E-1662/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 23. apríl sl. var höfðað framlagningu skjala í dóm 6. mars 2007.

Stefnandi er R-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, Berjahlíð 1, Hafnarfirði.

Stefndi er HB Grandi hf., Norðurgarði 1, Reykjavík.

Sjóvá Almennum-tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess endanlega að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 6.173.847 krónur auk vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 6. mars 2003 til 20. nóvember 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Draga skuli frá bætur sem greiddar voru úr slysatryggingu sjómanna 28. febrúar 2007, að fjárhæð 466.868 krónur. Vísar stefndi til 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 þessu til stuðnings.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, auk málskostnaðar.

Til vara krefst stefndi að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og af hans hálfu eru engar kröfur gerðar á hendur stefnanda.

MÁLSATVIK

Stefnandi varð fyrir slysi aðfaranótt 21. desember árið 2000 er hann var á leið niður stiga um borð í togaranum Snorra Sturlusyni. Skipið var gert út af stefnda HB Granda hf. Stefnandi lýsti atvikum máls þannig fyrir dóminum að hann hefði verið búinn að klára að þrífa búna í skipinu, sem hefði verið á leið í land. Yfirleitt væri verkaskipting í þessum þrifum þannig að tveir þrifu göngin og einn brúna og aðrir sæju um millidekkið. Hann hefði verið á leið niður í skipið þegar hann hefði runnið í stiga sem var blautur af skúringavatni. Í dagbók segir að stefnandi hafi misst fótanna í stiga á milli hæða í skipinu og runnið á rassinum og bakinu niður stigann. Vinstri handleggur hafi fest milli spela í handriðinu og snúist illa upp á hann. Þeir hafi verið að skúra gólfin og þau blaut af þeim sökum. Bólga hafi strax komið út á upphandlegg stefnanda.

Í kemur fram að sá sem hafi verið að skúra muni hafa gert andartakshlé á vinnu sinni til að svara í síma sem var á veggnum undir stiganum og ekki sjáanlegur. Stefnanda hafi ekki verið kunnugt um að þrifin stæðu yfir.

Stefnandi lenti í öðru slysi á sama skipi 10. janúar sama ár, en ekki er deilt um afleiðingar þess slyss. Afleiðingar slysanna voru metnar af A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, lækni. Niðurstaða hans, í matsgerð dagsettri 4. júní 2004, var að varanleg örorka og varanlegur miski stefnanda vegna slyssins í desember 2000 væru 5%.

Stefnandi kveðst telja að matsgerð A-kk-ef gefi ekki rétta mynd af heilsufari hans og því hafi hann leitað mats dómkvaddra matsmanna. G-kk-nf S-kk-nf lögfræðingur og H-kk-nf B-kk-nf læknir voru dómkvaddir. Í matsgerðinni er afleiðingum slyssins lýst þannig að stefnandi hafi tognað í vinstri öxl og tognað eða marist á mjóbaki. Hann hafi, mánuðina fyrir slysið, haft veruleg óþægindi frá vinstri öxl en verið búinn að ná allgóðum bata þegar það varð. Óþægindi frá vinstri öxl hafi ýfst upp við slysið. Nokkur hreyfiskerðing var í öxlinni og álagsþol lítið þar sem tiltölulega lítil áreynsla olli sársauka.

Niðurstaða matsins, samkvæmt matsgerð frá 27. september 2005, var að engar varanlegar afleiðingar hefðu hlotist af fyrra slysinu. Heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt 21. febrúar 2000 og hann verið veikur án þess að vera rúmfastur til 25. janúar 2000. Síðara slysið töldu hinir dómkvöddu matsmenn að hefði haft í för með sér 7% varanlegan miska og 10% varanlega örorku, heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt 14. janúar 2002 en hann hafi verið veikur án þess að vera rúmfastur til 31. maí 2001.

Stefnandi sendi réttargæslustefnda bótakröfu 20. október 2005, vegna slysanna beggja. Hann kveður bótakröfu sinni ekki hafa verið svarað af hálfu stefnda og því leiti hann til dómstóla. Réttargæslustefndi greiddi þó 28. febrúar 2007 466.868 krónur í örorkubætur og vexti vegna slyssins í desember 2000.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK

Stefnandi byggir á því að stefndi beri bótaábyrgð á vinnuslysi stefnanda 21. desember árið 2000. Grundvallist sú ábyrgð á meginreglum skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð atvinnurekanda.

Stefnandi kveðst hafa verið á leið niður stiga að nóttu, í vistaverum skipsins, þegar hann rann í bleytu, datt og slasaði sig. Stiginn hafi verið blautur vegna þess að verið var að skúra gólfin en stefnanda hafi ekki verið kunnugt um að þrifin stæðu yfir enda engin viðvörun gefin þess efnis, hvorki almenn né af þeim starfsmanni sem vann verkið. Enginn hafi verið sjáanlegur þegar slysið átti sér stað. Yfirborð stigans hafi orðið sérstaklega hált í bleytu og byggir stefnandi á því að sá starfsmaður stefnda sem sá um þrif á stiganum hefði auðveldlega getað minnkað líkurnar á slysi sem þessu með því að gefa til kynna á einhvern hátt að gólfið væri hált.

Fram komi í gögnum málsins að stiginn hafi verið háll en engar sjáanlegar vísbendingar um að verið væri að skúra Hafi B-kk-nf E-kk-nf sagst nærri hafa dottið er hann fór upp stigann til að aðstoða stefnanda sem var þar fastur. Hann hafi skipað H-kk-þgf, sem var að skúra, að þurrka stigann hið snarasta svo að ekki hlytist frekara tjón af.

Stigar um borð í fiskiskipum séu að jafnaði talsvert brattari en aðrir stigar og sé sá stigi sem hér um ræðir engin undantekning. Af þeim sökum sé afar mikilvægt að gæta fyllsta öryggis þegar stiginn sé þrifinn. Byggir stefnandi á því að sá starfsmaður stefnda sem sá um þrifin hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi með því að skilja stigann eftir blautan án nokkurra viðvarana. Það verklag að skilja brattan stigann eftir blautan og þar af leiðandi glerhálan um miðja nótt án viðvarana, hvorki í formi merkinga né aðvarana frá þeim sem verkið vann, hafi verið til þess fallið að skapa stórhættu á slysum eins og þeim sem stefnandi varð fyrir. Á því gáleysi beri stefndi ábyrgð á grundvelli reglunnar um húsbóndaábyrgð.

Stefnandi byggir á því að hann verði fráleitt sviptur rétti á grundvelli eigin sakar enda hafi hann verið á ferð í vistaverum skipsins að nóttu til og ekki haft ástæðu til að ætla annað en að það væri fullkomlega öruggt að ganga niður stigann. Ekkert hafi gefið til kynna að stiginn væri blautur og þar af leiðandi sérstaklega varasamur.

Stefnandi segir kröfu sína byggja á skaðabótalögum nr. 50/1993 og niðurstöðu matsgerðar þeirra G-kk-ef S-kk-ef lögfræðings og H-kk-ef B-kk-ef bæklunarlæknis.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína svo:

Þjáningabætur 161 x 1040 kr. 167.440,00

Varanlegur miski, 7% x 5.941.500 kr. 415.905,00

Varanleg örorka l0% kr. 5.590.502,00

Samtals kr. 6.173.847,00

Samkvæmt skattframtölum stefnanda hafi tekjur hans 1998 verið 2.945.205 krónur og séu þær framreiknaðar í hlutfalli við breytingu á lánavísitölu í lok launaársins (180,4) og á stöðugleikapunkti (224,6) sem leiði til árslauna er nemi 3.666.813 krónum. Tekjur árið 1999 hafi verið 4.523.461 krónur og séu þær framreiknaðar í hlutfalli við breytingu á lánavísitölu í lok launaársins (186,9) og á stöðugleikapunkti (224,6) sem leiði til árslauna, 5.435.898 króna. Tekjur árið 2000 hafi verið 4.224.140 krónur og séu þær framreiknaðar í hlutfalli við breytingu á lánavísitölu í lok launaársins (186,9) og á stöðugleikapunkti (224,6) og hafi árslaun þannig numið 5.435.898 krónum. Tekjur árið 2000 hafi verið 4.224.140 krónur og séu þær framreiknaðar í hlutfalli við breytingu á launavísitölu í lok launaársins (204,2) og á stöðugleikapunkti (224,6) og hafi laun ársins miðað við það numið 4.646.140 krónum. Meðaltal framreiknaðra tekna og þar með viðmiðunartekjur séu því 4.582.950 krónur. Stefnandi hafi verið 35 ára og 246 daga gamall við stöðugleikapunkt og sé því stuðull í útreikningnum 11,678 - 0,170 = 11,508. Útreikningur fyrir varanlega örorku sé því eftirfarandi: 4.582.950 x 6 % (lífeyrissj.) = 4.857.927 x 11,508 x 10 % = 5.590.502.

Stefnandi krefst 4,5% vaxta samkvæmt skaðabótalögum. Þá krefst hann dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda barst réttargæslustefnda.

Stefnandi byggir á reglum skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð og ábyrgð atvinnurekanda á vanbúnaði á vinnustað. Þá byggir stefnandi á ákvæðum laga nr. 50/1993 og lögum nr. 15/1905. Krafa um málskostnað er studd við 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu og kveðst byggja sýknukröfu sína á því að slysið verði ekki rakið til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Sé því mótmælt að óhapp stefnanda sé að rekja til saknæms verklags samstarfsmanns hans eða annarra atvika sem stefndi beri ábyrgð á. Stefndi kveðst byggja á því að samstarfsmaður stefnanda hafi sýnt tilhlýðilega og eðlilega aðgæslu við þrifin.

Af gögnum málsins megi ráða að orsök tjóns stefnanda hafi verið óhappatilviljun og/eða óaðgæsla hans sjálfs þegar hann hugðist ganga niður stigann.

Stefndi mótmælir því að stefnanda hafi ekki verið kunnugt um að þrif stæðu yfir og að hann hafi ekki séð nein merki þess að verið væri að skúra stigann. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita að verið væri að þrífa stigann í umrætt sinn og honum hafi borið að fara varlega. Jafnvel þótt hann hafi ekki séð til H-kk-ef við þrif á stiganum hafi honum verið fullkunnugt um að verið væri að þrífa stiga og ganga skipsins. Í fyrsta lagi vegna þess að hann hafi séð um þau þrif á sinni vakt sem lokið hafi rúmri klukkustund áður og H-kk-nf tekið við þrifunum þar sem stefnandi hætti. Einungis einn maður á hvorri vakt sjái um þrifin. Stefnandi hafi því mátt búast við að verið væri að þrífa stigann enda hafi hann ekki þrifið hann sjálfur á sinni vakt. Í öðru lagi hafi skipið verið á landleið og þá séu ávallt allsherjar inniþrif um borð. Stefnandi hafi verið öllum hnútum kunnugur og mátt gera ráð fyrir að gólf gætu verið blaut vegna þrifa. Stefndi mótmælir því, í ljósi framangreinds, að nauðsynlegt hafi verið að gefa sérstaka viðvörun í umrætt sinn um að verið væri að þrífa stigann eða að hann gæti verið háll.

Stefndi kveður stefnanda hafa verið 34 ára er slysið varð, alvanan á sjó og um borð í Snorra Sturlusyni RE-219. Hann hafi því gjörþekkt aðstæður. Stefndi telur að engin hætta hefði verið á ferðum ef stefnandi hefði farið um stigann með þeirri gát sem mátti krefjast af honum. Sú skylda hafi hvílt á stefnanda að gæta þess þegar hann gekk niður stigann að fara um með varúð og aðsjálni þeirri sem krafist verði af mönnum almennt sem fara um stiga í skipum. Þá hafi stefnanda borið að gera ráð fyrir að verið væri að þrífa stigann.

Stefndi mótmælir sem ósönnuðu að yfirborð stigans hafi verið sérstaklega hált í bleytu. Dúkur hafi verið á þrepum stigans og listi með hálkuvörn á þrepnefi. Þá hafi verið góð handrið við stigann. Framlagðar yfirlýsingar hafi ekkert sönnunargildi í máli þessu. Þær séu ódagsettar og óundirritaðar en beri með sér að hafa verið útfærðar af sama einstaklingi.

Af framangreindu telur stefndi það vera ljóst að fall stefnanda í stiganum verði ekki rakið til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á. Orsök fallsins hafi verið óaðgæsla stefnanda sjálfs og/eða óhapptilviljun.

Stefndi krefst þess til vara að dómkröfur verði lækkaðar verulega vegna eigin sakar stefnanda og kveðst vísa til rakanna sem getið sé framar, eftir því sem við eigi.

Þá krefst hann þess að dregnar séu frá bótum aðrar greiðslur sem stefnandi hafi fengið frá þriðja manni eða á rétt á, sbr. 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993.

Stefndi mótmælir loks upphafstíma dráttarvaxta.

Um lagarök vísar stefndi einkum til skaðabótalaga nr. 50/1993, almennra reglna skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð, saknæmi, orsakasamhengi, sönnunarbyrði, gáleysi og eigin sök tjónþola. Um málskostnað vísað hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

NIÐURSTAÐA

Stefnandi sagði svo frá fyrir dómi að þegar hann var á leið niður eftir að hafa lokið þrifum í brúnni, hafi verið búið að setja pappa á efri ganginn. Pappinn væri settur yfir gólfin vegna þess að gengið væri um þau þegar skipið kæmi í land. Hefði þetta bent til að búið væri að skúra. Hann kvað að almennt væri sett fata ofan við stigann þannig að sæist að verið væri að skúra. Ekkert hefði bent til þess þegar hann var á leið niður umrætt sinn. Hann kvaðst aðspurður hafa snúið fram í stiganum en ekki hafa snúið sér við, venjan væri að snúa sér ekki við.

H-kk-nf G-kk-nf bar að hann hefði við í miðju verki við að þrífa nefndan stiga þegar síminn hefði hringt. Hefði hann þá verið búinn að bleyta stigann með sápuvatni og hann verið háll. Engin ummerki hefðu verið um að hann hefði verið að skúra. H-kk-nf kvað enga sérstaka varúðarreglu hafa gilt við þrifin, um merkingar eða slíkt.

B-kk-nf Ó-kk-nf sem var stýrimaður í umræddri ferð, kvað skipið ávallt vera þrifið á landleið þegar lokið væri við veiðiferð. Inntur eftir því hvort skúringafötu eða öðru væri stillt upp þannig að sæist að þrif stæðu yfir, kvað hann það ekki vera vinnutilskipun, heldur væri tilviljun ef svo væri gert. Kvaðst hann telja að bleytan á gólfinu myndi vera sýnileg. Einnig kvað hann stigana vera bratta og því væri venjulega bakkað niður þá, annað væri hættulegt.

Engin rannsókn fór fram á slysinu en málsatvik eru óumdeild. Lagt verður til grundvallar að slysið hafi orðið með þeim hætti sem stefnandi hefur lýst og að það megi rekja til þess að það var sápuvatn á gólfinu.

Ósannað er að gefin hafi verið út sérstök skipun um að skilja eftir skúringafötu ofan við stigann þegar verið var að skúra. Hins vegar mátti ætla að umferð væri um stigana í skipinu og því óvarlegt að skilja sápuvatn eftir í bröttum stiganum. Yfirleitt myndi sá sem er að skúra ekki hverfa þegar hann er búinn að bleyta gólfið. Auðvelt hefði verið að gera ráðstafanir til að það sæist að gólfið væri blautt og verið að þrífa það. Verður að telja að slysið megi rekja til gáleysis H-kk-ef, þegar hann fór frá stiganum og tók með sér skúringafötuna. Einnig hefði mátt koma í veg fyrir slysið með skýrum vinnureglum um hvernig ætti að bera sig að við þrifin. Verður stefndi samkvæmt þessu að bera fébótaábyrgð á tjóni stefnanda af völdum slyssins.

Stefnandi hefur töluverða reynslu af störfum á sjó og kvaðst hann hafa vitað að verið væri að skúra. Hefði hann sýnt næga aðgæslu í bröttum stiganum er líklegt að hann hefði séð að það var vatn á gólfinu. Þykir hann ekki hafa sýnt þá aðgát sem af honum mátti krefjast og verður hann því að bera tjón sitt að nokkru leyti sjálfur.

Með vísan til þess sem hér er rakið verður stefndi dæmdur til að bæta stefnanda helming tjón hans.

Samkvæmt þessu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 3.086.923 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda sem er þóknun til lögmanns hans ákvarðast 500.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti, 122.500 krónur eða 622.500 krónur og greiðist úr ríkissjóði.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða 622.500 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

DÓMSORÐ

Stefndi, HB Grandi hf., greiði stefnanda, R-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf, 3.086.923 krónur með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 6. mars 2003 til 20. nóvember 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags. Innborgun að fjárhæð 466.868 krónur dregst frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi, 28. febrúar 2007.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda 622.500 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Stefndi greiði 622.500 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

A-x-x V. M-kk-nf.