E-3799/2011

Mál þetta, sem höfðað var 16. september 2011, var dómtekið var 30. maí sl. Málið var endurflutt 29. ágúst 2012 og dómtekið sama dag.

Stefnandi er S-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf, Flétturima 12, Reykjavík

Stefndu eru Tennis- og badmintonfélag Reykjavíkur, og Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði gert að greiða stefnanda sameiginlega 3.830.814 krónur ásamt 4,5% vöxtum frá 28. maí 2009 til 17. janúar 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.888.586 krónum sem greiddar voru hinn 2. febrúar 2011.

Þess er krafist að stefndu greiði sameiginlega málskostnað, stefnanda að skaðlausu.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Málavextir

Hinn 28. október 2008 lenti stefnandi í slysi þar sem hann lék badminton í húsi Tennis- og badmintonfélags Reykjavíkur að Gnoðavogi í Reykjavík. Slysið bar að með þeim hætti að vatn hafði lekið úr lofti hússins á gólf leikvallarins. Þar sem stefnandi lenti í pollinum rann hann til og datt á gólfið með þeim afleiðingum að hann fékk mikla áverka á vinstri ökkla. Stefnandi var fluttur á slysadeild þar sem gert var að meiðslum hans. Þá lagðist hann inn á bæklunarskurðdeild og þurfti þar að undirgangast aðgerð.

Hið stefnda tryggingafélag tryggir Tennis- og badmintonfélag Reykjavíkur ábyrgðartryggingu sem var í gildi er slysið varð. Tryggingafélagið viðurkennir bótaskyldu í málinu.

Læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og R-kk-nf J-kk-nf mátu tjón stefnanda í samræmi við skaðabótalög. Er matsgerð þeirra dags. 10. október 2010. Læknarnir töldu tímabil tímabundins atvinnutjóns stefnanda samkvæmt 2. gr. laganna vera frá 28. október 2008 til 28. maí 2009. Stefnandi var talinn veikur í skilningi 3. gr. laganna sama tímabil en þar af var hann rúmfastur í 3 daga. Varanlegur miski stefnanda samkvæmt 4. gr. var metinn 8 stig og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. var metin 15%. Heilsufar stefnanda taldist vera orðið stöðugt hinn 28. maí 2009.

Í bótakröfum og bótatilboðum milli lögmanns stefnanda og hins stefnda tryggingafélags kom upp ágreiningur um bótafjárhæð vegna varanlegrar örorku samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Kröfur stefnanda miðuðust við þrjú síðustu almanaksár fyrir slys samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. laganna en hið stefnda tryggingafélag taldi sérstakar aðstæður fyrir hendi, sbr. 2. mgr. 7. gr. Stefnandi hafði starfað sem fastráðinn leikari við Þjóðleikhúsið en hætti þar störfum í lok september 2007, þá 60 ára að aldri. Vildi stefndi taka tillit til þess að óvenjulegar aðstæður væru uppi þar sem stefnandi sinnti ekki lengur þeim störfum sem voru grundvöllur tekna hans og því væri annar mælikvarði réttari en síðustu þrjú ár fyrir slys. Taldi stefndi, Vörður tryggingar hf., því réttara að miða við laun stefnanda og reiknað endurgjald á slysárinu 2008 en það er fyrsta árið eftir að stefnandi lét af störfum. Þennan ágreining leystu málsaðilar ekki en stefndi, Vörður tryggingar hf., greiddi bætur í samræmi við tillögu félagsins þannig að dómkrafan lýtur einvörðungu að þessum mun auk deilu um réttmæti dráttarvaxtakröfu vegna tímabilsins frá 17. janúar 2011 til 2. febrúar 2011.

Stefnandi kveðst ekki reiðubúinn að fallast á afstöðu stefnda til árslaunaviðmiðs í uppgjöri og höfðar því mál þetta.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á ábyrgð Tennis- og badmintonfélags Reykjavíkur á slysi því sem hann lenti í hinn 28. október 2008 og ábyrgðartryggingu félagsins hjá hinu stefnda tryggingafélagi, en bótaskylda sé óumdeild.

Mál þetta varði eingöngu uppgjör á bótum vegna varanlegrar örorku samkvæmt 5.- 6. gr. skaðabótalaga og styðjist krafa stefnanda við framlagða matsgerð sem aðilar málsins öfluðu í samræmi við 10. gr. skaðabótalaga, þ.e. 15% varanlega örorku samkvæmt 3. mgr. 5. gr. Þá miðist krafan við aldur stefnanda á metnum stöðugleikatímapunkti hinn 28. maí 2009, en þann dag var stefnandi 62 ára og 169 daga gamall og telst stuðull 6. gr. laganna því 4,04.

Stefnandi telji ekki forsendur til að lækka bætur fyrir varanlega örorku á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og hið stefnda tryggingafélag hafi gert, enda sé þar aðeins um undantekningu að ræða þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Af hálfu stefnanda sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi í málinu. Þá sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda og að síðustu sé því viðmiði, sem hið stefnda tryggingafélag telji réttan mælikvarða á framtíðartekjur stefnanda, mótmælt sem röngu og ósönnuðu.

Stefnandi sé menntaður leikari og hafi lokið leiklistarnámi árið 1967. Hann hafi frá þeim tíma starfað sjálfstætt sem verktaki og sem fastráðinn leikari til ársins 2007 hjá Þjóðleikhúsinu en hafi hætt þar í lok september 2007, þá 60 ára að aldri. Á þeim tíma hafi stefnandi ákveðið að sinna starfi sínu fyrst og fremst í sjálfstæðum rekstri og í tímabundnum verkefnum, þ.e. án fastráðningar hjá leikhúsum, jafnvel til 80-90 ára aldurs líkt og þekkist í hans starfsstétt. Ástæða þess að stefnandi hætti sem fastráðinn leikari hafi verið sú að hann vildi ráða sínum verkefnum sjálfur.

Eftir að stefnandi hætti sem fastráðinn leikari, en áður en hann slasaðist, hafi hann m.a. fengið hlutverk í sex þátta sjónvarpsseríu og hafi það aðeins verið upphafið að því sem hann hafði hugsað sér að gera sem sjálfstætt starfandi leikari. Stefnandi hafi haft hug á því að sinna fleiri slíkum verkefnum og fleiri smærri verkefnum samhliða en þetta hefði haft þau áhrif að heildartekjur hans hefðu hækkað eða að minnsta kosti staðið í stað en aldrei lækkað.

Stefnandi telji það ekki vera óvenjulegar aðstæður, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, að hætta hjá einum vinnuveitanda en taka til starfa sjálfstætt eða taka að sér umfangsmeiri verkefni hjá öðrum vinnuveitendum/verkkaupum. Sér í lagi séu það ekki óvenjulegar aðstæður þegar um sama starfsvettvang sé að ræða og að auki þann starfsvettvang sem stefnandi starfi á þar sem tekjur geti sveiflast mjög til milli ára fyrir leikara sem ekki séu fastráðnir. Stefnandi hafi kosið að nýta starfskrafta sína hjá öðrum vinnuveitendum en á sama starfsvettvangi með sömu eða hærri tekjur. Ekki sé um sérstakar aðstæður að ræða sem réttlæti beitingu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Annar mælikvarði, en meginregla 1. mgr. 7. gr., sé ekki réttari á framtíðartekjur stefnanda málsins. Á árinu 2005 hafi stefnandi verið í fullu starfi hjá Þjóðleikhúsinu og hafi þegið samtals 3.748.186 krónur. Fyrir önnur launþegastörf, þ.e.a.s. leik og upplestur hjá Ríkisútvarpinu, hafi stefnandi þegið 312.994 krónur í laun á því ári. Tekjur stefnanda í eigin rekstri hafi verið 514.524 krónur árið 2005.

Árið 2006 hafi stefnandi þegið svipaða fjárhæð, 3.728.915 krónur, í laun vegna starfa hjá Þjóðleikhúsinu. Hann hafi aukið við sig í verkefnum hjá Ríkisútvarpinu um 109% og hafi þegið samtals 653.635 krónur í laun fyrir störf sín á þeim vettvangi. Hann hafi einnig aukið við rekstrartekjur sínar um 188% og hafi þær samtals verið 1.482.855 krónur. Stefnandi hafi orðið 60 ára á sama ári.

Stefnandi hafi hætt sem fastráðinn leikari hjá Þjóðleikhúsinu í september á árinu 2007. Launatekjur stefnanda það árið hafi komið frá fleiri aðilum og vegna fleiri starfa en hjá Þjóðleikhúsinu, þær hafi samtals numið 3.973.691 krónu árið 2007. Milli ára hafi rekstrartekjur stefnanda aukist um 22% og hafi þær numið 1.812.464 krónum.

Stefnandi hafi lent í slysi því, sem mál þetta varðar, í lok október 2008. Á því ári hafi stefnandi því aðeins unnið fulla tíu mánuði ársins. Þrátt fyrir það hafi rekstrartekjur hans aukist um 36% og launatekjur frá öðrum en ríkissjóði um 107%. Meðaltal 10 mánaða á því ári hafi verið 467.387 krónur á mánuði. Meðaltal hvers mánaðar á árunum 2005-2007 hafi numið 450.757 krónum.

Af þessu megi ljóst vera að annar mælikvarði en meginregla 1. mgr. 7. gr. um tekjur stefnanda þrjú ár fyrir slys sé ekki réttari mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda þrátt fyrir að hann hafi hætt störfum sem fastráðinn leikari hjá Þjóðleikhúsinu.

Þá bendi stefnandi enn fremur á þá staðreynd að tekjur sjálfstætt starfandi leikara geti sveiflast mikið milli ára þó svo að viðkomandi leikari sinni jafn mikilli vinnu öll árin. Þetta stafi af því að mikill verðmunur geti verið á greiðslum fyrir ólík verkefni leikara. Lítil, og oft engin, greiðsla fáist fyrir upplestur og innlestur á hljóðbækur, hærri greiðslur fáist fyrir leikhúsverkefni, enn hærri greiðslur fyrir kvikmyndaverkefni eða þáttaseríur, lægri greiðslur fáist fyrir auglýsingar og svo framvegis. Heildartekjur hvers árs fari að mestu eftir því hvers konar verkefni raðist á það árið. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að uppreiknaðar tekjur stefnanda á slysaárinu 2007 séu réttari mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda en meginreglan geri ráð fyrir.

Árslaun stefnanda samkvæmt skattframtali fyrir árið 2005 hafi samtals numið 4.270.433 krónum. Að viðbættu 6% lífeyrissjóðsframlagi og verðbætt með meðallaunavísitölu ársins til stöðugleikatímapunkts hafi launin verið 6.031.028 krónur. Árslaun stefnanda samkvæmt skattframtali fyrir árið 2006 hafi samtals verið 5.390.550 krónur. Að viðbættu 6% lífeyrissjóðsframlagi og verðbætt með meðallaunavísitölu ársins til stöðugleikatímapunkts hafi launin verið 6.949.703 krónur. Árslaun stefnanda samkvæmt skattframtali fyrir árið 2007 hafi samtals verið 4.967.408 krónur. Að viðbættu 8% lífeyrissjóðsframlagi og verðbætt með meðallaunavísitölu ársins til stöðugleikatímapunkts hafi launin numið 5.985.174 krónum. Meðalatvinnutekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu, hafi, samkvæmt framansögðu, numið 6.321.968 krónum.

Krafa stefnanda sundurliðist samkvæmt framansögðu með eftirfarandi hætti:

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu en dráttarvaxta sé krafist frá þeim degi er mánuður var liðinn frá kröfubréfi dags. 17. desember 2010.

Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum skaðabótaréttar og skaðabótalögum nr. 50/1993. Þá byggir stefnandi á lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Dráttarvaxtakröfu byggir stefnandi á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Málskostnaðarkröfu byggir stefnandi á ákvæðum laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum XXI. kafla þeirra laga og um varnarþing vísast til 33. gr. sömu laga.

Málsástæður stefndu og lagarök

Stefndu byggja á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir umfangi meints tjóns sem hann telji eiga rót að rekja til íþróttaslyss þess sem hann varð fyrir 28. október 2006, umfram það tjón sem hann hefur þegar fengið bætt. Slík sönnun liggi ekki fyrir.

Stefndi, Vörður tryggningar hf., hafi bætt stefnanda tjón vegna varanlegrar örorku hans sem og af öðrum toga. Hvað varanlega örorku snerti hafi stefndi beitt reglu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 þar sem stefnandi hafi ekki lagt fram haldbær gögn um annað og réttara viðmið. Það sé af hálfu stefnda vefengt að launatekjur stefnanda síðustu þrjú árin fyrir slys gefi fullnægjandi mynd af framtíðartekjum hans. Sönnun liggi hins vegar ekki fyrir við hvað eigi að miða en í þeim efnum hvíli sönnunarbyrðin á stefnanda.

Að mati stefndu liggi hlutrænt fyrir að tekjur stefnanda síðustu þrjú árin fyrir slys skjóti ekki viðhlítandi stoðum undir væntar tekjur hans til framtíðar litið vegna þeirrar staðreyndar að hann hafði sest í helgan stein frá starfi sínu sem leikari við Þjóðleikhúsið. Þegar horft sé til tekna hans árin fyrir slys, og svo til tekna eftir að hann lét af störfum, þar á meðal eftir slys, og litið fram hjá sértækum greiðslum svo sem frá stefnda, Verði tryggingum hf., sjáist glöggt að tekjur stefnanda séu ekki sambærilegar fyrir og eftir að hann hætti hjá Þjóðleikhúsinu. Þær séu til muna lægri samkvæmt því sem geti að líta í yfirlitum úr staðgreiðsluskrá. Árin 2009, 2010 og 2011 séu atvinnutekjur stefnanda hverfandi. Tekjur þær sem þar sé gerð grein fyrir séu fyrst og fremst lífeyrisgreiðslur. Lífeyrisgreiðslur sem raunar séu í ágætum takti við viðmiðunarlaun þau sem stefndi, Vörður tryggingar hf., hafi lagt til grundvallar í uppgjörstillögu sinni.

Stefndu byggi á því að fullnægt sé hugtaksskilyrðum 2. mgr. 7. gr. Það séu óvenjulegar aðstæður í lífi stefnanda þar sem hann hafði, um það bil ári áður en slysið varð, látið af störfum hjá Þjóðleikshúsinu þar sem hann hafði áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna sökum starfsaldurs og því megi ætla að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Þær muni ekki byggjast á launum frá Þjóðleikhúsinu vegna fasts starfs þar. Að mati stefndu verði einnig að horfa til þess að stefnanda hafi verið metin 15% örorka en slíkt örorkustig sé fjarri því að fela í sér að stefnandi eigi ekki að geta lagt stund á störf. Því sé mótmælt sem ósönnuðu að á því verði byggt að slysið hafi valdið stefnanda slíku tjóni að hann hafi ekki komist til starfa á ný. Þvert á móti hnígi atburðarásin eftir slys til þess að skjóta enn ferkari stoðum undir málstað stefndu, að 2. mgr. 7. gr. eigi við. Þó það sé síðan stefnanda að færa sönnur að tjóni sínu þá sýnist einboðið við þessar aðstæður að líta til þeirra launa og reiknaðs endurgjalds sem stefnandi aflaði sér á árinu 2008, er hann var hættur föstu starfi hjá Þjóðleikhúsinu. Raunsannari mælikvarði verði ekki fundinn í tilviki stefnanda.

Þá sé til öryggis mótmælt dráttarvaxtakröfu stefnanda enda hafi málsaðilar freistað þess að leysa ágreining sinn utan réttar og því ekki um vanskil að ræða í neinum skilningi þess orðs sem skapað geti rétt til slíkra vaxta.

Stefndu vísa til áðurgreindra lagaraka er varðar sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist er álags á málskostnað er nemi virðisaukaskatti, stefndu reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og beri því nauðsyn til að fá dæmt álag er þeim skatti nemur úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Stefnandi starfaði sem fastráðinn leikari við Þjóðleikhúsið um árabil. Hann hætti störfum hjá Þjóðleikhúsinu í lok september 2007 og hóf töku lífeyris. Stefnandi var þá 60 ára að aldri. Hinn 28. október 2008 varð stefnandi fyrir slysi þegar hann lék badminton í húsi stefnda, Tennis- og badmintonfélags Reykjavíkur. Félagið var tryggt ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Verði tryggingum hf. Samkvæmt niðurstöðu matsmanna hlaut stefnandi 8 stiga varanlegan miska og 15% varanlega örorku við slysið. Hinn 31. janúar 2011 greiddi stefndi, Vörður tryggingar hf., stefnanda bætur vegna slyssins.

Í málinu er ekki ágreiningur um bótaskyldu stefnda en ágreiningur varð með aðilum um bætur vegna varanlegrar örorku og tók stefnandi við bótum vegna hennar með fyrirvara um árslaunaviðmið og rétt til dráttarvaxta.

Stefnandi byggir á því að við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku eigi að taka mið af árslaunum stefnanda þrjú síðustu ár fyrir slys í samræmi við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi telur hins vegar rétt, í þessu tilviki, að miða við laun stefnanda og reiknað endurgjald á slysárinu 2008 með hliðsjón af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem óvenjulegar ástæður séu uppi í málinu vegna þess að stefnandi sinnti ekki lengur þeim störfum sem voru grundvöllur tekna hans þrjú síðustu árin fyrir slys.

Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga segir að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola. Er þar miðað við atvinnutekjur eins og orðalagið ber með sér. Í 2. mgr. 7. gr. laganna segir að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Í frumvarpi að lögunum segir um 7. gr. að regla 1. mgr. eigi fyrst og fremst við um launþega.

Í athugasemdum greinargerðar við 6. gr. frumvarps þess er breytti 7. gr. skaðabótalaga, sbr. lög nr. 37/1999, segir m.a. að viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár sé að jafnaði eðlileg þegar um er að ræða mann í launuðu starfi. Launatekjur liðinna ára séu hins vegar ekki góður mælikvarði ef breytingar höfðu orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Er síðan nefnt sem dæmi um þetta að tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris. Í slíkum tilvikum sé eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður.

Í ljósi framangreinds ber að fallast á með stefnda að aðstæður stefnanda séu óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, þar sem stefnandi hefur ekki frá því í september 2007 haft fastar atvinnutekjur vegna starfa hjá Þjóðleikhúsinu. Er því fallist á að rétt sé, við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku, að miða við launatekjur stefnanda á slysárinu eins og gert var í uppgjöri aðila 31. janúar 2011, enda hefur sá útreikningur ekki sætt tölulegum andmælum af hálfu stefnanda. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á að önnur viðmiðunarlaun séu réttari.

Samkvæmt framansögðu ber því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að hver aðila beri sinn kostnað af málinu.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Tennis- og badmintonfélag Reykjavíkur og Vörður tryggingar hf., skulu vera sýknir af kröfum stefnanda, S-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf