S-306/2023

Mál þetta var þingfest 9. mars 2023 og dómtekið 1. september. Málið höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 26. janúar 2023 á hendur ákærða, Á-kk-þgf H-kk-þgf, kt. [...], [...], fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri einkahlutafélagsins Gólftækni ehf, kt. [...], nú þrotabú, rekstrarárin 2017 til og með 2019 sem, daglegur stjórnandi, stjórnarmaður og prókúruhafi, með því að hafa:

1. Eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimta bar í rekstri einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna júlí- ágúst og september- október rekstrarárið 2018 og maí- júní og júlí- ágúst rekstrarárið 2019 í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 8.178.060, sem sundurliðast sem hér greinir:

2018 júlí - ágúst kr.

628.905 september - október kr.

2.846.456 kr.

3.475.361

2019 maí - júní kr.

4.035.224 júlí - ágúst kr.

667.475 kr.

4.702.699

Samtals kr.

8.178.060 gjalda á lögmæltum tíma fyrir greiðslutímabilið júní rekstrarárið 2019 og eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins vegna greiðslutímabilanna október, nóvember og desember rekstrarárið 2017 og janúar til og með desember rekstrarárið 2018 og febrúar, mars, maí til og með október rekstrarárið 2019, samtals að fjárhæð kr. 10.835.802 sem sundurliðast sem hér greinir:

2017 október kr. 684.725 nóvember kr. 263.875 desember kr. 285.348 kr. 1.233.948

2018 janúar kr. 267.430 febrúar kr. 205.802 mars kr. 160.584 apríl kr. 187.322 maí kr. 203.339 júní kr. 385.535 júlí kr. 1.193.184 ágúst kr. 1.874.299 september kr. 1.200.303 október kr. 307.006 nóvember kr. 577.337 desember kr. 715.306 kr. 7.277.447

2019 febrúar kr. 882.595 mars kr. 401.657 maí kr. 258.520 júní kr. 156.327 júlí kr. 156.327 ágúst kr. 156.327 september kr. 156.327 október kr. 156.327

2.324.407

Samtals kr. 10.835.802

Er háttsemi samkvæmt 1. tölulið ákæru talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og háttsemi samkvæmt 2. tölulið við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

I.

Á dómþingi 7. júní sl. játaði ákærði þá háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 2. tölulið ákæru og sagði háttsemi sinni og tilgreindum fjárhæðum þar rétt lýst. Í ljósi þeirrar játningar var farið með málið að hætti 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og málið dómtekið 1. september án frekari sönnunarfærslu eftir að sækjandi og verjandi höfðu tjáð sig stuttlega um lagaatriði máls og ákvörðun viðurlaga.

II.

Af hálfu ákærða er á því byggt að háttsemi samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru verði ekki heimfærð til refsingar samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þar sem háttsemin teljist ekki meiri háttar skattalagabrot í skilningi téðrar lagagreinar eftir gildistöku laga nr. 29/2021 um breyting á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota og útgáfu fyrirmæla ríkissaksóknara nr. 6/2021 um meðferð skattalagabrota, en samkvæmt téðum breytingarlögum og fyrirmælum eigi brot ekki lengur að teljast meiri háttar nema vangreiddir skattar og gjöld nemi hærri fjárhæð en 50.000.000 króna eða fyrir hendi séu önnur atriði sem auki mjög á saknæmi brots í skilningi 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Sé því ekki að skipta í máli þessu. Að því gættu krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Jafnframt verði allur sakarkostnaður greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda hér fyrir dómi.

III.

Með skýlausri játningu ákærða fyrir dómi, sem samrýmist framburði hans hjá skattrannsóknarstjóra 28. október 2020 og öðrum rannsóknargögnum máls, er sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 2. tölulið ákæru. Eftir stendur hvernig heimfæra beri háttsemina til refsiákvæða.

IV.

Þann 29. apríl 2021 samþykkti Alþingi lög nr. 29/2021 um breyting á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota og tóku þau gildi 1. maí sama ár. Af greinargerð með frumvarpi til laga nr. 29/2021 má ráða að tilefni og tilgangur laganna hafi verið að bregðast við gagnrýni mannréttindadómstóls Evrópu á rannsókn og saksókn skattalagabrota hér á landi og girða fyrir að tvöföldum refsingum verði beitt við meðferð slíkra brota. Ennfremur og samhliða skyldi einfalda rannsókn og málsmeðferð skattalagabrota með það fyrir augum að færri mál fari til rannsóknar og saksóknar með tilheyrandi álagi á starfsemi ákæruvaldsins og svigrúm aukið innan skattkerfisins til að ljúka minni háttar málum á stjórnsýslustigi í stað þess að þau mál fari í refsimeðferð. Því til samræmis skyldi ríkissaksóknara falið að gefa út fyrirmæli á grundvelli 21. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um hvaða málum skuli vísað til lögreglu og í þeim fyrirmælum felast mat á því hvaða brot teljist meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga og þau mál, á þeim grunni, sæta lögreglurannsókn og ákærumeðferð.

Síðastgreindu til samræmis og samkvæmt lögum nr. 29/2021 gaf ríkissaksóknari 25. ágúst 2021 út fyrirmæli nr. 6/2021 um meðferð skattalagabrota. Þar segir í 2. gr. a. að máli skuli vísað til lögreglu að lokinni frumrannsókn skattrannsóknarstjóra þegar rökstuddur grunur er um að fjárhæð samanlagðra vangreiddra eða undandreginna skatta og/eða gjalda vegna refsiverðra skattalagabrota nemi hærri fjárhæð en 50.000.000 króna. Samkvæmt 2. gr. b. skal hið sama gert ef rökstuddur grunur er um að slíkur verknaður hafi verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti, eða við aðstæður sem auka mjög saknæmi brots, enda þótt fjárhæð samkvæmt 2. gr. a. sé lægri en 50.000.000 króna.

V.

Skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn þessa máls 21. september 2020 og vísaði því 18. desember sama ár til rannsóknar og ákærumeðferðar hjá Héraðssaksóknara, þ. e. fyrir setningu laga nr. 29/2021 og téðra fyrirmæla ríkissaksóknara. Ákæra var gefin út 26. janúar 2023.

Af ákæru og rannsóknargögnum máls er ljóst að ákærði stóð lögmælt skil á virðisaukaskattsskýrslum á því tímabili sem ákært er fyrir í 1. tölulið ákæru. Þá liggur fyrir að ákærði greiddi fyrir eindaga uppgjörstímabils júlí- ágúst 2018 krónur 4.208.052 inn á höfuðstól 4.836.957 króna virðisaukaskattsskuldar þess tímabils og kom sú greiðsla til lækkunar á vangoldnum virðisaukaskatti samkvæmt ákæru (4.836.957 – 4.208.052 = 628.905 krónur). Þá bárust ríkissjóði 32.452 krónur eftir eindaga. Að teknu tilliti til þeirrar greiðslu nemur vangoldinn virðisaukaskattur enn í dag 8.145.608 krónum.

Af sömu gögnum er ljóst að ákærði stóð lögmælt skil á staðgreiðsluskilagreinum samkvæmt 2. tölulið ákæru, þó ekki skilagrein vegna greiðslutímabilsins júní 2019 sem ekki var skilað innan lögboðins frests. Hins vegar bárust ríkissjóði aldrei greiðslur vegna afdreginnar staðgreiðslu launa og nemur sú skuld enn 10.835.802 krónum.

VI.

Samkvæmt 142. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal sérhver refsiverð háttsemi sæta ákæru nema annað sé sérstaklega ákveðið í lögum. Að gættri 145. gr. laganna tekur ákæruvaldið ákvörðun um hvort mál skuli höfðað og sætir slík ákvörðun ekki endurskoðun dómstóla. Eins og áður segir var tilgangur laga nr. 29/2021 að koma í veg fyrir tvöfaldar refsingar í skattamálum, einfalda og hraða rannsókn slíkra mála og þar með fækka þeim málum sem færu til lögreglu og ákæruvalds. Lögin breyttu í engu refsinæmi þeirra brota sem ákært er fyrir í málinu eða lögbundin viðurlög við þeim, sbr. ummæli Hæstaréttar í niðurlagi 35. málsgreinar dóms 13. apríl 2022 í máli nr. 35/2021, sbr. og til hliðsjónar seinni dómar Landsréttar í málum nr. 328/2021, nr. 13/2022 og nr. 162/2022. Geta fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021 þar engu breytt og fela ekki í sér bindandi mat á því hvaða skattalagabrot teljist stórfelld í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Að því gættu er ekki unnt að fallast á áðurgreinda málsvörn ákærða um þetta lögskýringaratriði.

VII.

Samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga skal hver sá sæta fangelsi allt að sex árum, sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gerist sekurum meiri háttar brot gegn 1., 2. eða 7. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og gegn 1. eða 6. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt. Að auki er heimilt að dæma fésekt samkvæmt ákvæðum nefndra skattalaga. Þá segir í 3. mgr. 262. gr. að verknaður teljist meiri háttar brot samkvæmt 1. mgr. ef brotið lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög saknæmi brots.

VIII.

Með landsréttardómi nr. 47/2018 var sakborningur fundinn sekur um stórfelld skattalagabrot með því að hafa á fjögurra ára tímabili ekki staðið lögmælt skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda samtals að fjárhæð 19.216.943 krónur. Með dómi réttarins nr. 328/2021 var sakborningur fundinn sekur um meiri háttar skattalagabrot með því að hafa á tveggja ára tímabili ekki staðið lögmælt skil á virðisaukaskattsskýrslum, virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda samtals að fjárhæð 12.526.664 krónur. Með dómi réttarins nr. 13/2022 var sakborningur fundinn sekur um meiri háttar skattalagabrot með því að hafa á tveggja ára tímabili ekki staðið lögmælt skil á virðisaukaskattsskýrslum, virðisaukaskatti, staðgreiðsluskilagreinum og staðgreiðslu opinberra gjalda samtals að fjárhæð 10.958.208 krónur. Með dómi réttarins nr. 162/2022 var sakborningur fundinn sekur um meiri háttar skattalagabrot með því að hafa á þriggja ára tímabili ekki staðið lögmælt skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda samtals að fjárhæð 16.995.434 krónur.

Með hliðsjón af ofangreindum landsréttar dómum, ekki síst landsréttardómi nr. 162/2022, verður að fallast á með ákæruvaldinu að brot ákærða, virt í heild, séu stórfelld og að með þeirri háttsemi sem lýst er í 1. og 2. tölulið ákæru hafi ákærði brotið gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, svo sem ákært er fyrir í málinu.

IX.

Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann ekki áður orðið uppvís að refsiverðri háttsemi. Verður litið til þessa við ákvörðun refsingar, sem og til greiðrar játningar ákærða fyrir dómi og þess að langt er um liðið frá því brotin voru framin. Á hinn bóginn verður ekki framhjá því horft að brotin stóðu yfir í langan tíma og að um töluverðar fjárhæðir er að ræða. Að gættum þessum atriðum og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði, auk sektar til ríkissjóðs. Eftir atvikum þykir rétt að fresta fullnustu dæmdrar fangelsisrefsingar þannig að hún falli niður að liðnum tveimur árum frá dómsbirtingu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun fésektar verður litið til þess að verulegur hluti skattfjárhæðar er ógreiddur og hefur ákærði því engar teljandi málsbætur, ólíkt því sem uppi var í landsréttarmáli nr. 162/2022. Að því gættu þykir rétt að miða fésekt við tvöfalda fjárhæð vangreiddra skatta samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru, enda atvik ekki með þeim hætti að heimilt sé að fara niður úr fésektarlágmarki samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Þannig dæmist ákærði til greiðslu 38.027.724 króna sektar til ríkissjóðs. Greiði ákærði ekki fésektina innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu skal koma hennar í stað 360 daga fangelsi.

Samkvæmt greindri niðurstöðu ber að dæma ákærða til að greiða þóknun V-kk-ef K-kk-ef verjanda síns hér fyrir dómi, en annan sakarkostnað leiddi ekki af málinu. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til tímaskýrslu verjanda þykir þóknun hans hæfilega ákveðin 1.084.752 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, Á-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá dómsbirtingu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði 38.027.724 króna fésekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu en sæti ella 360 daga fangelsi.

Ákærði greiði 1.084.752 króna þóknun V-kk-ef K-kk-ef verjanda síns.

J-kk-nf J-kk-nf