E-4976/2007

Mál þetta var höfðað 27. júní 2007 og dómtekið 7. mars 2008. Stefnandi er Þ-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, Reiðvaði 5, Reykjavík, en stefndi er HB Grandi hf., Norðurgarði 1, Reykjavík. Réttargæslustefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Aðalstræti 6, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennt verði með dómi að slys stefnanda, sem hann varð fyrir 30. ágúst 2006, sé bótaskylt úr slysatryggingu sjómanna stefnda hjá réttargæslustefnda. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og gerir hann engar kröfur í málinu.

II

Málavextir eru þeir að stefnandi slasaðist er hann var við vinnu um borð í Helgu Maríu AK-16 sem er í eigu stefnda. Er nokkuð á reiki í gögnum málsins hvenær óhappið átti sér stað en stefnandi kveður það hafa átt sér stað hinn 30. ágúst 2006.

Umrætt sinn var stefnandi að vinna við að taka pönnur úr frystitæki ásamt G-kk-þgf N-kk-þgf Þ-kk-þgf. Þegar þeir voru komnir að neðstu hillunum lenti stefnandi í vandræðum með pönnu sem var frosin föst. Lýsir hann atvikinu svo í stefnu að hann hafi beitt miklum átökum við að reyna að losa pönnuna. Hafi hann tekið með báðum höndum í pönnuna og spyrnt við. Þá hafi ekki viljað betur til en að hann hafi runnið í bleytu og dottið aftur fyrir sig. Við það hafi komið slinkur á bak hans og hann fundið mikinn sársauka og fallið við það niður. Lýsti hann atvikum svipað hjá lögreglu þótt ekki komi þar fram hvers vegna hann hafi runnið, en fyrir dómi kvaðst hann hafa runnið á klaka sem myndast hefði fyrir framan tækið.

Samstarfsmaður stefnanda, G-kk-nf N-kk-nf, lýsti atvikinu svo hjá lögreglu að stefnandi hefði verið að taka pönnu sem var frosin föst. Það gerist oft og sé yfirleitt nægilegt að tosa aðeins fastar til að losa hana. Hafi gólfið fyrir framan tækið verið ísilagt. Hafi hann séð að stefnandi rann afturábak er hann tosaði í pönnuna og hafi hann heyrt stefnanda reka upp sársaukakvein. Lýsti hann atvikum á sömu lund fyrir dómi.

G-kk-nf P-kk-nf skipstjóri tilkynnti slysið til útgerðar og Tryggingastofnunar ríkisins hinn 23. september 2006. Kvað hann slysið hafa átt sér stað 3. september 2006 og lýsti hann því svo að þegar stefnandi hafi tekið í pönnuna sem var föst hafi hann rykkt í hana og við það hafi komið slinkur á bakið og hann fengið töluverðan verk.

Stefnandi var óvinnufær eftir slysið og leitaði til lögmanns sem óskaði eftir gögnum málsins frá réttargæslustefnda hinn 20. október 2006, en þann dag var réttargæslustefnda tilkynnt um slysið og afhent framangreind tilkynning skipstjórans. Með bréfi 24. október 2006 hafnaði réttargæslustefndi bótaskyldu. Kemur þar fram að í skilmála slysatryggingar sjómanna, grein 2.3 segi að með orðinu „slys“ sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans. Á grundvelli fyrirliggjandi tjónstilkynningar frá útgerð verði ekki annað séð en að það tilvik sem hér um ræði falli ekki undir framangreinda skilgreiningu þar sem ekki sé um neinn utanaðkomandi atburð að ræða sem valdið hafi meiðslum og því sé óhjákvæmilegt að hafna bótaskyldu.

Með tilkynningu um slys á sjómanni til útgerðar og Tryggingastofnunar ríkisins 24. október 2006 lýsti skipstjórinn, G-kk-nf P-kk-nf, atvikinu þannig að stefnandi hefði hinn 31. ágúst 2006 verið að taka pönnu úr frystitæki. Pannan hafi verið frosin föst. Hann hafi runnið til og fengið slink á bakið. Með yfirlýsingu 1. nóvember 2006 til Tryggingastofnunar ríkisins lýsti skipstjórinn því yfir að vegna misskilnings er varðaði tildrög og staðsetningu stefnanda þegar hann hefði orðið fyrir slysinu hafi lýsing hans á atburðinum ekki verið rétt í skýrslu hans 23. september 2006 en hún sé rétt í skýrslu hans 24. október 2006.

Með bréfi 7. nóvember 2006 tilkynnti réttargæslustefndi lögmanni stefnanda að afstaða félagsins til bótaskyldu hefði ekki breyst þrátt fyrir framangreinda leiðréttingu skipstjórans þar sem hún hafi ekki komið fram fyrr en eftir að félagið hefði hafnað bótaskyldu.

Í kjölfar þess að réttargæslustefndi hafnaði bótaskyldu var málið sent Tjónanefnd vátryggingafélaganna og hinn 21. nóvember 2006 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að stefnandi hefði orðið fyrir líkamstjóni vegna skyndilegs utanaðkomandi atburðar og því yrði tjónið ekki bætt.

Lögmaður stefnanda óskaði eftir rannsókn lögreglunnar á tildrögum slyssins og voru teknar skýrslur af stefnanda hinn 25. janúar 2007 og af skipstjóranum og G-kk-þgf N-kk-þgf hinn 31. janúar 2007. Skipstjórinn G-kk-nf P-kk-nf bar hjá lögreglu að hann hefði sjálfur ekki orðið vitni að slysinu en það sem hann viti um slysið sé það sem stefnandi og G-kk-nf N-kk-nf hafi sagt honum. Fyrir dómi kvaðst hann ekki muna eftir hverjum hann hefði haft þá lýsingu sem hann ritaði í skipsbók og sendi frá sér í upphafi.

Stefnandi óskaði álits Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 9. febrúar 2007 sem kvað upp úrskurð 16. mars 2007 og var niðurstaðan sú að þegar tekið væri mið af fyrirliggjandi gögnum hafi ekki verið sýnt fram á bótaskyldu réttargæslustefnda og væri bótaábyrgð hans því ekki fyrir hendi.

Með bréfi 28. mars 2007 til Tryggingastofnunar ríkisins fór lögmaður stefnanda fram á að slys stefnanda væri samþykkt hjá stofnuninni. Hinn 29. mars 2007 var lögmanni stefnanda tilkynnt að Tryggingastofnun ríkisins hefði samþykkt málið 9. febrúar 2007.

Í málinu er ágreiningur um það hvort stefndi sé réttur aðili málsins. Ef stefndi telst réttur aðili málsins snýst ágreiningurinn um það hvort um sé að ræða bótaskylt slys í skilningi skilmála slysatryggingar sjómanna. Eins og rakið hefur verið ber aðilum ekki saman um aðdraganda slyssins. Stefnandi byggir á því að hann hafi runnið til þegar hann reyndi að losa pönnuna og hafi hann dottið aftur fyrir sig. Við það hafi komið slinkur á bak hans. Það að hann hafi runnið til við vinnu sína geri það að verkum að um hafi verið að ræða skyndilegan utanaðkomandi atburð í skilningi slysahugtaks skilmála um slysatryggingu sjómanna. Stefndi hins vegar byggir á því að stefnandi hafi fengið slink á bakið við það eitt að hann rykkti í pönnuna. Það hafi því verið fyrir eigin átök að stefnandi fékk slinkinn og hafi meiðsli hans því ekki hlotist af völdum utanaðkomandi atburðar og sé því ekki um bótaskylt slys að ræða.

III

Stefnandi kveður dómkröfur sínar byggjast á því að slys hafi orðið hinn 30. ágúst 2006 þegar stefnandi hafi runnið til við vinnu sína og fengið slink á bakið. Með hugtakinu slys sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans. Í þessu máli sé upplýst að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslum á baki er hann hafi runnið til við vinnu sína um borð í Helgu Maríu AK-16 hinn 30. ágúst 2006. Það að stefnandi hafi runnið til geri það að verkum að um sé að ræða skyndilegan utanaðkomandi atburð í skilningi slysahugtaksins. Í grein 2.3. í skilmálum nr. 781 um slysatryggingu sjómanna samkvæmt kjarasamningum LÍÚ við stéttarfélag áhafna fiskiskipa komi fyrrgreind skilgreining fram.

Byggi réttargæslustefndi höfnun sína á bótaskyldu einungis á því að slysatilkynning sem uppfylli skilyrði framangreindra skilmála hafi verið lögð fram eftir að félagið hafi hafnað bótaskyldu í málinu. Félagið styðji niðurstöðu sína við tilkynningu skipstjóra Helgu Maríu AK 16 á slysinu til útgerðarinnar og Tryggingastofnunar ríkisins sem hafi verið óundirrituð af stefnanda. Mistök skipstjórans í lýsingu á tildrögum slyssins hafi ekki komið í ljós fyrr en réttargæslustefndi hafi skrifað lögmanni stefnanda bréf þess efnis að félagið hefði hafnað bótaskyldu á grundvelli tilkynningarinnar. Fram að þeim tíma hafi stefnandi ekki séð tilkynninguna og hafi hann talið að slysið hefði ekki verið tilkynnt. Því hafi stefnandi óskað eftir því að útgerðin tilkynnti slysið til Tryggingastofnunar ríkisins.

Röng tilkynning skipstjórans geti ekki rýrt rétt stefnanda til bóta vegna þess að hún hafi ekki verið undirrituð af stefnanda auk þess sem hún hafi verið leiðrétt af skipstjóranum sama dag og bréf réttargæslustefnda sé dagsett varðandi afstöðu hans í málinu. Byggi réttargæslustefndi niðurstöðu sína um bótaábyrgð alfarið á fyrrgreindri tilkynningu jafnvel þótt stefnandi hafi ekki samþykkt hana með undirskrift sinni. Viðhafi Tryggingastofnun ríkisins ekki sömu vinnubrögð enda hafi afstaða til bótaskyldu ekki verið tekin af stofnuninni fyrr en slysatilkynning, sem undirrituð hafi verið bæði af stefnanda og útgerðinni, hafi borist og lögregluskýrslur verið teknar í málinu.

Þá liggi fyrir í málinu lögregluskýrsla af G-kk-þgf N-kk-þgf Þ-kk-þgf, samstarfsmanni stefnanda, þar sem fram komi að hann og stefnandi hafi verið að vinna við að taka fullar pönnur af fiski úr hraðfrystitæki og hafi gólfið fyrir framan tækið verið ísilagt. Hann hafi séð að stefnandi rann afturábak er hann tosaði í pönnu sem var frosin föst og hafi hann heyrt stefnanda reka upp sársaukakvein.

Fyrirliggjandi tilkynning til Tryggingastofnunar ríkisins 26. október 2006, yfirlýsing G-kk-ef P-kk-ef 1. nóvember 2006 og lögregluskýrslur af stefnanda, G-kk-þgf N-kk-þgf og skipstjóranum G-kk-þgf P-kk-þgf, styðji að stefnandi hafi runnið til og fengið slink á bakið. Eina skjalið í málinu sem styðji ekki við þá lýsingu á tildrögum slyssins sé tilkynning skipstjórans til útgerðarinnar og Tryggingastofnunar ríkisins 23. september 2006 sem sé ekki undirrituð af stefnanda.

Stefnandi hafni þeim fullyrðingum réttargæslustefnda að lýsingu á tildrögum slyssins hafi verið breytt eftir að afstaða félagsins hafi legið fyrir. Liggi fyrir að bréf réttargæslustefnda varðandi afstöðu félagsins sé dagsett 24. október 2006 eða sama dag og ný tilkynning hafi verið útfyllt af skipstjóranum og undirrituð af stefnanda og útgerðinni tveim dögum síðar.

Telji stefnandi ljóst að slys það sem hann hafi lent í 30. ágúst 2006 uppfylli skilyrði skilmála slysatryggingar sjómanna hjá réttargæslustefnda enda um skyndilegan utanaðkomandi atburð að ræða sem hafi valdið meiðslum á líkama hans og hafi gerst án vilja hans. Tjón stefnanda sé því bótaskylt úr slysatryggingu sjómanna stefnda hjá réttargæslustefnda.

Um bótaábyrgð vísar stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar og hlutlægra bótareglna um hættulegar vinnuaðstæður. Þá vísi stefnandi til laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Um aðild réttargæslustefnda vísist til 1. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað sé vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og varðandi kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun vísar stefnandi til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu annars vegar á aðildarskorti og hins vegar á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir slysi sem bótaskylt sé úr slysatryggingu sjómanna sem stefndi hafi keypt hjá réttargæslustefnda.

Með kjarasamningi milli LÍÚ og samtaka sjómanna sem gilt hafi frá 16. maí 2001 og byggt hafi á úrskurði gerðardóms samkvæmt 2. gr. laga nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira, uppkveðnum 30. júní 2001, hafi verið gerðar veigamiklar breytingar á slysatryggingarkafla samninganna. Hafi breytingin einkum falist í því að bætur úr slysatryggingu sjómanna skyldu ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum, en það hafi leitt til hærri bóta en verið hafði samkvæmt 172 . gr. siglingalaga nr. 34/1985. Efnislega samhljóða ákvæði hafi enn fremur verið tekin upp í kjarasamning milli Sjómannasambands Íslands fyrir hönd tilgreindra stéttarfélaga innan vébanda þess og LÍÚ og Samtaka atvinnulífsins frá 30. október 2004.

Kveður stefndi að hér sé um slysatryggingu að ræða en ekki ábyrgðatryggingu. Stefnandi sé sjálfur vátryggður og eigi rétt til bóta úr vátryggingunni beint úr hendi réttargæslustefnda en hjá honum hafi stefndi keypt téða slysatryggingu. Nánar um ákvörðun bóta og uppgjör þeirra fari eftir því sem kveðið sé á um í skilmálum þeim sem um vátrygginguna gildi. Stefnandi eigi því engan rétt til að krefjast þeirra bóta sem hann nú krefjist viðurkenningar fyrir beint úr hendi stefnda. Beri því að sýkna stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Muni stefnandi hafa orðið fyrir meiðslum er hann hafi verið við störf um borð í bv. Helgu Maríu AK-16. Í tilkynningu G-kk-ef P-kk-ef skipstjóra, um atvikið, til útgerðar og Tryggingastofnunar ríkisins 23. september 2006 segi að stefnandi hafi orðið fyrir slysi 3. september 2006. Þá segi orðrétt í tilkynningunni: „Um morguninn þegar Þ-kk-nf B-kk-nf var að slá úr frystipönnum, reyndist ein pannan vera föst í pönnuvagninum neðarlega. Þegar hann rykkti í pönnuna kom slinkur á bakið á honum og fékk hann töluverðan verk neðst í bakið. Var hann frá vinnu eftir það....Tveimur dögum eftir slysið var talað við lækni (A-kk-nf). Taldi hann að um tognun væri að ræða.“

Af framangreindri lýsingu á tildrögum atviksins hafi þótt ljóst að stefnandi hefði ekki orðið fyrir meiðslunum með þeim hætti að um slys hafi verið að ræða eins og það sé skilgreint í skilmálum sem um vátrygginguna gildi. Í gr. 2.1 í skilmálunum segi að félagið greiði bætur vegna slyss sem vátryggður verði fyrir eins og segi í vátryggingaskírteini eða iðgjaldskvittun og skilmálunum. Í gr. 2.3 er hugtakið „slys“ nánar skilgreint svo:

„Með orðinu „slys“ er hér átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans.“

Sé ótvírætt að stefnandi hafi ekki meiðst af völdum skyndilegs utanaðkomandi atburðar. Stefnandi hafi fengið slink á bakið við það eitt að hann rykkti í frystipönnu neðarlega í pönnuvagninum. Þar sem meiðslin hafi ekki hlotist af völdum utanaðkomandi atburðar hafi ekki verið um að ræða bótaskylt slys úr slysatryggingu sjómanna sem stefndi hafi keypt hjá réttargæslustefnda vegna áhafnar Helgu Maríu AK 16. Hafi réttargæslustefndi því ekki átt annan kost en að hafna bótaskyldu.

Eftir að afstaða réttargæslustefnda hafi legið fyrir hafi af hálfu stefnanda verið aflað viðbótargagna þar sem lýsingu á tildrögum slyssins hafi verið breytt að verulegu leyti. Þannig hafi skipstjórinn undirritað nýja tilkynningu um slysið á þeim forsendum að vegna misskilnings hafi atburðinum ekki verið rétt lýst í fyrri tilkynningu og stefnandi og vitnið G-kk-nf N-kk-nf Þ-kk-nf hafi gefið skýrslu hjá lögreglu þar sem atburðarásinni sé lýst á annan veg en fram komi í upphaflegu tilkynningunni.

Að mati stefnda geti þau gögn, sem aflað hafi verið af hálfu stefnanda eftir að réttargæslustefndi hafnaði bótaskyldu, með engu móti talist fullnægjandi sönnunargögn um það að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslunum af völdum utanaðkomandi atburðar. Verði að skoða sönnunargildi þeirra gagna í því ljósi að þeirra sé aflað eftir að afstaða réttargæslustefnda hafi legið fyrir og að þeirra hafi gagngert verið aflað í því skyni að breyta fyrri lýsingu á því hvernig atvikið hafi borið að höndum. Engin haldbær skýring hafi komið fram á þeim misskilningi skipstjóra sem leitt hafi til þess að fyrri tilkynning hans um málsatvik hafi verið með öðrum hætti en sú síðari. Þá séu hinar síðari lýsingar alls ekki svo skýrar að af þeim verði ráðið með vissu að stefnandi hafi fengið slink á bakið við það að renna til á gólfinu fremur en við það er hann hafi rykkt í pönnuna.

Þá sé í stefnu haldið fram að stefnandi hafi runnið í bleytu á gólfinu þótt í öðrum gögnum sé talað um að ísing hafi verið á gólfinu. Þá rýri það enn fremur sönnunargildi hinna síðari fenginna gagna að þar sé annar dagur tilgreindur sem slysdagur en í hinni upphaflegu tilkynningu.

Um sönnun þess hvernig stefnandi meiddist breyti engu þótt síðari tilkynning skipstjóra sé dagsett sama dag og réttargæslustefndi hafi hafnað bótaskyldu og einungis hún sé undirrituð af stefnanda en ekki sú fyrri. Síðari tilkynningin hafi ekki borist réttargæslustefnda fyrr en eftir að afstaða hans um að hafna bótaskyldu hafði verið kunngerð lögmanni stefnanda. Dagsetning hennar sé því engin sönnun þess að hún hafi verið útbúin af öðru tilefni en afstöðu réttargæslustefnda til bótaskyldunnar.

Í málinu verði ekki annað lagt til grundvallar um það hvernig stefnandi tognaði í bakinu en hin upphaflega tjónstilkynning. Samkvæmt henni rykkti hann í fasta frystipönnuna með þeim afleiðingum að hann fékk slink á bakið. Það hafi því verið fyrir eigin átök sem hann hafi fengið slinkinn. Enginn utanaðkomandi atburður hafi þar haft áhrif á. Jafnvel þótt svo kunni að vera að stefnandi hafi runnið til á gólfinu eftir átökin við pönnuna sé allsendis ósannað að þá hafi komið slinkur á bakið. Sé því ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir meiðslum af völdum slyss í skilningi skilmálanna.

Málskostnaðarkrafa stefnda sé reist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann eigi rétt á bótum þar sem hann hafi orðið fyrir meiðslum vegna slyss, sem bótaskylt sé samkvæmt slysatryggingu sjómanna.

Stefnandi vísar til umræddra skilmála í slysatryggingu sjómanna og krefst viðurkenningar á því að slys hans sé bótaskylt úr slysatryggingunni. Umrædd slysatrygging er kjarasamningsbundin og er óumdeilt að stefndi keypti slíka tryggingu hjá réttargæslustefnda og að stefnandi var þannig með gilda slysatryggingu hjá réttargæslustefnda.

Í 2. kafla skilmála slysatryggingarinnar er fjallað um vátryggingarsvið. Segir í grein 2.1 að félagið, réttargæslustefndi þessa máls, greiði bætur vegna slyss sem vátryggður, stefnandi þessa máls, verði fyrir eins og segi í vátryggingarskírteini eða iðgjaldskvittunum og skilmálum þessum. Í grein 2.3 er skilgreining á því hvað átt sé við með orðinu slys.

Ekki er ágreiningur um að stefnandi meiddist við vinnu sína um borð í Helgu Maríu AK-16 í kringum mánaðamótin ágúst/september 2006 þótt ekki liggi fyrir í máli þessu hvert sé umfang tjóns hans, en hann krefst eingöngu viðurkenningar á því að slys hans sé bótaskylt úr slysatryggingunni. Hins vegar deila aðilar um hvort slysið falli undir skilgreiningu tryggingaskilmálanna á slysahugtakinu.

Tilvísun stefnanda til meginreglna íslensks skaðabótaréttar og hlutlægra bótareglna um hættulegar vinnuaðstæður varðandi bótaábyrgð er óútskýrð þar sem ekki verður af málatilbúnaði hans ráðið að byggt sé á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda á grundvelli sakareglunnar eða hlutlægum bótareglum.

Til að fá dóm þess efnis, að viðurkennt sé að slys stefnanda sé bótaskylt úr slysatryggingu á grundvelli vátryggingasamnings við tryggingarfélag, verður stefnandi að beina kröfum sínum að því félagi, í þessu tilviki réttargæslustefnda, en ekki stefnda. Er stefndi því ekki réttur aðili að máli þessu og verður hann því þegar af þeirri ástæðu sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir þó rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kvk-nf E-kvk-nf B-kvk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið V-kk-nf P-kk-nf hrl.

Dóminn kveður upp G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi HB Grandi hf. er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Þ-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

G-kvk-nf B-kvk-nf