E-8800/2009

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 20. júlí sl., er höfðað fyrir dómþinginu af A, (…), á hendur B, (…), með stefnu birtri 19. ágúst 2009.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að samkomulag aðila frá 28. febrúar 2008 um sameiginlega forsjá verði úr gildi fellt og henni verði með dómi falin forsjá barnsins C, kt. (…).

Að stefndi greiði áfram mánaðarlega einfalt meðalmeðlag með barninu eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni, frá dómsuppsögu til fullnaðs átján ára aldurs barnsins.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru þær að kröfu stefnanda verði hafnað og að stefnda verði með dómi falin forsjá barnsins, C til fullnaðs átján ára aldurs barnsins.

Auk þess er krafist að stefnda verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda.

I.

Málavextir eru þeir að aðilar málsins kynntust á árinu 2005 og tóku skömmu síðar upp sambúð. Stefnandi varð fljótlega ófrísk en aðilar eignuðust á sambúðartíma soninn, C. Fyrir sambúðina átti stefnandi stúlkuna, D, 11 ára gamla. Sambúð aðila lauk í október 2007 og flutti stefndi út af heimilinu. Við sambúðarslit var ákveðið að aðilar færu með sameiginlega forsjá drengsins. Skyldi drengurinn eiga lögheimili hjá stefnanda. Var sú skipan mála staðfest hjá sýslumanninum í Reykjavík 2. maí 2008. Eftir sambúðarslitin var drengurinn í reglulegri helgarumgengni við stefnda, frá föstudegi til mánudags. Yfir sumartímann 2008 gerðu aðilar munnlegt samkomulag um að drengurinn dveldi vikulega til skiptis hjá aðilum. Stefnandi kveðst hafa litið á umgengnina yfir þennan tíma sem sumarleyfisumgengni stefnda. Umgengnin með þessum hætti hafi verið tímabundin meðan dagmamma drengsins fór í sumarleyfi. Stefndi kveðst hafa litið á umgengnina sem samkomulag milli aðila þar sem samkomulagið hafi verið gert áður en upplýsingar komu um sumarleyfi dagmömmu barnsins. Stefndi fór fram á úrskurð sýslumanns um að drengurinn skyldi dvelja vikulega til skiptis hjá aðilum en stefnandi hafnaði því alfarið í fyrirtöku hjá sýslumanni 28. júlí 2008. Umgengnismálið var tekið til úrskurðar og úrskurður kveðinn upp 18. desember 2008. Var þá kveðið á um að regluleg umgengni föður skyldi vera aðra hvora helgi frá miðvikudegi eftir leikskóla til mánudagsmorguns og skyldi stefndi skila barninu þá á leikskóla. Úrskurður sýslumanns var með bréfi lögmanns stefnanda 16. febrúar 2009 kærður til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Með úrskurði dagsettum 22. október 2009 staðfesti ráðuneytið hinn kærða úrskurð.

Óumdeilt er að samskipti aðila séu og hafi verið afar erfið frá því sambúðinni var slitið. Þrátt fyrir það hefur aðilum tekist að viðhalda góðum tengslum barnsins við föður sinn. Meðan á sambúð aðila stóð kynntist stefnandi núverandi sambýlismanni sínum og hófu þau náið samband skömmu eftir sambúðarslit aðila. Eignuðust þau dreng saman, E. Skólaveturinn 2009 til 2010 var C á leikskólanum (…).

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilar málsins skýrslu, auk þess sem matsmaður staðfesti matsgerð sína fyrir dóminum og gerði grein fyrir einstökum atriðum varðandi matið.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína um forsjá drengsins á 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 en kröfu um að dómur kveði á um meðlagsgreiðslur með drengnum er byggð á 4. mgr. 34. gr. sömu laga. Telur stefnandi hagsmuni drengsins krefjast þess að henni verði nú falin forsjá hans og honum þannig tryggð áframhaldandi búseta hjá stefnanda en drengurinn hefur verið búsettur hjá stefnanda frá fæðingu.

Aðstæður stefnanda til að hafa forsjá drengsins séu mjög góðar. Hún búi í öruggu leiguhúsnæði og á heimilinu búi eldri dóttir hennar. Séu tengsl systkinanna mjög sterk. Stefnandi sé í öruggri vinnu hjá (…) og geti hún því framfært sér og börnunum með vinnu sinni. Hún sé reglusöm og annist börn sín af mikilli natni.

Drengurinn sé astmaveikur og hafi stefnandi þurft að vera töluvert frá vinnu vegna veikinda hans, sem sérstaklega komi fram eftir hinar löngu umgengnishelgar hjá stefnda. Stefnandi telji aðstæður á heimili stefnda barninu óhagstæðar vegna astmans enda teppi þar á öllum gólfum. Drengurinn komi oft skítugur úr umgengninni og telji stefnandi líkamlegri umhirðu hans ekki sinnt með fullnægjandi hætti hjá stefnda. Stefndi leggi ekkert fjárhagslega til barnsins utan einfalds meðlags og verði stefnandi að senda með drengnum allt sem til þurfi svo að honum líði betur í umgengninni.

Stefnandi telji það hafa bein áhrif á forsjárhæfni stefnda hversu illa stefndi hafi komið fram við stefnanda. Hafi hann m.a. dreift dagbók stefnanda og ljósmyndum í hennar eigu á netinu í því skyni að sverta hana í augum vina og vandamanna. Hafi stefnandi neyðst til að leggja fram kæru á hendur honum fyrir brot á friðhelgi einkalífs hennar. Aðilar gætu engin samskipti haft um málefni barnsins enda neiti stefndi að tala við stefnanda, en þá sjaldan sem hann hafi fengist til viðræðna hafi hann verið einstrengingslegur og illskeyttur. Telji stefnandi því ljóst að fengi hann forsjá myndi hann aldrei stuðla að umgengni barns og móður, í ljósi þess neikvæða viðhorfs sem hann hafi í hennar garð og glögglega megi sjá af gögnum málsins.

Stefnandi telji mikinn mun á forsjárhæfni aðila, sér í hag, enda hafi stefndi sýnt það með framkomu sinni gagnvart stefnanda. Telji stefnandi stefnda hafa lítinn skilning á þörfum barnsins og beri krafa hans um inntak umgengnisréttarins þess skýr merki, enda þótt hann geti verið góður við barnið, en það dragi hún ekki í efa. Telji stefnandi mikilvægt að stuðla áfram að umgengni barnsins við stefnda, en það þurfi að vera á forsendum barnsins en ekki stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til barnalaga nr. 76/2003. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sérstaklega 130. gr., en krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir á lögum 50/1988.

III.

Stefndi byggir kröfu sína um að honum verði falin forsjá drengsins á því að slík forsjárskipan sé hagsmunum drengsins fyrir bestu. Stefndi leggi áherslu á það að aðilar málsins axli sameiginlega og að jöfnu ábyrgð á uppeldi sonar þeirra. Þannig hafi hann ávallt krafist þess að drengurinn nyti sama tíma með honum og móður. Hann telji sig hafa lagt meira til framfærslu drengsins en móðir. Hann hafi greitt móður einfalt meðlag auk þess að halda drengnum heimili til jafns við móður. Þá hafi hún ein notið barnabóta vegna hans. Stefndi telji að drengnum væri fyrir bestu að forsjá hans yrði áfram skipt að jöfnu og hann yrði jafn lengi hjá hvoru foreldra í umgengni. Stefndi telji sig hafa staðið sig vel í föðurskyldum sínum gagnvart syni sínum. Af foreldrunum hafi hann sterkari tengsl við barnið en móðir. Stefndi sjái engin rök til þess að taka eigi frá drengnum þann tíma sem hann sé tilbúinn að gefa honum, enda hafi umgengni sú sem lengst af hafi ráðið ferð verið ákveðin af aðiljum málsins með hliðsjón af hinni sameiginlegu forsjá. Umgengnin hafi verið frá miðvikudegi til mánudags, aðra hvora viku. Stefndi hafi sótt barnið á leikskóla á föstudegi en skilað því aftur á leikskóla næsta miðvikudag. Stefndi viðurkenni að umgengnistíminn hafi verið ákveðinn með munnlegum samningi, en hafnar alfarið þeirri túlkun stefnanda að hann hafi einungis átt við sumarleyfistíma dagmóður 2008. Þann 18. desember 2008 hafi sýslumaðurinn í Reykjavík úrskurðað um að áðurgreind umgengni skyldi vera við lýði eftir að stefnandi og stefndi hafi samþykkt tilboð embættisins um sérfræðiaðstoð til lausnar á ágreiningi þar um. Stefndi telji að ekki sé hægt að líta öðruvísi á en að samkomulagið sé enn í fullu gildi þar sem stefndi hafi ekki orðið við óskum stefnanda að breytingum á honum sem takmarki umgengnisrétt C við föður sinn. Slíka takmörkun sé hann ekki tilbúinn til að gera sem hefðu verri afleiðingar fyrir barnið. Stefndi minni á að barnið hafi frá fæðingu búið jafnmikið hjá sér og móður.

Sérkennilegar séu fullyrðingar í stefnu um að það sé stefnda að kenna ef barnið komi skítugt heim af leikskóla. Stefndi skili barninu af sér á leikskóla og stefnandi sæki það þangað. Stefnandi sjái því ekki barnið, alla jafna, þegar stefndi skili því af sér og sé því ekki fær um að meta hvort að barnið sé skítugt þegar stefndi skili því af sér. Því sé haldið fram að barnið sé með astma. Stefnda sé ekki kunnugt um það. Greining þar um hafi ekki verið framkvæmt af lækni, en engu að síður hafi stefndi skipt um húsnæði, m.a. vegna gólfefna hjá sér en í nýja húsnæðinu séu engin teppi á gólfum. Varðandi birtingu afrita af dagbókarfærslum stefnanda sé því til að dreifa að stefnandi hafi kært máli til lögreglu. Lögregla hafi vísað málinu frá. Ekki fáist því séð hvernig þau málefni varði rétt barnsins, C, til föður síns. Stefndi hafi viðurkennt verknað sinn greiðlega. Það sé rangt að stefnandi og stefndi geti ekki átt í góðum samskiptum vegna háttsemi eða athafna stefnda. Hið rétta sé, rétt eins og fram komi í stefnu, að samskipti þeirra hafi verið slæm og stafi það m.a. af vondri sambúð þeirra sem lauk vegna ásakana þeirra beggja um framhjáhald.

Þá beri að nefna það að er barnið hafi orðið tveggja ára hafi því þannig háttað að afmælið hafi borið upp á umgengnistíma föðurins. Hafi hann haldið barninu veislu og boðið til veislunnar jafnt sínum ættingjum sem móðurfólki drengsins. Skemmst sé frá því að segja að enginn úr fjölskyldu móðurinnar hafi mætt til veislunnar, ekki einu sinni móðirin sjálf. Stefnandi hafi gerst sek um brot á umgengnisrétti samkvæmt umgengnissamningi og hafi stefndi þurft að grípa til aðgerða til að fá hana ofan af því. Þyki það sýna hve lítils hún virði samskipti feðganna. Þá hafi stefnandi án samráðs við stefnda skipt um leikskóla fyrir barnið. Þegar barnið hafi byrjað hjá dagmóðir og síðar á núverandi leikskóla hafi það verið að frumkvæði stefnda enda hafi hann tekið að sér stóran hluta aðlögunarinnar sem krafist sé af daggæsluaðilum þegar barnið hefji vist.

Stefndi telji allar aðstæður til að hann fari einn með forsjá drengsins mjög góðar. Hann sé í góðu starfi og í góðri íbúð. Hann hafi frá fæðingu drengsins haft mjög sterk tengsl við hann og alltaf látið sér mjög annt um hann og látið hann hafa allan forgang í sinni tilveru. Verði að gera upp á milli foreldranna með forsjána telji hann einhlýtt að hann fái forsjána. Hjá honum sé allt umhverfið í röð og reglu og lagað að hagsmunum drengsins. Hann muni og sjá til þess að drengurinn umgangist móður sína til jafns við sig. Hins vegar verði að telja það móðurinni í óhag að hafa brotið umgengnisrétt barnsins við föður sinn er hún hafi ákveðið að virða ekki samninginn um sameiginlega forsjá.

Stefndi vísar til 1., 2. og 3. mgr. 34. gr. laga nr. 76/2003. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Hinn 8. maí 2010 var dómkvaddur sálfræðingurinn R-kvk-nf Ó-kvk-nf til að framkvæma sálfræðilega matsgerð vegna deilu málsaðila um forsjá drengsins. Í skýrslunni, sem dagsett er 28. júní sl., er rakin saga málsaðila og ýmislegt annað þeim tengt.

Í skýrslunni er að finna niðurstöður sálfræðilegra prófa er framkvæmd voru á stefnanda. Stefnandi er talin hafa svarað spurningum prófsins af heiðarleika og sé hún tilbúin að gangast við minniháttar veikleikum. Fram kemur að niðurstöður leiði í ljós glaðlynda, bjartsýna og sjálfsörugga konu. Hún byrgi ekki inni vandamálin heldur komi fram með þau. Hún leitist við að líta á björtu hliðarnar og forðist að hugsa um óþægilega hluti. Stundum sé sýndarmennska í gangi hjá henni og samskipti við annað fólk yfirborðskennd. Hún sé kraftmikil og virk. Það megi vera að hún treysti fólki óhóflega og sé lítið meðvituð um fyrirætlanir annarra.

Niðurstöður sálfræðilegra prófa á stefnda sýni að stefndi reyni að draga upp jákvæða mynd af sjálfum sér og sé í mun að koma öðrum vel fyrir sjónir. Hann hafi tilhneigingu til að fara í vörn og gera lítið úr vandamálum og streitu hjá sér. Það sé ekki óalgengt að fólk í forsjárdeilum hafi tilhneigingu til sjálfsfegrunar. Allir klíniskir kvarðar prófsins séu innan eðlilegra marka. Stefndi sé hefðbundinn og kunni að eiga það til að vera ósveigjanlegur. Hann samsami sér sterklega með karlægum gildum. Hann sé félagslyndur og opinn og hafi ríka þörf til að vera innan um annað fólk. Það megi vera að hann eigi erfitt með að mynda náin og merkingabær tilfinningatengsl við annað fólk. Hann sé ekki kvíðinn. Hann sé venjulega sjálfsöruggur, kraftmikill og markmiðasækinn.

Í samantekt og ályktun um forsjárhæfni foreldra kemur m.a. fram að í prófunum og athugunum komi fram að forsjárhæfni stefnandi teljist mjög góð. Hún hafi ung þurft að axla ábyrgð á vandasömu móðurhlutverki og farist það vel úr hendi. Hún hlúi vel að syni sínum og öll umönnun sé til fyrirmyndar. Niðurstöður sálfræðilegra prófa leiði í ljós að hún sé heiðarleg í svörum sínum. Forsjárhæfni stefnda teljist einnig vera mjög góð. Hann sýni mikinn áhuga á að sinna syni sínum vel þann tíma sem gefst. Honum sé umhugað um að fá að rækja foreldraskyldur sínar sem hann geri vel. Drengurinn sé í góðum tengslum við báða foreldra sína. Hann upplifi ást, áhuga og væntumþykju þeirra til sín. Hann sé háðari móður sinni en föður um daglega umönnun og hafi sýnt merki þess að vilja ekki af henni sjá. Faðir og sonur geti sameinast og sennilega meira eftir því sem drengurinn eldist, í áhugamálum sem tengist bílum og vélum. Eðlileg systkinatengsl séu milli C og systur hans. Hún sé stóra systir og sé honum góð. Þau takist á eins og eðlilegt sé hjá systkinum. C sé hrifinn af litla bróður og ekki virðist gæta afbrýðisemi í hans garð. Töluverð samheldni virðist ríkja í stórfjölskyldum beggja. Móðir sé í góðum samskiptum við foreldra sína, bróður sinn og hans fjölskyldu. Samband drengsins og móðurafa sé náið. Það sé hann og kona hans sem annist börn stefnanda þegar þess þurfi. Faðir eigi mörg systkini og stjúpsystkin og hann rækti tengslin við þau. Hann sjái til þess að sonur sinn kynnist þeim og umgangist. Hann sé í reglulegum samskiptum við móður sína og stjúpa og fari ævinlega með drenginn til þeirra þegar drengurinn sé hjá honum.

Fari forsjá til móður sé brýnt að barninu verði gert kleift að hafa ríka umgengni við föður sinn. Faðir barnsins sé mjög hæft foreldri sem barnið hafi haft rúma umgengni við og nauðsynlegt sé að umgengnin skerðist ekki frá því sem hún sé. Móðir sé jafnframt mjög hæft foreldri sem hafi frá sambúðarslitum sinnt barninu meira en faðir og það séu ekki hagsmunir barnsins að breytingar verði þar á.

R-kvk-nf Ó-kvk-nf staðfesti matsgerð sína fyrir dómi.

V.

Í máli þessu deila aðilar um forsjá drengsins, C sem nú er 3ja ára. Eins og rakið var hér að framan hefur R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur komist að þeirri niðurstöðu að báðir foreldrar hafi fullnægjandi ytri aðstæður. Verður ekki annað ráðið af skýrslu hennar og vætti en að báðir foreldrarnir séu vel hæfir til að fara með forsjá drengsins. C hefur alla tíð haft lögheimili hjá móðir sem hefur verið megin umönnunaraðilinn frá sambúðarslitum. C hefur verið í reglulegri umgengni við föður sinn og frá árslokum 2008 hefur hann verið hjá honum aðra hverja viku frá miðvikudagssíðdegi til mánudagsmorguns. C er á leikskóla þar sem hann unir hag sínum vel.

C hefur alla tíð verið mjög nátengdur móður sinni og varið meiri tíma með henni heldur en föður sínum. Í skýrslu matsmanns kemur m.a. fram að hann sé háðari móður sinni en föður. Þá á C tvö hálfsystkin. Í skýrslu matsmanns kemur fram að tengsl hans við hálfsystur sína séu með þeim hætti að systirin sé ,,stóra systir“ og sé hún honum góð. Þá sé C hrifinn af litla bróður og virðist ekki gæta afbrýðisemi í hans garð. Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. laga nr. 76/2003 skal við úrlausn um hjá hvoru foreldri forsjá verði fara eftir því sem er barni fyrir bestu. Í skýrslu matsmanns kemur fram að það séu ekki hagsmunir C að gerðar verði breytingar á núverandi skipan mála. Er að mati dómsins ekkert fram komið í málinu sem varpar rýrð á þá niðurstöðu matsmanns. Í ljósi ungs aldurs C, náinna tengsla hans við móður sína, tengsla hans við hálfsystkini sín og niðurstöðu matsgerðar hins dómkvadda matsmanns um að það séu ekki hagsmunir barnsins að breytingar verði gerðar á sambandi móður og barns verður stefnanda dæmd forsjá með drengnum C.

Í ljósi niðurstöðu málsins er fallist á dómkröfur stefnanda um meðlagsgreiðslur úr hendi stefnda, eins og nánar greinir í dómsorði.

Með vísan til 1. mgr. 44. gr. laga nr. 76/2003 frestar áfrýjun ekki réttaráhrifum dómsins.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dóminn kveða upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og sálfræðingarnir K-kvk-nf B-kvk-nf og V-kvk-nf M-kvk-nf.

D Ó M S O R Ð :

Fellt er úr gildi samkomulag aðila frá 28. febrúar 2008 um sameiginlega forsjá með drengnum, C.

Stefnandi, A, skal fara með forsjá drengsins, C.

Stefndi, B, greiði mánaðarlega einfalt meðlag með drengnum eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni til fullnaðs átján ára aldurs hans.

Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda fyrir héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 439.250 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Áfrýjun frestar ekki réttaráhrifum dómsins.

S-kk-nf S-kk-nf

K-kvk-nf B-kvk-nf

V-kvk-nf M-kvk-nf

-----------------------------------

Rétt endurrit staðfest,

Héraðsdómi Reykjavíkur, 9. ágúst 2010.