E-3756/2017

Mál þetta, sem var dómtekið 22. október sl., var höfðað 16. nóvember 2017.

Stefnandi er T-x-x F. C-x-x L-x-x Q-x-x, [...] í Reykjavík.

Stefndi er SEEDS (See Beyond Borders), Grettisgötu 3a í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.154.700 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 484.054 kr. frá 1. júní 2016 til 1. júlí 2016, af 939.727 kr. frá 1. júlí 2016 til 1. ágúst 2016, af 1.424.236 kr. frá 1. ágúst 2016 til 1. september 2016 og af 2.154.700 kr. frá 1. september 2016 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.221.561 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 265.167 kr. frá 1. júní 2016 til 1. júlí 2016, af 530.502 kr. frá 1. júlí 2016 til 1. ágúst 2016, af 796.124 kr. frá 1. ágúst 2016 til 1. september 2016 og af 1.221.561 kr. frá 1. september 2016 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

I

Stefndi var stofnaður árið 2005. Um er að ræða almenn félagasamtök, en í 2. gr. samþykkta félagsins er kveðið á um að tilgangur þess sé að starfa án hagnaðar að því markmiði að „gefa fólki frá mismunandi löndum og af ólíkum bakgrunni tækifæri til að öðlast víðari lífsýn og óformlega menntun í formi alþjóðlegra vinnubúða, ungmennaskipta, langtíma sjálfboðavinnu og námskeiða“. Aðaláhersla samtakanna er sögð vera málefni sem varða umhverfi og náttúru.

Forsaga málsins er sú að stefnandi, sem er portúgalskur ríkisborgari, sendi stefnda tölvubréf 25. janúar 2016 og spurðist fyrir um hvort félagið væri enn starfrækt. Kvaðst stefnandi standa á krossgötum í lífi sínu og hafa mikinn áhuga á að komast burt frá Portúgal í nokkurn tíma, en þar stundaði hann doktorsnám. Hvatti hann stefnda til að hafa samband við sig.

Tölvubréfinu var svarað samdægurs af hálfu stefnda. Fram kom að sjálfboðastörf hjá stefnda væru ýmist til skemmri eða lengri tíma tíma. Nánari upplýsingar komu fram um sjálfboðastarfið í bréfinu.

Hinn sama dag svaraði stefndi fyrrnefndu tölvubréfi stefnda og kvaðst áhugasamur um sjálfboðastarf til lengri tíma. Jafnframt tók hann fram að hann myndi skoða upplýsingarnar frá stefnda nánar.

Með tölvubréfi 10. mars 2016 sendi stefnandi umsókn sína, en hún var rituð á umsóknareyðublað frá stefnda. Af skjalinu verður ráðið að stefnandi sóttist eftir því að hefja sjálfboðastörf í maí 2016. Meðal þeirra þriggja sjálfboðastarfa sem stefnandi sóttist eftir var staða sem tengdist akstri og umsýslu verkefna („Driver/logistics coordinator“). Í skjalinu er meðal annars að finna dálk þar sem umsækjendur eru spurðir um það hvaða skilning þeir leggi í sjálfboðastörf. Af svari stefnanda verður ráðið að hann geri sér grein fyrir því að ekki sé um endurgjald að ræða fyrir slík störf. Í umsókninni kemur jafnframt fram að stefnandi hafi leitað á veraldarvefnum eftir leitarorðunum „Ísland“ og „sjálfboðaliði“ á ensku. Þannig hafi hann uppgötvað starfsemi stefnda. Í bréfi með umsókninni (e. „motivation letter“) lýsir stefnandi því að hann njóti þess að aka bifreið tímunum saman í góðra vina hópi. Auk þess sé hann vanur akstri og þrifum á bifreiðum.

Hinn 28. apríl 2016 undirrituðu stefndi og fulltrúi stefnda samning um sjálfboðastörf stefnanda í þágu stefnda. Þar segir að stefnandi verði sjálfboðaliði hjá stefnda í sex mánuði frá undirritun skjalsins, þ.e. til 28. október 2016, en fyrsti mánuðurinn verði þó reynslutímabil. Viðfangsefni hans í sjálfboðastarfinu verði akstur og umsýsla verkefna („Driver/Logistics Coordinator“). Auk þess eigi stefnandi að vinna á skrifstofu stefnda eða í vinnubúðum stefnda þegar þörf krefji. Honum sé ætlað að vera virkur meðlimur í stefnda og leggja sitt af mörkum til samtakanna. Vinnan sé unnin sem sjálfboðastarf í þágu lærdóms. Stefnandi muni sjálfur þurfa að kaupa sér heilsu- og slysatryggingu á samningstímabilinu. Þá þurfi stefnandi sjálfur að standa straum af kostnaði við ferðir til og síðar frá Íslandi. Fram kemur einnig að stefndi muni láta stefnanda í té þjálfun, fæði, húsnæði og jafnvirði 70 evra á mánuði í ráðstöfunarfé í íslenskum krónum. Jafnframt muni stefndi fá kort í farsíma sem nota megi í tengslum við starfsemina. Loks segir í samningnum að sjálfboðaliðar eigi rétt á tveimur orlofsdögum í hverjum mánuði.

Nokkuð fljótlega hugðist stefnandi hverfa úr sjálfboðastarfinu þar sem hann kunni ekki vel við sig í því. Þannig liggur fyrir að stefnandi keypti 23. maí 2016 flugmiða til Seattle, en flugið var áætlað 6. júní sama ár. Vegna kynna stefnanda af öðrum sjálfboðaliða, sem síðar varð unnusta hans, ákvað hann að vera lengur á Íslandi og sóttist eftir því við stefnda að fá að halda sjálfboðastarfinu áfram þrátt fyrir fyrri áætlanir sínar um að hætta sjálfboðastarfinu. Ágreiningslaust er að stefndi sagði stefnanda upp störfum 29. ágúst 2016, en málsaðilar deila um hvort það hafi verið að undangengnum viðvörunum. Óumdeilt er þó að stefnandi hafði áður verið sektaður fyrir hraðakstur á bifreið í eigu stefnda.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi, O-x-x U-x-x, fyrirsvarsmaður stefnda, S-kvk-nf Ó-kvk-nf, starfsmaður stefnda, og fimm fyrrum sjálfboðaliðar stefnda, þ.e. K-x-x V-x-x, D-x-x D-x-x, R-x-x R-x-x, M-x-x B-x-x og A-x-x T-x-x.

II

Aðalkrafa stefnanda varðar greiðslu vangreiddra launa fyrir allan starfstíma hans hjá stefnda. Krafan byggir á meginreglu vinnuréttarins um skyldu atvinnurekanda til að greiða starfsmanni sínum rétt laun fyrir alla þá vinnu sem hann innir af hendi. Stefnandi byggir á því að um starf hans geti ekki gilt þau sjónarmið sem eigi við um störf sjálfboðaliða, en þau felist í samfélagslegri vinnu á vegum mannúðar- og hjálparsamtaka. Það sem helst einkenni störf sjálfboðaliða sé að þau felist í vinnu sem annars væri ekki unnin. Vinna stefnanda hafi verið hluti af efnahagslegri starfsemi stefnda og forsenda þess að stefndi gæti haldið úti starfsemi sinni. Hafi stefnandi þannig verið hluti af þeim starfsmönnum stefnda sem séð hafi um að félagasamtökin gætu sinnt hlutverki sínu með beinum störfum fyrir stefnda og einstaklinga sem sinntu sjálfboðaliðastörfum fyrir þriðja aðila á vegum stefnda. Stefnda hafi borið að fá laun fyrir þá vinnu sína. Flóabandalagið, þ.m.t. Efling-stéttarfélag og Samtök atvinnulífsins, hafi gert með sér kjarasamning sem nái til þeirra starfa sem stefnandi hafi sinnt fyrir stefnda. Sams konar samningur sé í gildi á milli Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda séu laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semji um, lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því sem samningurinn taki til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveði skuli teljast ógildir. Um samningssamband stefnanda og stefnda hafi því gilt sömu reglur og um ráðningarsamband atvinnurekanda og launþega. Hafi stefnda þannig borið að greiða stefnanda laun í samræmi við ákvæði laga og kjarasamninga.

Aðalstarf stefnanda hafi falist í akstri fyrir stefnda. Um starf stefnanda hafi því gilt launaflokkur 17 miðað við eitt ár í starfi samkvæmt ákvæðum 1.1.1 og 1.1.3 í aðalkjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins. Dagvinnutímakaup stefnanda hafi átt að vera 1.586,04 kr. og yfirvinnutímakaup 2.854,92 kr. Stefnandi hafi unnið 10 klst. vinnudag og hafi fengið 6 frídaga í mánuði. Útreikningar á unnum tíma byggist á þessum forsendum. Í maí, júlí og ágúst 2016 sé þannig gert ráð fyrir því að stefnandi hafi unnið samtals 250 klst. (10 klst. * 25 dagar) og 240 klst. í júní 2016 (10 klst. * 24 dagar). Samkvæmt ákvæði 1.5 í kjarasamningi nemi fullt starf 173,33 dagvinnustundum. Vinna umfram það reiknist sem yfirvinna samkvæmt ákvæði 2.2. Heildarlaun stefnanda hafi átt að vera 1.946.631 kr. Til frádráttar komi þær greiðslur sem stefnandi hafi fengið frá stefnda samtals að fjárhæð 37.693 kr., sem taki mið af því að stefnandi átti að fá greiddar 70 evrur mánaðarlega, sbr. miðgengi Seðlabanka Íslands síðasta dag hvers mánaðar. Samtals sé krafa stefnanda undir þessum lið 1.908.938 kr.

Stefnandi geri einnig kröfu um greiðslu orlofs, 10,17%, á heildarlaun, sbr. lög nr. 30/1987 um orlof og ákvæði 4. kafla gildandi kjarasamnings. Sú krafa nemi 197.972 kr.

Stefnandi geri einnig kröfu um greiðslu orlofsuppbótar vegna orlofsársins sem hafi byrjað 1. maí 2016. Uppbót fyrir fullt ársstarf nemi 44.500 kr. Fullt ársstarf teljist vera 45 unnar vikur eða meira fyrir utan orlof. Uppbótin greiðist 1. júní ár hvert, miðað við starfshlutfall og starfstíma á orlofsárinu, öllum starfsmönnum sem hafi verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum miðað við 30. apríl eða í starfi fyrstu vikuna í maí. Áunna orlofsuppbót skuli gera upp samhliða starfslokum verði þau fyrir gjalddaga hennar. Um þetta sé vísað til ákvæðis 1.4.2 í kjarasamningi. Við útreikning kröfunnar sé miðað við að stefnandi hafi verið í starfi í 17 vikur. Stefnandi hafi því áunnið sér rétt til greiðslu á 16.811 kr.

Þá geri stefnandi kröfu um greiðslu áunninnar desemberuppbótar vegna ársins 2016. Samkvæmt ákvæði 1.4.1 í gildandi kjarasamningi greiðist desemberuppbót eigi síðar en 15. desember ár hvert, miðað við starfshlutfall og starfstíma, öllum starfsmönnum sem hafi verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum eða í starfi fyrstu viku í desember. Desemberuppbót miðist við hvert almanaksár. Árið 2016 hafi uppbótin miðað við fullt starf numið 82.000 kr. Fullt ársstarf teljist í þessu sambandi 45 unnar vikur eða meira fyrir utan orlof. Desemberuppbót feli í sér orlof, sé föst tala og taki ekki breytingum samkvæmt öðrum ákvæðum. Áunna desemberuppbót skuli gera upp samhliða starfslokum verði þau fyrir gjalddaga uppbótarinnar. Við útreikning uppbótarinnar sé miðað við að stefnandi hafi starfað í 17 vikur hjá stefnda árið 2016. Stefnandi hafi því áunnið sér rétt til greiðslu á 30.978 kr.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda sé til vara byggt á því, líti dómurinn svo á að ósannað sé að stefnandi hafi sinnt meira en fullu starfi hjá stefnda, að stefnandi hafi unnið fullt starf hjá stefnda. Fullt starf samkvæmt aðalkjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins nemi 173,33 klst. á mánuði samkvæmt ákvæðum 1.3 og 1.5. Um launataxta sé vísað til þess sem að framan greini um aðalkröfu stefnanda. Samkvæmt þessum forsendum hafi laun stefnanda átt að nema 1.099.632 kr. Til frádráttar komi þær greiðslur sem stefnandi hafi fengið frá stefnda samtals að fjárhæð 37.693 kr., eins og áður greini. Samtals nemi krafa stefnanda undir þessum lið 1.061.939 kr.

Stefnandi geri eins og áður kröfu um greiðslu orlofs, 10,17%, á heildarlaun. Krafa stefnanda um áunnið orlof nemi 111.833 kr. Að því er varði kröfur stefnanda um greiðslu orlofs- og desemberuppbóta vísist til þess sem að framan greini um aðalkröfu stefnanda.

Um lagarök sé einkum vísað til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningaréttar um að laun beri að greiða í samræmi við umsamda launataxta samkvæmt gildandi ráðningar- og/eða kjarasamningi, sbr. 1., 2., 3., 4. og 12. kafla kjarasamnings félagsins. Þá sé vísað til laga nr. 55/1980, laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, laga nr. 30/1987 og laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Um sönnun sé jafnframt vísað til stjórnunarréttar stefnda og þess að hann sé bókhaldsskyldur að lögum.

III

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi ekki verið ráðinn sem launaður starfsmaður stefnda heldur sjálfboðaliði eins og aðrir einstaklingar hjá samtökunum og eigi því ekki tilkall til launa. Grundvallaratriði sé að horfa á tilgang og eðli starfsemi samtakanna. Í yfirlýsingu Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins vegna sjálfboðaliða komi fram að það sé andstætt kjarasamningum og meginreglum á vinnumarkaði að sjálfboðaliðar gangi í almenn störf launafólks í efnahagslegri starfsemi fyrirtækja. Stefndi sé ekki fyrirtæki sem reki efnahagslega starfsemi í hagnaðarskyni. Sú vinna sem unnin sé á vegum stefnda yrði ekki unnin ef ekki væri fyrir hendi fólk sem væri reiðubúið að gefa vinnu sína. Engin störf í starfsemi stefnda séu þess eðlis að þau skapi verðmæti á samkeppnismarkaði. Tekið sé fram í áðurnefndri yfirlýsingu Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins að ekki séu gerðar athugasemdir við þau störf sjálfboðaliða enda byggi þau á langri venju og sátt hafi verið um þau. Þessi sjónarmið eigi við um starfsemi stefnda, sem felist í því að styrkja menningu og stuðla að umhverfisvernd. Ekki sé því unnt að skilgreina starfsemina sem efnahagslega starfsemi fyrirtækja líkt og haldið sé fram í stefnu. Stefnandi hafi því ekki starfað við efnahagslega starfsemi heldur unnið sem sjálfboðaliði eins og aðrir hjá stefnda. Því sé ljóst að kjarasamningar samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 gildi ekki um stefnanda.

Samningurinn sem stefnandi hafi undirritað sé hefðbundinn samningur fyrir sjálfboðaliða sem gangi til liðs við samtök stefnda. Í kafla um skyldur sjálfboðaliða komi meðal annars fram að stefnandi eigi einkum að sinna akstri en einnig öðrum nauðsynlegum og tilfallandi störfum fyrir stefnda ásamt öðrum í hópnum, til að mynda á skrifstofu, í húsnæði og vinnubúðum stefnda. Þar komi fram að stefnandi eigi að vera virkur meðlimur í hópnum og inna af hendi störf í þágu samtakanna ásamt öðrum. Þá komi fram í 3. lið þessa kafla samningsins að stefnandi eigi að starfa í sjálfboðavinnu og það sé liður í að öðlast menntun og reynslu. Loks komi fram í þessum kafla að verkefni stefnda byggist á því að einstaklingar bæði stjórni eigin störfum og skipuleggi þau. Í kafla samningsins sem fjalli um réttindi sjálfboðaliða komi fram að þeir fái frítt fæði og húsnæði af hálfu stefnda. Þá fái sjálfboðaliðar 70 evrur í vasapeninga á mánuði, þjálfun fyrir störf á vegum stefnda, kort í síma og tvo orlofsdaga í mánuði. Loks komi fram í síðasta kafla samningsins að persónulegur ferðakostnaður sem ekki sé tengdur verkefnum stefnda sé ekki greiddur af stefnda. Í samningnum sé því skýrt kveðið á um að um sé að ræða sjálfboðavinnu í þágu góðgerðarfélags, en ekki launaða vinnu í samkeppnisstarfsemi. Vinna stefnanda fyrir stefnda hafi í engu verið frábrugðin vinnu annarra sjálfboðaliða hjá samtökunum.

Stefnandi hafi byggt á því að akstur geti ekki falið í sér góðgerðarstarfsemi og teljist þar af leiðandi ekki sjálfboðaliðastarf. Slík sjónarmið fái með engu móti staðist sé litið til hinna margvíslegu sjálfboðastarfa sem tíðkist í samfélaginu, til dæmis starfsemi björgunarsveita víða um land þar sem allir sem starfi við björgunarstörf teljist sjálfboðaliðar, hvort sem störf þeirra felist í akstri bifreiða eða öðrum þáttum eins og leit og læknisaðstoð. Þá sé einnig bent á starfsemi Rauða krossins, „Frú Ragnheiður“ þar sem tugir sjálfboðaliða starfi, þar á meðal þeir sem aki um höfuðborgarsvæðið í þeim tilgangi að aðstoða heimilislausa og fíkla. Loks bendi stefndi á að mikill fjöldi sjálfboðaliða starfi á vegum Umhverfisstofnunar sem og Skógræktarfélags Íslands og sé þar á meðal um að ræða sjálfboðaliða sem annist akstur um landið. Einnig sé vakin athygli á starfsemi Ferðafélags Íslands og Skógræktarinnar. Stefndi sjái um að flytja sjálfboðaliðahópa um landið í ýmis samfélagslega mikilvæg verkefni og séu þeir fólksflutningar hluti af sjálfu sjálfboðaliðastarfinu. Umræddur akstur á vegum stefnda sé því ekki ætlaður til að vera í samkeppni við fyrirtæki sem starfi við fólksflutninga heldur sé aðeins verið að flytja sjálfboðaliða á vegum stefnda á milli staða. Ferðalög um landið séu því hluti af reynslunni í sjálfboðaliðastarfinu og verkefnum stefnda.

Stefndi hafni kröfu stefnanda um greiðslu 10,17% orlofs ofan á heildarlaun, enda teljist ljóst að stefnandi hafi ekki starfað í þjónustu stefnda gegn launum, sbr. 1. gr. laga nr. 30/1987.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu þá sé þess krafist til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Sérstaklega sé mótmælt kröfum stefnanda um vangreidd laun, sem byggist á því að hann hafi að jafnaði unnið 10 klukkustunda vinnudaga og hafi unnið 240 til 250 tíma á mánuði. Rétt sé að árétta að hafi vinnuálag stefnanda á einhverjum tímapunkti á tímabilinu frá maí til ágúst 2016 verið meira en stefnandi hafi gert ráð fyrir að þurfa að vinna sem sjálfboðaliði, kæmi hugsanlega til álita að stefnandi fengi greitt fyrir þá tilteknu daga þar sem vinnuálagið hafi verið sem mest. Hins vegar breyti slíkt ekki eðli vinnu stefnanda fyrir stefnda í heild, þ.e. að um sjálfboðaliðastarf hafi að öðru leyti verið að ræða. Þess beri að geta að í bloggfærslum kærustu stefnanda komi meðal annars fram að í maí 2016 hafi þau ekið frá Reykjavík til Djúpavogs sem sé venjulega sex klukkustunda akstur, en þau hafi verið lengur á leiðinni. Þá sé einnig vakin athygli á því að í ágúst 2016 hafi stefnandi farið ásamt kærustu sinni í ferð um Ísland í bifreið stefnda án leyfis. Hafi hann ekið bifreiðinni í mun lengri tíma og mun lengri vegalengd en nauðsynlegt hafi verið. Þá hafi þau einnig tekið á sig töluverða króka á leið frá Egilsstöðum til Reykjavíkur. Því sé þar af leiðandi mótmælt að stefnandi hafi eingöngu ekið í þágu stefnda og þar með innt af hendi 10 klukkustunda vinnudag að jafnaði. Stór hluti þessa ætlaða vinnutíma hafi því farið í skoðunarferðir stefnanda sjálfs auk þess sem hann hafi notað bifreið í eigu stefnda í eigin þágu án samþykkis stefnda.

Stefnandi mótmæli jafnframt útreikningi stefnanda á unnum tímum fyrir tímabilið frá maí til ágúst 2016 og teknum frídögum. Samkvæmt skráningum stefnda hafi stefnandi tekið alls 51 frídag á tímabilinu. Þá hafi heildarvinnutímar stefnanda á tímabilinu numið 484,5 stundum.

Í stefnu sé byggt á því að um stefnanda hafi gilt launaflokkur 17 (hópferðabílstjórar) miðað við eitt ár í starfi samkvæmt ákvæðum 1.1.1 og 1.1.3 í aðalkjarasamningi Eflingar og Samtaka atvinnulífsins. Stefndi hafni því að beita eigi umræddu viðmiði um stefnanda, enda starfaði hann ekki sem hópferðabílstjóri. Verði á annað borð á það fallist að stefnandi hafi verið launþegi beri að beita lágmarkstaxta samkvæmt launaflokki 1.

Stefndi mótmæli því einnig að greiða beri orlofsuppbót, sbr. ákvæði 1.4.2 í kjarasamningi Eflingar, enda hafi stefnandi þann 1. júní 2016 ekki verið samfellt í starfi í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum miðað við 30. apríl. Einnig sé mótmælt kröfu um greiðslu desemberuppbótar.

Í öllu falli beri að draga frá kröfum stefnanda kostnað vegna fæðis og húsnæðis sem stefnandi hafi notið hjá stefnda á tímabilinu. Við útreikning á frádrætti vegna fæðis megi styðjast við ákvæði 3.4.2 í kjarasamningi. Þar komi fram að fjárhæð vegna tveggja máltíða á dag nemi 3.201 kr., en fjárhæðir breytist í samræmi við almennar launabreytingar. Við frádrátt frá launum vegna húsnæðis megi styðjast við upplýsingar um leiguverð á herbergi með aðgangi að baði og eldhúsi, eða 90.500 kr. á mánuði, sbr. dskj. 29.

Loks sé dráttarvaxtakröfum stefnanda sérstaklega mómælt.

Um lagarök sé vísað til meginreglna samningaréttar, kröfuréttar og vinnuréttar.

IV

Ágreiningslaust er að stefnandi sóttist eftir stöðu sjálfboðaliða hjá stefnda. Þá er óumdeilt að samningur málsaðila kvað skýrt á um að stefnandi yrði sjálfboðaliði en ekki launþegi hjá stefnda þá sex mánuði sem samningurinn tók til. Eftir sem áður byggir stefnandi á því að hann hafi í reynd ekki gegnt stöðu sjálfboðaliða og vísar um það til eðlis og umfangs þeirra verkefna sem hann sinnti.

Í íslenskum rétti er ekki að finna sérstaka skilgreiningu á hugtakinu sjálfboðaliði þótt vísað sé til þess í nokkrum lagabálkum. Aftur á móti er ljóst að löng hefð er fyrir því að einstaklingar láti gott af sér leiða á vettvangi almennra félagasamtaka hér á landi, eins og málsaðilar viðurkenndu báðir fyrir dómi. Í málflutningi var í þessum efnum einkum vísað til starfsemi björgunarsveita, skógræktarfélaga, Ferðafélags Íslands og Rauða krossins. Að mati dómsins verður að leggja til grundvallar að almennt teljist einstaklingar sjálfboðaliðar þegar þeir sinna verkum af fúsum og frjálsum vilja, meðvitaðir um að þeir njóta ekki endurgjalds fyrir þau, í þágu félagasamtaka sem starfa að góðgerðar- eða mannúðarmálum, en slík félög starfa ekki í hagnaðarskyni. Nánari úrlausn þess álitaefnis hvort tiltekin störf skuli teljast sjálfboðastörf verður að meta eftir atvikum hverju sinni, enda geta félagasamtök haft á sínum snærum bæði sjálfboðaliða og launamenn. Í öllu falli getur slíkt mat þó ekki orðið til þess að aðilar í atvinnustarfsemi komist undan ófrávíkjanlegum lagaákvæðum um lágmarkskjör launamanna á borð við það sem er að finna í 1. gr. laga nr. 55/1980.

Stefndi er skráður sem almenn félagasamtök. Slík félög skulu starfa í þágu ófjárhagslegs tilgangs og má því ekki reka þau í hagnaðarskyni. Þegar litið er til samþykkta stefnda verður heldur ekki önnur ályktun dregin um starfsemi félagsins. Nánar tiltekið kemur fram í 2. gr. samþykktanna að tilgangur félagsins sé, eins og áður greinir, að starfa án hagnaðar að því markmiði að „gefa fólki frá mismunandi löndum og af ólíkum bakgrunni tækifæri til að öðlast víðari lífsýn og óformlega menntun í formi alþjóðlegra vinnubúða, ungmennaskipta, langtíma sjálfboðavinnu og námskeiða“. Aðaláhersla samtakanna er sögð vera málefni sem varða umhverfi og náttúru. Þá segir í 11. gr. samþykktanna að ef til þess komi að hagnaður verði af starfsemi félagsins þá skuli honum varið til frekari uppbyggingar og þróunar á félaginu. Sé hagnaður orðinn svo mikill að afgangur verði enn eftir þá skuli hann renna í varasjóð félagsins til að bregðast megi við ef upp komi fjárskortur af einhverju tagi. Í 12. gr. samþykktanna segir loks að komi til þess að félagið verði lagt niður þá skuli eignir félagsins renna óskipt til samtakanna Alþjóðleg ungmennaskipti. Allt gefur þetta til kynna að stefndi teljist félagasamtök í góðgerðarskyni sem nýtt geti starfskrafta sjálfboðaliða í sína þágu með lögmætum hætti. Stefndi byggir í máli þessu á því að hann þiggi ekkert endurgjald frá samstarfsaðilum sem njóti aðstoðar hans, nema ef til vill vegna útlagðs kostnaðar fyrir fæði sjálfboðaliða meðan á verkum þeirra stendur. Þessari staðhæfingu stefnda, sem samræmist samþykktum hans, hefur stefnandi ekki hnekkt. Verður því að leggja til grundvallar að stefndi starfi í raun að góðgerðarmálum án hagnaðarsjónarmiða.

Að þessu virtu og með vísan til samnings málsaðila, sem kvað berum orðum á um tímabundið sjálfboðastarf stefnanda, stendur einungis eftir það álitaefni hvort verkefni stefnanda á vegum stefnda hafi farið út fyrir það sem flokkast getur sem sjálfboðastarf. Eins og áður segir byggir stefnandi í þessum efnum á því að eðli og umfang verkefna sinna hafi í för með sér að hann geti ekki talist sjálfboðaliði.

Af gögnum málsins og framburði vitna fyrir dómi verður ráðið að verkefni stefnanda í þágu stefnda fólust fyrst og fremst í akstri. Nánar tiltekið fór hann í verslunarleiðangra til að kaupa mat fyrir aðra sjálfboðaliða, skilaði sorpi á endurvinnslustöðvar í Reykjavík og keyrði sjálfboðaliða stefnda í svokallaðar vinnubúðir og eftir atvikum í útsýnisferðir, en hinar síðastnefndu ferðir voru að sögn stefnda liður í fjáröflunarstarfsemi hans sem hann kveðst einungis hafa boðið sjálfboðaliðum sínum upp á og þá gegn vægu gjaldi. Í þessari starfsemi ók stefnandi sendibifreið sem gat rúmað allt að átta farþega. Ósönnuð er sú staðhæfing stefnanda, sem fyrst kom fram í skýrslu hans fyrir dómi, að honum hafi einnig verið falið að keyra ættingja eða kunningja fyrirsvarsmanns stefnda.

Við málflutning lagði lögmaður stefnanda áherslu á að fyrrnefnd verkefni stefnanda væru ólík öðrum sjálfboðastörfum á vegum stefnda þar sem stefnandi hefði ekki gróðursett tré á hálendinu eða hreinsað strandlengju landsins. Að mati dómsins er ekki unnt að fallast á að akstur í þágu sjálfboðastarfsemi stefnda sé svo eðlisólíkur meginstarfsemi hans að hann verði sem slíkur að teljast verkefni launamanns. Þvert á móti virðist það nauðsynlegur þáttur í sjálfboðastarfinu að ferðast víðs vegar um landið. Verkefni stefnanda bera því ekki með sér að hann geti ekki talist sjálfboðaliði. Þótt einhver hluti sjálfboðastarfsins hafi tengst fjáröflunarstarfsemi stefnda í formi útsýnisferða fyrir aðra sjálfboðaliða þá nægir slíkt ekki til að hrófla við framangreindri niðurstöðu sem byggist á heildstæðu mati á verkefnum stefnanda.

Stefnandi byggir, eins og áður segir, á því að umfang vinnu sinnar gefi einnig til kynna að hann hafi ekki verið sjálfboðaliði. Að mati dómsins getur þetta atriði þó ekki eitt ráðið úrslitum um það álitaefni hvort stefnandi teljist sjálfboðaliði eða launamaður. Í öllu falli er ljóst að samningi málsaðila, sem stefnandi hafði eins og áður segir frumkvæði af því að stofna til við stefnda, var aðeins markaður sex mánaða gildistími og að stefnandi taldi sig ekki bundnari en svo af þeim samningi að þann 23. maí 2016, þ.e. innan við mánuði frá því að hann hóf sjálfboðastörf sín, keypti hann flugmiða til Seattle og hugðist hætta sjálfboðastarfinu, en flugið var áætlað 6. júní sama ár. Jafnframt liggur fyrir að það var aðeins vegna kynna stefnanda af öðrum sjálfboðaliða, sem síðar varð unnusta hans, að hann ákvað að vera lengur á Íslandi og sóttist eftir því við stefnda að fá að halda sjálfboðastarfinu áfram þrátt fyrir fyrri áætlanir sínar um að hætta sjálfboðastarfinu. Loks verður ekki séð að stefnandi hafi verið beittur nokkrum þrýstingi af stefnda meðan hann starfaði sem sjálfboðaliði, sbr. einkum trúverðugan framburð D-x-x D-x-x, sem var sjálfboðaliði hjá stefnda samtíða stefnanda.

Stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir þeirri staðhæfingu sinni að hann skuli teljast launamaður í starfsemi stefnda en ekki sjálfboðaliði eins og samningur málsaðila kvað skýrt á um. Að öllu framangreindu virtu hefur sú sönnun ekki tekist. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið A-kvk-nf L-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður.

A-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 15. júní sl. en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, SEEDS (See Beyond Borders) er sýkn af kröfum stefnanda, T-x-x F. C-x-x L-x-x Q-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

A-kk-nf H-kk-nf