E-2517/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 6. júní 2023, var höfðað með stefnu birtri dagana 3. til 8. desember 2022, af Ó-kk-þgf J-kk-þgf, [...], gegn Húsfélaginu [...], [...] og til réttargæslu Þórðarfelli ehf., [...], Hári og Rósum hárstofu ehf., [...], P-kk-þgf S-kk-þgf M-kk-þgf, [...], Ástríki ehf., [...], og KSK eignum ehf., [...].

Í þinghaldi í málinu hinn 17. apríl 2023 ákvað dómari með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að skipta sakarefni þess þannig að fyrst yrði leyst úr skaðabótaskyldu stefnda en í málinu krefst stefnandi þess að stefndi greiði honum 7.986.417 krónur með nánar tilteknum vöxtum og dráttarvöxtum að frádreginni 368.470 króna greiðslu til hans frá Sjúkratryggingum Íslands. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda og til vara að hún verði stórlega lækkuð. Stefndi krefst enn fremur málskostnaðar úr hendi stefnanda. Loks krefst réttargæslustefndi Ástríkur ehf. málskostnaðar úr hendi stefnanda. Aðrir réttargæslustefndu hafa ekki látið málið til sín taka.

Í samræmi við framangreinda skiptingu sakarefnis krefst stefnandi þess í þessum þætti málsins að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í slysi hinn 7. september 2018 í fasteigninni að [...]. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst í þessum þætti sýknu af kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Helstu málsatvik

Hinn 7. september 2018 féll stefnandi, sem þá var starfsmaður Samkaupa hf., ofan í 150 cm djúpa steypta gryfju í sameign fjöleignarhússins að [...]. Fjöleignarhúsið að [...]er atvinnuhúsnæði. Í því eru 13 eignarhlutar, þar af 12 á neðri hæð, þar sem rekin er margvísleg starfsemi, og einn á efri hæð þar sem rekið er gistiheimili. Þegar slys stefnanda varð hafði Urtusteinn ehf., systurfélag Samkaupa hf., nýverið fest kaup á þremur eignarhlutum á neðri hæð hússins hvar Samkaup hf. hugðist opna verslun. Í tengslum við fyrirhugaðar breytingar á þeim eignarhlutum í verslunarrými mælti stefnandi sér mót við formann stefnda, sem jafnframt er fyrirsvarsmaður réttargæslustefnda Ástríks ehf., í því skyni að skoða lagnarými fjöleignarhússins. Formaður stefnda opnaði rýmið fyrir stefnanda sem fór þar inn. Rýmið samanstendur af tveimur fremur þröngum göngum. Innri gangurinn liggur hornrétt áþann fremri og tekur við í beinu framhaldi af honum. Inngangur að rýminu er fremst á fremri ganginum en innri gangurinn er gluggalaus. Ágreiningslaust er að þegar slys stefnanda varð var eini rofinn til að kveikja ljós á innri gangi rýmisins staðsettur svo til við innri enda hans. Stefnandi gekk inn fremri ganginn, beygði fyrir hornið og gekk inn ljóslausan innri ganginn og féll ofan í áðurgreinda gryfju sem stóð opin rétt innan við ljósrofann við innri enda hans. Ágreiningslaust er að laus viðarplata sem á þeim tíma var notuð til að hylja umrædda gryfju var ekki á sínum stað.

Í kjölfar framangreinds var stefnandi fluttur með sjúkrabíl á bráðamóttöku Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja til aðhlynningar. Þá voru bæði lögregla og Vinnueftirlitið kvödd á vettvang. Samkvæmt framlagðri umsögn Vinnueftirlitsins, dagsettri 24. september 2018, var það niðurstaða rannsóknar þess að frumorsök slyss stefnanda væri sú að frágangur gólfs í lagnarými fjöleignareirhússins að [...] væri ófullnægjandi og skapaði slysahættu fyrir þá sem þyrftu að ganga þar um. Meðvirkandi orsök þess væri svo staðsetning ljósrofans innst í rýminu sem hefði í för með sér að nauðsynlegt væri að ganga inn í myrkvað rýmið til að kveikja þar ljós.

Óskað var eftir því að Þ-kk-nf I-kk-nf læknir legði mat á afleiðingar slyss stefnanda með tilliti til þeirra bótaþátta sem tilgreindir eru í skaðabótalögum nr. 50/1993. Samkvæmt framlagðri matsgerð hans, dagsettri 27. apríl 2021, var niðurstaða hans sú varanlegur miski stefnanda væri 17 stig og varanleg örorka hans 15% sem og að orsakatengsl væru á milli slyssins og áverka á vinstra hné stefnanda og hægri öxl hans.

Með bréfi, dagsettu 2. september 2021, krafðist stefnandi skaðabóta úr hendi stefnda á grundvelli framangreindrar matsgerðar. Því bréfi svaraði stefndi ekki og ekki liggja frammi frekari samskipti milli málsaðila vegna þessa. Höfðaði stefnandi svo mál þetta sem fyrr greinir í desember 2022.

II.

Helstu málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir í slysi í fjöleignarhúsinu að [...] á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar. Stefnandi vísi einnig til reglna skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð fasteignareiganda vegna tjóns sem hljótist af ástandi og búnaði fasteignar. Stefnandi byggi á því að hann hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem stefnda beri að bæta að fullu samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð hafi stefnandi hlotið áverka á vinstra hné og hægri öxl í slysinu. Varanlegur miski stefnanda sé metinn 17 stig og varanleg örorka hans 15%. Hinu stefnda húsfélagi sé stefnt þar sem slysið hafi sér stað í sameign fjöleignarhússins að [...], sbr. 2. mgr. 1. gr., 6. gr. og 6. tölul. 8. gr., sbr. 52. gr., laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Eigendum fasteignarinnar sé stefnt til réttargæslu vegna 3. mgr. 54. gr. sömu laga en ekki séu gerðar sjálfstæðar kröfur á hendur þeim.

Stefnandi byggi á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni sem hann hlut 7. september 2018. Stefnandi byggi á því að orsök slyssins megi rekja til stórhættulegs vanbúnaðar í sameign fasteignarinnar að [...], sem falist hafi í því að á gólfi lagnarýmis hafi verið óvarin gryfja, en umrædd gryfja hafi verið staðsett í gönguleið að ljósrofa í rýminu. Í málinu liggi frammi umsögn Vinnueftirlitsins þar sem komist séað þeirri niðurstöðu að orsök slyssins megi rekja til framangreindra atriða.

Stefnandi teljiað þessi vanbúnaður hafi valdið mikilli hættu á slysi fyrir þá sem átt hafi erindi í lagnarýmið og þurft að ganga um það en í framlagðri lögregluskýrslu komi fram að dýpt gryfjunnar sé 150 cm. Þá liggi einnig fyrir í málinu að engar eða í besta falli ófullnægjandi ráðstafanir hafi verið gerðar af hálfu stefnda til þess að draga úr slysahættu með dokaplötu sem ekki hafi verið nægjanlega stór til að hylja opið og ekki fest með tryggilegum hætti til að varna því að hún væri auðveldlega fjarlægð en það hafi verið gert áður en slys stefnanda hafi orðið.

Stefnandi byggi á því að lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 eigi við um fasteignina þar sem þar sé rekin ýmis verslunar- og þjónustustarfsemi og því ríkari kröfur en ella gerðar til stefnda um að lágmarka slysahættu eins og frekast sé unnt. Á því sé byggt að frágangur á gólfi lagnarýmisins hafi verið brot á 4. mgr. 3. gr. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 þar sem meðal annars komi fram að gengið skuli þannig frá gryfjum og opum að ekki sé hætta á að starfsfólk eða aðrir geti fallið niður og slasast. Þá komi meðal annars fram í 6. mgr. 6. gr. sömu reglna að á gólfum vinnustaða megi ekki vera neinar hættulegar upphækkanir eða göt. Enn fremur sé á því byggt að aðbúnaður í lagnarými fasteignarinnar hafi ekki verið í samræmi við 12.2.2. gr. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 þar sem fram komi meðal annars að á gólffleti skuli hvorki vera óvæntar mishæðir né hindranir. Þá komi fram í 12.2.5. gr. sömu reglugerðar að öll op og gryfjur í byggingum, sem séu aðgengilegar og þar sem slysahætta geti skapast sökum hæðarmunar, skuli lokaðar með handriði, grindum eða þar til gerðum lokum. Þessar hindranir skuli festar tryggilega svo barn geti ekki fjarlægt þær. Þær skuli uppfylla allar kröfur staðla um efnisgæði og styrk.

Með því að sinna ekki þeirri skyldu sinni að haga aðbúnaði á staðnum með lögboðnum og forsvaranlegum hætti hafi stefndi gerst sekur um stórfellt gáleysi. Stefnda hafi borið að haga aðbúnaði og aðstæðum í fasteigninni með þeim hætti að mönnum stafaði ekki hætta af. Orsök slyss stefnanda megi alfarið rekja til framangreinds vanbúnaðar og vanrækslu stefnda á að bæta úr og beri hann því skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Framangreindu til stuðnings vísar stefnandi heildstætt til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og almennra reglna skaðabótaréttar, þ. á. m. sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, reglunnar um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna og reglna skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð fasteignareiganda vegna tjóns sem hlýst af ástandi og búnaði fasteignar. Þá vísar hann til til ákvæða laga um fjöleignarhús nr. 26/1994, byggingarreglugerðar nr. 112/2012, reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995 og laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Kröfu sinni um málskostnað til stuðnings vísar stefnandi svo til ákvæða 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

III.

Helstu málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð húsfélags séu ekki uppfyllt í málinu. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi verið framkvæmdir á vegum ýmissa aðila, bæði yfirstandandi og fyrirhugaðar að [...] en stefnandi hafi sjálfur verið mættur á vettvang til þess að kanna aðstæður vegna framkvæmda á vegum vinnuveitanda hans. Hafi lagnarými sameignarinnar ekki verið tilbúið á þessum tímapunkti, en eðli máls samkvæmt séu rými í sameign, einkum og sérlega lagnarými, ekki kláruð fyrr en öllum framkvæmdum í fjöleignarhúsi sé.

Skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð húsfélags séu tíunduð í 52. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Samkvæmt ákvæðum þeirrar greinar sé húsfélag ábyrgt fyrir 1) vanrækslu á viðhaldi sameignar, búnaði hennar og lögnum, 2) mistökum við meðferð hennar og viðhald, og 3) bilun á búnaði sameignar og sameiginlegum lögnum þótt engum sem húsfélagið beri ábyrgð á verði um það kennt. Beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að einhver framangreindra skilyrða séu uppfyllt, en af stefnu verði raunar ekki beinlínis ráðið að byggt sé á því. Telji stefndi þannig að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að tjón hans verði rakið til vanrækslu eða mistaka stefnda í framangreindum skilningi. Þá árétti stefndi, hvað sem því líði, að framangreind skilyrði hafi ekki verið uppfyllt. Opið sem verið hafi í gólfinu verði þannig ekki rakið til vanrækslu, mistaka eða bilunar á framangreindum þáttum 1.- 3. tölul. 52. gr. laga nr. 26/1994, með þeim afleiðingum að húsfélag sé skaðabótaskylt, heldur hafi framkvæmdir einfaldlega verið yfirstandandi. Stefnanda geti ekki hafa dulist að framkvæmdir hafi verið í gangi og að frekari framkvæmdir stæðu til, þ. m. t. á vegum vinnuveitanda hans, og hafi honum því bo riðað gæta sérstakrar varkárni þegar af þeirri ástæðu. Því til viðbótar geti skilyrði 1.- 3. tölul.52. gr. eðli máls samkvæmt tæpast átt við um óklárað sameignarrými eins og lagnarýmið í fyrirliggjandi máli.

Í framangreindu samhengi árétti stað stefndi er húsfélag og aðild hans að málinu sé reist á þeim grunni. Ekki sé um að ræða samaðild eða samlagsaðild eigenda fasteignarinnar, né heldur verði það ráðið af málatilbúnaði stefnanda að hann telji að eigendur einstakra matshluta í fasteigninni eða, eftir atvikum, iðnaðarmenn á þeirra vegum beri á einhvern hátt ábyrgð á aðstæðum í sameign.

Þá telur stefndi að ákvæði 12.2.2. gr. og 12.2.5. gr. byggingarreglugerðar nr. 122/2012 hafi ekki átt við um húsfélagið á þessum tímapunkti, enda hafi sameignin verið byggingarvinnustaður, sbr. fyrri umfjöllun. Að sama skapi hafni stefndi því alfarið að hann geti verið bótaábyrgur á grundvelli laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglnanr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Umrædd lög gildi ekki um stefnda, heldur vinnuveitanda stefnanda, en ljóst séað hann var við vinnu á þeim tíma er slysið varð. Raunar verði ekki annað ráðið en að sú skylda að lágmarka slysahættu á vinnustaðnum hafi hvílt á stefnanda sjálfum, sem umsjónarmanni fasteigna.

Stefndi byggi jafnframt á því að málatilbúnaður stefnanda sé gallaður hvað varði aðild. Rétt sé að málsatvik hafi átt sér stað í rými sem séí sameign, en stefndi telji á hinn bóginn ljóst að hann sé ekki sá aðili sem teljist ábyrgur fyrir þeirri staðreynd að dokaplata sem hulið hafi opið, sem stefnandi hafi fallið í, hafi verið fjarlægð. Eins og að framan greini hafi ýmsar framkvæmdir verið yfirstandandi á svæðinu og hafi stefndi, sem húsfélag, ekki haft sérstaka aðkomu eða aðild að þeim framkvæmdum. Enginn af forsvarsmönnum stefnda vitihverhafifjarlægt dokaplötuna, en telja verði nærtækast að hún hafi verið fjarlægð af verktökum eða iðnaðarmönnum. Beri þeir sem hafi viðhaft umrædda háttsemi á því alla ábyrgð, sbr. t. a. m. ákvæði 12.1.1. gr. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 um frágang byggingarvinnustaðar. Hafi sú háttsemi verið stefnda algjörlega óviðkomandi og hafi stefndi raunar enga vitneskju haft um atvikið, en eins og aðframan greini sé eigendum einstakra fasteigna að [...] ekki stefnt í máli þessu nema til réttargæslu. Þá árétti stað það sé ekki stefnda að sýna fram á ábyrgð annarra í framangreindum skilningi heldur hvíli sönnunarbyrðin eftir sem áður á stefnanda.

Stefndi hafni því jafnframt alfarið að einstakir eigendur séu á nokkurn hátt ábyrgir fyrir því að umrædd dokaplata hafi verið fjarlægð, en enginn þeirra kannist við það. Geti stefndi ekki borið ábyrgð á háttsemi annarra aðila – stefndi geti ekki borið ábyrgð á því ef einstakir eigendur séreignahluta hafa gripið til ráðstafana í sameign húsfélagsins án vitneskju stefnda. Auk þess hafi stefnandi ekki sýnt fram á saknæma háttsemi stefnda í þessu sambandi, en að mati stefnda geti ekki staðist að húsfélag beri ábyrgð á öryggi og aðbúnaði á framkvæmdasvæði. Telji stefndi þannig að um aðildarskort sé að ræða, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, sem leiði til sýknu.

Þá telji stefndi ljóst, með vísan til framangreinds að breyttu breytanda, svo og með vísan til eftirfarandi umfjöllunar, að einnig sé um aðildarskort að ræða hvað varði ábyrgð á grundvelli laga nr. 46/1980 og reglna nr. 581/1995. Málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti virðist byggja á því að um vinnuslys hafi verið að ræða. Sé það eðlilegt enda hafi stefnandi verið í vinnunni og þurft að nálgast lagnarýmið í þeim tilgangi. Hins vegar geti stefndi ekki borið ábyrð á framangreindum grundvelli, eðli máls samkvæmt.

Stefndi veki sérstaklega athygli á því að stefnandi hafiekki gert neinn reka að því að sýna fram á að skilyrði skaðabótaábyrgðar stefnda séu fyrir hendi. Ljóst sé, sbr. fyrri umfjöllun, að bótaskylda stefnda verði ekki reist á hlutlægri skaðabótareglu 3. tl. 52. gr. laga nr. 26/1994 og beri stefnanda því að sýna fram á að um saknæma háttsemi hafi verið að ræða af hálfu stefnda, svo og að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu hafi verið fullnægt. Hvað varði sakarregluna, hafni stefndi því að um gáleysi hafi verið að ræða af hálfu stefnda. Sú háttsemi, að fjarlægja dokaplötuna, hafi veriðá ábyrgð þeirra sem hana hafi viðhaft, hvort sem það hafi verið verktakar, iðnaðarmenn eða aðrir. Beri stefnandi alla sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða. Þá telji stefndi að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu hafi ekki heldur verið fullnægt. Skipti þar mestu máli að ekki hafi veriðum háttsemi stefnda húsfélagsins að ræða eða háttsemi sem stefndi beri ábyrgð á. Stefndi telji ljóst að orsök tjóns stefnanda hafi verið tvíþætt, annars vegar að dokaplata hafi verið fjarlægð af aðila sem var ekki hafi veriðá vegum stefnda, og hins vegar gáleysisleg háttsemi stefnanda sjálfs, að rjúka inn í lagnarými í niðamyrkri, á framkvæmdasvæði. Hvorugt hafi veriðá ábyrgð stefnda og beri stefnanda að sýna fram á að stefndi hafi viðhaft einhverja háttsemi, eða eftir atvikum ekki viðhaft einhverja háttsemi sem honum hafi borið, sem hafi verið orsök tjón hans, og jafnframt að tjónið hafi verið sennileg afleiðing af þeirri háttsemi.

Framangreindu til viðbótar telji stefndi að stefnandi hafi hegðað sér með svo óvarlegum hætti, þegar hann hafi farið inn í lagnarýmið í sameign fasteignarinnar að [...], að hann einn beri ábyrgð á líkamstjóni sínu – eða hið minnsta stóran hluta – á grundvelli sjónarmiða skaðabótaréttar um eigin sök. Stefnandi hafi verið mættur á vettvang í störfum sínum sem umsjónarmaður fasteigna, og í þeim tilgangi að kanna aðstæður í lagnarými. Verði raunar ráðið af stefnu að hann hafi verið að fara inn í lagnarýmið í fyrsta sinn. Sú háttsemi stefnanda, að rjúka inn í rýmið í niðamyrkri, rými í fasteign á framkvæmdastigi, hafi falið í sér stórkostlegt gáleysi af hans hálfu. Eigi það einkum við í ljósi 20 ára starfsreynslu hans, en einnig sé byggt á almennum mælikvarða.

Ljóst sé, að ef stefnandi hefði sýnt þá varfærni sem gera mætti eðlilegar kröfur til, hefði hann ekki fallið ofan í gryfjuna, enda hafi ljósrofinn verið fyrir framan gryfjuna. Í öllu falli hafi stefnandi átt að hinkra og fara að fyrirmælum/ráðleggingum forsvarsmanns stefnda í því sambandi. Það hafi stefnandi ekki gert og beri hann alfarið hallann af því, ekki síst í ljósi langrar starfsreynslu sinnar og ábyrgðar sem umsjónarmanns fasteigna. Telja verði að stefnandi hefði getað komið í veg fyrir slysið með eðlilegri varfærni, til að mynda með því að lýsa upp rökkvað rýmið með vasaljósi. Raunar verði að telja, hvort sem lögð sé til grundvallar málavaxtalýsing stefnda eða stefnanda sjálfs, að stefnandi hafi viðhaft gáleysislega háttsemi, þannig að hann verði að bera hluta af hugsanlegri bótaábyrgð sjálfur vegna eigin óvarfærni.

Framangreindu til stuðnings vísar stefndi heildstætt til ákvæða laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollutsuhætti og öryggi á vinnustöðum, skaðabótalaga nr. 50/1993, sem og almennra meginreglna skaðabótaréttar. Kröfu sinni um málskostnað til stuðnings vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort stefndi, sem er húsfélag fjöleignarhússins að [...], beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir hinn 7. september 2018 við það að falla ofan í 150 cm djúpa steypta gryfju í lagnarými í sameign hússins sem og að því hvort stefnandi beri ef svo er meðábyrgð á tjóni sínu vegna eigin sakar. Stefnandi var á þeim tíma starfsmaður Samkaupa hf. og var við störf í þágu vinnuveitanda síns þegar umrætt slys átti sér stað.

Líkt og rakið er í lýsingu á helstu málsatvikum hér að framan samanstendur umrætt lagnarými af tveimur fremur þröngum göngum. Innri gangurinn liggur hornrétt á þann fremri og tekur við í beinu framhaldi af honum. Inngangur að rýminu er fremst á fremri ganginum en innri gangurinn er gluggalaus. Ágreiningslaust er að þegar slys stefnanda varð var eini rofinn til að kveikja ljós á innri gangi rýmisins staðsettur svo til við innri enda hans. Stefnandi gekk inn fremri ganginn, beygði fyrir hornið og gekk inn ljóslausan innri ganginn og féll ofan í áðurgreinda gryfju sem stóð opin rétt innan við ljósrofann við innri enda hans. Ágreiningslaust er að laus viðarplata sem á þeim tíma var notuð til að hylja umrædda gryfju var ekki á sínum stað. Enn fremur er ágreiningslaust að formaður stefnda opnaði lagnarýmið fyrir stefnanda en fylgdi honum ekki inn í það, að minnsta kosti ekki inn á innri ganginn. Í aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að formaður stefnda hefði verið upptekinn í símanum og því ekki fylgt honum en í aðilaskýrslu formanns stefnda kom fram að hann hefði verið að ræða við rekstraraðila gistiheimilis sem starfrækt er á efri hæð hússins þegar slysið varð. Í aðilaskýrslu stefnanda kom svo fram að hann hefði fikrað sig varlega fyrir hornið inn á innri gang rýmisins sem hafi verið rökkvað, fengið þær upplýsingar að ljósrofi væri staðsettur þar innst og fallið ofan í gryfjuna þegar hann hugðist kveikja þar ljós. Hann mundi ekki hvort ljós hefði verið kveikt á fremri gangi rýmisins. Í aðilaskýrslu formanns stefnda fyrir dómi kom fram að stefnandi hefði verið óþolinmóður og rokið inn í rýmið. Hann hefði svo rétt á eftir heyrt óp þegar stefnandi féll í gryfjuna og farið inn á eftir honum. Þá hefði ljós á fremri gangi rýmisins verið slökkt en hann hefði kveikt það áður en hann gekk inn. Enn fremur kom fram í skýrslu hans að hann hefði ekki upplýst stefnanda um að gryfja væri við enda innri gangsins enda hefði stefnandi rokið af stað auk þess sem hann hefði ekki haft neina ástæðu til að ætla annað en að viðarplatan væri á sínum stað. Að mati dómsins ber það sem fram kom í báðum framangreindum aðilaskýrslum fremur með sér að ljós á fremri gangi rýmisins hafi verið slökkt þegar slys stefnanda varð. Verður því lagt til grundvallar að svo hafi verið. Þá er ágreiningslaust að ljós á innri gangi þess var slökkt.

Áður en aðalmeðferð málsins hófst gekk dómari á vettvang ásamt lögmönnum málsaðila, stefnanda og formanni stefnda. Við þá skoðun mátti sjá að dagsbirta barst inn um dyrnar að rýminu á fremri gang þess áður en ljós var kveikt en dimmt var á innri gangi þess við þær aðstæður. Þá hefur sú breyting verið gerð frá því að slys stefnanda varð að gryfjan er nú lokuð með föstum opnanlegum hlera auk þess sem ljósrofi sem staðsettur er við innganginn að rýminu kveikir nú ljós í því öllu.

Sakarregla íslensks skaðabótaréttar gildir almennt um ábyrgð fasteignareiganda á líkamstjóni sem rekja má til fasteignar, búnaðar hennar eða eiginleika, eða þess að viðhaldi hennar eða umhirðu hefur ekki verið sinnt. Í fjöleignarhúsum er það hlutverk húsfélags að sjá um varðveislu, viðhald, endurbætur og rekstur sameignar, sbr. t. d. 1. mgr. 57. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús, og ber það á þeim grundvelli sakarábyrgð á líkamstjóni sem rekja má til búnaðar sameignar eða eiginleika eða þess að viðhaldi hennar eða umhirðu hefur ekki verið sinnt, sbr. til hliðsjónar t. d. dóma Hæstaréttar frá 8. júní 2006 í máli nr. 517/2005 og frá 31. maí 2007 í máli nr. 635/2006.

Samkvæmt framansögðu ber húsfélagi skylda til að tryggja að sameign fjöleignarhúss sé forsvaranlega búin og gera nauðsynlegar ráðstafanir til að fyrirbyggja óvænta hættu fyrir þá sem um hana eiga erindi. Að mati dómsins var sú ráðstöfun að leggja lausa viðarplötu sem auðvelt var að fjarlægja yfir 150 cm djúpa steypta gryfju í lagnarými sameignar fjöleignarhússins að [...]með öllu ófullnægjandi og hafði í för með sér verulega slysahættu fyrir þá sem erindi áttu þar inn ekki síst íljósi þess að ekki var á þeim tíma hægt að kveikja ljós á innri gangi umrædds rýmis fyrr en komið var að gryfjunni. Á þeim vanbúnaði ber stefndi ábyrgð á framangreindum grundvelli óháð því hver færði umrædda viðarplötu úr stað eða hvort fjöleignarhúsið sem slíkt var að fullu búið þegar slys stefnanda varð enda ágreiningslaust að það hafði þá þegar að stórum hluta verið tekið í notkun fyrir ýmsa starfsemi auk þess sem auðveldlega hefði mátt loka gryfjunni með föstum opnanlegum hlera þótt enn ætti eftir að fullklára einhverja eignarhluta líkt og nú hefur verið gert. Í því sambandi er og til þess að líta að í bæði aðilaskýrslu stefnanda og aðilaskýrslu formanns stefnda fyrir dómi kom fram að engar framkvæmdir hefðu verið yfirstandandi við einstaka eignarhluta í fjöleignarhúsinu á þeim tíma sem slys stefnanda varð. Verður þegar af þeirri ástæðu ekki á það fallist með stefnda að um framkvæmdasvæði eða byggingarvinnustað hafi verið að ræða sem firri hann á einhvern hátt ábyrgð á framangreindum vanbúnaði. Þá verður ekki á þá málsástæðu stefnda fallist að starfsmaður sem verður fyrir vinnuslysi sé bundinn við það að gera skaðabótakröfu á hendur vinnuveitanda sínum, ef hann slasast í fasteign sem er í eigu eða umráðum annars, sbr. til hliðsjónar t. d. dóma Hæstaréttar frá 22. mars 2007 í máli nr. 485/2006 og 11. október 2012 í máli nr. 117/2012. Slys stefnanda verður gagngert rakið til framangreinds vanbúnaðar í sameign fjöleignarhússins að [...] og verður því á það fallist að stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli sakarreglunnar.

Við mat á meðábyrgð stefnanda á tjóni sínu ber að líta til þess að hann starfaði sem umsjónarmaður fasteigna hjá Samkaup hf. á þeim tíma sem slysið varð og hafði gert það um árabil. Í aðilaskýrslu hans fyrir dómi kom fram að í því starfi hefði hann haft umsjón með öllum framkvæmdum við húsnæði verslana Samkaupa hf., bæði við nýtt húsnæði og viðhald og breytingar á eldra húsnæði. Enn fremur kom fram að hann hefði verið að fara inn í umrætt rými í fyrsta sinn þegar slysið varð, þótt hann kynni að hafa litið inn í það áður, sem og að hann hefði hvorki skoðað teikningar af því sérstaklega né húsinu í heild áður en hann fór þar inn. Stefnanda mátti í ljósi framangreinds vera fyllilega ljóst að verulega óvarlegt var að ganga inn í myrkvað rýmið einn síns liðs án nokkurrar vitneskju um það hvernig væri þar umhorfs í stað þess að bíða eftir formanni stefnda og ganga inn fylgd hans eða eftir atvikum bíða eftir því að ljós hefði verið kveikt. Verður því talið að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða af hans hálfu að því leyti, sbr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, og honum gert að bera hluta sakar. Þegar litið er til sakar stefnanda andspænis sök stefnda, sem ekki hafði tryggt með fullnægjandi hætti að umrædd gryfja skapaði ekki verulega slysahættu fyrir þá sem erindi áttu inn í lagnarýmið, gefur stórkostlegt gáleysi stefnanda þó aðeins tilefni til þess að skerða bætur til hans um fjórðung, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar frá 18. september 2020 í máli nr. 327/2019.

Samkvæmt öllu framansögðu verður viðurkennd skaðabótaskylda stefnda vegna ¾ hluta þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysi hinn 7. september 2018 í sameign fjöleignarhússins að [...].

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað vegna þessa þáttar málsins sem þykir hæfilega ákveðinn, með hliðsjón af tímaskýrslu lögmanns stefnanda og að því gættu að sakarefni málsins var skipti, eins og nánar greinir í dómsorði.

H-kvk-nf Á-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, [...], vegna ¾ hluta þess líkamstjóns sem stefnandi, Ó-kk-nf J-kk-nf, varð fyrir í slysi hinn 7. september 2018 í sameign fjöleignarhússins að [...].

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

H-kvk-nf Á-kvk-nf