U-3/2010

Mál þetta barst héraðsdómi 16. mars 2010 og var tekið til úrskurðar 25. maí 2010, að loknum munnlegum málflutningi.

Sóknaraðili er barnaverndarnefnd X, […]. Varnaraðili er Y, […].

Dómkröfur sóknaraðila eru þær að úrskurðað verði að drengurinn C, kt. […], sem lýtur forsjá móður sinnar, varnaraðila máls þessa, verði vistaður utan heimilis varnaraðila í tólf mánuði frá 8. febrúar 2010 að telja, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002. Ekki er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Af hálfu varnaraðila er þess krafist að hafnað verði kröfu sóknaraðila. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

I.

Varnaraðili á þrjú börn, A, fædda […], B, fæddan […], og C, fæddan […]. Faðir A og B er D, en faðir C er E.

Í kröfu sóknaraðila, um vistun C utan heimilis í tólf mánuði, segir að móðir hans, varnaraðili í máli þessu, hafi verið öryrki frá því áður en C fæddist og hún hafi glímt við langvarandi áfengis- og vímuefnavanda. Varnaraðili hafi verið djúpt sokkin í neyslu áður en C fæddist því að fyrir liggi að hún hafi sprautað sig í æð með fíkniefnum. Á þessum tíma hafi varnaraðili fjármagnað neyslu sína m.a. með afbrotum, eins og sjá megi á sakavottorði varnaraðila. Neysla varnaraðila hafi bitnað harkalega á börnum hennar, ekki síst C sem sé með lifrarbólgu C, eins og varnaraðili, sem hann hafi smitast af í móðurkviði. Þrátt fyrir að varnaraðili sé hætt að sprauta sig með eiturlyfjum hafi henni ekki tekist að fullu að vinna bug á þessum vanda sínum og neyti enn a.m.k. áfengis oft að börnum sínum ásjáandi.

Afskipti barnaverndaryfirvalda af börnum varnaraðila er að rekja til ársins 2005. Í bréfi barnaverndar […], dags. 17. október 2005, kemur fram að tilkynning hefði borist barnavernd í febrúar 2005 um að umgengni á heimili varnaraðila væri óviðunandi vegna óhreininda og óreiðu. Þá hefði í mars sama ár borist tilkynning um að A væri í kynferðissambandi við tvítugan mann sem byggi á heimilinu. Farið hefði verið á heimilið og aðstæður skoðaðar. Enn fremur hefði í júní sama ár borist tilkynning frá skólastjóra […], sbr. bréf skólastjórans, dags. 15. júní 2005. Þar segir að mætingu C og B í skóla um veturinn hefði verið ábótavant og borið hefði á slakri umhirðu þeirra. Þá hefði B sýnt erfiða hegðun og augljós merki vanlíðunar í skólanum. Varnaraðili hefði mætt á fund í skólanum og til að byrja með hefði orðið breyting til batnaðar en seinni hluta vetrar hefði allt farið í sama farið. Í áðurnefndu bréfi barnaverndar frá 17. október 2005 segir jafnframt að varnaraðili hafi verið boðuð í viðtal í mars 2005 en ekki mætt. Eftir það hefði hún ítrekað verið boðuð í viðtöl en ekki mætt eða afboðað sig. Í júní sama ár hefði hún svo komið á fund og samþykkt að könnun færi fram.

Varnaraðili flutti til X haustið 2005 og voru fyrstu afskipti sóknaraðila af varnaraðila í október sama ár. Í greinargerð A-kvk-ef H-kvk-ef félagsráðgjafa, dags. 8. október 2009, kemur fram að 11. október 2005 hefði borist tilkynning frá lögreglu um að sambýlismaður varnaraðila legði hendur á hana og B. Starfsmenn barnaverndar hefðu farið á heimilið og þar hefði verið mikið drasl og óþrifnaður. Þá hefði sóknaraðila borist tilkynning 17. október 2005, undir nafnleynd, þar sem tilkynnandi hefði lýst áhyggjum af líðan barnanna vegna þess að ofbeldisfullur maður byggi á heimilinu og varnaraðili væri í mikilli áfengisneyslu.

Gerð var áætlun um meðferð máls, dags. 25. nóvember 2005, þar sem segir að veita eigi fjölskyldunni stuðning samkvæmt 24. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í áætluninni segir m.a. að sækja eigi um atferlisathugun fyrir B og C, sálfræðiviðtöl fyrir móður og vikulegan sjálfshjálparhóp fyrir geðfatlaða, og fá félagsráðgjafa sem væri í samvinnu við skóla drengjanna, […]. Þá færi þáverandi stjúpfaðir drengjanna, […], á AA fundi og viðtöl hjá geðlækni. Áætlunin skyldi endurmetin 25. febrúar 2006.

Ný áætlun var gerð um meðferð máls 29. mars 2006. Í henni segir að tilefni afskipta barnaverndarnefndar sé það að tilkynningar hafi borist um ofbeldi og áhyggjur væru af B. Varnaraðila var áfram veittur stuðningur. Önnur áætlun var gerð 23. október s.á. Í henni kemur fram að ástæða afskipta væri sú að veita þurfi fjölskyldunni félagslegan stuðning, en tilkynningar hefðu borist um ofbeldi fyrrverandi sambýlismanns varnaraðila og áhyggjur væru af drengjunum í skóla.

Í áætlun um meðferð máls, dags. 22. janúar 2008, kemur fram að þörf sé á áframhaldandi stuðningi við fjölskylduna, en veita þurfi B stuðning og varnaraðila vegna langvarandi erfiðleika, m.a. vegna heimilisofbeldis og áfengisneyslu. Varnaraðili samþykkti ýmsan stuðning fyrir B og sjálfa sig, sem fólst m.a. í því að hún myndi sækja sjálfstyrkingarnámskeið hjá […], athvarfi fyrir einstaklinga með geðraskanir, og viðtalstíma hjá félagsráðgjafa og fjölskyldufræðingi.

Fram kemur í gögnum málsins að C bjó hjá föður sínum frá september 2007 og fram á sumar 2008.

Í áðurnefndri greinargerð A-kvk-ef H-kvk-ef félagsráðgjafa segir að hinn 26. febrúar 2009 hafi starfsmenn barnaverndar X farið í vitjun til varnaraðila vegna áhyggja af ástandi íbúðarinnar. Öll íbúðin hafi verið í óreiðu og þar verið skítugt. Enn fremur segir í greinargerðinni að hinn 25. apríl s.á. hafi starfsmönnum barnaverndar borist tilkynning frá lögreglu um að varnaraðili hefði verið handtekin vegna gruns um ölvun við akstur og lögreglan kannað málið með því að koma við á heimili varnaraðila. Varnaraðili hefði brugðist ókvæða við þegar lögregla kom að heimili hennar og ráðist að lögreglumanni með ofbeldi. Jafnframt segir í greinargerðinni að 9. júní s.á. hefði borist nafnlaus tilkynning um drykkju varnaraðila um helgar og á virkum dögum. Rætt hefði verið við varnaraðila og m.a. verið samþykkt að hún fengi heimaþjónustu einu sinni í viku til að þrífa. Þá hefði borist nafnlaus tilkynning 25. ágúst s.á. um vanrækslu varnaraðila hvað varðar umsjón og eftirlit með C og óþrifnað á heimilinu. Varnaraðili hefði samþykkt að C færi á námskeiðið […], en afþakkað frekari aðstoð við þrif á heimilinu.

Hinn 24. september 2009 barst sóknaraðila tilkynning frá […] vegna gruns um að C væri beittur líkamlegu ofbeldi á heimili sínu. R-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, læknir á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, skoðaði drenginn daginn eftir, 25. september. Í samskiptaseðli sem læknirinn ritaði segir að C hafi skýrt frá því að áfengisneysla varnaraðila sé regluleg og ekki bundin við helgar. Hann hafi sagt að varnaraðili verði skrýtin þegar hún drekki og hann forðist hana. Þá hefði hann greint frá því að hún hefði gengið í skrokk á honum í tvígang. Í fyrra skiptið hafi hún rifið í hárið á honum eftir „vægt“ rifrildi en í síðara skiptið hafi hann fengið hné hennar í punginn og hún klipið hann í framhandlegg. Þá hefði hann lýst heimilisaðstæðum og var það álit læknisins að drengurinn búi við líkamlegt og andlegt ofbeldi þar sem vanhirða og óregla hafi töluverð áhrif á hans daglega líf.

Hinn 25. september 2009 veitti varnaraðili samþykki sitt fyrir því að C yrði vistaður utan heimilis hennar tímabundið meðan á rannsókn málsins stæði. Varnaraðili lýsti því svo yfir 2. október s.á. að hún samþykkti að C yrði hjá föður sínum til 22. desember. Sama dag, 2. október, gerði sóknaraðili áætlun um könnun máls. sbr. 22. gr. barnaverndarlaga, með því að leitað yrði upplýsinga um drenginn hjá skóla o.fl. Auk þess myndi varnaraðili fara í foreldrahæfnismat. Með bréfi 6. október dró varnaraðili til baka samþykki sitt fyrir því að drengurinn yrði hjá föður sínum. Sóknaraðili tók þá sama dag ákvörðun um að grípa til neyðarráðstöfunar samkvæmt 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og vista drenginn áfram hjá föður sínum. Neyðarvistunin var staðfest á fundi sóknaraðila 12. október.

Fyrir liggur bréf aðstoðarskólastjóra […], dags. 3. nóvember 2009, þar sem segir að C hefði ekki liðið vel um haustið. Hann hefði komið illa til fara í skólann og mætt illa. Þá kemur m.a. fram í bréfinu að lítil samskipti hefðu verið milli umsjónarkennara og varnaraðila. Hún hefði ekki mætt á foreldrafund en mætt á fund vegna ferðar á Reyki í Hrútafirði.

Í bréfi umsjónarkennara C í […]skóla, dags. 2. desember 2009, kemur fram að C sé mjög dapur að sjá og óöruggur, sérstaklega þegar hann hafi fyrst komið í skólann en hann væri örlítið að lifna við síðan þá.

C fékk talsmann í desember 2009, […], náms- og starfsráðgjafa […]skóla. Í skýrslu talsmannsins, dags. 7. desember 2009, kemur fram að hann hefði tvívegis hitt drenginn í byrjun desember. C hefði greint frá því að honum liði talsvert betur en áður. Hann segði að samband sitt við föður væri gott en vaktavinna föður geri það að verkum að þeir gætu ekki verið jafn mikið saman og drengurinn vildi. Þá kemur fram í skýrslunni að drengurinn vilji búa áfram hjá föður og fara til móður í styttri tíma í senn, t.d. á jólum og einstakar helgar.

Í bréfi G-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef sálfræðings, dags. 7. desember 2009, segir að hann hafi verið fenginn til að gera foreldrahæfnismat á varnaraðila og sálfræðimat á C, en varnaraðili hefði ekki mætt til viðtals við sálfræðinginn og ekki boðað forföll. Varnaraðili hefði síðan í lok október sagt að hún treysti sér ekki í matið. Varð því ekki af því að sálfræðingurinn framkvæmdi matið.

Á fundi sóknaraðila 14. desember 2009 var samþykkt að framlengja neyðarvistun C hjá föður sínum til 25. janúar 2010 þar sem ekki hafði tekist að ljúka vinnslu á foreldrahæfnismati varnaraðila og sálfræðimati á C.

Sálfræðingarnir H-kk-nf V-kk-nf og G-kvk-nf I-kvk-nf G-kvk-nf voru fengnir til að framkvæma foreldrahæfnismat á varnaraðila og sálfræðimat á C. Í niðurstöðum þeirra, dags. 15. janúar 2010, segir að samkvæmt sálfræðiprófunum eigi varnaraðili við vægt þunglyndi að stríða og hafi einkenni um andfélagslega hegðun og persónuleikaröskun. Hún sé upptekin af líkamlegum einkennum og hún gæti notað þessi atriði til að stjórna öðrum og komast undan ábyrgð. Hún sé barnaleg og sjálfmiðuð og tengsl hennar við aðra séu óþroskuð og grunn. Hún reyni að gera lítið úr geðrænum erfiðleikum sínum. Hún hafi lent í tveimur slysum og hafi lifrarbólgu C og erfitt geti verið að greina á milli þessara veikinda og depurðar- og kvíðaeinkenna sem lýsi sér í verkkvíða, erfiðleikum við að taka ábyrgð og hjálparleysi. Greind hennar mælist lág og hún hafi lágt sjálfsmat. Flest bendi til að hún eigi erfitt með að taka leiðsögn, læri lítið af kennslu eða meðferð og fari sínar leiðir þrátt fyrir fögur orð og loforð. Þá kemur fram í matinu að hún hafi búið við alvarlega vanrækslu frá fæðingu og áhrif þess lýsi sér í fari hennar. Vegna þessa eigi hún m.a. erfitt með að stjórna daglegu lífi sínu og barnanna. Hún eigi erfitt með reglusemi, fjármál og heimilishald, s.s. að taka til, elda mat á réttum tíma, þvo þvotta og ganga frá. Hún vilji standa sig vel en skorti til þess hæfni, kunnáttu og skilning. Hún sé stolt og eigi erfitt með að sætta sig við að geta ekki gert betur. Í stað þess að viðurkenna það afsaki hún sig, kenni öðrum um og fegri eða réttlæti slæma stöðu. Hún sé því í mikilli vörn og bregðist hart við gagnrýni.

Hvað varðar C segir m.a. í niðurstöðum sálfræðinganna að hann sé vansæll og afskiptur, en hafi tilhneigingu til að gera það besta úr hlutunum. Vanlíðan hans komi fram í því að hann upplifi lítinn stuðning frá foreldrum sínum og hafi almennt slök tengsl við þau. Tengsl hans við móður sína einkennist af tilfinningalegri togstreitu þar sem hann óski sér væntumþykju og umönnun frá henni, en upplifi neikvæðni, refsingar og að hún geri lítið úr honum fyrir framan aðra. Einnig komi fram skýr ótti hjá honum við að búa einn hjá henni, þar sem hann óttist að hún kunni að beita hann ofbeldi við slíkar aðstæður. Þá segir í niðurstöðum að hann sýni einkenni tilfinningalegrar vanrækslu þar sem vanti upp á eðlileg tilfinningatengsl og samskipti hans og foreldra. Þó virðist tengsl hans við föður betri og einkennist að meira öryggi og umhyggju en tengsl hans við móður, sem einkennist töluvert af neikvæðu atlæti. Varnaraðili vilji standa sig, hún „vill börnum sínum vel og elskar þau, þó hún hafi kannski aldrei verið elskuð sjálf og skilji það illa. Hún á erfitt með að skilja þarfir barna og getur ekki sett sig í þeirra spor. Hún kann ekki að ala upp börn. Vegna þess er Y á mörkum þess að geta talist hæfur uppalandi eins og staða hennar er í dag.“

Í foreldrahæfnismati sálfræðinganna er að lokum lagt til að C verði hjá föður sínum og sæki skóla þar, en hafi rúma umgengni við móður sína og systkini sín. Þá fái faðir stuðning í formi reglubundinnar ráðgjafar til að annast drenginn. jafnframt verði settar skýrar reglur um umgengni drengsins við móður og systkini. Ekki verði reykt á heimili drengsins, hvorki hjá móður né föður. Enn fremur að drengurinn fari á sjálfstyrkingar- og/eða félagsfærninámskeið.

Á fundi sóknaraðila 25. janúar 2010 var framangreint foreldrahæfnismat kynnt og lagt til að C skyldi vistaður í eitt ár utan heimilis. Þá átti drengurinn að fá viðeigandi stuðning til að styrkja sjálfsmat og félagsfærni hans. Umgengni við foreldra skyldi vera regluleg. Varnaraðili fékk frest til að kynna sér framlögð gögn og var ákveðið að taka málið aftur fyrir 8. febrúar 2010. Varnaraðili mætti þá til fundar hjá sóknaraðila ásamt dóttur sinni og lögmanni. Á fundinum lýsti varnaraðili því að hún væri mótfallin vistun C utan heimilis.

Með úrskurði sóknaraðila 8. febrúar 2010 var ákveðið að vista C utan heimilis í tvo mánuði. Þá var ákveðið að B færi í greiningar- og meðferðarvistun á […]. Í forsendum úrskurðarins segir m.a. að beitt hafi verið ýmsum úrræðum en þær aðgerðir hafi ekki skilað viðunandi árangri. Vægari úrræði hafi verið reynd til þrautar. Rétt væri að taka C af heimili varnaraðila í tvo mánuði en vegna alvarleika málsins yrði óskað eftir því að dómari framlengdi vistunina í tólf mánuði, sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Í dagbók lögreglu kemur fram að lögreglumenn hefðu farið ásamt félagsmálayfirvöldum að heimili varnaraðila 11. febrúar 2010 í leit að C þar sem vista átti hann utan heimilis samkvæmt úrskurði sóknaraðila. C hafi ekki verið þar en B verið heima og lögreglumenn fengið að litast um innandyra. Þar hafi verið mjög óhreint í alla staði og dýraúrgangur á gólfum. Rúm hefðu verið mjög óhrein og þvottur virst óþrifinn og verið í stöflum í þvottahúsi. Þá hefði verið óhreint í vöskum og matarleifar á borðum. Í framhaldinu hefði verið farið að heimili A að […] og C verið þar, en ekki viljað fara með lögreglu. Skömmu síðar hefði varnaraðili komið og sagt að hún ætlaði ekki að hleypa félagsþjónustunni í burtu með C. Þegar átt hafi að fjarlægja hann hafi B veist að lögreglumanni og B verið færður í lögreglutök. Þegar annar lögreglumaður hefði ætlað að koma til aðstoðar hefði varnaraðili ráðist á hann og hún verið lögð í rúm sem þarna var. C hefur síðan dvalið hjá fósturfjölskyldu á […].

II.

Krafa sóknaraðila um að C verði vistaður utan heimilis varnaraðila í tólf mánuði er reist á 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, enda telur sóknaraðili nauðsynlegt að vistun drengsins standi lengur en í tvo mánuði.

Sóknaraðili telur að meðalhófsreglunnar hafi verið gætt í hvívetna við meðferð málsins og ekki verið gripið til viðurhlutameiri úrræða en nauðsyn krafðist. Nú sé hins vegar þannig komið að vægari úrræði en vistun utan heimilis dugi ekki til og því nauðsynlegt að vistun standi lengur en þá tvo mánuði sem sóknaraðili hafi úrskurðað um. Þess sé því krafist að dómurinn úrskurði að vistun utan heimilis standi í tólf mánuði.

Krafa sóknaraðila er byggð á því að varnaraðili eigi við fjölþættan vanda að stríða sem hún hafi ekki náð tökum á með viðeigandi hætti né viljað nýta sér þá fjölbreyttu aðstoð sem henni hafi staðið til boða.

Í fyrsta lagi liggi fyrir að varnaraðila hafi ekki tekist að vinna bug á alvarlegum vímuefnavanda sínum sem varað hafi um árabil. Líkt og fram komi í foreldrahæfnismati H-kk-ef V-kk-ef og G-kvk-ef I-kvk-ef G-kvk-ef, dags. 15. janúar 2010, hafi varnaraðili sjálf viðurkennt að hún fái sér stundum bjór en það sé í hófi. Sóknaraðili hafi hins vegar rökstuddan grun um að vandi varnaraðila sé djúpstæðari en þetta og m.a. sé haft eftir C í læknisvottorði R-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef, dags. 25. september 2009, að áfengisneysla varnaraðila sé regluleg og tengist ekki helgum. Einnig sé í sama vottorði haft eftir C að hann telji móður sína skrýtna þegar hún drekki og hann forðist hana.

Í öðru lagi hafi varnaraðili um langa hríð glímt við skapofsaköst og gjarnan beitt líkamlegu ofbeldi þegar hún reiðist. Varnaraðili hafi ítrekað beitt C ofbeldi og fram komi í gögnum málsins að hann sé hræddur við móður sína. Þá komi fram á sakavottorði varnaraðila að hún hafi með dómi Héraðsdóms Reykjaness […] verið dæmd í skilorðsbundið fangelsi fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en það lagaákvæði mæli fyrir um að refsivert sé að ráðast með ofbeldi eða hótunum á opinberan starfsmann. Nýjasta dæmið um ofbeldisverk varnaraðila séu viðbrögð hennar þegar starfsmenn sóknaraðila hafi mætt til að fjarlægja C af heimili hennar.

Í þriðja lagi sé það mat sóknaraðila að varnaraðili sé ekki fær um að rækja móðurhlutverkið og ala önn fyrir C. Víða í gögnum málsins megi sjá nöturlegar lýsingar á þeim heimilisaðstæðum sem C hafi búið við hjá móður sinni. Enn fremur komi fram í foreldrahæfnismati H-kk-ef V-kk-ef og G-kvk-ef I-kvk-ef G-kvk-ef að varnaraðili eigi erfitt með að stjórna daglegu lífi sínu og barna sinna. Í niðurstöðukafla matsins segi m.a. að varnaraðili vilja standa sig vel, hún vilji börnum sínum vel og elski þau. Hún eigi hins vegar erfitt með að skilja þarfir barna og geti ekki sett sig í þeirra spor. Hún kunni ekki að ala upp börn og þess vegna sé hún á mörkum þess að geta talist hæfur uppalandi eins og staða hennar sé í dag.

Sóknaraðili segir að í ákvörðun um vistun C utan heimilis felist jafnframt ályktun um hvar hagsmunum og velferð hans sé best borgið. Sóknaraðili byggir á því að það þjóni hagsmunum C best að vistast utan heimils um takmarkaðan tíma, enda ljóst að ekki sé unnt að vinna á vandanum á heimili hans. Mikilvægt sé að hafa í huga að óðum styttist í að C komist á unglingsár og þurfi að standa á eigin fótum. Það skipti sköpum að hann fái viðeigandi stuðning til að undirbúa hann undir það sem þá taki við. Fullreynt sé að þeim stuðningi verði ekki komið við á heimili C eins og sakir standi. Sá stuðningur verði heldur ekki veittur á tveimur mánuðum.

Að mati sóknaraðila sé lágmarkstími til að þetta úrræði gagnist C tólf mánuðir, enda hafi vandi varnaraðila varað í mörg ár og C verið til meðferðar hjá barnaverndaryfirvöldum frá 2005. Nauðsynlegt sé að veita C tækifæri til að dafna og þroskast við viðunandi uppeldisskilyrði, fjarri óreglusömu líferni varnaraðila.

Af öllu framangreindu virtu telur sóknaraðili fullljóst að varnaraðili sé í dag óhæf til að bera ábyrgð á og sinna uppeldisskyldum gagnvart C. Sóknaraðili gerir því þá kröfu að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að barnið skuli vistað utan heimilis móður sinnar í tólf mánuði, sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Um lagarök vísar sóknaraðili til reglna barnaverndarlaga nr. 80/2002, einkum 4. gr., 27. gr. og 28. gr.

III.

Varnaraðili mótmælir harðlega málsástæðum sóknaraðila. Varnaraðili kveðst ekki eiga við vímuefnavanda að stríða, en sú málsástæða eða mat sóknaraðila byggi á getgátum einum. Þá sé varnaraðili alls ekki ofbeldishneigð og engin saga sé til staðar um slíkt. Varnaraðili telur að niðurstöður persónuleikaprófana í forsjárhæfnimati styðji hvorugt.

Varnaraðili mótmælir sérstaklega niðurstöðum forsjárhæfnimatsins og telur niðurstöður þess, hvað varðar forsjárhæfni hennar, fráleita. Varnaraðili kveðst alls ekki geta tekið undir það að hana skorti hæfni, kunnáttu og skilning til að sinna heimilisstörfum og heimilislífi eða að hún eigi erfitt með að stjórna daglegu lífi sínu og barnanna. Börn varnaraðila séu á aldrinum 13–21 árs og það sé ekki fyrr en á undanförnum árum sem afskipti barnaverndaryfirvalda hófust. Fram að þeim tíma hafi aldrei verið gerð athugasemd við umönnun barnanna eða heimilishald hennar af hálfu yfirvalda. Elsta dóttir varnaraðila sé góðum kostum búin og virkur meðlimur í samfélaginu á […]. Þá hafi eldri sonur varnaraðila, B, nú hafið vistun á […] til að takast á við hegðunarvandamál og greiningar, en hann sé greindur með lesblindu, athyglisbrest og ofvirkni. Vistunin hafi verið úrskurðuð af hálfu sóknaraðila, en hafi nú komið til framkvæmda í góðri samvinnu við varnaraðila. Drengurinn sem mál þetta snúist um, C, sé samkvæmt forsjárhæfnimatinu ekki í vandræðum með að nefna varnaraðila og systkini sín sem fjölskyldu sína. Hann sé því augljóslega tengdur þeim og líti á þau sem heild. Þá hafi C ávallt staðið sig vel í skóla. Slíkt væri auðvitað ekki raunin án aðstoðar og stuðnings varnaraðila.

Varnaraðili telur að matið gefi ekki raunsanna mynd af henni, aðstæðum hennar eða persónu. Taka verði tillit til þess við hvaða aðstæður matið fór fram. Drengurinn C hafi þá verið vistaður, gegn samþykki hennar, hjá föður sínum. Að mati varnaraðila hafi honum ekki liðið vel þar og hún haft miklar áhyggjur af honum. Jólin hafi verið framundan og mikil óvissa ríkt á heimili varnaraðila um jólahald vegna vistunar drengsins utan heimilis. Það hafi sett aukið álag á varnaraðila. Varnaraðili byggir mótmæli sín við kröfu sóknaraðila jafnframt á því að meðalhófs hafi ekki verið gætt við málsmeðferðina. Ekki hafi verið þörf á úrskurði, heldur hafi markmiði sóknaraðila varðandi hagsmuni drengsins C verið hægt að ná með vægara úrræði og samkomulagi við varnaraðila. Þannig hafi óþarflega íþyngjandi úrræði verið beitt, en mögulegt hafi verið að ná markmiðum sóknaraðila með öðru og vægara móti, sbr. 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 169/2010 sé ljóst að ef barnaverndaryfirvöld ætli sér að beita svo íþyngjandi úrræði sem vistun utan heimilis sé, án samþykkis forsjáraðila, verði slíkt úrræði að vera hið eina sem tækt er til að ná þeim markmiðum sem yfirvöld hafa sett sér varðandi umrætt barn.

Í úrskurði sóknaraðila hafi C verið vistaður utan heimilis í tvo mánuði með vísan til brýnna hagsmuna hans og tekið fram að rétt sé að óska eftir því að dómari framlengi vistunina í 12 mánuði. Án þess að það sé sérstaklega tekið fram í úrskurðinum eða í greinargerð sóknaraðila megi álykta að markmiðið með vistuninni sé að tryggja öryggi drengsins. Varnaraðili byggir á því að ekki hafi verið fullreynt af hálfu sóknaraðila að slíku markmiði yrði náð með öflugu eftirliti og með því að styrkja varnaraðila í uppeldishlutverkinu með fræðslu og beinum stuðningi. Varnaraðili bendir á að á fundi sóknaraðila 9. febrúar sl. (sic) hafi hún lýst því yfir að hún væri reiðubúin til samvinnu um hver þau úrræði sem sóknaraðili teldi nauðsynleg til að ekki þyrfti að grípa til svo íþyngjandi úrræða sem lagt var til varðandi báða drengi hennar, C og B. Hafi varnaraðili síðan sýnt vilja sinn til samvinnu í verki með því að hvetja og styrkja eldri son sinn, B, vegna vistunar hans á […] sem hófst 14. apríl sl. Sú vistun hafi verið framkvæmd í góðri samvinnu milli sóknaraðila og varnaraðila. Það mat sóknaraðila sem fram komi í títtnefndum úrskurði, um að samvinna við varnaraðila skili litlum árangri, sé því rangt.

Þá segir varnaraðili að einnig beri að hafa í huga það grundvallarmarkmið í öllu barnaverndarstarfi að stuðla að stöðugleika í uppvexti barns, sbr. 3. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Drengurinn hafi verið vistaður á […] hjá vandalausum og njóti eingöngu samvista við varnaraðila eina helgi í mánuði í nokkra klukkustundir í senn.

Um málskostnaðarkröfu er vísað til 60. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

IV.

Eins og rakið hefur verið hafa barnaverndaryfirvöld þurft að hafa afskipti af varnaraðila og syni hennar, C, frá árinu 2005, og gerir sóknaraðili nú kröfu um að drengurinn verði vistaður utan heimilis varnaraðila í tólf mánuði frá 8. febrúar 2010 að telja.

Krafa sóknaraðila er í fyrsta lagi byggð á því að varnaraðila hafi ekki tekist að vinna bug á alvarlegum vímuefnavanda sem varað hafi um árabil. Gegn andmælum varnaraðila er ósannað að hún neyti í dag fíkniefna. Hins vegar þykja gögn málsins og frásögn C um drykkju varnaraðila eindregið benda til þess að hún eigi við áfengisvanda að stríða sem komi niður á umönnun drengsins.

Sóknaraðili byggir kröfu sína jafnframt á því að varnaraðili hafi glímt við skapofsaköst og gjarnan beitt líkamlegu ofbeldi þegar hún reiðist, en hún hafi ítrekað beitt C ofbeldi. Varnaraðili kveðst alls ekki vera ofbeldishneigð þrátt fyrir að á sakavottorði hennar komi fram að hún hafi hlotið dóm […] fyrir ofbeldisbrot, með því að hafa veist með ofbeldi að lögreglumanni. Þá kemur fram í dagbók lögreglu 11. febrúar 2010 að varnaraðili hefði ráðist að lögreglumanni þegar C var sóttur í kjölfar úrskurðar sóknaraðila 8. febrúar sl. um vistun drengsins utan heimilis. Fram kemur í gögnum málsins að C hafi skýrt frá því að varnaraðili hefði beitt hann ofbeldi í september 2009. Í viðtali við dómara og sérfróðan aðila 19. maí sl. greindi hann frá atviki þessu, en sagði að það hefði verið eina tilvikið þar sem varnaraðili hefði lagt á hann hendur.

Enn fremur byggir sóknaraðili á því að varnaraðili sé ekki fær um að rækja móðurhlutverkið og ala önn fyrir C. Við eftirlit barnaverndaryfirvalda hefur ítrekað komið í ljós að heimilisaðstæður hjá varnaraðila eru með öllu óviðunandi fyrir drenginn, en á heimilinu hefur verið mikil óreiða og óþrifnaður. Þetta kemur einnig fram í ítarlegu mati sem sálfræðingarnir H-kk-nf V-kk-nf og G-kvk-nf I-kvk-nf G-kvk-nf gerðu á hæfni varnaraðila sem foreldris, dags. 15. janúar 2010. Að mati sálfræðinganna á varnaraðili erfitt með að stjórna daglegu lífi sínu og barna sinna. Þá hefur hún samkvæmt sálfræðiprófunum einkenni um andfélagslega hegðun og persónuleikaröskun. Er það niðurstaða sálfræðinganna að varnaraðili eigi erfitt með að skilja þarfir barna og geti ekki sett sig í þeirra spor. Hún kunni ekki að ala upp börn og sé á mörkum þess að geta talist hæfur uppalandi. Einnig er það niðurstaða sálfræðinganna að C sé afskiptur og sýni einkenni tilfinningalegrar vanrækslu. Í áðurnefndu viðtali dómara við drenginn 19. maí sl. lýsti hann því að ástandið á heimilinu hefði verið erfitt á síðasta ári þegar hann bjó einn með varnaraðila og hún virðist lítið hafa hugsað um hann. Sóknaraðili hefur veitt varnaraðila og drengnum margvíslega aðstoð og stuðning, en stuðningsúrræðin hafa hins vegar ekki skilað tilætluðum árangri. Varnaraðili hefur ekki ávallt verið til samvinnu um úrræði vegna C og verður að telja að vægari úrræði en vistun utan heimilis hafi verið reynd til þrautar.

Þegar litið er til alls framangreinds verður að fallast á með sóknaraðila að brýnir hagsmunir C krefjist þess að hann verði vistaður utan heimilis varnaraðila í þann tíma sem krafist er. Helsta ósk drengsins er að flytja til föður síns, en það er ekki á færi dómsins að mæla fyrir um hvar drengurinn verður vistaður. Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu sóknaraðila, eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Af hálfu sóknaraðila er ekki gerð krafa um málskostnað úr hendi varnaraðila.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði. Þóknun lögmanns varnaraðila þykir hæfilega ákveðin, með hliðsjón af tímaskýrslu, 329.438 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Sóknaraðila, Barnaverndarnefnd X, er heimilt að vista C utan heimilis varnaraðila, Y, í tólf mánuði frá 8. febrúar 2010 að telja.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 329.438 króna þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns.

S-kvk-nf B-kvk-nf