E-10308/2008

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 8. júní sl., er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 4. nóvember 2008.

Stefnandi er K-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Fagrahjalla 100, Kópavogi, en stefndi er Kvarnir ehf., Lómasölum 3, einnig í Kópavogi. Réttargæslustefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Aðalstræti 6, Reykjavík.

Endanlegar kröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 18.103.705 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 af 2.282.172 krónum frá 13. október 2004 til 13. júní 2005, af 18.103.705 krónum frá þeim degi til 18. nóvember 2007, af 5.933.075 krónum frá þeim degi til 8. ágúst 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 12.170.630 krónum frá 18. nóvember 2007 til 8. ágúst 2008, en af 18.103.705 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádregnum eftirtöldum innborgunum: 4.381.607 krónum 8. nóvember 2007, 1.524.381 krónu 20. maí 2008, 2.644.877 krónum 28. júlí 2008 og 674.265 krónum 26. maí 2010. Einnig er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eða að mati dómsins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara lækkunar á dómkröfum. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu, að mati dómsins, en í varakröfu að málskostnaður falli niður.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda, Tryggingamiðstöðinni hf.

Málsatvik og ágreiningsefni

Stefnandi varð fyrir slysi 13. október 2004, er vinnupallur gaf sig undan honum við nýbyggingu að Andahvarfi 9 í Kópavogi, með þeim afleiðingum að hann féll niður á steypta plötu, ca 2 – 3 metra. Stefnandi var þá starfsmaður verktakfyrirtækisins Péturs og Kristins ehf., en jafnframt var hann annar eigenda fyrirtækisins og gegndi stöðu verkstjóra. Í umrætt sinn hafði stefnandi og samstarfsmenn hans lokið við að dæla steypu í steypumót og gekk stefnandi eftir vinnupallinum til þess að skoða hvernig steypan legðist í mótin.

Í skýrslu lögreglu, sem kom á vettvang skömmu eftir slysið, segir m.a. svo: „Þarna við slysstað var gólffleki úr áli úr vinnupallinum og vantaði festingu í annan enda hans. Hékk festingin á knekkti ofan við þar sem K-kk-nf lá, en festingin á að vera föst í gólfflekanum. Virðist sem að festingin hafi dregist úr gólfflekanum þar til að hún losnaði alveg og flekinn þá fallið niður. Er að sjá sem festingarnar í gólfflekunum séu ekki fastar sem skyldi og festing farin að dragast úr öðrum gólffleka sem var þarna í notkun. Virðist mér sem að þarna sé hugsanlega um hættulegan hönnunar/framleiðslu galla að ræða sem hafi valdið þessu slysi. […] Handrið höfðu ekki verið sett upp við vinnupallana nema að litlu leiti og ekki þar sem varð eða í nágrenni þess. Skoðaði ég öryggishjálm sem var hjá K-kk-þgf. Engir áverkar, rispur eða slíkt var á hjálminum og ekki að sjá að hann hefði lent í neinu. Virðist mér sem að miðað við það og höfuðáverkann, hafi hjálmurinn ekki verið á höfði K-kk-ef er hann lenti á plötunni. Hökuól var uppdregin yfir skyggni.“ Lögreglan tók ljósmyndir af vettvangi, og eru þær meðal gagna málsins.

Slysið var þegar tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins og komu starfsmenn þess á vettvang skömmu síðar. Í skýrslu, sem rituð var af því tilefni, segir m.a.: „Vinnupallurinn sem hinn slasaði féll af er hluti af nýlegum steypumótum með þar til gerðum knektum og vinnupöllum, af gerðinni Preform System framleiddir af Marcegaglia á Ítalíu. Umboðsmaður og innflytjandi er Kvarnir ehf. Við skoðun á gólfeiningunni sem hinn slasaði hafði staðið á kom í ljós að festingar þær sem festa gólfborðin við uppistöðurnar, (knektin) höfðu losnað og dregist út úr sæti sínu. Gólfborðið var einungis fest í annan endann en hinn endinn lá ofaná næsta borði. Við nánari skoðun kom í ljós að af 17 gólfborðum sem skoðuð voru höfðu 4 festingar losnað eða voru við það að losna. Engin handrið eða hnélistar voru á vinnupallinum. […] Megin orsök slyssins má rekja til þess að festing gólfborðsins losnaði úr sæti sínu og að gólfborðið var einungis fest í annan endann. Meðvirkandi orsök getur verið að á pallinn vantaði handrið og hnélista.“ Vinnueftirlitið bannaði notkun og sölu á pöllunum, þar til úrbætur hefðu verið gerðar og framleiðandi sýnt fram á að pallurinn stæðist kröfur um styrk og mesta álag. Við slysið hlaut stefnandi fjölda áverka, m.a. á höfuðkúpu, heila, rifi, vinstra eyra, vinstri öxl, litlafingri og vinstra hné.

Með bréfi til Tryggingamiðstöðvarinnar hf. 15. nóvember 2005 lýsti lögmaður stefnanda því yfir að umbjóðandi hans teldi stefnda bera fébótaábyrgð á afleiðingum slyssins samkvæmt lögum um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991, en stefndi var ábyrgðartryggður hjá tryggingafélaginu. Um leið óskaði hann eftir afstöðu tryggingafélagsins til bótaskyldu. Tryggingamiðstöðin hf. hafnaði bótaskyldu með bréfi 1. febrúar 2006 og taldi að orsök tjónsins væri sú að pallarnir hefðu ranglega verið settir saman. Engu að síður sammæltust aðilar um að leita álits tveggja verkfræðinga um orsök slyssins. Í álitsgerð þeirra, sem dagsett er 4. janúar 2007, segir að samverkandi orsakir hafi leitt til slyssins. Telja þeir að bilun á suðum í festingum gólfborða og röng uppsetning vinnupallsins séu jafngildar orsakir slyssins.

Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og varð niðurstaða nefndarinnar sú að tjón stefnanda ætti að greiðast úr ábyrgðartryggingu stefnda. Álit nefndarinnar er svohljóðandi: „Samkvæmt greinargerð álitsgefenda er bilun á suðum í festingum vinnupallsins ein af samverkandi orsökum slyssins. Telja verður að K sem innflytjandi vinnupallsins beri skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess galla á pallinum. Þótt fyrir liggi að röng uppsetning vinnupalls sé einnig orsök slyssins þá leysir það K ekki undan bótaábyrgð gagnvart M þar sem M beinir allri bótakröfu sinni að K. Hugsanleg endurkrafa K á vinnuveitanda M vegna ágalla á uppsetningu pallsins kemur ekki til skoðunar í málinu eins og það er sett fram.“

Í kjölfar álits úrskurðarnefndar leituðu aðilar til tveggja lækna með beiðni um mat þeirra á afleiðingum slyssins fyrir stefnanda samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Er matsgerð læknanna dagsett 25. september 2007 og voru helstu niðurstöður þær að varanlegur miski var metinn 30%, en varanleg örorka 20%. Á grundvelli matsgerðarinnar greiddi réttargæslustefndi lögmanni stefnanda samtals 4.691.062 krónur 8. nóvember 2007, þ.m.t. vexti og innheimtuþóknun. Fram kemur í uppgjöri að við útreikning á varanlegri örorku er stuðst við launatekjur stefnanda þrjú almanaksár fyrir slys, en eingreiðsluverðmæti bóta frá Tryggingastofnun ríkisins, sem tryggingafélagið áætlar 1.800.000 krónur, dregið frá bótafjárhæð. Loks skerti félagið bótafjárhæð um 50% vegna meintrar eigin sakar stefnanda. Tekið var við greiðslunni með fyrirvara um forsendur tryggingafélagsins við útreikning bóta, frádrátt vegna greiðslu frá Tryggingastofnun ríkisins og eigin sakar stefnanda.

Fyrir höfðun málsins óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til þess að meta afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Dómkvaddir voru A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir og S-kk-nf B. H-kk-nf lögfræðingur. Helstu niðurstöður þeirra voru þær að stöðugleikapunktur var ákveðinn 13. júní 2005, varanlegur miski var metinn 30%, eins og í fyrri matsgerð, en varanleg örorka var hækkuð úr 20% í fyrri matsgerð í 32%. Á grundvelli matsgerðarinnar var aftur gengið til uppgjörs og greiddi réttargæslustefndi lögmanni stefnanda 2.758.297 krónur 28. júlí 2008, einnig ásamt vöxtum og innheimtuþóknun. Við uppgjörið voru sömu forsendur og áður lagðar til grundvallar, að því þó frátöldu að þá lá fyrir að eingreiðsluverðmæti bóta frá Tryggingastofnun ríkisins nam 1.524.381 krónu. Var sú fjárhæð dregin frá greiðslu til stefnanda, í stað 1.800.000 króna áður. Við móttöku greiðslunnar gerði stefnandi sömu fyrirvara og áður.

Undir rekstri málsins óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til þess að láta í té álit á eftirfarandi spurningum:

1. „Var ágalli á festingum í gólfborðum vinnupalls orsök slyss matsbeiðanda þann 13. október 2004?

2. Var það orsök slyss matsbeiðanda þann 13. október 2004 að vinnupallur var þannig uppsettur að annar endi gólfborðs vinnupalls lá ofan á öðru gólfborði vinnupalls?

3. Má ætla að slys matsbeiðanda hefði orðið ef ágallar hefðu ekki verið í festingum vinnupalls?

4. Má ætla að slys matsbeiðanda hefði orðið, við óbreytta uppsetningu vinnupalls, ef festingar vinnupalls hefðu þá verið endurbættar líkt og gert var að kröfu vinnueftirlits eftir slysið?“

Til matsstarfa voru dómkvaddir H-kk-nf S. G-kk-nf, byggingaverkfræðingur og húsasmíðameistari, og H-kk-nf S-kk-nf, byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari. Er matsgerð þeirra dagsett 26. október 2009. Svör þeirra eru eftirfarandi, í sömu röð og spurningar matsbeiðanda:

1. „Matsmenn telja að tvennt hafi þurft að koma til þannig að gólfborð félli niður. Í fyrsta lagi þurftu punktsuður að bila og í öðru lagi þurfti gólfborð að dragast út af festingum. Gólfborð hefði ekki fallið niður ef það hefði verið fest á knekti í báða enda jafnvel þó að punktsuður hafi gefið sig. Þá hefði gólfborð ekki fallið niður ef punktsuður hefðu ekki gefið sig þó að því hafi aðeins verið krækt í annan endann. Matsmenn telja því að bilun á festingum sé að hluta ástæða þess að gólfborð í vinnupalli féll niður og að hluta til stafi af því að gólfborð var ekki sett upp á þann hátt sem það er gert til.

2. Vísað er til svars við lið 1. Matsmenn telja að punktsuður hafi ekki gefið sig vegna þess hvernig gólfborð var sett upp heldur vegna þess að suðurnar þola ekki það álag sem þær verða fyrir við venjulega notkun. Matsmenn telja að ef pallur hefði verið settur upp eins og hann er gerður til hefðu gólfborð ekki getað fallið niður jafnvel þó að punktsuður hafi gefið sig.

3. Vísað er til svars við lið 1 og 2. Frágangur vinnupalls var á ýmsan hátt ófullnægjandi auk þess sem að festingar á gólfborði biluðu. Þannig vantaði handrið á vinnupallinn og einungis eitt gólfborð var sett upp í innhorni frá hvorri hlið. Matsmenn telja að ástæður slyssins hafi verið samverkandi þættir þ.e. punktsuður á festingum gefa sig og pallur ekki settur upp á þann hátt sem hann er gerður til.

4. Vísað er til svars við lið 3. Það er mat undirritaðra að pallur hefði ekki fallið niður hefðu festingar verið festar í borð með hnoðum.“

Enn greiddi réttargæslustefndi lögmanni stefnanda 26. maí 2010, þá 720.546 krónur. Fram kemur í uppgjöri að greiðslan sé vegna leiðréttingar á margfeldisstuðli við útreikning á bótum vegna varanlegrar örorku, auk vaxta og kostnaðar. Að öðru leyti voru sömu forsendur og áður lagðar til grundvallar útreikningi bóta, þ.á m. um eigin sök stefnanda.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort skerða beri bætur til stefnanda um 50% vegna ætlaðrar eigin sakar hans á grundvelli samsömunar stefnanda og vinnuveitanda hans, og hver skuli vera viðmiðun árslauna við útreikning á kröfu stefnanda vegna varanlegrar örorku hans. Krafa stefnanda sundurliðast þannig:

Til frádráttar kröfunni kemur eingreiðsla frá Tryggingastofnun ríkisins að fjárhæð 1.524.381 króna, sem greidd var 20. maí 2008, auk eftirtalinna innborgana réttargæslustefnda: 4.381.607 krónur 8. nóvember 2007, 2.644.877 krónur 28. júlí 2008 og 674.265 krónur 26. maí 2010. Þá krefst stefnandi vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar. Dráttarvaxta er krafist að liðnum einum mánuði frá dagsetningu kröfubréfa, annars vegar frá 18. nóvember 2007, hins vegar frá 8. ágúst 2008.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir á því að rekja megi slysið til bilunar á suðum í festingum vinnupallsins, og beri stefndi sem innflytjandi hans skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess galla á grundvelli laga um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991 og reglna skaðabótaréttar, m.a. almennu sakarreglunni og reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Því til stuðnings vísar stefnandi til skýrslu starfsmanna Vinnueftirlitsins um orsakir slyssins. Hins vegar hafnar stefnandi því að vinnupallurinn hafi verið rangt upp settur og að galli í festingum og röng uppsetning pallsins hafi verið samverkandi orsakir slyssins, eins og fram komi í álitsgerð tveggja verkfræðinga frá 4. janúar 2007. Þá telur stefnandi að þótt pallurinn hafi að einhverju leyti verið rangt upp settur, verði slysið ekki rakið til þess. Þvert á móti megi alfarið rekja það til umrædds galla í festingum og hafi úrskurðarnefnd í vátryggingamálum tekið undir það álit.

Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi í raun viðurkennt að ágalli vinnupallsins hafi verið orsök slyssins, og bendir í því sambandi á að stefndi hafi hætt sölu vinnupallanna þegar Vinnueftirlitið bannaði notkun þeirra. Hins vegar selji stefndi nú endurbætta palla frá sama framleiðanda, þar sem suður hafi verið endurbættar og auknar. Leggur stefnandi áherslu á að vinnupallurinn sem um ræðir bjóði ekki upp á aðra lausn, þegar pallar mætast í horni, en að festa gólfborðið í annan endann og láta hinn endann liggja ofan á næsta gólfborði. Gert hafi verið ráð fyrir þessari uppsetningu af hálfu framleiðanda pallanna og bar framleiðanda og innflutningsaðila því að tryggja að festingar dygðu við þá uppsetningu, enda önnur frágangslausn ekki möguleg. Telur stefnandi að álag á þann enda gólfborðsins sem festur var með þar til gerðum festingum hafi ekki orðið meiri fyrir það eitt að hinn endi borðsins hafi legið ofan á næsta gólfborði. Bendir stefnandi á að samkvæmt grein 7.3 í reglum um rörapalla nr. 331/1989 segi að borðendar skuli ganga a.m.k. 250 mm á misvíxl, þar sem þeir komi saman. Þá telur stefnandi ljóst að festingar hefðu einnig gefið sig, vegna ágalla á suðu, þótt uppsetning hefði verið með öðrum hætti og annar endinn ekki hvílt á næsta borði. Ekkert orsakasamband sé því milli þessa eðlilega frágangs og slyssins, en augljóst orsakasamband milli þess að festingar gáfu sig með þeim afleiðingum að gólfborðið féll niður.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að hann eigi að einhverju leyti sjálfur sök á slysinu vegna ætlaðrar rangrar uppsetningar á vinnupallinum, a.m.k. sé slíkt ósannað. Telur hann rangt að samsama megi honum við vinnuveitanda hans og á þeim grunni sé stefnda rétt að telja stefnanda sjálfan bera ábyrgð á slysinu. Sú afstaða stefnda styðjist ekki við réttarreglur. Leggur stefnandi á það áherslu að pallurinn hafi verið settur upp með þeim eina hætti sem mögulegt var. Þá sé fráleitt að halda því fram að vöntun á handriðum og hnélistum hafi valdið slysinu. Vinnupallurinn hafi fallið lóðrétt niður, þar sem suður á festingum hafi gefið sig, og hefðu handrið til hliðanna eða hnélistar að sjálfsögðu ekki komið í veg fyrir það. Þótt talið yrði að fyrirtæki það sem stefnandi starfaði hjá bæri einhverja ábyrgð á slysinu, telur stefnandi að það eigi ekki að valda því að hann glati rétti til að heimta fullar bætur úr hendi stefnda. Í því sambandi vísar hann m.a. til álits úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, um leið og hann áréttar að sú niðurstaða sé rétt og bindandi fyrir stefnda og réttargæslustefnda.

Stefnandi leggur áherslu á að ekki sé ágreiningur um að afleiðingar slyssins séu þær sem greinir í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Ágreiningurinn lúti aðeins að því hvort skerða beri bætur til stefnanda um 50%, vegna ætlaðrar eigin sakar hans á grundvelli samsömunar stefnanda og vinnuveitanda hans, og hver skuli vera viðmiðun árslauna við útreikning kröfu hans um greiðslu bóta fyrir varanlega örorku. Áréttar stefnandi að hann beri enga ábyrgð á slysinu og byggir á því að orsök þess sé sú að festingar á vinnupalli stóðust ekki þær kröfur sem gerðar voru til slíkra festinga. Þá beri stefnandi ekki ábyrgð á ætlaðri sök vinnuveitanda hans. Stefnandi telur rangt að miða aðeins við launatekjur stefnanda í þrjú almanaksár fyrir slysið, eins og stefndi geri við útreikning bóta. Þess í stað krefst hann, með vísan til 7. gr. laga nr. 50/1993, að við ákvörðun bóta verði tekið mið af launtekjum hans á árinu 2001, launatekjum hans á árinu 2002, að viðbættri arðgreiðslu frá vinnuveitanda hans á því ári, og launatekjum hans á árinu 2003, einnig að viðbættri arðgreiðslu frá vinnuveitanda hans á því ári. Laun stefnanda á árinu 2001 hafi verið 3.600.000 krónur, á árinu 2002 3.600.000 krónur, auk 1.000.000 króna arðgreiðslu það ár, og sama fjárhæð á árinu 2003. Stefnandi hafi verið annar eigenda fyrirtækisins Péturs og Kristins ehf., og hafi starfað hjá félaginu fyrir slysið. Hafi félaginu verið heimilt að greiða hluta vinnulauna til eigenda sinna í formi arðgreiðslna. Er á því byggt að arðgreiðslur þessar séu vinnutekjur í skilningi 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Verði hins vegar ekki á það fallist, krefst stefnandi þess að tekið verði mið af þeim greiðslum við ákvörðun bóta, með vísan til 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, er mæli fyrir um að árslaun skuli metin sérstaklega ef óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi. Telur stefnandi þau skilyrði fyrir hendi. Í ljósi þeirra greiðslna sé því annar mælikvarði en hreinar launatekjur fyrir slysið réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda. Telur stefnandi vafalaust að hann hefði áfram fengið arðgreiðslur frá vinnuveitanda hefði slysið ekki orðið.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til laga um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991, og leggur áherslu á að stefndi hafi í raun viðurkennt skaðabótaskyldu sína. Einnig kveðst hann byggja á reglum skaðabótaréttar, einkum reglunum um sakarábyrgð og vinnuveitendaábyrgð, en jafnframt á því að stefndi hafi vanefnt þá skyldu að gera úttekt á öryggi vinnupalla, áður en þeir voru seldir til notkunar. Vinnupallarnir hafi brotið gegn reglum um röraverkpalla nr. 331/1989, og beri stefndi fulla fébótaábyrgð á afleiðingum slyssins af þeim sökum. Þeir hafi heldur ekki verið viðurkenndir af Vinnueftirlitinu og þeim ekki fylgt nauðsynlegar leiðbeiningar á íslensku um samsetningu þeirra o.fl., sbr. 2. gr. reglnanna. Stefndi hafi einnig brotið gegn ákvæðum 5. og 6. gr. reglnanna. Stefnandi bendir á að í grein 7.3 komi fram að borðendar sem komi saman skuli ganga a.m.k. 250 mm á misvíxl. Því geri reglurnar ráð fyrir að borðendi sé lagður ofan á næsta borðenda, eins og stefnandi hafi gert. Samkvæmt þessu telur stefnandi að stefndi beri bótaábyrgð á grundvelli sakar, þar sem opinberum reglum um öryggi hafi ekki verið fylgt, og vísar þá einnig til ákvæða laga nr. 46/1980, t.d. 29., 38. og 47. gr. Krafa hans um vexti styðst við 16. gr. laga nr. 50/1993, en dráttarvaxtakrafa við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Um málskostnaðarkröfu vísast til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra.

Málsástæður stefnda og lagarök

Sýknukrafa stefnda er fyrst og fremst á því reist að orsök tjónsins megi alfarið rekja til rangrar uppsetningar vinnupallsins. Óeðlilegt álag hafi komið á festingarnar þegar gengið var frá borðunum á þann hátt að annar endi þeirra var festur í festingarnar, eins og átti að gera, en hinn endinn lagður ofan á næsta borð. Við það hafi myndast halli á borðunum sem olli aukaálagi á festingarnar, og það aftur valdið því að festingarnar losnuðu. Um leið er því hafnað að bilun hafi orðið í suðum festinga vinnupallsins og um sé að ræða galla sem stefndi, sem innflytjandi pallsins, beri ábyrgð á samkvæmt lögum um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991. Einnig hafnar stefndi ábyrgð á grundvelli almennu skaðabótareglunnar, sem og reglum um vinnuveitendaábyrgð.

Þótt stefndi hafi ákveðið að una niðurstöðum verkfræðinga um að orsakir slyssins megi að hluta rekja til gallaðra festinga, svo og niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum um að greiða skyldi bætur úr ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda, áréttar stefndi að í því felist ekki viðurkenning á fullri bótaskyldu. Af hálfu réttargæslustefnda hafi alltaf legið ljóst fyrir að um slíkt væri ekki að ræða, og beri greiðslukvittanir greinilega með sér að bætur voru lækkaðar um helming vegna eigin sakar stefnanda, og tekið var á móti þeim með fyrirvara af hans hálfu.

Stefndi mótmælir því að ekki hafi verið unnt að setja pallinn upp á annan hátt en stefnandi gerði í umrætt sinn. Þvert á móti heldur hann því fram að hægt hefði verið að jafna bilin milli uppistöðuknekta á pallinum. Ef menn hirtu hins vegar ekki um að gera það, var lykilatriði að báðir endar borðsins hvíldu ofan á næsta borði, þannig að borðið væri lárétt og átak til endanna því jafnt. Hafi stefnandi, sem verkstjóri og annar eigandi verktakafyrirtækisins Péturs og Kristins ehf., borið fulla ábyrgð á þessari röngu uppsetningu. Stefnandi hafi heldur ekki hnekkt því áliti sérfræðinga að samverkandi orsök slyssins hafi verið sú að pallarnir voru ekki rétt settir saman, þar sem gólfborðið hafi aðeins verið fest í annan endann. Þetta sé einnig staðfest í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Ljóst sé að stefndi geti aldrei borið ábyrgð á rangri samsetningu, sem hann kom hvergi nærri.

Við mat á eigin sök stefnanda telur stefndi að líta verði til þáttar stefnanda sjálfs í þeirri atburðarás er leiddi til slyssins. Ágreiningslaust sé að stefnandi var annar eigenda verktakafyrirtækisins Péturs og Kristins ehf. og hafi stefnandi annast um verkhluta framkvæmda, eða útivinnuna, en meðeigandi hans um skrifstofuhlutann. Stefnandi hafi því verið verkstjóri í umrætt sinn, og hafi sem slíkur borið ábyrgð á uppsetningu vinnupallsins. Hafi hann verið í einhverjum vafa um hvernig standa skyldi að uppsetningu pallsins, heldur stefndi því fram að honum hafi þá staðið næst að útvega sér upplýsingar um það, sbr. t.d. gr. 3.2 í reglugerð nr. 331/1989. Í þessu samhengi nefnir stefndi að stefnandi, ásamt meðeiganda sínum, hafi farið til Ítalíu í mars 2004, gagngert til þess að kynna sér umrædda palla og notkun þeirra hjá framleiðandanum. Í framhaldi af þeirri för hafi fyrirtæki stefnanda fest kaup á pöllum í apríl 2004. Stefnandi hafði því kynnt sér eiginleika og notkunarreglur umræddra palla þegar viðskiptin áttu sér stað, og átti ekkert að geta komið honum á óvart hvað það varðaði.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að handrið hafi ekki verið á vinnupallinum og fyrirmæli 9. gr. reglugerðar nr. 331/1989 því virt að vettugi, sbr. hér einkum liðir 9.1 og 9.4. Handrið með pöllunum hafi verið til sölu hjá stefnda, en fyrirtæki stefnanda ekki viljað kaupa þau.

Í þriðja lagi telur stefndi ljóst að stefnandi hafi ekki notað öryggishjálm rétt, og bendir á að í lögregluskýrslu komi fram að stefnandi hafi ekki verið með hjálminn þegar lögreglan kom að. Ekkert hafi sést á hjálminum, sem bendi ótvírætt til þess að hann hafi ekki verið á höfði stefnanda þegar hann lenti á plötunni, enda hökuól uppdregin yfir skyggni.

Í ljósi ofanritaðs telur stefndi eðlilegt að lækka bætur um helming vegna eigin sakar stefnanda, enda í samræmi við dómvenju í íslenskum rétti á því sviði er hér um ræði.

Að gefnu tilefni tekur stefndi fram að Vinnueftirlitið geri ekki sérstaka úttekt á vinnupöllum af því tagi sem hér um ræðir og fluttir eru til landsins. Hins vegar sé það skilyrði fyrir notkun pallanna að þeir fullnægi stöðlum EES. Geri þeir það sé notkun þeirra heimil. Telur stefndi vafalaust að pallarnir hafi fullnægt ströngustu kröfum EES hvað þetta varði. Ekki hafi verið gengið eftir því að leiðbeiningar á íslensku væru gefnar út, en leiðbeiningar á ensku hafi hins vegar fylgt pöllunum. Kunnáttumenn, eins og stefnandi, hafi ekki átt að vera í neinum vandkvæðum með að átta sig á því hvernig setja ætti vinnupallinn saman, auk þess sem hann hafði sérstaklega kynnt sér pallana og notkun þeirra hjá framleiðandanum. Vísar stefndi til þess að fyrirtæki stefnanda, Pétur og Kristinn ehf., hafi verið stofnað árið 1983 og stefnandi því sérfræðingar í notkun vinnupalla og öllu sem þeim tengist. Þá hafi pallarnir sem slysið varð við verið í notkun frá því í apríl 2004 og stefnandi og menn hans því margbúnir að setja þá upp og taka niður þegar slysið varð 13.október 2004.

Stefndi mótmælir því að hann selji nú endurbætta palla frá sama framleiðanda, eins og stefnandi heldur fram. Hið rétta sé að eftir slysið hafi stefndi tekið umrædda vinnupalla og farið yfir þá, þar sem einhverjar suður festikjálkanna hafi verið farnar að gefa sig vegna rangrar notkunar. Hafi það verið lagfært og pallarnir síðan afhentir fyrirtæki stefnanda aftur til hefðbundinnar notkunar.

Samkvæmt ofanrituðu byggir stefndi á því að stefnandi hafi þegar fengið þær bætur sem honum bar vegna þess slyss sem hann varð fyrir. Því beri að sýkna stefnda af kröfum hans.

Lækkunarkrafan byggist fyrst og fremst á því að nægi framangreind rök varðandi meinta eigin sök ekki til sýknu, þá hljóti þau a.m.k. að leiða til lækkunar bóta, telji dómurinn eigin sök stefnanda minni en gert sé ráð fyrir í forsendum stefnda. Einnig er á því byggt að ekki séu lagaskilyrði til þess að taka arðgreiðslu með í launagrundvöllinn eins og stefnandi gerir.

Munnleg sönnunarfærsla fyrir dómi

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins, svo og forsvarsmaður stefnda, I-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf. Einnig gáfu skýrslu dómkvaddir matsmenn, H-kk-nf S. G-kk-nf og H-kk-nf S-kk-nf, P-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, meðeigandi stefnanda að fyrirtækinu Pétri og Kristni ehf., og H-kvk-nf B-kvk-nf Þ-kvk-nf, bókari hjá Pétri og Kristni ehf.

Stefnandi kvaðst vera annar eigenda fyrirtækisins Péturs og Kristins ehf. Hefði stefndi boðið honum til Ítalíu um vorið 2004 í því skyni að skoða steypumót og vinnupalla og hefði fyrirtækið í framhaldi af því keypt mót og palla af stefnda. Sagðist hann sjálfur hafa sett upp vinnupallana, en engar leiðbeiningar hefðu þó fylgt um uppsetningu þeirra. Stefnandi fullyrti að hann hefði verið með hjálm á höfði þegar hann féll niður með gólfborðinu.

Forsvarsmaður stefnda sagði að Vinnueftirlit ríkisins hefði aldrei haft nein afskipti af innflutningi fyrirtækisins á vinnupöllum og því síður skoðað þá, fyrr en eftir það slys sem hér um ræðir. Fullyrti hann að vinnupallarnir uppfylltu EES – staðla. Fram kom og í máli hans að umræddir vinnupallar hefðu verið þeir fyrstu sem fluttir voru til landsins frá hinum ítalska framleiðanda.

Dómkvaddir matsmenn staðfestu báðir matsgerð sína. Sögðu þeir að engar upplýsingar hefðu legið fyrir um uppsetningu vinnupallsins, en hægt væri að sjá hvernig standa ætti að verki af myndum í „katalog“, sem stefndi framvísaði. Báðir töldu þeir að vinnupallurinn hefði ekki verið rétt upp settur. Þannig hefði alltaf átt að byrja uppsetningu frá innhornum, en smíða sérstaklega í bil sem þá kynni að myndast, annað hvort fyrir miðju pallsins eða í horni, enda væru gólfborðin í stöðluðum lengdum. Báðir staðhæfðu þeir þó að gólfborðið hefði ekki fallið niður ef festingar hefðu verið í lagi, og skipti þá engu máli þótt annar endi gólfborðsins lægi ofan á öðru gólfborði. Festingin átti ekki að gefa sig við það eitt að halli væri á gólfborðinu.

Ekki þykir ástæða til að rekja frekar framburði aðila og vitna.

Niðurstaða

Ekki er deilt um afleiðingar slyss stefnanda. Stefnandi var þá starfsmaður og annar eigenda verktakafyrirtækisins Péturs og Kristins ehf., og hafði sjálfur annast uppsetningu umrædds vinnupalls. Hafði fyrirtækið keypt pallinn nokkru áður af stefnda, Kvörnum ehf., og var stefndi ábyrgðartryggður hjá réttargæslustefnda, Tryggingamiðstöðinni hf. Tryggingafélagið hefur viðurkennt bótaskyldu að hluta, en telur að stefnandi beri sjálfur helmingsábyrgð á slysinu vegna eigin sakar, þar sem ekki hafi verið staðið rétt að uppsetningu vinnupallsins.

Eins og lýst er hér að framan varð slysið með þeim hætti að punktsuður á festingu á gólfborði gáfu sig með þeim afleiðingum að festingin dróst út úr gólfborðinu og féll þá gólfborðið niður. Festingarnar voru á báðum endum gólfborðsins og áttu þær að leggjast á þverbönd vinnupallsins, hér kallað knekti. Í umrætt sinn var annar endi gólfborðsins festur á knekti í horni, en hinn endinn lá ofan á næsta gólfborði. Heldur stefnandi því fram að ekki hafi verið hægt að setja pallinn saman með öðrum hætti, þar eð gólfborðin voru í ákveðnum lengdum sem ekki fóru alltaf saman við lengd vinnupallsins. Í matsgerð dómkvaddra matsmann kemur fram að ástæður slyssins hafi verið samverkandi þættir; annars vegar hafi punktsuður á festingum gefið sig, en hins vegar hafi vinnupallurinn ekki verið settur upp á þann hátt sem hann var gerður til. Er sú niðurstaða einnig í samræmi við álit tveggja verkfræðinga, sem aðilar leituðu til fyrir höfðun málsins, í því skyni að grennslast fyrir um hugsanlegar orsakir slyssins.

Samkvæmt 1. og 2. mgr. 29. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skal sá sem selur eða afhendir „…húseiningar, verkfæri, áhöld, tæki og annað það sem ætlað er til notkunar við atvinnurekstur“ láta fylgja þeim nauðsynlegar og auðskildar leiðbeiningar á íslensku um meðferð, viðhald, flutning, uppsetningu og frágang. Í gr. 3.1 í reglum um röraverkpalla nr. 331/1989, sem settar eru með stoð í lögum nr. 46/1980, kemur og fram að framleiðandi, söluaðili eða leigusali skuli láta fylgja með, þegar verkpallur er afhentur, nauðsynlegar leiðbeiningar á íslensku um samsetningu, notkun, viðhald og annað sem máli kann að skipta varðandi rétta uppsetningu hans og notkun. Fyrir liggur í máli þessu að engar leiðbeiningar um samsetningu, notkun og viðhald vinnupallsins fylgdu honum, þegar fyrirtæki stefnanda festi kaup á honum á vordögum 2004. Fram kom einnig í vætti dómkvaddra matsmanna að upplýsingar um samsetningu hans hefðu ekki legið fyrir, en sjá mætti það á myndum í „katalog“ sem stefndi hefði haft undir höndum. Sá bæklingur hefur þó ekki verið lagður fram í málinu.

Ljóst er að stefndi hefur brotið gegn tilvitnuðum ákvæðum laga nr. 46/1980 og reglum nr. 331/1989, með því að láta ekki leiðbeiningar um samsetningu og notkun vinnupallsins fylgja við sölu hans og afhendingu. Hlaut honum þó að vera ljóst að slíkar leiðbeiningar voru nauðsynlegar til þess að tryggja rétta samsetningu pallsins og um leið öryggi þeirra sem þar störfuðu, ekki síst í ljósi þess að vinnupallarnir voru hinir fyrstu sinnar tegundar hér á landi. Dómurinn getur því ekki fallist á að stefnandi beri á því ábyrgð að vinnupallurinn var í umrætt sinn ekki settur upp á þann hátt sem hann var gerður til og upplýst var síðar. Þvert á móti er það álit dómsins að stefndi beri af þessum sökum fulla ábyrgð á því að vinnupallurinn var í umrætt sinn ekki settur upp á þann hátt sem hann var gerður til. Breytir hér engu þótt stefnandi hefði langa reynslu af smíði og uppsetningu vinnupalla, né að stefnandi hafi þegið boð stefnda um að kynna sér steypumót og umrædda vinnupalla hjá hinum ítalska framleiðanda þeirra.

Ágreiningslaust er að punktsuður á festingum við gólfborð gáfu sig með þeim afleiðingum að festingin dróst úr gólfborðinu. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna, sem ekki hefur verið mótmælt, segir að punktsuðurnar hafi gefið sig vegna þess að þær þoldu ekki það álag sem stafaði af venjulegri notkun. Einnig er þar fullyrt að gólfborðið hefði ekki fallið niður ef punktsuður hefðu ekki gefið sig, jafnvel þótt því hefði aðeins verið krækt í annan endann, eins og í þessu tilviki. Enn fremur segir þar að punktsuðurnar hafi ekki gefið sig vegna þess hvernig gólfborðið var sett upp í umrætt sinn.

Í 1. gr. laga nr. 25/1991, um skaðsemisábyrgð, segir að lögin gildi um skaðabótaábyrgð framleiðenda og dreifingaraðila á tjóni sem hlýst af ágalla á vöru sem þeir hafa framleitt eða dreift. Samkvæmt 5. gr. sömu laga telst vara haldin ágalla þegar hún er ekki svo örugg sem með réttu mátti vænta eftir öllum aðstæðum, m.a. þeirri notkun sem með sanngirni mátti gera ráð fyrir. Í 10. gr. laganna er mælt fyrir um að dreifingaraðili beri ábyrgð á skaðsemistjóni beint gagnvart tjónþola.

Að áliti dómsins leikur enginn vafi á því að punktsuður á festingum við gólfborð voru gallaðar og þoldu ekki álag af venjulegri notkun vinnupallsins. Byggist það álit á gögnum málsins, bæði skýrslu lögreglunnar og Vinnueftirlits ríkisins, en ekki síður á álitsgerð þeirra verkfræðinga sem aðilar fengu til að kanna orsakir slyssins, og síðar matsgerð dómkvaddra matsmanna. Í matsgerðinni segir einnig að frágangur vinnupallsins hafi á ýmsan hátt verið ófullnægjandi. Auk bilaðra festinga, nefna matsmenn að handrið hafi vantað á vinnupallinn og einungis eitt gólfborð hafi verið sett upp í innhorn. Ekki verður þó séð að matsmenn telji að vöntun á handriði hafi nokkru ráðið um ástæður óhappsins, enda nefna þeir aðeins galla í punktsuðum og ranga uppsetningu pallsins. Verður því ekki fallist á þá málsástæðu stefnda að líta beri til þessa atriðis við mat á eigin sök stefnanda. Með öllu er einnig ósannað að stefnandi hafi í umrætt sinn ekki notað öryggishjálm rétt. Samkvæmt framanrituðu, svo og með vísan til fyrrnefndra ákvæða laga um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991, er það niðurstaða dómsins að stefndi beri einn skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, sem hlaust af notkun vinnupallsins í umrætt sinn.

Í málinu gerir stefnandi kröfu um að við uppgjör bóta vegna varanlegrar örorku hans beri að taka mið af launatekjum hans, að viðbættri arðgreiðslu frá vinnuveitanda síðustu tvö árin fyrir slys, enda séu arðgreiðslurnar vinnutekjur í skilningi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi telur engin lagaskilyrði til þess að verða við slíkri kröfu, og hafa bótagreiðslur hans til stefnanda miðast við launatekjur hans þrjú almanaksár fyrir slys, án þess að tekið hafi verið tillit til arðgreiðslna vinnuveitanda.

Meðal gagna málsins eru skattframtöl stefnanda árin 2002, 2003 og 2004. Samkvæmt framtölunum voru launatekjur hans óbreyttar öll árin og námu 3.600.000 krónum hvert ár. Í öllum framtölum eru talin til eignar, sem stofn til útreiknings fjármagnstekna, hlutabréf stefnanda í Pétri og Kristni ehf. að fjárhæð 250.000 krónur. Einnig má þar sjá að tvö síðari árin, þ.e. 2002 og 2003, greiddi félagið arð af þessari eign stefnanda, 1.000.000 króna hvort árið. Dómurinn fellst ekki á að þær greiðslur teljist launatekjur í skilningi 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, enda væri slík niðurstaða á skjön við það markmið bóta fyrir varanlega örorku að bæta tjónþola það tap á vinnutekjum, sem hann mun að líkindum verða fyrir í framtíðinni vegna afleiðinga líkamstjóns. Að sama skapi þykja heldur ekki skilyrði til þess að ákvarða árslaunin á grundvelli 2. mgr. 7. gr. sömu laga. Verða bætur fyrir varanlega örorku stefnanda því reiknaðar á grundvelli launatekna hans þrjú almanaksár fyrir slys. Bótafjárhæðin sundurliðast að öðru leyti þannig:

Frá fjárhæðinni dregst eingreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins að fjárhæð 1.524.381 króna, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Heildarfjárhæð bótakröfu stefnanda nemur því 13.953.000 krónum. Verður stefndi dæmdur til greiðslu þeirrar fjárhæðar, ásamt vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en að frádregnum þeim innborgunum sem þegar hafa verið inntar af hendi.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að stefndi hefur þegar greitt stefnanda innheimtuþóknun vegna kröfunnar, samtals 469.156 krónur, þ.m.t. virðisaukaskatt. Þykir málskostnaður nú hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna, og hefur þá bæði verið tekið tillit til greiðslu stefnanda á matskostnaði dómkvaddra matsmanna, 465.830 króna, og skyldu hans til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Kvarnir ehf., greiði stefnanda, K-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, 13.953.000 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 af 2.282.172 krónum frá 13. október 2004 til 13. júní 2005, af 13.953.000 krónum frá þeim degi til 18. nóvember 2007, af 3.423.823 krónum frá þeim degi til 8. ágúst 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 10.529.177 krónum frá 18. nóvember 2007 til 8. ágúst 2008, en af 13.953.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádregnum eftirtöldum innborgunum: 4.381.607 krónum 8. nóvember 2007, 2.644.877 krónum 28. júlí 2008 og 674.265 krónum 26. maí 2010.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf