E-69/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 5. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af X, á hendur Verði líftryggingum hf., Borgartúni 25, Reykjavík, með stefnu birtri 10. janúar 2012.

Stefnandi gerir þær dómkröfur, að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.370.769 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 5. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, frá 23. ágúst 2011 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu og að tekið verði tillit til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Af hálfu stefnda er þess krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Málavextir

Stefnandi óskaði eftir því þann 22. desember 2008 að kaupa hjá stefnda líf- og sjúkdómatrygginu fyrir sig og eiginkonu sína. Áður, eða þann 19. desember 2008, höfðu þau fengið tilboð frá stefnda í tryggingarnar og kemur fram á tilboðinu að iðgjald vegna eiginkonu stefnanda verði mun lægra en hans en hún reykti ekki. Í skriflegri beiðni stefnanda um tryggingu, sem rituð var á eyðublað sem stefndi lét í té, greindi stefnandi frá ýmsum heilsufarsupplýsingum. Þar á meðal var innt eftir reykingum. Spurt var: „Reykir þú eða hefur þú reykt?“ Þessu svaraði stefnandi játandi. Síðan var spurt: „Ef já, hversu mikið daglega?“ Þessu svaraði stefnandi: „CA = 3 STK.“ Þá var spurt: „Hvað reykir þú/reyktir þú?“ Stefnandi svaraði þessu svo: „Vindla.“ Og loks var spurt: „Reykt frá“ og eftir þau orð kom eyða til útfyllingar, á eftir henni orðin „hætt mán/ár“ og eftir þau kom önnur eyða til útfyllingar. Í fyrri eyðuna skráði stefnandi „1982“ og þá síðari „í 6 ár“.

Eftir að stefnda hafði borist umsóknin ákvað hann að veita stefnanda og eiginkonu hans líf- og sjúkdómatryggingu og sendi hann stefnanda vátryggingarskírteini sem dagsett er 13. janúar 2009. Stefndi lagði til grundvallar að stefnandi hefði hætt að reykja sex árum áður en sótt var um trygginguna. Í vátryggingarskírteininu kom fram að stefnandi reykti ekki og það sama kom fram í vátryggingarskírteinum vegna næstu ára, 2010 og 2011.

Þann 20. apríl 2011 fór stefnandi í tölvusneiðmyndatöku af hjarta og í kjölfarið í hjartaþræðingu og loks þann 22. júní 2011 í hjartaaðgerð, kransæðahjáveituaðgerð.

Þann 16. júní 2011 sendi stefnandi stefnda tjónstilkynningu vegna sjúkdómatryggingarinnar.

Með bréfi dagsettu 23. ágúst 2011 tilkynnti stefndi stefnanda, að hann hefði vanrækt að upplýsa stefnda um það við töku sjúkdómatryggingarinnar, að hann reykti, sem hafi leitt til þess, að hann hafi eingöngu verið rukkaður um iðgjald þeirra, sem ekki reykja. Jafnframt tekur stefndi fram að hann muni beita stefnanda svokallaðri hlutfallsreglu og eingöngu greiða honum 58,17% af vátryggingarfjárhæðinni eða 3.296.311 kr. í stað fullrar tryggingarfjárhæðar, 5.667.080 kr. og þann sama dag var stefnanda greidd áðurnefnd fjárhæð. Stefndi sagði skerðinguna vera reiknaða út frá mismun á iðgjaldi reykingarmanns og þess sem ekki reykir, en mismunurinn er áðurnefnd prósenta og er ekki ágreiningur um sjálfan útreikninginn út af fyrir sig, heldur heimild stefnda til að beita hér hlutfallsskerðingu á tryggingabótagreiðslum.

Stefnandi skaut ákvörðun stefnda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem með úrskurði 1. nóvember 2011 taldi að stefnda hafi verið heimilt að skerða bæturnar og staðfesti þar með ákvörðun stefnda.

Með bréfi stefnanda, dagsettu 28. nóvember 2011, til stefnda gerði hann kröfu um greiðslu fullra bóta úr sjúkdómstryggingu stefnanda. Með tölvupósti, dagsettum 15. desember 2011, hafnaði stefndi því að breyta fyrri afstöðu sinni.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Eins og fram kemur í málavaxtalýsingu er ágreiningsefni aðila það, hvort stefnda hafi verið heimilt eða lögmætt að skerða bótarétt stefnanda úr sjúkdómatryggingu hans með því að beita svokallaðri hlutfallsreglu m.v. mismun á iðgjaldi reykingamanns og þess sem ekki reykir, sem gerir 58.17% af heildarbótafjárhæðinni. Við það hafi bótafjárhæðin verið lækkuð úr 5.667.080 kr. í 3.296.311 kr. eða um 2.370.769 kr. sem sé stefnufjárhæð máls þessa.

Stefnandi færir eftirfarandi rök fyrir því, að stefnda hafi verið með öllu ólögmætt yfirhöfuð að skerða bótarétt stefnanda úr sjúkdómatryggingu hans.

Samkvæmt 2. mgr. 84. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga (vsl.), sbr. 2. mgr. 20. gr., er vátryggingafélagi heimilt að fella tryggingu niður að fullu eða hluta hafi vátryggður vanrækt upplýsingaskyldu sína í þeim mæli, að ekki telst óverulegt. Teljist gáleysi við upplýsingagjöf aftur á móti ekki verulegt, hefur svokallaðri hlutfallsreglu verið beitt, en ekki ef um vægt afbrigði gáleysis er að ræða, þ.e lítið að leggja vátryggingartaka til lasts. Hafi vátryggingartakinn á hinn bóginn verið í góðri trú og ekki vitað eða mátt vita, að upplýsingarnar, sem hann gaf, væru rangar verður þessari hlutfallsreglu ekki heldur beitt. Þá heldur ekki ef tryggingafélagið vissi eða mátti vita um rangar upplýsingar. Stefnandi var í góðri trú og gaf réttar upplýsingar um hagi sína.

Í tilviki stefnanda sé ekki einu sinni um neitt framangreint að ræða, þar sem stefnandi hafi gefið stefnda hárréttar upplýsingar um reykingar sínar, eins og glögglega kemur fram á spurningaskema, beiðni stefnanda um líftryggingu, dagsettri 22. desember 2008. Ber stefndi alla sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu sinni, að stefnandi hafi veitt honum rangar upplýsingar um reykingar sínar, sem veiti stefnda heimild til að skerða bætur til stefnanda verulega með beitingu hlutfallsreglunnar.

Sú staðreynd, að stefndi hafi misskilið glögg svör stefnanda, að hann reykti, veitir stefnda ekki heimild til að skerða bótarétt stefnanda yfirhöfuð. Þessi misskilningur stefnda kann að eiga rætur að rekja til þess, að spurningaskema stefnda, a.m.k hvað reykingar snertir, sbr. lið 3, er illa orðað og óglöggt. Spurt er m.a „hætt mán/ár“ og stefnandi svarar því „í 6 ár“, sem stefndi skilur greinilega þannig, að stefndi hafi hætt að reykja fyrir sex árum síðan. Stefndi verður sjálfur að bera hallann af þeim misskilningi, en ekki stefnandi og breytir engu þótt stefnandi hafi ekki tekið eftir því að upphæð iðgjaldsins var miðuð við mann sem ekki reykir, enda átti stefnandi að geta treyst því, að stefndi vissi hvað hann væri að gera. Vátryggingartaki ber að sjálfsögðu ekki hallann af því, að staðlað spurningaskema, sem vátryggingarsalinn sjálfur semur geti valdið honum misskilningi. Hér gildir sem endranær höfundareglan, óskýrleikareglan og sérfræðireglan, þ.e að sá sem semur textann og býr yfir sérþekkingu, eins og stefndi, ber hallann af óskýrleika og óvandvirkni sinni, sérstaklega ef um staðlaða samningsskilmála er að ræða.

Í þessu sambandi áréttar stefnandi að 82. gr. vsl. fjalli um skyldu vátryggingartaka til að veita tryggingafélagi upplýsingar um áhættu þess, en í greinargerðinni með 82. gr. vsl. segir m.a.: „Ákvæðið gerir ráð fyrir þeirri meginreglu að vátryggingartaki/vátryggður þurfi ekki að hafa frumkvæðið að upplýsingagjöf, heldur standi skylda hans til að svara réttilega og tæmandi þeim spurningum félagsins sem til hans er beint. Það verður að vera undirskilið að spurningar félagsins séu skýrar og lúti að tilteknum atriðum sem þýðingu hafa fyrir vátrygginguna. Séu þær óljósar og auðvelt að misskilja þær verður vátryggingataka/vátryggðum ekki kennt um að þeim hafi ekki verið svarað réttilega.“

Segir það sig líka sjálft, að fyrst vátryggingartaki ber ekki ábyrgð á röngum svörum vegna óskýrs orðalags í spurningaskema félagsins, þá ber hann enn síður ábyrgð á misskilningi tryggingafélagsins á réttum svörum hans. Má einnig nefna í þessu sambandi, að tilgangurinn með endurskoðun vátryggingarsamningalaganna var ekki síst sá að auka rétt vátryggingartaka, þ.e. neytendavernd.

Þá er lögð á það áhersla að stefndi hafði ekki nokkra lögmæta heimild til að beita hlutfallsreglunni til að skerða bótarétt stefnanda á þeim forsendum að stefnandi hafi átt að taka eftir misskilningi stefnda, þegar hann rukkaði iðgjaldið af sjúkdómatryggingunni á þeim forsendum, að stefnandi reyki ekki, í stað þess að rukka um iðgjald vegna reykingamanns.

Stefndi verður að bera ábyrgð á eigin mistökum en getur ekki fellt ábyrgðina yfir á stefnanda á þeim forsendum, að stefnandi hafi átt að geta áttað sig á vitleysunni, sem stefndi sjálfur hafði gert, og láta hann vita af henni. Þá var stefnda óheimilt og ólögmætt, þegar hann uppgötvar eigin mistök, að bregðast þannig við að refsa stefnanda af þeim sökum með því að skerða bótarétt hans um milljónir króna, eins og um svik eða stórfellt gáleysi af hálfu stefnanda hafi verið að ræða í formi rangra upplýsinga. Hin eðlilega leið stefnda hefði verið sú, þegar stefndi uppgötvar að hann hafi innheimt of lágt iðgjald af stefnanda, að rukka hann um mismuninn á réttu iðgjaldi og röngu, u.þ.b. 72.900 kr. og skuldajafna við bótagreiðsluna, sem væri í samræmi við meðalhófsregluna og sanngirni máls.

Það að stefnandi tók ekki eftir því, að stefndi rukkaði hann um iðgjald þess sem ekki reykir og hafði ekki frumkvæði að því að láta leiðrétta það, verður ekki lagt honum til lasts eða talið brot á upplýsingaskyldu hans þannig að stefndi megi refsa honum með beitingu hlutfallsreglunnar til að skerða bæturnar til hans um sem nemur milljónum króna.

Stefnandi hafnar því að tilvísun stefnda í 88. gr. vsl. í tölvupósti frá 15. desember 2011 eigi við í þessu máli, enda urðu engar breytingar á aðstæðum eða högum stefnanda eftir að hann tók sjúkratrygginguna hvað reykingar varðar. Varðandi nánari rök um þessa málsástæðu stefnda vísar stefnandi til raka sinna, sem fram koma í tölvupósti lögmanns stefnanda frá 16. desember 2011.

