E-660/2019

Dómur

Mál þetta, sem var dómtekið 5. janúar 2021, var höfðað 5. júní 2019 af stefnanda, D-kk-þgf Þ-kk-þgf D-kk-þgf, Garðastræti 14, Reykjavík, á hendur stefnda Brammer Ísland ehf., Hlíðasmára 12, Kópavogi, nú Rubix Ísland ehf.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.295.738 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 12 gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu: af kr. 61.360 frá 1. ágúst 2015 til 1. september 2015

„ „ 153.868 „ þeim degi til 1. október 2015

„ „ 223.639 „ „ 1. nóvember 2015

„ „ 311.247 „ „ 1. desember 2015

„ „ 388.555 „ „ 1. janúar 2016

„ „ 455.520 „ „ 1. febrúar 2016

„ „ 525.939 „ „ 1. mars 2016

„ „ 590.351 „ „ 1. apríl 2016

„ „ 665.161 „ „ 1. maí 2016

„ „. 730.564 „ „ 1. júní 2016

„ „ 798.925 „ „ 1. júlí 2016

„ „ 869.540 „ „ 1. ágúst 2016

„ „ 934.778 „ „ 1. september 2016

„ „ 999.942 „ „ 1. október 2016

„ „ 1.065.106 „ „ 1. nóvember 2016

„ „ 1.130.270 „ „ 1. desember 2016

„ „ 1.260.598 „ „ 1. janúar 2017

„ „ 1.318.121 „ „ 1. febrúar 2017

„ „ 1.965.365 „ „ 1. mars 2017

„ „ 2.612.609 „ „ 1. apríl 2017

„ „ 3.295.738 „ „ 1. maí 2017 til þingf.dags. en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 4.295.738 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni 240.368 króna innborgun stefnda þann 31. desember 2016. Stefnandi gerir jafnframt kröfur um málskostnað.

Stefndi krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi en til vara sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krafðist stefndi í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Með úrskurði dómara 27. febrúar 2020 var frávísunarkröfu stefnda hafnað. Ákvörðun málskostnaðar var látin bíða efnisdóms.

I.

Ágreiningur er um málsatvik. Á árinu 2015 auglýsti stefndi eftir bókara á skrifstofu fyrirtækisins í Borgartúni. Helstu verkefni voru bókun innkaupareikninga, samskipti við innlenda og erlenda birgja, afstemmingar, eftirfylgni vinnuferla og önnur tilfallandi verkefni í bókhaldi. Hæfniskröfur voru: „Viðurkenndur bókari eða sambærileg menntun æskileg, reynsla af bókhaldsstörfum skilyrði, góð almenn tölvufærni, góð kunnátta í Excel, mjög góð enskukunnátta, nákvæmni og tölugleggni, sjálfstæði og samskiptafærni.“ Stefnandi sótti um starfið og var boðaður í starfsviðtal. Stefnandi hóf störf hjá stefnda 1. júlí 2015, og undirritaði stefnandi ráðningarsamning við stefnda, dags. 8. júlí 2015. Í samningnum kemur fram að stefnandi var ráðinn sem bókari og var samningurinn tímabundinn til sex mánaða og átti ráðningarsambandið að falla niður að tímabilinu loknu.

Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi ekki verið ráðinn í framangreint starf heldur annar umsækjandi, X, og hafi ráðningin verið ótímabundin, en hún hafi verið hæfust allra umsækjenda. Stefnanda hafi hins vegar verið boðið annað starf en það starf sem var auglýst, en það hafi verið tímabundið til sex mánaða.

Um störf sín segir stefnandi að hann hafi annast verkefni og bókanir sem vörðuðu Íslandsmarkað en X hafi verið falið að annast slík verk sem snertu Noregsmarkað. Starf stefnanda og X hafi hins vegar gengið út á það sama, að taka saman vörureikninga og stemma af við pantanir, bóka reikninga, sannreyna og tengja svokallaðar móttökulínur við hvern og einn bókaðan innkaupareikning. Þá skyldu þau sjá til þess að birgjar fengju greitt, m.a. með því að fylgjast með því að greiðslufrestir væru haldnir og keyra svo út yfirlit til gjaldkera, en meira annríki hafi þó fylgt starfi stefnanda en starfi X.

Þá segir stefnandi að stuttu eftir að hann hóf störf hjá stefnda hafi komið í ljós að afköst hans hafi verið töluvert meiri en X, en afköst hafi verið mæld með tilteknum mæliaðferðum. Mikil ánægja hafi verið hjá stefnda með störf og afköst stefnanda. Haustið 2015 hafi hann átt launaviðtal við T-kvk-þf F-x-x þar sem honum hafi verið tjáð að við fastráðningu mætti hann búast við 510% launahækkun. Eftir að sex mánaða ráðningarsamningi hans lauk hafi hann tilkynnt stefnda að hann hygðist hætta störfum sumarið 2016 til þess að afla sér frekari menntunar. Stefnandi hafi síðan lent í umferðarslysi vorið 2016, áður en ákvörðun um að hækka laun hans hafi komið til framkvæmda. Slysið hafi valdið því að starfsþrek stefnanda hafi skerst og hann hafi þurft að fresta áætlunum sínum um menntun og ákveðið þess í stað að starfa lengur hjá stefnda. Stefnandi kveðst hafa innt stefnda eftir þeirri launahækkun sem honum hafi verið lofað, en hann hafi óskað eftir að launahækkunin yrði afturvirk. Í árlegu launaviðtali haustið 2016 hjá H-kk-þgf H-kk-þgf, þáverandi fjármálastjóra, en T-kvk-nf hafi þá verið hætt, hafi stefnanda verið boðin 33% launahækkun í formi sömu launa fyrir sex tíma vinnudag. Eftir marga fundi með H-kk-þgf, B-kvk-þgf starfsmannastjóra og J-kk-þgf, framkvæmdastjóra stefnda, hafi stefnanda verið boðin launahækkun sem hafi numið 13%, afturvirkt frá og með 1. janúar 2016. Stefnanda hafi verið tjáð af J-kk-þgf að það væru sömu kjör og samstarfskonur hans í fjármáladeildinni hefðu samið um og stefnandi samþykkt launakjörin á þeim forsendum. Stefnandi kveður að nokkrum dögum síðar hafi hann fyrir tilviljun rekist á skjal sem hafi sýnt laun allra starfsmanna stefnda, þ. á m. X. Af skjalinu hafi mátt ráða að stefnandi hafi fengið greidd um 160.000 króna lægri mánaðarlaun en X, væri miðað við fullt starf. Stefnandi hafi í kjölfarið átt fundi með framkvæmdastjóra stefnda og óskað eftir því að laun hans yrðu endurreiknuð frá upphafi. Stefnanda hafi verið synjað um þá beiðni en verið sagt m.a. af H-kk-þgf H-kk-þgf, fjármálastjóra stefnda, að laun stefnanda myndu ná launum X með tíð og tíma. Stefnandi hafi ekki getað unað við þetta og haft samband við VR og Jafnréttisstofu.

Nýr ráðningarsamningur var undirritaður við stefnanda 23. desember 2016, sem gilti í einn mánuð, janúar 2017, en endurskoðun á tímabundnum ráðningarsamningi fyrir komandi mánuð skyldi fara fram fyrir 20. hvers mánaðar. Í samningnum segir að stefnandi væri ráðinn sem innkaupafulltrúi. Stefnandi segir að á þessum tíma hafi hann upplýst stefnda um vilja sinn til að sækja nám að nýju, en hann hafi þó ekki sjálfur óskað eftir svo stuttum samningi heldur hafi sú útfærsla komið frá stefnda.

Sama dag, 23. september 2016, fór fram endurmat á launum stefnanda eftir launaviðtal við H-kk-þf H-kk-þf, fjármálastjóra stefnda, í byrjun mánaðarins. Í samkomulagi sem málsaðilar undirrituðu kemur fram að laun stefnanda væru leiðrétt fyrir janúar, febrúar, mars og apríl 2016 um 60.092 krónur á mánuði. Þannig yrðu heildarmánaðarlaun stefnanda 521.000 krónur frá 1. janúar 2016. Launaleiðréttingin næmi 240.368 krónum sem myndi koma fram á launaseðli vegna janúar 2017 og greidd inn á reikning stefnanda 22. desember 2016. Auk þess væri samkomulag um að vinnuskylda stefnanda lækkaði í kjölfar slyss sem hefði átt sér stað 7. maí 2016, þar sem stefnandi hafi fengið svigrúm til að jafna sig, leita lækninga og fara í sjúkraþjálfun. Mánaðarlaun frá 1. maí 2016 til 31. desember 2016 væru því greidd, að ósk stefnanda, hlutfallslega miðað við viðveru.

Stefnandi segir að skömmu eftir undirritun nýs ráðningarsamnings við stefnda og í kjölfar þess að stefnda hafi orðið ljóst að stefnandi hefði leitað til kærunefndar jafnréttismála hafi fyrirsvarsmenn stefnda hætt öllum samskiptum við hann og honum ekki verið boðin framlenging á ráðningarsamningi. Stefnandi hafi hætt störfum hjá stefnda í lok janúar 2017, enda hafi honum verið ómögulegt að starfa áfram við þessar aðstæður.

Hinn 23. júní 2017 kærði stefnandi meintan launamun til kærunefndar jafnréttismála. Með úrskurði kærunefndar jafnréttismála 22. nóvember 2017, í máli nr. 10/2017, var komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi ekki brotið gegn lögum nr. 10/2008 við ákvörðun launakjara stefnanda. Stefndi þótti hafa sýnt fram á að málefnalegar ástæður hafi búið að baki mismunandi launakjörum og að mismunurinn hafi því ekki ráðist af kynferði. Stefndi hafi því ekki brotið gegn lögum nr. 10/2008 við samningsgerð um launakjör stefnanda. Stefnandi segir að hann geti með engu móti unað við þetta og hann hafi því höfðað mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu og einnig fyrirsvarsmaður stefnda, J-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf. Þá komu fyrir dóm sem vitni B-kvk-nf V-kvk-nf, starfsmannastjóri stefnda, og H-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi fjármálastjóri stefnda.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið stefnanda fjártjóni. Krafan er byggð á almennum reglum skaðabótaréttarins, einkum sakarreglunni, en styðst jafnframt við ákvæði 31. gr. laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og 8. gr. laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna. Stefnandi telur að stefndi hafi, með því að ákveða að greiða stefnanda lægri laun en öðrum starfsmanni sem sinnti sambærilegu starfi, X, brotið gegn ákvæðum laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna og laga nr. 30/1987 um orlof.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndi greiði honum miskabætur vegna ófjárhagslegs tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna starfsaðferða stefnda. Stefnandi byggir á því að með hinni ólögmætu mismunun hafi stefndi vegið með ólögmætri meingerð gegn æru og persónu stefnanda, sbr. blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi kveður að óumdeilt sé að stefndi hafi greitt stefnanda lægri laun en X, fyrrverandi samstarfskonu stefnanda. Stefnandi telur að í því felist saknæm háttsemi enda hafi stefnda verið ljóst eða mátt vera ljóst að stefnandi hafi verið að fá greidd lægri laun fyrir sambærilegt og jafnverðmætt starf. Stefndi hafi þannig mismunað stefnanda með ólögmætum hætti af ásetningi eða í það minnsta af stórkostlegu gáleysi.

Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi brotið ákvæði laga nr. 10/2008 um jafnan rétt kvenna og karla með því að greiða stefnanda lægri laun en fyrrnefndri samstarfskonu hans á tímabilinu 1. júlí 2015 til 31. janúar 2017. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laganna skuli konum og körlum er starfa hjá sama atvinnurekanda greidd jöfn laun og njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Þá segi í 1. mgr. 25. gr. að atvinnurekendum skuli óheimilt að mismuna konum og körlum í launum og öðrum kjörum á grundvelli kyns. Í 2. mgr. sama ákvæðis segi að ef leiddar séu líkur að því að kona og karl sem starfa hjá sama atvinnurekanda njóti mismunandi launakjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf skuli atvinnurekandi sýna fram á, ef um launamun er að ræða, að munurinn skýrist af öðrum þáttum en kyni.

Stefnandi byggir á því að hann hafi gegnt sama starfi og fyrrnefnd samstarfskona hans, enda þótt þau hafi hvort um sig borið ábyrgð á sitthvoru markaðssvæðinu. Vinna þeirra, ábyrgðarsvið og starfsferlar hafi verið þeir sömu. Stefnandi telur að það sé hafið yfir allan vafa að um sömu eða sambærileg störf hafi verið að ræða, sem hafi verið jafnverðmæt. Þrátt fyrir það hafi stefndi ekki greitt stefnanda sömu eða sambærileg laun og samstarfskonu hans án þess að málefnalegar ástæður mæltu með því.

Stefnandi telur jafnframt að af svörum stefnda til kærunefndar jafnréttismála verði ekki annað lesið en að stefndi byggi einkum á því að samstarfskona stefnanda hafi verið ráðin til félagsins á hærri launum en stefnandi, annars vegar vegna þess að hún hafi haft háskólagráðuna cand.oecon. í viðskiptafræði, og hins vegar að hún hafi haft lengri starfsreynslu en stefnandi sjálfur.

Stefnandi bendir á að í auglýsingu stefnda, þar sem starf stefnanda og X hafi verið auglýst laust til umsóknar, hafi ekki verið gerð nein krafa um háskólamenntun, né yfirhöfuð aðra menntun. Einungis hafi verið æskilegt að viðkomandi starfsmaður væri viðurkenndur bókari eða með sambærilega menntun. Stefnandi telur að háskólamenntun sé síst af öllu nauðsynleg til að gegna starfinu, enda þótt bókhaldskunnátta sé það vissulega. Sú staðreynd að stefndi hafi í raun ekki talið nauðsynlegt að umsækjandi hefði háskólamenntun endurspeglist best í því að stefnandi, sem ekki hafi háskólamenntun, hafi verið ráðinn í starfið. Ótrúverðugt sé því að menntun X, sem ekki hafi verið nauðsynleg til að geta sinnt starfinu, hafi verið ástæða þess að henni voru greidd hærri laun en stefnanda. Stefnandi telur vandséð að starfsmaður sem búi að menntun sem ekki sé nauðsynleg til að gegna tilteknu starfi teljist sjálfkrafa verðmætari starfskraftur, sem málefnalegt sé að umbuna með hærri launum fyrir vikið. Það sé augljóst að eðlilegt sé að greiða laun í samræmi við þær kröfur sem felist í starfinu sjálfu, en ekki á grundvelli eiginleika starfsmannanna.

Stefnandi hafnar því alfarið að aukin menntun geti ein og sér talist málefnaleg ástæða fyrir því að greiða einum starfsmanni hærri laun en öðrum, líkt og stefndi virðist byggja á. Sérstaklega ef sú menntun þjóni ekki raunverulegum þörfum atvinnurekanda. Háskólagráða í viðskiptafræði hafi ekki raunverulega þýðingu við úrlausn þeirra starfsskyldna sem gerðar hafi verið krafa um í auglýstu starfi stefnda og stefnandi hafi verið ráðinn í, enda hafi ekki verið gerð krafa um slíka gráðu þegar starfið var auglýst. Enda þótt menntun sé alla jafna talin starfsumsækjendum til tekna og talin til málefnalegra ástæðna við ráðningu á starfsfólki verði ekki með nokkru móti séð að það geti talist málefnaleg ástæða, sérstaklega ef engin krafa eða þörf sé á umræddri menntun til að sinna starfinu, fyrir mismunandi starfskjörum fyrir sambærileg störf.

Hvað varðar meinta aukna starfsreynslu X umfram stefnanda byggir stefndi á því að hún hafi starfað við bókhald í 13 ár, en stefnandi sjálfur í 10 ár. Að mati stefnanda verði ekki séð að þau þrjú ár sem samstarfskona hans hafi starfað lengur við bókhaldsvinnslu hafi gert hana verðmætari starfskraft fyrir stefnda eða uppfyllt frekar kröfur hans til starfsins, sem réttlæti að starfskjör hennar hafi með réttu átt að vera betri. Í þessu samhengi bendir stefnandi á að í auglýsingu stefnda vegna starfsins hafi aðeins verið gerð krafa um reynslu af bókhaldsstörfum en hvergi áskilið um 10 ára reynslu af bókhaldsstörfum. Stefnandi telur að enginn hæfnismunur sé í sjálfu sér á bókara með 10 ára reynslu og bókara með 13 ára reynslu. Stefnandi byggir á því að ef fallist er á þann málatibúnað stefnda að starfsreynsla ráði launum verði slíkt að ná til allra starfsmanna og jafnframt að starfsaldurinn komi þá einnig til skoðunar starfsmanni til tekna með hækkandi starfsaldri. Stefnandi heldur því fram að stefndi beri alla sönnunarbyrði fyrir fullyrðingum sínum og að mati stefnanda hafi engin gögn eða vitnisburðir verið lagðir fram til staðfestingar fullyrðingum stefnda.

Þá byggir stefnandi einnig á því að með því að bjóða honum ekki að fá orlof sitt greitt út með launum sínum mánaðarlega, líkt og samstarfskona hans fékk, hafi stefndi augljóslega mismunað starfsmönnum sínum og um leið brotið gegn ákvæðum 4. mgr. 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof. Í því ákvæði segi að heimilt sé að „greiða mánaðarkaupsmönnum orlofslaun á sama tíma og reglubundnar launagreiðslur fara fram, enda sé meiri hluti þeirra því samþykkur.“ Með vísan til athugasemda við greinina í frumvarpi til fyrrnefndra laga liggi ljóst fyrir að launagreiðanda, stefnda, sé þetta heimilt enda fái allir starfsmenn þá notið þess sama enda hafi meirihluti þeirra samþykkt þessa tilhögun. Um augljósa kjarabót sé að ræða sem stefnanda hafi ekki verið boðin. Stefndi hafi engin gögn lagt fram um að allir starfsmenn og þar með stefnandi hafi notið sömu kjarabóta og títtnefnd samstarfskona stefnda né á hvaða grundvelli hún naut þessara fríðinda en ekki allir starfsmenn stefnda.

Að lokum byggir stefnandi á því að óheimilt sé að mismuna honum í launum með þeim rökum að hann hafi verið tímabundið ráðinn. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til 4. gr. laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna, þar sem slík mismunun sé beinlínis bönnuð. Í svörum stefnda til úrskurðarnefndar jafnréttismála hafi stefndi byggt m.a. á því að stefnanda hafi borið lakari launakjör þar sem hann hefði sjálfur óskað þess að vera lausráðinn og á stuttum samningi og ekki víst að hann hygðist eiga frekari framtíð með stefnda. Stefnandi hafnar því alfarið að hann hafi sjálfur óskað eftir að vera á tímabundnum ráðningasamningi. Staðreynd málsins sé sú að stefndi hafi ekki viljað fastráða stefnanda við upphaf ráðningarsamnings. Stefnandi hafi alltaf haldið stefnda upplýstum um áform sín, meðal annars um að hann væri að skoða að fara í skóla, og því hafi stefndi ekki viljað gera ótímabundinn ráðningarsamning við stefnanda. Öllum fullyrðingum stefnda um annað hafnar stefnandi sem röngum og ósönnuðum.

Með vísan til alls ofangreinds byggir stefnandi á því að þau sjónarmið sem stefndi hafi vísað til máli sínu til stuðnings, um að réttlætanlegt hafi verið að stefnandi nyti lægri starfskjara en samstarfskona hans sem sinnti sama og jafnverðmætu starfi, séu beinlínis ólögmæt og alls ekki málefnaleg. Stefnandi telur að ekki séu á því aðrar skýringar en að kynferði eða markviss mismunun á grundvelli geðþótta fyrirsvarsmanna stefnda hafi ráðið ákvörðun um starfskjör í tilviki stefnanda. Hvorugt teljist málefnalegt né lögmætt sjónarmið. Stefnandi byggir á því „að launakerfi og launasetning [eigi að byggja] á hlutlægum og gagnsæjum mælikvörðum“ líkt og skýrt komi fram í kjarasamningi milli VR og Landssambands íslenskra verslunarmanna og Samtaka atvinnulífsins, dags. 3. apríl 2019.

Stefnandi telur að með framgöngu sinni hafi stefndi með ólögmætum hætti vegið að æru og persónu stefnanda. Öll framganga stefnda hafi valdið honum verulegri hneisu, álitshnekki og óþægindum við það að búa við mun lakari launakjör en samstarfskona hans sem hafi gegnt nákvæmlega sama starfi enda hafi stefndi, þrátt fyrir ítarlegar og ítrekaðar athugasemdir af hálfu stefnanda, fullvissað stefndanda um að ekki væri verið að brjóta á honum og loforð um leiðréttingar sem aldrei hafi komið. Allt þetta mál hafi lagst þungt á stefnanda, sem á sama tíma hafi m.a. verið að reyna að ná sér eftir alvarlegt slys.

Stefnandi krefst miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna. Krafan byggist á blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að mati stefnanda sé fjárhæð miskabóta í samræmi við eðli og umfang tjónsins og stillt í hóf.

Stefnandi telur að krafa um skaðabætur, að fjárhæð 4.295.738 krónur, endurspegli og taki mið af þeim launamun sem hafi verið á launum stefnanda og samstarfskonu hans á ráðningartíma stefnanda hjá stefnda frá júlí 2015 og til apríl 2017, að viðbættum 1.000.000 króna miskabótum vegna ólögmætrar meingerðar. Upphæð skaðabóta taki mið af því að laun stefnanda hafi verið lægri en laun annars starfsmanns stefnda, X, sem hafi numið eftirfarandi upphæðum frá mánuði til mánaðar:

Ár 2015

Júlí kr. 61.360 ágúst „ 92.508 september „ 69.771 október „ 87.608 nóvember „ 77.308 desember „ 66.965

Ár 2016

Janúar „ 70.419 febrúar „ 64.412 mars „ 74.810 apríl „ 65.403 maí „ 68.361 júní „ 70.615 júlí „ 65.238 ágúst „ 65.164 september „ 65.164 október „ 65.164 nóvember „ 65.164 desember „ 65.164

Ár 2017 janúar „ 57.523

Laun á uppsagnarfresti febrúar „ 647.244 mars „ 647.244 apríl „ 683.129 Samtals kr. 3.295.738

Stefndi hafi greitt stefnanda launaleiðréttingu, 240.368 krónur, í lok desember 2016, sem komi til frádráttar kröfum stefnanda.

Krafa stefnanda samkvæmt framansögðu sundurliðast svo:

1. Skaðabætur v/launamismunar kr. 3.295.738

2. Miskabætur skv. blið 1. mgr. 26. gr. nr. 50/1993 kr. 1.000.000

Launaleiðrétting desember 2016 kr. 240.368 Samtals kr. 4.055.370

Stefnandi krefst vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 12 gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vextir reiknist í samræmi við ákvæði 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá því að hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað. Stefnandi byggir á því að sá launamismunur sem hann hafi orðið fyrir við hver mánaðamót teljist sem bótaskylt atvik og því reiknist vextir af því fjártjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir við hver og ein mánaðamót. Fjárhæð þess launamismunar sem stefnandi hafi orðið fyrir næsta mánuð þar á eftir sé síðan lagður við höfuðstólinn og vextir reiknaðir af honum fram að næstu mánaðamótum o.s.frv. Vextir hvers árs séu svo lagðir við höfuðstólinn, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001, og vextir reiknaðir þar til mánuður er liðin frá þingfestingu stefnu þessarar.

Dráttarvaxta er krafist samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá því að mánuður er liðin frá þingfestingu máls þessa.

Stefnandi gerir kröfu um málskostnað úr hendi stefnda og virðisaukaskatt á málflutningsþóknun en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur. Stefnandi vísar til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Um lagarök að öðru leyti vísar stefnandi einkum til almennra reglna samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og reglna kröfuréttar og vinnuréttar. Þá vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttarins, einkum sakarreglunnar. Jafnframt er vísað til ákvæða laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, laga um tímabundna ráðningu starfsmanna nr. 139/2003 og laga um orlof nr. 30/1987.

III.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um skaðabætur og miskabætur. Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sannað að nein þeirra skilyrða, sem eru grundvöllur slíkrar bótaskyldu, séu til staðar. Þannig hafi ekki verið sýnt fram á saknæma eða ólögmæta háttsemi, ekki hefur verið sýnt fram á tjón eða að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu hafi verið fullnægt.

Stefndi byggir á því að ekki hafi verið um mismunandi launakjör að ræða á milli stefnanda og X og því sé það ekki rétt að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 19. gr. laga 10/2008 sem kveði á um skyldu til jafnra launa og sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Ekki verði litið fram hjá þeirri lögskýringu á 1. mgr. 19. gr. að í 2. mgr. 19. gr. laga 10/2008 segi að með jöfnum launum sé átt við að laun skulu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Þau viðmið sem lögð séu til grundvallar launaákvörðun skuli ekki fela í sér kynjamismunun. Laun hjá stefnda hafi verið ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Sá einstaklingur sem hafi verið talinn hæfastur hafi verið ráðinn í starf það sem auglýst var, á þeim launum sem þar hafi verið um samið. Starfsmaður sem hafi verið talinn efnilegur en ekki metinn jafn hæfur hafi fengið boð um annað starf, á launum sem hafi endurspeglað mun á menntun, reynslu og mati á hæfni, en hafi ekkert haft með kynferði að gera. Launaákvörðun stefnda hafi þannig fullnægt lagaskilyrðum til að teljast jöfn laun og sömu kjör fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Stefndi hafi því ekki brotið gegn 1. mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008.

Hugtakið jöfn laun beri því ekki að túlka eftir krónutölu launa, heldur hvort þau séu ákvörðuð á sama hátt fyrir karla og konur, sbr. lögskýringargögn og ÍST 85:2012. Jafnvel þótt litið yrði til krónutölu þá liggi fyrir að heildarlaunamunur stefnanda og X hafi verið óverulegur frá janúar 2016 að teknu tilliti til launaleiðréttinga. Beri því að sýkna stefnda þegar af þessari ástæðu.

Þá telur stefndi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að mismunandi launakjör hafi viðgengist hjá stefnda í skilningi 1. mgr. 25. gr. laga 10/2008. Í því ákvæði sé lagt bann við mismunun á milli karla og kvenna á grundvelli kyns. Sönnunarbyrðin fyrir slíku hvíli, líkt og um að skilyrðum 1. mgr. 19. sömu laga sé fullnægt, á stefnanda. Í tilviki 1. mgr. 25. gr. sé þó slakað á sönnunarkröfum til stefnanda, þar sem nægilegt sé að leiddar séu líkur að mismunandi launakjörum vegna kynferðis. Í framkvæmd hafi verið horft til þess að launamunur innan 5% sé innan skekkjumarka og teljist ekki launamunur í skilningi jafnréttislaga. Í þessu samhengi tekur stefndi fram að niðurstaða launagreiningar hjá stefnda í tengslum við jafnlaunavottun hafi leitt í ljós að útskýrður kynbundinn launamunur hafi verið 3,8% hjá stefnda, körlum í hag.

Stefndi telur stefnanda ekki hafa staðið undir sönnunarkröfum þeim sem gerðar séu og leitt líkur að því að um mismunandi launakjör hafi verið að ræða fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Jafnvel þótt litið yrði svo á, þá hafi stefndi sýnt fram á að mismunur launa hafi ekkert haft með kynferði að gera, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga 10/2008. Í þessu sambandi bendir stefndi í fyrsta lagi á að X hafi verið metin hæfari en stefnandi. Atvinnurekandi hafi eitthvert svigrúm til að umbuna starfsmönnum eftir hæfni þeirra, enda tengist slíkt mat því, hvort talið sé að um sömu eða jafnverðmæt störf sé að ræða. Um þetta vísar stefndi til heimasíðu VR en þar segi: „VR samdi um markaðslaun í kjarasamningum árið 2000. Þetta þýðir að laun skulu endurspegla vinnuframlag starfsmanns, hæfni hans, menntun og færni sem og innihald starfsins og þá ábyrgð sem því fylgir.“ Þá hafi X búið yfir umtalsvert meiri og fjölbreyttari reynslu en stefnandi, eða 25 ára reynslu. Einnig hafi hún aflað sér meiri menntunar en stefnandi, sem eðlilegt sé að meta til launa, sérstaklega í upphafi þegar engri reynslu hafi verið til að dreifa á samningssambandi starfsmanns og vinnuveitanda.

Á tímabilinu júlí 2015 til og með janúar 2017 hafi launamunur á milli stefnanda og X, miðað við fullt starf hjá báðum, verið 5%. Í byrjun hafi hann verið ríflega 12,4%. Allt árið 2016 hafi hann verið 1% og janúarmánuð 2017 tæplega 11%, enda hafi stefnandi þá óskað eftir frestun á gerð ótímabundins ráðningarsamnings og bara viljað semja til eins mánaðar í einu, með tilheyrandi óvissu um það hvort stefndi nyti starfskrafta hans umfram gildistíma þess samnings.

Stefndi fær ekki séð að neitt tjón hafi hlotist fyrir stefnanda að hann fékk orlof greitt í samræmi við meginreglur íslensks vinnuréttar, þótt X hafi samið um aðra tilhögun. Enda sé í engu reynt að færa rök að meintu tjóni stefnanda.

Hvað varðar málatilbúnað stefnanda um að hann hafi notið lægri launakjara vegna þess að hann hafi verið á tímabundnum samningi segir stefndi að sú málsástæða nái eingöngu til janúarmánaðar 2017. Stefndi mótmælir því að það eitt að um tímabundinn samning hafi verið að ræða skipt máli. Stefndi telur eðlilegt að beðið hafi verið með frekari launahækkun þegar stefnandi óskaði eftir því að gerður yrði aðeins eins mánaðar stuttur tímabundinn samningur þar sem hann hefði í hyggju að hætta í starfi sínu hjá stefnda. Sú afstaða hafi ekkert með kyn að gera.

Stefndi byggir einnig á því að stefnandi hafi glatað rétti vegna tómlætis. Niðurstaða kærunefndar jafnréttismála sé frá hausti 2017. Stefnandi hafi ekkert gert til að viðhalda kröfu sinni fyrr en stefna hafi verið birt í júní 2019. Hún sé því í heild niður fallin vegna tómlætis stefnanda.

Þá telur stefndi að krafa stefnanda um laun fyrir febrúar, mars og apríl 2017 sé ekki rökstudd sérstaklega í stefnu. Krafan sé vanreifuð og styðjist ekki við nein gögn. Stefnandi hafi ekki gert neina tilraun í stefnu til að rökstyðja þennan hluta kröfu sinnar, en hún nemi 63% af skaðabótakröfu stefnanda. Verði því að sýkna stefnda af þessum hluta kröfunnar þegar af þeirri ástæðu.

Stefndi bendir á að tímabundinn samningur hafi verið á milli aðila og honum hafi lokið í lok janúar 2017. Stefnandi og stefndi hafi því ekki átt í ráðningarsambandi eftir það tímamark og hvorugur hafi getað gert kröfu á hinn um endurgjald samkvæmt slíku réttarsambandi. Stefnandi geti því ekki gert kröfu um laun. Stefndi hafi ekki getað gert kröfu um vinnuframlag.

Verði talið að í gildi hafi verið ráðningarsamband við starfslok stefnanda sem hafi tryggt honum rétt til þriggja mánaða uppsagnarfrests, þá er á því byggt að stefnandi geti ekki krafist launa fyrir það tímabil, þar sem hann hafi ekki mætt til vinnu og þannig ekki innt sínar skyldur af hendi. Stefnanda hafi verið það ljóst að stefndi hafi talið að tímabundinn ráðningarsamningur væri í gildi. Stefndi hafi því ekki litið svo á að sú skylda hvíldi á stefnanda að mæta til vinnu. Stefndi hafi aldrei lýst því yfir að stefnandi þyrfti ekki að inna vinnuskyldur sínar af hendi á meðan ráðningarsamband aðila væri í gildi. Hafi uppsagnarfrestur verið til staðar hafi stefnanda borið að vinna út þann tíma. Með því að mæta ekki til vinnu hafi stefnandi fyrirgert sér öllum rétti til endurgjalds fyrir það tímabil. Verði því að hafna þessari kröfu. Sérstök tómlætissjónarmið gilda jafnframt um þennan hluta kröfu stefnanda. Krafan hafi aldrei verið sett fram fyrr en í stefnu.

Stefndi hafnar því að skilyrði séu til staðar til að dæma miskabætur. Til vara er þess krafist að þær verði dæmdar mun lægri en stefnandi krefst. Ekki hafi verið um neina ólögmæta háttsemi að ræða. Ekki hafi verið um neina meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda að ræða. Beri því að hafna þessari kröfu alfarið, óháð niðurstöðu málsins að öðru leyti.

Stefndi krefst þess að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað vegna þessa máls með vísan til almennra reglna, sjá XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefndi hafi við meðferð málsins fyrir Jafnréttisnefnd og Kærunefnd jafnréttismála ákveðið að gera ekki kröfu um málskostnað, en áskilja sér allan rétt til slíkrar kröfu yrði framhald á málinu. Því sé gerð krafa um bætur í formi málskostnaðar vegna alls kostnaðar stefnda af málinu, þar á meðal á stjórnsýslustigi, auk þess kostnaðar sem falli til vegna málsins og meðferðar þess fyrir dómi. Stefndi segir jafnframt að stefnandi virðist njóta fulltingis stéttarfélags síns.

III.

Eins og rakið hefur verið heldur stefnandi því fram í máli þessu að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið stefnanda fjártjóni með því að honum hafi verið greidd lægri laun en konu sem hafi sinnt sambærilegu starfi, á tímabilinu 1. júlí 2015 til 31. janúar 2017. Krafa stefnanda er byggð á sakarreglunni en jafnframt er byggt á ákvæðum laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, lögum nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna og lögum nr. 30/1987 um orlof.

Stefnandi og konan sem hann ber laun sín saman við hófu bæði störf hjá stefnda 1. júlí 2015. Stefndi hafði auglýst eftir bókara og voru hæfniskröfur meðal annars þær að viðkomandi væri „viðurkenndur bókari eða sambærileg menntun æskileg“. Stefnandi var ekki ráðinn í það starf sem auglýst var heldur kona sem var talin hæfari. Stefnanda var hins vegar boðið annað starf hjá stefnda sem bókari, tímabundið frá 1. júlí til 31. desember 2015. Stefnandi hélt áfram störfum eftir það en ekki var gerður nýr skriflegur ráðningarsamningur við hann fyrr en 23. desember 2016. Samkvæmt þeim samningi var um að ræða starf sem innkaupafulltrúi og gilti samningurinn fyrir janúar 2017, en endurskoðun á samningnum átti að fara fram fyrir 20. hvers mánaðar. Ágreiningur er um ástæðu þess að samningurinn gilti aðeins mánuð í senn og af hverju stefnandi hætti störfum hjá stefnda í janúar 2017. Hins vegar er óumdeilt að stefnandi var allan starfstíma sinn hjá stefnda á lægri launum en konan.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla skulu konum og körlum er starfa hjá sama atvinnurekanda greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Í 2. mgr. 19. gr. laganna segir að með jöfnum launum sé átt við að laun skulu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Skulu þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun. Þá segir í 1. mgr. 25. gr. laganna að atvinnurekendum sé óheimilt að mismuna konum og körlum í launum og öðrum kjörum á grundvelli kyns. Ef leiddar eru líkur að því að kona og karl sem starfa hjá sama atvinnurekanda njóti mismunandi launakjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf skal atvinnurekandi sýna fram á, ef um launamun er að ræða, að munurinn skýrist af öðrum þáttum en kyni , sbr. 2. mgr. 25. gr. laganna.

Þegar stefnandi hóf störf hjá stefnda og fram til febrúar 2016 voru mánaðarlaun hans 434.000 krónur en laun konunnar voru 495.360 krónur. Þannig var mismunurinn 61.360 krónur. Mánaðarlaun stefnanda hækkuðu í mars 2016 og voru þá 460.908 krónur en laun konunnar hækkuðu á sama tíma í 526.072 krónur. Mismunurinn á launum þeirra var því 65.164 krónur á mánuði. Fyrir liggur að stefnandi lenti í slysi í maí 2016 og var með skerta viðveru eftir það en samkvæmt gögnum málsins var ekki hreyft við mánaðarlaunum stefnanda þrátt fyrir skerta viðveru. Með samkomulagi málsaðila 23. desember 2016 voru laun stefnanda hækkuð afturvirkt fyrir janúar, febrúar, mars og apríl 2016 um 60.092 krónur á mánuði. Launaleiðréttingin nam 240.368 krónum o g áttu laun stefnanda að vera 521.000 krónur frá 1. janúar 2016, eða 5.072 krónum lægri en laun konunnar. Laun konunnar voru hækkuð í janúar 2017 í 585.000 krónur. Eins og áður segir hætti stefnandi störfum hjá stefnda í þeim mánuði.

Fram kemur í atvinnuumsókn stefnanda til stefnda að hann er ekki viðurkenndur bókari. Þá hafði hann ekki lokið stúdentsprófi en hann hafði stundað nám í framhaldsskóla á árunum 20002002 og lokið verslunarprófi af hagfræðibraut. Einnig kemur þar fram að hann starfaði sem innkaupastjóri hjá innflutnings og heildsölufyrirtæki árin 20072012, við tollafgreiðslu hjá verslunarfyrirtæki frá árinu 2013 og við skrifstofustarf hjá þjónustufyrirtæki á hluta ársins 2014. Auk þess hafði stefnandi starfað frá nóvember 2006 við bókhaldsvinnu í eigin fyrirtæki. Konan hafði hins vegar lokið stúdentsprófi á árinu 1985 og cand.oecon. prófi í viðskiptafræði/hagfræði á árinu 1990. Hún hafði starfað við bókhald og fjármál í 13 ár og jafnframt kennt bókfærslu og skyldar greinar í Viðskipta og tölvuskólanum í tólf ár.

Samkvæmt framansögðu hafði konan mun meiri menntun og starfsreynslu við bókhald og fjármál en stefnandi. Er ekki unnt að fallast á með stefnanda að háskólamenntun hennar, cand.oecon. í viðskiptafræði, hafi ekki átt að hafa þýðingu við ákvörðun launa. Þannig lágu fyrir málefnalegar ástæður fyrir launamun þeirra og munurinn var á tímabili óverulegur. Verður ekki séð að launamunurinn hafi ráðist af kynferði og að stefndi hafi brotið ákvæði laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þá verður heldur ekki séð að það hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda að hann hafi ekki fengið orlof sitt greitt út með launum mánaðarlega, eins og gert hafði verið hjá konunni að ósk hennar. Hvað varðar málsástæðu stefnanda um að munur á launum hans og konunnar í janúar 2017 hafi verið byggður á því að hann hafi verið með tímabundna ráðningu, en það sé ekki heimilt samkvæmt 4. gr. laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna, verður að horfa til þess að stefndi hefur ekki aðeins vísað til þess að stefnandi hafi verið ráðinn tímabundið heldur einnig til þess sem áður segir um menntun og starfsreynslu stefnanda og konunnar. Krafa stefnanda um laun á uppsagnarfresti er ekki sérstaklega rökstudd í stefnu málsins en virðist byggjast á því að stefnandi hafi í raun verið með ótímabundna ráðningu og þriggja mánaða uppsagnarfrest.

Hver sem ástæðan var fyrir því að endurskoðun fór ekki fram á tímabundnum ráðningarsamningi stefnanda í janúar 2017 og hann hætti störfum verður ekki fram hjá því litið að stefnandi mætti ekki til vinnu eftir það. Ekkert liggur fyrir um að stefndi hafi tilkynnt eða gefið til kynna að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnartíma. Jafnframt verður að líta til tómlætis stefnanda en hann setti fyrst fram kröfu sína um laun á uppsagnarfresti, fyrir febrúar, mars og apríl 2017, við málshöfðun 5. júní 2019. Samkvæmt öllu framansögðu á stefnandi ekki rétt á skaðabótum eða launum í uppsagnarfresti.

Af þessu leiðir jafnframt að miskabótakröfu stefnanda er hafnað .

Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður falli niður.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari .

Dómsorð:

Stefndi, Rubix Ísland ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, D-kk-ef Þ-kk-ef D-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 28.01.2021.  uppsagnarfresti er ekki sérstaklega rökstudd í stefnu málsins en virðist byggjast á því að stefnandi hafi í raun verið með ótímabundna ráðningu og þriggja mánaða uppsagnarfrest.

Hver sem ástæðan var fyrir því að endurskoðun fór ekki fram á tímabundnum ráðningarsamningi stefnanda í janúar 2017 og hann hætti störfum verður ekki fram hjá því litið að stefnandi mætti ekki til vinnu eftir það. Ekkert liggur fyrir um að stefndi hafi tilkynnt eða gefið til kynna að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnartíma. Jafnframt verður að líta til tómlætis stefnanda en hann setti fyrst fram kröfu sína um laun á uppsagnarfresti, fyrir febrúar, mars og apríl 2017, við málshöfðun 5. júní 2019. Samkvæmt öllu framansögðu á stefnandi ekki rétt á skaðabótum eða launum í uppsagnarfresti.

Af þessu leiðir jafnframt að miskabótakröfu stefnanda er hafnað .

Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum er rétt að málskostnaður falli niður.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari .

Dómsorð:

Stefndi, Rubix Ísland ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, D-kk-ef Þ-kk-ef D-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 28.01.2021.