E-841/2016

I.

Mál þetta var höfðað 11. mars 2016 og dómtekið 12. desember 2016.

Stefnandi er J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf til heimilis að Suðurmýri 26, Seltjarnarnesi, en stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 26, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða honum 4.546.629 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 4. maí 2013 til 11. október 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.874.191 krónu sem stefndi greiddi þann 30. desember 2015. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða honum 3.864.234 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 4. maí 2013 til 11. október 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.874.191 krónu sem stefndi greiddi þann 30. desember 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði felldur niður.

II.

Í máli þessu er deilt um hvaða árslaun beri að leggja til grundvallar við útreikning bóta vegna tjóns sem stefnandi hlaut í umferðarslysi 4. febrúar 2013.

Tildrög slyssins voru þau að stefnandi, sem var ökumaður bifreiðarinnar ZO U82, ók henni eftir þjóvegi 61 um Steingrímsfjarðarheiði. Veður var slæmt og ók hann bifreiðinni inn í snjófláka á veginum með þeim afleiðingum að hann lenti utan vegar og fór tvær veltur. Rak stefnandi höfuðið í þak bílsins. Leitaði stefndi sér aðstoðar á sjúkrahúsinu á Ísafirði við komuna þangað.

A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir og G-kk-nf P-kk-nf hrl. voru fengnir til að meta líkamlegar afleiðingar umferðarslyssins fyrir stefnanda. Samkvæmt matsgerð þeirra taldist varanlegur miski 5 stig og varanleg örorka 5%.

Stefnandi lauk B.Ed.-prófi frá Háskóla Íslands í íþrótta- og kennslufræðum haustið 2011. Stefnandi tók ekki til starfa sem kennari í kjölfarið, heldur ákvað að flytjast til Ísafjarðar, þar sem honum hafði boðist að spila með körfuboltafélagi Ísafjarðar, KFÍ. Fyrir það fékk hann laun auk afnota af íbúð og bíl. Í janúar 2012 réð stefnandi sig í hlutastarf á sjúkrahúsinu á Ísafirði, auk þess sem hann spilaði samtímis körfubolta með KFÍ eins og áður segir. Í júní 2014, lét stefnandi af störfum á sjúkrahúsinu og fluttist aftur til Reykjavíkur. Var hann fyrst ráðinn kennari við Langholtsskóla í ágúst 2014 og síðar við Vogaskóla þar sem hann starfar nú og sinnir kennslu í íslensku, stærðfræði og eðlisfræði.

Stefnandi krafði stefnda um bætur með bréfi, dags. 11. september 2015, þar sem útreikningur örorkubóta var reistur á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Við útreikning bóta lagði stefnandi til grundvallar meðallaun kennara í Kennarafélagi Íslands (KÍ) árið 2012, uppreiknuð samkvæmt launavísitölu. Í kröfubréfinu til stefnda, var ranglega tekið fram að hann hefði lokið námi árið 2013, en hann lauk sem fyrr segir námi haustið 2011.

Stefndi, svaraði kröfubréfi stefnanda með tillögu að bótauppgjöri 15. október 2015, þar sem miðað var við árslaun stefnanda fyrsta árið eftir útskrift, þ.e. árið 2012. Í bréfinu var tekið fram að ráða hefði mátt af gögnum málsins að stefnandi hefði lokið námi á árinu 2011 og félagið teldi af þeim sökum rétt að miða árslaun við tekjur hans fyrsta árið eftir útskrift, þ.e. árið 2012. Stefnandi, andmælti afstöðu stefnda, með tölvubréfi, dags. 30. október 2015. Var í bréfinu gerð nánari grein fyrir hlutastarfi stefnanda við sjúkrahúsið á Ísafirði. Ekki náðist samkomulag um bótauppgjörið og var málið gert upp með fyrirvara samkvæmt bótatilboði stefnda.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins. Tók hann m.a. fram að hann hefði sinnt forfallakennslu við grunnskólann á Ísafirði. Hann hafi leitað eftir því að fá starf við kennslu þar, en engin staða hafi verið laus á þeim tíma sem hann dvaldi á Ísafirði. Hann hafi fengið greitt fyrir að spila kröfubolta, og meðal greiðslna hafi verið afnot af íbúð og bíl. Honum hafi verið bent á að sækja um starf á sjúkrahúsinu með fram því sem hann spilaði kröfubolta með KFÍ. Þar hafi hann m.a. sinnt þjálfun eldra fólks og sjúklinga. Þetta hafi ekki verið framtíðarstarf og hann hefði ráðið sig til kennslu á þessum tíma á Ísafirði, hefði það staðið til boða.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku skuli meta árslaun hans sérstaklega í samræmi við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Telur stefnandi að aðstæður í máli hans séu óvenjulegar og að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans. Skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu því uppfyllt.

Þegar slysið varð hafi stefnandi verið í hlutastarfi á sjúkrahúsinu á Ísafirði. Hann hafi skrifað undir samning við KFÍ um að spila körfubolta með liðinu, en samningurinn fól í sér að félagið greiddi fyrir hann íbúð, laun, uppihald og aðgang að bifreið. Starfið á sjúkrahúsinu hafi ekki verið hugsað sem framtíðarstarf, heldur til að afla honum aukatekna þegar hann væri ekki að æfa og spila með KFÍ, sem hefði verið tímabundið ástand. Aðstæður hans á árinu 2012 gæfu því ekki rétta og raunhæfa mynd af tekjuöflunarhæfi hans þegar hann lenti í slysinu. Stefndi hafi ekki mótmælt því að óvenjulegar aðstæður hafi verið uppi á viðmiðunarárum sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en í uppgjöri til stefnanda sé miðað við tekjur hans á árinu 2012. Því sé ekki eiginlegur ágreiningur um hvort skilyrði 2. mgr. 7. gr. skbl. um óvenjulegar aðstæður séu uppfyllt, heldur snúist ágreiningurinn um hvaða mælikvarði sé réttastur til þess að ákvarða framtíðartekjur stefnanda.

Stefnandi telur meðaltekjur kennara í KÍ árið 2012 samkvæmt tölum fjármálaráðuneytisins vera réttan mælikvarða á mögulegar framtíðartekjur hans. Stefnandi hafi lokið námi í íþrótta- og kennslufræðum árið 2011, og sama ár hafi hann fengið í hendur leyfisbréf þar sem honum sé heimilað að nota starfsheitið framhaldsskólakennari í íþróttum og grunnskólakennari. Hann hafi því bæði menntun og leyfi til þess að starfa sem grunnskólakennari. Hann hefur starfað sem grunnskólakennari frá hausti 2014. Því telur stefnandi ekki hægt að miða framtíðartekjur hans á slysdegi við tekjur ársins 2012, þar sem eingöngu hafi verið um tímabundið hlutastarf að ræða. Samkvæmt tölum fjármálaráðuneytisins hafi meðaltekjur kennara í KÍ verið 474.877 krónur á mánuði árið 2012 eða samtals 5.698.524 krónur fyrir allt árið. Uppreiknaðar og að teknu tilliti til framlags í lífeyrissjóð nemi viðmiðunartekjur því samtals 6.706.438 krónum og sé bótakrafan við það miðuð.

Stefnandi telur að það tekjuviðmið sem stefndi miðaði við í uppgjöri sínu gefi engan veginn rétta mynd af mögulegum framtíðartekjum hans. Hann bendir á að það sé meginregla skaðabótaréttar að tjónþoli eigi að fá fullar bætur fyrir tjón sitt og að tilgangurinn með setningu skaðabótalaga nr. 50/1993 hafi m.a. verið sá að tryggja tjónþolum fullar bætur fyrir raunverulegt fjártjón vegna líkamsmeiðsla. Verði niðurstaða stefnda um tekjuviðmið tekin til greina, telur stefnandi ljóst að hann fái ekki fullar bætur vegna líkamstjóns síns.

Verði ekki fallist aðalkröfu stefnanda um að miða við meðallaun kennara í KÍ gerir stefnandi til vara kröfu um að miðað verði við meðallaun verkafólks árið 2013 við útreikning á örorku hans skv. 5.-8. gr. skaðabótalaga.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi telur sig hafa bætt stefnanda tjón hans vegna varanlegrar örorku. Stefndi hafi fallist á að um sérstakar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri að ræða, þar sem stefnandi hafi verið í námi og tekjur hans því verið lágar árin 2010 og 2011.

Stefndi telur að rétt sé að miða útreikning varanlegrar örorku við tekjur ársins 2012, þar sem það hafi verið fyrsta ár stefnanda í starfi eftir útskrift hans úr kennaranámi og þær tekjur sem hann hafi haft árið fyrir slysdag. Sé túlkun stefnda í samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þ.e. að litið sé til tekna tjónþola á árunum fyrir slys við ákvörðun á árslaunum. Stefndi hafi á grundvelli sanngirnissjónarmiða miðað við laun stefnanda á árinu 2012 eins og um fullt starf væri að ræða þó að stefnandi hafi verið í hlutastarfi umrætt ár. Telur stefndi því að þessi viðmiðun gefi réttari mynd af hugsanlegum framtíðartekjum stefnanda, en lágmarkslaun, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 sem þó hefði mögulega mátt líta til enda hafði stefnandi nýlokið námi og ekki haslað sér völl á vinnumarkaði í þeirri starfsgrein sem hann hafði menntað sig til. Árslaunaviðmið sem stefndi hafi miðað við séu uppreiknuð mánaðarlaun ársins 2012 miðað við fullt starf eða 3.783.381 króna auk 8% mótframlags í lífeyrissjóð margfaldað með margföldunarstuðli 13,56 samtals 2.564.943 krónur, en það sé sú fjárhæð sem stefndi hafi greitt stefnanda.

Stefndi hafnar því að miða við meðaltekjur kennara í KÍ á árinu 2012 við útreikning á varanlegri örorku stefnanda. Stefnandi hafði ekki starfað sem kennari frá útskrift vorið 2012 þegar hann lenti í slysinu í febrúar 2013. Sökum þessa sé nærtækara að horfa til rauntekna stefnanda á árinu 2012, þegar hann starfaði á sjúkrahúsinu á Ísafirði. Stefnandi hafi verið með stuttan starfsferil að baki og hafði ekki mótað sér framtíðaratvinnubraut þegar slysið átti sér stað. Það að stefnandi hafi aflað sér kennsluréttinda árið 2011 nægir ekki að mati stefnda. Réttindi sem stefnandi kann að hafa búið að nægja ekki til að uppfylla skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem stefnandi hafði ekkert nýtt sér réttindin.

Þá er á því byggt af hálfu stefnda að engar forsendur séu til að leggja aðstæður stefnanda eftir slysið til grundvallar samkvæmt 7. gr. laga nr. 50/1993. Það standist ekki að mati stefnda að stefnandi geti verið í aðstöðu til að hækka bætur sínar með bættum atvinnuhögum eftir slys, betra starfi eða hærri launatekjum.

Þá telur stefndi engin rök til þess að miða bætur til stefnanda við meðallaun verkafólks árið 2013, eins og varakrafa stefnanda er reist á, þar sem stefnandi hafi hvorki starfað sem verkamaður á árunum fyrir slys né hafi verið leiddar líkur að því að hugur hans hafi staðið til þess í framtíðinni. Þannig gefi meðallaun verkamanna ekki fullnægjandi mynd af væntanlegum framtíðartekjum stefnanda.

Verði fallist á sjónarmið stefnanda um að miða bætur til hans við laun kennara í KÍ, telur stefndi að réttara sé að líta til byrjunarlauna kennara KÍ eins og þau voru á árinu 2012, heldur en til meðallauna kennara þar sem stefnandi var nýútskrifaður og reynslulaus. Samkvæmt launatöflu grunnskólakennara og kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara hefði stefnandi verið í fyrsta þrepi þar sem hann var yngri en 35 ára og í launaflokki 234, sem grunnskólakennari með réttindi sem sinnir störfum grunnskólakennara í samræmi við lög, aðalnámskrá og skólanámskrá og með leyfisbréf sem framhaldsskólakennari. Samkvæmt því skyldu árslaun nema 3.895.179 krónum að teknu tilliti til 10,17% orlofs. Meðaltal launavísitölu árið 2012 hafi verið 432,5 en vísitala á stöðugleikapunkti, í maí 2013, hafi verið 456,5. Uppreiknaðar nemi tekjurnar því 4.111.327 krónum auk 8% mótframlags í lífeyrissjóð margfaldað með margföldunarstuðli 13,56 og 5% örorku samtals 3.010.254 krónum. Um málsástæður þessarar kröfu vísar stefndi að öðru leyti til málsástæðna fyrir aðalkröfu að breyttu breytanda.

Stefndi mótmælir upphafsdegi dráttarvaxtakröfu stefnanda, þar sem stefndi hafi ekki fengið öll gögn sem þurfti til að taka afstöðu til kröfu stefnanda fyrr en 6. október 2015, en rangar upplýsingar hafi verið veittar í kröfubréfi lögmanns stefnda, dags. 11. september 2015, um það hvenær stefnandi lauk námi við Háskóla Íslands, sbr. tölvupóstsamskipti stefnda og lögmanns stefnanda frá 6. október 2015.

IV.

Í máli þessu er deilt um hvaða árslaun beri að leggja til grundvallar bótagreiðslum til stefnanda vegna varanlegrar örorku sem hann hlaut í umferðarslysi 4. febrúar 2013. Í málinu er ekki ágreiningur um að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda, heldur einvörðungu um hvort miða beri bætur við meðaltekjur kennara í Kennarafélagi Íslands (KÍ) árið 2012 eða laun hans sama ár við þann útreikning. Ekki er ágreiningur um fjárhæðir.

Þegar slysið átti sér stað hafði stefnandi lokið B.Ed.-prófi í kennslu- og íþróttafræðum frá Háskóla Íslands, en stefnandi brautskráðist þaðan 22. október 2011. Í janúar 2012 réð stefnandi sig í hlutastarf á sjúkrahúsinu á Ísafirði, en auk þess lék hann körfubolta með KFÍ á árunum 2012-2014, þar sem hann fékk greidd laun fyrir ásamt afnot af húsnæði og bifreið. Í júní 2014, lét stefnandi af störfum hjá sjúkrahúsinu á Ísafirði og í ágúst sama ár var hann ráðinn kennari við Langholtsskóla og síðar við Vogaskóla í Reykjavík og hefur starfað þar síðan.

Aðalkrafa stefnanda byggir á því að miða beri bætur til hans við meðaltekjur kennara í KÍ eins og þær voru á árinu 2012, þ.e.a.s. ári fyrir slysið. Varakrafa stefnanda tekur mið af meðallaunum verkafólks slysaárið 2013.

Stefndi telur að við uppgjör bóta til stefnanda beri að miða útreikning bóta við tekjur stefnanda eins og þær voru á árinu 2012, þ.e. á fyrsta starfsári stefnanda eftir að hann útskrifaðist með kennararéttindi. Þá telur stefndi að verði fallist á að miða bætur við laun kennara í KÍ, þá beri að líta til byrjunarlauna kennara í KÍ eins og þau voru á árinu 2012.

Í 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga er mælt fyrir um að þegar tjón vegna örorku sé metið skuli líta til þeirra kosta sem tjónþoli eigi til að afla sér tekna með vinnu sem sanngjarnt er að ætlast til að hann starfi við.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna skulu árslaun til ákvörðunar bóta skv. 6. gr. teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Ákvæði 2. mgr. 7. gr. setur samkvæmt framansögðu þrjú skilyrði fyrir því að árslaun skuli ákveða sérstaklega. Í fyrsta lagi að aðstæður hafi verið óvenjulegar á umræddu þriggja ára viðmiðunartímabili sem í öðru lagi leiði til þess að árslaun tjónþola á tímabilinu séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur. Í þriðja lagi er það skilyrði að hinar óvenjulegu aðstæður leiði til þess að aðrir mælikvarðar séu réttari en þau árslaun sem meginreglan í 1. mgr. 7. gr. miðar við um líklegar framtíðartekjur tjónþola. Er það tjónþola að færa sönnur á að framangreind skilyrði séu fyrir hendi og þar með hvaða árslaun það séu sem teljist betri mælikvarði á framtíðartekjur hans.

Eins og áður sagði hafði stefnandi lokið námi í kennslu- og íþróttafræðum þegar hann varð fyrir umferðarslysi á árinu 2013. Að loknu kennaranámi á árinu 2011, réð hann sig til starfa á Ísafirði þar sem hann aflaði sér tekna með því að leika kröfubolta með KFÍ á Ísafirði auk þess sem hann vann í hlutastarfi við Sjúkrahúsið á Ísafirði. Á meðan hann dvaldi á Ísafirði hafði hann einnig sinnt forfallakennslu í grunnskóla Ísafjarðar. Sinnti stefnandi þessum störfum fram á árið 2014. Stefnandi hóf starfsferil sinn sem kennari við Langholtsskóla í Reykjavík í ágúst 2014 og hefur starfað sem grunnskólakennari síðan í fullu starfi. Stefnandi var 28 ára á slysdegi og hafði tæpum tveimur árum áður aflað sér menntunar sem grunnskólakennari. Að virtu framansögðu verður ekki talið að tekjur stefnanda sem hann aflaði á árinu 2012 í tímabundnu starfi sínu fyrir KFÍ og í hlutastarfi sínu á sjúkrahúsinu á Ísafirði á sama tíma, gefi rétta mynd af framtíðartekjum stefnanda. Er það niðurstaða dómsins að skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu fyrir hendi. Telur dómurinn sanngjarnt og eðlilegt að miða bætur til stefnanda við meðaltekjur kennara í KÍ árið 2012.

Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þann 11. september 2015, sendi stefnandi stefnda kröfubréf þar sem stefndi var krafinn um greiðslu bóta í samræmi við kröfugerð stefnanda. Í því bréfi komu ekki fram fullnægjandi upplýsingar til þess að unnt væri að leggja mat á bótakröfu stefnanda. Með vísan til þess þykir rétt að miða upphafstíma dráttarvaxta við 6. nóvember 2015.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 750.00 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, Verði tryggingum hf., ber að greiða stefnanda, J-kk-þgf H-kk-þgf B-kk-þgf, 4.546.629 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 4. maí 2013 til 6. nóvember 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.874.191 krónu sem stefndi greiddi 30. desember 2015.

Stefnda ber að greiða stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)