E-2672/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 16. mars sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af [A], [---] Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli við Lindargötu í Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir þær kröfur að stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda 3.000.000 króna með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga, nr. 38/2001, frá 18. desember 2015 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi gerir þær dómkröfur aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

Til vara er þess krafist að stefnukrafa verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

II.

Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu, sem liggur frammi í málinu, kemur fram að þann 9. ágúst 2014 hafi verið tilkynnt um mikinn hávaða sem bærist frá íbúð að [---] í Hafnarfirði, en þar býr stefnandi. Þegar lögregla kom á staðinn mátti heyra mjög mikinn tónlistarhávaða berast frá húsinu, langt út á götu, svo mikinn að lögregla taldi að hljómsveit væri við æfingar og fylgdu miklar drunur tónlistinni. Lögregla barði margsinnis á dyr og hringdi dyrabjöllu. Stefnandi sinnti því í engu. Þar sem útilokað var að fá stefnanda til að opna dyrnar var vartappi í rafmagnstöflu fyrir þessa íbúð tekinn úr af lögreglu. Í framhaldi af því var að nýju knúið dyra. Stefnandi kom þá til dyra og segir í skýrslu lögreglu að stefnandi hafi verið með dólgslæti í garð lögreglu. Stefnanda hafi ítrekað verið kynnt að lögregla væri þarna vegna hávaða er bærist frá íbúð hans og honum bæri að lækka. Þá segir að stefnandi hafi reyndst með öllu óviðræðuhæfur, talað einhverja þvælu og tók ekki eftir neinu því sem sagt var við hann. Stefnandi hafi t.d. ekki svarað spurningum lögreglu um nafn og kennitölu.

Stefnandi hafi ekki að neinu leyti farið að fyrirmælum lögreglu og framkoma og háttarlag hans veriðslíkt að nauðsynlegt reyndist að handtaka hann og færa á lögreglustöð til að ná sambandi við hann en hann hafi verið algjörlega óviðræðuhæfur. Fram kemur hjá lögreglu að engu ofbeldi hafi verið beitt. Stefnanda hafi verið kynnt að hann væri handtekinn þar sem hann færi ekki að fyrirmælum lögreglu, hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnið, en kysi hann að tjá sig þá væri hann beðinn um að skýra satt og rétt frá. Stefnandi vildi ekki fara í skó áður en íbúðin var yfirgefin. Stefnandi hafi verið færður í handjárnum á lögreglustöðina við Flatahraun í Hafnarfirði. Reynt hafi verið að ræða við hann þegar þangað var komið en það hafi ekki gengið. Stefnandi hafi verið vistaður í fangaklefa. Stefnandi hafi hreytt í lögreglu, hann hafi virst mjög ölvaður, hafi talað samhengislaust og síðan í langan tíma eftir að hann var kominn í klefa. Rafmagni var komið á íbúð stefnanda áður en lögregla yfirgaf vettvang og í lögregluskýrslu segir að engin átök hafi verið við handtökuna sem hafi verið hefðbundin.

Stefnandi hlaut sektargerð fyrir að fara ekki að fyrirmælum lögreglu en sektin var felld niður. Ekkert liggur fyrir um ástæðu þess. Stefnandi sendi þann 15. ágúst 2014 kæru til Ríkissaksóknara þar sem hann kvaðst hafa verið numinn á brott af heimili sínu laugardaginn 9. ágúst sl. af lögreglu, látinn dúsa í fangaklefa á lögreglustöðinni í Hafnarfirði án þess að tekin væri af honum skýrsla eða honum kynnt sakarefnið. Kæran beindist að þeim lögreglumönnum, sem framkvæmdu handtökuna og starfa við embætti Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Í niðurstöðum skoðunar vararíkissaksóknara á kærunni segir að kærandi hafi verið undir verulegum áhrifum áfengis í umrætt sinn. Þá segir að áverkar hafi verið óverulegir og ekki verði fullyrt um hvort þeir hafi komið til við handtöku lögreglu. Þá segir að í umrætt sinn hafi ekki tekist að á sambandi við kæranda, sem hafi kosið að sinna ekki banki á hurð eða dyrabjölluhringingum.

Þá kom fram hjá ríkissaksóknara að sú leið lögreglu að taka rafmagn tímabundið af íbúð kæranda, eftir að árangurslaust hafi verið reynt að ná sambandi við hann, væri í samræmi við meðalhóf enda viðurhlutaminna en að kalla til lásasmið til að opna útidyr að íbúð kærða. Þá hafi rafmagn verið sett á strax aftur. Ekki sé til að dreifa framburði um viðbrögð kæranda við handtökunni eða tilefni handtökunnar. Ríkissaksóknari taldi ekki ástæðu til að ætla að grunur væri um að lögregla hefði gengið lengra í umrætt sinn en nauðsyn krefði til að halda upp allsherjarreglu og taldi ekki liggja fyrir rökstuddan grun um að umræddir lögreglumenn hefðu framið refsilagabrot við störf sín og vísaði kærunni frá af þeirri ástæðu.

Stefnandi sendi ríkislögmanni kröfubréf þann 18. nóvember 2015 þar sem krafist var viðurkenningar á bótaskyldu af hálfu íslenska ríkisins. Því var hafnað með bréfi ríkislögmanns, dags. 23. mars 2016. Stefnandi sótti síðan um gjafsókn vegna málsóknarinnar og gjafsóknarleyfi fékkst 15. júní 2016.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi mótmælir atvikalýsingu í lögregluskýrslu og byggir á því að við handtöku hafi enginn grunur verið um að hann hafi framið afbrot. Stefnandi hafi verið heima hjá sér að hlusta á tónlist, það sé ekki hvorki saknæmt né brot á lögum um fjöleignarhús nr. 26/1994. Í 2. tl. 3. mgr. 74. gr. laganna sé kveðið á um bann við röskun á svefnfriði í húsinu a.m.k. frá miðnætti til kl. 7 að morgni og undanþágur frá henni. Stefnandi hafi ekki raskað svefnfriði og eðlilegt megi teljast að leika tónlist á heimili sínu upp úr hádegi á laugardegi. Stefnandi hafi ekki heyrt þegar lögregla barði að dyrum, sem hafi verið eðlilegt vegna tónlistarinnar. Lögreglan hafi tekið rafmagnið af íbúð hans og sú þvingunarráðstöfun hafi verið með öllu ólögmæt. Stefnanda hafi brugðið við að sjá tvo lögreglumenn standa fyrir utan hjá sér og því hafi hann verið ósáttur, það sé ekki saknæmt og það að hann hafi verið undir áhrifum áfengis sé heldur ekki saknæmt. Stefnandi segir að sér hafi ekki verið gerð grein fyrir ástæðu handtöku, lögreglumenn hafi ráðist að sér með offorsi, dregið sig út úr íbúðinni, snúið sig niður og dregið í burtu á sokkunum. Stefnandi byggir á að skilyrði 90. gr. laga nr. 88/20008, um meðferð sakamála, hafi ekki verið uppfyllt við handtöku. Handtakan hafi því verið tilefnislaus og ólögmæt og andstæð 67. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og c-lið 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópa, sbr. lög n.r 62/1994.

Stefnandi hafi verið sár og aumur eftir handtökuna og fangelsisvistina. Þá hafi hann verið aumur á hægri fæti löngu eftir atvikið, enda hafi hann verið dreginn áfram á sokkunum. Þá sé stefnandi sömuleiðis með langt sár á hægri handlegg og hafi átt erfitt með að hreyfa vinstri þumal sökum dofa, sbr. vottorð dags. 12. maí 2015. Þá hafi handtakan og fangelsisvistin reynst stefnanda erfið andlega og hann hafi þurft að sækja sér sálfræðihjálp eftir atvikið. Hann hafi þannig farið í þrettán viðtöl hjá sálfræðingi á tímabilinu 24. ágúst 2014 til 27. ágúst 2015. Stefnandi hafi sýnt skýr kvíðaeinkenni, þunglyndi, óöryggi, depurð og mikla vanlíðan vegna atviksins, sbr. fyrrgreint vottorð.

Varðandi rétt sinn til skaðabóta vísar stefnandi til 67. gr. stjórnarskrárinnar og 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, varðandi rétt til miskabóta úr hendi stefnda sem nemi stefnufjárhæð í máli þessu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir málavaxtalýsingu stefnanda og vísar til þess að fram komi í lögregluskýrslu að eftir hádegi þann 9. ágúst 2014 hafi verið tilkynnt um mikinn hávaða, sem barst frá íbúð stefnanda að [---] í Hafnarfirði. Þegar lögregla kom á staðinn hafi mátt heyra mjög mikinn tónlistarhávaða berast frá húsinu, langt út á götu, svo mikinn að lögregla taldi að hljómsveit væri við æfingar og fylgdu miklar drunur tónlistinni. Lögregla hefði barið mörgum sinn á dyr og hringt dyrabjöllu, en stefnandi hefði ekki sinnt því. Þar sem útilokað var að fá stefnanda til að opna dyrnar hafi vartappi í rafmagnstöflu fyrir þessa íbúð verið tekinn úr af lögreglu. Í framhaldi af því var að nýju knúið dyra. Stefnandi hefði þá komið til dyra, hann hefði strax verið með dólgslæti í garð lögreglu og farið niðrandi orðum um lögreglumennina og starf þeirra. Stefnanda hafi ítrekað verið kynnt að lögregla væri þarna vegna hávaða, er bærist frá íbúð hans, og honum bæri að lækka. Stefnandi hefði reyndist með öllu óviðræðuhæfur, talað einhverja þvælu og ekki tekið eftir neinu því sem sagt var við hann. Stefnandi hafi t.d. ekki svarað spurningum lögreglu um nafn og kennitölu. Þá hafi stefnandi ekki farið að neinu leyti að fyrirmælum lögreglu og háttarlag hans verið slíkt að nauðsynlegt reyndist að handtaka hann og fær á lögreglustöð til að ná sambandi við hann. Handtakan hafi verið eðlileg og engu ofbeldi verið beitt. Stefnanda hafi verið kynnt að hann væri handtekinn þar sem hann færi ekki að fyrirmælum lögreglu og hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnið. Þá hafi stefnandi ekki vilja fara í skó áður en hann fór á lögreglustöð. Farið hafi verið með hann á lögreglustöðina við Flatahraun í Hafnarfirði og reynt að ræða við hann án árangurs. Þá hafi hann verið vistaður í fangaklefa. Þá hafi rafmagni verið komið á íbúðina áður en lögregla yfirgaf vettvang.

Stefnandi hafi hreytt í lögreglu, hann hafi virst mjög ölvaður og talað samhengislaust í langan tíma eftir að hann var kominn í klefa. Fram hafi komið hjá íbúa í húsinu að þetta væri ekki í fyrsta skipti sem þetta ætti sér stað, en nú væri þetta líklega með mesta móti. Þegar stefnanda var sleppt úr haldi hafi hann heldur ekki þegið skó, sem lögregla bauð honum. Fram komi í lögregluskýrslu að stefnandi hafi verið handtekinn kl. 14:08, verið vistaður kl. 14:26 og látinn laus kl. 16:26 sama dag. Þar komi m.a. fram að jafnvægi hafi verið óstöðugt, framburður ruglingslegur og málfar óskýrt en ástandi hans sé lýst sem annarlegu og að sjáanleg ölvun væri áberandi.

Stefndi byggir á því að aðgerðir lögreglu hafi verið lögmætar og jafnframt nauðsynlegar eins og sakir stóðu, enda hafi stefnandi ekki sinnt fyrirmælum lögreglu. Lögregla hafi náð sambandi við stefnanda með því að taka rafmagn af íbúð hans tímabundið eftir að stefnandi kaus sjálfur að sinna ekki banki á hurð íbúðar eða dyrabjölluhringingum. Sú leið, sem lögregla fór með því að taka tímabundið rafmagn af íbúð stefnanda, sé í samræmi við meðalhóf og lögmæt að mati stefnda. Eins og fram hafi komið hafi stefnandi verið undir verulegum áfengisáhrifum og með öllu óviðræðuhæfur. Lögregla hafi því ekki farið út fyrir heimildir sínar til valdbeitingar í starfi sínu.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi ekki heyrt þegar lögregla bankaði og hringdi. Því er mótmælt að lögregla hafi öskrað á stefnanda; ráðist á stefnanda; dregið hann út úr íbúðinni og niður í lögreglubíl. Þá er því mótmælt að stefnandi hafi ekki fengið skýringar. Því sé mótmælt að stefnandi hafi verið handtekinn með offorsi. Þá er því mótmælt að stefnanda hafi verið hent út á götu á sokkunum. Þá er því mótmælt að ekki hafi verið útskýrt fyrir stefnanda af hverju hann væri handtekinn og að engin samskipti hafi farið fram á milli stefnanda og lögregluþjóna eftir að hann opnaði dyrnar. Því er mótmælt að stefnandi hafi verið snúinn niður og að fyrirmælin hafi á engan hátt verið útskýrð. Stefndi mótmælir því að handtakan og frelsissviptingin hafi verið með öllu tilefnislaus og ólögmæt og ekki í samræmi við lagaákvæði sem talin eru upp í stefnu.

Stefndi mótmælir því að áverkar, sem lýst er í stefnu og í læknisvottorði, dags. 12. maí 2015, séu vegna handtöku og vistunar stefnanda hjá lögreglu. Stefnandi hafi ekki sannað orsakasamband milli handtöku/vistunar og áverka en hann leitaði á heilsugæslu níu dögum eftir handtökuna. Þá virðast sár hans vera smávægileg. Ósannað sé að stefnandi hafi verið sár og aumur eftir handtökuna og fangelsisvistina.

Stefndi mótmælir vottorði [B], sérfræðings í klínískri sálfræði, sem þýðingarlausu með öllu. Sú skýrsla sé skráning á lýsingu á því sem stefnandi sagði við skýrsluhöfund nánast án nokkurrar úrvinnslu. Því sé mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna aðgerða lögreglu. Skýrslan segi ekkert um fyrra ástand stefnanda annað en að nefnt er að hann hafði þjáðst af kvíða áður. Skorað sé á stefnanda að leggja fram ítarlegar upplýsingar um fyrra heilsufar, m.a. læknaskýrslur, en sá þáttur sé vanreifaður. Fráleitt sé að skilyrði um tjón, sök, sennilega afleiðingu og orsakatengsl liggi fyrir. Stefndi átti sig ekki á lagagrundvelli stefnu en þar sé vísað til 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Stefndi telur að réttara hefði verið að vísa til 1. og 2. mgr. 228. gr. sömu laga en það sé ekki gert. Verði talið að 3. mgr. eigi við, þá sé á því byggt að tjón sé ósannað en hlutlæg ábyrgð taki ekki til krafna samkvæmt 3. mgr. Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem bótakröfu hans viðkemur. Ekki séu skilyrði til að dæma bætur samkvæmt 228. gr. laga nr. 88/2008 né öðrum réttarheimildum sem stefnandi vísi til.

Stefndi vísar til 2. ml. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og byggir á því að stefnandi hafi sjálfur valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á og eigi því ekki rétt til bóta. Verði talið að 3. mgr. 228. gr. eigi við er vísað til síðari málsliðar þeirrar málsgreinar að fella eigi niður bætur þar sem stefnandi hafi valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Í því sambandi vísar stefndi til þeirra atriða sem lýst sé framar í greinargerð þessari. Full lagaskilyrði hafi verið fyrir aðgerðum lögreglu og aðgerðir hennar lögmætar að öllu leyti.

Stefndi vísar til áskorunar í greinargerð þessari um upplýsingar um fyrra heilsufar. Stefndi vísar til lögreglulaga, nr. 90/1996, m.a. III. kafla, m.a. 19. gr. en einnig til laga nr. 88/2008. Stefndi mótmælir öllum málsástæðum og kröfum stefnanda.

Varakröfu sína um lækkun styður stefndi við þær málsástæður og sjónarmið sem fram koma í umfjöllun um aðalkröfu hér að framan. Stefnukrafa sé alltof há og ekki í neinu samræmi við dómaframkvæmd. Stefndi gerir því kröfu um verulega lækkun hennar.

Samkvæmt 2. ml. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 er heimilt að lækka bætur ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum, sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi byggir á því að lækka eigi bætur til hans vegna þessa með vísan til þeirra sjónarmiða vegna sömu atriða og lýst er hér að framan í greinargerð þessari í umfjöllun um aðalkröfu. Verði talið að 3. mgr. 228. gr. eigi við er vísað til síðari málsliðar þeirrar málsgreinar að lækka eigi bætur þar sem stefnandi hafi valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxtakröfu. Bréf lögmanns á dskj. 12 sé ekki eiginlegt kröfubréf. Verði dráttarvextir dæmdir þá telur stefndi að þeir eigi fyrst að leggjast á við dómsuppsögu.

IV.

Niðurstaða

Við aðalmeðferð gaf stefnandi skýrslu og kvaðst í umrætt sinn hafa setið úti á svölum að sötra bjór og hlusta á músík. Það hafi slokknað á tónlistinni, rafmagnið farið og barið hafi verið á dyrnar. Þar hafi verið fyrir tveir lögreglumenn og sá yngri kallað, þú ert með ofbeldi. Þá hafi sá eldri stokkið á sig og rifið sig út úr íbúðinni og fram á gólf, skellt sér í gólfið og handjárnað sig og þeir síðan dregið hann niður stigann og út í bíl á sokkaleistunum. Þá hafi honum ekki verið kynnt ástæða þessara aðgerða. Stefnandi kvaðst hafa verið ölvaður, búinn að drekka bjór, hann hefði ekki sofið nóttina áður og verið búinn að taka verkjalyf vegna brjóskloss. Síðar í skýrslutöku dró stefnandi nokkuð í land með ölvun sína. Á lögreglustöðinni hafi hann verið settur í fangaklefa og síðan verið hent út u.þ.b. tveimur klst. síðar og hafi hann gengið heim á sokkaleistunum. Stefnandi kvaðst ekki hafa fengið skýringar á handtöku sinni hjá þeim sem handtóku hann og ekkert hafi verið rætt við hann í umrætt sinn. Stefnandi kvaðst hvorki hafa heyrt þegar nágranni né lögreglan hafi bankað hjá sér. Þegar hann kom heim hafi hann hitt nágrannakonu sína, [D], og rætt málin, hvað hefði gerst. Stefnandi kvaðst að sjálfsögðu hafa verið eitthvað drukkinn þá, en verið búinn að sitja í fangaklefa í tvo tíma og því eitthvað verið bráð af honum. Þá kvað stefnandi það rétt sem fram kæmi í skýrslu ríkissaksóknara og haft væri eftir nefndri [D] að hann hefði áður valdið ónæði með háværri tónlist og ekki svarað þegar bankað væri hjá honum eða dyrabjöllu hringt.

Þá gaf vitnaskýrslu [E] lögreglumaður, sem kvaðst hafa komið að umræddri handtöku stefnanda. Vitnið kvaðst muna vel eftir atvikum því sá aðili, sem afskipti hafi verið höfð af í umrætt sinn, hafi skömmu eftir þetta farið að upphefja niðrandi umræðu um persónu vitnisins á samfélagsmiðlum. Þá hafi málið ratað inn á borð ríkissaksóknara. Vitnið kvaðst í umrætt sinn hafa farið í hávaðaútkall um miðjan dag. Þegar þeir hafi komið á staðinn hafi borist gríðarlegur hávaði frá húsinu, þar hafi þeir hitt fyrir nágranna, sem hafi sagt þeim að áður hafi orðið ónæði vegna íbúðar stefnanda. Vitnið kvað þá hafa barið hraustlega að dyrum og hringt dyrabjöllu en ekki verið ansað. Þeir hafi þá farið til nágrannans, sem þeir höfðu hitt, og hann vísað þeim á sameiginlega rafmagnstöflu fyrir húsið og öryggi fyrir íbúð stefnanda. Þeir hafi síðan tekið öryggið úr og allt dottið í dúnalogn. Þá hafi nágranninn farið inn til sín og stefnandi komið til dyra. Stefnanda hafi verið kynnt tilefni komu þeirra og afskipta en stefnandi hafi spurt hvort þeir hefðu tekið rafmagnið af og hafi þeir staðfest það. Þá hafi stefnandi byrjað að tala um trúða og sagt að þeir myndu heyra frá einhverjum dómara, Hann hafi verið í virkilega annarlegu ástandi eða mjög ölvaður og bullað og síðan farið að pota í áttina að sér. Þeir hafi reynt að koma stefnanda í skilning um að þeir væru þarna út af þessum hávaða en hann hafi haldið áfram og talað út í bláinn. Þegar stefnandi hafi síðan haldið áfram að pota kvaðst vitnið hafa tekið í höndina á honum og snúið honum upp að dyrastafnum, þá hafi hurðin skollið aftur. Þá kveðst vitnið hafi spurt stefnanda hvort þetta væri sú leið sem hann vildi fara og sett á hann handjárn átakalítið. Þeir hafi spurt stefnanda hvort hann vildi ekki fara í skó en hann hafi haldið áfram að bulla einhverja vitleysu. Þeir hafi þá tekið hann á milli sín niður stigann og út í lögreglubíl. Þar hafi stefnandi sest aftur í með hinum lögreglumanninum sem tók þátt í útkallinu. Vitnið kveðst síðan hafa farið aftur upp og sett rafmagnið aftur á íbúðina. Þegar þeir hafi komið á lögreglustöðin hafi þeir reynt að afla upplýsinga um hver stefnandi væri, hvort hann væri veikur, en þá hafi komið útkall og þeir því þurft setja stefnanda í fangaklefa því aðeins hafi verið þrír lögreglumenn á stöðinni. Þegar þeir komu til baka hafi þeir fengið upplýsingar um það úr lögreglukerfi hver stefnandi væri og aðrar persónuupplýsingar en nágranninn, sem kallaði á lögregluna, hafi ekki gert þeim grein fyrir því að stefnandi væru húsráðandi þó að þeir hefðu hugsanlega mátt vita það. Þeir hafi reynt að ræða við stefnanda, hann hafi talað samhengislaust, en þegar bráð hafi af stefnanda stutta stund hafi þeir farið með hann út úr klefanum og boðið honum skó. Hann hafi í engu sinnt því og farið út af stöðinni. Vitnið neitaði því að harðræði hefði verið beitt, stefnanda hafi ekki verið slengt í gólfið, þeir hafi leitt hann ákveðið á milli sin en ekki dregið hann. Ástand stefnanda hafi verið mjög alvarlegt. Vitnið kvað þá aldrei hafa farið inn í íbúð stefnanda sem staðið hafi í dyragættinni. Þegar stefnandi fór að pota í hann aftur kvaðst vitnið hafa bakkað frá dyrunum og þá hafi stefnandi fært sig nær til að ná til hans. Stefnandi hafi því ekki verið inni í íbúðinni þegar hann var handjárnaður. Þegar út í lögreglubílinn kom hafi þeir eins og venja er reynt að ræða við stefnanda til fá hjá honum upplýsingar en hann hafi ekki gefið upp hver hann væri.

[F] lögreglumaður, sem fór í umrætt útkall ásamt [E] gaf vitnaskýrslu og bar á sama veg um framangreint útkall. Vitnið kvað stefnanda hafa verið óviðræðuhæfan og ógnandi, hann hafi ekki hlýtt fyrirmælum og hafi ýtt eða potað í [E]. Þeir hafi áður en farið var með stefnanda út í lögreglubíl, boðið honum að fara í skó, sem hafi verið fyrir innan dyrnar, en stefnandi hafi ekki viljað fara í þá. Vitnið kvað stefnanda sjálfan hafa farið út úr íbúðinni, þeir hafi síðan látið hann ganga á milli þeirra niður stigann og út í lögreglubílinn. Stefnandi hafi verið ölvaður og ósáttur. Þá hafi stefnandi verið beðinn um að gera grein fyrir sér, hver hann væri en því hafi hann ekki svarað.

Báðir lögreglumennirnir bera að þeir hafi aldrei farið inn í íbúð stefnda og hann verið í dyragættinni, engu harðræði hafi verið beitt og þeir neita því að stefnanda hafi verið skellt í gólfið. Þá kvaðst [E] hafa bakkað frá dyragættinni og stefnandi komið út á stigapallinn, hann hafi því ekki verið inni í íbúðinni þegar hann var handjárnaður.

[G], tilkynnandi til lögreglu í umrætt sinn, gaf vitnaskýrslu við aðalmeðferð og kvað ærandi hávaða hafa borist frá frá íbúð stefnanda. Eftir drykklanga stund hafi hann bankað hjá stefnanda og hringt dyrabjöllu en ekki hafi verið svarað. Vitnið kvaðst áður hafa kallað á lögreglu vegna sama nágranna og aðrir í húsinu hafi orðið fyrir ónæði af völdum stefnanda. Vitnið kvað hávaða frá íbúð stefnanda hafi verið slíkan að hann væri gagngert til að valda ónæði því enginn hlustaði á tónlist á þennan hátt. Vitnið kvaðst hafa aðstoðað lögregluna við að taka rafmagnið af hjá stefnanda og síðan hafi hann farið aftur inn í íbúð sína. Lögreglumennirnir hafi svo aftur farið að banka hjá stefnanda. Vitnið kvaðst hafa hlustað á það sem fram úr íbúð sinni en ekki hafa verið vitni að því sem fram fór á milli stefnanda og lögreglu. Hann hafi heyrt stefnanda spyrja hvort lögreglumennirnir hafi tekið rafmagnið af, síðan hafi liðið smástund og þá hafi heyrst dynkur eins og einhver félli í gólfið. Hann sagði að eftir að lögreglumennirnir höfðu farið með stefnanda hafi eldri lögreglumaðurinn sagt sér að stefnandi væri viti sínu fjær af ölvun og ekki hafi verið hægt að tala við hann, þeir ætluðu því að láta renna af honum á stöðinni. Vitnið kvaðst hafa hitt stefnanda á stigaganginum sunnudaginn eða mánudaginn á eftir, hann hafi þá spurt sig hvort hann hefði hringt á lögregluna. Þegar vitnið hafi játað því hafi stefnandi sagt að það yrði verra fyrir hann, það hafi verið slæmt fyrir hann að hafa gert þetta og hafi hann talað um lögmann.

Í stefnu vísar stefnandi til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, nr. 33/1944, þar sem fram kemur að hafi maður verið sviptur frelsi að ósekju skuli hann eiga rétt til skaðabóta. Þá vísaði hann til 3. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Við aðalmeðferð lýsti lögmaður stefnanda því yfir að um innsláttarvillu væri að ræða og átt hafi verið við 1. og 2. mgr. sömu greinar. Í 1. mgr. 228. gr. segir að maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli eigi rétt til bóta skv. 2. mgr. ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann var talinn ósakhæfur.

Samkvæmt 2. mgr. 228. gr. skal dæma bætur vegna aðgerða skv. IX.–XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Þó þó má fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á.

Af hálfu stefnda er því mótmælt að handtaka stefnanda og frelsissvipting hafi verið með öllu tilefnilaus og ólögmæt. Stefndi mótmælir því jafnframt að áverkar, sem lýst er í stefnu og í læknisvottorði, dags. 12. maí 2015, séu vegna handtöku og vistunar stefnanda hjá lögreglu.

Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að í umrætt sinn var stefnandi verulega ölvaður og óviðræðuhæfur. Þá kynntu lögreglumenn honum tilefni afskipta þeirra. Þá fór stefnandi ekki að fyrirmælum lögreglu, gerði ekki grein fyrir sér og var með ógnandi framkomu við lögreglumenn, sem voru að sinna skyldustörfum sínum. Þá verður ekki fallist á þá fullyrðingu stefnanda að lögreglumenn hafi dregið hann út úr íbúðinni og niður stiga út í lögreglubíl. Engin vitni voru að handtökunni og framburður [G], sem ekki var sjónarvottur að handtökunni, um að hann hafi heyrt dynk, sem sér hafi fundist hljóma eins og einhver hefði fallið í gólfið, verður ekki talinn sanna að stefnanda hafi verið slengt í gólfið eins og hann heldur fram. Báðir lögreglumenn, sem að handtökunni komu, bera á sama hátt um handtökuna og að stefnandi hafi lent á hurðarkarmi og hurðin skellst aftur þegar stefnandi var færður í handjárn. Verður framburður þeirra um þetta því lagður til grundvallar.

Ekki verður fallist á að handtaka stefnanda í umrætt hafi verið tilefnilaus og ólögmæt þar sem stefnandi fór ekki að fyrirmælum lögreglu, sbr. 19. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996, gerði ekki grein fyrir sér þó að eftir því væri leitað af lögreglu og var óviðræðuhæfur. Fyrir liggur að stefnandi var mjög ölvaður og viðbrögð hans gáfu ekki tilefni til að ætla að hann léti af háttsemi sinni en fram kemur í gögnum málsins að áður hafi þurft að kalla til lögreglu vegna sambærilegrar háttsemi stefnanda. Stefnandi hafði kosið að sinna ekki banki og dyrabjölluhringingum íbúa í húsinu eða lögreglu og brugðist illa og með ógnandi hegðun við afskiptum lögreglu. Telja verður að sú leið sem lögregla fór til að reyna að ná sambandi við stefnanda, með því að taka tímabundið rafmagn af íbúð stefnanda, hafi verið í samræmi við meðalhóf enda viðurhlutaminna en að kalla til lásasmið til að opna útidyr að íbúð stefnanda. Þá var rafmagn sett strax aftur á. Stefnandi var færður á lögreglustöð í því skyni að ná sambandi við hann þar sem viðræður við hann í lögreglubíl fyrir utan heimili hans voru árangurslausar. Stefnandi var aðeins í haldi skamman tíma, var handtekinn kl. 14.08 skv. lögregluskýrslu og látinn laus kl. 16.26 sama dag.

Með vísan til þess sem rakið hefur verið verður ekki talið að sýnt hafi verið fram á að lögregla hafi farið offari miðað við aðstæður eða gengið lengra í umrætt sinn en nauðsyn krafði til að halda upp allsherjarreglu, sbr. 1. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996.

Telja verður að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að áverkar sem lýst er í stefnu og í framangreindu læknisvottorði hafi komið til vegna handtöku og vistunar stefnanda hjá lögreglu eða orsakasamband milli handtöku/vistunar, en hann leitaði fyrst til heilsugæslu dögum eftir handtökuna. Varðandi framangreint sálfræðivottorð þá er þar einhliða lýsing stefnanda á líðan sinni án nokkurrar úrvinnslu og stefnandi hefur ekki lagt fram ítarlegur upplýsingar um fyrra heilsufar þrátt fyrir áskoranir stefnda. Þá eru framangreind vottorð óstaðfest.

Fallist er á með stefnda að stefnandi hafi samkvæmt því sem rakið hefur verið, sjálfur valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á og á hann því ekki rétt til bóta. Samkvæmt því og með vísan til 2. ml. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Málskostnaður milli aðila fellur niður. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt leyfisbréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 15. júní 2015. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talinn lögmannkostnaður hans, sem þykir hæfilega talinn eins og nánar er kveðið á um í dómsorði, greiðist úr ríkissjóði.

Uppkvaðning dóms hefur vegna embættisanna dómara dregist umfram frest skv. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Aðilar eru sammála dómara um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, [A].

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talinn lögmannkostnaður lögmanns hans, G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef hdl., 700.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf