E-2158/2008

Má þetta, sem dómtekið var 19. nóvember sl., er höfðað 26. mars 2008.

Stefnandi er I-kvk-nf S-kvk-nf Á-kvk-nf, Sæviðarsundi 21, Reykjavík.

Stefndi er Rekstrarfélag Kringlunnar, Kringlunni 4-12, Reykjavík.

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. er stefnt til réttargæslu.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé bótaskyldur vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 23. desember 2004 þegar hún datt um lága keðju á bílastæði við verslunarmiðstöðina Kringluna.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar, samkvæmt málskostnaðarreikningi, að skaðlausu eins og þetta mál væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að hann verði talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir 23. desember 2004 og að málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar en réttargæslustefndi tekur undir kröfur og málflutning stefnda.

Málavextir

Málavextir eru þeir að hinn 23. desember 2004 var stefnandi stödd við Kringluna í Reykjavík. Hafði hún látið aka sér að innkeyrsluleið inn á bifreiðastæði Kringlunnar þar sem hún fór út úr bifreiðinni og hugðist ganga í gegnum bílastæðahúsið og inn í verslunarmiðstöðina. Í lögregluskýrslu, sem tekin var af stefnanda 27. desember 2004, kveðst hún hafa verið búin að ganga tvö til þrjú skref þegar hún steyptist fram fyrir sig og lenti harkalega á malbikinu. Hafði stefnandi dottið um keðju sem strengd var milli tveggja stólpa sem starfsmenn stefnda höfðu sett upp til þess að varna því að ökumenn styttu sér leið inn í bílastæðahúsið.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir varanlegum afleiðingum vegna slyssins og vísar þar að lútandi til tveggja læknisvottorða. Annars vegar er um að ræða vottorð S-kk-ef B-kk-ef sérfræðings á slysa- og bráðadeild LSH í Fossvogi, dags. 28. desember 2007, en þangað leitaði stefnandi eftir slysið. Sjúkragreining slysadeildar er sú að stefnandi hafi hlotið tognun á olnboga. Hún sé með blæðingu í hægri olnbogaliðnum og gefi það sterkan grun um að einhver beináverki sé til staðar þó að hann hafi ekki sést á röntgenmynd.

Í vottorði G-kk-ef L-kk-ef, bæklunarskurðlæknis, dags. 28. janúar 2008, segir m.a. að leiða verði líkur að því að óþægindi stefnanda í öxl sem hún hafði 1. febrúar 2006, er hún leitaði til læknisins, megi rekja til slyssins í desember 2004.

Lögmaður stefnanda gerði kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda með bréfi sem sent var réttargæslustefnda þann 29. apríl 2007 en bótaskyldu var hafnað með tölvupósti þann 18. maí 2007. Stefnandi kveðst því ekki eiga annan kost en að höfða mál þetta.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi kveðst byggja viðurkenningarkröfu sína, um skaðabótaskyldu stefnda, á almennu sakarreglunni og meginreglum íslensks skaðabótaréttar, þar á meðal reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Stefnandi telur að frágangi keðjunnar, sem stefnandi féll um, hafi verið verulega ábótavant, sérstaklega á öðrum eins háannatíma og Þorláksmessa sé. Slysið hafi gerst við fjölfarna verslunarmiðstöð. Keðjan hafi verið of nálægt jörðinni og engin leið fyrir gangandi vegfarendur að taka eftir henni. Sérstaklega eigi þetta við um sjóndapurt fólk eins og stefnanda.

Réttargæslustefndi hafi hafnað skaðabótaskyldu með tölvupósti þann 18. maí 2007 með vísan til þess að keðjan hafi verið nauðsynleg til þess að varna umferð ökutækja enda hefði ekki verið um að ræða umferðarleið né gönguleið að Kringlunni. Réttargæslustefndi hafi þó viðurkennt í tölvupóstinum að stefnda hafi verið kunnugt um að börn gerðu sér að leik að standa á og hoppa á keðjunni og við það hefðu stöplarnir getað skriðið til og þannig slaknað á keðjunni. Auk þess komi fram í tölvupósti réttargæslustefnda að þar sem keðjan hafi verið alsett rauðum veifum hefði hún átt að vera vegfarendum vel sýnileg ef aðgæsla hefði verið sýnd. Þá segi réttargæslustefndi jafnframt í tölvupósti sínum að komið hefði fram í samtali við stefnanda að hún væri verulega sjónskert og jafnvel lögblind og því mætti leiða líkur að því að það hafi haft veruleg áhrif á hvernig fór í umrætt sinn. Því hafi bótaskyldu verið hafnað.

Stefnandi mótmælir rökum stefnda fyrir höfnun bótaábyrgðar harðlega og bendir á eftirfarandi atriði. Í fyrsta lagi hafi keðjan ekki verið alsett rauðum veifum þó einhverjar veifur hafi hugsanlega verið á henni. Í öðru lagi skipti ekki máli hvort starfsmönnum stefnda hafi verið kunnugt um hvort keðjan hafi verið slök í umrætt skipti. Þeir hafi vitað af því að börn ættu til að hoppa á keðjunni þannig að á henni slaknaði með tilheyrandi slysahættu. Á jafnmiklum annatíma og Þorláksmessu hafi þeim ekki aðeins verið í lófa lagið að gera sérstakar ráðstafanir vegna þessa heldur hafi þeir borið sérstaka aðgæslusky1du. Í þriðja lagi sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að keðjan hefði átt að vera sýnileg gangandi vegfarendum hefði verið sýnd eðlileg aðgæsla. Ljóst sé að stefnanda hafi ekki verið ljóst og hafi ekki mátt vera ljóst að hún tæki áhættu með því að stíga út úr bifreiðinni á umræddum stað enda hvíldi ekki sérstök varúðarskylda á stefnanda um að ganga úr skugga um að ekki væru strengdar keðjur í ökklahæð á fjölförnum stað á háannatíma. Í fjórða lagi sé því hafnað að sjóndepra stefnanda eigi að hafa áhrif við sakarmatið í máli þessu. Starfsmönnum stefnda hafi verið og sé ljóst að Kringlan er opin almenningi og ekki aðeins þeim sem hafa fullkomna sjón. Forsvarsmenn stefnda viti að sjón einstaklinga er mismunandi og að sjóndaprir séu í meiri hættu gagnvart leyndum hættum við jörðina.

Við sakarmatið sé auk framangreinds rétt að líta til ábyrgðar stefnda sem eiganda fasteignar. Frágangur keðjunnar sé vanbúnaður sem stefndi beri ábyrgð á. Vanbúnaðurinn hafi leitt til líkamstjóns stefnanda. Stefndi hafi nú gert minniháttar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að sambærileg slys endurtaki sig. Stefnda hafi verið í lófa lagið að gera ráðstafanir fyrr enda hefði ekki fylgt því miklu meiri kostnaður en við uppsetningu á stöplunum.

Um bótaábyrgð sé vísað til meginreglna íslensks skaðabótaréttar, einkum almennu sakarreglunnar og reglunnar um húsbóndaábyrgð. Varðandi dómkröfu stefnanda, sem sé viðurkenningarkrafa, sé vísað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um málskostnað styðjist við 129. og 130. gr. eml. Um varnarþing vísist til 32. gr. eml. Um aðild vísist til 17. og 20. gr. sömu laga. Um virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og lagarök

Um ábyrgð stefnda fari eftir almennu skaðabótareglunni (sakarreglunni). Sýknukröfu sína byggir stefndi á því að umrætt óhapp verði ekki rakið til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans eða aðstæðna sem hann beri ábyrgð á. Er því alfarið mótmælt að frágangi keðjunnar hafi verið ábótavant. Stefnandi, sem beri sönnunarbyrðina um orsök tjóns, hafi ekki sannað að stefndi beri skaðabótaábyrgð á meintu tjóni hennar.

Í fyrsta lagi liggi fyrir að stefndi hafi uppfyllt þær varúðarráðstafanir sem gerðar verði til hans sem fasteignareiganda. Sú keðja sem stefnandi féll um hafi verið alsett rauðum veifum þannig að keðjan hafi verið öllum sýnileg sem framhjá henni gengu. Miðað við þessa staðreynd hafi á engan hátt verið hægt að sjá fyrir að keðjan kynni að valda vegfarendum tjóni. Ósannað sé að keðjan hafi verið í ökklahæð þegar óhappið átti sér. Í lögregluskýrslu um atvikið skýri stefnandi svo frá að bandið (keðjan) hefði verið 20 til 30 cm hæð frá jörðu. Að öðru leyti liggi ekki fyrir upplýsingar um hæð keðjunnar frá jörðu.

Í öðru lagi verði að gera þá kröfu til vegfarenda að þeir haldi sig við þær gönguleiðir sem viðkomandi fasteignareigandi hafi látið gera. Keðjan hafi verið sett upp gagngert í því skyni að hindra að ökumenn og vegfarendur styttu sér leið inn í bílastæðahús Kringlunnar. Í máli þessu liggi fyrir að stefnandi yfirgaf bifreið fyrir utan bílastæðahúsið og fór inn í Kringluna með því að ganga í gegnum bílastæðahúsið. Í því skyni hafi stefnandi farið yfir keðjuna sem sett hafði verið upp sem hindrun fyrir bifreiðar og til að koma í veg fyrir að gangandi vegfarendur færu þessa leið. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á því að stefnandi kaus að fara þessa leið í stað þess að fara eftir venjulegum aðkomuleiðum eða láta keyra sig upp að dyrum Kringlunnar.

Í þriðja lagi er byggt á því að orsök slysins sé að rekja til þess að stefnandi hafi ekki sýnt tilhlýðilega aðgæslu í umrætt sinn. Vegna skerðingar á sjón hafi stefnanda borið að sýna sérstaka aðgæslu þegar hún hugðist ganga inn í bílastæðahúsið. Verði að draga þá ályktun af aðstæðum að stefnandi hafi ekki sýnt af sér þá aðgæsluskyldu sem sanngjarnt sé að ætlast til af henni. Hafi henni einnig borið að sýna aukna aðgæsluskyldu þar sem ekki var um hefðbundna gönguleið að ræða.

Af hálfu stefnda er byggt á því að leggja verði til grundvallar almennan mælikvarða á því hvaða aðstæður teljist hættulegar fyrir vegfarendur. Fyrir þá sem eru sjóndaprir séu víða hættur í umhverfinu sem almennt teldust ekki varhugaverðar þegar í hlut eiga einstaklingar með eðlilega sjón. Í þessu tilviki hafi stefndi búið svo um hnútanna að áðurnefnd keðja var mjög greinileg fyrir vegfarendur jafnvel þótt þeir hefðu takmarkaða sjón. Hafi stefnandi ekki séð hinar rauðu veifur er byggt á að því að ástæðan sé gáleysi hennar sjálfrar.

Með vísan til ofangreinds telur stefndi ljóst að óhapp það sem stefnandi lenti í 23. desember 2004 sé að rekja til aðgæsluleysis hennar og/eða óhappatilviljunar, en ekki til atvika sem stefndi beri á ábyrgð á. Stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á hið gagnstæða, en um það beri hún sönnunarbyrði

Ef ekki verði fallist á sýknukröfu stefnda sé gerð varakrafa um að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna eigin sakar stefnanda. Byggir stefndi á því að stefnandi beri í öllu falli ábyrgð á stærstum hluta tjóns síns vegna eigin gáleysis í umrætt sinn. Vísist til þess sem fram komi hér að framan til stuðnings aðalkröfu stefnda eftir því sem við á.

Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra reglna skaðbótaréttar um saknæmi, orsakasamhengi, sönnunarbyrði, gáleysi og eigin sök tjónþola.

Niðurstaða

Með vísan til þeirra læknisvottorða sem lögð hafa verið fram í málinu, og áður er minnst á, þykir nægilega sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni þegar umrætt slys varð. Þykir því unnt að taka afstöðu til viðurkenningarkröfu stefnanda.

Fyrir liggur, samkvæmt lögregluskýrslu er tekin var af stefnanda 27. desember 2004, að umræddur atburður varð um kl. 13.30 að degi til. Liggur ekki annað fyrir en að þá hafi verið sæmilega bjart. Stefnandi var farþegi í bifreið. Vegna mikillar umferðar ákvað stefnandi að fara úr bifreiðinni áður en ekið var inn í innkeyrslu sem liggur að dyrum Kringlunnar. Í stað þess að ganga eftir gangstétt sem liggur meðfram akbrautinni að dyrum Kringlunnar ákvað stefnandi að stytta sér leið og fara skáhallt yfir bílasæðið. Á þessu horni þar sem stefnandi fór út úr bifreiðinni liggur einnig akbraut frá bílastæði á annarri hæð. Til þess að varna því að bifreiðastjórar styttu sér leið þarna inn á bifreiðastæðið hafði verið komið fyrir tveimur gulum stólpum sem keðja var strengd á milli. Á keðjuna voru festar rauðar veifur. Á þeim myndum sem lögreglan tók 30. desember 2003 má sjá þrjár veifur sitt hvoru megin næst stólpunum. Af myndunum verður einnig ráðið að keðjan var slök. Ekki liggur fyrir í málinu hve langt frá jörðu lægsti hluti hennar var. Í lögregluskýrslu kvaðst stefnandi telja að þar sem hún féll hefði keðjan verið í 20-30 cm frá jörðu. Samkvæmt framburði M-kk-ef P-kk-ef, öryggisstjóra Kringlunnar, var keðjan fest í 80-90 cm hæð í stólpana sitt hvoru megin en þar sem hún var slökust taldi hann að hún að hún gæti hafa verið í 30-40 cm hæð frá jörðu.

Ekki hefur verið sýnt fram á að stefndi hafi brotið lög eða reglur með því að setja upp umrædda umferðarhindrun sem ætluð var til að hefta umferð bifreiða inn á bifreiðastæðið á þessum stað. Þá þykir ekki sýnt fram á að frágangi keðjunnar hafi verið ábótavant. Á þeim stað þar sem slysið varð komu tvær akbrautir saman og svæðið augljóslega ekki ætlað gangandi vegfarendum, en eins og áður segir liggur gangstétt meðfram akbrautinni að aðaldyrum Kringlunnar. Telja verður að stefnandi hafi tekið áhættu með því að ganga yfir að bifreiðastæðinu á þessum stað. Telja verður jafnframt að stefnandi hefði átt að sjá stólpana og keðjuna hefði hún sýnt af sér eðlilega aðgæslu. Fram er komið að stefnandi er sjóndöpur sem hefði átt að kalla á enn meiri aðgæslu af hennar hálfu.

Þegar framanritað er virt þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans. Telst slysið verða rakið til þess að stefnandi hafi ekki, í umrætt sinn, sýnt nægilega aðgæslu.

Samkvæmt framansögðu ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef S-kk-ef hdl., 300.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Rekstrarfélag Kringlunnar, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, I-kvk-ef S-kvk-ef Á-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef S-kk-ef hdl., 300.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf J-kvk-nf