E-7593/2005

Mál þetta var höfðað 2. desember 2005 og dómtekið 7. júní 2006. Stefnandi er F-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, Miðstræti 8a, Reykjavík en stefndi er S-kk-nf L-kk-nf, Bergstaðastræti 76, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru í fyrsta lagi að eftirfarandi ummæli stefnda í bréfi dagsettu 28. júlí 2005 sem sent var fjölmiðlum og birt í Morgunblaðinu og Blaðinu og fjallað um á Stöð 2 og Ríkisútvarpinu verði dæmd dauð og ómerk: „Í kvöldfréttum í gær sagði Stöð II frá efni skýrslunnar sem auk þess voru ekki réttar. Ljóst virðist því að einhver vandamanna - og er varla öðrum til að dreifa en F-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf - hefur brotið trúnað og látið Stöð II í té framangreindar upplýsingar.“

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 500.000 krónur í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi 3. nóvember 2005 og að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn hinn 3. desember 2005. Til vara krefst stefnandi lægri fjárhæðar að mati dómsins.

Í þriðja lagi krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 600.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í þremur dagblöðum og beri sú fjárhæð dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi 3. nóvember 2005 og að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn hinn 3. desember 2005. Til vara krefst stefnandi lægri fjárhæðar að mati dómsins.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað. Til vara krefst hann þess að fjárkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði þá felldur niður.

II

Málavextir eru þeir að hinn 7. ágúst 2000 fórst flugvélin TF-GTI í Skerjafirði. Meðal farþega vélarinnar var sonur stefnanda sem lést af völdum slyssins. Rannsóknarnefnd flugslysa gerði skýrslu um flugslysið og skilaði lokaskýrslu um það 23. mars 2001. Stefnandi og J-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, faðir annars farþega sem lést af völdum slyssins, fengu tvo breska rannsakendur flugslysa til að veita umsögn um rannsókn nefndarinnar og lokaskýrslu hennar. Rannsóknarnefnd flugslysa fékk skýrslu bresku rannsakendanna til skoðunar og í kjölfarið lagði hún til við samgönguráðherra að skipuð yrði óháð nefnd til að skila hlutlausu mati á niðurstöðum Rannsóknarnefndar flugslysa. Féllst samgönguráðherra á það og í nóvember 2002 var skipuð sérstök nefnd til að rannsaka flugslysið og var stefndi formaður þeirrar nefndar.

Skýrslu hinnar sérstöku nefndar var lokið í júlí 2005. Hinn 27. júlí 2005 var stefnanda og öðrum aðstandendum þeirra sem létust í flugslysinu afhent skýrslan ásamt bréfi formanns nefndarinnar, dagsettu 26. júlí 2006, og í því bréfi kemur fram að skýrslan verði kynnt fyrir hádegi hinn 29. júlí 2005. Í bréfi formannsins var þess vinsamlegast farið á leit að með umrædda skýrslu væri farið sem trúnaðarmál fram að kynningu hennar. Samkvæmt gögnum málsins tókst að afhenda öllum aðstandendum skýrsluna þennan dag nema einum sem fékk hana daginn eftir.

Fréttastofu Stöðvar 2 barst skýrslan 27. júlí 2005 og í kvöldfréttum stöðvarinnar þann dag var sagt frá skýrslunni og innihaldi hennar. Daginn eftir sendi stefndi skýrsluna til Morgunblaðsins, Fréttablaðsins, Blaðsins og fréttastofu Ríkisútvarpsins-sjónvarps. Með skýrslunni fylgdi bréf stefnda þar sem segir meðal annars: „Blaðamannafundi sem halda átti kl. 10.30 föstudaginn 29. júlí hefur verið aflýst. Vandamönnum þeirra sem létust var send skýrslan fyrir hádegi í gær og þeir beðnir um að fara með hana sem trúnaðarmál þar til fundurinn yrði haldinn, enda tilgangurinn að gæta jafnræðis með fjölmiðlum og gera grein fyrir helstu niðurstöðum. Í kvöldfréttum í gær sagði Stöð II frá efni skýrslunnar sem auk þess voru ekki réttar. Ljóst virðist því að einhver vandamanna - og er varla öðrum til að dreifa en F-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf - hefur brotið trúnað og látið Stöð II í té framangreindar upplýsingar. Ég tel því engan grundvöll til að halda fund þennan og sendi því skýrsluna...“

Fjallað var um framangreint bréf stefnda í kvöldfréttum Stöðvar 2 hinn 28. júlí 2005 og var þar áréttað að heimildarmaður stöðvarinnar vegna fréttarinnar kvöldið áður hefði ekki verið stefnandi.

Daginn eftir birtust greinar um efni bréfs stefnda í Morgunblaðinu og Blaðinu. Hinn 30. júlí 2005 var umrædd skýrsla til umfjöllunar í sjónvarpinu og meðal annars rætt við stefnanda og kom fram hjá honum að stefndi hafi ásakað hann um að leka skýrslunni eða innihaldi hennar til fjölmiðla en hann skilji ekki hvernig stefndi hrapi að þeirri niðurstöðu.

Stefnandi og lögmaður hans fóru þess á leit við stefnda að hann drægi til baka ummæli um stefnanda sem fram koma í bréfi stefnda til fjölmiðla 26. júlí 2005 og að hann bæði stefnanda afsökunar á þeim. Kveður stefnandi að þar sem stefndi hafi ekki orðið við þeirri ósk hafi stefnandi verið knúinn til að leita til dómstóla.

Af gögnum málsins er ljóst að stefnandi, sem sjálfur er blaðamaður, hefur verið áberandi í fjölmiðlaumræðu sem átt hefur sér stað vegna umrædds flugslyss og meðal annars ásamt J-kk-þgf Ó-kk-þgf S-kk-þgf verið eins konar talsmaður fyrir aðstandendur hinna látnu allt frá flugslysinu. Hefur stefnandi meðal annars gagnrýnt flugmálastjórn og Rannsóknarnefnd flugslysa opinberlega, bæði í viðtölum við fjölmiðla og í greinaskrifum.

III

Stefnandi kveðst byggja á því að umrædd ummæli stefnda hafi fengið mjög á hann andlega enda um ærumeiðandi aðdróttun að ræða sem borin hafi verið fram án þess að stefndi hafi haft nokkuð fyrir sér um málefni sem eðli máls samkvæmt sé stefnanda persónulega mjög mikilvægt og viðkvæmt. Einnig sé um virðingarhnekki að ræða fyrir stefnanda, æru hans og persónu. Hafi ummælin verið óviðurkvæmileg og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda og séu því hagsmunir hans af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk miklir.

Kveðst stefnandi byggja kröfu sína um miskabætur á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Samkvæmt þessu ákvæði skaðabótalaga sé heimilt að láta þann, sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Tilgreind ummæli í bréfi stefnda sem tekin hafi verið upp hjá hluta þeirra fjölmiðla sem bréfið hafi fengið feli í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda í ofangreindum skilningi. Þannig sé skilyrðum lagagreinarinnar fullnægt og sé þess því krafist að fallist verði á miskabótakröfu stefnanda. Telur stefnandi að við mat á miskabótakröfu beri að líta til 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þar sem það sé látið varða refsingu að drótta að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis eða bera slíka aðdróttun út og varði það refsiþyngingu að bera út aðdróttun gegn betri vitund eða án réttmætrar ástæðu til að telja hana rétta.

Stefnandi telur hin umstefndu ummæli varða við 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 128. gr. og 129. gr. laga nr. 82/1998. Krafa stefnanda um ómerkingu ummæla byggi á 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga og krafa um að stefndi verði dæmdur til að greiða kostnað af birtingu dómsins byggi á 2. mgr. 214. gr. laganna. Krafa um málskostnað byggi á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. þeirra laga.

IV

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að kröfur stefnanda lúti að því að skerða tjáningarfrelsi stefnda, sem séu grundvallarmannréttindi sem hann njóti samkvæmt 73. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944 sem og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem lögfestur hafi verið hér á landi með lögum nr. 62/1994. Samkvæmt þessum ákvæðum verði tjáningarfrelsinu engar skorður settar hvorki undanfarandi né eftirfarandi, nema að uppfylltum skilyrðum 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kröfur stefnanda um miskabætur, birtingarkostnað og ómerkingu ummæla stefnda verði því ekki dæmdar nema þær uppfylli umrædd skilyrði til undantekninga frá meginreglunni um fullt og óheft tjáningarfrelsi.

Það grunnskilyrði sem hér reyni á sé sú staðreynd að til slíkra undantekninga á tjáningarfrelsinu þurfi að standa sérstök nauðsyn í lýðræðisþjóðfélagi. Komi þannig fram í 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að takmarkanir verði ekki gerðar nema þær sem nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi og þjóni ákveðnum tilgangi sem nánar sé orðaður í ákvæðinu. Dómaframkvæmd jafnt Hæstaréttar sem og Mannréttindadómstóls Evrópu staðfesti að ríkar kröfur séu gerðar til þess að sýnt sé fram á slíka nauðsyn með sannfærandi hætti og það hafi stefnandi ekki gert.

Ekki aðeins standi engin nauðsyn í lýðræðislegu þjóðfélagi til þess að takmarka tjáningu stefnda, heldur standi hin lýðræðislega nauðsyn þvert á móti til þess að óheft umræða á umræddu sviði fari fram. Það sé margviðurkennt í dómaframkvæmd að á sviði umræðu um þjóðfélagsmál eða önnur málefni sem almenning varði leyfist fólki rýmra frelsi til tjáningar án þess að það geti varðað ábyrgð. Ummæli þau sem hér um ræði hafi verið sett fram í tengslum við landsfrægt málefni sem verið hafi í kastljósi fjölmiðla í mörg ár og umtalsverðar deilur staðið um. Sé það raunar ekki síst fyrir forgöngu stefnanda sjálfs sem málið hafi verið til opinberrar og gagnrýnnar umfjöllunar en hann hafi ítrekað borið fram harða og óvægna gagnrýni á þá sem að málinu hafi komið. Séu ummæli stefnda fjarri því að vera utan þeirra marka sem almennt leyfist í umræðu um þjóðfélagsmál, hvað þá þetta sérstaka mál.

Í þeim ummælum sem mál þetta snúist um felist ekki aðdróttun um refsivert athæfi. Með þeim hafi heldur ekki verið gerð tilraun til að niðurlægja stefnanda á nokkurn hátt, særa eða vega að heiðri hans. Ummælin feli eingöngu í sér gildisdóm stefnda. Í ummælum stefnda hafi einungis falist tilgáta og hafi orð hans verið hófstillt og varfærin að því leyti. Um athöfnina segi „virðist því að einhver“ og um gerandann „varla öðrum til að dreifa“ Stefndi sé með þessum orðum sínum ekki að fullyrða neitt um það hver afhenti Stöð 2 skýrsluna. Því síður sé hann að halda því fram að í þeirri afhendingu hafi falist lögbrot eða einhver álíka verknaður af því tagi sem líklegur sé til að skaða æru þess sem afhenti. Hafi ummælin verið sett fram í góðri trú stefnda og hafi þau falið í sér mat hans á atvikum.

Þá hafi það heldur ekki verið að frumkvæði stefnda sem ummælin hafi verið birt opinberlega. Hann hafi einfaldlega skrifað bréf til fjölmiðla til skýringar á því hvers vegna hann hafi afboðað áður tilkynntan blaðamannafund. Með bréfinu hafi hann einnig viljað benda á að það hafi verið ætlunin að afhenda öllum fjölmiðlum skýrsluna á sama tíma til að gæta jafnræðis meðal þeirra. Þar sem fáum einstaklingum hafði verið afhent eintak af skýrslunni hafi stefndi talið rétt að geta þeirra og um leið geta þess hvernig hann taldi líklegast að skýrslan hefði þegar borist til fjölmiðla, meðal annars til að reyna að koma í veg fyrir óþægindi þeirra aðstandenda sem stefndi hafi talið líklegast að hefðu ekki afhent skýrsluna. Þessi gildisdómur stefnda hafi verið settur fram í góðri trú og hafi hann byggt á aðkomu stefnanda á fyrri stigum málsins þar sem hann hafi haft sig mjög í frammi og verið í forsvari fyrir aðstandendur hinna látnu allt frá flugslysinu. Hafi stefndi vitað að vandamenn hinna látnu höfðu fengið skýrsluna og þegar hann hafi litið yfir þann hóp hafi hann talið, með hliðsjón af forsögu málsins, að af þeim væri „varla öðrum til að dreifa en“ stefnanda málsins að koma skýrslunni til fjölmiðla. Fjölmiðlarnir sjálfir hafi svo tekið þá ákvörðun að birta hluta bréfsins opinberlega og hafi stefndi ekkert haft með þá ákvörðun þeirra að gera.

Þá kveður stefndi vert að benda á að stefnandi sjálfur hafi afflutt ummæli stefnda í fjölmiðlum og hafi hann sagt stefnda hafa ásakað sig um að leka skýrslunni. Það hafi stefndi ekki fullyrt. Það sé því stefnandi sjálfur sem hafi breytt ummælum stefnda, breitt þau þannig út og telji þau ærumeiðandi.

Framangreind ummæli séu vel innan marka hins ríka almenna tjáningarfrelsis, og vel innan hins rýmkaða tjáningarfrelsis á sviði umræðu um slík alþekkt þjóðfélagsmál. Í þessu sambandi megi nefna að stefnandi hafi sjálfur ítrekað nýtt sér þetta ríka tjáningarfrelsi og meðal annars varpað því opinberlega fram í Blaðinu 29. júlí 2005 að Rannsóknarnefnd flugslysa hafi lekið skýrslunni. Á sama hátt hafi hann á opinberum vettvangi dregið í efa heilindi stefnda í störfum hans fyrir rannsóknarnefndina. Til þess hafi stefnandi að sjálfsögðu fullt frelsi og virðist ekki efast um það frelsi sitt.

Samkvæmt dómaframkvæmd um 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sé gerður skýr greinarmunur á staðhæfingum um staðreyndir og gildisdómum. Um þá síðarnefndu gildi sú meginregla að sönnunar um þá verði ekki krafist. Ummæli stefnda hafi falið í sér slíkan gildisdóm og þurfi því engrar sönnunar við. Þar að auki hafi þau verið sett fram í góðri trú og byggi stefndi á því að slík tjáning verði ekki takmörkuð á grundvelli framangreindra ákvæða. Jafnvel þótt krafist væri sönnunar ummæla teldist sú sönnun fyllilega fram komin. Vísist um það til þess sem áður sé rakið um hversu varfærnisleg ummælin séu og hvernig þau hafi verið sett fram. Ekkert hafi verið fullyrt um það hver hefði afhent skýrsluna en stefndi hafi haft fullt tilefni til að nefna stefnanda sem hugsanlegan aðila í ljósi forsögu málsins og allra atvika.

Varðandi miskabótakröfu stefnanda kveður stefndi að skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga séu ekki uppfyllt auk þess sem ólögmæt meingerð í skilningi ákvæðisins sé ekki fyrir hendi. Verði bætur samkvæmt þessu ákvæði ekki dæmdar nema að tiltekin skilyrði séu fyrir hendi. Meðal annars þurfi ásetningur eða stórkostlegt gáleysi að hafa verið fyrir hendi, sbr. greinargerð með lögunum. Auk þess þurfi háttsemin að vera gróf og í sumum dómum og fræðiskrifum megi greina það skilyrði að einhvers konar niðurlægingu þurfi til. Því fari fjarri að ummæli stefnda hafi falið í sér saknæma háttsemi af þeim grófleika sem til þurfi svo að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt. Þá þurfi stefnandi einnig samkvæmt almennum reglum að leiða sönnur að tjóni sínu, jafnvel þótt um miskabótakröfu sé að ræða. Sé krafa stefnanda órökstudd og ósönnuð.

Auk framangreindra sérstöku skilyrða b-liðar 1. mgr. 26. gr. skuli einnig áréttað hér áðurnefnt grundvallarskilyrði til skerðingar á tjáningarfrelsi stefnda. Dómur um miskabætur fæli í sér takmarkanir á tjáningarfrelsi stefnda og þær verði því ekki dæmdar í þessu máli nema sýnt sé fram á það með sannfærandi hætti að þær teljist nauðsynlegar í lýðræðisþjóðfélagi.

Stefnandi geri kröfu um 500.000 krónur í miskabætur án þess að rökstyðja þá kröfu eða sundurgreina fjárhæðina. Sönnunarbyrði um tjón og umfang þess hvíli á þeim sem krefjist bótanna enda sé miskabótum, þrátt fyrir að eiga að bæta ófjárhagslegt tjón, í aðra röndina ætlað að bæta tjón sem hljótist vegna álitshnekkis, tapaðrar viðskiptavildar o.s.frv.

Sé æru manna almennt skipt í tvennt, annars vegar sé sjálfsvirðing manna og hins vegar virðing þeirra út á við. Hin fyrri sé einnig nefnd huglæg æra enda fari tjón á henni algerlega eftir einstaklingum og hvernig þeir bregðist við ummælum. Virðing annarra sé hins vegar almennur hlutlægur mælikvarði og sé einnig nefnt mannorð. Nauðsynlegt sé að nefna þessa skiptingu vegna þess að eðli málsins samkvæmt sé ekki hægt að dæma bætur fyrir hina huglægu æru, þ.e. tjón sem eingöngu verði á sjálfsvirðingu. Af þeim sökum eigi stefnandi ekki rétt til bóta fyrir það að ummæli stefnda hafi fengið mjög á hann andlega eins og komi fram í stefnu.

Þá bendir stefndi á að b-liður 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé einungis heimildarákvæði og því sé dómstólum ekki skylt að dæma miskabætur jafnvel þótt þeir telji að öllum skilyrðum ákvæðisins og stjórnarskrárinnar sé fullnægt. Dómstólar hafi þannig svigrúm við þessar aðstæður til að meta hvort aðstæður allar leiði engu að síður til þess að ekki beri að dæma miskabætur.

Stefndi kveðst byggja á því að ummæli hans séu ekki óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. hegningarlaga. Þá vísist til fyrrnefndra sjónarmiða um tjáningarfrelsi sem gildi um ómerkingu ummæla jafnt og aðrar ráðstafanir sem hafi takmarkandi áhrif á tjáningarfrelsið.

Kröfu sína um greiðslu kostnaðar vegna birtingar dóms í málinu byggi stefnandi á 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Það ákvæði eigi hins vegar eingöngu við um þann sem sekur reynist um ærumeiðandi aðdróttun. Ákvæðið vísi þannig til þess að maður þurfi að vera sakfelldur fyrir brot gegn 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga, sem fjalla um ærumeiðandi aðdróttanir. Þessi krafa stefnanda eigi því engan rétt á sér í þessu máli þar sem ekki sé krafist refsingar samkvæmt ofangreindum ákvæðum heldur eingöngu miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sú málsástæða stefnanda að við mat á miskabótakröfu beri að líta til 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fái ekki breytt þeirri kröfu sem 2. mgr. 241. gr. geri um sakfellingu samkvæmt þessum ákvæðum sem skilyrði fyrir að dæma þennan kostnað.

Stefnandi krefjist dráttarvaxta af kröfu sinni frá „þingfestingardegi 3. nóvember 2005“ en mál þetta hafi verið þingfest 8. desember 2005. Þá krefjist stefnandi þess að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, „í fyrsta sinn þann 3. desember 2005“. Sé krafa þessi því ekki dómhæf.

Verði fallist á kröfu um dráttarvexti telur stefndi að fyrrgreindir annmarkar leiði til þess að vextir verði ekki dæmdir fyrr en að liðnum mánuði frá dómsuppsögu, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Stefndi kveðst setja fram varakröfu ef svo ólíklega fari að ekki verði fallist á sýknukröfu hans. Krefjist hann þá verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Um rökstuðning fyrir þessari kröfu vísar stefndi til þeirra sjónarmiða sem rakin voru undir umfjöllun um aðalkröfu enda geti flest þau sjónarmið leitt til lækkunar bótafjárhæðar rétt eins og þau geti leitt til algjörrar sýknu. Sérstaklega skuli bent á að tjón stefnanda sé ekki sannað auk þess sem fjárkröfur séu órökstuddar og ósundurliðaðar. Þá sé dráttarvaxtakrafan óljós og ósamræmi í henni.

Málskostnaðarkrafa stefnda styðjist við 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

V

Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Í 2. mgr. ákvæðisins segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós skoðanir sínar, en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir á tjáningarfrelsi megi þó aldrei í lög leiða. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins má aðeins setja tjáningarfrelsi skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Tjáningarfrelsi er samkvæmt þessu mikilvæg grundvallarréttindi sem vernduð eru af stjórnarskránni og verða takmarkanir á því að eiga sér örugga stoð í settum lögum og þeim alþjóðlegu skuldbindingum um mannréttindi sem Ísland hefur gengist undir. Verður því að skýra ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem fjallar um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs með hliðsjón af þessu.

Stefnandi telur hin umstefndu ummæli vera ærumeiðandi aðdróttun sem varði við 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga og krefst þess að þau verði dæmd dauð og ómerk, sbr. 1. mgr. 241. gr. laganna, enda hafi ummælin verið óviðurkvæmileg og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda. Vegna þessara ærumeiðandi aðdróttana sem stefnandi telur hafa falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru hans og persónu eigi hann rétt á miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá gerir hann fjárkröfu á hendur stefnda vegna kostnaðar af birtingu dóms, sbr. 2. mgr. 241. gr. hegningarlaga.

Samkvæmt 235. gr. hegningarlaga varðar það sektum eða fangelsi ef maður dróttar að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða ber slíka aðdróttun út. Þá segir í 236. gr. laganna að sé ærumeiðandi aðdróttun höfð í frammi eða borin út gegn betri vitund, þá varði það fangelsi allt að 2 árum og sé aðdróttun birt eða borin út opinberlega, enda þótt sakaráberi hafi ekki haft sennilega ástæðu til að halda hana rétta, þá varði það sektum eða fangelsi allt að 2 árum. Samkvæmt 1. mgr. 241. gr. laganna má í meiðyrðamáli dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk, ef sá krefst þess sem misgert var við. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að dæma megi þann sem sekur reynist um ærumeðandi aðdróttun, til þess að greiða þeim sem misgert var við, ef hann krefst þess, hæfilega fjárhæð til þess að standast kostnað af birtingu dóms, atriðisorða hans eða forsendna jafnframt eftir því sem ástæða þykir til í opinberu blaði eða riti, einu eða fleirum. Samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaganna er heimilt að láta þann sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn friði, frelsi, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert er við.

Ummæli þau sem stefnandi telur vera ærumeiðandi aðdróttun í hans garð eru í bréfi stefnda til nokkurra fjölmiðla, dagsettu 28. júlí 2005, sem sent var þeim vegna þess að stefndi var að aflýsa áður boðuðum blaðamannafundi sem halda átti hinn 29. júlí 2005. Kemur fram í bréfinu að þar sem Stöð 2 hafði þegar kvöldið áður greint frá efni þeirrar skýrslu sem hann hafði hugsað sér að kynna á umræddum blaðamannafundi telji hann engan grundvöll til að halda fundinn. Þau ummæli í bréfi þessu sem stefnandi telur vera ærumeiðandi aðdróttun og krefst að verði dæmd dauð og ómerk eru eftirfarandi: „Í kvöldfréttum í gær sagði Stöð II frá efni skýrslunnar sem auk þess voru ekki réttar. Ljóst virðist því að einhver vandamanna - og er varla öðrum til að dreifa en F-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf- hefur brotið trúnað og látið Stöð II í té framangreindar upplýsingar.”

Óumdeilt er að flestum vandamönnum þeirra sem létust í umferðarslysinu var send umrædd skýrsla sama dag og fréttin birtist á Stöð 2 og eins og rakið hefur verið hafði stefndi hugsað sér að halda blaðamannafund til að gera grein fyrir helstu niðurstöðum skýrslunnar tveim dögum síðar. Af hálfu nefndarinnar var þess vinsamlegast farið á leit að með skýrsluna væri farið sem trúnaðarmál fram að þeim fundi til þess að jafnræðis væri gætt gagnvart fjölmiðlum.

Við skoðun á texta hins umdeilda bréfs stefnda verður hann ekki skilinn á annan veg en að stefndi dragi þá ályktun að þar sem vandamönnum þeirra sem létust í flugslysinu hafði verið afhent skýrsla nefndarinnar sama dag og fréttir af henni voru birtar á Stöð 2 hafi einhver þeirra, líklegast stefnandi, brotið þann trúnað, sem nefndin bað vinsamlegast um að yrði haldinn, með því að láta Stöð 2 upplýsingarnar í té. Orðalag stefnda í bréfinu um að „ljóst virðist“ að einhver vandamanna, „og er varla nokkrum öðrum til að dreifa en F-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf“, hafi brotið trúnað, verður ekki skilið á annan veg en að það sé mat stefnda, hann dragi þá ályktun að stefnandi hafi brotið trúnað með því að afhenda Stöð 2 skýrsluna. Var því hér um að ræða gildisdóm þar sem stefndi lagði mat sitt á staðreyndir sem hann taldi vera fyrir hendi og fólst ekki í orðum þessum refsiverð aðdróttun samkvæmt 235. gr. og 236 gr. hegningarlaga. Voru ummæli hans ekki óviðurkvæmileg og með þeim fór stefndi ekki út fyrir mörk tjáningarfrelsis. Verður stefndi því sýknaður af kröfu um að tilgreind ummæli verði dæmd dauð og ómerk svo og af kröfu um greiðslu kostnaðar við birtingu dóms.

Með vísan til þess sem nú hefur verið rakið fólu umdeild ummæli stefnda ekki í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda og verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu miskabóta.

Eftir þessum úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf hrl. en af hálfu stefnda flutti málið V-kk-nf H. V-kk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, S-kk-nf L-kk-nf, er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, F-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

G-kvk-nf B-kvk-nf