E-872/2017

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 15. mars 2017 á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík. Málið var dómtekið 15. nóvember sl.

Stefnandi gerir þessar kröfur:

Aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða 7.121.343 krónur með 4,5% vöxtum af 6.896.343 krónum frá 9. september 2014 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 7.121.343 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða 4.537.521 krónu með 4,5% vöxtum af 4.312.521 krónu frá 9. september 2014 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.537.521 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða 1.387.644 krónur með 4,5% vöxtum af 1.162.644 krónum frá 9. september 2014 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 1.387.644 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefnandi krefst þess jafnframt að honum verði greiddar 225.000 krónur í bætur vegna kostnaðar við öflun álitsgerðar örorkunefndar, verði fallist á þá málsástæðu hans að miða við mat nefndarinnar á varanlegri örorku.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Aðilar deila um hvernig ákveða skuli bætur til stefnanda vegna slyss er hann varð fyrir við vinnu sína um borð í fiskiskipi þann 9. janúar 2014. Deilt er annars vegar um mat á varanlegri örorku stefnanda af völdum slyssins, hins vegar um árslaunaviðmið samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Útgerðarmaður skipsins hafði keypt slysatryggingu samkvæmt siglingalögum og kjarasamningum hjá stefnda.

Stefnandi var háseti á ... er hann slasaðist við vinnu sína 9. janúar 2014. Slysinu lýsir hann svo að hann hafi verið að stafla fiskikörum í lest skipsins og hafi hann runnið aftur fyrir sig og skollið með höfuðið í brúnina á kari. Hann hafi fengið karið yfir sig. Hafi hann meiðst á höfði, öxl, hálsi og í baki. Hann leitaði á slysadeild þegar í land var komið.

Stefnandi var óvinnufær vegna slyssins í átta mánuði, en matsmenn töldu að ekki hafi mátt vænta frekari bata eftir 9. september 2014.

Aðilar sammæltust um að fela S-kk-þgf T-kk-þgf lækni og S-kk-þgf B. H-kk-þgf hæstaréttarlögmanni að meta afleiðingar slyssins. Matsgerð þeirra er dags. 18. júní 2015. Þar segir fyrst um lýsingu stefnanda á ástandi sínu:

Hann hefur viðvarandi verki í hálsi og hnakka, sem aukast við hvers kyns álag og þá geta fylgt verkir í vinstri öxl og upphandlegg og dofi í öllum griplimum, fram í alla fingur og vinstri höndin er kraftlaus. Hann finnur stundum fyrir tvísýni og fær oft svimaköst, þar af í einu tilviki þar sem allt hringsnerist fyrir honum. Verkirnir í hálsinum trufla oft nætursvefn og stundum einnig dofinn í vinstri hendinni. Hann er áfram í sjúkraþjálfun, nú tvisvar í viku og finnst það hjálpa, en þó einungis tímabundið. Við verkjunum tekur hann G-x-x og M-x-x fyrir svefninn og N-x-x og I-x-x þrisvar á dag og auk þess S-x-x fyrir svefninn ef hann hefur sofið illa nokkrar nætur í röð.

Læknisskoðun matsmanns er lýst með þessum orðum:

A kemur eðlilega fyrir og gefur greinargóðar upplýsingar. Fram kemur að hann er rétthentur. Sjónsvið, metið með D-x-x prófi, er eðlilegt. Sjáöldur er hringlaga og jöfn og svara ljósi eðlilega. Augnhreyfingar eru eðlilegar og ekki sjáanlegt augntif (nystagmus). Það er áberandi ör á hægri kinn og skert húðskyn þar en annars eðlilegt húðskyn í andliti og eðlilegar hreyfingar. Tunga er rekin beint fram og gómbogar lyftast jafnt. R-kk-ef prófið er eðlilegt. Göngulag er eðlilegt. Það eru eðlilegir kraftar, fínhreyfingar, sambærileg hreyfinga og sinaviðbrögð í grip- og ganglimum. Ilviðbragðið er samhverft og eðlilegt. H-x-x fingraviðbragðið kemur hvorugu megin fram. Hann lýsir skertu húðskyni á áverkasvæði á gómi hægri þumals, en að öðru leyti skertu húðskyni á öllum vinstri griplim miðað við þann hægri. Við hámarks frambeygju höfuðs vantar tvær og hálfa fingurbreidd upp á að hann komi höku ofan í bringu. Aftursveigja höfuðs er eðlileg. Hámarks snúningur höfuðs er um 70° til hægri og um 60° til vinstri. Hámarks hliðarsveigja höfuðs er um 30° til beggja hliða. Það tekur í hálsinn í endastöðum allra hreyfinga. Það eru eymsli í vöðvafestum í hnakka og vöðvum í hálsi og herðum. Virk framlyfta um vinstri öxl er um 150° og virk fráfærsla um 120°, en með aðstoð má í báðum tilvikum bæta um 10° við hreyfiferilinn. Hægra megin kemst hann í þessum hreyfingum upp í um 170°. Ferill annarra hreyfinga í öxlum er samhverfur og eðlilegur. Það eru eymsli í vöðvafestum framvert á vinstri öxlinni og þegar þrýst er þar á kemur fram verkja- og dofaleiðni niður í alla fingur vinstri handar.

Matsmenn fjalla loks um varanlega örorku stefnanda:

Skv. 5. gr. skbl. nr. 50/1993 á tjónþoli rétt á bótum fyrir varanlega örorku sökum líkamstjóns valdi tjónið varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna. Við mat á því er ætluð atvinnuþáttaka tjónþola, eins og ætla má að hún hefði orðið ef slysið hefði ekki komið til, borin saman við ætlaða atvinnuþáttöku og tekjuöflun að teknu tilliti til líkamstjónsins. Í báðum tilvikum er um áætlun að ræða, sem byggð er á fyrri atvinnuþáttöku, eðli meiðsla og öðrum atriðum. Jafnfram ber að líta til þeirrar skyldu tjónþola að takmarka tjón sitt eins og unnt er að ætlast til af honum, m.a. með því að haga starfsvali og undirbúningi undir það þannig að líkamstjónið hafi sem minnst áhrif á tekjumöguleika hans. Mismunur þessara tveggja áætlana leggur grunn að metinni varanlegri örorku.

Í máli því sem hér er til umfjöllunar ber því fyrst að meta ætlaða atvinnuþáttöku A í framtíðinni, ef hann hefði ekki orðið fyrir því líkamstjóni, sem hann varð fyrir. Hann var rétt tæplega þrítugur er hann lenti í sjóvinnuslysinu 09.01.2014 sem hér er til umfjöllunar. Hann hætti í skóla eftir 10. bekk og kveðst hafa gengið illa í námi auk þess sem hann glími við lesblindu. Eins og hér að framan greinir hafði B glímt við margvísleg og sum alvarleg heilsufarsvandamál og ljóst er af framlögðum tekjuupplýsingum að hann hafði haft frekar takmarkaða atvinnuþáttöku síðustu árin fyrir slysið, fyrir utan tekjuárið 2013. A kveðst einkum á sinni starfsævi hafa starfað við fiskvinnslu og sjómennsku. Einnig hafi hann starfað við málningarvinnu og í gistiskýlinu hjá Samhjálp. Matsmenn telja því líklegast að hann hefði áfram starfað við sambærileg störf og hann hafði gengt á sinni starfsævi hefði hann ekki lent í slysinu 09.01.2014. Ennfremur telja matsmenn ljóst að hann bjó við talsvert skerta vinnugetu fyrir umrætt slys.

Eins og að framan hefur verið rakið telja matsmenn að A búi við versnun fyrri einkenna í hálsi auk einkenna frá vinstri öxl sem metin hafa verið til 8 stiga varanlegs miska vegna afleiðinga sjóvinnuslyssins 09.01.2014. Matsmenn telja ljóst þegar horft er til eðli áverka, gagna málsins, viðtals við A á matsfundi og skoðun að afleiðingar slyssins hafa haft talsverð viðbótaráhrif á starfsgetu A, en hann hefur ekki stundað neina launaða vinnu eftir slysið. Hafa matsmenn hér í huga að A er einungis með lágmarksmenntun og býr því við þröngt starfsval. Þau störf sem honum standa til boða eiga flest það sammerkt að krefjast góðs líkamlegs atgervis.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að A býr við þrengra starfsval vegna afleiðinga sjóvinnuslyssins og samkeppnisstaða hans á vinnumarkaði hefur veikst talsvert. Með vísan til alls þess er hér að framan greinir telja matsmenn varanlega örorku A hæfilega metna 12%. Hefur þá verið tekið tillit til lögbundinnar tjónstakmörkunarskyldu hans skv. 2. mgr. 5. gr. skbl.

Stefnandi óskaði eftir áliti örorkunefndar í kjölfarið. Hann hafði ekki samráð við stefnda um þá beiðni. Í áliti örorkunefndar, dags. 30. mars 2016, segir:

Tjónþoli var 29 ára á slysdegi. Tjónþoli stundaði þá sjómennsku en hefur lítið fengist við hana eftir slysið að eigin sögn vegna afleiðinga þess. Tjónþoli hefur ekki aflað sér menntunar eftir grunnskóla. Hann hefur á sinni starfsævi gengið til ýmissa verka og verið töluvert til sjós. Tjónþoli hefur áður verið metinn til 20% varanlegrar örorku. Þrátt fyrir það hefur tjónþoli getað stundað sjómennsku allt fram að því slysi sem hér er til umfjöllunar. Örorkunefnd telur að vegna afleiðinga slyssins muni tjónþoli ekki geta stundað áfram sjómennsku og ekki gengið til líkamlegra erfiðra starfa. Þannig telur örorkunefnd að afleiðingar slyssins hafi dregið úr möguleikum tjónþola til að afla sér atvinnuþáttöku og er varanleg örorka hans vegna þess 15% ...

Þar sem ekki er ágreiningur um annað en varanlega örorku þarf ekki að reifa önnur atriði matsins og álitsins.

Stefnandi lauk grunnskólaprófi en aflaði sér ekki frekari menntunar. Hann átti við lesblindu að stríða og margvísleg heilsufarsvandamál eins og segir í stefnu. Er þá einkum vísað til kvíða og ofneyslu áfengis og fíkniefna.

Stefnandi hafði áður slasast alvarlega á sjó. Þann 4. ágúst 2005 var hann skipverji á ... sem var á snurvoð. Fékk hann bómukrók hægra megin á andlitið. Var hann þá þegar fluttur á slysadeild. Í matsgerð læknis og lögmanns á varanlegum afleiðingum þessa slyss, dags. 1. ágúst 2008, var talið að varanleg örorka stefnanda vegna þess hefði verið 20%.

Stefnandi hafði ekki stundað vinnu samfellt síðustu árin fyrir slysið, ef undan er skilið síðasta árið, árið 2013. Má sjá þetta af upplýsingum úr staðgreiðsluskrá um árslaun hans þessi ár.

Árið 2013: 4.052.087 Árið 2012: 1.707.498

Árið 2011: 1.894.406 Árið 2010: 1.074.187

Við þessa upptalningu má bæta að tekjur stefnanda á árunum 2010-2012 voru aðeins að hluta til launatekjur.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að reikna skuli bætur fyrir varanlega örorku miðað við álit örorkunefndar. Telur hann að álit nefndarinnar hafi að jafnaði ríkara sönnunargildi en matsgerðir dómkvaddra matsmanna. Nefndin starfi samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga og sé skipuð þremur óháðum og óvilhöllum sérfræðingum. Engir ágallar séu á mati nefndarinnar í þessu máli.

Þá telur stefnandi að álit nefndarinnar sé betur rökstutt en matsgerðin.

Stefnandi byggir á því að árslaun hans á árunum 2011-2013 gefi ekki rétta eða sanngjarna mynd af tekjuöflunarhæfi hans til frambúðar. Þá sé ófært að miða við lágmarkslaun samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Á slysdegi hafi hann verið fastráðinn skipverji á fiskiskipi og því sé bersýnilegt að lágmarkslaun gefi ekki rétta mynd af ætluðum framtíðartekjum. Matsmenn hafi talið að stefnandi hefði starfað áfram við sambærileg almenn störf og hann hafði áður gegnt, ef hann hefði ekki lent í slysinu. Árin 2011 og 2012 hafi hann verið lengstum atvinnulaus, vegna kvíðaröskunarsjúkdóms og annarra vandamála. Á árinu 2013 hafi hann náð tökum á þessum vandamálum.

Í aðal-, vara- og þrautavarakröfu stefnanda er miðað við 15% varanlega örorku í samræmi við álit örorkunefndar.

Aðalkrafa er miðuð við meðallaun verkamanna á árinu 2014 samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar. Krafan nemur 7.121.343 krónum, en hún sætir ekki tölulegum andmælum.

Varakröfu miðar stefnandi við tekjur hans sjálfs á árinu 2013, en þær námu 4.052.087 krónum. Nemur krafan 4.537.521 krónu, en hún sætir ekki tölulegum andmælum.

Í þrautavarakröfu sinni miðar stefnandi við lágmarkslaun samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Krafan nemur 1.387.644 krónum og sætir ekki tölulegum andmælum.

Í öllum kröfum eru dregnar frá bætur sem greiddar voru með fyrra uppgjöri og bætt við 225.000 krónum vegna kostnaðar við öflun álits örorkunefndar.

Stefnandi krefst vaxta frá stöðugleikapunkti. Hann krefst dráttarvaxta frá 9. júní 2016, er mánuður var liðinn frá því að hann krafðist bóta á grundvelli álits örorkunefndar. Stefnandi krefst þess að krafa vegna kostnaðar af öflun álits örorkunefndar beri dráttarvexti frá sama degi.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að bótauppgjör skuli miða við matsgerð þeirra S-kk-ef T-kk-ef og S-kk-ef B. H-kk-ef. Álits örorkunefndar hafi stefnandi aflað einhliða. Álit nefndarinnar beri það ekki með sér að áðurnefnd matsgerð sé endurskoðuð, hún sé ekki yfirmat, hvorki í skilningi laga nr. 91/1991 né almennt.

Stefndi segir að matsgerðin sé betur unnin og betur rökstudd en álit örorkunefndar. Mat á miska sé sundurliðað og rökstutt í matsgerðinni, en ekki í áliti örorkunefndar. Þá sé ítarlega rökstudd niðurstaða um varanlega örorku í matsgerðinni. Örorkunefnd noti almennt orðalag og rökstyðji niðurstöðu sína ekki frekar. Þá hafi álits nefndarinnar verið aflað einhliða af stefnanda ólíkt matsgerðinni.

Varðandi árslaunaviðmiðun byggir stefndi á því að beita verði reglu 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Meginreglan sé sú að miða skuli við vinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir slys, sbr. 1. mgr. 7. gr. Tekjur stefnanda á árunum 2011-2013 hafi verið lægri en viðmiðun 3. mgr. Stefnandi hafi eiginlega ekki verið í starfi á þessu tímabili. Hann uppfylli ekki skilyrði sem sett séu fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. um óvenjulegar aðstæður.

Stefndi mótmælir því að unnt sé að miða við meðallaun verkamanna á árinu 2014. Gögn málsins bendi ekki til þess að stefnandi hafi markað sér starfsvettvang til framtíðar. Stefnandi hafi aldrei haft tekjur sem svari til meðallauna verkamanna.

Stefndi mótmælir varakröfu stefnanda þar sem miðað er við laun hans sjálfs á árinu 2013.

Stefndi mótmælir þeirri forsendu þrautavarakröfu stefnanda að miða við niðurstöðu örorkumatsnefndar.

Niðurstaða

Fyrst þarf að leysa úr ágreiningi um hvernig meta beri varanlega örorku stefnanda, sem samkvæmt málflutningi aðila er bundinn við spurninguna um hvort miða skuli við niðurstöðu læknis og lögfræðings sem aðilar fólu að vinna matsgerð, eða álit örorkunefndar.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi staðið einn að því að beiðast álits örorkunefndar, án samráðs við hann. Þetta skiptir engu. Aðilar höfðu þá aflað áðurnefnds mats og því gat stefnandi leitað álits örorkunefndar einn, sbr. 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga. Stefndi heldur því ekki fram að örorkunefnd hafi ekki gefið honum kost á að gæta hagsmuna sinna.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga telst varanleg örorka vera varanleg skerðing á getu til að afla vinnutekna. Dómurinn telur að stefnandi hafi á árinu 2013 sýnt að hann var fær um að vinna nær fulla vinnu, þrátt fyrir fyrra slys og varanlega örorku sína vegna þess. Þá hefur hann verið í föstu starfi undanfarið hjá fyrirtæki í landi, en fram kemur í áliti örorkunefndar að hann er ekki talinn geta sótt sjó framar.

Ekki verður fallist á það með stefnda að matsgerðin sé betur rökstudd en álit örorkunefndar. Matsmenn fara mörgum almennum orðum um verkefni sitt, en ljóst er að þeir leggja talsvert upp úr gloppóttri tekjuöflun stefnanda á fyrri árum. Þá er ekki með öllu réttmætt, eins og þeir virðast gera, að telja að í 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga felist eingöngu skylda til að takmarka tjón sitt. Gildissvið reglunnar er víðtækara og það er fyrst og fremst verkefni dómstóla að beita henni, þegar matsmenn hafa skýrt nákvæmlega þá kosti sem tjónþoli hefur.

Örorkunefnd fjallar um varanlega örorku í stuttu máli. Dómurinn er sammála nefndinni um að hækka verði matið frá niðurstöðu matsmanna. Er þá litið til þess að sennilega er útilokað að stefnandi stundi sjómennsku aftur og að skerðing starfsorku getur vegið þyngra ef orkan var skert fyrir. Fellst dómurinn á niðurstöðu nefndarinnar um að varanleg örorka stefnanda sé réttilega metin 15%.

Um árslaunaviðmið samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga er þess að gæta að tekjur stefnanda á árunum 2011-2013 gefa ekki rétta mynd af tekjuöflunarhæfi stefnanda fyrir slysið. Af framlögðum gögnum verður séð að árin 2011 og 2012 hefur hann aflað lítilla vinnutekna, en haft framfærslu með öðrum hætti. Á árinu 2013 vann stefnandi og hafði ekki aðrar tekjur en launatekjur. Aðstæður hans hafa einnig breyst með því að hann er nú í sambúð og á barn með sambýliskonu sinni. Fyrri saga um áfengis- og fíkniefnaneyslu getur því engin áhrif haft á mat á aðstæðum stefnanda. Tekjur síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið geta ekki gefið rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans.

Ekki verður fallist á það með stefnanda að miða við meðaltekjur verkamanna eins og hann gerir í aðalkröfu sinni. Er þess að gæta að hann hafði áður hlotið áverka sem metnir höfðu verið til varanlegrar örorku. Er nærtækast að miða við tekjur stefnanda sjálfs á árinu 2013, en vegna breyttra félagslegra aðstæðna hans hefði mátt vænta þess að framtíðartekjur hans yrðu svipaðar þeim. Því er þá hafnað að beita lágmarksviðmiðun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eins og stefndi krefst.

Stefnandi bætir kostnaði við öflun álits örorkunefndar, 225.000 krónum, við bótakröfu sína. Með réttu ætti að telja þennan kostnað til málskostnaðar, en þar sem stefndi mótmælir ekki þessari aðferð verður að fallast á hana.

Fjárhæð varakröfu stefnanda er ekki mótmælt. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 4.537.521 krónu með 4,5% vöxtum af 4.312.521 krónu frá 9. september 2014 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.537.521 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Þá verður stefnda gert að greiða 1.000.000 króna í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Mál þetta dæma J-kk-nf F-kk-nf og G-kk-nf S-x-x M-kk-nf héraðsdómarar og K-kk-nf T-kk-nf yfirlæknir. Dómsuppkvaðning hefur dregist en hvorki lögmenn né dómarar töldu þörf á endurflutningi.

Dómsorð

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, A, 4.537.521 krónu með 4,5% vöxtum af 4.312.521 krónu frá 9. september 2014 til 9. júní 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.537.521 krónu frá þeim degi til greiðsludags og 1.000.000 króna í málskostnað.