E-3736/2009

Mál þetta var þingfest 23. september 2009 og tekið til dóms 9. september sl. Stefnandi er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, en stefndu eru S-kk-nf G-kk-nf, Álfaskeiði 70, Hafnarfirði, H-kvk-nf G-kvk-nf, Skipastíg 12, Grindavík, og H-kvk-nf V-kvk-nf, Álfaskeiði 70, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 7.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 30. september 2008 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga og málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað.

I.

Stefnandi kveður málavexti þá að þann 19. maí 2004 hafi félagið Vér ehf. stofnað tékkareikning nr. 4104 við útibú stefnanda í Keflavík. Þann 30. september 2008 hafi verið felld niður heimild reikningseiganda til yfirdráttar á reikningnum. Þá hafi staða reikningsins verið neikvæð um 30.251.932 krónur og reikningnum þá lokað. Áður hafi fyrirsvarsmanni Vér ehf. verið send lokaaðvörun þar sem fram hafi komið að reikningurinn væri í vanskilum og reikningslokun yfirvofandi. Sjálfskuldarábyrgð stefndu hafi þá verið gjaldfelld miðað við 30. september 2008. Reikningslokun hafi verið tilkynnt reikningshafa 22. september 2005. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé nauðsynlegt að höfða mál þetta.

Stefnandi byggir á meginreglu kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Dráttarvaxtakrafa byggist á lögum nr. 38/2001 og málskostnaðarkrafa á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

V-kvk-nf Á-kvk-nf K-kvk-nf, fyrrverandi stjórnarmaður og hluthafi í Vér ehf., gaf skýrslu fyrir dómnum.

II.

Stefndu lýsa málavöxtum svo að þann 19. maí 2004 hafi Vér ehf. stofnað tékkareikning nr. 4104 í útibúi stefnanda í Keflavík. Nokkru síðar hafi Vér ehf. fengið heimild til yfirdráttar reikningsins að fjárhæð 5.500.000 krónur. Til tryggingar yfirdrætti hafi verið afhent tryggingarbréf að fjárhæð 5.000.000 króna og sjálfskuldarábyrgð stefndu H-kvk-ef G-kvk-ef að fjárhæð 500.000 krónur. Í október 2005 hafi legið fyrir að Vér ehf. þyrfti að borga inn á kaupverð fasteigna að Vesturhópi 9 og 13 í Keflavík sem fyrirtækið hafi nokkru áður samið um kaup á. Vegna þessarar fyrirhuguðu greiðslu hafi Vér ehf. óskað eftir aukinni yfirdráttarheimild þannig að hún næmi samtals 12.500.000 krónum. Stefnandi hafi þá krafist frekari tryggingar og í því skyni hafi stefndu undirritað sjálfskuldarábyrgð þann 25. október 2005 að fjárhæð 7.000.000 króna. Sé deilt um þessa sjálfskuldarábyrgð í málinu. Sjálfskuldarábyrgðin hafi verið tímabundin og tekið hafi verið fram í henni að hún skyldi einungis gilda þar til eigandi reikningsins hefði lagt fram fullnægjandi veð fyrir ábyrgðarfjárhæðinni.

Í maí 2006 hafi Vér ehf. afhent stefnanda tvö tryggingarbréf, hvort að fjárhæð 13.000.000 króna eða samtals 26.000.000 króna. Tryggingarbréf þessi hafi staðið til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum Vér ehf. við stefnanda, þar með talið greiðslu á tékkareikningi nr. 4104. Á þessum tímapunkti hafi stefnandi því verið með tryggingar að fjárhæð 31.000.000 króna. Þá þegar hafi stefndu litið svo á að sjálfskuldarábyrgð sú, sem deilt sé um í málinu, væri niðurfallin. Hafi þau litið svo á að þau hefðu lagt fram tryggingu langt umfram það sem nauðsynlegt var miðað við stöðu reikningsins.

Í júní árið 2006 hafi Vér ehf. auk þess lagt fram tvö tryggingarbréf, annars vegar tryggingarbréf að fjárhæð 12.000.000 króna og hins vegar tryggingarbréf að fjárhæð 5.500.000 krónur eða samtals 17.500.000 krónur sem hafi verið til viðbótar fyrri tryggingu.

Stefndu halda því fram að S-kk-nf G-kk-nf, núverandi útibússtjóri stefnanda í Keflavík og þáverandi yfirmaður fyrirtækjaþjónustu í útibúi stefnanda í Keflavík, hafi fullvissað forsvarsmenn Vér ehf. og stefndu um að ábyrgð stefndu væri niður fallin. Þessi skilningur stefndu hafi svo enn á ný verið staðfestur er stefndu hafi fengið sent yfirlit yfir gildandi ábyrgðir í lok árs 2006 þar sem umþrætt sjálfskuldarábyrgð hafi hvergi komið fram.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að sjálfskuldarábyrgð þeirra hafi fallið niður þegar Vér ehf. hafi lagt fram fjögur tryggingarbréf í maí og júní árið 2006 en þessi tryggingarbréf hafi verið til tryggingar öllum skuldum Vér ehf. við stefnanda, þar með talin greiðsla á skuld vegna yfirdráttar á tékkareikningi fyrirtækisins nr. 4104. Þar sem Vér ehf. hafi sannanlega lagt fram tryggingar í formi tryggingarbréfa hafi sjálfskuldarábyrgð stefndu fallið niður. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefndu.

Hafi stefnandi skilið orðalag sjálfskuldarábyrgðarinnar á annan veg hljóti stefnandi sjálfur að bera hallann af óskýru orðalagi yfirlýsingarinnar þar sem hann hafi sjálfur samið hana. Verði að líta til stöðu aðila og sé ljóst að stefnandi hafi verið í sterkari stöðu en stefndu við samningsgerðina. Stefnandi hafi haft sérþekkingu á samningum og notkun ábyrgðaryfirlýsinga. Honum hafi verið í lófa lagið að sjá til þess að orðalag yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð væri að þessu leyti skýrara. Af orðanna hljóðan verði einfaldlega ekki annað ráðið en að ábyrgðaryfirlýsing stefndu hafi fallið niður þegar Vér ehf. lagði fram fullnægjandi tryggingu til greiðslu þeirrar ábyrgðarfjárhæðar sem stefndu höfðu áður ábyrgst að greiða, kæmi til vanskila Vér ehf.

Í öðru lagi byggja stefndu sýknukröfu sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986. Stefndu hafi aldrei verið upplýst um auknar skuldir Vér ehf. Stefnandi hafi sífellt hækkað yfirdráttarheimild Vér ehf. og því hafi verið ljóst að forsendur stefndu fyrir veitingu ábyrgðar hafi verið brostnar. Af þessum sökum beri að víkja umþrættri ábyrgð stefndu til hliðar, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Þá telja stefndu það ennfremur ganga í berhögg við góða viðskiptavenju að stefnandi geti án nokkurra tilkynninga eða samþykkis ábyrgðarmanna breytt skilmálum láns. Í þessu samhengi megi benda á meginreglur þær sem fram komi í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, fyrir hönd aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða, fyrir hönd sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra, af hálfu stjórnvalda hafi undirritað þann 1. nóvember 2001. Þrátt fyrir að í máli þessu sé ekki um að ræða skuldir einstaklinga heldur lögaðila hljóti sömu meginreglur að gilda varðandi góðar viðskiptavenjur og vandaða viðskiptahætti. Í ljósi þessa hafi stefnanda borið að leita samþykkis stefndu fyrir hinni auknu yfirdráttarheimild eða í það minnsta tilkynna stefndu um verulega aukningu á skuldum Vér ehf. Verði stefnandi að bera hallann af athafnaleysi þessu og beri þess vegna að víkja ábyrgðaryfirlýsingu stefndu til hliðar, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Kröfu sína um málskostnað styðja stefndu við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

S-kk-nf G-kk-nf, núverandi útibússtjóri stefnanda í Keflavík, gaf skýrslu fyrir dómnum.

III.

Vér ehf. stofnaði tékkareikning þann 19. maí 2004 í útibúi stefnanda í Keflavík og fékk heimild til yfirdráttar að fjárhæð 5.500.000 krónur. Til tryggingar yfirdrættinum stóð tryggingarbréf að fjárhæð 5.000.000 króna og sjálfskuldarábyrgð stefndu H-kvk-ef að fjárhæð 500.000 krónur.

Vegna aukinna umsvifa félagsins var óskað eftir viðbótaryfirdráttarheimild að fjárhæð 7.000.000 króna þannig að hámarksheimild yrði 12.500.000 krónur. Var fallist á það af hálfu stefnanda gegn því skilyrði að frekari trygging yrði sett. Stefndu gengust þá í sjálfskuldarábyrgð fyrir framangreindri viðbótaryfirdráttarheimild að fjárhæð 7.000.000 króna og undirrituðu yfirlýsingu um það efni 25. október 2005. Í yfirlýsingunni segir jafnframt: „Undirritaðir sjálfskuldarábyrgðaraðilar lýsa því yfir að sjálfskuldarábyrgð þessi er tímabundin og er eingöngu ætlað að gilda þar til eigandi reikningsins hefur lagt fram fullnægjandi veð fyrir framangreindri ábyrgðarfjárhæð að mati bankans.“

Í maí 2006 afhenti Vér ehf. stefnanda tvö tryggingarbréf, hvort að fjárhæð 13.000.000 króna. Annað hvíldi á fyrsta veðrétti í fasteigninni Ósbraut 2, Garði, sem var hús í byggingu og var að fasteignamati 12.614.000 krónur í lok árs 2006. Hitt tryggingarbréfið hvíldi á fyrsta veðrétti í Ósbraut 4, Garði, sem einnig var í byggingu og var metið í fasteignaskrá í lok árs 2006 að fjárhæð 12.813.000 krónur.

Hin umþrætta sjálfskuldarábyrgð stefndu var tímabundin og samkvæmt hljóðan sinni skyldi hún aðeins gilda þar til Vér ehf. hefði afhent stefnanda fullnægjandi veð. Það gerði félagið í maí 2006 og stefnandi gerði aldrei athugasemd um annað fyrr en með tilkynningu 9. október 2008. Engu máli skiptir þó að stefnandi hafi haldið áfram lánastarfsemi til Vér ehf. Þau skilyrði sem stefndu settu í yfirlýsingu sinni um sjálfskuldarábyrgð komu fram og lauk þá réttaráhrifum hennar.

Stefndu verða því sýknuð af kröfum stefnanda í málinu og eftir þessari niðurstöðu verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndu, S-kk-nf G-kk-nf, H-kvk-nf G-kvk-nf og H-kvk-nf V-kvk-nf, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Íslandsbanka hf., í máli þessu. Stefnandi greiði stefndu 500.000 krónur í málskostnað.

G-kk-nf A-kk-nf