E-1568/2022

1. Mál þetta var höfðað 24. mars 2022. Stefnandi er A-kvk-nf S-kvk-nf[...]. Stefndi er A-kvk-nf G-kvk-nf B-kvk-nf [...]. Aðalmeðferð málsins fór fram 18. október og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Dómkröfur stefnanda eru fjórþættar.

A. Að eftirfarandi ummæli verði dæmd dauð og ómerk:

1 „... þið byrjuðuð í þessum viðurstyggilega leðjuslag við L-kvk-þf og C-x-x, þar sem aðalhvatamaður og leikstjóri er A-kvk-nf nokkur, svokölluð dóttir ykkar...“

2 „ Hætti A-kvk-nf ekki sínum lygum og óþverraskap í garð BSchr og JBH þá mun ég gefa hér, á þessum vettvangi, nákvæma lýsingu á því, hvernig hún reyndi að nauðga mér á læstri sjúkrastofu sinni á deild 33 geðdeild...“

3 „ég... var læst inni með froðufellandi kynlífs brjálaðri graðkerlingu...“

4 „... ef þú lætur ekki af hatursfullum ofsóknum þínum, þá...“

B. Að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna eða lægri fjárhæð að mati dómsins, með vöxtum samkvæmt 1. málsl. 4. gr. laga nr.38/2001 frá 7. desember 2021 til 10. janúar 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

C. Að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 500.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu, þ. e. forsendna og dómsorðs, með áberandi hætti í tveimur víðlesnum dagblöðum.

D. Að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eða samkvæmt mati dómsins. Krafist er 24% virðisaukaskatts ofan á dæmda málflutningsþóknun.

Stefnda krefst sýknu af kröfum stefnanda. Til vara krefst stefnda verulegrar lækkunar á miskabótakröfu stefn anda og í öllum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar að skaðlausu.

3. Óumdeilt er að stefnda ritaði hin umþrættu ummæli 7. desember 2021 og birti á Facebook bæði á sinni eigin síðu og á síðu móður stefnanda, B-kvk-ef S-kvk-ef. Þá er einnig óumdeilt að ummælunum var beint að stefnanda. Ummælin rötuðu síðan í fjölmiðla. Stefnandi taldi ummælin bæði ósönn og ósmekkleg og til þess fallin að vera virðingu hennar til hnekkis auk þess sem þau væru algerlega án tilefnis. Stefnandi 2 bauð stefndu að ljúka málinu með sátt utan dómstóla gegn því að stefnda drægi ummælin til baka á sama vettvangi og þau voru látin falla, ásamt því að biðja stefnanda afsökunar, opinberlega og skriflega. Þá krafðist hún bóta vegna þess miska sem hún taldi sig hafði orðið fyrir vegna ummælanna. Stefnda féllst ekki á þessa skilmála og sættir tókust ekki.

Málatilbúnaður stefnanda

4. Stefnandi byggir á að stefnda beri persónulega ábyrgð á hinum umþrættu ummælum eftir almennum reglum laga um sakar- og fébótaábyrgð. Stefnandi vísar til þess að talið hafi verið að í þeim tilvikum þegar um sé að ræða efni sem ekki eigi undir ábyrgðarreglur fjölmiðlalaga einsog hátti í þessu tilviki, gildi almennar reglur um sök og sakarábyrgð. Stefnandi vísar til 13. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956 og til almennra reglna um skaða- og fébótaábyrgð.

5. Stefnandi byggir á því að umþrætt ummæli stefndu hafi öll verið röng, særandi og ósmekkleg. Þau hafi verið til þess fallin að valda stefnanda álitshnekki og með þeim hafi verið gróflega vegið að æru hennar. Stefnandi byggir á því að stefnda hafi brotið gegn 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940 og að ummælin hafi f a lið í sér móðganir og aðdróttanir í garð stefnanda um ólögmæta eða refsiverða háttsemi. Þá telur stefnandi að með ummælunum hafi stefnda einnig brotið gegn 236. gr. almennra hegningarlaga þar sem stefnda hafi gegn betri vitund viðhaft og borið út ummælin um stefnanda. Stefnandi byggir á því að hin umþrættu ummæli feli í sér beina og ósanna ásökun um háttsemi sem varði við almenn hegningarlög og eftir atvikum fleiri ákvæði laga og feli einnig í sér hótanir. Í ummælunum felist meðal annars ásökun um að stefnandi sé hvatamanneskja að því að höfðað hafi verið refsimál gegn nafngreindum manni, J-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf. Í þessuf e list aðdróttunum að stefnandi hafi verið viðriðin athæfi sem sé ólöglegt og siðferðislega ámælisvert. Þá hafi stefnda einnig með ummælunum, án nokkurs tilefnis, sakað stefnanda um tilraun til nauðgunar, sem sé refsivert athæfi.

6. Stefnandi vísar tilþessað með ummælunum „... þið byrjuðuð í þessum viðurstyggilega leðjuslag við L-kvk-þf og C-x-x, þar sem aðalhvatamaður og leikstjóri er A-kvk-nf nokkur, svokölluð dóttir ykkar...“ dylgi stefnda um að stefnandi hafi staðið að baki sakamáli sem höfðað var gegn J-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf vegna ætlaðs kynferðisbrots gagnvart C-kvk-þgf J-kvk-þgf. Stefnandi vísar til þess að hún hafi aldrei hitt nefnda C-x-x og viti ekkert um þetta mál annað en það sem fram hafi komið í fjölmiðlum. Í ásökun stefndu um að stefnandi sé „aðalhvatamaður“ og „leikstjóri“ uppákomu þeirrar sem leiddi tilþessað höfðað var sakamál gegn J-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf vegna ætlaðs kynferðisbrots gagnvart C-kvk-þgf J-kvk-þgf felist aðdróttun um að stefnandi hafi komið til leiðar refsimáli og reynt að stuðla að því að viðkomandi yrði dæmdur í fangelsi. Ummælin feli þannig í sér ærumeiðandi aðdróttun í garð stefnanda, samanber 235. gr. almennra hegningarlaga, um háttsemi sem sé bæði refsiverð og siðferðilega óverjandi. Þar sem ummælin séu röng í öllum 3 atriðum og engum gögnum eða rökum studd beri að ómerkja þau, samanber einnig 236. gr. almennra hegningarlaga.

7. Stefnandi vísar að því er varðar ummælin „Hætti A-kvk-nf ekki sínum lygum og óþverraskap í garð BSchr og JBH þá mun ég gefa hér, á þessum vettvangi, nákvæma lýsingu á því, hvernig hún reyndi að nauðga mér á læstri sjúkrastofu sinni á deild 33 geðdeild...“ til þess að fyrir liggi að á fimmta tug aðila hafi sakað J-kk-þf B-kk-þf H-kk-þf um kynferðisbrot, þar af tólf undir nafni. Af ummælum stefndu verði ráðið að stefnandi standi með einhverjum hætti á bak við frásagnirnar og þar með dylgi stefnda um að þær séu sprottnar af lygum og óþverraskap stefnanda sem sé ærumeiðandi fyrir hana. Þessar fullyrðingar eigi sér enga stoð og séu bornar fram gegn betri vitund. Þá kannast stefnandi ekki við það að stefnda hafi nokkurn tíma komið á sjúkrastofu hennar á Landspítala. Frásögn stefnanda standist auk þess ekki þar sem vistmenn þar séu ekki læstir inni. Þ á eigi fullyrðing stefndu um að stefnandi hafi reynt að nauðga henni ekki við nokkur rök að styðjast. Nefnd ummæli stefndu séu sérstaklega ósæmileg þar sem þau fela í sér einhvers konar hótun í garð stefnanda, að láti hún ekki af meintum „lygum“ og „óþverraskap“ verði gefin „nákvæm lýsing“ á meintu refsiverðu athæfi af hálfu stefnanda. Ummæli stefndu hafi þannig haft að geyma fullyrðingu um atvik sem aldrei gerðu st og verið sérstaklega ógeðfelld og ósæmandi. Ummælin varði bæði við 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga, samanber einnig 236. gr. enda séu þau sérstaklega ósmekkleg og móðgandi fyrir stefnanda, auk þess sem þau feli í sér ærumeiðandi aðdróttun um háttsemi stefnanda sem sé refsiverð. Ummælin, sem sé fullyrðing um staðreynd, séu uppspuni frá rótum og virðingu stefnanda til hnekkis. Beri því að dæma þau dauð og ómerk.

8. Þá vísar stefnandi til þess að ummælin„... ég... var læst inni með froðufellandi kynlífs-brjálaðri graðkerlingu...“tengist framangreindum ummælum um meinta tilraun stefn-anda til nauðgunar. Telur stefnandi að staðhæfing stefndu um að hún hafi verið læst inni með stefnanda á sjúkrastofu standist ekki skoðun. Stefnandi hafi aldrei heyrt þessar ásakanir fyrr. Ummælin séu móðgun í skilningi 234. gr. almennra hegn-ingarlaga. Þau eigi sér enga stoð í raunveruleikanum og notuð séu sérstaklega særandi og meiðandi orð. Beri að ómerkja ummælinm eð vísan til framanritaðs.

9. Loks vísar stefnandi til þess að með ummælunum „... ef þú lætur ekki af hatursfullum ofsóknum þínum, þá held ég áfram og greini frekar frá...“ hafi stefnda áréttaði hótun sína sem sé algjörlega tilhæfulaus enda hafi hún engar ofsóknir stundað. Þannig hafi það verið þau B-kvk-nf S-kvk-nf og J-kk-nf B-kk-nf sem sem hafi haf ið fjölmiðlaherferð á hendur henni árið 2012 eftirað G-kvk-nf H-kvk-nf birti opinberlega klámfengin bréf J-kk-ef B-kk-ef til hennar og ranglega sakað stefnanda um að hafa staðið á bak við frásögn G-kvk-ef. Þau hjón hafi á þessu tímabili skrifað fjölda greina og veitt viðtöl þar sem þau fjölluðu um stefnanda. Á sama tíma hafi stefnandi aðeins veitt tvö viðtöl til að bera af sér ávirðingar þeirra hjóna í hennar garð. Þannig fari því fjarri að 4 stefnandi hafi stundað „hatursfullar ofsóknir“ í garð þeirra hjóna. Hin umstefndu u mmælivarða að mati stefnanda bæði við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga.

10. Stefnandi telur að öll umstefnd ummæli stefndu hafi verið ósönn og sérstaklega ógeðfelld og ósæmandi og að stefnda hafi veist að æru stefnanda að tilefnislausu. Sú viðbára stefndu að umrætt skammarbréf C-kk-ef til B-kvk-ef, sé „runnið undan rifjum“ stefnanda, standist ekki skoðun og sé ósönnuð með öllu. Stefnandi telur að ummælin varði við 236. gr. almennra hegningarlaga Stefnandi telur að ummælin hafi verið borin út gegn betri vitund stefndu. Byggir stefnandi á ákvæði 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga hvað varðar ómerkingu ummælanna en í ákvæðinu segir að í meiðyrðamáli megi dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk, ef sá krefst þess sem misgert var við, samanber einnig 3. tl. 242. gr. laganna.

11. Stefnandi byggir á því að með ummælum sínum hafi stefnda vegið að æru, virðingu, starfsheiðri og starfsmöguleikum stefnanda. Ummælin feli í sér ólögmæta meingerð gegn friði, æru og persónu hennar. Stefnandi gerir því þá kröfu að stefnda verði dæmd til að greiða sé r 2.000.000 króna í miskabætur með vöxtum samkvæmt 1. ml. 4. gr. laga nr. 38/2001, frá 7. desember 2021 til 10. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Hið bótaskylda atvik átti sér stað hinn 7. desember 2021 og var stefndu sent kröfubréf hinn 10. desember 2021. Í málinu er miðað við og krafist almennra skaðabótavaxta frá 7. desember 2021 til 10. janúar 2022 og krafist dráttarvaxta frá 10. janúar 2022 til greiðsludags. Byggir stefnandi á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993 um miskabætur, þar sem segir að heimilt sé að dæma þann sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð til að greiða miskabætur. Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu kostnaðar til að standa straum af birtingu dóms í málinu á 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Stefnandi vísar til þess að ummælin hafi verið sett fram opinberlega ogum þaufjallaðí fjölmiðlum.

Málatilbúnaður stefndu

12. Stefnda vísar til þess að hún hafi talið sig þurfa að svara færslu C-kvk-ef J-kk-ef Facebook skömmu áður en stefnda birti á Facebookfærslu þá sem deilt er um í þessu máli og tengdi við Facebooksíðu B-kvk-ef S-kvk-ef. En B-kvk-nf sé náin vinkona stefndu. Stefnda telji að þó að færslan hafi komið frá aðgangi C-x-x, sé hún runnin undan rifjum og/eða skrifuð af stefnanda. Stefnandi sé dóttir hjónanna J-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef, sem séu góðir vinir stefnd u en stefn-andi sé þekkt af miklu hatri á foreldrum sínum og hafi ekki leynt því á opinberum vettvangi. Í umræddri færslu hafi stefnda lýst eigin reynslu af stefnanda. Þegar stefnandi hafði verið nauðungarvistuð á geðdeild árið 1998 hafi foreldrar hennar beðið stefndu um að heimsækja hana og sýna henni þannig vináttu og væntumþykju þar sem þau hafi þá sjálf verið búsett í Washington í Bandaríkjunum og ekki getað heimsótt 5 hana sjálf. Þ ví hafi orðið úr að stefnda hafi heimsótt stefnanda á geðdeild þar sem stefnandi hafir áðist að sér, haldið sér niðri og hótað að nauðga sér. Heimsóknin hafi endað á því að stefnda hafi loks náð að komast út úr læstu herberginu, eftir að hafa lamið á hurðina og reynt að verjast árás stefnanda og að stefnda hafi verið í miklu áfalli eftir þetta atvik. Stefnda hafi þó ekki talið ráðlegt að leggja fram kæru gegn stefnanda, þar sem ekki hefðu verið vitni að atvikinu, né væri ráðlegt að kæra svo veika manneskju, sem væri þar að auki dóttir vinahjóna hennar. Stefnda hafi svo ákveð ið í framhaldinu, eftir samtal við móður stefnanda, að halda áfram að sýna stefnanda hlýju og umhyggjusemi, t. d. með því að heimsækja hana aftur á geðdeild. Sú heimsókn hafi gengið vel og engin atvik þá komið upp. Síðar hafi hún haldið áfram að reyna að sýna stefnanda vinsemd en hafi loks verið ofboðið af ásökunum stefnanda á hendur foreldrum sínum, sem hafi m. a. verið tilefni hinnar umþrættu Facebookfærslu hennar. Stefnda vísar til þess að mál stefnanda og fjölskyldu hennar hafi verið mikið til umræðu í þjóðfélaginu síðustu ár og stefnandi hafi sjálf komið fram ífjölmiðlum og birt færslur á Facebook um málið og þar með verið hluti af þeirri opinberu umræðu.

13. Stefnda byggir á því að öll hin um stefndu ummæli sín séu sönn og því hafi henni verið heimilt að segja frá sinni eigin reynslu með þeim hætti sem hún gerði, samanber 73. gr. stjórnarskrárinnar, 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, samanber lög nr. 62/1994 og 19. gr. alþjóðasamnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, samanber lög nr. 10/1979. Verði ekki fallist á að um sönn ummæli sé að ræða byggir stefnda á því að um gildisdóma sé að ræða, þar sem hún hafi verið að leggja dóm á eigin reynslu. Séu ummæli hennar heimil á þeim grundvelli.

14. V arðandi ummælin í staflið 1 í stefnu kveðst stefnda þar vera að vísa til áralangrar deilu stefnanda við foreldra sína, þar sem stefnandi hafi ítrekað á opinberum vettvangi veist að foreldrum sínum með svívirðilegum ásökunum og verið fremst í flokki þeirra kvenna sem hafi borið ásakanir á foreldra hennar. Þá hafi stefnda talið sig þekkja stílbragð stefnanda á fyrrnefndum texta C-kvk-ef J-kvk-ef á Facebook. Stefnda kveðst byggja það mat sitt m. a. á því að C-x-x sé nátengd stefnanda, þ. e. dóttir náinnar vinkonu hennar og telur stefnda að stefnandi hafi áður reynt að stuðla að því að aðrar konur komi fram með slíkar ásakanir á hendur föður hennar. Þann 11. janúar 2019 hafi birst grein í Stundinni þar sem birtar voru frásagnir kvenna, flestra nafnlausra, sem hafi bor ið sambærilegar sakir á foreldra stefnanda. Í bók móður stefnanda, B-kvk-ef S-kvk-ef „Brosað gegnum tárin“ sé fjallað um aðdraganda þessarar umfjöllunar blaðsins. Þar segi; „ Þar kom að lokum, að fyrrverandi nemendur fóru að hafa samband -líkabarnapíur og gamlar vinkonur -semsögðu mér, að skipuleg leit að ljótum sögum um okkur J-kk-þf B-kk-þf hefði hafist strax haustið áður, árið 2018. Þær hefðu fengið upphringingu frá elstu dóttur okkar og verið spurðar, hvort þeir (sic) ættu ekki einhverjar „ljótar sögur“ um föður hennar, hvort hann hefði aldrei áreitt þær? Það sem birtist í Stundinni var sem sagt afrakstur af fimm mánaða „rannsóknarvinnu“!S tefnda vísar til þess að þessi vitneskja og sú staðreyndað móðir 6

C-x-x sé góð vinkona stefnanda hafi valdið því að stefnda hafi talið að stefnandi stæði á bakvið eða hefði komið því til leiðar a. m. k. að C-x-x ásakaði föður stefnanda um slíkt brot. Þá vísar stefnda til þess að verði ekki fallist á að um sönn uðummæli sé að ræða byggi hún á því að ummæli þessi séu gildisdómur hennar á atvik málsins, sem hún hafi fylgst með fréttaflutningi afog lesið framangreinda umfjölluní bók B-kvk-ef S-kvk-ef, þar sem stefnandi virtist að hennar mati hafa reynt að stýra öðrum konum til þess að bera sakir á foreldra hennar.

15. Stefnd a vísar til þess þegar litið sétil fyrri ummæla hennarí staflið 2 í stefnu er lúta að lygum og óþverraskap A-kvk-ef í garð „ BSchr og JBH“, að um sönn ummæli sé að ræða, sem sjáist á ýmsum Facebook færslum stefnanda í gegnum tíðina en að endurrit þeirra hafi veið lögð fram í málinu. Þær ásakanir sem stefnandi hafi haft uppi á hendur foreldrum sínum séu algjörlega ósannaðar. Verði ekki fallist á að um sannar staðhæfingar stefndu sé að ræða í þessum tölulið, byggi stefnda á því að um gildisdóma hennar á atvikum sé að ræða.

16. Hvað varði ummæli í stafliðum 2 og 3 í stefnu sem fjalli um uppákomu sem hafi áttsér stað á geðdeild árið 1998 sé það að segja að stefnda sé að lýsa þar atviki sem hafi áttsér stað í samskiptum hennar og stefnanda þegar stefnandi var nauðungarvistuðþar. Þó að atvikið hafi ekki verið kært og engin vitni verið að því fyrir utan stefnanda og stefndu, þá sé þó vissulega um sanna frásögn að ræða. Um atvikið sé m. a. fjallað í fyrrgreindri bók B-kvk-ef S-kk-ef þó ekki sé þar sagt með beinum hætti hvað nákvæmlega gerðist, væntanlega til að vernda stefnanda: „Ég hafði þungar áhyggjur af dóttur minni. Við buðumst til að taka barnið til okkar. Barnavernd hafnaði því á þeirri forsendu, að barn ið yrði að vera í nánd við móður sína. Þá bað ég tvær bestu vinkonur mínar að líta til með henni og vera henni innan handar, ef eitthvað færi úrskeiðis. Samskipti þessara tveggja kvenna við dóttur mína enduðu með skelfingu þetta saman ár, með þeim afleiðin gum, að hvorug þeirra treystir sér til að eiga samskipti við hana á ný. Þær eru enn hræddar.“ Þá vísar stefnda til þess að B-kvk-nf S-kvk-nf hafi undirritað yfirlýsingu þess efnis að með þessari umfjöllun sinni sé hún að vísa til atviks sem stefnda hafi orðið fyrir þegar hún heimsótti stefnanda á geðdeild árið 1998 sem hafi endað með því að stefnda hafi orðið fyrir umræddri árás af hálfu stefnanda og far ið þaðan í miklu áfalli. Stefnda vísar til þess að í kjölfar nýlegrar metoo umræðu hérlendis hafi brotaþolum í kynferðisbrotamálum verið gefið aukið svigrúm til að tjásig um atvik þar sem þeir telja að brotinn hafi verið á þeim réttur, þó atvikið hafi ekki verið kært til lögreglu eða sakborningur sakfelldur fyrir dómi. Stefnda telur því að henni ætti að vera heimilt að segja frá sinni eigin reynslu af nefndu atviki. Stefnda telur einnig að þess sé ekki hægt að krefjast að hún færi fram sönnur á ummælum sínum í þeim mæli sem svara myndi til sönnunarfærslu af hálfu ákæruvaldsins í sakamáli vegna þeirrar ætluðu háttsemi sem um ræði. Þá bendir stefnda á að stefnandi hafi verið mikið lyfjuð þegar atvikið hafi átt sér stað, sem hafi verið augljóst þar sem stefnandi hafi froðufellt meðan á atlögunni stóð og það geti 7 skýrt hvers vegna stefnandi haldi því fram að þetta hafi ekki gerst, þ. e. að hún muni einfaldlega ekki eftir þessu.

17. Loks vísar stefnda til þess varðandi ummælin í 4. staflið í stefnu að þar sé vísað til þeirra endalausu ofsókna sem stefnandi hafi staðið fyrir bæði opinberlega og á Facebook, í garð foreldra sinna, vina stefndu og vís ar um þetta til gagna sem liggja frammi í málinu. Byggir stefnda því á að hér sé um sanna fullyrðingu að ræða, en verði ekki fallist á það sé byggt á aðum gildisdóm hennar sé að ræða.

18. Varðandi heimfærslu stefnanda til 234. gr. almennra hegningarlaga byggir stefnda á því aðí öllum tilvikum sé um sönn ummæli að ræða eða gildisdóma og ekki sé fallist áað unnt sé að meiða æru einstaklings með því að bera upp á hann sannar staðhæfingar um háttsemi hans eða gildisdóm úr reynsluheimi stefndu þar sem hún leggi mat á reynslu sína úr sambandi aðila. Hvað varði tilvísanir stefnanda til 235. gr. almennra hegningarlaga sé því einnig mótmælt að ummælin séu að nokkru marki aðdróttanir í skilningi ákvæðisins. Um sé að ræða sannar staðhæfingar eða gildisdóma sem stefndu sé heimilt að bera fram, sérstaklega þegar þær séu hluti af þjóðfélagsumræðu, sem stefnandi hafi sjálf tekið þátt í. Verði fallist á að stefnda teljist hafa brotið gegn 234. eða 235. gr. almennra hegningarlaga telur stefnda að það sé henni refsilaust skv. 239. gr. almennra hegningarlaga. Stefnda telur að stefnandi hafi sjálf ítrekað sýnt ótilhlýðilegt hátterni gagnvart foreldrum sínum með óstaðfestum og ósönnuðum ásökunum opinberlega og með ummælum sínum hafi stefnda því goldið líku líkt, eins og fram kemur í ákvæðinu, en við beitingu ákvæðisins þurfi hið ótilhlýðilega hátterni ekki að hafa beinst að þeim sem orðhefndinni beiti. Hvaðvarðar tilvísanir stefnanda til 236. gr. almennra hegningarlaga þá mótmælir stefnda því að nokkur ummælanna séu höfð í frammi gegn betri vitund og vísar til þess að enginn vafi leiki á því í huga stefndu að í öllum tilvikum sé um sannar staðhæfingar að ræða. Það sama eigi við um 2. mgr. ákvæðisins, enda sé um sannar staðhæfingar að ræða að mati stefndu, eða gildisdóma sem heimilt sé að bera fram, hvort sem er opinberlega eða í smærri hópum.

19. Stefnda krefst sýknu af kröfu stefnanda um miskabætur, enda sé sú tjáning sem henni sé stefnt fyrir öll heimil. Verði tekið undir röksemdir hennar hvað þetta varðar, valdi það sjálfkrafa sýknu af kröfu um miskabætur. Fari svo ólíklega, að fallist verði á kröfur um ómerkingu einhverra þeirra ummæla sem stefnt sé fyrir, mótmælir stefnda kröfunni í heild sinni þar sem miski stefnanda sé með öllu ósannaður og vanreifaður. Engin gögn hafi verið lögð fram sem bendi til miska stefnanda að nokkru marki og skorti rökstuðning þess efnis í stefnu sem og framlögð gögn. Sé krafan því vanreifuð og ekki grundvöllur til að taka hana til greina að nokkru marki. Stefnda bendir einnig á að fari þó svo að fallist yrði á miskabótakröfu að einhverju leyti, sé sú krafa langt úr hófi. Engin gögn hafi verið lögð fram um útbreiðslu ummælanna. Þá sé því haldið fram í stefnu að umrædd færsla stefndu hafi birst á Facebookvegg B-kvk-ef sem hafi verið öllum opinn og aðgengilegur en engin gögn séu þó lögð fram því til stuðnings. 8

Hvað varði kröfu stefnanda um greiðslu kostnaðar vegna birtingar hugsanlegs dóms gagnvart stefndu krefst stefnda sýknu þar sem krafan sé vanreifuð og ósönnuð og stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn til að undirbyggja fjárhæð kröfunnar og beri því að sýkna stefndu af henni.

Niðurstaða

20. Í dómaframkvæmd hefur verið til þess vísað að við mat á mörkum heimillar tjáningar verði að gera greinarmun á ummælum sem fela í sér gildisdóma og staðhæfingum um staðreyndir samanber til dæmis dóm Landsréttar í málinu nr. 110/2021. Þannig er á því byggt að þann sem kveður upp gildisdóma sem eðli sínu samkvæmt er ekki unnt að sanna megi krefja um að hann sýni að gildisdómar hans eigi sér einhverja stoð í staðreyndum. Staðhæfingu um staðreynd á hins vegar að vera unnt að staðreyna, þó það kunni að vera örðugt í sumum tilvikum. Þegar svo stendur á að erfitt er að koma við sönnun er litið til þess hvort viðkomandi hafi mátt vera í góðri trú um réttmætiummælaerhannlét þau falla. Þá er til þess vísað að við mat á því hvort um gildisdóm eða staðhæfingu um staðreynd sé að ræða verði að skoða heildarsamhengi og framsetningu hinna umdeildu ummæla og þá einnig hvort ummæli eru liður í mikilvægri þjóðfélagsumræðu sem og hvort þau feli í sér aðdróttun um refsiverðah áttsemi.

21. Þau ummæli sem um er deilt í þessu máli og sem stefnda birti á samskiptamiðlinum Facebook beindust að stefnan da og voru þannig fram sett að stefndu gat ekki dulist að þau myndu ná verulegri útbreiðslu. Ummælin eru í eðli sínu staðhæfingar um staðreyndir en ekki gildisdómar. Enginn vafi leiku rá því að ummælin fjalla að hluta um ætlaða refsiverða háttsemi stefnanda. Ummælin eru sett fram í tengslum við áralangar deilur sem stefnandi hefur mátt þola aðvera tengd við og sem varða nákomna ættingja hennar. Stefnda kaus sjálf að blanda sér í þær deilur að eigin sögn til að taka upp hanskann fyrir foreldra stefnanda. Við mat á því hvort stefnda hafi verið í góðri trú um sannleiksgildi ummæla sinna og framsetningu þeirra ber að mati dómsins að líta til þess að ummæli stefndu sjálfrar benda til þess að hún hafi verið í aðstæðum gagnvart stefnanda þar sem hún var bundin trúnaðarskyldum. Í þessu sambandi lítur dómurinn til þess að samkvæmt málatilbúnaði stefndu sjálfrar var stefnandi í umrætt sinn í aðstæðum, sem innlagður sjúklingur á geðdeild, þar sem hún hefði með réttu átt að njóta aukinnar verndar friðhelgi einkalífs sem vernduð er af 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Trúnaðarskyldur stefndu gagnvart stefnanda taka mið af þeim aðstæðum. Samkvæmt frásögn stefndu sjálfrar var hún komin í þær kringumstæður þar sem hún fullyrðir að stefnandi hafi ráðist að henni, er hún var í heimsókn á geðdeild Landspítala til að vitja dóttur vina sinna sem þar var að hennar sögn nauðungarvistuð vegna geðsjúkdóms, undir áhrifum lyfja og ófær um að stjórna gjörðum sínum. H vað sem rétt era f þessu og hvort sem þessi vitjun var gerð eða ekki og hvað svo sem kann að hafa gerst milli stefnanda og stefndu, hafi stefnda vitjað stefnanda, er ljóst að stefnda hlaut við slíkar kringumstæður að vera bundin afar ströngum trúnaði um samskipti aðila. Að mati dómsins braut stefnda með 9 ummælum sínum gegn nefndum trúnaðarskyldum sem á henni hvíldu og er það að mati dómsins til marks um að tilgangur ummælanna hafi verið illvilji stefndu í garð stefnanda. Við slíkar aðstæður stoðar ekki fyrir stefndu að byggja á því að ummælin hafi verið heimil vegna þess að þau séu gildisdómur. Fyrir gildisdómum þarf einsog áður segir að vera stoð í staðreyndum og þá má ekki setja fram af hreinum illvilja, samanber það sem ráða má af dómafordæmum Mannréttindadómstóls Evrópu. Fráleitt er að líta svo á að stefndu beri rýmkun á tjáningarfrelsi um slíkar viðkvæmar trúnaðarupplýsingar með vísan til þess að tjáning þeir ra feli í sér framlag til þjóðfélagsumræðu. Þá verður ekki fallist á það að ummæli stefndu hafi beinst að opinberri persónu. Loks er framsetning ummæla stefndu svo klúr, smekklaus og meiðandi að út yfir tekur. Verða ummæli stefndu metin með hliðsjón af þess um sjónarmiðum.

22. Kröfugerð stefnanda varðar að stofni til fern ummæli sem öll birtust sem hluti af sama samfelldum texta sem stefnda birti sem bréf til vina sinna J-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef á Facebooksíðu B-kvk-ef 7. desember 2021. Fyrir liggur að nefnt bréf varð aðgengilegt ótilgreindum fjölda notenda Facebookog í framhaldinu tóku opinberir fjölmiðlar upp efni þess og endurbirtu ummæli og ásakanir stefndu í garð stefnanda. Í fyrsta hluta ummælanna „... þið byrjuðuð í þessum viðurstyggilega leðjuslag við L-kvk-þf og C-x-x, þar sem aðalhvatamaður og leikstjóri er A-kvk-nf nokkur, svokölluð dóttir ykkar...“ felst að mati dómsins augljós fullyrðing stefndu um að stefnandi hafi á einhvern hátt staðið að baki frásögn meints brotaþola sem varð tilþessað sakamál var höfðað gegn J-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf vegna ætlaðs kynferðis-brots gagnvart C-kvk-þgf J-kvk-þgf. Fallast verður á það með stefnanda að ummælin feli í sér ærumeiðandi aðdróttun í garð stefnanda í skilningi 235. gr. almennra hegn-ing ar laga. Þá verður einnig að fallast á það með stefnanda að með því að nefnd ummæli eru engum gögnum eða rökum studd beri að ómerkja þau.

23. Í öðrum hluta ummælanna „ Hætti A-kvk-nf ekki sínum lygum og óþverraskap í garð BSchr og JBH þá mun ég gefa hér, á þessu m vettvangi, nákvæma lýsingu á því, hvernig hún reyndi að nauðga mér á læstri sjúkrastofu sinni á deild 33 geðdeild...“felst að mati dómsins hótun í garð stefnanda, að láti hún ekki af meintum „lygum“ og „óþverraskap“ verði gefin „nákvæm lýsing“ á refsiverðu athæfi hennar. Þá er hótun í líka veru endurtekin í fjórða hluta ummæla stefndu„... ef þú lætur ekki af hatursfullum ofsóknum þínum, þá...“ Nefnd ummæli stefndu hafa að geyma fullyrðingu um atvik sem ekkert liggur fyrir um að hafi gerst en verið sérstaklega ógeðfelld og ósæmandi. Hið sama á við um þriðja hluta ummælanna „ég... var læst inni með froðufellandi kynlífs brjálaðri graðkerlingu...“ Fallast verður á það með stefnanda að öll ummælin eru sérstaklega ósmekkleg og móðgandi fyrir stefnanda, þau fela í sér hótun um ófarnað og auk þess ærumeiðandi aðdróttun um refsiverða háttsemi stefnanda.

Ummælin varða bæði við 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Um mælin eru fullyrðing um staðreynd og engum gögnum eða rökum studd og því ber að ómerkja þau.

1024. Stefnandi krefstþessað stefndaverðidæmdtilaðgreiðahennimiskabæturaðfjárhæð 2.000.000 króna með vöxtum og dráttarvöxtum eins og að ofan greinir. Að mati dóms-ins fólst í hinum umþrættu ummælum ólögmæt stefndu meingerð gegn æru stefnandas amanber b lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ekkert er fram komið í málinu sem getur réttlætt ummælin sem engum gögnum eða rökum eru studd. Stefnda ber því bótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna ummælanna. Stefnda hefur á engan hátt reynt að bera af sér nefnd u mmæliog þvert á móti haldið því fram að þau séu sönn. Að þessu virtu og með hliðsjón af óvenjulega rætinni framsetningu ummælanna þykja miskabætur vera hæfilega ákveðnar eins og nánar greinir í dómsorði. Fallist er á það með stefndu að krafa stefnanda um greiðslu kostnaðar til að standa straum af birtingu dóms í málinu sé vanreifuð og ber því að sýkna stefndu af henni. Með vísan til alls framanritaðs verður að öðru leyti fallist á kröfugerð stefnanda eins og nánar greinir í dómsorði og stefndu gert að greiða henni málskostnað sem miðast við yfirlit sem stefnandi hefur lagt framum málskostnað sinn. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefndu flutti málið K-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari dæmdi málið.

Dómsorð :

Eftirfarandi ummæli stefndu, A-kvk-ef G-kvk-ef B-kvk-ef reru ómerk:

1 „... þið byrjuðuð í þessum viðurstyggilega leðjuslag við L-kvk-þf og C-x-x, þar sem aðalhvatamaður og leikstjóri er A-kvk-nf nokkur, svokölluð dóttir ykkar...“

2 „ Hætti A-kvk-nf ekki sínum lygum og óþverraskap í garð BSchr og JBH þá mun ég gefa hér, á þessum vettvangi, nákvæma lýsingu á því, hvernig hún reyndi að nauðga mér á læstri sjúkrastofu sinni á deild 33 geðdeild...“

3 „ég... var læst inni með froðufellandi kynlífs brjálaðri graðkerlingu...“

4 „... ef þú lætur ekki af hatursfullum ofsóknum þínum, þá...“

Stefnda greiði stefnanda, A-kvk-þgf S-kvk-þgf, miskabætur, 6 00.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. málsl. 4. gr. laga nr.38/2001 frá 7. desember 2021 til 10. janúar 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludag sog 1.500.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf