E-643/2008

Mál þetta, sem var dómtekið 13. júlí sl., að undangengnum endurteknum munnlegum málflutningi, höfðaði B. Jensen ehf., Lóni, Akureyri, hinn 20. október sl., gegn Matvælastofnun, Austurvegi 64, Selfossi.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða sér 394.696 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. nóvember 2007 til greiðsludags og málskostnað.

Stefnda krefst aðallega sýknu og málskostnaðar. Til vara krefst hún verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda og málskostnaðar.

I.

Síðla árs 2007 uppgötvaðist svokallað hringskyrfissmit í nautgripum á Hofi í Arnarneshreppi. Er þetta húðsjúkdómur, sem hefur ekki áhrif á nýtingu kjöts af gripum til manneldis, en nauðsynlegt var að bregðast við honum með sóttvörnum. Hluti af þeim viðbrögðum var að stefnda hlutaðist til um að slátrað yrði rúmlega þrjátíu gripum. Liggur frammi samningur milli framleiðanda og landbúnaðarráðuneytis, þar sem framleiðandi skuldbatt sig til að farga gripum, en ríkissjóður til að bæta mismun á „innleggi hvers grips og áætlaðs innleggs að frádregnum áætluðum fóðrunarkostnaði til sláturaldurs“.

Stefnandi slátraði þessum nautgripum. Gerði hann stefndu reikning, sem er dagsettur 30. nóvember 2007, fyrir kostnaði vegna slátrunarinnar, samtals að fjárhæð 633.886 krónur. Kveður stefnda sér hafa borist reikningurinn í janúar 2008. Stefnda mótmælti honum bréflega 21. febrúar 2008. Tók stefnda þar fram að slátrunin tengdist sér ekki, en féllst á að taka ábyrgð á kostnaði vegna fyrirmæla dýralæknis um að farga skyldi húðum af gripunum og að sérstök hreinsun færi fram á plani og á móttöku. Bauð stefnda greiðslu á nánar greindum reikningsliðum vegna þessa, að fjárhæð samtals 62.225 krónur auk virðisaukaskatts, en krafðist þess að nýr reikningur yrði gefinn út. Taldi stefnda aðra liði reikningsins sér óviðkomandi og hluta af samningi milli stefnanda og framleiðandans, eða hluta af hefðbundinni starfsemi stefnanda.

Stefnandi gerði stefndu síðan tvo nýja reikninga, sem stefnda kveður sér hafa borist hinn 5. mars 2008. Fyrri reikningurinn var að mestu leyti sama efnis og sá sem fyrst var sendur, en út hafði verið felldur liðurinn „tekjutap vegna léttra gripa“, að fjárhæð 270.920 krónur og lækkað hafði verið „umsýslugjald“, úr 50.000 krónum í 25.000 krónur, hvorttveggja fyrir utan virðisaukaskatt. Hinn reikningurinn var gerður vegna flutnings nautgripa samkvæmt fylgibréfi. Stefnda ítrekaði fyrri afstöðu sína með bréfi dagsettu 10. mars 2008. Höfðar stefnandi mál þetta til heimtu kröfu samkvæmt reikningunum tveimur.

Þeir liðir fyrri reikningsins, sem ekki hafa verið þegar samþykktir af stefndu, sbr. bréf hennar 21. janúar 2008, eru í fyrsta lagi „þrif á sláturhúsi og verkfærum, 15.000 krónur“, í öðru lagi „húðum fargað“, 111.000 krónur og í þriðja lagi „umsýslugjald“, 15.000 krónur. Við þessar fjárhæðir bætist virðisaukaskattur. Hinn reikningurinn er gerður stefndu, vegna greiðslu frá stefnanda til Vegbúans ehf., á reikningi að fjárhæð 129.231 króna, fyrir flutning á gripunum frá býli að sláturhúsi.

Stefnandi tekur fram að þess hafi verið krafist að öllum húðum yrði fargað og að gerð hafi verið krafa um sérstaka sótthreinsun á sláturhúsinu. Hafi Á-kk-nf G-kk-nf dýralæknir séð um það af hálfu héraðsdýralæknisembættisins að þessum kröfum yrði framfylgt. Kveðst stefnandi byggja kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

II.

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að henni beri ekki skylda til að greiða fyrir annan kostnað en hljótist af beinum fyrirmælum hennar og sannanlegum kostnaði sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þeirra. Séu kröfuliðir, aðrir en stefnda hafi samþykkt, ósannaðir og órökstuddir. Beri stefndu ekki skylda til að greiða þá sem hún hafi samþykkt fyrr en gefinn verði út reikningur í samræmi við afstöðu stefndu. Krefst stefnda sýknu að svo stöddu af þeim hluta kröfu stefnanda sem hún hefur þegar samþykkt.

Stefnda kveðst starfa samkvæmt lögum nr. 80/2005. Sé hlutverk hennar meðal annars að annast starfsemi sem yfirdýralækni sé falin, sbr. a. lið 2. gr. laganna. Falli þar undir eftirlit samkvæmt lögum nr. 25/1993 og reglugerð nr. 665/2001 um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Í VI. kafla greindra laga sé fjallað um kostnað og bætur vegna beitingar laganna. Í 16. gr. laga nr. 25/1993 komi fram að ríkissjóður bæti aðilum kostnað sem falli til vegna verkefna sem þeim séu falin sérstaklega af yfirdýralækni. Stefnanda hafi verið falið það verkefni að urða húðir og sótthreinsa sláturhúsið o.fl. Að öðru leyti hafi verið um hefðbundna slátrun að ræða og hafi ekki verið gerðar neinar sérstakar kröfur um slátrun umfram venju eða takmarkanir verið lagðar á nýtingu afurða. Fari um slíka slátrun eins og hver önnur viðskipti innleggjanda nautgripa og stefnanda.

Stefnda mótmælir kröfu um greiðslu flutningskostnaðar. Hann sé hefðbundinn kostnaður við slátrun nautgripa og falli ekki undir sérstök fyrirmæli sem stefnanda hafi verið gefin af stefndu. Eigandi nautgripanna hafi skuldbundið sig til að farga þeim og honum verið í sjálfsvald sett hvernig hann flutti þá í sláturhús. Hann hafi fengið greiddar bætur miðað við mismun á innleggi til stefnanda og áætlaðs innleggs miðað við hefðbundinn sláturaldur nautgripa, að frádregnum fóðurkostnaði upp að sláturaldri. Samskipti eiganda gripanna og stefnanda og hvernig þeim samdist um verð og flutning á gripunum séu stefndu óviðkomandi.

Stefnda mótmælir kröfuliðnum „þrif á sláturhúsi/verkfærum“ að fjárhæð 15.000 krónur, með vísan til þess að hér sé um að ræða venjuleg verkefni og frágang sláturhúss við hefðbundna slátrun. Sérstök fyrirmæli héraðsdýralæknis gefi ekki tilefni til þess að greitt sé sérstaklega fyrir slík störf. Beri stefnda því ekki ábyrgð á þeim kostnaði.

Kröfuliðnum „húðum fargað“ er mótmælt af stefndu sem órökstuddum. Samkvæmt gjaldskrá stefnanda greiði hann ekki til innleggjanda fyrir húðir. Dýralæknir hafi mælt fyrir um að húðunum yrði fargað. Hafi stefnda samþykkt að greiða kostnað stefnanda af því.

Liðnum „umsýslugjald“ er mótmælt sem órökstuddum og ósönnuðum. Sé enginn fótur fyrir greiðslu óskilgreinds umsýslugjalds, þegar ljóst sé að krafist sé greiðslu vegna allra sérstakra liða sem héraðsdýralæknir hafi áskilið. Önnur störf stefnanda séu hluti af hefðbundinni starfsemi hans og falli utan þess sem stefndu sé skylt að greiða vegna fyrirmæla héraðsdýralæknis.

III.

Við meðferð málsins gáfu skýrslur fyrir dómi dýralæknarnir Á-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf J-kk-nf, E-kk-nf K-kk-nf, fyrirsvarsmaður Vegbúans ehf. og H-kk-nf G-kk-nf, bóndi á Hofi. E-kk-nf J-x-x gaf aðilaskýrslu af hálfu stefnanda.

E-kk-nf K-kk-nf var spurður hver hefði beðið hann um að flytja gripina. Taldi hann að Á-kk-nf G-kk-nf dýralæknir hefði „verið með þetta“, en sagðist ekki geta staðfest nákvæmlega að hann hefði beðið um flutninginn. Í skýrslu hans kom þó fram að Á-kk-nf hefði talað við hann um sótthreinsun og að hafa varann á um þennan flutning og að hann myndi flytja þetta. Hefði hann sótt gripina í Hof vegna þess að Á-kk-nf hefði talað við sig um þetta.

E-kk-nf kveðst ætíð hafa ætlað að gera stefnda reikning fyrir flutningnum og hringt til Ó-kk-ef J-kk-ef héraðsdýralæknis til að spyrja um kennitölu stefnda. Hafi Ó-kk-nf sagt honum að einfaldast væri að hann sendi stefnanda reikninginn. Aðspurður kvað E-kk-nf hvorki bónda á Hofi né fyrirsvarsmann stefnanda hafa beðið sig að flytja gripina.

H-kk-nf G-kk-nf, bóndi á Hofi, kvaðst aldrei hafa rætt við flutningsmanninn nema þegar þeir voru að reka gripina í bílinn. Hann kveðst hafa reiknað með því að stefnda greiddi þennan flutning, án þess þó að hafa velt því sérstaklega fyrir sér.

Á-kk-nf G-kk-nf, dýralæknir, kveðst ekki minnast þess að hafa rætt við bílstjórann og ekki þora að segja um hvernig það var framkvæmt að koma flutningnum á. Hann kvaðst hins vegar minnast þess að hafa gert kröfu um sótthreinsun bifreiðarinnar eftir flutning.

Fyrirsvarsmaður stefnanda kveðst hafa fengið símtal frá flutningsmanninum, sem hafi sagt að hann þyrfti að senda reikning vegna flutnings. Kveðst hann hafa spurt um ástæðu og verið sagt að Ó-kk-nf J-kk-nf hefði sagt að best væri að reikningurinn yrði sendur stefnanda, sem hvort eð er þyrfti að senda stefndu reikning. Kveðst fyrirsvarsmaðurinn hafa samþykkt þetta, en tók fram að hann hefði líklega átt að neita. Hann kveðst hafa hringt í Ó-kk-þf J-kk-þf og spurt hvort E-kk-nf ætti að senda sér reikning og Ó-kk-nf játað því.

Ó-kk-nf J-kk-nf bar um þetta atriði að hann minntist þess ekki að hafa rætt við flytjandann og ekki þess heldur að hann hefði sagt neitt við fyrirsvarsmann stefnanda um þennan flutning. Hann kvað þó sérstaklega aðspurður að sig rámaði í að flutningsmaður hefði spurt hann um kennitölu, en hafi hann sagt eitthvað hafi ekki falist í því afstaða um greiðsluskyldu.

Í skýrslum E-kk-ef J-kk-ef, H-kk-ef G-kk-ef og E-kk-ef K-kk-ef kom fram að misjafnt sé hvort bóndi eða slátrari greiði fyrir flutning gripa. H-kk-nf nefndi sérstaklega að undanfarið hefði stefnandi greitt flutning fyrir hann, en hann hefði gert það sjálfur áður. Kveðst hann ekki muna í sjálfu sér hvenær það fyrirkomulag breyttist milli þeirra.

Samkvæmt 16. gr. laga nr. 25/1993 greiðist þóknun þess sem tekst á hendur verkefni sem leiðir af framkvæmd laganna samkvæmt fyrirmælum Matvælastofnunar úr ríkissjóði. Dómurinn telur ekki fyllilega upplýst með framangreindum skýrslum hver hafi beðið um flutning gripanna frá búi í sláturhús og þá, eftir atvikum, fyrir hönd hvers. Stefnda hefur samið um bætur til bóndans, sem sýnilega eru miðaðar við að gera hann jafnsettan og hann hefði alið gripi sína í sláturstærð og slátrað þeim svo. Fallast verður á það sjónarmið stefndu að almennur slátrunarkostnaður, þ.m.t. flutningskostnaður, falli í þessu tilviki utan við bótasvið laga nr. 25/1993. Leitt er í ljós að flutningsmaður hugðist gera stefndu reikning fyrir flutningnum, en að undangengnu símtali við héraðsdýralækni gerði hann stefnanda reikninginn. Varhugavert er að miða við að héraðsdýralæknir hafi lofað því að stefnda myndi greiða hann að lokum. Verður stefnda samkvæmt þessu sýknuð af þeim hluta kröfu stefnanda sem varðar kostnað af flutningi gripanna.

Í málinu er upplýst að stefnanda var gert af dýralækni að farga húðum af gripunum. Stefnandi tilgreindi á greindum reikningum annars vegar liðinn „Húðum fargað“, 925 kg á 120 kr/kg auk virðisaukaskatts og hins vegar liðinn „Förgunargjald húðir“, sama magn á 8 kr/kg. Undir rekstri málsins kom fyrst skýrt í ljós að stefnandi er með fyrrgreinda liðnum að krefjast greiðslu vegna þess að hann gat ekki selt húðirnar. Lagði hann fram, eftir að stefnda hafði lagt fram greinargerð af sinni hálfu, afreikning, þar sem kemur fram að keyptar hafa verið af honum nautgripahúðir á 120,76 kr/kg. Því er mótmælt af hálfu stefndu, sem nýrri málsástæðu, að krafa stefnanda sé að þessu leyti krafa um skaðabætur.

Reifun málsástæðna í stefnu er afar fábrotin og alls engin hvað þennan kröfulið varðar sérstaklega. Í stefnu er sá grundvöllur lagður að málinu að stefnandi hafi sent stefndu reikning fyrir sína vinnu annars vegar, eftir að hafa unnið þau störf sem gerð var krafa um og hins vegar fyrrgreindan reikning vegna flutningskostnaðar. Kom þannig hvergi fram við höfðun málsins, hvorki í stefnu, né reikningi sem í henni er vísað til, að gerð sé krafa um bætur vegna tjóns af takmörkun á nýtingu afurða, sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna þess að honum var gert að urða húðirnar. Uppfyllir málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti ekki áskilnað e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Gegn mótmælum stefndu verður honum ekki talið unnt að koma að úrbótum á þessum annmarka á málatilbúnaði eftir á. Verður því að vísa sjálfkrafa frá dómi þeim lið í kröfufjárhæð stefnanda, sem lýtur að bótum fyrir tekjutap vegna óseldra húða.

Í greindum reikningi er krafist 15.000 króna, auk virðisaukaskatts, vegna þrifa á sláturhúsi/verkfærum. Stefnda mótmælir þessum kröfulið, með vísan til þess að þarna sé ekki um að ræða sérstaka vinnu við þrif, vegna fyrirmæla dýralæknis. Fyrirsvarsmaður stefnanda skýrði svo frá að Á-kk-nf G-kk-nf, dýralæknir, hefði farið fram á að allt yrði þrifið aukalega, eftir almenn þrif. Á-kk-nf skýrði svo frá að hann hefði gert kröfur um sérstakar varúðarráðstafanir, sótthreinsanir, meðan á slátrun stóð og eftir slátrun. Kvað hann að einstakir reikningsliðir gætu svo sem staðist, þótt hann gæti ekki lagt mat á kostnað. Samkvæmt þessu verður miðað við að stefnandi hafi þurft að uppfylla sérstakar kröfur dýralæknis um þrif, sem þessi kröfuliður hljóðar um. Verður fallist á að stefndu beri að greiða hann.

Þá er krafist 25.000 króna umsýslugjalds, auk virðisaukaskatts. Fyrirsvarsmaður stefnanda hefur lýst því að áskilið hafi verið af dýralækni að hann starfaði ekki sjálfur að slátrun, sem hann hefði gert ella, heldur yrði viðstaddur og annaðist umsjón og eftirlit. Á-kk-nf G-kk-nf staðfesti að hafa áskilið þetta. Með hliðsjón af þessu verður fallist á þennan kröfulið einnig.

Eins og að framan er rakið samþykkti stefnda þegar í upphafi kröfuliði sem samtals nema 62.225 krónur auk virðisaukaskatts, en krefst sýknu að svo stöddu hvað þá varðar af þeirri ástæðu að stefnandi hafi ekki orðið við áskorun um að gefa út nýjan reikning. Ekki verður séð að stefndu hafi verið ómögulegt að greiða stefnanda þann hluta reikningsfjárhæðarinnar sem hún féllst á samkvæmt þessu, þótt nýr reikningur væri ekki gerður. Verður stefnda dæmt til að greiða þessa fjárhæð.

Samkvæmt þessu verður stefnda dæmt til að greiða stefnanda samtals 102.225 krónur (62.225 krónur + 15.000 krónur + 25.000 krónur). Við þá fjárhæð leggst virðisaukaskattur, 25.045 krónur, samtals er dæmd fjárhæð því 127.270 krónur.

Stefnda mótmælir því að dráttarvextir verði dæmdir fyrr en frá dómsuppsögu. Af gögnum verður ráðið að stefndu var fyrst sendur reikningur í janúar 2008. Reikning sem málsókn er grundvölluð á, kveðst stefnda hafa fengið 5. mars sama ár. Verða dæmdir dráttarvextir miðað við reglu 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, frá 5. apríl 2008.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað að hluta. Ákveðst sú fjárhæð með 120.000 krónum.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, Matvælastofnun, greiði stefnanda, B. Jensen ehf., 127.270 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. apríl 2008 til greiðsludags og 120.000 krónur í málskostnað.