E-3252/2010

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 28. apríl sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af NBI hf., Austurstræti 11, Reykjavík, á hendur K-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, Hrefnugötu 9, Reykjavík, með stefnu birtri 7. apríl 2010.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.137.629 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga, er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða honum málskostnað, að skaðlausu, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Einnig krefst stefndi þess að dráttarvextir leggist við málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991, og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 22. apríl 2005 stofnaði stefndi tékkareikning nr. 542 við útibú stefnanda að Laugavegi 77, Reykjavík. Hinn 31. ágúst 2009 námu innistæðulausar færslur á reikninginn 2.137.629 krónum og var þá reikningnum lokað.

Hinn 29. september 2009 var stefnda sent innheimtubréf.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndi hafi ekki greitt skuld sína við stefnanda vegna innistæðulausra færslna af reikningnum, sem nemur umstefndri fjárhæð.

Aðild sína byggir stefnandi á því að Fjármálaeftirlitið hafi með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tekið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., nú stefnanda. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., sé dagsett 9. október 2008.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðslu fjárskuldbindinga.

Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, byggir stefnandi á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að honum beri ekki skylda til að greiða umstefnda fjárhæð. Byggir hann á því, að stefnanda sé óheimilt að bera fyrir sig umrædda kröfu enda sé ósanngjarnt að stefndi þurfi að bera allar byrðar óskipt vegna þess kerfishruns sem orðið hafi í kjölfar hruns bankanna.

Stefndi byggir á því, að með 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sé dómstólum heimilt að víkja samningum til hliðar, í heild eða að hluta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins sé dómstólum m.a. heimilt að líta til atvika við samningsgerð sem og atvika er síðar hafi komið til. Stefndi telur að stefnandi hafi átt mikinn þátt í því kerfishruni sem orðið hafi á Íslandi og hafi vitandi vits vanrækt trúnaðar- og hollustuskyldu sína gagnvart viðskiptamönnum sínum. Þannig hafi stefnandi fyrir hrun bankanna sýnt af sér fullkomið aðgæsluleysi og líklega brotið gegn skyldum sínum sem fjármálafyrirtæki í skilningi laga nr. 161/2002, enda sé ljóst að stefnandi hafi verið einn af stærstu áhrifavöldum hrunsins á Íslandi. Telur stefndi ósanngjarnt, í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936, að hann fái hvorki að njóta góðs af mögulegri sölu á kröfunni, né tækifæri til að kaupa kröfuna á sama verði. Þannig telur stefndi að hér hafi verið um svo óvenjulegar aðstæður að ræða að ómögulega sé hægt að telja það sanngjarnt að nýr aðili, stefnandi, geti með einföldum hætti og í raun aðeins með skipti á kennitölu, firrt sig allri ábyrgð og krafist þess að stefndi greiði allar skuldbindingar sínar. Skoraði stefndi á stefnanda í þinghaldi hinn 15. nóvember sl., að leggja fram gögn sem sannreyndu hvað stefnandi hefði greitt fyrir kröfuna, þegar hún hafi verið framseld til stefnanda frá Landsbanka Íslands hf.

Stefndi byggir einnig á því, að um hafi verið að ræða svokallað „force majeure“ tilvik, sem feli ekki einungis í sér að samningsaðili geti losnað frá efndaskyldu sinni vegna stríðsástands eða fárviðris, heldur einnig vegna atvika óviðkomandi aðilum, svo sem vegna vinnustöðvana eða neyðarástands. Setningu neyðarlaganna svokallaðra telur stefndi vera atvik sem geti komið til skoðunar á því hvort honum sé skylt að efna umdeildan lánssamning. Lögin hafi verið sett, nánast í skjóli nætur, með afbrigðilegri meðferð Alþingis vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Vegna þess, þ.e. setningar laganna, þess neyðarástands sem ríki hér á landi, aðgerða stjórnvalda og framgöngu stjórnarmanna stefnanda fram að bankahruni, telur stefndi að honum sé óskylt að standa við umræddan samning, enda sé það ósanngjarnt af stefnanda að halda samningnum upp á stefnda.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samninga- og kröfuréttar, og laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefndi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

V

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu á skuld á tékkareikningi, sem stefndi á hjá stefnanda. Er byggt á því að innistæða hafi ekki verið á reikningnum fyrir þessum úttektum stefnda.

Samkvæmt framlögðum viðskiptareikningi og reikningsyfirliti stofnaði stefndi reikning hjá stefnanda 22. apríl 2005 og var síðasta hreyfing á reikningnum 31. ágúst 2009 og var þá neikvæð staða á reikningnum 2.137.629 krónur. Reikningnum var lokað þann dag.

Óumdeilt er að stefndi stofnaði ofangreindan tékkareikning nr. 542 við útibú stefnanda, áður Landsbanka Íslands hf., að Laugavegi 77, Reykjavík.

Stefndi hefur borið fyrir sig að honum beri ekki greiðsluskylda. Hins vegar hefur stefndi ekki andmælt því að hann sé reikningseigandi að umræddum tékkareikningi eða að hann hafi farið upp fyrir heimild sína til yfirdráttar á reikningnum.

Stefndi hefur ekki andmælt því að hann skuldi umkrafða fjárhæð, en byggir á því að honum beri ekki greiðsluskylda vegna brostinna forsendna, sbr. og 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga, sem og vegna force majeure.

Eins og að framan greinir er óumdeilt að stefndi skuldfærði umræddan reikning og að skuld á reikningnum nemur stefnufjárhæð. Verður ekki fallist á það með stefnda að almenn þróun efnahagsmála verði virt sem brostin forsenda er geti haft áhrif á greiðsluskyldu hans eða að víkja beri samningnum til hliðar samkvæmt 36. gr. samningalaga, auk þess sem lagasjónarmið um ólögmæta auðgun geta ekki leitt til þeirrar niðurstöðu. Þá verður ekki séð að tilvísun stefnda til force majeure reglna vegna efnahagsástands á Íslandi eftir hið svokallaða bankahrun geti leyst hann undan greiðsluskyldu sinni.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda tekin til greina eins og hún er fram sett, en ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum. Hins vegar þykir ekki ástæða til að kveða á um í dómsorði að vextir skuli leggjast við höfuðstól kröfunnar á tólf mánaða fresti, enda er mælt fyrir um það í 12. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir án þess að vextirnir séu greiddir skulu þeir lagðir við höfuðstól og nýir vextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, NBI hf., 2.137.629 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf