S-745/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 5. janúar 2017, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 4. október sl., á hendur:

„A, kt. 000000-0000,

[...], Reykjavík,

fyrir líkamsárás og brot á barnaverndarlögum, með því að hafa, [...] 2015 að [...] í Reykjavík, gripið í þáverandi stjúpbarn sitt B, kt. 000000-0000, beitt hann valdi til að klæða hann í föt, tekið hann hálstaki, haldið fast í framhandlegg hans, hent honum í rúm sitt þannig að hann lenti á bakinu, lagst ofan á hann þar og haldið honum föstum og tekið fyrir munn hans, allt með þeim afleiðingum að hann hlaut verki í hálsi, í kringum munn, í hægri úlnlið og vinstra megin á brjóstkassa.

(Mál nr. 007-2015-3114 )

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 20/1981, og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 52/2009.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Þá gerir J-kvk-nf G-kvk-nf hdl., f.h. C, kt. 000000-0000, f.h. ólögráða sonar síns B, kt. 000000-0000, kröfu um að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaða- og miskabóta samtals að fjárhæð kr. 800.000 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 20. janúar 2015 til þess dags er mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.“

Verjandi ákærða krefst sýknu en til vara vægustu refsingar er lög leyfa og hæfilegrar þóknunar sér til handa. Þá krefst hann þess að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

I.

Að morgni [...] 2015 barst lögreglu tilkynning frá íbúum neðri hæðar [...] um háreisti á efri hæð hússins. Hafi þau heyrt öskur og grát og brotaþola hrópa „slepptu mér“. Hafi þau bankað uppá á efri hæðinni og spurt móður brotaþola C hvort ekki væri allt með felldu og kvað hún svo vera en hafi kallað til ákærða og brotaþola að „hætta þessu“. Hafi þau ákveðið að kalla eftir aðstoð lögreglu þegar ástandið batnaði ekki.

Í málinu liggur frammi frumskýrsla lögreglu og skýrsla rannsóknarlögreglumanns. Í fyrri skýrslunni kemur fram að lögreglan hafi verið kvödd til vegna heimilisófriðar. Þegar þangað kom var heimilisfólkið í uppnámi og allir hlutaðeigandi miður sín og í uppnámi. Tildrög þess sem gerðist hafi mátt rekja til þess að brotaþoli vildi ekki hlýða og búa sig í skólann. Ákærði hafi misst stjórn á sér með nánar tilgreindum hætti. Ekki hafi verið að sjá neina áverka á andliti eða höndum brotaþola en hann hafi fundið til í vinstri rifbeinum og var því farið með hann á slysadeild. Þá voru engin greinileg merki um átök í herbergi brotaþola. Í skýrslu rannsakanda er haft eftir C að ákærði hafi klætt brotaþola í föt með valdi, lagst ofan á hann í rúminu og haldið fast um vit hans og úlnlið. Þá bar hún um að brotaþoli hefði tjáð henni að ákærði hefði haldið um háls hans en hún hefði heyrt hann kalla „hann er að kyrkja mig“. Haft er eftir brotaþola að ákærði hefði skipað honum í föt en hann neitað og ákærði þá klætt hann í. Hann hafi náð brotaþola er hann reyndi að hlaupa út úr herberginu, sett hann í rúmið og haldið honum. Þá hafi hann haldið um munn hans og hann meitt sig þegar olnbogabein ákærða fór í síðu hans. Í lögregluskýrslu er haft eftir ákærða að hann hafi klætt brotaþola í föt og tekið meira á honum en hann ætlaði. Þá viðurkenndi hann að hafa lagt hann í rúmið og haldið honum þar. Einnig hefði hann gripið um munn hans og haldið fyrir. Fulltrúi barnaverndarnefndar ræddi jafnframt við drenginn á vettvangi sem greindi frá því að ákærði hefði ráðist á hann og haldið honum. Hafi honum greinilega verið brugðið og kennt sjálfum sér um hvernig fór.

Ákærði var yfirheyrður vegna málsins [...] 2015 og bar þá í meginatriðum á sama veg og á vettvangi. Fram kom að brotaþoli hefði ætlað að strunsa fram hjá honum og þá hafi hann tekið hann og lagt hann í rúmið „frekar fruntalega“. Einnig hafi hann tekið fyrir munn brotaþola í stutta stund í tvö skipti til að koma í veg fyrir að hann öskraði.

Skýrsla var tekin af brotaþola fyrir dómi á rannsóknarstigi málsins [...] 2015. Greindi hann frá því að umrætt sinn hefði hann verið óstýrilátur við móður sína og neitað að fara í skólann en ákærði hafi skorist í leikinn. Hann hafi grætt móður sína og hafi það endað svo að ákærði öskraði á hann og klæddi hann í föt með valdi. Lýsti hann því nánar. Hann hafi meitt sig og reynt að hlaupa út en ákærði hafi gripið hann, komið aftan að honum og lagt handlegginn þvert yfir hann neðan við háls eða við hökuna og lagt hann á rúmið. Nánar spurður kvað hann ekki hafa verið um kverkatak að ræða eða haldið um barka og sýndi takið með látbragði. Kvaðst hann hafa öskrað á mömmu sína að hjálpa sér. Ákærði hafi þá tekið fyrir munninn á honum en við það hafi hann átt svolítið erfitt með að anda enda kvefaður. Brotaþoli kvaðst hafa legið á bakinu í rúminu með krosslagðar lappir og ákærði á honum og hvíldu framhandleggirnir á bringu brotaþola. Hafi hann fundið fyrir olnbogunum á honum. Brotaþoli kvað ákærða eiginlega hafa „kramið hann“ og honum hafi fundist það vont. Aðspurður kvaðst brotaþoli muna eftir því að hafa meitt sig á rifbeini vegna þunga af olnbogum ákærða og í úlnlið sem ákærði hélt um.

Á meðal gagna er læknisvottorð D sem skoðaði brotaþola á slysadeild. Þar er haft eftir honum að hann finni fyrir verkjum í hálsi og í kringum munn, í hægri úlnlið og vinstra megin í brjóstkassa. Ekki hafi verið að finna eymsli eða mar og sýnilega áverka og var því ekki þörf á sérstakri meðferð.

Með ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá [...] 2015 var ákærða gert að sæta nálgunarbanni og brottvísun af heimili fjölskyldunnar í fjórar vikur. Fyrir dómi þann [...] sl. samþykkti ákærði kröfuna.

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburðum ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins.

Ákærði lýsti aðdraganda þess sem gerðist umræddan morgun á þann veg að brotaþoli hafi sýnt móður sinni stigvaxandi mótþróa með því að neita að klæða sig og fara í skólann. Hann hafi látið öllum illum látum og að endingu grætt móður sína. Kvaðst ákærði hafa skorist í leikinn og öskrað á brotaþola en móðir brotaþola hafi ávítt hann fyrir það. Hafi hann farið fram og reynt að róa sig en síðan komið inn og minnt brotaþola á aðferðir sem þeim þremur hafði verið kennt á námskeiði. Hann hafi á þessu stigi „lækkað sig niður“ en verið mjög ákveðinn. Aðspurður kvaðst ákærði líklega hafa verið eitthvað reiður en þó ekki eins og þegar hann öskraði fyrst. Þegar brotaþoli hafi ekki hlýtt heldur setið aðgerðarlaus á rúminu hafi hann varað hann við að hann myndi klæða hann ef hann gerði það ekki sjálfur innan tíu sekúndna. Að endingu hafi hann gert það og klætt brotaþola í bol og buxur en hann hafi streist á móti og látið ófriðlega. Aðspurður kvaðst hann hafa haldið nægilega fast í handleggi brotaþola til þess að hann færi ekki frá honum. Þá hafi ákærði sest niður við hlið hans og haldið honum þegar hann klæddi hann í buxur. Hafi það gengið brösuglega en tekist. Ákærði hafi staðið upp og ætlað að sækja sokkana hans sem lágu á gólfinu en þá reyndi brotaþoli að strunsa fram hjá honum vinstra megin við hann. Ákærði hafi þá rétt handlegg sinn út og lófi hans hafi lent á hægri öxl brotaþola. Síðan hafi hann „rúllað“ honum inn í fangið á sér og sett olnbogann ofan á bringuna á brotaþola, farið með hann inn og ýtt honum með báðum höndum ofan í rúmið. Hann hafi fylgt honum í rúminu og haldið honum þar á bakinu þversum. Hægra hné hans hafi verið alveg upp við rifbeinin á brotaþola en vinstri fóturinn alveg yfir mjöðminni. Ákærði hafi legið með hægri olnbogann í rúminu og notað vinstri höndina til að halda „fjærhendinni“ á brotaþola sem hann var að reyna að slá frá sér með. Brotaþoli hafi fyrst öskrað á mömmu sína og svo bara öskrað. Til að koma í veg fyrir hávaðann hafi hann gripið um munn hans með hægri hendi í skamma stund í tvígang. Kvaðst hann hafa vitað að hann var kvefaður og hafi það ekki verið ætlun hans að hefta öndun brotaþola. Þá kvaðst ákærði muna að móðir brotaþola reyndi að stöðva hann með því að ýta í öxl hans þegar hann hélt drengnum niðri og toga í þá hönd sem hann notaði til að halda brotaþola niðri. Hann kvaðst ekki muna hvað hún sagði. Brotaþoli hafi að lokum gefið eftir. Spurður um meint hálstak kvað ákærði hæðarmun á milli hans og brotaþola hafa gert það að verkum að hann hafi verið nálægt hálsi brotaþola en þó aldrei þrengt að honum eða snert hálsinn sérstaklega. Hugsanlegt væri að upphandleggur hafi verið við vanga brotaþola eða við höku. Lýsing brotaþola sjálfs hafi verið rétt. Þegar þessum átökum lauk hafi ákærði brotnað saman og grátið. Kvaðst hann algjörlega hafa brugðist sjálfum sér og því sem hann var að vinna með og „klúðrað því“ sem hann ætlaði að gera. Tilgangurinn hafi verið sá að róa ákveðið ástand á heimilinu. Hann hafi hins vegar verið illa í stakk búinn til að takast á við þessar aðstæður enda var hann vansvefta eftir að hafa unnið alla nóttina.

Ákærði kvaðst iðrast atburðarins mjög og vildi að hann hefði leitað sér aðstoðar fyrr en hann gerði. Tæki hann mjög nærri sér að atburðurinn hvíli á brotaþola eins og raun beri vitni. Í dag eru ákærði og móðir brotaþola fráskilin.

C, móðir brotaþola, lýsti atvikum umræddan morgun og aðdraganda þess sem síðar gerðist. Hún kvaðst hafa verið viðkvæm vegna óþekktar brotaþola og því tárast. Ákærði hafi reiðst snögglega, öskrað á brotaþola og notað ljótan munnsöfnuð. Hún hafi farið fram og ákærði einnig róað sig. Þá hafi nágrannar bankað upp á og hún sagt þeim að óþarfi væri að kalla á lögreglu enda taldi hún að ástandið væri að róast. Eftir að þau fóru hafi hún heyrt korrhljóð úr herberginu og brotaþola kalla á hjálp og segja ákærða vera að kyrkja sig. Þegar inn kom hafi hún séð ákærða yfir brotaþola í rúminu með hnéð í síðu hans. Hann hafi haldið honum niðri með vinstri hendi og fast fyrir munn brotaþola. Brotaþoli kvaðst hafa reynt að rífa ákærða af og lítil dóttir þeirra hafi kallað á hann. Hafi hún ekki náð neinu sambandi við hann. Skyndilega hafi verið eins og ákærði áttaði sig og hafi hann farið að gráta. Eftir þetta hafi brotaþoli verið með rautt handarfar á munninum og rauður við öxl og bringu. Hann hafi sagt sér að ákærði hefði tekið sig á hálsinum inn í rúmið þegar hann ætlaði að hlaupa út. Vitnið lýsti jafnframt mjög mikilli vanlíðan brotaþola eftir atvikið og hafi hann fengið sálfræðiaðstoð hjá barnavernd og á heilsugæslustöð. Fyrir atvikið hafi þau öll fengið fjölskylduráðgjöf vegna samskipta þeirra á milli.

E og F lýstu aðdraganda þeirrar ákvörðunar að kalla eftir aðstoð lögreglu vegna öskurs og gráts á efri hæð hússins. Þau staðfestu að hafa rætt við móður brotaþola en hringdu á lögreglu þegar látunum hafi ekki linnt.

D læknir staðfesti læknisvottorð sitt sem er á meðal gagna málsins.

G, starfsmaður barnaverndar, staðfesti að hún hefði tekið viðtal við brotaþola í tengslum við útkall lögreglu. Vitnið kvað brotaþola hafa verið í viðtölum hjá sálfræðingi eftir atvikið á vegum barnaverndarnefndar en þeim sé lokið.

H og I lögreglumenn gáfu skýrslu fyrir dóminum og staðfestu sína aðkomu að málinu. Hið sama gerði J rannsóknarlögreglumaður, sem ritaði skýrslu í málinu.

III.

Við aðalmeðferð málsins gekkst ákærði við því að hafa beitt brotaþola valdi til þess að klæða hann í föt og haldið fast í framhandlegg hans, haldið honum í rúmi brotaþola á bakinu, haldið honum þar föstum og tekið fyrir munn hans með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Ákærði kvaðst hins vegar ekki geta fallist á verknaðarlýsingu í ákæru um að hann hafi tekið brotaþola hálstaki, hent honum í rúmið og þar lagst ofan á hann. Hið rétta væri að hann hefði ýtt honum í rúmið en ekki með miklu afli og haldið honum þar en ekki legið ofan á honum. Krafa um sýknu byggir á því að ekki sé um að ræða refsinæman verknað.

Ákærða, brotaþola og móður brotaþola ber í öllum meginatriðum saman um aðdraganda þess sem gerðist á sameiginlegu heimili þeirra umrætt sinn. Samhljómur er í lýsingu brotaþola og ákærða á valdbeitingu hans gagnvart brotaþola. Ljóst má vera að brotaþoli upplifði tak ákærða sem hálstak þegar hann greip um hann eins og áður hefur verið lýst. Hins vegar lýsti hann því á greinargóðan hátt að ekki hafi verið um að ræða kverkatak eða barki hans snertur. Verður því lagt til grundvallar að takið hafi verið í samræmi við lýsingu þeirra. Þá er einnig lagt til grundvallar í samræmi við lýsingu þeirra beggja, að ákærði hafi ýtt brotaþola í rúmið og haldið honum þar niðri með því að bogra yfir honum með áðurgreindum hætti en ekki lagst ofan á hann.

Sú valdbeiting sem hér hefur verið lýst og telst sönnuð felur í sér refsinæman verknað. Ákærði beitti meðvitað valdi í þeim tilgangi að fá brotaþola til þess að hlýða. Sú valdbeiting gekk langt og fór svo að ákærði missti stjórn á sér með fyrrgreindum afleiðingum. Var ákærði allan tímann meðvitaður um að hann þyrfti að hafa hemil á sér en það brást eins og raun bar vitni. Ljóst var af framburði ákærða að hann gerði sér grein fyrir því hvers eðlis verknaður hans var. Eiga aðfarir sem þessar ekkert skylt við uppeldisaðferðir eins og verjandi ákærða lét að liggja í málflutningi sínum og vísaði til dóms Hæstaréttar í máli nr. 506/2008.

Með vísan til ofangreinds verður háttsemi ákærða heimfærð undir 1. mgr. 217. mgr. almennra hegningarlaga og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga eins og tiltekið er í ákæru.

Við ákvörðun refsingar er til þess litið að ákærði hefur ekki áður sætt refsingum. Hann iðraðist verknaðarins og samþykkti nálgunarbann og brottvísun af heimili. Þá leitaði ákærði sér áframhaldandi aðstoðar til þess að takast á við skapgerðarbresti sína og liggja frammi vottorð því til staðfestingar. Höfð er hliðsjón af 5. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 við ákvörðun refsingar hvað þessi atriði varðar.

Á móti kemur að um alvarlegt brot var að ræða gegn stjúpbarni hans en náin tengsl þeirra eru til þess fallin að auka á grófleika verknaðarins. Brást ákærði gróflega uppeldisskyldum sínum gagnvart brotaþola með athæfi sínu. Vísast í þessu sambandi til 1., 6. og 3. tl. 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Ekki eru skilyrði til þess að líta til 4. tl. 1. mgr. 74. gr. laganna enda ákærða einum um að kenna hvernig fór þó að hann hafi reiðst snögglega umrætt sinn.

Til þess er horft að mál þetta dróst á langinn á rannsóknarstigi. Sá dráttur er óútskýrður. Brotið átti sér stað [...] 2015 og rannsókn þess lauk [...] það ár. Var þá eingöngu beðið bótakröfu sem kom fram [...] sama ár. Ákæra var ekki gefin út fyrr en 4. október 2016.

Með hliðsjón af öllu ofangreindu er hæfileg refsing ákærða tveggja mánaða fangelsi en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa eins og nánar greinir í dómsorði.

Í málinu gerir móðir brotaþola, C, kröfu um miskabætur fyrir hans hönd. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir brot sem er til þess fallið að valda brotaþola miska. Ákærði hefur ekki dregið í efa þungbærar afleiðingar brotsins fyrir brotaþola en fyrir liggur að hann hefur gengið til sálfræðings eftir atvikið. Við ákvörðun miskabóta er litið til ungs aldurs brotaþola og tengsla ákærða við hann eins og áður er að vikið. Verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþola miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þykir fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin 500.000 krónur, sem beri vexti eins og í dómsorði greinir. Dráttarvextir leggjast á mánuði eftir að ákærða var kynnt bótakrafan eins og þar segir.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef hdl., þar með talda þóknun vegna starfa á rannsóknarstigi, 380.000 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef G-kvk-ef hdl., þar með talið vegna starfa hennar á rannsóknarstigi, 350.000 krónur, og 55.216 vegna aksturs og 32.000 krónur í annan sakarkostnað.

D ó m s o r ð :

Ákærði, A, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði B 500.000 kr. með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu. nr. 38/2001. frá 20. janúar 2015 til 21. desember 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef hdl., þar með talda þóknun vegna starfa á rannsóknarstigi, 380.000 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef G-kvk-ef hdl., þar með talið vegna starfa hennar á rannsóknarstigi, 350.000 krónur, og 55.216 vegna aksturs og 32.000 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)