S-486/2009

Mál þetta, sem þingfest var 20. nóvember 2009 sl. og dómtekið þann 12. maí sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi útgefinni þann 10. október 2009 á hendur A-kk-þgf A-kk-þgf, kt. 000000-0000, óstaðsettum í hús á Selfossi,

„fyrir líkamsárás og brot á barnaverndarlögum

með því að hafa, að morgni laugardagsins 6. september 2008 að A á Selfossi, slegið stjúpdóttur sína Z, kt. 000000-0000, í líkamann með moppuskafti, snúið upp á hendur hennar og fætur og slegið hana í ofanverðan líkamann með þeim afleiðingum að Z hlaut tímabundna skerta hreyfigetu, auk eymsli í hægri úlnlið og eymsli víðsvegar um líkamann.

Telst brot ákærða varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19 frá 1940, sbr. 10. gr. laga nr. 20 frá 1981 og 2. mgr. 1. gr., sbr. 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80 frá 2002 en til vara við 1. mgr. 217. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19 frá 1940 að því er ætluð brot ákærða á almennum hegningarlögum varðar.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákærði kom fyrir dóminn þann 9. febrúar sl. og neitaði sök. Aðalmeðferð fór fram þann 12. maí sl., en ákærði hafði verið erlendis og komst ekki fyrir dóminn til skýrslugjafar fyrr. Ákærði krafðist frávísunar frá dómi þar sem kæra lægi ekki fyrir af hálfu brotaþola og að almannahagsmunir væru ekki fyrir hendi. Til vara krafðist hann sýknu og til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa.

Málavextir.

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að lögreglan hafi fengið tilkynningu klukkan 10:52 þann 6. september 2008 frá M-kvk-þgf F-x-x, vinkonu móður brotaþola, um að Z, þá sextán ára, væri stödd hjá henni en stjúpfaðir hennar, ákærði, hefði lamið Z með kústskafti þá um morguninn. Kvaðst M-x-x ætla með Z fyrst á heilsugæsluna og koma síðan á lögreglustöðina. Í framhaldi var ákærði handtekinn. Síðar þann sama dag kom M-x-x með Z á lögreglustöðina á Selfossi. Lýsti brotaþoli atvikum fyrir lögreglu. Viðtal var tekið þann 10. september 2008 í Barnahúsi af brotaþola og lýsti hún atburðum á svipaðan hátt og fyrir lögreglu. Einnig var tekið viðtal við bróður brotaþola í Barnahúsi þann sama dag en hann var þá tæplega tíu ára. Viðtal við yngri bróður brotaþola, fimm ára, var einnig tekið í Barnahúsi. Móðir brotaþola gaf skýrslu þann 7. september 2008 hjá lögreglu en hún hafði verið í verslun þegar meint atvik átti sér stað. Í lögregluskýrslunni kemur fram að brotið sé stórfelld líkamsárás og heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði sjálfur neitaði að tjá sig um málið hjá lögreglu þann 6. september 2008 en þann 7. september s.á. útskýrði hann málið frá sinni hlið. Var brotið þá einnig heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Ákæra var síðan gefin út þann 10. október 2009.

Skýrslur í Barnahúsi.

Brotaþoli gaf skýrslu í Barnahúsi og lýsti atburðum svo að hún hefði verið heima hjá sér þegar hún heyrði ákærða öskra á litla bróður sinn sem hafi verið tveggja ára. Hún hefði farið fram og tekið hann upp og átt í orðaskiptum vegna þess við ákærða sem vildi að hún setti barnið niður. Ákærði hefði verið að moppa í eldhúsinu og slegið hana með moppunni í herbergisdyrunum. Hún hefði farið inn í herbergið með bróður sinn og ákærði komið á eftir henni og þau enn átt í orðaskiptum um framkomu ákærða gagnvart barninu. Ákærði hefði þá slegið hana með moppunni og snúið upp á fótinn á henni auk þess að slá hana með hendinni í magann. Hún hefði þá rúllað yfir bróður sinn og legið á honum svo hann kæmist ekki í burtu og sparkað í ákærða á móti og sagt honum að hætta. Að lokum hefði ákærði náð að taka bróður hennar og farið með hann út úr herberginu. Í framhaldi hefði brotaþoli reynt að ná til móður sinnar, sem hafi verið úti í verslun, og síðan hringt til vinkonu móður sinnar og farið þangað. Kvaðst brotaþoli ekki hafa fundið fyrir verkjum í fyrstu en eftir á hefði hún fundið fyrir verkjum í fætinum sem hann sneri upp á. Kvað hún A bróður sinn hafa orðið vitni að atburðinum en bróðir hennar B hafi verið inni í herberginu sínu og heyrt það sem fram fór. A væri hins vegar svo lítill að hann væri varla farinn að tala.

Skýrsla var tekin af B, tíu ára, í Barnahúsi og kvaðst hann hafa verið inni í herbergi sínu í umrætt sinn og heyrt bróður sinn C gráta og pabba sinn öskra á hann. Hann hafi heyrt pabba sinn skamma brotaþola og síðan hefði hann heyrt slagsmál og verið að velta því fyrir sér hvort hann ætti að hringja í lögregluna en ekki þorað að fara fram þar sem hann hafi verið hræddur. B kvaðst hafa heyrt að verið var að berja með einhverju, eins og það hafi farið í eitthvað, skáp eða eitthvað, eða vegginn. Þá var reynt að taka skýrslu af A í Barnahúsi en sú skýrslutaka bar engan árangur.

Skýrslur fyrir dómi.

Ákærði gaf skýrslu fyrir dóminum og kvaðst hafa verið heima og vaknað um áttaleytið um morguninn. Allir aðrir hafi verið komnir á fætur og kona hans verið farin út í búð. Synirnir B og C hafi verið heima ásamt brotaþola. Hann hafi heyrt að C hafi verið inni á salerni og verið að hræra í þvottaefni. Hann hefði sótt hann en C farið aftur inn á salerni. Ákærði hefði sótt hann enn aftur og C verið ósáttur við það. C hefði farið að gráta en ákærði tekið moppu til að sópað gólfið. Brotaþoli hefði þá komið fram úr herbergi sínu og tekið C. Ákærði hefði sagt henni að láta hann niður en hún ekki hlýtt. Hann hefði þá „stappað“ moppunni í gólfið til að leggja áherslu á orð sín en brotaþoli samt ekki hlýtt og sagst ætla að sjá til þess að ákærði gæti aldrei oftar verið nálægt strákunum. Brotaþoli hefði þá farið með C inn í herbergi hennar og ákærði farið á eftir henni. Brotaþoli hefði sest á rúm sitt með drenginn í fanginu og hún neitað að sleppa honum og sparkað jafnframt til ákærða. Ákærði hefði ætlað að taka drenginn af henni en hún þá slegið til ákærða. Hann hefði náð að taka drenginn af henni en hún ætlað að slá hann og hann þá tekið um úlnlið hennar til að stoppa hana. Kvaðst ákærði vera viss um að hann hafi tekið um vinstri úlnlið brotaþola. Moppan hefði þá verið inni í eldhúsi. Ákærði teiknaði fyrir dóminn afstöðumynd af vettvangi, herbergi brotaþola, eldhúsi, baðherbergi og stofu. Ákærði neitaði frásögn brotaþola í Barnahúsi, um að hann hafi slegið hana með moppuskaftinu í eldhúsinu og að hafa elt hana inn í herbergi hennar, lamið til hennar og snúið upp á fætur hennar svo að hún hafi velst yfir drenginn. Aðspurður um áverka á brotaþola kvaðst ákærði ekki muna nákvæmlega hvort hann hafi gripið í hægri eða vinstri úlnlið brotaþola en taldi þó að það hafi verið vinstri úlnliður, hann hefði tekið með hægri hendi um vinstri úlnlið hennar og tekið drenginn af henni með vinstri hendi. Ákærði kvað aðspurður, samband sitt og brotaþola hafa allar götur verið erfitt.

I-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn og kvað aðkomu sína að málinu vera þá að taka við tilkynningu þess efnis að ákærði hefði lamið stjúpdóttur sína með kústi. Brotaþoli hafi verið kominn til vinafólks þegar tilkynningin kom. Hefði hann í framhaldi haft samband við fulltrúa barnaverndarnefndar. Hann hefði síðan sent lögreglu til að sækja ákærða. Frekari afskipti hefði hann ekki haft af málinu.

R-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf rannsóknarlögreglumaður kom fyrir dóminn og kvaðst hafa hitt brotaþola ásamt M-kvk-þgf og A-kvk-þgf, fulltrúa barnaverndar, í beinu framhaldi þess að brotaþoli var hjá lækni. Í framhaldi hefði hann látið handtaka ákærða. Hann hefði tekið viðtal við brotaþola og ákveðið framhaldið í kjölfar þess. Skýrslur hefðu síðan verið teknar í Barnahúsi. Kvað hann bæði brotaþola og M-kvk-þf hafa verið í nokkurri geðshræringu þegar þær komu á lögreglustöðina en hann hefði ekki séð neina áverka á brotaþola en hún hafi verið að koma frá lækni. Kvað R-kk-nf rannsókn hafa farið af stað þar sem stúlkan hafi komið á lögreglustöðina vegna meints heimilisofbeldis og líkamsárásar. Kvað hann aðspurður skaftið á moppunni vera létt álskaft.

M-x-x M-x-x F-x-x, kt. 000000-0000, kom fyrir dóminn og kvaðst vera vinur móður brotaþola og hafa þekkt fjölskylduna lengi. Kvað hún brotaþola hafa komið til sín í uppnámi og útgrátin en móðir brotaþola hefði hringt í sig rétt áður og greinilega verið hrædd og beðið hana um að taka á móti brotaþola. Kvaðst hún hafa boðið stúlkunni að fara með hana til lögreglu, sem stúlkan vildi, og til læknis. Fyrst hefðu þær farið til lögreglu sem vísaði þeim beint á heilsugæsluna. Læknir hefði skoðað stúlkuna vandlega og hefði M-x-x verið inni við skoðunina. Í framhaldi hefði stúlkan gefið skýrslu hjá lögreglu. Kvað hún brotaþola hafa sagt strax þegar hún kom til hennar eitthvað á þá leið; „loksins loksins get ég gert eitthvað í málunum.“ Aðspurð kvaðst M-x-x hafa séð, þegar læknisskoðunin fór fram, rauða bletti á brotaþola, mest á hálsinum sem hún taldi vera nýja. Eftir þetta hefði móðir brotaþola, brotaþoli og systkini verið hjá M-kvk-þgf næstu daga eða þar til að ákærði fór af heimilinu. Kvað hún brotaþola aldrei hafa getað liðið ákærða, allt frá fyrstu stundu er hann flutti inn á heimili þeirra.

D, móðir brotaþola, gaf skýrslu fyrir dóminum og kvaðst hafa farið út í verslun umræddan dag, að kvöldi til, og því ekki orðið vitni að atburðinum. Dóttir hennar hefði sagt sér svo frá að hún hefði ekki viljað leggja litla bróður sinn frá sér og ákærði þá lamið hana með skúringamoppu í framhaldi. Stúlkan hefði strax sagst ætla að kæra ákærða fyrir atvikið. D kvaðst hafa farið af heimilinu í framhaldi þar sem dóttir hennar hefði neitað að vera þar áfram og barnaverndaryfirvöld lagt til að hún færi út af heimilinu. D kvaðst ekki hafa óttast ákærða en hún hefði að sjálfsögðu fylgt sínu barni. Aðspurð kvað hún samband ákærða og brotaþola ekki hafa verið gott þau ár sem D og ákærði voru í sambúð. Aðspurð kvað hún brotaþola hafa verið greind ofvirk sem barn og alltaf gengið til sálfræðings vegna þess, auk þess sem hún hafi átt erfitt með skap sitt sem barn.

J-kvk-nf V-kvk-nf V-kvk-nf læknir gaf símaskýrslu fyrir dóminum og staðfesti vottorð sem hún gaf út og liggur fyrir dóminum.

Z gaf símaskýrslu fyrir dóminum og kvaðst ekki muna atvik nákvæmlega þar sem langt væri um liðið. Kvaðst hún muna að hún, tveir bræður hennar og ákærði hafi verið heima. Ákærði hefði gargað á litla bróður hennar sem hefði farið að gráta. Hún hefði komið fram og tekið litla bróður sinn og ákærði hefði þá slegið hana með kústi. Hún hefði farið með hann inn í herbergi sitt og ákærði hefði komið á eftir henni með kúst og lamið hana með honum. Kvaðst hún ekki muna nákvæmlega hvernig atvikið átti sér stað inni í herberginu en hana minnti að hún hefði dottið á rúmið. Ákærði hefði slegið hana með moppunni en ekki skaftinu. Kvaðst hún ekki muna hvort ákærði hefði tekið í hana en hún hefði dottið með höfuðið í vegginn að hana minnti. Hún hefði lagt litla bróður sinn undir sig til að hlífa honum. Aðspurð kvað hún rétt að hún hefði sparkað í ákærða en hún hefði ekki slegið til hans.

Niðurstaða.

Frávísunarkrafa kom fram við munnlegan flutning málsins. Ákærði krafðist frávísunar málsins frá dómi á þeim forsendum að engin kæra hefði legið fyrir hjá lögreglu og því væri óheimilt að ákæra í málinu. Þá hefði ákæruvaldið ekki sýnt fram á að almannahagsmunir krefðust þess að ákært yrði í málinu. Ekki er að finna í XXIII. kafla laga nr. 19/1940 að kæra skuli liggja fyrir af hálfu brotaþola svo ákæruvaldinu sé heimilt að höfða sakamál vegna brota á 1. mgr. 217. gr. Þá er spurning hvort almannahagsmunir hafi verið til staðar. Burtséð frá því hvað ákæruvaldinu þykir hafa tekist að sanna í máli þegar dómur er á það lagður felst í útgáfu ákæru með tiltekinni verknaðarlýsingu að ákæruvaldið hyggst sanna að atvik hafi verið með þeim hætti sem þar er lýst. Eins og verknaðarlýsing er í ákæru eru engin efni til að hnekkja því mati ákæruvaldsins að almannahagsmunir hafi staðið til að höfða málið. Frávísunarkröfunni verður því hafnað.

Ákærði krafðist í öðru lagi sýknu á þeim forsendum að ekki hefði legið fyrir ásetningur af hálfu ákærða sem væri skilyrði þess að hann yrði sakfelldur fyrir háttsemina sem lýst er í ákæru. Ákærði neitaði fyrir dóminum að hafa slegið brotaþola í líkamann með moppuskafti og snúið upp á hendur hennar og fætur eins og greinir í ákæru en viðurkenndi að hafa tekið um úlnlið hennar til að ná syni sínum frá henni en hún hefði ætlað að slá ákærða. Frásögn brotaþola og ákærða fer ekki saman um atvik máls utan að brotaþoli hafi tekið drenginn upp, neitað að setja hann frá sér og farið með hann inn í herbergi hennar og haldið honum að sér uppi í rúmi hennar. Ákærði kvað það rétt að hann hefði verið að moppa áður en til ryskinganna kom en hann hefði aldrei slegið brotaþola með moppunni. Framburður B styður það að einhverjar stympingar hafi verið á milli brotaþola og ákærða, m.a. að hann hafi heyrt einhverju slegið í skáp eða eitthvað. Útskýrði ákærði fyrir dóminum að hann hefði slegið moppunni í gólfið til að leggja áherslu á orð sín er hann ræddi við brotaþola. Þrátt fyrir trúverðugan framburð brotaþola, verður að telja að ekki sé fram komin lögfull sönnun um að ákærði hafi lamið brotaþola með moppuskafti eins og greinir í ákærunni. Þá verður að telja ósannað að ákærði hafi snúið upp á fætur brotaþola og slegið hana í ofanverðan líkamann eins og greinir í ákærunni. Verður ákærði því sýknaður af þeirri háttsemi.

Í gögnum málsins liggur fyrir áverkavottorð þar sem segir að við skoðun hafi brotaþoli reynst mjög aum í hægri úlnlið og átt erfitt með að hreyfa hann. Þá var haft eftir brotaþola að hún hafi einnig verið aum hér og þar á skrokknum eftir átökin en ekki hafi verið að sjá nein frekari áverkamerki. Í umræddu áverkavottorði er atvikalýsing höfð eftir brotaþola sem samrýmist frásögn hennar í Barnahúsi og aftur við aðalmeðferð málsins. Er framburður brotaþola trúverðugur en hann fær stoð í framburði M-kvk-ef og R-kk-ef S-kk-ef lögreglumanns sem sögðu brotaþola hafa verið í miklu uppnámi og útgrátna þegar hún kom fyrst til M-kvk-ef og í framhaldi á lögreglustöðina. Ákærði játaði fyrir dóminum að hafa tekið í úlnlið brotaþola í umrætt sinn og fær það stoð í áverkavottorði J-kvk-ef V-kvk-ef V-kvk-ef læknis. Þrátt fyrir neitun ákærða um að hafa haft ásetning um að meiða brotaþola verður að telja að ákærða hafi mátt vera ljóst að meiðsl gátu hlotist af aðför hans að brotaþola. Eru saknæmisskilyrði 1. mgr. 217. gr. laganna því uppfyllt og háttsemi ákærða réttilega heimfærð til refsiákvæða. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þessa háttsemi. Þá er brot ákærða einnig réttilega heimfært til 2. mgr. 1. gr., sbr. 98. gr., barnaverndarlaga nr. 80 frá 2002.

Samkvæmt sakavottorði ákærða gekkst hann undir viðurlagaákvörðun 19. mars 2003 fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga. Hefur það brot ekki áhrif við ákvörðun refsingar nú. Brot það sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir nú átti sér stað 6. september 2008 og var rannsókn málsins lokið í september 2008 en ákæra var ekki gefin út fyrr en 10. október 2009. Engin skýring hefur verið gefin á þeim drætti. Mál þetta var þingfest 20. nóvember 2009 en ákærði kom ekki fyrir dóminn fyrr en 9. febrúar 2010 þar sem ekki náðist í ákærða vegna starfa hans erlendis.

Að þessu öllu virtu þykir rétt að fresta ákvörðun refsingar ákærða og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Sakarkostnaður.

Á rannsóknarstigi var háttsemin rannsökuð sem brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og brotaþola skipaður réttargæslumaður. Ákærði var að rannsókn lokinni ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og brot gegn barnaverndarlögum. Þá hefur hann verið sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. hegningarlaganna. Samkvæmt 2. mgr. 41. gr. laga nr. 88/2008 er lögreglu skylt að skipa brotaþola réttargæslumann varði brotið við XXIII. kafla almennra hegningarlaga o.fl., óski brotaþoli þess og ætla megi að brotaþoli hafi orðið fyrir verulegu tjóni á líkama eða andlegu heilbrigði af völdum brotsins. Það er þó skilyrði fyrir tilnefningu réttargæslumanns samkvæmt þessari málsgrein að brotaþoli hafi að mati lögreglu þörf fyrir sérstaka aðstoð réttargæslumanns til þess að gæta hagsmuna hans í málinu. Lögreglu er þó heimilt skv. 3. mgr. að skipa brotaþola réttargæslumann þótt hann hafi ekki óskað þess ef skilyrðum 2. mgr. er fullnægt og hann er ekki fær um að gæta hagsmuna sinna sem skyldi við rannsókn málsins. Í máli þessu liggur ekki fyrir ósk um skipun réttargæslumanns. Þá var brotaþoli orðinn 16 ára er brotið átti sér stað og naut stuðnings fulltrúa barnaverndaryfirvalda. Telur dómarinn að brotið sé ekki þess eðlis að sérstök nauðsyn hafi verið til þess að skipa brotaþola réttargæslumann án kröfu með hliðsjón af verknaðarlýsingu og afleiðingum árásarinnar. S-kk-nf S-kk-nf hrl. var skipaður réttargæslumaður brotaþola á rannsóknarstigi málsins og liggur fyrir tímaskýrsla og reikningur að fjárhæð 119.790 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Verður sá kostnaður ekki lagður á ákærða í máli þessu og skal hann greiddur úr ríkissjóði. Ákærði hefur verið sýknaður af hluta ákærunnar en sakfelldur fyrir annan hluta. Í samræmi við 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber því að dæma ákærða til greiðslu hluta sakarkostnaðar, sem er málsvarnarlaun verjanda ákærða, Ó-kk-ef S-kk-ef hrl. Voru fimm fyrirtökur í málinu fyrir utan aðalmeðferð. Þykja málsvarnarlaun verjanda ákærða hæfilega ákveðin 250.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Verður ákærði dæmdur til að greiða helming þess kostnaðar en helmingur skal greiddur úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákvörðun refsingar ákærða, A-kk-ef A-kk-ef, er frestað og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði helming sakarkostnað málsins, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Ó-kk-ef S-kk-ef hrl., 250.000 krónur, en helmingur skal greiddur úr ríkissjóði.

Kostnaður vegna réttargæslustarfa S-kk-ef S-kk-ef hrl., 119.790 krónur, skal greiddur úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.