S-81/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 19. mars sl., höfðaði lögreglustjórinn á Vestfjörðum með ákæru 13. desember 2012 á hendur ákærðu, X, kt. ..., nú til heimilis að ...:

„Fyrir skilasvik með því að hafa, í auðgunarskyni, skömmu eftir andlát föður síns, A, kt. ..., sem lést þann ..., ráðstafað arfi að fjárhæð 3.940.189 (eftir greiðslu erfðafjárskatts) í eigin þágu, þrátt fyrir að bú ákærðu væri undir gjaldþrotaskiptum, sbr. úrskurð héraðsdóms Vestfjarða í máli G ... kveðnum upp þann ..., en ákærðu bar að skila umræddum fjármunum til þrotabúsins eftir lok dánarbússkipta þann ..., en umrædd ráðstöfun varð til þess að eign þrotabúsins kom lánardrottnum þess ekki að gagni.

Telst þetta varða við 2., 3. og 4. tl. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærða verð dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Kröfur ákærðu eru þær að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvalds og allur sakarkostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin hæfileg þóknun verjanda ákærðu til handa.

I.

Með úrskurði dómsins ... var bú ákærðu tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu B og var B-kk-nf J-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri þrotabúsins.

Hinn ... 2011 lést faðir ákærðu, A. Daginn eftir tilkynnti ákærða sýslumanninum ... um andlátið. Ákærða fékk heimild til upplýsingaöflunar skv. 24. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. hinn 31. sama mánaðar og 9. júní sama ár veitti sýslumaður erfingjum leyfi til einkaskipta. Í beiðni erfingja um leyfi til einkaskipta kom fram umboð þeirra til handa ákærðu til að koma fram af þeirra hálfu og í nafni dánarbúsins í samskiptum við aðra.

Sama dag og einkaskiptaleyfi var veitt skilaði ákærða erfðafjárskýrslu til sýslumanns. Var hún þegar samþykkt af sýslumanni og var einkaskiptum þá lokið. Arfshlutur ákærðu, að greiddum erfðafjárskatti, nam 3.940.189 krónum.

Skiptastjóri í þrotabúi ákærðu krafðist þess með bréfi 12. júlí 2011 að hún skilaði arfshluta sínum án tafar til þrotabúsins og eigi síðar en 15. júlí 2011. Tók skiptastjóri sérstaklega fram í bréfinu að þess væri vænst að orðið yrði við kröfu hans svo ekki þyrfti að koma til frekari eftirmála vegna málsins, svo sem kæru til lögreglu. Ákærða svaraði erindi skiptastjóra með tölvubréfi 13. júlí 2011. Kvaðst hún vera búin að eyða hinni umkröfðu fjárhæð. Ákærða gæti því ekki greitt þrotabúinu hana.

Með bréfi 15. júlí 2011 kærði B ákærðu fyrir brot gegn ákvæðum XXVI. og XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var í bréfinu vísað til þess að ákærða hefði látið undir höfðuð leggjast að skila fyrrnefndum arfshluta sínum, að fjárhæð 3.940.189 krónur, til þrotabúsins, svo sem henni hefði borið. Taldi kærandi bersýnilegt að ákærða hefði með þeirri háttsemi sinni brotið gegn ákvæðum áður tilvitnaðra kafla almennra hegningarlaga.

Lögregla tók skýrslu af ákærðu undir rekstri málsins 27. júlí 2011. Kom fram hjá ákærðu að hún hefði eytt umræddri fjárhæð, 3.940.189 krónum, í „skuldir og tómstundir“. Hún hefði talið sig vera í fullum rétti til að ráðstafa fjármununum eftir að hafa kannað réttarstöðu sína. Vísaði ákærða í því sambandi til greinar sem hún hefði fundið í greinasafni mbl.is, en útprentun þeirrar greinar er meðal gagna málsins.

Samkvæmt rannsóknargögnum lögreglu lauk rannsókn málsins í lok september 2011. Lögreglustjórinn á Vestfjörðum gaf síðan út ákæru á hendur ákærðu 13. desember 2012 samkvæmt áðursögðu.

II.

Fyrir dómi bar ákærða að hún hefði séð um að skipta dánarbúi föður síns, A. Bræður ákærðu hefðu ekki treyst sér til að skipta búinu og því hefði hún verið til þess valin af ættingjum sínum.

Arfshluta sinn sagði ákærða að mestu leyti hafa farið í greiðslu lausaskulda. Arfshlutann hefði ákærða fengið greiddan í reiðufé vegna slæmrar stöðu ákærðu og eiginmanns hennar ... Ákærða hefði ekki viljað að umræddir fjármunir kæmu fram á reikningsyfirliti frá bankanum þar sem uppboð á íbúðarhúsi fjölskyldunnar hefði þá staðið fyrir dyrum.

Spurð út í fund með skiptastjóra í þrotabúi hennar, B-kk-þgf J-kk-þgf hrl., svaraði ákærða því til að hún myndi lítið eftir því hvað skiptastjóri hefði sagt um þýðingu gjaldþrotaskipta. „Ég ... man ekki eftir því að hann hafi talað um þessa grein í gjaldþrotalögum sem þessi ákæra er byggð á, kannast ekki við hana, enda ef ég hefði gert það þá væri ég örugglega ekki hér.“

Fram kom hjá ákærðu að vegna skipta á dánarbúi föður síns hefði hún reynt að kynna sér réttarstöðu sína. Ákærða hefði nýtt sér google-leitarvélina og upp komið grein í gagnasafni mbl.is. Eftir lestur greinarinnar hefði ákærða talið að hún mætti halda arfshluta sínum.

III.

B-kk-nf J-kk-nf hrl. bar fyrir dómi að hann hefði verið skipaður skiptastjóri í þrotabúi ákærðu ... 2008. Vitnið hefði tekið skýrslu af ákærðu ... þar sem farið hefði verið almennt yfir réttaráhrif gjaldþrotaskiptanna og þýðingu þeirra fyrir ákærðu. Fram hefði komið hjá ákærðu að hún gerði sér grein fyrir þeirri kröfu er legið hefði að baki gjaldþrotaskiptunum, þó svo hún hefði verið mjög ósátt við kröfuna. Vitnið sagði nokkuð hafa verið rætt þeirra ákærðu á milli um hvaða eignir væru undanþegnar skiptunum, þ.e. um innbú og þess háttar, og hefðu laun einnig komið til tals í því samhengi. Sérstaklega aðspurt kvaðst vitnið hins vegar ekki minnast þess að arfur hefði verið nefndur í þeim samræðum. Þá rak vitnið heldur ekki minni til þess að sérstakar lagagreinar hefðu verið nefndar.

Vitnið kvaðst hafa tekið skýrslu af ákærðu í tvígang til viðbótar. Þær skýrslur hefðu að mestu snúist um kröfur B og tengst upplýsingaöflun vegna dómsmáls sem B hefði síðar fengið heimild til að höfða í eigin nafni til hagsbóta fyrir þrotabúið. Það mál hefði farið fyrir Hæstarétt og skiptin beðið að mestu á meðan.

Lögmaður B hefði síðan haft samband við vitnið í júlí 2011 og óskað eftir því að skiptastjóri kannaði hver staðan væri á skiptum á dánarbúi föður ákærðu. Vitnið sagðist í kjölfarið hafa ritað sýslumanninum ... bréf og óskað eftir upplýsingum um dánarbúið. Í svari embættisins hefði komið fram að skiptum á dánarbúinu væri lokið. Vitnið hefði í framhaldinu ritað ákærðu bréf og óskað eftir því að hún greiddi arfshluta sinn til þrotabúsins. Ákærða hefði í kjölfarið upplýst skiptastjóra um það í tölvubréfi að hún gæti ekki orðið við ósk hans þar sem umbeðnum fjármunum hefði þegar verið eytt.

Fram kom hjá vitninu að skiptum í þrotabúi ákærðu hefði lokið í júlí 2012.

Fyrir dómi var bréf vitnisins til lögreglunnar á Vestfjörðum frá 24. september 2011 borið undir vitnið, en bréfið er hluti framlagðra rannsóknargagna lögreglu. Staðfesti vitnið efni bréfsins sem rétt.

IV.

Í málinu eru ákærðu gefin að sök skilasvik með því að hafa, í auðgunarskyni, skömmu eftir andlát föður síns, ráðstafað arfi að fjárhæð 3.940.189 krónur í eigin þágu, þrátt fyrir að bú hennar væri undir gjaldþrotaskiptum, sem orðið hafi til þess að sú eign þrotabúsins kom lánardrottnum þess ekki að gagni.

Skv. 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1990 um gjaldþrotaskipti o.fl. eignast þrotabú þau fjárhagslegu réttindi sem hefðu ella fallið til þrotamannsins meðan á gjaldþrotaskiptum stendur, enda hefðu þau ekki verið undanþegin skv. 1. mgr. 72. gr. ef þau hefðu verið komin í eigu hans þegar héraðsdómari kvað upp úrskurð um að búið væri tekið til gjaldþrotaskipta. Skv. 2. tölulið 1. mgr. 73. gr. gildir þetta þó ekki um arf, dánargjöf, dánarbeðsgjöf eða lífsgjöf sem fellur eða kemur til framkvæmdar meðan á skiptunum stendur, ef arfleiðandi eða gefandi hefur ákveðið þá undanþágu á lögmætan hátt. Upplýst er að faðir ákærðu ákvað enga slíka undanþágu, en andlát hans mun hafa borið brátt að.

Ákærða hefur kannast við að hafa ráðstafað fyrrgreindri fjárhæð í eigin þágu. Fyrir lögreglu bar ákærða að peningarnir hefðu farið „í skuldir og tómstundir“, enda hefði hún talið eftir könnun á réttarstöðu sinni, meðal annars með lestri á grein í gagnasafni mbl.is, að „... hún mætti nota í sína þágu og barna sinna þessa peninga sem hún erfði eftir föður sinn.“ Fyrir dómi sagðist ákærða hafa ráðstafað arfshluta sínum að mestu leyti til greiðslu lausaskulda, enda hefði hún talið að hún mætti halda arfshluta sínum.

Ljóst er samkvæmt framansögðu að þar sem bú ákærðu var enn undir skiptum er faðir hennar lést bar henni, sbr. ákvæði 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1990, að afhenda þrotabúinu arfshluta sinn að fjárhæð 3.940.189 krónur eftir lok dánarbússkipta 9. júní 2011. Þá liggur og fyrir að ráðstöfun ákærðu á þessum fjármunum í eigin þágu varð til þess að umrædd eign þrotabúsins kom lánardrottnum þess ekki að gagni, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærðu var fullljóst, er hún var að ganga frá skiptum á dánarbúi föður síns, að bú hennar var enn undir gjaldþrotaskiptum. Vegna þeirrar aðstöðu hvíldi á ákærðu sú skylda að kynna sér sérstaklega hvort hún hefði að lögum rétt til þess að halda og ráðstafa arfshluta sínum. Þó svo fyrir liggi að ákærða hafi sýnt viðleitni í þá veru, sbr. fyrrnefnda blaðagrein sem ákærða kynnti sér og inniheldur alvarlegar rangfærslur um réttarstöðuna að þessu leyti, verður í ljósi hins skýra áskilnaðar 2. töluliðar 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, um að skilyrði sé, svo erfingja undir skiptum sé heimilt að halda arfi, að arfleiðandi hafi ákveðið þá undanþágu á lögmætan hátt, ekki á það fallist sýkna beri ákærðu á grundvelli réttarreglna um lögvillu. Að því virtu og samkvæmt öllu framangreindu þykir því sannað, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærða hafi með áðurlýstri háttsemi sinni brotið gegn ákvæði 3. töluliðar 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en tilvísun ákæruvalds til töluliða 2 og 4 í sama ákvæði þykir hér ekki eiga við.

V.

Skv. 3. tölulið 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 má færa refsingu þá, sem í lögum er lögð við broti, niður úr lágmarki því, sem þar er ákveðið, hafi sá, sem verkið vann, álitið, að verknaður hans væri ekki réttarbrot, sökum afsakanlegrar vanþekkingar eða misskilnings á réttarreglum sem banna framkvæmd verknaðar.

Með vísan til umfjöllunar dómsins hér að framan og hins skýra áskilnaðar 2. töluliðar 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, um að skilyrði sé, svo erfingja undir skiptum sé heimilt að halda arfi, að arfleiðandi hafi ákveðið þá undanþágu á lögmætan hátt, verður ekki talið að skilyrði 3. töluliðar 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga um afsakanlega vanþekkingu eða misskilning á réttarreglum sé uppfyllt í málinu.

Sakaferill ákærðu er enginn, sbr. ákvæði 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá þykir þrátt fyrir ofangreinda niðurstöðu dómsins mega líta til þess að ákærða gerði tilraun til að kynna sér réttarstöðu sína, sbr. í því sambandi ákvæði 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, þó svo sú könnun hennar hafi verið ófullnægjandi. Einnig þykir mega horfa til þeirrar staðreyndar að hinn látni hefði að lögum getað, hefði honum gefist ráðrúm til, búið svo um hnútana að ákærða myndi eiga lagalegt tilkall til arfs eftir hann, þrátt fyrir að vera undir gjaldþrotaskiptum. Að endingu verður ekki með nokkru móti fram hjá því litið að meðferð málsins dróst umtalsvert, án þess að ákærðu væri um að kenna, en á annað ár leið frá því rannsókn málsins var í raun lokið og þar til ákæra var gefin út á hendur ákærðu. Er þessi dráttur á málsmeðferðinni óútskýrður. Að öllu þessu heildstætt virtu þykir rétt, eins og hér stendur á, og með heimild í a-lið 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að fresta ákvörðun um refsingu ákærðu og skal refsingin falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

VI.

Eftir úrslitum málsins, sbr. meginreglu 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður ákærða dæmd til greiðslu alls sakarkostnaðar. Ákærða verður því dæmd til greiðslu þóknunar skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef hrl., er hæfilega þykir ákveðin 175.500 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og er þá tekið tillit til þess tíma sem fór í ferðalög hjá lögmanninum vegna málsins. Ákærða greiði enn fremur útlagðan ferðakostnað verjanda síns, 17.200 krónur.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppsögu dómsins var gætt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

D Ó M S O R Ð:

Ákvörðun refsingar ákærðu, X, er frestað og skal refsingin falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði 192.700 krónur í sakarkostnað.

K-kk-nf H-kk-nf