E-776/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 25. apríl sl. er höfðað með stefnu birtri 17. janúar 2005.

Stefnandi er Nordlaks Produkter AS, 8455 Stokmarknes Noregi.

Stefndi er Eimskipafélag Íslands hf., Korngörðum 2, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum USD 84.542, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 14. febrúar 2004 til greiðsludags, og málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og dæmdur málskostnaður.

Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður.

MÁLSATVIK

Stefnandi er sjávarútvegsfyrirtæki með starfsstöð í Noregi. Aðalsöluvara stefnanda er norskur lax. Í september 2003 náðust samningar milli stefnanda og stefnda um að stefndi myndi annast flutning á 1700 kössum af frystum laxaflökum frá Noregi til Everett í Massachusetts-fylki í Bandaríkjunum. Samkvæmt farmskírteini var farmurinn fluttur frá Noregi til Íslands með skipinu Florinda og honum umskipað í Reykjavík þaðan sem hann var svo fluttur með skipi stefnda til Everett í Massachusetts, BNA. Fulltrúi kaupanda vörunnar, fyrirtækisins Trufresh LLC, átti svo að veita farminum viðtöku í þeirri höfn. Um var að ræða bæði heil og hlutuð laxaflök.

Stefnandi kveður farminn hafa verið skoðaðan gaumgæfilega fyrir fermingu á skip stefnda í Tromsö og hafi stefndi vottað að varan væri í góðu ástandi þegar hann tók við henni, farmskírteini. Stefnandi hafi tilkynnt stefnda að þar sem varan væri fryst með sérstakri tækni, svokallaðri Trufresh-tækni, þyrfti stefndi að gæta þess að hlutuðum laxaflökum ætti að halda frosnum við -15°F (-26°C) eða lægra hitastig og heilum flökum frosnum við 0°F (-18°C) eða lægra hitastig. Hafi þessar upplýsingar komið fram bæði á farmskírteininu og á kössunum sem innihéldu laxaflökin. Lagði skip stefnda af stað með farminn 12. september 2003 frá Tromsö.

Farmurinn kom til Massachusetts 23. september 2003. Við afhendingu hafi komið í ljós að farmurinn leit út fyrir að vera skemmdur og var því færður til geymslu í vöruhúsinu Coldwater Terminal and Warehouse til frekari skoðunar. Hafi verið talið nauðsynlegt að kalla til sérfróða matsmenn til að meta orsök og umfang skemmdanna. Matið hafi svo farið fram daginn eftir.

Skoðun matsmannanna hafi leitt í ljós verulegar skemmdir á farminum og hafi mat þeirra verið að hann væri í öðru og verra ástandi en staðið hefði til. Talið hafi verið að orsök skemmdanna væru hitabreytingar í kæligeymslu skipsins. Við nánari skoðun á hitastigstöflu hafi komið í ljós að hiti í kæligeymslu hafði m.a. sveiflast um allt að 40 gráður á einum degi, úr -20°C í +19°C, hinn 16. september 2003. Í matsgerðinni hafi þeim skemmdum sem hitabreytingamar hafi valdið á farminum verið lýst nánar. Fór svo að kaupandi neitaði að greiða fyrir farminn þar sem hann hafi reynst vera í öðru ástandi en samið hafði verið um.

Stefnandi hafi í framhaldi af þessu leitað leiða til að takmarka tjón sitt. Hinn 23. október 2003 lét stefnandi framkvæma sk. örveruprófun (e. microbiological testing) á farminum til athugunar á því hvort flökin væru hæf til sölu á almennum markaði þrátt fyrir að ástand þeirra væri annað en samið hefði verið um í fyrrgreindum kaupum. Prófanir á sýnum úr farminum hafi leitt í ljós að gerlamagn í flökum hafi í flestum tilvikum reynst viðunandi og flökin því verið í ástandi til sölu. Hafi stefnandi því ákveðið að halda björgunarsölu (e. "salvage sale") og selja farminn hæstbjóðanda.

Einungis bárust fjögur tilboð í farminn. Hinn 17. desember 2003 var hæsta kauptilboði í farminn tekið, 0,93 USD á pundið, alls 28.580 USD. Að frádregnum kostnaði fékk stefnandi í sinn hlut 18.350 USD fyrir farminn. Kaupverð það sem samið hafði verið um við upprunalegan kaupanda vörunnar var mun hærra, eða 97.302 USD.

Heildartap stefnanda vegna viðskiptanna hafi reynst vera 84.542 USD. Um hafi verið að ræða 81.133 USD tap vegna mismunar á því kaupverði sem samið hefði verið um upprunalega og því kaupverði sem fengist hafi fyrir farminn, auk kostnaðar. Við það bætist 3.409 USD tap, sem sé sú upphæð sem stefnandi hafi greitt stefnda fyrir flutningana.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK

Kröfur stefnanda eru á því reistar að ástand farmsins sem fluttur var með M/S Skógafossi og kom til Bandaríkjanna 23. september 2003, hafi breyst meðan farmurinn var í vörslum stefnda. Stefnda hafi mátt vera ljóst sem reyndum farmflytjanda að hitastigsbreytingar á borð við þær sem greint hefur verið frá að framan, m.a. 40°C sveiflur í hitastigi og allt að 19°C hiti í kæligeymslu, myndi leiða til ástandsbreytingar á frosnum laxaflökum. Hafi leiðbeiningar um meðferð farmsins verið ítrekaðar við stefnda og hafi mátt sjá þess merki, bæði á kössunum sjálfum og á farmskírteininu, sbr. það sem að framan segi. Ljóst sé að leiðbeiningum stefnanda um meðhöndlun farmsins hafi ekki verð fylgt.

Af framansögðu leiði að stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda, hvort sem tjónið eigi rætur að rekja til bilana í tækjabúnaði kæligeymslu skipsins eða mistaka skipverja. Jafnframt sé ljóst að þrátt fyrir að laxaflökin hafi hentað til almennrar sölu skv. örveruprófun hafi ástand þeirra verið annað en samist hefði um milli upprunalegs kaupanda farmsins og stefnanda og það hafi leitt til þess að stefnandi hafi aðeins fengið brot af því verði fyrir vöruna sem hann hefði fengið ef framangreindar breytingar hefðu ekki orðið á vörunni í meðförum stefnda. Enginn vafi sé á því að ástandsbreyting þessi hafi stafað af framangreindum hitabreytingum og sé tjón stefnanda vegna þessa á ábyrgð stefnda.

Stefnandi vísar til siglingalaga nr. 34/1985, sbr. sérstaklega 26. gr. og 68. gr. laganna um skyldu farmflytjanda til þess að gera skip haffært og ábyrgð hans á skemmdum á farmi í hans vörslu. Vísast sérstaklega til reglna 68. gr. um öfuga sönnunarbyrði í því sambandi. Auk þess vísast til almennra reglna íslensks samningaréttar um túlkun samninga, en samningsskilmálar um ofangreindan sjóflutning voru samdir af stefnda. Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndi mótmælir því að hann sjálfur, eða menn sem hann beri ábyrgð á, hafi sýnt af sér gáleysi eða á nokkurn hátt brotið gegn skyldum sínum sem farmflytjandi, brotið gegn ákvæðum farmbréfsins, ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985 eða öðrum réttarreglum, eins og stefnandi haldi fram í stefnu sinni.

Hvað gildi skilmála farmbréfsins varði, bendir stefndi á að stefnandi sé umsvifamikill útflytjandi og því kunnugur farmflutningum og þeim flutningsskilmálum sem venja sé að nota í farmsamningum um slíka flutninga. Sem dæmi megi nefna að samkvæmt bókum stefnda hafi stefnandi flutt samtals 885 sendingar með stefnda frá því árið 2001. Í öll skiptin hafi farmsamningar stefnda og stefnanda verið gerðir á grundvelli farmbréfa stefnda án nokkurra athugasemda stefnanda.

Stefndi byggir á því að íslensk lög skuli gilda um réttarsamband aðila, sbr. 26. gr. farmbréfsins, en stefndi byggi málsvörn sína á flutningsskilmálum þeim sem fram komi í framlögðu farmbréfi, siglingalögum nr. 34/1985, almennum reglum flutningaréttar og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eftir því sem við eigi.

Ósannað sé að farmurinn hafi skemmst meðan hann var í vörslum stefnda en eins og fram komi í 1. mgr. 68. gr. SL beri farmflytjanda að bæta tjón sem hljótist af því að farmur skemmist eða glatist meðan hann sé í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi, nema farmflytjandi sanni að hvorki hann né neinn maður sem hann beri ábyrgð á eigi sök á tjóninu.

Með vísan til þess sem og almennra reglna flutningaréttar og dómafordæma Hæstaréttar byggir stefndi á því, að stefnandi þurfi að sanna annars vegar, að viðkomandi farmur hafi verið óskemmdur og í því ástandi að þola fyrirhugaðan flutning þegar stefndi tók við honum til flutnings á móttökustað og hins vegar, að farmurinn hafi verið skemmdur þegar stefndi afhenti hann til móttakanda á afhendingarstað, áður en komi til þess að fjalla um hugsanlega sakarábyrgð stefnda eftir 1. mgr. 68. gr. SL og þar af leiðandi áður en komi til þess að hinni öfugu sönnunarbyrði, sem þar sé mælt fyrir um, er beitt. Takist stefnanda ekki að sanna þetta komi ekki til bótaábyrgðar stefnda þar sem skilyrði 1. mgr. 68. gr. séu ekki fyrir hendi.

Samkvæmt 6. gr. og skilmála á framhlið farmbréfsins beri að miða upphaf flutningsins og þar af leiðandi ábyrgðar stefnda, ef einhver er, við lestun farmsins um borð í FLORINDA í Melbu hinn 5. september 2003. Í málinu liggi fyrir, að sendandi hafi séð um að pakka laxaflökunum í samtals 1.700 kassa, koma kössunum fyrir á 20 bretti og stúfa kassanna á brettin með plastfilmu. Þannig hafi farmurinn verið afhentur stefnda til flutnings hinn 5. september 2003. Með vísan til þess, er því mótmælt að farmurinn hafi verið skoðaður gaumgæfilega fyrir fermingu á skip.

Þar sem stefndi hafi ekki fengið eðlilegt færi á að kanna ástand laxaflakanna hafi hann tekið við farminum með þeim fyrirvara í farmbréfinu að stefnandi hefði séð um að hlaða umræddum kössum á brettin (Shipper Load And Count) og að tekið væri við brettunum, eftir því sem séð verði í góðu lagi og ástandi. Fyrirvarar þessir séu byggðir á 3. tl. 1. mgr. og 2. mgr. 102. gr. SL.

Með vísan til þess mótmælir stefndi því að hann hafi vottað að varan væri í góðu ástandi þegar hann tók við henni og gaf út farmbréfið. Þvert á móti staðfesti stefndi aðeins að umrædd bretti, sem stefnandi sagði að innihéldu 1.700 kassa af laxaflökum, væru í góðu lagi og ástandi, eftir því sem séð verði við venjulega sjónskoðun.

Samkvæmt framangreindu, byggir stefndi á því, að farmbréfið sé ekki sönnun fyrir ástandi vörunnar þegar ábyrgð hans hófst. Það leiði til þess að stefnandi verði að sanna með öðrum sönnunargögnum en farmbréfinu að varan hafi verið í góðu lagi og ástandi þegar henni var pakkað í kassanna og á brettin og þegar farmurinn var afhentur stefnda til flutnings. Engin slík gögn liggi fyrir í málinu. Af þeim sökum sé ósannað að laxaflökin hafi verið í góðu ástandi og því ástandi sem stefnandi heldur fram þegar stefndi tók við þeim til flutnings hinn 5. september 2003.

Samkvæmt 6. og 22. gr. farmbréfsins beri að miða lok flutningsins og þar af leiðandi lok ábyrgðar stefnda, ef einhver er, við komu farmsins til Everett hinn 23. september 2003, en eins og fram komi í 57. gr. siglingalaga beri viðtakanda að taka við vöru við skipshlið. Með vísan til þess byggir stefndi á því að ábyrgð hans hafi lokið um leið og búið var að losa gáminn úr SKÓGAFOSSI í Everett hinn 23. september 2003.

Stefndi byggir á því að laxaflökin hafi verið í góðu lagi og ástandi þegar flutningnum og þar af leiðandi ábyrgð hans, ef einhver er, lauk hinn 23. september 2003. Í því sambandi vísar stefndi til eftirfarandi staðreynda og sönnunargagna:

Í fyrsta lagi liggi fyrir að starfsmenn Preferred Freezer Serives hafi losað gáminn hinn 24. september 2003. Í móttökukvittun þeirra sé ekki að finna neina athugasemd við ástand eða hitastig farmsins, en eins og fram komi í þessu skjali hafi hitastig farmsins reyns vera um -20°C við móttöku. Í öðru lagi komi fram í skoðunarskýrslu SA, að við fyrstu skoðun á farminum um kl. 09:30 þann 24. september 2003 hafi gæði og hitastig farmsins verið í góðu lagi, eftir því sem séð verði. Kassar hafi litið vel út og verið án hríms. Ekki hafi verið að finna hrím innan á plasti utan um kassana. Tekin hafi verið sýni úr tveimur kössum, sem hafi reynst harðfrosin, að mestu án hríms, með góðan lit, enga lykt og því í góðu lagi. Í þriðja lagi liggi fyrir, að áður en skoðunarmaður FGMC hafi skoðað laxaflökin seinni part 24. september 2003 og um kl. 11 hinn 26. september 2003, hafi verið búið að losa þau úr gáminum, hlaða þeim aftur í gáminn og flytja þau á ótilgreindan hátt í Coldwater Terminal. Engin gögn hafi verið lögð fram, eða það upplýst á annan hátt hvernig staðið hafi verið að þessu og við hvaða aðstæður og hitastig laxaflökin hafi verið geymd á þessum tíma. Sama eigi við um þann tíma er laxinn hafi beðið í Coldwater Terminal frá 24. til 26. september 2003, en hér sé um tæplega tvo sólarhringa að ræða.

Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að ástand laxaflakanna hafi ekki breyst á þessum tíma. Í fjórða lagi liggi fyrir að þegar hitastig laxaflakanna hafi verið mælt af starfsmönnum Preferred Freezer Serives hinn 24. september 2003 hafi hitastig þeirra reynst vera -19,78°C (-3,6°F), -19,67°C (-3,4°F) og -19,44°C (-3,0°F). Þegar hitastig þeirra hafi hins vegar verið mælt tveimur dögum síðar, hinn 26. september 2003, við sameiginlega skoðun hafi hitastig laxaflakanna reynst vera á bilinu -11,89°C (10,6°F) til -13,89°C (7°F) ef frá sé talinn einn kassi sem mælst hafi -6,22°C (20,8°F). Þessar staðreyndir bendi til þess að hitastig laxaflakanna hafi hækkað eftir að flutningi og ábyrgð stefnda lauk. Í fimmta lagi komi fram í skýrslu Bio-marine Laboratories að rannsókn á sýnum, sem tekin hafi verið úr farminum hinn 26. september 2003, hafi leitt í ljós að laxaflökin hafi verið í fullkomnu lagi og að hitastig þeirra hafi ekki hækkað að neinu ráði meðan á flutningi stóð, sem leiði til þess að ganga verði út frá að þau hafi verið í góðu lagi og ástandi þegar flutningnum lauk.

Þessi skýrsla Bio-marine Laboratories beri með sér að öll laxaflökin, bæði heil og bútuð, hafi reynst vera í háum gæðaflokki. Litur og lykt húðar og fitu hafi reynst fullkomlega ásættanleg. Engir dropar eða ískristallar sökum breytingar á hitastigi hafi sést, Litur á kjöti og skinni og ástand flakanna hafi reynst fullkomlega ásættanlegt og matreidd flök hafi reynst uppfylla gæðaflokk A. Í lok skýrslunnar sé tekið fram, að útlit og gæði flakanna á öllum brettunum hafi ekki versnað. Magn örvera hafi verið eðlilegt fyrir frosna og hráa sjávarafurð, sem bendi til að hitastig vörunnar hafi ekki hækkað að neinu ráði. Stefndi leggur áherslu á að rannsókn þessi hafi verið framkvæmd til þess að kanna hvort laxaflökin hefðu orðið fyrir tjóni vegna hækkunar á hitastigi eða eins og segir í fyrirsögn “examination of frozen salmon and fillets for temperature abuse". Stefnandi hafi ekki hnekkt þessari skýrslu. Þvert á móti hafi hann sjálfur lagt skýrsluna fram, án þess að mótmæla henni eða gera athugasemd við hana. Samkvæmt því beri að leggja hana til grundvallar í málinu.

Með vísan til framangreinds byggir stefndi á því að farmurinn hafi verið í góðu lagi og ástandi þegar flutningnum lauk.

Beri framlögð gögn með sér að þrátt fyrir að umbeðnu hitastigi hafi ekki verið blásið inn í farmrými gámsins allan tímann sökum bilunar í frystivél hafi það engin áhrif haft á ástand og gæði laxaflakanna. Þau hafi verið afhent móttakanda í góðu lagi og ástandi.

Þá sé ósannað, að hitastigsbreytingar í farmrými gámsins hafi leitt til þess að gæði laxaflakanna hafi versnað, að þau hafi hugsanlega verið byrjuð að rotna og að líftími og gæði þeirra hafi minnkað verulega, eins og haldið sé fram efst á bls. 5 í skoðunarskýrslu FGMCA. Engin gögn hafi t.d. verið lögð fram sem sanni þá getgátu skoðunarmanns FGMCA að líftími og gæði laxaflakanna hafi minnkað verulega. Þvert á móti komi skýrt fram í skýrslu Bio-marine að gæði laxaflakanna hafi verið mjög góð og að þau hafi alls ekki verið skemmd. Megi segja að skýrsla Bio-marine hnekki þeim ósönnuðu vangaveltum sem skoðunarmaður FGMCA setji fram á bls. 5 í skýrslu sinni.

Stefndi byggir á því, að stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að umræddar breytingar á hitastigi því sem blásið var inn í gáminn í stutta stund hafi haft þau áhrif á farminn sem skoðunarmaður lýsir í skýrslu sinni og eru á skjön við önnur gögn málsins. Auk þess byggir stefndi á, að hækkunin á hitastigi, sem blásið var inn í gáminn í um einn og hálfan sólarhring meðan á flutningi stóð, hafi verið óveruleg og alls ekki til þess fallin að hafa áhrif á gæði og ástand farmsins. Í þessu sambandi vísar stefndi til tölvuútskriftar gámsins, en þar komi fram að frá kl. 19 hinn 19. september 2003 til kl. 12:12 hinn 21. september 2003 hafi hitastig sem blásið var inn í gáminn aldrei farið upp fyrir -14 til -15°C, ef frá sé talinn sá tími er slökkt var á gáminum eða afhríming var í gangi eða var að ljúka. Stefndi bendir á, að ef slökkt sé á kælivél frystigáms, sem hafi að geyma vöru sem sé -22°C til -24°C, hækki hitastig vörunnar sjálfrar um 1 til 2°C fyrstu einn til þrjá sólarhringana eftir að kælivél stöðvast. Með vísan til þess og þeirrar staðreyndar að -22°C eða kaldara lofti hafi verið blásið inn í gáminn mestan hluta ferðarinnar, ef frá sé talinn um einn og hálfur sólahringur þar sem hitastigið hafi aldrei farið upp fyrir -14 til 15°C, byggir stefndi á því að þessi tímabundna hækkun á hitastigi, sem blásið hafi verið inn í gáminn, hafi ekki haft nein áhrif á ástand farmsins, eins og staðfest sé í skýrslu Bio-marine Laboratories.

Þar sem ósannað sé í hvaða ástandi farmurinn var þegar flutningurinn hófst og sannað sé að farmurinn hafi verið í góðu lagi og ástandi þegar honum lauk byggir stefndi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda þar sem skilyrði 1. mgr. 68. gr. SL séu ekki fyrir hendi.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður byggir stefndi á því í öðru lagi að sýkna verði hann samt sem áður af öllum kröfum stefnanda, þar sem meint tjón hafi ekki verið fyrirsjáanleg eða sennileg afleiðing þess að hærra hitastigi var blásið inn í gáminn í stuttan tíma meðan á flutningi stóð. Eins og fram sé komið, beri gögn málsins með sér að útlit og gæði laxaflakanna hafi ekki versnað og að hitastig vörunnar hafi ekki hækkað að neinu ráði, meðan á flutningnum stóð, þrátt fyrir að hærra hitastigi en um var samið hafi verið blásið inn í farmrými gámsins í stuttan tíma. Með vísan til þess verði ekki annað ráðið af gögnum málsins og málatilbúnaði stefnanda, en að meint tjón megi rekja til þess að móttakandi hafi hafnað vörunni sökum hættu á því að laxaflökin hefðu hugsanlega misst þann sérstaka eiginleika, sem sagður sé felast í svokallaðri Trufresh frystingu, vegna þess að áskildu hitastigi hafi ekki verið haldið meðan á flutningi stóð. Samkvæmt því verði að leggja til grundvallar að tjónið hafi stafað af sérstökum eiginleika eða eðli laxaflakanna.

Þegar sendir séu munir sem þarfnist sérstakrar umönnunar eða gætilegrar meðferðar skuli samkvæmt 43. gr. siglingalaga frá því skýrt og munirnir merktir á þann hátt ef unnt sé. Jafnframt komi fram í 14(i). gr. farmbréfsins, að ekki skuli afhenda til flutnings neina vöru sem þarfnist hitastýringar, án þess að afhenda áður skriflegar upplýsingar um eðli vörunnar og sérstakt hitastig sem halda þurfi.

Í málinu hafi engin skrifleg gögn verið lögð fram sem sanni að stefnandi hafi upplýst stefnda um eðli vörunnar og þá sérstaklega þann óvenjulega eiginleika hennar sem falist hafi í þeirri tækni sem sögð er hafa verið notuð við frystingu laxaflakanna. Framlagður reikningur beri ekki með sér að umrædd laxaflök séu fryst með neinni sérstakri tækni. Sama eigi við um flutningsfyrirmæli þau sem stefnandi sendi stefnda með faxi 29. ágúst 2003.

Í gögnum málsins séu ljósmyndir af nokkrum af framangreindum kössum, en þær hafi fylgt með kröfubréfi stefnanda dags. 14. janúar 2004. Tiltekin vörumerki séu áberandi á kössunum. Hins vegar sé ekki að sjá neinar sérstakar og áberandi merkingar á þeim um að laxinn, sem sagður var í þeim, sé frystur með einhverri sérstakri aðferð eða tækni, eða sé haldinn sérstökum eignleikum eða eðli. Sama eigi við um farmbréfið. Þar sé ekki að finna neinar upplýsingar um sérstaka eiginleika eða eðli laxaflakanna, sem geri það að verkum að þau séu sérstaklega viðkvæm fyrir breytingum á hitastigi sem blásið sé inn í gáminn. Gögn málsins beri með sér að upplýsingar um þessa sérstöku frystiaðferð hafi fyrst komið fram við skoðun FGMC hinn 24. september 2003.

Þar sem stefnandi hafi ekki upplýst stefnda um hinn sérstaka eiginleika eða eðli farmsins fyrir upphaf flutningsins, hafi stefndi staðið í þeirri góðu trú, að hann væri að flytja laxaflök sem fryst hefðu verið með venjulegum hætti en ekki laxaflök sem fryst hafi verið með sérstakri tækni, sem hugsanlega hafi gert þau viðkvæmari í flutningi en venjulega fryst laxaflök. Af þeim sökum sé allt tjón sem rekja megi til hinnar sérstöku frystiaðferðar ófyrirsjáanlegt og því ekki sennileg afleiðing þess að áskildu hitastigi var ekki haldið meðan á flutningi stóð. Stefndi hafi tekið við vöru, sem hann hafi verið í góðri trú um að væri venjuleg frystivara, og hafi afhent vöruna sem slíka í góðu lagi og ástandi. Samkvæmt því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Því til viðbótar bendir stefndi á, að í siglingalögum sé ekki að finna ákvæði um áhrif þess ef framangreindri tilkynningarskyldu sendanda eftir 43. gr. laganna sé ekki fullnægt. Hins vegar sé mælt fyrir um slíkar afleiðingar í 14(i). gr. farmbréfsins, en þar segi að ef sendandi vanræki að veita skriflegar upplýsingar um eðli vörunnar beri stefndi enga ábyrgð á tapi eða skemmdum, hvernig sem þær verða. Með vísan til þess byggir stefndi á því að sýkna verði hann af öllum kröfum stefnanda, enda upplýst í málinu, að rekja megi hið meinta tjón til sérstaks eiginleika eða eðlis laxaflakanna, sem stefnda hafi ekki verið sagt frá áður en flutningurinn hófst. Verði stefnandi að bera hallann af því að hafa ekki upplýst um þetta eins og honum hafi borið samkvæmt lögum og farmsamningi aðila.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður, byggir stefndi í þriðja lagi á því, að sýkna verði hann af kröfum stefnanda þar sem hið meinta tjón stafi af atvikum sem hann beri ekki ábyrgð á eftir 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Eins og fram sé komið, bendi gögn málsins og málatilbúnaður stefnanda til þess, að rekja megi höfnun móttakanda á vörunni og þar af leiðandi meint tjón stefnanda til þeirra sérstöku eiginleika eða eðlis vörunnar sem umrædd Trufresh-frystitækni sé sögð hafa í för með sér, sem stefnda var ekki kunnugt um. Með vísan til þess byggir stefndi á því að sýkna verði hann af kröfum stefnanda þar sem farmflytjandi beri ekki ábyrgð á tjóni sem stafi af sérstökum eiginleika vörunnar, sbr. m-lið 2. gr. 68. gr. siglingalaga. Stefndi byggir á því að hann hafi séð til þess með eðlilegri árvekni við upphaf ferðar frá Reykjavík hinn 12. september 2003, að gámurinn EIMU 466635/4 hafi verið farm- og haffær. Í því sambandi vísar stefndi til forskoðunarskýrslu gámsins og framlagðra gagna um hitastig gámsins, sem öll beri með sér, að gámurinn hafi verið í góðu lagi þegar ferðin hófst. Samkvæmt því eigi undantekning 3. mgr. 68. gr. siglingalaga ekki við í þessu máli. Hvað þessa málsástæðu varði, að öðru leyti, vísar stefndi til þess sem fram kemur hér að framan, eftir því sem við á.

Stefndi byggir á því að móttakanda hafi ekki verið rétt gagnvart stefnanda að hafna móttöku og greiðslu á vörunni, sem leiði til þess að varan hafi gagnvart stefnanda og móttakanda ekki verið skemmd í skilningi 68. gr. siglingalaga. Í því sambandi vísar stefndi til þess, að framlagður vörureikningur beri með sér að varan hafi verið seld "CIF Boston MA", en samkvæmt þeim afhendingarskilmála, hafi áhætta af vörunni færst til móttakanda, þegar varan var lestuð um borð í FLORINDA hinn 5. september 2003. Hvað þetta varði megi hafa hliðsjón af 12.-13. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Auk þess vísar stefndi til þess, að móttakandi hafi hafnað móttöku áður en skoðun og rannsókn á sýnum fór fram, en telja verði að rannsókn móttakanda á vörunni eftir afhendingu í tilviki sem hér um ræði hafi samkvæmt góðri venju átt að fela slíka rannsókn á sýnum í sér. Hvað þetta varði megi hafa hliðsjón af 31. gr. laga um lausafjárkaup.

Ef hins vegar sé fallist á að móttakanda hafi verið rétt gagnvart stefnanda að hafna móttöku á vörunni, vegna hættu á því að varan hefði orðið fyrir tjóni sökum framangreindrar tímabundinnar hækkunar á hitastigi sem blásið var inn í gáminn og að varan hafi þannig, gagnvart stefnanda og móttakanda, skemmst í skilningi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, byggir stefndi á því að hann beri samt sem áður ekki ábyrgð á meintu tjóni með vísan til m-liðar 68. gr. siglingalaga, þar sem orsök hættunnar megi rekja til hinna sérstöku eiginleika eða eðlis vörunnar.

Krafa stefnda um málskostnað sé byggð á 129.-130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Komi til þess að niðurstaða héraðsdóms verði sú að leggja til grundvallar að stefndi beri ábyrgð á meintu tjóni stefnanda eftir 1. mgr. 68. gr. siglingalaga krefst stefndi þess að stefnukröfur verði lækkaðar.

Í fyrsta lagi krefst stefndi þess að stefnukrafan verði lækkuð með vísan til 2. mgr. 70. gr. siglingalaga sem og 4. mgr. 68. gr. siglingalaga og/eða hinni almennu reglu skaðabótaréttar um eigin sök, eftir því sem við eigi. Í öðru lagi krefst stefndi þess að stefnukrafan verði lækkuð um 13.942,46 USD. Laxaflökin hafi verið seld hinn 17. desember 2003 fyrir 26.703,09 USD. Upphaflegt verðmæti þeirra hafi verið var 97.302,00 USD. Mismunurinn sé 70.598,91 USD. Stefndi geri ekki athugasemd við þennan mismun. Við þessa fjárhæð hafi stefnandi hins vegar lagt annars vegar 3.409 USD vegna farmgjalda og hins vegar 10.533,46 USD vegna óbeins og afleidds kostnaðar. Stefndi mótmælir þessum kostnaði. Í fyrsta lagi sé ósannað að 3.409 USD hafi verið greiddar vegna flutnings á þeim laxaflökum sem mál þetta snýst um. Í öðru lagi beri að reikna út bætur samkvæmt 68. gr. siglingalaga eftir þeim reglum sem mælt sé fyrir um í 70. gr. laganna. Umrætt ákvæði sé ófrávíkjanlegt sbr. 118. gr. siglingalaga. Stefndi byggir á því, að engin heimild sé í lögum til þess að bæta þessum tiltekna kostnaði eða öðrum kostnaði við lögákveðna bótafjárhæð eftir 70. gr. siglingalaga. Sama komi fram í 7.-8. gr. farmbréfsins, en þar sé skýrt mælt fyrir um að þegar stefndi beri ábyrgð á bótum vegna taps eða skemmda á vörum ber að reikna slíkar bætur eftir verðmæti vörunnar samkvæmt vörureikningi að viðbættum flutningsgjöldum og vátryggingu, ef greidd hafi verið, en ekki undir neinum kringumstæðum bætur fyrir svona óbeinan eða afleiddan kostnað. Í þriðja lagi byggir stefndi á því, að stefnandi verði að sanna að hér sé um óhjákvæmilegan kostnað að ræða en í þessu sambandi byggi stefndi á þeirri meginreglu skaðabóta- og flutningaréttar að tjónþola beri skylda að gera eftir mætti allar þær ráðstafanir sem nauðsynlegt sé að gera til að takmarka skaðlegar afleiðingar tjónsatburðar. Í málinu liggi fyrir að varan hafi verið geymd í þrjá mánuði og skipt um umbúðir utan um hana með tilheyrandi kostnaði án þess að stefnandi hafi gert grein fyrir nauðsyn þess við að takmarka tjónið. Sama eigi við um það sem kallað sé "Administration Charges" og "Salvage Commission", en engin gögn hafi verið lögð fram um þennan kostnað. Kostnaði vegna skoðunar og rannsóknar sé sérstaklega mótmælt þar sem skoðun á farminum sé alfarið á áhættu og ábyrgð þess sem kjósi að láta slíka rannsókn fara fram, sbr. 3. mgr. 71. gr. siglingalaga, og sé ekki hluti af skaðabótum samkvæmt 68. gr. siglingalaga, eins og fram komi í 1. mgr. 70. gr. laganna.

Kröfu stefnanda um vexti fyrir tímabilið áður en dómur er kveðinn upp er alfarið mótmælt, þar sem aðilar sömdu sérstaklega um að stefndi skyldi ekki greiða vexti fyrr en frá uppkvaðningu dóms, sbr. 10. gr. farmbréfsins. Af þeim sökum sé upphafstíma vaxta í stefnu mótmælt.

Stefndi byggir á því að vaxtalög nr. 38/2001 séu frávíkjanleg og að ekki séu fyrir hendi í íslenskum rétti neinar hömlur á frelsi manna til að semja um upphafstíma vaxta.

NIÐURSTAÐA

Sending sú sem stefnandi sendi með stefnda voru 20 bretti með 1.700 kössum af laxaflökum, samtals 13.029,18 kg að þyngd. Þar af voru 17 bretti með laxaflökum merktum vörumerkinu "Sysco" og 3 bretti af sömu vöru merktum vömmerkinu "Trufresh". Stefnandi sá sjálfur um að pakka laxaflökunum í nefnda 1.700 kassa og koma þeim fyrir á umrædd 20 bretti og setja plast utan um þau. Í málinu hefur ekki verið upplýst hvenær og við hvaða aðstæður laxaflökunum var pakkað í umrædda kassa og á nefnd bretti. Engin óháð skoðun fór fram á gæðum og ástandi laxaflakanna áður en þau voru afhent stefnda til flutnings.

Stefndi gaf út farmbréf við móttöku á vörunum. Farmi þeim sem mál þetta snýst um er lýst þannig í farmbréfinu að um sé að ræða 12 bretti með 1008 kössum af „Salmon Port SYSCO P053” 7978 kg. að þyngd, 5 bretti með 440 kössum af „Salmon SYSCO SUP P053” 2992 kg. að þyngd og 3 bretti með 252 kössum af „Salmon Portions Trufresh P053” 2059 kg. að þyngd. Í farmbréfinu kemur fram að sendandi sé Nordlaks Produkter AS og móttakandi Trufresh LCC. Flytja eigi farminn með skipinu Florinda frá viðtökustað í Melbu í Noregi til afhendingarstaðar Everett í Bandaríkjunum með viðkomu/umskipun í Reykjavík. Í farmbréfinu segir að viðhalda eigi -22°C hitastigi eða lægra. Framangreindum brettum var komið fyrir í lest frystiflutningaskipsins Florinda hinn 5. september 2003, sem sigldi sama dag áleiðis til Hafnarfjarðar. F-x-x kom þangað hinn 10. september 2003. Sama dag var farmurinn losaður úr skipinu og honum komið fyrir í frystigáminum EIMU 466635/4 og frystivél hans sett í gang. Gámur þessi hafði verið forskoðaður í Reykjavík 7 dögum fyrr eða 3. september 2003 án nokkurra athugasemda. Gámurinn var fluttur til Reykjavíkur þar sem hann var lestaður um borð í Skógafoss 12. september 2003 og lagði skipið af stað til Bandaríkjanna kl. 21:55 sama dag. Nýtt farmbréf var gefið út þar sem upplýsingar um tiltekna gáma, sem búið var að hlaða farminum í, og skipið Skógafoss hafði verið bætt við þær upplýsingar sem fram komu í áður útgefnu farmbréfi. Skipið kom við í tveimur höfnum á leið sinni til Everett. Kl. 19 hinn 17. september 2003 kom Skógafoss við í Argentia á Nýfundnalandi. Meðan á lestun og losun stóð var rafmagn tekið af öllum frystigámum. Skipið lagði af stað frá Argentia kl. 21:50 hinn 18. september 2003. Kl. 11 hinn 20. september 2003 kom Skógafoss við í Shelburn. Þar stoppaði skipið mjög stutt eða til kl. 13:20 sama dag. Skógafoss kom síðan til Everett og lagðist þar að bryggju kl. 9:12 hinn 21. september 2003. Losun skipsins lauk um hádegi hinn 23. september 2003.

Fram kemur í aflestrarskýrslu áhafnar Skógafoss, síritaspjaldi fyrir gáminn EIMU 466635/4 og tölvuútskrift fyrir gáminn að hitastiginu -24°C var viðhaldið frá og með hleðslu gámsins í Hafnarfirði og þar til við lok afhrímingar kl. 19 hinn 19. september 2003, en þá virðist frystivél gámsins hafa hætt að blása umsömdu hitastigi inn í farmrými gámsins. Er þessi bilun meira og minna til staðar í rúmlega einn og hálfan sólahring eða þangað til kl.12:12 hinn 21. september 2003, en þá var skipið komið til Everett.

Gámurinn EIMU 466635/4 var losaður úr skipinu hinn 23. september 2003 og sendur til Preferred Freezer & Warehouse of Raynham Massachusets að beiðni móttakanda þar sem hann var losaður, en vöruhús þetta er um eins og hálfs klukkutíma akstur frá losunarhöfn í Everett. Daginn eftir, eða hinn 24. september 2003 barst umboðsmanni stefnda í Bandaríkjunum tilkynning frá Boston Bay Brokers Inc. um að vara sem flutt hafði verið í gáminum EIMU 466635/4 væri skemmd. Stefndi hafði strax samband við skoðunarfyrirtækið Shivik Associates og bað þá um að skoða farminn. Þegar skoðunarmaður Shivik Associates kom til Preferred Freezer & Warehouse of Raynham kl. 9:30 hinn 24. september 2003 voru starfsmenn Preferred Freezer Serices að losa farminn úr gáminum. Skoðaði hann farminn með starfsmönnum Preferred Freezer Servics. Í móttökukvittun Preferred Freezer Services, kemur fram að hitastig farmsins (Product Temp.) við losun gámsins hafi verið -19,78°C (-3,6°F), -19,67°C (-3,4°F) og -19,44°C (-3,0°F).

Fram kemur á bls. 2-3 í skýrslu Shivik Associates að gæði og hitastig laxaflakanna við skoðun væru, eftir því er séð verði, í góðu lagi. Kassar hafi litið vel út og væru án hríms. Ekki hafi heldur verið að finna hrím innan á plasti utan um kassanna. Tekin hafi verið sýni úr tveimur kössum af hvorri gerð og hafi þau reynst harðfrosin, að mestu án hríms, með góðan lit, enga lykt og því að mati skoðunarmannsins í góðu lagi. Með vísan til framangreinds og þeirrar staðreyndar að Preferred Freezer Services gerði ekki neina athugasemd við gæði eða hitastig laxaflakanna í móttökukvittun sinni, er það álit skoðunarmannsins að farmurinn hafi á þessum tíma verið í góðu lagi. Þegar skoðunarmaður Shivik Associates hafði lokið störfum sínum og var farinn fékk hann þær upplýsingar að búið væri að hlaða laxaflökunum aftur í gáminn og flytja hann í Coldwater Terminal. Var honum tjáð að skoðunarfyrirtækið Frank Gair Macomber Claims Agency, sem móttakandi hafði beðið um að skoða farminn fyrir sína hönd, myndi framkvæma skoðun á farminum seinna sama dag í Coldwater Terminal. Í skoðunarskýrslu Frank Gair Macomber Claims Agency kemur fram að starfsmaður Trufresh, móttakanda farmsins, hafi upplýst viðstadda við skoðun þann 24. september 2003 að þessi laxaflök hafi verið fryst með sérstakri aðferð, sem Trufresh hefði einkarétt á. Þessi aðferð geri það að verkum að útlit laxaflakanna verði allt öðruvísi en venjulegra frystra laxaflaka, laxinn verði mun ljósari og næstum því hvítur þegar hann sé frosinn. Upplýsti hann að þegar laxaflökin þiðni og séu fryst á ný missi þau þessi séreinkenni og litur þeirra verði eins og venjulega fryst laxaflök. Fram kemur á bls. 2 í skýrslunni, að útlit laxaflakanna sé mun ljósara en laxaflök sem fryst séu með venjulegum hætti. Hins vegar megi sjá að farmurinn hafi mátt þola hitabreytingar. Hitastig farmsins sé -13 til -11,2°C. Heilu laxaflökin virðist verri en þau bútuðu. Þegar hitamæli hafi verið stungið í laxaflökin hafi þau aðeins veitt minniháttar viðnám, sem bendi til að þau hafi mýkst.

Þar sem niðurstaða Frank Gair Macomber Claims Agency var önnur en skoðun Shivik Associates leiddi til var ákveðið að framkvæma sameiginlega skoðun á farminum kl. 11 hinn 26. september 2003 í Coldwater Terminal. Fjögur bretti voru skoðuð. Hitastig laxaflaka á þessum brettum var mælt. Reyndist hitastigið í flestum tilvikum vera á bilinu -11,89°C (10,6°F) til -13,89°C (7°F). Þó mældist lax í einum kassa -6,22°C (20,8°F), sem báðir skoðunarmenn telja ótrúlegt miðað við að laxaflökin hafði verið geymd í kæligeymslu í tvo daga.

Í skýrslu F-x-x G-x-x M-x-x Claims Agency kemur fram að þeir hafi upplýst skoðunarmann Shivik Associates um hina sérstöku frystiaðferð, sem fulltrúi Trufresh hefði sagt honum frá tveim dögum áður.

Eftir að hafa skoðað sýni, sem tekin voru af handahófi, voru báðir skoðunarmenn sammála um að við skoðun hinn 26. september 2003, hafi fitulag hlutuðu laxaflakana verið upplitað og grænleitt. Auk þess megi sjá minniháttar hrím á kössunum og vacuum pakkningum utan um laxaflökin. Þar til viðbótar sjáist minniháttar vökvi innan í pökkunum.

Skoðunarmaður Shivik Associates telur neðst á bls. 3 í skýrslu sinni undir liðnum "Closure", að þrátt fyrir að hitagögn bendi til að hitastig hafi hækkað í lok flutningsins sé ekki hægt að segja til um hvort laxaflökin hafi orðið fyrir skemmdum fyrr en rannsókn á sýnum liggi fyrir. Skoðunarmaður F-x-x G-x-x M-x-x Claims Agency telur hins vegar efst á bls. 5 í skýrslu sinni undir liðnum "Conclusion and discussion", að þar sem frystigámurinn hafi ekki blásið umbeðnu hitastigi inn í gáminn meðan á flutningi stóð hafi hitastigið í farmrými gámsins hækkað. Það hafi leitt til breytingar á gæðum vörunnar og ef til vill byrjun á rotnun í sumum flökunum. Hann telur líklegt að líftími og gæði vörunnar hafi minnkað sökum ófullnægjandi geymslu.

Skoðunarmaður FGMC sendi sýni úr laxaflökunum til Bio-Marine Laboratories til rannsóknar. Í skýrslu þeirrar rannsóknarstofu kemur fram að rannsókn á sýnum hafi farið fram 7. október 2003. Skoðun á kössum, bæði að innan og utan hafi ekki leitt neitt athugavert í ljós. Rannsókn á sýnum af bútuðum og heilum laxaflökum hafi leitt í ljós að þau voru í hæsta gæðaflokki. Litur og lykt kjöts og fitu hafi verið fullkomlega ásættanleg. Engir dropar eða ískristallar sökum breytingar á hitastigi hafi sést. Litur á kjöti og skinni og ástand flakanna hafi einnig verið talið fullkomlega ásættanlegt. Matreidd flök voru talin uppfylla gæðaflokk A. Tekið er fram í lok skýrslunnar að hægt sé að sjá á kössum af einu bretti að þeir hafi orðið fyrir hækkun hita. Hins vegar hafi útlit og gæði flakanna á öllum brettunum ekki versnað. Magn örvera hafi verið eðlilegt fyrir frosna og hráa sjávarafurð, sem bendi til að hitastig vörunnar hafi ekki hækkað að neinu ráði.

Ekki liggja fyrir upplýsingar um geymslu vörunnar og þar af leiðandi það hitastig sem hún var geymd við frá því laxinn var losaður úr gáminum hinn 24. september 2003 þangað til hann var skoðaður seinna þann sama dag og aftur kl. 11 hinn 26. september 2003. Af skýrslum þeim sem hér að framan eru raktar verður ráðið að hitastig það sem laxinn var geymdur við hafi farið hækkandi frá því að umræmdum gámi var landað í Everett og bendir það til þess að skemmdir hafi orðið á vörunni eftir að farminum var landað. Verður ekki fallist á það með stefnanda sýnt sé fram á að stefndi beri ábyrgð á því tjóni hans að laxinn uppfyllti ekki þær kröfur sem kaupandi vörunnar gerði til hennar en ekki verður séð að það hafi komið fram fyrr en við skoðun 24. september 2003 að laxaflökin hafi verið fryst með sérstakri aðferð.

Verður því fallist á sýknukröfu stefndu og stefnanda gert að greiða stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

DÓMSORÐ

Stefndi, Eimskipafélag Íslands ehf. skal sýkn af kröfum stefnanda, Nordlaks Produkter AS.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

A-x-x V. M-kk-nf