E-6385/2010

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 7. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af V-kk-þgf Þ-kk-þgf M-kk-þgf, kt. 000000-0000, Dalseli 34, Reykjavík, með stefnu, birtri 6. október 2010, á hendur Brimi hf., kt. 000000-0000, Bræðraborgarstíg 16, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi Brim hf. verði dæmdur til þess að greiða stefnanda kr. 1.719.885 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 8. marz 2010 til greiðsludags. Þá er krafizt málskostnaðar að skaðlausu, að teknu tilliti til þess, að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að stefndi verði sýknaður af kröfu stefnanda og stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins, en til vara, að krafa stefnanda verði lækkuð og hvor aðili málsins verði látinn bera sinn kostnað af málinu.

II

Málavextir

Stefnandi var sjómaður og starfaði sem háseti á ýmsum fiskiskipum um margra ára skeið. Sumarið 2008 réð hann sig sem háseta á frystitogara stefnda, b.v Brimnes RE-27 (2770) og starfað á því skipi þar til honum var sagt upp störfum í janúar 2010. Starfi stefnanda var þannig háttað, að hann fór í annan hvern veiðitúr, sem tók u.þ.b. einn mánuð, og var síðan í fríi næsta túr. Hinn 4. janúar 2010 var skipið í landi en átti að láta úr höfn að kvöldi þess dags, og átti stefnandi, sem hafði verið í frítúr, að fara út með skipinu. Þann sama dag lenti stefnandi í bifreiðaslysi, sem var með þeir hætti, að stefnandi var farþegi í framsæti bifreiðar, sem fyrrum eiginkona hans ók, þegar bifreiðinni var ekið á vegg við bifreiðastæði við heimili konunnar. Kveður stefnandi þau bæði hafa slasazt við ákeyrsluna. Hafi stefnandi meiðzt á hálsi og baki. Var farið með stefnanda á slysadeild, þar sem hann var skoðaður af lækni. Hringdi stefnandi af slysadeild í skipstjóra skipsins, P-kk-þf R-kk-þf, og lét vita að hann kæmist ekki í veiðitúrinn, sem átti að hefjast þá um kvöldið. Strax daginn eftir slysið sagði stefndi stefnanda upp störfum með eins mánaðar fyrirvara. Með bréfi, dags. 11. marz 2010 gerði lögmaður stefnanda kröfu um slysakaup vegna óvinnufærni stefnanda, en því bréfi var ekki svarað og hafi ítrekaðar kröfur ekki borið árangur.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveður kröfu sína vera um staðgengilslaun vegna óvinnufærni hans tímabilið 4. janúar til 4. febrúar 2010, sem hafi verið fyrsta veiðiferð skipsins árið 2010, sbr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og gr. 1.21 í kjarasamningi SSÍ og LÍÚ. Stefnandi hafi verið í frítúr, en skyldi fara næstu veiðiferð á eftir, sem hafi hafizt að kveldi þann 4. janúar 2010. Í 2. ml. 1. mgr. 36. gr. sjómannalaganna segi, að sé skipverji í launalausu fríi, er hann veikist eða slasist, taki hann laun frá þeim tíma, er hann skyldi hefja störf að nýju.

Stefnandi hafi verið í ráðningarsambandi við stefnda, er hann hafi sannanlega orðið óvinnufær þann 4. janúar 2010 og reyndar óvinnufær í næstu mánuði á eftir, sbr. framlögð læknisvottorð á dskj. nr. 7-12. Fullnægi stefnandi því skilyrðum 36. gr. um óvinnufærni varðandi rétt til greiðslu veikindalauna. Eigi stefnandi því rétt á staðgengilslaunum, a.m.k þessa fyrstu veiðiferð skipsins ársins 2010, sem hann hafi sannanlega misst af vegna meiðsla sinna. Sé ekki um það deilt, að stefnandi hafi átt að fara þá veiðiferð.

Stefndi hafi á hinn bóginn alla tíð neitað munnlega greiðsluskyldu á grundvelli 4. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Stefnandi leggi ríka áherzlu á þá staðreynd, að hann hafi ekki ekið bifreiðinni, sem hann slasaðist í, heldur annar aðili. Teljist það ekki falla undir hugtakið stórfellt gáleysi, hvað þá ásetningsbrot, að sitja við hlið drukkins ökumanns, hvað þá heldur ódrukkins, eins og hafi verið tilfellið hjá stefnanda. Virðist stefndi á hinn bóginn byggja á því, að meiðsl stefnanda séu uppgerð, þar sem hann og fyrrum kona hans, er ók bifreiðinni, hafi lagt á ráðin um, að hún keyrði viljandi á vegginn í því skyni að reyna að svíkja tryggingafé út úr Verði hf., tryggingafélagi bifreiðarinnar. Að sama skapi hafi stefnandi verið að reyna að búa sér til óvinnufærni til að ná slysakaupi út úr stefnda með því að láta valda sér líkamsskaða. Áreksturinn eigi að hafa verið sameiginlegt ásetningsverk bifreiðastjórans og farþegans, þ.e stefnanda, framkvæmt í sviksamlegum tilgangi til að öðlast bótarétt á hendur þriðja aðila.

Þessum ósannaða áburði mótmæli stefnandi harðlega. Það sé hrein firra, að hann hafi látið valda sér skaða af ásetningi til þess að svíkja út bætur frá stefnda í formi slysakaups, sem hafi leitt til þess, að honum hafi strax verið sagt upp störfum.

Endanlega dómkröfu sína byggi stefnandi á upplýsingum á launaseðli vegna fyrstu veiðiferðar skipsins tímabilið 4. janúar til 4. febrúar 2010, sbr. dskj. nr. 29, sem stefndi hafi lagt fram að áskorun stefnanda. Gerður sé fyrirvari varðandi réttan útreikning stefnda á heilum hásetahlut, sbr. Hrd. 1985:1360.

Upphæð dráttarvaxta sé miðuð við 8. marz 2010, en í gr. 5.27 kjarasamnings SSÍ og LÍÚ segi m.a. svo: „Skipverjar skulu fá 90% áætlaðs aflahlutar í lok hverrar veiðiferðar. Endanlegt uppgjör fari fram eigi síðar en í lok næstu veiðiferðar.“ Lok fyrstu og umkrafinnar veiðiferðar hafi verið þann 4. febrúar 2010, en lok seinni veiðiferðar þann 8. marz 2010, en þá skyldi endanlegt uppgjör vegna fyrstu veiðiferðar skipsins fara fram. Við þá dagsetningu miði stefnandi dráttarvaxtaútreikning sinn.

Stefnandi byggi kröfur sínar á 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. 27. gr. sömu laga. Jafnframt á gr. 1.21 og 5.22 í kjarasamningi SSÍ og LÍÚ. Vísað sé til almennra reglna samningaréttar um réttaráhrif riftunar. Um dráttarvexti vísist til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 15. gr. Um málskostnað vísist til 1. mgr. 130. gr. EML nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt vísist til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa:

Stefndi krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda og stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Krafa stefnda um sýknu byggi á því, að ákvæði 36. gr. laga 35/1985 taki ekki til þeirra atvika, er stefnandi byggi kröfu sína á.

Rannsókn fyrirtækisins Aðstoðar og Öryggis hafi leitt í ljós, að við árekstur bifreiðarinnar TM-657 og húsveggs, þann 4. janúar 2010, um klukkan 14.00, hafi höggkraftur (hraðabreyting) á líkama stefnanda jafngilt því, að bifreiðin hafi verið á 4,29 km hraða á klukkustund, sem svari til þess, að þyngdarkraftur á bifreiðina jafngildi 2,18 g., en samkvæmt upplýsingum, er fram koma í dómskjali 16 og stefnandi leggi sjálfur fram, sé þyngdarkraftur, sem virki á einstakling sem hnerri, 3,0 g.

Að mati stefnda sé útilokað, að stefnandi, sem farþegi í öryggisbelti, hafi orðið óvinnufær vegna meiðsla í árekstri þessum.

Stefnandi hafi ekki enn tilkynnt skipstjóra hvort, og þá hvenær, hann hafi orðið vinnufær að nýju, samanber þá skyldu, sem lögð sé á stefnanda samkvæmt 5. mgr. liðar 1.21 í kjarasamningi (dómskjal nr. 21). Vottorð, sem merkt sé dómskjal nr. 11 og sé til Félagsþjónustunnar í Reykjavík, hafi fyrst verið afhent stefnda við þingfestingu máls þessa.

Að mati stefnda séu lýsingar stefnanda á líkamlegum verkjum í samtölum stefnanda við lækna mjög ótrúverðugar í ljósi þess óverulega höggs, er stefnandi hafi orðið fyrir. Þá hafi stefndi einnig í huga, að stefnandi hafi óskað eftir fríi við skipstjóra nokkrum dögum fyrir upphaf veiðiferðar 4. janúar 2010, og þá vísi stefndi til þess, er fram komi í lögregluskýrslu (dskj. nr. 14), þ.e. að stefnandi hafi verið sjáanlega lítillega undir áhrifum áfengis, þegar lögreglan hafi komið að árekstrinum um kl. 14.00 eða um 12 klukkustundum áður en stefnandi hafi átt að mæta til skips.

Stefndi byggi kröfu um sýknu einnig á því, að 2. ml. 4. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 taki til atvika. Stefndi telji hafið yfir vafa, í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga, teljist stefnandi óstarfhæfur, að þá eigi sú óstarfhæfni rætur að rekja til ásetnings eða stórfellds gáleysis stefnanda. Þannig eigi einhver neðangreindra atvika við, þ.e. að stefnandi hafi lagt til við fyrrum eiginkonu sína og ökumann bifreiðarinnar TM 657 þann 4. janúar 2010 að aka á húsvegg, eða að stefnandi hafi skipt frá ökumannssæti í farþegasæti við fyrrverandi eiginkonu sína eftir árekstur við húsvegg, eða að áverki, sem hafi verið þess valdandi, að stefnandi teljist óstarfhæfur, eigi rætur að rekja til annars atviks en áreksturs 4. janúar 2010, og stefnandi eigi sjálfur sök á þeim meiðslum, til dæmis vegna óhapps við akstur undir áhrifum.

Varðandi kröfu stefnda í aðalkröfu, um greiðslu stefnanda á málskostnaði stefnda, vísi stefndi til 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991.

Varakrafa:

Fallist dómurinn ekki á aðalkröfu stefnda, geri stefndi kröfu til þess að héraðsdómur lækki fjárhæð kröfu stefnanda og dæmi, að hvor aðili máls þessa verði látinn bera sinn hluta málskostnaðar.

Um frekari rök fyrir þessari niðurstöðu vísi stefndi til ráðningarsamnings milli stefnanda og stefnda, dómskjal nr. 32, þar sem fram komi meðal annars, að veikinda- og slysaréttur stefnanda taki mið af skiptimannakerfi, þ.e. að menn séu aðeins ráðnir til að vera annan hvern túr á sjó, og að stefnandi skuli hvorki hagnast né tapa launum eða launatengdum tekjum vegna veikinda eða slysa. Þá vísi stefndi til dóms Hæstaréttar Íslands frá 6. marz 2008, nr. 288/2007.

Til frekari lækkunar á dómkröfu stefnanda vísi stefndi til 1. ml. 4. mgr. 36. gr. laga 35/1985, sbr. 5. mgr. liðar 1.21 í kjarasamningi (dskj. nr. 21). Stefnandi hafi, að mati stefnda, hliðrað sér ólöglega hjá því að inna störf sín af hendi. Þetta hafi hann gert með því að láta hjá líða að tilkynna skipstjóra stefnda, hvenær hann hafi orðið vinnufær að nýju, þrátt fyrir beina skyldu samkvæmt 5. mgr. liðar 1.21 í kjarasamningi (dómskjal nr. 21). Frá þeim tíma er stefnandi hafi orðið vinnufær, hafi stefnanda borið að tilkynna um vinnufærni. Stefndi miði við það, að fyrir hvern dag á sjó í veiðiferð, er hafi hafizt á miðnætti 4. janúar 2010 og lokið 4. febrúar 2010, hafi stefnandi fengið greiddar kr. 57.329 (kr. 1.719.885 deilt með 30 sólarhringum). Þannig að þá dragist frá launum stefnanda kr. 573.290, ef það liggi fyrir, að stefnandi hafi ekki verið lengur vinnufær (sic í grg.), til dæmis 10 sólarhringum fyrir lok veiðiferðar,

Þrátt fyrir að ofangreindar fjárhæðir stefnda í varakröfu taki mið af því, að stefnandi fái greiddan hlut, er stefnda beri að greiða vegna lífeyrisréttinda stefnanda, þá mótmælir stefndi því að greiða stefnanda þann hlut. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga 129/1997, sé það viðkomandi lífeyrissjóðs að annast innheimtu lífeyrisiðgjalda, en ekki hvers launamanns.

Um rök fyrir því, að málskostnaður verði felldur niður, vísi stefndi til 3. töluliðs 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi sem og Ó-kk-nf Þ-kk-nf P-kk-nf framkvæmdastjóri.

Krafa stefnanda er um staðgengilslaun vegna óvinnufærni í veiðiferð skipsins tímabilið 4. janúar til 4. febrúar 2010. Byggir stefnandi kröfu sína á 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Það liggur fyrir, að stefnandi lenti í árekstri 12 klst. áður en hann átti að mæta til vinnu og var fluttur með sjúkrabíl á slysa- og bráðadeild Landspítala til skoðunar. Leiddi skoðun í ljós eymsli í öllum hryggvöðvum frá hálsi og niður á mjaðmarkamp, og hljóðaði sjúkdómsgreining um tognun á hálshrygg, sbr. dskj. nr. 10. Samkvæmt læknisvottorði á dskj. nr. 12, leitaði stefnandi til J-kk-ef M-kk-ef læknis á heilsugæzlunni Salahverfi hinn 26. janúar 2010 og var þá enn með mikla verki í mjóbaki og stirður í hálsliðum. Var honum vísað til meðferðar hjá sjúkraþjálfara. Næst leitaði stefnandi á heilsugæzluna hinn 6. apríl 2010 og kvartaði um eymsli í baki. Samkvæmt læknisvottorði, dags. sama dag, var hann enn óvinnufær.

Samkvæmt matsgerð Y-kk-ef Ó-kk-ef bæklunarskurðlæknis og dómkvadds matsmanns, dags. 31. maí 2011, var stefnandi veikur hinn 4. janúar 2010 af völdum slyssins og líklegt að hann hefði náð fullum bata á 1-3 mánuðum eftir slysið. Í matsgerðinni kemur einnig fram, að matsmaður telur nánast útilokað, að slysið hafi valdið varanlegu líkamlegu tjóni og allar líkur á því, að stefnandi hefði átt að ná bata á einum mánuði og ekki síðar en þremur mánuðum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína m.a. á því, að stefnandi hafi valdið tjóninu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Þannig hafi hann annaðhvort lagt til við fyrrum eiginkonu sína, sem ökumann bifreiðarinnar, að aka á húsvegginn, eða að hann hafi skipt um sæti við eiginkonuna fyrrverandi, eftir að hafa sjálfur ekið á vegginn undir áhrifum áfengis.

Engin gögn liggja fyrir í málinu, sem benda til eða gera líklegt, að einhver fótur sé fyrir þessum ályktunum stefnda og er þeim því hafnað sem ósönnuðum.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína á því, að lýsingar stefnanda á líkamlegum áverkum séu ótrúverðugar í ljósi þess höggs, sem stefnandi hafi orðið fyrir, og vísar stefndi m.a. til niðurstöðu í skýrslu Ó-kk-ef Þ-kk-ef P-kk-ef um mögulegan hraða og höggkraft bifreiðarinnar við áreksturinn, en útilokað sé, að stefnandi, sem farþegi í öryggisbelti, hefði getað orðið óvinnufær vegna meiðsla í þessum árekstri.

Að kröfu stefnda voru dómkvaddir þrír yfirmatsmenn hinn 28. júní 2011 í því skyni að hnekkja niðurstöðu matsgerðar Y-kk-ef Ó-kk-ef. Þar sem matsfundur hafði ekki farið fram meira en 14 mánuðum eftir dómkvaðningu matsmannanna, hafnaði dómari kröfu stefnda um frekari frest til að ljúka matinu. Hefur niðurstöðu matsins því ekki verið hnekkt, hvorki með yfirmati, né á annan hátt, og verður því að teljast sannað, að stefnandi hafi verið óvinnufær, þegar umrædd veiðiferð hófst aðfaranótt 5. janúar 2010. Þá bera læknisvottorð með sér, að stefnandi hafi verið óvinnufær allan tímann meðan á veiðiferðinni stóð. Hefur stefnda ekki tekizt að sanna, að áverkar stefnanda hafi að einhverju eða öllu leyti verið tilbúnir eða ýktir í því skyni að komast undan vinnuskyldu. Gafst því ekki tilefni fyrir stefnanda að tilkynna skipstjóra um vinnufærni á ný meðan á veiðiferðinni stóð, en stefnanda var sagt upp störfum með mánaðar uppsagnarfresti í kjölfar þess, að hann tilkynnti um forföll í veiðiferðinni.

Samkvæmt öllu framansögðu er krafa stefnanda tekin til greina eins og hún er fram sett, en ekki er fallizt á þau rök fyrir lækkun, sem fram koma í varakröfu stefnda, þegar litið er til ráðningarsamnings stefnanda og þeirra launakjara, sem hann naut í starfi.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 500.000, og hefur þá verið tekið tillit til þess, að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Brim hf., greiði stefnanda, V-kk-þgf Þ-kk-þgf M-kk-þgf, kr. 1.719.885 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 8. marz 2010 til greiðsludags og kr. 500.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf