E-537/2005

Mál þetta, sem dómtekið var þann 23. þ.m. hefur B-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Múlasíðu 3B, Akureyri, höfðað með stefnu birtri 11. nóvember 2005, á hendur Lífeyrissjóði Norðurlands, kt. 000000-0000, Strandgötu 3, Akureyri.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði stefnanda kr. 3.223.222,- ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2004 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi gerir þær dómkröfur að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi eða mati dómsins. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málið var upphaflega flutt 25. október sl., en dómuppsögu var ekki á komið innan lögmæts frests vegna veikindafjarveru dómara.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að stefnandi, sem er öryrki, hefur þegið örorkulífeyri frá stefnda frá því í maí 1998. Við ákvörðun um fjárhæð lífeyris stefnanda taldi stefndi að við ætti ákvæði í samþykktum stefnda sem leiddi til skerðingar á þeirri fjárhæð. Því vildi stefnandi ekki una og höfðaði hann mál á hendur stefnda, með stefnu birtri 20. desember 2001, þar sem stefnandi krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að stefnda væri skylt að framreikna stefnanda að fullu frá 1. maí 1998 örorkulífeyri samkvæmt áunnum réttindum hans og óheimilt væri að beita skerðingarákvæðum skv. gr. 19.4.5. í samþykktum sjóðsins. Var máli þessu vísað frá dómi með úrskurði uppkveðnum 23. maí 2003. Stefnandi höfðaði að nýju mál á hendur stefnda með stefnu birtri 12. júní 2003. Krafðist hann þess að stefndi yrði dæmdur til að greiða honum að fullu útreiknaðan, samkvæmt grein 19.3. í samþykktum stefnda, örorkulífeyri frá 1. maí 1998 að telja og eftirleiðis meðan réttur til slíks héldist. Með dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra, upp kveðnum 18. mars 2004, var viðurkennt að við framreikning á réttindum stefnanda á hendur stefnda skyldi farið eftir grein 19.3 í samþykktum sjóðsins. Með bréfi dags. 29. maí 2004 tilkynnti stjórn stefnda að hún hygðist ekki áfrýja dóminum og fylgdi með bréfinu yfirlit stefnda um breyttan framreikning á greiðslum til stefnanda fyrir tímabilið maí 1998 til og með maí 2004 í samræmi við niðurstöðu dómsins. Var tilkynnt að 1. júní 2004 yrðu stefnanda greiddar kr. 2.172.027,- og fjárhæðin sundurliðuð þannig:

Ógreiddar örorkubætur frá maí 1998 til maí 2004 kr. 3.041.566,-

Verðbætur á mánaðarlegar greiðslur til 1. júní 2004 kr. 494.785,-

Afdregin staðgreiðsla kr. (1.364.324,-) kr. 2.172.027,-

Lagði stefndi ofangreinda fjárhæð inn á reikning stefnanda þann 1. júní 2004. Í máli þessu deila aðiljar um réttmæti þess uppgjörs sem fram fór í kjölfar áðurgreinds dóms Héraðsdóms Norðurlands eystra frá 18. mars 2004.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að í stað þess að reikna verðbætur á vangoldnar greiðslur hefði átt að reikna dráttarvexti. Hann hafi þegar sett þá kröfu fram við stefnda en verið synjað. Kveður stefnandi kröfu sína grundvallaða á sundurliðuðum útreikningi stefnda sjálfs á þeim mánaðarlegu greiðslum sem stefndi hafi vanefnt að greiða stefnanda fyrir tímabilið frá maí 1998 til maí 2004, samtals kr. 3.041.566,-. Reiknaðir séu dráttarvextir á vangoldnar greiðslur frá gjalddaga hverrar vangoldinnar greiðslu til 1. júní 2004. Þann dag hafi áfallnir dráttarvextir numið kr. 2.353.683,- og stefnda hafi því borið að greiða stefnanda kr. 5.395.249,- þann dag. Hann hafi hins vegar aðeins greitt kr. 2.172.027,- og ógreiddar eftirstöðvar þann 1. júní 2004 hafi því numið kr. 3.223.222,- sem sé stefnufjárhæðin í máli þessu.

Stefnandi byggir á því að hann hafi þegar í upphafi mótmælt þeirri skerðingu sem hann var látinn sæta á lífeyrisgreiðslum sínum samkvæmt ákvörðun stefnda. Hann hafi sótt rétt sinn fyrir dómi og fengið þar viðurkenningu á kröfum sínum.

Kveðst stefnandi byggja á því að stefndi hafi viðurkennt greiðsluskyldu sína, stefndi hafi sjálfur reiknað vangoldnar greiðslur til stefnanda og viðurkennt að greiða bæri verðbætur á hinar vangoldnu greiðslur.

Stefnandi byggir á því að ógreiddar lífeyrisgreiðslur til hans hafi gjaldfallið á þeim dögum sem tilgreindir séu í yfirliti stefnda frá 29. maí 2004 og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur beri að greiða dráttarvexti af ógreiddri peningakröfu frá gjalddaga hennar til greiðsludags. Hliðstætt ákvæði hafi verið í 1. mgr. 9. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 sem gilt hafi til 1. júlí 2001.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til almennra reglna íslensks kröfuréttar og til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi kveðst byggja á því að kröfugerð stefnanda standist ekki og tilgreinir hann nokkur atriði sem hann telur valda því. Stefndi byggir á að taka hefði átt tillit til staðgreiðslu af örorkulífeyri, kr. 1.364.324,- miðað við stefnufjárhæð. Örorkulífeyrir sé skattskyldur og óumdeilanlega hluti af þeirri fjárhæð sem stefnanda var greidd á grundvelli dómsins. Sé tekið til innborgunar að fullu ætti stefnufjárhæðin að vera kr. 1.858.898,-.

Í stefnu komi einnig fram að greiddar hafi verið verðbætur á greiðslur til stefnanda. Miðað við kröfugerð hans verði að ganga út frá því að hann krefjist dráttarvaxta auk verðtryggingar, en það fái vart staðist. Í 16. gr. laga nr. 25/1987 hafi verið ákvæði um að verðbætur falli niður ef greiða beri dráttarvexti af kröfu. Í lögum nr. 38/2001 sé ekki samhljóða ákvæði en ekki verði séð af III. og IV. kafla þeirra laga að ætlunin hafi verið að breyta þessu. Stefndi telur því kröfugerð stefnanda að þessu leyti ekki samræmast framangreindum lögum um vexti.

Stefndi vísar til þess að í stefnu sé engar skýringar að finna við útreikning stefnanda á dráttarvöxtum fram til 1. júní 2004. Þó virðist skýrt að dráttarvextir séu reiknaðir ofan á verðtryggingu. Stefnufjárhæðin sé aðeins byggð á dráttarvöxtum og svo sé gerð krafa um að fá dæmda dráttarvexti á stefnufjárhæðina frá 1. júní 2004. Krafan sé því ekki í samræmi við 12. gr. laga nr. 38/2001. Hafa verði í huga að krafa um dráttarvexti hafi ekki verið fram komin af hálfu stefnda þegar greitt var 1. júní 2004.

Þá kveðst stefndi jafnframt byggja á því að nokkur hluta vaxtanna sé fyrndur. Stefna málsins hafi verið birt 11. nóvember 2005 svo að vextir, eldri en frá 11. nóvember 2001, séu fyrndir, sbr. 2. töl. 3. gr. laga nr. 14/1905. Það hafi veruleg áhrif á útreikning stefnufjárhæðar og því útilokað, miðað við framsetningu kröfunnar, að átta sig á réttmæti hennar. Þá gerir stefndi einnig athugasemdir við upphafsdag dráttarvaxta.

Í ljósi framangreinds verði að telja málatilbúnað stefnanda þannig að ekki sé unnt að leggja dóm á málið eins og það liggi fyrir.

Stefndi kveður stefnanda ekki geta átt rétt til dráttarvaxta vegna ranglega reiknaðs örorkulífeyris fyrr en eftir að dómur var upp kveðinn í málinu E-393/2003. Aðilar hafi deilt um það hvernig framreikna bæri réttindi stefnanda hjá stefnda og úr þeim ágreiningi hafi verið skorið með fyrrnefndum dómi. Til grundvallar þeim útreikningi sem stefndi hafi byggt framreikninginn á hafi verið læknisvottorð framlögð af stefnanda, álit trúnaðarlæknis stefnda og tryggingafræðings. Á þeim grunni hafi verið talið rétt að framreikna samkvæmt grein 19.4.5. í samþykktum stefnda. Stefndi hafi verið bundinn af samþykktum sínum og því óheimilt að fenginni faglegri umsögn að haga útreikningi lífeyris með öðrum hætti en gert var.

Stefnandi hafi fyrst höfðað mál vegna ágreinings aðila þann 20. desember 2001. Hann hafi byggt þá málssókn á því að grein 19.4.5. væri andstæð lögum nr. 129/1997 og útreikningurinn andstæður stjórnarskrá. Undir rekstri þess máls hafi verið aflað matsgerðar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið um að ræða sama sjúkdóm fyrir og eftir að stefnandi hóf töku örorkulífeyri hjá stefnda. Málinu hafi verið vísað frá dómi en í nýju máli hafi eingöngu verið byggt á matsgerðinni og grundvöllur þess því allt annar en í hinu fyrsta máli. Bæði málin hafi verið viðurkenningarmál þar sem stefnandi hafi ekki gert fjárkröfur á hendur stefnda.

Samkvæmt framansögðu telji stefndi að hann hafi ekki verið í vanskilum með greiðslu örorkulífeyris á þeim tíma sem krafa stefnanda tekur til og því beri honum ekki að greiða dráttarvexti. Eins og áður greini sé stefndi bundinn af samþykktum sínum og beri að fara í einu og öllu eftir þeim, sbr. 27. gr. laga nr. 129/1997. Sú framkvæmd sem stefndi hafi fylgt hafi verið í samræmi við áralanga túlkun á samþykktum lífeyrissjóða í landinu. Dráttarvextir séu lögbundnar skaðabætur ef vanskil verði á greiðslu kröfu um peninga, því telji stefndi að um vanskil þurfi að vera að ræða svo unnt sé að krefjast dráttarvaxta. Þetta komi m.a. fram í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, þar sem fram komi að hafi gjalddagi verið ákveðinn fyrirfram geti kröfuhafi krafist dráttarvaxta ef ekki sé greitt á gjalddaga. Í stefnu sé á því byggt að ógreiddur lífeyrir hafi gjaldfallið á fyrirfram ákveðnum gjalddögum og því beri að greiða dráttarvexti samkvæmt 5. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi telji þetta sjónarmið ekki eiga við því stefnanda hafi verið greitt í samræmi við viðurkennda túlkun á samþykktum stefnda og því ekki um vanskil að ræða.

Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi farið í viðurkenningarmál en ekki sett fram kröfu um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Dómurinn hafi því ekki falið í sér greiðsluskyldu fyrir stefnda. Eftir að stefndi hafi tekið ákvörðun um að una dóminum hafi verið greitt eins fljótt og kostur var. Í ljósi þess geti stefnandi ekki byggt á því að um vanskil hafi verið að ræða af hálfu stefnda. Stefndi hafi greitt umfram skyldu samkvæmt dóminum því greiddar hafi verið verðbætur á örorkulífeyrinn auk þess sem stefndi hafi ekki borið fyrir sig fyrningu.

Stefnandi byggi á því að honum beri dráttarvextir vegna þess að hann hafi mótmælt því hvernig staðið var að framreikningi en stefndi geti ekki fallist á að mótmæli stefnanda við útreikningnum valdi því að stefnda beri að greiða dráttarvexti.

Þá byggi stefnandi á því að stefndi hafi viðurkennt greiðsluskyldu sína en langsótt sé að halda því fram að slík viðurkenning felist í því að una dómi.

Varðandi varakröfu stefnda bendir stefndi á að verulegur hluti af kröfum stefnanda sé fyrndur, sbr. 2. töl. 3. gr. laga nr. 14/1905. Krafa stefnanda fyrnist á fjórum árum og ekki verði séð að fyrning hafi verið rofin fyrr en með birtingu stefnu í máli þessu. Stefndi telji að ekki geti komið til álita að reikna dráttarvexti á þann hluta kröfu stefnanda sem var fyrndur þegar greitt var 1. júní 2004. Það eitt að stefndi hafi kosið að greiða fyrndan hluta kröfunnar feli ekki í sér viðurkenningu á lögmæti hennar. Þá verði að hafa í huga að krafan sé í raun um dráttarvexti frá 1. maí 1998, sem hafi verið reiknaðir út og myndi þannig höfuðstól. Við blasi að sá hluti höfuðstóls kröfunnar sem sé eldri en frá 11. nóvember 2001 sé fyrndur.

Stefndi vísar til umfjöllunar sinnar um kröfugerð stefnanda þar sem bent var á að staðgreiðsla skatta sem haldið var eftir af greiðslunni til stefnanda sé ekki dregin frá stefnufjárhæðinni. Byggir stefndi á að lækka beri stefnukröfur sem því nemi.

Þá ítrekar stefndi þær athugasemdir sem áður greinir varðandi útreikning á kröfunni. Reiknaðir séu dráttarvextir á verðtryggðar greiðslur en það eigi ekki stoð í lögum.

Þá mótmælir stefndi upphafstíma dráttarvaxta og vísar aftur til þess að stefnufjárhæðin sé eingöngu byggð á dráttarvöxtum frá 1. maí 1998 til 1. júní 2004. Dráttarvextir séu reiknaðir af fyrndum hluta kröfunnar og það hljóti að leiða til lækkunar hennar.

Stefndi vísar einnig til þess að í fyrsta máli stefnanda á hendur stefnda hafi ekki verið byggt á þeirra málsástæðu sem dómur í máli nr. E-393/2003 var byggður á. Málsástæðan hafi verið að um hefði verið að ræða tvo aðskilda sjúkdóma sem urðu þess valdandi að stefnandi var metinn öryrki. Þessar upplýsingar hafi fyrst komið fram í matsgerð, dagsettri 3. apríl 2002, og upphafstími dráttarvaxta hljóti því í fyrsta lagi að geta verið mánuði að matsgerðin kom fram.

Varðandi varakröfu stefnda ítrekar hann loks fyrirvara sína við útreikning kröfu stefnanda.

Niðurstaða.

Í máli þessu liggur fyrir að stefnandi hóf töku örorkulífeyris frá stefnda í maí 1998. Greindi aðilja á um eftir hvaða reglum bæri að reikna lífeyrinn og höfðaði stefnandi mál vegna þess ágreinings með stefnu birtri 20. desember 2001. Því máli var vísað frá dómi með úrskurði upp kveðnum 23. maí 2003 og höfðaði stefnandi mál að nýju með stefnu birtri 12. júní 2003. Með dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra, uppkveðnum 18. mars 2004, var viðurkennt að við framreikning á réttindum stefnanda í stefnda skyldi farið eftir tilteknum reglum í samþykktum stefnda. Í kjölfarið var af hálfu stefnda reiknaður út mismunur þess sem stefnandi hafði fengið greitt og því sem hann hefði átt að fá greitt samkvæmt þeirri reglu sem dómurinn mælti um að leggja bæri til grundvallar. Var mismunurinn kr. 3.041.566,-. Við þá upphæð lagði stefndi verðbætur að fjárhæð kr. 494.785,- en dró frá staðgreiðslu kr. 1.364.324,-. Samkvæmt því voru stefnanda greiddar kr. 2.172.027,- þann 1. júní 2004. Í máli þessu byggir stefnandi hins vegar á því að í stað verðbóta hafi stefnda borið að greiða dráttarvexti af vangoldnum greiðslum. Liggur fyrir útreikningur stefnanda á dráttarvöxtum á vangoldna greiðslu hvers mánaðar frá maí 1998 til maí 2004 en samkvæmt þeim útreikningum hefði stefnda borið að greiða stefnanda kr. 5.395.249,- þann 1. júní 2004. Hins vegar hafi hann aðeins greitt kr. 2.172.027.- og séu ógreiddar kr. 3.223.222,- sem sé stefnufjárhæðin. Útreikningur stefnanda á dráttarvöxtum byggir á útreikningum stefnda sjálfs á mismun þess lífeyris sem stefnandi hafði fengið greiddan og þess sem honum bar í hverjum mánuði samkvæmt niðurstöðu áðurgreinds dóms. Ekki er gerð krafa um dráttarvexti til viðbótar við verðbætur eins og haldið er fram af hálfu stefnda.

Samkvæmt áðurgreindum dómi frá 18. mars 2004 bar að reikna lífeyri stefnanda eftir tilteknum reglum. Hafði stefndi reiknað stefnanda lægri lífeyri en hann átti rétt á allt frá 1. maí 1998 til 1. júní 2004 og vanefndi þannig hluta greiðsluskyldu sinnar um hver mánaðarmót. Verður ekki fallist á að máli skipti að stefndi hafi byggt ákvörðun sína um fjárhæð lífeyrisins á samþykktum stefnda, í samræmi við áralanga túlkun, eða það að mótmæli stefnanda við fjárhæðinni hafi í upphafi byggst á öðrum grunni en síðar varð. Með vísan til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 er því fallist á með stefnanda að hann eigi rétt til greiðslu dráttarvaxta vegna vanefnda stefnda.

Varðandi þá málsástæðu stefnda að ekki sé í kröfugerð stefnanda tekið tillit til staðgreiðslu opinberra gjalda þá er það svo að stefnandi á rétt til tiltekins lífeyris óháð því hvort honum ber að standa skil á sköttum og opinberum gjöldum af lífeyrinum til hins opinbera. Hefur sú skylda því ekki áhrif á þann stofn sem lagður verður til grundvallar við útreikning dráttarvaxta.

Með vísan til þess sem að framan er rakið um málsatvik verður að telja, að frá því að með birtingu stefnu þann 20. desember 2001, hafi stefnandi rofið fyrningu þó svo að málið hafi í upphafi verið höfðað sem viðurkenningarmál. Hefur hann frá því að það mál var höfðað staðið í málaferlum á hendur stefnda í því skyni að ná fram rétti sínum til greiðslu örorkulífeyris úr hendi stefnda á tímabili sem hófst þann 1. maí 1998. Þó svo að í upphafi hafi ekki verið sett fram afmörkuð fjárkrafa auk kröfu um dráttarvaxta gerði stefnandi kröfu um að stefndi greiddi þann lífeyri sem vangreiddur var og verður talið að greiðsla dráttarvaxta sé liður í réttum efndum þeirrar kröfu. Er því ekki fallist á að krafa stefnanda sé fyrnd.

Samkvæmt framangreindu er krafa stefnanda tekin til greina að fullu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Gjafsóknarkostnaður lögmanns stefnanda, B-kk-ef Ó-kk-ef hrl. skv. málskostnaðarreikningi alls kr. 1.350.107,- sem sundurliðast þannig: tímagjald kr. 1.055.920,- útlagður kostnaður kr. 28.503,- virðisaukaskattur kr. 265.684,- greiðist úr ríkissjóði.

Dóminn kveður upp Á-kk-nf P-kk-nf Á-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Lífeyrissjóður Norðurlands, greiði stefnanda, B-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf, kr. 3.223.222,- ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá 1. júní 2004 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda alls kr. 1.350.107,- greiðist úr ríkissjóði.