S-66/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 17. september 2014, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Eskifirði, útgefinni 13. desember 2013, á hendur A kt. [...] [...], [...], „fyrir þjófnað en til vara fyrir gripdeild, með því að hafa fyrrihluta ársins 2009, stolið gömlum enskum rennibekk af tegundinni Harrison eða Harrington, úr geymslu í lýsistanki við loðnuverksmiðju Eskju hf., Strandgötu 2 Eskifirði.“

Í ákæru er þetta talið varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 245. gr. sömu laga. Er þess þar krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá er krafist málsvarnarlauna til handa skipuðum verjanda ákærða.

Mál þetta var þingfest 21. janúar 2014 og sótti ákærði þá ekki þing, enda þótt honum hefði með lögmætum hætti verið birt fyrirkall þar sem þess var getið að sækti ákærði ekki þing mætti hann búast við því að verða handtekinn og færður fyrir dóm. Ákvað dómari í því þinghaldi að fresta málinu og gefa út nýtt fyrirkall þar sem ákærða væri kynnt að fjarvist hans kynni að verða metin svo að hann viðurkenndi það brot sem honum væri gefið að sök og málið dæmt að honum fjarstöddum. Sótti ákærði heldur ekki þing við næstu fyrirtöku málsins, 4. febrúar 2014, þrátt fyrir löglega birtingu fyrirkalls og var málið þá þegar tekið til dóms. Að betur athuguðu máli taldi dómari gögn málsins þó ekki fullnægjandi til þess að dómur yrði lagður á málið að ákærða fjarstöddum, sbr. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var málið þá endurupptekið og gefið út fyrirkall að nýju. Ákærði kom fyrir dóminn 30. maí s.á., ásamt skipuðum verjanda sínum, og neitaði sök. Aðalmeðferð málsins fór fram 17. september sl. og var málið tekið til dóms að henni lokinni.

I

Málsatvik eru þau að með bréfi, dags. 16. nóvember 2009, bar lögmaður fram kæru fyrir hönd B við lögreglustjórann á Sauðárkróki „vegna heimildarlausrar töku og vörslu“ ákærða á rennibekk af tegundinni Harrison, árgerð u.þ.b. 1947-1950, framleiddum í Englandi, sem sagður var hafa verið geymdur á Eskifirði. Er í kærunni vísað nánar um málsatvik til bréfs lögmannsins til ákærða, dags. 5. október sama ár. Í bréfinu kemur fram að rennibekkurinn hafi verið geymdur í lýsistanki hjá Hraðfrystihúsi Eskifjarðar (Eskju hf.) þar til nokkru áður er eiganda hans, þ.e. kæranda, hafi orðið það ljóst að hann hefði verið fjarlægður. Hafi kærandi fengið þær upplýsingar að ákærði hefði fjarlægt rennibekkinn án leyfis. Kærandi hafi haft samband við ákærða símleiðis, sem hafi staðfest að hann hafi fjarlægt rennibekkinn, en jafnframt sagst hafa afhent hann öðrum einstaklingi til eignar, sem hann ekki vildi nafngreina. Er í bréfinu skorað á ákærða að afhenda réttum eiganda rennibekkinn. Með kærunni fylgdi jafnframt undirrituð og vottuð yfirlýsing C, dags. 31. ágúst 2009, um að B sé „réttur og löglegur eigandi“ að rennibekk þeim af áðurnefndri tegund sem geymdur hafi verið í lýsistanki hjá Hraðfrystihúsi Eskifjarðar en sem hafi nú „verið fjarlægður í óleyfi“. Segir í yfirlýsingunni að B hafi áður átt rennibekkinn og fengið honum afsalað að nýju frá C, án nánari tilgreiningar.

Ekki verður af rannsóknargögnum lögreglu séð að formleg rannsókn hafi hafist í tilefni kærunnar fyrr en á árinu 2011, er kærandi, B, gaf skýrslu hjá embætti lögreglustjórans á Seyðisfirði, 9. apríl það ár. Lagði kærandi við það tilefni fram ljósmyndir af sjálfum sér við rennibekkinn sem hann kvað teknar á árinu 1976.

Hinn 4. október 2011 var tekin skýrsla af ákærða vegna málsins hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Ákærði kaus að tjá sig án viðveru lögmanns. Í skýrslu, sem undirrituð er af ákærða, kemur fram að hann hafi á umræddum tíma, þ.e. á fyrri hluta ársins 2009, unnið á Reyðarfirði og orðað það við D, sem séð hafi um loðnubræðsluna hjá Eskju hf., að hann vantaði rennibekk. Hafi D tjáð honum að inni í lýsistanki í eigu fyrirtækisins, sem búið væri að breyta í geymsluhúsnæði, væri afgamall rennibekkur, sem staðið hefði þar lengi og væri að eyðileggjast sökum þess að rignt hefði á hann í gegnum árin. Til stæði að taka til í geymslunni og að rennibekknum yrði þá fleygt. Að sögn D hafi C komið bekknum fyrir í lýsisgeymnum og kvaðst ákærði því hafa hringt í C. Hafi C tjáð honum að hann hefði að vísu gefið manni nokkrum rennibekkinn gegn því að bekkurinn yrði sóttur, en þetta hafi átt sér stað fyrir þremur árum og viðkomandi hafi átt að vera búinn að sækja rennibekkinn. Hafi C gefið ákærða leyfi til að taka bekkinn. Að fengnu samþykki C hafi D komið bekknum upp á kerru með lyftara og bekkurinn verið fluttur og komið fyrir í húsnæði á Eskifirði. Ákærði hafi síðan skoðað bekkinn og komist að því að hann væri ónýtur. Rafkerfi hans hafi verið tært upp og hann allur úr lagi genginn. Að þremur mánuðum liðnum hafi ákærði þurft að fjarlægja rennibekkinn úr húsnæðinu og hafi þá orðið úr að bróðir hans, E, fengi bekkinn gegn því að fjarlægja hann. Hafi E flutt bekkinn norður á [...] og sé bekkurinn þar niður kominn eftir því sem ákærði best viti. Um tveimur mánuðum síðar hafi maður hringt í ákærða, kynnt sig sem eiganda rennibekksins og sagst hafa fengið leyfi hjá C á sínum tíma til að taka bekkinn. Kvaðst ákærði í öðru símtali þeirra á milli hafa boðið manninum að fá rennibekkinn gegn því að hann greiddi flutninginn frá [...]. Eftir þetta hafi C ekki kannast við að hafa leyft ákærða að taka bekkinn.

II

Ákærði kom fyrir dóminn 30. maí 2014, ásamt skipuðum verjanda sínum, og neitaði sök. Ákærði kom hins vegar ekki fyrir dóminn er til aðalmeðferðar málsins kom, en af hans hálfu sótti þing skipaður verjandi hans og gerði grein fyrir því að ákærði teldi sig engu hafa við framburð sinn hjá lögreglu að bæta og að hann hygðist því ekki mæta til þess að gefa skýrslu í málinu. Gerði sækjandi ekki kröfu um að ákærði yrði færður fyrir dóminn.

B gaf skýrslu sem vitni fyrir dómi og kvað fyrirtæki í eigu hans og eiginkonu hans hafa keypt umræddan rennibekk notaðan á árinu 1974. Bekkurinn hafi síðar verið seldur F, rafvirkjameistara á [...], upp úr 1980. F hafi gefið syni sínum, C bifvélavirkja, rennibekkinn, sem um tíma hafi lánað hann bróður sínum. Rennibekkurinn hafi síðan farið til geymslu í aflögðum lýsis- eða síldarmóttökutanki á Eskifirði. Á meðan bekkurinn var þar í geymslu hafi C gefið honum bekkinn. Sú gjöf hafi átt sér stað munnlega. Sökum þess hvernig bekkurinn var staðsettur fyrir innan aðra muni í tanknum hafi vitnið hvorki getað komist að honum til að skoða hann né til að sækja hann. Taldi vitnið að einhverjir mánuðir hafi liðið frá því að honum var gefinn bekkurinn þar til hann var fjarlægður án leyfis. Kvaðst vitnið ítrekað hafa hringt í ákærða og gefið honum kost á að skila bekknum, sem ákærði hafi ekki viljað gera. Vitnið kvaðst ekki hafa getað kynnt sér ástand bekksins þar sem hann stóð í tanknum, en samkvæmt reynslu og þekkingu vitnisins ætti bekkurinn að hafa verið í góðu lagi þótt ryð hafi fallið á hann. Fram kom að vitnið sé vélvirkjameistari og hafi rekið fyrirtæki sem slíkur í 43 ár.

Eins og fyrr sagði gaf B skýrslu hjá lögreglu 9. apríl 2011. Framburður vitnisins fyrir dómi samræmist í öllum meginatriðum samantekt af skýrslu þess hjá lögreglu, en þar greinir þó að vitnið hafi „keypt“ rennibekkinn af C, líklega á árinu 2007. Aðspurt fyrir dómi rengdi vitnið ekki þá tímasetningu.

C gaf skýrslu fyrir dómi og bar um eignarhald og umráð rennibekksins með svipuðum hætti og vitnið B. Kvað vitnið rennibekkinn hafa verið í láni hjá bróður vitnisins í öðrum landshluta en bekkurinn hafi síðan verið fluttur til baka, líklega árið 2002, og þá verið komið fyrir í síldartanki hjá Eskju hf. B hafi komið á verkstæði vitnisins á [...] og spurt um bekkinn um svipað leyti og vitnið hafi verið að hætta rekstri þar, þ.e. árið 2004 eða 2005. Hafi vitnið sagt B að hann mætti eiga bekkinn en hann yrði þá að taka hann. Síðar hafi borist í tal að B óskaði þess að vitnið flytti fyrir hann bekkinn til [...] en aldrei hafi orðið neitt úr því. Vitnið kvaðst ekki hafa látið neinn hjá Eskju hf. vita um breytt eignarhald að rennibekknum.

Síðar hafi ákærði hringt í vitnið og spurt hvort hann mætti eiga bekkinn. Hafi vitnið sagst ekki eiga bekkinn lengur og vísað ákærða á eigandann, B. Ákærði hafi samt sagst ætla að taka bekkinn, en vitnið kvaðst þá hafa tjáð honum að þá væri hann að stela bekknum. Samtalinu hafi lokið þannig. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa látið B vita af samtali þeirra ákærða, enda hafi ekki hvarflað að vitninu að ákærði léti verða af því að taka bekkinn, sem væri um tvö tonn að þyngd.

Bornar voru undir vitnið ljósmyndir sem kærandi lagði fram í málinu og staðfesti vitnið að rennibekkurinn sem hann kom fyrir í lýsistanknum hafi litið eins út. Vitnið kvaðst ekki geta sagt til um verðgildi bekksins. Bekkurinn hafi verið í lagi meðan hann var í láni hjá bróður vitnisins, en ryð hafi fallið á hann þar sem hann hafi staðið lengi óvarinn í lýsistanknum.

Borinn var undir vitnið framburður ákærða um að vitnið hafi leyft honum að taka bekkinn, en vitnið kvað það alrangt. Vitnið hafi ekki getað leyft ákærða að taka eitthvað sem vitnið átti ekki. Um eitt símtal hafi verið að ræða milli þeirra ákærða og vitninu hafi skilist að ákærði væri þá á staðnum þar sem bekkurinn var geymdur á Eskifirði, ásamt D.

C gaf skýrslu hjá lögreglu þann 26. apríl 2011 og liggur fyrir stutt samantekt lögreglu á hljóðrituðum framburði hans. Kom þar fram að hann hefði „selt“ B rennibekk þann sem ljósmyndir er fylgdu kæru B sýndu. Þetta hafi gerst á árinu 2004 að því er hann taldi, en bekkurinn hafi verið geymdur í lýsistanki hjá Hraðfrystihúsi Eskifjarðar. Kvaðst vitnið telja bekkinn nú niðurkominn hjá ákærða, en var ekki spurt hvernig það hefði komið til. Aftur var rætt við vitnið símleiðis 20. október sama ár og þá borinn undir það framburður ákærða um að vitnið hafi leyft honum að taka rennibekkinn. Kannaðist vitnið ekki við það, heldur hefði vitnið þvert á móti sagt ákærða að ef hann tæki bekkinn væri hann að gera það í leyfisleysi, þar sem B ætti bekkinn.

Þá gaf skýrslu fyrir dómi sem vitni D, sem kvað tiltekt hafa farið fram í tanknum og til hafi staðið að fleygja rennibekknum, sem þar hafi staðið um nokkurra ára skeið, þegar ákærði hafi falast eftir bekknum. Kvaðst vitnið hafa aflað sér þeirra upplýsinga frá verksmiðjustjóra að C hefði komið bekknum fyrir í tanknum á sínum tíma og kynni að vera eigandi hans. Hafi vitnið bent ákærða á að hringja í C og gefið ákærða upp símanúmer hans, en vitnið kvað þá ákærða og C alla þekkjast eitthvað frá fornu fari. Kvað vitnið ákærða hafa tekið upp síma og hringt, en vitnið kvaðst ekki hafa fylgst með símtalinu. Ákærði hafi síðan sagst hafa fengið leyfi C til að taka bekkinn, sem hann hafi svo gert.

Vitnið gaf ekki formlega skýrslu hjá lögreglu en fyrir liggur skýrsla lögreglu um símtal við vitnið 18. október 2011. Fyrir dómi var borið undir vitnið það sem greinir í þeirri skýrslu, að ákærði hafi sagt vitninu að hann mætti taka bekkinn „fyrst sá sem átti að sækja hann var ekki búinn að því“. Kvað vitnið það rétt að ákærði hafi látið einhver orð í þessa veru falla umrætt sinn.

Loks gaf skýrslu, sem vitni, E, sem kaus að tjá sig þrátt fyrir fjölskyldutengsl þeirra ákærða, en þeir eru bræður. Staðfesti hann að hafa að boði ákærða sótt rennibekk á Reyðarfjörð. Bekkurinn hafi frá þeim tíma verið í vörslu vitnisins. Ákærði hafi sagst hafa fengið bekkinn gefins og gefið vitninu hann sem greiðslu fyrir flutning á öðrum munum. Bekkurinn hafi síðan reynst ónothæfur.

Framburður E samræmist því sem greinir í upplýsingaskýrslu lögreglu um símtal við hann 29. nóvember 2011.

III

Ákærða er gefinn að sök þjófnaður, en til vara gripdeild, með því að hafa á fyrri hluta ársins 2009 stolið gömlum rennibekk úr geymslu í lýsistanki við loðnuverksmiðju Eskju hf. á Eskifirði, eins og nánar greinir í ákæru sem rakin er hér að framan. Í ákæru er þetta talið varða við 244. gr., en til vara við 245. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði neitar sök. Byggist málsvörn hans annars vegar á því að ósannað sé að rennibekkurinn geti verið andlag þjófnaðar eða gripdeildar, þar sem um ónýtan mun án fjárhagslegs gildis sé að ræða. Hins vegar er á því byggt að ákærði hafi verið í góðri trú um að hann hefði leyfi réttmæts eiganda til þess að hirða rennibekkinn, sem til hafi staðið að yrði fleygt. Ósannað sé því að ákærði hafi haft ásetning til þjófnaðar eða gripdeildar.

Eins og fyrr er rakið gaf ákærði ekki skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir dómi, en er hann kom fyrir dóminn 30. maí sl. og neitaði sök, tjáði hann sig stuttlega um ástæður sakarneitunar sinnar við dómara, þótt ekki væri sérstaklega um þær bókað í þingbók, og komu þær ástæður heim og saman við framburð hans hjá lögreglu. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu á árinu 2011 og vék sér ekki undan því að svara þar spurningum um sakarefnið. Enda þótt ákærði, sem er sjötugur að aldri, kysi að gera sér ekki ferð landshorna á milli til þess að gefa skýrslu við aðalmeðferð málsins verður því, eins og hér stendur á, ekki léð sérstök merking honum í óhag, en ákæruvaldið átti þess kost að láta færa ákærða fyrir dóm með valdi, sbr. 3. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, teldi það tilefni til þess. Verður sakfelling ákærða því ekki reist á framburði hans sjálfs og veltur niðurstaða málsins því einkum á framburði vitna.

Óumdeilt er að rennibekkurinn var í eigu vitnisins C þegar honum var komið fyrir í lýsistanknum á sínum tíma, líklega á árinu 2002 samkvæmt framburði C sjálfs. Samkvæmt framburði ákærða hjá lögreglu og vitnisins D fyrir dómi benti sá síðarnefndi ákærða á að ræða við C um það hvort hann mætti hirða bekkinn, sem vitnið kvað hafa staðið til að fleygja við tiltekt í lýsistanknum. Ber þeim ákærða og C saman um að á milli þeirra hafi átt sér stað símtal um þetta efni og að í símtalinu hafi C sagst hafa gefið öðrum manni, B, rennibekkinn. Að öðru leyti ber þeim ekki saman um efni símtalsins. C kveðst hafa gert ákærða grein fyrir því að ef hann tæki bekkinn væri það í trássi við rétt B. Framburður ákærða hjá lögreglu er aftur á móti á þann veg að C hafi leyft honum að hirða bekkinn, með þeim orðum að sá sem hann hefði gefið bekkinn þremur árum áður hefði átt að vera búinn að sækja hann. Getur þessi skýring ákærða ekki talist ótrúverðug í sjálfu sér ljósi þess sem upplýst er með framburði vitna um geymslu rennibekksins í tanknum svo árum skipti. Fær þessi skýring ákærða jafnframt vissa stoð í framburði D sem staðfesti fyrir dómi að ákærði hafi skýrt honum efnislega frá á sama veg umrætt sinn.

Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu og metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með vísan til nefndra lagaákvæða og í ljósi sönnunarstöðu um efni símtals ákærða og C umrætt sinn þykir ákæruvaldið verða að bera hallann af því að ósannað telst að ákærða hafi mátt vera ljóst að hann hefði ekki heimild réttmæts eiganda til þess að hirða rennibekkinn. Telst þar með ósannað að hann hafi haft ásetning til þjófnaðar eða gripdeildar. Ber því að sýkna ákærða af bæði aðal- og varakröfu ákæruvaldsins í máli þessu.

Samkvæmt úrslitum málsins ber að greiða allan sakarkostnað úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef S-kk-ef hdl., þykja hæfilega ákveðin 276.100 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Annar sakarkostnaður féll ekki til vegna málsins.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara, í dómsal Héraðsdóms Austurlands að Lyngási 15, Egilsstöðum, klukkan 9:40 þriðjudaginn 7. október 2014.

Dómsorð:

Ákærði, A, er sýkn af ákæru í máli þessu.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef S-kk-ef hdl., að fjárhæð 276.100 krónur, greiðast úr ríkissjóði.

H-kvk-nf B-kvk-nf