E-133/2015

Mál þetta sem tekið var til úrskurðar 11. febrúar 2016, var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 15. desember 2014, af R-kk-þgf G-kk-þgf, Jöklafold 13, Reykjavík, á hendur Lýsingu hf., Ármúla 1, Reykjavík.

Kröfur aðila:

Stefnandi gerir þær dómkröfur aðallega að fjármögnunarleigusamningar nr. 109584, dags. 16. júní 2000, nr. 136447-448, dags. 1. september 2006, nr. 138026-027, dags. 6. desember 2006, nr. 144460-461, dags. 27. nóvember 2007, og nr. 148482-483, dags. 26. júní 2008, verði dæmdir ógildir.

Til vara gerir stefnandi þá kröfu að ákvæði fjármögnunarleigusamninga nr. 109584, dags. 16. júní 2000, nr. 136447-448, dags. 1. september 2006, nr. 138026-027, dags. 6. desember 2006, nr. 144460-461, dags. 27. nóvember 2007, og nr. 148482-483, dags. 26. júní 2008, sem lúti að gengistryggingu verði dæmd óskuldbindandi fyrir stefnanda og að viðurkennt verði með dómi að við greiðslu af skuld skv. framangreindum fjármögnunarleigusamningum verði miðað við þau kjör og samningsvexti sem samningarnir beri með sér, frá fyrsta greiðsludegi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að viðlögðum virðisaukaskatti úr hendi stefnda að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefnda er þess krafist aðallega að kröfum stefnanda verði vísað frá dómi en til vara að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Þann 11. febrúar 2016 fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda. Er sá þáttur málsins hér til úrskurðar. Stefndi er sóknaraðili í þessum þætti málsins en stefnandi varnaraðili. Dómkröfur stefnanda í þessum þætti málsins eru að frávísunarkröfu stefnda verði hrundið og stefndi úrskurðaður til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Atvik máls:

Stefnandi máls þessa er eignaleigufyrirtæki í merkingu 3. tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Stefndi er sjálfstæður verktaki við akstur sendibifreiða.

Stefnandi og stefndi gerðu á tímabilinu frá 16. júní 2000 til og með 26. júní 2008 með sér fimm fjármögnunarleigusamninga og báru þeir auðkennisnúmerin 109584, 136447-448, 138026-027, 144460-461 og 148482-483. Samkvæmt stefnu var leigufjárhæð samkvæmt samningunum tengd gengi tveggja erlendra gjaldmiðla þ.e. svissneskra franka og japanskra jena.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort ógilda beri framangreinda samninga á grundvelli 30. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá greinir aðila á um hvort samningar aðila séu lánssamningar og gengistrygging þeirra af þeirri ástæðu ólögmæt, sbr. 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 eða hvort um leigusamninga sé að ræða sem undanþegnir séu framangreindu banni.

Málsástæður stefnanda skv. stefnu og tilvísun til réttarheimilda:

Stefnandi byggir á því að hann hafi verið beittur blekkingum af hálfu stefnda þegar umræddir fjármögnunarleigusamningar hafi verið gerðir. Stefnandi hafi verið í þeirri trú að um væri að ræða hefðbundna lánasamninga en ekki fjármögnunar-leigusamninga. Hafi starfsmenn stefnda veitt honum rangar og villandi upplýsingar í því skyni að fá hann til þess að ganga að fjármögnunarleigusamningunum. Af þeim sökum séu samningarnir ógildir og bindi ekki hendur stefnanda skv. 30. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þessu til stuðnings megi benda á grein sem birst hafi í tímaritinu Frjálsri verslun í október 2006. Í greininni sé birt viðtal við starfsmann Lýsingar h.f. þar sem fjallað sé um fjármögnunar-leigusamninga. Í viðtalinu komi fram að við lok samningstíma eignist lántakinn leigufjármunina og sé fjallað um fjármögnunarleigusamninga sem valkost fyrir þá sem vilji eignast t.d. húsnæði. Ljóst megi vera af þessu að upphaflega hafi fjármögnunarleigusamningar ekki verið hugsaðir sem leigusamningar heldur sem valkostur til þess að fjármagna kaup á tækjum eða húsnæði. Þetta eigi við um stefnanda en hann telji jafnframt að með því að leiða vitni fyrir dóm verði hægt að sýna fram á að þetta hafi verið reyndin í tilviki stefnanda. Enda þótt stefnandi sé ef til vill ekki neytandi í skilningi l-liðar 5. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán verði engu að síður að hafa í huga skyldur stefnda gagnvart stefnanda samkvæmt almennum reglum neytendaréttarins og samkvæmt neytendasjónarmiðum. Hafi stefnda borið að sinna upplýsinga- og leiðbeiningarskyldu sinni gagnvart stefnanda sem stefnandi telji að stefndi hafi ekki gert. Dæmi um þetta sé þegar stefnandi sæki um lán til kaupa á tækjum og sé svo leiðbeint af starfsmönnum stefnda að taka fjármögnunar-leigusamninga sem að þeirra sögn hafi verið með sömu eiginleika og kosti og venjulegir lánasamningar. Stefnandi hafi treyst ráðgjöf starfsmanna stefnda og að þeir væru að leiðbeina honum heilt. Stefnandi í málinu hafi viljað hefðbundinn lánasamning en ekki form af leigusamningi líkt og stefndi haldi nú fram að stefnandi hafi tekið. Stefnandi telji að stefndi hafi beitt sig blekkingu og ekki sinnt upplýsingaskyldu sinni þegar gengið hafi verið frá umræddum lánasamningum og sé það skýrt brot á reglum samningaréttar og neytendaréttar. Hvað varakröfu stefnanda varði telji hann að þeir fjármögnunarleigusamningar sem hann hafi gert við stefnda séu í reynd hefðbundnir lánasamningar sem séu með ólöglegri gengistryggingu. Stefnandi telji að hann hafi verið blekktur af starfsmönnum stefnda þar sem þeir hafi ávallt talið honum trú um að um hefðbundna lánasamninga væri um að ræða. Fjármögnunarsamningar þeir sem til umfjöllunar séu í málinu séu samkvæmt 2. gr. samninganna samsettir af myntkörfum, bundnum erlendum myntum í japönskum jenum og svissneskum frönkum. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 153/2010 hafi verið kveðið á um að óheimilt væri fyrir stefnda að binda samninga af þessu tagi við gengi erlendra gjaldmiðla. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 hafi verið skorið úr um að miða skyldi við vexti skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, svokallaða Seðlabankavexti. Í desember 2010 hafi síðan verið sett lög nr. 151/2010 sem kveðið hafi á um þá reikniaðferð sem nota skyldi við endurútreikning lána með ólögmætri gengistryggingu. Skuli á það bent að stefndi hafi á tímabili hætt að senda út greiðsluseðla vegna samninganna sem verið hafi á nafni stefnanda eftir að umræddir dómar hafi fallið. Hins vegar hafi stefnandi greitt af tækjunum fram til ársins 2014. Á sama tíma hafi stefnandi greitt bifreiðagjöld og tryggingar og sé í skilum með þau gjöld. Telja verði óumdeilanlegt að í máli þessu sé um lán í íslenskum krónum að ræða í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt fyrrgreindum rökum hafi því verið ólöglegt að binda verðbreytingaviðmið lánsins við erlenda myntkörfu. Samningarnir séu því í raun óverðtryggðir og allar greiðslur varnaraðila vegna skuldarinnar byggðar á óheimiluðum uppreikningi lánsins á grundvelli ólögmætrar gengistryggingar og ranglega af honum hafðar, sbr. ákvæði 18. gr. fyrrgreindra laga. Ættu ákvæði samninganna um gengisviðmiðin því að vera ógild enda séu nefnd ákvæði vaxtalaga ófrávíkjanleg, sbr. 2. gr. laganna. Ekki verði samið um grundvöll verðtryggingar sem eigi sér ekki stoð í lögum. Stefnandi telji meðal annars að Hæstiréttur hafi staðfest þennan skilning hans með dómum sínum í málum nr. 92 og 153/2010. Með vísan til ákvæða vaxtalaga hefði stefnda átt að vera það ljóst frá upphafi að umrædd gengistrygging væri ólögmæt og verði hann því að bera hallann af því að það komi síðar í ljós. Stefnandi hafi verið í góðri trú um að skilmálar samningsins væru í samræmi við lög og góða viðskiptahætti. Ljóst sé að óskýra og íþyngjandi skilmála staðlaðra samninga beri að túlka þeim aðila í óhag, sem semji þá eða láti semja þá. Ljóst megi vera að samningsstaða aðila hafi verið ójöfn enda um sérhæft fjármálafyrirtæki að ræða og skyldur þess enn ríkari en ella að misnota ekki þá aðstöðu sína til þess að ná óeðlilega hagstæðum kjörum fyrir sig gagnvart neytendum. Þá séu rök stefnda um að um leigusamninga sé að ræða en ekki lánasamninga dæmi um ójafna stöðu aðila enda telji stefnandi að hann hafi ávalt verið að ganga frá lánasamningi þegar hann hafi gert umrædda samninga við stefnda. Túlkun stefnda um að hér sé um að ræða annað samningsform en stefnandi hafi talið sig vera gera í upphafi verði að túlkast stefnda í óhag enda geti stefnandi ekki nú verið að bera tjónið af því þegar sá skilningur á umræddu samningssambandi hafi ekki legið fyrir í upphafi. Stefnandi hafi um langt skeið beðið eftir því að stefndi endurreiknaði lán þau sem hér séu til umfjöllunar. Stefnandi telji sig hafa gert umrædda samninga upp enda megi ljóst vera að sú greiðsla sem hann hafi nú þegar greitt inn á samningana sé í samræmi við heildarfjárhæð samninganna á þeim tíma sem skrifað hafi verið undir þá. Í febrúar 2012 hafi Hæstiréttur kveðið upp dóm í máli nr. 600/2011. Í því máli hafi verið deilt um endurútreikninga Frjálsa Fjárfestingarbankans og hvort bankanum væri heimilt að krefja skuldara um vangoldna vexti. Hafi Hæstiréttur litið svo á að þrátt fyrir að kröfuhafi, sem fengið hefði minna greitt, gæti átt rétt til frekari greiðslu, yrði slíkri kröfu hafnað á grundvelli þess að skuldari hefði við móttöku kvittunar fengið í hendur yfirlýsingu kröfuhafa um að greiðslu væri lokið. Lagði rétturinn áherslu á að þar byggju að baki sjónarmið um öryggi í viðskiptum en það geti haft í för með sér mikla röskun á fjárhagslegum hagsmunum skuldara sem hefði í lengri tíma hagað sér í samræmi við tilmæli kröfuhafa, ef kröfuréttarsambandið yrði tekið upp hvað fortíðina varðaði. Taldi rétturinn að útgáfa greiðsluseðla fæli í sér ígildi slíkrar fullnaðarkvittunar og að Frjálsi Fjárfestingarbankinn gæti ekki krafið skuldara um greiðslu vaxta fyrir liðinn tíma. Þetta eigi við um stefnanda. Samkvæmt meginreglum samninga- og kröfuréttar þá sé gjalddagi sá tími þegar kröfuhafa sé fyrst heimilt að krefjast þess af skuldara að hann inni greiðslu sína af hendi. Skuldari, stefnandi í þessu tilfelli, hafi staðið við þetta og greitt sínar afborganir athugasemdalaust samkvæmt greiðslutilkynningum stefnda auk dráttarvaxta þegar um vanskil hafi verið að ræða og hafi greiðslukvittanir eða ígildi þeirra verið gefnar út án athugasemda eða fyrirvara. Samkvæmt meginreglu kröfuréttar um lok kröfu þá falli krafa almennt niður við greiðslu og leiði sú greiðsla til brottfalls skyldu skuldara. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 hafi rétturinn fjallað um þá meginreglu að kröfuhafi, sem fengið hafi minna greitt en hann hafi átti rétt til í lögskiptum við skuldara gæti almennt átt tilkall til viðbótargreiðslu. Af þessari reglu leiði þó þá undantekningu að við sérstakar aðstæður verði tilkalli kröfuhafa um viðbótargreiðslu hafnað. Sú undantekning eigi skýra stoð í dómaframkvæmd, sbr. dóm Hæstaréttar frá 10. september 1998 á bls. 2735 í dómasafni réttarins. Undantekningin styðjist við þau rök að skuldari hafi við móttöku kvittunar fengið í hendur yfirlýsingu kröfuhafa um að greiðslu væri lokið. Búi hér að baki sjónarmið um öryggi í viðskiptum, en það geti haft í för með sér mikla röskun á fjárhagslegum hagsmunum skuldara, sem í lengri tíma hafi hagað sér í samræmi við tilmæli kröfuhafa, ef kröfuréttarsambandið sé tekið upp hvað fortíðina varði og honum í framhaldinu gert að standa kröfuhafa skil á umtalsverðum viðbótargreiðslum fyrir liðna tíð, þvert á væntingar um hið gagnstæða. Hafi niðurstaða Hæstaréttar orðið að hafna bæri kröfu Frjálsa Fjárfestingarbankans um vexti fyrir liðna tíð. Hæstiréttur hafi ítrekað þennan skilningi í máli nr. 464/2012. Þar hafi rétturinn litið svo á að fullnaðargildi kvittanna næði bæði til afborganna af höfuðstól og vaxta. Telji stefnandi fordæmi þessara dóma vera lykilatriði í málinu. Óumdeilt sé að stefnandi hafi greitt samkvæmt greiðslutilmælum stefnda í lengri tíma. Samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 600/2011 þá jafngildi slík greiðslutilmæli fullnaðarkvittunum í skilningi kröfuréttar. Það að stefndi hafi nú heimild til að taka upp kröfuréttarsambandið og krefja stefnanda um hærri vaxtagreiðslur fyrir liðna tíð og breyta greiðsluflæði skuldabréfsins verði þess valdandi að stefnandi verði fyrir talsverðum röskunum á fjárhagslegum hagsmunum sínum. Stefndi hafi ekki framkvæmt fullnægjandi endurútreikninga á lánasamningum stefnanda en stefnandi telji umrædda samninga vera ólöglega gengissamninga sem beri að endurútreikninga. Mikilvægt sé að hafa í huga að þegar fjallað sé annars vegar um afborgun af höfuðstól og hins vegar greiðslu vaxta þá sé um tvær eðlisólíkar greiðslur að ræða. Þessi mismunur á afborgun á höfuðstól og greiðslum vaxta komi fram víðsvegar í lögum m.a. í lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þar segi í 5. gr. ,,Kröfur samkvæmt skuldabréfi og kröfur sem skráðar hafa verið rafrænni skráningu í verðbréfamiðstöð fyrnast á tíu árum. Fyrningarfrestur ákvæðisins gildir ekki um vexti.“ Hér hafi löggjafinn því horft til þess að um eðlisólíkar greiðslur sé að ræða þegar skuldari greiði afborgun af höfuðstól og greiðslu á vöxtum, jafnvel þó báðar greiðslur séu greiddar á sama gjalddaga. Þannig verði að miða við þær afborganir á höfuðstól sem stefnandi hafi raunverulega greitt hverju sinni og að stefnda sé óheimilt að miða við aðrar og lægri afborganir á höfuðstól við endurútreikning. Þetta sé staðfest í dómi Hæstaréttar í máli nr. 464/2012 þar sem segi: ,,Í aðalkröfu áfrýjanda felst að afborganir af höfuðstól skuldarinnar, sem hann innti af hendi til og með 10. mars 2011, komi að fullu til frádráttar höfuðstólnum, sem beri hvorki gengistryggingu né verðbætur af öðrum toga“. Horfa verði til þeirra sjónarmiða sem Hæstiréttur nefni, þ.e. öryggis í viðskiptum. Ef skuldari geti ekki treyst því að hann hafi greitt fulla greiðslu og átt von á því til framtíðar að fá viðbótarkröfu þyrfti skuldari ávallt að krefjast yfirlýsingar kröfuhafa um að greiðslu væri lokið. Slíkt væri útilokað miðað við nútíma greiðsluhætti. Telji héraðsdómur að regla kröfuréttar um lok kröfuréttinda og fullnaðargildi kvittanna eigi ekki við þá byggi stefnandi á sjónarmið um rangar og brostnar forsendur sem og 32. og 36. gr. laga nr. 7/1936. Stefnandi telji að ef líta verði til þess að umrædd gengistrygging hafi verið mistök í skilningi 32. gr. framangreindra laga þá verði stefndi eftir sem áður skuldbundinn við þann löggerning sem hann hafi gert. Leiði þetta af almennum reglum sem fjallað hafi verið um að framan. Ljóst sé að stefnandi hafi verið fullkomlega grandlaus varðandi þær röngu forsendur sem stefndi hafi komið fyrir í skuldabréfinu, þ.e. gengistrygginguna og að um leigusamninga hafi verið um að ræða. Verði stefndi því að bera hallann af þeim mistökum sínum. Hafa verði í huga að stefnandi sé einstaklingur í atvinnurekstri og ekki fjársterkur og hafi hvorki sérfræðiþekkingu né sérfræðinga á sínum snærum. Stefndi sé aftur á móti öflugt og fjársterkt fjármálafyrirtæki með fjölda sérfræðinga í vinnu. Aðstöðumunur málsaðila hafi því verið og sé gríðar

legur. Mæli neytendasjónarmið og sjónarmið tengd eðli máls með því að stefndi beri allan halla af mistökum og óskýrleika tengdum þeim viðskiptum sem um sé deilt í máli þessu. Þá beri að horfa til þess hversu ósanngjarnir umræddir samningar séu með vísan til meginreglu samningaréttarins. Það að kaupandinn/leigutakinn sitji uppi með allan kostnað og tjón sem til komi vegna verðrýrnunar tækja á móti hækkun sem til verði vegna t.d. gengislækkunar eða breytinga á gengi geti ekki talist sanngjarnt með tilliti til samningalaga. Í tilviki stefnanda sé hann með tæki sem hafi lækkað í verði vegna aldurs en á sama tíma hafi höfuðstóll láns hækkað umtalsvert sem stefnandi verði svo sjálfur að bera einn ábyrgð á þrátt fyrir að stefndi eigi skv. hans eigin skilningi að kallast leigusali og hinn raunverulegi eigandi tækjanna. Sé þetta enn eitt dæmið um ójafna stöðu samningsaðila og ósanngjarna samningsskilmála sem stefnandi telji sig eingöngu hafa samþykkt vegna blekkingar af hendi starfsmanna stefnda.

Stefnandi byggi á meginreglum samninga- og kröfuréttar auk ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá vísi stefnandi til laga nr. 121/1994 um neytendalán, nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þá byggi stefnandi á almennum reglum leiguréttar, kröfu- og samningaréttar ásamt almennum reglum neytendaréttar. Þá sé og byggt á ákvæðum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda til stuðnings frávísunarkröfu:

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður stefnanda sé vanreifaður, afar óljós og ekki í samræmi við kröfugerð hans og sé því skýrleikakröfum d.- e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki fullnægt. Þessu til stuðnings bendi stefndi á eftirfarandi. Stefnandi geri það að aðalkröfu sinni að tilteknir fjármögnunarleigusamningar milli aðila málsins verði dæmdir ógildir. Það verði að teljast lágmarkskrafa þegar krafist sé ógildingar á samningum að umræddir samningar séu lagðir fram fyrir dóminn en skv. 1. tl. 46. gr. laga nr. 91/1991 beri þeim aðila sem fer með forræði á sakarefninu að afla sönnunargagna. Slíku sé þó ekki fyrir að fara í máli þessu og sé samningana hvergi að finna í gögnum málsins. Enn síður sé ákvæðum samninganna gerð fyllileg skil í málsatvikum eða málsástæðum stefnanda. Sökum þessa telji stefndi að vísa eigi kröfum stefnanda frá dómi. Varakrafa stefnanda miðist við að ótiltekin ákvæði fjármögnunarleigusamninga aðila verði dæmd óskuldbindandi fyrir stefnanda og viðurkennt verði með dómi að við greiðslu af skuld samkvæmt samningunum verði miðað við kjör og samningsvexti sem samningurinn beri með sér. Til þess að hægt sé að dæma ákvæði samnings óskuldbindandi verði að vísa í tilgreind ákvæði sem ógildingin beinist að og útskýra varðandi hvert ákvæði fyrir sig hvaða rök séu fyrir ógildingunni. Sömuleiðis ef viðurkenna eigi meint kjör á samningi þá sé lágmark að gerð sé grein fyrir hvaða samningskjör átt sé við. Í stefnu sé hvergi gerður reki að því hvaða ákvæði, samningskjör og vexti stefnandi eigi við í þessum efnum. Sé krafa stefnanda enn óskiljanlegri í ljósi þess að fjármögnunarleigusamningar stefnda beri alls ekki vexti. Sé stefnda ómögulegt að taka til varna við þessar forsendur og beri því að vísa kröfum stefnanda frá dómi. Í varakröfunni sé einnig krafist viðurkenningar á tilgreindum atriðum og verði að telja líklegt að sú viðurkenningarkrafa eigi að byggjast á 2. tl. 25. gr. l. 91/1991. Þó komi ekkert fram um það í stefnunni. Skilyrði fyrir viðurkenningarkröfu sé að stefnandi sýni fram á lögvarða hagsmuni en það geri hann ekki og því beri að vísa varakröfunni frá. Stefnandi hafi til að mynda ekki lagt fram neina útreikninga þess efnis að hann hafi lögvarða fjárhagslega hagsmuni af kröfum sínum né sýnt fram á það með öðrum hætti hvaða þýðingu það hafi fyrir stefnanda og samningssamband aðila, ef fallist verði á kröfur hans. Fyrrgreindri varakröfu til stuðnings haldi stefnandi því fram að umþrættir fjármögnunarleigusamningar séu í reynd hefðbundnir lánssamningar með ólöglegri gengistryggingu. Hvergi í stefnu sé gerð grein fyrir því á hvaða grundvelli stefnandi komist að þeirri niðurstöðu að um lánssamninga sé að ræða þvert á form, eðli og inntak fjármögnunarleigusamninga stefnda. Þess í stað vísi stefnandi til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 153/2010, nr. 471/2010 og nr. 92/2010. Umrædd mál varði þó kaupleigusamninga sem séu allt annað samningsform en hér sé til umfjöllunar og geti því ekki verið fordæmisgefandi í máli þessu. Stefnandi láti aftur á móti hjá líða að minnast á hin fjölmörgu dómafordæmi Hæstaréttar Íslands um fjármögnunarleigusamningsform stefnda enda sé niðurstaða þeirra allra á þann veg að um leigusamninga sé að ræða. Í þessu sambandi megi helst nefna dóma Hæstaréttar í málum nr. 652/2011, nr. 638/2013 og nr. 717/2013. Í þessum málum hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að fjármögnunarleigusamningsform Lýsingar hf. væri skýrt og væri um leigusamning að ræða en ekki lánssamning. Ljóst sé að málatilbúnaður stefnanda sé verulega vanreifaður að þessu leiti enda liggi fjármögnunarleigusamningarnir ekki fyrir í málinu og stefnandi hafi ekki gert neina tilraun til að sýna fram á að umræddir leigusamningar séu í raun lánssamningar eins og hann haldi fram. Beri því að vísa málinu frá dómi. Sömu sögu megi segja um tilvísanir stefnanda í dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Þar fari stefnandi yfir umrædda dóma en geri á engan hátt grein fyrir því hvaða þýðingu þeir hafi fyrir það mál sem hér sé til umfjöllunar. Í fyrsta lagi eigi umræddir dómar við um kröfur vegna vaxtaútreikninga á lánum en ekki fjármögnunar-leigusamningum en fjármögnunarleigusamningar aðila beri sem fyrr segi ekki vexti. Í öðru lagi hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn varðandi greiðslur af samningunum eða hverja hann telji skuldastöðu samninganna vera ef ekki þá sem leiði af samningsskilmálum. Sé því um verulega vanreifun að ræða af hálfu stefnanda og beri því að vísa málinu frá dómi. Stefnandi beri jafnframt fyrir sig sjónarmið um rangar og brostnar forsendur sem og 32. og 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 verði reglur kröfuréttar um lok kröfuréttinda og fullnaðargildi kvittana ekki taldar eiga við. Vísi stefnandi til þess að hann hafi verið fullkomlega grandlaus um að um leigusamninga hafi verið að ræða og gengistryggingarhluta þeirra. Stefnandi hafi hvorki rökstutt umrædda málsástæðu nánar né lagt fram gögn sem styðji meint grandleysi hans enda verði að teljast harla ólíklegt að stefnandi hafi ekki gert sér grein fyrir að um leigusamninga hafi verið að ræða þar sem heiti samninganna sé fjármögnunar-leigusamningur og orðnotkun í samningum aðila bendi eindregið til þess að um leigusamninga sé að ræða. Til að mynda muni stefnandi hafa skrifað undir samningana í reit sem auðkenndur hafi verið með heitinu leigutaki. Þá komi skýrt fram í samningunum að leigugrunnur þeirra og leigugreiðslur taki mið af breytingum þeirra erlendu mynta sem samningurinn sé í og stefndi hafi fengið lánaðar hjá erlendum fjármögnunaraðilum sínum. Þá hafi erlendar myntir samninganna verið sundurliðaðar á leigureikningum, sem stefndi gefi út vegna fjármögnunar-leigusamninga. Hér sé því ekki um rangar eða brostnar forsendur að ræða og enn síður um mistök af hálfu stefnda að ræða við gerð samninganna. Hafi forsendur við samningsgerðina verið stefnanda vel kunnugar enda hafi hann ekki sýnt fram á annað. Þá séu málsástæður stefnanda um ósanngjarna samningsskilmála verulega vanreifaðar enda liggi samningarnir ekki fyrir í málinu og ekki verið gerð grein fyrir hvaða ákvæði samninganna stefnandi telji ósanngjörn í þessum efnum. Að öllu ofangreindu sé ljóst að dómkröfur stefnanda og málatilbúnaður allur sé verulega vanreifaður og beri því að vísa málinu frá dómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda til stuðnings því að frávísunarkröfu stefnda verði hrundið:

Af hálfu stefnanda er, hvað frávísunarkröfu stefnda varðar, á því byggt, að stefnandi eigi þess enn kost að leggja umrædda fjármögnunarleigusamninga aðila fram og verði frávísunarkrafa stefnda því ekki reist á því að samningarnir hafi ekki verið lagðir fram við þingfestingu málsins. Hvað þau rök stefnda varði að stefnandi hafi ekki vísað til tilgreindra ákvæða fjármögnunarleigusamninganna, í tengslum við varakröfu sína, sé því til að svara að stefnandi vísi í kröfugerð sinni til efnis ákvæðanna með því að krefjast þess að ákvæði, er varði gengistryggingu, verði dæmd óskuldbindandi. Segja megi að deilt sé um með hvaða hætti eigi að auðkenna umdeild ákvæði samningsins. Þótt númer þessara ákvæða séu ekki tilgreind fari ekki á milli mála um hvaða ákvæði sé að tefla né fari á milli mála hvert sakarefnið sé þ.e. ólögmæt gengistrygging fjármögnunarleigusamninga. Að þessu leyti sé kröfugerðin skýr. Þessu til stuðnings megi vísa til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 107/2011, nr. 62/2011 og nr. 603/2010 en í tilvitnuðum málum sé í kröfugerð, með almennum hætti, vísað til skilmála lánasamninga, án þess að vísa í númer ákvæðanna. Með vísan til þessara dómafordæma megi ljóst vera að kröfugerð stefnanda í málinu uppfylli lagakröfur um skýrleika. Ekki sé hægt að fallast á fullyrðingu stefnda um að útskýra þurfi varðandi hvert samningsákvæði fyrir sig hvaða rök séu fyrir ógildingunni. Atvik séu oft með þeim hætti að ákvæði í samningum virki saman og þurfi að skýra í samhengi. Þannig geti samverkan margra ákvæða leitt til þeirrar niðurstöðu að samningur geti talist fara í bága við tiltekna réttarreglu. Því sé ekki hægt að fullyrða að færa þurfi rök fyrir því hvernig hvert og eitt ákvæði stangist á við lög. Skýra þurfi samninginn í heild og skoða heildaráhrif hans. Rétt sé í þessu samhengi að minna á að ákvæði f-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, geri ekki sömu fortakslausu kröfur um tilvísun til lagaákvæða eins og gert sé til kröfugerðar aðila í d-lið sama ákvæðis. Þetta stafi af því að dómari megi ekki skv. 1. og 2. mgr. 111. gr. laganna fara út fyrir kröfur eða málsástæður aðila en honum sé ætlað að þekkja lögin og heimfæra niðurstöðuna til réttra réttarreglna. Af þessum sökum hafi verið talið að ekkert stæði því í vegi að ný lagarök væru færð fram á síðari stigum málsins. Að sama skapi hafi verið talið leiða af orðalagi f-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að ákvæðið gerði aðeins kröfu til þess að vísað væri til viðeigandi lagareglna en að ekki þyrfti að skýra með nákvæmum hætti efni reglu né hvers vegna hún ætti við. Slíkur rökstuðningur eigi heima í munnlegum málflutningi. Þessu til stuðnings megi vísa til dóms Hæstaréttar í máli nr. 588/2009. Í málinu, sem sé bótamál, hafði héraðsdómur fallist á frávísun m.a. með þeim rökum að í stefnu væri vísað til ólíkra réttarreglna og ekki rökstutt með hvaða hætti reglurnar ættu við. Hæstiréttur hafi hnekkt niðurstöðu héraðsdóms með þeim orðum að þótt málatilbúnaður í stefnu hefði mátt vera markvissari, hvað tilgreind atriði varðaði, stæði það ekki í vegi fyrir að dómur yrði lagður á kröfur stefnandans né hamlaði það vörnum stefndu. Hvað þá málsástæðu stefnda varði að tilvísun stefnanda í varakröfu til vaxta og kjara sé óljós sé því til að svara að tilvísunin sé nægilega skýr og til standi að leggja fram undir rekstri málsins frekari gögn því til stuðnings. Af hálfu stefnda sé á því byggt að stefnandi hafi ekki með útreikningum sýnt fram á lögvarða hagsmuni. Þessi málsástæða fái ekki staðist. Það liggi í augum uppi að stefnandi hafi af því lögvarða hagsmuni að fá úr því skorið hvernig honum beri að greiða af samningum aðila verði fallist á varakröfu hans um að gengistrygging samninganna sé óskuldbindandi. Þannig hangi þessir liðir í varakröfunni saman og verði ekki aðskildir og þurfi að horfa á kröfugerðina í heild. Krafan sé skýr að því leyti að með henni sé stefnandi að fara fram á að verði varakrafa hans tekin til greina þá sé óheimilt að krefja hann í framhaldinu um verðtryggingu eða vexti, sem samningurinn kveði ekki á um. Þetta hafi mikla þýðingu fyrir uppgjör milli aðila og telji stefnandi óþarft að leggja fram sérstaka útreikninga til þess að sýna hversu mikla þýðingu þetta hafi enda liggi það í augum uppi. Af hálfu stefnda sé því haldið fram að málið sé vanreifað þar sem í stefnu sé hvergi gerð grein fyrir því á hvaða grundvelli stefnandi telji að um lánasamninga sé að ræða en ekki leigusamninga. Stefnandi byggi mál sitt á því að hann hafi alltaf ætlað sér að taka lán fyrir tækjum sem séu andlag samninga aðila en verið blekktur til annars af hálfu starfsmanna stefnda. Hann hafi talið sig skrifa undir hefðbundna lánasamninga enda hafi starfsmenn stefnda talið honum trú um að svo væri. Þetta sé grundvöllur málsins eins og fram komi í stefnu. Af hálfu stefnda sé á því byggt að stefnandi hafi ekki rökstutt málstæðu sína um rangar og brostnar forsendur. Þetta sé rangt. Í stefnu sé þeim rökum teflt fram að stefnandi hafi verið beittur blekkingum af hálfu starfsmanna stefnda og sé því nánar lýst í stefnu. Ennfremur segi í stefnu að stefnandi telji að hægt verði að sýna fram á þetta með því að leiða vitni fyrir dóm. Þá hafi stefnandi áskilið sér í stefnu rétt til að kalla bæði vitni og aðila fyrir dóm. Þessi málsástæða sé því ekki óskýr enda eigi eftir að láta reyna á sönnunarfærslu fyrir dómi. Þá verði einnig að benda á að þessi málsástæða stefnda fyrir frávísun og rök sem hann færi fram henni til stuðnings varði ekki formhlið málsins heldur fjalli stefndi hér um efnishlið málsins. Af þeim sökum beri að hafna þessari málsástæðu stefnda.

Forsendur og niðurstaða:

Aðalkrafa stefnanda í máli þessu felur í sér kröfu um að fimm fjármögnunar-leigusamningar stefnanda og stefnda verið dæmdir ógildir. Er ógildingarkrafan í stefnu sögð byggð á sjónarmiðum um rangar og villandi upplýsingar af hálfu starfsmanna stefnda, sbr. 30. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Ákvæði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála miða að því að grundvöllur máls sé í upphafi málsmeðferðar skýrt og greinilega markaður svo að stefndi hafi færi á að bregðast við málsókninni með málefnalegum hætti. Þannig segir meðal annars í e-lið ákvæðisins að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða megi þær málsástæður sem stefnandi byggi málssókn sína á, svo og önnur atvik sem þurfi að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst en þessi lýsing skuli vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið sé.

Stefnandi lagði þá fjármögnunarleigusamninga sem hann vísar til í stefnu og málsgrundvöllur hans hvílir á ekki fram við þingfestingu málsins. Þá hefur hann ekki í stefnu gert viðhlítandi grein fyrir efni þeirra. Er málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti verulega vanreifaður og brýtur í bága við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. einnig 1. mgr. 95. gr. laganna. Er aðalkröfu stefnanda þegar af þeirri ástæðu vísað frá dómi.

Í varakröfu sinni krefst stefnandi þess að ákvæði fjármögnunarleigusamninga aðila, sem lúti að gengistryggingu, verði dæmd óskuldbindandi fyrir stefnanda og að viðurkennt verði með dómi að við greiðslu af skuld skv. fjármögnunar-leigusamningunum verði, frá fyrsta greiðsludegi, miðað við þau kjör og samningsvexti sem samningarnir beri með sér.

Í stefnu málsins er engin grein gerð fyrir því hvort varakröfu stefnanda sé beint að öllum ákvæðum fjármögnunarleigusamninga aðila eða einvörðungu sumum ákvæðum þeirra en ekki öðrum. Er sakarefnið því ekki nægilega afmarkað. Þá er engin grein gerð fyrir því hvaða kjör og samningsvexti samningarnir beri með sér, að mati stefnanda. Varakrafan er þannig svo óskýr og vanreifuð að brýtur í bága við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er henni þegar af þeirri ástæðu vísað frá dómi.

Eftir framangreindri niðurstöðu ber skv. 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að úrskurða stefnanda til að greiða stefnda málskostnað og telst hann hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi. Stefnandi, R-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnda, Lýsingu h.f., 500.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf