E-2553/2015

Mál þetta var höfðað 5. ágúst 2015 og dómtekið 28. janúar 2016.

Stefnendur eru G-kk-nf J-kk-nf og L-kvk-nf G-kvk-nf, Hávarsstöðum, Hvalfjarðarsveit.

Stefndi er Vegagerðin, Borgartúni 5 - 7, Reykjavík.

Stefnendur krefjast þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða þeim skaðabætur að fjárhæð 694.300 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 20. febrúar 2014 til greiðsludags, en til vara að stefndi afhendi stefnendum 60 rúmmetra af möl sem teknir voru í leyfisleysi af landi stefnenda úr farvegi Neðri-Skarðsár þar sem hún liggur í gegnum land stefnenda neðan gamla þjóðvegarins en ofan nýja þjóðvegarins. Þá krefjast stefnendur málskostnaðar.

Í þessum þætti málsins krefjast stefnendur staðfestingar þess að dómkröfur þeirra séu ekki fyrndar og að málinu sé beint að réttum aðila.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnenda, en til vara er krafist lækkunar á aðalkröfu þeirra. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Málavextir

Í byrjun árs 2008 var ráðist í endurbætur á Leirársveitarvegi í Borgarfirði, en hluti vegarins liggur um land Hávarsstaða, sem er í eigu stefnenda. Þann 18. maí 2008 gerðu aðilar málsins með sér samning og afsal vegna vegarlagningarinnar. Samkvæmt 1. gr. samningsins skyldu stefnendur láta af hendi land undir vegsvæðið á 728 m kafla, alls 2,2 ha að flatarmáli, gegn greiðslu bóta. Þá var kveðið á um að stefndi skyldi einnig greiða bætur fyrir óhagræði vegna skiptingar landsins. Nánar var kveðið á um bótagreiðslur fyrir land undir vegsvæðið í 2. gr. samningsins. Kom þar fram að greiðsla að fjárhæð 829.000 krónur yrði innt af hendi innan 14 daga frá undirritun samningsins. Í 3. gr. samningsins kom fram að farvegi Norður-Skarðsár yrði breytt, með samþykki landeigenda. Þá sagði í 3. gr. að Vegagerðin myndi annast frágang raskaðs lands. Jafnað yrði yfir jarðrask og sáð í sár sem mynduðust á grónu landi vegna vegagerðar. Frágangi yrði hagað í samráði við landeigendur. Samkvæmt uppgjöri sem liggur fyrir í málinu, innti stefndi 23. maí 2008 af hendi greiðslu að fjárhæð 829.000 krónur til stefnenda. Á vegum stefnda fór fram útboð á verkinu og var verksamningur við Borgarverk ehf. undirritaður 12. apríl 2008. Aðilar eru ekki á einu máli um hvenær verkinu lauk, eins nánar verður rakið.

Þann 30. nóvember 2009 mætti G-kk-nf J-kk-nf, annar stefnenda, hjá lögreglu og lagði fram kæru á hendur Borgarverki ehf. og fyrirsvarsmanni þess, fyrir eignaspjöll, þjófnað, og brot gegn skipulags- og náttúruverndarlögum. Í lögregluskýrslu kemur fram að kæra lúti að því að starfsmenn verktakafyrirtækisins hefðu tekið um 50 til 60 rúmmetra af möl úr landi stefnenda og unnið spjöll á landinu. Samkvæmt gögnum málsins funduðu fulltrúar stefnda með stefnendum 6. júní 2010 um mögulegar úrbætur á tjóni sem stefnendur töldu sig hafa orðið fyrir vegna framkvæmda við vegarlagninguna. Í minnisblaði sem starfsmaður stefnda ritaði eftir fundinn eru taldar endurbætur „sem við þurfum klárlega að lagfæra“, m.a. skemmdir á árbakka, laga lokað ræsi í heimreið og fylla í land ofan við hestagerði. Í greinargerð stefnda kemur fram að ráðist hafi verið í endurbætur sumarið 2010 og hafi stefndi með því talið sig hafa komið til móts við kröfur stefnenda.

Í málinu liggur fyrir bréf G-kk-ef J-kk-ef til stefnda, dagsett 7. nóvember 2012, þar sem krafist var bóta vegna tjóns sem orðið hefði við framkvæmdirnar sem enn væri óbætt þrátt fyrir samkomulag aðila. Í svarbréfi svæðisstjóra stefnda, dagsettu 23. sama mánaðar, kemur fram að stefndi telji sig hafa uppfyllt allar sínar skyldur um frágang innan framkvæmdasvæðis vegagerðar um land Hávarsstaða. Lögmaður stefnenda ritaði stefnda bréf 20. janúar 2014, þar sem krafist var bóta vegna þess tjóns sem stefndi hefði valdið, en þeirri kröfu var hafnað með bréfi lögmanns stefnda 13. febrúar 2014. Í apríl 2014 höfðuðu stefnendur mál á hendur stefnda, Vegagerðinni, og Borgarverki ehf., til viðurkenningar bótaábyrgðar, en málinu var vísað frá dómi þar sem dómkröfur stefnenda þóttu vanreifaðar, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands 24. mars 2015 í málinu nr. 209/2015. Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 5. ágúst 2015. Í stefnu eru tilgreind 11 tjónstilvik sem stefnendur krefjast bóta fyrir, en stefndi hafnar bótaskyldu. Í þinghaldi 5. nóvember sl. ákvað dómari að skipta sakarefni málsins, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, þannig að fyrst verði fjallað um varnarástæður stefnda er lúta að fyrningu og aðildarskorti en önnur atriði málsins hvíli á meðan. G-kk-nf J-kk-nf, annar stefnenda, gaf skýrslu fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnendur hafna því að dómkröfur þeirra séu fyrndar og telja jafnframt að málinu sé beint að réttum aðila.

Stefnendur vísa til þess að samkvæmt 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007 fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið. Síðustu starfsmenn verktaka á vegum stefnda hafi yfirgefið vinnusvæðið við lok vetrar 2012-2013. Fyrir þann tíma hefðu stefnendur ekki getað áttað sig á því að ekki hafi staðið til að lagfæra tjón sem valdið hefði verið við vegagerðina. Mál þetta hafi verið höfðað með stefnu birtri í ágúst 2015. Áður hefðu stefnendur í apríl 2014 höfðað mál á hendur stefnda og Borgarverki ehf. sem vísað hafi verið frá dómi með dómi Hæstaréttar 24. mars 2015, svo sem að framan greinir. Málshöfðun hafi því verið innan þeirra tímamarka sem mælt er fyrir um í 22. gr. laga nr. 150/2007. Telja stefnendur því að stefndi geti ekki byggt á því að kröfur þeirra séu fyrndar samkvæmt ákvæðum fyrningarlaga.

Auk þess telja stefnendur að ekki verði byggt á ákvæðum fyrningarlaga í málinu. Um stefnda gildi vegalög nr. 80/2007, sbr. 5. tölul. 3. gr. og 5. gr. þeirra laga, enda hafi tjóni verið valdið þegar unnið var við vegagerð. Stefnendur telja að verkinu sé ekki lokið þar sem ekki hafi verið bætt úr því tjóni. Í því sambandi er vísað til samnings aðila frá 18. maí 2008, einkum 3. gr., þar sem fram komi að stefndi muni annast frágang raskaðs lands, en það hafi stefndi ekki gert. Því geti aðaldómkrafa stefnanda ekki talist fyrnd.

Stefnendur kveðast aðallega byggja málsástæður sínar á reglum um skaðabætur innan samninga og ákvæðum vegalaga. Stefndi sé annar aðili framangreinds samnings og sé hann því aðili að málinu. Með því að valda tjóni því sem í stefnu greinir hafi stefndi gengið lengra en samningurinn heimilaði. Þá komi fram í 1. málsl. 3. gr. samningsins að samþykki landeigenda þurfi fyrir því að breyta farvegi Norður-Skarðsár. Slíks samþykkis hafi ekki verið aflað, sem feli í sér brot á samningnum. Stefnendur telja að jafnframt megi leiða aðild stefnda af vegalögum og vísar í því sambandi til 5. tölul. 3. gr., 4. gr., 1. málsl. 12. gr., 13. gr., 1. mgr. 15. gr., sbr. 2. mgr. 35. gr., 36. gr. og 40. gr. þeirra laga. Stefnendur vísa ennfremur til reglu skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð og telja stefnda ekki geta komist hjá skaðabótaábyrgð sem á þeim hvílir samkvæmt ákvæðum vegalaga með því að fela verkið verktaka.

Loks vísa stefnendur til þess að varakrafa í stefnu sé byggð á eignarrétti og fyrnist því ekki. Við vegaframkvæmdirnar hafi 60 rúmmetrar af möl verið teknir í leyfisleysi úr farvegi Neðri-Skarðsár. Fáist mölin ekki afhent eins og krafist er geti það leitt til aðgerða samkvæmt 77. laga um aðför nr. 90/1989.

Helstu lagarök og málsástæður stefnda

Sýknukrafa stefnda byggist í fyrsta lagi á því að krafa stefnenda um skaðabætur innan samninga sé fyrnd, sbr. 2. mgr. 2. gr. og 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Aðilar hafi gert með sér samning í maí 2008. Framkvæmdum samkvæmt samningnum hafi að mestu verið lokið fyrir 15. október 2008 en að öllu leyti árið 2009. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist krafa byggð á samningi á fjórum árum. Kröfur samkvæmt samningi aðila hafi því í síðasta lagi fyrnst á árinu 2013. Kröfur stefnenda að því leyti sem þær eru byggðar á samningnum hafi því verið fyrndar þegar mál þetta var höfðað. Af hálfu stefnda er nýrri málsástæðu stefnenda, sem fram kom við flutning málsins fyrir dómi og reist er á því að fyrning hafi rofnað með fyrri málsókn á hendur stefnda og Borgarvirki ehf., mótmælt sem of seint fram kominni.

Í öðru lagi er á því byggt að krafa um skaðabætur utan samninga fyrnist samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið. Stefnendum hafi mátt vera kunnugt um tjónið allt frá því að verki lauk á árinu 2008. Í gögnum málsins liggi fyrir að þeim hafi í síðasta lagi verið kunnugt um tjónið í lok nóvember 2009 þegar stefnandi G-kk-nf kærði verktaka stefnda til lögreglu fyrir að hafa valdið tjóninu. Því hafi fjögurra ára fyrningarfresturinn verið liðinn þegar málið var höfðað.

Í þriðja lagi er á því byggt að kröfur stefnenda byggðar á ákvæðum vegalaga séu fyrndar á grundvelli 2. mgr. 40. gr. laga nr. 80/2007. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist kröfur á grundvelli bótaákvæða laganna hafi bóta ekki verið krafist að liðnu ári frá því að verki lauk eða frá því að tjón komi í ljós. Stefndi byggir á því að verki hafi að mestu verið lokið í október 2008 og að stefnendum hafi þá orðið tjónið ljóst. Stefnendur hafi hins vegar ekki sett sameiginlega fram kröfu um bætur fyrr en í aðdraganda málsóknarinnar en um sameiginleg réttindi sé að ræða. Stefnandi G-kk-nf hafi hins vegar krafist bóta með bréfi dagsettu 7. nóvember 2012, eða meira en fjórum árum eftir að verki lauk.

Með vísan til framangreinds byggir stefndi á því að kröfur stefnenda séu fyrndar hvernig sem á málið er litið og því sé óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfum stefnenda.

Stefndi krefst einnig sýknu á grundvelli aðildarskorts, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnendur kveði meint tjón sitt rakið til aðila sem stefndi beri ekki ábyrgð á að lögum. Verkframkvæmdir í landi stefnenda hafi verið unnar af sjálfstæðum verktaka, Borgarverki ehf., á grundvelli verksamnings. Stefndi beri ekki bótaábyrgð eftir almennum reglum um húsbóndaábyrgð á meintum skaðaverkum starfsmanna sjálfstæðs verktaka. Stefnendur hafi ekki sýnt fram á að meint tjón þeirra verði rakið til stefnda. Það eitt að stefndi stóð fyrir framkvæmdum í umrætt sinn leiði ekki til þess að hann verði sjálfkrafa gerður ábyrgur fyrir skemmdum á mannvirkjum, raski og ýmsu óhagræði sem lýst sé í stefnu. Stefnendur hafi ekki sýnt fram á aðild stefnda að fjártjóni sem þeir telja sig hafa orðið fyrir og beri því að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts.

Að því er varakröfu í stefnu varðar hefur stefndi hafnað því að heimildarlaus efnistaka hafi átt sér stað á landi stefnenda í tengslum við vegaframkvæmdirnar. Telur stefndi aðild sína að varakröfu óútskýrða og kröfuna að öðru leyti vanreifaða.

Niðurstaða

Stefnendur reisa dómkröfur sínar á samningi aðila frá 18. maí 2008 og ákvæðum vegalaga nr. 80/2007. Í 3. gr. samnings aðila, sem gerður var vegna lagnar Leirársveitarvegar í landi stefnenda, kemur fram að stefndi, Vegagerðin, muni annast frágang raskaðs lands. Jafnað verði yfir jarðrask og sáð í sár sem myndast á grónu landi vegna vegagerðarinnar og verði frágangi hagað í samráði við landeiganda. Stefnendur telja stefnda hafa vanefnt skyldur sínar samkvæmt samningnum að þessu leyti. Stefndi var bundinn af samningi sínum við stefnendur og breytti engu um ábyrgð hans þótt verktaka væri falið að vinna verkið á hans vegum. Var stefnendum því rétt að beina kröfum sínum að stefnda í málinu, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnendur telja sig hafa orðið fyrir tjóni vegna vegarlagningar stefnda á landi þeirra. Verður við það miðað að um bætur fari eftir ákvæðum vegalaga nr. 80/2007, sbr. 1. mgr. 40. gr. þeirra laga. Samkvæmt 1. málslið 2. mgr. sömu lagagreinar skal krefjast bóta fyrir tjón sem af veghaldi leiðir innan árs frá því að verki lauk eða frá því að skaði komi í ljós, ella fellur réttur til skaðabóta niður. Sem að framan greinir eru aðilar ekki á einu máli um hvenær framkvæmdum við vegarlagninguna lauk. Óumdeilt er að vinnu verktakans Borgarverks lauk að mestu seint á árinu 2008, en að lokafrágangur vegna verksins fór fram á árinu 2009. Stefnendur rekja tjón sitt til vinnu við vegarlagninguna, sem samkvæmt framangreindu lauk á árinu 2009, án þess að nánari tímasetning liggi fyrir. Sem að framan greinir lagði G-kk-nf J-kk-nf, annar stefnenda, fram kæru hjá lögreglu á hendur verktakafyrirtækinu í nóvember 2009 vegna eignaspjalla, þjófnaðar o.fl. Verður við það miðað að ekki síðar en við það tímamark hafi stefnendum verið tjón sitt ljóst. Breytir engu í því sambandi að vinnu girðingarverktaka á vegum stefnda hafi ekki lokið fyrr en veturinn 2012-2013. Telja verður að með því sem fram kemur í minnisblaði sem starfsmaður stefnda ritaði eftir fund með stefnendum 6. júní 2010, hafi bótaskylda verið viðurkennd og fyrning með því rofin. Sama sumar réðst stefndi í endurbætur á landi stefnenda. Í bréfi sem G-kk-nf J-kk-nf ritaði svæðisstjóra stefnda í nóvember 2012 kemur þó fram að stefnendur telji að ekki hafi verið bætt úr tjóninu sem skyldi. Þegar bréfið var ritað og við málshöfðun sem fylgdi í kjölfarið var krafa stefnenda um skaðabætur fyrnd samkvæmt 2. mgr. 40. gr. vegalaga. Samkvæmt því ber að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnenda í málinu.

Þá þykja stefnendur hvorki hafa sýnt fram á tjón sitt sem varakrafa í stefnu lýtur að, né hafa þau hafa gert grein fyrir því með viðhlítandi hætti hvernig unnt væri að verða við þeirri kröfu. Er krafan vanreifuð að mati dómsins og verður henni vísað frá dómi án kröfu, sbr. d- og e-liði 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnendur hafa lagt fram í málinu ljósmyndir sem sýna eiga spjöll sem orðið hafi á landi þeirra vegna vegaframkvæmda stefnda. Sem að framan greinir gaf G-kk-nf J-kk-nf jafnframt skýrslu við aðalmeðferð málsins og gerði hann þá nánari grein fyrir þeim tjónstilvikum sem talin eru í stefnu. Rakin hafa verið atvik málsins varðandi samskipti aðila vegna kröfu stefnenda um endurbætur á landinu og skaðabótakröfu á síðari stigum. Þótt dómurinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að krafa stefnenda um bætur sé fyrnd þykja málsatvik með þeim hætti að rétt sé að stefndi greiði kostnað stefnenda af málshöfðun þessari. Þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 700.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Vegagerðin, skal vera sýkn af kröfu stefnenda, G-kk-ef J-kk-ef og L-kvk-ef G-kvk-ef, um skaðabætur.

Varakröfu stefnenda um að stefndi afhendi 60 rúmmetra af möl sem tekin var í leyfisleysi af landi stefnenda úr farvegi Neðri-Skarðsár, er vísað frá dómi.

Stefndi greiði stefnendum 700.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf H-kvk-nf