E-3148/2022

Málsmeðferð, aðild og dómkröfur aðila

1. Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 27. júní 2022 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 1. mars 2023. Stefnandi er A, [...]. Stefnda er B, [...].

2. Stefnandi gerir þær endanlegu dómkröfur að stefndu verði gert að greiða stefnanda 22.150.762 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 509.786 krónum frá 28. júní 2018 til 27. júlí 2018, en af 970.454 krónum frá 27. júlí 2018 til 29. ágúst 2018, en af 1.428.935 krónum frá 29. ágúst 2018 til 28. september 2018, en af 1.949.665 krónum frá 28. september 2018 til 29. október 2018, en af 2.450.993 krónum frá 29. október 2018 til 28. nóvember 2018, en af 2.862.705 krónum frá 28. nóvember 2018 til 28. desember 2018, en af 3.531.567 krónum frá 28. desember 2018 til 29. janúar 2019, en af 3.989.687 krónum frá 29. janúar 2019 til 27. febrúar 2019, en af 4.497.629 krónum frá 27. febrúar 2019 til 28. mars 2019, en af 4.702.860 krónum frá 28. mars 2019 til 29. apríl 2019, en af 5.068.165 krónum frá 29. apríl 2019 til 29. maí 2019, en af 5.652.217 krónum frá 29. maí 2019 til 28. júní 2019, en af 6.094.111 krónum frá 28. júní 2019 til 29. júlí 2019, en af 6.458.022 krónum frá 29. júlí 2019 til 28. ágúst 2019, en af 6.914.052 krónum frá 28. ágúst 2019 til 27. september 2019, en af 7.367.578 krónum frá 27. september 2019 til 29. október 2019, en af 7.738.480 krónum frá 29. október 2019 til 28. nóvember 2019, en af 8.180.378 krónum frá 28. nóvember 2019 til 30. desember 2019, en af 8.749.911 krónum frá 30. desember 2019 til 29. janúar 2020, en af 9.141.543 krónum frá 29. janúar 2020 til 27. febrúar 2020, en af 9.575.914 krónum frá 27. febrúar 2020 til 27. mars 2020, en af 10.001.066 krónum frá 27. mars 2020 til 28. apríl 2020, en af 10.380.372 krónum frá 28. apríl 2020 til 28. maí 2020, en af 10.879.387 krónum frá 28. maí 2020 til 29. júní 2020, en af 11.379.128 krónum frá 29. júní 2020 til 29. júlí 2020, en af 11.542.476 krónum frá 29. júlí 2020 til 28. ágúst 2020, en af 12.181.530 krónum frá 28. ágúst 2020 til 28. september 2020, en af 13.033.389 krónum frá 28. september 2020 til 28. október 2020, en af 13.424.931 krónu frá 28. október 2020 til 27. nóvember 2020, en af 13.705.390 krónum frá 27. nóvember 2020 til 29. desember 2020, en af 14.199.243 krónum frá 29. desember 2020 til 28. janúar 2021, en af 14.691.899 krónum frá 28. janúar 2021 til 26. febrúar 2021, en af 15.041.658 krónum frá 26. febrúar 2021 til 29. mars 2021, en af 15.436.295 krónum frá 29. mars 2021 til 30. apríl 2021, en af 15.820.182 krónum frá 30. apríl 2021 til 28. maí 2021, en af 16.364.716 krónum frá 28. maí 2021 til 28. júní 2021, en af 16.807.825 krónum frá 28. júní 2021 til 28. júlí 2021, en af 17.189.915 krónum frá 28. júlí 2021 til 30. ágúst 2021, en af 17.600.013 krónum frá 30. ágúst 2021 til 28. september 2021, en af 18.150.762 krónum frá 28. september 2021 til 27. júní 2022, en af 22.150.762 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innágreiðslum stefndu 7. október 2022 að fjárhæð 16.190.048 krónurog 12. október 2022 að fjárhæð 562.379 krónur. Stefnandi krefst að auki málskostnaðar að skaðlausu, að meðtöldum virðisaukaskatti, samkvæmt mati dómsins, sbr. framlagða tímaskýrslu.

3. Hin stefnda stofnun krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfum stefnanda og að henni verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Til vara krefst stefnda þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Helstu málsatvik

4. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort stefnandi hafi sætt kynbundnum launamun þegar hún starfaði hjá stefndu og hvort stefnandi eigi af þeim sökum fjárkröfu á hendur stefndu. Kröfur stefnanda eru reiknaðar út frá launamun hennar og tiltekins karlkyns lögfræðings og stefnanda á tímabilinu frá [...]. júní 2018 til [...]. september 2021, auk þess sem stefnandi krefst 4.000.000 króna í miskabætur úr hendi stefndu. Stefnandi er kona sem gegndi fullu starfi sem lögfræðingur hjá stefndu fráárinu 2017 þar til í september 2021 en hafði áður starfað þar samhliða námi. Í gögnum málsins kemur fram að frá [...]. maí 2017 hafi hún verið metin til launa á þeim grundvelli að hún væri með meistaragráðu í lögfræði og hlotið 2% álagsgreiðslu af þeim sökum. Starf hennar heyrði beint undir forstjóra stefndu samkvæmt ráðningarsamningi og skipuriti stofnunarinnar. Þá liggur fyrir að í mars 2019 var gengið frá afturvirkri leiðréttingu launa hennar frá [...]. júní 2018 og stefnandi fékk þá leiðréttingu greidda um mánaðamótin mars/apríl 2019. Í júní 2019 var samið um að stefnandi fengi þaðan í frá greiddar 10 klukkustundir í fasta yfirvinnu í stað greiðslna fyrir unna yfirvinnu. Stefnandi öðlaðist lögmannsréttindi í desember 2019 og hlaut vegna þess 2% hækkun grunnlauna frá og með þeim mánuði.

5. Á því tímabili sem ágreiningur málsins lýtur að störfuðu einnig fleiri lögfræðingar hjá stefndu, þar á meðal C. Dómkrafa stefnanda miðast við mismun samanlagðra launa hans og hennar á umræddu tímabili að frádregnum þeim hluta mismunarins sem stefnandi fellst á að eigi sér málefnalegar skýringar. Framlagðir launaseðlar stefnanda og C sýna aðá því 40 mánaða tímabili sem um ræðir hlaut stefnandi samanlagt 25.191.306 krónur í launagreiðslur frá stefndu en C samanlagt 44.938.285 krónur. Mismunurinn nemur 19.746.979 krónum eða 493.674 krónum á mánuði að meðaltali.

6. Í ráðningarsamningi aðila, dags. [...] 2017, kemur fram að stefnandi sé ráðin til starfa hjá stefndu sem lögfræðingur, tímabundið frá [...]. september 2017 til [...]. ágúst 2018. Fram kemur að starfsheitið „lögfræðingur“ falli undir launaflokkinn: „Verkefnastjóri –launaflokkur 28“ í kjarasamningi [...]f. h. B og Stéttarfélags lögfræðinga. Frá [...]. júní 2018 sé stefnt að því að röðun í launaflokka verði samkvæmt niðurstöðu starfsmatskerfisins [...] í samræmi við lið 4 í kjarasamningi. Starf lögfræðings heyri undir forstjóra stefndu. Starfið feli einnig í sér samvinnu við forstöðumann [...] í [...], þjónustu við viðskiptavini með viðtölum og í gegnum síma og önnur verkefni í samstarfi við aðra starfsmenn. Lögfræðileg bréfaskrif og álitsgerðir falli og undir starfssvið lögfræðings, svo og samskipti við [...]og viðskiptavini stofnunarinnar. Einnig sé um að ræða fasta síma- og viðtalstíma við viðskiptavini stofnunarinnar. Þá felist í starfinu mætingar við [...]. Lögfræðingi beri að fylgjast með öllum breytingum og nýjungum á sviði lögfræðinnar er snúi að [...]og þeirri starfsemi sem tengist henni. Starfshlutfall var 100%. Föst mánaðarlaun skyldu vera samkvæmt kjarasamningi [...] f. h. B og Stéttarfélags lögfræðinga. Skyldi stefnandi raðast í launaflokk 28 með 2% álagi. Um launahækkanir skyldi fara samkvæmt kjarasamningi.

7. Í ráðningarsamningi aðila, dags. [...]. ágúst 2018, sem gilti ótímabundið frá [...]. september 2018, er starfslýsing um margt sambærileg þeirri sem var í hinum fyrri samningi. Þó var þar að finna nýtt ákvæði þess efnis að starfið fæli í sér miðlun upplýsinga og þjálfun laganema sem væru í starfi hjá stefndu hverju sinni, svo og miðlun og þjálfun annarra starfsmanna samkvæmt beiðni forstjóra hverju sinni. Einnig bæri stefnanda að leysa af aðra starfsmenn eftir þörfum að höfðu samráði við forstjóra. Kæmi upp ágreiningur um hvaða störf lögfræðingur skyldi vinna skæri forstjóri úr um hvernig með skyldi fara. Sem fyrr skyldi stefnandi vera í launaflokki 28 með 2% álagi.

8. Í ráðningarsamningi lögfræðingsins C og stefndu, dags. [...] 2010, kemur fram að starfsheiti hans sé „lögfræðingur“ og það falli undir launaflokkinn „Deildarstjóri I, launaflokkur 41“ í kjarasamningi [...] f. h. B og Stéttarfélags lögfræðinga. Hann skyldi raðast í launaflokk 41, þrep 2, samkvæmt þeim samningi sem gildi fyrir umrætt starfsheiti. Þá skyldi hann fá greidda 30 fasta yfirvinnutíma á mánuði. Í starfslýsingu samningsins komfram að starf lögfræðings heyrð i undir forstjóra stofnunarinnar og væri unnið í nánu samstarfi við hann. Það væri einkum, en þó ekki eingöngu, fólgið í umsjón og skipulagningu verkefna lögfræðinga og þjónustufulltrúa [...] gagnvart viðskiptavinum, forstjóra og stjórn stefndu. Einnig fælist í því almenn vinnsla þeirra verkefna sem skiptist milli yfirlögfræðings, lögfræðings, forstöðumanns [...] og þjónustufulltrúa. Enn fremur fælu st í því dagleg samskipti við ritara lögmanna og [...]. Hann bæri ábyrgð á lögfræðilegri ákvarðanatöku fyrir hönd stofnunarinnar, í samráði við forstjóra. Einnig ynni hann að samskiptum og eftirliti með [...]. Þá kæmi hann að umsjón og eftirliti með lögfræðilegum álitaefnum varðandi starfsemi stofnunarinnar, þ. m. t. ágreinings- og álitaefnum sem væru til meðferðar hjá yfirvöldum og/eða dómstólum. Hluti starfa hans fælist einnig í öðrum almennum lögfræðistörfum í þágu stofnunarinnar, þ. m. t. samskiptum við viðskiptavini í viðtalstímum og [...] almennt gagnvart fyrirtækjum og öðrum [...]. Lögfræðileg bréfaskrif og álitsgerðir féllu og undir starfssvið lögfræðings, svo og samskipti við [...]og viðskiptavini stofnunarinnar. Lögfræðingi bæri að fylgjast með öllum breytingum og nýjungum á sviði lögfræðinnar er sneri að [...]og þeirri starfsemi sem tengdist henni. Kæmi upp ágreiningur um hvaða störf lögfræðingur skyldi vinna skæri forstjóri úr um hvernig með skyldi fara.

9. Með bréfi S téttarfélagslögfræðinga f. h. stefnanda til stefndu, dags. 11. nóvember 2021, var þess krafist af hálfu stefnanda að stefnda greiddi stefnanda þann mismun sem hefði verið á grunnlaunum karlkyns lögfræðings hjá stefndu og stefnanda á tímabilinu frá janúar 2018 til september 2021. Fram kom að umræddar fjárhæðir væru eingöngu miðaðar við grunnlaun þar sem ekki lægi fyrir hversu mikill munur hefði verið á yfir-vinnu og ökutækjastyrk stefnanda og karlkyns lögfræðinga stefndu. Fyrirvari var gerður við umræddar tölur og áskilinn réttur til að setja fram frekari kröfur ef síðar kæmi í ljós að óleiðréttur launamunur næmi hærri fjárhæðum.

10. Með tölvupósti 8. júní 2022 var viðurkennt af hálfu stefndu að ekki hefðu verið málefna-legar ástæður fyrir þeim launamun sem var milli stefnanda og C. Með bréfi, dags. 22. september 2022, tilkynnti stefnda síðan stefnanda að stefnda féllist á að óútskýrður munur hefði verið á launum stefnanda og C. Lagt var til grundvallar að hlutlægar og málefnalegar ástæður hefðu þó ráðið hluta kjaramunarins. Þannig stæðu rök til þess að hann hefði haft 12% hærri laun en stefnandi fram til loka árs 2019 og að hann hefði verið 10% eftir það, þ. e. eftir að stefnandi öðlaðist lögmannsréttindi. Að teknu tilliti til þessa stæði eftir launamunur sem næmi 14.387.348 krónum. Þá hefði C fengið hærri bílastyrk en stefnandi á umræddu tímabili og næmi munur á þeim greiðslum 1.802.700 krónum. Samtals myndi stefnda því greiða stefnanda 16.190.048 krónur, auk dráttarvaxta frá höfðun málsins. Stefnda greiddi stefnanda 16.190.048 krónur 7. október 2022 og dráttarvexti að fjárhæð 562.379 krónur 12. sama mánaðar. Dráttarvextirnir miðuðust við tímabilið frá 27. júní 2022 til greiðsludags.

11. Þegar stefnandi hóf störf hjá stefndu var í gildi kjarasamningur [...] og Stéttarfélags lögfræðinga, sem gilti frá 1. september 2015 til 31. mars 2019. Í gr. 1.3.1 í samningnum var fjallað um röðun í launaflokka. Þar kom fram að frá 1. júní 2018 yrði röðun starfa í launaflokka samkvæmt niðurstöðu starfsmatskerfisins [...] samkvæmt launatöflu í fylgiskjali 1 og tengitöflu í fylgiskjali 2. Um innleiðingu og framkvæmd starfsmats giltu verklagsreglur þeirra sem aðild áttu að starfsmatskerfinu. Í sérákvæðum samningsins er að finna frekari upplýsingar um starfsmatskerfið. Í gr. 10.2.2 í sama kjarasamningi kom fram að starfsmenn skyldu hljóta „persónuálag“ vegna fagreynslu og símenntunar á grundvelli þátttöku í símenntunaráætlun. Þessi álagsgreiðsla skyldi nema 2% eftir eins árs starfsreynslu í starfsgrein, samtals 4% eftir þriggja ára fagreynslu, samtals 6% eftir fimm ára starfsreynslu og samtals 8% eftir níu ára fagreynslu í starfsgrein. Þausem náð höfðu 13 ára fagreynslu við gildistöku samningsins og höfðu fengið 2% persónuálag vegna þess skyldu halda því meðan þau væru í samfelldu starfi hjá sama vinnuveitanda. Þátttaka í símenntunaráætlun stofnunar eða starfseiningar var forsenda þess að hljóta persónuálagið.

12. Með kjarasamningi [...] og Stéttarfélags lögfræðinga, auk fleiri félaga, frá 1. júlí 2020, var kveðið á um að fyrrnefndur samningur skyldi framlengjast frá 1. janúar 2020 til 31. desember 2021 með þeim breytingum sem nýrri samningurinn kvað á um. Með gr. 1.3.1 í þeim samningi var gerð sú breyting frá fyrri samningi að því er varðar röðun starfa í launaflokka að hún skyldi nú vera annars vegar „samkvæmt starfsmatskerfinu [...] og launatöflu BHM 1– 3 og hins vegar samkvæmt bráðabirgða röðun og launatöflu BHM 1 C– 3 C“ og var um þessi atriði vísað til fylgiskjals 1 með samningnum. Í því fylgiskjali var að finna launatöflur og tengitöflur við starfsmat. Ekki voru gerðar breytingar á fyrrnefndum greinum 10.2.2 og 10.2.3 með síðari samningnum.

13. Dómkröfur stefnanda voru upphaflega hærri en hún dró úr þeim undir rekstri málsins, þar sem hún féll frá þeim liðum krafnanna sem voru eldri en fjögurra ára við málshöfðunina. Þá er í endanlegum dómkröfum stefnanda tekið tillit til greiðslna sem stefnda innti af hendi til stefnanda eftir að málið var höfðað og gerð var grein fyrir hér að framan. Enn fremur breytti stefnandi fjárhæðum að teknu tilliti til gagna sem fram komu undir rekstri málsins, þ. e. launaseðla C.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

14. Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að sá launamunur sem var milli stefnanda og karlkyns lögfræðinga hjá stefndu hafi verið kynbundinn og þar með ólögmætur. Stefnda hafi við ákvörðun launakjara vanrækt að gæta þess að kjör stefnanda væru jöfn kjörum karlmanna í sambærilegu og jafn verðmætu starfi á því tímabili sem dómkröfurnar taka til. Stefnandi hafi sinnt sömu verkefnum og karlkyns lögfræðingar stefndu. Þau hafi öll verið jafnsett og gegnt sambærilegum og jafn verðmætum störfum. Raunar hafi, ef eitthvað beri þar á milli, meira mætt á stefnanda hvað varðar starfsskyldur og starfsálag, m. a. vegna þess að stefnandi hafi gegnt starfi persónuverndarfulltrúa. Þá hafi það verið meðal starfsskyldna stefnanda að mæta á öll [...], utan hefðbundins vinnutíma. Stefnd a hafi ætlað að greiða stefnanda aukalega fyrir störf hennar sem persónuverndarfulltrúi en ekki staðið við það. Eftir að stefnandi lét af störfum hafi C tekið við starfi persónuverndarfulltrúa og fengið sérstaklega greitt fyrir það. Það sýni enn fremur fram á þá mismunun sem stefnandi hafi þurft að líða hjá stefndu.

15. Stefnandi byggir á því að hinn kynbundni launamunur brjóti gegn jafnræðisreglu 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 með síðari breytingum, sem kveði á um að konur og karlar skuli njóta jafns réttar í hvívetna. Þá hafi launamunurinn brotið í bága við lög nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna og áður lög nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í því sambandi vísar stefnandi sérstaklega til markmiðsákvæða 1. gr. laga nr. 150/2020, 6. gr. er varðar launajafnrétti, 16. gr. varðandi almennt bann við mismunun og 18. gr. sem hefur að geyma bann við mismunun í kjörum.

16. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020 beri stefnda sönnunarbyrðina fyrir því að hin mismunandi launakjör skýrist af öðrum þáttum en kyni. Það hafi stefndu ekki tekist að sýna fram á. Þvert á móti hafi stefnda staðfest að mismunurinn skýrist ekki nema að takmörkuðu leyti af málefnalegum ástæðum, þ. e. starfsaldri. Samkvæmt gr. 10.2.2 í kjarasamningi aðila geti starfsmenn þó mest fengið 8% persónuálag eftir níu ára fagreynslu í starfsgrein sinni og 10% hafi þau náð 13 ára fagreynslu við gildistöku samningsins. Karlkyns lögfræðingar stefndu hafi því í mesta lagi getað öðlast 10% persónuálag vegna starfsaldurs. Stefnandi hafi árið 2020 verið með 4% persónuálag vegna þriggja ára fag reynslu í starfsgreininni, á grundvelli sama ákvæðis kjarasamnings-ins. Hefðu grunnlaun stefnanda og karlkyns lögfræðinga verið þau sömu hefði launa-munur þeirra því að hámarki verið 6% með tilliti til starfsaldurs. Sá gífurlegi munur sem hafi verið á launum stefnanda og karlkyns lögfræðinga stefndu verði því ekki útskýrður með vísan til starfsreynslu eða starfsaldurs. Hann geti því aðeins hafa stafað af öðrum ástæðum og ómálefnalegum.

17. Þá byggir stefnandi á því að umræddur launamunur fari gegn lögum nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði, sbr. sérstaklega 9. gr., sbr. 1. gr., laganna sem leggi bann við því að atvinnurekendur mismuni starfsfólki í tengslum við laun og önnur kjör. Enn fremur hafi stefnda með þessu brotið gegn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/54/EB, frá 5. júlí 2006, um framkvæmd meginreglunnar um jöfn tækifæri og jafna meðferð karla og kvenna að því er varðar atvinnu og störf, sem vísað sétil í XVIII. við-auka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eins og honum var breytt með ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar nr. 33/2008. Tilskipunin hafi verið innleidd í íslenskan rétt sem lög nr. 10/2008, sbr. nú lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna nr. 150/2020.

18. Stefnandi byggir á því að sem starfsmaður opinberrar stofnunar hefði hún átt að geta treyst því að farið væri að lögum og reglum við ákvörðun launakjara hennar og að henni yrði ekki mismunað með því að ákvarða henni lægri laun en öðrum starfsmanni sem gegndi sama eða sambærilegu starfi og væri með sömu menntun. Slíkt brjóti freklega gegn markmiðum og skýrum ákvæðum þeirra laga sem koma eigi í veg fyrir slíka mis-munun. Sú mismunun sem hafi átt sér stað milli stefnanda og karlkyns lögfræðinga hjá stefndu sé með öllu óverjandi, enda hafi stefnda ekki gert neina tilraun til að útskýra fyrir stefnanda að mismununin hafiátt sér stað á málefnalegum grundvelli.

19. Ljóst sé að stefnda hafi verið meðvituð um brot sín og þau hafi því verið óafsakanleg. Stefnandi hafi rætt um launamun sinn og karlkyns lögfræðinga hjá stefndu við yfirmann sinn og bent honum á að þar væri um að ræða kynbundinn launamun sem væri ólöglegur. Yfirmaður stefnanda hafi ekkert gert með athugasemdir og ábendingar stefnanda, heldur svarað henni með þeim hætti að við karlkyns lögfræðingana hefðu verið gerðir svokallaðir „skúffusamningar“ og því væri ekkert við þessum launamun að gera. Stefnda hafi því verið að fullu upplýst um kynbundinn launamun lögfræðinga stefndu, en hafi ekkert aðhafst til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi lögbrot.

20. Stefnandi byggir á því að stefnda hafi nú þegar viðurkennt að launasetning stefnanda til samanburðar við karlkyns lögfræðinga stefndu hafi brotið gegn lögum. Í tölvubréfi 8. júní 2022 segi stefnda að engar málefnalegar ástæður skýri nema að takmörkuðu leyti þann umtalsverða launamun sem verið hafi á lögfræðingum stefndu. Í ljósi þessa hafi stefnda að mati stefnanda viðurkennt réttmæti kröfu stefnanda um leiðréttingu launa.

21. Þá byggir stefnandi á því að stefnda hafi með athöfnum sínum brotið gegn reglum stjórn-sýslulaga nr. 37/1993. Ákvörðun stjórnvalds um launakjör starfsmanna sé stjórnvalds-ákvörðun samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna. Slík ákvörðun verði að byggjastá traustum og lögmætum grunni og sá sem taki hana verðiað fara í einu og öllu að ákvæðum stjórn-sýslulaga og öðrum viðurkenndum meginreglum stjórnsýsluréttar. Ljóst sé að ákvörðun stefndu um launakjör stefnanda skorti lögmæti og fari því gegn lögmætisreglu stjórn-sýsluréttar. Þá verði matskenndar stjórnvaldsákvarðanir að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum en svo hafi ekki verið í þessu tilviki. Jafnræðisregla 11. gr. laganna hafi einnig verið brotin af hálfu stefndu með þeirri mismunun sem stefnda hafi viðhaft. Enn fremur hafi stefnda brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. laganna með því að rannsaka ekki nægilega launakjör annarra starfsmanna í því skyni að tryggja að sömu laun yrðu greidd fyrir sambærileg og jafn verðmæt störf.

22. Fallist dómurinn ekki á dómkröfur stefnanda um greiðslu launa á þeim grundvelli að um launakröfu vegna ólögmæts launamunar sé að ræða er dómkrafa stefnanda til vara reist á þeirri málsástæðu að um skaðabótakröfu stefnanda á hendur stefndu sé að ræða. Er málsástæða þessi reist á lögum nr. 150/2020, sérstaklega 31. gr., og 16. gr. laga nr. 86/2018. Byggir skaðabótakrafan á sömu málsástæðum og að framan greinir, að breyttu breytanda.

23. Fjártjónskrafa stefnanda byggist á mismun heildarlauna stefnanda og karlkyns lögfræð-ings stefndu, C. Stefnandi kveðst þannig miða við laun þess lögfræðings sem sé launalægri af tveimur karlkyns lögfræðingum hjá stefndu, þar sem hinn lögfræðingurinn hafi um tíma gegnt starfi yfirlögfræðings stefndu og notið hærri launa en stefnandi og C af þeim sökum. Stefnandi kveðst byggja á launaseðlum stefnanda og C. Tekið sé tillit til þess í útreikningi að laun C hafi verið greidd fyrir fram en laun stefnanda eftir á og einnig þess að hann hafi verið í fæðingarorlofi um tíma árið [...]. Óumdeilt sé milli aðila að laun C skuli áætluð þann tíma sem hann var í fæðingarorlofinu. Þá áætlun byggir stefnandi á meðaltali launa hans næstu sex mánuði á undan og byggir á því að það sé sanngjarnasta og raunhæfasta viðmiðið um þau laun sem C hefði ella notið á því tímabili. 24. Með breyttri kröfugerð undir rekstri málsins falli stefnandi frá kröfum um greiðslu launa-munar sem nái lengra aftur en fjögur ár frá því að til málssóknar kom, sbr. ákvæði laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Stefnandi hafnar sjónarmiðum stefndu um meinta fyrningu kröfu um launamun í lok júní 2018. Málið hafi verið höfðað með stefnu útgefinni og birtri 27. júní 2022. Sú launakrafa stefnanda sem nái til tímabilsins fyrir júní 2018 séekki fyrnd þar sem til kröfu stefnanda á grundvelli launamunar hafiekki stofnast fyrr en 28. júní 2018, þ. e. innan við fjórum árum áður en til málssóknar kom, sbr. 15. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt þessu byggi breytt dómkrafa á launamun á tímabilinu frá júní 2018 fram til september 2021.

25. Stefnandi fellst á að telja beri til frádráttar í launaútreikningi vægi starfsreynslu og lög -mannsréttinda, sbr. ákvæði kjarasamnings og gildandi kjör. Að teknu tilliti til fagreynslu-tíma í starfsgrein hafi C fengið greitt 10% persónuálag á umræddu tímabili, sbr. gr. 10.2.2 í kjarasamningi, en stefnda virðist að auki hafa greitt 2% álag ofan á laun ef starfsmaður hafði lögmannsréttindi. Samtals hafi C því notið 12% álagsgreiðslna á laun að teknu tilliti til þessa á tímabilinu. Stefnandi hafi samkvæmt ráðningarsamningi fengið greitt 2% álag á laun, sbr. sama ákvæði kjarasamningsins. Frá og með desember 2019 hafi stefnandi svo fengið greidd 2% ofan á laun vegna lögmannsréttinda. Þaðan í frá hafi álagsgreiðslur til hennar því numið 4%. Í maí 2020 hafi stefnandi verið búin að starfa í þrjú ár hjá stefndu sem lögfræðingur og því átt samkvæmt ákvæði 10.2.2 í kjarasamningnum rétt á 4% persónuálagi vegna fagreynslu, þ. e. álagsgreiðslur til hennar hefðu þá numið 6% í heildina. Tekið sé tillit til alls þessa í hinum endanlegu dómkröfum með því að þær séu lækkaðar vegna þess munar sem stefnandi telji að fallast megi á að hafi verið réttlætanlegur samkvæmt samningnum. Þannig breytta reru dómkröfur stefnanda við það miðaðar að sá launamunur á stefnanda og C hafi mátt nema 10% á tímabilinu júní 2018 til nóvember 2019 (12 prósentustig að frádregnum 2 prósentustigum), 8% á tímabilinu desember 2019 til apríl 2020 (12 prósentustig að frádregnum 4 prósentustigum) og 6% frá og með maí 2020 (12 prósentustig að frádregnum 6 prósentustigum).

26. Stefnandi byggir miskabótakröfu sína, að fjárhæð 4.000.000 króna, á því að framan-greindar athafnir stefndu hafi valdið henni miska og vísar því til stuðnings til 31. gr. laga nr. 150/2020, 16. gr. laga nr. 86/2018 og 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefn-andi hafi orðið fyrir áfalli þegar brot stefndu hafi komiðí ljós. Brotin hafi komið fram í dagsljósið af völdum stefnanda en ekki stefndu. Þá hafi framferði stefndu í kjölfar þess að upp komst um brotið verið sérlega íþyngjandi fyrir stefnanda, bakað henni andlegt tjón og rýrt starfsheiður hennar, enda hafi umkrafinn launamunur ekki verið leiðréttur og stefnanda verið nauðugur sá kostur að höfða dómsmál til að ná fram rétti sínum. Þetta hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda og á því beri stefnda miskabótaábyrgð. Þá beri við ákvörðun miskabóta að líta sérstaklega til þess hversu íþyngjandi það hafi verið fyrir stefnanda að bíða eftir úrlausn málsins þann langa tíma sem það hafi verið til skoðunar hjá stjórn stefndu. Fjárhæð miskabótakröfunnar sé síst of há að teknu tilliti til þeirrar andlegu meingerðar sem stefnda hafi valdið stefnanda með brotum sínum. Hinn kynbundni launamunur, upplýsingar um launamuninn sem stefnandi hafi fengið og áframhaldandi lögbrot stefndu, auk þess að bregðast ekkert við réttmætum ábendingum stefnanda, hafi verið verulega niðurlægjandi á allan hátt fyrir stefnanda og aukið á miska hennar.

27. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá gjald daga hverrar kröfu, þ. e. hverjum og einum launa-gjalddaga, fram að greiðsludegi, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verð-tryggingu. Þá krefst stefnandi dráttarvaxta af fjárhæð miskabótakröfu frá útgáfudegi stefnu 27. júní 2022, sbr. ákvæði 4. mgr. 5. gr. sömu laga.

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

28. Af hálfu hinnar stefndu stofnunar er viðurkennt að óútskýrður launamunur hafi verið á stefnanda og öðrum lögfræðingi sem starfaði hjá stofnuninni. Stefnda hafi því greitt stefnanda 16.190.048 krónur auk dráttarvaxta. Um hafi verið að ræða greiðslu vegna tímabilsins júlí 2018 til september 2021. Þrátt fyrir það haldi stefnandi fastvið máls sókn sína. Stefnda mótmælir málsástæðum stefnanda og kröfugerð á þeim byggðri.

29. Í greinargerð stefndu var byggt á því að þær kröfur sem stefnandi hefði mögulega getað haft uppi gegn stefndu vegna tímabilsins frá maí 2017 til loka júní 2018 væru fyrndar en eins og áður segir féll stefnandi síðar frá kröfum vegna launamismunar til og með maí 2018. Þar sem eftir stendur engu að síður ágreiningur um hvort krafa vegna launamis-m unar í júní 2018 sé fyrnd verður hér allt að einu gerð grein fyrir málsástæðum stefndu hvað fyrningu snertir. Stefnda byggir á því að skýrt sé af ákvæðum 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda sé fjögur ár. Þá sé skýrt af 2. gr. að fyrningarfrestur kröfu reikni st frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Miðað við kröfugerð stefnanda séljóst að hún telji sig hafa átt rétt til umræddra greiðslna frá greiðsludegi hverrar launagreiðslu sem hún fékk frá stefndu. Því sé ljóst að þær kröfur sem voru eldri en fjögurra ára þegar mál þetta var höfðað séu fyrndar. Ef talið verði að stefnandi geti krafið stefndu um skaðabætur vegna hins óútskýrða launamunar vegna eldri gjalddaga byggir stefnda á því að sú krafa sé fyrnd, enda fyrnist skaðabótakröfur á fjórum árum.

30. Stefnda mótmælir því að sá launamunur sem var á stefnanda og karlkyns lögmönnum stofnunarinnar hafi verið kynbundinn. Starfið sem stefnandi sinnti hafi ekki verið sam-bærilegt þeim störfum sem umræddir karlkyns starfsmenn sinntu. Af starfslýsingu C-x-x sjá að starf hans hafi á umræddu tímabili einkum verið fólgið í umsjón og skipulagningu verkefna lögfræðinga og þjónustufulltrúa á skrifstofu stefndu [...]. Þá hafi hann borið ábyrgð á lögfræðilegri ákvarðanatöku. Í starfslýsingu komi einnig fram að hann vinni að samskiptum og eftirliti með [...] og komi að umsjón og eftirliti með lögfræðilegum álitaefnum varðandi starfsemi stofnunarinnar, þar með talið ágreinings-og álitaefnum sem séu til meðferðar hjá yfirvöldum og/eða dómstólum. Einnig starfi hann við almenna vinnslu þeirra verkefna sem lögfræðimenntaðir starfsmenn stofnunarinnar sinni. Hann sé [...] ára, hafi hafið störf hjá stefndu árið [...] og hafi því verið búinn að starfa hjá stefndu í 13 ár þegar stefnandi lauk laganámi. Hann hafiá þeim tíma öðlast verulega fagreynslu og búið yfir mikilli stofnanabundinni þekkingu.

31. Samkvæmt starfslýsingu stefnanda hafi starf hennar falið í sér vinnu við [...]mál. Einnig hafi lögfræðileg bréfaskrif og skrif álitsgerða fallið undir starfsvið hennar, auk samskipta við [...] og viðskiptavini stofnunarinnar. Þá hafi stefnandi svarað síma, setið viðtöl við viðskiptavini stofnunarinnar og mætt í [...]. Einnig hafi stefnanda verið falið að miðla upplýsingum til laganema sem störfuðu hjá stefndu og sinna þjálfun þeirra og annarra starfsmanna samkvæmt beiðni forstjóra. Þá hafi stefnanda borið að leysa aðra starfsmenn stefndu af eftir þörfum. Stefnandi hafi hlotið lögmannsréttindi í lok árs 2019.

32. Fyrir liggi að starf C hafi ekki verið sambærilegt starfi stefnanda, enda liggi fyrir að C hafi sinnt stjórnun og skipulagningu og borið mun meiri ábyrgð en stefnandi. Þá sinni hann nú verkefnum persónuverndarfulltrúa en fái ekki sérstaklega greitt fyrir þau. Stefnandi hafi ekki með neinum hætti sýnt fram á að röðun hennar í launaflokka sem gerð hafi veriðá grundvelli starfsmats hafi verið óeðlileg miðað við menntun hennar og reynslu. Jafnvel þótt störf stefnanda og C væru talin sambærileg væru málefnaleg rök fyrir því að C hefði hærri laun en stefnandi. Í kjarasamningum sem giltu á þeim tíma sem stefnandi starfaði hjá stefndu megi sjá að gert hafi verið ráð fyrir að laun réðust m. a. af persónubundnum launa myndunarþáttum, en með því sé átt við að á launaflokk leggist einstaklingsbundið persónuálag sem taki mið af menntun og fagreynslu viðkomandi starfsmanns. Þar sjáist að persónuálag vegna fagreynslu getur verið allt að 10% og persónuálag vegna menntunar allt að 30%.

33. Í samræmi við framangreint byggir stefnda á því að málefnaleg sjónarmið leiði til niður-stöðu umað laun C hefðu með réttu átt að vera 12% hærri en laun stefnanda fram til loka desember 2019 vegna lögmannsréttinda, fagreynslu og stofnanabundinnar þekkingar hans, en eftir að stefnandi fékk lögmannsréttindi hafi munurinn verið 10%. Uppgjör stefndu til stefnanda miðist við þetta og byggir stefnda á því að þegar tekið hafi verið tillit til þess hafi ekki verið ólögmætur launamunur á stefnanda og C. Þannig hafi við uppgjör til stefnanda verið leiðrétt fyrir þeim launamun sem teljist málefnalegur. Inn í þær fjárhæðir sem uppgjörið miðist við hafi ekki verið reiknaðar greiðslur eins og kaupaukar og uppbætur sem stefnandi og C hafi bæði fengið. C hafi verið í launalausu leyfi sumarið [...]. Við útreikning á greiðslum til stefnanda hafi verið miðað við að laun hans hefðu verið óbreytt þá mánuði.

34. Stefnda hafnar öllum málsástæðum stefnanda þess efnis að stefnda hafi við ákvörðun launakjara stefnanda brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglum stjórnsýsluréttar. Í fyrsta lagi verði ekki séð að málsástæðan styðji kröfur stefnanda, enda hafi stefnandi ekki uppi kröfu um ógildingu á ákvörðun launa sinna í málinu. Í öðru lagi byggir stefnda hvað þetta varðar á því að ákvörðun launakjara og röðun í launaflokka feli í sér túlkun á kjarasamningi og sé ákvörðun sem sé tekin á grundvelli vinnuréttar en ekki stjórnsýsluréttar. Stefnda vísar í því sambandi til þess að ákvæði laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna séu reist á þeirri meginreglu að kjarasamningar séu gerðir á forsendum samningaréttar og feli ekki í sér einhliða ákvarðanir um réttindi og skyldur launþegans, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 24/2009. Ákvörðun launakjara stefnanda teljist því ekki stjórnsýsluákvörðun samkvæmt 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Jafnvel þótt talið yrði að ákvörðun um launakjör teldist stjórnvaldsákvörðun mótmælir stefnda því að ákvörðunin sé ógildanleg að stjórnsýslurétti. Til að stjórnvalds-ákvörðun sé ógildanleg þurfi hún að vera haldin verulegum annmörkum sem séu til þess fallnir að hafa áhrif á efni ákvörðunarinnar. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda hafi brotið gegn form- eða efnisreglum stjórnsýsluréttar og alls ekki að verulegir ann-markar hafi verið á ákvörðun launa stefnanda og að þeir hafi verið þess eðlis að þeir hafi haft áhrif á efni launaákvörðunar.

35. Stefnda mótmælir því að uppfyllt séu skilyrði til greiðslu skaðabóta á grundvelli 31. gr. laga nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna og 16. gr. laga nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði. Málefnaleg sjónarmið réttlæti samkvæmt framansögðu að ákveðinn launamunur hafi verið á stefnanda og C og stefnda hafi greitt stefnanda þann mun sem hafi verið umfram það. Því hafi stefnda ekki valdið stefnanda fjártjóni með því að brjóta gegn lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna eða lögum um jafna meðferð á vinnumarkaði með saknæmum eða ólögmætum hætti.

36. Stefnda mótmælir miskabótakröfu stefnanda og byggir hvað það varðar á sömu rökum og reifuð hafa verið hér að framan. Þá byggir stefnda á því að ljóst sé af dómaframkvæmd að til að unnt sé að dæma miskabætur vegna brota á jafnréttislögum þurfi skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að vera uppfyllt, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 8 43/2017. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda. Því sé mótmælt fullyrðingum um að stefnda hafi bakað henni andlegt tjón og rýrt starfsheiður hennar. Miskabótakrafan sé vanreifuð og styðjist ekki við nein gögn. Þá byggir stefnda á því að í skilyrðinu um ólög-mæta meingerð felist að um saknæma hegðun sé að ræða og þurfi gáleysi að vera verulegt til þess að tjónsatvik verði talin ólögmæt meingerð. Skilyrðið um verulegt gáleysi séekki uppfyllt í málinuog því séu ekki forsendur til að dæma stefnanda miskabætur. Verði ekki fallist á sýknu af miskabótakröfu stefnanda byggir stefnda á því að umkrafin fjárhæð sé augljóslega allt of há miðað við dómaframkvæmd og atvik málsins.

37. Stefnda mótmælir upphafstíma dráttarvaxta og bendir á að hún hafi þegar greitt stefnanda dráttarvexti af þeirri fjárhæð sem var greidd henni 7. október 2022, frá þeim degi er mál þetta var höfðað til greiðsludags, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verð-tryggingu.

Forsendur og niðurstöður

38. Úrlausnarefni málsins lýtur að því hvort stefnandi hafi sætt kynbundnum launamun af hálfu stefndu og eigi fjárkröfu á hendur stefndu vegna þess. Ó umdeilt er að verulegur munur vará launum og öðrum starfskjörum stefnanda, sem er kona, og tiltekins karlkyns lögfræðings hjá stefndu. Framlagðir launaseðlar starfsmannanna staðfesta að á því 40 mánaða tímabili sem deilt er um í málinu nam sá munur samanlagt 19.746.979 krónum, eða næstum hálfri milljón króna að meðaltali á mánuði. Samanlagðar heildargreiðslur stefndu til umrædds karlkyns lögfræðings voru um 78% hærri á tímabilinu en greiðslur stefndu til stefnanda. Eftir að málið var höfðað greiddi stefnda stefnanda 16.190.048 krónur auk dráttarvaxta á þeim grundvelli að sá hluti launamunarins sem nam samanlagt þeirri fjárhæð, að meðtöldum mun á bílastyrkjum þessara tveggja starfsmanna, á tíma-bilinu frá júlí 2018 til september 2021, hefði ekki byggst á hlutlægum og málefnalegum ástæðum. Stefnda hefur þó ekki fallist á að launamunur innhafi verið kynbundinn. Stefn-andi byggir aftur á móti á því að sá hluti launamunarins sem ekki eigi sér viðhlítandi skýringar nemi hærri fjárhæð en þeirri sem stefnda greiddi eftir málshöfðunina. Sú fjárhæð sem eftir stendur af dómkröfu stefnanda vegna ætlaðs fjártjóns nemur 1.960.714 krónum, auk krafna um miskabætur og dráttarvexti, að teknu tilliti til umræddrar greiðslu stefndu.

39. Nánar tiltekið miðar stefnandi kröfugerð sína við þann mismun sem er á annars vegar þeim launamun sem var í reynd milli C og stefnanda og hins vegar þeim launamun sem stefnandi fellst á að hafi verið réttlætanlegur. Stefnandi fellst þannig á að málefnalegar ástæður skýri 10% þess launamunar sem var fyrir hendi á tímabilinu frá júní 2018 til nóvember 2019, 8% þess munar sem var til staðar á tímabilinu frá desember 2019 til apríl 2020 og 6% launamunar á tímabilinu frá maí 2020 til september 2021. Við útreikning dómkröfu vegna hvers mánaðar um sig hefur stefnandi því dregið ýmist 6%, 8% eða 10% frá þeirri fjárhæð sem launamunurinn nam í reynd í viðkomandi mánuði. Stefnda byggir aftur á móti á því að rök hafi staðið til þess að C hefði 12% hærri laun en stefnandi fram til loka árs 2019 og að munurinn hafi átt að vera 10% eftir það. Því munar ýmist tveimur eða fjórum prósentustigum á málatilbúnaði aðila hvað þetta varðar. Sá munur varðar það að hve miklu leyti meta hafi mátt starfsreynslu C til launa umfram starfsreynslu stefnanda, auk þess sem stefnda byggir á því að meiri ábyrgð hafi fylgt starfi C.

40. Þegar stefnandi var ráðin til starfa hjá stefndu giltu lög nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Í 1. mgr. 19. gr. þeirra sagði að konum og körlum er störfuðu hjá sama atvinnurekanda skyldu greidd jöfn laun og skyldu njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafn verðmæt störf. Í 2. mgr. kom fram að með jöfnum launum væri átt við að laun skyldu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla og að þau viðmið sem lögð væru til grundvallar launaákvörðun skyldu ekki fela í sér kynjamismunun. Hugtakið laun var í 8. tölulið 2. gr. laganna skilgreint sem almennt endurgjald fyrir störf og hvers konar frekari þóknun, bein og óbein, hvort heldur værimeð hlunnindagreiðslum eða með öðrum hætti sem atvinnurekandi greiddi starfsmanni sínum fyrir vinnu hans. Þá var hugtakið kjör skilgreint í 9. tölulið sömu greinar sem laun ásamt lífeyris-, orlofs- og veikindaréttindum og hvers konar öðrum starfskjörum eða réttindum sem metin yrðu til fjár. Í 1. mgr. 25. gr. laganna kom fram að atvinnurekendum væri óheimilt að mismuna konum og körlum í launum á grundvelli kyns. Þá var í 2. mgr. 25. gr. ákvæði þess efnis að ef leiddar væru líkur að því að kona og karl sem störfuðu hjá sama atvinnurekanda nytu mismunandi launakjara fyrir sömu eða jafn verðmæt störf skyldi atvinnurekandi sýna fram á, ef um launamun væri að ræða, að munurinn skýrðist af öðrum þáttum en kyni. Enn fremur var kveðið á um það í 31. gr. laganna að sá sem af ásettu ráði eða vanrækslu bryti gegn lögum þessum væri skaðabótaskyldur samkvæmt almennum reglum. Dæma mætti hlutaðeigandi til að greiða þeim sem misgert væri við, auk bóta fyrir fjártjón ef því væri að skipta, bætur vegna miska.

41. Samsvarandi ákvæði eru nú í lögum nr. 150 /2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna sem tóku gildi 6. janúar 2021 og leystu af hólmi lög nr. 10/2008. Fyrrnefndu lögin giltu því síðustu mánuðina sem stefnandi starfaði hjá stefndu. Skilgreiningar hugtakanna laun og kjör í 1. gr. laga nr. 150/2020 eru í öllum meginatriðum samhljóða tilvitnuðum skil-greiningum sömu hugtaka í lögum nr. 10/2008. Þá eru ákvæði 1. og 2. mgr. 6. gr. og 1. og 2. mgr. 1 8. gr. laga nr. 150/2020 samhljóða áður tilvitnuðum ákvæðum 1. og 2. mgr. 19. gr. og 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 10/2008 að öðru leyti en því að ákvæði núgildandi laga taka auk karla og kvenna til fólks með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá. Orðalag 31. gr. laga nr. 150/2020, er varðar bætur fyrir fjártjón og miska, er frábrugðið 31. gr. laga nr. 10/2008 að því leyti að í fyrrnefndu lögunum, sem nú gilda, er kveðið á um að sá sem „með saknæmum og ólögmætum hætti“ brýtur gegn lögunum er skaðabótaskyldur vegna fjártjóns og miska samkvæmt almennum reglum. Í umræddri grein laga nr. 10/2008 var aftur á móti, eins og áður sagði, mælt svo fyrir að sá sem „af ásettu ráði eða vanrækslu“ bryti gegn lögunum væri skaðabótaskyldur eftir almennum reglum.

42. Samkvæmt sönnunarreglu 2. mgr. 25. gr. laga nr. 10/2008, sem gilti þegar laun stefnanda voru ákvörðuð, sbr. nú 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020, þarf stefnandi að leiða líkur að því að hún hafi notið lakari launakjara fyrir sömu eða jafn verðmæt störf á grundvelli kyns. Takist sú sönnun hvílir það á stefndu að sýna fram á að munurinn skýrist af öðrum þáttum en kyni. Eins og fram kemur í skýringum með 19. gr. frumvarpsins sem varð að lögum nr. 10/2008, sbr. einnig skýringar með 6. gr. frumvarpsins sem varð að lögum nr. 150/2020, verður það hvort störf eru jafn verðmæt að byggjast á heildstæðu mati og ólík störf geta verið jafn verðmæt. Af þessu verður ráðið að störf geti verið jafn verðmæt þótt einstakir þættir þeirra kunni að vera ólíkir og störfin krefjist mismunandi menntunar og starfsreynslu.

43. Fyrir liggur að stefnandi og C störfuðu bæði sem lögfræðingar hjá stefndu. Þau höfðu bæði sama starfstitil, voru jafnsett í skipuriti stofnunarinnar og störf þeirra beggja heyrðu undir forstjóra. Af starfslýsingum þeirra að dæma voru verkefni þeirra þó að nokkru leyti mismunandi. Starf stefnanda sneri samkvæmt starfslýsingu m. a. að [...], þjónustu við viðskiptavini, lögfræðilegum bréfaskrifum, gerð álitsgerða, mætingum [...]og þjálfun laganema og annarra starfsmanna. Starf C fólst samkvæmt starfslýsingu m. a. í umsjón og skipulagningu verkefna lögfræðinga og fleiri starfsmanna, almennri vinnslu verkefna sem skiptust milli tiltekinna starfsmanna, daglegum samskiptum við ritara lögmanna og [...], ábyrgð á lögfræðilegri ákvarðanatöku fyrir hönd stofnunarinnar, í samráði við forstjóra, samskiptum og eftirliti með [...], umsjón og eftirliti með lögfræðilegum álitaefnum varðandi starfsemi stofnunarinnar, samskiptum við viðskiptavini, lögfræðilegum bréfaskrifum og samskiptum við erlenda viðskiptavini og kröfuhafa stofnunarinnar. Þótt verkefni stefnanda og C hafi þannig verið að nokkru leyti mismunandi verður því að mati dómsins ekki slegið föstu á grundvelli starfslýsinganna eða annarra fyrirliggjandi gagna að starf C hafi verið verðmætara en starf stefnanda. Því verður fallist á að stefnandi hafi leitt að því líkur að henni hafi verið ákvörðuð lægri laun en C fyrir sama eða jafn verðmætt starf, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 10/2008 og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020. Hvílir því á stefndu að sýna fram á að sá launamunur sem deilt er um í málinu skýrist af öðrum þáttum en kyni.

44. Sem fyrr segir kom fram í 2. mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008 að með jöfnum launum væri átt við að laun skyldu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Skyldu þau viðmið sem lögð væru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun. Ákvæði sama efnis eru nú í 2. mgr. 6. gr. laga nr. 150/2020. Í þessu felst að mati dómsins að vinnu-veitandi hefur nokkurt svigrúm til að ákvarða starfsfólki mismunandi laun á grundvelli hlutlægra og málefnalegra viðmiða, að því gættu að í því felist ekki kynjamismunun.

Samkvæmt gr. 10.2.2 í fyrrnefndum kjarasamningi [...] og Stéttarfélags lögfræðinga, sem gilti á þeim tíma sem stefnandi starfaði hjá stefndu, skyldu starfsmenn fá persónuálag vegna árlegrar þátttöku í símenntunaráætlun. Það skyldi nema 2% eftir einsárs fagreynslu í starfsgrein, 4% eftir þriggjaára fagreynslu, 6% eftir fimmára fagreynslu,8% eftir níu ára fagreynslu og þeir sem náð höfðu 13 ára fagreynslu við gildistöku samningsins og höfðu fengið 2% persónuálag vegna þess skyldu halda því meðan þeir væru í samfelldu starfi hjá sama vinnuveitanda. Í þessu ákvæði kjarasamningsins fólst samræmt og hlutlægt viðmið um launahækkanir á grundvelli fagreynslu. Samkvæmt þessu verður ekki séð að stoð hafi verið fyrir því að C nyti meira en 10% persónuálags á þessum grundvelli á þeim tíma sem hann og stefnandi störfuðu hjá stefndu. Stefnda byggir þó á því að hann hefði með réttu mátt njóta 12 % álags vegna starfsreynslu og þess að starfi hans hafi fylgt meiri ábyrgð. Þá er óumdeilt milli aðila að stefndu hafi verið heimilt að greiða C 2% álagsgreiðslu vegna lögmannsréttinda hans og sömuleiðis stefnanda eftir að hún hlaut slík réttindi. Þá liggja ekki fyrir gögn um að C hafi haft meiri menntun en stefnandi, þannig að meta hefði átt það sérstaklega til launa. Enn fremur er ekki fallist á að stefnda hafi sýnt fram á að rétt hafi verið að greiða C hærri laun á þeim grundvelli að hann hafi borið meiri ábyrgð en stefnandi, sbr. það sem fyrr greinir um að lagt er til grundvallar að störf hans og stefnanda hafi verið jafn verðmæt. Eftir stendur þannig ágreiningur milli aðila um hvort stefndu hafi verið heimilt að umbuna C á grundvelli fagreynslu hans, umfram það sem ákvæði kjarasamningsins áskildu, eða hvort í því hafi falist ólögmæt mismunun gagnvart stefnanda.

45. Í málinu liggja ekki fyrir nein gögn um að þegar stefnda ákvarðaði laun stefnanda hafi verið fyrir hendi hjá stefndu hlutlæg og samræmd viðmið um hvernig starfsreynsla skyldi metin til launa, fyrir utan áðurnefnd ákvæði í gr. 10.2.2 í þeim kjarasamningi sem gilti um vinnuréttarsamband aðila. Stefndu hefur því að mati dómsins ekki tekist að sýna fram á að sá launamunur sem var á stefnanda og C, umfram það sem átti sér stoð í umræddum ákvæðum kjarasamningsins og því að hann hafði hluta umrædds tímabils lögmannsréttindi sem stefnandi hafði þá ekki, skýrist af öðrum þáttum en kyni þeirra. Verður því lagt til grundvallar að um hafi verið að ræða mismunun sem fór í bága við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 10/2008 og síðar 1. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020.

46. Í 31. laga nr. 10/2008 var kveðið á um að sá sem af ásettu ráði eða vanrækslu bryti gegn lögunum væri skaðabótaskyldur samkvæmt almennum reglum. Enn fremur mætti dæma hlutaðeigandi til að greiða þeim sem misgert væri við, auk bóta fyrir fjártjón ef því væri að skipta, bætur vegna miska. Þá er núgildandi ákvæði 31. gr. laga nr. 150/2020 þess efnis að sá sem með saknæmum og ólögmætum hætti brýtur gegn lögunum erskaðabóta-skyldur vegna fjártjóns og miska samkvæmt almennum reglum. Lagaákvæði um skaðabótaskyldu vegna brota af þessu tagi voru því í gildi allan þann tíma sem stefnandi starfaði hjá stefndu.

47. Sem fyrr segir var launamunur stefnanda og C stórfelldur þar sem hann nam að meðaltali tæplega hálfri milljón króna á mánuði á þeim tíma sem deilt er um í málinu og á sama tímabili hlaut hann um 78% hærri greiðslur frá stefndu en stefnandi. Þáverandi stjórnendum stefndu hlaut að vera ljóst að í því fælist veruleg mismunun milli stefnanda og C. Verður því að telja að brotin hafi verið framin af ásettu ráði eða vanrækslu í skilningi 31. gr. laga nr. 10/2008 og séu jafnframt saknæm í skilningi 31. gr. laga nr. 150/2020. Öll skilyrði skaðabótaskyldu vegna þess fjártjóns sem stefnandi varð fyrir af þessum sökum eru því uppfyllt.

48. Sem fyrr segir setur stefnandi bótakröfu sína vegna fjártjóns fram með þeim hætti að krafa vegna hvers mánaðar byggist á mismun milli þess launamunar sem í reynd var milli stefnanda og C þann mánuðinn og þess hlutfallslega munar sem stefnandi fellst á að hafi verið réttlætanlegur. Þeir útreikningar byggjast á mánaðarlegum heildarlaunum þeirra beggja samkvæmt framlögðum launaseðlum, að meðtöldum yfirvinnugreiðslum, bifreiðastyrkjum, fæðisfé og orlofsgreiðslum. Þessari aðferð við útreikning launa-mismunarins hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefndu, þótt aðilar deili um hve stór hluti þess mismunar hafi átt sér réttmætar skýringar. Að mati dómsins hefur stefnandi sýnt nægilega fram á að fjártjón hennar sé réttilega reiknað með þeim hætti, sbr. það sem fyrr greinir þar að lútandi. Því verður fallist á skyldu stefndu til að greiða stefnanda þá fjárhæð sem hún krefst að þessu leyti.

49. Stefnda hefur borið fyrir sig að krafa stefnanda vegna júnímánaðar 2018 sé fyrnd. Í þeim ráðningarsamningi aðila sem þá gilti kom fram að laun skyldu greidd „mánaðarlega eftirá“. Þá sagði í gr. 1.1.1.1 í framangreindum kjarasamningi sem þá gilti um vinnu-réttarsamband aðila að föst laun skyldu „greidd eftir á, fyrsta virkan dag hvers mánaðar“.

Gjalddagi launakröfu stefnanda vegna júní 2018 var því ekki fyrr en í byrjun júlí það ár. Fyrningu kröfu stefnanda var slitið með höfðun málsins 27. júní 2022, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Þar sem þá voru ekki liðin fjögur ár frá gjalddaga kröfunnar er hún ófyrnd, sbr. 9. gr. sömu laga.

50. Stefnandi setur kröfur sínar vegna fjártjóns fram á þeim grundvelli að um sé að ræða launakröfu vegna ólögmæts launamunar en til vara að um skaðabótakröfu sé að ræða. Með 31. gr. laga nr. 10/2008 og síðar 31. gr. laga nr. 150/2020 hefur löggjafinn kveðið á um að brot gegn lögunum varði skaðabótaskyldu samkvæmt almennum reglum. Af því leiðir að mati dómsins að rétt er að líta á kröfur stefnanda sem skaðabótakröfur. Upphafs-tími dráttarvaxta ræðst af þessu, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þar segir að skaðabótakröfur skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Dómstólar geti þó, ef sérstaklega standi á, ákveðið annan upphafstíma dráttarvaxta. Með bréfi Stéttarfélags lögfræðinga f. h. stefnanda til stefndu, dags. 11. nóvember 2021, var með formlegum og rökstuddum hætti lýst kröfum stefnanda á hendur stefndu vegna launamismunar. Telja verður ljóst að stefnda hafði þá þegar haft undir höndum öll þau gögn sem með þurfti til að bera saman laun stefnanda og C. Upphafstími dráttarvaxta vegna þess hluta kröfu stefnanda sem varðar fjártjón verður því miðaður við 11. desember 2021.

51. Tilvísun 31. gr. laga nr. 10/2008, sbr. nú 31. gr. laga nr. 150/2020, til almennra reglna skaðabótaréttar felur m. a. í sér vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. til hlið-sjónar dóm Landsréttar frá 16. júní 2022 í máli nr. 681/2020. Telja verður að með þeirri stórfelldu mismunun sem um ræðir hafi þáverandi stjórnendur stefndu vegið að persónu stefnanda. Þá verður að telja að brot af þessu tagi séu almennt til þess fallin að valda miska þeim einstaklingi sem verður fyrir slíkri mismunun. Þessi háttsemi verður metin þeim stjórnendum stefndu sem í hlut áttu til stórfellds gáleysi, eða eftir atvikum ásetnings, í skilningi 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Þá stóð sú mismunun sem um ræðir yfir um árabil og stefnda gerði engan reka að því að rétta hlut stefnanda fyrr en eftir að stefnandi lét af störfum. Í ljósi alls þessa verður fallist á kröfu stefnanda um miskabætur úr hendi stefndu og teljast þær hæfilega ákveðnar 1.000.000 króna. Dráttarvextir af miskabótunum reiknast frá þeim degi þegar málið var höfðað, þ. e. 27. júní 2022, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, í samræmi við kröfugerð stefnanda.

52. Eftir þessum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað. Hann þykir að teknu tilliti til umfangs málsins hæfilega ákveðinn 1.8 00.000 krónur.

Þ-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, B, greiði stefnanda, A, 19.150.762 krónur auk dráttarvaxta s amkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 18.150.762 krónum frá 11. desember 2021 til 27. júní 2022 en af 19.150.762 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innágreiðslum stefndu 7. október 2022 að fjárhæð 16.190.048 krónur og 12. október 2022 að fjárhæð 562.379 krónur.

Stefnda greiði stefnanda 1.8 00.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf M-kk-nf