S-54/2016

Mál þetta sem dómtekið var 19. október sl., höfðaði lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra með fjórum ákærum útgefnum 26. febrúar 2016, á hendur X, Z, Y og Ö.

Ákært er í máli nr. S-54/2016 á hendur X:

„...fyrir brot á lögum um eftirlit með skipum, reglugerð um leyfi til farþegaflutninga með skipum, siglingalögum, lögum um lögskráningu sjómanna og reglugerð um lögskráningu sjómanna, með því að hafa föstudaginn 27. júlí 2015, gert út og verið við skipstjórn á farþegabátnum Ömmu Siggu, skipaskrárnúmer 7790, á Skjálfandaflóa, með 18 farþega um borð í bátnum, en farþegabáturinn hafði aðeins leyfi til að flytja 12 farþega, og aðeins með tryggingu fyrir þeim fjölda og án þess að lögskrá áhöfnina áður en hann fór á sjó, en ákærði er stjórnarformaður og framkvæmdastjóri útgerðaraðilans Gentle Giants-Hvalaferða ehf.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr., laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. ml. 1. gr. 4. gr., sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. og 2. mgr. 4. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 35, 2010 um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., sbr. 8. gr., reglugerðar nr. 817, 2010, um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum og 4. mgr. 145. gr., sbr. 239. gr. og 241. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákært er í máli nr. S-55/2016 á hendur Z:

„...fyrir brot á lögum um eftirlit með skipum, reglugerð um leyfi til farþegaflutninga með skipum, siglingalögum og lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, með því að hafa sunnudaginn 20. september 2015, verið við skipstjórn á farþegabátnum Ömmu Siggu, skipaskrárnúmer 7790, á Skjálfandaflóa, með 13 farþega um borð í bátnum, en farþegabáturinn hafði aðeins leyfi til að flytja 12 farþega, og aðeins með tryggingu fyrir 12 farþega, án þess að vera með vélavörð um borð og engin skipsskjöl.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr., laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr., og 2. ml. 1. mgr. 4. gr., sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. og 3. mgr. 12. gr., sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 76, 2001, um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, með síðari breytingum og 2. mgr. 8. gr. og 4. mgr. 145. gr., sbr. 233. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, sbr. og 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 7. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákært er í máli nr. S-56/2016 á hendur X og Z:

„...fyrir eftirtalin brot á lögum um eftirlit með skipum, reglugerð um leyfi til farþegaflutninga með skipum, siglingalögum, lögum um lögskráningu sjómanna og reglugerð um lögskráningu sjómanna:

I.

Gegn ákærða [X], fyrir að hafa þriðjudaginn 28. júlí 2015, gert út og verið við skipstjórn á farþegabátnum Ömmu Siggu, skipaskrárnúmer 7790, á Skjálfandaflóa, með 18 farþega um borð í bátnum, en farþegabáturinn hafði aðeins leyfi til að flytja 12 farþega, og aðeins með tryggingu fyrir þeim fjölda og án þess að lögskrá áhöfnina áður en hann fór á sjó, en ákærði er stjórnarformaður og framkvæmdastjóri útgerðaraðilans Gentle Giants-Hvalaferða ehf.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr., laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. ml. 1. gr. 4. gr., sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. og 2. mgr. 4. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 35, 2010 um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., sbr. 8. gr., reglugerðar nr. 817, 2010, um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum og 4. mgr. 145. gr., sbr. 239. gr. og 241. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, með síðari breytingum.

II.

Gegn ákærða [Z] sem skipstjóra og [X] sem framkvæmdastjóra útgerðarinnar Gentle Giants-Hvalaferða ehf., fyrir að hafa föstudaginn 28. júlí 2015, siglt úr höfn á Húsavík og út á Skjálfandaflóa á farþegabátnum Ömmu Kibbu, skipaskrárnúmer 7775 með 18 farþega um borð í farþegabátnum, en þeir höfðu aðeins leyfi til að flytja 12 farþega og voru aðeins með tryggingar fyrir þeim fjölda.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr., laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. ml. 1. gr. 4. gr. sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum og 4. mgr. 145. gr., sbr. 239. gr. og 241. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákært er í máli nr. S-57/2016 á hendur X, Y og Ö:

„...fyrir eftirtalin brot á lögum um eftirlit með skipum, reglugerð um leyfi til farþegaflutninga með skipum, siglingalögum, lögum um lögskráningu sjómanna og reglugerð um lögskráningu sjómanna:

I.

Gegn ákærða [Ö] sem skipstjóra og ákærða [X] sem framkvæmdastjóra útgerðarinnar Gentle Giants-Hvalaferða ehf., fyrir að hafa föstudaginn 24. júlí 2015, siglt úr höfn á Húsavík og út á Skjálfandaflóa á farþegabátnum Ömmu Kibbu, skipaskrárnúmer 7775, með 18 farþega um borð í bátnum, en þeir höfðu aðeins leyfi til að flytja 12 farþega og voru aðeins með tryggingar fyrir þeim fjölda.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr,. laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. ml. 1. gr. 4. gr. sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum og 4. mgr. 145. gr., sbr. 239. gr. og 241. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, með síðari breytingum.

II.

Gegn ákærða [Y] sem skipstjóra og ákærða [X] sem framkvæmdastjóra útgerðarinnar Gentle Giants-Hvalaferða ehf., fyrir að hafa þennan sama dag, siglt úr höfn á Húsavík og út á Skjálfandaflóa á farþegabátnum Ömmu Siggu, skipaskrárnúmer 7790, með 22 farþega um borð í bátnum, en þeir höfðu aðeins leyfi til að flytja 12 farþega og voru aðeins með tryggingar fyrir þeim fjölda og fyrir að sigla bátnum án þess að lögskrá áhöfnina áður en farið var á sjó.

Telst þetta varða við 5. mgr. 1. gr., sbr. 29. gr., laga nr. 47/2003, um eftirlit með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., 1. mgr. 3. gr. og 2. ml. 1. gr. 4. gr. sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 463/1998, um leyfi til farþegaflutninga með skipum, með síðari breytingum, 1. mgr. og 2. mgr. 4. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 35, 2010 um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum, 1. mgr. 2. gr., sbr. 8. gr., reglugerðar nr. 817, 2010, um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum og 4. mgr. 145. gr., sbr. 239. gr. og 241. gr. siglingalaga nr. 34, 1985, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Málin voru sameinuð.

Við aðalmeðferð breytti sækjandi næstsíðast töldu ákærunni þannig að farþegafjöldi í báðum köflum væri lækkaður úr 18 í 16.

Ákærðu krefjast allir sýknu.

Ákærðu gáfu skýrslur fyrir dómi. Þá gáfu vitnaskýrslur A, B, C, D, E, F, G, H, I, J og K.

I

Ákærði X er framkvæmdastjóri Gentle Giants-Hvalaferða ehf. sem gerir út skip til hvalaskoðunarferða og selur fólki far í slíkar ferðir. Til þess notar fyrirtækið skip sem eru kölluð ,,RIB bátar“, (,,rigid inflatable boats“).

Aðrir ákærðu eru allir starfsmenn sama fyrirtækis og hafa farið með stjórn skipanna.

Ákærðu vefengja ekki að svo margir hafi verið um borð í einstökum tilvikum sem rakið er í ákærum með framangreindri breytingu og ekki heldur að leyfilegur farþegafjöldi hafi verið sá sem þar greinir. Eru nægar sönnur á þetta færðar. Sýknukrafa þeirra í þessum þætti málsins er byggð á því að fjöldi umfram leyfilegan fjölda farþega og tveggja manna áhöfn hafi verið boðsgestir, sem ekki hafi keypt far. Hafi þeir því ekki verið farþegar í þeim skilningi sem lagður sé í það hugtak í ákærum.

Þá telja ákærðu að refsiheimildir sem vísað er til í ákærum séu ekki nægilega skýrar og að ákvörðun Siglingastofnunar um að veita leyfi fyrir aðeins 12 farþegum hafi verið ólögmæt.

Skipin voru að flytja farþega gegn gjaldi í öllum tilvikum sem ákært er fyrir. Verður enginn greinarmunur gerður á farþegum eftir því hvort þeim var boðið eða ekki. Þegar af þessari ástæðu er sú mótbára haldlaus að aðeins 12 farþegar hafi verið látnir greiða fargjald.

Fyrir dóminn hefur verið lögð teikning af sams konar skipi og þeim sem munu hafa verið notuð í fyrrgreindum ferðum. Segir þar að hámarksmönnun sé ,,-2+24“ manns og áhöfn ,,-2“.

Um þessi skip gilda lög nr. 47/2003 um eftirlit með skipum, þar sem segir í 5. mgr. 1. gr. að farþegaflutningar í atvinnuskyni, þ.m.t. skoðunar- og veiðiferðir ferðamanna, með skipum sem lögin gildi um séu háðir leyfi Samgöngustofu. Er það því ekki hönnuður eða skipasmiður sem ákveður leyfilegan farþegafjölda, heldur Samgöngustofa, sbr. 1. mgr. 2. gr. rg. nr. 463/1998. Að því gættu að samkvæmt 6. mgr. 1. gr. laga nr. 47/2003 er markmið laganna að tryggja öryggi íslenskra skipa, áhafna þeirra og farþega, verður ekki séð að sýnt hafi verið fram á að ákvörðun um fjölda farþega í þeim skipum sem mál þetta varðar hafi verið ólögmæt, þannig að virða megi hana að vettugi. Verður ekki fallist á mótbárur ákærðu sem á því eru byggðar.

Eins og áður sagði eru farþegaflutningar með skipum háðir leyfi Samgöngustofu og er það skýrt tekið fram í 5. mgr. 1. gr. laga nr. 47/2003, sbr. einnig 1. mgr. 3. gr. rg. 463/1998. Var þetta tekið fram í leyfisskírteini á haffærisskírteinum skipanna, svo sem heimilt er samkvæmt 2. ml. 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar. Ákærðu fluttu fleiri farþega en leyfi Samgöngustofu heimilaði og brutu með því gegn þessu ákvæði, eins og þeim er gefið að sök í ákærum. Er ákvæðið nægilega skýrt um þetta. Brotin varða refsingu samkvæmt 29. gr. laganna, sbr. 6. gr. reglugerðarinnar.

Ákærði X var framkvæmdastjóri og bar sem slíkur ábyrgð á framkvæmd og fyrirkomulagi við farsölu og farþegaflutninga á vegum útgerðarinnar. Fram kom fyrir dómi að framkvæmdin var á þann veg að starfsmenn í miðasölu afhentu bæði boðsgestum og greiðandi farþegum sams konar farmiða. Eins og málið liggur fyrir þykir ekki vafi leika á að það hafi verið með vitund ákærða X og vilja að fleiri voru hafðir um borð en heimilt var samkvæmt leyfi Samgöngustofu. Verður hann því sakfelldur í þeim tilvikum einnig sem hann stýrði skipi ekki sjálfur.

Í 239. gr. siglingalaga nr. 34/1985 segir að stórfelld eða endurtekin brot skipstjóra gegn öðrum skyldum samkvæmt þeim en ákvæði 233.-238. gr. taki til, varði sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Háttsemi ákærða [X] varðar ekki við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 241. gr. siglingalaga. Að þessu athuguðu verða ákærðu sýknaðir af því að hafa brotið gegn tilgreindum ákvæðum siglingalaga í ákærum hvað varðar þennan þátt málsins.

II

Í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 35/2010 segir að áður en haldið sé úr höfn skuli skipstjóri sjá til þess að allir skipverjar sem séu ráðnir til starfa um borð í skipi skráðu hér á landi séu lögskráðir í skiprúm og samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er óheimilt að leggja skipi úr höfn nema allir skipverjar hafi verið lögskráðir í skiprúm, nema í neyðartilvikum. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna ber skipstjóri ábyrgð á því að lögskráning fari fram í gegnum lögskráningarkerfið með rafrænum hætti. Honum er heimilt að fela útgerðarmanni að annast skráninguna. Í 2. mgr. sömu gr. segir að heimilt sé að senda öll áskilin gögn og upplýsingar til þess sem annist lögskráninguna, sbr. f-lið 1. mgr. 7. gr.

Í þeim tilvikum sem hér um ræðir annaðist skrifstofa Gentle Giants-Hvalaferða ehf. lögskráninguna.

Ákærðu byggja kröfur sínar um sýknu hvað varðar lögskráningu á því að rafrænt lögskráningarkerfi hafi verið háð slíkum hnökrum að í fjölda tilvika hafi verið ómögulegt að koma fram skráningu. Benda ýmis gögn til að þetta eigi að einhverju leyti við rök að styðjast, svo sem framburður vitnanna I, J og K, svo og gögn um samskipti Gentle Giants-Hvalaferða ehf. og Samgöngustofu í tölvupósti þann 18. október sl., þar sem starfsmaður félagsins brá á það ráð að senda upplýsingar um áhöfn í tölvupósti, þar sem ekki náðist sambandi við lögskráningarkerfið. Þá verður að líta til þess að A lögreglumaður sendi Samgöngustofu tölvupóst og spurði hvort kerfið hefði legið niðri tiltekna daga. Þessu erindi var ekki svarað. Þrátt fyrir þetta verður einnig að líta til þess að heimilt er samkvæmt fyrrnefndum f-lið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 35/2010 að senda áskilin gögn til þess sem annast lögskráninguna. Engin gögn hafa verið lögð fyrir dóminn um að svo hafi verið gert í þeim tilvikum sem ákært er fyrir. Verður að leggja hallann á ákærðu af því að ekki liggur fyrir að tilkynnt hafi verið, ef svo var að ekki tókst að skrá í kerfið. Samkvæmt því verða þeir sakfelldir fyrir brot gegn 1. mgr. og 2. mgr. 4. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 35/2010, sbr. einnig 1. mgr. 2. gr. og 8. gr. reglugerðar nr. 817/2010. Svo sem segir í 5. gr. nefndra laga ber skipstjóri ábyrgð á því að lögskráning fari fram, en ekki er að finna heimild til að refsa útgerðarmanni eða fyrirsvarsmanni útgerðar fyrir vanrækslu á lögskráningu. Verður ákærða X því ekki refsað fyrir slíka vanrækslu samkvæmt síðari kafla síðastgreindu ákærunnar.

III

Ekki er ágreiningur um það að ákærði Z framvísaði ekki skipsskjölum er stýrimaður á varðskipinu Þór krafði hann um þau 20. september 2015. Verður því jafnað til þess að þau hafi ekki verið um borð, hvort sem þau leyndust þar eða ekki, en ákærði byggir á því að skjölin hafi verið um borð, þótt hann hafi ekki vitað hvar þau væru. Varðar þetta við 2. mgr. 8. gr., sbr. 233. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Þá er ekki ágreiningur um að ákærði Z var einn í áhöfn í þetta sinn. Hann kveðst hafa haft undanþágu til að gegna starfi vélavarðar. Sú undanþága hefur ekki verið lögð fyrir dóminn og verður ákærði að bera hallann af því. Verður því að sakfella hann fyrir brot gegn tilgreindum ákvæðum í lögum nr. 76/2001, í ákæru í máli nr. S-55/2016. Hins vegar verður litið til þess við ákvörðun refsingar að fyrrgreindur lögreglumaður innti Samgöngustofu einnig eftir því hvort Z hefði haft undanþágu, en var ekki svarað.

IV

Sakaferill ákærða X hefur ekki áhrif á refsingu hans, sem ákveðst eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga. Litið verður til 1. tl. 70. gr. sömu laga. Refsing ákærða ákveðst 1.000.000 króna sekt, sem skal greiðast innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja, en ákærði ella sæta fangelsi í 40 daga.

Refsing ákærða Z ákveðst að hluta sem hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga, við 70.000 króna sekt sem hann sætti þann 20. ágúst 2015 fyrir umferðarlagabrot, en að öðru leyti ákveðst refsing hans eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga. Ákveðst hún 200.000 króna sekt til ríkissjóðs, sem skal greiðast innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en ákærði ella sæta fangelsi í 14 daga.

Ákærði Ö hefur ekki sætt refsingum. Refsing hans ákveðst eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga 250.000 króna sekt, sem skal greiðast innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en ákærði ella sæta fangelsi í 18 daga.

Ákærði Y hefur ekki sætt refsingum. Refsing hans ákveðst eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga 300.000 króna sekt, sem skal greiðast innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en ákærði ella sæta fangelsi í 22 daga.

Dæma ber ákærðu til að greiða allan sakarkostnað. Er þar um að tefla málsvarnarlaun og útlagðan kostnað verjenda þeirra, sem ákveðast eins og í dómsorði greinir. Verjendur hafa lagt fram yfirlit um vinnustundir sem þeir hafa varið í málið. Eru þær nokkuð fleiri en unnt þykir að ákveða þeim laun fyrir. Málsvarnarlaun eru ákveðin að virðisaukaskatti meðtöldum.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Gætt var ákvæðis síðari málsliðar 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

D Ó M S O R Ð

Ákærði X greiði 1.000.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja, en sæti ella fangelsi í 40 daga.

Ákærði Z greiði 200.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en sæti ella fangelsi í 14 daga.

Ákærði Y greiði 300.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en sæti ella fangelsi í 22 daga.

Ákærði Ö greiði 250.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms að telja, en sæti ella fangelsi í 18 daga.

Ákærði X greiði 1.104.931 krónu í sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, D-kk-ef I-kk-ef Á-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.023.000 krónur og útlagðan kostnað hans 81.931 krónu.

Ákærði Z greiði 859.411 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, P-kk-ef R-kk-ef M. K-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 777.480 krónur og útlagðan kostnað hans, 81.931 krónu.

Ákærði Y greiði 859.411 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 777.480 krónur og útlagðan kostnað hans, 81.931 krónu.

Ákærði Ö greiði 859.411 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kvk-ef D-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 777.480 krónur og útlagðan kostnað hennar, 81.931 krónu.