E-2419/2014

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 9. maí sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík á hendur Klettaskjóli ehf., Klettagörðum 5, Reykjavík og Á-kk-þgf Þ-kk-þgf, Fannafold 131, Reykjavík með stefnu birtri 19. júní 2014.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði sameiginlega (in solidum) dæmdir til að greiða stefnanda 32.295,23 sterlingspund, ásamt 14,7677% dráttarvöxtum frá 24. júní 2010 til greiðsludags, gagnvart stefnda Klettaskjóli ehf., en með 13,75% dráttarvöxtum frá 14. júní 2014 til greiðsludags, gagnvart stefnda Á-kk-þgf Þ-kk-þgf. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda og til þrautavara að stefnufjárhæð verði lækkuð verulega. Í öllum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda, auk virðisaukaskatts.

Með úrskurði 27. mars 2015 var frávísunarkröfu stefndu hafnað.

II

Málavextir eru þeir að hinn 5. ágúst 2008 gerðu Landsbanki Íslands hf. og stefndi, Klettaskjól ehf., með sér lánssamning um fjölmyntalán til þriggja ára að fjárhæð 31.258 sterlingspund. Lánið skyldi greiðast með sex jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti. Fyrsti gjalddagi afborgana og vaxta skyldi vera 1. janúar 2009, sbr. grein 2.1 í samningnum. Lántaki lofaði að greiða bankanum vexti sem skyldu vera breytilegir vextir jafnháir LIBOR-vöxtum í samræmi við lengd vaxtatímabils hverju sinni, auk 3,75% vaxtaálags. Vextir skyldu greiðast frá útborgunardegi lánsins og greiðast eftir á á gjalddögum, í fyrsta sinn 1. janúar 2009. Við vaxtaútreikning skyldi tekið mið af þeim vaxtareglum er varða dagafjölda sem í gildi væru á alþjóðlegum gjaldeyrismörkuðum á hverjum tíma. Samkvæmt grein 6.1 í samningnum bar lántaka að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð. Bankinn skyldi hafa um það val hvort krafist yrði dráttarvaxta í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur. Ef dráttarvaxta yrði krafist í erlendum myntum skyldu þeir vera vextir samkvæmt grein 3.1 í samningnum auk viðeigandi álags að viðbættu 10% viðbótarálagi. Ef skuldinni yrði breytt í íslenskar krónur á gjalddaga skyldu dráttarvextir reiknast á íslenskar krónur samkvæmt lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Vanefndi lántaki skyldur sínar samkvæmt samningnum skuldbatt hann sig jafnframt til að greiða bankanum allan útlagðan kostnað bankans vegna vanefndanna, málsóknar eða annarra réttargjalda, lögmannsþóknun eða annað sem bankanum bæri að greiða svo og annan lögfræðilegan kostnað vegna innheimtu alls lánsins, sbr. gr. 6.2 í samningnum. Samkvæmt grein 5.2 í samningnum skyldi lántaki greiða bankanum 0,30% lántökugjald af heildarlánsfjárhæðinni og skyldi lántökugjaldið dragast af við útborgun lánsins.

Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allra lánshluta samningsins tók stefndi Á-kk-nf Þ-kk-nf á sig sjálfskuldarábyrgð á fullum efndum allra skuldbindinga samkvæmt samningnum. Sjálfskuldarábyrgðin skyldi taka til greiðslu höfuðstóls allra lánshluta auk vaxta, dráttarvaxta og vaxtavaxta, svo og alls kostnaðar sem af vanskilum kynni að leiða. Ábyrgðin skyldi gilda jafnt þótt greiðslufrestur yrði veittur á skuldbindingum samkvæmt samningnum, einu sinni eða oftar, uns skuldin væri að fullu greidd, sbr. gr. 9.1 í samningnum.

Samkvæmt grein 1.2 í samningnum var það skilyrði fyrir útborgun lánsins að stefnanda myndi berast beiðni um útborgun, þar sem tiltekinn yrði sá reikningur sem leggja skyldi lánið inn á, og var vísað til forms að útborgunarbeiðni í viðauka 1 við samninginn. Samkvæmt útborgunarbeiðni stefnda, dagsettri 5. ágúst 2008, var óskað eftir því að lánið yrði greitt út þann 12. ágúst 2008. Í framhaldi af því voru greidd út 31.258 sterlingspund að frádregnu lántökugjaldi, eða 31.164,23 sterlingspund.

Þann 17. febrúar 2009 var gerður viðauki við lánssamninginn þar sem fram kom að eftirstöðvar lánsins þann 12. febrúar 2008 væru 31.258 sterlingspund. Samkvæmt skilmálabreytingunni var lánstíma breytt þannig að eftirstöðvar lánsins bar að greiða að fullu með sex jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti. Næsti gjalddagi afborgana skyldi vera 1. júlí 2009. Vextir skyldu reiknast frá 12. ágúst 2008. Að öðru leyti skyldi samningurinn haldast óbreyttur.

Þann 28. nóvember 2011 sendi stefnandi stefndu bréf, þar sem vísað var til niðurstöðu Hæstaréttar í máli bankans gegn þrotabúi Mótormax, í máli nr. 155/2011. Í bréfinu var tilkynnt að það væri mat Landsbankans að lánið félli ekki undir efnisatriði dómsins. Af þeirri ástæðu myndi bankinn ekki reikna lánið út að nýju.

Í greinargerð sinni vísa stefndu til þess að lánssamningur, dagsettur 5. ágúst 2008, hafi verið hluti af uppgjöri aðila vegna hlutafjáraukningar Eignarhaldsfélagsins City Star Airlines ehf. Hlutafjáraukningin hafi farið fram með þeim hætti að ECSA (þá Hydra ehf.) hafi gert lánssamning við Landsbanka Íslands hf. 27. júlí 2005 og tiltekna einstaklinga, sem ábyrgðarmenn, og hafi hluthafar félagsins gengist í hlutfallslega (pro rata) ábyrgð fyrir láninu, þar sem ábyrgð hvers og eins hafi verið ákveðin í samræmi við þá hlutafjáraukningu sem þeir hafi verið skráðir fyrir. Þannig hafi ábyrgð stefnda, Á-kk-ef Þ-kk-ef, vegna lánssamningsins, verið 31.258 sterlingspund, sem hafi verið u.þ.b. sú hlutafjáraukning sem stefndi Á-kk-nf hafi verið skráður fyrir. Hið sama hafi átt við um alla þá 25 aðila sem skrifað hafi undir ábyrgð vegna lánssamningsins, ábyrgð þeirra hafi hljóðað upp á þá hlutafjáraukningu sem þeir hafi verið skráðir fyrir. Þannig hafi 25 hluthafar félagsins verið kallaðir í útibú Landsbanka Íslands hf. í Grindavík til að skrifa undir lánssamninginn sem ábyrgðaraðilar, gegn loforði um aukna hlutafjáreign. Lánssamningur nr. 142-36-3372, sé samkvæmt forsíðu samningsins, þríhliða samningur milli Hydra ehf. (ECSA), Landsbanka Íslands hf. og tiltekinna einstaklinga, sem ábyrgðaraðila. Samkvæmt 9. grein í samningnum var lántaka Hydra óheimilt að setja nokkrar eignir sínar eða dótturfélaga sinna að veði umfram það sem þegar hafði verið gert við gerð samningsins auk þess sem lántaki skuldbatt sig til að setja ekki sérstakar tryggingar fyrir lánum sem hann tæki né öðrum fjárhagslegum skuldbindingum, hverju nafni sem þær nefndust, nema sams konar trygging væri jafnframt sett fyrir skuldbindingum lántaka samkvæmt lánssamningnum. Þrátt fyrir það hafi Hydra veðsett Landsbanka Íslands hf. flugvél og aðrar eignir í janúar 2006, vegna tveggja lánasamninga sem þá hafi verið gerðir, sbr. umfjöllun í dómi Hæstaréttar í máli nr. 119/2009. Stefndu kveða, að eftir að ljóst hafi verið að ECSA myndi ekki geta staðið við skuldbindingar sínar hafi stefnandi gengið á ábyrgðarmenn lánssamningsins og krafið þá um greiðslu. Hafi stefnandi þá boðið ábyrgðarmönnum að greiða ábyrgðina með lántöku hjá stefnanda. Hafi hið ólögmæta gengistryggða lán samkvæmt samningi nr. 142-36-3371 verið gert upp með nýjum lánum, þar sem hinn eiginlegi lánssamningur hafi verið sagður í breskum sterlingspundum.

Fjármálaeftirlitið tók ákvörðun 9. október 2008, með heimild í 110. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimildir til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., nú Landsbankinn hf.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefndu á lánssamningi dagsettum 5. ágúst 2008. Með samningnum tók stefndi, Klettaskjól ehf., fjölmyntalán hjá forvera stefnanda til þriggja ára að fjárhæð 31.258 sterlingspund. Lánstíminn var til þriggja ára með sex jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti. Lánstíma samningsins var breytt á lánstímanum með viðauka, dagsettum 17. febrúar 2009, þar sem lánstíminn var lengdur. Stefnandi kveður lánið vera í vanskilum og hafi það fallið í gjalddaga 1. júlí 2009. Eftirstöðvar lánsins er það var gjaldfellt hafi verið 31.258 sterlingspund og áfallnir samningsvextir 1.037,23 sterlingspund, eða samtals 32.295,23 sterlingspund, sem sé stefnufjárhæðin. Stefndi, Á-kk-nf Þ-kk-nf, hafi tekið á sig sjálfskuldarábyrgð á samningnum.

Dráttarvextir eldri en fjögurra ára séu fyrndir, sbr. 3. gr. og 2. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, en til einföldunar og skuldara til hagsbóta, sé miðað við að upphafstími ófyrndra dráttarvaxta sé fjórum árum fyrir þingfestingardag í stað þess að miða við stefnubirtingardag, vegna stefnda Klettaskjóls ehf. Dráttarvextir skyldu vera LIBOR-vextir, auk viðeigandi álags að viðbættu 10% vanskilaálagi, sbr. grein 6.1 í samningnum. LIBOR-vextir á sterlingspund þann 24. júní 2010 hafi verið 1,0177%, álag samkvæmt grein 3.1 í samningnum hafi verið 3,75% og við það bætist 10% vanskilaálag, samtals 14,7677% dráttarvextir.

Þá sé krafist dráttarvaxta úr hendi ábyrgðarmanns einum mánuði eftir dagsetningu innheimtubréfs, eða frá 14. júní 2014. Álag samkvæmt grein 3.1 í samningnum hafi verið 3,75% og við það bætist 10% vanskilaálag, samtals 13,75%, en þar sem ekki sé búið að birta LIBOR-vexti fyrir 14. júní 2014 séu þeir ekki hluti af þeim dráttarvaxtafæti sem stefndi, Á-kk-nf Þ-kk-nf, sé krafinn um.

Stefndu hafi verið sendar tilkynningar um vanskil 6. júlí 2009, ítrekun þann 5. ágúst 2009, innheimtuviðvörun þann 29. janúar 2010 og innheimtubréf þann 14. maí 2014, en án árangurs.

Um samninginn gildi íslensk lög og skuli mál vegna ágreinings um réttindi og skyldur aðila rekið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. 15. gr. í samningnum.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar og laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefndu.

IV

Stefndu byggja sýknukröfu sína fyrst og fremst á því að ábyrgð sú sem hin meinta skuld byggi á hafi verið ógild frá upphafi. Byggir stefnda á því að ljóst megi vera af lánssamningi milli Hydra ehf., Landsbanka Íslands hf. og tiltekinna einstaklinga, sem ábyrgðaraðila, að þeir starfsmenn bankans sem komið hafi að samningsgerðinni hafi vitað eða mátt vita að lánveitingu til félagsins hafi verið ætlað að auka hlutafé þess, þvert gegn ákvæðum 11. gr. einkahlutafélagalaga. Þrátt fyrir þá vitneskju hafi bankinn kallað hluthafana í bankann til að skrifa undir samninginn sem ábyrgðaraðila, í stað raunverulegrar innborgunar á hlutafé.

Þá byggir stefnda á því að með nýjum lánasamningi milli Hydra og Landsbankans, sem gerður hafi verið í janúar 2006 hafi Hydra og Landsbanki Íslands hf. brotið gegn, eða breytt skýru orðalagi 9. gr. upphaflegs lánssamnings með því að Landsbanki Íslands hafi tekið veð í eignum félagsins án þess að þeim veðum hafi verið ætlað að tryggja réttindi samkvæmt lánssamningi frá 27. júlí 2005. Þar með hafi grundvelli stefndu fyrir veitingu ábyrgðar á lánssamningi Hydra og Landsbanka Íslands hf. verið kippt undan henni. Ljóst sé að með því að Landsbanki Íslands hf. hafi aðstoðað Hydra ehf. við að brjóta gegn ákvæðum samningsins hafi bankinn tryggt stöðu sína gagnvart félaginu á kostnað þeirra ábyrgðaraðila sem tekið hefðu á sig ábyrgð á láninu. Stefndu og aðrir þeir sem tekið hafi á sig ábyrgð hafi þannig verið í umtalsvert verri stöðu eftir lánveitingu Landsbanka Íslands hf. í janúar 2006 en þeir hafi verið í þegar samningurinn hafi verið undirritaður í lok júlí 2005. Ljóst sé að þar með hafi allar forsendur stefndu brostið fyrir veitingu ábyrgðarinnar enda ljóst að líkur á að ábyrgðin félli á stefndu hafi aukist umtalsvert við veðsetningu eigna Hydra ehf.

Í ljósi þess sé ekki hægt að líta svo á að skyldur Hydra ehf., samkvæmt 9. gr. í samningnum hafi aðeins gilt gagnvart Landsbanka Íslands hf., sem lánveitanda. Því verði að líta svo á að Landsbanki Íslands hf. hafi tekið fullan þátt í „broti“ Hydra ehf. á skyldum sínum samkvæmt 9. gr. í samningnum. Hafi tveir aðilar þríhliða samnings í raun samið um að breyta efni samningsins án þess að bera það undir þá aðila samningsins sem mesta hagsmuni hafi haft af því að umrædd breyting yrði ekki gerð á honum, þ.e. ábyrgðaraðila samningsins. Þegar af þessari ástæðu sé ljóst að ábyrgð stefndu vegna lánssamnings Hydra ehf. og Landsbanka Íslands hf. hafi fallið niður í síðasta lagi í janúar 2006 þegar Landsbanki Íslands hf. hafi tekið veð í eignum Hydra ehf. í tilefni tveggja nýrra lánveitinga.

Stefndu telja ljóst að sá háttur sem hafður hafi verið á ábyrgðartöku bankans hjá stefndu á sínum tíma fáist hvorki staðist lög né góða viðskiptahætti. Landsbanki Íslands hf. hafi með ólögmætum hætti blekkt þá til að ganga í ábyrgð, enda hafi þau loforð sem stefndu hafi verið gefin, m.a. af Landsbanka Íslands hf., verið með öllu ólögmæt og gersamlega úr takti við þær kröfur sem gerðar séu við hlutafjáraukningu samkvæmt hlutafélagalögum og einkahlutafélagalögum. Þarna hafi bankinn tekið fullan þátt í ólögmætu athæfi til þess að hagnast á kostnað stefndu, þvert gegn ákvæðum 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002.

Lánssamningur Hydra ehf., Landsbanka Íslands hf. og tiltekinna einstaklinga hafi ekki verið um lán í sterlingspundum eða annarri erlendri mynt heldur hafi verið um að ræða gengistryggðan lánssamning að fjárhæð 80.000.000 króna, sem tengdur hafi verið 100% dagsgengi sterlingspunda, sbr. forsíðu hans og upphafsorð. Lánið hafi verið greitt út í íslenskum krónum og greitt til baka í íslenskum krónum, sbr. viðauka 1 við samninginn, sem beri heitið „beiðni um útborgun“, dagsett 27. júlí 2005.

Þrátt fyrir að um ólöglegt gengistryggt lán hafi verið að ræða hafi ábyrgð stefndu verið gerð upp með lánssamningi 0142-36-11890, sem skráð hafi verið í sterlingspundum. Það breyti þó ekki þeirri staðreynd að lán samkvæmt lánssamningi 0142-36-11890 hafi verið greitt út í íslenskum krónum enda hafi andvirði lánsins verið varið til innborgunar á lánssamning Hydra ehf., Landsbanka Íslands hf. og tiltekinna einstaklinga, frá 27. júlí 2005, sem hafi verið bundinn ólöglegri gengistryggingu. Að sama skapi hafi átt að endurgreiða lánið í íslenskum krónum. Ljóst sé því að þótt lánssamningur stefndu og stefnanda sé að formi til um lán í erlendri mynt sé ljóst að efnislega sé um gengistryggðan lánssamning að ræða.

Í ljósi þess að um lánssamning sé að ræða en ekki skuldabréf verði að horfa til þeirra atvika sem að baki samningnum hafi legið. Ekki nægi að lesa aðeins í framsetningu stefnanda á efni samningsins, enda samningurinn einhliða samin af stefnanda. Því verði að líta til allra aðstæðna í kringum samningsgerðina við túlkun samningsins en þar að auki verði að horfa til raunverulegrar framkvæmdar samningsins. Samningnum hafi verið ætlað að vera uppgjör vegna ábyrgðar á láni í íslenskum krónum sem bundið hafi verið gengi erlendra gjaldmiða. Lánsfjárhæðin hafi því verið greidd í íslenskum krónum inn á lán í íslenskum krónum. Þá sé jafnframt ljóst að afar ósanngjarnt sé af stefnanda að krefja stefndu um fullar efndir í sterlingspundum þegar ljóst sé að lánssamningur 0142-36-11890 hafi komið til vegna uppgjörs á ábyrgð vegna gengistryggðs lánssamnings. Breyti þar engu þótt ábyrgð á gengistryggða láninu hafi verið tilgreind í sterlingspundum þar sem sú tilgreining byggi augljóslega á þeim misskilningi að um lögmætt erlent lán hafi verið að ræða. Við úrlausn málsins beri að beita 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. og dóm Hæstaréttar í máli nr. 348/2013. Ljóst sé að lánssamningur 0142-36-11890 hafi komið til vegna uppgjörs á ábyrgð vegna gengistryggðs lánssamnings og því ósanngjarnt af stefnanda að bera hann fyrir sig.

Stefndu byggja og á því að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir tómlæti. Stefnandi hafi ekkert aðhafst til að halda fram kröfu sinni frá janúar 2010 og allt til 14. maí 2014, eða í rúm fjögur ár, en eftir það hafi aðeins liðið sex dagar þar til stefna hafi verið gefin út. Ekki sé annað að sjá en að stefnandi hafi áttað sig á að krafan væri fallin niður fyrir tómlæti og hafi stokkið af stað með málshöfðun en í málamyndaskyni sent stefndu innheimtubréf áður. Þá hafi stefnandi boðið stefnda 50% afslátt af kostnaði ef lánið yrði gert upp innan 15 daga frá dagsetningu innheimtubréfs. Sýni það svo ekki verði um villst að innheimtubréf stefnanda hafi ekki verið skrifað til að innheimta kröfuna heldur aðeins til að búa til sögu um innheimtu áður en málinu væri stefnt. Hér breyti engu um hið algera tómlæti sem stefnandi hafi sýnt við innheimtu kröfunnar. Breyti hér engu bréf stefnanda til stefnda, Klettaskjóls ehf. frá 28. nóvember 2011, Það bréf hafi varðað hugsanlegan endurútreikning lánsins í ljósi niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 155/2011.

Þá verði jafnframt að líta til þess að stefnandi hafi gengið að ábyrgðarmönnum lánsins áður en ljóst hafi verið hversu mikið fengist greitt upp í lánið frá upphaflegum lántaka. Þá sé enn fremur ljóst að stefnandi hafi tapað umtalsverðum réttindum með tómlæti gagnvart öðrum ábyrgðarmönnum lánssamnings Hydra ehf., Landsbanka Íslands hf. og tiltekinna einstaklinga. Þannig liggi fyrir að fimm einstaklingar, sem verið hafi ábyrgðarmenn að lánssamningnum hafi ekki gengist við ábyrgðum sínum. Stefnandi hafi ekkert aðhafst gagnvart fjórum þeirra en krafið einn þeirra um greiðslu fyrir dómi. Því máli hafi verið vísað frá héraðsdómi, með dómi Hæstaréttar í máli nr. 119/2009. Stefnandi hafi aldrei gert frekari kröfur á hendur þeim fimm sem aldrei hafi gengist við ábyrgð sinni og sé sú ábyrgð nú fallin niður fyrir fyrningu.

Að teknu tilliti til þess sem CSA hafi greitt af upphaflegum lánssamningum og því sem stefnandi hafi orðið af vegna eigin tómlætis gagnvart öðrum ábyrgðarmönnum verði að telja að stefnandi hafi nú þegar fengið alla kröfu sína greidda og megi því líta svo á að stefnandi sé með málshöfðun þessari að reyna að hagnast á ólögmætan hátt á kostnað stefndu.

Um lagarök vísa stefndu til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, og laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Kröfu um málskostnað byggja stefndu á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort stefndu beri greiðsluskylda samkvæmt lánssamningi dagsettum 5. ágúst 2008. Óumdeilt er að stefndi, Klettaskjól undirritaði lánssamning þann sem liggur frammi í málinu sem lántaki og stefndi, Á-kk-nf Þ-kk-nf, sem sjálfskuldarábyrgðarmaður. Þá liggur og fyrir að lánsfjárhæð hins umþrætta lánssamnings er skýrlega tilgreind í sterlingspundum í samningnum og því um lögmætt lán í erlendri mynt að ræða.

Fyrir liggur í málinu að ástæða þess að umþrættur samningur var gerður er að áður hafði stefndi, Á-kk-nf Þ-kk-nf, tekið á sig sjálfskuldarábyrgð hlutfallslega (pro rata) á lánssamningi milli Landsbanka Íslands hf. og Hydra ehf., 31.164 sterlingspund, á fullum efndum allra skuldbindinga samkvæmt samningnum.

Samkvæmt greinargerð stefndu byggja þeir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að sjálfskuldarábyrgð stefnda, Á-kk-ef Þ-kk-ef, á lánssamningi milli Landsbanka Íslands hf. og Hydra ehf. hafi verið ógild frá upphafi, þar sem tilgangur lánveitingarinnar hafi farið gegn einkahlutafélagalögum. Fyrir liggur að stefndi, Á-kk-nf, var einn af hluthöfum í lántaka Hydra ehf., er hann tók á sig ábyrgð á efndum samningsins. Í málinu liggur ekkert fyrir um að Landsbanki Íslands hf. hafi vitað um tilgang lántökunnar eða er nokkuð það fram komið sem styður þær fullyrðingar stefndu að með lántökunni hafi verið brotið gegn ákvæðum hlutafélagalaga eða að stefndi Á-kk-nf hafi verið beittur svikum af bankanum.

Þá byggja stefndu á því að Landsbanki Íslands hf. hafi með nýrri lánveitingu til Hydra ehf., brotið gegn 9. gr. í upphaflegum samningi, með því að taka veð í eignum félagsins til tryggingar á efndum þess samnings milli Hydra ehf. og Landsbanka Íslands hf. Með því hafi bankinn tryggt stöðu sína gagnvart félaginu á kostnað ábyrgðarmanna. Ákvæði 9. gr. lánssamningsins í heild lúta að sérstökum skyldum lántakanda gagnvart lánveitanda. Þar kemur fram að lántaki skuldbindi sig til þess að hlíta nánar tilgreindum skilmálum uns skuld samkvæmt samningnum er að fullu greidd. Ákvæðin fjalla um skyldur lántaka gagnvart lánveitanda en ekki verður litið svo á að þau feli í sér sérstaka skyldu lánveitanda til að gæta hagsmuna sjálfskuldarábyrgðarmanna að þessu leyti. Þá hafa engin gögn verið lögð fram um að stefndi hafi sett fyrirvara fyrir sjálfskuldarábyrgð sinni. Þá er það mat dómsins með sömu rökum, að stefnanda hafi verið heimilt að veita lántaka samkvæmt lánssamningnum frekari lánafyrirgreiðslu gegn veði í flugvélum félagsins eftir gerð umrædds lánssamnings. Í ljósi framanritaðs eru ekki efni til að fallast á með stefnda að stefnandi hafi vanefnt ákvæði lánssamnings gagnvart stefnda.

Stefndu virðast og byggja á því að stefndi Á-kk-nf hafi ritað undir ábyrgð á samningnum vegna misskilnings um efni hans. Í 10. gr. samningsins milli Hydra ehf. og Landsbanka Íslands hf., sem ber yfirskriftina tryggingar, segir að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allra lánshluta samningsins, taki tilgreindir aðilar á sig sjálfskuldarábyrgð hlutfallslega (pro rata) fyrir nánar tilgreindri upphæð á fullum efndum samkvæmt samningnum. Eru ábyrgðaraðilar síðan taldir upp og við nöfn þeirra tilgreindar fjárhæðir í breskum pundum. Þá segir að sjálfskuldarábyrgðin taki til greiðslu höfuðstóls allra lánshluta auk vaxta, dráttarvaxta og vaxtavaxta, svo og alls kostnaðar sem af vanskilum kunni að leiða. Loks segir í lok 10. gr. að ábyrgðin gildi jafnt þótt greiðslufrestur verði veittur á skuldbindingum samkvæmt samningnum einu sinni eða oftar uns skuldin sé að fullu greidd.

Ekki veður talið að það eitt, að um er að ræða banka annars vegar og einstakling hins vegar, leiði undantekningarlaust til þess að litið verði svo á að ójafnræði hafi verið með aðilum, þ.e. að bankinn hafi með einhverjum hætti neytt yfirburðastöðu gagnvart viðsemjanda sínum. Þegar litið er til framangreinds um efni ábyrgðarákvæðis 10. gr. lánssamningsins verður ekki fallist á það með stefndu að efni þess sé svo ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að víkja beri til hliðar í heild eða að hluta með hliðsjón af 36. gr. samningalaga þannig að stefndu losni undan greiðsluskyldu samkvæmt umstefndum samningi. Ekki er unnt að fallast á sýknukröfu stefndu af þessum sökum.

Hér verður að líta til þess að þegar um er að ræða ábyrgð skuldara að hluta (pro rata), ábyrgðist hver ábyrgðarmaður tiltekinn hluta af heildarskuldinni þannig að samtala verðmætis hlutanna er jöfn heildarskuldinni. Þegar svo háttar til verður hver skuldari aðeins krafinn um hans hluta af skuldinni. Það hefur því ekki áhrif á efndaskyldur hvers einstaks skuldara hvort kröfuhafa lánast að fá efndir hjá hinum skuldurunum . Það er meginregla að ábyrgðarmaður er skuldbundinn samkvæmt loforði sínu samkvæmt þeim skilmálum sem hann hefur gengist undir. Í greinargerð sinni hafa stefndu ekki byggt á því að lán samkvæmt samningnum sé uppgreitt.

Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að skuld samkvæmt umþrættum lánssamningnum hefur ekki verið greidd. Stefndu byggja á því að ósanngjarnt sé af stefnanda að bera fyrir sig kröfuna. Með vísan til framangreinds verður ekki fallist á það með stefndu að víkja beri samningnum til hliðar samkvæmt 36. gr. samningalaga. Með því að skuld samkvæmt lánssamningnum hefur ekki verið greidd og stefndi Á-kk-nf ábyrgðist greiðsluna með sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu, ber þeim greiðsluskylda og ekki fallist á að tómlæti á innheimtu skuldarinnar leiði til þess að krafan sé niður fallin. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður fjárkrafa stefnanda á hendur stefndu tekin til greina eins og hún er fram sett, en ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum.

Eftir þessari niðurstöðu verða stefndu sameiginlega dæmdir til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Klettaskjól ehf. og Á-kk-nf Þ-kk-nf, greiði sameiginlega (in solidum) stefnanda, Landsbankanum hf., 32.295,23 sterlingspund, og stefndi Klettaskjól ehf. greiði auk þess 14,7677% dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá 24. júní 2010 til greiðsludags, en stefndi, Á-kk-nf Þ-kk-nf, 13,75% dráttarvexti af 32.295,23 sterlingspundum frá 14. júní 2014 til greiðsludags.

Stefndu greiði sameiginlega stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf.