E-190/2015

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 16. desember sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Hildu ehf., Lágmúla 6, Reykjavík, á hendur Kerfisvaktinni ehf., Heiðarhjalla 31, Kópavogi, með stefnu birtri 15. janúar 2015.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að honum verði heimilað að fá gert fjárnám fyrir kröfum samkvæmt skuldabréfi upphaflega að fjárhæð 24.044,88 evrur, 38.073,48 svissneskir frankar og 3.453.635 japönsk jen, útgefnu í Reykjavík 22. febrúar 2006, samkvæmt lánssamningi 6. mars 2006, upphaflega að fjárhæð 167.421,71 svissneskur franki, 15.124.555 japönsk jen og 107.228,46 evrur, og lánssamningi, dagsettum 18. júní 2006, upprunalega að fjárhæð 502.655,91 svissneskur franki, á hendur Parketi ehf., sem viðurkenndar voru í þrotabú Parkets ehf., að fjárhæð 122.564.666 krónur, að teknu tilliti til úthlutunar úr þrotabúinu, inn í veðrétt samkvæmt eftirtöldum tryggingarbréfum í eigu stefnanda:

Tryggingarbréf nr. 1158-63-005287, útgefið 19. apríl 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið við vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 241,5 stig, áhvílandi á 1. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Tryggingarbréf nr. 1158-63-005288, útgefið 20. maí 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 krónur, nú að fjárhæð 110.000 evrur, áhvílandi á 2. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Tryggingarbréf nr. 1158-63-005289, útgefið 30. júní 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, áhvílandi á 3. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Tryggingarbréf nr. 1158-63-005290, útgefið 25. september 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, áhvílandi á 4. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Krafa stefnanda er um heimild til að gera fjárnám inn í fjögur tryggingarbréf sem standa til tryggingar skuldum Parkets ehf. Skuldir að baki tryggingarbréfunum séu samkvæmt einu skuldabréfi, nr. 9729 og tveimur lánssamningum, sem beri nr. 9734 og 10302.

Skuldabréfi nr. 9729 er sagt vera í erlendri mynt, upphaflega að fjárhæð 24.449,88 evrur, 38.073,48 svissneskir frankar, 3.453.635 japönsk jen, útgefið í Reykjavík 22. febrúar 2006 af Málmsteypu Ámunda Sigurðs ehf. Lánið skyldi bera LIBOR-vexti með 3,25% álagi og endurgreiðast með 32 mánaðarlegum afborgunum í fyrsta sinn 3. apríl 2006. Með skilmálabreytingu, dagsettri 3. mars 2009, var vanskilum skeytt við höfuðstól og greiðsluskilmálum lánsins breytt. Með skuldskeytingu 17. desember 2009 varð Parket ehf., nýr skuldari samkvæmt skuldabréfinu. Samhliða var gerð breyting á greiðsluskilmálum bréfsins þannig að lánið var fryst, og skyldi ekki greiða afborganir af bréfinu frá 17. desember 2009 til og með 20. júní 2010. Jafnframt voru vextir fyrir tímabilið 13. febrúar 2009 til og með 20. maí 2010 lagðir við höfuðstól lánsins. Vextir af nýjum höfuðstól skyldu reiknast frá 20. maí 2010 og eftirstöðvar skyldi greiða með 120 mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 20. júní 2010.

Lánssamningur nr. 9734 er dagsettur 6. mars 2006, milli Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, sem lánveitanda, og Parkets ehf., sem lántaka. Lánssamningurinn ber heitið „Lánssamningur í erlendum myntum“. Samkvæmt 5. gr. í samningnum lofar lántaki að taka að láni og sparisjóðurinn að lána jafnvirði 25.500.000 króna, 167.421,71 svissneskum franka, 15.124.555 japönskum jenum og 107.228,46 evrum. Samkvæmt 6. gr. í samningnum skyldi lánið bera breytilega vexti jafnháa LIBOR-vöxtum tveimur dögum fyrir upphaf vaxtatímabils með 2,25% vaxtaálagi. Lánið skyldi bera vexti frá útborgunardegi samkvæmt ákvæði 5.2 í samningnum. Lánið skyldi endurgreiðast á 36 mánaðarlegum gjalddögum í fyrsta sinn 2. október 2006. Á hverjum gjalddaga skyldi greiða 1/120 af höfuðstól ásamt áföllnum vöxtum en á lokagjalddaga, 3. september 2009, skyldi greiða eftirstöðvar höfuðstóls. Heimilt var samkvæmt samningnum að framlengja lánið þrívegis til samtals sjö ára.

Lánið var greitt út 8. mars 2006. Kaupnóta lánsins ber með sér að greiddar hafi verið út 107.228,46 evrur, 15.124.555 japönsk jen og 167.421,71 svissneskur franki, að teknu tilliti til lántökugjalds. Inn á reikning félagsins voru lagðar 25.240.000 krónur.

Hinn 25. ágúst 2009 var gerð skilmálabreyting á láninu, þar sem greiðsluskilmálum þess var breytt þannig að lánið skyldi endurgreiðast á lokagjalddaga 3. júní 2010, en vextir skyldu greiðast mánaðarlega, í fyrsta sinn 4. júní 2009.

Samningurinn hefur verið í vanskilum frá gjalddaga 3. júní 2009, og féllu eftirstöðvar lánsins í gjalddaga 3 júní 2010. Gjaldfallnir gjalddagar voru umreiknaðir í íslenskar krónur miðað við gengisskráningu á gjalddaga í samræmi við skilmála samningsins. Eftirstöðvar á lokagjalddaga voru umreiknaðar í íslenskar krónur í samræmi við efni samningsins og námu eftirstöðvar þá 42.498.649 krónum miðað við gengisskráningu þann dag.

Lánssamningur nr. 10302, dagsettur 18. júní 2006, milli Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, sem lánveitanda, og Brautarholts 20 ehf., sem lántaka. Lánssamningurinn ber heitið: „Lánssamningur í erlendum myntum“. Samkvæmt 5. gr. í samningnum lofar lántaki að taka að láni og sparisjóðurinn að lána jafnvirði 25.550.000 króna í svissneskum frönkum, alls 502.655,91 svissneskan franka. Samkvæmt 6. gr. í samningnum skyldi lánið bera breytilega vexti jafnháa LIBOR-vöxtum tveimur dögum fyrir upphaf vaxtatímabils með 3% vaxtaálagi. Lánið skyldi bera vexti frá útborgunardegi, sbr. ákvæði 5.2 í samningnum. Lánið var svokallað kúlulán og skyldi endurgreiðast á 24 mánaðarlegum gjalddögum þar af 23 vaxtagjalddögum, en höfuðstól lánsins átti að endurgreiða að fullu á lokagjalddaga hinn 8. júní 2009. Lánið var greitt út 15. júní 2007 og ber kaupnóta þess með sér að greiddir hafi verið út 502.655,91 svissneskur franki, að frádregnu 1% lántökugjaldi, samtals 497.629,35 svissneskir frankar. Að teknu tilliti til kostnaðar við skjalagerð voru lántaka greiddar 25.274.500 krónur.

Hinn 2. apríl 2008 varð Parket ehf. skuldari að láninu með skuldskeytingu. Í skuldskeytingunni voru eftirstöðvar samningsins tilgreindar þannig, að eftirstöðvar voru tilgreindar 502.655,91 svissneskur franki, áfallnir vextir til 3. desember 2007 1.813,98 svissneskir frankar, eða samtals 504.469,89 svissneskir frankar.

Með skilmálabreytingu dagsettri 15. apríl 2009 var samið um breytta greiðsluskilmála þannig að nýr lokagjalddagi skyldi vera 8. júlí 2009 og skyldi greiða vexti á þriggja mánaða fresti, í fyrsta sinn 8. apríl 2009. Með skilmálabreytingu, dagsettri 15. september 2009, var samið um að lokagjalddagi lánsins skyldi verða 3. júní 2010, en greiða skyldi vexti mánaðarlega, í fyrsta sinn 3. júlí 2009.

Á lokagjalddaga lánsins féllu í gjalddaga 504.207,29 svissneskir frankar. Í samræmi við skilmála lánsins umreiknaði kröfuhafi eftirstöðvar samningsins í íslenskar krónur á gjalddaga og voru eftirstöðvar þess miðað við 3. júní 2010 56.004.825 krónur, miðað við gengi svissnesks franka gagnvart íslenskri krónu á þeim degi, 111,08.

Lánið var í vanskilum frá lokagjalddaga þess, en á þeim degi greiddi skuldari samtals 23.592.157 krónur inn á lánið, sem ráðstafað var inn á gjaldfallna vexti, auk dráttarvaxta og kostnaðar, 2.634.064 krónur, sem og 20.958.093 krónur inn á höfuðstól lánsins. Eftirstöðvar hinn 3. júní 2010 voru því samtals 35.046.732 krónur.

Stefnandi er eigandi fjögurra tryggingarbréfa til tryggingar skuldum Parkets ehf., sem tryggð eru með veði í fasteigninni Kleifarvegi 15, Reykjavík. Hið stefnda félag er þinglýstur eigandi fasteignarinnar.

Í fyrsta lagi er um að ræða tryggingarbréf nr. 1158-63-005287, útgefið 19. apríl 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 241,5 stig, áhvílandi á 1. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fastanúmer 201-9651.

Hinn 19. apríl 2005 gaf félagið Fosseignir ehf. út tryggingarbréf til Landsbanka Íslands að fjárhæð 10.000.000 króna, auk dráttarvaxta, vaxtavaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilagjalda, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar, kostnaðar við fjárnámsgerð og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustugerðum svo og öllum öðrum kostnaði sem af vanskilum kunni að leiða. Höfuðstóll bréfsins var verðtryggður með vísitölu neysluverðs, miðað við grunnvísitölu 241,5 stig.

Hinn 19. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt af Landsbanka Íslands til Fosseigna ehf. Hinn 21. desember 2005 var tryggingarbréfið síðan framselt til Parkets ehf. Hinn 23. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Hinn 3. janúar 2006 var skilmálum bréfsins breytt þannig að það tryggði allar skuldir, skuldbindingar og ábyrgðir P-x-x hef. við SRON.

Í öðru lagi er um að ræða tryggingarbréf nr. 1158-63-005288, útgefið 20. maí 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, á 2. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Hinn 20. maí 2005 gaf félagið Fosseignir ehf., út tryggingarbréf til Landsbanka Íslands að fjárhæð 10.000.000 króna auk dráttarvaxta, vaxtavaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilagjalda, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar, kostnaðar við fjárnámsgerð og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustugerðum svo og öllum öðrum kostnaði sem af vanskilum kynni að leiða. Höfuðstóll bréfsins var verðtryggður með vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 242 stig.

Hinn 19. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt til Fosseigna ehf. Hinn 21. desember 2005 framseldi Fosseignir ehf. bréfið til Parkets ehf. Hinn 23. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis. Hinn 3. janúar 2006 var skilmálum bréfsins breytt þannig að það tryggði allar skuldir, skuldbindingar og ábyrgðir Parkets ehf. Hinn 4. maí 2006 var skilmálum bréfsins breytt þannig að nýr höfuðstóll þess skyldi verða 110.000 evrur.

Í þriðja lagi er um að ræða tryggingarbréf nr. 1158-63-005289, útgefið 30. júní 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, áhvílandi á 3. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651. Tryggingarbréfið var gefið úr af Fosseignum ehf. til Landsbanka Íslands, að fjárhæð 10.000.000 króna, auk dráttarvaxta, vaxtavaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilagjalda, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar, kostnaðar við fjárnámsgerð og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustugerðum svo og öllum öðrum kostnaði sem af vanskilum kynni að leiða. Höfuðstóll lánsins var verðtryggður með vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 240,7 stig.

Hinn 19. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt af Landsbanka Íslands til Fosseigna ehf. Þann 21. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt til Parkets ehf. Þann 3. janúar 2006 var tryggingarbréfið framselt til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis (SPRON). Sama dag var skilmálum bréfsins breytt þannig að það tryggði allar skuldir, skuldbindingar og ábyrgðir Parkets ehf. við SPRON. Þann 4. maí 2006 var skilmálum bréfsins breytt þannig að nýr höfuðstóll bréfsins skyldi vera 110.000 evrur.

Í fjórða lagi er um að ræða tryggingarbréf, útgefið af Fosseignum ehf. til Landsbanka Íslands, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, auk dráttarvaxta, vaxtavaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilagjalda, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar, kostnaðar við fjárnámsgerð og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustugerðum svo og öllum öðrum kostnaði sem af vanskilum kynni að leiða. Höfuðstóll bréfsins var verðtryggður með vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 242,4 stig, áhvílandi á 4. veðrétti fasteignarinnar Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651.

Þann 19. desember 2005 var tryggingarbréfið framselt af Landsbanka Íslands til Fosseigna ehf. Hinn 21. desember 2005 var tryggingarbréfið síðan framselt til Parkets ehf., sem framseldi það síðan til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hinn 3. janúar 2006. Sama dag var skilmálum bréfsins breytt þannig að það tryggði allar skuldir, skuldbindingar og ábyrgðir Parkets ehf. við SPRON. Hinn 4. maí 2006 var skilmálum bréfsins breytt þannig að nýr höfuðstóll bréfsins skyldi vera 110.000 evrur.

Öll fyrrnefnd tryggingarbréf ásamt lánssamningum voru framseld til Dróma hf. í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009, um ráðstöfun eigna og skulda Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., sbr. yfirlýsingu um aðilaskipti að kröfuréttindum í eigu Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. til Dróma hf., dagsettri 26. maí 2009. Þann 31. desember 2013 voru lánssamningar ásamt tryggingarbréfum framseld Hildu ehf., sbr. áritun á skjölin.

Parket ehf., var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 2. apríl 2014 og skiptum í búinu lauk 10. júní 2015.

III

Stefnandi byggir kröfu sína um heimild til aðfarar á fjórum tryggingarbréfum sem eru áhvílandi á fasteigninni Kleifarvegi 15, Reykjavík, eign stefnda.

Stefnandi byggir á því að stefndi, sem eigandi fasteignarinnar Kleifarvegur 15, Reykjavík, fnr. 201-9651, samkvæmt afsali dagsettu 31. desember 2011, verði að þola að stefnandi geri fjárnám í veðrétti samkvæmt fyrrgreindum tryggingarbréfum sem áhvílandi eru á eigninni til tryggingar skuld Parkets ehf. við stefnanda.

Parket ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. apríl 2014. Stefnandi hafi lýst kröfu í búið vegna fyrrgreindra lánssamninga samkvæmt kröfulýsingu. Stefnandi hefur sundurliðað kröfu sína í stefnu með eftirgreindum hætti í samræmi við fyrrgreinda kröfulýsingu:

Krafa samkvæmt skuldabréfi nr. 9729:

Höfuðstóll kr. 1.134.039

Dráttarvextir til 30.12.2014 kr. 260.007

Samtals kr. 1.574.046

Krafa samkvæmt lánssamningi nr. 9734:

Höfuðstóll kr. 42.498.649

Dráttarvextir til 30.12.2014 kr. 30.909.468

Samtals kr. 73.408.117

Krafa samkvæmt lánssamningi nr. 10302:

Höfuðstóll kr. 35.046.732

Dráttarvextir til 30.12.2014 kr. 25.489.652

Samtals kr. 60.536.384

Samkvæmt endanlegri kröfuskrá hafi kröfur stefnanda verið að fjárhæð 125.516.854 krónur. Við úthlutun úr búinu hafi komið 2.952.188 krónur upp í kröfur stefnanda. Eftirstöðvar kröfunnar miðað við kröfulýsingu séu þá 122.564.666 krónur.

Stefnandi byggir á því að veðskuldabréfið nr. 9729, sé viðskiptabréf með tæmandi talningu á réttindum og skyldum. Heiti bréfsins og tilgreining fjárhæðar í erlendri mynt sem og ákvæði um vexti sé í samræmi við það að um sé að ræða skuldbindingu í erlendri mynt, sbr. dóm Hæstaréttar í málunum nr. 3/2013, 757/2012 og 127/2013. Skilmálabreytingu hafi ekki verið ætlað að breyta efni skuldbindingarinnar, aðeins að kveða á um breyttar efndir í formi nýs skuldara eða breyttra greiðsluskilmála og vaxtakjara.

Stefnandi byggir á því að lánssamningur nr. 9734 sé í erlendri mynt. Við úrlausn á því hvort um sé að ræða skuldbindingu í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðlum verði fyrst og fremst að líta til forms og meginefnis þeirra gerninga sem liggi til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skipti einkum máli hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í þeim. Fyrirsögn samninganna beri með sér að um sé að ræða skuldbindingu í erlendri mynt. Enn fremur sé skuldbinding samningsins nákvæmlega tilgreind í svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum, þótt jafnframt sé vísað til jafnvirðis lánsfjárhæðarinnar í íslenskum krónum. Engin breyting hafi orðið á tilgreiningu skuldarinnar að þessu leyti þegar skilmálum lánssamningsins hafi síðar verið breytt. Því sé um að ræða skuldbindingu í erlendri mynt, sbr. dóma Hæstaréttar í málunum nr. 25/2014, 292/2014 og 235/2014.

Stefnandi byggir á því að um sé að ræða gilda skuldbindingu í erlendri mynt samkvæmt lánssamningi nr. 10302. Vísar stefnandi til tilgreiningar skuldbindingarinnar í lánssamningnum og fyrirsagnar samningsins þar sem skuldin sé tilgreind sem skuldbinding í erlendum myntum og hún tilgreind nákvæmlega í þeim myntum. Þá hafi skuldbindingin verið tilgreind í svissneskum frönkum við skuldskeytingu samningsins hinn 2. apríl 2008.

Í fyrrgreindum lánssamningum og tryggingarbréfum sé ekki heimild til handa stefnanda til aðfarar samkvæmt 7. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989. Stefnanda sé því nauðsynlegt að fá dóm á hendur stefnda fyrir heimild sinni til aðfarar inn í veðrétt samkvæmt tilgreindum tryggingarbréfum.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar auk meginreglna veðréttar um heimildir til veðsetningar.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi byggir á því að skuld Parkets ehf. við stefnanda sé byggð á skuldaskjölum sem eigi það sammerkt að hafa verið í íslenskum krónum tengd verðbreytingum við gengi þriggja erlendra gjaldmiðla. Samkvæmt 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 sé óheimilt að verðtryggja lán í íslenskum krónum með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla eins og gert hafi verið. Ákvæði um gengisviðmiðun séu því ógild og verði ekki á þeim byggt. Ekkert lánanna hafi haft tengingu við erlend viðskipti eða gjaldeyrisþörf.

Í veðskuldabréfi nr. 383/9729 komi fram að það sé í erlendum myntum. Segi þar að fyrirgreiðsla SPRON sé „endurlánað erlent lánsfé veitt í formi fjölmyntaláns, þar sem myntir megi á hverjum tíma vera allt að 3 að vali skuldara“. Fram komi hver upphafssamsetning myntanna sé. Stefndi byggir á því að formið á lánveitingunni hafi verið til málamynda, sem umgjörð um íslenskt lán með erlendri gengisviðmiðun.

a) Lánið hafi verið greitt út í íslenskum krónum.

b) Skuldfærslureikningur sé tilgreindur nr. [...], þ.e. venjulegur tékkareikningur í íslenskum krónum.

c) Fulltrúi lántaka hafi sérstaklega farið fram á að lánið yrði greitt út í tilgreindum myntum en lánveitandinn, SPRON, hafi neitað því með þeirri útskýringu að það væri ekki í boði. Orðalag skuldabréfsins um að lánið væri „endurlánað erlent lánsfé“ hafi því verið án innihalds og beinlínis rangt. Því hafi ekki getað verið um annað að ræða en íslenskt lán með erlendri gengisviðmiðun.

d) Í 2. tl. skilmála segi að gjaldfallnar afborganir umreiknist í íslenskar krónur. Lán, sem umreiknist sjálfkrafa á gjalddaga í íslenskar krónur, sé í eðli sínu lán í íslenskum krónum með erlendri myntviðmiðun.

e) Í yfirlýsingu um skuldaraskipti og í breytingu á greiðsluskilmálum, dagsettum 17. desember 2009, komi fram að fjárhæð lánsins hafi verið 6.000.000 króna og með eftirstöðvafjárhæð sem sé tilgreind í íslenskum krónum eingöngu.

Stefndi byggir á því að lánssamningur nr. 9734 hafi verið í íslenskum krónum tengdur verðbreytingum við gengi þriggja erlendra gjaldmiðla. Samkvæmt 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 sé óheimilt að verðtryggja lán í íslenskum krónum með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla, eins og gert hafi verið. Ákvæði um gengisviðmiðun séu því ógild og verði ekki á þeim byggt. Þá bendir stefndi á að lánsfjárhæðin hafi verið greidd út í íslenskum krónum. Lánssamningurinn hafi verið undirritaður 6. mars 2006, en lánsfjárhæð hafi verið greidd út 8. mars 2006 Fjárhæðir í erlendum myntum komi fram í 5. gr. lánssamningsins, þ.e. 167.421,71 svissneskur franki, 15.124.555 japönsk jen og 107.228,46 evrur. Gengi þessara gjaldmiðla hjá SPRON á samningsdegi hafi verið 79,27 krónur á evru, 0,5620 krónur á japönsku jeni og 50,77 krónur á svissneskum franka. Við útborgun lánsins, hinn 8. mars 2006, hafi gengi gjaldmiðlanna breyst. Sölugengi á evru hafi verið 82,46 krónur, 0,5873 krónur á japönsku jeni og 52,84 krónur á svissneskum franka. Hefði lánið verið veitt í þessum erlendu myntum hefði lántaki fengið greitt út í þessum gjaldmiðlum ellegar a.m.k. samsvarandi verðmæti í íslenskum krónum, sem hefði þá verið samtals 26.305.560 krónur. Lántaki hafi hins vegar ekki fengið nema 25.240.000 krónur. Fjárhæðin samsvari lánsfjárhæðinni 25.000.000 króna, að frádregnu 1% lántökugjaldi, 250.000 krónum og 5.000 krónum fyrir skjalagerð. Það skeiki 5.000 krónum, sem skrifist á ónákvæmni SPRON. Með kaupnótunni sé sýnt að ekki hafi staðið til að veita lántaka lán í hinum tilgreindu erlendu myntum eða jafnvirði þeirra í íslenskum krónum, heldur jafnvirðisfjárhæðina. Þetta sé lykilatriði.

Skuldfærslureikningur sé tilgreindur nr. [...] hjá lánveitanda, sem hafi verið venjulegur tékkareikningur í íslenskum krónum. Þá hafi lántaka ekki staðið til boða að fá greidda út erlenda mynt.

Á forsíðu samningsins komi fram orðin „Lánssamningur í erlendum myntum“. Stefndi kveður orðalag þetta allt eins vísa til verðtryggingar samningsins miðað við erlendar myntir, ella væri óþarft að taka það fram.

Í 5. gr. samningsins segi að lántaki lofi að taka að láni og bankinn lofi að lána jafnvirði 25.500.000 króna í eftirtöldum myntum: „CHF 167.421,71 JPY 15.124.555, og EUR 107.228,46“. Þannig sé lánið tilgreint bæði í íslenskum krónum og í erlendri mynt. Í upplýsingum um lánið í kerfum SPRON hafi lánið verið tilgreint í íslenskri mynt. Þá vísar stefndi til skilmálabreytingar, dagsettrar 18. ágúst 2009, þar sem fram komi að upphafleg fjárhæð lánsins hafi verið 25.500.000 krónur og eftirstöðvar að jafnvirði 44.176.606 króna. Engar erlendar myntir komi fram í skjalinu. Arion banki hf., sem þá hét Nýi Kaupþing banki hf. hafi gert skilmálabreytinguna samkvæmt umboði og með heimild í samningi milli hans og skilanefndar SPRON. Stefnandi sé bundinn af yfirlýsingunni.

Arion banki hf., sem innheimtuaðili lánsins, hafi nú þegar endurreiknað lánið miðað við þá forsendu að um sé að ræða lán í íslenskum krónum, upphaflega að höfuðstólsfjárhæð 25.500.000 krónur. Niðurstaða þess útreiknings hafi verið að nýr höfuðstóll þess væri 30.235.012 krónur og hefði lækkað um 22.418.055 krónur.

Stefndi byggir einnig á því að lán samkvæmt lánssamningi nr. 1056 hafi verið um lán í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiða með ólögmætum hætti. Lánsfjárhæð samkvæmt samningnum hafi verið greidd út í íslenskum krónum. Lánsupphæðin sé tilgreind eingöngu í íslenskri mynt. Útgáfudagur lánssamningsins sé 13. júní 2007, en lánsfjárhæðin hafi verið greidd út 15. júní 2007. Fjárhæðin í erlendri mynt komi fram í 5. gr. í lánssamningnum, þ.e. 502.655,91 svissneskur franki. Gengi þessa gjaldmiðils hjá SPRON á útgáfudegi hafi verið 50,83. Við útborgun lánsins hafi sölugengi á svissneskum frönkum hins vegar verið 50,64 krónur. Hefði lánið verið veitt í svissneskum frönkum hefði lántaki fengið svissneska franka ellegar a.m.k. samsvarandi verðmæti í íslenskum krónum, sem þá hefði verið samtals 25.199.950 krónur. Lántaki hafi hins vegar fengið 25.274.500 krónur. Fjárhæðin samsvari lánsfjárhæðinni 25.500.000 krónum, að frádregnu 1% lántökugjaldi, að fjárhæð 255.500 krónur og 20.000 krónum fyrir skjalagerð. Með kaupnótunni sé sýnt að ekki hafi staðið til að veita lántaka lán í hinni tilgreindu erlendu mynt eða jafnvirði hennar í íslenskum krónum, heldur jafnvirðisfjárhæðina.

Skuldfærslureikningur sé tilgreindur nr. [...] hjá lánveitanda, sem hafi verið venjulegur tékkareikningur í íslenskum krónum. Þá hafi lántaka ekki boðist að fá lánið greitt út í erlendri mynt. Á forsíðu samningsins komi fram orðin „Lánssamningur í erlendum myntum“. Stefndi telur að þetta orðalag skeri ekki úr um málið og það vísi allt eins til verðtryggingar samningsins miðað við erlendar myntir, ella væri óþarft að taka það fram.

Í 5. gr. í samningnum segi að lántaki lofi að taka að láni og bankinn lofi að lána „jafnvirði 25.5050.000 ISK í eftirtöldum myntum CHF (100%) 502.655,91“. Þannig sé lánið tilgreint bæði í íslenskum krónum og erlendri mynt og þá bæði sem hlutfall og í fjárhæð. Stefndi telur að tilgangslaust hafi verið að nefna íslensku jafnvirðisfjárhæðina og hlutfallið í erlendri mynt ef lánið hefði ekki verið í íslenskum krónum.

Í grein 5.8 í samningnum sé ákvæði um áhættu af gengissveiflum. Þar segi að skuld lántaka við sparisjóðinn kunni, vegna gengissveiflna, að verða hærri en upphafleg fjárhæð. Með þessu sé staðfest að um lán með erlendu gengisviðmiði hafi verið að ræða, ella hefði ákvæðið verið tilgangslaust.

Í skilmálabreytingu, dagsettri 18. ágúst 2009, komi fram að upphafleg lánsfjárhæð hafi verið 25.000.000 króna og eftirstöðvar séu að jafnvirði 60.8008.915 króna. Arion banki hf., sem þá hét Nýi Kaupþing hf. hafi gert skilmálabreytinguna samkvæmt umboði og með heimild í samningi milli hans og skilanefndar SPRON. Stefnandi sé bundinn við þá yfirlýsingu.

Stefnandi minnist ekki á lánssamning nr. 940, sem stefndi telur þó hafa verið nauðsynlegt með tilliti til kröfugerðar hans. Lánssamningur þessi sé dagsettur 16. mars 2007, en aðilar hans hafi verið Brautarholt ehf., sem lántaki, og SPRON, sem lánveitandi. Síðar hafi Parket ehf. yfirtekið skuldbindingu Brautarholts ehf. samkvæmt samningnum. Í 5. gr. samningsins segi að „Lántaki lofi að taka að láni og sparisjóðurinn lofar að lána jafnvirði 77.000.000 ISK í eftirtöldum myntum JPY (100%) 133.750.217,-)“. Að því leyti sem hér skipti máli séu skilmálar lánssamningsins samhljóða skilmálum samningsins nr. 1056. Eigi það jafnframt við um skjal með meginskilmálum, kaupnótu og skilmálabreytingar. Með vísan til umfjöllunar um samninginn nr. 1056 byggi stefndi á því að samningurinn nr. 940 hafi verið í íslenskum krónum með erlendu gengisviðmiði.

Samkvæmt handveðsyfirlýsingu, dagsettri 14. apríl 2008, hafi Parket ehf. sett SPRON að veði innstæðu á bankareikningi sínum nr. [...], til tryggingar hvers kyns skuldum við SPRON. Í skilmálum komi m.a. fram að sparisjóðnum hafi verið heimilt, hvenær sem var, að taka sér greiðslu af handveðinu, eins og þörf krefði, allt að mati sparisjóðsins og án afskipta eða atbeina annarra til lúkningar gjaldföllnum kröfum sparisjóðsins á hendur skuldara, og að verði vanskil á skuldum skuldara við sjóðinn sé honum heimilt að taka veðið til eignar án fyrirvara, tilkynninga eða annarra aðvarana. Hinn 24. febrúar 2010 hafi Drómi hf. gengið að handveðinu og tekið út innstæðuna, samtals að fjárhæð 218.050.978 krónur, þrátt fyrir skrifleg mótmæli fyrirsvarsmanns Parkets ehf. Þessari aðgerð hafi Drómi hf. ekki fylgt eftir með sundurliðuðu uppgjöri. Stefndi byggir á því að með úttektinni hafi Drómi hf. fengið meira greitt en numið hafi öllum skuldum Parkets ehf. við félagið og að þrotabú Parkets ehf. eigi endurkröfu vegna þess sem út af standi.

Stefndi telur að hæstaréttardómar í málum nr. 25/2014, 292/2014 og 235/2014 geti ekki verið fordæmisefandi fyrir mál þetta þar sem málin séu ekki sambærileg. Vísar stefndi til meginskilmála lánanna, þar sem eingöngu sé tilgreind lánsfjárhæðin í íslenskum krónum með erlendu gengisviðmiði. Lánsskjölin í hverju tilviki hafi verið útfærsla á meginskilmálunum, án ætlunar um að breyta eðli lánanna. Í öðru lagi sé með kaupnótum allra lánanna sýnt að lántaki í hverju tilviki hafi fengið greidda út jafnvirðisfjárhæð í íslenskum krónum, miðað við útgáfudag lánsskjals hverju sinni. Hefði erlenda fjárhæðin verið lánuð hefðu útborgunarfjárhæðirnar sem komið hafi til greiðslu tveimur dögum síðar verið aðrar vegna orðinna gengisbreytinga.

Í þriðja lagi hafi stefnda ekki staðið til boða að fá greiddar út erlendar myntir, þar sem SPRON hafi ekki átt þær tiltækar. Sparisjóðurinn hafi því ekki getað efnt slíka samninga. Í fjórða lagi sé tilgreining á lánsfjárhæð önnur en sú sem fjallað hafi verið um í tilvísuðum hæstaréttarmálum. Í tveimur lánsskjölum þessa máls sé tiltekið sérstaklega hlutfall myntarinnar og þannig hnykkt á að um gengisviðmið hafi verið að ræða. Hefði verið um að ræða erlent lán hefði tilgreiningin á hlutföllum verið með öllu óþörf.

Í fimmta lagi liggi fyrir skilmálabreytingar, þar sem lánsfjárhæðir séu eingöngu tilgreindar í íslenskum krónum. Þær séu bindandi og til sönnunar um að um íslenskt lán hafi verið að ræða. Slíkum skilmálabreytingum hafi ekki verið til að dreifa í tilvísuðum hæstaréttarmálum, sbr. hins vegar skilmálabreytingar sem hafi verið því til styrktar að um raunveruleg erlend lán hefði verið að ræða.

Í sjötta lagi liggi fyrir a.m.k. einn endurútreikningur, en stefnandi taki ekki tillit til hans í sínum málatilbúnaði.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og byggir á því að kröfur stefnanda miðist við ranga stöðu lánanna. Stefnandi hafi reiknað verðbætur á lánin á grundvelli ólögmætra gengistryggingarákvæða þeirra. Samanlagður höfuðstóll lánanna fjögurra sé 133.500.000 krónur, en eins og að framan greini hafi Drómi hf. nú þegar tekið sér greiðslu að fjárhæð 217.705.760 krónur. Þannig hafi hann augljóslega fengið hærri greiðslur en hann hafi átt rétt á.

Stefndi byggir á því að stefnanda beri að endurreikna öll lánin miðað við fram komna athugasemd um ólögmæt gengisviðmið. Jafnframt byggir stefndi á því að í slíkum endurútreikningi sé stefnanda óheimilt að reikna sér viðbótarvexti fyrir liðna tíð, þ.e. vaxtatímabil þar sem skuldari hafi greitt vaxtaafborganir í samræmi við kröfur lánveitanda hverju sinni og án athugasemda, þannig að jafngilt hafi fullnaðarkvittunum. Stefndi líti svo á að það væri stefnanda að sýna fram á rétt sinn til slíkrar viðbótarkröfu, en verði hún sett fram sé áskilinn réttur til að mótmæla henni enn frekar, með vísan til viðmiða sem Hæstiréttur hafi sett, m.a. í málum nr. 600/3011, 464/2012, 50/2013, 544/2013 og 626/2014. Hluti af kröfum stefnanda sé dráttarvaxtakröfur og mótmælir stefndi þeim sem vanreifuðum og röngum.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefndi mótmælir málskostnaðarkröfu stefnanda sérstaklega, þar sem hún sé ekkert reifuð í stefnunni. Þá hafi málshöfðunin ekki átt sér þann aðdraganda sem eðlilegur hefði verið með tilliti til aðstæðna. Ekki hafi heldur verið til einföldunar að eftir fall SPRON hafi nýir aðilar endurtekið haldið á því kefli sem stefnandi haldi nú á.

V

Í máli þessu krefst stefnandi þess að honum verði heimilt að gera fjárnám í fasteign stefnda, samkvæmt nánar tilgreindum tryggingarbréfum sem tryggð voru með veði í fasteigninni til tryggingar skuldum Parkets ehf.

Ekki er ágreiningur um tryggingarbréfin sjálf, en vísað til þess að skuldabréf og lánssamningar þeir sem stefnandi krefjist staðfestingar á að njóti veðtryggingar samkvæmt umræddum tryggingarbréfum séu í raun lán í íslenskum krónum, sem bundið hafi verið með ólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla. Leiði af þeirri málsástæðu að hafna beri kröfu stefnanda um að stefnda verði gert skylt að þola fjárnám í eign sinni en að öðrum kosti að lækka verði kröfu stefnanda til muna.

Eins og fram hefur komið í fjöldamörgum dómum Hæstaréttar þar sem fjallað hefur verið um hvort samningur sé um lán í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið við gengi erlendrar myntar, hefur fyrst og fremst verið byggt á skýringu texta þeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengist undir. Koma önnur atriði við lánveitinguna ekki til álita ef textaskýring tekur af skarið um efni skuldbindingarinnar að þessu leyti.

Kemur þá fyrst til skoðunar skuldabréf nr. 9729. Við úrlausn þess hvort um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum er að ræða eða ólögmætt gengistryggt lán í íslenskum krónum er í fyrsta lagi að líta til heitis skuldabréfsins en fyrirsögn þess er „Veðskuldabréf í erlendri mynt“. Í öðru lagi að lánsfjárhæðin er samkvæmt orðalagi skuldabréfsins tilgreind í þremur erlendum gjaldmiðlum, evrum, svissneskum frönkum og japönskum jenum, en lánsfjárhæðin hvergi tilgreind í íslenskum krónum. Í öðru lagi eru vextir samkvæmt skuldabréfinu til samræmis við það að um erlent lán sé að ræða tilgreindir LIBOR-vextir. Form og efni skuldaskjalsins ber því ótvírætt með sé að um sé að ræða lán í hinum tilgreindu erlendu myntum. Skilmálabreyting sem gerð var í desember 2009 um breytingu á endurgreiðslu lánsins laut ekki að breytingu á eðli skuldbindingarinnar. Að því gættu gat ákvæði um endurgreiðslu skuldarinnar eða útgreiðslu lánsins engu breytt, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 446/2013. Að þessu virtu verður ekki á það fallist með stefnda að lán þetta feli í sér ólögmæta gengistryggingu, heldur sé um að ræða gilt lán í erlendum gjaldmiðlum.

Við úrlausn á því hvort lánssamningar nr. 9734 og 10302 (1056) séu um lán í íslenskri mynt bundið gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti eða erlendum myntum er í fyrsta lagi til þess að líta að báðir lánssamningarnir eru eftir fyrirsögn samninganna um lán í erlendum myntum og var hún þar nákvæmlega tilgreind í þeim, þótt einnig hafi verið vísað til jafnvirðis lánsfjárhæðarinnar í íslenskum krónum. Skilmálabreyting sem gerð var á láni samkvæmt samningi nr. 9734 hinn 25. ágúst 2009 laut aðeins að breytingu á greiðsluskilmálum lánsins en breytti í engu eðli skuldbindingarinnar. Engin breyting var á tilgreiningu lánsfjárhæðar að þessu leyti við skuldskeytingu láns samkvæmt lánssamningi nr. 1056 hinn 2. apríl 2008 eða í viðauka við lánssamninginn, dagsettum 15. apríl 2009. Skilmálabreyting sem gerð var á láni samkvæmt samningi nr.1056 hinn 15. september 2009 laut aðeins að breytingu á greiðsluskilmálum lánsins en breytti í engu eðli skuldbindingarinnar. Að þessu virtu verður ekki fallist á með stefnda að þessi lán feli í sér ólögmæta gengistryggingu, heldur sé um að ræða gild lán í erlendum gjaldmiðlum. Að þessu gættu gátu ákvæði um endurgreiðslu skuldarinnar eða útgreiðslu lánsins engu breytt. Stefndi hefur lagt fram óundirritað skjal, dagsett 29. nóvember 2013 um endurreikning á láni nr. 9734, þar sem fram kemur að höfuðstóll lánsins hafi lækkað, án þess að forsendur útreikningsins komi þar fram. Þar sem fallist hefur verið á með stefnanda að umþrætt lán sé lán í erlendum myntum kemur þessi útreikningur ekki til frekari skoðunar, enda ekkert fram komið í málinu um að aðilar lánssamningsins hafi breytt eða lækkað skuldbindinguna samkvæmt lánssamningnum, að skuldbindingarnar verið greiddar.

Að virtu öllu framangreindu verða dómkröfur stefnanda teknar til greina.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefnanda, Hildu ehf., er heimilt að fá gert fjárnám fyrir kröfum samkvæmt skuldabréfi upphaflega að fjárhæð 24.044,88 evrur, 38.073,48 svissneskir frankar og 3.453.635 japönsk jen, útgefnu í Reykjavík 22. febrúar 2006, samkvæmt lánssamningi 6. mars 2006, upphaflega að fjárhæð 167.421,71 svissneskur franki, 15.124.555 japönsk jen og 107.228,46 evrur, og lánssamningi, dagsettum 18. júní 2006, upprunalega að fjárhæð 502.655,91 svissneskur franki, á hendur Parketi ehf., sem viðurkenndar voru í þrotabú Parkets ehf., að fjárhæð 122.564.666 krónur inn í veðrétti sína í fasteigninni Kleifarvegi 15, Reykjavík, fnr. 201-9651, samkvæmt tryggingarbréfi nr. 1158-63-005287, útgefnu 19. apríl 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, bundið við vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 241,5 stig, tryggingarbréfi nr. 1158-63-005288, útgefnu 20. maí 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, tryggingarbréfi nr. 1158-63-005289, útgefnu 30. júní 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur, og tryggingarbréfi nr. 1158-63-005290, útgefnu 25. september 2005, upprunalega að fjárhæð 10.000.000 króna, nú að fjárhæð 110.000 evrur.

Stefndi, Kerfisvaktin ehf., greiði stefnanda, Hildu ehf., 800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf