E-879/2018

Úrskurður

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 17. september sl. um frávísunarkröfu stefnda, er höfðað af J-kk-þgf A-kk-þgf T-kk-þgf gegn Landsbankanum hf., Reykjavík, með stefnu birtri 3. mars 2018.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

„1. Aðallega að viðurkennt verði með dómi að stefnda, Landsbankanum hf., sé skylt að efna samning (samkomulag) stefnanda við Sparisjóðinn í Keflavík og síðar SpKef sparisjóðs, þess efnis að fjárhæðir (peningar) sem verið hafa og eru hverju sinni á eftirtöldum fjárvörslureikningum, a) Nr. […] á nafni stefnanda, b) Nr. […], á nafni […], kt. […], c) Nr. […], á nafni […], kt. […], d) Nr. […], á nafni […], kt. […], e) Nr. […]á nafni […], kt. […], f) Nr. […]á nafni […], kt. […] og áður voru hjá fyrrum Sparisjóðnum í Keflavík […] og síðar hjá SpKef sparisjóði […] og fluttist til stefnda við samruna hans og SpKef sparisjóðs þann 7. mars 2011, skuli bera/fá 31% ársvexti (ársávöxtun) frá 5. júlí 1989 að því er varðar fjárhæðir sem verið hafa og eru hverju sinni á reikningi samkvæmt a) lið að ofan og frá 2. október 2008 hvað varðar fjárhæðir sem verið hafa og eru hverju sinni á reikningum sem tilgreindir eru í liðum b) til f) að ofan, en til vara 0,25% hærri ársávöxtun, fyrir hvert ár afmarkað, en þá hæstu (bestu) ávöxtun sem Sparisjóðurinn í Keflavík og síðan SpKef sparisjóður greiddu hverju sinni yfir tímabilið frá 5. júlí 1989 til 7. mars 2011 í árs ávöxtun fyrir innistæður á fjárvörslureikningum (innlánsreikningum) sem einstaklingum og lögaðilum stóð til boða hjá sjóðnum að leggja inn á peninga til ávöxtunar, en frá þeim tíma (þ.e. 7. mars 2011), 0,25% hærri ársávöxtun en þá hæstu (bestu) ávöxtun sem stefndi (áður NBI), greiddi og greiðir hverju sinni fyrir innistæður á fjárvörslureikningum (innlánsreikningum), sem einstaklingum og lögaðilum stóð og stendur til boða að leggja inn á hjá honum peninga til ávöxtunar, en til vara vara 0,25% hærri ársávöxtun fyrir hvert ár afmarkað, en greidd var fyrir innistæður á Öryggisbók sparisjóðanna árið 1989, 24 mánaða Bakhjarli sparisjóðanna árin 1991, 1992 og 1993, 48 mánaða Bakhjarli sparisjóða árin 1994 og 1995, 60 mánaða bakhjari sparisjóðanna árin 1996, 1997, 1999, 2001, 2003 og 2004, 60 mánaða Trompbók sparisjóðanna árin 1998, 2000, 2002, 2005, Gullárareikningi sparisjóðanna 60 ára og eldri árin 2006 og 2007, 60 mánaða Bakhjarli sparisjóðanna árin 2008, 2009 og 2010, Landsbók 60 mánaða Landsbankans árin 2011 og 2012, Fastvaxtareikning Landsbankans árin 2013 til 31. desember 2018, en frá þeim degi á þeim fjárvörslureikningi/innlánsreikningi sem gefur hæstu (bestu) ársávöxtun hjá stefnda og stóð/stendur einstaklingum eða lögaðilum til boða.

Til vara innan þessara kröfuliða (aðalkröfu nr. 1 og varaaðalkröfu nr. 2 og vara vara aðalkröfu nr. 3), er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða fjárhæð, sem krefja má hann um samkvæmt dómi á grundvelli þessara kröfuliða, inn á hér ofan tilgreinda reikninga nr. a) til f) í aðalkröfu, til jafns við hlutdeild hvers reiknings í heildarfjárhæð samkvæmt slíkum dómi.

Þá krefst stefnandi þess hvað alla kröfuliði varðar að kveðið verði svo á í sama dómi, að við útreikning á fjárhæð samkvæmt öllum dómkröfum stefnanda beri að leggja ávöxtun/vexti við viðkomandi höfuðstóla á 6 mánaða fresti, þ.e. 30. júní og 31. desember ár hvert en til vara á 12 mánaða fresti, og á þessi krafa við um alla kröfuliði í dómkröfum stefnanda.

2. Til vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda, Landsbankanum hf., beri að greiða stefnanda vegna þeirra ára er fjárhæðir (peningar) sem verið hafa hverju sinni og eru hverju sinni, eftir 5. júlí 1989 á reikning sem tilgreindur er í a) lið aðalkröfu og eftir 2. október 2008 á reikningum sem tilgreindur er í liðum b) til og með f) í aðalkröfu, í báðum tilvikum til þess dags er dómur gengur í málinu, fengu minni ávöxtun á þessum tímabilum, en sem svarar vöxtum af óverðtryggðum lánum, samkvæmt 5. gr. áðurgildandi vaxtalaga nr. 25/1987, fyrir tímabilið frá 5. júlí 1989 til 1. júlí 2001, en frá þeim tíma samkvæmt fyrri málslið 4. gr. og 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, auk (4,5%) viðbótarvaxta samkvæmt 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum til 31. desember 2007, (sjá a.2 í skýringum á bls. 10 hér aftar), en frá þeim tíma til dómsuppsögu í málinu, til jafns við verðtryggingu og vexti samkvæmt síðari málslið 4. gr. og 12. gr. og 13. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, auk (3,5%) viðbótarvaxta samkvæmt 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum, en til vara vexti samkvæmt fyrri málslið 4. gr. og 12. gr. sömu laga, auk (4,5%) viðbótarvaxta skv. 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum, vexti samkvæmt þessum lagaákvæðum, að frádregnu því sem áður hefur verið greitt í ávöxtun/vexti vegna hlutaðeigandi reikninga fyrir hér ofangreind ár, eftir 5. júlí 1989 vegna reiknings í a) lið og 2. október 2008 vegna reikninga í liðum b) til f) og tilgreindir eru í 1. aðalkröfu.

2 a. Hér til vara, er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda, Landsbankanum hf. beri að greiða stefnanda vexti, af fjárhæðum (peningum) sem verið hafa á hverjum tíma og eru á hverjum tíma, eftir 5. júlí 1989 á reikning sem tilgreindur er í a) lið aðalkröfu og eftir 2. október 2008 á reikningum sem tilgreindur er í liðum b) til og með f) í aðalkröfu, í báðum tilvikum þar til dómur gengur í málinu, er jafngilda vöxtum af óverðtryggðum lánum samkvæmt 5. gr. áðurgildandi vaxtalaga nr. 25/1987, fyrir tímabilið frá 5. júlí 1989 til 1. júlí 2001, en frá þeim tíma samkvæmt fyrri málslið 4. gr. og 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, auk (4,5%) viðbótarvaxta samkvæmt 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum, til 31. desember 2007 (sjá a.2 í skýringum á bls. 10 hér aftar), en frá þeim tíma til dómsuppsögu í málinu, til jafns við verðtryggingu og vexti samkvæmt síðari málslið 4. gr. og 12. gr. og 13. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, auk (3,5%) viðbótarvaxta samkvæmt 2. gr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum, en til vara vexti samkvæmt fyrri málslið 4. gr. og 12. gr. sömu laga, auk (4,5%) viðbótarvaxta skv. 2. mgr. í bráðabirgðaákvæði I í sömu lögum, að frádregnu því sem áður hefur verið greitt í ávöxtun/vexti vegna hlutaðeigandi reikninga fyrir hér ofangreind ár, eftir 5. júlí 1989 vegna reiknings í a) lið og 2. október 2008 vegna reikninga í liðum b) til f) og tilgreindir eru í 1. aðalkröfu.

Til vara með kröfuliðum 2 og 2 a. hér fyrir framan er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða þá fjárhæð sem krefja má hann um, samkvæmt dómi á grundvelli þessara kröfuliða, inn á hér ofan tilgreinda reikninga nr. a) til og með f) í aðalkröfu, til jafns við hlutdeild hvers reiknings í heildarfjárhæð sem krefjast má samkvæmt slíkum dómi.

3. Til vara vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda fyrir fjárhæð sem upp á vantar til að peningar/fjárhæðir sem verið hafa hverju sinni frá 5. júlí 1989 á reikning sem tilgreindur er í a) lið aðalkröfu og frá 2. október 2008 á reikningum sem tilgreindir eru í liðum b) til og með f) í aðalkröfu, í báðum tilvikum til þess dags að dómur gengur í máli þessu, beri/fái þá hæstu ávöxtun sem stefnandi getur sýnt fram á að mögulega hafi mátt fá hjá og fyrir tilstilli íslenskra bankastofnana, sparisjóða, ávöxtunarsjóða eða annarra fjármálafyrirtækja, einu eða fleirum og á mismunandi tímum innan ofangreindra tímabila og stefnandi hefði getað leitað til um fjárvörslu og ávöxtun peninga.

[…]

5. Til þrauta þrauta vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda fyrir tjóni sem stefnandi getur sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir vegna þess að, nr. eitt, stefndi hefur ekki efnt samkomulag stefnanda við Sparisjóðinn í Keflavík og SpKef sparisjóðs, þess efnis að fjárhæðir/peningar sem kæmu til með að vera á hverjum tíma eftir 5. júlí 1989 á reikningi sem tilgreindur er í a) lið í aðalkröfu og eftir 2. október 2008 á reikningum sem tilgreindur eru í liðum b) til og með f) í aðalkröfu, fengju ávöxtun/vexti sem væru, fyrir hvert ár sjálfstætt, 0,25% hærri ávöxtun en sú hæsta ávöxtun sem greidd var fyrir innistæður á innlánsreikningum, fyrir hver ár sjálfstætt reiknað, hjá framangreindum sparisjóðum frá 5. júlí 1989 fram til 7. mars 2011 (að stefndi yfirtók samkomulagið), en eftir það með sama formála/fororði, á innlánsreikningum hjá stefnda, en til vara 0,25% hærri ársávöxtun en greidd var fyrir innistæður á upptöldum tegundum innlánsreikninga í varavarakröfu innan aðalkröfu, aðalkröfu nr. 3, á þar tilgreindu árum, og nr. tvö, til vara, að hér ofangreint samkomulag milli sömu aðila telst vera ógilt, og nr. þrjú, til vara að þetta sama samkomulag milli sömu aðila hefur fallið úr gildi.

6. Til þrauta þrauta þrauta vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda Landsbankanum hf. beri að greiða stefnanda frá 1. janúar 2010, af peningum/innistæðum, eins og þær voru og eru hverju sinni á reikningum sem tilgreindir eru í liðum b) til og með f) í aðalkröfu nr. 1 og frá 1. janúar 2011 af peningum/innistæðum, eins og þær voru og eru hverju sinni á reikningi sem tilgreindur er í a) lið aðalkröfu, 0,50% hærri vexti en hæstu uppgefna (auglýsta) vextir samkvæmt óverðtryggðum innlánsreikningum sem í boði voru, frá 1. janúar 2010 til 7. mars 2011 hjá fyrrum sparisjóðnum í Keflavík og SPKef sparisjóði en eftir það hjá stefnda, að frádregnum vöxtum sem greiddir hafa verið af innistæðum sem verið hafa á þessum reikningnum eftir ofangreindar dagsetningar, þ.e. 1. janúar 2010 hvað varðar reikninga í ofangreindum liðum b) til og með f) og 1. jan 2011 hvað varðar reikning í ofangreindum liða).

Til vara með kröfuliðum nr. 3. og 5 og nr. 6. hér fyrir framan er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða þá fjárhæð sem krefja má hann um, samkvæmt dómi á grundvelli þessara kröfuliða, inn á hér ofan tilgreinda reikninga nr. a) til og með f) í aðalkröfu, til jafns við hlutdeild hvers reiknings í heildarfjárhæð sem krefjast má samkvæmt slíkum dómi.

Stefnandi krefst í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda annað hvort skv. málskostnaðarreikningi eða að mati réttarins, auk virðisaukaskatts á málskostnað.“

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Í þessum þætti málsins krefst stefnandi þess að kröfu stefnda um frávísun málsins verði hafnað og krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Við meðferð málsins féll stefnandi frá dómkröfu 4. Dómkröfur stefnanda byggjast á kröfugerð hans sem lögð var fram í þinghaldi 17. september sl.

I

Í stefnu er það rakið að stefnandi og Sparisjóðurinn í Keflavík gerðu með sér samkomulag á árinu 1989 um að sparisjóðurinn veitti 31% ávöxtun á fjárhæðir sem yrðu á vörslureikningi stefnanda nr. […]. Að tilstuðlan sparisjóðsins hafi verið gert nýtt samkomulag milli sömu aðila og samkvæmt því átti þessi reikningur að fá betri ávöxtun en þá bestu ávöxtun sem gerðist á hverjum tíma hjá honum eða á hans vegum. Á innstæður í vörslum sjóðsins, í eigu stefnanda og á vegum stefnanda, yrðu lagðir framangreindir vextir. Ávöxtun átti, samkvæmt samkomulaginu, ekki að vera lakari en 0,25% hærri ávöxtun en sú sem best hefði gerst á vegum sparisjóðsins á fjárvörslureikningum hverju sinni samkvæmt skoðun eftirá að liðnu hverju ávöxtunarári. Þegar rafrænt reiknuð ávöxtun hvers árs hefði farið sjálfkrafa inn á reikninginn átti starfsmaður sparisjóðsins að yfirfara hana og uppreikna til samræmis við ofangreint samkomulag og leggja mismun inn á reikninginn. Í byrjun október 2008 hafi sömu aðilar gert með sér viðauka við samkomulagið þess efnis að þeir reikningar sem tilgreindir eru í b til flið stefnu skyldu eftir 2. október 2008 njóta sömu ávöxtunarkjara og skyldi útreikningur fara fram með sama hætti. Er því lýst í stefnu að eigendur þessara reikninga séu allir fjölskyldumeðlimir stefnanda. Samkvæmt viðaukanum hafi sá hluti ávöxtunar þessara reikninga sem kom til við framangreinda eftiráskoðun átt að leggjast inn á reikning sem tilgreindur er í alið stefnu.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. mars 2010 var eignum og skuldbindingum Sparisjóðsins í Keflavík ráðstafað til SpKef. Þann 5. mars 2011 voru stefndi og SpKef sparisjóður sameinaðir með samruna. Stefnandi byggir á því að eftir þann samruna hafi stefndi ekki fengist til að efna samkomulagið þrátt fyrir að hafa lofað stefnanda því að það yrði áfram efnt og þrátt fyrir ítrekaðar kröfur stefnanda. Stefnandi byggir málsókn sína á því að stefndi hafi vanefnt framangreint samkomulag og krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að efna það en gerir einnig fjárkröfur og skaðabótakröfu.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að stefndi hafi unnið til sakar gagnvart honum „með samning og loforði um ávöxtun peninga, á reikningum sem tilgreindir eru í aðalkröfu, er ekki fékk staðist er látið var á reyna fyrir dómi og með því einnig valdið stefnanda saknæmu tjóni“. Þá telur stefnandi að sökin felist m.a. í því að sjóðirnir hafi á saknæman hátt afvegaleitt stefnanda frá því að velja aðra löglega leið til að ávaxta féð á besta mögulegan hátt. Þessi sök og skaðabótaábyrgð vegna hennar hafi verið hluti af SpKef sparisjóði við samruna hans við stefnda. Tjónið jafngildi þeirri ávöxtun sem stefnandi hefði fyrir hvert ár sjálfstætt miðað við bestu mögulega ávöxtun hverju sinni að teknu tilliti til þeirrar ávöxtunar sem hann fékk.

II

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að málatilbúnaður stefnanda sé haldinn annmörkum sem leiða eigi til frávísunar málsins og standist ekki kröfur d, e og fliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað.

Stefndi bendir á að kröfur stefnanda séu um viðurkenningu á nánar tilgreindum réttindum. Heimild til að krefjast viðurkenningardóms í einkamáli samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 sé háð því skilyrði að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til að sýna fram á það sé óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Ekki sé gerð viðhlítandi grein fyrir þessu í stefnu og beri því að vísa málinu frá dómi.

Þá bendir stefndi á að kröfugerð stefnanda sé það óskýr og óljós að með öllu sé ógerlegt að taka hana upp óbreytta sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu. Einnig sé framsetning ruglingsleg og málsástæðum og lagarökum blandað saman við dómkröfur, sem geri það að verkum að kröfugerð stefnanda ætti aldrei að geta orðið grundvöllur dóms í málinu. Þá sé málsatvikum sem búa að baki kröfum stefnanda ekki nægilega lýst og ekki greint frá málsástæðum og lagarökum sem leitt hafi til stofnunar krafnanna. Þannig sé t.d. ekki gerð grein fyrir því hvernig meint skaðabótaskylda Sparisjóðsins í Keflavík og SpKef sparisjóðs hafi flust yfir til stefnda.

Stefndi telur að verulega skorti á að stefnandi hafi hagað málatilbúnaði sínum þannig að unnt sé að leggja dóm á málið, sbr. e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Viðhlítandi grein sé ekki gerð fyrir þeim málsástæðum sem stefnandi byggir málsókn sína á og verulega skorti á að gerð sé grein fyrir öllum þeim atvikum sem nauðsynlegt sé að fjalla um til þess að samhengi málsástæðna sé ljóst. Þá hafi stefnandi kosið að leggja fram takmörkuð og einhliða gögn en ekki þann samning sem hann telji kröfur sínar grundvallaðar á. Kröfur stefnanda séu ódómtækar þar sem þær gangi þvert gegn meginreglu íslensks réttarfars um ákveðna og ljósa kröfugerð, sem m.a. birtist í dlið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þegar um viðurkenningarkröfur sé að ræða skuli kröfugerð hagað með ákveðnum og ljósum hætti þannig að hægt sé að taka hana upp óbreytta sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu en svo sé ekki með kröfur stefnanda. Þá verði efnislegt inntak dómkröfu að koma fram í stefnu þannig að ljóst sé að krafist sé dóms sem myndi ráða sakarefni til fullnaðarlykta. Í kröfum stefnanda er ekki farið fram á ákveðna fjárhæð sem hann telur sig eiga rétt á vegna meintra vangreiddra vaxta og ekki er tekið fram af hvaða fjárhæðum hefði átt að reikna umkrafða vexti á hverjum tíma. Kröfugerð stefnanda hafi í för með sér ágreining um hvernig reikna eigi út þær fjárhæðir sem stefnandi telur sig eiga rétt til að fá greiddar. Stefnandi hafi ýmsar leiðir til að finna út þær fjárhæðir sem hann telji sig eiga inni hjá stefnda en hafi ekki kosið að nýta sér þær. Á því beri hann einn ábyrgð og breyti þar engu þó hann sé ólöglærður að reka dómsmálið. Stefnandi hafi þannig ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfunum eins og þær eru settar fram í stefnu.

Stefndi telur óskiljanlegt hvers vegna kröfur stefnanda miðist við 5. júlí 1989 og 2. október 2008 þegar reikningarnir fluttust í mars 2011 til stefnda. Einnig að miðað sé við þann dag er dómur gengur í málinu. Loks sé vanreifað með öllu hvers vegna stefnandi telur kröfur sínar ekki vera fyrndar, en hann krefst ávöxtunar allt aftur til ársins 1989. Fyrning sé efnisatriði en 80. gr. laga nr. 91/1991 leggi þá skyldu á herðar stefnanda að hafa málatilbúnað sinn skýran og glöggan, sem hann sé ekki um þetta atriði.

Hvað aðalkröfu stefnanda varðar þá byggir stefndi auk framangreinds á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni af því að afla viðurkenningardóms um réttindi þau sem talin eru upp í liðum bf í kröfu stefnanda. Í aðalkröfu sé þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnanda það sem upp á vanti til að stefndi hafi efnt meint samkomulag stefnanda við Sparisjóðinn í Keflavík um ávöxtun fjár á reikningum á nöfnum annarra aðila en stefnanda. Í stefnu sé að litlu sem engu leyti vikið að tengslum stefnanda við þá einstaklinga sem taldir eru upp í liðum bf í kröfu stefnanda. Með vísan til þessa telur stefndi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann eigi aðild að þeim hagsmunum sem kunni að teljast lögvarðir til að afla viðurkenningardóms um, sbr. 25. gr. og 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Hið sama eigi við um allar aðrar dómkröfur þar sem vísað sé til liða bf í aðalkröfu.

Þá telur stefndi að varakrafa stefnanda sem og varakrafa og þrautavarakrafa vegna varakröfu (merktar nr. 2) séu óskiljanlegar þar sem vísað sé til óskilgreindra tímabila eða tíma og talin upp ákvæði í núgildandi og eldri vaxtalögum. Sama eigi við um þrautavarakröfu stefnanda. Þá sé þrautaþrautaþrautavarakrafa stefnanda fullkomlega vanreifuð, sbr. það orðalag í stefnu að hún þarfnist ekki skýringa að svo stöddu.

Varavarakrafa og þrautaþrautavarakröfur stefnanda séu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu. Stefndi byggir enn fremur á því að ekki séu uppfyllt skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Óhjákvæmilegt skilyrði fyrir málshöfðun til viðurkenningar bótaskyldu sé að stefnandi sýni fram á að hann hafi beðið tjón og að sýnt sé fram á í hverju það sé fólgið og orsakasamhengi milli þess og þeirra atvika sem bótaskylda sé talin byggjast á. Umfjöllun stefnanda um meint tjón og umfang þess, svo og um tengsl þess við meint ólögmæti, sé afar óljós. Þannig sé hvergi minnst á tjón stefnanda í stefnu eða hver fjárhæð þess geti verið. Þá sé engin tilraun gerð í stefnu til að sýna fram á hver þau réttindi séu sem tekin hafi verið af stefnanda eða skert. Loks hafi stefnandi hvorki rökstutt né lagt fram haldbær gögn sem sýni fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni. Að mati stefnda sé ekki nægjanlegt að stefnandi leggi fram fylgigögn með óljósum útreikningum á hugsanlegu meintu tjóni stefnanda.

Stefndi byggir enn fremur á því að heimild dliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um að krefjast megi bóta fyrir tiltekið skaðaverk án fjárhæðar ef enn er óvíst um hana sé undanþága sem skýra verði þröngt. Tilgangur reglunnar sé fyrst og fremst sá að gera þeim sem telja sig eiga skaðabótakröfu án þess að þeim sé enn fært að finna endanlega fjárhæð hennar kleift að höfða mál. Stefnandi hefði getað hagað kröfugerð sinni þannig að krafist væri ákveðinna fjárhæða. Almennar tilvísanir til almennu sakarreglunnar og sérfræðiábyrgðar geti ekki talist vera fullnægjandi grundvöllur bótakröfu, án nokkurrar umfjöllunar um að orsakatengsl séu á milli hins meinta tjóns og háttsemi stefnda og án þess að sýnt hafi verið fram á, eða líkur leiddar að því, að hið meinta tjón sé sennileg afleiðing af meintri saknæmri háttsemi stefnda.

Samkvæmt 80. gr. laga nr. 91/1991 beri stefnanda að leggja grunn að málsókn sinni með stefnu svo stefndi geti áttað sig á málatilbúnaði stefnanda, haldið uppi vörnum í greinargerð og byggt varnir sínar á þeim grundvelli sem markaður sé í stefnu. Ljóst sé að umfjöllun um þau atriði sem hér hafi verið gerð grein fyrir geti skipt verulegu máli hvað varnir stefnda áhræri. Með því að málatilbúnaði stefnanda sé jafn ábótavant og raun beri vitni sé stefnda gert mjög erfitt um vik að halda uppi vörnum. Telur stefndi að stefnandi geti ekki í samræmi við meginreglur einkamálaréttarfars bætt úr þessum annmörkum undir rekstri málsins.

Við meðferð málsins breytti stefnandi dómkröfum sínum á þann veg sem hér að framan hefur verið rakið. Af hálfu stefnda var breytingum á dómkröfum ekki andmælt en gerð sú athugasemd að með breyttum kröfum væri stefnandi að breyta málsgrundvelli.

III

Stefnandi mótmælir því að forsendur séu til að vísa málinu frá dómi og krefst þess að það verði tekið til efnismeðferðar. Þá mótmælir stefnandi sérstaklega kröfu stefnda um málskostnað þar sem stefndi hafi í máli þessu nýtt vinnu vegna greinargerðar í eldra máli á milli aðila.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi yfirtekið skyldur SpKef og starfsfólks á sínum tíma og búi því yfir vitneskju um það samkomulag sem málatilbúnaður stefnanda byggist á. Af því sem fyrir liggi í málinu megi ráða að tilgangur stefnanda með höfðun dómsmálsins sé skýr, að krefjast viðurkenningar á samkomulagi sem stefnandi byggir á að gert hafi verið við hann af hálfu Sparisjóðs Keflavíkur. Stefnandi vísar til þess að stefndi geti, vegna starfsemi sinnar, auðveldlega reiknað út þær fjárhæðir sem um er deilt og því kjósi stefnandi að orða kröfur sínar á þann hátt sem gert er. Þessar upplýsingar geti stefndi prentað út og telji stefnandi því að sönnunarbyrði hvað varðar fjárhæð krafna eigi að vera öfug í tilvikum sem þessu. Hann bendir á að upplýsingar um fjárhæðir á reikningum komi fram í framlögðum gögnum. Þá hafi hann ítrekað, í stefnu og bréfleiðis, skorað á stefnda að leggja fram upplýsingar um bankareikninga og fallast á tilteknar forsendur sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á. Hagsmunir stefnanda af málshöfðun séu augljósir.

Hvað varðar aðild að kröfu vegna reikninga sem tilgreindir eru í b til f lið í dómkröfu 1 þá hafi stefnandi fengið yfirlit yfir þá reikninga frá stefnda og því hljóti stefndi að telja að hann geti verið aðili að málsókn vegna þeirra. Einnig hafi hann lagt fram framsöl frá eigendum reikninganna.

Stefnandi mótmælir sem of seint fram komnum málsástæðum þess efnis að þeir reikningar sem tilgreindir eru í b til f lið tilheyri honum ekki og að hann hafi með nýjum dómkröfum breytt fyrri dómkröfum.

Þá byggir stefnandi á því að nýjar kröfur hans rúmist innan upphaflegu krafnanna og verði því ekki vísað frá á þeim forsendum að um nýjar kröfur sé að ræða. Einnig byggir stefnandi á því að þegar dómkröfur séu ekki þess eðlis að þær heimili aðför, þá séu gerðar vægari kröfur til orðalags þeirra .

IV

Ákvæði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála miða að því að grundvöllur máls sé í upphafi málsmeðferðar skýrt og greinilega markaður svo að stefndi hafi færi á að bregðast við málsókn með málefnalegum hætti. Stefndi byggir kröfur sínar um frávísun málsins á d, e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, um skýran og glöggan málatilbúnað. Þar kemur fram að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða má, samkvæmt dlið, dómkröfur stefnanda, svo sem fjárhæð kröfu í krónum, bætur fyrir tiltekið skaðaverk án fjárhæðar ef enn er óvíst um hana, vexti ef því er að skipta, viðurkenningu á tilteknum réttindum, ákvörðun á eða lausn undan tiltekinni skyldu, refsingu fyrir tilgreind orð eða athafnir, ómerkingu tiltekinna ummæla, málskostnað o.s.frv., samkvæmt elið, málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, en þessi lýsing skal vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er og samkvæmt f lið, tilvísun til helstu lagaákvæða eða réttarreglna sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á.

Þá byggir stefndi á því að kröfugerð stefnanda sé það óskýr og óljós að með öllu sé ógerlegt að taka hana óbreytta upp sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu. Einnig sé framsetning ruglingsleg og málsástæðum og lagarökum sé blandað saman við dómkröfur og málsatvikum og lagarökum ekki nægilega lýst, t.d. hvað varðar stofnun krafnanna og hvernig skaðabótaskylda á að hafa stofnast. Loks bendir hann á að kröfur stefnanda séu um viðurkenningu á nánar tilgreindum réttindum.

Þá vísar stefndi til þess að heimild til að krefjast viðurkenningardóms í einkamáli samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr.

91/1991 sé háð því skilyrði að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Til að sýna fram á það sé óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Ekki sé gerð viðhlítandi grein fyrir þessu í stefnu og beri því að vísa málinu frá dómi.

Stefnandi setur dómkröfur sínar fram sem viðurkenningarkröfur, sbr. 2. mgr.

25. gr. laga nr. 19/1991, vegna framangreinds samkomulags sem málatilbúnaður stefnanda byggist á.

Samkvæmt d lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að setja skaðabótakröfu fram á framangreindum grundvelli án fjárhæðar.

Í þessum dómkröfum stefnanda koma ekki fram fjárhæðir krafna heldur er krafist viðurkenningar á annars vegar skyldu til efnda vegna vanefnda á samkomulaginu og hins vegar skaðabótaskyldu. Eru kröfurnar grundvallaðar á þeim fjárhæðum sem upp á vantar til að talið verði að samkomulagið hafi verið efnt.

Samkvæmt greinargerð er fylgdi

2. mgr. 25. gr. verða slíkar kröfur settar fram án tiltekinnar fjárhæðar jafnvel þó forsendur hafi verið til þess að tilgreina fjárhæð kröfu .

Upplýsingar um það hvaða fjárhæðir voru á reikningunum koma að einhverju leyti fram í framlögðum gögnum og í stefnu er því lýst hvernig stefnandi telur að reikna eigi út fjárhæð dómkrafna hans. Hann hefur hins vegar ekki lagt fram útreikninga. Verður að telja að þær upplýsingar sem koma fram í stefnu séu ekki nægilegar til að reikna út fjárkröfur stefnanda og eins þó að einnig yrði litið til þeirra gagna sem þegar hafa verið lögð fram af hálfu stefnanda. Er það því mat dómsins að stefndi hafi hvorki með framlögðum gögnum né eigin útreikningum leitt líkur að þeim hagsmunum sem vísað er til í framangreindum fjárkröfum hans og þar með einnig þeim hagsmunum sem eru í húfi í dómkröfu 1, sem má af málatilbúnaði stefnanda ráða að sé aðalkrafa málsins. Gagnaöflun vegna málsins hefur enn ekki verið lýst lokið og nýtti stefndi heimild 2. mgr. 99. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 til að leggja fram greinargerð einungis um frávísunarkröfu. Stefnandi hefur sett fram kröfur um að stefndi leggi fram eða eftir atvikum útbúi gögn til framlagningar í málinu. Byggir hann á því að hann hafi ítrekað skorað á stefnda að leggja fram upplýsingar til að auðvelda útreikning krafna hans. Vísar hann til þess að stefndi eigi auðvelt með að framkvæma þessa útreikninga. Stefnanda ber að leggja fram þau gögn sem hann telur þörf á til stuðnings málstað sínum enda hvílir á honum sönnunarbyrði um þær málsástæður sem hann byggir málatilbúnað sinn á. Hvort skilyrði séu vegna framangreindra áskoranna til að nýta heimildir 67. og 68. gr. laga nr. 91/1991 við sönnunarfærslu í málinu kemur til úrlausnar við efnismeðferð málsins ef til hennar kemur.

Allar kröfur stefnanda, utan dómkrafna

3 o g 5, eru kröfur um að viðurkennd verði skylda stefnda til efnda á fjárkröfum, byggðar á framangreindu samkomulagi, grundvallaðar á mismunandi forsendum.

Hvað varðar dómkröfur 3 og 5 þá gerir stefnandi þar kröfu um að stefndi verði dæmdur skaðabótaskyldur.

Stefnandi krefst þess í aðalkröfu að stefnda verði með dómi gert skylt að efna samning (samkomulag) milli stefnanda og Sparisjóðsins í Keflavík þess efnis að vextir á innstæður á tilteknum reikningum á tilteknu tímabili beri allt að 31% vexti. Dagsetning samkomulagsins kemur ekki fram í dómkröfu og þá er ekki vísað til þess hvort samkomulagið hafi verið munnlegt eða skriflegt eða hvenær það hafi verið gert. Ekki koma þar heldur fram nánari upplýsingar um samkomulagið og ekki er þar vísað til þess eða, eftir atvikum, viðauka við samkomulag ið, sem samkvæmt stefnu er einnig byggt á . Þá eru engar fjárhæðir tilgreindar í kröfunni, hvorki heildarfjárhæð kröfu né hvaða fjárhæðir hafi verið inni á umræddum reikningum.

Loks er ekki gerð grein fyrir því hvaða vextir voru greiddir vegna innlánanna. Framangreindar athugasemdir er varða fjárhæðir og vexti eiga einnig við um aðrar fjárkröfur stefnanda. Verður í ljósi framangreinds að telja að framsetning krafna stefnanda sé óglögg þar sem upplýsingar til útreiknings þeirra fjárhagslegu hagsmuna sem að baki kröfun um liggja eru takmarkaðar og tilvísun til þess samnings sem krafan grundvallast á ófullnægjandi . Loks má af kröfugerð stefnanda ráða að þar sé í einhverjum tilvikum verið að vísa til viðauka samkomulagsins, t.d. í aðalkröfu, sem ekki er vísað til í inngangi aðalkröfu. Leiðir þetta til þess að samhengi aðalkröfu og annarra dómkrafna stefnanda verður óljóst. Þá ná kröfur stefnanda aftur til ársins 1989 þrátt fyrir að hann byggi í málatilbúnaði sínum á því að vanefndir hafi fyrst átt sér stað á árinu 2011.

Dómkröfur þurfa að vera þannig orðaðar að þær geti staðið sjálfstætt án tilvísana til annarra dómkrafna eða texta stefnu að öðru leyti, hvað varðar efni kröfunnar, þannig að hún verði að formi til tekin til greina og gerð að niðurstöðu máls. Allar kröfur stefnanda eru, eins og rakið hefur verið, viðurkenningarkröfur. Þá er í kröfunum, utan aðalkröfu, vísað til annarra dómkrafna til afmörkunar á þeim fjárhæðum sem krafist er. Einnig má af þeim ráða að þær byggist á áðurnefndu samkomulagi án þess að krafist sé viðurkenningar á því. Þá er það mat dómsins að kröfugerð stefnanda sé óskýr og málsástæðum og lagarökum að einhverju leyti blandað saman við dómkröfur þar sem í sumum tilvikum koma fram skýringar sem ættu að vera í málsástæðum eða lagarökum í stefnu svo sem skýringar sem settar eru fram innan sviga. Einnig kann orðalagið að hafa í för með sér ágreining um forsendur útreikninga á kröfum stefnanda yrðu þær teknar til greina, m.a. vegna skorts á upplýsingum um forsendur krafnanna.

Þá skortir á að í stefnu sé gerð grein fyrir málsástæðum til stuðnings því að skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi en því á almennan hátt lýst að vanefnd samkomulagsins eigi að leiða til skaðabótaskyldu sem samsvari þeim hagsmunum sem stefnandi telur sig hafa farið á mis við .

Þá er tilvísun til lagaraka að baki kröfunni almenn þar sem vísað er til tiltekinna meginreglna skaðabótaréttar án tenginga við málsatvik.

Í dómaframkvæmd hefur verið byggt á því að ef neyta á heimildar 2. mgr.

25. gr. laga nr. 91/1991 til að leita dóms einungis um viðurkenningu á skaðabótaskyldu verði meðal annars að tiltaka nákvæmlega hver valdið hafi ætluðu tjóni, hvernig það hafi verið gert og hvernig fullnægt sé skilyrðum um orsakasamband milli tjóns og athafna eða aðgerðaleysis tjónvalds, en að auki verði að leiða nægar líkur að því að tjón hafi í raun orðið þótt ekki sé slegið föstu hvert umfang þess sé.

Með vísan til þessa verður að telja að á skorti að í málatilbúnaði komi fram fullnægjandi lýsing á þeirri háttsemi sem stefnandi telur að hafi verið saknæm eða ólögmæt og á orsakasambandi milli þeirrar athafnar og tjóns. Skortir þar af leiðandi einnig á lýsingu á grundvallar atriðum er varða ætlaða ábyrgð á grundvelli skaðabótareglna og því á hvaða lagarökum kröfurnar eru byggðar.

Eins og rakið er að framan þarf að marka grundvöll máls skýrt og greinilega í upphafi málsmeðferðar svo að stefndi hafi færi á að bregðast við málsókninni með málefnalegum hætti. Með vísan til framangreinds þykir málatilbúnaður stefnanda vera haldinn slíkum annmörkum að hann standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í d, e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er málinu því, þegar af þeim ástæðum, vísað frá dómi.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Stefnandi, sem er ólöglærður, flutti mál sitt sjálfur. Af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

Gætt er ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf

Eins og rakið er að framan þarf að marka grundvöll máls skýrt og greinilega í upphafi málsmeðferðar svo að stefndi hafi færi á að bregðast við málsókninni með málefnalegum hætti. Með vísan til framangreinds þykir málatilbúnaður stefnanda vera haldinn slíkum annmörkum að hann standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í d, e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er málinu því, þegar af þeim ástæðum, vísað frá dómi.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Stefnandi, sem er ólöglærður, flutti mál sitt sjálfur. Af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

Gætt er ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf