E-30/2015

Mál þetta var höfðað 29. desember 2014 og dómtekið 22. október 2015.

Stefnandi er I-kk-nf Á-kk-nf S-kk-nf, [...].

Stefndi er Þ-kk-nf L-kk-nf, [...].

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða honum eftirstöðvar kaupverðs samkvæmt kaupsamningi, 3.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum frá 31. desember 2013 til greiðsludags, sbr. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Stefnandi gerir til vara þær dómkröfur að stefnda verði gert að greiða honum eftirstöðvar kaupverðs fyrir eignarhlut sinn í Hýsi-Merkúr ehf. í samræmi við eignarhlut sinn, alls 1.800.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum frá 31. desember 2013 til greiðsludags, sbr. III. kafla laga nr. 37/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Jafnframt krefst stefndi málskostnaðar.

I.

Málavextir

Stefnandi átti 20% eignarhlut í félaginu Hýsi-Merkúr ehf. en félagið var að öðru leyti í eigu stefnda og eiginkonu hans. Í tengslum við endurskipulagningu félagsins gerði Rüko GmbH kauptilboð í 60% hlut í félaginu. Forsenda kaupa hins þýska félags var sú að stefndi væri viðsemjandi þess. Því gerðu málsaðilar með sér samkomulag, þann 27. júní 2012, sem hér eftir er nefnt kaupsamningurinn, þar sem stefnandi seldi stefnda sinn hlut í félaginu fyrir 16.600.000 krónur. Segir í kaupsamningum að upphæðin greiðist í einu lagi á sama tíma og stefndi fengi greitt fyrir hlutinn samkvæmt „fyrirliggjandi yfirlýsingu“ milli hluthafa félagsins við Rüko GmbH. Þá segir í kaupsamningnum „samkvæmt viljayfirlýsingu taka núverandi hluthafar á sig allt að kr. 6000.000 (sexmilljónir) ef ekki fæst endurgreiðsla vegna vaxta gengistryggðra lána. I-kk-nf og Þ-kk-nf skipta þessari áhættu á milli sín þannig að hún getur að hámarki orðið kr. 3.000.000 (þrjármilljónir) hjá hvorum um sig. Þessar 3.000.000 verða dregnar frá við greiðslu söluverðmætis og síðar gert upp þegar það liggur fyrir hve mikið, ef eitthvað, núverandi hluthafar þurfa að taka á sig, í síðasta lagi 31.12.2013.“ Undir skjalið rita aðilar máls og vitundarvottur, eiginkona stefnda K-kvk-nf S-kvk-nf. Í samræmi við efni kaupsamningsins fékk stefnandi greiddar 13.300.000 krónur fyrir hlut sinn í Hýsi-Merkúr ehf.

Í viljayfirlýsingunni sem vísað er til í kaupsamningnum og er dagsett 1. júlí 2012 kemur fram að samningsaðilar samþykki að selja Rüko GmbH 60% hlut í félaginu á nánar tilgreindu verði og að afhending hlutarins fari fram 1. júlí 2012. Þá segir í 26. tölulið að stefndi og eiginkona hans hafi á sínum tíma fjármagnað endurgreiðslu á fasteignaláni í erlendri mynt, sem þá hvíldi á félaginu. Skuldin nemi samkvæmt efnahagsreikningi 12.000.000 króna. Leiða megi líkum að því að til endurgreiðslu komi miðað við gengna dóma. Þá segir: „Samkomulag er á milli aðila um að Þ&K og félagið skipti með sér áhættu til helminga á hvorn veg sem fer; annars vegar að endurgreiðsla vegna leiðréttingar á láninu verði engin eða minni en kr. 12.000.000, eins og nú er fært til bókar, eða nemi þegar upp verður staðið, hærri fjárhæð. M.ö.o. tapist allt eða eitthvað, munu Þ&K afskrifa lánið til HM um helminginn af mismuninum af 12 mkr. og endurgreiðslunni frá lánastofnunin [sic]. Þannig myndi félagið, í versta falli, taka á sig 6 milljón króna tap. Reynist endurgreiðsla lánastofnunarinnar hærri en þessar 12.000.000, fær félagið helming þess, sem umfram er, og Þ&L [sic] helming í sinn hlut. Hafi ekki tekist samkomulag við lánastofnunina fyrir árslok 2013 um leiðréttingu og endurgreiðslu á „ofgreiddu“ láni, skuldbinda Þ&K sig til að greiða félaginu sinn helming kröfunnar, þ.e. kr. 6.000.000, en félagið afskrifar eftirstöðvar hennar í bókum sínum.“ Fyrir liggur að kaupsamningur um ofangreinda hluti í Hýsi-Merkúr ehf. var gerður 1. júlí 2012.

Á meðal gagna málsins er bréf bankans til stefnda, dagsett 8. mars 2013, þar sem erindi hans um leiðréttingu á endurútreikningi á lánssamningi var synjað að svo stöddu enda væri beðið niðurstöðu í dómsmálum sem talin væru fordæmisgefandi. Í tölvubréfi frá 8. nóvember 2013 upplýsti stefndi lögmann stefnanda um samskipti hans við Landsbankann og að endurgreiðsla myndi ekki liggja fyrir um áramótin. Kemur þar fram að hann telji þær 6.000.000 króna sem vikið væri að í kaupsamningi aðila frá 27. júní 2012 „glatað fé“.

Endurútreikningur Landsbankans lá fyrir þann 7. apríl 2014 og komu 6.492.327 krónur til endurgreiðslu.

Með bréfi stefnda til stefnanda frá 22. janúar 2014 er vísað til kaupsamnings aðila. Þá segir að þar sem engin endurgreiðsla hafi átt sér stað falli 6.000.000 króna á stefnda samkvæmt bréfi S-kk-ef J-kk-ef, löggilts endurskoðanda. Í samræmi við samning þeirra sé því ljóst að þeir þurfi hvor um sig að bera 3.000.000 króna og komi því ekki til frekari greiðslna til stefnanda frá stefnda vegna sölu á hlut hans í Hýsi-Merkúr ehf. Í tilvitnuðu bréfi endurskoðanda frá 15. janúar 2014 er með vísan í viljayfirlýsinguna upplýst að félagið muni tekjufæra 6.000.000 króna í bókum sínum 31. desember 2013 og krefja stefnda og eiginkonu hans um fjárhæðina.

Með bréfi lögmanns stefnanda frá 13. maí 2014 var stefndi krafinn um greiðslu „eftirstöðva kaupverðs“ að fjárhæð 3.000.000 króna. Var í því sambandi vísað til kaupsamningsins þar sem fyrrgreindri fjárhæð hafi verið „haldið eftir“ af kaupverðinu. Var stefnda jafnframt tilkynnt að hann hefði krafið Landsbankann um 3.000.000 króna af inneigninni. Forsenda greiðslu af hálfu bankans var hins vegar að Hýsir-Merkúr ehf. undirritaði tiltekið staðfestingareyðublað. Til þess kom ekki og var inneignin greidd inn á reikning Hýsis-Merkúrs ehf.

Stefnandi telur sig á grundvelli kaupsamningsins eiga rétt á 3.000.000 króna greiðslu úr hendi stefnda vegna endurgreiðslu Landsbankans. Stefndi hefur hafnað kröfu hans og var mál þetta því höfðað á hendur honum.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu 3.000.000 króna aðallega á kaupsamningi málsaðila frá 27. júní 2012 en samkvæmt honum var kaupverð hluta stefnanda í Hýsi-Merkúr ehf. 16.600.000 krónur. Skilningur stefnanda hafi verið sá að endanlegt uppgjör á milli aðila skyldi fara fram þegar í ljós kæmi að hvaða marki tiltekin lán yrðu endurgreidd. Hafi vonir aðila staðið til þess að niðurstaðan lægi fyrir eigi síðar en 31. desember 2013 en ekkert samkomulag hafi komist á um uppgjör fyrir þann tíma. Það sé hins vegar alveg skýrt af samningnum að aðilar skiptu með sér áhættunni af hugsanlegri endurgreiðslu. Lánin hafi nú verið endurgreitt án þess að til uppgjörs á milli aðila hafi komið. Með vísan í samkomulagið telur stefnandi því að stefnda beri að greiða stefnanda þær 3.000.000 króna sem haldið hafi verið eftir enda sé ákvæði kaupsamningsins um fjárhæð hlutar stefnanda skýrt og feli tilvitnað ákvæði samningsins ekki í sér neina undantekningu frá því.

Stefnandi byggir á því að ekki komi fram í kaupsamningum að hann hafi afsalað sér rétti til þess að krefjast greiðslu eftir 31. desember 2013. Í þessu sambandi geti viljayfirlýsing stefnda við Rüko GmbH eða kaupsamningur ekki takmarkað rétt stefnanda.

Verði ekki fallist á ofangreinda málsástæðu byggir stefnandi á því að ósanngjarnt sé að bera ákvæði samnings aðila, um að uppgjöri skyldi lokið fyrir 31. desember 2013, fyrir sig með þeim hætti sem stefndi hafi gert. Megi því víkja ákvæðum samningsins til hliðar að þessu leyti skv. 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Stefndi hafi sérstaklega samið um uppgjör við Rüko GmbH vegna endurútreiknings lána og krafna stefnda á hendur félaginu. Hafi stefnandi ekki vitað af þessum samningum sem gerðu það að verkum að staða stefnda var allt önnur en hann lét í veðri vaka gagnvart stefnanda.

Stefnandi byggir varakröfu sína um lækkun á því að stefnda beri að greiða stefnanda hlutfall samsvarandi hinum selda eignarhlut hans í Hýsi-Merkúr ehf. af þeim 6.000.000 króna sem aðilar sömdu um að þeir bæru sameiginlega áhættu á að fengjust endurgreiddar frá Landsbankanum enda væri ósanngjarnt með hliðsjón af ákvæði 36. gr. nr. 7/1936 að hlutdeild hans í verðmætaaukningunni sem hafi orðið við endurgreiðsluna félli niður að öllu leyti.

Kröfu um dráttarvexti hvað varðar aðalkröfu og varakröfu byggir stefnandi á því að uppgjör hans við stefnda átti að fara fram eigi síðar en 31. desember 2013. Þann dag hefði krafa stefnanda gagnvart stefnda átt að vera greidd í síðasta lagi. Verði ekki á það fallist krefst stefnandi dráttarvaxta frá þeim degi er Landsbankinn hf. viðurkenndi skyldu sína til endurgreiðslu, þ.e. 7. apríl 2014.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að stefnandi eigi ekki fjárkröfu á hendur stefnda. Túlka beri kaupsamning aðila samkvæmt orðanna hljóðan. Eins og samningurinn sé orðaður leiki enginn vafi á því að liggi endurgreiðsla Landsbankans ekki fyrir þann 31. desember 2013 stofnist ekki greiðsluskylda.

Fyrir liggi afstaða kaupanda Hýsis-Merkúrs ehf. um að greiðsluskyldu hans væri ekki, með vísan til kaupsamnings frá 1. júlí 2012, fyrir að fara. Stefndi leggur áherslu á að hann hafi enga fjármuni fengið frá kaupandanum af þeirri ástæðu að endurútreikningur hafi þurft að liggja fyrir í síðasta lagi „fyrir árslok 2013“ eins og fram komi í kaupsamningi þeirra. Geti stefnandi ekki gert kröfu á hendur stefnda vegna þessa. Greiðsluskilyrðið hafi einfaldlega aldrei komið fram og um það hafi verið samið, bæði á milli stefnda og kaupandans sem og á milli málsaðila.

Þeirri túlkun stefnanda um að um sé að ræða undantekningu frá skýru ákvæði kaupverðs hafnar stefndi alfarið og telur að ákvæði umþrætts málsliðar sé ekki síður veigamikið og ákvæði um kaupverðið.

Þá hafnar stefndi því að víkja beri samningsákvæðinu til hliðar með vísan til 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936. Sé sú málsástæða er stefnandi teflir fram vanreifuð og ósönnuð. Stefnandi hafi með engu móti sýnt fram á að skilyrði ákvæðanna séu uppfyllt. Þá sé rökstuðningur stefnanda fyrir umræddri málsástæðu sé svo óljós og óskýr að hann geri stefnda ómögulegt að taka til varna og beri að hafna henni. Stefnandi hafi til að mynda ekki útskýrt hvað það hafi verið, í samningum stefnda og Rüko GmbH, sem hafi haft áhrif á stöðu hans og gert hana verri. Þá sé engum rökstuðningi fyrir að fara um hvaða atvik það hafi verið sem fullnægi skilyrðum framangreindra ákvæða laga nr. 7/1936. Bendir stefndi á að málsaðilar hafi tekið jafn mikla áhættu á því að endurútreikningur ætti sér stað fyrir tíðrætt tímamark, eins og vísað sé til í samningum.

Þá bendir stefndi á að hvorki sé að finna kröfu um ógildingu í málatilbúnaði stefnanda né rökstuðning fyrir málsástæðu um ógildingu skv. 33. og 36. gr. samningalaga og kröfu stefnanda um greiðslu stefnufjárhæðar. Sé því um að ræða vanreifun af hálfu stefnanda hvað þetta varðar.

Stefndi byggir á því að varakrafa stefnanda sé verulega vanreifuð. Ekki sé vísað til þess hver eignarhlutur stefnanda hafi verið í Hýsi-Merkúr ehf. eða á hvern hátt ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 geti stutt þessa varakröfu. Þá mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda.

IV.

Niðurstaða

Málsaðila greinir á um það hvort ákvæði í kaupsamningi þeirra frá 27. júní 2012, þess efnis að 3.000.0000 króna verði dregnar frá söluverðmæti 20% hlutar stefnanda í Hýsi-Merkúr ehf. sé óendurkræft þar sem endurgreiðsla vegna gengistryggðs láns barst ekki fyrir áramótin 2012. Beinir stefnandi fjárkröfu sinni að stefnda sem var viðsemjandi hans en tilefnið var sala á 60% eignarhlut í félaginu til þýska félagsins Rüko GmbH.

Stefnandi byggir kröfu sína í fyrsta lagi á orðalagi kaupsamningsins en þar komi kaupverð hlutar hans skýrt fram, þ.e 16.660.000 krónur. Við samningsgerðina hafi legið fyrir að von væri á endurgreiðslu gengistryggðs láns frá Landsbankanum og yrðu eftirstöðvar kaupverðsins þá greiddar hvenær svo sem endurgreiðslan bærist. Stefndi mótmælir þessum skilningi og byggir á orðalagi samningsins um að ekki komi til greiðslu eftirstöðva kaupverðsins hafi endurgreiðslan ekki borist fyrir 31. desember 2012. Báðir málsaðilar hafi verið eins settir að þessu leyti.

Í málinu er óumdeilt að stefndi og eiginkona hans fjármögnuðu á sínum tíma endurgreiðslu á fasteignaláni í erlendri mynt sem þá hvíldi á félaginu og nam skuld þess við þau 12.000.000 króna þegar viðskipti milli aðila málsins áttu sér stað.

Málsaðilar gáfu skýrslu fyrir dóminum. Bar þeim saman um að leit að nýjum aðila inn í Hýsi-Merkúr ehf. hefði staðið yfir í einhvern tíma þegar ákveðið var að selja 60% eignarhlut í félaginu til Rüko GmbH. Stefndi hafi haft umboð stefnanda til að annast samninga við félagið og hafi hann upplýst stefnanda um gang mála. Báðir hafi staðið í þeirri trú að von væri á endurgreiðslu frá bankanum og stefndi ítrekað gengið eftir því í viðræðum við bankann.

Stefnandi kvaðst ekki hafa séð þá viljayfirlýsingu er endanlega var lögð til grundvallar við gerð kaupsamnings við þýska félagið. Hann hafi aðeins sé vinnupunkta eða drög frá júní 2012 en af þeim hafi ekki mátt ráða að hinar frádregnu 3.000.000 króna væru óendurkræfar eftir 31. desember 2013 eins og segir í 26. tölulið í viljayfirlýsingunni. Stefndi kvað hins vegar efni yfirlýsingarinnar hafa legið fyrir í öllum meginatriðum er kaupsamningur aðila var undirritaður enda hafi stefnandi tekið þátt í að móta hana. Einnig hafi legið ljóst fyrir að endurgreiðslan þyrfti að berast fyrir 31. desember 2013 og að þeir hafi báðir borið áhættuna af því. Hafi stefnandi ekki óskað eftir því að sjá viljayfirlýsinguna er kaupsamningurinn var undirritaður eða gert athugasemdir.

Í kaupsamningi aðila er vísað til viljayfirlýsingarinnar við Rüko GmbH og tekið fram að aðilar taki á sig 6.000.000 króna fáist endurgreiðsla ekki. Samkvæmt viljayfirlýsingunni skuldbatt Hýsir-Merkúr ehf. sig til að taka á sig 6.000.000 króna tap vegna endurgreiðslunnar ef til kæmi eins og nánar er kveðið á um. Með tilvísun í viljayfirlýsinguna leikur enginn vafi á því að hið umdeilda ákvæði kaupsamningsins tekur efnislega mið af því sem fram kemur í henni um skiptingu áhættu í tengslum við hugsanlega endurgreiðslu frá Landsbankanum. Þá hefði verið þýðingarlaust að hafa tímamörk, þ.e. 31. desember 2013, í kaupssamningi aðila ef ætlunin hefði verið sú að stefnandi fengi hinar frádregnu 3.000.000 króna óháð því hvort endurgreiðsla bærist eða ekki. Viljayfirlýsingin tók hins vegar af skarið í þessum efnum þar sem kveðið er á um að stefndi og eiginkona hans skuldbindi sig til að greiða Hýsi-Merkúr ehf. 6.000.000 króna ef endurgreiðsla bærist ekki fyrir árslok 2013 en félagið myndi afskrifa eftirstöðvarnar, þ.e. 6.000.000 króna í bókum sínum.

Stefnandi hefur ekki sýnt fram á eða gert sennilegt að tilgangur með hinu umdeilda samningsákvæði hafi verið annar en orðalag þess segir til um. Verður því ekki fallist á það með stefnanda að orðalag kaupsamningsins eitt og sér og án tengsla við viljayfirlýsinguna eigi að leiða til þess að hann fái kröfu sinni framgengt.

Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefnda í öðru lagi á því að ósanngjarnt sé að bera ofangreint ákvæði í samningi aðila fyrir sig með þeim hætti sem stefndi hefur gert. Telur stefnandi að víkja megi ákvæði samningsins til hliðar með vísan til 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936.

Málsástæða stefnanda hvað þetta varðar er lítt reifuð. Byggir hann í greinargerð einkum á því að stefnandi hafi ekki vitað af þeim samningum sem stefndi hafi gert við Rüko GmbH vegna endurútreiknings lána og krafna stefnda á hendur félaginu. Gerði lögmaður stefnanda við munnlegan flutning málsins að nokkru grein fyrir þeim sjónarmiðum er fram koma í 2. mgr. 36. gr. og að hvaða leyti þau eigi að hafa áhrif á sanngirnismatið í tilviki stefnda. Verður að telja nægilega fram komið að byggt sé á þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Þannig beri að víkja ákvæði samningsins til hliðar þar sem það sé annars vegar ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera það fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. og hins vegar óheiðarlegt vegna atvika sem til staðar voru er löggerningurinn var gerður, sbr. 33. gr. laga nr. 7/1936.

Með vísan til þess sem áður er rakið verður ekki talið að stefnandi hafi fært haldbær rök fyrir því að víkja eigi hinu hinu umdeilda samningsákvæði verði vikið til hliðar. Þá verður ekki talið, þegar virtur er framburður stefnanda sjálfs svo og þegar litið er til efnis kaupsamningsins að aðstöðumunur hafi verið með aðilum. Telur dómurinn þannig ekki efni til þess að víkja samningsákvæðinu til hliðar á grundvelli 1. mgr. 36. gr. Þá er með öllu ósannað að skilyrði 33. gr. laganna séu uppfyllt.

Þar sem ekki hefur verið fallist á aðalkröfu stefnanda á þeim grunni er áður er rakinn kemur varakrafa hans ekki til álita.

Að öllu ofangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að stefndi er sýknaður af kröfum stefnanda. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem ákveðinn er 675.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf, héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Þ-kk-nf L-kk-nf, er sýknaður af kröfu stefnanda, I-kk-ef Á-kk-ef S-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 675.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf