E-2941/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 8. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 26. september 2017 af [A], [...], á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf., [...].

I.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hans til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu [---], vinnuvéla, hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna tjóns af völdum frítímaslyss stefnanda þann 10. nóvember 2016.

Stefnandi krefst málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins, að viðbættum 24% virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst þess til vara að bótaréttur stefnanda verði aðeins viðurkenndur að hluta vegna þess óhapps, sem stefnandi varð fyrir þann 10. nóvember 2016, og að málskostnaður verði felldur niður.

II.

Málsatvik

Málsatvik voru með þeim hætti að 10. nóvember 2016 var stefnandi að hjóla á hjóla- og göngustíg í Víðidal ofan Stíflu. Stefnandi er vanur hjólreiðamaður og var á keppnisreiðhjóli, svonefndum racer, og var með reiðhjólahjálm þegar slysið varð. Þar sem umræddur hjóla- og göngustígur þverast við reiðstíg féll stefnandi af hjólinu. Telur stefnandi að hann hafi kastast fram fyrir sig, lent á höfðinu og farið í kollhnís. Stefnandi var með gps-tæki á hjólinu og lagði fram í málinu upplýsingar úr Strava-forriti, sem vinnur gögn úr gps-tæki á hjóli stefnanda, Klukkan er talin hafa verið 16:56 þegar stefnandi féll og að hann hafi þá verið á 21,2 km hraða, sbr. gögn úr framangreindu forriti. Upplýsingar frá Veðurstofu Íslands benda til þess að þegar óhappið varð hafi hiti verið um 3°C og vindhraði tæplega 6 m/sek. Þá var sól sest og tekið að rökkva.

Þegar óhapp stefnanda varð voru starfsmenn [---] að vinna við reiðstíginn og höfðu skömmu fyrir óhappið borið möl í hann. Engin vitni voru að falli stefnanda en starfsmaður [---], [B], varð var við stefnanda liggjandi á reiðstígnum skömmu eftir óhappið og hringdi í neyðarlínuna. Í lögregluskýrslu kemur fram að framkvæmdir hafi falið í sér að borin var möl í stíginn og á göngustígnum hafi verið um 30 cm. malarlag, sem lagt hafi verið þvert yfir hjólreiðastíginn.

Lögregla og sjúkraflutningamenn komu á vettvang og ræddu lögreglumenn við stefnanda og [B]. Í lögregluskýrslu er haft eftir stefnanda að hann hafi verið að hjóla á göngustígnum og skyndilega misst stjórn á reiðhjólinu og dottið. [B] lýst því fyrir lögreglu að hann hefði verið að bera möl í reiðveginn skömmu áður og síðan orðið var við stefnanda þar sem hann lá á jörðinni. [B] hafi strax farið úr bifreið sinni og farið að hlúa að stefnanda.

Stefnandi var fluttur á bráðamóttöku Landspítalans og kvaðst finna til efst í hálsinum, auk þess sem hann væri með leiðniverk í báðum höndum. Eftir skoðun og rannsóknir var stefnandi greindur með tognun og ofreynslu á hálshrygg.

Stefnandi leitaði aftur á bráðamóttöku þann 11. nóvember 2016 og var þá settur í segulómtæki (MRI). Að mati vakthafandi skurðlæknis var ekki talið að liðband í hálsi væri slitið, heldur að stefnandi hefði fengið högg á taugarætur.

Í símtali við sérfræðilækni þann 18. nóvember 2016 lýsti stefnandi bólgutengdum verkjum sem afleiðingu af áverkum á hálshrygg og fékk ávísað verkjalyfjum. Stefnandi sagðist hafa leitað til sjúkraþjálfara og einnig hefði honum verið ráðlagt að hætta hjólreiðum fram yfir áramót. Hann lýsti síðan skertri hreyfigetu í höfði til vinstri og dofatilfinningu í fingrum í viðtali á heilsugæslustöð 29. maí 2017.

Með bréfi, dags. 21. febrúar 2017, óskaði stefnandi eftir því við stefnda að tekin yrði afstaða til skaðabótaskyldu vegna afleiðinga af framangreindu óhappi stefnanda. Í bréfinu er vísað til þess að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslum í óhappinu og að orsakir þess megi rekja til þess að verktaki, sem vann að því að setja möl ofan í reiðstíginn umrætt sinn, hafi ekki sinnt því að merkja vinnustaðinn með viðvörunarmerkingum. Stefndi svaraði með bréfi, dags. 29. mars 2017, þar sem bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu [---] var hafnað. Í bréfinu er því mótmælt að orsakir óhappsins megi rekja til þess að brotið hafi verið gegn ákvæðum laga eða reglna um viðvörunarmerkingar. Þá er þar rakið að stefndi telji að slíkar reglur gildi ekki um framkvæmdir á reiðstígum, auk þess sem alls óvíst sé að slíkar merkingar hefðu breytt nokkru um óhapp stefnanda. Slysið væri ekki að rekja til vanrækslu starfsmanna [---] heldur þess að stefnandi sjálfur hefði ekki sýnt næga aðgát þegar hann hjólaði yfir reiðstíginn. Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með málskoti, dags. 5. apríl 2017. Í málskotinu eru atvik rakin og settur fram frekari rökstuðningur fyrir kröfum stefnanda. Stefnandi telur meðal annars að verktakinn, sem vann að því að bera möl í reiðstíginn, hefði átt að setja upp viðvörunarmerki til að vara stefnanda við framkvæmdinni. Þá telur stefnandi að hann hafi ekki verið á miklum hraða þegar óhappið varð.

Stefndi kom sjónarmiðum sínum að fyrir úrskurðarnefndinni með bréfi, dags. 19. apríl 2017. Í bréfinu var vísað til fyrirliggjandi höfnunarbréf frá stefnda en auk þess bent á að þegar óhappið varð hefðu tveir vörubílar verið á reiðstígnum við hjóla- og göngustíginn, það hefði gefið til kynna að framkvæmdir væru í gangi og hefði mátt gefa stefnanda tilefni til að sýna sérstaka aðgæslu. Að mati stefnda hafi óhappið alfarið verið að rekja til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs, hann hafi verið á 21 km hraða á keppnishjóli, vitandi að malarreiðstígur væri framundan. Slysið yrði hins vegar ekki rakið til þess að merkingar verktakans hefðu verið ófullnægjandi. Álit úrskurðarnefndar í vátryggingamálum lá fyrir þann 30. maí 2017. Að mati nefndarinnar var það ljóst að malarlagið á gangstígnum hefði mátt sjá með nokkrum fyrirvara áður en komið var að því. Nefndin taldi að með þeirri aðgæslu, sem krefjast hefði mátt af stefnanda, er hann nálgaðist malarlagið, hefði hann átt að geta séð það í tæka tíð og farið yfir það án þess að falla af hjólinu, svo sem með því að fara af hjólinu og leiða það yfir mölina. Óhappið yrði því ekki að rakið til ófullnægjandi merkinga á gangstígnum vegna lagningar malarinnar á reiðstígnum eða annarra atvika, sem verktakinn hefði átt að bera ábyrgð á. Mat úrskurðarnefndarinnar var að stefnandi ætti því ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu [---] hjá stefnda.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Þegar stefnandi varð fyrir slysinu hafi engar vegamerkingar verið á svæðinu sem hafi gefið til kynna að framkvæmdir væru við veginn. Samkvæmt 2. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 gildi lögin um alla starfsemi þar sem einn eða fleiri menn vinna, hvort sem um er að ræða eigendur fyrirtækja eða starfsmenn. Í 13. gr. laganna segi að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. laganna segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá skuli fylgja viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi.

Í 1. gr., sbr. a-lið 2. gr., sbr. I. viðauka reglna um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996, segir að reglurnar gildi um framkvæmdir á byggingarvinnustöðum eða byggingarsvæði, og falli þar undir m.a. jarðvinna, viðhald og viðgerðir. Í 2. og 3. mgr. 8. gr. reglnanna segi að verktakar/atvinnurekendur, sem sjálfir taki þátt í vinnunni á byggingarvinnustað, skuli hlíta reglum um öryggi og heilsuvernd. Við framkvæmd verks skuli verktaki/atvinnurekandi sjá til þess að skipulag á byggingarvinnustað sé fullnægjandi. Í IV. viðauka segi í grein 1.4 að þegar einstakir hættustaðir á vinnusvæði, svo sem gryfjur, skurðir eða jarðvegsbingir, verði ekki afgirtir á tryggilegan hátt skuli girða allt svæðið af með búkkum og greinilegum snúrum (flaggsnúrum) milli búkkana eða annarra festistaða. Þá skuli og komið upp greinilega merktum skiltum, sem á sé letrað með stórum upphafsstöfum: HÆTTA UMFERÐ BÖNNUÐ ÓVIÐKOMANDI. Skiltin og svæðið skuli jafnframt vera vel upplýst á lögskipuðum ljósatíma svo glöggt megi sjá svæði það sem hættulegt gæti talist.

Í 1. og 2. mgr. 6. gr. reglugerðar um merkingu og aðrar öryggisráðstafanir vegna framkvæmda á og við veg nr. 492/2009 segi að þar sem framkvæmdir fari fram á og við veg þannig að truflun eða hætta geti stafað af sé þeim sem stjórnar verki skylt að sjá um að staðurinn sé merktur á fullnægjandi hátt frá upphafi verks. Umferðarmerki skuli að öllu leyti vera í samræmi við reglugerð um umferðarmerki og notkun þeirra. Þeim skuli þannig komið fyrir að þau séu stöðug, vel sýnileg og ekki hættuleg fyrir starfsmenn eða vegfarendur. Í reglugerð um umferðarmerki og notkun þeirra nr. 289/1995 sé m.a. fjallað um viðvörunarmerkingar, þar á meðal merkið A17.11 Vegavinna. Samkvæmt reglugerðinni beri að nota merkið þegar nauðsynlegt þyki að benda á stað þar sem unnið er að framkvæmdum á vegi. Í 19. gr. reglugerðar nr. 289/1995 segi að umferðarmerki skuli, eftir því sem þörf þykir, vera glitruð eða lýst þannig að þau sjáist vel í myrkri. Þau skuli sett þannig upp að þau sjáist greinilega. Viðvörunarmerki beri að jafnaði að koma fyrir 25–250 m frá hættustaðnum.

Í 15. gr. reglugerðar um lögreglusamþykktir nr. 1127/2007 segi að sá, sem vinni verk þegar um jarðrask sé að ræða skuli sjá um og tryggja öryggi gangandi vegfarenda og annarra, svo sem með því að sjá fyrir göngubrautum og tryggja að vegfarendur séu varaðir við farartálmanum, t.d. með ljósum, glitmerkjum o.þ.h. þegar dimmt er. Nánar sé fjallað um ábyrgðarþátt verkaka, sem tekið hefur við vinnusvæði, í reglum um vinnusvæðamerkingar, útgáfu 9, útgefnum 24. febrúar 2012 af Vegagerðinni. Í grein 2.2 segi að verktaki beri ábyrgð á allri þeirri vinnu varðandi öryggi og vinnustaðamerkingar sem tilgreindar séu í samningi og á því að starfið sé unnið í samræmi við gildandi lög og reglugerðir.

Þegar slysið átti sér stað hafi verið farið að rökkva og því sérlega ámælisvert að ekki hafi verið búið að koma fyrir viðvörunarmerkjum. Stefnandi hafi látið taka mynd af svæðinu nokkru eftir slysið og sjáist þá hvernig búið sé að koma fyrir merkingum, en þó með óviðunandi hætti þar sem merking sé allt of nálægt vinnusvæðinu sé litið til 19. gr. reglugerðar nr. 289/1995. Sú háttsemi að koma fyrir merkingum eftir slysið sýni fram á viðurkenningu vátryggingataka á því að nauðsynlegt hafi verið að merkja svæðið meðan á framkvæmdum stóð. Tilgangur framangreindra hátternisreglna sé enda sá að sporna við slysum á framkvæmdasvæðum. Það hafi verið á verksviði starfsmanna vátryggingartaka að tryggja að vinnusvæðið væri lokað af eða í það minnsta rækilega merkt svo slys yrðu ekki á fólki, en á það hafi skort líkt og að framan sé rakið. Sú vanræksla hafi haft það í för með sér að stefnandi slasaðist og því sé beint orsakasamhengi milli brots á fyrrgreindum hátternisreglum og þess að slysið varð.

Stefndi hafi haldið því fram á kærustigi að hugtakið „reiðstígur“ félli ekki undir framangreind lög og reglugerðir. Því hafi verið haldið fram að reglur nr. 492/2009, um merkingu og aðrar öryggisráðstafanir vegna framkvæmda á og við veg, gildi um vegi, en ekki reiðstíga. Sú staðhæfing sé röng. Sé litið til 1. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sjáist að túlkun hugtaksins vegur er afar víðtæk og í raun notað yfir allt sem notað er til almennrar umferðar. Í 2. gr., sbr. 10. gr. vegalaga nr. 80/2007, segi að lögin gildi m.a. um vegi og stíga, sem ætlaðir séu til almennrar umferðar og að reiðstígar falli undir hugtakið „almennir stígar“, en slíkir stígar séu ætlaðir almenningi til frjálsrar umferðar. Í 2. gr. reglugerðar um merkingu og aðrar öryggisráðstafanir vegna framkvæmda á og við veg nr. 492/2009 komi hvergi fram að reiðstígar séu undanskyldir, heldur þvert á móti sé henni ætlað að gilda um vegi, sem samkvæmt framangreindu sé það hugtak, sem notað sé yfir allar leiðir sem ætlaðar séu til almennrar umferðar, þ.á.m. reiðstíga.

Við mat á skilgreiningu vegar, sé á annað borð vafi um slíkt, hafi verið litið til þess hvort leið sé merkt á korti og hvort hún sé fjölfarin, kunn og opin almenningi. Í þessu tilliti vísast til Hrd. nr. 331/2006. Reiðstígurinn þar sem slysið átti sér stað sé merktur á kort. Þá sé leiðin fjölfarin, vel kunn og opin almenningi. Elliðaárdalur sé eitt vinsælasta útivistarsvæði Reykjavíkur og umferð um göngu-, hjóla- og reiðstíga tíð. Því sé ljóst að umræddur reiðstígur falli undir skilgreiningu vegar í skilningi laga og gildi því framangreindar hátternisreglur um merkingu vegaframkvæmda að öllu leyti.

Stefndi hafi haldið því fram fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum að óháð framkvæmdum hefði stefnandi ávallt þurft að fara yfir téðan malarstíg. Vísað sé til þess að hvítar rákir hafi verið á malbikaða göngustígnum sem stefnandi hjólaði eftir, áður en malarstígurinn þverar göngustíginn, og að stefnandi sé vanur hjólreiðamaður og hafi þekkt aðstæður vel. Svo virðist sem stefndi hafi misskilið málatilbúnað stefnanda og því miður hafi úrskurðarnefnd vátryggingamála einnig gert það. Stefnandi byggi málatilbúnað sinn ekki á því að malarstígurinn hafi komið honum á óvart enda hafi hann vitað fullvel að hann þyrfti að fara yfir stíginn á leið sinni, og oft hjólað um svæðið líkt og fram sé komið. Tilvísun stefnda á kærustigi til hvítra ráka á hjólastíg hafi ekkert vægi, enda séu rákirnar til þess fallnar að benda vegfarendum á að vegir þveri hvor annan, sbr. 29. gr. reglugerðar um umferðarmerki og notkun þeirra nr. 289/1995. Stefnanda hafi verið fullkunnugt um það líkt og fram sé komið. Rákirnar þjóni hins vegar ekki þeim tilgangi að vara vegfarendur við framkvæmdum framundan. Deila aðila snúist enda ekki um það hvort umræddur reiðstígur hafi komið stefnanda að óvörum og þannig valdið tjóni, heldur þá staðreynd að framkvæmdir höfðu átt sér stað á stígnum, sem gjörbreyttu undirlagi hans þannig að um 30 cm ótroðið malarlag var á veginum. Þannig hafi verið hindrun á veginum meðan á framkvæmdum stóð. Það sé skylt að koma fyrir viðvörunarmerkingum meðan á framkvæmdum standi í samræmi við framangreind lagaákvæði, en óumdeilt sé að það hafi ekki verið gert. Stefnandi hafi farið fram hjá stígnum skömmu áður en framkvæmdir hófust og því ekki vitað af framkvæmdunum. Ástæða slyssins hafi ekki verið för hans yfir téðan reiðstíg í óbreyttu horfi, heldur sú staðreynd að nýbúið hafi verið að leggja á stíginn lausamöl, sem hafi verið ótroðin og laus í sér, án þess að lögboðnum merkingum væri komið fyrir til að vara vegfarendur við.

Stefnandi hafi verið á 21,2 km hraða þegar hann hjólaði yfir stíginn. Stefndi hafi haldið því fram að 21,2 km hraði sé mikill hraði í ljósi þess að um sé að ræða keppnishjól með mjóum dekkjum. Sú staðhæfing sé torskilin, enda verði ekki séð að hraði sem nemur 21,2 km á klukkustund sé mikill, og gildi þá einu um fararskjótann. Stefnandi hafi oft áður hjólað umrædda leið á sama hjóli, á sambærilegum hraða en án skakkafalla. Staðhæfingar stefnda á fyrri stigum um að stefnandi hafi ekki horft fram fyrir sig þegar slysið átti sér, m.a. með vísun til þess að vörubifreiðar hafi verið á staðnum, séu ósannaðar staðhæfingar, enda engin vitni á vettvangi sem geti borið um það að stefnandi hafi verið að horfa eitthvað annað en á veginn. Því megi halda fram að líklegra sé að stefnandi hafi einmitt ekki séð umræddar vörubifreiðar þar sem hann hafi einblínt á veginn. Þar fyrir utan komi vörubifreiðar í vegkanti ekki í stað lögmætra vegamerkinga þegar framkvæmdir standi yfir á vegi. Staðreynd málsins sé sú að stefnandi sé vanur hjólreiðamaður og hann hafi beint allri sinni athygli að hjólreiðunum. Stefnandi hafi slasast alvarlega í slysinu. Sé litið til aðstæðna á slysdegi sé ljóst að það hafi verið aðgæslu stefnanda að þakka að ekki fór verr. Með vísan til framangreinds og gagna málsins telji stefnandi ljóst að stefnda beri að viðurkenna bótaskyldu vegna umrædds slyss.

Stefnandi hafi hlotið alvarlega áverka vegna slyssins. Í málsatvikalýsingu sé áverkum nánar lýst auk meðferða hjá læknum, sem hafi annast stefnanda. Vísist til framangreindrar umfjöllunar hvað varðar áverka og afleiðingar slyssins auk fyrirliggjandi læknisfræðilegra gagna.

Stefnandi byggi á því að engin gögn liggi fyrir sem sýni fram á að hann hafi farið óvarlega í umrætt skipti og eigi að bera hluta af tjóni sínu sjálfur. Hins vegar liggi fyrir að vinnusvæðið var ekki merkt með nokkrum hætti, tekið var að rökkva er slysið átti sér stað, tjónþoli sé vanur hjólreiðamaður og hafi farið varlega í samræmi við það. Gögn málsins sýni fram á að bein orsök tjónsins hafi verið vöntun merkinga en stefnandi hafi hjólað varlega og í fullu samræmi við aðstæður. Óumdeilt sé að þær athafnaskyldur sem taldar hafa verið upp hér að framan hafi ekki verið uppfylltar af hálfu vátryggingartaka og ljóst að starfsmenn hans hafi ekki fylgt framangreindum reglum við starfa sinn. Þá sé enn fremur ljóst að sú vanræksla hafi orðið til þess að stefnandi slasaðist með þeim hætti sem raun ber vitni. Því sé ljóst að [---], vinnuvélar, beri fulla skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda.

Málshöfðun þessi byggi á heimild í ákvæði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en samkvæmt því ákvæði sé heimilt að höfða mál til þess að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands, enda hafi aðili lögvarða hagmuni af málshöfðuninni, en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda. Krafa stefnanda byggi á vátryggingarskilmálum vátryggingartaka, sem hafi gilt á slysdegi, sbr., lög nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, almennum reglum skaðabótaréttar, vinnuveitandaábyrgð og sakarreglunni. Stefnandi byggi á því að slys hans sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa skv. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þar sem stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort hann eigi rétt til bóta á grundvelli ábyrgðartryggingar vátryggjanda hjá stefnda vegna tjóns af völdum frítímaslyss þann 10. nóvember 2016 í Víðidal. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni þurfi hann að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls sé vísað til 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Um bótaábyrgð sé vísað til laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, sérstaklega 1. mgr. 44. gr. laganna, og meginreglna vátryggingaréttar og til almennra reglna skaðabótaréttarins og skaðabótalaga nr. 50/1993. Jafnframt sé vísað til vátryggingarskilmála frjálsrar ábyrgðartryggingar fyrir atvinnurekstur, nr. 130, sem gildi um ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda. Byggt sé á lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, sérstaklega 2. gr., 13. gr. og 37. gr. laganna. Þá sé byggt á reglum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabunda mannvirkjagerð nr. 547/1996, ásamt viðaukum. Stefnandi byggi á reglugerð um merkingu og aðrar öryggisráðstafanir vegna framkvæmda á og við veg nr. 492/2009, sérstaklega 1. og 2. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar. Þá sé byggt á reglugerð um umferðarmerki og notkun þeirra nr. 289/1995. Stefnandi byggi á reglugerð um lögreglusamþykktir nr. 1127/2007, sérstaklega 15. gr. reglugerðarinnar. Stefnandi byggi jafnframt á umferðarlögum nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laganna, og á vegalögum nr. 80/2007, sér í lagi ákvæðum 2. gr., sbr. 10. gr. laganna. Um aðild stefnda sé vísað til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, en félagið beri skaðabótaábyrgð vegna þeirrar tryggingar sem krafist sé viðurkenningar á bótaskyldu úr. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 33. gr. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Aðalkrafa stefnda um sýknu byggist á því að orsök þess að stefnandi féll á hjóla- og göngustíg í Elliðaárdal þann 10. nóvember 2016 verði ekki rakin til athafna eða athafnaleysis starfsmanna vátryggingartakans [---]. Stefndi telji að starfsmenn [---] hafi hagað störfum sínum að öllu leyti í samræmi við ákvæði laga og reglna. Að mati stefnda verði óhapp stefnanda alfarið rakið til aðgæsluleysis hans sjálfs ellegar óhappatilviks.

Í fyrsta lagi sé því mótmælt að óhapp stefnanda verði rakið til þess að vegmerkingar hafi skort, líkt og stefnandi haldi fram. Að mati stefnda verði óhapp hans ekki rakið til þess heldur til vangæslu stefnanda sjálfs. Þá mótmæli stefndi þeim skilningi stefnanda að starfsmenn vátryggingartaka hafi brotið gegn ákvæði laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Að mati stefnda hafi starfsmenn vátryggingartakans hvorki brotið gegn ákvæði 13. né 37. gr. þeirra laga. Starfsmenn vátryggingartaka hafi gætt fyllsta öryggis með hliðsjón af eðli þess starfs sem unnið var þann 10. nóvember 2016. Í því sambandi beri að árétta að vinnan fólst í því að bera möl ofan í reiðstíg, sem er malarstígur og liggur þvert á malbikaðan hjóla- og göngustíg ofarlega í Víðidal. Samkvæmt lögregluskýrslu á dómskjali nr. 8 hafði verið lagt um 30 sentimetra malarlag ofan í reiðstíginn. Stefndi telur að við þá framkvæmd hafi hvorki verið þörf á að merkja framkvæmdasvæðið sérstaklega með tilliti til gangandi eða hjólandi vegfarenda né með tilliti til ríðandi hestamanna. Þegar óhapp stefnanda varð hafi tveir vörubílar verið á reiðstígnum í námunda við göngustíginn. Að mati stefnda hafi hverjum þeim sem átti leið um svæðið mátt vera það ljóst að framkvæmdir stóðu þar yfir. Jafnvel þótt vegfarendum, gangandi, hjólandi eða ríðandi, hefði ekki verið ljóst að framkvæmdir stæðu yfir, þá hefði það ekki átt að koma að sök, að því gættu að viðkomandi sýndi eðlilega aðgæslu. Jafnvel þótt möl hefði verið sett í reiðstíginn þá fylgdi honum ekki nokkur hætta fyrir vegfarendur þar sem auðveldlega hafi mátt ganga yfir reiðstíginn, fara þar ríðandi um á hesti eða á hjóli, hvort heldur rólega eða með því að reiða hjólið yfir. Þá hafi framangreind ákvæði laganna enga skyldu lagt á starfsmenn [---] til að setja sérstakar vegmerkingar vegna þess verks sem þeir unnu að umrætt sinn. Framkvæmdir starfsmanna vátryggingartakans [---] hafi ekki skapað hættu fyrir vegfarendur í skilningi laga nr. 46/1980.

Stefndi mótmæli því alfarið að ákvæði reglna nr. 574/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, geti átt við um þá framkvæmd starfsmanna [---] að bera möl í reiðstíg í Víðidal. Augljóst sé af efni þeirra reglna að þær gildi um öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og byggingarvinnusvæðum, þ.e. staði þar sem byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð fer fram, sbr. 1. og 2. gr. reglnanna. Að sama skapi mótmæli stefndi því að reglugerð nr. 492/2009, um merkingu og aðrar öryggisráðstafanir vegna framkvæmda á og við veg, geti átt við athafnir ellegar meint athafnaleysi starfsmanna [---]. Reglugerðin gildi um vinnusvæði á og við veg þegar framkvæmdir geta valdið tímabundinni röskun og hættu á því svæði sem unnið er á, sbr. 2. gr. reglugerðarinnar. Að mati stefnda hafi framkvæmd, sem fólst í því að bera malarlag ofan í malarstíg ekki falið í sér tímabundna röskun og hættu á svæðinu. Stefndi telji ljóst að reglugerðin eigi einkum við þegar unnið sé við vegi fyrir vélknúin ökutæki, enda verði slíkri vinnu ekki jafnað við þá aðgerð að bera möl ofan í reiðstíg, sem upphaflega er gerður úr möl. Verk starfsmanna [---] hafi, eins og áður hefur verið rakið, ekki falið í sér neina röskun eða hættu á umferð um reiðstíginn eða göngu- og hjólastíginn. Þá verði ekki lögð sú skylda á [---] að útbúa öryggisáætlun, tilgreina eftirlitsmann ellegar fá samþykkt slíkrar öryggisáætlunar hjá veghaldara líkt og mælt sé fyrir um í reglugerðinni.

Þá telur stefndi að reglugerð nr. 289/1995, um umferðarmerki og notkun þeirra, verði ekki beitt um þá framkvæmd sem vátryggingartakinn [---] sinnti umrætt sinn. Eins og áður hefur verið rakið telji stefndi að reiðstígurinn hafi ekki verið hættulegur eftir að möl hafði verið borin í hann. Þannig hafi hvorki þurft að setja viðvörunarmerki til að benda vegfarendum á að unnið væri að framkvæmdum á veginum né að vara við hættu á honum. Að mati stefnda hafi slík hætta ekki verið til staðar. Í því sambandi sé áréttað að Reykjavíkurborg, sem veghaldari, kaus síðar að setja upp slík viðvörunarmerki og fyrir liggur að slík viðvörunarmerki eru enn til staðar og virðast því aðeins vera til þess fallin að vekja athygli á þeirri staðreynd að malarreiðstígur þveri hjóla- og göngustíg en ekki sérstakri framkvæmd á þeim stígum.

Stefndi mótmælir því að ákvæði 15. gr. reglugerðar nr. 1127/2007, um lögreglusamþykktir, eigi við um þá framkvæmd að leggja möl í malarreiðstíg. Sömu sjónarmið eigi við hér og rakin hafi verið hér að framan varðandi það að framkvæmdin tálmaði hvorki umferð né skapaði hættu fyrir vegfarendur. Sem fyrr var greint hafi ekki verið um neina farartálmun að ræða og því ekki nauðsynlegt að setja upp viðvaranir með ljósum eða merkjum.

Jafnvel þótt einhver ákvæði framangreindra laga eða reglugerða verði talin eiga við um vátryggingartakann [---] í tengslum við þá framkvæmd að bera möl í malarreiðstíg, þá telji stefndi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að vátryggingartakinn hafi vanrækt skyldur sínar, í hverju slík vanræksla hafi átt að vera fólgin ellegar að orsakatengsl séu milli slíkrar meintrar vanrækslu og óhapps stefnanda.

Í öðru lagi vill stefndi taka fram að þótt ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987 og vegalaga nr. 80/2007 verði talin eiga við um reiðstíg þann sem vátryggingartaki vann við þegar óhapp stefnanda varð, þá beri engu að síður að benda á að ákvæði þeirra laga eru talin gilda um slíka stíga eftir því sem við eigi, sbr. 1. gr. umferðarlaga og 10. gr. vegalaga. Stefndi telur þannig ljóst að skyldum þeirra laga verði ekki fortakslaust beitt um slíka stíga, heldur þurfi að meta hverju sinni hvort ákvæði laganna geti einnig átt við um þá. Stefndi vísar til þess sem að framan er rakið um að framkvæmd við reiðstíginn umrætt sinn hafi hvorki falið í sér tálmun né hættu fyrir vegfarendur. Þá verði slíkri framkvæmd ekki jafnað við framkvæmd á veg fyrir vélknúin ökutæki þar sem önnur sjónarmið kunni að gilda, svo sem varðandi þörf á viðvörunarmerkingum.

Í þriðja lagi telji stefndi að orsök óhapps stefnanda verði að öllu leyti rakin til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs og hugsanlega óhappatilviks. Í því sambandi beri að nefna að stefnandi hjólaði á stíg, sem ætlaður sé fyrir bæði gangandi og hjólandi umferð. Hjólreiðafólki beri við slíkar aðstæður að sýna gangandi fulla tillitssemi, meðal annars með því að víkja fyrir gangandi vegfarendum. Þá beri og að hafa í huga að tekið var að rökkva þegar óhappið varð og hafi stefnanda borið að taka mið af slíkum aðstæðum þegar hann hjólaði á stígnum umrætt sinn. Einnig beri að taka fram að þar sem malarstígurinn þverar hjóla- og göngustíginn sé beygja, sem kalli einnig á sérstaka aðgæslu þegar farið sé yfir á hjóli.

Að því er varðar búnað reiðhjóla þá skuli reiðhjól sem notuð eru í myrkri eða skertu skyggni vera búin ljóskeri að framan sem lýsir hvítu eða gulu ljósi, sbr. 4. gr. reglugerðar nr. 57/1994, um gerð og búnað reiðhjóla. Ekki liggi fyrir að reiðhjól stefnanda hafi verið með slíkum búnaði þegar óhappið varð þótt ljóst væri að skyggni var skert þar sem sól hafði sest og tekið að rökkva. Hér þurfi einnig að hafa í huga að reiðhjól stefnanda er keppnishjól á mjóum racer-dekkjum sem séu aðeins ætluð til að hjóla á malbikuðu eða steyptu undirlagi. Slík hjól á þannig gerðum dekkjum séu mjög óstöðug þegar þau séu notuð til að hjóla yfir óslétt undirlag, svo sem möl. Þá megi gera ráð fyrir að stefnandi hafi klæðst sérstökum hjólaskóm, sem eru festir við pedala á hjólinu, og fætur hans hafi því ekki verið lausir, líkt og þegar hjólað er á flötum pedölum.

Stefnandi hafi haldið því fram í stefnu að hann hafi hjólað á 21,2 km hraða á klukkustund þegar hann hjólaði yfir malarstíginn og féll af hjólinu. Hann styðji þá fullyrðingu við framlögð skjáskot úr Strava-forriti á dskj. nr. 7, en forritið geymi ýmsar upplýsingar um hjólaleiðina, hraða, hjartslátt stefnanda og fleira. Stefnandi telji að sá hraði hafi ekki verið mikill og að engin gögn sýni fram á að hafi farið óvarlega í umrætt skipti. Stefndi vilji í þessu sambandi benda á frekari gögn, sem lögð hafa verið fram úr Strava-forritinu og varða hjólaferð stefnanda þann 10. nóvember 2016. Að mati stefnda sýni slík gögn fram á að óvarlegt sé að fullyrða að hraði stefnanda hafi verið 21,2 km/klst þegar hann hjólaði yfir reiðstíginn umrætt sinn. Skjáskot á dómskjali nr. 30 sýni hins vegar að aðeins fjórum sekúndum áður en fallið varð hafi hraði stefnanda verið 25,9 km/klst. og 15 sekúndum fyrir fallið 27,7 km/klst. Í öllu falli sé ljóst að hraði stefnanda hafi því verið nokkuð meiri í aðdragandanum, þ.e. rétt áður en hann kom að reiðstígnum. Að mati stefnda sé því ljóst að stefnandi hafi farið mjög hratt yfir þegar hann nálgaðist stíginn og því ekki sýnt næga aðgæslu. Að mati stefnda megi því taka undir afstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum á þá lund að með hliðsjón af aðstæðum á vettvangi og þeirri aðgæslu sem krefjast hafi mátt af stefnanda er hann nálgaðist malarlagið, hefði hann átt að geta virt fyrir sér aðstæður á reiðstígnum með nægum fyrirvara og getað farið yfir stíginn án þess að falla af hjólinu, svo sem með því að fara af hjólinu og reiða það yfir malarstíginn. Þótt stefnandi hafi oft áður farið þarna um, þekki aðstæður vel og sé vanur hjólreiðamaður, þá leiði slíkt ekki til þess að gera skuli minni kröfur til aðgæslu hans. Þvert á móti beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem eins er ástatt um. Stefnanda hafi þannig borið að sýna sérstaka aðgæslu við för sína yfir malarstíginn, hvort sem malarlag hefði verið lagt þar í eða ekki, enda hafi hann ekki verið á hjóli sem gert sé fyrir slíka stíga. Þá liggi fyrir að stefnandi hafði hjólað ríflega 39 km á rétt um 1 klst. og 22 mínútum áður en kom að reiðstígnum umrætt sinn. Þá hafi meðalhraði hans verið 28,4 km/klst. á hjólaleiðinni. Reynsla stefnanda, þekking hans á svæðinu fyrir liggur að stefnandi var við það ljúka hjólaferðinni, eigi því fremur að leiða til þess að ríkari kröfur skuli gera til aðgæslu hans í umrætt skipti.

Í fjórða lagi,varðandi meintar afleiðingar óhappsins fyrir stefnanda, þá vísi stefndi til ákvæðis 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og þess að áskilnaður ákvæðisins hafi verið skýrður svo að stefnandi þurfi að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju tjón hans felist og hver séu tengsl þess við ætlað skaðaverk. Af gögnum málsins megi ráða að stefnandi hafi frá því í nóvember 2016 til dagsins í dag hjólað ríflega 8.000 km. Það geri um 800 km á mánuði, um 200 km í viku hverri eða sem nemur hjólreiðum á keppnishjóli í að jafnaði um fimm klukkustundir að meðaltali í hverri viku. Einnig liggi fyrir að stefnandi stundi keppnishjólreiðar og hafi tekið þátt í hjólreiðakeppnum á árinu 2017 þar sem hann hafi unnið til verðlauna. Hvorki verði því ráðið að stefnandi búi við einhverjar afleiðingar af því óhappi sem hann varð fyrir þann 10. nóvember 2016 né sé hægt að fallast á fullyrðingar í stefnu um að stefnandi hafi, miðað við framangreint, slasast alvarlega í óhappinu. Stefndi telji jafnframt að önnur gögn málsins styðji ekki fullyrðingar stefnanda að þessu leyti og séu þær því með öllu órökstuddar.

Með vísan til alls framangreinds telur stefndi að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknu stefnda á framangreindum grundvelli þá telji hann að bótaréttur stefnanda eigi aðeins að vera viðurkenndur að hluta. Byggi sú krafa einkum á röksemdum sem raktar hafi verið hér að framan um eigin sök stefnanda. Nánar um rökstuðning fyrir varakröfu stefnda vísist til rökstuðnings fyrir aðalkröfu.

Um lagarök vísi stefndi einkum til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, sem og almennra reglna skaðabótaréttar, einkum reglunnar um eigin sök tjónþola. Þá vísi stefndi til umferðarlaga nr. 50/1987, reglugerðar um gerð og búnað reiðhjóla nr. 57/1994 og ákvæðis 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málskostnaðarkrafa stefnda sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi byggir á því að orsök slyssins hafi verið sú að engar vegamerkingar hafi verið á svæðinu sem gáfu til kynna að framkvæmdir væru við veginn. Í lögregluskýrslu kemur fram að í umrætt sinn hafi verið unnið við að bera 30 cm malarlag ofan í reiðstíg, sem er malarstígur og liggur þvert á malbikaðan hjóla- og göngustíg ofarlega í Víðidal. Dómurinn telur að við þá framkvæmd hafi hvorki verið þörf á að merkja svæðið sérstaklega með tilliti til gangandi eða hjólandi vegfarenda né með tilliti til ríðandi hestamanna. Dómurinn felst ekki á að starfsmenn vátryggingartaka hafi í umrætt sinn við störf sín brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, svo sem 13. og 17. gr. laganna, sem stefnandi vísar til. Þá verður ekki talið að ákvæði reglna nr. 574/1996 eigi við, en þær reglur gilda einkum um öryggisráðstafanir á stöðum þar sem byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð fer fram. Þá eigi ákvæði reglugerðar nr. 492/2009, um merkingu og aðrar öryggisráðstafnari vegna framkvæmda á og við veg, ekki við í því tilviki sem hér um ræðir, enda gildi reglugerðin um vinnusvæði á og við veg þegar framkvæmdir geta valdið tímabundinni röskun og hættu á því svæði, sem unnið er á. Ekki verður talið að framkvæmdir í umrætt sinn falli þar undir.

Dómurinn fellst ekki á að reiðstígurinn hafi verið hættulegur eftir að mölin var borin ofan í hann og telur því ekki hafa verið þörf á merkingum til að vara við hættu á veginum. Þá tálmaði framkvæmdin hvorki umferð nér skapaði hættu fyrir vegfarendur og því eiga ákvæði 15. gr. reglugerðar nr. 1127/2007, um lögreglusamþykktir, ekki við í því tilviki sem hér um ræðir. Hins vegar verður að telja að ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987 og vegalaga, nr. 80/2007 geti gilt um reiðstíga eftir því sem við á, sbr. 1. gr. umferðarlaga og 10. gr. vegalaga. Skv. framansögðu verður þó hvorki talið að framkvæmdir við reiðstíginn í umrætt sinn hafi falið í sér tálmun né hættu fyrir vegfarendur.

Stefndi byggir á því að orsök óhapps stefnanda verði að öllu leyti rakið til aðgæsluleysis hans sjálfs og hugsanlega óhappatilviks. Í umrætt sinn hafi verið farið að rökkva og stefnanda hafi borið að taka mið af þeim aðstæðum. Þá hafi einnig verið beygja þar sem malarstígurinn þveraði hjóla- og göngustíginn og þetta hafi kallað á sérstaka aðgæslu, sérstaklega þar sem stefnandi var á keppnishjóli með mjóum dekkjum sem séu óstöðug þegar hjólað er á þeim á ósléttu undirlagi.

Stefnandi byggir á því að hann hafi ekki hjólað á miklum hraða þegar hann fór yfir malarstíginn og féll á hjólinu og vísar til þess að skjáskot úr Strava-forriti sem liggur fyrir í málinu sýni að hann hafi hjólað á 21,2 km hraða á klukkustund. Þetta sé ekki mikill hraði og engin gögn sýni að hann hafi farið óvarlega í umrætt sinn.

Í málinu liggja fyrir frekari gögn úr Strava forritinu, sem varða hraða stefnanda í umrætt sinn, og þar kemur fram að aðeins fjórum sekúndum áður en stefnandi féll af hjólinu hafi hraði hans verið 25,9 km /klst. og 15 sekúndum fyrir fallið hafi hraðinn verið 27,7 km/klst. Dómurinn telur að þetta sýni að stefnandi, sem er reyndur hjólreiðamaður, hafi farið mjög hratt er hann nálgaðist reiðstíginn og hann hafi ekki sýnt næga aðgæslu miðað við aðstæður, bæði hafi verið farið að rökkva og beygja verið framundan þar sem malarstígurinn þveraði leiðina. Telja verður að stefnandi hefði átt að geta séð aðstæður með nægum fyrirvara, hefði hann ekki verið á jafnmiklum hraða og framangreind gögn benda til, en ljósmyndir af vettvandi bera með sér að malastígurinn var sýnilegur með nokkrum fyrirvara. Fram kemur hjá stefnanda að hann hafi farið um svæðið skömmu áður og þá hafi engar framkvæmdir verið hafnar þar. Þá liggur einnig fyrir að tveir vörubílar voru á reiðstígunum í námunda við göngu- og hjólastíginn sem gefa hefðu átt vísbendingu um að framkvæmdir væru í gangi. Stefnandi vísar til þess að eftir umrætt óhapp hafi verið komið upp viðvörunarskilti og það sýni fram á viðurkenningu á því að vara hefði átt við framkvæmdum. Fyrir liggur að það var Reykjavíkurborg en ekki vátryggingartaki sem kom skiltinu fyrir og var því komið varanlega fyrir til að vara við þverun göngu- og hjólastígsins, eins og á öðrum stöðum þar sem slík þverun á sér stað.

Með vísan til þess sem rakið hefur verið er það mat dómsins að orsök þess að stefnandi féll af hjólinu umrætt sinn verði alfarið rakið til aðgæsluleysis stefnanda en ekki athafna eða athafnaleysis starfsmanna vátryggingartakans, Kambs ehf. Því ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að hvor aðili um sig beri málskostnað sinn.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf