E-6883/2010

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 10. nóvember 2010 á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., kt. 660269-2079, Síðumúla 24, Reykjavík. Málið var dómtekið 1. apríl sl.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða 16.315.739 krónur, með 4,5% vöxtum frá 1. júlí 2009 til 26. febrúar 2010, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda að fjárhæð 6.287.529 krónur þann 30. mars 2010.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 11.685.603 krónur með vöxtum og frádrætti eins og í aðalkröfu.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 11. 146.593 krónur með vöxtum og frádrætti eins og í aðalkröfu.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt yfirliti að fjárhæð 903.480 krónur.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda, til vara lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefnandi var skipverji á Jóni á Hofi ÁR-42. Hann lenti í slysi við vinnu sína um borð 3. mars 2008. Er aðdraganda slyssins lýst nánar í stefnu og skjölum málsins. Stefnandi fékk áverka framarlega á rist, við stórutá. Var hann við komu í land sama kvöld sendur til læknis á Selfossi, en þaðan á Slysadeild Landspítalans í Fossvogi. Reyndist hann þá vera með brot í grunnlið vinstri stórutáar og sinaskaða. Kveðst stefnandi finna fyrir sífelldum óþægindum og stirðleika í vinstri tá. Þá sé gönguþol hans verulega skert.

Málsaðilar sammæltust um að leita mats þeirra S-kk-ef G-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, á afleiðingum slyssins. Þeir skiluðu matsgerð 19. janúar 2010, sem ekki er andmælt. Lokið er uppgjöri aðila vegna tímabundins tekjutaps og þjáningabóta. Varanlegur miski var metinn 5 stig, en varanleg örorka 15%.

Aðilar reyndu að ná sátt um uppgjör, en ágreiningur þeirra varð ekki leystur. Snýst hann um tekjuviðmiðun sem beita skuli við bótauppgjörið. Greiddi stefndi bætur í samræmi við sín viðhorf, þ.e. að miða skyldi við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þessu var stefnandi ekki sammála. Tók hann við bótum með fyrirvara og höfðaði mál þetta.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann sagðist hafa stefnt að því að vera áfram á sjó. Þar væru best launin fyrir þá sem ekki væru menntaðir. Hann kvaðst ekki treysta sér til að fara á sjó aftur. Þá hefði hann gefið bóknám upp á bátinn, hann byggi við lesblindu.

J-kk-nf P-kk-nf K-kk-nf, rekstrarstjóri Ramma hf., sem gerir út Jón á Hofi ÁR, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann sagði að stefnandi hefði verið ráðinn án skilyrða, fastráðinn, ráðningunni hefði ekki verið markaður einhver tími.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að í þessu máli séu fyrir hendi óvenjulegar aðstæður eins segi í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Launatekjur sínar síðustu þrjú árin sé ekki góður mælikvarði á ætlaðar framtíðartekjur. Því sé rétt að víkja frá meginreglu laganna um tekjuviðmiðun. Í greinargerð sé sérstaklega tekið dæmi af tjónþola sem hafi skipt um starf þannig að tekjur hafi hækkað eða lækkað. Breytingar á högum tjónþola skömmu fyrir slys teljist óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. Stefnandi kveðst hafa byrjað á sjó skömmu fyrir slysið, en tekjur hans hafi hækkað að mun við það.

Stefnandi vísar til þess að ákvæðið hafi verið rýmkað verulega með 6. gr. laga nr. 37/1999. Í athugasemdum í frumvarpi til þeirra laga segi að mati verði beitt þegar viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár þyki af einhverjum ástæðum ekki réttmæt. Ákvæðinu sé augljóslega ætlað að taka til aðstæðna eins og þeirra sem uppi séu í þessu máli. Vísar stefnandi enn fremur til þess að hann hafi aðeins verið 19 ára gamall á slysdegi. Skaðabótalögum sé ætlað að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir missi framtíðartekna.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi verið ráðinn í ótímabundið starf til framtíðar. Mótmælir hann þeirri mótbáru stefnda að hann hafi ekki með sannanlegum hætti mótað sér starfsvettvang til framtíðar.

Í aðalkröfu reiknar stefnandi bætur miðað við meðaltekjur sjómanna. Hann vísar til þess að lögskráningardagar hans hafi verið samtals 166. Hann hafi verið á sjó áður en hann var ráðinn á Jón á Hofi ÁR. Þessi staðreynd og fastráðningin segir stefnandi að gefi glögga vísbendingu um að sjómennska hefði líklegast orðið framtíðarstarf sitt. Því sé réttast að miða við meðaltekjur sjómanna.

Krafan er reiknuð eftir meðaltekjum við fiskveiðar á árinu 2005 samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands. Hann framreiknar tekjurnar eftir launavísitölu og að viðbættu lífeyrisframlagi nema viðmiðunartekjur 6.365.379 krónum.

Krafan er því að fjárhæð 16.315.739 krónur (6.365.379 x 17,088 x 15%). Þegar greiðsla stefnda þann 30. mars 2010 (6.287.529 krónur) hefur verið dregin frá nemur aðalkrafan 10.028.210 krónum. Forsendur eru nánar skýrðar í stefnu, en þær sæta ekki andmælum.

Krafist er 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá stöðugleikatímapunkti, 1. júlí 2009, til 26. febrúar 2010 (mánuði eftir dags. kröfubréfs) en dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, að frádreginni innborgun þann 30. mars 2010.

Í varakröfu er miðað við uppreiknaðar meðaltekjur verkafólks á slysárinu, 2008. Stefnandi vísar hér til þess sem fram kemur í matsgerð um að hann hafi verið við góða heilsu og í fullri vinnu fyrir slysið. Þar sem hann hafi verið ungur sé ekki hægt að fullyrða neitt um hver starfsvettvangur hans hefði orðið. Hafa beri í huga að hann hafi einungis lokið grunnskólaprófi og glími við lesblindu og athyglisbrest. Því séu líkur til þess að hann hefði sinnt áfram störfum sem ekki kalli á neina menntun.

Útreikningur varakröfu er nánar skýrður í stefnu og þarf ekki að rekja hér, en stefndi gerir ekki athugasemd við útreikninginn. Tjón stefnanda telst nema 11.685.603 krónum, sem að frádreginni greiðslu stefnda þann 30. mars 2010 (6.287.529 krónur) nemur 5.398.074 krónum. Vaxta er krafist á sama hátt og í aðalkröfu.

Í þrautavarakröfu miðar stefnandi við þær tekjur er hann hafði hjá Ramma hf. Byggir hann á því að ekki sé hægt að miða við lægri tekjur en sem nemur raunverulegum launum hans. Ella yrði dregin upp röng mynd af framtíðartekjutapi. Hann vísar hér til fordæmis Hæstaréttar í máli nr. 646/2009.

Útreikningur þrautavarakröfu er nánar skýrður í stefnu og þarf ekki að rekja hér, en stefndi gerir ekki athugasemd við útreikninginn. Tjón stefnanda telst nema 11.146.593 krónum, sem að frádreginni greiðslu stefnda þann 30. mars 2010 nemur 4.859.064 krónum. Vaxta er krafist á sama hátt og í aðalkröfu.

Stefnandi vísar til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 2. mgr. 7. gr., og 16. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveðst viðurkenna bótaskyldu. Hann hafi þegar greitt stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku hans í samræmi við örorkumat S-kk-ef G-kk-ef og S-kk-ef B. H-kk-ef frá 19. janúar 2010. Stefndi kveðst hafna því að stefnandi geti krafist bóta sem miðist við meðaltekjur fiskimanna á árinu 2005, meðaltekjur verkafólks á árinu 2008, eða meðaltekjur hans sjálfs á meðan hann starfaði fyrir Ramma hf., er gerir út Jón á Hofi ÁR.

Meginregluna um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku sé að finna í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Miða skuli við meðaltal atvinnutekna tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið. Miða beri við árin 2005, 2006 og 2007, en slysið hafi orðið 3. mars 2008. Séu framtaldar tekjur stefnanda þessi ár framreiknaðar nái þær ekki lágmarkslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Því sé ekki ástæða til annars en að miða við lágmarkslaun eins og gert hafi verið í uppgjörinu 22. mars 2010. Stefnandi hafi fengið tjón sitt bætt að fullu.

Stefndi bendir á að þó að stefnandi hafi verið tæplega tvítugur á slysdegi þá hafi hann verið hættur í skóla og kominn út á vinnumarkaðinn þegar á árinu 2005. Atvinnuþátttaka stefnanda árin fyrir slysið hafi því ekki verið óvenjuleg. Skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé ekki fullnægt. Ekki verði fullyrt að tekjuviðmiðun stefnanda sé réttari mælikvarði á framtíðartekjur hans, en lágmarkslaunin. Sönnunarbyrði um þetta hvíli á stefnanda.

Um aðalkröfuna sem miðar við meðallaun sjómanna 2005 segir stefndi að ekki sé hægt að fallast á að miðað verði við laun sjómanna, þó svo að stefnandi hafi slasast á sjó. Jafnvel þótt hann hafi verið fastráðinn eins og hann segi í stefnu, verði ekki fullyrt þar með að starfsvettvangur hans í framtíðinni yrði á sjónum. Samkvæmt yfirliti um lögskráningu hafi stefnandi einungis verið skráður á sjó í 166 daga fyrir slysið, þar af einungis 9 á Jóni á Hofi ÁR. Hann hafi verið á tveimur bátum á tímabili árin 2005 og 2006 en verið ráðinn á Jón á Hofi 25. febrúar 2008. Því hafi ekki verið komin nein reynsla á það hvort stefnandi yrði sjómaður. Hann hafi oft skipt um vinnu árinu fyrir slysið.

Vara- og þrautavarakröfu stefnanda mótmælir stefndi á sama hátt og aðalkröfunni. Ekki sé sýnt fram á að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé fullnægt.

Stefndi vísar til þess að Hæstiréttur hafi í dómum sínum túlkað 2. mgr. 7. gr. þröngt. Þá stoði það stefnanda ekki að vísa til dóms réttarins í máli nr. 646/2009 en aðstæður í því máli hafi ekki verið sambærilegar við aðstæður í þessu máli.

Varakröfu um lækkun styður stefndi við sömu sjónarmið og sýknukröfuna. Hann kveðst ekki gera athugasemdir við tölulega útfærslu á kröfum stefnanda.

Niðurstaða

Málsaðilar sammæltust um að afla mats sérfróðra manna á heilsu og tekjumöguleikum stefnanda. Niðurstaða matsgerðar er sú að varanleg örorka stefnanda sé 15% og er hún ekki vefengd. Fram kom í aðilaskýrslu stefnanda að hann hefði stefnt að því að stunda vinnu á sjó, en þar mætti alla jafna hafa mun hærri tekjur en í vinnu sem honum hefði boðist í landi. Í því sambandi skiptir máli að stefnandi hefur ekki aflað sér mikillar menntunar. Þá kom fram að lesblinda takmarkar mjög möguleika hans til bóknáms.

Bætur fyrir varanlega örorku eiga að bæta mönnum þá tekjulækkun sem slys veldur. Í riti V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, Skaðabótarétti, skilgreinir höfundur varanlega örorku sem þá starfsorkuskerðingu sem af líkamstjóni leiðir. Eins og fram kemur hjá V-kk-þgf er mat á örorku framtíðarspá, þar sem margt er óvíst. Í þessu máli er einkum óvíst hver framtíðarstarfsvettvangur stefnanda hefði orðið. Hann kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi ekki treysta sér til að fara á sjó aftur, en hann vinnur nú í fiskeldisstöð í Noregi. Hann hafði ekki haft stöðugar tekjur um lengri tíma þegar hann slasaðist. Er það enda eðlilegt þar sem hann er ungur að árum. Í aðilaskýrslu sinni kvaðst hann hafa horft til sjómennskunnar þar sem tekjur sjómanna væru hærri en tekjur landverkafólks. Hann hafði verið ráðinn ótímabundið í skipsrúm. Ætla verður að á næstu árum hefði vilji hans til að afla þokkalegra tekna orðið einbeittari er hann hefði stofnað fjölskyldu.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skal reikna bætur fyrir varanlega örorku eftir atvinnutekjum tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið. Þessi regla endurspeglar, með ákveðnum málamiðlunum, þann vilja löggjafans að bætur miðist við það sem ætla má að tjónþoli hefði haft í tekjur fram til þess að hann hefði hætt störfum vegna aldurs. Kemur þessi vilji betur fram í sérreglu 2. mgr. þar sem talað er um réttari mælikvarða á líklegar framtíðartekjur.

Stefnandi er ekki barn í skilningi 8 gr. skaðabótalaga og hann hefur ekki nýtt vinnugetu sína þannig að hann hafi haft litlar eða engar atvinnutekjur. Þykir einsýnt að lágmarksviðmiðun 3. mgr. 7. gr. laganna gefi ranga mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Hann er ungur og hafði verið að afla sér reynslu og þroska á vinnumarkaði. Var hann kominn í fast skiprúm, svo fast sem þau gerast hér á landi. Ekki er annað vitað en að heilsa stefnanda hafi fyrir slysið verið svo góð að hann hefði getað lagt sjómennsku fyrir sig. Er rétt með vísan til 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að fallast á aðalkröfu stefnanda um viðmiðun við meðaltekjur sjómanna. Er þá gengið út frá því að tölur þær sem hann miðar við eigi við um tekjur undirmanna á fiskiskipum, en fjárhæð er ekki mótmælt sérstaklega.

Stefndi verður því dæmdur til að greiða 16.315.739 krónur, með vöxtum eins og krafist er og greinir í dómsorði, að frádreginni innborgun eins og þar segir. Þá verður honum gert að greiða málskostnað sem ákveðst með virðisaukaskatti 750.000 krónur.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, A, 16.315.739 krónur, með 4,5% vöxtum frá 1. júlí 2009 til 26. febrúar 2010, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 6.287.529 krónur þann 30. mars 2010, og 750.000 krónur í málskostnað.