E-1575/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 8. mars sl., var höfðað 11. maí 2010.

Stefnandi er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndi er Mandela ehf., Gauksási 15, Hafnarfirði.

Endanlegar kröfur stefnanda eru þær aðallega að stefnda verði gert að greiða honum skuld að fjárhæð 3.295.957 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. febrúar 2009 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða honum skuld að fjárhæð CHF 14.637,07 svissneskra franka og JPY 1.394.057,00 japönsk jen ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. febrúar 2009 til greiðsludags. Til þrautavara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.813.451 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. febrúar 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

I

Krafa stefnanda í máli þessu byggir á skuldabréfi í erlendri mynt, útgefnu til stefnda 27. júlí 2007. Var um að ræða lán veitt stefnda til kaupa á hlutabréfum í hlutafélaginu Atlantic Film Studios. Skuldabréfið var að fjárhæð 13.482 svissneskra franka og 1.322.394 japanskra jena, en jafnvirði í íslenskum krónum var 1.370.000 krónur. Skyldi skuldin greiðast þann 1. ágúst 2008, en með skilmálabreytingu 6. ágúst 2008 var gjalddaga skuldabréfsins seinkað til 1. febrúar 2009.

Stefndi krefst sýknu þar sem hann eigi skuldajafnaðarkröfu á hendur stefnanda annars vegar þar sem hann hafi með láninu fjármagnað 1/3 hluta hlutafjár Glitnis banka hf. í Atlantic Film Studios hf. og hins vegar vegna tjóns af völdum hagnaðarmissis, afnotamissis og útlagðs kostnaðar.

Fyrir dóminum gáfu skýrslu J-kk-nf K-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, R-kk-nf O-kk-nf R-kk-nf, S-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf E-kk-nf H-kk-nf og D-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf.

II

Stefnandi byggir kröfu sína á erlendu skuldabréfi, útgefnu 27. júlí 2007 af stefnda til Glitnis banka hf., nú Íslandsbanka hf., að fjárhæð CHF 13.482 og JPY 1.322.394. Jafnvirði hafi þá verið 1.370.000 krónur. Stefnda hafi borið að greiða LIBOR-vexti af láninu. LIBOR vextir séu vextir á millibankamarkaði í London eins og þeir séu auglýstir kl. 11:00 að staðartíma í London á BBA síðu Reuters, sbr. 3. gr. skuldabréfsins. Fyrsta vaxtatímabil hafi borið að greiða Libor CHF 3,08% og Libor JPY 1,01125%. Fast vaxtaálag á allar myntirnar hafi verið 2,5%. Vegnir meðaltalsvextir fyrsta vaxtatímabilið hafi verið 4,545625%. Skuldabréfið hafi borið að greiða með einni afborgunum þann 1. ágúst 2008.

Skilmálar skuldabréfsins kveði svo á að verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af skuldabréfinu eða aðrar vanefndir, sé lánveitanda heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvararlaust og án uppsagnar. Ennfremur sé lánveitanda heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags miðað við skráð sölugengi lánveitanda á þeim myntum sem skuldin samanstandi af. Einnig sé kveðið á um að greiða beri dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma.

Skilmálum skuldabréfsins hafi verið breytt þann 6. ágúst 2008 á þann hátt að eftirstöðvar skuldabréfsins í erlendum myntum án vaxta, CHF 13.482 og JPY 1.322.394, skyldi greiða með einni greiðslu afborgunar og vaxta þann 1. febrúar 2009, en vextir skyldu reiknast frá 1. ágúst 2007. Ekki hafi verið staðið við greiðslu afborgunar og vaxta þann 1. febrúar 2009. Eftirstöðvar skuldabréfsins hafi verið umreiknaðar í íslenskar krónur vegna vanskila samkvæmt heimild í 10. gr. skilmála skuldabréfsins, miðað við fyrstu vanskil. Umreiknaðar eftirstöðvar skuldabréfsins, ásamt áföllnum vöxtum, séu samtals 3.295.957 krónur sem sé stefnufjárhæð máls þessa. Hún sé þannig fundin að eftirstöðvar skuldabréfsins séu umreiknaðar í íslenskar krónur miðað við gengi gjaldmiðla á gjalddaga bréfsins þann 2. febrúar 2009. Þann dag hafi eftirstöðvar CHF hluta skuldabréfsins verið CHF 13.482 og áfallnir vextir CHF 1.155,07, samtals CHF 14.637,07, gengi CHF hafi verið 100,66. Umreiknaðar í íslenskar krónur séu því eftirstöðvar CHF hluta skuldabréfsins 1.473.367 krónur. Eftirstöðvar JPY hluta skuldabréfsins hafi á þeim degi verið JPY 1.322.393 og áfallnir vextir JPY 71.664, samtals JPY 1.394.057. Gengi JPY hafi verið 1,3074 og umreiknaðar í íslenskar krónur séu því eftirstöðvar JPY hluta skuldabréfsins 1.822.590 krónur. Heildar eftirstöðvar skuldabréfsins ásamt áföllnum vöxtum hafi því verið 3.295.957 krónur við gjalddaga þann 2. febrúar 2009.

Varakrafa stefnanda um greiðslu skuldar að fjárhæð CHF 14.637,07 og JPY 1.394.057,00 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af báðum fjárhæðum frá 2. febrúar 2009 til greiðsludags, sé þannig fundin að eftirstöðvar CHF hluta skuldabréfsins þann 2. febrúar 2009 hafi verið CHF 13.482 og áfallnir vextir CHF 1.155,07, samtals CHF 14.637,07. Eftirstöðvar JPY hluta skuldabréfsins hafi á þeim degi verið JPY 1.322.393 og áfallnir vextir JPY 71.664, samtals JPY 1.394.057.

Krafa um dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 byggir á 10. gr. skilmála skuldabréfsins, sem kveði á um að við vanskil beri að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna.

Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu skuldabréfsins á almennum reglum kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga. Dráttarvaxtakrafa byggir á III. kafla laga nr. 38/2001, einkum 1. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. Málskostnaðarkrafa styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni, en samkvæmt 10. tl. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988 er stefnandi ekki virðisaukaskattskyldur. Því ber honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

III

Stefndi vísar til þess að Kvikmyndafélag Íslands ehf. hafi þann 23. apríl 2007 gert kauptilboð fyrir hönd félagsins Atlantic Film Studios hf., sem þá hafi verið óstofnað, í tvær fasteignir á gamla varnarsvæðinu við Keflavíkurflugvöll. Hafi tilboðið hljóðað annars vegar upp á 455 milljónir króna fyrir fasteign nr. 869 og hins vegar 15 milljónir króna fyrir malbikað plan nr. 873. Í kauptilboðinu hafi verið gerður fyrirvari um fjármögnun kaupanna en miðað hafi verið við að kaupverðið greiddist við undirritun kaupsamnings, þó eigi síðar en 1. ágúst 2007, en félli niður næði fjármögnun ekki fram að ganga.

Kauptilboði Kvikmyndafélags Íslands ehf. hafi verið tekið 22. maí 2007, en gerður fyrirvari um að fjármögnun næðist, ásamt samkomulagi um útfærslu og skráningu lóðar. Varðandi fjármögnun á kaupunum hafi verið gert samkomulag um viðskipti 29. maí 2007. Með því hafi Glitnir banki hf. skuldbundið sig til að lána 455 milljón krónur fyrir heildarkaupverði fasteignar nr. 869, 15 milljón krónur fyrir kaupverði malbikaðs plans nr. 873 og 60 milljón krónur vegna framkvæmda sem þurftu að eiga sér stað í húsinu. Hluti lánsins, 425 milljón krónur, skyldi vera á 1. veðrétti fasteignarinnar og plansins með 2,5% álagi á millibankavexti og hluti lánsins, eða 105 milljón krónur á 2. veðrétti með 8% álagi á millibankavexti. Lánið hafi átt að vera háð breytingum á vaxtaálagi og frekari skilmálum lána og fjárfestinga svo unnt væri að afla samþykkis lánanefndar Glitnis banka hf. Til tryggingar fjármögnuninni skyldi hvíla tryggingabréf á fasteigninni að fjárhæð 800 milljón krónur ásamt því að öll hlutabréf í Atlantic Film Studios hf. skyldu sett að handveði hjá Glitni banka hf. Að auki hafi leigusamningar sem gerðir yrðu vegna leigu í fasteigninni átt að vera veðsettir Glitni banka hf. Þær leigutekjur sem Atlantic Film Studios hf. kæmi til með að eignast og ekki yrði ráðstafað í viðhald eða annan kostnað skyldu greiðast inn á höfuðstól láns á 1. veðrétti. Að þremur árum liðnum skyldu H-kk-nf H-kk-nf, I-kk-nf Þ-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf og/eða félag í þeirra eigu kaupa hlut Glitnis banka hf. í félaginu á markaðsvirði fasteignarinnar en þó ekki lægra en sem næmi verðmati sem miðaði við 80.000 krónur á fermetrann. Hámarks greiðsla skyldi miðast við 110.000 krónur á fermetrann en sú fjárhæð sem fengist fyrir eignina umfram það skyldi skiptast þannig að 25% skyldu greiðast til Glitnis banka hf. og 75% til H-kk-ef H-kk-ef, I-kk-ef H. Þ-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef. Þá skyldi einnig meta aðrar eignir félagsins, svo sem lausafé sem skyldi skiptast í hlutföllunum 49% og 51%. Engir fyrirvarar hafi verið gerðir í samkomulaginu um lánsfjárhæðina sem slíka og hafi verið hér um bindandi skuldbindingu Glitnis banka hf. að ræða.

Einnig hafi verið gerður ráðgjafarsamningur milli Glitnis banka hf. annars vegar og Kvikmyndafélags Íslands ehf., H-kk-ef H-kk-ef, I-kk-ef H. Þ-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef, f.h. óstofnaðs einkahlutafélags (síðar Atlantic Studios ehf.) hins vegar. Markmið þess samnings hafi meðal annars verið að móta heppilega fjármögnun fyrir Atlantic Film Studios hf. og aðkomu Glitnis banka hf. að hlutafé í félaginu og fá samþykkta fjármögnun vegna kaupanna.

Þegar Kvikmyndafélag Íslands ehf. hafi gert tilboð í fasteignir nr. 869 og 873 og búið hafi verið að semja um fjármögnun við Glitni banka hf., hafi bankinn lagt til stofnun tveggja félaga, Atlantic Film Studios hf. þar sem bankinn hafi átt 49% og Atlantic Studios ehf. sem hafi verið í eigu Kvikmyndafélags Íslands ehf., stefnda og H-kk-ef H-kk-ef, og átt að sjá um reksturinn. Hugmynd Glitnis banka hf. hafi verið að lána kúlulán til þriggja ára vegna fasteignakaupanna og fara síðan í endurfjármögnun. Við endurfjármögnunina hafi bankinn ætlað að losa sín 49% og fá að lágmarki 300 milljón króna hagnað út úr verkefninu. Á þessum tímapunkti hafi stefnda og samstarfsaðilum hans verið tjáð af hálfu bankans að fjármögnunin væri komin á hreint og komið hafi verið munnlegt samþykki lánadeildar bankans fyrir lánveitingunni.

Þann 13. júlí 2007 hafi stefndi, H-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf K-kk-nf og Kvikmyndafélag Íslands ehf. annars vegar og Glitnir banki hf. hins vegar gert með sér hluthafasamkomulag. Hafi eignarhlutföllin verið þannig að 17% kæmu í hlut Kvikmyndafélags Íslands ehf., 17% í hlut H-kk-ef H-kk-ef, 17% í hlut stefnda og 49% í hlut Glitnis banka hf. Tilgangur Atlantic Film Studios hf. hafi verið að annast eignarhald og útleigu á fasteign nr. 869 og malbikaðs plans nr. 873. Hafi Atlantic Studios ehf., sem sé í eigu H-kk-ef H-kk-ef, I-kk-ef H. Þ-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef, átt að annast rekstur kvikmyndavers í 1/3 hluta fasteignarinnar og á planinu. Engin leiga skyldi greidd fyrir þennan hluta fyrstu 18 mánuðina. Á öðru ári starfseminnar skyldi leigan standa í 600 krónur fyrir hvern leigðan fermetra. Á þriðja ári starfseminnar skyldi leigan standa í 700 krónur á hvern leigðan fermetra. Eftir það skyldi leigusamningurinn endurskoðaður. Leiga á planinu skyldi vera endurgjaldslaus fyrsta árið. Á öðru ári skyldi kvikmyndaverið greiða 120.000 krónur á mánuði og þriðja ári 150.000 krónur á mánuði.

Samkvæmt hluthafasamkomulaginu skyldi Glitnir banki hf. eiga sölurétt að liðnum þremur árum og H-kk-nf H-kk-nf, stefndi og Kvikmyndafélag Íslands ehf. hafa sameiginlega kaupskyldu á öllu hlutafé í eigu bankans. Með hluthafasamkomulaginu hafi Glitnir banki hf. ítrekað skuldbindingu sína til að lána áðurgreindar upphæðir til fjármögnunar á rekstri Atlantic Film Studios hf..

Atlantic Film Studios hf. og J-kk-nf K-kk-nf hafi handveðsett með handveðsyfirlýsingu 13. júlí 2007, alla hluti í félaginu til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og öðrum fjárskuldbindingum. Félagið hafi því sett bæði fasteignirnar og allt hlutafé sitt að veði hjá Glitni banka hf.

Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar Kadeco, sem seljandi fasteigna nr. 869 og 873 á varnarsvæðinu hafi lýst því yfir þann 27. júlí 2007 að kominn væri á samningur milli aðila um kaup á fasteignunum þar sem fjármögnun lægi fyrir. Ekki hafi þó komið til þess að hafin væri sú starfsemi sem til hafi staðið í fasteignunum tveimur vegna þess að annað félag hafi sýnt fasteignunum áhuga. Hafi Glitnir banki hf. þá frumkvæði að því að Atlantic Film Studios hf. myndi færa sig yfir á aðrar eignir á varnarsvæðinu, sbr. yfirlýsing um ráðgjöf, dags. 17. ágúst 2007. Hafi Atlantic Film Studios hf. þó verið tregt til að taka því, fyrst viljað kaupa eignina og gera svo samninga um að færa sig. Glitnir banki hf. hafi sannfært félagið um að færa sig án þess að kaupa eignina og að fjármögnun væri vís af hans hálfu vegna þeirra eigna sem boðnar hafi verið Atlantic Film Studios hf. Þessu hafi lyktað 3. október 2007 með því að félagið hafi gert kauptilboð í þrettán fasteignir á Keflavíkurflugvelli sem hafi hljóðað upp á 575 milljón krónur og hafi tilboðið verið gert með eðlilegum og stöðluðum fyrirvara um fjármögnun kaupanda.

Þann 28. febrúar 2008 hafi lögmannsstofa verið fengin til að útbúa minnisblað með yfirliti yfir löggerninga Atlantic Film Studios hf. vegna fasteigna á varnarsvæðinu. Hafi það verið álit lögmannsstofunnar að Glitnir banki hf. hafi skuldbundið sig til að fjármagna kaup Atlantic Film Studios hf. á húsnæði undir kvikmyndaver á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli að fjárhæð allt að 520 milljón krónur. Að þeirra áliti hafi ekkert bent til þess að bankinn gæti vikist undan þeirri skuldbindingu sem hann hefði undirgengist. Sú staðreynd að Atlantic Film Studios hf. hafi upphaflega haft til skoðunar kaup á öðrum fasteignum en þeim sem síðar hafi komið til og Glitnir banki hf. hafi lofað að lána fjármagn til kaupa á, hafi þar engu um breytt. Glitnir banki hf. hafi verið Atlantic Film Studios hf. til ráðgjafar um að gefa eftir hinar upphaflegu fasteignir og í raun hvatt til þess. Að mati lögmannsstofunnar hafi félagið orðið fyrir tjóni með því að gefa eftir rétt sinn til hinna upphaflegu fasteigna.

Glitnir banki hf. hafi hafnað munnlega að efna framangreinda samninga vegna fjármögnunar kaupa á fasteignum á varnarsvæðinu. Bankinn hafi ítrekað þessa afstöðu sína í bréfi 17. mars 2008 en samkvæmt því hafi honum ekki litist á lánamálið varðandi atvinnueignir á varnarliðssvæðinu og haldið því fram að hann hefði sjálfur þurft að bera nær alla fjárhagslega áhættu og að ekkert væri út á framkomu hans að setja í málinu. Enginn haldbær eða nákvæmur rökstuðningur hafi verið færður fram í bréfinu fyrir þessari afstöðu og staðhæfingum bankans. Í kjölfar þessa hafi farið fram ýmsar bréfaskriftir milli aðila málsins.

Þann 31. mars 2008 hafi I-kk-nf H. Þ-kk-nf sent bankanum bréf þar sem hann hafi krafist svara við nokkrum grundvallarspurningum, meðal annars hvernig bankinn ætlaði að bæta samningsrofið, enda hafi Atlantic Film Studios hf. verið bundið með kaupsamningi um fasteignirnar á varnarsvæðinu, hvernig ætti að ganga frá uppgjöri á þeim kostnaði sem lagður hafði verið út af félaginu o.s.frv. Ekkert svar hafi borist frá bankanum við þessari fyrirspurn.

Þann 14. apríl 2008 hafi lögmaður stefnda sent Glitni banka hf. bréf þar sem skorað hafi verið á hann að bæta stefndu og samstarfsaðilum hans það fjártjón sem þeir hafi orðið fyrir, ella myndi vera hafin málssókn á hendur bankanum. Þrátt fyrir þetta hafi ekkert verið aðhafst af hálfu bankans.

Í bréfi stefnanda til lögmanns stefnda og samstarfsaðila hans 23. apríl 2008 hafi því verið haldið fram að Glitnir banki hf. væri ekki skuldbundinn til að veita stefndu og umræddum aðilum umsamin lán og hafi það verið rökstutt með því að Atlantic Film Studios hf. hafi ákveðið að taka tilboði Þróunarfélagsins Kadeco um kaup á öðrum eignum en fasteignum nr. 869 og 873. Því hafi verið haldið fram í bréfinu að enn væri í gildi fyrirvari um fjármögnun kaupanda. Að auki hafi bankinn haldið fram að vegna þess að ekki hafi náðst samkomulag milli fjárfesta og Atlantic Film Studios hf., væri skilyrði bankans fyrir lánveitingunni ekki uppfyllt. Hafi bankinn í bréfinu bent á ákvæði í ráðgjafarsamningi 29. maí 2007 um að bankinn gæti ekki ábyrgst að kaupin eða fjármögnunin tækist og að fjármögnun og þátttaka bankans í verkefninu væri háð þeim fyrirvara að samþykki lánanefndar bankans fengist fyrir verkefninu.

Í svarbréfum lögmanns stefndu og samstarfsaðila hans, 30. apríl og 2. maí 2008, hafi því verið mótmælt að fyrirvari um aðkomu bankans að verkefninu samkvæmt samningi dags. 29. maí 2007 væri enn í gildi. Samkvæmt 4. gr. hluthafasamkomulagsins, sem muni vera samið af starfsmönnum bankans, sé enginn fyrirvari um eitt eða neitt varðandi lánafyrirgreiðslu bankans. Hluthafasamkomulagið sem sé dagsett 13. júlí 2007 sé yngri samningur en samningurinn frá 29. maí 2007 og sé þar að auki í fullu samræmi við skilning stefnda og samstarfsaðila hans og annarra sem komið hafi að málinu um fyrirvaralaust skuldbindingargildi loforða bankans varðandi lánveitingar. Í bréfunum hafi einnig verið ítrekuð áskorun til bankans um að standa við gerða samninga við stefnda og umrædda aðila, enda bankanum kunnugt um hið mikla fjártjón sem stefndi og fleiri aðilar yrðu fyrir að öðrum kosti. Hafi því alfarið verið mótmælt af hálfu stefnda og fleiri aðila að fyrirvarinn í kauptilboðinu frá 3. október 2007 um fjármögnun kaupanda varðaði skuldbindingar bankans. Fyrirvarinn hafi verið staðlaður, hefðbundinn fyrirvari sem kaupendur setji almennt inn í kauptilboð til að hafa vaðið fyrir neðan sig og hafi eingöngu gilt milli Atlantic Film Studios hf. og tilboðshafans. Það hafi algerlega ótvírætt verið skilningur allra aðila að skuldbindingargildi loforðs bankans um lánveitingar hafi verið algerlega óbreytt þrátt fyrir að Atlantic Film Studios hf. hafi, að ráði bankans, fallist á að gefa eftir hinar upphaflegu fasteignir. Sú ráðgjöf bankans hafi í raun falist í hvatningu og miklum þrýstingi um að falla frá fyrri kaupum og öllum sem að málinu hafi komið hafi verið algerlega ljóst að sú ráðstöfun hafi verið byggð á þeirri forsendu af hálfu Atlantic Film Studios hf. að skuldbinding bankans um lánveitingar stæðist.

Bent sé á að Kvikmyndafélag Íslands ehf., stefndi og H-kk-nf H-kk-nf hafi í tæpt ár verið að skipuleggja þessa fjárfestingu með fulltrúum Glitnis banka hf. sem aðilar hafi ætlað í sameiginlega til að hljóta af henni talsverðan hagnað. Hafi þessir fulltrúar bankans setið á fundum með umræddum aðilum, þar á meðal stefnda, og fullyrt að samningarnir yrðu örugglega uppfylltir. Þrátt fyrir þetta hafi bankinn ákveðið að standa ekki við gerða samninga og hafnað efndum. Stefnda og samstarfsaðilum hans hafi staðið til boða að starfa með öðrum í þessu fjárfestingarverkefni en slík tækifæri séu nú útilokuð.

Stefndi og samstarfsaðilar hans telji að tjón þeirra vegna vanefnda bankans, fyrir utan útlagðan kostnað og tapaðar vinnustundir, hlaupi á gríðarlegum fjárhæðum, en sú verðmætaaukning sem samningsaðilar hafi séð í verkefninu sé nú töpuð.

Fjártjónið, sem rekja megi til þessara réttarbrota Glitnis banka hf., sé til dæmis fjártjón vegna þess útlagða kostnaðar sem þeir hafi greitt að kröfu bankans, meðal annars vegna úttektar verkfræðistofu á fyrra húsnæði, mats á fasteignum o.s.frv.

Í öðru lagi sé um að ræða fjártjón í formi afnotamissis af því að hafa ekki getað fengið og nýtt það húsnæði sem samningar hafi tekist um, sökum vanefnda Glitnis banka hf. á lánveitingum. Taka verði tillit til þess að kominn hafi verið á bindandi kaupsamningur milli Atlantic Film Studios hf. og Þróunarfélagsins Kadeco um fasteignirnar.

Í þriðja lagi sé um að ræða missi hagnaðar vegna þess að Atlantic Studios ehf. hafi ekki getað hafið þá starfsemi sem það hafi áætlað á réttum tíma. Þeir hafi einnig orðið af tækifærum til að fá aðra kunnáttumenn með sér í verkefnið. Vandasamt kunni að vera að festa hendur á því fjártjóni sem orðið hafi af þessum sökum, en líklegt sé að tjón sem felst í missi þeirrar verðmætaaukningar sem samningsaðilar hafi séð í verkefninu hlaupi á milljörðum.

Kvikmyndafélag Íslands ehf., H-kk-nf H-kk-nf og stefndi hafi nú lýst kröfum í þrotabú stefnanda. Kröfurnar eigi rætur að rekja til kaupa Glitnis banka hf. á 49% hlut í félaginu Atlantic Film Studios hf. Í kröfulýsingunum greini að af ástæðum sem rekja megi til tillagna starfsmanna bankans hafi greiðsla hlutafjár farið þannig fram að allir hluthafarnir nema Glitnir banki hf. hafi tekið lán hjá bankanum til að greiða allt hlutaféð, samtals 4.000.000 krónur. Þessi ráðstöfun hafi einungis átt að vera tímabundin enda hafi verið gert ráð fyrir að hluthafar fengju greitt til baka það af hlutafénu sem bankanum hafi borið að greiða. Bankinn hafi á hinn bóginn vanrækt skuldbindingar sínar gagnvart hluthöfum félagsins. Vegna þessa hafi aðstaðan orðið sú að kröfuhafar, þ.e. hluthafarnir, hafi orðið skuldbundnir til greiðslu á lánum sem þeir hafi tekið til að fjármagna hlutafjárframlag Glitnis banka hf. í Atlantic Film Studios hf.

Þess beri að geta að H-kk-nf H-kk-nf hafi þegar lýst yfir skuldajöfnuði á hendur Glitni banka hf. vegna umræddrar kröfu. Þó svo að umræddar ráðstafanir hafi verið í hæsta máta óeðlilegar breyti það ekki þeirri staðreynd að hluthafarnir og bankinn eigi kröfur hvorir á aðra. Kröfurnar séu sambærilegar, gildar og hæfar til að mætast hvað greiðslutíma varði. Þar sem bankinn hafi sett kröfur sínar vegna lánsins í innheimtu gagnvart hluthöfunum telji stefndi augljóst að kröfurnar eigi að koma til skuldajafnaðar gagnvart þeirri kröfu.

Einnig skuli nefnt að Atlantic Film Studios hf. og Atlantic Studios ehf. hafi jafnframt lýst skaðabótakröfu í þrotabúið, en farið hafi verið fram á dómkvaðningu matsmanna til að meta tjón félaganna. Sú matsbeiðni hafi þó verið sett í biðstöðu vegna bankahrunsins. Til hliðsjónar bendir stefndi á þau atriði sem óskað hafi verið álits á í beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Í fyrsta lagi hafi verið leitað svara við því hvert væri fjártjón félaganna vegna hins útlagða kostnaðar sem félögin hafi þurft að greiða í ferlinu, þar á meðal kostnaðar sem lagður hafi verið út að kröfu stefnda vegna kaupa á fasteignum fyrir hið sameiginlega verkefni, meðal annars vegna úttektar verkfræðistofu á fyrra húsnæði, mats á fasteignum o.s.frv. Í öðru lagi hafi verið spurt hvert væri fjártjón félaganna vegna afnotamissis sem hlotist hafi af vanefndum Glitnis banka hf. á samningsskyldum sínum við lánveitingarnar. Í þriðja lagi hafi verið spurt hvert væri fjártjón félaganna af því að hafa ekki eignast umræddar fasteignir á því verði sem búið hafi verið að semja um. Í fjórða lagi hafi verið spurt hvert væri fjártjón félaganna sem hafi hlotist af missi hagnaðar vegna þess að þau hafi ekki getað hafið áætlaða starfsemi á réttum tíma. Í fimmta lagi hafi verið spurt að því hvort gera mætti ráð fyrir að félögin hafi orðið fyrir fjártjóni vegna einhverra annarra atriða, s.s. vegna undirbúnings og kostnaðar, og þá eftir atvikum til hvaða fjárhæðar megi meta það tjón. Einnig skuli tekið tillit til launakostnaðar og tapaðra vinnustunda við matið.

Vert sé að benda á að stefnandi hafi tekið við öllum réttindum og skyldum Glitnis banka hf. í kjölfar íslenska bankahrunsins. Þar af leiðandi hafi stefnandi yfirtekið skuldabréf þau er mál þetta varði frá Glitni banka hf. Að sama skapi hafi stefnandi að öllu leyti gengið inn í réttindi og skyldur Glitnis banka hf. þannig að stefndi eigi nú skuldajafnaðarkröfu á hendur stefnanda í stað Glitnis banka hf., þ.e. stefndi eigi jafnan rétt á hendur stefnanda og hann hafi átt á hendur Glitni banka hf., enda séu kröfur þær er mál þetta varði almennar kröfur.

Athygli sé vakin á því í þessu sambandi að meginregla um heimild kröfuhafa til að framselja kröfu sína gildi ekki einungis um einhliða kröfusambönd heldur einnig um gagnkvæm kröfusambönd. Slík kröfusambönd komi því ekki í veg fyrir framsal. Jafnframt rýrni réttarstaða skuldara ekki við framsal heldur eigi skuldari allar þær mótbárur sem hann hafi átt á hendur framseljanda. Þetta eigi meðal annars við um skuldajafnaðarréttinn, þ.e. skuldari glati ekki skuldajafnaðarheimild sinni sem hann hafi átt, þótt aðalkrafan sé framseld. Þó sé skilyrði að gagnkröfuhafi hafi öðlast gagnkröfu sína áður en hann hafi fengið vitneskju um framsal aðalkröfunnar. Þessu skilyrði sé tvímælalaust fullnægt í tilviki stefnda, enda hafi gagnkrafa hans stofnast löngu áður en stefnandi hafi tekið við réttindum og skyldum forvera síns, Glitnis banka hf.

Stefndi mótmæli því að honum beri að greiða fjárhæð þá er tilgreind sé í stefnu og krefjist hann sýknu. Vakin sé athygli á því sem áður hafi komið fram, að um sé að ræða lán fyrir öllu hlutafénu í félaginu Atlantic Film Studios hf., einnig þeim helmingi sem tilheyrt hafi Glitni banka hf., nú stefnanda. Að mati stefnda standist því ekki að krefja um greiðslu á þeim hluta lánsins, sem tilheyri réttilega stefnanda sjálfum. Eins og fram hafi komið eigi stefndi 17% í félaginu en stefnandi (áður Glitnir banki hf.) 49%. Stefndi telji því rétt að skuldajafna kröfu sinni á móti kröfu stefnanda. Jafnframt sé bent á að fyrirhugað hafi verið að greiða upp öll skuldabréfin þegar umrædd kaup gengju í gegn. Vegna ástæðna sem rekja megi til óvandaðra vinnubragða Glitnis banka hf. hafi kaupin hins vegar ekki gengið eftir.

Glitnir banki hf. hafi farið fram á að framkvæmdar yrðu verkfræðiúttektir og hafi lánsfjárhæðin verið notuð í þeim tilgangi, þ.e. til að hlýða fyrirmælum bankans. Í samkomulagi um viðskipti komi fram að félag í eigu H-kk-ef H-kk-ef, I-kk-ef H. Þ-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef eigi að greiða fyrir gerð verkáætlunar og ástandskönnunar vegna framkvæmdanna. Lagt hafi verið til að verkfræðistofan Línuhönnun yrði fengin til að meta kostnað við framkvæmdina. Þá hafi einnig verið framkvæmt mat á fasteignum o.fl. Búið sé að eyða háum fjárhæðum í framkvæmdir sem bankinn hafi gert kröfu um. Sé þar af leiðandi enginn grundvöllur fyrir kröfu stefnanda, enda sé stefnandi bundinn af aðgerðum forvera síns, Glitnis banka hf.

Stefndi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar, einkum reglna um skuldajöfnuð. Um málskostnað er vísað til 21. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra.

IV

Stefnandi krefst í máli þessu greiðslu á skuld samkvæmt skuldabréfi í erlendum gjaldmiðlum. Stefndi krefst sýknu þar sem hann eigi rétt til skuldajafnaðar vegna kröfu á hendur Glitni banka hf. Sé þar annars vegar um að ræða kröfu vegna fjármögnunar hlutafjár Glitnis banka hf. í hlutafélaginu Atlantic Film Studios og hins vegar vegna tjóns stefnda af völdum hagnaðarmissis, afnotamissis og útlagðs kostnaðar.

Stefndi lýsti kröfu til slitastjórnar Glitnis banka hf. 30. október 2009 að fjárhæð 653.333 krónur vegna kaupa á 49% af hlutafé í félaginu Atlantic Film Studios hf. Segir í kröfulýsingunni að umrædd krafa felist nánar tiltekið í 1/3 af greiðslunni og sé reiknuð þannig: 4.000.000 x 0,49 = 1.960.000 / 3 = 653.333 krónur. Í svari slitastjórnar bankans 15. nóvember 2010 kemur fram að kröfunni sé hafnað þar sem hún sé ekki talin eiga rétt á sér, auk þess sem hún sé vanreifuð. Samkvæmt hluthafasamkomulagi Atlantic Film Studios hf. frá 13. júlí 2007 skyldi Kvikmyndafélag Íslands ehf. eiga 99% hlutafjár og J-kk-nf K-kk-nf 1%. J-kk-nf K-kk-nf var skuldbundinn persónulega og fyrir hönd Kvikmyndafélags Íslands hf. til að framselja hluti í félaginu gegn greiðslu nafnverðs hlutafjár, eða samkvæmt öðru sambærilegu samkomulagi, þannig að eignarhlutdeild Kvikmyndafélags Íslands ehf. væri 17%, eignarhlutdeild H-kk-ef H-kk-ef 17%, eignarhlutdeild stefnda 17% og eignarhlutdeild Glitnis banka hf. 49%. Ekki kemur neitt fram um það í gögnum málsins að Glitnir banki hf. hafi skuldbundið sig til greiðslu hlutafjárins, en fyrir dómi báru starfsmenn stefnanda að bankinn hafi átt að eignast hlutafé í félaginu gegn lánveitingum til félagsins. Verður kröfu stefnda um skuldajöfnuð vegna fjármögnunar á hlutafé stefnanda í Atlantic Film Studios hf. því hafnað.

Stefndi telur sig hafa orðið fyrir tjóni vegna missis hagnaðar og afnota af húsnæði sem samið hafi verið um. Þá hafi Atlantic Film Studios hf. þurft að leggja í kostnað vegna verkfræðiúttekta og mats á fasteignunum. Engin gögn hafa verið lögð fram um hugsanlegan hagnað eða útlagðan kostnað og er tjón vegna þessa með öllu ósannað. Þá verður að telja að hugsanlegt tjón vegna þeirra viðskipta sem stefndi lýsi sé tjón Atlantic Film Studios hf. Verður því ekki heldur fallist á kröfu stefnda um skuldajöfnuð vegna missis hagnaðar, afnotamissis og útlagðs kostnaðar.

Við aðalmeðferð málsins kom fram hjá lögmanni stefnda að hann teldi um að ræða gengistryggt lán í íslenskum krónum og væri það því ólögmætt. Var þetta ekki rökstutt frekar og er í engu vikið að þessari málsástæðu í greinargerð stefnda. Lögmaður stefnanda mótmælti málsástæðunni sem of seint fram kominni. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki eða aðili hefur þarfnast leiðbeininga dómara en ekki fengið þær. Kemur þessi málstæða því ekki til álita í málinu.

Eftir orðalagi skuldabréfsins var lánið til stefnda veitt í erlendri mynt. Í 10. gr. skuldabréfsins er að finna heimild til að umreikna skuldina í íslenskar krónur í lok gjaldfellingardags verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta. Verður því fallist á aðalkröfu stefnanda.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

B-kvk-nf B-kvk-nf settur héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð :

Stefndi, Mandela ehf., greiði stefnanda, Íslandsbanka hf. 3.295.957 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. febrúar 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 350.000 krónur í málskostnað.