E-1416/2021

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þess, þann [...]. nóvember sl., var höfðað með stefnu, birtri þann [...]. mars 2021, af stefnanda, á hendur stefndu, B, [...], Reykjavík, C, [...], Reykjavík, og D, [...], Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu verði dæmd til þess að greiða stefnanda 459.121 krónu, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af 459.121 krónu frá [...]. nóvember 2018 til greiðsludags, en allt þó að frádregnum innborgunum, að fjárhæð 50.000 krónur þann [...]. október 2020, 50.000 krónur þann [...]. desember 2020 og 50.000 krónur þann [...]. desember 2020, sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Þá gerir stefnandi enn fremur kröfu um vaxtavexti samkvæmt 12. gr. laga nr. nr. 38/2001.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefndu krefjast sýknu af dómkröfum stefnanda.

Þá krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda með álagi og að teknu tilliti til virðisaukaskatts og sé þeirri kröfu þá enn fremur beint að lögmanni stefnanda.

Ágreiningsefni og málsatvik

Ágreiningur í máli þessu varðar ógreiddar eftirstöðvar af skuld við stefnanda, sbr. reikning, dags [...]. nóvember 2018, vegna þar nánar tilgreindrar útfararþjónustu sem stefnandi innti óumdeilt af hendi í tengslum við andlát móður allra stefndu í máli þessu, en hún lést þann [...] 2018 og útför fór fram þann [...] 2018.

Fyrir liggur einnig að bróðir allra stefndu, E, pantaði umrædda þjónustu hjá stefnanda og er framangreindur reikningur stefnanda í málinu stílaður á hann einan. Umrædd skuld var upphaflega að höfuðstól 459.121 króna. Ljóst er af málsgögnum að stefnandi gekk í fyrstu á eftir skuld þessari við E, en þeim tilraunum lauk með því að árituð var stefna á hendur E, þann [...]. nóvember 2019, og við aðför í framhaldi á hendur E munu engar eignir hafa fundist.

Í framhaldinu afréð stefnandi þá að beina innheimtu skuldarinnar að systkinum E, stefndu í þessu máli, en stefnandi lítur þannig á að þau teljist einnig aðilar að viðskiptunum og byggir stefnandi á því að viðskiptin hafi verið við öll fjögur systkinin. Hafi stefnandi orðið við beiðni allra systkinanna um að beina reikningi að E, en þau hafi fengið heimild til einkaskipta á búi móður þeirra, sbr. endurrit úr dánarskrá Sýslumannsins á [...], dags. [...]. nóvember 2020, þar sem einkaskiptum er veitt var heimild fyrir [...]. maí 2019 er svo lýst lokið [...]. febrúar 2020.

Eftir að stefnandi hóf innheimtutilraunir gagnvart stefndu hafa síðan borist þrjár innborganir, að fjárhæð 50.000 hver, [...]. október, [...]. desember og [...]. desember 2020.

Stefndu telja sig ekki standa í skuld við stefnanda þar sem stefnandi hafi annast umrædda útfararþjónustu að beiðni E og gefið út reikning til hans en þau hafi ekki haft neina aðkomu utan þess sem þeim hafi samist um við E. Stefnandi telur hins vegar að E hafi komið fram fyrir hönd allra erfingjanna þó svo reikningur hafi verið stílaður á hann og innheimtu fyrst verið beint að honum.

Sættir hafa verið reyndar en án árangurs og kemur ágreiningurinn því til dóms.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Dómkrafa stefnanda byggist á reikningi vegna þjónustu stefnanda, í þágu stefndu, samkvæmt beiðni vegna útfarar móður þeirra, sbr. reikning, dags. [...]. nóvember 2018. Innheimtutilraunir hafi ekki borið árangur, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og samkomulag við þann erfingja sem aðrir erfingjar hafi bent á til að annast greiðslu.

Mögulegt uppgjör erfingja innbyrðis breyti ekki þeirri staðreynd að erfingjarnir hafi tekið á sig ábyrgð dánarbúsins og beri þeim því að greiða stefnanda fyrir útförina. Fyrir liggi yfirlit um einkaskipti samkvæmt dánarskrá Sýslumannsins á [...], dags. [...]. nóvember 2020, þar sem einkaskiptum sé lýst lokið [...]. febrúar 2020.

Ljóst sé að erfingjar beri einn fyrir alla og allir fyrir einn ábyrgð á skuldum dánarbús er tekið hafi verið einkaskiptum, sbr. lög nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum. Þegar hafi gengið dómur varðandi ábyrgð E þar sem stefna hafi fengist árituð [...]. nóvember 2019. Engar eignir hafi fundist fyrir í því búi og hafi innheimtu því verið haldið áfram á hendur öðrum erfingjum og þeim send bréf þegar ekkert hafi fengist greitt en þær innheimtutilraunir hafi heldur ekki borið árangur.

Um sé að ræða kröfu að fjárhæð 459.121 króna, á gjalddaga [...]. nóvember 2018, en borist hafi þrjár innborganir, 50.000 hver, þann [...]. október, [...]. desember og [...]. desember, er komi til frádráttar skuld á innborgunardögum. Eftirstöðvar hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir og því verið nauðsyn að höfða mál þetta.

Vísað sé til meginreglna kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga, en sú regla fái m. a. lagastoð í 45., 47., og 54. gr. laga nr. 50/2000. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Þá sé byggt á lögum nr. 91/1991, m. a. um málskostnað og varnarþing, og lögum nr. 38/2001 um vaxtakröfur.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu krefjist sýknu af öllum kröfum stefnanda og sé öllum málsástæðum og málatilbúnaði stefnanda mótmælt.

Sýknukröfu byggi stefndu á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Ehafi einn óskað eftir umræddri þjónustu stefnanda og því hafi reikningur sá sem nú sé til innheimtu verið gefinn út á hann. E hafi verið í samningssambandi við stefnanda og stefnanda beri því að beina kröfum sínum að honum, eins og hann hafi gert í fyrra dómsmálinu. Stefndu beri enda enga ábyrgð á skuldbindingum bróður síns og ábyrgð stefndu á vanefndum hans sé því órökstudd.

Í stefnu virðist á því byggt að stefndu beri ábyrgð á greiðslu reikningsins sökum þess að þau hafi tekist á hendur ábyrgð á skuldum dánarbúsins en því sé hér hafnað. Erfingjarnir hafi vissulega fengið leyfi til einkaskipta með þeim réttaráhrifum sem því fylgi. Hins vegar hafi ekkert stefndu, né heldur dánarbúið sem slíkt, óskað eftir umræddri þjónustu stefnanda heldur aðeins E. Hvorki stefndu, né dánarbúið, hafi því nokkurn tímann verið í samningssambandi við stefnanda og stefnandi hafi ekkert lagt fram sem sýni fram á það. Það eitt að stefnandi hafi veitt þjónustu sem tengist með einhverjum hætti andláti eða útför móður stefndu skipti hér ekki máli.

Ekkert útiloki að aðrir en dánarbú eða erfingjar hins látna kaupi útfararþjónustu eða annað sem tengist andláti eða jarðarförum og ástæður þess geti verið fjölmargar. Erfingjar eða dánarbú beri ekki sjálfkrafa ábyrgð á greiðslu fyrir þjónustu sem aðrir hafi keypt sökum þess eins að þjónustan tengist andláti eða jarðarför hins látna.

Krafa stefnanda sé ekki studd neinum gögnum. Þau gögn sem stefnandi hafi lagt fram sýni þvert á móti fram á að stefndu séu ekki réttir aðilar máls enda hafi stefnandi þegar rekið dómsmál á hendur réttum skuldara reikningsins. Ef stefnandi hefur talið stefndu ábyrg fyrir greiðslu kröfunnar sé það óútskýrt hvers vegna hann hafi þá ekki beint kröfum sínum að þeim í fyrra dómsmálinu á hendur E.

Meginregla einkamálaréttarfars um forræði aðila á sakarefni dómsmála feli meðal annars ísér að aðilar ráði því hvort þeir höfði dómsmál, gegn hverjum og hvaða kröfur þeir geri og dómari megi ekki fara út fyrir kröfur aðila, sbr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt dómkröfum krefjist stefnandi þess að „stefndi“ verði dæmdur til að greiða skuld að vissri fjárhæð og „stefndi“ verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað og virðisaukaskatt, en stefndu séu hins vegar þrír einstaklingar. Óvíst sé að hverjum stefndu kröfur stefnanda beinist, og útilokað að þær taki til D, og þar sem engar kröfur séu þar með gerðar á hendur henni sé aðild hennar vanreifuð.

Óútskýrt sé hvers vegna stefnandi krefjist greiðslu virðisaukaskatts. Bætur vegna málskostnaðar séu skaðabætur og beri ekki virðisaukaskatt þó að það tíðkist að litið sé til þess hvort aðilar séu virðisaukaskattsskyldir þá þeim séu ákveðnar slíkar bætur. Ef krafa stefnanda er um hærri bætur vegna málskostnaðar er nemi virðisaukaskatti sé bent á að stefnandi eigi ekki rétt á slíku enda sé hann virðisaukaskattsskyldur aðili.

Málatilbúnaður stefnanda sé rýr og komi það niður á möguleikum stefndu til að taka til varna. Til dæmis sé aðild að málinu órökstudd, þrátt fyrir að sérstök ástæða hafi verið til að rökstyðja hana, m. a. sökum þess að dómkröfur stefnanda séu óljósar og áður hafi verið rekið dómsmál til innheimtu sama reiknings en hjá öðrum aðila. Í stefnu séu ekki heldur neinar upplýsingar um fyrirsvarsmann stefnanda, eins og lög þó áskilji að komi fram í stefnu, sbr. b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndu hafi bent stefnanda á það að þau séu ekki réttir skuldarar að umþrættum reikningi. Þrátt fyrir það hafi stefnandi kosið að halda málshöfðun þessari til streitu, með tilheyrandi kostnaði fyrir stefndu, að því er virðist án annars tilgangs en þess að valda stefndu með því að þarflausu óþægindum og kostnaði. Af þeim sökum krefjist stefndu álags á málskostnað, sbr. 2., sbr. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, enda málið höfðað að þarflausu, sbr. a-lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Lögmanni stefnanda hafi mátt vera ljóst að stefnandi ætti enga lögvarða kröfu á hendur stefndu og honum hafi sannanlega verið bent á það. Sé þess því krafist að honum verði gert að greiða málskostnað, auk álags, með stefnanda, sbr. 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndu vísi til laga nr. 91/1991, einkum 2. mgr. 16. gr., sem og til meginreglna samninga- og kröfuréttar. Vísað sé til innheimtulaga nr. 95/2008, einkum 7. gr. um innheimtuviðvaranir. Krafa um málskostnað sé reist á 129.– 131. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Fyrir liggur reikningur, dags [...]. nóvember 2018, útgefinn af stefnanda til bróður stefndu, E, alls að fjárhæð 459.121 króna, á gjalddaga sama dag. Kemur þar fram að um sé að ræða reikning fyrir rósir á kistu, blómakrans, kerti, 350 sálmaskrár, tónlistarflutning, stefgjald á tónlist, þjónustugjald, flutning á kistu frá [...] til [...], trékross og skilti, auk þjónustugjalds til [...]kirkju, allt að teknu tilliti til virðisaukaskatts, og sagt vera vegna útfarar F. Enn fremur liggur fyrir að þegar hafa verið greiddar inn á reikninginn 150.000 krónur en stefndu kveða þetta vera sér óviðkomandi og engin gögn eru um þær innborganir.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að þó svo að reikningi og innheimtu hafi upphaflega aðeins verið beint að E þá hafi það verið fyrirkomulag sem viðhaft hafi verið að ósk stefndu, barna hinnar látnu, en þau systkin séu fjögur. Þá hafi einkaskiptaleyfi verið gefið út og erfingjar tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á skuldbindingum dánarbúsins, sbr. 5. tl. 1. mgr. 28. gr. skiptalaga nr. 20/1991, en sú ábyrgð taki til allra skuldbindinga er kunni að hvíla á búinu og gjalda sem leiði af skiptunum eða arftöku. Þá vísar stefnandi til 5. gr. laga nr. 14/2004 og einnig til þess að útfararkostnaður teljist vera forgangskrafa í dánarbú, en sýslumaður geti heimilað útgreiðslu til útfararkostnaðar, sbr. 11., 25. 26., 77. og 110. gr. laga nr. 20/1991.

Af hálfu stefndu er vísað til þess að þau hafi enga aðkomu haft að samkomulagi E við stefnanda um útförina og að þau lagaákvæði sem vísað sé hér til af hálfu stefnanda eigi hér ekki við þótt þau hafi skipt með sér búi hinar látnu.

Dómurinn fellst á með stefndu að ekki hafi verið færðar sönnur á að stefndu hafi verið viðsemjendur stefnanda í greindum viðskiptum hans við E. Þá er einnig fallist á það með stefndu að þau lagaákvæði sem stefnandi vísar til í málinu og varða almennt heimildir sýslumanns til þess að heimila útgreiðslur úr dánarbúi til þess að standa straum af útfararkostnaði geti ekki talist vera grundvöllur að kröfu stefnanda á hendur erfingjum að dánarbúinu, eins og stefnandi hefur þó byggt hér á.

Að öllu framangreindu virtu verður það því niðurstaða dómsins að ósannað sé að stefnandi eigi umræddar kröfur á hendur stefndu og ber því að fallast á kröfur stefndu um sýknu þeirra á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Í ljósi þess hvernig málið er vaxið þykir þó vera rétt að málskostnaður falli niður. Mál þetta fluttu fyrir stefnanda J-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður, en Þ-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf lögmaður fyrir stefndu.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð :

Stefndu, B, C og D, eru sýknuð af dómkröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf