E-1786/2013

Mál þetta, sem dóm tekið var þann 28. mars 2014, er höfðað með stefnu útgefinni 23. apríl 2013 af Særöst ehf., Miðtúni 48, 460 Tálknafirði, á hendur Eimskipi Ísland ehf., Korngörðum 2, 104 Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir þá kröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 4.204.250 kr. að viðbættum dráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr. laga, nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 8. júní 2012 til greiðsludags.

Jafnframt gerir stefnandi þá kröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati réttarins.

Stefndi gerir aðallega þá dómkröfu að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem verður lagður fram við aðalmeðferð málsins, en til vara að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður verði felldur niður.

II.

Málsatvik.

Upphaf máls þessa má rekja til þess að þann 20. september 2011 hafði framkvæmdastjóri Elnínó ehf., G-kk-nf H-kk-nf, samband við starfsmann stefnda og óskaði eftir tilboði í flutning á sex gámum til Kína. Starfsmaður stefnda sendi tilboðið og tók fram að gegnið yrði út frá því að framkvæmdastjóri Elnínó ehf. yrði greiðandi.

Á tímabilinu 21. til 28. september 2011 voru fimm gámar, HDMU 5498449, HDMU 5486089, HDMU 5562131, HMDU 5483500 og HDMU 5472228, sendir tómir frá stefnda til Slægingarþjónustu Suðurnesja til hleðslu að beiðni Elnínó ehf. Stefndi tók við gámunum hlöðnum og innsigluðum til flutnings á tímabilinu 22. til 29. september sama ár. Voru þeir skráðir á nafn Elnínó ehf., og komið fyrir á athafnasvæði stefnda í Sundahöfn þar sem þeir biðu flutnings. Í hverjum þessara gáma voru 20 bretti af frosnum sæbjúgum eða um 26 tonn (25.920 kg.) í hverjum þeirra.

Elnínó ehf. gaf stefnda síðan fyrirmæli um að þessir fimm gámar skyldu sendir til Dalian í Kína, í gegnum Hamborg. Á grundvelli þeirra upplýsinga var farmbréf vegna gámanna gefið út þann 29. september 2011. Gámarnir biðu hins vegar flutnings þar til frekari fyrirmæli bærust frá Elnínó ehf. og flutningsgjöld yrðu gerð upp.

Þann 18. október 2011 var gámur HDMU 5452788 sendur tómur frá stefnda til Slægingarþjónustu Suðurnesja til hleðslu að beiðni Elnínó ehf. Stefndi tók við þeim gámi hlöðnum og innsigluðum til flutnings þann 21. október 2011 og var hann, líkt og hinir fyrrnefndu gámar, skráður á nafn Elnínó ehf. og komið fyrir á athafnasvæði stefnda þar sem hann beið flutnings.

Elnínó ehf. gaf stefnda fyrirmæli um að þessi gámur skyldi sendur til Haiphong í Víetnam í gegnum Hamborg. Í samræmi við þessi fyrirmæli var beiðni um útgáfu farmbréfs fyrir gám HDMU 5452788 skráð í kerfi stefnda. Þar sem útgáfa farmbréfa getur verið nokkra daga að fara í gegnum kerfi stefnda var farmbréfið ekki gefið út fyrr en 10. nóvember 2011, sbr. farmbréf nr. R032, sbr. dskj. 24.

Í millitíðinni, eða þann 8. nóvember 2011, sendi G-kk-nf H-kk-nf, framkvæmdastjóri Elnínó ehf., starfsmanni stefnda, I-kk-þgf F-kk-þgf, tölvupóst þar sem hann óskaði eftir staðfestingu á því að farmbréf fyrir gáma HDMU 5498449, HDMU 5486089, HDMU 5562131, HMDU 5483500, HDMU 5472228 og 5452788 yrðu „ekki afhent nema með samþykki Særastar ehf. knt. 650105-1760 liggi fyrir“. Afrit af póstinum var sent T-kk-þgf Á-kk-þgf, forsvarsmanni stefnanda.

Starfsmaður stefnda, I-kk-nf F-kk-nf, svaraði G-kk-þgf, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., þann sama dag og var afrit af tölvupósti hans jafnframt sent á forsvarsmann stefnanda. Í tölvupósti I-kk-ef kom fram að þá hefði einungis verið gefið út farmbréf fyrir fimm af þessum gámum, gámana HDMU 5498449, HDMU 5486089, HDMU 5562131, HMDU 5483500 og HDMU 5472228 og að þeir væru á leiðinni til Kína. I-kk-nf staðfesti að farmbréf vegna þessara fimm gáma yrðu ekki afhent fyrr en fyrir lægi staðfesting frá stefnda Særöst, sem I-kk-nf kvað væntanlega vera framleiðanda vörunnar.

Hvað sjötta gáminn varðaði, gáminn HDMU 5452788, staðfesti I-kk-nf í sama tölvupósti að hann væri enn í Reykjavík og að hann hefði ekki verið bókaður á skip. I-kk-nf sagði að einfaldast væri að færa þann gám yfir á nafn framleiðandans sem þá hefði umráð yfir vörunni og gæti framselt gáminn aftur yfir á fyrirtæki Elnínó ehf. þegar framleiðandinn teldi sig geta gert það. Þá tók I-kk-nf eftirfarandi fram: „Bið staðfestingar þinnar á því en í millitíðinni munum við gefa fyrirmæli um að setja þennan gám á „hold““. Í kjölfarið var gámur HDMU 5452788 settur á bið í kerfi stefnda. Þann sama dag, 8. nóvember 2011, þakkaði G-kk-nf H-kk-nf starfsmanni stefnda fyrir staðfestinguna. Afrit af þessum svarpósti var jafnframt sendur fyrirsvarsmanni stefnanda, T-kk-þgf Á-kk-þgf, á netfang hans, sterkur@mmedia.is, en engin viðbrögð bárust frá stefnanda.

Eins og áður er rakið var þann 10. nóvember 2011 gefið út farmbréf, nr. R032, fyrir gám HDMU 5452788. Elnínó ehf. var tilgreint sem farmsendandi í farmbréfinu. Gámurinn beið hins vegar flutnings þar til frekari fyrirmæli bærust og flutningsgjöld voru gerð upp af farmsendanda.

Starfsmaður stefnda, I-kk-nf F-kk-nf gaf í fyrrgreindum tölvupósti leiðbeiningar þess efnis að færa þyrfti gám HDMU 5452788 yfir á nafn stefnanda svo að stefnandi fengi yfirráð yfir gámnum en stefnda bárust engin slík fyrirmæli, hvorki frá Elnínó ehf. né stefnanda.

Þann 23. nóvember 2011 barst stefnda afsal fyrir fimm af þeim sex gámum sem stefndi hafði móttekið frá Elnínó ehf., þ.e. fyrir gáma HDMU 5498449, HDMU 5486089, HDMU 5562131, HMDU 5483500 og HDMU 5472228. Kom afsal þetta frá stefnanda og var undirritað af framkvæmdastjóra Elnínó ehf., G-kk-þgf H-kk-þgf. Viðskipti stefnanda við Elnínó ehf. höfðu gengið til baka þar sem kaupandi hafði ekki staðið við greiðslur. Með afsalinu afsalaði Elnínó ehf. sér þeim sjávarafurðum sem voru í umræddum gámum til stefnanda. Ekkert afsal eða fyrirmæli bárust hins vegar fyrir gám HDMU 5452788, er mál þetta varðar.

Í framhaldi af útgáfu afsals fyrir umræddum fimm gámum var flutningskostnaður gerður upp við stefnda og voru gámarnir fluttir með Dettifossi til Hamborgar þann 27. nóvember 2011. Á farmbréfinu kemur fram að farmsendandi sé skráður Iceland Seafood ehf. að beiðni stefnanda. Engin fyrirmæli bárust varðandi sjötta gáminn, HDMU 5452788, og var Elnínó ehf. áfram skráð farmsendandi þess gáms.

Þann 27. janúar 2012 sendi starfsmaður stefnda, A-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., G-kk-þgf H-kk-þgf, tölvupóst þar sem minnt var á gám HDMU 5452788 sem Elnínó ehf. hafði verið með hjá stefnda síðan 18. október 2011, er hann var sendur til lestunar hjá Slægingarþjónustu Suðurnesja í Sandgerði. Bent var á að frá þeim tíma væru liðnir 102 dagar, gámaleigukostnaður væri kominn í 13.770 USD og myndi hann hækka daglega um 135 USD auk þess sem svæðisgjald, sem innifelur m.a. rafmagn og eftirlit, stæði í 170.775 kr. og myndi það gjald hækka daglega um 1.725 kr. Starfsmaður stefnda bauðst til þess að veita Elnínó ehf. afslátt af áföllnum kostnaði en lagði til, ef þessi vara ætti ekki að fara á næstu dögum, að innihaldið yrði sett í geymslu sem væri mun ódýrari geymsluaðferð en að binda gám undir vöruna. Í framhaldi af þessu voru stefndi og forsvarsmaður Elnínó ehf. í símasambandi út af flutningi á gáminum til Víetnam og þann 17. febrúar 2012 sendi starfsmaður stefnda framkvæmdastjóra Elnínó ehf., G-kk-þgf H-kk-þgf, tilboð í flutning á gáminum til Haiphong í Víetnam.

Þann 2. mars 2012 sendi starfsmaður stefnda, V-kk-nf A-kk-nf, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., G-kk-þgf H-kk-þgf, enn á ný tölvupóst þar sem fram kom að V-kk-nf hefði frétt af því að gámurinn hefði ekki farið út í þeirri viku heldur og að nú yrði eitthvað að fara að gerast, eigandi gámsins, sem væri erlendur, væri farinn að krefjast þess að fá gáminn afhentan, tóman eða fullan. Var G-kk-nf upplýstur um að hver vika sem liði hækkaði reikning Elnínó ehf. um 130.000 kr. Þá var G-kk-þgf bent á að mun betra væri að láta geyma vöruna í geymslu og var óskað eftir staðfestingu á því að stefnda væri heimilt að tæma gáminn og setja innihald hans í geymslu stefnda.

Þann 6. mars 2012 óskaði framkvæmdastjóri Elnínó ehf., G-kk-nf H-kk-nf, eftir því að reikningur yrði gefinn út í íslenskum krónum á grundvelli þess tilboðs sem starfsmaður stefnda, V-kk-nf A-kk-nf, hafði sent honum þann 17. febrúar 2012 vegna flutnings á gáminum HDMU 5452788 til Víetnam og staðfesti G-kk-nf að hann myndi greiða kröfuna í banka. Sama dag sendi G-kk-nf H-kk-nf tölvupóst með fyrirmælum um hvernig farmbréfið ætti að hljóða og óskaði eftir að þeim leiðbeiningum yrði fylgt. Starfsmaður stefnda, A-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, áframsendi þær leiðbeiningar á tollafgreiðslu stefnda með þeim ummælum að ekki væri búið að bóka gáminn en það yrði gert þegar Elnínó ehf. hefði greitt.

Þennan sama dag sendi starfsmaður stefnda, A-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, G-kk-þgf H-kk-þgf, forsvarsmanni Elnínó ehf., afrit af reikningi að fjárhæð 1.890.000 kr. vegna tilboðs í flutning til Haiphong í Víetnam, að fjárhæð 7.628,50 USD, áfallins geymslukostnaðar til 23. febrúar 2011 að fjárhæð 16.605 USD, rafmagns og umsjónar til 23. febrúar 2011 að fjárhæð 1.673 USD en Elnínó ehf. var veittur 60% afslátt af tveimur síðarnefndu liðunum og nam afslátturinn 10.967 USD. Elnínó ehf. greiddi umsamið flutningsgjald og áfallinn kostnað 6. mars 2012.

Þann 15. mars 2012 gaf Elnínó ehf. stefnda flutningsfyrirmæli þar sem óskað var eftir flutningi á gáminum til Haiphong í Víetnam í gegnum Hamborg. Gámurinn var síðan lestaður um borð í Dettifoss og frumrit af framangreindu farmbréfi nr. R032 afhent Elnínó ehf. Dettifoss flutti því næst gáminn til Hamborgar og þaðan var hann fluttur með undirverktaka stefnda í framhaldsflutningi til ákvörðunarstaðar í Víetnam.

Stefnandi, sem stundar meðal annars framleiðslu og sölu á sæbjúgum til útflutnings, einkum til Asíu, hafi samið við fyrirtækið 4-3 Trading ehf. um sölu til þess á 60 brettum af frystum sæbjúgum og hluti hinna seldu afurða voru 20 bretti sem geymd voru í umræddum frystigámi á geymslusvæði stefnda. Þann 10. apríl 2012, hafði forsvarsmaður stefnanda samband við stefnda og óskaði eftir því að fá sjötta gáminn, gám HDMU 5472228, afhentan þar sem stefnandi hefði selt innihaldið öðru fyrirtæki og gáminn ætti að senda út í þeirri viku með Samskipum hf. Stefndi upplýsti stefnanda þá um að gámurinn hefði verið fluttur um borð í Dettifoss og sendur til Haiphong í Víetnam, að beiðni Elnínó ehf.

Þann 8. maí 2012 barst stefnda greiðsluáskorun PwC legal ehf. þar sem krafist var greiðslu á 4.204.250 kr. fyrir hönd stefnanda. Stefndi hafnaði kröfunni með bréfi, dags. 14. maí 2012. Þann 22. maí 2012 barst stefnda annað bréf frá PwC legal ehf., sem stefnandi hafnaði með vísan í fyrri afstöðu sína með bréfi, dags. 31. maí 2012.

Þann 7. júní 2012 sendu Lögmenn Lækjargötu stefnda bréf þar sem óskað var eftir samningaviðræðum utan réttar um uppgjör á meintu tjóni stefnanda. Þann 14. júní 2012 svaraði stefndi bréfinu og vísaði til þess að svar myndi berast um miðjan júlí. Þann 23. júlí 2012 hafnaði stefndi kröfum stefnanda og mál þetta var síðan höfðað með stefnu birtri lögmanni stefnda þann 23. apríl 2013.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að stefndi hafi með háttsemi sinni valdið stefnanda tjóni, fyrst með útgáfu og síðar afhendingu farmbréfs nr. R032 fyrir frystigám nr. HDMU 5452788, og með því að lesta frystigáminn og afurðir í eigu stefnanda, sem í honum voru, um borð í skip stefnda. Síðan með því í kjölfarið að senda hann úr landi, fyrst til Hamborgar í Þýskalandi, og þaðan til Haiphong í Víetnam, þar sem afurðirnar voru seldar til ágóða fyrir aðila sem ekki hafi verið eigandi þeirra. Hafi allt þetta verið gert fyrir tilverknað stefnda án samþykkis eða heimildar stefnanda, þrátt fyrir gefin loforð um annað.

Stefnandi byggir á því að afleiðingar háttsemi stefnda hafi verið tvíþættar fyrir stefnanda.

Í fyrsta lagi hafi háttsemi stefnda leitt til þess að 25,920 tonn af sæbjúgum í eigu stefnanda glötuðust og gerir stefnandi ráð fyrir að afurðirnar hafi verið seldar kaupanda í Víetnam sem honum sé ekki kunnugt um hver sé. Stefnandi hafi til þessa dags ekki fengið söluandvirði afurða sinna greitt eða verið upplýstur um hvert söluandvirði þeirra rann.

Í öðru lagi hafi háttsemi stefnda leitt til þess að ekki varð úr viðskiptum stefnanda við fyrirtækið 4-3 Trading ehf. nema að hluta, þar sem þau sæbjúgu stefnanda sem geymd voru í fyrstigámi nr. HDMU 5452788, voru flutt úr landi, þvert á gefin loforð. Þetta hafi leitt til þess að stefnanda var ókleift að afhenda kaupanda þessar afurðir.

Stefnandi byggir skaðabótakröfur sínar á skaðabótaábyrgð stefnda innan samninga og vísar þá aðallega til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða og efndir þeirra. Skaðabótakröfu sinni til stuðnings vísar stefnandi til þess að með útgáfu farmbréfs nr. R032 fyrir frystigám nr. HDMU 5452788, með því að lesta gáminn um borð í skip sitt, og í kjölfarið senda hann úr landi, fyrst til Hamborgar í Þýskalandi og þaðan til Haiphong í Víetnam, þar sem afurðir stefnanda voru seldar, hafi stefndi brotið gegn skuldbindandi loforði sem stefnanda hafði verið gefið af starfsmanni stefnda í fyrrnefndum tölvupósti frá 8. nóvember 2011. Með þessari háttsemi sinni hafi stefndi brotið gegn meginreglum samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða og efndir þeirra og þannig valdið stefnanda tjóni sem sé bótaskylt.

Stefnandi vísar til þess að gögn málsins beri augljóslega með sér að starfsmenn stefnda hafi haft fulla vitneskju um að innihald frystigáms nr. HDMU 5452788 væri eign stefnanda. Í öllu falli hafi starfsmönnum stefnda mátt vera ljóst að svo væri og að flutningur afurðanna úr landi yrði stefnanda til tjóns. Jafnframt sanni gögn málsins að stefnda hafi verið óheimilt að gefa út og afhenda farmbréf vegna frystigáms nr. HDMU 5452788 án samþykkis stefnanda og í kjölfarið lesta frystigáminn um borð í skip sitt, Dettifoss, og senda afurðirnar úr landi án samþykkis stefnanda. Því til sönnunar vísar stefnandi til skuldbindandi loforðs I-kk-ef G-kk-ef, starfsmanns stefnda, sem gefið hafi verið í tölvupósti hinn 8. nóvember 2011. Stefnandi hafi fengið afrit tölvupósts starfsmanns stefnda sent á netfang sitt og byggi skaðabótakröfu sína á því að í þeim yfirlýsingum sem þar birtust hafi falist skuldbindandi loforð stefnda gagnvart stefnanda um að farmbréf vegna frystigámsins HDMU 542788 yrði hvorki gefið út né afhent og þar með að frystigámurinn yrði ekki lestaður í skip og fluttur úr landi, nema að undangengnu samþykki stefnanda. Þau loforð hafi stefndi hins vegar svikið.

Verði ekki fallist á skaðabótarétt stefnanda á grundvelli réttarreglna um skaðabótaábyrgð innan samninga, byggir stefnandi dómkröfur sínar á réttarreglum um skaðabótaskyldu utan samninga, einkum almennu skaðabótareglunni og almennum reglum um húsbóndaábyrgð. Skaðabótakrafan byggi á því að starfsmenn stefnda hafi valdið stefnanda skaðabótaskyldu tjóni með háttsemi sem teljist ólögmæt og saknæm. Beint orsakasamband sé milli háttsemi þeirra og tjóns stefnanda. Hin ólögmæta og saknæma háttsemi starfsmanna stefnda felist í því að þeir hafi gefið út farmbréf vegna frystigáms nr. HDMU 5452788, afhent það og í kjölfarið flutt gáminn og innihald hans úr landi, ýmist gegn betri vitund eða af gáleysi. Starfsmönnum stefnda hafi verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um að farmurinn væri í eigu stefnanda og að óheimilt væri að flytja hann úr landi án hans samþykkis.

Þá liggi fyrir skrifleg staðfesting starfsmanna stefnda þess efnis að farmbréf vegna frystigáms nr. HDMU 5452788 yrði hvorki gefið út né afhent. Gámurinn yrði settur á ,,hold“ og ekki bókaður í skip fyrr en staðfesting þar um hefði borist frá stefnanda. Þrátt fyrir gefin loforð um annað hafi starfsmenn stefnda gefið út umrætt farmbréf, lestað gáminn um borð í skip sitt Dettifoss og fluttu afurðirnar úr landi án samþykkis eða staðfestingar frá stefnanda.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu í tölvupóstsamskiptum hinn 8. nóvember 2011 hafi starfsmenn stefnda vitað eða að minnsta kosti mátt vita að innihald frystigámsins hafi verið eign stefnanda og jafnframt að óheimilt væri að senda gáminn úr landi án samþykkis stefnanda. Að minnsta kosti hafi starfsmenn stefnda haft fulla ástæðu og tilefni til þess að gæta varúðar og ganga úr skugga um það fyrir fram hjá fyrirsvarsmönnum stefnanda hvort heimilt væri að lesta gáminn í skip og flytja hann úr landi.

Þar sem starfsmenn stefnda hafi látið undir höfuð leggjast að afla slíks samþykkis fyrir fram hjá stefnanda hafi þeir valdið stefnanda tjóni með saknæmri háttsemi sinni af gáleysi eða, eftir atvikum, stórkostlegu gáleysi. Þessi háttsemi hafi valdið stefnanda tjóni sem sé skaðabótaskylt með vísan til meginreglna skaðabótaréttarins, svo sem almennu skaðabótareglunnar. Á því tjóni beri stefndi skaðabótaábyrgð samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins um húsbóndaábyrgð.

Til viðbótar þeim málsástæðum sem að ofan greinir byggir skaðabótakrafa stefnanda á þeirri málsástæðu að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, sem mæli fyrir um að skemmist farmur eða glatist meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi beri honum að bæta það tjón sem af hlýst. Óumdeilt hljóti að vera að frystu sæbjúgun, sem voru eign stefnanda, hafi glatast á meðan þau voru í vörslum stefnda, enda verið geymd á geymslusvæði stefnda í Sundahöfn, þar til þau biðu flutnings úr landi með skipi stefnda, Dettifossi.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt orðalagi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, einskorðist skaðabótaábyrgð stefnda sem farmflytjanda, sbr. 21. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, ekki við tjón þess farmsamningshafa, sbr. 21. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, sem var aðili að flutningssamningi við farmflytjanda, heldur nái bótaábyrgðin einnig til þess tjóns sem eigandi farmsins verður fyrir, sé farmsamningshafi og eigandi farmsins ekki sami aðilinn. Því beri stefnda með vísan til 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, að bæta stefnanda það tjón sem hlaust af því að innihald frystigáms nr. 5452788 glataðist með heimildarlausum flutningi þess úr landi.

Ofangreindum málsástæðum til viðbótar byggir stefnandi dómkröfu sína á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem geymslumaður samkvæmt meginreglum laga um ábyrgð geymslumanna.Vísar stefnandi í því sambandi til ákvæða um ábyrgð geymslumanns í þjófabálki Jónsbókar frá 1281, 15. kapítula, þar sem segir, að geymslumaður skuli hirða og varðveita geymsluféð sem sitt eigið, það sem hann vill vel varðveita. Með því að bregðast skyldum sínum sem geymslumaður afurða stefnanda hafi stefndi valdið stefnanda skaðabótaskyldu tjóni sem honum beri að bæta.

Fjárhæð dómkröfu stefnanda byggir hann á markaðsverðmæti þeirra afurða sem fluttar hafi verið úr landi og seldar þar án þess að söluandvirði þeirra rynni til stefnanda. Stefnandi hafði gert samning við félagið 4-3 Trading ehf. um sölu á 60 brettum af frystum sæbjúgum. Hluti þeirra afurða sem stefnandi hugðist selja 4-3 Trading ehf. hafi verið þau 25,920 tonn, af frystum sæbjúgum, sem geymd voru tilbúin til afhendingar og flutnings í frystigámi nr. HDMU 5452788. Þar sem frystigámurinn og innihald hans hafi verið flutt úr landi án heimildar, samþykkis og vitundar stefnanda, hafi stefnandi einungis getað afhent 4-3 Trading ehf. 40 bretti af þeim 60 sem til stóð að afhenda. Stefnandi hafi fengið greidda 67.392,00 Bandaríkjadali fyrir sölu á 40 brettum af sæbjúgum, en hefði stefnandi getað afhent öll 60 brettin hefði heildarsöluandvirði afurðanna numið 101.088 Bandaríkjadölum. Vegna háttsemi stefnda hafi stefnandi því orðið af söluandvirði 25,920 tonna af frystum sæbjúgum, eða 33.696,00 Bandaríkjadölum.

Með vísan til meginreglna skaðabótaréttarins og 1. mgr. 70. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, miðist fjárhæð skaðabótakröfu stefnanda á hendur stefnda við markaðsverð afurðanna sem sé skilaverð þeirra í viðskiptum stefnanda við 4-3 Trading ehf. Samkvæmt reikningi, dags. 30. mars 2012, hafi söluverð afurðanna í þeim viðskiptum numið 1,3 Bandaríkjadölum fyrir hvert kíló. Hefðu kaup 4-3 Trading ehf. gengið eftir, hefði söluandvirði afurðanna til stefnanda, numið samtals 33.696,00 Bandaríkjadölum (25.920 kg x 1,3 Bandaríkjadalir pr. kg.), eða 4.204.250 kr., miðað við miðgengi á bandarískum dollar, 124,77, skv. gengisskráningu Seðlabanka Íslands hinn 8. maí 2012. Sú fjárhæð jafngildi því tjóni sem stefndi hafi valdið stefnanda með háttsemi sinni og stefnandi krefst nú að skaðabóta fyrir. Dómkrafa stefnanda sundurliðast þannig:

- Heildarmagn afurða 25.920 kg

- Skilaverð 1,3 USD pr. kg

- Markaðsvirði USD 33.696

- Miðgengi USD skv. gengisskr.

Seðlabanka Íslands 8.5.2012 124,77____________

Samtals: ISK. 4.204.250.

Stefnandi gerir kröfu um að höfuðstóll dómkröfu hans í málinu beri dráttarvexti, skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga, nr. 38/2001, frá 8. júní 2012, sbr. 9. gr. laganna. Miðist upphafsdagur dráttarvaxtakröfu stefnanda við þann dag, enda hafi stefnandi sannanlega gert kröfu um greiðslu skaðabóta með greiðsluáskorun hinn 8. maí 2012.

Dómkröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða og efndir þeirra og meginreglna skaðabótaréttarins um skaðabótaábyrgð innan og utan samninga, s.s. almennu skaðabótareglunnar og meginreglna um húsbóndaábyrgð. Jafnframt vísar stefnandi til ákvæða siglingalaga, nr. 34/1985, einkum 21., 1. mgr. 68. og 1. mgr. 70. gr. laganna, en einnig til þjófabálks Jónsbókar, 15. kapítula, frá 1281.

Dráttarvaxtakröfu sinni til stuðnings vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, en jafnframt til 9. gr. laganna.

Um varnarþing vísar stefnandi til ákvæða 1. mgr. 33. gr. laga, nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málskostnaðarkröfu sinni til stuðnings vísar stefnandi til ákvæða XXI. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, einkum til 129. og 130. gr. laganna.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir alfarið öllum málsástæðum og lagarökum stefnanda. Hann mótmælir því að hann sjálfur eða menn sem hann ber ábyrgð á, hafi sýnt af sér gáleysi eða á nokkurn hátt brotið gegn skyldum sínum sem farmflytjandi, brotið gegn ákvæðum farmbréfsins, ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985 eða öðrum réttarreglum og þannig bakað sér skaðabótaábyrgð, eins og stefnandi haldi fram í stefnu sinni.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda í samræmi við eftirfarandi málsástæður og lagarök.

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að sýkna beri hann vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af gögnum málsins sé ljóst að ekkert samnings- eða viðskiptasamband hafi verið á milli stefnanda og stefnda. Samningssamband stefnda hvað varðar flutning á umræddum gámi HDMU 5452788 hafi verið við Elnínó ehf. á grundvelli 21. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Elnínó ehf. sem farmsamningshafi hafi óskað eftir þjónustu stefnda og aldrei hafi verið gerður fyrirvari við það að Elnínó ehf. hefði heimild til þess að ráðstafa farminum.

Stefndi byggir á því að hann hafi fullnægt öllum samningsskyldum sínum gagnvart Elnínó ehf. og flutt farminn óskemmdan, á þann stað sem stefndi hafi fengið fyrirmæli um. Frumrit farmbréfs hafi verið afhent viðsemjanda stefnda, Elnínó ehf., og hafi stefndi enga aðkomu haft að því hver viðtakandi farmsins væri á áfangstað. Þá hafi stefndi heldur enga aðkomu haft að viðtöku kaupverðs fyrir farminn. Þannig hafi stefndi í raun hvorki haft vitneskju um það hver væri viðtakandi farmsins né hversu hátt kaupverð væri greitt fyrir farminn og hvort kaupverð hafi yfirhöfuð verið greitt fyrir farminn og þá hverjum. Telji stefndi sig eiga kröfu vegna óheimillar afhendingar á farminum sé ljóst að slíkri kröfu beri að beina að Elnínó ehf., sem hafi verið viðsemjandi stefnanda en ekki stefndi.

Í þessu sambandi tekur stefndi fram að stefnandi hafi með engu móti sannað að hann sé réttmætur eigandi farmsins og að hann geti þar af leiðandi átt þær kröfur sem hann geri í þessu máli.

Af þessum sökum beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. einkamálalaga. Til frekari rökstuðnings varðandi þessa málsástæðu vísar stefndi til rökstuðning varðandi umfang tjónsins.

Fallist dómurinn ekki á sýknu vegna aðildarskorts byggir stefndi sýknukröfu sína í öðru lagi á því að kröfur stefnanda séu fallnar niður vegna fyrningar.

Stefnandi byggi skaðabótakröfu sína m.a. á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á grundvelli 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Í 7. tl. 215. gr. siglingalaga komi fram að skaðabótakrafa eftir 68. gr. falli niður vegna fyrningar ef henni er ekki fylgt eftir með lögsókn innan eins árs frá því að vöru var skilað eða henni bar að skila.

Af gögnum málsins sé ljóst að stefnandi hafi gert kröfu um afhendingu á gámi HDMU 5452788 þann 10. apríl 2012. Stefnandi hafi þannig óskað eftir því að gámurinn yrði afhentur þar sem senda ætti hann út í þeirri viku með þriðja aðila, Samskipum hf. Ef dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði verið samningsaðili stefnda eða að stefnda hafi borið af öðrum ástæðum skylda til að afhenda stefnanda gáminn, sé ljóst að stefnda hefði borið að afhenda gáminn á þeim degi, 10. apríl 2012. Þar sem stefna í málinu hafi ekki verið birt fyrr en 23. apríl 2013 sé ljóst að stefnandi hafi ekki fylgt kröfunni eftir með lögsókn innan árs frá því að vörunni bar að skila. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Það sama leiði af 6. tl. 215. gr. siglingalaga þar sem komi fram að skaðabótakrafa vegna þess að vöru hafi verið skilað til rangs móttakanda fyrnist innan eins árs frá því er vöru bar að skila eða frá því er henni var skilað ef það gerist síðar.

Í þessu sambandi tekur stefndi fram að á grundvelli 1. mgr. 72. gr. siglingalaga skuli beita ákvæðum siglingalaganna um varnir af hálfu farmflytjanda og um ábyrgðartakmarkanir, þar á meðal reglum er varða fyrningu, hvort heldur sem krafan byggist á samningi eða ábyrgð utan samninga.

Sé ekki fallist á að krafan sé fyrnd byggir stefndi á því að krafan sé fallin niður á grundvelli tómlætis.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður byggir stefndi í þriðja lagi á því að þar sem skilyrði fyrir meintri bótaskyldu séu ekki fyrir hendi beri að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda. Varðandi skaðabótaábyrgð innan og utan samninga þá byggi stefnandi kröfur sínar um skaðabætur í fyrsta lagi á meginreglum samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða og efndir þeirra og telji stefnda bera skaðabótaábyrgð á meintu tjóni sínu á grundvelli skaðabótaábyrgðar innan samninga. Í öðru lagi byggir stefnandi kröfu sína um skaðabætur á því að stefnandi beri skaðabótaábyrgð utan samninga. Stefndi hafnar því alfarið að uppfyllt séu skilyrði til þess að stefndi geti talist bera skaðabótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda. Hvorki séu uppfyllt skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð innan né samninga utan.

Til þess beri í fyrsta lagi að líta að aldrei hafi verið til staðar samningssamband á milli stefnanda og stefnda. Sú fullyrðing stefnanda að stefndi hafi veitt stefnanda skuldbindandi loforð um að afhenda ekki farmbréf vegna gáms HDMU 5452788 og senda hann ekki úr landi nema með samþykki stefnanda standist engan veginn skoðun. Loforðinu hafi aldrei verið beint að stefnanda og engin samskipti hafi átt sér stað á milli forsvarsmanna stefnanda og stefnda. Einu samskipti stefnda hafi verið við forsvarsmann Elnínó ehf. og samningssamband stefnda hafi verið við Elnínó ehf. Elnínó ehf. hafi þannig verið viðskiptamaður stefnda. Stefnandi byggi hins vegar á því að með tölvupósti sínum, dags. 8. nóvember 2011, hafi stefndi gefið stefnanda skuldbindandi loforð. Stefndi hafnar því alfarið. Með tölvupósti sínum hafi starfsmaður stefnda svarað fyrirspurn forsvarsmanns Elnínó ehf. og upplýst að gámur HDMU 5452788 hefði enn ekki verið sendur úr landi. Í tölvupósti starfsmanns stefnda hafi verið skýrt tekið fram til hvaða aðgerða þyrfti að grípa svo að hægt væri að tryggja réttindi stefnanda yfir gámnum. Þannig hafi verið skýrt tekið fram að svo að stefnandi gæti fengið umráð yfir vörunni væri einfaldast að færa gáminn yfir á nafn stefnanda. Í tölvupóstinum hafi jafnframt verið tekið fram að starfsmaður stefnda myndi setja gáminn á bið þar til staðfesting bærist frá Elnínó ehf. hvað þetta atriði varðaði. Ekki sé hægt að líta svo á að í þessari upplýsingagjöf starfsmanns stefnda hafi falist eitthvert skuldbindandi loforð. Sérstaklega hafi verið tekið fram að gámurinn yrði settur á bið þar til frekari fyrirmæli bærust.

Engin frekari fyrirmæli hafi hins vegar borist í kjölfar tölvupóstsins og ekkert svar frá fyrirsvarsmanni stefnanda, sem fékk afrit af þessum tölvupósti starfsmanns stefnda. Þannig hafi engar tilraunir verið gerðar af hálfu stefnanda til þess að tryggja sér yfirráð yfir gámnum, en af tölvupósti starfsmanns stefnda hafi verið ljóst að Elnínó ehf. hefði slík yfirráð yfir gámnum þar til skráningunni yrði breytt og gámurinn færður yfir á nafn stefnanda.

Þann 23. nóvember 2011 hafi stefnda svo borist afsöl fyrir fimm af þeim sex gámum sem stefndi hafði tekið við hlöðnum frá Elnínó ehf. Þar hafi komið fram að Elnínó ehf. afsalaði sér eignarhaldi á innihaldi gámanna, þ.e. nánar tilteknu magni af frosnum sæbjúgum. Ekkert afsal hafi hins vegar borist vegna gáms HDMU 5452788 og engin frekari fyrirmæli í tengslum við þann gám eða þær afurðir sem í honum væri að finna.

Stefndi hafi þannig ekki getað litið öðruvísi á en að afurðirnar í gámi HDMU 5452788 skyldu vera eign Elnínó ehf., eða að Elníno ehf. hefði í öllu falli heimild til að ráðstafa þeim. Ekkert hafi þannig gefið til kynna að viðsemjandi stefnda skyldi vera einhver annar en Elnínó ehf. og hafi stefndi ávallt verið í góðri trú um ráðstöfunarheimildir Elnínó ehf. yfir afurðunum. Þannig hafi aldrei myndast samningssamband á milli stefnda og stefnanda og loforði aldrei verið beint að stefnanda. Af þeim sökum sé því alfarið hafnað að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda innan samninga á grundvelli meginreglna samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi loforða.

Þá beri í öðru lagi til þess að líta að almenn skilyrði skaðabótaábyrgðar séu með engu móti uppfyllt og af þeirri ástæðu geti hvorki verið um að ræða skaðabótaábyrgð innan samninga né utan. Aðili verði ekki látinn bera skaðabótaábyrgð á tjóni annars aðila nema það megi rekja til saknæmrar háttsemi hans eða einhverra sem hann beri ábyrgð á. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrði skaðabótaábyrgðar séu uppfyllt í þessu máli og honum hafi ekki tekist slík sönnun.

Í stefnu sinni byggi stefnandi á því að starfsmönnum stefnda hafi verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um að farmurinn væri í eigu stefnanda og að óheimilt væri að flytja hann úr landi án samþykkis stefnanda. Að minnsta kosti hafi starfsmenn stefnda átt að gæta varúðar og ganga úr skugga um það hjá fyrirsvarsmönnum stefnanda hvort heimilt væri að flytja gáminn úr landi. Eins og gögn málsins beri með sér hafi Elnínó ehf. óskað eftir þjónustu stefnda. Stefndi hafi samþykkti það og sent sex tóma gáma til hleðslu hjá Slægingarþjónustu Suðurnesja ehf. og tekið aftur við þeim á tímabilinu frá september til október 2011. Með því hafi komist á flutningssamningur milli stefnda og Elnínó ehf. með þeim skilmálum sem fram komi í farmskírteini. Enginn fyrirvari hafi verið gerður af hálfu Elnínó ehf. um eignarhald á vörunum og þar af leiðandi umráðarétt félagsins yfir þeim eða að þær væru háðar einhverjum sérstökum afhendingarskilyrðum frá þriðja manni. Í því sambandi tekur stefndi fram að í 3. gr. þeirra skilmála sem fram komi í farmskírteini, segi að viðskiptamaður ábyrgist að hann sé eigandi eða rétthafi vörunnar og farmskírteinisins eða hafi heimild slíks aðila.

Stefndi hafi alltaf verið í góðri trú um að Elnínó ehf. væri eigandi eða rétthafi afurðanna og hefði heimild til að ráðstafa afurðunum. Í stefnu komi fram að stefnandi hafi upphaflega selt Elnínó ehf. afurðirnar en þar sem greiðslur hafi ekki borist hafi kaupin gengið til baka. Stefndi hafi á aldrei fengið upplýsingar um þetta. Þá hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn þessu til stuðnings og verði því að telja þetta atriði ósannað í málinu.

Þegar óskað hafi verið eftir staðfestingu stefnda á því að farmbréf vegna gámanna yrðu ekki gefin út, hafi ekkert legið fyrir um af hvaða ástæðu það væri. Hvergi í tölvupóstsamskiptum forsvarsmanna Elnínó ehf. hafi komið fram að ástæðan væri sú að Elnínó ehf. væri ekki lengur eigandi afurðanna. Í tölvupóstsamskiptum forsvarsmanna stefnda og Elnínó ehf., dags. 8. nóvember 2011, hafi starfsmaður stefnda tekið sérstaklega fram til hvaða aðgerða þyrfti að grípa til þess að tryggja réttindi stefnanda. Starfsmaður stefnda hafi þannig tekið fram að færa þyrfti gáminn, gám HDMU 5452788, yfir á nafn stefnanda til þess að hann hefði umráð yfir vörunni. Það hafi hins vegar ekki verið gert. Stefndi hafi þannig mátt ganga út frá því að Elnínó ehf. yrði áfram skráð sem viðskiptamaður stefnda og að félagið hefði heimild til þess að ráðstafa afurðunum. Þessi skilningur stefnda hafi verið staðfestur enn frekar þegar stefnandi og Elnínó ehf. hafi gengið frá afsali varðandi fimm af þeim sex gámum sem stefndi hafði tekið við hlöðnum frá Elnínó ehf. og óskað var eftir flutningi á. Sú staðreynd að Elnínó ehf. hafi þurft að gefa út afsal fyrir afurðunum til stefnda hafi gefið til kynna að Elnínó ehf. hafi verið réttmætur eigandi þeirra þar til afsal var gefið út og sú staðreynd að ekkert afsal var gefið út varðandi sjötta gáminn, gám HDMU 5472228, gefi jafnframt til kynna að Elnínó ehf. hafi verið réttmætur eigandi þeirra afurða sem þar var að finna. Stefndi vísar einnig til þess að ekki verði annað ráðið af greiðslu Elnínó ehf. á flutnings- og geymslugjöldum en að Elnínó ehf. væri eigandi eða rétthafi vörunnar. Það hafi síðan ekki verið fyrr en 10. apríl 2012, fimm mánuðum eftir fyrrnefnd tölvupóstsamskipti aðila, sem stefndi hafi heyrt í fyrsta sinn frá stefnanda þegar stefnandi óskaði eftir því að fá gám HDMU 5452788 afhentan. Beiðni stefnanda hafi komið stefnda verulega á óvart enda hafi stefndi og stefnandi ekki verið í neinum samskiptum og ekkert sem benti til þess að stefnandi væri rétthafi þeirra afurða sem finna mátti í gámnum eða að Elnínó ehf. hefði ekki ráðstöfunarheimildir yfir þeim.

Stefndi telur að af ofangreindu megi leiða að ekki sé með neinu móti hægt að halda því fram að stefndi eða starfsmenn hans hafi vitað eða mátt vita að afurðirnar í gámi HDMU 5452788 væru eign stefnanda og að Elnínó ehf. hefði ekki umboð til þess að ráðstafa þeim. Stefnandi hafi haft fullt tækifæri til þess að fá gáminn fluttan yfir á sitt nafn strax þann 8. nóvember 2011 en ljóst hafi verið í þeim tölvupósti sem stefndi sendi G-kk-þgf fyrirsvarsmanni Elnínó ehf. þann dag að það hafi verið Elnínó ehf. sem myndi hafa umráð yfir gáminum þar til slík umráðaskipti ættu sér stað, enda hafi Elnínó ehf. verið viðsemjandi stefnda en ekki stefnandi. Þá byggir stefndi á því að hann hafi ávallt verið í góðri trú og geti ekki borið ábyrgð á því hvernig samningssambandi stefnanda við Elnínó ehf. hafi verið háttað og því athafnaleysi stefnanda að fá gáminn ekki fluttan yfir á sitt nafn.

Þegar I-kk-nf F-kk-nf kom sem vitni fyrir dóminn og útskýrði hvað hefði falist í yfirlýsingu vitnisins í síðari hluta tölvupóstsins frá 8. nóvember 2011 sagði hann að það að setja gáminn á bið hefði verið tímabundin aðgerð meðan beðið væri eftir frekari fyrirmælum og að hann hefði reiknað með að þau bærust á næstu dögum. Vitnið kvaðst hins vegar ekki hafa haft nein frekari afskipti af málinu eftir þetta. Fyrirmælin sem komu frá G-kk-þgf í tölvupóstinum frá 8. apríl 2011 hafi G-kk-nf sjálfur dregið til baka og gámurinn verið bókaður til útflutnings, en það hafi ekki verið fyrr en mörgum mánuðum síðar. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Stefnandi byggir á því að skaðabótaábyrgð stefnda á grundvelli siglingalaga sé ekki fyrir hendi. Stefnandi byggi á því í stefnu að stefndi beri skaðabótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda á grundvelli 1. mgr. 68. gr. siglingalaga á þeim grundvelli að tilgreint ákvæði takmarkist ekki aðeins við tjón farmsamningshafa heldur nái ákvæðið einnig til tjóns sem eigandi farmsins kann að verða fyrir. Þessari málsástæðu mótmælir stefndi alfarið sem ósannaðri og með öllu sem órökstuddri. Þar að auki sé ósannað að stefnandi sé réttur eigandi farmsins. Ljóst sé að skaðabótaábyrgð farmflytjanda á grundvelli siglingalaga byggi á sakarábyrgð, þ.e.a.s farmflytjandi beri ekki ábyrgð á grundvelli laganna nema að tjónið sé að rekja til sakar farmflytjanda eða manna sem hann ber ábyrgð á. Ekkert bendi til þess í málinu að stefndi hafi sýnt af sér slíka háttsemi í tengslum við flutning á gámi HDMU 5452788 að leitt geti af sér skaðabótaskyldu. Þá telur stefndi að líta beri til þess að viðsemjandi stefnda hafi verið Elnínó ehf. og það hafi verið það félag sem veitti stefnda flutningsfyrirmæli sem stefnda bar að fylgja. Stefndi hafi uppfyllt að öllu leyti fyrirmæli og samningsskyldur sínar gagnvart viðsemjanda sínum, Elnínó ehf., og hvorki sé hægt að tala um að farmurinn hafi skemmst eða glatast í skilningi siglingarlaga á meðan hann hafi verið í vörslum stefnda.

Sú staðreynd að Elnínó ehf., hafi vanrækt einhverjar skyldur gagnvart stefnanda, sem ekki sé aðili að flutningssambandinu, með því að afhenda farminn án heimildar stefnda, geti ekki leitt til þess að stefndi teljist hafa vanrækt skyldur sínar sem farmflytjandi eða til þess að farmurinn teljist hafa glatast í förum stefnda. Í ljósi þess að engin krafa hafi borist frá móttakanda gámsins liggi fyrir að farmurinn var afhentur óskemmdur á þeim áfangastað sem Elnínó ehf., hafði tilgreint. Möguleg vanræksla Elnínó ehf. á samningsskuldbindingum sínum gagnvart stefnanda sé þannig stefnda óviðkomandi og af þeim sökum sé ljóst að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð á grundvelli siglingalaga séu ekki uppfyllt og því beri að sýkna stefnda.

Komist dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að skilyrði skaðabótaábyrgðar á grundvelli siglingalaga kunni að vera uppfyllt í málinu byggir stefndi á því að stefndi skuli vera undanþeginn ábyrgð á grundvelli i-liðar 2. mgr. 68. gr. siglingalaga þar sem fram komi að farmflytjandi sé ekki ábyrgur ef tjónið stafar af athafnaleysi vörusendanda eða eiganda vöru, umboðsmanns hans eða fulltrúa. Af gögnum málsins sé ljóst að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt athafnaleysi og hafi ekki reynt með neinu móti að koma þeim skilaboðum áleiðis til stefnda að honum bæri að líta á stefnanda sem eiganda varanna og að afhendingarskilyrði ættu við um farminn og verði stefnandi að bera hallann af því.

Til viðbótar öðrum málsástæðum sínum byggi stefnandi kröfu sína um skaðabótaábyrgð á meginreglum laga um ábyrgð geymslumanna, stefndi hafi brugðist skyldum sínum sem geymslumaður afurða stefnanda og þannig valdið stefnanda tjóni sem stefnda beri að bæta. Þessari málsástæðu mótmælir stefndi alfarið sem ósannaðri og með öllu órökstuddri.

Í fyrsta lagi verði að líta til þess að möguleg ábyrgð stefnda sem geymslumanns takmarkist við ábyrgð gagnvart Elnínó ehf. þar sem Elnínó ehf. var viðsemjandi stefnda. Ekkert samningssamband hafi hins vegar verið á milli stefnanda og stefnda og því séu engin rök sem leiða til þess að stefndi geti borið ábyrgð sem geymslumaður gagnvart stefnanda.

Í öðru lagi verði að teljast ljóst að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð geymslumanna samkvæmt þeirri meginreglu sem finna megi í 15. kafla Þjófabálks Jónsbókar séu ekki uppfyllt. Í Þjófabálki Jónsbókar komi fram að geymslumaður skuli varðveita geymsluhlut með sömu alúð og árvekni og ef hann ætti hlutinn sjálfur. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að farmurinn hafi skemmst, farist eða rýrnað á meðan hann var í meintri geymslu stefnda. Af þeim sökum sé ljóst að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð geymslumanns séu ekki uppfyllt og því ber að sýkna stefnda.

Eins og fram kemur í stefnu sé dómkrafa stefnanda byggð á því hvað félagið 4-3 Trading ehf. hefði greitt stefnanda fyrir þær afurðir sem finna mátti í gámi HDMU 5452788 og telji stefnandi þá fjárhæð, 4.204.250 kr., endurspegla markaðsverðmæti afurðanna. Stefndi mótmælir þessu alfarið og krefst þess að hann verði sýknaður þar sem stefnandi hafi ekki sannað umfang tjónsins í samræmi við 70. gr. siglingalaga. Stefndi mótmælir útreikningi og þeirri sölunótu sem stefnandi hafi lagt fram til sönnunar á fjártjóni sínu. Í þessu sambandi leggur stefndi einkum áherslu á að ekkert liggi fyrir um að félagið 4-3 Trading ehf. hefði keypt umræddar afurðir sem finna mátti í gámi HDMU 5452788 af stefnanda og ekki liggur fyrir nein staðfesting þess efnis að félagið hefði borgað 1,3 USD fyrir hvert kg. Þá liggi ekkert fyrir um að 1,3 USD fyrir hvert kg endurspegli raunverulegt markaðsverð afurðanna. Auk þess liggur ekkert fyrir um það í gögnum málsins hvað varð um afurðirnar og farminn. Ekkert liggur þannig fyrir um hvort stefnandi hafi fengið kaupverð afurðanna greitt, í heild sinni eða að hluta, annaðhvort frá Elnínó ehf. eða þriðja manni. Þá mótmælir stefndi því að stefnandi hafi takmarkað meint tjón sitt með fullnægjandi hætti.

Með vísan í ofangreint sé þannig alfarið ósannað hvort stefnandi hafi orðið fyrir tjóni og ef svo er hvert tjón hans var. Tjónið sé því ósannað og af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Ef litið verði svo á að stefndi sé réttur aðili að þessu máli og að stefndi beri ábyrgð á meintu tjóni stefnanda sé gerð sú krafa til vara að stefnukröfur verði stórlækkaðar í samræmi við ákvæði 2. mgr. 70. gr. siglingalaga. Stefndi krefst þess jafnframt að stefnufjárhæðin verði verulega lækkuð með vísan til eigin sakar stefnanda, sbr. m.a. 4. mgr. 68. gr. siglingalaga, enda hefði stefnandi getað komið í veg fyrir afhendingu gámsins með því að gæta að réttarstöðu sinni gagnvart stefnda, svara tölvupóstum, gefa út afsal fyrir umræddum gámi o.s.frv. Þá er þess krafist af stefnda að stefnufjárhæð verði lækkuð á þeim grundvelli að markaðsvirði afurðanna sé og hafi verið lægra en stefndi miðar við í stefnu sinni.

Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu stefnanda um vexti fyrir tímabilið áður en dómur er kveðinn upp. Sérstaklega sé til þess að líta að í flutningsskilmálum í farmbréfi komi fram að stefnda beri ekki að greiða vexti fyrr en frá uppkvaðningu dóms, sbr. 10. gr. farmbréfsins. Af þeim sökum sé upphafstíma vaxta í stefnu mótmælt. Stefndi byggir á því að vaxtalög nr. 38/2001 séu frávíkjanleg og að ekki séu fyrir hendi í íslenskum rétti neinar hömlur á frelsi manna til að semja um upphafstíma vaxta, eins og Hæstiréttur Íslands hafi staðfest í dómum sínum.

Varðandi lagarök byggir stefndi á almennum reglum skaðabóta-, flutnings-, samninga- og kröfuréttar og á siglingalögum nr. 34/1985. Krafa stefnda um að stefnandi greiði honum málskostnað er byggð á 129.-130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstöður

Í máli þessu er deilt um það hvort stefndi hafi valdið stefnanda tjóni með útgáfu og síðar afhendingu farmbréfs fyrir frystigámi nr. HDMU5452788, sem í voru fiskafurðir í eigu stefnanda, lesta gáminn í skip og í kjölfarið senda hann úr landi, fyrst til Hamborgar í Þýskalandi og þaðan til Haipong í Víetnam, þar sem afurðirnar voru seldar án þess að stefnandi fengi greiðslu fyrir þær og hafi þetta verið gert án samþykkis eða heimildar stefnanda þrátt fyrir gefin loforð um annað.

Stefnandi byggir í þessu sambandi á því að með tölvupósti sem starfsmaður stefnda, I-kk-nf F-kk-nf viðskiptastjóri sendi þann þann 8. apríl 2011 til framkvæmdastjóra Elnínó ehf. og afrit af honum til framkvæmdastjóra stefnanda, hafi falist skuldbindandi loforð stefnda við stefnanda um að stefndi myndi ekki gefa út farmbréf vegna framangreinds frystigáms og fimm annarra gáma án samþykkis stefnanda. Þessu er alfarið mótmælt af hálfu stefnda. Fyrir liggur að tilefni þessa var tölvupóstur sama dag frá G-kk-þgf H-kk-þgf, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., til I-kk-ef þar sem hann óskaði eftir því að I-kk-nf staðfesti að hann afhenti ekki farmbréf vegna þessara sex gáma nema samþykki stefnanda lægi fyrir.

Í tölvupósti I-kk-ef kemur fram að einungis hafi verið gefið út farmbréf fyrir fimm af þessum gámum og að hann staðfesti skv. beiðni G-kk-ef, „að við munum ekki afhenda farmbréf vegna þessara gáma fyrr en fyrir liggur staðfesting frá Særöst, sem væntanlega er framleiðandi vörunnar“. I-kk-nf minnti síðan á að þessir fimm gámar væru á leiðinni til Kína og brýnt væri að búið væri að gefa út farmbréf svo að unnt væri að afhenda gámana sem fyrst eftir komu til Kína ella hlæðist upp kostnaður vegna gámaleigu og rafmagnstengingar.

Í póstinum kom síðan fram að sjötti gámurinn, HDMU 5452788, væri ennþá í Reykjavík og hefði ekki verið bókaður á skip. Síðan segir í tölvupóstinum: „Einfaldast væri að færa þann gám yfir á nafn framleiðandans sem hefði þá umráð yfirvörunni og gæti framselt gáminum aftur yfir á þitt fyrirtæki þegar hann teldi aðstæður þannig að hann gæti gert það. Bið staðfestingar þinnar á því en í millitíðinni munum við gefa fyrir um að setja þennan gáma á „hold“.“

Þegar I-kk-nf F-kk-nf kom sem vitni fyrir dóminn og útskýrði hvað hefði falist í yfirlýsingu vitnisins í síðari hluta tölvupóstsins frá 8. apríl 2011 sagði hann að það að setja gáminn á bið hafi verið tímabundin aðgerð meðan beðið væri eftir frekari fyrirmælum og að hann hafi reiknað með að þau bærust á næstu dögum. Vitnið kvaðst hins vegar ekki ekki hafa haft nein frekari afskipti af málinu eftir þetta. Fyrirmælin sem G-kk-nf, framkvæmdastjóri Elnínó ehf., hafi gefið hafi G-kk-nf sjálfur dregið til baka og gámurinn verið bókaður til útflutnings, en það hafi ekki verið fyrr en mörgum mánuðum síðar.

T-kk-nf Á-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, gaf skýrslu í dómi og kvaðst hafa fengið G-kvk-þf, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., til að senda I-kk-þgf F-kk-þgf, starfsmanni stefnda, tölvupóstinn 8. apríl 2011 með fyrirmælum um að afhenda ekki farmbréf fyrir frystigámana sex, sem hafi innihaldið 129 tonn af frystum sæbjúgum í eigu stefnanda og verið geymdir á geymslusvæði stefnda í Sundahöfn, nema fyrir lægi samþykki stefnanda. Fimm af þessum gámum hafi verið komnir í skip og skipið verið um það bil að leggja að í Kína. Elnínó ehf. hafi ekki staðið við greiðslur og því hafi kaupin verið látin ganga til baka og Elnínó ehf. afsalað þessum fimm gámum til stefnanda. Stefnandi hafi síðan selt Iceland Seafood afurðirnar í gámunum fimm. Það hafi verið Iceland Seafood og stefndi sem hafi krafist þess að afsalið yrði gefið út. Þegar stefnandi hafi síðan ætlað að afhenda kaupanda sjötta gáminn hafi gámurinn ekki fundist og komið í ljós að hann hafði verið fluttur úr landi og líklega verið kominn til Víetnam. T-kk-nf kvaðst hafa treyst því að staðið yrði við loforð stefnda sem I-kk-nf F-kk-nf hefði gefið í tölvupósti frá 10. apríl 2011. Stefnandi hafi síðan ekkert fengið greitt fyrir afurðir í þessu gámi og hann hafi þá beint kröfum að stefnda en þeim verið hafnað.

G-kk-nf H-kk-nf, framkvæmdastjóri Elnínó ehf., gaf vitnaskýrslu í dómi. Hann kvaðst hafa séð um útflutning á afurðum fyrir stefnanda en ekki hafa samið um kaup á sæbjúgum af stefnanda og komið fram sem umboðssali. Kínverskur viðskiptavini sinn hafi viljað kaupa 129 tonn af sæbjúgum sem höfðu verið framleidd og fryst hjá Slægingarþjónustu Suðurnesja ehf. fyrir stefnanda. Slægingarþjónustan hafi síðan séð um að senda gámana sex til stefnda. Vegna misskilnings milli stefnda og Slægingarþjónustu Suðurnesja ehf. hafi fimm gámar verið sendir þessum kínverska viðskiptavini án síns samþykkis og kvaðst hann ekki hafa tekið við neinum greiðslum. Hann hafi því afsalað þessum fimm gámum til stefnanda sem hafi selt afurðirnar í þeim til Iceland Seafood sem síðan hafi selt þær sama aðila og hann hafi sjálfur ætlað að afhenda afurðirnar. Varðandi sjötta gáminn hafi á þessum tíma verið búið að gefa út frambréf. G-kk-nf kvaðst ekki minnast þess að stefnandi hefði óskað eftir því að sjötti gámurinn yrði færðu á nafn stefnanda. Stefndi hafi verið farinn að krefja sig um 3 milljónir króna vegna geymslu á gámnum og þar sem innihald gámsins hafi ekki hrokkið fyrir áföllnum kostnaði hafi hann selt gáminn sama aðila og keypti hina gámana fimm, samið um og greitt kostnaðinn hjá stefnda og tekið eftirstöðvar upp í sölulaun sín. Söluverð hafi verið um 25-30.000 Bandaríkjadalir eða 3,4 til 3,5 milljónir króna. Vitnið kvaðst hafa gert stefnanda grein fyrir þessu eftir að stefnandi hafði farið að leita að gámnum.

A-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, starfsmaður hjá stefnda, kom fyrir dóminn sem vitni og kvaðst fyrst hafa komið að málinu 20. september 2011 þegar hún sendi tilboð í flutning á gámum með frystum fiski til Kína til G-kk-ef H-kk-ef. Þeir hafi í fyrstu verið skráðir á G. H-kk-þf en síðan færðir á Elnínó ehf. Elnínó ehf. hafi verið viðsemjandi stefnda og hún hafi ekki haft nein samskipti við forsvarsmenn stefnanda. Þá hafi G-kk-nf H-kk-nf aldrei minnst á stefnanda við sig eða að einhverja staðfestingu þyrfti frá því fyrirtæki. Varðandi sjötta gáminn hafi hann verið bókaður 6. mars 2012 og farmbréf gefið út 2. apríl 2012. Það hafi síðan ekki verið fyrr en 10. apríl 2012 að stefnandi hafi fyrst spurst fyrir um gáminn og gámurinn hafi þá væntanlega verið kominn til Víetnam. Starfsmaður stefnanda hafi hringt í samstarfskonu sína hjá stefnda sem síðan hafi sent sér póst. Þetta hafi komið sér algjörlega á óvart, hún hefði verið í miklum samskiptum við G-kk-þf H-kk-þf þar sem gámurinn hafi safnað miklum geymslukostnaði. Hún hafi bæði hringt í G-kvk-þf og sent honum tölvuskeyti, hann hafi viljað að hún bókaði gáminn út en hún sagt honum að það yrði ekki gert nema hann greiddi áfallinn kostnað. Vitninu var sýndur tölvupóstur I-kk-ef F-kk-ef frá 8. apríl 2011 og kvaðst hún hvorki hafa séð hann né verið kunnugt um hann fyrr en 10. apríl 2012 eftir að stefnandi hafi spurst fyrir um gáminn og viljað láta flytja hann til Samskipa. Þá kvaðst vitnið enga vitneskju hafa haft um að ekki hefði verið greitt fyrir innihaldið í gámnum, það sé ekki mál stefnda og slík mál komi ekki til kasta starfsmanna stefnda.

R-kk-nf Y-kk-nf E-kk-nf, framkvæmdastjóri Slægingarþjónustu Suðurnesja ehf. bar vitni fyrir dómi. Hann gerði grein fyrir aðkomu sinni að málinu og kvað stefnanda hafa óskað eftir því að landað yrði sæbjúgum og þau fryst hjá Slægingarþjónustunni og komið fyrir í gámum. G-kk-nf H-kk-nf hafi haft samband við sig og spurst fyrir um sæbjúgu en hann hafi viljað kaupa fimm til sex gáma. Vitnið hafi bent G-kk-þgf á að hafa samband við stefnanda. Framkvæmdastjóri stefnanda hafi síðan haft samband og beðið um að gengið yrði frá sex gámum til útflutnings vegna sölunnar til G-kk-ef H-kk-ef. Framkvæmdastjóri stefnanda hafi síðan látið flytja gámana til stefnda. Vitnið kvað sig hafa grunað að ekki væri allt með felldu varðandi söluna hann hefði varað framkvæmdastjóra stefnanda við og bent honum á að ganga úr skugga um að ábyrgðir væru í lagi þar sem hann efaðist um að varan fengist greidd. Hann kvaðst hins vegar ekkert kannast við neinn misskilning varðandi samskipti við stefnda um flutning gámanna úr landi og kvaðst engin samskipti hafa átt við stefnda.

Eins og rakið hefur verið bar stefnda sem farmflytjanda að efna skuldbindingar sínar við viðsemjanda sinn, Elnínó ehf., sem var farmsamningshafi í réttarsambandi þeirra. Stefnandi var ekki með neinum hætti aðili að samningi milli þessara aðila. Stefnandi var hins vegar í samningssambandi við Elnínó ehf. Fram kemur í vitnaskýrslu Ö-kvk-ef B-kvk-ef A-kvk-ef að viðsemjandi stefnda var eingöngu G-kk-nf H-kk-nf fyrir Elnínó ehf. og stefnandi kom ekkert að samskiptum við stefnda þetta varðandi.

Stefnandi hefur ekki með nokkrum hætti fært sönnur á þá fullyrðingu sína að stefndi hafi veitt stefnanda skuldbindandi loforð um að afhenda ekki farmbréf vegna gáms HDMU 5452788 og senda hann ekki úr landi nema með samþykki stefnanda. Engin samskipti áttu sér stað á milli forsvarsmanna stefnanda og stefnda. Stefnandi byggir á því að með tölvupósti sínum, dags. 8. nóvember 2011, hafi stefndi gefið stefnanda skuldbindandi loforð en þessu er mótmælt af stefnda. Með tölvupósti sínum var starfsmaður stefnda að svara fyrirspurn forsvarsmanns Elnínó ehf. og upplýsti að gámur HDMU 5452788 hefði enn ekki verið sendur úr landi. Í tölvupósti starfsmanns stefnda var tekið fram til hvaða aðgerða þyrfti að grípa svo að hægt væri að tryggja réttindi stefnanda og upplýst að svo að stefnandi gæti fengið umráð yfir vörunni væri einfaldast að færa gáminn yfir á nafn stefnanda. Í tölvupóstinum var jafnframt tekið fram að starfsmaður stefnda myndi setja gáminn á bið þar til staðfesting bærist frá Elnínó ehf. hvað þetta atriði varðaði. Ekki er hægt að líta svo á að í þessari upplýsingagjöf starfsmanns stefnda hafi falist eitthvert skuldbindandi loforð við stefnanda, enda tölvupóstinum ekki beint að stefnanda heldur fékk hann aðeins afrit af honum. Sérstaklega var tekið fram að gámurinn yrði settur á bið þar til frekari fyrirmæli bærust. Stefnandi hafðist ekkert að, eftir að hann fékk afrit af tölvupóstinum, til að tryggja sér yfirráð yfir gámnum, en honum mátti vera ljóst að Elnínó ehf. hefði full yfirráð yfir gámnum þar til skráningunni yrði breytt og gámurinn færður á nafn stefnanda. Engin fyrirmæli bárust stefnda í kjölfari tölvupóstsins. Þannig voru engar tilraunir gerðar af hálfu stefnanda til þess að tryggja honum yfirráð yfir gámnum. Í þessu sambandi er vísað til vitnaskýrslu I-kk-ef F-kk-ef sem rakin er hér að framan. Ljóst er að stefnandi sýndi af sér verulegt tómlæti þar sem af hans hálfu var ekkert samband haft við stefnda fyrr en þann 10. apríl 2012 eins og fram kom í vitnaskýrslu Ö-kvk-ef B-kvk-ef A-kvk-ef hér að framan. Það var síðan ekki fyrr en þann 6. mars 2012, eftir að Elnínó ehf. hafði greitt áfallinn kostnað, að stefndi fékk fyrirmæli frá viðsemjanda sínum, Elnínó ehf., um hvernig ætti að ganga frá farmbréfi varðandi flutning gámsins úr landi.

Í vitnaskýrslu G-kk-ef H-kk-ef, framkvæmdastjóra Elnínó ehf., kemur fram að hann hafi gefið fyrirmæli um frágang farmbréfs fyrir umræddan gám, að gámurinn hafi síðan verið sendur til Hamborgar og þaðan til Víetnam þar sem hann hafi selt afurðir sem í gámnum voru og hafi söluverðið farið í að greiða áfallinn kostnað hjá stefnda, sem skv. tilboði nam um 14 þúsund Bandaríkjadölum en afganginn hafi hann tekið upp í umboðslaun til sín.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið bar stefnda, eins og hann byggir á, að fara að fyrirmælum viðsemjanda síns, Elnínó ehf.. Ekki hefur verið sýnt fram á að starfsmenn stefnda hafi vitað eða mátt vita að afurðirnar í gámi HDMU 5452788 væru eign stefnanda og að Elnínó ehf. hefði ekki umboð til þess að ráðstafa þeim. Stefndi getur því ekki talist ábyrgur fyrir ætluðu tjóni stefnanda af viðskiptum hans við Elnínó ehf.

Telja verður með vísan til alls þess sem rakið hefur verið og framlagðra gagna að stefnandi eigi ekki kröfu á stefnda vegna þeirri atvika er leiddi af viðskiptum stefnanda við Elnínó ehf. Kröfum stefnanda er því beint að röngum aðila. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að samnings- eða kröfusamband hafi verið á milli stefnanda og stefnda. Honum hefur ekki tekist slík sönnun og verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dóms dregist umfram frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Dómari og lögmenn aðila eru sammála um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Dómsorð:

Stefndi, Eimskip Ísland ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Særastar ehf.

Stefnandi greiði stefnda 700.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf