E-481/2020

Mál þetta var höfðað þann 12. febrúar 2020 og dómtekið þann 9. mars sl.

Stefnendur eru E-kvk-nf K-kvk-nf B-kvk-nf, kt. 000000- 0000, [...], [...], A-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf, kt. 000000- 0000, og B-kk-nf B-kk-nf, kt. 000000- 0000, bæði til heimilis að [...], [...], J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, kt. 000000- 0000, [...], [...], og B-kk-nf B-kk-nf, kt. 000000- 0000, [...], [...].

Stefndu eru Deloitte ehf., kt. 000000- 0000, [...], [...], G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, kt. 000000- 0000, [...], [...], og Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 000000-0000, [...], [...].

Stefnandi, E-kvk-nf K-kvk-nf B-kvk-nf, krefst þess í endanlegum dómkröfum að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða henni 7.213.763 krónur en aðra lægri fjárhæð til vara, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.213.763 krónum frá 8. maí 2019 til greiðsludags.

Stefnandi, A-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf, krefst þess í endanlegum dómkröfum að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða henni 82.764 krónur, en aðra lægri fjárhæð til vara, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 82.764 krónum frá 19. janúar 2019 til greiðsludags. Á réttað er að krafa B-kk-ef B-kk-ef sé jafnframt krafa stefnanda A-kvk-ef, enda séu þau hjón, sbr. 62. gr. laga nr. 90/2003, og beri því óskipta ábyrgð á greiðslu skatta sem á þau e rul agðir, sbr. 116. gr. laganna.

Stefnandi B-kk-nf B-kk-nf (eldri) krefst þess í endanlegum dómkröfum að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða sér 2.007.548 krónur en aðra lægri fjárhæð til vara, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 2.007.548 krónum frá 19. janúar 2019 til greiðsludags. Á réttað erað krafan sé jafnframt krafa A-kvk-ef B-kvk-ef, enda séu þau hjón, sbr. 62. gr. laga nr. 90/2003, og beri því óskipta ábyrgð á greiðslu skatta sem á þau eru lagðir, sbr. 116. gr. laganna.

Stefnandi J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf krefst þess í endanlegum dómkröfum að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða sér 7.919.068 krónur en aðra lægri fjárhæð til vara, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 7.919.068 krónum frá 8. maí 2019 til greiðsludags.

Stefnandi B-kk-nf B-kk-nf (yngri) krefst þess í endanlegum dómkröfum að stefndu verðiin solidum dæmd til að greiða sér 7.513.182 krónur en aðra lægri fjárhæð til vara, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 7.513.182 krónum. frá 8. maí 2019 til greiðsludags.

Stefnendur krefjast hver um sig, í öllum tilvikum, málskostnaðar insolidum úr hendi stefndu að skaðlausu.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnenda, en til vara að kröfur stefnenda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er gerð sú krafa að stefnendur greiði stefndu málskostnað að mati dómsins.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Forsaga málsins er sú að útgerðarfélagið Kæja ehf., sem rekið var sem fjölskyldufélag í eigu stefnenda, seldi á árinu 2013 fiskiskip félagsins ásamt kvóta. Greiðsla söluverðsins barst félaginu í lok júní 2013, að fjárhæð 256.349.447 krónur. Eftir innborgun söluverðsins greiddi Kæja ehf. eigendum félagsins, þ. e stefnendum, út peninga. Í árslok 2013 nam krafa félagsins á hendur eigendum 63.691.618 krónum, en sú skuld hafði í árslok 2012 numið 10.206.166 krónum. Skuld félagsins við eigendur varsíðan 7.286.731 króna í árslok 2014, en 2.105.796 krónur í lok árs 2015.

Með bréfi 8. mars 2017, óskaði ríkisskattstjóri (RSK) eftir skýringu Kæju ehf. á framangreindum skuldum í ársreikningi Kæjuehf. Stefndi Deloitte hf. svaraði RSKfyrir hönd Kæju ehf. með bréfi, dags. 24. október 2017. Með tilkynningu RSK, 21. mars 2018, var stefnendum tilkynnt um fyrirhugaða endurákvörðun skatta.

Með úrskurðum RSK, dags. 3. júlí 2018, var endurákvarðaður tekjuskattur og útsvar hjá E-kvk-þgf K-kvk-þgf, J-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf yngri vegna gjaldaárs þeirra 2014. Var byggtá þvíað um óheimila úthlutun verðmæta hafi veriðað ræða úr Kæjuehf. á árinu 2013 sem yrði skattlagt sem laun hjá J-kk-þgf og B-kk-þgf, sbr. 3. mgr. 1. tölulið A - liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, og með vísan til 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en sem gjöf hjá E-kvk-þgf, sbr. 2. mgr. 4. tölulið A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003.

Með úrskurði RSK, dags. 3. júlí 2018, var endurákvarðaður tekjuskattur og útsvar hjá B-kk-þgf eldri og A-kvk-þgf vegna gjaldaáranna 2014 og 2015. Var byggt á því að um óheimila úthlutun verðmæta hafi verið að ræða úr félaginu á árinu 2013 sem yrði skattlagt sem laun, sbr. 3. mgr. 1. tölulið A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, og með vísan til 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en sem gjöf fyrir gjaldaárið 2015, sbr. 2. mgr. 4. tölulið A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003.

Stefnendur kærðu álagningu RSK til yfirskattanefndar, en með úrskurðum nefndarinnar, dags. 19. desember 2018, var hafnað kröfum stefnenda um að annmarkar hefðu verið á málsmeðferð ríkisskattstjóra og jafnframt var því hafnað að niðurstaða endurálagningar væri röng.

Kæja ehf. hafði um árabil verið í viðskiptum við útibú stefnda Deloitte hf. í Vestmannaeyjum, sem stefndi G-kk-nf Þ-kk-nf stýrði á þeim tíma sem skipið var selt.

Er á því byggt af hálfu stefnenda að Kæja ehf. hafi fengið ranga skattalega ráðgjöf vegna sölu skipsins og um útborgun arðs frá stefnda Deloitte hf., og einkum frá stefnda G-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem leitt hafi til framangreindra skattálagninga hjá stefnendum.

Stefnendur hafa lagt fram afrit skattframtala, endurákvarðanir RSK, úrskurði yfirskattanefndar, hreyfingarlista skattálagningar, útreikninga fjárkrafna, yfirlýsingu A-kvk-ef og B-kk-ef eldri, breytta kröfugerð og siðareglur endurskoðenda.

Stefndu hafa lagt fram hreyfingar fjárhags félagsins Kæju ehf., upplýsingar með ársreikningi félagsins, ársreikning og árshlutareikning 2013, ársreikning 2014, skattframtal 2014 og 2015, fyrirspurnir skattyfirvalda og svör við þeim, afrit af bréfi dagsettu 21. ágúst 2013, samþykktir fyrir Kæju ehf., tölvupóstsamskipti, kaupsamninga um hlutafé í Kæju ehf. og bréf lögmanns stefnenda til stefnda Deloitte.

Fyrir dóminn komu og gáfu aðilaskýrslur stefnendur E-kvk-nf K-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, og stefndi G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf.

Málsástæður og lagarök stefnenda:

Stefnendur byggja kröfur sínar gagnvart stefndu á sakarreglunni um ábyrgð sérfræðinga, þ. e. sérfræðiábyrgð, sem og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Í sérfræðiábyrgð felist meðal annars að gerðar séu ríkari kröfur til sérfræðinga og vinnubragða þeirra, bæði hvað varðar hlutlæga og huglæga þætti.

Stefnendur byggja á því að starfsmenn Deloitte hf., og þá einkum G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, sem kom að sérfræðiráðgjöf vegna framtalsskila stefnenda, arðsúthlutunar, skjalagerð og frágangs, hafi gerst sekir um saknæma vanrækslu og ekki staðið undir þeim kröfum sem gera hafi mátt til þeirra sem sérfræðinga í skatta- og félagarétti, enda liggi nú ljóst fyrir að arðgreiðslur voru inntar af hendi áður en formlegum frágangi þeirra var lokið. Þá hafi þeim borið að fullvissa sig um að lagalegar forsendur væru uppfylltar, líkt og úrskurðir annars vegar ríkisskattstjóra og hins vegar yfirskattanefndar hafi leit tí ljósað hafi ekki verið gert. Telja verði auðsætt að stefndu hafi borið, í hið minnsta, að sjá til þess að arðsráðstöfunin stæðist skoðun skattyfirvalda.

Stefnendur byggja á því að þau hafi um árabil notið sérfræðiaðstoðar stefndu á sviði reikningshalds og skattaráðgjafar, og hafi stefndu gegnt störfum sérfræðinga í þágu stefnenda á umræddu tímabili. Stefnendur hafi ekki haft ástæðu til annars en að treysta réttmæti þeirrar ráðgjafar.

Stefnendur byggja kröfu sína á því að sú sérfræðiráðgjöf og þjónusta stefndu er laut að arðsúthlutun félagsins, framtalsskilum og viðeigandi skjalagerð hafi verið röng og í andstöðu við ákvæði laga í víðum skilningi. Stefndu, sérfræðingar á því sviði sem viðkomandi ráðstafanir tóku til, hafi bersýnilega mátt vera ljóst eins og málum var háttað að þær væru andstæðar lögum og að skattyfirvöld myndu líta svo á að umrædd úthlutun verðmæta yrði talin ólögmæt lánveiting í skilningi 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og yrði þ. a. l. ýmist skattlögð sem gjöf hjá stefnendum samkvæmt 2. mgr. 4. tl. A- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 eða sem skattskyld laun, sbr. 3. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. sömu laga.

Sérfræðiráðgjöf og þjónusta stefndu í tengslum við arðsúthlutun félagsins og eftirfarandi framtalsskil hafi verið röng og í andstöðu við ákvæði laga. Þetta hafi sérfræðingum á sviði skatta- og félagaréttar mátt vera ljóst. Engu að síður hafi stefndu ráðlagt stefnendum að haga málum með þeim hætti sem gert var. Stefndi G-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, og fyrirtækið sem hann starfaði fyrir, meðstefndi Deloitte hf., gefi sig út fyrir að vera sérfræðingar á sviði reikningshalds og skattaráðgjafar. Stefnendur hafa enga reynslu á því sviði sem umræddar ráðstafanir tóku til, þ. e. skatta- og félagaréttar, og hafi lagt traustsittí hendur þeirra sérfræðinga sem sérstaklega voru ráðnir til að sjá um arðsúthlutun, eftirfarandi framtalsskil og skjalagerð, og að þau yrðu fagmannlega leyst af hendi, í það minnsta að umræddar ráðstafanir væru í samræmi við lög og reglur. Aðstöðumunur málsaðila sé augljós og ekki með nokkru móti sé unnt að áfellast stefnendur fyrir að hafa treyst því að ráðgjöf og þjónusta sem þeim var veitt af hálfu stefndu, G-kk-ef og Deloitte hf., væri rétt og samrýmanleg lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt og lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Stefnendur leggja ríka áherslu á að sérfræðingar sem selja þjónustu sína gegn gjaldi, eins og eigi við í tilviki Deloitte hf., verði að sæta ströngu sakarmati þegar svo standi á að viðskiptamaður þeirra hafi orðið fyrir stórfelldum fjárútlátum vegna mistaka þeirra eða ófullnægjandi aðgæslu við framkvæmd verks sem þeir hafa tekið að sér.

Endurskoðendur séu sérfræðingar sem hafi þekkingu til að gefa hlutlaust og áreiðanlegt álit á reikningsskilum og öðrum fjárhagsupplýsingum, sbr. 1. tölulið 1. mgr. laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Engum öðrum en löggiltum endurskoðendum og endurskoðunarfyrirtækjum sé heimilt að nota orðin endurskoðandi eða endurskoðun í starfs- eða firmaheiti sínu. Framangreint tryggi endurskoðendum lögverndaðan einkarétt á starfseminni og sé ætlað að skapa traust út á við. Almenningur beri því traust til þeirra sem koma fram sem endurskoðendur og starfi sem slíkir og treysti á að þeir uppfylli skilyrði laga og hafi sérþekkingu á því sviði sem þeir starfa við. Óumdeilt séí máli þessu að ráðgjöf og þjónusta stefndu hafi brotið gróflega gegn því trausti sem stefnendur hefðu með réttu átt að geta borið til þeirra.

Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laga um endurskoðendur nr. 79/2008 skulu endurskoðendur hafa með sér fagfélag sem nefnist Félag löggiltra endurskoðenda og sé þeim skylt að vera þar félagsmenn. Hlutverk félagsins sé m. a. að stuðla að faglegri framþróun í endurskoðun og setja siðareglur fyrir endurskoðendur. Endurskoðendum sé samkvæmt 2. mgr. 8. gr. skylt að fylgja siðareglum sem settar hafi verið af félaginu. Í þessum siðareglum sé mælt fyrir um lágmarkskröfur til endurskoðenda. Siðareglurnar gildi jafnframt um þá endurskoðendur sem starfa við annað en endurskoðun. Reglurnar kveði á um grundvallarreglur sem endurskoðandi skuli ávallt hlíta, m. a. regluna um faglega hæfni og varkárni en í því feli stað viðskiptavinur fái faglega þjónustu í samræmi við ríkjandi framþróun í starfsgreininni, lagasetningu og starfsaðferðir, sbr. c-lið 100.5 gr. reglnanna og reglu naum faglega hegðun er lúti að hlýðni við lög og reglugerðir, sbr. e-lið sama ákvæðis. Grundvallarreglan um faglega hæfni og varkárni leggi þá skyldu á starfandi endurskoðanda að hann samþykki aðeins að veita þá þjónustu sem hann hafi kunnáttu til að veita. Áður en tiltekið verkefni fyrir viðskiptavin sé samþykkt skuli starfandi endurskoðandi meta hvort samþykkið skapi hættu varðandi fylgni við grundvallarreglurnar, sbr. 210.6 gr. reglnanna. Meginregla faglegrar hæfni og varkárni krefjist þess að endurskoðandi, sem starfi við annað en endurskoðun, taki aðeins að sér mikilvæg verkefni að því tilskyldu að hann hafi, eða geti aflað sér, nægilegrar sérþekkingar eða reynslu.

Stefnendur byggja á því að við störf stefnda G-kk-ef Á-kk-ef hafi hann með stórfelldri vanrækslu virt að vettugi þær lágmarkskröfur og skyldur sem siðareglur endurskoðenda gera til starfsins, og þá einkum að ráðgjöf og þjónusta sem veitt sé samrýmist gildandi lögum. Siðareglur endurskoðenda móti umgerð utan um þeirra störf. Ef þær reglur sem móta framangreinda umgerð eru virtar að vettugi sé réttmætt að sérfræðingurinn beri ábyrgð á því tjóni sem háttsemi hans veldur. Bæði hin faglega ráðgjöf og þjónusta stefnda G-kk-ef, sem og annarra starfsmanna meðstefnda Deloitte hf., sem þeir létu stefnendum í té, hafi ekki uppfyllt lágmarkskröfur, sem gera verði til slíkrar vinnu. Þannig liggi nú fyrir að ráðgjöfin hafi verið andstæð lögum, sbr. einkum 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Stefndu hafi því þverbrotið ákvæði 8. gr. laga nr. 79/2008 um endurskoðendur, sem og siðareglur endurskoðenda, sem áður séu nefndar.

Til stuðnings framangreindu sé vísað til þess, líkt og áður hafi fram komið, að það hafi komiðí hlut starfsmanna Deloitte hf. að ganga frá skilagreinum vegna greiðslu arðs úr félaginu til hluthafa, þ. e. stefnenda. Stefnendur hafi verið sannfærðir eftir samskipti sín við starfsmenn Deloitte hf. að engar áhyggjur þyrfti að hafa af frágangi umræddrar arðsúthlutunar, enda hafði þeim verið talin trú um að starfsmaður Deloittemyndi annast allan frágang ásamt því að gæta þess að allar skilagreinar yrðu sendar inn.

Nú liggi bersýnilega fyrir að stórkostlegir annmarkar hafi verið á störfum starfsmanna Deloitte er vörðuðu framangreint, enda hafi arður verið greiddur út áður en gætt var að því að skilyrði laga væru uppfyllt.

Ásamt framangreindu vísa stefnendur til svarbréfs starfsmanns Deloitte hf. til embættis ríkisskattstjóra vegna málsins en þar hafi eftirfarandi komið orðrétt fram:„ [...] greiðsla vegna arðs hafi verið innt af hendi áður en formlega hafi verið gengið frá því.“ Umrætt tilsvar sé undarlegt fyrir margar sakir og í reynd með ólíkindum að sérfræðingur og kunnáttumaður á sviði skatta- og félagaréttar skuli hafa svarað með tilvitnuðum hætti, og þá einkum í ljósi þess að endurskoðendafyrirtækið sem hann starfaði fyrir sá um framtalsskil og frágang vegna áðurnefndra ráðstafana fyrir hönd stefnenda. Enn fremur feli tilvitnað tilsvar í sér viðurkenningu á mistökum sem hafi verið af hálfu stefndu í máli stefnenda. Með vísan til þess sem að framan ségetiðséauðséð að stefndu hafi gerst sekir um saknæma vanrækslu og aðgæsluleysi við störf sín fyrir hönd stefnenda.

Á því er byggt að hefðu störf þau og þjónusta, sem stefndu voru ráðnir til, verið unnin á fullnægjandi hátt og í samræmi við lög og siðareglur endurskoðenda hefði það fjártjón sem mál þetta varðar aldrei orðið. Störf og þjónusta stefndu hafi leitt til þess að gerðar voru ráðstafanir fyrir stefnendur sem ekki hafi samrýmst gildandi lögum og leitt til þess að stofn til tekjuskatts og útvars hækkaði umtalsvert. Vegna þessa hafi skattyfirvöld endurákvarðað opinber gjöld stefnenda og álagi verið beitt á skattstofn.

Stefnendur telja auðsætt að háttsemi stefndu við ráðgjöf um arðsúthlutun úr félaginu og framtalsskil stefnenda vegna tekjuársins 2013 hafi verið saknæm og ólögmæt. Fyrir liggi samkvæmt úrskurði ríkisskattstjóra að ráðstafanir þær er mál þetta varðar hafi verið ólögmætar, þ. e. óheimilaðar lánveitingar einkahlutafélaga. Um sé að ræða skýra skatta framkvæmd sem ekki hafi verið neinni óvissu háð. Stefndu séu sérfræðingar á sviði skattaráðgjafar og því réttmætt að stefnendur hafi borið þær væntingar til stefndu, að sú ráðgjöf og þjónusta er þau nutu hafi ekki verið eins bersýnilega röng og ófullnægjandi líkt og raun bar vitni.

Stefnendur byggja enn fremur á því að þau hafi talið sig mega treysta því að stefndu sinntu störfum sínum af þeirri kostgæfni að þeim væri óþarft að ganga úr skugga um og staðreyna hvort upplýsingar og ráðgjöf um framkvæmd arðsúthlutunarinnar hafi verið fullnægjandi og í samræmi við lög. Stefnendur töldu sig kaupa þá þjónustu af stefndu.

Stefnendum sé ljóst, m. a. með hliðsjón af Hrd. 74/2012, að ráðning sérfræðings til að annast ráðgjöf og framtalsgerð leysi framteljanda ekki alfarið undan ábyrgð gagnvart skattyfirvöldum. Hins vegar telja stefnendur að framangreind tilhögun valdi því ekki að sá sem býður fram og selji sérfræðiþjónustu við skattalegar ráðstafanir losni undan ábyrgð á tjóni, sem verulegir ágallar á verki hans valda aðila, sem treysti á að þær upplýsingar sem hann lét viðskiptamanni í té, sem og framtalsgerð er hann sinnti fyrir hönd aðila, sé rétt. Stefnendur treystu því að stefndu hefðu yfir þeirri sérfræðiþekkingu að búa að ráðstafanir stefnenda yrðu ekki taldar ólögmætar, og að sú sérfræðiþjónusta er stefnendur nutu af hálfu stefndu væri unnin af kunnáttu, ábyrgð og árvekni. Til stuðnings framangreindu vísa stefnendur til héraðsdóms nr. E - 1170/2018 og Hrd. 373/2017.

Stefnendur telja augljóst að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu sé fullnægt. Augljóst sé að stefnendur hefðu ekki orðið fyrir því tjóni sem þau krefjast nú skaðabóta fyrir úr hendi stefndu ef viðurkvæmileg og viðhlítandi þjónusta hefði verið veitt í tengslum við arðsúthlutun félagsins og efnislega réttu skattframtali skilað. Orsök tjónsins sé því sú að stefndi G-kk-nf Á-kk-nf, löggiltur endurskoðandi hjá meðstefnda Deloitte hf., veitti stefnendum ófullnægjandi þjónustu og ráðgjöf sem leiddi til þess að arðsúthlutun félagsins var álitin óheimil lánveiting og í framhaldi þess hafi efnislega röngu skattframtali verið skilað. Skilyrði um sennilega afleiðingu sé jafnframt uppfyllt í þessu máli, enda sé það ljóst að endurákvörðun opinberra gjalda vegna vanframtalinna tekna leiði nær undantekningarlaust til álagsbeitingar og þar með tjóns fyrir þann skattaðila sem fyrir því verði.

Tjón stefnanda E-kvk-ef K-kvk-ef B-kvk-ef sé rakið til þess að stofn til tekjuskatts og útsvars, sem nam 5.504.158 krónum, hækkaði um 17.000.000 króna og varð 22.504.158 krónur. Stofn til tekjuskatts og útsvars varð með álagi 26.754.158 krónur þar sem arðsúthlutunin var talin skattskyld gjöf, sbr. 4. tölulið A - liðar 7. gr. laga nr.

90/2003 vegna gjaldársins 2014. Þá hafi stefnandi jafnframt verið nauðbeygð til að greiða dráttarvexti vegna endurákvörðunar ríkisskattstjóra, sem námu 772.033 krónum. Með vísan til framangreinds hafi hin saknæma og óviðunandi ráðgjöf valdið að því að stefnandi greiddi 7.213.763 krónum meira en henni hefði með réttu borið að greiða vegna arðsúthlutunarinnar.

Tjón stefnanda A-kvk-ef B-kvk-ef S-kvk-ef séí fyrsta lagi fólgið í hækkun á launatekjum eiginmanns hennar, sem leiddi til breytinga á opinberum gjöldum hjá A-kvk-þgf þar sem millifærður persónuafsláttur frá eiginmanni hennar til A-kvk-ef að fjárhæð 80.745 krónur féll niður á gjaldárinu 2015. Auk þess hafi reiknast 2,5% verðbótaálag á mismun álagningar og staðgreiðslu að fjárhæð 2.019 krónur. Í öðru lagi sé stefnandi A-kvk-nf, eiginkona B-kk-ef og því sé tjón hans jafnframt tjón sem A-kvk-nf h afi þurft að bera, enda séu þau hjón, sbr. 62. gr. laga nr. 90/2003, og beri óskipta ábyrgð á greiðslu skatta sem á þau eru lögð, sbr. 116. gr. laganna.

Tjón stefnanda B-kk-ef B-kk-ef eldri sé í fyrsta lagi fólgið í því að stofn til tekjuskatts og útsvars vegna gjaldársins 2014 hafi hækkað um 1.440.345 krónur, og varð 5.640.742 krónu rán álags. Stofn til tekjuskatts og útsvars hafi því með álagi orðið 6.000.828 krónur. Í öðru lagi hafi stofn til tekjuskatts og útsvars vegna gjaldársins 2015 hækkað úr 1.618.355 krónumí 6.152.524 krónu rán álags. Stofn til tekjuskatts og útsvars hafi því orðið með álagi 7.286.066 krónur. Greiðsla á árinu 2013 hafi verið talin til skattskyldra launa, sbr. 3. mgr. 1. tölulið A - liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 en greiðslan á árinu 2014 talin vera skattskyld gjöf, sbr. 4. tölulið A - liðar 7. gr. sömu laga. Þá hafi stefnandi jafnframt verið nauðbeygður til að greiða dráttarvexti vegna endurákvörðunar ríkisskattstjóra. Dráttarvextir vegna endurákvörðunarinnar námu 174.414 krónum. Með vísan til framangreinds hafi hin saknæma og óviðunandi ráðgjöf valdið því að stefnandi greiddi 2.007.548 krónum meira en honum hefði með réttu borið að greiða vegna arðsúthlutunarinnar.

Tjón stefnanda J-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef sé rakið til þess að arðsúthlutunin var talin til skattskyldra launa, sbr. 3. mgr. 1. tölulið A - liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 í skattframtali árið 2014. Þannig hafi stofn til tekjuskatts og útsvars hækkað úr 12.434.513 krónum í 17.975.133 krónur og hafi orðið án álags 30.409.646 krónur. Stofn til tekjuskatts og útsvars varð því með álagi 34.903.429 krónur. Þá hafi stefnandi einnig verið nauðbeygður til að greiða dráttarvexti vegna endurákvörðunar ríkisskattstjóra, sem námu 855.513 krónum. Með vísan til framangreinds hafi hin saknæma og óviðunandi ráðgjöf valdið því að stefnandi greiddi 7.919.068 krónum meira en ha nn hefði með réttu átt að greiða vegna arðsúthlutunarinnar.

Tjón stefnanda B-kk-ef B-kk-ef yngri sé til þess að rekja að stofn til tekjuskatts og útsvars, sem nam 13.303.307 krónum, hækkaði um 17.069.981 krónu og varð 30.373.288 krónur án álags. Stofn til tekjuskatts og útsvars varð því með álagi 34.640.783 krónur, og arðsúthlutunin talin til skattskyldra launa, sbr. 3. mgr. 1. tölulið A - liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Þá hafi stefnandi jafnframt verið nauðbeygður til að greiða dráttarvexti vegna endurákvörðunar ríkisskattstjóra, sem námu 805.319 krónum. Með vísan til framangreinds hafi hin saknæma og óviðunandi ráðgjöf valdið þvíað stefnandi greiddi 7.513.182 krónum meira en hann hefði með réttu átt að greiða vegna arðsúthlutunarinnar.

Ljóst sé að mati stefnenda, líkt og áður hafi komið fram, að endurákvörðun opinberra gjalda megi rekja til þjónustu stefndu, en hún hafi verið haldin verulegum annmörkum sem reifaðir hafa verið, og olli hún stefnendum tjóni sem svari áðurgreindum mismuni og álagi.

Stefnendur beina kröfum sínum að Deloitte hf. á grundvelli húsbóndaábyrgðar félagsins á skaðaverkum starfsmanna sinna, enda hafi það verið Deloitte hf. sem stóð fyrir þeirri starfsemi, þar sem áðurnefndu tjóni var valdið, og hafði af henni fjárhagslegan ávinning. Frá sjónarhóli stefnenda hafi ekki verið gerður greinarmunur á einstökum starfsmönnum félagsins og félaginu sjálfu, heldur litið á þá sem eina heild, enda verkefnin framkvæmd á vegum Deloitte hf. Skaðaverk stefnda G-kk-ef Á-kk-ef í þágu vinnuveitanda síns, Deloitte hf., og undir boðvaldi hans, hafi verið unnið í eðlilegum tengslum við starfssvið hans sem löggilts endurskoðanda, sem og starfsvettvangs félagsins, þ. e. sérfræðingar á sviði endurskoðunar og reikningsskila, fjármálaráðgjafar, áhætturáðgjafar, skatta- og lögfræðiráðgjafar og tengdrar þjónustu. Deloitte hf. beri með vísan til framangreinds skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnendum hafi verið valdið með þeirri saknæmu háttsemi stafsmanna félagsins sem áður sé reifuð. Kröfunni sé jafnframt beint að Vátryggingafélagi Íslands um greiðslu úr starfsábyrgðartryggingu sem félagið hafði með höndum gagnvart starfsemi Deloittehf.

Stefnendur byggja kröfur sínar á meginreglum skaðabótaréttar, sakarreglunni og sérfræðiábyrgð og þeim sjónarmiðum sem sú regla sé reist á, sem og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Kröfur um vexti og dráttarvexti styðja stefnendur við ákvæði III.- V. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfu naum málskostnað styðja stefnendur við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. og 130. gr. laganna. Þá árétta stefnendur að þeir séu ekki virðisaukaskattsskyldir aðilar og krefjast því virðisaukaskatts á málskostnað sbr. lög nr. 50/1998 um virðisaukaskatt. Um varnarþing vísa stefnendur til 32. gr. og 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefndu:

Stefndu benda á að mál þetta fari eftir sönnunarreglum skaðabótaréttar utan samninga, sbr. 27. gr. þágildandi laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Leiðir af þeim reglum að sönnunarbyrðin hvílir óskipt á þeim sem krefjast skaðabóta. Viðkomandi verðiað sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni, hvaða atvik hafi verið þar að baki og að orsakasamband sé á milli tjónsins og atvikanna. Samkvæmt þessu hvíli sönnunarbyrðin á stefnendum um að þeir hafi orðið fyrir fjártjóni vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefndu Deloitte og/eða G-kk-ef. Takist slík sönnun ekki komi ekki til bótaábyrgðar stefndu í málinu. Stefndu hafna því að slík sönnun hafi tekist og því beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnenda. Stefndu Deloitte og G-kk-nf hafna því að hafa viðhaft saknæma og ólögmæta háttsemi í tengslum við ráðgjöf og þjónustu sína til stefnenda.

Samkvæmt stefnu komi fram að málið grundvallast á ófullnægjandi, rangri og saknæmri ráðgjöf og þjónustu. Stefndu hafna því og telja með öllu ósannað að Deloitte og/eða G-kk-nf hafi veitt ráðgjöf og þjónustu til stefnenda eða Kæju á árunum 2013 og 2014 um atriði er varðar sakarefnið, nema hvað varðar eftirfarandi atriði, eins og sjá megi í málavaxtalýsingu stefndu: Ársreikningur 2012 fyrir Kæju sem samþykktur var 12. ágúst 2013, af hálfu Deloitte. Átta mánaða uppgjör Kæju (árshlutareikningur), af hálfu G-kk-ef þann 15. október 2013. Kaup á hlutum Jóhanns Brimis af hálfu K-kvk-ef, A-kvk-ef B-kvk-ef og B-kk-ef B-kk-ef eldri þann 24. janúar 2014. Ráðgjöf og þjónusta af hálfu G-kk-ef. Ársreikningur 2013, af hálfu G-kk-ef, fyrir Kæju sem dagsettur er 24. janúar 2014. Útreikningur arðs þann 10. mars 2014 af hálfu G-kk-ef í samræmi við vilja forsvarsmanna Kæju. Hálftíma yfirferð og skil á skattframtali B-kk-ef B-kk-ef yngri þann 27. mars 2014 af hálfu Deloitte. Skilagrein vegna staðgreiðslu fjármagnstekjuskatts send inn af hálfu G-kk-ef til ríkisskattstjóra þann 10. apríl 2014. Skattframtal Kæju 2014, af hálfu Deloitte.

Með vísan í framangreint sé því hafnað af hálfu stefndu að Deloitte eða G-kk-nf hafi veitt ráðgjöf eða þjónustu um atriði sem snerta endurákvörðun ríkisskattstjóra, s. s. varðandi ólögmætar úttektir hluthafa Kæju úr félaginu, enda liggja ekki fyrir nein gögn í málinu sem styðja það. Þvert á móti liggja fyrir gögn sem beinlínis staðfesta að stefndu hafi ráðið K-kvk-þgf, stjórnendum þess eða hluthöfum frá því að taka út fjármuni úr félaginu án þess að fyrir lægi lögformleg tillaga um arðgreiðslu frá stjórn og samþykkt aðalfundar félagsins, sbr. lög um einkahlutafélög nr. 138/1994, nánar tiltekið ákvæði b-liðar 2. mgr. 59. gr., 73. gr., 74. r. og 1. mgr. 76. gr. Deloitte og G-kk-nf mæltu því ekki með þeirri leið, eins og sjá megi á framlögðu dómskjali frá 21. ágúst 2013, þar sem stjórnarformaður Kæju, B-kk-nf B-kk-nf eldri, hafi skrifað undir yfirlýsingu um hinar ólögmætu úttektir. Þrátt fyrir þessa undirritun héldu úttektir stefnenda áfram hjá félaginu og ljóst að ekki var hlustað á ráðgjöf G-kk-ef og Deloitte hvað þetta varðar. Hafi G-kk-nf viðrað áhyggjur sínar af þessu aftur við A-kvk-þf eftir að drög að átta mánaða uppgjöri lágu fyrir þann 15. október 2013, en þá hafi komiðfram af hennar hálfu að það væri of seint að snúa tilbaka.

Að mati stefndu hafi engin sönnunargögn verið lögð fram sem sanni að G-kk-nf og/eða Deloitte hafi ráðlagt K-kvk-þgf og/eða hluthöfum að haga málum með þeim hætti sem raunin varð. Eigendur Kæju, þ. e. stefnendur, hafi tekið meðvitaða ákvörðun um að greiða sér fjármuni úr félaginu um leið og greiðsla fékkst fyrir fiskiskipið og kvótann. Uppgjör við hluthafa fór svo fram með arðgreiðslu til þeirra í janúar 2014, en það breyti ekki stöðunni sem var í lok árs 2013 og úttektum stefnenda.

Í árslok 2013 hafi skuldastaða stefnenda gagnvart K-kvk-þgf verið orðin samtals 63.691.618 krónur. Í ársreikningi félagsins fyrir árið 2013 og í skattframtali hafi ekkiverið val á öðru en að færa þessa skuld inn sem kröfur á hendur eigendum félagsins. Óheimilt hefði verið að færa úttektirnar sem arðgreiðslur og samkvæmt upplýsingum frá stjórnendum Kæju var ekki um launagreiðslur að ræða. Samkvæmt 53. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 skal tilgreina fjárhæðir lána, svo og veðsetningar, ábyrgðir og tryggingar sem veittar hafa verið félagsaðilum, þ. e. hluthöfum, eða stjórnendum félags eða móðurfélags þess vegna tengsla þessara aðila við félögin, sundurliðað ásamt upplýsingum um vexti, greiðslukjör og aðra helstu skilmála. Þetta eigi einnig við gagnvart einstaklingum, nátengdum fyrrgreindum aðilum.

Varðandi skattframtal Kæju, sem Deloitte hafi séð um að gera fyrir rekstrarárið 2013, sé vísað til 72. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003 um framtalsskyldar eignir, en skuld hluthafa við Kæju teljist til eigna félagsins, enda séu kröfur eignir. Einnig sé vísað til 78. gr. laganna þar sem fram komi að miða skuli við eignir skattaðila í árslok í tengslum við framtalsgerð og 90. gr. laganna um skyldu til að skila skattframtölum, m. a. um eignir í árslok. Ljóst sé samkvæmt þessu að Deloitte og G-kk-nf fóru í einu og öllu eftir lögum og reglum í tengslum við gerð ársreiknings og skattframtals fyrir Kæju.

Hvorki stjórnendur Kæju né hluthafar félagsins hafi gert athugasemdir við ársreikninginn og samþykkt hann á aðalfundi félagsins. Skattframtöl Kæju byggjast á samþykktum ársreikningi.

Stefnendur telja að G-kk-nf hafi gerst sekur um saknæma vanrækslu og ekki staðið undir kröfum um sérfræðinga í félaga- og skattarétti. Nánar sé þetta útskýrt með því að G-kk-nf hafi átt að sjá til þess að arðsúthlutunin myndi standast skoðun, t. d. skattyfirvalda, en að svo sé ekki þar sem arðgreiðslur hafi verið inntar af hendi áður en formlegum frágangi þeirra var lokið og lagaskilyrði uppfyllt. Um þetta vísa stefndu til þess að ákvörðun um úttektir hafi verið tekin af stjórnendum Kæju og stefnendum sjálfum og ekki á grundvelli ráðgjafar frá Deloitte eða G-kk-þgf. Framkvæmdastjóri Kæju, A-kvk-nf B-kvk-nf, hafi séðum greiðslur til stefnenda og ósannað séað stefnendur hafi mótmælt greiðslunum. Þessar greiðslur hafi verið framkvæmdar áður en óskað var eftir ráðgjöf Deloitte vegna fyrirhugaðrar arðgreiðslu. G-kk-nf hafi gert allt rétt, sem og Deloitte. Stefndu hafi meira að segja komið í veg fyrir að kaup Kæju á eigin hlutum af J-kk-þgf B-kk-þgf yrðu ólögleg. G-kk-nf hafiekki séð um og átti ekki að sjá um úttektir hluthafa úr félaginu, ákvörðun arðsins eða greiðslu arðsins. Hlutverk G-kk-ef hafi m. a. veriðað aðstoða við gerð ársreiknings, framtalsskil, kaup á hlutum Jóhanns Brimis, útreikning arðs og að senda skilagrein til ríkisskattstjóra vegna fjármagnstekjuskattsins sem K-kvk-nf hélt eftir lögum samkvæmt við arðgreiðsluna. Ársreikningur hafi verið gerður á grundvelli bókhaldsgagna frá Kæju og framtalsskil gerð á grundvelli samþykkts ársreiknings. G-kk-nf hafi ekki getað aðhafst á neinn annan hátt en hann gerði hvað varðar gerð ársreiknings eða Deloitte hvað varðar framtalsskilin fyrir Kæju. Enn og aftur sé engin tilraun gerð til að rökstyðja í hverju meint mistök fólust og hvað G-kk-nf og/eða Deloitte hefðu átt að gera öðruvísi. Stefnendur geta ekki framselt ábyrgð á sinni eigin ákvarðanatöku til annarra aðila sem koma síðar að málunum.

Stefndu benda á að Deloitte og G-kk-nf hafi séð um skjalagerð hvað varðar kaup á hlutum Jóhanns B-kk-ef í Kæju. Hafis kjalagerðin falist í því að reikna út verðmæti hlutarins sem átti að kaupa af J-kk-þgf B-kk-þgf og að útbúa kaupsamninga, en samningsaðilar séð um að undirrita samningana og ganga frá öllum greiðslum.

Samkvæmt gr. 3.3 í kaupsamningunum þremur frá 28. janúar 2014 jafngildir undirritun samningsins tilkynningu til stjórnar félagsins um eigendaskipti. Í öllum tilvikum hafi einhver samningsaðila verið félagið sjálft, stjórnarformaður í félaginu eða framkvæmdastjóri. Tilkynning til stjórnar hafi því komið fram um leið og undirritun samninganna átti sér stað. Í 6. gr. samþykkta félagsins frá 1. september 2013 komi framað stjórn félagsins skuli halda hlutaskrá, sbr. einnig 19. gr. laga um einkahlutafélög. Þessi lögbundna skylda verði ekki framseld til annarra aðila. Með vísan í framangreint sé því hafnað að nokkuð saknæmt hafi átt sér stað í tengslum við skjalagerðina.

Stefndu benda á að því sé haldið fram af hálfu stefnenda að ráðgjöf Deloitte hafi m. a. falist í því að J-kk-nf B-kk-nf skyldi geyma 8,5 milljónir inni á vörslureikningi sem hann átti síðar að nýta til að greiða opinber gjöld, en ári síðar (2015) hafi ekki verið búið að ganga formlega frá sölu hlutanna og J-kk-nf B-kk-nf enn skráður hluthafi í félaginu. Þetta séu mistök Deloitte. Þessu sé alfarið hafnað. Í fyrsta lagi þá séu meint mistök starfsmanns Deloitte ekki útskýrð á neinn hátt í stefnu. Ekki sé tilgreint hvað starfsmaðurinn átti að gera sem hann gerði ekki, eða hvað hann gerði sem hann átti ekki að gera. Ekki sé tilgreint hvað sé átt við með því að ganga formlega frá sölu hlutanna og hvað það hafi með kröfu Jóhanns B-kk-ef eða annarra stefnenda að gera. Ekki sé tilgreint hvort J-kk-nf B-kk-nf hafi enn verið skráður sem hluthafi. Í samþykktum ársreikningi félagsins 2014 sé J-kk-nf B-kk-nf ekki tilgreindur sem hluthafi í lok árs 2014. Í skattframtali Jóhanns Brimis 2015, sem Deloitte aðstoðaði hann með, komifram að hann hafi selt hluti með hagnaði á árinu 2014, sbr. lið 3.8. Hljóti sá söluhagnaður að hafa komið til vegna sölu á hlutum í Kæju, enda sé enginn hlutur í Kæju tilgreindur í framtalinu sem eign í lok árs 2014. Í öðru lagi sé það lögbundið hlutverk stjórnar einkahlutafélags, sbr. 19. gr. laga um einkahlutafélög, að útbúa og halda hlutaskrá. Samkvæmt ákvæðum kaupsamninganna skyldi litið á þá sem tilkynningu til stjórnar um sölu hluta. Það hafi verið hlutverk stjórnar að skrá eigendaskiptin í hlutaskrá félagsins í samræmi við samþykktir og lög um einkahlutafélög. Miðað við allt framangreint sé því hafnað sem ósönnuðu að G-kk-nf eða Deloitte hafi gert einhver mistök í tengslum við sölu hluta Jóhanns Brimis til Kæju ehf. og tveggja annarra hluthafa, þ. e. stjórnarformanns og framkvæmdastjóra.

Stefndu benda á að Deloitte hafi verið falið það hlutverk að ganga frá skilagreinum vegna greiðslu arðs úr félaginu til hluthafa. Fram komi af hálfu stefnenda að þeir hefðu verið sannfærðir um að þeir þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur af því hvernig gengið yrði frá umræddri arðsúthlutun. Einungis sé gefið í skyn, óskýrt þó, að G-kk-nf og Deloitte hafi gert eitthvað rangt varðandi þessa skilagrein, en engin tilraun sé gerð til þess að útskýra eða rökstyðja hvað var gert rangt og tengsl þess við fjártjón stefnenda. Deloitte hafi verið falið það hlutverk að senda inn skilagrein vegna staðgreiðslu fjármagnstekjuskatts vegna arðgreiðslunnar og hafi gert það samkvæmt gildandi reglum og innan tímamarka. Hlutverk Deloitte í þessu hafi falist í að senda inn skilagrein til ríkisskattstjóra vegna ákvörðunar aðalfundar Kæju um greiðslu arðs til hluthafa, enda hvíldi sú lagaskylda á Kæju að halda eftir fjármagnstekjuskatti af greiddum arði. G-kk-nf eða Deloitte hafi ekki séðum að greiða fjármagnstekjuskattinn, frekar en aðrar greiðslur af hálfu Kæju. Það hafi framkvæmdastjórinn A-kvk-nf B-kvk-nf séðum. Ósannað séað G-kk-nf eða Deloitte hafi gert mistök í tengslum við skilagreinina og enn fremur sé ósannað að orsakatengsl séu á milli meintra mistaka og fjártjóns stefnenda.

Stefndu G-kk-nf eða Deloitte hafi ekki komiðað gerð skattframtals 2014 fyrir E-kvk-þf K-kvk-þf, J-kk-þf B-kk-þgf, B-kk-þf B-kk-þf eldri eða A-kvk-þf B-kvk-þf. Deloitte hafi komiðað örlitlu leyti að skattframtali B-kk-ef B-kk-ef yngri, eða um hálftíma yfirferð. Hafi aðdragandinn verið sá að hringt var í Deloitte af hálfu eiginkonu B-kk-ef og beðið um að farið yrði yfir framtalið á grundvelli þeirra upplýsinga sem lágu fyrir hjá skattyfirvöldum. Hafi það veriðgert og framtalinu skilað á grundvelli þeirra upplýsinga. Sé því hafnað að gerð hafi verið mistök við þessa aðstoð.

Stefnendur byggi á því að stefndu Deloitte og G-kk-nf séu sérfræðingar og hafi veitt sérfræðiþjónustu í tengslum við arðsúthlutun Kæju, framtalsskil og viðeigandi skjalagerð. Ekki sé byggt á skaðabótaábyrgð innan samninga, heldur einungis skaðabótaábyrgð utan samninga. Sérfræðiráðgjöf Deloitte og G-kk-ef hafi í öllum aðalatriðum verið til Kæju og stjórnenda félagsins, en ekki til stefnenda. Þannig séljóst að stefnendur krefjast skaðabóta vegna meintrar rangrar ráðgjafar og þjónustu til þriðja aðila, þ. e. Kæju. Ákvæði 27. gr. þágildandi laga um endurskoðendur nr. 79/2008 gildi um sérfræðiábyrgð Deloitte og G-kk-ef. Þar komifram að endurskoðandi beri ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmenn hans valda í störfum sínum, af ásetningi eða gáleysi. Um sakarmat og sönnun gilda reglur skaðabótaréttar. Ósannað sé hins vegarað Deloitte og G-kk-nf hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi í tengslum við sérfræðistörf sín. Ekki hafiverið sýnt fram á að Deloitte eða G-kk-nf hafi brotið gegn skráðum hátternisreglum, hvort sem um séað ræða lög eða siðareglur. Aukinheldur hafi engum stoðum verið rennt undir það að brotið hafi verið gegn venjum á þessu sviði. Af hálfu stefnenda sé einungis vísað til almennra vísireglna í lögum um endurskoðendur nr. 79/2008, sbr. t. d. 8. gr. laganna, og siðareglna Félags löggiltra endurskoðenda. Sé því hafnað að stefndu Deloitte og G-kk-nf hafi brotið gegn þeim á einhvern hátt.

Stefndu benda á að í stefnu sé mikið gert úr svari Deloitte til embættis ríkisskattstjóra frá 10. janúar 2018, en þar komi fram orðrétt: „[...] greiðsla vegna arðs hafi verið innt af hendi áður en formlega hafi verið gengið frá því.“ Ekki séum að ræða viðurkenningu á meintum mistökum Deloitte eða G-kk-ef. Þvert á móti sé á hlutlægan hátt verið að lýsa staðreyndum eins og þær lágu fyrir og háttsemi stefnenda. Í fyrrgreindum tölvupósti hafi Deloitte reynt að klóra í bakkann fyrir stefnendur gagnvart ríkisskattstjóra eins og hægt hafi verið miðað við gögn og staðreyndir málsins.

Stjórnendur Kæju hafi viljað tengja úttektirnar við fyrirhugaða arðgreiðslu. Svar Deloitte til ríkiskattstjóra f. h. Kæju sé lýsing á þeirri staðreynd að hluthafar í Kæju fengu greiddar umtalsverðar fjárhæðir í andstöðu við reglur um arðgreiðslur einkahlutafélaga. Ekki séverið að lýsa ráðgjöf Deloitte eða G-kk-ef, heldur staðreyndum málsins og háttsemi stjórnenda Kæju, sem og stefnenda. Það leysi ekki stefnendur og stjórnendur Kæju undan lögbundinni ábyrgð, eins og lýst hafiverið að framan, að leita sér aðstoðar sérfræðings.

Ef sannað þykir að Deloitte eða G-kk-nf hafi á einhvern hátt viðhaft saknæma háttsemi í tengslum við meinta framtalsgerð eða aðra skjalagerð fyrir stefnendur séljóst að það sé ekki orsök fjártjóns stefnenda. Meginorsök meints fjártjóns stefnenda sé sú ákvörðun þeirra, sem þeir tóku einir og óstuddir, að greiða sjálfum sér fjármuni úr Kæju, án þess að fyrir lægju lagaheimildir til þess. Deloitte og G-kk-nf reyndu svo eftir fremsta megni að aðstoða stefnendur við að lagfæra mistök sín í byrjun árs 2014. Tjón stefnenda hafi þegar verið orðið þegar Deloitte og G-kk-nf komu að málinu varðandi rekstur Kæju árið 2013 og úttektir eigenda félagsins. Auk þess vissu stefnendur eða máttu vita af því að það væru verulegar líkur á því að ríkisskattstjóri myndi líta á úttektir stefnenda sem launagreiðslur eða gjafagerning, sem svo varð raunin. Engin orsakatengsl séu á milli háttsemi Deloitte og G-kk-ef og fjártjóns stefnenda. Sé því hafnað sem ósönnuðu.

Um varakröfu stefndu um lækkun krafna sé að mestu er vísað til röksemda í aðal-og varakröfu stefndu sem leiða eiga til verulegrar lækkunar á kröfu stefnenda á hendur stefndu. Erfitt er fyrir stefndu að átta sig á hvernig fjárkrafa hvers og eins stefnanda sé fundin út. Útlistun krafna stefnenda séekki fullnægjandi hvað þetta varðar. Haldist það í hendur við óljósa kröfugerð stefnenda. Ef sannað þykir hins vegar að stefndu Deloitte eða G-kk-nf hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sé ljóst að hámark skaðabóta fyrir hvern og einn stefnanda miði st við fjárhæð sem nemur hlutfalli (skattprósentu) af álagsbeitingu ríkisskattstjóra, sbr. dóm Hæstaréttar nr. 373/2017. Tjón stefnenda grundvallast á því að hafa þurft að greiða skatt af álagsbeitingu ríkisskattstjóra. Stefnendur hefðu ávallt, óháð meintri sök Deloitte eða G-kk-ef, þurft að greiða tekjuskatt af úttekt þeirra úr félaginu Kæju. Þannig séu hámarksbætur hvers og eins stefnanda eftirfarandi:

E-kvk-nf K-kvk-nf B-kvk-nf. Stofn til tekjuskatts hækkaði um 17.000.000 krónaog varð 22.504.158 krónur. Ríkisskattstjóri bætti 25% af hækkun við stofn til tekjuskatts, samtals 4.250.000 krónur, og því varð stofn til tekjuskatts 26.754.158 krónur. Hækkun á skattgreiðslu stefnanda varð því 9.841.730 krónur. Þar af leiðandi sé hámarks fjárkrafa stefnanda E-kvk-ef K-kvk-ef 25% af hækkun skattgreiðslu stefnanda, þ. e. 2.460.432 krónur.

B-kk-nf B-kk-nf eldri. Stofn til tekjuskatts hækkaði um 7.286.731 krónu ( 1.440.345+5.846.386) og varð 13.105.483 krónur (5.640.742+7.464.741). Ríkisskattstjóri bætti 25% af hækkun við stofn til tekjuskatts, samtals 1.821.682 krónur, (360.086+1.461.596), og því varð stofn til tekjuskatts 14.927.165 krónur. Hækkun á skattgreiðslu stefnanda, var því 2.840.976 krónur. Þar af leiðandi sé hámarks fjárkrafa stefnanda B-kk-ef B-kk-ef eldri 25% af hækkun skattgreiðslu stefnanda, þ. e. 710.244 krónur(2.840.976 x 25%).

A-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf. Breytingar urðu á opinberum gjöldum vegna hækkunar á launatekjum maka hennar, B-kk-ef B-kk-ef eldri, samtals 82.764 krónur til hækkunar. Engin álagsbeiting var gerð af hálfu ríkisskattstjóra og því sé þetta hennar fjártjón.

J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf. Stofn til tekjuskatts hækkaði um 17.975.133 krónur og varð 30.409.646 krónur. Ríkisskattstjóri bætti 25% af hækkun við stofn til tekjuskatts, samtals 4.493.783 krónur, og því varð stofn til tekjuskatts 34.903.429 krónur. Hækkun á skattgreiðslu stefnanda varð því 10.658.582 krónur. Þar af leiðandi sé hámarks fjárkrafa stefnanda J-kk-ef B-kk-ef 25% af hækkun skattgreiðslu stefnanda, þ. e. 2.664.645 krónur (10.658.582 x 25%).

B-kk-nf B-kk-nf yngri. Stofn til tekjuskatts hækkaði um 17.069.981 krónu og varð 30.373.288 krónur. Ríkisskattstjóri bætti 25% af hækkun við stofn til tekjuskatts, samtals 4.267.495 krónurog því varð stofn til tekjuskatts 34.640.783 krónur. Hækkun á skattgreiðslu stefnanda var því 10.121.859 krónur. Þar af leiðandi sé hámarks fjárkrafa stefnanda B-kk-ef B-kk-ef yngri 25% af hækkun skattgreiðslu stefnanda, þ. e. 2.530.465 krónur (10.121.859 x 25%).

Stefndu mótmæla sérstaklega kröfu stefnanda um málskostnað. Um kröfu stefndu um málskostnað úr hendi stefnanda er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 129. gr. s. l.

Stefndu vísa til meginreglna skaðabótaréttar og reglna einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði. Vísað sé til laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 8. og 9. gr. þeirra, sbr. einnig 1. mgr. 6. gr. Þá vísa stefndu til 53. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006, auk laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sérstaklega ákvæða 72., 78. og 90. gr. þeirra laga. Vísað er almennt til skyldna stjórnenda í lögum um einkahlutafélög nr. 138/1994, en einnig sérstaklega til 19., 59., 73., 74. og 76. gr. laganna. Þá er vísað til laga um endurskoðendur nr. 79/2008, einkum 8. og 27. gr. laganna.

Forsendur og niðurstaða:

Stefnendur byggja á því að félagið Kæja ehf. hafi fengið ranga skattalega ráðgjöf frá stefnda Deloitte hf., einkum frá stefnda G-kk-þgf Þ-kk-þgf vegna sölu skip sí eigu Kæju ehf. á árinu 2013. Hafi stefndu gerst sekir sem skattasérfræðingar við framtalsskil stefnenda, skjalagerð og frágang er varðar arðsúthlutun úr félaginu, sem leitt hafi til þess að stefnendurfenguendurálagða skatta á árinu 2018, þeim til tjóns. Stefndu hafna því að hafa sýnt af sér nokkra saknæma háttsemi. Stefnendur bera sönnunarbyrði fyrir saknæmri háttsemi stefndu.

Engir samningar virðast til um umfang þeirrar umsýslu sem Deloitte átti að sjá um fyrir Kæju ehf. Upplýst var hins vegar í skýrslum fyrir dómi að stefnandi A-kvk-nf B-kvk-nf hafi ásamt öðrum starfsmanni Kæju séð um að færa allt bókhald félagsins. Þá kemur fram í gögnum málsins að Deloitte hf. hafi gert ársreikninga fyrir Kæju ehf. árin 2013 og 2014 og árshlutareikning 1. janúar 2013 til 31. ágúst 2013. Í þeim ársreikningum kemur skýrt fram á forsíðu þeirra að þeir séu gerðir án endurskoðunar eða könnunar af hálfu Deloittehf.

Endurákvörðun gjalda stefnenda bygg istmeð framangreindum hætti á tölulegum upplýsingum frá Kæju ehf., sem birtust í ársreikningum. Með engum hætti hefur verið sýnt fram á að ranglega hafi verið staðið að gerð ársreikninganna af hálfu stefndu, og þá er upplýst að stefndu hafi ekki komið að framtalsskilum fyrir stefnendur eins og haldið er fram af þeirra hálfu, ef frá eru talin framtalsskil fyrir stefnanda J-kk-þf B-kk-þgf. Þau framtalsskil tengjast hins vegarí engu forsendum fyrir endurálagningu umþrættra gjalda hans.

Fyrir liggur að greiðsla á söluverði fiskiskipsins barst inn á reikning félagsins þann 30. júní 2013, ogí júlí 2013 eru hafnar útborganir af þeim reikningi til stefnenda. Engin gögn liggja fyrir um að stefndu hafi komið að skjalagerð varðandi sölu skipsins eða hafi haft eitthvað með ákvörðun um útborganir peninga úr Kæjuehf. að gera.

Í framlögðu skjali, dags.21. ágúst 2013, sem útbúið var af stefndu, og undirritað er af B-kk-þgf B-kk-þgf eldri, stjórnarformanni Kæju ehf., kemur fram að í ársreikningi 2012 sé krafa hluthafa á hendur félaginu að fjárhæð 10.206.166 krónur. Með skjalinu eru stefndu að benda Kæju ehf. á aðef RSK geri fyrirspurnum kröfuna, sé líklegt að RSKúrskurði kröfuna sem laun eða gjöf sem hluthafar þurfi að greiða af skatt, og að slíkar kröfur á hendur eigendum félagsins séu óheimilar skv. 79. gr. laga nr. 138/1994. Þá kemur fram að með undirritun skjalsins geri hluthafar Kæju ehf., þ. e. stefnendur þessa máls, sér fulla grein fyrir mögulegum afleiðingum þessa. Þrátt fyrir þessa viðvörun stefndu þá var haldiðáfram að greiða út af reikningi Kæju ehf. til stefnenda. Samkvæmt árshlutareikningi 31. ágúst 2013 var skuld Kæju ehf. við stefnendur 61.283.393 krónur, og í árslok 2013 var skuldin komin í 63.691.618 krónur.

Eins og málatilbúnaður stefnenda verður skilinn, þá hafi fyrirsvarsmenn Kæju ehf., eftir að hafa fengið framangreindan árshlutareikning 2013 í hendur í október 2013, ákveðið að eitthvað yrði að gera til þess að lækka skuld félagsins við stefnendur, oghafi A-kvk-nf B-kvk-nf þá sett sig í samband við G-kk-þf hjá Deloitte. Í tölvupóstsamskiptum þeirra frá 17. október 2013 er A-kvk-nf að velta því fyrir sér að slíta félaginu, og hvort betra sé að gera það fyrir eða eftir áramót, og svarar G-kk-nf þeirri fyrirspurn degi síðar. Í tölvupóstsamskiptum þeirra 14. janúar 2014 er A-kvk-nf að skoða mögulega sölu á hlut J-kk-ef B-kk-ef í Kæju ehf., og G-kk-nf spyr þá hvort félagið sjálft eða aðrir eigendur ætli að kaupa hans hlut. Í tölvupósti 24. janúar 2014 virðist ákveðið af hálfu Kæju ehf. hverjir kaupi hlut J-kk-ef, og setur G-kk-nf það upp hvernig að þeirri sölu verði löglega staðið. Einnig liggur fyrir í gögnum málsins að útbúnir voru kaupsamningar af hálfu stefndu, dagsettir 28. janúar 2014, og að greiðsla hafi átt sér stað frá Kæju ehf. til J-kk-ef sama dag, eða 28. janúar 2014.

Af framangreindu verður ekki ráðið að ákvörðun um sölu á hlut J-kk-ef hafi verið tekin af stefndu, eða að sú sala hafi verið gerð samkvæmt ráðleggingum stefndu í skattalegum tilgangi. Þá verður ekki annað ráðið en að stefndu hafi annast þá skjalagerð sem nauðsynleg var um sölu hluta J-kk-ef, með því að útbúa kaupsamninga, en óvíst er hvernig eða hvort salan hafi fengið formlega meðferð hjá Kæju ehf. og stefnendum, svo sem með undirritun samninganna.

Í framangreindum tölvupóstsamskiptum frá 24. janúar 2014 kemur einnig fram af hálfu stefnda G-kk-ef að ætli Kæja ehf. að greiða út arð þá verði félagið sjálft að ákveða fjárhæð arðsins á aðalfundi, og að greiða skatt innfyrir 5. maí 2014.

Ekki liggur fyrir hvort arðgreiðslur Kæju ehf. hafi verið ákveðnar með formlegum hætti á aðalfundi félagsins, en í tölvupósti milli sömu aðila 10. mars 2014 kemur fram að skv. yfirliti A-kvk-ef væru ógreiddir skattar félagsins 50 milljónir króna. Samkvæmt þeim upplýsingum taldi G-kk-nf að Kæja ehf. gæti greitt út 115 milljónir í arð ef ætlunin væri hjá þeim að hreinsa allt út úr félaginu. Í lokin spyr G-kk-nf hvort A-kvk-nf vilji að gengið verði frá skilagrein sem byggðist á þessum tölum. Í svarpósti A-kvk-ef sama dag kemur fram að það vilji hún ekki, enda séu einnig í félaginu eignir að fjárhæð 45 milljónir króna. Í svarpósti G-kvk-nf r kemur fram að samkvæmt því verði gengið frá arðgreiðslum með þeim hætti að greiddar verði út 160 milljónir krónaí arð, og að skattur af þeirri fjárhæð nemi 32 milljónum króna. Stefndi G-kk-nf gekk frá skilagrein og sendi inn til RSK 10. apríl 2014, í samræmi viðframangreindafjárhæðsem ákveðinv ar af Kæju ehf.

Með vísan til framangreinds verður ekki annað ráðið en að ákvörðun um arðgreiðslur úr félaginu á árinu 2014 og fjárhæð þeirra hafi verið tekin af Kæju ehf., og að stefndu hafi sinnt skjalagerð í samræmi við beiðnir þar um. Engin sönnun liggur fyrir þess efnis að stefndu hafi ráðlagt Kæju ehf. að greiða út arð, og enn síður að stefndu hafi gefið það í skyn með einhverjum hætti að með útborgun arðsins hefði mátt komast hjá skattlagningu stefnenda vegna skuldar Kæju ehf. við stefnendur, eins og ætlað verður af málatilbúnaði stefnenda.

Með vísan til alls framangreinds liggur engin sönnun fyrir í málinu um meinta sök stefndu, og verða stefndu þegar af þeirri ástæðu sýknaðir af öllum kröfum stefnenda í máli þessu.

Með vísan til niðurstöðu málsins, 129. gr. og 1. m gr. 130. g r. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnendum gert að greiða stefndu málskostnað sem hæfilegur þykir 1.550.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, að teknu tilliti til málflutnings um frávísunarhluta málsins.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Deloitte hf., G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands, eru sýkn af öllum kröfum stefnenda, E-kvk-ef K-kvk-ef B-kvk-ef, A-kvk-ef B-kvk-ef S-kvk-ef, B-kk-ef B-kk-ef eldri, Jóhanns B-kk-ef

Benónýssona rog B-kk-ef B-kk-ef yngri.

Stefn endurgreiði stefndu 1.550.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjaness, 26. mars 2021.