E-7404/2010

Mál þetta sem dómtekið var 16. febrúar 2012 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavikur 11. desember 2010 af K, [...], Reykjavik, á hendur M, [...], Reykjavík.

Kröfur aðila

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 24.000.000 króna auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 21.000.000 króna frá 1. júní 2009 til 1. október 2009, en af 24.000.000 króna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess, að umkrafðir dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti skv. ákvæðum í 12. gr. laga nr. 38/2001, fyrst af 21.000.000 króna þann 1. júní 2010 og síðan á 12 mánaða fresti þaðan í frá, ef krafan greiðist ekki, og af 3.000.000 króna 1. október 2010 og síðan á 12 mánaða fresti þaðan í frá, ef krafan greiðist ekki. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Stefndi krefst þess að dómkröfur stefnanda beri ekki dráttarvexti fyrr en frá og með dómsuppkvaðningu, en til vara frá og með þingfestingu málsins 14. desember 2010. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins og á málskostnað falli virðisaukaskattur, en til vara að málskostnaður falli niður.

Atvik máls

Málsaðilar gerðu með sér samkomulag 23. maí 2008 um fjárskipti vegna skilnaðar. Samkvæmt samkomulaginu skyldi stefndi greiða stefnanda 26.000.000 króna þannig:

Þann 1. júlí 2008 kr. 1.000.000

Þann 1. sept. 2008 „ 1.000.000

Þann 1. júní 2009 „ 21.000.000

Þann 1. okt. 2009 „ 3.000.000

Þá var um það samið að stefnandi skyldi hafa gjaldlaus afnot af fasteigninni A í Reykjavík til 1. júlí 2009 en stefndi greiða öll gjöld vegna eignarinnar s.s. fasteignagjöld og „önnur nauðsynleg gjöld“ þ.m.t. gjöld vegna trygginga svo og afborganir allra lána er hvíldu á eigninni en stefnandi greiða orkureikninga vegna fasteignarinnar. Þá var um það samið að stefnandi skyldi, að tilteknu skilyrði uppfylltu, samþykkja veðsetningu eignarinnar fyrir láni vegna greiðslu þann 1. júní 2009 og skyldi samþykkið liggja fyrir a.m.k. mánuði fyrir gjalddagann. Þá var um það samið að stefnandi skyldi rýma eignina 1. júlí 2009 en skiptayfirlýsing um eignayfirfærslu til stefnda yrði gerð, þegar greiðsla 1. október 2009 hefði verið innt af hendi eða fyrr. Rýmdi stefnandi ekki eignina þann dag skyldi hún greiða 150.000 krónur í leigu fyrir fyrsta mánuðinn en síðan 280.000 krónur drægist afhending frekar og skyldi leigan dragast frá afborgun þann 1. október 2009. Stefndi greiddi stefnanda framangreindar greiðslur með gjalddaga 1. júlí og 1. september 2008 en ágreiningur hefur verið með aðilum um frekari greiðslur.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnanda byggir á skriflegum samningi stefnanda og stefnda dagsettum 23. maí 2008, sem aðilar hafi gert vegna samkomulags um fjárskipti vegna skilnaðar. Samkvæmt 1. tölulið samkomulagsins hafi stefndi átt að greiða stefnanda 26.000.000 króna, þar af 1.000.000 króna 1. júlí 2008 og 1.000.000 króna 1. september 2008, sem stefndi hafi greitt. Hann hafi hins vegar ekki innt af hendi greiðslu 1. júní 2009 að fjárhæð 21.000.000 króna né heldur greiðslu 1. október 2009, 3.000.000 króna. Stefndi eigi því ógreiddar 24.000.000 króna af því sem samkomulagið kveði á um. Stefnandi vísi varðandi lagarök til þeirrar meginreglu í íslenskum rétti, að samninga skuli efna. Krafa um málskostnað sé studd við 130., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt á málsþóknun reist á ákvæðum laga nr. 50/1988 með síðari breytingum. Þá vísi stefnandi til þeirra ákvæða vaxtalaga nr. 38/2001 sem tilgreind séu í tengslum við kröfugerð stefnanda.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir á því að hann hafi þegar greitt stefnanda 2.000.000 króna samkvæmt samkomulagi þeirra um fjárskipti. Stefnandi hafi arðnýtt sér fasteignina að A allt frá sambúðarslitum, án þess að greiða stefnda leigu eins og um hafi verið samið, en stefnandi hafi átt að greiða stefnda 150.000 krónur í leigu fyrir júlímánuð 2009 en eftir það 280.000 krónur á mánuði. Stefnandi búi ekki sjálf á eigninni en leigi hana út með verulegri þénustu án þess þó að gera stefnda nokkra grein fyrir þeirri meðferð eignarinnar. Vangreidd leiguskuld stefnanda nemi að höfuðstól 6.030.000 krónum, auk dráttarvaxta, auk áfallandi leigu að fjárhæð 280.000 krónur á mánuði frá 1. maí 2011. Stefnandi hafi í verulegum atriðum vanefnt samning aðila. Þannig hafi stefnandi ekki undirritað og samþykkt lántökur stefnda á eignina. Stefndi telji að snarbreytt efnahagsástand, í kjölfar bankahruns haustið 2008, hafi reynst málsaðilum mjög anddrægt efnalega. Verulegar fjárhagslegar skuldbindingar, verðtryggðar í erlendum gjaldmiðlum og geysileg verðlækkun eigna á markaði hafi leitt til þess að stefnda sé ógerlegt að standa undir samningi aðila og að víkja beri honum til hliðar. Stefndi geri kröfu til þess, með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, með áorðnum breytingum, að samningur málsaðila verði felldur úr gildi en að öðrum kosti breytt og skuldbindingar hans lækkaðar verulega. Dómkröfur stefnda um sýknu séu settar fram með vísan til grunnraka 36. gr. samningalaga. Krafa um lækkun taki mið af því að samningi verði vikið til hliðar og breytt og kröfur lækkaðar. Þá beri ennfremur að lækka dómkröfur stefnanda um 6.030.000 krónur vegna gjaldfallinnar húsaleigu, sem stefndi hafi uppi til skuldajafnaðar, auk áunninna dráttarvaxta, þ.e. af 150.000 krónum frá 1. júlí 2009 til 1. ágúst 2009, en af 430.000 krónum frá þeim degi til 1. september s.á., af 710.000 krónum frá þeim degi til 1. október s.á. o.s.frv., auk mánaðarlegra áfallinna dráttarvaxta frá 1. september 2009, auk þess um 280.000 krónur eftirleiðis fyrir hvern mánuð á meðan stefnandi hafi umráð fasteignarinnar A. Stefndi ætli, að ekki eigi að vera ágreiningur með málsaðilum um dómkröfur hans, enda hafi aðilar í reynd, til þessa, haldið að sér höndum um uppgjör vegna efnahagsástæðna. Kröfur stefnda er geymi mótmæli gegn dráttarvaxtakröfum stefnanda skýrist af sjálfu sér. Stefndi sé ekki með virðisaukaskattsskylda starfsemi og sé honum því nauðsynlegt að fá virðisaukaskatt tildæmdan á málflutningsþóknun samkvæmt ákvæðum virðisaukaskattslaga. Krafa stefnda um málskostnað eigi sér grundvöll í XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um uppgjör á grundvelli samnings þeirra frá 23. maí 2008 um fjárskipti vegna skilnaðar. Þingsókn féll niður af hálfu stefnda í þinghaldi sem haldið var til aðalmeðferðar málsins 16. febrúar 2012. Stefnanda var með vísan til 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gefinn kostur á að skila skriflegri sókn til að svara vörnum stefnda. Stefnandi óskaði ekki eftir að nýtta sér þann rétt.

Eins og áður er rakið byggir stefnandi kröfur sínar í máli þessu á samningi aðila frá 23. maí 2008 um fjárskipti en samkvæmt honum skuldi stefndi henni greiðslur, sem fallið hafi í gjalddaga 1. júní og 1. október 2009, að fjárhæð samtals 24.000.000 króna.

Af hálfu stefnda er í fyrsta lagi á því byggt að víkja beri samningi aðila til hliðar eða breyta honum til lækkunar, hvað framangreindar skuldbindingar stefnda varðar, með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Stefndi telji að snarbreytt efnahagsástand, í kjölfar bankahruns haustið 2008, hafi reynst stefnda mjög anddrægt efnalega. Verulegar fjárhagslegar skuldbindingar, verðtryggðar í erlendum gjaldmiðlum og geysileg verðlækkun eigna á markaði hafi leitt til þess að stefnda sé ógerlegt að standa undir samningi aðila og að víkja beri honum til hliðar af þeirri ástæðu eða breyta honum enda sé hann með hliðsjón af framangreindu, ósanngjarn í garð stefnda.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat skv. 1. mgr. skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvik við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Stefndi hefur ekki fært fram nein haldbær rök fyrir þeirri málsástæðu sinni að víkja beri samningi aðila til hliðar að öllu leyti eða hluta með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, ef undan er skilin almenn tilvísun til bankahruns, verðlækkana á fasteignum og gengislækkunar krónunnar. Þannig liggja ekki fyrir í málinu neinar upplýsingar um stöðu samningsaðila, atvik við samningsgerðina og eða atvik eftir samningsgerðina, annað en þær almennu fullyrðingar er að framan greinir. Er umræddri málsástæðu stefnda, þegar af þessari ástæðu, hafnað.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi í verulegum atriðum vanefnt samning aðila. Þannig hafi „stefnandi ekki undirritað og samþykkt lántökur stefnda á eignina“.

Stefndi hefur engin gögn lagt fram til stuðnings framangreindri málsástæðu og er henni, þegar af þeirri ástæðu, hafnað.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að lækka beri kröfur stefnanda sem nemi ógreiddri húsaleigu stefnanda vegna fasteignarinnar A en stefnandi hafi, samkvæmt samkomulagi aðila frá 23. maí 2008, skuldað stefnda í lok apríl 2011 samtals 6.030.000 krónur í leigu, auk áfallandi dráttarvaxta.

Telja verður að skilyrði til skuldajafnaðar séu fyrir hendi hvað framangreinda gagnkröfu stefnda til skuldajafnaðar varðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991enda eru kröfurnar milli sömu aðila, samkynja, gildar og hæfar til að mætast. Stefnandi hefur ekki mótmælt framangreindri skuldajafnaðarkröfu að fjárhæð 6.030.000 krónur og verður því fallist á hana til skuldajafnaðar.

Ekki verður aukið við gagnkröfu til skuldajafnaðar, án samþykkis stefnanda, eftir að greinargerð stefnda hefur verið lögð fram, nema skilyrði 3. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991séu uppfyllt. Stefndi gerði í greinargerð áskilnað um hækkun gagnkröfu sinnar til skuldajafnaðar vegna leigugreiðslna sem falla myndu í gjalddaga eftir framlagningu greinargerðar en hún var lögð fram 28. apríl 2011. Stefndi fylgdi þeim áskilnaði hins vegar ekki eftir með hækkun kröfunnar áður en þingsókn af hans hálfu féll niður í málinu 16. febrúar 2012 og kemur hækkun hennar, þegar af þeirri ástæði, ekki til álita.

Stefndi krefst „áfallandi“ dráttarvaxta af skuldajafnaðarkröfu sinni skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 150.000 krónum frá 1. júlí 2009 til 1. ágúst 2009, en af 430.000 krónum frá þeim degi til 1. september s.á., af 710.000 krónum frá þeim degi til 1. október s.á. „o.s.frv.“ Hvorki var í samkomulagi aðila frá 23. maí 2008 samið um gjalddaga húsaleigugreiðslna, ef til kæmi, né hefur stefnandi sýnt fram á að stefnandi hafi með réttu verið krafinn um greiðsluna fyrr en með greinargerð í máli þessu. Hins vegar hefur stefnandi ekki mótmælt framangreindri dráttarvaxtakröfu og verður hún því dæmd eins og greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 24.000.000 króna með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir að frádreginni framangreindri gagnkröfu með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ekki er ástæða til að kveða sérstaklega á um það í dómsorði, eins og stefnandi hefur krafist, að dráttarvextir skuli lagðir við höfuðstól á tólf mánaða fresti, þar sem slíkt er lögboðið samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Með hliðsjón af atvikum málsins og niðurstöðu og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 275.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti og hefur þá verið tekið tillit til málskostnaðar vegna flutnings um frávísunarkröfu stefnda en úrskurður í þeim þætti málsins, þar sem frávísunarkröfunni var hafnað, var kveðinn upp 29. júní 2011.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, M, greiði stefnanda, K, 24.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 21.000.000 króna frá 1. júní 2009 til 1. október 2009 en af 24.000.000 króna frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 6.030.000 krónum með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 150.000 krónum frá 1. júlí 2009 til 1. ágúst s.á. en af 430.000 krónum frá þ.d. til 1. september s.á. en af 710.000 frá þ.d. til 1. október s.á. en af 990.000 krónum frá þ.d. til 1. nóvember s.á. en af 1.270.000 krónum frá þ.d. til 1. desember s.á. en af 1.550.000 krónum frá þ.d. til 1. janúar 2010 en af 1.830.000 frá þ.d. til 1. febrúar s.á. en af 2.110.000 frá þ.d. til 1. mars s.á. en af 2.390.000 frá þ.d. til 1. apríl s.á. en af 2.670.000 frá þ.d. til 1. maí s.á. en af 2.950.000 frá þ.d. til 1. júní s.á. en af 3.230.000 frá þ.d. til 1. júlí s.á. en af 3.510.000 frá þ.d. til 1. ágúst s.á. en af 3.790.000 frá þ.d. til 1. september s.á. en af 4.070.000 frá þ.d. til 1. október s.á. en af 4.350.000 frá þ.d. til 1. nóvember s.á. en af 4.630.000 frá þ.d. til 1. desember s.á. en af 4.910.000 frá þ.d. til 1. janúar 2011 en af 5.190.000 frá þ.d. til 1. febrúar s.á. en af 5.470.000 krónum frá þ.d. til 1. mars s.á. en af 5.750.000 frá þ.d. til 1. apríl s.á. en af 6.030.000 krónum frá þ.d. til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 275.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf