E-641/2006

Mál þetta höfðuðu Eik fasteignafélag hf., Sóltúni 26, Reykjavík, Lyf og heilsa hf., Suðurlandsbraut 12, Reykjavík og Félag eldri borgara Hveragerði, Breiðumörk 25B, Hveragerði með stefnu birtri 6. október 2006 á hendur H-kk-þgf H-kk-þgf B-kk-þgf, Brúarhvammi 23, Selfossi og Vátryggingafélagi Íslands hf. Stefnendur kröfðust þess aðallega að stefndu yrðu in solidum dæmdir til að greiða stefnendum sameiginlega 3.406.663 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. apríl 2006 til greiðsludags. Til vara kröfðust stefnendur þess að stefndi H-kk-nf H-kk-nf yrði dæmdur til að greiða þeim sameiginlega sömu fjárhæð, með sömu dráttarvöxtum og greinir í aðalkröfu, en að Vátryggingafélag Íslands hf. hefði réttargæsluaðild í málinu. Voru ekki gerðar neinar kröfur á hendur réttargæslustefnda í varakröfu. Krafist var málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, úr hendi stefndu sameiginlega í aðalkröfu, en annars úr hendi stefnda H-kk-ef H-kk-ef.

Stefndu kröfðust þess aðallega að kröfum stefnenda á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf. yrði vísað frá dómi. Annars kröfðust stefndu þess að þeir yrðu báðir sýknaðir af öllum kröfum stefnenda en að öðrum kosti yrðu kröfur á hendur þeim lækkaðar verulega. Þá yrðu stefnendur dæmdir til að greiða þeim málskostnað að mati dómsins.

Við fyrirtöku málsins hinn 23. janúar 2007 lýsti lögmaður stefnenda því yfir að fallið væri frá beinni aðild Vátryggingafélags Íslands hf. að málinu. Kröfur stefnenda beinast samkvæmt því einungis að stefnda H-kk-þgf H-kk-þgf en Vátryggingafélag Íslands hf. hefur stöðu sem réttargæslustefndi í málinu.

Málavextir.

Húsið að Breiðumörk 25B, Hveragerði, er 1.147,8 m² að flatarmáli, á tveimur hæðum, ætlað fyrir verslunar- og þjónustustarfsemi. Var það byggt af Byggðaseli ehf. á árunum 2000-2001, en það félag hefur verið úrskurðað gjaldþrota. Snýst mál þetta um meinta galla sem núverandi eigendur eignarinnar, stefnendur málsins, telja að komið hafi fram á álklæðningu, sem fest er á leiðara á útveggjum hússins. Var stefndi skráður byggingarstjóri þess og hafði hann lögbundna starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra hjá réttargæslustefnda þegar húsið var reist.

Með bréfi lögmanns stefnenda til réttargæslustefnda, dags. 21. júlí 2004, var honum tilkynnt um hina meintu galla og að verið væri að kanna þau mál nánar, meðal annars með hliðsjón af hugsanlegri ábyrgð stefnda. Í svarbréfi réttargæslustefnda, dags. 7. október 2004, kemur fram að við skoðun á klæðningu hússins sjáist á flestum hliðum þess talsvert miklar bylgjur, og að talið sé að rekja megi þær til þenslu og þess að hlaup sé of lítið í borgötum fyrir hnoð. Kom í bréfinu og fram það álit réttargæslustefnda að kostnaður við lagfæringar á þessum göllum félli ekki undir ábyrgðartryggingu stefnda sem byggingarstjóra.

Hinn 23. september 2005 var S-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf byggingartæknifræðingur dómkvaddur að beiðni stefnanda til að framkvæma mat á ætluðum göllum hússins. Matsgerðin, sem dagsett er 4. febrúar 2006, liggur frammi í málinu og kom matsmaður fyrir dóminn og staðfesti efni hennar og skýrði niðurstöður sínar nánar. Í niðurstöðukafla matsins eru einstakar matsspurningar í matsbeiðni raktar og svör við þeim og er kafli þessi svohljóðandi:

„1) „Er frágangur utanhússklæðningarinnar að Breiðumörk 25B, Hveragerði, í samræmi við kröfur sem gerðar eru eða gera á m.t.t. efnisvals, þ.e. kröfur/leiðbeiningar efnissala, kröfur byggingaryfirvalda og loks réttmætar kröfur matsbeiðenda, sem kaupenda, um faglegan frágang?”

Álklæðning sú sem notuð hefur verið sem veðrunarvörn hefur að undanförnu verið flutt inn af BYKO hf. og var framleidd af Reynold og nefnist Reynoclad, um er að ræða 2 mm álklæðningu sem talin er henta við flestar aðstæður á Íslandi, miðað við upplýsingar söluaðila. Samkvæmt upplýsingum söluaðila hefur efnið verið prófað við margvíslegar kringumstæður og er m.a. framleiðslan samkvæmt ISO 9001 og samræmd ýmsum evrópskum gæðastöðlum. Samkvæmt upplýsingum matsmanns hefur verksmiðjan verið seld til ALCOA og framleiðslan verið lögð niður, það hefur því verið mjög erfitt að nálgast upplýsingar um framleiðsluna af þeim sökum. Matsmaður kannaði hjá byggingarfulltrúa hvort einhverjar teikningar væru til hjá embættinu varðandi frágang klæðningarinnar eða önnur gögn varðandi frágang útveggjaklæðningarinnar eða verklýsingu. Í ljós kom að engin slík gögn hefðu borist embætti byggingarfulltrúa. Engar upplýsingar um vottun klæðningarinnar samkvæmt gr. 120 í byggingarreglugerð var fyrirliggjandi hjá byggingarfulltrúa en hann tjáði matsmanni það að hann hefði engin tök á því að afla vottunarupplýsinga um öll byggingarefni sem notuð væru og treysti því byggingarstjórum fyrir því að nota eingöngu efni sem uppfylltu skilyrði byggingarreglugerðar.

Það er álit matsmanns að hvorki söluaðili né framleiðandi hafi ætlast til að útlit klæðningarinnar yrði eins og raunin varð á varðandi þá byggingu sem hér um ræðir. Það er álit matsmanns að frágangur við utanhússklæðninguna samræmist ekki þeim kröfum sem gera verður til utanhússklæðningar af þessari gerð, þ.e. sléttrar álklæðningar og ætla má að faglegri vinnubrögð við frágang hefði átt að vera við klæðninguna.

2) „Ef svar við 1. tölulið er neikvætt, hverjar eru orsakir bylgjumyndunarinnar og/eða annars galla í frágangi klæðningarinnar?“

Hitaþanstuðull álplötunnar er 0,024 mm/m°C. Algengt er að miða hitasveiflur hér á landi við að mesta frost sé -15°C og mesti hiti +20°C a.m.k. hér á Suðurlandi þar sem byggingin er staðsett. Hitamismunurinn er því 35°C. Flestar plötulengdir eru 3 metrar sem þýðir að reikna þarf með að hitaþensla hverrar plötu sé 0,024 mm/m°C x 35°C x 3 m = 2,52 mm. Hver þriggja metra plata er fest með 9 draghnoðum með þéttikanti í þrem röðum á hæðina samtals 27 hnoð. Hvert draghnoð er 4 mm á þykkt og hefðu borgöt þurft að vera a.m.k. 2,5 mm víðari til að þensla sé ekki hindruð. Ekki er nægjanlegt að gera ráð fyrir þenslu álplötunnar heldur hefði þurft að gæta að því að álrenningar sem eru undir álplötunum á samskeytum hefðu möguleika á hitaþenslu á sama hátt. Álrenningarnir hafa þanist út með samverkandi hætti yfir meira en eitt bil og dregið álplöturnar með sér en ekki haft möguleika á að ganga til baka. Það er álit matsmanns að göt sem boruð hafa verið í klæðningu og undirlagsrenninga hafi ekki verið nægjanlega rúm til að taka upp hitaþenslu álplötunnar og undirlagsrenninga á samskeytum. Þenslan á við sveiflur í hita og kulda.

3) „Ef svar við 1. tölulið er neikvætt, hvernig er hægt að lagfæra bylgjumyndunina og/eða annars konar galla, þannig að klæðningin uppfylli kröfur um faglegan frágang? Hvað munu þær úrbætur kosta?“

Losa þarf upp alla klæðninguna og álrenninga undir plötunum. Bora þarf ný göt í álplöturnar og álrenningana , sem eru nægjanlega stór til að taka við hitaþenslu, og passa upp á að herslan sé hæfileg til að þensla sé ekki hindruð þegar plöturnar eru settar upp að nýju. Gæta þarf sérstaklega að því að undirlagsrenningar geti gengið til við þenslu. Líklega verður ekki hægt að losa upp plöturnar án þess að eyðileggja þær að stórum hluta. Það er álit matsmanns að endurnýja þurfi um 30 % af álklæðningunni og renningunum undir klæðningunni sem eru á samskeytum. Samkvæmt kostnaðarmati við úrbætur er kostnaður áætlaður kr. 2.650.000,- eins og sundurliðun í töflu 1 sýnir.

Tafla 1. Áætlaður kostnaður við úrbætur á útveggjaklæðningu samkvæmt framansögðu:

KOSTNAÐARMAT

Kostnaðarmat miðast við verðlag í febrúarmánuði árið 2006, vísitala 325,2 stig, með virðisaukaskatti á efni, vinnu og tækjum:

Heildarmatsfjárhæð miðað við nauðsynlegar úrbætur samkvæmt því sem að ofan er talið er áætluð kr. 3.450.000-, krónurþrjármiljónirfjögurhundruðogfimmtíuþúsund 00/100 samkvæmt töflu 1, frá þeirri tölu dregst væntanleg endurgreiðsla 60% af virðisaukaskatti af vinnu manna á byggingarstað eða kr. 298.337,-.“

Með bréfi lögmanns stefnenda til réttargæslustefnda, dags. 23. mars 2006, var vísað til niðurstöðu matsgerðarinnar og þess krafist að stefnendum yrðu greiddar bætur á grundvelli starfsábyrgðartryggingar stefnda sem næmu 3.450.000 krónum að viðbættum matskostnaði og lögmannsþóknun. Mun þeirri kröfu hafa verið hafnað og ákváðu stefnendur þá höfðun máls þessa á hendur stefnda.

Dómurinn gekk á vettvang áður en aðalmeðferð málsins hófst og skoðaði álklæðningu umrædds húss. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 16. mars 2007.

Málsástæður og lagarök stefnenda.

Stefnendur kveðast byggja á því að í ljós hafi komið verulegir annmarkar á álklæðningu hússins að Breiðumörk 25B, sem felist í því að við ákveðið hitastig utandyra myndist bylgjur á henni sem séu verulegur lýtir á húsinu. Benda þeir á að engin lögboðin hönnunargögn virðist hafa legið fyrir um klæðninguna þegar hún var sett á húsið þrátt fyrir að í grein 20.3 í byggingarreglugerð sé gert ráð fyrir að slík hönnunargögn, samþykkt af byggingaryfirvöldum, skuli vera til staðar.

Samkvæmt 15. gr. byggingarreglugerðar nr. 44/1998 greinist uppdrættir, sem teljist meðal hönnunargagna bygginga og annarra mannvirkja, í aðaluppdrætti, séruppdrætti, hlutauppdrætti og deiliteikningar. Samkvæmt 19. gr. reglugerðarinnar skiptist séruppdrættir m.a. í byggingaruppdrætti, innréttingauppdrætti o.fl. Séruppdrættir skuli vera með tilheyrandi deiliteikningum. Samkvæmt 20. gr. reglugerðarinnar skuli á byggingaruppdráttum m.a. gera grein fyrir frágangi utanhúss, svo sem frágangi þaka, þakbrúna, þakniðurfalla, frágangi útveggjaklæðninga, glugga o.s.frv. Á byggingaruppdráttum skuli gera grein fyrir efniskröfum með tilvísun til staðla og reglugerða. Telji stefnendur að á grundvelli þeirrar lögbundnu ábyrgðar sem hvíli á byggingarstjóra mannvirkis, sbr. 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og 31.-33. gr. byggingarreglugerðar, hafi stefnda borið að sjá til þess að húsið að Breiðumörk 25B yrði byggt í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Hafi í þessu falist sú skylda að tryggja að fyrir lægju lögboðin, fullnægjandi hönnunargögn, þar á meðal séruppdrættir, sem húsið yrði byggt eftir. Hljóti því að verða að meta stefnda það til gáleysis að hafa látið undir höfuð leggjast að tryggja að þessi gögn lægju fyrir og væru samþykkt af byggingarfulltrúa eins og skylt hafi verið. Megi telja öruggt að útveggjaklæðningu hússins hefði ekki verið ábótavant ef fyrir hefðu legið fullnægjandi hönnungargögn með tilheyrandi deiliteikningum sem framkvæmdaraðili gæti farið eftir og byggingarstjóri hússins stuðst við í eftirlitshlutverki sínu. Ekki hafi verið nægilegt í þessu tilliti að fara eftir leiðbeiningum seljanda efnisins enda liggi ekki fyrir að efnið hafi verið vottað skv. 120. gr. byggingarreglugerðar. Hafi stefndi því einnig að þessu leyti sýnt af sér gáleysi í sínu starfi sem byggingarstjóri hússins.

Stefnendur skírskota og til þess að stefnda, sem byggingarstjóra hússins, hafi borið að fylgjast með störfum iðnaðarmanna sem unnu að einstaka verkþáttum, þ. á m. útveggjaklæðningunni. Verði að skilja ákvæði 51. gr. skipulags- og byggingarlaga svo að eftirlitshlutverk byggingarstjóra feli í sér að honum beri að fylgjast með því að hver verkþáttur sé unninn í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Í þessu felist að byggingarstjóranum beri að sjá til þess að hver verkþáttur sé unninn í samræmi við þær faglegu kröfur sem gera megi í hverju einstöku tilviki, sbr. 118. gr. laganna. Telji stefnendur, með vísan til niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns, að uppsetning útveggjaklæðningarinnar hafi ekki verið svo faglega unnin sem gera hafi mátt kröfu til. Frágangurinn hafi ekki samræmst þeim kröfum sem gera verði til útveggjaklæðningar af þeirri gerð sem sé á húsi því sem hér um ræði. Hafi því byggingarstjórinn brotið gegn starfsskyldum sínum með saknæmum hætti með því að vanrækja að sjá til þess að fagleg og tæknilega fullnægjandi vinnubrögð væru viðhöfð við frágang klæðningarinnar.

Samkvæmt framangreindu hafi stefndi sem byggingarstjóri hússins sýnt af sér gáleysi varðandi uppsetningu á útveggjaklæðningu þess og beri hann því bótaábyrgð gagnvart stefnendum vegna þess fjárhagslega tjóns er af því hlaust.

Stefnendur skýra aðild sína að málinu með þeim hætti að þeir eigi allt húsið að Breiðumörk 25B, í nánar tilgreindum hlutföllum samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu. Ytra byrði hússins teljist til óskiptrar sameignar samkvæmt lögum um fjöleignarhús nr. 26/1994. Standi stefnendur því sameiginlega að sókn máls þessa, enda renni bætur sem kunni að verða dæmdar, til þess að standa straum af lagfæringu á sameigninni.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnenda sem röngum og ósönnuðum.

Bendir hann á að um bótaábyrgð byggingarstjóra almennt skv. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og gr. 32.2 í reglugerð 441/1998 fari eftir sakarreglunni, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 267/2005. Geti ekki stofnast til ábyrgðar byggingarstjóra á grundvelli laganna nema hann hafi með gáleysi vanrækt umsjónar- og eftirlitsskyldu sína með því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, og að tjón megi rekja til þess. Geti því aldrei stofnast til ábyrgðar af hans hálfu án sakar.

Þá telur stefndi að alveg sé ljóst af ákvæðum 46.- 48. gr. skipulags- og byggingarlaga að hönnuðir sem slíkir beri sjálfstæða bótaábyrgð og verði að hafa í gildi ábyrgðartryggingu. Komi í ljós að hönnunargögn hafi vantað eða reynst gölluð sé það ekki sök byggingarstjóra heldur hönnuðanna sjálfra. Sérstök athygli sé vakin á því að miklar kröfur séu gerðar til hönnuða samkvæmt lögunum og allt öðru vísi fjallað um hönnuði og ábyrgð þeirra en t.d. ábyrgð iðnmeistara. Komi sjálfstæð ábyrgð hönnuða einnig heim og saman við dómafordæmi Hæstaréttar, t.d. um arkitekta. Sé þessu máli því ekki réttilega beint að byggingarstjóra varðandi hönnunargögnin.

Stefndi kveður sýknukröfu sína á því byggða að engin sönnun liggi fyrir um að stefndi hafi sem byggingarstjóri valdið stefnanda nokkru saknæmu tjóni eða beri nokkra ábyrgð á hinum umstefnda kostnaði á grundvelli 51. gr. laga nr. 73/1997 eða rg. nr. 441/1998. Beri stefnendum að sanna staðhæfingar sínar og málsástæður samkvæmt meginreglu íslensks réttar um sönnunarbyrði, en ekki stefnda að sanna sakleysi sitt eða ábyrgðarleysi. Sé ekki að finna undantekningarreglu frá meginreglunni sem hér geti átt við. Sé þannig á áhættu stefnenda en ekki stefnda að dómkvaddir matsmenn meti það sem fallið geti undir ábyrgð byggingarstjóra og hvers vegna.

Stefndi bendir á að fyrirliggjandi matsgerð dómkvadds matsmanns sem stefnendur byggi kröfur sínar á sé nokkuð gölluð sem sönnunargagn. Sé þannig á því byggt í matsgerðinni að rangt hafi verið staðið að festingu álklæðningarinnar með hnoðum á þann veg að ekki hafi verið gefinn nægur gaumur að þanþörf klæðningarinnar. Nánar byggist matsgerðin á því að göt sem gerð hafi verið í klæðninguna til þess að festa hana hafi verið of lítil og ekki skapað nægjanlegt rými fyrir þan sem verði við breytingar á hitastigi. Hins vegar komi hvergi fram í matsgerðinni að kannað hafi verið hversu stór göt hafi verið notuð við festingu klæðningarinnar, einungis að hnoðin séu 4 mm að þykkt. Komi heldur ekki fram hvort matsmaður hafi opnað klæðninguna og þannig kannað lista og aðrar festingar sem að baki klæðningarinnar séu.

Í öðru lagi kveðst stefndi efast um að rétt sé metið þegar sagt sé að klæðningin sé ónýt. Haldi stefndi því fram að einungis einstaka einingar geti talist ónýtar. Engin rök séu sett fram og ekki sé heldur að finna í matsgerðinni nein rök fyrir því að ekki sé hægt að taka hnoðin upp á þeim stöðum sem einingarnar bylgist, gera stærri göt ef þurfa þyki, slétta einingarnar og festa á ný. Hljóti slík aðgerð að vera að miklum mun ódýrari en að rífa allar einingarnar af og setja upp nýjar. Þá sé loks einnig óútskýrt hvers vegna matsmaður telji einingarnar eyðileggjast við það að taka hnoðin úr þeim.

Haldi stefndi því fram að öll málsatvik bendi til þess að hluti klæðningarinnar hafi verið haldinn efnisgalla. Í fyrsta lagi krumpist ekki allar einingarnar sem þó hafi verið eins festar. Í öðru lagi sé ekkert komið fram sem sýni að þanmöguleiki eininganna hafi verið skertur og í þriðja og síðasta lagi bendi stefndi á að einingarnar hafi verið settar upp samkvæmt meðmælum seljanda með hefðbundinni aðferð. Slíkir efnisgallar geti ekki verið á ábyrgð byggingarstjóra, enda framkvæmi hann ekki sjálfstæðar prófanir á byggingarefnum. Hafi ekkert á klæðningunni sjálfri gefið til kynna að hún væri gölluð og verði stefnendur því að sækja bætur fyrir tjón sitt til efnissala en ekki byggingarstjóra.

Stefndi kveðst einnig hafna því sem röngu og ósönnuðu að matsgerðin sýni fram á saknæma háttsemi líkt og stefnendur haldi fram. Byggir stefndi á því að ósannað sé með öllu að þeir kostnaðarliðir sem stefnendur krefjist greiðslu á samkvæmt matsgerðinni séu tilkomnir vegna saknæmrar vanrækslu stefnda á umsjón- og eftirliti með því að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Einnig mótmæli stefndi staðhæfingum stefnenda um að byggingarstjórar almennt beri ábyrgð á efnislegum gæðum vinnu annarra meistara sem og efnisgæðum keypts efnis, s.s. áleininga. Hljóti meistararnir sem og framleiðendur varanna að bera þar höfuðábyrgð. Þá mótmæli stefndi því einnig að strangt sakarmat eigi við í þessu máli enda sé ekkert í lögum nr. 73/1997 sem réttlæti slíka túlkun.

Stefndi kveður kröfu sína um að lækka beri stefnukröfu stórlega byggða á því að ekki sé sannað að tjón stefnenda nemi kostnaði af því að skipta um 30% af álklæðningunni. Við skoðun muni koma í ljós að einungis lítill hluti klæðningarinnar sé skemmdur og að í samræmi við VI. kafla einkamálalaga nr. 91/1991 um frjálst sönnunarmat dómsins beri að lækka kröfurnar að álitum og eftir atvikum áliti sérfróðra meðdómenda. Þess vegna mótmæli stefndi sérstaklega þeim hluta metins kostnaðar sem sagður er vera vegna nýrra eininga að upphæð 492.450 krónur sem og því að annar kostnaður geti numið 18% af verkfjárhæð, enda sé sú tala allt of há miðað við umfang og eðli verksins. Til stuðnings kröfu sinni um lækkun stefnukrafna kveðst stefndi að öðru leyti vísa til sömu málsástæðna sem hann hafi fært fram til stuðnings kröfu sinni um sýknu.

Stefndi kveðst mótmæla dráttarvaxtakröfu stefnenda þar sem hún sé svo óvís og umdeild og telur eðlilegt að dráttarvextir verði ekki á lagðir fyrr en einum mánuði frá dómsuppsögu í málinu og er í því sambandi vísað til 7. gr. og seinni málsliðar 9. gr. laga nr. 38/2001.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna íslensks réttar um sönnunarbyrði, almennu skaðabótareglunnar, laga nr. 91/1991 og laga nr. 73/1997, og þá sérstaklega 51. gr., og reglugerðar nr. 441/1998. Kröfu sína um málskostnað kveður hann reista á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstöður.

Eins og að framan hefur verið rakið halda stefnendur því fram að verulegir gallar hafi verið á verki verktakans Byggðasels ehf. vegna álklæðningar á húsi stefnenda að Breiðumörk 25B. Beina þeir skaðabótakröfu sinni að stefnda sem byggingarstjóra hússins en bú framangreinds verktaka hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta.

Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð, og dómurinn sá við skoðun á vettvangi, liggur fyrir að myndast hafa bylgjur á álklæðningu hússins að Breiðumörk 25B. Þykir hér verða við það að miða, enda hefur það í sjálfu sér ekki sætt mótmælum af hálfu stefnda, að umrædd bylgjumyndun sé galli á útliti hússins miðað við þær væntingar sem stefnendur máttu hafa um frágang og útlits slíkrar klæðningar. Reisa stefnendur mál sitt á því að með matsgerðinni sé komin fram sönnun um að vinnubrögð við frágang klæðningarinnar hafi ekki verið faglega eða tæknilega fullnægjandi auk þess sem ekki hafi legið fyrir við framkvæmdina fullnægjandi hönnunargögn. Heldur stefndi því hins vegar fram að gallann hljóti að verða að rekja til þess að hluti klæðningarinnar hafi verið haldinn göllum við kaupin frá seljanda. Verði í þessu tilliti ekki byggt á matsgerð hins dómkvadda matsmanns þar sem hún sé gölluð sem sönnunargagn. Enda þótt taka megi undir það með stefnda að fyrirliggjandi matsgerð sé ekki gallalaus þá eru ekki á henni formgallar og henni hefur ekki verið hnekkt. Verður því við hana að miða varðandi umfang og orsök gallans með þeim athugasemdum sem raktar verða hér á eftir.

Í 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 er fjallað um hlutverk byggingarstjóra við byggingarframkvæmdir. Kemur þannig fram í 1. og 3. mgr. að byggingarstjóri skuli vera við stjórn framkvæmda við hvert mannvirki og sé hann jafnframt framkvæmdastjóri þeirra. Jafnframt er tekið fram að hann skuli bera ábyrð á að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Þá kemur fram í 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 að tryggt skuli að framkvæmdir séu með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Hefur Hæstiréttur í dómi sínum í málinu nr. 267/2005 skýrt ákvæði laganna um byggingarstjóra á þann veg að með þeim séu lagðar skyldur á byggingarstjóra til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum þeim sem hann stýrir, þar á meðal með því að iðnmeistarar þeir sem að verkinu komi fyrir hans atbeina, sinni sínum skyldum og að framkvæmdin sé með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Vanræki byggingarstjóri þessa umsjónar- og eftirlitsskyldu sína með saknæmum hætti geti hann orðið skaðabótaskyldur gagnvart eiganda mannvirkis vegna tjóns sem af því kunni að hljótast.

Stefndi hefur staðfest fyrir dómi að hann hafi haft undir höndum og notað teikningar þær að Breiðumörk 25B sem liggja fyrir í málinu, og eru merktar sem dskj. nr. 15, ásamt auglýsingabæklingi frá seljanda plötuklæðningar sem einnig liggur fyrir í málinu. G-kk-nf S-kk-nf trésmiður, sem vann hjá stefnda við uppsetningu plötuklæðningarinnar, hefur einnig staðfest fyrir dómi þennan framburð stefnda. Í framburði stefnda kom og fram að borgöt í plötuklæðningu fyrir hnoð hafi verið 5 mm í þvermál og að hann hafi notað 4 mm draghnoð til festingar klæðningunni, sem staðreynt var af sérfróðum meðdómsmönnum við vettvangsgöngu. Kemur fram í 2. tölulið matsgerðar dómkvadds matsmanns að borgöt hefðu þurft að vera að minnsta kosti 2,5 mm víðari en hnoðin, eða a.m.k. 6,5 mm, á 3 m löngum plötum, til að hitaþensla sé ekki hindruð, og er það í samræmi við upplýsingar um hitaþanstuðul platnanna sem fram koma í framangreindum bæklingi seljanda. Telur matsmaður að rekja megi bylgjumyndunina á klæðningunni til þess „að göt sem boruð hafi verið í klæðningu og undirlagsrenninga hafi ekki verið gerð nægilega rúm til að taka upp hitaþenslu álplötunnar og undirlagsrenninga á samskeytum“. Kemur og fram í matsgerðinni það álit að við uppsetningu klæðningarinnar hafi ekki verið viðhöfð nægilega fagleg vinnubrögð.

Þá má glögglega sjá á deiliteikningu nr. 29, deili 21, sem er kennisnið í klæðningu útveggjar, að hönnuður hefur gert ráð fyrir að á lárétt plötusamskeyti eigi að beygja brot 25 mm upp á plötuna sem nái 15 mm út fyrir klæddan flöt. Framangreint brot er einnig sýnt á teikningum nr. 26, á deilum 1-3 og nr. 28 á deilum 12-15. Dómurinn staðreyndi við vettvangsgöngu að framangreint brot var ekki til staðar á plötuklæðningu.

Það er álit sérfróðra meðdómsmanna að hefði framangreindum fyrirmælum hönnuðar verið fylgt, ásamt því að borgöt í plötuklæðningu hefðu verið gerð nægjanlega víð, megi telja víst að bylgjumyndun vegna hitaþenslu í plötuklæðningunni hefði verið hindruð.

Loks liggur ekkert fyrir um að stefndi hafi leitað til burðarþolshönnuðar um útfærslu burðarkerfis og festingar plötuklæðninga eins og krafist er í byggingarreglugerð nr. 441/1998, greinum 20.3 og 23.1, þar sem fram kemur að á uppdráttum skuli sýna frágang útveggjaklæðningar, gera grein fyrir efniskröfum og gera nákvæma grein fyrir burðarvirkjum.

Að því virtu sem hér hefur verið rakið telur dómurinn að virða beri stefnda til vanrækslu að hafa látið slík vinnubrögð við uppsetningu álklæðningarinnar viðgangast og að stefndi sé því ábyrgur fyrir því tjóni sem stefnendur hafa orðið fyrir vegna þessa.

Samkvæmt matsgerð nemur tjón stefnenda samtals 3.450.000 krónum en jafnframt kemur þar fram að frá þeirri tölu dragist væntanleg endurgreiðsla 60% af virðisaukaskatti af vinnu manna á byggingarstað, eða 298.337 krónur. Er matsmaður gaf skýrslu fyrir dómi leiðrétti hann framangreint og tók fram að til slíkrar endurgreiðslu gæti ekki komið í þessu tilviki þar sem heimild til slíks væri bundin við að um íbúðarhúsnæði væri að ræða. Vegna þessa lýsti lögmaður stefnenda því yfir að stefnendur gerðu þá breytingu á stefnukröfu sinni að þeir krefðust þess nú aðallega að stefndi greiddi þeim 3.671.546 krónur með dráttarvöxtum frá 23. apríl 2006 til greiðsludags en stefnukrafan eins og hún var sett fram í stefnu væri sett fram sem varakrafa. Þar eð þessi breyting á kröfugerð sætti strax andmælum af hálfu stefnda þykja ekki skilyrði til að stefnendur fái að koma að þessari hækkun á stefnukröfu. Stefnendur sundurliða stefnukröfu sína svo að samkvæmt mati matsmanns nemi kostnaður við úrbætur gallans 3.450.000 krónum. Frá þeirri upphæð dragist framangreind endurgreiðsla á hluta virðisaukaskatts að fjárhæð 298.337 krónur og við þann mismun, sem nemur 3.151.663 krónum, bætist síðan kostnaður vegna matsgerðar sem nemi 255.000 krónum. Samtals nemi stefnufjárhæðin því 3.406.663 krónum.

Stefndi hefur mótmælt því áliti matsmanns, sem hann gefur sér sem forsendu fyrir kostnaðarmati við úrbætur, að endurnýja þurfi um 30% af álklæðningunni og renningunum undir klæðningunni sem eru á samskeytum. Telur dómurinn að þessar forsendur matsmannsins séu síst of háar og það sama megi segja um niðurstöðu matsgerðarinnar um heildarfjárhæð kostnaðar við úrbætur á umræddum göllum. Verður bótakrafa stefnenda að fjárhæð 3.151.663 krónur því tekin til greina en tekið er tillit til matskostnaðarins við ákvörðum málskostnaðar, sbr. e-lið 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er og fallist á með stefnendum að rétt sé að við ofangreinda fjárhæð bætist dráttarvextir skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 23. apríl 2006 er liðinn var mánuður frá því stefnendur settu fram kröfu sína á grundvelli matsgerðarinnar.

Samkvæmt þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnendum 775.000 krónur í málskostnað og hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum F-kk-þgf J-kk-þgf byggingartæknifræðingi og J-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf byggingartæknifræðingi.

D ó m s o r ð:

Stefndi, H-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnendum, Eik fasteignafélagi hf., Lyf og heilsu hf. og Félagi eldri borgara í Hveragerði, 3.151.663 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. apríl 2006 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnendum 775.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf

F-kk-nf J-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf.