E-4875/2021

1. Mál þetta, sem dómtekið var 6. október 2022, er höfðað 18. október 2021 af A, [...], gegn íslenska ríkinu.

2. Dómkröfur stefnanda eru þær að að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.828.018 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 564.563 krónum frá 1. mars 2020 til 1. apríl 2020, af 1.129.126 krónum frá þeim degi til 1. maí 2020, af 1.693.689 krónum frá þeim degi til 1. júní 2020 og af 1.828.018 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar, auk virðisaukaskatts.

3. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar, en til vara að stefnukrafa verið lækkuð verulega og málskostnaður felldur niður.

Helstu málsatvik

4. Stefnandi hóf störf sem [...]hjá [...]3. september 2019 á grundvelli samnings um tímabundna ráðningu sem ljúka skyldi 31. desember 2019. Er tekið fram í samningnum um reynslutíma í mánuðum að þeir séu fimm. Skömmu eftir að stefnandi hóf störf, eða 9. september 2019, sendi rekstrarstjóri stefnanda tölvupóst þar sem henni var tjáð að hún þyrfti eiginlega að vera á Facebook, en það væri vinnutæki sem væri mikið notað varðandi samskipti, upplýsingagjöf o. fl.

5. Aðdragandi ráðningarinnar var með þeim hætti að stefnandi, sem áður hafði starfað hjá [...], falaðist eftir starfi hjá [...] [...] með tölvupósti til rekstrarstjóra [...] 27. febrúar 2019 og tók m. a. fram að hún gæti líklega unnið um haustið þar á eftir og allan veturinn ef þurfa þætti. Í frekari samskiptum þeirra kom fram af hálfu rekstrarstjóra að það vantaði [...] frá byrjun septembermánaðar.

6. Nokkur tölvupóstsamskipti urðu milli stefnanda og rekstrarstjórans 12. ágúst 2019 sem hófust á því að rekstrarstjórinnsendistefnanda tölvupóst til að ræða [...]og tók fram að sig ræki ekki minni til hvað hefði farið þeim á milli um vorið. Svar stefnanda var á þá lund að hún hefði verið í símasambandi við rekstrarstjórann í maí sem hefði sagt að það vantaði [...] til starfa í september og að stefnandi myndi byrja þá. Kvaðst stefnandi geta hafið störf 2. september. Svaraði rekstrarstjórinn því til að fyrsta vakt stefnanda yrði 3. september og lýsti fyrirkomulagi ferða til vinnu. Frekari tölvupóstar fóru milli greindra aðila um það fyrirkomulag og í kjölfar þeirra sendi stefnandi svohljóðandi tölvupóst til rekstrarstjórans: „Flott er, ég myndi gjarnan vilja vera í allan vetur ef samstarfið gengur vel.“ S varaði rekstrarstjórinn um hæl með svohljóðandi tölvupósti: „Algerlega!“

7. Óumdeilt er að stefnandi mætti til vinnu 7. janúar 2020. Degi síðar, 8. janúar 2020, sendi stefnandi rekstrarstjóra [...] tölvupóst og kvaðst ekki enn hafa náð að vinna bug á veikindum sínum og væri hún orðin óvinnufær, samkvæmt læknisráði væri henni ráðlagt að vera frá vinnu og hefði hún læknisvottorð því til staðfestingar. Lýsti stefnandi því að hún þyrfti að öllum líkindum að fara í stærri aðgerð, rannsóknir myndu hefjast og vonandi stærri skref í átt að bat a. Væri það helsta ósk stefnanda að ná fullri heilsu og koma aftur til starfa við [...] á [...]. Þá spurði stefnandi hversu marga veikindadaga hún ætti inni hjá [...], hún hefði sjúkradagpeningavottorð frá lækni sínum og þyrfti staðfestingu launagreiðanda um greidda veikindadaga sl. 12 mánuði. Stefnandi sendi rekstrarstjóranum jafnframt skilaboð á Facebook messenger til að láta vita að hún kæmi ekki til vinnu þann daginn vegna veikinda og að rekstrarstjórinn ætti tölvupóst frá sér. Svaraði rekstrarstjórinn því til að það þyrfti eitthvað að skoða mál stefnanda, samningur hennar væri útrunninn hjá [...]. Rekstrarstjórinn myndi heyra í stefnanda daginn eftir.

8. Gekk það eftir og sendi rekstrarstjórinn svohljóðandi skilaboð á sama miðli til stefnanda 9. janúar 2020: „Sæl Segðu mér eitt varðandi aðgerðina. veistu eitthvað? Hvenær áttu að fara, hvað ertu lengi að jafna þig? Fékkstu einhverjar slíkar upplýsingar.?“ Í svari sínu á samfélagsmiðlinum lýsti stefnandi þvíog ítrekaði að hún hefði læknisvottorð um óvinnufærni frá 8. janúar. Hefði hún haft samband við stéttarfélag vegna þess að rekstrarstjóri hefði sagt að það þyrfti að skoða hennar mál. Hefði komið í ljós að þar sem stefnandi hefði starfað meira en sex mánuði hjá ríkinu hefði hún fullan veikindarétt, auk þess sem hún væri með sjálfkrafa ráðningu í kjölfar tímabundins samnings til 31. desember, enda væri hún á vaktaplani út maí.

Ítrekaði stefnandi vilja sinntil að ná fullri heilsu og snúa aftur til starfa [...].

9. Stefnandi sendi tölvupóst til rekstrarstjórans 10. janúar 2020 með viðhengdu læknisvottorði þar sem fram kemur að stefnandi sé óvinnufær með öllu frá 8. janúar 2020 og sé óvíst hve lengi.

10. Rekstrarstjóri hélt fund með [...] 15. janúar 2020 og kom fram í fundargerð að stefnt væri að lokun [...] frá 17. s. m. vegna síminnkandi sölu, enda væri lítið almennt að gera. Sams konar fundur var haldinn 27. s. m. og samkvæmt fundargerð kom þar fram að staðan væri dimm, lítið að gera almennt, að inn spilaðist „veiran í Kína“ og að búast mætti við frekari samdrætti. Svona rekstrartölur hefðu ekki sést áður.

11. Hinn 27. janúar 2020 sendi rekstrarstjóri [...]tölvupóst til stefnanda og lýsti því að leitað hefði verið til Fjársýslu ríkisins og væru svör hennar á þá leið að stefnandi ætti engan veikindarétt hjá ríkinu þar sem ekki væri til að dreifa gildum ráðningarsamningi. Í því samhengi væri vísað til máls nr. 218/2017 fyrir Hæstarétti og túlkunar á 5. gr. laga nr. 139 /2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna, en þar væri mælt fyrir um að vinnuveitandi hefði svigrúm í sex vikur til að gera nýjan samning áður en ótímabundin ráðning teldist hafa tekið gildi. Stefnanda yrðu þó greidd laun út janúar þar sem hún hefði komið til vinnu í upphafi þess mánaðar. Gekk það og eftir. Daginn eftir svaraði stefnandi með tölvupósti og kvað rekstrarstjórann fara með rangt mál, ítrekaði það sem áður hefði fram komið um réttindi sín og vísaði á stéttarfélagið sitt þar um. Tók hún jafnframt fram að hún hefði farið í aðgerð um morguninn og að hún yrði lögð inn á spítala á næstu dögum vegna stærri aðgerðar og til frekari meðferðar. Spurði hún hver næstu skref yrðu af hálfu [...]. Í tölvupósti 26. febrúar s. á. ítrekaði rekstrarstjórinn að skoðun sín eða vilji skipti ekki máli heldur yrði að fylgja reglum og kröfum Fjársýslunnar. Var jafnframt beðist velvirðingar á seinum svörum, en drög að svari hefðu legið ósend í tölvupósthólfi rekstrarstjórans.

12. Stéttarfélagið Báran, sem stefnandi var félagsmaður í, leitaði til Fjársýslu ríkisins með tölvupósti 27. febrúar 2020 og var farið fram á upplýsingar um uppgjör launa í kjölfar tímabundinnar ráðningar stefnanda og annars [...]sem hefði verið sagt upp í janúar. Var beiðst staðfestingar á að laun yrðu greidd í uppsagnarfresti. Má ráða af tölvupóstsamskiptum Fjársýslunnar við lögmann stefnanda í framhaldinu að þeim mála umleitunum hafi jafnan verið hafnað, síðast 17. apríl 2020, með vísan til þess dóms Hæstaréttar sem áður greinir, sbr. og fyrrgreinda túlkun 5. gr. laga nr. 139 /2003.

13. Útreikningar stéttarfélagsins á launakröfu stefnanda lágu fyrir 17. maí 2021, en um laun og starfskjör stefnanda fór samkvæmt gildandi kjarasamningi fjármála- og efnahagsráðherra f. h. ríkissjóðs við Starfsgreinasamband Íslands f. h. stéttarfélaga innan sambandsins, m. a. Bárunnar. Eru viðeigandi kjarasamningsákvæði meðal gagna málsins.

14. Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi og verður vísað til þess eftir því sem þurfa þykir.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

15. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á hendur stefnda á því að hún eigi rétt til greiðslu launa í veikindaleyfi, enda hafi hún verið í ráðningarsambandi við stefnda þegar hún hafi þurft frá að hverfa vegna veikinda. Krafan byggist á ráðningarsamningi aðila og þeim kjarasamningi sem um starfið gilti, auk meginreglu samningaréttar um skyldu til efnda gerðra samninga.

16. Um kaup stefnanda og kjör sem [...] fari samkvæmt kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og fjármála- og efnahagsráðherra f. h. ríkissjóðs með gildistíma frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023. Krafa stefnanda um laun í veikindaleyfi byggi á 12. kafla kjarasamningsins. Í kafla 12.1 í kjarasamningnum sé fjallað um rétt starfsmanna vegna veikinda og slysaog í kafla 12.2 sé að finna fyrirmæli um hvernig réttur starfsmanna til launa vegna veikinda sé reiknaður út. Krafa stefnanda byggistá ákvæði 12.2.1 en samkvæmt ákvæðinu skuli starfsmaður sem ráðinn er til starfa á mánaðarlaunum samkvæmt grein 1.1.1. í kjarasamningi í a. m. k. tvo mánuði, halda launum samkvæmt grein 12.2.6– 12.2.7 svo lengi sem veikindadagar hans, taldir í almanaksdögum, verða ekki fleiri á hverjum 12 mánuðum en 119 dagar eftir sex mánuði í starfi. Þá byggist krafa stefnanda á ákvæði 12.2.1 sem mæli fyrir um að, auk þjónustualdurs hjá viðkomandi launareiðanda, skuli einnig telja þjónustualdur hjá stofnunum ríkis, sveitarfélögum og sjálfseignarstofnunum sem kostaðar séu að meirihluta til af almannafé.

17. S tefnandi hafi átti inni 119 veikindadaga þegar hún varð óvinnufær 8. janúar 2020, enda sé samanlagður þjónustualdur hennar lengri en sex mánuðir. Stefnandi hafi fengið greidd veikindalaun fyrir janúarmánuð 2020, 24 daga, og sé því ekki gerð krafa um greiðslu veikindalauna fyrir þann mánuð. Dómkrafa stefnanda byggi á meðallaunum hennar á starfstíma hjá stefnda í samræmi við útgefna launaseðla, auk orlofs, 13,04%, að viðbættri orlofsuppbót og desemberuppbót. Launakrafan sé 1.589.309 krónur og orlof 195.380 krónur, en að viðbættum nefndum uppbótum sé stefnukrafan 1.828.018 krónursemsundurliðistsvo:

Laun fyrir febrúar 2020 kr. 499.436

Orlof á laun fyrir febrúar 2020 kr. 65.127

Laun fyrir mars 2020 kr. 499.436

Orlof á laun fyrir mars 2020 kr. 65.127

Laun fyrir apríl 2020 kr. 499.436

Orlof á laun fyrir apríl 2020 kr. 65.127

Laun fyrir maí 2020 kr. 80.554

Orlof á laun fyrir maí 2020 kr. 10.504

Orlofsuppbót fyrir árið 2020 kr. 14.409

Orlofsuppbót fyrir árið 2021 kr. 820

Desemberuppbót fyrir árið 2020 kr. 28.041

Krafa um orlofsfé byggi á grein 4.1.1 og 4.2.1 í kjarasamningi aðila og krafa stefnanda um greiðslu orlofsuppbótar á grein 4.2.2, en krafa um greiðslu desemberuppbótar á grein 1.7.

18. Stefnandi árétti að aðilar hafi ávallt gengið út frá því að stefnandi skyldi vinna a. m. k. út maí 2020, enda sé ekkert fram komið sem gefi annað til kynna. Þetta hefði verið rætt í aðdraganda ráðningar stefnanda og stefnandi verið skráð [...] á vaktaplan stefnda frá janúar til maí 2020. Hafi stefnandi jafnframt unnið vaktir í samræmi við það plan í janúarmánuði 2020, þótt tímabundinn ráðningarsamningur hennar væri fallinn úr gildi. Hafi stefnandi staðið í þeirri trú að einungis ætti eftir að ganga frá formlegum samningi milli aðila.

19. S tefndi geti ekki borið þaðfyrir sig að tímabundinumráðningarsamningum þurfi ekki að segja upp sérstaklega þar sem þeir séu með tilgreindan endi og þurfi því að koma til skýr skilaboð frá vinnuveitanda ef hann óski eftir áframhaldandi vinnuframlagi. Í því sambandi bendi stefnandi á að óumdeilt sé að hún hafi unnið áfram hjá stefnda í samræmi við vakta-fyrirkomulag eftir að ráðningar samningur rann út, án þess að athugasemdir hafi verið gerðar við það af hálfu stefnda fyrr en eftir að stefnandi tilkynnti um veikindi sín. Hafi stefndi þannig gertráð fyrir að njóta starfskrafta stefnanda áfram eftir að tímabundinni ráðningu hennar lauk, sbr. einnig áðurgreint vaktaplan. Með hliðsjón af því sé á því byggt að stefnandi hafi verið ráðin í áframhaldandi starf sem [...] á vegum stefnda. Stefnandi hafi því verið í ráðningarsambandi við stefnda þegar hún hafi þurft frá að hverfa vegna veikinda og eigi fullt tilkall til launa í veikindaorlofi í samræmi við ákvæði kjarasamnings.

20. S tefndahafi veriðí lófa lagið að ganga frá nýjum samningi þegar þeim fyrri lauk, ellegar gera starfsmanni sínum ljóst að frekara vinnuframlags væri ekki óskað. Að mati stefnanda beri stefndi sönnunarbyrði fyrir því að honum sé tækt að víkjast undan samningsskuldbindingum sínum í þessum efnum.

21. Stefnandi byggir málsókn sína á almennum reglum vinnuréttar hvað varðar laun vegna veikinda og um réttar efndir samninga, auk þess að vísa til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, laga nr. 30/1987 um orlof, laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, laganr. 28 /1930 um greiðslu verkkaups, sem og til laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

22. Stefndi hafnar öllum kröfum stefnanda og kveður engri skuld stefnda við stefnanda fyrir að fara. Bent sé á að í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins séað finna ótvíræða heimild í 2. mgr. 41. gr. til að ráða starfsmann til tímabundinna starfa. Í 42. gr. laganna sé mælt fyrir um að gera skuli skriflegan ráðningarsamning milli forstöðumanns stofnunar og starfsmanns þar sem m. a. komi fram hver ráðningarkjörin séu. Í 43. gr. laganna sé fjallað um starfslok og komi þar fram að forstöðumaður stofnunar hafi rétt til að segja starfsmanni upp störfum eftir því sem fyrir sé mælt í ráðningarsamningi. Ráðning starfsmanns sem ráðinn sé tímabundið skv. 2. mgr. 41. gr. falli úr gildi við lok samningstíma án uppsagnar, en stefnandi hafi verið ráðin í tímabundið starf.

23. Í lögum nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna komi fram í 2. gr. að markmið laganna sé að bæta tímabundnar ráðningar með því að tryggja meginregluna um að starfsmönnum með tímabundna ráðningu sé ekki mismunað miðað við þá sem ráðnir séu ótímabundið. Sé lögunum ætlað að koma í veg fyrir misnotkun er byggist á því að hver tímabundinn ráðningarsamningur taki við af öðrum án hlutlægra ástæðna. Í 5. gr. laganna sé fjallað um framlengingu eða endurnýjun tímabundinnar ráðningar og komi fram í 2. mgr. að nýr ráðningarsamningur teljist taka við af öðrum samningi sé hann framlengdur eða nýr tímabundinn ráðningarsamningur komist á milli sömu aðila innan sex vikna frá lokum gildistíma eldri samnings. Í athugasemdum með frumvarpi því sem orðið hafi að nefndum lögum komi m. a. fram að tímabundnir ráðningarsamningar geti á tilteknum sviðum og í tilteknum starfsgreinum hentað bæði vinnuveitendum og launamönnum. Þá komi fram í umfjöllun um 5. gr. að lagt sé til að kveðið verði á um þann tíma sem megi líða þannig að nýr ráðningarsamningur teljist taka við af eldri samningi. Það hafi ekki áður verið gert í íslenskum lögum en að rétt þyki að gera það svo unnt sé að koma í veg fyrir ágreining um hvenær um samfelldan tíma sé að ræða. Þá komi fram að ákvæðið eigi bæði við um framlengingu og endurnýjun ráðningarsamnings milli sömu aðila, sem og þau tilvik þegar litið sé svo á að nýr samningur taki við af öðrum samningi.

24. Í kjarasamningi fjármála- og efnahagsráðherra f. h. ríkissjóðs og Starfsgreinasambands Íslands f. h. 16 stéttarfélaga segi í grein 17.2.1 að ráðning starfsmanns, sem ráðinn sé tímabundið, falli úr gildi við lok samningstíma án uppsagnar. Í 12. kafla kjarasamningsins sé fjallað um rétt starfsmanna vegna veikinda og í grein 12.2.1 komi fram í 3. mgr. að laun greiðist þó ekki lengur en ráðningu sé ætlað að standa, nema þegar um vinnuslys sé að ræða en þá haldi starfsmaður greiðslum þar til hann teljist vinnufær eða hann tæmi rétt sinn til launa hvort sem fyrr næst. Stefnandi hafi verið ráðin í tímabundið starf samkvæmt samningi sem hafi lokið 31. desember 2019. Stefnandi eigi ekki rétt á launum eða greiðslum vegna veikinda eftir að hinn tímabundni ráðningarsamningur rannút, sbr. það sem að framan greini. Sé ekki hægt að fallast á málatilbúnað stefnanda um að ótímabundinn samningur hafi stofnast eftir áramótin 2019/2020, enda hnígi engin rök til þess.

25. T ímabundin ráðning stefnanda hafi byggst á hlutlægum ástæðum, enda sé starfsemi [...]sérstök að því leyti að starfsemin sé árstíðabundin og ráðist af ferðamannastraumi og fjárheimildum. 26. Fáir starfsmenn séu með ótímabundna ráðningarsamninga hjá [...]. Heimild ríkisstofnunar til að gera tímabundna ráðningarsamninga takmarki st við að ráðning skuli aldrei vara lengur en í tvö ár samfellt. Því til viðbótar feli st takmörkun í þeirri skyldu ríkisstofnana að auglýsa laus störf skv. reglum nr. 1000/2019.

27. Stefnandi hafi mætt til vinnu að eigin frumkvæði í byrjun janúar ársins 2020 þrátt fyrir lok ráðningar hennar um áramótin og hafi hún tilkynnt um veikindi sín til [...]8. s. m. Þá hafi ekkert ráðningarsamband verið á milli stefnanda og [...] og ekki komið til þess að henni yrði boðinn nýr tímabundinn ráðningarsamningur. Tímabundin eða ótímabundin ráðning hafi ekki komist á milli aðila þótt stefnandi hafi mætt í byrjun janúar. Stefndi byggi á því að það hafi legið ljóst fyrir frá upphafi ráðningar stefnanda að um tímabundna ráðningu væri að ræða og engu máli skipti í þessu sambandi þótt sett hafi verið fram óformlegt vaktaplan. Hafi það ekki skapað stefnanda rétt til áframhaldandi tímabundins starfs hjá [...], hvað þá til að hljóta ótímabundna ráðningu.

28. Ráðningarsamningur sé gagnkvæmur og krefjist alltaf aðkomu atvinnurekanda og starfsmanns. [...] hafi gert upp við stefnanda í samræmi við þá vinnu sem hún hafi innt af hendi í byrjun janúar, auk þess að greiða henni umfram skyldu út mánuðinn, en í greiðslunni feli stekki viðurkenning á málsástæðum stefnanda.

29. Stefndi mótmæli því með öllu að stefnandi hafi verið í ráðningarsambandi við [...] þegar hún tilkynnti um veikindi sín. Ráðningarsamningur stefnanda og [...] hafi á þessum tíma verið runninn út samkvæmt efni sínu og ekki hafi verið samið um áframhaldandi ráðningu. Þá séljóst að réttur til launa vegna veikinda sé bundinn við að fyrir hendi sé gildur ráðningarsamningur, eins og skýrt sé samkvæmt orðalagi í lokamálsgrein greinar 12.2.1 í kjarasamningi aðila. Ekkert hafikomið fram í málinu sem styðji fullyrðingar stefnanda um að brotið hafi verið á henni við starfslokin hjá [...]. Mótmæli stefndi sönnunarsjónarmi ðum stefnanda og öllum hennar málsástæðum.

30. Stefndi geri til vara kröfu um verulega lækkun stefnukröfu og styðjist hún við sömu málsástæður og sjónarmið og áður komi fram um aðalkröfu. Sé stefnukröfu mótmælt sem of hárri og sé bent á að miðað sé við of langt tímabil. Verði að einhverju leyti falli st á kröfur stefnanda sé þess krafist að þeir dagar sem stefnandi hafi verið veik á starfstíma frá september til desember 2019 komi til frádráttar kröfu hennar. Vegna varakröfu sé gerð krafa um að málskostnaður verði felldur niður.

31. Loks mótmæli stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda og telji ekki forsendur til að dæma vexti, hvorki vexti né dráttarvexti, fyrr en í fyrsta lagi frá dómsuppsögudegi.

Niðurstaða

32. Í máli þessu er uppi ágreiningur um hvort, og þá að hvaða marki, stefnandi eigi rétt til launa vegna veikinda úr hendi stefnda. Staðfest var við aðalmeðferð málsins að ágreiningslaust væri að stefnandi hefði samtals starfað lengur en sex mánuði hjá stofnunum ríkisins, en sá starfsaldur leiðir alla jafna til 119 daga veikindaréttar á hverju 12 mánaða tímabili, sbr. grein 12.2.1 í gildandi kjarasamningi. Einnig að ágreiningslaust væri að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 8. janúar 2020 og lengur en í greinda 119 daga. Er hvort tveggja stutt framlögðum gögnum sem sýna að stefn andi var óvinnufær frá þessum tíma til 15. júní 2020.

Lýtur kjarni ágreinings aðila því að því hvort og þá hvers konar ráðningarsamband hafi verið til staðar milli stefnanda og [...] sem leitt gæti til þess að hún eigi rétt til nefndra launa í veikindum sínu múr hendi stefnda.

33. Eins og skýrlega kemur fram í 2. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins fellur tímabundin ráðning sjálfkrafa úr gildi við lok samningstíma. Tímabundinn ráðningarsamningur við stefnanda gilti til 31. desember 2019. Óumdeilt er að ekki var gerður nýr skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda, en í 1. mgr. 42. gr. laga nr. 70/1996 segir að gerður skuli skriflegur ráðningarsamningur milli forstöðumanns stofnunar og starfsmanns. Þótt um skyldu sé að ræða þýðir það ekki að ráðningarsamband geti ekki komist á með öðrum hætti og öðrum atbeina samningsaðila en undirskrift samnings. Eru enda samningar almennt ekki formbundnir í íslenskum rétti, auk þess sem lagaákvæðið er ekki orðað á þann veg að um gildisskilyrði sé að ræða, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 36/2019. Gegn mótmælum stefnda hvílir hins vegar á stefnanda sönnunarbyrði um að ráðningarsamband hafi verið til staðarí janúar 2020 þegar hún varð óvinnufær vegna veikinda. 34. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi lýsti stefnandi aðdraganda ráðningar sinnar hjá [...]og kvað hún sér hafa skilist að það væri sameiginlegur vilji að hún starfaði fyrir [...]út maímánuð 2020, en þannig hefði hún skilið tölvupóstsamskipti sín og rekstrarstjóra [...]. Þá hefði hún undir lok septembermánaðar 2019 hitt rekstrarstjórann og skrifað undir ráðningarsamning. Við það tilefni hefði hún spurt hvort hún mætti vera hjá [...]út maí eða fyrri helming júní, en færi eftir það til [...] á hálendinu, og hefði rekstrarstjórinn tjáð sér að það væri frábær hugmynd. Hefði stefnandi skilið samskipti þeirra svo að hún myndi sinna [...] í [...] út maímánuð hið minnsta. Frásögn stefnanda fær nokkra stoð í gögnum málsins enr ekstrarstjóri svaraði tölvupósti hennar um að hún hefði áhuga á að vera út maí með jákvæðum hætti. Gegn andmælum stefnda er þó ekki hægt að leggja til grundvallar að með þessum samskiptum, sem voru nokkuð almenns eðlis, einum og sér hafi komist á samningur við stefnanda um störf út maí 2020, en aðfleiru er að huga.

35. Eins og fram kemur í málavaxtalýsingu var stefnanda bent á nauðsyn þess að nota Facebook vegna starfanna hjá [...], enda væri það vinnutæki sem [...] notaði mikið varðandi „ samskipti upplýsingagjöf og fleira“. Fyrir dómi kvað stefnandi fyrirkomulagið hafa verið þannig að vaktaplan væri sett inn á starfsmannahóp á Facebookí formi excel- skjals. Skömmu eftir að stefnandi hefði hafið störf hefði legið fyrir í hópnum skjal þar sem gert var ráð fyrir stefnanda á vöktum út maí. Í málinu liggur fyrir útprentun excel- skjals sem ráða má að sýni vaktir frá áramótum og út maímánuð, skjáskot af Facebook með vaktaplani til einnar viku í janúar og vaktaskrá sem tekur til tímabilsins 16. desember til 15. febrúar þar sem gert er ráð fyrir stefnanda. Verður að gera ráð fyrir því að um árin 2019 og 2020 sé að ræða. Enda er þessum atvikum ekki mótmælt af hálfu stefnda þótt því sé mótmælt að slíkt óformlegt vaktaplan skapi nokkurn rétt.

36. Í samræmi við vaktaplanið mætti stefnandi til vinnu 7. janúar 2020 og þáði [...] vinnuframlag hennar án nokkurra athugasemda. Er ekki hægt að fallast á að stefnandi hafi mætt að ástæðulausu í ljósi fyrirliggjandi vaktaplans og verður að telja að með því aðgera ekki við það athugasemdir hafi stefnandi verið sett til starfa í þágu [...]. Hefði [...] enda um hæl og afdráttarlaust áttað gera stefnanda það ljóst ef ekki ætti að þiggja frekara vinnuframlag hennar. Það var látið undir höfuð leggjast og verður stefndi að bera hallann af því. Efni tímabundins ráðningarsamnings [...] við stefnanda kom þannig áfram til framkvæmda þótt gildistími hans væri liðinn. Má ljóst vera að ráðningarsambandinu var þannig haldið áfram, ekki síst fyrir atbeina stefnda, þótt ekki hafi verið gerður skriflegur samningur þess efnis. Mátti stefnandi að því virtu líta svo á með réttu að samningur við hana væri framlengdur. Verður ekki séð að ákvæði laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna hrófli þeirri niðurstöðu. Er enda í lögunum mælt fyrir um reglur sem miða að því að tryggja félagslegt öryggi launþega þegar hver tímabundinn ráðningarsamningurinn tekur við af öðrum og að fenginni þeirri niðurstöðu dómsins að um framlengingu ráðningarsambands hafi verið að ræða er ljóst að sá tími telst samfelldur í skilningi 2. mgr. 5. gr. laganna, sem stefndi hefur vísað til.

37. Rétt er að taka fram að aðstæður hér, þar sem byggt er á því af hálfu stefnanda að ráðningarsamband hafi verið áfram til staðar eftir að tímabundinn ráðningarsamningur rann út, eins og dómurinn fellst á, eru ólíkar atvikum í dómi Hæstaréttar í máli nr. 391/1998 sem stefndi hefur vísað til, en þar var því ekki haldið fram af viðkomandi starfsmanni að ráðningarsamningur við hann hefði verið endurnýjaður með einhverjum hætti. Atvik hér eru enn fremur ólík þeim sem uppi voru í dómi Hæstaréttar í máli nr. 218/2017 þar sem sannað þótti að á hefði komist munnlegur ráðningarsamningur til ákveðins tíma, auk þess sem margvísleg samskipti höfðu farið á milli starfsmannsins sem hlut átti að máli og vinnuveitanda hans um inntak ráðningarsambands þeirra. Þá er því ekki haldið fram í þessu máli að ótímabundin ráðning hafi komist á, hverju sem kann að hafa verið haldið fram í aðdraganda málshöfðunar.

38. Í grein 12.2.1. í gildandi kjarasamningi, þar sem fjallað er um rétt starfsmanns sem ráðinn er til starfa á mánaðarlaunum í a. m. k. tvo mánuði til launa í veikindum, og í grein 12.2.2., sem fjallar um sams konar rétt starfsmanns sem ráðinn er í tímavinnu eða skemur en tvo mánuði, segir að laun greiðist þó ekki lengur en ráðningu hafi verið ætlað að standa. Í máli þessu hefur því þýðingu hversu lengi ráðningarsambandi aðila var ætlað að vara. Hefur stefnandi haldið því staðfastlega fram að svo hafi átt að vera a. m. k. út maímánuð 2020, en stefndi hefur bent á að auk þess sem enginn skriflegur ráðningarsamningur liggi fyrir geri ýmis atvik og takmarkanir það að verkum að stefnanda hefði ekki verið boðinn slíkur samningur. Skal í fyrsta lagi tekið fram að ekki verður séð að nefnd kjarasamningsákvæði geri samkvæmt efni sínu að skilyrði að skriflegur ráðningarsamningur sé fyrir hendi þótt örðugt kunni að reynast án slíkra gagna að fæ ra fram sönnur fyrir því hversu lengi ráðning átti að standa. Þá verður að líta til þess tímamarks sem veikindi komu upp á, enda verður áunninn réttur starfsmanns til launa í veikindum ekki skertur þótt ráðningarsamband aðila rofni síðar á meðan á veikindum stendur, svo sem m. a. má ráða af dómum Hæstaréttar í málum nr. 128/2010 og nr. 121/2013. Stoðar því ekki fyrir stefnda að vísa til þess að síðar tilkomnir rekstrarörðugleikar, m. a. vegna tilkomu Covid- 19, sýni að ekki hefði verið gerður samningur við stefnanda þess efnis sem hún haldi fram.

39. Verður þannig að líta til þess hversu lengi framlengdu ráðningarsambandi stefnanda við [...]var ætlað að vara þegar hún tilkynnti veikindi sín 8. janúar 2020. Við þá tilkynningu kom vissulega fram hjá rekstrarstjóra [...]að skoða þyrfti málstefnandaþar sem ekki væri lengur til staðar samningur við hana. Kvað rekstrarstjórinn að haft yrði samband við hana degi síðar og gekk það eftir. Í þeim samskiptum var hins vegar í engu vikið að því, áréttað eða ítrekað, að ráðningarsamband væri ekki lengur til staðar eða tiltekið hvort og þá hvaða áhrif það hefði á stöðu stefnanda. Þvert á móti var beint spurningum til stefnanda um veikindi hennar og hversu lengi hún yrði að jafna sig. Með því var fremur gefið til kynna að stefnandi myndi halda áfram störfum þegar hún hefði náð heilsu. Hátt á þriðju viku síðar fékk stefnandi fyrst skilaboð um þá afstöðu af hálfu stefnda að hún ætti engan veikindarétt þar sem engu ráðningarsambandi væri fyrir að fara. Verður að telja að í þessari háttsemi og í því að gera ráð fyrir stefnanda á vöktum út maí 2020, auk áðurgreindra samskipta í aðdraganda ráðningar þar sem væntingar stefnanda komu skýrlega fram, felist ákveðnar vísbendingar um að stefndi hafi, rétt eins og stefnandi, gert ráð fyrir áframhaldandi ráðningarsambandi þeirra á milli og að starfskraftar stefnanda yrðu nýttir áfram. E inu hlutlægu vísbendinguna um hversu lengi ráðningarsambandið átti að vara er að finna í vaktaplani stefnda þar sem gert var ráð fyrir stefnanda á vöktum út maí. Framangreindu hefur ekki verið hnekkt af hálfu stefnda, en telja verður að í ljósi almennra reglna og stöðu aðila í ráðningarsambandinu verði vinnuveitandi stefnanda að bera hallann af óljósu efni ráðningarsambandsins hvað þetta varðar, sbr. hér til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í máli nr. 568/2015 og í máli nr. 853/2017. Sinnti hann enda ekki skyldu sinni til þess að gera skriflegan samning við stefnanda þar sem skýrlega hefði verið hægt að kveða á um tímabil ráðningar, en sú skylda helst óbreytt þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 1 39/2003 ogv æri ekki í samræmi við tilgang þeirra laga ef vinnuveitandi hefði hag af því að láta tómarúm myndast á milli tímabundinna ráðningarsamninga. Þar sem stefnda hefur ekki tekist að sýna fram á að á þeim tíma sem veikindi stefnanda voru tilkynnt hafi ætlunin verið sú að ráðningarsamband við stefnanda myndi standa skemur en út maímánuð 2020 verður lagt til grundvallar að ráðning hafi átt að vara í þann tíma.

40. Að framangreindri niðurstöðu fenginni er ljóst að stefnandi á rétt til þeirra launa í veikindum sínum sem hún hafði áunnið sér, en óumdeilt er að það eru 119 dagar á 12 mánaða tímabili. Til frádráttar þeim dögum koma tveir dagar sem stefnandi var veik í desember 2019 samkvæmt gögnum málsins, eins ogfarið er fram á af hálfu stefnda og staðfest var af lögmanni stefnanda við aðalmeðferð málsins að rétt væri að kæmu til frádráttar. Ekki er uppi tölulegur ágreiningur eða ágreiningur um forsendur útreikninga í málinu og verður stuðst við sömu forsendur við frádráttinn. Í stað þess að veikindarétti stefnanda ljúki eftir fimm daga í maí 2020 telst honum því lokið eftir þrjá daga og lækkar skuld stefnda við stefnanda í samræmi við það, bæði hvað varðar ógreidd laun í veikindum og hlutfall orlofsuppbótar fyrir árið 2021, sem og hlutfall desemberuppbótar fyrir árið 2020. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 1.790.701 krónu og er fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda eins og hún er fram sett, enda þykja ekki standa efni til annars.

41. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem þykir, að teknu tilliti til umfangs málsins hæfilega ákveðinn 900.000 krónur, með virðisaukaskatti.

42. Af hálfu stefnanda flutti málið O-kk-nf Á-kk-nf lögmaður og af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf.

43. N-kvk-nf M-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 1.790.701 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 564.563 krónum frá 1. mars 2020 til 1. apríl 2020, af 1.129.126 krónum frá þeim degi til 1. maí 2020, af 1.693.689 krónum frá þeim degi til 1. júní 2020 og af 1.790.701 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

N-kvk-nf M-kvk-nf