K-376/2023

Mál þetta barst dóminum 12. júní 2023 og var þingfest 16. júní 2023. Aðalmeðferð fór fram 3. júlí 2023 og var málið tekið til úrskurðar að henni lokinni.

Sóknaraðilar eru B-kk-nf B-kk-nf, [...]og S-kk-nf T-kk-nf, [...].

Varnaraðili er H-kk-nf H-kk-nf, [...].

Dómkröfur sóknaraðila eru að ákvörðun Sýslumannsins á Suðurlandi, dags. 31. maí 2023, að synja lögbannsbeiðni sóknaraðila, dags. 7. maí 2023, verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir sýslumann að leggja á lögbann við því að varnaraðili og aðilar á hans vegum standi í framkvæmdum á og nýti sem aðkomuveg að jörðinni Orustustöðum, akveg og vegslóða innan eignarlands jarðarinnar Hraunbóls/Sléttabóls 2, sem merktur er á fylgiskjal 1 með lögbannsbeiðni. Þá gera sóknaraðilar kröfu um málskostnað úr hendi varnaraðila fyrir héraðsdómi að mati dómsins.

Varnaraðili krefst staðfestingar á ákvörðunar sýslumannsins á Suðurlandi, frá 31. maí 2023, í lögbannsmáli nr. 2023- 029353, um að hafna lögbannskröfu sóknaraðila.

Þá krefst varnaraðili að honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi hvors sóknaraðila um sig, samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða eftir mati hins virðulega dóms, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Við aðalmeðferð gaf varnaraðili skýrslu, en ekki voru teknar frekari skýrslur.

Málavextir

Mál þetta snýst um deilu aðila um hvort varnaraðili eigi umferðarrétt um vegspotta, sem m. a. liggur um land sóknaraðila í Skaftárhreppi.

Með kröfu til Sýslumannsins á Suðurlandi gerðu sóknaraðilar kröfu um að „lagt verið [sic.]lögbann við því að gerðarþoli og aðilar á hans vegum standi í framkvæmdum á og nýti akveg og vegslóða innan eignarlands jarðarinnar Hraunbóls/Sléttabóls 2 sem aðkomuveg að jörðinni Orustustöðum, þar sem gerðarþoli hefur fengið leyfi til reksturs gististaðar í flokki II- G íbúðir. Er vegurinn og slóðinn merktur með rauðum lit á meðfylgjandi korti (fylgiskjöl 1 og 1 a), er hann einkavegur í eignarlandi gerðarbeiðanda og á gerðarþoli þar engin réttindi eða heimildir til þeirra framkvæmda, umferðar og nýtingar gerðarþola sem lögbannsbeiðni þessi varðar. Hafa framkvæmdir og umferð gerðarþola þegar valdið verulegum skemmdum á landi og náttúru og áframhaldandi framkvæmdir sem og akstur á hans vegum mun fyrirsjáanlega valda enn frekara og óafturkræfu tjóni á eignarlandi gerðarbeiðenda.“

Með ákvörðun 31. maí 2023 hafnaði sýslumaður því að leggja á hið umbeðna lögbann. Í stuttu máli er niðurstaða sýslumanns sú að uppfyllt sé það skilyrði lögbanns að athöfnin brjóti gegn lögvörðum rétti sóknaraðila enda sé um að ræða einkaveg sem liggi um eignarland hans og ljóst að samþykki hans þurfi til framkvæmda eða umferðar sem ekki liggi fyrir. Hins vegar taldi sýslumaður ekki uppfyllt það skilyrði lögbanns að réttindi sóknaraðila muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um það. Ekki er hins vegar sérstök umfjöllun um það í endurriti úr gerðabók sýslumanns hvers vegna það skilyrði sé ekki uppfyllt.

Sóknaraðilar eru þinglýstir eigendur jarðarinnar Hraunbóls/Sléttabóls 2 í Skaftárhreppi. Land jarðarinnar er að mestu í óskiptri sameign Hraunbóls/Sléttabóls 2 og Sléttabóls 1. Jörðin Sléttaból 1 er í eigu íslenska ríkisins, en hlutföll eignarhalds í hinu óskipta landi munu vera þannig að hlutur íslenska ríkisins í hinu óskipta landi mun vera 41,6%, en hluti Hraunbóls/Sléttabóls 2 vera 58,4%.

Sóknaraðili B-kk-nf fékk umráðarétt sinn að jörðinni Hraunból/Sléttaból 2 með leyfi Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 7. febrúar 2018, til setu í óskiptu búi eftir eiginkonu sína M-kvk-þf F-kvk-þf, en sóknaraðili S-kk-nf eignaðist sinn hlut í jörðinni með afsali, dags. 27. mars 2017.

Varnaraðili keypti jörðina Orustustaði af Arion banka hf. með kaupsamningi og afsali þann 19. júní 2013. Arion banki hf. hafði eignast jörðina í skuldaskilum frá G-kk-þgf B. P-kk-þgf og er afsal þess efnis frá 24. febrúar 2010. G-kk-nf hafði eignast jörðina með afsali frá 9 systkinum þann 20. janúar árið 1983, en systkinin höfðu erft jörðina eftir föður sinn M-kk-þf S-kk-þf og móður, K-kvk-þf P-kvk-þf og liggur fyrir erfða yfirlýsing þess efnis frá 27. desember 1982. Í erfða yfirlýsingunni kemur fram að foreldrar þeirra hafi eignast jörðina eftir andlát föður M-kk-ef, S-kk-ef M-kk-ef, sem búið hafi á Orustustöðum.

Jörðin Orustustaðir varð nýbýli árið 1823, en mun hafa farið í eyði upp úr 1950 eða þar um bil. Jörðin er nú lögbýli í ábúð og býr varnaraðili þar og hefur sitt lögheimili. Þá rekur varnaraðili á jörðinni gistihúsið Orustustaðir Apartments, sem er gistihús án veitingasölu og hefur leyfi fyrir 56 gestum. Áætlanir varnaraðila eru hins vegar allmiklu meiri og hyggst hann reisa á jörðinni stórt hótel og er gert ráð fyrir því í aðalskipulagi Skaftárhrepps eftir breytingu sem gerð var á aðalskipulaginu 15. desember 2014.

Frá þjóðvegi 1, skammt vestan Orustuhóls, liggur vegur eða vegslóði sem nær alla leið að Orustustöðum. Í fyrstu liggur vegurinn um óskipt land jarðanna Foss 1 og Foss 2. Er ekki deilt um umferðarrétt um þann hluta vegarins og er ekki byggt á öðru en að bæði sóknaraðilar og varnaraðili hafi umferðarrétt um hann. Frá landi jarðanna Foss 1 og Foss 2 liggur vegurinn, eða vegslóðinn, inn á sameiginlegt land jarðanna Hraunbóls /Sléttabóls 2 og Sléttabóls 1, en það er sá hluti vegarins, eða vegslóðans, sem deilan hverfist um. Þaðan liggur svo vegurinn, eða vegslóðinn, inn á land Orustustaða og er ekki deilt um umferðarrétt varnaraðila á honum.

Vegurinn, eða vegslóðinn, mun hafa verið tekinn af vegaskrá eftir að Orustustaðir fóru í eyði og er honum hvorki haldið við af sveitarfélaginu né heldur Vegagerð ríkisins.

Ekki er önnur vegtenging við Orustustaði, en þó mun hafa verið ruddur slóði í gegnum og yfir Brunahraunið austanvert og samkvæmt framburði varnaraðila við aðalmeðferð munvera unnt að „skrönglast“ um hann að Orustustöðum. Sá slóði mun hins vegar ekki hafa verið ruddur fyrr en um 1953 eða eftir að Orustustaðir fóru í eyði. Sá slóði hefur aldrei verið á skipulagi eða sýndur á uppdráttum.

Sá vegslóði sem deilan stendur um mun hafa verið til a. m. k. frá árinu 1900 samkvæmt fornleifaskráningu B-kk-ef F. E-kk-ef og Fornleifafræðistofunnar, sem hefur verið lögð fram í málinu. Segir jafnframt um vegslóðann að hann gæti verið byggður ofan í leiðina að Orustustöðum sem vitað sé að hafi legið utan við hraunið. Vegurinn er sagður góður fulltrúi vegagerðar á Íslandi frá upphafi vélvæðingar samgöngutækja. Vegurinn sýni lausn á því vandamáli að leggja vegi yfir votlendi. Veginum er svo nánar lýst í sérstakri umfjöllun um veginn, en þar segir að um sé að ræða upphlaðinn veg að hluta. Er vísað til þess að í Sýslu- og sóknarlýsingum Skaftafellssýslu komi fram að alfaravegurinn hafi legið frá Orustustöðum með hrauninu og svo beint áfram að Uppsölum og Seglbúðum í Landbroti en einnig hafi afleggjari legið til Foss á Síðu. Aðalvegurinn hafi þó legið með síðunni og svo suður með Eldhrauninu.

Þá hefur verið lögð fram loftmynd sem tekin er 3. september 1960, en á henni sést vegurinn eða vegslóðinn vel.

Vegslóði þessi er ekki á vegaskrá, en skv. 1. mgr. 7. gr. vegalaga nr. 80/2007 skulu þjóðvegir vera á vegaskrá. Í 2. mgr. 8. gr. vegalaga nr. 80/2007 er kveðið á um að þjóðvegir séu stofnvegir, tengivegir, héraðsvegir og landsvegir. Samkvæmt 3. mgr. 8. gr. laganna skal Vegagerðin tilkynna aðilum að fyrirhugað sé að fella veg af vegaskrá frá og með næstu áramótum og þar með sé veghald hans ekki lengur á ábyrgð Vegagerðarinnar, ef vegur uppfyllir ekki lengur skilyrði laganna til að geta talist þjóðvegur. Eins og áður segir er vegslóðinn ekki á vegaskrá og getur því ekki verið þjóðvegur.

Í 9. gr. laganna er kveðið á um sveitarfélagsvegi sem ekki teljast þjóðvegir og eru í umsjá sveitarfélaga. Þetta á ekki við um þann vegslóða sem um er að ræða, enda hefur sveitarfélagið ekki umsjá með veginum. Þá er í 10. gr. laganna mælt fyrir um almenna stíga sem eru reiðstígar, göngu- og hjólreiðastígar sem ætlaðir eru almenningi til frjálsrar umferðar og haldið er við af fé ríkis eða sveitarfélaga. Þetta á ekki við um vegslóðann í þessu máli, enda er hann ekki stígur og er ekki haldið við af fé ríkis eða sveitarfélags. Loks er í 11. gr. getið um einkavegi sem eru vegir sem hvorki teljast þjóðvegir né sveitarfélagsvegir og eru í eigu einstaklinga, fyrirtækja eða opinberra aðila. Verður ekki betur séð en að vegslóðinn í þessu máli falli undir það ákvæði og sé þannig einkavegur, en þó í eigu fleiri en eins aðila þar sem hann liggur um lönd fleiri en eins aðila. Hins vegar er umdeilt hvort allur vegurinn er í sameign eða hvort hver landeigandi á aðeins þann hluta sem liggur um land hans.

Hinn umdeildi vegur, eða vegslóði, er sýndur á aðalskipulagi Skaftárhrepps 2010 – 2022 sem staðfest var af umhverfisráðherra 21. nóvember 2011 undir vegaflokknum „Aðrir vegir, einvörðungu til skýringar“. Eins og áður greinir var aðalskipulagi Skaftárhrepps breytt með ákvörðun sveitarstjórnar 15. desember 2014, sem staðfest var af Skipulagsstofnun 6. janúar 2015. Við þá breytingu gerðist það að hinn umþrætti vegur eða vegslóði var ekki sýndur lengra en að Hraunbóli. Þess í stað var gert ráð fyrir öðrum vegi sem lægi sunnar og lengra frá húsum sóknaraðila. Allt að einu var þó ekki gert ráðfyrir að gamli vegurinn, þ. e. hinn umþrætti, yrði lagður af. Þvert á móti segir í athugasemdum með aðalskipulagsbreytingunni að farið verði í uppbyggingu á núverandi vegi til að hann þoli þá umferð sem eigi eftir að fara um hann.

Skemmst er frá því að segja að hinnnýji vegur hefur aldrei verið lagður, einkum vegna andstöðu sóknaraðila, en fyrir liggur að hinn nýji vegur myndi liggja um land þeirra meðal annars. Fyrir liggur hins vegar að eigandi Sléttabóls 1, þ. e. íslenska ríkið, setur sig ekki gegn hinum nýja vegi. Fyrir liggur að varnaraðili hefur óskað eftir að fá að standa að lagningu nýs héraðsvegar sem myndi liggja að Orustustöðum og kæmi í stað hins umþrætta vegar eða vegslóða, en hann hefur ekki fengið leyfi fyrir því, m. a. vegna andstöðu sóknaraðila þessa máls.

Þá liggur fyrir í málinu að væringar og klögumál hafa verið vegna umferðar og notkunar varnaraðila um hinn umþrætta veg eða vegslóða. Þannig hefur allt frá árinu 2019, hið skemmsta, verið óskað eftir aðstoð lögreglu vegna þess að veginum eða vegslóðanum hafi verið lokað eða hann gerður illfær, sem og vegna notkunar og umferðar á honum. Hafa þessi afskipti lögreglu og beiðnir um afskipti lögreglu hvorki leitt til rannsóknar né saksóknar.

Fyrir liggur að varnaraðili hefur staðið fyrir verulegri umferð um veginn, eða vegslóðann, sem og því að verulegt magn efnis hefur verið borið í veginn í því skyni að halda honum við og halda honum akfærum. Er þetta alltí óþökk sóknaraðila.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðilar byggja kröfur sínar á 24. gr. laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o. fl. Þeir byggja á því að athafnir varnaraðila sem lögbannsbeiðni þeirra lýtur að brjóti gegn lögvörðum rétti þeirra. Eignarréttur sóknaraðila sé verndaður í 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 10. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Í þeim rétti feli st umráða- og ráðstöfunarréttur á eign þeirra innan þeirra takmarka, sem réttarreglur og réttindi þriðja manns setja en auk þess vörn gegn því að aðrir aðilar sölsi undir sig land þeirra eða ráðstafi því að þeim forspurðum, eins og varnaraðili geri í þessu máli.

Sóknaraðilar byggja kæru sína til héraðsdóms á því að lagaskilyrðum 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 fyrir álagningu lögbanns sé fullnægt og því hafi sýslumaðurinn á Suðurlandi ranglega hafnað því að leggja lögbann við athöfnum varnaraðila.

Byggja sóknaraðilar á því að vegurinn og vegslóðinn um túnin sé á eignarlandi sóknaraðila og flokki st sem einkavegur í skilningi vegalaga nr. 80/2007, en samkvæmt 13. gr. laganna hafi eigendur einkavega veghald þeirra. Varnaraðili eigi engin umferðarréttindi á því svæði sem hér um ræðir og engin réttindi til að byggja þar upp akveg sem er fær öllum bílum né rétt til annarra framkvæmda til að greiða fyrir umferð á hans vegum um veginn.

Kveða sóknaraðilar óumdeilt að vegurinn sé notaður af varnaraðila og því athöfn sem lögbannsbeiðnin nær til byrjuð og yfirvofandi. Sóknaraðilar telja auk þess frekari framkvæmdir varnaraðila yfirvofandi á slóðanum ef umferð á veginum verður ekki stöðvuð enda sé sýnt að vegslóðinn um túnin þoli ekki þá umferð sem hér um ræðir heldur þurfi stöðugt að bera í hann og bæta efni eftir því sem það efni sem varnaraðili hafi þegar borið í sígi undan umferð og vatn safni stað sama skapi fyrir ofanvið veginn vegna þess efnis sem varnaraðili hafi þegar flutt á svæðið, sem virki eins og stífla í landssvæðinu. Óheimilar framkvæmdir varnaraðila og akstur á hans vegum um slóðann hafi þegar valdið umfangsmiklu tjóni á landi og umhverfi sem ljóst megi vera að muni stóraukast með aukinni og stöðugri umferð næturgesta varnaraðila og áframhaldandi framkvæmdum hans með tilheyrandi þungaflutningum.

Vísa sóknaraðilar til þess að í úrskurði sýslumanns sé réttilega komist að þeirri niðurstöðu að þeim skilyrðum 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 að athöfn sé hafin og að hún brjóti gegn lögvörðum réttindum sóknaraðila sé fullnægt í málinu en ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að uppfyllt sé það skilyrði að réttindi sóknaraðila muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði þeir knúnir til að bíða dóms. Sóknaraðilar telja það mat sýslumanns ekki standast skoðun þar sem fyrir liggi að varnaraðili hafi sölsað undir sig eignarland þeirra og nýti það að vild í trássi við ítrekuð fyrirmæli þeirra um takmarkanir á umferð. Hafi varnaraðili komið á ákveðnu ástandi með athöfnum sínum sem unnt sé að stöðva með lögbanni. Það ástand sem varnaraðili ha f ikomið á sé umbreyting frá því ástandi á eignarlandi og einkavegi sóknaraðila sem hafi veriðfyrir athafnir varnaraðila. Verði ekki fallist á lögbannsbeiðni sóknaraðila þýði það að ráðstöfunarréttur þeirra sé fyrir borð borinn og þeir þurfi að þola núverandi ástand sem varnaraðili hafi með ólögmætum hætti komið á.

Kveða sóknaraðilar að fyrir liggi að umfangsmikil umferð fylgi gististað fyrir 56 manns, auk annarrar umferðar varnaraðila og aðila á vegum hans auk þess sem samkvæmt upplýsingum varnaraðila standi áætlanir hans til þess að fljótlega muni um 100 næturgestir aka um veginn á degi hverjum. Sóknaraðilar telja því augljóst að utanvegaakstur og skemmdir á landi og umhverfi muni aukast til muna með umferð viðskiptavina varnaraðila. Vegslóðinn liggi skammt frá íbúðarhúsum á Hraunbóli og þaðan þvert í gegnum tún jarðarinnar, sem sé það landsvæði jarðarinnar þar sem mestir möguleikar til ræktunar séu til staðar. Þá hafi sóknaraðilar bent á að til staðar sé raunveruleg og yfirvofandi hætta á enn frekari eignarspjöllum á brú yfir bæjarlækinn við íbúðarhúsin í landi Hraunbóls.

Kveða sóknaraðilar að með lögbannsbeiðninni séu þeir að verjast skerðingu á stjórnarskrárvörðum eignarrétti sínum og leita þess að koma í veg fyrir óheimil afnot og ráðstafanir varnaraðila á eign þeirra. Sóknaraðilar geti ekki tryggt hagsmuni sína með öðrum hætti þannig að óbreytt ástand haldist þar til skorið hafi verið úr efnislegum ágreiningi og ljóst sé að réttindi þeirra muni fara forgörðum og verða auk þess fyrir teljandi spjöllum verði ákvörðun sýslumanns ekki hrundið og lagt fyrir sýslumann að fallast á lögbannsbeiðni þeirra.

Byggja sóknaraðilar á því að með óheimilum afnotum sínum af eignarlandi sóknaraðila, þar sem varnaraðili beini nú þegar mörgum tugum manna hvern dag um vegslóða upp við íbúðarhús á Hraunbóli og áfram þvert í gegnum tún jarðarinnar, auk þess að bera með reglulegu millibili mikið efni í slóðann sem áður hafi einungis verið hjólför í landinu, brjóti hann gegn réttindum sóknaraðila, skerði eignarrétt þeirra, brjóti gegn ráðstöfunarrétti þeirra á eign sinni og nýtingu á eign sinni og spilli upplifun þeirra og notum af eign sinni. Lögbann séí eðli sínu neyðarráðstöfun sem sé ætlað að tryggja að óbreytt ástand haldist á meðan leyst er endanlega úr um réttindi málsaðila í dómsmáli. Verði það vart skýrari mynd að óbreytt ástand í máli þessu sé kyrrð og friðsæld sveitarinnar á eignarlandi sóknaraðila, þar sem vegurinn endi, þar sem enginn eigi leið um og gamall troðningur liggi um tún jarðarinnar eftir traktorinn og heyvagninn sem síðasti bóndinn hafi notað við heyskap. Í stað þess að njóta kyrrðar og friðsældar sveitarinnar sé stöðug umferð gesta gistiheimilisins alla daga ársins auk annarrar umferðar varnaraðila vegna áframhaldandi framkvæmda sinna á Orustustöðum og eignar- og ákvörðunarréttur landeigenda og veghaldara fyrir borð borinn. Telja sóknaraðilar það blasa við að réttindi þeirra muni fara forgörðum og verða fyrir teljandi spjöllum ef þeir þurfa að þola athafnir varnaraðila á meðan beðið er dóms um þær og því sé fullnægt skilyrðum niðurlagsákvæðis 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 fyrir því að fallist verði á kröfu þeirra um lögbann.

Kveða sóknaraðilar að fyrir liggi að þeir hafi án árangurs leitað allra mögulegra leiða til að standa vörð um lögvarin réttindi sín. Lögreglan á Suðurlandi, sem í upphafi hafi veitt varnaraðila atbeina sinn við löglausar athafnir sínar, neiti því nú að bregðast við þegar varnaraðili og aðilar á hans vegum aki utan vegar og valdi skemmdum og þegar varnaraðili og aðilar á hans vegum fjarlægi með þungavinnuvélum merkingar, hlið og aðrar lokanir sem landeigendur hafi komið upp til að loka fyrir og takmarka umferð um eignarland sitt. Beri lögregla því nú við að óútkljáður einkaréttarlegur ágreiningur um heimildir varnaraðila til umferðar og framkvæmda valdi því að lögregla hafi ákveðið að aðhafast ekkert.

Með sama hætti hafi Skaftárhreppur skirrst við að verða við beiðnum sóknaraðila um að nýta þær heimildir sem sveitarfélagið hafi að lögum til að stöðva löglausar og óheimilar framkvæmdir varnaraðila innan eignarlands sóknaraðila. Nánar verði fjallað um aðkomu lögreglu og sveitarfélagsins við munnlegan flutning málsins.

Kveða sóknaraðilar að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna sóknaraðila geti ekki tryggt nægjanlega hagsmuni hans, sbr. 1. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Þá geti 2. tl. 3. mgr. 24. gr. ekki staðið í vegi fyrir lögbanni eins og málinu er háttað. Sóknaraðilar byggja á því að meta beri meinta hagsmuni varnaraðila með hliðsjón af atvikum öllum. Varnaraðili hafi gripið til þess ráðs, þegar lagning aðkomuvegar að jörð hans hafi tafist, að nýta í leyfisleysi vegslóða í landi sóknaraðila. Burtséð frá eigin hugmyndum og hugarflugi þá liggi ljóst fyrir að landeigendur hafi aldrei viðurkennt haldlausar staðhæfingar varnaraðila um umferðarrétt, hvað þá um óheftan rétt til framkvæmda á eignarlandi þeirra. Niðurstaða opinberra aðila hafi orðið sú að ekki væri fullnægt skilyrðum takmarðara heimilda laga sem þessir aðilar njóti til að taka eignarnámi land sóknaraðila undir aðkomuveg að Orustustöðum. Sóknaraðilar njóti ekki minni verndar fyrir freklegri eignaupptöku varnaraðila á landi þeirra og réttindum.

Vísa sóknaraðilar til þess að varnaraðili hafi kosið að haga sínum málum og framkvæmdum með þeim hætti sem orðið er þrátt fyrir að jörð hans sé án vegtengingar og sá aðkomuvegur sem skilgreindur sé í skipulagi hafi ekki verið lagður og þrátt fyrir andmæli sóknaraðila. Hann hafi virt að vettugi öll tilmæli og ákvarðanir sóknaraðila um nýtingu á eignarlandi sínu og eyðilagt og fjarlægt þær tálmanir sem sóknaraðilar hafi reynt að koma fyrir.

Þá verði auk þess að hafa til hliðsjónar að varnaraðili hafi aðra kosti til að komast að jörð sinni, t. a. m. að austan. Varnaraðili staðhæfi að hann eigi líka óskertan umferðarrétt um þá leið eins og honum þóknist. Sóknaraðilar telja því ljóst að hagsmunir gerðarþola geti ekki talist verulegir.

Með vísan til framangreinds telja sóknaraðilar ótvírætt að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o. fl. fyrir því að lagt verði lögbann við framkvæmdum og notkun gerðarþola og aðila á hans vegum um þann vegslóða sem merktur er með rauðum lit á kort á fylgiskjölum 1 og 1 a og ákvæði 2. mgr. 24. gr. standi því ekki í vegi.

Að öðru leyti vísa sóknaraðilar til rökstuðnings í lögbannsbeiðni sinni en ítarlegar verði gerð grein fyrir málsástæðum og lagarökum við munnlegan flutning málsins.

Kæru sína byggja sóknaraðilar á 1. mgr. 33. gr. laga nr. 31/1990.

Krafa um málskostnað er reist á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála sbr. 1. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili byggir í fyrsta lagi á því að krafa sóknaraðila, um að lagt verði lögbann við því að varnaraðili og aðilar á hans vegum standi í framkvæmdum á og nýti sem aðkomuveg að jörðinni Orustustöðum, akveg og vegslóða innan eignarlands jarðarinnar Hraunbóls/Sléttabóls 2, sem merktur er á fylgiskjali nr. 1 með lögbannsbeiðni, sé óljós og óskýr. Þegar af þeirri ástæðu geti sýslumaður ekki samþykkt lögbann á grundvelli hennar. Ekki sé fyllilega skýrt hvað sé átt við með orðasambandinu „aðilar á hans vegum“. Til hverra taki þá slíkt lögbann? Einhverra ótilgreindra aðila sem ekki eiga aðild að lögbannsmáli þessu? Þá sé heldur ekki fyllilega skýrt hvað átt er við með orðasamböndunum „standi í framkvæmdum á“ eða „nýti sem aðkomuveg“.

Í öðru lagi byggir varnaraðili á því að í kröfu sóknaraðila sé vísað til akvegar eða vegslóða innan eignarlands jarðarinnar Hraunbóls/Sléttabóls 2 þegar ljóst sé að umræddur vegur liggi innan lands sem sé í óskiptri sameign Hraunbóls/Sléttabóls 2 og Sléttabóls. Tilgreiningin sé því beinlínis röng. Þegar af þeirri ástæðu verði lögbannið ekki lagt á í samræmi við kröfu sóknaraðila.

Þá byggir varnaraðili á því, í þriðja lagi, með vísan til þess að umræddur vegur sem lögbannið lýtur að sé á landi í óskiptri sameign fleiri en sóknaraðila, geti sóknaraðilar ekki án aðkomu sameigenda síns, sem séa. m. k. ríkissjóður Íslands, sett fram slíka kröfu. Engin sérákvæði eigi við um aðild í lögbannsmálum. Óhjákvæmilegt sé því, þegar tveir eða fleiri eiga óskipt réttindi eða bera óskipta skyldu, eins og hér hátti, með þeim hætti að samaðild væri nauðsynleg eftir 18. gr. laga um meðferð einkamála í dómsmáli um réttindin eða skylduna, að sami háttur verði hafður á við lögbannsgerð.

Lögbann verði því ekki lagt á án aðkomu sameiganda sóknaraðila. Hann eigiekki aðild að máli þessu og því séekki hægt að verða við kröfu sóknaraðila.

Þá bendir varnaraðili jafnframt á að mögulega kunni vegurinn íheild, frá þjóðvegi 1 og að Orustustöðum, að vera í sameign varnaraðila, sóknaraðila, eigenda Sléttabóls og eigenda jarðanna Foss 1 og 2. Hugsanlega þyrftu því allir þessir aðilar að eiga aðild að málinu.

Varnaraðili byggir jafnframt á því að jafnvel þó komist væri að þeirri niðurstöðu að varnaraðilar [sic.] ættu aðild, án að komu sameigenda, gæti það ekki leitt til þess að hluti sameigenda geti efnislega bannað afnot vegar m. t. t. reglna um óskipta sameign. Ekkert liggi fyrir í málinu um að ríkissjóður Íslands heimili varnaraðila ekki afnot af umræddum vegi.

Kveður varnaraðili að krafa sóknaraðila byggi fyrst og fremst á því að varnaraðili eða jörðin Orustustaðir eigi ekki lögvarinn rétt til að aka um vegspotta þann sem deilt er um í máli þessu. Engum slíkum rétti sé þinglýst sem kvöð eða á annan hátt á hið óskipta land. Sóknaraðilar geti því bannað varnaraðila öll afnot af vegspottanum þar sem hann liggur um sameignarland þeirra á grundvelli eignarréttar síns að landinu. Um þetta hverfist mál þetta þegar forminu sleppir.

Varnaraðili mótmælir framangreindu. Hann telur sig eiga ótvíræðan rétt til umferðar um veginn í gegnum sameignarland sóknaraðila og ríkissjóðs Íslands að jörð sinni. Í því felist að honum og öðrum sem eiga erindi að Orustustöðum sé heimilt að nota veginn til umferðar að Orustustöðum. Í réttinum til umferðar felist einnig heimild til að lagfæra veginn og halda honum við til að varnaraðili og aðrir sem eiga erindi að jörð hans Orustustöðum geti nýtt sér þann rétt. Í samræmi við það hafi eigendur Orustustaða haldið umræddum vegi við.

Varnaraðili telur að heimild til afnota af veginum byggi í fyrsta lagi á leyfi fyrrum eigenda landsins og annarra eigenda sem vegurinn liggur um. Jörðin Orustustaðir hafi verið í byggð frá 1822 til 1950. Fyrir liggi, samkvæmt gögnum málsins, að leiðin að Orustustöðum hafi frá upphafi legið í gegnum sameignarland sóknaraðila og ríkissjóðs Íslands sbr. umfjöllun í bókinni Skaftafellssýsla, sýslu og sóknarlýsingar hins Íslenska Bókmenntafélags 1839- 1873. Þá liggi fyrir að frá um 1900, sbr. umfjöllun í skýrslu Fornleifafræðistofunnar frá því í nóvember 2014, hafi verið vegur sem hafi verið uppbyggður að hluta. Skýrar minjar séu enn sjáanlegar af slíkum uppbyggðum vegi sbr. framlagðar myndir. Þá sé einnig skýrt að umræddur vegur hafi legið á nákvæmlega sama stað og hann geri í dag a. m. k. frá árinu 1960 sbr. framlagða loftmynd frá 3. september 1960 og líklega mun lengur.

Varnaraðili telur í raun að líklegast sé að hann, ásamt sóknaraðilum, eigendum Sléttabóls og mögulega eigendum Foss 1 og Foss 2, eigi umræddan veg, þ. e. veginn í heild frá þjóðvegi 1 að Orustustöðum, í sameign. Allir þessir aðilar hafi líklega, þegar umræddu vegur hafi verið gerður, kostað og lagt veginn með samþykki þeirra landeigenda sem vegurinn liggi um. Varnaraðli telur sig því eiga umræddan veg í sameign með greindum aðilum verði hann á annað borð talinn einkavegur. Engin gögn séu til um að efast hafi verið um heimild eigenda Orustustaða til þess að nota umræddan veg eða halda honum við fram til þess ágreinings sem hér sé uppi. Því sé ljóst að afnot vegarins og viðhald hans hafi verið með heimild a. m. k. fyrrverandi eigenda sameignarlandsins og annarra landeigenda sem landið[sic.]liggi um.

Kveður varnaraðili að í þessu sambandi verði ekki hjá því komist að minnast á að sóknaraðilar hafi báðir eignast sína hluti í jörðinni Hraunbóli Slétttabóli 2 tiltölulega nýlega og báðir eftir að varnaraðili eignaðist jörð sína Orustustaði. Sóknaraðili S-kk-nf T-kk-nf, hafi eignast sinn hlut með afsali, dags. 27. mars 2017. Sóknaraðili B-kk-nf B-kk-nf hafi fengið umráðarétt sinn að jörðinni með leyfi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 7. febrúar 2018, til setu í óskiptu búi eftir eiginkonu sína M-kvk-þf F-kvk-þf.

Þá kveðst varnaraðili byggja rétt sinn til afnota af veginum á afnotahefð. Skilyrði fyrir hefð sé 20 ára óslitið eignarhald og að hefðandi hafi ekki náð umráðum með glæp, óráðvandlegu atferli eða haft vitneskju um, áður en hefð er fullnuð, að eignarhald sé þannig til komið sbr. 2. gr. laga um hefð nr. 46/1905. Samkvæmt 3. gr. sömu laga megi til hefða tíma telja óslitið eignarhald tveggja manna eða fleiri. Samkvæmt 6. gr. laga um hefð skapi fullnuð hefð eignarhald yfir hlut þeim sem er í eignarhaldi og þurfi hefðandi ekki að styðjast við aðra eignarheimild. Samkvæmt 7. gr. laganna skapi notkun með samsvarandi skilyrðum og þeim sem gilda um eignarhefð, afnotarétt. Varnaraðili telur augljóst að slík hefð, þ. e. um afnotarétt af umræddum vegi til aðkomu að Orustustöðum, sé löngu fullnuð og að varnaraðili þurfi ekki að styðjast við aðra eignarheimild fyrir umræddum rétti en a. m. k. rúmlega 100 ára athugasemdalaus afnot af veginum. Núverandi eigendur hafi enga heimild að lögum til að afturkalla slíkan rétt sem unnist hafi fyrir hefð.

Þá byggir varnaraðili einnig á því að heimild hans til afnota og viðhalds á umræddum vegi byggi á eðli máls enda séum að ræða aðal aðkomu að jörðinni og ekki hægt að komast að henni með góðu móti á annan hátt.

Í því samhengi vísar varnaraðili til þess að réttur sóknaraðila til umferðar að sinni jörð, Hraunbóli Sléttabóli 2, í gegnum sameiginlegt land Foss 1 og Foss 2, sé ekki þinglesin eða skráður á greindar jarðir sbr. veðbókarvottorð af þeim. Slík réttindi eða kvaðir séu heldur ekki skráð eða þinglesin á jörð sóknaraðila Hraunból Sléttaból 2 sbr. veðbókarvottorð. Sóknaraðilar efi st þó tæplega um rétt sinn til umferðar að jörð sinni í gegnum umræddar jarðir eftir hinum sama vegi og deilt er um í máli þessu. Aðstaða varnaraðila sé því nákvæmlegasúsama hvað varðar umferðarrétt um jörð sóknaraðila.

Þá kveður varnaraðili að sóknaraðilar vísi ítrekað til þess að umræddur vegur sé einkavegur skv. 13. gr. vegalaga nr. 80/ 2007. Í því felist að eigendur fari með veghald slíkra vega og fari með forræði yfir þeim þ. m. t. vegagerð, þjónustu og viðhald. Samkvæmt 11. gr. vegalaga sé einkavegur vegur sem hvorki teljist til þjóðvega né sveitarfélagavegs og séí eigu einstaklings, fyrirtækis eða opinbers aðila.

Kveðst varnaraðili í fyrsta lagi ekki viss um að umræddur vegur sé einkavegur. Hann sé í raun héraðsvegur í eðli sínu skv. skilgreiningu c-liðar 2. mgr. 8. gr. vegalaga og því í raun þjóðvegur. Héraðsvegir séu, skv. c-lið 2. mgr. 8. gr. laganna vegir sem liggi að býlum, starfrækslu atvinnufyrirtækja, kirkjustöðum, opinberum skólum og öðrum opinberum stofnunum utan þéttbýlis, séu ákveðnir í staðfestu skipulagi og taldir upp í vegaskrá. Landeigandi skuli þó kosta og vera veghaldari síðustu 50 m að framangreindum stöðum ef vegur endar þar. Með vísan til þessaðumræddur vegur liggi að býli varnaraðila sé í raun um að ræða héraðsveg. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. vegalaga séu þjóðvegir vegir sem séu ætlaðir almenningi til frjálsrar umferðar, sé haldið við af fé ríkisins og séu taldir upp í vegaskrá. Varnaraðili byggir á því að ekki sé því ekki heimilt að takmarka umferð um veginn enda sé almenningi heimil umferð um slíka vegi. Lögbann verði því ekki lagt á notkun vegarins.

Þá kveður varnaraðili að jafnvel þó fallist væri að um sé að ræða einkaveg þá telur varnaraðili að það breyti ekki neinu um rétt varnaraðila til umferðar um hann sbr. umfjöllun að framan. Sé um að ræða einkaveg sé vegurinn líklega í sameign varnaraðila, sóknaraðila, eigenda Sléttabóls og Foss 1 og 2. Einkavegur geti enda verið í eigu fleiri en bara landeiganda þess lands sem vegurinn liggur um. Sóknaraðilar geti því ekki einir bannað umferð eða viðhald vegarins. Jafnvel þó litið væri svo á að vegurinn væri í einkaeigu varnaraðila og Sléttabóls 2 þá breyti það heldur ekki rétti stefnda m. t. t. samþykkis eldri eigenda, hefðarréttar eða eðli máls.

Varnaraðili byggir einnig á því að krafa sóknaraðila um lögbann við notkun og viðhaldi vegarins brjóti gegn fleiri ákvæðum vegalaga. Í 47. gr. vegalaga sét. d. ákvæði um bann við því að raska öryggi umferðar. Lokun eða lögbann við notkun vegarins raski augljóslega öryggi umferðar um hinn umþrætta veg. Í 55. gr. vegalaga sé landeiganda heimilt að gera girðingu yfir veg, stíg eða götutroðning sem ekki tilheyri neinum vegaflokki en hafa verði hann hlið á veginum og megi hann ekki læsa hliðinu né hindra umferð nema leyfi sveitarstjórnar liggi fyrir. Ekkert leyfi sveitarstjórnar liggi fyrir í málinu um að heimilt sé að hindra umferð um greindan veg hvorki með hliði né öðrum aðgerðum s. s. lögbanni.

Þá kveður varnaraðili að auk formannmarka á lögbannsbeiðninni, hins skýra réttar sem varnaraðili telur sig eiga til þess að nota greindan veg og halda honum við og skilyrða vegalaga, þá byggir varnaraðili einnig á því að grunnskilyrði lögbanns, samkvæmt ákvæðum laga um kyrrsetningu og lögbann o. fl. nr. 31/ 1990, séu ekki uppfyllt.

Í því tilviki sem hér um ræðir liggi fyrir að eigendur Orustustaða hafi nýtt umræddan veg og haldið honum við a. m. k. frá því um aldamótin 1900. Þá hafi varnaraðili nýtt veginn frá því hann hafi keypt jörðina árið 2013 og umferð á hans vegum verið töluverð einkum frá árinu 2016 eftir að byggingarframkvæmdir hafi hafist af fullum krafti á jörðinni. Sóknaraðilar og aðrir eigendur að Hraunbóli Sléttabóli 2 hafi í mörg ár leitast við að koma í veg fyrir notkun vegarins með gertæki s. s. skemmdarverkum á veginum, lokun á hliðum, uppsetningu skilta eða lagningu bifreiða eða annarra tækja á veginum í stað þess að láta reyna á rétt sinn til að loka veginum eða hindra afnot varnaraðila af honum með lögmætum aðgerðum fyrir dómstólum.

Kveður varnaraðili að lögbann séí eðli sínu neyðarráðstöfun sem ekki verði beitt nema fyrir liggi að almenn úrræði komi ekki að nægu haldi enda sé þá fullnægt öðrum skilyrðum lögbanns. Þetta birtist m. a. í skilyrði 24. gr. laga um kyrrsetningu og lögbann um að réttindi gerðarbeiðanda muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Varnaraðili telur að lögbanni verði ekki beitt í tilviki sem þessu þegar varnaraðilar hafi bæði haft nægan tíma og ástæðu til að láta reyna á rétt sinn fyrir dómstólum eftir almennum leiðum en ekki nýtt sér það. Þeir geti ekki nú, allt í einu, valið að krefjast lögbanns þegar þeir hefðu fyrir löngu getað látið reyna á rétt sinn eftir öðrum leiðum. Allt frá því skipulagsáætlanir hafi verið samþykktar af svæðinu árið 2014 hafi legið fyrir umfang uppbyggingar og starfsemi á jörðinni. Þá hafi sóknaraðilar ekki sýnt fram á hvaða réttindi það séu sem muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum þurfi þeir að leita réttar síns eftir hefðbundnum leiðum fyrir dómstólum. Varnaraðili mótmælir jafnframt öllum fullyrðingum um að hann hafi valdið tjóni á landi sóknaraðila eða að viðskiptavinir hans hafi valdið slíku tjóni. Þ ví sé alveg ljóst að skilyrðin, um að réttindi fari forgörðum, verði fyrir spjöllum eða að almenn úrræði komi ekki að haldi, séu ekki uppfyllt.

Þ á mótmælir varnaraðili því að sóknaraðilar hafi sannað að áframhaldandi notkun á veginum eða viðhald hans brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti sóknaraðila. Varnaraðili hafi bent á að hann eigi skýran rétt til umferðar um greindan veg eins og verið hafi frá árinu 1900. Að minnsta kosti sé mikill vafi um rétt sóknaraðila til að takmarka rétt varnaraðila til notkunar og viðhalds vegarins. Í ljósi þess langa tíma sem vegurinn hafi verið nýttur sem aðkoma að Orustustöðum verði að túlka allan vafa varnaraðila í hag. Sóknaraðilar verði að sanna með ótvíræðum hætti að [sic.] eigi ekki slíkan rétt.

Auk framangreinds vísar varnaraðili til 3. mgr. 24. gr. laga um aðför, kyrrsetningu og lögbann. Í 1. tl. greinarinnar komi fram að lögbann verði ekki lagt við athöfn ef réttarreglur um refsingu eða skaðabætur tryggi hagsmuni sóknaraðila nægilega. Varnaraðili telur, hvað varðar hagsmuni sóknaraðila, þá tryggi slíkar reglur hagsmuni sóknaraðila. Reglur um skaðabætur hvað varðar mögulegt tjón á umræddum vegi og reglur refsilaga vegna meints utanvegaksturs.

Þá byggir varnaraðili á því að í annan stað verði lögbann ekki lagt á, skv. 2. tl. greinarinnar, ef sýnt þykir að stórfelldur munur sé á hagsmunum gerðarþola af því að gerðin fari fram og hagsmunum gerðarbeiðanda af því að fyrirbyggja hana. Varnaraðili telur augljóst í því tilviki sem hér um ræðir að hagsmunir varnaraðila af því að komast að heimili sínu, tryggja þann rekstur sem hafinn séá jörðinni, en tekjur af honum nemia. m. k. kr. 747.600,- á dag eins og sakir standa. Þá séu hagsmunir varnaraðila miklir af því að geta haldið uppbyggingunni áfram. Hagsmunir varnaraðila séu því stórfelldir á meðan hagsmunir sóknaraðila feli st í raun bara í því að koma í veg fyrir ónæði af umferð um veginn. Varnaraðili hafi enda aldrei skorast undan að laga umræddan veg eða halda honum við. Hagsmunir sóknaraðila feli st því í raun eingöngu í almennum grenndarhagsmunum og þá einkum í ónæði af umferð um veginn. Umferð um veginn sé hins vegar óveruleg í öllum samanburði og örugglega ekki meiri en landeigendur í dreifbýli þurfi almennt að búa við og þola. Þau grenndaráhrif séu a. m. k. ekki þess eðlis að þau réttlæti beitingu lögbanns.

M eð vísan til alls framangreinds beri að hafna kröfu sóknaraðila og samþykkja kröfu varnaraðila og staðfesta ákvörðun sýslumanns.

Forsendur og niðurstöður

Í máli þessu gera sóknaraðilar kröfu sína um að ákvörðun sýslumanns um synjun lögbanns verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir sýslumann að leggja á lögbanns amkvæmt kröfu sóknaraðila.

Meginmálsástæða sóknaraðila og burðarásinn í málatilbúnaði þeirra er að athafnir varnaraðila brjóti gegn lögvörðum eignarrétti þeirra sem verndaður sé í 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í eignarréttinum felist umráða- og ráðstöfunarréttur á eign þeirra, en auk þess vörn gegn því að aðrir sölsi undir sig landið eða ráðstafi því á annan hátt.

Vegurinn og vegslóðinn sé á eignarlandi sóknaraðila og flokki st sem einkavegur í skilningi vegalaga nr. 80/2007. Va rnaraðilieigi engin umferðarréttindi á því svæði sem hér um ræðir og engin réttindi til að byggja þar upp akveg sem er fær öllum bílum né rétt til annarra framkvæmda til að greiða fyrir umferð á hans vegum um veginn.

Eins og áður segir er sennilegast að vegurinn sé einkavegur en að hann sé þó í eigu fleiri en eins aðila, enda liggur vegurinn um land fleiri en eins aðila. Áhöld eru hins vegar um hvort hver eigandi á aðeins þann hluta vegarins sem um land hans liggur, eða hvort allur vegurinn er sameign eigenda þeirra jarða sem hann liggur um. Að mati dómsins hefur sóknaraðilum ekki lánast sönnun þess að hver eigandi eigi aðeins þann hluta sem um land hans liggur. Þetta skiptir þó ekki öllu máli um úrlausn málsins, enda getur umferðarréttur verið fyrir hendi þó ekki fylgi beint eignarhald. Aðeins þarf að skera úr um hvort varnaraðili á umferðarrétt um veginn, eða hvort sóknaraðilar geti bannað honum not vegarins og umferð um hann.

Ekki verður betur séð en að umræddur vegur, eða vegslóði, hafi verið til um langan aldur, eða allar götur frá árinu 1900, sbr. það sem áður segir um skýrslu Fornleifafræðistofunnar og það sem fram kemur í Sýslu- og sóknarlýsingum Skaft afellssýsluum að „afleggjari“ hafi legið alla leið frá Orustustöðum að Fossi á Síðu.

Þá sést vegurinn, eða vegslóðinn, mjög vel á loftmynd þeirri sem áður greinir, en loftmyndin mun vera frá árinu 1960.

Ekki er kunnugt um að ábúendur á Orustustöðum hafi notast við aðra leið en téðan veg eftir að hann varð til, en búið var á Orustustöðum áður en vegurinn varð til. Þá liggur jafnframt fyrir að eina mögulega leiðin frá Orustustöðum að Þjóðvegi 1 liggur um téðan veg, að frátöldum slóðanum sem ruddur var gegnum Brunahraunið, en sá slóði var hins vegar ekki ruddur fyrr en eftir að Orustustaðir fóru í eyði. Er því útilokað að ábúendur á Orustustöðum hafi notað slóðann í gegnum Brunahraunið.

Þannig er ljóst að hinn umdeildi vegur var eina vegtenging Orustustaða við Þjóðveg 1 allt frá árinu 1900 og þar til Orustustaðir fóru í eyði árið 1 950, eða um hálfra raldar skeið. Er ekki annað vitað en að sú nýting Orustustaðabænda á veginum um 50 ára skeið hafi verið átölulaus og sjálfsögð. Verður því að byggja á því að Orustustöðum hafi a. m. k. fylgt umferðarréttur um nefndan veg, eða vegslóða, á meðan þar var búið. Er fráleitt að ætla að umferðarrétturinn hafi aðeins náð að hinu sameiginlega landi Hraunbóls/Sléttabóls 2 og Sléttabóls, en ekki lengra, enda hefði þá vegurinn verið tilgangslaus með öllu fyrir ábúendur Orustustaða. Ekki liggur annað fyrir en að umferðarrétturinn hafi haldist, hvort heldur sem er vegna hefðar eða eignarréttar, þó Orustustaðir hafi farið í eyði, enda hefur eignarhald á jörðinni staðið samfellt til þessa dags. Hefur sóknaraðilum ekki tekist að sýna fram á að Orustustöðum hafi ekki fylgt umferðarréttur um téðan veg, eða vegslóða, eða að sá réttur hafi fallið niður eftir að Orustustaðir fóru í eyði. Að mati dómsins breytir hér engu að umferðarréttinum hafi ekki verið þinglýst sérstaklega, en hér má nefna að ekki hefur heldur verið þinglýst öðrum umferðarrétti um veginn þó óumdeildur sé.

Fyrir liggur að vegur þessi, eða vegslóði, var á aðalskipulagi Skaftárhrepps allt til þess að aðalskipulagi hreppsins var breytt undir árslok 2014, en þá hafði varnaraðili eignast Orustustaði og með öllum réttindum sem fylgdu. Jafnframt segir í breytingunni á aðalskipulaginu að ekki sé gert ráð fyrir að hinn umdeildi vegur verði lagður af, en þó er hann ekki sýndur allt að Orustustöðum í breytingunni, eins og var fyrir breytinguna.

Jafnvel þó vegurinn, eða vegslóðinn, hafi ekki verið sýndur alla leið að Orustustöðum eftir breytingu þá skiptir það ekki máli við úrlausn málsins, enda hafði varnaraðili eignast Orustustaði fyrir breytinguna, með öllum réttindum sem tilheyrðu, þ. m. t. umferðarrétti.

Samkvæmt öllu því sem rakið hefur verið hefur sóknaraðilum ekki tekist að sýna fram á að varnaraðili eigi ekki umferðarrétt um téðan veg, eða vegslóða, og þá jafnframt ekki heldur að honum sé óheimilt að sinna veginum svo hann sé fær. Tilvist slóðans í gegnum Brunahraunið getur ekki breytt þessu enda var umferðarréttur Orustustaða um hinn umdeilda veg löngu til kominn áður en slóðinn var ruddur gegnum Brunahraunið og féll umferðarrétturinn ekki niðurvið þá aðgerð.

Af öllu framangreindu leiðir að sóknaraðilum hefur hvorki tekist að sanna eða gera sennilegt að athafnir varnaraðila brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti þeirra, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl.

Ber samkvæmt framansögðu að hafna kröfum sóknaraðila í málinu.

Að þessari niðurstöðu fenginni er rétt að sóknaraðilar greiði varnaraðila málskostnað og er hæfilegt að hvor þeirra greiði varnaraðila 500.000 krónur.

S-kk-nf G. G-kk-nf úrskurð þennan.

Úrskurðar or ð:

Kröfum sóknaraðila, B-kk-ef B-kk-ef og S-kk-ef r T-kk-ef T-kk-ef, er hafnað.

Sóknaraðilar greiði varnaraðila, H-kk-þgf H-kk-þgf, hvor fyrir sig 5 00.000 krónurí málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf