S-3006/2019

Mál þetta, sem dómtekið var 13. nóvember sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu þann 25. júní 2019, „á hendur X, kt. [...], [...], Reykjavík, fyrir eignaspjöll með því að hafa þriðjudaginn 8. ágúst 2017, ekið bifreiðinni [...] aftan á bifreiðina [...], sem lagt var í bifreiðastæði við [...] í Reykjavík, með þeim afleiðingum að hún skemmdist. Áætlað tjón af háttsemi ákærðu nemur kr. 559.638.

Telst háttsemi þessi varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Verjandi ákærðu krefst aðallega sýknu en til vara vægustu refsingar er lög leyfa og hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa.

I.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu frá 8. ágúst 2017 var lögregla kölluð til að [...] í Reykjavík vegna skemmdaverka á bifreið brotaþola, Y. Var hann á vettvangi með sambýliskonu sinni, Z. Segir í skýrslunni að óspurð hafi þau greint frá því að ákærða, barnsmóðir brotaþola, hefði „ekið viljandi“ á bifreiðina. Fram kom að ákærða og brotaþoli stæðu í forsjárdeilu, en þau ættu saman tvö börn, A og B, sem hefðu verið í bílnum með ákærðu þegar atvikið átti sér stað. Hefði B komið grátandi inn eftir atvikið og sagt þeim að ákærða hefði ekið viljandi á bifreið þeirra. Kvaðst Z hafa séð ákærðu aka í burtu á bifreið sinni.

Í kjölfarið var kallaður til rannsóknarlögreglumaður sem tók skýrslu af brotaþola og eftir það af ákærðu á heimili hennar. Í samantekt lögreglu er haft eftir henni að hún hafi viðurkennt að hafa af ásetningi bakkað á bifreið brotaþola en það hafi hún gert í stundargeðshræringu.

Á meðal gagna máls eru myndir af bifreið brotaþola með skráningarnúmerinu [...], en um er að ræða svarta bifreið af tegundinni [...]. Eru minniháttar skemmdir sjáanlegar á aftanverðri bifreiðinni. Jafnframt eru myndir af grárri bifreið ákærðu af tegundinni [...], með skráningarnúmerinu [...]. Sjáanlegar skemmdir eru á aftanverðri bifreiðinni og ofan við afturdekkið bílstjóramegin og eru þær talsverðar. Einnig eru meðal gagna yfirlitsmyndir af vettvangi og bifreiðaplani við heimili brotaþola.

Í kæruskýrslu Y hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu frá 30. ágúst 2019 kom fram að tjónsmat fyrir viðgerð á bifreið hans næmi 559.638 krónum.

Í samantekt BL frá 29. ágúst 2017 er að finna áætlun um viðgerðarkostnað fyrir Vátryggingafélags Íslands hf. vegna tjóns á bifreiðinni [...]. Viðgerðarkostnaður er þar áætlaður 559.638 krónur. Fyrir liggur að brotaþoli hefur þegar fengið greiddar fullar bætur frá tryggingafélaginu.

Undir rekstri málsins krafðist sækjandi úrskurðar um hvort tilteknum vitnum yrði gert að gefa skýrslu fyrir dóminum, m.a. yngri dóttur ákærðu og brotaþola. Dómurinn hafnaði kröfunni hvað hana varðaði en féllst á að önnur vitni gæfu skýrslu fyrir dóminum.

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærðu og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærða greindi frá því að þennan dag hefði staðið til að hún færi með dætrum sínum í bíó. Þennan dag hafi hún og A, eldri dóttir hennar og brotaþola, sótt þá yngri, B, til brotaþola. Þegar þær hafi komið að kvikmyndahúsinu hafi B ekki viljað fara með þeim þangað inn. Hafi ákærða þá boðið henni að gera eitthvað annað en hún hafi ekki fallist á það. Hafi ákærða þá brugðið á það ráð að aka aðeins um en B hafi viljað fara strax heim til brotaþola og hafi hún því ekið henni þangað. Hafi þær átt í leiðinlegum orðaskiptum í bifreiðinni og einnig í þann mund er B hafi farið út úr bílnum. Sagði hún að sér hefði fundist sem hún hefði „misst dóttur sína alveg“. Hafi hún komist í mikið uppnám og byrjað að bakka bifreiðinni. Hafi hún litið í baksýnisspegilinn og séð bifreið brotaþola. Hafi hún stöðvað bifreiðina til að skipta um gír en í stað þess að stíga á bremsuna til þess hafi hún óvart stigið á bensíngjöfina og klesst á bílinn. Hafi henni brugðið mjög mikið og brotnað niður við þetta. Kvaðst hún ekki hafa haft ásetning um að aka á bifreiðina heldur hafi hún verið mjög stressuð og í uppnámi. Þegar henni hafi verið litið upp hafi hún séð brotaþola, Z og B utandyra. Hún hafi þá verið hágrátandi og liðið mjög illa. Hafi hún ekki getað hugsað sér að fara út úr bifreiðinni í slíku ástandi. Hafi hún því ekið á brott og grátið alla leiðina heim án þess að ræða nokkuð við A. Kvaðst hún hafa hringt á lögregluna fljótlega eftir að heim var komið en þá hafi lögreglan þegar fengið tilkynningu um atvikið. Hafi lögreglan komið heim til hennar um klukkustund eftir atvikið. Hafi hún þá enn verið í töluverðu uppnámi. Aðspurð kvað hún sér ekki hafa verið boðið að hafa lögmann sinn viðstaddan.

Brotaþoli greindi frá því að ákærða, A og B hefðu ákveðið að fara í bíó og út að borða. B hafi gert sér upp veikindi og ekki viljað fara en hann hafi þrýst á hana. Hafi hann mætt þeim þegar hann var að koma heim um kvöldið. Einhverju síðar hafi B skyndilega komið hlaupandi inn í miklu uppnámi og sagt við hann: „Pabbi, mamma keyrði á bílinn þinn.“ Hann hafi farið út í dyragættina og séð ákærðu aka í burtu. Hafi tekið tíma að róa B niður og á meðan hafi Z hringt á lögregluna og síðan í A. Aðspurður hvort samskipti hafi verið um atvikið á milli ákærðu og hans kvað hann ákærðu hafa sagt sér að hún hefði ekið á bifreiðina óvart og hefði A einnig haft það eftir henni. Hann hefði hins vegar dregið sínar ályktanir á sínum tíma, eftir að hafa rætt við B og A. Hefði B sagt honum að hún hefði heyrt stóran skell eftir að hún fór út úr bifreið ákærðu og sá að ákærða hefði ekið á bifreið hans. A hefði sagt það sama og nefnt að ákærða hefði „gefið í“. Aðspurður hvort B hefði sagt að ákærða hefði ekið viljandi á bifreiðina kvað hann svo ekki vera, hún hefði aðeins sagt að ákærða hefði ekið á bifreiðina. Kannaðist hann ekki við að hafa sagt við lögreglu á vettvangi að ákærða hefði ekið viljandi á bifreiðina eins og þar kæmi fram en kvaðst ekki muna nákvæmlega hvað sagt hefði verið á vettvangi.

Z, sambýliskona brotaþola, greindi frá því að fjölskyldan hefði verið að borða kvöldmat þegar atvikið átti sér stað. B hefði verið í burtu í um það bil klukkustund er hún kom inn öskrandi og sagði að ákærða hefði keyrt á bifreið brotaþola. Vitnið kvaðst hafa séð ákærðu aka brott af vettvangi. Kvaðst hún hafa hlaupið út til að athuga hvað hefði gerst og séð skemmdir á bifreið brotaþola. Kvaðst hún þá hafa hringt í neyðarlínuna en aðspurð kvaðst hún ekki muna hvort hún hefði sagt að um viljaverk hefði verið að ræða. Vitnið og brotaþoli hafi að því búnu spurt B um það sem gerst hefði og hún lýst aðdragandanum og samtölum hennar og ákærðu. Hafi hún einnig lýst því er hún heyrði „skranshljóð“ og að ákærða hefði ekið á bifreið brotaþola. Aðspurð hvort einhvern tímann hafi komið fram að um viljaverk hafi verið að ræða kvað vitnið svo ekki hafa verið í fyrstu. Brotaþoli hafi hins vegar hringt í A til að heyra hvað hefði gerst og hún hafi sagt að ákærða hefði litið í baksýnisspegilinn og „gefið í“. Kvaðst hún hafa skilið það svo að það hefði verið ásetningur ákærðu að aka á bifreiðina. Aðspurð kvað vitnið að atvik þessu lík hefðu ekki átt sér stað en á ýmsu hefði gengið í samskiptum við ákærðu og hefði það haft sín áhrif.

A greindi frá því að hún og ákærða hefðu ætlað í bíó með B sem á hinn bóginn hefði ekki viljað fara. Hafi ákærða ekið um og komið með tillögur að einhverju öðru sem þær gætu gert saman. Hafi þetta endað með því að B hafi verið ekið aftur heim. Þegar hún hefði farið út úr bifreiðinni hefði hún sagt eitthvað á þá leið að hún vildi ekki hitta ákærðu aftur. Lýsti vitnið atvikinu svo að ákærða hefði stöðvað bifreiðina til þess að skipta um gír og hefði þá líklega ýtt á bensíngjöfina í stað bremsunnar og „klesst“ á bifreið brotaþola. Kvaðst vitnið nánar spurt hafa séð vel að ákærða hefði ætlað að skipta um gír. Hefði vitnið ekki fundið mikið fyrir árekstrinum en eftir þetta hefði ákærða þó byrjað að gráta. Hún hefði grátið alla leiðina heim og einnig er heim var komið. Hefði vitnið farið beint upp í herbergið sitt. Aðspurð hvort þær hefðu rætt atvikið síðar kvað hún svo vera en ákærða hefði sagt henni að hún hefði ekki ætlað að aka á bifreið brotaþola. Einnig kvaðst vitnið hafa rætt við brotaþola um atvikið en hún hefði aldrei sagt við hann að um viljaverk ákærðu hefði verið að ræða þó að hún kunni að hafa lýst atvikinu með tilteknum hætti.

Lögreglumaður nr. 1507 ritaði frumskýrslu málsins. Hann staðfesti efni hennar en kvaðst ekki muna eftir atvikum í dag. Hann kvað málið hafa fengið afgreiðslu heimilisofbeldismáls, enda hefði brotaþoli verið fyrrverandi maki ákærðu. Hafi því farið í gang ferli í samræmi við verklagsreglur.

Rannsóknarlögreglumaður nr. 0110 lýsti aðkomu sinni að málinu og gerði grein fyrir framkvæmd skýrslutöku af brotaþola og ákærðu. Taldi hann að ekki hefði verið deilt um atvik en ákærða hefði bakkað á bifreið brotaþola í hugaræsingi. Taldi hann hugsanlegt að handvömm hefði átt sér stað og láðst hefði að bjóða ákærðu að hafa lögmann viðstaddan. Þá kunni að vera að hún hafi ekki verið spurð að því beinlínis hvort um ásetningsbrot hafi verið að ræða eða óhapp.

C félagsráðgjafi kvaðst hafa verið kölluð á vettvang af lögreglu í samræmi við verklagsreglur. Hafi hún verið viðstödd skýrslutöku af brotaþola og síðar ákærðu. Vitnið lýsti atvikum frekar og kvað ákærðu hafa verið í uppnámi og grátið. Hafi hún viðurkennt að hafa „gefið í“ og bakkað á bifreið brotaþola.

III.

Niðurstaða

Ákærða kannast við að hafa bakkað á bifreið brotaþola í umrætt skipti. Kvaðst hún hafa verið í tilfinningalegu uppnámi eftir orðaskipti við dóttur sína sem hún hefði ekið heim til brotaþola. Hefði hún af þeim sökum ekið á brott af vettvangi og rakleiðis heim til sín. Kvaðst hún ekki hafa haft ásetning um að aka á bifreiðina heldur hefði verið um óhapp að ræða sem átti sér stað þegar hún ætlaði að skipta um gír í þeirri geðshræringu sem hún þá var komin í.

Ákæruvaldið byggir á því að ákærða hafi viðurkennt brot sitt í skýrslu lögreglu og sé framburður hennar nú fyrir dómi í ósamræmi við þá játningu og ótrúverðugur. Beri því að leggja til grundvallar framburð hennar á rannsóknarstigi.

Eins og fram hefur komið var tekin skýrsla af ákærðu á heimili hennar sama dag og atvikið átti sér stað. Skýrslan var hljóðrituð og er meðal gagna málsins. Í upphafi skýrslutöku er ákærðu kynnt réttarstaða hennar samkvæmt 2. mgr. 64. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Hins vegar láðist að kynna ákærðu rétt sinn til að hafa samband við lögmann, sbr. 2. mgr. 28. gr. laganna.

Í samantekt rannsóknarlögreglumanns um skýrsluna gætir ónákvæmni um mikilvæg atriði. Dómari hlýddi á hljóðupptöku af skýrslutökunni. Brotaþoli var yfirveguð í upphafi skýrslunnar er hún lýsti aðdraganda þess er síðar gerðist en komst í mikið uppnám þegar leið á skýrslutökuna, einkum þegar hún ræddi samskipti við dóttur sína í umrætt skipti en þau hefðu verið erfið og sér í lagi er hún yfirgaf bifreiðina. Hafi ákærða þá „bara ætlað að bakka bílnum til að snúa við“. Þegar hún hafi ætlað að skipta um gír hafi hún séð bíl brotaþola í baksýnisspeglinum. Hún hafi ekki verið langt frá bílnum. Kvaðst ákærða ekki hafa „hugsað þetta“, hún hefði verið „rosa sár og brjálaðist í smástund í augnablik“ og hefði stigið á bensíngjöfina. Hafi hún hringt á lögregluna þegar heim kom til að tilkynna þetta. Hún hafi ekki skipulagt þetta og ekki ætlað að halda þessu leyndu.

Af þessu má vera ljóst að ákærða viðurkenndi aldrei að hafa “af ásetningi bakkað bifreið sinni“ á bifreið brotaþola „þegar hún reiddist mjög mikið“ eins og segir í samantektinni. Þá kvaðst ákærða aldrei hafa „gefið í“ og ekið á bifreiðina eins og þar er eftir henni haft. Í skýrslutökunni var hún aldrei spurð að því beint hver huglæg afstaða hennar hefði verið.

Framburður ákærðu hér fyrir dómi var trúverðugur og af því sem rakið hefur verið má sjá að hann var meginatriðum á sama veg og hjá lögreglu. Því er ekki um að ræða fráhvarf frá fyrri framburði, líkt og ákæruvaldið heldur fram.

Dómurinn telur aðfinnsluvert að ekki hafi verið gætt að þeim grundvallarréttindum ákærðu að hafa lögmann viðstaddan skýrslutöku lögreglu.

Framangreint er til þess fallið að rýra sönnunargildi skýrslu ákærðu en verður, eins og hér er ástatt, ekki talið hafa þau áhrif að í engu verði á henni byggt.

Í bifreiðinni með ákærðu í umrætt skipti var dóttir hennar, B, en hún bar, á sama veg og ákærða, m.a. um andlegt ástand hennar í umrætt skipti. Kvað hún hana hafa sagt sér eftir atvikið að hún hefði ekki ekið á bifreið brotaþola viljandi. Ekki var tekin skýrsla af vitninu á rannsóknarstigi og ber ákæruvaldið hallan af því. Við mat á sönnunargildi skýrslu vitnisins hér fyrir dómi er litið til tengsla þess við ákærðu, en þau draga nokkuð úr vægi skýrslunnar.

Brotaþoli og vitnið Z voru ekki vitni að því sem gerðist. Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir þeim að þau hafi óspurð sagt að ákærða hafi ekið viljandi á bifreið brotaþola. Hér fyrir dómi kváðu þau það hafa verið tilfinningu sína, en í því sambandi hefði forsaga um samskipti ákærðu og brotaþola skipt verulegu máli og að auki hefðu þau dregið þær ályktanir af viðbrögðum B og A. Fyrir liggur í gögnum málsins að b var ekki vitni að því sem gerðist heldur heyrði aðeins hávaða.

Þó að ljóst megi vera að ákærða hafi þá þegar kennt brotaþola um hvernig samskiptum hennar og B var háttað er það ekki sönnun þess að hún hafi af ásetningi ekið á bifreið hans. Sannað er að hún var í verulegu uppnámi og er ekki útilokað að hún hafi ekki hugsað skýrt við slíkar aðstæður og því verið líklegri en ella til þess að gæta ekki að sér.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur hafi, vitnisburðir, mats og skoðunargerðir og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008.

Ásetningur er saknæmisskilyrði samkvæmt 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með vísan til þess sem að framan er rakið leikur skynsamlegur vafi á því að atvik hafi verið með þeim hætti sem ákærðu er gefið að sök í ákæru. Þennan vafa ber að skýra ákærðu í hag og verður hún sýknuð af þeirri háttsemi sem henni er gefin að sök í ákæru.

Að fenginni þessari niðurstöðu og með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 ber að leggja allan sakarkostnað á ríkissjóð en hann nemur málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærðu, S-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málsvarnarlauna er litið til sakarefnis og umfangs málsins. Þá er höfð hliðsjón af tímaskýrslu lögmannsins og reglum Dómstólasýslunnar nr. 11/2018. Tekið er tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun um málsvarnarlaun.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærða, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu, S-kvk-ef P-kvk-ef 843.200 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf H-kvk-nf