E-5324/2019

Dómur

I

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 2. október 2019 var dómtekið 8. september 2020. Stefnendur eru B-x-x K-x-x O-x-x, A-x-x I-x-x M-x-x, A-x-x B-x-x K-x-x og H-x-x B-x-x K-x-x, ríkisborgarar Íraks, en stefndi er íslenska ríkið, Arnarhváli, Reykjavík.

Stefnendur gera eftirfarandi dómkröfur:

Að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála númer 194/2019 frá 9. maí 2019, í málum númer KNU19020076, KNU19020077, KNU19020078 og KNU19020079, og felldar verði úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 18. febrúar 2019 í málum númer 201801676, 201801677, 201801678 og 201801679 þess efnis: a) að stefnendur séu ekki flóttamenn og þeim skuli synjað um réttarstöðu flóttamanna og viðbótarvernd á Íslandi, b) að synja stefnendum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Þá krefjast stefnendur greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk greiðslu málskostnaðar.

II

Stefnendur í máli þessu eru írakskir ríkisborgarar, þ.e. hjón og tvö uppkomin börn þeirra. Við komu þeirra til landsins hinn 13. mars 2018 sóttu þau um alþjóðlega vernd hér á landi. Tekin voru viðtöl við þau hjá Útlendingastofnun 29. og 30. janúar 2019 og með ákvörðunum, dags. 18. febrúar 2019, í málum númer 201801676, 201801677, 201801678 og 201801679, synjaði Útlendingastofnun stefnendum um alþjóðlega vernd hér á landi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skv. 74. gr. sömu laga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laganna stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi. Var stefnendum í kjölfarið vísað frá landinu á grundvelli cliðar 1. mgr. 106. gr. laganna. Stefnendur kærðu framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála 26. febrúar 2019.

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála í máli númer 194/2019, dags. 9. maí 2019, staðfesti kærunefndin ákvarðanir Útlendingastofnunar og hinn 20. maí 2019 óskuðu stefnendur eftir frestun á réttaráhrifum úrskurðarins. Var þeirri beiðni hafnað með úrskurði kærunefndar, dags. 28. maí 2019. Var stefnendum í framhaldinu vísað úr landi og samkvæmt upplýsingum stefnenda dvelja þau nú á Ítalíu.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar er gerð grein fyrir aðstæðum stefnenda. Er ítarleg lýsing í úrskurðinum á aðstæðum í heimalandi þeirra sem liggi fyrir í nánar tilgreindum opinberum skýrslum. Lýst er stöðu mála á sjálfstjórnarsvæði Kúrda í Kúrdistan. Kemur m.a. fram í úrskurði kærunefndar og ákvörðunum Útlendingastofnunar að íröksk stjórnvöld hafi unnið að ýmsum umbótum á stofnunum ríkisins þar í samstarfi við Evrópusambandið í því skyni að koma á skilvirkri laga og mannréttindavernd.

Í úrskurði kæruefndar er farið yfir hugtakið flóttamaður og hvað felist í orðasambandinu „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Tekur nefndin fram að umsækjandi sem hafi sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkar séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þá segir einnig að þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verði umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki.

Kærunefndin tekur fram að hún hafi við mat sitt á umsókn stefnenda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd. Nefndin tekur einnig fram að hún hafi tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við eigi.

Um málatilbúnað stefnenda sem byggist á ótta þeirra við valdamikinn herforingja vegna þess að stefnandi, B-x-x, hafi týnt minniskorti sem hafi innihaldið myndir úr veislu herforingjans, og hótanir hans í þeirra garð, tekur nefndin fram að við mat á trúverðugleika frásagnarinnar hafi verið byggt á viðtali nefndarinnar við stefnanda, B-x-x, hjá kærunefndinni, endurriti af viðtölum stefnenda hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki stefnenda. Er viðtali stefnanda hjá nefndinni ítarlega lýst í úrskurðinum og þeim gögnum sem stefnendur hafa lagt fram. Þar á meðal er afrit af auglýsingu sem stefnandi, B-x-x, kvaðst hafa látið birta í dagblaði í heimaríki sínu og myndskeið sem hann kvað vera úr sjónvarpsviðtali sem tilgreindur fjölmiðlamaður hefði tekið við hann. Taldi kærunefnd m.a. að óljós svör stefnanda um hið glataða minniskort væru til þess fallin að draga úr trúverðugleika hans, í ljósi þess að hann væri ljósmyndari að atvinnu. Var það niðurstaða kærunefndar að nokkur ólíkindablær væri á þeirri frásögn sem stefnendur legðu til grundvallar umsókn sinni um alþjóðlega vernd. Segir svo í niðurstöðum nefndarinnar við mat á trúverðugleika frásagnarinnar:

Kærunefnd telur að nokkur ólíkindablær sé á þeirri frásögn sem kærendur leggja til grundvallar umsókna sinna um alþjóðlega vernd. Kærunefnd telur, m.a. í ljósi þeirra íhaldssömu viðhorfa sem tíðkast í KRI, að ólíklegt sé að einstaklingur sem sé háttsettur í hernum fá utanaðkomandi aðila til að taka myndir í samkvæmi þar sem áfengi sé haft um hönd og konur klæðist efnislitlum fötum. Svör kæranda um þessa atburði, einkum þeir hlutar frásagnar hans sem varða hvernig hann glataði umræddu minniskorti, óljós svör um geymslu þess, auglýsingar eftir því í blöðum, ætlað viðtal í sjónvarpi og óljós uppruni þess, eru ekki þess eðlis að draga úr efasemdum kærunefndar um trúverðugleika frásagnar M. Með vísan til alls framangreinds telur kærunefnd frásögn kærenda hvað varðar ástæðu flótta þeirra frá heimaríki vera ótrúverðuga. Því verður ekki lagt til grundvallar að kærendur hafi leitt líkur að því með rökstuddum hætti að þeim stafi hætta af valdamiklum herforingja í Peshmergahernum vegna þess M hafi glatað minnislykli með myndum úr samkvæmi herforingjans.

Var það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins að öðru leyti bentu ekki til þess að stefnendur ættu á hættu ofsóknir af þeim toga eða á því alvarleikastigi sem mælt væri fyrir um í 1. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016.

Varðandi tilvísun stefnenda til úrskurðar kærunefndar í öðru máli, nr. 502/2018, og þá málsástæðu stefnenda að sömu verndarsjónarmið ættu við um þau og þar komi fram tók nefndin fram að einstaklingsbundnar aðstæður sem hefðu ráðið úrslitum í því máli væru ekki sambærilegar aðstæðum í máli stefnenda.

Taldi kærunefndin að virtum gögnum málsins að stefnendur hefðu ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að þau hefðu haft ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna, og var með vísan til þess hafnað kröfu þeirra um viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi. Þá taldi nefndin, að virtum gögnum málsins og þeim gögnum sem lægju fyrir um heimaríki stefnenda, að skilyrði 2. mgr. 37. gr. laganna um viðbótarvernd ætti ekki við um stefnendur og þar með ættu þau ekki heldur rétt á alþjóðlegri vernd samkvæmt 40. gr. laganna.

Um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða tók kærunefndin fram að af þeim gögnum og skýrslum sem nefndin hefði farið yfir mætti draga þá ályktun að þrátt fyrir að ótryggt ástand ríkti á ákveðnum landsvæðum í heimaríki stefnenda þá teldist svæðið sem stefnendur hefðu búið á öruggt svæði. Þar sé virkt refsivörslukerfi sem geti veitt stefnendum viðeigandi vernd. Þá taldi nefndin að stefnendur hefðu ekki sýnt fram á að aðstæður næðu því alvarleikastigi að þau teldust hafa ríka þörf á alþjóðlegri vernd í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016.

III

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnenda Stefnendur byggja á því að úrskurðir kærunefndar útlendingamála þess efnis að synja stefnendum um alþjóðlega vernd samkvæmt 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, að synja stefnendum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða og að vísa stefnendum frá landinu á grundvelli cliðar 1. mgr. 106. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga brjóti í bága við 1. mgr. 42. gr. laga nr. 80/2016 þar sem hætta sé á að þeim verði gert að snúa aftur til Íraks. Vegna aðstæðna þar í landi feli það meðal annars í sér brot gegn 68. gr. stjórnarskrárinnar, 2. og 3. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og enn fremur meginreglu þjóðaréttar um að óheimilt sé að senda fólk þangað sem líf og frelsi þess sé í hættu, sem birtist meðal annars í 33. gr. samnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951.

Stefnendur telja einnig að ákvarðanir Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála brjóti gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, einkum rannsóknarreglu, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993, lögmætis og meðalhófsreglu, sbr. 12. gr. laganna, réttmætisreglu stjórnsýsluréttar og jafnræðisreglu, sbr. 11. gr. laganna sem og 65. gr. stjórnarskrár Íslands, og það leiði til ógildingar úrskurðar kærunefndar og ákvarðana Útlendingastofnunar.

Stefnendur telja að mál þeirra hafi ekki verið rannsökuð með fullnægjandi hætti, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2106, um útlendinga. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. sé mælt fyrir um skyldu stjórnvalds til að eiga samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna þegar mál samkvæmt III. og IV. kafla laganna séu til skoðunar, sbr. einnig 35. gr. samnings um réttarstöðu flóttamanna.

Stefnendur hafi lagt fram fjölda gagna við meðferð mála sinna, t.a.m. ljósmyndir og myndbönd, máli sínu til stuðnings, sem hvorki Útlendingastofnun né kærunefnd útlendingamála hafi rannsakað eða skoðað með fullnægjandi hætti og hafi þar með ekki sinnt lögbundinni rannsóknarskyldu sinni, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993. Telja stefnendur nánar tiltekið að Útlendingastofnun hafi ekki rannsakað eða lagt til grundvallar þau gögn sem þau hafi lagt fram, t.d. myndbandsupptökur. Hafi beiðni þeirra verið hafnað á grundvelli ótrúverðugs framburðar þeirra þar sem þau hafi ekki getað svarað tilteknum spurningum Útlendingastofnunar.

Telja stefnendur ósanngjarnt að ætlast til þess að þau muni ýmis smáatriði ári eftir að þau flúðu heimaland sitt, eins og hvaða tegund minniskorts hafi verið í myndavél.

Stefnendur hafna því að myndband sem þau hafi lagt fram fyrir kærunefnd útlendingamála sé sviðsett þar sem þau hafi ekki getað sýnt fram á uppruna þess. Umrætt myndband hafi verið birt á sjónvarpsstöðinni NRT, sem sé þekkt stöð í Írak. Stefnandi, B-x-x, hafi komið fram í sjónvarpsviðtali og lýst eftir umræddu minniskorti og biðlað til þess sem hafi það undir höndum að skila því. Þar sem stefnendur hafi ekki getað sýnt fram á uppruna myndbandsins, því að fréttin hafi verið fjarlægð af heimasíðu NRT, heldur lagt fram upptöku af viðtalinu af síðunni Youtube, hafi myndbandið ekki verið lagt til grundvallar við mat á trúverðugleika og ástæðu flótta þeirra frá Írak. Byggja stefnendur á því að það sé ekki vísbending um fölsun að myndbandið hafi ekki verið aðgengilegt á vefmiðlum þegar kærunefnd útlendingamála rannsakaði mál þeirra.

Stefnendur vísi til athugasemda Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá 16. september 1998, þar sem segi svo í 11. mgr. :

Trúverðugleiki er talinn vera til staðar þar sem umsækjandinn hefur borið á borð frásögn sem er rökrétt, samræmd og möguleg. Hún fari ekki gegn alkunnum staðreyndum og þar með sé að öllu jöfnu hægt að taka hana trúanlega.

Stefnendur telja að trúverðugleikamat snúist ekki um það hvort kærunefnd útlendingamála sé sannfærð um að frásögn umsækjenda um alþjóðlega vernd sé í sjálfu sér sönn heldur frekar hvort hægt sé að taka hana trúanlega.

Stefnendur vísa einnig til 203. mgr. handbókar um réttarstöðu flóttamanna frá 1979, þar sem segi svo:

Þegar umsækjandi hefur gert heiðarlega tilraun til að renna stoðum undir sögu sína, getur enn vantað sannanir fyrir sumum þáttum framburðar hans. Eins og útskýrt er hér að ofan (196. mgr.) er illmögulegt fyrir flóttamann að „sanna“ öll atriði í máli sínu. Ef þess væri krafist, þá fengi meirihluti flóttamanna ekki viðurkenningu. Af þessum sökum þarf oft að láta umsækjandann njóta vafans.

Stefnendur benda á að þau hafi lagt fram ótal skjöl, myndbandsupptökur og hljóðupptökur frásögn sinni til stuðnings. Þau gögn sem stefnendur hafi lagt fram styrki frásögn þeirra og kærunefnd útlendingamála hafi ekki hrakið neinn þátt í frásögn stefnenda. Kærunefndin byggi hins vegar úrskurð sinn á því að stefnendur hafi ekki gefið greinargóð svör um ýmis smáatriði. Stefnendur byggi á því að það samræmist ekki leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna.

Stefnendur árétta að þau hafi lagt fram ótal gögn máli sínu til stuðnings fyrir kærunefnd útlendingamála, þ.m.t. ljósmyndir og myndbands og hljóðupptökur, sem nefndin hafi ekki litið til heldur dregið sömu ályktanir og Útlendingastofnun og aðeins litið til þess að stefnendur hafi ekki getað gefið greinargóð svör við smáatriðum eins og tæknilegum upplýsingum um minniskort, ekki lagt fram uppruna viðtals stefnanda, B-e-x af heimasíðu NRT og ekki munað lit á plastboxi sem umrætt minniskort hafi verið sett í áður en það týndist. Slíkt sé ekki í samræmi við leiðbeiningar frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Þar komi meðal annars fram að minni geti brugðist hjá flóttamönnum og þeir geti átt erfitt með að muna, t.a.m. dagsetningar, tíma, tímalengd og röð atburða.

Stefnendur byggja einnig á því að kærunefnd útlendingamála hafi brotið lögmætisreglu stjórnsýsluréttar með því að fara ekki eftir viðurkenndri aðferð alþjóðastofnunar við mat á trúverðugleika framburðar þeirra um ástæðu flóttans frá Írak heldur meti framburð þeirra ótrúverðugan eða með ólíkindablæ þar sem þau hafi ekki munað smáatriði.

Stefnendur byggja á því að kærunefnd útlendingamála hafi brotið gegn ólögfestri meginreglu stjórnsýsluréttar um að stjórnvaldsákvarðanir séu teknar með hliðsjón af málefnalegum sjónarmiðum, einkum með hliðsjón af því að í viðtali við stefnanda, B-x-x, hinn 11. apríl 2019, hafi kærunefndin lýst þeirri afstöðu sinni að myndbandið væri sviðsett. Af þeim sökum byggja stefnendur einnig á því að nefndarmenn kærunefndar útlendingamála hafi verið vanhæfir til að fara með mál þeirra, sbr. 6. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 37/1993.

Með vísan til framangreinds hafi málsmeðferð fyrir kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun brotið gegn meginreglum stjórnsýslulaga, einkum rannsóknar og meðalhófsreglu laganna, sbr. 10. og 12. gr. laga nr. 37/1993, og beri því að ógilda með dómi úrskurð kærunefndar útlendingamála í máli númer 194/2019, dags. 9. maí 2019, sem og ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 18. febrúar 2019.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að engir ágallar séu fyrir hendi, hvorki á ákvörðunum Útlendingastofnunar né úrskurði kærunefndar útlendingamála, sem leiði til ógildingar, hvorki að formi né efni, og því beri að hafna kröfum stefnenda. Til stuðnings kröfu sinni vísi stefndi til forsendna fyrir ákvörðunum Útlendingastofnunar og til úrskurðar kærunefndar varðandi lagagrundvöll og þau sjónarmið sem þar komi fram.

Stefndi bendir á að í ákvörðunum Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar sé með ítarlegum hætti fjallað um þá rannsókn sem farið var í undir rekstri málanna út frá framlögðum gögnum og skýrslum um aðstæður í heimaríki stefnenda og í því samhengi vísað til 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016 og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar komi fram að leitað hafi verið upplýsinga frá alþjóðastofnunum um stöðu mála í Írak. Þá hafi í öllum ákvörðunum Útlendingastofnunar verið fjallað um trúverðugleika framburðar stefnenda um það af hverju þau hafi flúið heimaríki sitt. Í þeim öllum hafi það verið lagt til grundvallar að stefnandi, B-x-x, hafi starfað þar sem ljósmyndari og í því sambandi litið til þess að hann hafi meðal annars komið fram í fjölmiðlum þar sem hann hafi auglýst eftir minniskorti sem hann hafði týnt. Var lagt til grundvallar að hinn valdamikli herforingi eða menn á hans vegum hefðu haft uppi hótanir við stefnendur vegna þess að stefnandi, B-x-x, hefði týnt umræddu minniskorti sem hefði innihaldið ljósmyndir úr veislu herforingjans. Við meðferð málsins hafi verið litið til þess að Kúrdistan sé samkvæmt alþjóðaskýrslum öruggt svæði þar sem löggæsla sé fyrir hendi sem og refsivörslukerfi. Þá hafi stefnendur ekki lagt fram gögn sem hafi sýnt fram á tengsl milli stefnenda og herforingjans eða það ofbeldi sem hann eða menn á hans vegum hafi beitt stefnendur. Engin gögn hafi heldur legið fyrir þess efnis að stefnendur hafi leitað til lögreglu vegna ofsókna herforingjans eða fengið aðstoð frá yfirvöldum. Að mati stefnda sé stefnendum skylt að sýna fram á eða leiða að því líkur að þau hafi orðið fyrir ofsóknum eða árásum frá herforingjanum eða mönnum á hans vegum eða að yfirvöld í Kúrdistan hafi sannanlega ekki aðhafst þrátt fyrir að leitað hafi verið til þeirra. Hafi því ekki verið talið að stefnendur sættu ofsóknum eða ástæðuríkur ótti væri um ofsóknir á því alvarleikastigi sem kveðið sé á um í 37. og 38. gr. laga nr. 38/2016 og beiðni þeirra um alþjóðlega vernd hafi því verið hafnað.

Stefndi vísi til þess að við meðferð málsins hafi meðal annars verið litið til þeirra myndbanda sem stefnendur hafi lagt fram máli sínu til stuðnings. Annað myndbandið hafi átt að sýna fram á skemmdir sem N-x-x A-x-x eða menn á hans vegum hafi unnið á eign stefnenda eftir að þau flúðu land. Umrætt myndband hafi verið mjög stutt (16 sekúndur) og óskýrt og það hafi sýnt tóma íbúð en engar sjáanlegar skemmdir hafi verið á íbúðinni. Þá hafi myndbandið ekki sýnt fram á að umrædd íbúð hefði sannanlega verið í eigu stefnenda.

Stefndi vísi einnig til þess að við meðferð málsins hafi verið sérstaklega skoðað hvort stefnendur teldust vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu og það gæti haft áhrif á niðurstöðu í máli þeirra. Við meðferð málsins hafi öll þau atriði sem stefnendur hafi greint frá í viðtölum sem ástæðu flótta þeirra verið skoðuð vel og vandlega og þau metin út frá þeim gögnum sem stefnendur hafi lagt fram og þeim gögnum sem hafi verið aflað undir meðferð málsins, t.a.m. skýrslum um aðstæður í Írak. Þau gögn hafi ekki sýnt fram á að aðstæður í heimabæ stefnenda væru óöruggar eða stefnendur sættu ofsóknum yfirvalda eða myndu ekki fá aðstoð lögregluyfirvalda vegna ofsókna eða að fyrir hendi væri „ástæðuríkur ótti“ við ofsóknir vegna aðstæðna sem tilgreindar séu í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Í því samhengi hafi sérstaklega verið litið til þess að heimabær stefnenda, Erbil, sé á öruggu svæði í Kúrdistan en ekki á svæði sem ISISsamtökin hafi stjórnað eða stjórni og því eigi viðvörun Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna ekki við um stefnendur.

Stefndi bendi einnig á að í hinum umdeildu ákvörðunum og úrskurði hafi verið farið vel yfir skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um viðbótarvernd. Hafi verið lagt mat á fyrirliggjandi gögn og þær upplýsingar sem hafi verið aflað undir rekstri málanna, sem hafi sýnt að Kúrdistan væri öruggt ríki og að yfirvöld þar í landi væru vel í stakk búin til að veita stefnendum vernd ef þau myndu á annað borð leita eftir henni. Þar sem engin gögn væru fyrir hendi eða upplýsingar sem bentu til þess að stefnendur ættu á hættu að sæta dauðarefsingu, pyntingum eða annarri ómannúðlegri meðferð, eða að þau yrðu fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki væri greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka, yrðu þau send aftur til Kúrdistan, hefðu ekki talin vera fyrir hendi skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um viðbótarvernd.

Þá hafi jafnframt í hinum umdeildu ákvörðunum og úrskurði kærunefndar verið farið yfir það hvort fyrir hendi væri skilyrði til að veita stefnendum dvalarleyfi af mannúðarástæðum í skilningi 74. gr. laga nr. 80/2016. Þar sem fyrirliggjandi gögn og alþjóðaskýrslur sýni fram á að Kúrdistan sé öruggt svæði með öflugt réttarvörslukerfi hafi skilyrði fyrir dvalarleyfi ekki verið fyrir hendi. Í því sambandi hafi verið litið til þess að heilsufar stefnenda hafi verið gott og þeir heilsukvillar sem þau hafi tilgreint í viðtali hjá Útlendingastofnun séu þess eðlis að unnt sé að meðhöndla þá innan heilbrigðiskerfisins í Kúrdistan sem samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sé gott og grunnþjónustan þar ókeypis, þar á meðal rannsóknir, skoðanir og bólusetningar. Því hafi ekki verið fyrir hendi þær aðstæður og á því alvarleikastigi sem kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 og stefnendum hafi því verið synjað um dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Stefndi bendir á að við meðferð málsins hjá kærunefnd útlendingamála hafi aðstæður í Írak verið metnar út frá ítarlegum og fjölmörgum skýrslum, alls tuttugu talsins, sem allar séu taldar upp í úrskurðinum, t.a.m. skýrslan International Protection Considerations with Regard to people Fleeing the Republic of Iraq, Country Report on Human Rights Practices 2018 Iraq og IraqSecurity situation. Hafi verið farið ítarlega yfir 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, fjallað um orðasambandið „ástæðuríkur ótti“ í skilningi 1. mgr. 37. gr. og 38. gr. sömu laga í tengslum við hótanir herforingjans í garð stefnenda, farið yfir þau myndbönd sem stefnendur lögðu fram og mat lagt á trúverðugleika í framburði hvers og eins stefnanda út frá fyrirliggjandi gögnum og skýrslum. Að mati stefnda feli framangreind málsmeðferð í sér rannsókn sem fullnægi skilyrðum 10. gr. laga nr. 37/1993. Stefndi árétti að rannsóknarregla 10. gr. laga nr. 37/1993 mæli fyrir um að stjórnvald eigi að afla þeirra gagna sem séu nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun sé tekin. Reglan geri kröfu um að rannsókn sé fullnægjandi en geri ekki kröfu um að aflað sé allra upplýsinga sem geti varpað ljósi á mál eða að stjórnvald afli gagna sem séu ófáanleg. Samkvæmt framangreindu hafi bæði hjá Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála verið farið vandlega yfir öll gögn málsins, viðtöl tekin við alla stefnendur, aflað frekari gagna sem og farið yfir um tuttugu skýrslur alþjóðastofnana um aðstæður í Írak og öryggi einstaklinga í Írak. Þá hafi við mat á trúverðugleika stefnenda um ástæðu flótta þeirra frá Írak verið stuðst við skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems. Með vísan til alls þessa sé ljóst að mati stefnda að meðferð málsins hafi ekki brotið gegn 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016 og lögmætis og rannsóknarreglu laga nr. 37/1993.

Þá mótmæli stefndi því sérstaklega að starfsmenn kærunefndar útlendingamála hafi verið vanhæfir í skilningi 6. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 37/1993 til að fjalla um mál stefnenda með því að upplýsa um grun sinn um að umrætt myndband sem sýni stefnanda, B-x-x, í viðtali hjá fréttastofunni NRT hafi verið búið til eða sviðsett í þeim tilgangi að styrkja umsókn stefnenda um alþjóðlega vernd. Stefndi vísar til þess að tilgangurinn hafi verið sá að gefa stefnendum færi á að koma að frekari gögnum og andmælum til að styðja enn frekar mál sitt og umrætt myndband. Stefndi vísi því á bug að nefndarmenn hafi með framangreindu gerst brotlegir við 1. mgr. 14. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna nr. 70/1996.

IV.

Stefnendur í máli þessu eru írakskir ríkisborgarar. Við komu sína til Íslands hinn 13. mars 2018 sóttu þau um alþjóðlega vernd hér á landi. Með ákvörðunum, dags. 18. febrúar 2019, synjaði Útlendingastofnun stefnendum um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga og um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 74. gr. sömu laga. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála, uppkveðnum 9. maí 2019, voru ákvarðanir Útlendingastofnunar staðfestar.

Stefnendur krefjast þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála verði ógiltur með dómi og felldar verði úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum þeirra.

Kröfu sína um ógildingu byggja stefnendur á því að rannsókn máls þeirra hjá greindum stjórnvöldum hafi verið ábótavant, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga, ekki hafi verið tekið tillit til þeirra gagna sem þau lögðu fram og sérstaklega hafi ekki verið farið að leiðbeiningarreglum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna við mat á trúverðugleika við meðferð máls þeirra, og með því hafi lögmætisregla stjórnsýsluréttar verið brotin. Einnig hafi meðferð málsins falið í sér brot gegn meðalhófsreglu 12. gr. og jafnræðisreglu 11. gr. laga nr. 37/1993 og 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þá telja stefnendur að kærunefnd útlendingamála hafi verið vanhæf til að fara með mál þeirra, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 37/1993.

Samkvæmt 7. gr. laga nr. 80/2016 er heimilt að kæra ákvarðanir Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála. Samkvæmt 7. mgr. 8. gr. laganna skal málsmeðferð fyrir nefndinni að jafnaði vera skrifleg. Þegar um er að ræða mál sem lúta að umsókn um alþjóðlega vernd og í málum sem lúta að umsókn um dvalarleyfi af mannúðarástæðum getur nefndin, telji hún ástæðu til, gefið kæranda kost á að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni máls eða einstök atriði þess eftir atvikum. Í athugasemdum um 7. mgr. 8. gr. í frumvarpi að lögum nr. 80/2016 segir að markmið með þessu fyrirkomulagi sé fyrst og fremst það að trúverðugleiki geti verið ráðandi þáttur við ákvarðanatöku og því sé bæði sanngjarnt og mannúðlegt að umsækjendur geti eftir atvikum komið sjónarmiðum sínum beint á framfæri við nefndina. Þrátt fyrir að þetta fyrirkomulag sé ekki algengt í íslenskri stjórnsýslu sé þetta talið mikilvægt til að treysta enn frekar réttláta málsmeðferð í svo veigamiklum málum sem umsóknir um alþjóðlega vernd eru.

Stefnendur byggja kröfu sína um ógildingu úrskurðar kærunefndar útlendingamála á því að við beitingu nefndarinnar á þessu úrræði hafi nefndin lýst þeirri afstöðu sinni að myndbandið sem stefnendur leggja til grundvallar málatilbúnaði sínum hafi verið sviðsett og því hafi kærunefndin verið vanhæf til að fara með mál þeirra. Með vísan til hlutverks kærunefndar og þess markmiðs laganna að meta trúverðugleika frásagna umsækjenda verður ekki fallist á það með stefnendum að með því að nefndin lýsti efasemdum um á stæður flótta þeirra frá heimalandi og gaf þeim kost á að skýra nánar mál sitt fyrir nefndinni hafi verið ástæða til að draga í efa óhlutdrægni nefndarmanna kærunefndar. Dómurinn telur þvert á móti að hér sé um að ræða nauðsynlegt sönnunarmat til að komast að niðurstöðu í máli stefnenda. Er málsástæðu þessari því hafnað.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála er lýst aðstæðum í heimalandi stefnenda, Kúrdistan, með hliðsjón af nánar tilgreindum skýrslum alþjóðastofnana. Samkvæmt úrskurði kærunefndar hafði nefndin til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn stefnenda um alþjóðlega vernd. Nefndin tekur einnig fram að hún hafi tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við eigi. Í úrskurði sínum leggur kærunefndin mat á gögn málsins. Nefndin skoðaði myndbandsupptökur, auglýsingar sem stefnendur fengu birtar í blöðum og önnur gögn. Þá fjallaði kærunefndin ítarlega í úrskurði sínum um málatilbúnað stefnenda sem byggðist á ótta þeirra við valdamikinn herforingja í Kúrdistan, frásögn stefnanda, B-x-x, um að hafa glatað minniskorti sem hefði innihaldið myndir úr veislu herforingjans og hótanir hans í garð stefnenda. Þá ákvað úrskurðarnefndin að ræða sérstaklega við stefnanda, B-x-x í þágu rannsóknar málsins.

Dómurinn telur með vísan til þess er að framan greinir og að virtum gögnum málsins að mál stefnenda hafi verið rannsakað með fullnægjandi hætti áður en tekin var ákvörðun í máli þeirra. Í ljósi þessa og með vísan til þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að málsmeðferð hjá Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi fullnægt skilyrðum 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016.

Við meðferð málsins hjá kærunefndinni ákvað nefndin, eins og áður segir, að ræða sérstaklega við stefnanda, B-x-x, og gefa honum kost á að gera grein fyrir máli sínu. Fór nefndin yfir gögn málsins og sérstaklega upplýsingar um stöðu mála í Kúrdistan, skoðaði myndband og gögn sem stefnendur höfðu lagt fram, lagði mat á framburð stefnenda og komst síðan að þeirri niðurstöðu, að virtum öllum gögnum málsins, að framburður þeirra um ástæður flótta frá heimaríki þeirra væri ótrúverðugur. Komst nefndin að þessari niðurstöðu eftir að hafa lagt mat á öll gögn málsins. Með vísan til þessa getur dómurinn ekki fallist á það með stefnendum að niðurstaða nefndarinnar gefi til kynna að ekki hafi verið beitt viðurkenndri aðferð við mat á trúverðugleika framburðar þeirra eða að brotið hafi verið gegn lögmætisreglu, meðalhófsreglu 12. gr. og 11. gr. jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Þvert á móti telur dómurinn að gögn málsins hafi verið metin gaumgæfilega með tilliti til trúverðugleika, m.a. með því að ræða við stefnendur. Gætt hafi verið meðalhófs og ekki farið strangar í mat á gögnum og trúverðugleika þeirra en efni stóðu til. Þá eru engin gögn í málinu sem benda til þess að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu.

Með vísan til þess er að framan greinir og að virtum öllum gögnum málsins er hafnað þeirri málsástæðu stefnenda að ekki hafi verið farið að gildandi reglum við mat á trúverðugleika þeirra við meðferð málsins.

Niðurstaðan dómsins er því sú að staðfesta beri ákvarðanir Útlendingastofnunar og úrskurð kærunefndar útlendingamála um að synja stefnendum um alþjóðlega vernd á grundvelli 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 og synjun um dvalarleyfi skv. 74. gr. sömu laga á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Stefnendur reisa kröfu sína um ógildingu úrskurðar kærunefndar útlendingamála og ákvarðana Útlendingastofnunar einnig á þeim málsástæðum að niðurstaða stjórnvalda um að synja þeim um alþjóðlega vernd á grundvelli 37. og 40. gr. laga nr. 80/2016 og synjun um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 74. gr. sömu laga, brjóti í bága við 1. mgr. 42. gr. laga nr. 80/2016, og feli jafnframt í sér brot gegn 68. gr. stjórnarskrárinnar og 2. og 3. mgr. mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og meginreglu þjóðaréttar þar sem óheimilt sé að senda fólk þangað sem líf þess og frelsi sé í hættu, sbr. 33. gr. samnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951.

Hér að framan hefur dómurinn staðfest þá niðurstöðu Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingarmála að aðstæður stefnenda falli hvorki undir 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, um að þeir geti talist flóttamenn né ákvæði 40. gr. sömu laga sem veitir vernd ákveðnum útlendingum sem ekki eru flóttamenn. Þá verður ekki fallist á að brotið hafi verið gegn 74. gr. laganna þar sem stefnendur eru ekki staddir hér á landi. Í ljósi þessa, og með vísan til þess sem áður segir um öryggi stefnenda í heimaríki þeirra, verður ekki talið að ákvörðun Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála um að vísa stefnendum frá landinu hafi brotið í bága við 42. gr. laga nr. 80/2016. Með sömu rökum verður ekki heldur fallist á að um brot hafi verið að ræða á 68. gr. stjórnarskrárinnar eða ákvæðum 2. og 3. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis eða öðrum alþjóðasamningum sem stefnendur vísa til.

Með vísan til þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að hafna beri kröfu stefnenda um að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 194/2019 frá 9. maí 2019, í málum nr. KNU19020076, KNU19020077, KNU19020078 og KNU19020079, og að felldar verði úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 18. febrúar 2019 í málum númer 201801676, 201801677, 201801678 og 201801679.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður og hvor aðili beri sinn hluta kostnaðar af málinu.

H-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnendur.

Ó-kk-nf T-kk-nf flutti málið fyrir stefndu.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnenda, B-x-x K-x-x O-x-x, A-x-x I-x-x M-x-x, A-x-x B-x-x K-x-x og H-x-x B-x-x K-x-x.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign).

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnenda, B-x-x K-x-x O-x-x, A-x-x I-x-x M-x-x, A-x-x B-x-x K-x-x og H-x-x B-x-x K-x-x.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign).