S-657/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 21. nóvember síðastliðinn, var höfðað með ákæru sérstaks saksóknara, útgefinni 5. júlí 2013, á hendur A, B, C, D, E og F, „fyrir eftirtalin brot gegn almennum hegningarlögum, lögum um bókhald, lögum um ársreikninga og lögum um endurskoðendur.

I

Á hendur ákærðu C, A og B., fyrir umboðssvik, með því að hafa í sameiningu í fyrrgreindum störfum sínum misnotað aðstöðu sína og valdið Milestone ehf. verulegri fjártjónshættu er þeir létu Milestone ehf. fjármagna efndir á samningum sem voru félaginu óviðkomandi en sem ákærðu A og B höfðu gert við K í árslok 2005 um sölu hennar á hlutafé í Milestone ehf. og aflandsfélögunum Leiftra Ltd. og Milestone Import Export Ltd., með þeim hætti að Milestone ehf. greiddi K samtals 2.133.326.804 krónur á árinu 2006 með 12 mánaðarlegum greiðslum og samtals 2.462.395.055 krónur á árinu 2007 með 12 mánaðarlegum greiðslum og var jafnframt skuldbundið á árinu 2006 til að greiða Sjóvá-Almennum tryggingum hf., dótturfélagi Milestone ehf., 600.000.000 króna vegna þátttöku þess félags í efndum samninganna við K en allar greiðslurnar voru inntar af hendi í fullkominni óvissu um hvort, hvernig, hvenær eða hver myndi endurgreiða Milestone ehf. fjármunina og án þess að endurheimt fjárins, samtals 5.195.721.859 krónur, væri tryggð með veðum eða öðrum tryggingarráðstöfunum.

Ákærðu C, A og B létu Milestone ehf. nánar tiltekið fjármagna efndir á eftirgreindum fjórum samningum, dagsettum 4. desember 2005, um kauprétt ákærðu A og B og sölurétt K á 14,6% hlutafjár í Milestone ehf., 28% hlutafjár í Leiftra Ltd. og 28% hlutafjár í Milestone Import Export Ltd. fyrir samtals 4.872.981.445 krónur. Samkvæmt samningunum var kaupréttarhöfum heimilt að tilgreina aðra aðila eða önnur félög sem þeir kynnu að eiga eða stofna, sem kaupendur. Í eftirfarandi töflu er gerð grein fyrir dagsetningum samninganna, hlutunum sem hver samningur lýtur að, kaupverði og gjalddögum kaupverðs og fjölda gjalddaga.

Kaupverð samkvæmt hverjum samningi um sig átti að greiðast með jöfnum mánaðarlegum afborgunum, auk verðbóta, miðað við vísitölu neysluverðs og var greitt út úr Milestone ehf., samkvæmt því frá og með janúar 2006 til ársloka 2007, með þeirri undantekningu að Sjóvá-Almennar tryggingar hf. tók á sig skuldbindingu gagnvart K um að greiða henni 600.000.000 króna en sú fjárhæð var bókfærð hjá Milestone ehf. og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sem skuld fyrrnefnda félagsins við hið síðarnefnda.

Ákærðu létu Milestone ehf. inna af hendi fyrstu 10 mánaðarlegu greiðslurnar til K á árinu 2006 með millifærslum af reikningum félagsins inn á safnreikning Glitnis Bank Luxembourg SA nr. [...] hjá Glitni banka hf. á Íslandi en K átti vörslureikning hjá Glitni Bank Luxembourg SA. Greiðslur frá og með nóvember 2006 og allar greiðslurnar á árinu 2007 voru inntar af hendi inn á reikning K nr. [...] hjá Glitni banka hf.

Greiðslur Milestone ehf. til K á árinu 2006 voru eftirfarandi:

Greiðslur Milestone ehf. til K á árinu 2007 voru eftirfarandi:

Hinar mánaðarlegu greiðslur til K á árinu 2006 voru upphaflega færðar á biðreikning í bókhaldi Milestone ehf. Skuld Milestone ehf. við Sjóvá-Almennar tryggingar hf., að fjárhæð 600.000.000 króna, var færð á sama biðreikning og var færslan dagsett 1. desember 2006. Í kjölfar samningu ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006 var uppsöfnuð staða á biðreikningnum, vegna framangreindra færslna, færð sem skuld Milestone Import Export Ltd. við Milestone ehf. á lánardrottnareikningi Milestone Import Export Ltd. í bókhaldi Milestone ehf. miðað við 31. desember 2006. Með lánssamningi, dagsettum 30. desember 2006 en útbúnum í apríl 2007 og undirrituðum í maí 2007, var Milestone Import Export Ltd. skuldbundið til að greiða Milestone ehf. samtals 2.733.326.804 krónur, auk 10% ársvaxta í einni greiðslu 15. desember 2007.

Hinar mánaðarlegu greiðslur til K á árinu 2007 voru upphaflega færðar á biðreikning í bókhaldi Milestone ehf. en með færslu í bókhaldi Milestone ehf. miðað við 31. desember 2007 var uppsöfnuð staða á biðreikningnum vegna framangreindra færslna á árinu 2007, samtals 2.462.395.055 krónur, færð sem skuld Milestone Import Export Ltd. við Milestone ehf. á lánardrottnareikningi Milestone Import Export Ltd. í bókhaldi Milestone ehf. Enginn skriflegur samningur var gerður í tengslum við þá bókhaldsfærslu og engin veð eða aðrar tryggingar voru settar fyrir endurgreiðslu.

Stofnun krafna á hendur Milestone Import Export Ltd. í bókhaldi Milestone ehf., miðað við árslok 2006 og aftur miðað við árslok 2007, vegna fjármögnunar Milestone ehf. á hlutabréfakaupunum, var ekki til þess fallin að auka líkur á endurheimtu fjárins vegna lítillar greiðslugetu Milestone Import Export Ltd. og vegna þess að ekki var gengið frá fjárhagslegum skuldbindingum og tryggingum milli Milestone ehf. og Milestone Import Export Ltd.

Samkvæmt skattframtölum K seldi hún hlutina í Milestone Import Export Ltd. og Leiftra Ltd. á árinu 2006 og hlutina í Milestone ehf. á árinu 2007 en greiðslum til hennar var þó hagað í samræmi við upphaflega greiðsluáætlun. Í árslok 2007 var Leiftri Ltd. orðinn eigandi 14,6% hlutar K í Milestone ehf. Samkvæmt skattframtali K var 28% hlutur hennar í Milestone Import Export Ltd. seldur á 250.000.000 króna en óljóst er hvort kaupandinn var félagið sjálft eða Leiftri Ltd. Eftir sölu K á hlutunum var Milestone ehf. alfarið í eigu Leiftra Ltd. og ákærðu A og B en Leiftri Ltd. og Milestone Import Export Ltd. alfarið í eigu A g B en tvö síðarnefndu félögin voru félög með takmarkaðri ábyrgð, upphaflega skráð á Bresku Jómfrúreyjum. Ekkert samræmi var í meðferð umræddra krafna og skuldbindinga í bókhaldi og reikningsskilum félaganna þriggja, sem öll voru í eigu ákærðu A og B og lutu stjórn ákærðu.

Þrátt fyrir að ákærðu A, B og félag þeirra Leiftri Ltd. hafi ekkert fé lagt til kaupa á hlutum K runnu allar arðgreiðslur Milestone ehf. vegna áranna 2005 og 2006 til A og B og 98,4% af arðgreiðslum ársins 2007 til þeirra og Leiftra Ltd. eða samtals rúmlega 1.000.000.000 króna.

Milestone ehf. fékk ekkert greitt af kröfum sínum á hendur Milestone Import Export Ltd. og aldrei voru gerðar tilraunir til innheimtu. Í tengslum við gerð árshlutareiknings Milestone ehf. vegna níu mánaða uppgjörs 2008 var framkvæmd varúðarfærsla í bókhaldi félagsins og heildarkrafa á hendur Milestone Import Export Ltd. færð niður í 0 og hún þannig færð til gjalda í rekstrarreikningi. Milestone ehf. var lýst gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 18. september 2009. Milestone Import Export Ltd. hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta og fundust engar eignir í búinu. Þeir fjármunir sem ákærðu A, B og C létu Milestone ehf. inna af hendi vegna samninganna við K eru félaginu því að fullu glataðir.

Teljast brot allra ákærðu í kafla I varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II

Á hendur ákærða C, í störfum hans sem forstjóri Milestone ehf., ákærða A, í störfum hans sem starfandi stjórnarformaður Milestone ehf., og ákærða B, í störfum hans sem stjórnarmaður í Milestone ehf., fyrir meiri háttar brot gegn lögum um bókhald, með því að haga ekki bókhaldi Milestone ehf. á nægilega skýran, öruggan og aðgengilegan hátt, á grundvelli áreiðanlegra og fullnægjandi gagna og í samræmi við góða bókhaldsvenju og með því að haga bókhaldinu þannig að það gaf ranga mynd af viðskiptum og notkun fjármuna. Nánar tiltekið með eftirfarandi hætti:

a. Með því að haga bókhaldsfærslum í bókhaldi Milestone ehf. vegna 12 mánaðarlegra greiðslna til K samtals að fjárhæð 2.133.326.804 krónur á árinu 2006 og 12 mánaðarlegra greiðslna til hennar samtals að fjárhæð 2.462.395.055 krónur á árinu 2007 eða samtals að fjárhæð 4.595.721.859 krónur, sbr. kafla I í ákæru, með þeim hætti að ekki var unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin að baki þeim og notkun fjármuna þar sem færslurnar voru ekki byggðar á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja mátti til viðskiptanna en einu gögnin að baki færslunum voru greiðslukvittanir vegna bankafærslna sem ekki höfðu að geyma upplýsingar sem nægt gátu til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Færslurnar sundurliðast þannig:

b. Með því að haga færslu nr. 7536 á 2.733.326.804 krónum, gerðri á tímabilinu 27. febrúar til 3. mars 2007, í bókhaldi Milestone ehf., sem samanstóð af uppsafnaðri stöðu á biðreikningi vegna greiðslna til K að fjárhæð 2.133.326.804 krónur og skuldbindingar gagnvart Sjóvá-Almennum tryggingum hf. að fjárhæð 600.000.000 króna, sbr. kafla I í ákæru, af biðreikningi yfir á lánardrottnareikning Milestone Import Export Ltd., miðað við 31. desember 2006, með þeim hætti að ekki var unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin að baki færslunni og notkun fjármuna þar sem færslan var ekki byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja mátti til viðskiptanna, en eina gagnið að baki færslunni var útprentun úr bókhaldinu sjálfu, dagsett 3. mars 2007, sem sýndi færsluna en hafði ekki að geyma upplýsingar sem nægt gátu til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Færslunni var hagað með eftirfarandi hætti:

c. Með því að haga færslu í bókhaldi Milestone ehf. nr. 10194, gerðri 30. janúar 2008, á 2.462.395.055 króna uppsafnaðri stöðu vegna greiðslna til K á árinu 2007, sem greint er frá í kafla I í ákæru, af biðreikningi yfir á lánardrottnareikning Milestone Import Export Ltd., miðað við 31. desember 2007, með þeim hætti að ekki var unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin að baki færslunni og notkun fjármuna þar sem færslan var ekki byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja mátti til viðskiptanna en eina gagnið að baki færslunni var útprentun af tölvupósti frá G, starfsmanni Milestone ehf., til H, bókara félagsins, frá 30. janúar 2008 en fylgiskjalið hafði ekki að geyma upplýsingar sem nægðu til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Færslunni var hagað með eftirfarandi hætti:

Teljast brot allra ákærðu í kafla II varða við 1. mgr. 6. gr. og 8. gr., sbr. 36. gr., sbr. 3. tölulið 1. mgr. 37. gr. og 2. tölulið 1. mgr. 38. gr., laga um bókhald nr. 145/1994, sbr. 2. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

III

Á hendur ákærðu C, í störfum hans sem forstjóri Milestone ehf., ákærða A, í störfum hans sem starfandi stjórnarformaður félagsins og ákærða B, í störfum hans sem stjórnarmaður félagsins, fyrir meiri háttar brot gegn lögum um ársreikninga, með því að hafa í sameiningu rangfært efnahagsreikninga sem voru hluti af ársreikningum Milestone ehf. og samstæðureikningum Milestone samstæðunnar fyrir árin 2006 og 2007 og haga gerð ársreikninganna og samstæðureikninganna andstætt 1., 2. og 4. mgr. 14. gr., 30. gr. og 35. gr. laga um ársreikninga þannig að reikningsskilin gáfu ekki glögga mynd í samræmi við settar reikningsskilareglur af rekstrarafkomu á umræddum reikningsárum, eignabreytingum á árunum og efnahag í lok þeirra. Nánar tiltekið með eftirfarandi hætti:

a. Með því að færa sem eign 2.733.326.804 króna kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf., sem var hluti af ársreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2006, og þar með hluti af samstæðureikningi Milestone ehf., sem ákærðu C, A og B staðfestu með undirritun sinni 23. febrúar 2007, þótt engin gögn lægju þá fyrir um tilvist kröfunnar, sem í bókhaldi var færð á Milestone Import Export Ltd. og engin gögn væru til staðar sem unnt væri að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf. hefði af kröfunni fjárhagslegan ávinning og þar með hafi ekki verið unnt að meta virði kröfunnar með áreiðanlegum hætti.

b. Með því að færa sem eign 2.733.326.804 króna kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf., sem var hluti af ársreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2007, og þar með hluti af samstæðureikningi Milestone ehf., sem ákærðu C, A og B staðfestu með undirritun sinni 14. febrúar 2008, þótt krafan, sem í bókhaldi var færð á Milestone Import Export Ltd., væri ekki vegna láns eða annarra viðskipta félaganna, væri á þeim tíma gjaldfallin og í vanskilum og engin gögn lægju þá fyrir sem unnt væri að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf. hefði af kröfunni fjárhagslegan ávinning og þar með hafi ekki verið unnt að meta virði kröfunnar með áreiðanlegum hætti.

c. Með því að færa sem eign 2.462.395.055 króna kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf., sem var hluti af ársreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2007, og þar með hluti af samstæðureikningi Milestone ehf., sem ákærðu C, A og B staðfestu með undirritun sinni 14. febrúar 2008, þótt engin gögn lægju þá fyrir um tilvist kröfunnar, sem í bókhaldi var færð á Milestone Import Export Ltd., og engin gögn sem unnt væri að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf. hefði af kröfunni fjárhagslegan ávinning og þar með hafi ekki verið unnt að meta virði kröfunnar með áreiðanlegum hætti.

Í öllum tilvikum bar að færa til gjalda í rekstrarreikningi fjárhæðir sem námu fjárhæðum krafnanna.

Teljast brot allra ákærðu í kafla III varða við 1., 2. og 4. mgr. 14. gr., 30. gr. og 35. gr., sbr. 120., sbr. 2. mgr. 121. gr. og 1. tölulið 1. mgr. 122. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 og 2. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

IV

Á hendur ákærðu E, endurskoðanda ársreikninga Milestone ehf., og ákærða F, kjörnum endurskoðanda félagsins, báðum löggiltum endurskoðendum hjá endurskoðunarfyrirtækinu KPMG ehf., fyrir meiri háttar brot gegn lögum um ársreikninga, og lögum um endurskoðendur í störfum sínum við endurskoðun ársreikninga Milestone ehf. og samstæðureikninga Milestone samstæðunnar fyrir árin 2006 og 2007 með því að haga störfum sínum í ósamræmi við góða endurskoðunarvenju, þ.e. viðurkenndar aðferðir í samræmi við leiðbeinandi reglur um endurskoðun (ISA) útgefnum af alþjóðasamtökum endurskoðenda. Nánar tiltekið með eftirfarandi hætti:

a. Með því að hafa áritað samstæðureikning Milestone ehf. fyrir árið 2006, dagsettan 23. febrúar 2007, sem samanstóð af endurskoðuðum ársreikningi móðurfélagsins Milestone ehf. og dótturfélaga, án athugasemda, þrátt fyrir að í efnahagsreikningi, sem var hluti af ársreikningnum og þar með samstæðureikningnum, væri færð til eignar krafa á Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð 2.733.326.804 krónur, sem lýst er í a lið III. kafla ákæru, sem svo háttaði til um að engin gögn lágu fyrir sem sýndu fram á tilvist hennar eða gerðu mögulegt að meta virði hennar með áreiðanlegum hætti.

b. Með því að hafa áritað samstæðureikning Milestone ehf. fyrir árið 2007, dagsettan 14. febrúar 2008, sem samanstóð af endurskoðuðum ársreikningi móðurfélagsins Milestone ehf. og dótturfélaga, án athugasemda, þrátt fyrir að í efnahagsreikningi, sem var hluti af ársreikningnum og þar með samstæðureikningnum, væru færðar til eignar kröfur á Milestone Import Export Ltd., samtals að fjárhæð 5.195.721.859 krónur, sem lýst er í b og c liðum III. kafla ákæru, sem svo háttaði til um að engin gögn lágu fyrir sem gerðu mögulegt að meta virði krafnanna með áreiðanlegum hætti en auk þess var krafan sem lýst er í b lið III. kafla ákæru gjaldfallin og í vanskilum og engin gögn lágu fyrir sem sýndu fram á tilvist kröfunnar sem lýst er í c lið III. kafla ákæru.

c. Með því að gefa, með athugasemdalausri áritun sinni á samstæðureikningana og yfirlýsingu um að þeir gæfu sanna og rétta mynd af fjárhagslegri stöðu samstæðunnar, rangar og villandi upplýsingar um efnahag samstæðunnar og þar með móðurfélagsins Milestone ehf., og láta hjá líða að geta um mikilsverð atriði er snertu efnahag félagsins en kröfur þær sem um ræðir voru langt umfram mikilvægismörkin sem ákærðu skilgreindu við endurskoðunina en þau voru 100.000.000 króna vegna ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006 en 250.000.000 króna vegna ársreiknings félagsins fyrir árið 2007.

Brot ákærðu E og F í kafla IV teljast varða við 8. gr., sbr. 20. gr. laga um endurskoðendur nr. 18/1997, sbr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr., sbr. ákvæði II til bráðabirgða í lögum um endurskoðendur nr. 79/2008 og 1. mgr. 102. gr., sbr. 120. gr., sbr. 2. og 3. mgr. 123. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 og 2. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

V

Á hendur ákærðu D, E og F, löggiltum endurskoðendum hjá endurskoðunarfyrirtækinu KPMG ehf., fyrir brot gegn lögum um endurskoðendur, með því að rækja ekki endurskoðendastörf sín fyrir Milestone ehf. í samræmi við góða endurskoðunarvenju og beita ekki viðurkenndum aðferðum í samræmi við leiðbeinandi reglur um endurskoðun (ISA) gefnum út af alþjóðasamtökum endurskoðenda, nánar tiltekið með eftirfarandi hætti:

a. Með því að hafa í sameiningu í maí 2007, eftir að lokið var við endurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006, dagsettum 23. febrúar 2007, bætt inn í endurskoðunarmöppu vegna endurskoðunarinnar, lánssamningi milli Milestone ehf. og Milestone Import Export Ltd., dagsettum 30. desember 2006 en gerðum í apríl 2007 og undirrituðum í maí 2007 og auk þess bætt við efni skjals í endurskoðunarmöppunni, sem hafði að geyma sundurliðun á stöðu á biðreikningi sem fjallað er um í I. kafla ákæru, upplýsingum um tilvísun í lánssamning þennan og þannig breytt efni skjalsins. Með þessari háttsemi létu ákærðu líta svo út að lánssamningurinn hefði verið til staðar við samningu og endurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006.

b. Með því að hafa í sameiningu, síðla árs 2009, eftir að lokið var við endurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2007, dagsettum 14. febrúar 2008, og eftir að bú Milestone ehf. hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta 18. september 2009, útbúið og bætt inn í endurskoðunarmöppu tveimur mismunandi skjalaknippum sem bæði voru merkt J-402. Annað þeirra innihélt ljósrit af hreyfingarlista úr bókhaldi Milestone ehf. frá því í ágúst 2008 en ákærða D hafði með ljósritun afmáð færslur frá 2008, niðurstöðutölu og útprentunardagsetningu sem var á upphaflega skjalinu en ritað í staðinn á ljósritið dagsetninguna „5.2.2008“ og nýja niðurstöðutölu. Skjalinu fylgdi lánssamningur sem getið er um í a lið þessa kafla ákærunnar og lánssamningur milli Milestone ehf. og Milestone Import Export Ltd., dagsettur 31. desember 2007, en aðeins undirritaður af hálfu Milestone ehf. Hitt knippið innihélt skjöl sem útbúin voru haustið 2009 eða nánar tiltekið vinnuskjal eða fundargerð þar sem fjallað er um lán til Milestone Import Export Ltd., miðað við árslok 2006, og vísað í mat stjórnenda Milestone ehf. og sams konar skjal, miðað við árslok 2007, þar sem fjallað var um lán til Milestone Import Export Ltd., þ.e. framlengingu hins eldra og töku hins nýrra, og vísað í mat stjórnenda Milestone ehf. Jafnframt að hafa breytt skjali merktu J-400, sem var hreyfingarlisti úr bókhaldi Milestone ehf., prentaður út 4. febrúar 2008, með því að færa inn á það handritaðar breytingar ákærðu D sem meðal annars fólust í tilvísun í hin viðbættu undirgögn J-402. Með því að útbúa og breyta framangreindum skjölum og koma þeim fyrir í endurskoðunarmöppunni létu ákærðu ranglega líta svo út að við endurskoðun ársreikninga Milestone ehf. fyrir árin 2006 og 2007 hefði farið fram könnun á tilvist krafna Milestone ehf. á hendur Milestone Import Export Ltd. sem fjallað er um í III. kafla ákæru.

Brot ákærðu D, E og F samkvæmt a lið kafla V teljast varða við 2. mgr. 7. gr. og 8. gr., sbr. 20. gr. eldri laga um endurskoðendur nr. 18/1997, sbr. nú 1. mgr. 8. gr. og 9. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr., sbr. ákvæði II til bráðabirgða í lögum um endurskoðendur nr. 79/2008.

Brot ákærðu D, E og F samkvæmt b lið kafla V teljast varða við 1. mgr. 8. gr. og 9. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr., sbr. ákvæði II til bráðabirgða í lögum um endurskoðendur nr. 79/2008.

VI

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Þess er krafist að ákærðu D, E og F verði svipt réttindum sínum sem löggiltir endurskoðendur, sbr. 20. gr. eldri laga um endurskoðendur nr. 18/1997 og 1. mgr. 28. gr. gildandi laga um endurskoðendur nr. 79/2008 og 68. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

Ákærðu neita öll sök og krefjast sýknu. Til vara krefjast ákærðu B, C, D, E og F vægustu refsingar og þrjú síðastnefndu krefjast þess að auki að kröfu um réttindasviptingu verði hafnað. Þess er krafist að sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu.

II

Í ákærunni kemur fram málavaxtalýsing eins og hún horfir við ákæruvaldinu. Hér síðar verður gerð grein fyrir málavöxtum eins og þeim er lýst í greinargerðum ákærðu. Fyrst verður þó stuttlega gerð grein fyrir þeim þremur félögum sem við sögu koma í málinu.

Einkahlutafélagið Milestone var upphaflega stofnað 1988 og hét þá öðru nafni. Nafninu var breytt 2004 og í kjölfarið hóf það umfangsmikla fjárfestingarstarfsemi. Eigendur voru ákærðu, A og B, og systir þeirra. Þau skipuðu stjórn félagsins og var ákærði A stjórnarformaður. Hann var jafnframt framkvæmdastjóri félagsins þar til ákærði C var ráðinn til þeirra starfa í árslok 2004. Hann tók til starfa í ársbyrjun 2005. Á aðalfundi 20. maí 2005 var þessi skipan mála hjá félaginu staðfest. Á aðalfundi 31. mars 2006 voru ákærðu A og B einir kjörnir í stjórn, enda hafði þá systir þeirra selt hlut sinn eins og síðar verður rakið.

Leiftri ltd. var, samkvæmt gögnum málsins, skráð á Bresku Jómfrúaeyjum í maí 2005 sem alþjóðlegt viðskiptafélag. Eigendur þess voru ákærðu, A og B, og systir þeirra. Í stjórn félagsins sátu ákærðu, A og C, og þrír erlendir menn. Í desember 2011 keypti kunningi ákærða A allt hlutafé Leiftra.

Milestone Import Export ltd. var, samkvæmt gögnum málsins, skráð á Bresku Jómfrúaeyjum í nóvember 2002 sem alþjóðlegt fjármálafélag. Í maí 2003 eignuðust ákærðu, A og B, og systir þeirra félagið. Stjórnarmenn voru alla tíð erlendir menn. Í janúar 2004 samþykkti stjórn félagsins að veita eigendum þess allsherjarumboð til að stýra skuldbindingum þess hvar sem var í heiminum. Bú félagsins hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta á Tortola.

Meðal gagna málsins eru þeir fjórir samningar, sem í ákæru getur og dagsettir eru 4. desember 2005. Þetta eru samningar um kaup/-sölurétt að hlutabréfum í þeim félögum sem í ákæru getur. Í ákærunni greinir og eignarhlut í hverju félagi fyrir sig og kaupverð. Systir ákærðu tilkynnti, í samræmi við ákvæði samninganna, að hún myndi notfæra sér ákvæði þeirra um nýtingu söluréttar og framseldi hlutina í framhaldinu til kaupanda. Undanfari þessara samninga er svonefnt samkomulags- og umboðsskjal er ákærði B og systirin gerðu 14. nóvember 2005 um að þau myndu standa sameiginlega að sölu eignarhluta sinna í Milestone ehf. og öðrum félögum hér á landi og erlendis. Með samkomulagi 16. nóvember 2005 skuldbindur svo systirin sig til að selja ákærðu, A og B, og þeir skuldbinda sig til að kaupa alla hluti hennar í Milestone ehf., Milestone Import Export og Leiftra. Samkvæmt samkomulaginu var ákærðu, A og B, heimilt að tilgreina aðra aðila sem kaupendur.

Með úrskurði héraðsdóms 18. september 2009 var bú Milestone ehf. tekið til gjaldþrotaskipta að beiðni stjórnar félagsins og skiptastjóri skipaður. Hann ritaði sérstökum saksóknara bréf 20. desember 2010 og tilkynnti að hann hefði rökstuddan grun um að fyrirsvarsmenn félagsins hefðu gerst sekir um refsivert athæfi eins og nánar er getið um í bréfinu. Meðal þeirra atriða, sem skiptastjóri tiltekur, eru atvik þau sem ákæran fjallar um og eru til úrlausnar í málinu.

Af hálfu ákærða A er málavöxtum lýst þannig að á árinu 2005 hafi starfsemi Milestone ehf. vaxið mikið og hafi haldist svo til ársins 2007. Ákærði hafi verið stjórnarformaður félagsins og framkvæmdastjóri þar til ákærði C-kk-nf við því starfi í ársbyrjun 2005. Ákærði tekur fram að hann hafi verið stjórnarformaður með þeim réttindum og skyldum sem því fylgi en ekkert umfram það. Það sé því rangt að hann hafi verið starfandi stjórnarformaður, enda kveðst hann ekki vita hvað það hugtak þýði. Þá bendir ákærði á að hjá félaginu hafi starfað fjöldi hæfra sérfræðinga auk þess sem keypt hafi verið þjónusta af sjálfstætt starfandi sérfræðingum. Þetta hafi allt átt að stuðla að því að tryggja hag félagsins og sjá til þess að starfsemi þess væri í samræmi við lög og reglur, þar með talið bókhald þess. Ákærði kveðst þannig hafa treyst því að þessir sérfræðingar hefðu útfært og skipulagt viðskipti félagsins eins og rétt væri hverju sinni. Sjálfur hefði hann ekki getað þekkt til þeirra nema í aðalatriðum.

Ákærði gerir nokkra grein fyrir þeim félögum, sem að framan getur, og bendir á að Milestone ehf. hafi verið orðið stórfyrirtæki á árinu 2007, hvort sem hafi verið á íslenskan eða erlendan mælikvarða. Það hafi verið fjárhagslega mjög sterkt og meðal annars keypt sænskt félag fyrir háa fjárhæð og greitt stærstan hluta hennar með reiðufé. Ætlunin hafi verið að efla starfsemina í Svíþjóð og í þeim tilgangi færa eignir þangað frá Íslandi. Af því tilefni hafi eftirlitsaðilar farið yfir starfsemi félagsins og þar með kröfu á hendur Milestone Import Export. Fjármálaeftirlit Svíþjóðar og Íslands hafi, að lokinni athugun, samþykkt yfirfærsluna í febrúar 2008. Í framhaldinu hafi ætlunin verið að skrá sænska félagið í sænsku kauphöllinni og hafi þekktir erlendir fjármálaráðgjafar verið fengnir til að kanna áreiðanleika félaganna og þar með lánveitingu til Milestone Import Export. Þeir hafi engar athugasemdir gert við hana. Fjármálahrunið haustið 2008 hafi hins vegar valdið því að þessi áform fóru á annan veg en ætlað hafði verið.

Varðandi Milestone Import Export kveður ákærði það hafa verið eignarhaldsfélag þeirra systkina. Það hafi verið verulega sterkt fjárhagslega í upphafi árs 2005. Þá hafi verið tekin ákvörðun um að styrkja Milestone ehf. verulega og liður í því hefði verið að selja Milestone ehf. eignir Milestone Import Export. Liður í þessum áætlunum hefði verið stofnun Leiftra, en skömmu eftir stofnun þess félags hafi flestar eignir Milestone Import Export verið seldar Leiftra sem hafi látið þær renna inn í Milestone ehf. sem hlutafjárhækkun þess. Í staðinn hefði Leiftri fengið hlutabréf í Milestone ehf. Milestone Import Export hefði fengið skuldaviðurkenningu frá Leiftra sem greiðslu. Eftir þetta hefðu öll félögin verið fjárhagslega mjög sterk.

Í lok árs 2005 hafi systirin tilkynnt að hún vildi selja alla hluti sína í framangreindum félögum og hefðu bræður hennar, ákærðu A og B, ákveðið að kaupa þá, annaðhvort sjálfir eða í gegnum eignarhaldsfélög, með framangreindum fjórum samningum, auk samnings um kaup á 4,999% hlut hennar í Milestone ehf. Síðan segir í greinargerð ákærða: „Í ljósi innbyrðis stöðu L-kk-ef og MIE (Milestone Import Export) eins og greint var frá að framan var ákveðið að MIE myndi fjármagna kaupin þannig að MIE tæki lán fyrir kaupunum hjá Milestone. Varð það gert með þeim hætti að Milestone greiddi umsamdar greiðslur til systurinnar fyrir hönd MIE en á móti var gengið frá skuldaviðurkenningu MIE gagnvart Milestone vegna þess við uppgjörsvinnu áranna 2006 og 2007. Í þessu fólst að ákvörðun var tekin innan Milestone að lána MIE þessar fjárhæðir. Skiptir engu í þessu tilliti að fjárhæðin var ekki greidd til MIE heldur beint til systurinnar eins og haldið er fram í ákæru. Sannanlega var því um lánsviðskipti að ræða og er algengt að þau fari fram með þessum hætti.“ Ákærði tekur fram að ákvörðunin um að Milestone myndi lána MIE hafi ekki verið tekin af stjórn félagsins, en hann hafi vitað um hana og talið hana gott ávöxtunartækifæri fyrir félagið. Þá tekur ákærði og fram að hann hafi ekki komið að útfærslu viðskiptanna, hvorki formlegum frágangi lánsins né færslu þess í bókhald eða við gerð ársreiknings.

Ákærði B skýrir svo frá málavöxtum að í upphafi hefðu hann og systir hans ákveðið að selja hluti sína í framangreindum félögum, en vegna hvatningar frá ákærða A hefði orðið úr að hann keypti hlut systurinnar ásamt ákærða A með samningum eins og rakið var. Ákærði B kveðst ekki hafa komið að neinum ákvörðunum varðandi kaupin, hvorki um að kaupverðið skyldi greitt af Milestone ehf. né ákvörðun um lánveitingu félagsins til Milestone Import Export vegna kaupa Leiftra á hlut systurinnar. Hann kvaðst ekki hafa vitað hvernig viðskiptin höfðu verið útfærð fyrr en löngu seinna. Ákærði kveðst ekki hafa komið að daglegum rekstri Milestone ehf. og engin afskipti hafa haft af færslu bókhalds eða gerð ársreikninga.

Ákærði C var framkvæmdastjóri Milestone ehf. eins og að framan getur. Hann kveður félagið hafa verið fjárhagslega mjög öflugt á þessum tíma og hið sama hafi gilt um hin félögin tvö. Kaupunum á hlutabréfum systurinnar lýsir ákærði á sama hátt og lýst var af hálfu ákærða A og að framan getur. Ákærði tekur hins vegar fram að hann hafi ekki tekið ákvörðun um lánveitinguna. Hann hafi heldur ekki getað komið í veg fyrir hana. Til þess kveðst hann heldur ekki hafa haft ástæðu, enda hefði lánveitingin þjónað hagsmunum félagsins. Ákærði kveðst engan hagnað sjálfur hafa haft af þessum viðskiptum. Hann kveður lánveitinguna hafa komið fram í reikningum félagsins og lánardrottnum þess hafi því verið kunnugt um hana. Hann kveðst því ekki geta hafa gerst sekur um umboðssvik með lánveitingu sem hann hafi ekki tekið ákvörðum um og hafi auk þess í alla staði verið eðlileg.

Ákærðu, D, E og F, eru öll löggiltir endurskoðendur og starfa hjá endurskoðunarfyrirtæki sem annaðist endurskoðun fyrir Milestone ehf. Ákærði F var kjörinn endurskoðandi Milestone ehf. og ákærða E endurskoðandi ársreikninga félagsins. Ákærða D kom í starfi sínu sem löggiltur endurskoðandi að endurskoðun fyrir félagið.

Ákærðu, E og F, lýsa því að af framangreindri samningagerð ákærðu, A og B, við systur sína megi ráða að aðilar samningsins hefðu verið sammála um að Milestone Import Export og Leiftri hefðu verið samtals 8 milljarða virði þegar samningarnir voru gerðir. Aðaleign Leiftra hefði verið eignarhlutur í Milestone ehf. „Í árslok 2006 var eignarhluturinn 31,6% og í árslok 2007 var hann 44,6%. Á árinu 2006 var hagnaður Milestone samstæðunnar yfir 20 milljarðar króna og á árinu 2007 tæplega 40 milljarðar króna. Eigið fé samstæðunnar í árslok 2006 var 43,7 milljarðar króna og í árslok 2007 var eigið fé 84,1 milljarður króna. Hlutdeild Leiftra í eigin fé Milestone var því um 13,8 milljarðar króna í árslok 2006 og um 37,5 milljarðar króna í árslok 2007.“ Þá er bent á að samkvæmt ársreikningi Leiftra fyrir árið 2006 hafi skuldir félagsins verið óverulegar fyrir utan skuldina við Milestone Import Export. Ákærðu telja því að L-kk-nf hefði á þessum tíma haft alla möguleika á að standa við skuldbindingar sínar, það er með arði, framlengingu lána eða endurfjármögnun lána. Það hafi því ekki verið ástæða til að ætla annað en að lán Milestone ehf. til Milestone Import Export/Leiftra mundi fást að fullu greitt, hvort sem miðað væri við árslok 2006 eða 2007. Ákærðu benda á að í vinnuskjölum þeirra vegna endurskoðunar 2006 og 2007 komi fram að rætt hafi verið við stjórnendur Milestone ehf. um mat á skuldinni og það hafi verið mat þeirra að hún myndi greiðast. Samkvæmt þessu telja ákærðu að rétt hafi verið að færa kröfuna sem eign og jafnframt hefði verið rangt að færa hana til gjalda í rekstrarreikningi.

Varðandi það sem ákærðu er gefið að sök í V. kafla ákæru benda ákærðu á að heimilt sé að bæta gögnum inn í endurskoðunarmöppur eftir að ársreikningur hefur verið áritaður. Þá hafi mappa Milestone hf. verið tekin til skoðunar eftir gjaldþrot félagsins í því skyni að gera vinnugögn skýrari og auðrekjanlegri. Engin endurskoðunarvinna hafi verið unnin af því tilefni.

Ákærða D kveðst hafa sett gögn þau, sem ákært er fyrir í a-lið V. kafla ákæru, í endurskoðunarmöppuna í maí 2007 í tengslum við lokafrágang möppunnar. Það hafi verið henni fullkomlega leyfilegt. Ákærða skýrir á sama hátt og meðákærðu, E og F, frá atvikum sem ákært er fyrir í b-lið V. kafla ákæru.

III

Í þessum kafla verður fjallað um hvern kafla ákærunnar fyrir sig og gerð grein fyrir þeim gögnum, þar með töldum framburði ákærðu og vitna, sem honum tengjast. Þá verður komist að niðurstöðu um sekt eða sýknu í lok umfjöllunar um hvern kafla.

Í I. kafla ákæru eru ákærðu, A, B og C, gefin að sök umboðssvik með því að hafa í sameiningu misnotað aðstöðu sína og valdið Milestone ehf. verulegri fjártjónshættu er þeir létu félagið fjármagna efndir á samningum sem voru félaginu óviðkomandi, eins og nánar er gerð grein fyrir í ákærukaflanum. Þá segir í ákærunni að allar greiðslurnar hafi verið „inntar af hendi í fullkominni óvissu um hvort, hvernig, hvenær eða hver myndi endurgreiða Milestone ehf. fjármunina og án þess að endurheimt fjárins, samtals 5.195.721.859 krónur, væri tryggð með veðum eða öðrum tryggingarráðstöfunum.“ Ákærðu neita sök.

Með samkomulagi 16. nóvember 2005 skuldbatt systir ákærðu, A og B, sig til að selja og ákærðu til að kaupa alla hluti hennar í félögunum Milestone ehf., Milestone Import Export og Leiftra fyrir ákveðið verð. Með þeim fjórum samningum, sem í ákæru getur, skuldbundu ákærðu, A og B, sig til að kaupa þessa hluti og er samningunum nánar lýst í ákæru. Þetta voru samningar um kaup- og sölurétt og gátu aðilar hans tilkynnt á tilteknu tímabili að þeir vildu notafæra sér ákvæði samningsins um kaup eða sölu. Systirin nýtti sér þetta og tilkynnti að hún vildi selja. Ákærðu keyptu hlutina og greiddi Milestone ehf. henni fjármuni þá er í ákæru getur á þeim dögum og með þeim hætti sem þar er lýst. Í samningunum er ákvæði er heimilar kaupréttarhöfum, það er ákærðu, að tilgreina aðra aðila sem kaupendur, þar með talin félögin Milestone ehf., Leiftra eða önnur félög sem Leiftri kunni að eiga eða kunni að stofna.

Ákærði A bar að í lok árs 2004 og á árinu 2005 hefðu orðið miklar breytingar hjá Milestone ehf. Áður var getið um ráðningu meðákærða C sem forstjóra í ársbyrjun 2005, en ákærði A lét þá af störfum framkvæmdastjóra. Sumarið 2005 hefði síðan verið ráðist í hlutafjárhækkun. Hún hefði verið með þeim hætti að eignir Milestone Import Export, en það félag var í eigu ákærða og systkina hans, hefðu verið fluttar til Íslands og inn í Milestone ehf. Þetta hefði verið gert þannig að eignirnar hefðu verið seldar Leiftra sem hefði lagt þær inn í Milestone ehf. og fengið í staðinn 32% hlutafjár í félaginu. Leiftri var í eigu ákærða og systkina hans eins og áður getur.

Þá bar ákærði að auk meðákærða C hefðu verið ráðnir að Milestone ehf. aðstoðarforstjóri og fjármálastjóri og hefðu þeir þrír verið stjórnendur félagsins. Stærri ákvarðanir hefðu verið teknar af þeim og eigendum, það er sér og meðákærða B eftir að systir þeirra hafði selt sinn hlut. Þá bar ákærði að þótt félagið hefði verið stórt ef litið hefði verið til efnahagsreiknings þess þá hefðu starfsmenn verið fáir og langt í frá að umgjörð starfseminnar hefði verið með þeim hætti sem þá tíðkaðist hjá fjármálafyrirtækjum hér á landi.

Ákærði kvað systur sína hafa ákveðið í lok árs 2005 að selja hluti sína í framangreindum félögum og hefði hann og meðákærði B keypt þá eins og rakið hefur verið. Þeir hefðu þó, samkvæmt samningunum, getað tilgreint aðra sem kaupendur. Þetta hefði verið vegna þess að kaupin hefðu borið brátt að og þess vegna hefði verið beðið með að útfæra hver yrði endanlegur kaupandi bréfanna. Á fundi stjórnenda félagsins og eigenda, ákærðu A og B, hefði komið upp sú hugmynd að Milestone ehf. myndi fjármagna greiðslurnar til systurinnar með svonefndu „brúarláni“ þar til ljóst myndi verða hver yrði endanlegur kaupandi bréfanna. Samkvæmt þessu hefði systurinni verið greitt í samræmi við samningana út árið 2006 og greiðslurnar færðar á biðreikning, enda átti eftir að skilgreina nákvæmlega hvernig þær yrðu færðar. Við gerð ársreiknings fyrir árið 2006 hefði verið ákveðið að Leiftri yrði kaupandi og Milestone Import Export yrði skuldari gagnvart Milestone ehf. Milestone Import Export myndi síðan lána lánsfjárhæðina til Leiftra og eignast þar með endurgreiðslukröfu á það félag. Ákærði kvað fjártjónshættu vegna þessa hafa verið litla þar eð eignarhald hlutabréfanna hefði færst frá systurinni og fjárhagsstaða Milestone Import Export og Leiftra hefði verið mjög sterk. Í árslok 2006 hefði eigið fé Milestone Import Export verið tæplega 9 milljarðar og Leiftra tæplega 18 milljarðar. Í árslok 2007 hefði eigið fé Leiftra verið tæplega 30 milljarðar. Greiðslum til systurinnar hefði verið hagað með sama hætti 2007. Milestone ehf. lánaði Milestone Import Export fyrir greiðslunum sem á móti lánaði Leiftra fyrir kaupunum. Lánssamningur vegna þess árs hefði að vísu ekki verið undirritaður af Milestone Import Export en skuldin hefði verið færð í bókhald Milestone ehf. eins og gert hafði verið ráð fyrir. Skuldbindingin hefði verið til staðar hvað svo sem liðið hefði skjalagerð, enda hefði hann og meðákærði B sem staðfestu ársreikning Milestone ehf. 2007, verið eigendur skuldarans. Þá bar ákærði að lánssamningurinn frá 2007 hefði ekki verið innheimtur, ekki frekar en samningurinn frá 2006. Lánin hefðu engu að síður verið framlengd.

Ákærði var spurður nánar um það hver hefði orðið eigandi að bréfunum sem systirin seldi. Hann svaraði að þar eð ekki hefði verið búið að ákveða endanlega hver verða myndi kaupandi bæru samningarnir það með sér að sá sem greiddi kaupverðið væri eigandi bréfanna. Lögfræðilega hefði því „eignarétturinn legið hjá Milestone á þessum tíma“, eins og ákærði orðaði það. Í raun og veru hefði Milestone ehf. verið að fjármagna kaup fyrir mögulega kaupendur sem hefðu getað verið ákærði sjálfur, meðákærði B Leiftri eða þá Milestone ehf. sjálft. Ekki hefði verið búið að ákveða hver yrði endanlegur eigandi bréfanna. Hefði hann orðið eigandi þeirra hefði hann greitt fyrir þau sjálfur. Greiðslur Milestone ehf. hefðu í upphafi verið tryggðar með bréfunum sem systirin framseldi en síðar hefði verið gefið út skuldabréf þar sem Milestone Import Export hefði verið skuldari. Hann kvaðst ekki muna betur en bréfið hefði borið vexti og verið góð fjárfesting fyrir Milestone ehf.

Ákærði kvaðst hafa verið stjórnarformaður Sjóvár á þessum tíma og kvaðst hann hafa hringt í systur sína og sagt henni að það væri góður fjárfestingarkostur að hún lánaði tryggingafyrirtækinu. Hann kvaðst ekki hafa komið að þessu máli á annan hátt og ekki muna til þess að meðákærði B hefði gert það.

Ákærði B kvaðst hafa verið hluthafi í Milestone ehf. á þeim sem um ræðir og verið í stjórn þess. Þetta hefði verið fjölskyldufyrirtæki og þegar systir hans hefði viljað selja sinn hlut kvaðst hann hafa viljað kaupa. Hann kvaðst aðallega hafa hugsað um að systir hans yrði keypt út fyrir sanngjarnt verð og á skynsamlegan hátt, en að öðru leyti hefði hann ekki hugsað meira um málið. Hann kvaðst hafa skrifað undir og þá hefði aðkomu hans að kaupunum verið lokið. Hann kvaðst ekki vita hvernig þau hefðu verið fjármögnuð og ekki vita hver hefði eignast bréfin sem keypt voru af systurinni. Ákærði kvaðst væntanlega hafa einnig verið eigandi að Milestone Import Export og Leiftra, en þannig svaraði hann spurningu um tengsl sín við þessi félög. Ákærði var nánar spurður um aðkomu sína að viðskiptunum en hann kvaðst ekkert um þau vita. Hann hefði skrifað undir það sem honum hefði verið sagt að skrifa undir. Þá benti hann á að Milestone ehf. hefði verið með sérfræðinga í vinnu til að sjá um þessi mál. Kvaðst hann þar eiga við meðákærða C og aðra stjórnendur félagsins. Ákærði kvaðst ekki vita hvernig greiðslum til systurinnar hefði verið háttað og þegar honum voru sýnd skjöl í tengslum við þær gat hann engu svarað um þau. Hann gat ekkert um viðskiptin við Sjóvá borið.

Ákærði C kvaðst hafa hafið störf sem framkvæmdastjóri Milestone ehf. í febrúar 2005. Síðar hefði starfsheiti hans breyst í forstjóra. Eigendur félagsins, meðákærðu A og B, hefðu haft vinnuaðstöðu á skrifstofum félagsins og hefði hann unnið náið með þeim að málefnum þess. Í upphafi starfs hans hjá félaginu hefðu starfað þar tiltölulega fáir starfsmenn en þeim hefði fjölgað á árunum 2006 og 2007 vegna aukinna umsvifa og hefðu þá verið ráðnir sérfræðingar til starfa. Allar stærri ákvarðanir hefðu verið teknar af stjórnarmönnum og stjórnendum félagsins, það er af sér, aðstoðarforstjóra og fjármálastjóra. Hann kvaðst ekki hafa unnið fyrir Milestone Import Export en þekkt til þess þar eð það hefði verið í eigu sömu manna og Milestone ehf. Ákærði kvaðst hins vegar hafa þekkt betur til Leiftra enda hefði hann setið þar í stjórn. Leiftri hefði verið stofnað til að flytja eignir úr Milestone Import Export í Milestone ehf.

Varðandi sölu systur meðákærðu á hlutum sínum kvaðst ákærði hafa komið að þeim málum sem ráðgjafi, enda hefði verið unnið að þeim málum á starfsstöð Milestone ehf. Hann kvað báða meðákærðu hafa komið að ákvörðuninni um að kaupa bréfin af henni. Spurður um hvort honum hefði verið kunnugt um hver hefði eignast hlutina sem systirin seldi svaraði hann að sér hefði orðið það kunnugt að lokum. Þá kvað hann sér hafa verið kunnugt um hvernig kaupin hefðu verið fjármögnuð. Nánar kvað ákærði að á árinu 2006 hefði verið ákveðið að greiða systurinni út úr Milestone ehf. og þá hefði útgangspunkturinn verið að félagið væri kaupandi bréfanna. Á þessum tíma hefðu meðákærðu, A og B, hins vegar ekki verið búnir að ákveða hvaða leið yrði endanlega farin. Í því sambandi hefðu ýmsar útfærslur verið ræddar og á meðan hefðu þessar útgreiðslur úr félaginu verið færðar á biðreikning. Gögn að baki færslum á reikninginn hefðu verið samningar systkinanna, en samkvæmt þeim gátu meðákærðu tilnefnt aðra kaupendur í sinn stað. Útgangspunkturinn í störfum stjórnenda Milestone hefði því verið sá að félagið væri að kaupa hlutabréf í sér af systurinni. Trygging félagsins fyrir greiðslunum hefðu verið bréfin, en meðákærðu hefðu getað ákveðið að félagið ætti að fá þau afhent. Undir ákærða voru borin gögn málsins þar sem fram kemur að eftir gerð samninganna við systurina hefðu meðákærðu verið einir eigendur að nefndum hlutabréfum. Ákærði kvað hér hafa verið átt við meðákærðu og hlutafélög er þeir hefðu einir átt.

Á reikningsárinu 2006 hefði hins vegar verið tekin ákvörðun um að Leiftri keypti bréfin af systurinni í stað þess að Milestone keypti eigin bréf. Í staðinn hefði félagið fengið skuldabréf á Milestone Import Export. Þetta hefði komið fram í ársreikningi með fyrirvara um samþykki allra hlutaðeigandi. Í ársreikningi Milestone samstæðunnar fyrir árið 2007 komi fram að Leiftri, sem sé að fullu í eigu meðákærðu, hefði eignast hlut er áður hefði verið í eigu systurinnar.

Varðandi lánið til Sjóvár kvað ákærði að félagið hefði gefið út skuldabréf sem systir meðákærðu hefði keypt. Í sjóðsstýringu Sjóvár og Milestone hefði það verið fært sem viðskiptakrafa Milestone á Sjóvá og síðan dregið frá greiðslunni til systurinnar.

Systir ákærðu, A og B, bar að hafa verið stjórnarmaður í Milestone ehf. allt þar til hún seldi hlut sinn eins og rakið hefur verið. Hún kvaðst lítið hafa komið að stjórnarstörfum enda unnið úti á landi. Þá kvaðst hún einnig hafa átt hluti í Milestone Import Export og Leiftra. Varðandi sölu á hlutum sínum kvaðst hún ekki hafa fengið upplýsingar um hver eða hverjir yrðu endanlegir kaupendur og hún kvaðst heldur ekki vita hvernig kaupin höfðu verið fjármögnuð. Hún kvaðst þó hafa séð að greiðslurnar hefðu komið af reikningi Milestone ehf. og hefði henni ekki fundist það athugavert. Hún kvaðst hafa veitt Sjóvá víkjandi lán að fjárhæð 600 milljónir og hefði það verið að beiðni ákærða A. Hún kvaðst hins vegar ekki vita hvernig þetta hefði verið útfært. Sjóvá hefði greitt sér vexti en höfuðstóllinn væri enn ógreiddur.

Fjármálastjóri Milestone ehf. á árunum 2006 til 2009 var einn af stjórnendum félagsins. Hann kvaðst einnig hafa komið að vinnu fyrir Milestone Import Export og Leiftra. Hann kvaðst ekki hafa komið að samningsgerð vegna kaupa á hlutabréfum systurinnar en vitað af þeim þegar þeim samningum var lokið. Þá hefði átt eftir að ákveða hver yrði endanlegur kaupandi bréfanna. Milestone hefði byrjað að greiða systurinni fyrir bréfin án þess að ljóst væri á þeim tíma hver yrði eigandi þeirra. Það hefði getað orðið Milestone. Hann kvaðst ekki minnast þess að félagið hefði veitt svonefnt „brúarlán“ vegna þessara greiðslna, en á árinu 2006 hefði verið gefið út skuldabréf á Milestone Import Export. Varðandi færslur á greiðslum til systurinnar á biðreikning kvað hann þær stafa af því að ekki hefði verið búið að ákveða hver yrði endanlegur eigandi bréfanna. Við gerð ársreiknings fyrir árið 2006 á árinu 2007 kvað hann greiðslurnar til systurinnar hafa verið eignfærðar sem krafa á Milestone Import Export. Gerður hefði verið lánssamningur því til staðfestingar. Hið sama hefði gerst um áramótin 2007-2008 varðandi greiðslur til systurinnar á árinu 2007. Um áramótin 2005- 2006 hefði Milestone Import Export verið efnahagslega sterkt félag og það hefði ekki breyst áramótin 2006–2007 eða 2007-2008. Hið sama hefði átt við um L-kk-þf.

Aðstoðarforstjóri Milestone ehf. kvaðst hafa aðstoðað ákærðu, A og B, við gerð samninganna við systur þeirra, en það hefði verið áður en hann hóf störf hjá félaginu. Hann kvaðst ekki muna hver hefði eignast hluti systurinnar og ekki hafa vitað þá hvernig kaupin voru fjármögnuð. Hann kvað það hafa verið vilja stjórnenda félagsins að fá hana til að fjárfesta í Sjóvá og hefði það verið gert með þeim hætti sem lýst hefur verið. Hann kvaðst hafa verið í samskiptum við lögmann hennar vegna þessa.

Forstjóri Sjóvár á þessum tíma bar að stjórn félagsins hefði samþykkt að taka víkjandi lán hjá systurinni og í framhaldinu hefðu nauðsynleg skjöl verið útbúin. Beiðni um þetta hefði komið frá Milestone ehf. og hefði lánið verið til að styrkja fjárhag Sjóvá.

Eins og rakið hefur verið voru framangreind þrjú félög í eigu ákærðu, A og B, og systur þeirra. Þá áttu félögin og hvert í öðru. Þegar systirin ákvað að selja sína hluti í félögunum keyptu hinir ákærðu bræður hennar hlutina með þeim samningum sem gerð hefur verið grein fyrir. Þeir stóðu að kaupunum í sameiningu og rituðu undir samninga því til staðfestingar. Dómurinn hafnar því þeirri skýringu ákærða B að hann hafi nánast ekki komið nærri viðskiptunum nema að undirrita þau skjöl sem honum var sagt að undirrita, eins og helst mátti ráða af framburði hans. Þá kom ákærði C að þessum viðskiptum, eins og rakið hefur verið, fyrst sem framkvæmdastjóri Milestone ehf. og síðar sem forstjóri þess.

Ákærðu er í fyrsta lagi gefið að sök að hafa misnotað aðstöðu sína eins og rakið var. Við úrlausn á því álitaefni verður að hafa í huga hvernig eignarhaldi á félögum þessum var háttað, en þau voru alfarið í eigu ákærðu, A og B, eftir að systir þeirra hafði selt sinn hlut. Þá skipuðu ákærðu stjórn Milestone ehf. og ákærði C var forstjóri þess. Samkvæmt samningunum við systurina höfðu ákærðu heimild til þess að tilgreina aðra kaupendur að hlutum hennar og hefur komið fram í málinu að ætlunin hefði verið að ákveða síðar hvernig endanlega yrði gengið frá eignarhaldinu. Það kom að nokkru leyti fram þegar Leiftri eignaðist hluti í Milestone ehf. er áður höfðu verið í eigu systurinnar eins og rakið var. Þegar litið er til þess hvernig eignarhaldi að félögunum var háttað var ekki óeðlilegt að móðurfélagið væri látið fjármagna kaup ákærðu í fyrstu eins og gert var. Til þess höfðu ákærðu allir heimild samkvæmt stöðu sinni hjá félaginu. Fjármögnun félagsins á samningunum var því þar af leiðandi ekki óviðkomandi. Samkvæmt þessu hafnar dómurinn því að ákærðu hafi misnotað aðstöðu sína hjá Milestone ehf. eins og þeim er gefið að sök. Í öðru lagi er ákærðu gefið að sök að hafa valdið félaginu verulegri fjártjónshættu með því að láta það fjármagna efndir samninganna. Við mat á þessu verður að líta til þess að eiginfjárstaða Milestone ehf. var mjög sterk á þessum tíma. Eigið fé móðurfélagsins var 43,5 milljarðar í árslok 2006 og 84 milljarðar í árslok 2007. Í lok árs 2006 átti Leiftri 31,6% í félaginu og 44,6% í lok árs 2007. Fjárhagsstaða Leiftra og Milestone Import Export var þar af leiðandi mjög sterk og samofin fjárhagsstöðu Milestone ehf. Samkvæmt gögnum málsins voru skuldbindingar félaganna, það er Leiftra og Milestone Import Export, aðallega innbyrðis milli þeirra, en að öðru leyti voru þær óverulegar. Þá verður einnig að hafa í huga hvernig eignarhaldi á umræddum félögum var háttað og þar með að viðskipti þeirra á milli hefðu á endanum alltaf leitt til taps eða hagnaðar ákærðu, A og B. Samkvæmt þessu er það niðurstaða dómsins að fjártjónshætta Milestone ehf. hafi ekki verið veruleg á þeim tíma sem viðskiptin áttu sér stað. Félagið var alltaf tryggt með því að það fékk í hendur bréf systurinnar þegar það hafði greitt fyrir þau og hefði getað innheimt kröfur á hendur ákærðu, A og B eða félaga í þeirra eigu, með því innleysa þær með arðgreiðslum eða með innlausn hlutafjár. Það hefði lækkað eigið fé Milestone ehf. og var það alfarið á hendi eigendanna að taka slíka ákvörðun. Með því hefði fjárhagslegum styrk félagsins ekki verið stefnt í hættu. Hluthöfum hefði verið þetta heimilt samkvæmt skilmálum í lánasamningum um eiginfjárhlutfall félagsins og ákvæðum um arðgreiðslur í lögum um einkahlutafélög. Það er því heldur ekki fallist á það með ákæruvaldinu að endurheimt fjárins hafi verið ótryggð. Við úrlausn málsins verður og að hafa í huga aðstæður á árunum 2005 til 2007 er viðskipti þessi áttu sér stað. Við fjármálahrunið haustið 2008 breyttust allar forsendur fyrir fjármálastarfsemi hér á landi sem og annars staðar. Það leiddi svo til gjaldþrots Milestone ehf. á árinu 2009 eins og rakið var. Samkvæmt öllu framansögðu er það niðurstaða dómsins að ósannað sé að ákærðu hafi gerst sekir um umboðssvik eins og þeim er gefið að sök í þessum kafla ákærunnar og verða þeir því sýknaðir.

Í II. kafla ákæru er ákærðu, A, B og C, gefið að sök meiri háttar brot gegn lögum um bókhald, með því að haga ekki bókhaldi Milestone ehf. á nægilega skýran, öruggan og aðgengilegan hátt, á grundvelli áreiðanlegra og fullnægjandi gagna og í samræmi við góða bókhaldsvenju eins og nánar greinir í þessum kafla í liðum a-c.

Í a-lið er ákærðu gefið að sök að haga bókhaldsfærslum vegna greiðsla til systur ákærðu, A og B, á árunum 2006 og 2007 með þeim hætti að ekki var unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin að baki þeim og notkun fjármuna þar sem færslurnar voru ekki byggðar á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja mátti til viðskiptanna en einu gögnin að baki færslunum voru greiðslukvittanir vegna bankafærslna eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Í b-lið er ákærðu gefið að sök að hafa hagað þar greindri færslu með þeim hætti sem í ákæruliðnum greinir. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að ekki hafi verið unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin á bak við færsluna og notkun fjármuna þar eð hún hafi ekki verið byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Í c-lið ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa hagað þar greindri færslu með þeim hætti sem í ákæruliðnum greinir. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að ekki hafi verið unnt að rekja á skýran og aðgengilegan hátt viðskiptin á bak við færsluna og notkun fjármuna þar eð hún hafi ekki verið byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Í a-lið þessa kafla ákærunnar er gerð grein fyrir þeim bókhaldsgögnum sem um ræðir. Þessi gögn eru meðal gagna málsins og er þeim rétt lýst í ákærunni nema hvað á fylgiskjöl með færslum fyrir árið 2006 er nafn eða upphafsstafir systur ákærðu, A og B, ritað á 8 af 12 millifærsluskjölum. Á millifærsluskjölunum fyrir árið 2007 er nafn hennar alls staðar ritað, nema á eitt fylgiskjal þar sem skráðir eru upphafsstafir hennar. Þá bera gögn málsins með sér að færslur þær, sem ákært er fyrir í b- og c-liðum þessa ákærukafla, séu með þeim hætti er í ákæru greinir.

Ákærði A kvaðst sem stjórnarformaður ekki hafa gefið fyrirmæli um færslu bókhalds Milestone ehf. og ekki fært það sjálfur. Bókhaldið hefði verið fært af starfsmanni tiltekins bókhaldsfyrirtækis. Ákærði kvaðst þekkja til vinnubragða starfsmannsins og vita til þess að hann notaði þær aðferðir við bókhaldsfærslur sem notaðar voru við færslu bókhalds Milestone. Hann kvað millifærslukvittanir fyllilega duga til að hægt væri að rekja færslur samkvæmt þeim, sérstaklega hjá félagi eins og Milestone þar sem fáir hefðu komið að málunum og hagsmunir verið sameiginlegir með eigendum og dótturfélögum. Kaup- og söluréttarsamningarnir við systur sína hefðu verið geymdir í sérmöppu þar sem frumrit samninga hefðu verið geymd. Ekki tíðkist að frumrit slíkra samninga séu bókhaldsgögn.

Ákærði B kvaðst ekkert hafa komið nálægt bókhaldinu og enga ábyrgð getað borið á því, enda kynni hann ekki bókhald. Hann kvað félagið hafa haft löggilta endurskoðendur til að fara yfir bókhaldið. Hann kvaðst ekki geta borið ábyrgð á einstaka færslum í bókhaldi félagsins.

Ákærði C kvað fylgiskjölin hafa verið merkt systur meðákærðu og það hefði verið tilvísun í samningana, enda ekki verið um að ræða tilvísun í eitthvað annað í bókhaldinu. Samningarnir sjálfir hefðu verið varðveittir annars staðar. Þeir hefðu hins vegar verið bakgögn fyrir færslunum.

Fjármálastjóri félagsins bar að kvittanir fyrir millifærslum hefðu verið fullgild bókhaldsgögn. Þau hefðu borið með sér til hvaða aðila var verið að millifæra og bak við færslurnar hefðu verið samningar þeirra systkina.

Maður, sem hafði unnið hjá nefndu bókhaldsfyrirtæki við færslu bókhalds Milestone ehf., kvaðst hafa verið í sambandi við fjármálastjórann hjá félaginu. Hann kvaðst hafa fært bókhaldið eftir fylgiskjölum en samningarnir hefðu ekki þurft að fylgja. Ef þurft hefði að rekja færslur hefði verið hægt að athuga samningana og þá hefði komið í ljós hvort færslurnar væru samhljóða þeim eða ekki. Einstaka færslur voru bornar undir vitnið en það mundi mest lítið eftir þeim.

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um bókhald nr. 145/1994 skal sérhver færsla í bókhaldi vera byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja megi til viðskiptanna. Ytri sem innri gögn skuli fela í sér upplýsingar sem nægi til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Að áliti hinna sérfróðu meðdómsmanna voru gögnin, sem um ræðir í a-lið, í samræmi við nefnt ákvæði bókhaldslaganna. Fylgiskjölin (greiðslukvittanirnar) hafi verið rekjanleg frá bókhaldsgagni og fylgiskjalsnúmeri í tölvufært bókhald félagsins. Hvert skjal að baki hverri færslu hefði verið vistað sérstaklega (greiðslukvittun) og í því var vísað í flestum tilvikum, eins og rakið var, í áðurgreindan samning ákærðu, A og B, við systur þeirra. Greiðslurnar, sem inntar voru af hendir, grundvölluðust á framangreindum samningum ákærðu, A og B, við systur þeirra og voru þeir, samkvæmt framburði ákærðu og vitna, meðal bókhaldsgagna félagsins í sérstakri möppu þar sem frumrit voru geymd. Að mati hinna sérfróðu meðdómsmanna er það alþekkt að meðferð bókhaldsgagna sé með þeim hætti að greiðslukvittanir vegna samninga séu hluti af fylgiskjalamöppu og rekjanlegar í samninga sem geymdir eru á öruggum stað, til dæmis í öryggishólfi. Færslan, sem ákært er fyrir í b-lið, er að áliti hinna sérfróðu meðdómsmanna ekki aðfinnsluverð. Færslan sem slík sé millifærsla milli tveggja fjárhagslykla. Gögn hafi verið til staðar í undirliggjandi færslum og einungis hafi umrædd fjárhæð verið færð milli fjárhagsreikninga, það er af safnlykli (biðreikningi) yfir á sérgreindan lykil Milestone Import Export. Færslan hafi átt sér stoð í undirliggjandi fylgiskjölum (greiðslukvittunum) og áðurgreindum samningi við systur ákærðu, A og B. Færslan, sem ákært er fyrir í c-lið, er millifærsla milli tveggja fjárhagslykla og er ekkert athugavert við hana að áliti hinna sérfróðu meðdómsmanna. Gögnin, sem lágu henni til grundvallar, hafi legið fyrir á undirliggjandi færslum og einungis var verið að færa umrædda fjárhæð milli fjárhagsreikninga, það er af safnlykli (biðreikningi) yfir á sérgreindan lykil Milestone Import Export. Færslan hefði því átt sér stoð í undirliggjandi fylgiskjölum (greiðslukvittunum) og framangreindum samningi við systurina.

Samkvæmt öllu framansögðu verða ákærðu sýknaðir af því sem þeir eru ákærðir fyrir í þessum kafla ákærunnar.

Í III. kafla ákæru eru ákærðu, A, B og C, gefin að sök meiri háttar brot gegn lögum um ársreikninga, með því að hafa í sameiningu rangfært efnahagsreikninga sem voru hluti af ársreikningum Milestone ehf. og samstæðureikningum Milestone samstæðunnar fyrir árin 2006 og 2007 og haga gerð ársreikninganna og samstæðureikninganna andstætt ákvæðum laga um ársreikninga eins og nánar er rakið í ákærukaflanum.

Í a-lið er ákærðu gefið að sök að hafa fært sem eign þar greinda kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2006 eins og nánar er rakið í ákæruliðnum. Því er haldið fram í ákæru að þetta hafi ákærðu gert þrátt fyrir að engin gögn hafi legið fyrir um tilvist kröfunnar eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Í b-lið er ákærðu gefið að sök að hafa fært sem eign þar greinda kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2007 eins og nánar er rakið í ákæruliðnum. Í ákærunni er því haldið fram að þetta hafi ákærðu gert þótt krafan, sem í bókhaldi hafi verið færð á Milestone Import Export, væri ekki vegna láns eða annarra viðskipta félaganna. Á þessum tíma hafi krafan verið gjaldfallin og í vanskilum og engin gögn hafi verið fyrirliggjandi sem unnt hefði verið að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf. hefði af kröfunni fjárhagslegan ávinning eins og nánar greinir í ákæruliðnum.

Í c-lið er ákærðu gefið að sök að hafa fært sem eign þar greinda kröfu í efnahagsreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2007 eins og nánar er rakið í ákæruliðnum. Í ákærunni er því haldið fram að þetta hafi ákærðu gert þótt engin gögn hefðu legið fyrir um tilvist kröfunnar eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Í ákærunni segir að í öllum tilvikum hafi borið að færa til gjalda í rekstrarreikningi fjárhæðir sem námu fjárhæðum krafnanna.

Meðal gagna málsins eru framangreindir efnahagsreikningar og þar hafa færslur þær, sem í þessum kafla ákæru getur, verið færðar með þeim hætti sem að framan var rakið.

Ákærði A neitar sök og hélt því fram í greinargerð sinni að rétt hefði verið að eignfæra kröfurnar sem þessi ákærukafli fjallar um. Hann bar við aðalmeðferð að hann hefði fylgst mjög vel með bókhaldi félagsins og fengið reglulega milliuppgjör. Þegar ársreikningar hefðu verið í vinnslu kvaðst hann hafa spurt um efni þeirra og hlotið að hafa verið sáttur við svörin því hann hefði skrifað undir þá. Endurskoðendur félagsins hefðu haft undir höndum allt bókhald félagsins og frumrit allra samninga. Ákærða var bent á að í endurskoðunarskýrslu fyrir Milestone fyrir árið 2006 hefði krafa á systur hans að fjárhæð 2.733 milljónir verið færð meðal útlána og var hann spurður hvernig krafan hefði getað verið á hana. Ákærði svaraði því til að skýringin væri líklega sú að ákvörðun um að Leiftri myndi kaupa bréf hennar hefði verið tekin eftir að skýrslan hafði verið gerð. Milestone hefði hins vegar lagt út fyrir kaupunum í upphafi. Þegar ákærði var nánar spurður um þetta benti hann á að þetta stæði í endurskoðunarskýrslu en ekki í ársreikningi. Í skýrslunni stæði einnig að niðurstaðan hefði verið fullnægjandi sem benti til þess að endurskoðendur hefðu fengið fullnægjandi skýringar á þessu. Hins vegar taldi ákærði sig muna að endanlegur frágangur ársreikningsins hefði verið með öðrum hætti og hefði ákvörðun um það verið tekin þegar verið var að ljúka gerð ársreiknings. Við það hefði skýringin átt að breytast en það hefði ekki verið gert og væri þar um smávægilega yfirsjón að ræða. Benti ákærði á að samkvæmt samningunum hefði systir hans verið skuldbundin til að framselja eignir gegn greiðslu peninga og hugsanlega hefði hún ekki verið búin að því í árslok og þess vegna hefði krafa myndast á hana. Spurður um áðurgreint „brúarlán“ kvað hann það hafa orðið skuldabréfalán til Milestone Import Export þegar ársreikningurinn var gerður. Hann kvað þetta allt hafa verið félög í eigu sömu aðila. Ákvörðun hefði verið tekin um að L-kk-nf yrði endanlegur kaupandi bréfa systur hans og Milestone Import Export yrði skuldari sem ætti viðskiptakröfu á L-kk-þf. Áður en þessi viðskipti voru gerð hefði Leiftri átt 32% í Milestone sem metið hefði verið á 18 milljarða í árslok 2006. Ákærði var spurður um lokafærslu í bókhaldi Milestone í árslok 2006 þegar rúmir 2,7 milljarðar hefðu verið færðir af biðreikningi kredit yfir á lánardrottnareikning Milestone Import Export. Hann kvað þessa færslu tengjast þeirri ákvörðun að Leiftri yrði endanlegur kaupandi bréfanna og Milestone Import Export myndi fjármagna þau kaup með láni frá Milestone. Þarna sé því verið að færa viðskipti Milestone og Milestone Import Export. Ákærði kvað skjalagerð vegna þessara viðskipta hafa verið í höndum annarra en sín en ákvarðanir varðandi lánveitingar hefðu verið teknar af stjórnendum félagsins og eigendum. Þá ítrekaði ákærði að hann hefði ekki komið að færslu bókhalds og gæti því ekkert um fylgiskjöl borið. Ákærði bar á sama hátt um ákæruefni b-liðar og kvað Milestone Import Export hafa verið fjárhagslega sterkt félag og fullkomlega fært um að greiða kröfuna. Ákærða kvað sér hafa orðið ljóst er hann hefði skoðað gögn málsins að ekki hefði verið gengið frá skuldabréfi vegna lánsins 2007 eins og gengið hefði verið frá skuldabréfi vegna lánsins 2006. Þetta hefði þó engu breytt um tilvist kröfunnar. Eigendur hefðu samþykkt ársreikninginn og þeir hefðu verið þeir sömu og voru eigendur félagsins sem skuldaði kröfuna og voru þeir sammála því að þetta væri góð og gild krafa.

Ákærði B bar við aðalmeðferð að hann hefði undirritað ársreikninga Milestone en að öðru leyti hefði hann ekki komið að gerð þeirra. Hann kvaðst ekki hafa átt samskipti við endurskoðendur félagsins og gat að öðru leyti ekkert upplýst um það sem ákærukaflinn fjallar um. Hann tók hins vegar fram að félagið hefði verið fjárhagslega mjög sterkt á þessum tíma.

Ákærði C byggir á því í greinargerð sinni að meðferð krafna Milestone á hendur Milestone Import Export í ársreikningunum hefði verið í fullu samræmi við gildandi reglur. Hann tók fram að fjárhagsleg staða félaganna þriggja hefði verið með þeim hætti að ekki hefði verið tilefni til að haga færslum í ársreikningum með öðrum hætti en gert hefði verið. Við aðalmeðferð bar ákærði að í ársreikningnum fyrir árið 2006 væru greiðslur til systurinnar ekki færðar, heldur skuldabréf á Milestone Import Export. Hann kvað að á árinu 2006 hefði verið ákveðið að í stað þess að Milestone keypti eigin bréf þá myndi Leiftri kaupa bréfin af systurinni og í staðinn fengi Milestone skuldabréf á Milestone Import Export. Þetta hefði svo gengið eftir eins og ársreikningurinn beri með sér. Endurskoðendurnir hefðu haft samning milli félaganna um skuldabréf. Hann kvað endurskoðendurna hafa verið í sambandi við fjármálastjórann og eins hefði hann verið í samskiptum við þá. Þá hefðu stjórnarmenn, það er eigendur félagsins, komið að þessu þegar ársreikningurinn hefði verið samþykktur, en þá hefðu þeir verið búnir að samþykkja þetta sem skuld.

Fjármálastjóri Milestone bar að hann hefði komið að gerð ársreiknings félagsins fyrir árið 2006. Í honum hefðu greiðslur til systurinnar verið eignfærðar sem krafa á hendur Milestone Import Export. Einnig kvaðst hann hafa komið að gerð ársreiknings fyrir árið 2007. Í honum hefðu greiðslur til systurinnar einnig verið eignfærðar sem krafa á Milestone Import Export. Hann kvað félagið hafa verið efnahagslega mjög sterkt á því tímabili sem um ræðir og hið sama hafi átt við um Leiftra.

Brot ákærðu eru talin varða við 1. mgr. 14. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 en þar segir að á efnahagsreikning séu færðar eignir og skuldir, þar með taldar skuldbindingar og eigið fé sem sé mismunur eigna og skulda. Einnig eru brot ákærðu talin varða við 2. mgr. sömu greinar þar sem segir að eign skuli færa á efnahagsreikning þegar líklegt sé að félagið hafi af henni fjárhagslegan ávinning í framtíðinni og virði hennar megi meta með áreiðanlegum hætti. Loks eru brot ákærðu talin varða við 4. mgr. sömu greinar en þar segir að við útreikning og mat á eignum og skuldum skuli taka tillit til allra aðstæðna, þar með talin áhætta og tap, sem í ljós koma áður en ársreikningur er saminn. Jafnframt sé heimilt að taka tillit til fyrirsjáanlegrar áhættu og taps sem í ljós komi áður en ársreikningur sé saminn. Þá eru brot ákærðu enn fremur talin varða við 30. gr. nefndra laga en í henni er fjallað um niðurfærslu tiltekinna verðmæta og hvernig með skuli fara í ársreikningum. Að endingu eru brot ákærðu talin varða við 35. gr. laganna sem fjallar um niðurfærslu skammtímakrafna.

Í ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa fært framangreindar kröfur sem eign í efnahagsreikningi Milestone ehf. Þá er því og haldið fram af ákæruvaldinu að borið hafi að færa til gjalda í rekstrarreikningi fjárhæðir sem námu fjárhæðum krafnanna.

Krafa sú, sem ákært er fyrir í a-lið, stofnaðist samkvæmt lánasamningi 31. desember 2006 milli Milestone ehf. og Milestone Import Export og átti rót sína að rekja til framangreindra samninga ákærðu, A og B, við systur þeirra. Þegar ákærðu staðfestu ársreikninginn fyrir árið 2006 23. febrúar 2007 höfðu þeir og aðrir stjórnendur Milestone ehf. fulla vitneskju um virði kröfunnar. Á þessum tíma var Leiftri stærsti hluthafi Milestone ehf. með 31,6% hlut. Eigið fé Milestone ehf. var á þessum tíma 43,5 milljarðar. Eigið fé Milestone Import Export var á sama tíma tæpir 9 milljarðar og eina eign þess var krafa á hendur Leiftra og eina skuldbinding félagsins var framangreind krafa Milestone ehf. Fjárhagslegt virði kröfunnar var því samofið fjárhag Milestone ehf. og bar því að færa kröfuna sem eign í efnahagsreikningi félagsins eins og ákærðu gerðu.

Krafa sú, sem ákært er fyrir í b-lið, er sama krafa og greinir í a-lið. Hún hafði stofnast samkvæmt framangreindum lánasamningi. Þrátt fyrir að hún hefði verið gjaldfallin 14. febrúar 2008 hafði það ekki áhrif á fjárhagslegan styrk skuldarans, Milestone Import Export, vegna framangreindra fjárhagslegra tengsla félagsins við Milestone ehf. og Leiftra. Af þessu leiðir að það bar að færa kröfuna sem eign í samstæðureikningi Milestone ehf. fyrir árið 2007 eins og ákærðu gerðu.

Krafa sú sem ákært er fyrir í c-lið stofnaðist samkvæmt lánasamningi 31. desember 2007 milli Milestone ehf. og Milestone Import Export og átti rót sína að rekja til framangreindra samninga ákærðu, A og B, við systur sína. Samningurinn var ekki undirritaður af hálfu Milestone Import Export en við aðalmeðferð kom fram að ákærðu og vitni könnuðust við tilvist hans og verður því lagt til grundvallar við úrlausn málsins að hann hafi verið gildur. Með vísun til þess sem að framan var rakið um a-lið gátu ákærðu metið virði kröfunnar með áreiðanlegum hætti, enda höfðu þeir fulla vitneskju um undirliggjandi virði hennar.

Samkvæmt öllu framansögðu er það niðurstaða dómsins að nefndar fjárhæðir hafi verið rétt færðar til eignar í ársreikningum áranna 2006 og 2007. Það er enn fremur álit hinna sérfróðu meðdómsmanna að ekki hefði verið rétt að færa þessar fjárhæðir til gjalda í rekstrarreikningi viðkomandi ára eins og haldið er fram í ákæru að borið hafi að gera.

Ákærðu verða því sýknaðir af því sem þeim er gefið að sök í III. kafla ákæru.

Í IV. kafla ákæru er ákærðu, E og F, gefið að sök meiri háttar brot gegn lögum um ársreikninga og lögum um endurskoðendur í störfum sínum, en ákærða E var endurskoðandi ársreikninga Milestone ehf. og ákærði F var kjörinn endurskoðandi félagsins. Í a- og b- liðum ákærukaflans er þeim gefið að sök að hafa áritað samstæðureikning Milestone fyrir árin 2006 og 2007 án athugasemda þrátt fyrir að í efnahagsreikningi félagsins hafi verið færð til eignar krafa á hendur Milestone Import Export eins og nánar greinir ákæruliðunum. Í c-lið er ákærðu gefið að sök að gefa „með athugasemdalausri áritun sinni á samstæðureikningana og yfirlýsingu um að þeir gæfu sanna og rétta mynd af fjárhagslegri stöðu samstæðunnar, rangar og villandi upplýsingar um efnahag samstæðunnar og þar með móðurfélagsins Milestone ehf., og láta hjá líða að geta um mikilsverð atriði er snertu efnahag félagsins en kröfur þær sem um ræðir voru langt umfram mikilvægismörkin sem ákærðu skilgreindu við endurskoðunina en þau voru 100.000.000 króna vegna ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006 en 250.000.000 króna vegna ársreiknings félagsins fyrir árið 2007.“

Ákærðu neita bæði sök og við aðalmeðferð bar ákærði F að fjölmörg gögn, sem endurskoðendur höfðu aðgang að, hefðu sýnt fram á tilvist krafnanna, sem um ræðir í a- og b-liðum ákærukaflans, þar á meðal samningar systkinanna. Auk þess hefðu þeir haft upplýsingar frá forráðamönnum Milestone ehf. Þá hefðu þeir haft gögn frá Milestone Import Export um stöðu þess félags en ekki haft önnur gögn um stöðu Leiftra en mat á félaginu, er gert hafði verið í tengslum við samninga systkinanna. Í matinu hefðu komið fram upplýsingar um eiginfjárstöðu Leiftra auk upplýsinga um að félagið ætti hlut í Milestone ehf. Þá kvað hann endurskoðendum hafa verið að fullu ljóst að greiðslur hefðu runnið frá Milestone ehf. til að greiða fyrir hlut systurinnar. Nánar kvað ákærði endurskoðendurna hafa haft upplýsingar frá forráðamönnum Milestone ehf. um að fjármögnun samninganna ætti að fara fram í gegnum Milestone Import Export og með milligöngu þess félags yfir í Leiftra. Ákærði kvað stöðu félaganna hafa verið mjög góða og hagnað umtalsverðan. Það hefði því verið alrangt og í andstöðu við reikningsskilareglur að gjaldfæra kröfurnar. Ákærði kvað því sig og meðákærðu hafa staðið rétt að áritun ársreikninganna sem um er fjallað í a- og b-lið ákærukaflans. Á sama hátt hefði áritun þeirra á samstæðureikningana, sem ákært er fyrir í c-lið, verið rétt. Reikningsskilin hefðu því gefið rétta mynd af fjárhagslegri stöðu samsteypunnar.

Ákærða E vísaði til þess sem meðákærði F hafði borið um þekkingu þeirra á þeim þremur félögum sem um ræðir, þar með talið um fjárhagslegan styrk þeirra. Einnig um framangreind viðskipti systkinanna og ákærða tók fram að greiðslurnar til systurinnar hefðu verið í samræmi við samningana. Færslurnar vegna þeirra hefðu fyrst verið færðar á biðreikning en síðan hefðu eigendur og stjórnendur Milestone ehf. ákveðið að Milestone Import Export myndi lána fyrir þeim. Ákærðu hefðu rætt við stjórnendur félagsins um lánstíma og vexti, en hins vegar hefðu þeir ekki verið komnir með skuldabréfið í hendur. Lánasamningur hefði svo borist í maí 2007. Síðari lánasamningurinn hefði borist vorið 2008 en hann hefði ekki verið undirritaður af skuldaranum, Milestone Import Export. Hún kvað endurskoðendurna hafa reynt að fá samninginn undirritaðan en það hefði ekki tekist. Sömu eigendur hefðu verið að báðum samningsaðilum og þess vegna hefðu þau talið grundvöll samningsins vera nægilega traustan. Ákærða kvað engan vafa hafa leikið á að krafan hefði verið góð og gild á þessum tíma og þess vegna hefði verið rétt að eignfæra hana. Hefði hún verið gjaldfærð hefði það verið yfirlýsing um að hún væri einskis virði en engin gögn hefðu verið til um það. Líkt og ákærði F kvað ákærða að á sama hátt hefði áritun þeirra á samstæðureikningana, sem ákært er fyrir í c-lið, verið rétt. Reikningsskilin hefðu því gefið rétta mynd af fjárhagslegri stöðu samsteypunnar.

Brot ákærðu, sem þeim eru gefin að sök í þessum kafla ákæru, eru talin varða við 8. gr. þágildandi laga um endurskoðendur nr. 18/1997, sbr. nú 9. gr. núgildandi laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Í fyrrnefndu greininni segir að áritun endurskoðanda á reikningsskil þýði, nema annað komi fram af árituninni, að reikningsskilin hafi verið endurskoðuð af honum í samræmi við góða endurskoðunarvenju og að reikningsskilin gefi að hans mati glögga mynd af hag og afkomu aðila í samræmi við góða reikningsskilavenju. Í síðarnefndu greininni segir að endurskoðandi skuli rækja störf sín í samræmi við alþjóðalega endurskoðunarstaðla og alþjóðlega staðla um gæðaeftirlit sem teknir hafa verið upp í íslenskan rétt. Þá eru brot ákærðu einnig talin varða við 1. mgr. 102. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 en þar segir að endurskoðendur skuli endurskoða ársreikning í samræmi við lög um endurskoðendur. Að auki er vitnað til annarra lagaákvæða í ákærunni eins og rakið hefur verið.

Ákæruefni þessa kafla lúta að því að ákærðu hafi áritað samstæðureikninga Milestone ehf. fyrir árin 2006 og 2007 eins og rakið hefur verið, þrátt fyrir þá ágalla sem ákæruvaldið telur að hafi verið á þeim og grein hefur verið gerð fyrir. Enn fremur lúta þau að því að þau hafi áritað samstæðureikningana athugasemdalaust eins og einnig var rakið. Atvik þau, sem hér er ákært fyrir, eru hin sömu og um var fjallað þegar fjallað var um III. kafla ákæru hér á undan. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að rétt hefði verið að eignafæra kröfurnar sem urðu til vegna samninga þeirra sem eru rótin að þessum málaferlum. Þar kom og fram það álit hinna sérfróðu meðdómsmanna að ekki hefði verið rétt að færa þær til gjalda í rekstrarreikningi eins og ákæruvaldið heldur fram að hefði átt að gera. Með vísun til þess, sem fram kemur í umfjöllun um III. kafla ákæru, og þess, sem rakið hefur verið hér að framan um IV. ákærukafla, er það niðurstaða dómsins að sannað sé að ákærðu hafi haft upplýsingar frá stjórnendum Milestone ehf. um kröfur félagsins á hendur Milestone Import Export. Enn fremur er á sama hátt sannað að ákærðu höfðu sömu upplýsingar og stjórnendurnir um eignarhluta Leiftra í Milestone ehf., svo og viðskiptastöðu þessara félaga gagnvart Milestone Import Export. Þrátt fyrir að samanlögð fjárhæð krafnanna hafi farið verulega fram úr mikilvægismörkum þurfti ekki að geta sérstaklega um það í áritun ákærðu á samstæðureikningana þar eð virði krafnanna var metið öruggt í samræmi við settar reikningsskilareglur. Samkvæmt þessu, og að öðru leyti með vísun til gagna málsins, er það niðurstaða dómsins að ákæruvaldið hafi ekki sýnt fram á að álit ákærðu á ársreikningum Milestone ehf. fyrir árin 2006 og 2007 hafi ekki verið rétt. Með því að álit ákærðu á ársreikningunum var rétt, að mati dómsins, er það og niðurstaða hans að athugasemdalaus áritun þeirra á samstæðureikningana hafi einnig verið rétt á áritunardegi.

Samkvæmt öllu framansögðu verða ákærðu sýknuð af því sem þeim er gefið að sök í IV. kafla ákæru.

Í V. kafla ákæru er ákærðu, D, E og F, gefið að sök brot gegn lögum um endurskoðendur með því að rækja ekki endurskoðendastörf sín fyrir Milestone ehf. í samræmi við góða endurskoðunarvenju eins og nánar er rakið. Í a-lið kaflans er þeim gefið að sök að hafa bætt inn í endurskoðunarmöppu Milestone ehf. lánssamningi, auk þess að hafa bætt við efni skjals. Í b-lið er ákærðu gefið að sök að hafa útbúið og breytt skjölum í endurskoðunarmöppu félagsins eftir að það hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta eins og nánar er rakið í ákæruliðnum.

Ákærði F kvað endurskoðunarmöppu vera samansafn af þeim gögnum sem endurskoðandi noti til að rökstyðja álit sitt á reikningsskilum. Hann kvað það viðmið oft vera notað að í endurskoðunarmöppunni þyrftu að vera þau gögn sem leiddu til þess að annar endurskoðandi, sem skoðaði gögnin, kæmist að sömu niðurstöðu um áritun og sá sem endurskoðunina vann. „Að breyta endurskoðunargagni er að setja inn upplýsingar eða textagögn sem gætu haft áhrif á niðurstöðu endurskoðunarinnar, það að setja inn tilvísanir eða mögulega aukinn skýringartexta, er ekki breyting á endurskoðunargögnum.“ Þá kvað ákærði margnefndan lánasamning ekki vera endurskoðunargagn og hreyfingalisti úr bókhaldi væri heldur ekki endurskoðunargagn, heldur væri hér um að ræða ítargögn til upplýsingar. Varðandi ákæruefni kaflans bar ákærði ekki á móti því að bætt hefði verið inn í endurskoðunarmöppuna gögnum þeim, sem um getur í a-lið ákærukaflans en hann kvað það vera vinnureglu hjá endurskoðunarfyrirtækinu, sem hann starfi hjá, að þegar félag verði gjaldþrota sé farið yfir möppuna til að lagfæra tilvitnanir milli vinnuskjala. Þetta sé gert til að hafa skjölin skýrari og til að auka upplýsingagildi þeirra. Varðandi samning milli Milestone ehf. og Milestone Import Export kvað ákærði sig og aðra endurskoðendur félagsins hafa vitað að samningurinn væri til staðar þótt formlegi frágangurinn hefði verið með þessum hætti. Hann kvað þessa vitneskju ekki hafa breytt neinu um áritun ársreikningsins af hálfu ákærðu.

Ákærða E bar á sama hátt og ákærði F um að í kjölfar gjaldþrots Milestone ehf. hefði hún og meðákærða D farið í gegnum endurskoðunarmöppu félagsins. Þær hefðu sett tilvísanir og merkingar til að auðveldara væri að fara í gegnum möppuna. Þetta sé ekki skráð sérstaklega eins og gert sé þegar bætt er við endurskoðunargagni. Þá kvað ákærða hreyfingalista ekki vera endurskoðunargögn og lánasamningur sé heldur ekki slíkt gagn nema honum fylgi mat á honum, annaðhvort ritað á hann eða í fylgiskjali með honum.

Ákærða D kvaðst hafa verið undirmaður meðákærðu, E og F, og unnið samkvæmt fyrirmælum frá þeim. Þar á meðal að hafa skráð gögn eftir að hafa fengið tilvist þeirra staðfesta frá meðákærðu. Þá kvaðst hún og hafa stemmt af ársreikninga miðað við fyrirliggjandi gögn. Hún bar á sömu lund og meðákærðu um ákæruefnin.

Skrifleg gögn málsins bera með sér að staðið hafi verið að endurskoðunarvinnu fyrir Milestone ehf. eins og lýst er í V. kafla. Ákærðu bera heldur ekki á móti því að svo sé. Þau halda því hins vegar öll fram að vinna þessi hafi verið eðlileg í alla staði og í samræmi við góða endurskoðunarvenju og hefðbundnar aðferðir. Sérstaklega hafa þau tekið fram að gögn þau, sem um er fjallað í a-lið ákærukaflans, séu ekki endurskoðunargögn. Enn fremur að vinna sú, sem unnin var eftir gjaldþrot félagsins og lýst er í b-lið kaflans, hafi verið unnin samkvæmt alþjóðlegum vinnureglum endurskoðunarfyrirtækisins sem þau vinni hjá. Við gjaldþrot stórra viðskiptavina sé alltaf farið yfir vinnugögn vegna endurskoðunar síðasta ársreiknings. Tilgangurinn sé að auka skýrleika vinnugagnanna fyrir þann er kynni að skoða þau síðar.

Brot ákærðu samkvæmt a-lið eru talin varða við 2. mgr. 7. gr. og 8. gr. þágildandi laga um endurskoðendur nr. 18/1997, sbr. nú 1. mgr. 8. gr. og 9. gr. laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Í 2. mgr. 7. gr. laga nr. 18/1997 segir að endurskoðendur skuli rækja störf sín af kostgæfni og samviskusemi í hvívetna og halda lög og reglur sem lúta að starfi þeirra. Í 8. gr. laganna segir að áritun endurskoðanda á reikningsskil þýði, nema annað komi fram af árituninni, að reikningsskilin hafi verið endurskoðuð af honum í samræmi við góða endurskoðunarvenju og að reikningsskilin gefi að hans mati glögga mynd af hag og afkomu aðila í samræmi við góða reikningsskilavenju. Í 1. mgr. 8. gr. laga nr. 79/2008 koma fram sömu atriði og í 2. mgr. 7. gr. eldri laga en í 9. gr. laganna segir að endurskoðandi skuli rækja störf sín í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla og alþjóðlega staðla um gæðaeftirlit sem teknir hafi verið upp í íslenskan rétt.

Eins og rakið hefur verið bættu ákærðu lánssamningi þeim, er í ákæru getur, inn í endurskoðunarmöppu Milestone ehf. á þeim tíma er í ákæru greinir. Enn fremur bættu þau við í möppuna öðru skjali er í ákæru greinir. Gögn þessi eru ekki ný endurskoðunargögn að áliti hinna sérfróðu meðdómsmanna og vísa þeir þar um til ákvæða International Standards on Auditing (ISAs) ISA 230, greinar 13, 14 og 16. Að þeirra áliti er hér um að ræða skýringargögn er engu breyta um niðurstöðu endurskoðunarinnar. Þá er þess og að geta að ljóst var við undirritun ársreikningsins að nefndur lánssamningur var til og fyrir lá staðfesting stjórnenda félagsins á að svo væri og var ákærðu kunnugt um tilvist hans. Þetta er í samræmi við góða endurskoðunarvenju, sbr. ákvæði ISA 200, 17. gr. Samkvæmt þessu er það niðurstaða dómsins að ákærðu hafi ekki brotið gegn þeim lagaákvæðum sem í ákæru greinir og þeim er gefið að sök að hafa brotið.

Brot ákærðu samkvæmt b-lið eru talin varða við 1. mgr. 8. gr. og 9. gr. laga um endurskoðendur nr. 79/2008. Voru þessi ákvæði rakin hér að framan.

Það, sem ákærðu er gefið að sök í þessum ákærulið, tengdist gjaldþroti Milestone ehf. í september 2009. Það er mat dómsins að skýringar ákærðu, sem raktar voru að framan, séu trúverðugar og ekki andstæðar góðri endurskoðunarvenju. Þá er og til þess að líta að skjöl þau, sem um er fjallað í ákæruliðnum, breyttu engu um áritun endurskoðenda á ársreikning félagsins 2007. Það er því niðurstaða dómsins að ákærðu hafi ekki brotið gegn þeim lagaákvæðum sem í ákæru greinir og þeim er gefið að sök að hafa brotið.

Samkvæmt öllu framansögðu verða ákærðu sýknuð af því sem þeim er gefið að sök í V. kafla ákæru.

IV

Ákærðu hafa verið sýknuð af öllum ákæruatriðum og skulu því málsvarnarlaun verjenda þeirra greidd úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 en annan kostnað leiddi ekki af rekstri málsins. Málsvarnarlaun eru ákvörðuð í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kk-nf Í-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn ásamt meðdómsmönnunum E-kk-þgf S-kk-þgf E-kk-þgf og I-kk-þgf B-kk-þgf B-kk-þgf löggiltum endurskoðendum.

D ó m s o r ð :

Ákærðu, A, B, C, D, E og F er sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Málsarnarlaun verjenda ákærðu skulu greidd úr ríkissjóði sem hér segir: Ó-kk-nf E-kk-nf hrl., 13.072.080 krónur, S-kk-nf H-kk-nf hrl., 8.567.824 krónur, R-kk-nf T-kk-nf Á-kk-nf hrl., 8.010.991 króna, A-kk-nf Þ-kk-nf M-kk-nf hdl., 5.850.810 krónur, G-kk-nf J-kk-nf hrl., 8.112.947 krónur og R-kk-nf H. H-kk-nf hrl., 7.792.295 krónur.

A-kk-nf Í-kk-nf

E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf

I-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf