Z-4/2009

Mál þetta barst Héraðsdómi Suðurlands 3. desember 2009 með bréfi S-kk-ef S-kk-ef hrl., fyrir hönd Sveitarfélagsins Árborgar, kt. 000000-0000, dagsettu þann sama dag.

Sóknaraðili í máli þessu er Sveitarfélagið Árborg, kt. 000000-0000, en varnaraðili Íslandsbanki. Mál þetta var þingfest þann 21. desember 2009 og skilaði varnaraðili greinargerð þann 8. janúar sl. Var málið munnlega flutt þann 10. febrúar sl. og dómtekið að því loknu.

Dómkröfur sóknaraðila eru þær að felld verði úr gildi sú ákvörðun sýslumannsins á Selfossi, að hafna kröfu sóknaraðila vegna gatnagerðargjalda hvað varðar fasteignina Suðurtröð 2, Selfossi, og að sóknaraðila verði úthlutað að fullu af söluandvirði eignanna, í samræmi við kröfulýsingu, lagða fram við lokasölu eignarinnar þann 9. febrúar 2009. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Dómkröfur varnaraðila eru þær að dómkröfum sóknaraðila verði hrundið og að ákvörðun sýslumannsins á Selfossi í málinu 033-2008-0456, um synjun úthlutunar til gatnagerðargjalda, verði staðfest og þá frumvarp til úthlutunar á söluverði í ofangreindu verði endanleg úthlutun í málinu. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Málavextir.

Samkvæmt gögnum málsins var nauðungarsölu á fasteigninni Suðurtröð 2, fastanúmer 230-4151, Árborg, framhaldið þann 9. febrúar 2009 hjá sýslumanninum á Selfossi. Gerðarþoli var Durant steypumót ehf., kt. 000000-0000. Var eignin seld hæstbjóðanda, Glitni banka hf., á 3.500.000 krónur, varnaraðila í máli þessu. Sóknaraðili lagði þann 9. febrúar fram tvær kröfulýsingar dagsettar 6. febrúar s.á. Fyrri kröfulýsingin var samtals að fjárhæð 171.741 króna vegna brunaiðgjalda fyrir tímabilið febrúar til október 2008, samtals að höfuðstól 89.928 krónur. Seinni kröfulýsingin var vegna skuldaviðurkenningar útgefinnar 23. september 2005 fyrir álögð gatnagerðargjöld, álögð stofngjöld holræsa og vatnsveitu og álögð byggingarleyfisgjöld, samtals 2.751.654 krónur. Þann 17. apríl 2009 útbjó sýslumaður frumvarp til úthlutunar á söluverði eignarinnar þar sem til frádráttar söluverðinu komu sölulaun til ríkissjóðs, 35.000 krónur. Þá kom fram í frumvarpinu að til greiðslu fasteignagjalda yrði greitt til Lögheimtunnar 160.841 króna, til Lögmáls ehf., vegna brunatrygginga 2008-2009, 138.770 krónur og til Nýja Glitnis banka hf., vegna tryggingarbréfs á 1. veðrétti, 3.165.389 krónur. Með tölvupósti þann 27. apríl 2009, til sýslumannsins á Selfossi, mótmælti sóknaraðili m.a. höfnun úthlutunar upp í gatnagerðargjöld, byggingarleyfisgjöld og lækkun á lýstum kröfum vegna fasteignagjalda. Þann 24. nóvember 2009 mættu hjá sýslumanni lögmenn sóknaraðila og var bókað á minnisblað vegna ofangreindrar nauðungarsölu að aðilar væru sammála um að ekki yrði gerður ágreiningur um fasteignagjöld vegna gjalda ársins 2009 en að boðað yrði aftur til fundar ásamt fulltrúa varnaraðila. Þann 31. nóvember 2009 mættu lögmenn sóknar- og varnaraðila á fund sýslumanns og ítrekaði lögmaður sóknaraðila mótmæli sín við frumvarpið vegna kröfulýsingar fyrir gatnagerðargjöldum o.fl. Á fundinum var símasamband haft við lögmann varnaraðila og óskaði hann bókunar þess efnis að varnaraðili gerði ekki sjálfstæðar kröfur í máli þessu. Í fundargerðina er síðan bókað: „Hafnað er úthlutun af uppboðsandvirði eignanna upp í „skuldayfirlýsingu vegna gatnagerðargjalda“ dags. 23.09.2005. Sýslumaður telur að samkvæmt efni skjalsins sé um skuldabréf að ræða, sem afhent hafi verið Sveitarfélaginu sem greiðsla í skilningi kröfuréttar, þannig að lögveðskrafa sveitarfélagsins hafi verið greidd með skuldabréfinu.“ Þá var bókað eftir lögmanni sóknaraðila að hann hygðist leita úrlausnar héraðsdóms á ágreiningi aðila.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila.

Sóknaraðili kveður málsatvik vera þau að þann 24. ágúst 2005 hafi gatnagerðargjöld að fjárhæð 1.469.973 krónur verið lögð á lóðina Suðurtröð 2, Selfossi, landnr. 199018. Staðfestingargjald að fjárhæð 146.997 krónur hafi verið greitt þann 23. september 2005 og þann sama dag hefði verið samið um eftirstöðvar gatnagerðargjaldanna að fjárhæð 1.330.981 króna samkvæmt heimild í 6. gr. samþykkta sóknaraðila um greiðslukjör vegna álagningar og innheimtu gjalda frá 24. nóvember 2004. Í skuldayfirlýsingunni komi fram að skuldin hvíli sem lögveð á framanskráðri lóð og þeim byggingum sem á henni verða reistar, samkvæmt 4. gr. laga um gatnagerðargjöld nr. 17/1996. Þann sama dag hafi jafnframt verið útgefin kvöð vegna lögveðsins til tryggingar gjaldanna í sveitasjóð og hafi kvöðinni verið þinglýst á eignina án athugasemda.

Sóknaraðili byggir kröfu sína á því að krafa vegna gatnagerðargjalda njóti lögveðsréttar, sbr. 4. gr. laga nr. 17/1996 um gatnagerðargjöld, sem giltu þegar gjöldin voru álögð. Sóknaraðili hafni þeirri túlkun sýslumannsins á Selfossi að með skuldayfirlýsingu vegna gatnagerðargjalda hafi lögveðskrafa sveitarfélagsins vegna gjaldanna verið greidd. Með 2. mgr. 6. gr. laga nr. 17/1996, sbr. 11. gr. reglugerðar nr. 543/1996, hafi sveitarfélögum verið skylt að setja sér gjaldskrá fyrir gatnagerðargjöld þar sem m.a. skyldi kveðið á um greiðsluskilmála gatnagerðargjalds. Í 6. gr. samþykkta um greiðslukjör vegna álagningar og innheimtu gjalda, sem staðfest hafi verið í bæjarráði sóknaraðila 25. nóvember 2004, sbr. gjaldskrá sóknaraðila, hafi heimild til að semja um greiðslur eftirstöðva gatnagerðargjalda verið allt að tuttugu og fjórir mánuðir. Með skuldayfirlýsingu vegna gjaldanna hafi sóknaraðili og þáverandi lóðarhafi, Þ-kvk-nf H-kvk-nf, samið um greiðslu eftirstöðva gjaldanna eins og heimilt hafi verið. Í skuldayfirlýsingunni komi skýrt fram að skuldin hvíli sem lögveð á eigninni. Einnig að lögveðið sé til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu höfuðstóls, vaxta, dráttarvaxta og öllum þeim kostnaði sem leiða kann af vanskilum skuldara. Þá komi einnig fram að sérstakri kvöð vegna lögveðsréttarins megi þinglýsa á eignina. Sóknaraðili byggir á því að með umræddri skuldayfirlýsingu hafi einungis verið samið um greiðslufyrirkomulag eftirstöðva gatnagerðargjaldanna, en ekki hafi verið um fullnaðargreiðslu gjaldanna í formi skuldabréfs að ræða. Þá vísar sóknaraðili til dóms Hæstaréttar Íslands í málinu 327/1989 þar sem reynt hafi á sambærilegt álitaefni úr tíð eldri laga, þar sem deilt var um hvort lögveð fyrir gjaldinu hafi verið fallið niður vegna þeirrar tilhögunar að setja gatnagerðargjaldið á skuldabréf. Þá byggir sóknaraðili á því að þar sem skýrt sé kveðið á um það í 4. gr. laga nr. 17/1996 að gatnagerðargjald sé tryggt með lögveði í viðkomandi fasteign og löggjafinn hafi ekki breytt því fyrirkomulagi sem heimilt var í tíð eldri laga, að setja gatnagerðargjald á skuldabréf, þá sé ljóst að sveitarfélaginu hafi verið heimilað að semja við lóðarhafa um greiðsluskilmálana eins og gert hafi verið í þessu máli.

Ekki sé ágreiningur milli aðila um að lög nr. 17/1996 um gatnagerðargjöld hafi gilt á þeim tíma sem umrædd gjöld voru álögð. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 17/1996 var félagsmálaráðherra veitt heimild til að setja reglugerð þar sem nánar væri kveðið á um álagningu gatnagerðargjalda og samkvæmt 2. mgr. 6. gr. skyldi sveitarstjórn setja gjaldskrá þar sem nánar væri kveðið á um innheimtu gatnagerðargjaldsins.

Sóknaraðili byggir einnig á því að umþrætt skuldayfirlýsing sé ekki einhliða skuldaviðurkenning en í skjalinu séu tilgreindar skyldur vegna byggingaframkvæmda, s.s. um að úthlutun lóðar verði rift og um endurgreiðslu. Þá sé stimpill frá Landsbankanum á yfirlýsinguna, þar sem eftirstöðvar eru tilgreindar, ekki ígildi framsals. Um samning hafi verið að ræða milli sveitarfélagsins og bankans um innheimtur.

Um lagarök vísar sóknaraðili til laga um nauðungarsölu nr. 90/1991, einkum 1. mgr. 52. gr., sbr. 73. gr. Þá vísar sóknaraðili til laga um gatnagerðargjöld nr. 17/1996, 4. og 6. gr. og reglugerðar nr. 543/1996. Málskostnaðarkröfu sína styður sóknaraðili við lög um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili byggir kröfur sínar á því að sóknaraðili hafi fengið umrædd gatnagerðargjöld greidd með sérstakri skuldaviðurkenningu og því sé lögveðið fallið niður. Umrætt bréf sé ítrekað nefnt skuldabréf í texta bréfsins. Ákvæði séu um gjaldfellingu og heimild til að krefjast nauðungarsölu í bréfinu og mál vegna bréfsins megi reka samkvæmt reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991. Þá hafi skuldabréfið verið framselt eða selt Landsbanka Íslands auk þess að hafa verið stimplað um greiðslu stimpilgjalda. Þá rými skuldabréfið út lögveðsréttinum gagnvart grandlausum viðsemjanda.

Niðurstaða.

Ágreiningur í máli þessu snýst um það hvort umþrætt gatnagerðargjöld hafi verið greidd að fullu með skuldabréfi og við það hafi lögveðsréttur í eigninni Suðurtröð 2, Árborg, fallið niður. Þá er einnig ágreiningur um það hvort umrædd skuldayfirlýsing sé samningur um greiðsluform eða viðskiptabréf sem lúti almennum viðskiptabréfareglum.

Af skuldayfirlýsingu, dagsettri 23. september 2005, verður ráðið að gatnagerðargjald það, sem sóknaraðili krefst að verði úthlutað sér, hafi verið á lagt 24. ágúst 2005. Þegar gatnagerðargjaldið var á lagt og skuldayfirlýsing þessi gerð, voru í gildi lög um gatnagerðargjald nr. 17/1996. Í 4. gr. þeirra laga kom fram að gatnagerðargjald samkvæmt þeim lögum væri „tryggt með lögveðrétti í viðkomandi fasteign með forgangsrétti fyrir hvers konar samningsveði og aðfararveði.“ Í ákvæðinu var lögveðsréttinum ekki berum orðum markaður ákveðinn gildistími. Núgildandi lög um gatnagerðargjald, nr. 153/2006, gengu í gildi 1. júlí 2007, sbr. 1. mgr. 13. gr. þeirra laga. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. þeirra laga er gatnagerðargjald áfram tryggt með lögveðsrétti í viðkomandi fasteign en í ákvæðinu er að finna það nýmæli að lögveðsréttinum er markaður tveggja ára gildistími sem telst frá gjalddaga gjaldsins. Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 153/2006 kemur fram að um álagningu og innheimtu gatnagerðargjalds sem gjaldfallið er í tíð eldri laga fari samkvæmt þeim lögum. Þar sem gatnagerðargjaldið var lagt á og skuldaviðurkenning gerð í gildistíð laga nr. 17/1996 verður því að líta svo á að um innheimtu gjaldsins gildi þau lög, en ekki núgildandi lög nr. 153/2006. Ekki er ágreiningur um það milli aðila máls þessa.

Eins og áður segir var lögveðsrétti fyrir gatnagerðargjaldi ekki berum orðum markaður ákveðinn gildistími í 4. gr. laga nr. 17/1996. Verður því að líta svo á að lögveðsréttur samkvæmt því ákvæði sé til staðar svo lengi sem gatnagerðargjaldið er ógreitt eða ófyrnt.

Í máli þessu greinir aðila aðallega á um hvort umrædd skuldayfirlýsing, útgefin þann 23. september 2005 af Þ-kvk-þgf H-kvk-þgf, þá lóðarhafa, hafi verið fullnaðargreiðsla á gatnagerðargjöldunum eða ekki. Varnaraðili heldur því fram að svo hafi verið þar sem sóknaraðili hafi tekið við handhafaskuldabréfi sem sé viðskiptabréf og lúti almennum reglum um viðskiptabréf. Því hafi lögveðsréttur sóknaraðila fallið niður þegar bréfið var undirritað og afhent sóknaraðila sem fullnaðargreiðsla á umræddum gatnagerðargjöldum.

Sóknaraðili byggir á því að einungis hafi verið um skriflega skuldayfirlýsingu að ræða vegna samnings um greiðsluform lóðarhafa með heimild í 6. tl. samþykktar um greiðslukjör vegna álagningar og innheimtu gjalda hjá sóknaraðila.

Í umræddri skuldayfirlýsingu er tekið fram að hún sé vegna gatnagerðargjalda, álögð stofngjöld holræsa og vatnsveitu og álög byggingarleyfisgjöld. Í texta yfirlýsingarinnar segir að skuldari viðurkenni að skulda handhafa bréfs þessa ákveðna fjárhæð sem greiðist með einni afborgun þann 24. ágúst 2007. Þá er tekið fram í yfirlýsingunni að í vexti af skuldinni greiðist meðalvextir á sambærilegum skuldabréfum hjá innheimtubanka og reiknist vextir frá 24. ágúst 2005. Þá er tekið fram að skuldari greiði á hverjum gjalddaga kostnað af innheimtu samkvæmt gjaldskrá innheimtubanka auk annars kostnaðar, s.s. stimpilgjöld. Þá eru ákvæði um gjaldfellingu verði vanskil á greiðslum.

Þá segir: „Skuldin hvílir sem lögveð á framanskráðri lóð og þeim byggingum sem á henni verða reistar, skv. 4. gr. laga um gatnagerðargjöld nr. 17/1996, 10. gr. laga nr. 81/1981 um vatnsveitur, 87. gr. vatnalaga nr. 15/1923 og 55. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Lögveðið er til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu höfuðstóls, vaxta, dráttarvaxta og öllum þeim kostnaði er leiða kann af vanskilum skuldara að engu undanskildu. Lögveðið gengur fyrir hvers konar samningsveði og aðfararveði og tekur einnig til vátryggingarfjárhæðar framangreindrar eignar.“ Þá segir ennfremur: „Falli öll skuldin í gjalddaga, vegna vanskila, áður en byggingaframkvæmdir eru hafnar getur bæjarráð ákveðið að rifta úthlutun lóðarinnar og úthlutað henni á ný. Ef ofangreind eign er seld fellur skuldabréfið allt í gjalddaga og skal það greiðast upp. Kaupandi getur fengið bréfið endurnýjað með sömu skilmálum þ.m.t. sömu gjalddögum og að ofan greinir með samþykki handhafa bréfsins. Sérstakri kvöð vegna lögveðsréttarins má þinglýsa á viðkomandi eign. Mál út af skuld þessari má reka fyrir héraðsdómi Suðurlands samkv. reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991.“ Á baksíðu skuldayfirlýsingarinnar er áritað af Landsbanka Íslands, lánasýslu að nafnverðseftirstöðvar eftir greiðslu séu 1.330.981 króna og samtals eftirstöðvar þær sömu. Ekkert framsal er áritað á bréfið.

Þann 28. nóvember 2005 var sérstakri kvöð vegna lögveða til tryggingar gjalda í sveitasjóð þinglýst á eignina vegna gatnagerðargjalds, sbr. 4. gr. laga nr. 17/1996, sem álögð voru þann 11. ágúst 2005.

Til að skera úr um það hvort umrædd skuldaviðurkenning sé viðskiptabréf sem lúti viðskiptabréfareglum verður að líta til efnis bréfsins. Í bréfi því sem hér er til umfjöllunar eru kvaðir áskildar að því leyti að verði greiðslufall af hálfu skuldara þá á handhafi bréfsins þann rétt að rifta úthlutun lóðarinnar og úthluta henni á ný. Þá er ákvæði þess efnis að ef ofangreind eign verði seld, þá falli allt skuldabréfið í gjalddaga og skuli það þá greiðast upp. Sá sem eignast viðskiptabréf með framsali, eignast um leið sama rétt og framseljandi hafði gagnvart skuldara bréfsins. Ekki er unnt að líta svo á að umrædd skuldayfirlýsing sé viðskiptabréf sem geti gengið kaupum og sölu til þriðja manns og lúti reglum um viðskiptabréf. Er yfirlýsingin bundin slíkum skilyrðum að engum nema skuldara og sóknaraðila er mögulegt að uppfylla þau skilyrði sem sett eru í yfirlýsingunni. Sé litið svo á að þriðji maður geti átt yfirlýsinguna, er honum t.d. ófært að fella byggingarleyfið úr gildi, standi skuldari ekki í skilum. Auk þess væri skilyrði vegna sölu eignarinnar marklaust, gengi bréfið kaupum og sölum. Þá dylst ekki að allt innihald yfirlýsingarinnar er þess efnis að það er ætlun beggja að lögveðið haldist á eigninni þrátt fyrir samkomulagið í yfirlýsingunni um gjalddaga, varnarþing og réttarfar. Auk þess fela sérreglur um viðskiptabréf það í sér að grandlaus framsalshafi fær almennt þann rétt, sem bréfið bendir til að framseljandi eigi. Framsalshafa í þessu máli væri ómögulegt að fella byggingarleyfi úr gildi eða rifta úthlutun lóðarinnar og úthluta lóðinni á ný vegna vanskila á bréfinu. Verður því ekki unnt að líta svo á að með undirritun skuldayfirlýsingarinnar hafi skuldari verið að gera annað en að ganga frá greiðslufyrirkomulagi á ógreiddum gatnagerðargjöldum sem voru með lögveð í lóð hans. Að þessu sögðu verður fallist á kröfu sóknaraðila eins og greinir í úrskurðarorði.

Þá breytir það heldur engu þó svo að viðskiptabanki sóknaraðila hafi tekið bréfið til innheimtu, enda er það talið eðlilegt verklag að sveitarfélag láti fjármálastofnun sjá um innheimtur fyrir sig. Þá var lögveðsrétturinn ekki fallinn úr gildi eða fyrndur við uppboðið á eigninni.

Eftir þessum úrslitum skal varnaraðili greiða sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað og er þá tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Frumvarpi sýslumannsins á Selfossi um úthlutun söluverðs fasteignarinnar Suðurtröð 2, fastanúmer, 230-4151, í Sveitarfélaginu Árborg, er breytt og skal sóknaraðila úthlutað af uppboðsandvirði fasteignarinnar í samræmi við kröfulýsingu hans frá 6. febrúar 2009.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.