E-4109/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 3. október sl., er höfðað 17. nóvember 2015 af Æ-kk-þgf S-kk-þgf S-kk-þgf, Þingási 43, Reykjavík gegn SS Húsi ehf. og þb. Verktaks 15 ehf., hvoru tveggja til heimilis að Lambhagavegi 25, Reykjavík og A.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 57.004.740 krónur með 4,5% ársvöxtum af 7.997.975 krónum frá 6. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, af 57.004.740 krónum frá þeim degi til 8. desember 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum greiðslum að fjárhæð 4.258.864 krónur þann 12. janúar 2015 og 12.885.791 krónu þann 9. júlí 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, en stefnandi nýtur gjafsóknar.

Stefndu krefjast aðallega sýknu en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Þá krefjast stefndu greiðslu málskostnaðar en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Stefnandi lenti í slysi við vinnu 6. febrúar 2014. Stefnandi, sem er smiður að mennt, var við störf í nýbyggingu að Vallakór 2, Kópavogi. Vinnuveitandi stefnanda, og verktakinn sem sá um bygginguna, var stefndi, SS Hús ehf. Eigandi byggingarinnar var stefndi, SS Verk ehf., en húsasmíðameistarinn sem fór fyrir verkinu var stefndi, A. Um kl. 11.20 þann 6. febrúar 2014 var stefnandi, ásamt smíðanema, að vinna við að slá mót frá steyptum veggjum nýbyggingarinnar og losa mótafestingar. Þeir unnu verkið þannig að smíðaneminn fór í mannkörfu en stefnandi sá um að stjórna krana sem mannkarfan hékk í. Stefnandi lét mannkörfuna síga niður með nemanum, á milli nýbygginganna að Vallakór, svo að neminn gæti losað mótafestingarnar eða slegið mótin frá. Stefnandi var staðsettur á svölum 6. hæðar nýbyggingarinnar. Steig hann út á undirslátt eða svokallað ,,dokaborð“, sem kom undan svölunum. Undirslátturinn gaf sig þá undan stefnanda með þeim afleiðingum að hann féll niður um tæpa 14 metra (13,75 m) og lenti á steyptri plötu. Stefnandi slasaðist alvarlega og var strax fluttur með sjúkrabifreið á Landspítalann.

Lögreglurannsókn fór fram vegna slyssins. Skýrsla var tekin af stefnanda 6. mars 2014. Við skýrslutöku lýsti hann því að undirslátturinn sem hann steig á hafi legið út fyrir svalirnar og að vinnupalli, þannig að bilið sem myndaðist þar á milli væri of lítið til að maður gæti fallið þar á milli. Undirslátturinn hefði verið notaður sem gönguleið í einhvern tíma, a.m.k. eina til tvær vikur, og hefði verið traustur og stöðugur fyrr um morguninn þennan dag. Eftir slysið hafi komið í ljós að einhverjir samstarfsmenn stefnanda hafi verið byrjaðir að rífa stífurnar undan undirslættinum, án þess að láta vita, og það væri ástæða þess að undirslátturinn gaf sig undan honum. Hann hefði verið mannheldur fyrr um morguninn og stefnandi sjálfur gengið þarna út á fyrr þennan dag án vandkvæða. Engin merki hefðu verið sett upp sem gefið hefðu til kynna að það væri búið að rífa stífurnar undan. Stefnanda lýsti því að eðlilegt verklag hefði verið að láta alla viðkomandi aðila vita áður en stífur væru fjárlægðar undan undirslætti með þessum hætti. Þá hefði einnig verið eðlilegt að rífa undirsláttinn í burtu um leið og stífurnar hafi verið fjarlægðar og setja göngubrú þarna á milli eða fallvarnir eða grindverk. Það væri óeðlilegt að skilja undirsláttinn eftir þegar stífurnar hefðu verið fjarlægðar, sérstaklega væri það gert án viðvarana.

Lögreglan tók skýrslu af verkstjóra hjá stefnda, SS Húsi ehf., 13. febrúar 2014. Við skýrslutökuna kom m.a. fram að það væri hefðbundið verklag, þegar stífur væru fjarlægðar undan undirslætti, að menn væru látnir vita af því áður og handriðin væru lögð inn á þannig að enginn gengi út fyrir þau á meðan undirslátturinn væri tekinn niður. Handriðin skyldu lögð niður með ákveðnum hætti þannig að það færi ekki framhjá mönnum hver staðan væri. Þessi skylda að setja handriðin niður hvíldi á þeim sem ynnu við undirsláttinn. Þeim bæri einnig skylda til að setja handriðin upp aftur að verkinu loknu. Það hafi einnig komið fram að það væri á ábyrgð verkstjóra að leiðbeina mönnum um hvernig standa ætti að þessu verki. Verkstjórinn lýsti því að X og X hafi tekið stífurnar undan undirslættinum. Er slysið varð hafi stefnandi unnið á staðnum auk nemans, fjögurra nafngreindra verkamanna, X og Y. Þeir væru allir starfsmenn stefnda, SS Húss ehf. utan tveggja nafngreindra. Samkvæmt því er fram kom við lögreglurannsóknina fengust misvísandi upplýsingar um hvort Y hafi starfað hjá SS Verki ehf. eða hjá stefnda, SS Húsi ehf. Samkvæmt fyrirsvarsmanni stefnda, SS Húss ehf., hafi Y starfað hjá SS Verki ehf. en samkvæmt tölvupósti frá starfsmanni hjá stefnda, SS Húsi ehf., frá 25. febrúar 2014, hafi hann starfað hjá stefnda, SS Húsi ehf.

Lögreglan tók í tvígang skýrslu af X, sem vitni höfðu borið að hefði unnið við að taka niður undirslátt. Var fyrri skýrslan tekin 11. febrúar 2014 en hin síðari 18. febrúar s.á. Í síðari skýrslutökunni viðurkenndi X að hafa gert mistök þegar hann var að taka niður undirsláttinn þaðan sem stefnandi féll niður 6. febrúar 2014. Hann hafi skilið undirsláttinn eftir, eftir að hafa fjarlægt stífurnar, í einhvern tíma, upp að klukkustundu, en ekki sett öryggi eða fallvarnir við svalirnar svo ekki yrði gengið út á undirsláttinn. Hann lýsti því að hann setti yfirleitt upp öryggi eða fallvarnir, í formi handriðs, en hann hefði ekki gert það í þetta sinn. Þá kom fram að hann hafi ekki látið vita af því að hann hefði skilið undirsláttinn eftir með þessum hætti. Fram kom í lýsingu hans að Y hafi unnið með með honum við að taka niður undirsláttinn umræddan dag. X kom fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Gat hann lítið tjáð sig um atvik. Staðfesti hann að hafa gefið lögregluskýrslu vegna málsins á sínum tíma.

Tekin var skýrsla af Y hjá lögreglu 11. febrúar 2014. Y sagðist ekki hafa verið í vinnunni umræddan dag. Hann hafi verið veikur og því ekki komið að því að taka undirsláttinn niður. Annar fyrirsvarsmanna stefnda, SS Húss ehf., B, gat ekki staðfest hvort Y hefði verið í vinnunni þennan dag. Hann hafi tekið yfir stimpilklukkuna og skráð að allir hefðu mætt með hópskráningu í ljósi aðstæðna en vinna var lögð niður eftir að slysið gerðist. Y kom ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins.

Við rannsókn lögreglu kom fram að fyrr um daginn hefði verið handrið á svölunum, þaðan sem stefnandi gekk út af þeim og yfir á undirsláttinn, en þegar slysið gerðist hefði handriðið ekki verið uppi. Handriðið hafði hindrað útgöngu á undirsláttinn. Upplýst var að tilgreindur starfsmaður stefnda, SS Húss ehf., hafði sett handriðið upp daginn fyrir slysið. Hann hefði síðast séð það uppi á milli kl. 08:00-08:30 um morguninn 6. febrúar 2014. Stefnandi og aðrir staðfestu að handriðið hefði ekki verið uppi þegar slysið varð. Það var hins vegar sett upp að nýju skömmu eftir að slysið. Lögreglu tókst ekki að upplýsa við rannsókn málsins hver hefði fjarlægt handriðið. Við skýrslutöku af undirverktaka hjá stefnda, SS Húsi ehf., kom fram að járnamaður við nýbygginguna hefði tekið handriðið niður að hluta þegar hann var að ganga þarna um og ekki sett það upp aftur. Hann hafi þó ekki fjarlægt það alveg. Umræddur járnamaður kannaðist í skýrslutöku ekki við að hafa tekið handriðið niður og sagðist ekki hafa átt leið þarna um. Járnamaðurinn kom ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins.

Lögreglan tók einnig skýrslu af fyrirsvarsmanni stefnda, SS Húss ehf., 13. febrúar 2014. Við skýrslutökuna kom fram að samkvæmt upplýsingum hans hefði undirslátturinn umrætt sinn gefið sig þar sem starfsmenn hafi verið byrjaðir að losa hann frá. Þá hafi fallvarnir verið fjarlægðar. X, starfsmaður stefnda, SS Húss ehf., og Y, starfsmaður SS Verks ehf., hefðu tekið undirsláttinn niður. Jafnframt kom fram að það væri eðlilegt að þeir sem ynnu við að taka niður undirslátt myndu láta alla fyrir ofan vita af því fyrirfram. Reynt hafi verið að brýna það fyrir starfsmönnum. Hann upplýsti jafnframt að það væri brot á starfsreglum fyrirtækisins að taka niður handrið/fallvarnir við aðstæður sem þessar og varðaði það brottrekstur af vinnusvæðinu. Fyrirsvarsmaðurinn kom fyrir dóminn.

Vinnueftirlit ríkisins rannsakaði aðdraganda slyssins. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins frá 7. febrúar 2014, voru niðurstöður að orsök slyssins mætti rekja til þess að búið hafi verið að fjárlægja fallvarnir og starfsmaðurinn hafi ekki verið í öryggisbelti og/eða öryggislínu. Vinnueftirlitið gaf stefnda, SS Húsi ehf., þau fyrirmæli að endurskoða öryggis- og heilbrigðisáætlun fyrir verkþáttinn þar sem slysið varð. Jafnframt lagði Vinnueftirlitið fyrir fyrirtækið að grípa til annarra aðgerða til að koma í veg fyrir fallslys, svo sem öryggisbeltis og/eða öryggislínu, í þeim tilvikum þegar fjarlægja þyrfti fallvarnir.

Svo sem áður var rakið var stefnandi fluttur með sjúkrabifreið á Landspítalann strax eftir að slysið. Greiningar eftir skoðun og rannsóknir á spítalanum voru ..... Stefnandi var strax tekinn til aðgerðar hjá bæklunarskurðlæknum þar sem ...... Stefnandi var vistaður á gjörgæslu til að byrja með en var síðan fluttur á bæklunarskurðdeild. Stefnandi lá áfram á bæklunarskurðdeild þar til hann var fluttur til endurhæfingar á Grensásdeild 13. mars 2014. Eftir að hann var útskrifaður af legudeild á Grensási 28. apríl var hann í þjálfun eða æfingum fimm daga vikunnar á dagdeild Grensáss. Hann hefur svo verið í eftirliti hjá endurkomudeild bæklunarskurðlækninga LSH, í sjúkraþjálfun og frekari endurhæfingu.

Þann 13. október 2014 fór stefnandi í bráðabirgðamat á afleiðingum slyssins hjá I-kk-þgf S-kk-þgf hæstaréttarlögmanni og R-kk-þgf J-kk-þgf bæklunarlækni. Í niðurstöðum sem þeir kalla matsgerð kemur fram að stefnandi sé enn óvinnufær eftir slysið og meðferð vegna þess ekki lokið. Afleiðingar slyssins voru samkvæmt því metnar til bráðabirgða. Tímabil óvinnufærni og þjáninga var ekki lokið. Varanlegur miski vegna áverka stefnanda var áætlaður 50-60 stig. Varanleg örorka var áætluð 60%. Stefnandi fór í endanlegt mat á afleiðingum slyssins hjá sömu mönnum 16. júní 2015. Ástand stefnanda var þá óbreytt að mati matsmanna og ekki talin ástæða til að skoða stefnanda að nýju. Endanlegar niðurstöður matsmanna um mat á afleiðingum slyssins voru eftirfarandi: stöðugleikapunktur var metinn 31. janúar 2015, tímabundið atvinnutjón var metið 100% frá 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, tímabil þjáninga var metið 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, þar af með rúmlegu frá slysdegi til 28. apríl 2014, varanlegur miski var metinn samtals 56 stig og varanleg örorka 55%.

Örorkunefnd lét í té álitsgerð samkvæmt 10. gr. laga nr. 50/1993 varðandi stefnanda, 25. janúar 2017. Örorkunefnd komst að þeirri niðurstöðu að stöðugleikapunktur stefnanda vegna afleiðinga slyssins 7. febrúar 2014 hefði verið 31. janúar 2015. Teldist stefnandi hafa verið veikur vegna afleiðinga slyssins frá 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015 þar af rúmliggjandi til 28. febrúar 2014. Tímabundið atvinnutjón stefnanda vegna afleiðinga slyssins hafi verið 100% frá 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015. Varanlegur miski vegna afleiðinga slyssins hafi verið 60%. Varanleg örorka vegna slyssins hafi verið 55%.

Stefndi, SS Hús ehf., var með slysatryggingu launþega hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. og fékk stefnandi greiddar bætur úr þeirri tryggingu í samræmi við niðurstöður fyrirliggjandi matsgerðar. Þann 12. janúar 2015 fékk hann annars vegar greiddar 4.258.864 krónur vegna læknisfræðilegrar örorku og hins vegar samtals 857.042 krónur vegna tímabundinnar örorku. Þá fékk hann greiddar 12.885.791 krónu vegna læknisfræðilegrar örorku 9. júlí 2015.

Stefnandi leitaði til Lífeyrissjóðs verslunarmanna 9. maí 2016 með kröfu um örorkulífeyri. Í bréfi sjóðsins frá 8. maí 2017 kemur fram að orkutap hafi verið metið af trúnaðarlækni. Samkvæmt gr. 13.11 í samþykktum sjóðsins sé greiddur örorkulífeyrir ef sjóðsfélagi hafi sannanlega orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum orkutaps. Þegar tekið sé tillit til tekna stefnanda sé ekki um tekjutap að ræða og því ekki réttur á örorkulífeyrisgreiðslum frá Lífeyrissjóði verslunarmanna.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu fyrir dóminum. Þá gáfu aðilaskýrslu fyrir dómi fyrirsvarsmaður stefnda, SS Húss ehf., og stefndi, A. Vitnaskýrslur gáfu starfsneminn hjá stefnda, SS Húsi ehf., verkstjóri stefnda, SS Húsi ehf., verkamaðurinn X er vann við að slá undan undirslætti, og þrír einstaklingar er unnu á byggingarstað er slysið varð. Loks gaf skýrslu starfsmaður á skrifstofu Lífeyrissjóðs verslunarmanna.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína einkum á því að stefndu beri óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni hans vegna slyssins 6. febrúar 2014 á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Stefndu beri því að greiða stefnanda bætur samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna þess líkamstjóns sem hlaust af slysinu. Stefnandi byggi á því að hinir stefndu aðilar hafi sýnt af sér saknæma háttsemi á vinnusvæðinu og brotið lög og öryggisreglur. Í fyrsta lagi hafi verið búið að fjarlægja stífur undan undirslættinum, sem stefnandi hafi gengið út á, sem leitt hafi til þess að hann hafi ekki lengur verið traustur. Stífur hafi verið fjarlægðar án þess að starfsmenn á svæðinu væru látnir vita af því áður. Í annan stað hafi verið búið að fjarlægja handrið á svölunum, sem virkað hafi sem fallvörn, og hefði getað hindrað útgöngu stefnanda á undirsláttinn. Í þriðja lagi hafi ekki verið lagt fyrir starfsmenn að nota öryggisbelti eða öryggislínu við vinnu verka í hæð, líkt og það sem stefnandi hafi unnið umrætt sinn, og ekkert liggi fyrir um að slíkur öryggisbúnaður hafi verið aðgengilegur á vinnusvæðinu. Í fjórða og síðasta lagi hafi starfsmenn ekki fengið fullnægjandi leiðbeiningar um hvernig skyldi haga vinnu með öruggum hætti á vinnusvæðinu og verkstjórn verið ábótavant.

Að því er fyrsta atriðið varðar byggi stefnandi á því að það hafi verið einkar óeðlilegt og óforsvaranlegt verklag að fjarlægja stífurnar undan undirslættinum, án þess að fjarlægja undirsláttinn sjálfan um leið. Það sé einnig óforsvaranlegt að rífa stífur undan undirslætti án þess að láta aðra starfsmenn á svæðinu vita og/eða setja upp fallvarnir eða aðra viðvörun um að það sé ekki lengur óhætt að ganga út á undirsláttinn. Það liggi fyrir að undirslátturinn hafði verið notaður sem gönguleið í eina til tvær vikur fyrir slysið, m.a. fyrr um morguninn þann 6. febrúar 2014, en þá hafi stífur sem haldið hafi honum uppi verið fjarlægðar. Þá liggi fyrir að X, starfsmaður stefnda SS Húss ehf., hafi staðfest að hafa fjarlægt stífurnar án þess að láta aðra vita og án þess að athuga með eða setja upp fallvarnir. Þrátt fyrir það hafi hann skilið undirsláttinn eftir, þar sem hann hafi aðeins hangið á steypunni, í allt að klukkustund. Á þeim tíma hafi stefnandi gengið út á undirsláttinn, þar sem hann hafi haldið að hann væri ennþá öruggur, og ekkert gefið til kynna að hann væri það ekki, með þeim afleiðingum að undirslátturinn hafi losnað og stefnandi fallið niður tæpa 14 metra. Fyrir liggi að háttsemi X, starfsmanns stefnda SS Húss ehf., sem hafi verið einkar gáleysisleg, hafi farið gegn starfsreglum sem í gildi hafi verið á vinnusvæðinu. Samkvæmt C, verkstjóra hjá stefnda SS Húsi ehf., verktakanum yfir byggingunni, hafi verið hefðbundið verklag, þegar stífur hafi verið fjarlægðar undan undirslætti, að láta menn á svæðinu vita áður. Jafnframt hefði verið rétt að leggja handriðin/fallvarnirnar niður og fyrir gangveginn, þannig að enginn gengi út á undirsláttinn á meðan hann væri tekinn niður. Fyrirsvarsmaður stefnda, SS Húss ehf., B, hafi einnig staðfest þessar starfsreglur, þ.e. að það væri eðlilegt að láta vita áður en byrjað væri að rífa undirslátt niður og tryggja fallvarnir. X hafi ekki farið eftir þessu umrætt sinn með þeim afleiðingum að stefnandi hafi slasast.

Auk þess að fara gegn starfsreglum verktaka á vinnusvæðinu fór þessi háttsemi X gegn ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Til dæmis segir í 37. gr. laga nr. 46/1980 að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá segir í 23. gr. reglugerðar nr. 204/1972 um öryggisráðstafanir við byggingavinnu að þegar allar tegundir verkpalla, gangbrúa, stiga og/eða vinnugólfs séu teknar niður eða breytt skuli gæta tilhlýðilegrar varúðar og gera þær öryggisráðstafanir sem kringumstæður kunni að krefjast. Stefnandi telur ljóst að X hafi ekki gætt að þessum reglum umrætt sinn og því hafi hann sýnt af sér saknæma og ólögmæta vanrækslu. Byggt sé á því að stefndi, SS Hús ehf., beri skaðabótaábyrgð á hinni saknæmu háttsemi X á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð, enda hafi hann verið starfsmaður félagsins á slysdegi og starfað undir boðvaldi verkstjóra frá félaginu. Ekki hafi verið staðfest við rannsókn lögreglu á tildrögum slyssins að Y, starfsmaður stefnda, SS Húss ehf., eða þá SS Verks ehf., hafi verið í vinnu 6. febrúar 2014. Það sé því ekki hægt að byggja á öðru en að X hafi verið einn að verki, þótt vitni hafi lýst því að Y hafi rifið undirsláttinn niður ásamt X. Verði talið að Y hafi einnig komið að verkinu byggi stefnandi á að vinnuveitandi hans stefndi, SS Hús ehf., þá SS Verk ehf., beri skaðabótaábyrgð á háttsemi hans á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð, líkt og með X.

Í annan stað byggi stefnandi einnig á því að það sé einkar óeðlilegt verklag að taka niður fallvarnir, líkt og handrið, sem hafi verið sérstaklega settar upp til að tryggja öryggi, án þess að setja þær upp að nýju. Það liggi fyrir samkvæmt frásögn vitna að handrið hafi verið á svölunum, sem hefði getað hindrað útgöngu á undirsláttinn, fyrr um morguninn 6. febrúar 2014. Á milli þess tíma og þar til slysið varð hafi hins vegar einhver tekið handriðið niður þannig að stefnandi hafi getað gengið hindrunarlaust út á undirsláttinn með þeim afleiðingum að hann féll niður og slasaðist. Byggt sé á því að sú háttsemi að taka niður fallvarnir eða handrið sé einkar hættuleg og gáleysisleg og fari gegn bæði starfsreglum á vinnusvæðinu og lögum nr. 46/1980 og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Aftur sé vísað til framburðar C, verkstjóra stefnda, SS Húss ehf., og B, fyrirsvarsmanns stefnda, SS Húss ehf., um að það eigi að vera fallvarnir við þessar aðstæður. B hafi jafnframt sagt að það væri brot á starfsreglum fyrirtækisins að taka niður handrið eða fallvarnir við aðstæður sem þessar og varðaði brottrekstri af vinnusvæðinu. Þá sé aftur vísað til 37. gr. laga nr. 46/1980 og 23. gr. reglugerðar nr. 204/1972 um öryggisráðstafanir við byggingavinnu. Stefnandi telji þá háttsemi að taka niður handrið eða fallvörn við þessar aðstæður brot gegn tilvísuðum ákvæðum. Þá sé einnig vísað til 21. gr. B. hluta IV. viðauka með reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum. Þar segi að á vinnuflötum, verkpöllum, tröppum, göngubrúm o.s.frv. skuli vera handrið ef hæðin sé meiri en 2 m frá jörðu eða öðrum fleti, og handrið skuli vera alls staðar þar sem hætta geti verið á að menn falli niður. Stefnandi telji augljóst að brotið hafi verið gegn tilvísuðum reglum og sá sem það hafi gert hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu sem sé bótaskyld á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar. Ekki hafi tekist að upplýsa við rannsókn lögreglu hver hafi tekið handriðið niður 6. febrúar 2014 en í ljósi þess að langflestir starfsmennirnir á svæðinu hafi verið frá stefnda, SS Húsi ehf., samkvæmt framburði verkstjóra félagsins, séu allar líkur á að einhver á vegum þess félags hafi gert það. Sé því byggt á því að stefndi SS Hús ehf. beri skaðabótaábyrgð á þessari háttsemi á grundvelli meginreglna skaðabótaréttar um nafnlaus mistök og vinnuveitendaábyrgð. Jafnframt sé byggt á því að stefndi, SS Hús ehf., beri ábyrgð á þessu sem aðalumsjónaraðili vinnusvæðisins og verktaki yfir nýbyggingunni. Sú skylda hafi hvílt á stefnda, SS Húsi ehf., að sjá til þess að öryggi væri tryggt með öllu á vinnusvæðinu og að farið væri eftir lögum og reglum um verklag, fallvarnir o.s.frv.

Í þriðja lagi sé byggt á því að hinir stefndu aðilar beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda þar sem ekki hafi verið lagt fyrir starfsmenn á vinnusvæðinu að nota öryggisbelti eða línu við vinnu verka í hæð, líkt og það sem stefnandi hafi unnið umrætt sinn. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins frá 7. febrúar 2014 beri að grípa til aðgerða líkt og notkunar öryggisbeltis eða línu þegar unnið sé í hæð og fjarlægja þurfi fallvarnir. Ekkert liggi fyrir um að slíkur öryggisbúnaður hafi verið aðgengilegur á vinnusvæðinu, sbr. lögregluskýrslur og umsögn Vinnueftirlits ríkisins. Hefði stefnandi verið í öryggisbelti eða línu hefði verið hægt að koma í veg fyrir fall hans. Stefnandi telji að með því að tryggja ekki notkun og aðgengi að öryggisbúnaði hafi ekki verið farið eftir 13., 21. gr., 23. og 37. gr. laga nr. 46/1980. Þá sé byggt á því að með þessu hafi verið brotið gegn reglum nr. 547/1996. Í IV. viðauka reglnanna, um lágmarkskröfur um öryggi og heilsuvernd fyrir byggingarsvæði, segi m.a. í A. hluta, gr. 9.2: „Þegar vinna utanhúss, svo sem málningarvinna, blikksmiðavinna, gluggahreinsun o.þ.h. vinna er framkvæmd úr gluggum eða starfsmenn standa á syllum eða stöllum utan á húsinu skulu þeir hafa öryggisbelti, ef vinnuaðstæður krefjast þess. Sömu ráðstafanir skal gera við vinnu inni í húsinu, ef hætta getur verið á falli.“ Þá segi í B. hluta, gr. 33.9: „Ef hætta getur verið á að menn falli niður og handriðum eða öryggispöllum verði ekki komið við skulu starfsmenn hafa öryggisbelti með stillanlegum lás af viðurkenndri gerð.“ Einnig sé byggt á því að með þessu hafi verið brotið gegn reglum nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Samkvæmt 3. gr. reglnanna beri að nota persónuhlífar þegar ekki sé hægt að komast hjá áhættu eða takmarka hana nægilega með tæknilegum ráðum sem veiti almenna vernd eða með ráðstöfunum, aðferðum eða annarri tilhögun við skipulagningu vinnunnar. Samkvæmt 6. gr. reglnanna beri að nota persónuhlífar í samræmi við leiðbeinandi skrá II. viðauka reglnanna. Í II. viðauka komi t.d. fram að nota skuli fallvörn (öryggisbelti) við vinnu á vinnupöllum og þökum o.fl. Stefnandi telji að ekki hafi verið farið eftir þessum reglum á vinnusvæðinu. Stefnandi byggi á því að hinum stefndu aðilum hafi borið að leggja fyrir alla starfsmenn á vinnusvæðinu að nota öryggisbúnað líkt og belti eða línu, þegar ekki hafi verið hægt að komast hjá hættu á falli með öðrum leiðum, og tryggja aðgang að slíkum búnaði.

Þá sé í síðasta lagi byggt á því af hálfu stefnanda að umsjónaraðilar nýbyggingarinnar og vinnusvæðisins hafi ekki gefið starfsmönnum fullnægjandi leiðbeiningar um hvernig haga skyldi vinnu með öruggum hætti á vinnusvæðinu. Verkstjórn hafi því verið ábótavant. Skort hafi á að starfsmönnum á svæðinu hafi verið gert ljóst, með skýrum hætti af hálfu umsjónaraðila svæðisins eða verkstjóra, hvernig þeir ættu að haga niðurrifi undirsláttar með öruggum hætti. Ljóst sé að við framkvæmd verksins hafi bæði lög, reglugerðir og starfsreglur á vinnusvæðinu verið þverbrotnar, svo sem áður hafi verið gerð grein fyrir. Samkvæmt lögum nr. 46/1980 beri atvinnurekendum að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, t.d. varðandi framkvæmd vinnu og vinnustað, sbr. 13. gr. Til frekari fyllingar 13. gr. sé m.a. vísað til 37. gr. laganna þar sem segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá segi í 2. mgr. 37. gr. að fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Einnig sé vísað til 42. gr. laganna þar sem segi að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Loks sé vísað til 14. gr. laganna þar sem segi að atvinnurekandi skuli gera starfsmönnum ljósa slysahættu sem kunni að vera bundin við starf þeirra og sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á öruggan hátt. Settar hafi verið sérstakar reglur um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996. Í 8. gr. þeirra komi fram að atvinnurekanda eða verktaka beri að grípa til ráðstafana sem samræmist kröfum í IV. viðauka með reglunum til að tryggja öryggi og heilsu starfsmanna á byggingarvinnustaðnum. Í viðaukanum sé m.a. kveðið á um að á vinnuflötum, verkpöllum, tröppum, göngubrúm o.s.frv. skuli vera handrið ef hæðin sé meira en 2 metrar frá jörð eða öðrum fleti, og handrið skuli vera alls staðar þar sem hætta geti verið á að menn falli niður. Jafnframt segi í 8. gr. reglnanna að við framkvæmd verks skuli atvinnurekandi eða verktaki sjá til þess að skipulag á byggingarvinnustað sé fullnægjandi, t.d. varðandi reglufestu, framvindu verksins og samstarf milli verktaka. Varðandi verkstjórn sérstaklega sé vísað til þess að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekenda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum sem hann hafi umsjón með, sbr. 21. gr. laga nr. 46/1980. Hann skuli ennfremur beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórni séu fullnægjandi að því er aðbúnað varði, hollustuhætti og öryggi. Hann skuli sjá um að þeim ráðstöfunum sem gerðar séu til að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti sé framfylgt, sbr. 23. gr. sömu laga. Við skýrslutöku af verkstjóra á svæðinu, C, starfsmanni stefnda, SS Húss ehf., hafi komið fram hvernig standa ætti að þessu verki, að rífa niður undirslátt, og m.a. að það ætti að tryggja fallvarnir á meðan það væri unnið og gera mönnum viðvart. Þá hafi komið fram í skýrslutökunni að það væri á ábyrgð C að leiðbeina mönnum um það hvernig standa ætti að verkinu. Stefnandi telji ljóst, með hliðsjón af því hver aðdragandi slyssins hafi verið, að verkstjóri hafi ekki brýnt nægilega fyrir mönnum hvernig ætti að rífa undirsláttinn niður. Viðkomandi starfsmaður hafi enda þverbrotið allar reglur og sýnt af sér mjög gáleysislega háttsemi. Það sé því ljóst að hann hafi ekki fengið nægar upplýsingar um hvernig ætti að gera þetta og hverjar afleiðingar þess, að ekki væri farið eftir reglum, væru. Það liggi fyrir að sá sem tekið hafi stífurnar niður sé af erlendu bergi brotinn og því mikilvægt að hann fengi leiðbeiningar á tungumáli sem hann skildi örugglega. Stefnandi telji því að verkstjórinn hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu í störfum sínum, og brotið gegn 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980. Stefndi, SS Hús ehf., beri skaðabótaábyrgð á háttsemi hans á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð.

Um grundvöll ábyrgðar hvers stefndu fyrir sig telji stefnandi samkvæmt því sem gerð hafi verið grein fyrir og með vísan til þess hvernig slysið hafi atvikast, að ekki hafi verið farið eftir tilvísuðum lögum og reglum á vinnusvæðinu. Lög og reglur hafi verið þverbrotnar og öryggi ekki verið tryggt. Stefnandi telji að hinir stefndu aðilar allir beri vegna þess sameiginlega skaðabótaábyrgð á tjóni hans vegna slyssins. Bent sé á að þar sem fleiri en einn atvinnurekandi eigi aðild að starfsemi á vinnustað, skuli þeir og aðrir, sem þar starfi, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum, sbr. 17. gr. laga nr. 46/1980. Ljóst sé því að þeir atvinnurekendur sem komið hafi að byggingasvæðinu beri sameiginlega ábyrgð á öryggi þar. Byggt sé á því að stefndi, SS Hús ehf., beri ábyrgð á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Jafnframt sé byggt á því að stefndi beri sjálfstæða ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar sem verktaki nýbyggingarinnar og aðalumsjónaraðili vinnusvæðisins. Ríkar skyldur hafi hvílt á félaginu til að tryggja öryggi. Það hafi hins vegar ekki verið gert. Vegna þess hafi aðstæður verið óforsvaranlegar í nýbyggingunni og orðið þess valdandi að stefnandi hafi slasast alvarlega. Byggt sé á því að SS Verk ehf. hafi borið ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar sem eigandi nýbyggingarinnar og verkkaupi. Ríkar skyldur hafi einnig hvílt á því félagi til að tryggja öryggi. Það hafi það þó ekki gert með þeirri afleiðingu að lög og öryggisreglur hafi verið þverbrotnar og stefnandi slasast vegna þess. Vísað sé til þess að samkvæmt 4. gr. reglna nr. 547/1996 hafi félaginu, sem verkkaupa, borið að gera ráðstafanir á undirbúningsstigi verksins til að tryggja að við framkvæmd þess yrði gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá hafi einnig hvílt skyldur á félaginu til að tryggja öryggi á framkvæmdastigi verksins samkvæmt 5. og 6. gr. reglugerðarinnar, sbr. 1. mgr. 3. gr. hennar. Bent sé á að það leysi félagið ekki undan ábyrgð þótt það hafi falið öðrum að rækja skyldur samkvæmt reglunum, sbr. 7. gr. þeirra. Hvað varði stefnda, A, sé byggt á því að hann beri ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar þar sem hann hafi vanrækt þær skyldur sem á honum hafi hvílt sem húsasmíðameistara við framkvæmdina. Vísað sé til þess að samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki beri iðnmeistari ábyrgð á því að þeir verkþættir sem hann taki að sér séu í samræmi við viðurkennda verkhætti, samþykkta uppdrætti, verklýsingar o.fl. Samkvæmt gr. 4.10.3 í núgildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998 beri húsasmíða-meistari, sem staðfest hafi ábyrgð sína á verki, m.a. ábyrgð á að öll trésmíðavinna sé framkvæmd í samræmi við góða starfshætti, þ.m.t. varðandi steypumót og uppsetningu og frágang eininga úr timbri, uppsetningu, afréttingu og uppslátt vegna eininga úr steinsteypu svo og frágang eininga úr öðrum efnum sem geta talist sambærileg. Í ljósi þessa sé byggt á því að stefnda, A, hafi verið skylt að tryggja að gerðar væru ráðstafanir til þess að draga úr slysahættu sem hafi augljóslega verið fyrir hendi á vinnustaðnum varðandi niðurrif undirsláttar. Það hafi hann ekki gert og vegna þess beri hann skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Stefnandi telji að hann beri með engu móti sjálfur ábyrgð á því að slysið hafi orðið. Hann hafi gengið út á undirsláttinn í góðri trú um að hann væri ennþá öruggur. Hann hafði enda verið nýttur sem gönguleið í eina til tvær vikur og stefnandi sjálfur gengið út á hann án vandræða fyrr um morguninn 6. febrúar 2014. Þá hafi engar viðvaranir eða fallvarnir við undirsláttinn verið til staðar sem gefið hafi stefnanda til kynna að undirslátturinn væri ekki lengur öruggur. Þá sé bent á að samkvæmt 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 sé óheimilt að skerða rétt starfsmanns til bóta vegna líkamstjóns í starfi nema hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi eða ásetning. Stefnandi telji engar forsendur til að ætla að hann hafi sýnt af sér slíkt gáleysi að bótaskerðing sé heimil samkvæmt ákvæðinu.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggi á ákvæðum laga nr. 50/1993. Í stefnu er krafan reist á niðurstöðum fyrirliggjandi matsgerðar, dags. 2. júlí 2015. Sundurliðist hún þannig að gerð var krafa um tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. laganna að fjárhæð 1.007.995 krónur, þjáningabætur samkvæmt 3. gr. laganna að fjárhæð 772.780 krónur, bætur vegna varanlegs miska samkvæmt 4. gr. laganna að fjárhæð 5.802.720 krónur og bætur vegna varanlegrar örorku, samkvæmt 5. til 7. gr. laganna, að fjárhæð 49.006.765 krónur. Alls nam krafan um bætur 49.006.765 krónum.

Stefnandi breytti kröfugerð sinni á dómþingi 3. október 2017 í kjölfar álits Örorkunefndar, 25. janúar 2017. Samkvæmt hinni breyttu kröfugerð nam tímabundið atvinnutjón 1.007.995 krónum, þjáningabætur 772.780 krónum, bætur fyrir varanlegan miska 6.217.200 krónum og bætur fyrir varanlega örorku 49.006.765 krónum. Samtals nam kröfugerðin 57.004.740 krónum. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að stöðugleikapunktur stefnanda vegna afleiðinga slyssins 7. febrúar 2014 hefði verið 31. janúar 2015. Teldist stefnandi hafa verið veikur vegna afleiðinga slyssins frá 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, þar af rúmliggjandi til 28. febrúar 2014. Tímabundið atvinnutjón stefnanda vegna afleiðinga slyssins hafi verið 100% frá 7. febrúar 2014 til 31. janúar 2015. Varanlegur miski vegna afleiðinga slyssins hafi verið 60%. Varanleg örorka vegna slyssins hafi verið 55%. Samkvæmt hinni breyttu kröfugerð nam tímabundið atvinnutjón 1.007.995 krónum, þjáningabætur 772.780 krónum, bætur fyrir varanlegan miska 6.217.200 krónum og bætur fyrir varanlega örorku 49.006.765 krónum. Samtals nam kröfugerðin 57.004.740 krónum.

Varðandi kröfu um vexti af bótum vísi stefnandi til 1. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1993. Bætur vegna atvinnutjóns, þjáninga og miska beri vexti frá tjónsdegi, 6. febrúar 2014, en bætur vegna varanlegrar örorku frá þeim degi er heilsufar hans í kjölfar slyssins teljist stöðugt, eða frá 31. janúar 2015. Um dráttarvexti vísist til 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðist við þingfestingardag, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 og síðari málslið 9. gr. sömu laga. Til frádráttar kröfu stefnanda komi samtals 17.144.655 krónur sem VÍS hf. hafi greitt stefnanda, þ.e. annars vegar 4.258.864 krónur, þann 12. janúar 2015 og hins vegar 12.885.791 krónu, þann 9. júlí 2015. Um sé að ræða bætur vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku úr slysatryggingu launþega sem komið hafi til frádráttar samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993.

Stefnandi styður kröfur sínar fyrst og fremst við meginreglur skaðabótaréttar, þ.m.t. sakarregluna, regluna um vinnuveitandaábyrgð, regluna um nafnlaus mistök, reglu um ábyrgð fasteignareigenda og iðnmeistara við byggingu. Stefnandi styður kröfur sínar einnig við ákvæði laga nr. 46/1980, einkum 13. gr., 21. gr., 23. gr., 37. gr., 38. gr., 46. gr. og 47. gr. Þá vísar stefnandi til reglna nr. 367/2006 um notkun tækja og reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Varðandi útreikning skaðabóta vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1.-7. gr. og 15.-16. gr. Varðandi dráttarvexti vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna.

Varðandi varnarþing vísast til 32., 33. gr. og 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um málskostnaðarkröfu til 129. og 130. gr. sömu laga. Um virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988.

III.

Stefndu krefjast allir sýknu af kröfum stefnanda og hafna því að bera bótaábyrgð á tjóni hans, eins og byggt er á í stefnu málsins. Hafna allir stefndu því að bera sök á tjóni stefnanda, sameiginlega eða skipta. Verði hins vegar talið að stefndu beri, sameiginlega eða hver fyrir sig, einhverja sök í málinu þá sé þess krafist að bætur verði lækkaðar verulega vegna eigin sakar stefnanda, sem stefndu telji stórkostlega og vítaverða. Stefndu bendi á að í stefnu í málinu byggi stefnandi fjárkröfur sínar á matsgerð er hann hafi aflað einhliða, svokölluðu einkamati. Hafi stefndu hvorki haft tækifæri til að gæta hagsmuna sinna við matið eins og kveðið sé á um í IX. kafla laga nr. 91/1991 né komið að ákvörðunum um skipun matsmanna. Einkamat eins og það sem stefnandi tefli fram í stefnu geti ekki gegn mótmælum stefndu talist lögfull sönnun um tjón hans, enda þess ekki aflað í samræmi við þær réttarfarsreglur sem um öflun slíkra sönnunargagna gildi. Telji stefndu að af þeim sökum einum beri að sýkna af kröfum stefnanda.

Stefndu vilji benda á það að stefnandi hafi sjálfur unnið að því þann morgun er slysið varð að slá frá steyptum veggjum og losa mótafestingar. Hafi það allt verið liður í því að slá mót utan af húsinu. Telji stefndu að stefnanda hafi verið fullkunnugt um það að unnið væri að því að slá mót utan af húsinu og þar með undirslátt svala, enda slík verkefni í ferli. Bendi stefndu á framburð kranamanns sem í skýrslutöku hjá lögreglu kvað það hafa verið í ferlinu að rífa steypumót og styðji að nokkru við framburð stefnanda, sem hafi vitað af því að byrjað væri að rífa innan úr íbúðum. Hafi stefnandi mátt við svo búið eiga von á því að steypumót utanhúss sem eftir væru yrðu rifin þ.m.t. undirsláttur svala, en önnur utanhúsmót hefðu nánast öll verið fjarlægð. Hafi þetta vissulega átt að gefa stefnanda tilefni til að fara varlega, sérstaklega vegna þeirrar staðreyndar að fallvarnir á svölum hafi virst liggja niðri, en það verklag gefið til kynna að unnið væri að því að rífa niður undirslátt svala. Samkvæmt framburði verkstjóra hafi það verið þekkt verklag varðandi frárif undirsláttar á svölum að taka niður fallvarnir þeirra meðan verkið væri unnið og setja þær svo aftur upp að verki loknu. Teljist a.m.k. sannað að fallvarnir hefðu verið settar upp á umræddum svölum áður en slysið varð og einnig að þær varnir hefðu legið niðri, annaðhvort af völdum umferðar verkamanna eða þeirra sem hafi unnið á verkstað, en sannana um það hvort atvikið hafi leitt til þess að fallvarnir voru ekki á svölunum, liggi ekki fyrir. Að mati stefndu hafi þessi aðstaða engu að síður leitt til þess að stefnanda hafi borið að sýna mikla varúð vegna menntunnar sinnar og reynslu, hvort sem hann hafi vitað um frárif undirsláttar eða ekki. Þeirri sjálfsögðu varúð hafi stefnandi ekki fylgt, en hefði hann gert það hefði slysið ekki átt sér stað. Á þessu háttalagi beri stefnandi einn ábyrgð. Stefndu bendi einnig á að stefnandi sé smiður að mennt og með mikla reynslu af nýbyggingum og að mati verkstjóra sá smiður sem hafi verið með einna mestu reynslu á byggingarstað. Þá hafi stefnandi stjórnað verki því sem unnið var þegar hann slasaðist. Stefndu hafni því algjörlega að sú svokallaða ,,dokaplata“ sem stefnandi hafi stigið út á hafi verið hluti gönguleiðar og vönum smiði átt að vera það ljóst. Virðist sem stefnandi hafi stigið út á plötuna sem legið hafi næst útvegg, en ytri plata enn verið stífuð. Telji stefndu það rangt sem stefnandi haldi fram að út frá umræddri plötu sem hann hafi stigið út á, hafi legið vinnupallur gagnstætt henni. Sú aðstaða eigi við ytri plötuna en yfir henni hafi legið göngubrú af steyptum svölum yfir á vinnupallinn. Hafi það verið eðlileg og trygg gönguleið og sú leið sem notuð hafi verið. Hafi stefnandi ætlað sér að fara yfir á vinnupallinn eins og hann beri í skýrslu, sem tekin hafi verið af honum hjá lögreglu, hafi sú leið sem hann fór verið óeðlileg og í raun óaðgengileg. Af ljósmyndum af slysstað megi klárlega merkja að ef stigið væri út af umræddri ,,dokaplötu“ væri frjálst fall til jarðar þar sem enginn vinnupallur hafi legið við útvegg byggingar þeirrar sem svalirnar tilheyrðu. Mótmæli stefndu lýsingu stefnanda þess efnis að á milli plötunnar og vinnupalls hafi bilið verið svo lítið að útilokað væri fyrir mann að falla þar á milli. Eigi sú lýsing miklu frekar við þá plötu sem liggi við enda svalanna, gegnt vinnupallinum. Auk þess hafi umrædd ,,dokaplata“ sem stefnandi hafi stigið út á, legið utan við handrið vinnupalls þess sem staðið hafi við gagnstæða byggingu og því alls óljóst hvernig gangandi maður kæmist yfir á vinnupallinn með því að stíga út á umrædda ,,dokaplötu“. Hafi slíkt aukið enn hættuna á því að falla niður á jörð af öðrum orsökum en þeim sem eigi við í þessu máli, væri gengið út á plötuna. Hafi verkstjóri á staðnum áréttað fyrir starfsmönnum sínum að nýta öruggar gönguleiðir, þ.e. steypta fleti, fallvarða vinnupalla og sérstaklega útbúnar gönguleiðir. Á þeim svölum sem slysið hafi orðið, hafi verið sérstök gönguleið yfir á gagnstæðan vinnupall er alls ekki hafi gert ráð fyrir að undirsláttur yrði nýttur sem undirstaða. Um það hafi stefnanda verið fullkunnugt.

Stefndu vilji einnig benda á að í því að stíga út á ,,dokaplötuna“ eins og stefnandi hafi gert, hafi falist mikil hætta þegar horft sé til aðstæðna á slysstað. Ekki einungis hafi umgjörðin verið hættuleg, þ.e. að ekki hafi verið fallvarnir á þeim stað sem stefnandi steig út á, heldur hafi platan einnig verið blaut, rok verið og hitastig við frostmark. Við þær aðstæður hafi verið algjörlega óforsvaranlegt að stíga niður af svalagólfinu og út á plötuna þar sem platan hafi legið eina 15-20 cm neðar en svalagólfið. Það að stefnandi hafi engu að síður gert það hafi aðeins verið á hans sjálfs ábyrgð. Hafi honum sem vönum smið átt að vera ljóst að slíkt háttalag hefði í för með sér mikla slysahættu miðað við þær aðstæður sem þarna hafi verið. Þá hafi einnig verið hætta á að platan héldi ekki þunga stefnanda, en af skýrslu framkvæmdastjóra stefndu megi ráða að ekki hafi til þess verið ætlast að nota þessar plötur til að bera menn, nema frágangur þeirra væri með þeim hætti að fullnægjandi teldist. Það hafi fráleitt átt við í þessu tilviki þar sem platan hafi staðið út fyrir burðarvirki svala og stefnanda mátt vera þetta ljóst sökum menntunar sinnar, þekkingar og reynslu. Virðist sem stefnandi hafi ekki fullkomlega treyst plötunni þar sem hann hafi kannað ástand plötunnar með því að stíga fyrst með öðrum fætinum á hana og þegar hann hafi talið plötuna halda hafi hann stigið með hinum fætinum út á hana. Þetta háttalag stefnanda beri vart með sér að hann hafi talið sig vera á eðlilegri gönguleið. Stefndu hafni því að þær málsástæður sem stefnandi beri fyrir sig leiði til sakarfellis fyrir stefndu, enda hafi aðeins verið við stefnanda sjálfan að sakast og slysið megi fyrst og fremst rekja til stórkostlegs gáleysis hans sjálfs.

Stefndu hafni því að stefnanda hafi ekki verið kunnugt um að unnið væri að frárifi. Stefnandi hafi vitað til þess að sú vinna hafi staðið yfir a.m.k. inni í byggingunni, þó hann hafi sjálfur ekki vænst þess að unnið væri að því að fjarlægja undirslátt svala. Ekkert í málinu hafi gefið honum sérstakt tilefni til þess, þó það liggi fyrir samkvæmt frásögn starfsmannsins X að hann hafi ekki verið látinn vita sérstaklega þá um morguninn um einstök frárifsverkefni. Þá hafni stefndu því að umræddur undirsláttur hafi verið notaður sem gönguleið í eina til tvær vikur fyrir slysið, en ekkert í málinu styðji þessa fullyrðingu stefnanda. Þvert á móti telji stefndu það liggja fyrir að sérstakar göngubrýr hafi verið útbúnar sem gönguleiðir yfir á vinnupalla og að þær hafi legið frá öruggu burðarvirki, þ.e. steyptum flötum. Hafi verið brýnt fyrir starfsmönnum að nota slíkar gönguleiðir og í raun verið miklu eðlilegra að nýta hæfa göngubrú er legið hafi utar, heldur en að stíga niður á ,,dokaplötur“ sem legið hafi næst húsinu og verið án fallvarna. Hafi stefnanda ekki getað dulist áhættan sem fólst í athæfi hans þar sem frjálst fall hafi verið niður á jörðina frá þeim stað sem hann hafi stigið út á, og veðuraðstæður þannig að verulegu hættulegt hafi verið að fara þessa leið. Stefndu hafni því einnig að reglugerð nr. 204/1972, sem stefnandi vísi til, eigi við í þessu efni þar sem ákvæðið sem stefnandi byggi á vísi til uppsetninga, niðurtöku og breytinga á verkpöllum, göngubrúm, stigum og vinnugólfum. Ekkert af því eigi við um þá aðstöðu sem þarna hafi verið. Stefndu byggi einnig á því að upplýst sé í málinu að fallvarnir á umræddum svölum hafi legið niðri á svölunum, utan járnstífu sem enn hafi verið á svölunum, skv. framburði starfsmannsins H. Umbúnaður fallvarna hafi átt að gefa stefnanda tilefni til að fara varlega sérstaklega þar sem hann hafi vitað að aðrir starfsmenn á svæðinu ynnu að frárifi, þó stefnandi hafi talið að það einskorðaðist við innri rými byggingarinnar. Þá sé upplýst að við frárif undirsláttar sé ekki hjá því komist að taka niður fallvarnir og færa inn á svalir, eins og verið hafi í þessu tilfelli þó ekki sé enn upplýst hver hafi unnið það verk. Tilvísun stefnanda í framburði C og A, er byggi undir málsástæður stefnanda að þessu leyti, sé hafnað enda þar verið að vísa til allt annarra kringumstæðna en þarna hafi átt við. Samkvæmt framburði kranamannsins á svæðinu, hafi honum virst vera kunnugt um að frárif væri í ferli, enda hafi það virst vera á lokametrunum. Telji stefndu það ólíklegt að stefnanda hafi ekki verið um það kunnugt. Hafni stefndu því sem fram komi hjá stefnanda að hann hafi getað gengið hindrunarlaust út á undirsláttinn. Umbúnaður fallvarna hafi átt að gefa stefnanda tilefni til að fara sérstaklega varlega þar sem slíkt hafi gefið tilefni til að ætla að unnið væri að frárifi undirsláttar, miðað við það verklag sem viðhaft hafi verið og stefnanda verið vel kunnugt um.

Stefndu hafni því að verk eins og það sem stefnandi hafi unnið við hafi útheimt öryggislínu, enda ómögulegt að koma henni við í verki sem þessu. Að stýra krana kalli ekki á slíkt, ólíkt því þegar unnið sé t.d. á þaki. Umrætt verk hafi stefnandi auðveldlega getað unnið á jörðinni þótt hann hafi kosið í umrætt sinn að vinna það af svölum 6. hæðar. Verklagið sem viðhaft hafi verið umrætt sinn hafi algjörlega verið á valdi og ábyrgð stefnanda og ekki samkvæmt fyrirmælum verkstjóra. Þá hafni stefndu því að hægt sé að byggja á þeim ákvæðum í reglum nr. 547/1996, er stefnandi vísi til. Um ólíka verkþætti sé að ræða og sem samkvæmt reglugerðinni útheimti vinnu á stöllum og syllum utan á húsinu. Í tilfelli stefnanda hafi framkvæmdin verið bundin við það að stýra krana og því ekki bundin við slík tilvik sem reglunar vísi til eða að slíka nauðsyn hafi borið til þess að framkvæma verkið með þeim hætti sem stefnandi hafi kosið. Með sömu röksemd sé því hafnað að stefndu hafi brotið reglur nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Þá hafni stefndu því alfarið að starfsmenn hafi ekki fengið nægjanlegar leiðbeiningar um hvernig haga skyldi vinnu eða að verkstjórn hafi verið ábótavant. Stefnandi hafi sjálfur, eins og fram sé komið, verið menntaður smiður með mikla reynslu af nýbyggingum. Stefnandi hafi sjálfur stýrt umræddu verki og hafi því haft hina eiginlegu verkstjórn á hendi umrætt sinn en verkið hafi verið afmarkað og í sjálfu sér ekki flókið. Þá hafi stefnandi sjálfur viðurkennt að hafa fengið þjálfun við byggingastörf og að hann hafi sjálfur ákveðið að vinna verkið á þessum tíma án sérstakra fyrirmæla verkstjóra á byggingarstað. Telji stefndu að stefnandi hafi ekki farið að þeim fyrirmælum sem starfsmönnum hafi verið gefin við framkvæmd verka sinna, þ.e. að fara ekki út af burðarvirki byggingarinnar eða vinnupöllum og nota tryggar gönguleiðir. Þá hafi stefnandi unnið verkið án vitneskju verkstjóra og án fyrirmæla hans. Hafi stefndu því á engan hátt getað gripið inn í þá atburðarrás er leitt hafi til slyssins, sem einungis verði raktar til vítaverðrar háttsemi stefnanda sjálfs. Hafni stefndu því að skort hafi á verkstjórn eða öryggi á vinnustaðnum, en mikið hafi verið lagt upp úr því af hálfu verktakans að starfsmenn bæru viðeigandi hlífar og að farið væri að fyrirmælum er vörðuðu öryggi starfsmanna. Skipulagið á verkstaðnum hafi verið gott og öryggis gætt í hvívetna auk þess sem stefnandi hafi sjálfur borið að fallvarnir væru í mjög góðu lagi. Þá hafi starfsmenn fengið ítarlegar leiðbeiningar um frárif undirsláttar m.a. vegna atviks sem gerst hafi áður. Því hafi verkstjórinn gert allt sem í hans valdi hafi verið til að tryggja öryggi, en stefnandi hafi hins vegar sjálfur óhlýðnast fyrirmælum með því að nota undirslátt sem gönguleið eða vinnupall við framkvæmd verk síns. Hafi verkstjórn stefndu engu getað um það breytt.

Að því er varði ábyrgð hvers stefndu um sig hafni stefndi, SS hús ehf., því að bera ábyrgð á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar verði á annað borð talið að starfsmaðurinn X hafi orðið meðvaldur að slysinu á grundvelli sakar. X hafi verið starfsmaður stefnda, SS verks ehf., og beri stefndi, SS hús ehf., þar af leiðandi ekki ábyrgð á honum á grundvelli sakar, eins og stefnandi virðist byggja á. Þá hafi stefndi, SS verk ehf., sömuleiðis verið aðalverktaki byggingarinnar en stefndi, SS hús ehf.. verið eigandi lóðarinnar og mannvirkisins. Telji stefndi, SS hús ehf., að hann hafi í hvívetna gætt þess að samræma öryggisráðstafanir við verkið til að tryggja eins og kostur var að ekki hlytust slys af. Hafi allir starfsmenn verið upplýstir á skilmerkilegan hátt um allar öryggisráðstafanir og hvernig framkvæma skyldi verk, enda hafi stefndi gert öryggis- og heilbrigðisáætlun í samræmi við þær lagaskyldur sem á honum hafi hvílt. Verði við svo búið ekki lögð ábyrgð á stefnda, SS hús ehf., að óbreyttum lögum eða á grunni nafnlausra mistaka. Ekkert liggi fyrir í málinu um að starfsmenn stefnda, SS húss ehf., hafi átt þátt í því að skapa þær aðstæður sem leitt hafi til slyssins eða að af háttsemi stefnda A, leiði eitthvað sem teljist saknæmt.

Stefndi, A, hafni allri ábyrgð á tjóni stefnanda, og mótmæli því að hann hafi vanrækt skyldur sem á honum hafi hvílt sem húsasmíðameistara við verkið enda verði ekki séð með hvaða hætti ábyrgð verði lögð á stefnda A á þeim grunni sem stefnandi byggi bótakröfu sína á. Stefndi A hafi ekki verið verktaki við verkið og ekki unnið við verkið sjálft. Ábyrgð hans sem meistara að byggingunni snúi að því að unnið sé í samræmi við samþykktar teikningar og verklýsingar samkvæmt útboðsgögnum, allt í samráði við byggingastjóra verksins. Fráleitt sé að ábyrgð iðnmeistara taki til atviks eins og þess sem hér sé undir, enda sé það ekki undir ábyrgð hans sem iðnmeistara auk þess sem stefnandi hafi ekki verið í vinnu fyrir stefnda A. Ábyrgð á hendur stefnda A yrði einungis viðurkennd í því tilviki að sök væri sönnuð á hendur honum. Stefnandi hafi ekki fært neitt fram er veiti líkur fyrir því að stefndi A hafi fellt á sig sök sem húsasmíðameistari eða að hann eigi nokkra sök á því ástandi sem upp hafi komið á slysdaginn eða að það megi rekja á nokkurn hátt til athafna hans sem skráðs meistara að verkinu. Beri því að sýkna hann af kröfu stefnanda þar sem engin sök hafi verið á hann sönnuð. Hafni stefndi A því að á honum hafi hvílt hlutlæg ábyrgð en sönnunarbyrðina um það ber stefnandi. Telji stefndi A að hvorki lög né venja leiði til þess að húsasmíðameistari beri hlutlæga ábyrgð vegna líkamstjóns sem verði á byggingarstað og verði ekki rakin til bilunar eða galla í tækjum. Þá liggi fyrir að stefndi A hafi enga verkstjórn haft og enga aðra aðkomu að verkinu en þá sem falist hafi í lögbundnum skyldum hans sem skráðs húsasmíðameistara fyrir afmörkuðum þáttum verksins. Í þessu sambandi skuli jafnframt bent á að vinnueftirlitið láti byggingameistara ekki undirrita eftirlitsskýrslur, sem það geri vegna úttekta á vinnustað.

Um ábyrgð iðnmeistara sé kveðið á um í grein 4.10 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 og nánar um ábyrgð húsasmíðameistara í grein 4.10.3. Af reglugerðinni verði ekki ráðið að ábyrgð iðnmeistara nái til annars en þar sé um getið, þ.e. hinnar faglegu ábyrgðar gagnvart húsbyggjanda. Hafi ábyrgð meistara átt að ná til annarra þátta, eins og líkamstjóns án sakar, hefði þurft að kveða á um það með skýrum hætti. Í reglugerðinni sé þannig réttilega kveðið á um að iðnmeistari í hverri grein beri ábyrgð á þeim verkþáttum sem tilheyri greininni og að þeir einir geti borið slíka ábyrgð sem hlotið hafi til þess löggildingu. Í tilfelli stefnda A sé það allt sem snúi að framkvæmd trésmíðavinnu. Með því sé átt við að ágöllum eða missmíð sem kunni að vera á umræddu verki og falli undir þær greinar sem umræddur iðnmeistari beri ábyrgð á, beri umræddur iðnmeistari ábyrgð á því tjóni sem hljótast kunni af þeirri handvömm. Ekki liggi fyrir í máli þessu um að stefndi A hafi vanrækt einhverjar þær skyldur sem hann hafi tekið að sér þegar hann hafi gengist í ábyrgð á þeim verkþætti, sem snúið hafi að framkvæmd trésmíðavinnu eða að sú framkvæmd væri ekki í samræmi við hönnunargögn og góða starfshætti. Sé það líka í fullu samræmi við þá ábyrgð sem kveðið sé á um í lögum nr. 160/2010, en hvergi sé í þeim ráðagerð um skaðabótaábyrgð iðnmeistara á tjónum eins og hér um ræði, heldur einungis gagnvart þeim verkþáttum sem þeir hafi tekið að sér og snúi að „eiganda mannvirkis“, sbr. skýrt orðalag í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 160/2010. Verði tilvitnuð reglugerð með lögunum ekki skýrð rýmra en kveðið sé á um í lögunum sjálfum. Af þessum sökum telji stefndi að sýkna beri hann með vísan til reglna um aðildarskort sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndu telji að stefnandi hafi með framferði sínu sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi skaðabótaréttar. Við mat á gáleysi stefnanda verði að horfa til þess að hann sé smiður að mennt og með víðtæka reynslu af húsbyggingum. Þá verði og að horfa til allra aðstæðna á slysdegi, en stefndu bendi á að við framkvæmd verksins, sem sé í sjálfu sér ekki flókið, hafi stefnandi kosið að stýra krananum af svölum 6. hæðar byggingarinnar í stað þess að stýra honum af jörðu niðri. Telji stefndu að verklagið, sem stefnandi einn hafi ákveðið, hafi falið í sér mun meiri hættu en nauðsyn hafi verið til, sérstaklega þegar horft sé til veðuraðstæðna sem verið hafi þennan dag. Þá beri að horfa til þess að stefnandi hafi ekki virst viss um hvort plöturnar hefðu nægilegt burðarþol, ella hefði hanni ekki þurft að athuga það sérstaklega líkt og hann hafi gert. Að mati stefndu sé eina skýringin sú að aðstæður hafi gefið til kynna að unnið væri að frárifi og að það hafi verið stefnanda kunnugt. Hafi fallvarnir á svölum legið niðri á svölunum, sem gefið hafi til kynna að unnið væri að frárifi undirsláttar. Hafi stefnanda við svo búið borið að kanna aðstæður sérstaklega. Það hafi hann ekki gert öðru vísi en að kanna burð plötunnar með þeim hætti sem áður sé lýst. Sé það algjörlega óforsvaranlegt að mati stefndu og lýsi gáleysi sem telja verði bæði vítavert og stórkostlegt. Þá vísi stefndu jafnframt til umfjöllunar sinnar hér að framan um rök fyrir sýknu til stuðnings varakröfu sinni. Beri því að mati stefndu að skerða bætur verulega með tilliti til eigin sakar stefnanda verði ekki á sýknukröfu fallist.

Varðandi fjárhæð bótakröfu þá telji stefndu að hún sæti lækkun, verði ekki á sýknu fallist. Sé fyrst til að nefna eigin sök stefnanda, en einnig að frá skaðabótakröfu stefnanda skuli draga greiðslur sem stefnandi hafi þegar þegið og greiðslur frá öðrum sem stefnandi kunni að eiga rétt á. Þá liggi ekki fyrir mat óháðra aðila sem dómkvaddir hafi verið. Sé framlögðu mati, sem fjárhæð bótakröfu byggi á, mótmælt.

Varðandi bætur fyrir tímabundið atvinnutjón þá telji stefndu að miða beri við tekjur stefnanda síðasta árið fyrir slys, enda sé það mun réttari mælikvarði á tjóni stefnanda. Miði lög nr. 50/1993 við meðaltal þriggja síðustu almanaksára fyrir slys við útreikning á örorkutjóni. Samkvæmt því sé tímabundið atvinnutjón að fullu bætt við hvora aðferðina sem miðuð sé. Þá geri stefndu athugasemd við útreikning stefnanda en hann hafi verið metinn óvinnufær í 11 mánuði og 3 vikur. Þó tekið væri tillit til tekjuviðmiðs stefnanda, væri útreiknað tjón hans á tekjutjónstímabilinu því 7.008.792 krónur – 6.279.825 krónur = 728.967 krónur. Þá bendi stefndu á að greiðslur þær sem stefnandi hafi þegið í fulla 12 mánuði eftir slys hafi samtals numið 6.389.995 krónum, en mismunurinn virðist skýrast af greiðslu til stefnanda frá sjóði VR í janúar 2015 að fjárhæð 240.074 krónur. Beri að taka tillit til þeirrar greiðslu til stefnanda við útreikning tjónsins. Þá beri að auki að draga frá tekjutjóni 60% af greiðslu frá lífeyrissjóði og frá sjúkrasjóði, samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993, teljist stefnandi eiga rétt til slíkra greiðslna. Ekki njóti upplýsinga um það í málinu. Varðandi útreikning þjáningarbóta og miska sé gerð sama athugasemd og áður varðandi tilurð matsgerðar og niðurstöðu hennar. Sé matsgerðinni mótmælt sem rangri og ónothæfri til útreiknings á þessu tjóni stefnanda. Um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku sé ekki gerð sérstök athugasemd við margfeldisstuðul, reynist stöðugleikapuntur rétt metinn eða tekjuviðmið verði áfelli á annað borð dæmt. Stefndu geri sömu athugasemd og fyrr um metna varanlegar afleiðingar af slysinu. Stefndu telji hins vegar að teknu tilliti til eigin sakar stefnanda, hafi hann fengið tjón sitt að mestu eða fullu bætt, en við útreikning beri fyrst að lækka útreiknaðar bætur miðað við eigin sök stefnanda og frá útreinknuðum bótum beri þannig að draga að fullu þær greiðslur er stefnandi hafi fengið frá VÍS hf. auk greiðslna sem stefnandi eigi rétt á frá Sjúkratryggingum Íslands og lífeyrissjóði sínum, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Á stefnanda hvíli skylda til draga úr tjóni sínu eftir mætti samkvæmt ólögfestum meginreglum skaðabótaréttar, en í því felist að eigi tjónþoli rétt til greiðslu frá þriðja aðila, sem lækkað geti fjárgreiðslur úr hendi tjónvalds, beri tjónþola að sinna þeirri skyldu sinni. Sé skorað á stefnanda að sinna þeirri skyldu sinni og framvísa gögnum um niðurstöður matsgerða hjá Sjúkratryggingum og þeim lífeyrissjóðum er hann hafi greitt til og eftir atvikum útreikningi á þeim bótum sem hann eigi rétt á þaðan eða hafi þegar þegið. Geti stefnandi ekki vikið sér undan skyldum sem á honum hvíli að þessu leyti.

Stefndu vísa til almennra reglna skaðabótaréttarins og reglna um vinnuveitendaábyrgð, reglna um áhættutöku og eigin sök svo og reglna um sönnun og sönnunarbyrði. Þá er vísað til ákvæða laga nr. 91/1991, einkum um aðildarskort og til laga nr. 160/2010. Um sakarefnið er einnig vísað til laga nr. 46/1980 og laga nr. 50/1993, einkum 23. gr. og til lagagreina um útreikning tjóns. Stefndu byggja kröfur sína um málskostnað á ákvæðum laga nr. 91/1991, XXI. kafla.

IV.

Rétt undir hádegi fimmtudaginn 6. febrúar 2014 féll stefnandi niður af svölum á 6. hæð úr nýbyggingu við Vallakór 2 í Kópavogi. Var fallið tæpir 14 metrar og féll stefnandi niður á steyptan flöt. Stefnandi var að stýra krana af 6. hæð nýbyggingarinnar. Stefnandi steig út á undirslátt, svokallað ,,dokaborð“, á svölum á 6. hæð, sem gaf eftir, þar sem búið var að slá stoðir undan þeirri plötu er stefnandi steig út á. Þegar stefnandi féll af svölunum voru engar fallvarnir til staðar á svölunum. Í málinu er í senn ágreiningur um bótaskyldu stefndu og eigin sök stefnanda.

Stefnandi kveðst engar viðvaranir hafa fengið þennan dag um að starfsmenn á neðri hæðum í nýbyggingunni væru byrjaðir að slá undan mótaplötum á hæðinni. Venjan væri sú að starfmenn á efri hæðum væru látnir vita þegar byrjað væri að slá undan plötum. Við lögreglurannsókn, sem fram fór í beinu framhaldi af slysinu, var m.a. tekin skýrsla af X, sem vann í nýbyggingunni. Lýsti hann því að hann hafi verið byrjaður að slá undan plötum á 6. hæð byggingarinnar. Hafi hann ekki verið búinn að láta starfsmenn á efri hæðum vita af því þegar slysið varð. X kom fyrir dóminn og staðfesti að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu vegna málsins. Gat hann lítið tjáð sig um atvik að öðru leyti. Þá lýsti verkstjóri á staðnum því sömuleiðis hjá lögreglu að það bæri að láta þá sem ynnu fyrir ofan vita af því þegar byrjað væri að slá undan mótum. Þennan framburð staðfesti verkstjórinn fyrir dómi.

Þegar litið er til staðhæfingar stefnanda og framburðar vitnisins X hjá lögreglu og með hliðsjón af vætti verkstjóra á staðnum, er sannað að ein ástæða þess að stefnandi féll niður af nýbyggingunni umrætt sinn var að slegið hafði verið undan þeirri mótaplötu er hann steig út á uppi á 6. hæð. Hafði stefnandi ekki verið látinn vita af því að búið var að slá undan plötunni.

Við rannsókn málsins hjá lögreglu og Vinnueftirlitinu kom í ljós að búið var að fjarlægja fallvarnir á þeim svölum er stefnandi stóð á við vinnu sína fyrir fallið. Þá leiddi lögreglurannsóknin og rannsókn Vinnueftirlitsins sömuleiðis í ljós að fallvarnir höfðu verið á umræddum svölum fyrr þennan sama morgun. Var það niðurstaða Vinnueftirlitsins að orsakir slyssins mætti rekja til þess að búið var að fjarlægja fallvarnirnar og að stefnandi var ekki í öryggisbelti eða öryggislínu við vinnu sína.

Stefnandi byggir mál sitt á því að slysið megi jafnframt rekja til þess að fallvarnir hafi verið fjarlægðar af svölunum og að fyrir hann hafi ekki verið lagt að vera í öryggisbelti eða öryggislínu umrætt sinn. Með vísan til staðhæfingar stefnanda og niðurstaðna lögreglurannsóknar og rannsóknar Vinnueftirlitsins hefur stefnanda tekist sönnun þess að fall hans megi einnig rekja til þess að fallvarnir hafi verið fjarlægðar af svölunum. Nýbyggingin að Vallakór 2 var háreist. Var það vinnuveitanda að tryggja nægan öryggisbúnað við vinnu starfsmanna. Þegar um háreistar byggingar er að ræða leiðir af sjálfu sér hve mikilvægt það er að brýnt sé fyrir starfsmönnum að nota öryggisbelti eða öryggislínur séu þeir að vinna verk þar sem hætta getur stafað af falli. Stefnandi, sem ekki var verkstjóri á staðnum, reisir mál sitt m.a. á því að ekki hafi verið lagt fyrir hann að nota öryggisbelti eða öryggislínu á svölunum. Sönnunarbyrði um það verður lögð á vinnuveitanda hans.

Íslensk löggjöf miðar við að það sé vinnuveitandi sem ábyrgð ber á því að ákvæði laga og stjórnvaldsreglna sem lúta að vinnustaðnum og vinnuumhverfi í víðasta skilningi, þar með taldar reglur sem lúta að öryggi starfsmanna, séu í heiðri hafðar. Hér er einkum um að ræða lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, og stjórnvaldsreglur sem settar hafa verið á grundvelli þeirra laga.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustu á vinnustað. Samkvæmt 14. gr. laganna skal hann gera starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómahættu, sem kann að vera bundin við störf þeirra. Skal hann að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Samkvæmt 20. gr. laga nr. 46/1980 merkir verkstjóri hvern þann sem á vegum atvinnurekanda hefur með höndum verkstjórn og eftirlit með starfsemi í fyrirtæki eða hluta þess. Er hann fulltrúi atvinnurekanda og sér um að allur búnaður sé í góðu lagi. Samkvæmt 23. gr. laganna skal verkstjóri beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórnar séu fullnægjandi að því er aðbúnað varðar, hollustu og öryggi. Skal hann sjá um að þeim ráðstöfunum sem gerðar séu til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti sé framfylgt. Samkvæmt 37. gr. laganna skal haga vinnu og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Verkstjóri í nýbyggingunni að Vallakór 2 lýsti fyrir dóminum að hann hafi séð um allt sem tilheyrt hafi vinnustaðnum og öryggismál verið þar á meðal. Hans vinnuveitandi hafi verið stefndi SS Hús ehf.

Fram er komið að SS Verk ehf. var eigandi nýbyggingarinnar að Vallakór 2 í Kópavogi, en dótturfélag þess, stefndi SS Hús ehf., verktakinn sem sá um byggingu hússins. Húsasmíðameistarinn sem fór fyrir verkinu var stefndi A. Flestir starfsmenn á byggingarstað voru í vinnu hjá stefnda SS Húsi ehf. en einhverjir hjá SS Verki ehf. Óumdeilt er að stefndi SS Hús ehf. var vinnuveitandi stefnanda. Þá er komið fram að stefndi, SS Hús ehf., var einnig vinnuveitandi verkstjórans á vettvangi. Stefnandi byggir á því að stefndi, SS Hús ehf., hafi jafnframt verið vinnuveitandi X þegar slysið varð. Með tölvupósti 25. og 27. febrúar 2014 sendi verkefnisstjóri stefnda, SS Húss ehf., lögreglu yfirlit um starfsmenn á byggingarstað. Staðfesti verkefnisstjórinn meðal annars að verkstjóri á staðnum og X hefðu verið starfsmenn stefnda, SS húss ehf., og tryggðir hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. Verður það lagt til grundvallar niðurstöðu í málinu.

Þegar þau atriði er hér að framan greinir eru virt er það niðurstaða dómsins að stefnanda hafi tekist sönnun þess að stefndi, SS Hús ehf.. hafi verið vinnuveitandi verkstjórans á vinnustaðnum að Vallakór 2 sem og X. Svo sem fyrr var rakið átti slys það sem um er deilt rætur að rekja til þess að X sló undan mótaplötu er stefnandi steig út á 6. febrúar 2014. Starfsmaðurinn hafði ekki látið stefnanda vita að hann hefði byrjað að slá undan og var stefnanda því ókunnugt um það. Fór það gegn fyrirmælum verkstjóra á vinnustað að láta ekki starfsmenn á næstu hæð fyrir ofan vita áður en slegið væri undan. Þá er í ljós leitt að fallvarnir höfðu verið fjarlægðar af svölunum er stefnandi féll af þeim og ekki hafði verið lagt fyrir stefnanda að nota öryggisbelti eða öryggislínu við vinnu sína á svölunum. Á því bar verkstjóri ábyrgð. Með hliðsjón af þessu fór framferði verkstjóra og X svo gegn fyrirmælum á vinnustað og tilvitnuðum ákvæðum laga nr. 46/1980 að fella verður skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á stefnda, SS Hús ehf., á grunvelli reglna um vinnuveitandaábyrgð.

SS Verk ehf. var hvorki vinnuveitandi stefnanda, verkstjóra á staðnum né X er slysið varð. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á sök hjá félaginu. Verður þrotabú Verktaks 15 ehf. því ekki gert meðábyrgt í bótaskyldu tjóni stefnanda. Verður hið stefnda þrotabú því sýknað af kröfum stefnanda.

Stefndi A var húsasmíðameistari við nýbygginguna að Vallakór 2. Samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga 160/2010 um mannvirki skal byggingarstjóri tilkynna útgefanda byggingarleyfis skriflega um þá húsasmíðameistara sem tekið hafa að sér að bera ábyrgð á einstökum verkþáttum framkvæmdar og nauðsynlegt er að komi að viðkomandi verki. Samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis ber iðnmeistari ábyrgð á því gagnvart eiganda mannvirkis að þeir verkþættir sem hann tekur að sér séu í samræmi við viðurkennda verkþætti. Stefndi var ekki á vinnustaðnum er slysið varð. Þá liggur fyrir að gefin höfðu verið fyrirmæli um að láta skyldi verkamenn vita þegar byrjað væri að slá undan mótum. Verkstjóri var á staðnum sem bar ábyrgð á öryggisatriðum, þ. á m. fallvörnum og að starfsmenn myndu nota viðurkenndan öryggisbúnað við störf sín. Hefur stefnandi ekki leitt í ljós sök hjá stefnda A tengda slysinu. Verður hann því sýknaður af kröfum stefnanda.

Loks er til úrlausnar hvort lækka beri bætur til stefnanda á grundvelli eigin sakar hans. Samkvæmt 23. gr. a laga nr. 50/1993 skerðist ekki réttur starfsmanns sem verður fyrir líkamstjóni í starfi sínu vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð.

Þótt starfsmenn séu ekki undanþegnir því að leggja sitt af mörkum til þess að tryggja öryggi, aðbúnað og góða hollustuhætti á vinnustað, þá hvílir meginábyrgðin á öruggu vinnuumhvefi á vinnuveitanda þeirra, sem auk þess ræður því hvernig starfsmaðurinn á að framkvæma starfann.

Í framburði stefnanda og vitna sem komu fyrir dóminn kom fram að starfsmenn stigu í sumum tilvikum út á undirslátt vegna vinnu sinnar við mót eða frágang. Átti það t.a.m. við um vinnu við járnabindingu í mótum. Áttu starfsmenn því að geta treyst því að undirslátturinn héldi, þó svo sýna bæri aðgæslu. Stefnandi var smiður að mennt og hafði töluverða reynslu af byggingarvinnu. Virða verður honum til almenns gáleysis að hafa farið út á undirsláttinn þegar engar fallvarnir voru til staðar. Gáleysið var hins vegar ekki stórkostlegt í skilningi laga nr. 50/1993. Verða bætur til stefnanda því ekki lækkaðar á grundvelli eigin sakar.

Kröfufjárhæð stefnanda varðandi einstaka bótaliði er reist á lögum nr. 50/1993. Þá hefur stefnandi dregið frá fjárhæðinni greiðslur frá Vátryggingarfélagi Íslands hf. vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993. Ekki hefur verið sýnt fram á aðrar greiðslur eða rétt til annarra greiðslna er dragast ættu frá dæmdum bótum. Í samræmi við þetta greiði stefndi, SS Hús ehf., stefnanda 57.004.740 krónur með 4,5% ársvöxtum af 7.997.975 krónum frá 6. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, af 57.004.740 krónum frá þeim degi til 8. desember 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum greiðslum að fjárhæð 4.258.864 krónum þann 12. janúar 2015 og 12.885.791 krónu þann 9. júlí 2015.

Í ljósi niðurstöðu málsins verður stefndi, SS Hús ehf., dæmt til að greiða stefnanda, svo sem í dómsorði greinir, sem renni í ríkissjóð í ljósi gjafsóknar. Stefndi, þb. Verktaks 15 ehf., hefur ekki látið málið til sín taka fyrir dóminum og ber því sinn kostnað af málinu. Stefnandi greiði stefnda, A, 300.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar í því tilviki er til þess að líta að sami lögmaður fer með málið fyrir alla stefndu og hefur skilað sameiginlegri greinargerð fyrir alla stefndu. Um gjafsóknarkostnað stefnanda fer sem í dómsorði greinir.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda K-kk-nf B. T-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefndu H-kk-nf M-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, SS Hús ehf., greiði stefnanda, Æ-kk-þgf S-kk-þgf S-kk-þgf, 57.004.740 krónur með 4,5% ársvöxtum af 7.997.975 krónum frá 6. febrúar 2014 til 31. janúar 2015, af 57.004.740 krónum frá þeim degi til 8. desember 2015 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum greiðslum að fjárhæð 4.258.864 krónum þann 12. janúar 2015 og 12.885.791 krónu þann 9. júlí 2015.

Stefndu, þb. Verktaks 15 ehf. og A, eru sýkn af kröfum stefnanda.

Stefndi, SS Hús ehf., greiði 700.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Stefnandi greiði stefnda, A, 300.000 krónur í málskostnað.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.

S-kk-nf S-kk-nf

------------

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómi Reykjavíkur 30. október 2017.