E-4587/2013

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 9. apríl sl., er höfðað 5. nóvember 2013, A, sem búsettur er í [...], gegn Ístaki hf., Engjateigi 7 í Reykjavík, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir til þess að greiða stefnanda óskipt 10.661.120 krónur með 4,5% vöxtum frá 5. nóvember 2009 til 14. febrúar 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun á 6.805.555 krónum 26. febrúar 2013. Þá krefst stefnandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Í þinghaldi 12. mars sl. óskuðu aðilar eftir því að sakarefninu yrði skipt þannig að fyrst yrði dæmt um það hvort frekari bótaskylda hvíli á stefndu umfram það sem þegar hefur verið fallist á. Með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála féllst dómari á þessa beiðni og er sá þáttur hér einungis til úrlausnar.

II.

Stefnandi var starfsmaður hjá stefnda Ístaki hf. og vann við byggingu nýbyggingar við Flugstöð Leifs Eiríkssonar þegar hann varð fyrir slysi við vinnu sína um klukkan 9 hinn 24. janúar 2006. Slysið varð þegar stefnandi var að mæla fyrir veggfestingum á kjallaravegg nýbyggingarinnar. Til þess notaði hann kíki á þrífæti sem staðsettur var á holplötu á fyrstu hæð byggingarinnar. Ágreiningur er um tildrög slyssins og hvort stefnandi hafi fylgt fyrirmælum um framkvæmd verksins. Stefnandi lýsir atvikum á þá leið að hann hafi átt að standa við kíkinn og gefa erlendum samstarfsmanni sínum, sem hafi átt að standa við brún holplötunnar með mælistiku, bendingar um að færa stikuna uns hún væri í réttri hæð. Þriðji starfsmaðurinn hafi átt að standa á röraverkpalli, sem stóð í grunninum og náði að brún holplötunnar, og átt að merkja og bora fyrir festingunum. Stefnandi kveðst hafa verið að segja hinum erlendu samstarfsmönnum sínum til um þessa framkvæmd verksins og staðið þá við brún holplötunnar til hliðar við pallinn þegar snörp vindkviða hafi feykt honum niður af plötunni. Stefnandi mun hafa fallið um 4,3 metra og lent á þjappaðri möl í grunni byggingarinnar. Öndvert við þessa lýsingu heldur stefndi því fram að stefnandi hafi, ásamt íslenskum samstarfsmanni sínum, S-kk-þgf H-kk-þgf, átt að „taka punktana“ til að mæla fyrir festingunum neðan úr grunninum, en ekki ofan af holplötunni.

Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og síðan á Landspítalann. Við myndrannsókn kom í ljós brot á rifjum V, VI, VII og VIII hægra megin og lítið loftbrjóst auk vökva í fleiðruholi sem og brot á smábeinum hægri handar. Stefnandi var útskrifaður af sjúkrahúsinu 27. janúar 2006. Hann mun áfram hafa verið með óþægindi frá brjóstkassa auk þess að vera með verki frá hálsi og mjóbaki og í hægri úlnlið. Auk verkjameðferðar í upphafi var stefnandi í sjúkraþjálfun frá 17. mars 2006 vegna verkja og óþæginda.

Fram kemur í matsgerð G-kk-ef L-kk-ef bæklunarlæknis og G-kk-ef P-kk-ef hrl., dags. 3. janúar 2013, að þrátt fyrir stífa sjúkraþjálfun hafi stefnandi ekki orðið verkjalaus. Í matsgerðinni er talið líklegt að stefnandi hafi hlotið tognunaráverka á hálsi og mjóbaki og að leiða megi líkum að því að hann komi alltaf til með að finna fyrir ákveðnum óþægindum við mikið álag og langar setur. Í matsgerðinni er komist að þeirri niðurstöðu að tímabundið fullt atvinnutjón stefnanda og þjáningatími samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga hafi verið frá slysdegi 24. janúar 2006 til 2. apríl 2006. Varanlegur miski þótti hæfilega metinn 12 stig og varanleg örorka 12%.

Slysið var tilkynnt til Vinnueftirlitsins 24. janúar 2006 auk þess sem lögregla var kölluð á slysstað. Í tilkynningu til Vinnueftirlitsins, sem er undirrituð af þáverandi öryggistrúnaðarmanni og öryggisverði hjá stefnda Ístaki hf., er merkt við að orsakavaldur slyssins hafi verið ónógar fallvarnir og vindur. Í eftirlitsskýrslu eftirlitsmanns frá Vinnueftirlitinu, dags. 24. janúar 2006, kemur fram að athugasemd hafi verið gerð þess efnis að setja skyldi fallvarnir þar sem þær vantaði og hætta væri á falli. Þá skyldu röraverkpallar vera rétt upp settir samkvæmt reglum nr. 331/1989.

Stefndi Ístak hf. var með ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Hinn 12. mars 2010 var hinu stefnda vátryggingafélagi sent bréf þar sem gerð var krafa um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð á vinnuslysinu. Með tölvuskeyti 29. ágúst 2011 var því mótmælt að skort hafi á fallvarnir við vinnu stefnanda eða að verkstjórn hafi verið ábótavant, enda hafi vinna ekki verið hafin á holplötunni og ekki ætlast til þess að starfsmenn væru þar. Stefnandi hafi ekki þurft að athafna sig á holplötunni til að mæla fyrir veggfestingunum og því hafi ekki verið tilefni til þess að setja upp fallvarnir þar. Bótaskyldu var því hafnað.

Málinu var skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 3. janúar 2012. Niðurstaða nefndarinnar lá fyrir 30. mars sama ár. Þar var vísað til þess að ekki lægi fyrir með skýrum hætti hvernig hafi átt að standa að því verki sem stefnandi var að vinna við. Yrði að miða við það að stefnandi hafi verið á umræddum stað við brún plötunnar vegna starfs síns, en þar hafi engar fallvarnir verið. Öryggisbúnaði hafi því verið áfátt og hafi stefndi Ístak hf. borið ábyrgð á því að svo var. Hins vegar hafi stefnandi átt að gera sér ljósa grein fyrir því að fallvarnir vantaði við brún plötunnar og að varasamt gæti verið að standa nálægt brúninni eins og veðri hafi verið háttað. Taldi úrskurðarnefndin því stefnanda hafa sýnt af sér nokkurt aðgæsluleysi og yrði því að bera nokkra ábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir. Þótti rétt að hann fengi tjón sitt bætt að 2/3 hlutum úr ábyrgðartryggingu stefnda hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. en yrði að bera tjón sitt sjálfur að 1/3.

Í kjölfar þessarar niðurstöðu var leitað fyrrgreindrar matsgerðar G-kk-ef L-kk-ef bæklunarlæknis og G-kk-ef P-kk-ef hrl. Er hún lá fyrir ritaði lögmaður stefnanda hinu stefnda vátryggingafélagi kröfubréf, dags. 14. janúar 2013, þar sem farið var fram á greiðslu skaðabóta samtals að fjárhæð 10.700.329 króna að viðbættum vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, lögmannsþóknunar og útlagðs kostnaðar. Með tölvuskeyti 26. febrúar 2013 barst lögmanni stefnanda tillaga um uppgjör skaðabóta til stefnanda. Samkvæmt tillögunni nam bótafjárhæðin 8.113.056 krónum, en sú fjárhæð stóð saman af þjáningarbótum að fjárhæð 79.537 krónur, bótum fyrir varanlegan miska að fjárhæð 774.319 krónur, bótum fyrir varanlega örorku að fjárhæð 5.158.175 krónur og vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 2.101.025 krónur. Lögmaður stefnanda samþykkti uppgjörið með fyrirvara um alla þætti málsins, einkum niðurstöðu matsmanns um varanlegar afleiðingar slyssins og niðurstöðu um sakarskiptingu.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður málsóknina reista á 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, skaðabótalögum nr. 50/1993, sakarreglunni, reglunni um vinnuveitandaábyrgð og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til tjónþola. Einnig sé byggt á ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og reglugerð nr. 431/1997 um notkun tækja.

Stefnandi kveðst reisa kröfur sínar á því að aðbúnaði, verklagi og verkstjórn á vinnustað hafi verið ábótavant þegar slysið hafi átt sér stað og beri stefndi Ístak hf. fulla ábyrgð á því sem vinnuveitandi. Meginskylda atvinnurekanda samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 46/1980 sé að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað ásamt því að gera starfsmönnum sínum ljósa þá slysa- og sjúkdómshættu sem kunni að vera bundin við starf þeirra, sbr. 14. gr. laganna. Samkvæmt 20. til 23. gr. laganna beri verkstjóri ábyrgð á því að öruggt skipulag sé ríkjandi á vinnustað og vísar stefnandi til þess að verkstjóri hafi átt að ganga úr skugga um hættuna af framkvæmd verksins og gera viðhlítandi ráðstafanir til að verjast henni. Stefnandi telji engin rök fyrir því að hann verði látinn bera þriðjung tjóns síns þar sem ekki sé unnt að rekja orsök slyssins að neinu leyti til einhverra aðgerða hans eða gáleysislegrar hegðunar. Þvert á móti sé orsök slyssins eingöngu ófullnægjandi vinnuaðstaða og slæleg verkstjórn sem stefndi Ístak hf. beri fulla ábyrgð á.

Stefnandi bendir á að samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr. 46/1980 skuli vinnustaður þannig úr garði gerður að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Áhöld, tæki og annar búnaður skuli vera þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja eigi viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlitsins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, sbr. 46. gr. sömu laga. Í 3. gr. þágildandi reglugerðar nr. 431/1997 um notkun tækja segi meðal annars að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum séu látin í té innan fyrirtækis henti til þeirra verka sem vinna eigi eða séu hæfilega löguð að þeim, þannig að starfsmenn geti notað þau án þess að öryggi þeirra eða heilsu stafi hætta af.

Þegar slysið hafi átt sér stað hafi verkstjóri falið stefnanda og tveimur öðrum starfsmönnum að mæla fyrir veggeiningum á holplötum. Veður hafi verið slæmt þar sem allhvöss SSV átt hafi verið og hafi gengið á með hvössum vindhviðum. Til þess að vinna verkið hafi stefnandi þurft að standa á umræddri holplötu fyrir ofan röraverkpall þar sem engar fallvarnir hafi verið. Stefnandi telur staðreynt að starfsaðstæður hafi verið varasamar og öryggisráðstafanir alls ekki fullnægjandi til þess að tryggja öryggi hans þegar verkið hafi verið unnið því engar fallvarnir eða annar öryggisbúnaður hafi verið á vinnusvæðinu. Vegna hæðarinnar sem stefnandi hafi verið látinn vinna í og hvassviðris hafi enn ríkari þörf verið á því að gæta að starfsaðstæðum en ella stöðva framkvæmdina þar til veður lægði og/eða fallvörnum yrði komið fyrir. Stefnandi telur að með fyrirhafnarlitlum hætti hefði verið unnt að bæta öryggisþætti nýbyggingarinnar, s.s. með því að koma fyrir handriði líkt og gert hafi verið eftir slysið eða afhenda verkamönnunum öryggislínu og öryggisbelti og koma þannig í veg fyrir að stefnandi félli til jarðar. Um þetta vísar stefnandi m.a. til greinar 9.2 í A-hluta viðauka IV. við reglur nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og til greina 21.1 og 31 í B-hluta viðauka IV við sömu reglur.

Stefnandi kveður stefnda Ístak hf. hafa í tilkynningu til Vinnueftirlitsins viðurkennt í raun að rekja megi orsök slyssins til ónógra fallvarna. Sú staðfesting starfsmanna stefnda Ístaks hf. hljóti að hafa vera fengin út frá niðurstöðu sjálfstæðrar rannsóknar á orsökum slyssins. Öðruvísi hefði félagið ekki getað dregið jafn afdráttarlausa ályktun um orsök slyssins. Einnig hafi Vinnueftirlitið fyrirskipað stefnda Ístaki hf. að koma upp fallvörnum. Þá hafi handriði verið komið fyrir strax í kjölfar slyssins á þeim stað þar sem stefnandi hafi fallið. Stefnandi telur að í þessu felist viðurkenning félagsins á því að fallvörnum á þessum stað hafi verið áfátt og að brýna nauðsyn hafi borið til þess að koma í veg fyrir þá hættu sem til staðar hafi verið og valdið slysinu. Telur stefnandi fulljóst að slysið hafi orðið vegna þess að öryggisbúnaði á vettvangi hafi verið áfátt. Þar sem vinnuveitandi stefnanda hafi brotið gegn laga- og reglugerðarákvæðum sem mæli fyrir um að vinnuaðstæður séu með þeim hætti að starfsmönnum stafi ekki hætta af, beri hann ábyrgð á slysinu.

Stefnandi kveður skyldur atvinnurekanda til að tryggja öryggi á starfsvettvangi vera enn ríkari þegar í hlut eigi óreyndir starfsmenn og nemar en þannig hátti til með stefnanda. Hann hafi hafið störf hjá Ístaki hf. í september 2005 og hafi því einungis starfað þar í tæplega fimm mánuði þegar hann hafi lenti í slysinu. Hann hafi verið útskrifaður af húsasmíðabraut frá Fjölbrautaskóla Suðurnesja en átt eftir að ljúka sveinsprófi til þess að verða fullnuma húsasmiður. Á slysdegi hafi hann því haft stöðu starfsnema hjá stefnda Ístaki hf.

Stefnandi byggir að auki á því að verkstjórn á vinnustaðnum hafi verið áfátt, en samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 46/1980 skuli haga vinnu og framkvæmd þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Hafi stefnandi verið sendur til þess að vinna verk með aðferð sem ekki hafi tryggt öryggi hans. Verkstjóri stefnanda hafi falið honum að vinna verkið og borið ábyrgð á því að framkvæmdin væri með þeim hætti að tjón hlytist ekki af. Það hafi hann ekki gert og þannig brugðist skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980. Umrætt verk hafi verið hættulegt, starfsaðstæður ótryggar og stefnanda ekki staðið til boða neinn öryggisbúnaður. Bendir stefnandi á að skylda atvinnurekanda til að gæta fullnægjandi eftirlits og verkstjórnar sé þeim mun ríkari eftir því sem vinnuaðstæður eru erfiðari. Stefnandi telur að með réttri verkstjórn hefði verið unnt að koma í veg fyrir slysið. Verkstjóri hafi vanrækt að stýra verkinu vel þannig að starfsmenn hans væru ekki í hættu. Verði stefndu að bera ábyrgð á því.

Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi í ljós leitt að stefndu eigi að bera fulla skaðabótaábyrgð á líkamstjóni hans enda er ófullnægjandi vinnuaðstöðu, skorti á fallvörnum og slælegri verkstjórn um að kenna að slysið átti sér stað. Lögboðnum öryggiskröfum hafi ekki verið fylgt en öryggisútbúnaður, sem hefði getað komið í veg fyrir slysið, hafi ekki verið í notkun. Rík lagaskylda sé lögð á herðar vinnuveitanda að hafa slíkan búnað til reiðu til að tryggja öryggi starfsmanna sinna og gæta sérstaklega að fallvörnum á byggingarvinnustað. Slysið hafi ekki verið rannsakað á vettvangi af hálfu Vinnueftirlitsins en dómstólar hafi beitt þeirri sönnunarreglu í vinnuslysamálum að vinnuveitandi, sem sé skyldugur til að tilkynna slys til Vinnueftirlitsins, verði að bera hallann af því að tildrög slyss séu óljós, sérstaklega ef rannsókn á slysinu hefði getað upplýst slík atvik betur.

Í stefnu er gerð grein fyrir útreikningi stefnufjárhæðarinnar, sem skiptist í þjáningarbætur að fjárhæð 119.300 krónur, bætur fyrir varanlegan miska að fjárhæð 1.161.420 krónur og bætur fyrir varanlega örorku að fjárhæð 9.380.400 krónur. Í þessum þætti málsins er ekki efni til þess að gera nánari grein fyrir rökstuðningi fyrir bótaútreikningi stefnanda.

Stefnandi kveður málskostnaðarkröfu sína reista á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fram kemur í stefnu að málskostnaður stefnanda beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Því sé nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

Stefnandi vísar til 1. mgr. 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um varnarþing.

Stefnandi kveður vaxtakröfu sína vera reista á 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vaxta samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga sé krafist frá 5. nóvember 2009, fjórum árum fyrir stefnubirtingardag, til 14. febrúar 2013, mánuði eftir að kröfubréf var sent stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf., en dráttarvaxta frá þeim degi.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefndu er málsatvikum í greinargerð lýst á þann veg að verkstjóri stefnda Ístaks hf., G-kk-nf Þ-kk-nf, hafi falið stefnanda og samstarfsmanni hans, S-kk-þgf H-kk-þgf, að merkja fyrir festingum fyrir kjallaraveggi utan á hlið kjallara við flugstöðina. Er þeir hafi lokið við vinnu á langhlið kjallarans og verið farnir að vinna við þverhliðina hafi stefnandi talið að fjarlægja þyrfti malarhrúgu. Hafi stefnandi þá ákveðið upp á sitt eindæmi, án þess að gera verkstjóra viðvart, að fá tvo samstarfsmenn til þess að fjarlægja malarhrúguna, þá M-x-x G-x-x og G-x-x B-x-x. Þeir hafi verið við vinnu uppi á holplötunni en fjarri þeim stað þar sem stefnandi hafi fallið. Stefndi kveður stefnanda hafa farið upp til þeirra og farið með þá að enda holplötunnar til þess að sýna þeim hvaða möl þyrfti að fjarlægja. Hafi þá viljað svo illa til að vindkviða hafi feykt stefnanda til og hann fallið fram af plötunni.

Aðalkrafa stefndu um sýknu er á því reist að tjón stefnanda hafi verið að fullu bætt lögum samkvæmt og stefnandi eigi ekki rétt til frekari bóta. Stefndu byggja á því að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt gáleysi í umrætt sinn og eigi þar af leiðandi að bera að minnsta kosti 1/3 hluta tjóns síns sjálfur. Þar sem þegar hafi verið greiddar bætur sem nemi 2/3 hlutum tjónsins eigi stefnandi ekki kröfu til frekari greiðslna.

Stefndi vísar þessu til stuðnings til þess að stefnanda hafi ekki verið falið að standa að verkinu með þeim hætti sem hann gerði. Stefnanda og samstarfsmanni hans hafi verið falið að vinna verkið á þann hátt að samstarfsmaðurinn hafi átt að taka mælingar frá jörðu og stefnandi hafi sjálfur átt að merkja fyrir veggfestingunum af röraverkpalli sem búinn hafi verið þar til gerðum fallvörnum. Stefnandi hafi ekki átt að vera við vinnu á holplötunni, því síður við við brún hennar. Hann hafi alls ekki þurft að vera þar til að vinna verkið sem honum hafði verið falið. Enginn skortur hafi verið á fallvörnum hefði stefnandi unnið verkið eins og fyrir hann hafði verið lagt. Stefnandi hafi hins vegar tekið það upp hjá sjálfum sér að fara upp á holplötuna og út að brún hennar. Hann hafi mátt vita hvaða hætta væri í því fólgin að fara fram á brún holplötunnar þar sem engar fallvarnir hafi verið, sérstaklega í því veðri sem hafi verið umræddan dag. Stefnandi hafi átt ríkan þátt í slysi sínu sjálfur með því að fara að eigin frumkvæði upp á plötuna þrátt fyrir að honum hafi ekki getað dulist að engar fallvarnir væru á holplötunni þar sem hann hafi staðið og að hvasst hafi verið þennan dag. Stefnandi hafi ekki verið neinn nýgræðingur á þessum vettvangi. Hann hafi unnið hjá stefnda Ístaki í nokkra mánuði þegar slysið varð. Stefndi kveður stefnanda hafa lokið sveinsprófi í smíðum stuttu eftir slysið en á þeim tíma hafði hann starfað í tíu ár sem byggingaverkamaður hjá ýmsum byggingafyrirtækjum. Stefnandi hafi verið á þrítugasta aldursári þegar slysið hafi orðið. Stefndu telja því ljóst vera að stefnandi hafi sýnt af sér verulegt gáleysi í umrætt sinn sem leiði til þess að hann skuli bera hluta tjón síns sjálfur.

Stefndu byggja enn fremur á því að verkstjóri stefnanda hafi ekki verið við þegar stefnandi hafi farið upp á holplötuna og ekki haft neina ástæðu til að ætla að stefnandi færi þangað. Verkið hafi verið einfalt, stefnandi verið með töluverða reynslu og því hafi verkið ekki krafist frekari verkstjórnar en veitt hafi verið. Engin þörf hafi verið á stöðugu eftirliti verkstjóra með verkinu. Stefndu mótmæla því harðlega að skort hafi á verkstjórn eða eftirlit. Hafi stefnandi talið nauðsynlegt að fara upp á holplötuna í umrætt sinn og standa við brún hennar hafi honum borið að gera verkstjóra viðvart og óska eftir viðeigandi öryggisbúnaði.

Stefndu mótmæla því að viðurkennd hafi verið full bótaábyrgð á tjóni stefnanda. Stefndu hafi með þegar greiddum bótum viðurkennt bótaskyldu að 2/3 hlutum í samræmi við niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum en því sé alfarið hafnað að bótaskylda umfram það hafi verið viðurkennd. Þótt staðfest hafi verið af starfsmönnum stefnda Ístaks hf. að engar fallvarnir hafi verið á brún holplötunnar þar sem stefnandi féll út af sé ekki þar með sagt að full bótaskylda hafi verið viðurkennd.

Verði ekki fallist á kröfu stefndu um sýknu er til vara á því byggt að stefnandi eigi í öllu falli sjálfur sök á tjóni sínu að hluta. Fallist dómurinn ekki á að eigin sök stefnanda nemi 1/3 hluta eigi að miða við lægra hlutfall. Um eigin sök stefnanda vísa stefndu til rökstuðnings fyrir aðalkröfu.

Stefndu krefjast þess enn fremur að greiddar bætur ásamt vöxtum komi að fullu til frádráttar sem og allar greiðslur sem stefnandi kann að hafa fengið eða eiga rétt á að fá frá þriðja aðila vegna slyssins, sbr. 2. mgr. 2. gr., 2. mgr. 3. gr., 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að því marki sem það hafi ekki þegar verið gert. Í greinargerð skoraði stefndi á stefnanda að upplýsa um öll þau réttindi og greiðslur sem taka bæri tillit til í þessu sambandi. Auk þess mótmæli stefndu dráttarvaxtakröfu stefnanda frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísa stefndu til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, orsakatengsl og eigin sök tjónþola. Þá vísa stefndu til skaðabótalaga nr. 50/1993 og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkrafa stefndu er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Stefndu hafa viðurkennt að bera bótaábyrgð á 2/3 hlutum af því tjóni sem stefnandi hlaut í slysinu 24. janúar 2006. Því er ágreiningslaust að það verði að hluta rakið til saknæmrar vanrækslu sem stefndi Ístak hf. ber ábyrgð á. Ágreiningur aðila í þessum þætti málsins stendur því einungis um það hvort ástæða sé til þess að stefnandi verði látinn bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar.

Slysið varð fyrir gildistöku laga nr. 124/2009, sem lögfestu reglu þess efnis að verði starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu skerðist ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í því að tjónsatburður varð. Með vísan til 2. gr. laganna tekur ákvæðið ekki til tjónsatburðar í þessu máli. Því ber við úrlausn þess að leggja til grundvallar þá meginreglu, sem mótast hafði í dómaframkvæmd, að starfsmaður, sem telst meðábyrgur fyrir tjóni sínu, þurfi að sæta skerðingu á skaðabótarétti sínum til samræmis við ábyrgð sína. Samkvæmt þeirri meginreglu er hvorki áskilið að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi né að það verði að teljast sérstaklega sanngjarnt að hann beri tjón sitt að hluta sjálfur, heldur nægir að færðar séu sönnur á að hann hafi sýnt af sér einfalt gáleysi.

Aðilum ber ekki saman um hvernig á því stóð að stefnandi var við brún holplötunnar í umrætt sinn. Stefnandi heldur því fram að honum hafi verið falið að „taka punktana“ af holplötunni, og að hann hafi verið að leiðbeina erlendum samstarfsmönnum sínum um hvernig standa ætti að verkinu við enda plötunnar, er snörp vindkviða hafi feykt honum til þannig að hann féll niður í grunninn.

Verkstjóri hjá stefnda Ístaki hf., G-kk-nf Þ-kk-nf, gaf aðra lýsingu fyrir dómi á tildrögum slyssins. Hann kvaðst hafa ætlast til þess að stefnandi og S-kk-nf H-kk-nf ynnu verkið saman þannig að annar stæði við kíkinn niðri í grunninum meðan hinn stæði uppi á röraverkpalli og merkti fyrir festingunum. Í skýrslu sinni fyrir dómi greindi hann frá því að vinna hefði ekki verið hafin á holplötunni og að ekki hefði verið ætlast til þess að menn væru þar, sérstaklega ekki eins og veðrið hafi verið. Hann virðist þó ekki hafa gefið stefnanda og S-kk-þgf sérstök fyrirmæli um að mæla fyrir festingunum neðan úr kjallaranum eða bannað þeim að „taka punktana“ ofan af holplötunni. Hins vegar kveðst hann hafa farið með þeim í grunninn, útskýrt verkefnið fyrir þeim þaðan og bent þeim meðal annars á hæðarpunkt sem þar var og miða átti mælinguna við.

Vitnið S-kk-nf H-kk-nf, smiður og fyrrverandi öryggistrúnaðarmaður hjá stefnda Ístaki hf., gaf skýrslu fyrir dómi, en mundi ekki vel eftir atvikum. Hann taldi þó ekki ólíklegt að hann hafi átt að vinna með stefnanda við að merkja fyrir festingunum. Hann mundi ekki eftir því hvort G-kk-nf hefði leiðbeint þeim úr grunninum um það hvernig standa ætti að verkinu eða hvar hæðarpunkturinn, sem miða átti við, hafi verið. Aðspurður taldi hann að unnt hefði verið að vinna verkið neðan úr grunninum þó að betra hefði verið að vera uppi á holplötunni þar sem ekki hefði þá þurft að færa kíkinn. Kvaðst hann hafa borið ábyrgð á fjölda verka á sama tíma og að hann hafi örugglega verið að vinna að þeim þegar slysið varð.

Vitnið E-kk-nf Þ-kk-nf, fyrrverandi smiður hjá stefnda Ístaki hf., gaf einnig skýrslu fyrir dómi. Hann kvaðst hafa séð slysið gerast og staðfesti að tveir pólskir starfsmenn stefnda hefðu verið með stefnanda þegar hann missti jafnvægið og féll niður af plötunni. Aðspurður lýsti hann þeirri skoðun sinni að ekki hefði verið unnt að „taka punktana“ neðan úr grunninum, enda hafi ekki verið unnt að sjá hæðarpunktinn þaðan. Eðlilegra hefði verið að staðsetja kíkinn uppi á holplötunni, eins og stefnandi gerði, þar sem hæðarpunkturinn hafi verið í augsýn.

Staðhæfing stefnanda um að honum hafi verið falið að mæla fyrir festingunum ofan af holplötunni stangast á við framburð G-kk-ef og fær ekki stoð í skýrslum annarra vitna eða í gögnum málsins. Ekki hafa því verið færðar sönnur á að hann hafi fengið fyrirmæli þess efnis. Eins og málið liggur fyrir dóminum verður því að ætla að stefnandi hafi sjálfur valið að staðsetja kíkinn á holplötunni og framkvæma verkið á þann hátt sem lýst er í stefnu.

Aðilum ber saman um að strekkingur hafi verið þennan morgun, en samkvæmt vottorði Veðurstofu Íslands var meðalvindhraði á Keflavíkurflugvelli síðustu 10 mínúturnar fyrir kl. 9 hinn 24. janúar 2006 11,8 metrar á sekúndu. Fór mesta vindhviða frá kl. 6 til kl. 9 upp í 17 metra á sekúndu, en frá kl. 9 til kl. 12 fór mesta hviðan upp í 18,5 metrar á sekúndu.

Stefnandi, sem hafði starfað við nýbygginguna um nokkurt skeið og var vanur byggingarvinnu, hlaut að gera sér grein fyrir þeirri hættu sem fólst í því að vera við brún holplötunnar í þessu veðri þar sem rúmir fjórir metrar voru niður í grunninn og engar fallvarnir. Ekki liggur fyrir að nauðsyn hafi borið til þess að stefnandi setti sig í þessa hættu til að leysa það verk af hendi sem honum var falið. Verkstjóri hans hafði því ekki sérstakt tilefni til þess að miða fyrirmælin, sem hann gaf honum, við þessar hættulegu aðstæður. Þó að atvinnurekandi beri meginábyrgðina á því að tryggja starfsmönnum sínum öruggt vinnuumhverfi, sbr. einkum 13. og 14. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þá verða starfsmenn einnig að leggja sitt af mörkum í því efni, sbr. 25. til 28. gr. sömu laga. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður að líta svo á að gáleysi stefnanda hafi átt þátt í því að hann féll fram af plötunni. Af þeim sökum er rétt að hann beri 1/3 hluta tjóns síns sjálfur. Verða stefndu því sýknaðir af kröfu stefnanda um að þeir beri bótaskyldu á því tjóni sem stefnandi varð fyrir umfram 2/3 hluta þess, sem þegar hefur verið fallist á.

Eftir atvikum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins. Stefnandi var veitt gjafsókn í málinu með bréfi innanríkisráðuneytisins 15. maí 2013. Allur gjafsóknarkostnaður hans greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef C-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 652.600 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf C-kk-nf hdl. og af hálfu stefndu flutti málið D-kvk-nf A-kvk-nf hdl. v. K-kvk-ef E-kvk-ef hrl.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Ístak hf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., eru sýknaðir af kröfu stefnanda um að þeir beri bótaskyldu á því tjóni sem stefnandi, A, varð fyrir 24. janúar 2006, umfram 2/3 hluta þess.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef C-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 652.600 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)