E-829/2016

Mál þetta var þingfest 14. september 2016 og tekið til dóms 28. febrúar sl. Stefnandi er Arion banki hf, Borgartúni 19, 105 Reykjavík, en stefndu eru Verktakafélagið Glaumur ehf., Birkihæð 5, Garðabæ, A, [...], [...], og B, [...], [...].

Stefnandi krefst þess að stefndi Verktakafélagið Glaumur ehf. verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 12.315.707 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10.10.2014 til greiðsludags að frádregnum innborgunum þann 13.11.2014 að fjárhæð 166.467 krónur, þann 5.12.2014 að fjárhæð 240.000 krónur, þann 9.02.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 5.03.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.04.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.05.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 30.06.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 04.08.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 16.10.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 7.12.2015 að fjárhæð 500.000 krónur, þann 19.01.2016 að fjárhæð 230.000 krónur, þann 4.04.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 2.05.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 29.10.2014 að fjárhæð 250.000 krónur, þann 13.11.2014 að fjárhæð 48.533 krónur, þann 5.12.2014 að fjárhæð 10.000 krónur, þann 10.09.2015 að fjárhæð 250.000 krónur, eða samtals til frádráttar 3.785.000 krónur.

Einnig er þess krafist að stefndu A og B verði dæmd til að greiða þar af in solidum með stefnda Verktakafélaginu Glaumi ehf. skuld að fjárhæð 11.200.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10.10.2014 til greiðsludags, að frádregnum innborgunum þann 13.11.2014 að fjárhæð 166.467 krónur, þann 05.12.2014 að fjárhæð 240.000 krónur, þann 9.02.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 5.03.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.04.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.05.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 30.06.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 4.08.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 16.10.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 7.12.2015 að fjárhæð 500.000 krónur, þann 19.01.2016 að fjárhæð 230.000 krónur, þann 4.04.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 2.05.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 29.10.2014 að fjárhæð 250.000 krónur, þann 13.11.2014 að fjárhæð 48.533 krónur, þann 5.12.2014 að fjárhæð 10.000 krónur, þann 10.09.2015 að fjárhæð 250.000 krónur, eða samtals til frádráttar 3.785.000 krónur.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu af kröfu stefnanda. Til vara er krafist lækkunar á kröfu stefnanda. Málskostnaðar er krafist úr hendi stefnanda.

I

Stefnandi segir kröfu sína byggjast á uppsafnaðri skuld stefnda Verktakafélagsins Glaums ehf. við stefnanda á veltureikningi nr. [...]. Veltureikningurinn tilheyri útibúi stefnanda og sé skuldin til komin vegna yfirdráttarheimildar sem samþykkt hafi verið af hálfu stefnanda að ósk stefnda. Hið stefnda félag hafi fengið heimild stefnanda til að yfirdraga nefndan reikning upp að tiltekinni fjárhæð og stofna þannig til skuldar við stefnanda. Síðasta yfirdráttarheimild, sem stefnandi hafi samþykkt, hafi fallið niður þann 20. september 2014 án þess að til framlengingar kæmi og hafi stefnda því borið að greiða kröfuna á þeim degi. Skuldin hafi þó ekki verið greidd á gjalddaga og hafi reikningnum í kjölfarið verið lokað, nánar tiltekið þann 10. október 2014. Hafi þá uppsöfnuð skuld veltureikningsins numið stefnufjárhæð málsins gagnvart stefnda Verktakafélaginu Glaumi ehf. Stefndi hafi reglulega fengið send yfirlit frá stefnanda um stöðu reikningsins á hverjum tíma en stefnandi kveðst ekki vita til þess að gerðar hafi verið athugasemdir við þau yfirlit.

Þann 25. nóvember 2010 hafi stefndu A og B ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á framangreindum reikningi. Með yfirlýsingunni hafi þau ábyrgst persónulega að tryggja efndir á skuldbindingum reikningseiganda eins og um hans eigin skuld væri að ræða gagnvart stefnanda. Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi numið 11.200.000 krónum auk vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar. Samkvæmt skilmálum yfirlýsingarinnar nái sjálfskuldarábyrgð stefndu til þeirra skulda sem hafi verið fyrir hendi við lok gildistíma yfirlýsingarinnar og sé vegna yfirdráttarheimildarinnar.

Samkvæmt almennum reglum kröfuréttar og meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga beri stefndu að greiða kröfuna. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefnandi krefst ekki dráttarvaxta frá umsömdum gjalddaga kröfunnar, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, heldur kveðst stefnandi láta nægja að krefjast dráttarvaxta frá síðara tímamarki, þ.e. frá þeim degi sem reikningnum var lokað, til hagsbóta fyrir stefndu.

Vísað er til almennra reglna kröfuréttarins og meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga en reglur þessar fá m.a. stoð í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Stefndi Verktakfélagið Glaumur ehf. byggir kröfu sína aðallega á því að ekki liggi fyrir skriflegur lánssamningur milli aðila sem hafi að geyma ákvæði um fjárhæð og innheimtu vaxta og kostnaðar sem hafi leitt af skuld á yfirdráttarreikningi. Af yfirlitum reikningsins sé ljóst að stefnandi hafi lagt á höfuðstól skuldarinnar vaxtanótur en fjárhæðir þeirra hlaupi gjarnan á tugum ef ekki hundruðum þúsunda króna. Stefndi telur að ákvörðun vaxtafjárhæðarinnar hafi verið ákvörðuð einhliða af hálfu stefnanda án þess að stefndi hafi samþykkt eða skrifað undir samning þar sem hann hafi gengist við greiðsluskyldu. Af þeim sökum sé stefnanda óheimilt að krefja stefnda um greiðslu sem nemi þeirri fjárhæð þar sem hann hafi ekki fært sönnur á þann rétt sinn. Stefndi krefst þess að dómkrafa stefnanda verði lækkuð sem nemi útreikningi stefnda á vöxtum og innheimtukostnaði.

Stefndi Verktakfélagið Glaumur ehf. vísar til meginreglna kröfuréttar og meginreglna samningaréttar um túlkun löggerninga. Málskostnaðarkrafa byggist á 130. gr. laga um meðferð einkamála.

III

Stefndu A og B benda á að á yfirlýsingunni um sjálfskuldarábyrgð, þar sem stefndu hafi tekist á hendur ábyrgð á skuld meðstefnda við stefnanda, sé gildistími ábyrgðar óútfylltur. Fram komi á yfirlýsingunni að sé enginn lokadagsetning tilgreind, sé gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar fjögur ár frá útgáfu yfirlýsingarinnar sem hafi verið 25. nóvember 2010. Sjálfskuldarábyrgðin hafi ekki verið framlengd eftir gerð yfirlýsingarinnar.

Stefndu byggja í fyrsta lagi á því að ekki sé hægt að krefja þau um greiðslu samkvæmt ábyrgðinni þar sem henni hafi verið ætlað að gilda í fjögur ár frá 25. nóvember 2010. Ábyrgðin sé því niður fallin samkvæmt skýru orðalagi hennar. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að krefjast framlengingar á sjálfskuldarábyrgðinni innan gildistíma hennar eða krefjast ellegar annarrar tryggingar fyrir skuld meðstefnda. Stefnandi sé fjármálastofnun og hafi verið í yfirburðastöðu gagnvart stefndu. Því verði að gera kröfur til þess að hann hefði átt að gæta að rétti sínum að þessu leyti og tryggja að skýrt væri gagnvart stefndu hve langt ábyrgð þeirra næði. Það hafi verið sérstaklega mikilvægt í ljósi skýrs orðalag yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð sem stefndu hafi ritað undir. Stefnandi hafi séð um alla skjalagerð og verði því að túlka orðalag yfirlýsingarinnar stefndu í hag.

Stefndu vekja athygli á að þau hafa ekki ritað nafn sitt á aftari síðu ábyrgðarinnar til staðfestingar þeim skilmálum sem þar komi fram. Þeim hafi heldur ekki verið kynntir þeir skilmálar. Stefnandi hafi alfarið séð um að útbúa tryggingarbréfið og beri vegna stöðu sinnar ábyrgð á því að form þess og efni sé fullnægjandi.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í öðru lagi á því að til ábyrgðarinnar hafi ekki verið stofnað með þeim hætti sem kveðið sé á um í lögum nr. 32/2009, sbr. einkum II. kafla laganna varðandi stofnun, efni og form ábyrgðarsamninga. Lögin kveði með skýrum hætti á um hvaða skilyrði lánveitandi verði að uppfylla svo að til ábyrgðar stofnist. Lögin leggi m.a. þær skyldur á herðar stefnanda að framkvæma greiðslumat á lántaka, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna, og að niðurstaða þess sé kynnt fyrir ábyrgðarmönnum, sbr. b lið 5. gr. sömu laga. Það hafi ekki verið í þessu tilviki. Greiðslumat sé forsenda þess að ábyrgðarmenn geti tekið upplýsta ákvörðun um þá áhættu sem felist í því að takast á hendur persónulega ábyrgð á fjárskuldbindingum þriðja aðila. Ábyrgðaryfirlýsingin beri með sér að það hafi ekki verið gert.

Sé ekki fallist á að ábyrgðin sé niður fallin samkvæmt orðalagi sínu eða á grundvelli laga nr. 32/2009 byggja stefndu í þriðja lagi á því að það sé ósanngjarnt, sbr. 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, að láta ábyrgðina gilda lengur en í fjögur ár frá undirritun yfirlýsingarinnar. Um þetta vísist jafnframt til skýrs orðalags yfirlýsingarinnar um að gildistími hennar sé fjögur ár sem og stöðu aðila við samningsgerðina.

Þá benda stefndu á að stefnandi vísi á fyrri síðu ábyrgðarinnar til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Þar sem stefnandi vísi til fyrrgreinds samkomulags vilja stefndu benda á að stefnandi hafi ekki farið eftir ákvæðum þess samkomulags, meðal annars ákvæðum 3. gr. um mat á greiðslugetu, 4. gr. um upplýsingagjöf til ábyrgðarmanns áður en til skuldaábyrgðar eða veðsetningar er stofnað, 5. gr. um upplýsingagjöf til ábyrgðarmanns eftir að til veðsetningar er stofnað, eða 6. gr. sem sé sérákvæði um yfirdráttarlán. Í ábyrgðaryfirlýsingunni hafi sérstaklega verið gert ráð fyrir að ábyrgðaraðilum skyldi kynnt greiðslugeta reikningseiganda og að ákveðnum formskilyrðum varðandi kynningu á efni og umfangi ábyrgðarinnar skyldi fylgt. Loks sé vísað til skjals sem beri yfirskriftina upplýsingar til ábyrgðarmanna, lántaka og þeirra sem leggi til veðtryggingar. Þar sé um að ræða skilmála og upplýsingabækling stefnanda um sjálfskuldarábyrgð sem stefnandi vísi til á fremri síðu sjálfsábyrgðaryfirlýsingarinnar. Samkvæmt bæklingnum sé ávallt skylt að meta greiðslugetu skuldara. Með vísan til framangreinds hafi stefnandi veitt stefndu ríkari réttarvernd en leiði af ákvæðum laga um ábyrgðarmenn. Af þeim sökum sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnanda að bera ábyrgðina fyrir sig.

Verði ekki fallist á að stefndu beri ekki ábyrgð á kröfunni í heild sinni byggja stefndu á því að þau beri ekki ábyrgð á vöxtum eftir 25. nóvember 2014 þar sem þau beri aðeins ábyrgð á stöðu reikningsins eins og hún hafi verið fjórum árum eftir að þau gengust undir sjálfskuldarábyrgðina en ekki á dráttarvöxtum sem reiknaðir hafi verið á kröfuna eftir þann tíma. Þessu til stuðnings vísa stefndu til þess sem að framan hefur verið rakið um orðalag ábyrgðaryfirlýsingarinnar og um stöðu aðila. Stefnandi beri hallann af framsetningu yfirlýsingarinnar.

Vísað er til meginreglna kröfuréttar, meginreglna samningaréttar um túlkun löggerninga, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Málskostnaðarkrafa byggist á 130. gr. laga um meðferð einkamála.

IV

Krafa stefnanda í málinu beinist annars vegar að Verktakafélaginu Glaumi ehf. vegna skuldar félagsins við stefnanda sem stara af yfirdrætti á veltureikningi og hins vegar að A og B persónulega og in solidum með Verktakafélaginu Glaumi ehf. vegna sjálfskuldarábyrgðar A og B að fjárhæð 11.200.000 krónur auk vaxta og kostnaðar vegna framangreindrar yfirdráttarskuldar hins stefnda félags. Stefndu A og B voru eigendur félagins og sátu í stjórn þess.

Samkvæmt gögnum málsins var reikningi stefnda Verktakafélagsins Glaums ehf. lokað 10. október 2014 og er dráttarvaxta krafist frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi Verktakafyrirtækið Glaumur ehf. byggir sýknukröfu sína aðallega á því að ekki liggi fyrir skriflegur lánssamningur milli aðila sem hafi að geyma ákvæði um fjárhæð og innheimtu vaxta sem leiddi af skuldinni á yfirdráttarreikningnum. Að því leiði einnig að krafa stefnanda um vexti af skuldinni sé óheimil.

Það er ekki fortakalaust skilyrði fyrir gildi samninga um yfirdráttarheimild að þeir séu skriflegir, heldur gilda munnlegir samningar einnig, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 349/2014. Stefnandi hefur lagt fram í málinu reglur og skilmála sem lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila, þ. á m. um vaxtakjör. Þá er til þess að líta að stefndi Verktakafyrirtækið Glaumur ehf. greiddi reglulega inn á reikninginn um skeið og fékk mánaðarlega sent yfirlit þar sem fram kom ósk um að athugasemdir væru gerðar innan 20 daga frá viðtöku yfirlits, annars teldist reikningur réttur. Engar athugasemdir bárust frá hinu stefnda félagi, hvorki um útreikning vaxta né um samninginn að öðru leyti. Að þessu virtu verður litið svo á að komist hafi á samningur milli aðila um lánsviðskipti og greiðslu vaxta af þeim. Stefndi Verktakafyrirtækið Glaumur ehf. hefur ekki sýnt fram á að útreikningur stefnanda á vöxtum af kröfunni fram til 10. október 2014 sé í andstöðu við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndu A og B byggja vörn sína m.a. á því að gildistími sjálfskuldarábyrgðar vegna yfirdráttar á veltureikningi stefnda Verktakafyrirtækisins Glaums ehf. hafi verið fjögur ár frá útgáfudegi yfirlýsingarinnar 25. nóvember 2010.

Á framhlið yfirlýsingarinnar, sem stefndu undirrituðu, er ritað feitletrað í ramma: „Gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar er til .Sé enginn lokadagsetning tilgreind, er gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar fjögur ár frá útgáfudegi yfirlýsingar þessarar.“

Á bakhlið yfirlýsingarinnar, sem stefndu undirrituðu ekki, eru frekari skilmálar. Segir þar í 5. gr.: „Sjálfskuldarábyrgðin nær til þeirra skulda sem fyrir hendi eru við lok gildistímans. Ábyrgðaryfirlýsing þessi gildir vegna yfirdráttar á tékkareikningi sem þegar hefur verið veittur eða sem síðar kann að verða veittur á gildistíma ábyrgðaryfirlýsingarinnar.“

Þessi tvö ákvæði um gildistíma ábyrgðarinnar eru ósamrýmanleg sem leiðir til þess að ekki er unnt að slá neinu föstu um gildistímanum. Stefnandi er fjármálastofnun og var yfirlýsingin um sjálfskuldarábyrgð samin einhliða af honum. Hvíldi sérstök skylda á stefnanda að búa svo um hnútana að ekki léki vafi á hvenær skuldbindingu stefndu A og B lyki. Þegar framangreint er virt verður lagt til grundvallar að gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi verið fjögur ár eins og segir á framhlið yfirlýsingarinnar sem stefndu rituðu undir og sem þau máttu vænta að stæðist. Gildistími ábyrgðarinnar rann því út 25. nóvember 2014 eða tæpum tveimur árum áður en mál þetta var höfðað. Þegar af þessari ástæðu verða stefndu A og B sýknuð af kröfum stefnanda í málinu.

Niðurstaða málsins verður því sú að stefndi Verktakfyrirtækið Glaumur ehf. verður dæmdur til að greiða 12.315.707 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir, allt að frádregnum 3.785.000 krónum. Stefndu A og B verða sýknuð af kröfum stefnanda í málinu. Eftir þessari niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Verktakafélagið Glaumur ehf., greiði stefnanda, Arion banka hf., 12.315.707 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 12.315.707 krónum frá frá 10.10.2014 til greiðsludags að frádregnum innborgunum þann 13.11.2014 að fjárhæð 166.467 krónur, þann 5.12.2014 að fjárhæð 240.000 krónur, þann 9.02.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 5.03.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.04.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 27.05.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 30.06.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 04.08.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 16.10.2015 að fjárhæð 220.000 krónur, þann 7.12.2015 að fjárhæð 500.000 krónur, þann 19.01.2016 að fjárhæð 230.000 krónur, þann 4.04.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 2.05.2016 að fjárhæð 150.000 krónur, þann 29.10.2014 að fjárhæð 250.000 krónur, þann 13.11.2014 að fjárhæð 48.533 krónur, þann 5.12.2014 að fjárhæð 10.000 krónur, þann 10.09.2015 að fjárhæð 250.000 krónur, eða samtals til frádráttar 3.785.000 krónur.

Stefndu, A og B, eru sýkn af kröfum stefnanda í málinu.

Málskostnaður fellur niður.

G-kk-nf A-kk-nf