E-7456/2010

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 20. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þrotabúi ÞS69 ehf., kt. 000000-0000, Suðurlandsbraut 4a, Reykjavík, með stefnu, birtri 26. nóvember 2010, á hendur Laugum ehf., kt. 000000-0000, Sundlaugavegi 30a, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að rift verði með dómi gjafagerningi, sem fólst í því, að ekki skyldi reikna vexti, heldur einungis verðbætur á skuldabréf, sem stefndi gaf út til handa stefnanda þann 17. febrúar 2009, að fjárhæð kr. 94.726.372. Enn fremur að stefnda verði gert að greiða stefnanda kr. 24.675.430, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22.11. 1010 til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins. Til vara er þess krafizt, að rift verði með dómi ótilhlýðilegri ráðstöfun, sem fólst í því, að ekki skyldi reikna vexti, heldur einungis verðbætur á skuldabréf, sem stefndi gaf út til handa stefnanda þann 17. febrúar 2009, að fjárhæð kr. 94.726.372. Enn fremur að stefnda verði gert að greiða stefnanda kr. 24.675.430, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22.11. 1010 til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær, að stefndi verði sýknaður og stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostað auk virðisaukaskatts.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir, að með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum þann 12. janúar 2010, var bú ÞS69 ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Sama dag var S-kk-nf Þ-kk-nf hrl. skipaður til að gegna starfi skiptastjóra í þrotabúinu.

Frestdagur við skiptin var 18. nóvember 2009, en þann dag barst krafa frá Straumi-Burðarási Fjárfestingarbanka hf. um, að bú ÞS69 ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Byggði krafan á árangurslausri kyrrsetningargerð hjá sýslumanninum í Reykjavík, sem fór fram þann 10. nóv. 2009. Úrskurður héraðsdómara, um að bú ÞS69 ehf. væri tekið til gjaldþrotaskipta, var kærður til Hæstaréttar, sem kvað upp dóm þann 26. febrúar 2010, þar sem hinn kærði úrskurður var staðfestur.

Auglýsing um innköllun til kröfuhafa var birt í Lögbirtingablaði þann 26. marz 2010, og lauk kröfulýsingarfresti þann 26. maí sama ár. Skiptafundir um lýstar kröfur í þrotabúinu voru haldnir þann 3. júní og 15. júlí 2010. Bókhald þrotabúsins barst skiptastjóra í tölvutæku formi í júní 2010.

Hið gjaldþrota félag var stofnað árið 1985 og rak líkamsræktarstöðvar á nokkrum starfsstöðvum á höfuðborgarsvæðinu. Stærst var starfsstöðin við Sundlaugarveg, en einnig rak félagið starfsstöðvar á Seltjarnarnesi, í Spönginni í Reykjavík, í Orkuveituhúsinu, í Actavishúsinu í Hafnarfirði, í íþróttamiðstöðinni Lágafelli, Mosfellsbæ, og í Turninum í Kópavogi. Skömmu fyrir gjaldþrot þess var nafni félagsins breytt í ÞS 69 ehf. Samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2008 voru aðaleigendur B-kk-nf L-kk-nf, kt. 000000-0000, með 63,91% eignarhlut, og S-kk-nf L-kk-nf, kt. 000000-0000, með 27,39% eignarhlut. Helzti eigandi stefnda, Lauga ehf., skv. ársreikningi 2008 var B-kk-nf L-kk-nf, og var hlutafé félagsins þá kr. 500.000, sem var óbreytt þar til í okt. 2009. Þá var B-kk-nf stjórnarformaður Þreks ehf., þegar félagið var úrskurðað gjaldþrota, og stjórnarformaður í Laugum ehf. þar til í lok sept. 2009.

Við athugun skiptastjóra á eignum þrotabúsins kom í ljós, að stefndi, Laugar ehf., hafði, þann 17. febr. 2009, gefið út skuldabréf til handa þrotabúinu, að fjárhæð kr. 94.726.372, sem skyldi bundið vísitölu neyzluverðs til verðtryggingar. Skuldabréfið er vaxtalaust til 10 ára, og voru engar tryggingar settar að veði til tryggingar greiðslu. Skyldi bréfið greiðast með einni afborgun á ári og vera bundið vísitölu neyzluverðs með grunnvísitölu 327,9. Fyrsti gjalddagi skuldabréfsins var 5. október 2009. Stefndi greiddi stefnanda þann 19. október 2009 kr. 10.921.524 í afborgun og verðbætur. Þann 4. október 2010 greiddi stefndi skiptastjóra stefnanda kr. 9.799.658 í afborgun og verðbætur og kr. 85.677 í dráttarvexti vegna gjalddagans 5. október 2009. Auk þessa hafði stefndi greitt stefnanda kr. 6.000.000 inn á skuldabréfið þann 26. febrúar 2010.

Þann 22. okt. 2010 sendi skiptastjóri lögmanni stefnda bréf, þar sem kröfur þrotabúsins á hendur stefnda voru kynntar og farið fram á viðræður um uppgjör. Þar á meðal var krafa um riftun vegna vaxtaleysis skuldabréfsins frá 17. febrúar 2009. Bréfi skiptastjóra var svarað af hálfu lögmanns stefnda þann 2. nóvember 2010, þar sem stefndi hafnaði greiðslu.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að í þeirri ráðstöfun að reikna ekki vexti á skuld skv. framangreindu skuldabréfi felist gjafagerningur, sem sé riftanlegur skv. 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991.

Tilurð skuldarinnar skv. skuldabréfinu sé að rekja til viðskiptaskuldar milli útgefanda bréfsins Þreks ehf. (nú þrotabú ÞS69 ehf.) og stefnda, Lauga ehf., skv. viðskiptareikningi í bókhaldi þrotabúsins, sbr. dskj. nr. 7. Samkvæmt yfirlitinu hafi staða viðskiptaskuldarinnar þann 31.12. 2008 verið kr. 94.726.372, sem sett hafi verið á skuldabréf, útg. þann 1. febr. 2009. Stefnandi hafi gert fyrirvara um stöðu viðskiptayfirlitsins og muni höfða sérstakt riftunarmál vegna vantalinna skulda stefnda við stefnanda, sem lúti að fasteignaviðskiptum milli aðila. Úrlausn þess máls hafi engin áhrif á niðurstöðu þess ágreinings, sem hér um ræði.

Á því sé byggt, að það, að Þrek ehf. (nú þrotabú ÞS69 ehf.) hafi lánað peninga skv. framangreindu skuldabréfi til stefnda án vaxta, sé óvenjuleg ráðstöfun í viðskiptum. Í viðskiptum séu almennt ekki lánaðir peningar án vaxta, enda séu vextir hefðbundið gjald, sem greitt sé fyrir lán á fjármagni. Tímalengd lánsins sé einnig afar óvenjuleg og ívilnandi áhrif vaxtafrelsis stefnda enn meiri fyrir vikið.

Á því sé byggt, að umrædd ráðstöfun sé til tjóns fyrir kröfuhafa þrotabúsins og mjög ívilnandi fyrir stefnda, þar sem hið gjaldþrota félag hafi ekki fengið og fái ekki slíka vaxtalausa fjármögnum hjá viðskiptabanka sínum eða öðrum ótengdum aðilum.

Í því sambandi sé þess getið, að lán, sem Þrek ehf. (nú þrotabú ÞS 69 ehf.) hafi tekið hjá Landsbanka Íslands þann 23. maí 2009 að fjárhæð kr. 220 milljónir, skv. lánasamningi, útg. þann 23. maí 2008, hafi borið kjörvexti skv. kjörvaxaflokki bankans, þá 19,2%, sbr. dskj. nr. 10. Lán þetta hafi hið gjaldþrota félag endurlánað stefnda skv. reikningsyfirliti úr bókhaldi um skuldayfirlit milli stefnanda og stefnda þann 28.5. 2008, sbr. dskj. nr. 7 og enn fremur dskj. nr. 11, beiðni um útborgun lánsins inn á tékkareikning í eigu stefnda.

Telja verði, að ekki sé eðlilegt, að tekið sé lán hjá Landsbanka Íslands á þeim vöxtum, sem tilgreindir séu í lánasamningnum, en að endurlán þrotabúsins til stefnda sé vaxtalaust.

Þá skuli þess enn fremur getið, að í viðskiptum Þreks ehf. (nú þrotabú ÞS 69 ehf.) og stefnda Lauga ehf., hafi þrotabúið reiknað 12% vexti á viðskiptaskuld stefnda á árunum 2007 og 2008, sem fært hafi verið stefnda til skuldar á viðskiptayfirliti í árslok 2007 og 2008, sbr. dskj. nr. 8 og 9.

Samkvæmt framangreindu verði að telja, að það að gefa út skuldabréf fyrir slíkri fjárhæð, án þess að vaxta sé krafizt, sé verulega frábrugðið því, sem almennt gerist í slíkum viðskiptum, og jafnframt frábrugðið því, sem gert hafi verið í fyrri viðskiptum stefnda og þrotabús ÞS 69 ehf.

Þá sé á því byggt, að samningur milli þrotabúsins og stefnda um vaxtalaust lán á fjármunum til 10 ára hefði aldrei komið til nema vegna þeirra stjórnunar- og eignatengsla, sem hafi verið á milli félaganna, en sem fyrr greini hafi B-kk-nf L-kk-nf átt meirihluta bæði í Þreki ehf. og stefnda, Laugum ehf. og hafi verið stjórnarformaður í báðum félögunum, er viðskiptin áttu sér stað.

Þá sé enn fremur á því byggt, að í lánveitingu sem þessari, án vaxta, felist hlunnindi eða beinn ágóði, og hafi skattyfirvöld litið svo á, að telja beri slík hlunnindi til tekna hjá þeim, sem hlunnindanna hafi notið. Í því sambandi sé m.a. vísað til þeirra sjónarmiða, sem fram komi í 1. mgr. 57. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003 um óvenjuleg skipti í fjármálum. Þessi sjónarmið komi einnig fram í hrd. 316/2002, en þar segi m.a. um þau viðskipti, sem fjallað hafi verið um í dóminum, að stjórnunar- og eignatengsl milli félaganna hafi ráðið úrslitum í viðskipum milli aðila og m.a. í ljósi þessi hafi viðskipti félaganna verið verulega frábrugðin því, sem almennt gerist í slíkum viðskiptum.

Þá sé til stuðnings ofangreindu um, að vaxtaleysi skuldabréfsins hafi verið verulega frábrugðið því, sem almennt gerist í viðskiptum, vísað til skattmats ríkisskattstjóra 2010 að því er varði lán, en þar segi, að mismun á vöxtum á lánum, sem fengin séu hjá launagreiðanda, skuli telja til tekna, séu vextirnir lægri en þeir vextir, sem birtir séu af Seðlabanka Íslands í samræmi við 10. gr. laga nr. 38/2001, sbr. dskj. nr. 14.

Vegna sjónarmiða, sem fram komi í bréfi lögmanns stefnda, dags. 2. nóv. 2010, sbr. dskj. nr. 13 um verðtryggingu skuldabréfsins skv. vísitölu neyzluverðs, þyki rétt að taka fram, að verðtrygging sé einungis til þess fallin að mæta verðbólgu, þ.e. til að tryggja þær breytingar, sem verði á verðlagi á hverjum tíma. Vextir séu hins vegar það, sem lánardrottinn fær greitt fyrir að lána fé umfram höfuðstól, eða þóknun fyrir afnotin af peningum hans.

Byggt sé á því, að með vaxtaleysi skuldabréfsins hafi eignamassi þrotabúsins skerzt og Laugar ehf., skuldari bréfsins, auðgazt að sama skapi, og þar með sé í ljós leiddur gjafatilgangur að baki löggerningnum. Um hafi verið að ræða einhliða, ívilnandi ákvörðun í þágu stefnda og á kostnað stefnanda. Efnisskilyrðum 2. mgr. 131. gr. 21/1991 sé því fullnægt.

Með vaxtaleysi skuldabréfsins til 10 ára sé verðmæti skuldabréfsins langt frá því að vera nafnvirði þess. Útgáfa skuldabréfsins með sérstökum vaxtafrelsisskilmálum hafi því falið í sér eignaaukningu/,ágóða fyrir Laugar ehf. og að sama skapi valdið þrotabúinu tjóni, þar sem eignamassi þess hafi skerzt sem nemi hæfilegum vaxtagreiðslum á láni til stefnda.

Á því sé byggt, að ákvæði 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um tímafresti og ógjaldfærni sé uppfyllt. Frestdagur við skiptin hafi verið þann 18. nóv. 2009 og hafi skuldabréfið verið gefið út þann 17. febr. 2009, eða sex mánuðum og einum degi fyrir frestdag. Þá sé á því byggt, að félagið hafi verið ógjaldfært, þegar skuldabréfið var gefið út, þar sem skuldbindingar við Straum Burðarás fjárfestingarbanka hf. og ábyrgðarskuldbindingar við Arion banka hf. hafi þá verið í vanskilum, sem hafi numið verulegum fjárhæðum.

Endurgreiðslukrafa stefnanda byggi á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991, en gerð sé krafa um greiðslu á kr. 24.675.430, sem reiknist svo.

Heildargr. Vextir Afb. Est.

9.472.637 4.133.005 5.339.632 64.711.307

9.472.637 3.817.967 5.654.670 59.056.637

9.472.637 3.484.342 5.988.296 53.068.342

9.472.637 3.131.032 6.341.605 46.726.737

9.472.637 2.756.877 6.715.760 40.010.977

9.472.637 2.360.648 7.111.990 32.898.987

9.472.637 1.941.040 7.531.597 25.367.390

9.472.637 1.496.676 7.975.961 17.391.429

9.472.637 1.026.094 8.446.543 8.944.886

9.472.637 527.748 8.944.889_____________

94.726.372 24.675.430 70.050.942

Á því sé byggt, að það, að hin ívilnandi ráðstöfun um að skuldabréf, útg. þann 17. febr. 2009, hafi verið án vaxta, hafi leitt til fjárhagslegs tjóns fyrir þrotabúið, verið kröfuhöfum þess til tjóns og til hagsbóta fyrir stefnda. Vaxtaleysi skuldabréfsins hafi þannig leitt til skerðingar á eignamassa þrotabúsins, kröfuhöfum þess til tjóns.

Útreikningur endurgreiðslukröfu, byggi á 5,9% ávöxtunarkröfu á verðtryggt bréf, sem sýni raunávöxtun þess, ef skuldabréfinu sé haldið til lokadags. Miðað sé við núvirðisreikning á fjárhæð skuldabréfsins miðað við verðtryggða vexti Seðlabanka Íslands skv. 10. gr. laga nr. 38/2001 í febrúar 2009, sem þá hafi verið 5,9%. Á útgáfudegi bréfsins, í febrúar 2009, miðað við 5,9% vexti, hafi verðmæti bréfsins verið kr. 70.050.942. Útreikningar séu miðaðir við fast verðlag (0% verðbólga) og sýni því raunvexti bréfsins á útreikningsdegi.

Verði ekki fallizt á aðalkröfu stefnanda um riftun á grundvelli 131 gr. l. nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, byggi stefnandi á því, að ákvörðun um vaxtaleysi skuldabréfsins feli í sér ótilhlýðilega ráðstöfun, sem sé riftanleg skv. 141 gr. l. nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Af vaxtaleysinu hafi leitt, að á tímabilinu frá útgáfu skuldabréfsins og til uppgjörs þrotabúsins falli á þrotabúið mun hærri vextir en sem svari hækkun verðbóta einvörðungu. Stefnda hafi verið kunnugt um, að stefnandi hafi, þegar í febrúar 2009, verið orðinn ógjaldfær vegna verulegra skuldbindinga við Straum Burðarás fjárfestingarbanka og Arion banka, og hann hafi, sem stjórnarmaður beggja félaganna, gjörþekkt fjármagnskostnað stefnanda af lánaskuldbindingum hans. Stefnda hafi því verið vel kunnugt um þau atvik, sem leitt hafi til ótilhlýðileika ráðstöfunarinnar. Það geri mál þetta enn ótilhlýðilegra en ella, að binding kröfu stefnanda á hendur stefnda til 10 ára kunni að hafa leitt til þess, að húsaleigusamningi stefnanda við Laughús ehf. um Sundlaugaveg 30 hafi verið rift vegna vanskila á mun lægri fjárhæð en sem nam fjárhæð skuldabréfsins frá 17. febrúar 2009, sbr. dskj. nr. 18.

Verði fallizt á varakröfu stefnanda um riftun á grundvelli 141 gr. l. nr. 21/1991, byggi krafa um greiðslu á kr. 24.675.430 á ákvæði 3. mgr. 142. gr. l. nr. 21/1991. Á því sé byggt, að það leiði af almennum reglum, að stefnda beri að greiða stefnanda þann ávinning, sem í því hafi falizt að fá lán til 10 ára án vaxta. Á því sé byggt, að rétt sé að miða við núvirðisreikning í þessu tilviki til að staðreyna fjártjón stefnanda af vaxtaleysi lánsins til stefnda. Einnig sé á því byggt, að stefnandi takmarki tjón sitt til hins ítrasta með því að gera einungis kröfu um vexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands, eins og þeir hafi verið ákvarðaðir á verðtryggð lán á útgáfudegi skuldabréfsins.

Þann 22. okt. 2010 hafi lögmanni stefnda verið send formleg krafa um riftun og sé því krafizt dráttarvaxta af endurgreiðslufjárhæðinni frá 22. nóv. 2010.

Stefnandi vísi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., aðallega til 3. gr., 2. mgr. 64 gr., sbr. 1. mgr. 64. gr., 131 gr., 141 gr. og 142 gr. Einnig vísi stefnandi til almennu skaðabótareglunnar, til ákvæða vaxtalaga nr. 38/2001 og til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu á því, að honum og stefnanda hafi verið frjálst að semja svo um sín á milli, að skuldabréfið, sem stefndi gaf út til handa stefnanda vegna uppgjörs viðskiptaskuldar sinnar við hann, bæri enga vexti og væri án trygginga. Verðmæti kröfu stefnanda á hendur stefnda hafi verið tryggt með verðtryggingu hennar. Eignir stefnanda hafi því ekkert rýrnað við uppgjörið, heldur hafi þær að öllu leyti haldið verðgildi sínu.

Tilvísun stefnanda í stefnu til 1. mgr. 57. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003 sé fráleit og skipti engu fyrir mál þetta. Ákvæði þetta setji samningsfrelsinu ekki skorður. Lán án vaxta geti hins vegar skoðazt sem hlunnindi í skattalegu tilliti, svo sem í skiptum vinnuveitanda og launþega, sbr. dskj. nr. 14, sem stefnandi hafi lagt fram. Þá sé engan stuðning að fá fyrir riftunarkröfunni í dómi Hæstaréttar Íslands í máli Tollstjórans í Reykjavík á hendur GÁJ lögfræðistofu ehf., eins og byggt sé á í stefnu.

Þegar stefndi hafi gert upp viðskiptaskuld sína við stefnanda með skuldabréfi þann 17. febrúar 2009, hafi hann ekkert fengið að gjöf frá stefnanda í skilningi 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 o.fl. Rétt sé að taka fram, að uppgjör þetta hafi farið fram níu mánuðum og einum degi fyrir frestdag, en ekki sex mánuðum og einum degi fyrir frestdag, eins og segi í stefnu. Í viðskiptum stefnanda og stefnda hafði orðið til skuld. Um uppgjör þeirrar skuldar hafi verið samið með þeim hætti, sem skuldabréfið á dskj. nr. 6 kveði á um. Við þann samning hafi stefndi staðið að öllu leyti og rúmlega það.

Það skipti engu fyrir mál þetta, þótt stefnandi hafi reiknað 12% vexti á viðskiptaskuld stefnda á árunum 2007 og 2008 sbr. dskj. nr. 8 og 9. Tólf prósenta ársvextir á árunum 2007 og 2008 hafi varla dugað til að viðhalda verðmæti kröfunnar vegna óðaverðbólgu þessara ára. Það hefði verðtrygging hins vegar gert.

Engu skipti fyrir mál þetta, hvaða vexti stefnandi hafi þurft að greiða Landsbanka Íslands hf., eins og vikið sé að í stefnu. Varðandi það lán sé þó rétt að taka fram, að stefndi hafi tekið það yfir við þrot stefnanda og greiði af því og hafi í raun alltaf greitt af því.

Stefndi mótmæli fjárhæð endurgreiðslukröfu stefnanda sem órökstuddri og í raun óskiljanlegri með öllu, þar sem ekkert tillit sé tekið til þess, að stefndi hafi nú þegar greitt stefnanda kr. 25.821.182 af verðtryggðum höfuðstól skuldabréfsins, þar af kr. 6.000.000 þann 26. febrúar 2010, þ.e á milli fyrsta og annars gjalddaga. Sú greiðsla, ásamt þeim, sem inntar hafi verið af hendi, hljóti óhjákvæmilega að hafa áhrif á meint tjón stefnanda. Þá sé ekkert tillit tekið til þess við útreikninginn, að skuldabréfið sé verðtryggt.

Greiðslunni á skuld stefnda við stefnanda með skuldabréfi hafi ekki verða rift á grundvelli 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Í því sambandi skipti máli, að ekki hafi verið um greiðslu skuldar stefnanda við stefnda að tefla; engum eignum stefnanda hafi verið ráðstafað til stefnda, þannig að þær væru ekki til reiðu til fullnustu öðrum kröfuhöfum stefnanda; ráðstöfunin hafi ekki leitt til skuldaaukningar hjá stefnanda. Þvert á móti hafi stefndi gert upp viðskiptaskuld sína við stefnanda með verðtryggðu skuldabréfi. Af því skuldabréfi hafi stefndi þegar greitt stefnanda kr. 25.821.182, sem standi kröfuhöfum hans til fullnustu að frádregnum skiptakostnaði. Skuldabréfakrafan njóti auk þess sérstaks réttarfarshagræðis samkvæmt 17. kafla laga um meðferð einkamála, sem viðskiptakrafan hafi ekki notið. Réttarstaða stefnanda gagnvart stefnda sé því betri eftir uppgjörið en fyrir það. Uppgjör viðskiptaskuldar með verðtryggðu skuldabréfi, sem meira hafi verið greitt af en um hafi verið samið, geti varla talizt ótilhlýðileg ráðstöfun í skilningi 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., teljist ákvæðið taka til þessa tilviks, þar sem stefndi hafi ekki átt kröfu á hendur stefnanda, heldur öfugt. Greiðsla skuldarinnar með skuldabréfinu hafi ekki leitt til þess, að stefnandi yrði ógjaldfær, heldur hafi það styrkt fjárhagsstöðu hans.

Það sé rangt, sem haldið sé fram í stefnu, að á stefnanda falli einhverjir vextir fram til uppgjörs á þrotabúi hans. Allir vextir, sem falli á skuldir búsins eftir gjaldþrotaúrskurð, séu eftirstæðar kröfur, sbr. 5. tl. 1. mgr. 114. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Þeir komi því fyrst til greiðslu, þegar allar aðrar kröfur á hendur búinu hafi verið greiddar. Vextir, sem falli á skuldir búsins, geti því ekki verið sönnun þess, að samningur stefnanda og stefnda um uppgjör viðskiptaskuldar með verðtryggðu vaxtalausu skuldabréfi hafi verið ótilhlýðileg ráðstöfun, eins og helzt megi ráða af stefnunni.

Við mat á ógjaldfærni og ótilhlýðileika samkvæmt 141. gr. gjaldþrotalaga verði í þessu máli annars vegar að horfa til eigna og skulda stefnanda og hins vegar þess, hve stjórnendur Straums-Burðaráss fjárfestingarbanka hf., ,,Straumur“, hafi leikið stefnanda grátt í lok árs 2009 og byrjun árs 2010. Sönnunarbyrði um ógjaldfærni stefnanda, ótilhlýðileika ráðstöfunarinnar og önnur skilyrði 141. gr. hvíli á stefnanda.

Fjárhagsstaða stefnanda hafi verið um margt óljós á árinu 2009, einkum vegna samninga, sem stefnandi hafi gert við Straum sumarið 2008 og hafi tengzt breytingum á skipan sameiginlegs útrásarverkefnis Straums og félagsins Þrek Holding ehf. í Danmörku, sem ýtt hafði verið úr vör árið 2006. Samkvæmt þeim samningum, sem gerðir hafi verið sumarið 2008, hafi Straumur m.a. ætlað að leggja stefnanda til kr. 550 milljónir í hlutafé, og á sama tíma hafi stefnandi gengizt undir lánaskuldbindingu gagnvart Straumi að fjárhæð DKK 57 milljónir. Straumur hafi ekki staðið við hlutafjárloforð sín nema að hluta, eins og nánar verði vikið að síðar.

Við gjaldþrot stefnanda hafi hann ekki skuldað laun, lífeyrisiðgjöld eða nokkra einustu forgangskröfu. Allar þessar kröfur hafi stefndi tekið að sér að greiða, þegar hann keypti eignir stefnanda í byrjun september 2009. Allir vörsluskattar hafi verið í skilum og hafi í raun aðeins tvær óverulegar viðskiptaskuldir hvílt á stefnanda við gjaldþrot, samtals að fjárhæð liðlega tvær milljónir. Vafi sé auk þess um tilvist kröfu Samtaka iðnaðarins, að fjárhæð kr. 574.919. Stærstu skuldirnar, sem hvílt hafi á stefnanda, hafi annars vegar verið skuld við Landsbanka Íslands hf., tryggð með veði í fasteigninni að Suðurströnd 2 til 8, Seltjarnarnesi, og ábyrgðarskuld við Arion banka hf., vegna láns, sem Þrek Holding ehf., hafi tekið hjá Kaupþingi banka hf., þann 24. október 2006 til að geta aukið hlutafé í Threk Denmark Holding A/S. Threk Denmark Holding A/S hafi verið félag í Danmörku í eigu Þrek Holding ehf., Straums og tveggja annarra íslenzkra aðila.

Skuldin við Landsbanka Íslands hf., nú NBI hf., sé í skilum og engar líkur séu á því, að ein króna falli á stefnanda vegna hennar, þar sem stefndi hafi tekið hana yfir. Hið sama hefði væntanlega gerzt varðandi skuldina við Arion banka hf., hefði forsvarsmaður stefnanda á þeim tíma, B-kk-nf L-kk-nf, fengið frið til þess af hálfu Straums að ljúka samningum um uppgjör lánsins frá 24. október 2006, eins og hann hafi unnið að sumarið 2009. Meðan á viðræðum um uppgjörið stóð, hafi það gerzt, að Straumur hafi keypt kröfuna af Arion banka hf., og notað hana, ásamt umdeildri kröfu að fjárhæð DKK 57 milljónir, til að knýja stefnda í gjaldþrot í kjölfar kyrrsetningargerðar. Þegar kröfukaupin áttu sér stað, hafi Straumur verið í slitameðferð á grundvelli laga nr. 161/2002. Straumur hafi átt, og greinilega mátt, að mati stjórnenda hans og skilanefndar, eyða fé til kaupa á óvissum kröfum. Hins vegar hafi sömu aðilar ekki virzt áfram um það í apríl 2009, að Straumur stæði við hlutafjárloforð sín frá því í ágúst 2008 gagnvart stefnanda. En þá hafi Straumur verið búinn að skuldbinda sig til að leggja stefnanda til kr. 550 milljónir í hlutafé. Þegar á hafi reynt í marz og apríl 2009, hafi Straumur ekki getað staðið við skuldbindingar sínar, og starfsmaður hans, S-kk-nf T-kk-nf, hafi þá lýst því yfir, að samningarnir frá sumrinu 2008 féllu niður, gæti Straumur ekki staðið við hlutafjárskuldbindingu sína, sbr. dskj. nr. 25. Forsvarsmaður stefnanda hafi því litið svo á, að þar með væri félag hans laust undan skuld, að fjárhæð DKK 57 milljónir, gagnvart Straumi.

Við mat á ótilhlýðileika verði að horfa til framangreindra samskipta og samninga stefnanda við Straum á árunum 2008 til 2009 og þess, sem hér fari á eftir.

Straumur hafi orðið eigandi að 8,7% hluta í stefnanda í ágúst 2008, sbr. dskj. nr. 26. Aðrir eigendur stefnanda hafi verið B-kk-nf L-kk-nf með 63,91% og S-kk-nf L-kk-nf með 27,39% eignarhlut.

Straumur hafi þó aldrei greitt beint til stefnanda hlutafjárframlag vegna kaupanna á 8,7% hlutnum og hafi auk þess aldrei staðið við það loforð sitt frá ágúst 2008 að leggja stefnanda til 450 milljónir í hlutafé. Hafi það þó verið forsenda þess, að stefnandi hafi gengizt undir lánasamning við Straum, að fjárhæð DKK 57 milljónir, í júní 2008. En önnur tveggja krafna Straums á hendur stefnanda byggi á samningi þessum. Virðist sem skiptastjóri hafi samþykkt hana, án þess að gæta að hagsmunum þrotabúsins gagnvart Straumi, sem hafi vanefnt alla samninga sína við stefnda og bakað honum ómælt tjón með ráðgjöf um fjárfestingar í líkamsræktarfyrirtækjum í Danmörku á árumum 2006 til 2008. Um þetta hafi skiptastjóri verið upplýstur þegar þann 15. marz 2010.

Stefnandi hafi ekki getað dregið Straum fyrir dómstóla í apríl 2009, þegar ljóst hafi verið, að bankinn ætlaði ekki að virða skuldbindingar sínar frá því í ágúst 2008, þar sem bankinn hafi notið friðhelgi í greiðslustöðvun eftir setningu laga nr. 129/2008 um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Straumur hafi hins vegar getað knúið stefnanda í gjaldþrot með því að krefjast kyrrsetningar haustið 2009. Til þess hafi stjórnendur Straums ekki treyst sér fyrr en þeir höfðu keypt óumþrætta kröfu af Arion banka hf., þann 1. október 2009. Aðalskuldari þeirrar kröfu sé Þrek Holding ehf. Stefnandi sé hins vegar einn þriggja ábyrgðarmanna hennar. Móðurfélag aðalskuldarans, Straumur, sé því að rukka stefnanda sem ábyrgðarmann skuldar dótturfélags síns með því að lýsa kröfunni á hendur búi stefnanda. Megi telja, að við kaup Straums á kröfunni hafi réttindi og skyldur færzt á eina hendi, og krafan sé því fallin niður, hafi hún ekki þegar fallið niður við framsal hennar vegna ákvæða í greinum 5 og 15 í lánasamningnum sjálfum, sbr. dskj. nr. 24. Skiptastjóri þrotabús stefnanda hafi að engu þessara atriða hugað. Virðist hann í öllum gerðum sínum horfa til og fara að leiðbeiningum S-kk-ef, sem þann 17. febrúar 2009 hafi engar kröfur átt á hendur stefnanda, í það minnsta ekki óumþrættar kröfur. Markmið stjórnenda Straums, sem ráði þrotabúi stefnanda, virðist vera það að leggja sem flesta steina í götu stefnda, eftir að hann hafi hafnað því, að Straumur fengi hluti í stefnda til að bæta sér upp tapið af Danmerkurútrásinni.

Með vísan til framangreinds sé með öllu ósannað, að stefnandi hafi verið ógjaldfær þann 17. febrúar 2009 eða orðið það vegna samningsins við stefnda um uppgjör viðskiptaskuldar með skuldabréfi því, sem mál þetta snúist um. Ósannað sé líka, að stefndi hafi vitað eða mátt vita af ógjaldfærni stefnanda. Loks sé ósannað, að stefndi hafi vitað um þær aðstæður, sem leiða eigi til þess, samkvæmt stefnu, að uppgjör viðskiptaskuldar með verðtryggðu skuldabréfi teljist ótilhlýðileg ráðstöfun. Óumdeilt sé hins vegar, að með ráðstöfun þeirri, sem gerð hafi verið þann 17. febrúar 2009, hafi stefnandi eignazt óumdeilda verðtryggða kröfu á hendur stefnda. Slíkt geti ekki talizt ótilhlýðileg ráðstöfun vegna þess eins, að vöxtum hafi verið sleppt.

Stefndi mótmæli bótakröfu stefnanda samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991 með sömu rökum og bótakröfunni samkvæmt 1. mgr. 142. gr., sbr. hér að framan.

Með vísan til alls þess, sem nú hafi verið rakið, krefjist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Stefndi mótmæli upphafsdegi dráttarvaxta og geri þær kröfur, að dómurinn ákveði, að dráttarvextir verði reiknaðir frá dómsuppsögudegi, fari svo ólíklega, að krafa stefnanda verði tekin til greina.

Varðandi lagarök vísi stefndi til 131., 141., og 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 varðandi frávísun og 130. gr. sömu laga vegna málskostnaðarkröfu og laga nr. 50/1988 vegna virðisaukaskatts

IV

Forsendur og niðurstaða

Fallast má á með stefnanda, að lánveiting Þreks ehf. til stefnda gegn vaxtalausu skuldabréfi til 10 ára hafi verið óvenjuleg ráðstöfun í viðskiptum, enda þótt bréfið væri að fullu verðtryggt.

B-kk-nf L-kk-nf er aðaleigandi stefnda og átti einnig meirihluta í Þreki ehf. og var stjórnarformaður í báðum félögunum, þegar viðskiptin áttu sér stað. Teljast félögin því nákomin í skilningi gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991, sbr. 5. tl. 3. gr. þeirra laga.

Skuldabréfið var gefið út hinn 17. febrúar 2009, eða níu mánuðum og einum degi fyrir frestdag, sem var 18. nóvember 2009. Er fallizt á með stefnanda, að í þeirri ráðstöfun að reikna ekki vexti á skuldina samkvæmt skuldabréfinu, felist gjafagerningur, sem er riftanlegur samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, en stefndi hefur ekki sýnt fram á, að félagið Þrek ehf. hafi verið gjaldfært, þegar gerningurinn var gerður. Er fyrri hluti aðalkröfu stefnanda því tekinn til greina.

Í síðari hluta aðalkröfu sinnar krefst stefnandi greiðslu úr hendi stefnda á kr. 24.675.430, sem hann reiknar sem vexti, sem hafi verið innifaldir í skuldabréfinu. Samkvæmt því hafi höfuðstóll skuldabréfsins í raun verið kr. 70.050.942 og vextir kr. 24.675.430.

Það er óumdeilt, að skuldin samkvæmt hljóðan bréfsins er í skilum, og hefur stefndi því greitt af bréfinu þrjár afborganir, auk kr. 6.000.000 umfram gjaldfallnar greiðslur.

Eins og stefnandi setur skuldina upp í vaxtaútreikningi sínum má ætla, að einhver hluti afborgana stefnanda af höfuðstól bréfsins hafi runnið til greiðslu vaxtahluta bréfsins. Fyrir þessu er engin grein gerð í sóknargögnum og ekki hefur verið tekið tillit til þess í kröfugerð stefnanda. Þá hefur engin grein verið gerð fyrir innborgunum stefnda. Er kröfufjárhæðin því þegar af þessum sökum svo óljós, að ekki verður tekin afstaða til réttmætis hennar í dómi. Uppfyllir málatilbúnaður stefnanda ekki skilyrði d- og e-liða 80. gr. laga nr. 91/1991, hvað þennan kröfulið varðar. Ber því að vísa honum frá dómi ex officio.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 350.000.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Síðari hluta aðalkröfu stefnanda um greiðslu á kr. 24.675.430, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22.11. 1010 til greiðsludags, er vísað frá dómi ex officio.

Rift er gjafagerningi, sem fólst í því, að ekki skyldi reikna vexti, heldur einungis verðbætur á skuldabréf, sem stefndi gaf út til handa stefnanda þann 17. febrúar 2009, að fjárhæð kr. 94.726.372.

Þá greiði stefndi, Laugar ehf., stefnanda, ÞS69 ehf., kr. 350.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf