E-1526/2021

Mál þetta var höfðað 22. júní 2021 og dómtekið 3. nóvember. Stefnandi er þrotabú Hedsig Verks ehf., [...]. Stefnda er D-kvk-nf P-kvk-nf, [...].

Stefnandi krefst riftunar á 1.933.410 króna greiðslu til stefndu sem greidd var út af reikningi stefnanda nr. [...] þann 20. ágúst 2020. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 1.933.410 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. ágúst 2020 til greiðsludags. Loks verði stefnda dæmd til greiðslu málskostnaðar.

Stefnda krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

I.

Stefnda stofnaði Pro Verk ehf. (nú Hedsig Verk ehf.), kt. [...], í febrúar 2014 og var tilgangur félagsins byggingarstarfsemi. Stefnda var skráður stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins, sem átti lögheimili á sama stað og stefnda að [...]í Reykjavík. A, [...], Hafnarfirði, skipaði varastjórn. Samkvæmt ársreikningi 2019 hafði sú breyting orðið á stjórn félagsins að A var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri en stefnda skipaði varastjórn og var áfram eigandi alls hlutafjár, 500.000 krónur.

Þann 4. júní 2020 var gert árangurslaust fjárnám í eignum Pro Verks á grundvelli áritaðrar stefnu 6. mars 2020 vegna 723.449 króna launakröfu starfsmanns félagsins. Í framhaldi krafðist starfsmaðurinn gjaldþrotaskipta á búi félagsins og barst krafan héraðsdómi 31. júlí sama ár. Er sá dagur frestdagur við skiptin.

Samkvæmt reikningsyfirliti frá viðskiptabanka félagsins, Kviku banka, stóðu 538 krónur inni á veltureikningi félagsins nr. [...]við lok dags 10. ágúst 2020. Þann 20. ágúst barst félaginu 2.000.000 króna greiðsla inn á reikninginn frá tilgreindu verktakafyrirtæki. Sama dag var sú fjárhæð greidd sem „A-kk-nf“ inn á reikning stefndu nr. [...] hjá Landsbankanum. Stóðu þá eftir 538 krónur á reikningi félagsins.

Þann 23. september 2020 var krafan um gjaldþrotaskipti birt fyrir stefndu, sem maka fyrirsvarsmanns Pro Verks, á skráðu lögheimili hennar, A og félagsins að [...].

Á hluthafafundi 25. september var heiti félagsins breytt úr Pro Verk ehf. í Hedsig Verk ehf.

Þann 28. september tilkynnti stefnda fyrirtækjaskrá RSK um úrsögn úr stjórn félagsins, lét prókúru þess af hendi og sagði af sér störfum í þágu félagsins.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 15. október 2020 var bú Hedsig Verks tekið til gjaldþrotaskipta og Ó-kk-nf K-kk-nf J-kk-nf lögmaður skipaður skiptastjóri þrotabúsins. Kröfulýsingarfresti lauk 22. desember sama ár.

Á skiptafundi 6. janúar 2021 var lögð fram kröfuskrá. Samkvæmt henni var lýst tveimur forgangskröfum í búið vegna launa, samtals að fjárhæð 1.933.410 krónur og voru þær samþykktar. Skiptastjóri upplýsti að samkvæmt hreyfingaryfirliti frá Kviku banka hefðu umtalsverðir fjármunir verið greiddir út af veltureikningi félagsins til A-kk-ef og sambýliskonu hans, stefndu, síðustu mánuðina fyrir gjaldþrot. Þannig hefði A tæmt veltureikninginn 7. október 2020 með tveimur úttektum, samtals 1.373.594 krónur og stefnda fengið greiddar inn á bankareikning sinn 12.338.792 krónur á árinu 2020. Þar sem A hefði ekki mætt til skýrslugjafar þrotamanns, þrátt fyrir ítrekaðar boðanir, hefði skiptastjóri ekki bókhald félagsins undir höndum og vissi því ekkert um forsendur nefndra greiðslna. Var skiptafundi frestað ótímabundið.

Með bréfi skiptastjóra til stefndu 12. maí 2021 var leitað skýringa á ofangreindum greiðslum til hennar og þá sérstaklega 2.000.000 króna arðgreiðslu 20. ágúst 2020. Erindi þessu var svarað með tölvupósti A 31. maí. Þar segir að stefnda hafi „ekkert með þetta fyrirtæki að gera“ og að þær millifærslur sem skiptastjóri leiti skýringa á hafi verið greiddar inn á reikning hjá Landsbankanum sem A notaði. Stefnda væri á hinn bóginn í viðskiptum hjá Arion banka og notaði A kort stefndu í Landsbankanum vegna þess að hann væri á vanskilaskrá. Yfirlit skiptastjóra sýni launagreiðslur til A og efniskostnað fyrirtækisins, sem hafi verið á vanskilaskrá frá stofnun og því ekki getað stofnað til reikningsviðskipta. Í svarpóstinum er ekki minnst á ofangreinda arðgreiðslu til stefndu.

II.

Stefnda hefur lagt fram óvottað umboð, dagsett 1. september 2014 og undirritað af henni og A. Samkvæmt umboðinu heimilar stefnda A frjáls og ótakmörkuð not af bankareikningi hennar nr. [...] og debetkorti hjá Landsbankanum og lýsir því yfir að notkun reikningsins og kortsins sé frá sama tíma henni óviðkomandi og alfarið á ábyrgð A

Þá hefur stefnda lagt fram óvottaðan kaupsamning, dagsettan 25. september 2020 og undirritaðan af henni og A. Samkvæmt honum selur og afsalar stefnda öllu hlutafé í Pro Verk ehf. til A gegn 500.000 króna greiðslu sem greiðist við undirritun og tekur Afrá sama tíma við öllum skuldbindingum og kröfum sem upp kunna að koma. „Nafn fyrirtækisins“ sé þó ekki selt með og muni A „breyta því í „Hedsig Verk ehf. eftir undirritun.“ Þessu til stuðnings hefur stefnda lagt fram útprentun úr fyrirtækjaskrá 31. ágúst 2021 þar sem A er skráður eigandi Hedsig Verks.

Einnig liggur fyrir yfirlýsing stefndu 29. júní 2021 en þar lýsir hún yfir sakleysi og segir ofangreind gögn sanna að fyrrum sambýlismaður hennar, A, sé eigandi þeirrar kröfu sem stefnt sé út af og ætti því að svara til saka í málinu. Félagið hafi verið stofnað 1. febrúar 2014, það fljótlega lent á vanskilaskrá og orðið ógjaldfært, því ekki unnt að stofna til reikningsviðskipta í nafni félagsins og stefnda og A af þeim sökum brugðið á það ráð að hún veitti honum umboð til að nota og taka yfir bankareikning hennar hjá Landsbankanum. Umræddur kaupsamningur og afsal, sem skiptastjóri virðist líta framhjá, sanni að með 500.000 króna greiðslu frá A til stefndu 25. september 2020 hafi A eignast félagið, tekið við öllum skuldbindingum og kröfum og því borið einn ábyrgð þegar félagið var úrskurðað gjaldþrota 15. október 2021.

Loks liggur fyrir skýringarblað stefndu á færslum af veltureikningi Hedsig Verks inn á landsbankareikning hennar, sem stefnda lagði fram á aðalmeðferðardegi.

III.

Í stefnu byggir stefnandi málatilbúnað sinn á því að svokölluð arðgreiðsla hins gjaldþrota félags til stefndu 20. ágúst 2020 sé riftanleg ráðstöfun samkvæmt XX. kafla laganr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Augljóst sé að greiðslan uppfylli ekki skilyrði 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög þar sem greiðslan fór fram þegar félagið stefndi í gjaldþrot en greiðslan hafi tæmt veltureikning félagsins. Vegna þessa byggi stefnandi aðallega á því að umrædd ráðstöfun sé riftanleg samkvæmt 2. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 þar sem greiðslan hafi átt sér stað eftir frestdag en eins og málið liggi fyrir sé ljóst að greiðslan hafi ekki verið nauðsynleg í þágu atvinnurekstrar. Til vara byggir stefnandi á því að um gjafagerning sé að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 en augljóst sé með hliðsjón af lýstum kröfum í þrotabúið og framlögðu reikningsyfirliti frá Kviku banka að félagið hafi verið ógjaldfært.

Um endurgreiðslukröfuna er í stefnu vísað til þess að þar sem heildarfjárhæð lýstra krafna í þrotabúið sé 1.933.410 krónur og því lægri en 2.000.000 króna greiðslan til stefndu sé aðeins krafist þess hluta arðgreiðslunnar sem dugi til að gera upp við alla kröfuhafa eða við Ábyrgðarsjóð launa leysi hann umræddar kröfur til sín.

Við munnlegan málflutning vísaði lögmaður stefnanda fyrst til riftunarheimildar 131. gr. laga nr. 21/1991 og tengdi hana við ákvæði 74. gr. laga nr. 138/1994. Því næst vísaði lögmaðurinn til riftunarheimildar 2. mgr. 139. gr. og bætti við fyrri málatilbúnað að meint arðgreiðsla til stefndu geti ekki með nokkru móti talist eðlileg í skilningi téðrar lagagreinar. Þá gæti stefnda vegna stöðu sinnar hjá félaginu ekki borið við grandleysi um bága fjárhagsstöðu þess og yrði að bera persónulega ábyrgð á því fé sem lagt væri inn á persónulegan bankareikning hennar, sem hún hefði ráðstöfunarrétt yfir. Í framhaldi mótmælti lögmaður stefnanda sönnunargildi umboðs stefndu til A og kaupsamnings þeirra í milli en skjölin væru óvottuð og augljóslega samin til málamynda eftir höfðun þessa dómsmáls. Eftir stæði 2.000.000 króna greiðsla, merkt sem „Arður“ á hreyfingaryfirliti frá Kviku banka, sem stefnda hafi aldrei gefið haldbærar skýringar á. IV.

Stefnda er ólöglærð og flutti mál sitt sjálf. Hún krafðist þess í greinargerð að málinu yrði vísað frá dómi þar sem hún hefði „aðeins lagt fram nafn sitt til fyrirtækisins en hefur að engu öðru leyti komið nálægt fyrirtækinu [og] A hefur alfarið séð um rekstur fyrirtækisins“. Í ljósi þessa legði stefnda til að stefna í málinu yrði endurskoðuð og lögð fram á hendur A, sem væri raunverulegur eigandi fyrirtækisins og réttur aðili til varnar á grundvelli afsalsgerðar þeirra í milli 25. september 2020. Í þinghaldi 22. september sl. féll stefnda frá frávísunarkröfunni og krafðist sýknu á sama grunni. Um aðrar málsástæður er í greinargerð vísað til þeirra gagna sem rakin eru í II. kafla og byggði stefnda á þeim við munnlegan flutning málsins. Þann dag mótmælti stefnda öllum málatilbúnaði stefnanda, taldi framlögð skjöl sín sanna að hún hafi aldrei haft neitt með fyrirtækið og fé þess að gera og hún því hvorki vitað né mátt vita um meinta 2000.000 króna arðgreiðslu inn á landsbankareikning hennar og hún ekki fengið það fé í sínar hendur. Greiðslan sé til komin vegna efniskaupa og rekstrarkostnaðar félagsins og vísaði stefnda nánar þar um til skýringa A í tölvupósti til skiptastjóra 31. maí sl. Sjálf hafi hún aldrei vitað af nefndri millifærslu inn á lands bankareikninginn, enda reikningurinn henni óviðkomandi, hann aðeins nýttur af A í rekstri félagsins og hún ekki vitað nánar um þá hagnýtingu.

V.

Riftunarkrafa stefnanda er annars vegar reist á ótilgreindum ákvæðum 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. og því haldið fram að meint 2.000.000 króna arðgreiðsla til stefndu 20. ágúst 2020 sé gjafagerningur í skilningi 131. gr., enda augljóst að áliti stefnanda með hliðsjón af lýstum kröfum í þrotabú félagsins og hreyfingaryfirliti Kviku banka að félagið hafi verið ógjaldfært.

Riftunarreglur 131. gr. taka samkvæmt orðan sinni eingöngu til ráðstafana sem fara fram fyrir frestdag samkvæmt 2. gr. Frestdagur í þessu máli er 31. júlí 2020. Þegar af þessari ástæðu verður hinni umþrættu greiðslu ekki rift á grundvelli 131. gr.

Riftunarkrafan er hins vegar reist á 2. mgr. 139. gr. gjaldþrotaskiptalaganna. Við mat á því hvort riftun verði reist á þeim grunni skiptir engu tilvísun stefnanda til 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og kemur sú grein ekki til skoðunar í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 139. gr. má krefjast riftunar á greiðslu skuldar ef greitt var eftir frestdag nema reglur XVII. kafla hefðu leitt til að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotaskipti, nauðsynlegt hafi verið að greiða til að komast hjá tjóni eða sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram beiðni um heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eða krafa um gjaldþrotaskipti.

Samkvæmt 2. mgr. 139. gr. má krefjast riftunar annarra ráðstafana sem hafa verið gerðar eftir frestdag nema ráðstöfunin hafi verið nauðsynleg í þágu atvinnurekstrar þrotamanns, eðlileg af tilliti til sameiginlegra hagsmuna lánardrottna eða til að fullnægja daglegum þörfum. Ekki verður rift gagnvart þeim sem mátti líta svo á að ráðstöfunin hafi verið þess eðlis sem á undan segir eða hvorki vissi né mátti vita um beiðni til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eða kröfu um gjaldþrotaskipti.

Samkvæmt ofansögðu lúta riftunarreglur 139. gr. að greiðslum sem fram fara eftir frestdag. Regla 1. mgr. tekur til riftunar á greiðslu skuldar en ákvæði 2. mgr. til riftunar hvers konar annarra ráðstafana sem gerðar eru eftir frestdag. Þrátt fyrir opið orðalag ákvæðisins verður ávallt að liggja fyrir að hin almennu skilyrði riftunar séu fyrir hendi, þ. e. að þrotabú hafi orðið fyrir tjóni og að riftun myndi leiða til hærri úthlutunar úr búinu til kröfuhafa. Er þeim skilyrðum fullnægt í máli þessu.

Samkvæmt 2. mgr. 139. gr. eru þrjár undantekningar frá meginreglunni um riftanleika ráðstafana, auk þess sem ekki verður rift ef sá sem ráðstöfunar naut var grandlaus. Stefnandi tekur upp í stefnu að umþrætt greiðsla hafi ekki verið nauðsynleg í þágu atvinnurekstrar þrotamanns, án þess þó að færa fyrir því frekari rök. Óháð því hvílir sönnunarbyrði um að þessi undanþága eigi við á þeim sem greiðslu naut. Sjónarmiðið um eðlilegt tillit til lánardrottna á hér ekki við og er ekki á því byggt af hálfu stefnanda. Við munnlegan málflutning ýjaði lögmaður stefnanda að þriðju undantekningunni, þ. e. að umþrætt ráðstöfun geti ekki talist eðlileg til þess að fullnægja daglegum þörfum. Er með greindri undantekningu átt við að skuldari hafi nægilegt fé milli handa til að kaupa daglegar nauðsynjar til heimilisreksturs og eftir atvikum nauðsynlega aðdrætti til að haldi atvinnurekstri gangandi. Hvílir sönnunarbyrði hér einnig á þeim sem greiðslunnar naut.

Stefnda teflir því fram að hún hafi ekki notið umræddrar greiðslu, sú greiðsla fráleitt verið arðgreiðsla, stefnda ekki vitað að greiðslan hafi borist inn á bankareikning hennar og að peningarnir hafi farið til efniskaupa og rekstrarkostnaðar Pro Verks/Hedsig Verks, sem A þáverandi sambýlismaður hennar hafi stýrt. Fyrir liggur að þann 20. ágúst 2020 voru 2.000.000 króna millifærðar af veltureikningi félagsins inn á bankareikning stefndu og sú millifærsla skýrð sem „Arðgreiðsla“. Stefnda var á þeim tíma eigandi og prókúruhafi félagsins, sat í varastjórn og var í sambúð með A fyrirsvarsmanni félagsins, svo sem ráða má af birtingarvottorði gjaldþrotaskiptakröfu 23. september 2020. Af þessu telur dómurinn einsætt að stefnda hafi notið umþrættrar greiðslu og að hún beri sönnunarbyrði fyrir því að undantekningarákvæði 2. mgr. 139. gr. eigi við í málinu. Þykir stefnda með málatilbúnaði sínum hvorki hafa sýnt fram á að svo sé né heldur að hún hafi verið grandlaus í skilningi 139. gr. Breytir engu í því sambandi óvottað umboð hennar til A, sem dagsett er 1. september 2014 eða óvottaður kaupsamningur þeirra í milli, dagsettur 25. september 2020, en stefnda upplýsti fyrst um tilvist þessara skjala við framlagningu greinargerðar 1. september 2021. Bera skjölin mjög keim af því að um nýlega gerða málamyndagerninga sé að ræða og þykja þau að engu hafandi við úrlausn málsins. Að gættum þessum atriðum, sem og því að stefndu mátti vera ljóst að fjárhagur félagsins væri kominn í alvarlega stöðu þegar umþrætt greiðsla var millifærð af reikningi félagsins inn á persónulegan reikning hennar 20. ágúst 2020 þykir mega fallast á með stefnanda að rift verði 1.933.410 króna hluta greiðslunnar, svo sem krafist er og nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt dómvenju í riftunarmálum eru gerðar strangar kröfur til stefnanda máls um nákvæmni í kröfugerð og tilgreiningu málsástæðna og lagaraka. Í stefnu gerir stefnandi kröfu um að stefnda verði dæmd til að endurgreiða honum 1.933.410 krónur með nánar tilgreindum vöxtum, án þess þó að gera grein fyrir því á hvaða málsástæðum og lagarökum endurgreiðslukrafan er reist og var ekki úr því bætt við munnlegan flutning málsins. Um endurgreiðslukröfur vegna riftunar er fjallað í 42. gr. laga nr. 21/1991 og gilda ólíkar reglur eftir því hvort riftun byggi á hlutlægri eða huglægri riftunarreglu. Samkvæmt 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður að gera þær lágmarkskröfur til skýrleika stefnu aðaf lestri hennar verði ráðið hvert sakarefni er og á hvaða málsástæðum og lagarökum stefnandi byggir málsókn sína á, sbr. e. og f. liðir 1. mgr. 80. gr. Á þetta ekki síst við þegar gagnaðili er ólöglærður og tekur sjálfur til varna í máli. Að þessu gættu þykir endurgreiðslukrafa stefnanda svo vanreifuð að ekki verður hjá því komist að vísa henni frá dómi án kröfu. Eins er farið með málskostnaðarkröfu stefnanda, en í stefnu eru hvergi reifuð sjónarmið að baki þeirri kröfu og ekki stafkrókur um ákvæði einkamálalaga. Varð ekki breyting á því við munnlegan málflutning. Verður þeirri kröfu því einnig vísað frá dómi sökum vanreifunar.

Það athugast að ekki liggur fyrir hvort skiptabeiðandi hafi samþykkt málshöfðun á hendur stefndu þrátt fyrir eignaleysi þrotabúsins en skiptabeiðandi ber alla jafna ábyrgð á skiptakostnaði.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Rift er 1.933.410 króna greiðslu stefnanda, þrotabús Hedsig Verks ehf., til stefndu, D-kvk-ef P-kvk-ef, sem fram fór 20. ágúst 2020 með úttekt af bankareikningi stefnanda nr. [...] hjá Kviku banka ehf.

Öðrum kröfum stefnanda á hendur stefndu er vísað frá dómi.

J-kk-nf J-kk-nf