E-445/2012

I.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 9. maí sl. um frávísunarkröfu stefnda, er höfðað 24. júní 2012 af A, …, gegn Sameinaða lífeyrissjóðnum, Borgartúni 30 í Reykjavík.

Í málinu krefst stefnandi þess að viðurkenndur verði réttur hans til lífeyrisgreiðslna úr sjóði stefnda frá og með febrúar 2009 til dagsins í dag. Þá krefst hann málskostnaðar samkvæmt reikningi, sem lagður verði fram við aðalmeðferð málsins, auk virðisaukaskatts eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst þess aðallega að kröfum stefnanda verði vísað frá dómi en til vara er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu og að við ákvörðun málskostnaðar verði gætt að kostnaði stefnda vegna virðisaukaskattskyldu lögmannsþjónustu.

Munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda fór fram 9. maí sl., sbr. 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í þeim þætti málsins krefst stefnandi þess að frávísunarkröfunni verði hafnað og að málið verði tekið til efnismeðferðar.

II.

Stefnandi á lífeyrisréttindi í hinum stefnda lífeyrissjóði og hefur um langt árabil fengið mánaðarlega greiddar örorkulífeyrisgreiðslur frá sjóðnum í kjölfar slyss og annarra veikinda sinna. Með dómi Hæstaréttar Íslands frá … var stefnandi dæmdur til sjö ára fangelsisrefsingar að frádreginni gæsluvarðhaldsvist og mun afplánun refsingarinnar hafa hafist þá þegar. Hann mun áfram hafa fengið örorkulífeyrisgreiðslur frá stefnda til febrúar 2009. Með bréfi 9. febrúar 2009 var stefnanda tilkynnt að trúnaðarlæknir stefnda hefði endurmetið orkutap hans. Hafi niðurstaða endurmatsins orðið á þann veg að ekki væri efni til að meta vinnufærni hans við núverandi aðstæður og því myndu greiðslur til hans falla niður frá og með febrúar 2009. Með bréfi 29. mars 2009 óskaði stefnandi eftir því að þessari ákvörðun yrði breytt og hann fengi greiðslur að nýju á sömu forsendum og áður. Með úrskurði stjórnar stefnda 28. maí 2009 var niðurstaða trúnaðarlæknisins staðfest. Þar var vísað til greinar 13.1.1 í samþykktum sjóðsins þar sem fram kemur að réttur til örorkulífeyris myndist ekki hafi sjóðfélagi ekki orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum orkutapsins. Í úrskurðinum kemur fram að fangelsisvist komi í veg fyrir að sjóðfélagi geti aflað sér atvinnutekna á almennum vinnumarkaði. Eðlilegt væri að sú hindrun gengi framar þeirri tekjuskerðingu sem hlytist af orkutapinu. Því gæti örorkulífeyrisþegi ekki haldið því fram að á meðan hann afplánaði fangelsisvist kæmi orkutap hans í veg fyrir þátttöku á almennum vinnumarkaði og ylli þannig tekjuskerðingu.

Málatilbúnaður stefnanda er á því reistur að hann hafi öðlast lögbundinn rétt til greiðslu lífeyris úr sjóði stefnda sem sé varinn af 65. gr. og 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Reglur stefnda geti ekki skert þann rétt. Þá sé ekki til að dreifa lagaákvæðum sem heimili þá sviptingu greiðslna sem hér sé deilt um. Einnig sé byggt á því að föngum sé heimilt að stunda vinnu samkvæmt lögum nr. 49/2005 og fái þeir greidda þóknun fyrir sem teljist tekjur í skilningi skattalaga. Þá uppfylli stefnandi öll skilyrði stefnda sjálfs þar á meðal samþykktir hans. Loks sé byggt á því að stefnandi falli undir 15. gr. laga nr. 129/1997 og að 6. mgr. greinarinnar feli ekki í sér heimild til að þrengja reglur laganna, enda sé um uppsöfnuð réttindi að ræða sem eigi að vera stefnanda til framfærslu. Eigi stefnandi lögvarinn rétt til greiðslu lífeyris úr sjóði stefnda sem stefndi hafi synjað honum um og því sé nauðsynlegt að höfða mál þetta til viðurkenningar á réttindum stefnanda.

III.

Stefndi reisir frávísunarkröfu sína á því að kröfugerð stefnanda uppfylli ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 eða 2. mgr. 25. gr. sömu laga. Í því sambandi bendir stefndi á að lífeyrissjóðir greiði út nokkrar tegundir lífeyris, eftirlaun (ellilífeyrir), örorkulífeyri og maka- og barnalífeyri. Fjárhæðir (lífeyrir) séu mismunandi eftir réttindum þess sem í hlut eigi og ástæðum fyrir virkni réttindanna (t.d. aldur, örorka, missir maka, fjöldi barna o.s.frv.). Stefnandi geri kröfu um viðurkenningu réttinda frá stefnda án þess að tilgreina hver þau réttindi eigi að vera. Hvorki sé tilgreind tegund þess lífeyris sem krafa sé gerð um né heldur fjárhæð. Þessi tilhögun á kröfugerðinni stangist á við d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 þar sem áskilið sé að krefjast beri tiltekinna réttinda. Af þessum sökum beri að vísa kröfum stefnanda frá dómi.

Stefnandi mótmælir því að kröfugerð hans stangist á við tilgreind fyrirmæli laga nr. 91/1991. Ljóst sé að stefnandi eigi örorkulífeyrisréttindi í hinum stefnda lífeyrissjóði. Kröfugerðin lúti að tilgreindum réttindum sem séu þær lífeyrisgreiðslur sem af honum hafi verið teknar frá og með febrúar 2009. Um sé að ræða viðurkenningarmál samkvæmt heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 enda sé ekki leitað eftir aðfararhæfri dómsúrlausn.

IV.

Samkvæmt d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 verður dómkrafa um viðurkenningu réttinda að lúta að afmörkuðum eða „tilteknum“ réttindum. Ef dómkrafa stefnanda yrði tekin til greina hlyti stefnandi dóm fyrir því að hann ætti rétt til lífeyrisgreiðslna úr hinum stefnda lífeyrissjóði án þess að skorið væri úr um hvert inntak þess réttar væri með tilliti til samþykkta sjóðsins og fyrirmæla III. kafla laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, en þar er mælt fyrir um mismunandi tegundir lífeyris. Því er fallist á með stefnda að kröfugerð stefnanda fullnægi ekki áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um að vera nægilega afmörkuð, en dómurinn telur ekki unnt að taka kröfugerðina óbreytta upp í dómsorð. Þá er til þess að líta að óljóst er við hvaða dagsetningu skal miða þegar vísað er til „dagsins í dag“ í kröfugerð stefnanda. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt að vísa kröfu stefnanda frá dómi.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, R-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 250.000 krónur. Við ákvörðun málflutningsþóknunar hefur ekki verið tekið tilliti til virðisaukaskatts.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, R-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef hdl., 250.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)