E-2813/2008

Mál þetta sem dómtekið var 5. desember síðastliðinn, var höfðað með stefnu birtri 9. apríl 2008.

Stefnandi er B-kk-nf M-kk-nf, Furuhlíð 1, Sauðárkróki. Stefndu eru sýslumaðurinn á Sauðárkróki og íslenska ríkið.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega, að ákvörðun sýslumannsins á Sauðárkróki, dagsett 12. desember 2007, um að áminna stefnanda fyrir brot í starfi á grundvelli starfsmannalaga nr. 70/1996, verði dæmd ógild, og til vara að hver einstakur þáttur áminningarinnar frá 12. desember 2007, verði dæmdur ógildur.

Í báðum tilfellum er þess krafist að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001 frá 12. desember 2007 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað, auk virðisaukaskatts.

Stefndu krefjast sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Jafnframt krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Málsatvik:

Stefnandi er yfirlögregluþjónn við embætti sýslumannsins á Sauðárkróki. Hefur hann lengi starfað sem lögreglumaður, en með skipunarbréfi dags. 14. mars 1977 var hann fyrst skipaður lögreglumaður í lögreglu ríkisins og falið að starfa sem lögreglumaður við embætti bæjarfógetans á Akureyri. Með skipunarbréfi dags 23. mars 1983 var hann skipaður til að gegna embætti yfirlögregluþjóns við embætti bæjarfógetans á Sauðárkróki og sýslumannsins í Skagafjarðarsýslu frá og með 1. apríl 1983. Skipun hans í embættið var gerð í samræmi við ákvæði þágildandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 38/1954 og var skipun hans ótímabundin.

Ljóst er að um nokkurt skeið hefur borið á samstarfsörðugleikum við embætti sýslumannsins á Sauðárkróki, meðal annars á milli stefnanda og sýslumanns. Urðu þeir meðal annars tilefni sérstakra úttekta af hálfu embættis ríkislögreglustjóra. Í framhaldsúttekt þess embættis, sem liggur frammi í málinu, merkt trúnaðarmál, er að finna ýmsar upplýsingar um starfsemi og samskipti milli manna við embættið. Í greinargerð stefndu kemur fram að hann hafi á liðnum árum gert margar athugasemdir við störf stefnanda, bæði munnlegar og skriflegar, sem ekki hafi borið árangur.

Með bréfi sýslumanns dags. 15. nóvember 2007 var stefnanda gerð grein fyrir því að fyrirhugað væri að áminna hann fyrir brot í starfi. Í bréfinu voru meint brot stefnanda í starfi tilgreind í 7 tölusettum liðum. S-x-x var veittur frestur til 30. nóvember 2007 til að koma að andmælum vegna hinnar fyrirhuguðu áminningar.

Með bréfi stefnanda dags. 29. nóvember 2007 gerði hann athugasemdir vegna hinnar fyrirhuguðu áminningar og andmælti lið fyrir lið hinum meintu brotum. Þar hafnar stefnandi því algerlega að hafa gerst sekur um brot í starfi sem réttlætt geti áminningu fyrir brot í starfi skv. 21. grein starfsmannalaga en vísar til þessa að vægari og viðurhlutaminni úrræði séu til staðar sé talið að honum hafi að einhverju leyti orðið á í störfum sínum. Stefnandi leggur áherslu á það í bréfi sínu að hann sé reiðubúinn til að leggja sitt af mörkum til að bregðast við erfiðleikum við embættið og lýsir þeirri von sinni að „á nýju ári getum við snúið bökum saman og unnið sameiginlega að því að hvetja mannskapinn til dáða, embættinu og okkur sjálfum til heilla.“

Sýslumaður brást við með bréfi dagsettu 5. desember 2007 þar sem hann færir fram nánari útskýringar vegna fyrirhugaðrar áminningar og gefur stefnanda tækifæri til 10. desember 2007 til að koma að athugasemdum sínum. Með bréfi dags. 9. desember 2007 færir stefnandi fram viðbótarathugasemdir sínar vegna málsins og skýrir þau atriði sem vikið var að í bréfi sýslumanns frá 5. desember 2007.

Með bréfi dags. 12. desember 2007 er stefnanda síðan veitt áminning, sem að teknu tilliti til athugasemda stefnanda, tók til eftirfarandi háttsemi:

Fyrir að hafa ekki framfylgt með fullnægjandi hætti þeim umferðarátökum sem samþykkt voru á fundum yfirstjórnar lögreglunnar á Sauðárkróki, og hér fara á eftir:

Umferðarátak frá 11. – 19. júlí, og frá 19. – 25. júlí 2007 varðandi farsíma- og bílbeltanotkun ökumanna.

Umferðarátak frá 12. okt. – 19. okt. 2007, varðandi stöðvunarskyldubrot innanbæjar á Sauðárkróki.

Fyrir að hafa í apríl 2007 haft samband símleiðis við Á-kk-þf A-kk-þf, aðstoðaryfirlögregluþjón hjá embætti ríkislögreglustjórans, í tilefni af fyrirhugaðri ráðningu í stöðu varðstjóra hjá lögreglunni á Sauðárkróki, og vænt umsækjanda þann sem hlotið hafði meðmæli undirritaðs í stöðuna, K-kk-þf Ö-kk-nf K-kk-nf, um að vera vanheill á geði og að hann væri engan veginn hæfur til að gegna stöðunni.

Fyrir að hafa í október 2007 rætt við téðan K-kk-þf Ö-kk-þf um hugsanlegan framgang hans í starfi vegna aukins hlutverks við rannsóknir mála, án þess að hafa áður fengið samþykki hjá mér til slíkra viðræðna.

Fyrir að hafa í sjónvarpsviðtali, sem birtist í fréttum á RÚV þann 5. október 2007, í tilefni af vegabótum í Norðurárdal í Skagafirði, beint þeim ólögmætu tilmælum til ökumanna um veginn, “að þeir færu ekki mikið yfir þriggja stafa töluna...”, og þannig gefið ökumönnum réttmæta ástæðu til að ætla að í umdæminu væri látin afskiptalaus, upp að einhverju ótilgreindu marki, sú refsiverða háttsemi að aka of hratt.

Fyrir að hafa þann 7. júní 2007 komið upp á skrifstofu til mín, og tjáð mér ranglega að K-kk-nf Ó-kk-nf J-kk-nf, lögregluvarðstjóri, hefði færst undan að taka að sér mál til rannsóknar fyrr um daginn, sem þér kváðust vegna þessa hafa þurft að afhenda öðrum lögreglumanni til rannsóknar.

Fyrir að hafa ekki, sem yfirlögregluþjónn, sinnt starfsskyldum yðar í þá veru að sjá til þess að rannsóknum mála nr. 010-2005-30531 og 021-2006-1056 yrði lokið innan eðlilegs tíma.

Þá segir í bréfinu: „Líkt og yður er kunnugt hefur frá síðast liðnu vori staðið yfir úttekt ríkislögreglustjóraembættisins á lögreglunni á Sauðárkróki, þar sem störf yðar hafa m.a. verið til sérstakrar skoðunar að gefnu tilefni. Hefur yður á þessu tímabili verið veitt tækifæri til að bæta yður í starfi. Líkt og bréf þetta ber með sér verður ekki séð að það hafi gengið eftir. Er því bæði rétt og skylt að áminna yður fyrir þá háttsemi sem upp er talinn í bréfi þessu, að teknu tilliti til andmæla yðar.“ Þá er í bréfinu tekið fram að bæti stefnandi ekki ráð sitt kunni það að leiða til þess að honum verði veitt lausn frá störfum um stundarsakir í samræmi við ákvæði 2. mgr. 26. greinar starfsmannalaga og eftir atvikum vikið frá að fullu í kjölfarið.

Stefnandi sætti sig ekki við þessar lyktir málsins og leitaði aðstoðar lögmanns sem krafðist þess með bréfi dagsettu 19. desember 2008 að áminningin frá 12. desember 2007 yrði afturkölluð. Í bréfinu benti stefnandi á að hann hefði hvorki verið upplýstur um það að störf hans, umfram aðra starfsmenn embættisins, væru til sérstakrar skoðunar í úttekt ríkislögreglustjóra, né heldur hafði honum verið gerð grein fyrir því að á tímabili úttektarinnar, eða á nokkrum öðrum tíma, væri verið að gefa honum tækifæri til að bæta sig í starfi. Með bréfi dags. 22. febrúar 2008 upplýsti sýslumaður að hann teldi ekki ástæðu til að afturkalla áminningu stefnanda.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi byggir á því að áminning, sem veitt er á grundvelli 21. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996, sé sérstaklega íþyngjandi fyrir starfsmann og geti haft í för með sér starfsmissi eins og stefnanda hafi verið gerð grein fyrir í bréfi sýslumannsins þann 12. desember 2007. Áminningin geti því í tilfelli stefnanda haft í för með sér að hann verði mögulega sviptur ævistarfi sínu og lífsviðurværi. Heimild vinnuveitanda til að áminna starfsmann verði því að túlka þröngt og gera sérstaklega ríkar kröfur til allrar málsmeðferðar. Þá verði athæfi eða framkoma starfsmanns að vera alvarleg, gefa ríkt tilefni til áminningar og vera fyrirfram útilokað að mildari og viðurhlutaminni úrræði sem stjórnvaldi eru tiltæk séu líkleg til að bera árangur.

Stefnandi hafi mótmælt því að nokkur grundvöllur hafi verið fyrir áminningu sýslumanns. Hann mótmælir því harðlega að hann hafi gerst sekur um vanrækslu eða brot í opinberu starfi svo varðað geti áminningu skv. 21. grein eða nokkurri annarri grein starfsmannalaga.

Af hálfu stefnanda er í fyrsta lagi á því byggt að sýslumaður hafi verið vanhæfur til að taka ákvörðun um að veita honum áminningu þar sem fyrir liggur að verulega megi draga í efa óhlutdrægni sýslumanns í málinu, sbr. 6. mgr. 3. greinar stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í framhaldsúttekt ríkislögreglustjóra á embætti lögreglustjórans á Sauðárkróki frá 14. desember 2007 sé á bls. 4 fjallað um fund sem skýrsluhöfundar áttu með lögreglustjóra (sýslumanni) þann 7. nóvember 2007 og segi þar: „Lögreglustjóri telur verkstjórn yfirlögregluþjóns ekki virka og sundra hópnum. Segir lögreglustjóri að skipta þurfi um yfirlögregluþjón.“ Á bls. 16 í sama skjali er vísað til skýrslu sem lögreglustjórinn og staðgengill hans útbjuggu þann 8. nóvember 2007 og sendu ríkislögreglustjóra en í þeirri skýrslu muni vera að finna ásakanir á hendur stefnanda.

Ljóst sé að sýslumaðurinn og lögreglustjórinn á Sauðárkróki hafði áður en áminningarmál var sett af stað og ákvörðun um áminningu tekin, tekið afstöðu gegn stefnanda og haft fullmótaða hugmynd um að hann vildi losna við stefnanda úr embætti yfirlögregluþjóns. Þar sem þessi afstaða sýslumanns hafi legið fyrir hafi hann verið vanhæfur til meðferðar málsins skv. 6. mgr. 3. greinar stjórnsýslulaga enda séu ótvírætt fyrir hendi aðstæður sem séu til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans í efa við þessar aðstæður. Sýslumaður hafi því verið vanhæfur til meðferðar málsins skv. 4. grein stjórnsýslulaga. Þegar af þessari ástæðu verði að ógilda áminningu þá sem stefnanda var veitt þann 12. desember 2007.

Af hálfu stefnanda er einnig á því byggt að ekki hafi verið lögformlegar forsendur til að veita honum áminningu 12. desember 2007, og því verði að ógilda áminninguna jafnvel þótt talið yrði að sýslumaður hafi ekki verið vanhæfur til að taka ákvörðun um áminningu og eru hér að neðan eru talin helstu atriði sem stefnandi byggir á varðandi þá málsástæðu.

1. Meint brot vegna „umferðarátaka“ – áminnt fyrir vanrækslu í starfi.

Að því er varðar þennan lið bendir stefnandi á að í bréfi hans dags. 29. nóvember 2007 hafi verið gerð grein fyrir því hvernig þessum átaksverkefnum var sinnt. Eins og fram komi í bréfinu hafi hann gert lögreglumönnum embættisins grein fyrir umræddum átaksverkefnum ýmist með beinum samtölum við þá á lögreglustöðinni eða með því að hengja upp og dreifa á stöðinni tilkynningum um verkefnin, allt eftir því sem aðstæður leyfðu. Þessi framkvæmd sé í samræmi við það verklag sem viðhaft hafi verið við embættið og ekki verið gerð athugasemd við. Benda verði á að aukið álag hafi verið á lögreglumenn embættisins á þessum tíma þar sem ekki hafi tekist að ráða í tvær stöður lögreglumanna við embættið. Ekki hafi verið hægt að fullmanna allar vaktir sem hafi haft áhrif á niðurstöður og árangur af átökunum þar sem þeir lögreglumenn sem voru á vakt hafi verið uppteknir almenn löggæslustörf og haft minni tíma til að sinna sérstökum átaksverkefnum. Einnig verði að horfa til þess að slík átaksverkefni virðist hafa verið nýjung hjá embættinu, að hluta til fyrir áeggjan embættis ríkislögreglustjóra, í kjölfar úttektar á embættinu. Ætla verði starfsmönnum embættisins nokkurn tíma til að átta sig á breyttum áherslum og starfsaðferðum og gefa þeim tækifæri til að finna réttan farveg og áherslur við vinnslu nýrra verkefna.

Þá er tekið fram af hálfu stefnanda að ekki sé hægt að fallast á að markmið með löggæslu sé að sekta sem flesta borgara, heldur fyrst og fremst að koma í veg fyrir lögbrot og gæta réttaröryggis borgaranna, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga um lögreglumenn nr. 90/1996. Bestum árangri verði náð með sýnilegri löggæslu og sé fjöldi sektargerða ekki réttur mælikvarði á árangur. Ekki verði séð að framganga stefnanda í þessum málum sé ámælisverð enda í samræmi við þá framkvæmd sem viðhöfð hafi verið um langt árabil. Að teknu tilliti til reglna um góða og vandaða stjórnsýsluhætti, sérstaklega um meðalhóf, sé ljóst að vinnubrögð og starfshættir stefnanda hafi ekki verið ámælisverðir og ekki falið í sér vanrækslu í starfi og alls ekki með þeim hætti að varði áminningu skv. 21. grein starfsmannalaga nr. 70/1996.

2. Meint brot vegna samskipta við embætti ríkislögreglustjóra – áminnt fyrir athæfi ósæmilegt, óhæfilegt og ósamrýmanlegt starfi yfirlögregluþjóns.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að samskipti hans við embætti ríkislögreglustjóra í þessu tilfelli feli í sér brot gegn ákvæði 21. greinar starfsmannalaga. Eins og rakið sé í bréfi hans frá 29. nóvember 2007, hafi hann rætt óformlega við Á-kk-þf A-kk-þf aðstoðaryfirlögregluþjón um þá kosti sem í boði voru vegna umsókna um stöðu varðstjóra við embættið. Á-kk-nf hafði komið að úttekt á embættinu og þekkti því til aðstæðna þar og hafi stefnandi því viljað tala við hann og koma á framfæri upplýsingum um málið til embættis ríkislögreglustjóra til að embættið gætið tekið vel grundvallaða afstöðu til ráðningar í stöðu varðstjóra. Í ljósi stöðu stefnanda við embættið, sbr. t.d. 1. og 2. tl. 5. greinar reglugerðar nr. 1051/2006 þar sem fram kemur m.a. að hann skuli koma að daglegri stjórn lögregluliðs og einnig skipulagningu þess, hafi ekki verið óeðlilegt að hann hefði skoðanir á því hver hlyti stöðu varðstjóra. Skoða verði samskipti stefnanda við aðstoðaryfirlögregluþjóninn í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem skapast höfðu hjá embættinu og nánum samskiptum stefnanda við starfsmenn ríkislögreglustjóra meðan á úttektinni stóð. Lögð sé áhersla á að samskiptin hafi verið óformleg og einungis hugsuð til þess að embættið gæti tekið eins upplýsta ákvörðun um skipun í stöðu varðstjóra og unnt væri.

Ekki verði fallist á að samskipti stefnanda við embætti ríkislögreglustjóra geti talist ósæmileg, óhæfileg eða ósamrýmanleg starfi hans. Að teknu tilliti til reglna um góða og vandaða stjórnsýsluhætti, sérstaklega reglna stjórnsýsluréttar um meðalhóf verði ekki fallist á það mat sýslumanns að í háttsemi stefnanda hafi falist brot gegn ákvæði 21. greinar starfsmannalaga nr. 70/1996 þannig að tilefni hafi verið til áminningar.

3. Meint brot vegna samskipta við K-kk-þf Ö-kk-þf K-kk-þf lögreglumann – áminnt fyrir óhæfilegt framferði.

Stefnandi telur ljóst vera af gögnum málsins og því sem fram komi í bréfi stefnanda frá 29. nóvember 2007, að starfsemi sýslumannsembættisins á Sauðárkróki hafi verið til skoðunar og leitað hafi verið leiða til að bæta úr því sem ábótavant hafi verið talið og efla starfsemi. Þannig hafi vinnu við rannsóknir lögreglumála verið talið ábótavant eins og fram kemur í framhaldsúttekt ríkislögreglustjóra frá 14. desember 2007. Lögreglumenn þeir sem sinnt höfðu rannsóknum sérstaklega hafi hætt störfum snemma árs 2007. Stefnandi, sem einn af yfirmönnum embættisins, hafi á þeim tíma sem síðan er liðinn tekið þátt í að velta upp hugmyndum og leiðum sem til þess væru fallnar að bæta úr þessum annmörkum og efla embættið eins og frekast er unnt. Fram komi í bréfi stefnanda frá 29. nóvember 2007 að verið hafi til skoðunar að gera breytingar á vaktafyrirkomulagi embættisins og hafi hann tekið virkan þátt í umræðum um þau mál eins og eðlilegt má teljast í ljósi stöðu hans og 5. greinar reglugerðar 1051/2006. Samtöl hans við K-kk-þf Ö-kk-þf K-kk-þf lögreglumann hafi farið fram á þessum grundvelli og verði ekki talið óeðlilegt að stefnandi hafi lýst því í samtali þeirra að hann treysti viðkomandi til tiltekinna starfa. Vísa verði til þess að það álit hafi meðal annars byggst á því að K-kk-nf Ö-kk-nf hafði sótt námskeið fyrir rannsakendur og hafi því haft þekkingu til rannsóknarstarfa umfram aðra lögreglumenn við embættið. Eins og fram komi í bréfi stefnanda frá 29. nóvember 2007 hafi þetta aðeins verið vangaveltur og öllum ljóst að breytingar sem þessar yrðu ekki gerðar nema fyrir tilstilli og með vilja sýslumanns.

Af hálfu stefnanda eru ítrekuð mótmæli við því að framangreind háttsemi stefnanda geti talist óhæfileg í skilningi 21. greinar laga 70/1996 og ekki verði séð að nokkrar forsendur séu til að veita honum áminningu með þessum rökum og fari slík ákvörðun gegn meginreglum stjórnsýslulaga og sérstaklega gegn meðalhófsreglunni.

4. Meint brot vegna ummæla í sjónvarpsfréttum RÚV – áminnt fyrir ósæmilega og óhæfilega athöfn og athöfn sem er ósamrýmanleg starfi stefnanda.

Eins og rakið sé í gögnum málsins hafi í umræddri frétt verið rætt við stefnanda vegna vegabóta sem gerðar höfðu verið á vegakafla í umdæmi embættisins og hafi stefnandi fallist á að þetta orðalag hans hafi e.t.v. ekki verið heppilegt. Það sé þó ljóst að alls ekki sé hægt að túlka orð hans með þeim hætti sem embættið gerir, þ.e. að með þeim væri gefið í skyn að akstur yfir hámarkshraða yrði látinn óátalinn í umdæminu. Meining hans hafi verið að menn héldu sig innan þriggja stafa tölu. Þá sé vísað til þess að í ummælum hans felst almenn hvatning til ökumanna að aka ekki of hratt. Í öðru lagi verði að horfa til þess að samkvæmt vinnureglum við hraðaeftirlit hafi ökumenn ekki verið stöðvaðir þar sem hámarkshraði er 90 km á klst. nema þeir ækju samkvæmt mælingu á a.m.k. 105 km hraða, vegna skekkjumarka í mælingu. Var svo fram til desember 2006 þegar reglum var breytt en í dag sé ökumönnum, samkvæmt sektarreglugerð, ekki gerð sekt fyrr en við 99 km hraða. Þá megi benda á að hraðamælar flestra ökutækja sýni frekar of mikinn hraða en of lítinn. Þessar staðreyndir kunni að hafa haft áhrif á ummæli stefnanda í umrætt skipti. Í þriðja lagi verði að skoða málið allt í ljósi þess að stefnandi sé ekki vanur að veita viðtöl í sjónvarpi, en ekki gefist mikill tími til umhugsunar við slíkar aðstæður og erfitt sé að leiðrétta mismæli eftir á.

Af hálfu stefnanda sé því mótmælt að ummælin séu ósæmileg, óhæfileg eða ósamrýmanleg starfi hans. Ekki verði talið að þau gefi tilefni til að hann sé áminntur fyrir brot í starfi á grundvelli 21. greinar starfsmannalaga, sérstaklega ekki með hliðsjón af ákvæðum stjórnsýslulaga um meðalhóf og almennum sanngirnissjónarmiðum.

5. Meint brot í samskiptum við K-kk-þf Ó-kk-þf J-kk-þf varðstjóra og sýslumann – áminnt fyrir ósæmilega og óhæfilega framkomu.

Í bréfi embættisins er á því byggt að stefnandi hafi í þessu tilviki sýnt af sér ósæmilega og óhæfilega framkomu og gerst brotlegur við ákvæði 14. og 21. greinar laga 70/1996. Eins og rakið sé í bréfi stefnanda frá 29. nóvember 2007, hafnar hann því að hafa sagt ósatt um samskipti sín við K-kk-þf Ó-kk-þf. Ekki liggi neitt fyrir um samskipti stefnanda við hann umrætt sinn annað en einhliða fullyrðingar um hvaða orð hafi verið látin falla og ekki sé hægt að leggja slíkt til grundvallar svo viðurhlutamikilli ákvörðun, sem áminning fyrir brot í opinberu starfi óneitanlega sé. Því sé hafnað að heimilt hafi verið að veita stefnanda áminningu fyrir brot gegn 14. og 21. grein starfsmannalaga nr. 70/1996 á þessum forsendum og sé þar, líkt og varðandi aðra liði áminningarinnar, sérstaklega horft til reglu stjórnsýsluréttarins um meðalhóf.

6. Meint brot vegna málshraða við rannsókn mála – áminnt fyrir vanrækslu í starfi.

Sjötti liður áminningarinnar byggist á því að stefnandi hafi við meðferð tveggja nánar tilgreindra mála sem hann hafði falið tilteknum lögreglumönnum að rannsaka, gerst sekur um vanrækslu í starfi, þar sem rannsókn þeirra hafi tekið of langan tíma. Stefnandi mótmælir því að hann hafi við meðferð þessara mála gerst sekur um vanrækslu í starfi. Í bréfi sínu frá 29. nóvember 2007 skýri hann feril málanna og hvers vegna ekki hafi gengið hraðar að ljúka þeim. Ekki hafi verið dregið í efa að hann hafi ítrekað óskað eftir því við viðkomandi lögreglumenn að þeir lykju þeim rannsóknum sem vinna þurfti í málunum. Fram til þess tíma er áminningin var veitt hafi ekki tíðkast við embættið að menn fengju skrifleg fyrirmæli um að ljúka málum innan tiltekinna tímamarka og sé ekki hægt að gera kröfu um að stefnandi tæki upp slíkt vinnulag án fyrirmæla um það frá yfirmönnum. Þar sem ekki virðast hafa verið til nein fyrirmæli um slíkt verklag er ekki á því byggjandi að stefnandi hafi sýnt af sér vanrækslu í starfi með því að grípa ekki til slíkra ráðstafana. Þá megi vísa til þess sem fram kemur í nefndri framhaldsúttekt embættis ríkislögreglustjóra, þar sem fjallað sé um málshraða lögreglumála við embættið á Sauðárkróki, og komi þar fram að í einstaka málum líði nokkur tími frá því rannsókn hefst og þar til henni lýkur. Jafnframt sé tekið fram að þetta sé vandamál sem flest embætti eigi við að glíma.

Ekki verði séð að nokkrar forsendur hafi verið til þess að veita stefnanda áminningu fyrir vanrækslu í starfi vegna meðferðar ofangreindra mála, sérstaklega þegar horft er til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins og er þess krafist að áminningin verði ógilt.

Af hálfu stefnanda er tekið fram, vegna þess að í áminningarbréfi sé því haldið fram að störf stefnanda hafi verið til sérstakrar skoðunar í úttekt ríkislögreglustjóra og að honum hafi verið veitt sérstakt tækifæri til að bæta sig í starfi, að niðurstöður frumúttektar ríkislögreglustjóra hafi ekki verið gerðar opinberar og höfðu ekki verið kynntar stefnanda. Í mars 2008 hafi stefnandi fyrst fengið afhenta framhaldsúttekt ríkislögreglustjóra vegna embættisins á Sauðárkróki, en áður hafi hann fengið hluta þess skjals til skoðunar. Stefnanda hafi því ekki verið kunnugt um að störf hans væru til skoðunar umfram störf annarra starfsmanna embættisins við framkvæmd úttektar ríkislögreglustjóra eins og sýslumaður heldur fram í áminningarbréfi sínu. Þá kannist stefnandi ekki við að honum hafi verið gefinn kostur á að bæta sig í starfi eins og sýslumaður heldur fram í bréfi sínu frá 12. desember 2007. Lögð sé áhersla á að stefnandi fallist ekki á að hann sé gerður að blóraböggli fyrir þeim annmörkum sem taldir hafi verið á rekstri embættisins í úttekt ríkislögreglustjóra á síðasta ári.

Þau atriði sem safnað hafi verið saman af hálfu hins stefnda sýslumannsembættis og talin fela í sér brot stefnanda gegn ákvæðum starfsmannalaga, beri þess merki að efnt hafi verið til herferðar gegn stefnanda. Reynt hafi verið að safna saman öllu smálegu sem upp hafi komið í daglegum störfum, það blásið upp og reynt að gera úr því tilefni til áminningar. Þessi aðferðafræði verði öllum augljós þegar upplýst sé um þá afstöðu sýslumanns að vilja losna við stefnanda úr embætti yfirlögregluþjóns. Þessum starfsaðferðum sé mótmælt sérstaklega enda fari þær í bága við góða og vandaða stjórnsýsluhætti og brjóti gegn reglum vinnuréttarins og ákvæðum starfsmannalaga.

Af hálfu stefnanda er áréttað sérstaklega að áminning sé verulega íþyngjandi stjórnvaldsathöfn, sem leitt geti til embættismissis samkvæmt ákvæðum starfsmannalaga nr. 70/1996. Til þess að skilyrði 21. eða annarra greina laganna, sem leitt geti til áminningar, séu uppfyllt þurfi starfsmaður að hafa gerst sekur um alvarlegar ávirðingar og brot í starfi. Í þessu sambandi verði að horfa sérstaklega til reglu stjórnsýslunnar um meðalhóf, sbr. ákvæði 12. greinar stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og tryggja að ekki sé gengið lengra í aðgerðum en nauðsynlegt sé til að ná því markmiði sem stefnt sé að. Þá séu miklar kröfur gerðar til þess að sannað sé að starfsmaður hafi gerst sekur um þær ávirðingar sem á hann eru bornar, samanber rannsóknarreglu stjórnsýslulaga í 10. grein laganna.

Ef skoðaðar eru þær ávirðingar sem áminning embættisins frá 12. desember 2007 byggist á sé ljóst að embættið hafi ekki farið að ofangreindum reglum stjórnsýslulaga og starfsmannalaga við meðferð málsins. Sérstaklega sé til þess horft að atburðarás og málsatvik séu jafnan skýrð stefnanda í óhag og lítið eða ekkert mark tekið á skýringum hans og sjónarmiðum. Allan vafa um það hvort skilyrði til áminningar sé uppfyllt verði í samræmi við þetta að skýra stefnanda í hag og jafnframt hvíli sönnunarbyrði, þar sem vafi leikur á sönnun atvika eða ávirðinga, á stefndu. Ekki verði því séð að tilefni hafi verið til að veita stefnanda formlega áminningu byggða á 21. eða 14. grein starfsmannalaga nr. 70/1996, hvorki á grundvelli þeirra einstöku tilvika sem upp eru talin né með hliðsjón af þeim í heild sinni.

Til rökstuðnings varakröfu um ógildingu á hverjum einstökum þætti áminningarinnar vísar stefnandi til þess að samkvæmt reglum vinnuréttarins verði starfsmanni aðeins vikið úr embætti eða starfi á grundvelli 2. mgr. 26. greinar starfsmannalaga, gerist hann sekur um háttsemi sem hann hefur þegar hlotið áminningu fyrir. Af þessu leiðir að jafnvel þótt ekki verði fallist á ógildingu áminningarinnar í heild sinni þá hefur það mikilvæg réttaráhrif í för með sér fyrir stefnanda að fá ógilta sérstaklega þá þætti áminningarinnar sem ekki var tilefni til að veita.

Stefnandi starfi áfram sem yfirlögregluþjónn við embætti sýslumannsins á Sauðárkróki og hafi því ríka hagsmuni af að fá áminninguna ógilta.

Um rökstuðning fyrir bótakröfu vísar stefnandi til þess að áminningin hafi valdið honum álitshnekki og óþægindum og sé sérstaklega særandi fyrir stefnanda, sem hafði starfað í fjölda ára hjá embætti sýslumannsins á Sauðárkróki við góðan orðstír. Þannig hafi æra stefnanda verið sköðuð. Sérstök athygli sé vakin á því að málið hefur ítrekað verið til umfjöllunar í fjölmiðlum og hefur sú umfjöllun valdið stefnanda og fjölskyldu hans miklum óþægindum og verið honum mjög íþyngjandi. Stefnandi krefst af þeim sökum að stefndu verði gert að greiða honum 1.500.000 krónur í miskabætur og styður þá kröfu við 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Málið sé höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í samræmi við ákvæði 1. og 3. mgr. 42. greinar laga 91/1991 en samkomulag sé milli aðila um varnarþing.

Auk þess sem áður er nefnt vísar stefnandi til ákvæða starfsmannalaga nr. 70/1996, sérstaklega 21., 14. og 26. greinar. Þá er vísað til meginreglna stjórnsýsluréttarins, stjórnsýslulaga nr. 37/1994 sérstaklega 3., 4., 10. og 12. greinar.

Um rökstuðning vegna miskabótakröfu vísar stefnandi til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001.

Um málskostnað er vísað til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um virðisaukaskatt til laga nr. 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefndu:

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að áminning stefnanda hafi verið í fullu samræmi við 21. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996 og að fullt tilefni hafi verið til hennar. Einnig að fullt tillit hafi verið tekið til þeirra ákvæða stjórnsýslulaga sem við geta átt. Stefnanda hafi verið gefið tækifæri til að tjá sig um fyrirhugaða áminningu eins og 21. gr. laga nr. 70/1996 kveður á um. Að öllu þessu virtu krefjast stefndu þess að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda.

Stefnandi haldi því fram í stefnu að túlka verði heimild vinnuveitanda til áminningar, þröngt og að gera verði sérstaklega ríkar kröfur til allrar málsmeðferðar. Athæfi eða framkoma starfsmanns verði að vera alvarleg, gefa ríkt tilefni til áminningar og vera fyrirfram útilokað að mildari úrræði séu líkleg til að bera árangur.

Áminning sýslumanns byggist á 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í lagagreininni segi: „Ef starfsmaður hefur sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu, skal forstöðumaður stofnunar veita honum skriflega áminningu. Áður skal þó gefa starfsmanni kost á að tala máli sínu ef það er unnt.“ Samkvæmt framansögðu sé forstöðumanni stofnunar skylt að áminna starfsmann sem hefur sýnt eitthvað af ofangreindu. Í 12. gr. stjórnsýslulaga segi: „Stjórnvald skal því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.“ Á starfsmönnum ríkisins hvíli ákveðnar skyldur samkvæmt IV. kafla starfsmannalaga. Þeim sé skylt að rækja starf sitt af alúð og samviskusemi, hlýða löglegum fyrirskipunum yfirmanna um starf sitt, koma stundvíslega til starfa o.s.frv. Samkvæmt almennum reglum vinnuréttar og eins og fram kemur í nefndum IV. kafla starfsmannalaga hafi vinnuveitendur ákveðinn stjórnunarrétt. Í reglunni um stjórnunarrétt vinnuveitanda felist valdheimildir til að stýra og stjórna starfseminni innan marka laga og samninga. Stjórnunarheimildir forstöðumanna lúti meðal annars að ákvörðun um skipulag vinnunnar, hvaða verk skuli vinna, hver skuli vinna þau, með hvaða hætti, hvenær og hvar. Eins og áður hefur komið fram beri forstöðumanni að áminna starfsmann hafi hann sýnt af sér ákveðna háttsemi í starfi. Í þessu felist að honum ber skylda til að fylgjast með störfum starfsmanna sinna og bregðast við, telji hann ástæðu til.

Byggt er á því af hálfu stefndu að sýslumaður hafi lengi verið óánægður með störf stefnanda og margoft beint til hans aðfinnslum, munnlegum og skriflegum. Stefnandi hafi ekki tekið þessum fyrirmælum og athugasemdum vel. Þótt margt hafi farið aflaga hjá stefnanda hafi sýslumaður ekki gripið til harkalegra úrræða gagnvart honum og lengi sýnt honum mikla þolinmæði. Sýslumaður telji sig oft hafa rætt við stefnanda á liðnum árum og reynt að hvetja hann til betri verka, en það litlu skilað. Sýslumaður hafi því haft ríka ástæðu til að ætla að vægari úrræði en áminning myndu engu skila. Samkvæmt framansögðu hafi sýslumaður því gætt meðalhófs gagnvart stefnanda.

Stefnandi byggi á því að sýslumaður hafi verið vanhæfur til að taka ákvörðun um að veita honum áminningu þar sem fyrir liggi að verulega megi draga í efa óhlutdrægni hans í málinu og vísi í því sambandi til 6. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en samkvæmt henni sé starfsmaður eða nefndarmaður vanhæfur til meðferðar máls ef aðstæður eru til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu. Á starfsmönnum ríkisins hvíli ákveðnar starfsskyldur samkvæmt IV. kafla starfsmannalaga. Forstöðumenn ríkisstofnana beri ábyrgð á því að stofnanir sem þeir stýra, starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf, að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt, sbr. 38. gr. starfsmannalaga. Eins og áður hafi komið fram beri forstöðumanni að veita starfsmanni skriflega áminningu samkvæmt 21. gr. laganna, hafi starfsmaður ekki náð fullnægjandi árangri í starfi eða brotið starfsskyldur sínar á annan hátt. Forstöðumanni beri að fylgjast með störfum starfsmanna sinna og bregðast við brjóti þeir starfsskyldur sínar eða nái ekki fullnægjandi árangri í starfi. Það að forstöðumaður hafi gert athugasemdir við eða fundið að störfum stefnanda geri hann ekki vanhæfan samkvæmt 6. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga. Honum ber skylda til þess samkvæmt framansögðu ef sú staða kemur upp. Því er mótmælt að sýslumaður hafi tekið afstöðu gegn stefnanda og haft fullmótaða hugmynd um að hann vildi losna við hann úr embætti yfirlögregluþjóns. Þá er tekið fram af hálfu stefndu að athugasemdir sýslumanns hafi lotið að störfum stefnanda en ekki að persónu hans.

Stefnandi byggi á því að ekki hafi verið lögformlegar forsendur til að veita áminningu og verði að ógilda hana og geri athugasemdir við hvert hinna meintu brota fyrir sig.

1. Brot vegna „umferðarátaka“ - áminnt fyrir vanrækslu í starfi:

1.1. Umferðarátak frá 11. - 19. júlí og 19. - 25. júlí 2007 varðandi farsíma- og bílbeltanotkun ökumanna.

Í fundargerð yfirstjórnar lögreglunnar á Sauðárkróki frá 11. júlí 2007, sem samþykkt var og undirrituð af sýslumanni, yfirlögregluþjóni og fulltrúa sýslumanns, komi fram að ákvörðun hafi verið tekin um að gera umferðarátak varðandi bílbeltanotkun ökumanna og notkun farsíma án handfrjáls búnaðar. Á fundi yfirstjórnar 19. júlí 2007 hafi verið ákveðið að framlengja átakið. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni hafi á tímabili fyrra átaksins, frá 11. - 25. júlí, tveir ökumenn verið kærðir fyrir notkun farsíma án handfrjáls búnaðar við akstur og tíu ökumenn voru kærðir fyrir að nota ekki öryggisbelti. Í tíu skipti af tólf hafi átt í hlut sami lögreglumaðurinn, sem hafi starfað við afleysingar hjá embættinu. Ekki verði ráðið af upphengdum tilkynningum stefnanda á töflu á lögreglustöðinni að hann hafi komið þessu umferðarátaki til skila til lögreglumanna eins og eðlilegt hefði verið. Þá hafi lögreglumenn almennt ekki virst haft vitneskju um að slíkt átak væri í gangi þessar tvær vikur. Vísar sýslumaður til viðræðna sinna við lögreglumenn og til upplýsinga frá S-kk-þgf G-kk-þgf, lögreglumanni, um að hann hafi ekki vitað af þessu átaki eftir upplýsingum frá stefnanda heldur hafi fulltrúi sýslumanns greint honum frá því að átakið væri í gangi en hann hætt að sinna átakinu þegar honum hafi verið ljóst að aðrir lögreglumenn sinntu því ekki og hafi ekki virst vita um tilvist þess. Þá hafi ekki komið fram í dagbók lögreglu að umferðarátakinu hafi verið sinnt.

1.2. Umferðarátak frá 12. - 19. október 2007 varðandi stöðvunarskyldubrot.

Í fundargerð yfirstjórnar frá 12. október 2007 komi fram að ákveðið hafi verið umferðarátak í næstu viku þar á eftir á stöðvunarskyldu innanbæjar, en ljóst hafi verið að hún væri oft á tíðum þverbrotin. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni sé stöðvunarskylda meðal annars við grunnskóla í bænum þar sem umferð sé mikil.

Samkvæmt upplýsingum sýslumanns hafi tvisvar verið kært vegna brota á stöðvunarskyldu á því tímabili sem átakið stóð yfir. Í bæði skiptin hafi skýrslur verið gerðar af sama lögreglumanninum sem hafi starfað tímabundið hjá embættinu. Engin skýrsla vegna stöðvunarskyldubrota hafi borist frá öðrum lögreglumönnum á þessu tímabili. Hafi sýslumaður talið það rýrt vegna þeirrar miklu umferðar sem á hverjum degi færi um gatnamótin, þar sem stöðvunarmerki séu til staðar. Samkvæmt upplýsingum sýslumanns megi hverjum manni vera ljóst, sem ekur um þau gatnamót bæjarins þar sem stöðvunarskyldu er að finna, að ekki þurfi að bíða lengi eftir því að verða vitni að stöðvunarskyldubroti. Samkvæmt dagbók lögreglu hafi verið farnar margar eftirlitsferðir um bæinn og nærsveitir án þess að minnst væri á að eftirlit með stöðvunarskyldu hefði verið framkvæmt. Dagbók lögreglu beri því ekki með sér að lögreglumenn hafi almennt sinnt þessu átaki. Í upphengdri tilkynningu stefnanda til lögreglumanna, dags. 15. október 2007, segir orðrétt: „Ákveðið var að þema næstu viku yrði: Eftirlit með stöðvunarskyldu“. Orðalag ofangreindrar tilkynningar stefnanda verði ekki talið fela í sér bein fyrirmæli frá stefnanda. Þá virtist eftirfylgni af hans hálfu hafa verið engin samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni.

Í framhaldsúttekt ríkislögreglustjóra á embætti lögreglustjórans á Sauðárkróki, sem liggur frammi í málinu, komi meðal annars fram:

1. Lögreglustjóri tjáði starfsmanni ríkislögreglustjóra að yfirlögregluþjónninn komi fyrirmælum ekki persónulega á framfæri við lögreglumenn, heldur einungis með tilkynningum. Ákvarðanir af fundum yfirstjórnar sem erindi ættu til lögreglumanna kæmust þannig illa til skila. Á sömu töflu væri mikið af öðrum eldri tilkynningum og því undir hælinn lagt hvort lögreglumenn tækju eftir nýjum tilkynningum. Við athugun starfsmanna RLS kom fram að mikill fjöldi eldri tilkynninga er á þessari töflu og ófullnægjandi að láta nægja að hengja það upp (bls. 4).

2. Í máli nokkurra lögreglumanna kom fram að yfirlögregluþjónn fylgdi lítið eftir bréfum sínum, þ.e. hann skipulegði ekki vinnu lögreglumanna við umferðarátak og spurði aldrei hvort sú vinna hefði verið unnin eða hver árangurinn hefði verið (bls. 13).

3. Í kaflanum um sérstök vandamál sem komið hafa upp á tímabilinu segir að yfirlögregluþjónn hafi ekki fylgt eftir sérstökum umferðarátökum sem yfirstjórn ákvað að setja í gang. Gerðar voru athugasemdir við að yfirlögregluþjónn aðhefðist ekkert þrátt fyrir að ákveðnir lögreglumenn sinntu ekki eftirlitinu né hrósaði öðrum fyrir vel unnin störf í tengslum við átökin (bls. 13).

4. Í kaflanum samantekt segir að lögreglumenn telji yfirlögregluþjón ekki fylgja eftir fyrirmælum yfirstjórnar og hann beiti sér afar lítið hvað varðar daglega stjórnun lögreglu (bls. 14).

Í stefnu sé haldið fram að stefnandi hafi gert lögreglumönnum embættisins grein fyrir umræddum átaksverkefnum, ýmist með beinum samtölum við þá á lögreglustöðinni eða með því að hengja upp og dreifa tilkynningum um verkefnin, allt eftir því sem aðstæður hafi leyft. Þessi framkvæmd hafi verið í samræmi við verklag sem viðhaft hafi verið við embættið. Þá komi fram í stefnu að umferðarátök hafi verið nýjung hjá embættinu og gefa hafi þurft starfsmönnum nokkurn tíma til að átta sig á breyttum áherslum. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni hafi umferðarátökin sem slík verið ákveðin nýjung. Því verði ekki sagt að skapast hafi ákveðið verklag við framkvæmd þeirra. Sýslumaður hafi þó oft beint því til stefnanda að lögreglumenn sinni sérstaklega tilteknum málaflokkum er varði umferð o.fl. Þau fyrirmæli hafi sjaldnast verið í skriflegu formi. Hann hafi ítrekað orðið þess var að slíkum fyrirmælum hans hafi ekki verið sinnt. Þá verði að telja að eftirlit með brotum á umferðarlögum geti ekki talist hafa verið nýjung hjá embættinu en það felist í daglegum störfum lögreglu að halda uppi umferðareftirliti og hafa afskipti af umferðarlagabrotum auk þess sem lögreglumenn hjá embættinu hafi allir margra ára reynslu af löggæslustörfum. Einnig sé á það bent að stefnandi lauk löngu og viðamiklu stjórnunarnámi fyrir yfirmenn lögreglu á árinu 2004. Hann hafi því átt að vera fær um að skipuleggja einföld umferðarátök og sjá um að þeim væri framfylgt. Þá sé ljóst að þegar tekin sé ákvörðun um umferðarátök sé ætlast til að allir starfandi lögreglumenn taki þátt í þeim.

Í stefnu komi fram að aukið álag hafi verið á lögreglumönnum embættisins á þessum tíma þar sem ekki hafi tekist að ráða í tvær stöður lögreglumanna. Þá hafi umferðarátökunum ekki verið sinnt þar sem lögreglumenn hafi verið uppteknir við almenn lögreglustörf. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni sjáist af vinnudagbók lögreglu fyrir þennan tíma að langflesta dagana hafi tveir lögreglumenn verið á vakt, stundum fleiri. Þá sé tekið fram að einn lögreglumaður hefði getað sinnt eftirliti þar sem í annarri lögreglubifreið embættisins er svokallaður „eye-witness“ myndaupptökubúnaður, sem sé sérstaklega hugsaður til þess að einn lögreglumaður geti haft afskipti af umferðarlagabrotum. Þá verði ekki ráðið af dagbókarfærslum lögreglunnar frá því tímabili þegar átökin stóðu yfir, að verkefnafjöldi hafi þá verið meiri en gengur og gerist. Þegar umferðarátak hafi verið ákveðið sé augljóst að markmiðið sé að hafa afskipti af brotlegum ökumönnum, annaðhvort með kæru eða tiltali. Slíkt skuli síðan færa í dagbók lögreglu.

Í stefnu segi að ekki sé hægt að fallast á að markmið með löggæslu sé að sekta sem flesta borgara heldur sé það fyrst og fremst að koma í veg fyrir lögbrot og gæta réttaröryggis borgaranna, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga um lögreglumenn nr. 90/1996. Ljóst sé að ein leið til að koma í veg fyrir lögbrot sé að hafa afskipti af borgurum sem brjóta lögin enda ljóst að sé slíkt ekki gert séu það óbein skilaboð til borgaranna um að það sé í lagi að brjóta lögin en slíkt sé augljóslega ekki til þess fallið að koma í veg fyrir lögbrot og gæta réttaröryggis borgaranna. Auk þess sé tekið fram að samkvæmt áðurnefndri 2. mgr. 1. gr. laga um lögreglumenn sé það hlutverk lögreglu að vinna að uppljóstran brota, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það sem mælt er fyrir í lögum um meðferð opinberra mála eða öðrum lögum.

Í 5. gr. reglugerðar nr. 1051/2006 um starfsstig innan lögreglunnar sé verksvið og ábyrgð yfirlögregluþjóns meðal annars eftirfarandi:

1. Dagleg stjórn lögregluliðs eða hluta þess í umboði lögreglustjóra.

2. ................

3. Eftirlit með því að reglum og fyrirmælum sé framfylgt og .............

4. Eftirlit með því að vinna lögreglumanna uppfylli að öllu leyti kröfur um fagleg

vinnubrögð.

5. ..................

6. ..................

Stefnanda hafi borið að beina skýrum fyrirmælum til lögreglumanna um að sinna ofangreindum umferðarátökum sem tekin hafi verið ákvörðun um og sjá til þess að þeim væri framfylgt. Honum hafi borið að fylgjast með því hvort fyrirmælunum væri hlýtt og ef ekki, hafi honum sem yfirlögregluþjóni borið að kanna ástæður þess og grípa til viðeigandi ráðstafana. Með vísan til ofangreinds sé ljóst að það hafi stefnandi ekki gert og með því vanrækt starf sitt og lögreglustjóra því verið rétt að áminna hann, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

2. Brot vegna samskipta við embætti ríkislögreglustjóra:

Í stefnu komi fram að stefnandi mótmæli því að samskipti hans við embætti ríkislögreglustjóra, í þessu tilfelli, brjóti gegn 21. gr. laga nr. 70/1996. Hann hafi rætt óformlega við Á-kk-þf A-kk-þf, aðstoðaryfirlögregluþjón, um þá kosti sem í boði hafi verið vegna umsókna um stöðu varðstjóra við embættið. Ekki sé óeðlilegt að hann hafi skoðanir á því hver hljóti stöðu varðstjóra enda hefði slík ráðning getað haft veruleg áhrif á lausn þeirra vandamála sem við var að glíma hjá embættinu sem og starfsanda og samskipti milli undir- og yfirmanna.

Af hálfu stefndu er vakin athygli á því að stefnandi hafi ekki mótmælt því að hafa vænt einn umsækjanda um ofangreinda stöðu um andleg vanheilindi og að hann væri ófær um að gegna stöðu yfirmanns í lögreglu.

Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni hafi þrír starfandi lögreglumenn hjá embættinu sótt um stöðu varðstjóra við embættið sem auglýst var laus til umsóknar. Sýslumaður hafi ákveðið að mæla með einum umsækjenda, K-kk-þgf E-kk-þgf K-kk-þgf, til setningar í stöðuna og sent bréf til ríkislögreglustjóra þar að lútandi ásamt rökstuðningi. Hann hafi fengið staðfest hjá embætti ríkislögreglustjóra að stefnandi hafi haft samband símleiðis við Á-kk-þf A-kk-þf, aðstoðaryfirlögregluþjón hjá ríkislögreglustjóra, og tjáð honum álit sitt á K-kk-þgf E-kk-þgf og gefið í skyn að hann væri vanheill á geði og ekki fær um að sinna starfi yfirmanns hjá embættinu. Ekki verði annað séð en að ofangreint samtal hafi haft þann tilgang að hafa áhrif á umrædda stöðuveitingu. Ekki hafi verið óeðlilegt að stefnandi hefði skoðanir á því hver hlyti stöðuna en hefði átt að ræða það við yfirmann sinn, sýslumann. Í umburðarbréfi ríkislögreglustjóra frá 14. janúar 1999 komi fram að tillögur um skipanir lögreglumanna, setningar eða ráðningarsamningar til áritunar skuli í öllum tilvikum sendar með formlegu erindi lögreglustjóra. Með áðurnefndri háttsemi stefnanda bárust misvísandi skilaboð frá lögreglustjóra og yfirlögregluþjóni til embættis ríkislögreglustjóra um umsækjendur um varðstjórastöðu, en slíkt verði að telja mjög óeðlilegt og óheppilegt. Ekki verði annað séð en að fyrir stefnanda hafi vakað að hafa áhrif á fyrirhugaða ráðningu án vitneskju sýslumanns og braut hann þannig trúnað við hann. Með vísan til ofangreinds sé ljóst að þessi hegðun stefnanda var ósæmileg, óhæfileg og ósamrýmanleg starfi hans, sbr. 21. gr. starfsmannalaga.

3. Brot vegna samskipta við K-kk-þf Ö-kk-þf K-kk-þf, lögreglumann:

Af hálfu stefndu er leiðrétt það sem segir í stefnu um að tveir lögreglumenn hafi fram í byrjun árs 2007 annast rannsóknir mála, þar til þeir hafi þá hætt störfum, annar vegna áminningar fyrir brot í starfi. Hið rétta sé að aðeins einn lögreglumaður (sem bar starfsheitið lögreglufulltrúi) hafi sérstaklega sinnt rannsóknum fram til þess tíma en hann hafi sagt upp þegar rannsóknir stærri mála voru fluttar til Akureyrar 1. janúar 2007. Eftir það hafi verið lítið svigrúm til að halda úti sérstakri stöðu lögreglumanns sem aðeins sinnti rannsóknum. Sá lögreglumaður sem í stefnu sé sagður hafa hætt vegna áminningar í starfi hafi ekki annast sérstaklega rannsóknir mála hjá embættinu. Eftir að lögreglufulltrúinn hætti hafi öllum verið ljóst að varðstjórar væru ábyrgir fyrir rannsókn mála, hver á sinni vakt.

Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni hafi stefnandi greint fulltrúum sýslumanns, frá þeirri hugmynd sinni, á fundi yfirstjórnar 12. október 2007, að K-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf lögreglumaður, tæki að sér aukið hlutverk hjá embættinu við rannsóknir mála, með tilheyrandi breytingum á vaktafyrirkomulagi hans. Á fundinum hafi stefnandi sagst hafa rætt þetta við K-kk-þf og hann verið mjög jákvæður fyrir hugmyndinni. Stefnandi hafi tjáð fulltrúunum að eðlilegt væri að K-kk-nf hækkaði um starfsstig í stöðu varðstjóra/rannsóknarlögreglumanns, með tilheyrandi launahækkun. Eftir fund stefnanda og K-kk-ef hafi sýslumaður og fulltrúar hans orðið varir við að K-kk-nf virtist hafa talsverðar væntingar til þessa hugsanlega starfsframa. Hann hafi talað þannig að formsatriði væri að klára málið með staðfestingu sýslumanns. Ekki sé óeðlilegt að stefnandi hafi skoðanir á starfsemi embættisins og störfum einstakra lögreglumanna. Slíkar skoðanir hefði hann átt að ræða við sýslumann. Slík aðgerð, að breyta vaktafyrirkomulagi tiltekins lögreglumanns vegna aukins hlutverks hans við rannsóknir, hafi í för með sér breytingar á uppbyggingu og skipuriti lögregluliðsins. Það sé í höndum forstöðumanna eða ráðherra að breyta störfum starfsmanna, sbr. 19. gr. starfsmannalaga. Ljóst sé að slíkt sé ekki á valdi yfirlögregluþjóna og því ekki í verkahring stefnanda. Stefnanda hafi því ekki verið heimilt, án samþykkis sýslumanns, að ræða þessa hluti við K-kk-þf. Hafi sú athöfn hans því verið óhæfileg og sýslumanni því rétt að áminna hann, sbr. 21. gr. starfsmannalaga.

4. Brot vegna ummæla í sjónvarpsfréttum RÚV:

Í sjónvarpsfréttum RÚV að kvöldi 5. október 2007 birtist frétt um vegabætur í Norðurárdal í Skagafirði. Af því tilefni var tekið viðtal við stefnanda, sem yfirlögregluþjón, þar sem hann beindi þeim tilmælum til ökumanna að þeir „færu ekki mikið yfir þriggja stafa töluna ...“ á umræddum vegarkafla. Af hálfu stefndu er á því byggt að þessi orð verði ekki skilin á annan hátt en að stefnandi hafi með þeim hvatt ökumenn til að aka ekki mikið hraðar en á 100 km hraða á klst. Samkvæmt 37. gr. umferðarlaga er hámarkshraði á íslenskum vegum mestur 90 kílómetrar á klukkustund. Ökumenn sem horfðu á viðtalið hafi fengið þau skilaboð frá stefnanda, sem yfirmanni lögreglunnar í Skagafirði, að látin yrði afskiptalaus sú refsiverða háttsemi að aka of hratt að einhverju ótilteknu marki.

Í stefnu komi fram að meining stefnanda hafi verið að menn héldu sig innan þriggja stafa tölu. Þetta verði ekki ráðið af orðalagi stefnanda en ummæli hans hafi verið skýr. Því sé mótmælt að í ummælunum hafi falist almenn hvatning til ökumanna að aka ekki of hratt.

Í stefnu segi að samkvæmt vinnureglum við hraðaeftirlit hafi ökumenn ekki verið stöðvaðir á vegum þar sem hámarkshraði er 90 km á klst. nema þeir aki samkvæmt mælingu á a.m.k. 105 km hraða, vegna skekkjumarka í mælingu. Reglunum hafi verið breytt í desember 2006 og í dag sé ökumönnum ekki gerð sekt fyrr en við 99 km hraða. Eins og áður segir sé hámarkshraði á ofangreindum vegarkafla 90 km á klst. Hverjar sem vinnureglur við hraðaakstur hafi verið, hafi verið óeðlilegt að stefnandi tjáði sig í fjölmiðlum með þessum hætti. Með orðum sínum hafi stefnandi gefið í skyn að ökumenn yrðu ekki sektaðir þó þeir færu yfir þann hraða. Ummæli stefnanda vöktu athygli, bæði hjá almenningi og löggæslufólki. Þetta muni hafa orðið tilefni bréfaskrifta til allra lögreglustjóra, frá meðlimi Lögreglustjórafélagsins, þar sem ummælin hafi verið harðlega gagnrýnd.

Stefnandi byggi á því að hann hafi ekki verið vanur að veita viðtöl í sjónvarpi og eðli málsins samkvæmt gefist ekki mikill tími til umhugsunar við slíkar aðstæður og erfitt sé að leiðrétta mismæli eftir á. Hafi svo verið, sé ljóst að stefnandi hefði átt að vera enn varkárari en ella með hvað hann sagði í viðtalinu. Einnig skal á það bent að stefnandi hafi starfað í um 25 ár sem lögreglumaður, þar af sem yfirlögregluþjónn frá árinu 1983. Þá hafi stefnandi lokið löngu og ítarlegu stjórnunarnámi fyrir yfirmenn lögreglu en þar var rækilega farið yfir hvaða reglur gildi um samskipti lögreglu og fjölmiðla og nemendur fengið þjálfun í markvissum málflutningi, m.a. í fjölmiðlum. Þá hafi engin tilraun verið gerð af hálfu stefnanda til að koma á framfæri leiðréttingu. Með vísan til ofangreinds verði að telja að þessi framkoma og athöfn stefnanda hafi verið ósæmileg, óhæfileg og ósamrýmanleg starfi hans og sýslumanni því verið rétt á áminna hann, sbr. 21. gr. starfsmannalaga.

5. Samskipti við K-kk-þf Ó-kk-þf J-kk-þf, varðstjóra, og sýslumann:

Af hálfu stefndu er byggt á því að stefnandi hafi komið inn á skrifstofu sýslumanns og tjáði honum að fyrra bragði að K-kk-nf Ó-kk-nf J-kk-nf, lögreglumaður, hefði færst undan að taka tiltekin mál til rannsóknar þegar hann hugðist afhenda honum þau fyrr um daginn og hefði stefnandi því þurft að afhenda öðrum lögreglumanni málin til meðferðar. Síðar hafi sýslumaður fengið staðfest hjá lögreglumönnunum B-kk-þgf H-kk-þgf og V-kk-þgf Á-kk-þgf, sem hafi orðið vitni að samskiptum stefnanda og K-kk-ef, að það væri rangt að hann hefði færst undan að taka við þessum málum.

Með vísan til ofangreinds verði að telja sannað að stefnandi hafi sagt sýslumanni ósatt um þetta atriði og þannig komið því til leiðar að svo virtist sem umræddur lögreglumaður hefði óhlýðnast lögmætum fyrirmælum stefnanda. Verði að telja þessa framkomu stefnanda ósæmilega og óhæfilega og bar því sýslumanni að áminna hann, sbr. 14. og 21. gr. starfsmannalaga.

6. Málshraði við rannsókn mála:

Byggt er á því af hálfu stefndu, samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni, að stefnandi hafi ekki sinnt starfsskyldum sínum í þá veru að sjá til þess að rannsókn tveggja mála, nr. 010-2005-30531 og 021-2006-1056, væri lokið innan eðlilegs tíma.

Fyrra málið hafi varðað ætlað hótunarbrot og borist embættinu með bréfi lögreglustjórans í Reykjavík, 17. maí 2006, með beiðni um skýrslutöku af sakborningi vegna búsetu hans á Sauðárkróki. Þann 31. maí 2006 hafi málið verið fært á stefnanda til afgreiðslu og 9. júní fært á lögreglumann til rannsóknar en ekki fyrr en 19. október 2007, eða einu og hálfu ári seinna, hafi stefnandi fært málið á fulltrúa sýslumanns til afgreiðslu. Í fundargerð yfirstjórnar frá 27. júní 2007 var bókað að dráttur hefði orðið á rannsókn mála og stefnanda ætlað að sjá til þess að umræddur lögreglumaður gengi þegar frá málunum. Málinu hafi þó ekki verið skilað fyrr en um miðjan október, eða þremur og hálfum mánuði síðar, þó aðeins hafi þurft að taka eina skýrslu í málinu.

Seinna málið hafi varðað meiriháttar líkamsárás. Það hafi verið kært til lögreglunnar á Sauðárkróki þann 30. júní 2006 og samdægurs fært á stefnanda til afgreiðslu. Samkvæmt ferli málsins hafi stefnandi fært það á lögreglumann til rannsóknar 27. september 2006, tæpum þremur mánuðum eftir að það var kært. Þann 8. maí 2007 hafi málið loks verið fært á fulltrúa sýslumanns í málaskrá lögreglunnar, en þá höfðu aðeins verið teknar tvær framburðarskýrslur í málinu. Málið hafi þá ekki verið nægilega rannsakað og hafi fulltrúi þurft að senda málið aftur til lögreglu til frekari rannsóknar. Samkvæmt fyrirmælum/leiðbeiningum Ríkissaksóknara, útgefnum 27. september 2001, megi meðferðartími í líkamsárásarmálum, talið frá kæru eða frá þeirri stundu að upplýst er hver kærður er, þar til ákvörðun um saksókn hefur verið tekin ekki vera lengri en 70 dagar nema rannsóknarhagsmunir eða aðrar alveg sérstakar ástæður krefji.

Í stefnu segi að ekki hafi tíðkast hjá embættinu að starfsmenn fengju skrifleg fyrirmæli um að ljúka málum innan tiltekinna tímamarka og ekki sé hægt að gera kröfu um að stefnandi hefði tekið upp slíkt fyrirkomulag, án fyrirmæla um það frá yfirmönnum. Eins og áður hefur komið fram hefur stefnandi starfað lengi sem lögreglumaður þar af frá árinu 1983 sem yfirlögregluþjónn. Það geti ekki talist eðlilegt að sýslumaður útlisti í smáatriðum hvernig yfirlögregluþjónn með þessa starfsreynslu eigi að haga einstökum þáttum starfa sinna nema hann óski sérstaklega eftir því.

Í stefnu segi að dráttur á málum sé vandamál sem flest embætti eigi við að stríða. Þess skal getið að samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni hafi ofangreind mál verið mjög einföld, en vörðuðu þó bæði alvarleg sakarefni. Þau hafi verið þess eðlis að auðvelt hefði verið að ljúka þeim á nokkrum dögum. Ekkert geti réttlætt þann mikla drátt sem hafi orðið á rannsókn þeirra.

Samkvæmt 1., 3. og 4. tl. 5. gr. reglugerðar um starfsstig innan lögreglunnar sé það verksvið og á ábyrgð yfirlögregluþjóns að hafa daglega stjórn lögregluliðs eða hluta þess í umboði lögreglustjóra, hafa eftirlit með að reglum og fyrirmælum sé framfylgt og hafa eftirlit með því að vinna lögreglumanna uppfylli að öllu leyti kröfur um fagleg vinnubrögð. Stefnanda hafi því borið að fylgjast með vinnu lögreglumanna og þegar ljóst var að dráttur var á rannsókn málanna, að sjá til þess að rannsókn þeirra yrði lokið strax. Gengi það ekki eftir hefði honum borið að gera ráðstafanir til að rannsókn þeirra lyki. Eins og áður hefur komið fram hafi verið bókað um drátt á rannsókn mála í fundargerð frá 27. júní 2007, en þrátt fyrir það var ofangreindu máli varðandi ætlað hótunarbrot ekki skilað fyrr en þremur og hálfum mánuði síðar þótt aðeins hafi þurft að taka eina skýrslu í málinu. Þá sé ljóst að í báðum tilvikum hafi verið um alvarleg brot að ræða. Með vísan til ofangreinds sé ljóst að þetta geti ekki talist vera fagleg vinnubrögð hjá stefnanda. Því sé ljóst að stefnandi hafi vanrækt starf sitt að þessu leyti, sbr. 21. gr. starfsmannalaga.

Stefndu mótmæla þeirri málsástæðu stefnanda að framangreind áminning beri þess merki að efnt hafi verið til herferðar gegn stefnanda og því sem fram kemur í stefnu um að starfsaðferðir sýslumanns fari í bága við góða og vandaða stjórnsýsluhætti og reglur vinnuréttar og starfsmannalaga. Ekki komi fram í stefnu hvaða reglna vinnuréttar eða ákvæða starfsmannalaga stefnandi vísi til í þessu sambandi. Með því að áminna stefnanda hafi sýslumaður verið að taka á því að stefnandi braut starfsskyldur sínar. Sýslumaður hafi sýnt stefnanda mikla þolinmæði á undanförnum árum og ekki beitt hann íþyngjandi viðurlögum og því gætt að meðalhófsreglu stjórnsýslulaga.

Í stefnu segi að áminning sé verulega íþyngjandi stjórnvaldsathöfn og til að skilyrði 21. gr. eða annarra greina starfsmannalaga sem leitt geti til áminningar, séu uppfyllt þurfi starfsmaður að hafa gerst sekur um alvarlegar ávirðingar og brot í starfi. Vísi stefnandi sérstaklega til meðalhófsreglu og rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Stefnandi haldi fram að sýslumaður hafi ekki farið að ofangreindum reglum við meðferð málsins. Málsatvik og atburðarrás hafi jafnan verið skýrð stefnanda í óhag og lítið sem ekkert tekið mark á skýringum og sjónarmiðum hans.

Þessum málsástæðum stefnanda er mótmælt. Varðandi það að starfsmaður þurfi að hafa gerst sekur um alvarlegar ávirðingar og brot í starfi, vísist til þess sem áður sagði um 21. gr. starfsmannalaga og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Þá sé því mótmælt að sýslumaður hafi brotið rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Telja verði þau atvik sem stefnandi var áminntur fyrir fullrannsökuð og að sýslumaður hafi beitt meðalhófsreglunni eins og áður hefur komið fram. Áður en sýslumaður hafi tekið ákvörðun um að áminna stefnanda hafi hann að hluta tekið tillit til andmæla stefnanda. Þá sé því einnig mótmælt að ekki hafi verið tilefni til að veita stefnanda formlega áminningu byggða á 21. eða 14. gr. starfsmannalaga og sé vísað til umfjöllunar um hvert atriði áminningar fyrir sig hér á undan í því sambandi.

Stefndu mótmæla kröfu stefnanda um miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur. Í stefnu sé vísað til þess að áminningin hafi valdið stefnanda álitshnekki og óþægindum og verið sérstaklega særandi fyrir hann, sem hafi starfað í fjölda ára hjá embættinu við góðan orðstír. Þannig hafi æra stefnanda verið sköðuð. Stefndu byggja á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að í ákvörðun sýslumanns hafi falist ólögmæt meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda í skilningi 26. gr. laga nr. 50/1994. Ákvarðanir sýslumanns hafi verið lögmætar og ekki verið brugðist harkalegar við en ástæða var til. Þá sé kröfunni mótmælt sem allt of hárri og ekki í samræmi við dómaframkvæmd.

Stefndu mótmæla einnig kröfu stefnanda um dráttarvexti af miskabótum frá 12. desember 2007. Í stefnu segi að stefnandi styðji kröfu sína um dráttarvexti við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Í 1. mgr. 6. gr. sé ekki kveðið á um upphafstíma dráttarvaxta. Í 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu segi að skaðabótakrafa skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi lagði sannanlega fram þær upplýsingar sem þörf hafi verið á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þar sem áðurnefnd krafa kom fyrst fram í stefnu málsins eigi stefnandi ekki rétt á dráttarvöxtum fyrr en í fyrsta lagi frá stefnubirtingardegi.

Niðurstaða:

Áminning sú sem er tilefni máls þessa og krafist er ógildingar á, var veitt með bréfi sýslumannsins á Sauðárkróki til stefnanda, dagsettu 12. desember 2007. Í bréfinu eru talin upp 6 aðskilin brot sem áminningin taki til og hafi þá verið tekið tillit til andmæla stefnanda. Líta verður svo á að til þess að áminningin verði felld úr gildi í heild sinni, af þeirri ástæðu að ekki hafi verið lögformlegar, efnislegar forsendur fyrir henni, verði það að byggjast á því að engin hinna 6 áminningarástæðna sem taldar eru í ofangreindu bréfi, uppfylli skilyrði þess að vera lögformleg ástæða áminningar. Verður því ekki hjá því komist að fjalla nokkuð um hvern og einn lið fyrir sig.

Fyrst verður þó að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu stefnanda er snýr að hæfi sýslumanns til að veita honum áminningu. Ekki er um það deilt í málinu að sýslumaður, sem jafnframt er lögreglustjóri, er forstöðumaður sinnar stofnunar, hefur agavald yfir yfirlögregluþjóni, og er sá aðili sem getur staðið að áminningu hans samkvæmt 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að R-kk-nf M-kk-nf, sýslumaður, hafi verið vanhæfur í skilningi 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, til þess að taka ákvörðun um að veita stefnanda áminningu, en verulega megi draga óhlutdrægni hans í efa, þar sem hann hafi áður tekið afstöðu gegn stefnanda og haft fullmótaða hugmynd um að hann vildi losna við stefnanda. Vísar stefnandi þessu til stuðnings í orð sýslumanns sem tekin eru upp í skýrslu Ríkislögreglustjóra um úttekt á embætti sýslumanns á Sauðárkróki frá desember 2007, eins og fram kemur hér að framan. Í málatilbúnaði stefndu og í skýrslu sýslumannsins fyrir dóminum, kemur fram að sýslumaðurinn hafi oft gert athugasemdir við störf stefnanda. Einnig kemur greinilega fram í málinu og hlýtur að vera óumdeilt, að mikill ágreiningur hefur verið, að minnsta kosti á stundum, á milli sýslumanns og stefnanda þann rúmlega áratug sem þeir hafa starfað saman. Þá kemur fram af hálfu stefndu að athugasemdir sýslumanns hafi lotið að störfum stefnanda en ekki persónu hans.

Í II. kafla stjórnsýslulaga er fjallað um sérstakt hæfi og í 3. gr. eru taldar vanhæfisástæður. Í 6. tl. 1. mgr. laganna er gert ráð fyrir því að starfsmaður sé vanhæfur til meðferðar máls séu fyrir hendi aðrar þær ástæður en getur í 1.-5. tl., sem fallnar séu til þess að draga óhlutdrægni hans í efa og er ekki óeðlilegt að fella þar undir þau tilvik þar sem sýnt væri fram á að ómálefnalegar ástæður, sem byggðust á persónulegri óvild hefðu áhrif á ákvörðun. Í 2. mgr. 6. gr. eru taldar nokkrar undantekningar frá vanhæfisreglunum og er þar meðal annars gert ráð fyrir að eðli málsins geti verið með þeim hætti að vanhæfisreglur eigi ekki við.

Það liggur fyrir, bæði með vísan til orða sýslumanns í áðurnefndri skýrslu Ríkislögreglustjóra að hann taldi ekki æskilegt að stefnandi yrði áfram að störfum hjá embætti sínu. Einnig kom fram í vitnisburði S-kk-ef R-kk-ef sem var varðstjóri við embættið þar til í júlí 2007, að sýslumaður hefði sagt í samtali við S-kk-þf og Á-kk-þf P-kk-þf lögreglufulltrúa að áður en hann hætti ætlaði hann að koma stefnanda úr starfi. Á-kk-nf kom einnig fyrir dóminn og staðfesti hann þetta samtal þeirra þriggja. Ekki verður hins vegar séð, miðað við það sem fram er komið í málinu, að sýslumaður hafi komist að þeirri niðurstöðu, að æskilegast væri að stefnandi hætti störfum, með ómálefnalegum hætti, og verður í því sambandi að hafa í huga að það er hlutverk sýslumanns sem forstöðumanns stofnunar sinnar að stýra starfseminni og sinna þar á meðal starfsmannamálum stofnunar og gæta að því að starfsemin gangi vel fyrir sig. Má því segja að jafnvel þótt sýslumaður hafi haft fyrirframmótaða afstöðu í málinu, hafi eðli málsins verið með þeim hætti, vegna stöðu hans og skyldna, að vanhæfisreglur eigi að þessu leyti ekki við.

Það er því niðurstaða dómsins að sýslumaður hafi ekki verið vanhæfur í skilningi nefndra ákvæða stjórnsýslulaga, til að taka þá ákvörðun að áminna stefnanda.

Í IV. kafla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins er fjallað um skyldur starfsmanna ríkisins og í lokagrein kaflans, 21. gr. laganna, er fjallað um þau tilvik þegar forstöðumaður stofnunar skuli veita starfsmanni skriflega áminningu. Í 21. gr. eru talin upp ýmis tilvik sem geta orðið grundvöllur áminningar, auk þess sem talin eru önnur framkoma eða aðrar athafnir starfsmanns, í starfi eða utan þess, sem þyki ósæmileg, óhæfileg eða ósamrýmanlegar starfi. Ljóst er að matið á því hvort skilyrði 21. gr. eru uppfyllt er hjá forstöðumanni stofnunar og að líkur eru til þess að það mat sé að einhverju leyti huglægt mat hans, en krefjast verður þess af honum að hann byggi mat sitt á málefnalegum sjónarmiðum og fullnægjandi gögnum. Við umfjöllum um hvern og einn lið áminningar stefnanda hér að neðan verður, auk ofangreinds, tekið mið af því að áminning er mjög alvarleg aðgerð og getur verið undanfari brottvikningar, en einnig verður litið til þess að með áminningu er starfsmanni gefinn kostur á að bæta ráð sitt.

Í lokamálslið 21. gr. laga 70/1996 er sett skilyrði um að starfsmaður skuli njóta andmælaréttar áður en hann er áminntur og er ekki deilt um það í þessu máli að þessu skilyrði hafi verið fullnægt.

Liður 1:

Hér er talin sú áminningarástæða að stefnandi hafi ekki framfylgt með fullnægjandi hætti þeim umferðarátökum sem samþykkt hafi verið á fundum yfirstjórnar lögreglunnar á Sauðárkróki og fara áttu fram í júlí og október árið 2007. Óumdeilt er að tekin var ákvörðun með formlegum hætti um umferðarátökin og að það hafi verið hlutverk yfirlögregluþjóns, stefnanda, að hlutast til um framkvæmd þeirra, en af hálfu stefndu er meðal annars vísað til 5. gr. reglugerðar nr. 1051/2006 varðandi síðastnefnda atriðið. Ágreiningur aðila felst í því hvort ákvörðunum yfirstjórnar hafi í þessum tilvikum verið framfylgt með fullnægjandi hætti.

Fram kemur í málatilbúnaði stefnanda að hann telji sig hafa komið fyrirmælunum til skila með tíðkanlegum hætti, bæði með spjalli við menn á kaffistofu og með því að hengja upp tilkynningar og dreifa þeim. Af hálfu stefndu er á því byggt að stefnandi hafi lítið sem ekkert aðhafst til að framfylgja þessum ákvörðunum og árangur af þeim hafi verið lítill, fáar skýrslur gerðar um brot og lítið getið um átökin í dagbók lögreglu. Þá byggja stefndu einnig um þetta atriði, á tilvitnuðum atriðum úr úttekt Ríkislögreglustjóra. Nokkur vitni komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins og báru um þetta atriði. B-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf lögreglumaður bar að hann minnti að hengdar hefðu verið upp auglýsingar um umferðarátök sumarið og haustið 2007, auk þess sem átökin hefðu verið rædd í kaffistofunni. Hann kvaðst telja að átökin hefðu ekki getað farið fram hjá starfsmönnum. Hann man ekki sérstaklega eftir að hafa sjálfur tekið þátt í átökunum og man ekki eftir formlegum fundum um þau. Þá bar S-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, sem leysti af sem varðstjóri í lögreglunni á Sauðárkróki í júlí 2007, að hann hefði einungis heyrt um umferðarátök frá fulltrúa sýslumanns, en ekki frá stefnanda. A-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, sem leysti af í 2 mánuði frá miðjum júní 2007, bar að hann hefði heyrt um umferðarátök frá S-kk-þgf varðstjóra, en ekki frá stefnanda. Hann kvaðst ekki muna eftir að rætt hefði verið um umferðarátök á kaffistofu og man ekki eftir upphengdum tilkynningum. Fleiri aðilar gáfu skýrslu fyrir réttinum, en gátu lítið staðfest um framkvæmd umferðarátaka sumarið og haustið 2007, þrjú vitni báru þó um að hengd hefði verið upp tilkynning um átakið í október 2007. Í afritum úr dagbók lögreglu sem liggja frammi í málinu er ekkert að finna um eftirlit með bílbelta- og farsímanotkun í júlí, en í október kemur tvisvar fram að hugað hafi verið að stöðvunarskyldu.

Líta verður svo á að sýslumaður hafi verið í góðri aðstöðu til að meta hvort framfylgt hafi verið fyrirmælum um umferðarátök sumarið og haustið 2007 og fyrir liggur í málatilbúnaði hans hér að framan, að niðurstaða hans var, að þeim hefði ekki verið framfylgt af hálfu stefnanda, og hann með því brotið af sér þannig að varðaði áminningu samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996. Þegar framangreint er skoðað verður ekki talið að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að mat sýslumanns í þessu tilviki hafi verið rangt.

Liður 2:

Það telst sannað í málinu, meðal annars með framburði Á-kk-ef A-kk-ef aðstoðaryfirlögregluþjóns hjá embætti Ríkislögreglustjóra fyrir dóminum, að stefnandi hafi haft samband við Á-kk-þf og varað við einum þriggja umsækjenda um varðstjórastöðu við embætti sýslumanns vegna geðrænna vandamála. Fram er komið að áður hafði sýslumaður mælt með þessum tiltekna umsækjanda í starfið og einnig að stefnandi muni ekki hafa haft samband við sýslumann og greint honum frá þessum áhyggjum sínum. Fallast verður á það með stefndu að samtal stefnanda við Á-kk-þf hafi verið í þeim tilgangi að hafa áhrif á umrædda stöðuveitingu og að með þessu hafi borist misvísandi skilaboð frá lögreglustjóra og yfirlögregluþjóni í málinu, en óumdeilt er að það er hlutverk lögreglustjóra að mæla með umsækjanda í starfið. Þó að eðlilegt sé að stefnandi hafi haft skoðun á því hver hlyti stöðuna, verður að telja að rétt hefði verið að hann sneri sér til lögreglustjórans varðandi það atriði og að hann hafi brotið trúnað við yfirmann sinn með því að fara þessa leið til að koma skoðunum sínum á framfæri. Verður því að fallast á að framganga stefnanda hafi í þessu tilviki verið með þeim hætti að réttlætti áminningu á grundvelli 21. gr. laga nr. 70/1996.

Liður 3:

Þessi liður áminningar snýr að því að stefnandi hafi, án þess að hafa fengið samþykki sýslumanns til þess, rætt við tiltekinn lögreglumann um hugsanlegan framgang hans í starfi vegna aukins hlutverks við rannsóknir mála. Fram er komið í málinu, meðal annars með skýrslum aðila og vitna fyrir dóminum, að slíkt samtal hafi farið fram á milli stefnanda og lögreglumannsins, sem raunar er sá sami og kemur við sögu í lið 2 hér að framan. Sá aðili bar um það fyrir dóminum að hann hefði tekið þessum viðræðum þannig að einungis væri formsatriði að ganga frá þessu, en tók fram að stefnandi hefði ekki tekið þannig til orða að hann hefði beinlínis lofað honum þessu. Þó að vissulega sé óheppilegt að fara þannig að í slíku máli og hefði verið betra að ræða þetta fyrst við sýslumann, er ekki óeðlilegt að yfirlögregluþjónn hafi frumkvæði í slíkum málum og hafi skoðun á því hvernig verkaskipting skuli vera í lögregluliði. Þá verður að taka tillit til þess hér að samskiptaörðugleikar voru vissulega á milli lögreglu og yfirstjórnar embættisins, eins og fram hefur komið og það hefur hugsanlega haft áhrif á það hvernig stefnandi bar sig að í þessu tilviki. Verður því að fallast á það með stefnanda að brot það sem talið er í lið 3 í áminningu, hefði ekki dugað eitt og sér til að vera grundvöllur áminningar.

Liður 4:

Óumdeilt er að stefnandi hafi í viðtali í sjónvarpsfréttum, þegar fjallað var þar um vegabætur í Skagafirði, í október 2007, beint þeim tilmælum til ökumanna að þeir „...færu ekki mikið yfir þriggja stafa töluna“ og hefur stefnandi viðurkennt að orðalag hans í viðtalinu hafi ef til vill ekki verið heppilegt. Af hálfu stefndu er því hins vegar haldið fram að stefnandi hafi með þessum orðum verið að hvetja ökumenn til afbrota eða að minnsta kosti gefið í skyn að það yrði látið afskiptalaust að aka of hratt að einhverju marki. Ljóst er að hámarkshraði á vegum úti er 90 kílómetrar á klukkustund og að samkvæmt vinnureglum við hraðaeftirlit hjá lögreglu er mönnum, og var á þessum tíma, refsað fyrir allt niður í 99 kílómetrar akstur á klukkustund, að teknu tilliti til skekkjumarka. Verður því að fallast á að greind ummæli séu óhæfileg og ósamrýmanleg starfi stefnanda í skilningi 21. gr. laga nr. 70/1996 og sýslumanni rétt að áminna hann vegna þeirra.

Liður 5:

Hér er um að ræða áminningu vegna tilviks sem sýslumaður mat svo að stefnandi hefði sagt honum ósatt um að tiltekinn lögreglumaður hefði færst undan því að taka að sér verkefni sem stefnandi, yfirlögregluþjónn embættisins, hefði ætlað að fela honum. Viðkomandi lögreglumaður, K-kk-nf Ó-kk-nf J-kk-nf, og tveir samstarfsmenn hans sem viðstaddir voru þegar þessi samskipti á milli lögreglumannsins og stefnanda áttu sér stað, komu fyrir dóminn og báru um að atvik hefðu verið með þeim hætti að lögreglumaðurinn, sem hefði á þessum tíma verið í fríi, hefði komið á kaffistofu lögreglustöðvarinnar og stefnandi þá viljað færa honum verkefni, en lögreglumaðurinn sagst vera í fríi og hvort hann gæti ekki látið sig hafa málið þegar hann mætti til vinnu morguninn eftir. Þá kom greinilega fram í framburði K-kk-ef Ó-kk-ef að honum hafði misboðið þegar á hann var borið að hann hefði neitað að taka við verkefni sem stefnandi hefði viljað fela honum. Stefnandi og sýslumaður eru þó einir til frásagnar um það sem þeim fór á milli og ekki útilokað, ekki síst í ljósi samstarfsörðugleika þeirra sem áður eru nefndir, að einhver misskilningur hafi getað orðið á milli þeirra. Þó að þarna sé vissulega um óheppilega atburðarás að ræða, verður varla talið að þetta tilvik eitt og sér hefði verið nægilegt tilefni áminningar samkvæmt 21. gr. laga 70/1996.

Liður 6:

Hér er um að ræða brot stefnanda í starfi, sem lýtur að því að tvö mál, sem voru til rannsóknar - en óumdeilt er að meðferð þeirra hafi verið á ábyrgð stefnanda - hafi tekið allt of langan tíma. Um er að ræða tvær að því er virðist einfaldar rannsóknir, í öðru tilvikinu aðeins eina skýrslutöku að beiðni annars lögregluembættis vegna meints hótunarbrots, hins vegar rannsókn á líkamsárás. Það virðist liggja fyrir að rannsóknir þessar hafi tekið 17 og 15 mánuði. Lagt hefur verið fram í málinu afrit af reglum Ríkissaksóknara sem koma fram í Fyrirmælum/Leiðbeiningum nr. 5/2001, en þar er fjallað um málshraða og skyldu lögreglu og ákæruvalds til að hraða málsmeðferð, en sú regla kemur m.a. fram í 1. mgr. 133. gr og 2. mgr. 114. gr. laga nr. 19/1991, í stjórnsýslulögum nr. 37/1993 og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þarna er af hálfu Ríkissaksóknara sett sú regla að í líkamsárásarmálum skuli rannsóknartími ekki vera lengri en 70 dagar nema rannsóknarhagsmunir eða alveg sérstakar ástæður krefji.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að hann hafi gerst sekur um vanrækslu í starfi vegna meðferðar þessara mála. Hann teflir fram ýmsum ástæðum fyrir því að málin hafi gengið hægt, svo sem mannfæð og sumarfríum, auk þess sem hann kveðst hafa margítrekað ýtt á þá lögreglumenn sem höfðu með málin að gera, að ljúka þeim, auk þess sem langur tími rannsókna sé viðvarandi vandamál sem flest lögregluembætti eigi við að glíma. Fram kemur af hálfu stefndu að hér hafi verið um að ræða mál er vörðuðu alvarleg sakarefni, en þó einföld í rannsókn, og að ljúka hefði mátt rannsókn þeirra á nokkrum dögum, auk þess sem sést á fundargerðum yfirstjórnar sem liggja frammi í málinu að ítrekað hefur verið fjallað um seinagang í rannsókn mála á þeim vettvangi. Fallast verður á það með stefndu að með þessu hafi stefnandi sýnt af sér vanrækslu í starfi þannig að varðaði áminningu samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða málsins að hafna beri aðalkröfu stefnanda um ógildingu áminningar sem stefndi, sýslumaðurinn á Sauðárkróki, veitti honum með bréfi dagsettu 12. desember 2007, enda er niðurstaðan hér að framan sú að fjórar af sex áminningarástæðum, hafi uppfyllt skilyrði til að vera grundvöllur áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996.

Að því er varðar varakröfu stefnanda, um að ógiltur verði hver einstakur þáttur áminningarinnar, er það mat dómsins, að krafan sé nokkuð óskýr og ekki ljóst hvernig hægt væri að ógilda einn eða fleiri töluliði í áminningunni, auk þess sem ekki verður séð að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr því atriði umfram það sem gert er í umfjöllun um einstaka liði áminningarinnar hér að framan, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, og verður því að vísa varakröfu stefnanda frá dómi án kröfu.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu verða stefndu sýknaðir af kröfu stefnanda um miskabætur.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er málskostnaður felldur niður.

Dóminn kveður upp A-kvk-nf M. K-kvk-nf, settur héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndu, sýslumaðurinn á Sauðárkróki og íslenska ríkið, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, B-kk-ef M-kk-ef, um ógildingu áminningar og miskabætur.

Varakröfu stefnanda um ógildingu einstakra liða áminningar, er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf