E-1380/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 12. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A-kvk-þgf J-kvk-þgf, Kirkjuteigi 23, Reykjavík, f.h. ólögráða sonar síns, J-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef, Kirkjuteigi 23, Reykjavík, með stefnu birtri 21. mars 2011 á hendur Eykt ehf., Skúlagötu 63, Reykjavík, með stefnu birtri 16. mars 2011, á hendur Norður íbúðum ehf., Skúlagötu 63, Reykjavík og með stefnu birtri 21. mars 2011, á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, til réttargæslu.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu, Eyktar ehf. og Norður íbúða ehf., vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í slysi þann 17. september 2007 í húsnæði við Sigtún 40.

Krafist er málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskatts-skyldur aðili.

Ekki eru gerðar sérstakar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Af hálfu stefnda, Eyktar ehf., er aðallega krafist sýknu en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Verði aðalkrafa tekin til greina er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins en verði fallist á varakröfu er þess krafist að málskostnaður falli niður.

Stefndi, Norður íbúðir ehf., hefur ekki látið málið til sín taka.

Af hálfu réttargæslustefnda eru ekki gerðar dómkröfur í málinu.

Málavextir

Samkvæmt stefnu var aðdragandi slyssins sá að stefnandi, sem þá var sjö ára og tíu mánaða, fór þann 17. september 2007, ásamt vinum sínum, í gegnum brotinn glugga inn í autt húsnæði að Sigtúni 40, Reykjavík, sem áður hafði hýst verslunina Blómaval. Þar inni hafi verið sófi sem þeir hafi stigið upp á og klifrað þaðan upp á þak hússins. Þeir hafi klifrað efst upp á mæni hússins og hlaupið eftir þakinu en þá hafi stefnanda orðið fótaskortur og hann stigið á glerþak hússins með þeim afleiðingum að glerið brotnaði og stefnandi féll í gegnum þakið og niður fimm metra og lenti á gólfi hússins. Í kjölfar slyssins var stefnandi fluttur á slysadeild Landspítalans og var greindur með mjaðmagrindarbrot, úlnliðsbrot, brotna tönn og fleiri áverka.

Stefnandi lýsir því í stefnu að þegar atvik gerðust hafi húsnæðið verið í eigu stefnda, Norður íbúða ehf. og hafi staðið autt um nokkurt skeið en til hafi staðið að rífa það. Stefndi, Eykt ehf., hafi séð um framkvæmdir við niðurrif húsnæðisins en það og lóð þess hafi ekki verið girt af á slysdegi og aðgangur vegfarenda að svæðinu því óheftur. Margir gluggar í húsnæðinu hafi verið brotnir og a.m.k. einar dyr opnar og hafi því verið mjög auðvelt fyrir óviðkomandi að komast inn í húsnæðið. Áður en slysið varð hafi lögregla a.m.k. einu sinni haft afskipti af ungmennum við veggjakrot inni í húsnæðinu og í kjölfarið tilkynnt Securitas að húsnæðið væri opið. Þá hafi lögregla a.m.k. tvisvar sinnum haft afskipti af ungmennum sem voru að brjóta rúður í húsnæðinu.

Einnig kemur fram í stefnu að daginn eftir slysið hafi skilmálafulltrúi hjá byggingarfulltrúanum í Reykjavík komið á vettvang. Samkvæmt skýrslu hans, dags. 18. september 2007, á mörgum stöðum hafi verið búið að negla fyrir þar sem rúður höfðu brotnað en þó hafi enn verið auðvelt að fara inn í húsnæðið. Þá hafi a.m.k. einar dyr verið opnar og hurðinni haldið aftur með tréhlera. Sjá megi í skýrslu skilmálafulltrúans að búið var að krota á veggi innandyra og því ljóst að viðkomandi höfðu komist inn í húsnæðið. Mikið rusl hafi verið á lóðinni í kringum húsnæðið og samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 19. september 2007, hafi brotin girðing verið lögð upp að vegg húsnæðisins til þess að unnt væri að klifra upp á þakið.

Samkvæmt vottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurð-lækningum, voru afleiðingar slyssins þær að stefnandi hlaut ótilfært brot á báðum lífbeinsörmum vinstra lífbeins, brot/los á tönnum og tilfært brot á fjærenda vinstra sveifarbeins.

Fyrir liggur örorkumat G-kk-ef B-kk-ef, læknis, dags. 25. ágúst 2009. Þar kemur fram það mat hans að stefnandi hafi við slysið hlotið áverka sem hafi þegar matið var gert enn valdið honum líkamlegum óþægindum og færniskerðingu. Læknismeðferð og endurhæfingartilraunum taldist þá vera lokið og tímabært að leggja mat á varanlegt heilsutjón hans. Síðan segir í matinu:

„Við mat á tímabundnum þáttum er lagt til grundvallar eðlilegur batatími eftir áverka eins og þeim er lýst í læknisvottorðum.

Við mat á varanlegri læknisfræðilegri örorku er lagt til grundvallar að um er að ræða eftirstöðvar brotaáverka á vinstri úlnlið sem rétt var með aðgerð. Brotið hefur gróið ágætlega með vægri hreyfiskerðingu og óþægindum við álag. Það eru eftirstöðvar tannbrots en hann virðist hafa jafnað sig af óþægindum í mjaðmagrind en er með væga réttiskerðingu í hægra hné sem á sér ekki aðrar skýringar en að vera af völdum slyssins sem hér er fjallað um.

Þá kemur fram að foreldrar telja hann búa við kvíðaröskun í kjölfar slyssins ásamt áráttu- og þráhyggjueinkennum. Sérfræðingur hefur ekki útilokað að þau einkenni megi að einhverju leyti rekja til slyssins.“

G-kk-nf mat tímabundna örorku stefnanda 100% í þrjá mánuði eftir slysið, varanlega örorku taldi hann hæfilega metna 15%.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 9. nóvember 2007, var óskað eftir afstöðu réttargæslustefnda til bótaskyldu stefnda, Eyktar ehf. Svar stefnda, Eyktar ehf., barst með bréfi, dags. 30. janúar 2008, og var því þar hafnað að hann bæri bótaábyrgð vegna slyssins og því mótmælt að skilyrði hafi verið til þess að skilgreina svæðið sem vinnusvæði þegar slysið varð.

Í bréfi, dags. 7. febrúar 2009, benti stefnandi einnig á að stefndi, Eykt ehf., bæri einnig sem eigandi húsanna við Sigtún 40 ábyrgð á því að frágangur húsanna og lóðarinnar væri þess eðlis að ekki skapaðist þar hætta fyrir börn og vegfarendur í nágrenninu. Stefndi, Eykt ehf., hafi sem húseigandi vanrækt þær skyldur sínar að ganga nægilega vel frá húsunum með þeim afleiðingum að stefnandi varð fyrir alvarlegu tjóni. Þess var jafnframt óskað að féllist réttargæslustefndi ekki á að endurskoða afstöðu sína yrði málinu skotið til tjónanefndar vátryggingafélaganna. Í svarbréfi, dags. 12. mars sl., var bótaskyldu stefnda, Eyktar ehf., enn hafnað.

Niðurstaða tjónanefndar vátryggingarfélaganna lá fyrir þann 27. mars 2008 en þar segir:

„Tjónþoli slasaðist þegar hann féll af þaki húss sem hann hafði klifrað upp í, í eigu vátryggingartaka. Með vísan til gagna málsins verður ekki séð að tjónið megi rekja til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans eða atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki ber ábyrgð á. Tjónið bætist ekki.“

Sú niðurstaða var staðfest með úrskurði Úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, dags. 11. júlí 2008, en þar segir að af gögnum málsins verði ekki séð að tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi eiganda fasteignarinnar eða starfsmanna á hans vegum eða ástæðna sem hann beri ábyrgð á.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Almennt um skaðabótaábyrgð stefndu og aðild málsins

Stefnandi byggir dómkröfur sínar gagnvart stefnda, Eykt ehf., á því að slysið þann 17. september 2007 megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda, Eyktar ehf. Byggir stefnandi á því að frágangur stefnda, Eyktar ehf., á húsnæði og lóð Sigtúns 40 hafi verið óviðunandi og hættulegur, sérstaklega í ljósi þess að Sigtún 40 er staðsett í íbúðahverfi þar sem búast má við börnum og unglingum. Stefndi, Eykt ehf., beri því skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum. Byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á fullum bótum úr hendi stefnda, Eykt ehf., vegna tjóns síns samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og skaðabótalögum nr. 50/1993.

Á slysdegi hafði stefndi, Eykt ehf., frjálsa ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda og því er félaginu stefnt til réttargæslu, með hliðsjón af 21. gr. laga um meðferð einkamála nr. 19/1991.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar gagnvart stefnda, Norður íbúðum ehf., á því að slysið þann 17. september 2007 megi rekja til atvika sem voru á ábyrgð stefnda, Norður íbúða ehf. Byggir stefnandi á því að frágangur stefnda, Norður íbúða ehf. og starfsmanna fyrirtækisins á húsnæði og lóð Sigtúns 40 hafi verið óviðunandi og hættulegur. Stefndi, Norður íbúðir ehf., beri því skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, einkum sjónarmiðum um ábyrgð umsjónarmanna og ábyrgðaraðila fasteigna og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum. Byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á fullum bótum úr hendi stefnda, Norður íbúðum ehf., vegna tjóns þess sem hann varð fyrir, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og lögum nr. 50/1993.

Þar sem kröfur stefnanda á hendur stefndu, Eykt ehf. og Norður íbúðum ehf., má rekja til sama atviks er báðum aðilum stefnt á grundvelli 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991.

Um skaðabótaábyrgð stefnda, Eyktar ehf., sem framkvæmdaraðila

Stefnandi byggir á því að stefnda, Eykt ehf., hafi borið að ganga frá svæðinu við Sigtún 40, þar sem slysið varð, í samræmi við ákvæði reglna nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð. Samkvæmt a-lið 2. gr. reglnanna er byggingarvinnustaður eða byggingarsvæði skilgreint sem staður þar sem byggingarframkvæmdir eða mannvirkjagerð fer fram. Í I. viðauka við reglurnar er að finna skrá, sem ekki er tæmandi, yfir slíkar framkvæmdir. Þar kemur fram að undir reglurnar falla framkvæmdir á borð við byggingarvinnu, breytingar, viðgerðir, niðurrif og viðhald.

Fasteignin að Sigtúni 40 var í eigu stefnda, Norður íbúða ehf. og stóð auð og í slæmu ásigkomulagi á slysdegi. Til stóð að rífa húsin á lóðinni, en er slysið átti sér stað hafði leyfi til niðurrifs ekki fengist hjá borgaryfirvöldum. Framkvæmdir við niðurrif húsanna voru í höndum stefnda, Eyktar ehf. Stefnandi byggir á því að þótt leyfi skipulags- og byggingaryfirvalda til niðurrifs hafi ekki legið fyrir hafi stefnda, Eykt ehf., sem framkvæmdaraðila, borið að fylgja ákvæðum reglna nr. 547/1996. Stefnandi telur að skylda framkvæmdaraðila til að gæta öryggis á vinnustað í skilningi reglnanna geti orðið virk jafnvel þótt opinbert leyfi til framkvæmda liggi ekki fyrir, þá sérstaklega þegar fyrirhugað er niðurrif á yfirgefnu húsnæði í slæmu ásigkomulagi sem staðsett er í íbúðahverfi, líkt og við Sigtún 40. Í reglum nr. 547/1996 er að finna ákvæði sem beinlínis er ætlað að tryggja öryggi þeirra sem búa í nágrenni við eða eiga leið hjá eða um byggingarvinnustaði og telur stefnandi að þótt formlegt leyfi til niðurrifs hafi ekki legið fyrir hafi ástand húsnæðisins verið þess eðlis að stefnda, Eykt ehf., hafi borið að gæta þess að þær öryggiskröfur væru uppfylltar.

Í IV. viðauka við reglur nr. 547/1996 er kveðið á um lágmarkskröfur um öryggi og heilsuvernd fyrir byggingarsvæði. Í 1.2. gr. A-hluta IV. viðauka segir að við ófullgerð hús eða önnur mannvirki, skuli þannig frá gengið, að sem minnst hætta geti stafað af fyrir óviðkomandi. Dyra- og gluggaopum á neðstu hæð og kjallara hálfbyggðra húsa skuli lokað svo fljótt sem verða má. Í 28. gr. B-hluta IV. viðauka er fjallað um sérstakar öryggiskröfur sem gilda við niðurrif bygginga eða byggingahluta. Samkvæmt 28.1. gr. skal vinna við niðurrif framkvæmd á þann hátt að sem minnst hætta stafi af. Sé talið að um nokkra hættu geti verið að ræða skuli girða vinnusvæðið af eða setja vörð í nánd við hættustaðinn.

Stefnandi vísar einnig til 17. gr. lögreglusamþykktar Reykjavíkur nr. 506/2004, en þar segir að þegar hús er byggt, rifið, endurbyggt eða flutt, sé eiganda eða verktaka skylt að forðast að valda farartálma, hættu eða óþægindum fyrir vegfarendur og skuli setja upp skilti til leiðbeiningar, eftir því sem við á.

Stefnandi byggir á því að stefnda, Eykt ehf., hafi borið að uppfylla framangreindar lágmarkskröfur um öryggi og heilsuvernd á byggingarsvæðum og aðrar þær kröfur sem fram koma í reglum um öryggi á byggingarvinnustöðum. Í ljósi staðsetningar hússins hafi stefnda, Eykt ehf., borið að girða svæðið af eða hafa virkt eftirlit með húsunum til að koma í veg fyrir aðgang óviðkomandi að svæðinu. Þar sem stefndi, Eykt ehf., vanrækti að uppfylla þær lágmarkskröfur um öryggi sem kveðið er á um í framangreindum reglum og draga þannig úr slysahættu á svæðinu ber stefndi, Eykt ehf., skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir í slysinu.

Um skaðabótaábyrgð stefnda, Norður íbúða ehf., sem fasteignareiganda

Gagnvart stefnda, Norður íbúðum ehf., byggir stefnandi á því að frágangi húsnæðis og lóðar að Sigtúni 40 hafi verið verulega ábótavant og að húsnæðið og lóðin hafi ekki uppfyllt skilyrði laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og skilyrði reglugerðar um hollustuhætti nr. 941/2002. Samkvæmt 14. gr. reglugerðarinnar skal húsnæði vera þannig gert og viðhaldið, umgengið og þrifið að þeir sem þar dveljast, starfa eða nálægir íbúar, hljóti ekki heilsutjón eða óþægindi af. Þá segir í 18. gr. sömu reglugerðar að eigandi eða umráðamaður húss eða mannvirkis skuli halda eigninni hreinni og snyrtilegri ásamt tilheyrandi lóð og girðingum, þannig að ekki valdi öðrum ónæði. Stefnandi telur að ástand húsnæðis og lóðar að Sigtúni 40 hafi verið þess eðlis á slysdegi að stefnda, Norður íbúðum ehf., hafi borið að grípa til ráðstafana til að takmarka aðgang að húsum á lóðinni. Lögregla hafi a.m.k. þrisvar sinnum þurft að hafa afskipti af ungmennum við húsnæðið áður en slysið varð og í eitt skiptið hafi Securitas verið tilkynnt um að húsnæðið stæði opið. Því var eða mátti stefnda, Norður íbúðum ehf., vera ljóst að aðgangur ungmenna að húsnæðinu var óheftur.

Stefnandi vísar einnig til áðurnefndrar 17. gr. lögreglusamþykktar Reykjavíkur varðandi skaðabótaábyrgð stefnda, Norður íbúða ehf.

Nánar um háttsemi beggja stefndu og skaðabótaábyrgð þeirra á slysinu

Sú almenna skylda hvílir á eigendum, umráðamönnum og ábyrgðaraðilum fasteigna að ganga þannig frá þeim að ekki hljótist af heilsutjón eða óþægindi fyrir aðra. Við mat á því hversu víðtæk sú skylda er verður að hafa hliðsjón m.a. af staðsetningu fasteignar og ástandi hennar. Sigtún 40 er staðsett í íbúðahverfi og því mátti búast við því að börn væru að leik í nágrenninu. Var ástand húsnæðisins með þeim hætti að óviðkomandi gat stafað mikil hætta af því, enda aðgangur að því óheftur. Það er vel þekkt að börn að leik sæki í byggingarsvæði og yfirgefið húsnæði og því verður að gera þá kröfu til eigenda og ábyrgðarmanna slíkra staða að gerðar séu viðunandi ráðstafanir til að hindra eða takmarka aðgang barna og ungmenna að þeim. Stefndu höfðu engar ráðstafanir gert til að vara við ástandi húnsæðisins, bægja frá eða draga úr hættu á því að börn kæmust inn í það, þrátt fyrir staðsetningu þess í íbúðahverfi og fyrri afskipti lögreglu af ungmennum við og inni í húsnæðinu.

Í ljósi staðsetningar húsnæðisins í íbúðahverfi telur stefnandi að gera hafi mátt ríkar kröfur til stefndu um að gera ráðstafanir til að takmarka hættu af fasteigninni. Þeir sem beri ábyrgð á framkvæmdum á fasteignum á fjölförnum svæðum beri ríka ábyrgð á því að koma í veg fyrir slysahættu og beri að reyna að koma í veg fyrir tjón, sérstaklega ef gera megi það með auðveldum hætti, ella megi þeir búast við því að geta orðið skaðabótaskyldir vegna þess athafnaleysis. Viðhald og frágangur húsnæðisins í Sigtúni 40 var á ábyrgð stefndu og var af þeirra hálfu vanrækt að draga úr þeirri hættu sem af fasteigninni stafaði. Því bera stefndu skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir í slysinu þann 17. september 2007.

Um háttsemi stefnanda sjálfs

Verði fallist á skaðabótaskyldu stefndu vegna þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysinu þann 17. september 2007 telur stefnandi að ekki séu forsendur fyrir því að skerða bótarétt hans vegna hugsanlegrar eigin sakar. Þetta leiði af skaðabótaréttarlegri sérstöðu barna en stefnandi byggir jafnframt á því að samkvæmt skoðunum fræðimanna sé ekki unnt að takmarka rétt barns til skaðabóta hafi barnið ekki hagað sér með öðrum hætti en ætla má að jafngamalt venjulega þroskað barn hefði gert. Er slysið varð var stefnandi sjö ára gamall og að leik með vinum sínum. Húsnæðið var staðsett í íbúðahverfi og aðgangur að því hafi verið mjög greiður og hafði verið svo um nokkurt skeið. Ekki hafði verið gripið til viðeigandi ráðstafana til að takmarka aðgang barna að húsnæðinu eða bægja frá börnum sem leið áttu þar um eða sóttu í svæðið og hafði lögreglan a.m.k. þrisvar sinnum haft afskipti af börnum sem voru að leik í eða við húsnæðið í Sigtúni 40. Með vísan til framangreinds telur stefnandi ekki að hegðun hans í aðdraganda slyssins hafi verið með öðrum hætti en búast hafi mátt við af jafngömlu venjulega þroskuðu barni.

Stefnandi byggir einnig á því, verði fallist á meðábyrgð hans, að samkvæmt 2. mgr. 24. gr. laga nr. 50/1993 megi að nokkru eða öllu líta fram hjá því að tjónþoli hafi verið meðvaldur að tjóni ef það verður honum svo þungbært að ósanngjarnt má telja. Stefnandi var ungur að árum er slysið átti sér stað og varð fyrir töluverðu líkamstjóni. Ætla má að stefnandi komi til með að þurfa að lifa með afleiðingum slyssins til frambúðar og því telur stefnandi að forsendur séu fyrir því að líta að öllu eða nokkru leyti fram hjá hugsanlegri meðábyrgð hans. Er á því byggt að skilyrðum tilvitnaðrar greinar sé fullnægt.

Um líkamstjón stefnanda

Um líkamstjón stefnanda er vísað til matsgerðar G-kk-ef B-kk-ef og telur stefnandi að með henni, ásamt öðrum læknisfræðilegum gögnum málsins, hafi verið sýnt fram á með fullnægjandi hætti að stefnandi varð fyrir líkamstjóni í slysinu og hagsmuni hans af málsókn þessari.

Um dómkröfu stefnanda

Krafa stefnanda er viðurkenningarkrafa skv. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 þar sem stefnanda er nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort stefndu, Eykt ehf. og Norður íbúðir ehf., beri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda þann 17. september 2007 og hann eigi þar með rétt á greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda, Norður íbúða ehf., eða úr ábyrgðartryggingu stefnda, Eykt ehf., hjá réttargæslustefnda sem sé greiðsluskyldur vegna tryggingarinnar. Sýnt er fram á tjón stefnanda og þar með hagsmuni hans af málshöfðun með læknisfræðilegum gögnum málsins.

Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni ber honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

Lagarök

Stefnandi vísar til sakarreglu skaðabótaréttarins svo og annarra meginreglna íslensks skaðabótaréttar. Vísað er til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum. Stefnandi vísar til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996, laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og reglugerðar nr. 941/2002 um hollustuhætti. Þá er vísað til lögreglusamþykktar Reykjavíkur nr. 506/2004.

Um höfðun málsins er vísað til heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild stefndu, Eyktar ehf. og Norður íbúða ehf., er vísað til III. kafla laga nr. 91/1991 og um aðild réttargæslustefnda er vísað til 21. gr. sömu laga. Um varnarþing vísast til ákvæða V. kafla laganna og varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt, með síðari breytingum.

Málsástæður og lagarök stefnda Eyktar ehf.

Málatilbúnaður stefnanda gagnvart stefnda, Eykt ehf., byggir að því er virðist fyrst og fremst á því að félagið hafi sem framkvæmdaraðili skapað sér ábyrgð gagnvart stefnanda vegna þess að frágangur starfsmanna þess á húsnæðinu og/eða lóðinni nr. 40 við Sigrún í Reykjavík hafi á slysdegi 17. september 2007 verið óviðunandi og ástandið því hættulegt.

Stefnandi vísar hér fyrst og fremst til reglugerðar nr. 547/1996 auk almennra reglna skaðabótaréttarins. Stefndi, Eykt ehf., hafnar þessu.

Í fyrsta lagi er lögð á það áhersla að stefndi, Eykt ehf., var ekki eigandi þess húsnæðis og/eða lóðar, sem hér er til skoðunar og það því félaginu óviðkomandi.

Samkvæmt útskrift úr fasteignaskrá, dags. 14.desember 2010, var stefndi, Norður íbúðir ehf., kt. 601200-2360, eigandi húsnæðisins á slysadegi. Hafði félagið keypt eignina 16. apríl 2007 og fengið hana afhenta sama dag.

Eignin var því á slysdegi, þann 17. september 2007, stefnda, Eykt ehf., óviðkomandi og gat félagið því á þeim tíma enga ábyrgð borið á eigninni eða aðstæðum við hana.

Það stóð hins vegar til að stefndi, Eykt ehf., sæi um niðurrif á lóðinni þegar þar að kæmi, en leyfi til slíkra framkvæmda hafði ekki verið gefið út þegar slysið varð og var fyrst formlega samþykkt á fundi Skipulags og byggingarsviðs Reykjavíkurborgar 25. september 2007 eða rúmri viku eftir að slysið. Engar framkvæmdir hafi staðið yfir að Sigtúni 40, Reykjavík, á vegum stefnda, Eyktar ehf., þegar slysið varð .

Af því leiðir að ekki er á það fallist að unnt sé að skilgreina lóðina, húsið og næsta nágrenni Sigtúns 40, sem vinnusvæði, byggingarvinnustað eða byggingarsvæði í þeim skilningi sem málatilbúnaður stefnanda gefur til kynna.

Samkvæmt a-lið 2. gr. reglna um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996 er byggingarvinnusvæði skilgreint sem staður þar sem byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð fer fram.

Engu slíku var til að dreifa að Sigtúni 40 og má því ljóst vera að umræddar reglur eiga ekki við í tilviki því sem hér er til skoðunar og getur ábyrgð byggð á þeim ekki átt við stefnda, Eykt ehf. og hlýtur að verða að hafna þeirri skoðun stefnanda að það sé raunin.

Af gefnu tilefni leggur stefndi, Eykt ehf., áherslu á að ekki er fallist á þá skoðun stefnanda að framkvæmdir hafi verið hafnar við Sigtún 40 á slysdegi í skilningi reglna 547/1996, eins og hann heldur fram. Um það var auðvitað ekki að ræða enda engar framkvæmdir heimilaðar á svæðinu fyrr en tilskilin leyfi höfðu verið gefin út.

Þá er því mótmælt að stefndi, Eykt ehf., hafi vegna ástands fasteignarinnar vanrækt skyldur um að ganga nægilega vel frá henni þannig að slys hafi hlotist af, þó ekki væri nema vegna þeirrar einföldu staðreyndar að félagið hafði ekkert með það að gera fyrir slysið.

Þá er heldur ekkert í gögnum málsins sem styður það að slysið megi rekja til slæms ásigkomulags eða vanrækslu við frágang fasteignarinnar a.m.k. ekki gagnvart stefndu, Eykt ehf.

Engin almenn skylda hvílir á fasteignareiganda eða öðrum, ef því er að skipta, sem þar koma að málum að girða fasteign af með einhverjum hætti, hvort sem einhver starfsemi kunni að fara þar fram eður ei.

Útilokað er að fasteignareigandi eða framkvæmdaraðili, ef sú væri raunin, geti borið ábyrgð á því að utanaðkomandi aðili eins og stefnandi í máli því sem hér er til skoðunar, taki þá ákvörðun að klifra upp á þak hússins og útvegi sér tæki til þess eins og hina brotnu girðingu sem þar mun hafa legið .

Vissulega var stefnandi aðeins 7 ára þegar umrætt slys varð, en það breytir því ekki að ljóst má vera að honum var fullkunnugt um hættur sem fylgt gátu því að fara upp á þak á glerhúsi eins og þarna var gert og upphafleg frásögn í lögregluskýrslu þar sem sagt er að slysið hafi orðið á tröppum Laugarnesskólans segir allt sem segja þarf í þeim efnum. Stefnanda og félögum hans var vel ljóst að þeir höfðu verið að gera eitthvað sem ekki mátti.

Af öllu þessu leiðir að stefndi, Eykt ehf., telur að ekki hafi verið sýnt fram á bótaskyldu hans í máli þessu af hálfu stefnanda og því beri að sýkna hann.

Hér er og rétt að geta þess að Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafnaði bótarétti stefnanda í máli þessu og telur stefndi, Eykt ehf., að það hafi vissulega þýðingu við úrlausn máls þessa þó að vissulega hafi dómstólar hér sem endranær seinasta orðið.

Varakrafa um lækkun byggir á því að verði ekki fallist á sýknukröfuna, þá hljóti tjónþoli með vísan til þess sem hér að framan hefur verið rakið, óháð ungum aldri að verða að bera ábyrgð á afleiðingum gerða sinna í umrætt sinn og eigin sök því augljós að mati stefnda, Eyktar ehf. Í þessu sambandi er því sérstaklega mótmælt að 24. gr. laga nr. 50/1993 breyti nokkru um það.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvort stefndu beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem óumdeilt er að stefnandi varð fyrir er hann féll í gegnum glerþak húsnæðis að Sigtúni 40, Reykjavík, þann 17. september 2007 og niður á gólf hússins.

Með málsókn þessari neytir stefnandi heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefndu en í ákvæðinu segir að hafi sóknaraðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands geti hann leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum. Jafnframt neytir stefnandi heimildar 1. mgr. 19. gr. sömu laga til að stefna í sama máli fleiri en einum aðila þar sem kröfur stefnanda megi rekja til sama atviks.

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefnda, Eykt ehf., á því að slysið megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda, Eyktar ehf. og beri Eykt ehf. því fulla skaðabótaábyrgð á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum.

P-kk-nf G-kk-nf stjórnarformaður og eigandi stefnda, Eyktar ehf., gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Af framburði hans má ráða að náin tengsl hafi verið á milli stefndu en hann var jafnframt eigandi stefnda, Norður íbúða ehf. og fyrrum stjórnarformaður félagsins sem hann sagði hafa verið úrskurðað gjaldþrota í nóvember sl. Hann kvaðst einnig hafa verið ábyrgur byggingarstjóri við niðurrif hússins að Sigtúni 40. Óumdeilt er hins vegar að þegar slysið varð var stefndi, Norður íbúðir ehf., eigandi húsnæðisins og þá stóð til að rífa húsið en leyfi til þess hafi ekki verið fengið hjá borgaryfirvöldum.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann lýsti því að hann hefði í umrætt sinn farið inn í húsið í gegnum brotinn glugga ásamt tveimur félögum sínum og hafi annar þeirra verið jafngamall honum en hinn ári eldri. Hann kvaðst vita til þess að fólk færi inn í húsið og sagði að hellingur af fólki hefði verið þar að „spreyja“ og fólk hefði farið inn í húsið með hunda og sleppt þeim lausum. Þeir hafi farið inn í húsnæðið í gegnum brotinn glugga. Þar hafi þeir klifrað upp á þakið með því að fara upp á sófa sem þar var, þaðan upp á eldavél sem var við hlið sófans þar sem þeir náðu taki á spýtu og þaðan hafi þeir farið upp á aðra spýtu og þannig hafi þeir komist upp á þakið. Aðspurður sagði hann að ekki hefði verið erfitt fyrir þá að komast upp á þakið og kvaðst vita til þess að fleiri hafi farið þangað. Þeir hafi gengið þar eftir mæni hússins. Þeir hafi verið þar í leik sem þeir hafi kallað „að flýja frá sólinni“. Hann sagði þá hafa verið búna að sjá mikið af myndböndum á „You Tube“, klifurmyndböndum og hafi það m.a. verið ástæða þess að þeir fóru upp á þakið. Félagar hans hafi gengið á listum milli glerjanna en hann hafi gengið á glerinu. Félagi hans hafi sagt honum að ganga á glerinu en einnig sagt að hann gæti dottið en stefnandi hafi þá svarað honum „ nei ég dett ekkert“. Stefnandi hafi svo dottið í gegnum glerið og fallið niður á gólfið.

P-kk-nf D-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stefnda, Eyktar ehf., gaf einnig skýrslu við aðalmeðferð málsins. Framburður hans og áðurnefnds P-kk-ef var samhljóða um að stefndi, Eykt ehf., hefði tekið að sér að hafa eftirlit með húsnæðinu einu sinni eða tvisvar í viku. Samkvæmt framburði P-kk-ef hafi hlutverk þeirra verið að sjá um neyðarþjónustu væri eitthvað að en P-kk-nf D-kk-nf sagði að þeir hefðu átt að loka rúðum eða því sem brotið var. Fram kom hjá P-kk-þgf D-kk-þgf að svæðið hafi ekki verið á forræði stefnda, Eyktar ehf., þegar slysið varð og það væri klárt í hans huga að þeir hefðu ekki tekið við svæðinu fyrr en leyfi til niðurrifs hefði verið fengið sem hafi verið eftir að slysið varð.

Hvað varðar stefnda, Eykt ehf., hefur ekki verið sýnt fram á að félagið hafi tekið á sig frekari ábyrgð en þá að hafa eftirlit með húsnæðinu einu sinni til tvisvar í viku og eftir atvikum að sinna neyðarþjónustu sem hafi falist í því að gera við húsnæðið hafi gler verið brotið. Ekki hefur verið sýnt fram á að slysið hafi orðið vegna vanrækslu stefnda, Eyktar ehf., á að sinna þeim verkefnum.

Stefnandi byggir einnig á því að stefndi, Eykt ehf., hafi sem framkvæmdaaðila vegna fyrirhugaðs niðurrifs húsnæðisins borið að ganga frá svæðinu í samræmi við ákvæði reglna nr. 547/1996 þrátt fyrir að leyfi til niðurrifs hafi ekki verið fengið. Stefnandi telur að skylda framkvæmdaaðila til að gæta öryggis á vinnustað í skilningi reglnanna geti orðið virk jafnvel þótt opinbert leyfi til framkvæmda liggi ekki fyrir, þá sérstaklega þegar fyrirhugað er niðurrif á yfirgefnu húsnæði í slæmu ásigkomulagi sem staðsett er í íbúðarhverfi, líkt og hér um ræðir.

Stefnandi vísar einnig til 17. gr. lögreglusamþykktar Reykjavíkur nr. 506/2004, en þar segir að þegar hús er byggt, rifið, endurbyggt eða flutt, sé eiganda eða verktaka skylt að forðast að valda farartálma, hættu eða óþægindum fyrir vegfarendur og skuli setja upp skilti til leiðbeiningar, eftir því sem við á.

Samkvæmt 2. gr. reglna nr. 547/1996 merkir byggingarvinnustaður eða byggingarsvæði stað þar sem byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð fer fram og er síðan vísað í skrá yfir slíkar framkvæmdir sem er að finna í I. viðauka við reglurnar. Sú skrá er ekki tæmandi en meðal þess sem þar er nefnt er niðurrif.

Samkvæmt framburði P-kk-ef G-kk-ef, P-kk-ef D-kk-ef S-kk-ef og G-kk-ef Á-kk-ef var svæðið girt af eftir að slysið varð. Samkvæmt framburði áðurnefnds P-kk-ef sá Suðurverk um að rífa húsið en stefndi, Eykt ehf., tók að sér að vera byggingarstjóri við verkið.

Meðal málsgagna er umsókn um byggingaleyfi þar sem óskað er leyfis til niðurrifs á húsnæðinu. Þar kemur fram að umsóknin hafi verið móttekin af hálfu byggingafulltrúa 21. september 2007 og afgreidd af hans hálfu þann 25. sama mánaðar.

Ekki liggur fyrir hvenær stefndi, Eykt ehf., tók að sér að sjá um niðurrif húsnæðisins. Engin gögn hafa verið lögð fram sem upplýst geta um það hvenær stefndi, Eykt ehf., tók við svæðinu eða hvenær samið var um að félagið annaðist verkið. Ljóst er þó að þegar slysið átti sér stað lá ekki fyrir leyfi yfirvalda til að rífa bygginguna. Þrátt fyrir að þá hafi legið fyrir að ætlun stefnda, Norður íbúða ehf., hafi verið sú að rífa húsnæðið verður með hliðsjón af orðalagi 2. gr. reglnanna, sbr. „stað þar sem byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð fer fram“, ekki talið að reglur nr. 547/1996 hafi þá átt við um svæðið þegar slysið varð. Með hliðsjón að ofangreindu orðalagi 17. gr. lögreglusamþykktar Reykjavíkur er jafnframt talið að það ákvæði eigi heldur ekki við í þessu tilviki.

Því virðist fyrst hafa verið borið við af hálfu stefnda, Eyktar ehf., við meðferð málsins fyrir héraðsdómi að félagið væri ekki eigandi eignarinnar.

K-kk-nf K-kk-nf lögreglumaður gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa séð skilti merkt stefnda, Eykt ehf., fyrir framan húsið þegar hann kom á vettvang skömmu eftir slysið en gat ekki upplýst að öðru leyti hvað hafi staðið á skiltinu.

Óumdeilt er að stefndi, Eykt ehf., var ekki eigandi eignarinnar þegar slysið varð og ekki hefur af hálfu stefnanda verið sýnt fram á að félagið hafi tekið að sér frekara eftirlit með eigninni en þegar hefur verið lýst eða að húsnæðið hafi að öðru leiti verið á ábyrgð stefnda, Eyktar ehf., þegar slysið varð.

Með hliðsjón af því sem rakið hefur verið eru ekki rök til að telja stefnda, Eykt ehf., bótaskyldan vegna slyssins og ber því að sýkna félagið af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi, Norður íbúðir ehf., hefur ekki látið málið til sín taka þrátt fyrir löglega birta stefnu. Ber því samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 að dæma málið eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem það er samrýmanlegt framkomnum gögnum.

Stefnandi telur að stefndi, Norður íbúðir ehf., beri sem eigandi húsnæðisins skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir í slysinu og telur að slysið megi rekja til atvika sem voru á ábyrgð hans. Félagið beri skaðabótaábyrgð á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, einkum sjónarmiðum um ábyrgð umsjónarmanna og ábyrgðaraðila fasteigna og reglum um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum.

Gagnvart stefnda, Norður íbúðum ehf., byggir stefnandi á því að frágangi húsnæðis og lóðar að Sigtúni 40 hafi verið verulega ábótavant og að húsnæðið og lóðin hafi ekki uppfyllt skilyrði laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og skilyrði reglugerðar um hollustuhætti nr. 941/2002. Samkvæmt 14. gr. reglugerðarinnar skal húsnæði vera þannig gert og viðhaldið, umgengið og þrifið að þeir sem þar dveljast, starfa eða nálægir íbúar, hljóti ekki heilsutjón eða óþægindi af. Þá segir í 18. gr. sömu reglugerðar að eigandi eða umráðamaður húss eða mannvirkis skuli halda eigninni hreinni og snyrtilegri ásamt tilheyrandi lóð og girðingum, þannig að ekki valdi öðrum ónæði. Stefnandi telur að ástand húsnæðis og lóðar að Sigtúni 40 hafi verið þess eðlis á slysdegi að stefnda, Norður íbúðum ehf., hafi borið að grípa til ráðstafana til að takmarka aðgang að húsum á lóðinni.

Samkvæmt útprentun úr fasteignamati vegna fasteignarinnar að Sigtúni 40, dagsettri 14. desember 2010, eignaðist stefndi, Norður íbúðir ehf., húsnæðið þann 16. apríl 2007. Samkvæmt framburði P-kk-ef S-kk-ef var húsnæðið í leigu þegar stefndi, Norður íbúðir ehf., keypti húsnæðið þar til a.m.k. í júlí 2007 en vitnið P-kk-nf D-kk-nf taldi að hugsanlega hafi verið starfsemi af hálfu leigjenda í húsinu fram í ágúst 2007.

P-kk-nf sagði einnig að ástand hússins hefði ekki verið slæmt þegar slysið varð þó svo að einhver hafi „spreyjað“ á veggi þess. Spurður um brotna glugga svaraði vitnið: „Já það bara eins og því miður virðist vera að þú getur ekki í stóru glerhúsi upp á 2700 fm þó að húsið hafi verið skoðað, kíkt á það reglulega.“ Aðspurður kvaðst hann ekki vita hvaða munir hafi verið inni í húsinu á þeim tíma er slysið varð.

Vitnið P-kk-nf var spurður um ástand húsnæðisins og sagði hann að húsnæðið hefði ekki verið neinn hjallur tveimur mánuðum fyrr þegar húsið var afhent en það hafi breyst í hjall á skömmum tíma. Fyrir slysið telur hann „að æska landsins hafi lagt sig fram um að ganga hart fram þarna“.

Við aðalmeðferð málsins gaf einnig skýrslu G-kk-nf Á-kk-nf skilmálafulltrúi hjá byggingafulltrúa Reykjavíkurborgar. Hann kvaðst hafa farið á vettvang daginn eftir slysið og gert skýrslu um skoðun sína sem dagsett er 18. september 2007 og ber yfirskriftina „Hættulegt yfirgefið húsnæði að Sigtúni 40, Reykjavík“. Hann sagði að auðvelt hefði verið að fara inn í húsið, gluggar hafi verið brotnir á nokkrum stöðum og hægt hafi verið að klifra inn í húsið. Hann vísaði í skýrslu sína og sagði að eins og þar sæist hafi verið búið að teikna á veggi og aðgangur hafi verið greiður inn í húsnæðið.

Af fyrirliggjandi framburði má ráða að á þeim tíma sem slysið varð hafi rúður ítrekað verið brotnar í húsnæðinu og fólk sóst eftir að komast þangað inn. Það má og ráða af aðstæðum eins og þær birtast dóminum á ljósmyndum er lögregla og skilmálafulltrúi tóku á vettvangi skömmu eftir slysið. Sú staðreynd að stefndi, Norður íbúðir ehf., fékk stefnda, Eykt ehf., til að hafa reglubundið eftirlit með húsnæðinu, eins og áður hefur verið rakið, bendir einnig til þess. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að því eftirliti hafi ekki verið sinnt. Á þeim tíma sem slysið varð má ætla að utanaðkomandi hafi sótt í húsnæðið sem þá stóð autt. Húsið er staðsett í miðju íbúðahverfi og mátti stefndi, Norður íbúðir ehf., ætla að það væru aðallega börn og unglingar sem sæktu í húsið. Ljóst er að tjónþoli og félagar hans komust auðveldlega inn í húsnæðið þrátt fyrir ungan aldur. Við það er miðað að þeir hafi komist inn um brotinn glugga eins og stefnandi lýsti í skýrslu sinni. Verður því að telja að stefndi, Norður íbúðir ehf., hafi ekki viðhaft nægilegt eftirlit með húsnæðinu í því skyni að tryggja að óviðkomandi hefðu ekki aðgang að því.

Þrátt fyrir að dómurinn telji að eftirlit stefnda, Norður íbúða ehf., með húsnæðinu hafi ekki verið nægilegt hefur ekki af hálfu stefnanda verið sýnt fram á nægileg orsakatengsl milli þeirrar vanrækslu stefnda, Norður íbúða ehf. og tjóns stefnanda. Stefnandi lýsti því í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að hann hefði komist inn í húsnæðið í gegnum brotinn glugga og hafi innandyra klifrað upp á muni sem þar voru og þannig komist upp á þakið. Stefnandi varð svo fyrir slysinu þegar hann steig á gler í þaki hússins og féll niður á gólf. Telja verður að stefndi, Norður íbúðir ehf., hafi átt að sjá fyrir að börn færu inn í húsnæðið en fjarlægara er að þau færu upp á þakið innandyra með þeim hætti sem stefnandi hefur lýst. Þrátt fyrir að stefnandi hafi borið um að ekki hafi verið erfitt að komast upp á þakið þá verður ekki, með hliðsjón af lýsingu hans, hægt að telja að aðgengi þangað hafi almennt verið auðvelt fyrir börn. Telja verður samkvæmt því að tjón stefnanda sé svo fjarlæg afleiðing af vanrækslunni að ekki verði lögð á félagið bótaskylda vegna tjónsins.

Með hliðsjón af ofangreindu ber að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Eykt ehf. og Norður íbúðir ehf., eru sýkn af öllum kröfum stefnanda. Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf