E-2594/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 20. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þrotabúi Spaðans ehf., Viðarási 75, Reykjavík, á hendur G.M. Einarssyni slf., Viðarási 75, Reykjavík, með stefnu birtri 11. júní 2011.

Við upphaf aðalmeðferðar var fallið frá kröfulið 8 í dómkröfum. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

Kröfuliðir 1.-5.:

1. Að rift verði með dómi sölu eða gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina SZ-166, með kaupdegi skráðum 4. maí 2010 og eigendaskráningu þennan sama dag og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 369.000 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 4. maí 2010 til greiðsludags.

2. Að rift verði með dómi sölu eða gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina LV-290, með kaupdegi skráðum 19. apríl 2010 og eigendaskráningu þennan sama dag og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 280.000 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2010 til greiðsludags.

3. Að rift verði með dómi sölu eða gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina PF-353, með kaupdegi skráðum 19. apríl 2010 og eigendaskráningu þennan sama dag og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 205.000 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2010 til greiðsludags.

4. Að rift verði með dómi sölu eða gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina UT-605, með kaupdegi skráðum 19. apríl 2010 og eigendaskráningu þennan sama dag og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 460.000 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2010 til greiðsludags.

5. Að rift verði með dómi sölu eða gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina NT-497, með kaupdegi skráðum 19. apríl 2010 og eigendaskráningu þennan sama dag og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 150.000 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2010 til greiðsludags.

Kröfuliður 6.:

6. Að rift verði með dómi gjafagerningi milli Spaðans ehf. og stefnda G.M. Einarssonar slf. um bifreiðina GI-S87 og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 423.958 kr. með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 4. maí 2010 til greiðsludags.

Kröfuliðir 7og 9.:

7. Að rift verði með dómi greiðslu til stefnda að fjárhæð 2.977.300 kr. sem fram fór hinn 7. desember 2010 og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.977.300 kr. með dráttarvöxtum frá 8. desember 2010 til greiðsludags.

9. Að rift verði með dómi greiðslu til stefnda að fjárhæð 3.300.000 kr. sem fram fór hinn 17. mars 2010 og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.300.000 kr. með dráttarvöxtum frá 18. mars 2010 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að félagið verði sýknað af kröfum stefnanda en til vara að krafa stefnanda verði stórlega lækkuð. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Málavextir

Stefndi kveður að Spaðinn ehf., Viðarási 75, Reykjavík, hafi hætt starfsemi í janúar 2010 vegna rekstarerfiðleika sem einkum hafi mátt rekja til samdráttar og aukins kostnaðar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur frá 8. desember 2010 var bú Spaðans ehf., tekið til gjaldþrotaskipta. Frestdagur í búinu er 30. september 2010. Sami fyrirsvarsmaður og aðaleigandi, G-kk-nf E-kk-nf, var hjá Spaðanum ehf. og hjá stefnda.

Með bréfi stefnanda til stefnda, dags, 6. apríl 2011, lýsti stefnandi yfir riftun á afhendingu bifreiðanna, Toyota Yaris með skráningarnúmerið SZ-166, Citroen Berlingu með skráningarnúmerið LV-290, Renault Kangoo með skráningarnúmerið PF-353, Toyota Hiace með skráningarnúmerið UT-605 og Renault Kangoo með skráningarnúmerið NT-497 til stefnda. Í bréfinu er skorað á stefnda að afhenda stefnanda umrædd ökutæki í síðasta lagi 15. apríl 2011, að öðrum kosti yrði höfðað dómsmál til að koma fram riftun og til endurgreiðslu auðgunar stefnda.

Með tölvuskeyti frá M-kk-þgf G. B-kk-þgf endurskoðanda, frá 12. apríl 2010, var skiptastjóra sent afrit af kaupsamningi, dags. 15. febrúar 2010, milli Spaðans ehf. og stefnda. Í samningnum kemur fram að nefndar bifreiðir auk bifreiðarinnar GI-S87 og múrverkfæra að verðmæti 100.000 kr. hafi verið seld stefnda. Kaupverðið sé í 2. gr. samningsins sagt vera 2.650.000 kr. sem stefndi greiðir með yfirtöku á láni SP-fjármögnunar hf., að fjárhæð 2.650.000 kr. áhvílandi á bifreiðinni GI-S87. Bifreiðar þessar eru skráðar eign stefnda 19. apríl 2010 að frátöldum bifreiðunum SZ-166 og GI-S87 sem skráðar voru eignir stefnda hinn 4. maí 2010. Þá liggur það fyrir í málinu að stefndi yfirtók samning Spaðans ehf. við SP Fjármögnun hf. hinn 4. maí 2010.

Stefndi upplýsir að í stað þess að afskrá bifreiðarnar og reyna að selja þær hafi stefndi ákveðið að yfirtaka leigusamninginn við SP fjármögnun hf., og kaupa bifreiðarnar af stefnanda. Við ákvörðun verðmætis bifreiðanna hafi endurskoðanda félagsins, M-kk-þgf B-kk-þgf, löggiltum endurskoðanda, verið falið að leggja mat á þær og gera kaupsamning á milli stefnanda og stefnda. Það hafi verið niðurstaða endurskoðandans að verðmæti bifreiðanna væri 2.650.000 kr. Það mat kveður endurskoðandinn hafa byggst á bókfærðu verði og ætluðu söluverði að teknu tilliti til ástands bifreiðanna sem hafi verið slakt.

Stefnandi telur einnig að Spaðinn ehf. hafi greitt stefnda eina greiðslu eftir frestdag og aðra rétt rúmum sex mánuðum fyrir frestdag, en greiðslurnar hafi verið framkvæmdar með millifærslum af reikningi Spaðans ehf. inn á bankareikning stefnda. Um sé að ræða greiðslu hinn 7. desember 2010 að fjárhæð 2.977.300 og hinn 17. mars 2010 að fjárhæð 3.300.000 kr. Með tölvuskeyti skiptastjóra til M-kk-ef B-kk-ef endurskoðanda, frá 16. maí 2011, var óskað eftir því að sá síðarnefndi aflaði skýringa frá fyrirsvarsmanni stefnda um ofangreindar millifærslur.

Hinn 1. júní 2011 barst skiptastjóra svarpóstur frá M-kk-þgf þar sem m.a. kemur fram að millifærslurnar hafi verið framkvæmdar fyrir mistök.

Stefnandi getur ekki fallist á skýringar þær sem gefnar hafa verið og höfðar því dómsmál þetta til riftunar á framangreindum ráðstöfunum og til endurgreiðslu þeirra verðmæta sem gengu til stefnda.

Undir rekstri málsins var aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns, I-kk-ef S-kk-ef, löggilts bifreiðasala. Matsgerð hans er dags. 10. desember 2011 og eru niðurstöður hans eftirfarandi:

Raunvirði SZ-166 á kaupdegi hinn 4. maí 2010 var 400.000 kr. m/vsk.

Raunvirði LV-290 á kaupdegi hinn 19. apríl 2010 var 280.000 kr. m/vsk.

Raunvirði PF-353 á kaupdegi hinn 19. apríl 2010 var 215.000 kr. m/vsk.

Raunvirði UT-605 á kaupdegi hinn 19. apríl 2010 var 460.000 kr. m/vsk.

Raunvirði NT-497 á kaupdegi hinn 19. apríl 2010 var 150.000 kr. m/vsk.

Raunvirði GI-S87 á kaupdegi hinn 4. maí 2010 var 2.800.000 kr. m/vsk.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Um kröfuliði 1-5. Riftunarkröfur stefnanda varðandi kröfuliði nr. 1-5 séu einkum reistar á 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Af hálfu stefnanda sé á því byggt að í afhendingu þeirra ökutækja sem tilgreindar séu í dómkröfum stefnunnar hafi falist gjafagerningar í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991, enda hafi ekkert endurgjald komið fyrir ökutækin. Umræddar ráðstafanir, sem allar séu riftanlegar, eigi sér stað á tímabilinu frá 19. apríl 2010 til 4. maí s.á., þ.e. frá fimm til sex mánuðum fyrir frestdag, sem hafi verið 30. september 2010. Í ljósi þess að um tengda aðila sé að ræða sé augljóst að allar ráðstafanirnar falla undir riftunarreglu 131. gr. laganna. Fyrsti kröfuliðurinn eigi undir 1. mgr. ákvæðisins en kröfuliðir tölusettir frá 2-5 undir 2. mgr. sama ákvæðis. Hvað síðarnefndu kröfuliðina varði sé á því byggt að stefndi hafi verið grandsamur um að félagið hafi verið ógjaldfært og að ráðstafanirnar væru riftanlegar. Í öllum tilvikum sé á því byggt að tímamark riftanlegra ráðstafana taki mið af því þegar eigendaskráning hafi farið fram.

Augljóst sé að ráðstafanirnar hafi ekki verið nauðsynlegar í þágu atvinnurekstrar stefnanda og hvorki eðlilegar með tilliti til sameiginlegra hagsmuna lánardrottna né til að fullnægja daglegum þörfum. Þvert á móti hafi tilgangurinn verið með gjafagerningunum að koma ökutækjunum undan gjaldþrotaskiptum. Fyrirsvarsmanni stefnda, sem jafnframt hafi verið fyrirsvarsmaður stefnanda á þeim tíma þegar gjafagerningarnir eigi sér stað, hafi verið ljóst að stefnandi væri á leið í gjaldþrot.

Þá styður stefnandi einnig riftunarkröfu sína sjálfstætt við 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, hafi þrotamaðurinn verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni, vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Stefnandi byggir á því að umræddar afhendingar ökutækja hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda hafi þessar ráðstafanir leitt til þess að ökutækin hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum við gjaldþrotaskiptin. Þessar ráðstafanir hafi verið þannig til þess fallnar að mismuna kröfuhöfum og gengið því gegn jafnræði kröfuhafa sem reynt sé að gæta í lögum nr. 21/1991.

Stefnandi byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að stefndi hafi verið grandsamur um riftanleika ráðstafananna og fjárhagslega stöðu Spaðans ehf. þegar ráðstafanirnar hafi verið framkvæmdar. Í þessu sambandi vísast til þeirra nánu tengsla sem séu á milli aðila eins og áður hafi verið rakið.

Til stuðnings riftunarkröfu stefnanda sé sem fyrr segir vísað til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., aðallega 131. gr. laganna en einnig 141. gr. sömu laga.

Til stuðnings endurgreiðslukröfunni sé vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Um fjárhæð bótakröfu er í endanlegum dómkröfum vísað til matsgerðar dómkvadds matsmanns.

Um kröfulið 6. Samkvæmt nefndum kaupsamningi milli Spaðans ehf. og stefnda, dags. 15. febrúar 2010, hafi stefndi tekið yfir bílasamning Spaðans ehf. við SP Fjármögnun hf. um bifreiðina GI-S85. Á yfirlýsingu SP Fjármögnunar hf. um yfirtöku á kaupleigusamningi um nefnda bifreið, dags. 4. maí 2010 kemur fram að stefndi hafi komist að samkomulagi við SP Fjármögnun hf. um að hinn fyrrnefndi yfirtaki frá og með 4. maí 2010 allar skuldbindingar Spaðans ehf. gagnvart SP Fjármögnun hf. samkvæmt kaupleigusamningnum. Á yfirtökudegi hafi heildarstaða samningsins verið 2.376.042 kr. Á því sé byggt af hálfu stefnanda að raunverð bifreiðarinnar GI-S85 á yfirtökudegi hafi verið mun hærra en numið hafi hinni yfirteknu skuld við SP Fjármögnun hf. Á því er byggt að mismunur fjárhæðar áhvílandi veðskuldar annars vegar, sem yfirtekin var af stefnda, og raunvirði bifreiðarinnar hins vegar sé gjafagerningur í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Til stuðnings endurgreiðslukröfunni sé vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

Um kröfuliði 7 og 9. Riftunarkrafa stefnanda sé hér einkum byggð á 139. gr. laga nr. 21/1991 þar sem riftun er heimiluð ef greitt er eftir frestdag, nema reglur XVII. kafla laganna hefðu leitt til þess að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotaskipti, nauðsynlegt hafi verið að greiða til að forðast tjón eða að sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram beiðni um heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eða krafa um gjaldþrotaskipti.

Um sé að ræða millifærslu af bankareikningi stefnanda hjá Landsbankanum hf. nr. 0116-26-6069, hinn 7. desember 2010 að fjárhæð 2.977.300 kr. inn á bankareikning stefnda. Stefnandi telur ljóst að umrædd greiðsla, sem framkvæmd hafi verið eftir frestdag, sé riftanleg.

Þá vill stefnandi taka fram að engar líkur séu á að krafan hefði greiðst úr þrotabúinu sem almenn krafa. Kröfulýsingaskrá sem lögð verði fram í málinu beri með sér að lýstar kröfur í búið séu samtals að fjárhæð 29.407.090 kr. og þar af séu 5.304.602 kr. lýst sem forgangskröfum. Engar eignir séu í búinu og því hafi ekki verið tekin afstaða til almennra krafna, enda ljóst að ekkert fæst til greiðslu upp í þær. Þá sé á því byggt af hálfu stefnanda að engin rök geti verið til þess að líta svo á að greiðslurnar til stefnda hafi verið nauðsynlegar til að komast hjá tjóni.

Þá sé augljóst, með hliðsjón af því að sami fyrirsvarsmaður, G-kk-nf E-kk-nf, hafi verið í báðum félögunum Spaðanum ehf. og stefnda G.M. Einarssyni slf., að stefndi hafi vitað eða a.m.k. mátt vita að komið hafi fram krafa um gjaldþrotaskipti þegar greiðslan hafi verið móttekin.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið eigi framangreindar undantekningar frá meginreglu 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 ekki við um þá aðstöðu sem uppi sé í þessu máli. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til þess að í framkvæmd hafi það gilt að túlka beri þröngt þá undantekningu sem fram komi í niðurlagi nefnds lagaákvæðis um að greiðslu verði ekki rift hafi móttakandi hennar verið grandlaus. Byggist sú túlkun á því að um undantekningu frá meginreglu sé að ræða en undantekningarreglur beri almennt að túlka þröngt. Sönnunarbyrði um grandleysi hvíli á þeim sem haldi slíku fram. Að mati stefnanda sé ekkert í málinu sem sýni fram á slíkt, þvert á móti sé allt sem bendi til grandsemi stefnda hvað þetta varði.

Þá styður stefnandi einnig riftunarkröfu sína sjálfstætt við 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn hefur verið ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða hafi mátt vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem hafi leitt til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Stefnandi byggir á því að umrædd millifærsla Spaðans ehf. til stefnda hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda hafi þessi ráðstöfun leitt til þess að fjármunirnir sem um ræði hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum við gjaldþrotaskiptin. Greiðslan hafi þannig verið til þess fallin að mismuna kröfuhöfum og því gengið gegn jafnræði kröfuhafa sem reynt sé að gæta í lögum nr. 21/1991. Engar líkur séu á því að krafan hefði greiðst úr þrotabúinu sem almenn krafa líkt og áður hafi komið fram.

Stefnandi byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að stefndi hafi verið grandsamur um riftanleika greiðslnanna og fjárhagslega stöðu Spaðans ehf., þ.e. að félagið hafi eigi verið gjaldfært, þegar ráðstafanirnar voru gerðar. Í þessu sambandi vísast til þess sem áður hafi komið fram í umfjöllun um 139. gr. laganna.

Til stuðnings riftunarkröfu stefnanda sé sem fyrr segir vísað til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, aðallega 139. gr. laganna en einnig á 141. gr. sömu laga.

Til stuðnings endurgreiðslukröfunni sé vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, þar sem fram komi að fari riftun fram samkvæmt 139. eða 141. gr. skuli sá sem hag hafði af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum. Fjárhæð bótakröfu stefnanda miðist við fjárhæð millifærslunnar, samtals 2.977.300 kr., en hún samsvari tjóni þrotabúsins.

Um kröfuliði 9. Riftunarkrafa stefnanda sé einkum byggð á 134. gr. laga nr. 21/1991. Um sé að ræða millifærslu af bankareikningi stefnanda hjá Landsbankanum hf. nr. 0116-26-6069, hinn 17. mars 2010, að fjárhæð 3.300.000 kr.

Frestdagur í búinu hafi sem fyrr segir verið 30. september 2010 og því sé ljóst að millifærslan hafi verið framkvæmd rétt rúmlega sex mánuðum fyrir frestdag. Þar sem um sé að ræða tengda aðila líkt og áður er rakið sé ljóst samkvæmt 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 194. gr. sömu laga, að tímaskilyrðum fyrrnefnda ákvæðisins sé fullnægt.

Stefnandi byggir á því að sú ráðstöfun Spaðans ehf., sem felist í framangreindum millifærslum til stefnda, feli í sér riftanlega ráðstöfun samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Að mati stefnanda sé ljóst að möguleikar annarra kröfuhafa til að fá fullnustu krafna sinna aukast ef riftun nær fram að ganga og enn fremur sé ljóst að greiðslan til stefnda hafi ekki verið í samræmi við greiðslur til annarra kröfuhafa og því leitt til mismununar kröfuhafa.

Þá styður stefnandi einnig riftunarkröfu sína við 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Stefnandi byggir á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu að stefndi hafi verið grandsamur um riftanleika ráðstöfunarinnar og fjárhagslega stöðu Spaðans ehf., þ.e. að félagið hafi eigi verið gjaldfært þegar ráðstöfunin hafi verið gerð. Stefnandi telur jafnframt ljóst að stefndi hafi verið grandsamur um að ráðstöfunin hafi leitt til þess á ótilhlýðilegan hátt að eignir þrotamanns hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Þá sé ljóst að greiðsla á skuldinni hafi verið til þess fallin að hygla stefnda á kostnað annarra kröfuhafa.

Stefnandi byggir á því að framangreindar greiðslur Spaðans ehf. til stefnda séu riftanlegar ráðstafanir samkvæmt XX. kafli laga nr. 21/1991, sbr. einkum ákvæði 134. gr. og 141. gr. laganna.

Krafa um dráttarvexti sé byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað sé gerð á grundvelli 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að skilyrði riftunar séu ekki fyrir hendi, hvorki á kaupum stefnda á nánar tilgreindum bifreiðum né millifærslum af reikningi stefnanda. Þá hafi stefndi ekki hagnast á þessum ráðstöfunum eða orðið fyrir auðgun á kostnað stefnanda.

Fyrir liggi að þær bifreiðar sem stefndi keypti með kaupsamningi dags. 15. febrúar 2010, hafi ekki verið meira virði en fram komi í kaupsamningi aðila þegar tekið hafi verið tillit til aldurs þeirra, ástands og aðstæðna á markaði. Telur stefndi raunar að ríflegt verð hafi verið gefið fyrir þær bifreiðar. Verðmætið sé staðfest af endurskoðanda félagsins, M-kk-þgf B-kk-þgf. Um sé að ræða útkeyrðar bifreiðar sem stafsmenn stefanda notuðu til að flytja múrverkfæri og múrefni á milli vinnustaða. Ástand bifreiðanna hafi verið í samræmi við það. Verðið fyrir bifreiðarnar geti því ekki talist óeðlilegt. Færa megi að því líkur að þrotabúinu hafi verið greiði gerður með því að stefndi keypti bifreiðarnar fyrir eitthvert verð. Sú spurning sé hins vegar áleitnari hvort rétt hefði verið að láta kaupverðið ganga til SP fjármögnunar hf. Samkvæmt kaupsamningum hafi umsamið kaupverð allra bifreiðanna verið 2.650.000 kr. og gekk það allt til að greiða fjármögnunarsamningi SP fjármögnunar hf. vegna á bílasamningi bifreiðarinnar GI-S87. Sú bifreið hafi skv. kaupsamningum verið metin á 2.000.000 kr. Fyrir hafi legið að SP fjármögnun hf., myndi vörslusvipta bifreiðina upp á móti skuldinni ef ekkert yrði að gert. Því hafi ekki verið um annað að ræða en semja við SP fjármögnun hf. um að yfirtaka samninginn og greiða upp vanskilin með því að nota andvirði annarra bifreiða til þess, en staða bílasamningsins á þessum tíma hafi verið um 2.700.000 kr. Þessi ráðstöfun hafi reynst stefnanda heilladrjúg og skapað inneign hjá SP fjármögnun að fjárhæð 1.756.159 kr. sem hafi verið til taks fyrir þrotabúið við gjaldþrot fyrirtækisins. Með vísan til framangreinds hafi ákvörðun stefnanda um að selja stefnda bifreiðararnar verið með þeim hætti sem gert var til þess að inneign að fjárhæð 1.756.159 kr. skapaðist fyrir þrotabúið sem ella hefði ekki orðið.

Í tilvikum sem þessum sé erfitt að meta hvað sé rétt og hvað rangt að gera. Um hafi verið að ræða gamlar og úr sér gengnar bifreiðar sem höfðu takmarkað virði. Tvennt hafi verið til í stöðunni, annað að láta þær grotna niður og hitt að selja þær á raunvirði. Síðari kosturinn hafi orðið fyrir valinu. Við þá ráðstöfun hafi verið reynt að gæta hagsmuna kröfuhafa eins og frekast var kostur með því að auka ekki frekar á skuldir félagsins. Ljóst hafi verið að bifreiðagjöld, tryggingar og annar kostnaður myndi falla á bifreiðarnar yrðu þær látnar standa auk þess sem verðmæti þeirra yrði enn minna en það verðmæti sem þó var hægt að fá fyrir þær á þeirri stundu. Til að tryggja að rétt væri að málum staðið hafi verið fenginn sá aðili sem þekkti málefni félagsins best, þ.e.a.s. endurskoðandi félagsins, og hann beðinn um að leggja mat á verðmæti bifreiðanna. Stefndi kveðst alls ekki hafa hagnast á þessum kaupum og til merkis um ástand bifreiðanna hafi strax verið farið með bifreiðina SZ-166 í viðgerð en hún var við kaupsamninginn stórskemmd eftir árekstur. Viðgerðarkostnaðurinn nam kr. 260.000 kr.

Þegar lagt sé mat á það hvort kaupverð hafi verið eðlilegt eða um gjafagerning hafi verið að ræða verður þrotabúið að leggja fram mat eða álit á því að hærra verð hefði fengist fyrir þá muni sem krafist sé riftunar á.

Stefndi vísar því alfarið á bug að hann hafi auðgast með framangreindum kaupum þannig að hann beri að skila stefnanda greiðslu á grundvelli 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

3. Krafist sé rifunnar á tveimur tilteknum greiðslum sem millifærðar hafi verið af reikningi stefnanda, annars vegar hinn 17. mars 2010 að fjárhæð 3.300.000 kr. og hins vegar hinn 7. desember 2010 að fjárhæð 2.977.300 kr.

Þegar riftunarkröfur eru gerðar í gjaldþrotamálum verði skiptastjórar að gæta hófs og skoða málin gaumgæfilega áður en ráðist sé í að stefna málum. Það liggi fyrir í þessu máli að G-kk-nf M. E-kk-nf forsvarmaður beggja félaganna hafi notað umræddan reikning eftir að stefnandi hætti starfsemi. Það hafi hann ekki átt að gera og voru það stór mistök af hans hálfu. Þegar hins vegar sé skoðað hvort hann hafi misfarið með fé stefnanda og hvort mistökin hafi leitt til skuldaaukningar eða hann mismunað kröfuhöfum með þessari háttsemi sinni komi berlega í ljós að svo sé alls ekki. Það sem stefnandi ákveði að gera sé að einblína á úttektir af reikningum en horfa gjörsamlega fram hjá innleggjum og hvort þeir peningar sem hafi verið teknir út tilheyrðu í raun stefnanda. Til frekari skýringar liggi fyrir að staða reikningsins hafi verið neikvæð um 1.170.581 kr. er stefnandi hætti starfsemi sem hafi verið um það leyti sem virðisaukaskatti sé skilað til Tollstjórans í Reykjavík, 8. febrúar 2010. Öll innlegg eftir það inn á reikninginn séu annaðhvort frá stefnda eða forsvarsmanni hans ef frá eru talin innlegg frá Félagsbústöðum hf., í desember 2010, vegna reikninga frá stefnda sem Félagsbústaðir hf., lögðu inn á reikning stefnanda. Um áramótin eftir að þessar millifærslur hafi átt sér stað hafi innistæða á reikningnum verið 74 kr. Þegar upphafsstaðan í byrjun febrúar 2010 sé borin saman við lokastöðuna hafði stefndi/G-kk-nf M. E-kk-nf lækkað skuldir við þennan tiltekna kröfuhafa um þá fjárhæð sem reikningurinn hafi verið neikvæður í upphafi án þess að nota til þess fjármuni frá stefnanda eins og nánar verði rakið.

Millifærslan sem hafi átt sér stað 17. mars 2010, að fjárhæð 3.300.000 kr. verði að skoðast í ljósi innleggja hinn 8. mars og 16. mars 2010, en þar hafi stefndi annars vegar lagt inn á reikninginn 1.900.000 kr. og hins vegar 1.890.000 kr. Hvorugt þessara innleggja megi rekja til tekna sem stefnandi aflaði. Millifærsluna sem hafi átt sér stað 7. desember 2010, megi rekja beint til greiðslunnar frá Félagsbústöðum hf., hinn 26.11.2010, en þar greiddu Félagsbústaðir átta reikninga sem stefndi hafði gefið út vegna vinnu, samtals að fjárhæð 3.041.398 kr.

Endurskoðandi stefnda, M-kk-nf G. B-kk-nf, hafi sent skiptastjóra svar við fyrirspurn hans um framangreindar færslur, auk þess sem hann hafi sent skiptastjóra afrit þeirra reikninga sem Félagsbústaðir hf., hefðu greitt inn á tékkareikninginn hinn 26. nóvember 2010. Þrátt fyrir útlistun endurskoðandans hafi stefnandi ákveðið að hafa þær skýringar að engu og krefjast riftunar á greiðslum.

Í stefnu sé haldið fram að greiðslur þessar séu riftanlegar annars vegar á grundvelli 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og hins vegar á grundvelli 134. gr. sömu laga. Sé vikið fyrst að millifærslunni sem framkvæmd hafi verið hinn 7. desember 2010 sé augljóst að Félagsbústaðir hf. hafi greitt fyrir mistök inn á reikning stefnanda í átta færslum hinn 26. nóvember samtals 3.041.398 kr. og greiðslan til stefnda sé leiðrétting á þeim færslum. Það hafi því ekki verið að greiða skuld eftir frestdag sem sé þungamiðjan í 139. gr. gjaldþrotaskiptalaga, heldur leiðrétta augljósa villu. Ef til vill hefði verið eðlilegra að fara fram á að bankinn bakfærði greiðsluna til Félagsbústaða hf. sem greiddi síðan stefnda reikningana. Það hefði leitt til sömu niðurstöðu en verið formlega réttara. Það liggi a.m.k. fyrir að stefndi hafi ekki auðgast á þessari ráðstöfun eða valdið stefnanda tjóni á grundvelli 142. gr. með því að leiðrétta mistökin.

Það sama eigi við um fyrri millifærsluna sem hafi átt sér stað 17. mars 2010. Hér. sé greinileg leiðrétting á millifærslum frá 8. og 16. mars 2010. Í stefnu sé á því byggt að þessi greiðsla 17. mars 2010, hafi skert greiðslugetu stefnanda og með henni hafi kröfuhöfum verið mismunað.

Á þessum tíma, það er í mars 2010, sé búið að leggja niður alla starfsemi á vegum stefnanda. Eina lífsmarkið hafi verið þessi reikningur sem forsvarsmaður stefnanda hafi notað í annarri starfsemi en tengdist rekstri stefnanda. Óumdeilt sé að þessi innlegg sem hafi átt sér stað 8. og 16. mars 2010, hafi ekki stafað frá rekstri stefnanda og séu ekki peningar sem stefnandi hafði aflað með útseldri vinnu eða sölu á eignum félagsins. Notkun á þessum bankareikningi hafi því ekki verið tengd starfsemi stefnanda og tengdist honum ekki með beinum hætti. Ástæðan fyrir því að forsvarsmaður stefnda hafi notað hann hafi verið sú að hann hafði heimild Landsbankans til að yfirdraga reikninginn um 2.000.000. kr. sem hafi komið honum vel í þeirri nýju starfsemi sem hann hafi verið að setja á fót. Vissi forsvarsmaður stefnda að hann myndi rétta reikninginn af fyrr eða síðar eins og raunin hafi verið með innleggi að fjárhæð 2.000.000 kr. rétt fyrir áramót 2010.

Með vísan til framangreinds sé því alfarið mótmælt að millifærslurnar á reikningum séu riftanlegar á grundvelli 134., 139. eða 141. gr. laga 21/1991, og að stefndi hafi með beinum eða óbeinum hætti auðgast í skilningi 142. gr. sömu laga sem leiða eigi til þess að honum beri að endurgreiða stefnda.

Krafa stefnda til vara sé byggð á sömu rökum og aðalkrafan. Sé litið til þess að dómur fallist ekki á rök stefnda í einstökum atriðum og telji að stefndi hefði átt að haga gjörðum sínum með öðrum hætti. Sé einkum litið til þess að stefnda hafi ekki verið rétt að greiða söluverð annarra bifreiða til SP fjármögnunar ehf. eða gera samninginn með þeim hætti sem hann hafi gert. Telur stefndi hins vegar útilokað að hann verði dæmdur til að greiða stefnanda þá fjármuni sem fyrir mistök hafi lent inni á reikningi stefnanda hjá Landsbankanum.

Að öðru leyti vísast til rökstuðnings fyrir varakröfunni til umfjöllunar hér að framan um aðalkröfuna.

Niðurstaða

Eins og að framan greinir var bú Spaðans ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 8. desember 2010. Spaðinn ehf. mun hafa hætt starfsemi í ársbyrjun 2010. Frestdagur í búinu er 30. september 2010. Ágreiningslaust er að sami fyrirsvarsmaður og aðaleigandi, G-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf, múrarameistari var hjá Spaðanum ehf. og hjá stefnda. Því er fullnægt skilyrðum 3. gr. gjaldþrotalaga nr. 21/1991.

Kröfur stefnanda í málinu eru tvíþættar. Í kröfuliðum 1 til 6 er gerð krafa um riftun sölu- eða gjafagernings sex bifreiða með eignarskráningardegi í tveimur tilvikum hinn 4. maí 2010 (bifreiðin SZ-166 og GI-S87) en í hinum tilvikunum 19. apríl 2010. Stefnandi krefst riftunar og vísar til 131. gr. og sjálfstætt til 141. gr. gjaldþrotalaga nr. 21/1991. Hins vegar er í kröfuliðum 7 og 9 krafist riftunar tveggja greiðslna, annars vegar 7. desember 2010 að fjárhæð 2.977.300 kr. og hins vegar að fjárhæð 3.300.000 kr. hinn 17. mars 2010. Báðar greiðslurnar voru millifærðar af stefnda af bankareikningi er var í eigu Spaðans ehf. Eins og að framan greinir féll stefnandi frá kröfu sinni samkvæmt 8. kröfulið.

Verður fyrst vikið að bifreiðum þeim sem eru andlag fimm fyrstu kröfuliða stefnanda, það eru allar bifreiðar að frátalinni GI-S87.

Hinn 15. febrúar 2010 undirritar G-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf kaupsamning bæði fyrir hönd kaupanda og seljanda þar sem Spaðinn ehf. er seljandi og stefndi kaupandi. Í 3. gr. kaupsamningsins er kveðið á um að afhending hins selda skuli fara fram 15. febrúar 2010. Samkvæmt samningnum seldi Spaðinn ehf. stefnda, GM. E-kk-þgf sex bifreiðar samtals á 2.550.000 kr. Einnig voru verkfæri seld á 100.000 kr. Fyrir þetta greiddi stefndi 2.650.000 kr. með yfirtöku á láni SP-fjármögnunar hf. að fjárhæð 2.650.000 kr. sem hvíldi á bifreiðinni GI-S87 sem er ein þeirra bifreiða sem seld var. Í samningum er verðmæti bifreiðanna metið eftirfarandi: GI-S87 Mercedes Benz árg. 2007, að verðmæti 2.000.000 kr., UT-605 Toyota Hicis, árg. 1997 að verðmæti 50.000 kr., SZ-166 Toyota Yaris árg. 2002, að verðmæti 150.000 kr., LV-290 Citroen Berlingo árg. 2001, að verðmæti 150.000 kr., NT-497 Renault Cango árg. 2000, að verðmæti 100.000 kr. og PF-353 Renault Cango árg. 2000, að verðmæti 100.000 kr. Af þessum samningi verður ekki annað ráðið en að stefndi hafi fengið allar bifreiðarnar, að frátalinni bifreiðinni GI-S87 án endurgjalds, með því að lán það er stefndi yfirtók hvíldi á þeirri bifreið. Samning þennan mun endurskoðandi Spaðans hf. hafa sent skiptastjóra með tölvuskeyti hinn 12. apríl 2011 eftir að skiptastjóri hafi í bréfi hinn 6. apríl 2011 krafist þess að bifreiðarnar fimm (ekki GI-S87) yrðu afhentar sér. Samkvæmt gögnum málsins voru eigendaskipti að bifreiðum þessum tilkynnt annars vegar 4. maí 2010, þ.e. að bifreiðunum SZ-166 og GI-S87, og hins vegar 19. apríl 2010 varðandi hinar bifreiðarnar. Verður þessi opinbera eigendaskráning lögð til grundvallar í málinu, en ekki kaupsamningurinn frá 15. apríl 2010. Er því með vísan til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 fallist á kröfu stefnanda um riftun samkvæmt kröfuliðum 1 til 5 í dómkröfum stefnanda, enda kom ekkert endurgjald fyrir bifreiðar þessar og afhending þeirra átti sér stað fjórum til fimm mánuðum fyrir frestdag.

Um endurgreiðslukröfu stefnanda er vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og til 1. mgr. 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Í ákvæðinu segir að sá sem hafi hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð skuli greiða þrotabúinu fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamannsins hafi orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins.

Samkvæmt endanlegum dómkröfum stefnanda byggir hann á matsgerð dómkvadds matsmanns, sem fenginn var hinn 10. nóvember 2011 til að leggja mat á „raunvirði ökutækjanna á kaupdögum“ þeirra sem voru eins og áður segir 19. apríl 2010 og 4. maí 2010. Matsgerðin er dagsett 10. desember 2011. Samkvæmt 2. mgr. 66. gr. laga um meðferð einkamála nr. 19/1991 metur dómari sönnunargildi matsgerðar. Hér er þess fyrst að geta að í matsgerðinni er að finna staðreyndarvillur að minnsta kosti varðandi tvær bifreiðar. Þá gefur það augaleið að ekki er hægt í desember 2011 að meta með skoðun hvernig ástand hverrar og einnar bifreiðar var í apríl og maí 2010. Miðað við framburð fyrirsvarsmann stefnda ætti umgengni um bifreiðarnar og til hvers þær voru notaðar að hafa verulega áhrif á verðmæti þeirra. Ekki var tekið tillit til þess í matsgerðinni. Matsgerðin verður því ekki lögð til grundvallar í málinu. Stefnanda hefur því ekki tekist að sanna raunverðmæti bifreiðanna. Þess vegna er ekki um annað að ræða en að leggja til grundvallar verðmat endurskoðanda Spaðans ehf. sem birtist í kaupsamningi frá 15. febrúar 2010, en þar voru bifreiðarnar fimm metnar á samtals 550.000 kr., samanber hér að framan, en öðru mati er ekki til að dreifa. Tölvupóstur og upplýsingar úr sölukerfum bifreiðaumboða um verðmæti hverrar bifreiðar, sem stefnandi aflaði og lagði til grundvallar upphaflegri dómkröfu sinni, skipta hér engu máli. Mat þetta byggir ekki á raunverði hverrar bifreiðar. Niðurstaðan varðandi kröfulið 1 til 5 er því sú að með vísan til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er rift gjafagerningum varðandi bifreiðarnar SZ-166, LV-290, PF-353, UT-605 og NT-497. Þá er stefnda gert að greiða stefnanda 550.000 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2010 af 400.000 kr. til 4. maí 2010 og frá þeim degi af 550.000 kr. til greiðsludags.

Samkvæmt 6. kröfulið er krafist riftunar gjafagernings milli Spaðans ehf. og stefnda um sendibifreiðina GI-S87 og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 423.958 kr. samkvæmt endanlegri kröfugerð. Við aðalmeðferð málsins kvað lögmaður stefnanda fjárhæðina þannig tilkomna að verðmæti bifreiðarinnar væri 2.800.000 kr. samkvæmt matsgerð dómkvadds matsmanns. Frá þeirri fjárhæð væri dregin 2.376.042 kr. sem væri staða yfirtekin láns frá SP fjármögnun hinn 4. maí 2010. Með vísan til þess sem að framan greinir verður matsgerð dómkvadds matsmanns ekki lögð til grundvallar í málinu. Þannig er verðmæti bifreiðarinnar ósannað en bifreiðin var metin á 2.000.000 í kaupsamningnum frá 15. febrúar 2010. Stefnandi hefur sönnunarbyrgði fyrir því að raunverð bifreiðarinnar hafi verið hærra en áhvílandi skuld við SP-fjármögnun hf. Stefnanda hefur ekki tekist sú sönnun. Því er stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um að riftun á gjafagerning í skilningi 131. gr. gjaldþrotalaganna.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína í 7. tl. kröfugerðar, um riftun greiðslu til stefnda að fjárhæð 2.977.300 kr., sem fram fór 7. desember 2010, einkum á 139. gr. laga nr. 21/1991 og einnig sjálfstætt á 141. gr. sömu laga og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.977.300 kr. og vísar þar til 3 mgr. 142. gr. sömu laga.

Fyrir liggur í málinu að Félagsbústaðir ehf. lögðu samtals 3.041.398 kr. inn á bankareikning Spaðans ehf. hinn 26. nóvember 2010. Var það gert í átta millifærslum. Stefndi hefur lagt fyrir dóminn átta reikninga útgefna af stefnda til Félagsbústaða. Fjárhæð hvers reiknings kemur heim og saman við innlagnirnar á bankareikninginn. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að Félagsbústaðir ehf. hafi fyrir mistök greitt inn á reikning Spaðans ehf. andvirði reikninganna, en ekki á bankareikning stefnda, sem stefndi tilgreindi á útgefnum reikningum. Hér er um greiðslur að ræða sem eru óviðkomandi þrotabúi Spaðans ehf. Telja verður að stefndi hafi sannað rétt sinn til greiðslunnar og er því krafa stefnanda um riftun þessara greiðslna hafnað, enda myndi slík niðurstaða leiða til ólögmætrar auðgunar þrotabúsins. Stefndi er því sýknaður af kröfu samkvæmt 7. tölulið kröfugerðar.

Riftunarkröfu sína samkvæmt 9. tölulið kröfugerðar um að rift verði með dómi greiðslu til stefnda að fjárhæð 3.300.000 kr. hinn 17. mars 2010 byggir stefnandi á 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi heldur því fram að millifærsla þessi verið að skoðast í ljósi innleggja á reikninginn sem áttu sér stað 8. og 16. mars 2010 og hvorugt innleggið sé að rekja til tekna er stefnandi aflaði. Mistök hafi átt sér stað hjá stefnda. Hér er til þess að líta að stefndi hefur ekki lagt fram gögn eða fært fram skýringar á því hvaðan þessar greiðslur eru runnar. Hér skortir á að fullnægjandi sönnun hafi verið lagðar fram af hálfu stefnda fyrir þeirri fullyrðingu að um mistök hafi verið að ræða.

Úttekt stefnda af bankareikningi Spaðans ehf. átti sér stað rúmlega sex mánuðum fyrir frestdag. Hún skerti greiðslugetu þrotabúsins verulega. Um riftanlega ráðstöfun er að ræða samanber 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, en þrotabúið var ekki gjaldfært er greiðslan átti sér stað. Greiðslu þessari er því rift og stefnda gert að greiða stefnanda 3.300.000 kr. með dráttarvöxtum frá 18. mars 2010 til greiðsludags, en dráttarvaxtakrafan hefur ekki sætt sérstökum andmælum af hálfu stefnda.

Með vísan til þess sem að framan greinir er niðurstaða málsins sú að rift er gerningum þeim sem um ræðir í 1.-5. og 9. tl. dómkröfunnar. Stefndi greiði stefnanda 3.850.000 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 svo sem greinir í dómsorði. Í stefnu er upphafsdagur vaxta í 6. tl. tilgreindur 5. maí 2010, en í endanlegri kröfugerð er miðað við 4. maí 2010. Af hálfu stefnda hafa ekki verið gerðar athugasemdir við vaxtakröfuna.

Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn, miðað við umfang málsins, 800.000 kr.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Rift er gjafagerningum vegna bifreiðanna SZ-166, LV-290, PF-353, UT-605 og NT-497 er fram fóru 19. apríl 2010 og 4. maí 2010.

Rift er greiðslu til stefnda, GM.Einarsson slf., að fjárhæð 3.300.000 kr., hinn 17. mars 2010.

Stefndi, GM.Einarsson slf., greiði stefnanda, þrotabúi Spaðans ehf., 3.850.000 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 3.300.000 kr. frá 18. mars 2010 til 19. apríl 2010, af 3.700.000 kr. frá 19. apríl 2010 til 4. maí 2010 og af 3.850.000 kr. frá 4. maí 2010 til greiðsludags og 800.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.