E-7854/2009

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 4. júní sl., er höfðað með stefnu sem birt var stefndu 11. og 18. júní 2009.

Stefnandi er H-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf, til heimilis að Molastöðum, Fljótum, Skagafirði.

Stefndu eru BCD ehf., Skúlagötu 46, Reykjavík og Íslandsbanki hf., vegna Íslandsbanka fjármögnunar, Kirkjusandi, einnig í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að staðfest verði með dómi riftun stefnanda 16. febrúar 2009 á kaupsamningi aðila, sem gerður var 11. febrúar 2009 um bifreiðina NG-786, Renault Master, árgerð 2002. Einnig krefst hann þess að stefndi, BCD ehf., endurgreiði sér 510.000 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 11. febrúar 2009 til greiðsludags.

Gagnvart stefnda, Íslandsbanka hf., er þess krafist að staðfest verði riftun stefnanda á yfirtöku á kaupleigusamningi hjá Glitni fjármögnun, nr. 425187, dagsett 11. febrúar 2009.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu, að mati réttarins, auk álags er nemi virðisaukaskatti.

Stefndi, BCD ehf., krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur verði lækkaðar verulega.

Stefndi, Íslandsbanki hf., krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Báðir stefndu krefjast málskostnaðar að skaðlausu, að mati dómsins, að viðbættum virðisaukaskatti.

Málsatvik og ágreiningsefni

Samkvæmt óundirrituðum og ódagsettum kaupsamningi og afsali keypti stefnandi af stefnda, BCD ehf., hópbifreiðina NG-786, Renault Master, árgerð 2002. Samkvæmt stefnu fóru kaupin fram 11. febrúar 2009. Fram kemur í kaupsamningi að kaupverðið sé 1.301.000 krónur, sem greiðist annars vegar í peningum, 600.000 krónur, en hins vegar með því að kaupandi tekur yfir lán að fjárhæð 701.000 krónur. Lán þetta var í formi kaupleigusamnings við Glitni fjármögnun, og segir í yfirlýsingu 11. febrúar 2009 að samkomulag hafi orðið um að H-kk-nf G. H-kk-nf „yfirtaki frá dagsetningu yfirlýsingar þessarar allan rétt og allar skyldur BCD ehf. sem leigutaka skv. framangreindum kaupleigusamningi, eftirstöðvar þann 11.02.09 kr. 690. 983,-. Samningurinn ber nú viðskiptanúmerið 425187.“ Yfirlýsingin er undirrituð af stefnanda, forsvarsmanni BCD ehf. og starfsmönnum Glitnis fjármögnunar. Stefnandi mun hafa fengið afslátt af kaupverði bifreiðarinnar og greiddi því stefnda, BCD ehf., 510.000 krónur í peningum. Samkvæmt því var kaupverð bifreiðarinnar 1.200.983 krónur.

Í áðurnefndum kaupsamningi og afsali segir að 1. skráningardagur bifreiðarinnar sé 24. september 2003 og staða mælis sýni 280.000 km. Lýsing seljanda á ástandi bifreiðarinnar er að það sé gott og að bíllinn sé með almenna skoðun og hópferðaskoðun. Tekið er og fram að bíllinn seljist í því ástandi sem hann er og hafi kaupandi kynnt sér það. Sjá má að öll skyldugögn hafa verið til staðar við söluna, þ.e. skráningarskírteini, skoðunarvottorð, eigendaferill, tjónaferill og veðbókarvottorð. Önnur gögn munu hins vegar ekki hafa verið tiltæk, svo sem notendahandbók, þjónustubók og olíuhandbók. Samkvæmt skráningarskírteini er eigandi bifreiðarinnar skráður Glitnir fjármögnun, en umráðamaður BCD ehf.

Stuttu eftir kaupin stöðvaðist bifreiðin í akstri og fylltist af reyk. Í stefnu segir að stefnanda hafi með naumindum tekist að bjarga sér út úr bifreiðinni og hafi hann þegar tilkynnt seljanda um atvikið. Bifreiðin reyndist óökuhæf og var hún dregin á verkstæði Vélalands að Vagnhöfða 21, þar sem hún var skoðuð. Starfsmaður þar áleit vélina ónýta og að ekki svaraði kostnaði að gera við hana. Um orsök bilunar segir svo í reikningi frá Vélalandi: „Líklega hefur túrbína farið (vegna slits). Vélin hefur farið að ganga á smurolíu og því farið á yfirsnúning, stimplar náð í ventla og brotið allavegana einn, kælivatn hefur farið inn á vél (líklega brotnað ventill og brotið heddið inn í vatnsgang). Ekki er hægt að segja til um ástand sveifaráss né blokkar en líklega er heddið ónýtt ásamt ventlum og mögulega knastásum, stimplum og túrbínu. […] olíukvarði brotinn, ekkert olíulok.“

Stefnandi fékk starfsmann á atvinnubílaverkstæði B&L til að leggja mat á kostnað við viðgerð á vélinni. Var mat hans að uppgerð vél kostaði 2.495.100 krónur, auk efnis og vinnu, en ný vél 3.150.000 krónur. Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi ekki lagt út í neinar viðgerðir á bifreiðinni.

Með ábyrgðarbréfi 16. febrúar 2009 til BCD ehf. og Glitnis fjármögnunar lýsti stefnandi yfir riftun á kaupsamningi og yfirlýsingu hans um yfirtöku á kaupleigusamningi um bifreiðina, þar sem bifreiðin hefði verið haldin verulegum leyndum göllum. Um leið krafðist hann þess að allar greiðslur vegna kaupanna gengju til baka. Upplýst var að bifreiðin væri móttakanda til ráðstöfunar við verkstæði Vélalands að Vagnhöfða 21. Engin viðbrögð voru við yfirlýsingu stefnanda og ítrekaði lögmaður hans erindið í bréfi til BCD ehf. 19. maí 2009. Samkvæmt stefnu var því bréfi heldur ekki svarað.

Undir rekstri málsins aflaði stefnandi matsgerðar dómkvadds matsmanns og lagði fyrir hann eftirfarandi spurningar:

1. „Gat matsbeiðandi við venjubundna skoðun á bifreiðinni Renault Master, NG-786, gert sér grein fyrir að kvikna myndi í vél bifreiðarinnar eða hún eyðileggjast algerlega innan skamms tíma?

2. Hvers konar skoðun á vélinni hefði leitt ástand hennar í ljós?

3. Hver er kostnaðurinn í krónum talið við að koma vélinni og þar með bifreiðinni í ástand sem ætla má miðað við að aldur hennar og ástand við gerð ofangreinds kaupsamnings?“

Matsgerðin er dagsett 26. febrúar 2010. Svar matsmanns við fyrstu spurningu er að ekki hafi verið hægt að gera sér grein fyrir ástandi vélarinnar með venjubundinni skoðun, þar yrðu menn að treysta á að upplýsingar seljanda væru áreiðanlegar.

Matsmaður svarar annarri spurningu svo: „Taka þarf smurolíusýni og senda það til rannsóknar, einnig opna ventlalok og skoða og meta ástand knastása, rokkerarma og tímahjóla/keðju. Opna forþjöppu við soggrein vélar til að kanna olíusmit með forþjöppuöxli inn í soggrein og eins til að athuga slit og ástand hennar. Þetta myndi gefa vísbendingu um ástand vélarinnar og hvort vélin tæki smurolíu inn á sig gegnum forþjöppu.“

Sem svar við þriðju spurningu matsbeiðanda telur matsmaður að tveir möguleikar séu í stöðunni. Annars vegar að gera upp vélina sem er í bílnum, hins vegar að finna notaða vél úr sams konar bíl og setja hana í stað þeirrar sem fyrir er. Kostnaður við fyrri lausnina færi eftir því hve mikið væri hægt að endurnýta úr gömlu vélinni. Áætlar matsmaður að kostnaður geti legið á bilinu 600.000 til 700.000 krónur, en gæti þó auðveldlega farið í 1.200.000 til 1.400.000 krónur. Einnig þyrfti þá að kaupa nýja forþjöppu sem kostaði 330.000 krónur. Kostnað við að taka upp forþjöppuna áætlar matsmaður á bilinu 150.000 til 200.000 krónur. Sé síðari kosturinn valinn, þ.e. að finna vél úr sams konar bíl, segir matsmaður að slík vél sé til og fáist hún keypt á 500.000 til 600.000 krónur. Sú vél sé ekin u.þ.b. 50.000 km. Kostnað við að setja þá vél í bílinn áætlar hann um 200.000 krónur. Heildarkostnaður við þessa lausn telur matsmaður því á bilinu frá 700.000 til 800.000 krónur, en bætir við að bifreiðin sé þá að sumu leyti komin í betra ástand en á kaupdegi. Aðilar töldu ekki ástæðu til að leiða dómkvaddan matsmann fyrir dóminn.

Stefnandi kom fyrir dóm og gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Fram kom í máli hans að bifreiðin hefði verið ætluð til afnota fyrir eiginkonu hans, sem stundaði skólaakstur í Fljótum. Sagðist hann hafa fengið sveitunga sinn, sem jafnframt væri bifvélavirki, til að skoða bifreiðina með sér og hefðu þeir ekið einn hring í nágrenni við starfsstöð seljanda, án þess að verða varir við að nokkuð væri að vélinni. Hann sagðist hafa gert athugasemdir við að bifreiðin væri í auglýsingu sögð ekin 250.000 km, en staða mælis sýndi 280.000 km. Einnig hefði hann gert athugasemdir við lakkskemmdir og að olíulok vantaði. Vegna þessa hefði hann fengið afslátt frá auglýstu verði. Stefnandi tók fram að hann hefði beðið seljanda um þjónustu- og smurbók bifreiðarinnar, en hún hefði ekki verið til staðar.

Stefnandi kvaðst aðeins hafa ekið bifreiðinni í um 1½ klst. þegar hún bilaði og fylltist af reyk. Sagðist hann fyrst hafa ekið að bensínstöð við Laugaveg, en þá fundið torkennilega lykt í bílnum. Því hefði hann hringt í seljanda og hann komið á staðinn, en þeir ekkert fundið sem gat skýrt lyktina. Frá bensínstöðinni hefði hann síðan ekið áleiðis að verslun IKEA, með stuttri viðkomu á matsölustað. Áður en þangað kom hafði bifreiðin þó fyllst af reyk og stöðvast. Sagðist hann þá hafa hringt í seljanda og varð að samkomulagi að bifreiðin yrði dregin að verkstæði Vélalands við Vagnhöfða, í því skyni að skoða hvað væri að. Um leið sagðist stefnandi hafa farið þess á leit við seljanda að hann fengi að skila bifreiðinni, en seljandi hefði neitað því. Einnig hefði seljandi hafnað þeirri hugmynd að hann tæki þátt í viðgerðarkostnaði, ef unnt yrði að gera við vélina.

Sérstaklega aðspurður sagði stefnandi að hann hefði fljótlega hringt í tryggingafélag bifreiðarinnar, en þar hefði honum verið tjáð að tryggingin tæki aðeins til bruna á bifreiðinni. Jafnframt sagðist hann, annað hvort samdægurs eða daginn eftir bilunina, hafa haft samband við starfsmann Íslandsbanka fjármögnunar, G-kk-þf H-kk-þf að nafni, og hefði sá starfsmaður verið upplýstur um málið frá byrjun. Fram kom í máli stefnanda að hann hefði lesið samningsskilmála vegna kaupleigusamnings sem hann yfirtók við kaup á umræddri bifreið.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveðst byggja málatilbúnað sinn á meginreglum samninga- og kauparéttar, en vísar einnig til laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup. Hin selda bifreið hafi verið nýskráð í september 2003 og því aðeins u.þ.b. fjögurra og hálfs árs gömul við gerð kaupsamnings. Teljist það ekki gömul bifreið í hefðbundnum skilningi og því hafi stefnandi mátt gera ráð fyrir að hún uppfyllti áskilda kosti. Þá hafi upplýsingar seljanda ekki gefið neitt tilefni til sérstakrar skoðunar af hálfu stefnanda. Um tveimur klukkustundum eftir kaupin, þegar kviknaði í vél bifreiðarinnar, hafi hins vegar komið í ljós að bifreiðin hafi ekki verið í því ástandi sem kaupverð hennar og upplýsingar hafi gefið til kynna, heldur mun verra. Skoðun starfsmanns Vélalands hefði staðfest að vélin væri ónýt og að viðgerðarkostnaður lægi á bilinu 500.000 krónum til 1.000.000 króna. Sá kostnaður sé allt að 78% af kaupverði bifreiðarinnar og því teljist gallinn verulegur.

Stefnandi telur ljóst að bifreiðin hafi verið haldin leyndum galla, sem hafi verið svo mikill að jafngildi verulegri vanefnd. Honum sé því heimilt að rifta kaupum samkvæmt almennum reglum samninga- og kröfuréttar, sbr. einnig 39. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, og hafi hann gert það með yfirlýsingu nokkrum dögum eftir kaupin. Þar sem stefndi, BCD ehf., hafi hins vegar ekki látið í ljós afstöðu sína til riftunar þurfi stefnandi að gera þá kröfu fyrir dómi að riftun verði staðfest. Tekur stefnandi fram að í kröfu hans felist jafnframt að greiðsla kaupverðs gangi til baka, bæði peningagreiðsla stefnanda að fjárhæð 510.000 krónur, svo og yfirtaka hans á kaupleigusamningi BCD ehf. við Glitni fjármögnun, í báðum tilvikum eins og viðskipti málsaðila hefðu ekki átt sér stað. Eðli máls samkvæmt yrði því stefndi, BCD ehf., aftur skuldari samkvæmt kaupleigusamningnum.

Teljist grundvöllur til riftunar ekki vera til staðar, kveðst stefnandi gera þá kröfu að kaupsamningur aðila verði ógiltur með vísan til meginreglna samningaréttar um brostnar forsendur. Forsenda stefnanda fyrir kaupunum hafi verið sú að vélin í bifreiðinni væri í góðu ástandi. Sú forsenda hafi þó brugðist tveimur klukkustundum eftir kaupin. Um leið krefjist stefnandi ógildingar á yfirtöku hans á kaupleigusamningi, þannig að bæði kaupsamningsgreiðsla og yfirtaka hans á umræddum kaupleigusamningi gangi til baka, eins og viðskiptin hefðu ekki átt sér stað.

Málsástæður og lagarök stefnda, BCD ehf.

Sýknukrafa stefnda, BCD ehf., er á því reist að ekkert hafi komið fram um að meintur galli hafi verið fyrir hendi áður en bifreiðin var afhent stefnanda og áhættuskipti fóru fram, sbr. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup. Beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu sinni að bifreiðin hafi verið haldin leyndum galla. Stefndi bendir einnig á að samkvæmt 21. gr. sömu laga skuli, við mat á því hvort söluhlutur teljist gallaður, miða við það tímamark þegar áhættan af söluhlutnum flyst til kaupanda, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar. Fyrir liggi að stefnandi veitti bifreiðinni viðtöku og hafði því umráð hennar þegar hún bilaði. Þá hafi stefnandi mætt með sérfróðan aðila til þess að kanna ástand bifreiðarinnar áður en kaupin voru gerð.

Stefndi telur óumdeilt að stefnandi hafi kynnt sér ástand bifreiðarinnar, líkt og honum beri skylda til. Í afsali komi fram, bæði í stöðluðum texta og í athugasemdum, að ökutækið seljist í núverandi ástandi sem kaupandi hafi kynnt sér og sætt sig við. Með hliðsjón af því hve mikið bifreiðinni hafði verið ekið, svo og aldri hennar, hafi stefnanda borið ríkari rannsóknarskylda en ella, enda sé líklegra að slíkar bifreiðar þarfnist aðhlynningar og meira eftirlits.Telur stefndi með öllu ósannað að ástand vélarinnar hafi verið verra en kaupandi hafði réttmæta ástæðu til að ætla, miðað við kaupverð, aldur og akstur. Áréttar stefndi að bifreiðinni hafði verið ekið 280.000 km, og geti því ekki talist óeðlilegt að slit sé komið í túrbínu við slíkan akstur. Þá hafi stefnandi fengið sérstakan afslátt af kaupverði sökum þess hve gömul bifreiðin var og henni mikið ekið, svo og vegna þess að olíulok hafi vantað.

Stefndi byggir einnig á því að algjörlega ósannað sé að ætlaður galli hafi verið til staðar við afhendingu bifreiðarinnar, en bifreiðin hafi gengið hnökralaust hjá honum fram að afhendingartíma. Vísar stefndi sérstaklega til þess að skoðunarferill beri með sér að bifreiðin hafi verið í ásættanlegu ástandi og geti stefndi ekki borið ábyrgð á meintum galla eftir að hann hafi afsalað henni til stefnanda. Og jafnvel þótt sannaðist að um leyndan galla væri að ræða, telur stefndi að hann geti ekki borið ábyrgð á honum, þar sem honum hafi verið ókunnugt um þann galla við afhendingu.

Stefndi mótmælir málsástæðu stefnanda um ógildingu samnings vegna brostinna forsendna, enda sé í málinu ekki gerð sú krafa að dómurinn ógildi samninginn. Því geti sú krafa ekki komið hér til skoðunar. Telji dómurinn sig engu að síður færan um að fjalla um þá kröfu, byggir stefndi á því að ekki séu efnisleg skilyrði til að fallast á kröfuna. Samninga- og kröfuréttur byggi á því að samninga skuli halda, svo og á meginreglunni um skuldbindingargildi samninga. Því þurfi afar mikið að koma til svo hægt sé að ógilda samning. Skorti þau skilyrði í máli þessu.

Til stuðnings varakröfu sinni vísar stefndi til sömu sjónarmiða og í umfjöllun um aðalkröfu.

Um lagarök er vísað til almennra reglna samninga- og kröfuréttar og laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, sérstaklega II. - IV. kafla þeirra. Krafa um málskostnað er reist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda, Íslandsbanka hf., vegna Íslandsbanka fjármögnunar

Sýknukrafa þessa stefnda er á því reist að hann hafi ekki vanefnt kaupleigusamning aðila og því sé riftun gagnvart honum ótæk. Riftun verði aðeins beitt í þeim tilvikum að vanefnd sé veruleg, en stefndi kveðst í engu hafa vanefnt skyldur sínar gagnvart stefnanda.

Stefndi byggir einnig á því að ákvæði í samningsskilmálum stefnda undanskilji hann allri ábyrgð vegna tjóns á leigumun eða vanefnda seljanda leigumunar. Í því sambandi vísar hann til 1. gr. samningsskilmála, þar sem segi að leigusali, þ.e. stefndi, beri undir engum kringumstæðum áhættuna af tjóni sem kunni að verða á hinu leigða frá undirritun kaupleigusamnings, eða eftir atvikum frá þeim tímapunkti sem áhættuskipti verði frá seljanda, ef það gerist fyrr, hvort sem það verður rakið til tilviljunar eða ekki. Þá segi í sömu grein að leigusali komi undir engum kringumstæðum fram gagnvart leigutaka, stefnanda í þessu tilviki, sem seljandi hins leigða eða umboðsmaður hans og beri því engar skyldur sem slíkur. Vanefndir seljanda séu leigusala óviðkomandi og hafi engin áhrif á skuldbindingar leigutaka samkvæmt samningnum. Leigutaka beri að beina öllum kröfum vegna hins leigða til seljanda eignarinnar, sbr. þó vilji hann rifta kaupum, en þá segi að leigutaka sé óheimilt að rifta kaupum án fyrirframgefins skriflegs samþykkis leigutaka. Telur stefndi að stefnandi hafi ekki hegðað sér samkvæmt samningsskilmálum, sem hann hafi þó undirgengist. Í stað þess að óska eftir liðsinni eða heimild stefnda til riftunar vegna meintra vanefnda stefnda, BCD ehf., hafi stefnda verið send yfirlýsing um riftun. Stefnandi hafi heldur ekki gert neinn reka að því að ná samkomulagi við stefnda um uppgjör þar sem um altjón hafi verið ræða, sbr. 7. og 12. gr. samningsskilmálanna. Loks bendir stefndi á að stefnandi hafi ekki tilkynnt vátryggingarfélaginu um tjónið, en kaskótrygging ökutækisins bæti m.a. tjón vegna eldsvoða.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Krafa hans um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en krafa hans um virðisaukaskatt á lögum nr. 50/1988.

Niðurstaða

Óumdeilt er að stefnandi keypti umrædda bifreið 11. febrúar 2009 og greiddi þá seljanda, BCD ehf., 510.000 krónur. Við sama tækifæri undirritaði hann yfirlýsingu um að hann tæki yfir allan rétt og allar skyldur BCD ehf., sem leigutaki samkvæmt kaupleigusamningi um bifreiðina við Glitni fjármögnun, nr. 425187. Eftirstöðvar kaupleigusamnings námu þá 690.983 krónum. Samkvæmt því var kaupverð bifreiðarinnar 1.200.983 krónur. Glitnir fjármögnun heitir nú Íslandsbanki fjármögnun.

Í óundirrituðum og ódagsettum kaupsamningi og afsali, sem ekki hafa verið bornar brigður á, kemur fram að bifreiðin sé árgerð 2002, fyrsti skráningardagur hennar 24. september 2003 og staða mælis sé 280.000 km. Þá segir þar að lögbundin aðalskoðun hafi farið fram 28. apríl 2008, án athugasemda, og er það staðfest með útskrift af skoðunarvottorði. Af hálfu seljanda er ástand sagt gott, bíllinn sé með almenna skoðun og hópferðaskoðun. Jafnframt er þar tekið fram að bíllinn seljist í því ástandi sem hann er í og hafi kaupandi kynnt sér það.

Þegar litið er atvika málsins, eins og þeim hefur hér verið lýst, svo og þeirra gagna sem fyrir liggja, sérstaklega álitsgerðar starfsmanns Vélalands á ástandi vélar bifreiðarinnar og síðar matsgerðar dómkvadds matsmanns, þykir engum vafa undirorpið að bifreiðin var haldin verulegum göllum við afhendingu hennar til stefnanda 11. febrúar 2009. Voru gallarnir slíkir að viðgerð þótti ekki svara kostnaði. Þess í stað var lagt til að notuð vél yrði keypt í stað hinnar eldri. Taldi dómkvaddur matsmaður að kostnaður við slíkt gæti legið á bilinu frá 700.000 til 800.000 krónur. Ástand bifreiðarinnar var því til muna verra en kaupandi hafði ástæðu til að ætla miðað við kaupverð og atvik að öðru leyti, og gilti þá einu þótt tekið væri fram í kaupsamningi að bifreiðin væri seld í því ástandi sem hún var í og kaupandi hefði kynnt sér, sbr. 1. mgr. 19. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Samkvæmt 1. mgr. 39. gr. sömu laga var stefnanda heimilt að rifta kaupum á bifreiðinni.

Eins og áður greinir lýsti stefnandi yfir riftun á kaupum með ábyrgðarbréfi til beggja stefndu 16. febrúar 2009. Í yfirlýsingunni eru raktar ástæður riftunar og tekið fram að riftunin taki bæði til riftunar á kaupunum og samkomulagi um yfirtöku hans á kaupleigusamningi nr. 425187. Um leið er krafist endurgreiðslu á því fé sem stefnandi hafði þegar greitt seljanda. Tekið er fram að bifreiðin sé til ráðstöfunar fyrir stefnda, BCD ehf., við verkstæði Vélalands að Vagnhöfða 21. Hvorugur stefndu svaraði þessu bréfi. Með bréfi lögmanns stefnanda 19. maí 2009 til BCD ehf. var riftunin ítrekuð og óskað eftir afstöðu seljanda til riftunar. Í bréfinu segir m.a. svo orðrétt: „Engin afstaða frá þér hefur borist varðandi riftunina. Af þeim sökum getur Glitnir fjármögnun (nú Íslandsbanki fjármögnun) ekki tekið afstöðu til riftunaryfirlýsingu H-kk-ef á yfirtöku á kaupleigusamningi vegna bifreiðarinnar. Leiðir þetta til þess að höfða þarf dómsmál á hendur þér og Íslandsbanka fjármögnun til þess að fá riftunina staðfesta nema þú lýsir því yfir að þú f.h. BCD ehf. að riftuninni sé ekki mótmælt.“ Bréfi þessu mun heldur ekki hafa verið svarað.

Meðal gagna málsins eru „Almennir samningsskilmálar“, sem gilda um þann kaupleigusamning sem stefnandi tók yfir við kaup hans á umræddri bifreið. Í 1. gr. þeirra segir að eignarréttur hins leigða haldist hjá Glitni hf. (leigusala) meðan samningurinn gildi. Einnig segir þar að vanefndir seljanda séu leigusala óviðkomandi og hafi engin áhrif á skuldbindingar leigutaka samkvæmt samningnum. Því beri leigutaka að beina öllum kröfum vegna hins leigða til seljanda eignarinnar, að riftun þó undanskilinni, en um það úrræði segir svo: „Óheimilt er að rifta kaupum án fyrirframgefins samþykkis leigusala. Kostnaður af hugsanlegum málaferlum er leigusala með öllu óviðkomandi.“ Samkvæmt þessu bar stefnanda að leita samþykkis stefnda, Íslandsbanka fjármögnunar, áður en til riftunar kom.

Í skýrslu sinni fyrir dómi bar stefnandi að hann hefði, annað hvort samdægurs eða daginn eftir bilunina í bifreiðinni, haft samband við nafngreindan starfsmann Íslandsbanka fjármögnunar. Fyrir liggur einnig að Íslandsbanki fjármögnun brást í engu við yfirlýsingu stefnanda um riftun kaupanna. Af áðurnefndu bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, BCD ehf., frá 19. maí 2009, verður hins vegar helst ráðið að Íslandsbanki fjármögnun hafi beðið eftir afstöðu BCD ehf. til riftunar, áður en bankinn tæki afstöðu til hennar. Verður ekki séð að slíkt samrýmist fyrirmælum 1. gr. ofangreindra samningsskilmála.

Samkvæmt 1. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, falla niður skyldur aðila til að efna kaup þegar kaupum er rift. Í þessu felst að skyldur stefnanda til efnda á ákvæðum kaupsamningsins féllu niður við riftun hans. Geta ákvæði áðurnefndra samningsskilmála ekki staðið riftun í vegi, enda væri þá komið í veg fyrir að samningsaðili gæti varið hagsmuni sína í tilefni af verulegri vanefnd gagnaðila, eins og hér háttaði til. Á sama tíma féll því niður skylda stefnanda til efnda á kaupleigusamningi við Íslandsbanka fjármögnun, nr. 425187, sem stefnandi hafði tekið yfir sem greiðslu á hluta kaupverðs bifreiðarinnar. Verður því einnig fallist á þá kröfu stefnanda að staðfest verði riftun hans á yfirtöku á umræddum kaupleigusamningi.

Í 2. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000 segir að hafi kaup verið efnd að fullu eða að hluta geti samningsaðili krafist skila á því sem gagnaðili hefur móttekið, og gagnaðili að sama skapi haldið því eftir sem hann hefur móttekið, þar til mótaðili skilar því sem hann hefur tekið við. Í máli þessu krefst stefnandi þess að stefndi, BCD ehf., endurgreiði honum þá fjárhæð sem hann innti af hendi við kaup bifreiðarinnar 11. febrúar 2009, ásamt dráttarvöxtum til greiðsludags. Er fallist á þá kröfu stefnanda.

Samkvæmt ofanrituðu er það niðurstaða dómsins að kröfur stefnanda verða teknar til greina, eins og þær eru settar fram í stefnu, og nánar greinir í dómsorði. Að þeirri niðurstöðu fenginni er ástæðulaust að fjölyrða um málsástæðu stefnanda um ógildingu kaupsamningsins vegna brostinna forsendna, enda er sú krafa ekki meðal dómkrafna stefnanda, sbr. d. liður 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verða stefndu, hvor um sig, dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 320.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til matskostnaðar stefnanda og skyldu hans til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Ekki þykir ástæða til að undanskilja Íslandsbanka fjármögnun greiðslu málskostnaðar, enda brást bankinn í engu við tilkynningu stefnanda um galla í bifreiðinni, og síðar yfirlýsingu hans um riftun kaupanna. Var stefnanda því nauðugur sá kostur að höfða mál þetta.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Staðfest er riftun stefnanda, H-kk-ef G-kk-ef H-kk-ef, 16. febrúar 2009 á kaupsamningi hans og stefnda, BCD ehf., sem gerður var 11. febrúar 2009 um bifreiðina NG-786, Renault Master, árgerð 2002, svo og riftun stefnanda á yfirtöku hans á kaupleigusamningi við stefnda, Íslandsbanka fjármögnun (þá Glitni fjármögnun), nr. 425187, 11. febrúar 2009.

Stefndi, BCD ehf., greiði stefnanda 510.000 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 11. febrúar 2009 til greiðsludags.

Stefndu greiði hvor um sig stefnanda 320.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf