E-4912/2007

Mál þetta er höfðað 24. júní 2007 og dómtekið 6. mars 2008. Stefnandi er R-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf, Suðurtúni 29, Bessastaðahreppi. Stefndi er Leturprent ehf., Síðumúla 22, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða honum skuld að fjárhæð 250.000 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. maí 2007 til greiðsludags. Þá er gerð krafa um málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar.

I.

Stefnandi, sem er prentari að mennt, hóf störf fyrir stefnda í mars 2006. Í september sama ár tóku nýir eigendur við fyrirtækinu og hinn 30. mars 2007 var stefnandi kallaður á fund þeirra þar sem honum var sagt upp störfum. Stefnandi taldi að hann ætti rétt til launa í uppsagnarfresti, þ.e. fyrir aprílmánuð, en stefndi hafði hafnað því þar sem stefnandi hefði starfað sem verktaki.

Í stefnu segir að stefnandi hafi starfað við prentun, frágangsvinnu og útkeyrslu. Venjubundinn vinnutími hans hafi verið frá kl. 9-17. Hann hafi notað stimpilklukku og laun verið greidd í samræmi við unnar stundir. Umsamin laun fyrir fulla dagvinnuskyldu hafi verið 250.000 kr. Væru vinnustundir fleiri hefði verið greitt aukalega fyrir hverja stund samkvæmt útreikningum bókara stefnda. Öll störf hafi verið innt af hendi á starfsstöð stefnda eða á tækjum í eigu stefnda og samkvæmt fyrirmælum stefnda. Stefnandi hafi borið starfsheitið þjónustufulltrúi og m.a. haft viðskiptakort til umráða frá stefnda til eldsneytiskaupa. Fyrirkomulag launagreiðslna hafi hins vegar verið með þeim hætti að stefnandi gerði stefnda reikning fyrir unnar stundir, auk virðisaukaskatts.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 25. apríl 2007, var stefndi krafinn um laun í uppsagnarfresti fyrir aprílmánuð, 250.000 kr., og var það ítrekað með innheimtubréfi 8. maí 2007. Stefndi hefur ekki orðið við kröfunni og hefur stefnandi því höfðað mál þetta.

II.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að hann hafi verið í vinnusambandi við stefnda, en ekki verktakasambandi. Fyrirkomulag launagreiðslna breyti þar engu um, heldur verði að virða heildstætt hvernig starfssambandi stefnanda og stefnda hafi í raun verið háttað, sbr. skýlaus fordæmi Hæstaréttar þar að lútandi. Byggir stefnandi á því að honum hafi verið sagt upp störfum með fyrirvaralausum og ólögmætum hætti og af þeim sökum sé gerð krafa um skaðabætur er nemi ígildi launa á uppsagnarfresti. Miðað við starfstíma stefnanda hjá stefnda hafi honum borið lög- og kjarasamningsbundinn réttur til 1 mánaðar uppsagnarfrests miðað við mánaðamót. Er samkvæmt því gerð krafa um greiðslu launa fyrir aprílmánuð 2007, 250.000 kr., í uppsagnarfrestinum.

Vísað er til meginreglu vinnu-, kröfu - og samningaréttar um að laun beri að greiða í samræmi við umsamda launataxta samkvæmt gildandi ráðningar- og/eða kjarasamningi. Vísað er til ákvæða aðalkjarasamnings stéttarfélagsins Eflingar og Samtaka atvinnulífsins, einkum 12. kafla, auk kjarasamnings Félags bókagerðarmanna og Samtaka atvinnulífsins, einkum 8. kafla, en stefnandi hafi starfað á samningssviðum þessara stéttarfélaga. Jafnframt er vísað til laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks o.fl., aðallega 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, og laga nr. 19/1979 um rétt launafólks til uppsagnarfrests o.fl. Byggt er á því að stefndi hafi vanefnt bindandi ráðningarsamning við stefnanda með því að greiða ekki umsamin laun og uppfylla aðrar samningsskyldur sínar. Samkvæmt framangreindum réttarheimildum og samningum sé greiðsluskylda stefnda ótvíræð. Um sönnun er jafnframt vísað til stjórnunarréttar stefnda og þess að hann sé bókhaldsskyldur að lögum.

Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Um varnarþing er vísað til 33. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Í greinargerð stefnda er vísað til þess að stefnandi hafi fengið greitt fyrir unnar vinnustundir en ekki fengið greitt orlof og engin laun í veikindum og ekkert hafi verið greitt í lífeyrissjóð. Þá hafi stefnandi jafnframt unnið hjá öðrum aðila sem verktaki og jafnvel notað bifreið í eigu stefnda við þau verk sín. Um sé að auglýsingasöfnun fyrir fyrirtækið Umgerð ehf. og útkeyrslu fyrir heildverslun Markúsar Jóhannssonar ehf.

Stefndi kveðst hafa boðið stefnanda fastráðningu síðari hluta marsmánaðar 2007 gegn því skilyrði að hann hætti að starfa fyrir framangreind fyrirtæki. Stefnandi hafi hafnað því og sagt að það kæmi betur út fyrir hann að starfa sem verktaki. Stefnda hafi ekki fundist það ásættanlegt að hafa hann lengur sem verktaka þar sem hann hafi stundað auglýsingasöfnun í dagvinnutíma sem hann hafi fengið greitt fyrir hjá stefnda. Jafnframt hafi hann notað bifreið stefnda við það. Þar sem stefnandi hafi ekki viljað gera ráðningarsamning og starfa sem launamaður hafi honum verið tilkynnt að ekki væri frekar óskað eftir starfskröftum hans.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi starfað sem verktaki fyrir stefnda og það hafi hann gert að eigin ósk. Stefnandi hafi því ekki haft þær skyldur sem lagðar séu á launamenn um mætingar og hollustu við vinnuveitanda sinn. Hann hafi fengið greitt fyrir hverja vinnustund sem hann hafi unnið, rétt eins og hver annar iðnaðarmaður sem taki að sér verk sem verktaki gegn tímagjaldi. Stefnandi hafi sent reikning fyrir þóknun sinni, ásamt virðisaukaskatti, um hver mánaðamót. Stefnandi hafi ekki viljað vinna sem launamaður þó svo honum hefði verið boðið það. Því hafi verið fullkomlega réttmætt af stefnda að tilkynna honum að ekki væri frekar óskað eftir því að hann ynni verk á vegum stefnda. Beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefnandi geti ekki bæði haldið réttindum og sleppt skyldum. Það hafi verið krafa stefnanda að vinna sem verktaki og hann neitað að vinna sem launamaður. Verði hann að sætta sig við að réttindi hans til uppsagnarfrests skerðist vegna þessara krafna hans sjálfs.

Um málskostnaðarkröfu vísar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Í máli þessu er deilt um það hvort stefnandi starfaði fyrir stefnda sem verktaki eða launþegi og þá hvort stefnandi hafi átt rétt á uppsagnarfresti. Ekki liggur fyrir skriflegur samningur um vinnu stefnanda.

Réttarsambandi aðila svipar um margt til þess að stefnandi hafi í raun verið launþegi en ekki verktaki. Þannig laut stefnandi stjórn og fyrirmælum stefnda. Þá lagði stefndi til starfsstöð og annað sem stefnandi þurfti til vinnunnar, s.s. bifreið og viðskiptakort fyrir eldsneyti. Stefnandi var með nafnspjald frá fyrirtækinu þar sem hann var titlaður þjónustufulltrúi. Hann notaði stimpilklukku og fékk greitt samkvæmt henni fyrir störf sín, laun fyrir dagvinnu og yfirvinnu eftir atvikum. Þá starfaði hann hjá stefnda að aðalstarfi. Fyrir dómi kvaðst stefnandi eitt sinnt hafa leyst af í heildverslun Markúsar Jóhannssonar ehf. Þetta hefði verið í tíð fyrri eiganda stefnda og með samþykki hans. Jafnframt hafi hann sinnt auglýsingasöfnun fyrir Umgerð ehf., en það hafi verið lítil vinna, eitt símtal á þriggja mánaða fresti, utan við vinnutíma fyrir stefnda. Er gegn mótmælum stefnanda því ósannað að önnur störf hans hafi verið með þeim hætti að þau bendi til þess að hann hafi verið verktaki fremur en launþegi. Stefnandi gerði hins vegar reikning fyrir vinnu sinni, með virðisaukaskatti, eins og verktakar gera. Launatengd gjöld komu ekki til frádráttar og hann fékk ekki orlofsgreiðslur eða laun í veikindum. Hann var ekki aðili að stéttarfélagi launþega, ekki var samið um uppsagnarfrest, eða launahækkanir og annað sem launþegar hafa rétt til samkvæmt kjarasamningnum. Er þetta allt í samræmi við það að hann hafi starfað sem verktaki. Enn fremur verður ekki fram hjá því litið að stefnandi kaus sjálfur að starfa sem verktaki fremur en launþegi. Við aðalmeðferð málsins greindi hann frá því að það hefði komið til tals við fyrrverandi eiganda að hann starfaði sem launþegi en hann hefði ekki viljað það þar sem laun hans hefðu lækkað. Hann mótmælti því að núverandi eigendur hefðu farið fram á það að hann yrði launþegi. Horfa verður til þess að grundvallarmunur er á réttarstöðu verktaka og launþega, t.d. hvað varðar rétt til uppsagnarfrests, og er því ekki óeðlilegt að laun verktaka taki mið af því. Að áliti dómsins hefur það enga þýðingu þótt þetta hafi verið í tíð fyrri eigenda og getur stefnandi ekki nú borið það fyrir sig í samskiptum sínum við stefnda að hann hafi verið launþegi.

Er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki átt rétt til launa í uppsagnarfresti sem launþegi og verður stefndi því sýknaður af kröfu hans.

Með hliðsjón af því sem áður segir, um að réttarsambandi aðila svipi um margt til þess að stefnandi hafi verið launþegi, þykir rétt að hvort aðili beri sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Leturprent ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, R-kk-ef H-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf