E-3734/2022

Mál þetta, sem var dómtekið 18. apríl 2023, er höfðað 5. september 2022, af A, f. [...], á hendur íslenska ríkinu.

Dómkröfur stefnanda eru þær að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. [...]/2020 frá [...] júní 2020 í stjórnsýslumáli nr. [...], um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga nr. 80/2016. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

I Málsatvik

Stefnandi er rússneskur ríkisborgari og bjó í St. Pétursborg. Hann kom til Íslands hinn [...] 2019 og sótti um alþjóðlega vernd [...] sama ár. Stefnandi fór í viðtal hjá Útlendingastofnun [...] 2019 og efnisviðtal hjá Útlendingastofnun m. a. þann [...] 2020 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. [...] 2020, synjaði Útlendingastofnun stefnanda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi kærði þá ákvörðun til kærunefndar útlendingamála þann [...] 2020. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. [...]/2020 frá [...] 2020 var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest og lagt fyrir stefnanda að hverfa af landi brott.

Stefnandi hefur greint frá því að hann óttist um líf sitt vegna ofsókna skipulagðra glæpasamtaka sem hafi ofsótt hann þegar hann bjó og rak tvær verslanir í St. Pétursborg. Hafi glæpasamtökin krafið hann um greiðslu eins konar verndartolla úr rekstri fyrirtækisins og kveðst stefnandi hafa greitt þeim til að byrja með til að forðast vandræði.

Þegar hann hafi ekki staðið í skilum hafi meðlimir samtakanna stöðvað hann eitt sinn þegar hann var akandi og hafi hann þá látið af hendi það fé sem hann hafði á sér. Hafi sömu menn komið aftur síðar og krafið stefnanda um frekari greiðslur og haft í hótunum við hann. Árið 2014 hafi hann svo verið skotinn í brjóstkassann af einum meðlimi samtakanna. Hafi stefnandi þá flúið með fjölskyldu sinni til Pakistans til að tryggja öryggi þeirra og jafna sig. Hafi stefnandi dvalið þar í 7– 8 mánuði. Hann hafi haldið rekstri annarrar verslunarinnar áfram í St. Pétursborg og ferðast á milli landanna í því skyni að halda rekstrinum gangandi. Síðan hafi hann snúið aftur til Rússlands árið 2017. Hafi hann orðið fyrir líkamsárás er fjórir menn réðust á hann og lömdu hann með járnstöng í höfuðið með alvarlegum afleiðingum. Stefnandi hefur jafnframt greint frá því að hann hafi leitað til lögreglu sem ekki hafi veitt honum neina vernd. Mikið kynþáttahatur sé í Rússlandi og litarhaft hans og sú staðreynd að hann sé [...]geri honum enn erfiðara að hljóta vernd. Stefnandi hefur sagt að ótti um framtíð og líf barna sinna hafi verið það sem hafi knúið hann til að flýja til Íslands. Þá hefur hann sagt að andleg heilsa sín sé bágborin vegna þess hve miklar áhyggjur hann hefur og vegna þess álags sem hann finnur fyrir.

Í úrskurði kærunefndar útlendingamála, sem stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi, kemur fram að orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. útl. innhaldi huglæga og hlutlæga þætti og taka þurfi tillit til hvors tveggja þegar mat sé lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur geti byggst á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyri sama hópi hafa orðið fyrir. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafans upp að ákveðnu marki verði umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verði því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá sé litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða sé talinn tilheyra.

Kærunefnd komst að þeirri niðurstöðu í úrskurði sínum að þegar tekið hefði verið tillit til frásagnar stefnanda, framlagðra gagna og landaupplýsinga væri það mat nefndarinnar að stefnandi hefði ekki leitt að því líkur að hans biðu ofsóknir í heimaríki sínu Rússlandi. Sagði nefndin að stefnandi hefði ekki lagt fram nein haldbær gögn til stuðnings frásögn sinni af árásum sem hann kvaðst hafa orðið fyrir af hálfu skipulagðra glæpasamtaka í Rússlandi. Þá hefði ekkert komið fram í málinu sem gæfi til kynna að stefnandi gæti ekki leitað verndar lögreglu í Rússlandi, þ. á m. vegna uppruna hans, teldi hann sig þurfa á aðstoð þeirra að halda. Hefði stefnandi þvert á móti framvísaði bréfi frá lögreglunni í St. Pétursborg sem bæri með sér að hann hefði tvívegis leitað til lögreglunnar vegna líkamsárása og að lögreglan hefði skoðað allar þær upplýsingar sem hann hefði gefið. Að þessu virtu var það mat kærunefndar að stefnandi, eins og aðrir ríkisborgarar Rússlands sem teldu á réttindum sínum brotið, gæti leitað aðstoðar og verndar yfirvalda þar í landi og fengið lausn sinna mála.

II

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála og ákvarðanir Útlendingastofnunar hafi verið ólögmæt og ógildanleg. Þá hafi málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur útlendingalaga verið brotnar við meðferð málsins og ákvarðanatöku. Þessar ákvarðanir og aðgerðir stjórnvalda hafi farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar og rannsóknir kærunefndarinnar og Útlendingastofnunar hafi verið ófullnægjandi. Einnig byggir stefnandi á því að komist hafi verið að efnislega rangri niðurstöðu í málinu. Hafi verið brotið á grundvallarmannréttindum stefnanda sem eru tryggð í stjórnarskrá og samkvæmt alþjóðaskuldbindingum. Þá byggir stefnandi sérstaklega á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála og ákvarðanir Útlendingastofnunar brjóti í bága við meginreglur stjórnsýsluréttar, þá einkum rannsóknarregluna, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Stefnandi telur engan vafa leika á því að umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafans upp að ákveðnu marki, þegar hann hefur með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki að teknu tilliti til frásagnar umsækjanda um persónulega upplifun sína og til hliðsjónar hlutlægar upplýsingar um heimaland, svo sem um stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf landsins. Stefnandi telur auðséð, með vísan til laga og handbókar Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna, að leggja beri til grundvallar að umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafans, virðist frásögn hans trúverðug, nema góðar og gildar ástæður mæli á móti því.

Stefnandi bendir á að í handbók Flóttamannastofnunarinnar komi fram að það sé undantekning frekar en regla að umsækjandi um alþjóðlega vernd geti fært sönnur á allan framburð sinn. Áréttar stefnandi að Ísland hafi skuldbundið sig með alþjóðlegum samningum til að leyfa umsækjanda um alþjóðlega vernd að njóta vafans þegar frásögn hans þyki almennt trúverðug með vísan til innra og ytra samræmis, en stefnandi fái ekki annað séð en að ytra og innra samræmi frásagnar hans hafi þótt nægja til þess að stjórnvöld gætu lagt langstærstan hluta frásagnar hans til grundvallar í málinu. Stefnandi bendir þannig á að stjórnvöld hafi ekki dregið í efa að stefnandi sé fæddur í [...] en hafi dvalist í Rússlandi í mörg ár og hafi þar ríkisborgararétt. Þá hafi stjórnvöld lagt til grundvallar að stefnandi hafi rekið verslun í Rússlandi, og að verslunarrekendur í Rússlandi verði oft fyrir áreiti glæpahópa.

Stefnandi byggir á því að frásögn hans um að hafa orðið fyrir ofsóknum sem verslunarrekandi í Rússlandi af hálfu glæpahópa styðjist við hlutlægar og áreiðanlegar upplýsingar sem Útlendingastofnun hafi aflað um aðstæður í Rússlandi sem og frásögn hans, enda beri hann ummerki eftir byssuskot á bringu og barsmíðar á höfði. Þá hefði stjórnvöldum reynst það hægðarleikur að rannsaka betur afleiðingar árásanna, t. a. m. með því að ganga úr skugga um að ör á bringu stefnanda væri eftir byssuskot og hvort ummerki væru á höfuðkúpu stefnanda. Þá athugist að stefnandi fái ekki betur séð en að þar sem hann sagði í viðtali hjá Útlendingastofnun að hann væri ekki fullkomlega viss um hver hefði ráðist á hann með þeim afleiðingum að hausinn hans opnaðist, þ. e. hvort þetta hafi stafað af útlendingaandúð eða að glæpasamtökin sem hann hafði áður komist í kast við hefðu verið þar að verki, þætti frásögn hans ótrúverðug. Stefnandi ítrekar að höfuðáverkar þeir sem hann hlaut voru slíkir að hann geti hrósað happi yfir að vera enn á lífi og því sé ekki eingöngu grimmilega ómannúðlegt að meta honum til tjóns að vita ekki af hverju árásin stafaði, heldur beinlínis ómálefnalegt, enda sé ekki hægt að gera þær kröfur til manns sem hefur hlotið alvarlegan heilaskaða að hann nokkru sinni muni almennilega og með nákvæmum hætti hvernig árásina hafi borið að.

Stefnandi bendir á að kærunefnd hafi ekki útilokað í úrskurði sínum að stefnandi hefði orðið fyrir ofbeldi, en hafi ekki lagt til grundvallar að ofbeldið hefði verið af völdum glæpahópa, eins og stefnandi byggi á. Telur stefnandi að stjórnvöld hafi ekki kannað með fullnægjandi hætti þær skýringar sem hann hafi gefið á því að hann gæti ekki lagt fram gögn máli sínu til stuðnings. Hafi menn mætt til hans í verslunina og rukkað reiðufé sem hann hafi haldið utan greiðslukerfis verslunarinnar. Sú skylda hafi hvílt á stjórnvöldum að eyða öllum vafa um þá hættu sem umsækjandi segðist óttast í heimaríki sínu. Þessa sönnunarbyrði hafi stjórnvöld ekki axlað.

Stefnandi telur mat stjórnvalda á aðstæðum í Rússlandi ekki standast skoðun.

Beri áreiðanlegum heimildum sem stjórnvöld vísa til í ákvörðunum sínum saman um að þrígreining ríkisvaldsins sé ekki raunverulega til staðar vegna „samþjöppunar valds í höndum forseta landsins“. Þá hafi staða mannréttindamála versnað í landinu undir stjórn forseta landsins sem virðist kúga íbúa landsins með aðstoð lögreglu, áróðurs og löggjafar. Þá sé spilling gífurlegt vandamál, og það viðvarandi innan dómskerfisins. Séu bæði dómstólar og löggæsla notuð af stjórnvöldum til að kúga íbúa ríkisins. Eins segi í úrskurði kærunefndar að sú víðtæka spilling sem viðgangist í rússnesku stjórnsýslukerfi grafi undan trausti almennings á stjórnkerfi landsins. Fái stefnandi, með vísan til þessa, ekki séð hvernig nokkur geti treyst á aðstoð yfirvalda í Rússlandi. Engu að síður komist kærunefnd að þeirri niðurstöðu að af gögnum málsins, þ. á m. framburði kæranda í viðtölum hjá Útlendingastofnun, að kærandi, eins og aðrir ríkisborgarar Rússlands sem telja á réttindum sínum brotið, geti leitað aðstoðar og verndar yfirvalda þar í landi og fengið lausn mála sinna.

Stefnandi bendir á að í úrskurði kærunefndar komi fram að lögreglumenn í Rússlandi sem gerist brotlegir í starfi séu sjaldan sóttir til saka og í þau fáu skipti sem það hafi gerst sé refsingin væg. Þá séu handahófskenndar handtökur og varðhald bannað með lögum en raunin sé þó að yfirvöld gerist sek um slíkt athæfi í skjóli refsileysis. Segir stefnandi að frásögn sín um úrræðaleysi gagnvart brotalömum rússneska kerfisins og gagnsleysi þess að leita á náðir lögreglu fái stuðning í hlutlægum gögnum sem stjórnvöld sjálf leggi fram og vísi til.

Stefnandi byggir á því að stjórnvöld hafi afgreitt hvert og eitt atriði sem málið varði með einangruðum hætti og ekki tekið frekara tillit til þeirra, þrátt fyrir að augljóst væri að samspil umræddra atriða hefði mikið vægi hvað snerti raunverulega stöðu stefnanda.

Stefnandi bendir á að kærunefnd hafi komist að þeirri niðurstöðu að þótt kærandi kunni að verða fyrir einhverri mismunun í heimaríki vegna uppruna síns og trúar sé aðgengi hans að viðeigandi vernd stjórnvalda ekki takmarkað af þeim sökum. Þessari niðurstöðu mótmælir stefnandi sem rangri og ómálefnalegri, enda hafi komið fram að til séu dæmi þess að lögregla veitist að minnihlutahópum, t. a. m. múslimum. Stefnandi telur auðséð að það eitt að til séu hlutlægar upplýsingar um slíkt ofbeldi bendi til stærri vanda, sem stefnandi hafi byggt á frá fyrstu stundu í frásögn sinni, þ. e. að lögreglan í Rússlandi sé, eins og almenningur, haldin fordómum gagnvart fólki af erlendum uppruna. Þá telur stefnandi að ekki leiki nokkur vafi á því að hann hafi ástæðu til að efast um að honum bjóðist raunveruleg og sanngjörn réttarvernd fordómafullrar löggæslu í Rússlandi. Stefnandi byggi á því að ekki nægi að stjórnvöld afli einvörðungu gagna án þess að túlka efnislegt innihald þeirra og áhrif, sér í lagi þegar um ræði gögn sem styðji frásögn umsækjanda um alþjóðlega vernd.

Stefnandi byggir á því að lagatúlkun útlendinga yfirvalda og strangar sönnunarkröfur gangi gegn vilja löggjafans í málefnum hælisleitenda. Þá stríði það gegn meginmarkmiðum útlendingalaga að gera kröfu um að stefnandi færi óyggjandi sannanir fyrir því að hann hafi sætt ofsóknum af hálfu glæpasamtaka í Rússlandi þegar hlutlæg gögn styðji þegar við frásögn hans sem og áverkar á líkama hans. Alkunnugt sé þeim er fáist við málefni hælisleitenda að í flóttamannarétti sé vikið frá meginreglunni um að sá sem hefur uppi kröfu beri jafnframt sönnunarbyrði fyrir réttmæti hennar. Þannig þyki, með vísan til mannúðarsjónarmiða, hvorki sanngjarnt né rétt að einstaklingur sem neyðist til að flýja heimili sitt vegna ofsókna geti þegar á öruggan áfangastað er komið ekki fengið viðhlítandi réttarvernd þar sem honum hafi ekki verið unnt að hafa með sér öll nauðsynleg gögn á flóttanum. Stefnandi áréttar að þetta viðurkenni útlendinga yfir völd hérlendis í flestum ákvörðunum sínum, þ. e. þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi greint frá flótta sínum með trúverðugum hætti og frásögn hans fái stuðning í hlutlægum gögnum. Um sé að ræða eitt helsta markmið löggjafans og því telji stefnandi það brjóta gegn lögmætisreglu sem og meginreglunni um málefnaleg sjónarmið að stjórnvöld leggi strangari skilning í laganna bókstaf en beinlínis leiði af ákvæðum laga, vilja löggjafans og öðrum lögskýringargögnum, svo sem handbók Flóttamannastofnunar Sameinuð u þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna.

Stefnandi byggir á því að með því að taka ekkert tillit til lögregluskýrslna sem hann hafi lagt fram, á þeim grundvelli að um væri að ræða einhliða frásögn stefnanda af atburðum sem hann byggði á við meðferð máls síns hjá íslenskum stjórnvöldum, hafi kærunefnd og Útlendingastofnun brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins. Um sé að ræða tvær lögregluskýrslur sem stefnandi hafi gefið í borginni [...]í Pakistan árið 2018. Sú fyrri sé í þremur töluliðum og í þeim fyrsta hafi stefnandi greint frá því að hafa verið skotinn í Rússlandi og hafa vegna árása farið þaðan til Pakistans. Í öðrum tölulið greini stefnandi frá áreiti sem hann hafi orðið fyrir af hálfu nágranna í Pakistan vegna tengsla sinna við Rússland og ásakana um trúleysi og í þeim þriðja greini stefnandi frá áreiti talibana í sinn garð sem hafi haft í hótunum við hann og reynt að beita hann fjárkúgun. Í síðari skýrslunni hafi stefnandi ítrekað beiðni sína um vernd lögreglu og greint frá frekari hótunum talibana. Í ákvörðun Útlendingastofnunar, sem kærunefnd staðfesti, komi fram að lögregluskýrslurnar hafi ekki sönnunargildi fyrir því að atburðirnir sem þar er greint frá hafi átt sér stað, enda sé um að ræða einhliða frásögn stefnanda. Stefnandi telur verulega aðfinnsluvert að stjórnvöld taki ekki ríkara tillit til umræddra gagna, enda þyki honum ljóst að lögregluskýrslurnar styðji trúverðugleika frásagnar hans.

Stefnandi telur stjórnvöld ekki hafa axlað þá ábyrgð sem felist í öfugri sönnunarbyrði og ítrekar að við aðstæður eins og eru uppi í máli hans beri stjórnvöld um að eyða öllum vafa um þá hættu sem stefnandi óttist í heimaríki. Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings og frekari skýringar til þeirrar staðreyndar að í greinargerð stefnanda með kæru vegna ákvörðunar Útlendingastofnunar sé að finna í grófum dráttum sömu aðfinnslur og stefnandi hefur bent á í stefnu þessari, en þeim hafi kærunefnd svarað einfaldlega með því að segja að hún hafi eftir skoðun á hinni kærðu ákvörðun komist að sömu niðurstöðu og Útlendingastofnun. Telur stefnandi það andstætt meginreglum og hugmyndum manna um réttarríkið að vísa athugasemdum umsækjanda um alþjóðlega vernd á bug með svo almennum hætti.

Stefnandi telur það brjóta gegn meginreglunni um réttláta málsmeðferð að endurupptökubeiðni hans, sem m. a. hafi lotið að því að úrskurður kærunefndar væri ógildanlegur á grundvelli þess að þar hafi nefndarmenn komist að efnislega rangri niðurstöðu, hafi verið afgreidd af sömu nefndarmönnum og úrskurðuðu fyrst í máli stefnanda. Grundvallaratriði í réttlátri málsmeðferð sé að aðili máls fái að koma fram fyrir óhlutdrægum dómstóli.

Stefnandi ítrekar að almenn gögn styðji frásögn hans um stöðu mála í Rússlandi og að hann hafi lagt fram fjölda gagna sem öll styðji frásögn hans. Þá hafi frásögn stefnanda verið eins ítarleg og honum hafi verið unnt að hafa hana, en hafi stjórnvöld um þótt frásögn stefnanda áfátt hafi þau átt að spyrja um þau atriði sem þóttu á huldu eða ósannfærandi. Liggi fyrir að stefnandi hafi ekki við meðferð máls síns á stjórnsýslustigi orðið uppvís að því að vera tvísaga.

Með vísan til alls framangreinds er á því byggt af hálfu stefnanda að þrjú skilyrði ógildingar stjórnvaldsákvarðana séu öll uppfyllt. Ákvörðunin sé haldin annmarka að lögum, annmarkinn feli í sér brot á öryggisreglu og að annmarkinn sé verulegur. Þá telur stefnandi ýmsa annmarka á ákvörðun stjórnvalda sem hver um sig ætti að leiða til ógildingar, og óumflýjanlega ef annmarkarnir eru skoðaðir heildstætt.

Málsástæður stefnda

Stefndi telur að málatilbúnaður stefnanda sé bæði illa rökstuddur og óljós. Fjölmargar staðhæfingar séu settar fram af hans hálfu án nánari rökstuðnings. Þá byggi stefnandi ítrekað á því að mat stjórnvalda hafi verið óforsvaranlegt og vísi til ýmissa lagaákvæða án þess að tilgreina hvert brot stjórnvalda hafi verið. Verði að telja að stefnanda beri, með rökum, að byggja undir slíkan málflutning en ekki leggja í hendur dómstóla að endurmeta matskennda stjórnvaldsákvörðun.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu að mat stjórnvalda á aðstæðum hans í heimaríki hafi verið óforsvaranlegt. Af stefnu verði ráðið að stefnandi telji að stjórnvöld hafi ekki látið hann njóta vafans þrátt fyrir að frásögn hans hafi verið trúverðug. Þá sé á því byggt í stefnu að stjórnvöld hafi ekki lagt heildstætt mat á einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda. Um þetta vísi stefndi til umfjöllunar í úrskurði kærunefndar í máli stefnanda. Kærunefnd fjalli með ítarlegum hætti um almennar aðstæður í Rússlandi og reifi helstu atriði sem sérstaklega hafi verið talin varða einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda. Hafi nefndin horft til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda í Rússlandi við úrlausn málsins og skoðað heimildir sem snert hafi málsástæður hans. Viðmiðin sem stuðst hafi verið við og matið á aðstæðum öllum hafi verið málefnaleg og forsvaranleg að mati stefnda. Stefndi mótmæli því þeirri staðhæfingu stefnanda að mat nefndarinnar á aðstæðum stefnanda hafi verið óforsvaranlegt og telur að umfjöllun í stefnu þar að lútandi sé með öllu órökstudd og haldlaus.

Stefndi bendir á að að teknu tilliti til frásagnar stefnanda, framlagðra gagna og landaupplýsinga hafi það verið mat kærunefndar í úrskurði nr. [...]/2020 að stefnandi hefði ekki leitt að því líkur að hans biðu ofsóknir í heimaríki. Við mat á því hafi kærunefndin m. a. litið til þess að stefnandi hafi ekki lagt fram nein haldbær gögn til stuðnings frásögn sinni af árásum sem hann kvaðst hafa orðið fyrir af hálfu skipulagðra glæpasamtaka í Rússlandi. Þá hefði ekkert komið fram í málinu sem gæfi til kynna að stefnandi gæti ekki leitað verndar lögreglu í Rússlandi, þ. á m. vegna uppruna hans, teldi hann sig þurfa á aðstoð þeirra að halda. Þvert á móti hafi stefnandi framvísað bréfi frá lögreglunni í Sankti Pétursborg sem beri með sér að hann hafi tvívegis leitað til lögreglunnar vegna líkamsárása og að lögreglan hafi skoðað allar þær upplýsingar sem hann hafi gefið. Að þessu virtu hafi það verið mat kærunefndar að stefnandi, eins og aðrir ríkisborgarar Rússlands sem teldu á réttindum sínum brotið, gætu leitað aðstoðar og verndar yfirvalda þar í landi og fengið lausn mála sinna.

Stefndi áréttar að mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda hafi byggst á frásögn stefnanda, upplýsingum um heimaríki hans og gögnum málsins. Hafi það verið mat kærunefndar að framlögð gögn stefnanda væru ekki í fullu samræmi við frásögn stefnanda af atburðum í heimaríki og þar af leiðandi hefði hann ekki leitt nægilega rökstuddar líkur að því að hafa sætt eða eiga á hættu ofsóknir af hálfu glæpahópa þar. Að mati stefnda er sú krafa að frásögn stefnanda af ofsóknum af hálfu glæpasamtaka þyrfti að vera studd einhverjum gögnum ekki ósanngjörn, einkum í ljósi þeirra gagna sem stefnandi þó lagði fram máli sínu til stuðnings.

Stefndi mótmælir því að stjórnvöld hefðu átt að rannsaka afleiðingar árása sem stefnandi kveðst hafa orðið fyrir. Í úrskurði kærunefndar í máli stefnanda hafi ekki verið dregið í efa aðhann hefði orðið fyrir ofbeldi í heimaríki. Hins vegar hafi kærunefnd talið að stefnandi hefði ekki leitt að því líkur að það hefði verið af hálfu skipulagðra glæpasamtaka og nefndin hafi talið að stefnanda stæði til boða lögregluvernd í heimaríki. Fái stefndi ekki séð hvaða tilgangi það hefði átt að þjóna að rannsaka áverka á líkama og höfuðkúpu stefnanda. Þá verði ekki ráðið af stefnu með hvaða hætti slík rannsókn hefði átt að styðja frásögn stefnanda um ofsóknir af hálfu skipulagðra glæpasamtaka. Þá bendir stefndi á að í gögnum málsins, þ. e. göngudeildarnótu frá Göngudeild sóttvarna, dags. [...]2019, komi fram að þetta sé allt vel gróið og virðist ekki hafa skilið eftir varanlegan skaða eða vanlíðan.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að hann hafi ekki fengið réttláta málsmeðferð hjá kærunefnd. Vísi stefnandi til þess í stefnu að beiðni hans um endurupptöku hafi verið afgreidd af sömu nefndarmönnum og úrskurðað hafi fyrst í máli hans. Bendir stefndi á að í íslenskum rétti hafi það ekki talið valda vanhæfi starfsmanns að fara með mál á ný við endurupptöku þegar hann hafi áður tekið ákvörðun í því. Geti það aðeins átt við í tilvikum þar sem starfsmaðurinn hafi gerst sekur um óvild í garð málsaðila eða komið fram á mjög persónulegan hátt við fyrri meðferð málsins. Stefnandi hafi ekki byggt á því að nefndarmenn hafi gerst sekir um slíkt og sé því ekki fallist á að þeir hafi verið vanhæfir til að taka ákvörðun um endurupptöku máls hans hjá nefndinni. Stefndi fái ekki séð hvernig þetta geti leitt til þess að stefnandi teljist ekki hafa fengið réttláta málsmeðferð, sbr. 6. gr. laga nr. 62/1994 og 70. gr. stjórnarskrárinnar. Mál stefnanda hafi verið skoðað af Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála og stefnandi hafi notið aðstoðar talsmanns við málsmeðferðina á báðum stjórnsýslustigum. Þá hafi mál stefnanda verið þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur. Verði því ekki séð að stefnandi geti ekki fengið réttláta málsmeðferð fyrir óvilhöllum dómstóli.

Stefndi mótmælir því að stjórnvöld hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Stefnandi byggi á því í stefnu að stjórnvöld hafi ekki tekið tillit til lögregluskýrslna frá Pakistan um meintar ofsóknir í Rússlandi og hafi þ. a. l. brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.

Stefndi kveður þetta vera rangt. Kærunefnd hafi tekið tillit til framlagðra lögregluskýrslna og lagt mat á innihald þeirra og efni. Hins vegar hafi kærunefnd talið, í ljósi þess að um var að ræða skýrslur frá pakistönskum lögregluyfirvöldum byggðar á einhliða frásögn stefnanda um atburði sem hann sagði að átt hefðu sér stað í Rússlandi, að skýrslurnar hefðu takmarkað sönnunargildi. Voru þær því ekki taldar til þess fallnar að styðja frásögn stefnanda af meintum ofsóknum í Rússlandi.

Stefndi telur ljóst að mál stefnanda hafi verið verið rannsakað og upplýst með fullnægjandi hætti hjá Útlendingastofnun sem og hjá kærunefndinni sjálfri til þess að hægt væri að komast að efnislega réttri niðurstöðu í málinu. Það sé því hafið yfir vafa að mati stefnda að meðferð máls stefnanda hjá stjórnvöldum hafi verið í samræmi við ákvæði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Varðandi athugasemd stefnanda í stefnu við það að kærunefnd hafi ekki svarað athugasemdum hans í greinargerð við meðferð Útlendingastofnunar á máli hans sérstaklega bendir stefndi á að athugasemdir kæranda við málsmeðferð Útlendingastofnunar hafi lotið að atriðum er kærunefnd hafði þá þegar fjallað um og tekið afstöðu til í úrskurði sínum, einkum mati á framlögðum gögnum stefnanda, mati á trúverðugleika frásagnar hans og upplýsingum sem stofnunin byggði á um aðstæður í heimaríki stefnanda. Hafi því ekki verið talin ástæða til þess að rekja þá umfjöllun aftur í sérstökum athugasemdakafla í úrskurði nefndarinnar.

Stefndi telur úrskurð kærunefndar vel rökstuddan og ítarlegan og að stefnandi hafi ekki bent á form- eða efnisannmarka á úrskurðinum sem valdið geti ógildingu hans. Þá sé það mat stefnda að tekin hafi verið efnislega rétt niðurstaða í málinu. Vísar stefndi til sömu sjónarmiða varðandi ákvörðun Útlendingastofnunar.

Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn lögmætisreglu eða reglu um málefnaleg sjónarmið. Mótmælir stefndi ummælum stefnanda þar sem stefnda séu gerðar upp annarlegar ástæður. Þá mótmælir stefndi þeim sjónarmiðum að stefndi hafi einvörðungu aflað gagna án þess að túlka efnislegt innihald þeirra og áhrif sem fráleit um.

Stefndi mótmælir því að ákvarðanir stjórnvalda hafi verið efnislega rangar og því í andstöðu við bæði form- og efnisreglur stjórnsýsluréttarins almennt og sérstaklega.

Engum annmarka hafi verið fyrir að fara. Þá mótmælir stefndi sjónarmiðum stefnanda um öfuga sönnunarbyrði.

III

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála í máli hans frá [...]2020 verði ógiltur.

Stefnandi byggir á því að brotið hafið verið gegn meginreglunni um réttláta málsmeðferð með því að endurupptökubeiðni hans hafi verið afgreidd af sömu nefndarmönnum og úrskurðuðu í máli hans. Á það verður ekki fallist enda liggur ekkert fyrir um að umræddir nefndarmenn hafi verið vanhæfir til að fara með málið á ný. Aðkoma þeirra að fyrri ákvörðun veldur ein og sér ekki vanhæfi.

Stefnandi telur mat stjórnvalda á aðstæðum í Rússlandi ekki standast skoðun. Tilgreinir stefnandi ekki hvað hann telur ekki standast skoðun í þessu sambandi. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála er ítarlega rakið hvert mat nefndarinnar er á aðstæðum í Rússlandi og er vísað til heimilda í því sambandi. Gerir nefndin þar fjölmargar athugasemdir, m. a. við stjórnarfar og dómskerfið í Rússlandi. Þar sem stefnandi hefur ekki tilgreint hvað hann telji ekki standast skoðun í mati kærunefndarinnar á aðstæðum í Rússlandi verður ekki fallist á þessa málsástæðu hans.

Stefnandi byggir á því að með því að taka ekkert tillit til lögregluskýrslna sem hann hafi lagt fram, á þeim grundvelli að um væri að ræða einhliða frásögn stefnanda af atburðum sem hann byggði á við meðferð máls síns hjá íslenskum stjórnvöldum, hafi kærunefnd og Útlendingastofnun brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins. Á það verður ekki fallist. Í úrskurði kærunefndar liggur fyrir niðurstaða nefndarinnar um gildi umræddra lögregluskýrslna. Kemur þar fram að þar sem um hafi verið að ræða skýrslur frá pakistönskum lögregluyfirvöldum sem byggðar hafi verið á einhliða frásögn stefnanda um atburði sem hann sagði að átt hefðu sér stað í Rússlandi hafi skýrslurnar takmarkað sönnunargildi. Tók kærunefndin því umræddar skýrslur til skoðunar við meðferð sína á málinu og komst að rökstuddri niðurstöðu um sönnunargildi þeirra. Tekur dómurinn undir niðurstöðu kærunefndarinnar um gildi umræddra gagna.

Stefnandi telur að ógilda beri ákvörðun kærunefndar þar sem stjórnvöld hafi ekki axlað sönnunarbyrði um þá hættu sem umsækjandi segist óttast í heimalandi sínu. Fram kemur í umræddum úrskurði kærunefndar útlendingamála að þótt stefnandi kunni að verða fyrir einhverri mismunun í heimaríki vegna uppruna eða trúar hans telji nefndin að aðgengi hans að viðeigandi vernd stjórnvalda sé ekki takmarkað af þeim sökum. Taldi nefndin að ekki hefði verið sýnt fram á að stjórnvöld í heimaríki stefnanda gætu ekki eða vildu ekki veita stefnanda vernd og hefði hann því raunhæfan möguleika á að leita ásjár stjórnvalda þar í landi ef hann teldi sig þurfa á aðstoð að halda. Telur dómurinn að ekkert hafi komið fram í málinu sem hnekki þessari niðurstöðu kærunefndar. Er ekki fallist á það með stefnanda að kærunefndinni hafi borið að afla frekari gagna vegna þessa.

Sú málsástæða stefnanda að stjórnvöld hafi afgreitt hvert atriði málsins með einangruðum hætti, þrátt fyrir að augljóst væri að samspil væri milli umræddra atriða sem hefði mikið vægi hvað varðaði raunverulega stöðu stefnanda, er óljós og lítt rökstudd og fellst dómurinn ekki á hana.

Með hliðsjón af öllu framansögðu er ekki fallist á það með stefnanda að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur útlendingalaga hafi verið brotnar við meðferð málsins. Þá er því hafnað að komist hafi verið að rangri niðurstöðu í málinu. Einnig er því hafnað að brotið hafi verið á grundvallarmannréttindum stefnanda við meðferð málsins. Verður ekki betur séð, að mati dómsins, en að meðferð, niðurstaða og rökstuðningur kærunefndarinnar í máli stefnanda byggist á lögum og sé í samræmi við lög. Er því stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Með vísan til atvika málsins og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að að málskostnaður í málinu falli niður.

B-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

B-kk-nf Þ-kk-nf