E-104/2008

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð hinn 20. nóvember, er höfðað með stefnu, birtri 21. maí 2008, af Ok2be, Stjernholsgade 7, Horsens, Danmörku, á hendur N-kvk-þgf M-kvk-þgf P-kvk-þgf, Flúðabakka 6, Blönduósi, kt. 141270-5089 og Ó-kk-þgf R-kk-þgf, kt. 030157-5759, sama stað.

Dómkröfur:

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða in solidum 68.835 danskar krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 31. júlí 2007 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Málavextir

Samkvæmt hönnunarsamningi, dagsettum 27. júlí 2006, tók stefnandi, hönnunar- og ráðgjafarfyrirtæki í Danmörku, að sér að hanna og teikna einbýlishús fyrir stefndu, við Dalaþing í Kópavogi. Í því skyldi felast heildarhönnun húss, lóðar og aðkomu. Markmið hönnunarinnar skyldi vera „vandað og glæsilegt einbýlishús innan ramma skipulags og byggingarreglugerðar“. Áhersla skyldi lögð á gott útsýni frá húsinu, það skyldi vera vel skipulagt auk þess að vera hagkvæmt í rekstri og viðhaldi. Samkvæmt samningnum skyldi teikni- og hugmyndavinna vera unnin á tímabilinu ágúst 2006 til maí 2007, framkvæmdateikningar skyldu unnar eftir því sem byggingunni yndi fram en stefnt væri að því að leggja byggingarnefndarteikningar fram í mars til apríl 2007. Byggingarvinna skyldi hefjast vorið 2007. Í samningnum er hönnunarvinnan nánar skilgreind svo, að stefnandi skyldi gera tillögu að útliti og innra skipulagi húss og lóðar og leggja fyrir stefndu til samræmingar að óskum þeirra og þörfum; stefnandi skyldi gera byggingarnefndarteikningar ásamt skráningartöflu og sjá um byggingarumsókn og samskipti við byggingarfulltrúa; stefnandi skyldi gera verkteikningar, svo sem hlutateikningar, sérsneiðar og séruppdrætti vegna byggingarframkvæmda; stefnandi skyldi útbúa framkvæmda- og tímaáætlanir og útboðsgögn vegna verklegra framkvæmda við hús og lóð; stefnandi skyldi ráðleggja stefndu um efnisval, innréttingar og frágang hússins og stefnandi skyldi sjá um eftirlit með framkvæmd verkþátta og almenna ráðgjöf við verkefnið. Segir svo að þessa vinnu skuli stefnandi framkvæma í fullu samstarfi og samráði við stefndu. Fyrir verkið skyldi greiða samkvæmt gjaldskrá stefnanda hverju sinni, en við samningsgerð hafi tímagjald verið 590 danskar krónur. Frá því skyldu stefndu fá fjórðungsafslátt. Uppgjör skyldi fara fram mánaðarlega eftir framgangi verkefnisins. Kostnaður við útprentun teikninga og byggingargagna væri ekki innifalinn. Verkið skyldu vinna fyrir hönd stefnanda þau Ó-kk-nf H-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf I-kvk-nf.

Fjórum sinnum gerði stefnandi stefndu reikninga vegna vinnu sinnar. Óumdeilt er í málinu að fyrstu þrír reikningarnir voru greiddir en fjórði reikningurinn, dagsettur 31. júlí 2007, að fjárhæð 68.835 danskar krónur, ekki. Samkvæmt gögnum málsins er hann byggður á vinnuskýrslu, þar sem tilgreint er að unnar hafi verið 154 klukkustundir á tímabilinu frá 3. júlí 2007 til 22. júlí 2007.

Í málinu liggja fyrir nokkur tölvubréfasamskipti aðila. Í tölvubréfi stefnda Ó-kk-ef til Ó-kk-ef H-kk-ef, dagsettu 3. september 2006, segir meðal annars að stefndu muni „senda samninginn við fyrsta tækifæri og frekari uppl. Höfum hugsað málið töluvert og stefnum nú að minna húsi eða í kringum 300 fermetra.“ Í tölvubréfi til Ó-kk-ef hinn 30. apríl spyr stefndi Ó-kk-nf hvernig teikningar gangi og kveður stefndu á leið í tveggja vikna utanlandsferð hinn 8. maí og lýsir vilja til að hafa „einhver frumdrög með til að fara yfir“. Hinn 7. júní spyr stefndi Ó-kk-nf að nýju í tölvubréfi hvenær þau fái að sjá „fyrstu teikningar“ og Ó-kk-nf svarar sama dag að lítið hafi gerst í málinu undanfarnar þrjár vikur vegna frís þeirra B-kvk-ef S-kvk-ef og veikinda og óhappa. Hinn 6. júlí 2007 skrifar Ó-kk-nf tölvubréf til stefnda Ó-kk-ef og kveðst vera að leggja lokahönd á hönnunartillöguna og gera ráð fyrir að senda teikningar og gögn í næstu viku. Stefndi Ó-kk-nf svarar sama dag og fagnar þessu. Hinn 23. júlí 2007 skrifar Ó-kk-nf enn og kveður teikningarnar komnar í póst. Næsta tölvubréf sem liggur fyrir í málinu er dagsett 24. nóvember 2007 frá stefnda Ó-kk-þgf til Ó-kk-ef og segir þar, að svo sem Ó-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf viti þá treysti stefndu sér ekki til að byggja hús eftir þeim teikningum sem þau hafi fengið. Þau hafi hugsað sér hús á verðbilinu 60-80 miljónir króna en það hús sem hér sé á ferðinni yrði líklega „helmingi dýrara.“ Kveðst stefndi Ó-kk-nf vera afar „óhress með að fá ekki að koma að teikningunum fyrr en raun varð á, öll vinnan átti að vera í fullu samráði og samstarfi við“ stefndu. Spyr stefndi Ó-kk-nf loks hvort mögulegt sé „að nýta eitthvað af teikningunum og breyta efri hæðinni þannig að við fáum hús sem við ráðum við og yrði kostnaðurinn þá innan þess heildarramma sem við töluðum um“. Þessu svarar Ó-kk-nf með tölvubréfi daginn eftir, og segir þar meðal annars: „Eins og fram kom á síðasta fundi okkar á Grand hótel, þá erum við tilbúin að gera aðra tillögu að húsi á lóðinni, án þess að fá greitt sérstaklega fyrir það.“ Segir Ó-kk-nf jafnframt að reynt verði að nýta það sem áður hafi verið teiknað og geti „passað inn í nýju hugmyndina“. Hinn 18. desember 2007 skrifar stefndi Ó-kk-nf Ó-kk-þgf að nýju og spyr hvenær þeir geti „farið yfir teikningar vegna Dalaþings“. Hinn 27. janúar 2008 skrifar Ó-kk-nf stefnda Ó-kk-þgf og vísar í samtal þeirra sama dag. Leggur Ó-kk-nf til að stefnandi vinni áfram með tillögur að heildarhönnun hússins, í samráði við stefndu. Stærð hússins verði löguð að hugmyndum stefndu og reynt verði að „láta hönnunina falla innan fjármagnsramma“ stefndu. Ekki verði reiknað endurgjald fyrir þessa vinnu, en skilyrði sé að útgefinn reikningur yrði greiddur þegar í stað.

Að kröfu stefndu var Í-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf arkitekt dómkvaddur sem matsmaður til að svara fjórum spurningum, en ein var síðar dregin til baka.

Fyrsta spurning til matsmanns var hvort endurgjald það, sem stefnandi hefði reiknað sér vegna þeirrar vinnu sem hann hefði innt af hendi, sé eðlilegt og sanngjarnt þegar horft sé til umfangs verksins. Í ýtarlegri matsgerð dregur matsmaður saman niðurstöður sínar við þessari spurningu, meðal annars þannig að tímagjald stefnanda sé „ekki óeðlilegt og afsláttur af því nokkuð hár. Á móti kemur að þau hafa talið sig þurft að vinna gögnin með þeim hætti að þau þyrftu ekki að vera viðstödd kynningu verksins og því [eru] kynningargögnin þeim mun betur unnin.“ Þá segir í niðurstöðunum að „hvorki útreikningar á heildargreiðslu sbr. hlutfall af byggingarkostnaði, né áætlaður tímafjöldi við verkið eru óeðlilegir, í það minnsta eru þeir innan eðlilegra fráviksmarka. Ekkert þak var tilgreint á hönnunarþóknunina í samningi. Hefði því áætluð hönnunarþóknun ein ekki átt að verða ástæða samningsrofa.“

Önnur spurning til matsmanns var hvort stefnandi hefði viðhaft eðlilegt verklag við vinnu sína fyrir matsbeiðanda og hvort það verklag samræmdist því sem fram kæmi í samningi aðila um að fullt samráð og samstarf skyldi vera milli stefnanda og stefndu um framvindu verksins. Í ýtarlegum niðurstöðum matsmanns segir meðal annars, að segja megi að mörgu leyti „að hönnun [stefnanda] sé of mikið unnin sem fyrsti útgangspunktur hönnuða og sem kynningargögn til að sýna viðskiptavini sínum. Hinsvegar er búið að vinna verkið mun lengra en sem nemur venjubundnum fyrstu tillögum, þar sem vinnuaðferðarfræði [stefnanda] er sú að vinna marga verkstöðuhluta samtímis og því ætti að sparast t.d. þó nokkuð í gerð byggingarnefndarsetts, þar sem hluti þeirra hefur þegar verið unninn.“ Þá segir matsmaður í niðurstöðum sínum um þessa spurningu að þar sem „tillögur að húsinu væru framandi“ hefði „samskiptaleysi á frumstigi hönnunar“ ekki verið „verkinu til framdráttar“. Loks segir matsmaður að stefnandi „virðist hafa talið sig hafa umboð til að vinna fyrstu tillögur að því marki sem honum hafi talist til að skýrðu hugmyndir [hans]. Eftir það yrði um umtalað samráð og samstarf að ræða við [stefndu]. Kynntar tillögur væru þannig útgangspunktur áframhaldandi vinnu. Að öllu jöfnu má þó telja að þar sem um vandað hús var að ræða, sem er að nokkru framandi, hefði verið ástæða til að hafa betra samband um það við matsbeiðanda, áður en svo mikil vinna var lögð í verkið. [Stefnandi] var hins vegar tilbúið til að taka á sig kostnað við að koma annarri tillögu á sama stað og hefði það eitt ekki átt að vera ástæða samningsrofa.“

Loks var matsmaður spurður hvort þær teikningar og grunnhugmyndir sem lagðar hefðu verið fram af hálfu stefnanda hefðu samrýmst þeim kostnaðarramma sem stefndu hefðu sett sér, með hliðsjón af stærð hússins og öðrum þeim þáttum sem áhrif hefði á byggingarkostnað. Hafi svo ekki verið, væri spurt hver eðlileg frávik væru. Matsmaður segir í niðurstöðum sínum um þessa spurningu að ekki sé „óeðlilegt að við hönnun húsa sé gerð upphafstillaga, sem sýnir útgangspunkta hönnunar, en að í þeirri tillögu eigi eftir að yfirfara m.a. stærðir og svo hvert rými út af fyrir sig. Skoðað er þá samhengi útgangspunkta, stærð og mögulegur kostnaður sem til yrði bæði vegna stærðar og gæða. Á þessum tíma er líka yfirfarið hvort hugmyndafræði hússins er að skapi húsbyggjanda og í samræmi við skipulag.“ Matsmaður bætir því við, að eðlilegt sé að „unnið sé eftir forskrift skipulagsskilmála og helstu útgangspunktum húsbyggjanda. Er í því sjónarmiði einungis hægt að telja óeðlilegt að tillagan hafi verið allt að 424 m2, þegar henni var ætlað að vera mest 330 m2.“ Þó sé „vel hægt að sjá hvar minnka megi húsið án þess að heildar hugmyndafræði þess tapaðist, en mögulega hefði það með sér í för breytingu á upprunalegum útgangspunktum [stefndu]“ Þá segist matsmaður telja að „með tilliti til kostnaðarramma, hafi upphafsforsendur verið langt frá því að vera [áreiðanlegar] útgangspunktur, sérstaklega fyrir hús sem átti að vera bæði vandað og glæsilegt og ekki síður falla vel að aðstæðum sínum með því að nýta þá kosti sem þær hafa upp á að bjóða sem best.“ Megi ætla að hugmyndir stefndu og/eða skilningur stefnanda „hafi mögulega verið í gæðum og umfangi umfram það“ sem stefndu hafi verið tilbúin að kosta til byggingar húss síns. Kveðst matsmaður telja „mjög líklegt að hanna hefði mátt hús á lóð [stefndu] sem hefði getað innihaldið að mestu hugmyndafræði [stefnanda] með því að vera innan eðlilegra skekkjumarka. Er þá áætla að um 330 m2 hús hefði verið að ræða sem mögulega hefði farið upp í um 88 milljónir kr.“ Kveðst matsmaður telja „hægt að ætla að breytingar þær sem [stefnandi] var tilbúið að vinna hefðu getað nálgast og/eða jafnvel náð kostnaðarramma þeim sem gefinn var.“

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst vera hönnunar- og ráðgjafarfyrirtæki. Sú skuld, sem krafist sé að fá greidda, sé byggð á samningi aðila, dagsettum 27. júlí 2006, um að stefnandi hannaði og teiknaði einbýlishús við Dalaþing í Kópavogi. Skyldi vinnan ná til heildarhönnunar húss, lóðar og aðkomu. Markmið hönnunarinnar skyldi vera vandað og glæsilegt einbýlishús, innan ramma skipulags og byggingarreglugerðar. Áhersla skyldi lögð á gott útsýni frá húsinu og vel skipulagt hús sem félli að þörfum stefndu. Stefnandi kveðst hafa unnið umbeðna vinnu.

Stefnandi segir að gert hafi verið ráð fyrir því að teikni- og hugmyndavinna yrðu unnin frá ágúst 2006 til maí 2007, framkvæmdateikningar yrðu unnar eftir framgangi byggingarinnar og skyldi stefnt að því að leggja byggingarnefndarteikningar fram í mars til apríl 2007. Byggingarvinna skyldi hefjast vorið 2007.

Stefnandi segir að fyrir verkið skyldi greitt samkvæmt gjaldskrá stefnanda hverju sinni. Við gerð samningsins hafi tímaverð verið 590 danskar krónur án virðisaukaskatts sem ekki skyldi innheimtur af hálfu stefnanda, en stefndu skyldu fá fjórðungsafslátt af tímagjaldinu. Uppgjör yrði mánaðarlega eftir framgangi verksins. Kostnaður vegna útprentunar teikninga og byggingargagna hafi ekki verið innifalinn í þessum fjárhæðum.

Stefnandi kveðst hafa gert stefndu reikning nr. 053, að fjárhæð 68.835 danskar krónur, dagsettan 31. júlí 2007. Hafi reikningurinn verið vegna 154 unninna klukkustunda og 690 danskrakróna kostnaðar vegna útprentunar gagna. Stefndu hafi ekki fallist á að greiða eftirstöðvar vinnu stefnanda, þrátt fyrir að stefnandi hafi boðist til að vinna nýja útfærslu verksins án aukakostnaðar. Hafi skuldin ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og hafi málshöfðun því verið nauðsynleg.

Stefnandi kveðst vísa til meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga en regla sú fái meðal annars stoð í lögum nr. 50/2000 og samningalögum nr. 7/1936. Kröfu um dráttarvexti, vaxtavexti þar með talda, kveðst stefnandi styðja við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og kröfu um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og beri að líta til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu segjast mótmæla því að krafist sé eðlilegs endurgjalds fyrir unnin störf. Stefndu hafi þegar greitt þrjá reikninga vegna verksins, alls að fjárhæð 761.702 krónur og hafi fjórði reikningurinn komið þeim að óvörum. Ekki sé um eðlilegt endurgjald að ræða og ekki þá þjónustu sem þau hafi óskað eftir. Stefndu segjast hafa rætt það við stefnanda að heildarkostnaður vegna byggingar hússins ætti að vera á bilinu 60-80 miljónir króna og heildarstærð þess um 300 m2. Stefndu segjast mótmæla því að þær teikningar, sem lagðar hafi verið fram, samrýmist því enda hafi þær verið af ríflega 400 m2 húsi og eftir því dýrara í byggingu. Þá telji stefnendur hönnun þess húss hafa verið til þess fallna að auka byggingarkostnað þess verulega, þar sem það þurfi sérstakt verklag og vandvirkni til að verða í samræmi við teikningar. Ekki geti húsið talist hagkvæmt í hefðbundnum skilningi orðsins.

Stefndu segjast ekki hafa fengið að koma að hugmyndum og athugasemdum á hönnunarstiginu og segjast mótmæla því að sú vinna, sem stefnandi hafi innt af hendi, hafi verið í samræmi við óskir þeirra og fyrirmæli. Sé um að ræða galla í skilningi 9. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og segjast meðal annars vísa til 1., 3. og 6. tl. 9. gr. þeirra laga. Ljóst sé að þær teikningar, sem stefnandi hafi lagt fram, hafi ekki verið eftir þeim fyrirmælum sem stefndu hafi lagt upp með og að sú þjónusta, sem stefndu hafi fengið sem endurgjald viðskiptanna, hafi verið annars eðlis en þau hafi pantað. Stefnandi hafi unnið verkið á eigin forsendum, án þess að líta til vilja stefndu, verkkaupanna. Hafi þó skýrt verið tekið fram í hönnunarsamningi að fullt samráð skyldi vera milli aðila um verkið. Því hafi það komið stefndu verulega í opna skjöldu að verkið skyldi unnið jafn langt og raunin hafi orðið, og jafn mikil vinna lögð í það án þess að þau hafi fengið nokkurt færi á að hafa áhrif á hvernig teikningarnar yrðu. Segjast stefndu vísa hér til 4. gr. laga nr. 42/2000, sbr. 1. tl. 9. gr. laganna. Stefndu segjast eiga rétt á afslætti með vísan til 13. gr. laganna, sbr. meginreglur kröfuréttar.

Stefndu segja að ekki hafi verið samið sérstaklega um heildarverð vegna verksins, heldur eingöngu ákveðið tímagjald, sem miðað hafi verið við gjaldskrá stefnanda þegar samningur hafi verið gerður. Endurgjaldið, sem stefnandi reikni sér, sé fjarri því sem talist geti eðililegt og sanngjarnt í skilningi 28. gr. laga nr. 42/2000, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000. Stefndi hafi greitt fyrstu þrjá reikninga í góðri trú, þrátt fyrir að hafa ekkert fengið að sjá af þeim teikningum og hugmyndum sem stefnandi hafi unnið að. Endurgjaldið sé of hátt þegar litið sé til þeirra forsendna sem stefndu hafi lagt upp með, og of hátt, miðað þær upplýsingar sem stefndu hafi aflað sér um hugsanlegan kostnað við hönnunar- og teiknivinnu húss af þessu tagi. Stefnandi hafi aldrei lagt fram teikningar og hugmyndir og hafi því ekki gefið stefndu kost á að koma að athugasemdum, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli þar um. Stefnandi hafi ekki staðið við leiðbeiningarskyldu sína, sbr. 6. gr. laga nr. 42/2000, með því að tilkynna stefndu aldrei að þær teikningar, sem unnið væri að, væru ekki í samræmi við óskir stefndu og væru óhagkvæmar fyrir þau, þegar litið væri til kostnaðar við verkið.

Stefndu segja að í hönnunarsamningi aðila sé kveðið á um að teikni- og hugmyndavinna skyldi unnin frá ágúst 2006 til maí 2007, framkvæmdateikningar skyldu unnar eftir framgangi byggingarinnar og að stefnt skyldi að því að leggja byggingarnefndarteikningar fram í mars til apríl 2007. Teikningar hafi ekki borist stefndu fyrr en í lok júlí 2007, um þremur mánuðum eftir að byggingarvinna skyldi hefjast. Fram að því hefðu stefndu ekki fengið að sjá neinar teikningar og hugmyndir, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli um það. Segja stefndu hér vera afhendingardrátt, sbr. 20. gr. laga nr. 42/2000. Stefndu hafi ítrekað óskað eftir að verkinu yrði lokið og komið í þeirra hendur, svo sem sjáist af tölvubréfum aðila.

Stefndu segjast hafa afpantað það verk sem samið hefði verið um, þegar þau hafi gert sér grein fyrir því að þær teikningar, sem stefnandi hafi gert, hafi ekki verið í nokkuru samræmi við hugmyndi og forsendur stefndu. Þrátt fyrir að stefnandi hafi boðist til að bæta úr gallanum hafi það verið óhugsandi þar sem teikningar og hugmyndir stefnanda hafi ekki verið á nokkurn hátt mögulegur kostur fyrir stefndu. Þau hafi því haft sérstakar ástæður til að hafna því að stefnandi tæki að sér að bæta úr gallanum, og segjast vísa til 35. og 16. gr. laga nr. 42/2000. Stefndu segjast hafa fengið annan aðila til að teikna fyrir sig einbýlishús á umræddum stað og hafi sú vinna öll kostað um 800.000 krónur. Fullt samráð hafi verið haft við stefndu við þá vinnu.

Stefndu segja málatilbúnað stefnanda tilhæfulausan og óþarfan og segjast eiga kröfu á hendur stefnanda vegna samningsrofa. Þá segjast þau mótmæla öllum kröfum og lagarökum stefnanda og áskilja sér rétt til að höfða mál á hendur stefnanda til riftunar samnings og heimtu kröfu um endurgreiðslu þegar greiddra reikninga auk skaðabóta, með vísan til 14. og 15. gr. laga nr. 42/2000.

Stefndu segjast vísa til reglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og til III. kafla laga um þjónustukaup nr. 42/2000, sérstaklega 6. tl. 9. gr., 13. gr., 14. og 15. gr., sem og almennra reglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga, vanefndaúrræði og fleira. Einnig segjast stefndu vísa til almennra reglna laga nr. 50/2000. Kröfu sína um málskostnað segja stefndu studda við 2. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Verða nú rakin skýrslur og framburðir fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til

B-kvk-nf S-kvk-nf I-kvk-nf gaf skýrslu sem forsvarsmaður stefnanda. Hún sagði stefnanda vera hönnunarfyrirtæki sem þau hjón, vitnið Ó-kk-nf H-kk-nf og hún, hefðu stofnað í Danmörku að loknu námi í byggingarfræði þar. Ó-kk-nf hefði lokið námi í desember 2003 en hún í júní árið eftir.

Upphaf viðskipta málsaðila hefði verið með þeim hætti að systir Ó-kk-ef hefði hitt stefndu N-kvk-þf á förnum vegi og þá komið til tals að þau stefndi Ó-kk-nf hefðu keypt lóð í Kópavogi og leituðu nú hönnuðar. Þar skyldi byggja stórt og mikið einbýlishús og hefðu stefndu ekki ætlað að eiga heima þar sjálf heldur selja með ágóða. Yrði húsið því að vera „rosalega flott“. Stefndu hefðu hins vegar ekki verið á einu máli um það hvað væri fallegt, svo B-kvk-nf S-kvk-nf og Ó-kk-nf hefðu lent „á milli þeirra“.

Ó-kk-nf hefði hitt stefndu í Reykjavík vorið 2006, en B-kvk-nf S-kvk-nf hefði þá verið frá vegna veikinda. Hönnunarfundur hefði verið haldinn heima hjá stefndu á Blönduósi og þar verið farið yfir óskir þeirra og væntingar, en þau hefðu viljað hafa húsið gríðarstórt og mikið, mörg herbergi, stórar stofur, verandir, heitan pott, gufubað inn af svefnherbergi og annað í þeim dúr. Mætti húsið ekki vera hversdagslegt í útliti en Ó-kk-nf væri einmitt þekktur af frumlegheitum, og hefði stefnda N-kvk-nf tekið fram að þess vegna hefði verið leitað til þeirra. B-kvk-nf S-kvk-nf og Ó-kk-nf hefðu farið „heim með það að búa til samning og senda þeim síðan til yfirlestrar og þessi samningur gekk á milli okkar eitthvað aðeins þangað til að allir voru sáttir.“ Ekki hefði verið rætt á þessum tíma hversu stórt húsið skyldi vera og ekki hversu dýrt það mætti verða í byggingu. Þau Ó-kk-nf hefðu talið óþarft að spyrja hvað húsið mætti kosta, en fyrirmælin hefðu verið skýr um hversu húsið skyldi búið. Þá hefði ekki verið ákveðið neitt sérstakt hámark hönnunarkostnaðar en þau hefðu nefnt að hann væri venjulega svo og svo hátt hlutfall byggingarkostnaðar, en það hefði ekki verið rætt frekar. Hins vegar hefði verið samið um ákveðið tímakaup. Verkið hefði hins vegar tafist vegna veikinda B-kvk-ef S-kvk-ef og hefðu þau Ó-kk-nf þá komið til móts við stefndu með því að hækka ekki tímagjaldið, þó gjaldskrá stefnanda hefði hækkað á þeim tíma. Stefndu hefði verið kunnugt um veikindin og samþykkt seinkun vegna þeirra.

B-kvk-nf S-kvk-nf var spurð hvort til væru skrifleg gögn frá umræddum hönnunarfundi og kvað hún þau vera til. Lægju þau „í einhverjum gögnum“, en þau Ó-kk-nf hefðu bæði flutt til landsins og hér innan lands. Á matsfundi hefði hún rakið hvað í þeim hefði staðið, og hefðu stefndu samþykkt réttmæti þess. Hefði hún því ekki leitað gagnanna, sem væru handskrifuð minnisatriði sín frá fundinum.

Þegar B-kvk-nf S-kvk-nf hefði tekið að hressast, undir vor 2007, hefði teiknivinna hafist fyrir alvöru. Stefndu hefðu fengið sendar teikningar í júlí 2007. B-kvk-nf S-kvk-nf var spurð um þau sjónarmið stefndu að þær teikningar hefðu verið svo mjög unnar að stefndu hefði ekki gefist kostur á að koma að hönnunarferlinu. Kvað hún þau Ó-kk-þf hafa, vegna fjarlægðar, ákveðið að vinna teikningar ýtarlega. Þau hefðu farið yfir allar óskir stefndu og útfært þær. Stefnda N-kvk-nf hefði beðið um skemmtilegt hús og óvenjulegt og þeim Ó-kk-þgf hefði fundist með því að útfæra tillögu sína vel og í þrívídd, gætu þau sýnt hana betur. Ekki hafi annað staðið til en að teikningarnar væru fyrsta hugmynd, en þau Ó-kk-nf teiknuðu allt í þrívídd og hefðu stefndu vitað það, en hún hefði í upphafi sent þeim sýnishorn af verkum þeirra Ó-kk-ef. Hefðu þau gert ráð fyrir að fá athugasemdir stefndu og hefðu hugsað sér að vinna að breytingum á teikningunum að þeim athugasemdum fengnum. Eins hefðu þau Ó-kk-nf ákveðið að miða teikningarnar við ýtrasta byggingarmagn lóðarinnar og svo mætti skera það niður á síðari stigum.

B-kvk-nf S-kvk-nf kvaðst kannast við að hafa fengið tölvubréf frá stefnda Ó-kk-þgf þar sem beðið hefði verið um 300 fm hús. Þau Ó-kk-nf hefðu hins vegar ákveðið að miða teikningar við heildarnýtingu lóðar, þar sem teikningarnar yrðu skornar niður á síðari stigum.

Skömmu eftir að teikningarnar hefðu verið sendar hefðu stefndu verið sendur fjórði reikningur vegna hönnunarvinnunnar, en fyrstu þrír hefðu verið greiddir athugasemdalaust. Fjórði reikningurinn hefði hins vegar ekki verið greiddur en engin mótmæli hefðu komið frá stefndu vegna hans. Engin viðbrögð hefðu komið við teikningunum svo mánuði síðar hefði Ó-kk-nf hringt í stefndu N-kvk-þf M-kvk-þf sem hefði sagt teikningarnar glæsilegar, en einnig sagt að halda þyrfti fund „af því að Ó-kk-nf keypti þetta ekki alveg“. Eftir þetta hefðu aðilar talað saman í síma nokkurum sinnum og þau samtöl snúist um hvort breyta mætti teikningunum. Stefndu hefðu ekki hafnað teikningunum heldur spurt hvort nota mætti hluta þeirra, svo ekki þyrfti að hefja nýja hönnunarvinnu frá grunni. Hefðu þau Ó-kk-nf sagt það sjálfsagt. Í desember hefðu aðilar hist á Blönduósi en lítið sem ekkert komið út úr því.

B-kvk-nf S-kvk-nf sagði að í raun hefði mjög lítið verið óunnið í tillögum þeirra, þau ynnu þannig að tiltölulega fljótlegt væri að „vinna byggingarnefndarsettið út frá þessu“. Nánast væru aðeins nokkur formsatriði eftir. „Reikningarnir jú, voru orðnir miklir, en vinnan er nánast búin. En við gerðum okkur samt grein fyrir líka að við myndum þurfa að breyta og bæta“.

Stefndi Ó-kk-nf R-kk-nf sagði fund hafa verið haldinn á Blönduósi vorið 2006. Hefðu stefndu þá ætlað að fullnýta lóðarrétt með byggingu 400 fm húss og mætti húsið kosta 60 til 80 miljónir króna. Um haustið hefðu þau komist að þeirri niðurstöðu að 400 fm hús yrði of stórt og of dýrt og hefðu þá ákveðið að stefna að byggingu 300 fm húss og hefðu kynnt B-kvk-þgf S-kvk-þf og Ó-kk-þgf það með tölvubréfi.

Stefndi sagðist hafa bent á það, á umræddum fundi, að algengt væri að lóðarhafar fengju tillögur frá arkitektum og verkfræðistofum. Þau stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf hefðu fengið tillögur frá tveimur eða þremur slíkum aðilum, og væri í þeim áætlað að hönnunarkostnaður meðaleinbýlishúss, við verkhluta bæði arkitekts og verkfræðings, væri um 1300 til 1500 þúsund krónur, og hefðu þau stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf haft það sem viðmið í samningsgerðinni, en ekkert hefði verið sett á blað um það. Hefði hann hins vegar gert Ó-kk-þgf og B-kvk-þgf S-kvk-þgf grein fyrir þessu viðmiði á fundinum. Eftir að verkið hefði hafist hefði ekkert samráð verið haft við þau stefndu N-kvk-þf M-kvk-þf, fram til þess er þau hefðu fengið teikningarnar sendar. Hefði hann þó ítrekað óskað eftir frumdrögum og þá hafa átt við „grófar hugmyndir um útlit hússins og fyrirkomulag, hvort að okkur litist á það og hvort við vildum halda áfram á þeirri braut eða fara eitthvað annað“. Þá kvaðst stefndi hafa mótmælt síðasta reikningnum í samtali við Ó-kk-þf, en sér hefði algerlega blöskrað er teikningarnar hefðu komið.

Stefndi Ó-kk-nf sagði að þær teikningar sem hefðu borist hefðu verið allt of íburðarmiklar, miðað við hugmyndir þeirra stefndu um verð og annað slíkt. Þarna hefðu verið hallandi veggir og hringlaga hús, sem aldrei hefði verið rætt og hefðu þau í framhaldinu ekki treyst sér til að halda áfram samstarfinu og leitað annað. Stefndi kvaðst hafa í nóvember fengið tölvubréf frá Ó-kk-þgf þar sem boðnar hefðu verið nýjar teikningar án endurgjalds. Stefndu hefðu hins vegar ekki haft áhuga á frekara samstarfi við þau. Þeir hefðu þó hist í eitt skipti um þetta leyti.

Stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf P-kvk-nf sagði að á hönnunarfundi á Blönduósi hefðu þau stefndi Ó-kk-nf talað um að væntanlegt hús mætti kosta á bilinu 60 til 80 miljónir króna, fullfrágengið að utan sem innan. Þá hefði verið rætt um stærð hússins en vitnið kvaðst ekki muna hvort fremur hefði þar verið talað um 200 eða 250 fm hús. Stefndi Ó-kk-nf hefði rætt þau mál en stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf minna skipt sér af því. Alveg væri þó ljóst að teiknað hefði verið mun stærra hús en þau hefðu beðið um. Eftir fundinn hefði ekkert samráð verið haft við þau, þrátt fyrir ítrekaðar hringingar þeirra og tölvubréf þar sem þau hefðu beðið um upplýsingar og frumdrög. Þá hefðu þau stefndi Ó-kk-nf vitað að B-kvk-nf S-kvk-nf og Ó-kk-nf hefðu komið á Blönduós án þess að hafa samband við þau. Loks hefðu þau stefndi Ó-kk-nf fengið „heildarpakkann sendan heim til okkar löngu síðar“.

Stefnda N-kvk-nf sagðist hafa sagt Ó-kk-þgf að sér hefði ofboðið hvernig staðið hefði verið að málum og að þau sæju ekki aðra kosti en að láta frá sér lóðina eða leita annað eftir hönnunarvinnu. Ó-kk-nf hefði boðað þau til sín á fund á hótel í Reykjavík og þar verið með mági sínum, sölumanni, sem hefði boðist til að selja fyrir þau lóðina með teikningunum. Þetta hefði þeim stefnda Ó-kk-þgf fundist mjög óeðlileg framganga. „Næsta skipti“ hefði Ó-kk-nf boðist til að vinna nýjar teikningar í stað þeirra sem þau hefðu ekki viljað. Þeim hefði hins vegar fundist allt málið orðið svo óeðlilegt að þau hefðu ekki treyst sér í slíkt.

Stefnda N-kvk-nf kvaðst í upphafi hafa beðið um venjulegt og sígilt hús sem stæðist tímans tönn.

Stefnda kvaðst ekki hafa séð nein sýnishorn af verkum Ó-kk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef áður en hún hefði skrifað undir hönnunarsamning.

Vitnið Ó-kk-nf H-kk-nf byggingarfræðingur kvað þau B-kvk-þf S-kvk-þf hafa rekið arkitektastofu í Danmörku þegar systir vitnisins hefði komið þeim boðum til sín að stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf vilji fá þau til að hanna fyrir sig hús. Vitnið hefði haft samband við hana og hefði hún lýst miklum áhuga á að fá þau til starfans því henni hefði verið kunnugt um að þau væru mjög frumleg í sköpunargáfu sinni. Í framhaldi af þessu hefðu þau sent henni sýnishorn af vinnu sinni. Vitnið og stefndi Ó-kk-nf hefðu næst hist á fundi í Reykjavík og þar verið ákveðið að ganga til samstarfs og hefði stefndi sýnt vitninu lóðina. Hafi þar verið ákveðið að vitnið myndi senda stefnda uppkast að samningi. Þessi fundur hefði verið örstuttur og ekki hefði þar verið rætt um stærð hússins. Vitnið hefði lagt áherslu á að vel yrði farið í hönnunina, í smáatriðum, svo gögn yrðu mjög góð þegar að útboði kæmi, og myndi vitnið aðstoða stefnda við að „berja á verktökunum“ og ná peningum sem færu í hönnunarkostnað „margfalt til baka“.

Vitnið kvað hönnunarfund hafa verið haldinn á heimili stefndu og í framhaldi hans hefði vitnið sent þeim uppkast að samningi. Á fundinum hefði verið farið yfir óskir stefndu og hefði B-kvk-nf S-kvk-nf haldið fundargerð. Óskir stefndu hefðu komið fram í hönnunarskýrslu og hefðu stefndu staðfest á matsfundi að svo væri. Þau stefndu Ó-kk-nf og N-kvk-nf M-kvk-nf hefðu hins vegar ekki verið sammála um hvernig hús þau kysu. Stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf hefði lagt mikla áherslu á glæsileika en Ó-kk-nf heldur dregið úr. Lóðin hefði verið glæsileg endalóð og hefðu allir verið sammála um að hún kallaði á glæsilegt hús. Ekkert hefði komið fram um hámark hönnunarkostnaðar og ekkert um byggingarkostnað. Þá hefði fermetrafjöldi hússins ekki verið ræddur að öðru leyti en því sem kveðið hefði verið á um í deiliskipulagsskilmálum, sem hefði verið allt að 400 fermetrar. Hefði vitnið þegar gert stefndu grein fyrir því að tillögurnar yrðu teygðar til þess sem lóðin frekast byði upp á, auk þess sem koma þyrfti fyrir öllu því sem þau hefðu viljað, sem ekki hefði verið lítið. Yrði þá val stefndu hvernig teikningar skyldu skornar niður.

Vitnið kvaðst hafa hringt til stefndu N-kvk-ef M-kvk-ef nokkurum vikum eftir að teikningar hefðu verið sendar. Hefði stefnda lokið miklu lofsorði á teikningarnar en „passar ekki hérna inn í það sem við teljum okkur geta gert.“ Þetta hefði orðið vitninu og B-kvk-þgf S-kvk-þgf veruleg vonbrigði en þau hefðu þá viljað bæta úr því og hefðu þau boðist til að breyta tillögunum eins og stefndu myndu óska. Hefðu þau boðið „jafn vel unnar teikningar að nýjum hugmyndum sem væru þá enn frekar unnið í samráði við þau“, án sérstaks „kostnaðarauka frá því sem komið var“. Síðar hefðu þau B-kvk-nf S-kvk-nf boðist til að útvega stefndu „fullt byggingarnefndarsett af nýju hönnuðu húsi án þess að það yrði þeim að auknum kostnaði“. Þessum boðum hefði hefði ekki verið svarað. Vitnið hefði haft samband við stefnda Ó-kk-þf í desember og farið fram á að hann greiddi þann reikning sem enn hefði verið ógreiddur en stefndi haft við orð að rétt væri að útkljá það mál í dómsölum. Fyrri reikningar þrír hefðu hins vegar verið greiddir athugasemdalaust á sínum tíma.

Vitnið var spurt hversu langt verkið hefði verið komið þegar boð hefðu komið frá stefndu um að húsið skyldi vera 300 fm að stærð, og kvaðst vitnið telja að þau B-kvk-nf S-kvk-nf hefðu þá verið „á miðju kafi í þessu“. Vitnið staðfesti aðspurt að framlögð tímaskýrsla væri rétt. Hins vegar myndu þau hafa verið búin að velta málinu fyrir sér áður en farið væri að vinna samkvæmt henni.

Vitnið kvað sér vera óskiljanlegt að stefndu hefðu hafnað boði um að endurvinna teikningarnar. Þegar vitnið var nánar spurt kvað það sér hafa fundist sem því boði væri hvorki tekið né hafnað, eiginlega hefði ekkert gerst nema allt farið í bið. Ekki hefði hins vegar komið til tals að greiðslu síðasta reiknings yrði frestað þar til endurvinnu yrði lokið. Slík ósk hefði ekki komið frá stefndu, en ef svo hefði farið, hefði vitnið hefði verið fúst til að „setjast niður og reyna að leysa þann ágreining“.

Vitnið var spurt hvað það teldi mikinn hluta hafa verið eftir af hönnunarvinnunni, og kvaðst vitnið áætla að komið væri um tvo þriðju hluta leiðar að byggingarnefndarsetti, en líklega væri um þriðjungur af heildarvinnunni búinn.

Vitnið kvaðst álíta að stefnandi hefði staðið við það ákvæði hönnunarsamnings að verkið skyldi unnið í fullu samstarfi og samráði við stefndu. Í huga vitnisins og B-kvk-ef S-kvk-ef hefði verið litið svo á að samráðið hæfist í framhaldi af því að teikningarnar væru lagðar fram. Þá fengju stefndu færi á að taka ákvarðanir um hverju skyldi sleppt úr teikningunum til að minnka húsið. Stefndu hefðu hins vegar ekki verið reiðubúin að hefja þetta samráð.

Vitnið Í-kk-nf G-kk-nf arkitekt og ráðgjafi staðfesti matsgerð sína. Kvaðst vitnið telja endurgjald það sem stefnandi reiknar fyrir hverja vinnustund vera ekki óeðlilegt. Væri gjaldið mjög lágt, frá almennu sjónarmiði, en eðlilegt og sanngjarnt í ljósi tilurðar málsins. Vitnið kvaðst telja að miðað við þá vinnu, sem unnin hefði verið, væri uppgefinn vinnustundafjöldi ekki óeðlilegur. Væri hér um að ræða fyrstu tillögu að húsi, sem líklega hefði orðið „dýrara en kúnninn var að tala um“, en ekki óeðlilegt sem fyrsta tillaga. Vitnið kvað hins vegar, að of langt hefði verið gengið í tillögunni, ef húsið hefði átt að vera ódýrt, eða „miðlungs að gæðum“. Vitnið kvaðst telja að umkrafið endurgjald væri ekki óeðlilegt miðað við þá vinnu sem skilað hefði verið.

Vitnið var spurt um þau ummæli í matsgerð, að segja megi að mörgu leyti að hönnun stefnanda sé of mikið unnin sem fyrsti útgangspunktur hönnuðar og sem kynningarefni til viðskiptavinar. Vitnið kvaðst standa við þessa skoðun, en hins vegar mætti af gögnum ráða hvernig verkið hefði komið til, hvernig samskipti þeirra hefðu verið, og vegna þessara atriða hefði verið unnið fram yfir það sem verið hefði ef aðilar hefðu verið nær hvor öðrum. En verkið hefði verið nokkuð mikið unnið, af „fyrstu útgangspunktum“ að vera. Sér hefði fundist eðlilegra að sýna hugmyndina minna unna í fyrstu.

Vitnið kvað ekki unnt að skýra tillögur að húsi með því að senda einar saman teikningar í tölvupósti til viðskiptavinarins.

Niðurstaða

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu um greiðslu reiknings vegna vinnu starfsmanna sinna og byggir á hönnunarsamningi sínum og stefndu. Ágreiningslaust er að stefnandi hafði gefið út og stefndu greitt þrjá reikninga, áður en kom að útgáfu þess fjórða, sem mál þetta snýst um. Stefnandi var sérfræðifyrirtæki er tók að sér að veita þjónustu sem þá sem mál þetta er sprottið út af. Ekkert hefur komið fram um að stefndu hafi sérfræðikunnáttu á því sviði og þykir mega ætla að svo sé ekki.

Samningur aðila liggur fyrir í málinu. Eins og áður er rakið, kveður hann á um að stefnandi taki að sér hönnun og teikningu einbýlishúss sem stefndu höfðu hugsað sér að reisa. Í samningnum er kveðið á um að sú vinna verði unnin í fullu samstarfi og samráði við stefndu, en samkvæmt samningnum skyldi húsið falla að þeirra þörfum.

Áður en samningur var undirritaður hittust aðilar, stefndu og starfsmenn stefnanda, Ó-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf. Að sögn þeirra síðarnefndu var rituð fundargerð, en hún hefur ekki verið lögð fram í málinu og gaf B-kvk-nf S-kvk-nf á því þá skýringu fyrir dómi, að þau Ó-kk-nf hefðu tvívegis staðið í flutningum og fundargerðin væri „í einhverjum gögnum“, en ekki hefði verið talin þörf á að afla þeirra þar hún hefði rakið efni þeirra á matsfundi og þar verið staðfest að rétt væri farið með. Í matsgerð er hins vegar haft eftir stefnda Ó-kk-þgf af matsfundi, að á fundi í maí 2006 hefði komið fram hverjar óskir og þarfir stefndu væru, og hefði þar verið talað um myndarlegt hús og heildarkostnaðinn 60 til 80 miljónir. Báru stefndu Ó-kk-nf og N-kvk-nf M-kvk-nf á sama veg fyrir dómi, en þau Ó-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf báru að á þessum fundi þeirra hefði ekkert verið rætt um verð. Þau Ó-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf sátu fundinn sem sérfræðingar, sem atvinnu höfðu af hönnun bygginga, og var fundurinn haldinn til undirbúnings þess að þau hönnuðu einbýlishús fyrir stefndu. Þykir dóminum að þeim hafi mátt vera ljós nauðsyn þess að ekki færi milli mála hverjar óskir kaupenda væru í stærstu dráttum. Þau héldu enda fundargerð, en hafa ekki lagt hana fram og hefur verið gefin á því sú skýringu sem áður var rakin, en eins og áður segir, er í matsgerð haft eftir stefnda Ó-kk-þgf að á fundi aðila hafi verið rætt um hús sem kostaði 60 til 80 miljónir króna. Þykir dóminum sem stefnandi verði að bera halla af því að fundargerð umrædds fundar hafi ekki verið lögð fram. Á hinn bóginn verður ekki horft fram hjá því að æskilegs verðs hússins er ekki getið í samningi aðila og það kemur ekki fram í þeim skriflegu gögnum, sem lögð hafa verið fyrir dóminn, fyrr en í tölvubréfi stefnda Ó-kk-ef til Ó-kk-ef hinn 24. nóvember 2007. Þykja í þessu ljósi ekki öruggt að slá föstu, gegn orðum þeirra Ó-kk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef, að á umræddum fundi vorið 2006 hafi verið talað um verðbilið 60 til 80 miljónir fyrir húsið.

Ljóst er af samningi að ætlast var til að hannað yrði vandað og glæsilegt einbýlishús. Við blasir að slíkt hús kostar sitt og gerir kröfur um vandaða hönnunarvinnu. Sannað þykir að á umræddum fundi hafi verið talað um að fullnýta lóðarrétt með byggingu 400 fermetra húss, en fyrir liggur í málinu að með tölvubréfi stefnda Ó-kk-ef til Ó-kk-ef, 3. september 2006, var tilkynnt að stefndu óskuðu nú eftir „minna húsi eða í kringum 300 fermetra“. Engin andmæli stefnanda við þessari ósk liggja fyrir í málinu og hefur þeim ekki verið haldið fram. Samkvæmt vinnuskýrslu, sem liggur hinum umdeilda reikningi málsins til grundvallar, er með honum krafist greiðslu fyrir vinnu í júlímánuði 2007, alls 154 unnum klukkustundum. Fyrsti vinnudagur samkvæmt skýrslunni er 3. júlí 2007. Ó-kk-nf staðfesti fyrir dómi að vinnuskýrslan væri rétt. Samkvæmt öðrum reikningum, sem greiddir hafa verið, hófst vinna ekki fyrr en í apríl 2007. Er ljóst að öll sú vinna, sem krafist er greiðslu á í málinu, fór fram eftir að stefnanda hafði verið gert ljóst að stefndu óskuðu eftir húsi sem væri um 300 fermetrar að flatarmáli.

Í lok júlí 2007 sendi stefnandi stefndu hönnunarskýrslu sína. Er þar sýnt hús, sem í skýrslunni er sagt vera 399,9 fermetrar. Að mati dómsins væri rétt að telja húsið vera tæplega 424 fermetra, þegar stærð koníaksstofu hefur verið bætt við, eins og rétt þykir að gera, þegar kostnaður við bygginguna er metinn. Auk þess álítur dómurinn afar hæpið að byggingin fengist skráð hjá fasteignamati sem aðeins 399,9 fermetrar, og má því ætla að húsið, sem tillagan er um, yrði stærra en heimilað er í deiliskipulagi. Að mati dómsins er hér um mjög verulegt frávik frá þeim óskum sem stefndu höfðu komið á framfæri við stefnanda, áður en hönnunarvinna starfsmanna stefnanda hófst.

Fyrir dómi báru þau Ó-kk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf á þann veg, að sér hefði fundist eðlilegt að teikna húsið svo stórt sem raun ber vitni, en svo væri það hlutverk stefndu að segja til um það, þegar hið eiginlega samráð hæfist, hvað skyldi missa sín þegar húsið yrði minnkað.

Að mati dómsins er mikið fyrirtæki að breyta því húsi, sem lagt er til í hönnunarskýrslu, svo að það geti uppfyllt þá ósk sem stefndu settu fram í bréfi stefnda Ó-kk-ef í september 2006. Væri líklegt að við slíka minnkun glötuðust mikilsverðir þættir. Eins og áður hefur komið fram, eru stefndu ekki sérfræðingar um húsahönnun, ólíkt starfsmönnum stefnanda. Álítur dómurinn að eðlilegt hefði verið af starfsmönnum stefnanda, að gera stefndu grein fyrir því, löngu fyrr, ef ætla mætti að óskir þeirra um búnað og skipan hússins yrðu ekki uppfylltar með aðeins 300 fermetra húsi. Sé þetta enn eðlilegra þegar horft er til skýrs ákvæðis hönnunarsamnings um að hönnunarvinna skuli fara fram í fullu samráði og samstarfi við stefndu.

Að mati dómsins er í hönnunartillögu stefnanda lagt til hús sem yrði flókið og dýrt í byggingu. Komi þar sérstaklega til mikil lofthæð efri hæðar, hallandi veggir og bogadregnir. Þá er gert ráð fyrir að efri hæð verði talsvert inndregin sem kallar á vandaðan frágang láréttra flata neðri hæðar. Flóknar verkfræðilegar lausnir við koníaksstofu, og „brú“ að henni, auka enn á kostnað við byggingu hússins að mati dómsins. Að mati dómsins gerir hús sem þetta kröfu um sérstaklega nákvæma útfærslu fjölmargra þátta.

Eins og áður hefur verið rakið, er í samningi aðila kveðið á um að öll hönnunarvinna skuli fara fram í fullu samráði við stefndu. Áður hafa verið rakin tölvubréf stefnda Ó-kk-ef til Ó-kk-ef, frá apríl og júní 2007, þar sem hann óskar eftir að fá „einhver frumdrög“ og „fyrstu teikningar“ til að fara yfir. Stefndu fá hins vegar hvorki gögn né teikningar fyrr en þau fá hönnunarskýrslu í lok júlí. Að mati dómsins er sú tillaga mjög mikið unnin, allt of mikið sem fyrsta tillaga, sé tekið mið af almennri venju. Þá segir í matsgerð að segja megi að mörgu leyti að tillaga stefnanda sé „of mikið unnin sem fyrsti útgangspunktur hönnuða og sem kynningargögn til að sýna viðskiptavini sínum.“ Í ljósi framangreinds ákvæðis í hönnunarsamningi, viðtekinna hátta á þessu sviði og stærðar og sérstöðu teikningarinnar, álítur dómurinn að stefnanda hafi borið að kynna stefndu mun fyrr á hvaða leið hönnunin væri. Stefnandi tók hins vegar þann kost að vinna hönnunina lengra, en að mati dómsins gerði stefnandi það á eigin áhættu. Að vísu álítur dómurinn, að þó viðtekið sé að fyrstu tillögur séu kynntar viðskiptavini mun fyrr en hér var gert, þá þekkist það einnig að þær séu unnar lengra áður en þær eru kynntar. Í þeim tilvikum sé það hins vegar ljóst, að það geri hönnuður á eigin áhættu.

Að mati dómsins hefði stefnanda verið í lófa lagið, úr því hann taldi rétt að vinna hönnun sína svo langt sem raun ber vitni, áður en hún yrði kynnt stefndu, að upplýsa stefndu um það vinnulag með sannanlegum hætti, og leita samþykkis þeirra fyrir því. Hefði þetta ekki síst verið eðlilegt í ljósi þess að í samningi þeirra var kveðið á um fullt samstarf og samráð við þau. Sú staðreynd, að stefndu unnu að hönnunarskýrslu sem gerði ráð fyrir húsi sem yrði um þriðjungi stærra en það sem stefndu óskuðu eftir, horfir enn til sömu áttar. Ber stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að stefndu hafi samþykkt umrætt vinnulag, en slíkt hefur ekki verið sannað í málinu.

Samkvæmt samningi skyldi teikni- og hugmyndavinna vera unnin frá ágúst 2006 til maí 2007. Stefna skyldi að því að byggingarnefndarteikningar yrðu lagðar fram í mars eða apríl 2007 og byggingarvinna skyldi hefjast vorið 2007. Þetta gekk alls ekki eftir, en eins og margrakið er fengu stefndu hönnunarskýrslu í hendur í lok júlí 2007. Átti þá eftir að gera allar breytingar sem stefndi hefði hugsanlega viljað láta gera, ljúka gerð bygginganefndarteikninga, gera vinnuteikningar arkitekta, gera allar burðarþolsteikningar og lagnateikningar fyrir grunnlagnir, áður en líklegt má telja að byggingafulltrúi hefði gefið leyfi til að hefja framkvæmdir við húsið. Á þessari seinkun hafa verið gefnar skýringar, einkum veikindi B-kvk-ef S-kvk-ef, sem kvað stefndu hafa vitað af veikindunum og samþykkt seinkun vegna þeirra. Í greinargerð sinni segja stefndu að stefnandi hafi ekki staðið við þá tímaáætlun sem lagt hafi verið upp með. Ekkert í gögnum málsins tekur af tvímæli um það hvort stefndu hafi veitt stefnanda aukinn skilafrest vegna umræddra veikinda. Þó þykja gögnin heldur veita vísbendingu í þá átt, en í tölvubréfum sem liggja fyrir, frá þeim tíma er hönnunarskýrslan var ókomin, nefna stefndu ekki að stefnandi hafi brotið gegn tímaáætlun samningsins, og í tölvubréfi stefnda Ó-kk-ef, 30. apríl 2007, spyr hann hvernig teiknivinna gangi og nefnir að þau stefnda N-kvk-nf M-kvk-nf fari í hálfsmánaðar utanlandsferð í byrjun maí og „væri gaman að geta haft einhver frumdrög með til að fara yfir“. Þá nefnir Ó-kk-nf í bréfi 7. júní að B-kvk-nf S-kvk-nf hafi verið „að ljúka síðustu lyfjameðferð“, sem þykir benda til þess að veikindin hafi komið áður til tals. Þykir dóminum rétt að miða við að stefndu hafi verið kunnugt um að vinnunni myndi heldur seinka vegna þessara veikinda og þau hafi ekki gert athugasemdir við það á þeim tíma. Hins vegar kemur fram í síðastnefndu tölvubréfi Ó-kk-ef að þau hafi tekið sér þriggja vikna frí til að setja bát sinn í slipp og mála allan. En þó dóminum þyki rétt að miða við að stefnandi hafi andmælalaust upplýst stefnda um að tafir yrðu á verkinu vegna umræddra veikinda, og þær tafir einar og sér verði því ekki metnar stefnanda til vanefnda, þykja þær tafir þó færa enn rök fyrir því að stefnanda hafi borið að draga ekki um of að kynna stefndu hvert hönnunarvinnan stefndi. Þar sem verkið hafði tafist töluvert frá því sem gert hafði verið ráð fyrir, mátti ætla að bagalegra yrði fyrir stefndu ef svo færi að hönnunarvinnan yrði ekki í samræmi við væntingar þeirra og yrði þannig til einskis.

Eins og rakið hefur verið, var stefnandi beðinn um að hanna þrjúhundruð fermetra hús fyrir stefndu og í samningi var áskilið að fullt samráð yrði haft við stefndu um hönnunina. Stefnandi skilaði til stefndu hönnunarskýrslu um hús sem stefnandi kvað vera því sem næst fjögurhundruð fermetra, og eins og áður segir lítur dómurinn svo á að meta beri það til um 424 fermetra húss, þegar byggingarkostnaður er metinn. Þá þykir dóminum ljóst að reynst geti þrautin þyngri að minnka þá tillögu niður í þá stærð sem stefndu höfðu óskað eftir. Öll sú vinna, sem stendur að baki þeirri greiðslukröfu sem gerð er í málinu, var unnin eftir að stefndu höfðu farið fram á að húsið yrði um þrjúhundruð fermetrar að stærð. Ekkert samráð hafði verið haft við stefndu á þeim tíma sem stefnandi vann að hönnun húss sem var að mun stærra en stefndu höfðu unnið eftir.

Í niðurlagi texta hönnunarskýrslu stefnanda segir að um fyrstu hugmyndir hönnuða sé að ræða og segir að tillagan skapi „grundvöll fyrir frekari útfærslum í samræmi við hugmyndir byggjenda. Eflaust gæti margt verið á annan veg en hér hefur verið lagt til og sjálfsagt að [reifa] þær hugmyndir, breytingar og athugasemdir sem frá byggjendum kunna að koma.“ Af þessu er ljóst að stefnandi leit ekki svo á að með hönnunarskýrslunni væri hönnunarvinnu sinni endanlega lokið, og tilvitnuð orð styðja þann framburð Ó-kk-ef fyrir dómi að eftir gerð umræddrar hönnunarskýrslu gæti hið umsamda samstarf og samstarf hafist.

Umræddur reikningur sem mál þetta er risið um, er fyrir 154 klukkustunda hönnunarvinnu í þeim mánuði er hönnunarskýrslu er lokið og hún send stefndu. Að mati dómsins er það hús, sem hönnunarskýrslan sýnir, fjarri því að vera eðlileg tillaga miðað við þau fyrirmæli stefndu að hús þeirra skyldi verða um 300 fermetrar að stærð. Þegar við það bætist að stefnandi hafði unnið þá hönnun upp á sitt eindæmi, án nokkurs samráðs við stefndu og án þess að upplýsa þau á nokkurn hátt um að stefnandi hygðist viðhafa það vinnulag að fyrsti afrakstur langrar hönnunarvinnu yrði hús, að minnsta kosti þriðjungi stærra en ætlast hefði verið til, en sem svo mætti skera niður í samstarfi, þykir dóminum sem stefnandi verði sjálfur að bera áhættuna af því verklagi sínu. Þykir stefnandi ekki eiga lögvarinn rétt til þess að stefndu greiði kostnað af hinni ýtarlegu hönnunarvinnu sem lá að baki þess húss sem hönnunarskýrslan sýndi.

Dómurinn álítur að það sé verulegur galli á þeirri tillögu sem hönnunarskýrslan geymir, að hún er um hús sem er mun stærra en stefndu höfðu óskað eftir, og minnkun þess yrði hægar sögð en gerð. Stefnandi hefur haldið því fram að hann hafi boðist til að bæta úr þessu með því að hanna nýtt hús fyrir stefndu án sérstakrar þóknunar. Með tölvubréfi Ó-kk-ef til stefnda Ó-kk-ef hinn 27. janúar 2007 leggur hann til að „við í ok2be vinnum áfram með okkar tillögur að heildarhönnun á einbýlishúsi í Dalaþingi“ og skyldi í því felast „[á]framhaldandi hönnunarvinna í samráði við ykkur, með það að markmiði að ná fram endanlegri hönnun, lögun og útliti á húsinu. Stærð hússins verði löguð að ykkar hugmyndum. Reynt verði að láta hönnunina falla innan fjárhagsramma ykkar.“ Er í bréfinu lagt til að frumhönnun verði lokið í júní 2008 og byggingarnefndarsett tilbúið í lok júlí 2008. Í lok bréfsins er sett það skilyrði fyrir þessu, að „ógreiddir reikningar frá ok2be verði greiddir strax“. Er því hér ekki boðist til að bæta þegar úr galla, heldur fremur boðist til að vinna að endurbótum á gallaðri vöru, svo fremi sem reikningar fyrir hana verði fyrst greiddir. Þykir dóminum sem þetta tilboð af hálfu stefnanda leiði ekki til þess að hann eignist lögvarða kröfu til greiðslu fyrir útgefinn reikning, en hafa má í huga að samkvæmt 3. mgr. 11. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup er kaupanda heimilt að halda eftir greiðslu þar til úrbætur hafa farið fram. Þykja andmæli stefndu við greiðsluskyldu sinni ekki hafa komið of seint, þegar horft er til eðlis viðskiptanna, samskipta aðila og málavaxta.

Þegar á allt framanritað er horft þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að hann eigi lögvarða kröfu á hendur stefndu um að þau greiði honum þann reikning sem mál þetta er rekið um. Verður því að sýkna stefndu af kröfum hans.

Dæma ber stefnanda til að greiða stefndu málskostnað sem, þegar á allt er horft, verður ákveðinn 450.000 krónur til hvors.

Mál þetta fluttu G-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómslögmaður fyrir stefnanda og S-kk-nf Þ. Ó-kk-nf hæstaréttarlögmaður fyrir stefndu. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Mál þetta dæma Þ-kk-nf D-kk-nf héraðsdómari, A-kk-nf Ö-kk-nf B-kk-nf byggingarverkfræðingur og L-kk-nf E-kk-nf arkitekt.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, N-kvk-nf M-kvk-nf P-kvk-nf og Ó-kk-nf R-kk-nf, eru sýkn af kröfum stefnanda, Ok2be, í máli þessu.

Stefnandi greiði hvoru stefndu 450.000 krónur í málskostnað.