E-1032/2020

Dómur

Mál þetta, sem var höfðað 17. apríl 2020, var dómtekið 19. nóvember 2020. Stefnandi er A. Stefnda er L-kvk-nf K-kvk-nf G-kvk-nf, Melgerði 21, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að eftirfarandi ummæli í frétt netmiðilsins DV, sem birt voru sunnudaginn 16. febrúar 2020, kl. 15:30, verði dæmd dauð og ómerk: „Lögreglumaður sakaður um hrottalega árás í miðbænum í nótt – Er leikmaður FH.“ Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til þess að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. ml. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. febrúar 2020 til 1. apríl 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi gerir jafnfram þá kröfu að forsendur og niðurstaða dóms í málinu verði birt á vefsvæði netmiðilsins DV, www.dv.is, eigi síðar en 7 dögum eftir dómsuppsögu, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur, fyrir hvern dag sem líður umfram áðurgreindan frest án þess að birting fari fram. Að lokum er gerð krafa um málskostnað.

Stefnda krefst sýknu af kröfum stefnanda. Einnig gerir stefnda kröfu um málskostnað.

I.

Málsatvik eru þau að sunnudaginn 16. febrúar 2020, kl. 15:30, birtist frétt í netmiðlinum DV ( www.dv.is) með fyrirsögninni: „Lögreglumaður sakaður um hrottalega árás í miðbænum í nótt – Er leikmaður FH.“ Fréttinni fylgdi mynd af stefnanda þar sem hann var við skyldustörf sem lögreglumaður umrædda nótt og mynd af hauskúpu með merki Pepsi Maxdeildarinnar 2019. Í fréttinni sagði: „Rúmlega tvítugur piltur slasaðist talsvert í viðskiptum við lögreglu í miðborg Reykjavíkur í nótt. Fréttablaðið segir frá málinu. Í myndbandi áður en atvikið á sér stað má sjá lögreglumann öskra á piltinn og skipa honum að leggjast í jörðina. Myndbandið af því má sjá neðst í fréttinni.

Drengurinn var að taka upp handtöku í miðbænum þegar hann kveðst hafa orðið fyrir árás lögreglumanns: „Lögreglumaður æddi að honum og slengdi honum í jörðina með þeim afleiðingum að hann skall með andlitið í jörðina,“ segir í frétt Fréttablaðsins um málið.“ Þá segir í fréttinni að lögreglumaðurinn sem sé sakaður um að hafa veitt drengnum áverka sé […], stefnandi í máli þessu, og að hann sé leikmaður FH í Pepsi Maxdeild karla. Hann sé lögreglumaður en hann hafi gengið í raðir FH frá ÍA á síðasta ári. Þá er í fréttinni vísað til þess að í skýrslu læknis, sem drengurinn hafi birt á Instagram, segi að brotnað hafi upp úr tönnum hans við handtökuna og grunur sé um kjálkabrot.

Stefnandi segir að af fréttinni megi ráða að DV hafi ekki hirt um að hafa samband við meintan brotaþola við gerð fréttarinnar. Þá hafi DV ekki haft samband við stefnanda, hvorki fyrir birtingu fréttarinnar né síðar, til þess að gefa honum kost á því að svara fyrir þær alvarlegu ásakanir sem bornar voru á hann í fréttinni. Engin líkamsárás hafi átt sér stað af hálfu stefnanda. Engu að síður hafi DV birt frétt þar sem stefnandi hafi verið sakaður um hrottalega líkamsárás í starfi sínu sem lögreglumaður og hann ítrekað verið nafngreindur, birt af honum mynd og greint frá stöðu hans og högum.

Fyrir liggur að framangreindri frétt var breytt þannig að nafn stefnanda, ljósmynd og persónuupplýsingar um stefnanda voru fjarlægðar úr fréttinni. Stefnda hefur upplýst að fréttinni hafi verið breytt rúmlega tveimur klukkustundum eftir birtingu fréttarinnar á vefmiðlinum www.dv.is, klukkan 17:47, og bætt inn í hana að lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hafnaði ásökunum mannsins og hefði komið á framfæri athugasemd um að eftir skoðun á myndefni frá vettvangi yrði ekki annað ráðið en að áverkar mannsins hafi verið tilkomnir áður en lögreglan var kölluð til og að myndefnið staðfesti það.

Um það bil fjórum mínútum síðar, kl. 17.51, hafi fréttinni verið breytt á ný þar sem m.a. var fjarlægð sú mynd sem hafði birst með upphaflegu fréttinni og bætt við nánari athugasemdum um að samkvæmt yfirlýsingu lögreglu virtist maðurinn hafa hlotið áverkana áður en kom að samskiptum hans við lögreglumanninn.

Fréttin hafi svo aftur verið uppfærð klukkan 18:17, m.a. með þeim hætti að nafn stefnanda var fjarlægt úr fréttinni, hlekkur á myndband mannsins fjarlægður og ljósmynd af stefnanda fjarlægð.

Fréttin hafi verið uppfærð í fjögur skipti í viðbót á næstu 11 mínútum. Klukkan 18:28 hafi fréttin verið komin í þá mynd sem hún er enn þann dag í dag á vefmiðlinum www.dv.is. Í þeirri útgáfu sé hvorki getið nafns stefnanda né birt mynd af honum. Einnig hafi fréttinni verið breytt á þann veg að lesendum var ekki gefinn kostur á að skrifa athugasemdir í athugasemdakerfi neðan fréttarinnar.

Með bréfi 1. mars 2020 krafði stefnandi DV um afsökunarbeiðni og miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur. Erindinu var ekki svarað og höfðaði stefnandi því mál þetta.

II.

Stefnandi byggir á því að hann sé embættismaður sem eigi að baki flekklausan feril í starfi sem lögreglumaður. Stefnandi myndi glata því starfi hlyti hann dóm fyrir hegningarlagabrot. Þess vegna séu ásakanir stefnda í hans garð enn alvarlegri en ella. Með umfjöllun stefnda um stefnanda, ásamt nafni og myndbirtingu, hafi verið brotið gegn stjórnarskrárvörðum rétti hans til æruverndar og friðhelgi einkalífs stefnanda, sbr. meðal annars 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 71. gr. stjórnarskrár Íslands og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnandi hafi sem lögreglumaður heimild til valdbeitingar, sbr. meðal annars 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Í umrætt skipti hafi stefnandi verið við skyldustörf ásamt öðrum lögreglumönnum og beitt lögmætum aðferðum til þess að ná stjórn á vettvangi og vægustu mögulegum úrræðum verið beitt miðað við aðstæður, að mati stefnanda og annarra lögreglumanna sem hafi tekið þátt í viðkomandi lögregluaðgerð. Stefnandi hafi aldrei lagt hendur á meintan brotaþola heldur bara skipað honum að leggjast niður sem hann hafi hlýtt. Það hafi síðan verið annar lögreglumaður sem handtók meintan brotaþola.

Stefnandi kveðst eiga rétt á því að sinna skyldustörfum sínum sem lögreglumaður án þess að þurfa að sæta því að vera andlag upploginna frétta þar sem stefnandi sé ranglega sakaður um refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi og hann nafngreindur og birt af honum mynd án hans samþykkis og greint frá stöðu hans og högum.

Stefnandi telur að með hinum umstefndu ummælum í netmiðlinum DV hafi stefnanda verið gefin að sök refsiverð háttsemi sem varði við XIV. og XXIII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum 132. gr. og 218. gr. laganna. Stefnda hafi ekki sparað lýsingarorðin í umfjöllun sinni en broti stefnanda hafi verið lýst sem hrottalegri árás og fréttin myndskreytt með hauskúpu og ljósmynd af stefnanda þar sem hann hafi verið við skyldustörf á vettvangi með piparúðabrúsa í hendinni. Með ummælunum og myndskreytingu þeirra hafi stefnda lagt sig fram við að skapa þau hughrif hjá lesendum að stefnandi væri hættulegur ofbeldismaður sem hefði framið hrottalega líkamsárás í starfi sínu sem lögreglumaður með því að kjálkabrjóta mann við handtöku í miðbænum um nóttina. Stefnandi leggur áherslu á að meta beri hin umstefndu ummæli heildstætt í samhengi við myndræna framsetningu fréttarinnar og önnur ummæli og upplýsingar sem fram kom í fréttinni um stefnanda.

Stefnandi byggir á því að í hinum umstefndu ummælum, samhengi þeirra við önnur ummæli í fréttinni og myndrænni framsetningu fréttarinnar, felist ásökun um að stefnandi hafi gerst sekur með refsiverða háttsemi. Sú ásökun eigi sér enga stoð í raunveruleikanum, eins og stefnda hefði komist að hefði verið vandað til verka. Ummælin og myndræn birting þeirra séu því til þess fallin að meiða æru stefnanda og vega með grófum hætti að persónu hans enda hafi stefnandi með ummælunum verið sakaður opinberlega um ofbeldisglæp án þess að staðreyndir hafi búið þar að baki. Stefnandi vísar í þessu sambandi meðal annars til dóms mannréttindadómstóls Evrópu frá 7. nóvember 2017 í máli nr. 24703/15, E-kk-nf E-kk-nf gegn Íslandi.

Þá byggir stefnandi á því að sú skylda sé lögð á fjölmiðla í 26. gr. laga nr. 38/2011 um fjölmiðla að gæta þess að uppfylla kröfur um hlutlægni og nákvæmni í fréttaflutningi sínum og gæta þess að mismunandi sjónarmið komi fram. Í 3. grein siðareglna Blaðamannafélags Íslands sé mælt fyrir um það að blaðamaður vandi upplýsingaöflun sína, úrvinnslu og framsetningu og forðist allt sem getur valdið saklausu fólki óþarfa sársauka eða vanvirðu. Í 4. gr. siðareglnanna segi síðan að blaðamenn skuli virða þá meginreglu laga í frásögnum af dóms og refsimálum að hver maður er talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð.

Hvað sem líði tjáningarfrelsi stefndu sem blaðamanns og ritstjóra fjölmiðils verði að gera þær kröfur til stefndu að hún ræki þær grundvallarskyldur sem á henni hvíla sem blaðamanni. Það hafi stefnda ekki gert og heldur ekki þeir blaðamenn sem stefnda hafi borið ritstjórnarlega ábyrgð á og komu að vinnslu fréttarinnar.

Af fréttinni megi ráða að ekki hafi verið haft samband við meintan brotaþola við gerð fréttarinnar. Þá hafi DV ekki hirt um að hafa samband við stefnanda, hvorki fyrir birtingu fréttarinnar né síðar til þess að gefa honum kost á því að svara fyrir þær alvarlegu ásakanir sem bornar voru á hann í fréttinni. Af fréttinni megi jafnframt ráða að DV hafi verið með myndbandsupptöku af umræddu atviki undir höndum. Myndbandsupptakan sýni ekki hrottalega líkamsárás stefnanda. Engu að síður hafi stefnda ákveðið að birta frétt þar sem stefnandi hafi verið sakaður um hrottalega líkamsárás í starfi sínu sem lögreglumaður. Hann hafi ítrekað verið nafngreindur, birt af honum mynd og greint frá stöðu hans og högum. Stefnda hafi því verið í vondri trú um sannleiksgildi fréttarinnar en birt hana samt. Það sé því ljóst að með frétt stefndu um stefnanda, ítrekaðri nafn og myndbirtingu hans, hafi stefnda brotið með alvarlegum hætti gegn þeim grundvallarlögmálum sem gildi um góða og vandaða blaðamennsku, sbr. meðal annars 26. gr. laga um fjölmiðla og 3. og 4 gr. siðareglna Blaðamannafélags Íslands.

Stefndu hafi jafnframt mátt vera ljóst að nafn og myndbirting stefnanda og birting upplýsinga um stöðu hans og hagi væri sérstaklega þungbær og til þess að fallin að kalla fram reiði og fordæmingu yfir stefnanda sem sé lögreglumaður og starfi við að halda uppi lögum og reglu í samfélaginu. Fyrir liggi að réttur stefnanda til eigin myndar sé skýr og ótvíræður og njóti verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindadómstóls Evrópu. Stefnandi þurfi því ekki að sæta því að það sé birt af honum ljósmynd í fjölmiðlum og hún sett í það samhengi að stefnandi hafi, þegar myndin var tekin, framið hrottalega líkamsárás við skyldustörf sín sem lögreglumaður. Stefnandi þurfi heldur ekki að sæta því að greint sé frá nafni hans og stöðu hans og högum og hann ásakaður um hrottalega líkamsárás án þess að hann hafi verið kærður, hvað þá heldur ákærður eða dæmdur fyrir slíka háttsemi. Með nafn og myndbirtingu stefnanda hafi því verið brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda sem njóti eins og áður segir verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Það séu grundvallarmannréttindi í réttarríki að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus uns sekt hans er sönnuð að lögum. Þessi regla sé grundvallarregla í íslenskri réttarskipan, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Það séu handhafar opinbers valds sem til þess eru bærir sem annist rannsókn og saksókn í sakamálum. Það sé síðan hlutverk dómstóla að dæma um sekt eða sakleysi manna sem ákærðir hafa verið fyrir refsiverða háttsemi. Einhverra hluta vegna hafi stefnda kosið að svipta stefnanda þessum grundvallarmannréttindum og úthrópa hann sem ofbeldismann án þess að stefnandi hafi verið kærður eða ákærður og hvað þá heldur dæmdur fyrir slíka háttsemi. Með því hafi stefnda vegið með alvarlegum hætti að starfsheiðri og persónu stefnanda. Hin umstefndu ummæli feli í sér ásökun um refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi. Ummæli stefndu séu ærumeiðandi aðdróttun og feli í sér brot gegn 235. gr. og 1. og 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og því beri að ómerkja ummælin með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Hin umstefndu ummæli séu ósönn, óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta stefnanda. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk séu því miklir.

Miskabótakrafa stefnanda er byggð á því að stefnda hafi vegið með alvarlegum hætti að æru hans og friðhelgi einkalífs. Annars vegar með ærumeiðandi ummælum og hins vegar með því að birta nafn hans og mynd ásamt öðrum persónuupplýsingum. Með því hafi stefnda framið ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda sem stefnda beri skaðabótaábyrgð á. Það sé ljóst að virðing stefnanda hafi beðið hnekki, sem og æra hans og persóna. Réttur stefnanda til æruverndar og friðhelgi einkalífs njóti verndar 71. gr. stjórnarskrár, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Það sé hlutverk handhafa opinbers valds að rannsaka, ákæra og dæma menn fyrir refsiverða háttsemi, ekki fjölmiðla. Stefnda sé blaðamaður og hafi á þessum tíma verið ritstjóri fjölmiðils. Á fjölmiðlum hvíli sérstakar skyldur að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi, m.a. friðhelgi einkalífs, og uppfylla kröfur um hlutlægni og nákvæmni í fréttum og fréttatengdu efni og gæta þess að mismunandi sjónarmið komi fram, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 38/2011. Þá sé stefnda í störfum sínum bundin af 3. og 4. gr. siðreglna Blaðamannafélags Íslands. Með umfjöllun sinni um stefnanda hafi stefnda brotið gegn þessum grundvallarreglum enda verði að telja að fréttin hefði aldrei verið skrifuð og birt hefðu þær verið hafðar í heiðri.

Stefnandi áréttar að hann sé lögreglumaður með flekklausan starfsferil. Með umfjöllun stefndu hafi verið vegið með alvarlegum hætti að starfsheiðri, æru og friðhelgi einkalífs stefnanda allt í þeim tilgangi að auka aðsókn að netmiðlinum DV og auka þannig auglýsingatekjur útgáfunnar. Samkvæmt upplýsingum frá stefndu hafi heimsóknir á vefsvæði netmiðilsins verið yfir 140.000 í lok janúar 2020. Stefnandi telur ekki óvarlegt að telja að heimsóknir á vefinn hafi verið svipaðar í febrúar 2020. Þá virðist sem ritstjórnarstefna stefndu hafi fyrst og fremst snúist um það að slá aðsóknarmet á vefsvæðið en ekki flytja vandaðar og traustar fréttir. Æra og friðhelgi einkalífs stefnanda virðist því hafa verið höfð að féþúfu.

Stefnandi byggir á því að umfjöllun stefndu hafi verið stefnanda og fjölskyldu hans þungbær enda sé auðvelt að setja sig í þau spor að sitja saklaus undir slíkum ásökunum. Fyrir liggi að fréttin um stefnanda hafi verið mest lesna fréttin í netmiðlinum DV um tíma. Með vísan til þess sem áður segir um aðsókn á vefsvæði netmiðilsins verði að telja að hundruð þúsunda hafi séð fréttina um stefnanda. Þá liggi fyrir að þegar nafni stefnanda sé flett upp í leitarvélinni Google þá sé frétt netmiðilsins DV fyrstu upplýsingarnar sem birtist um stefnanda. Miski stefnanda sé því mikill.

Af öllu framansögðu telur stefnandi ljóst að hann eigi rétt á miskabótum úr hendi stefndu, en í því sambandi bendir stefnandi á að það sé útgefandi netmiðilsins DV sem beri endanlega ábyrgð á greiðslu miskabóta en ekki stefnda, sbr. 2. mgr. 52. gr. laga um fjölmiðla. Að mati stefnanda sé miski vegna umfjöllunar stefndu hæfilega metinn 1.500.000 krónur. Krafa stefnanda um miskabætur sé byggð á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 enda sé um að ræða skýr og ótvíræð brot á réttarreglum, sem ætlað sé að vernda æru stefnanda og friðhelgi einkalífs hans, sbr. 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga, 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnandi gerir þá kröfu að forsendur og niðurstaða dóms í málinu verði birt í netmiðlinum DV, www.dv.is, eigi síðar en 7 dögum eftir dómsuppsögu, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur fyrir hvern dag sem líður umfram áðurgreindan frest án þess að birting fari fram. Um lagastoð er vísað til 59. gr. laga nr. 38/2011 um fjölmiðla.

Hvað varðar kröfu um vexti og dráttarvexti á dómkröfur vísar stefnandi til IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en krafa um vexti byggist á 1. málsl. 4. gr. laganna, sbr. 8. gr. sömu laga, þar sem segi að skaðabótakröfur beri vexti frá þeim degi sem hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað, 16. febrúar 2020. Hvað varðar kröfu um dráttarvexti er byggt á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga, þar sem segi að skaðabótakröfur beri dráttarvexti þegar liðinn er mánuður frá þeim degi sem kröfuhafi lagði fram upplýsingar til að meta tjón og fjárhæð bóta. Í því tilviki sem hér um ræðir sé miðað við dagsetningu kröfubréfs í málinu, 1. mars 2020. Því sé krafist dráttarvaxta frá 1. apríl 2020 til greiðsludags.

Um lagarök vísar stefnandi til 235. gr., 1. og 2. mgr. 236. gr., 1. mgr. 241. gr. og 242. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefnandi vísar jafnframt til laga nr. 38/2011 um fjölmiðla, einkum 26., 51. gr. og 59. gr. Einnig vísar stefnandi til 70., 71. og

73 gr. stjórnarskrárinnar og 6. og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá vísar stefnandi til 1. mgr. bliðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra skaðabótareglna, s.s. sakarreglunnar.

Krafa stefnanda um málskostnað er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þess er krafist að dæmdur málskostnaður beri virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.

III.

Stefnda mótmælir öllum málsástæðum og lagarökum stefnanda. Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að ummælin feli ekki í sér ærumeiðingu, aðdróttanir um refsiverða háttsemi eða brot gegn friðhelgi einkalífsins í skilningi 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hin umstefndu ummæli hafi á engan hátt verið ólögmæt og falli innan þess tjáningarfrelsis sem stefndu sé tryggt samkvæmt 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1994 og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hafnar stefnda því að hún hafi með nokkrum hætti brotið gegn lögum um fjölmiðla nr. 38/2011 eða siðareglum fjölmiðla.

Stefnda bendir á að fjölmiðlar hafi mikilvægu hlutverki að gegna í nútímaþjóðfélagi og því sé nauðsynlegt að blaðamenn hafi frelsi til tjáningar. Fjölmiðlar hafi af þeim sökum rúmt tjáningarfrelsi. Öll skerðing á tjáningarfrelsi verði að hafa stoð í 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og beri að skýra þröngt. Því fari fjarri að hin umstefndu ummæli falli utan tjáningarfrelsisins eða feli í sér aðdróttun eða ærumeiðingu í garð stefnanda. Stefnda hafnar því að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að skilyrði takmörkunar á tjáningarfrelsi stefndu séu uppfyllt í málinu, þ.e. að stefnda hafi brotið gegn æru stefnanda.

Stefnda bendir jafnframt á að stefnandi starfi sem lögreglumaður og háttsemi lögreglumanna í starfi þeirra varði almenning og eigi erindi til almennings. Lögreglumenn séu opinberir starfsmenn sem hafi heimildir til valdbeitingar og því sé nauðsynlegt að fjölmiðlum og almenningi öllum sé veitt svigrúm til að fjalla með gagnrýnum hætti um störf þeirra. Stefnda telur að það væri beinlínis hættulegt lýðræðinu að takmarka tjáningarfrelsi fjölmiðla þegar kemur að umfjöllun um lögregluna eða aðra opinbera aðila sem hafa heimildir til hvers kyns valdbeitingar. Hugtakið almannapersóna taki jafnframt til þeirra sem hafi komið sér á framfæri, t.d. sem afreksmenn í íþróttum. Stefnandi sé knattspyrnumaður og spili með einu þekktasta félagsliði landsins í efstu deild karla, Pepsi Maxdeild karla. Á vefmiðlinum www.dv.is hafi einungis verið miðlað upplýsingum sem hafi verið þekktar og hafi þegar verið miðlað, annars vegar á vefmiðlinum www.frettabladid.is og hins vegar á opnum samfélagsmiðlareikningi mannsins sem kvaðst hafa orðið fyrir árás. Við mat á því hvort hagsmunir skarist, þ.e. tjáningarfrelsi og meint brot gegn æru stefnanda, verði að líta til margs konar atriða, eins og þess jarðvegs sem ummælin hafi sprottið úr, stöðu stefnanda og þess hvort hið birta efni geti talist þáttur í almennri þjóðfélagsumræðu og eigi þannig erindi til almennings. Efnið sem mál þetta fjalli um hafi sprottið upp úr frétt sem hafi birst á öðrum vefmiðli og byggst á myndbandsupptöku, læknaskýrslu og ljósmyndum sem maðurinn sem kvaðst hafa orðið fyrir árásinni hafi birt á opnum samfélagsmiðlaaðgangi sínum. Fréttamenn vefmiðilsins www.dv.is hafi litið svo á að efnið ætti erindi við almenning þar sem um væri að ræða hugsanlega misbeitingu lögregluvalds af hálfu þjóðþekkts einstaklings. Öll framsetning hafi gefið til kynna að um væri að ræða ásakanir mannsins sem kvaðst hafa orðið fyrir árás, en ekki fullyrðingar um að ásakanir hans væru á rökum reistar. Stefnda hafnar því alfarið að í umfjöllun á vefmiðlinum www.dv.is hafi hún lagt sig fram við að skapa þau hughrif hjá lesendum að stefnandi væri hættulegur ofbeldismaður sem hefði framið hrottalega líkamsárás við handtöku manns, eins og haldið sé fram í stefnu. Þegar fréttin og myndir sem birtust með henni séu metin heildstætt eigi ekki nokkrum einstaklingi að dyljast að þar sé fjallað um ásakanir einstaklings í garð lögreglumannsins og ekki tekin afstaða til sannleiksgildis ásakananna. Með fréttinni hafi verið birtar myndir sem maðurinn hafi komið á framfæri á samfélagsmiðlum og á þeim kvaðst hann byggja ásakanir sínar. Engin tilraun hafi verið gerð til að skapa þau hughrif hjá lesendum að stefnandi væri sekur um þá háttsemi sem maðurinn hafi gefið honum að sök. Þess beri sérstaklega að geta að ljósmynd af höfuðkúpu sem birtist með fréttinni hafi verið tölvusneiðmynd af höfuðkúpu mannsins sem hafi gefið stefnanda að sök að hafa beitt sig ofbeldi. Af sneiðmyndinni hafi mátt hugsanlega greina brot á kjálka mannsins, sbr. læknaskýrslu. Þessari sneiðmynd hafi ekki verið ætlað neitt sérstakt hlutverk við að skapa hughrif hjá lesendum um að stefnandi væri árásarmaður, heldur tengdist myndin umfjöllunarefninu með beinum hætti. Það hafi aðrar myndir sem fylgdu fréttinni einnig gert, en þær myndir hafi verið stillimyndir úr myndbandi sem maðurinn hafi birt á opnum samfélagsmiðlareikningi sínum. Stillimyndirnar hafi sýnt andlit stefnanda, sem eins og áður segi sé þjóðþekktur einstaklingur, og því hafi fréttin ekki verið að upplýsa um neitt nýtt þegar greint var frá nafni stefnanda og því hjá hvaða félagsliðum hann hefði spilað knattspyrnu.

Stefnda hafnar því að vefmiðillinn www.dv.is hafi tekið undir lýsingu mannsins, enda beri greinin með sér að þar sé að finna lýsingu Fréttablaðsins á atvikinu, sem Fréttablaðið kvað manninn hafa staðfest í samtali við Fréttablaðið. Stefnda hafnar því jafnframt að í greininni sé að finna rógburð, ærumeiðingar eða aðdróttanir um refsiverða háttsemi. Slíkt sé hvergi að finna í greininni.

Stefnda telur að jafnvel þótt fallist yrði á það með stefnanda að einhver tiltekin ummæli í greininni teldust til aðdróttana hafi fjölmiðlum verið játuð rík vernd samkvæmt 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem og 73. gr. stjórnarskrárinnar, þegar þeir breiði út ummæli sem aðrir hafi viðhaft. Þetta hafi bæði hérlendir dómstólar og mannréttindadómstóll Evrópu staðfest í fjölda mála. Stefnda byggir á því að frétt sem þessi eigi erindi við almenning, enda hafi málið þegar verið gert að umræðuefni á samfélagsmiðlum og öðrum fréttamiðli. Umfjöllunarefnið hafi verið háttsemi lögreglumanns við valdbeitingu, lögreglumanns sem sé þar að auki þjóðþekktur einstaklingur. Þegar upplýsingar hafi komið fram um að ásakanir mannsins kynnu að vera rangar hafi fréttin strax verið uppfærð og sérstaklega tekið fram að fréttinni hefði verið breytt vegna þessa. Þá hafi verið birt sérstök frétt um yfirlýsingu lögreglunnar, þar sem yfirlýsingin hafi verið birt í heild sinni.

Stefnda áréttar að í fréttinni sé ekki annað sagt en að stefnandi hafi verið sakaður um hrottalega árás. Þessi ásökun hafi sannarlega komið fram af hálfu mannsins sem birti myndbandið og ljósmyndir á samfélagsmiðlareikningi sínum. Fréttin hafi upphaflega verið birt á Frettablaðið.is. Fréttablaðið hafi byggt frétt sína á frásögn hins handtekna manns og myndbandi, sem hann birti á samfélagsmiðlum sem hafi verið aðgengilegir almenningi. Hin umstefndu ummæli beri ekki með sér að stefnda hafi fullyrt að stefnandi hafi gerst sekur um hrottalega árás í miðbæ Reykjavíkur í starfi sínu sem lögreglumaður. Stefnda telur að hin umstefndu ummæli teljist réttlætanleg, sérstaklega með hliðsjón af atvikum í heild. Í fréttinni sé aðeins greint frá skýringum sem fengnar hafi verið annars staðar frá. Ekki hafi hvílt skylda á stefndu að ganga úr skugga um réttmæti ummælanna. Vegna alls framangreinds byggir stefnda á því að sýkna beri hana af kröfu stefnanda um að umstefnd ummæli verði dæmd dauð og ómerk, enda ekkert sem gefi tilefni til slíks. Slíkar takmarkanir á tjáningarfrelsi væru langt umfram það sem heimilt sé samkvæmt 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar.

Stefnda byggir jafnframt á því að saknæmisskilyrði 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hafi ekki verið uppfyllt við umræddan fréttaflutning. Ákvæði bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga sé einungis heimildarákvæði. Ákvæðið geri að skilyrði fyrir greiðslu miskabóta að tjónvaldur hafi gerst sekur um „ólögmæta meingerð“. Starfsmenn vefmiðilsins www.dv.is hafi birt fréttina í góðri trú og byggt hana á frétt sem hafi birst á öðrum vefmiðli, sem og myndböndum og myndum frá manninum sem kvaðst hafa orðið fyrir árás.

Í stefnu sé því haldið fram að miski stefnanda sé mikill.

Stefnandi skírskoti í því sambandi til þess að þegar nafni stefnanda er flett upp í leitarvélinni Google þá sé frétt netmiðilsins DV fyrstu upplýsingarnar sem birtast um stefnanda. Þessum staðhæfingum stefnanda vísar stefnda á bug og vísar stefnda til framlagðs skjals því til stuðnings, þar sem sama leit hafi verið framkvæmd á leitarvélinni Google en fréttin ekki verið á meðal leitarniðurstaðna. Meintur miski stefnanda sé ósannaður.

Verði talið að skilyrði miskabóta séu til staðar þá krefst stefnda verulegr ar lækkunar á kröfum stefnanda, einkum í ljósi rangfærslna í málatilbúnaði stefnanda.

Þá mótmælir stefnda sérstaklega kröfu um að forsendur og niðurstaða dóms í málinu verði birt á vefsvæði netmiðilsins DV, www.dv.is , eigi síðar en 7 dögum eftir dómsuppsögu að viðlögðum tilteknum dagsektum. Stefnda hafi engin völd til að hlutast til um að forsendur og niðurstaða dóms í máli verði birt á vefsvæði netmiðilsins www.dv.is, enda starfi hún ekki hjá útgefanda þess netmiðils og hafi engin úrræði til að hlutast til um þær fréttir sem þar verða birtar. Stefnda verði ekki dæmd til að aðhafast eitthvað sem hún hafi ekki stjórn á, að viðlögðum dagsektum. Stefnda byggir á því að þessi kröfuliður sé ódómtækur og beri að vísa honum frá dómi án kröfu vegna óskýrleika, ónákvæmni og vegna þess að um sé að ræða ómarkvissa kröfu sem aldrei sé hægt að taka til greina samkvæmt orðalagi hennar.

Stefnda mótmælir vaxta og dráttarvaxtakröfu stefnanda. Krefst stefnda þess að dómari miði upphafstíma vaxta við dómsuppsögu, fari svo ólíklega að kröfur stefnanda verði teknar til greina.

Af öllu framanrituðu virtu telur stefnda að sýkna beri hana af öllum kröfum stefnanda og dæma stefnanda til að greiða stefndu málskostnað vegna máls þessa.

Um lagarök vísar stefnda einkum til 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá er vísað til laga um fjölmiðla nr. 38/2011, skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra sönnunarreglna einkamálaréttarfars.

Krafa stefndu um málskostnað er byggð á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hvað kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun varðar vísar stefnda til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Í máli þessu krefst stefnandi þess að ómerkt verði ummæli í frétt sem birtist á netmiðlinum DV sunnudaginn 16. febrúar 2020. Ummælin eru eftirfarandi: „Lögreglumaður sakaður um hrottalega árás í miðbænum í nótt – Er leikmaður FH.“ Þá krefst stefnandi miskabóta úr hendi stefndu og þess að forsendur og niðurstaða dómsins verði birt á netmiðlinum DV, að viðlögðum dagsektum.

Hér vegast á tvenns konar stjórnarskrárvernduð réttindi, friðhelgi einkalífs stefnanda samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og tjáningarfrelsi stefndu samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 8. gr. og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þegar rétturinn til tjáningarfrelsis stefndu er veginn á móti friðhelgi einkalífs stefnanda verður að horfa til þess að í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu hefur verið staðfest að fjölmiðlar njóta rúms tjáningarfrelsis samkvæmt 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu en á þeim hvíla jafnframt skyldur.

Í umræddri frétt er fjallað um ásakanir manns um meint ofbeldi lögreglumanns. Verður að játa fjölmiðlum rétt og svigrúm til að fjalla um slík mál, að gættum rétti stefnanda til friðhelgi einkalífs. Ekki er hægt að fallast á að stefnandi sé þjóðþekktur einstaklingur eða svonefnd opinber persóna. Í frétt DV eins og hún birtist upphaflega var fullyrt að rúmlega tvítugur piltur hefði slasast töluvert í viðskiptum við lögreglu. Þá var í fréttinni vísað til þess að Fréttablaðið hefði fyrst sagt frá málinu. Umfjöllunin í DV var hins vegar ekki sambærileg og í Fréttablaðinu þar sem þar var ekki fullyrt að pilturinn hefði slasast heldur að hann hefði sagt að hann hefði slasast í viðskiptum við lögreglu.

Þá er í frétt DV til viðbótar því sem sagði í Fréttablaðinu meintri líkamsárás lýst sem „hrottalegri“ og stefnandi var nafngreindur og greint frá högum hans. Fréttin var þannig ekki að öllu leyti byggð á endursögn úr öðrum fjölmiðli. Frásögn DV byggðist á frás

ögn þess sem kvaðst hafa orðið fyrir meintri árás og virðist fréttamaðurinn ekki hafa reynt með nokkrum hætti að renna stoðum undir eða staðreyna frásögnina. Ekki verður séð að uppfylltar hafi verið kröfur um hlutlæg og nákvæm vinnubrögð við vinnslu fréttarinnar eins og mælt er fyrir um í 1. mgr. 26. gr. laga nr. 38/2011 um skyldur fjölmiðlaveitu .

Með fréttinni og framsetningu hennar fór stefnda úr fyrir mörk tjáningarfrelsis síns og var brotið gegn æru og friðhelgi einkalífs stefnanda.

Er því fallist á kröfu stefnanda um ómerkingu umræddra ummæla.

Af framansögðu leiðir að stefndu verður gert að greiða stefnanda miskabætur, sbr. blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eru miskabætur hæfilega ákveðnar 500.000 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. febrúar 2020 til 1. apríl 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá skal birta og gera grein fyrir dómi þessum í samræmi við 2. mgr. 59. gr. laga nr. 38/2011 á vefmiðlinum DV að viðlögðum dagsektum, eins og nánar greinir í dómsorði, en ekki er nauðsynlegt að fjölmiðlaveitan eigi aðild að málinu til að fallast á kröfu stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað, sem er ákveðinn, með hliðsjón af málskostnaðarreikningi, 1.764.952 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari .

Dómsorð:

Ummælin „Lögreglumaður sakaður um hrottalega árás í miðbænum í nótt – Er leikmaður FH“, sem birtust í frétt netmiðilsins DV sunnudaginn 16. febrúar 2020, eru ómerkt.

Stefnda, L-kvk-nf K-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefnanda miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. febrúar 2020 til 1. apríl 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Birta skal og gera grein fyrir forsendum dóms þessa og dómsorði innan sjö daga frá dómsuppsögu á netmiðlinum DV, www.dv.is, að viðlögðum 50.000 króna dagsektum.

Stefnda greiði stefnanda, A, 1.764.952 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf

Stefnda greiði stefnanda, A, 1.764.952 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf