E-8573/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 9. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kk-þgf S-kk-þgf og H-kvk-þgf B-kvk-þgf G-kvk-þgf, báðum til heimilis að Þorláksgeisla 11, Reykjavík, á hendur Húsasmiðjunni hf., Holtavegi 10, Reykjavík, E-x-x K-kk-þgf S-kk-þgf, Dofraborgum 44, Reykjavík og E-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf, Lækjasmára 8, Kópavogi, með stefnu birtri 24. og 25. júní 2009.

Stefnendur krefjast þess, að stefndu greiði stefnendum in solidum 9.915.272 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. mars 2009 til greiðsludags, þó þannig að in solidum ábyrgð stefnda, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, takmarkist við höfuðstól að fjárhæð 8.550.610 kr. með tildæmdum vöxtum.

Þá krefjast stefnendur þess að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða þeim málskostnað að skaðlausu.

Dómkröfur stefndu, Húsasmiðjunnar hf., eru þær að dómkröfur stefnenda verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði látinn niðurfalla.

Dómkröfur stefnda, E-kk-ef Þ-kk-ef, eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda, en til vara er krafist verulegrar lækkunar á stefnukröfum. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnenda.

Stefndi, E-x-x K. S-kk-nf, hefur ekki látið málið til sín taka.

Málavextir

Mál þetta varðar fjöleignarhúsið að Þorláksgeisla 11 sem byggt var á árunum 2003-2005.

Stefnendur settu sig í samband við fyrirsvarsmanns stefndu, Húsasmiðjunnar hf., og föluðust eftir eign þeirra. Með kaupsamningi, dags 11. janúar 2005, keyptu stefnendur 122,5 fm íbúð merkt 201 að Þorláksgeisla 11 í Reykjavík. Seljandi var stefndi Húsasmiðjan hf. Íbúðin er á 2. hæð í sex íbúða fjöleignarhúsi, auk stæðis í bílageymslu. Kaupverð eignarinnar var 20.000.000 kr., sem stefnda, Húsasmiðjan, telur vera undir markaðsverði sambærilegra íbúða. Íbúðin var afhent stefnendum, tilbúin til málunar í janúar 2005, án innréttinga og gólfefna. Ágreiningslaust er að kaupverð eignarinnar hafi verið greitt.

Vegna vanskila verktaka hússins, Rimabæjar ehf., sem var úrskurðað gjaldþrota í nóvember 2006, yfirtók Byr sparisjóður þrjár eignir, Málning hf. eina eign og Raflax ehf. eina eign. Réðu þessir aðilar Verkfræðistofu Stanleys Pálssonar ehf. til að ljúka við sameign og frágang og aðra þætti sem eftir stóðu við byggingu hússins.

Stefnendur voru fyrstir íbúa til að flytja í fjölbýlishúsið að Þorláksgeisla 11 í febrúar 2005, en þá var ýmsum verkþáttum enn ólokið. Skömmu síðar var farið að bera á sprungumyndun á ákveðnum stöðum.

Stefnendur kveða Þ-kk-þf E-kk-þf, tæknifræðing hjá Verkfræðistofu Stanleys Pálssonar, og stefnda, E-x-x K-kk-þf S-kk-þf byggingarstjóra, hafa komið í tvígang til að skoða sprungurnar. Í fyrra skiptið var talið að um eðlilegar sprungur í nýbyggingu væri að ræða, en í seinna skiptið viðurkenndu þeir að sprungur væru ekki eðlilegar og var minnst á plötusig í því sambandi. Þá komu jafnframt fram skemmdir á parketi fasteignarinnar, sem síðar kom í ljós að rekja mátti til plötusigs. Stefnendur neyddust af þessum sökum til þess að skipta um parket á allri íbúðinni.

Með bréfum þáverandi lögmanns stefnenda, dags. 24. febrúar 2006, til stefndu, Húsasmiðjunnar hf. og E-kk-ef K-kk-ef S-kk-ef byggingarstjóra, voru gerðar athugasemdir við ástand fasteignarinnar og gerður áskilnaður um heimtu skaðabóta vegna galla. Engin viðbrögð bárust frá framangreindum aðilum í kjölfar bréfanna. Vorið 2006 kveðast stefnendur hafa óskað eftir því að stefnda, Húsasmiðjan hf., keypti eignina til baka vegna galla, en ekki var fallist á það.

Hinn 15. júní 2006 fór lokaúttekt fór fram. Fjölmargar athugasemdir voru gerðar við þá úttekt sem ekki hefur verið brugðist við, þannig að lokaúttektarvottorð liggur ekki fyrir, sbr. bréf byggingarfulltrúa til stefnda, E-x-x K-kk-ef S-kk-ef byggingarstjóra, dags. 25. september 2006.

Með matsbeiðni 3. október 2006 óskaði Húsfélagið Þorláksgeisla 11, sem og einstakir eigendur séreignahluta, eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir matsmenn, sérfróðir um byggingarmálefni, þ.m.t. hönnun og burðarþol, til að framkvæma mat vegna galla á fasteigninni.

Hinn 3. nóvember 2006 voru R-kk-nf R-kk-nf byggingarverkfræðingur og A-kk-nf Í-kk-nf S-kk-nf, húsasmíðameistari og matstæknir, dómkvaddir til verksins. Matsgerð þeirra er dags. 16. mars 2007. Matsmenn komust að þeirri niðurstöðu, að fasteignin væri haldin göllum, m.a. vegna plötusigs í steyptum plötum sem hefði valdið sprungumyndun í skilveggjum íbúða, auk ófullnægjandi frágangs lofts í bílageymslu, lóðar og steiningar á húsinu. Matsmenn töldu að gallar vegna plötusigs stöfuðu af ófullnægjandi varúðarráðstöfunum við uppsteypu hússins, en ekki hönnunargöllum. Þá komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að kostnaður við úrbætur myndi nema alls 22.870.455 kr. m/vsk.

Í kjölfarið átti sér stað frekari gagnaöflun. Í fyrsta lagi voru H-kk-nf J. E-kk-nf byggingarverkfræðingur og H-kk-nf H-kk-nf, byggingar-tæknifræðingur hjá Verkfræðistofunni Hniti hf., fengnir til að athuga burðþolshönnun fasteignarinnar, sbr. athugun á burðarþolshönnun, dags. 20. nóvember 2007. Að þeirra mati var ýmislegt athugavert við vinnu burðarþolshönnuðar, sem ekki var tekið á í undirmati.

Í öðru lagi öfluðu eigendur álits J-kk-ef G-kk-ef, löggilts fasteignasala, á því hvort einstakar íbúðir í fasteigninni myndu þurfa að þola verðmætisrýrnun við næstu sölu, jafnvel þótt ráðist yrði í þær viðgerðir sem undirmatsgerð gerði ráð fyrir. J-kk-nf komst að þeirri niðurstöðu að einstakar íbúðir í fjöleignarhúsinu myndu þurfa að þola verðrýrnun við næstu sölu, sem myndi liggja á bilinu 5-10% eftir því hver íbúðanna á í hlut, jafnvel þótt ráðist yrði í þær viðgerðir sem matsgerðin gerði ráð fyrir, sbr. álit J-kk-ef G-kk-ef, dags. 11. september 2007.

Í þriðja lagi óskuðu matsbeiðendur eftir afstöðu VÍS til þess hvort þeir ættu rétt á bótum úr starfsábyrgðartryggingu E-kk-ef K. S-kk-ef hjá félaginu, vegna vanrækslu hans í starfi sem byggingarstjóri fasteignarinnar, sbr. bréf lögmanns yfirmatsbeiðenda, dags. 28. desember 2007. Félagið hafnaði bótaskyldu úr starfsábyrgðartryggingunni miðað við þau gögn sem fyrirliggjandi voru, sbr. bréf VÍS, dags. 13. febrúar 2008. Félagið taldi í fyrsta lagi að ekki hefði verið sýnt fram á með nokkrum hætti að byggingarstjórinn hefði ekki byggt í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir og í öðru lagi að hann hefði viðhaft saknæma háttsemi við þetta tiltekna verk. Þá kom fram í bréfi félagsins að matsmenn hefðu ekki komist að skýrri niðurstöðu um það af hverju svignunin á sér stað.

Með bréfi stefnenda, 30. október 2007, til lögmanns stefndu, Húsasmiðjunnar hf., var óskað eftir því að kaupin gengju til baka. Í kjölfarið áttu sér stað allnokkrar viðræður á milli lögmanns stefnenda og lögmanns stefndu, Húsasmiðjunnar hf., um hugsanlega lausn málsins, en þær báru engan árangur.

Hinn 28. mars 2008 óskuðu Húsfélagið Þorláksgeisla 11 og einstakir eigendur séreignahluta eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu þrír hæfir og óvilhallir yfirmatsmenn, sérfróðir um byggingarmálefni, þ.m.t. burðarþol, til að framkvæma yfirmat á tilteknum atriðum í undirmatsgerð.

Hinn 27. júní 2008 voru J-kk-nf S-kk-nf byggingarverkfræðingur, S-kk-nf K-kk-nf byggingarverkfræðingur og H-kvk-nf E-kvk-nf byggingarverkfræðingur dómkvödd til verksins. Yfirmatsmenn skiluðu niðurstöðum sínum með yfirmatsgerð, dags. 30. desember 2008, sem og viðbótum, dags. 21. janúar 2009. Það er álit yfirmatsmanna, að aðalorsök fyrir óeðlilegu sigi gólfplatna sé vanhönnun þeirra og röng aðferðafræði við niðurbeygjur, þ.e. ófullnægjandi burðarþolshönnun. Yfirmatsmenn telja nauðsynlegt að styrkja plötur í húsinu til að koma því í viðunandi horf. Þetta kallar á viðamiklar stálstyrkingar. Yfirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur muni nema alls 44.430.981 kr. m/vsk. Ekki er tekið tillit til varanlegrar verðmætisrýrnunar í framangreindri fjárhæð, en yfirmatsmenn telja ljóst að hún er einhver.

Með bréfi 6. febrúar 2009 kröfðust stefnendur skaðabóta og/eða afsláttar in solidum úr hendi stefndu, auk kostnaðar vegna aðstoðar lögmanns og matsgerðar, samtals 13.533.146 kr. úr hendi Húsasmiðjunnar hf. og E-x-x K-kk-ef S-kk-ef byggingarstjóra, og allt að 12.114.594 kr. úr hendi E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef burðarþolshönnuðar. Með bréfi stefnenda til Sjóvár, dags. 3. mars 2009, var óskað eftir afstöðu félagsins til þess hvort stefnendur, sem og aðrir eigendur, ættu rétt á bótum úr starfsábyrgðartryggingu burðarþolshönnuðar hjá félaginu. Sátt hefur ekki náðst með aðilum og er mál þetta því höfðað.

Tvær matsgerðir hafa verið lagðar fram í málinu til viðbótar. Annars vegar matsgerð unnin af D-x-x V-kk-þgf S. W-kk-þgf hdl. og löggiltum fasteignasala frá október 2009 og hin unnin af E-kk-þgf R-kk-þgf Þ-kk-þgf byggingarverkfræðingi frá mars 2010.

Málsástæður og lagarök stefnenda

Stefnendur byggja kröfur sínar á því að hið stefnda félag, Húsasmiðjan hf., sem seljandi fasteignarinnar, stefndi, E-x-x K-kk-nf S-kk-nf, sem byggingarstjóri og húsasmíðameistari eignarinnar, og stefndi, E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, sem burðarþolshönnuður hennar, beri in solidum fébótaábyrgð gagnvart þeim vegna umfangsmikilla galla á fasteigninni. Ábyrgð stefndu, Húsasmiðjunnar hf., hvílir á stöðu félagsins sem seljanda eignarinnar, sbr. lög nr. 40/2002 um fasteignakaup, en ábyrgð stefndu, E-x-x og E-kk-ef, byggist á vanrækslu þeirra í starfi sem byggingarstjóri/húsasmíðameistari og burðarþolshönnuður eignarinnar, sbr. skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 411/1998. Stefnendur telja að þeir eigi af þessum sökum rétt á skaðabótum og/eða afslætti úr hendi framangreindra aðila. Er í þessu sambandi vísað til niðurstaðna hinna dómkvöddu undir- og yfirmatsmanna um umfangsmikla galla á fasteigninni og kostnað við úrbætur og viðgerðir á þeim annmörkum sem fyrir hendi eru.

Eins og áður er rakið voru stefnendur, sem og aðrir einstakir eigendur séreignahluta í fasteigninni, ósáttir við tiltekin atriði í undirmatsgerð, einkum og sér í lagi að því er varðaði umfjöllun um plötusig og burðarþolshönnun. Af þessum sökum byggja stefnendur á yfirmatsgerð varðandi öll þau atriði er lúta að plötusigi í fasteigninni, sem og uppfærðu kostnaðarmati undirmatsgerðar í yfirmati, en á undirmatsgerð varðandi öll önnur atriði

Undirmatsgerð (sameign)

Helstu niðurstöður undirmatsgerðar að því er varðar galla á sameign fasteignarinnar eru eftirfarandi, sbr. töluliði í undirmatsbeiðni:

2. Loft í bílageymslu

Undirmatsmenn staðfesta að loft í bílageymslu er óeinangrað, steypukleprar eru í loftinu og frágangur eldvarna umhverfis vatnslagnir í gegnum eldvarnaveggi milli bílageymslu og geymslna er ófullnægjandi. Í undirmatsgerð kemur jafnframt fram að á byggingarnefndarteikningu arkitekts nr. 1 segi að loftplata yfir bílageymslu eigi að vera hljóðvarin (60 dB). Hljóðvörnin skuli tryggð með K – 13 SonaSpray, sem sprautað skuli á loftplöturnar. Þessa hljóðvörn vantar hins vegar alveg. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 1.373.019 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð, sbr. fylgiskjal nr. 10 með yfirmatsgerð.

4. Hurð í bílageymslu

Undirmatsmenn staðfesta að bílskúrshurð fellur að karmi að neðanverðu en ekki að ofanverðu vegna skekkju í vegg ofan við hurð. Þar af leiðandi nýtist efsti þéttikantur hurðarinnar ekki. Regnvatn á leið meðfram hurðinni að ofanverðu, en hurðin snýr á móti suðri, sem er rigningarátt. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 81.144 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

5. Niðurfall við geymsluhurð

Undirmatsmenn staðfesta að niðurfallsrist vantar á frárennslisstút sem er í kverk norðan við hurð inn í sorpgeymslu. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 16.905 kr.m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

6. Niðurfall í hjólageymslu

Undirmatsmenn staðfesta að ekkert gólfniðurfall er í hjólageymslu. Á teikningu arkitekts nr. 5 er sýnt að gólfniðurfall skuli vera í hjólageymslu, en á teikningu lagnahönnuðar nr. L 01 er ekki gert ráð fyrir gólfniðurfalli. Í undirmatsgerð kemur fram að samkvæmt upplýsingum frá skrifstofu byggingarfulltrúa eigi að vera gólfniðurfall í hjólageymslu. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 185.954 kr.m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

8. Eldvarnarhólf í ruslageymslu

Undirmatsmenn staðfesta að fyllt hefur verið í lagnagöt umhverfis vatnspípur á tveimur stöðum við útvegg með ófullnægjandi frauðplasti (polyurethane). Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 16.905 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

9. Sprungur á stigapalli

Undirmatsmenn staðfesta að sprungur hafa myndast í kverk stigapalls á 2. hæð, væntanlega vegna plötusigs. Sprungur eru einnig í kverk stigapalls á 3. hæð. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 74.382 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

10. Frágangur á stigapöllum

Undirmatsmenn staðfesta að ílögn er gróf, holótt og sprungin á stigapalli fyrir framan íbúðir á 2. hæð. Ílögn hallar ýmist frá eða að húsi í stað þess að halla alls staðar frá því. Ílögn á 3. hæð er skárri, en steypukleprar eru á einum stað. Ílögn hallar að húsi að stórum hluta í stað þess að halla frá því. Undirmatsmenn telja að plötusig í stigapöllum hafi valdið því að ílögnin halli að íbúðunum. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 760.722 kr.m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

12. Steypuskemmdir á steyptum pöllum í garði

Undirmatsmenn staðfesta að frostskemmdir eru á steyptum palli við íbúð 201. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 171.163 kr.m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

13. Timburveggir á hæðum

Undirmatsmenn staðfesta að á 2. hæð hafi verið kíttað í rauf milli timburveggjar og lofts. Undirmatsmenn telja ekki vænlegt að kítta við loftplötu því það hindrar útloftun vegggrindarinnar. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 9.100 kr. m/vsk samkvæmt undirmatsgerð.

14. Steiningar á húsi

Undirmatsmenn staðfesta að skellur eru víða í steiningu. Sums staðar grisjar í steypu og sprautun er ójöfn. Í matsgerð kemur fram að á byggingarnefndarteikningu arkitekts nr. 1 segi að útveggir eigi að vera múraðir að utan með kvarsáferð og málaðir í gráum lit. Ofangreind steining er hins vegar ómáluð. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 1.229.171 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

15. Múrboltar í veggjum

Undirmatsmenn telja ekki eðlilegt að skilja eftir sýnilega múrbolta í veggjum fasteignarinnar. Einn múrbolti er við hurðarop í bílageymslu og tveir múrboltar á stigapalli. Þeir mynda með tímanum ryðbletti í múrinn. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 32.965 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

16. Timburveggur við stigagang

Undirmatsmenn staðfesta að frágangi á og við stigagang sé ábótavant, þar sem veggur er steyptur í jörðu. Steypa er brotin umhverfis múrbolta sem festir fremstu járnsúlu. Mótauppsláttur (dokamót), sem ekki hefur verið fjarlægður, er sýnilegur á sökkulvegg þar sem jarðvegur kemur að sökklinum. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 177.502 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

18. Frágangur á rennum

Undirmatsmenn staðfesta að víða vanti droparaufar í útistiga, göngum að íbúðum og yfir svölum, samtals um 38 lengdarmetra. Kostnaður við úrbætur vegna framangreinds nemur samtals 218.412 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

19. Frágangur á lóð

Undirmatsmenn staðfesta að frágangi á tyrfingu sé ábótavant. Mikið rof er í grasi, sérstaklega þar sem mikill halli er í landinu, einkanlega á vestur-, austur- og suðurhluta lóðar, en minna á norðurhluta hennar. Torfið, þar sem halli er, hefur sigið eftir að það var lagt, væntanlega vegna ónógrar undirbyggingar og þjöppunar, sem og vegna þess að það hefur ekki verið hælað niður á meðan það var að gróa.

Undirmatsmenn staðfesta enn fremur að hellulögn austan við húsið sé sigin að hluta, miklu meira en eðlilegt sé af ekki eldri stétt. Hellulögnin hefur ekki verið lögð nákvæmlega eftir byggingarnefndarteikningu arkitekts nr. 1. Steypt bil, um 7 cm breitt, er við hús innan við stétt. Teikning sýnir hellulögn að hálfu leyti með um 0,5 m fjarlægð frá húsi að sunnanverðu og að hálfu leyti alveg að húsi að norðanverðu. Hellur halla að húsi. Tvö niðurföll, væntanlega svelgir, eru við húsið og taka við vatni sem kemur á stéttina. Þessi niðurföll eru til bóta, en þau eru ekki sýnd á lagnateikningu.

Í undirmatsgerð kemur auk ofangreinds fram að á byggingarnefndarteikningu arkitekts nr. 1 af lóð sé teiknaður stoðveggur umhverfis fimm bílastæði, austast á lóð, á þrjá vegu. Þessi veggur er hins vegar ekki fyrir hendi.

Kostnaður við úrbætur vegna alls framangreinds nemur samtals 4.199.188 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

40. Hitaveituþrýstingur

Í undirmatsgerð kemur fram að mismunaþrýstingur í mælagrind, sem er í bílakjallara, hafi verið stilltur of hátt við skoðun þannig að mismunaþrýstingur á framrennsli og bakrennsli hafi verið of mikill. Þegar hreyft var við lokanum breyttist vatnsþrýstingur ekkert og virtist lokinn óvirkur. Kostnaður við úrbætur nemur samtals 84.525 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

41. Járnhandrið á stigapalli

Í undirmatsgerð kemur fram að handriðsstólpar séu festir niður í steypu en hvergi afstífaðir við húsið. Til að minnka eða fyrirbyggja titring telja undirmatsmenn til bóta að tengja handriðið við húsið með festijárnum. Kostnaður við úrbætur nemur samtals 324.144 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð.

42. Leki inn af steyptum plötum

Undirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur vegna leka á steyptum pöllum nemi 152.144 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð. Í ljósi þess að ósamræmi er milli umfjöllunar í undirmatsgerð hvað þennan matslið varðar, þ.e. undirmatsmenn komast annars vegar að þeirri niðurstöðu að engir ágallar séu fyrir hendi og hins vegar að kostnaður við úrbætur nemi framangreindri fjárhæð, munu stefnendur freista þess að fá nánari skýringar á framangreindu í skýrslutöku fyrir dómi.

Yfirmatsgerð (sameign)

Helstu niðurstöður yfirmatsgerðar og viðbóta við yfirmatsgerð að því er varðar sameign fasteignarinnar eru eftirfarandi, sbr. tölu- og bókstafsliði í yfirmatsbeiðni:

1. Plötusig

Hér verður aðeins stiklað á stóru. Um nánari umfjöllun vísast til útreikninga yfirmatsmanna á bls. 19-27 í yfirmatsgerð. Eins og útreikningar yfirmatsmanna sýna, er sig gólfplatna víða óeðlilega mikið.

a) Formbreytingar, þ.e. sig platna, er víða meira en kröfur byggingarreglugerðar nr. 411/1998 segir til um. Má þar aðallega kenna um of lítilli plötuþykkt og/eða járnbendingu vegna vanhönnunar platna.

b) Yfirmatsmenn telja að burðarþol allra platna gagnvart brotálagi sé fullnægjandi. Sama gildir um gegnumbrot við veggenda. Hvort tveggja á við brotástand (ULS), en með endurdreifingu vægis er hægt að sýna fram á fullnægjandi burðarþol. Það verður hins vegar á kostnað mikillar niðurbeygju platna í notástandi (SLS) vegna fyrrgreindra atriða (of lítil járnbending og plötuþykkt).

c) Álagsforsendur burðarþolshönnuðar eru rangar að því leytinu til, að aukið notaálag platna (úr 1,5 KN/m²) var komið til sögu (1. júlí 2002) þegar hönnun þeirra átti sér stað. Þá er einnig á það bent, að óeðlilegt getur talist að gera ekki ráð fyrir ílögn og þunga hennar. Hefði átt að byggja á vélslípun platna eingöngu, án ílagnar, hefði burðarþolshönnuður átt að taka það skýrt fram á teikningum að óheimilt væri að nota ílögn. Algengast er nú að rétta plötur af með svokallaðri flotun (þunnt lag fljótandi steypu). Ef búast má við miklu sigi þarf að nota múrílögn. Plöturnar verða þá að hafa nægjanlegt burðarþol til að bera ílögnina. Enn fremur er ekki óvanalegt, að burðarþolshönnuðir gefi upp, á burðarþolsteikningum, hver skuli vera yfirhæð uppsláttar undir plötum til að hindra of miklar niðurbeygjur niður fyrir láréttan flöt.

d) Burðarþolsteikningar eru að því leyti ófullkomnar, að ofangreind atriði eru ekki tilgreind, þ.e. ílögn og/eða yfirhæðir. Þá gætir víða ósamræmis í teikningum.

e) Teikningar gefa ekki nægilega vel til kynna hvernig járnbendingu skuli hagað. Villur eru hér og þar. Um frekari athugasemdir vísast til umfjöllunar yfirmatsmanna í 5. kafla, grein 5.1.

f) Yfirmatsmenn telja varhugavert að auka enn við ílögn á plötur til að rétta þær af. Það verður ekki gert með öðrum hætti en auka burðargetu þeirra fyrst á einhvern veg. Þeir leggja því til, að stálbitar verði settir undir plötur þar sem styrkingar er þörf. Að því loknu er hægt að flota gólf þar sem afréttingar er þörf.

g) Yfirmatsmenn telja að plötusigi sé að mestu lokið, enda varir það sjaldnast meira en þrjú til fjögur ár frá steypu. Með því að setja stálbita undir plötur á tilteknum stöðum og koma fyrir stálsúlum undir enda þeirra, má koma í veg fyrir frekara sig. Þetta er að dómi yfirmatsmanna skynsamlegasta leiðin til að tryggja fullnægjandi stífleika og hegðun platna í notástandi (SLS) og minnka niðurbeygjur þeirra.

2. Plötusig og þakplata

Yfirmatsmenn telja, eins og að framan greinir, að plötusig sé óeðlilega mikið. Ýmsa ágalla, meðal annars sprungur, má rekja til þess. Um ástand einstakra íbúða er hins vegar vísað til umfjöllunar hér á eftir. Yfirmatsmenn fóru sérstaklega yfir þakplötu hússins og telja að hún sé fullnægjandi, þ.e. ekkert óeðlilegt sig kemur þar fram.

3. Leki í bílageymslu

Við skoðun 18. september 2008, sbr. kafla 2.1. í yfirmatsgerð, varð ekki vart við leka í bílageymslu. Hins vegar telja yfirmatsmenn ljóst, að frágangur að utanverðu sé ófullnægjandi og geti gefið tilefni til lekavandamála.

4. Íbúð 201

a) Yfirmatsmenn staðfesta að þeir hafi fundið sprungur og aðra galla í íbúðinni við skoðun 18. september 2008; sjá nánar umfjöllun um íbúðina á bls. 8-10 og 29 í yfirmatsgerð.

b) Við skoðun 18. september sl. fundust lítils háttar rakablettir.

Yfirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur vegna íbúðar 201 nemi samtals 5.993.567 kr. m/vsk, sbr. viðbætur við yfirmatsgerð.

5. Íbúð 202

a) Yfirmatsmenn staðfesta að þeir hafi fundið sprungur og aðra galla í íbúðinni við skoðun 18. september 2008; sjá nánar umfjöllun á bls. 11-12 og 30 í yfirmatsgerð.

b) Við skoðun 18. september fannst rakagúlpur undir lofti nálægt svölum. Ekki varð vart við raka undir parketi. Ekki er hægt að útiloka, að raki finnist þar ef parket verður fjarlægt.

Yfirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur vegna íbúðar 202 nemi samtals 4.128.797 kr. m/vsk, sbr. viðbætur við yfirmatsgerð.

7. Íbúð 301

a) Yfirmatsmenn staðfesta að þeir hafi fundið smávægilegar sprungur í svalagólfi sem gætu stafað af frostskemmdum, sjá nánar um íbúð 303 á bls. 13-14 og 30-31 í yfirmatsgerð.

b) Útidyrahurð er skökk og þarfnast viðgerðar.

c) Yfirmatsmenn staðfesta að þeir hafi fundið sprungur og aðra galla í íbúðinni.

d) Yfirmatsmenn staðfesta að veggir eru sums staðar illa pússaðir.

e) Yfirmatsmenn staðfesta að málningarvinna er slæm.

Yfirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur vegna íbúðar 301 nemi samtals 3.939.772 kr. m/vsk, sbr. viðbætur við yfirmatsgerð.

8. Íbúð 302

a) Yfirmatsmenn staðfesta að þeir hafi fundið sprungur og aðra minni galla í íbúðinni við skoðun 18. september; sjá nánar umfjöllun á bls. 15 og 31 í yfirmatsgerð.

Yfirmatsmenn telja að kostnaður við úrbætur vegna íbúðar 302 nemi samtals 4.006.352 kr.m/vsk, sbr. viðbætur við yfirmatsgerð.

10. Sameign

Yfirmatsmenn telja að viðamiklar stálstyrkingar séu nauðsynlegar til þess að koma húsinu í viðunandi horf. Þannig er gert ráð fyrir að setja stálsúlur undir svalir og þarf að grafa fyrir og steypa undirstöður þeirra. Stálsúlur undir stálbitum, sem gert er ráð fyrir að setja undir loft í íbúðunum, hafa áhrif á burðarvirki hússins í heild sinni og kalla á ýmsar aðgerðir sem nánar er lýst í fylgiskjali nr. 12 með yfirmatsgerð. Í þeim er að finna skilgreiningu á ýmsum verkþáttum sem þessi aðgerð byggist á og kostnaði þeirra. Yfirmatsmenn telja að kostnaður vegna framangreinds nemi samtals 15.893.125 kr. m/vsk, sbr. viðbætur við yfirmatsgerð.

11. Uppfærðar kostnaðartölur

Yfirmatsmenn hafa uppfært kostnaðarmat í undirmatsgerð. Er þá miðað við að byggingarvísitalan hafi verið 368,2 stig í mars 2007 þegar undirmat fór fram, en 478,8 í desember 2008 er yfirmati lauk. Uppfært kostnaðarmat vegna matsliða nr. 2, 4-6, 8-10, 12-16, 18-20, 33-38 og 40-42 í undirmatsgerð nemur samtals kr. 10.389.368 m/vsk.

Í lokaniðurstöðu yfirmatsmanna kemur fram að þeir telja að aðalorsök fyrir óeðlilegu sigi gólfplatna sé vanhönnun þeirra og röng aðferðafræði við að meta niðurbeygjur, sbr. niðurstöður burðarþolsgreiningar í 5. kafla yfirmatsgerðar. Í yfirmatsgerð kemur jafnframt fram að yfirmatsmenn hafi ekki fundið neinar vísbendingar um, að óeðlilegt sig gólfplatna, meira en ákvæði byggingarreglugerðar nr. 411/1998, stafi af vanrækslu við framkvæmd verksins. Á hinn bóginn sé ekki hægt að útiloka að öryggisstoðir undir plötum hafi ekki verið látnar standa nógu lengi til að hindra mikla niðurbeygju plötu áður en steypa var fullhörðnuð. Við skoðun yfirmatsmanna komu hins vegar engar vísbendingar fram sem bentu til þess, að svo hafi verið.

Í lokaniðurstöðu yfirmatsmanna kemur auk þess fram að þeir telja að íbúðir fasteignarinnar muni þurfa að þola verðmætisrýrnun þrátt fyrir að ráðist verði í þær viðgerðir sem yfirmatsgerð gerir ráð fyrir. Yfirmatsmenn telja hins vegar að það sé ekki á færi þeirra að meta þá verðmætisrýrnun, enda ekki fagmenn á því sviði.

Undir- og yfirmatsgerð (séreign)

Helstu niðurstöður undirmatsgerðar, sem og yfirmatsgerðar og viðbóta við yfirmatsgerð, að því er varðar séreign stefnenda eru eftirfarandi, sbr. tölulið í undirmatsbeiðni:

20. Mattir gluggar

Undirmatsmenn staðfesta að gluggar í íbúðum hússins eru á nokkrum stöðum mattir umfram það sem eðlilegt getur talist. Rákir eru í glerjum að utanverðu, væntanlega vegna sementseðju frá múrvinnu umhverfis glugga. Áberandi mattar voru rúður í hjónaherbergi ásamt einni rúðu í stofuglugga íbúðar 201, rúða í barnaherbergi í íbúð 202 og rúða í hjónaherbergi í íbúð 203. Kostnaður við úrbætur nemur samtals 148.763 kr. m/vsk miðað við uppfært kostnaðarmat í yfirmatsgerð. Í sundurliðun kröfugerðar stefnenda er miðað við að helmingur þessarar fjárhæðar varði íbúð 201, eða samtals 74.382 kr.m/vsk.

Um umfang, eðli, orsakir, tillögur að úrbótum og sundurliðun kostnaðar við að bæta úr göllum vísa stefnendur að öðru leyti til undir- og yfirmatsgerðar, auk viðbóta við yfirmatsgerð.

Hlutdeild stefnenda í kostnaði við úrbætur á sameign samkvæmt undir- og yfirmatsgerð, nemur samtals 6.886.379 kr. m/vsk. Er þá annars vegar miðað við 16,6667% hlutdeild í sameign bílageymslu og hins vegar 18,10% hlutdeild í sameign húss og lóðar. Þá nemur kostnaður við úrbætur á séreign samtals 68.893 kr. m/vsk. Athygli er vakin á því að viðgerðir á séreign sem leiða af göllum á sameign (plötusigi), teljast til viðgerðar á sameign í þessu tilliti. Samtals nemur kostnaður stefnenda 6.955.272 kr. m/vsk, eða því sem nemur 34,78% af umsömdu kaupverði fasteignarinnar. Rétt er að taka fram að við framangreinda útreikninga hefur verið tekið tillit til endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu við úrbætur, en samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 2. gr. laga nr. 10/2009, skal á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. janúar 2011 endurgreiða eigendum íbúðarhúsnæðis að fullu þann virðisaukaskatt sem þeir greiða af vinnu manna við endurbætur á húsnæðinu eða viðhald þess.

Til viðbótar ofangreindu er augljóst að íbúð stefnenda mun þurfa að þola verðrýrnun við næstu sölu, jafnvel þótt ráðist verði í þær viðgerðir sem undir- og yfirmatsgerð mæli fyrir um. Stefnendur vísa til matsgerðar D-kk-ef V-kk-ef S. W-kk-þgf hdl. og löggiltum fasteignasala frá október 2009.

Viðgerðar- og úrbótarkostnaður, sem mun falla á fasteign stefnenda miðað við eignarhlutdeild, sem og verðmætisrýrnun eignarinnar, sundurliðast nánar tiltekið svo:

Heildartölur íbúð 201

1) Sameign bílageymslu 1.454.163

- endurgr. vsk. v. vinnu 99.474

Samtals 1.354.689 kr. 225.782 (16,6667%)

2) Sameign húss og lóðar 41.615.227

- endurgr. vsk. v. vinnu 4.816.347

Samtals 36.798.880 kr. 6.660.597 (18,10%)

3) Séreign 74.382

- endurgr. vsk. v. vinnu 5.489

Samtals 68.893 kr. 68.893

4) Verðmætisrýrnun

samkvæmt matsgerð kr. 2.960.000

Samtals kr. 9.915.272

Ábyrgð seljanda

Stefnendur byggja á því að fasteignin að Þorláksgeisla 11, Reykjavík, sé haldin göllum í skilningi 18. gr. og 19. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, sem stefnda, Húsasmiðjan hf., beri ábyrgð á sem seljandi fasteignarinnar. Stefnendur telja sannað með undir- og yfirmatsgerð að fasteignin sé gölluð í skilningi fasteignakauparéttar, enda megi af þeim ráða að frágangur, efnisval og hönnun uppfylli í mörgum tilvikum ekki þær kröfur sem leiði af skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Stefnendur leggja áherslu á að við mat á göllum verði að hafa sérstaka hliðsjón af því að um nýlega eign sé að ræða, en samkvæmt almennum reglum fasteignakauparéttar eru mun strangari kröfur gerðar til ástands slíkra fasteigna. Samkvæmt þeim þarf kaupandi nýrrar fasteignar ekki að þola að hún sé haldin nokkrum göllum, og það þótt þeir séu minni háttar. Í þessu sambandi byggja stefnendur jafnframt á því að um neytendakaup hafi verið að ræða, en það skiptir sérstöku máli við mat á galla, sbr. 6. gr. og 2. mgr. 19. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Stefnendur telja að þeir eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefnda vegna framangreinds, sbr. 43. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, en ella beri að veita afslátt í samræmi við kostnað við að bæta úr göllunum, sbr. 41. gr. sömu laga.

Ábyrgð byggingarstjóra og húsasmíðameistara

Stefnendur byggja á því að stefndi, E-x-x K-kk-nf S-kk-nf, byggingarstjóri og húsasmíðameistari fasteignarinnar, beri skaðabótaábyrgð á umræddum göllum á grundvelli reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Stefnendur telja ljóst að byggingarframkvæmdin hafi í mörgum tilvikum ekki verið með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti, auk þess sem allnokkur dæmi séu um að ekki hafi verið byggt í samræmi við samþykkta uppdrætti. Þá liggur fyrir að lokaúttektarvottorð hefur enn ekki verið gefið út vegna umfangsmikilla athugasemda byggingarfulltrúa við lokaúttekt 15. júní 2006, sem ekki hefur verið bætt úr, sbr. bréf byggingarfulltrúa til byggingarstjóra, dags. 25. september 2006.

Stefnendur telja einnig að stefndi, E-x-x K-kk-nf, sé ábyrgur ásamt stefnda, E-kk-þgf Þ-kk-þgf burðarþolshönnuði, á plötusigi í fasteigninni þar sem hann hafi fylgt athugasemdalaust röngum og gölluðum hönnunargögnum. Í þessu sambandi byggja stefnendur á því að byggingarstjóri geti ekki leyft að byggt sé í blindni og athugasemdalaust eftir uppdráttum án tillits til hvort meiri eða minni háttar galla sé að finna í uppdráttunum, enda hvíli sú skylda á góðum og gegnum byggingarstjóra að tryggja að byggt sé í samræmi við lög og reglugerðir. Þá sé ekki hægt að útiloka að e-ð hafi misfarist við framkvæmdina, einkum og sér í lagi að öryggisstoðir undir plötum hafi verið látnar standa of skamman tíma til að platan fengi nægan styrk. Stefnendur telja auk framangreinds að stefnda, E-x-x, hafi mátt vera ljóst að nauðsynlegt væri að hafa yfirhæð á uppslætti til að mæta væntanlegu sigi, jafnvel þótt það hafi ekki verið fyrirskrifað af burðarþolshönnuði. Mælingar neðan á plöturnar upp við veggi sýna lítil frávik, sem bendir til þess að undirsláttur hafi verið láréttur.

Stefnendur leggja áherslu á að með skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 441/1998 séu lagðar umfangsmiklar skyldur á byggingarstjóra. Samkvæmt 1. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga skal byggingarstjóri vera við stjórn framkvæmda við hvert mannvirki og samkvæmt 3. mgr. sömu greinar er hann framkvæmdastjóri þeirra. Í 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga og 32.2 gr. byggingarreglugerðar er einnig sérstaklega tekið fram að byggingarstjóri beri ábyrgð á að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Hér er vísað til þeirra fyrirmæla, almennra og sérstaka, sem lög og reglugerðir setja um byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð, þar á meðal 118. gr. byggingarreglugerðar en þar segir að tryggt skuli að framkvæmdir séu með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Enn fremur eru ýmsar sérstakar skyldur lagðar á byggingarstjóra varðandi þá iðnmeistara sem að framkvæmdum koma. Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga og 32.1 gr. byggingarreglugerðar skal byggingarstjóri ráða þá í upphafi verks með samþykki eiganda eða samþykkja ráðningu þeirra og sama gildir um uppsögn iðnmeistara.

Með vísan til framanritaðs telja stefnendur að rík skylda hvíli á byggingarstjóra til þess að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum þeim er hann stýrir, þar á meðal með því að iðnmeistarar þeir sem að verkinu koma fyrir hans atbeina sinni skyldum sínum. Þá telja stefnendur að strangt sakarmat gildi um byggingarstjóra sem eigi að vera sérfræðingar við mannvirkjagerð.

Auk framangreinds byggja stefnendur á því að stefndi, E-x-x K-kk-nf, hafi, sem húsasmíðameistari við byggingarframkvæmdina, borið ábyrgð á því að þeir verkþættir, sem hann tók að sér að hafa umsjón með sem slíkur, væru unnir í samræmi við viðurkennda verkhætti, lög og reglugerðir, sbr. 1. mgr. 52. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Í þessu sambandi telja stefnendur að stefndi hafi, sem húsasmíðameistari fasteignarinnar, m.a. borið ábyrgð á verkþáttum sem falla undir matsliði nr. 2, 4, 13 og 19 í undirmatsgerð. Um ábyrgð húsasmíðameistara vísa stefnendur jafnframt til 37. gr., 38. gr. og 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1997, sem og til 2. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978. Stefnendur telja að strangt sakarmat gildi um húsasmíðameistara, sem eigi að vera sérfróðir um trésmíðavinnu við mannvirkjagerð.

Þegar allt framangreint er virt, og með hliðsjón af undir- og yfirmatsgerð, telja stefnendur að stefndi, E-x-x K-kk-nf S-kk-nf, hafi sýnt af sér vanrækslu í störfum sínum sem byggingarstjóri og húsasmíðameistari fasteignarinnar, og beri af þeim sökum skaðabótaábyrgð gagnvart þeim.

Ábyrgð burðarþolshönnuðar

Stefnendur byggja á því að stefndi, E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, burðarþolshönnuður fasteignarinnar, beri skaðabótaábyrgð á umræddum göllum á grundvelli reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Stefndi hafi með áritun á teikningar sínar ábyrgst að burðarþolshönnun fasteignarinnar væri faglega unnin og í samræmi við lög og reglugerðir um byggingarmál, sbr. 1. mgr. 47. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1993, sem og 17. gr. byggingarreglugerðar nr. 411/1998. Stefnendur telja sannað með yfirmatsgerð hinna dómkvöddu yfirmatsmanna að fjölmörg atriði hafa farið úrskeiðis við burðarþolshönnun fasteignarinnar og stefndi hafi vanrækt skyldur sínar með stórkostlegum hætti. Þannig telja yfirmatsmenn að aðalorsök fyrir óeðlilegu sigi gólfplatna sé vanhönnun þeirra og röng aðferðafræði við að meta niðurbeygjur. Helstu athugasemdir yfirmatsmanna við burðarþolsútreikninga stefnda eru nánar tiltekið eftirfarandi:

1. Notálag á plöturnar skal vera 2,0 KN/m², eins og kveðið er á um í gildandi stöðlum á þeim tíma sem plöturnar eru hannaðar (er 1,5 KN/m²).

2. Notálag á svalir skal vera 4,0 KN/m², eins og kveðið er á um í gildandi stöðlum á þeim tíma sem plöturnar eru hannaðar. Engir útreikningar fyrir svalaplötur hafa verið lagðir fram.

3. Ekki er talið ásættanlegt að sleppa álagi frá ásteypulagi, jafnvel þó að arkitekt hússins hafi ekki fyrirskrifað það. Burðarþolshönnuði hefði mátt vera ljóst að platan myndi síga töluvert, og það þyrfti að rétta hæð gólfanna með múrílögn eða flotsteypulagi. Þá hefur hann ekki fyrirskrifað neinar yfirhæðir á uppslætti til að mæta væntanlegu sigi sem hefði þó verið eðlilegt að gera.

4. Í útreikningum er gert ráð fyrir 15 mm steypuhulu að járnum. Á almennu skýringarblaði, teikning B00, kemur fram, að hula að járnum skuli vera meiri en 15 mm. Á byggingarstað er algengt að nota fjarlægðarklossa sem eru 23-30 mm þykkir. Þegar verktaki les, að hulan skuli vera meiri en 15 mm er eðlilegt að álykta að 25-30 mm hula sé einnig í lagi. Aukin hula getur haft veruleg áhrif, bæði til minnkunar á brotþoli og aukningar niðurbeygju í plötum.

5. Í útreikningum er gert ráð fyrir að allar plötur séu 220 mm að þykkt. Samkvæmt teikningum er aðeins plata yfir 1. hæð 220 mm þykk, aðrar plötur eru 200 mm þykkar. Þannig eru margar plötur í rauninni þynnri en útreikningar gera ráð fyrir, og hafa því bæði lægra burðarþol og fá auknar niðurbeygjur.

6. Í útreikningum er gert ráð fyrir að flotstyrkur járnabendingar sé 550 N/mm², en á almennu skýringarblaði, teikning B00, kemur fram að flotstyrkur skuli vera meiri en 400 N/mm². Almennt hefur öll járnabending sem notuð er á Íslandi, skilgreindan flotstyrk 500 N/mm². Togstyrkur járnabendingar er því ofmetinn og þar með brotvægi platnanna.

7. Ekki er talið rétt að nota brotlínuaðferðina til að reikna niðurbeygju í plötunum. Í gildandi stöðlum er sérstaklega tekið fram, að ekki er leyfilegt að reikna niðurbeygju samkvæmt plastískum aðferðum, þ.m.t. brotlínuaðferðinni.

8. Yfirmatsmenn telja að danska reikniaðferðin sem E-kk-nf Þ-kk-nf notar henti illa til að fá fram rétta vægisdreifingu í plötunum og brotvægi þeirra. Þar sem þær eru allar reiknaðar eins og þær hafi undirstöður á allar fjórar hliðar, koma vægistoppar yfir veggendum undir þeim ekki fram. Svo virðist, að á teikningum E-kk-ef Þ-kk-ef sé sett eitthvað af aukajárnum til að mæta þessum toppum, en engir útreikningar sýndir vegna þessa. Þau aukajárn sem sett voru, duga þó engan veginn til að mæta reiknuðu vægi samkvæmt FEM-aðferðinni.

Í þessu sambandi vísa stefnendur að öðru leyti til yfirmatsgerðar, einkum og sér í lagi bls. 21-33, athugunar H-kk-ef J. E-kk-ef byggingarverkfræðings og H-kk-ef H-kk-ef byggingartæknifræðings á burðþolshönnun fasteignarinnar, dags. 20. nóvember 2007, auk umfjöllunar til stuðnings aðalkröfu hér að ofan, eftir því sem við á.

Með vísan til framangreinds telja stefnendur að burðarþolshönnun stefnda uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar voru í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, sbr. einkum 47. gr. laganna, byggingarreglugerð, sbr. einkum 17. gr., 23. gr., 126. gr. og 128. gr., og í gildandi stöðlum er fasteignin var hönnuð. Þá telja stefnendur að strangt sakarmat gildi um burðarþolshönnuði sem eigi að vera sérfræðingar við mannvirkjagerð. Þegar allt framangreint er virt telja stefnendur engum vafa undirorpið að stefndi, E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, hafi sýnt af sér vanrækslu í störfum sínum sem burðarþolshönnuður fasteignarinnar, og beri af þeim sökum skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum.

Nánar um sundurliðun kröfugerðar

Krafa stefnenda um skaðabætur og/eða afslátt byggir í fyrsta lagi á niðurstöðum undir- og yfirmats um kostnað við að bæta úr göllum, eða samtals 6.955.272 kr. m/vsk, sem mun falla á fasteign stefnenda miðað við eignarhlutdeild þeirra. Í öðru lagi byggja stefnendur á því að verðmætisrýrnun fasteignarinnar nemi 2.960.000 kr. Heildarkrafa stefnenda nemur því samtals 9.915.272 kr. Um sundurliðun kröfu stefnenda vísast að öðru leyti til þess sem að ofan greinir, sundurliðun kröfugerðar m.t.t. sameignar og séreignar, dags. 18. maí 2009, sundurliðun kröfugerðar m.t.t. einstakra íbúða, dags. 18. maí 2009, og yfirlits yfir ábyrgð burðarþolshönnuðar, dags. 18. maí 2009.

Stefnendur telja að stefndu, Húsasmiðjan hf. og E-x-x K-kk-nf S-kk-nf byggingarstjóri, beri in solidum ábyrgð á allri kröfunni, eða 9.915.272 kr., en E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf burðarþolshönnuður beri samhliða þeim in solidum ábyrgð á allt að 8.550.610 kr. m/vsk. Er þá í fyrsta lagi miðað við að kostnaður við úrbætur vegna plötusigs nemi alls 30.887.347 kr. m/vsk þegar búið er að draga frá 100% endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað og hlutdeild stefnenda í þeim kostnaði sé 18,10%, eða 5.590.610 kr. Nánar tiltekið er um að ræða matsliði nr. 9, 10 og 42 í undirmatsgerð og matsliði nr. 1, 4, 5, 7 og 8 í yfirmatsgerð, sbr. yfirlit yfir ábyrgð burðarþolshönnuðar, dags. 18. maí 2009. Í öðru lagi er miðað við að allir stefndu beri in solidum ábyrgð á verðmætisrýrnun fasteignarinnar, eða 2.960.000 kr.

Kröfu um dráttarvexti byggja stefnendur á kröfubréfi lögmanns stefnenda til stefndu, dags. 6. febrúar 2009. Um þetta vísa stefnendur til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um lagarök vísa stefnendur til laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, einkum 6. gr., 11. gr., 18. gr., 19. gr., 41. gr. og 43. gr., auk meginreglna fasteignakauparéttar. Þá er vísað til skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, einkum 47. gr., 51. gr. og 52. gr., og byggingarreglugerðar nr. 411/1998, einkum 17. gr., 23. gr., 32. gr., 37. gr., 38. gr.,118. gr., 126. gr. og 128. gr. Einnig er vísað til 2. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978. Loks er vísað til reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Krafa um dráttarvexti er studd við ákvæði III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað er studd við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Minnt er á að stefnendum er nauðsynlegt að fá dæmdan virðisaukaskatt ofan á málflutningsþóknun svo þeim verði haldið skaðlausum af þeim skatti. Er um þetta efni vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda, Húsasmiðjunnar hf.

Í greinargerð sinni krefst stefndi sýknu af þeim hluta kröfunnar sem snýr að sameign og verðmætarýrnun þar sem óljóst sé hvert raunverulegt tjón stefnenda sé í málinu. Til vara er þess krafist að stefndi Húsasmiðjan verði sýknuð að svo stöddu. Stefndi viðurkennir kröfu er varðar séreignarhluta, að fjárhæð 68.893 kr., sem og að gefið verði út afsal fyrir eigninni.Við aðalmeðferð málsins breytti stefndi kröfugerð sinni og krefst nú verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnenda.

Í greinargerð sinni tekur stefndi fram að ljóst megi vera skv. matsgerðum að gallar þeir sem á eigninni virðist vera, séu vegna vanrækslu byggingarstjóra og burðarþolshönnuðar hússins. Ekki hefur verið gengið eftir að ljúka uppgjöri við þá aðila, og krefja tryggingarfélög þessara aðila um bætur á grundvelli byggingarstjóratryggingar annars vegar og tryggingar hönnuðar hins vegar.

Þá hefur viðkomandi tryggingarfélögum ekki verið stefnt til réttargæslu í málinu eins og eðlilegt hefði verið.

Ljóst er að sáralítill hluti þeirra krafna stefnenda sem byggjast á framlögðum matsgerðum eru utan ábyrgðar byggingarstjóra og hönnuðar burðarþols. Er um að ræða 68.893 kr. eins og fram kemur í sundurliðaðri kröfugerð í stefnu.

Meðan ekki hafi verið gengið frá uppgjöri við viðkomandi tryggingarfélög, sé ekki hægt að byggja kröfur á hendur seljanda fasteignarinnar þar sem endanlegt tjón stefnenda er óljóst meðan svo er.

Með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 37/2009 er staðfest víðtæk ábyrgð byggingarstjóra og gerð sú krafa að hann sinni skyldum sínum og að framkvæmdin sé tæknilega og faglega fullnægjandi. Felli byggingarstjóri á sig skaðabótaábyrgð með saknæmri vanrækslu á þessum skyldum.

Ljóst er því að verði dómur lagður á þær kröfur sem stefnendur halda fram á grundvelli framlagðra matsgerða, muni tryggingar byggingastjóra og burðarþolshönnuðar bæta tjón stefnenda.

Stefndi Húsasmiðjan viðurkennir bótaskyldu sína á grundvelli laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, er varðar þá ágalla sem matsgerðir tilgreina á séreignarhluta stefndu.

Hvað varðar kröfur sem gerðar eru vegna sameignar fasteignarinnar, þ.e. er varða bílgeymslu og sameign húss og lóðar, telur stefndi Húsasmiðjan að beini eigi kröfum að byggingarstjóra og hönnuði hússins og að rétt hefði verið að réttargæslustefna tryggingarfélögum þessarar aðila.

Stefndi Húsasmiðjan er ekki byggingaraðili hússins, og var því alls ókunnugt um byggingarhætti eða ástand hins selda og telur að fullreyna eigi þá vátryggingarþætti sem til staðar eru áður en hægt er að ganga á seljanda eignarinnar með vísan til laga 40/2002 um fasteignakaup þar sem óljóst sé hvert tjón stefnenda verður, fyrr en eftir að reynt hefur verið á ábyrgð byggingastjóra og hönnuðar.

Dómur í máli 37/2009 er stefumarkandi hvað varðar ábyrgð byggingarstjóra og væntanlega hönnuða einnig, og ljóst að beina ber kröfu að þessum aðilum vegna ágalla sem á nýbyggingum eru og rekja má til vanrækslu þessara aðila.

Kröfum stefnenda byggðum á verðmætisrýrnun eignarinnar er mótmælt sem ósönnuðum. Alls er ósannað hvort nokkur verðmætisrýrnun verði á eigninni, eftir að úrbætur þær sem lagt er til að gerðar verði skv. matsgerðum, hafa verið framkvæmdar. Þá er ljóst að verðmyndun á fasteignum, í því umhverfi sem fasteignamarkaður á Íslandi er í dag, er þess eðlis að engan veginn er mögulegt að meta til fjár verðmætisrýrnun fasteigna á þeim grunni sem framlagt mat er úr garði gert.

Þá telur stefndi, Húsasmiðjan, að fasteign stefnenda hafi verið verðlögð með sérstökum hætti þegar kaupsamningur milli þeirra og Húsasmiðjunnar var gerður í upphafi árs 2005 og að eignin hafi verið seld lægra verði vegna þeirrar óvissu sem var um eignina er kaupsamningur var undirritaður.

Stefndi telur að taka verði tillit til upphaflegs kaupverðs eignarinnar, en það var mun lægra en á öðrum eignarhlutum eins og fram kemur á framlögðum kaupsamningum um aðra eignarhluta í fasteigninni Þorláksgeisla 11.

Ljóst er að íbúð 201 var seld mun lægra verði en aðrar íbúðir í húsinu, og ber því að taka tillit til upphaflegs kaupverðs þegar verðmætisrýrnun er reiknuð. Er söluverð á fermetra íbúðar 201 aðeins 67% af söluverði fermetra á íbúð 202 svo dæmi sé tekið. Er kröfugerð stefnanda hvað varðar útreikning á verðmætisrýrnun mótmælt með vísan til þessa.

Þá mótmælir stefndi, Húsasmiðjan, framlögðum matsgerðum sem röngum og ósönnuðum. Kröfugerð stefnanda byggist á samtíningi úr 2 matsgerðum, sem ekki ber saman um niðurstöður. Fjárkröfum stefnanda, byggðum á framlögðum matsgerðum, er því mótmælt sem ósönnuðum, og fjárhæðum sérstaklega mótmælt sem of háum.

Um lagarök er vísað til laga nr. 40/2002, lög um fasteignakaup, til skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997 og laga skaðabótaréttarins um sérfræðiábyrgð. Að því er varðar kröfu um niðurfellingu málskostnaðar vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda, E-kk-ef Þ-kk-ef

Í upphafi tekur stefndi fram að hann sé byggingartæknifræðingur að mennt frá Tækniskóla Íslands, en hann hafi útskrifast þaðan árið 1983. Hann er jafnframt húsasmíðameistari að mennt og vann við þá iðn fram að því að hann lauk tækniskólanámi sínu. Frá árinu 1983 hefur stefndi unnið við burðarvirkis- og lagnahönnun fyrir mannvirki nema árin 1995-1998, en þá starfaði hann hjá byggingarfulltrúaembætti Kópavogskaupstaðar við eftirlit með hönnun og framkvæmdum.

Á starfsferli sínum sem hönnuður hefur stefndi séð um burðarvirkishönnun fyrir um 70-80 fjöleignarhús, um 200 sérbýlishús (einbýlishús, raðhús og parhús) og um 30-40 iðnaðarhús. Í hönnunarvinnu sinni hefur stefndi séð um alla burðarþolsútreikninga og burðarvirkisteikningar hlutaðeigandi mannvirkja. Aldrei á starfsferli stefnda hafa burðarþolsútreikningar hans og burðarvirkishönnun verið dregin í efa eða gerðar athugasemdir vegna þeirra.

Í störfum sínum sem burðarþolshönnuður hefur stefndi að langmestu leyti stuðst við íslenska þolhönnunarstaðla, en þeir byggjast á samsvarandi dönskum stöðlum. Hann hefur notað danskt tölvuforrit (Just) sem reiknar burðarþol út frá brotlínuaðferð samkvæmt dönskum þolhönnunarstöðlum. Stuðst var við þessa staðla og tölvuforritið notað við burðarþolsútreikning og -hönnun fyrir Þorláksgeisla 11.

Stefndi styður sýknukröfu sína m.a. við eftirgreindar málsástæður:

Í fyrsta lagi að hann hafi hannað burðarvirki hússins að Þorláksgeisla 11 í samræmi við lög og reglur sem gilda um burðarþolshönnun og -útreikninga og farið eftir þeim stöðlum sem um slíka hönnun giltu. Stefndi telur ekkert það, sem fram hefur komið í málinu, styðja þá tilgátu stefnenda að hönnunarvinnu og -útreikningum hafi verið verulega áfátt og að vegna vanrækslu stefnda hafi orðið plötusig á hluta húsnæðisins sem er umfram viðurkennd mörk.

Í öðru lagi telur stefndi starfsaðferðir sínar, útreikningsaðferðir, vera í samræmi við það sem mjög tíðkast í hönnunarvinnu íslenskra burðarþolshönnuða. Hann hafnar því eindregið að hann hafi sýnt af sér vanrækslu í starfa sínum og hafnar því þannig að hann beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum á fjárhagslegu tjóni þeirra.

Í þriðja lagi tekur stefndi fram að kröfur stefnenda styðjast við allmörg gögn, einkum matsgerð yfirmatsmanna að því er kröfur á hendur stefnda varðar. Stefndi hafnar niðurstöðu matsmanna í yfirmatsgerðinni að því er orsakir plötusigs varðar og telur matsgerðina fela í sér veigamikla annmarka, sem rýri verulega gildi hennar sem sönnunargagns í málinu.

3.1. Stefndi hefur nýlega fengið upplýsingar um að einn yfirmatsmanna, J-kk-nf S-kk-nf prófessor, starfaði um árabil að kennslu með H-kk-þgf J. E-kk-þgf, verkfræðingi og adjunkt við verkfræðideild Háskóla Íslands, þar sem þeir kenndu saman áfanga um steinsteypuvirki og byggingarvirki. Stefndi telur að yfirmatsmönnum hafi borið að vekja athygli á þessum samstarfstengslum strax á fyrsta matsfundi hinn 13. ágúst 2008, enda hefði stefndi þá þegar krafist þess að nýr matsmaður yrði dómkvaddur í stað J-kk-ef. Stefndi telur sig eiga lögvarinn rétt til þess að óhlutdrægni matsmanna sé hafin yfir allan vafa. Samstarfstengsl af framangreindu tagi, og leyndin sem hvíldi yfir þessum tengslum, gerir það að verkum að stefndi telur yfirmatsgerðina missa gildi sitt sem sönnunargagn í málinu.

3.2. Stefndi telur að margar af þeim athugasemdum, sem fram koma af hálfu yfirmatsmanna um burðarþolsteikningar sínar og burðarþolsútreikninga, eigi ekki rétt á sér og að sumar þeirra séu beinlínis rangar.

a) Yfirmatsmenn gefa sér þá forsendu að stefnda hafi borið að gera ráð fyrir 5-6 cm ílögn á hinar steyptu plötur í burðarþolshönnun sinni og -útreikningum. Stefndi telur þessa forsendu yfirmatsmanna ekki eiga neinn rétt á sér og bendir í því sambandi á að teikningar aðalhönnuðar hússins hafi ekki gefið neitt svigrúm til þess að reikna með slíkri ílögn. Með svo þykku ásteypulagi, að teknu tilliti til gólfefna, hefði lofthæð orðið minni en 2,5 m lágmark lofthæðar samkvæmt byggingarreglugerð. Þá bendir stefndi á að á grunnmyndum járnateikninga fyrir gólfplötur yfir 1. og 2. hæð hússins sé gefið upp hvaða álagstilfellum hönnuður reikni með. Álags vegna ásteypulags sé þar hvergi getið. Byggingarstjóri hússins, sem jafnframt var húsasmíðameistari þess, hafi því ekki getað á eigin spýtur ákveðið þá miklu þyngdaraukningu sem fylgdi svo þykku ásteypulagi sem mæld hefur verið af matsmönnum. Bar byggingarstjóra að sjá til þess að húsið væri byggt samkvæmt samþykktum teikningum og gildandi lögum og reglum. Í hönnun sinni og útreikningum gerði stefndi ráð fyrir að gólfplötur yrðu slípaðar og því þyrfti ekki ásteypulag. Hann bendir í þessu sambandi á ljósmyndir sem sýna upphaf gólfslípunar á jarðhæð.

b) Samkvæmt skýringarblaði með járnateikningum (teikning B.00) mælti stefndi fyrir um steypuhulu ≥ 15 mm (miljöklasse: passiv). Í yfirmatsgerð (bls. 23) og í stefnu málsins er staðhæft að á blaðinu komi fram að steypuhula skuli vera meiri en 15 mm. Þessi staðhæfing yfirmatsmanna og stefnenda er röng, eins og glöggt má sjá á teikningunni. Þá gefa yfirmatsmenn sér þá forsendu að þar sem algengt sé á byggingarstað að nota fjarlægðarklossa sem séu 25-30 mm þykkir, þá megi byggingarverktaki, sem lesi á teikningu að hula skuli vera meiri en 15 mm, eðlilega álykta sem svo að 25-30 mm þykk hula sé í lagi. Á þetta fellst stefndi ekki. Hið uppgefna tölugildi steypuhulunnar, ≥ 15 mm, feli í sér 5 mm vikmörk sem hönnuðir verði að gera ráð fyrir. Jafnframt bendir stefndi á að góðum og gegnum byggingarverktaka beri að halda sig eins nærri hinu uppgefna tölugildi og unnt sé. Stefndi telur það vera fráleitt að byggingarverktaki geti leyft sér að fara 80% eða meira fram yfir hið uppgefna tölugildi hulunnar. Honum hafi þá borið að ráðfæra sig við burðarþolshönnuð vegna þeirrar grundvallarbreytingar sem svo þykk steypuhula hefði á burðarþol platna. Þá telur stefndi að útreikningar yfirmatsmanna, sem meðal annars byggjast á þessum röngu forsendum, hljóti eðli málsins samkvæmt að gefa ranga niðurstöðu um niðurbeygju, niðurstöðu sem ekki sé í neinu samræmi við hönnunarforsendur stefnda sjálfs.

c) Stefndi heldur því fram að járnateikningar sínar fyrir Þorláksgeisla 11 séu skýrar og að vanir iðnaðarmenn hefðu mjög auðveldlega getað áttað sig á einstaka atriðum um það hvernig járnalögn skyldi hagað. Hafi þeir iðnaðarmenn, sem unnu eftir teikningum stefnda, talið eitthvað vera óljóst eða óskýrt, þá bar þeim auðvitað að leita nánari skýringa hjá stefnda. Það var ekki gert og gengur stefndi út frá því að engin vandkvæði hafi komið upp við járnalögnina í húsinu. Stefndi hafnar því þannig að teikningar sínar hafi getað leitt til rangrar járnalagnar, eins og getum er leitt að í yfirmatsgerðinni.

Stefndi telur athugasemdir ráðgjafa íbúðaeigendanna, sem síðan eru teknar upp í yfirmatsgerðinni, ekki staðfesta eitt eða neitt um að járnateikningum hafi verið ábótavant þannig að mistök kynnu að hafa verið gerð við járnalögnina. Dæmi um þetta telur stefndi vera hugleiðingar þessara aðila um svonefndar stefnuörvar, nánar tiltekið hvernig meginstefnu burðarjárna skyldi hagað við járnalögnina. Stefndi telur vanan járnamann auðveldlega geta áttað sig á því, bæði út frá stefnuörvum og kröfum um þéttleika burðarjárna, í hvaða stefnu berandi járn eiga að liggja. Vanur járnamaður áttar sig einnig auðveldlega á því að steypustyrktarjárn í A-V stefnu (stigahús er á austurhlið) á teikningum B02 og B03 eru burðarjárn austan megin en deilijárn vestan megin, þar sem þau leggjast ofan á burðarjárn í N-S stefnu.

Annað dæmi er umfjöllun ráðgjafa íbúðaeigenda um svonefndar krækjur, umfjöllun sem yfirmatsmenn gera svo að sinni. Krækjurnar eru merkingar á teikningum sem sýna eiga eftir hvaða dreifilínu járnum er raðað. Vanti krækjur leita vanir járnamenn vitaskuld eftir nánari skýringum hönnuðar, en leggja ella járn yfir allt viðkomandi svæði sem járnin eru sýnd á. Stefndi telur þannig að vanti þessar krækjur geti það í engu tilviki leitt til þess að járnum, sem sýnd eru á teikningu, verð sleppt í járnalögninni.

Þriðja dæmið er umfjöllun yfirmatsmanna um járnalögn fyrir svalir í húsinu, sbr. einkum 5. töluliður neðst á bls. 22 í yfirmatsgerðinni. Stefndi undrast ummæli yfirmatsmanna, um að í svölum sé sýnd járnabending í efri brún sem nái afskaplega stutt inn í meginplötuna, þannig að við liggi að járnin hafi ekki nægilega skeytilengd eða festilengd í steypunni. Stefndi getur ekki ráðið annað af þessu orðalagi en að skeytilengdin sé næg.

d) Stefndi telur að við útreikning leyfilegrar niðurbeygju frá veggendum innveggja til útveggja á austurhlið hússins beri að taka tillit til fjarlægðar milli ásetu við veggenda og ásetu á útveggjunum á þeirri línu þar sem mæld var niðurbeygjan. Þannig er leyfileg niðurbeygja gólfplötu íbúðar 202, þar sem mæld niðurbeygja var 46-47 mm, um 35 mm en ekki 27 mm, eins og lesa má út úr fskj. 7 með yfirmatsgerð.

e) Stefndi telur að hvort sem miðað sé við notálagið 2,0 KN/m² eða 1,5 KN/m², þá skipti þessi munur afar litlu máli við útreikninga á niðurbeygjum.

f) Svo virðist sem útreikningar yfirmatsmanna byggist á Eurocode 1 staðlinum, en útreikningar stefnda byggjast allir á DS-409, DS-410 og DS-411. Ekki er gert ráð fyrir því í grein 126.2 í byggingarreglugerð að stuðst sé við bæði staðlasettin í sömu hönnuninni.

g) Stefndi hafnar staðhæfingu í yfirmatsgerð og í stefnu málsins, um að burðarþolsteikningar hans séu ófullkomnar vegna þess að þar sé ekki gert ráð fyrir yfirhæð uppsláttar. Ekkert í byggingarreglugerð skyldi hönnuði til þess að tilgreina yfirhæð uppsláttar. Hönnuðir hafi því val um það hvort yfirhæðarinnar sé getið á teikningum.

h) Yfirmatsmenn fjalla á bls. 21-22 nokkuð um svonefnda brotlínuaðferð, sem stefndi beitti við burðarþolshönnun hússins, og svonefnda FEM-aðferð, sem bæði undirmatsmenn og yfirmatsmenn beittu í sínum útreikningum, yfirmatsmennirnir reyndar með öðrum álagsforsendum en stefndi notaði. Yfirmatsmennirnir útiloka ekki brotlínuaðferð sem stefndi beitti, þótt þeir telji hana henta illa við burðarþolshönnun hússins. Við burðarþolshönnunina notaði stefndi danskt burðarþolsforrit, sem byggist á aðferðafræði K.W. J-x-x í grundvallarriti hans Pladeformler (grein 1.17), þ.e. aðferð til þess að meta mesta vægi í fjaðrandi ástandi og notkun til útreiknings niðurbeygju. Stefndi telur þessa aðferð, að gefnum réttum forsendum, leiða til réttrar og fullnægjandi burðarþolshönnunar fyrir gólfplötur í húsinu að Þorláksgeisla 11, en þessi aðferð er vel þekkt meðal íslenskra burðarþolshönnuða og var og er kennd hér á landi.

i) Stefndi telur að stefnendur hefðu átt að leggja fram í þessu dómsmáli útreikninga yfirmatsmanna. Skorar stefndi á stefnendur að bæta úr gagnaframlagningu sinni að þessu leyti.

Í fjórða lagi telur stefndi flest benda til þess að plötusig hafi í einhverjum mæli orðið á framkvæmdatíma, þ.e. þegar plötur voru steyptar. Bendir stefndi meðal annars á í þessu sambandi að mælt sig undir svonefndri veggskífu (steyptur veggur milli íbúða 201 og 202) sé um 12-15 mm. Þetta bendi eindregið til þess að ekki hafi verið rétt að frágangi og undirslætti staðið þegar platan yfir bílageymslunni var steypt. Þá bendir stefndi á að öryggisstoðir undir svölum hafi hvílt á mjúkum jarðvegi og auðvelt sé að ímynda sér að öryggisstoðirnar hafi sigið undan steypuþunga og þunga öryggisstoða, uppsláttarmóta og annarra byggingarefna þegar þau voru færð út á svalir að lokinni notkun til hífingar niður á jörð. Enn bendir stefndi á að þungu byggingarefni var sturtað inn á gólfplötur hússins, meðal annars þegar ásteypulögn var undirbúin. Þungi byggingarefnisins hafi auðveldlega getað leitt af sér plötusig. Stefndi bendir einnig á að allt eins geti verið að í uppslætti undir plötur hafi verið undirhæð, sem sjálfkrafa leiði til þess að niðurbeygjur mælist. Loks benda ljósmyndir, teknar vorið og sumarið 2003, til þess að öryggisstoðir hafi að verulegu leyti verið teknar of fljótt undan gólfplötum. Stefndi telur allt þetta geta útskýrt orsakir plötusigs í húsinu.

Í fimmta lagi telur stefndi fleiri þætti hafa getað orsakað plötusigið. Hann bendir á að hvorki undir- né yfirmatsmenn virðast hafa kannað og fjallað sérstaklega um mikilvæga þætti í byggingarframkvæmdunum, svo sem veðurfar og lofthita á steyputíma og næstu vikum og mánuðum þar á eftir. Þá hafi matsmenn heldur ekki skoðað sérstaklega eða aflað sér upplýsinga um niðurlögn steypunnar og eftirmeðhöndlun hennar (frostvarnir og yfirborðsmeðhöndlun). Allir þessir þættir geta haft veruleg áhrif á fjaðurstuðul og burðargetu steypunnar og þar með hættu á niðurbeygju gólfplatna.

Í sjötta lagi kemur fram í yfirmatsgerð (kafli 7.1., bls. 33), að yfirmatsmenn telja sig ekki hafa fundið neinar vísbendingar um að óeðlilegt sig gólfplatna stafi frá vanrækslu við framkvæmd verksins. Stefndi telur skorta upplýsingar frá yfirmatsmönnum um hvaða atriði þeir könnuðu eða könnuðu ekki, til að ganga úr skugga um að ekki hefði verið um vanrækslu byggingaraðilans að ræða sem orsakaði plötusigið. Er matsgerðin ófullnægjandi að þessu leyti. Fram hefur komið af hálfu yfirmatsmanna að þeir hafi ekki, 6 árum eftir að húsið var steypt, fundið nein merki þess að öryggisstoðir hafi verið slegnar of fljótt undan plötum. Reiknaðar niðurbeygjur séu í góðu samræmi við það sem búast hefði mátt við, að teknu tilliti til plötuþykktar og þess langtímaálags, sem augljóslega væri fyrir hendi. Stefndi bendir á í þessu sambandi að reiknaðar niðurbeygjur yfirmatsmanna byggjast meðal annars á röngum forsendum þeirra um álag á plöturnar.

Í sjöunda lagi bendir stefndi á að kostnaðarútreikningar, sem lagðir hafa verið fram í málinu, voru ekki framkvæmdir af dómkvöddum matsmönnum, að minnsta kosti ekki í yfirmatinu. Telur stefndi kostnaðarútreikningana ekki hafa sömu þýðingu og hefðu þeir verið framkvæmdir af hinum dómkvöddu matsmönnum sjálfum. Áskilur stefndi sér rétt til þess að láta endurskoða framlagða kostnaðarútreikninga, eftir atvikum með dómkvaðningu matsmanns í því skyni.

Í áttunda lagi telur stefndi að þær aðferðir sem yfirmatsmenn leggja til við lagfæringar á plötusigi í húsinu séu óvenjulegar og dýrar. Telur stefndi mun hentugra og ódýrara að tjakka plöturnar upp, koma fyrir skerboltum og festa flatjárn á skerboltana. Þessi aðferð sé viðurhlutaminni en komi ekki niður á gæðum viðgerðanna.

Stefndi styður lækkunarkröfu sína við sömu málsástæður og fram koma í aðalkröfu hans. Á stefnendum hvíli sönnunarbyrði um það að þau hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni sem annar maður beri ábyrgð á og um fjárhæð þess tjóns. Sú sönnunarfærsla hafi ekki tekist. Allan vafa í þeim efnum beri að túlka stefnda í hag, bæði um ábyrgðina og ábyrgðargrundvöllinn, svo og um fjárhæðir.

Um lagarök vísar stefndi til ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, og byggingarreglugerðar nr. 441/1998, þar sem fjallað er um störf og ábyrgð hönnuða, burðarþolshönnun o.fl. Þá vísar stefndi til þágildandi íslenskra burðarþolshönnunarstaðla og samsvarandi danskra staðla. Einnig vísar stefndi, að því er varðar hugsanlegt vanhæfi yfirmatsmanns, til ákvæða réttarfarslöggjafar um vanhæfi manna til meðferðar máls, einkum g-liðar 5. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, eftir atvikum með lögjöfnun. Loks er vísað til almennra reglna skaðabótaréttar um sönnunarfærslu og sönnunarbyrði. Málskostnaðarkröfu sína styður stefndi við 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Niðurstaða

Ágreiningur málsins varðar galla á fasteigninni nr. 11 við Þorláksgeisla í Reykjavík. Stefnendur, eigendur íbúðar nr. 201, beina kröfum sínum að seljanda íbúðarinnar, byggingarstjóra hússins og burðarþolshönnuði hússins og krefjast þess að þeir beri ábyrgð in solidum, þó þannig að ábyrgð burðarþolshönnuðarins er takmarkaðri, svo sem dómkrafan ber með sér.

Seljandi íbúðarinnar, Húsasmiðjan hf., hefur viðurkennt að íbúðin sé haldin göllum og þar með skaðabótaábyrgð sína, en krefst lækkunar á kröfum stefnenda. Stefnendur byggja skaðabótakröfu sína á 43. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Þar er kveðið á um að kaupandi geti krafist skaðabóta vegna annars tjóns en óbeins tjóns skv. 59. gr. þótt seljandi hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi. Ekkert liggur fyrir um að stefndi, Húsasmiðjan hf., hafi sýnt af sér saknæma háttsemi. Hér er um hlutlæga ábyrgð að ræða. Skaðabótaábyrgð seljanda eignarinnar er ekki varaábyrgð svo sem stefndi heldur fram og ber stefndi ábyrgð, in solidum, með öðrum stefndu.

Stefndi krefst lækkunar á dómkröfum stefnenda. Í greinargerð stefnda, Húsasmiðjunnar hf., er annars vegar sérstaklega mótmælt á rökstuddan hátt kröfum vegna verðmætisrýrnunar og hins vegar almenn mótmæli við fjárkröfum og matsgerðum, án sérstaks rökstuðnings varðandi einstaka liði. Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefndi sérstaklega, sem óbeinu tjóni, 917.500 kr. sem tilgreint er í 6. tl. í viðbótum við yfirmatsgerð á dskj. 22. Þetta er kostnaður vegna geymslu á húsgögnum 82.500 kr., íbúðarleiga 510.000 kr., þrif og yfirbreiðsla 200.000 kr. og flutningur búslóðar 125.000 kr. Þá mótmælti stefndi 7. tl. að fjárhæð 458.800 kr., þ.e. „annað og ófyrirséð“ og í þriðja lagi 8. tl. að fjárhæð 688.201 kr. sem er vegna ráðgjafar, hönnunar, umsjónar og eftirlits. Samtals eru þetta 2.064.501 kr.

Samkvæmt 2. mgr. 99. gr. laga um meðferð einkamála skal stefndi geta um málsástæður þær er hann byggir málatilbúnað sinn á í greinargerð sinni. Skal það vera gert á skýran og glöggan hátt. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. sömu laga skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki. Stefnendur hafa mótmælt nýjum málsástæðum stefnda, Húsasmiðjunnar hf. Málsástæður þessar eru því of seint fram komnar þó þannig að samkvæmt dómi Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 379/2008 er leiga á öðru húsnæði, á meðan endurbætur á göllum eiga sér stað, óbeint tjón, sbr. b-lið 2. mgr. 59. gr. laga nr. 49/2002. Eiga stefnendur því ekki rétt til þess að fá bætta húsaleigu að fjárhæð 510.000 kr.

Stefnendur krefjast bóta að fjárhæð 2.960.000 kr. vegna verðmætisrýrnunar á fasteigninni. Til grundvallar kröfunni er matsgerð dómkvadds matsmanns, D-kk-ef V-kk-ef S.Wiium, hdl. og löggilts fasteignasala. Í rökstuðningi matsmanns kemur fram að þrátt fyrir að nauðsynlegar úrbætur færu fram á eigninni, sé óvarlegt að ætla að eignir sem haldnar séu svo alvarlegum göllum, seljist á sama verði og sambærilegar eignir þar sem engir gallar hafi komið fram. Fyrir dómi kvað D-x-x að þrátt fyrir að viðgerðir myndu takast á gallanum myndi þetta spilla fyrir sölu í framtíðinni, og kvaðst hann sannfærður um að mjög margir kaupendum myndu hverfa frá í framtíðinni. Matsgerð Dans hefur ekki verði hnekkt. Er því tekin til greina krafa stefnenda um bætur vegna verðmætisrýrnunar eignarinnar.

Samkvæmt því sem að framan greinir verður stefnda, Húsasmiðjan hf., dæmd til að greiða stefnanda 9.405.272 kr. (9.915.272 kr. – 510.000 kr.) með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. mars 2009 til greiðsludags.

Stefnendur gera kröfu um greiðslu skaðabóta á hendur stefnda, E-x-x K. S-kk-þgf, byggingarstjóra og húsasmíðameistara.

Í dómum Hæstaréttar hefur því verið slegið föstu að á byggingarstjóra hvíli ekki aðeins að sjá til þess að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum sem hann stýrir, þar á meðal að iðnmeistarar, sem koma að verkinu fyrir hans atbeina, sinni skyldum sínum og að framkvæmdin sé tæknilega og faglega fullnægjandi, sbr. 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga. Geti byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaábyrgð með saknæmri vanrækslu á þessum skyldum, sbr. og dóm Hæstaréttar í máli nr. 267/2005, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 5276.

Stefndi, E-x-x, hefur ekki haldið uppi vörnum í máli þessu. Fallist er á að fasteignin sé haldin göllum í skilningi 18. og 19. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup og jafnframt að stefndi beri ábyrgð á þeim göllum, sbr. 43. gr. sömu laga. Þá verður yfirmatsgerð dómkvaddra matsmanna lögð til grundvallar í málinu, þó þannig að stefnda verður ekki gert að greiða stefnendum húsaleigu að fjárhæð 510.000 kr., sbr. rökstuðning hér að framan. Með vísan til 1. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála bera stefnda, E-x-x, að greiða stefnendum 9.405.272 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. mars 2009 til greiðsludags. Upphafstími dráttarvaxta er leiðréttur með vísan til 113. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnendur krefjast þess að stefndi, E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, beri ábyrgð á göllunum á grundvelli reglna um sérfræðiábyrgð. Í málinu liggur fyrir undirmatsgerð svo og yfirmatsgerð dómkvaddra yfirmatsmanna frá desember 2008. Niðurstaða þeirra er að aðalorsök fyrir óeðlilegu sigi gólfplatna sé vanhönnun þeirra og röng aðferðafræði við að meta niðurbeygjur. Yfirmatsgerð þessari hefur ekki verið hnekkt. Þá liggur fyrir matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef sem dómkvaddur var á grundvelli matsbeiðni stefnda, E-kk-ef. Þeirri matsgerð hefur ekki verið hnekkt.

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því, að hann hafi hannað burðarvirki hússins að Þorláksgeisla 11 í samræmi við lög og reglur sem gilda um burðarþolshönnun og –útreikninga og fór eftir þeim stöðlum sem um slíka hönnun giltu. Í málinu liggur fyrir yfirmatsgerð og matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef þar sem sérstaklega er farið yfir hönnun stefnda. Niðurstaða beggja matsgerða er sú að álagsforsendur stefnda við ákvörðun notálags hafi ekki verið til samræmis við gildandi staðla, fjaðurstuðull hafi ekki verið skilgreindur til samræmis við gildandi staðla, hámarkssteypuhula á berandi járnum var ekki skilgreind á teikningum, stefndi hafi gefið sér í útreikningum sínum rangar forsendur um undirstöður og innspennu í undirstöður, platan hafi verið of þunn til að geta borið sig og að efribrúnabending sem stefndi fyrirskrifaði á burðarvirkisteikningum hafi ekki verið nægjanleg til að mæta þeim vægjum sem reiknast yfir undirstöðum. Afleiðing þessa er sú að niðurbeygja reiknast meiri en heimilt er samkvæmt byggingarreglugerð. Þegar tekið hefur verið tillit til vanbendingar í efri brún í plötunni er reikningsleg niðurbeygja og mæld niðurbeygja sú sama í stórum dráttum. Dómurinn tekur undir með matsmönnum að stefndi hafi sýnt af sér vanrækslu við hönnun platna yfir 1. og 2. hæð sem að mestu geti skýrt það sig sem fram hefur komið. Sig umfram það hámark sem heimilað er í byggingarreglugerð hefur komið fram í gólfplötum íbúða 201, 202 og 302.

Í öðru lagi byggir stefndi á því, að útreikningsaðferðir hans séu í samræmi við það sem mjög tíðkast í hönnunarvinnu burðarþolshönnuða. Yfirmatsmenn telja að brotlínuaðferð sú sem stefndi notar í útreikningum sínum henti illa fyrir plötur í húsinu þar sem þær hafi ekki þá hefðbundnu lögun sem aðferðin byggir á og hvíli hvergi á fjórum veggjum og til þess hafi ekki verið tekið tillit í útreikningum stefnda. Í matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef er ítarlega farið yfir brotlínureikninga stefnda og niðurstaða matsmanns er sú að stefndi noti rangar innspennugráður víða, rangur fjaðurstuðull hafi verið notaður og að einföldun sú sem stefndi gaf sér þegar hann hlutaði niður plötuna og skilgreindi undirstöður sé röng. Dómurinn tekur undir niðurstöður matsmanna og telur að stefndi hafi sýnt af sér vanrækslu í störfum sínum.

Í þriðja lagi byggir stefndi á, að yfirmatsgerðin missi gildi sitt vegna tengsla eins yfirmatsmannsins, J-kk-ef S-kk-ef prófessors og H-kk-ef. J. E-kk-ef, verkfræðings og adjunkts við verkfræðideild Háskóla Íslands, þar sem þeir hafi kennt saman áfanga um steinsteypuvirki. Fyrir dómi upplýsti J-kk-nf að tengslin væru mjög lítil. Árið 2000 hafi H-kk-nf ráðist til stundakennslu við deildina og kenni hann þar enn. Hann hafi ekki haft nein afskipti af honum varðandi kennsluna og rekist einstöku sinnum á hann á göngum skólans og þeir skipst á kveðjum. Í ljósi þessa telur dómurinn að ekki sé um óeðlileg tengsl að ræða sem varði því að yfirmatsgerðin missi gildi sitt sem sönnunargagn í málinu og hafnar sjónarmiðum stefnda hvað þetta varðar.

Stefndi telur einnig í greinargerð sinni að margar af þeim athugasemdum sem fram hafi komið af hálfu yfirmatsmanna um burðarþolsteikningar og burðarþolsútreikninga, eigi ekki rétt á sér og sumar séu beinlínis rangar.

a) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að sér hafi ekki borið að gera ráð fyrir ílögn á hinar steyptu plötur. Í yfirmatsgerð og matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef er ekki talið ásættanlegt að stefndi hafi ekki gert ráð fyrir ílögn í hönnun sinni þrátt fyrir að aðalhönnuður hafi ekki gert ráð fyrir henni í sinni hönnun. Dómurinn fellst á það með stefnda að honum bar ekki sérstök skylda til að gera ráð fyrir ílögn en dómurinn telur rétt og tekur undir með yfirmatsmönnum, að stefnda hefði mátt vera ljóst að sig plötu yrði ekki ásættanlegt og utan þeirra skekkjumarka sem eðlilegt er að miða við í réttleika frágenginna gólfa í íbúðum þó svo að niðurbeygja hefði verið innan marka byggingarreglugerðar. Honum sem góðum og gegnum hönnuði hefði þá borið að leita lausna í samráði við aðalhönnuð.

b) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að hann hafi mælt fyrir um það á járnateikningum að steypuhula skuli vera 15 mm með 5 mm vikmörkum og að yfirmatsmenn staðhæfi ranglega að merkingin ≥ 15 mm þýði að steypuhula skuli vera meira en 15 mm. Því gefi útreikningar matsmanna sem byggi á þessum röngu forsendum eðli málsins samkvæmt ranga niðurstöðu um niðurbeygju. Í niðurstöðum yfirmatsmanna, og í framburði þeirra fyrir dómi, kom fram að ástæða sigs í plötum er ekki eingöngu sú að neðribrúnabending sé ofarlega í þversniðinu heldur er aðalorsökin sú að fyrirskrifuð bending í efri brún þversniðs er allt of lítil miðað við reiknuð vægi. Dómurinn telur engan vafa á því að fyrirskrifaða steypuhulu megi lesa sem svo að hún skuli vera að lágmarki 15 mm en hvergi komi fram að efri mörk hennar séu 5 mm ofar, þvert á móti gefi merkingin til kynna að hulan megi vera meiri en 15 mm án skilgreiningar á efri mörkum. Hafi stefndi ætlað að fyrirskrifa steypuhulu undir 20 mm hafi það verið mistök af hans hálfu að setja merkinguna fram á þann hátt sem hann gerði. Af framansögðu telur dómurinn ljóst að forsendur yfirmatsmanna séu réttar og leggja megi útreikninga þeirra til grundvallar.

c) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni að járnateikningar sínar fyrir Þorláksgeisla 11 séu skýrar og að vanir iðnaðarmenn hafi mjög auðveldlega áttað sig á einstaka atriðum um það hvernig járnalögn skyldi hagað. Dómurinn telur að burðarþolsteikningar séu óskýrar vegna skorts á dreifilínum járna og vegna óskýrrar skilgreiningar á steypuhulu. Einnig telur dómurinn óvenjulegt og óvarlegt af hönnuði að láta sömu járnastengur vera ýmist undir eða yfir þverjárnum eftir því á hvaða svæði þær liggja.

d) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að taka beri tillit til fjarlægðar milli ásetu við veggenda og ásetu á útveggjum á þeirri línu þar sem mæld var niðurbeygjan við útreikning leyfilegrar niðurbeygju. Dómurinn telur túlkun stefnda á haflengd með þessum hætti bæði hæpna og óvarlega. Og jafnvel þó að henni sé beitt dugir hún ekki til að uppfylla kröfur byggingarreglugerðar um mestu leyfilegu niðurbeygju tveggja þeirra þriggja platna sem um ræðir.

e) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að hvort sem miðað sé við notálagið 2,0 kN/m2 eða 1,5 kN/m2 þá skipti þessi munur afar litlu máli við útreikninga á niðurbeygjum. Eins og fram kemur í umfjöllun dómsins í lið 1 bar stefnda að fylgja stöðlum þegar hann ákvarðaði álag á mannvirkið. Sú staðreynd að stefndi reiknaði með minna álagi en staðallinn gerir ráð fyrir er þess valdandi að öryggi útreikninga hans er minna en gera á ráð fyrir og telur dómurinn því að stefndi hafi sýnt af sér vanrækslu með því að nota minna álag en staðlar kveða á um.

f) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að svo virðist sem útreikningar yfirmatsmanna byggist á Eurocode 1 staðlinum en útreikningar stefnda byggjast allir á dönskum stöðlum og ekki sé gert ráð fyrir því í byggingarreglugerð að stuðst sé við bæði staðlasettin í sömu hönnuninni. Ekki verður fallist á þessi rök. Eurocode 1 er staðall um forsendur hönnunar og álags fyrir byggingar almennt (Basis of design and actions on structures) og ekki verður séð að yfirmatsmenn hafi neitt notað þann staðal. Þar fyrir utan er við útreikninga á niðurbeygju steyptra virkja reynt að nálgast hina raunverulegu hegðun steypunnar, óháð einhverju tilteknu staðlasetti.

g) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að ekkert í byggingarreglugerð skyldi hönnuði til að tilgreina yfirhæð uppsláttar heldur sé það val hönnuða hvort yfirhæðar sé getið á teikningum. Yfirmatsgerð og matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef eru sammála um að góðum og gegnum hönnuði hafi borið að tilgreina yfirhæð á teikningum til að mæta sigi plötu og undir það tekur dómurinn.

h) Stefndi byggir á því í greinargerð sinni, að brotlínuaðferð sú sem hann notaði við hönnun gólfplatna í Þorláksgeisla 11 leiði til réttrar og fullnægjandi burðarþolshönnunar að gefnum réttum forsendum. Í yfirmati og sérstaklega í matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef er farið nákvæmt yfir þær forsendur sem stefndi lagði til grundvallar hönnun sinni með brotlínuaðferðinni og er niðurstaða þeirra að brotlínuaðferðin sem slík sé góð og gild en stefndi hafi notað rangar forsendur sem svo hafið valdið því að hönnuð járnbending hafi ekki dugað til að hindra niðurbeygjur umfram það mark sem leyfilegt er. Dómurinn tekur undir niðurstöðu matsmanna og telur að stefndi hafi sýnt af sér vanrækslu þegar hann gaf sér forsendur útreikninganna.

i) Varðandi áskorun stefnda á stefnendur um framlagningu úrteikninga yfirmatsmanna, þá er hún þýðingarlaus, þar sem stefndi hefði sjálfur getað aflað þeirra eða reynt það, á sama hátt og stefnendur.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því, að flest bendi til þess að plötusig hafi í einhverjum mæli orðið á framkvæmdatíma og að ekki hafi verið rétt að undirslætti platna staðið og að öryggisstoðir hafi að verulegu leyti verið teknar of fljótt undan gólfplötum. Í yfirmatsgerð kemur fram að yfirmatsmenn hafi ekki fundið neinar vísbendingar um, að óeðlilegt sig gólfplatna, meira en ákvæði byggingarreglugerðar heimila, stafi af vanrækslu við framkvæmd verksins. Dómurinn tekur undir þetta og telur ekkert hafa komið fram í málinu sem styðji það að plötusig hafi orðið vegna vanrækslu við framkvæmd verksins. Stefndi bendir á að mælt sig undir veggskífu milli íbúða 201 og 202 hafi verið 12 – 15 mm, án þess þó að reif frekar afleiðingar þess.

Í fimmta lagi byggir stefndi á því, að fleiri þættir geti haft veruleg áhrif á fjaðurstuðul og burðargetu steypunnar og hafi getað orsakað plötusigið svo sem veðurfar og lofthiti á steyputíma og næstu vikum og mánuðum þar á eftir. Auk þess hafi undir- og yfirmatsmenn ekki aflað upplýsinga um niðurlögn steypunnar og eftirmeðhöndlun hennar. Dómurinn hefur yfirfarið þau gögn sem stefndi hefur lagt fram til skoðunar á framangreindum atriðum og kemst að þeirri niðurstöðu að ekkert sé í þeim sem gefi tilefni til að ætla að hafi haft neikvæð áhrif á steypuna.

Í sjötta lagi byggir stefndi á því, að yfirmatsgerðin sé ófullnægjandi hvað það varðar að ekki hafi verið gerð grein fyrir þeim atriðum sem yfirmatsmenn skoðuðu þegar þeir komust að þeirri niðurstöðu að óeðlilegt sig stafaði ekki af vanrækslu við framkvæmd verksins. Yfirmatsmenn telja að framkomið sig í gólfplötum sé í góðu samræmi við það sem búast hafi mátt við að teknu tilliti til plötuþykktar og þess langtímaálags, sem augljóslega væri fyrir hendi. Stefndi bendi á í þessu tilviki að reiknaðar niðurbeygjur yfirmatsmanna byggist meðal annars á röngum forsendum þeirra um álag á plöturnar. Dómurinn hefur farið yfir yfirmatsgerð og staðfestir að yfirmatsmenn hafa reiknað með ílögn á gólfplötur þegar þeir reikna niðurbeygjur og staðreyna að niðurstaða þeirra er í samræmi við mældar niðurbeygjur. Því er ekki grundvöllur til að nota yfirmatsgerð að þessu leyti en hins vegar fjallar matsgerð E-kk-ef Þ-kk-ef sérstaklega um útreikninga með brotlínuaðferð og án álags frá ílögn en að öðru leyti reiknað til samræmis við gildandi staðla og eftir undirstöðu- og innspennuforsendum sem matsmaður telur réttastar. Þrátt fyrir að sleppa álagi frá ílögn er niðurstaða matsmannsins að reiknuð niðurbeygja er meiri en leyfileg niðurbeygja samkvæmt byggingarreglugerð og ástæða þess er að stefndi notar ekki rétt álag samkvæmt staðli, lækkar ekki fjaðurstuðul til samræmis við íslenska staðla, og notar röng randskilyrði (innspennugráður, undirstöður). Séu sömu forsendur og reikningsaðferðir notaðar að viðbættu álagi frá ílögn verður reikningsleg niðurbeygja hjá matsmanninum í góðu samræmi við mælda niðurbeygju í undir- og yfirmati. Dómurinn telur að báðar matsgerðirnar nái að túlka raunverulegt ástand vel og tekur undir með báðum matsgerðunum að stefndi hafi gert mistök við ákvörðun forsenda hönnunarinnar og telur því að stefndi hafi sýnt vanrækslu við hönnun platna.

Í sjöunda lagi byggir stefndi á því að kostnaðarútreikningar, sem lagðir hafa verið fram í málinu, hafi ekki verið framkvæmdir af dómkvöddum matsmönnum, að minnsta kosti ekki í yfirmatinu, og áskilur sér rétt til að láta endurskoða framlagða kostnaðarútreikninga, eftir atvikum með dómkvaðningu matsmanns. Fyrir dómi bar yfirmatsmaðurinn S-kk-nf K-kk-nf að yfirmatsmenn hefðu forskrifað þau atriði sem meta átti og verkstýrt vinnu við kostnaðarmat en fengið sérfræðinga í kostnaðarmati sér til aðstoðar við að skilgreina einingarverð. Að mati dómsins eru þetta ekki óeðlileg vinnubrögð við framkvæmd mats, ekki frekar en þegar þeir fá sérfræðing til að mæla steypuhulu eða rannsaka steypukjarna. Stefnda hefur ekki tekist að mati dómsins undir rekstri málsins að sýna fram á að kostnaðarútreikningar séu óeðlilegir eða ósanngjarnir.

Að lokum telur stefndi að sú aðferð sem yfirmatsmenn leggja til við lagfæringar á plötusigi í húsinu sé óvenjuleg og dýr og telur hentugra og kostnaðarminna að tjakka plöturnar upp, koma fyrir skerboltum og festa flatjárn á skerboltana. Dómurinn telur að vissulega komi fleiri styrkingaraðferðir til greina en telur þó að stefndi hafi ekki hrundið aðferðafræði eða kostnaðarmati yfirmatsmanna með framlögðum gögnum.

Með vísan til þess sem að framan greinir ber stefndi, E-kk-nf Þ-kk-nf, skaðabótaábyrgð á umræddum göllum á grundvelli reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Ekki er tilefni til lækkunar á dómkröfum stefnenda.

Samkvæmt framansögðu ber stefndu að greiða stefnendum in solidum (óskipt ábyrgð) 9.405.272 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. mars 2009 til greiðsludags, þó þannig að in solidum ábyrgð stefnda, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, takmarkist við höfuðstól að fjárhæð 8.550.610 kr. með tildæmdum vöxtum.

Þá ber stefndu að greiða stefnendum málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt J-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, byggingartæknifræðingi og húsasmíðameistara og N-x-x I-kk-þgf verkfræðingi.

DÓMSORÐ

Stefndu, Húsasmiðja hf., E-x-x K. S-kk-nf og E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf greiði stefnendum in solidum 9.405.272 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. mars 2009 til greiðsludags, þó þannig að in solidum ábyrgð stefnda, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, takmarkist við höfuðstól að fjárhæð 8.550.610 kr. með tildæmdum vöxtum. Þá greiða stefndu in solidum 2.000.000 kr. í málskostnað til stefnenda.

S-kvk-nf G-kvk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf

N-x-x I-kk-nf