E-8279/2020

1

Mál þetta, sem dómtekið var 2. desember 2021, höfðaði þrotabú A, [...], með stefnu birtri 11. desember 2020, á hendur B, [...], til greiðslu skuldar/skaðabóta.

2

Stefnandi gerir þá dómkröfu að stefnda verði dæmd til að greiða 2.757.190 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af stefnufjárhæðinni frá 23. október 2020 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu.

3

Stefnda krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst stefnda verulegrar lækkunar að mati dómsins. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eða að mati réttarins.

Málsatvik

4

A var stofnað með félagssamningi, dags. 19. október 2014, af C, [...]stefndu, sem fór með 90% hlut og bar ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins, og stefndu, sem fór með 10% hlut. Félagið var sjálfstæður skattaðili og starfsemi þess verktakastarfsemi. Samkvæmt tilkynningu til fyrirtækjaskrár fór stefnda með prókúruumboð fyrir hönd félagsins, ásamt C [...]sínum. Bæði höfðu þau aðgang að bankareikningum félagsins. Samkvæmt opinberum skráningum var hvorki stjórn né framkvæmdastjóri hjá félaginu.

5

A var tekið til gjaldþrotaskipta, að kröfu Tollstjórans í Reykjavík, með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 2018. Frestdagur við skiptin er 3. júlí 2018. Sama dag var bú fyrirsvarsmanns og ábyrgðaraðila félagsins, nefnds C, tekið til gjaldþrotaskipta. Lýstar kröfur í bú stefnanda nema 11.602.647 krónum, að undanskildum eftirstæðum kröfum.

6

Við könnun skiptastjóra á hag búsins kom í ljós að fjármunir höfðu verið millifærðir af reikningum félagsins yfir á bankareikning stefndu, án þess að fyrir lægju bókhaldsgögn þeim til stuðnings, en bókhald mun hvorki hafa verið haldið af hálfu félagsins né ársreikningum skilað. Aðalfundir hafi sömuleiðis ekki verið haldnir. Samkvæmt yfirliti skiptastjóra námu millifærslur af reikningum félagsins yfir áreikning stefndu 18.000 krónum árið 2014, 1.456.400 krónum árið 2015 og 1.282.790 krónum árið 2016, eða alls 2.757.190 krónum, sem er stefnufjárhæð málsins.

7

Skiptastjóri krafðist þess með bréfi, dags. 23. september 2020, að stefnda endurgreiddi þrotabúi félagsins þessa fjármuni. Því bréfi var svarað með bréfi lögmanns stefndu, dags. 26. október 2020, þar sem greiðsluskyldu var hafnað. Skiptastjóri óskaði frekari skýringa með tölvupósti til lögmanns stefndu, dags. 28. sama mánaðar, sem var svarað efnislega með tölvupósti, dags. 6. nóvember 2020. Kom þar fram að stefnda hefði starfað sem verktaki hjá D á árinu 2015 og hjá F frá janúar 2014 til loka júlí 2016, nánar tiltekið við kennslu á vegum E. Greiðslur hefðu fyrir misskilning verið lagðar inn á bankareikning félagsins en það hefði verið leiðrétt og þær millifærðar yfir á stefndu.

8

Skiptastjóri aflaði frekari upplýsinga frá E og fékk þau svör að félagið hefði verið verktaki hjá F og gert alls 28 reikninga á hendur F á tímabilinu 2015– 2016. Þau gögn og upplýsingar voru send lögmanni stefndu með tölvupósti, dags. 6. nóvember 2020, þar sem áréttað var að skiptastjóri teldi þessar greiðslur tilheyra þrotabúi félagsins en ekki stefndu. Tölvupósti skiptastjóra var svarað með bréfi lögmanns stefndu, dags. 16. nóvember 2020, þar sem fram kom að um hefði verið að ræða endurgreiðslu láns, sem stefnda hefði veitt félaginu á árunum 2015– 2016, að fjárhæð samtals 2.757.190 krónur. Samkomulag hefði verið á milli stefndu og félagsins að stefnda myndi lána félaginu það endurgjald sem hún vann sér inn hjá F og D á þessu tímabili. Með vísan til þess samkomulags hefði félagið reikningsfært, með samþykki stefndu, vinnuframlag stefndu hjá framangreindum aðilum.

9

Skiptastjóri sendi tölvupóst á lögmann stefndu, dags. 30. nóvember 2020, þar sem meðal annars kom fram að jafnvel þótt stefnda hefði sinnt kennslu fyrir E og starfað við kynningar hjá D þá hefði hún ekki með réttu getað tekið fjármuni út úr félaginu með þeim hætti sem hún gerði. Stefnda hefði hvorki verið launþegi né verktaki hjá félaginu og ekki hefði verið um lán að ræða. Með bréfi lögmanns stefndu, dags. 9. desember 2020, var því enn haldið fram að stefnda hefði starfað sem verktaki hjá framangreindum aðilum en ekki félagið, sem hefði aðeins verið millifærsluaðili vegna greiðslna frá þeim. Greiðslurnar væru eign stefndu en ekki félagsins.

Helstu málsástæður stefnanda

10

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi móttekið inn á sinn bankareikning fjármuni af bankareikningi stefnanda án þess að eiga nokkurt réttmætt tilkall til þeirra. Ekki hafi verið um að ræða endurgreiðslu á láni við stefndu, greiðslu á skuld, launum, verktöku, fjárframlagi stefndu til stefnanda eða greiðslu á hlutdeild stefndu í hagnaði af rekstri stefnanda. Stefndu beri að endurgreiða stefnanda, hvort heldur með vísan til almennra reglna kröfuréttar, félagaréttar, skaðabótaréttar eða gjaldþrotaréttar.

11

Telur skiptastjóri að með millifærslunum hafi bæði félagið og stefnda komið sér hjá lögboðnum skattgreiðslum, enda sé þeirra hvergi getið í framtölum aðila. Stefnda hafi hvorki verið á launaskrá hjá stefnanda né verktaki. Ekki liggi fyrir gögn er sýni fram á að stefnda hafi látið fé rakna til félagsins eða greitt kostnað í þágu þess. Þá hafi greiðslurnar ekki getað tengst úthlutun á hagnaði félagsins þar sem engum framtölum eða ársreikningum hafi verið skilað er sýndu fram á hagnað.

12

Stefnandi byggir á því að stefnda beri sönnunarbyrðina fyrir því að hún eigi réttmætt tilkall til fjármunanna og að hún þurfi ekki að endurgreiða þá, en engin gögn liggi fyrir hjá stefnanda sem byggi undir slíkt.

13

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi ekki getað lánað stefnanda fjármuni þar sem stefnandi hafi verið verktaki hjá F og D en ekki stefnda. Í hvert sinn sem innborganir hafi borist inn á bankareikning stefnanda hafi þær jafnharðan verið millifærðar á bankareikning stefndu, en það bendi tilþessað ekki hafi verið um að ræða lán stefndu til stefnanda. Þá hafi stefnandi ekki verið millifærsluaðili eða vörslumaður fjármuna sem stöfuðu frá F eða D Þótt fjármunir frá framangreindum aðilum hafi að stórum hluta verið endurgjald vegna starfa stefndu í þágu stefnanda, hafi stefnandi verið eigandi fjármunanna en ekki stefnda, þar sem verktakasamband framangreindra aðila hafi verið við stefnanda.

14

Stefnandi telur að við meðferð fjármuna félagsins og ráðstöfun eigna megi horfa til laga nr. 50/2007 um sameignarfélög með lögjöfnun, en það félagaform sé náskylt félagaformi stefnanda. Í lögum um sameignarfélög nr. 50/2007 komi fram í 26. gr. að ekki megi úthluta félagsmönnum af eignum félags ef það skaðar hagsmuni félagsins eða kröfuhafa þess. Úthlutun sem sé andstæð því ákvæði beri að endurgreiða til félagsins. Byggir stefnandi á því að umrætt ákvæði gildi um úthlutun fjármuna til félagsmanna samlagsfélaga með lögjöfnun, hvort sem talið verði að greiðslur til stefndu stafi af hagnaði af rekstri stefnanda eða ekki, enda sé með sama hætti kveðið á um það varðandi bæði félagsformin að hagnaði og tapi skuli skipt milli félagsmanna eftir eignarhlutföllum. Þar sem skilyrði greinarinnar sé vissulega uppfyllt beri stefndu að endurgreiða stefnanda umrædda fjármuni, því að greiðsla til stefndu hafi farið í bága við framangreinda lagagrein auk þess sem það styðjist við eðli máls.

15

Stefnandi vísar til þess að í fyrrgreindu lagaákvæði endurspeglist einnig inntak gjaldþrotaréttar er banni mismunun kröfuhafa og ráðstöfun sem lúti að slíku varði stjórnarmenn óskiptri og persónulegri skaðabótaábyrgð. Háttsemi stefndu verðiekki metin öðru vísi en svo að með úthlutun fjármuna úr sjóði félagsins hafi hagsmunir kröfuhafa verið fyrir borð bornir, og því beri stefndu að endurgreiða þá með vísan til 3. mgr. 26. gr. laga nr. 50/2007 með lögjöfnun, svo og með vísan til almennra reglna gjaldþrota- og skaðabótaréttarins sem leiði til sömu niðurstöðu.

16

Verði ekki á framangreint fallist þá byggir stefnandi á því að stefnda hafi fellt á sig skaðabótaábyrgð með háttsemi sinni gagnvart stefnanda, með vísan til almennra reglna skaðabótaréttarins, en það styðjist einnig við 44. gr. laga nr. 50/2007 með lögjöfnun. Fjárhæð tjónsins sé ljós, en hún sé jafnhá úttekt stefndu hjá stefnanda sem sé það tjón sem stefnanda hafi verið valdið, hvort heldur sem er af ásetningi eða gáleysi stefndu. Beri stefndu að bæta stefnanda fjártjónið þar sem því hafi verið valdið með saknæmum hætti af hálfu stefndu.

17

Stefnandi byggir á því að félagið hafi verið ógjaldfært þegar umræddar millifærslur til stefndu fóru fram og að stefnda hafi verið grandsöm um ógjaldfærni félagsins. Sönnunarbyrðin fyrir því að félagið hafi þrátt fyrir verulegar peningafærslur til stefndu verið gjaldfært hvíli á stefndu og þá sönnunarbyrði hafi hún ekki axlað.

18

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi borið að gefa bú stefnanda upp til gjaldþrotaskipta og að vanræksla stefndu á þeirri skyldu sinni felli á stefndu skaðabótaábyrgð er nemi a. m. k. þeirri fjárhæð sem sé jafnhá úttektum stefndu, enda sé fjárhæðin ekki hærri en sú fjárhæð sem lánar drottnar fari á mis við sé horft til lýstra krafna í bú stefnanda, sbr. 1. mgr. 64. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. nr. 21/1991.

19

Verði litið á umræddar millifærslur sem einhvers konar peningalán til stefndu, hvort sem slíkt hafi verið heimilt eða ekki, byggir stefnandi á því að stefndu beri að endurgreiða lánið með vísan til almennra reglna kröfuréttarins.

Helstu málsástæður stefnda

20

Stefnda mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og vísar til þess að óumdeilt sé að umþrættir fjármunir séu endurgjald vegna starfa stefndu fyrir F og D. Ágreiningur sé hins vegar um það hvort stefnandi eða stefnda hafi verið verktaki gagnvart þessum aðilum á árunum 2014– 2016 og hvor sé þar af leiðandi réttmætur eigandi fjármunanna, sem stefnandi krefjist í stefnu. Stefnda byggir á því að stefnandi þurfi að bera sönnunarbyrðina um að hann sé lögmætur rétthafi fjármunanna. Stefnanda hafi ekki tekist sú sönnun.

21

Stefnda vísar til þess að F og D hafi staðfest að hún eigi þá fjármuni sem millifærðir voru og að þeir séu vegna hennar vinnu en ekki stefnanda. Endurspegli það að ekkert samningssamband hafi verið á milli stefnanda og stefndu og geti stefnandi þar af leiðandi ekki átt tilkall til fjármuna sem stefndu beri fyrir þá vinnu sem hún innti af hendi. Útsendir reikningar og einhliða útgáfa verktakamiða F til reikningsútgefanda breyti ekki gildandi verktakasamningum milli stefndu og F og D, sem til hafi verið stofnað áður en félagið varstofnað. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 geti sá einn höfðað mál sem sé rétthafi að þeim hagsmunum sem leita á dómsúrlausnar um. Þar sem stefnda sé réttmætur rétthafi fjármunanna beri að sýkna hana af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

22

Stefnda byggir mál sitt á því að allir málshöfðunarfrestir samkvæmt gjaldþrotalögum hafi verið liðnir er mál þetta hafi verið höfðað, sbr. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Hér sé verið að reyna að færa riftunarmál í annan búning og þannig reynt að fara í kringum málshöfðunarfrest samkvæmt nefndri grein.

23

Stefnda byggir mál sitt á því að meint krafa stefnanda sé, hvað sem öðru líði, fyrnd samkvæmt 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Samkvæmt nefndu lagaákvæði sé almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Stefnandi hafi höfðað mál þetta þann 17. desember 2020, en þá hafi verið liðin sex ár frá fyrstu millifærslunni og fjögur og hálft ár frá síðustu millifærslunni. Af þeim sökum sé meint skuld/lán eða skaðabótakrafa stefnanda fyrnd.

24

Stefnda byggir mál sitt á því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni. Við riftun megi ekki gera kröfu um endurgreiðslu í meiri mæli en sem þurfi til að fullnægja kröfuhöfum þrotabús. Skiptastjóri hafi lýsti því við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu stefndu að þrotabúið hefði endurheimt um það bil 19.700.000 krónur inn í búið. Með vísan til þess hafi þrotabúið hvorki lögvarða hagsmuni né heimild samkvæmt riftunarreglum til að krefjast frekari endurgreiðslu, þar sem einsýnt sé að allar lýstar kröfur verði greiddar, auk skiptakostnaðar.

25

Stefnda byggir mál sitt á því að málshöfðun þessi og innheimtuaðgerðir feli í sér tilraun til óréttmætrar auðgunar og samsvarandi tjóns fyrir stefndu. Skiptastjóri stefnanda hafi upplýst við munnlegan málflutning í frávísunarþætti málsins að stefnda hefði ekki fengið greidd nein laun frá félaginu né verktakalaun. Skiptastjóri stefnanda hafi með þeirri yfirlýsingu viðurkennt að ekkert samningssamband hafi verið á milli stefndu og stefnanda. Stefnandi geti því ekki endurheimt meinta fjárkröfu á hendur stefndu, þar sem hún hafi ekki verið starfsmaður hjá stefnanda. Þar af leiðandi geti stefnandi ekki átt endurgjald, sem stofnast hafi þegar stefnda innti af hendi vinnu. Umþrætt kröfugerð í máli þessu leiði þess vegna til óréttmætrar auðgunar stefnanda og beri því að hafna henni.

26

Stefnda byggir mál sitt á því að málatilbúnaður stefnanda varðandi endurgreiðslu á láni/skuld sé vanreifaður, þ. m. t. á hvaða lagagrundvelli krafa um endurgreiðslu sé byggð. Í stefnu sé eingöngu vísað almennt til almennra reglna kröfuréttar, félagaréttar, skaðabótaréttar eða gjaldþrotaréttar. Framangreindir annmarkar séu þess eðlis að þeir komi niður á efnisvörnum stefndu. Þá sé þess í engu getið á hvaða lagagrundvelli stefnandi byggi endurgreiðslumálið. Leiði framangreindir annmarkar ekki til frávísunar leiði þeir í öllu falli til sýknu stefndu.

27

Stefnda byggir á því að óheimilt sé að beita lögum um sameignarfélög nr. 50/2007 með lögjöfnun um samlagsfélög, enda séu skilyrði lögjöfnunar ekki uppfyllt í þessu máli. Höfuðforsenda fyrir beitingu lögjöfnunar sé að tilvikið sem um ræði sé ólögmælt. Það skilyrði sé ekki uppfyllt í máli þessu, enda gildi lög nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð um samlagsfélög, sbr. 9., 12., 13., 2. mgr. 18. gr., a-lið 33. gr. og 3. mgr. 35. gr. Auk þess séu tilvikin, sem kveðið sé á um í 26., sbr. 27. gr., laga um sameignarfélög, hvorki eðlislík né samkynja atvikum í þessu máli.

28

Í öllu falli sé skilyrði 26. gr. laga nr. 50/2007 ekki uppfyllt. Samkvæmt ákvæðinu megi ekki [..] úthluta félagsmönnum af eignum félags ef það skaðar hagsmuni félagsins eða kröfuhafa þess. Stefnda byggir á því að engum eignum félagsins hafi verið úthlutað, heldur hafi eign stefndu verið ráðstafað þegar C [...] millifærði á reikning stefndu. Auk þess hafi hagsmunir félagsins eða kröfuhafa ekki skaðast við það, a. m. k. sé það ósannað. Sönnunarbyrði um hið gagnstæða hvíli á stefnanda.

29

Þá hafnar stefnda því að unnt sé að beita 27. gr. laga nr. 50/2007 með lögjöfnun, enda hafi verið kosin stjórn í félaginu. Með vísan til þess mótmæli stefnda málatilbúnaði stefnanda um meint brot samkvæmt nefndri 27. gr., sbr. 3. mgr. 26. gr. sömu laga. Það sé í besta falli C [...]sem beri ábyrgð á meintum misgjörðum en ekki stefnda. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða.

30

Stefnda hafnar því sem röngu og ósönnuðu að stefnda hafi fellt á sig skaðabótaábyrgð með háttsemi sinni gagnvart stefnanda. Stefnda byggir á því að skilyrði almennra reglna skaðabótaréttarins séu ekki uppfyllt í máli þessu, enda hafi hún hvorki framkvæmt millifærslurnar né beðið um þær. Áskilnaður um saknæmi sé því ekki fyrir hendi. Þá séu skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu ekki heldur uppfyllt í málinu, enda hafi stefnda ekki sýnt af sér neina þá háttsemi sem valdið hafi stefnanda tjóni, a. m. k. sé það vanreifað með öllu í stefnu.

31

Stefnda hafnar því að henni hafi borið skylda til að gefa bú stefnanda upp til gjaldþrotaskipta, enda lúti áskilnaður 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. einvörðungu að stjórnarmönnum. Stefnda hafi ekki verið í stjórn félagsins og af þeim sökum hafi hún ekki brotið gegn umræddu ákvæði.

Niðurstaða

32

Upplýst er og óumdeilt að fjármunir voru millifærðir af reikningum samlagsfélagsins A yfir á persónulegan reikning stefndu á árunum 2014– 2016, eins og að framan greinir. Þá verður einnig að telja upplýst að um hafi verið að ræða fjármuni sem til hafi verið komnar vegna vinnu stefndu, annars vegar við kennslu á vegum E og hins vegar við kynningar á vegum D.

33

Enn fremur verður að telja sannað, þrátt fyrir staðhæfingar stefndu um hið gagnstæða, að stefnda hafi sjálf haft milligöngu um að reikningar vegna vinnu hennar fyrir þessa aðila voru sendir í nafni félagsins en ekki í hennar persónulega nafni, og að greiðslur vegna þeirra reikninga rynnu til félagsins fremur en til stefndu persónulega.

34

Gegn andmælum stefndu er hins vegar ósannað annað en að C, forsvarsmaður félagsins og [...] stefndu, hafi framkvæmt umræddar millifærslur af reikningi félagsins og yfir á persónulegan reikning stefndu, eins og hann og stefnda hafa haldið fram, jafnvel þótt stefnda hafi verið skráð fyrir auðkennislykli sem notaður var við millifærslurnar.

35

Stefnda hefur gefið misvísandi skýringar á þeim greiðslum sem málið varðar. Gögn málsins bera með sér að stefnda hafi verið í fæðingarorlofi hluta umrædds tímabils og því óskað eftir því að greiðslur frá E og D rynnu í gegnum félagið, þannig að þær skertu ekki orlofsréttindi hennar. Félagið hafi þannig aldrei átt að hagnast á þessum greiðslum heldur hafi stefnda átt að njóta góðs af þeim.

36

Engin bókhaldsgögn, launaseðlar, reikningar eða annað þess háttar lágu til grundvallar millifærslum af reikningum félagsins inn á persónulegan reikning stefndu. Þá skilaði félagið ekki ársreikningum eða skattframtölum og því er engin grein gerð fyrir þessum fjármunum af þess hálfu. Það erþví í besta falli óljóst hvort félagið hafi verið rekið með hagnaði eða tapi. Stefnda sjálf taldi umræddar greiðslur ekkiheldur fram til skatts.

37

Stefnda byggir mál sitt á því að umræddir fjármunir hafi verið hennar eign en ekki félagsins, þar sem hún hafi unnið þau verkefni sem lögðu grunn að þeim. Ekki er hægt að fallast á þennan skilning stefndu. Jafnvel þótt rétt sé hjá stefndu að umræddir fjármunir hafi orðið til hjá félaginu vegna vinnuframlags hennar, þá voru þessi fjármunir ekki eign stefndu heldur félagsins, sem var sjálfstæður lögaðili, enda hafði stefnda, sem fyrr segir, óskað eftir því að félagið sendi fyrrnefndum aðilum reikning vegna hennar vinnu.

38

Stefnandi er samkvæmt framansögðu réttur aðili málsins, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Engu breytir þótt ekki hafi staðið til að félagið hagnaðist á vinnu stefndu eða þótt stefnda hafi eftir atvikum átt kröfu á hendur félaginu vegna vinnu sinnar. Þá var ekki hægt að hverfa frá þeirri ákvörðun eftir á að reikningar vegna vinnu stefndu skyldu sendir í nafni félagsins frekar en í hennar eigin nafni.

39

Þótt samlagsfélag sé ekki hið sama og sameignarfélag, þá er gjarnan vísað til þessara tveggja félagaforma saman, enda um áþekk félagaform að ræða. Um síðarnefndu félögin, sameignarfélög, gilda lög nr. 50/2007 um sameignarfélög. Sambærileg lög er hins vegar ekki finna um samlagsfélög. Um slík félög gilda því að meginstefnu til almenn ákvæði laga nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, auk almennra reglna félagaréttar. Þá er ekki útilokað að unnt sé að beita ákvæðum annarra laga um álitaefni í tengslum við samlagsfélög með lögjöfnun, svo sem ákvæðum laga nr. 50/2007.

40

Stefnda var félagsmaður í A, þar sem hún var skráð fyrir 10% hlut. Félagsmenn í félögum sem stunda atvinnurekstur geta almennt séð átt rétt á þóknun vegna vinnuframlags síns í þágu viðkomandi félags, nema um annað sé samið, sbr. t. d. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/2007. Ekki hefði þannig verið óeðlilegt að stefnda ætti rétt á þóknun úr hendi félagsins vegna vinnu sinnar fyrir E og D, sem greiðslufærð var í gegnum félagið samkvæmt ákvörðun stefndu sjálfrar. Kröfu um slíka greiðslu hefði stefnda hins vegar þurft að beina að A.

41

Það er meginregla í félagarétti, sem á sér meðal annars stoð í 3. mgr. 26. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög varðandi úthlutun eigna félags til tjóns fyrir kröfuhafa og 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/2004 um einkahlutafélög og 1. mgr. 102. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög varðandi ólögmætar arðgreiðslur, að félagsmanni sem fær fjármuni greidda andstætt ákvæðum laga um útgreiðslu fjármuna til eigenda félags, ber að endurgreiða þá félaginu. Þá er það sömuleiðis meginregla í kröfurétti að sá sem fær fyrir mistök greidda peninga, sem hann á ekki rétt á, skal endurgreiða þá, sbr. t. a. m. dóm Hæstaréttar frá 13. september 2007 í máli nr. 32/2007. Hvorug meginreglan er þó án undantekninga.

42

Aðilar eru sammála um að stefnda hafi hvorki verið launþegi hjá A. né verktaki. N efndar millifærslur verða þegar af þeirri ástæðu ekki réttlættar með því að um greiðslu launa hafi verið að ræða eða að þær hafi verið gerðar á grundvelli verktakasamnings. Þá verður ekki séð að um endurgreiðslu láns hafi verið að ræða, enda hafði stefnda ekki lagt neina fjármuni til félagsins svo að séð verði og umræddar millifærslur áttu sér stað nánast um leið og greiðslur bárust félaginu. Þá verður heldur ekki séð að umræddar greiðslur verði réttlættar sem úttektir eigenda úr félaginu, enda ekki á því byggt af hálfu stefndu, auk þess sem ómögulegt er að segja að félagið hafi verið rekið með hagnaði þar sem bókhald var ekki haldið og ársreikningum ekki skilað.

43

Samkvæmt framansögðu var ekki staðið rétt að millifærslum af reikningum félagsins yfir á persónulegan reikning stefndu. Millifærslurnar voru þar af leiðandi ekki byggðar á lagalegum heimildum, án tillits til þess hvort umræddir fjármunir hafi verið til komnir vegna vinnu stefndu eða þess að hún hafi átt kröfu á félagið vegna þeirrar vinnu. Stefnda getur þegar af þeirri ástæðu ekki gert lögmætt tilkall til þeirra fjármuna sem millifærðir voru á reikning hennar af reikningum félagsins. Verður sömuleiðis að ætla að millifærslurnar hafi verið kröfuhöfum félagsins til tjóns á þeim tíma er þær fóru fram, eins og atvikum málsins er háttað.

44

Stefnandi byggir mál sitt meðal annars á almennum reglum félaga- og kröfuréttar um endurgreiðslu fjár sem stefnda eigi ekki tilkall til. Ekki er í því samhengi fallist á þá málsástæðu stefndu, að málatilbúnaður stefnanda sé vanreifaður, hvað þetta atriði varðar. Að mati dómsins er ljóst að á því er byggt af hálfu stefnanda, að stefndu beri að endurgreiða stefnanda fjármuni sem hún, sem eigandi félagsins, hafi móttekið frá félaginu, án þess að eiga rétt til þess samkvæmt lögum, sbr. til hliðsjónar 3. mgr. 26. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög. Ekki verður heldur séð að vörnum stefndu hafi verið áfátt vegna ætlaðs annmarka á málatilbúnaði stefnanda hvað þetta atriði varðar.

45

Að því virtu og með hliðsjón af framangreindu verður að fallast á það með stefnanda að uppfyllt séu skilyrði þeirrar meginreglu félagaréttarins, sem á sér meðal annars stoð í fyrrnefndri 3. mgr. 26. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög, 1. mgr. 77. gr. laga nr. 138/2004 um einkahlutafélög og 1. mgr. 102. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, að félagsmanni sem fái fjármuni afhenta, andstætt ákvæðum laga um útgreiðslu fjármuna til eigenda félags, beri að endurgreiða félaginu þá fjármuni.

46

Stefnda byggir á þvíað krafa stefnanda um endurgreiðslu nefndra fjármuna sé hvað sem öðru líði fyrnd, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt nefndri grein er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Umræddar greiðslur áttu sér stað á tímabilinu 10. desember 2014 til 21. júní 2016. Stefna var, sem fyrr segir, birt fyrir lögmanni stefndu þann 11. desember 2020. Voru þá liðin meira en fjögur ár frá síðustu greiðslu og meira en sex ár frá þeirri fyrstu.

47

Þegar málið var höfðað voru sömuleiðis liðin rúm tvö ár frá því að bú A. var tekið til gjaldþrotaskipta samkvæmt úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Að því virtu verður að telja að skiptastjóri hafi haft nægan tíma og ráðrúm til að átta sig á stöðu félagsins og til að gera viðeigandi ráðstafanir innan eðlilegs tíma, sbr. t. a. m. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007.

48

Að öllu framangreindu virtu og með vísan til 3. gr. og 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 verður að fallast á þá málsástæðu stefndu að kröfur stefnanda í málinu séu hvað sem öðru líði fallnar niður vegna fyrningar, sbr. 3. gr. þeirra laga. Ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í málinu. Er af þeim sökum óþarft að fjalla frekar um aðrar málsástæður aðila.

49

Að virtum úrlitum málsins og atvikum öllum, svoog með hliðsjón af 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að stefnandi greiði stefndu málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Er þá ekki hvað síst horft til þess að lögmaður stefndu benti stefnanda ítrekað á það áður en til málsóknar þessarar kom, þ. m. t. 16. nóvember og 9. desember 2020, að krafa stefnanda væri hvað sem öðru liði fyrnd. Hefur sömuleiðis verið tekið tillit til skyldu stefndu til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun lögmanns síns.

50

Af hálfu stefnanda fluttu málið B-x-x Ó-kvk-nf H-kvk-nf lögmaður og H-kk-nf M-kk-nf lögmaður.

51

Af hálfu stefndu flutti málið G-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

52

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, að virtri 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð :

Stefnda, B, er sýkn af kröfum stefnanda, þrotabús A, í málinu.

Stefnandi greiði stefndu 1.000.000 króna í málskostnað.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf