S-1389/2023

Mál þetta, sem dómtekið var 6. júní 2023, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 21. febrúar sama ár, á hendur X, kt. [...], [...], Reykjavík, „fyrir eftirfarandi hótanir gegn A, kt. [...], með því að hafa:

1. Laugardaginn 14. ágúst 2021, birt eftirfarandi stöðuuppfærslur á Facebookvegg sínum: „Ég segi það aftur ég hata A !“. „Það er kominn tími að þetta úrhrak mæti mér og taki afleyingunum!“. „Ef ég hitti A mun ég skjóta hana í hausinn, [...]“.

2. Á tímabili frá 1. ágúst 2020 til 31. ágúst [sama ár], birt eftirfarandi stöðuuppfærslu á Facebookvegg sínum: „Ef ég hefði byssuleyfi til að skjóta þá sem hættu ber af þá fengi A fyrstu kúluna“.

Var framangreint til þess fallið að vekja hjá A ótta um líf sitt, heilbrigði og velferð.

M. 007- 2021 -

[...]

Telst brot þetta varða við 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákæran var birt fyrir ákærða 9. mars 2023 og málið þingfest 20. sama mánaðar. Ákæru-valdið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru. Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að honum verði ekki gerð sérstök refsing og til þrautavara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og hún verði að öllu leyti skilorðsbundin. Þá krefst ákærði þess að allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda.

II.

Málsatvik:

Samkvæmt lögregluskýrslu mætti A, hér eftir nefnd brotaþoli, á lögreglustöð miðvikudaginn 18. ágúst 2021 og lagði fram kæru á hendur [...], ákærða, vegna meintra hótana 14. sama mánaðar á samfélagsmiðlinum Facebook, sbr. verknaðarlýsingu 1. ákæruliðar. Einnig greindi brotaþoli frá annarri Facebook- færslu ákærða af svipuðum toga frá árinu 2020, sbr. 2. ákærulið. Samhliða skýrslugjöf brotaþola voru lögreglu send afrit af skjáskotum téðra Facebook- færslna. Brotaþoli kvaðst hafa fengið vitneskju um færslurnar frá öðrum en ekki verið sjálf í samskiptum við ákærða. Jafnframt gerði hún stuttlega grein fyrir samskiptum sínum við ákærða á liðnum árum og kom meðal annars fram að þau hefðu verið takmörkuð og stirð. Þá kvaðst hún óttast hann þar sem hann væri óútreiknanlegur og ætti sér sögu um ofbeldi.

Ákærði gaf skýrslu við rannsókn málsins mánudaginn 6. september 2021 með réttarstöðu sakbornings. Í skýrslunni greinir meðal annars að hann kannaðist við að hafa birt Facebook- færslurnar en engin alvara hefði verið að baki þeim. Þá hefðu þær aðeins verið birtar í nokkrar klukkustundir. Hann hefði verið undir áhrifum áfengis og kvaðst hann telja ólíklegt að margir hefðu séð færslurnar. Einnig gerði hann nánar grein fyrir sam-skiptum sínum við brotaþola, meðal annars að þau hefðu hvorki verið náin né góð í gegn-um tíðina.

III.

Skýrslur fyrir dómi:

Í framburði ákærða kom meðal annars fram að hann myndi ekki vel eftir umræddum atvikum. Hann hefði birt færslu á Facebook samkvæmt 1. ákærulið að nóttu til og verið undir áhrifum áfengis. Þá hefði hann tekið færsluna úr birtingu um tveimur eða þremur klukkustundum síðar þar sem hún hefði verið óviðeigandi. Enginn ásetningur um hótanir hefði verið með birtingu færslunnar og engin raunveruleg meining að baki því sem stóð í henni. Hvað varðaði Facebook- færslu samkvæmt 2. ákærulið kvaðst ákærði ekki kann-ast við eða geta tímasett þá færslu en ef hann hefði birt hana þá hefði hann tekið hana úr birtingu strax á eftir. Kvaðst ákærði hafa vitneskju um að nánar tiltekinn ættingi í fjöl-skyldunni hefði látið brotaþola vita um færslurnar. Ákærði kvaðst engar neikvæðar til-finningar hafa í garð brotaþola sem gætu samrýmst téðum færslum og hann hefði aldrei verið með neina ógnandi tilburði gegn henni í gegnum tíðina. Ákærði kvaðst ekki vera með skotvopnaleyfi. Þá kvaðst hann ekki átta sig á því af hverju brotaþoli ætti að hafa ástæðu til að óttast hann. Samband þeirra hefði hins vegar verið stirt í langan tíma og þau ekki talað saman eða verið í neinum samskiptum frá árinu 2014. Þau hefðu aðeins hist einu sinni fyrir um tveimur eða þremur árum í tengslum við útför en ekki talast við. Þá hefðu þau verið með lokað hvort á annað á samfélagsmiðlum í langan tíma. Þar af leið-andi hefðu þau ekki getað séð færslur hvort annars á þeim miðlum. Ásetningur ákærða hefði ekki verið að téðar færslur bærust til brotaþola. Þá hefði ákærði ekki talið líklegt að það gæti gerst fyrir milligöngu annarra, auk þess sem það hefði aldrei verið hans ætlun að það myndi gerast. Vinahópur ákærða á Facebook væri að mestu fólk sem hann hefði kynnst í gegnum tíðina og fáir úr fjölskyldunni væru þar á meðal. Ákærði hefði eftir á reynt að sættast við brotaþola út af Facebook- færslunum og með milligöngu annarra í fjölskyldunni en það ekki tekist.

Í framburði brotaþola kom meðal annars fram að ákærði hefði á árinu 2014 slitið sig frá því að vera í samskiptum við fjölskylduna en að öðru leyti hefðu þau verið erfið í gegnum tíðina. Ákærði hefði endurtekið veist að brotaþola með margvíslegum aðdróttunum, þar með talið opinber lega með níði á samfélagsmiðlum. Það hefði beinst bæði að henni sem persónu en einnig vegna starfa hennar. Um væri að ræða endurtekin atvik af margvísleg-um toga um margra ára skeið. Ákærði og brotaþoli hefðu ekki talast við eða verið í sam-skiptum frá fyrrgreindu ári og ákærði lokað á hana og marga aðra á samfélagsmiðlum. Þá hefði hún einnig verið búin að loka á hann með sama hætti. Þau hefðu hist í eitt skipti fyrir tveimur árum í tengslum við útför en ekki talað saman. Hún hefði í gegnum tíðina fengið fregnir frá öðrum um færslur ákærða á samfélagsmiðlum. Þau hefðu virst eiga einhverja sameiginlega vini á Facebook, frændfólk, kunningja eða einhverja aðra. Brotaþoli hefði að lokum ákveðið að leita til lögreglu vegna ákærða í kjölfar fregna frá öðrum um meintar hótanir hans í hennar garð, sbr. færslur samkvæmt 1. og 2. ákærulið. Þær fregnir hefðu borist til hennar 14. ágúst 2021 með Messenger- skilaboðum frá vinum og vandamönnum sem hefðu haft áhyggjur af henni. Um hefði verið að ræða skila boð með skjáskotum af téðum færslum. Hún hefði tekið færslurnar mjög nærri sér og efni þeirra vakið hjá henni mikinn ótta. Hún hefði meðal annars átt erfitt með svefn, verið vör um sig og leitað sér sálfræðiaðstoðar. Þá hefði hún haft ástæðu til að taka téðar færslur alvarlega vegna sögu ákærða um ofbeldi og hann hefði átt það til að vera óútreiknanlegur undir áhrifum áfengis. Ákærði hefði, eftir að rannsókn hófst hjá lögreglu, reynt að hafa samband við brotaþola með því að senda henni skilaboð, eða með því að hafa samband við aðra í fjölskyldunni, þess efnis að hann vildi sættast við hana. Honum hefði hins vegar ekki virst vera alvara og ekkert orðið af sáttum.

IV.

Niðurstöður:

Ákærði neitar sök. Varnir hans hverfast í aðalatriðum um það að engin alvara hafi verið að baki téðum færslum, hann hafi engan ásetning haft til hótana né heldur að téðar færslur bærust til brotaþola. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála gildir sú grundvallarregla almennt að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Samkvæmt 108. gr. sömu laga hvílir sönnunar-byrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu og verður hann því aðeins sakfelldur að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Þá metur dómurinn hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki bein-línis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. sömu laga-greinar.

Samkvæmt 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 varðar það sektum eða fangelsi allt að tveimur árum að hafa í frammi hótun um að fremja refsiverðan verknað, og hótunin er til þess fal linað vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra. Um er að ræða samhverft brot í merkingu refsiréttar. Hótun þarf að vera til þess fallin að vekja hjá öðrum manni ótta um líf, heilbrigði eða velferð sína eða annarra. Ef um er að ræða skriflega hótun telst brotið fullframið þegar hótunin kemst til vitundar hótunarþola. Samkvæmt 18. gr. sömu laga er ásetningur áskilinn sem saknæmisskilyrði fyrir hótunarbroti. Ásetningur þarf meðal annars að taka til þess að setja fram hótun ogtil vitneskju um að hún sé tekin alvarlega. Þá er miðað við að hótun geti verið sett fram gagnvart þriðja aðila ef ásetningur geranda stendur til þess að þriðji maður komi hótun-inni áleiðis til hins eiginlega hótunarþola, sbr. fræðiritið Kommenteret straffelov, S-x-x d-e-x (12. útgáfa), bls. 612.

Meðal málsgagna eru útprentanir af umræddum færslum með því efni sem greinir í 1. og 2. ákærulið. Gögn þessi bera það með sér að vera skjáskot, Screenshot, af Facebook-færslum og samrýmist það vætti brotaþola um að hún hafi móttekið færslurnar frá þriðja aðila í einkaskilaboðum á Messenger. Færslurnar bera með sér að stafa frá ákærða og út frá vörnum hans og skýrslu fyrir dómi verður ráðið að það sé í raun ágreiningslaust. Þá bera færslurnar efnislega með sér að fjalla um brotaþola og út frá vörnum ákærða og skýrslu hans fyrir dómi verður ráðið að það sé einnig ágreiningslaust.

Ákærði kannast við birtingu færslu samkvæmt 1. ákærulið á þeim tíma sem þar greinir en birtingin hafi aðeins varað í tvær eða þrjár klukkustundir. Hann kannast hins vegar takmarkað við birtingu á færslu samkvæmt 2. ákærulið, án þess þó að hann rengi að færslan hafi verið í birtingu. Telur hann hins vegar að sú birting hafi aðeins varað í mjög stuttan tíma og hann hafi strax, eða mjög fljótlega, tekið færsluna úr birtingu. Samrýmist framangreint að nokkru marki skýrslu ákærða hjá lögreglu en sú skýrsla er hins vegar takmörkuð, meðal annars þar sem spurt var í einu lagi út í téðar færslur án skýrrar af-mörkunar á birtingartíma. Út frá téðum skjámyndum eru upplýsingar um tímasetningar á birtingu færslnanna afar takmarkaðar og í raun ekki fyrir hendi, sbr. einnig síðari um-fjöllun um óljósa tímasetningu skjáskota. Önnur málsgögn skýra framangreint ekki nánar og hið sama á við um skýrslu brotaþola fyrir dómi. Að þessu virtu verður lagt til grund-vallar að færsla samkvæmt 1. ákærulið hafi aðeins verið í birtingu í allt að þrjár klukku-stundir laugardaginn 14. ágúst 2021 og færsla samkvæmt 2. ákærulið hafi verið í birtingu í enn skemmri tíma, aðeins hluta úr degi í ágúst 2020 og mögulega aðeins í fáeinum mínútum talið.

Efnisatriði beggja téðra færslna lýsa tjáningu ákærða um vilja hans á þeim tíma til að svipta brotaþola lífi með skotvopni. Að því virtu er ljóst, hlutlægt séð, að um var að ræða alvarlegar hótanir um refsiverðan verknað sem voru til þess fallnar að vekja óhug hjá viðtakanda, þar með talið brotaþola. Samrýmist það einnig framburði brotaþola sem tók færslurnar mjög nærri sér. Skilyrði um grófleika hótana í merkingu 233. gr. almennra hegningarlaga er því uppfyllt. Verður að telja út frá eðli verknaðar að ákærði hafi mátt hafa vitund um refsinæmi hegðunar sinnar.

Allt framangreint getur þó ekki ráðið úrslitum í málinu og huga þarf að fleiri atriðum við mat á ætlaðri sök ákærða, eins og hér stendur á. Fyrir liggur að ákærði og brotaþoli hafa bæði borið um að þau hafi ekki verið vinir á Facebookog þeim hafi sem slíkum ekki verið unnt að sjá efni hvors annars á þeim vettvangi. Verður ráðið að þar sé meðal annars átt við miðlun á birtu efni sem birtist að jafnaði hjá Facebook- notanda sem Feed. Með því er átt við birtingu á ýmsu efni og upplýsingum sem færist vélrænt á milli Facebook-notenda, sem á einn eða annan hátt eru í tengslum sem vinir eða fylgjendur. Þá hafi þau verið með lokað á hvort annað á Facebook, Block, sem felur meðal annars í sér enn meiri aðgengistakmörkun á birtu efni. Samkvæmt vörnum ákærða og skýrslu hans fyrir dómi byggir hann á því að birting færslnanna hafi í raun náð til óverulegs hóps manna, fáir úr fjölskyldunni hafi verið þar á meðal, og þær hafi ekki átt að berast til brotaþola þar sem þau voru með lokað hvort á annað á samfélagsmiðlum. Er þetta í raun óumdeilt í málinu enda hefur brotaþoli borið um að hafa fengið vitneskju um færslur ákærða fyrir tilstilli þriðja aðila. Við skýrslugjöf fyrir dómi nafngreindi ákærði ættingja sem gæti hafa eða hefði miðlað færslunum til brotaþola, sem þriðji aðili. Brotaþoli nefndi við skýrslugjöf fyrir dómi nöfn annars fólks í því samhengi og verður ráðið að þar hafi einnig verið um að ræða ættingja. Í rannsóknargögnum lögreglu er ekkert um það hvaða þriðji aðili, einn eða fleiri, kom færslunum áleiðis til brotaþola með téðum skjáskotum eða hvort, hvernig og hvenær það atvikaðist. Þá eru engar upplýsingar um tímasetningu skjáskotanna, til að mynda hvort skjáskot af báðum færslunum voru gerð á sama tíma eða hvort skjáskot af Facebook- færslu sem greinir í 2. ákærulið var í raun eldra. Hið sama á við um mögulega dreifingu færslnanna, Share, og hvað var í raun sýnilegt á Facebook- reikningi ákærða gagnvart öðrum Facebook- notendum á fyrrgreindum birtingartíma, eða þar um bil, þar með talið út frá friðhelgisstillingum, Privacy. Engar upplýsingar liggja fyrir um vini ákærða og brotaþola á Facebook, Friends, þar með talið hvort um var að ræða sam-eiginlega vini. Af skjáskotunum verður þó ráðið, út frá táknmynd, að færslurnar hafi við töku skjáskota verið sýnilegar öllum, Public, en þær hafi ekki verið bundnar við vinahóp ákærða. Af þessu leiðir að hverjum sem er var unnt, í almennu tilliti, að nálgast efni færslnanna á Facebook- síðu ákærða á þeim tíma sem þær voru í birtingu og þar með að taka skjáskot af þeim og koma þeim áleiðis til annars viðtakanda. Öll ytri umgjörð meintra brota ákærða og annarra skyldra atvika, þar með talið aðdragandi og eftirmál, eins og málið er lagt fyrir dóminn er mjög óskýr. Ákæruvaldið verður að bera hallann af því. Er því í raun allt mjög óskýrt í málinu um það hvort þriðji aðili, einn eða fleiri, hafi verið í beinum eða óbeinum tengslum eða samskiptum við ákærða, þar með talið á sam-félagsmiðlum, og/eða hvort aðrir milliliðir hafi einnig komið þar við sögu með töku téðra skjáskota, og/eða hver voru í raun atvik í tengslum við það. Hið sama á við um það hvort eða hvað ákærði vissi eða mátti vita um mögulega dreifingu færslna, sem og hvort ásetningur hans, þar með talið lægsta ásetningsstig, að teknu tilliti til hins stutta birtingar -tímasem áður er rakið, hafi í raun staðið til þess að færslurnar bærust til brotaþola fyrir tilstilli þriðja aðila. Ákærði verður að njóta vafans um allt framangreint. Þá er dómurinn auk þess bundinn af verknaðarlýsingu ákærunnar, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Að öllu framangreindu virtu, og þar sem annarra gagna nýtur ekki við, telst lögfull sönnun um sekt ákærða ekki hafa tekist og verður hann sýknaður af kröfum ákæru-valdsins.

Vegna framangreindra málsúrslita, og með vísan til 2. mgr. 235. gr., sbr. 233. gr., laga nr. 88/2008, skulu málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, vegna vinnu fyrir dómi, greiðast úr ríkissjóði. Þykja þau, út frá eðli og umfangi máls, hæfilega ákveðin 600.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið G-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 600.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði.

D-kk-nf K-kk-nf