S-286/2007

Mál þetta, sem þingfest var 12. september s.l. og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 12. desember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Vestmannaeyjum, dagsettri 18. júlí 2007, á hendur S-kk-þgf G-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, Suðurgerði 4, Vestmannaeyjum, ,,fyrir eftirtalin höfundalagabrot

I.

með því að hafa, sumarið 2004 á veitingastað sínum Kaffi Kró í Vestmannaeyjum, án leyfis höfundar, sýnt gestum veitingastaðarins í nokkur skipti mynd H-kk-ef M-kk-ef, „Uppbyggingin – Eldgosið í Heimaey“, þannig hafi hann hinn 19. og 25. ágúst 2004 sýnt myndina á veitingastaðnum fyrir hópum erlendra stúdenta og fleira fólki.

II.

með því að hafa, í apríl 2005 sýnt myndina „The Heimaey eruption, Iceland 1973“ eftir A-x-x V. M-x-x á ofangreindum veitingastað sínum Kaffi Kró án leyfis höfundar fyrir um 40 áhorfendum og fyrir að sýna myndina fyrir gestum á veitingastaðnum hinn 7. maí, 5. ágúst og 18. október 2005.“

Ákæruvaldið telur brot ákærða varða við 3. gr., sbr. 1. mgr. og 1. tl. 2. mgr. 54. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Verjandi ákærða krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Þá krefst hann málsvarnarlauna að mati dómsins sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik.

Samkvæmt gögnum málsins barst sýslumanninum í Vestmannaeyjum tölvupóstur frá A-x-x V. M-x-x, kanadískum prófessor, þann 17. júlí 2005. Í þessum tölvupósti, sem er á ensku, segir að vakin hafi verið athygli A-kk-ef á því að ákærði hafi ítrekað sýnt mynd A-kk-ef, „The Heimaey eruption, Iceland 1973“ í Vestmannaeyjum. Kveðst A-x-x hafa skrifað ákærða og bent honum á að hætta umsvifalaust sýningu myndarinnar en engin viðbrögð fengið hjá honum. A-x-x kveðst eiga höfundarétt að myndinni og ekki hafa gefið leyfi til þess að hún yrði sýnd á Íslandi. Fram kemur hjá honum að myndin hafi verið framleidd árið 1974 og hafi verið sýnd í Kanada og Bandaríkjunum. Hafi hluti myndarinnar lekið á netið og hafi ákærði afritað þennan hluta og notað.

Lagður hefur verið fram í málinu tölvupóstur ákærða til A-kk-ef frá 7. maí og 21. júlí 2005 þar sem hann freistar þess að fá leyfi A-kk-ef til sýningar á myndinni en upplýst er í málinu að það leyfi hefur ekki fengist.

Með bréfi dagsettu 21. júlí 2005 til sýslumannsins í Vestmannaeyjum skýrði H-kk-nf M-kk-nf frá því að hann hefði fengið það margstaðfest að ákærði hefði verið að sýna gosmyndir H-kk-ef í Kaffi Kró fyrir ferðamenn, eða myndirnar „Uppbyggingin – Eldgosið í Heimaey“, sem á ensku héti „With fighting spirit – The Heimaey eruption and its aftermath“. Kvað H-kk-nf ákærða ekkert leyfi hafa til þess að sýna þessar myndir og taldi hann ákærða hafa keypt myndirnar til einkanota í versluninni Foto í Vestmannaeyjum.

Formlegar kærur frá framangreindum kvikmyndagerðarmönnum bárust sýslumanninum í Vestmannaeyjum með bréfum lögmanns þeirra dagsettum 29. ágúst 2005. Kom fram í kæru H-kk-ef að þau eintök myndarinnar sem gefin hafi verið út hafi verið ætluð til sölu og einkaafnota en ekki til opinberrar birtingar með nokkrum hætti án samþykkis kæranda. Hafi myndsýningar verið auglýstar sérstaklega í tengslum við skoðunarferðir á vegum Viking Tours og Kaffi Kró og taldi kærandi myndina hafa verið sýnda daglega og jafnvel oft á dag frá sumri 2004 og fram á árið 2005. Í kæru A-kk-ef kom fram að hann væri prófessor í jarðfræði og kvikmyndagerðarmaður og hefði hann nýtt umrædda mynd í heimalandi sínu og hafi hún verið höfð á internetinu til afnota fyrir nemendur kæranda. Virtist honum ákærði hafa komist yfir myndina með því að niðurhala henni af netinu og nýta það eintak til opinberrar birtingar í tengslum við ferðaþjónustu sína. Taldi kærandi myndina hafa verið sýnda daglega og jafnvel oft á dag frá því snemma árs 2005 og hafi ákærði ekki heimild til afnota af myndinni með þessum hætti. Með framangreindum kærum fylgdu yfirlýsingar nokkurra sýningargesta um að sýning myndanna hefði verið með þeim hætti sem kærendur halda fram.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 7. október 2005 og kannaðist hann þá við að hafa sýnt mynd A-kk-ef M-x-x á árinu án endurgjalds á tímum þegar fólk færi í útsýnisferðir hjá honum. Hann kvaðst hafa halað myndina niður af netinu og hvergi hafi komið fram að ekki mætti sýna hana opinberlega. Ákærði kvaðst ekki hafa talið sig hafa þurft leyfi höfundar en tvívegis hafa reynt að ná sambandi við hann án árangurs. Hann kvaðst ekki vera viss um hversu margir hefðu séð myndina en taldi þá skipta einhverjum tugum. Hann kannaðist einnig við að hafa sýnt mynd H-kk-ef M-kk-ef sumarið 2004 en mjög sjaldan þar sem hann taldi myndina ekki hafa neitt fræðslugildi. Hann kvaðst ekki hafa haft leyfi höfundar fyrir sýningunni enda hafi ekki komið fram, hvorki á hulstri myndarinnar né í byrjun hennar að óheimilt væri að sýna hana opinberlega.

Ákærði var yfirheyrður aftur hjá lögreglu 13. desember 2005 og var þá reynt að upplýsa hversu oft og hverjum hann hefði sýnt myndirnar. Ákærði gat ekki upplýst málið frekar við þessa skýrslutöku. Ákærði kvaðst ekki hafa vitað að honum hefði verið óheimilt að sýna mynd H-kk-ef og kvaðst hann hafa hætt sýningum á henni þegar framleiðandi myndarinnar hafi óskað þess. Þá kvað hann sér hafa verið heimilt að sýna mynd A-kk-ef, enda hefði hann náði í hana á netinu. Hann kvaðst hafa sent A-x-x tölvupóst til þess að fá myndina í DVD gæðum, enda hafi netútgáfan verið mjög óskýr. Þar sem honum hafi ekkert svar borist hafi hann talið sig vera í rétti til að sýna myndina, enda hafi hún verið áfram á netinu eftir að hann sendi póstinn.

Samkvæmt gögnum málsins fór lögreglan að Kaffi Kró 25. október 2005 í þeim tilgangi að leggja hald á umræddar myndir. Eiginkona ákærða afhenti lögreglu skrifanlegan DVD disk sem hún sagði innihalda heimildarmyndina „Heimaey eruption“. Segir í lögregluskýrslu að merking á hulstri hafi verið „Heimaey Eldgosið 73“ og á disknum „Heimaey eig Café Kró“. Kvað hún þetta eina eintakið sem notað hafi verið til sýninga. Þessi diskur fylgdi ekki gögnum málsins og hefur ekki fundist í fórum lögreglu þrátt fyrir leit.

Framburður ákærða og vitna.

Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi að hann kannaðist við að hafa sýnt mynd H-kk-ef á veitingastað sínum í viðurvist gesta í eitt eða tvö skipti árið 2004. Hann kvaðst hafa keypt myndina í verslunni Foto en þar sem myndin hafi að mestu fjallað um uppbygginguna eftir gosið en ekki gosið sjálft hafi hann ekki getað notað hana. Hann kvaðst eiga þessa mynd ennþá en ekki hafa sýnt hana síðan árið 2004. Ákærði rengdi ekki að hann hefði sýnt myndina 19. og 25. ágúst 2004 en tók fram að hann myndi ekki dagsetningar. Ákærði kvaðst hafa hringt í H-kk-þf eftir að hann hafi fengið ábendingu um að sýning myndarinnar væri hugsanlega ólögleg og óskað eftir leyfi til að sýna myndina. H-kk-nf hafi hins vegar brugðist mjög illa við og neitað að veita leyfið. Ákærði kvaðst þá hafa hætt sýningu myndarinnar.

Ákærði skýrði svo frá að hann hafi aldrei séð eða átt mynd A-kk-ef M-x-x. Hins vegar sé um hálftíma myndbrot á heimasíðu Waterloo háskóla, sem ákærði kvaðst hafa sýnt en mynd A-kk-ef sé um 60 mínútur. Kvaðst ákærði hafa haft samband við A-x-x, en hann sé prófessor við Waterloo háskóla, í því skyni að fá myndina til sýninga í DVD gæðum. Ákærði kvaðst aldrei hafa fengið svar frá honum og þá hafi A-x-x aldrei gefið til kynna að honum væri óheimilt að sýna myndbrotið. Auk þessa myndbrots séu á heimasíðunni upplýsingar um jarðfræði Vestmannaeyja. Ákærði gat ekki staðfest að umrætt myndbrot sé úr mynd A-kk-ef, enda hefði hann aldrei séð hana. Ákærði rengdi ekki að hann hefði sýnt myndbrotið á þeim tímum sem í ákæru greinir en tók fram að hann myndi ekki dagsetningar. Ákærði kvað lögregluna hafa lagt hald á diskinn og kvaðst hann í framhaldi af því hafa hætt sýningum á myndbrotinu.

Vitnið S-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, skýrði svo frá fyrir dómi að ferðamenn í Vestmannaeyjum, sem hefðu gist hjá honum, hefðu skýrt honum frá því sem á daga þeirra hefði drifið. Hefði komið fram hjá þeim að ákærði hefði staðið að myndasýningum fyrir ferðamenn á veitingastað sínum. Vitnið kvaðst hafa sýnt myndir H-kk-ef í um 20 ár í félagsheimilinu í Vestmannaeyjum og hefði hann einkarétt til þess. Vitnið kvaðst hafa séð mynd A-kk-ef á netinu en ekki hafa farið fram á að fá að sýna hana sjálfur.

Vitnið S-kvk-nf M-kvk-nf J-kvk-nf, kt. 000000-0000, skýrði svo frá fyrir dómi að hún hefði farið í bátsferð með ákærða ásamt Þ-kk-þgf F-kk-þgf og þar sem brottför seinkaði hafi verið beðið í Kaffi Kró og við það tækifæri hafi verið sýnd eldgosamynd H-kk-ef M-kk-ef. Vitnið staðfesti undirritun sína undir yfirlýsingu þessa efnis.

Vitnið Þ-kk-nf F-kk-nf, kt. 000000-0000, skýrði á sama hátt frá fyrir dómi og staðfesti undirritun sína undir yfirlýsingu þessa efnis.

Vitnið B-kk-nf Ó-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000-0000, lögreglumaður, skýrði svo frá fyrir dómi að ákærði hefði viðurkennt að hafa sýnt mynd H-kk-ef í nokkur skipti en hætt því síðar. Þá hafi hann skýrt svo frá að hann hafi sýnt mynd A-kk-ef í nokkur skipti.

Vitnið Á-kk-nf L-kk-nf, kt. 000000-0000, fyrrverandi lögreglumaður skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi farið í Kaffi Kró ásamt öðrum lögreglumanni þar sem verið var að sýna mynd frá eldgosinu. Hann kvað ákærða hafa talið sig hafa verið í fullum rétti þar sem myndin væri á netinu.

Vitnið T-kk-nf K-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, lögreglufulltrúi, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði sinnt rannsókn málsins. Hann kvað hafa verið lagt hald á umræddar myndir, sem báðar hafi verið á geisladiski og kvaðst hann hafa skoðað þær. Hafi önnur myndin greinilega verið keypt í verslun en hinni halað niður af netinu. Hann kvaðst ekki hafa gert skýrslu um þá skoðun, enda hefði ekki verið ágreiningur um að þær hefðu verið sýndar. Hann kvaðst hafa talið að diskarnir hafi farið með frumgögnum málsins og gat ekki gefið skýringar á því að þær fyndust ekki nú. Hann gat ekki fullyrt að myndin sem halað hafði verið niður af netinu hafi verið kynnt sem mynd A-kk-ef M-x-x.

Vitnið H-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf, kt. 000000-0000, lögreglumaður, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi verið sendur að Kaffi Kró til að kanna með myndasýningar þar. Hann kvaðst hafa rætt við ákærða sem hafi kannast við að hafa verið að sýna einhverja tiltekna mynd og taldi hann sig vera í fullkomnum rétti með það. Vitnið mundi ekki um hvaða mynd var að ræða, en kvað hana hafa snúist um eldgosið. Nánar aðspurður kvað hann hafa verið um mynd A-kk-ef M-x-x að ræða.

Vitnið H-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000-0000, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði ekki gefið ákærða leyfi til að sýna mynd sína um eldgosið í Heimaey. Hann kvað ákærða hafa hringt í sig þegar hann hafi verið byrjaður að sýna myndirnar og spurt hvort hann fengi leyfi til sýninga á henni. Kvaðst vitnið þá hafa tjáð honum að hann hefði aldrei mátt sýna hana. Vitnið vissi ekki hvort ákærði hefði sýnt myndina eftir þetta samtal.

Vitnið J-kk-nf B-kk-nf A-kk-nf, kt. 000000-0000, varðstjóri, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi farið á Kaffi Kró ásamt öðrum lögreglumanni og lagt hald á mynddisk. Vitnið vissi ekki um hvaða mynd var að ræða.

Vitnið T-x-x V-x-x, kt. 000000-0000, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði séð mynd A-kk-ef á Kaffi Kró fyrstu helgina í maí 2005. Hann mundi ekki lengd myndarinnar en taldi hana hafa verið klukkutíma langa. Hann kvað það hafa vakið sérstaka athygli sína að síðar hafi hann séð sömu mynd í kvikmyndahúsi í Vestmannaeyjum.

Vitnið G-kk-nf V-kk-nf V-kk-nf, kt. 000000-0000, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði unnið að rannsókn málsins og staðfesti frumskýrslu sína. Hann mundi ekki um hvaða myndir var að ræða en kvað þær hafa fjallað um gosið.

Niðurstaða.

Ákærði hefur viðurkennt að hafa sýnt framangreinda mynd H-kk-ef M-kk-ef á veitingastað sínum Kaffi Kró án þess að hafa aflað leyfis höfundar og hefur hann ekki rengt að þetta hafi gerst 19. og 25. ágúst 2004. Ákærða hlaut að hafa verið ljóst að hann þyrfti að afla leyfis til slíkrar opinberrar birtingar, enda mun hann hafa freistað þess að fá slíkt leyfi hjá höfundi í kjölfar ofangreindra sýninga en samkvæmt 3. gr. höfundalaga hefur höfundur einkarétt til að gera eintök af verki sínu og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri, í þýðingu og öðrum aðlögunum.. Höfundur myndarinnar veitti ákærða ekki leyfi til birtingar hennar og hefur ákærði því brotið þau ákvæði höfundalaga sem tilgreind eru í ákæru.

Ákærði kannast ekki við að hafa sýnt mynd A-kk-ef M-x-x eins og honum er gefið að sök í ákæru, heldur kveðst hann hafa sýnt um hálftíma myndbrot sem hann hafi tekið af vefsvæði Waterloo háskóla en mynd A-kk-ef sé um 60 mínútur. Ákærði rengdi ekki að hann hefði sýnt myndbrotið á þeim tímum sem í ákæru greinir. Hann kvaðst hafa freistað þess að fá mynd A-kk-ef í DVD gæðum en aldrei fengið svar frá honum og þá hafi A-x-x aldrei gefið í skyn að honum væri óheimilt að sýna myndbrotið. Lögregla lagði hald á disk þann sem mynd þessi eða myndbrot var á en upplýst var við rekstur málsins að hann hefur glatast. Verður að telja að vörn ákærða hafi verið áfátt af þessum sökum. Með hliðsjón af þeim framburði ákærða að hann hafi tekið efnið af vefsvæði Waterloo háskóla bar brýna nauðsyn til þess að kanna það efni sem á diskinum var og hvort einhver fyrirvari var þar gerður um opinbera birtingu þess. Liggur því ekki fyrir í málinu hvort raunverulega var um mynd A-kk-ef M-x-x að ræða eða annað höfundarréttarvarið efni og þar af leiðandi hvort ákærði hafi brotið gegn höfundalögum. Verður ákærði því sýknaður af þessum ákærulið.

Samkvæmt 1. mgr. og 1. tl. 2. mgr. 54. gr. höfundalaga varða aðgerðir, sem brjóta í bága við einkarétt höfundar samkvæmt 3. gr., sektum eða fangelsi allt að 2 árum. Brot ákærða samkvæmt I. lið ákæru og hann hefur verið sakfelldur fyrir voru framin 19. og 25. ágúst 2004. Ákærði var síðast yfirheyrður vegna málsins 13. desember 2005 og er ekki að sjá að málið hafi verið frekar rannsakað eftir það. Ákæra var hins vegar ekki gefin út fyrr en 18. júlí 2007 og var hún birt ákærða 10. ágúst sama ár. Voru þá liðin rétt tæp þrjú ár frá því hinum refsiverða verknaði lauk. Að mati dómsins hefur ákærði ekki unnið til þyngri refsingar en fjársektar fyrir athæfi sitt. Samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga fyrnist sök á 2 árum þegar þannig stendur á. Kemur því til skoðunar hvort sök ákærða sé fyrnd. Samkvæmt 4. mgr. 82. gr. sömu laga rofnar fyrningarfrestur þegar rannsókn opinbers máls hefst fyrir rannsóknara gegn manni sem sakborningi. Samkvæmt 2. málslið 5. mgr. 82. gr. sömu laga rýfur rannsókn ekki fyrningarfrest stöðvist rannsókn máls um óákveðinn tíma. Ekkert liggur fyrir um að það hlé sem varð á rannsókn málsins stafi af því að ákærði hafi reynt að koma sér undan rannsókn eða að ákæruvaldinu hafi ekki verið unnt að fylgja málinu eftir. Þar sem hartnær 17 mánuðir liðu frá lokum rannsóknar þar til ákvörðun var tekin um saksókn verður að telja með vísan til framanritaðs að rannsókn málsins hafi ekki rofið fyrningu sakarinnar. Er sök ákærða samkvæmt því fyrnd með vísan til framangreindra lagaákvæða og verður ákærða því ekki dæmd refsing samkvæmt I. ákærulið.

Með vísan til 1. mgr. 166, sbr. 164. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 ber að fella allan kostnað sakarinnar á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef P-kk-ef, hdl., sem þykja hæfilega ákveðin 186.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf, sýslumaður, flutti mál þetta fyrir hönd ákæruvaldsins.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan. Dómsuppkvaðning hefur dregist vegna mikilla embættisanna dómarans.

Dómsorð:

Ákærða, S-kk-þgf G-kk-þgf E-kk-þgf, verður ekki dæmd refsing fyrir brot gegn I. lið ákæru.

Ákærði er sýkn af II. lið ákæru.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef P-kk-ef, hdl., 186.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf