E-9049/2009

Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 8. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Kvos hf., kt. 701205-3240, Höfðabakka 3-7, Reykjavík, með stefnu, birtri 1. september 2009, á hendur íslenzka ríkinu.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi, íslenska ríkið, verði dæmt til að greiða stefnanda kr. 130.382, með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. febrúar 2008 til 3. september 2009, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er þess krafizt, að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

II

Málavextir

Stefnandi er eignarhalds- og fjárfestingarfélag í prentiðnaði og skyldum rekstri. Meðal dótturfélaga stefnanda er Prentsmiðjan Oddi ehf., kt. 490269-1019, sem rekur alhliða prentþjónustu og tengda starfsemi. Stefnandi kveður veigamikinn þátt í starfseminni vera þann að taka við textum frá höfundum og/eða útgefendum þeirra og gera úr þeim bækur, sem seldar séu útgefendum til endursölu.

Þann 29. nóvember 2007 gerði dótturfélag stefnanda, Prentsmiðjan Oddi ehf., tilteknum útgefanda, Uppheimum ehf., kt. 480201-2480, reikning vegna gerð bókarinnar Land þagnarinnar eftir A-kk-þf T-kk-þf G-kk-þf. Var um að ræða reikning vegna 1.500 eintaka af bókinni, sem var skilað saumaðri og afgreiddri einpakkaðri í plast á bretti. Skattverð vegna viðskiptanna var kr. 745.041 án virðisaukaskatts.

Stefnandi kveður, að í ljósi svarbréfs Ríkisskattstjóra frá 13. júní 2007 við erindi Samtaka iðnaðarins um skatthlutfall virðisaukaskatts vegna prentunar bóka og tímarita hafi Prentsmiðjan Oddi ehf. talið rétt að krefja Uppheima ehf. um 24,5% virðisaukaskatt vegna verksins, í stað 7%, eða kr. 182.535. Með bréfi Uppheima ehf. til Prentsmiðjunnar Odda ehf. í kjölfar útgáfu reiknings vegna verksins hafi Uppheimar ehf. óskað eftir því, að reikningurinn yrði bakfærður og nýr reikningur yrði gefinn út með 7% virðisaukaskatti, ellegar yrði reikningsfjárhæðin greidd með fyrirvara um réttmæti krafins virðisaukaskatts. Hafi beiðnin verið rökstudd með vísan til þess, að félagið hefði keypt fullbúnar bækur, sem væru tilbúnar til sölumeðferðar af Prentsmiðjunni Odda ehf., og ætti því einungis að leggja ofan á skattverðið 7% virðisaukaskatt, skv. 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Prentsmiðjan Oddi ehf. hafi hafnað beiðni Uppheima ehf. að svo stöddu með bréfi, dags. 18. janúar 2008, og vísað í því sambandi til afstöðu skattyfirvalda frá 13. júní 2007. Í niðurlagi bréfsins hafi dótturfélag stefnanda þó áréttað, að tekin yrði afstaða til endurgreiðslukröfu Uppheima ehf. á síðari stigum málsins, enda gæti félagið fyrir sitt leyti tekið undir athugasemdir Uppheima ehf.

Með bréfi til Tollstjórans í Reykjavík, dags. 1. febrúar 2008, gerði stefnandi, fyrir hönd Prentsmiðjunnar Odda ehf., fyrirvara við greiðslu virðisaukaskatts félagsins vegna tímabilsins nóvember-desember 2007, en gjalddagi skattsins var þann sama dag. Afrit bréfsins var sent til Skattstjórans í Reykjavík, Ríkisskattstjóra og Fjármálaráðuneytisins.

Með bréfinu kveðst stefnandi hafa tekið undir sjónarmið Uppheima ehf. um, að lögum samkvæmt bæri að skila 7% virðisaukaskatti til ríkissjóðs vegna verks stefnanda í þágu Uppheima ehf. í stað 24,5% skatthlutfalls. Stefnandi hafi því skilað kr. 182.535 til ríkissjóðs vegna viðskiptanna með fyrirvara, þar sem áskilinn hafi verið réttur til að endurkrefja stefnda um þá fjárhæð, sem stefnandi hafi talið sig vera að ofgreiða, þ.e. mismun á 7% og 24,5% virðisaukaskatti, eða kr. 130.382. Mál þetta sé höfðað á grundvelli þessa áskilnaðar.

Stefnandi kveður Prentsmiðjuna Odda ehf. hafa endurgreitt Uppheimum ehf. umræddan mismun virðisaukaskatts, að fjárhæð kr. 130.382, þann 5. febrúar 2008, þ.e. nánar tiltekið þá fjárhæð, sem fyrirvari hafi verið gerður um af hálfu Uppheima ehf. við greiðslu reiknings nr. 1024260.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að hann hafi ofgreitt stefnda virðisaukaskatt að fjárhæð kr. 130.382 þann 5. febrúar 2008, og að stefnda beri að endurgreiða stefnanda hinn meinta, oftekna skatt í samræmi við ákvæði laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.

Aðild

Hvað varðar aðild stefnanda að málinu byggir stefnandi á því, að stefnandi, Kvos hf., og dótturfélag stefnanda, Prentsmiðjan Oddi ehf., séu samskráð vegna skila á virðisaukaskatti, sbr. 5. gr. A. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Við uppgjör virðisaukaskatts samskráðra félaga sé litið á félögin sem eina lögpersónu, sbr. 1. málsl. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988. Með samskráningu félaganna hafi allar skyldur Prentsmiðjunnar Odda ehf. varðandi uppgjör, skil og álagningu virðisaukaskatts, fallið á stefnanda, sbr. 3. mgr. 5. gr. A. laga nr. 50/1988. Hafi stefnandi því séð um skil virðisaukaskatts að fjárhæð kr. 182.535 til ríkissjóðs vegna reiknings nr. 1024260, útg. af Prentsmiðjunni Odda ehf. þann 29. nóvember 2007. Í ljósi þess að stefnandi hafi séð um skil á hinum meinta, oftekna virðisaukaskatti sem mál þetta varði, telji hann sig réttan aðila að málinu og geri í samræmi við það kröfu á hendur stefnda um endurgreiðslu á skattinum.

Krafa um endurgreiðslu oftekins virðisaukaskatts

Í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt komi fram sú meginregla, að virðisaukaskattur skuli vera 24,5%. Í 1.-10. tölul. 2. mgr. 14. gr. laganna sé að finna undantekningar frá nefndri meginreglu, þar sem virðisaukaskattur af sölu á þeirri vöru og þjónustu, sem þar séu upptalin, sé lögbundið ákvarðaður 7%. Stefnandi styðji endurgreiðslukröfu sína á hendur stefnda við 6. tölul. ákvæðisins sem hljóði svo:

Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal virðisaukaskattur af sölu á eftirtalinni vöru og þjónustu vera 7%: …

6. Sala bóka, jafnt frumsaminna sem þýddra, sem og hljóðupptökur af lestri slíkra bóka.

Það verk, sem stefnandi hafi tekið að sér í þágu Uppheima ehf. og reikningur nr. 1024260 hafi verið gerður fyrir, hafi falizt í að vinna texta höfundar í 1.500 eintök af bók, en textinn hafi borizt stefnanda á rafrænu formi frá viðsemjanda. Telji stefnandi það verk, sem hann hafi innt af hendi í þágu Uppheima ehf. falla undir „sölu bóka“ í skilningi 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988, enda hafi stefnandi útbúið og afhent viðsemjanda sínum 1.500 eintök fullbúinna bóka, sem tilbúnar hafi verið til sölu til neytenda. Hafi viðsemjandi stefnanda því verið að kaupa vöru, þ.e. bækur, af stefnanda, sem hafi orðið til með vinnu stefnanda og efni. Enginn greinarmunur sé gerður á því, hver sé seljandi bóka í nefndum 6. tölul. ákvæðisins, og sé undantekningin því óháð því, hver seljandi vöru og þjónustu sé. Sé þannig ekki gerður áskilnaður um, að 7% virðisaukaskattur eigi einungis við á síðasta stigi viðskipta, þ.e. í þessu tilfelli við sölu bóka til neytenda eða annars þriðja aðila. Samkvæmt orðanna hljóðan geti sala prentsmiðja á bókum til útgefenda eða annarra aðila því fallið undir nefndan tölulið, og styðji stefnandi endurgreiðslukröfu sína við þá túlkun á 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laganna. Hafi stefnanda því borið að skila 7% virðisaukaskatti af skattverði viðskiptanna til ríkissjóðs, en ekki 24,5%, eins og gert hafi verið í samræmi við álit Ríkisskattstjóra frá 13. júní 2007. Fái þessi skilningur og stoð í þeirri staðreynd, að bækur og tímarit, sem prentuð séu erlendis, beri einungis 7% virðisaukaskatt í tolli, sem innheimtur sé með aðflutningsgjöldum, sbr. 1. mgr. 34. gr. og 1. mgr. 37. gr. laga nr. 50/1988. Kunni framangreint ósamræmi á skatthlutfalli virðisaukaskatts eftir því, hvort bækur séu prentaðar hérlendis eða erlendis, sem byggist á túlkun skattyfirvalda á undanþáguákvæði 2. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988, að leiða til þess, að bókaútgefendur og aðrir kaupendur bóka og tímarita af prentsmiðjum leiti frekar eftir þjónustu erlendra framleiðsluaðila bóka og tímarita á kostnað innlendra prentsmiðja í ljósi lægri virðisauka og þar með lægri tímabundinnar fjárbindingar kaupenda slíkrar þjónustu. Slíkt ætti ekki hvað sízt við um þá aðila, sem gefi út einstakar bækur og eigi ekki kost á endurgreiðslu virðisaukaskatts.

Í ljósi alls framangreinds telji stefnandi, að sér hafi einungis borið að skila 7% virðisaukaskatti til ríkissjóðs af skattverði viðskipta þeirra, er hann hafi átt við Umheima ehf., sbr. reikning á dskj. 5, í stað 24,5%, eins og gert hafi verið með fyrirvara um lögmæti álagningarinnar. Telji stefnandi sig eiga kröfu á hendur stefnda fyrir mismunum, þ.e. kröfu að fjárhæð kr. 130.382. Í ljósi þess, að stefndi hafi ekki haft frumkvæði að endurgreiðslu hins oftekna virðisaukaskatts í samræmi við 2. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995, sé málsókn þessi nauðsynleg, svo stefnda verði gert með dómi að endurgreiða stefnanda hinn oftekna skatt.

Fjárhæð

Stefnandi krefjist endurgreiðslu úr hendi stefnda að fjárhæð kr. 130.382 vegna oftekins virðisaukaskatts vegna tímabilsins nóvember-desember 2007, sem hafi verið á gjalddaga þann 1. febrúar 2008. Viðskiptaaðili stefnanda hafi greitt stefnanda kr. 52.153 í virðisaukaskatt, eða 7% af skattverði viðskiptanna, eins og kveðið sé á um í 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988. Stefnandi hafi hins vegar skilað virðisaukaskatti til Tollstjórans í Reykjavík í samræmi við túlkun Ríkisskattstjóra, þ.e. kr. 182.535, eða 24,5% af skattverði viðskiptanna. Mismunur upphæðanna sé kröfufjárhæð þessa máls, sem stefnandi telji sig hafa ofgreitt til stefnda og krefjist nú endurgreiðslu á.

Vaxtakrafa

Stefnandi krefjist vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. febrúar 2008 til þingfestingardags, enda hafi stefnandi, þann 5. febrúar 2008, skilað virðisaukaskatti til stefnda með fyrirvara um endurgreiðslu vegna ofgreiðslu opinberra gjalda. Vaxtakröfu sinni til stuðnings vísi stefnandi til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, þar sem fram komi, að við endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda skuli greiða gjaldanda vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af því fé, sem oftekið hafi verið, frá þeim tíma, sem greiðslan átti sér stað og þar til endurgreiðsla fari fram. Þá krefjist stefnandi dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags í samræmi við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, þar sem fram komi, að greiða skuli dráttarvexti samkvæmt nefndu ákvæði frá þeim tíma, sem gjaldandi lagði sannanlega fram kröfu um endurgreiðslu ofgreiddra skatta eða gjalda.

Lagarök:

Stefnandi byggi kröfu sína um endurgreiðslu ofgreidds virðisaukaskatts á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sem og lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. einkum 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laganna. Kröfu um vexti og dráttarvexti styðji stefnandi við 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. gr. laga nr. 29/1995. Kröfu um málskostnað styðji stefnandi við ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum XXI. kafla laganna. Um varnarþing vísi stefnandi til 3. mgr. 33. gr. laganna.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því, að Prentsmiðjan Oddi ehf. hafi réttilega lagt á höfuðstól reiknings síns 24,5% virðisaukaskatt, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988, sem Uppheimar ehf. hafi greitt til félagsins. Prentsmiðjan Oddi ehf. hafi innheimt virðisaukaskatt, kr. 182.535, af framangreindum reikningi og skilað hinn 01.02. 2008 til ríkisins, þar sem félögin séu samskráð vegna skila á virðisaukaskatti, en lagaskylda hafi hvílt á stefnanda og Prentsmiðjunni Odda ehf. að gera það, sbr. 3. gr. laga nr. 50/1988. Hafi Prentsmiðjan Oddi ehf. þannig verið innheimtuaðili skattsins. Uppheimar ehf. hafi greitt umræddan virðisaukaskatt, en ekki stefnandi eða Prentsmiðjan Oddi ehf. Stefnandi geti ekki átt aðild að slíku máli, þar sem hann krefjist endurgreiðslu á meintum ofgreiddum skatti. Þá séu hvorki stefnandi né Prentsmiðjan Oddi ehf. gjaldendur skattsins, heldur Uppheimar ehf.

Sú aðgerð Prentsmiðjunnar Odda ehf. að endurgreiða Uppheimum ehf. kr. 130.382 þann 05.02. 2008 breyti í engu því, sem að framan sé sagt og setji hvorki Prentsmiðjuna Odda ehf. né stefnanda í stöðu skattgreiðanda eða gjaldanda. Sú greiðsla geti ekki talizt endurgreiðsla skatts, enda skatturinn greiddur til ríkisins nokkrum dögum áður, án þess að grundvelli viðskiptanna, reikningnum, hafi verið breytt. Þessi aðgerð sé einkaréttarlegur gerningur, sem hafi ekkert með skattgreiðslu að gera. Því sé mótmælt sem röngu, sem fram kemur á bls. 3 í stefnu, að stefnandi hafi ofgreitt stefnda virðisaukaskatt.

Ítrekað sé, að Prentsmiðjan Oddi ehf. hafi hafnað ósk Uppheima ehf. um að breyta umræddum reikningi. Enginn kreditreikningur liggi fyrir í málinu, sem breyti upphaflegum reikningi.

Þó að stefnandi og Prentsmiðjan Oddi ehf. séu samskráð vegna skila á virðisaukaskatti, nái sú samskráning ekki lengra. Um sé að ræða tvö sjálfstæð félög. Ekki sé hægt að sjá, að stefnandi hafi heimild til að höfða mál vegna þess ágreiningsefnis, sem uppi sé í þessu máli.

Með hliðsjón af framangreindu krefjist stefndi þess, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts stefnanda, með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Telji stefndi, að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr umræddu sakarefni með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, en eins og málið liggi fyrir, sé að mati stefnda verið að óska eftir lögfræðilegu áliti dómstóla, sem andstætt sé 1. mgr. sömu greinar. Stefndi telji, að framangreint eigi að leiða til þess, að máli þessu eigi að vísa frá dómi ex officio.

Meginregla um virðisaukaskatt komi fram í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988, 24,5%. Frá þeirri reglu séu undantekningar í 2. mgr. 14. gr.

Í 6. tl. 2. mgr. 14. gr. laganna sé undantekningarákvæði þar sem fram komi, að sala bóka, jafnt frumsaminna sem þýddra, skuli bera 7% virðisaukaskatt. Sala bóka beri því 7% virðisaukaskatt, en sala á prentþjónustu, t.d. setning, prentun og önnur þjónusta, sem prentsmiðjur inni af hendi, beri 24,5% virðisaukaskatt, enda sé þar um almenna sölu á þjónustu að ræða, en ekki vöru.

Í málsatvikalýsingu stefnanda komi fram, að veigamikill þáttur í starfsemi Prentsmiðjunnar Odda ehf., dótturfélags stefnanda, sé að: „...taka við textum frá höfundum og/eða útgefendum þeirra og gera úr þeim bækur sem seldar eru útgefendum til endursölu.“ Á bls. 2 í stefnu komi fram, að Prentsmiðjan Oddi ehf. hafi gert Uppheimum ehf. reikning fyrir: „... gerð bókarinnar Land þagnarinnar...“

Þá sé það mat stefnanda á bls. 3 í stefnu: „...að það verk sem hann innti af hendi í þágu Uppheima ehf. teljist til sölu bóka í skilningi 6. tölul. 2. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1988 enda útbjó og afhenti stefnandi viðsemjanda sínum 1.500 eintök fullbúinna bóka sem tilbúnar voru til sölu til neytenda. Var viðsemjandi stefnanda því að kaupa vöru, þ.e. bækur, af stefnanda sem urðu til með vinnu stefnanda og efni. Enginn greinarmunur er gerður á því hver sé seljandi bóka í nefndum 6. tölul. ákvæðisins og er undantekningin því óháð því hver seljandi vöru og þjónustu er.“

Stefndi byggi á því, að framangreint undantekningarákvæði taki eingöngu til sölu bóka. Á reikningi Prentsmiðjunnar Odda ehf. til Uppheima ehf., sbr. dskj. nr. 5, komi fram ítarleg sundurliðun. Sú sundurliðun rökstyðji það, að ekki sé um sölu bókar í framangreindum skilningi að ræða, heldur sölu á prentþjónustu og bókbandi o.þ.h. Þess beri að geta, að almennt séu reikningar vegna sölu bóka ekki sundurliðaðir með þessum hætti, þ.e. með tilliti til veittrar þjónustu annars vegar og efnisinnihalds hins vegar. Þá sé á það bent af hálfu stefnda, að undantekningarákvæði í lögum séu túlkuð þröngt. Á því sé byggt, að framangreint undantekningarákvæði eigi ekki við í því tilviki, sem hér sé til umfjöllunar, og að ekki sé um sölu bókar í skilningi undantekningarákvæðisins að ræða. Stefndi byggi á því, að greiða hafi átt 24,5% virðisaukaskatt í þessu tilviki.

Meðal raka stefnanda fyrir því að taka eigi kröfur hans til greina, séu þau rök, að bækur og tímarit, sem prentuð séu erlendis, beri 7% virðisaukaskatt í tolli, sem innheimtur sé með aðflutningsgjöldum, sbr. 1. mgr. 34. gr. og 1. mgr. 37. gr. laga nr. 50/1988. Ekki sé um mismunandi lagaákvæði að ræða milli innlendrar og erlendrar prentþjónustu og bókbands. Því sé mótmælt, sem fram komi á bls. 4 í stefnu, að ósamræmi sé í skatthlutfalli virðisaukaskatts.

Stefndi mótmæli málavaxtalýsingu og málsástæðum stefnanda.

Stefndi vísi til þeirra lagatilvitnana, sem getið sé að framan. Um málskostnaðarkröfu sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti.

Ekki er um það ágreiningur, að stefnandi og Prentsmiðjan Oddi ehf. eru samskráð vegna skila á virðisaukaskatti. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 50/1988 hvíldi sú skylda á stefnanda og Prentsmiðjunni Odda ehf. að innheimta virðisaukaskatt af Uppheimum ehf. og standa skil á honum í ríkissjóð. Stefnandi og Prentsmiðjan Oddi ehf. voru þannig innheimtuaðilar skattsins. Uppheimar ehf. voru hins vegar gjaldandi skattsins.

Stefnandi byggir á því, að hann eigi endurgreiðslukröfu vegna ofgreidds virðisaukaskatts á hendur stefnda samkvæmt ákvæðum laga nr. 29/1995.

Samkvæmt 1. gr. l. nr. 29/1995 skulu stjórnvöld, sem innheimta skatta eða gjöld, endurgreiða það fé, sem reynist ofgreitt lögum samkvæmt, ásamt vöxtum skv. 2. gr. laganna. Í þeirri grein segir, að við endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda skv. 1. gr. skuli greiða gjaldanda vexti eins og nánar er kveðið á í greininni, og í 3. gr. sömu laga er enn fremur talað um greiðslu til gjaldanda. Þar sem stefnandi, eða dótturfélag hans, er einungis innheimtuaðili skattsins, á hann ekki kröfu á hendur stefnda vegna meints ofgreidds skatts. Endurgreiðsla stefnanda til Uppheima ehf. skapar honum ekki réttarstöðu gjaldanda í skilningi laganna. Stefnandi hefur því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn í máli þessu, en með kröfugerð sinni er stefnandi að óska eftir lögfræðilegu áliti dómsins. Er sú krafa óheimil samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Ber því þegar af framangreindum sökum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 150.000.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenzka ríkið, er sýknað af kröfu stefnanda, Kvosar hf.

Stefnandi greiði stefnda kr. 150.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf