E-31/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 14. júní 2006, er höfðað með stefnu birtri 16. nóvember 2005.

Stefnandi er H-kk-nf A-kk-nf, kt. 000000-0000, Lambleiksstöðum, Sveitarfélaginu Hornafirði.

Stefndi er Sparisjóður Hornafjarðar og nágrennis, kt. 000000-0000, Hafnarbraut 76, Höfn, Sveitarfélaginu Hornafirði.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 224.100 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 29. október 2005 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu og að við ákvörðun málskostnaðar verði tillit tekið til þess að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að viðbættri fjárhæð, sem svari til 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

II.

Málavextir

Málavextir eru þeir að í júní 2002 ritaði stefnandi sem sjálfskuldarábyrgðarmaður á skuldabréf útgefið af S-kk-þgf A-kk-þgf til stefnda. Þegar vanskil urðu á bréfinu fór stefnandi að kynna sér fjármál og sögu S-kk-ef og komst þá að því að hann var í miklum vanskilum þegar hann fékk umrætt lán hjá stefnda. Taldi stefnandi að hann hefði ekki fengið nægar upplýsingar hjá stefnda um fjárhagsstöðu skuldara þegar hann gekkst í sjálfskuldarábyrgð vegna lánsins. Óskaði hann eftir því við stefnda að hann yrði leystur undan allri ábyrgð á umræddu skuldabréfi þar sem hann hefði ekki fengið að vita um fjárhagsstöðu S-kk-ef áður en hann gekkst í sjálfskuldarábyrgð á skuldabréfinu. Þeirri beiðni stefnanda hafnaði stefndi. Leitaði stefnandi þá til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki og krafðist þess að nefndin ógilti sjálfskuldarábyrgð hans á skuldabréfi S-kk-ef með vísan til 3. og 4. gr. samkomulags viðskiptaráðherra, neytendasamtakanna og nokkurra samtaka fjármálafyrirtækja um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Jafnframt var þess krafist að stefndi endurgreiddi stefnanda þær fjárhæðir, sem hann hafði greitt upp í skuldabréfið vegna vanefnda S-kk-ef. Loks krafðist stefnandi málskostnaðar.

Úrskurðarnefndin kvað upp úrskurð sinn 26. ágúst 2005 og var niðurstaða hans sú að sjálfskuldarábyrgð stefnanda á skuldabréfi S-kk-ef var ógilt og stefnda gert að endurgreiða stefnanda 368.762 krónur ásamt dráttarvöxtum. Kröfu um greiðslu málskostnaðar var hins vegar hafnað með þeim rökum að úrskurðarnefndin hefði enga heimild til að ákvarða honum málskostnað.

Stefndi greiddi stefnanda þá fjárhæð, sem stefnanda var úrskurðuð úr hendi stefnda ásamt dráttarvöxtum. Stefndi hefur hins vegar ekki greitt stefnanda málskostnað, sem nemur hinni umstefndu fjárhæð 224.100 krónur.

Í máli þessu er um það deilt hvort stefnda beri að greiða stefnanda kostnað, sem hann hafði af rekstri málsins fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki.

III.

Málsástæður

Stefnandi heldur því fram að til þess að ná fram rétti sínum fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafi honum verið nauðsynlegt að ráða sér lögmann. Stefnandi eigi ekki að sitja uppi með þann kostnað sem hafi óhjákvæmilega hlotist af ólögmætu framferði stefnda í sambandi við sjálfskuldarábyrgð stefnanda á umræddu láni S-kk-ef A-kk-ef hjá stefnda. Kostnaðurinn sé afleiðing af broti stefnda á fyrirmælum framangreinds samkomulags um notkun ábyrgða. Auk þess bendi stefnandi á 33. og 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Reikningur lögmanns stefnanda sé að fjárhæð 180.000 krónur í þóknun, sem að viðbættum virðisaukaskatti að fjárhæð 44.100 krónur geri samtals 224.100 krónur. með hliðsjón af þeirri vinnu, sem hafi verið lögð í málið og þeim hagsmunum, sem í húfi hafi verið, verði reikningurinn að teljast mjög sanngjarn, enda hafi honum ekki verið mótmælt sem of háum af hálfu stefnda. Að því er varðar upphafstíma dráttarvaxta vísar stefnandi til bréfs lögmanns stefnda frá 29. september 2005.

Um lagarök vísar stefnandi til reglna um loforð og efndir samninga, samanber og 5. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni sé honum nauðsyn á að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Stefndi kveður úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafa verið setta á stofn til hagsbóta fyrir viðskiptamenn fjármálafyrirtækja. Samþykktir úrskurðarnefndarinnar séu frá 8. júní 2000. Unnt sé að fá úrskurði frá nefndinni án þess að fara með mál fyrir dómstóla og samkvæmt 1. mgr. 12. gr. samþykkta nefndarinnar hafi þau fjármálafyrirtæki, sem séu aðilar að nefndinni, skuldbundið sig til að fylgja ákvörðunum nefndarinnar.

Þær samþykktir, sem nú gildi um úrskurðarnefndina séu frá 8. júní 2000 og hafi leyst af hólmi eldri samþykktir frá 1995. Ekki hafi verið talin ástæða til að setja málskostnaðarákvæði í samþykktirnar þegar þær hafi verið endurskoðaðar árið 2000. Ef vilji hefði staðið til þess að setja slíkt ákvæði í samþykktirnar hefði það verið gert.

Stefndi bendir á að ekki sé nauðsynlegt að ráða lögmann til þess að fara með mál fyrir úrskurðarnefndina. Á heimasíðu nefndarinnar séu góðar leiðbeiningar um hvernig vísa skuli málum til nefndarinnar. Þá séu þar eyðublöð, sem einstaklingar geti fyllt út til þess að senda kæru til nefndarinnar. Óski viðkomandi hins vegar eftir því að fá aðstoð við kæru þá geri hann það á eigin kostnað.

Stefndi bendir á að úrskurðarnefndir í stjórnsýslunni hafi almennt ekki heimild til að úrskurða um málskostnað aðila. Það færi því í bága við almenna réttarvenju ef dæma ætti stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað vegna máls hjá úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki.

Af hálfu stefnda er vísað til reglna um réttarsamband aðila innan samninga. Hvorki í samningi aðila né í lögum sé að finna grundvöll fyrir kröfu stefnanda og beri því að sýkna stefnda af kröfum hans um greiðslu málskostnaðar vegna málsmeðferðar hjá fyrrgreindri úrskurðarnefnd.

Málskostnaðarkröfu sína kveðst stefndi styðja við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð opinberra mála, sérstaklega 130. gr. Þá kveður stefndi kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun reista á lögum nr. 50/1988 með síðari breytingum, en stefndi í máli þessu sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda.

IV.

Niðurstaða

Hinn 1. nóvember 2001 rituðu viðskiptaráðherra og fulltrúar Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða og Neytendasamtakanna undir samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og tók samkomulagið gildi þann sama dag. Í 1. gr. samkomulagsins kemur fram að tilgangur samkomulagsins sé sá að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að setja meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum er skuldaábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings eru sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu.

Í 1. gr. samþykkta fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki segir að nefndin starfi samkvæmt samkomulagi á milli viðskiptaráðuneytisins, Sambands íslenskra viðskiptabanka, Sambands íslenskra sparisjóða, Samtaka verðbréfafyrirtækja, Sambands lánastofnana og Neytendasamtakanna. Samþykktir fyrir nefndina eru settar af þessum aðilum. Í 1. mgr. 3. gr. samþykktanna segir að viðskiptamenn fjármálafyrirtækja, sem aðild eigi að nefndinni geti snúið sér til nefndarinnar með kvartanir vegna viðskipta við þau. Í 12. gr. segir að þau fjármálafyrirtæki, sem séu aðilar að úrskurðarnefndinni skuldbindi sig til þess að fylgja ákvörðunum hennar og greiða hugsanlegar bætur innan ákveðins frests. Ef úrskurður nefndarinnar hefur veruleg útgjöld í för með sér fyrir fjármálafyrirtæki eða fordæmisgildi er því þó heimilt að tilkynna innan ákveðins frests að það muni ekki greiða bætur nema að undangengnum dómi. Samkvæmt 15. gr. skulu viðskiptamenn, sem bera mál sín undir nefndina, greiða málskotsgjald, en annan beinan kostnað af nefndinni skuli þau fjármálafyrirtæki, sem aðild eiga að nefndinni, bera. Í samþykktunum er hins vegar ekki mælt fyrir um heimild nefndarinnar til að ákvarða viðskiptamanni málskostnað vegna reksturs máls fyrir nefndinni.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að með fyrrgreindum samþykktum er viðskiptamönnum fjármálafyrirtækja gefinn kostur á að bera kvartanir vegna viðskipta við fjármálafyrirtæki undir sérstaka úrskurðarnefnd, sem sker úr um réttmæti þeirra. Viðskiptamönnum fjármálafyrirtækja er hins vegar í sjálfsvald sett hvort þeir bera mál sín undir nefndina og eru ekki bundnir af úrskurðum hennar.

Í máli því sem hér er til meðferðar felldi stefndi niður sjálfskuldarábyrgð stefnda og greiddi honum bætur í samræmi við niðurstöðu úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki á grundvelli samkomulags, sem stefndi hafði undirgengist gagnvart viðskiptaráðherra, samtökum fjármálafyrirtækja og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og samkomulags sömu aðila um að hlíta ákvörðunum fyrrgreindrar úrskurðarnefndar. Eins og áður greinir er ekki að finna í samþykktum þessum ákvæði, sem skuldbindur fjármálafyrirtæki, sem aðild eiga að nefndinni, til að greiða málskostnað, sem viðskiptamenn bera af því að reka mál fyrir nefndinni.

Stefnandi kveðst byggja mál sitt á reglum um loforð og efndir samninga og fyrrgreindu samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Kostnaður sá, sem stefnandi hafi orðið fyrir, sé afleiðing af broti stefnda á fyrirmælum fyrrgreinds samkomulags um notkun ábyrgða.

Í máli þessu er gildi sjálfskuldarábyrgðar þeirrar, sem stefnandi tókst á hendur gagnvart stefnda, ekki til umfjöllunar enda mun stefndi þegar hafa fellt hana niður.

Ljóst þykir að með samkomulagi um notkun ábyrgða tókst stefndi á hendur ákveðnar skyldur gagnvart öðrum aðilum samkomulagsins. Undir þær skyldur hefur stefndi hins vegar ekki gengist gagnvart stefnanda. Verður því ekki talið að stefnandi hafi sýnt fram á að stefndi hafi brotið á stefnanda skyldur samkvæmt samningi, sem baki honum bótaskyldu innan samninga, en á þeirri málsástæðu byggir stefnandi mál sitt. Þá þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að stefndi hafi skuldbundið sig sérstaklega til þess að greiða honum bætur vegna þess kostnaðar, sem hann bakaði sér við rekstur málsins fyrir úrskurðarnefndinni. Verður því ekki komist hjá því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af úrslitum málsins ber stefnanda að greiða stefnda 70.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp R-kvk-nf B-kvk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, Sparisjóður Hornafjarðar og nágrennis, er sýkn af kröfum stefnanda, H-kk-ef A-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 70.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf