E-8645/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 24. apríl 2009, var höfðað 9. október 2008. Stefnandi er H-kk-nf V-kk-nf, Blómsturvöllum 22, Neskaupstað, en stefndi er G. Skúlason, vélaverkstæði ehf., Nesgötu 38, Neskaupstað. Réttargæslustefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu 4.794.459 króna með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 393.320 krónum frá 27. ágúst 2006 til 8. janúar 2007 en af 5.205.957 krónum frá þeim degi til 6. júní 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð til 6. október 2008 en af 4.794.459 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað. Til vara krefst hann þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður verði felldur niður.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og gerir hann engar kröfur í málinu.

II

Málavextir eru þeir helstir að stefnandi, sem er menntaður vélvirki, starfaði hjá stefnda samhliða vélvirkjanámi sínu og hélt því áfram eftir að hann útskrifaðist sem vélvirki árið 1998 fram til ársins 1999. Hann hóf svo aftur störf hjá stefnda sumarið 2006 en hafði í millitíðinni unnið hjá Vélsmiðju Heiðars í Kópavogi og Héðni í Garðabæ. Störf stefnanda hjá stefnda fólust meðal annars í alhliða viðgerðum á skipum, vinnuvélum og öðrum vélbúnaði. Hinn 27. ágúst 2006 slasaðist stefnandi er hann fékk flís í augað þegar yfirmaður hans, G-kk-nf S-kk-nf, freistaði þess að losa fasta bolta í fiskidælu með hamri og meitli. Við það tækifæri stóð stefnandi álengdar og fylgdist með G-kk-þgf. Kveðst hann hafa staðið í um það bil tveggja metra fjarlægð og hafi hann skyndilega fundið fyrir miklu höggi á vinstra auga og séð málmflís eða bút falla til jarðar. Stefndi kveðst hafa tilkynnt atvikið til Vinnueftirlits 29. ágúst 2006 en samkvæmt skýrslu um slysið sama dag sem undirrituð er af fyrrgreindum G-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnda, kom Vinnueftirlitið ekki á staðinn.

Stefnandi tók strax eftir versnandi sjón og var með allmikla verki í auganu. Hann leitaði þegar í stað á Sjúkrahúsið í Neskaupsstað og fékk sýklalyf, deyfingu og augnlepp og við eftirlit daginn eftir var ástandið sagt óbreytt. Samkvæmt vottorði Ó-kk-ef J-kk-ef augnlæknis kom stefnandi á augndeild Landspítala háskólasjúkrahúss tveimur dögum eftir slysið en þangað hafði hann verið sendur frá Neskaupsstað þar sem ljósop svaraði ekki ljósi og augað var rautt og bólgið. Við komu á augndeild sá stefnandi mjög lítið með vinstra auga og við skoðun sást roði í augnslímu, fleiður í hornhimnu og ljósopið var dropalagað. Augasteinn var illa farinn og ógagnsær og var stefnandi meðhöndlaður með lyfjagjöf.

Stefnandi kveðst hafa verið nánast blindur á vinstra auga næstu mánuði og fór hann í aðgerð á auga 8. desember 2006 og gekk hún vel. Hann fór í eftirlit hjá Ó-kk-þgf J-kk-þgf augnlækni 20. september 2007 og kom í ljós að hann væri með skerta sjón á vinstri auga nálægt sér og í fjarlægð án gleraugna en ætti að geta fengið betri sjón með notkun gleraugna.

Vegna afleiðinga slyssins fóru stefnandi og réttargæslustefndi fram á að L-kk-nf D-kk-nf læknir og S-kk-nf B H-kk-nf hrl. legðu mat á afleiðingar slyssins með hliðsjón af skaðabótalögum nr. 50/1993. Af því tilefni fór fram skoðun og mat þann 2. apríl 2008. Matsgerðin er dagsett 9. apríl 2008. Niðurstaða matsgerðar er eftirfarandi:

Tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga frá 27.08.06-01.10.06.

Tímabil þjáninga samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga frá 27.08.06-01.10.06 og frá 08.12.2006-22.12.2006, án rúmlegu.

Batahvörf 8. janúar 2007.

Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga 5 stig.

Varnleg örorka samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga 5%.

Lögmaður stefnanda sendi réttargæslustefnda kröfubréf á grundvelli matsgerðarinnar hinn 6. maí 2008, en stefndi var tryggður hjá réttargæslustefnda. Með tölvupósti réttargæslustefnda til lögmanns stefnanda 22. maí 2008 var óskað nánari röksemda vegna kröfunnar sem lögmaður stefnanda svaraði með tölvupósti 23. maí 2008. Með bréfi réttargæslustefnda til lögmanns stefnanda 14. júlí 2008 var bótakröfu stefnanda úr ábyrgðartryggingu hafnað á þeim forsendum að ekki væri um að ræða bótaskylt tjón, en viðurkennt að stefnandi ætti rétt á örorkubótum úr slysatryggingu launþega.

Enn á ný sendi lögmaður stefnanda réttargæslustefnda bréf hinn 29. júlí 2008 þar sem farið var fram á að félagið endurskoðaði afstöðu sína og með bréfi réttargæslustefnda 29. september 2008 til lögmanns stefnanda voru fyrri sjónarmið ítrekuð og bótaskyldunni hafnað.

Réttargæslustefndi greiddi stefnanda 411.498 krónur úr slysatryggingu launþega hinn 6. október 2008.

Í málinu er ekki deilt um umfang tjóns stefnanda heldur lýtur ágreiningur aðeins að því hvort stefndi beri ábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir.

III

Stefnandi byggir á því að sú aðferð, fyrirsvarsmanns stefnda, G-kk-ef S-kk-ef, að nota hamar og meitil til að losa fasta bolta á fiskidælu sé óforsvaranleg aðferð meðal annars með vísan til þess að þessir boltar séu yfirleitt hertir í gengjulími, þ.e. límdir niður með öflugu lími í þessum dælum. Það þurfi því að hita boltana til þess að losa límið en það gerist sjálfkrafa ef annar bolti sé soðinn á þann sem fyrir er. Sú aðferð sem beitt var er slysið varð sé augljóslega óhentug þar sem síðari boltar hafi verið losaðir með annarri og mun hættuminni aðferð, þ.e. með því að sjóða aðra bolta ofan á þá sem sátu fastir þannig að auðveldara væri að losa þá með verkfærum.

Að mati stefnanda gefi auga leið að sú aðferð að losa pikkfasta stálbolta með hamri og meitli sé mjög líkleg til að valda slysi, enda umtalsverð hætta á því að stálflísar flísist úr boltum þegar lamið sé á þá með meitli og hamri. Þetta hafi augljóslega verið niðurstaðan þegar upp hafi verið staðið enda önnur aðferð notuð til að losa afganginn af boltunum.

Kveður stefnandi að það sé almennt viðurkennt sjónarmið í skaðabótarétti að ef sýnt sé fram á að tjónvaldur hefði átt að haga sér á annan hátt en hann gerði hafi hann sýnt af sér saknæma háttsemi. Sé óumdeilt í málinu að skipt hafi verið um aðferð og síðar beitt hagfelldari og hættuminni aðferð. Hvað sem öðru líði hefði vinnuveitandi stefnanda átt að benda honum á að ná sér í hlífðargleraugu áður en aðfarirnar hófust.

Byggi stefnandi á því að stefndi beri sök á því tjóni sem varð. Sé krafan reist á almennu skaðabótareglunni/húsbóndaábyrgðarreglunni, en við sakarmatið sé rétt að beita strangari mælikvörðum en hefðbundið sé vegna hættueiginleika háttseminnar. Við mat á saknæmri háttsemi tjónvaldsins verði að skoða nokkur atriði. Í fyrsta lagi hve mikil hætta hafi verið á því að tjón yrði af háttseminni Í tilviki stefnanda sé það ljóst að veruleg hætta hafi stafað af þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð. Augljóst sé að það að losa fasta bolta sem voru sléttir við yfirborð fiskidælunnar með hamri og meitli sé hættuleg aðferð. Í öðru lagi þurfi við matið að skoða hve mikið tjón hafi verið líklegt að af háttseminni leiddi og í þriðja lagi hversu erfitt hafi verið fyrir starfsmanninn að gera sér grein fyrir hættu á tjóni en verkið hafi verið framkvæmt fyrirvaralaust og án þess að benda stefnanda á að setja á sig hlífðargleraugu. Í fjórða lagi verði að horfa til þess hvaða ráðstafanir hafi verið unnt að gera til að koma í veg fyrir að tjón hlytist af verkinu. Í því tilviki sem hér um ræði liggi fyrir að mjög auðvelt hefði verið að koma í veg fyrir tjón með því að beita hagfelldari og hættuminni aðferð sem síðar var notuð.

Vinnuveitandi eða sá sem beri ábyrgð á vinnuaðstöðu eða verki sem hafi í för með sér hættu á tjóni sé skyldur til að gera þær ráðstafanir sem af honum megi krefjast til að koma í veg fyrir tjón. Geri hann það ekki hafi hann sýnt af sér saknæmi. Hafi þessa á engan hátt verið gætt á vinnustaðnum en engar varúðarráðstafanir hafi verið gerðar fyrr en eftir að tjónið varð, en þá hafi verið skipt um aðferð.

Kröfur stefnanda sundurliðist svo:

Bætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, 36 x 1.220 kr. 43.920

Bætur samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga 5% af 6.988.000 kr. 349.400

Bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga: kr. 4.812.637

(2005) 5.582.195 x 1,08/268,0 x 311,5 = 7.007.321

(2004) 4.493.216 x 1,08/251,4 x 311,5 = 6.012.759

(2003) 5.716.955 x 1,08/239,3 x 311,5 = 8.037.183

Samtals 21.057.263

21.057.263/3 = 7.019.087 x 13,713 x 5%

Samtals krafa: kr. 5.205.957

Séu bæturnar reiknaðar á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 og matsgerðar L-kk-ef N. D-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hrl. Vaxtakrafan sé gerð með hliðsjón af 16. gr. skaðabótalaga og dráttarvaxtakrafan taki mið af 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 en kröfubréf hafi verið sent 6. maí 2008 og upphafstími dráttarvaxta því að liðnum mánuði frá þeim degi. Frá ofangreindum kröfum dragist bætur úr slysatryggingu launþega að fjárhæð 411.498 krónur sem stefnandi hafi fengið greiddar 6. október 2008.

Um lagarök að öðru leyti en að framan er rakið byggir stefnandi á almennum ólögfestum reglum íslensks réttar um skaðabætur. Þá vísar stefnandi kröfum sínum til stuðnings til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum V. kafla þeirra laga og til reglugerðar nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Um málskostnað vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi hafnar því að sú aðferð forráðamanns stefnda að freista þess að losa boltana með hamri og meitli hafi verið óforsvaranleg aðferð eins og þarna var í pottinn búið. Sé ekkert athugavert við þessa aðferð enda hafi það verið einfaldast. Stefnandi hafi verið að vinna við dæluna en ekki verið að fást við boltana. Hann hafi haft 8 ára reynslu sem vélvirki og að mati stefnda hafi átt að blasa við honum hvað til hafi staðið og hafi hann auðveldlega átt að geta komið sér í skjól teldi hann ástæðu til þess. það hafi hann hinsvegar ekki gert enda nánast einsdæmi að svona lagað gerist og hafi verið útilokað að sjá það fyrir. Það sé því skoðun stefnda að hér sé um að ræða óhappatilvik og verði óforsvaranlegum vinnubrögðum ekki kennt um hvernig fór.

Kveður stefndi að öryggisgleraugu hafi verið til reiðu fyrir starfsmenn og hafi verið brýnt fyrir þeim að nota þau teldu þeir ástæðu til og hafi reyndum starfsmönnum eins og stefnanda verið treyst til að meta þörfina til þess sjálfir. Hafi slysið ekki orðið vegna óforsvaranlegra vinnubragða starfsmanns stefnda. Verði fallist á sjónarmið stefnanda varðandi bótaskyldu sé nánast verið að viðurkenna hlutlæga ábyrgð í þessum atvinnurekstri en til þess séu engin lagaleg skilyrði. Telji stefndi engin efni til að beita hér strangara sakarmati en hefðbundið sé að beita.

Varakröfu um lækkun byggir stefndi á meintri eigin sök stefnanda. Sé hún að mati stefnda augljós þegar horft er til þeirrar miklu reynslu sem stefnandi hafi haft í starfi. Ef stefnandi hafi talið einhverja hættu á því að óhapp af þessu tagi gæti gerst hefði verið einfaldast fyrir hann að færa sig frá og koma þannig í veg fyrir óhappið. Það hafi hann haft algerlega í sinni hendi.

V

Eins og rakið hefur verið er í máli þessu ekki deilt um afleiðingar umrædds slyss á heilsu stefnanda eða um umfang tjóns hans. Snýst ágreiningur aðila fyrst og fremst um það hvort stefndi beri ábyrgð á tjóni þessu vegna þess að háttsemi fyrirsvarsmanns stefnda sem varð þess valdandi að stefnandi slasaðist hafi verið óforsvaranleg.

Fyrir liggur að snemma morguns þann dag sem slysið varð voru stefnandi og samstarfsmaður hans, Þ-kk-nf S. Þ-kk-nf, að vinna við fiskidælu og voru þeir að losa bolta í dælunni. Umræddir boltar eru límdir niður með sterku lími og losnuðu þeir ekki auðveldlega. Kveður stefnandi að þeir Þ-kk-nf hafi notað svokallaðan sexkant við verkið og hafi þeim tekist að losa þá bolta sem ekki voru fastir. Hefðu þeir ekkert verið byrjaðir að losa þá bolta sem fastir voru en um kaffileytið hafi fyrirsvarsmaður stefnda, G-kk-nf S-kk-nf, komið inn á verkstæðið til að kanna stöðu verksins. Hafi hann séð að boltarnir væru fastir og náð sér í hamar og meitil og byrjað að berja á þá með fyrrgreindum afleiðingum. Er í raun ekki ágreiningur um að þannig hafi aðkoma G-kk-ef verið að verkinu. Þegar G-kk-nf byrjaði að freista þess að losa boltana með fyrrgreindri aðferð stóð stefnandi álengdar og fylgdist með. Kveðst hann hafa verið í um það bil tveggja metra fjarlægð frá G-kk-þgf og G-kk-nf taldi hann hafa verið í eins til tveggja metra fjarlægð.

Það liggur í augum uppi að sú aðferð sem fyrirsvarsmaður stefnda notaði við að reyna að losa niðurlímda stálboltana var til þess fallin að skapa töluverða hættu á því að stálflísar flísuðust úr boltunum og því líkleg til þess að valda slysi. Breytir þar engu þótt slík vinnubrögð hafi tíðkast þarna, en vitnið Þ-kk-nf kvað þá stefnanda hafa notað slíkar aðferðir fyrr um morguninn. Stefnandi bar fyrir dómi að aðferð sem þessi væri ekki viðhöfð við bolta af þessu tagi en stefndi heldur því fram í málatilbúnaði sínum að þessi aðferð sé einföldust og því hafi hún verið reynd fyrst. Aðspurður um þetta fyrir dómi kvað G-kk-nf ekki hafa verið óvanalegt að prófa þessa aðferð fyrst. Í málinu er engum haldbærum gögnum til að dreifa sem sýna fram á, svo ekki verði um villst, að hin umdeildu vinnubrögð séu þau sem yfirleitt sé beitt fyrst af því að þau séu einföldust. Fyrir liggur að þessi aðferð var ekki notuð eftir slysið heldur voru þeir boltar sem eftir voru losaðir með því að rafsjóða aðra bolta ofan á þá sem fyrir voru og með því bráðnaði límið og boltarnir losnuðu. Þykir blasa við að einfalt hefði verið að fara þessa leið strax. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið verður lagt til grundvallar að fyrirsvarsmaður stefnda hafi við verkið notað óforsvaranlega aðferð sem varð þess valdandi að stefnandi varð fyrir umræddu slysi. Ber stefndi því fébótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Stefndi krefst lækkunar á kröfum stefnanda á þeim forsendum að stefnandi beri sjálfur sök á slysinu. Óumdeilt er að stefnandi var ekki með hlífðargleraugu þegar umræddur atburður átti sér stað en af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að slíkur búnaður hafi verið til staðar þótt hann væri almennt ekki notaður en fram kom hjá stefnanda að hlífðargleraugu væru notuð við ýmis grófari verk svo sem eins og þegar verið væri að vinna við slípirokka. Þrátt fyrir að stefnandi væri með langa starfsreynslu við störf á vélaverkstæði verður til þess að líta að hann var sjálfur ekki að vinna við dæluna þegar slysið varð heldur stóð álengdar og verður það því ekki virt honum til sakar að vera ekki með hlífðargleraugu.

Í stefnu er því haldið fram að fyrirsvarsmaður stefnda hafi án nokkurs fyrirvara byrjað að berja á boltana með hamri og meitli án þess að vara stefnanda við. Fyrir dómi bar stefnandi hins vegar að hann hafi áttað sig á því hvað til hafi staðið hjá G-kk-þgf. Í ljósi þeirrar þekkingar og starfsreynslu sem stefnandi bjó yfir verður að gera þær kröfur til hans að hann hafi mátt gera sér grein fyrir þeirri yfirvofandi hættu sem fylgdi þeim aðferðum sem fyrirsvarsmaður stefnda hugðist beita og hefði hann því átt að koma sér í var. Veður stefnandi því látinn bera 1/3 hluta tjóns síns sjálfur.

Með hliðsjón af fjárhæð og framsetningu krafna stefnanda sem ekki er ágreiningur um verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 3.059.140 krónur (5.205.957 x 2/3 = 3.470.638 – 411.498) með vöxtum og dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði en vaxtakröfum stefnanda hefur ekki verið andmælt sérstaklega.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf G-kk-nf Þ-kk-nf hrl. en af hálfu stefnda og réttargæslustefnda flutti málið G-kk-nf P-kk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, G. Skúlason, vélaverkstæði ehf., greiði stefnanda, H-kk-þgf V-kk-þgf, 3.059.140 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 262.213 krónum frá 27. ágúst 2006 til 8. janúar 2007, en af 3.470.638 krónum frá þeim degi til 6. júní 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð til 6. október 2008 en af 3.059.140 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

G-kvk-nf B-kvk-nf