S-138/2014

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð 3. febrúar, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 26. ágúst 2014, á hendur X,

„fyrir nauðgun, með því að hafa aðfaranótt laugardagsins 30. mars 2013, að [...], þröngvað [A], með ofbeldi til áframhaldandi samræðis og til endaþarmsmaka. Við þetta hlaut [A] rispu á hægri framhandlegg og húðblæðingu við endaþarmsop.

Telst þetta varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu [A], er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni skaða- og miskabætur að fjárhæð kr. 1.500.000 auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 30. mars 2013 og þar til mánuður er liðinn frá birtingardegi bótakröfunnar, en dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er gerð krafa um þóknun við réttargæslu fyrir brotaþola úr hendi ákærða samkvæmt mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á réttargæsluþóknun.“

Ákærði neitar sök. Hann krefst sýknu. Verjandi hans krefst málsvarnarlauna úr ríkissjóði.

Málavextir

Samkvæmt lögregluskýrslu hringdi B á lögreglu kl. 05:48 að morgni 30. mars 2013 vegna vinkonu, sem komið hefði til hans og sagst hafa orðið fyrir árás. Klukkan sex kom lögregla á heimili B og hittist þar fyrir auk hans A. Segir í skýrslunni að hún hafi, spurð um hvað gerst hefði, sagt að gestkomandi aðili á heimili hennar hefði verið „vondur við“ hana. Héti sá maður X, væri fæddur árið ... og frá ... . Þá segir í skýrslunni að hún hafi verið í talsverðu uppnámi, grátandi og hafi skolfið. Farið hafi verið með hana á neyðarmóttöku slysadeildar sjúkrahússins.

Samkvæmt skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun, undirritaðri af C, lækni, gekkst brotaþoli undir slíka skoðun kl. 09:30 um morguninn. Í niðurstöðum læknisins segir að hún hafi sýnt yfirvegun á meðan á sýnatöku og skoðun stóð. Hún hafi verið þögul og sjáanlega slegin, en svarað spurningum í góðu samhengi. Á hægri framhandlegg hafi verið rispa en að öðru leyti engin sjáanleg áverkamerki. Sæðisfrumur hafi ekki sést við smásjárskoðun. Ekki verið sjáanlegir áverkar á kynfærum en við endaþarm hafi verið ecchymosis. Með bréfi dags. 15. apríl útskýrir læknirinn þetta frekar og skrifar: „Ecchymosis er húðblæðing eða mar og er oftast afleiðing af sljóum áverka (blunt trauma). Hér er því verið að lýsa húðblæðingu eða mari við endaþarmsopið. Þetta samrýmist lýsingu brotaþola að árásin hafi innifalið að limur hafi verið settur í endaþarm.“ Brotaþoli gaf þvagsýni og blóðsýni. Í matsgerð Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands, dags. 23. apríl 2014, segir meðal annars: „Út frá niðurstöðum úr blóðsýnunum sést að brotthvarfshraði úr blóðinu er 0,13‰ á klukkustund. Ekki er hægt að reikna út etanólstyrk með mikilli nákvæmni allt að 3 til 4 ½ klukkustund aftur í tímann. Ef áfengisneyslu hefur verið hætt fyrir klukkan 03 og reiknað er með brotthvarfshraða 0,13‰ á klukkustund getur etanólstyrkur í blóði þessa einstaklings verið frá 0,3 til 0,6 prómillum hærri milli kl. 04 og 05:30 um morguninn, þ.e. 1,3‰ til 1,6‰. Samkvæmt ofansögðu hefur brotaþoli því verið ölvuð á umræddum tíma.“

Lögregla rannsakaði vettvang á heimili brotaþola. Brotaþoli á heima með ungum syni sínum og tveimur vinkonum. Deila þau mæðgin svefnherbergi. Á gólfi við rúm brotaþola lá blússa en á gólfinu fjær, upp við fataskáp, lágu svartar buxur, „leggings“ og bleikar nærbuxur. Þegar atvik málsins urðu voru brotaþoli og ákærði ein í íbúðinni, en sonur brotaþola var á heimili föður síns.

Laugardaginn 30. mars klukkan 13:33 sendi ákærði brotaþola svohljóðandi skilaboð gegnum vefsíðuna „facebook“: „hey bara þakka þér fyrir gærkvöldið... og bara spyrja afhverju varstu að fara að berja [L] bróður þinn í gær haha kemur mér samt ekkert við en bara þú varst svooo brjáluð í gær við hann eða var það við mig ?“.

Hinn 4. apríl 2013 gaf brotaþoli skýrslu hjá lögreglu. Var frásögn hennar í öllum aðalatriðum á sömu lund og fyrir dómi, að því frátöldu að fyrir dómi kvaðst hún hafa notað fætur sína til að reyna að halda ákærða frá sér, eins og nánar verður rakið síðar.

Hinn 26. apríl 2013 gaf ákærði skýrslu hjá lögreglu. Frásögn hans var í öllum aðalatriðum á sömu lund og fyrir dómi. Þess er þó að geta hér að hjá lögreglu var hann spurður hvort hann hefði haft endaþarmsmök við brotaþola en kvaðst ekki minnast þess. Hann var spurður að þessu að nýju síðar í yfirheyrslunni og svaraði þá: „Nei ekki mér vitanlega sko, en það getur vel verið sko.“ Hann var einnig spurður hvort hann hefði á einhverju stigi beðið brotaþola fyrirgefningar, og sagðist hann þá hafa haldið að hann hefði meitt hana, en bætti við að hann hefði verið orðinn mjög þreyttur og „við að gefast upp“. Loks er þess að geta að hann var spurður hvort brotaþoli hefði á einhverju stigi verið ósátt við hann, og sagði hann þá að það hefði hún verið þegar hann hefði hætt. Þá hefði hún sagt „stopp sko, þetta er bara búið sko“, og hefði hann þá hætt og verið orðinn linur.

Skýrsla ákærða og framburður vitna fyrir dómi

Ákærði sagðist hafa hitt brotaþola á ..., en ekkert hafa þekkt hana áður. Þau hefðu eitthvað spjallað saman og dansað, en hvort svo farið í sína átt, en hann rekist á hana aftur um kvöldið og þá sagt henni að hann væri á heimleið. Hún hefði þá beðið hann um að doka við og það hefði orðið úr að þau hefðu fengið far með vinum hennar. Þau hefðu alls verið fjögur í bifreiðinni, brotaþoli vinstra megin við ákærða í aftursæti. Samskipti þeirra hefðu verið góð í bifreiðinni og þau strokið hvort öðru „og svona“. Þau brotaþoli hefðu farið tvö heim til hennar og þar hefði hún byrjað á því að ganga inn í „bæði herbergin“ en svo komið fram aftur „og þá byrjum við bara að kyssast og klæða hvort [annað] úr, inni í hennar herbergi.“ Því næst hefðu þau hafið samfarir, en „eftir langa stund þá er ég ekkert búinn að ná honum upp enn þá, sko“. Kvaðst ákærði ekki vita hvað samfarirnar hefðu staðið lengi, en að minnsta kosti einhverjar mínútur. Þau hefðu verið í mörgum stellingum, „trúboðinn“ hefði verið í upphafi að því er hann minnti, „og svo fór hún ofan á, eða hún endaði ofan á, og svo eitthvað þannig að hún var á hlið og svo aftan frá líka, svo fór ég niður á hana þegar allt var búið.“ Það hefði hann gert tvívegis. Nánar spurður um tilhögun samfaranna svaraði hann að þær hefðu verið „munn, leggöng og rass, endaþarm“ og hefðu endaþarmsmökin verið með því síðasta sem gert hefði verið. Spurður sérstaklega um þau sagðist hann hafa rifjað málsatvik upp með sjálfum sér, og muna nú „alveg eftir því að það gerðist eitthvað svoleiðis.“ Þegar hann var enn frekar spurður um þau, kvaðst hann telja að þau hefðu farið fram, en hann gæti þó ekki gefið afgerandi svar þar sem frekar langt væri liðið. Spurður um viðbrögð brotaþola sagði ákærði: „Ég fékk alla vega aldrei neitt „nei“ eða „hættu“ eða neitt, þannig að þau geta ekki hafa verið slæm þá.“ Ákærði hafnaði því að hann hefði haldið brotaþola og að hún hefði reynt að losa sig eða berjast um. Brotaþoli hefði aldrei beðið sig um að hætta samförum, en hann kvaðst muna til þess að hafa beðið hana afsökunar á „frammistöðuleysi“ sínu. Kvaðst hann ekki muna eftir viðbrögðum við þeirri afsökunarbeiðni. Samfarirnar hefðu ekki verið harkalegar.

Ákærði sagðist halda að sér hefði ekki orðið sáðfall, en samförunum hefði lokið með því að hann hefði gefist upp „á sjálfum [sér].“, en hann hefði átt í erfiðleikum með að ná reisn. „Þetta byrjar allt í lagi og síðan bara þegar er komið smá af stað, þá bara slappast allt og hættir“, sagði hann nánar spurður. Þetta hefði gerst tvívegis, en þess á milli hefði gengið betur. Þegar „allt fjaraði út aftur“ hefði ákærði haft munnmök við brotaþola.

Ákærði sagði að þau hefðu eitthvað talað saman á meðan samfarirnar áttu sér stað, en hann kvaðst ekki muna sérstaklega eftir því frekar. Þau hefðu legið einhverja stund í rúminu en ákærði kvaðst ekki muna til þess að þau hefðu talað saman þá. Allt hefði hins vegar verið í góðu.

Nokkrum mínútum eftir að samförunum lauk hefði brotaþoli staðið upp, náð í síma sinn „og fer eitthvað í þvílíka panik-kastið“. Nánar spurður sagði ákærði að hún hefði séð eitthvað, „eða eitthvað, svo byrjar hún að hringja og verður svona stressuð“. Ákærði kvaðst ekki hafa hlustað á brotaþola tala í símann, en hún hefði farið úr herberginu stutta stund en hann legið áfram í rúminu. Hann hefði spurt hana hvers vegna hún væri taugaóstyrk en hún ekki svarað því en sagt sér að fara að klæða sig. Það hefði hann gert og farið inn á baðherbergið. Þá hefði hann heyrt að hún var búin að panta leigubifreið og hefði hún spurt hann hvort hann þyrfti far. Hann hefði neitað því og sagt bróður sinn sækja sig. Að svo mæltu hefði brotaþoli kvatt og farið.

Ákærði sagði að brotaþoli hefði verið „stressuð, eða þannig eitthvað, hún var ekkert köld eða eitthvað þannig.“ Þá hefði hún verið eitthvað reið og kvaðst ákærði þá hafa haldið að það tengdist eitthvað bróður hennar, þar sem hann hefði dregið þá ályktun af einhverju sem hún hefði sagt. Hefði hann frekar talið reiðina beinast að einhverjum öðrum en sér. Sjálfur hefði hann orðið „frekar hissa“ þegar brotaþoli hefði farið skyndilega og skilið hann eftir í íbúðinni.

Ákærði kvaðst aðspurður hafa verið undrandi á því að skömmu eftir samfarir hefði brotaþoli verið komin í símann, reið og í einhverju uppnámi. Hann hefði reynt að spyrja hana um ástæður þessa en fengið það svar að hann þyrfti að klæða sig og drífa sig út. Sér hefði helst dottið í hug að einhver, sem ekki hefði mátt frétta af samskiptum þeirra, hefði gert það. Að hún hefði hugsanlega verið í sambandi við einhvern annan. Daginn eftir hefði hann reynt að spyrja hana út í þetta, en hún ekki svarað. Eftir að hún hefði farið hefði ákærði hringt til bróður síns og fengið hann til að koma og sækja sig.

Ákærði var spurður um skilaboð sem hann sendi brotaþola daginn eftir gegnum vefsíðuna „facebook“, þar sem hann spurði brotaþola hvers vegna hún hafi ætlað að berja L bróður sinn. Hann sagði þá spurningu komna til vegna einhvers sem brotaþoli hefði sagt við sig um nóttina.

Ákærði kvaðst aldrei hafa komið áður á heimili brotaþola.

Ákærði kvaðst hafa verið búinn að drekka „duglega“ um kvöldið, átta til tíu bjóra eða svo, auk vodkablöndu. Þá hefði hann verið þreyttur.

Vitnið A, brotaþoli, sagðist hafa hitt ákærða við barinn á ... og hafa þá talað eitthvað örlítið við hann. Hún hefði ekki þekkt hann áður en þó líklega vitað hver hann var. Hún kvaðst ekki muna eftir að hafa dansað við hann á staðnum. Eftir að barnum hefði verið lokað hefði hún hitt ákærða að nýju fyrir utan, og þá verið með vinkonu sinni, F, að bíða annarrar vinkonu, D, sem ætlaði að sækja þær. Hefðu mál þá einhvern veginn farið þannig að ákærði varð með þeim. D hefði svo komið akandi ásamt „E“, þáverandi unnusta sínum, og ekið þeim öllum af staðnum. D hefði ekið, „E“ verið í framsæti en aftur í hefði vitnið setið í miðju, með ákærða sér á hægri hönd en F á vinstri. Milli þeirra ákærða hefðu verið mjög lítil samskipti í ökuferðinni. Vinir hennar hefðu þó eitthvað rætt í þá veru að vitnið ætti ekki að vera með ákærða, að hann væri ekki nógu góður fyrir hana. Hún kvaðst þó ekki hafa hlustað mikið á þetta, en vinir hennar hefðu ekki þekkt ákærða. Fyrst hefði F verið ekið heim en því næst hefðu þau ákærði farið saman heim til vitnisins. Það hefði ekki verið rætt neitt sérstaklega eða ákveðið milli þeirra, heldur einfaldlega gerst eins slíkt gerðist stundum hjá fólki.

Vitnið sagði að ákærði hefði verið sýnilega ölvaður. Sjálf hefði hún verið ölvuð en muna eftir öllu, „þangað til ég varð svona hrædd, þá er þetta pínu svona eitthvað verra.“ Vitnið sagði að hún og fjögurra ára gamall sonur hennar hefðu átt heima í íbúðinni ásamt tveimur vinkonum hennar. Þetta kvöld hefði drengurinn verið hjá föður sínum og vinkonurnar ekki verið heima.

Vitnið sagði að þegar inn var komið hefði ekkert verið talað eða annað slíkt gert, heldur hefðu samskiptin hafist „einhvern veginn strax á einhverjum kossum og einhverju svona og svo fórum við inn í rúm.“ Ákærði hefði strax orðið „svona ákveðinn“ en vitnið „gerði aldrei neitt í því, þorði því ekki.“ Ákærði hefði verið ákveðinn í öllum aðgerðum, svo sem við að klæða þau úr fötum, en hún kvaðst telja að hún hefði hugsanlega hjálpað honum eitthvað með það, og kvaðst ekki muna það alveg. Þá kvaðst hún ekki muna hvort hún hefði hjálpað ákærða að afklæðast. Þegar þau hefðu verið að fara úr fötunum hefði hún verið orðin smeyk og ekki hafa þorað að segja eða gera neitt, þar sem ákærði hefði verið svo ákveðinn. Spurð hvort hann hefði gengið ákveðnar fram en eðlilegt gæti talist, svaraði hún að kannski hefði þetta „alveg talist eðlilegt, ég veit ekki hvað telst eðlilegt í því.“ Þetta hefði verið ákveðið, en hvorki harkalegt né vont. Nánar spurð bætti hún við að kannski væri hægt að „kalla þetta bara eins og ákefð, eða eitthvað“, hún vissi það ekki alveg.

Vitnið sagði aðspurt að samfarirnar hefðu í upphafi verið eðlilegar og með hennar samþykki. Hún kvaðst ekki geta sagt með vissu hversu lengi það hefði verið, en taldi þrjár til fjórar mínútur koma þar til greina. Svo hefði ákærði tekið fast um úlnliði hennar og haldið höndum hennar upp fyrir höfuð. Hún hefði fundið að hún hefði ekkert getað gert og beðið hann um að hætta. „Ég sagði örugglega hættu, og viltu hætta, ég man að ég notaði þessi orð“, sagði vitnið. Nánar spurð sagðist hún ekki hafa talað hátt. Ákærði „spurði einu sinni, eða horfði á mig og spurði eitthvað svona: á ég að hætta?, eitthvað“. Vitnið var spurt hvernig hún hefði svarað og sagði þá: „Ég bara svona kinkaði kolli, sagði kannski eitthvað mjög lágt já.“ Þarna hefði hún verið mjög hrædd. Ákærði hefði haldið áfram, „bara það breyttist ekkert“ sagði hún. Vitnið var spurt hvort hún teldi ákærða hafa skilið að hún hefði ekki viljað halda samförunum áfram, og svaraði hún „hann allavega endurtók það sem ég sagði,“. Spurð hvort hann hefði þannig spurt hana á móti svaraði vitnið að sér hefði fundist hann vera að ögra sér, „eins og hann ætlaði sér ekki að hætta þó hann færi að spyrja að þessu.“ Ákærði hefði spurt: „Á ég að hætta?“, og nánar spurð hvernig hún hefði svarað, sagði vitnið: „Ég held ég hafi kinkað kolli, ég var ógeðslega hrædd þegar hann spurði að þessu, af því að ég sá að ég gat ekkert gert“. Aðspurð neitaði hún að þetta hefði gerst oftar en einu sinni. Hún hefði legið á bakinu og ákærði hefði haldið fast um hendur hennar en hún hefði getað ruggað sér eitthvað og hafi reynt að nota fæturna til að streitast á móti honum. Eftir einhvern tíma, sem hún sagðist ekki vita hve langur hefði verið, hefði hún gefist upp. Ákærði hefði þá snúið henni á hlið en sjálfur verið „eins og á hnjánum“ fyrir aftan hana, þó hefði hún alltaf séð höfuð hans fyrir ofan og aftan sig. Vitnið hefði þá ekkert gert og ekki getað hreyft sig, og grátið í koddann. Hún var spurð hvort ákærði hefði tekið eftir því að hún gréti, og sagðist ekki vita það, hún hefði verið „inni í svona sæng og kodda“. Þegar hann hefði verið búinn að ljúka sér af hefði hann staðið upp og farið á snyrtinguna, en vitnið kvaðst ekki vita hvers vegna hann hefði hætt. Ákærði hefði haft við sig samræði bæði í leggöng og endaþarm. Engin orð hefðu farið á milli þeirra, eftir orðaskiptin þegar hún hefði beðið hann um að hætta samförunum. Ákærði hefði ekki notað verju en hún kvaðst ekki vita hvort honum varð sáðfall. Vitnið sagðist hafa fundið fyrir sársauka í endaþarmi á meðan á þeim mökum hefði staðið, en hefði ekki kveinkað sér. „Ég gerði ekkert eftir að það byrjaði, eftir að hann sneri mér við þá var bara, þá lá ég bara þarna“. Hún kvaðst ekki gera sér grein fyrir hversu lengi þau mök hefðu varað, þótt henni hefði fundist tíminn langur á meðan. Hún kvað rangt að ákærða hefði ekki risið hold eða hann átt í einhverjum slíkum vandamálum.

Vitnið sagði að ákærði hefði haft við sig munnmök en það hefði verið áður en kynmökin hefðu hafist í leggöng. Einhvern tíma hefði ákærði sagt við sig „fyrirgefðu“, en vitnið kvaðst muna mjög lítið eftir því og hvenær það hefði verið nákvæmlega. En henni hefði fundist af því sem hann vissi hvað hann gerði. Þetta hefði hún munað betur í yfirheyrslu hjá lögreglu.

Vitnið sagði að þegar ákærði hefði verið farinn inn á baðherbergið hefði hún legið stutta stund í rúminu en svo fengið einhvers konar „panik“, hringt á leigubifreið, farið í einhver föt og sagt við ákærða eitthvað á þá leið að hún yrði að fara og hjálpa vinkonu sinni. Hún hefði ekki farið í sömu föt og hún hefði verið í fyrr um kvöldið, heldur einhver sem hún hefði séð. Hún kvaðst halda að ákærði hefði spurt hver vinkonan væri og hún hefði þá nefnt aðra þeirra sem deildi með henni íbúðinni. Einnig gæti verið að hún hefði nefnt bróður sinn í samtalinu, hún myndi það ekki alveg.

Vitnið var spurð hvort hún teldi ákærða hafa skynjað hvert ástand hennar var og svaraði því til að hann hefði verið „mjög mikið að spá í af hverju ég var að fara, og var að reyna að fá mig til að fara ekki og eitthvað svona, spyrja af hverju ég væri að fara og hvert ég væri að fara og eitthvað. Ég veit ekkert hvað hann skynjaði sjálfur.“ Ákærði hefði spurt hvort hann ætti sök á að hún vildi fara. Eftir þetta hefði vitnið farið út í leigubifreiðina og hefðu þá í mesta lagi um tíu mínútur verið liðnar frá því ákærði hefði lokið kynmökunum. Kvaðst hún halda að hún hefði sagt leigubifreiðarstjóranum að inni í íbúðinni væri maður sem hún væri hrædd við. Í bifreiðinni hefði hún hringt til fyrrverandi manns síns og farið svo heim til hans. Hann hefði svo hringt til lögreglu, sem hefði komið heim til hans og flutt vitnið á neyðarmóttöku í framhaldi af því.

Daginn eftir hefði ákærði sent sér skilaboð, og spurt hvers vegna hún hefði farið um nóttina og hvort það hefði verið honum að kenna, eða eitthvað slíkt. Hún hefði ekki svarað þeim skilaboðum og ekki átt í öðrum samskiptum við hann.

Vitnið sagði að í sínum huga væri enginn vafi á því að ákærði hefði vitað um vilja hennar til að hætta samförunum. Hann hefði ekki getað farið fram hjá neinum.

Vitnið sagði að þetta mál hefði haft mjög mikil áhrif á sig, sérstaklega fyrstu mánuðina eftir atvikið, og gerði enn. Fyndi hún fyrir óöryggi, bæði heima hjá sér og annars staðar. Hún hefði farið í nokkur viðtöl við félagsráðgjafa en ekki leitað sér annarrar aðstoðar, en sér fyndist mjög erfitt að tala um málið.

Vitnið B, barnsfaðir brotaþola, sagði hana hafa hringt til sín um nóttina og beðið um að fá að koma til hans. Vitnið hefði heyrt að eitthvað var að, ástandið á henni hefði verið „ekkert spes“. Þegar hún hefði komið til hans hefði hún sagt að einhver hefði verið vondur við sig og þá hefði vitnið spurt hvort henni hefði verið nauðgað. Hún hefði játað því og þá hefði vitnið hringt til lögreglu. Brotaþoli hefði ekki verið viss um hvort hún vildi að það yrði gert, en vitnið hefði hringt engu að síður. Vitnið sagði að brotaþoli hefði verið í „einhverju uppnámi“ og grátið.

Vitnið kvaðst ekki hafa merkt sérstakar breytingar á brotaþola eftir þetta atvik. Samskipti þeirra væru þó ekki þannig að hann myndi óhjákvæmilega taka eftir slíkum breytingum. Vitnið kvaðst enga ástæðu hafa til þess að draga frásögn brotaþola í efa.

Vitnið E kvaðst hafa farið með þáverandi unnustu sinni D, og náð í brotaþola og ákærða á ... og hefðu þau ekið þeim heim til brotaþola. Vitnið hefði setið í farþegasæti frammi í en brotaþoli og ákærði í aftursæti og hefðu verið að kyssast, „en ekkert meira en það“. Kvaðst vitnið ekki hafa séð hvort annað þeirra hefði verið hinu áhugasamara um kossana. Eftir á hefðu vitnið og D hins vegar rætt sín á milli um að eitthvað hefði verið „svolítið svona asnalegt“, þar sem þeim hefði fundist „þetta fullágengt“ af hálfu ákærða. Vitnið var nánar spurt og sagði þá að þegar það hefði litið við í bifreiðinni „þá fannst mér annað þeirra, hann, vera full ágengur, en ekkert eitthvað alvarlega, annars hefði maður sagt eitthvað, þannig að þau voru í raun og veru bæði að kyssast.“ Ákærði hefði ekki verið „að koma við hana neitt sko.“ Vitnið sagði að þau D hefðu ekki rætt þetta að brotaþola og ákærða áheyrandi heldur eftir að þau hefðu yfirgefið bifreiðina.

Vitnið F sagðist hafa setið í bifreiðinni úr miðbænum og hefði sér verið ekið fyrstri heim. Kvaðst vitnið ekki muna eftir neinu óeðlilegu úr ökuferðinni og ekki muna til þess að brotaþoli og ákærði hefðu þá verið að kyssast eða láta vel hvort að öðru. Þá sagðist hún ekki muna eftir samskiptum þeirra á ... eða fyrir utan hann. Kvaðst vitnið ekki hafa tekið eftir neinum sérstökum breytingum í fari brotaþola eftir þetta atvik, en þær umgengjust ekki eins mikið nú og þær hefðu áður gert.

Vitnið D sagðist hafa ekið brotaþola og ákærða heim. Hún sagði að brotaþoli hefði verið drukkin en kvaðst ekki gera sér grein fyrir því hvort ákærði hefði einnig verið það. Hún kvaðst ekki muna til þess að neitt sérstakt hefði átt sér stað í ökuferðinni. Unnusti vitnisins, E, hefði ekki verið sáttur við að ákærði kæmi með en vitnið sagðist ekki vita af hverju, hvorugt þeirra E hefði þekkt hann áður. Honum hefði einhverra hluta vegna ekki litist á ákærða og „þetta dæmi að þau væru að fara saman eitthvað heim“. Spurð hvort kossar eða eitthvert kynferðislegt atferli hefði verið milli ákærða og brotaþola í bifreiðinni sagði vitnið að vera mætti að eitthvað hefði verið í gangi, en hún væri ekki viss.

Vitnið sagði að þær brotaþoli væru vinkonur og hefðu rætt þetta mál, fyrst um mánuði eftir atburðinn. Hefði brotaþoli þá sagt vitninu að hún hefði kært ákærða fyrir nauðgun. Brotaþoli hefði sagt sér að þau hefðu farið heim, og vitnið vissi „ekki hvort það hafi verið í lagi fyrst en svo einhvern veginn byrjaði hann að halda henni niðri og hún hafi sagt bara nei og ekki verið til í þetta en hann hafi bara haldið henni og hún hafi á einhverjum tímapunkti bara hlaupið út.“ Vitnið sagðist ekki merkja að þetta atvik, sem þær hefðu rætt oftar en einu sinni, hefði breytt brotaþola.

Vitnið G lögreglufulltrúi sagðist hafa tekið skýrslu af brotaþola um morguninn. Hún hefði komið vitninu fyrir sjónir þannig að hún „virtist hafa lent í einhverju, einhverju áfalli þarna þegar ég ræði við hana“, og verið „óörugg með sig út af þessu.“ Vitnið sagði að talsvert langt væri um liðið og hann myndi ástand brotaþola ekki nákvæmlega, en það hefði verið „ekki sérstaklega gott“.

Vitnið H, bróðir ákærða, sagðist hafa komist að því með því að skoða vefsíðurnar „facebook“ og „twitter“ að hann hefði verið bílstjóri ákærða umrætt kvöld, með tveimur vinum sínum. Kvaðst hann muna eftir að hafa sótt ákærða í ... og hafa séð hann koma út úr húsi þar. Ákærði hefði verið mjög eðlilegur í háttum. Ákærði hefði verið undir áfengisáhrifum en ekki mjög miklum.

Vitnið I leigubifreiðarstjóri sagðist hafa ekið konu frá ... til fyrrverandi manns hennar. Hún hefði verið illa áttuð og talað eitthvað um „að lenda í svona á eigin heimili“. Vitninu hefði þótt augljóst að eitthvað væri að. Konan hefði þó ekki grátið. Hún hefði verið ölvuð en ekki ofurölvi. Vitnið sagðist hafa ráðlagt henni að leita til lögreglunnar ef hún hefði verið neydd til nokkurs. Spurður hvers vegna hann hefði notað það orðalag svaraði hann að eitthvað slíkt hefði legið í orðum hennar, án þess að vitnið gæti fullyrt meira en það. Vitnið hefði boðist til að aka henni til lögreglu en hún hefði frekar viljað fara til fyrrverandi manns síns og hefði vitnið ekið henni þangað.

Vitnið J lögregluþjónn kvaðst hafa farið í útkallið heim til barnsföður brotaþola og staðfesti skýrslu sína. Brotaþoli hefði greinilega verið í miklu uppnámi, skolfið og verið niðurlút. Þá hefði hún greinilega verið hrædd.

Vitnið C læknir, sem framkvæmdi réttarlæknisfræðilega skoðun á brotaþola, sagði að hún hefði verið frekar þögul og „fjarræn á köflum“ í skoðuninni. Hún hefði hins vegar verið í „góðu tilfinningalegu jafnvægi“. Vitnið var spurt um áverka sem fundist hefði við endaþarm brotaþola og sagði að það væri „raunverulega svona núningur eða mar undir húð sem verður við sljóan áverka.“ Eitthvað sljótt ylli þrýstingi eða áverka og af því kæmi húðblæðing. Þetta væri „í sjálfu sér mar undir húð.“ Þetta kæmi heim og saman við að höfð hefðu verið endaþarmsmök við brotaþola. Hins vegar væri erfitt að segja til um hversu miklu afli kynni að hafa verið beitt við mökin. Þá væri engin leið að meta, út frá áverkanum, hvort mökin hefðu verið konunni sársaukafull.

Vitnið sagði að af útliti áverkans að dæma hefði hann ekki verið gamall.

Vitnið sagði að rispa á framhandlegg brotaþola hefði verið „bara raunverulega lítil húðrispa“, og gæti vitnið ekkert frekar um það sagt, en þetta hefði frekar verið rispa en mar. „Mjög grunnur yfirborðsáverki“ bætti vitnið við.

Vitnið sagði að engin merki hefðu sést um að skömmu áður hefði verið tekið mjög fast um úlnliði brotaþola, svo sem til að halda henni niðri, en slíkt væri hins vegar hægt að gera án þess að valda áverkum. Ekki þyrfti að halda svo þétt um úlnliðina að mar kæmi.

Vitnið sagði að ekkert hefði sést við skoðunina sem benti til að sáðlát hefði orðið. Sýni hefðu verið tekin, sem hefðu átt að leiða slíkt í ljós ef svo hefði verið.

Vitnið K félagsráðgjafi sagði brotaþola hafa komið til sín nokkrum dögum eftir atburðinn og rætt hann við sig. Vitnið kvaðst ekki hafa skráð niður eftir henni nákvæma frásögn af atburðinum sjálfum heldur einbeitt sér að líðan hennar og hvernig henni gengi að vinna úr henni. Fram hafi komið í samtölum þeirra að brotaþoli hefði átt erfitt með margt í daglegu lífi, verið einbeitingarlítil og lítið eirt heima við. Kvaðst vitnið telja að orðið hefði „töluverð röskun í hennar lífi“ og þar sem ekki væri vitað um aðra áfallasögu fyndist vitninu „þetta koma heim og saman við það sem að hún telur sig hafa orðið fyrir.“ Hefði brotaþoli borið um ýmis einkenni sem algeng væru hjá fólki sem yrði fyrir áfalli. Fyndist vitninu frásögn hennar trúverðug. Sjálf legði hún hins vegar ekki mat á það hvað væri rétt eða rangt í frásögn brotaþola, til þess hefði vitnið engar forsendur.

Vitnið sagði að brotaþoli hefði komið til sín átta sinnum, síðast í júní 2013. Hún hefði þá verið komin „á ágætisstað“ og talið sig ekki þurfa fleiri viðtöl, en þær hefðu skilið með þeim ásetningi að brotaþoli hefði samband að nýju ef bakslag yrði, en vitnið hefði ekki heyrt frá henni aftur.

Niðurstaða

Í máli þessu er ákærða gefið að sök brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa með ofbeldi þvingað A til áframhaldandi samræðis og endaþarmsmaka.

Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaður, sem refsing er lögð við samkvæmt þeim lögum, ekki saknæmur nema hann sé unninn af ásetningi eða gáleysi. Fyrir gáleysisbrot verður því aðeins refsað að sérstök heimild sé til þess í lögunum en slík heimild er ekki í 194. gr. þeirra. Í almennum athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 61/2007 og breyttu XXII. kafla almennra hegningarlaga segir að ásetningur verði að ná til allra efnisþátta verknaðar eins og honum sé lýst í refsiákvæðum. Í því felist að ásetningurinn verði að taka bæði til verknaðaraðferðar og kynmakanna. Ásetningur þurfi einnig að ná til þess að nota hinar ólögmætu verknaðaraðferðir til þess að ná fram kynmökunum. Þá verði ásetningur að taka til þvingunarinnar þegar brotið sé gegn 194. gr. en í því felist að þetta sé gert gegn vilja brotaþola þannig að samþykki hans sé ekki fyrir hendi. Loks þurfi ásetningur að ná til orsakasambandsins á milli verknaðaraðferða sem leiða til þvingunar og kynmaka. Þá segir í athugasemdunum að þegar „ákærði neitar sök getur verið mjög erfitt að sanna huglæga afstöðu hans til verknaðarins. Verða dómstólar þá að meta hvað ákærði hafi hlotið að gera sér grein fyrir og tvinnast þá oft saman sakarmat og sönnunarmat. Mat ákærða á aðstæðum er lagt til grundvallar þannig að ekki er unnt að refsa honum fyrir nauðgun ef hann hafði réttmæta ástæðu til að ætla að þolandi væri samþykkur kynmökunum. Ástæða þess er sú að þá er ekki fyrir hendi ásetningur til að þvinga þolanda til kynmaka.“ Vísast um þetta til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 335/2014 og 564/2014.

Óumdeilt er í máli þessu að ákærði og brotaþoli hófu samfarir með samþykki og þátttöku beggja. Fyrir dómi taldi brotaþoli að hugsanlega hefðu slíkar samfarir staðið í þrjár til fjórar mínútur eða svo, en það gerðist eftir það hefði verið gegn vilja hennar.

Að mati dómsins var brotaþoli mjög trúverðug í frásögn sinni. Allt sem liggur fyrir um gjörðir hennar, eftir að hún yfirgaf heimili sitt eftir atburðinn, kemur að mati dómsins heim og saman við frásögn hennar. Frásagnir leigubifreiðarstjórans sem ók henni, barnsföður hennar sem tók á móti henni á heimili sínu, lögregluþjónanna sem fóru þangað á fund hennar og loks læknisins sem skoðaði hana á sjúkrahúsinu, eru allar þessu til stuðnings. Þá liggur fyrir að hún yfirgefur heimili sitt í flýti en skilur ákærða, til þess að gera ókunnugan mann, þar eftir. Virðist óhætt að leggja til grundvallar að hún telji eindregið og uppgerðarlaust að brotið hafi verið á sér kynferðislega umrætt sinn. En eins og áður er rakið ræður það þó ekki úrslitum um hvort sannað telst, svo hafið sé yfir allan skynsamlegan vafa, að ákærði hafi haft ásetning til að fremja það brot sem honum er gefið að sök.

Fyrir dómi bar brotaþoli að hún hefði reynt að nota fætur sína til að streitast á móti ákærða, en gat ekki um slíkt í yfirheyrslu hjá lögreglu, og var athygli vakin á því af hálfu ákærða við málflutning. Þetta þykir engu breyta um mat á trúverðugleika framburðar brotaþola, en hafa verður í huga að ekki er óeðlilegt að bæði ákærði og brotaþoli reyni að rifja atvik upp áður en að dómsmeðferð kemur, og má vænta þess að á nokkuð löngum tíma geti eitt og annað rifjast upp þótt annað kunni að gleymast.

Ákærði bar fyrir dómi um málavexti frá sínum sjónarhóli. Hann var einnig trúverðugur að sínu leyti. Í yfirheyrslu hjá lögreglu bar hann í fyrstu að hann myndi ekki til þess að hafa haft endaþarmsmök við brotaþola, en fyrir dómi kvaðst hann minnast slíks, en hann hefði rifjað málið betur upp. Þegar ákærði gaf skýrslu sína fyrir dómi lá fyrir í gögnum málsins að við læknisrannsókn sást áverki eða mar, sem er því til stuðnings að slík mök hafi farið fram, svo sem brotaþoli ber. Við mat á þessu, í sambandi við trúverðugleika framburðar ákærða, verður hins vegar einnig að horfa til þess, að síðar í sömu lögregluyfirheyrslu, þegar hann var að nýju spurður um þetta atriði, sagði ákærði að þó hann teldi endaþarmsmök ekki hafa farið fram, þá gæti vel verið að þau hefðu gert það. Þegar á þetta allt er horft, þykja ekki verða dregnar af þessu atriði ályktanir sem máli skipti um trúverðugleikamat framburðar ákærða í málinu. Sama má segja um svör hans við því hvort hann hafi á einhverju stigi næturinnar beðið brotaþola fyrirgefningar, en hjá lögreglu kvaðst hann hafa gert það af því að hann hefði haldið að hann hefði meitt hana en bætti jafnframt við að hann hefði verið mjög þreyttur og við það að gefast upp. Fyrir dómi sagðist hann hafa beðist afsökunar á því sem hann nefndi frammistöðuleysi sitt. Þykir þetta ekki gefa næg efni til sérstakra ályktana um trúverðugleika framburðar ákærða, meðal annars með vísan til sömu sjónarmiða og áður hafa verið rakin.

Eins og áður segir eru ákærði og brotaþoli sammála um að þau hafi hafið samfarir með þátttöku beggja. Þau greinir á um það hvort brotaþoli hafi síðar látið í ljós vilja sinn til að samförunum yrði hætt, og hvort sá vilji hafi hlotið að vera ákærða ljós.

Að mati dómsins eru engin efni til að efast um að brotaþoli taldi á sér hafa verið brotið. Um síðara atriðið, hvort ákærða hafi hlotið að vera ljóst að hún vildi hætta samförunum en hann hafi haldið þeim áfram með valdi, standa orð á móti orði. Brotaþoli segist hafa beðið ákærða um að hætta samförunum, hann hafi spurt hvort hann ætti að hætta og kveðst hún þá telja að hún hafi kinkað kolli. Einnig sagðist hún kannski hafa sagt lágt já. Þetta hafi gerst einu sinni. Kvaðst hún hafa verið mjög hrædd er þarna hafi verið komið sögu. Þá sagðist hún ekkert hafa kveinkað sér heldur hafa grátið í kodda og ekki vita hvort ákærði hafi heyrt það. Þegar allt var um garð gengið, og hún hafi ætlað með hraði úr íbúðinni, hafi ákærði furðað sig á því og verið „mjög mikið að spá í af hverju ég var að fara, og var að reyna að fá mig til að fara ekki og eitthvað svona, spyrja af hverju ég væri að fara og hvert ég væri að fara og eitthvað. Ég veit ekkert hvað hann skynjaði sjálfur.“ Að mati dómsins þarf ekkert að vera óeðlilegt við þau viðbrögð sem brotaþoli kveðst hafa sýnt og alls ekki ótrúverðugt í sjálfu sér að hún hafi vegna ótta eða vonleysis um árangur ekki haft uppi frekari tilraunir til að stöðva ákærða. Þegar hins vegar er horft til þess, hvort sannað sé, svo hafið sé yfir allan vafa að ákærða hafi verið hlotið að vera ljóst að hann gengi gegn vilja brotaþola, verður að hafa í huga hversu greinilega honum hafi verið gerð grein fyrir þeim vilja hennar.

Það er meginregla í sakamálaréttarfari að maður telst saklaus þar til sekt hans hafi verið sönnuð svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa. Sönnunarbyrði af því, og öllu öðru sem ákærða er í óhag, hvílir á ákæruvaldinu en ekki hinum ákærða. Þessi meginregla á vitaskuld við um það, hvort sannað er að ákærði hafi haft ásetning til að nota ólöglega verknaðaraðferð til að ná fram kynmökum. Ræðst niðurstaða þar af því hvað telst sannað um huglæga afstöðu hans.

Brotaþoli gekkst undir læknisrannsókn stuttu eftir kynmökin. Ekkert í niðurstöðum hennar stangast á við frásögn hennar, en ekkert í þeim hnekkir heldur framburði ákærða. Þannig voru engin merki um að höndum hennar hefði verið haldið, en fyrir dómi kom fram hjá lækni þeim sem skoðaði hana að þeim hefði mátt halda án þess að nokkur slík merki sæjust. Lýst var áverka þeim sem læknir fann við skoðunina og styður hann að endaþarmsmök hafi farið fram, en um það atriði er í sjálfu sér ekki ágreiningur í málinu, heldur fyrst og fremst um það hvort ákærða hafi mátt vera ljóst að brotaþoli vildi ekki frekari kynmök.

Um kynmök ákærða og brotaþola eru þau ein til frásagnar. Þau eru sammála um að kynmökin hafi hafist með samþykki beggja, en greinir á um framhaldið. Rakið hefur verið hvaða tilraunir brotaþoli kveðst hafa gert til að stöðva kynmökin. Þegar á allt framanritað er horft telur dómurinn að ekki sé fært, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að slá því föstu að ákærða hafi hlotið að vera ljóst að brotaþoli vildi ljúka kynmökunum tafarlaust, og þar með hefur ekki verið færð fram lögfull sönnun um að ákærði hafi haft ásetning til þess að ná kynmökum fram með ofbeldi. Ber því að sýkna ákærða af þeirri háttsemi sem í ákæru greinir og vísa einkaréttarkröfu frá dómi. Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef hdl., 496.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef Ó-kvk-ef A-kvk-ef, 341.000 krónur, en hvor tveggja fjárhæðin er með virðisaukaskatti. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

Af hálfu ákæruvaldsins fór Þ-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf aðstoðarsaksóknari með málið.

Héraðsdómararnir Þ-kk-nf D-kk-nf, E-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf H-kk-nf kveða upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Ákærði, X, er sýkn af ákæru í máli þessu. Einkaréttarkröfu A er vísað frá dómi. Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef hdl., 496.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef Ó-kvk-ef A-kvk-ef, 341.000 krónur.