E-4660/2021

1. Mál þetta, sem var dómtekið 9. nóvember 2022, var höfðað 27. og 28. september 2021 af A, [...], gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., [...]í Reykjavík, og Sjóvá- Almennum tryggingum hf., [...]í Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskipt bótaskylda stefndu, Vátryggingafélags Íslands hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B, [...], og Sjóvár - Almennra trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu C, [...], vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi [...] 2013 í járnblendiverksmiðju D. Þá er krafist málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu.

3. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. krefst aðallega sýknu, en til vara að krafa stefnanda verði eingöngu samþykkt að hluta. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

4. Stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I Helstu málsatvik

5. Mál þetta verður rakið til þess að stefnandi lenti í slysi [...] 2013 þegar hann var við störf í vélsmiðju B í námunda við járnblendiverksmiðju D. Stefnandi var þá starfsmaður C og hafði starfað þar í rúmt ár, en hann var í starfsnámi til öflunar sveinsprófs í vélvirkjun. Vinnuveitandi stefnanda hafði að beiðni B lánað stefnanda, sem og fleiri starfsmenn, til starfa í vélsmiðjunni vegna svokallaðs ofnstopps í járnblendiverksmiðjunni.

6. Á slysdegi hafði C í gildi ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. Þá liggur fyrir að B var með samskonar tryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf.

7. Stefnandi kveður slysið hafa orðið með þeim hætti að hann hafi verið að skorða stálplötu í rafdrifna plötubeygjuvél þegar hann hafi rekið tærnar í kveikirofa vélarinnar með þeim afleiðingum að hægri hönd hans, er studdi við plötuna, klemmdist á milli og áverkar hlutust á þremur fingrum.

8. Fram kemur í sjúkragögnum að stefnandi hafi komið á bráðamóttöku Landspítalans klukkan rúmlega 19:00 hinn [...] 2013 þar sem hægri hönd hans hefði klemm st í beygjuvél. Brot á vísifingri, löngutöng og baugfingri hægri handar var staðfest með röntgenmyndatöku. Þá kemur fram í göngudeildar nótu að stefnandi hafi hlotið aðhlynningu eftir að hafa leitað aftur á bráðamóttöku degi síðar vegna bláma og mikilla verkja í löngutöng.

9. Meðal gagna málsins er tilkynning til Sjúkratrygginga Íslands vegna slyssins, stimpluð um móttöku 13. desember 2013. Þar kemur meðal annars fram að stefnandi hafi verið frá vinnu vegna vinnuslyss. Hann hafi unnið við beygjuvél sem fór af stað þar sem hann rakst í takka með þeim afleiðingum að hönd klemmdist og meiðsli urðu á þremur fingrum. Jafnframt liggur fyrir tjónstilkynning frá C, dagsett 23. nóvember 2013, til stefnda Sjóvár - Almennra trygginga hf., sem og staðfesting vinnuveitanda á því að stefnandi hefði verið frá vinnu frá [...] 2013. Einnig er meðal gagna málsins skýrsla vinnuveitanda og kemur þar meðal annars fram að orsakir slyssins hafi verið „óheppni og klaufaskapur“.

10. Með tölvupósti til Vinnueftirlits ríkisins 12. desember 2013 óskaði lögmaður stefnanda eftir gögnum um slysið. Fram kom í svari Vinnueftirlitsins, sem sent var næsta dag, að ekki lægju fyrir gögn um málið í skrám stofnunarinnar og væru engar vísbendingar um að slysið hefði verið tilkynnt.

11. Hinn 23. mars 2015 óskaði stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. eftir því að lagt yrði mat á varanlegan miska og tímabundna örorku stefnanda vegna slyssins. Í matsgerð E læknis frá 23. apríl 2015 kom fram að brot hefði hlotist á miðk júkum vísifingurs, löngutangar og baugfingurs hægri handar stefnanda sem væri rétthentur. Því var lýst að grunn sár hefðu orðið á vísifingri og baugfingri. Dýpra sár væri yfir aftanverðri löngutöng og væri þar alvarlegasti áverkinn þar sem drep hefði orðið. Tekið var fram að helstu eftirstöðvar slyssins, einkum á löngutöng, væru stirðleiki, skynbreytingar og viðkvæmni fyrir kulda. Matsmaður taldi varanlegan miska hæfilega metinn 10%, þar af 8% vegna löngutangar en 1% vegna vísifingurs og baugfingurs hvors um sig. Þá hefði stefnandi verið að fullu óvinnufær frá [...] 2013 til 1. apríl 2014.

12. Með tölvupósti 21. ágúst 2017 krafðist stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu C hjá stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. Kröfunni var hafnað að svo stöddu með tölvupósti 29. ágúst 2018. Hinn 21. febrúar 2020 beindi stefnandi sambærilegri kröfu að stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. og var henni hafnað með bréfi 7. desember sama ár. Með tölvupósti 13. janúar 2021 var þess óskað að stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. endurskoðaði afstöðu sína. Fyrri afstaða þar sem bótaskyldu var hafnað var áréttuð með tölvupósti vátryggingafélagsins 25. janúar 2021.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

13. Stefnandi byggir á því að slys hans megi rekja til vanrækslu og vanbúnaðar sem B og C beri sameiginlega og óskipta skaðabótaábyrgð á. Því til stuðnings er vísað til sakarreglunnar og meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð.

14. Stefnandi byggir á því að slys hans verði rakið til ófullnægjandi vinnuaðstæðna, skorts á öryggisbúnaði við beygjuvélina, skorts á áhættumati vegna þess verks sem hann var að vinna, skorts á leiðbeiningum, tilsögn og verkstjórn, sem og ótryggs verklags við það verk sem um ræðir. Framkvæmd vinnu hafi þannig ekki verið hagað í samræmi við 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, auk þess sem ekki hafi verið gætt að kröfum 42. og 46. gr. laganna. Þá hafi C og B brugðist skyldum sínum við verkstjórn, sbr. 21.– 23. gr. laga nr. 46/1980. Fyrirtækin tvö hafi í sameiningu borið ábyrgð á því að tryggja fullnægjandi aðbúnað og öryggi á vinnustaðnum, sbr. 17. gr. laga nr. 46/1980, en slys stefnanda hafi verið bein afleiðing þeirrar vanrækslu.

15. Stefnandi telur að með þessari vanrækslu hafi báðir atvinnurekendurnir bakað sér skaðabóta-skylduog eigi stefnandi rétt á skaðabótum úr ábyrgðartryggingu hvors þeirra um sig.

Málsástæður sem varða stefnda Vátryggingafélag Íslands hf.

16. Hvað varðar stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. byggir stefnandi á því að plötubeygjuvélin sem honum var falið að vinna við hafi verið vanbúin og hættuleg. Vélin hafi verið á ábyrgð B, enda í eigu fyrirtækisins og í notkun á starfsstöð þess. Veruleg hætta hafi verið á því að reka sig í rofa vélarinnar á gólfinu og gangsetja hana án þess að ætla sér það. Þá hafi skort á varúðarmerkingar og öryggishlífar á vélinni og frágangur farið í bága við ákvæði reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, einkum 2.8. gr. í I. viðauka, 1.1. gr. í II. viðauka og 5. gr. reglugerðarinnar. Slys stefnanda hafi verið bein afleiðing þess að B gætti í engu þessara reglna við uppsetningu, frágang og notkun beygjuvélarinnar.

17. Stefnandi byggir jafnframt á því að B hafi borið að gera áhættumat sem tæki til allra vinnuaðstæðna og áhættuþátta í vinnuumhverfi starfsmanna, sbr. 65. og 65. gr. a laga nr. 46/1980, og enn fremur 26. og 27. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum. Ekki verði séð að til staðar hafi verið áhættumat sem tók á aðstæðum og verklagi við notkun beygjuvélarinnar, en B hafi í öllu falli vanrækt að kynna það fyrir stefnanda og veita honum viðeigandi leiðbeiningar við notkun vélarinnar, sbr. 6. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006. Slíkt áhættumat hefði án vafa leitt í ljós vankanta á öryggisbúnaði beygjuvélarinnar, ásamt ótryggu og óforsvaranlegu verklagi við notkun hennar.

18. Stefnandi byggir einnig á því að verkstjórn og leiðbeiningum hafi verið verulega áfátt, en á því beri B ábyrgð eins og aðstæðum var háttað. Stefnandi hafi starfað samkvæmt fyrirmælum og undir verkstjórn starfsmanna B þegar hann slasaðist, enda þótt enginn eiginlegur verkstjóri hafi verið á staðnum. Líta verði til þess að stefnandi hafi hvorki fengið leiðbeiningar um verklag né aðstoð við upphaf verksins, en meta verði það starfsmönnum B til sakar. Þeir hafi mátt vita að stefnandi hefði ekki þekkingu á vélinni, enda um að ræða starfsmann annars fyrirtækis. B beri vinnuveitendaábyrgð á vanrækslu starfsmanna sinna, auk þess sem meta verði það félaginu til sakar að enginn verkstjóri var á staðnum sem sinnt gæti þeim skyldum sem kveðið sé á um í 21.– 23. gr. laga nr. 46/1980.

19. Vísað er til þess að B hafi borið að tryggja öryggi stefnanda og fullnægjandi aðbúnað á vinnustað á sama hátt og eigin starfsmanna, sbr. 7. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006, enda hafi stefnandi unnið verk í þágu félagsins á starfsstöð þess og undir boðvaldi starfsmanna félagsins. Þær skyldur B hafi verið sjálfstæðar og óháðar þeim skyldum sem vinnuveitandi stefnanda hafi borið gagnvart honum.

20. Stefn andi byggir á því að B hafi borið að tilkynna slys hans til Vinnueftirlitsins í samræmi við 79. gr. laga nr. 46/1980. Slík skylda hvíli sjálfstætt á hverjum atvinnurekanda fyrir sig þegar fleiri eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, sbr. 1. mgr. 17. gr. laganna og dómaframkvæmd Hæstaréttar. Það hafi strax orðið ljóst að stefnandi hefði orðið fyrir alvarlegum áverk umsem væru líklegir til að valda langvinnu heilsutjóni. Hafi því verið skylt að tilkynna slysið innan sólarhrings svo að rannsókn Vinnueftirlitsins á aðstæðum og orsökum slyssins gæti farið fram. Starfsmenn B hafi ekki sinnt því og verði fyrirtækið og þar með hið stefnda vátryggingafélag að bera hallann af sönnunarskorti um þau atriði sem rannsókn Vinnueftirlitsins hefði getað upplýst um, þar á meðal hvað varðar vanbúnað beygjuvélarinnar, skort á áhættumati, verkstjórn og nauðsynlegum leiðbeiningum vegna verksins.

Málsástæður sem varða stefnda Sjóvá- Almennar tryggingar hf.

21. Byggt er á því að C hafi sem vinnuveitandi stefnanda borið ábyrgð á öryggi hans á vinnustað. Hafi fyrirtækinu því verið skylt að tryggja að vinnuaðstæður og starfsumhverfi væri í samræmi við ákvæði laga nr. 46/1980, einkum 13., 14., 37., 42. og 46. gr. laganna. Það leysi vinnuveitanda ekki undan þeim skyldum þó að starfsmanni hafi verið falið að sinna starfi sínu fjarri starfsstöð fyrirtækisins, enda sé vinnustaður ekki bundinn við þá starfsstöð, sbr. 41. gr. laganna. Ábyrgð vinnuveitanda hvað þetta varðar sé sjálfstæð og óháð skyldum annarra atvinnurekenda sem aðild eiga að starfsemi á staðnum.

22. H afi vinnuveitandi stefnanda borið ábyrgð á því að gætt væri fyllsta öryggis við framkvæmd þeirra starfa sem stefnanda voru falin þegar hann var ásamt öðrum lánaður til B, sbr. 37. gr. laga nr. 46/1980. Jafnframt hafi vinnuveitanda stefnanda borið að tryggja að sá búnaður og tæki sem voru notuð væru þannig úr garði gerð að fyllsta öryggis væri gætt, sbr. 46. gr. laga nr. 46/1980 og þau ákvæði reglugerðar nr. 367/2006 sem áður hefur verið vísað til. Þessar skyldur vinnuveitanda stefnanda hafi verið enn ríkari en ella þar sem fyrirtækið lánaði reglulega starfsmenn til B Telja verði ljóst að bæði fyrirtækin hafi átt aðild að starfsemi á starfsstöð B og þeim borið að stuðla sameiginlega að því að tryggja góðan aðbúnað og örugg starfsskilyrði þar, sbr. 17. gr. laga nr. 46/1980.

23. Stefnandi byggir einnig á því að vinnuveitanda hans hafi borið að ganga úr skugga um að áhættumat væri til staðar fyrir þau verk sem starfsmönnum væri falið að vinna í þágu B, sbr. 65. og 65. gr. a laga nr. 46/1980. Það hafi verið sérstaklega mikilvægt þegar reynslulitlir starfsmenn, eins og stefnandi sem var í starfsnámi hjá vélaverkstæðinu, voru sendir á starfsstöðvar annarra fyrirtækja án þess að verkstjórar eða í það minnsta reyndari starfsmenn fylgdu með til að hafa umsjón með verkinu.

24. Stefnandi byggir jafnframt á því að vinnuveitanda hans hafi borið að tilkynna slysið tafarlaust til Vinnueftirlitsins, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980, og hlutast til um að rannsókn á orsökum slyssins færi fram. Hafi sú skylda ekki síst verið brýn þar sem slysið varð á starfsstöð annars fyrirtækis, en það var því ekki á færi vinnuveitandans eins að varðveita vettvang og upplýsa um atvik í aðdraganda slyssins. Verði hið stefnda vátryggingafélag að bera hallann af sönnunarskorti um þau atriði sem rannsókn Vinnueftirlitsins hefði getað upplýst um.

25. Til stuðnings viðurkenningarkröfu sinni vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sýnt hafi verið fram á líkamstjón stefnanda með fyrirliggjandi matsgerð og hafi nægar líkur verið leiddar að tjóni sem ekki hafi verið bætt, en bætur hafi ekki verið greiddar samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda Vátryggingafélags Íslands hf.

26. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi verið faglærður starfsmaður sjálfstæðs verktaka og hafi B hvorki borið ábyrgð á þjálfun né verkstjórn hans. Verði talið að skylda til verkstjórnar hafi hvílt á B hafi þeim skyldum verið sinnt með fullnægjandi hætti þar sem verkstjórar hafi verið tiltækir á verkstaðnum umræddan dag.

27. Stefndi byggir á því að stefnanda hafi verið kynntar öryggisreglur rafdrifnu beygjuvélarinnar. Þá hafi allar vélar B á þessum tíma verið CE- merktar og sé sú vottun staðfesting þess að vélarnar hafi staðist þær öryggiskröfur sem gerðar voru. Þá hafi B framkvæmt áhættumat vegna notkunar allra véla, en vélarnar hafi verið teknar út reglulega af Vinnueftirlitinu og tafarlaust verið brugðist við athugasemdum. Félagið hafi aldrei fjarlægt öryggisbúnað af vélum eða breytt þeim með nokkrum hætti sem gæti haft áhrif á öryggi vélanna. Tekið er fram að fjöldi skjala sem varði meðal annars öryggismál hafi orðið eldi að bráð þegar bruni varð í starfsstöð B árið 2020.

28. Því er alfarið mótmælt að brotið hafi verið gegn þeim ákvæðum laga nr. 46/1980 sem stefnandi vísar til. Þá er því sérstaklega mótmælt að öryggishlífar hafi ekki verið á vélinni, að varúðarmerkingar hafi skort, að rofi sem setti vélina í gang hafi verið ófullnægjandi og að „landið“ sem platan var lögð á hafi verið skakkt eða ófullnægjandi.

29. Stefndi leggur áherslu á að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir þeim atvikum sem hann byggi kröfu sína á. Honum beri að sýna fram á að aðbúnaður umræddrar vélar hafi verið saknæmur eða að verkstjórn hafi verið ábótavant. Ekki liggi annað fyrir en að um óhappatilvik hafi verið að ræða sem engum verði um kennt nema stefnanda sjálfum sökum aðgæsluleysis. Líta beri til þess að stefnandi hafi verið fagmaður á sviði vélvirkjunar og átt að hafa þekkingu og reynslu til að koma í veg fyrir að slys sem þetta yrði.

30. Stefndi byggir á þvíað samkvæmt dómi Hæstaréttar frá 8. mars 2018 í máli nr. 151/2017 hvíli skylda til að senda tilkynningu til Vinnueftirlits ríkisins eingöngu á vinnuveitanda. Það komi skýrt fram í dóminum að skortur á slíkri tilkynningu valdi því einungis að vafi um málsatvik verði túlkaður vinnuveitandanum í óhag en ekki öðrum mögulegum tjónvöldum. Hafi skortur á tilkynningu því ekki þýðingu við mat á ábyrgð stefnda.

31. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti og verði að bera allan halla af óupplýstum málsatvikum. Stefnandi hafi þegar á árinu 2013 vitað að vinnuveitandi hans hefði ekki hlutast til um rannsókn Vinnueftirlitsins, en stefnandi hafi ekki upplýst stefnda um að hann teldi tjón sitt stafa af vanbúnaði vélarinnar fyrr en sex árum síðar.

32. Stefndi bendir á að stefnandi hafi ekki leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni sem sé óbætt. Hafi engin gögn verið lögð fram sem sýni fram á frekara tjón en það sem bætt hafi verið úr slysatryggingu launþega. Séu skilyrði 25. gr. laga nr. 91/1991 fyrir viðurkenningarkröfu stefnanda því ekki uppfyllt.

33. Stefndi byggir varakröfu sína á eigin sök stefnanda. Um einfalt verk hafi verið að ræða og hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt aðgæsluleysi sem hafi leitt til slyssins. Sé því skilyrðum 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 fullnægt.

I V

Helstu málsástæður og lagarök stefnda Sjóvár - Almennra trygginga hf.

34. Stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. byggir á því að stefnandi eigi ekki rétt til greiðslu skaðabóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu C Slysið verði ekki rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans og séu skilyrði bótaábyrgðar því ekki uppfyllt.

35. Stefndi byggir á því aðum óhappatilvik hafi verið að ræða eða að slysið verði alfarið rakið til aðgæsluleysis stefnanda. Það fái meðal annars stoð í tjónstilkynningu stefnanda frá 23. nóvember 2013 þar sem hakað hafi verið við að hann telji slysið ekki á ábyrgð annarra, sem og í lýsingu í skýrslu vinnuveitanda þess efnis að um óheppni hafi verið að ræða.

36. Stefndi mótmælir því að vinnuveitandi stefnanda hafi brugðist skyldum sínum við að tryggja að vinnuaðstæður, búnaður og verklag í vélsmiðju B væri fullnægjandi og í samræmi við ákvæði laga. Lögð er áhersla á að þegar starfsmenn hafi verið lánaðir til starfa hjá B hafi þeir fengið leiðbeiningar, þjálfun, öryggisbúnað og klæðnað frá síðargreindu félagi, auk þesssem B hafi framkvæmt áhættumat áður en hafist var handa við verk. Í öllu falli verði ekki lögð sú skylda á C að ganga í hvert sinn úr skugga um að verkstjórar B gæti að öllum þeim kröfum sem til félagsins séu gerðar í öryggismálum þegar starfsmenn eru lánaðir til starfa hjá fyrirtækinu. Hafa verði í huga að vélaverkstæðið hafi ekki haft boðvald yfir starfsmönnum sínum þegar þeir unnu í þágu B í vélsmiðju félagsins.

37. Því er jafnframt mótmælt að 17. gr. laga nr. 46/1980 leiði sjálfkrafa til þess að bótaábyrgð í málinu sé óskipt milli stefndu á þeim grundvelli að vátryggingartaki hafi átt aðild að starfsemi vélsmiðju B þegar starfsmenn voru lánaðir þangað í útselda vinnu. Verkstjórn og boðvald yfir stefnanda, sem og öðrum starfsmönnum, hafi verið í höndum B Þá verði ráðið af 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006 að sá atvinnurekandi, sem hefur undir stjórn sinni starfsmenn frá öðrum atvinnurekanda, skuli hafa frumkvæði og meginábyrgð við að tryggja öryggi, aðbúnað og hollustuhætti þeirraá meðan þeir eru í þjónustu hans. Stefndi geti ekki borið bótaábyrgð á grundvelli meintrar vanrækslu starfsmanna B að þessu leyti.

38. Stefndi byggir einnig á því að ekki hafi verið sýnt fram á að beygjuvélin hafi verið vanbúin, en fyrir því beri stefnandi sönnunarbyrði. Þá geti vinnuveitandi stefnanda í öllu falli ekki borið ábyrgð á útbúnaði og ástandi vélarinnar enda hafi hún verið í eigu B

39. Því er mótmælt að C skuli bera hallann af því að ekki hafi farið fram rannsókn á vegum Vinnueftirlitsins í kjölfar slyssins. Ekki verði séð að slík rannsókn hefði haft sérstaka þýðingu til að upplýsa um atvik. Þá hafi tilkynningarskyldan hvílt á B að virtum atvikum og er túlkun stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. á dómi Hæstaréttar í máli nr. 151/2017 mótmælt. Atvik hafi meðal annars verið frábrugðin að því leyti að tjónþoli í því máli laut ekki verkstjórn og boðvaldi annars atvinnurekanda þegar slysið varð.

40. Stefndi leggur jafnframt áherslu á að um einfalt verk hafi verið að ræða sem stefnandi hafi haft nokkra reynslu af og hafi hann í öllu falli sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sbr. 23. gr. a skaðabótalaga.

V Niðurstaða

41. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. hefur vísað til þess að stefnanda kunni að skorta lögvarða hagsmuni af viðurkenningarkröfu sinni. Telja verður nægilega sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni í slysinu sem ekki hafi verið bætt, sbr. fyrrgreinda matsgerð E læknis.

Eru því uppfyllt skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu með þeim hætti sem stefnandi hefur gert.

42. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingum B og Chjá hinum stefndu vátryggingafélögum. Það er óumdeilt að stefnandi slasaðist [...]2013 þegar hann vann verk við plötubeygjuvél í vélsmiðju B [...] ásamt F, þáverandi samstarfsmanni sínum. Aðilar deila meðal annars um útbúnað beygjuvélarinnar, orsök slyssins og ábyrgð á verkstjórn. Slysið var ekki tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins og engin rannsókn fór fram vegna þess. Beygjuvélin sem stefnandi vann við umrætt sinn mun ekki vera lengur í notkun og ekki liggja fyrir staðfestar upplýsingar um útbúnað hennar á slysdegi. Samkvæmt framangreindu er veruleg óvissa uppi í málinu um málsatvik og útbúnað vélarinnar á slysdegi.

43. Þær sönnunarreglur sem mótast hafa í dómaframkvæmd um þá aðstöðu er atvik að vinnuslysum eru óljós snúast að verulegu leyti um hvorum málsaðila það hafi staðið nær að leitast við að upplýsa atvikin og tryggja sönnun um þau. Atvinnurekandi sem ekki tilkynnir vinnuslys til samræmis við 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum þarf þannig að bera hallann af því að rannsókn Vinnueftirlitsins hafi ekki farið fram, ef atvik teljast ekki nægilega upplýst af þeim sökum, enda stendur upp á hann að sinna lögbundinni tilkynningarskyldu sinni, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 26. febrúar 2021 í máli nr. 217/2019 og dóm Hæstaréttar 4. febrúar 2010 í máli nr. 286/2009.

44. Eins og rakið hefur verið hafði stefnandi, sem var starfsmaður C, verið lánaður til starfa hjá B í svokölluðu ofnstoppi í járnblendiverksmiðju D þegar slysið varð. Það liggur fyrir að forsvarsmenn fyrirtækjanna tveggja höfðu áður samið um að starfsmenn vélaverkstæðisins kæmu til starfa hjá B þegar miklar annir voru, eins og átti við um ofnstopp þar sem vinna þurfti ýmis verk sem varð annars ekki komið við. Af skýrslutökum fyrir dómi verður ráðið að samið hefði verið munnlega um slíkt fyrirkomulag að frumkvæði B þegar þörf var á mannskap og að um ótilgreind verk hefði verið að ræða.

45. Það liggur fyrir að þegar slysið varð höfðu tafir orðið á verkum vegna ofnstoppsins sem starfsmönnum vélaverkstæðisins var ætlað að sinna. Vegna þessa mun starfsmaður B hafa falið stefnanda og F, samstarfsmanni hans, að smíða festingu fyrir rafmagnstöflu í vélsmiðjunni, en það er ágreiningslaust að verkið tengdist ekki ofnstoppinu. Því var nánar lýst í aðilaskýrslu stefnanda að hann hefði haldið í vélsmiðju B ásamt F, fundið þar til stálplötu, skorið hana og ætlað að beygja. Á beygjuvélinni hefðu verið fyrirmæli um að sækja ætti lykil hjá lagerstarfsmanni en hann hefði tjáð þeim að lykil linn væri í vélinni. Þegar þeir fóru að vinna við vélina hafi komið í ljós að land vélarinnar, sem var notað til að mæla hversu langt platan var komin inn fyrir beygju klossann, virkaði ekki sem skyldi og hefði stefnandi því þurft að mæla plötuna handvirkt. Stefnandi lýsti slysinu með þeim hætti að hann hefði verið að bogra við að mæla plötuna þegar hann sá vélina koma niður á hægri hönd sína er studdi við plötuna. Fram kom að hann teldi sig hafa kveikt á vélinni með því að reka fótinn í fótstig hennar. Framangreind lýsing stefnanda á aðdraganda og atvikum að baki slysinu fær stoð í framburði F fyrir dómi, en hann var einn að störfum með stefnanda umrætt sinn. Kom þannig meðal annars fram í skýrslu vitnisins að þeir hefðu fengið fyrirmæli frá starfsmanni B um að smíða festingu fyrir öryggis töflu, en ekki nánari leiðbeiningar um hvernig haga skyldi verkinu. Þá tók vitnið fram að land vélarinnar hefði ekki virkað sem skyldi og hefði því þurft að mæla plötuna handvirkt.

46. Samkvæmt framangreindu verður að leggja til grundvallar að stefnandi og samstarfsmaður hans hafi fengið fyrirmæli frá starfsmanni B um að þeir skyldu smíða festingu fyrir rafmagnstöflu. Þeir höfðu aðgang að vélsmiðju félagsins, fundu þar plötu og nýttu plötubeygjuvél í eigu B til verksins. Fram kom í aðilaskýrslu stefnanda að yfirmenn hjá Bhefðu farið með verkstjórn og gefið fyrirmæli um þau verk sem skyldi vinna. Það er í samræmi við framburð F fyrir dómi þar sem fram kom að yfirmenn frá B hefðu deilt út verkefnum og að yfirmenn frá vélaverkstæðinu hefðu aldrei verið viðstaddir. Að sama skapi kom fram í skýrslu G, fyrrum yfirmanns stefnanda hjá vélaverkstæðinu, að framkvæmdin hefði verið með þeim hætti að B hefði óskað eftir mannskap og hefði verkstjóri B ákveðið hvaða verk skyldi vinna hverju sinni. Ekki liggja fyrir upplýsingar í málinu um að B hafi farið þess á leit við C-x-x fylgst yrði með starfsmönnum vélaverkstæðisins eða að verkstjórn af hálfu þess hafi verið innifalin í því verði sem B greiddi fyrir útselda vinnu af þeirra hálfu.

47. Til stuðnings sameiginlegri ábyrgð stefndu hefur stefnandi lagt áherslu á 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980. Í ákvæðinu er mælt fyrir um að þar sem fleiri atvinnurekendur eigi aðild að starfsemi á sama vinnustað, skuli þeir og aðrir, sem þar starfi, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að ráðherra setji nánari reglur um það hvernig samstarfi samkvæmt 1. mgr. skuli fram komið. Í 2. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, sem meðal annars var sett með stoð í 17. gr. laga nr. 46/1980, er mælt fyrir um að sérhver atvinnurekandi skuli sjá til þess að vinnuaðstæður hjá eigin fyrirtæki séu þannig að öryggi og heilsa starfsmanna annarra atvinnurekenda á sama vinnustað sé einnig sem best tryggð. Þá segir í 6. mgr. ákvæðisins að atvinnurekandi skuli tryggja að starfsmenn annarra fyrirtækja sem hafa með höndum verk innan fyrirtækis hans hafi í raun fengið viðeigandi leiðbeiningar um áhættu er varðar aðbúnað, öryggi og hollustuhætti sem tengist aðstæðum í fyrirtæki hans. Jafnframt er mælt fyrir um í 7. mgr. ákvæðisins að hafi atvinnurekandi undir stjórn sinni starfsmenn frá starfsmannaleigu eða öðrum atvinnurekanda skuli hann tryggja öryggi þeirra, aðbúnað og hollustuhætti meðan þeir eru í þjónustu hans með sama hætti og eigin starfsmanna.

48. Samkvæmt framangreindu verður talið að B hafi haft veg og vanda af því verki sem stefnanda hafði verið gert að vinna þegar hann slasaðist, enda var verkið unnið í þágu félagsins í vélsmiðju þess á grundvelli fyrirmæla frá starfsmanni þess. Eins og aðstæðum var háttað telur dómurinn að B hafi haft undir stjórn sinni starfsmann frá öðrum atvinnurekanda í skilningi 7. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006 og var fyrirtækinu skylt að tryggja öryggi hans, aðbúnað og hollustuhætti meðan hann var í þjónustu þess með sama hætti og eigin starfsmanna. Jafnframt verður talið að starfsmenn B hafi farið með verkstjórn gagnvart stefnanda og því borið ákveðnar verkstjórnarskyldur gagnvart honum samkvæmt 21.– 23. gr. laga nr. 46/1980, sbr. einnig skyldu til að veita viðeigandi leiðbeiningar samkvæmt 6. mgr. 22. gr. reglugerðarinnar.

49. Eins og rakið hefur verið hvílir skylda til að tilkynna um vinnuslys til Vinnueftirlitsins samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 á atvinnurekanda. Fram kemur í ákvæðinu að atvinnurekandi skuli án ástæðulausrar tafar tilkynna til Vinnueftirlits ríkisins öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Tekið er fram að slys þar sem líkur eru á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skuli tilkynna Vinnueftirlitinu eigi síðar en innan sólarhrings. Fram kom í skýrslutökum fyrir dómi að S-kk-nf Á-kk-nf, starfs maður B, og G, yfirmaður stefnanda á vélaverkstæðinu, hefðu fengið upplýsingar um slysið samdægurs. Þeir hefðu átt samskipti vegna slyssins og taldi S-kk-nf ekki ólíklegt að hann hefði ætlað að senda tilkynningu til Vinnueftirlitsins.

50. Telja verður að tilkynningarskylda hafi hvílt á vinnuveitanda stefnanda, C, sem hafði lánað stefnanda til starfa hjá B, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. mars 2018 í máli nr. 151/2017. Að virtu því sem rakið hefur verið telur dómurinn jafnframt að B hafi sem atvinnurekanda verið skylt að tilkynna Vinnueftirlitinu um slysið sem varð við notkun starfs manns undir stjórn atvinnurekandans á vél í eigu félagsins og hlutast til um að atvik yrðu upplýst, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 og dóm Hæstaréttar 22. október 2009 í máli nr. 101/2009. Telja verður atvik þessa máls frábrugðin þeim aðstæðum sem voru til skoðunar í dómi Hæstaréttar 8. mars 2018 í máli nr. 151/2017, en þar hafði vinnuveitandi tjónþola tekið að sér tiltekið verk um borð í skipi og verður ekki annað séð en að hann hafi farið með verkstjórn starfsmannsins.

51. Að mati dómsins hefur nægilega verið sýnt fram á að vanræksla á að tilkynna slysið og sú staðreynd að rannsókn Vinnueftirlitsins fór ekki fram valdi nokkrum vafa um tildrög slyssins.

Áður hefur verið gerð grein fyrir framburði stefnanda og samstarfsmanns hans fyrir dómi á þá leið að vélin hafi verið vanbúin og að vegna þessa hafi þurft að mæla plötuna handvirkt. Þá er byggt á því að skort hafi á varúðarmerkingar og öryggishlífar vélarinnar þannig að veruleg hætta hafi verið á að stefnandi ræki sig í rofa vélarinnar og gangsetti hana, eins og raunin varð. Telja verður ljóst að rannsókn á slysinu hefði getað eytt óvissu um hvort slysið verði rakið til ágalla eða vanbúnaðar á beygjuvélinni. Í öllu falli verður að leggja til grundvallar að verkstjórn og leiðbeiningum af hálfu starfsmanna B, sem höfðu boðvald yfir stefnanda, hafi verið verulega áfátt en fyrir liggur að hann hafði ekki áður unnið við slíka vél, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 14. gr. laga nr. 46/1980, 8. gr. reglugerðar nr. 367/2006 og 7. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006. Sú niðurstaða fær auk þess næga stoð í trúverðugum framburði fyrrgreinds samstarfsmanns stefnanda fyrir dómi.

52. Samkvæmt öllu framangreindu verður miðað við að slysið verði rakið til þátta sem B ber ábyrgð á í samræmi við sakarregluna og óskráða reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Ber stefndi Vátryggingafélag Íslands ehf. bótaábyrgð á tjóninu sem ábyrgðartryggjandi B

53. Hvað varðar ábyrgð stefnda Sjóvár - Almennra trygginga hf. verður að líta til þess að C kom ekki að því verki sem um ræðir nema með því að lána starfsmenn sína til B. Fyrirsvarsmenn fyrirtækisins komu ekki á verkstað og verður ekki séð að þeir hafi haft nokkurt boðvald yfir stefnanda við verk það sem B fól honum að vinna, en hafa verður í huga að verkið tengdist ekki því ofnstoppi sem var tilefni þess að starfsmaðurinn var lánaður. Eins og atvikum málsins er háttað verður ekki fallist á að vinnuveitanda stefnanda hafi verið skylt að ganga úr skugga um að vélar í eigu B uppfylltu öryggiskröfur eða hafa eftirlit með verkstjórn af hálfu félagsins, sbr. til hliðsjónar 7. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 920/2006. Jafnvel þó að vinnuveitandi stefnanda hafi vanrækt að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins og beri almennt séð hallann af skorti á sönnun í málinu telur dómurinn þannig ekki unnt að leggja til grundvallar að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi hans. Að þessu virtu verður ekki fallist á að stefndi Sjóvá-

Almennar tryggingar hf. beri sem ábyrgðartryggjandi vélaverkstæðisins bótaábyrgð á tjóni stefnanda. Ber því að sýkna stefnda Sjóvá- Almennar tryggingar hf. af kröfum stefnanda.

54. E kkert liggur fyrir um að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn, en eins og áður segir telur dómurinn sannað að verkstjórn og leiðbeiningum gagnvart stefnanda hafi verið verulega áfátt. Að þessu virtu eru ekki skilyrði tilþessað láta stefnanda bera meðábyrgð á tjóni sínu, sbr. 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga.

55. Að framangreindu virtu verður viðurkenndur réttur stefnanda til bóta úr frjálsri ábyrgðar-tryggingu B hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna líkamstjóns semhann varð fyrir í vinnuslysinu [...]2013. Það er ágreiningslaust að slysið varð í vélsmiðju B á [...]í námunda við járnblendiverksmiðju D. Verður krafa stefnanda því tekin til greina með þeim hætti sem greinir í dómsorði.

56. Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með þeim hætti sem greinir í dómsorði. Rétt þykir að málskostnaður á milli stefnanda og stefnda Sjóvár- Almennra trygginga hf. falli niður.

57. Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt A-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdómara og K-kk-þgf O-kk-þgf K-kk-þgf vélvirkja.

DÓMSORÐ:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B, kt. 431298- 2799, vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir í vinnuslysi [...]2013 í vélsmiðju B á [...]í námunda við járnblendiverksmiðju D.

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda 1.2 00.000 krónurí málskostnað. Málskostnaður á milli stefnanda og stefnda, Sjóvár- Almennra trygginga hf., fellur niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf