E-3800/2012

Mál þetta höfðaði SPB hf., Borgartúni 25, Reykjavík, með stefnu birtri 14. nóvember 2012, á hendur Straumborg ehf., Akralind 8, Kópavogi, til riftunar á ráðstöfun og endurheimtu verðmæta. Málið var dómtekið 7. mars sl.

Stefnandi krefst þess aðallega að rift verði með dómi ráðstöfun Sparisjóðabanka Íslands hf., til handa stefnda, sem fram fór þann 23. júní 2008 og fólst í því að stefndi var leystur undan skuldbindingum samkvæmt samningi á milli Sparisjóðabanka Íslands hf. og stefnda dags. 7. nóvember 2007, auðkenndum 20091028-602, um ábyrgð stefnda vegna greiðslufalls af skuldabréfum og/eða hæfi skuldabréfa til trygginga vegna viðskipta við Seðlabanka Íslands.

Að stefndi greiði stefnanda 1.000.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. nóvember 2011, að frádreginni innborgun að fjárhæð 3.352.131 kr. sem átti sér stað þann 23. júní 2008.

Til vara krefst stefnandi þess að rift verði með dómi ráðstöfun Sparisjóðabanka Íslands hf., til handa stefnda, sem fram fór þann 23. júní 2008 og fólst í því að stefndi var leystur undan skuldbindingum samkvæmt samningi á milli Sparisjóðabanka Íslands hf. og stefnda dags. 7. nóvember 2007, auðkenndum 20091028-602, um ábyrgð stefnda vegna greiðslufalls af skuldabréfum og/eða hæfi skuldabréfa til trygginga vegna viðskipta við Seðlabanka Íslands.

Að stefndi greiði stefnanda 45.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. nóvember 2011, að frádreginni innborgun að fjárhæð 3.352.131 kr. sem átti sér stað þann 23. júní 2008.

Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Hann krefst jafnframt málskostnaðar að skaðlausu.

Stefnandi er fjármálafyrirtæki í slitameðferð, sbr. XII. kafla laga nr. 161/2002, með síðari breytingum. Er atvik máls þessa hófust hét hann Icebank, síðar var nafninu breytt í Sparisjóðabankinn og enn í SPB, Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar félagsins 21. mars 2009. Slitastjórn var skipuð 20. maí 2009. Frestdagur við slitameðferðina er 15. desember 2008.

Stefndi hafði samið við Icebank þann 7. nóvember 2007 um ábyrgð. Með henni tók stefndi á sig ábyrgð á áhættu vegna greiðslufalls og verðlækkunar skuldabréfa sem Glitnir banki hafði gefið út og Icebank var eigandi að, en hafði veðsett Seðlabanka Íslands. Var um að ræða skuldabréf að höfuðstól 1.000.000.000 króna. Samkvæmt 17. gr. samningsins gat stefndi óskað eftir því að „loka“ samningnum fyrir lokadaginn. Sparisjóðabanki Íslands hf. myndi þá „leitast við, án ábyrgðar eða skuldbindinga, að losa viðskiptamann undan skuldbindingum sínum“. Kostnaður viðskiptamanns vegna þessa gat, samkvæmt samningnum, numið allt að 0,25% af samningsfjárhæð fyrir hvern mánuð sem eftir er af líftíma samningsins, samkvæmt nánari ákvörðun bankans.

Samkvæmt samningnum var stefnda vikulega greidd þóknun, sem nam á einu ári 0,5% af samningsfjárhæðinni.

Stefnandi segir að þegar samningurinn um ábyrgðina var gerður hafi verið heimilt að skrá ábyrgð þriðja aðila á móti stórum áhættuskuldbindingum og áhættugrunni samkvæmt svokölluðum Basel I reglum. Þetta hafi breyst 1. janúar 2008, en þá hafi Basel II reglur tekið gildi gagnvart Sparisjóðabankanum. Þá hafi honum ekki lengur verið heimilt að flytja greiðslufallsáhættu á annan aðila með svona samningi, nema sá aðili hefði lánshæfismat frá viðurkenndum aðilum.

Í stefnu segir að á miðju ári 2007 hafi hafist alþjóðleg lausafjárkreppa á fjármálamörkuðum heimsins. Á árinu 2008 hafi skuldatryggingaálag á Sparisjóðabanka Íslands hf., Glitni og aðra íslenska banka hækkað verulega. Þeim sem störfuðu á fjármálamarkaði hafi mátt vera ljóst að staða íslensku bankanna var slæm um mitt ár 2008.

Stefndi lýsir þessu með nokkuð öðrum hætti. Byggir hann á því að um mitt ár 2008 hafi enginn séð fall Glitnis fyrir.

Lokadagur samnings aðila var 2. nóvember 2009 eins og áður segir. Í júní 2008 var stefndi hins vegar leystur undan samningnum, gegn greiðslu á 3.352.131 krónu. Samningurinn var því ekki lengur í gildi er Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar Glitnis í október 2008. H-kk-nf B-kk-nf, forstjóri stefnda, sagði í aðilaskýrslu sinni að hann hefði viljað loka þessum samningi. Hann hafi litið á þetta sem smámál og það hafi lánveitendur félagsins líka gert. Engum hafi dottið í hug að bankakerfið myndi hrynja. Hann hafi falið K-kk-þgf Ó-kk-þgf L-kk-þgf, starfsmanni stefnda, að fá tilboð í lokun samningsins. Bankinn hafi gert þeim tilboð sem þeir hafi gengið að. Hann kvaðst líka hafa vitað að Icebank vildi loka samningnum. Eftir að reglum um eiginfjárgrunn hafi verið breytt um áramótin 2007-2008 hafi þeir ekki haft neitt gagn af þessum ábyrgðarsamningi, aðeins greitt þóknun fyrir hann. H-kk-nf sagði að Icebank hefði átt marga kosti um að draga úr áhættu sinni af þessu skuldabréfi. Það hafi verið virkur markaður með þessi bréf. Bankinn hafi haldið áfram að kaupa skuldabréf af stóru bönkunum þremur.

H-kk-nf sagði að fjárhagsstaða stefnda væri nú mjög erfið. Unnið væri að gerð nauðasamnings, en heimtur yrðu mjög litlar. Félagið hafi átt stóran hlut í Kaupþingi þegar sá banki féll.

Í byrjun október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafunda stóru viðskiptabankanna og skipaði þeim skilanefndir. Eins og áður segir var Sparisjóðabankinn tekinn yfir með sama hætti í mars 2009.

Þann 12. október 2011 birti stefnandi fyrir stefnda yfirlýsingu um riftun á lokun samningsins. Jafnframt krafðist hann greiðslu sem nam fjárhæð ábyrgðarinnar, að frádreginni greiðslu stefnda fyrir lokun samningsins.

Eins og áður segir nýtti Icebank skuldabréfið sem tryggingu fyrir láni frá Seðlabankanum. Er nú rekið fyrir dóminum mál þar sem ágreiningur er um hvort viðurkenna beri kröfur Seðlabankans við slit stefnanda.

Stefndi fullyrðir að þegar samningnum um ábyrgðina var lokað hafi skuldabréf Glitnis gengið kaupum og sölum á markaði án affalla. Því hefði fengist hærra verð fyrir bréfið en sem nam fjárhæð tryggingarinnar. Segir hann að Glitnir hafi haldið úti viðskiptavakt um bréfin og hafi bindandi kauptilboð í þau verið virk í Kauphöllinni á hverjum degi. Þá hafi bankinn enn verið að gefa út skuldabréf á þessum tíma. Þá hafi verið unnt að fá keypta sams konar ábyrgðarsamninga fyrir þessi skuldabréf, a.m.k. í dollurum og evrum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að með því að leysa stefnda undan ábyrgðarsamningnum og losa hann þannig undan greiðsluskyldu hafi honum verið færð gjöf. Þessi ráðstöfun sé riftanleg samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Lokadagsetning samningsins hafi verið 2. nóvember 2009. Sparisjóðabankanum hafi ekki verið skylt að gera samninginn upp fyrr.

Stefnandi segir að stefndi hafi greitt 3.352.131 krónu til Sparisjóðabankans þegar hann var leystur undan ábyrgðinni. Það sé því sem næst sama fjárhæð og stefndi hafði fengið greidda í þóknun frá því hann tók á sig ábyrgðina. Stefnandi kveðst telja að verðmæti réttinda samkvæmt samningnum hafi verið mun meira. Þótt krafan hafi verið skilyrt hafi verið blikur á lofti um mitt ár 2008 um hvort Glitnir væri fær um að standa við skuldbindingar sínar og krafa Sparisjóðabankans á hendur stefnda félli í gjalddaga áður en líftími samningsins væri á enda.

Stefnandi segir að þessi skilyrta krafa á hendur stefnda hafi verið eign. Verðmæti samningsins hafi numið 1.000.000.000 króna.

Stefnandi vísar til þess að regla 1 mgr. 131. gr. gjaldþrotalaga sé hlutlæg. Huglæg afstaða þeirra sem stóðu að ráðstöfun skipti ekki máli. Réttaráhrifin séu miðuð við afhendingu, þ.e. þegar gjafaloforð sé efnt. Uppgjör vegna samningsins hafi farið fram 23. júní 2008, sem sé innan sex mánaða frestsins, en frestdagur hafi verið 15. desember 2008.

Ákvæði samningsins hafi heimilað stefnda að óska eftir lokun samnings fyrir lokadag. Sparisjóðabankanum hafi ekki verið skylt að samþykkja slíka lokun. Hann hafi átt að „leitast við, án ábyrgðar eða skuldbindingar“ að loka samningnum. Fyrir slíka lokun hafi átt að greiða gjald, allt að 0,25% af samningsfjárhæð fyrir hvern mánuð sem eftir var af samningstímanum.

Stefnandi byggir á því að um mitt ár 2008 hafi Sparisjóðabankanum og stefnda mátt vera ljóst að staða Glitnis hafi verið orðin verri en hún hafði verið er skrifað var undir samninginn 7. nóvember 2007. Bendir stefnandi hér á síhækkandi skuldatryggingarálag bankans, fréttir af vandræðum hans o.fl. Þótt Sparisjóðabankanum hafi verið heimilt að hafna beiðni stefnda, hafi samningurinn verið gerður upp. Engin viðskiptaleg rök hafi legið að baki þeirri ákvörðun að heimila stefnda að ganga frá samningnum gegn greiðslu á aðeins 3.352.131 krónu, en ábyrgðin hefði getað numið 1.000.000.000 króna.

Með því að gera upp samninginn sé ljóst að Sparisjóðabankinn hafi tekið á sig alla ábyrgð á greiðslufalli Glitnis, en stefndi verið laus allra mála, þrátt fyrir að staða Glitnis hefði þá versnað frá því að skrifað var undir ábyrgðina. Stefnda hafi því mátt vera ljóst að um gjöf var að ræða þar sem slíkur munur var á greiðslunni og því sem honum hefði borið að standa skil á annars vegar ef samningurinn hefði ekki verið gerður upp og hins vegar ef greitt hefði verið eftir ákvæði 1. mgr. 17. gr. samningsins.

Stefnandi segir að samkvæmt ársreikningum félagsins fyrir árin 2007 og 2008 hafi stefndi átt nægar eignir til að mæta skuldbindingu samkvæmt ábyrgðarsamningnum. Byggir stefnandi kröfur sínar á því að stefndi hefði greitt samningsfjárhæðina þegar hún féll í gjalddaga, í síðasta lagi þann 8. október 2008.

Stefnandi krefst endurgreiðslu þeirrar auðgunar sem stefndi hafði af ráðstöfuninni, sbr. 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga. Hann vísar einnig til 3. mgr. 142. gr. Tjón búsins sé mismunur á þeirri fjárhæð sem stefndi hafi greitt til Sparisjóðabankans, og fjárhæð ábyrgðarskuldbindingarinnar. Stefnda hefði borið að greiða 1.000.000.000 króna ekki seinna en 8. október 2008. Með því að gera samninginn upp í júní 2008 hafi eignir Sparisjóðabankans skerst, því ella hefði fjárhæðin runnið til hans. Að sama skapi hafi stefndi auðgast á ráðstöfuninni. Greiðsla á 3.352.131 krónu skipti hér engu máli, enda mikill munur á greiðslunni og gagngjaldinu. Þó kveðst stefnandi taka tillit til greiðslunnar í dómkröfum sínum.

Varakröfu sína byggir stefnandi á því að stefnda hefði borið að greiða 0,25% af samningsfjárhæðinni fyrir hvern mánuð sem eftir var af samningnum. Með réttu hefði því átt að greiða 45.000.000 króna. Felist þá auðgun í muninum á þeirri fjárhæð og þeirri fjárhæð sem greidd var og áður er getið. Segir stefnandi að um gjafatilgang hafi verið að ræða. Þetta hafi ekki verið slæm viðskiptaleg ákvörðun, ráðstöfunin hafi verið afar óhagstæð fyrir Sparisjóðabankann, en að sama skapi hagstæð stefnda.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að stefnda var tilkynnt um riftun.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að ekki séu skilyrði til riftunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr. gjaldþrotalaga. Ráðstöfunin hafi ekki falið í sér gjöf til stefnda í skilningi ákvæðisins. Skrifað hafi verið undir uppgjörsnótu varðandi lokun samningsins og slík lokun hafi verið í samræmi við ákvæði samningsins og byggst á viðskiptalegum forsendum. Þótt lokadagur sé tilgreindur sé sú dagsetning ekki endanleg eða ófrávíkjanleg. Tekið sé fram í 2. tl. 3. gr. að lokadagur geti breyst.

Stefndi vísar til heimildar 1. mgr. 17. gr. samningsins til að gera upp samninginn fyrir lokadag. Þar segi að bankinn muni leitast við að losa viðskiptamann undan skuldbindingum sínum. Þannig hafi verið gert ráð fyrir því að unnt væri að loka samningnum eins og gert var þann 23. júní 2008. Þá hafi verið tilgreint hámark kostnaðar af lokun, en ljóst sé að semja þyrfti bæði um lokunina og kostnað vegna hennar.

Stefndi kveðst hafa greitt 3.352.131 krónu samkvæmt samkomulagi um lokun samningsins. Sú fjárhæð hafi verið ákveðin í samræmi við þær þóknanagreiðslur sem stefndi hafði þá fengið, en þær hafi numið 3.208.333 krónum. Komi þetta fram í tölvupóstsamskiptum aðila.

Stefndi segir að samið hafi verið um fjárhæðina á viðskiptalegum forsendum. Hún hafi tekið mið, annars vegar af hagsmunum stefnda af því að loka samningnum og hins vegar af hagsmunum bankans af því að hafa hann í gildi áfram.

Stefndi mótmælir því hvernig stefnandi reiknar hámarksþóknun sem unnt hefði verið að krefjast við lokun samningsins. Telur hann aðeins 16 mánuði hafa verið eftir af samningstímanum. Því hefði hámarksgreiðsla numið 40.000.000 króna. Kveðst stefndi hér miða við fjölda mánaða sem eftir hafi verið, en ekki við fjölda upphafsdaga mánaða á öllu tímabilinu.

Stefndi segir að uppgjörsfjárhæðin hafi verið ákveðin af starfsmönnum bankans. Því hljóti hún að vera í samræmi við 1. mgr. 17. gr. samningsins, enda byggð á viðskiptalegum forsendum eins og áður sagði.

Stefndi kveðst telja að það hafi ekki þýðingu að bankanum hafi ekki verið skylt að loka samningnum, gert hafi verið ráð fyrir slíkri lokun þegar við samningsgerð.

Stefndi fjallar um hvað felist í hugtakinu gjöf samkvæmt 131. gr. gjaldþrotalaga. Segir hann að uppfylla þurfi þrjú meginskilyrði: Gjöfin hafi rýrt eignir skuldarans, gjöfin hafi leitt til eignaaukningar hjá viðtakanda og að tilgangurinn með gerningnum hafi verið sá að gefa. Tvö fyrri skilyrðin byggist á hlutlægu mati, en matið á því hvort gjafatilgangur legið að baki sé huglægt og tengist mati á því hvort hlutlægu skilyrðunum sé fullnægt. Hér verði að greina á milli ráðstafana, t.d. viðskiptalegs eðlis, sem ekki hafi verið hugsaðar sem gjafir heldur viðskipti, þótt síðar komi í ljós að viðskiptin hafi verið slæm. Viðskiptalegar ákvarðanir falli oft utan gjafahugtaksins þar sem enginn gjafatilgangur hafi legið að baki.

Stefndi segir að stefnandi hafi ekki rökstutt hvernig líta megi á ráðstöfunina sem gjafagerning. Sönnunarbyrðin hvíli hér á stefnanda. Stefndi kveðst telja að bankinn hafi einfaldlega verið að bregðast réttilega við skyldum sínum samkvæmt samningnum með því að losa stefnda undan skyldum í samræmi við ákvæði samningsins. Þegar metið sé hvort ráðstöfun sé hagstæð skuldara eða ekki, eigi að miða við aðstæður þegar ráðstöfun kom til framkvæmda. Hér verði því að miða við aðstæður 23. júní eða í síðasta lagi 25. júní, en þá hafi samningnum í reynd verið lokað. Stefndi hafi hvorki sannað né gert sennilegt að gjafatilgangur hafi vakað fyrir Icebank, þ.e. að þeir hafi mátt vita að gerningurinn fæli í sér gjöf, eða að stefndi hafi vitað eða mátt vita að gjafatilgangur væri með gerningnum.

Þá telur stefndi að stefnandi hafi hvorki sannað né gert sennilegt að verðmæti réttinda samkvæmt samningnum hafi verið meira en endurgjald það sem stefndi greiddi. Sönnunarbyrði hvíli hér á stefnanda.

Stefndi kveðst mótmæla sérstaklega þeirri fullyrðingu í stefnu að Icebank hafi mátt vera ljóst um mitt ár 2008 að staða Glitnis væri orðin verri en hún hafði verið er samningurinn var gerður. Þá beri hann fram óljósar fullyrðingar eins og að blikur hafi verið á lofti. Almennar vangaveltur dugi stefnanda ekki. Hækkun á skuldatryggingarálagi geti ekki gefið niðurstöðu um hvort banki muni verða ógjaldfær.

Stefndi vísar til árshlutareiknings Glitnis frá 31. mars 2008. Hann gefi ekki annað í skyn en að staða bankans hafi verið góð, en 7 milljarða hagnaður hafi orðið á þessum ársfjórðungi. Þarna hafi ekki komið fram neinar vísbendingar um yfirvofandi gjaldþrot. Því kveðst stefndi byggja á því að hvorugur aðili samningsins hafi vitað eða mátt vita þegar ábyrgðarsamningnum var lokað að Glitnir væri ógjaldfær eða að hann myndi falla síðar sama ár. Aðilar á markaði hafi mátt ætla að ógjaldfærni væri ekki yfirvofandi á meðan Seðlabankinn héldi áfram að taka veð í bréfum bankans. Í lok september 2008 hafi verið ætlunin að taka yfir Glitni með því að lækka hlutafé í bankanum, en standa við allar skuldbindingar hans. Það sýni að þá hafi menn ekki talið fall bankans óhjákvæmilegt. Því hafi ekki verið litið á lokun ábyrgðarsamningsins sem gjöf þegar hún átti sér stað. Þetta hafi einfaldlega verið viðskiptaákvörðun hjá Icebank til að lækka kostnað. Þá hafi hans ekki verið þörf lengur þar sem hann hafi ekki getað skráð ábyrgðina á móti áhættuskuldbindingum.

Stefndi byggir á því að ekkert í framkomu Icebank styðji málatilbúnað stefnanda er byggist á gjafatilgangi. Hann hafi ekki nýtt sér nein önnur úrræði til að draga úr áhættu sinni af greiðsluþroti Glitnis, en ýmsir valkostir hafi staðið honum opnir til þess. Þá hefði Icebank getað hætt endurhverfum viðskiptum við Seðlabanka Íslands með skuldabréf viðskiptabankanna þriggja, en bankinn hafi haldið þeim áfram alveg fram að bankahruni. Í fyrrgreindum málaferlum gegn Seðlabanka Íslands heldur stefnandi því einmitt fram að hann hafi verið í góðri trú um gjaldfærni viðskiptabankanna í þessum viðskiptum.

Þá byggir stefndi á því að meta verði virði samningsins í ljósi þess að stefndi hafi verið stór hluthafi í Kaupþingi.

Stefndi gerir athugasemd við kröfugerð stefnanda og telur hana ekki uppfylla formskilyrði riftunarreglna laga nr. 21/1991. Krafan beinist að ráðstöfuninni í heild, en sé ekki einskorðuð við þá ráðstöfun sem stefnandi telji beinlínis vera riftanlega. Ekki verði rift þeirri ráðstöfun að loka samningnum fyrir lokadag. Telji stefnandi að verðið fyrir lokunina hafi verið of lágt, hefði þurft að krefjast riftunar á gjöf sem falist hafi í of lágu verði.

Stefndi mótmælir endurgreiðslukröfunni. Stefnandi hafi ekki sannað þá fjárhæð eða það tjón sem endurgreiðslukrafa gæti byggst á samkvæmt aðal- eða varakröfu. Verðmæti samningsins hafi ekki verið metið. Fjarstæðukennt sé að leggja til grundvallar að það hafi kostað alla samningsfjárhæð samningsins í júní 2008 að fá honum lokað. Ekki hafi verið tekið tillit til þess að skuldabréf það sem stefndi ábyrgðist varð ekki verðlaust við fall Glitnis. Draga ætti allt virði þess frá stefnukröfu. Þann 3. desember 2012 hafi verið tilboð í skuldabréf Glitnis á markaði fyrir verð sem nam 27% af höfuðstól. Þá hafi ekki verið tekið tillit til þess að greiðslufærni stefnda yrði fyrirsjáanlega lítil kæmi til falls Glitnis. Þetta hafi áhrif á virði réttinda samkvæmt samningnum.

Þá hafi ekki verið tekið tillit til þess í stefnu að stefnandi hafi fyrir dómi hafnað kröfum Seðlabankans um endurgreiðslu lána sem honum hafi verið veitt. Verði fallist á kröfur hans í því máli sé ljóst að hann hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna lokunar samnings stefnda.

Loks byggir stefndi á því að krafa stefnanda geti aldrei orðið hærri en 40.000.000 króna, að frádreginni þeirri fjárhæð sem var greidd fyrir lokun samningsins.

Niðurstaða

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína nú aðeins á 131. gr. gjaldþrotalaga, en hann hefur fallið frá tilvísun til 141. gr. Gengið var frá viðskiptunum 25. júní 2008 og frestdagur við slit stefnanda er 15. desember 2008. Umdeild ráðstöfun átti sér því stað innan við sex mánuðum fyrir frestdag. Kröfugerð stefnanda er skýr og beinist að riftun tiltekinnar ráðstöfunar. Verður að leysa efnislega úr kröfum hans.

Aðalkrafa stefnanda byggist á því að aflétting ábyrgðarinnar hafi verið gjöf í skilningi 131. gr. gjaldþrotalaga. Í riti V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, Endurheimt verðmæta við gjaldþrot, segir að í gjafahugtakinu felist þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi rýri gjöfin eignir skuldarans, í öðru lagi leiði hún til eignaaukningar hjá viðtakanda og í þriðja lagi þurfi tilgangur ráðstöfunar að vera sá að gefa.

Varðandi fyrstu tvö atriðin þá er ljóst að ráðstöfunin leiddi til þess að eignir skuldarans, þ.e. stefnanda, rýrnuðu, og stefndi komst hjá greiðslu ábyrgðarfjárhæðarinnar. Þetta gerðist hins vegar ekki um leið og ráðstöfunin var gerð í júní 2008. Síðastnefnda atriðið, gjafatilgangurinn, lýtur að huglægri afstöðu skuldara þegar ráðstöfun er gerð, þ.e. að ásetningur hans standi til þess að veita viðtakandanum réttindi án þess að eðlilegt gagngjald komi fyrir.

Þeir starfsmenn Icebank sem ákváðu að heimila lokun ábyrgðarsamningsins gáfu ekki skýrslu fyrir dóminum.

Þær upplýsingar sem stefndi hefur lagt fram um markað fyrir skuldabréf í júní 2008 benda til þess að bréf gefin út af Glitni hafi gengið kaupum og sölum. Þá hefur ekki verið mótmælt sérstaklega þeirri fullyrðingu hans að unnt hefði verið að kaupa sérstaka skuldatryggingu vegna þessa bréfs þegar stefndi var leystur undan ábyrgð.

Forsenda þess að gjafatilgangur verði talinn hafa búið að baki ráðstöfun Icebank er að þeir hafi þá vitað eða hlotið að vita að verulegar líkur væru á því að Glitnir yrði innan skamms ógjaldfær og myndi ekki greiða til baka skuldabréfið sem stefndi ábyrgðist. Stefnandi vísar til þess að skuldatryggingarálag á bréf Glitnis hafi verið búið að hækka verulega í júní 2008. Er þetta eina atriðið sem hann bendir á til stuðnings því að sjá hafi mátt að Glitnir yrði brátt ógjaldfær, eða að það væri mjög líklegt.

Hækkun skuldatryggingarálags á skuldabréf banka er ekki hlutlægur mælikvarði á fjárhagsstöðu hans. Fjárhagsstaðan er eitt af þeim atriðum sem geta leitt til hækkunar eða lækkunar, en fleiri atriði hafa hér áhrif. Glitnir birti tilkynningu um afkomu bankans á fyrstu þremur mánuðum ársins 2008 þann 7. maí. Er þar fullyrt að hagnaður samstæðu hafi numið 7,7 milljörðum króna fyrir skatta á tímabilinu. Þá sagði að lausafjárstaðan væri sterk. Stefnandi hefur ekki haldið því fram að þessar upplýsingar hafi sýnt að staða bankans væri erfið, eða að málsaðilar hafi haft aðrar og haldbetri upplýsingar.

Af því sem fram hefur verið lagt í þessu máli verður ekki talið sannað að forsvarsmenn Icebank eða stefnda hafi vitað í júní 2008 að staða Glitnis væri svo erfið að líklegt væri að hann yrði ógjaldfær. Er ekkert fram komið er bendir til þess að slík vitneskja hafi ráðið því að ábyrgðinni var aflétt. Er því ekki fallist á að í afléttingu ábyrgðarinnar hafi falist gjöf, sem riftanleg væri samkvæmt 131. gr. gjaldþrotalaga.

Samkvæmt ákvæðum ábyrgðarsamningsins gat Icebank krafist þóknunar er nam 0,25% af samningsfjárhæðinni fyrir hvern mánuð sem eftir var af samningstímanum, ef samningnum yrði lokað. Rúmlega 16 mánuðir voru eftir fram til lokadags samningsins þegar honum var lokað. Samkvæmt orðanna hljóðan var ekki hægt að reikna þóknun þessa fyrir hluta mánaðar eins og stefnandi virðist byggja á, en rökstyður ekki sérstaklega. Verður að reikna hér með að Icebank hefði getað krafið stefnda um greiðslu á 40 milljónum króna fyrir að loka samningnum. Hann krafði hann einungis um 3.352.131 krónu. Skýringar á þessari ákvörðun hafa ekki komið fram. Sú skýring að þetta hafi verið viðskiptaleg ákvörðun er ekki haldbær ein og sér. Þessi eftirgjöf þóknunar verður því að teljast hafa verið gjöf í skilningi gjaldþrotalaga og verður henni rift samkvæmt 1. mgr. 131. gr.

Með eftirgjöfinni komst stefndi hjá greiðslu á 36.647.869 krónum. Verður hann samkvæmt 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga dæmdur til að greiða stefnanda þá fjárhæð. Eins og hér stendur á verða dráttarvextir dæmdir frá stefnubirtingardegi, en ekki þeim degi er riftunaryfirlýsing var birt stefnda, þar sem þá var gerð krafa um mun hærri endurgreiðslu.

Stefndi verður dæmdur til að greiða stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Rift er eftirgjöf á hluta þóknunar vegna lokunar ábyrgðarsamnings stefnda, Straumborgar ehf., og Icebank hf. þann 25. júní 2008.

Stefndi greiði stefnanda, SPB hf., 36.647.869 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. nóvember 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf