X-19/2011

Mál þetta, sem þingfest var 12. október 2011, var tekið til úrskurðar 12. júní 2012. Sóknaraðili er Nýherji hf., Borgartúni 37, Reykjavík. Varnaraðili er Roka ehf., Strandgötu 25, Hafnarfirði.

Dómkröfur sóknaraðila eru:

1. Að krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila að höfuðstólsfjárhæð 14.370.771 króna, verði viðurkennd sem búskrafa samkvæmt 3. tölul. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga.

2. Að viðurkennt verði að krafa samkvæmt tölulið 1 beri vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. mars 2009 til 20. júlí 2010 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

3. Að viðurkennt verði að sóknaraðili geti dregið skuld sína við varnaraðila frá kröfum sínum á hendur honum samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Að því er varðar dráttarvexti krefst varnaraðili þess aðallega að kröfu sóknaraðila um dráttarvexti verði hafnað, en til vara að hún verði viðurkennd sem eftirstæð krafa samkvæmt 1. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., frá 20. júlí 2010 að telja. Enn fremur krefst varnaraðili málskostnaðar.

I

Sóknaraðili kveðst vera móðurfélag í samstæðu fyrirtækja á sviði upplýsingatækni og ráðgjafar. Varnaraðili hafi einnig verið móðurfélag í samstæðu félaga og átt dótturfélögin Skyggni ehf., TMS Origo ehf., EMR ehf., Vigor ehf., Viðju ehf., TM Software ITP ehf. og Theriak Medication Management ehf. Yfirstjórn dótturfélaganna og sameiginleg þjónusta, svo sem bókhald, starfsmannaþjónusta og fleira, hafi verið í höndum varnaraðila en nánast enginn rekstur farið þar fram að öðru leyti. Margar skuldbindingar samstæðu varnaraðila hafi verið á herðum varnaraðila, svo sem lán og ábyrgðir gagnvart bönkum, húsaleigusamningar og fleira. Varnaraðili hafi haft aðsetur að Urðarhvarfi 6, Kópavogi frá árinu 2007 á grundvelli samnings við eiganda húsnæðisins, Faghús ehf.

Í byrjun árs 2008 hafi sóknaraðili keypt meirihluta hlutafjár í varnaraðila af Straumi-Burðarás Fjárfestingabanka hf. Samtímis hafi sóknaraðili keypt hlut FL Group hf. í félaginu og orðið þannig eigandi 77,9% hlutafjár. Í kjölfarið hafi öðrum hluthöfum varnaraðila verið gert tilboð í eignarhluta þeirra. Um mitt ár 2008 hafi sóknaraðili verið orðinn eigandi að öllu hlutafé í varnaraðila og því móðurfélag varnaraðila. Með kaupsamningum 2. janúar 2009 hafi sóknaraðili keypt dótturfélög varnaraðila og ýmsar aðrar eignir af varnaraðila. Heildarkaupverð eignanna hafi verið 872.900.000 krónur en sóknaraðili hafi aðallega greitt fyrir eignirnar með yfirtöku lána varnaraðila hjá Íslandsbanka. Kaupverð fyrir lausafé hafi samtals numið 39.900.000 krónum og á meðal þess hafi verið ýmis tæki og innréttingar. Hafi varnaraðili í upphafi árs 2009 framleigt húsnæðið að Urðarhvarfi 6, Kópavogi, til eins af dótturfélögum sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. Í skjóli þess samnings hafi sóknaraðili flutt nánast alla starfsemi sína í húsnæðið og hafi eigandi þess engar athugasemdir gert við það. Flutningum á starfsemi sóknaraðila hafi lokið í febrúar 2009 og hafi húsnæði hans að Borgartúni 37, Reykjavík, þá verið auglýst til sölu eða langtímaleigu.

Vegna ágreinings um frágang og afhendingu húsnæðisins að Urðarhvarfi 6 hafi Faghús ehf. ekki fengist til þess að staðfesta framangreindan framleigusamning með formlegum hætti. Vegna þessa ágreinings hafi sóknaraðili viljað flytja starfsemi sína aftur úr húsnæðinu og kynnt forsvarsmönnum Faghúsa ehf. hugmyndir þess efnis á fundi 30. desember 2009. Jafnframt hafi þess verið óskað að samkomulag yrði gert um uppsögn leigusamnings. Samningar hafi ekki tekist og í byrjun mars 2010 hóf sóknaraðili flutning á hluta af starfsemi sinni frá Urðarhvarfi 6. Ekki hafi þó staðið til að hætta nýtingu húsnæðisins. Flutningunum hafi verið háttað þannig að sem minnst röskun yrði á starfsemi sóknaraðila.

Varnaraðili hafi verið knúinn í gjaldþrot af Straumi-Burðarás Fjárfestingabanka hf. af mikilli óbilgirni og á grundvelli óréttmætrar kröfu sem hafi byggst á skuldabréfi. Áður en í ljós hafi komið að skuldabréfið hafi haft að geyma ólögmætt verðtryggingarákvæði hafi sóknaraðili boðið ríflega fullnaðargreiðslu á kröfunni. Við upphaf gjaldþrotaskipta á búi varnaraðila hafi skiptastjóri ákveðið að taka ekki við skuldbindingum samkvæmt húsaleigusamningnum við Faghús ehf. og sent félaginu tilkynningu þess efnis 17. mars 2010. Jafnframt hafi hann lýst yfir að enginn á vegum þrotabúsins væri í húsnæðinu. Yfirlýsing þessi virðist hafa verið gefin að óathuguðu máli, þ.e. ekki hafi verið kannað hvort að einhver starfsemi væri í húsnæðinu á vegum varnaraðila eða þeirra sem leiddu rétt sinn frá honum. Yfirlýsingin hafi orðið þess valdandi að Faghús ehf. hafi neitað sóknaraðila um allan aðgang að húsnæðinu, sbr. símskeyti fyrirtækisins til sóknaraðila sama dag sem sé tímasett kl. 15.46. Hurðum og hliðum hafi verið lokað með hlekkjum og hafi starfsmenn Faghúsa ehf. neitað starfsmönnum sóknaraðila og dótturfyrirtækja hans um aðgang að húsnæðinu. Fyrirsvarsmönnum Faghúsa ehf. hafi þó verið kunnugt um starfsemi sóknaraðila í húsnæðinu og nærri hafi legið að mikilvæg starfsemi sóknaraðila hafi stöðvast, en það hefði haft í för með sér stórtjón fyrir sóknaraðila og viðskiptavini hans. Eftir samningaviðræður við húseigandann hafi sóknaraðili getað knúið fram tveggja daga frest til þess að rýma húsnæðið. Rýmingu húsnæðisins hafi verið lokið 21. mars 2009 en að öllu jöfnu hefði þurft nokkrar vikur til þess að flytja starfsemina án þess að tjón hlytist af. Um framangreind samskipti sé vísað til tölvupóstsamskipta lögmanna aðila sem hafi farið fram dagana 19.- 22. mars 2010.

Sóknaraðili kveðst telja að tilkynning skiptastjóra til Faghúsa ehf. um að engin starfsemi á vegum þrotabúsins hafi verið í húsinu hafi valdið sér tjóni sem þrotabúið beri ábyrgð á. Ekkert samráð hafi verið haft við sóknaraðila þó svo að skiptastjóri hafi mátt vita að sóknaraðili og dótturfélög hans væru með starfsemi í húsinu og hefðu því mikilla hagsmuna að gæta. Við upphaf skipta, þegar skiptastjóra hafi orðið ljóst að hið gjaldþrota félag hafði fasteignina Urðarhvarf 6 á leigu, hafi honum verið í lófa lagið að kanna hvaða starfsemi væri í húsinu og hvaða hagsmuni sóknaraðili hefði af því að halda þeirri starfsemi áfram þar. Á þessum tíma hafi um 200 manns verið að störfum í húsinu og þar hafi farið fram viðamikil starfsemi. Að mati sóknaraðila bar skiptastjóra að kanna á hvaða grundvelli sú starfsemi væri í húsinu, áður en hann sendi frá sér bindandi yfirlýsingar. Þá hefði strax komið í ljós að það væri á grundvelli framleigusamningsins til Viðju viðskiptaumsjónar ehf., en þrotabúið hafi verið bundið af þeim samningi. Sóknaraðili hafi enga tilkynningu fengið um gjaldþrot varnaraðila og hafi ekki haft möguleika til að upplýsa þrotabúið um framleigusamninginn áður en skiptastjóri þess hafi sent tilkynningu sína til Faghúsa ehf. Síðar sama dag og tilkynningin hafi borist frá Faghúsum ehf., eða 19. mars 2009, hafi lögmaður sóknaraðila sent skiptastjóra varnaraðila afrit af umræddum framleigusamningi. Með símbréfi sama dag, kl. 20.31, hafi skiptastjóri lýst því yfir að þrotabúið tæki ekki yfir réttindi og skyldur leigusala (varnaraðila) samkvæmt framleigusamningnum. Framganga Faghúsa ehf. og skiptastjóra f.h. varnaraðila, hafi valdið sóknaraðila tjóni sem lýst sé í kröfulýsingu. Með samvinnu og samráði skiptastjóra og sóknaraðila hefði mátt bjarga verðmætum og koma í veg fyrir eða takmarka það tjón sem hafi orðið.

Krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila nemi 14.370.771 krónu og meti sóknaraðili tjón sitt vegna umræddra atvika að minnsta kosti þeirri fjárhæð. Kveðst sóknaraðili sundurliða kröfu sína með minni háttar breytingum frá því sem gert hafi verið í kröfulýsingu vegna betri upplýsinga úr bókhaldi sóknaraðila.

Tjón sóknaraðila sundurliðist með eftirfarandi hætti:

i) gluggatjöld, 1.043.771 króna

ii) Kostnaður vegna milliveggja, 10.924.096 krónur

iii) Lausafé, 1.402.904 krónur

iv) Áætlað annað tjón, 1.000.000 króna

Sóknaraðili hafi fjárfest í gluggatjöldum, sem honum hafi verið meinað að taka með sér þegar hann hafi flutt nauðugur úr húsnæðinu (liður i). Þá hafi sóknaraðili ráðist í kostnaðarsamar breytingar á fasteigninni, sem nýttust honum ekki eins og fyrirhugað hafi verið. Hann hafi því orðið fyrir tapi vegna þessa (liður ii). Enn fremur hafi sóknaraðili verið neyddur til þess að skilja eftir ýmis önnur tæki í húsnæðinu (liður iii). Loks sé varlega áætlað að annar kostnaður sóknaraðila vegna aukinnar yfirvinnu tæknimanna, iðnaðarmanna og annar tilfallandi kostnaður sé 1.000.000 króna (liður iv).

Varnaraðili hafi höfðað fjögur dómsmál á hendur sóknaraðila til riftunar á kaupum á dótturfélögum og öðrum eignum varnaraðila auk riftunar á greiðslu húsaleigu. Samtals nemi dómkröfur í málunum um 936.000.000 króna að höfuðstól auk vaxta. Varnaraðili hafi auk þess krafið sóknaraðila um húsaleigu að fjárhæð 13.300.000 króna auk dráttarvaxta. Sóknaraðili hafi hafnað þessum kröfum en hafi þó augljósa lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um skuldajöfnunarrétt sinn gagnvart varnaraðila. Krefst sóknaraðili þess að hann geti dregið framangreindar kröfur sínar frá meintum skuldum við varnaraðila. Frestdagur varnaraðila sé 1. febrúar 2010. Skilyrðum skuldajöfnunar sé því fullnægt með vísan til 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili kveður kröfu sína byggða á 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara á 113. gr. sömu laga. Krafa sóknaraðila um skaðabótavexti byggir á 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um dráttarvexti frá 20. júlí 2010 byggir 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. sömu laga, en þann dag tók skiptastjóri varnaraðila á móti kröfulýsingu sóknaraðila. Krafan um skuldajöfnunarrétt byggir á 100. gr. laga. nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og krafa sóknaraðila um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Varnaraðili kveður að Viðja viðskiptaumsjón ehf. og Roka ehf. hafi verið í eigu sóknaraðila þegar Roka ehf. hafi verið tekin til gjaldþrotaskipta. Um aðdraganda að gjaldþroti Roku ehf. kveður varnaraðili að TM Software hf. hafi verið leigutaki að fasteigninni Urðarhvarfi 6, Kópavogi, samkvæmt leigusamningi, dagsettum 23. desember 2005 og viðauka frá 30. janúar 2008. Leigusali hafi verið Faghús ehf. Sóknaraðili hafi eignast allt hlutafé í TM Software hf. á árinu 2008. Viðja viðskiptaumsjón ehf., sem þá hafi heitið Tölvumyndir hf., hafi á þeim tíma verið í eigu TM Software hf. TM Software hf. hafi ráðstafaði nánast öllum eignum sínum til sóknaraðila með fjórum kaupsamningum, dagsettum 2. janúar 2009, en þeir hafi tekið til sjö einkahlutafélaga, þ. á m. TM Software Origo ehf., Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og TM Software ITP ehf., auk bifreiða, tölvubúnaðar, húsgagna og fasteigna á Akureyri.

TM Software hf. hafi verið eignarhaldsfélag. Óumdeilt sé að félagið hafi verið eignalaust eftir ofangreindar ráðstafanir. Félagið hafi ekki haft neinn rekstur með höndum, en hafi þó áfram verið bundið af leigusamningnum við Faghús ehf. um Urðarhvarf 6 í Kópavogi. Með framleigusamningi, dagsettum 25. mars 2009, hafi TM Software hf. framleigt Urðarhvarf 6 til Viðju viðskiptaumsjónar ehf. Framleigugreiðslur hafi oft og tíðum verið í vanskilum á framleigutímanum. Sú hafi einnig verið raunin skömmu fyrir gjaldþrot Roku ehf. Hlutafélaginu TM Software hafi verið breytt í einkahlutafélag 28. ágúst 2009. Nafni félagsins hafi verið breytt úr TM Software í Roku 5. febrúar 2010. Viðja viðskiptaumsjón ehf. hafi notað kröfur sóknaraðila á Roku ehf. vegna meintrar viðskiptaskuldar, með samþykki sóknaraðila, til skuldajafnaðar við kröfur Roku ehf. á Viðju viðskiptaumsjón ehf. um greiðslu húsaleigu vegna framleigunnar, sem þá hafi verið í vanskilum. Þegar bú Roku ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta hafi leigugreiðslur Roku ehf. til Faghúsa ehf. vegna Urðarhvarfs 6, Kópavogi verið í vanskilum fyrir tímabilið janúar-mars 2010. Fjárhæð ógreiddrar húsaleigu hafi numið 52.809.443 krónum, sbr. dóm Hæstaréttar frá 2. september 2011 í máli nr. 450/2011. Varnaraðili hafi höfðað fjögur riftunarmál fyrir á hendur sóknaraðila vegna framangreindra ráðstafana á eignum varnaraðila, þ.e. sölu á einkahlutafélögum, fasteignum og lausafé, svo og skuldajöfnuði vegna framleigugreiðslna.

Við gerð fyrrnefnds kaupsamnings um dótturfélög 2. janúar 2009 hafi sóknaraðili í raun farið með stjórnunarráð TM Software hf. og áðurnefndra dótturfélaga þess. Stjórnarformaður sóknaraðila, B-kk-nf J-kk-nf, hafi þá jafnframt verið stjórnarformaður TM Software hf. Framkvæmdastjóri sóknaraðila, Þ-kk-nf S-kk-nf, hafi jafnframt verið stjórnarmaður í TM Software, stjórnarformaður frá 28. ágúst 2009 og eini stjórnarmaður og framkvæmdastjóri frá 5. febrúar 2010. Þ-kk-nf hafi ennfremur verið stjórnarformaður í flestum dótturfélögum TM Software hf., þ. á m. Viðju viðskiptaumsjón ehf. Skipt hafi verið um stjórn í flestum dótturfélögunum fyrir dagsetningu kaupsamningsins, eða 28. desember 2008. Ekki verði séð að skipt hafi verið um stjórn í dótturfélögunum eftir dagsetningu kaupsamningsins og þar til atvik þess máls, sem hér sé fjallað um, hafi gerst.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. X-1/2010, uppkveðnum 17. mars 2010, sem staðfestur hafi verið með dómi Hæstaréttar 7. maí 2010 í máli nr. 205/2010, hafi bú Roku ehf. (áður TM Software ehf. og þar áður TM Software hf.), verið tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu Straums-Burðaráss Fjárfestingarbanka hf. Innköllun hafi verið birt í Lögbirtingablaði í fyrra sinn 20. maí 2010. Hafi kröfulýsingarfresti lokið 20. júlí 2010. Samtals hafi verið lýst í þrotabúið kröfum að fjárhæð 4.943.646.109 króna og hafi þeim öllum verið lýst sem almennum kröfum á grundvelli 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. nema einni, kröfu sóknaraðila, sem hafi verið lýst með vísan til 3. töluliðar 110. gr. laganna. Skiptafundur til þess að fjalla um lýstar kröfur og ráðstöfun á hagsmunum búsins hafi verið haldinn 19. ágúst 2010. Þar hafi skiptastjóri gert grein fyrir afstöðu sinni til lýstra krafna, en meðal þeirra hafi verið áðurnefnd krafa sóknaraðila samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991, þá að fjárhæð 20.500.000 króna auk áfallandi vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. mars 2010 til greiðsludags. Fyrir skiptafundinn hafi skiptastjóri tilkynnt lögmanni sóknaraðila að hann hafnaði kröfunni. Var lýst yfir mótmælum gegn afstöðu skiptastjóra. Ágreiningsfundir skiptastjóra með lögmanni sóknaraðila vegna kröfunnar voru haldnir 22. mars, 1. júní og 16. júní 2011. Ekki hafi tekist að jafna ágreininginn. Ákveðið hafi verið að vísa honum til úrslausnar héraðsdóms, sbr. 120. og 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Eftir uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti 17. mars 2010 hafi skiptastjóri fengið upplýsingar um að varnaraðili væri leigutaki að fasteigninni Urðarhvarfi 6, Kópavogi, samkvæmt áðurnefndum leigusamningi, dagsettum 23. desember 2005, og viðauka frá 30. janúar 2008. Með bréfi til leigusalans, Faghúsa ehf., dagsettu 17. mars 2010, mótteknu 19. sama mánaðar, hafi skiptastjóri tilkynnt að varnaraðili hefði ekki getu til þess að standa við leigusamninginn um Urðarhvarf 6. Þrotabúið myndi því ekki taka við réttindum og skyldum leigutaka samkvæmt leigusamningnum og myndi ekki efna leigusamninginn frekar. Tekið hafi verið fram að engin starfsemi eða afnot á vegum þrotabúsins færu fram í húsnæðinu. Síðdegis þann 19. mars 2010 hafi skiptastjóri fyrst fengið upplýsingar um að til staðar væri skriflegur, tímabundinn framleigusamningur, dagsettur 25. mars 2009, þar sem Roka ehf. (þá TM Software hf.) framleigi Urðarhvarf 6 til Viðju viðskiptaumsjónar ehf. Framleigusamningnum hafi ekki verið þinglýst. Þessa vitneskju hafi skiptastjóri fengið í símtali við lögmann framleigutaka, Viðju viðskiptaumsjónar ehf., sem jafnframt sé lögmaður sóknaraðila. Skiptastjóri hafi þá upplýst lögmanninn munnlega um að þrotabúið myndi ekki taka við réttindum og skyldum leigusala samkvæmt framleigusamningnum. Þessa afstöðu hafi skiptastjóri síðan áréttað í símbréfi til lögmannsins, sem sent hafi verið og móttekið um kvöldmatarleytið sama dag.

Í skjóli framleigusamningsins hafi Viðja viðskiptaumsjón ehf. og sóknaraðili, ásamt öðrum dótturfélögum sóknaraðila, nýtt Urðarhvarf 6 undir starfsemi sína, sbr. tölvupósta lögmanns sóknaraðila. Leigusalinn, Faghús ehf., hafi vitað um framleiguna, enda þótt hann hafi ekki undirritað framleigusamninginn. Ástæða þess að Faghús ehf. hafi ekki samþykkt framleigusamninginn hafi verið sú að leigugreiðslur hafi verið í vanskilum. Eftir að hafa fengið áðurnefnda tilkynningu frá skiptastjóra, hafi leigusalinn, Faghús ehf., tekið umráð Urðarhvarfs 6 í sínar hendur þann 19. mars 2010, enda hafi Faghús ehf. litið svo á að húsnæðinu hafi verið skilað til sín sem leigusala. Hafi Faghús ehf. tilkynnt sóknaraðila að hann og dótturfélögin væru í heimildarleysi í húsinu, og að í lok þess dags myndi Faghús ehf. sem eigandi og umráðamaður skipta um læsingar og færi enginn inn í húsið eftir það án hans leyfis. Hafi lögmaður Faghúsa ehf. ítrekað þetta í tölvupóstum til lögmanns sóknaraðila. Rýmingu húsnæðisins muni að mestu leyti hafa verið lokið 22. mars 2010.

Varnaraðili kveðst mótmæla öllum kröfum sóknaraðila, hvort heldur aðal- eða varakröfum, svo og málsatvikalýsingu, að svo miklu leyti sem hún fari í bága við málatilbúnað varnaraðila. Þá sé málsástæðum og lagarökum sóknaraðila andmælt. Verði nú vikið nánar að þessu, svo og að málsástæðum og lagarökum varnaraðila.

Í málatilbúnaði sóknaraðila sé hin meinta krafa sögð vegna tjóns sem hafi orðið við að skiptastjóri lýsti því yfir að varnaraðili myndi ekki taka við réttindum og skyldum samkvæmt leigusamningi hins gjaldþrota félags við Faghús ehf. um húsnæði að Urðarhvarfi 6. Jafnframt leggi sóknaraðili til grundvallar að hið gjaldþrota félag hafi framleigt húsnæðið til eins af dótturfélögum sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. Þess vegna hafi sóknaraðili verið með ýmsa starfsemi í húsnæðinu. Sóknaraðili kveðst hafa fengið kröfuna framselda frá Viðju viðskiptaumsjón ehf.

Varnaraðili krefst þess að meintum tjónsliðum númer i) 1.043.771 krónum og iii) 1.402.904 krónum, verði hafnað, enda hafi ekki verið getið um kröfur vegna þeirra í kröfulýsingu innan kröfulýsingarfrests. Ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að sóknaraðili lýsti kröfunum innan kröfulýsingarfrests eða a.m.k. án ástæðulauss dráttar. Sóknaraðili geti ekki einhliða aukið við kröfur sínar nú án heimildar eða samþykkis. Vísað sé til 117. og 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. hvað þetta varði. Í öllu falli beri að hafna kröfunni verði sóknaraðili talinn eiga almenna kröfu á hendur varnaraðila. Þá sé mótmælt þeirri fullyrðingu sóknaraðila að Straumur-Burðarás Fjárfestingarbanki hf. hafi knúið varnaraðila í gjaldþrot á grundvelli óréttmætrar kröfu. Héraðsdómur Reykjaness hafi kveðið upp úrskurð um gjaldþrotaskiptin á grundvelli kröfunnar og Hæstiréttur staðfest hann með dómi sínum.

Þá kveðst varnaraðili byggja á því að ekki verði séð að dómkröfur sóknaraðila eigi rétt á sér. Nánar tiltekið telji varnaraðili sig ekki hafa bakað Viðju viðskiptaumsjón ehf. eða sóknaraðila tjón með yfirlýsingu skiptastjóra um að varnaraðili myndi ekki taka við réttindum og skyldum samkvæmt leigusamningi hins gjaldþrota félags við Faghús ehf. Varnaraðili kveðst vísa til forsendna og niðurstöðu í dómi Hæstaréttar frá 2. september 2011 í máli nr. 450/2011. Í dóminum staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu Héraðsdóms Reykjaness að framleiga Urðarhvarfs 6 til Viðju viðskiptaumsjónar ehf. hafi ekki verið samþykkt af hálfu eiganda húsnæðisins, Faghúsa ehf. Að áliti varnaraðila leiði óhjákvæmilega af þeirri niðurstöðu að sóknaraðili, Viðja viðskiptaumsjón ehf. og önnur dótturfélög sóknaraðila hafi ekki haft rétt til að vera í húsnæðinu og að Faghús ehf. hafi, sem eigandi þess, verið í fullum rétti með að vísa þeim þegar í stað úr því.

Varnaraðili kveðst byggja á því að engin starfsemi eða afnot á vegum þrotabúsins hafi farið fram í húsnæðinu að Urðarhvarfi 6, eins og tekið sé fram í tilkynningu skiptastjóra til leigusalans. Undir það hafi verið tekið af hálfu lögmanns leigusalans. Leigusalinn, Faghús ehf., hafi ekki samþykkt framleigu húsnæðisins til sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. eða annarra dótturfélaga sóknaraðila. Þetta sé staðfest í framangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 450/2011. Sóknaraðili, Viðja viðskiptaumsjón ehf. og önnur dótturfélög sóknaraðila hafi því verið með starfsemi í húsnæðinu á eigin ábyrgð og áhættu. Tekið skuli fram, hvað sem framangreindu líði, að skiptastjóri hafi verið í góðri trú þegar hann hafi tilkynnt Faghúsum ehf. að varnaraðili myndi ekki taka við réttindum og skyldum samkvæmt leigusamningnum um Urðarhvarf 6. Þá skuli minnt á að framleigusamningurinn hafi verið óundirritaður af hálfu Faghúsa ehf. sem leigusala og hafi ekki verið þinglýst. Skiptastjóra hafi því verið ókunnugt um hann við uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðar og þar með starfsemi sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila í húsnæðinu að Urðarhvarfi 6. Því sé mótmælt að skiptastjóri hafi vitað eða mátt vita af umræddri starfsemi.

Af hálfu sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila hafi engin tilraun verið gerð, eða a.m.k. ekki nægileg, til þess að upplýsa skiptastjóra um starfsemi þessara aðila í húsnæðinu. Til þess hafi þó verið fullt tilefni ef þessir aðilar hafi talið sig eiga hagsmuna að gæta, enda hafði varnaraðili sem leigutaki verið tekinn til gjaldþrotaskipta. Um það hafi eða mátti sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjón ehf. og öðrum dótturfélögum sóknaraðila vera kunnugt og jafnframt hver hafi verið skipaður skiptastjóri. Í því sambandi sé bent á eigna- og stjórnunartengsl milli varnaraðila, sóknaraðila og annarra dótturfélaga sóknaraðila, sem auk þess teljist hafa verið nákomnir aðilar í skilningi 5. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., þar sem sóknaraðili hafi verið eigandi allra hluta í Roku ehf., Viðju viðskiptaumsjón ehf. og öðrum dótturfélögum sóknaraðila. Þáverandi lögmaður Roku ehf. hafi verið viðstaddur uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðar á dómþingi Héraðsdóms Reykjaness 17. mars 2010. Hann hafi þá jafnframt verið lögmaður sóknaraðila og komið fram sem slíkur gagnvart kröfuhöfum. Sá lögmaður sóknaraðila sem fari með þetta ágreiningsmál hafi ekki getið um framleigusamninginn við skiptastjóra 18. mars 2010. Af 7. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga leiði að skiptastjóri varnaraðila hafi getað afturkallað tilkynningu sína til Faghúsa ehf. nægilega tímanlega, ef hann hefði fengið upplýsingarnar og talið ástæðu til afturköllunar. Þó að afturköllun hefði komið of seint fram, hefði undantekningarregla 38. gr. sömu laga getað haft þýðingu.

Jafnvel þótt skiptastjóri hefði haft vitneskju um starfsemi sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila í húsnæðinu, hafi það hugsanlega engu breytt um að skiptastjóri hefði gefið sömu yfirlýsingu og gefin hafi verið um afstöðu varnaraðila gagnvart leigusamningnum við Faghús ehf. Byggist það á þeirri staðreynd að varnaraðili hafði verið tekinn til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms, fjárhagsstöðu varnaraðila sem af því leiddi og áðurnefndum vanskilum á bæði leigugreiðslum og framleigugreiðslum. Ef skiptastjóri hefði ekki gefið slíka yfirlýsingu, hefðu leigugreiðslur sem voru í vanskilum til Faghúsa ehf., 52.809.443 krónur, að viðbættum framtíðarleigugreiðslum fengið stöðu búskrafna við gjaldþrotaskiptin samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 97. gr. laganna. Slík niðurstaða hefði verið ótæk fyrir þrotabúið og aðra kröfuhafa og leitt til þess að sóknaraðili hefði hagnast á þeirra kostnað. Ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að sóknaraðili, Viðja viðskiptaumsjón ehf. og önnur dótturfélög semdu beint við Faghús ehf., án aðkomu varnaraðila, um rýmingu húsnæðisins eða beina leigu þessara aðila á húsnæðinu eftir úrskurð um gjaldþrot varnaraðila, ef raunverulegur vilji hefði staðið til þess af hálfu sóknaraðila og dótturfélaga hans. Slíkir samningar hafi verið varnaraðila með öllu óviðkomandi og afstaða skiptastjóra til leigusamningsins milli varnaraðila og Faghúsa ehf. hafi engu geta breytt þar um. Telji sóknaraðili, Viðja viðskiptaumsjón ehf. og önnur dótturfélög sig hafa orðið fyrir tjóni við það að Faghús ehf. hafi ekki viljað hafa þau í húsnæðinu eftir yfirlýsingu skiptastjóra varnaraðila, beri þessum aðilum að beina slíkri kröfu að Faghúsum ehf. sem leigusala. Í því sambandi sé rétt að vekja sérstaka athygli á dómi Hæstaréttar frá 8. febrúar 2012 í máli nr. 68/2012, sem varði innsetningarkröfu sóknaraðila í tiltekin tæki í húsnæði Faghúsa ehf. Af þeim dómi megi glögglega ráða, að áliti varnaraðila, að slíkri meintri bótakröfu beri réttilega að beina að leigusalanum. Af tölvupóstum milli lögmanns sóknaraðila og lögmanns Faghúsa ehf., sem sendir hafi verið í kjölfar yfirlýsingar skiptastjóra, megi ljóst vera, hvað sem framangreindu líði, að Faghús ehf. hafi ekki viljað leyfa sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjón ehf. og öðrum dótturfélögum að greiða leigu þann tíma sem þessir aðilar hafi talið sig þurfa til að rýma húsnæðið nema vanskil á leigu yrðu gerð upp. Að þeim kjörum hafi sóknaraðili og dótturfélög hans ekki gengið. Það sé alfarið á þeirra eigin ábyrgð. Forsvarsmenn Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og sóknaraðila eigi sjálfir sök á hinu meinta tjóni. Þeim hafi verið fullkunnugt um fjárhagsstöðu og síðar gjaldþrot varnaraðila, stöðu varnaraðila sem leigutaka og stöðu Viðju viðskiptaumsjónar ehf. sem framleigutaka ásamt sóknaraðila og öðrum dótturfélögum gagnvart Faghúsum ehf. sem leigusala, áðurgreind vanskil leigugreiðslna og framleigugreiðslna og önnur atvik sem máli skiptu og að yfirlýsing yrði gefin af hálfu þrotabús Roku ehf. um að það tæki ekki við réttindum og skyldum samkvæmt leigusamningnum við Faghús ehf., sbr. 1. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991.

Eftir gerð kaupsamninga um dótturfélög, fasteignir og lausafé 2. janúar 2009 hafi varnaraðili ekki átt eignir sem máli skiptu. Háar fjárskuldbindingar hafi þá verið og höfðu lengi verið í vanskilum og fyrirséð að félagið réði ekki við skuldbindingar sínar, þ. á m. lán frá Straumi-Burðarási Fjárfestingarbanka hf. Lánið hafi verið gjaldfellt 3. nóvember 2009, og í framhaldi af því hafi verið krafist kyrrsetningar á eignum félagsins 3. desember 2009. Árangurslaus kyrrsetningargerð hafi farið fram 14. desember 2009 sem aftur hafi orðið grundvöllur kröfu um gjaldþrotaskipti 1. febrúar 2010. Auk þess hafi leigu- og framleigugreiðslur um Urðarhvarf 6 verið í vanskilum, eins og áður sé lýst. Hafi forsvarsmönnum sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila hlotið að vera ljós þýðing atvika í aðdraganda gjaldþrots félagsins gagnvart frekari leigu húsnæðisins að Urðarhvarfi 6 þegar til úrskurðar um gjaldþrot kæmi og hafi því átt að geta skipulagt flutninga sína úr húsnæðinu með hliðsjón af framangreindu, en vera ella undir það búnir að þurfa að yfirgefa það um leið og leigusalinn krefðist þess eða þurfa á eigin ábyrgð að ná samningum við hann um leigugreiðslur og frekari tíma til rýmingar. Enda hafi flutningur úr húsnæðinu í reynd verið löngu ráðinn af þeirra hálfu. Því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að ekki hafi staðið til af hálfu sóknaraðila og dótturfélaga að hætta nýtingu húsnæðisins. Þvert á móti bendi öll atvik og gögn málsins til þess, að það hafi einmitt verið ætlunin. Þá hafi sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjón ehf. og öðrum dótturfélögum sóknaraðila mátt vera ljóst að um frekari nýtingu gæti vart orðið að ræða. Fyrirætlanir þessara aðila um flutning úr húsnæðinu séu til að mynda staðfestar með undirritun lögmanns sóknaraðila á tilkynningu skiptastjóra varðandi framleigusamning. Fyrirætlanirnar hafi alfarið verið á ábyrgð sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og dótturfélaga sóknaraðila.

Byggt sé á því, með vísan til þess sem nú hafi verið rakið og þess að í 1. gr. og 2. mgr. 2. gr. kaupsamnings frá 2. janúar 2009 um dótturfélögin sé tekið fram að sóknaraðili sem kaupandi, hafi fengið allar nauðsynlegar upplýsingar og kynnt sér rekstur félaganna til hlítar, auk þess að vera meðvitaður um marga óvissuþætti og, ekki síst, að sóknaraðili stjórnaði félögunum og rekstri þeirra, bæði fyrir og eftir kaupin, að leggja verði til grundvallar að honum og dótturfélögum hafi verið fullkunnugt um fjárhagsstöðuna á milli varnaraðila og Faghúsa ehf. annars vegar og varnaraðila og Viðju viðskiptaumsjónar ehf. sem framleigutaka ásamt sóknaraðila og öðrum dótturfélögum sóknaraðila hins vegar, sem og önnur lögskipti þessara aðila og öll atvik sem þýðingu geti haft í þessu sambandi.

Af öllu framanröktu megi ljóst vera, að ekkert orsakasamband sé á milli athafna og/eða athafnaleysis skiptastjóra og meints tjóns Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og sóknaraðila. Ekki séu skilyrði til þess að fara með meintan kostnað við flutning sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga úr húsnæðinu og annan tilgreindan meintan kostnað sem tjón sem varnaraðili beri ábyrgð á. Að framan sé rökstutt að það sé sóknaraðili sjálfur, Viðja viðskiptaumsjón ehf. og önnur dótturfélög sem eigi sök á hinu meinta tjóni sínu. Að minnsta kosti sé ljóst að þessir aðilar hafi ekki gert það sem til mátti ætlast af þeim í því skyni að takmarka meint tjón sitt.

Varnaraðili kveðst mótmæla því sem ósönnuðu að sóknaraðili og dótturfélög hans hafi orðið fyrir tjóni og umfangi hins meinta tjóns, að sök varnaraðila eða skiptastjóra sé fyrir að fara eða atvikum sem leitt geti til bótaskyldu án sakar og að orsakatengsl séu til staðar milli hins meinta tjóns og meintrar sakar varnaraðila eða skiptastjóra eða atvika sem geti verið grundvöllur bótaskyldu án sakar. Sóknaraðili beri sönnunarbyrðina fyrir því að öllum þessum skilyrðum bótaskyldu sé fullnægt um alla meinta tjónsliði. Varnaraðili hafi ekki meinað sóknaraðila að taka með sér eignir úr húsnæðinu, eins og þó virðist mega skilja á málatilbúnaði sóknaraðila, sbr. tjónsliði númer i) og iii). Hafi Faghús ehf. sem húseigandi gert það, sé það ekki á ábyrgð varnaraðila. Ljóst sé því að sóknaraðili beini meintri bótakröfu sinni að röngum aðila. Því beri að sýkna varnaraðila sökum aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þá kveður varnaraðili það vera á ábyrgð sóknaraðila sjálfs, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila ef þessir aðilar hafa ráðist í kostnaðarsamar breytingar á húseigninni, sem hugsanlega hafi ekki nýst eins og fyrirhugað kunni að hafa verið, sbr. tjónslið nr. ii). Í því sambandi vísist til alls þess sem að ofan sé rakið um aðdraganda gjaldþrotsins, fjárhagsstöðu Roku ehf. (áður TM Software hf. og síðar ehf.), stjórnunar- og eignatengsl, vanskil á leigugreiðslum samkvæmt leigusamningi og framleigusamningi, að framleiga húsnæðisins hafði ekki verið samþykkt af húseiganda og grandsemi fyrirsvarsmanna sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjónar ehf. og annarra dótturfélaga sóknaraðila um þessi atriði og önnur sem máli skiptu. Hvað sem þessum atriðum líði sé ljóst, að breytingar á húsnæðinu hefðu ekki getað nýst sóknaraðila, Viðju viðskiptaumsjón ehf. og öðrum dótturfélögum sóknaraðila hvort eð var, þar sem flutningur þessara aðila úr húsnæðinu hafi verið löngu ráðinn. Aðilar þessir hugðust hætta nýtingu húsnæðisins, eins og fyrr er lýst, og hversu raunhæfar sem fyrirætlanir í því efni kunna að hafa verið, þá liggur fyrir að framleigunni skyldi í öllu falli lokið um mánaðamótin mars/apríl 2010, eins og staðfest er til að mynda í undirritun lögmanns sóknaraðila á áðurnefnda tilkynningu skiptastjóra varðandi framleigusamninginn.

Að því er varði tjónsliði númer i), ii) og iii) sé til viðbótar bent á, að allir reikningar sem sóknaraðili leggi fram til stuðnings þeim séu stílaðir á sóknaraðila sjálfan. Það samræmist ekki þeirri staðhæfingu sóknaraðila, að hann hafi fengið hina meintu bótakröfu framselda frá Viðju viðskiptaumsjón ehf. Tjónsliður iv) sé algjörlega vanreifaður og ekki studdur neinum gögnum. Auk þess sé ósannað að hinn meinti kostnaður hefði ekki hvort eð er fallið til við þegar ákveðinn og yfirstandandi flutning úr húsnæðinu. Af framangreindu leiði að hvorki sóknaraðili, Viðja viðskiptaumsjón ehf. né önnur dótturfélög sóknaraðila eigi kröfu á hendur varnaraðila. Gildi það hvort heldur sem litið sé svo á að hin meinta krafa sé búskrafa eða almenn krafa. Beri því að hafna öllum kröfum sóknaraðila.

Í samræmi við það sem rakið hafi verið að framan sé gerð krafa um að kröfu sóknaraðila um vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verði hafnað. Þá sé gerð krafa um að dráttarvaxtakröfu sóknaraðila verði hafnað, en til vara að hún verði einungis tekin til greina sem eftirstæð krafa samkvæmt 1. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., í samræmi við kröfulýsingu sóknaraðila ef fallist yrði á varakröfu sóknaraðila samkvæmt 1. tölulið í dómkröfu hans.

Þá kveðst varnaraðili krefjast þess að skuldajafnaðarkröfu sóknaraðila verði hafnað. Því sé mótmælt að skilyrðum skuldajafnaðar sé fullnægt. Því sé sérstaklega mótmælt að sóknaraðili geti stutt kröfu sína við 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skilyrði ákvæðisins séu ekki til staðar í máli þessu. Til dæmis sé ljóst að sóknaraðili hafi eignast hina meintu kröfu sína eftir frestdag. Ef svo ólíklega fari, að hin meinta bótakrafa sóknaraðila í máli þessu verði tekin til greina, sé byggt á því að hún teljist vera krafa í gjaldþrotabú Roku ehf., sem við skiptin hafi ákveðna stöðu í kröfuröð samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., og ætti sóknaraðili þá sem einn af kröfuhöfum rétt á úthlutun af hugsanlegum eignum þrotabúsins upp í viðurkennda kröfu sína eftir því sem lög stæðu til. Ef sóknaraðili gæti fengið greiðslu af hugsanlegum eignum þrotabúsins með því að skuldajafna við meinta kröfu sína á hendur búinu, myndi hann hagnast á kostnað annarra kröfuhafa. Jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskiptin væri þannig raskað með óeðlilegum hætti. Að áliti varnaraðila geti sóknaraðili ekki átt rýmri rétt til skuldajafnaðar en 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 geti leitt af sér.

Svo sem fram er komið vísar varnaraðili um lagarök einkum til 5. töluliðar 3. gr., 91., 97. og 100. gr., 3. töluliðar 110. gr., 113., 117. og 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Einnig er vísað til reglna fjármunaréttar um orsakasamband, eigin sök og skyldu samningsaðila til þess að takmarka tjón sitt. Jafnframt vísast til 7. og 38. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Um aðildarskort til varnar vísast til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla sömu laga, einkum 1. mgr. 130. gr.

III

Bú varnaraðila, Roku ehf., (áður TM Software ehf.) var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 17. mars 2010. Þann dag var J-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf hæstaréttarlögmaður skipaður skiptastjóri þrotabúsins. Félagið TM Software ehf., en nafni þess var breytt í Roku ehf. skömmu fyrir gjaldþrotið, hafði starfsstöð í atvinnuhúsnæði að Urðarhvarfi 6 í Kópavogi. Húsnæðið er í eigu Faghúsa ehf. en TM Software hf. tók það á leigu með húsaleigusamningi dagsettum 23. desember 2005. Upphaf leigutímans var 1. október 2007 en lok leigutíma skyldu vera 30. september 2027. Samkvæmt svonefndum tímabundnum húsaleigusamningi, dagsettum 25. mars 2009, framleigði TM Software hf. húsnæðið að Urðarhvarfi 6 til Viðju viðskiptaumsjónar ehf. frá 1. mars 2009, en bæði félögin voru á þessum tíma dótturfélög sóknaraðila. Var framleigusamningurinn óundirritaður af eiganda húsnæðisins, Faghúsum ehf. og ekki þinglýstur.

Með bréfi skiptastjóra varnaraðila, dagsettu 19. mars 2010, til lögmanns sóknaraðila var tilkynnt að þrotabúið myndi ekki taka við réttindum og skyldum (fram)leigusala samkvæmt tímabundnum húsaleigusamningi við Viðju viðskiptaumsjón ehf. um húsnæðið að Urðarhvarfi 6. Tekið er fram í bréfinu að skiptastjóri hafi þann dag fengið vitneskju um tímabundinn leigusamning um húsnæðið milli TM Software hf., nú Roku ehf., sem leigusala og Viðju viðskiptaumsjónar ehf. sem leigutaka. Munu Faghús ehf., sem eigandi Urðarhvarfs 6, í kjölfarið hafa krafist þess að fá umráð húsnæðisins og mun flutningi úr því hafa verið lokið 21. mars 2010.

Í máli þessu deila aðilar um það hvort skiptastjóri varnaraðila hafi við upphaf gjaldþrotaskiptanna, með framangreindri tilkynningu sinni um að þrotabúið tæki ekki við skuldbindingum samkvæmt húsaleigusamningnum við Faghús ehf., bakað sóknaraðila tjón sem þrotabúið beri bótaábyrgð á og að sóknaraðili eigi samkvæmt því búskröfu, sbr. 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. á hendur búinu, eða til vara almenna kröfu, sbr. 113. gr. sömu laga. Því hafnar varnaraðili. Þannig er deilt um réttmæti þeirrar kröfu sem sóknaraðili lýsti í þrotabú Roku ehf. með kröfulýsingu, dagsettri 19. júlí 2010, upphaflega að fjárhæð 20.500.000 krónur. Með greinargerð sóknaraðila í máli þessu var krafist 20.221.968 króna, en í þinghaldi í málinu 16. febrúar 2012 lækkaði sóknaraðili kröfuna um 5.851.197 krónur eða sem nemur andvirði þess lausafjár sem sóknaraðili fékk heimild til umráða yfir með dómi Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 68/2012.

Krafa sóknaraðila er skaðabótakrafa á hendur varnaraðila vegna tjóns sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir vegna tilkynningar skiptastjóra um lok leigutíma húsnæðisins að Urðahvarfi 6. Heldur sóknaraðili því fram að ekkert samráð hafi verið haft við sóknaraðila eða dótturfélög hans þó svo að skiptastjóri hafi vitað eða mátt vita að félögin hefðu mikilla hagsmuna að gæta varðandi húsnæðið. Krafa sóknaraðila er sundurliðuð á eftirfarandi hátt: Krafist er 1.043.771 krónu vegna gluggatjalda sem sóknaraðili kveðst hafa verið meinað að fjarlægja úr húsnæðinu. Þá er krafist 10.924.096 króna vegna milliveggja úr gleri sem sóknaraðili kveðst hafa sett upp í húsnæðinu en ekki fjarlægt þar sem honum hafi verið meinaður aðgangur að húsnæðinu. Einnig er krafist 1.402.904 króna vegna lausafjár sem sóknaraðili kveðst hafa skilið eftir að Urðarhvarfi 6 og tilgreint er á framlögðum reikningum. Loks krefst sóknaraðili bóta vegna annars kostnaðar að fjárhæð 1.000.000 króna. Samkvæmt þessum lið er um að ræða yfirvinnu tæknimanna, iðnaðarmanna og annar tilfallandi kostnaður.

Fram er komið að við gjaldþrot Roku ehf. í mars 2010 hafði Viðja viðskiptaumsjón ehf. tekið yfir leigusamning um húsnæðið að Urðarhvarfi 6 í Kópavogi og rekstur þann sem Roka ehf. og áður TM Software hf. höfðu með höndum í húsnæðinu, en þar voru einnig fleiri dótturfélög sóknaraðila. Samkvæmt því og gögnum málsins verður að álykta að engin starfsemi eða afnot á vegum Roku ehf. hafi farið fram í húsnæðinu að Urðarhvarfi 6 þegar félagið var úrskurðað gjaldþrota 17. mars 2010. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. er þrotabúi heimilt að taka við réttindum og skyldum þrotamanns eftir gagnkvæmum samningi og getur viðsemjandi þrotamanns krafist þess að búið taki afstöðu til þess innan hæfilegs frests hvort það nýti heimildina. Í umdeildri ákvörðun skiptastjóra varnaraðila fólst afstaða til þess hvort búið ætlaði að taka við réttindum og skyldum þrotamannsins. Þá ákvörðun bar skiptastjóra að taka út frá hagsmunum búsins en ekki hagsmunum sóknaraðila eða dótturfélaga sóknaraðila og breytir þá engu um hvort starfsemi þeirra var rekin í húsnæðinu að Urðarhvarfi 6 eða ekki. Þá er einnig til þess að líta að ekkert liggur fyrir um það að skiptastjóri varnaraðila hafi meinað sóknaraðila eða dóttur félögum hans að fjarlægja gluggatjöld, milliveggi eða tilgreint lausafé sem kann að vera í eigu þeirra, úr húsnæðinu að Urðarhvarfi 6. Að þessu virtu er ekki fallist á það með sóknaraðila að skiptastjóri varnaraðila hafi bakað búinu skaðabótaábyrgð með tilkynningu um að varnaraðili myndi ekki taka við réttindum og skyldum samkvæmt húsaleigusamningnum sem í upphafi var gerður við TM Software hf. en Viðja viðskiptaumsjón hafði tekið við. Þá liggur fyrir að út frá því er gengið forsendum Hæstaréttar Íslands í dómi í málinu nr. 450/2011 að framleigan til Viðju viðskiptaumsjónar ehf. hafi ekki verið samþykkt af eiganda húsnæðisins. Að því gættu verður ekki hjá því komist að líta svo á að sóknaraðili og dótturfélög hans, þ. á m. Viðja viðskiptaumsjón ehf. hafi verið með starfsemi í húsnæðinu á eigin ábyrgð. Verður ekki séð að nokkurt samband sé á milli ákvörðunar skiptastjóra varnaraðila og ætlaðs tjóns sóknaraðila sem að framan er lýst og felst að mestu leyti í því að honum hafi ekki tekist að fjarlægja tiltekið lausafé úr húsnæðinu að Urðarhvarfi 6.

Í húsaleigusamningi milli Faghúsa ehf. og TM Software hf., dagsettum 23. desember 2005, en sóknaraðili leiðir rétt sinn frá leigutaka samningsins, segir meðal annars orðrétt í 5. gr.: „TM Software sér um og kosta sjálfir að öllu leiti að hanna og innrétta tæknirými (tækjasalur) ásamt varaaflsstöð sem verður staðsett í lokuðu rými í kjallara, allan tækjabúnað í mötuneyti (eldhústæki) og létta innveggi (glerveggi/skilrúm). Allar breytingar á húsnæðinu eða búnaði þess af hálfu leigjanda skulu vera með leyfi og gerðar með samkomulagi við leigusala. Húsnæðinu skal skila í lok leigutíma ásamt fylgifé þvegnu og ræstu og ekki í lakara ástandi en við upphaf leigutíma fyrir utan eðlilegt slit. Allir veggir, múr- og naglfastar innréttingar, sem leigjandi kann að setja upp eftir afhendingu verða eign leigusala, án sérstakrar greiðslu að leigutíma loknum, eða við brottfall leigusamnings þessa án tillits til af hvaða orsökum leigusamningurinn fellur niður. Undanskyldar eru þó innréttingar sem tilheyra sérstaklega starfsemi leigjanda...“

Sóknaraðili vísar til þess að hann hafi orðið fyrir tjóni þar sem hann hafi flutt nauðugur úr húsnæðinu og ekki getað tekið með sér gluggatjöld, milliveggi og lausafé. Af áðurgreindum húsaleigusamningi verður ekki ráðið hver sé eigandi umræddra muna. Fyrir liggur að sóknaraðili fékk heimild til umráða yfir tilteknu lausafé sem var að Urðahvarfi 6 með dómi Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 68/2012. Ekki er til úrlausnar í máli þessu að skera úr um eignarhald eða vörslur umræddra innréttinga og muna heldur einvörðungu sá ágreiningur hvort skiptastjóri varnaraðila hafi bakað sóknaraðila tjón með umþrættri ákvörðun sinni og tilkynningu til sóknaraðila í bréfi til lögmanns sóknaraðila dagsettu 19. mars 2010, sem móttekin var sama dag og staðfest með nafnritun viðtakanda. Að mati dómsins hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að umdeild ákvörðun og tilkynning skiptastjóra hafi ráðið úrslitum um að eigandi húsnæðisins, Faghús ehf., tilkynnti lögmanni sóknaraðila að Faghús ehf. hefðu tekið við húsnæðinu og væru ekki bundin af löggerningum um það sem félagið hefði ekki samþykkt. Kemur þetta fram í tölvubréfi lögmanns Faghúsa ehf., dagsettu 19. mars 2010. Af bréfi þessu og tölvubréfi lögmanns sóknaraðila til lögmanns Faghúsa ehf. sama dag verður ráðið að sóknaraðili freistaði þess að fá húsnæðið leigt áfram undir starfsemi sína og dótturfélaga sinna, en um það samdist ekki vegna vanskila Viðju viðskiptaumsjónar ehf. á leigugreiðslum. Í bréfi lögmanns Faghúsa ehf. segir meðal annars orðrétt: „Í skjóli leigusamnings sem TM Software gerði við umbj. minn virðast önnur dótturfélög hafa nýtt húsnæðið undanfarna mánuði án þess að húsaleiga væri greidd....Ákvæði upphaflega húsaleigusamningsins um skil leigutakans á bankaábyrgð til tryggingar húsleigugreiðslum hefur verið vanefnt. Umbj. minn hefur í ljósi þessa ákveðið að aðrir nýti ekki húsnæðið lengur án sérstaks leyfis hans....Umbjóðandi minn er ekki tilbúinn til að samþykkja að Nýherji eða starfsmenn dótturfélaga þess fyrirtækis nýti húsnæðið áfram án þess að vanskil á leigugreiðslum verði gerð upp.“ Af þessu verður ekki ráðið að umdeild ákvörðun skiptastjóra varðandi húsnæðið hafi ráðið úrslitum um það að sóknaraðili og dótturfélög hans urðu að flytja starfsemi sína úr húsnæðinu. Verður ekki fallist á það með sóknaraðila að skiptastjóri varnaraðila hafi með ákvörðun sinni bakað þrotabúinu bótaábyrgð þannig að sóknaraðili eigi hina umdeildu kröfu í bú varnaraðila og breytir þá engu hvort um búskröfu, sbr. 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. er að ræða eða almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laganna. Er öllum kröfum sóknaraðila í málinu því hafnað.

Eftir þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfum sóknaraðila, Nýherja hf. á hendur varnaraðila, þrotabúi Roku ehf., er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 350.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf