E-119/2009

I

Mál þetta, sem dómtekið var 20. maí sl., var höfðað 8. september 2009 af M [...], gegn K, með sama heimilisfang.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess, að honum verði falin forsjá barnsins B[...] . Þá krefst stefnandi þess að stefnda greiði einfalt meðlag með drengnum eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni, frá dómsuppsögu til fullnaðs átján ára aldurs drengsins. Stefnandi krefst þess jafnframt, verði fallist á kröfur hans um forsjá barnsins, að í dómsorði verði mælt fyrir um að áfrýjun dómsins fresti ekki réttaráhrifum hans. Loks krefst stefnandi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefnda að skaðlausu.

Stefnda krefst þess að kröfum stefnanda verði hafnað og henni verði falin forsjá B til 18 ára aldurs hans. Stefnda krefst þess einnig að stefnandi verði dæmdur til að greiða einfalt meðlag með drengnum til fullnaðs 18 ára aldurs hans. Loks krefst stefnda málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

II

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum í aðalatriðum þannig að aðilar málsins hafi kynnst í Danmörku á árinu 2003. Þau hafi flutt til Íslands í janúar 2005 og í fyrstu búið í Reykjavík þar sem þeim fæddist sonurinn B [...] 2005 og þetta sumar hafi þau gengið í hjúskap. Síðar á því ári hafi þau flutt til D en um sumarið 2005 hafi stefnda farið með drenginn í heimsókn til ættmenna sinna í A. Stefnandi hafi svo í janúar 2006 farið til þeirra. Í febrúar 2006 hafi stefnandi og drengurinn komið heim til Íslands og dvalið á D. Í maímánuði 2006 hafi stefnda komið til þeirra feðga og þau í fyrstu búið hjá foreldrum stefnanda en síðar í leiguhúsnæði. Stefnda hafi í ágústmánuði 2006 farið á ný til A en drengurinn verið áfram hjá stefnanda. Aðilar málsins hafi í byrjun árs 2007 flutt til Danmerkur og þar hafi þau búið saman allt árið 2007. Um jólin 2007 hafi stefnandi og drengurinn farið í heimsókn til Íslands en er þeir hugðust snúa til Danmerkur á ný hafi stefnda óskað eftir því að þeir kæmu ekki, enda hefði hún það betra þar án þeirra. Stefnandi hafi virt þessa ósk stefndu og þeir feðgar búið hjá foreldrum stefnanda um átta mánaða skeið og stefnandi verið með drenginn meira og minna þann tíma þar sem drengurinn hafi ekki fengið pláss á leikskóla. Stefnda hafi síðan komið til landsins í byrjun september 2008 og þau í fyrstu búið í leiguhúsnæði en síðar í eigin íbúð. Á þessum tíma hafi barnið fengið pláss á leikskóla og þá hafi stefnandi stundað vinnu utan heimilis en stefnda verið í hlutastarfi. Stefnandi hafi sem fyrr annast barnið en stefnda tekið minni þátt í því. Á þessum tíma hafi komið upp erfiðleikar í sambúð aðila sem hafi náð hámarki í janúar 2009 þegar stefnda hugðist fara með barnið úr landi í heimsókn til systur sinnar í E en stefnandi hafi ekki fallist á það þar sem stefnda hafi ekki viljað segja dregnum frá því sem til stóð.

Eftir þetta atvik hafi foreldrar stefndu komið til landsins og sest að á heimili aðila án samþykkis stefnanda. Stefnda og foreldrar hennar hafi reynt að einangra barnið frá stefnanda og föðurfjölskyldu barnsins. Sett hafi verið skilyrði fyrir því að stefnandi færi með barnið af heimilinu og fleiri einkennilegir atburðir hafi átt sér stað. Föstudaginn [...] 2009 hafi stefnda og foreldrar hennar farið með barnið til Reykjavíkur án samþykkis eða vitundar stefnanda. Stefnandi hafi án árangurs reynt að ná sambandi við stefndu til að fá upplýsingar um verustað og líðan barnsins en það hafi ekki tekist.

Stefnda lýsir málavöxtum í aðalatriðum þannig að aðilar málsins séu í hjúskap með sameiginlegt lögheimili að [...] á D. Í kjölfar ítrekaðs heimilisofbeldis sem stefnda var beitt í [...] 2009 hafi hún farið af heimilinu með barn þeirra hjóna og leitað á náðir Kvennaathvarfsins í Reykjavík. Þangað hafi hún komið [...] 2009 með barnið og þar hafi hún dvalið fram í [...]. Lögmaður stefnanda hafi óskað eftir farbanni [...] 2009, sem fallist var á, auk þess sem hún hafi gefið út stefnu máls þessa en jafnframt hafi hún gert kröfu um bráðabirgðaforsjá. Stefnandi hafi síðan óskað eftir skilnaði við stefndu hjá sýslumanninum á D [...] 2009. Héraðsdómur Norðurlands vestra hafi hinn [...] kveðið upp úrskurð þess efnis að stefnandi skyldi fara með forsjá drengsins til bráðabirgða og sú niðurstaða hafi verið staðfest af Hæstarétti Íslands [...] 2009. Stuttu síðar hafi barnið farið til stefnanda en stefnda hafi eftir þetta að mestu dvalist í Danmörku og A. Áður en hún fór utan hafi hún gert ráðstafanir til að geta búið í Reykjavík þar sem hún gæti haft barnið hjá sér. Hún hafi tekið íbúð á leigu, fengið starf og gert samning um vistun barnsins.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi reisir kröfu sína um forsjá sonar aðila á 2. mgr. 34. gr. laga nr. 76/2003 en krafa um meðlagsgreiðslur úr hendi stefndu er byggð á 4. mgr. 34. gr. sömu laga. Stefnandi heldur því fram að hagsmunir barnsins krefjist þess að honum verði falin forsjá þess og drengnum þannig tryggð búseta til frambúðar á heimili stefnanda, hér á landi þar sem föðurfólk hans er og þar sem hann finni allt sitt öryggi. Stefnandi telur tengsl barnsins við sig vera mjög sterk og hann sé það foreldri sem hann finni öryggi hjá og stöðugleika. Stefnandi heldur því fram að hann hafi svæft barnið á hverju kvöldi, vaknað til drengsins á nóttunni og annast hann í veikindum. Því sé ljóst að hann sé umönnunarforeldri drengsins. Þá heldur stefnandi því fram að tengsl drengsins við föðurfólk sitt séu mjög sterk, enda hafi hann mestan hluta ævi sinnar verið í mjög nánum tengslum við það fólk. Engum slíkum aðstæðum sé til að dreifa hjá stefndu.

Stefnandi heldur því fram að fyrir liggi að ef stefnda fái forsjá drengsins muni hún fara með hann úr landi og til A, enda hafi hún marghótað stefnanda því, og þá muni stefnandi aldrei sjá drenginn framar. Ekkert sé vitað hvaða aðstæður bíði hans þar en stefnda sé ekki líkleg til að stuðla að umgengni stefnanda og hans fólks við barnið. Af þessum sökum yrði barnið fyrir alvarlegum tengslarofum og öryggi þess yrði stefnt í verulega hættu.

Stefnandi reisir kröfur sínar ennfremur á því að aðstæður hans séu góðar. Hann búi á D þar sem hans fólk búi einnig og hjá því njóti hann stuðnings. Hann sé í öruggri vinnu sem hann hafi haft um nokkurra ára skeið og framfærsla barnsins sé trygg í hans höndum. Allar aðstæður séu þekktar ólíkt því sem segja megi um aðstæður stefndu. Þá tali barnið eingöngu íslensku en ekki [...]. Stefnda tali [...] en litla sem enga íslensku. Stefnandi heldur því fram að þegar af þessari ástæðu sé barnið engan veginn öruggt í höndum stefndu en einnig vegna þess að barnið sé ekki vant umönnun hennar.

Stefnandi lýsir því yfir í greinargerð sinni að fái hann forsjá drengsins muni hann stuðla að góðri umgengni hans við móður sína eftir því sem öruggt getur talist.

Hvað lagarök varðar, önnur en þau sem áður er getið, vísar stefnandi til 44. gr. barnalaga varðandi kröfu um að áfrýjun dómsins fresti ekki réttaráhrifum hans. Varðandi kröfu um málskostnað úr hendi stefnda vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Stefnda reisir kröfur sínar á því að barninu sé fyrir bestu að hún fari með forsjá þess og vísar í þessu sambandi til 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Stefnda heldur því fram að hún sé hæfari en stefnandi til að fara með forsjá drengsins og þá séu tengsl hennar við drenginn mun sterkari en tengsl drengsins við stefnanda. Stefnda heldur því fram að stefnandi hafi með miklu offorsi sett farbann á barnið og síðan svipt hana bráðabirgðaforsjá sem leitt hafi til þess að hún hafi farið utan, buguð manneskja.

Stefnda heldur því fram að engar forsendur séu til að taka kröfur stefnanda til greina. Þannig liggi ekkert fyrir í málinu sem bendi til þess að barninu stafi hætta af því að vera hjá móður sinni. Ekkert liggi fyrir um að barninu sé fyrir bestu að vera hjá stefnanda. Þá sé engin hætta á að hún fari með barnið úr landi þar sem hún áformi að dvelja hér á landi ásamt barni sínu og ala það upp hér.

Stefnda heldur því fram að hún hafi allt frá fæðingu barnsins séð um það, sinnt þörfum þess og annast með nákvæmlega sama hætti og mæður almennt gera. Hluta ársins 2008 hafi hún dvalið erlendis en komið til baka í ágúst á því ári og annast piltinn síðan. Ekki verði séð að það fyrirkomulag eða ástæður eigi neitt erindi inn í mál þetta þar sem svo langur tími sé liðin frá því að stefnda kom aftur til Íslands og til samvistar við barn sitt. Stóran hluta ársins 2008 hafi stefnandi unnið langan vinnudag og um helgar líka. Af þeim sökum hafi umönnun barnsins fyrst og síðast hvílt á henni. Stefnda mótmælir fullyrðingum stefnanda í þá veru að vafi leiki á því hversu vel hún og drengurinn skilji hvort annað en þessi rök hafi verið felld út úr úrskurði héraðsdóms varðandi bráðabirgðaforsjá. Þá verði að gæta að því að barnið er mjög ungt að árum. Það alist upp á heimili þar sem foreldrar eru hvort af sínu þjóðerni og þau tali hvort um sig við barnið á sínu móðurmáli. Börn sem alist upp við slíkar aðstæður verði tvítyngd og læri bæði tungumálin og tali þau. Ekkert bendi til annars en að svo verði einnig í þessu tilfelli. Raunar sé fráleitt að halda því fram að barnið skilji ekki [...] og með sama hætti mætti segja að barnið skildi ekki íslensku, enda sé skilningur ungra barna oft ekki mikill á því sem við þau er sagt. Stefnda bendir á að af gögnum málsins megi ráða að hún hugsi vel um barn sitt og að með þeim mæðginum séu miklir kærleikar.

Stefnda mótmælir því sérstaklega að það ástand sem skapaðist í kjölfar þess að hún fór af heimilinu eigi að leiða til betri stöðu stefnanda varðandi ágreining aðila. Ástand þetta sé tímabundið neyðarástand sem líða muni hjá. Gera megi ráði fyrir að í tengslum við skilnað semji aðilar um öll önnur atriði sem nauðsynlegt er að semja um þegar slík staða er uppi. Aðilar eigi saman íbúð á D og með vísan til helmingaskiptareglu hjúskaparréttarins eigi hún tilkall til helmings verðmæta íbúðarinnar. Hún hafi því jafnar forsendur og stefnandi til að skapa sér og barni sínu viðunandi búsetuskilyrði hér á landi. Þá hafi hún, eins og áður er getið og gögn málsins bera með sér, gert nauðsynlegar ráðstafanir varðandi búsetu sína í Reykjavík.

Stefnda kveðst engin áform hafa um að fara úr landi með barnið og mótmælir því að réttur foreldra til forsjár eigi að ráðast af því að aðstaða foreldra hér á landi sé ólík. Stefnda mótmælir því að umfjöllun í úrskurði varðandi bráðabirgðaforsjá, þar sem m.a. komi fram að aðstaða aðila sé ólík þar sem stefnda sé [...] með takmarkaða íslenskukunnáttu, hafi hér takmarkaða reynslu af vinnumarkaði, eigi hér ekki fastan varanlegan samastað og hafi til fárra að leita, eigi við í þessu máli. Um þessar fullyrðingar liggi ekkert fyrir annað en einhliða frásögn stefnanda. Hið sama sé að segja um fullyrðingu stefnanda þess efnis að hann hafi aðallega annast barnið.

Stefnda vísar til þess að megintilgangur barnalaga sé að tryggja það að hagsmunir barna séu ævinlega hafði í fyrirrúmi. Sérstaklega sé þetta mikilvægt þegar foreldrar eiga í átökum. Í þessu tilfelli hafi hún flúið heimili stefnanda ásamt barni sínu vegna ofbeldis stefnanda. Undir slíkum kringumstæðum sé afar mikilvægt að barninu sem í hlut á sé hlíft sem mest. Það verði best gert með því að skera ekki á tengsl þess við það foreldri sem það hefur nánust samskipti við, sem í þessu tilfelli sé stefnda. Drengurinn hafi fyrst og fremst notið umönnunar stefndu allt frá fæðingu og hann sé mjög náinn henni eins og lýsingar hinna óháðu aðila beri með sér.

IV

Hinn 7. janúar sl. var R-kk-nf H-kk-nf A-kk-nf sálfræðingur dómkvaddur til að meta hæfi aðila til að fara með forsjá sonar þeirra. Matsmanni var gert að meta persónulega eiginleika og hagi hvors aðila um sig, svo og tengsl aðila við barnið og önnur þau atriði sem máli skipta við úrlausn máls þessa.

Matsmaður skilaði álitsgerð sinni 13. apríl sl. Í henni kemur m.a. fram að hann hafi byrjað athugun sína í byrjun febrúar á þessu ári og henni hafi lokið tveimur mánuðum síðar. Í fyrstu hafi verið haldinn fundur með lögmönnum aðila þar sem farið var yfir áætlun um framkvæmd athugunarinnar. Þar sem stefnda hafi búið í Reykjavík en stefnandi á D hafi verið ákveðið að kanna aðstæður stefndu í febrúar en stefnanda í mars. Matsmaður hafi hins vegar aldrei náð sambandi við stefndu en hann hafi nokkrum sinnum hringt í þau símanúmer sem lögmaður hennar gaf upp og skilið eftir skilaboð. Einnig hafi hann sent henni netpóst án þess að fá nokkurt svar. Af þessum sökum hafi honum ekki tekist að gera úttekt á stefndu og högum hennar. Matsmaður greinir frá því að svo virðist sem hún hafi verið í A allan þennan tíma. Stefnda hafi engu að síður sent stefnanda netpóst úr sama netfangi og matsmaður hafði fengið gefið upp, auk þess sem hún mun hafa hringt í son sinn um síðustu páska. Matsmaður segir í mati sínu að erfitt sé að túlka þetta á annan hátt en þann að hún hafi kosið að hafa ekki samband við sig.

Í matsgerðinni greinir frá því að matsmaður hafi í tvígang farið til D og hitt stefnanda og son aðila. Hann hafi skoðað aðstæður þeirra, rætt við heimilisfólk og fylgst með tengslum þar sem því var við komið. Jafnframt hafi hann rætt ítarlega við stefnanda og lagt fyrir hann sálfræðileg próf til að fá betri mynd af persónuleika hans og styrkleikasviði. Viðtal við drenginn hafi hann átt á leikskóla hans í fyrri heimsókn sinni en á heimili hans í þeirri síðari. Þá hafi hann einnig rætt við leikskólakennara drengsins.

Í álitsgerð sinni rekur matsmaður bakgrunn stefnanda, fjallar um sambúð aðila og skilnað. Hann leggur mat á persónugerð og þarfir barnsins, rekur núverandi hagi stefnanda og áform. Þá gerir hann grein fyrir viðhorfum stefnanda varðandi umgengni við barnið og skýrir frá heimsókn sinni á heimili stefnanda. Matsmaður lagði, eins og áður greinir, sálfræðileg próf, greindarpróf, persónuleikapróf og tengslapróf, fyrir stefnanda í þeim tilgangi að fá betri mynd af styrkleikaþáttum hans. Heildarniðurstaða matsins varðandi stefnanda er sú að stefnandi hafi heilbrigða sýn á barnauppeldi og sjálfan sig í hlutverki uppalanda. Tengsl hans við son sinn séu góð og einkennist af áhuga, ábyrgð og virkri þátttöku. Þá rekur matsmaður einnig athugun þá er hann gerði á syni aðila, bakgrunni hans og umsögn frá leikskóla drengsins. Matsmaður tekur fram að samskipti kennara við stefnanda séu góð og allur aðbúnaður drengsins sé til fyrirmyndar.

Matsmaður tekur síðan saman niðurstöður sínar og þar kemur m.a. fram að stefnandi hafi komið vel út við greindarmat og því megi álykta að vitsmunalegar forsendur hans séu sterkar. Þetta samræmist þeirri klínísku mynd sem birtist í samskiptum við stefnanda en hann hafi ávallt gefið greinargóð og vel ígrunduð svör, auk þess sem hann hafi virkað einlægur og yfirvegaður. Persónuleikapróf hafi leitt í ljós heilsteypta mynd af stefnanda en ákveðin tilhneiging hafi verið til sjálfsfegrunar. Hann búi við jákvætt sjálfsmat og sé bjartsýnn einstaklingur að eðlisfari, auk þess sem hann hafi skýra stefnu í lífinu. Þá teljist það honum til tekna að honum virðist lynda vel við fólk, hann sé opinn og einlægur. Hann upplifi ekki mikla streitu í lífi sínu nú þrátt fyrir yfirstandandi dómsmál en þar hafi hugsanlega áhrif að honum þyki hann hafa sterkt bakland eða félagslegan stuðning sem hann geti reitt sig á. Tengslaathugun hafi leitt í ljós jákvæð viðhorf stefnanda til sonar síns. Hann eigi gott með að setja honum mörk og hafi réttan skilning á hlutverki sínu í heild sinni. Ennfremur hafi komið skýrt fram í viðtölum að stefnanda þyki vænt um son sinn og vilji honum allt hið besta.

Í matsgerð kemur einnig fram að matsmaður hafi athugað daglegar aðstæður, aðbúnað og líðan sonar aðila. Hann greinir frá því að erfitt sé að álykta um viðhorf drengsins til móður sinnar þar sem hún hafi verið fjarverandi og ekki tekist að leiða þau saman meðan matið var unnið. Drengurinn hafi ekki minnst einu orði á móður sína í samskiptum við matsmann og hann hafi látið sér fátt um finnast þegar hún var rædd. Þetta segi samt ekki neitt um samband þeirra þar sem rof hefur orðið á samskiptum þeirra og því erfitt að meta hvaða áhrif það hefur á drenginn. Heilt yfir séu þó ekki vísbendingar um annað en að drengurinn hafi aðlagast aðstæðum sínum vel. Athugun á daglegum aðstæðum, aðbúnaði og líðan barnsins hafi leitt í ljós að vel fór um hann hjá föður sínum. Umsögn frá leikskóla hafi einnig gefið slíkt til kynna. Í raun virðist sem aðstæður drengsins séu sérlega góðar og henti honum og persónuleika hans vel. Hann sé mikill áhugamaður um íþróttir og útivist og fái að sinna þeim áhuga af kappi á D. Hann fari með föður sínum einu sinni í viku á fótboltaæfingar og virðist hafa gaman af því. Hann fái útrás fyrir áhuga sinn á útivist bæði hjá föður sínum og afa. Hann hafi áhuga á hestum og veiði og hafi aðgang að hvoru tveggja við núverandi aðstæður. Í umsögn frá leikskóla drengsins hafi komið fram að hann bregðist illa við öllu óvæntu og vilji hafa reglu á hlutunum. Þar hafi einnig verið tekið fram að hann búi við öruggar aðstæður hjá föður sínum og þar hafi hann, að því er virðist, náð að skapa sér áhyggjulausa tilveru.

Matsmaður gerir ennfremur grein fyrir tilfinningalegu sambandi drengsins við aðila málsins og aðra þá er máli skipta. Komið hafi í ljós að drengurinn tengist föður sínum nánum og sterkum tilfinningaböndum. Þeir virðist vera hinir mestu mátar og bralli margt saman. Pilturinn sé greinilega vel greindur og svo virðist sem stefnandi hafi góðan skilning á því og gefi honum nægt svigrúm til að velta ýmsum hlutum fyrir sér. Auk þess tengist drengurinn afa sínum og ömmu á staðnum sterkum böndum. Matsmaður tekur fram að ekki sé hægt að álykta með neinni vissu um tilfinningalegt samband drengsins við stefndu en vísbendingar séu um að samband þeirra hafi verið gott á ákveðnum tímabilum. Bæði staðfesti stefnandi það í frásögn sinni auk þess sem sjá megi slíkt í umsögn leikskóla sem er meðal gagna málsins. Hins vegar séu vísbendingar um að rof hafi orðið á tengslum þeirra þegar stefnda bjó í A á árinu 2008 en drengurinn hafi á þeim tíma verið hjá stefnanda. Þetta séu aftur á móti eingöngu vangaveltur út frá takmörkuðum upplýsingum. Í matinu kemur ennfremur fram að aðstæður stefnanda séu tryggar. Hann sé í góðu starfi í samfélagi þar sem hann hafi alist upp og þekki vel. Hann eigi rúmgóða íbúð fyrir þá feðga og sjá megi að þeir njóti sín báðir vel við þessar aðstæður. Drengurinn sæki leikskóla og hafi sterka félagslega stöðu. Leikskólinn, og grunnskólinn sem bíður hans, séu nálægt heimili þeirra feðga og erfitt sé að ímynda sér heppilegri aðstæður fyrir barn til að alast upp í. Aðstæður stefndu séu óljósar. Sé litið til sögu hennar síðustu ár sé ekki annað hægt en að álykta að þar ríki ákveðið rótleysi. Þar verði þó að taka með í reikninginn menningarmun og ákveðna erfiðleika við að festa rætur á Íslandi.

Í lok matsgerðar dregur matsmaður saman niðurstöðu sína sem er svohljóðandi: „Eins og komið hefur fram er stór veikleiki á þessu mati að ekki tókst að meta nema annan aðilann. Hinsvegar var hægt að framkvæma mjög góða úttekt á þeim aðila sem jafnframt hefur haft barnið hjá sér í vetur. B býr við góðan aðbúnað í dag hjá föður sínum og býr við mikla reglufestu. Tengslamyndun er til fyrirmyndar og virðist M hafa góðan skilning á þörfum sonar síns. Það er trú matsmanns að hann myndi fara vel með forsjá sonar síns ef hann fengi hana til frambúðar og myndi gæta sanngirni í samskiptum við barnsmóður sína.

M hefur áhyggjur af því að K fari með son sinn úr landi fái hún tækifæri til þess. Hér er ekki hægt að álykta neitt um líkur á því en þó er ástæða til að benda á það að slíkt myndi geta haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir sálarheill B. Hann er mjög tengdur föður sínum í dag, og reyndar einnig föðurafa og föðurömmu, og líklegt að rof á þeim tengslum myndi geta skaðað hans persónuþroska. B hefur skapað sér fasta tilveru á D þar sem honum virðist líða vel enda hefur hann margskonar tækifæri til útivistar sem hann hefur mjög sterkt félagslegt net. Það er því full ástæða til að taka tillit til þessara þátta varðandi framtíðarforsjá hans.“

VI

Niðurstaða

Við ákvörðun um það hjá hvoru foreldri forsjá barns verði, ber dómara að láta hagsmuni barnsins ráða og fer niðurstaðan eftir því sem barni er fyrir bestu, sbr. ákvæði 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þegar metið er hvað sé barni fyrir bestu þarf að horfa til margra þátta, svo sem tengsla barns við foreldri, daglegrar umönnunar og umsjár, persónulegra eiginleika og hags hvors foreldris um sig, aldurs barnsins og óska þess ef þær liggja fyrir.

R-kk-nf H-kk-nf A-kk-nf sálfræðingur kom fyrir dóminn sem vitni og staðfesti matsgerð sína en efni hennar er allítarlega rakið hér að framan. Fyrir dóminum bar R-kk-nf H-kk-nf að hann væri eindregið þeirrar skoðunar að það væri barninu fyrir bestu að stefnanda væri falin forsjá þess. Skoðun sína byggi hann á ýmsum þáttum, svo sem aðstæðum sem aðilar búa við í dag, hvernig stefnandi hefur séð um son sinn að undanförnu og sterkum tengslum drengsins við föður sinn og föðurfólk. Matsmaður áréttaði fyrir dóminum að hann gæti lítið mat lagt á tengsl drengsins við móður sína, enda hafi hann ekki haft tækifæri til að hitta hana eða mæðginin saman.

Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu sem leitt gætu til þess að rétt sé að fara gegn eindreginni niðurstöðu sálfræðingsins, sem hann komst að eftir ítarlega könnun á högum stefnanda, tengslum hans við barnið og þeim aðstæðum sem þeir feðgar búa við í dag. Hér verður heldur ekki framhjá því horft að stefnda hefur ekki látið málið til sín taka á síðari stigum þess en allar líkur eru á því að hún hafi fengið skilaboð frá matsmanni en kosið að sinna þeim ekki. Þá kom stefnda ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins og lét málið í raun ekki til sín taka. Verður því fallist á kröfu stefnanda þess efnis að honum verði einum falin forsjá sonar aðila.

Krafa stefnanda um greiðslu meðlags er tekin til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

Báðir aðilar kröfðust þess upphaflega að í dóminum yrði kveðið á um inntak umgengnisréttar drengsins við það foreldri sem ekki verður falin forsjá hans. Frá þessari kröfu féllu báðir aðilar við aðalmeðferð málsins. Ástæða þessarar breytingar á kröfugerð er brottflutningur stefndu frá landinu og af þeim sökum sé nánast ómögulegt að kveða í dómi þessum á um umgengnisrétt. Fyrir dóminum bar stefnandi að drengurinn ætti samskipti við móður sína í gengum myndsíma og þegar slík samskipti ættu sér stað túlkaði hann fyrir hana það sem drengurinn segði. Samskipti sem þessi eru án efa til góðs fyrir drenginn. Þá kom fram hjá stefnanda að hann myndi sjá til þess að stefnda ætti þess kost að hitta drenginn ef hún kæmi til landsins. Kæmu upp deilur væri hann tilbúinn til að leita til félagsþjónustunnar á D um milligöngu í þeim efnum. Verður því að miða við að svo verði gert ef stefnda leitar eftir umgengni en eðli máls samkvæmt væri aðlögun undanfari slíkrar umgengni.

Málskostnaður

Mál þetta hefur verið tímafrekt og hafa bæði verið kveðnir upp í því úrskurðir um bráðabirgðaforsjá svo og farbann og tekur málskostnaður mið af þeim tíma sem fór í þessi ágreiningsefni að viðbættum þeim tíma sem fór í þann ágreining sem er til úrlausnar hér, en í því sambandi verður einnig að taka tillit til þess tíma sem fór í ferðalag lögmanna aðila.

Í samræmi við niðurstöðu málsins þykir rétt að stefnda greiði stefnanda málskostnað sem að þessu virtu þykir hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og útlögðum kostnaði sem nam tæplega 373.000 krónum.

Hinn 4. desember 2009 fékk stefnda gjafsókn í máli þessu. Í beiðni hennar um gjafsón er tekið fram að vegna ágreinings um bráðabirgðaforsjá og farbann hafi fallið kostnaður á málið. Verður við það að miða að gjafsóknarleyfið taki einnig til kostnaðar sem hlaust af meðferð nefndra ágreiningsmála svo og málskostnaðar í þessu máli. Af hálfu stefndu hafa þrír lögmenn gætt hagsmuna hennar og þykir rétt að sundurliða kostnaðinn í samræmi við það. Þ-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdóms-lögmaður gætti hagsmuna stefndu varðandi kröfu um bráðabirgðaforsjá en þóknun hennar þykir hæfilega ákveðin 313.750 krónur. Þá nam útlagður kostnaður lögmannsins 78.580 krónum. G-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður gætti hagsmuna stefndu vegna kröfu um farbann. Þóknun hans vegna þess þykir hæfilega ákveðin 225.900 krónur. Mál það sem hér er til úrlausnar flutti L-kvk-nf V. J-kvk-nf hæstaréttarlögmaður og þykir þóknun hennar hæfilega ákveðin 665.150 krónur. Þá nam útlagður kostnaður lögmannsins 46.280 krónum. Allar þóknanir innifela virðisaukaskatt. Kostnaður vegna matsgerðar hefur þegar verið greiddur úr ríkissjóði.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefnandi, M, skal fara með forsjá B, sonar hans og stefndu, K, til fullnaðs 18 ára aldurs hans.

Stefnda greiði frá uppsögu þessa dóms einfalt meðlag með drengnum eins og það er ákveðið hverju sinni af Tryggingastofnun ríkisins til fullnaðs 18 ára aldurs hans.

Stefnda greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefndu að fjárhæð 1.329.660 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun Þ-kvk-ef H-kvk-ef, héraðsdómslögmanns að fjárhæð 313.750 krónur, þóknun G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns að fjárhæð 225.900 krónur og þóknun L-kvk-ef V. J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns að fjárhæð 665.150 krónur. Allar þóknanir innifela virðisaukaskatt.

Áfrýjun dómsins frestar ekki réttaráhrifum hans.

H-kk-nf H-kk-nf