E-2019/2011

Mál þetta höfðaði S-kk-nf T-x-x, Dalseli 34, Reykjavík, með stefnu birtri 4. maí 2011, á hendur Landspítala, Eiríksgötu 5, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 2. desember sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 39.882.360 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr., laga nr. 38/2001 frá 1. júlí 2007 til 5. maí 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi, til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Stefnandi var starfsmaður í tölvudeild Sjúkrahúss Reykjavíkur frá 1996. Er sjúkrahúsin í Reykjavík voru sameinuð á árinu 2001 varð stefnandi verkefnastjóri á upplýsingatæknisviði hins sameinaða sjúkrahúss.

Fundur var haldinn með starfsmönnum sviðsins 6. september 2006 þar sem kynnt var greinargerð um stefnumótun og nýtt skipulag sviðsins. Með bréfi 28. sama mánaðar var stefnanda tilkynnt að starf hans yrði lagt niður við skipulagsbreytingarnar. Stefnandi krafðist rökstuðnings fyrir ákvörðuninni og þá kom fram að hagræðing og skipulagsbreytingar í rekstri upplýsingatæknisviðsins hefðu leitt til þess að leggja yrði starf hans niður.

Stefnandi sætti sig ekki við þessa ákvörðun og höfðaði mál á hendur stefnda í október 2006. Þar krafðist hann þess að ákvörðun um uppsögn yrði felld úr gildi, til vara að viðurkennt yrði að ákvörðunin hefði verið ólögmæt. Dómur gekk í málinu í héraði 14. desember 2006 og var ekki fallist á kröfur stefnanda. Hann áfrýjaði og með dómi Hæstaréttar 10. maí 2007 var viðurkennt að stefnda hefði verið óheimilt að segja stefnanda upp störfum, „á þeim grunni, sem gert var með bréfi stefnda 28. september 2006“.

Í dómi Hæstaréttar er fallist á með héraðsdómi að ekki hafi annað verið leitt í ljós en að uppsögn stefnanda hafi stafað af fækkun starfsmanna vegna hagræðingar í rekstri. Vísar Hæstiréttur til 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Síðan er talið að stefnandi hafi ekki einungis verið ráðinn til, eða starfað eingöngu við tiltekin tölvukerfi sem hætt hafði verið að nota. Því hefði verið skylt að leggja mat á hæfni stefnanda áður en ákveðið yrði að segja honum upp störfum. Þar sem slíkt mat hefði ekki farið fram hefði ekki verið staðið réttilega að ákvörðun um að segja stefnanda upp störfum.

Í stefnu segir að í kjölfar dóms Hæstaréttar hafi stefnandi krafist þess að verða kallaður til starfa á ný. Þeirri kröfu var hafnað. Aðilar gerðu einhverjar tilraunir til að ná sáttum, en það tókst ekki. Var mál þetta höfðað eins og áður segir í maí 2011.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann sagði að það hefði komið sér mjög á óvart er honum var sagt upp. Hann sagði að hann hefði átt mjög gott samstarf við fyrri yfirmenn sína, en samskipti sín við B-kk-þf J-kk-þf hefðu verið mjög lítil. Sér hefði alltaf liðið mjög vel í starfi hjá stefnda. Þá kom fram í skýrslu hans að eftir að hann hætti hefði hann sótt tvisvar um starf hjá stefnda eftir auglýsingum. Auglýst hefði verið eftir verkefnastjóra og síðar deildarstjóra þjónustumiðstöðvar. Lýsing beggja starfanna hefði falið í sér margt af þeim verkefnum sem hann hefði sinnt. Því hefði hann sótt um, en auglýsingarnar hefðu horfið af Starfatorgi fljótlega eftir að hann sendi umsóknir.

H-kvk-nf M-kvk-nf, sem er forstjóri Þjónustu- og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga, staðfesti fyrir dómi að stefnandi starfaði hjá miðstöðinni, en væri ráðinn tímabundið. Starf hans yrði lagt niður á árinu 2012.

B-kk-nf J-kk-nf, deildarstjóri heilbrigðis- og upplýsingatæknideildar stefnda, kannaðist í skýrslu sinni fyrir dómi við að stefnandi hefði sótt um starf sérfræðings, en ekki að hann hefði sótt um starf deildarstjóra þjónustumiðstöðvar. Sérfræðingsstarfið væri í tæknideild, en stefnandi hefði starfað í hugbúnaðardeild. Störfin væru ekki sambærileg. Þá neitaði B-kk-nf því að auglýsingin hefði verið dregin til baka. Það hefði verið ráðinn starfsmaður.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að honum hafi verið vikið úr starfi með ólögmætum hætti. Því krefjist hann skaða- og miskabóta. Hann vísar til almennu skaðabótareglunnar og fordæma í dómum Hæstaréttar um uppsagnir ríkisstarfsmanna.

Við mat á fjárhæð bóta telur stefnandi að líta beri til þess að hann sé 56 ára gamall og því muni honum reynast erfitt að fá á ný starf við hæfi. Kveðst hann hafa sótt um fjölmörg störf án árangurs. Hann hafi loks verið ráðinn 1. mars 2008 í starf hjá Sjónstöð Íslands, nú Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda og sjónskerta. Laun hans þar séu mun lægri en laun er hann fékk hjá stefnda. Þá sé ráðning hans tímabundin og segir í stefnu að henni muni væntanlega ljúka í árslok 2011. Telur stefnandi útilokað að hann geti fengið starf sem yrði jafn vel launað og starf hans hjá stefnanda.

Stefnandi telur að við ákvörðun bóta beri einnig að líta til þess að hann hafi verið ríkisstarfsmaður og því notið réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996. Þótt hann hafi verið ráðinn með gagnkvæmum uppsagnarfresti hafi hann mátt gera ráð fyrir að halda starfi sínu nema einhverjar sérstakar ástæður kæmu til.

Í aðalkröfu krefst stefnandi annars vegar bóta vegna fjártjóns, 34.882.360 króna, og miskabóta, 5.000.000 króna.

Stefnandi segir að tekjutap sitt frá því að honum var sagt upp og til ársloka 2010 nemi ekki lægri fjárhæð en 4.263.471 krónu. Er nánar skýrt í stefnu hvernig þessi fjárhæð er fundin. Stefnandi segir að hér verði hins vegar að líta til þess að það muni reynast honum erfitt að fá starf við hæfi, bæði vegna sérhæfingar hans og aldurs. Hann hafi enn ekki fundið framtíðarstarf þrátt fyrir þrotlausa leit. Því krefjist hann bóta sem miðist við að hann fái ekki annað starf og reiknar því bætur miðað við tímann fram til þess er hann verður 67 ára gamall.

Hann reiknar nánar í stefnu tekjutap sitt hvert ár og telur að það muni nema 2.721.679 krónum á ári. Tjón sitt í heild nemi 34.882.360 krónum.

Stefnandi segir að skilyrði séu til að dæma sér miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Hann bendir á að í minnisblaði ráðgjafafyrirtækis frá 14. ágúst 2006 hafi verið fjallað um aðferðir „til að losna við óhæfa starfsmenn“. Það hafi síðan komið illa við stefnanda og orðspor hans sem einstaklings og sem fagmanns, er stefndi auglýsti í lok september 2007 á Starfatorgi, starf sem féll nákvæmlega að stefnanda og fyrra starfi hans. Með þessari auglýsingu hafi stefndi sýnt ótvírætt að stefnanda hafi ekki verið sagt upp vegna hagræðingar. Því sé full ástæða til að leggja mat á minnisblað ráðgjafafyrirtækisins að nýju. En vegna þessa telur stefnandi að honum hafi verið sagt upp á ólögmætum og fölskum forsendum. Með þessu hafi verið unnin meingerð gegn æru sinni og persónu.

Stefnandi kveðst hafa sótt um starf þetta. Þá hafi auglýsingin verið dregin til baka, sennilega vegna þess eins að hann hefði sótt um starfið. Þetta hafi enn aukið andlegar þjáningar stefnanda.

Í varakröfu er miskabótakrafan jafn há og í aðalkröfu, en krafa um bætur vegna fjártjóns nemur 4.263.471 krónu.

Fjárkrafan er miðuð við að hann hafi orðið fyrir tekjutapi í fjögur ár vegna uppsagnarinnar. Vísar hann til fordæmis í dómi Hæstaréttar í máli nr. 702/2009. Reiknar hann tekjutap sitt miðað við áætlaðar tekjur er hann hefði fengið í áframhaldandi starfi hjá stefnanda, en dregur frá tekjur er hann hafði á tímabilinu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir skilningi stefnanda á dómi Hæstaréttar í fyrra máli aðila. Í dóminum hafi ekki verið viðurkennt að ákvörðun um að segja stefnanda upp hafi verið ólögmæt. Viðurkennt hafi verið að óheimilt hefði verið að segja honum upp á þeim grunni sem gert var.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni eða tekjutapi við uppsögnina. Hann mótmælir því að takmarkaður markaður sé fyrir sérfræðiþekkingu stefnanda. Starfsmenn á upplýsingatæknisviði Landspítalans hafi átt góða möguleika á störfum annars staðar. Þá verði að miða við aldur stefnanda þegar honum var sagt upp, en þá hafi hann verið 51 árs. Stefnandi hafi þá verið og sé enn á góðum aldri á vinnumarkaði. Sjónarmið um takmarkaða möguleika stefnanda á vinnumarkaði vegna aldurs og þröngrar sérhæfingar séu röng og ósönnuð.

Þá bendir stefndi á að stefnandi hafi ekki verið æviráðinn. Hann hafi verið ráðinn með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti.

Stefndi segir að erfitt sé að átta sig á frásögn í stefnu af óvinnufærni stefnanda og atvinnuleit hans. Þá sé ósannað að orsakatengsl séu á milli uppsagnar og meints tjóns stefnanda.

Stefndi mótmælir fullyrðingu stefnanda um að hann hafi tekið á sig verulega lækkun launa. Dagvinnulaun virðist hafa hækkað. Þá hafi yfirvinna verið skorin niður á Landspítalanum og aksturssamningum verið sagt upp.

Stefndi mótmælir því að starfi stefnanda hjá núverandi vinnuveitanda hans sé markaður tími fram til ársloka 2011. Ítrekar hann að stefnandi sé í föstu starfi.

Stefndi segir að stefnanda hafi verið sagt upp með lögmætum hætti, með löglegum fyrirvara og hann eigi ekki kröfu á stefnda.

Stefndi mótmælir fjárhæð aðalkröfu. Hún sé fráleit Hann ítrekar að tjón sé ósannað, en krafan miðist við of langt tímabil og eigi sér engin fordæmi. Mótmælir hann öllum útreikningum stefnanda, bæði í aðal- og varakröfu, svo og áætlun um árlegt tekjutap. Ósannað sé tap fram til ársloka 2010 sem fjallað sé um í stefnu. Útreikningur þess sé óskiljanlegur og vanreifaður. Þá er því mótmælt sem ósönnuðu að stefnanda hafi reynst erfitt að fá starf við hæfi. Þá sé ósannað að stefnandi hafi takmarkað tjón sitt nema að hluta.

Stefndi mótmælir því að skilyrði séu til að dæma miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Það sé rangt að auglýsing um starf hafi verið dregin til baka vegna þess að stefnandi hafi sótt um það. Þá hafi uppsögn hans ekki byggst á annarlegum sjónarmiðum. Auglýsingin hafi ekki verið dregin til baka vegna þess að stefnandi hafi sótt. Starfsmaður stefnda hafi verið fluttur í starfið að eigin ósk. Sá hafi uppfyllt allar hæfniskröfur og haft víðtæka reynslu. Þá hafi starfið sem auglýst var ekki verið sama starf og stefnandi hafði gegnt. Að auglýsa starfið geti því ekki falið í sér ólögmæta meingerð við stefnanda. Loks er því mótmælt að þær hvatir sem stefnandi telur í stefnu hafi legið að baki því að starf stefnanda var lagt niður.

Stefndi bendir á að mál þetta fjalli um það hvort stefnandi eigi rétt á bótum. Atvik sem eigi að hafa gerst eftir uppsögnina komi málinu ekki við og skipti ekki máli við mat á því hvort stefnandi eigi rétt á bótum.

Stefndi mótmælir varakröfu stefnanda, segir að hann rangtúlki dóm Hæstaréttar. Rétturinn miði ekki við fjögurra ára tímabil við mat á tekjum. Það sé of langt tímabil og í ósamræmi við dómafordæmi á þessu sviði. Þá mótmælir stefndi því að einungis sumar tekjur stefnanda komi til frádráttar kröfu hans. Þá verði hann ekki gerður ábyrgur fyrir því að stefndi hafi ekki getað beitt sér að fullu eftir uppsögnina vegna slyss þess er hann hafði orðið fyrir. Hann hafi þegar fengið greiðslur vegna slyssins.

Stefndi krefst þess að tekið verði tillit til þess að stefnandi hafi ekki þurft að vinna uppsagnarfrest sinn.

Niðurstaða

Staðfest var með dómi Hæstaréttar í máli nr. 647/2006 að ekki hefði verið staðið rétt að uppsögn stefnanda. Í því felst að honum var vikið úr starfi á ólögmætan hátt sem leiðir til þess að hann á rétt á bótum úr hendi stefnda, hafi hann orðið fyrir fjárhagslegu tjóni. Réttur til miskabóta er háður frekari skilyrðum.

Stefnandi var ráðinn til starfa með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 702/2009 var fjallað um þetta og sagt að almennt geti starfsmenn ríkisins búist við að fá að gegna starfi sínu þar til einhverjar sérstakar ástæður kæmu til, sem vörðuðu þá sjálfa eða starfið. Þessi þriggja mánaða uppsagnarfrestur takmarkar því ekki bótakröfu stefnanda.

Um fjárhæð bóta vegna ólögmætrar uppsagnar ríkisstarfsmanns hefur Hæstiréttur fjallað í fjölmörgum dómum. Bætur eru metnar að álitum hverju sinni og þær eru almennt ákveðnar í heilum hundruðum þúsunda króna. Má heita regla að miðað sé við tap á allt að 12 mánaða tímabili. Engin heimild er til þess, hvorki í lögum né dómafordæmum, að miða bætur til stefnanda við þau laun sem hann hefði fengið frá stefnda, ef ekki hefði komið til uppsagnarinnar, til þess er hann næði lífeyrisaldri.

Um aðstæður í þessu máli má líta til þess að stefnandi var 51 árs gamall þegar honum var sagt upp. Þekkt er að í flestum greinum er erfiðara að finna nýtt starf eftir því sem viðkomandi er eldri. Hann hefur verið í hlutastarfi einhvern tíma, en því starfi verður lokið innan skamms.

Fram kom að stefnandi hefur verið í veikindaleyfi um einhvern tíma, bæði á meðan hann var í starfi hjá stefnda og síðar. Nákvæmar upplýsingar um forföll hans liggja ekki fyrir. Er ekki unnt að taka sérstakt tillit til þessa við ákvörðun bóta til stefnanda. Þá verður ekki fallist á það með stefnda að ósannað sé orsakasamhengi á milli uppsagnarinnar og fjártjóns stefnanda.

Stefnandi kveðst ekki hafa byrjað í föstu starfi fyrr en tæplega einu og hálfu ári eftir að honum var vikið úr starfi hjá stefnda. Samkvæmt skattframtölum hans voru launatekjur hans þessar á árunum í kringum uppsögnina þessar:

2006 5.712.911

2007 3.699.386

2008 3.898.396

2009 5.191.181

Þessar tölur sýna glöggt að stefnandi hefur orðið fyrir tekjutapi vegna hinnar ólögmætu uppsagnar. Verður því samkvæmt framansögðu að ákveða honum bætur fyrir fjártjón. Ekki er hægt að taka tillit til þess að stefnandi þurfti ekki að vinna í uppsagnarfresti. Bætur fyrir fjártjón eru að álitum hæfilega ákveðnar 2.500.000 krónur.

Stefnandi hefur ekki sannað að auglýst hafi verið eftir starfsmanni beinlínis til að sinna því starfi er hann hafði sinnt áður. Þá er ósannað að auglýsing hafi verið dregin til baka vegna þess að hann sótti. Það má telja mannlegt að stefnanda hafi mislíkað er honum var sagt upp störfum, en það dugar ekki til að honum verði dæmdar miskabætur. Hann hefur ekki sannað að annarleg sjónarmið hafi ráðið því að honum var sagt upp störfum. Þá hefur þegar verið dæmt um sönnunargildi minnisblaðs þess sem stefnandi vísar til í áðurgreindum hæstaréttardómi. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á nein ný atriði sem líta þyrfti til við mat á því. Eru ekki uppfyllt skilyrði 26. gr. skaðabótalaga til að ákveða stefnanda miskabætur.

Vextir verða dæmdir eins og stefnandi krefst, en þar sem hann krefst dráttarvaxta fyrst frá þingfestingardegi er ekki grundvöllur til að beita reglu 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnda verður loks gert að greiða stefnanda 700.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsuppkvaðning hefur dregist verulega vegna anna dómara. Lögmenn lýstu því yfir skriflega að þeir teldu óþarft að flytja málið á ný.

D ó m s o r ð

Stefndi, Landspítalinn, greiði stefnanda, S-kk-þgf T-x-x, 2.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001, frá 1. júlí 2007 til 5. maí 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 700.000 krónur í málskostnað.