E-5227/2010

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 17. október sl., er höfðað af G-kk-þgf B-kk-þgf P-kk-þgf, Hörðukór 3, Kópavogi, með stefnu birtri 26. ágúst 2010 á hendur K-kk-þgf R-kk-þgf, Baughúsum 21, Reykjavík og Sjóvá–Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 7.560.812 krónur, ásamt 4,5 % ársvöxtum frá slysdegi, þeim 22. september 2000, til 24. september 2010, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara gerir stefnandi þá dómkröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 5.369.600 krónur með sama vaxtafæti og í aðalkröfu greinir.

Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað að mati dómsins.

Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar en réttargæslustefndi styður kröfur og málflutning stefnda.

I.

Óumdeilt er að stefnandi slasaðist við vinnu sína við byggingu Gagnfræðaskólans við Sauðárhlíð á Sauðárkróki hinn 22. september 2000. Stefnandi starfaði þá sem ófaglærður smiður hjá stefnda, K-kk-þgf G. R-kk-þgf.

Í lögregluskýrslu kemur fram að tilkynning hafi borist lögreglu um að maður hafi fallið niður af húsi nýbyggingar umrætt sinn. Fram kemur að fallið hafi verið um 2,70 m. Þá kemur fram að stefnandi hafi lent á vinstri hlið líkamans og að hann hafi fundið til í vinstri öxl og handlegg. Í framhaldi af slysinu var stefnandi fluttur með sjúkrabifreið á Heilbrigðisstofnunina á Sauðárkróki.

Í læknisvottorði A-kk-ef R-kk-ef, dagsettu 21. september 2005, segir svo um komu stefnanda á heilbrigðisstofnunina: „G-kk-nf var að vinna við smíðar á stillans í ríflega 2,5 metra hæð. Datt og bar fyrir sig vinstri hendi og handlegg og skall síðan á vinstri síðuna eða mjöðmina. Kom á Heilbrigðisstofnunina í sjúkrabifreið með spelku á hendi. Mest óþægindi virtust vera annars vegar í úlnlið og hins vegar í olnboga vinstra megin en einnig minniháttar óþægindi í mjaðmakampinum vinstra megin. Ekki óþægindi frá hryggi, höfði, hálsi eða útlimum a.ö.l. en því sem að ofan greinir.“

Stefnandi kveðst hafa við fallið fyrst snert hið steinsteypta undirlag með vinstri hendi og síðan hafi neðri hlið líkamans skollið niður. Hann hafi snúið aftur til vinnu hinn 23. október sama ár. Í upphafi hafi hann unnið létt störf hjá stefnda en upp úr áramótum aftur farið að vinna erfiðisvinnu. Fljótlega eftir slysið hafi hann fundið fyrir ónotum í vinstra hné er hann byrjaði vinnu sína en það hafi ekki verið óþægilegur verkur og því hafi hann talið að verkurinn myndi hverfa. Fyrst eftir slysið hafi mest verið horft til olnbogans og úlnliðarins, þar sem hann hafi brotnað og fengið mestu áverkana.

Í febrúar 2001 hafi hann hætt vinnu hjá stefnda vegna verkja í litla fingri, úlnlið og olnboga. Stefnandi hafi þó unnið áfram við smíðar eftir þetta en hann hefði verið undir læknishendi út árið 2000.

Stefnandi kveður sér hafa versnað verulega í vinstri olnboga, vinstra hné og í vinstri mjöðm á árunum 2004 og 2005. Hafi þessir verkir farið að há honum verulega við vinnu sem ófaglærður trésmiður. Kveður hann verkinn í hnénu hafi aukist smátt og smátt og því hafi hann leitað til heimilislæknis síns, Þ-kk-ef G. Ó-kk-ef. Í vottorði Þ-kk-ef, dagsettu 4. september 2006, segir: „Þann 29.-08.-2005 leitaði G-kk-nf til undirritaðs vegna verkja í vinstra hné og vinstri olnboga. Rak það til slyssins í september 2000. Sagðist þá hafa verið að smáversna af verkjum í hnénu og olnboganum síðan.“ Jafnframt segir: „Ónot í hnénu við gang og til dæmis við að vinna á hnjánum. Engar læsingar. Stundum erfitt að halda á bor með vinstri hendi. Vinnur við smíðar. Við skoðun var örlítill hiti yfir vinstra hnénu miðað við það hægra. Enginn finnanlegur vökvi í hnjánum. Viss ónot við þrýsting á vinstri hnéskel.“

Þá kveðst stefnandi hafa leitað til G-kk-ef A-kk-ef G-kk-ef bæklunarskurðlæknis í nóvember 2006. Í vottorði G-kk-ef A-kk-ef frá 5. janúar 2007 um aðgerð á vinstra hné stefnanda, segir m.a.: „Það sem markvert fannst við speglunina var eftirfarandi: Svolítið var um ósértækar bólgubreytingar (synovit) í liðnum. Í innanverðum hluta liðsins (medial compartment) var stór brjóskskemmd í liðfleti lærbeins. Voru fjölmargir lausir brjóskbitar í köntum skemmdarinnar sem ég fjarlægði. Hvergi var sjáanlegt að skemmdin næði í gegnum alla þykkt brjósksins. Skemmdin er það stór að álag er á svæðinu bæði þegar hnéð er útrétt og beygt. Í utanverðum hluta hnésins (lateral compartment) voru allmargar afar fínlegar sprungur í liðfleti leggbeinsins. Auk þess var brjóskið óeðlilega mjúkt viðkomu þegar þreifað var á því með haka. Sprungurnar voru nokkuð djúpar en brjóskið var þó stöðugt [...] Þær breytingar í brjóski sem fram koma við hnéspeglunina tel ég að séu tilkomnar af áverka. Þetta eru það útbreiddar breytingar að telja verður líklegt að verulegan áverka hafi þurft til. Sé ungur aldur sjúklings ennfremur hafður í huga hef ég enga aðra skýringu á brjóskskemmdunum. Þó að telja verði að nokkuð óvenjulegt sé að G-kk-nf hafi verið einkennalaus eða einkennalítill frá vinstra hné í allnokkurn tíma eftir slysið má gera ráð fyrir að aðrir áverkar hafi dregið athyglina frá hnénu. Auk þess getur brjóskskemmd sem ekki er umfangsmikil í byrjun versnað hægt og rólega við álag og þá þegar hún hefur þróast nægjanlega farið að valda einkennum.“ Stefnandi kveðst við vinnu sína hafa þurft að vera talsvert á hnjánum og hafi því verið mikið álag á hné hans frá slysinu.

Í vottorði S-kk-ef S-kk-ef bæklunarlæknis, dagsettu 26. febrúar 2007, segir: „G-kk-nf segir að fljótlega eftir slysið hafi hann farið að finna fyrir einkennum frá vinstra hné og segist hafa kvartað við lækna um það bæði á slysadeild LSH í Fossvogi og eins við heimilislækni en það hafi aldrei verið skoðað. Einkenni frá vinstra hné fóru síðan vaxandi og byrjaði hann að leita vegna þess fyrst á árinu 2003 og þá var ekkert gert, síðan aftur 2005 vegna áframhaldandi einkenna frá vinstra hné, olnboga og vinstra MCP1 lið á vinstri hönd. Þetta leiddi ekki til neinna rannsókna fyrst í stað en verkir fóru versnandi og þar kom að heimilislæknir hans sendi hann í segulómun en það sást ekkert athugavert í þeirri rannsókn en þar sem hann var með mikil einkenni leitaði hann til G-kk-ef A-kk-ef bæklunarlæknis í Orkuhúsinu sem tók hann til skoðunar og speglaði hann. Varðandi þá aðgerð vísa ég á vottorð hans.“

Stefnandi kvað S-kk-þf síðan hafa greint stefnanda með varanlega áverka á vinstri úlnlið, olnboga og mjaðmarkambsbeini vinstra megin.

Í málinu liggur fyrir örorkumatsgerð S-kk-ef G-kk-ef, læknis Tryggingastofnunar, dagsett 12. júní 2007. Þar segir að varanleg örorka stefnanda sé metin 10%. Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar segir: „Í vinnuslysi þann 22.09.22000 hlaut G-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf brot á radius við olnboga og ulna við úlnlið. Ekkert kemur fram í gögnum um þann áverka sem hann kveðst hafa fengið á miðhandarbein við hnúalið litlafingurs vinstri handar og orsakasamhengi við áverkamerki á vinstra hné teljast ekki sönnuð. Samkvæmt miskatöflu Örorkunefndar veldur áverki á olnboga með daglegum áreynsluverk og vægri hreyfiskerðingu 5% varanlegri örorku og daglegur áreynsluverkur með vægri hreyfiskerðingu í úlnlið veldur sömu örorku.“

Með matsbeiðni, dagsettri 27. mars 2007, óskuðu stefnandi og réttargæslustefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sameiginlega eftir því að G-kk-nf Ó-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf lögfræðingur mætu afleiðingar umrædds slyss stefnanda. Er matsgerðin dagsett 10. maí 2007. Þar kemur fram að við mat á varanlegum miska sé litið til þess að stefnandi hafi haft einkenni frá vinstri olnboga, úlnlið og hendi alveg frá slysinu og hafi orðið að skipta um vinnu vegna þeirra einkenna. Um verki í hné sagði í matsgerðinni: „Varðandi einkenni frá vinstra hné þá er fyrst getið í læknisfræðilegum gögnum um þau einkenni tæpum 5 árum eftir slysið og því teljast ekki næg rök til að tengja skaða á vinstra fótlim við þetta slys.“ Er varanlegur miski stefnanda metinn 10 stig og varanleg örorka 10%.

Í kjölfarið gerðu aðilar með sér samkomulag um fullnaðaruppgjör, dagsett 23. maí 2007. Framlögð fullnaðarkvittun vegna uppgjörsins er undirrituð af þáverandi lögmanni stefnanda, Ó-kk-þgf E-kk-þgf hrl.

Af hálfu stefnanda var aflað vottorðs M-kk-ef P-kk-ef H-kk-ef taugalæknis, sem dagsett er 18. febrúar 2010. Þar kemur fram að stefnanda hafi verið vísað til læknisins af S-kk-þgf S-kk-þgf bæklunarlækni 6. nóvember 2006 og af lögmanni stefnanda, S-kk-þgf Þ-kk-þgf hrl., 9. febrúar 2010. Þar segir: „Við komuna til undirritaðs 09.02.10 kvartar G-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf um óbærilegar kvalir í vinstra hné og er eiginlega með verk frá mjöðm og niður í ökkla sem er mjög álagsbundið. Hann er farinn að nota spelku um vinstra hnéð frá því í desember 2009 til þess að geta haldist í vinnunni. Gleymdi að setja spelkuna á einn morguninn fyrir skömmu og var með óbærilegar kvalir í vinstra hné sem fóru vaxandi með deginum. Auk þess er G-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf að kvarta um við komu til undirritaðs um slæma verki í vinstri efri útlim aðallega í kringum olnbogann og úlnlið og leiðandi alveg upp í öxl kvartandi um dofa í vinstri hendi.“

Í vottorði S-kk-ef D-kk-ef bæklunarlæknis frá 4. mars 2010, kemur fram að stefnandi leitaði til hans 20. febrúar 2008 vegna verkja frá vinstra hné. Í álitskafla vottorðsins segir að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í vinnuslysi 22. september 2000. Hann hafi hlotið brot á vinstri griplim og maráverka utan á vinstra mjaðmarsvæðið. Þá virðist hann einnig hafa hlotið miklar brjóskskemmdir í vinstra hné innanvert. Hann hafi verið einkennalítill frá hnénu í byrjun en verkir frá brotum á vinstri griplim og maráverki á vinstra mjaðmasvæðinu virðist hafa verið yfirgnæfandi. Hann hafi enga sögu haft um verki frá vinstra hné fyrir slysið en hafi haft vaxandi verki frá hnénu eftir það. Síðan er það rakið að stefnandi hafi fengið hnéspelku til að minnka álagið á skemmda liðflötinn innanvert í vinstra hnénu og hafi spelkan hjálpað honum mikið og valdið því að hann geti unnið áfram. Telur læknirinn að stefnandi muni fá vaxandi verki frá hnénu með tímanum vegna vaxandi slits í liðnum.

Í málinu liggur fyrir matsgerð B-kk-ef D-kk-ef hdl. og B-kk-ef J-kk-ef bæklunarlæknis, dagsett 17. ágúst 2010, sem stefnandi aflaði einhliða. Kemur þar fram að ekki hafi komið í ljós nýir áverkar hjá stefnanda vegna umrædds vinnuslyss en hins vegar séu fyrri einkenni útbreiddari og umfangsmeiri nú, samanborið við einkenni hans á árinu 2007. Af framlögðum gögnum telja matsmenn ljóst að heilsufar stefnanda, þ.e. líkamstjón sem rekja má til afleiðinga vinnuslyssins, hafi versnað. Meta þeir einkenni frá vinstri úlnlið til 5 stiga, miska vegna vinstri olnboga til 7 stiga, miska vegna einkenna frá vinstri mjöðm til 5 stiga og miska vegna einkenna frá hné til 8 stiga. Samtals er miskinn metin til 25 siga. Þá töldu matsmennirnir varanlega örorku réttilega metna 20%. Er þar einkum horft til skerts starfsvals og skorts á getu til að vinna auka- og yfirvinnu. Loks gera matsmenn ráð fyrir því að stefnandi þurfi í framtíðinni á einhverri læknisaðstoð og endurhæfingu að halda vegna afleiðinga slyssins.

Á grundvelli matsgerðar B-kk-ef og B-kk-ef krafði núverandi lögmaður stefnanda réttargæslustefnda um frekari bætur vegna umrædds slyss stefnanda með bréfi dagsettu 2. ágúst 2010.

II.

Aðila greinir ekki á um bótaskyldu í málinu en stefnandi byggir kröfur sínar á því að áverkar þeir, sem hann varð fyrir í umræddu vinnuslysi í september 2000, hafi í verulegum atriðum verið aðrir og meiri en gert var ráð fyrir þegar fullnaðaruppgjör fór fram árið 2007. Sé þar fyrst og fremst um að ræða áverka á vinstri mjaðmakambi og vinstra hné. Byggir stefnandi í þessu efni á skaðabótakvittun hins réttargæslustefnda félags þar sem beinlínis sé um það samið, að verði afleiðingar slyssins í verulegum atriðum aðrar og meiri en gera megi ráð fyrir við uppgjörið, geti komið til endurupptöku málsins. Einnig byggir stefnandi á því að skilyrði 11. greinar skaðabótalaga nr. 50/1993 séu fyrir hendi þar sem ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá því uppgjör fór fram þannig að miski hafi hækkað úr 10 stigum í 25 stig og varanleg örorka úr 10% í 20%, eins og fram komi í sérfræðimatsgerð þeirra B-kk-ef og B-kk-ef frá 17. ágúst 2010. Samkvæmt sérfræðimatinu hækki miski stefnanda um 15 stig og sé miskakrafa viðbótarkrafa í samræmi við það. Þá hækki bætur fyrir varanlega örorku úr 10% í 20% og sé krafa um bætur fyrir varanlega örorku í samræmi við þá hækkun.

Stefnandi rökstyður fjárhæð bótakröfu sinnar tölulega með neðangreindum hætti:

1. Miskabætur: 8.762.000x15 stig kr. 1.314.300

2. Bætur f. varanl. örorku: 4.282.867x12.250x10% kr. 5.246.512

3. Bætur fyrir framtíðar sjúkrakostnað kr. 1.000.000

Krafa samtals kr. 7.560.812

Miskabótakrafan sé byggð á fyrrnefndu sérfræðimati B-kk-ef og B-kk-ef frá 17. ágúst 2010 og 4. grein skaðabótalaga, þannig: 4.000.000 x 7189/3282=8.761.730. Skírskoti stefnandi í þessu efni til ákvæða 2. mgr. 15. greinar skaðabótalaga um að bætur skuli ákveða á grundvelli fjárhæða þegar bótafjárhæð er ákveðin, þ.e. í ágúst 2010.

Kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku byggir stefnandi einnig á sérfræðimatinu og efni 5. greinar skaðabótalaga. Stefnandi hækki árslaunaviðmið samkvæmt fullnaðaruppgjöri eftir lánskjaravísitölu frá þeim stöðugleikatímapunkti, sem miðað var við í fullnaðaruppgjörinu, samanber mat þeirra G-kk-ef og I-kk-ef, til ágústsmánaðar 2010, þannig: 2.481.673 x 7452/4318=4.282.867 og miði þá jafnframt við aldursstuðul tjónþola í ágúst 2010 en hann sé fæddur 27. maí 1978 og hafi því verið 32 ára og tveimur mánuðum betur í ágúst 2010. Sé stuðullinn miðaður við það eða 12,50. Stefnandi byggi á að samkvæmt framlögðum læknisfræðilegum gögnum hafi heilsufar stefnanda ekki verið orðið stöðugt í skilningi 5. greinar skaðabótalaga þegar fyrri matsgerð hafi farið fram. Byggi stefnandi einnig í þessu efni á 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um að upphaf varanlegrar örorku, sem stefnandi byggi kröfur sínar í þessu máli á, sé hvað tíma varðar í ágúst 2010. Um það sé einnig vísað til grunnreglu 2. mgr. 15. greinar.

Kröfu um framtíðarsjúkrakostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga en ljóst sé samkvæmt framlögðum læknisfræðilegum gögnum, að stefnandi muni í framtíðinni þurfa á læknisaðstoð og sjúkraþjálfun að halda, auk lyfja vegna áverka á vinstra hné, sem hái honum stöðugt, enda þurfi hann til dæmis alltaf að vera með spelku á hnénu og hana þurfi að endurnýja. Stefnandi vísar til dómafordæmis þar sem þessi kostnaður sé dæmdur að álitum, sbr. Hrd. 35/2009.

Varakröfu sína kveðst stefnandi byggja á sömu árslaunum og sama stuðli, sem miðað sé við í fyrra uppgjöri, þannig: 2.481.672 x 16,341 x 10 = 4.055.300 og sé krafan þannig reiknuð 1.314.300 + 4.055.300 = 5.369.600 krónur.

Um lagarök vísar stefnandi til þeirrar meginreglu kröfuréttarins um að það skuli vera kröfuhafinn, sem gefi út kvittun fyrir greiðslum skuldara til kröfuhafa, en ekki öfugt. Í þessu máli hafi hins vegar skuldarinn samið kvittunina og gert það að skilyrði greiðslu skuldarinnar (skaðabótanna) til kröfuhafa, að þáverandi lögmaður stefnanda skrifaði undir hana. Hér sé því miklu heldur um að ræða einhvers konar greiðsluviðurkenningu kröfuhafa til skuldara. Þá byggir stefnandi á því að samkvæmt efni skaðabótakvittunarinnar sé ekki um endanlega greiðslu að ræða samkvæmt reglum kröfuréttarins þar sem í henni sé fyrirvari þess efnis, að ef áverkar eftir slysið verði í verulegum atriðum aðrir og meiri en gert hafi verið ráð fyrir við uppgjörið, sé endurupptaka málsins heimil og þar með endurupptaka fyrri bótaákvörðunar.

Byggir stefnandi á að hér sé beinlínis verið að semja um að reglur kröfuréttarins um rangar og brostnar forsendur eigi að gilda varðandi uppgjörið. Hvergi í þágildandi vátryggingasamningalögum sé tekið fram að lög séu ekki frávíkjanleg varðandi efni samninga um ábyrgðartryggingar þriðja manni í hag. Geti því réttargæslustefndi eða stefndi ekki byggt einvörðungu á ákvæðum 11. greinar skaðabótalaga. Stefnandi byggir sjálfstætt á efni þessarar kvittunar og að þessi málsástæða standi framar þeim atvikum, sem 11. grein skaðabótalaga geri að skilyrðum endurupptöku, og að við úrlausn málsins verði fyrst að taka þá málsástæðu um efni kvittunarinnar til úrlausnar. Málsástæðan byggi á efni kvittunarinnar og meginreglum kröfuréttarins um efni og innihald kvittana og kröfulok og um fyrirvara.

Þá byggir stefnandi á því að það hafi ekki verið fyrr en hann leitaði til G-kk-ef A-kk-ef G-kk-ef læknis, sem stefnandi hafi fengið staðfestingu á að áverkinn á vinstra hné stafaði af slysaáverkanum frá árinu 2000. G-kk-nf Ö-kk-nf hafi gert aðgerð á stefnanda í nóvember 2006 og rannsakað þær niðurstöður, sbr. vottorð G-kk-ef A-kk-ef frá því í janúar 2007. Þar með hafi krafa vegna áverkans á vinstra hné fyrst orðið virk, sbr. ákvæði 29. greinar laga nr. 20/1954 um vitneskju kröfuhafa og kost hans á að leita fullnustu kröfu sinnar, og fyrir víst hafi það verið þegar áverkinn hafi síðar einnig verið staðfestur sem slysaáverki af læknunum M-kk-þgf og S-kk-þgf D-kk-þgf og loks í matsgerð. Stefnandi hafi heldur ekki fengið vitneskju um að áverkinn á vinstri mjaðmarkambi yrði varanlegur fyrr en hann leitaði til B-kk-ef bæklunarlæknis og M-kk-ef taugalæknis. Um þessa málsástæðu vísar stefnandi til Hrd. 661/2007 og Hrd. 378/2009.

Þá kveðst stefnandi einnig skírskota til þess að fjórir sérfræðilæknar hafi komist að þeirri niðurstöðu að áverkann á vinstra hné sé að rekja til umrædds slys stefnanda í september 2000, þ.e. þrír bæklunarlæknar, G-kk-nf Ö-kk-nf, S-kk-nf D-kk-nf og B-kk-nf J-kk-nf, og einn taugalæknir, M-kk-nf P. H-kk-nf. Renni þetta stoðum undir kröfu stefnanda. Loks vísar stefnandi til reglu skaðabótaréttarins um sennilega afleiðingu tjónsatburðar varðandi líkamstjón, sbr. Hrd. 1961, bls. 793, Hrd. 1968, bls. 1271, og Ufr.1943, bls. 641.

Stefnandi byggir framangreindar málsástæður einnig á því, að sá samstarfsmaður hans, sem hafi rekist í hann með þeim afleiðingum að hann féll fram af þakinu, hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Þannig liggi klárlega fyrir sök í málinu og slysið hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins, sem hefur útibú á Sauðárkróki, þrátt fyrir að strax hafi verið ljóst að stefnandi var að minnsta kosti handleggsbrotinn. Af þessum ástæðum og samkvæmt meginreglum líkamstjónaréttar verði að skýra allan vafa í málinu stefnanda í hag. Hér verði einnig líta til fallhæðarinnar og þess að stefnandi lenti á harðri steinsteypu og hefði enga björg sér getað veitt á þessum sekúndubrotum í fallinu vegna hins óvænta atburðar.

Verði ekki fallist á ofangreindar málsástæður, byggir stefnandi loks á því að samkvæmt sérfræðimatinu frá 17. ágúst 2010 sé skilyrðum 11. greinar skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótaákvörðunar fullnægt. Matsgerðin sé sótt með heimild í 10. grein skaðabótalaga, sbr. þá breytingu, sem gerð var með 9. grein laga nr. 37/1999, eins og fram komi í matsbeiðni stefnanda til B-kk-ef og B-kk-ef.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einkum á því að fram hafi farið fyrirvaralaust fullnaðaruppgjör milli stefnanda og hins réttargæslustefnda félags, Sjóvá-Almennra trygginga hf., dagsett 23. maí 2007, og að ekki séu uppfyllt skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku þess. Vísar stefnandi til ákvæða 2. ml. 11. gr. skaðabótalaga sem hljóði svo: „Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.“

Stefndi telji í fyrsta lagi að ekki hafi orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda frá því að fullnaðaruppgjör fór fram. Í matsgerð I-kk-ef S-kk-ef og G-kk-ef Ó-kk-ef, sem var gerð að sameiginlegri beiðni stefnanda og réttargæslustefnda, komi fram að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt þremur mánuðum eftir slys, þ.e. 22. desember 2000, eða rúmum 9 árum áður en núverandi lögmaður stefnanda lét einhliða framkvæma matsgerð þá sem málsókn þessi grundvallist á. Stefndi mótmæli því að stefnandi hefði orðið fyrir meira líkamstjóni við slysið 22. september 2000 en niðurstaða matsgerðar I-kk-ef S-kk-ef og G-kk-ef Ó-kk-ef kveði á um og greitt hefði verið samkvæmt fullnaðaruppgjörinu dagsettu 23. maí 2007.

Í öðru lagi hafni stefndi því að miskastig eða örorkustig stefnanda sé verulega hærra en talið var árið 2007. Ekkert í gögnum málsins leiði til þess að miskastig stefnanda verði talið meira en helmingi hærra en matsmennirnir komust þá að. Einnig sé því hafnað að varanleg örorka vegna slyssins verði talin tvöfalt hærri en niðurstaða matsmanna kvað á um.

Verði stefnandi hins vegar talinn hafa orðið fyrir frekari miska en þegar hafi verið greiddar bætur fyrir eða að varanleg örorka vegna slyssins verði talin meiri en bótagreiðslur byggðu á, byggi stefndi á því að miskastig og örorkustig sé í öllu falli mun lægra en matsmennirnir B-kk-nf D-kk-nf og B-kk-nf J-kk-nf hafi komist að. Þar af leiðandi sé því mótmælt að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga um verulega hækkun sé fullnægt.

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga þurfi bæði ofangreind skilyrði að vera uppfyllt, þ.e. ófyrirsjáanlegar breytingar og verulega hærra miska- eða örorkustig, svo skylt sé að endurupptaka ákvörðun bóta. Hvorugt skilyrðið sé uppfyllt í máli stefnanda og verði þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda.

Þá sé kröfum stefnanda um bætur fyrir varanlegan miska umfram 10 stig mótmælt og einnig kröfum stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku umfram 10%. Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi orðið fyrir frekara líkamstjóni við vinnuslysið 22. september 2000 en niðurstaða G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef kveði á um og var grundvöllur að fullnaðaruppgjöri milli aðila. Sönnunarbyrði um hið gagnstæða hvíli á stefnanda en gögn, sem stefnandi hafi aflað einhliða, hafi lítið sönnunargildi.

Í þriðja lagi mótmælir stefndi því að reglur kröfuréttar um brostnar og rangar forsendur eigi við eða geti vikið til hliðar skýru ákvæði 11. gr. skaðabótalaga sem setji ströng skilyrði fyrir endurupptöku fyrirvaralauss bótauppgjörs. Í kvittun um fullnaðaruppgjör, sem fylgi gögnum málsins, sé sérstaklega áréttað að endurupptaka málsins komi aðeins til álita verði hún leidd af almennum réttarreglum en þar sé augljóslega verið að vísa til 11. gr. skaðabótalaga. Fráleitt sé að halda því fram að með þeim fyrirvara hafi stefndi og réttargæslustefndi samið sig undir að reglur kröfuréttarins um rangar og brostnar forsendur ættu að gilda um uppgjörið. Vísað sé í því sambandi til dómafordæma Hæstaréttar um að ákvæði 11. gr. skaðabótalaga sé sérregla gagnvart reglum fjármunaréttar um rangar og brostnar forsendur. Þá sé áréttað að enginn fyrirvari hafi verið gerður af hálfu stefnanda þegar greiðsla samkvæmt uppgjörinu var innt af hendi. Stefnandi sé því bundinn af þessu fullnaðaruppgjöri, nema heimild í 11. gr. skaðabótalaga standi til að taka upp að nýju ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku og varanlegan miska. Mótmælt sé sem ósannaðri þeirri fullyrðingu stefnanda að þáverandi lögmaður hans hafi tekið við bótum frá réttargæslustefnda, án þess að ráðfæra sig við stefnanda. Jafnvel þótt sú væri raunin, sé það stefnda óviðkomandi og varði einungis réttarsamband stefnanda og fyrrum lögmanns hans.

Í fjórða lagi mótmælir stefndi því að meintir auknir áverkar og aukin einkenni stefnanda verði rakin til umrædds slyss. Stefndi leggi áherslu á að nú séu liðin 10 ár frá því slysið varð. Erfitt sé að gera sér grein fyrir því þegar svo langt sé um liðið frá slysdegi, hvort og þá að hvaða marki sjúkdómar, önnur slys, óhöpp eða önnur atriði, sem stefnandi kunni að hafa orðið fyrir á þessu langa tímabili, hafi áhrif á heilsufar hans.

Sérstaklega sé því mótmælt að orsakatengsl séu milli meintra einkenna stefnanda á vinstra hné og þess slys sem hann lenti í fyrir áratug síðan. Í því sambandi sé bent á þá óumdeildu staðreynd að stefnandi hafi fyrst leitað til læknis vegna ónota í hné fimm árum eftir umrætt slys. Þá sýni samtímagögn að stefnandi hafi ekki kvartað yfir nokkurs konar ónotum í hnjám fyrst eftir fallið. Einnig skipti hér máli sú staðreynd að vegna vinnu stefnanda hafi verið mikið álag á hnjám hans eftir slysið, eins og fram komi á bls. 2 í stefnu. Vísar stefndi jafnframt til könnunar frá 2002 þar sem fram komi að tæpur helmingur íslenskra byggingarmanna finni fyrir álagseinkennum í hnjám, sbr. framlagða frétt í blaði Samiðnar. Loks vísar stefndi til þess að stefnandi hafi lent í öðru slysi árið 2002 en þar hafi hann hlotið brot og tognun á fæti.

Leiði allt framangreint til þess að útilokað sé að slá því föstu að einkenni stefnanda á vinstra hné megi rekja til slyssins árið 2000. Um þau orsakatengsl vísist að öðru leyti til niðurstaðna matsgerðar G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef og örorkumats Tryggingarstofnunar, dagsetts 12. júní 2007. Byggt sé á því að framangreindar matsgerðir hafi mun meira sönnunargildi en önnur gögn sem stefnandi hafi aflað einhliða. Að því er varði meint núverandi einkenni á mjaðmakambi, sé því einnig sérstaklega mótmælt að þau megi rekja til slyssins árið 2000.

Í sjötta lagi sé kröfu um framtíðarsjúkrakostnað mótmælt, enda liggi fyrir fullnaðaruppgjör milli aðila. Stefndi byggi á því að ákvæði 11. gr. skaðabótalaga sé bundið við endurupptöku á bótaákvörðun fyrir varanlegan miska og varanlega örorku. Um sé að ræða tæmandi talningu í ákvæðinu og geti endurupptaka bótaákvörðunar því ekki náð til kröfu um framtíðarsjúkrakostnað. Jafnframt sé kröfunni mótmælt á þeim grundvelli að hún sé ósönnuð en af hálfu stefnanda hafi engin tilraun verið gerð til þess að skilgreina í hverju umræddur framtíðarsjúkrakostnaður sé fólginn.

Til stuðnings varakröfunni um verulega lækkun bóta, kveðst stefndi vísa til þeirra málsástæðna, sem að framan hafa verið raktar til stuðnings aðalkröfu, eftir því sem við eigi. Þá sé tölulegum grundvelli bótakröfu stefnanda mótmælt þar sem ekki verði séð að hann sé að fullu í samræmi við ákvæði skaðabótalaga.

Stefndi mótmælir sem of hárri niðurstöðu matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef og B-kk-ef J-kk-ef, sem aflað hafi verið einhliða. Beri því að lækka einstaka liði í kröfu stefnanda á þeim grunni eftir því sem við á.

Stefndi mótmælir aðalkröfu stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku. Byggt sé á því að leggja beri til grundvallar sömu árslaun og sama stuðul og lagður var til grundvallar í fullnaðaruppgjöri aðila árið 2007. Hækkun árslauna miðað við lánskjaravísitölu frá stöðugleikapunkti til ágústmánaðar 2010 styðjist ekki við nein lagarök og sé því mótmælt.

Þá byggir stefndi á því að samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga sé aðeins heimilt að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir miska og varanlega örorku. Ekki sé unnt að taka nýja ákvörðun um bætur vegna sjúkrakostnaðar. Beri þegar af þessari ástæðu að hafna kröfum stefnanda um slíkar bætur. Þá sé kröfunni mótmælt sem ósannaðri og órökstuddri.

Stefndi byggir einnig á því að vextir, sem féllu til fjórum árum fyrir birtingu stefnu í málinu, þ.e. 26. ágúst 2006 eða fyrr, séu fyrndir, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Ef fyrning verði ekki talin eiga við eða ef tímamark fyrningar verði talið annað en að ofan greinir, kveðst stefndi mótmæla því að vextir skuli leggjast á bætur stefnanda fyrir varanlega örorku við fyrra tímamark en stöðugleikatímapunkt, sbr. 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga.

Um lagarök stefnda er vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993 og 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Þá vísar stefndi til 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, vegna fyrningar vaxta. Um málskostnað vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Ekki er ágreiningur í málinu um bótaskyldu stefnda vegna slyss, sem stefnandi varð fyrir 22. september 2000. Stefnandi byggir kröfur sínar á því að áverkar þeir, sem hann varð fyrir í slysinu, hafi í verulegum atriðum verið aðrir og meiri en gert hafi verið ráð fyrir þegar fullnaðaruppgjör vegna þess fór fram á árinu 2007. Stefndi byggir hins vegar sýknukröfu sína á því að þegar hafi farið fram fyrirvaralaust fullnaðaruppgjör vegna slyssins og að ekki séu uppfyllt skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku þess.

Í þeim kafla stefnunnar, sem ber yfirskriftina „atvik“, er því haldið fram að þáverandi lögmaður stefnanda hafi tekið við bótum frá réttargæslustefnda samkvæmt fullnaðaruppgjörinu 23. maí 2007, án þess að ráðfæra sig við stefnanda. Ó-kk-nf E-kk-nf hrl., fyrrverandi lögmaður stefnanda, kom fyrir dóminn til skýrslugjafar og kvaðst hafa haft samráð við stefnanda um bótauppgjörið á öllum stigum þess og kvað hann stefnanda sjálfan hafa undirritað uppgjörið. Engin önnur gögn hafa verið lögð fram framangreindri staðhæfingu stefnanda til sönnunar og verður því ekki á henni byggt. Þá verður ekki fallist á það með stefnanda að það skipti máli við úrlausn málsins að skaðabótakvittun vegna fullnaðaruppgjörsins var gefin út af réttargæslustefnda.

Líta verður svo á að í 11. gr. skaðabótalaga sé sérregla um áhrif þess að forsendur, sem lagðar hafa verið til grundvallar við ákvörðun skaðabóta, reynist síðar brostnar. Getur því ekki komið til álita, óháð þessu ákvæði, að ógilda samning um uppgjör bóta með stoð í ólögfestum reglum fjármunaréttar um brostnar forsendur, sem stefnandi byggir m.a. kröfur sínar á. Í þessu ljósi verður ekki fallist á það með stefnanda, að hann geti byggt sjálfstætt á efni skaðabótakvittunar vegna fullnaðaruppgjörs vegna slyssins þar sem segir að endurupptaka málsins komi því aðeins til álita að hún verði leidd af almennum réttarreglum.

Eins og áður er rakið byggir stefnandi kröfur sínar á því, að áverkar eftir slysið hafi í verulegum atriðum verið aðrir og meiri en gert hafi verið ráð fyrir við uppgjörið 2007. Sé þar einkum um að ræða áverka á vinstri mjaðmakambi og vinstra hné. Í málinu liggja fyrir þrjár matsgerðir, í fyrsta lagi matsgerð dómkvaddra matsmanna, G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef, frá 10. maí 2007, sem framlagt fullnaðaruppgjör skaðabóta 23. maí 2007 byggir á, í öðru lagi örorkumatsgerð Tryggingastofnunar ríkisins, sem undirrituð er af S-kk-þgf G-kk-þgf lækni, dagsett 12. júní 2007, og loks matsgerð, sem aflað var af lögmanni stefnanda og unnin var af B-kk-þgf J-kk-þgf lækni og B-kk-þgf D-kk-þgf lögfræðingi, sem dagsett er 17. ágúst 2010. Stefndi hefur mótmælt síðastnefndri matsgerð á þeim grundvelli að hennar hafi verið aflað einhliða af stefnanda, auk þess sem ekki hafi þar verið skorið úr þeim álitaefnum, sem skipti máli við mat á því hvort unnt sé að endurupptaka mál samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga.

Í tveimur fyrstu matsgerðunum er varanleg örorka ákveðin 10% og í matsgerð dómkvaddra matsmanna er miski ákveðinn 10 stig á grunni sannanlegra áverka og eftirstöðva þeirra hjá matsþola vegna umrædds slyss frá vinstri úlnlið og vinstri olnboga. Í matsgerðunum er orsakasamband einkenna og brjóskskemmda í vinstra hné við slysið talið ósannað þar sem enga umfjöllun um einkenni frá vinstra hné sé að finna í læknisfræðilegum gögnum málsins fyrr en rétt tæpum fimm árum eftir slysið.

Niðurstaða þeirra B-kk-ef J-kk-ef og B-kk-ef D-kk-ef er sú, að miskinn sé mun meiri en í fyrirliggjandi tveimur matsgerðum, eða samtals 25 stig, og að varanleg örorka sé rétt metin 20%. Telja þeir að stefnandi hafi hlotið áverka á vinstra hné og vinstri mjöðm í slysinu. Rökstyðja þeir niðurstöðuna einkum með því að stefnandi hafi fallið 2-3 metra niður af húsþaki og lent á vinstri hlið og sé því ekki ólíklegt að hann hafi þá einnig rekið hnéð í. Þá vísa þeir til þess að stefnandi hafi hvorki haft einkenni í vinstra hné fyrir tjónsatburðinn né lent í öðrum slysum síðan. Loks er í matsgerðinni vísað til læknisvottorða M-kk-ef P. H-kk-ef taugalæknis og S-kk-ef D-kk-ef bæklunarlæknis frá árinu 2010.

Óumdeilt er, að stefnandi féll tæpa þrjá metra fram af þaki hinn 22. september 2000. H-kk-nf Ó-kk-nf skurðlæknir skoðaði stefnanda eftir slysið og segir í læknisvottorði hans, útgefnu 10. október 2005, að stefnandi hafi borið fyrir sig vinstri hendi og handlegg og skollið síðan á vinstri síðuna eða mjöðmina. Stefnandi hafi haft mest óþægindi annars vegar í úlnlið og hins vegar í olnboga vinstra megin og jafnframt minni háttar óþægindi í mjaðmarkambinum vinstra megin. Er sérstaklega tilgreint í vottorðinu að engin óþægindi hafi verið frá hrygg, höfði, hálsi eða útlimum að öðru leyti en því, sem að framan greinir.

Stefnandi kom til eftirlits til H-kk-ef á slysa- og bráðadeild Landspítala 25. september 2000, þremur dögum eftir slysið. Af nótu H-kk-ef verður ekki ráðið að stefnandi hafi kvartað um einkenni frá vinstra hné. Í nótu sama læknis eftir að stefnandi kom til hans á sömu deild 5. október 2000, tæpum tveimur vikum eftir slys, kemur ekkert fram um áverka á vinstra hné. Stefnandi kom til annars læknis, L-kk-ef J-kk-ef, á slysa- og bráðadeild sjúkrahússins 18. október 2000, tæpum mánuði eftir slys, og síðan einnig 1. nóvember sama ár. Er í hvorugt skiptið minnst á vinstra hné.

Af framangreindu er ljóst að stefnandi leitaði til tveggja lækna vegna slyssins í samtals fimm skipti á fyrsta rúma mánuðinum eftir slysið en hvergi er í gögnum læknanna minnst á að stefnandi hafi kvartað yfir meiðslum á vinstra hné og þá verður ekki séð að stefnandi hafi haft einkenni frá hnénu við læknisskoðanirnar. Sérfróðir meðdómsmenn eru þeirrar skoðunar, að verulegum áverka á hné hljóti að fylgja upphaflegar kvartanir frá sjúklingi, til dæmis um verk, eða einkenni við skoðun, eins og mar, sár, aflögun eða bólga. Í framlögðum gögnum er einkenna frá vinstra hné fyrst lýst í vottorði Þ-kk-ef G. Ó-kk-ef heimilislæknis, dagsettu 4. september 2006, vegna komu stefnanda til læknisins 29. ágúst 2005, tæpum fimm árum eftir umrætt slys. Að þessu virtu og með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna að því er varðar einkenni stefnanda frá vinstra hné er það niðurstaða dómsins að ósannað sé að rekja megi einkenni í vinstra hné stefnanda til umrædds slyss.

Varðandi einkenni frá mjöðm segir í matsgerð B-kk-ef J-kk-ef og B-kk-ef D-kk-ef að stefnandi hafi við skoðun haft snúningsverki frá mjöðminni, auk þess sem það séu mikil þreifieymsli yfir lærleggshnútunni. Í framlögðu læknisvottorði A-kk-ef R-kk-ef læknis um læknisskoðun á stefnanda sama dag og slysið varð segir að í mjaðmarkambinum vinstra megin séu minni háttar óþægindi og að óþægindi í mjöðm virðist bundin við mjaðmarkambinn en hann hafi getað „stigið í“, eins og þar greinir. Loks segir að hreyfingar um mjaðmarliðinn séu í raun eðlilegar og ekki óþægindi yfir sjálfum liðnum og enginn grunur sé um brot. Engar frekari lýsingar er að finna um mjaðmarmein og engar kvartanir vegna þess komu fram í fyrri tveimur matsgerðum málsins. Er þetta í samræmi við greiningu S-kk-ef D-kk-ef læknis í læknisvottorði frá 11. febrúar 2010 þess efnis að um maráverka hafi verið að ræða. Að þessu virtu og þegar litið er til þess langa tíma sem leið án kvartana eða nokkurra einkenna frá mjaðmarsvæðinu árum saman og jafnframt með hliðsjón af því að ekki liggur fyrir að um áverka á mjaðmarliðinn sjálfan hafi verið að ræða, er það mat dómsins að ekki verði talið að framangreind einkenni frá mjöðm sýni fram á að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en talið var við gerð fullnaðaruppgjörs stefnanda og réttargæslustefnda.

Að því er önnur einkenni stefnanda varðar, þ.e. einkenni frá vinstri olnboga og úlnlið, er í matsgerð dómkvaddra matsmanna, sem fullnaðaruppgjörið er byggt á, talið að miski vegna þeirra nemi samtals 10 stigum en í matsgerð B-kk-ef J-kk-ef og B-kk-ef D-kk-ef er miskinn metinn til 12 stiga. Eins og áður er rakið, hefur stefndi mótmælt niðurstöðum matsgerðarinnar, sem stefnandi aflaði einhliða. Er fallist á það með stefnanda að sönnunargildi matsgerðar, sem þannig er aflað, er til muna rýrara en matsgerðar, sem unnin er af dómkvöddum matsmönnum. Þá verður ekki talið að umrædd tveggja stiga breyting á miskastigi sé veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga.

Með vísan til alls framanritaðs verður að fallast á það með stefnda að ekki séu uppfyllt skilyrði 11. gr. skaðabótalaga og verður því, þegar af þeirri ástæðu, ekki fallist á að efni séu til að taka upp að nýju ákvörðun bóta fyrir varanlegan miska eða örorku stefnanda, enda var gengið til fullnaðaruppgjörsins á árinu 2007 án nokkurra fyrirvara af hálfu stefnanda.

Ber því samkvæmt framansögðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Dóminn kveða upp A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og meðdómsmennirnir Á-kk-nf K-kk-nf bæklunarskurðlæknir og B-kk-nf S-kk-nf, bæklunarskurðlæknir.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, K-kk-nf R-kk-nf, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, G-kk-ef B-kk-ef P-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf

Á-kk-nf K-kk-nf

B-kk-nf S-kk-nf