S-794/2014

Ár 2014, þriðjudaginn 18. nóvember, er á dómþingi héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af P-kk-þgf G-kk-þgf, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í sakamálinu nr. 794/2014: Ákæruvaldið (H-kvk-nf S-kvk-nf P-kvk-nf) gegn J-kk-þgf L-kk-þgf G-kk-þgf (V-kk-nf H. V-kk-nf hrl.), sem tekið var til dóms að aflokinni aðalmeðferð hinn 12. nóvember sl.

Málið er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, dagsettri 8. september sl. á hendur ákærða, J-kk-þgf L-kk-þgf G-kk-þgf, kt. [...], Skipasundi 56, Reykjavík, „fyrir brennu, með því að hafa skömmu eftir hádegi þriðjudaginn 4. júní 2013 brotið glerflösku fulla af bensíni við hurð á aðalinngangi veitingahússins Forréttabarinn við Mýrargötu, en húsið er nr. 14 við Nýlendugötu í Reykjavík, borið eld að og valdið með því eldsvoða sem hafði í för með sér almannahættu og eignatjón auk hættu á yfirgripsmikilli eyðingu eigna annarra hefði eldurinn náð að breiðast frekar út.

Telst þetta varða við 1. og 2. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Málavextir

Samkvæmt staðfestri skýrslu A lögregluvarðstjóra var tilkynnt um það til lögreglu, kl. 13:19, þriðjudaginn 4. júní 2013, að maður hefði sést hella bensíni yfir skilti á Nýlendugötu og hann hefði gengið þaðan á brott með svokallaðan „mólótoff-kokkteil“ í hendinni. Fóru lögreglumenn á vettvang og sáu að bensíni hafði verið hellt yfir skilti á gangstéttinni við bakdyr veitingastaðarins „Forréttabarsins“, en þær snúa út að Nýlendugötu. Þá urðu þeir þess áskynja að bensíni hafði verið hellt á framhurð veitingastaðarins og kveikt í því. Var hurðin sótug og brunninn pappír við dyrnar. Þá fannst rauður plastbrúsi undan bensíni vestan við húsið. Starfsmenn veitingastaðarins, B og C, sögðu frá því að fyrrverandi starfsmaður veitingastaðarins, ákærði í máli þessu, hefði kastað einhverju í útihurðina og eldur blossað upp við það. Að svo búnu hefði maðurinn gengið vestur Mýrargötu. Eftir eiganda veitingastaðarins, D, er það haft að hann hefði sagt ákærða upp starfi sínu á veitingastaðnum daginn áður. Hefði ákærði verið með líflátshótanir að undanförnu, bæði í sinn garð og starfsfólksins.

Ákærði var handtekinn síðar þennan dag og færður í fangageymslu. Daginn eftir var hann yfirheyrður og neitaði þá sök. Hann var yfirheyrður aftur 25. júní og játaði þá á sig verknaðinn. Kvaðst hann hafa kveikt í til þess að mótmæla því að hann hefði verið rekinn úr starfi sínu á veitingastaðnum. Hefði hann verið mjög ölvaður og keypt 5 lítra af bensíni á brúsa, farið að bakdyrum veitingastaðarins og hellt þar niður bensíni. Einnig hefði hann sett bensín á vínflösku, sett pappa í stútinn og farið með flöskuna framfyrir húsið. Hefði hann losað sig við brúsann í leiðinni og farið að framdyrum staðarins. Þar hefði hann kastað flöskunni í stéttina fyrir utan en hún ekki brotnað. Hefði hann kastað flöskunni aftur svo hún brotnaði og hann þá kveikt í bensíninu úr henni. Hefði mikill eldur blossað upp, mun meiri en ákærði bjóst við, eiginlega sprenging. Kvaðst hann þakka það hjálminum sem hann var með að hann skyldi ekki verða fyrir skaða. Ákærði sagðist ekki hafa ætlað að valda tjóni á húsnæðinu þarna eða hættu fyrir starfsfólkið. Sagðist hann hafa, áður en hann kveikti í, gefið starfsmanninum B til kynna að hann skyldi ná í slökkvitækið.

Meðal gagna málsins er staðfest skýrsla E rannsóknarlögreglumanns sem hann gerði um rannsókn á vettvangi. Fylgja henni ljósmyndir og uppdrættir af vettvangi, þar á meðal af dyrunum þar sem kveikt var í, af skilti við bakdyrnar, af bensínbrúsanum sem fannst vestan við húsið, flöskubrotum sem fundust við framdyrnar og af dyrunum, bæði utan- og innanverðum. Kemur þar fram að húsið er fjögurra hæða steinhús. Þá segir að eldur hafi verið kveiktur í bensíni úr brotinni flösku við framdyr veitingastaðarins, sem eru úr timbri og gleri, en einnig hefði verið hellt niður bensíni við bakdyrnar og líklega yfir skilti þar við dyrnar. Af ljósmyndunum má sjá að stutt fyrir innan framdyrnar eru tveir bólstraðir sófar og sófaborð á aðra hönd og teppisrenningur liggur frá dyrunum inn á gólfið. Þá sést í borð og tvo stóla við það fyrir innan dyrnar á hina höndina. Gluggatjöld eru beggja vegna inngangsins. Fyrir utan grunnteikningu af húsnæðinu, sem ekki er dagsett, eru litlar aðrar upplýsingar um annan húsbúnað, tæki eða innréttingar í veitingastofunni.

Loks er í málinu „minnisblað um almannahættu vegna íkveikju við inngang og við neyðarútgang Forréttabarsins, Mýrargötu 14, Reykjavík þann 4. júní“, sem dagsett er 5. júní sl. og undirritað af F forstjóra Mannvirkjastofnunar. Mannvirkjastofnun starfar samkvæmt lögum um mannvirki nr. 160, 2010 og er hlutverk stofnunarinnar, samkvæmt 5. gr. þeirra laga, að hafa eftirlit með framkvæmd laganna og laga um brunavarnir. Stofnunin skal tryggja samræmingu á byggingareftirliti og eldvarnaeftirliti og starfsemi slökkviliða um land allt í samráði við viðkomandi stjórnvöld. Auk þessa og margs annars er það hlutverk stofnunarinnar, samkvæmt lagagreininni, að annast og stuðla að rannsóknum á sviði brunavarna, að vera umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og öðrum stjórnvöldum til ráðgjafar um mannvirkjamál og veita umsögn um álitamál á því sviði. Verður að lítur svo á að forstjóri stofnunarinnar sé matsmaður í skilningi 3. mgr. 127. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008. Fram er komið í málinu frá forstjóranum að skjalið jafngildi endanlegri álitsgerð um álitaefnið. Álitsgerðin er svohljóðandi:

„Bakgrunnur: Vísað er til beiðni frá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu þar sem undirritaður er beðinn um að meta hvort almannahætta, sbr. 164. gr. almennra hegningarlaga hafi skapast við íkveikju við inngang og neyðarútgang umrædds veitingahúss um miðjan dag 4. júní 2013.

Vegna óska lögreglu er gefið út bráðabirgðaálit vegna almannahættunnar sem byggir á athugunum á staðnum og ljósmyndum sem teknar voru á vettvangi. Skýrslur lögreglu og slökkviliðs liggja ekki fyrir.

Byggingin: Ekki eru miklar upplýsingar um húsið í gögnum Þjóðskrár. Lóðin er skráð sem iðnaðar- og athafnalóð með landnúmer 100166. Húsið er þriggja hæða hús með risi með fastanúmer 200-0384. Húsið var lengi notað sem járnsmiðja en nú er veitingastaður á jarðhæðinni og atvinnustarfsemi á efri hæðum. Í símaskrá er einstaklingur skráður með íbúð á efstu hæð hússins. Stigagangur upp á efri hæðir er í sérstöku og aðskildu brunahólfi. Við fyrstu sýn virðist brunahólfun frá veitingastaðnum yfir í önnur rými vera góð.

Inngangsdyr Forréttabarsins eru í innskoti sem gert er inn í útvegg hússins. Innskotið er ca 2 m breitt, 1 m djúpt og 3 m hátt.

Atburðarrás: Samkvæmt samtali við lögreglu er talið að íkveikjan hafi verið framkvæmd þannig að maður útbjó svokallaðan mólótovkokteil (flaska með brennanlegum vökva sem lokað er með tauklút), kveikti í tauklútnum og kastaði flöskunni að inngangi Forréttabarsins. Flaskan náði ekki að brjóta glugga í inngangsdyrum, heldur féll fyrir framan hurðina, brotnaði þar og orsakaði nokkuð mikið bál utan við inngangsdyrnar.

Eins og áður sagði eru dyrnar að Forréttabarnum í innskoti og þar kviknaði í mólótovkokteilnum. Allt innskotið er gert úr tré og gleri. Þak innskotsins er gert úr tré og ljóst að ef eldur hefði náð að læsa sig í timbur í hurð og stoðum þá hefði tekið tiltölulegan stuttan tíma þar til eldurinn hefði borist í gegnum þak innskotsins og þannig brotist inn á sjálfan veitingastaðinn.

Samkvæmt samtölum lögreglu við vitni hafði hinn grunaði fyrst hellt bensíni á neyðarútganginn bakvið húsið, og á skilti við neyðarútganginn. Hinn grunaði kveikti þó ekki í þessu bensíni samkvæmt einu vitni, heldur gekk að framdyrum veitingastaðarins og kastaði þar mólótóvkokteilnum, og við það kviknaði eldur í áðurnefndu innskoti. Starfsfólk veitingastaðarins brást frekar skjótt við og slökkti eldinn með slökkvitæki.

Möguleg útbreiðsla elds og reyks: Innrétting veitingarstaðarins er dæmigerð og brunaálag nokkuð mikið. Ef eldurinn hefði brotist í gegnum þak innskotsins (sem ekki hefði tekið margar mínútur ef starfsfólk hefði ekki náð að slökkva eldinn mjög skjótt) hefðu logarnir slegið í loft veitingastaðarins. Reykmyndun hefði orðið mikil og lífsskilyrði fljótt orðið slæm. Hitageislun á innréttingar orðið til þess að kviknað hefði í innréttingum og öllu brennanlegu efni á nokkuð skömmum tíma.

Dyr neyðarútgangsins eru úr tré. Ef hinum grunaða hefði tekist ætlunarverk sitt betur hefði kviknað í dyrunum og einhver reykur borist inn á veitingastaðinn. Því hefði orðið erfitt eða jafnvel ómögulegt að nota neyðarútganginn. Þannig er hægt að staðhæfa að eldsútbreiðsla hefði getað orði hröð og erfiðleikum bundið að nota neyðarútgang.

Almannahætta: Samkvæmt vitnum voru starfsmenn inni á veitingastaðnum og fáir gestir (ekki er ljóst af gögnum hver margir voru inni á veitingastaðnum). Um miðjan dag hefðu þó getað verið nokkuð margir gestir inni. Hinn grunaði hafði verið inni á staðnum og virtist því vita hver margir væru þar. Ætlun hans, samkvæmt vitnum, var að setja starfsfólk í lífshættu. Því er hægt að staðhæfa að hinn grunaði hafi ætlað að skapa mikla hættu fyrir starfsfólkið á staðnum og aðra mögulega gesti þar. Litlu munar að svo hefði orðið.

Hvað varðar önnur rými byggingarinnar og aðra sem voru í húsinu eða gætu hafa verið þar, má segja að lítil hætta skapaðist vegna atburðarins. Stigagangur upp á efri hæðir hússins eru í sérstöku brunahólfi og brunahólfandi stálhurð leiðir inn í stigaganginn, dyr stigagangsins vísa beint út á gangstétt. Bráðabirgðaskoðun leiðir í ljós að það rými á fyrstu hæð sem hýsir veitingastaðinn er vel brunahólfað gagnvart öðrum hlutum hússins.

Bráðabirgðaniðurstaða varðandi almannahættu:

Íkveikjan sem um er rætt hefði getað leitt til skaða á veitingahúsinu og hefði getað leitt til þess að starfsfólkið og þeir gestir sem þar voru hefðu lent í bráðum lífsháska.

Aðrir í húsinu hefðu ekki lent í bráðum lífsháska.“

Meðferð málsins fyrir dómi

Ákærði hefur játað að hafa brotið glerflösku með bensíni við hurð á veitingastaðnum umrædda og borið eld að. Hann kveðst hins vegar saklaus af því að hafa valdið eldsvoða sem hafði í för með sér almannahættu og eignatjón eða valdið hættu á yfirgripsmikilli eyðingu á eignum annarra. Hann segist hafa verið mjög drukkinn og búinn að drekka í sólarhring eða svo þegar þetta gerðist. Hafi hann verið gramur yfir því það að hafa verið vikið úr starfi. Hafi hann kveikt eldinn í mótmælaskyni en ekki til þess að valda hættu eða tjóni. Hann hafi fyllt flösku með bensíni á bak við hús og farið svo að framdyrunum, brotið flöskuna með því að kasta henni í stéttina og kveikt í bensíninu. Aðspurður kannast hann við að hafa þurft að kasta flöskunni tvisvar til þess að hún brotnaði. Hafi hann áður gefið B, starfsmanni á staðnum, bendingu um það með augunum að hann skyldi taka til handargagns slökkvitæki, sem ákærði vissi af innandyra. Kveðst hann álíta að ekki hafi mikil hætta verið samfara íkveikjunni. Hafi ekki hvarflað að honum að kvikna myndi í hurðinni og dyraumbúnaðinum við það að kveikja í bensíninu né að eldur gæti borist inn í veitingastaðinn.

Ákærði kveðst vera alkóhólisti en vera nú hættur að drekka eftir að hafa farið í áfengismeðferð. Þá segist hann nú vera í sambúð með konu og í föstu starfi á veitingastað í Vestmannaeyjum.

B hefur skýrt frá því að hann hafi verið við störf á veitingastaðnum. Þá hafi samstarfskona hans, C, sagst finna bensínlykt bakatil. Þá hafi sést til ákærða fyrir utan og kveðst vitnið hafa séð hann skvetta einhverju á framhurðina og kveikja svo í. Hafi eldurinn fyllt allt innskotið fyrir framan dyrnar. Kveðst hann hafa farið út með slökkvitæki og slökkt eldinn en ákærði hafi þá verið horfinn. Aðspurður segist hann álíta að nauðsynlegt hafi verið að slökkva eldinn ella hefði rúðan sprungið. Hann segir að þau C hafi verið eina fólkið við störf þegar þetta gerðist. Kveðst hann ekki halda að líf þeirra eða heilsa hafi verið í hættu af þessum eldi.

C hefur skýrt frá því að hún hafi verið að störfum með B á veitingastaðnum í umrætt sinn þegar hún fann bensínlykt. Hafi svo verið kastað bensínflösku að hurðinni í aðaldyrum staðarins. Hafi þá blossað upp mikill eldur, hálfa eða alla leið upp með hurðinni en eldurinn svo hjaðnað. Hafi B gripið slökkvitæki og slökkt hann. Álítur hún að nauðsynlegt hafi verið að slökkva eldinn.

G hefur skýrt frá því að hann hafi átt leið um Nýlendugötu í umrætt sinn og þá fundið bensínþef og þá séð til manns með hjálm vera að hella úr rauðum brúsa. Hafi maðurinn svo haldið áfram að sýsla eitthvað en svo lagt af stað og kastað frá sér brúsanum og hlaupið niður á Mýrargötu. Kveðst G hafa farið að skoða verksummerki þar sem maðurinn hafði verið og og fundið megna bensínlykt. Kveðst hann hafa farið niður á Mýrargötu og haldið áfram ferð sinni en svo séð reyk gjósa upp frá innganginum á veitingastað, sem þarna er, en svo hjaðnar hratt. Hafi hann þá snúið við og séð á bakið á manni sem honum sýndist vera sá sem hann hafði séð fyrr við hinar dyrnar. Fólk hafi svo komið út af veitingastaðnum og slökkt eldinn.

F forstjóri Mannvirkjastofnunar hefur komið fyrir dóm. Hann kveðst vera sérfræðingur í bruna-eðlisfræði og verið dósent í þeirri grein við háskólann í Lundi í níu ár. Þá hafi hann verið brunamálastjóri árin 2001 til 2010 og dósent í brunavörnum og áhættugreiningu við byggingaverkfræðideild við Háskóla Íslands frá 2006. Hann kveðst hafa framkvæmt rannsóknina sem gerð er grein fyrir á minnisblaðinu. Kveðst hann hafa skoðað vettvang nokkrum klukkutímum eftir brunann ásamt tveimur lögreglumönnum. Þá hafi hann farið til lögreglu og fengið þar myndir og rætt við nokkra lögreglumenn. Jafnframt hafi verið aflað teikninga af húsinu úr gögnum Þjóðskrár. Aðspurður segir hann að þegar kom að því að gera endanlega álitsgerð um rannsóknina hafi ekki þótt ástæða til þess að breyta minnisblaðinu að neinu leyti og það því látið standa. Hann segir að innskotið við framdyrnar sé úr timbri. Hefðu hurðin og þakið á innskotinu og annað timburverk líklegast brunnið og orðið að nokkuð miklum eldi. Þá hefðu glerrúðurnar í innskotinu sprungið. Eldurinn hefði því annað hvort komist inn í húsnæðið við það að rúðurnar hefðu sprungið eða við það að brenna upp í gegnum þakið á innskotinu. Hitinn sé mestur efst og eldurinn „éti sig“ áfram við slíkar aðstæður. Hann segir að eldur sem komi af íkveikju sem þessari sé það mikill að hann brenni í þó nokkurn tíma. Hefði hann ekki verið slökktur strax væru því allar líkur á því að eldurinn hefði vaxið frekar en hitt. Afl og magn brunans í eldfimum vökva, eins og hér var um að ræða, fari eftir því hve útbreiddur hann sé. Fyrst brenni glatt en eldurinn hjaðni svo. Hluti af vökvanum brenni svolítið lengur. Hann segir að fólk sem var annars staðar í húsinu en á veitingastaðnum hafi ekki verið í hættu og ekki hætta á því að eldurinn hefði breiðst út fyrir veitingastaðinn. Sé það vegna þess að húsinu, sem sé steinhús, hafi verið vel skipt í brunahólf. Þannig hafi stigahúsið upp á hæðirnar verið aðskilið frá veitingastaðnum. Um veitingastaðinn sjálfan sé það að segja að þó nokkuð miklar líkur sé á því að eldurinn hefði valdið miklu eigna tjóni þar inni. Fólkið sem þar var hefði nokkuð líklega getað komist út um neyðarútganginn. Þarna hafi því ótvírætt verið almannahætta fyrir þá sem voru inni á veitingastaðnum en engum hefði verið líft þarna inni ef eldurinn hefði komist þangað inn.

Niðurstaða

Skilja verður ákæruna svo að ákærði sé með verknaði sínum ekki talinn hafa valdið öðrum mönnum bersýnilegum lífsháska með íkveikjunni.

Sannað er með játningu ákærða að hann braut glerflösku með bensíni við framdyrnar á umræddum veitingastað og kveikti í því með þeim afleiðingum sem lýst hefur verið. Lítur dómurinn svo á að ákærði hafi með íkveikjunni valdið verulegri hættu á því að eldurinn breiddist út og næði inn í veitingastaðinn og að þar yrði verulegur bruni, hefði ekki náðst að slökkva hann í tæka tíð. Hlaut ákærði að gera sér grein fyrir þessari hættu þegar hann kveikti í bensíninu. Verður að telja að hann hafi með íkveikjunni valdið almannahættu og gerst sekur um brennu samkvæmt 1. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt áliti matsmanns í málinu var ekki hætta á því að eldurinn breiddist út fyrir veitingastaðinn, sem var í sérstöku brunahólfi í steinhúsi. Verður því ekki talið að af eldinum hafi stafað augljós hætta á yfirgripsmikilli eyðingu á eignum annarra manna og ber að sýkna ákærða af af því ákæruatriði og fyrir brot gegn 2. mgr. 164. gr. hegningarlaganna.

Refsing og sakarkostnaður

Sakaferill ákærða hefur ekki þýðingu fyrir mál þetta. Hann hefur skýlaust játað verknaðinn sem leiddi til ákæru í málinu. Þá er fram komið að hann hefur farið í áfengismeðferð, stundar fasta vinnu og er í sambúð með konu. Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 8 mánuði. Rétt þykir að fresta 5 mánuðum af refsingunni og ákveða að sá hluti hennar falli niður að liðnum þremur árum frá dómsuppsögu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Dæma ber ákærða til þess að greiða verjanda sínum, V-kk-þgf H. V-kk-þgf hrl., 350.000 krónur í málsvarnarlaun, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Þá ber að dæma að ákærði greiði annan kostnað af málinu, 132.157 krónur.

DÓMSORÐ:

Ákærði, J-kk-nf L-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 8 mánuði. Frestað er 5 mánuðum af refsingunni og fellur sá hluti hennar niður að liðnum þremur árum frá dómsuppsögu, haldi ákærði almennt skilorð.

Ákærði greiði verjanda sínum, V-kk-þgf H. V-kk-þgf hrl., 350.000 krónur í málsvarnarlaun.

Ákærði greiði annan kostnað af málinu, 132.157 krónur.

P-kk-nf G-kk-nf