E-1608/2008

Mál þetta, sem var dómtekið 30. apríl 2009, var þingfest 18. júní 2008. Stefnandi er F-kk-nf G-kk-nf, Fífumóa 16, Reykjanesbæ. Stefndi er K-kk-nf H-kk-nf, Kvistavöllum 64, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 13.800.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af stefnufjárhæðinni frá 17. maí 2008 til greiðsludags, allt gegn afhendingu 50% eignarhluta stefnanda í Fagstáli ehf., kt. 630805-1470.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda en til vara er þess krafist að dómkröfur verði lækkaðar verulega.

Jafnframt gerir stefndi kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

I.

Stefndi stofnaði í ágúst 2005 einkahlutafélagið Stálsmiðja Kára Harðarsonar. Var stefndi eini eigandi félagsins þar til 10. júlí 2006 er stefnandi keypti helming hlutafjár þess á 4.000.000 kr. og var nafni félagsins breytt í Fagstál ehf.

Hinn 7. september 2005 keypti Fagstál ehf. fasteignina Íshellu 4, merkt 01-0102, í Hafnarfirði og var kaupverðið 5.500.000 kr. Var kaupverðið greitt með peningum, 1.100.000 kr., og með láni að fjárhæð 4.400.000 kr. Hinn 28. apríl 2006 keypti félagið svo austurenda sama húss, merkt 01-0103, og var kaupverð þess 22.000.000 kr. Kaupverðið var greitt með andvirði veðláns að fjárhæð 17.600.000 kr. og 4.400.000 kr. með peningum. Til að standa straum af greiðslu kaupverðsins lánaði stefndi félaginu þá fjármuni sem stefnandi greiddi fyrir hlutaféð.

Vegna ágreinings milli aðila lauk samstarfi þeirra 22. nóvember 2006, en þá hætti stefnandi störfum hjá félaginu og hefur ekki starfað við það síðan. Með samkomulagi, dags. 11. júlí 2007, ákváðu aðilar að leggja það í mat tveggja óvilhallra manna að skera úr um það hvað væri rétt og sanngjarnt kaupverð fyrir helmingshlutafé stefnanda í félaginu miðað við þann dag sem samstarfinu lauk, hinn 22. nóvember 2006. Til starfans voru tilnefndir þeir G-kk-nf S-x-x. F-kk-nf, hdl. og löggiltur fasteignasali, og G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, löggiltur endurskoðandi. Í samkomulaginu var ákvæði þess efnis að aðilar myndu una niðurstöðu matsmannanna og að stefndi myndi leysa til sín hlut stefnanda á því verði sem þar yrði ákveðið.

Niðurstaða matsgerðar G-kk-ef S-x-x. F-kk-ef og G-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef, dags. 16. apríl 2008, var sú að miða við svokallaða EBITDA margföldun og nota 4 sem margföldunarstuðul. Var heildarverðmæti félagsins metið á 27.600.000 krónur og helmingshlutur þess því 13.800.000 kr., sem er stefnufjárhæð máls þessa. Í matsgerðinni kemur fram að nokkrar matsaðferðir hafi komið til greina. Í fyrsta lagi aðferð frjáls sjóðstreymis, þar sem horft sé á tekjuskapandi getu rekstrartengdra eigna félagsins á komandi árum og það fjárstreymi núvirt miðað við eðlilega ávöxtunarkröfu. Í öðru lagi svonefnt upplausnarvirði félagsins, en þar sé lagt mat á væntanlegt andvirði eigna félagsins ef þær yrðu seldar, að frádregnum skuldum félagsins. Í þriðja lagi væri svo áðurnefnt EBIDTA margfeldi, sem matsmenn ákváðu að nota, en þá sé horft til þess hve miklu reksturinn sé að skila og verðmæti hans reiknað út frá því. Þannig sé leiddur út hagnaður fyrir afskriftir, fjármagnsliði og skatta. Sá hagnaður sé margfaldaður með ákveðnum stuðli.

Stefndi taldi niðurstöðu matsgerðarinnar óeðlilega og óskaði álits Á-kk-ef T-kk-ef, löggilts endurskoðanda, á matinu. Í álitsgerð hans, dags. 16. september 2008, eru gerðar verulegar athugasemdir við útreikning G-kk-ef S-x-x. F-kk-ef og G-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef á virði eigin fjár í félaginu. Jafnframt taldi Á-kk-nf að gagnlegt hefði verið að nálgast matið úr fleiri áttum og bera saman ólíkar aðferðir. Í áliti hans er gerð grein fyrir mismunandi aðferðum og hvað varðar EBITDA margföldun telur hann að réttlæta megi margfaldara allt að 6 og frá rekstrarvirði beri svo að draga langtímaskuldir og skuldir við eiganda. Var það niðurstaða hans að heildarvirði eigin fjár Fagstáls ehf. í árslok 2006 væri á bilinu 11,3-13,6 milljónir króna. Verðmæti helmingshlutar væri því á bilinu 5,7-6,8 milljónir króna.

Undir rekstri máls þessa voru að beiðni stefnda dómkvaddir tveir matsmenn til að leggja mat á það hvert væri eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir helming hlutafjár í félaginu Fagstál ehf. hinn 22. nóvember 2006. Til starfans var dómkvaddur B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf, hrl. og löggiltur fasteignasali, og G-kvk-nf T-kvk-nf G-kvk-nf, löggiltur endurskoðandi. Í matsgerð þeirra, dags. 15. janúar 2009, komast þau að þeirri niðurstöðu að eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir helming hlutafjár í félaginu Fagstál ehf. hinn 22. nóvember 2006 hafi verið 5.000.000 kr. til 5.200.000 kr. og er þá lagt til grundvallar samanburður á leiðréttri EBITDA, upplausnarverðmæti félagsins, með og án álags og almennri hækkun hlutabréfavísitölu OMXI á tímabilinu júlí til nóvember 2006.

Í rökstuðningi hinna dómkvöddu matsmanna kemur fram að matsmenn hafi nálgast viðfangsefnið út frá nokkrum matsaðferðum. Hvað varðar EBITDA margföldun telja matsmenn margföldunarstuðul 6 of háan fyrir svo nýtt félag og telja stuðulinn vera nær 4 og að hámarki 5. Þá telja matsmenn nokkuð ljóst að það hafi verið gerð mistök í matsgerðinni frá 16. apríl 2008 með því að taka ekki tillit til húseignarinnar við verðmatið. Einnig telja matsmenn að ekki verði fram hjá því litið að aðilar málsins áttu viðskipti með helming hlutafjár félagsins hinn 10. júlí 2006 á 4.000.000 kr. og miðað við almenna verðþróun á hlutabréfaverði á umræddu tímabili næmi verðmæti hlutafjárins 4.646.000 kr. hinn 22. nóvember 2006.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilar skýrslu. Þá komu fyrir dóm sem vitni G-kk-nf S-x-x. F-kk-nf, G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, Á-kk-nf T-kk-nf og dómkvaddir matsmenn, B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf og G-kvk-nf T-kvk-nf G-kvk-nf.

II.

Krafa stefnanda er byggð á því að hann eigi fjárkröfu á hendur stefnda á grundvelli samkomulags aðila, dags. 11. júlí 2007, og matsgerðar, dags. 16. apríl 2008.

Ákvæði samkomulagsins hafi verið fyrirvaralaust um að málsaðilar myndu tilnefna tvo óvilhalla matsmenn til þess að meta hvað væri rétt og sanngjarnt kaupverð fyrir hlut stefnanda í Fagstáli ehf. Matsvirðið á hlutanum skyldi miðast við virði hans á þeim degi sem samstarfi málsaðila lauk eða hinn 22. nóvember 2006. Þá hafi sérstaklega verið kveðið á um það í samkomulaginu að aðilar myndu skuldbinda sig til þess að una niðurstöðu matsmannanna og að stefndi myndi leysa til sín hlut stefnanda í félaginu á því virði sem þar yrði ákveðið.

Matsgerð hafi legið fyrir 16. apríl 2008 þar sem hlutur stefnanda í Fagstáli ehf. hafi verið metinn á 13.800.000 krónur.

Þrátt fyrir ótvírætt orðalag framangreinds samkomulags um að stefndi skuli kaupa hlut stefnanda á því virði sem hann sé metinn á í matsgerðinni hafi stefndi ekki staðið skil á greiðslunni þrátt fyrir innheimtutilraunir þar að lútandi. Ekki standi á afsalsútgáfu stefnanda á hlut sínum í félaginu til handa stefnda gegn þeirri greiðslu sem hann eigi sannanlega rétt á.

Við gerð samkomulagsins hafi báðir málsaðilar notið aðstoðar lögmanna og því á hvorugan hallað í þeim efnum. Stefndi geti þ.a.l. ekki fallið frá skýrum ákvæðum samkomulagsins á þeirri forsendu að hann sé ósáttur við framangreinda matsgerð.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga. Þá er ennfremur vísað til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga.

Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að endurgjald það sem stefnandi hafi áskilið sér fyrir helmingseignarhlut í Fagstáli ehf. sé allt of hátt, það sé ósanngjarnt og í ósamræmi við heilbrigða viðskiptahætti. Hann hafi boðið stefnanda að greiða honum 6.500.000 kr. fyrir hlutinn en því boði hafi stefnandi hafnað og þ.a.l. ekki afhent stefnda eignarhlutinn. Um gagnkvæm viðskipti sé að ræða og greiðsluskylda stefnda stofnist ekki fyrr en stefnandi sé reiðubúinn að afhenda hlutabréfin fyrir rétt verð. Greiðslan standi og hafi staðið stefnanda til boða og tilboð um uppgjör á grundvelli niðurstöðu Á-kk-ef T-kk-ef hafi verið margítrekað allt fram á þennan dag, allt gegn afsali fyrir helmingshlut í félaginu.

Það hafi verið samkomulag aðila á sínum tíma að leita niðurstöðu um rétt og sanngjarnt kaupverð. Ætlun þeirra hafi verið að fá þá niðurstöðu með úrskurði óvilhallra matsmanna. Stefndi telur ljóst að einungis annar matsmannanna hafi unnið þá útreikninga sem réðu niðurstöðu matsins, þ.e. hinn löggilti endurskoðandi. Við blasi hins vegar að hann hafi gert hrapalleg mistök, mistök sem líkja megi við prentvillu eða ranga samlagningu. Það hafi einfaldlega vantað mikilvægan þátt inn í útreikningana sem skekktu niðurstöðuna stórkostlega. Hún sé svo röng og bersýnilega ósanngjörn að ekki verði á það fallist að stefndi verði við hana bundinn. Það stríði gegn öllum meginreglum um eðlilega viðskiptahætti og myndi leiða til þess að stefnandi hagnaðist með ólögmætum hætti á kostnað stefnda.

Stefndi segir að stefnandi hafi ekki fært nein mótrök gegn skýrslu Á-kk-ef T-kk-ef en beri hins vegar fyrir sig ákvæði samkomulags aðila, burtséð frá því hvort niðurstaðan sé röng eða ósanngjörn. Við þær aðstæður hafi stefnda verið nauðugur sá kostur að óska eftir dómkvaðningu tveggja matsmanna til að meta rétt og sanngjarnt söluverð helmings hlutar í félaginu miðað við 22. nóvember 2006. Með því sýni hann fram á að matsgerð G-kk-ef Á-kk-ef og G-kk-ef F-kk-ef sé röng og ótæk við uppgjör aðila þessa máls.

Varakrafa stefnda um lækkun dómkrafna byggir á sömu rökum og sýknukrafan, þ.e. að niðurstaða matsins sé augljóslega röng og allt of há. Telji dómurinn að skylda stefnda til að reiða fram kaupverðið, án þess að fá um leið afsal fyrir hlutunum, hafi þegar stofnast, gerir stefndi kröfu til þess að það verði fært niður til þess sem rétt og sanngjarnt sé. Stefndi ætli að sanna fjárhæðina með mati dómkvaddra matsmanna.

Stefndi mótmælir sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda. Hann hafi ótal sinnum boðið stefnanda rétt kaupverð fyrir hlutinn gegn afsali fyrir honum, en því hafi stefnandi ávallt hafnað og krafist fjárhæðar sem sé langt umfram það sem eðlilegt geti talist. Hafi hann þannig í raun hafnað greiðslu og eigi því ekki rétt á dráttarvöxtum.

Vegna kröfu stefnda um málskostnað úr hendi stefnanda bendir stefndi sérstaklega á að hann hafi gert athugasemdir við starfsaðferðir matsmanna áður en stefna var gefin út. Hann hafi jafnframt haft umtalsverðan kostnað af því að sýna fram á hvað fór úrskeiðis, bæði vegna aðkomu lögmanns hans og endurskoðanda en einkum þó vegna vinnu Á-kk-ef T-kk-ef.

Um lagarök vísar stefndi til ógildingarkafla laga nr. 7/1936, sbr. einkum 36. og 32. gr. þeirra laga. Þá vísar stefndi til almennra sjónarmiða um heilbrigða og sanngjarna viðskiptahætti og heimildir dómstóla til að leiðrétta augljós mistök og rangfærslur.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Í máli þessu er deilt um samkomulag sem aðilar gerðu 11. júlí 2007 um að fela tveimur óvilhöllum mönnum að meta hvað væri rétt og sanngjarnt kaupverð fyrir helmingshlutafé í einkahlutafélagi aðila, Fagstáli ehf., eins og það var 22. nóvember 2006. Í matsgerð þeirra matsmanna sem aðilar tilnefndu, dags. 16. apríl 2008, var komist að þeirri niðurstöðu að verðmæti helmingshlutar fyrirtækisins hefði numið 13.800.000 krónum. Þessu vill stefndi ekki una og byggir hann málatilbúnað sinn á því að samkomulag aðila sé ógilt á grundvelli 32. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Ógildingarákvæði 32. gr. laga nr. 7/1936 getur ekki átt við í máli þessu þar sem ákvæðið tekur til þess þegar löggerningur aflagast eða afbakast á leiðinni frá sendanda til móttakanda, en atvik hér eru ekki með þeim hætti.

Ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 felur í sér undantekningu frá þeirri grundvallarreglu að samninga skuli halda. Samkvæmt ákvæðinu er heimilt að víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat á því hvort víkja skuli samningi til hliðar skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Eins og rakið hefur verið voru dómkvaddir tveir matsmenn til að meta hvað væri eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir helming hlutafjár. Telja dómkvaddir matsmenn að mistök hafi verið gerð í matinu frá 16. apríl 2008 með því að við verðmatið hafi ekki verið tekið tillit til húseignarinnar. Undir þetta tekur dómurinn, en miðað við þá aðferð sem valin var í matinu frá 16. apríl 2008 hefði átt að reikna inn húsaleigu til lækkunar á EBITDA. Með því hefði matsverðið á félagi aðila lækkað verulega þannig að helmingshlutur þess hefði verið um sjö milljónir króna. Er þá litið til þess að eðlileg húsaleiga á umræddum tíma hafi verið að mati dómsins um 900-1.100 kr./fm. Að þessu virtu verður að telja að niðurstaða mats þess sem aðilar öfluðu á grundvelli samkomulags þeirra 11. júlí 2007 sé haldin slíkum annmarka að ósanngjarnt sé fyrir stefnanda að bera hana fyrir sig. Með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, þykir rétt að breyta samkomulagi aðila þannig að sanngjarnt og eðlilegt verð helmingshlutafjár skal miðast við 6.700.000 krónur, sem er sú fjárhæð sem stefndi skýrði frá fyrir dómi að hann hefði boðið stefnanda. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda þá fjárhæð, allt gegn afhendingu á 50% eignarhluta stefnanda í félaginu. Dráttarvextir skulu reiknast frá þeim tíma sem mál þetta var þingfest, 18. júní 2008, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir atvikum þykir rétt að láta hvorn aðila bera sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari ásamt meðdómsmönnunum H. Á-kk-þgf J-kk-þgf, löggiltum endurskoðanda, og Ó-kk-þgf S-kk-þgf, hrl. og löggiltum fasteignasala. Dómsuppsaga hefur dregist lítillega en lögmenn aðila töldu óþarft að flytja málið á ný.

D ó m s o r ð:

Stefndi, K-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnanda, F-kk-þgf G-kk-þgf, 6.700.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júní 2008 til greiðsludags, gegn afhendingu á 50% eignarhluta stefnanda í einkahlutafélaginu Fagstáli.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf

H. Á-kk-nf J-kk-nf

Ó-kk-nf S-kk-nf