E-3974/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 19. nóvember sl., var höfðað 30. september 2013 og þinfest 10. október sama ár.

Stefnandi er A, [...],[...].

Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 516.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingu málsins til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu stefnanda og þess að málskostnaður verði felldur niður.

I

Stefnandi kom til landsins með flugi frá [...] 22. október 2008. Hann fór í gegnum tollhlið merkt „enginn tollskyldur varningur“ í flugstöð L-kk-ef E-kk-ef á Keflavíkurflugvelli. Við skoðun tollvarða á farangri hans kom í ljós að hann hafði meðferðis 172 mynddiska með kynlífsefni og 20 glös af Gold Rush Poppers. Stefnandi svaraði fyrirspurn tollvarða um diskana með því að um einkaeign hans væri að ræða sem hann hefði tekið með sér að heiman er hann hefði farið utan. Hann hefði safnað diskunum um langan tíma og þeir væru eingöngu ætlaðir til einkanota, ekki til dreifingar eða endursölu. Tollverðir lögðu hald á mynddiskana og framangreind glös af Gold Rush Poppers. Í skýrslu þeirra vegna atviksins kemur fram að þeir áætli verðmæti hvers disks 3.000 krónur, eða að heildarverðmæti 516.000 krónur. Þá kom þar fram að ástæða haldlagningar diskanna væri sú að „áhöld vöknuðu um að DVD diskarnir væru keyptir í ferðinni erlendis ásamt því að vera hugsanlega ætlaðir til endursölu og eða fjölföldunar“.

Stefnandi var kallaður til yfirheyrslu hjá lögreglunni á Suðurnesjum 6. nóvember 2008 þar sem hann gaf sömu skýringar á varningnum og í tollinum. Lögmaður stefnanda óskaði upplýsinga um hvar málið væri statt í meðförum lögreglu með bréfi, dags. 19. september 2011. Í svarbréfi, dags. 14. október 2011, kom fram að rannsókn málsins hefði verið hætt 4. nóvember 2010 og að stefnanda hefðu verið send öll gögn málsins með ábyrgðarpósti 17. júlí 2011. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 6. nóvember 2011, var þess óskað að stefnanda yrðu afhentir framangreindir mynddiskar. Í svari lögreglu, dags. 23. nóvember 2011, kom fram að mynddiskunum hefði verið eytt. Í framhaldi af því sendi lögmaður stefnanda lögregluembættinu bréf, ódagsett, og krafðist bóta honum til handa að fjárhæð 516.000 krónur, eða að sömu fjárhæð og tollstjóri hafi metið diskana. Kröfunni hefur ekki verið svarað.

II

Stefnandi byggir kröfu sína á því að mynddiskum hans hafi verið fargað án hans heimildar eða heimildar í lögum. Mynddiskarnir hafi verið hans einkaeign og ekki ætlaðir til dreifingar eða sölu. Þeir hafi á engan hátt verið ólögmætir. Við skýrslugjöf hjá lögreglu 6. nóvember 2008 hafi stefnandi krafist þess að fá diskana afhenta, en ekki hafi verið orðið við ósk hans. Þar sem förgunin hafi verið ólögmæt beri að greiða honum skaðabætur. Fjárhæð bótakröfunnar miðist við verðmat Tollstjórans á Suðurnesjum. Hún hljóti því að teljast sanngjörn.

Samkvæmt 1. mgr. 181. gr. tollalaga nr. 88/2005 sé tollyfirvöldum heimilt að gera vöru upptæka sem flutt hafi verið ólöglega til landsins. Í tilviki stefnanda liggi ekki fyrir að um ólöglegan innflutning hafi verið að ræða. Þvert á móti hafi verið um að ræða löglegt mynddiskasafn sem hann hafi haft með sér er hann hafi farið frá landinu. Stefnandi hafi ekki verið ákærður vegna þessa atviks og enga refsingu hlotið.

Samkvæmt 4. mgr. 181. gr. tollalaga sé eignaupptaka heimil þótt refsiábyrgð verði ekki komið fram, en í 1. mgr. 185. gr. laganna komi fram takmörkun á þessari heimild. Samkvæmt því ákvæði megi eingöngu beita heimildinni fari verðmæti þess sem gera eigi upptækt ekki fram úr 300.000 krónum. Eins og fram hafi komið hafi diskarnir verið verðmetnir af tollstjóra á 516.000 krónur.

Með vísan til framangreinds og almennu skaðabótareglunnar beri að fallast á kröfu stefnanda.

Stefnandi vísi til tollalaga nr. 88/2005, einkum 181. og 185. gr., til 72. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og til almennu skaðabótareglunnar. Varðandi kröfu um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að umræddur innflutningur hafi verið ólögmætur. Stefnanda hafi verið kynnt sakarefnið í skýrslutöku hjá lögreglu, sem hafi verið tollalagabrot, ólöglegur innflutningur samkvæmt 170. gr. tollalaga nr. 88/2005 og óheimill innflutningur á lyfjum samkvæmt reglugerð nr. 212/1998. Lögreglan hafi eytt mynddiskunum og refsimál vegna þeirra hafi því orðið ónýtt. Það sé ástæða þess að rannsókn málsins hafi verið hætt.

Að mati stefnda hafi verið fullt tilefni fyrir Tollstjórann á Suðurnesjum til að haldleggja mynddiskana og glösin sem stefnandi hafi komið með í grænt tollhlið umrætt sinn. Þá hafi verið fullt tilefni til að kæra málið til lögreglu.

Stefnandi hafi ekki sýnt fram á tjón sem stefndi beri ábyrgð á. Skilyrðum skaðabótaréttar til að stefnanda verði dæmdar bætur úr hendi stefnda sé ekki fullnægt. Stefnandi hafi ekkert lagt fram um raunverulegt verðmæti diskanna þótt hann hafi haft næg tækifæri til. Þá hafi hann sjálfur byggt á því undir rannsókn málsins að varan hafi verið notuð. Þótt varningnum hafi verið eytt hafi stefndi ekki kallað yfir sig bótaskyldu. Háttsemin hafi ekki verið saknæm. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir öllu sem kröfu hans við komi, meðal annars um sök, sennilega afleiðingu og orsakasamband. Allt slíkt sé ósannað.

Lögreglan hafi talið um ólögmætan innflutning að ræða. Verði verðmæti varningsins talið meira en 65.000 krónur hafi það farið í bága við 170. gr. tollalaga. Þá sé bent á að einnig hafi verið haldlögð lyf, Gold Rush Poppers, en innflutningur þeirra sé óheimill samkvæmt reglugerð nr. 212/1998. Stefnanda hafi borið að fara með varninginn í gegnum rautt tollhlið. Eigin sök hans ryðji því burt bótarétti, komi hann til greina.

Þá byggi stefndi á því að hafi krafa stefnanda verið til staðar sé hún fallin niður fyrir tómlæti. Málið hafi komið upp 22. október 2008. Málsmeðferð hafi lokið hjá lögreglu 4. nóvember 2010, en stefna verið þingfest 10. október 2013.

Varakrafa stefnda um verulega lækkun byggist á því að stefnandi hafi sjálfur lýst því svo í skýrslutöku hjá lögreglu að hann hefði keypt diskana á löngu tímabili og honum finnist tollmatsverð 505.331 króna fáránlegt. Þá hafi stefnandi farið með diskana og lyfjaglösin í gegnum grænt tollhlið, en á þeim tíma hafi mátt flytja vörur frá útlöndum fyrir 65.000 krónur án þess að greiða af þeim toll. Með því hafi stefnandi gefið þá yfirlýsingu að verðmæti varanna væri undir 65.000 krónum. Stefnufjárhæðin sé allt of há. Stefnandi hafi lýst því yfir í skýrslutöku að um notaða vöru væri að ræða. Hann geti ekki breytt þeim framburði þegar honum henti.

Tollstjóra hafi borið að leggja mat á umræddan varning og finna út tollmat svo hægt væri að reikna gjöld af hinum innfluttu vörum. Um áætlun hafi verið að ræða, sem gerð hafi verið af laganauðsyn, þar sem stefnandi hafi ekki framvísað neinum reikningum, sbr. 115. gr. tollalaga. Tollmatið verði ekki lagt til grundvallar vegna kröfu stefnanda. Í matinu felist ekki viðurkenning á að tollverð hafi verið raunverulegt verðmæti vöru í skaðabótaréttarlegum skilningi, eða öðrum sem snerti kröfu stefnanda. Tollyfirvöld hafi talið skýringar stefnanda ótrúverðugar.

Þá sé vísað til sjónarmiða varðandi eigin sök stefnanda sem eigi að leiða til lækkunar á kröfum stefnanda. Einnig sé vísað til þess sem fram hafi komið um verðmæti innfluttra vara yfir 65.000 krónum.

Verði krafa stefnanda tekin til greina að einhverju leyti verði að draga aðflutningsgjöld, 10% toll og 24,5% virðisaukaskatt frá stefnufjárhæð til þess að finna út hvert tjónið sé. Sú brúttótala sem stefnandi byggi á sé ekki rétt og sé því krafist frádráttar framangreindra gjalda. Þá sé bent á að tollmat hafi ekki verið 516.000 krónur, heldur 505.331 króna.

Varðandi varakröfuna sé jafnframt vísað til allra sömu sjónarmiða og varðandi aðalkröfuna, meðal annars tómlætis.

Málskostnaðarkrafa stefnda sé reist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Þá sé vísað til laga nr. 88/2008 og til reglugerðar nr. 630/2008.

IV

Stefndi krefst í máli þessu skaðabóta vegna ólögmætrar upptöku og förgunar á 172 mynddiskum í hans eigu. Krafa hans byggir á verðmati Tollstjórans á Suðurnesjum.

Stefnandi var stöðvaður af tollvörðum í flugstöð L-kk-ef E-kk-ef við komu til landsins 22. október 2008. Var þar meðal annars lagt hald á framangreinda 172 mynddiska. Stefnandi gaf skýrslu vegna málsins hjá lögreglu 6. nóvember 2008. Samkvæmt bréfi Lögreglustjórans á Suðurnesjum var rannsókn málsins hætt hjá lögreglu 4. nóvember 2010. Stefnandi óskaði þess að fá mynddiskana afhenta, en fékk þau svör að þeim hefði verið eytt.

Samkvæmt 161. gr., sbr. 3. mgr. 183. gr., tollalaga nr. 88/2005 skal tollgæsla leggja hald á muni ef ætla má að þeir hafi sönnunargildi í sakamáli, ef þeirra hefur verið aflað á refsiverðan hátt eða ef ætla má að þeir kunni að verða gerðir upptækir, vegna brota á lögunum eða öðrum lögum. Um leit, hald á munum, handtöku og aðra málsmeðferð gilda ákvæði laga um meðferð sakamála nema annað komi fram, sbr. 163. gr. laganna. Í 1. mgr. 72. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála kemur fram að aflétta skuli haldi þegar þess er ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið nema um sé að ræða muni sem gerðir hafi verið upptækir með dómi, muni sem aflað hafi verið með refsiverðum hætti og afhentir hafi verið þeim sem tilkall eigi til þeirra eða muni sem lagðir hafi verið fram sem sönnunargögn í máli nema sá sem afhendingar krefst þurfi á gagni að halda til að ná rétti sínum eða afstýra réttindamissi. Samkvæmt 2. mgr. 72. gr. skal lögregla hlutast til um að skila munum til þess sem rétt á til þeirra þegar haldi er aflétt samkvæmt 1. mgr.

Samkvæmt 4. mgr. 181. gr. tollalaga er tollyfirvöldum heimilt að gera vöru upptæka þótt refsiábyrgð verði ekki komið fram. Samkvæmt þágildandi 185. gr. tollalaga var heimildin bundin því að verðmæti þess sem gera ætti upptækt færi ekki fram úr 300.000 krónum. Óumdeilt er að verðmæti mynddiskanna var umfram það og var eignaupptaka samkvæmt framangreindu ákvæði því ekki heimil.

Með hliðsjón af framangreindu bar að skila stefnanda þeim mynddiskum sem tollgæslan haldlagði hjá honum 22. október 2008.

Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 á maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli rétt til bóta skv. 2. mgr. greinarinnar ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann var talinn ósakhæfur. Samkvæmt 2. mgr. skal dæma bætur vegna aðgerða skv. IX.–XIV. kafla laga þessara ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Þó má fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Um haldlagningu er fjallað í IX. kafla laganna.

Stefndi byggir á því að um hafi verið að ræða ólögmætan innflutning stefnanda. Ekkert liggur fyrir í málinu sem sýnir fram á það. Mál stefnanda var fellt niður hjá Lögreglustjóranum á Suðurnesjum. Með því að haldlögðum eigum hans var fargað hefur hann orðið fyrir tjóni. Ekki verður talið að hann hafi valdið eða stuðlað að framangreindum aðgerðum í skilningi 228. gr. laga nr. 88/2008. Stefnandi byggir kröfu sína í málinu á almennu skaðabótareglunni. Verður fallist á það með honum að skilyrði hennar séu fyrir hendi. Á hann því rétt á bótum úr hendi stefnda.

Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sýnt fram á tjón sitt, en ekkert liggi fyrir um raunverulegt verðmæti mynddiskanna. Eins og að framan greinir byggir stefnandi kröfu sína á verðmati Tollstjórans á Suðurnesjum sem sett er fram í skýrslu, dags. 25. október 2008. Verðmæti 172 mynddiska er þar talið 516.000 krónur. Á reikningi tollstjóra, dags. 6. nóvember 2008 kemur hins vegar fram tollverð diskanna að fjárhæð 505.331 króna, en út frá því er reiknaður tollur og virðisaukaskattur og var þessi reikningur borinn undir stefnanda við skýrslutöku hjá lögreglu. Engin önnur gögn liggja fyrir í málinu um verðmæti mynddiskanna. Stefnandi hefur borið að hann hafi eignast framangreinda diska smám saman yfir nokkurn tíma og þeir hafi verið keyptir bæði hér á landi og erlendis. Við mat á fjárhæð bóta til stefnanda verður að líta til þess hvað það myndi kosta hann að kaupa sambærilega vöru. Þykir því verða að miða við það mat sem fram kemur í skýrslu Tollstjórans á Suðurnesjum, dags. 25. október 2008, en þar kemur fram að samkvæmt upplýsingum sem aflað hafi verið af veraldarvefnum kosti sambærilegir diskar erlendis í kringum 3.000 krónur og því sé heildarverðið 516.000 krónur. Eins og að framan greinir liggur ekkert fyrir í málinu um að um ólögmætan innflutning stefnanda hafi verið að ræða þannig að draga beri frá gjöld, svo sem stefndi heldur fram.

Stefndi telur tómlæti stefnanda í málinu eiga að leiða til þess að kröfu hans verði synjað eða hún lækkuð. Eins og að framan greinir var stefnandi stöðvaður og mynddiskarnir haldlagðir 22. október 2008. Hann gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 6. nóvember 2008 þar sem hann krafðist þess að fá diskana afhenta. Með bréfi lögmanns stefnanda 19. september 2011 var lögreglu send fyrirspurn um stöðu málsins. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum svaraði bréfinu 14. október 2011. Þar var upplýst að málið hefði verið fellt niður 4. nóvember 2010 og öll gögn málsins hafi verið send stefnanda 14. júlí 2011. Stefnandi kannast ekki við að hafa fengið tilkynningu um niðurfellingu málsins á árinu 2010 eða gögn málsins send til sín. Engin gögn liggja fyrir í málinu sem staðfesta þetta og er því ósannað að stefnandi hafi vitað af niðurfellingu málsins fyrr en honum barst bréfið, dags. 14. október 2011. Í framangreindu bréfi er hins vegar tekið fram að stefnandi hafi margsinnis verið í samskiptum við lögreglu vegna málsins. Lögmaður stefnanda setti, með bréfi, dags. 16. nóvember 2011, fram kröfu um að mynddiskum hans yrði skilað. Bréfinu var svarað með bréfi lögreglu, dags. 23. sama mánaðar, þar sem kom fram að diskunum hefði verið eytt. Ósannað er að stefnanda hafi verið kunnugt um eyðingu diskanna fyrr en þá. Í kjölfar þessa setti lögmaður stefnanda fram kröfu um bætur, en því erindi var ekki svarað. Þann 2. nóvember 2012 ritaði stefnandi undir umboð til lögmanns síns til málshöfðunar, en stefna í málinu var birt 30. september 2013. Með hliðsjón af framangreindu þykir stefnandi ekki hafa sýnt af sér slíkt tómlæti að hafna eða lækka beri kröfu hans.

Með hliðsjón af framangreindu verður öllum málsástæðum stefnda fyrir aðal- og varakröfu hafnað og fallist á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 500.000 krónur.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 516.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2013 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.