Stefnandi byggir kröfur sínar á lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, einkum 19., 20., 22. og 82.-85. gr., og almennum reglum vátryggingaréttar, sem og almennum reglum kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Um dráttarvexti vísast til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Um málskostnað vísast til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt vísast til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu bóta úr sjúkdómatryggingu sem hann hafði óskað eftir með undirritun skriflegrar beiðni þar að lútandi 22. desember 2008. Stefndi greiddi stefnanda bætur úr tryggingu þessari þann 23. ágúst 2011, að teknu tilliti til hlutfallslegrar lækkunar þar sem stefnandi veitti rangar upplýsingar sem voru lagðar til grundvallar mati á áhættu stefnda og iðgjald miðaðist við. Á því er byggt að með þeirri greiðslu sé bótakrafa stefnanda að fullu greidd og því eigi hann ekki frekari kröfur á hendur stefnanda.

Trygging sú sem stefnandi keypti hjá stefnda er persónutrygging sem fellur að hugtaksskilyrðum II. hluta vsl. sem fjallar um slíkar tryggingar.

Meðal þeirra ákvæða laganna sem á reynir í tilvikum sem þessum er 82. gr. þar sem kveðið er á um skyldu vátryggingartaka til að veita upplýsingar um áhættu. Stefnda er heimilt að óska eftir upplýsingum sem hafa þýðingu fyrir mat félagsins á áhættunni sem það tekst á hendur áður en afráðið er með útgáfu vátryggingar. Meðal þess sem inna má eftir eru upplýsingar um sjúkdóma sem vátryggingartaki eða vátryggður, foreldri hans eða systkini eru haldin eða hafa verið haldin. Vátryggingartaki á að láta slíkar upplýsinga í té þegar eftir þeim er leitað. Áréttað er sérstaklega í lagaákvæðinu að vátryggingartakinn og þá stefnandi þessa máls sem slíkur, beri að veita rétt og tæmandi svör eftir bestu vitund við spurningum félagsins.

Stefnanda brást þar bogalistinn. Hafa verður í huga að upplýsingagjöf vátryggingartaka hefur grundvallarþýðingu í persónutryggingum og það er vátryggingartakinn sem að jafnaði býr yfir þeim upplýsingum sem félagið þarf á að halda. Stefnda var brýn þörf á að fá réttar upplýsingar er lutu að reykingum stefnanda enda einn augljósasti áhættuþátturinn á heilsu manna ef þeir reykjav. Endurspeglast þessi staðreynd einmitt í 8. gr. skilmála stefnda, L-2, fyrir sjúkdómatryggingu. Ekki er á því byggt að á stefnanda hafi hvílt sérstök frumkvæðisskylda við upplýsingagjöfina í þessum efnum umfram framsettar spurningar. Skyldan til að svara rétt og nákvæmlega því sem spurt var um er hins vegar ótvítræð að mati stefnda.

Á spurningaeyðublaðinu sem stefnandi fyllti út er í lið 3 innt eftir því hvort sá sem vátryggja skal reyki eða hafi reykt. Ef viðkomandi svarar spurningunni játandi er innt eftir magni, hvenær reykingar hófust og hvenær þeim lauk. Ekki er innt sérstaklega eftir því hvort einhver hlé hafi orðið á reykingum. Stefnandi fyllti út hvaða ár reykingar hans hófust og þar sem rita átti hvenær reykingum var hætt ritaði stefnandi „í 6 ár“. Eðlilega var sú ályktun dregin af því að sex ár væru liðin frá því að stefnandi lét af reykingum.

Stefndi mátti leggja traust á þessar upplýsingar enda hafi þær verið látnar í té af stefnanda. Þó svo að stefnandi hafi almennt ekki frumkvæðisskyldu til að láta upplýsingar í té er augljóst að honum bar að upplýsa stefnda um að forsendur tryggingarinnar væru ekki réttar þegar honum bárust vátryggingarskírteinin. Hann hafi fengið þrjú tilefni til að bregðast við en ekki nýtt þau.

Stefnandi brást ekki við þótt honum mætti vera fyllilega ljóst að ein lykilforsendan sem grundvallar sjúkdómatryggingu, upplýsingar um reykingar, væri röng. Brást hann því lögbundinni skyldu sinni til að láta réttar upplýsingar í té og því var stefnda heimilt að fella greiðsluábyrgð niður að hluta til eins og gert var, sbr. 2. mgr. 83. gr. vsl. Greiðsla til stefnanda tók mið af þeim mun sem orðið hefði á iðgjaldi hefði stefnandi staðið rétt að upplýsingagjöf sinni, ef ekki strax í öndverðu eins og honum var skylt, þá þegar honum mátti vera ljós misskilningur stefnda, teljist hér hafa verið um misskilning að tefla.

Að mati stefnda er ótvírætt að vanræksla stefnanda í þessum efnum fellur að hugtaksskilyrðum og telst ekki óveruleg, sbr. 3. mgr. 83. gr. vsl. Þessi vanræksla leiddi til þess að mat stefnda á áhættu var ekki í samræmi við hina raunverulegu áhættu en hefði stefnda verið kunnugt um hana hefði hann í fyrsta lagi getað tekið upplýsta ákvörðun um það hvort félagið vildi veita reykingamanni nálægt miðjum aldri með fjölskyldusögu um hjartasjúkdóma sjúkdómatryggingu og ef á slíkt yrði fallist hversu miklu hærra iðgjald þeirrar tryggingar þyrfti að vera í ljósi slíkra upplýsinga. Á því er byggt af hálfu stefnda að 58,17% bótafjárhæðar nemi réttri hlutfallstölu miðað við það hvað hægt hefði verið að leggja til grundvallar áhættumati. Hefðu réttar upplýsingar verið veittar stefnda hefði félagið getað lagt mat á hvort það hefði veitt stefnanda vátryggingu sem þá byggði á réttu áhættumati og fyrir væri greitt iðgjald sem væri í samræmi við þá áhættu.

Við sakarmat á ábyrgð stefnanda verður síðan ekki framhjá því litið að stefnandi fékk ítrekuð tækifæri til að segja satt og rétt frá og sem nákvæmast. Ekkert þessara tækifæra nýtti hann. Ábyrgð hans í þessum efnum er því ótvíræð.

Þá blasir orsakasamband við þar sem reykingamenn eru í margfalt meiri hættu á að fá hjartasjúkdóma en aðrir, sérstaklega reykingamenn með fjölskyldusögu um hjartasjúkdóma. Það að tryggingin varð annars efnis en ella hefði orðið er í beinu rökréttu sambandi við upplýsingaskortinn sem hér um ræðir. Upplýsingarnar hefðu getað leitt til þess að vátryggingarsamningurinn hefði orðið annars efnis en raun bar vitni.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda er til öryggis sérstaklega mótmælt fyrir fyrra tímamark en 23. september 2011, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Ekki var samið fyrirfram um gjalddaga tryggingabóta og á því ekki önnur regla við en sú sem felst í nefndri 3. mgr. 5. gr.

Stefndi vísar til áðurgreindra lagaraka hvað varðar sýknukröfu sem og ákvæða laga nr. 30/2004.

Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 en jafnframt er krafist álags á málskostnað er nemur virðisaukaskattii Stefndi rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og ber því nauðsyn til að fá dæmt álag er þeim skatti nemur úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Þann 23. ágúst 2011 greiddi stefndi stefnanda bætur að fjárhæð 3.296.311 kr. úr sjúkdómatryggingu, vegna hjartasjúkdóms. Bæturnar sem honum voru greiddar voru 58.17% af vátryggingarfjárhæðinni og höfðu þær verið lækkaðar þar sem stefndi taldi að stefnandi hefði við töku tryggingarinnar vanrækt að upplýsa stefnda um að hann reykti. Stefndi ákvað því að beita stefnanda svokallaðri hlutfallsreglu og skerða bæturnar með hliðsjón af mismun á iðgjaldi reykingarmanns og þess sem ekki reykir.

Í máli þessu gerir stefnandi þá kröfu að stefndi greiði honum 2.370.769 kr. sem er mismunur á fullri bótagreiðslu og þeim bótum sem stefnanda voru greiddar með hliðsjón af greiddu iðgjaldi.

Sýknukrafa stefnda byggir á því að krafa stefnanda sé þegar að fullu greidd.

Ekki er ágreiningur milli aðila um fjárhæð kröfunnar og útreikning hennar, heldur deila málsaðilar um það hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bótagreiðsluna hlutfallslega.

Í 1. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 (vsl.), sbr. 20. gr. sömu laga, segir að hafi vátryggingartaki eða vátryggður sviksamlega vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt 1. mgr. 82. gr. og vátryggingaratburður hefur orðið beri félagið ekki ábyrgð. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins má fella ábyrgð félagsins niður í heild eða að hluta hafi vátryggingartaki eða vátryggður vanrækt upplýsingaskyldu sína í þeim mæli að ekki telst óverulegt. Loks segir í 3. mgr. að við mat á ábyrgð félagsins samkvæmt 2. mgr. skal litið til þess hvaða þýðingu vanrækslan hafi haft fyrir mat þess á áhættu, til þess hve sökin var mikil, með hvaða hætti vátryggingaratburður hefur orðið og til atvika að öðru leyti.

Stefnandi byggir á því að teljist gáleysi við upplýsingagjöf ekki óverulegt hafi hlutfallsreglu verið beitt en ekki sé um vægt afbrigði gáleysis að ræða. Hafi vátryggingartakinn verið í góðri trú og ekki vitað eða mátt vita að upplýsingarnar sem hann gaf hafi verið rangar verður þessari hlutfallsreglu heldur ekki beitt og eigi það við hér. Stefndi telur hins vegar ótvírætt að vanræksla stefnanda teljist ekki óveruleg. Vanrækslan hafi leitt til þess að mat stefnda á áhættu var ekki í samræmi við hina raunverulegu áhættu en hefði stefnda verið kunnugt um hana hefði hann getað tekið upplýsta ákvörðun um það hvort hann vildi tryggja stefnanda og þá hversu miklu hærra iðgjaldið þyrfti að vera í ljósi þeirrar áhættu.

Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið fyrir hendi þau atvik sem heimili að hlutfallsreglunni væri beitt. Stefnandi hafi gefið rétt svör við spurningum stefnda og sú staðreynd að stefndi hafi misskilið svörin veiti stefnda ekki rétt til að skerða bæturnar. Telur stefnandi að spurningaskema stefnda sé illa orðað og óglöggt. Stefndi hafi misskilið orðin „í 6 ár“ þannig að hann hafi talið að stefnandi hafi hætt að reykja fyrir sex árum síðan og af því verði stefndi að bera hallann.

Stefndi telur að sú ályktun að skilja þetta sem svo að sex ár væru liðin frá því að stefnandi hætti að reykja væri eðlileg. Upplýsingagjöf stefnanda hafi grundvallarþýðingu í persónutryggingum og hafi stefnda verið brýn þörf á að fá réttar upplýsingar varðandi reykingar stefnanda þar sem um sé að ræða einn augljósasta áhættuþáttinn varðandi heilsu manna. Stefndi byggi ekki á því að sérstök frumkvæðisskylda hafi hvílt á stefnanda umfram spurningarnar. Stefnanda hafi borið að upplýsa stefnda um að forsendur tryggingarinnar væru ekki réttar. Með því að gera það ekki hafi hann brugðist skyldu sinni til að láta í té réttar upplýsingar og því var stefnda heimilt að fella niður greiðsluábyrgð að hluta, sbr. 2. mgr. 83. gr. vsl.

Stefnandi lýsti því í skýrslu sinni fyrir dóminum að hann hefði talið að í eyðuna fyrir aftan orðin „hætt mán/ár“ ætti að koma hversu lengi hann hefði hætt að reykja. Svar hans hafi byggt á því að hann taldi að frá því hann byrjaði að reykja árið 1982 hafi hann hætt samtals í sex ár. Hann kvaðst ekki hafa séð að hann greiddi lægra iðgjald en allar greiðslur vegna trygginganna hafi farið í gegnum heimabanka hans. Hann sagði vátryggingarskírteini eflaust hafa komið heim til sín en hann hafi þá sett þau beint í möppu. Hann hafi ekki séð að miðað var við að hann reykti ekki fyrr en hann sótti tjónabæturnar og hafi hann þá fengið afrit af skírteinunum. Lá ljóst fyrir af hans hálfu að hann tók „reykingatryggingu“.

Stefnandi lýsti því einnig í skýrslu sinni að hann hafi áður en hann tók trygginguna farið á skrifstofu stefnda á Akureyri og fengið tilboð. Þar hafi hann gefið upplýsingar, m.a. um að hann reykti, og fengið skriflegt tilboð sem lagt hefur verið fram í málinu og er dagsett 19. desember 2008. Þar komi fram að iðgjald vegna líf- og sjúkdómatryggingar fyrir stefnanda hafi verið hærra en fyrir eiginkonu hans og lá munurinn í því að stefnandi reykti en ekki eiginkona hans. Þau hafi síðan komið aftur á skrifstofuna, eða þann 22. desember 2008, og sótt um trygginguna með því að fylla út umsóknina. Hann sagði umsóknina hafa verið senda suður og hafi hún komið til baka með einhverjum athugasemdum varðandi það á hvern hátt faðir hans hafi látist.

Það er mat dómarans að spurningar stefnda á umsóknareyðublaði vegna vátryggingar í 3. lið, IV. kafla, um heilsufarsupplýsingar hafi verið óskýrar. Þegar spurningarnar eru skoðaðar í samhengi gefa þær tilefni til misskilnings, t.d. þegar umsækjandi er spurður í einni og sömu spurningunni hvort hann hafi reykt eða reyki og honum gefinn svarmöguleikinn „já“ eða „nei“, einnig sá hluti þar sem umsækjandi á að fylla í eyðu fyrir aftan „reykt frá“ og „hætt mán/ár“. Stefnandi lýsti því fyrir dóminum á hvern hátt hann hefði misskilið spurningarnar. Stefndi virðist hafa túlkað svar stefnanda út frá þeirri forsendu sem höfð var í huga þegar eyðublaðið var samið, það er að stefnandi væri þarna að svara því hversu langt væri síðan hann hætti að reykja og að stefnandi hafi þar af leiðandi svarað því að það væru sex ár síðan.

Stefnandi hefur lýst því að hann hafi ekki skoðað skírteinin sérstaklega þegar þau voru send honum og hafi ekki vitað að fram kæmi á þeim að tryggingin væri miðuð við að hann reykti ekki, né heldur hafi hann áttað sig á því að hann greiddi lægra iðgjald. Af fyrirliggjandi tilboði frá 19. desember 2008 er ljóst að stefnandi hafði áður gefið stefnda upplýsingar um að hann reykti. Af því má ráða að það hafi ekki verið ætlun stefnanda að gefa rangar upplýsingar um reykingar sínar. Það er mat dómarans með hliðsjón af því sem fram er komið að ljóst sé að stefnandi hafi misskilið spurninguna en ekki sé um vanrækslu að ræða af hans hálfu sem ekki geti talist vera óveruleg.

Við skýringu á orðalagi eyðublaðsins verður að hafa í huga að samningarnir eru einhliða samdir af stefnda, sem stundar vátryggingastarfsemi og er sérfræðingur á því sviði, og verður að telja að þeir séu einhliða í þágu stefnda. Stefndi verður því að bera hallann af óljósu orðalagi þeirra.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi haft ítrekuð tækifæri til að segja satt og rétt frá og sem nákvæmast en þau tækifæri hafi hann ekki nýtt sér.

Samkvæmt 1. mgr. 82. gr. vsl. getur vátryggingafélag á meðan það hefur ekki samþykkt að veita vátryggingu óskað eftir upplýsingum sem hafa þýðingu fyrir mat þess á áhættunni. Skal vátryggingartaki, og eftir atvikum vátryggður, að eigin frumkvæði, veita upplýsingar um sérstök atvik sem hann veit, eða má vita, að hafa verulega þýðingu fyrir mat félagsins á áhættu. Í greinargerð með frumvarpi sem fylgdi lögunum segir um 82. gr. að ákvæðið geri ráð fyrir þeirri meginreglu að vátryggingartaki/vátryggður þurfi ekki að hafa frumkvæðið að upplýsingagjöf, heldur standi skylda hans til að svara réttilega og tæmandi þeim spurningum félagsins sem til hans er beint. Síðan segir: „Það verður að vera undirskilið að spurningar félagsins séu skýrar og lúti að tilteknum atriðum sem þýðingu hafa fyrir vátrygginguna. Séu þær óljósar og auðvelt að misskilja þær verður vátryggingataka/vátryggðum ekki kennt um að þeim hafi ekki verið svarað réttilega.“

Af ákvæðinu má ráða að sú skylda hvíli á vátryggingartaka að gefa upplýsingar við töku tryggingar og þegar breytingar verða sem verulega þýðingu hafa fyrir áhættu félagsins. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að breytingar hafi orðið eftir að tryggingin var tekin sem áhrif gætu haft á áhættu félagins. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins hvílir sú skylda á vátryggingartaka að veita þær upplýsingar sem félagið óskar eftir áður en trygging var tekin. Ekki er á því byggt hér að stefnandi hafi ekki svarað eða reynt að svara þeim spurningum sem beint var til hans af hálfu félagsins fyrir töku tryggingarinnar. Það er mat dómarans að í vsl. sé skylda vátryggingartaka til upplýsingagjafar tilgreind og ekki verði á grundvelli laganna lögð á þá frekari ábyrgð í þeim efnum. Skerðing bótaréttar getur ekki átt sér stað utan þeirra tilvika sem tilgreind eru í lögunum. Með hliðsjón af ofangreindu er því hafnað að stefnanda hafi borið skylda til að yfirfara þau gögn sem hann fékk frá stefnda um tryggingarnar en ella átt á hættu að missa rétt sinn reyndust þær upplýsingar sem þar koma fram ekki vera réttar.

Tekið er undir það með stefnda að sú staðreynd að stefndi taldi að stefnandi hafi verið hættur að reykja þegar hann tók trygginguna hafi leitt til þess að mat stefnda á áhættu hafi ekki verið í samræmi við raunverulega áhættu.

Með hliðsjón af því sem rakið hefur verið er það hins vegar mat dómarans að ekki hafi verið skilyrði til að lækka bætur með hliðsjón af 83. gr. vsl. Ber því að taka til greina kröfu stefnanda eins og hún kemur fram í stefnu utan þess að upphafstími dráttarvaxta er ákveðinn 23. september 2011, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 19/1991 ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 600.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Vegna anna dómara hefur uppkvaðning dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Aðilar málsins og dómari töldu að ekki væri vegna þess þörf á að flytja málið að nýju.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf H-kk-nf hdl. og af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf L. B-kk-nf hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vörður líftryggingar hf., greiði stefnanda, X 2.370.769 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 5. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, frá 23. september 2011 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf