E-2419/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 6. febrúar 2019, var höfðað 28. ágúst 2018 af hálfu A, [...],[...], á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík til viðurkenningar á bótaskyldu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi full og óskipt bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda vegna þess líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi þann 16. nóvember 2017 um borð í [...]. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts.

Hið stefnda félag gerir þá dómkröfu að það verði sýknað af öllum kröfum stefnanda. Þá gerir stefndi auk þess kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi fingurbrotnaði 16. nóvember 2017 og var óvinnufær vegna þess til ársloka. Þetta varð um borð í [...] þar sem stefnandi var ráðinn háseti af [...] 14. ágúst s.á. Skipstjóri skráði atvikið í skipsdagbók þannig: Þann 16-11 kl 18.15 var A að draga færi aftur í dekkhúsi og rann til, rakst á baujurekkana og meiddi sig á litla putta er talsvert bólginn og aðeins skakkur. [...]. Í bráðamóttökuskrá Landspítala háskólasjúkrahúss 20. nóvember 2017 er skráð í sögu að stefnandi hafi runnið til um borð í skipi og rekið hægri hönd í rist um borð. Í læknisvottorði sama dag segir Rennur til um borð á skipinu [...] og rekur litlaputta hæ. handar í rist um borð. Brotinn á nærkjúku. Í tilkynningu um slys á sjómanni frá útgerðinni til Sjúkratrygginga Íslands 21. desember 2017 er atvikinu lýst svo: Var að draga færi aftur í dekkhúsi, hrasaði og rak hægri hendi í bauju rekka og laskaði litla fingur.

Lögmaður stefnanda óskaði eftir því að stefndi viðurkenndi bótaskyldu vegna líkamstjónsins úr slysatryggingu sjómanna, sem útgerðin [...] var með í gildi hjá stefnda fyrir skipverja á [...]. Stefndi taldi atvikalýsingar ekki gefa nægilega skýra mynd af aðdraganda atviksins og hvernig það vildi til og óskaði eftir ítarlegri lýsingu frá stefnanda. Lögmaður stefnanda upplýsti stefnda með tölvuskeyti 14. febrúar 2018 um að stefnandi lýsti atvikum svo að hann hefði verið inni í færahúsi aftarlega á bátnum að vinna með færi og veltingur hafi verið á bátnum. Skyndilega hafi hann misst jafnvægið, runnið til og dottið á gólfið. Við fallið hafi hann borið fyrir sig hendurnar sem rekist hafi í rist á gólfinu og hafi stefnandi þannig meiðst á hægri hendi. Stefndi hafnaði bótaskyldu með bréfi, dags. 21. febrúar 2018. Byggði höfnun stefnda á því að ljóst væri af atvikalýsingu stefnanda að frumorsök óhappsins mætti rekja til kvilla innan líkamans en ekki utan hans. Þar af leiðandi væri ekki um utanaðkomandi atburð að ræða sem teldist slys.

Stefndi telur að líkamstjónið sem stefnandi hlaut um borð í [...] verði ekki rakið til slyss í skilningi skilmála slysatryggingar sjómanna og 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og sé því ekki bótaskylt. Stefnandi er ekki sammála því að slysið sem hann varð fyrir 16. nóvember 2017 teljist ekki slys í skilningi vátryggingaréttar og snýst ágreiningur aðila málsins um þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu. Vitni báru í síma fyrrum skipsfélagar hans B, C og D.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda byggist á slysatryggingu sjómanna sem útgerð [...], [...], hafði hjá stefnda samkvæmt kjarasamningi sem ráðningarsamband stefnanda og útgerðarinnar byggðist á. Í kjarasamningi segi að útgerðin skuli „tryggja hvern þann mann sem samningur þessi nær til og slasast um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við ákvæði 172. gr. laga nr. 34/1985. Bætur úr vátryggingu þessari skulu ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. laga nr. 34/1985.“ Á slysdegi 16. nóvember 2017 hafi vátryggingartakinn verið með gilda slysatryggingu sjómanna hjá stefnda.

Um slysatrygginguna gildi vátryggingarskilmálar stefnda nr. SS25. Í grein 9.1 segi: Bætur vegna slyss er vátryggður verður fyrir í starfi hjá vátryggingartaka um borð í skipi því sem tilgreint er í vátryggingarskírteini eða endurnýjunarkvittun og í vinnu í beinum tengslum við rekstur skipsins, ef það leiðir til líkamstjóns. Skilgreiningu slysahugtaksins sé að finna í grein 3: Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans.

Óumdeilt sé að líkamstjón stefnanda hafi komið til vegna vinnu hans fyrir [...] um borð í bátnum [...] og verði rakið til slyssins þann 16. nóvember 2017. Slysið hafi átt sér stað vegna falls stefnanda og veltings á bátnum sem teljist skyndilegur og utanaðkomandi atburður, sem gerst hafi án vilja stefnanda, í skilningi vátryggingaskilmála, siglingalaga og kjarasamninga.

Miðað við allt framangreint sé ekki hægt annað en að fallast með dómi á að stefndi sé bótaskyldur gagnvart stefnanda vegna slyssins þann 16. nóvember 2017.

Varðandi ábyrgð stefnda sé byggt á siglingalögum nr. 34/1985, skaðabótalögum nr. 50/1993, lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og meginreglum skaðabótaréttar. Varðandi hugtakið slys sé byggt á meginreglum vátryggingaréttar og skaðabótaréttar. Varðandi varnarþing, málskostnað og viðurkenningarkröfu stefnanda sé byggt á einkamálalögum nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda byggist á því að skilyrði 172. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, og skilyrði skilmála fyrir slysatryggingu sjómanna, nr. SS25, fyrir bótarétti stefnanda séu ekki uppfyllt. Skilmálar tryggingarinnar séu í samræmi við kjarasamning sem gildi um kjör stefnanda. Bótasvið í umræddum skilmálum sé tilgreint í grein 9.1 og inntak þess sé það sama og í 1. mgr. 172. gr. siglingalaga.

Sýknukrafa stefnda byggist í fyrsta lagi á því að þær afleiðingar, sem stefnandi búi við í dag og krefjist viðurkenningar á bótaskyldu vegna, sé ekki að rekja til slyss í skilningi 172. siglingalaga. Í 171. gr. laganna sé að finna meginregluna um skaðabótaábyrgð útgerðarmanns á grundvelli sakar. Í 172. gr. laganna, sem stefnandi byggi málatilbúnað sinn á, sé mælt fyrir um hlutlæga ábyrgð í vissum tilvikum, sem feli í sér undantekningu frá meginreglunni í 171. gr. laganna. Hugtakið slys sé skilgreint á eftirfarandi máta í skilmálum slysatryggingar sjómanna nr. SS25:

Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans.

Ákvæði 1. málsl. 1. mgr. 172. gr. siglingalaga feli í sér hlutlæga ábyrgð útgerðar á lífs- og líkamstjóni þeirra sem ráðnir séu í skiprúm hjá honum, hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi hafi verið staddur á skipi eða hafi unnið í beinum tengslum við rekstur skips, enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfi í þágu skips. Ákvæðið sé undantekning frá meginreglum skaðabótaréttar um að vinnuveitandi beri ekki ábyrgð á afleiðingum vinnuslysa nema þau verði rakin til sakar hans eða annarra starfsmanna er vinnuveitandinn beri ábyrgð á, þ.e. á grundvelli sakarreglu og/eða reglunnar um vinnuveitendaábyrgð vegna sakar starfsmanna. Hlutlæga ábyrgðarreglan sé sett vegna sérstakra hættueiginleika starfa um borð í skipum. Þar sem um undantekningu frá almennum reglum sé að ræða leiði almenn lögskýringarsjónarmið til þess að hana beri að túlka þröngri lögskýringu.

Í 2. mgr. 172. gr. siglingalaga segi að útgerðarmanni sé skylt að kaupa tryggingu fyrir dánarbótum og slysabótum er á hann kunni að falla skv. 1. mgr., samkvæmt nánari fyrirmælum í lagaákvæðinu. Útgerð [...] hafi haft í gildi slíka vátryggingu hjá stefnda. Hlutlæg ábyrgðarregla 1. mgr. sé því vátryggingaréttarlegs eðlis og beri að skýra hana í samræmi við hefðbundin viðhorf og meginreglur vátryggingaréttar.

Atvikið þann 16. nóvember 2017 verði ekki heimfært undir slysahugtakið, þar sem atvikið hafi ekki verið að rekja til utanaðkomandi atburðar. Af skrifum fræðimanna og dómaframkvæmd Hæstaréttar megi ráða að til þess að skilyrði um utanaðkomandi atburð sé fyrir hendi þurfi að hafa verið eitthvert frávik frá þeirri atburðarás sem búast hafi mátt við. Sé ekki um neitt frávik frá eðlilegri atburðarás að ræða geti ekki verið um slys að ræða. Engum utanaðkomandi atburði sé lýst í atvikalýsingu stefnanda. Engin nánari skýring sé gefin á því hvers vegna stefnandi hafi misst jafnvægið jafnvel þótt stefndi hafi óskað eftir ítarlegri lýsingu á atvikinu og aðdraganda þess. Atvikalýsing stefnanda beri því ekki með sér frávik frá þeirri atburðarás sem hann mátti búast við í aðdraganda atviksins. Engu skipti þótt veltingur hafi verið á skipinu í umrætt sinn. Skip á opnu hafi séu ávallt á hreyfingu og það þekki reyndir sjómenn sem óreyndir. Hreyfing skipsins verði að vera þeim mun óvæntari svo að um frávik geti verið að ræða frá þeirri atburðarás sem búast hafi mátt við. Þá megi einnig ráða af dómaframkvæmd Hæstaréttar að veltingur á skipi geti ekki talist utanaðkomandi atburður í skilningi slysahugtaksins eins og það hafi verið skýrt í íslenskum vátryggingarétti.

Samkvæmt 7. gr. reglna um skipsbækur nr. 138/1986, ásamt breytingum nr. 183/1987, sem settar hafi verið með stoð í 1. mgr. 9. gr. siglingalaga, sé skylt að skrá greinilega frásögn um ferð skipsins og skal, auk veðurs, skýrt frá öllu því, er verulega þýðingu hafi fyrir ferð skipsins og öryggi þess eða manna, sem á því eru, eða sem á einn eða annan hátt geti snert hagsmuni útgerðarmanns, eiganda farms eða vátryggjendur. Þá sé þess sérstaklega getið að skylt sé að skrá nákvæmlega um hvert það slys eða tjón, sem verða kann á skipi, mönnum, farmi eða veiðarfærum, og þess getið hvað olli, hversu það bar að og hvernig brugðist var við. Fyrir liggi afrit úr skipsdagbók [...] fyrir október til nóvember 2017. Þar komi fram lýsing á atvikinu og riti skipstjóri skipsins upphafsstafi sína við lýsinguna. Í þessari lýsingu sé þess ekki getið að veður hafi verið óvenjuslæmt, ölduhæð óvenjumikil eða að óvenjumikill veltingur eða óvenjuleg hreyfing hafi verið á skipinu í aðdraganda óhappsins. Þá sé þess heldur ekki getið að ólag, slinkur eða högg hafi komið á skipið í aðdraganda óhappsins. Verði því að leggja til grundvallar að aðstæður hafi ekki verið með þessum hætti enda hafi skipstjóra þá borið að skrá það í skipsdagbók í samræmi við reglur um skipsbækur.

Engri óhefðbundinni eða óeðlilegri atburðarás sé lýst í slysaatvikalýsingu stefnanda, sem stefndi hafi óskað eftir frá lögmanni stefnanda áður en stefndi tæki afstöðu til bótaskyldu í málinu. Óskað hafi verið eftir ítarlegri lýsingu á því hvernig óhappið vildi til. Engin önnur gögn í málinu bendi heldur til þess að í aðdraganda atviksins hafi verið eitthvert frávik frá þeirri atburðarás sem skipverji um borð í skipi úti á rúmsjó hafi mátt búast við. Ekki verði annað ráðið af atvikalýsingu stefnanda en að frumorsök óhappsins sé að rekja til kvilla innan líkamans en ekki utan líkamans og þar af leiðandi sé ekki um utanaðkomandi atburð að ræða. Þannig hafi ekki verið sýnt fram á að fall stefnanda sé að rekja til einhverra annarra atvika en innri orsaka í líkama hans sjálfs. Almennt hafi verið talið að líkamstjón sem verði vegna innri orsaka, svo sem svima, yfirliðs eða jafnvægismissis, falli ekki undir skilgreininguna á hugtakinu slys eins og það hefur verið skilgreint í vátryggingarétti.

Stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að óhappið sem hann hafi lent í 16. nóvember 2017 geti talist til slyss í skilningi laga og skilmála stefnda. Af þeim sökum sé ekki fyrir hendi bótaréttur stefnanda úr slysatryggingu sjómanna vegna atviksins og því beri að sýkna stefnda.

Málskostnaðarkrafa byggist á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefndi vísi til meginreglna vátryggingaréttar, 1. mgr. 9. gr., 171. gr. og 172. gr. siglingalaga, auk laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Niðurstaða

Aðila málsins greinir á um hvort atvikið sem varð til þess að stefnandi fingurbrotnaði um borð í skipi sem vátryggingartaki gerir út, teljist slys sem falli undir slysahugtak vátryggingaréttar og skilmála í vátryggingu útgerðar hjá stefnda og sé því bótaskylt úr henni. Óumdeilt er að með slysi sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans. Deilt er um hvort umrætt atvik falli undir þetta slysahugtak eins og það hefur verið túlkað í dómaframkvæmd og skrifum fræðimanna.

Engin vitni voru að falli stefnanda. Hann lýsti atvikum svo fyrir dóminum að hann hefði unnið við að taka færi um borð í færahúsi eða dekkhúsi aftast í skipinu, færið hafi verið fast og skipstjórinn hafi komið og aðstoðað hann en hafi síðan vikið frá og stefnandi orðið eftir til að ganga frá færinu. Til þess hafi hann þurft að stíga niður af göngurist, sem sé eins konar þrep sem liggi að baujurekkanum. Hann hafi staðið við að ganga frá færinu, verið að binda band utan um það og hafi notað báðar hendur til þess. Þá hafi hann runnið til og dottið fram fyrir sig, reynt að bera fyrir sig hendurnar í fallinu og hafi fingur hans þá lent ofan í ristinni. Við það hafi fingurinn beyglast og brotnað og strax farið að bólgna upp. Leiðindaveður hafi verið og bræla og alltaf veltingur á skipinu og kannski komið smábrot þegar þetta gerðist. Færahúsið sé ofarlega og aftarlega í skipinu og því finnist meiri hreyfing þar en annars staðar. Stefnandi kvaðst telja sennilegast að hann hefði runnið til vegna veltings, en kannski hafi eitthvað verið undir stígvélinu sem hann hafi runnið á. Aðstæðum í færahúsinu lýsti hann svo að þar væri allt í drullu, sjó og slori, blautt og hált væri þar sem færið væri tekið inn og væri staðið uppi á ristinni við vinnu til að renna síður til á gólfinu.

Í framburði skipsfélaga stefnanda fyrir dóminum var vinnuaðstæðum í færahúsinu lýst með líkum hætti og hann gerði sjálfur. Fram kom að gólfið þar hefði verið sóðalegt, slor og drulla, og nefnt að þar hafi verið rusl eftir splæsingar meðan á túrnum stóð. Að því marki sem menn mundu veður og velting kom fram hjá einu vitni að það hefði verið skítaveður og veltingur, hjá öðru að það hefði verið bræla um þetta leyti og það þriðja nefndi að það hefði verið kvika. Vitnin báru um að hafa séð áverkann sem af hlaust fljótlega eftir atvikið og að hafa heyrt lýsingu stefnanda á því hvernig það vildi til. Þá liggur fyrir skráning skipstjóra um atvikið og meiðslin í skipsdagsbók. Ekki er öðru haldið fram en að sú skráning hafi verið færð samdægurs eftir frásögn stefnanda. Stefndi telur að þar hefði einnig átt að vera að finna skráningu um veður eða sjólag ef rekja mætti fallið til óvæntrar hreyfingar á skipinu eða annarra frávika frá þeirri atburðarás sem stefnandi hefði mátt vænta úti á rúmsjó. Ekki liggja fyrir dóminum aðrar upplýsingar um veður eða sjólag en þær sem fram komu í skýrslum fyrir dómi. Samkvæmt þeim var alltaf veltingur á skipinu á þessum tíma.

Stefndi heldur því fram að ekki verði annað ráðið af atvikalýsingu stefnanda sjálfs en að frumorsök óhappsins sé að rekja til kvilla innan líkamans og þar af leiðandi sé ekki um utanaðkomandi atburð að ræða. Almennt hafi verið talið að líkamstjón sem verði vegna innri orsaka, svo sem svima, yfirliðs eða jafnvægismissis, falli ekki undir skilgreininguna á hugtakinu slys eins og það hefur verið skilgreint í vátryggingarétti.

Hvað nákvæmlega það var sem olli því að stefnandi missti jafnvægið og féll við er ekki að fullu upplýst. Stefnandi telur sjálfur helst að veltingur skipsins hafi valdið fallinu eða það að hann hafi stigið á eitthvað sem hann hafi runnið til á. Hann lýsti því fyrir dómi að gólfið hefði verið blautt og hált og allt í sjó og slori. Lýsing hans á aðstæðum í færahúsinu og á veltingi á skipinu fær stoð í frásögnum vitna. Telja verður óumdeilt að meiðslin hlutust af því að fingur stefnanda lenti í fallinu í rist eða grind, sem stóð upp úr gólfinu á færahúsinu, og brotnaði illa. Ekki er á því byggt í þessu sambandi að máli skipti þótt í skipsdagbók komi fram að þetta hafi gerst í dekkhúsi en ekki færahúsi og að stefnandi hafi rekið sig í baujurekka en ekki rist. Samkvæmt lýsingum fyrir dómi er byggt yfir staðinn þar sem færið kemur inn og það ýmist kallað dekkhús eða færahús. Þar mun hafa verið baujurekki við hlið gönguristarinnar sem fingur stefnanda lenti ofan í. Sú rist er samkvæmt þeim lýsingum þrep með plastgrind að ofan sem menn stigu upp á við vinnuna til að halda betra jafnvægi og til að ná betur að athafna sig, til dæmis við að kasta út færinu. Ekki reyndist unnt að ganga á vettvang til að skoða aðstæður við aðalmeðferð málsins þar sem skipinu hafði þá verið fargað.

Ráðið verður af skrifum fræðimanna og dómaframkvæmd Hæstaréttar að skilyrði um skyndilegan utanaðkomandi atburð sé fullnægt þegar fall á gólf eða á hlut á sér stað þótt ósannað sé hver af mögulegum orsökum, sem til greina komi, hafi valdið fallinu, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 128/2013. Þetta á við þegar ekki er sýnt fram á að það hafi verið innra ástand, svo sem aðsvif eða sjúkdómur sem sé orsök falls. Stefndi telur atvikalýsingu benda til þess að slíkt innra ástand hafi verið frumorsök óhappsins, en hefur ekki leitast við að sýna fram á að fallið megi rekja til sjúkdóma eða annars innra ástands í líkama stefnanda. Sönnunarbyrði um að sú orsök sem stefndi heldur fram að hafi valdið fallinu hafi ekki gert það verður ekki lögð á stefnanda. Verður enda ekki annað ráðið af dómum Hæstaréttar í máli nr. 412/2011 og í fyrrnefndu máli nr. 128/2013, en að það komi í hlut þess sem heldur því fram að fall sé að rekja til sjúkdóma eða annars innra ástands í líkama þess sem féll, að sýna fram á það eða leiða að því líkur. Ekkert er fram komið í málinu sem bendi til slíkra orsaka fallsins.

Í lýsingu skipstjóra í skipsdagbók daginn sem slysið varð segir að stefnandi hafi runnið til. Það sama er skráð um tildrög slyssins í sjúkraskrárgögn þegar komið var í land. Meiðslin hlutust af því að fingur stefnanda lenti í ristinni þegar hann kom niður. Þó að fallast megi á það með stefnda að stefnandi hefði mátt vænta einhvers veltings á skipinu er ekki fallist á að það sé fyrirsjáanleg atburðarás að hann renni til og komi þannig niður á rist í gólfinu að af hljótist brotinn fingur. Að virtum samtímagögnum og trúverðugum framburði stefnanda um atvik, einnig með hliðsjón af dómum Hæstaréttar í málum nr. 412/2011, nr. 45/2012 og nr. 560/2017, þykir nægilega í ljós leitt að um hafi verið að ræða skyndilegan utanaðkomandi atburð í skilningi skilmála slysatryggingarinnar, sem valdið hafi meiðslum stefnanda og að slysið hafi orðið án vilja hans. Skapar það stefnanda rétt til bóta úr vátryggingu útgerðar hjá stefnda. Með því að sýnt er fram á tjón stefnanda hefur hann lögvarða hagsmuni af því að bótaskylda stefnda verði viðurkennd með dómi og verður því fallist á dómkröfu stefnanda.

Í samræmi við niðurstöðu málsins, og með vísun til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem eftir efni og umfangi málsins ákveðst 900.000 krónur.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennd er full og óskipt bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., gagnvart stefnanda, A, vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi 16. nóvember 2017 um borð í [...].

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf