E-902/2021

Mál þetta var höfðað 9. febrúar 2021 og tekið til dóms 16. nóvember 2021. Stefnandi er A og stefndu B og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu, B, og greiðsluskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf. vegna líkamstjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir 20. maí 2017.

Krafist er málskostnaðar insolidum úr hendi stefndu.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Málsatvik

Stefnda, B, og eiginmaður hennar, C, eru bændur og reka sauðfjárbú á bóndabýlinu X. Stefnandi ásamt eiginmanni sínum og barnabarni komu í heimsókn 20. maí 2017. Stefnandi og stefnda eru þremenningar og munu stefnandi og eiginmaður hennar oftsinnis hafa komið í heimsókn til stefndu enda munu þau eiga sumarbústað í grenndinni. Þar á meðal hafa þau ítrekað komið í heimsókn er sauðburður hefur verið yfirstandandi en hafa lítt eða ekki lagt þar hönd á plóg. Á búinu eru um 500 fjár og því mikið annríki á þessum tíma. Þegar stefnanda, eiginmann hennar og barnabarn þeirra bar að garði 20. maí 2017 var bróðir stefndu í verkunum. Hann var staddur á bóndabænum í þeim tilgangi að létta undir með heimamönnum um sauðburðinn, sjálfum sér til ánægju og yndisauka eftir því sem fram kom í skýrslutöku fyrir dómi, en hann mun hafa það til siðs að taka sér frí frá venjulegum störfum fyrir sunnan og koma á vorin og haustin og leggja systur sinni og mági lið á annatíma sauðfjárbænda.

Gott veður var þennan dag en þegar svo háttar til munu heimamenn hafa þann hátt á að láta ærnar bera utandyra og kara lömb sín þar. Við svo búið eru ærnar fluttar ásamt nýbornum lömbunum inn í einstakl ingsstíur í fjárhúsunum til að treysta bönd milli ánna og lamba þeirra og tryggja að lömbin venjist undi rærnar.

Stefnda var ásamt barnabarni sínu stödd utandyra hjá fjárhúsunum er stefnanda og föruneyti hennar bar að garði og gekk stefnandi ásamt barnabarni með stefndu og hennar barnabarni inn í fjárhús. Á þeirri stundu kom bróðir stefndu út á hlaðið til að sinna tvævetlu sem nýverið hafði borið tveimur lömbum utandyra og var þarna á hlaðinu en hún hafði lokið við að kara lömb sín. Hugðist bróðir stefndu hýsa ána og tók lömb hennar upp í þeim tilgangi að láta hana elta sig inn í fjárhús. Eiginmaður stefnanda er vel kunnugur bróður stefndu, meðal annars í gegnum starf sitt, og fylgdi á eftir honum inn til að ræða viðhann.

Bróðir stefndu hugðist hýsa ána í húsnæði, sem nýtt er í þessu skyni, sem er gömul hlaða með stórum innkeyrsludyrum á gaflinum sem snúa út á hlaðið þar sem kindin var stödd. Búið er að koma fyrir milligólfi í hluta af hlöðunni sem er í 150 sentímetra hæð yfir gólfi húsnæðisins þar sem gengið er inn um fyrrnefndar innkeyrsludyr. Gengið er upp á milligólfið eftir þröngri skábraut úr timbri sem er ámóta og landgangur á skipi en þó ekki svo brattur. Í stað þrepa eru timburlistar festir þvert í skábrautina sem fyrirstöður með reglulegu millibili sem mun vera um það bil 10 cm, eftir því sem fram kom af hálfu stefndu í skýrslugjöf við aðalmeðferð. Fram kom að það væri gert til að auðvelda mönnum og búfénaði uppgöngu. Uppi á milligólfinu eru stíur eins og áður er lýst. Bróðir stefndu hugðist hýsa nefnda á og lömb hennar uppi á milliloftinu.

Tíðkanlegt mun á bænum að hafa þann hátt á við þessar aðstæður að taka nýborin lömb ærinnar í fangið og láta ána síðan elta þann sem á lömbunum heldur upp á milliloftið og inn í stíuna. Í samræmi við þetta verklag mun bróðir stefndu hafa tekið lömbin upp utandyra og gengið inn og áleiðis að skábrautinni þar sem hann hafi svo gengið aftur á bak upp brautina svo áin fengi séð lömb sín í fangi hans og elt hann. Á meðan þessu fór fram mun stefnandi hafa verið stödd í nálægu fjárhúsi með stefndu en eiginmaður hennar hafði fylgt á eftir bróður stefndu, eins og áður gat, og verið að ræða við hann á meðan hann sinnti ærinni.

Er bróðir stefndu var kominn vel áleiðis upp skábrautina með kindina á eftir sér varð hún óviss um afdrif lamba sinna. Hvort hún missti sjónar á þeim í fangi bróður stefndu eða fældist af öðrum ástæðum liggur ekki fyrir. Um unga kind, tvævetlu, var að ræða eins og áður gat, sem mun hafa verið í því uppnámi sem burði getur fylgt, eftir því sem fram kom fyrir dómi af hálfu stefndu og bróður hennar. M un kindin af þessum sökum hafa horfið frá því að fara upp skábrautina og reynt að snúa við en átt í erfiðleikum með það þar sem brautin er þröng og hafi bróðir stefndu því beðið eiginmann stefnanda að taka í horn ærinnar til að snúa henni við og losnaði kindin þar með úr skábrautinni aftur niður á gólf þar sem hún hringsólaði á gólfinu í nokkru uppnámi er stefnanda bar þar að.

Eftir því sem sjá má af ljósmyndum sem fyrir liggja er gólfflöturinn innan við innkeyrsludyrnar ekki stór, á að giska 20 fermetrar, þar sem eiginmaður stefnanda stóð hjá kindinni og stefnandi líka þegarhún var komin þar inn.

Tvennum sögum fer af málsatvikum næstu andartök. Stefnandi byggir á því að bróðir stefndu hafi beint þeim orðum að henni að láta vera að grípa í horn ærinnar en standa í vegi hennar þess í stað. Bróðir stefndu bar fyrir dómi að hafa ekki orðið var við að stefnandi væri komin inn í fjárhúsið og hann hafi engum orðum beint að henni. Hann myndi aldrei hafa gert það að biðja stefnanda að standa fyrir ánni því við kringumstæður sem þessar, þegar nýbornar ær missa sjónar af lömbum sínum, þá leiti þær út aftur þaðan sem þær hafi komið og verið síðast með lömbum sínum. Þá dugi ekki annað en að fara með lömbin á eftir þeim og láta ærnar finna þau að nýju og hefjast svo aftur handa við að koma ánni og lömbunum á hús.

Óumdeilt er að ærin leitaði skjótrar útgöngu um dyrnar þar sem stefnandi stóð og að þegar hún fór fram hjá stefnanda út um dyrnar rakst kindin utan í stefnanda með þeim afleiðingum að stefnandi hrasaði og datt aftur fyrir sig út um dyragættina og féll á jörðina og slasaðist illa á öxl. Samhljómur var fyrir dómi með þeim þremur, stefnanda, eiginmanni hennar og bróður stefndu, um að þessir atburðir hefðu gerst mjög hratt. Á örfáum sekúndum eftir því sem fram kom hjá eiginmanni stefnanda.

Stefnandi leitaði strax á heilsugæslu og þurfti síðar að undirgangast aðgerð á öxlinni en þannig mun hafa tekist til að verulegar líkur munu vera á að stefnandi þurfi að gangast undir liðskiptaaðgerð síðar. Vegna uppgjörs frítímaslysatryggingar stefnanda var lagt mat á læknisfræðilega örorku hennar 19. september 2018. Varanleg læknisfræðileg örorka var metin 20%.

Stefnandi kom á framfæri tilkynningu um slys til stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., 6. júlí 2017. Þá var óskað afstöðu stefnda til bótaskyldu með bréfi dagsettu 22. febrúar 2018, sem stefndi hafnaði. Í kjölfar þess að stefndi hafnaði bótaskyldu var málinu skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 11. júní 2019.

Með úrskurði 8. ágúst 2019 komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu stefndu, B, hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Ósannað þótti að stefnandi hefði verið við störf við sauðburðinn er hún slasaðist og að henni hafi borið að hlýða sérstökum fyrirmælum er hún hugðist varna ánni útgöngu. Engin gögn þóttu liggja fyrir um að kindur kynnu að vera hættulegar við sauðburð þannig að stefnda hefði þurft að vara stefnanda sérstaklega við mögulegri hættu sem henni kynni að stafa af ánni. Þannig var talið ósannað að slysið yrði rakið til atvika sem stefnda, B, bæri skaðabótaábyrgð á.

Synjun stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., leiddi til þessarar málshöfðunar.

Málsástæður stefnanda

Á því er byggt af hálfu stefnanda að stefnda beri skaðabótaábyrgð á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar á skaðabótaskyldri háttsemi bróður síns sem hafi falist í því að hrópa til stefnanda að standa fyrir kindinni og hindra það að hún kæmist út úr fjárhúsinu.

Stefnandi byggir á að bróður stefndu, sem sé vanur bústörfum, hafi verið ljóst að kindin væri óörugg og væri að leita að lömbum sínum og myndi því hlaupa út á fjárhúshlaðið í leit að þeim. Þetta hafi honum verið ljóst þar sem hann hafi gefið stefnanda fyrirmæli um að standa fyrir henni í stað þess einfaldlega að leyfa kindinni að komast út og sækja hana síðan á ný. Með fyrirmælum sínum hafi bróðir stefndu sett stefnanda í augljósa hættu. Réttara hefði verið að beina því til stefnanda að víkja úr vegi fyrir kindinni svo hún ætti greiða leið út. Þá hafi bróður stefndu mátt vera það ljóst að stefnandi hefði sökum aldurs og reynsluleysis af umgengni við sauðfé haft litla möguleika á að víkja sér undan kindinni eða aftra för hennar.

Málsatvik hafi gerst hratt og stefnandi, sem enga reynslu hafði af bústörfum, hafði hvorki ráðrúm til að velta fyrir sér hættunni sem að henni stafaði né óska eftir frekari leiðbeiningum um hvernig hún ætti að bera sig að áður en kindin hljóp hana niður á leið út á hlað í leit lamba sinna.

Að mati stefnanda er óumdeilt að það sé atferli sauðkinda sem misst hafi af lömbum sínum að leita á ný á þann stað sem kindin hafi síðast verið með þeim. Stefnanda hafi á hinn bóginn ekki verið kunnugt um þetta á þessari stundu en bróður stefndu á hinn bóginn fullkunnugt. Honum hafi því mátt vera kunnugt að stefnanda stafaði hætta af því að varna kindinni útgöngu. Háttsemi hans hafi því verið saknæm og ólögmæt og orsakatengsl milli þeirrar háttsemi og tjóns stefnanda.

Stefnandi byggir einnig á því að slys hennar megi rekja til ófullnægjandi aðbúnaðar á vinnustað og framkvæmd vinnu í fjárhúsinu og verulega hafi skort á verkstjórn, sbr. 13.,14., 20., 21. og 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað.

Á því er byggt að ákvæði 13. gr. er feli í sérað atvinnurekanda, stefndu í þessu tilviki, beri að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað.

Sú ábyrgð einskorðist ekki við vernd starfsmanna heldur einnig annarra sem koma á vinnustaðinn. Gildi það sérstaklega um bú stefndu sökum þátttöku hennar í verkefni Bændasamtaka Íslands um opinn landbúnað sem hafi það markmið að almenningur geti kynnt sér bústörf. Af þessum sökum hafi hvílt á stefndu aukin skylda til að haga skipulagi bústarfa með þeim hætti að gestum stafaði ekki hætta af, þar með talið að þeim sem þar störfuðu væri kunnugt hvernig haga skyldi störfum þegar gestir væru á vinnustaðnum.

Í ljósi þess að stefnandi og eiginmaður hennar voru í heimsókn hefði bróður stefndu borið að haga störfum sínum þannig að sem minnst hætta stafaði af. Byggir stefnandi á því að betur hefði farið á því að hann hefði farið með lömb kindarinnar og þá einnig með kindina sjálfa inn um dyr sem voru á hinum enda fjárhússins þar sem hægt hafi verið að ganga beint inn á milligólfið í stað þess að feta sig upp skábrautina sem hafi leitt til þess að kindin hafi orðið óróleg þar sem hún hafi ekki treyst sér upp brautina.

Þá hafi skort á verkstjórn bróður stefndu en hann hafi farið með eiginlega verkstjórn í fjárhúsinu í fjarveru stefndu, sbr. 20. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað en honum hafi borið sem slíkum að tryggja að allur búnaður væri góður og öruggt skipulag ríkjandi á vinnustaðnum. Á það hafi skort er hann hafi kosið að fara upp skábrautina með kindina upp á milliloftið og síðan að gefa stefnanda skyndilega fyrirmæli að standa í vegi kindarinnar. Af þessum sökum hafi ekki verið gætt fyllsta öryggis, aðbúnaðar og hollustuhátta við vinnu í fjárhúsinu, sbr. 37. gr. fyrrnefndra laga, meðal annars hvernig haga ætti störfum að gestum viðstöddum.

Þá hafi borið að tilkynna slysið vinnueftirliti í samræmi við 79. gr. laganna þar sem slysið hafi átt sér stað á vinnustað en þar sem það hafi ekki verið gert verði stefnda B að bera hallann af því sem óljóst kunni að vera um málsatvik þar sem rannsókn Vinnueftirlits fór ekki fram. Slík rannsókn hefði getað eytt vafa um það hvort stefnanda hafi verið gefin fyrirmæli um að standa í vegi sauðkindarinnar eða ekki.

Málsástæður stefndu

Af hálfu stefndu er krafist sýknu. Stefnandi beri sem bótakrefjandi alla sönnunarbyrði um að skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi en því sé hafnað að stefnda eða einhver á hennar vegum sem hún beri ábyrgð á hafi með saknæmri og ólögmætri háttsemi valdið líkamstjóni stefnanda.

Því sé sérstaklega mótmælt að bróðir stefndu sé eða hafi verið starfsmaður hennar. Bróðir hennar búi ekki á bænum né starfi þar. Hann hafi hins vegar komið á hverju ári og aðstoðað við sauðburð sér til ánægju og yndisauka án þess að fá greitt fyrir aðstoðina.

Fremur megi þannig líta á hann sem sjálfboðaliða en þakklátt sé af hálfu stefndu að fá hann í verkin enda hann þaulkunnugur verkunum þar sem hann ólst upp á bænum. Í þessu tilliti var hann hvorki starfsmaður og enn síður verkstjóri hjá stefndu heldur gekk til þeirra verka sem hann taldi þörf á.

Enn síður hafi stefnandi verið að aðstoða á nokkurn hátt. Hún, fyrir frændsemisakir, og eiginmaður hennar hafi komið í heimsókn án fyrirvara og án þess að þeim hafi verið sérstaklega boðið frekar en í mörg önnur skipti sem þau hafi komið í heimsókn. Þau hafi margoft komið um sauðburðinn, sérstaklega eftir að þau eignuðust sumarbústað þarna skammt frá. Fyrir vikið voru þeim vel kunnug árstíðabundin verk sem unnin voru á bænum.

Í þessu ljósi er því mótmælt að stefnda hafi verið vinnuveitandi í skilningi vinnuveitendaábyrgðar samkvæmt skaðabótarétti.

Því er mótmælt að bróðir stefndu hafi gefið stefnanda fyrirmæli um að standa fyrir kindinni þegar hún hljóp út á hlað. Þvert á móti nefndi hann við eiginmann stefnanda að sleppa hornum kindarinnar og leyfa henni að fara þar sem ekki gekk að fá kindina til að fara á eftir lömbum sínum í höndum bróður stefndu upp skábrautina. Bróðir stefndu hafi aldrei beint neinum fyrirmælum að stefnanda. Í þessu sambandi er vakin athygli á því að á fyrri stigum málsins í samskiptum við stefnda Vátryggingafélag Íslands hf., í upphaflegri tjóns tilkynningu og þegar krafist var afstöðu til bótaskyldu var ekki byggt á slíkri málsástæðu heldur því að bróðir stefndu hefði ekki leiðbeint stefnanda um að standa ekki í dyragættinni. Leggja verði upphaflega lýsingu til grundvallar en ekki síðar til komna, um að bróðir stefndu hefði gefið henni fyrirmæli um að hindra för kindarinnar.

Jafnvel þótt sannað þætti að bróðir stefndu hefði gefið stefnanda fyrirmæli um að stöðva kindina myndi það ekki leiða til bótaábyrgðar stefndu. Bæði þar sem bróðir stefndu var ekki starfsmaður hennar og stefnandi ekki heldur starfsmaður sem hafi borið að hlíta fyrirmælum í samræmi við 24. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Hefði einhverjum fyrirmælum verið beint til stefndu hefði hún sjálf átt að meta það hvort hún væri í ljósi aldurs og reynslu í stakk búin til að fylgja þeim miðað við þær aðstæður sem hún var stödd í frekar en að stökkva til og framkvæma eitthvað sem hún hafi ekki ráðið við. Það hafi þannig ekki verið meint fyrir mæli bróður stefndu sem hafi valdið slysinu heldur röng viðbrögð hennar.

Engri ólögmætri háttsemi hafi verið til að dreifa er stefnandi slasaðist, hún hafi verið stödd á bóndabæ stefndu í miðjum sauðburði og þótt útaf kynni að bregða með hegðun ánna við þær aðstæður, sem stefnanda mátti vera kunnugar vegna fyrri heimsókna um sauðburð, sé sauðfé ekki hættulegt. Stefnandi ákvað sjálf að koma í heimsókn og vera á meðal kindanna. Það hafi hún gert á eigin áhættu og ber sjálf ábyrgð á slíkri áhættutöku enda felur hún ekki sér ólögmæta háttsemi stefndu.

Öllum tilvísunum stefnanda til laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sé mótmælt. Tilvísun til 13. gr. laganna væri að mati stefndu markleysa enda stefnda ekki atvinnurekandi stefnanda þegar slysið átti sér stað í skilningi 24. gr. laganna, auk þess sem 13. gr. feli í sér almenna vísireglu en ekki háttsemisreglu þannig að henni verði ekki beitt við sakarmat. Eins hafi bróðir stefndu ekki verið verkstjóri í skilningi 20. gr. laganna. Hann hafi ekki verið starfsmaður stefndu auk þess sem því sé mótmælt sem ósönnuðu að hann hafi haft með höndum verkstjórn eða eftirlit með starfsemi á bóndabænum. Í þessu samhengi sé því einnig mótmælt að tilkynna hefði átt Vinnueftirliti ríkisins um slysið á grundvelli 79. gr. enda eigi það lagaákvæði við um atvinnurekanda og starfsmenn hans, sem ekki eigi við um stefnanda og stefndu.

Því sé jafnframt mótmælt að þátttaka stefndu í verkefni Bændasamtakanna um opinn landbúnað leiði til aukinna krafna á hendur henni varðandi aðbúnað í tengslum við komu stefnanda í heimsókn. Við framkvæmd tilvitnaðs verkefnis sé kveðið á um tiltekið verklag en sérstaklega sé kveðið á um að hafa beri samband við viðkomandi bónda fyrirfram og um ákveðinn tíma til heimsóknar í samráði við hann. Stefnandi hafi ekki komið í heimsókn á forsendum þessa verkefnis, heldur kom óbeðin og án þess að hafa verið boðið. Af hálfu stefndu eru heimsóknir undir formerkjum nefnds verkefnis alltaf undir leiðsögn auk þess sem aldrei er fallist á slíkar heimsóknir um sauðburðinn vegna annríkis heimamanna. Að auki hafi allar aðstæður verið með ágætum og þannig ósannað að aðstæður hafi verið í ósamræmi við lög og reglur.

Sama sé að segja um framkvæmd vinnu við sauðburðinn sjálfan en stefnandi hafi ekki fært sönnur á að framkvæmd vinnunnar hafi verið saknæm eða ólögmæt. Sérstaklega sé mótmælt að saknæmt hafi verið að freista þess að lokka sauðkindina upp göngubrautina í stað þess að lokka hana um langan veg í kringum fjárhúsið inn um dyr sem eru á hinum enda hússins.

Að mati stefndu liggi ótvírætt fyrir að slysið hafi ekki gerst vegna háttsemi hennar. Miklu frekar hafi verið um að ræða óhappatilviljun eða aðgæsluleysi stefnanda sjálfrar. Stefnandi hafi verið stödd á sveitabæ í miðjum sauðburði þar sem hún hafði margoft komið áður. Henni hafi borið að hegða sér í samræmi við það og hafa varann á.

Niðurstaða

Fyrir liggur að stefnandi slasaðist 20. maí 2017 er nýborin sauðkind rakst utan í hana þar sem hún stóð í dyrargætt á fjárhúsi er ærin var á hraðferð út á hlað í leit að lömbum sínum. Um þokkalega breiðar innkeyrsludyr var að ræða, eftir því sem ráða má af framlögðum ljósmyndum, sem unnt var að keyra dráttarvélar inn um.

Stefnandi tilkynnti stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., um slysið 6. júní 2017. Atburðinum lýsti hún á eftirfarandi máta:

Ég var gestkomandi og hafði verið þarna nokkra stund. Var ég að aðstoða við að verið var að færa til rollu með lömbin sín og varnaði ég henni vegar, þannig að hún kæmist ekki út.

Mér var ekki leiðbeint að standa ekki í dyrunum. Ég er óvön þessu, enda hef ég ekki búið eða starfað í sveit. Rollan var eitthvað stressuð og vildi komast út og við það kastaðist ég út, enda rauk rollan á mig. Við þetta kastaði st ég út og lenti illa á hægri hliðinni á harði malarjörð og slasaði mig.

Tildrögum slyssins var lýst á sambærilegan hátt í bréfi til stefnda Vátryggingarfélags Íslands hf. 22. febrúar 2018. Þ ví var ekki hreyft af hálfu stefnanda fyrr en í kæru til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 11. júní 2019, ríflega tveimur árum síðar, að bróðir stefndu hefði gefið henni fyrirmæli um að standa í vegi ærinnar.

Ekki er á því byggt að sauðkindin hafi verið í árásarhug eða hættuleg er hún rakst utan í stefnanda, heldur hafi ærin verið að hraða för út úr fjárhúsinu út á hlað.

Fyrir liggur að bróðir stefndu var að vinna að verkum í þágu bóndabæjarins við sauðburð þegar slysið átti sér stað. Óháð því hvort hann hafi þegið laun fyrir þann starfa leikur ekki vafi á að hann var undir húsbóndaábyrgð stefndu á meðan hann vann að atvinnurekstri hennar á hennar bóndabæ. Hún og hennar hagsmunir nutu góðs af vinnuframlagi hans og breytir í þeim efnum engu þótt stefnda hafi ekki þurft að beina sérstökum fyrirmælum til hans af þeim sökum. Þaðkom enda fram í framburði þeirra beggja fyrir dómi að gengið hafi verið til verka samkvæmt rótgrónu verklagi sem þau gjörþekktu bæði allt frá æskuárum.

Bróðir stefndu hefur á hinn bóginn eindregið neitað að hafa gefið stefnanda fyrirmæli um að standa í vegi sauðkindarinnar og gefið á því trúverðuga skýringu hvers vegna hann myndi ekki gefa slík fyrirmæli í aðstæðum sem þessum. Hin nýborna ær þyrftiað ná ró og hitta fyrir lömb sín að nýju áður en unnt hefði verið að gera frekari tilraunir til að hýsa hana. Byrja þyrfti þannig upp á nýtt í því verki úti á hlaði.

Þessa skýringu verður að telja trúverðuga enda má álykta af þessum framburði að það hefði ekki verið unnt að ná þessum árangri svo léttilega með því að króa kindina af í þröngum kringumstæðum að viðstöddum þremur fullorðnum manneskjum, þar af tveimur ókunnugum. Í ljósi þess að stefnandi hélt því ekki fram að henni hefðu verið gefin fyrirmæli um að standa í vegi ærinnar í tjónstilkynningu og bréfi til stefnda, Vátryggingarfélags Íslands hf., heldur í fyrsta sinn þegar hún skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum tveimur árum eftir slysið, verður talið ósannað að fyrirmælum hafi verið beint til stefnanda um að standa í vegi kindarinnar. Orðalag tjónstilkynningar stefnanda, sem hún undirritaði sjálf, bendir í raun í sömu átt, að stefnandi hafi brugðið við án fyrirmæla er hún hafi freistað þess að stöðva för kindarinnar enda lýtur umfjöllun hennar um saknæma háttsemi á vegum stefndu að leiðbeiningarskorti í tilkynningunni. Henni hefði ekki verið leiðbeint um að standa ekki í vegi kindarinnar sem ráða má af orðalaginu að stefnandi hafi ætlað sér að gera.

Stefnandi sem bótakrefjandi ber, sem endranær, sönnunarbyrðina fyrir staðhæfingum sínum. Undir þeirri byrði hefurhún ekki risið hvað þessar staðhæfingar snertir.

Óumdeilt er að atburðarásin gerðist mjög hratt eftir að stefnandi kom inn í fjárhúsið þar sem ærin hringsnerist um sjálfa sig á gólfinu. Stefnandi var komin þarna inn af eigin hvötum án þess að eftir nærveru hennar hefði verið óskað en í þeim aðstæðum, að ærin hafi verið í uppnámi, verður ekki lögð sakarábyrgð á stefndu sem húsbónda yfir bróður sínum í skilningi skaðabótaréttar fyrir það að hann hafi ekki veit t stefnanda þá athygli að hann hefði átt að koma leiðbeiningum á framfæri við ha naum að vera ekki í vegi ærinnar á þeim örfáu sekúndum sem liðu samkvæmt framburði eiginmanns hennar frá því að stefnandi kom inn þar til kindin rakst utan í hana á leiðs inni út. Óhjákvæmilegt er einnig að líta til þess, við mat á trúverðugleika framburðar stefnanda, að það sýnist ósamrýmanlegt að sök hafi falist í að gefa henni fyrirmæli um að standa fyrir kindinni á annan bóginn en byggja á því á hinn bóginn að sökin hafi falist í að leiðbeina henni ekki um að standa ekki í vegi kindarinnar.

Í samræmi við framangreint verður sú ályktun dregin að slys stefnanda hafi annað tveggja verið óhappatilvik eða að hún hafi verið að taka að sér fyrirvaralaust, á stað og stund, óbeðin það hlutverk að hamla för sauð kindarinnar.

Fyrir liggur að dómstólar hafa talið mikið þurfa til að koma svo að bótaábyrgð verði lögð á eiganda þeirra hagsmuna sem óbeðinn erindisrekstur beinist að.

Ásetningur eða stórfellt gáleysi eigandans til að valda hinu hættulega ástandi þarf til að koma, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 497/2002 frá 10. apríl 2003.

Í því tilviki sem hér um ræðir var engin hætta á ferð fyrir sauðkindina eða aðra og því athafnir stefnanda við að hindra för ærinnar með öllu óþarfar og í raun til óþurftar, fyrir utan að vera óumbeðnar. Verður ábyrgð því ekki felld á stefndu vegna skorts á leiðbeiningum til stefnanda.

Stefnandi lýsti því fyrir dómi að hún hefði ekki tekið þátt í verkum á bænum í þau skipti sem hún hefði komið í heimsókn til frænku sinnar um sauðburð. Nefndi hún að þátttaka hennar hefði þá helst falist í að vekja athygli þeirra sem voru í verkunum á því ef hún yrði þess vör að kind væri byrjuð að bera. Í þessu ljósi eru engar forsendur til að leggja sakarábyrgð á bróður stefndu, sem stefnda hefði borið ábyrgð á. Í fyrsta lagi er umdeilt hvort hann hafi orðið var við stefnanda, en jafnvel þótt svo hefði verið, þá gat hann ekki, á þessum ör fáu sekúndum sem atvik voru að eiga sér stað, séð það fyrir að hún myndi hafa afskipti af sauðkindinni.

Ekki verður fallist á að aukin ábyrgð hafi hvílt á stefndu fyrir þær sakir að hún hafi átt hlut að verkefni Bændasamtaka Íslands sem fólst í að kynna landbúnað fyrir almenningi. Stefnda lýsti því fyrir dómi að heimsóknir almennings væru alltaf skipulagðar með fyrirvara og færu að auki ekki fram á háannatíma eins og sauðburði.

Þá verður ekki fram hjá því litið að stefnandi var ekki stödd á sveitabænum undir formerkjum þessa verkefnis heldur í heimsókn hjá ættingjum. Engar forsendur eru til að ætla stefndu það að fylgja sérstökum verkferlum þegar ættingjar koma óboðnir í heimsókn eins og tíðkast hefur um aldir til sveita.

Loks verður ekki talið að stefnandi geti byggt rétt á því að stefnda tilkynnti slys stefnanda ekki til Vinnueftirlitsins og hlutaðist þar með ekki fyrir um rannsókn af hálfu eftirlitsins. Eins og sérstaklega var fjallað um af hálfu stefnanda í málflutningi lýtur tilkynningarskylda atvinnurekanda, samkvæmt 79. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, að öllum slysum þar sem starfsmenn deyja eða verða óvinnufærir í einn eða fleiri daga. Ótvírætt liggur fyrir að stefnandi var ekki starfsmaður stefndu þennan dag og hefur aldrei verið það. Í því ljósi leikur ekki vafi á því að slys stefnanda fellur ekki undir tilkynningarskyldu samkvæmt tilvitnuðu ákvæði og verða engar ályktanir dregnar af lögunum sem skapað geta grundvöll undir bótaskyldu stefndu eins og hér háttar til.

Í ljósi alls framangreinds verða stefndu, B og Vátryggingafélag Íslands hf., sýknuð af kröfum stefnanda, A, en rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf G-kk-nf lögmaður og Ó-kk-nf L-kk-nf E-kk-nf lögmaður fyrir stefndu.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, B og Vátryggingafélag Íslands hf., eru sýkn af kröfu stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

B-kk-nf L. B-kk-nf