E-4804/2007

Mál þetta er höfðað 27. júní 2007 og dómtekið 17. janúar 2008. Stefnandi er A-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf, Bæjargili 85, Garðabæ. Stefndi er Landspítali-háskólasjúkrahús, Eiríksgötu 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði henni 5.801.210 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2007 til þingfestingardags en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi gerir aðallega kröfu um að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Til vara er þess krafist að stefnukrafa verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Stefnandi hóf störf á tölvudeild ríkisspítala 1. október 1998, sem síðar varð hluti af Landspítala – háskólasjúkrahúsi á árinu 2001. Hún starfaði þar óslitið þangað til henni var sagt upp störfum 28. september 2006 og er uppsögnin tilefni máls þessa.

Starfsheiti stefnanda var kerfisfræðingur og starfaði hún á deildinni „rekstrar- og skrifstofulausnir“ sem heyrði undir upplýsingatæknisvið stefnda (hér eftir UTS). Þar voru 5 starfsmenn auk yfirmanns. Fyrir liggja starfslýsingar stefnanda þar sem m.a. kemur fram að starf hennar fólst í þjónustu og verkefnastjórnun við úrvinnslu gagna úr upplýsingakerfum stefnda. Þá sá hún um gerð skýrslna og bar ábyrgð á kerfum samkvæmt umsjónarmannalista ásamt því að stýra verkefnum. Hún var ábyrgðarmaður fæðingartilkynningarkerfis og kom að uppbyggingu Vöruhúss gagna. Stefnandi kveðst ekki vita betur en að hún hafi staðið sig með prýði í starfi.

Stefnandi var félagsmaður í Starfsmannafélagi Reykjavíkur. Um laun hennar fór samkvæmt gildandi kjarasamningum stéttarfélagsins við fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og naut hún réttinda og bar skyldur samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

Aðdragandi málsins er sá að skipulagsbreytingar voru gerðar á UTS sem tóku gildi 1. október 2006. Í minnisblaði fyrirtækisins Gátta ehf., frá 14. ágúst 2006, sem ber heitið „greining á skipulagi UTS“, kemur fram að áhugi sé hjá forráðamönnum UTS á því að gera breytingar á skipulagi UTS, á grundvelli greiningarvinnu ráðgjafa. Í minnisblaðinu segir m.a. að eitt helsta tækifæri UTS til að bæta árangur sinn væri að nýta betur þau stöðugildi sem sviðið hafi yfir að ráða. Þá segir að á undanförnum árum hafi ekki verið tekið nægjanlega vel á starfsmannamálum og ljóst sé að segja þurfi upp einhverjum starfsmönnum innan UTS og skipta út fyrir hæfari starfskrafta. Jafnframt segir að þær leiðir sem færar séu fyrir utan áminningarferli væru að nýta skipulagsbreytingar til að losna við óhæfa starfsmenn.

Ítarlega greinargerð um breytingar á UTS er að finna í skýrslu B-kk-ef J-kk-ef, sviðsstjóra UTS, dags. 5. september 2006, sem ber heitið: „Stefnumótun og skipulag upplýsingatæknisviðs.“ Í skýrslunni segir að hún sé afrakstur vinnu síðustu mánuði við stefnumótun UTS. Þar kemur fram að með nýju skipulagi væri stefnt að því að fækka deildum og millistjórnendum, skerpa á verkefnum hverrar deildar og gera starfsemina skilvirkari, aðgreina betur innleiðingu nýrra lausna og daglegan rekstur, aðgreina betur þjónustu við viðskiptavini og sérfræðiaðstoð (1. stigs vs. 2. stigs þjónustu) og styðja enn frekar við að innleiða verkferla og verkefnastjórnun.

Í bréfi B-kk-ef J-kk-ef, dags. 28. september 2006, um starfsmannabreytingar vegna nýs skipulags UTS, kemur fram að lögð verði niður störf fimm starfsmanna og þeim sagt upp störfum. Sérstök áhersla verði lögð á að standa eins vel að uppsögnunum og mögulegt sé með tilgreindum aðgerðum, m.a. að starfsmenn þurfi ekki að vinna út uppsagnarfrest, reynt verði að aðstoða viðkomandi starfsmenn við að finna önnur störf innan spítalans, hafi þeir áhuga á slíku, og að samið hafi verið við Capacent-Ráðgjöf um að aðstoða þessa aðila á ýmsan hátt og greiði stefndi fyrir þá þjónustu.

Með bréfi stefnda, dags. 28. september 2006, var stefnanda kynnt að vegna skipulagsbreytinga hafi verið ákveðið að leggja niður það starf sem hún hefði haft með höndum á UTS frá og með 1. október 2006. Um tilhögun vinnu hennar á uppsagnarfresti færi samkvæmt samkomulagi við sviðsstjóra.

Stefnandi var önnur af tveimur starfsmönnum rekstrar- og skrifstofulausna sem fékk uppsagnarbréf með vísan til skipulagsbreytinga. Auk þess fengu þrír aðrir starfsmenn UTS einnig uppsagnarbréf. Þannig var alls fimm starfsmönnum sagt upp. Einn þeirra, S-x-x T-x-x, höfðaði mál og með dómi Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006 var aðalkröfu hans hafnað, um að felld yrði úr gildi ákvörðun stefnda, en fallist var á varakröfu hans og viðurkennt að stefnda hafi verið óheimilt að segja honum upp störfum á þeim grunni sem gert var með bréfi stefnda 28. september 2006.

Í rökstuðningi fyrir ákvörðuninni um að segja stefnanda upp, sem veittur var 10. október 2006, að ósk stefnanda, er vísað til þess að vinna við stefnumótun hafi staðið yfir í allnokkra mánuði og hafi starfsfólk verið upplýst um það í september 2006. Samhliða þeim skipulagsbreytingum og breyttum áherslum sem fram komi í stefnumótun og skipulagi UTS væri nauðsynlegt að gera ákveðnar breytingar sem geri það að verkum að leggja þurfi niður tiltekin störf, þ.á m. starf stefnanda. Þá segir að með nýrri stefnumótun UTS væri verksvið þess skilgreint nánar og að það muni í auknum mæli sinna verkefnum sem krefjist aukinnar sérfræðiþekkingar. Ýmis einfaldari verkefni myndu færast og dreifast til einstakra sviða og væri gert ráð fyrir frekari úthýsingu verkefna og meiri aðkeyptri sérfræðiþjónustu og sérfræðiráðgjöf. Svo segir orðrétt:

Starf þitt hefur snúið að tilfallandi skýrslugerð fyrir notendur aðallega úr ýmsum

klínískum kerfum. Auk þess hefur þú komið að uppbyggingu vöruhúss gagna, aðstoð

við notendur auk tilfallandi verkefna. Með nýju skipulagi þar sem aðeins verður ein

hugbúnaðardeild í stað þriggja er gert ráð fyrir betri nýtingu starfsfólks samhliða því

að fyrsta notendaaðstoð vegna hugbúnaðarkerfa mun færast til Þjónustumiðstöðvar

UTS. Stefna UTS er að gera notendur sjálfbjarga í að útbúa sínar eigin skýrslur. Sú

starfsemi UTS mun því dragast verulega saman. Í stefnumótuninni er lögð áhersla á

uppbyggingu vöruhúss gagna og að starfsmenn sem vinna að slíku hafi nauðsynlegan

bakgrunn í þeim fræðum. Þessi hagræðing og skipulagsbreyting í rekstri UTS leiðir

því miður til þess að leggja þarf starf þitt á UTS niður.

Stefnandi er ekki sátt við þennan rökstuðning og undirbúning ákvörðunarinnar. Hún kveður að eftir uppsögnina hafi ekkert starf verið á lausu fyrir hana og hún séð þann kost vænstan að hefja nám í tölvunarfræði í Háskólanum í Reykjavík. Stefnandi þurfti ekki að vinna út uppsagnarfrestinn. Hún segir að hún hafi ekki orðið vör við neina aðstoð eða möguleika á aðstoð við að finna önnur störf innan spítalans hefði hún haft áhuga á því. Stefnandi kveðst ekki hafa haft áhuga á aðkomu Capacent-Ráðgjafar að málinu og undrast að fyrirtækinu hafi verið veitt vitneskja um uppsagnir að henni forspurðri. Vísar stefnandi til úrskurðar Persónuverndar 22. janúar 2007 í máli nr. 620/2006, þar sem talið var að miðlun stefnda á persónuupplýsingum, um starfsmann sem einnig var sagt upp, hefði verið óheimil.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu. Þá komu fyrir dóm vitnin R-kvk-nf H-kvk-nf H-kvk-nf og H-kvk-nf S-kvk-nf M-kvk-nf, þáverandi starfsmenn stefnda, sem einnig var sagt upp störfum, A-kk-nf P-kk-nf, framkvæmdastjóri tekna og eigna, B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, F-kk-nf B-kk-nf, deildarstjóri tæknideildar, J-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf, þáverandi deildarstjóri, E-kvk-nf Á-kvk-nf, þáverandi deildarstjóri rekstrar- og skrifstofulausna, I-kvk-nf R-kvk-nf, starfsmaður á UTS, og Ó-kk-nf A-kk-nf, þáverandi deildarstjóri á stoðþjónustu. Verður framburður þeirra rakinn síðar eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi telur að ákvörðun stefnda um uppsögn hennar hafi verið ólögmæt stjórnvaldsákvörðun. Með ákvörðuninni hafi verið brotið gegn grundvallarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttarins.

Í því sambandi byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin og að uppsögnin hafi verið illa ígrunduð, en samkvæmt ákvæðinu beri stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Stefnandi telur að skýrsla um stefnumótun og skipulag UTS, frá 5. september 2006, sé um sumt ítarleg, en hvergi sé að því vikið að fækka eigi fólki og þá á grundvelli hvaða sjónarmiða. Enga úttekt sé að finna á störfum einstakra starfsmanna, árangri þeirra í starfi og hæfni, hvað um störf þeirra verði samkvæmt nýju skipulagi og hvernig skipulagsbreytingarnar megi framkvæma þannig að sem minnst bitni á starfsfólki.

Í öðru lagi telur stefnandi að meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin. Samkvæmt ákvæðinu skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun, að lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til, en ákvörðun stjórnvalds um að segja starfsmanni upp sé mjög íþyngjandi.

Stefnandi vísar til þess að í skýrslutökum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli S-kk-ef T-kk-ef gegn stefnda, máli nr. E-06591/2006, hafi einn deildarstjóra UTS, E-kvk-nf Á-kvk-nf, skýrt frá því að B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, hafi þvingað hana til að raða undirmönnum sínum í eins konar gæðaflokka, A, B og C, með það fyrir augum að finna út hverjir starfsmenn mættu missa sín og hverjir ekki.

Stefnandi kveður sér hafa verið sagt upp án þess að fram hefði farið skoðun á því hvort unnt væri að ná ætluðum markmiðum með skipulagsbreytingum án þess að leggja niður störf. Stefnandi telur að ekki verði séð að markmiðið með skipulagsbreytingunum hafi verið að spara launaútgjöld, a.m.k. hafi það markmið alls ekki verið skýrt. Þá sé því haldið fram í áðurnefndri skýrslu að allt starfsfólk hafi verið haft með í ráðum við skipulagsbreytingarnar, en stefnandi kannast ekki við það. Það hafi allavega ekki verið leitað eftir hennar viðhorfum til þeirra. Stefnandi telur að ráða megi af skýrslunni og minnisblaðinu frá 14. ágúst 2008, sem unnið var af ráðgjafafyrirtæki sem stefndi leitaði til, að vandi UTS hafi verið stjórnunarvandi og að vissir starfsmenn, án þess að þeir hafi verið nafngreindir, stæðu sig ekki sem skyldi í starfi. Hið sama komi fram í áðurnefndum vitnisburði E-kvk-ef Á-kvk-ef, þar sem hún lýsi „þvingaðri raðdreifingu“ að kröfu B-kk-ef J-kk-ef. Í minnisblaðinu sé lagt til að þessi vandamál verði leyst með skipulagsbreytingum og þær notaðar til að fækka fólki, eins og raunin hafi orðið.

Jafnframt byggir stefnandi á því að undirbúningur að ákvörðun um uppsögn hennar hafi verið óforsvaranlegur og illa ígrundaður. Stefnandi telur ekki loku fyrir það skotið að komast hefði mátt hjá uppsögninni með betri undirbúningi og með því að beita viðeigandi stjórnunarúrræðum og eftir atvikum viðurlögum gegn þeim starfsmönnum sem stefndi taldi að næðu ekki fullnægjandi árangri í starfi.

Í þriðja lagi telur stefnandi að brotið hafi verið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins, en samkvæmt henni beri stjórnvöldum ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum.

Stefnandi vísar til þess að rökstuðningurinn frá 10. október 2006 sé í nánast öllum atriðum almennur og eigi ekkert frekar við um störf stefnanda heldur en annarra starfsmanna á UTS. Lýsingin á starfi stefnanda sé heldur ekki rétt og beri rökstuðningurinn með sér að ómálefnalegar ástæður hafi legið að baki uppsögninni. Stefnandi hafi ekki verið eini starfsmaður UTS sem vann við úrvinnslu gagna. Annar starfsmaður hefði haft það meginverkefni ásamt stefnanda, en þeim starfsmanni hafi ekki verið sagt upp. Hann sé nú hreinlega að drukkna í vinnu og engar breytingar á vinnu hans fyrirsjáanlegar. Stefnandi bendir einnig á að hún hafi haft langa starfsreynslu og verkefni hennar alls ekki takmarkast við það eitt að sinna úrvinnslu gagna.

Þá bendir stefnandi á að stefndi hafi ekki haldið því fram að ákvörðunin um að segja henni upp hafi byggst á vali á milli starfsmanna, frammistöðu þeirra og hæfileikum. Stefnandi telur að stefnda hafi verið skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en ákvörðunin um uppsögnina var tekin. Engin haldbær rök hafi komið fram um það hvers vegna það varð úr að segja stefnanda upp meðan velflestir aðrir starfsmenn UTS héldu sínum störfum.

Jafnframt telur stefnandi að með uppsögnunum hafi stefndi brotið gegn meginreglum laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og jafnréttisáætlun stefnda. Sérstaklega er vísað til 1. gr. laganna um markmið þeirra, 13. gr. og 24. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. sé atvinnurekendum óheimilt að mismuna umsækjendum um starf á grundvelli kynferðis og gildi hið sama meðal annars um uppsögn. Í tilviki því sem hér sé til umfjöllunar hafi fimm starfsmönnum UTS með tæknilega þekkingu á tölvumálum verið sagt upp. Þar af hafi verið fjórar konur, eða 80%. Konum hafi því verið fækkað frá því að vera 18 af 50 niður í 14 af 45, eða úr 36% niður í 31%. Fyrir uppsagnirnar hafi verulega hallað á konur og uppsagnirnar bitnað að mestu leyti á konum, þar á meðal stefnanda. Hlutfall kvenna lækki enn frekar ef verktakar á UTS séu taldir með. Eini karlinn, sem sagt hafi verið upp, tilheyri minnihlutahópi. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 13. gr. áðurnefndra laga skuli atvinnurekendur og stéttarfélög vinna markvisst að því að jafna stöðu kynja á vinnumarkaði. Atvinnurekendur skuli sérstaklega vinna að því að jafna stöðu kynjanna innan fyrirtækis síns eða stofnunar og stuðla að því að störf flokkist ekki í sérstök kvenna- og karlastörf. Stefnandi telur að með ákvörðunum um uppsagnir stefnanda og annarra kvenkyns starfsmanna stefnda 28. september 2006 hafi stefndi brugðist skyldum sínum samkvæmt umræddum ákvæðum.

Stefnandi kveðst bæði hafa orðið fyrir fjártjóni og miska vegna uppsagnarinnar og krefst því skaðabóta. Hún vísar til almennu skaðabótareglunnar og fordæma Hæstaréttar í málum vegna ólögmætra uppsagna ríkisstarfsmanna. Bótakrafa stefnanda sundurliðast þannig:

Bætur vegna fjártjóns 5.301.210 kr.

Miskabætur 500.000 kr.

Krafa samtals 5.801.210 kr.

Stefnandi skýrir kröfu sína þannig að fjárhæð bóta vegna fjártjóns sé jöfn þeim launum sem stefnandi hefði haft á næstu 12 mánuðum eftir starfslok, þ.e. á árinu 2007, miðað við þá forsendu að hún hefði haldið starfinu. Krafan miðist við útreikning og sundurliðun S-kvk-ef M. S-x-x, verkefnisstjóra á kjarasviði SFR, dags. 27. júní 2007. Samkvæmt útreikningnum hefðu árslaun stefnanda að meðtalinni fastri yfirvinnu verið samtals 4.613.224 krónur, mótframlag í lífeyrissjóð, samtals 530.521 króna, og mótframlag í séreignarsjóð 92.264 krónur. Þar við bætist orlofsuppbætur, 23.400 krónur, og desemberuppbót, 41.800 krónur. Samtala þessara fjárhæða sé 5.301.210 krónur. Um laun síðustu mánuði í starfi er vísað til framlagðra launaseðla.

Stefnandi telur kröfu sína um bætur vegna fjártjóns vera hóflega. Fjártjón hennar verði að meta að álitum, eins og dómvenja sé í málum vegna ólögmætra uppsagna. Við mat á fjártjóni beri að líta til aldurs stefnanda, kyns, menntunar, starfsreynslu og annarra atvika. Eftir uppsögnina hafi ekkert starf verið á lausu fyrir stefnanda og hafi hún séð sér þann kost vænstan að hefja nám í tölvunarfræði við Háskólann í Reykjavík. Hún hefði hafið námið fljótlega á síðasta ári. Hún hafi því nú þegar orðið fyrir verulegu launatapi og tapað því starfsöryggi sem hún hefði haft hjá stefnda, auk þess sem starfinu fylgdu sérstök réttindi, m.a. til aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Uppsögnin sé sérstaklega til þess fallin að valda stefnanda vandkvæðum í framtíðinni. Mjög margir vinnuveitendur taki ekki áhættuna af því að ráða starfsmann sem sagt hafi verið upp annars staðar og geri það beinlínis að úrslitaatriði. Einnig sé hætt við að slíkur starfsmaður sitji ekki við sama borð í starfi annars staðar komi til þess að gera þurfi upp á milli starfsmanna. Þá beri að líta til þess við ákvörðun bóta að stefnandi var ríkisstarfsmaður og naut því réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996 og hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sbr. lög nr. 29/1963 um þann lífeyrissjóð.

Miskabótakrafa stefnanda er byggð á 26. gr. skaðabótalaga. Telur hún skilyrði ákvæðisins til greiðslu miskabóta vera uppfyllt og fjárhæð kröfunnar hóflega. Með því að velja stefnanda út úr stórum hópi starfsmanna, án sýnilegrar málefnalegrar ástæðu, og án þess að gætt væri að grundvallarreglum stjórnsýslulaga, hafi verið vegið að æru hennar, starfsheiðri og persónu. Þá hafi verið vegið að stefnanda sem konu á vinnustað þar sem konur hefðu verið í miklum minnihluta og geri það uppsögnina enn sárari fyrir stefnanda en ella. Loks hafi trúnaðarupplýsingum um stefnanda verið komið til einkafyrirtækis, Capacent, án samráðs við stefnanda og þannig brotið gegn friðhelgi einkalífs hennar, eins og úrskurður Persónuverndar vitnar um. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið sé á því byggt að stefnanda hafi verið mismunað með ómálefnalegum og ólögmætum hætti.

Verði ekki fallist á bótakröfu stefnanda að öllu leyti kveður hún að í henni felist varakrafa um bætur að lægri fjárhæð að álitum samkvæmt mati dómsins.

Stefnandi krefst vaxta með vísan til 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi er uppsögnin kom til framkvæmda og til þingfestingardags, en dráttarvaxta frá þingfestingardegi með vísan til ákvæða III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er þess krafist að við málskostnaðarákvörðun verði gætt að skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af lögmannsþjónustu.

III.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum og rökum stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Stefndi byggir á því að hin umdeilda ákvörðunin hafi verið lögmæt og byggð á málefnalegum rökum og lögmætum ástæðum.

Stefndi bendir á að í minnisblaði ráðgjafafyrirtækisins Gátta ehf., frá 14. ágúst 2006, komi fram að innihald þess væri trúnaðarmál og einungis örfáir stjórnendur á UTS hefðu fengið afrit af því. Stefnda kveður sér ekki ljóst hvernig minnisblaðið hafi komist í hendur stefnanda. Minnisblaðið sé ekki á ábyrgð stefnda og í því komi fram hugmyndir ráðgjafafyrirtækisins um undirbúning skipulagsbreytinganna. Þær hugmyndir séu hvorki hugmyndir stefnda, né hafi stefndi gert þær að sínum.

Stefndi segir að mikil vinna hafi verið lögð í stefnumótun og nýtt skipulag UTS og hafi hugmyndir og tillögur utanaðkomandi ráðgjafar einungis verið til aðstoðar við þá vinnu. Til viðbótar við ráðgjöf Gátta ehf. hafi verið leitað til ráðgjafafyrirtækjanna Míkróns ehf., Framness ehf. og VKS. Öll þessi ráðgjafafyrirtæki hafi komið að undirbúningsvinnunni með mismunandi hætti.

Stefndi vísar til þess að fyrir liggi ítarleg greinargerð um stefnumótun og skipulag UTS frá 5. september 2006, sem sé afrakstur vinnu sem þá hefði staðið yfir um nokkurt skeið. Á bls. 4 komi fram að það sé samdóma skoðun erlendra sérfræðinga að heilbrigðisgeirinn sé það svið þar sem mest aukning verði á notkun upplýsingatækni næsta áratuginn í það minnsta. Upplýsingatæknisviði, og reyndar Landspítala öllum, sé þröngur stakkur sniðinn varðandi fjárveitingar. Þetta sé bagalegt í ljósi aukins umfangs upplýsingatækni í starfsemi spítalans, en þessi staða hafi jafnframt verið hvati til þess að ráðist hafi verið í veigamikla stefnumótunar- og skipulagsvinnu innan sviðsins, til að nýta sem best þá takmörkuðu fjármuni sem úr sé að spila á sem hagkvæmastan hátt og leita allra leiða til hagræðingar á starfsemi sviðsins.

Stefndi kveður að tilgangur endurskoðunar á stefnumótun UTS og skipulagsbreytinga hafi verið að skerpa á starfsemi sviðsins, fækka deildum og gera sviðið skilvirkara, auk þess sem verkaskipting milli deilda hafi verið endurskoðuð. Aukin áhersla hafi verið lögð á að UTS væri sérfræðingasvið, auk þess sem stefnt hafi verið að því að auka aðkeypta þjónustu verktaka þar sem það þótti hagkvæmara. Endurskoðuð stefnumótun UTS og nýtt skipulag með breyttum áherslum hafi leitt til þess að ekki hafi verið lengur þörf fyrir tiltekin störf á sviðinu og því óumflýjanlegt að leggja þau niður ef settum markmiðum skyldi náð. Auk þess starfs sem stefnandi hefði gegnt hafi fjögur önnur störf verið lögð niður. Af þessum fimm hafi tvö störf tilheyrt deild rekstrar- og skrifstofulausna, eitt starf deild klínískra lausna, en þrjár hugbúnaðardeildir verið sameinaðar í eina. Tvö af þessum fimm störfum hafi verið á stoðdeild, sem var lögð niður, og verkefni hennar flutt og dreift á aðrar deildir.

Markmið þessara breytinga á skipulagi og stefnumótun sviðsins hafi verið að stuðla að hagræðingu í rekstri sjúkrahússins. Þær hefðu verið kynntar starfsmönnum upplýsingatæknisviðs í september 2006. Fundur hafi verið haldinn 6. september 2006 og allir starfsmenn upplýsingasviðs verið boðaðir til hans. Áðurnefndri greinargerð hafi verið dreift til fundarmanna.

Stefndi kveðst hafa lagt sérstaka áhersla á það að standa eins vel að uppsögnunum og mögulegt var. Ekkert starf hafi verið á lausu fyrir stefnanda á UTS. Hún hefði hins vegar ekki notfært sér þá aðstoð sem henni hefði staðið til boða við að verða sér úti um annað starf. Víst sé að þegar stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréfið, sem gert hafi verið á formlegan hátt, hafi henni verið bent á að hafa samband við skrifstofu starfsmannamála ef hún óskaði eftir aðstoð við að finna laust starf hjá stefnda. Þá þegar hafi verið búið að hafa samband við skrifstofu starfsmannamála í þessu sambandi. Stefnandi hafi kosið að nýta sér það ekki.

Í sambandi við úrskurð Persónuverndar, vegna kvörtunar annars starfsmanns um að stefndi hefði miðlað persónuupplýsingum til ráðningarþjónustunnar Capacent, segir stefndi að stjórnendum stefnda hafi verið fyllilega ljóst að sársaukafullt yrði fyrir þá sem hlut ættu að máli að störfin yrðu lögð niður. Í þessu tilviki hafi mikil áhersla verið lögð á að standa eins vel að því að leggja störfin niður og kostur var. Einn liður í því hafi verið að semja við Capacent um að einn ráðgjafi fyrirtækisins yrði þeim starfsmönnum, sem gegndu þeim störfum sem lögð voru niður, innan handar og aðstoða við atvinnuleit ef þeir kærðu sig um. Skyldi stefndi bera kostnaðinn af allri þjónustunni. Starfsmönnunum fimm sem sagt var upp á UTS hafi öllum verið afhent bréf þar sem þessi þjónusta var kynnt. Hafi það verið gert á sama tíma og uppsagnarbréfið var afhent.

Aðdragandi samkomulags stjórnenda UTS og Capacent hafi verið sá að sviðsstjóri UTS átti fund með umræddum ráðgjafa Capacent, áður en hlutaðeigandi starfsmönnum UTS var tilkynnt um að störfin yrðu lögð niður. Tilgangur fundarins hafi verið að semja um aðstoð Capacent til handa starfsmönnunum þegar og ef þeir óskuðu eftir slíkri aðstoð. Á fundinum hafi ráðgjafinn fengið þær upplýsingar frá sviðsstjóra UTS að um fimm starfsmenn væri að ræða. Hvorki nöfn né aðrar upplýsingar um starfsmennina hefðu verið gefnar upp á þessum fundi. Það hafi ekki verið fyrr en eftir að starfsmennirnir hefðu fengið tilkynningu um að störf þeirra yrðu lögð niður, og kynningarbréfið um Capacent ráðgjafaþjónustuna, að sviðsstjórinn hafi gefið ráðgjafanum upp nöfn starfsmannanna og GSM símanúmer þeirra. Forsendan fyrir því að stefndi gæti staðið við samkomulagið í þágu umræddra starfsmanna hafi verið að ráðgjafinn hefði samband við starfsmennina ef ekki myndi heyrast frá þeim innan 10 daga frá afhendingu bréfsins. Hafi þetta komið skýrt fram í bréfinu um Capacent ráðgjafaþjónustuna. Stefnda hafi ekki verið kunnugt um að stefnandi hefði verið mótfallin því fyrirkomulagi sem kveðið var á um í bréfinu, þ.e. að umræddur ráðgjafi hefði samband við hana ef ekki heyrðist frá henni innan 10 daga frá afhendingu bréfsins. Í úrskurði Persónuverndar segi að lögmæti miðlunar upplýsinga stefnda til Capacent um nafn og símanúmer stefnanda hafi ráðist af því hvort líta megi svo á að stefnandi hafi í verki veitt ótvírætt samþykki sitt. Að mati Persónuverndar hafi ekki verið fullyrt að svo hafi verið en til þess hefði stefndi þurft að gera stefnanda grein fyrir fyrirhugaðri miðlun upplýsinganna til Capacent með skýrari hætti en gert var.

Stefndi kveðst taka úrskurði Persónuverndar alvarlega og hafi úrskurðinn að sjálfsögðu í huga í framtíðinni. Hins vegar verði ekki fram hjá því litið að úrskurðurinn byggi á mati á því hvort ótvírætt samþykki hafi verið gefið af hálfu stefnanda. Í huga þeirra aðila sem sátu fundinn af hálfu stefnda, þegar stefnanda var afhent bréf Capacent, sé enginn vafi á að ótvírætt samþykki af hálfu stefnanda hafi legið fyrir. Stefnanda hafi auk þess verið í lófa lagið að láta uppi þá skoðun sína að hún vildi ekki þiggja slíka þjónustu, eða vildi taka sér tíma í að hugsa um það hvort hún kærði sig um hana. Engar slíkar athugasemdir hafi komið fram af hálfu stefnanda. Hefði stefnandi gert athugasemdir við fyrirhugaða þjónustu hefði stefndi að sjálfsögðu tekið þær til greina og gert ráðstafanir til að afturkalla þjónustubeiðnina.

Stefndi bendir á að ráðgjafafyrirtækið Capacent hafi sinnt slíkri þjónustu sem um ræði í mörg ár. Samkomulag Capacent og stefnda í þessu tilviki hafi ekki verið frábrugðið öðrum sams konar samningum og Capacent geri við önnur fyrirtæki og hafi stjórnendur á UTS, sem sömdu við Capacent, gert ráð fyrir að starfsaðferðir fyrirtækisins væru í samræmi við lög og reglur.

Stefndi telur að samkvæmt ákvæðum laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, hafi verið heimilt að leggja niður starf stefnanda og segja henni upp störfum með vísan til 43. og 44. gr. starfsmannalaga. Heimildir stefnda til að segja upp ráðningu vegna niðurlagningar; vegna skipulagsbreytinga og hagræðingar, séu því rúmar og eigi undir mat vinnuveitanda. Stefndi byggir á því að samkvæmt meginreglu vinnuréttar, sem einnig komi ótvírætt fram í ákvæðum starfsmannalaga, einkum IV. kafla og 2. mgr. 38. gr., sé það mat vinnuveitanda, í þessu tilviki stefnda, hvort og hvenær sé rétt að fækka starfsmönnum eða leggja niður störf til að markmiðum hagræðingar verði náð. Stefndi telur að slíkt mat verði ekki endurskoðað efnislega af dómstólum.

Stefndi heldur því fram að aðstaðan hafi verið sú að störf og verkefni viðkomandi starfsmanna hafi ekki rúmast innan skipulagsbreytinganna og ekki verið þörf fyrir þá í nýju skipulagi. Starf stefnanda hafi einfaldlega verið lagt niður þar sem ekki hafi verið þörf fyrir það lengur. Að mati stefnda var stefnanda á engan hátt mismunað. Því er mótmælt að vegið hafi verið að stefnanda sem konu á vinnustað þar sem konur hefðu verið í minnihluta og að það geri uppsögnina enn sárari fyrir stefnanda en ella.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin og að uppsögnin hafi verið illa ígrunduð. Stefndi hafi unnið að endurskipulagningu UTS um nokkurt skeið, eins og sjá megi af minnisblaði Gátta ehf. og skýrslu frá 5. september 2006. Einnig hafi verið leitað eftir utanaðkomandi ráðgjöf frá áðurnefndum ráðgjafafyrirtækjum. Þá hafi verið haldin kynning með öllum starfsmönnum sviðsins 6. september 2006 þar sem fram hafi komið hvernig standa ætti að þessari vinnu. Allir starfsmenn sviðsins hafi tekið þátt í umfangsmikilli undirbúningsvinnu þar sem markmiðið hefði verið að greina hvað mætti betur fara í starfsemi UTS. Þetta hafi falist m.a. í sérstakri viðhorfskönnun meðal starfsmanna og sérstökum starfsdegi. Öll þessi vinna hafi verið undirstaða nýrrar stefnumótunar UTS. Þá hafi starfsmenn reglulega fengið send drög til umsagnar. Stefndi kveðst því vera mjög undrandi á því að stefnandi segist ekki hafa komið að þessari vinnu. Skipulagsbreytingarnar sjálfar hafi eðlilega verið á forræði stjórnenda.

Þegar endurskoðuð stefnumótun og nýtt skipulag UTS hafi legið fyrir hafi það verið niðurstaða stjórnenda stefnda að breytingar á starfsmannahaldi sviðsins væru nauðsynlegar. Mikil vinna hafi verið lögð í nýja stefnumótun og nýtt skipulag. Það fari eftir eðli máls hvaða upplýsinga þurfi að afla til að rannsókn þess teljist fullnægjandi í skilningi rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Á því er byggt af hálfu stefnda að rannsóknarskyldu hafi verið fullnægt. Mikil vinna hafi verið lögð í að kanna skilvirkni og hagkvæmni UTS og hafi niðurstaðan verið sú að óhjákvæmilegt væri að leggja niður tiltekin störf ef settum markmiðum skyldi náð. Þá hafi stjórnendum verið fullkunnugt um hvaða verkefnum stefnandi sinnti og hvar þekking hennar og færni lá. Þegar ákvörðun hafi verið tekin um að leggja niður starf stefnanda hafi allar nauðsynlegar upplýsingar legið fyrir. Málið hafi því verið að fullu upplýst áður en stefndi tók ákvörðun um uppsögn stefnanda.

Vegna ummæla stefnanda, um að í skýrslunni frá 5. september 2006 sé hvergi vikið að því að fækka eigi fólki og á grundvelli hvaða sjónarmiða, segir stefndi að ástæða þess sé sú að þegar skýrslunni var dreift hafi ekki legið fyrir hvort eða hvaða störf yrðu lögð niður eða hvort segja þyrfti upp starfsmönnum.

Þá segir stefndi, vegna athugasemda stefnanda um að í áðurnefndri skýrslu sé ekki að finna úttekt á störfum einstakra starfsmanna, árangri þeirra í starfi og hæfni, að ekki hafi verið talin þörf á úttekt á árangri og/eða hæfni starfsmanna UTS í tengslum við skipulagsbreytingarnar. Ákvörðun um niðurlagningu starfa við skipulagsbreytingarnar hafi ekki verið byggð á vali milli starfsmanna á grundvelli árangurs og/eða hæfni í starfi. Aftur á móti hafi farið fram ítarlegt mat á störfum og verkefnum UTS. Niðurstaða stefnda hafi verið sú að ef markmiðum nýrrar stefnumótunar og skipulagsbreytinga skyldi náð væri nauðsynlegt að leggja niður fimm störf.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt ákvæðinu skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Þess skuli þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Í þessu tilviki gangi starfsmannalögin framar og mat stefnda á því að fækka hafi þurft starfsmönnum tiltekinnar deildar. Verði talið að ákvörðunin hafi á einhvern hátt takmarkast af gildi 12. gr. stjórnsýslulaga byggir stefndi á því að ekki hafi lengur verið þörf fyrir verkefni þau sem stefnandi hafði með höndum, vegna umræddra skipulagsbreytinga. Við þessar aðstæður hafi ekki verið leiðir til að taka aðra eða vægari ákvörðun og telur stefndi því að ekki hafi verið brotið gegn 12. gr. stjórnsýslulaga.

Stefndi kveðst hafa metið það svo að því markmiði um hagræðingu sem skipulagsbreyting UST átti að ná myndi ekki nást nema með því að leggja fimm störf niður. Forstöðumaður ríkisstofnunar beri ábyrgð á að stofnunin sem hann stýri starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf. Hann beri ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt og sé heimilt að áminna hann fari útgjöld fram úr fjárhagsheimildum, sbr. 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Forstöðumanni beri því samkvæmt framansögðu að reka stofnun á sem hagkvæmastan hátt.

Stefndi mótmælir því að undirbúningur ákvörðunar um uppsögn stefnanda hafi verið ófullnægjandi og að ákvörðunin hafi verið illa undirbúin og ígrunduð.

Því er mótmælt að ekki hafi farið fram skoðun á því hvort unnt hefði verið að ná ætluðum markmiðum með skipulagsbreytingunum án þess að leggja niður störf. Stjórnendur hefðu lagst yfir það hvort mögulegt væri að breyta starfi viðkomandi starfsmanna og flytja þá til í starfi. Eftir ítarlega skoðun hafi það verið niðurstaða stjórnenda að ef markmiðum skipulagsbreytinganna skyldi náð væri ekki séð hvernig starfskraftar viðkomandi starfsmanna gætu nýst innan UTS. Því til grundvallar hafi legið eftirfarandi rök: Í fyrsta lagi hefðu með skipulagsbreytingunum flust verkefni milli skipulagseininga og því næðist fram aukin skilvirkni í innra starfi sviðsins og færri þyrfti til að sinna þeim verkefnum. Í öðru lagi hefði verksvið UTS með nýrri stefnumótun verið skilgreint nánar. UTS myndi í auknum mæli sinna verkefnum þar sem sérfræðiþekkingu þyrfti til en ýmis einfaldari verkefni myndu færast til einstakra sviða. Í þriðja lagi hafi, samkvæmt nýrri stefnumótun, verið gert ráð fyrir að fleiri verkefnum yrði úthýst og meiri aðkeyptri þjónustu. Í fjórða lagi hefði, með sameiningu þriggja hugbúnaðardeilda í eina, jafnframt náðst ákveðin hagræðing.

Stefndi vísar til þess að í stefnu komi fram að ekki verði séð að markmiðið með skipulagsbreytingunum hafi verið að spara launaútgjöld, a.m.k. hafi það markmið ekki verið skýrt. Í þessu sambandi áréttar stefndi að forstöðumanni beri að nýta fjármuni stofnunar á sem árangursríkastan hátt, en eðli máls samkvæmt sé markmið skipulagsbreytinga fyrst og fremst að auka skilvirkni og hagkvæmni til hagsbóta fyrir þá sem njóti þjónustunnar. Það liggi í augum uppi að þar sem þjónustan byggi fyrst og fremst á framlagi starfsmanna hljóti skipulagsbreytingar að hafa áhrif á það hve marga starfsmenn talið sé forsvaranlegt að nýta og ákveðnar breytingar hafi áhrif á þann kostnað sem falli á viðkomandi rekstrareiningu. Eitt af markmiðum nýs skipulags og stefnumótunar UTS sé að sinna þeim fjölmörgu og auknu verkefnum sem sviðinu sé ætlað að sinna án þess að aukið fjármagn fylgi, á sem hagkvæmastan hátt.

Stefndi kveðst mótmæla því sem fram komi í stefnu, um að vandi UTS hafi verið stjórnunarvandi og að vissir starfsmenn stæðu sig ekki sem skyldi í starfi en í minnisblaði Gátta ehf. hafi verið lagt til að vandamálin yrðu leyst með skipulagsbreytingum. Stefndi áréttar að hann beri ekki ábyrgð á þeim hugmyndum sem fram komi í minnisblaðinu og hafi ekki gert þær að sínum. Þá vísar stefndi til þess sem áður er sagt um undirbúning skipulagsbreytinganna og að uppsagnirnar hafi verið nauðsynlegar að mati stjórnenda.

Stefndi segir að það sé grófleg rangtúlkun á staðreyndum og útúrsnúningur sem stefnandi haldi fram, um að B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, hafi þvingað E-kvk-þf Á-x-x, fyrrverandi deildarstjóri á UTS, til að raða undirmönnum sínum í eins konar gæðaflokka. Slíkt komi hvergi fram í framburði hennar í máli S-kk-ef T-x-x. Stefndi kveðst mótmæla þessari fullyrðingu harðlega. Margs konar greining hafi farið fram á starfsemi UTS og einn þáttur hafi verið að sviðsstjóri bað deildarstjóra að flokka starfsfólk eftir því hvernig það stæði sig í þeim verkefnum sem það sinnti. Ekki hafi verið um neinar þvingunaraðgerðir að ræða né heldur hafi tilgangurinn verið að finna út hvaða starfsmenn mættu missa sín eins og fullyrt sé. Þetta sé vel þekkt aðferðafræði í mannauðsstjórnun.

Þá mótmælir stefndi því sem röngu og ósönnuðu að brotið hafi verið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

Stefndi segir að samkvæmt 22. gr. stjórnsýslulaga skuli í rökstuðningi vísa til þeirra réttarreglna sem ákvörðun stjórnvalds sé byggð á. Að því marki sem ákvörðun byggist á mati skuli í rökstuðningnum greina frá þeim meginsjónarmiðum sem ráðandi hafi verið við matið. Þar sem ástæða sé til skuli í rökstuðningi einnig rekja í stuttu máli upplýsingar um þau málsatvik sem höfðu verulega þýðingu fyrir úrlausn málsins. Í rökstuðningi til stefnanda komi fram að stefndi hafi byggt ákvörðun um að leggja niður starf stefnanda á 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996. Þar sé einnig lýst áðurnefndum skipulagsbreytingum og hagræðingu við þær og skýrt hvernig þær leiddu til þess að starf stefnanda hafi verið lagt niður og henni sagt upp störfum. Efni rökstuðnings stefnda til stefnanda fullnægi, samkvæmt ofangreindu, skilyrðum stjórnsýslulaga fyllilega og er öðru mótmælt sem röngu og ósönnuðu.

Stefndi mótmælir athugasemdum stefnanda í stefnu sem röngum og ósönnuðum, um að lýsing á starfi stefnanda í bréfi 10. október 2006 sé ekki rétt og því að rökstuðningurinn beri með sér að ómálefnalegar ástæður hafi legið að baki uppsögninni. Stefndi segir að deild sú sem stefnandi starfaði við, rekstrar- og skrifstofulausnir, hafi verið lögð niður við skipulagsbreytingarnar, sem og tvær aðrar deildir sem einnig sinntu hugbúnaðarmálum. Í stað þeirra hafi verið stofnuð ný deild, hugbúnaðarsvið. Samhliða þessu hefðu öll verkefni verið endurskoðuð. Fæðingartilkynningarkerfi hafi verið komið inn í svokallað vöruhús gagna til að notendur yrðu sjálfbjarga við að útbúa eigin skýrslur. Það hafi verið mat stjórnenda stefnda að vinna við uppbyggingu vöruhúss gagna krefðist tölvunarfræðimenntunar enda væri þekking í gagnasafnsfræðum lykilatriði, en stefnandi hefði ekki þá menntun. Lögð hefði verið áhersla á að sviðið yrði meira sérfræðisvið og að einföld verkefni, s.s. skýrslugjöf, færðust yfir á sviðin sjálf. Þetta væri í samræmi við það sem tölvudeildir annarra fyrirtækja stefni að. Tveir starfsmenn sinntu þessari skýrslugjöf og hafi stefnandi verið annar þeirra. Það hefði verið niðurstaða stjórnenda UTS að ekki væri rúm fyrir tvö störf af þessum toga og því ákveðið að leggja niður annað starfið. Stjórnendur hefðu metið það svo að starf stefnanda skyldi lagt niður af þeirri málefnalegu ástæðu að hinn starfsmaðurinn hefði meiri reynslu og mun lengri starfsaldur.

Stefndi áréttar að ákvörðun stefnda hafi verið byggð á því að uppsögn stefnanda væri nauðsynlegur liður í að ná fram markmiði skipulagsbreytinga. Ákvörðun um uppsögn stefnanda hafi ekki byggst á vali milli starfsmanna vegna hæfni og/eða árangurs. Stefnandi hefði sinnt verkefnum (gagnavinnslu og skýrslugjöf) sem hefðu dregist saman. Önnur verkefni stefnanda hefðu verið almenns eðlis og hvorki krafist sérþekkingar né sérstakrar hæfni, þekkingar eða menntunar. Þeim verkefnum hefðu aðrir starfsmenn getað sinnt. Við skipulagsbreytinguna hefðu þau verkefni verið endurskoðuð og að stærstum hluta lögð niður en sumum minni verkefnum verið dreift og þau flutt á aðrar deildir sviðsins. Stefnandi hafi borið starfsheitið kerfisfræðingur sem sé ekki lögverndað og notað hjá stefnda jöfnum höndum yfir ófaglærða starfsmenn sem hafa unnið í tölvumálum sem og aðra starfsmenn með formlegt nám í kerfisfræði. Stefnandi hafi ekki lokið námi í kerfisfræði.

Með vísan til framangreinds verði alls ekki séð að ákvörðun stefnda hafi byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Stefndi hafi því ekki brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins við uppsögn stefnanda.

Varðandi það sem stefnandi heldur fram, um að stefnda hafi verið skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en ákvörðunin um uppsögnina var tekin, segir stefndi að engin rök séu færð fyrir þessari skoðun stefnanda og er þessu mótmælt.

Þá mótmælir stefndi því að með uppsögnunum hafi verið brotið gegn lögum nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og jafnréttisáætlun stefnda. Kynferði stefnanda hafi ekkert með uppsögn hennar að gera. Bendir stefndi á að í dag séu 65 starfsmenn á UTS, þar af þrjátíu konur. Reynsla UTS, sem á það sammerkt með flestum tölvudeildum og tölvufyrirtækjum landsins, sé sú að erfitt reynist að fá konur í tæknileg störf í tölvumálum eins og í tæknideild og þjónustumiðstöð UTS.

Stefndi segir að hugbúnaðardeild hafi orðið til við sameiningu þriggja deilda sem sinntu hugbúnaðarverkefnum, en stefnandi hafi verið starfsmaður einnar deildarinnar. Í dag séu þar 16 starfsmenn, þar af 10 konur. Tveir nýjustu starfsmenn deildarinnar sem ráðnir hafi verið, vegna sérfræðiþekkingar sinnar, séu konur. Konur séu því í miklum meirihluta á hugbúnaðardeild UTS.

Stefndi kveður ekki ljóst hvers vegna stefnandi kjósi að segja að eini karlinn, sem sagt var upp, tilheyrði minnihlutahópi, í tengslum við umfjöllun um meint brot á jafnréttislöggjöf. Stefndi lítur svo á að með setningunni sé gefið í skyn að stefndi hafi brotið reglu stjórnsýslulaga um bann við mismunun en umræddur karl var af erlendu bergi brotinn. Því er mótmælt. Stefndi telur athugasemdina ósmekklega, óviðeigandi og með öllu óverðskuldaða.

Á því er byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Stefnanda hafi verið sagt upp störfum með lögmætum hætti, með löglegum fyrirvara og eigi hún ekki neina kröfu á hendur stefnda. Að mati stefnda er skilyrðum skaðabótaréttar ekki fullnægt að neinu leyti. Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni hafi henni borið að takmarka það eins og kostur var, en hún hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni. Í ákvörðun um nám felist ekki takmörkun á meintu tjóni. Vegna ummæla stefnanda um að eftir uppsögnina hafi ekkert starf fyrir stefnanda verið á lausu segir stefndi að atvinnuleysi á þessum tíma hafi verið í algjöru lágmarki og sé þessari fullyrðingu stefnanda hafnað. Þá er á það bent að stefnandi hafi ekki unnið uppsagnarfrest sinn og hafði því gott svigrúm til atvinnuleitar. Því er mótmælt að uppsögninin sé til þess fallin að valda stefnanda vandkvæðum í framtíðinni. Einnig er hafnað skýringum stefnanda um vinnumarkaðinn að öðru leyti. Öll þau atriði sem stefnandi heldur fram fjárkröfu sinni til stuðnings séu ósönnuð. Því er mótmælt að hætt sé við að slíkur starfsmaður sitji ekki við sama borð í starfi annars staðar komi til þess að gera þurfi upp á milli starfsmanna. Fullyrðing þessi sé algerlega ósönnuð. Í því sambandi er vísað til rökstuðnings fyrir uppsögninni, dags. 10. október 2006, þess efnis að um niðurlagningu á starfi var að ræða og vandséð sé hvernig fullyrðingar stefnanda samræmast þeirri ástæðu.

Stefndi telur að ekki sé fullnægt skilyrðum skaðabótaréttar fyrir bótakröfu stefnanda samkvæmt almennum reglum, skaðabótalögum né öðrum bótareglum. Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem bótakröfu hennar viðkemur, m.a. um grundvöll kröfu, sök, ólögmæti, tjón, orsakasamband og sennilega afleiðingu. Því er mótmælt að skilyrðum þessum sé fullnægt.

Málsástæðum stefnanda vegna kröfu um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga er mótmælt þar sem ekki séu skilyrði til að dæma slíkar bætur í máli þessu. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að í ákvörðun stefnda hafi falist ólögmætar meingerðir gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda í skilningi 26. gr. laga nr. 50/1993. Ákvörðun stefnda um að segja stefnanda upp störfum hafi verið byggð á lögmætum og málefnalegum ástæðum. Samkvæmt framansögðu hafi stefndi ekki brotið gegn jafnréttislögum né jafnréttisáætlun sinni.

Um varakröfu sína segir stefndi að verði komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni sé á því byggt af hálfu stefnda að skaðabótakrafa stefnanda sé allt of há. Að mati stefnda hafi stefnandi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að takmarka tjón sitt heldur valið þann kost að fara í nám þegar atvinnuleysi hafi verið í sögulegu lágmarki hér á landi. Skýringum stefnanda um nauðsyn þess að fara í nám sé mótmælt. Þá sé þess krafist að tekið verði tillit til þess að stefnandi þurfti ekki að vinna uppsagnarfrest sinn.

Stefndi byggir á því að viðmiðunartímabil bóta taki til allt of margra mánaða. Er því mótmælt og þess krafist að miðað verði við mun styttra tímabil ef dómurinn fellst að einhverju leyti á að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni. Þá er því mótmælt að yfirvinna, mótframlag í lífeyrissjóð og mótframlag í séreignasjóð leggist við kröfu stefnanda. Sama eigi við um orlofs- og desemberuppbót.

Í greinargerð stefnda er skorað á stefnanda að leggja fram gögn um atvinnuleit á þeim tíma sem um ræðir í máli þessu. Stefnandi hafi ekki þegið aðstoð stefnda við atvinnuleit og sé þess krafist að tekið verði tillit til þess.

Fallist dómurinn að einhverju leyti á bótakröfu stefnanda þá er þess krafist að miðað verði við laun að frádregnum sköttum. Því er mótmælt að taka eigi tillit til þess við ákvörðun bóta að stefnandi var ríkisstarfsmaður. Að mati stefnda sinnti stefnandi ekki nægilega skyldu sinni til að takmarka tjón sitt. Miskabótakröfu er mótmælt sem allt of hárri og þess krafist að hún verði lækkuð verulega. Að lokum vísar stefndi, varðandi varakröfu sína, til allra sömu málsástæðna og sjónarmiða og fram hafa komið um aðalkröfu.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda og upphafsdegi vaxtakröfu, en bótakrafa hafi fyrst komið fram með stefnu máls þessa. Því telur stefndi, ef dómurinn fellst á vaxtakröfu, að ekki eigi að miða við fyrra tímamark en þingfestingardag varðandi vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, en mánuð eftir þingfestingardag stefnu verði fallist á dráttarvexti, sbr. 9. gr. sömu laga. Þá er í varakröfu gerð krafa um að málskostnaður falli niður.

Vegna málskostnaðarkröfu er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Eins og rakið hefur verið var stefnandi ein af fimm starfsmönnum sem var sagt upp störfum. Í dómi Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006 vegna uppsagnar eins af þessum starfsmönnum, S-kk-ef T-x-x, segir að forstöðumenn stefnda hefðu komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að fækka starfsmönnum til að ná fram hagræðingu í rekstri. Í lögum nr. 70/1996 séu ekki reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skuli upp við slíkar aðstæður. Þótt ákvörðun um þetta ráðist að meginstefnu af mati stefnda séu valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar, þar með talinni réttmætisreglunni, en samkvæmt henni verði stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Hafi starfsmaður verið ráðinn til ákveðins starfs geti verið nægilegt í þessu sambandi að uppsögn hans sé reist á því að ekki sé talin þörf á að nokkur gegni því starfi lengur. Hafi starfsmaður á hinn bóginn sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili dugi ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þurfi jafnframt að leggja frekara mat á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði.

Við aðalmeðferð málsins skýrði stefnandi frá menntun sinni og starfsreynslu. Hún kvaðst vera kerfisfræðingur. Hún sé menntuð frá Danmörku og hefði lokið þar prófi í tölvufræðum, en það sé ekki endanlegt próf í tölvunarfræði heldur helmingur af námi í þeim fræðum. Hún hefði verið ráðin sem kerfisfræðingur á Landspítalanum árið 1998 og tekið við af konu sem sá um fyrirspurnir. Stefnandi kvaðst hafa unnið samkvæmt fyrirliggjandi starfslýsingum. Hún lýsti störfum sínum nánar þannig að hún hefði byrjað í úrvinnslum úr ýmsum kerfum og jafnframt í notendaþjónustu. Síðan hefði þetta þróast þannig að hún hafi einnig sinnt aðgangsmálum. Svo hefði hún aftur snúið sér meira að fyrirspurnum og orðið ábyrgðarmaður yfir fæðingartilkynningarkerfinu og séð mikið um það. Hún kvaðst hafa verið byrjuð að skoða Vöruhús gagna þar sem staðið hefði til að flytja gögn úr ýmsum kerfum í Bussiness Object, en það væri tól sem notað væri á Vöruhús gagna. Staðið hefði til að flytja gögn úr fæðingartilkynningarkerfinu og hún átt að sjá um það ásamt einum öðrum. Vegna anna hefðu þau ekki verið komin almennilega af stað með það, en mikið hefði verið að gera í fyrirspurnunum. Stefnandi kvaðst einnig hafa unnið við að innleiða Microsoft stýrikerfi og það verkefni hafi vaxið jafnt og þétt. Stefnandi kvaðst hafa góða gagnagrunnsþekkingu.

B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, skýrði frá því fyrir dómi að stefnandi hefði mest verið í skýrslugerð fyrir notendur og öðrum tilfallandi verkefnum. Fram kom að tveir starfsmenn hefðu sinnt þessari skýrslugjöf. Þá kom fram að kerfin hefðu ekki verið tilbúin fyrir notendur þegar stefnanda var sagt upp.

Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi og í gögnum málsins liggur fyrir, líkt og í máli S-kk-ef T-x-x, að ákvörðun um að leggja niður starf stefnanda var ekki byggð á vali milli manna, frammistöðu þeirra eða hæfileikum, heldur á því að verkefni hennar rúmuðust ekki innan nýs skipulags. Ljóst er að starfssvið stefnanda tók breytingum í gegnum tíðina og hún sinnti margvíslegum verkefnum sem voru ekki einskorðuð við tiltekin kerfi eða verkefni sem átti að leggja niður. Fram hefur komið að annar starfsmaður, I-kvk-nf R-kvk-nf, hafi unnið sambærileg störf og stefnandi og verkefni færst til hennar eftir uppsögn stefnanda. Með hliðsjón af öllu þessu var stefnda skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en tekin var ákvörðun um að segja henni upp störfum. Þar sem slíkt mat fór ekki fram var ekki staðið réttilega að ákvörðun stefnda um að segja stefnanda upp störfum. Var uppsögnin af þeirri ástæðu ólögmæt og á stefnandi því rétt á bótum vegna tjóns sem hún hefur orðið fyrir af þeim sökum.

Stefnandi hefur krafist bóta sem nemur launum í 12 mánuði og byggir á útreikningum kjarasviðs SFR, dags. 27. júní 2007. Samkvæmt þeim hefðu árslaun stefnanda, að meðtalinni fastri yfirvinnu, verið 4.613.224 kr. Mótframlag í lífeyrissjóð hefði verið 530.521 kr. og í séreignarsjóð 92.264 kr. Þar við bætist orlofsuppbætur, 23.400 krónur, og 41.800 kr. desemberuppbót. Samtals gerir þetta 5.301.210 krónur. Auk þess krefst hún 500.000 kr. í miskabætur.

Fyrir liggur að stefnandi hóf nám í tölvunarfræði við Háskólann í Reykjavík fljótlega á árinu 2007, en hún hafði fengið greidd laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem lauk 1. janúar 2007. Stefnandi kvaðst hafa ákveðið að fara í nám þar sem stefndi hefði lagt áherslu á nauðsyn sérþekkingar. Hún hefði leitað að vinnu meðan hún var að kanna möguleika á námi en það hefði ekki gengið vel að fá störf. Ekki liggja fyrir nein gögn eða upplýsingar um atvinnuleit stefnanda þrátt fyrir áskorun þar um og er því örðugt að meta hugsanlegt fjártjón hennar. Líta verður til þess að stefnandi var 47 ára er henni var sagt upp störfum og naut hún réttinda og bar skyldur starfsmanna ríkisins samkvæmt lögum nr. 70/1996. Þótt hún hafi verið ráðin með gagnkvæmum uppsagnarfresti mátti hún almennt treysta því að fá að halda stöðu sinni, nema eitthvað sérstakt kæmi til. Gera má ráð fyrir að hún hefði ekki farið í nám og orðið tekjulaus nema vegna þess að henni var sagt upp störfum. Aftur á móti má ætla að atvinnuhorfur hennar séu ágætar vegna námsins og starfsreynslu hennar. Að öllu þessu virtu verða bætur til stefnanda vegna fjártjóns ákveðnar að álitum 400.000 kr.

Að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á annað en að uppsögn stefnanda hafi verið til komin vegna hagræðingar í rekstri. Ekki hefur verið sýnt fram á eða leiddar líkur að því að henni hafi verið mismunað á grundvelli kynferðis. Þykja ekki skilyrði til að dæma stefnanda miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Er þeirri kröfu því hafnað.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 400.000 krónur með dráttarvöxtum frá þeim degi er mál þetta var þingfest 28. júní 2007, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Að teknu tilliti til þess að mál tveggja annarra starfsmanna hafa verið rekin samhliða þessu máli, og vinna lögmanns nýtist því í öllum málunum, þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 350.000 kr. Hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Landspítali – háskólasjúkrahús, greiði stefnanda, Ö-kvk-þgf B-kvk-þgf H-kvk-þgf, 400.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2007 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 350.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf