E-3188/2015

Mál þetta sem dómtekið var 18. apríl 2016 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 7. september 2015, af Lýsingu hf., Ármúla 1, Reykjavik, á hendur S-kk-þgf I-kk-þgf V-kk-þgf, Arnarsíðu 11, Akureyri.

Kröfur aðila

Af hálfu stefnanda er þess krafist að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 3.301.488 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júlí 2015 til greiðsludags. Jafnframt er þess krafist að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati réttarins.

Af hálfu stefnda aðallega krafist sýknu en til vara að dómkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausi samkvæmt mati réttarins.

Atvik máls

Stefnandi er eignaleigufyrirtæki í merkingu 3. tl. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Hinn 27. ágúst 2007 gerðu stefnandi og stefndi, sem þá rak prentsmiðju á Akureyri, með sér fjármögnunarleigusamning um leigu stefnda á sendibifreið af tegundinni Renault Trafic, árg. 2007, fastnúmer EGY48. Bifreiðin var ætluð til nota í atvinnurekstri stefnda. Fékk samningurinn auðkennisnúmerið 143088. Leigugreiðslur samkvæmt samningnum voru skv. 2. gr. hans, sbr. 2. mgr. 14. gr., tengdar gengi japanskra jena og svissneskra franka, að jöfnu. Svonefndur leigugrunnur samningsins var 2.200.803 krónur, án virðisaukaskatts. Stefndi greiddi 80.321 krónur, án virðisaukaskatts, í leigu við undirritun samningsins en umsamið mánaðarlegt leigugjald var 30.281 króna, án virðisaukaskatts. Umsaminn leigutími var frá 5. október 2007 til 4. október 2014 eða 84 mánuðir. Á forsíðu samningsins er tilgreint að um fjármögnunarleigusamning sé að ræða og sé hann gengistryggður. Þá er stefnandi tilgreindur sem leigusali en stefndi sem leigutaki. Skilmálar samningsins eru tvíþættir. Annars vegar sérstakir skilmálar í tölusettum ákvæðum 1-10 og hins vegar almennir skilmálar í tölusettum ákvæðum 11-35. Í sérstaka hlutanum er m.a. gerð grein fyrir samningsandlaginu, seljanda hins leigða, samningstíma, afborgunum, vöxtum, greiðslutilhögun og vátryggingum. Í hinum almenna hluta eru staðlaðir samningsskilmálar.

Hinn 8. desember 2011 sömdu aðilar um breytingu á greiðsluskilmálum samningsins vegna tímabilsins frá og með 15. janúar 2012 til og með 15. september 2014. Mun samkomulagið hafa komið til í framhaldi af vanskilum stefnda.

Með skeyti, 18. október 2012, lýsti stefnandi yfir riftun á fjármögnunarleigusamningnum vegna meintra vanskila á leigugreiðslum og krafðist skila á bifreiðinni. Stefnandi fylgdi þeirri kröfu þó ekki eftir að sinni. Hinn 20. apríl 2015 fór stefnandi þess á leit við Héraðsdóm Norðurlands eystra að stefndi yrði sviptur umráðum bifreiðarinnar með beinni aðfarargerð og féllst héraðsdómur á beiðnina með úrskurði uppkveðnum 20. apríl 2015. Hinn 18. maí 2015 greiddi stefndi samtals 2.500.000 krónur inná skuld sína við stefnanda og var innheimtuaðgerðum á hendur honum þá frestað. Stefndi var síðan sviptur umráðum bifreiðarinnar, með beinni aðfarargerð hinn 11. júní 2015.

Í máli þessu greinir aðila á um fjárhæð dómkrafna stefnanda. Þá greinir aðila á um hvort víkja eigi tilgreindum ákvæðum fjármögnunarleigusamnings til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerningar eða vegna brostinna forsendna.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki staðið í skilum með greiðslur samkvæmt fjármögnunarleigusamningi aðila nr. 143088 og hafi samningurinn verið í vanskilum frá 15. júlí 2012. Hafi þær vanefndir orðið til þess að stefnda hafi nýtt sér heimild í 28. gr. samningsins, rift honum og krafist þess að bifreiðinni yrði skilað til stefnanda. Í kjölfar riftunarinnar hafi stefnda, skv. 30. gr. samningsins, borið að standa stefnanda skil á þeim leigugreiðslum sem fallið höfðu í gjalddaga fram til riftunar auk áfallinna dráttarvaxta, sbr. 27. gr. samningsins. Jafnframt hafi stefnda, samkvæmt 30. gr., borið, að standa stefnanda skil á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma, sem eftir hafi verið af samningstímanum, auk sérstaks uppgjörsgjalds. Skyldi í því sambandi reikna höfuðstól ógjaldfallinna leigugreiðslna á þann hátt sem fyrir sé mælt í 2. gr. samningsins og margfalda þá tölu með fjölda þeirra afborgana sem þá hafi verið eftir af samningi aðila, án þess að tekið væri tillit til þeirra samningsvaxta sem ella hefðu átt að koma til greiðslu á hinum ógjaldföllnu gjalddögum. Hafi krafa stefnanda þann 13. júlí 2015 numið samtals 3.301.488 krónum og sundurliðast þannig:

Gjaldfallin leiga frá 15.07.2012 kr. 2.405.363,-

Gjaldfallin leiga við riftun kr. 922.594,-

Flutningskostnaður kr. 93.410,-

Skoðun og kostnaðarmat kr. 13.516,-

Riftunargjald kr. 157.680,-

Umsjónargjald kr. 15.060,-

Sölulaun kr. 21.230,-

Ráðstöfun á matsverði kr. -500.000,-

kr. 3.301.488.-

Samtals sé skuld stefnda því 3.301.488 krónur, sem er stefnufjárhæð málsins. Stefnda hafi verið gefinn kostur á að gera athugasemdir við mat á verðmæti hinna leigðu bifreiðar og jafnframt tilkynnt að fjárhæðin yrði færð til lækkunar á skuld hans en engar athugasemdir hafa borist við verðmatið frá stefnda.

Af hálfu stefnanda sé í málinu byggt á þeirri meginreglu íslensks samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna, og vísist í því sambandi til þess að stefndi hafi þann 27. ágúst 2007 gert samning við stefnanda þar sem hann hafi skuldbundið sig til þess að leigja bifreiðina EGY48 af stefnanda með þeim skilmálum sem í samningnum greini en þar komi m.a. fram undir hvaða kringumstæðum stefnanda væri heimilt að rifta samningi sínum við stefnda, sem og hvernig uppgjör leigu-samningsins skyldi fara fram í kjölfar riftunar. Sé á því byggt í þessu sambandi að með því að stefndi hafi ekki sinnt samningsskyldum sínum og hann ekki greitt umsamið leigugjald hafi stefnanda verið heimilt á grundvelli 21. gr. samnings aðila að lýsa yfir riftun samningsins og krefja stefnda um greiðslu þeirra fjárhæða sem mælt sé fyrir um í 23. gr samnings aðila, svo sem gert sé í málinu. Stefnandi byggi á því að honum hafi verið heimilt að gengistryggja samninginn vegna þess að leigusamningar falla ekki undir ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Fyrirliggjandi fjármögnunarleigusamningur aðila sé hliðstæður samningi sem fjallað hafi verið um í dómum Hæstaréttar í málum nr. 652/2011, nr. 638/2013 og nr. 717/2013. Stefndi mótmæli því, sem haldið sé fram af stefnda, að ekki hafi, við útreikning á skuld hans, verið tekið tilliti til innborgunar stefnda að fjárhæð 2.500.000 krónur, 18. maí 2015, enda hafi þeirri innborgun verið ráðstafað til greiðslu áfallins kostnaðar, vaxta og leigugreiðslna, eftir því sem fjárhæðin hafi dugað til. Hvað varði þau rök stefnda að krafa stefnanda feli í sér tvítalningu hvað varði gjalddaga frá 15. júlí til 15. október 2012 sé það ekki rétt en þeir hafi verið greiddir með innborguninni, 18. maí 2015, en gjalddaginn 15. júlí þó aðeins að hluta. Þá hafi verðmat hinnar leigðu bifreiðar verið í samræmi við ákvæði fjármögnunarleigusamnings aðila og í reynd hærra en raunverulegt söluverð. Stefndi hafni því alfarið að skilyrði séu til þess að víkja samningi aðila til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða vegna brostinna forsendna enda hafi stefndi ekki með neinum hætti sýnt fram á að skilyrði þess séu til fyrir hendi. Krafa stefnanda um greiðslu ógjaldfallinnar leigu styðjist við skýr ákvæði í samningi aðila og einkenni fjármögnunarleigusamninga. Þá eigi krafa stefnanda um greiðslu flutningskostnaðar, kostnaðar vegna skoðunar, riftunargjald, umsjónargjald og sölulaun ótvíræða stoð í samningi aðila og gjaldskrá stefnanda. Dráttarvaxtakrafa stefnanda styðjist við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir á því að skuld stefnda við stefnanda skv. fjármögnunarleigusamningi aðila sé að fullu greidd. Stefnandi byggi á því í stefnu að stefndi hafi verið í vanskilum frá 15. júlí 2012 og séu þau vanskil forsenda riftunar á samningnum, 18. október 2012. Stefnandi krefjist gjaldfallinnar leigu við riftun að fjárhæð 922.594 krónur og leigu frá því að vanskil hafi orðið þann 15. júlí 2012 að fjárhæð 2.405.363 krónur. Af málatilbúnaði stefnanda sé ljóst að gjalddagarnir frá 15. júlí 2012 til 15. október 2012 hafi skilað sér tvisvar í kröfu stefnanda enda hafi þeir gjalddagar þegar verið gjaldfallnir við riftun, 18. október 2012. Samkvæmt hreyfingarlista stefnanda séu gjaldagarnir eftirfarandi:

15.7.2012 184.143,-

15.8.2012 180.246,-

15.9.2012 176.221,-

15.10.2012 185.001,-

Alls kr. 725.661,-

Krafa stefnanda um ógjaldfallna leigu eftir riftun geti því að hámarki verið 1.679.752 krónur. Auk gjaldfallinnar leigu fyrir riftun, sem skv. stefnu sé 922.594 krónur hafi heildarkrafa stefnanda, höfuðstóll kröfu hans, þann 18. október 2012 verið að hámarki 2.602.346 krónur. Stefndi hafi þann 18. maí 2015 greitt í tveimur greiðslum alls 2.500.000 krónur. Að auki hafi stefnandi áætlað söluverðmæti bifreiðarinnar 500.000 krónur og hafi það komið til greiðslu, 3. júlí 2015. Stefnandi hafi valið að haga kröfugerð sinni með því móti að krefjast aðeins dráttarvaxta á höfuðstól kröfu sinnar frá 14. júlí 2015 og þurfi því ekki að reikna af höfuðstól kröfunnar dráttarvexti vegna vanskila fyrir þann tíma. Að auki krefjist stefnandi ákveðins kostnaðar, sem hann hafi lagt í, sem og riftunar- og umsjónargjalda. Krafa stefnanda geti með vísan til framangreinds aldrei sundurliðast öðruvísi en:

Gjaldfallin leiga við riftun 18.10.2012 922.594,-

Ógjaldfallin leiga við riftun 18.10.2012 1.679.752,-

Flutningskostnaður 93.410,-

Skoðun og matskostnaður 13.516,-

Sölulaun 21.230,-

Greitt 18.5.2015 - 2.500.000,-

Ráðstöfun matsverðs 3.7.2015 - 500.000,-

Samtals - 269.498,-

Kröfu stefnanda um óheimila gjaldtöku sé sleppt í framangreindum útreikningi. Telji dómurinn hinsvegar að stefnda beri að greiða þau gjöld, samtals 172.740 krónur, sé niðurstaðan engu að síður -96.758 krónur. Fallist dómurinn ekki á að gjalddagar 15. júlí 2012 til 15. október 2012 séu tvíteknir þá byggi stefndi á því að engu að síður beri að sýkna hann þar sem hann telji verðmæti bifreiðarinnar hafa verið mun meira en 500.000 krónur. Stefndi byggi á því að verðmat bifreiðarinnar sé í engu samræmi við ástand hennar eða aldur. Stefnandi reikni til viðmiðunar verð sambærilegrar bifreiðar í ástandi sem samræmist aldri hennar en dragi svo frá allan viðgerðarkostnað við að koma bifreiðinni í óaðfinnanlegt ástand. Verðmæti bifreiðarinnar sé síðan metið án rökstuðnings á 500.000 krónur. Eðlilegra væri að ætla markaðsvirði bifreiðarinnar í því ástandi sem hún sé en reikna markaðsvirði sambærilegrar bifreiðar og draga svo frá viðgerðakostnað við að koma bifreiðinni í óaðfinnanlegt ásigkomulag. Stefnda sé ókunnugt um afdrif bifreiðarinnar og skori á stefnanda að leggja fram upplýsingar um afdrif hennar s.s. söluverðmæti hennar, hafi hún selst að nýju. Hafi stefnandi látið laga bifreiðina fyrir sölu sé skorað á hann að leggja fram upplýsingar þess efnis. Hyggist stefndi láta endurmeta bifreiðina að nýju, sé hún enn í fórum stefnanda. Áskilji stefndi sér rétt til að koma að nýjum málsástæðum er varði verðmæti bifreiðarinnar leiði gögn í ljós að hún hafi verið verðmætari en skv. framlögðu verðmati stefnanda. Fallist dómari ekki á framangreint byggi stefndi á því að með greiðslu á 2.500.000 krónum, 18. maí 2015, hafi komist á samkomulag um fullnaðaruppgjör á milli aðila og skyldi stefndi halda bifreiðinni í kjölfarið.

Stefndi byggi á því að samningur aðila sé ósanngjarn og víkja beri honum til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Skv. 36. gr. laga nr. 7/1936 megi dómstóll víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef að það yrði talið ósanngjarnt að bera hann fyrir sig eða hann sé andstæður viðskiptavenju. Í 2. mgr. komi fram hvaða þætti beri að líta til þ.e. efni samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komi til. Stefndi byggir á því að samningur aðila sé ósanngjarn. Stefndi byggi á því að samningur aðila beri það með sér að hann hafi verið hugsaður sem lánasamningur en ekki leigusamningur. Í fyrsta lagi beri samningurinn heitið fjármögnunarsamningur. Í öðru lagi sé tilgreindur höfuðstóll kröfu og afborganir taki mið af vöxtum. Í þriðja lagi hafi stefndi sjálfur valið bifreiðina af þriðja aðila og borið ábyrgð á skoðunarskyldu og áhættu gagnvart seljanda. Stefndi hafi greitt tryggingar og bifreiðargjöld og borið sjálfur áhættu af bifreiðinni, bæði viðgerðir á henni sem og ef hún myndi farast. Í fjórða lagi hafi stefndi í upphafi greitt fjárhæð sem ekki sé hægt að túlka sem annað en kaupsamningsgreiðslu en sé nefnd leiga við undirritun. Engin rök falli að því að í upphafi leigutíma sé greidd fjárhæð til leigu hlutar umfram hefðbundnar mánaðargreiðslur. Hafi þetta í för með sér að samningurinn feli í sér ýmis ákvæði sem eigi betur heima í lánasamningi en leigusamningi og fjöldi þeirra þess eðlis að halli á stefnda. Eðli leigusamnings sé að verð taki mið af leiguhlut, hann sé almennt uppsegjanlegur, til skemmri tíma en lánasamningur, og að við uppsögn taki leigusali við hlut að nýju. Samningurinn sé óuppsegjanlegur af hálfu stefnda. Hafi stefndi því engan möguleika haft til að segja honum upp eða gera á honum breytingar. Þá hafi stefnda ekki verið kynnt áhættan sem gengistrygging hafi falið í sér. Stefndi hafi enga möguleika haft til að bregðast við þeim breytingum sem orðið hafi og leitt til þess að leigugreiðslur hans hafi fjór- til fimmfaldast. Samningurinn hafi þar að auki verið til sjö ára sem að mati stefnda sé of langur samningur með tilliti til þess að um lausafjármun hafi verið að ræða sem glati verðmæti sínu við aldur. Stefndi hafi ekki óskað að fyrra bragði eftir gengistryggingu heldur hafi það verið sú fjármögnun sem honum hafi verið boðið upp á. Stefndi hafi engan hag haft af því að gengistryggja greiðslur sínar. Stefndi hafi viljað kaupa bifreið, með láni í íslenskum krónum, en endað á því að leigja bifreið, tryggða við gengi erlendra mynta. Vegna tilgangslausrar gengistryggingar hafi leigugreiðslur stefnda hækkað fjór- til fimmfalt á leigutímanum. Stefndi byggi á því að verulega ósanngjarnt sé að eftirstöðvar leigusamnings séu einnig gengistryggðar enda fari það í bága við grundvallarhugmynd leigusamninga. Hugmyndin að baki því að tryggja heildarleiguverð út leigutímann sé að leiga ákvarðist eingöngu út frá kaupverði bifreiðarinnar. Stefnandi tryggi sér þannig að hann fái þá fjárhæð sem hann hafi lagt út, auk vaxta, til baka á leigutímanum. Sé það eðlilegt ef um fjármögnunarleigu sé að ræða þar sem leigjandi eignist leiguhlut í lok leigutíma. Ósanngjarnt sé að halda gengistryggingu á eftirstöðvum ógjaldfallinnar leigu þegar stefnandi sé löngu búinn að fá fjárfestingu sína endurgreidda. Stefndi byggi á því að ósanngjarnt sé að hann einn beri hækkanir vegna gengistryggingar og að stefnandi hagnist að öllu leyti á þeim. Stefnandi sé sérfræðingur í fjármálaviðskiptum með fjölda sérfræðinga á sínum snærum, en stefndi sé einstaklingur. Samningurinn sé staðlaður, saminn einhliða af stefnanda og beri ákvæði hans þess merki að honum sé aðeins ætlað að tryggja hagsmuni stefnanda. Stefndi byggi á því að forsenda leiguverðs sé kaupverð bifreiðarinnar. Leiguverð hafi verið ætlað út frá kaupverði hennar og eftirstöðum kaupverðs eftir að frumleigugjaldi hafi verið skipt á sjö ár. Eftir það hafi tekið við svokallað framhaldsleigutímabil, sem falið hafi í sér töluvert lægri leigu. Stefndi hafi nú þegar greitt hátt í þrefalt kaupverð bifreiðarinnar og sé enn krafinn um greiðslu nær tvöfalds kaupverðs hennar án þess að hafa bifreiðina undir höndum. Ljóst sé að stefndi hafi fyrir breytingar, sem honum hafi verið ófyrirsjáanlegar, greitt meira en upprunalegar forsendur samningsgerðar hafi borið með sér. Stefnandi hafi fengið fjármögnun sína margfalt tilbaka og sé að nýta sér gríðarlega ósanngjörn ákvæði samningsins til að fá frekari greiðslur. Stefndi byggi á því að stefnanda hafi borið að kynna honum þá áhættu sem fylgt hafi því að gengistryggja svo langan samning. Stefnda hafi ekki verið kynnt greiðsluáætlun né gerð grein fyrir ætluðum heildarkostnaði samnings, sbr. 8. gr. laga þágildandi laga um neytendalán nr. 121/1994. Með vísan til ofangreindra raka byggi stefndi á því að víkja beri til hliðar ákvæðum samnings aðila um gengistryggingu. Byggt sé á því að gengistryggingin hafi verið þýðingarlaus fyrir stefnda. Sérstaklega sé byggt á því að stefnda hafi aldrei verið gerð grein fyrir áhættunni sem gengistrygging hafi haft í för með sér. Umsamin leigugreiðsla auk virðisaukaskatts hafi verið 38.002 krónur. Stefndi hafi greitt töluvert hærri fjárhæð til stefnda en sem því nemi hvern mánuð og beri að sýkna hann af kröfum stefnanda. Fallist dómurinn ekki á ofangreint byggi stefndi á því, með sömu rökum, að leiguverð hafi hækkað óeðlilega og víkja beri ákvæði samnings aðila um leigugjald til hliðar og ákvarða hvert sé sanngjarnt og eðlilegt leiguverð fyrir bifreiðina. Miðað við forsendur við samningsgerð og að kaupverð bifreiðarinnar hafi verið látið stjórna leiguverðinu byggi stefndi á því að rétt og sanngjarnt leiguverð eigi aldrei að vera hærra en 45.000 krónur á mánuði, út leigutímann, með virðisaukaskatti. Af þeim sökum sé augljóst að stefndi hafi greitt mun hærri fjárhæð en eðlilegt leiguverð og beri að sýkna hann af kröfum stefnanda. Stefndi byggi á því að í frumvarpi því sem fylgt hafi 36. gr. laga nr. 7/1936 sé beinlínis gert ráð fyrir því að dómstólum sé veitt heimild til að breyta verðákvæði samnings og þá sérstaklega þegar endurgjald sé óeðlilega hátt. Fallist dómurinn ekki á framangreint byggi stefndi á því, með sömu rökum, að víkja beri til hliðar ákvæðum samnings um að stefnda beri að greiða ógjaldfallinna leigu við riftun samnings. Með vísan til þess að forsendur leigusamnings hafi verið verðmæti bifreiðarinnar og að upprunalegar leigugreiðslur hafi verið rúmar 30.000 krónur byggi stefndi á því að hæfilegt leiguverð fyrir bifreiðina sé ekki hærra en 45.000 krónur á mánuði með virðisaukaskatti. Stefndi hafi haft bifreiðina frá riftun, 18. október 2012, alls í 30 mánuði sem geri samtals 1.350.000 krónur. Gjaldfallinn leiga við riftun hafi verið 922.594 krónur. Stefndi hafi greitt 2.500.000 krónur, 18. maí 2015, og bifreiðin verið metin á 500.000 krónur. Stefndi byggi á því að mismunur þess sem hann hafi greitt og framangreindu sé meira en dráttarvextir á vangreidda leigu og sá kostnaður sem til hafi fallið síðan. Fallist dómurinn ekki á framangreint byggi stefnandi á því, með vísan til alls framangreinds, að sanngjarnt sé að víkja eftirstöðvum samningsins til hliðar og sýkna stefnda m.a. með vísan til þess að stefnandi hafi fengið fjármögnun sína á bifreiðinni, sem verið hafi forsenda leigusamnings, margfalt endurgreidda. Fallist dómurinn ekki á að víkja beri samningi til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 byggi stefndi á því að forsendur leigusamningsins hafi verið kaupverð bifreiðarinnar og að með hækkuðum leigutekjum, í samræmi við gengistryggingu, hafi sú forsenda brostið. Beri að ógilda samning aðila og ákvarða sanngjarnar leigugreiðslur. Stefndi byggi á því að eftir riftun geti stefnandi ekki byggt kröfu sína á samningssambandi aðila. Við riftun sé samningi í heild rift og allt samningssamband, sem á honum hafi byggt, hætti að vera til. Riftun sé einhliða og endanleg. Stefndi byggi á því að við riftun sé meginreglan að skili aðili ekki leiguhlut beri honum að greiða sanngjarna leigu fyrir afnot hans þar til hann sé endurheimtur. Geti ákvæði hins rifta samnings að engu kveðið á um hvað skuli gerast við riftun enda sé samningssamband aðila að engu orðið. Með vísan til þess að forsendur leigusamningsins hafi verið verðmæti bifreiðarinnar og að upprunalegar leigugreiðslur hafi verið rúmar 30.000 krónur byggi stefndi á því að sanngjarnt leiguverð fyrir bifreiðina sé ekki hærra 45.000 krónur á mánuði með virðisaukaskatti. Stefndi hafi haft bifreiðina frá 18. október 2012 í 30 mánuði eða alls 1.350.000 krónur. Gjaldfallinn leiga við riftun hafi verið 922.594 krónur. Stefndi hafi greitt 2.500.000 krónur þann 18. maí 2015 og bifreiðin verið metin á 500.000 krónur. Stefndi byggi á því að mismunur þess sem hann hafi greitt og framangreindu sé meiri en dráttarvextir á vangreidda leigu og sá kostnaður sem til hafi fallið síðan. Stefndi byggi á því að stefnanda sé óheimilt að taka sér frekari gjöld en skýrt sé kveðið á um í samningi aðila eða heimilt sé skv. innheimtulögum. Stefnda sé gert að greiða sérstakt riftunargjald 157.680 krónur sem og umsjónargjald 15.060 krónur. Gjaldliðirnir eiga sér enga stoð í lögum eða samningi, né séu þeir rökstuddir með nokkru móti. Stefnda hafi við samningsgerð ekki verið kynntur kostnaður við vanskil eða gjaldskrá félagsins eða honum gerð grein fyrir hvar hana væri að finna. Skv. 8. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán skuli lánveitandi gefa neytanda upplýsingar um kostnað vegna vanskila, sbr. 1.tl. 7. gr. sömu laga. Stefnda hafi aldrei verið kynntur þessi kostnaður né hafi hann verið honum ljós. Ef semja eigi um gjaldtöku umfram innheimtulög sé nauðsynlegt að það komi fram skýrum orðum í samningi og þá hver gjaldtakan verði, sérstaklega þegar samningur aðila sé óuppsegjanlegur. Skv. 3. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994 skuli tilkynna breytingar á gjaldtöku með tilkynningu að vali neytanda. Ljóst sé að gjaldtaka vegna vanskila, byggð á samningi aðila, eigi þarna undir. Samningur aðila sé hljóður um þá gjaldtöku sem taka skuli, ef vanskil verði, umfram að miða skuli við gjaldskrá stefnanda, sem stefnda hafi þó aldrei verið kynnt. Í þeim tilfellum þar sem samningur sé hljóður um hvernig tilkynna skuli verði að gera ráð fyrir því að koma verði tilkynningunni til stefnda þ.e. að tilkynning á heimasíðu stefnanda sé ekki nóg enda hafi stefndi ekki samþykkt þá framkvæmd. Sjálfstætt sé byggt á því að víkja beri til hliðar ákvæðum samnings um gjaldtöku þ.m.t. gr. 26. og 27. gr., með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Stefndi byggi á því að gjaldliðir sem þessir séu í raun févíti á hendur stefnda vanefni hann samning og bersýnilega ósanngjarnir sem slíkir. Með vísan til framangreindra málsástæðna byggi stefndi á því, fallist dómari ekki á að gjalddagar, frá 15. júlí 2012 til 15. október 2012, séu tvíreiknaðir í kröfum stefnanda og að verðmæti bifreiðar hafi verðið meira en 500.000 krónur þá geti krafa stefnanda ekki verið hærri en 454.113 krónur. Sundurliðun kröfu verði því eftirfarandi:

Gjaldfallin leiga við riftun 18.10.2012 922.594,-

Ógjaldfallin leiga við riftun 18.10.2012 2.405.363,-

Greitt 18.5.2015 - 2.500.000,-

Ráðstöfun matsverðs 3.7.2015 - 500.000,-

Flutningskostnaður 93.410,-

Skoðun og matskostnaður 13.516,-

Sölulaun 21.230,-

Samtals 454.113,-

Með vísan til umfjöllunar um framangreinda gjaldtöku stefnanda sé stefnanda óheimilt að taka sérstakt riftunargjald og umsjónargjald skv. gjaldskrá sinni enda hafi hún aldrei verið kynnt stefnda, og sé þeim liðum því sleppt. Sé fallist á að stefnda beri að greiða þau gjöld, samtals 172.740 krónur sé niðurstaðan engu að síður 626.853 krónur.

Stefndi byggi sjálfstætt á því að verðmæti bifreiðarinnar hafi verið meira en 500.000 krónur, þegar stefnandi hafi tekið hana úr vörslum stefnda og að mismunur virðis hennar og þess virðis sem áætlað hafi verið skuli dragast frá kröfu stefnanda. Stefndi byggi á því að orðalag 2. mgr. 13 gr. samnings aðila veiti stefnanda heimild til að reikna á leigugreiðsluna gengistryggingu eða Libor-vexti en ekki bæði. Við ákvörðun leigugreiðslna hafi stefnandi hinsvegar bæði reiknað gengistryggingu og Libor vexti. Á sama meiði byggi stefndi á því að stefnanda sé óheimilt skv. orðalagi samnings að reikna 3,7% álag á vexti líkt og hann hafi gert. Álagið sé tilgreint eitt og sér en hvergi í samningi komi fram að það komi til ákvörðunar fjárhæðar leigugreiðslna. Ákvæði samnings kveði á um að við ákvörðun leigugreiðslna sé stefnanda heimilt að endurreikna greiðslur í samræmi við Libor vexti en ekkert komi þar fram um að það sé með álagi. Stefndi byggi á því að stefnanda sé með öllu óheimilt að ákvarða við leigugreiðslur sérstaka vexti líkt og gert sé skv. viðauka, dags. 8. desember 2011. Ákvæði samnings kveði á um að við ákvörðun leigugreiðslna sé stefnanda heimilt að endurreikna greiðslur í samræmi við Libor- vexti. Stefnanda sé hins vegar óheimilt að ákvarða leigugreiðslur og bæta vöxtum þar við, enda sé ekki um lánasamning að ræða, sem beri vexti.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður er rakið byggir stefndi sýknukröfu sína m.a. á því að fjármögnunarleigusamningur aðila frá 27. ágúst 2007 sé, hvað hann varði, ósanngjarn og víkja beri honum til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða vegna brostinna forsendna. Beri í því sambandi m.a. að líta til þess að samningurinn hafi verið hugsaður sem lánasamningur en ekki leigusamningur og endurspegli ýmis ákvæði hans þetta m.a. ákvæði hans um áhættu stefnda af hin leigða, tilgreining höfuðstóls, að afborganir taki mið af vöxtum, ákvæði um greiðslu hlutaleigu við undirritun samningsins og að samningurinn hafi verið óuppsegjanlegur af hálfu stefnda á svonefndum frumleigutíma, sem verið hafi sjö ár. Umrædd ákvæði eigi ekki heima í leigusamningi og hafi þau verið stefnda verulega í óhag. Þá hafi stefnda ekki verið gerð grein fyrir þeirri áhættu sem gengistrygging samningsins hafi falið í sér og stefndi enga möguleika haft til að bregðast við þeim breytingum sem gengistryggingin hafi haft á fjárhæð leigugreiðslna. Verði að telja verulega ósanngjarnt að stefndi beri einn hækkanir vegna gengistryggingarinnar en stefnandi hagnist á þeim að öllu leyti. Þá sé verulega ósanngjarnt að eftirstöðvar samningsins séu gengistryggðar, eftir að stefnandi hafi fyrir löngu verið búinn að fá upphaflega fjárfestingu sína endurgreidda. Beri í því sambandi að hafa í huga að stefnandi sé sérfræðingur í fjármálaviðskiptum, með fjölda sérfræðinga á sínum snærum, en stefndi einstaklingur. Samningurinn sé staðlaður, saminn einhliða af stefnanda og beri ákvæði hans þess merki að honum sé aðeins ætlað að tryggja hagsmuni stefnanda. Þá sé á því byggt að víkja beri ákvæðum samningsins um gjaldtöku til hliðar, sbr. 26. og 27. gr. samningsins, enda feli ákvæðin í raun í sér févíti og séu bersýnilega ósanngjörn gagnvart stefnda. Þá byggir stefndi á því að forsenda umsamins leiguverðs hafi verið kaupverð hinnar leigðu bifreiðar. Stefndi hafi vegna ófyrirsjáanlegra gengisbreytinga greitt meira en upprunalegar forsendur samningsgerðarinnar við stefnanda hafi borið með sér og stefnandi fengið fjármögnun sína margfalda til baka og sé þannig að nýta sér verulega ósanngjörn ákvæði samningsins til að fá enn meira í sinn hlut en eðlilegt geti talist.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að víkja beri samningi aðila til hliðar, að öllu leyti eða hluta, á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða vegna brostinna forsendna enda séu engin lagaskilyrði til slíks.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, má víkja samningi til hliðar, í heild eða að hluta eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við sanngirnismatið skal skv. 2. mgr. líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Sanngirnismat samkvæmt ákvæðinu ræðst af heildarmati á þeim fjórum þáttum, sem tilgreindir eru í 2. mgr.

Af hálfu stefnda hafa ekki, gegn andmælum stefnanda, verið færðar sönnur á að ákvæði fjármögnunarleigusamnings aðila, þ.m.t. uppgjörs- og gengistryggingarákvæði samningsins, feli í sér, hvað hann varði, ósanngjarna samningsskilmála eða skilmála, sem séu andstæðir góðri viðskiptavenju en samningarnir bera skv. efni sínu öll megineinkenni fjármögnunarleigusamninga eins og það hugtak hefur verið skilgreint í lögum hér á landi, sbr. athugasemdir í frumvarpi til fyrstu laganna hér á landi um eignarleigu nr. 19/1989, sbr. nú 3. tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. áður 1. mgr. 9. gr. laga nr. 123/1993 um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Ekki verður séð að með lögum nr. 161/2002 hafi verið stefnt að breytingum á þeim grunnskilgreiningum, sem fram komu í lögum nr. 19/1989 og athugasemdum með frumvarpi til laganna, hvað varðar m.a. eðli og sérkenni fjármögnunarleigu. Eru þær grunnskilgreiningar í samræmi við viðteknar skýringar og skilgreiningar á þessari samningstegund líkt og rakið var í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 24. september 2013 í máli Suðurverks hf. gegn Lýsingu hf., sbr. dóm Hæstaréttar frá 13. mars 2014 í máli nr. 638/2013. Er þá einkum vísað til ákvæða um að leigutaki velji hið leigða og semji um kaupverð þess við seljanda, að samningurinn sé óuppsegjanlegur á umsömdum grunnleigutíma, að leigusali endurheimti kaupverð hins leigða ásamt vöxtum, þóknun og kostnaði á grunnleigutímanum, að leigutaka gefist kostur á ótímabundinni framhaldsleigu í lok frumleigutíma gegn verulega lækkaðri leigu, að eignarréttur haldist hjá leigusala meðan á leigu stendur, að leigutaki beri áhættu af hinu leigða meðan á leigu stendur og komi til riftunar á leigusamningi greiði leigutaki leigusala alla gjaldfallna- og ógjaldfallna leigu að frádregnu verðmæti hins leigða. Fallast má á það með stefnda að stefnandi hafi, þegar fjármögnunarleigusamningur aðila voru gerðir, haft til muna sterkari samningsstöðu en stefndi. Hins vegar verður ekki séð að stefnandi hafi á einhvern hátt beitt þessari stöðu sinni gagnvart stefnda í þeim tilgangi að fá hann til að undirgangast þá samningsskilmála sem stefndi telur nú ósanngjarna og í andstöðu við góða viðskiptahætti. Er ekki annað upplýst en að stefndi hafi að fúsum og frjálsum vilja gert umrædda samninga. Þá átti stefndi þess alltaf kost að leita sér sérfræðiaðstoðar við samningsgerðina, teldi hann þess þörf. Ljóst er að leigufjárhæðir samkvæmt samningi aðila taka breytingum í samræmi við breytingar á gengi þeirra erlendu gjaldmiðla sem tilgreindir eru í samningnum. Kemur það skýrt fram í 2. gr. samningsins og 2. mgr. 14. gr. Þá er ljóst að stórfellt gengisfall íslensku krónunnar, í kjölfar bankahrunsins svonefnda, hafði veruleg áhrif á fjárhæð leigugreiðslna, stefnda í óhag. Stefnda mátti vera ljóst, við undirritun fjármögnunarleigusamnings aðila, að gengistrygging umsaminna leigugreiðslna fól í sér áhættutöku, ef til þess kæmi að gengi íslensku krónunnar veiktist verulega gagnvart þeim erlendu gjaldmiðlum sem í samningnum greinir. Verður stefndi að bera hallann af þeirri áhættu enda ósannað að það hafi verið forsenda eða ákvörðunarástæða stefnda að gengisþróun yrði með tilteknum hætti eftir gerð samningsins og að stefnanda hafi verið eða mátt vera það ljóst. Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á þá málsástæðu stefnda að sýkna beri hann með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936.

Á stefnda hvílir sönnunarbyrði fyrir því að fjármögnunarleigusamningi aðila beri að víkja til hliðar, að hluta eða öllu leyti, vegna brostinna forsendna og hefur stefndi ekki fært fram nein haldbær rök fyrir þeirri málsástæðu. Verður þessari málsástæðu stefnda því hafnað.

Af hálfu stefnda hefur þeirri málsástæðu verið teflt fram, að því er virðist til stuðnings kröfu um ógildingu samnings aðila, að hluta eða öllu leyti, að stefnda hafi borið með vísan til 8. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, sem í gildi voru þegar samningurinn var undirritaður, sbr. nú lög nr. 33/2013, að kynna honum þá áhættu sem fylgt hafi því að gengistryggja greiðslur samkvæmt samningi til jafn langs tíma og raun beri vitni. Þá hafi stefnandi ekki kynnt stefnda greiðsluáætlun né gert honum grein fyrir ætluðum heildarkostnaði samningsins eins og skylt hafi verið samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði. Af hálfu stefnanda er á því byggt, hvað þessa málstæðu stefnda varðar, að ákvæði laga nr. 121/1994 geti ekki átt við um samning aðila þegar af þeirri ástæðu að stefndi hafi við gerð samningsins og á gildistíma hans verið einstaklingur í atvinnurekstri og hin leigða bifreið verið ætluð til nota í atvinnurekstrinum.

Stefndi, S-kk-nf I-kk-nf V-kk-nf, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Í skýrslu hans kom m.a. fram að hin leigða bifreið hafi verið sendibifreið, sem ætluð hafi verið til nota í atvinnurekstri hans, sem verið hafi rekstur lítillar prentsmiðju. Þá kom fram í skýrslu sonar stefnda, A-kk-ef S-kk-ef, við aðalmeðferðina, að bifreiðin hafi einnig um tíma verið notuð í rekstri Axels bakarís á Akureyri, sem verið hafi m.a. í eigu stefnda.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, sem í gildi voru þegar fjármögnunarleigusamningur aðila var undirritaður, tóku lögin til samninga sem lánveitandi gerði við neytendur. Skv. a-lið 4. gr. laganna var hugtakið neytandi skilgreint sem einstaklingur sem ætti lánsviðskipti sem lögin næðu til enda væru þau ekki gerð í atvinnuskyni af hans hálfu, sbr. nú samhljóða ákvæði l-lið 5. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán. Með vísan til þess er að framan greinir um að hin leigða bifreið var ætluð til nota í atvinnurekstri stefnda og nýtt sem slík verður á það fallist með stefnanda að ákvæði laga nr. 121/1994 um neytendalán þ.m.t. ákvæði 8. gr. og 1. tl. 2. mgr. 7. gr. eigi ekki við um fjármögnunarleigusamning aðila og er umræddri málsástæðu stefnda því hafnað.

Af hálfu stefnda er á því byggt að stefnandi geti ekki, eftir að hafa rift samningi aðila, byggt kröfu sína á samningssambandi aðila þ.e. krafið hann um ógjaldfallna leigu, allt til áður umsaminna loka leigusamningsins. Við riftun sé samningi í heild rift og allt samningssamband, sem á honum hafi byggt, falli niður.

Af hálfu stefnanda, er hvað þessa málsástæðu stefnda varðar, á því byggt að aðilum hafi verið heimilt að semja um réttaráhrif riftunar, ef til kæmi, líkt og gert hafi verið í samningi aðila, sbr. 30. gr. samningsins, þar sem mælt sé m.a. fyrir um greiðslu ógjaldfallinnar leigu, í framhaldi af riftun eða uppsögn.

Í 30. gr. fjármögnunarleigusamnings aðila er mælt fyrir um uppgjör m.a. vegna riftunar skv. 28. gr. samningsins. Í 1. tl ákvæðisins segir m.a.: „Leigutaki skal greiða alla ógjaldfallna leigu samkvæmt 5. gr. samningsins ... ásamt dráttarvöxtum frá uppgjörsdegi.“ Þessi uppgjörsregla er í samræmi við það einkenni fjármögnunar-leigusamninga, sem áður er lýst, að komi til riftunar á leigusamningi greiði leigutaki leigusala m.a. alla ógjaldfallna leigu að frádregnu verðmæti hins leigða. Framangreint uppgjörsákvæði er skýrt og verður ekki fallist á það með stefnda að efni þess brjóti í bága við eðli riftunar enda viðurkennt í fræðiskrifum og dómaframkvæmd að hafa megi uppi kröfu um efndabætur á hendur riftunarþola, jafnhliða riftun.

Stefndi byggir á því að sýkna beri hann þar sem krafa stefnanda sé að fullu greidd. Í fyrsta lagi sé til þess að líta að stefnandi tvíkrefji stefnda um meinta skuld vegna gjalddaga frá 15. júlí 2012 til 15. október 2012 og nemi umframkrafan samtals 725.661 krónu. Þá geri stefnandi kröfu um greiðslu á svonefndu riftunar- og umsjónargjaldi samtals að fjárhæð 172.740 krónur en engin heimild sé fyrir þeirri kröfu. Þá sé á því byggt að verðmæti bifreiðarinnar hafi verið mun hærra en þær 500.000 krónur sem stefnandi færi til lækkunar á meintri skuld stefnda enda sé það verðmat í engu samræmi við ástand bifreiðarinnar eða aldur. Þá sé á því byggt að stefnanda hafi ekki verið heimilt að gengistryggja leigugreiðslur stefnda og jafnframt reikna Libor vexti á greiðslurnar. Þá hafi stefnanda verið óheimilt að reikna 3,7% álag á Libor vexti líkt og stefnandi hafi gert. Þá hafi stefnanda verið óheimilt að ákvarða sérstaka vexti líkt og gert hafi verið með skuldbreytingu, 8. desember 2011.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að krafa hans á hendur stefnda, vegna leigugreiðslna fyrir tímabilið 15. júlí 2012 til 15. október 2012, sé tvítalin enda stangist það alfarið á við tölulega kröfugerð stefnanda. Krafa stefnanda um greiðslu riftunar- og umsjónargjalds eigi sér næga stoð í 29. og 30. gr. samnings aðila og gjaldskrá stefnanda og verðmat hinnar leigðu bifreiðar hafi verið unnið í samræmi við 30. gr. samningsins. Sé stefndi bundinn af því mati sem sé í samræmi við raunverulegt endursöluverð bifreiðarinnar og stefndi ekki hrundið matinu. Fjármögnunar-leigusamningur aðila hafi ekki borið vexti. Samningurinn hafi byggst á ákveðnum leigugrunni, sem tekið hafi mið af breytingum á gengi tiltekinna gjaldmiðla og umsömdum Libor vöxtum, með föstu álagi, eins og skýrt hafi komið fram í samningnum, sbr. 2., 10., 13. og 14. gr. samningsins.Vaxtakostnaður hafi þannig verið innbyggður í leigugjaldið en vextir ekki bæst við einstakar leigugreiðslur.

Fyrirliggjandi útreikningi stefnanda á gjaldfallinni leigu fyrir tímabilið frá 15. júlí 2012 til 19. júní 2015, þegar stefndi var sviptur umráðum hinnar leigðu bifreiðar, samtals að fjárhæð 2.405.363 krónur og ógjaldfallinni leigu skv. 30. gr. samnings aðila að fjárhæð samtals 922.594 krónur, hefur ekki verið hrundið og engin gögn lögð fram af hálfu stefnda um að krafa stefnanda vegna leigu tímabilið 15. júlí til 15. október 2012 sé tvíreiknuð líkt og stefndi heldur fram og áður er rakið. Þvert á móti verður ekki annað ráðið af kröfugerð stefnanda en að ekki sé gerð krafa á hendur stefnda vegna leigugjaldaga frá og með 15. ágúst til og með 15. október 2012. Þá sjást þess ekki merki í kröfugerð stefnanda að leiga, sem féll í gjalddaga 15. júlí 2012, sé tvítalin.

Stefnandi hefur í málatilbúnaði sínum kosið að krefja stefnda um gjaldfallna leigu til og með 19. júní 2015, þegar stefndi var sviptur umráðum hinnar leigðu bifreiðar. Hefur sú tímaviðmiðun ekki sætt andmælum af hálfu stefnda og verður hann því að una henni.

Krafa stefnanda um greiðslu svonefnds riftunar- og umsjónargjalds styðst að hans sögn við 29. og 30. gr. samnings aðila og þjónustugjaldskrá stefnanda frá 4. febrúar 2015. Umrædd gjaldtaka á sér ekki skýra stoð í tilvitnuðum samnings-ákvæðum. Þá hefur stefnandi ekki fært sönnur á að stefnda hafi verið kynnt ákvæði tilvitnaðar gjaldskrár, áður en til vörslusviptingar bifreiðarinnar kom og eftirfarandi ráðstöfunar hennar. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu þessara gjalda.

Fjölmörg dómafordæmi liggja fyrir sem staðfesta að tenging umsamins leigugrunns skv. fjármögnunarleigusamningum stefnanda við Libor-vexti, að viðbættu álagi, breyti ekki því eðli samninganna að vera leigusamningar, sem heimilt hafi verið að gengistryggja, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 652/2011, nr. 638/2013 og nr. 717/2013. Sú málsástæða stefnda að umsamin heimild stefnanda til að reikna leigugjald til samræmis við breytingar, sem kunni að verða á millibankavöxtum af japönskum yenum og svissneskum frönkum, samræmist ekki gengistryggingu samninganna fær því ekki staðist og er henni hafnað. Þá hefur stefndi ekki fært nein rök fyrir því að í skuldbreytingarsamkomulagi aðila frá 8. desember 2012 hafi verið samið um „sérstaka vexti“. Er þeirri málsástæðu því hafnað.

Í 4.t. 30. gr. fjármögnunarleigusamnings aðila er mælt svo fyrir að frá skuld leigutaka, eins og hún hafi verið reiknuð skv. 1.-3. tl ákvæðisins, skuli draga verðmat hins leigða. Verði ágreiningur um matið og aðilar nái ekki samkomulagi, megi leigusali láta selja hið leigða á opinberu uppboði skv. 8. gr. laga nr. 90/1991, enda hafi leigutaki mótmælt matinu eða uppgjörinu skriflega innan 7 daga frá því að honum mátti vera það kunnugt. Að öðrum kosti teljist hann við það bundinn.

Stefnandi hefur við útreikning á kröfugerð sinni í máli þessu lækkað meinta skuld stefnda, vegna leigugjalda og kostnaðar, um 500.000 krónur vegna verðmætis hinnar leigðu bifreiðar en stefndi var eins og áður er fram komið sviptur umráðum hennar, 19. júní 2015. Er matið að sögn stefnanda byggt á fyrirliggjandi verðmatsskýrslu hans frá 2. júlí 2015 og fjárhæð þess færð sem innborgun, 3. júlí 2015. Samkvæmt verðmatsskýrslunni samsvarar matsverðið áætluðu söluverði bifreiðarinnar á bílauppboði, með virðisaukaskatti. Þá liggur fyrir í málinu afrit kaupsamnings og afsals frá 2. mars 2016 vegna sölu stefnanda á bifreiðinni. Er tilgreint söluverð samkvæmt kaupsamningnum 550.000 krónur, með virðisaukaskatti. Framangreint ákvæði 4. tl. 30. gr. samnings aðila verður ekki skilið á annan veg en þann að leigusala beri að tilkynna leigutaka um reiknað verðmæti leigumunar þannig að honum gefist kostur á að gera við það athugasemdir. Þá er í ákvæðinu, eins og áður er rakið, mælt fyrir um hvernig með skuli fara ef leigutaki geri athugasemdir við verðmatið og aðilar nái ekki samkomulagi í þeim efnum. Í fyrirliggjandi gögnum verður ekki séð að stefnandi hafi tilkynnt stefnda um mat sitt á umræddri bifreið fyrr en mál þetta var höfðað með birtingu stefndu, 7. september 2015. Greinargerð stefnda var lögð fram 17. desember s.á. Bifreiðin var seld frjálsri sölu 2. mars 2016 og var söluverðið 550.000 krónur, með virðisaukaskatti. Telja verður að stefnandi hafi með sölu bifreiðarinnar, þótt hún hafi ekki farið fram með þeim hætti sem mælt er fyrir um í 4. tl. 30. gr. samnings aðila, sýnt nægilega fram á verðmæti bifreiðarinnar og hefur stefndi ekki, undir rekstri málsins, hrint því mati. Verður því lagt til grundvallar í máli þessu að rétt verðmat bifreiðarinnar hafi verið 550.000 krónur.

Af hálfu stefnda hefur upphafsdegi dráttarvaxtakröfu stefnanda ekki verið andmælt og verða dráttarvextir því dæmdir eins og nánar greinir í dómsorði.

Með vísan til alls framangreinds verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 3.078.748 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júlí 2015 til greiðsludags. Með vísan til þeirrar niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað og telst hann hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, S-kk-nf I-kk-nf V-kk-nf, greiði stefnanda, Lýsingu hf., 3.078.748 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júlí 2015 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf