S-59/2009

Mál þetta, sem þingfest var 13. mars 2009 og dómtekið 5. október sl., er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum á Selfossi á hendur Ó-kk-þgf P-kk-þgf G-kk-þgf, kt. 000000-0000, Háengi 2, Selfossi,

„Fyrir brot á dýraverndunarlögum, lögum um búfjárhald og reglugerð um aðbúnað og heilbrigðiseftirlit hrossa

I.

fyrir að hafa í byrjun árs 2008, vanrækt gróflega aðbúnað, umhirðu og fóðrun hryssunnar B-kvk-ef frá Litlu Sandvík IS-2001287598 og ómerktu folaldi sem undir henni gekk í hesthúsi við Vallartröð 10 að kvöldi 11. febrúar 2008, sem ákærði var umráðamaður og eigandi að með þeim afleiðingum að við holdastigun sem fram fór í nefndu hesthúsi það sama kvöld var B-kvk-nf stiguð 1 - 2,0 og folaldið 1 – 1,5 í holdastigun

II.

fyrir að hafa í Trévörðumýri í Sveitarfélaginu Árborg, í byrjun árs 2008, gróflega vanrækt aðbúnað, umhirðu og fóðrun á þremur hrossum, [S-kk-þgf IS-2006187589, G-kvk-þgf IS-2002256509 og ómerktri brúnni hryssu], sem ákærði var eigandi og umráðamaður að og voru á útigangi á mýrinni þann 12. febrúar með þeim afleiðingum að við holdastigun er fram fór þann sama dag við Stekka í Árborg voru hrossinn þrjú stiguð á bilinu 1,5 – 2,0 í holdastigun.

Teljast brot ákærða samkvæmt báðum ákæruliðum varða við 2. gr., 1. og 3. mgr. 3. gr. og 4. gr. sbr. 19. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994 og 4. og 5. gr. sbr. viðauka C, reglugerðar nr. 160/2006 um aðbúnað, umhirðu og heilbrigðiseftirlit hrossa sbr. 18. og 19. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og með dómi sviptur ævilangt rétti til að eiga og halda búfénað, vegna ítrekaðra brota, sbr. 20. gr. l. nr. 15/1994 um dýravernd og 18. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald.“

Hinn 27. mars 2009 var þingfest sakamálið nr. 133/2009 og sameinað þessu máli en þar er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim með því að hafa hinn 2. febrúar 2008 ekið frá Selfossi með tvær heyrúllur um Þjórsárbrú og yfir í Ásahrepp yfir smitvarnarlínu án leyfis landbúnaðarráðherra. Er þetta talið varða við 6. gr. reglugerðar um varnir gegn útbreiðslu smitandi búfjársjúkdóma í Rangárvallasýslu nr. 423/1979 og 11. og 12. gr. laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim nr. 25/1993, sbr. 30. gr. sömu laga, sbr. 206. gr. laga nr. 82/1998.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við aðalmeðferð málsins féll sækjandi frá þeim hluta ákæruliðs I í ákærunni frá 23. janúar 2009 er lýtur að hryssunni B-kvk-þgf.

Af hálfu ákærða er þess aðallega krafist að hann verði sýknaður og allur sakarkostnaður lagður á ríkissjóð, en til vara að honum verði gert að sæta vægustu refsingu sem lög leyfi. Í öllum tilvikum sé þess krafist að málsvarnarlaun verði greidd úr ríkissjóði.

Ákæra dags. 23. janúar 2009

Málavextir

Með bréfi, dags. 27. mars 2008, sem móttekið var hjá lögreglu 2. apríl sama ár, lagði Matvælastofnun fram kæru á hendur ákærða vegna vanfóðrunar á hestum í hans eigu. Í kærunni og meðfylgjandi gögnum kemur fram að 7. febrúar 2008 hafi starfsmanni stofnunarinnar, K-kvk-þgf A-kvk-þgf héraðsdýralækni, borist tilkynning frá búfjáreftirlitsmanni um að fóðrun og aðbúnaði hrossa, sem staðsett væru í Litlu-Sandvíkurmýrinni í Árborg væri ábótavant. Í kjölfarið hafi verið ákveðið að skoða einnig hross í eigu ákærða í hesthúsinu við Vallartröð 10 á Selfossi. Að fenginni húsleitarheimild hafi skoðun farið þar fram 11. febrúar 2008, með aðstoð lögreglu. Hafi skoðunin verið gerð af K-kk-þgf B-kk-þgf. J-kk-þgf héraðsráðunaut, J-x-x A-x-x eftirlitsdýralækni og K-kvk-þgf A-kvk-þgf. Þá hafi lögmaður ákærða verið viðstaddur. Þá hafi hrossin í Litlu-Sandvíkurmýrinni verið skoðuð daginn eftir í hesthúsi að bænum Stekkum, en þar geymi ákærði heyforða sinn. Hafi sú skoðun verið framkvæmd af þeim J-x-x A-x-x, H-kk-þgf R-kk-þgf yfirdýralækni, S-kk-þgf S-kk-þgf, framkvæmdastjóra Búnaðarsambands Suðurlands, og Ó-kk-þgf J-kk-þgf, búfjáreftirlitsmanni Árnes- og Rangárvallasýslna. Ákærði hafi þá sjálfur verið viðstaddur, auk I-kk-ef B-kk-ef og G-kk-ef L-kk-ef, bónda að Stekkum.

Fram kemur að við holdastigun, sem fram hafi farið í greind sinn samkvæmt reglugerð nr. 160/2006 um aðbúnað, umhirðu og heilbrigðiseftirlit hrossa, hafi fjögur hross fengið holdastigun á bilinu 1 til 2, sem þýði samkvæmt reglugerðinni að þau hafi verið metin á bilinu grindhoruð til horuð. Þá segi og í reglugerðinni að holdastig 1 til 2 teljist til illrar meðferðar og varði við dýraverndunarlög. Hafi hér verið um að ræða, annars vegar folald undan B-kvk-þgf frá Litlu-Sandvík, IS-2001287598, sem skoðað hafi verið í hesthúsinu við Vallartröð. Hafi það verið holdastigað á bilinu 1 til 1,5. Hins vegar hafi verið um að ræða þrjú hross úr Litlu-Sandvíkurmýrinni. Þannig hafi S-kk-nf, IS-2006187589, verið holdastigaður á bilinu 1,5 til 2, G-kvk-nf, IS-2002256509, verið holdastiguð á bilinu 1,8 til 2, og ómerkt hryssa verið holdastiguð á bilinu 1,5 til 2.

Segir loks í kærunni að Matvælastofnun telji með hliðsjón af ofangreindri holdastigun að ákærði hafi vanrækt umhirðu og fóðrun á umræddum hrossum og með því hafi hann brotið gegn ákvæðum þeirra laga- og reglugerðarákvæða sem vísað er til í ákæru.

Skýrslur fyrir dómi

Ákærði kvaðst ekki hafa verið viðstaddur þegar framkvæmd hafi verið holdastigun í hesthúsi við Vallartröð 10 í umrætt sinn. Kvaðst hann fyrst hafa fengið vitneskju um niðurstöðu þeirrar athugunar sautján dögum síðar eða hinn 28. febrúar 2008 þegar lögmaður hans hafi fengið skýrsluna í hendur frá K-kvk-þgf A-kvk-þgf dýralækni. Hefði lögmaðurinn mótmælt þessum niðurstöðum enda væri holdastigunin röng. Spurður um ástand og fóðrun folaldsins sagði ákærði að það hefði gengið undir móður sinni, B-kvk-þgf frá Litlu-Sandvík, og verið í húsi allt frá áramótunum. Hefði það verið lítið, enda fætt í október/nóvember. Sagðist ákærði hafa gefið þeim sautján hrossum sem þarna hefðu verið tvisvar á dag, að meðaltali sjö til átta kíló af heyi. Ákærði var spurður hvort hann kannaðist við að hafa meinað héraðsdýralækni og búfjáreftirlitsmanni inngöngu í hesthúsið við Vallartröð 10 eins og lýst sé í skýrslu Matvælastofnunar. Kvað hann það rangt. Hið rétta væri að þau hefðu komið til hans klukkan rétt rúmlega þrjú á fimmtudegi. Hefði hann þá verið á leið út úr húsinu til að aka dóttur sinni í skólann. Kvaðst hann hafa boðið þeim að koma síðar þennan sama dag en þá hefði K-kvk-nf ekki getað komið. Hann hefði einnig boðið þeim að koma daginn áður. Hann hefði aldrei bannað þeim inngöngu í húsið.

Spurður út í ákærulið II sagðist ákærði kannast við að eiga hrossin S-kk-þf og G-kvk-þf en hins vegar kannaðist hann ekki við að eiga þá ómerktu brúnu hryssu sem tilgreind er í ákæru. Sagðist ákærði hafa tekið það fram þegar skoðunin fór fram að hann kannaðist ekki við þessa hryssu, enda væru öll sín hross örmerkt. Kvaðst hann ekki vita hver ætti hryssuna, en svæðið þar sem hún hefði gengið, svokölluð Sandvíkurmýri, væri í eigu fleiri aðila en hans. Þá gætu hross þarna hæglega farið á milli svæða. Varðandi aðbúnað og ástand hrossanna S-kk-ef og G-kvk-ef sagðist ákærði telja að aðbúnaður þeirra hefði verið góður. Sagði hann að um hefði verið að ræða 86 hrossa hóp. Úr þeim hópi hefðu þessi tvö verið holdastiguð undir mörkin. Í sínum huga þýddi það hins vegar að þau hefðu bæði hlotið holdastigunina 2 þar sem reglugerðin gerði ekki ráð fyrir að stigað væri í brotum. Stigun sem væri 1,5 til 2,0, eins og segði í ákæru, þýddi í raun að niðurstaðan hefði verið 1,75. Af því leiddi að hækka bæri það upp í 2. Samkvæmt því væri óeðlilegt að hann væri sóttur til saka á grundvelli niðurstöðu holdastigunarinnar í umrætt sinn. Um aðbúnað hrossanna sagði ákærði að umrædd hross hefðu gengið úti allt fram að skoðuninni hinn 12. febrúar 2008 en þá hefðu þau verið tekin á hús.

Ákærði kvaðst telja Matvælastofnun hafa brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að ákveða að kæra hann á grundvelli holdastigunar sem væri 2 þegar fyrir lægju í málinu gögn sem sýndu að stofnunin hefði ekki talið ástæðu til kæru vegna tilgreinds hests þar sem holdastigun hans hefði ekki farið niður fyrir 1,5. Þá kvaðst hann lengi hafa verið mjög ósáttur við að K-kvk-nf héraðsdýralæknir og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf búnaðarráðunautur kæmu að sínum málum. Lægi fyrir í gögnum málsins bréf sem sýndu að ákærði hefði margoft gert athugasemdir við hæfi þeirra tveggja til að fara með hans mál hvað þetta varðaði. Þessum athugasemdum hefði ávallt verið hafnað. Skýrði hann ástæður þessa vanhæfis þeirra á þann veg að hann hefði allt frá árinu 2004 verið í stríði við K-kvk-þf, meðal annars vegna tilgreindra afskipta sem hann teldi hana hafa haft af sínum fjölskyldumálum í nafni embættis síns. Þá hefðu þau K-kvk-nf og K-kk-nf framkvæmt mat á landi ákærða sem ekki hefði reynst í samræmi við ýmis önnur gögn og stæðist ekki. Kvaðst ákærði viss um að sú huglæga afstaða sem þessir aðilar hefðu augljóslega gagnvart sér hefði haft áhrif á niðurstöðu hins huglæga mats sem þau hefðu framkvæmt við holdastigun hrossanna 11. og 12. febrúar 2008. Fram kom hjá ákærða að það væri einkennandi fyrir sín hross að þau væru léttbyggð reiðhross. Hann væri ekki í kjötframleiðslu heldur reiðhestaframleiðslu.

H-kk-nf R-kk-nf yfirdýralæknir kvaðst hafa komið að holdastiguninni á hrossum ákærða sem framkvæmd var í Litlu-Sandvíkurmýri 12. febrúar 2008, í forföllum K-kvk-ef A-kvk-ef héraðsdýralæknir. Lýsti hann aðkomu sinni þannig að búið hefði verið að smala hrossunum saman að bænum Stekkum og hefði skoðunin farið fram þar. Taldi vitnið aðspurt að við slíkt mat væri holdastigunarskalinn í reglugerðinni iðulega notaður á þann hátt sem gert hefði verið í greint sinn, það er að stigunin væri tilgreind til dæmis á bilinu 1,5 til 2,0. Vitnið kvaðst aðspurt minnast þess að héraðsdýralæknirinn hefði komið á staðinn þegar verkið hefði verið vel á veg komið. Kvaðst vitnið þó ekki minnast þess að hún hefði neitt skipt sér af matinu sem slíku heldur einungis fylgst með. Vitnið kannaðist við að ákærði hefði óskað eftir því að héraðsdýralæknirinn kæmi ekki að hans málum. Kvað hann slík mál alltaf skoðuð en reyndin væri sú að héraðsdýralæknir hefði eftirlitshlutverk á því sviði sem hér um ræddi og gætu eftirlitsskyldir aðilar ekki valið sér hverjir kæmu að þeirra málum. Aðpurt hvort slík holdastigun byggði á huglægu mati lýsti vitnið því að þegar slík holdastigun færi fram væru viðkomandi hross þukluð og þreifuð mjög nákvæmlega. Væri reglugerðin býsna skýr og afdráttarlaus um þær viðmiðanir sem horfa ætti til í því sambandi. Vitnið kannaðist við að við það hefði verið miðað hjá Matvælastofnun að hross sem væru holdastiguð undir 1,5 skyldu aflífuð. Vitnið kvaðst ekki telja að mismunandi viðmið giltu um holdastigun hrossa eftir því hvort þau væru reiðhross eða ekki. Loks greindi vitnið frá því aðspurt að það teldi mögulegt að hross sem fengi holdastigunina 2,5 gæti náð sér svo vel á strik við góðan aðbúnað að það næði holdastigun upp á 3,5 tuttugu dögum síðar.

K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir kvaðst ekki kannast við að bera neinn kala til ákærða. Lýsti hún því hvernig staðið var að holdastiguninni í hesthúsinu að Vallartröð 10. Vitnið sagði folaldið hafa verið mjög illa útlítandi, grindhorað og vanþroskað. Þá hefðu hárin verið gróf og mött. Hefði útlitið því bent til þess að folaldið væri illa haldið. Folaldið hefði verið undir hryssunni B-kvk-þgf, sem hefði verið holdastiguð um 2,0. Ekki hefði sést heystrá í stöllunum. Hryssa sem væri með folald undir sér þyrfti mikla fóðrun en það hefði ekki virst vera raunin. Folaldið hefði því alls ekki fengið frá hryssunni það sem það hefði þurft. Vitnið sagði slíka holdastigun ávallt vera mat sem þó væri framkvæmt á grundvelli þeirra viðmiða sem kveðið væri á um í reglugerð og með tilliti til leiðbeininga sem fara bæri eftir í slíkum tilvikum. Vitnið kvaðst aðspurt kannast við að hafa tilkynnt til barnaverndaryfirvalda um tiltekið atvik sem snerti fjölskyldu ákærða. Kvaðst hún þá hafa verið á staðnum í embættiserindum sem dýralæknir og talið það skyldu sína að tilkynna um það til viðkomandi yfirvalds. Sagði hún samskipti sín við ákærða eingöngu vera á faglegum grundvelli, ekki persónulegum. Vitnið var spurt hvort hún teldi mögulegt að leirljós hryssa, sem holdastiguð hefði verið um 2,5 að Vallartröð 10, gæti hafa fengið holdastigið 3,5 við athugun á henni um þremur vikum síðar. Taldi hún að umrædd hryssa hefði verið fullhraust þegar hún skoðaði hana. Eina sem hefði verið að í hennar tilviki hefði verið að hún hefði ekki fengið nægilegt fóður. Sagði hún að þeir sem væru með fimmtíu ára reynslu af hrossum, eins og hún, vissu það að á þremur vikum væri hægt að umbreyta hrossum með nægu fóðri og góðu atlæti. Gæti þessi breyting því vel skýrst eingöngu af því.

J-x-x A-x-x eftirlitsdýralæknir staðfesti aðkomu sína að skoðun og holdastigun hrossanna, bæði í hesthúsinu að Vallartröð 10 og að Stekkum. Lýsti hún nánar aðstæðum á vettvangi og hvernig staðið var að holdastiguninni. Sagði hún folaldið, sem holdastigað hefði verið að Vallartröð, hafa verið metið á bilinu 1 til 1,5. Hefði það verið vanfóðrað, með ljótan feld og dauft. Gæti hún ekki sagt til um aldur folaldsins en það hefði verið mjög lítið og gengið undir móður sinni. Kvaðst vitnið ekki muna skýringu á því hvers vegna ekki hefðu verið holdastiguð folöld við skoðunina að Stekkum.

S-kk-nf S-kk-nf kvaðst vera framkvæmdastjóri Búnaðarsambands Suðurlands og með búfræðikandídatsmenntun. Staðfesti hann aðkomu sína að skoðun og holdastigun hrossa ákærða sem hann hefði framkvæmt að Stekkum ásamt J-x-x A-x-x og Ó-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf. Kvaðst hann hafa verið fenginn til að taka þetta að sér í stað K-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef þar sem ákærði hefði óskað eftir að K-kk-nf kæmi þar ekki að. Kvaðst vitnið ekki hafa haft neina reynslu af slíku mati fyrir og því kannski fremur verið í hlutverki ritara í greint sinn. Lýsti vitnið ástandi hrossanna þannig að langflest þeirra hefðu verið í góðu lagi. Þó hefðu einhver hross verið metin allt niður í 1,5, sem væri tæpt. Aðspurt sagði vitnið K-kvk-þf A-kvk-þf ekki hafa komið beinlínis að holdastigunni sem slíkri en hún hefði komið á staðinn rétt undir lokin.

Ó-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf staðfesti aðkomu sína að skoðun og holdastigun hrossa ákærða sem framkvæmd var að Stekkum. Kvaðst hann hafa verið kallaður til sem forðagæslumaður Árnessýslu að beiðni Matvælastofnunar, en hann væri búfræðikandídat að mennt. Kvaðst vitnið ekki muna sérstaklega eftir ástandi einstakra hrossa. Staðfesti hann hins vegar undirritun sína undir fyrirliggjandi skýrslu um holdastigunina. Aðspurður minntist hann þess að hafa komið á staðinn þegar fram átti að fara skoðun á hrossum ákærða að Vallartröð 10. Sagði hann þau sem að skoðuninni stóðu hafa óskað eftir að fá að fara inn í hesthúsið en ákærði þá meinað þeim það. Hefði einhver æsingur verið í gangi á milli héraðsdýralæknisins og ákærða, eins og oft virtist vera þegar þau hittust. Virtist ákærði alltaf fara í vörn þegar þau hittust, þau væru mikið ósammála.

I-kk-nf B-kk-nf sagðist vera vinur ákærða og að þeir hefðu haft mikið samstarf sín í milli varðandi hrossahald og smölun hrossa. Hefði hann aðstoðað við að reka hross ákærða í hús að Stekkum og verið viðstaddur þegar skoðunin þar fór fram. Kvaðst hann telja að hrossin hefðu litið áberandi vel út og verið í góðu standi. Sagði hann að eftir að skoðuninni var lokið hefði K-kvk-nf héraðsdýralæknir komið á staðinn og heimtað að hrossin yrðu rekin á ný í hús og skoðuninni haldið áfram. Hefði því lyktað með því að hennar yfirmaður hefði ákveðið að starfinu væri lokið.

G-kk-nf L-kk-nf kvaðst vera bóndi að Stekkum og vinur ákærða. Kvaðst hann hafa heyrt K-kk-þf B-kk-þf lýsa því með sterkum orðum, í aðdraganda skoðunarinnar þar á staðnum, í hve slæmu ástandi hross ákærða væru. Kvaðst hann vegna þessa hafa óskað eftir að K-kk-nf kæmi ekki að skoðun hrossanna. Í framhaldi kvaðst vitnið hafa farið og skoðað hvert ástand hrossanna væri í raun. Hefði sér þá sýnst sem stóðið væri í tiltölulega góðu standi, að undanskildu einu eða tveimur hrossum sem þyrftu aðhlynningar við. Aðspurt lýsti vitnið svo einnig því að héraðsdýralæknir hefði komið á staðinn þegar skoðunin hefði nánast verið yfirstaðinn. Hefði virst sem hún hefði viljað að skoðunin yrði að hluta endurtekin.

K-kk-nf G-kk-nf kvaðst vera bóndi og formaður félags hrossabænda. Sagði hann ákærða hafa leitað til sín vegna óánægju með holdastigun hrossanna sem skoðuð voru í hesthúsinu að Vallartröð. Kvaðst vitnið hafa ráðlagt ákærða að fá álit annars dýralæknis á ástandi hrossanna. Hefði félagið í slíkum tilvikum yfirleitt gengið í það sjálft að fá annan dýralækni til að skoða hross að nýju fyrir félagsmann sem væri óánægður með holdastigun. Hefði félagið þannig meðal annars leitað til H-kk-ef S-kk-ef dýralæknis í tilviki ákærða. Jafnframt hefði mál ákærða verið tekið fyrir í félaginu og samþykkt þar að leita til yfirdýralæknis vegna þess. Hefði það verið álit fundarins að ákærði sæti ekki við sama borð og aðrir í þessum efnum. Kvaðst hann hafa leitað eftir fundi með yfirdýralækni en það hefði ekki gengið.

K-kk-nf B-kk-nf kvaðst hafa komið í hesthúsið að Vallartröð 10 daginn áður en holdastigun hrossanna þar fór fram. Kvaðst hann hafa komið þangað til að skoða tvær merar sem hann hefði þá verið nýbúinn að kaupa af ákærða, leirljósa hryssu og rauða. Kvaðst vitnið hafa síðar séð mat það sem fram fór á leirljósu hryssunni og verið mjög hissa á niðurstöðunni. Kvaðst hann sjálfur hafa litið svo á að ef eitthvað væri þá væri hryssan of feit. Sagðist hann hafa talið það svo alvarlegt mál að slíkt opinbert mat væri ekki nákvæmara en þetta að hann hefði ítrekað reynt að ná sambandi við yfirdýralækni vegna málsins en ekki tekist. Kom fram hjá vitninu að það hefði oft keypt hross af ákærða og reyndin væri sú að frjósemi þeirra væri jafnvel betri en annarra hrossa sem hann hefði keypt.

H-kk-nf S-kk-nf dýralæknir staðfesti vottorð sem hann hefur undirritað og liggur fyrir í málinu í ljósriti um skoðun á þremur af þeim hryssum sem holdastigaðar voru í hesthúsinu við Vallartröð í greint sinn. Vottorðið lýtur þó ekki að hrossum sem ákæruatriði máls þessa snúast um. Kvaðst vitnið hafa skoðað hryssurnar að ósk ákærða sjálfs og talið að þær væru í mun betra standi en holdastigun þeirra segði til um. Hefði honum fundist það mikill munur á að hann hefði talið rétt að hringja í yfirdýralækni og lýsa undrun sinni á að „það skyldi hafa verið stigað svona vitlaust“. Aðspurður hvort hugsanlegt væri að hrossin, sem stiguð hefðu verið um 2,5, gætu hafa bætt sig upp í 3,5 á þeim tuttugu dögum sem liðið hefði á milli þessara skoðana á þeim kvað vitnið það vera hæpið. Þetta væri alltof stuttur tími til þess.

G-kk-nf E-x-x dýralæknir kvaðst hafa holdastigað leirljósa hryssu og rauða hryssu sem þá hafi verið í húsi hjá K-kk-þgf H-kk-þgf. Hryssur þessar voru í þeim hrossahópi sem holdastigaður var að Vallartröð 10 og munu vera þær sömu og H-kk-nf S-kk-nf skoðaði síðar. Ekki kvaðst vitnið muna hvenær þessi skoðun hefði farið fram en þær hefðu þá verið í „góðum reiðhestaholdum“, á bilinu 3,4 til 3,5.

E-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf dýralæknir kvað ákærða hafa beðið sig um að orma- og vítamínmeðhöndla tvö hross, leirljósa hryssu og rauða. Í framhaldi hefði hann verið spurður hvað honum fyndist um ástand þeirra. Kvaðst vitnið ekki hafa vitað af því að framkvæmd hefði verið holdastigun af fulltrúum Matvælastofnunar á þessum hrossum. Lýsti vitnið því að það hefði talið hrossin vera í reiðhestaholdum, eða sem svari 3 á holdastigunarskalanum. Vitnið sagðist ekki muna hvenær þessi skoðun hefði farið fram.

A-kvk-nf I-kvk-nf, félagsráðgjafi hjá Árborg, kom fyrir dóminn og staðfesti að K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir hefði haft samband við sig í maí 2006 og lýst áhyggjum sínum af börnum og eldra fólki að Litlu-Sandvík vegna deilna í tengslum við hjónaskilnað ákærða og konu hans.

K-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf kvaðst starfa við tamningar hrossa. Kannaðist vitnið aðspurt við að hafa komið að tamningu á leirljósri hryssu frá ákærða í febrúar 2008. Kvaðst vitnið telja að hryssan hafi þá hvorki verið föst í átaki né vöðvarýr eins og segi í skýrslu Matvælastofnunar. Þegar hryssan hefði verið hjá honum hefði hún fremur verið frekar feit að hans mati.

S-kvk-nf B-kvk-nf dýralæknir gaf símaskýrslu í málinu. Kvaðst hún aðspurð hafa komið að frágangi á þeim skala um holdastigun hrossa sem kveðið er á um í reglugerð nr. 160/2006. Sagði hún að skalinn væri ýmist notaður eins og hann kæmi fyrir í reglugerðinni, það er í heilum og hálfum tölum, en algengt sé að notuð séu millistig á skalanum, t.d. með því að nota jafnframt plúsa og mínusa. Þá sé heldur ekkert rangt við að segja að holdastigun hrossa liggi á tilteknu bili eins og til dæmis frá 1,5 til 2. Vitnið taldi aðspurt að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að notast við þennan holdastigunarkvarða þegar holdafar ungra folalda væri metið.

Niðurstaða

Ákærði byggir málsvörn sína vegna ákæruliða 1 og 2 á því meðal annars að hann telji holdastigun umræddra hrossa, sem fram fór 11. og 12. febrúar 2008, þar sem lagt var mat á ástand hrossanna, ekki marktæka. Vísar ákærði í því sambandi til þess að starfsmenn Matvælastofnunar hafi brotið gegn réttindum ákærða við framkvæmd matsins. Honum hafi þannig í hvorugt skiptið verið kynntar sérstaklega niðurstöður stigunarinnar. Honum hafi ekki verið gefinn kostur á að koma að andmælum sínum eða athugasemdum eða leita eftir endurskoðun á því huglæga mati starfsmannanna sem þar komi fram.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum barst héraðsdýralækni tilkynning um það frá búfjáreftirlitsmanni hinn 7. febrúar 2008 að fóðrun og aðbúnaður hrossa á Litlu-Sandvíkurmýri samrýmdist ekki lögum og reglum um búfjárhald. Í samræmi við skyldu sína skv. 1. mgr. 16. gr. laga um búfjárhald nr. 103/2002 ákvað héraðsdýralæknir í framhaldi að fram færi mat á ástandi og holdafari hrossa ákærða, annars vegar í hesthúsinu að Vallartröð 10 hinn 11. febrúar 2008 og hins vegar í hesthúsi að bænum Stekkum, sem framkvæmt var daginn eftir. Kvaddi héraðsdýralæknir sér til aðstoðar héraðsráðunautinn K-kk-nf B-x-x. J-kk-nf og eftirlitsdýralækninn J-x-x A-x-x, í fyrra tilvikinu, en síðara matið var hins vegar framkvæmt af H-kk-þgf R-kk-þgf yfirdýralækni, vegna forfalla héraðsdýralæknisins, auk þeirra J-x-x A-x-x dýralæknis, S-kk-ef S-kk-ef, framkvæmdastjóra Búnaðarsambands Suðurlands, og Ó-kk-ef J-kk-ef, búfjáreftirlitsmanns Árnes- og Rangárvallasýslu. Þáverandi lögmaður ákærða var viðstaddur fyrri skoðunina en ákærði sjálfur þá síðari. Er skýrslan vegna fyrri skoðunarinnar dagsett 12. febrúar 2008 en skýrslan vegna þeirrar síðari er dagsett 22. sama mánaðar. Ekkert liggur fyrir um það hvenær ákærði fékk fyrst vitneskju um niðurstöður þessara skýrslna annað en framburður ákærða sjálfs fyrir dómi um að það hafi verið hinn 28. febrúar 2008, þegar lögmaður hans fékk í hendurnar framangreindar skýrslur. Átti ákærði þá möguleika á að leitast við að renna stoðum undir staðhæfingar sínar um að niðurstöðurnar varðandi holdastigun hrossa hans stæðust ekki. Fyrir liggur að ákærði leitaði í framhaldi til H-kk-ef S-kk-ef, dýralæknis á Dýraspítalanum í Víðidal, og bað hann um að skoða þrjár af þeim hryssum sem holdastigaðar voru í hesthúsinu að Vallartröð 10, en þær fengu þá allar holdastigunina um 2,5. Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði hans og framburði fyrir dómi skoðaði hann hryssur þessar hinn 3. mars sama ár og mat þá holdastig þeirra 3,5. Taldi hann aðspurður fyrir dómi hæpið að þennan mun mætti rekja til bættrar fóðrunar og aðbúnaðar hrossanna á þeim tíma sem þá hefði verið liðinn frá holdastigun hinna lögákveðnu eftirlitsaðila. Stangast það álit hins vegar á við framburð héraðsdýralæknisins K-kvk-ef A-kvk-ef og yfirdýralæknisins H-kk-ef R-kk-ef um að slíkt gæti gerst með nægu fóðri og góðu atlæti, auk þess sem ekkert liggur fyrir um að ákærði hafi óskað álits H-kk-ef S-kk-ef eða annarra sérfræðinga á holdafari folaldsins, sem ákæruatriði í ákærulið I lúta að, eða hrossanna sem tilgreind eru í ákærulið II.

Þegar framangreint er virt, og þar sem ekki verður séð að K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir eða aðrir starfsmenn Matvælastofnunar hafi með fyrri afskiptum sínum af málefnum ákærða gert sig vanhæfa til þess að annast stigun á hrossum hans, verður ekki talið að þeir gallar hafi verið á framkvæmd umræddra matsgerða að þær verði ekki lagðar til grundvallar niðurstöðu í máli þessu. Þá hefur ákærða ekki tekist að sýna fram á, eða gera það líklegt, að holdastigun þeirra hrossa sem ákæran lýtur að hafi verið röng eða að holdastigunarkvarða reglugerðarinnar hafi verið beitt með öðrum hætti en þar sé kveðið á um.

Af hálfu ákærða hefur og verið vísað til þess að Matvælastofnun hafi lokið tilgreindum sambærilegum málum án kæru og hafi hún því brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár og stjórnsýsluréttar með kæru sinni í máli þessu. Á þessa málsvörn verður ekki fallist. Getur það ekki leyst mann, sem gerst hefur brotlegur við refsilög, undan refsiábyrgð þótt stjórnvald eins og Matvælastofnun, sem hefur með höndum eftirlit með því að tilgreindum lögum sé fylgt, hafi ákveðið að kæra ekki til lögreglu í öðru sambærilegu máli.

Ákærði hefur fyrir dómi neitað því að vera eigandi að ómerktri brúnni hryssu sem tilgreind er í ákærulið I í ákæru frá 23. janúar 2009. Sagðist hann hafa tekið það fram við skoðun hrossanna að hann kannaðist ekki við þessa ómerktu hryssu, enda væru öll sín hross örmerkt. Sagðist hann ekki vita hver ætti hryssuna og að svæðið þar sem hún hefði gengið væri í eigu þriggja annarra auk þess sem hrossin þarna gætu hæglega farið á milli svæða. Þegar skýrsla var tekin af ákærða hjá lögreglu hinn 27. júní 2008 kvaðst hann ekkert vita um þessa hryssu, en þegar hann var þar spurður nánar út í þetta sagði hann: „Ég veit um þessa með hornhimnubólguna og hún var bara tekin inn“. Samkvæmt yfirlitsblaði Matvælastofnunar um niðurstöðu skoðunar hrossanna sem voru í Litlu-Sandvíkurmýrinni kemur fram að brún hryssa, ómerkt, sem metin hafi verið með holdastig 1,5 til 2, hafi verið með hornhimnubólgu. Hvorki ákærði né vitni sem voru viðstödd framangreinda skoðun hrossanna voru hins vegar nánar spurð út í þetta atriði við aðalmeðferð málsins. Þar sem engra annarra gagna nýtur við um eignarhald á umræddri hryssu verður að telja slíkan vafa uppi hvað það varðar að ákærði verði ekki gerður ábyrgur fyrir ástandi hennar.

Með framangreindum matsskýrslum um holdafar folaldsins, sbr. ákærulið I, og hrossanna S-kk-ef og G-kvk-ef, sbr. ákærulið II, auk framburðar matsmanna fyrir dómi, telst hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði sé sekur um þá háttsemi sem í þessari ákæru greinir, að teknu tilliti til framangreindrar breytingar sækjanda á ákæru varðandi hryssuna B-kvk-þf. Er háttsemi ákærða rétt færð til refsiákvæða í ákæru. Ákærði er hins vegar sýknaður vegna þeirra sakargifta í ákærulið II sem lúta að hinni ómerktu brúnu hryssu.

Ákæra dags. 19. mars 2009

Málavextir

Í frumskýrslu lögreglu hinn 2. febrúar 2008 kemur fram að kl. 14.12 þann dag hafi verið tilkynnt um að dráttarvél með heyrúllur aftan á hafi verið ekið úr Árnessýslu, um Þjórsárbrú, og yfir í Ásahrepp í Rangárvallasýslu, en ekki sé leyfilegt að flytja hey milli búvarnarsvæða. Hafi lögreglumaður farið á staðinn og á leiðinni mætt dráttarvél með heyrúllur, sem ekið hafi verið inn á afleggjarann við Þjóðólfshaga. Hafi ökumanni verið gefið merki um að stansa. Hafi ökumaðurinn, ákærði í þessu máli, sagst hafa farið frá Selfossi og áleiðis austur í Holt í Rangárvallasýslu til að gefa hrossum, en ekki hafi þó verið ætlunin að gefa hrossunum heyið í heyrúllunum. Hafi staðið til að taka þær með sér til baka síðar um daginn. Kemur fram að héraðsdýralækni hafi verið tilkynnt um málið og að ákærða hafi verið fylgt aftur til baka með heyrúllurnar um Þjórsárbrú og yfir í Árnessýslu.

Skýrslur fyrir dómi

Ákærði sagði rétt að hann hefði í umrætt sinn ekið með tvær heyrúllur um Þjórsárbrú og yfir í Ásahrepp. Hins vegar hefðu þær verið innpakkaðar í plast og eingöngu verið notaðar sem „ballest“ á dráttarvélina vegna fljúgandi hálku sem hefði verið á leiðinni í Holtsmúla, þangað sem ferðinni hefði verið heitið.

S-kk-nf I-kk-nf Þ-kk-nf kvaðst hafa sem lögreglumaður stöðvað akstur ákærða í greint sinn. Hann lýsti nánar aðkomu sinni að málinu. Kvaðst hann hafa tilkynnt um atvikið til héraðsdýralæknis en ákærði hefði þó ekki verið nafngreindur.

M-kk-nf G-kk-nf lýsti því að hann hefði í eitt skipti verið stöðvaður af lögreglu er hann hefði verið á leið heim til sín frá Reykjavík með fjóra til fimm heybagga, sem að hluta til hefðu verið opnir. Hefði honum þá verið heimilað að halda áfram með heyið og nota það heima.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök vegna þessa ákæruliðar þótt hann kannist við að hafa í umrætt sinn ekið með tvær heyrúllur um Þjórsárbrú eins og nánar er lýst.

Ákærði byggir málsvörn sína í fyrsta lagi á því að sá verknaður hans að flytja hey austur yfir Þjórsá, sem hafi verið innpakkað í plast, falli ekki undir ákv. 6. reglug. nr. 423/1979 sem banni heyflutninga, enda hafi sú tækni að pakka heyi inn í plast ekki verið komin til sögunnar við setningu ákvæðisins. Á þessi rök ákærða verður ekki fallist. Tilvitnað ákvæði nær til allra heyflutninga og verður ekki séð að neinu breyti í því sambandi í hvers konar umbúðum heyið var þegar flutningurinn átti sér stað.

Ákærði mótmælir því jafnframt að háttsemi hans feli í sér brot á ákvæðum 11. og 12. gr. laga nr. 25/1993 eins og lýst er í ákæru. Í nefndri 11. gr. er kveðið á um að yfirdýralækni sé heimilt að takmarka eða banna flutning dýra, vöru eða tækja milli sóttvarnarsvæða telji hann að það valdi eða sé líklegt til að valda stórfelldu tjóni á dýrum. Samkvæmt 6. gr. reglug. nr. 423/1979 eru heyflutningar bannaðir austur yfir Þjórsá, Markarfljót og Jökulsá nema að uppfylltum tilgreindum skilyrðum. Verður að telja að skýra verði orðið vara í framangreindu ákv. 11. gr. svo að hey geti fallið þar undir. Samkvæmt 30. gr. laganna nr. 25/1993 varða brot gegn lögunum, reglugerðum og fyrirmælum gefnum samkvæmt þeim sektum eða fangelsi allt að 2 árum. Verður ekki fallist á að framangreind ákvæði séu svo óljós eða óskýr eða að þeim verði ekki beitt sem refsiheimild vegna háttsemi ákærða. Þá þykir hér heldur engu breyta þótt ekki sé að finna sérstaka refsiheimild í tilvitnaðri reglugerð. Loks verður ekki talið að sú staðhæfing ákærða að lögregluyfirvöld hafi í öðru tilgreindu tilviki ekki sótt mann til saka fyrir samskonar verknað skipti neinu varðandi refsinæmi verknaðar ákærða.

Að því virtu sem hér hefur verið rakið, og með vísan til játningar ákærða og annarra gagna málsins, telst sannað að ákærði hafi framið þann verknað sem lýst er í þessum ákærulið. Verður háttsemi hans talin varða við 6. gr. reglugerðar nr. 423/1979 um varnir gegn útbreiðslu smitandi búfjársjúkdóma í Rangárvallasýslu, sbr. 11., 12. gr. og 30. gr. laga nr. 25/1993, sbr. 206. gr. laga nr. 82/1998.

Ákvörðun refsingar

Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur ákærða einu sinni áður verið gerð refsing, en honum var, með dómi uppkveðnum 22. nóvember 2006, gert að greiða 700.000 króna sekt til ríkissjóðs vegna illrar meðferðar á hrossum. Var í því máli um að ræða ellefu hross og var ástand þeirra við holdastigun metið á bilinu 1,0 til 1,5. Að þessu virtu, og með hliðsjón af eðli brota ákærða nú, þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 300.000 króna sekt til ríkissjóðs. Verði sektin ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa skal ákærði sæta fangelsi í 22 daga. Ekki þykja efni til að svipta ákærða rétti til að eiga og halda búfénað eins og krafist er í ákæru.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 597.600 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp héraðsdómarinn Á-kk-nf M-kk-nf, sem dómsformaður, ásamt meðdómendunum G-kk-þgf J-kk-þgf dýralækni og H-kk-þgf S-kk-þgf dýralækni.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, Ó-kk-nf P-kk-nf G-kk-nf, greiði 300.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 22 daga.

Ákærði greiði 597.600 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns.

Á-kk-nf M-kk-nf

G-kk-nf J-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf