætti þá að gilda um stefnanda á grundvelli jafnræðissjónarmiða, þar sem hann hafi verið kominn í mánaðar veikindaleyfi er uppsögn fór fram.

69

Þar sem tilkynnt hafi verið um uppsögn þann 19. september 2019 hafi sex mánaða uppsagnarfrestur stefnanda reiknast frá 1. október 2019 til og með 31. mars 2020. Samkvæmt gildandi læknisvottorði við uppsögn hafi verið ákveðið að greiða stefnanda laun, umfram skyldu, vegna veikinda hans í mánuð til viðbótar, eða til og með 30. apríl 2020. Stefnandi eigi hins vegar ekki rétt á frekari greiðslum vegna veikinda sinna. Því beri að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda.

70

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda um miskabætur. Ekki séu fyrir hendi skilyrði til greiðslu miskabóta, enda hafi uppsögn stefnanda ekki falið í sér neitt sem talist geti hafa verið ólögmæt meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu hans. Ekkert við framgöngu stefnda gagnvart stefnanda við uppsögnina verði talið hafa verið meiðandi eða til þess fallið að valda stefnanda miska. Stefndi byggir á því að við uppsögn stefnanda hafi, af hálfu stefnda, verið viðhafðir vandaðir stjórnsýsluhættir. Aðstæður hafi hins vegar verið erfiðar vegna atvika er vörðuðu stefnanda sjálfan, þar sem hann hafi ekki mættá boðaðan fund, ekki hafi náðst í hann í síma og erfitt reynst því að afhenda honum uppsagnarbréf með öðrum hætti en með tölvupósti. Ekki verði felld á stefnda skylda til greiðslu miskabóta vegna þeirra atvika sem vörðuðu stefnanda sjálfan.

IV

Niðurstöður

71

Stefnandi byggir mál sitt, í stuttu máli, á því að uppsögn hans hafi ekki verið í samræmi við lög, að hún hafi tengst persónu hans fremur en skipulagsbreytingum hjá stefnda og að stefndi hafi ekki fylgt þeim reglum sem honum bar að fylgja við uppsögn stefnanda. Uppsögnin hafi þ. a. l. verið ólögmæt og stefnda beri að greiða stefnanda skaðabætur vegna þess.

72

Stefndi aftur á móti byggir mál sitt á því að hann hafi fylgt reglum í einu og öllu við uppsögn stefnda. Uppsögnin hafi verið til komin vegna skipulags- og áherslubreytinga hjá stefnda, í kjölfar endurskipulagningar á starfsemi stofnunarinnar. Staða stefnanda hafi verið lögð niður, ekki hafi verið önnur verkefni sem hann hafi getað sinnt og ekki hafi verið rök til þess að segja öðrum upp í hans stað.

1

73

Stefnandi krefst þess, í fyrsta lagi, að uppsögn ráðningarsamnings hans, sem honum var tilkynnt um þann 19. september 2019, verði dæmd ólögmæt. Samhliða því gerir stefnandi kröfur um skaðabætur honum til handa, bæði vegna fjártjóns og miska.

74

Eitt af skilyrðum þess að skaðabætur verði dæmdar, hvort heldur sem er fyrir fjártjón eða miska, er að uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt. Þegar afstaða er tekin til þess hvort stefnandi eigi rétt á skaðabótum verður samkvæmt því ekki hjá því komist að taka afstöðu til þess hvort uppsögn hanshafi verið ólögmæt eða ekki.

75

Að því virtu verður að telja að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af því að fá sérstaklega úrlausn um kröfu sína um að uppsögn hans verði dæmd ólögmæt, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í málum nr. 650/2016 og 157/ 2002. Kröfu stefnanda um að uppsögn ráðningarsamnings verði dæmd ólögmæt er þar með vísað frá dómi, án kröfu, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

2

76

Stefnandi krefst, í öðru lagi, skaðabóta að fjárhæð 66.958.280 krónur auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags. Byggist sú krafa, sem fyrr segir, á þeirri forsendu að uppsögn hans hafi verið ólögmæt.

77

Stefnandi byggir mál sitt á því að uppsögn hans hafi verið til komin vegna atriða sem varði hann persónulega, en ekki vegna skipulagsbreytinga. Vísar stefnandi í því samhengi til ágreinings, sem upp hafi komið á vinnustaðnum síðsumars árið 2018, um röðun starfsmanna í launaflokka samkvæmt stofnanasamningi Stéttarfélags tölvunarfræðinga við stefnda, en stefnandi hafi verið trúnaðarmaður tölvunarfræðinga á vinnustaðnum. Yfirmaður stefnanda hafi brugðist illa við ábendingum stefnanda, og það hafi fengið mikið á stefnanda og hann farið í veikindaleyfi í kjölfarið.

78

Þessu hafnar stefndi alfarið og segir uppsögn stefnanda ekki hafa tengst umræddum atburðum með nokkrum hætti. Forstjóraskipti hafi orðið hjá stefnda þann 1. ágúst 2018 og í kjölfar þess hafi hafist vinna við að endurskoða upplýsingatæknimál hjá stefnda. Ráðgjafarfyrirtækið KPMGhafi verið fengið til að gera úttekt á þeim málum og eftir atvikum skila skýrslu um mögulegar úrbætur.

79

Ágreiningslaust er í málinu að ráðist var í umrædda úttekt og endurskipulagningu á upplýsingatæknideild stefnda í kjölfar forstjóraskipta hjá stefnda síðsumars árið 2018, að KPMG hafi verið ráðið til þess verks og að fyrirtækið hafi unnið með stefnda að útfærslu endurskipulagningar fram eftir árinu 2019. Í málinu liggja enn fremur frammi gögn varðandi þá vinnu. Engin gögn er hins vegar að finna í gögnum málsins, sem stutt geta það að uppsögn stefnanda hafi tengst ágreiningi vegna röðunar í launaflokka sumarið 2018.

80

D, forstjóri stefnda, E, sem starfaði sem forstöðumaður upplýsingatæknideildar stefnda frá mars 2019 til ágúst 2020, og G, mannauðsstjóri stefnda, staðfestu öll fyrir dómi að uppsögn stefnanda hefði mátt rekja til endurskipulagningar á starfsemi upplýsingatæknideildar stefnda árið 2019 og þeirrar áherslubreytingar að hætta heimasmíði en kaupa í þess stað tilbúnar lausnir frá þriðja aðila. Staða stefnanda hafi í kjölfar þess verið lögð niður.

81

Að framangreindu virtu er ekki hægt að fallast á það með stefnanda að uppsögn hanshafi tengst persónu hans eða nokkru því sem í 21. g r. laga nr. 70/1996 greinir, enda hefur ekkert komið fram í málinu sem styður slíkt. Þvert á móti verður að telja sannað, samkvæmt framansögðu, að uppsögn stefnanda hafi verið tengd þeirri stefnubreytingu sem varð í upplýsingatæknimálum stefnda árið 2019, þ. e. hagræðingu í rekstri, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996.

82

Þegar af þeirri ástæðu kemur ekki til frekari athugunar hvort stefnda hafi borið að veita stefnanda áminningu samkvæmt 1. mgr. 44. gr., sbr. 21. gr., laga nr. 70/1996, eða gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum var sagt upp störfum.

3

83

Mat á því hverra skipulagsbreytinga sé þörf til að koma til leiðar hagræðingu í rekstri er í höndum forstöðumanns. Sætir matið ekki öðrum takmörkunum en þeim að þær aðgerðir sem gripið er til verða að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar, sbr. til að mynda dóma Hæstaréttar í málumnr. 647/2006, 172/2014 og 376/2016. Forstöðumenn stefnda ákváðu að breyta áherslum í upplýsingatæknimálum stefnda árið 2019, með þeim afleiðingum að stefnanda var sagt upp störfum, ásamt samstarfsmanni hans.

84

Lögnr. 70/1996 hafa ekki að geyma reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumann sá starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við slíkar aðstæður. Ákvörðun um það hverjum skuli segja upp ræðst samkvæmt því að meginstefnu af mati forstöðumanns, sbr. áðurnefnda dóma Hæstaréttar auk dóms í máli nr.377/2014. Vali forstöðumanns eru þó settar ákveðnar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar, þ. m. t. réttmætisreglunni, en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum.

85

Í dómaframkvæmd hefur verið talið nægilegt, með tilliti til framangreinds, ef uppsögn starfsmanns er reist á því að ekki sé talin þörf á að nokkur gegni því starfi lengur sem viðkomandi starfsmaður gegndi, svo sem þegar starfsmaður hefur verið ráðinn til ákveðins starfs sem ekki er lengur þörf fyrir, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 647/2006.

86

Hafi starfsmaður hins vegar sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili, en ekki verið sérstaklega til þess ráðinn, dugir ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þarf jafnframt að leggja frekara mat á hæfni viðkomandi starfsmanns í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 647/2006, 172/2014, 377/2014 og 376/2016.

87

Samkvæmt starfslýsingu stefnanda frá árinu 2014, sem fær stoð í vitnaskýrslu C, fyrrum yfirmanns stefnanda hjá stefnda, og aðilaskýrslu stefnanda sjálfs, var það hlutverk hans að stýra ytri aðilum við smíði hugbúnaðarlausna fyrir stefnda, auk þess sem hann vann að hugbúnaðarþróun, þarfagreiningu hugbúnaðarlausna, mati og vali á útfærsluleiðum, svo og mati og vali á ytri eða innri aðila hverju sinni til að vinna tiltekið verk. Loks skyldi stefnandi, í samráði við yfirmann, vinna að endurskoðun og breytingum á stefnu stefnda í þróun upplýsingatæknimála og tæknistefnu, með tilliti til tækniþróunar í hugbúnaðargeiranum.

88

Að framangreindu virtu er ljóst að starfssvið stefnanda hjá stefnda var á starfstíma hans ekki einskorðað við forritun eða heimasmíði tölvukerfa, hvað þá framendaforritun. Þvert á móti liggur fyrir að stefnandi hafi á starfstíma sínum haft margvísleg önnur verkefni með höndum. Stefnandi hefur þar með sýnt fram á að hann hafi hvorki verið ráðinn til að starfa við eitt afmarkað verkefni né að starf hans hafi verið bundið við heimasmíði tölvukerfa eða framendaforritun, sem stefndi ákvað að leggja af árið 2019.

89

Stefnda bar samkvæmt framansögðu að leggja mat á það hvernig stefnandi nýttist í starfsemi stefnda, svo og hæfni stefnanda í samanburði við aðra starfsmenn á upplýsingatæknisviði stefnda, áður en ákveðið var að segja stefnanda upp störfum, sbr. þá dóma sem vitnað var til hér að framan.

90

Stefndi byggir mál sitt á því að það hafi í raun verið metið hvernig stefnandi nýttist í starfsemi stefnda, svo og hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, áður en ákveðið var að segja stefnanda upp störfum þann 19. september 2019. Ekki hafi verið þörf á frekara mati. Í þessu samhengi vitnar stefndi einkum til minnisblaðs E, forstöðumanns upplýsingatækni hjá stefnanda, dags. 1. september 2019.

4

91

Í leiðbeiningum Fjármálaráðuneytisins til stjórnenda um uppsagnir ríkisstarfsmanna vegna rekstrarlegra ástæðna, sem út voru gefnar árið 2011, segir að nauðsynlegt sé að verklag við uppsagnir sé í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti og að fyrir liggi gögn og upplýsingar í skráðu formi um undirbúning og einstakar ákvarðanir. Ákvörðun um uppsögn teljist stjórnsýsluákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga og því þurfi að gæta að ákvæðum laganna, m. a. um rannsóknarskyldu, meðalhóf og rétt til rökstuðnings.

92

Á innri fundi hjá stefnda þann 20. júní 2019, sem bar yfirskriftina Starfsmannamál UT, gerði forstöðumaður upplýsingatæknideildar grein fyrir því, að brýn þörf væri á starfsmanni sem gæti borið uppi rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis. Viðkomandi starfsmaður þyrfti að hafa þekkingu á hýsingum, sýndarumhverfi og skýjaþjónustum.

Forstjóri stefnda spurði á fundinum hvort unnt væri að nýta þá starfsmenn sem þegar störfuðu við hugbúnaðarþróun í deildinni til þessara verkefna, enda ljóst að umfangið á því sviði hefði minnkað mikið. Forstöðumaður upplýsingatæknideildar svaraði því til að hann hefði borið saman þekkingu og reynslu þeirra starfsmanna og fyrirliggjandi þarfir. Ljóst væri að þessir starfsmenn hefðu ekki þá þekkingu sem þörf væri á á þessu sviði og ekki væri tími til að byggja hana upp. Í fundargerð fundarins er loks bókað að samþykkt hafi verið að auglýsa eftir starfsmanni í samræmi við fyrirliggjandi tillögu að auglýsingu.

93

Í áðurnefndu minnisblaði E frá 1. september 2019, sem ber yfirskriftina Greining starfa innan upplýsingatæknideildar vegna skipulagsbreytinga o. fl., er í inngangi vikið að áformuðum skipulagsbreytingum, tengdum hugbúnaðargerð, og sagt að takmörkuð þörf verði fyrir forritunarþekkingu innan deildarinnar, einkum framendaforritun. Í því samhengi hafi verið gerð greining á störfum innan deildarinnar, sérstaklega með tilfæringar á mönnum og verkefnum í huga. Þar væri sérstaklega horft til þess hvort komast mætti hjá uppsögnum, m. a. með því að sleppa því að ráða inn nýjan starfsmann til að sinna hýsingarlausnum, sem þá virðist raunar þegar hafa verið ráðinn.

94

Í minnisblaðinu er sérstaklega vikið að stöðu stefnanda og samstarfsmanns hans: Starfsmenn í hugbúnaðargerð, þeir B og A, hafa umtalsverða reynslu í forritun, aðallega viðmótsforritun o. þ. h. í dot Net í seinni tíð. Þeir hafa ekki komið með beinu hætti að kerfisrekstri undanfarin ár þó forritunarvinna þeirra að einhverju marki tengist slíku. Þeir hafa ekkert komið að rekstri sýndarumhverfis né hýsingum í skýjaþjónustum. Bakgrunnur þeirra og menntun liggur ekkert á sviði sýndarumhverfa og skýjahýsinga. Það er því ljóst að þeir geta ekki tekið þau verkefni að sér.

95

Í framhaldi af þessum texta kemur upptalning á öðrum störfum innan deildarinnar, þar sem fjallað er um menntun og sérfræðiþekkingu annarra starfsmanna, svo og helstu verkefni hvers og eins. Helstu niðurstöður minnisblaðsins eru þær að mörg þeirra verkefna sem þar eru greind eru sögð tímabundin, aðrir starfsmenn eru ekki sagðir geta gengið í störf sérfræðings í landupplýsingum, öryggisstjóra upplýsingatækni eða sinnt net- og kerfisrekstri, svo og að ekki sé þörf á viðbótarvinnuafli á öðrum sviðum.

96

Forstöðumaður upplýsingatæknideildar kynnti nýjar áherslur í hugbúnaðarmálum formlega fyrir forstjóra, framkvæmdastjóra fjármálasviðs og mannauðsstjóra á innri fundi hjá stefnda degi síðar, þann 2. september 2019. Greindi forstöðumaðurinn frá því að við þær breytingar sem í farvatninu væru myndu tvö stöðugildi hugbúnaðarsérfræðinga innan upplýsingatæknideildar leggjast niður.

97

Í fundargerð fundarins segir að hæfnigreining hafi farið fram, sbr. áðurnefnt minnisblað, dags. 1. september 2019, með það fyrir augum að þessir starfsmenn gætu færst yfir í önnur störf innan upplýsingatæknideildar. Við það mat hefði m. a. verið litið til starfs í kerfisrekstri, þar sem nýlega hefði verið gengið frá ráðningu á nýjum starfsmanni á því sviði. Ekki væri talið að umræddir starfsmenn hefðu hæfni til að gegna því starfi.

98

Í fundargerðinni segir jafnframt að ekki séu sjáanleg nein hentug verkefni innan deildarinnar, en mögulega væri laust tímabundið starf við minjaskráningar til tveggja ára. Ákveðið var að forstöðumaðurinn og annar starfsmaður stefnda hefðu samband við hlutaðeigandi starfsmenn með það fyrir augum að kanna hug þeirra til tilfærslu í starfi. Ljóst væri hins vegar að einungis annar starfsmannanna gæti fengið þá stöðu og því fyrirliggjandi að hinn myndi hætta störfum. Er loks bókuð sú ákvörðun, að starfsmennirnir fari í launað leyfi meðan unnið er að lausn.

99

Upplýst var við aðalmeðferð málsins að hvorki stefnanda né samstarfsmanni hans sem sagt var upp störfum sama dag var boðið að taka við því starfi sem að framan er nefnt. Ekki verður heldur séð að umræddir starfsmenn hafi farið í launað leyfi á meðan unnið væri að lausn, að öðru leyti en því að annar þeirra var þá þegar í veikindaleyfi og stefnandi fór í veikindaleyfi hinn 18. september 2019, daginn áður en honum var sagt upp störfum. Ákvarðanir fundarins þann 2. september 2019 virða st þannig aldrei hafa komist til framkvæmda.

100

Að virtum gögnum málsins og vitnisburðum E, fyrrverandi forstöðumanns upplýsingatæknideildar stefnda, og G, mannauðsstjóra stefnda, er ljóst að stefndi lagði ákveðið mat á það hvort og hvernig stefnandi gæti nýst í starfi stefnda, svo og á starfshæfni stefnanda í samanburði við aðra starfsmenn upplýsingatæknisviðs stefnda, áður en stefnanda var sagt upp störfum. Niðurstaðan af því mati var að stefndi gæti ekki sinnt starfi á sviði sýndarumhverfis og hýsinga í skýjaþjónustum, en vaxandi þörf var á slíkri þekkingu hjá stefnda. Öðrum verkefnum væriekki til að dreifa. Uppsögnin var því talin óumflýjanleg.

101

Í áður tilvitnuðum leiðbeiningareglum Fjármálaráðuneytisins frá 2011 segir að þegar uppsögn byggist á samanburði á frammistöðu eða starfshæfni einstakra starfsmanna eða stöðu verkefna þeirra geti málið ekki talist nægjanlega upplýst í merkingu 10. gr. stjórnsýslulaga nema aflað sé upplýsinga um þessi atriði hjá viðkomandi starfsmanni.

102

Á framsegir í leiðbeiningum Fjármálaráðuneytisins að regla 44. gr. laga nr. 70/1996 útiloki ekki að forstöðumaður ákveði umfram lagaskyldu að gefa þeim starfsmanni sem gæti misst starf sitt færi á að tjá sig um málið áður en ákvörðun er tekin. Slíkt geti orðið til þess að upplýsa málið betur og að sá sem ákvörðun beinist að skilji betur ástæður hennar.

103

Fram kom hjá vitninu E fyrir dómi, að minnisblaðið frá 1. september 2019, sem lýsti niðurstöðum þess samanburðar sem stefndi segir að hafi átt sér stað á milli stefnanda og annarra starfsmanna stefnda, hefði byggst á fyrirliggjandi gögnum, þ. m. t. skýrslu KPMG, eldri skýrslum sem stefndi hafði aflað, starfsmanna viðtölum, fundum með starfsmannahópnum í heild og samtölum við verktaka og forstöðumenn annarra deilda.

104

Af þeim gögnum, sem vitnað er til hér að framan og vitnið E kveðst hafa stuðst við er hann samdi minnisblað sitt, dags. 1. september 2019, liggur einungis skýrsla KPMG frammi í máli þessu. Fram kom hjá stefnanda og samstarfsmanni hans hér fyrir dóminum, aðþeir hefðu, hvor um sig, átt um hálftíma samtal við skýrsluhöfunda KPMG- skýrslunnar áður en hún varð til. Öðrum gögnum er ekki til að dreifa í málinu, sem varpað geta ljósi á þann samanburð sem stefndi segir að hafi átt sér stað á milli stefnanda og annarra starfsmanna stefnda, áður en til uppsagnar stefnanda kom.

105

Þegar það er virt(a) að skýrsla KPMGlá fyrir í febrúar 2019, en uppsögn stefnanda átti sér stað í september sama ár, (b) að skýrslan ber með sér að áhersla skýrsluhöfunda hafi verið á þau verkefni sem stefnandi hafði með höndum er umrætt viðtal átti sér stað, en ekki á fyrri verkefni stefnanda eða möguleika hans til að gegna öðrum störfum eða sinna öðrum verkefnum á vegum stefnda, og (c) að skýrslan tekur alls ekki á samanburði á starfshæfni einstakra starfsmanna stefnda, hvorki sjálfstætt néí samanburði við aðra starfsmenn, þá verður ekki talið að skýrsla KPMG geti veitt nokkurn stuðning fyrir þeirri ákvörðun að segja stefnanda upp störfum, fremur en öðrum starfsmönnum stefnda. Hið sama má segja um minnisblað KPMG, dags. í ágúst 2019.

106

Óumdeilt virðist að stefndi hafði ekki samráð við stefnanda sjálfan eða leitaði eftir viðhorfum hans og sjónarmiðum varðandi frammistöðu hans eða mat á hæfni hans til að gegna ákveðnum verkefnum hjá stefnda, eftir atvikum í samanburði við aðra starfsmenn stefnda, áður en stefndi ákvað að segja stefnanda upp störfum.

107

Aðspurt kvaðst vitnið E hafa rætt oftar en einu sinni við stefnanda, án þess þó að kynna honum áform sín. Við samstarfsmann stefnanda kvaðst vitnið ekkert hafa rætt, fyrir utan stutt kaffispjall, þar sem hann hafi verið í veikindaleyfi allan starfstíma vitnisins og þar til stefnanda og samstarfsmanni hans var sagt upp störfum í september 2019.

108

Athygli vekur hversu mikið ber á milli, annars vegar lýsinga r stefnanda sjálfs á eigin störfum hjá stefnda og starfslýsingar hans, og hins vegar staðhæfinga forsvarsmanna stefnda um að stefnandi hafi einkum sinnt forritun og nýsmíði tölvukerfa, sér í lagi framendaforritun, en ákvörðun stefnda um uppsögn stefnanda byggðist að verulegu leyti á þeim forsendum. Þá kemur hvergi fram í gögnum stefnda, svo að séð verði, að stefnandi hafði bæði menntun á sviði kerfisfræði og tölvunarfræði, sem ætla verður að gagn hafi verið af fyrir stefnda.

109

Loks benda gögn málsins ekki til að það hafi verið rökstutt með fullnægjandi hætti, einkum og sér í lagi með tilliti til menntunar stefnanda, hvers vegna hann hafi ekki getað tekið að sér eða nýst stefnda í starfi á sviði sýndarumhverfis og skýjahýsinga, heldur aðeins fullyrt með tiltölulega almennum hætti að bakgrunnur hans og menntun hafi ekki verið á því sviði. Sú vitneskja virðist hins vegar komin frá öðrum en stefnanda sjálfum, sbr. það sem að framan segir.

110

Að framangreindu virtu er það mat dómsins að stjórnendur stefnda hafi ekki haft upplýsingar um allar þær aðstæður eða atvik sem þýðingu gátu haft áður en þeir tóku ákvörðun um að segja stefnanda upp störfum. Á sama hátt er ekki hægt að slá því föstu að niðurstaða stefnda hefði orðið sú sama ef stefndi hefði leitað sjónarmiða stefnanda varðandi starfshæfni hans og samanburð við aðra starfsmenn áður en ákvörðun var tekin um uppsögn hans.

111

Undirbúningur ákvörðunar stefnda um að segja stefnanda upp störfum var samkvæmt því ófullnægjandi og í andstöðu við leiðbeiningar Fjármálaráðuneytisins um uppsagnir ríkisstarfsmanna vegna rekstrarlegra ráðstafana. Verður jafnframt að telja að undirbúningurinn hafi verið í andstöðu við 10. gr. stjórnsýslulaga.

5

112

Stefnandi byggir mál sitt á því að andmælaréttur hans hafi ekki verið virtur, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga og 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Í 1. mgr. 44. gr. laganna segir, að ekki sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi, þ. á m. ef uppsögn stafar af öðrum ástæðum en þeim sem í 21. gr. laganna greinir, svo sem þeirri að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar.

113

Að því virtu og þar sem ekki er hægt að fallast á það með stefnanda að uppsögn hans megi rekja til atriða sem greind eru í 21. gr. laga nr. 70/1996 er ekki heldur hægt að fallast á að stefnda hafi borið að veita stefnanda sérstakan andmælarétt áður en uppsögn hans tók gildi, umfram það sem að framan greinir varðandi rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.

6

114

Stefnandi byggir mál sitt á því að stefndi hafi með ákvörðun sinni um uppsögn hans brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Í því samhengi vísar stefnandi einkum til þess að stefndi hafi ekki sýnt fram á nauðsyn þess að leggja niður starf stefnanda. Vísbendingar séu auk þess um að þau verkefni sem stefnandi hafi haft með höndum hafi ekki verið lögð niður vegna skipulagsbreytinga heldur færst til annarra, samkvæmt nánari ákvörðun hverju sinni.

Vísar stefnandi sérstaklega til tölvupósts forstöðumanns upplýsingatæknisviðs stefnda til forstjóra, yfirstjórnar, forstöðumanna og svæðisstjóra stefnda, dags. 24. september 2019, í þessu sambandi.

115

Í greindum tölvupósti kemur fram að þótt ákvörðun um að leggja aukna áherslu á staðlaðan eða tilbúinn hugbúnað, í stað heimasmíðaðra lausna, feli í sér ákveðna stefnubreytingu, þá sé það „enginn meiriháttar viðsnúningur“. Þar segir jafnframt að skipuleggja verði slíka úthýsingu í hverju tilviki og að það muni skýrast hvert framtíðarfyrirkomulag þessara mála verði í hverju tilfelli fyrir sig.

116

Stefndi hefur fært rök fyrir þeim áherslu- og skipulagsbreytingum sem gripið var til á upplýsingatæknisviði stefnda árið 2019, og áttu sér nokkurn aðdraganda eins og að framan er lýst. Vitnin E, fyrrverandi forstöðumaður upplýsingatæknideildar stefnda, og F, núverandi forstöðukona upplýsingatæknideildar stefnda, staðfestu bæði fyrir dómi að þær áherslubreytingar sem lagt hefði verið upp með hjá stefnda á árinu 2019 hefðu gengið eftir, þ. e. að dregið hefði úr nýsmíði tölvukerfa hjá stefnda en kaup á tilbúnum lausnum aukist.

117

Ekki er þar af leiðandi ástæða til að draga það í efa að umræddar áherslubreytingar hafi raunverulega átt sér stað. Þá verður ekki betur séð en að ákvörðun stefnda um umræddar skipulags- og áherslubreytingar hafi byggst á málefnalegum forsendum. Engu breytir í því samhengi þótt ekki hafi legið ljóst fyrir í september 2019 hvernig þessar skipulagsbreytingar yrðu útfærðar í hverju tilviki fyrir sig.

118

Að framangreindu virtu er ekkihægt að fallast á framangreind rök stefnanda fyrir því að stefndi hafi með ákvörðun sinni um uppsögn hans brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.

7

119

Niðurstaða dómsins er samkvæmt framansögðu sú að undirbúningur ákvörðunar stefnda um að segja stefnanda upp störfum hafi verið ófullnægjandi, þar sem málið hafi ekki verið upplýst með þeim hætti sem áskilið er í leiðbeiningum Fjármálaráðuneytisins um uppsagnir ríkisstarfsmanna vegna rekstrarlegra ráðstafana. Því hafi verið um að ræða brot gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. og 10. gr. stjórnsýslulaga. Ekki var því staðið rétt að uppsögn stefnanda. Er þar af leiðandi falli st á það með stefnanda að uppsögn hans hafi verið ólögmæt og að hann eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda þess vegna.

120

Stefnandi segir að fjárhæð skaðabótakröfu hans nemi þeim tekjum sem telja megi að hann hefði þegið út starfsævina, samkvæmt ráðningarsamningi við stefnda, miðað við þau laun sem hann hafði við starfslok hans hjá stefnda. Stefnandi krefst nánar tiltekið mánaðarlegra launa frá og með maí 2020 til og með apríl 2025, auk árlegrar orlofsuppbótar og desemberuppbótar, samkvæmt kjarasamningi.

121

Stefnandi kveðst eiga rúmlega fimm ár eftir á vinnumarkaði þar til hann kemst á almennan starfslokaaldur ríkisstarfsmanna, sbr. meginreglu laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins varðandi aldurshámark, sbr. 43. gr. laganna. Störf stefnanda hjá stefnda hafi varað um langan tíma og hafi auk þess verið mjög sérhæfð. Allt framangreint takmarki mjög möguleika stefnanda á vinnumarkaði. Því sé hæfilegt að krafa um skaðabætur miðist við launatekjur sem stefnandi verði af út starfsaldur sinn.

122

Stefndi mótmælir þessum sjónarmiðum stefnanda og telur bótafjárhæðina allt of háa, auk þess sem bótakrafa stefnanda sé vanreifuð. Ekki sé gerð grein fyrir lög- og samningsbundnum greiðslum, sem renni beint til stefnanda, stefnandi hafi ekki leitast við að takmarka tjón sitt, ósannað sé að hann geti ekki fundið starf við hæfi og ekki sé eðlilegt að miðað sé við laun til sjötugs, þar sem stefnandi geti hafið töku lífeyris fyrr. Auk þess sé ósannað með öllu að stefnandi hefði haldið starfshæfni sinni eða starfi til þess tíma. Skaðabótakrafa stefnanda fái auk þess ekki stoð í dómaframkvæmd og stefnandi eigi ekki rétt til orlofs ofan á laun.

8

123

Stefnandi byggir á því að innifalin í kröfu hans um skaðabætur sé krafa um lægri bætur, í samræmi við dómvenju. Stefnandi vísar til þess að hann hafi verið í veikindaleyfi er honum hafi verið sagt upp störfum og átt eftir níu mánaða ónýttan veikindarétt, eða allt til 18. júní 2020. Sex mánaða uppsagnarfrestur hans hafi hins vegar runnið út þann 30. apríl 2020. Stefnandi segir það rótgróna venju á vinnumarkaði að vinnuveitandi geti ekki skert veikindarétt starfsmanns, sem haldi veikindarétti þrátt fyrir uppsögn þar til hann verði vinnufær á ný eða veikindaréttur tæmist.

124

Stefndi mótmælir framangreindum málatilbúnaði stefnanda, sem röngum, órökstuddum og ósönnuðum. Hvergi í íslenskri löggjöf sé að finna ákvæði þess efnis að ekki megi segja upp starfsmanni í veikindaleyfi. Stefnandi hafi auk þess verið í vinnu er uppsagnarbréf hans hafi verið ritað, en tilkynnt sig veikan eftir að hann hafi verið boðaður í viðtal við mannauðsstjóra stefnda, þar sem til stóð að segja honum upp störfum. Stefndi hafi eigi að síður og umfram skyldu ákveðið að greiða stefnanda laun út apríl 2020, að teknu tilliti til veikinda stefnanda. Stefndi hafnar því að stefnandi eigi frekari rétt.

125

Óumdeilt er að stefn andi naut sex mánaða uppsagnarfrests, sbr. grein 17.1.1 í kjarasamningi fjármálaráðherra, f. h. ríkissjóðs, við Stéttarfélag tölvunarfræðinga, sem í gildi var á þeim tíma er uppsögn stefnanda tók gildi. Ó umdeilt er einnig að stefnandi fékk greidd laun út apríl 2020, eða í alls sjö mánuði frá upphafsdegi uppsagnar.

126

Þaðer ennfremur ágreiningslaust, að stefnandi skilaði þann 18. september 2019, þ. e. degi áður en honum var sagt upp störfum, læknisvottorði þar sem hann var sagður veikur til 18. október sama ár. Í málinu liggur jafnframt frammi læknisvottorð þar sem fram kemur að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 18. september 2019 um ótilgreindan tíma, svo og læknisvottorð (starfshæfnisvottorð) því til staðfestingar að stefnandi hafi verið heill heilsu, andlega og líkamlega, og fullvinnufær frá 1. október 2020.

127

Samkvæmt framansögðu virðist stefnandi hafa fengið greidd laun í sex mánuði vegna uppsagnarfrest sog að auki eins mánaðar forfallalaun í einn mánuð. Jafnframt virðist ljóst að stefnandi hafi verið í veikindaleyfi frá 18. september 2019 til 30. september 2020.

9

128

Fallist er á það með stefnda að bótakrafa stefnanda sé of há. Samkvæmt dómvenju skulu bætur til handa þeim er sæta ólögmætri uppsögn metnar að álitum. Má af handahófi vitna til dóma Hæstaréttar í málum nr. 275/2003, 172/2014, 128/2010 og 121/2013 og dóms Landsréttar í máli nr. 310/2018 í því samhengi.

129

Samkvæmt grein 12.2.1 í áðurnefndum kjarasamningi fjármálaráðherra, f. h. ríkissjóðs, við Stéttarfélag tölvunarfræðinga, greiðast laun vegna veikinda ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa. Ráðningarsambandi stefnanda og stefnda var slitið með uppsögn stefnanda þann 19. september 2019.

130

Af dómaframkvæmd verður allt að einu ráðið að réttur starfsmanns til forfallalauna verði ekki skertur með uppsögn, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar í málum nr. 128/2010 og 121/2013. Eins og rakið er hér að framan var stefnandi óvinnufær allt til loka september 2020. Stefnandi hafði þegar notað 90 daga af veikindarétti sínum, fyrr á árinu 2019, en átti níu mánaða ónýttan veikindarétt þegar honum varsagt upp störfum.

131

Stefnandi átti samkvæmt framansögðu ónýttan veikindarétt til 18. júní 2020. Verður því að telja aðhann hafi átt rétttil forfallalauna út það tímabil. Réttur viðkomandi til launa í uppsagnarfresti lengist þó ekki þótt veikindatímabil starfsmanns, sem sagt er upp störfum, sé lengra en áunninn uppsagnarfrestur hans, sbr. áðurnefnda dóma Hæstaréttar.

132

Við mat á fjárhæð bóta vegna hinnar ólögmætu uppsagnar verður samkvæmt framansögðu að taka tillit til þess að stefnandi hefði notið launagreiðslna til 18. júní 2020, ef ekki hefði komið til uppsagnar hans. Stefnandi fékk hins vegar greidd laun út apríl 2020. Ógreidd forfallalaun stefnanda nema samkvæmt því mánaðarlaunum maímánaðar og 18 daga launum í júní.

133

Réttur stefnanda til skaðabóta vegna ólögmætrar uppsagnar er ekki bundinn við framangreint tímabil uppsagnarfrests eða veikindaréttar, heldur er hann rýmri, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 128/2010.

134

Við ákvörðun bóta vegna fjártjóns, stefnanda til handa, ber að taka tillit til þess að stefndi var 64 ára þegar honum var sagt upp starfi, en telja verður að á þeim aldrei sé almennt erfitt að koma undir sig fótunum á almennum vinnumarkaði, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 172/2014. Stefnandi kveðst hafa verið atvinnulaus frá uppsögn og þiggja atvinnuleysisbætur.

135

Að því virtu og öðru sem að framan hefur verið rakið, að teknu tilliti til menntunar stefnanda og starfsreynslu, svo og með hliðsjón af mánaðarlaunum stefnanda við starfslok, eru bætur vegna fjártjóns hans metnar að álitum 6.5 00.000 króna.

136

Rétt þykir að bótafjárhæðin beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að endanleg kröfugerð stefnanda lá fyrir, þ. e. frá 8. október 2020, til greiðsludags.

10

137

Stefnandi gerir, í þriðja lagi, kröfu um að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur. Ber stefnandi því viðað hann hafi orðið fyrir ófjárhagslegu tjóni vegna ákvörðunar stefnda um að segja honum upp störfum. Uppsögnin hafi reynst honum þungbær þar sem hann hafi séð fyrir sér að starfa hjá stefnda út starfsævina. Stefndi hafi sömuleiðis tilkynnt samstarfsfólki stefnanda um starfslok hans áður en stefnanda sjálfum hafi verið tilkynnt um uppsögnina. Á sama tíma hafi verið lokað fyrir aðgang stefnanda að öllum kerfum stefnda. Þetta hafi verið særandi fyrir stefnanda.

138

Stefndi andmælir því að skilyrði séu til greiðslu miskabóta, eins og hér hátti til. Uppsögn stefnanda hafi ekki falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda. Framganga stefnda hafi auk þess ekki verið meiðandi eða til þess fallin að valda stefnanda miska. Stefnandi hafi sjálfur gert stefnda erfiðara fyrir með því að mæta ekki á boðaðan fund, þar sem átti að segja honum upp störfum, og ekki verði felld á stefnda skylda til greiðslu miskabóta vegna atvika sem hafi varðað stefnanda sjálfan.

139

Í athugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga, er varð að lögum nr. 50/1993, sagði að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga fælist að um saknæma hegðun væri að ræða. Gáleysi myndi þó þurfa að vera verulegt til þess að tjónsatvik yrði talið ólögmæt meingerð. Af dómafordæmum Hæstaréttar má ráða að lægsta stig gáleysis uppfylli ekki kröfu þessa ákvæðis um ólögmæta meingerð, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 678/2014.

140

Ákvörðun stefnda um uppsögn stefnanda tengdist hvorki starfshæfni hans né persónu. Þótt málsmeðferð stefnda við uppsögn stefnanda hafi ekki verið í fullu samræmi við lög og þótt fallast megi á það með stefnanda að stefndi hefði mátt standa betur að því að tilkynna honum um uppsögnina, þá verður ekki talið að um hafi verið að ræða ólögmæta meingerð af hálfu stefnda gegn æru eða persónu stefnanda, eins og ákvæði b-liða r 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga hefur verið skýrt, sbr. og áðurnefndan dóm Hæstaréttar.

141

Af þeim sökum er ekki hægt að fallast á það með stefnanda að hann eigi rétt á miskabótum úr hendi stefnda vegna uppsagnar hans í september 2019. Verður stefndi því sýknaður af þeirri kröfu.

142

Með vísan til niðurstöðu málsins og þess sem að framan er rakið ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað eftir því sem í dómsorði greinir, sbr. 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun lögmanns síns.

143

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf K-x-x Þ-kk-nf lögmaður.

144

Af hálfu stefnda flutti málið Á-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður.

145

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Kröfu stefnanda, A, um að uppsögn ráðningarsamnings, sem honum var tilkynnt 19. september 2019, verði dæmd ólögmæt, er vísað frá dómi.

Stefndi, Vegagerðin, greiði stefnanda 6.5 00.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. m gr. 6. g r. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 8. október 2020 til greiðsludags.

Stefndi skal vera sýkn af miskabótakröfu stefnanda.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf

--------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur 21.4.2021