E-104/2016

Mál þetta var höfðað með stefnu þingfestri 3. febrúar 2016. Stefnandi er dánarbú X, kt. 000000-0000, síðast til heimilis að [...]. Stefnda er Y, kt. 000000-0000, s.st.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndu verði gert að greiða stefnanda 6.375.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 14. september 2014 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda greiði stefnanda 3.075.000 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 14. september 2014 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefnda krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst hún þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Til þrautavara er krafist skuldajafnaðar að fjárhæð 1.704.230 krónur verði kröfur stefnanda teknar til greina að einhverju leyti. Þá krefst hún málskostnaðar að skaðlausu.

Aðalmeðferð málsins fór fram þann 18. maí sl. og var það dómtekið að málflutningi loknum.

Málsatvik.

Samkvæmt því sem fram hefur komið í málinu endurnýjuðu stefnda og hinn látni, X, kynni sín frá æskuárum árið 2009 og bjuggu saman frá haustinu 2012 en X flutti þá til stefndu og bjó með henni til dánardags. Voru þau ekki í skráðri sambúð en bæði með lögheimili á sama stað. X greindist með krabbamein í blöðruhálskirtli um mitt ár 2011 og hóf þá lyfjameðferð. Við skoðun í desember 2011 var ástand hans metið „stabilt“. X fór í geislameðferð vegna sjúkdómsins í júní 2012. Beinaskann var endurtekið á vormánuðum 2013 og sýndi það minnkandi virkni í setbeinssvæðinu en aftur á móti nýtilkomna beineyðingu í lærleggshausnum vinstra megin og í lærleggsliðnum. Fór hann aftur í geislameðferð vegna þess. Verkir jukust um mitt ár 2013 og virðist hann samkvæmt læknisvottorði hafa verið settur á verkjalyf. Fékk X aðstoð Heimahlynningar í framhaldi af komu hans á Landspítala í lok október 2013 en 11. nóvember 2013 var hann lagður inn á líknardeild til meðferðar þar. Var óskað eftir innlögn þar fyrst og fremst vegna almenns slappleika, verkja o.fl., sem ekki var hægt að leysa heima fyrir. Þá liggur fyrir að X hafi í upphafi verið greint frá því að hann væri haldinn ólæknandi sjúkdómi sem þegar var dreifður við greiningu. Þá segir í gögnum að í upphafi sjúkdómsferils sé ómögulegt að sjá fyrir ævilengd en X hafi verið að fullu upplýstur um að ekki væri læknanleg meðferð í boði við hans sjúkdómi. X andaðist 24. nóvember 2013.

Þann 11. september 2012 seldi X fasteign sína að [...] fyrir 3.800.000 krónur. Þann 11. október s.á. greiddi X til [...] 2.100.000 krónur. Sama dag keypti stefnda hjólhýsið [...].

Í gögnum málsins liggur fyrir kvittun fyrir millifærslu þann 19. október 2012 frá félaginu [...], inn á reikning [...], 1.367.606 krónur. Er engin skýring gefin á þeirri færslu.

Þann 9. september 2013 seldi X bifreið sína [...] til BL ehf., fyrir 1.575.000 krónur. Tók BL ehf. bifreiðina upp í bifreið sem stefnda keypti þann 20. september 2013, bifreiðina [...]. Að auki var bifreið að andvirði 1.450.000 krónur sett upp í nýju bifreiðina og mismunur að teknu tilliti til bifreiðagjalda greiddur með korti, 2.694.745 krónur.

Þann 18. september 2013 tók X út af reikningi sínum 1.500.000 krónur og lagði sama dag þá fjárhæð inn á reikning stefndu. Að auki millifærði X 200.000 krónur þann 25. mars 2013 inn á reikning stefndu.

X seldi bátinn [...] í nóvember 2012 fyrir 1.000.000 króna og var sú fjárhæð lögð inn á reikning hans. X tók út af reikningi sínum sama dag annars vegar 1.000.000 króna og hins vegar 200.000 krónur.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði gert að greiða honum samtals 6.375.000 krónur sem sundurliðast þannig: Millifærslur 11. október 2012, 2.100.000 krónur. Andvirði [...], úttekt 29. nóvember 2012, 1.200.000 krónur. Millifærsla 18. september 2013, 1.500.000 krónur, og andvirði bifreiðarinnar [...], greitt 20. september 2013, samtals 1.575.000 krónur, eða samtals 6.375.000 krónur ásamt vöxtum.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að ofangreindar færslur frá X til stefndu hafi verið dánarbeðsgjafir. Séu dánarbeðsgjafir skilgreindar á þann hátt að um sé að ræða gjöf dauðvona manns sem skuli koma til framkvæmda þegar í stað. Sé gengið út frá því að hinn dauðvona hafi yfirvofandi andlát sitt í huga þrátt fyrir að gjafaloforð hans sé efnt í lifanda lífi. Af þeim sökum gildi hin ströngu gildisskilyrði sem erfðalögin setji um erfðaskrár einnig um dánarbeðsgjafir. Við mat á því hvort að um dánarbeðsgjöf sé að ræða sé litið til þess hvort gjöf dragi dám af yfirvofandi andláti þótt viðkomandi sé ekki beinlínis rúmliggjandi. Þær ráðstafanir sem deilt sé um í máli þessu hafi leitt til nær algerrar yfirfærslu á fjármunum X til stefndu að því er virðist án þess að nokkurt endurgjald hafi komið fyrir. Þá hafi þær farið fram nokkru eftir að í ljós kom að X ætti skammt eftir ólifað. Byggir stefnandi á því að þær ráðstafanir sem X gerði á umræddu tímabili hafi falið í sér dánarbeðsgjafir sem lúti, samkvæmt 54. gr. erfðalaga, reglum VI. kafla laganna um form. Engin erfðaskrá hafi aftur á móti verið gerð um ráðstöfun fjármunanna, sem nauðsyn hefði borið til, og beri stefndu þess vegna að endurgreiða stefnanda þá fjármuni sem hún hafi tekið við. X hafi vitað um sjúkdóm sinn frá 14. júní 2011 og honum verið tjáð að hann væri ekki skurðtækur en hefðbundin meðferð væri lyfjameðferð. Hafi sjúkdómurinn haldist í jafnvægi fram á mitt ár 2012 en ágerst eftir það. Í september 2013, sama mánuði og tvær af framangreindum dánarbeðsgjöfum hafi átt sér stað, hafi X aðeins notast við verkjalyf og bólgueyðandi lyf til að draga úr verstu verkjunum. X hafi óskað eftir innlögn á líknardeild í Kópavogi til meðferðar um miðjan október 2013 þar sem ekki hafi verið hægt að sinna vandamálum hans heima fyrir.

Stefnandi byggir á því að X hafi verið ljóst um mitt árið 2011 að hann væri haldinn ólæknandi sjúkdómi sem þá hafi verið dreifður til fleiri líffæra. X hafi verið upplýstur um að ekki væri læknanleg meðferð í boði við sjúkdómi hans.

Stefnandi telur að allir gjörningar sem um ræði falli undir það að teljast dánarbeðsgjafir og hefðu þurft að lúta skilyrðum sem gildi um erfðaskrár skv. VI. kafla erfðalaga. Gjafirnar hafi komið til framkvæmda eftir að X fékk greiningu og sjúkdómurinn hafi verið langt genginn.

Stefnandi reisir varakröfu sína, verði aðalkrafan ekki tekin til greina, á því að þeir gjörningar sem gerðir voru í september 2013 falli undir hugtakið dánarbeðsgjafir. Þá hafi öll von verið úti um að X myndi lifa af veikindi sín, enda hafi verið óskað eftir innlögn á líknardeild í október 2013.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Til þrautavara er krafist skuldajafnaðar að fjárhæð 1.704.230 krónur verði kröfur stefnanda teknar til greina að einhverju leyti.

Stefnda mótmælir því að umstefndar greiðslur sem séu reifaðar í stefnu hafi allar runnið til hennar. Stefnda kannast við að það hafi verið einlægur vilji X að hún ein ætti bifreiðina [...], sem keypt var 18. september 2013. X hafi þá búið leigulaust í íbúð stefndu í rúmlega eitt ár.

Stefnda byggir á því að þegar X hafi fengið greitt andvirði sölunnar á [...] hafi hann þegar skuldað stefndu 1.200.000 krónur og hafi hann notað 1.000.000 króna af söluandvirðinu til að endurgreiða það lán. Þá mótmælir stefnda því að söluandvirði H-kvk-ef hafi runnið til hennar. Stefnda hafi lagt 1.000.000 króna inn á reikning X daginn eftir söluna á bátnum eða 26. nóvember 2012.

Stefnda mótmælir því alfarið að framlag X til hennar vegna kaupa á bifreiðinni [...] hafi verið dánarbeðsgjöf. Fram komi í læknisvottorði að X hafi glímt við sjúkdóm um rúmlega tveggja ára skeið. Hann hafi verið upplýstur um það 14. júní 2011 að sjúkdómurinn væri ekki skurðtækur en hefðbundin meðferð væri lyfjameðferð. X hafi verið lánsamur og ekki þurft að dvelja á sjúkrahúsi vegna veikinda sinna fyrr en 11. nóvember 2013. Þrátt fyrir veikindi hans hafi hann verið andlega hress, með fullu ráði og rænu og virkur þáttakandi í daglegu lífi. Líkamleg heilsa hans hafi verið þokkaleg ef frá séu taldir verkir sem hafi hrjáð hann. X hafi aðeins tekið væg verkjalyf þannig að útilokað sé að hann hafi verið illa áttaður af völdum verkjalyfja á þeim tíma sem kaupin á bifreiðinni fóru fram. Þær greiðslur sem stefnda kannist við að hafa móttekið frá X hafi átt sér stað 18. september 2013 eða rúmlega tveimur mánuðum fyrir andlát hans. Um hafi verið að ræða lífsgjöf sem hafi komið strax til framkvæmda í lifanda lífi X.

Stefnda krefst þess til vara, komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að um dánarbeðsgjöf hafi verið að ræða, að útlagður kostnaður hennar vegna útfarar X verði skuldajafnaður, samtals 974.137 krónur. Þá hafi stefnda misst heimilisuppbót í þrettán mánuði, samtals 210.093 krónur. Þá krefst stefnda þess að hófleg og sanngjörn leigukrafa fyrir búsetu X hjá stefndu, 40.000 krónur á mánuði eða samtals 520.000 krónur, verði einnig skuldajafnað eða samtals 1.704.230 krónur.

Skýrslur fyrir dómi.

Stefnda kom fyrir dóminn og lýsti því að þegar X flutti til hennar á árinu 2012 hafi hún misst heimilisuppbót frá Tryggingastofnun ríkisins. Hann hafi ekki greitt húsaleigu til hennar en hann hafi tekið þátt í útlögðum kostnaði við rekstur heimilisins.

Aðspurð um kaup hennar á bifreiðinni [...] kvað hún rétt að X hafi lagt henni til fjárhæð til kaupanna en hann hafi ekki vitað þá að hann ætti stutt eftir ólifað. Þau hafi verið að skipuleggja sumarfrí næsta sumar. Hann hafi verið andlega heill alveg þar til hann fór inn á líknardeild. Þá hafi X ekki ætlast til að hún endurgreiddi honum þá fjármuni sem hann lagði henni til. Ekki hafi verið rætt um yfirvofandi andlát þá og þegar hann fór inn á líknardeild hafi það verið í þeim tilgangi að stilla lyfin hans.

Forsendur og niðurstöður.

Aðalkrafa stefnanda er að stefnda greiði honum samtals 6.375.000 krónur ásamt tilgreindum vöxtum og byggist á því að um dánarbeðsgjafir hafi verið að ræða.

Óumdeilt er að X var haldinn ólæknandi sjúkdómi, sem honum var kunnugt um, frá 14. júní 2011. Fór hann bæði í hefðbundna lyfjameðferð og geislameðferð á komandi misserum. Þá er óumdeilt að X og stefnda bjuggu saman og héldu saman heimili frá því í desember 2012. Við það að X flutti inn til stefndu missti hún heimilisuppbót frá Tryggingastofnun ríkisins. Tók X þátt í heimilisrekstrinum og var það staðfest af stefndu fyrir dóminum. Þá greiddi X ekki húsaleigu. Þrátt fyrir að þau hafi ekki verið skráð í sambúð, þá voru þau með sama lögheimili og báru bæði kostnað af sameiginlegu heimilishaldi. Verður, þegar til þess er horft, að líta svo á að það hafi verið sameiginleg ákvörðun þeirra að rugla að einhverju leyti saman fjárhag sínum, þó svo að þau hafi í framkvæmd verið með aðskilda bankareikninga.

Þrátt fyrir að X hafi haft vitneskju um illvígan sjúkdóm sem ekki var læknanlegur þá kemur fram í læknisvottorði, sem liggur fyrir í málinu, að í upphafi sjúkdómsferils sé ómögulegt að sjá fyrir ævilengd sjúklings. Telur dómurinn því ekki hægt að líta svo á að X hafi verið við dánarbeðinn frá því að hann fékk vitneskju um að hann væri með ólæknandi sjúkdóm. Óumflýjanlegt er að allir sem fæðast látast að lokum. Geta aðilar, þrátt fyrir illvíga sjúkdóma og ólæknanlega, lifað þokkalegu lífi árum saman, í þeirri óvissu að dauðinn sé á næsta leiti eða í þeirri trú að sjúkdómurinn haldist í skefjum um lengri tíma. Er það hugarástand hvers og eins hvernig hann túlkar ástand sitt og stöðu. Í þessu máli var X ljóst að hann var með illvígan og ólæknandi sjúkdóm en eins og stefnda upplýsti fyrir dóminum voru þau í september 2013 að skipuleggja sumarfrí sumarið 2014 og hafi bifreiðakaup þeirra í september 2013 m.a. verið í þeim tilgangi að ferðast. Með vísan til þessa er ósannað að stefnandi hafi litið svo á, þrátt fyrir veikindi sín, að hann ætti skammt eftir ólifað þegar hann fékk vitneskju um sjúkdóminn.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að allar færslur X sem stefnt er fyrir hafi verið dánarbeðsgjafir í skilningi 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Kveður hann að um dánarbeðsgjöf hafi verið að ræða þar sem X mátti vera kunnugt að hann ætti stutt eftir lifað. Þessu mótmælir stefnda og telur að um lífsgjöf hafi verið að ræða.

Í eignarrétti manna felst heimild til að ráðstafa eignum sínum, þar með talið með gjafagerningi án skuldbindinga. Við því eru ekki almennt reistar skorður að menn gefi eignir sínar öðrum. Um dánarbeðsgjafir sem er gjöf í lifanda lífi og erfðaskrár gilda aðrar reglur og eru höft almennt sett mönnum við slíka gjörninga.

Við skoðun á dánarbeðsgjöfum verður að líta til allra aðstæðna, vilja og forsendna gefandans, stöðu hans og vitneskju um framtíðina og ekki síst hvort gjörningurinn er afturkræfur. Í máli þessu vissi X að hann var með banvænan sjúkdóm. Ósannað er þó hversu lengi hann mátti búast við að geta lifað með sjúkdómnum. Í dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að um lífsgjafir sé að ræða þegar gefandinn afhendir eign sína og yfirfærslan er óafturkræf. Því til stuðnings hefur verið litið til þess að ef um óafturkræfa gjörninga hefur verið að ræða, svo sem þinglýsingar eða sértækar skráningar, og í því hefur falist að gjörningurinn var óafturkræfur, hafi verið um lífsgjöf að ræða komi ekki annað til. Dánarbeðsgjafir svo og erfðaskrár eru afturkræfir gjörningar allt fram að andláti og hafa ekki réttaráhrif fyrr en eftir andlát. Yfirfærslur þær sem þrætt er um í þessu máli og umráðaréttur fór alfarið yfir í umráð stefndu og afsalaði X sér þar með umráðarétti yfir fénu sem var óafturkræfur gjörningur. Telur dómurinn því ósannað að ákvörðunarástæðan vegna þeirra yfirfærslna hafi verið sú að hann væri dauðvona og um dánarbeðsgjöf hafi verið að ræða sem lýtur reglum erfðalaga um gerð erfðaskrár. Ber því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda.

Með vísan til þessara málaloka og 1. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu 400.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð.

Stefnda, Y er sýkn af kröfum stefnanda í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu 400.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf