E-4879/2021

1. Mál þetta, sem dómtekið var 19. október 2022, er höfðað 6. október 2021 af A, [...], aðallega gegn Ölgerðinni Agli Skallagríms hf. og TM tryggingum hf. til réttargæslu, en til vara gegn Bláa Lóninu hf. og Sjóvá- Almennum tryggingum hf. til réttargæslu.

2. Dómkröfur stefnanda á hendur aðalstefnda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda hans vegna þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi 10. ágúst 2017 og að hann verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

3. Dómkröfur stefnanda á hendur varastefnda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda hansvegna þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi 10. ágúst 2017 og að hann verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

4. Stefnandi hefur engar kröfur uppi á hendur réttargæslustefndu.

5. Aðalstefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, en þess til vara að sök verði skipt hvað varði viðurkenningarkröfu stefnanda og að bótaréttur stefnanda verði aðeins viðurkenndur í samræmi við þá skiptingu. Aðalstefndi og réttargæslustefndi TM tryggingar hf. gera hvor um sig kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda.

6. Varastefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, en þess til vara að sök verði skipt hvað varði viðurkenningarkröfu stefnanda og að bótaréttur stefnanda verði aðeins viðurkenndur í samræmi við þá skiptingu. Varastefndi og réttargæslustefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. gera hvor um sig kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda ásamt álagi á málskostnað skv. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Helstu málsatvik

7. Stefnandi var starfsmaður varastefnda og við störf í Bláa Lóninu við móttöku drykkjarfanga 10. ágúst 2017 þegar hún varð fyrir vinnuslysi. Slysið var tilkynnt til Vinnueftirlitsins og Sjúkratrygginga Íslands 18. september s. á. og er því lýst þar með sama hætti. Stefnandi hafi verið að stafla upp bjórkútum inni í gámi þegar starfsmaður aðalstefnda hafi komið með rafmagnslyftara og ýtt við tveimur vörubrettum í staðinn fyrir að taka annað út fyrst. Komið hafi hnykkur á seinna brettið og fullir bjórkútar á því farið af stað sem stefnandi hafi gripið og komið fyrir á sínum stað. Hún hafi verið í þröngu rými á milli brettanna og áttað sig á aðstæðum og hættum og beðið starfsmann aðalstefnda að að bíða með frekari hreyfingu á lyftaranum en það hafi hann þó ekki gert heldur keyr t lyftarann af stað aftur með þeim afleiðingum að þrír fullir kútar hafi fallið af einu bretti og ofan á handlegg stefnanda. Mesta höggið hafi komið á hægri úlnlið. Í tilkynningunni til Sjúkratrygginga Íslands kemur að auki fram að starfsmaður aðalstefnda hafi spurt stefnanda hvort hún væri í lagi en hún ekki getað svarað því á þeirri stundu.

8. Sama dagog slysið varð átti stefnandi bókaðan tíma hjá heimilislækni og greindi hún þar frá slysinu. Er vinnuslysinu svo lýst í samskiptaseðli Heilsugæslunnar [...] vegna komunnar: „Missti bjórkút á höndina, um 90 kg, var með armband yfir úlnliðinn. Bólgin og verkjuð. Grunn sár eftir armbandið. Full hreyfigeta.“Greind var tognun í úlnlið. Viku síðar, eða 17. ágúst 2017, leitaði stefnandi til heilsugæslunnar að nýju og er ritað í samskiptaseðil að hún kvarti yfir verkjum yfir úlnliðnum, hita og dofa, en að við skoðun sé ekkert sérstakt að sjá. Sama dag var gefið út læknisvottorð til atvinnurekanda vegna fjarvista og var stefnandi skráð óvinnufær með öllu frá 14. til 18. ágúst 2017. Enn leitaði stefnandi til heilsugæslunnar 1. september 2017 og kvað úlnlið sem hefði meiðst í vinnu enn vera að hrjá sigmeð doða fram í fingur öðru hverju. Er skráð í samskiptaseðli að ekki sé minnkun á styrk og ekki breyting á snertiskyni en líklega hafi median nerve aðeins skaddast við áverkann. Stefnandi hélt áfram að leita sér læknisaðstoðar, eins og gögn málsins bera með sér. Röntgenmyndir sýndu ekki brot en sneiðmynd sýndi tæplega 3 mm stóran afrifuflaska, sennilega frá os. triquetrum, en að öðru leyti var beingerð heil og órofin. Önnur brot greindust ekki og liðstaða var eðlileg samkvæmt því sem fram kemur í samskiptaseðli heilsugæslunnar 18. október 2017. Stefnandi var samkvæmt læknisvottorðum áfram óvinnufær með öllu til 27. desember 2017 en að hluta frá þeim tíma til 6. apríl 2018, þegar hún var aftur skráð óvinnufær með öllu samkvæmt læknisvottorði þann dag.

9. Launuðum veikindarétti stefnanda hjá varastefnda lauk 22. desember 2017 en hún stundaði 50% vinnu hjá honum frá 27. s. m. þar til hún varð óvinnufær með öllu, með einu hléi þó.

10. Aðgerð var gerð á hægri úlnlið stefnanda 16. apríl 2019.

11. Stefnandi gerði kröfu 8. október 2018 um bætur úr ábyrgðartryggingu aðalstefnda hjá réttargæslustefnda TM tryggingum hf., en henni var hafnað með bréfi, dags. 21. janúar 2019, með þeim rökum að félagið teldi ósannað að starfsmaður aðalstefnda hefði átt hlut að slysinu.

12. Stefnandi gerði einnig kröfu 3. desember 2019 um bætur úr ábyrgðartryggingu varast efnda hjá réttargæslustefnda Sjóvá- Almennum. Var kröfunni hafnað 24. janúar 2020 og því mótmælt að sök starfsmanns aðalstefnda kæmi varastefnda við. Af hálfu varastefnda hefði verið rætt við vitnið B í málinu og væri haft eftir honum að hann myndi þekkja starfsmann aðalstefnda ef hann sæi mynd af honum. Vitnið hefði lýst því þannig að starfsmaður aðalstefnda hefði verið að keyra trillu inn þegar einn kúturinn hefði hrokkið til og dottið á hönd stefnanda. Vitneskja um hvað gerðist og hvernig væri því fyrir hendi og væri lagt til að stefnandi aflaði þeirra upplýsinga.

13. Stefnandi leitaði til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum vegna ágreinings við greind tryggingafélög um bætur úr ábyrgðartryggingu aðalstefnda annars vegar og varastefnda hins vegar, en 15. júlí 2020 lá fyrir það álit nefndarinnar að tjón stefnanda væri bótaskylt úr hvorugri ábyrgðartryggingunni. Varðandi ábyrgðartryggingu aðalstefnda benti nefndin á að engar upplýsingar lægju fyrir frá starfsmanni aðalstefnda eða vitnisburður sem sýndi hvað gerðist í raun og varðandi ábyrgðartryggingu varastefnda benti nefndin á að þótt frásögn stefnanda yrði lögð til grundvallar leiddi það ekki til þess að starfsmenn varastefnda hefðu verið valdir að slysinu. Síðbúin tilkynning um það gæti ekki heldur leitt til þess að varastefndi bæri ábyrgð á afleiðingum slyssins.

14. S tefnandi hefur fengið bætur úr slysatryggingu launþega sem varastefndi var með hjá réttargæslu stefnda og liggur fyrir í málinu örorkumat C, bæklunar- og handarskurðlæknis, sem gert var á grundvelli sameiginlegrar matsbeiðni réttargæslustefnda og stefnanda. Kemur þar fram að áðurgreind aðgerð á úlnlið stefnanda hafi hjálpað henni að hluta, hlaupsekkir hafi verið fjarlægðir og líti læknirinn svo á að þeir hafi verið afleiðing slyssins þótt oftast séu hlaupsekkir sjúkdómur án tengsla við slys og áverka. Eru niðurstöður læknisins þær að stöðugleikatímamarki hafi verið náð 31. maí 2019 og að varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda sé 5%.

15. Í málinu liggur fyrir skrifleg yfirlýsing framkvæmdastjóra vörustjórnunarsviðs aðalstefnda frá 25. nóvember 2021. Kemur þar fram að tvær pantanir á Bláa Lónið séu skráðar á slysdegi í kerfi aðalstefnda, önnur með bjórkútum. Nokkuð líklegt sé því að starfsmenn aðalstefnda hafi verið þar á slysdegi eða einhver á þeirra vegum. Aðalstefnda hafi ekki tekist að finna út hvaða bílstjóri hafi verið þarna þennan dag og kannist enginn við að hafa valdið meintu slysi. Rúmlega 13 mánuðir hafi liðið frá slysi þar til aðalstefndi hafi fengið upplýsingar um það, enþá hafi borist tölvu póstur frá réttargæslustefnda. Ekki sé heimilt að geyma gögn úr ökuritum bíla svo lengi og því hafi verið búið að eyða öllum gögnum um það hvaða bílar voru á svæðinu.

Er því nánar lýst í yfirlýsingunni að allir bílstjórar aðalstefnda séu með aukin ökuréttindi og að ekki þurfi sérstakt leyfi til að nota rafmagnslyftara í bílum aðalstefnda. Allir bílstjórar fái þjálfun í að stjórna þeim þegar þeir hefji störf og þeir starfsmenn sem sinnt hafi Bláa Lóninu hafi margra ára starfsaldur og reynslu. Hluti af þjálfun bílstjóra sé að tilkynna öll slys og óhöpp til næsta yfirmanns sem sé dreifingarstjóri. Bílstjórar sem hafi sinnt afhendingum í Bláa Lónið svo árum skipti lýsi því að kútar séu settir í gám. Öll bretti frá aðalstefnda séu plöstuð, kútabretti séu í tveimur lögum, 16 stk., sem plastað sé saman. Bílstjórar hafi ekki tæki til að stafla hærra þegar komið sé til viðskiptavinar. Aðstaðan í Bláa Lóninu á þessum tíma hafi verið þannig að bílstjórar aðalstefnda hafi sett ný bretti hægra megin í gáminn og vinstra megin í honum hafi verið kútar sem starfsmenn varastefnda voru búnir að eiga við og raða upp. Bílstjórar aðalstefnda hafi aldrei sett bretti vinstra megin í gáminn því þar hafi kútum verið staflað upp á óplöstuðum brettum.

16. S tefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dóminum og vitnaskýrslu gaf B, samstarfsmaður stefnanda á þeim tíma sem slysið varð. Verður vikið að framburði þeirra eftir því sem þurfa þykir.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

17. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á hendur aðalstefnda á því að slys hennar sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu aðalstefnda hjá réttargæslustefnda TM tryggingum hf. Starfsmaður aðalstefnda hafi valdið stefnanda líkamstjóni sem aðalstefndi beri ábyrgð á.

18. Við aðalmeðferð málsins féll stefnandi frá þeirri málsástæðu að aðalstefndi hefði sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi með því að fara ekki yfir öryggisatriði með greindum starfsmanni sínum. Byggir stefnandi á því að farið hafi verið yfir öryggisatriði með starfsmanninum en hann hafi hins vegar ekki farið eftir þeim og þannig sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi.

19. S tarfsmaðuraðalstefnda hafiekki farið að tilmælum varðandi öryggi við störf sín og sé umrætt slys að rekja til stórfellds gáleysis hans. Hafi starfsmaðurinn gert þau mistök við notkun rafmagnslyftara að reyna að ýta tveimur vörubrettum í stað þess að færa eitt í einuog það þrátt fyrir þau tilmæli stefnanda að bíða með frekari hreyfingu á lyftaranum. Með þessu hafi starfsmaðurinn reynt að flýta fyrir sér og skapað slysahættu. Sú háttsemi hafi farið í bága við lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustu og öryggi á vinnustöðum og reglugerðir settar með stoð í þeim lögum. Einkum hafi verið brotið gegn 1. mgr. 37. gr. nefndra laga, en ljóst sé að háttsemi starfsmanns aðalstefnda hafi ekki verið í samræmi við ákvæðið sem kveði á um að haga skuli og framkvæma vinnu þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta, auk þess sem fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Þar sem starfsmaður aðalstefnda hafi valdið slysahættu og stefnandi hlotið líkamstjón af þeim sökum hafi stofnast bótaskylda úr ábyrgðartryggingu aðalstefnda hjá réttargæslu stefnda.

20. Stefnandi byggi í öllum tilvikum á því að starfsmaður aðalstefnda hafi ekki haft tilskilin leyfi til þess að stýra lyftara þeim sem um ræði.

21. Kröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu varastefnda, sem á slysdegi hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf., byggi stefnandi á því að þrátt fyrir ákvæði 79. gr. laga nr. 46/1980 hafi slys stefnanda ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins fyrr en 18. september 2017, eða um fimm vikum eftir að það átti sér stað.

Nefnt ákvæði kveði á um að atvinnurekandi skuli án ástæðulausrar tafar tilkynna Vinnueftirlitinu um öll slys þar sem starfsmaður deyi eða verði óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Slys þar sem líkur séu á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skuli tilkynna eigi síðar en innan sólarhrings og í öllu falli skuli tilkynna um það innan viku. Stefnanda sé vegna þessa hirðuleysis varastefnda gert örðug tað sýna fram á sök starfsmanns aðalstefnda. Þar sem slysið hafi verið tilkynnt eins seint og raun beri vitni hafi Vinnueftirlitið ekki komið á slysstað til að rannsaka slysið og gera um það skýrslu, taka ljósmyndir og ræða við vitni og aðila. Á þessu hirðuleysi verði varastefndi að bera ábyrgð verði aðalstefndi sýknaður, enda sé það orsök þess að stefnandi geti vart sýnt fram á að tjón sitt sé að rekja til saknæmrar háttsemi sem aðalstefndi beri ábyrgð á. Hafi varastefndi raunar sýnt af sér saknæma háttsemi með því að tilkynna ekki um slysið í samræmi við áðurgreinda 79. gr. laga nr. 46/1980 og beri skaðabótaábyrgð á því hirðuleysi.

22. Auk áðurnefndra laga nr. 46/1980 og reglugerðar nr. 367/2006 vísi stefnandi til almennra meginreglna skaðabótaréttarins, m. a. sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Enn fremur sé vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Helstu málsástæður og lagarök aðalstefnda

23. Aðalstefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann sé ekki réttur aðili að málinu og hann beri að sýkna skv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en engin gögn sýni fram á aðkomu starfsmanna hans að slysi stefnanda né heldur hafi haldbær rök verið færð fyrir aðildaðalstefnda.

24. Málsatvik séu ósönnuð og hafi starfsmenn aðalstefnda ekki sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem leitt geti til skaðabótaskyldu hans. Sönnunarbyrði um málsatvik hvíli hjá stefnanda í samræmi við ólögfestar meginreglur skaðabótaréttar um sönnun og sönnunarbyrði, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 251/1998. Taki aðalstefndi undir forsendur og niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og byggi á þeim.

25. Þótt lagt yrði til grundvallar að starfsmaður aðalstefnda hafi verið á staðnum og stjórnað lyftara þegar slysið varð hafi ekki verið sýnt fram á saknæmi háttsemi hans og sé fullyrðingum í þá veru hafnað sem ósönnuðum. Málsatvik séu óljós og liggi ekki fyrir ljósmyndir eða annað sem varpað geti ljósi á aðstæður á slysstað.

26. Öll bretti með bjórkútum séu plöstuð þannig að kútar detti ekki af nema búið sé að skera plastið af, en það geri starfsmenn aðalstefnda ekki heldur viðskiptamenn þegar sækja þurfi kútana. Bretti séu ávallt í tveimur lögum og samtals 16 kútar á hverju bretti, plastaðir saman. Bílstjórar hafi ekki tæki til að stafla hærra hjá viðskiptavinum. Aðstaðan í Bláa Lóninu á þessum tíma hafi verið þannig að ný bretti hafi verið sett hægra megin í gám en vinstra megin hafi verið kútar sem starfsfólk varastefnda hafi verið búið að eiga við og raða upp. Þar hafi aðalstefndi aldrei sett sín bretti því þar hafi kútum verið staflað upp á óplöstuðum brettum, eins og nánar komi fram í yfirlýsingu framkvæmdastjóra vörusviðs aðalstefnda.

27. Starfsmenn aðalstefnda hafi öll tilskilin leyfi og hljóti viðeigandi þjálfun. Lýsing á rafmagnslyftara sé ófullnægjandi í stefnu og óljóst um hvers konar tæki sé að ræða og hvort eða hvaða leyfi eigi við um stjórn þess. Ekki þurfi sérstakt leyfi til þess að nota rafmagnslyftara þá sem notaðir séu við affermingu vörubifreiða en allir starfsmenn hljóti viðeigandi þjálfun ístjórn þeirra, eins og fram komi í áðurgreindri yfirlýsingu. Skorti verulega á í stefnu að meint háttsemi sé heimfærð til viðkomandi laga og reglna og sé meint saknæm háttsemi starfsmanns aðalstefnda ósönnuð. Eigi það að leiða til sýknu.

28. Til vara sé byggt á því að stefnandi hafi sjálf sýnt af sér gáleysi við framkvæmd starfans þegar umrætt slys hafi orðið og skuli vegna þess fella niður eða lækka verulega til hennar bætur. Stefnandi hafi verið stödd í þröngu rými milli bretta innan um þunga bjórkúta og því ekki átt kost á því að koma sér undan þegar hún hafi orðið vör við lyftara í rýminu en þess í stað gripið kútana og komið þeim fyrir á réttum stað. Hefði hún ekki átt að halda áfram störfum í hættulegum aðstæðum, hún sé kunnug aðstæðum á slysstað og henni hafi mátt vera hættan ljós. Í dómaframkvæmd hafi verið lagt til grundvallar að starfsmaður sem þekki vel til aðstæðna verði að sýna þá aðgát og varúð sem aðstæður krefjist hverju sinni. Beri hún sjálf fyrst og fremst ábyrgð á því tjóni sem hún hafi orðið fyrir, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50/1993. Verði ekki á það fallist byggi aðalstefndi á því að eigin sök stefnanda eigi a. m. k. að leiða til stórfelldrar lækkunar á skaðabótum til hennar, sbr. varakröfu aðalstefnda.

Helstu málsástæður og lagarök varastefnda

29. Varast efndi byggir á því að hafa ekki sýnt af sér saknæma háttsemi, enda sé óumdeilt að hann hafi ekki átt þátt í að valda stefnanda líkamstjóni. Leiði þetta þá þegar til sýknu.

30. Í 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustu hætti og öryggi á vinnustöðum sé tilgreint hvenær atvinnurekandi skuli tilkynna Vinnueftirlitinu um slys. Í dómaframkvæmd hafi vanræksla á að tilkynna vinnuslys almennt leitt til þess að atvinnurekandi sé látinn bera hallann af sönnunarskorti en ekki tilþessað lögð sé á hann skaðabótaábyrgð. Því hafi þó verið hafnað að láta atvinnurekanda bera ábyrgð á sönnunarskorti ef aðstæður hafa verið óbreyttar frá síðkominni tilkynningu til Vinnueftirlitsins og ekkert liggur fyrir um að ekki hafi verið unnt að rannsaka atvik með fullnægjandi hætti.

31. Varastefndi hafi ekki getað gert sér grein fyrir því að stefnandi hefði orðið óvinnufær í einn eða fleiri daga vegna atviksins fyrr en í fyrsta lagi viku eftir slysið þegar læknisvottorð um óvinnufærni hafi verið gefið út. Sú óvinnufærni hafi ekki verið talin ná aftur til slysdags og í tjónstilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands, sem rituð hafi verið eftir frásögn stefnanda, komi fram að starfsmaður aðalstefnda hafi spurt hana hvort hún „væri í lagi“ eftir atvikið en hún eingöngu getað svarað því að hún vissi það ekki ennþá.

32. Aðstæður á slysstað hafi ekki lengur verið óbreyttar þegar nefnt vottorð var gefið út. Hafi það því engin áhrif haft á möguleika Vinnueftirlitsins til rannsóknar á aðstæðum að tilkynning hafi ekki verið send fyrr en mánuði síðar. Í ljósi þessa hefði rannsókn fyrst og fremst getað snúið að því að ræða við vitnið B-kk-þf G-kk-þf S-kk-þf, sem enn telji sig geta þekkt starfsmann aðalstefnda, en varastefndi hafi ritað eftir honum upplýsingar án tafar.

33. Sýknu sé krafist enda megi ekki rekja líkamstjón stefnanda til saknæmrar háttsemi varastefnda auk þess sem meint tómlæti hans myndi ekki uppfylla skilyrði þess að láta hann bera hallann af sönnunarskorti um málsatvik, hvað þá fella á hann skaðabótaskyldu.

34. Sýknu sé einnig krafist á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna meints tómlætis varastefnda við að tilkynna atvikið. Sönnunarstaðan hafi ekki orðið erfiðari auk þess sem atvikið hafi verið óhappatilvik. Sönnunarfærsla sé stefnanda enn fær með vitnaleiðslum, aðstæður hafi hvort eð er verið breyttar og stefnanda nægi að sýna fram á að einhver starfsmanna aðalstefnda hafi valdið tjóni hennar. Fyrsta skráning vegna slyssins hafi verið á heilsugæslu og þar sé atvikinu lýst svo: „Missti bjórkút á höndina.“ Miðað við það hafi stefnandi sjálf óvart sleppt takinu á bjórkútnum í stað þess að hann hafi fallið á hönd hennar og sé misræmi í gögnum hvað þetta varði. Þetta sé óhappatilvik sem enginn beri skaðabótaábyrgð á og það sé ekki bótaskylt úr neinni ábyrgðartryggingu.

35. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á tjón sitt en í matsgerð C, bæklunar- og handarskurðlæknis, telji hann brot stefnanda geta verið gamalt, hún hafi úlnliðsbrotnað í reiðslysi [...]. Öðrum læknum virðist ekki hafa verið kunnugt um það brot og hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn um atvik og afleiðingar þess slyss. Verði hún að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Þá hafi læknar ítrekað tekið fram að skoðanir á úlnlið stefnanda kæmu eðlilega út að undanskildum myndrannsóknum sem hafi sýnt lítið og mögulega eldra brot í úlnlið hennar og útbreidda hlaupsekki. Þá sé í gögnum minnst á að erfitt sé að staðreyna orsakatengsl milli hlaups ekkja og slyssins.

36. Enn sé krafist sýknu vegna eigin sakar stefnanda. Hún þurfi að bera tjón sitt sjálf, enda megi fyrst og fremst rekja sönnunarerfiðleika hennar til þess að hún hafi ekki leitast við að færa sönnur á tjón sitt, t. a. m. með vitnamáli. Þurfi hún að bera það tjón sitt, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50/1993.

37. Þá sé krafist sýknu þar sem krafa stefnanda, sem sé skaðabótakrafa vegna meints fjártjóns sökum meintra aukinna erfiðleika við að sanna kröfu sína fyrir líkamstjón, sé fyrnd. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Stefnandi hafi fengið vottorð um óvinnufærni 17. ágúst 2017 og hafi tilkynning verið send Vinnueftirlitinu mánuði síðar. Þegar á þessum tíma hafi stefnanda verið kunnugt um tjónið og þann sem ábyrgð bar á því í skilningi lagagreinarinnar. Fyrningu hafi ekki verið slitið fyrr en með stefnu 6. október 2021, en fyrningu gagnvart varastefnda hafi ekki verið slitið með málskoti til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sbr. 16. gr. áðurgreindra laga, þar sem varastefndi hafi ekki verið aðili að málarekstri stefnanda þar.

38. Loks sé bent á að rétt kunni að vera að vísa kröfum stefnanda á hendur varastefnda frá dómi vegna vanreifunar, en dómkrafa vísi til líkamstjóns þótt ljóst sé af málsástæðum stefnanda að um sé að ræða fjár tjón en ekki líkamstjón.

Niðurstaða

39. Atvikum málsins er áður lýst, eins og þau koma fram í gögnum málsins, en þau skýrðust frekar við aðalmeðferð málsins. Í skýrslutökum fyrir dómi var því lýst að stefnandi og samstarfsmaður hennar, vitnið B, hefðu verið að taka á móti drykkjarföngum frá aðalstefnda sem komið var fyrir í gámi á vegum varast efnda, vinnuveitenda stefnanda. Bílstjóri aðalstefnda sem kom með sendinguna var með eitt bretti af innplöstuðum bjórkútum á tveimur hæðum á rafmagns trillu eða rafmagns lyftara og notaði það til að ýta öðru bretti af innplöstuðum kútum, sem hann hafði þegar skilið eftir í gáminum, innar í gáminn. Rakst þá það bretti í bretti enn innar í gáminum og við það féll af því bjórkútur, að sögn vitnisins, en þrír bjórkútar að sögn stefnanda, á hönd stefnanda. Innsta brettinu hafði ekki verið komið fyrir af starfsmanni aðalstefnda við þetta tilefni heldur var það þar fyrir, innplastað með tveimur hæðum bjórkúta, og höfðu stefnandi og aðrir starfsmenn varastefnda sett sex til sjö fulla kúta þar ofan áán þess að þeir væru plastaðir saman. Þetta var innarlega í gáminum. Gafflar umræddrar trillu eða lyftara náðu undir eitt bretti. Verða þessi atvik lögð til grundvallar, enda eru þau í samræmi við lýsingar vitnis að atvikinu og stefnanda, auk þess að eiga sér stoð í gögnum þar sem slysinu er lýst nokkrum vikum síðar, og þá yfirlýsingu aðalstefnda að hjá fyrirtækinu sé skráð sending með bjórkútum til Bláa Lónsins á slysdegi, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 21/1971. Með hliðsjón af þeim atvikum standa engin rök til að sýkna aðalstefnda vegna aðildarskorts og er stefnu málsins réttilega beint að honum þótt ekki sé upplýst um hver starfsmanna hans hafi átt í hlut, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 309/2002. Þá verður ekki séð að málatilbúnaði stefnanda sé áfátt, eins og aðalstefndi heldur fram, þótt lýsingar í stefnu séu um sumt knappar. V ar kröfugerð stefnanda og nánar skýrð í málflutningi, án athugasemda af hálfu varastefnda sem hafði gert athugasemdir við hana í greinargerð sinni. 40. Í máli þessu sækist stefnandi aðallega eftir viðurkenningu á skaðabótaskyldu aðalstefnda vegna saknæmrar háttsemi starfsmanns hans. Í málflutningi var lögð áhersla af hálfu stefnanda á það að augljós hætta fælist í að færa tvö vörubretti þar sem gaffall lyftara eða trillu sem notuð var hefði bara náð undir eitt bretti, auðvelt hefði átt að vera fyrir starfsmann aðalstefnda að gera sér grein fyrir hættu sem stafaði af lausum bjórkútum, en kútarnir væru þungir og því hefði tjón verið líklegt af þeirra völdum færi eitthvað úrskeiðis. Starfsmaðurinn hefði samkvæmt yfirlýsingu aðalstefnda verið reyndur en auk þess hefði stefnandi varað hann við og beðið hann að doka við og breyta verklagi sínu. Hefði starfsmaðurinn getað komið í veg fyrir tjónið með því að taka eitt bretti í einu, hlíta viðvörunum stefnanda eða með því að benda starfsmönnum varastefnda á að taka lausu kútana af brettinu.

41. Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar ber tjónþoli sönnunarbyrði fyrir tjóni sínu og þeirri saknæmu háttsemi sem það orsakar. Eru ekki efni til að slaka á þeim sönnunarkröfum í ljósi þess að aðalstefndi fékk fyrst vitneskju um slysið meira en ári síðar, þegar gögn höfðu farið forgörðum vegna þeirra krafna sem gerðar eru til hans í rekstri, en af því getur hann ekki borið hallann. Mótmælir aðalstefndi því með öllu að slys stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanns hans.

42. Stefnandi bar fyrir dómi að hún hefði beðið starfsmann aðalstefnda að bíða og taka fyrra brettið út fyrst þar sem kútar væru valtir, en hann hefði ekki sagst hafa tíma og ýtt við brettinu þannig að það hefði rekist í það þriðja með þeim afleiðingum sem áður er lýst. Gat vitnið B ekki staðfest frásögn stefnanda að þessu leyti enda rak hann ekki minni til þess þótt hann bæri að starfsmenn varastefnda leiðbeindu iðulega þeim sem kæmi með sendingu um að stansa eða halda áfram. Er því ósannað að starfsmaður aðalstefnda hafi verið beðinn um að bíða og hann upplýstur um að lausir kútar væru til staðar. Að sama skapi verður að telja ósannað að starfsmaður aðalstefnda hafi verið í tímaþröng en fyrrgreint vitni bar að hann hefði komið með sendinguna á sama tíma og vanalega og að þótt einungis einn starfsmaður hefði komið frá aðalstefnda, en ekki tveir eins og væri vaninn, hefði hann ekki virst vera stressaður.

43. Hvað varðar framburð vitnisins að öðru leyti er rétt að benda á að skýrslutaka fór fram fimm árum eftir slysið og tók vitnið fram í upphafi skýrslutöku að hann myndi kannski ekki allt með hliðsjón af því. Spurður hvort vitnið héldi að starfsmaður aðalstefnda hefði séð að kútar voru lausir á brettinu svaraði vitnið „hann á að geta séð það, já“, en vitnið var statt í miðjum gáminum. Þótt vitnisburðurinn verði í sjálfu sér ekki dreginn í efa er ekki hægt að telja hann afdráttarlausan, auk þess sem ekki verður litið fram hjá þeim tíma sem liðið hafði og því að ekkert liggur fyrir í málinu um aðstæður á staðnum, t. a. m. um hvort lýsing var í gáminum eða skuggsýnt þar. Var ekkert vikið að slíkum atriðum í tilkynningum um slysið. Verður, gegn andmælum aðalstefnda, að telja ósannað að starfsmaður hanshafi séð glöggt inn í gáminn yfir það hlaðna bretti sem hann var að ýta með öðru hlöðnu bretti og að bretti innarlega í gáminum sem lausum kútum hafði verið staflað upp á án aðkomu starfsmanns aðalstefnda. Styðja engin gögn málsins að honum hefði mátt vera hættan ljós en samkvæmt yfirlýsingu aðalstefnda hefðu ekki átt að vera lausir kútar þeim megin í gáminum sem bjórkútar voru afhentir. Þannig verður, þótt fallast megi á að óvarlegt hafi verið af starfsmanni aðalstefnda að bera sig að með þeim hætti að nota lyftara eða trillu með hlöðnu innplöstuðu bretti með bjórkútum til að ýta öðru innplöstuðu bretti með bjórkútum innar í gáminn, að telja ósannað að hannhafi mátt búast við því að það myndi rekast í bretti sem á væru lausir bjórkútar ofan á innplöstuðum vörum með þeim afleiðingum að þeir dyttu. Ekki síst á þetta við þegar litið er til þess að stefnandi sjálf og aðrir starfsmenn varastefnda höfðu áður losað þá kúta úr plasti og í aðdraganda þess að ný sending barst staflað þeim kútum lausum ofan á innplastað bretti með tveimur hæðum bjórkúta, eins og stefnanda og vitni ber saman um.

44. Hvort sem framangreind atvik öll hefðu verið betur upplýst eða ekki, hefði verið tilkynnt fyrr um slysið og rannsókn á því farið fram, er ljóst að á því bar aðalstefndi enga ábyrgð, ólíkt því sem uppi var í áður greindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 309/2002. Stóð það t. d. stefnanda nær en aðalstefnda að hlutast til um að vitnisburður lægi fyrir innan skemmri tíma frá slysinu enda vissi aðalstefndi ekki af slysinu en stefnandi var á staðnum og þekkti vitnið auk þess sem réttargæslustefndi Sjóvá- Almennar benti stefnanda sérstaklega á að afla sér upplýsinga um þetta atriði. Má hér til hliðsjónar benda á dóma Hæstaréttar í máli nr. 399/1999 og í máli nr. 249/2013.

45. Loks er með öllu ósannað og ólíklegt raunar að leyfi hafi þurft til notkunar rafmagnslyftara eða trillu á bifreið stefnanda.

46. Með hliðsjón af því sem rakið hefur verið er ósannað gegn andmælum aðalstefnda að hann beri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda og verður hann sýknaður af öllum kröfum hennar.

47. Til vara krefst stefnandi viðurkenningar á skaðabótaskyldu varastefnda vegna líkamstjóns stefnanda og í málflutningi var sú krafa skýrð nánar þannig að ábyrgð á tjóninu hvíldi á varastefnda þótt hann hefði ekki borið ábyrgð á slysinu sjálfu. Ábyrgðina mætti rekja til sakar varast efnda sem hefði vanrækt að tilkynna um slysið tímanlega í samræmi við ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, vanrækslan fæli í sér brot á hátternisreglu og leiddi til þess að stefnandi fengi ekki fellda skaðabótaábyrgð á aðalstefnda.

Er krafa stefnanda á hendur varastefnda á þessu einu reist.

48. Það hvílir á tjónþola að sýna fram á að bótagrundvöllur sé fyrir hendi, en hvorki hefur verið vísað til laga né dómaframkvæmdar um að síðbúin tilkynning um slys, eða skortur þar á, í samræmi við lög nr. 46/1980, geti myndað sjálfstæðan grundvöll bótaskyldu. Í dómaframkvæmd hefur jafnan verið miðað við að vinnuveitandi beri hallann af því að atvik séu ekki nægilega upplýst þar sem rannsókn hafi ekki farið fram, svo fremi að um tilkynningarskylt slys hafi verið að ræða. Vanræksla á að tilkynna um slys hefur þannig fyrst og fremst áhrif á sönnunar stöðu og er þá bótaábyrgð lögð á vinnuveitandann vegna atvika sem hann ber ábyrgð á. Tjón stefnanda varð vegna þess að bjórkútur féll á hönd hennar og er ekki byggt á því að varastefndi beri ábyrgð á því atviki. Því tjóni var varastefndi ekki valdur að og verður ekki felld skaðabótaábyrgð á hann vegna þess eins að hafa tilkynnt um vinnuslysið fimm vikum eftir að það átti sér stað. Í þessu sambandi verður að benda á að stefnandi leitaði til læknis samdægurs í fyrir fram bókaðan tíma sem af samskiptaseðli má ráða að hafi verið vegna vandkvæða með hné. Læknisvottorð um óvinnufærni lá hins vegarekki fyrir fyrr en 1 7. ágúst 2017 og mátti varastefndi þá fyrst gera sér grein fyrir að um tilkynningarskylt slys væriað ræða skv. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980, en þá þegar var liðinn sá tími sem varastefndi sem atvinnurekandi hafði til að tilkynna skriflega um slysið, sbr. 2. mgr. lagagreinarinnar. Er ekki hægt að telja það til sakar varastefnda, en í ljósi þess tíma sem þá var þegar liðinn er auk þess óvíst að frekari töf um mánuð hafi nokkru breytt, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 433/2010.

49. Þar sem engin rök þykja standa til þess að leggja skaðabótaskyldu á herðar varastefnda verður hann einnig sýknaður af kröfum stefnanda.

50. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi nýtur gjafsóknar, sbr. leyfi dómsmálaráðuneytisins, dags. 21. júní 2021. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin eins og greinir í dómsorði, eftir efni og umfangi málsins og að nokkru með hliðsjón af málskostnaðaryfirliti lögmannsins. Samkvæmt dómvenju er við ákvörðun gjafsóknarþóknunar ekki tekið mið af virðisaukaskatti.

51. Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf O-x-x G-kk-nf lögmaður í umboði G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef lögmanns, en af hálfu aðalstefnda og réttargæslustefnda TM trygginga flutti málið S-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf lögmaður og af hálfu varastefnda og réttargæslustefnda Sjóvár-

Almennra trygginga flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

52. N-kvk-nf M-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Aðalstefndi, Ölgerðin Egill Skallagríms hf., er sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Varastefndi, Bláa Lónið hf., er sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda í máli þessu.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef Ó-kk-ef J-kk-ef, 1.300.000 krónur.

N-kvk-nf M-kvk-nf