S-77/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 6. september sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Eskifirði, útgefinni 15. ágúst 2011, á hendur S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf, [kt.], Stórhóli, Djúpavogshreppi og F-kk-þgf B. F-kk-þgf, [kt.], Hraunkoti, sveitarfélaginu Hornafirði.

„A. Gegn S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf:

Fyrir brot á lögum um dýravernd, lögum um búfjárhald o.fl., reglugerð um bólusetningu sauðfjár og geitfjár til varnar garnaveiki og reglugerð um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, framin í Djúpavogshreppi og sveitarfélaginu Hornafirði, sem komu fram við eftirlit Matvælastofnunar.

Fyrir að hafa vanrækt að tryggja góðan aðbúnað, meðferð og fóðrun sauðfjár á bænum Stórhóli í Djúpavogshreppi, sem ákærða var umráðamaður og eigandi að, sem hér segir:

I.

Þann 17. mars 2011 með því að halda of margt fé í fjárhúsum á bænum, en þar töldust vera 764 ær á húsum þó einungis væri húsakostur fyrir 684 ær, sem olli því að allt of þröngt var á fénu og vanrækt að halda fjárhúsunum þurrum, með þeim afleiðingum að mikil for var á gólfi í austasta húsinu, þar sem tað var á gólfi og í kringum brynningardalla í hinum húsunum tveimur og fyrir að hafa vanrækt að rýja nokkrar ær, sem ennþá voru í tveimur reifum, þrátt fyrir að vera komnar á hús og fyrir að hafa vanrækt að láta bólusetja allt að 135 ásetningslömb frá haustinu 2010, til varnar garnaveiki, fyrir 31. desember það ár og fyrir að hafa gefið ánum of lítið hey og eða af lélegum gæðum, með þeim afleiðingum að meiri hluti fjárins var vanfóðraður. Enn fremur fyrir að hafa látið hjá líða að reyna lækningu eða aflífa veika og slasaða gripi á bænum, en í ljós kom að lamb var með stóran skurð á kviði og annað heltekið liðabólgu, en þetta kom í ljós við skoðun dýralæknis þann 24. nóvember 2010.

II.

Þann 7. apríl s.á., með því að hafa vanrækt að tryggja 117 gemlingum húsaskjól að vetri til, en gemlingana geymdi ákærða á afgirtu svæði nokkru innan við bæinn, sem nefnt er „Hellrar“, en þar er ekkert húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól að finna.

III.

Þann 28. apríl s.á., með því að hafa vanrækt að tryggja 120 gemlingum húsaskjól að vetri til, en gemlingana geymdi ákærða í girðingarhólfi skammt innan við bæinn, sem nefnt er Hrossanes, en þar er ekkert húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól að finna.

Telst þetta varða við 2. gr., 1. og 3. mgr. 3. gr. og 4. gr., sbr. 19. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994 og 2. mgr. 1. gr., 1., 3. og 8. mgr. 4. gr. og 1. og 5. mgr. 5. gr. og viðauka IA, sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 60/2000, um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, sbr. 18. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. og 2. gr., sbr. 9. gr. reglugerðar nr. 933/2007, um bólusetningu sauðfjár og geitfjár til varnar garnaveiki.

B. Gegn S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf og F-kk-þgf B. F-kk-þgf:

Fyrir brot á lögum um dýravernd, lögum um búfjárhald o.fl. og reglugerð um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, framin að Hraunkoti í sveitarfélaginu Hornafirði, sem komu fram við eftirlit Matvælastofnunar þann 7. apríl 2011:

Gegn S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf, fyrir að hafa frá því í byrjun þessa árs fram til 7. apríl sl. vanrækt að tryggja góðan aðbúnað, umhirðu og fóðrun um 70 sauðfjár, sem ákærða var ábyrgðarmaður og eigandi að og flutti eða lét flytja að bænum Hraunkoti í sveitarfélaginu Hornafirði, þrátt fyrir að henni mætti vera ljóst að ekki væri hægt að tryggja ánum húsaskjól á bænum eða annað öruggt og hentugt skjól og geymdi þær þar í lokuðu girðingarhólfi í nágrenni bæjarins og vanrækt að tryggja ánum nægilegt hey og eða það var af lélegum gæðum, með þeim afleiðingum að aflífa varð sex ær vegna ástands þeirra, en þær voru metnar 1,0 í holdstigun þann 13. apríl s.l. á bænum D í sveitarfélaginu […], þangað sem allar ærnar höfðu verið fluttar til sérstaks aðhalds í kjölfar eftirlits, sem fram fór þann 7. s.m. og gegn ákærða F-kk-þgf B. F-kk-þgf fyrir hlutdeild í ofangreindri háttsemi meðákærðu með því að hafa á umræddu tímabili veitt liðsinni sitt í verki og tekið féð í sínar vörslur, án þess að geta veitt því húsaskjól né nægilegt hey eða það var af of lélegum gæðum.

Brot ákærðu S-kvk-ef I-kvk-ef L-kvk-ef skv. ákærulið B teljast varða við 2. gr., 1. og 3. mgr. 3. gr. og 4. gr., sbr. 19. gr., laga um dýravernd nr. 15/1994 og 2. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 4. gr. og 1. mgr. 5. gr., sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 60/2000, sbr. 18. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl., en brot ákærða F-kk-ef B. F-kk-ef við sömu ákvæði, sbr. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 15/1994.“

Í ákæru er þess krafist af hálfu ákæruvalds að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Þá er í ákæru höfð uppi sú krafa að ákærðu S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf verði með dómi bannað að eiga eða halda búfé, samkvæmt 18. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald.

Af hálfu beggja ákærðu er þess krafist að þau verði sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins og að allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu á rannsóknar- og dómsstigi.

Við aðalmeðferð málsins gengu dómendur ásamt sakarflytjendum og ákærðu á vettvang í Hraunkoti og að Stórhóli, þar á meðal í Hellra og Hrossanes.

I

Málavextir eru þeir að með kæru, dags. 23. mars 2011, krafðist Matvælastofnun (MAST) þess að lögreglustjórinn á Eskifirði tæki til opinberrar rannsóknar ætluð brot ákærðu S-kvk-ef I-kvk-ef L-kvk-ef gegn lögum nr. 15/1994, um dýravernd og reglugerð nr. 60/2000, um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra. Voru í kærunni tilgreind nokkur atriði sem sögð voru hafa komið í ljós við eftirlit stofnunarinnar að bænum Stórhóli í Djúpavogshreppi 17. mars s.á. Nánar tiltekið lutu athugasemdir stofnunarinnar að því að fjöldi fjár væri of mikill miðað við húsakost, þ.e. 764 kindur, þótt legupláss og jöturými væri einungis fyrir 684 kindur og því 80 kindum of margt, að for væri á gólfum í húsum, að enn væri eitthvað af fé í eigu ákærðu talið vera á fjöllum, að hey sem gefið væri á bænum væri lélegt að gæðum, rennandi blautt og ólystugt sem ylli því að ærnar þrifust ekki, að nokkrar ær væru enn í tveimur reifum og að ásetningslömb hefðu ekki verið bólusett við garnaveiki. Til viðbótar var í kærunni gerð „alvarleg athugasemd“ við það að veikir og slasaðir gripir væru á bænum án þess að gerðar væru ráðstafanir til að reyna lækningu eða aflífa að öðrum kosti, en við eftirlit stofnunarinnar 24. nóvember 2010 hafi í fjárhúsum verið lamb með stóran skurð á kviði og annað lamb heltekið af liðabólgu.

Í tilefni af framkominni kæru hófst rannsókn lögreglu með því að ákærða var boðuð til skýrslutöku sem fram fór 19. apríl 2011. Hinn 4. maí s.á. barst lögreglustjóranum á Eskifirði á ný kæra og beiðni um opinbera rannsókn frá MAST á hendur ákærðu S-kvk-þgf I-kvk-þgf, dags. 3. s.m. Voru í þeirri kæru gerðar athugasemdir við bújárhald ákærðu vegna eftirlitsferðar stofnunarinnar að Hraunkoti 7. apríl s.á. og að Stórhóli 7. og 28. apríl s.á. Nánar tiltekið lutu athugasemdir stofnunarinnar að því að ærnar í Hraunkoti hafi verið án húsaskjóls frá því í febrúar og að fóðrun fjárins væri ófullnægjandi. Var tekið fram að lögregla hefði haft aðkomu að því máli við vörslusviptingu 8. apríl og við aflífun gripa og væri því kunnugt um málsatvik. Athugasemdir stofnunarinnar við búfjárhald á Stórhóli lutu að því að fóðrun sauðfjár væri ófullnægjandi og að gemlingum hafi ekki verið tryggt húsaskjól.

Meðal rannsóknargagna lögreglu eru ýmsar bréfaskriftir milli MAST, héraðsdýralækna og búfjáreftirlitsmanna og ákærðu S-kvk-ef er varða málið og verður efni þeirra samskipta, sem sýnir ferli málsins hjá stjórnvöldum, rakið hér í stórum dráttum.

Með bréfi til ákærðu, dags. 19. ágúst 2010, áréttaði MAST kröfur sínar, „af gefnu tilefni vegna eftirlits sl. vetur“, um að búfé á bænum yrði tryggður húsakostur og rými í samræmi við reglugerð um aðbúnað fjár. Kom fram að stofnunin myndi hafa sérstakt eftirlit með búi ákærðu og að mikilvægt væri að gera viðeigandi ráðstafanir um bættan húsakost sem fyrst, ef hann væri enn ófullnægjandi, til að forðast aðgerðir á borð við vörslusviptingu.

Í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef og H-kk-ef M-kk-ef héraðsdýralækna um eftirlitsferð að Stórhóli þann 24. nóvember 2010 kemur fram að ekkert sé út á fóðurástand fjárins að setja og að vatn hafi verið í öllum döllum sem skoðaðir hafi verið. Slegið hafi verið á tölu fjárfjöldans og fengin sú niðurstaða að húsrými væri nánast fullnýtt, sem væri áhyggjuefni þar sem enn væri fjöldi fjár á fjalli. Gerð sé athugasemd við umgengni í fjárhúsum, þar sem eftir sé að moka út úr bæði hlöðu og eldri fjárhúsum. Þá er þar gerð „alvarleg athugasemd“ við að veikir og slasaðir gripir séu á bænum.

Með bréfi, dags. 29. nóvember 2010, var ákærðu veittur andmælaréttur vegna fyrirhugaðrar kröfu MAST um úrbætur, á grundvelli 16. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. Með bréfi lögmanns ákærðu, dags. 3. desember 2010, var m.a. mótmælt „ágiskunum“ stofnunarinnar um fjárfjölda búsins og gerðar athugasemdir við smalamennsku á vegum Djúpavogshrepps. Kom fram í bréfinu að ákærða hefði fengið inni á öðrum bæ fyrir það fé sitt sem væri umfram húsrými á Stórhóli.

Með bréfi til ákærðu, dags. 6. desember 2010, setti MAST fram kröfu um úrbætur í tveimur liðum, sem henni var veittur frestur til 10. s.m. til að verða við:

„a) Tryggja skal húsakost fyrir allt sauðfé á bænum eða fækka fé miðað við núverandi húsakost.

b) Heimta skal fé af fjöllum og uppfylla ákvæði 4. gr. reglugerðar nr. 60/2000 og ákvæði 3. og 4. gr. laga nr. 15/1994.“

Hinn 14. desember 2010 setti MAST fram þá kröfu við lögreglustjórann á Eskifirði að allt fé á Stórhóli umfram húsakost sem tæki 636 kindur yrði tekið úr vörslum ákærðu, þar sem ákærða hefði ekki orðið við kröfu stofnunarinnar um úrbætur. Kom þar fram þann sama dag hafi fjöldi fjár á Stórhóli reynst 720 kindur og að fé væri enn að koma af fjalli.

Ekki virðist hafa komið til vörslusviptingar í framhaldi af þessari kröfu MAST, en með bréfi, dags. 11. janúar 2011, fór stofnunin á ný fram á það við lögreglustjórann á Eskifirði að allt fé á Stórhóli yrði tekið úr vörslum ákærðu, umfram það fé sem húsakostur rúmaði og kom fram í bréfi þessu við skoðun 14. desember hafi komið í ljós að fjöldi fjár væri „um 858 kindur“ en húsakostur fyrir 653 kindur. Til að komast hjá vörslusviptingu hafi ákærða flutt um 190 kindur á aðra bæi, en stofnunin hafi fengið upplýsingar um að meirihluti fjárins hafi verið fluttur aftur að Stórhóli.

Með bréfi, dags. 12. janúar 2011, hafnaði lögreglustjórinn á Eskifirði kröfu MAST, þar sem lagaskilyrði voru ekki talin til að verða við henni.

Krafa um vörslusviptingu var á ný borin fyrir lögreglustjórann á Eskifirði með bréfi MAST, dags. 28. janúar 2011 og var þá vísað til þess að við eftirlit daginn áður, 27. s.m., hafi talning leitt í ljós að 727 kindur væru á bænum, en auk þess hefðu borist trúverðugar upplýsingar um 20-30 kindur á útigangi. Mælingar á húsakosti hafi sýnt fram á pláss fyrir 670 kindur. Gögn málsins bera ekki með sér hver afdrif þessarar kröfu urðu, en í skýrslu sem henni fylgdi og H-kk-nf H-kk-nf héraðsdýralæknir undirritar, um eftirlit að Stórhóli 27. janúar s.á., kemur m.a. fram, auk framangreindra upplýsinga um talningu og mælingar á rými, að við eftirlit hans og G-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef búfjáreftirlitsmanns hafi ekkert hey verið sjáanlegt í görðum og gjafagrindum, nema lítilsháttar í miðju gjafagrinda, þar sem féð nái ekki til. Þá hafi athygli vakið hve mikill úrgangur hafi verið úr heyinu og auðsjáanlega verið að gefa lélegt hey. Fram kemur þó að fóðrun fjárins sé að mati eftirlitsaðila þokkaleg, nema á yngstu ánum sem séu í tveimur af nýrri húsunum, þær hafi slaknað talsvert og þurfi að bæta við heygjöf þess fjár.

Með bréfi til sveitarfélagsins Hornafjarðar, dags. 3. febrúar 2011, tilkynnti G-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf búfjáreftirlitsmaður í Austur-Skaftafellssýslu um eftirlitsferð sína að Hraunkoti í Lóni, í tilefni af tilkynningu ákærða F-kk-ef B. F-kk-ef bónda um að fé hafi verið flutt til hans frá Stórhóli. Kemur fram í bréfinu að ákærði hafi ekki viljað teljast ábyrgðarmaður fjárins, en myndi fóðra það og hafa með því eftirlit. Féð væri haft á gjöf úti við í afgirtu hólfi, en hefði ekki aðgang að neinum húsum að Hraunkoti. Er aðstæðum í girðingarhólfinu lýst, sem og ástandi fjárins, 60 áa og eins lambhrúts, sem hafi litið „sæmilega út utan tveggja eldri áa“. Kemur fram að það fóður sem ákærði F-kk-nf gæti séð af, 37 heyrúllur, myndi duga í um 60-70 daga, miðað við að það fullnýttist.

Í skýrslu um eftirlitsferð að Stórhóli 17. mars 2011, sem undirrituð er af H-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdýralækni og G-kk-þgf V-kk-þgf G-kk-þgf búfjáreftirlitsmanni, kemur fram að tilgangur eftirlitsins hafi annars vegar verið hefðbundin vorskoðun búfjáreftirlits og hins vegar mat á aðbúnaði og holdafari fjár á bænum. Kemur þar fram að síðast hafi farið fram eftirlit á bænum 27. janúar 2011 og hafi þá legupláss og garðarými verið reiknað út og reynst pláss fyrir 670 kindur. Þremur dögum síðar hafi ábúandi tilkynnt héraðsdýralækni að búið væri að taka alla hlöðuna á bænum í notkun sem legupláss, svo rými væri fyrir allt að 730 kindur í húsum. Segir síðan í skýrslunni:

„Við talningu í dag reyndust samtals í húsum 590 ær, 32 fullorðnir hrútar og sauðir, 135 lambgimbrar og 7 lambhrútar, alls 764 kindur.

Mat á húsrými í dag sýnir að rými er fyrir að hámarki 684 kindur í húsum. Miðast það við rými sem var tiltækt í dag. Því er þar 80 kindum of margt.

Þegar komið var á bæinn um kl. 11.00 var hvergi hey í görðum, hvorki sjálfgjafargörðum né öðrum. Ærnar virtust þó ekki soltnar. S-kvk-nf L-kvk-nf var að brynna fénu og undirbúa að bera hey á garðana, en öll vinnuaðstaða er slæm. Heyið sem verið var að gefa var af lélegum gæðum og margt bendir til að mest allt hey á bænum sé mjög lélegt og valdi því að ærnar þrífast ekki, í dag var t.d. verið að gefa rennandi blautt, ólystugt hey. Bera þarf hey á flesta garða og brynnt er með því að láta renna úr slöngu í plastdalla.

Mikill skítur hefur safnast á gólf í gömlu fjárhúsum og við hluta garðanna þarf féð að leggjast á hnén til að ná inn í garðana. Í austasta húsinu hefur lekið inn frá þaki og er þar mikil for, þannig að hluti hússins nýtist ekki fyrir legupláss. Einnig er talsverð bleyta við brynningardalla fremst í hinum húsunum tveimur.

Mikið drasl er á fóðurgangi í nýju húsum og sums staðar hefur safnast mikill skítur ofan á gólfgrindur.

Hinn 30. 1. sl. tilkynnti ábúandi héraðsdýralækni, að nú væri búið að taka alla hlöðuna í notkun fyrir legupláss, þannig að þar væri nú mun meira legupláss en áður. Var það tekið trúanlegt en í dag kom í ljós að lagfæringar höfðu ekki átt sér stað, heldur var allt óbreytt frá 27. 1. sl. Í miðkró nýju húsanna eru c.a. 5,5 m af garðarými og samsvarandi legupláss ekki í notkun.

Allt of margt fé er í nýju húsunum, gemlingar eru þokkalega fóðraðir en annað fé er mjög slaklega fóðrað, einkum tveggja vetra ær mjög þunnar og ástand þeirra almennt lélegt. Meiri hluti annars fjár er illa fóðraður. Fé í gömlu húsum og hlöðu er í skárra standi, en hefur þó látið verulega á sjá frá skoðun 27. 1. sl.

Enn eru nokkrar ær í tveimur reifum.

Talsvert ber á ullarlausum blettum á fénu, trúlega er ullaráti þar um að kenna, rannsókn á ullarsýnum, sem tekin voru 27. 1., sýndu ekki fram á neina óværu.

Mat okkar er að aðbúnaður fjár sé ófullnægjandi, allt of margt fé er í húsum, mikill skítur á gólfum og for á gólfum í gömlu húsunum, en þar er allt fé á taði eins og í hlöðunni.

Gemlingar hafa ekki enn verið merktir með eyrnamerkjum eins og skylt er.

Þá er fóðrun fjárins með þeim hætti að hún telst ekki ásættanleg. Mikilvægt er að grípa inn í núna, okkar mat er að fénu sé hreinlega ekki gefið nóg. Við teljum eðlilegt að vanfóðrun fjár og slæmur aðbúnaður verði kærður til lögreglu.

Skv. upplýsingum okkar eru um 90 kindur frá Stórhóli í Hraunkoti í Lóni og einnig eru 30 til 40 lambhrútar, sem fluttir voru að […] en eru nú á óþekktum stað, líklega í […].

Enn hafa ásetningslömb frá sl. hausti ekki verið bólusett við garnaveiki.“

Í skýrslu til MAST, dags. 23. mars 2011, sem undirrituð er af H-kvk-þgf H-kvk-þgf G-kvk-þgf héraðsdýralækni og G-kk-þgf M-kk-þgf Þ-kk-þgf, ráðunaut Búnaðarsambands Suðurlands, er lýst eftirlitsferð að Hraunkoti sem ekki kemur fram hvenær hafi verið farin. Kemur þar fram að farið hafi verið að Hraunkoti að beiðni MAST til að kanna aðbúnað sauðfjár frá Stórhóli, sem þar sé haft í hólfi úti við. Ákærði F-kk-nf hafi fylgt eftirlitsmönnum að hólfinu, þar sem þeim hafi talist til að væru milli 110 og 120 dýr, en ákærði hafi talið að hjörðin teldi um 115 kindur. Í skýrslunni segir m.a.:

„Féð er í afgirtu hólfi norðan við fjárhúsin í Hraunkoti en hefur engan aðgang að því húsi. Hólfið er girt utan um klett og hefur féð skjól þar fyrir flestum áttum nema þá norðan og norðvestan áttum. Ágætlega er rúmt á fénu en nokkuð blautt þar sem því er gefið og aðgengi að hreinu vatni er góður og er rennandi lækur neðar í hólfinu.

Féð virtist sæmilega á sig komið en margar ær frekar þunnar. F-kk-nf sagðist gefa fénu reglulega og er alltaf hey hjá því. Heyið sem verið er að gefa því núna er frekar lélegt og telst varla fóður fyrir kindur sem komnar eru að burði. F-kk-nf sagði að þetta væri það eina hey sem væri til handa fénu og er það fengið frá [D] og er sinuslegið gamalt hey.“

Er í skýrslunni haft eftir ákærða F-kk-þgf að ekki sé pláss fyrir féð í húsum hans og að hann muni fljótlega þurfa á hólfinu að halda á sauðburði hjá sjálfum sér. Þá er eftir honum haft að hann vilji ekki teljast umráðamaður þessara kinda, hann telji sig frekar vera tilsjónarmann, sbr. 3. gr. laga um nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. Í skýrslunni segir síðan:

„Staðfestist það hér með að umrætt fé hefur ekki aðgang að húsi (sbr. 16. gr. laga um búfjárhald) og ekki heldur viðunandi aðbúnað þegar sauðburður hefst. Þá þarfnast féð betra fóðurs þar sem það hey sem féð fær telst varla viðhaldsfóður, sbr. 5. gr. reglugerðar 60/2000, um eftirlit með aðbúnaði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra.“

Með bréfum til ákærðu S-kvk-ef, dags. 23. og 25. mars 2011, veitti MAST henni andmælarétt vegna úrbóta sem stofnunin kynnti að hún hygðist krefjast fyrir 4. apríl s.á. í tilefni af eftirliti á Stórhóli 17. mars s.á. og í Hraunkoti 23. s.m. Var í síðara bréfinu tekið fram að því væri beint til ákærðu sem eiganda fjárins, þar sem ábúandi í Hraunkoti, ákærði F-kk-nf, teldi sig ekki umráðamann þess heldur tilsjónarmann, sbr. 3. gr. laga um búfjárhald.

Ákærða S-kvk-nf nýtti sér andmælarétt sinn með ódagsettu bréfi sem liggur fyrir í málinu. Liggur einnig fyrir í málinu umsögn H-kk-ef H-kk-ef héraðsdýralæknis og G-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef búfjáreftirlitsmanns, dags. 4. apríl 2011, í tilefni af andmælum ákærðu. Verða þau bréf ekki rakin hér en í niðurlagi bréfs dýralæknisins og búfjáreftirlitsmannsins segir svo um rými í húsum:

„Vegna stöðugra deilna um húsrými, þar sem undirritaðir hafa ítrekað verið sakaðir um að reikna vitlaust ábúendum í óhag er hér á eftir samantekt á húsrými. Miðað er við að öll hús séu nýtt til hins ýtrasta, en svo var ekki við eftirlit 17. 3. sl.

Með þessari niðurstöðu er ekki rými fyrir nein lömb, en reikna ber rými fyrir unglömb eftir þyngd, sbr. viðauka 1 í reglugerð nr. 60/2000 [...] [Þ]á er heldur ekki gert ráð fyrir neinum burðarstíum [...].

Rými fyrir fé í fjárhúsum á Stórhóli:

17.3.2011 30.3.3022 (skv. upplýsingum S-kvk-ef)

Gömlu fjárhús:

- Austurhús 71 71

- Miðhús 93 97

- Vesturhús 71 71

Hlaða: 134 165

Nýrri fjárhús:

- Garði 1 111 (geldir gemlingar) 111

- Garði 2 92 100

- Garði 3 112 112

Samtals: 684 727

Við ítrekum, að með því að hafa 727 kindur í húsunum vantar rými fyrir öll lömb, sem er áhyggjuefni, því sauðburður hefur byrjað mjög snemma á bænum undanfarin ár. Strangt til tekið er því varla hægt að fallast á þennan fjárfjölda þegar sauðburður er hafinn.“

Með tveimur bréfum til ákærðu, dags. 4. apríl 2011, setti MAST fram kröfur um úrbætur á grundvelli 16. gr. laga nr. 103/2002, með vísan til skýrslna stofnunarinnar um eftirlit að Stórhóli frá 17. mars 2011 og um eftirlit að Hraunkoti frá 23. s.m. og „að teknu tilliti til andmæla“. Var í bréfum þessum vísað til „meðfylgjandi skjals, dags. 4. apríl 2011, þar sem farið er yfir andmæli og þeim svarað“. Var frestur til úrbóta veittur til 6. apríl s.á. Hvað fé á Stórhóli snerti voru eftirfarandi kröfur gerðar:

„a) Útvega skal húsakost fyrir allt fé á bænum.

b) Bæta skal fóðrun alls fjár á bænum ef frá eru taldir gemlingar sem eru þokkalega fóðraðir. Fóðrun tveggja vetra áa þarf sérstaklega að bæta.

c) Taka skal af tvíreifi.

d) Þar sem for er í húsum skal moka út úr húsum eða bera undir féð undirburð.

e) Við hluta garðanna þarf féð að leggjast á hnén til að komast að vegna mikils skíts við garðana. Þetta skal laga.“

Hvað fé í Hraunkoti snerti voru eftirfarandi kröfur um úrbætur gerðar og tekið fram að ábúandi þar teldi sig ekki umráðamann fjárins heldur tilsjónarmann og væri kröfum af því tilefni beint að ákærðu sem eiganda fjárins:

„a) Útvega skal húsakost fyrir féð í Hraunkoti.

b) Bæta skal fóðrun.“

Í málinu liggja fyrir tvær skýrslur H-kk-ef H-kk-ef héraðsdýralæknis og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns um eftirlitsferðir 7. apríl 2011, annars vegar að Stórhóli og hins vegar að Hraunkoti. Í skýrslunni um eftirlit á Stórhóli segir m.a. svo um niðurstöðu þess:

„a) Í fjárhúsum á Stórhóli voru taldar 609 kindur, auk nokkurra unglamba, en sauðburður er hafinn á bænum. Í og við hella innan við bæinn, sk. Hellra voru 117 gemlingar, að sögn S-kvk-ef L-kvk-ef eru þeir allir geldir. Húspláss er á Stórhóli fyrir allt að 732 kindur, með því að nýta allt rými til hins ýtrasta, þá er ekki gert ráð fyrir lömbum [...] Ekki er hægt að flokka sk. Hellra sem fjárhús þar sem fé er hýst að vetrinum [...].“

Þá kemur fram í b) til e) liðum niðurstöðukafla skýrslunnar að ástand gemlinga sé viðunandi en holdafar annars fjár sé þannig að almennt séu ær rýrar og illa fóðraðar og innan um séu horaðar kindur. Breyting til batnaðar sé ekki merkjanleg frá skoðun 17. mars 2011. Hey sé lélegt og vart viðhaldsfóður fyrir lambfullar ær á þessum tíma árs. Ekki hafi sést ær í rúböggum. Búið sé að hreinsa upp for þar sem lekið hafi inn í hús frá þaki og búið sé að moka skít frá görðum.

Í skýrslunni um eftirlit í Hraunkoti segir svo um niðurstöðu þess:

„a) Í girðingu við fjárhús á bænum Hraunkoti og í lítilli rétt í nágrenninu voru 70 kindur, nokkrar bornar. Engin hús eru til staðar til að hýsa féð. Stærstur hluti ánna voru á blautum bala þar sem var töluverð for og þar lágu ærnar. Nokkrar ær voru á hól í girðingunni og ein tvílembd ær var í litlum helli á svæðinu. Hvergi var hey sjáanlegt og að sögn bóndans var það ekki til. Í rétt voru 4 ær, tvær bornar og 3 lömb.

b) Fóðrun fjárins er almennt léleg og innan um eru grindhoraðar ær, sem standa varla undir sér, ein þeirra hafði borið í nótt tveimur lömbum, en hún mjólkaði ekki og lömbin að dauða komin af hungri og kulda.

Búfjáreftirlitsmaður hafði nýlega séð það hey sem verið var að gefa í Hraunkoti. Mat hans var að það hey sem ærnar höfðu í Hraunkoti meðan hey var til gæti ekki talist viðhaldsfóður þannig að það fé sem það fékk geti ekki nýtt fóðrið til mjólkurmyndunar eða fósturmyndunar að neinu gagni. Héraðsdýralæknir gaf út fyrirmæli um að þegar í stað skyldu þrjár ær aflífaðar, því metið var að þær gætu ekki lifað vegna hors og m.t.t.. dýraverndarlaga bæri að lina þjáningar þeirra.“

Með bréfi til lögreglustjórans á Eskifirði, dags. 7. apríl 2011, krafðist MAST þess að 70 kindur ákærðu S-kvk-ef í Hraunkoti yrðu teknar úr vörslum hennar, þar sem ákærða hafi ekki orðið við kröfu um úrbætur á aðbúnaði þessa sauðfjár og þær úrbætur þyldu ekki bið, samkvæmt því sem í ljós hefði komið við eftirlit MAST í Hraunkoti þann sama dag.

Ekki liggur fyrir í málinu nein skýrsla lögreglu um vörslusviptingu í tilefni af kröfu MAST, en í upplýsingaskýrslu lögreglu, dags. 13. apríl 2011, kemur fram að þann dag hafi verið óskað eftir aðstoð lögreglu við eftirlit búfjáreftirlitsmanns að D, þar sem til hafi staðið að meta ástand fjár sem ákærða S-kvk-nf hafi verið svipt vörslum á þann 8. s.m. Hafi lögregla verið viðstödd þegar G-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf búfjáreftirlitsmaður og J-x-x A-x-x héraðsdýralæknir mátu féð með tilliti til holdafars og heilsufars. Hafi fjórar ær, eyrnamerktar með númerunum 5174, 5162, 9207 og 9206 verið metnar í þannig ástandi að þær myndu ekki eiga möguleika á að ná bata vegna langvarandi vanfóðrunar. Hafi ærnar verið ljósmyndaðar af héraðsdýralækni og síðan felldar.

Ennfremur liggur fyrir ódagsett bréf G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns til MAST, þar sem fram kemur að hann hafi að beiðni sveitarstjóra sveitarfélagsins Hornafjarðar verið viðstaddur og aðstoðað við vörslusviptingu lögreglu á sauðfé í eigu ákærðu S-kvk-ef þann 8. apríl 2011. Hafi vörslusviptingin átt að fara fram í Hraunkoti, en féð hafi verið komið á tvær bifreiðar og vagna sem lögregla hafi mætt á leiðinni í Hraunkot. Hafi bifreiðunum verið snúið að bænum D og hafi þar reynst vera 69 kindur, sem búfjáreftirlitsmaðurinn hafi þuklað og metið, en um það mat segir svo í bréfinu: „Var það mitt mat að 2 kindur myndu flokkast í holdstigunarflokk 1, en trúlega einar 10 aðrar. Þá væru c.a. 20 kindur sem væru í flokk 1,5-2 en aðrar skárri og væri þörf á að skoða féð betur með tilliti til framangreinds.“

Þá liggur fyrir skýrsla J-x-x A-x-x og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef, dags. 13. apríl 2011, þar sem fram kemur að þau hafi umræddan dag á bænum D í Lóni, að viðstöddum lögreglumanni og umsjónarmanni fjárins, skoðað og holdstigað fé frá Stórhóli sem þangað hafi verið fært, eftir að hafa áður verið skoðað í Hraunkoti í Lóni 7. s.m. Í bréfinu segir m.a.:

„Undirrituð holdstiguðu flestar ærnar. Flestar ærnar voru metnar með holdastig í kringum 2. Þrjár ær sem voru með lömb voru metnar með holdastig 1. Fjórar ær voru í holdastig 0-0,5 (þ.e. háhorn greinileg og hvöss, þverhorn líka hvöss, fingur ganga auðveldlega undir endana og hægt er að greina á milli þorna. Bakvöðvi þunnur og svo til ekkert fitulag undir húðinni). Þær ær voru máttlitlar og féllu við um leið og ýtt var á þær við afturpartinn. Þær voru óbornar og engin júgur undir þeim. Ástand á þessum fjórum ám var svo slæmt að héraðsdýralæknir ákvað í samráði við yfirdýralækni að aflífa þær á staðnum, sbr. 16. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. Var ástand þeirra talið það slæmt að ekki var talið að þær gætu lifað vegna hors, þ.e að þær næðu upp eðlilegum holdum aftur og eins að þær gætu ekki lifað burð af.“

Litlar, svarthvítar ljósmyndir fylgja bréfi þessu sem sýna þegar mat á framangreindum fjórum ám fór fram og eru númer kindanna tilgreind við myndirnar (5174, 5162, 9207 og 9206).

Í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef héraðsdýralæknis og G-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef búfjáreftirlitsmanns um eftirlitsferð að Stórhóli 28. apríl 2011 kemur fram að húsrými sé nægilegt enda hafi fénu fækkað verulega, eða um 300 fjár frá 7. s.m. Í skýrslunni segir m.a.:

„Í sk. Hrossanesi eru gemlingarnir, þeir voru fluttir í sk. Hellra í byrjun apríl og hafa nú verið settir á tún þar í grenndinni, þ.e. Hrossanes. Svo virðist sem hluti gemlinganna séu lambfullir, a.m.k. sást einn nýborinn við eftirlit og dautt lamb var einnig á svæðinu. Að setja 120 gemlinga út í byrjun apríl er augljóslega brot á reglugerð nr. 60/2000 um aðbúnað sauðfjár. Úr því sem komið er verður ekki gerð krafa um að þessir gemlingar verði teknir inn, nema auðvitað þeir sem bera. Nauðsynlegt er að skoða þá sem allra fyrst og taka úr þá sem eru með lambi [...].

Eftirlitsaðilum er vandi á höndum varðandi ákvörðun um framhaldið. Ástand um helmings fjárins metum við sæmilegt, holdstigun metin 2 og að litlum hluta 2,5, eftir að þreifað var á hluta þess fjár. Okkar mat er að um 30% fjárins nái varla holdstigunarstuðli 2, en félli þó í þann flokk, og afgangurinn, c.a. 20% flokkist í holdstigun 1,5, miðað við að lakasti flokkur sé 1. Fáeinar grindhoraðar ær eru holdstigaðar í flokk 1. Lagt er til að lökustu ærnar verði teknar úr og þeim lógað.“

Í málinu liggja einnig fyrir ljósmyndir sem bárust lögreglu frá MAST 13. maí 2011, sem sagðar eru teknar á Stórhóli og í Hraunkoti 7. apríl s.á. og á Stórhóli 28. apríl s.á.

Þá eru meðal gagna málsins tvö skjöl með útreikningum H-kk-ef H-kk-ef héraðsdýralæknis á leguplássi og garðaplássi í fjárhúsum á Stórhóli, annars vegar dags. 27. janúar, með breytingu 30. s.m., og hins vegar 17. mars 2011, þar sem heildarniðurstaðan samkvæmt fyrrnefnda skjalinu er að rými sé fyrir 732 kindur en 684 kindur samkvæmt því síðara.

Að beiðni ákærðu S-kvk-ef var undir rekstri málsins dómkvaddur matsmaður til að skoða fjárhús og hlöður á jörðinni Stórhóli og meta hvað þau rúmi margt sauðfé. Þá var matsmanninum falið að skoða aðstæður í Hellrum, bæði inngirt svæði og helli, og leggja mat á gæði þessa sem athvarfs, að teknu tilliti til veðurfars á svæðinu. Liggur fyrir í málinu matsgerð matsmannsins, dr. T-kk-ef J-kk-ef, dags. 28. febrúar 2012, þar sem niðurstöður mælinga hans og mat er sett fram í texta, tölum og á málsettum skissum. Kemur þar fram sú meginniðurstaða matsmannsins að rými sé fyrir 628 kindur í fjárhúsum og hlöðu á Stórhóli, en ef fallist sé á að breiðar jötur í húsum séu fullgildar gjafagrindur og jafnframt á að hægt sé að bæta 22 ám við á tilteknu rými merkt „A“ í hlöðunni sé rými fyrir 705 kindur. Fram kemur í matsgerðinni að ekki sé hægt að reikna með því að fé sé haft að staðaldri í rými í hlöðu merkt „B“ þar sem legurými væri fyrir 34 kindur til viðbótar. Verður vikið að matsgerðinni eftir því sem þörf er á í niðurstöðukafla þessa dóms.

Af hálfu beggja ákærðu voru lagðar fram greinargerðir í málinu og verður vikið að málsástæðum þeirra í niðurstöðukafla þessa dóms. Frekari gögn voru lögð fram undir rekstri málsins sem ekki er þörf á að rekja hér sérstaklega.

II

Hér verður rakið í meginatriðum það sem fram kom í framburði beggja ákærðu og vitna fyrir dómi, auk þess sem vikið verður að framburði ákærðu hjá lögreglu, en ekki voru teknar skýrslur af vitnum við rannsókn málsins.

Ákærða S-kvk-nf I-kvk-nf L-kvk-nf bar fyrir dómi að framkvæmd fjallskila af hálfu sveitarfélagsins Djúpavogshrepps hafi verið í ólestri veturinn 2010-2011, sem leitt hafi til þess að fjöldi fjár hennar, um 250 kindur, hafi skilað sér seint af fjalli, eða allt fram í byrjun aprílmánaðar. Hún kvað það aldrei hafa verið ætlun sína að hafa svo margt fé á fóðrum sem raun bar á umræddan vetur, en þegar smölun á vegum sveitarfélagsins hafi farið fram 10. desember 2010 hafi verið of seint að koma fé til slátrunar og hún því þurft að koma fé umfram húsrými á Stórhóli fyrir á öðrum bæjum.

Ákærða kvað héraðsdýralækni hafa samþykkt að rými væri fyrir 732 kindur í húsum á Stórhóli, eftir að búið hafi verið að taka alla hlöðuna í notkun í lok janúar 2011, en kvaðst raunar telja að réttara hefði verið að miða við 744 kindur miðað við hlutfall geldfjár sem hafi verið óvenjumargt á Stórhóli. Þann dag sem eftirlit átti sér stað 17. mars 2011 og í fáeina daga þar á undan, hafi fé verið látið liggja við opið við hlöðuna á meðan hey hafi verið tekið þar inn og gefið á garðana, en sökum óveðurs þá daga hafi ekki verið hægt að opna heyrúllurnar utan húss. Af þeim sökum hafi eftirlitsmenn ekki viljað viðurkenna alla hlöðuna sem legurými fyrir fé og lækkað töluna niður í 684 kindur. Það hafi verið óréttmætt þar sem rýmið hafi allt frá því í janúarlok verið notað sem legurými fyrir fé, með nefndri undantekningu.

Ákærða kvað fjölda fjár í húsum á Stórhóli aldrei hafa farið fram yfir þann fjölda sem henni hafi verið heimilt að halda þar, 732 kindur, utan þess að í nefndu óveðri hafi hún neyðst til að hýsa um skamma hríð um 20 kinda hóp sem komið hafi af fjalli og sem henni hafi sökum veðurs ekki verið stætt á að flytja annað. Þessar kindur hafi verið fluttar í Hraunkot strax að kvöldi 17. mars. Kvaðst ákærða draga í efa réttmæti talningar eftirlitsmanna og telja að umræddan dag hafi verið a.m.k. 10 til 20 kindum færra en þær 764 kindur sem taldar hafi verið.

Ákærða kvað for á gólfum í austasta húsinu umræddan dag hafa orsakast af því að þakplata hafi fokið í óveðrinu, sem ekki hafi verið hægt að gera við fyrr en veður lægði. Um mjög lítið svæði hafi verið að ræða innst í horni hússins og fé hafi ekki þurft að liggja þar.

Þær fáeinu ær sem hafi verið í tveimur reifum við umrædda eftirlitsheimsókn, hafi verið svo nýkomnar af fjalli að ekki hafi gefist færi á að rýja þær.

Ákærða kvað rétt að 135 ásetningslömb hafi enn ekki verið bólusett þann 17. mars 2011. Kvað hún þau H-kk-þf H-kk-þf héraðsdýralækni hafa haustið 2010 orðið ásátt um að bíða með bólusetningar þar til allt ásetningsfé væri komið af fjalli, en þegar komið hafi verið fram í janúar 2011 hafi ákærða óskað eftir því að dýralæknirinn léti verða af bólusetningum, þrátt fyrir að enn vantaði upp á að allt ásetningsféð væri komið í hús. Dýralæknirinn hafi látið það hjá líða og féð því enn ekki verið bólusett umræddan dag. Ákærða kvaðst ekki hafa talið unnt að leita til annars aðila til að fá féð bólusett.

Ákærða kvaðst alltaf hafa gefið fénu nóg hey, en heyið hafi verið misjafnt að gæðum. Það hafi þó ekki verið svo lélegt sem eftirlitsmenn hafi viljað vera láta. Sumt af heyinu hafi verið óáborið, en það hey hafi verið gefið framan af vetri. Það hey sem lýst sé sem blautu og ólystugu í skýrslu eftirlitsmanna frá 17. mars hafi verið áborið og af ágætum gæðum.

Ákærða kvaðst ekki kannast við að meiri hluti fjárins hafi verið vanfóðraður þann 17. mars 2011, en einhverjir tugir áa hafi verið rýrar. Þar hafi verið um að ræða fé sem komið hafi seint af fjalli, þar á meðal gamalt fé, sem sumt hafi verið sjúkt og hefði þurft að komast í sláturhús.

Varðandi tvö lömb, annað sjúkt af liðabólgu og hitt með sár á kviði, kvaðst ákærða að eigin frumkvæði hafa framvísað þessum lömbum við eftirlit dýralækna á Stórhóli 24. nóvember 2010. Þessi lömb hafi einungis verið búin að vera í hennar vörslum í tvær nætur.

Ákærða kvaðst þann 6. apríl 2011 hafa flutt 117 gemlinga, sem hún hafi talið gelda, í afgirt svæði við Hellra, en þangað hafi þeir verið fluttir til að rýma fyrir fé sem komið hafi verið að burði. Um 6-8 gemlinganna hafi síðar reynst með lömbum.

Ákærða sagði svæðið í Hellrum löngum hafa verið notað fyrir fé og að hellir þar veiti sauðfé gott skjól. Hún hafi áður notað svæðið sem skjól að vorlagi fyrir geldfé með vitneskju og samþykki búfjáreftirlitsmanna. Þeir sömu gemlingar og voru í Hellrum hafi síðar verið fluttir í Hrossanes. Ágæts skjóls njóti við í Hrossanesi, m.a. af skurði og uppgreftri, þótt ekki sé þar um húsaskjól að ræða. Veðurfar hafi verið gott á þessu tímabili og ekkert sé athugavert við að setja geldfé út að vorlagi. Hæglega hefði mátt taka gemlingana aftur inn í hús ef þess hefði þurft vegna veðurs, enda um skamman veg að fara, bæði úr Hellrum og Hrossanesi. Þann 7. apríl hafi sauðburður rétt verið nýhafinn og því enn til staðar það rými sem gemlingarnir hafi haft í húsum, áður en þeir hafi verið fluttir í Hellra. Þann 12. apríl hafi verið búið að fækka fé í húsum á Stórhóli um 230 kindur og því yfrið nóg rými í húsum fyrir gemlingana eftir það.

Ákærða kvað meðákærða F-kk-þf hafa af greiðasemi og að hennar beiðni vistað fé fyrir hana í afgirtu hólfi í Hraunkoti frá því í desember 2010. Kvaðst ákærða hafa verið á leið með féð, um 70 kindur, á bifreiðum úr Hraunkoti er lögregla stöðvaði förina 8. apríl 2011 og sneri bifreiðunum að D þar sem hún var svipt vörslum þess.

Ákærða bar að henni hafi verið ljóst að ekki væri húsrými fyrir féð í Hraunkoti, en að önnur lausn á húsrýmisvanda hennar hafi ekki virst tæk. Hún kvað aldrei hafa staðið til að vista fé hjá meðákærða í Hraunkoti svo lengi sem raun bar á, en hafnaði því þó að rætt hafi verið um eina viku í þessu sambandi. Hún hafi vitað að meðákærði þyrfti á hólfinu að halda í síðasta lagi á sauðburði og talið að hann myndi hýsa féð í hlöðu sinni ef illa hefði viðrað. Til hafi staðið að selja féð tilgreindum manni, en af því hafi ekki orðið. Meðákærði hafi vitað af þeim áformum.

Meðákærði hafi skuldað henni 37 heyrúllur og það hey hafi dugað fram til um 19. eða 20. mars. Meðákærði hafi gert henni viðvart um að heyið væri að verða búið og bent henni á að hey væri til sölu á D. Þar hafi verið um að ræða 50 rúllur af ódýru heyi, fyrningum, sem ákærða hafi ætlað að kaupa allar en ekki haft ráð á meiru en 20 rúllum. Ákærða kvaðst aldrei fyrr hafa staðið í viðskiptum með hey en telja að það hafa verið ódýrt, um 1.000 krónur rúllan. Kvaðst ákærða hafa álitið um nægilega gott hey að ræða, enda teldi hún að hey frá D væri almennt gott.

Ákærða kvað þau meðákærða ekki hafa rætt það sérstaklega hvort þeirra bæri ábyrgð á fénu. Meðákærði hafi verið farinn að viðra áhyggjur sínar af fénu og viljað losna við það, en það hafi þó ekki verið í janúar 2011 heldur síðar. Ákærða hafa talið fóðrun fjárins á ábyrgð meðákærða og hún hafi treyst honum til þess að fóðra féð skikkanlega. Það hafi hins vegar ekki verið á ábyrgð meðákærða hve horað fé hafi verið meðal þess sem vörslusvipt var, enda hafi sumt af því verið nýkomið af fjalli og sumt jaxlaveikt.

Varðandi þær ær sem hafi þurft að aflífa sökum vanfóðrunar, vísaði ákærða til þess að kaupandi fjárins eftir vörslusviptingu, A, hafi ekki talið féð vanfóðrað. Ákærða kvaðst ekki vita hvaða fé það var sem var aflífað, en giska á að þar hafi verið um að ræða fé úr 20 kinda hópi sem hún hafi flutt í hólfið í Hraunkoti að kvöldi 17. mars 2011. Það fé hafi verið nýkomið af fjalli, en ákærða kvaðst ekki hafa hugað sérstaklega að holdarfari þess áður en hún flutti það í Hraunkot. Hún hafi talið betra fyrir það fé að vera áfram úti, þar sem mögulegt væri að taka það inn ef þörf væri á, frekar en að þurfa að þola viðbrigðin við vera hýst svo seint að vetri. Ákærða kvaðst ávallt hafa rætt við meðákærða og fengið leyfi hans áður en hún flutti fé í hólfið í Hraunkoti.

Bornar voru undir ákærðu ljósmyndir af fjórum ám sem aflífaðar voru. Hún kvaðst kannast við númer þeirra, en ekki minnast þess að hafa flutt tvær ánna í Hraunkot og gruna að einhver annar kynni að hafa bætt fé í hennar eigu í hópinn þar.

Ákærða kvaðst hafa fækkað fé sínu verulega vorið 2011 vegna þrýstings MAST, sem henni hafi þótt sárgrætilegt eftir að hafa haft féð á fóðrum um veturinn. Hafi um 300 hrútum og nokkrum gömlum ám verið lógað, m.a. með aðstoð B ráðunauts. Hún kvaðst telja sig hafa verið með um 600 fjár á fóðrum síðast liðinn vetur.

Ákærða kvað lungnakregðu hafa herjað á fé sitt sem geti haft þau áhrif að féð þrífist illa. Í fjárhópnum sé alltaf eitthvað um gamlar ær og jaxlaveikar sem þrífist verr en annað fé. Eftirlitsmenn hafi einungis myndað verst útlítandi féð.

Ákærða gaf skýrslu hjá lögreglu 19. apríl og 20. maí 2011. Er framburður hennar fyrir dómi í öllum meginatriðum í samræmi við framburð hennar hjá lögreglu þótt framburður hennar fyrir dómi hafi um sumt verið ítarlegri og um annað hjá lögreglu.

Ákærði F-kk-nf B. F-kk-nf kvaðst kannast við að hafa tekið við fé frá Stórhóli að beiðni meðákærðu S-kvk-ef frá því í desember 2010 og fram á árið 2011. Ákærði kvaðst telja að meðákærða hafi fyrst flutt fé í hólfið 17. desember 2010, þ.e. einn vagnfarm eða um 20 kindur. Einn vagnfarmur af fé hafi bæst við fljótlega þar á eftir, líklega í desember. Fleira fé hafi bæst við í janúar. Ákærða hafi ávallt hringt og látið vita áður en hún kom með fleira fé í hólfið, en féð hafi verið flutt þangað á ýmsum tímum sólarhringsins. Hann sjálfur hafi yfirleitt ekki verið viðstaddur og því ekki kynnt sér ástand fjárins við komu. Í upphafi hafi verið rætt um að ákærði geymdi féð í um vikutíma, á meðan meðákærða væri að gera endurbætur á húsum á Stórhóli til að rýma til fyrir fé. Það hafi síðan dregist að féð yrði sótt. Taldi ákærði það kunna að hafa helgast af því að meðákærða hafi þurft að taka aftur til sín fé sem hún hafi áður verið búin að koma fyrir á öðrum bæ. Ákærði kvaðst hafa heyrt af áformum meðákærðu um að selja féð, en af því hafi ekki orðið.

Ákærði kvað rétt að um 70 fjár hafi verið í afgirtu hólfi í Hraunkoti við eftirlit 7. apríl 2011, en þegar féð hafi verið flest í hólfinu hafi verið þar yfir 100 fjár. Hafi ákærða verið búin að fara með um 40 kindur komnar að burði að Stórhóli fyrir þann tíma.

Ákærði kvaðst ekki vita til þess að aðrir hafi flutt fé í hólfið en ákærða S-kvk-nf og sambýlismaður hennar

Til fóðrunar fjárins hafi verið ætlaðar 37 heyrúllur sem ákærði hafi verið búinn að lofa meðákærðu S-kvk-þgf. Hafi ákærði séð um að gefa fénu og fylgst með því daglega, þannig að fénu hafi ekki skort hey. Þessar 37 rúllur hafi virst yfirdrifið magn miðað við þann skamma tíma sem ákærði hafi talið að féð yrði í hólfinu.

Ákærði sagði gott skjól vera af hraunkletti í hólfinu þar sem féð hafi verið geymt, en þó ekki úr öllum áttum. Ekkert húsaskjól væri þar að finna og hafi meðákærðu verið fullkunnugt um að hann hefði ekkert rými í húsum fyrir fé hennar. Aðspurður hvað hann hefði gert ef illviðri hefði gert, kvaðst ákærði ekki hafa talið það líklegt á þeim vikutíma sem hann hafi í upphafi talið að féð yrði í hólfinu, en ef nauðsyn hefði borið til hefði eflaust mátt koma fénu einhvers staðar í hús, þó ekki í húsum í Hraunkoti. Bæði meðákærða og G-kk-nf M-kk-nf hafi spurt að því hvort hann gæti ekki í neyð tekið féð inn í hlöðuna, en ákærði kvaðst hafa svarað því svo til að það gæti hann fráleitt. Aðspurður kvaðst ákærði ekki vita til þess að fé hafi áður verið geymt að vetrarlagi í hólfinu við hraunklettinn. Ákærði kvaðst þó hafa litið svo á að forsvaranlegt væri að geyma féð þar um skamma hríð.

Í febrúarbyrjun 2011 kvaðst ákærði hafa leitað til G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns, sem komið hafi fljótlega og skoðað aðstæður. Ákærði kvaðst ekki muna nákvæmlega hvenær hann tilkynnti G-kk-þgf M-kk-þgf fyrst um féð, en það gæti hafa verið snemma í janúar. Hafi hann haft samband við búfjáreftirlitsmanninn þar sem hann hafi séð að það gæti dregist að féð yrði sótt og ekki viljað bera ábyrgð á fénu ef vanhöld yrðu á fóðrun þess. Auk þess hafi hann viljað tryggja að féð yrði farið áður en það færi að bera. Hafi hann rætt það við G-kk-þf M-kk-þf að hann vildi ekki teljast ábyrgur fyrir fénu og hafi búfjáreftirlitsmaðurinn verið sammála því að hann væri tilsjónarmaður en ekki ábyrgðarmaður fjárins.

Ákærði kvaðst hafa litið svo á að meðákærða bæri alfarið ábyrgð á fénu sem hann geymdi fyrir hana. Henni hafi mátt vera fullljóst um aðstæður og ástand fjárins og að hann teldi sig ekki ábyrgan fyrir fénu og vildi losna við það. Hafi hann t.d. farið að Stórhóli og sýnt meðákærðu bréf sem G-kk-nf M-kk-nf hafi ritað sveitarfélaginu og öðrum yfirvöldum í byrjun febrúar 2011, þar sem fram hafi komið að ákærði teldi sig ekki bera ábyrgð á fénu og að féð yrði að vera farið úr hólfinu áður en það færi að bera. Ákærði kvaðst þegar á leið hafa rætt það alvarlega við meðákærðu að hún færi að sækja féð og ekki síðar en 10. apríl, enda hafi hann ekki talið sig geta haft fé hennar í hólfinu þegar kæmi að sauðburði. Meðákærða hafi ávallt svarað að hún gæti ekki tekið féð strax.

Aðspurður út í ástand fjárins 7. apríl 2011 kvaðst ákærði hafa verið orðinn miður sín yfir því og hafa verið búinn að ræða áhyggjur sínar við bæði G-kk-þf M-kk-þf og meðákærðu. Þær 37 heyrúllur sem hann hafi gefið fénu framan af hafi verið gott, áborið hey, en það hey hafi verið búið í kringum 20. mars. Ákærða hafi rætt um að féð yrði farið áður en það hey kláraðist, en ef ekki myndi hún koma með hey frá Stórhóli. Það hafi hins vegar ekki gerst, en meðákærða hafi þess í stað keypt hey frá D, sem ákærði hafi sótt fyrir hana. Það hey hafi alls ekki verið gott. Hafi ákærði rætt það bæði við G-kk-þf M-kk-þf og ákærðu að fé komið að burði þyrfti betra hey, en það hafi ekki virst á lausu. Ákærði kvaðst áður hafa verið búinn að reyna að útvega gott hey og telja G-kk-þf M-kk-þf hafa reynt það einnig. G-kk-nf M-kk-nf hafi bent ákærða á heyið sem væri til sölu á D. Meðákærða hafi ætlað að kaupa allt heyið á D, 50 rúllur. Heyið hafi verið ódýrt, 1.000 krónur rúllan, enda ekki um hey af góðum gæðum að ræða. Hafi ákærða orðið það ljóst er hann opnaði fyrstu heyrúlluna. Kvaðst hann sjálfur ekki hafa viljað gefa sínu lambfulla fé slíkt hey. Kvaðst ákærði hafa rætt léleg gæði heysins mjög fljótlega við bæði meðákærðu og búfjáreftirlitsmanninn.

Seljandi heysins á D hafi afhent 20 rúllur en síðan ekki viljað afhenda meira þar sem meðákærða hefði ekki greitt fyrir heyið, en hún muni ekki hafa greitt fyrir þessar 20 rúllur fyrr en 6. apríl 2011. Ákærða hafi hins vegar tekist að fá þrjár heyrúllur til viðbótar frá D með því að greiða sjálfur fyrir þær.

Ákærði kvað féð eflaust hafa horast á þessum þremur vikum eftir að farið var að gefa heyið frá D, en benti á að meðákærða hafi líka, fram undir lok þess tímabils sem greinir í ákæru, verið að flytja fé í hólfið, þótt hann teldi sig ekki geta fullyrt um dagsetningar í því sambandi. Kvaðst ákærði telja að það fé sem verst hafi verið útlítandi við eftirlitið 7. apríl 2011, hafi verið nýlega komið í hólfið, en ekki geta sagt til um hvenær þær kindur sem aflífaðar voru hafi verið fluttar í hólfið.

Ákærði kvað nýlega hafa verið orðið heylaust hjá fénu þann 7. apríl 2011, þegar eftirlitsmenn komu í Hraunkot. Við það tækifæri kvaðst ákærði hafa sagt eftirlitsmönnum að ástandið væri orðið óviðunandi, annað hvort yrði féð tekið eða hann myndi sjálfur reka það úr hólfinu. Í hólfinu hafi þá verið tvær nýbornar ær, sem ákærði kvaðst hafa tekið frá og fóðrað sérstaklega. Hafi hann þann dag farið á milli bæja til að útvega mjólk hana nýbornum lömbunum, þar sem grindhoruð ærin hafi ekki getað mjólkað til þeirra.

Ákærði gaf skýrslu vegna málsins hjá lögreglu 24. júní 2011. Er framburður hans fyrir dómi í fullu samræmi við þann framburð.

H-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi héraðsdýralæknir, gaf skýrslu fyrir dómi og kvað fé á Stórhóli hafa verið í nokkuð góðum holdum 24. nóvember 2010. Eftirlitsmenn hafi slegið á að um 650 fjár væru í húsunum og húsin þannig fullnýtt. Hann sagðist ekki muna hvort ákærða hafi framvísað sjúku og særðu lömbunum tveimur eða hvort eftirlitsmenn hafi sjálfir veitt þeim athygli. Kvaðst vitnið hafa mælt fyrir um aflífun lambanna og ekki draga í efa að þeim fyrirmælum hafi verið framfylgt. Ekki væri óeðlilegt að við eftirlit í stórum fjárhópi kæmu fram stöku veik og slösuð lömb.

Eftirlitsferð að Stórhóli 17. mars 2011 hafi verið liður í hefðbundinni vorskoðun búfjáreftirlits, auk þess sem leggja hafi átt mat á holdafar fjárins. Þessi ferð hafi verið farin í framhaldi af eftirlitsferð 27. janúar s.á. Við eftirlit hafi sést að safnast hafi mikill skítur á gólf í gömlu fjárhúsunum og sums staðar upp við fóðurgarða, þannig að fé hafi þurft að leggjast á hnén til að komast að heyinu. Þá hafi verið gerð athugasemd við for á nokkurra fermetra svæði þar sem lekið hefði inn í eitt húsið og við bleytu við brynningardalla fremst í öðru húsi. Kvaðst vitnið ráma í að hafa heyrt þá skýringu á lekanum að þakplata hafi fokið, en kvaðst aðspurt ekki minnast þess hvernig veður hafi verið dagana fyrir eftirlitsferðina. Auðvelt væri að lagfæra forarsvæði með því að bera moð í forina, þegar búið væri að komast fyrir lekann.

Nokkrar ær hafi verið í tveimur reifum sem vitnið hafi ekki talið eðlilegt svo seint að vetri.

Ekki hafi verið búið að bólusetja ásetningslömb á Stórhóli. Í slíkum tilvikum væri litið svo á sem garnaveiki væri staðfest á bænum. Kvaðst vitnið vera með samning við Djúpavogshrepp um að annast bólusetningar í sveitarfélaginu, en greitt sé fyrir þær að hluta til af sveitarfélögum. Hafi hann í 35 ár annast allar bólusetningar á svæðinu. Sagðist vitnið e.t.v. hafa átt að ganga harðar eftir því að bólusett væri hjá ákærðu, en samskipti þeirra hefðu því miður ekki verið eins og vera bæri. Aðspurt í tilefni af framburði ákærðu S-kvk-ef kvað vitnið það vel geta verið að hann hafi í samtali við ákærðu mælt með því að beðið yrði með bólusetningar þar til allt ásetningsfé væri komið af fjalli, þannig að hægt væri að bólusetja allt féð í einu lagi, enda væri það hagkvæmara með tilliti til aksturs, þar sem vitnið byggi í verulegri fjarlægð frá Stórhóli. Kvaðst vitnið ekki minnast samskipta við ákærðu eftir áramót vegna þessa og ekki telja sig hafa vikið sér undan því að bólusetja ef ákærða hefði gengið eftir því.

Varðandi rými í húsum á Stórhóli kvað vitnið breytingar á tölum um leyfilegan fjölda í gögnum málsins skýrast af því að ábúendur hafi stöðugt verið að gera breytingar, t.d. á görðum, til að geta aukið við fjölda fjár í húsum. Leyfilegur fjöldi miðist ýmist við átpláss eða legupláss. Mesti fjöldi sem MAST hafi viðurkennt hafi verið í framhaldi af eftirlitsferð 27. janúar 2011, vegna tilkynningar ábúenda í lok sama mánaðar um að búið væri að taka aukið rými í notkun fyrir fé í hlöðu vegna athugasemda við húsrými. Þá hafi verið reiknað út að leyfilegur heildarfjöldi fjár í húsum á Stórhóli væri 732 kindur. Upplýsingum ábúenda hafi verið treyst, en við eftirlit 17. mars hafi eftirlitsmenn talið ljóst að það svæði í hlöðu, sem ábúendur hafi tilkynnt að tekið hefði verið í notkun sem legupláss fyrir fé 30. janúar hefði í raun ekki verið tekið í notkun. Aðspurt um nákvæmni talningar fjár á Stórhóli 17. mars 2011, kvaðst vitnið telja hana hafa verið mjög nákvæma. Talið hafi verið í hverju hólfi fyrir sig og lagt saman. Ef þeim G-kk-þgf V-kk-þgf hafi borið saman um talningu hafi ekki verið talin þörf á að telja aftur, en annars hafi verið talið á nýjan leik.

Vitnið tók fram að áhöld væru um hvort meta ætti breiða garða sem væru á flestum stöðum í húsum að Stórhóli sem sjálfgjafargarða í skilningi reglugerðar nr. 60/2000, þar sem hliðar þeirra gangi ekki saman eftir því sem fóður étist í görðunum. Ábúendur á Stórhóli hafi verið látin njóta vafans að þessu leyti við útreikninga á rými. Hey eigi alltaf að vera í sjálfgjafargörðum og féð þurfi að geta náð til heysins.

Varðandi mat eftirlitsmanna á gæðum heys þann 17. mars 2011 sagði vitnið þá sem þekkja til geta vel lagt mat á það. Það séu merki um léleg gæði þegar blautt hey lykti ekki og ef mikið verði eftir af því á görðum sem étist ekki. Heyið hafi ekki verið sent til rannsóknar.

Varðandi mat eftirlitsmanna á holdafari fjárins þann 17. mars kvað vitnið þá ekki hafa þreifað á hverri einustu kind, heldur lagt á það sjónrænt mat. Ekki hafi verið tækt að holdstiga 700 kindur, til þess hefði þurft mun meiri mannafla. Eftirlitsmenn séu reyndir í því að leggja mat með þessum hætti á holdafar sauðfjár.

Aðspurður hvort hann gæti tekið undir þá fullyrðingu í ákæru að meira en helmingur fjárins hafi verið vanfóðraður við eftirlit 17. mars 2011, svaraði H-kk-nf því til að almennt séð hafi féð ekki verið í góðu ástandi, en hann sjálfur hefði ekki notað þetta orðalag. Kvaðst vitnið telja sauðfé vanfóðrað þegar það væri horað, þ.e. 1,5-2 í holdstigun eða lægra. Vísaði vitnið til skýrslu sinnar og G-kk-ef V-kk-ef frá 17. mars og kvað um helming fjárins hafa verið nýju húsunum, á að giska 350 kindur og þar af hafi verið um 130 gemlingar sem hafi verið þokkalega fóðraðir, en annað fé verið„mjög slaklega fóðrað“. Kvað vitnið þá lýsingu sveigjanlega. Ekki sé þar átt við að fé sé svo illa fóðrað að hætta sé á ferðum, en að bæta þurfi fóðrun. Kom fram í framburði vitnisins að draga mætti þá ályktun af lýsingu á holdafari fjárins í skýrslu þessari að um helmingur fjárins, þ.e. sá hluti sem var í nýju húsunum, hafi ekki verið nægilega vel fóðraður, þ.e. fyrir utan gemlingana, en að hinn helmingurinn eða rúmlega það, sem hafi verið í gömlu húsunum og hlöðu, hafi verið í lagi. Er nánar var gengið á vitnið um það hvort það tæki undir staðhæfingu í ákæru um að meiri hluti fjár hafi verið vanfóðraður og hvort tilefni hafi verið til ákæru vegna ástands fjárins svaraði vitnið því svo að þegar 20% fjár séu í mjög lélegu ástandi þá verði að telja það varða við dýraverndarlög og sé tilefni til kæru.

Aðspurt um heilbrigðisástand á Stórhóli kvað vitnið örugglega eitthvað um lungnakregðu, hún væri verst þar sem raki sé, slæmt loft í húsum og léleg fóðrun, en hún geti einnig verið verulegt vandamál þar sem fóðrun sé í lagi. Almennt væri hún ekki meðhöndluð. Aðspurt hvort lungnakregða gæti að einhverju leyti skýrt holdafar fjár á Stórhóli kvaðst vitnið ekki telja það.

Við eftirlit á Stórhóli 7. apríl 2011 hafi þeir G-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf búfjáreftirlitsmaður komist á snoðir um að gemlingar væru haldnir í Hellrum. Vitnið kvaðst ekki telja helli á svæðinu sambærilegan við húsaskjól, sérstaklega ekki í byrjun aprílmánaðar. Vitnið kvaðst ekki kannast við að hafa nokkurn tímann viðurkennt hella á svæðinu Hellrum sem ígildi fjárhúsa, enda þótt ljóst væri að þeir veittu skjól.

Vitnið staðfesti einnig að hafa farið í eftirlit í Hraunkot sama dag, 7. apríl, að ósk MAST, til að skoða fé í eigu ákærðu S-kvk-ef. Þar hafi fé verið utan húss í afgirtu hólfi en ekkert hey hafi veri hjá fénu þar sem það hafi verið búið. Taldi vitnið að látið hafi verið vita af því. Vitnið kvaðst ekki geta borið um gæði heys sem þessu fé hafi verið gefið fram að þessu, enda ekki skoðað féð fyrr en þarna. Í annarri rétt hafi verið nýborin ær, ein eða fleiri, sem hafi verið horaðar. Vitnið kvaðst hafa gefið fyrirmæli um að þarna þyrfti að aflífa 3 kindur af þeim sem hann skoðaði. Síðar hafi vitnið frétt að fleiri kindur hafi verið aflífaðar eftir að féð hafi verið flutt að D. Vitnið sagðist minnast þess að ákærði hafi rætt um að vilja losna strax við féð og sagst hafa reynt það lengi.

Aðspurt um aðferðir til holdstigunar til að meta næringarástand fjár, kvað vitnið matið fara fram með því að þreifa á ám og að fleiri en eitt viðmið væru til. Algengastur væri kvarði frá 0 til 5, þar sem 0 sé grindhorað fé en 5 sé feitt fé en einnig væru til kvarðar þar sem lægsta viðmið væri 1. Vitnið kvaðst einungis hafa lagt mat á fáeinar ær með lömbum í rétt í Hraunkoti og metið þær svo horaðar að þær ættu sér ekki lífs von. Aðspurt hvor vitnið hafi lagt mat á þessar kindur út frá holdstigunarkvarða, sagðist vitnið hafa gert það „nokkurn veginn“ og aðspurt hvar á skalanum vitnið teldi að þær hefðu lent, sagðist vitnið telja þær hafa verið um 0,5. Reyndar hafi vitnið frekar stuðst við kvarða sem byrji á 1 en hinn kvarðinn sé algengari. Aðspurt hvaða holdstigunarflokki kind geti verið lægst í þannig að hún sé þó ekki vanrækt, benti vitnið á að kind gæti einnig verið horuð vegna veikinda, en ef um margar horaðar kindur í fjárhópi sé að ræða bendi það til vanfóðrunar. Vitnið kvaðst telja að 1,5 -2 gæti sloppið, sú kind gæti náð sér, en þó sé það ekki víst með ær sem flokkist 1,5. Að vetri eigi ærnar meiri möguleika á að ná sér en þegar kominn sé fullur lambþungi á þær sé það erfiðara. Vitnið kvaðst ekki hafa skoðað hvort aðrar ástæður en vanfóðrun gætu skýrt ástand þeirra þriggja áa í Hraunkoti sem vitnið hafi mælt fyrir um að yrðu aflífaðar, enda kvað vitnið þær ekki hafa verið aflífaðar á staðnum og yrði því að vísa til annarra um það. Kvaðst vitnið telja víst að þessar kindur sem hann skoðaði hafi verið meðal þeirra sem hafi verið aflífaðar þótt hann hafi ekki verið viðstaddur, en þetta hafi verið kindur með lömbum.

Vitnið staðfesti að sami hópur fjár hafi verið í Hrossanesi 28. apríl og verið hafði í Hellrum 7. s.m. Kalsaveður hafi verið þann 7. apríl, napurt og blautt, sérstaklega í Hraunkoti, en gott veður hafi verið þann 28. s.m. Aðspurður hvernig hann teldi að farið hafi um kindurnar óháð öllum reglum sagðist hann ekki telja að farið hafi illa um þær, a.m.k. ekki í góðu veðri. Vitnið kvaðst þó ekki telja tækt að geyma sauðfé að vetrarlagi utan fjárhúsa og ekki telja það tíðkast annars staðar á landinu.

Vitnið kvað nægilegt rými hafa verið orðið fyrir fé í húsum á Stórhóli í lok apríl 2011, sbr. talningu í skýrslu frá 28. apríl 2011. Aðspurt í tilefni af því sem greinir í þeirri skýrslu, um að ekki hafi verið gerð krafa um að gemlingarnir í Hrossanesi yrðu teknir inn í hús, sagði vitnið bændur almennt vera farna að viðra fé á þessum tíma í góðri tíð og jafnvel farnir að sleppa því, svo ekki sé hundrað í hættunni þótt fé sé haft úti við þegar komið sé að mánaðamótum apríl og maí.

Vitnið staðfesti að hafa farið í eftirlit að Stórhóli 24. nóvember og 14. desember 2010, 27. janúar, 17. mars, 7. apríl og 28. apríl 2011 og að Hraunkoti 7. apríl 2011 og að hafa staðið að gerð og undirritun skýrslna sem fyrir liggja vegna þeirra eftirlitsferða.

G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf búfjáreftirlitsmaður gaf skýrslu fyrir dómi og staðfesti að hafa farið með H-kk-þgf H-kk-þgf í eftirlit að Stórhóli 17. mars 2011. Við eftirlitið hafi komið í ljós að fleira fé hafi verið í húsum en ásættanlegt hafi verið, sérstaklega í nýrri húsunum. Vitnið kvað þá H-kk-þf hafa staðið saman að talningu og mælingum, en H-kk-nf hafi síðar fært tölur um mælingar inn í töflureiknisskjal. Talið hafi verið í hverri einustu kró fyrir sig og síðan lagt saman. Kvaðst vitnið telja talninguna mjög áreiðanlega en hugsanlega gæti munað um tveimur til þremur kindum. Tvítalið hafi verið í hverju rými fyrir sig, en þar sem dimmt sé í húsum sé ekki gott að telja með 100% öryggi.

Aðspurt hvernig mat hafi verið lagt á holdafar fjár kvað vitnið óhjákvæmilegt að þukla á fé til að meta holdafar þess. Taldi vitnið sig yfirleitt þukla u.þ.b. 50-100 kindur þegar hann fari í eftirlit. Ekki hafi farið fram formleg holdstigun en engu að síður lagt mat á ástand fjárins á grundvelli bæði þess sem sést hafi er horft var á féð og fundist við þreifun á einstökum kindum. Þótt ekki sé hægt að byggja á sjónrænu matið eingöngu fari það ekki á milli mála ef fé sé mjög vanfóðrað.

Hey sem verið var að gefa hafi verið frekar „leiðinlegt“, blautt og greinilegt á görðum að rusl úr heyinu hafi verið þar eftir. Ekki hafi verið kannað annað hey í rúllum í stæðum. Fé geti verið magurt og illa fóðrað þótt það sé ekki soltið. Erfitt sé að meta hey fullkomlega en þetta sé metið með því að handleika það, lykta af því og sjá hvernig það étist. Vitnið kvaðst engar heimildir hafa til þess að taka sýni af heyi og senda til rannsóknar.

For hafi verið í eldri fjárhúsum að hluta vegna innrennslis vatns. Fé hafi a.m.k. neyðst til að standa í forinni til að éta, þótt það hafi e.t.v. ekki þurft að liggja þar.

Aðspurt hve stór hluti hafi getað talist vanfóðraður, kvaðst vitnið telja að meira en helmingur geti hafa talist mjög skarpholda, e.t.v. vanfóðraður, en um fjórðungur verið verulega lélegur. Fé á Stórhóli væri e.t.v. stórbeinóttara en almennt gerðist, en ær þaðan gætu vel verið blómlegar. Vitnið kvaðst ekki geta tjáð sig um þá fullyrðingu ákærðu S-kvk-ef að u.þ.b. 20 ær hafi verið nýkomnar af fjalli þann 17. mars, en telja það vel geta verið.

Vitnið staðfesti einnig að hafa farið í eftirlit að Stórhóli 27. janúar 2011 ásamt H-kk-þgf H-kk-þgf. Rými í húsum þar hafi þá verið mælt, eins og svo oft áður. Niðurstaðan hafi verið sú að pláss væri fyrir 670 kindur. Í framhaldi af mælingunum 27. janúar hafi hann séð teikningar og mælingar frá sambýlismanni ákærðu S-kvk-ef og í framhaldinu hafi borist upplýsingar frá ákærðu um að öll hlaðan hafi verið tekin í notkun fyrir féð til að auka legupláss. Á þeirri forsendu hafi verið samþykkt að á Stórhóli mættu vera um 700 kindur í húsum, en við næsta eftirlit, 17. mars s.á., hafi hins vegar komið í ljós að ákærða hefði ekki staðið við orð sín.

Vitnið kannaðist við að hafa einu sinni áður komið að hrútum í helli á svæðinu Hellrum. Ekki hafi verið krafist þess að féð yrði hýst í það sinn. Vitnið kvað hellinn vel til þess fallinn að veita skjól um skamman tíma, t.d. þegar veður séu orðin sæmileg á vorin en hann sé ekki viðunandi hýsing að vetri til. Vitnið kvað gemlingana í Hrossanesi þann 28. apríl 2011 vera þá sömu og hafi verið í Hellrum 7. apríl s.á. Yfirleitt kvaðst vitnið ekki telja forsvaranlegt að hafa fé úti, án aðgangs að húsaskjóli fyrr en eftir miðjan maí.

Vitnið kvaðst ekki vera menntaður búfræðingur, en hafa starfað sem búfjáreftirlitsmaður árum saman og verið samþykktur sem slíkur á grundvelli reynslu sinnar sem bóndi. Hann staðfesti að hafa komið að eftirliti á Stórhóli og komið að gerð skýrslna vegna þess, dags. 27. janúar, 17. mars og 28. apríl 2011.

G-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf, ráðunautur og búfjáreftirlitsmaður, bar fyrir dómi að ákærði F-kk-nf hafi haft samband við hann í kringum 11. janúar 2011. Hafi ákærði upplýst um aðbúnað fjár frá Stórhóli í hólfi í Hraunkoti og að féð ætti að vera þarna í stuttan tíma. Vitnið kvaðst síðan hafa litið á aðstæður 3. febrúar s.á. og ritað bréf til sveitarfélagsins Hornafjarðar í tilefni af því. Ákærði hafi sagt að eitthvað hafi fjölgað í fjárhópnum. Féð hafi haft aðgang að vatni og heyi og skjól af hraunkletti í hólfinu en ekki húsaskjól. Ákærði hafi upplýst að hann hefði tiltækar 37 heyrúllur fyrir þetta fé, sem vitnið hafi talið að gætu dugað í 60-70 daga, frá áramótum talið.

Næst kvaðst vitnið hafa komið í eftirlit í Hraunkot 23. mars 2011 ásamt H-kvk-þgf G-kvk-þgf dýralækni. Einhverjar ær hafi þá verið frekar þunnar. Hafi ákærði F-kk-nf haft áhyggjur af því að eitthvað af fénu væri komið nálægt burði. Þarna hafi verið taldar um 110-120 kindur. Aðspurt um gæði heys staðfesti vitnið að hafa metið heyið sem verið var að gefa lélegt og varla fóður fyrir kindur sem hafðar væru úti og sem að auki væru komnar að burði. Kvaðst vitnið hafa byggt mat sitt á heyinu á útliti þess, áferð og lykt og því að ærnar hafi virst reyna að kroppa umhverfis heyið frekar en í það. Ákærði F-kk-nf hafi rætt um stöðu sína og ekki viljað bera ábyrgð á fénu. Kvaðst vitnið hafa átt samskipti um þetta við lögfræðing MAST sem hafi verið sömu skoðunar, þ.e. að ákærði teldist aðeins tilsjónarmaður fjárins í skilningi reglugerðar.

Fram kom að vitnið hafi einnig farið í eftirlitsferð að Hraunkoti þann 7. apríl 2011, ásamt H-kk-þgf H-kk-þgf, og hitt þar fyrir ákærða F-kk-þf, sem hafi tjáð þeim að hann gæti ekki haft féð lengur í Hraunkoti.

Vitnið kvað fé hafi verið að bætast í hópinn í Hraunkoti eftir því sem leið á veturinn og hans upplifun hafi verið sú að ástand fjárins hafi farið hnignandi.

Vitnið kvaðst hafa komið að vörslusviptingu fjárins 8. apríl 2011 og staðfesti að hafa ritað ódagsett bréf til MAST vegna þessa sem fyrir liggur í málinu. Staðfesti vitnið að 69 kindur hafi verið taldar af bifreiðum sem stöðvaðar voru á leið úr Hraunkoti, auk þess sem vitnið taldi tvo hrúta hafa verið sótta í Hraunkot eftir það. Vitnið kvaðst hafa þuklað féð og metið holdafar þess eins og lýst er í bréfinu. Kvaðst vitnið hafa miðað við skala þar sem 1 sé lægsti flokkur, sem reyndar eigi við um nautgripi og hross, en síðar hafi vitnið komist að því að til sé holdstigunarskali fyrir sauðfé þar sem kvarðinn sé á bilinu 0 til 5.

Í framburði vitnisins kom fram að sama morgun, þann 8. apríl, hafi verið felldar kindur í Hraunkoti úr þessari hjörð, en ekki kom fram hve margar þær hefðu verið eða nánar um ástæður þess að þær voru felldar.

Þá staðfesti vitnið hafa komið að holdstigun fjárins 13. apríl á bænum D í Lóni, ásamt J-x-x A-x-x dýralækni. Í framhaldi af því hafi fjórar kindur verið aflífaðar, allt kindur sem J-x-x hafi talið óbornar. Varðandi aðrar kindur sem metnar hafi verið lélegar staðfesti vitnið að ekki hafi verið haldið sérstaklega utan um mat á einstaka kindum, þ.e. um hvaða kindur var að ræða og mat á hverri fyrir sig.

Vitnið kvað einhvern rugling hafa orðið í tengslum við mismunandi skala sem hann og J-x-x hafi notað, en þau hafi reynt að samræma sitt mat. Aðspurt um það hvenær fé teljist vanfóðrað á skalanum 0 til 5 kvaðst vitnið telja rétt að miða a.m.k. við 2. flokk, en e.t.v. við 3. flokk sem byrjandi vanfóðrun.

Vitnið kvaðst einnig hafa komið í Hellra við eftirlit þann 7. apríl 2011. Veður hafi verið ágætt þann dag og ekki væst um féð. Greinilegt sé að fé hafi áður verið haft á þessum stað. Reglugerð krefjist þess hins vegar að fé sé haft í húsum að vetrarlagi. Kvaðst vitninu vera uppálagt að miða við að gripir geti komist í skjól í öllum veðrum þar sem þeir geti legið á þurru, slíkt skjól geti talist ígildi húsaskjóls.

Vitnið kvað víða fyrir hendi breiða garða á bæjum í sveitarfélaginu Hornafirði, sem metnir væru sem sjálfgjafargarðar þótt þeir þrengdust ekki eftir því sem étið væri úr þeim. Það þyrfti þá að huga að því að ávallt væri nægt hey til staðar í þeim svo féð næði til þess.

Vitnið kvaðst hafa litið svo á að sveitarstjórn og MAST bæru ábyrgð á að útvega hey og húsaskjól eftir að ákærði F-kk-nf hafði tilkynnt um málið og vitnið upplýst sveitarstjórn og MAST um ástandið. Kvaðst vitnið telja sig hafa gefið ákærða F-kk-þgf það í skyn að það væri í höndum sveitarstjórnar að leysa málið og útvega hey og annan samastað fyrir féð. Hann hafi því haft milligöngu um það fyrir hönd sveitarfélagsins að reyna að útvega hey. Staðfesti vitnið að hafa látið ákærða F-kk-þf vita að til væri hey á D en að það væri sinuslegið og ekki áborið hey. Vitnið kvaðst ekki vita hvers vegna sveitarfélagið hafi ekki tekið féð í sínar vörslur og umsjá strax og tilkynning barst frá ákærða F-kk-þgf. Hann teldi ákærða F-kk-þf ekki hafa getað gert betur til að annast féð, nema með því að taka á sig kostnað vegna þess.

Vitnið kvaðst ekki vita hvernig fénu reiddi af eftir vörslusviptingu og sölu þess.

H-kvk-nf G-kvk-nf, fyrrverandi héraðsdýralæknir í Austur-Skaftafellsumdæmi, staðfesti að hafa ásamt G-kk-þgf M-kk-þgf Þ-kk-þgf búfjáreftirlitsmanni farið að Hraunkoti 23. mars 2011, til að skoða aðbúnað fjár frá Stórhóli. Þau hafi hitt tilsjónarmann fjárins, ákærða F-kk-þf, sem sérstaklega hafi rætt að hann vildi ekki bera ábyrgð á fénu. Vitnið kvaðst aldrei hafa átt nein samskipti við eiganda fjárins, ákærðu S-kvk-þf.

Rætt hafi verið við ákærða F-kk-þf um hvaða aðstöðu hann gæti boðið fénu. Fram hafi komið að féð hefði ekki aðgang að húsi hjá ákærða, sem féð hafi þó átt að hafa samkvæmt lögum eftir skilningi vitnisins. Aðspurt sagði vitnið þó aðstæður hafa verið ágætar hjá fénu, en það hafi haft gott skjól af hraunkletti í hólfinu fyrir flestum vindáttum. Þetta hafi í raun verið fullnægjandi aðstaða að mati vitnisins ef ær hefðu ekki verið komnar að burði.

G-kk-nf M-kk-nf hafi kannað fóðrið, en vitnið ekki haft aðkomu að því. Vitnið kvað þau G-kk-þf M-kk-þf einungis hafa lagt mat á holdafar fjárins úr fjarlægð, en ekki hafi verið þreifað á fénu. Sést hafi að nokkrar eldri ær hafi verið nokkuð horaðar.

J-x-x A-x-x, fyrrum héraðsdýralæknir Austur-Skaftafellssýslu, staðfesti fyrir dómi að hafa ásamt G-kk-þgf M-kk-þgf Þ-kk-þgf skoðað sauðfé frá Stórhóli, sem fært hefði verið frá Hraunkoti í Lóni að bænum D við vörslusviptingaraðgerð lögreglu. Kvað hún þau hafa skoðað féð og metið holdafar þess samkvæmt holdstigunarlykli með kvarðanum 0 til 5. Flestar ærnar hafi verið metnar í flokki 2, en þrjár ær með lömb hafi verið metnar með holdastig 1. Fjórar ær hafi verið metnar með holdastig 0 til 0,5. Lýsti vitnið greinimerkjum sem þurfi að vera til staðar til að falla í þann flokk. Þær ær hafi verið máttlitlar og fallið við þegar ýtt var við þeim, og hafi verið aflífaðar á staðnum. Aðspurt hve lengi kindur þyrftu að vera vanfóðraðar til að komast í slíkt ástand kvaðst vitnið telja það spurningu um mánuði frekar en vikur, a.m.k. þyrfti lengri tíma en 2-3 vikur. Vitnið kvaðst ekki geta sagt til um hvort verst haldna féð hafi verið nýkomið af fjalli. Aðspurt hvenær fé geti talist vanfóðrað kvaðst vitnið mega draga mörkin við 2. flokk. Fé sem sé holdstigað í þann flokk sé ekki í góðum holdum, en það geti náð sér, en síður sé það metið lægra.

Vitnið kvað sjúkdóma, tannheilsu og dynti geta skýrt vanfóðrun sauðfjár, en þá sé yfirleitt um eina og eina kind að ræða, en ekki heilan hóp. Vitnið kvað aðbúnað, t.d. húsaskjól, skipta máli varðandi fóðrun fjár, enda brenni fé meiru í kulda og vosbúð.

Vitnið kvað þær fjórar ær sem aflífaðar voru ekki hafa verið krufnar, en engin merki um sjúkdóma hafi verið sýnileg við ítarlega skoðun sem fram hafi farið áður en ákvörðun var tekin um aflífun þeirra. Vitnið kvaðst aldrei hafa skoðað féð meðan það var í Hraunkoti. Þá staðfesti vitnið að hafa gert skýrslu sem liggur fyrir í málinu um mat hennar og G-kk-ef M-kk-ef á sauðfénu 13. apríl 2011 og tekið ljósmyndir af þeim fjórum ám sem aflífaðar voru.

H-kk-nf M-kk-nf, héraðsdýralæknir Austurumdæmis, staðfesti við skýrslugjöf fyrir dómi að hafa farið í eftirlitsferð að Stórhóli 24. nóvember 2010, ásamt H-kk-þgf H-kk-þgf. Kvaðst vitnið hafa verið kallaður til sem aðstoðarmaður H-kk-ef og til vitnis um eftirlitið. Holdafar fjár á þessum tíma hafi verið fremur „lágt“, enda fé tiltölulega nýkomið af fjalli, en ekki þannig að ástæða þætti til athugasemda. Ákærða S-kvk-nf hafi framvísað tveimur lömbum, einu höldnu liðabólgu og öðru með skurð á kviði.

Vitnið lýsti því hvernig holdafar dýra er mælt samkvæmt því sem hann best þekki hérlendis og erlendis, en hérlendis væri miðað við holdstigunarlykil með kvarða frá 0 til 5. Þyrfti reynda menn til að holdstiga gripi með nákvæmni upp á 0,25 og kvaðst vitnið t.d. ekki treysta sér til að holdstiga gripi með slíkri nákvæmni undir 1. flokki. Mæling á fitu í beinmergi í dýrum sem væri lógað væri mun hlutlægari mæling á næringarástandi gripa en holdstigun, sem feli í sér sjónrænt mat.

Vitnið kvað búið á Stórhóli hafa fallið undir sitt umdæmi frá 1. nóvember 2011. Við skoðun í byrjun sauðburðar sl. vor hafi ástand verið nokkuð gott á búinu, holdstigun virst 2-3, margar ær tvílembdar og jafnvel þrílembdar. Að mati vitnisins væri engin ástæða til að banna ábúendum þar búfjárhald, miðað við ástand á búinu nú.

Vitnið kvaðst hafa starfað sem dýralæknir á Egilsstöðum áður en hann tók við starfi héraðsdýralæknis og minnast þess að ákærða hafi leitað til hans til að kaupa lyf. Kvaðst hann yfirleitt vísa fólki á þjónustu dýralækna sem starfi í þeirra umdæmi, sem í tilviki ákærðu hafi verið H-kk-nf H-kk-nf.

E-kk-nf Ó-kk-nf lögreglufulltrúi hjá embætti lögreglustjórans á Eskifirði gaf skýrslu fyrir dómi og lýsti rannsóknaraðgerðum lögreglu í tilefni af tveimur kærum MAST. Staðfesti hann að hafa tekið skýrslu af ákærðu S-kvk-þgf og gert útdrátt af þeim framburði. Þá kvaðst vitnið hafa tekið við ljósmyndum frá MAST og sett þær upp á málsskjal. Vitnið kvað það ekki hafa komið sérstaklega til álita að lögregla rannsakaði hey, fé eða húsakost, enda hafi lögreglu borist um þetta gögn frá stjórnvöldum sem væru sérhæfð á sínu sviði.

Dr. T-kk-nf J-kk-nf, sem dómkvaddur var sem matsmaður að ósk ákærðu S-kvk-ef, gerði fyrir dómi grein fyrir niðurstöðu sinni um heimilann fjölda í fjárhúsum á Stórhóli samkvæmt matsgerð, dags. 28. febrúar 2012. Kvaðst hann telja álitamál hvort breiðir garðar í mörgum húsum á Stórhóli geti talist sjálfgjafargarðar í skilningi reglugerðar nr. 60/2000, þar sem heimilað sé að allt að þrefalt fleira fé nýti sama jötupláss, enda geti hliðar garðanna ekki gengið saman. Þurfi því að ýta fóðrinu frá miðju að hliðum garðanna og þá náist ekki mikill vinnusparnaður þótt garðar séu breiðir. Kvaðst vitnið ekki hafa talið rétt að miða við að fleiri en tvær kindur nýttu hvert jötupláss á þessum breiðu görðum á Stórhóli, en í matsgerðinni væru niðurstöður þó sundurliðaðar eftir mismunandi forsendum að þessu leyti.

Vitnið kvað hellisskútann í Hellrum veita ákveðið skjól í allmörgum áttum, sérstaklega úr norðri, en ekki fyrir öllum áttum. Veðurfar á þessu svæði sé með því mildasta sem gerist á landinu. Algengustu áttirnar séu sunnanáttir og frekar rakar, en veruleg illviðri séu sjaldgæf. Hellirinn geti ekki talist sambærilegur við húsaskjól. Vitnið kvaðst ekki telja það hluta af matsbeiðni að kynna sér veðurfar þann 7. apríl 2011.

C, bóndi á D, kvaðst fyrir dómi kannast við að hafa verið beðin um hey fyrir fé úr Stórhóli sem var í Hraunkoti og að hafa boðið falar 50 rúllur sem hún átti. Fyrst hafi forðagæslumaður, G-kk-nf M-kk-nf Þ-kk-nf, vakið máls á þessu við hana, líklega í febrúarmánuði 2011, en síðar ákærði F-kk-nf. Þegar leið á marsmánuð hafi ákærða S-kvk-nf haft samband við vitnið og viljað kaupa heyið. Kvaðst vitnið hafa boðist til að selja heyið á 1.000 krónur rúlluna, staðgreitt við afhendingu og hafi samist svo um milli þeirra ákærðu. Hafi ákærði F-kk-nf verið búinn að sækja 20 rúllur en hún hafi ekki viljað afhenda meira fyrr en búið væri að borga fyrir heyið, en það hafi ekki gerst fyrr en 6. apríl. Ákærði F-kk-nf hafi verið orðinn mjög áhyggjufullur vegna yfirvofandi heyskorts og hafi falast eftir meira heyi frá vitninu. Hafi vitnið afhent honum 3 rúllur til viðbótar sem hann hafi ábyrgst og síðar greitt fyrir. Aðspurð kannaðist vitnið við að eitthvað hafi verið rætt um að sveitarfélagið ábyrgðist kaup á heyi fyrir féð og að ákærði F-kk-nf hafi rætt um að vilja losna við féð.

Heyið sem selt var hafi verið fremur lélegt, af sinustöðnu, óábornu túni og kvaðst vitnið hafa sagt ákærðu S-kvk-þgf það og bent á að verðlagningin væri í samræmi við gæðin, en vitnið kvaðst telja eðlilegt verð fyrir rúllu af meðalgóðu heyi um 5.000 krónur.

A, bóndi í […], kvaðst fyrir dómi hafa keypt 73 kindur frá Stórhóli sem vörslusviptar höfðu verið í apríl 2011 eftir dvöl í Hraunkoti og færðar að D, þar sem vitnið hafi skoðað féð. Honum hafi litist ágætlega á hópinn. Ærnar hafi verið hreinar, ekkert óskaplega vænar en þeim hafi virst líða ágætlega. Vitninu hafi verið sagt að um 73 kindur væri að ræða en þegar að afhendingu kom um 10 dögum síðar hafi fækkað um 4-6 í hópnum og honum sagt að þær kindur hafi verið aflífaðar. Kvaðst vitnið hafa skoðað allt féð og viljað kaupa það allt og ekki hafa talið ástæðu til að aflífa neina kindanna. Kvaðst vitnið hafa fengið að meðaltali 23 kg að meðaltali eftir ær úr þessum hópi, sem teldist gott. Féð væri enn lifandi og ekkert amaði að því.

B, fyrrum ráðunautur hjá […], gaf skýrslu fyrir dómi og bar um aðkomu sína að búskap að Stórhóli í gegnum kunningsskap við ákærðu S-kvk-þf og sambýlismann hennar. Kvaðst hann fyrst hafa heimsótt búið vorið 2009 og boðið ábúendum aðstoð sína við að koma búskaparháttum í betra horf. Vorið 2011 hafi verið gerð krafa um verulega fækkun fjár á Stórhóli eða niður í um 500 fjár. Úr hafi orðið að í apríl 2011 hafi hann aðstoðað ábúendur við að farga hrútum, sem hafi verið orðnir óþarflega margir á búinu.

Í framburði B kom fram að hann hafi talið að fóðrun fjárins hefði mátt vera betri, en féð hafi verið misjafnt, enda sumt af því komið seint af fjalli. Þá kvaðst hann telja sjálfsagt að nýta hellinn í Hellrum sem skjól fyrir fé að vorlagi þegar rýma þyrfti í húsum við sauðburð. Að öðru leyti er ekki þörf á að rekja hér framburð þessa vitnis.

E, sambýlismaður ákærðu S-kvk-ef, kaus að gefa skýrslu fyrir dómi. Framburður vitnisins fyrir dómi var mjög á sama veg og framburður ákærðu. Kom fram hjá vitninu að hann hafi a.m.k. þrisvar farið ásamt ákærðu með fé í Hraunkot, um 20 fjár hverju sinni, en gæti ekki sagt til um dagsetningar. Kvað hann ákærðu eina hafa verið í samskiptum við ákærða F-kk-þf vegna þessa. Að öðru leyti er ekki þörf á að rekja framburð vitnisins.

F, tengdasonur ákærðu, kvaðst fyrir dómi geta staðfest að öll hlaðan hafi verið notuð undir sauðfé þegar hann hafi komið þangað einhvern tímann snemma árs 2011.

G gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst vera í kunningsskap við ábúendur á Stórhóli allt frá því er hann hafi byrjað að annast fjárflutninga frá bænum. Staðfesti hann að hafa vorið 2011 aðstoðað sambýlismann ákærðu við viðgerð vegna þakplötu sem hafi fokið af húsi. Þetta hafi verið fljótlega eftir að eftirlitsmenn höfðu verið á ferðinni. Ekki er þörf á að rekja frekar framburð þessa vitnis.

H, fyrrverandi bóndi á […] í Djúpavogshreppi, gaf skýrslu fyrir dómi. Kom fram í framburði hans að Stórhólsjörðin hafi verið byggð út úr […] þar sem vitnið væri fætt og uppalið. Kvað hann hella á Stórhólsjörðinni ekki hafa verið notaða sérstaklega fyrir fé í sinni tíð, þótt fé hafi haft aðgang að þeim. Honum væri þó kunnugt um að fyrir búskapartíð hans og föður hans hafi einn hellanna verið notaður fyrir búfénað, en þá hafi verið að einhverju leyti hlaðið og rekkt fyrir hellismunnann. Hellirinn veitti mjög gott skjól, sérstaklega fyrir hörðustu áttum úr norðri. Hann snúi við austanátt, sem yfirleitt væri ekki hörð á þessu landsvæði, en vegna frákasts frá klettum færi vindur ekki inn af ráði, þótt hann stæði upp á hellismunnann. Hellir væri þó alltaf hellir og þar væri súgur.

I gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst kannast við að hafa flutt lamb með sár á kviði að Stórhóli helgi eina haustið 2010, eftir hefðbundinn smalamennskutíma. Kvaðst vitnið ekki hafa tekið eftir því að neitt amaði að lambinu fyrr en það var tekið út úr bifreiðinni, þar sem það skildi eftir sig blóð.

J kvaðst fyrir dómi kannast við að hafa af og til fært fé heim að Stórhóli veturinn 2010 til 2011. Kvaðst vitnið ekki muna hve margar kindur þetta hafi verið, en minnast m.a. grárrar kindar með gráu lambi og að það gæti passað að hann hafi fært fé að Stórhóli í marsmánuði 2011.

III

Í A-lið ákæru eru ákærðu S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf gefin að sök brot á lögum um dýravernd, lögum um búfjárhald o.fl., reglugerð um bólusetningu sauðfjár og geitfjár til varnar garnaveiki og reglugerð um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, með því að hafa vanrækt að tryggja góðan aðbúnað, meðferð og fóðrun sauðfjár á bænum Stórhóli í Djúpavogshreppi, sem ákærða var umráðamaður og eigandi að, eins og nánar greinir í stafliðum merktum I-III og hér verða tekin til umfjöllunar:

A.I

a) Of margt fé í húsum.

Ákærðu er gefið að sök að hafa þann 17. mars 2011 haldið of margt fé í húsum sínum að Stórhóli, þ.e. 764 kindur meðan húsakostur hafi einungis verið fyrir 684 kindur, sem valdið hafi því að þröngt hafi verið á fénu. Ákærða neitar sök og byggir bæði á því að eftirlitsmenn hafi oftalið féð um 10-20 kindur og að henni hafi verið heimilt að hafa 732 kindur í húsum en ekki 684. Fjöldi sauðfjár í húsum hennar hafi ekki farið umfram þá tölu, utan þess að í tvo daga fyrir þann 17. mars hafi gert mikið rok og þá hafi komið af fjalli um 20 kinda hópur sem hún hafi vegna veðurs ekki getað flutt annað fyrr en eftir að veðurhaminn lægði.

Vitnin H-kk-nf H-kk-nf héraðsdýralæknir og G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf búfjáreftirlitsmaður báru fyrir dómi að talningin þeirra á sauðfé í húsum á Stórhóli 17. mars 2011 hafi verið mjög nákvæm og kvaðst G-kk-nf V-kk-nf ekki telja að skeikað gæti nema um örfáar kindur. Talið hafi verið í hverri kró fyrir sig og tölurnar lagðar saman. Bar G-kk-nf V-kk-nf að tvítalið hafi verið í hverri kró, en H-kk-nf bar að einungis hafi verið endurtalið ef talningu þeirra G-kk-ef V-kk-ef bar ekki saman. Í ljósi framburðar vitnanna og þar sem ekkert er fram komið sem bendir til þess að talningunni hafi verið áfátt þykir verða að leggja niðurstöðu hennar til grundvallar, þó þannig að skeika kunni um fáeinar kindur.

Sú staðhæfing í ákæru að rými hafi ekki verið fyrir fleiri en 684 kindur virðist samkvæmt gögnum málsins og framburðum þeirra H-kk-ef og G-kk-ef V-kk-ef byggja á mælingum þeirra á húsakosti á Stórhóli frá 27. janúar 2011. Liggja fyrir í málinu skjöl með útreikningum, sem upplýst er að stafi frá H-kk-þgf H-kk-þgf, annars vegar dags. 17. mars 2011 og hins vegar dags. 27. janúar s.á., með breytingu 30. s.m., sem H-kk-nf staðfesti fyrir dómi að hafi verið gerðar eftir að ákærða S-kvk-nf tilkynnti að öll hlaðan hefði verið tekin í notkun fyrir sauðféð og legurými því aukist. Samkvæmt framburði H-kk-ef og skýrslu um eftirlitsferð að Stórhóli 17. mars 2011, var tilkynningu ákærðu treyst og litið svo á að rými væri fyrir 732 kindur í húsum á Stórhóli, eins og útreikningarnir frá 27.-30. janúar bera með sér. Bæði vitnin báru fyrir dómi á sama veg og greinir í skýrslu þeirra frá 17. mars, að komið hafi í ljós við eftirlit þann dag að ákærða hefði ekki staðið við orð sín um að taka í notkun aukið rými í hlöðu fyrir sauðfé. Ekki kom þó fram nánari skýring á þessari ályktun í framburðum vitnanna fyrir dómi. Ákærða mótmælir því að hlaðan hafi ekki verið tekin öll í notkun fyrir sauðféð líkt og lofað var og kveður að heybirgðir hafi frá janúarlokum verið geymdar utandyra, en að sökum veðurs þann dag sem eftirlitið fór fram og í um tvo daga þar á undan hafi ábúendur neyðst til að taka heyrúllur inn í hlöðuna á meðan verið var að gefa á garðana og að fénu hafi verið leyft að liggja við opið á meðan, eins og heimilt sé.

Samkvæmt gögnum málsins og framburðum vitna fór ekkert eftirlit fram á Stórhóli á tímabilinu 27. janúar til 17. mars 2011, né var með öðrum hætti gengið úr skugga um að ákærða hefði staðið við loforð um að taka alla hlöðuna í notkun sem legupláss fyrir sauðféð. Dómurinn kynnti sér aðstæður í hlöðunni við vettvangsgöngu og varð þá ekki séð að neinna sérstakra tilfæringa þyrfti við til að taka alla hlöðuna í notkun sem legupláss, annarra en að tæma rýmið og færa til grindarhlið á tveimur króm. Verður því að leggja til grundvallar framburð ákærðu um að rýmið hafi verið tekið í notkun frá janúarlokum og að það hafi einungis verið vegna veðurs sem fáeinar heyrúllur hafi verið teknar inn í hlöðuna meðan á gjöfum stóð þann dag sem eftirlitið fór fram og í um tvo daga þar á undan.

Með vísan til framanritaðs verður lagt til grundvallar að ákærða hafi mátt ganga út frá því að rými væri fyrir 732 kindur í húsum á Stórhóli þann 17. mars 2011 en ekki 684 eins og í ákæru greinir og nemur mismunur á töldu fé og leyfðri fjártölu þá 32 kindum en ekki 80 eins og í ákæru greinir. Enda þótt lagt sé til grundvallar, eins og áður kom fram, að skeikað kunni að hafa um fáeinar kindur við talningu fjárins, skýrir það ekki þennan mismun að fullu.

Sú skýring ákærðu, að hún hafi neyðst til að hýsa um 20 kinda hóp sem komið hafi af fjalli í óveðrinu dagana fyrir eftirlitið, kom ekki fram við skýrslugjöf ákærðu hjá lögreglu, en þar vísaði hún þó til illviðris dagana fyrir eftirlit, rengdi talningu eftirlitsmanna og fullyrti að fjártala hafi ávallt verið undir því sem leyfilegt var þ.e. 732 kindum. Verður framburður ákærðu fyrir dómi að þessu leyti ekki metinn ótrúverðugur af þeim sökum einum að hún nefndi ekki þessa skýringu hjá lögreglu. Ekki hafa verið lagðar fram í málinu neinar upplýsingar um veðurfar umrædda daga, en staðhæfingum ákærðu um illviðri hefur ekki verið mótmælt af hálfu ákæruvalds. Þá á framburður ákærðu um að fjárfjöldi í húsum hennar hafi aldrei farið fram yfir leyft viðmið, utan nefnda óveðursdaga, sér stoð í skýrslu eftirlitsmanna frá 27. janúar 2011, þar sem fram kemur að 727 kindur hafi verið taldar í húsum á Stórhóli þann dag. Þykir því verða að leggja til grundvallar framburð ákærðu fyrir dómi um að fjárfjöldi í húsum hennar hafi einungis farið fram úr leyfðu viðmiði í fáeina daga.

Í ákæru er m.a. vísað til 3. mgr. 4. gr. og viðauka IA við reglugerð nr. 60/2000, um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, þar sem er að finna reglur um lágmarks rýmisþörf sauðfjár, auk þess sem í ákæru er vísað til almenns ákvæðis 2. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar um að tryggja skuli góða meðferð og aðbúnað fjár, svo þörfum þess sé fullnægt, hvort sem það sé á húsi eða á beit. Af hálfu ákærðu var í málflutningi byggt á því að reglugerð þessi hefði ekki næga stoð í lögum. Ekki verður á það fallist. Reglugerðin, sem m.a. er sett á grundvelli eldri laga um búfjárhald, forðagæslu o.fl. nr. 46/1991, sækir nú þá stoð til núgildandi laga um búfjárhald o.fl. nr. 103/2002 og er í 17. gr. þeirra laga mælt fyrir um að ráðherra geti m.a. sett reglugerðir um aðbúnað og meðferð búfjár til nánari framkvæmdar laganna.

Í viðauka IA reglugerðar nr. 60/2000 kemur fram að gólfrými skuli vera nægilegt til að allt féð geti legið samtímis og er miðað við 0,7 m² fyrir allt fullorðið fé og fengna gemlinga en 0,6 m² fyrir gemlinga 12 mánaða og yngri. Þá er þar kveðið um að jöturými skuli vera fyrir fullorðið fé og fengna gemlinga, 40 sm en 36 sm fyrir gemlinga. Er tekið fram að um lágmarksmál sé að ræða.

Að öllu framangreindu virtu og með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, telur dómurinn ósannað að ákærða hafi haft meira en fáeinum kindum fleira í húsum en hún mátti þann 17. mars 2011 og einungis í fáeina daga þar á undan. Enda þótt framangreind ákvæði reglugerðar nr. 60/2000 kveði á um lágmarksrýmisþörf sauðfjár í húsum verða þau ekki skilin svo að í þeim felist fortakslaust bann við því þrengt sé á fé um skamma hríð þegar brýna nauðsyn ber til. Telur dómurinn því varhugavert að sakfella ákærðu fyrir brot gegn framangreindum ákvæðum reglugerðar nr. 60/2000 og verður ákærða sýknuð af þessu ákæruefni.

b) For á gólfi.

Ákærðu er einnig gefið að sök að hafa þann 17. mars 2011 vanrækt að halda fjárhúsunum á bænum Stórhóli þurrum, með þeim afleiðingum að mikil for var á gólfi í austasta húsinu, þar sem tað var á gólfi og í kringum brynningardalla í hinum húsunum tveimur. Verður af ákæru ráðið að þessi háttsemi sé helst talin varða við 8. mgr. 4. gr., sbr. 10. gr., reglugerðar nr. 60/2000, þar sem segir í lokamálslið: „Þar sem tað er á gólfi skal því haldið þurru og auðvelt skal vera að hreinsa það út.“

Ákærða viðurkennir að umræddan dag hafi verið for á gólfi innst í þeirri kró gamla fjárhússins sem næst er hlöðunni, en að það hafi orsakast af leka vegna þakplötu sem fokið hafi af aðliggjandi húsi í óveðrinu sem gengið hafi yfir dagana fyrir eftirlitið 17. mars 2011. Sá framburður er í samræmi við skýrslu um eftirlitsferð að Stórhóli 17. mars 2011, þar sem fram kemur að í austasta hluta gömlu fjárhúsanna hafi lekið inn frá þaki Verður framburður ákærðu að þessu leyti lagður til grundvallar, enda er ekkert fram komið í málinu sem bendir til annars en að hann sé réttur.

Eins og ákæran er framsett er ákærðu einungis gefið að sök að hafa umræddan dag vanrækt að halda fjárhúsunum þurrum. Ákærðu og eftirlitsmenn greinir á um umfang hins foruga svæðis innst í fjárhúsi vegna lekans. Engar ljósmyndir liggja fyrir í málinu frá eftirlitsferðinni 17. mars 2011. Ákærða kveður þakplötu sem losnað hafði hafa verið festa á ný um leið og veður leyfði og að lekinn hafi þá hætt. Í skýrslu um næstu eftirlitsferð að Stórhóli, 7. apríl 2011 segir að „búið [sé] að hreinsa upp for þar sem lekið hafði inn í hús frá þaki“. Er það álit dómsins að tilvitnað ákvæði 8. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 60/2000 feli ekki í sér afdráttarlaust bann við því að taðgólf blotni um skamma hríð, enda sé við því brugðist um leið og fært sé. Ósannað er að ákærða hafi ekki brugðist við for vegna bæði lekans og kringum vatnsdalla um leið og hægt var. Með vísan til framanritaðs og ákvæða 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærða því sýknuð af þessum sakargiftum.

c) Vanrækt að rýja ær í tveimur reifum.

Ákærðu er í sama ákærulið gefið að sök að hafa vanrækt að rýja nokkrar ær í húsum á Stórhóli, sem ennþá hafi verið í tveimur reifum þann 17. mars 2011, þrátt fyrir að vera komnar á hús

Ákærða viðurkennir að nokkrar kindur hafi verið í tveimur reifum umræddan dag, en neitar sök þar sem féð hafi verið svo nýkomið af fjalli að ekki hafi gefist tími til að rýja það. Í skýrslu um eftirlit á Stórhóli 27. janúar s.á er getið um órúið fé en ekkert liggur fyrir í málinu sem bendir til þess að um sama fé hafi verið að ræða sem órúið var 17. mars s.á. Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 ber ákæruvaldið sönnunarbyrði fyrir atvikum sem telja má ákærða í óhag. Þar sem við annað er ekki að styðjast í málinu en framburð ákærðu í þessum efnum verður hann lagður til grundvallar.

Í ákæru er vísað til 5. mgr. 5. gr., sbr. 10. gr., reglugerðar nr. 60/2000, þar sem segir: „Fé í tveimur reifum skal rýja sem fyrst að hausti og eigi síðar en í byrjun húsvistar“. Samkvæmt orðanna hljóðan verður sá skilningur ekki lagður í ákvæði þetta að rýja þurfi féð áður en því er hleypt inn í hús, auk þess sem skýra verður ákvæðið til samræmis við skyldur til að hýsa fé að vetri til samkvæmt öðrum ákvæðum reglugerðarinnar, sbr. einnig lög nr. 15/1994. Er ósannað að ákærða hafi dregið svo að rýja umræddar kindur eftir að þær komu af fjalli að varða eigi refsingu samkvæmt ákvæðum reglugerðar nr. 60/2000 og verður hún því sýknuð af þessum sakargiftum.

d) Bólusetning vanrækt.

Ákærðu er ennfremur gefið að sök að hafa vanrækt að láta bólusetja allt að 135 ásetningslömb frá haustinu 2010, til varnar garnaveiki, fyrir 31. desember það ár. Ákærða viðurkennir að umrædd lömb hafi enn ekki verið bólusett þann 17. mars 2011, en byggir á því að hún hafi verið í góðri trú um að það væri í lagi, enda hafi hún átt í samskiptum um þetta við héraðsdýralækni sem annaðist bólusetningarnar.

Í ákæru er vísað til 2. gr., sbr. 9. gr., reglugerðar nr. 933/2007, um bólusetningu sauðfjár og geitfjár til varnar garnaveiki. Samkvæmt tilvitnuðum reglugerðarákvæðum hvíldi ótvírætt sú skylda á ákærðu sem eiganda sauðfjár á því landsvæði þar sem ákærða rekur búskap sinn að láta bólusetja ásetningslömb á tímabilinu 15. september til 31. desember ár hvert og ef ásetningslömb heimtust eftir áramót skyldi bólusetja þau svo fljótt sem unnt var. Ósannað er að útnefndur bólusetningarmaður hafi synjað beiðni ákærðu um að koma að Stórhóli og bólusetja féð og lögvilla afsakar ekki vanrækslu ákærðu. Verður ákærða því sakfelld fyrir þessa háttsemi og telst brotið réttilega heimfært í ákæru til framangreindra ákvæða reglugerðar nr. 933/2007 sem í gildi var á þeim tíma sem brot ákærðu er talið framið, en samsvarandi ákvæði er nú að finna í 5. gr., sbr. 15. gr., reglugerðar nr. 911/2011, um garnaveiki og varnir gegn henni.

e) Vanfóðrun.

Ákærðu er jafnframt gefið að sök að hafa gefið ám í húsum á Stórhóli „of lítið hey og eða af lélegum gæðum, með þeim afleiðingum að meiri hluti fjárins var vanfóðraður“ þann 17. mars 2011. Er í ákæru vísað til 1. mgr. 5. gr., sbr. 10. gr., reglugerðar nr. 60/2000, þar sem segir í fyrsta málslið: „Fóður skal að magni, gæðum og efnainnihaldi fullnægja þörfum fjárins til eðlilegs vaxtar, viðhalds og framleiðslu.“ Auk þess er í ákæru vísað til 1. mgr. 3. gr. laga nr. 15/1994, um dýravernd, þar sem segir að eigendum eða umráðamönnum dýra beri að sjá þeim fyrir viðunandi vistarverum og fullnægjandi fóðri, drykk og umhirðu og til almenns ákvæðis 2. mgr. 1. gr. reglugerðar 60/2000, um að tryggja beri góða meðferð og aðbúnað fjár.

Ákærða mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að meiri hluti fjár hennar hafi verið vanfóðraður og að sakfelling verði reist á lauslegu mati eftirlitsmanna, án nokkurrar rannsóknar, t.d. á heilsufari fjárins. Viðurkennir hún að nokkrar ær hafi verið „ljótar“ við skoðun eftirlitsmanna umræddan dag, en kveður þar hafa verið um að ræða fé sem hafi nýlega verið heimt af fjalli og að slæmri fóðrun verði því ekki kennt um ástand þeirra.

Um holdafar fjárins segir svo í skýrslu um eftirlit á Stórhóli 17. mars 2011:

„Allt of margt fé er í nýju húsunum, gemlingar eru þokkalega fóðraðir en annað fé er mjög slaklega fóðrað, einkum tveggja vetra ær mjög þunnar og ástand þeirra almennt lélegt. Meiri hluti annars fjár er illa fóðraður. Fé í gömlu húsum og hlöðu er í skárra standi, en hefur þó látið verulega á sjá frá skoðun 27. 1. sl.“

Ekki kemur fram í þessari skýrslu hve margt fé hafi verið í hverju húsi fyrir sig, en fyrir dómi báru eftirlitsmennirnir tveir, H-kk-nf H-kk-nf og G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf, að ríflega helmingur fjárins hafi verið í gömlu húsunum og hlöðu, en tæplega helmingur í nýju húsunum. Var af framburði H-kk-ef að skilja að féð í nýju húsunum, þ.e. tæplega helmingur fjárins í heild eða um 350 kindur, hafi verið slaklega eða illa fóðrað, utan þess að 130 gemlingar af þeim hópi hafi verið þokkalega fóðraðir. Nánar aðspurður kvað hann með orðalaginu „slaklega fóðrað“ ekki hafa verið átt við að hætta hafi verið á ferð, heldur að bæta hafi þurft fóðrun. Fé í gömlu húsunum og hlöðu, þ.e. rúmlega helmingur fjárins hafi verið „í lagi“. Þegar nánar var gengið eftir því hvort vitnið tæki undir staðhæfingar í ákæru um vanfóðrun kvaðst vitnið telja að þegar 20% fjár væri í lélegu ástandi væri tilefni til kæru. Fram kom að mat eftirlitsmanna hafi að mestu verið sjónrænt, en að G-kk-nf V-kk-nf hafi þó þreifað á einhverjum kindum, líklega um 50 til 100 þeirra. Eiginleg holdstigun hafi þó ekki farið fram enda hafi það ekki verið gerlegt fyrir tvo eftirlitsmenn með yfir 700 kindur í húsum. Vitnið kvaðst telja að með vanfóðruðu fé væri átt við horað fé, en það væri fé sem félli í flokk 1,5- 2 eða lægra við holdstigun.

Í framburði G-kk-ef V-kk-ef kom fram, er hann var spurður hve stór hluti fjárins hafi getað talist vanfóðraður, að hann teldi að meira en helmingur þess gæti hafa talist „mjög skarpholda“ og ef til vill vanfóðraður, en að um fjórðungur hafi verið „verulega lélegur“.

Eins og fyrr sagði liggja engar ljósmyndir fyrir í málinu frá eftirliti sem fram fór umræddan dag, 17. mars 2011, en fyrir liggja ljósmyndir teknar á Stórhóli 7. og 28. apríl s.á. Má á þeim myndum sjá nokkrar kindur við garða á Stórhóli sem virðast rýrar en ekki verður af myndunum ráðið um hve margt fé er að ræða og hvort að einhverju leyti sé um sama fé að ræða á fleiri myndum

Það er álit dómsins að með þeim gögnum sem færð hafa verið fram í málinu og framburðum vitna hafi ákæruvaldinu í fyrsta lagi ekki tekist að sanna að „meiri hluti fjárins“ hafi verið vanfóðraður umræddan dag, heldur bendi gögn og framburðir vitna beinlínis til þess að það hafi þá verið mun lægra hlutfall eða um 20-25%. Þá er til þess að líta að staðhæfingar í ákæru um að féð hafi verið vanfóðrað byggja einungis á sjónrænu mati tveggja eftirlitsmanna og þuklun annars þeirra á hluta fjárins, en ekki hafa verið skráðar niðurstöður um mat á einstökum kindum líkt og ætla mætti að hefði verið gert ef eiginleg holdstigun hefði farið fram. Þá er hvergi í lögum eða reglugerðum kveðið á um holdstigun sauðfjár eða hvenær það teljist „vanfóðrað“, líkt og þekkist varðandi annan búfénað, t.d. hross. Ennfremur er ljóst að lélegt næringarástand sauðfjár getur stafað af öðrum orsökum en gjöf á of litlu eða lélegu fóðri, t.d. sjúkdómum. Enda þótt sá héraðsdýralæknir sem kom að eftirlitinu 17. mars á Stórhóli hafi fyrir dómi borið að hann telji lungnakregðu ekki geta skýrt holdafar fjárins, varð ekki af framburði hans fyrir dómi ráðið að hugað hafi verið sérstaklega að heilsufari þess hluta fjárins sem eftirlitsmenn töldu í verstu ásigkomulagi umræddan dag. Síðast en ekki síst er til þess að líta að ákæran, eins og hún er fram sett, takmarkast við einn dag, þann 17. mars 2011. Það að gefa fé lítið eða lélegt fóður í svo skamman tíma getur tæpast haft þær afleiðingar að fé verði „vanfóðrað“. Þótt leiddar hafi verið líkur að því að með framburði H-kk-ef og G-kk-ef V-kk-ef fyrir dómi að hluti fjárins á Stórhóli hafi verið fremur rýr, er ekki framkomin lögfull sönnun þess að það ástand hafi verið að rekja til þess að fénu hafi verið gefið of lítið eða lélegt hey.

Engu að síður kemur til skoðunar hvort ám í húsum á Stórhóli hafi verið gefið „of lítið hey og eða af lélegum gæðum“ umræddan dag, óháð því hvort það hafi haft afleiðingar í för með sér og hvort það geti þá talist refsivert.

Þótt ekkert hey hafi verið á görðum þegar eftirlitsmenn bar að þann 17. mars 2011 og lítið hey við síðustu skoðun þar á undan samkvæmt skýrslu um eftirlit þann 27. janúar s.á., liggur ekkert annað fyrir í málinu sem bendir til þess að fé á Stórhóli hafi verið gefið of lítið hey og telst það ósannað. Eftir stendur hvort sannað sé að fénu hafi verið gefið of lélegt hey. Í framburði eftirlitsmannanna tveggja fyrir dómi kom fram að lagt hafi verið mat á heyið sjónrænt og út frá lykt og út frá því hve mikið „rusl“ hafi verið eftir í jötunum, en að sýni hafi aldrei verið tekin af heyi á bænum og send til rannsóknar. Ekki hafi verið skoðað annað hey en það sem fénu var gefið umrætt sinn.

Þótt ekki sé ástæða til að draga í efa að vísbendingar um gæði heys megi ráða af útliti þess og lykt, verður ekki hjá því litið að tilvitnað ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 60/2000 kveður á um að fóður skuli að magni, gæðum og efnainnihaldi fullnægja þörfum fjárins til eðlilegs vaxtar, viðhalds og framleiðslu. Engin eiginleg rannsókn hefur farið fram á því heyi sem gefið var á Stórhóli umræddan dag og ákæran miðast ekki við lengra tímabil en þennan eina dag, 17. mars 2011. Má draga í efa að vanhöld á fóðrun í einn dag geti talist refsivert brot gegn tilvitnuðu ákvæði reglugerðarinnar, í ljósi þess hve takmörkuð áhrif fóðurgjöf í einn dag getur haft á vöxt, viðhald og framleiðslu sauðfjár. Þá er, þótt leiddar hafi verið líkur að því, eins og fyrr sagði, að hluti fjárins hafi verið fremur rýr, ósannað að orsök þess sé að rekja til of lítillar eða lélegrar fóðrunar.

Samkvæmt öllu framanrituðu og með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 telur dómurinn óhjákvæmilegt að sýkna ákærðu af framangreindum sakargiftum.

f) Vanrækt að reyna lækningu eða aflífa slasaða eða veika gripi.

Í niðurlagi ákæruliðar A.I er ákærðu gefið að sök að hafa látið hjá líða að reyna lækningu eða aflífa veika og slasaða gripi á bænum, en í ljós hafi komið við skoðun dýralæknis þann 24. nóvember 2010 lamb með stóran skurð á kviði og annað heltekið liðabólgu. Í ákæru er vísað til 3. mgr. 3. gr., sbr. 19. gr., laga nr. 15/1994, um dýravernd. Samkvæmt fyrri málslið nefnds lagaákvæðis skulu eigendur og umráðamenn dýra fylgjast með heilsu þeirra og gera „viðhlítandi ráðstafanir“ til að koma í veg fyrir vaníðan dýranna.

Ákærða ber því við að umrædd lömb hafi verið nýkomin að Stórhóli og einungis verið búin að vera þar í tvær nætur, þegar eftirlitið fór fram 24. nóvember og að hún hafi sjálf framvísað þeim við eftirlitsmenn og óskað álits þeirra. Staðfastur framburður ákærðu nýtur stoðar í framburði sambýlismanns hennar og vitnisins I, sem kvaðst fyrir dómi hafa flutt sært lamb að Stórhóli um helgi síðla hausts 2010, eftir lok hefðbundins tíma smalamennsku. Þá fékk framburður ákærðu um að hafa sjálf framvísað lömbunum fulla stoð í framburði H-kk-ef M-kk-ef héraðsdýralæknis, annars eftirlitsmannanna, en hinn eftirlitsmaðurinn, H-kk-nf H-kk-nf, kvaðst ekki muna hvernig athygli eftirlitsmannanna var vakin á lömbunum og ekki draga framburð ákærðu að þessu leyti í efa. Verður framburður ákærðu því lagður til grundvallar. Ekki liggur annað fyrir en að dýrin hafi verið aflífuð strax í kjölfar eftirlitsferðarinnar.

Samkvæmt framanrituðu þykir ósannað að ákærða hafi ekki fylgst með heilsu dýra sinna og ekki gert „viðhlítandi ráðstafanir“ til að koma í veg fyrir vanlíðan dýranna, sbr. tilvitnað ákvæði dýraverndarlaga. Verður hún því sýknuð af þessum þætti ákærunnar.

A.II

Samkvæmt þessum lið ákærunnar er ákærðu S-kvk-þgf gefið að sök að hafa þann 7. apríl 2011 vanrækt að tryggja 117 gemlingum húsaskjól að vetri til, en gemlingana hafi ákærða geymt á afgirtu svæði nokkru innan við bæinn Stórhól, sem nefnt sé Hellrar en þar sé ekkert húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól að finna. Ákærða viðurkennir að hafa haldið gemlingana í Hellrum, en byggir á því að aðstæður fjárins hafi verið góðar, veðurfar hafi verið mjög gott og ekki væst um kindurnar. Hellir á svæðinu, sem lengi hafi verið notaður fyrir sauðfé, hafi veitt nægilega gott skjól og verið ígildi fjárhúss við þessar aðstæður. Aðeins hafi verið um að ræða stutta dvöl að vorlagi, áður en fénu hafi verið hleypt á fjall. Þá byggir ákærða á því að nægt rými hafi verið í húsum á Stórhóli þann 7. apríl og síðar, og því hægur leikur að taka féð inn ef þörf væri á vegna veðurs og um skamman veg hafi verið að fara til að sækja féð.

Samkvæmt matsgerð matsmanns sem dómkvaddur var að ósk ákærðu, m.a. til að leggja mat á gæði hellisins sem athvarf fyrir sauðfé, sýnir lausleg málsetning að nýtanlegt rými í hellinum sé á bilinu 40 -50 m² og miðað við það megi reikna með að inn í hann geti komist um 50-70 kindur. Hins vegar væri varla legusvæði fyrir þær allar vegna grjóts í gólfi. Hellismunninn sé mjög opinn og hellisopið um 3,5 metra hátt. Hellirinn hafi greinilega verið notaður frá gamalli tíð til að halda sauðfé, því þvert fyrir hellismunnann hafi verið hlaðinn 1,3 metra hár grjótgarður.

Í matsgerðinni, sem matsmaðurinn staðfesti fyrir dómi, kemur fram að ekki sé að efa að hellirinn veiti skepnum skjól í vondum veðrum, sérstaklega ef vindur standi af opinu. Veðurfar á svæðinu sé frekar milt en rakt og ljóst að kuldi myndi ekki vera vandamál heldur frekar bleyta og ef þarna væri stór hópur fjár mætti búast við að gólf hellisins og næsta umhverfi gæti vaðist upp. Í niðurlagi kaflans segir: „Þótt hellirinn veiti örugglega skjól í tilteknum veðrum getur hann með engu móti talist „húsaskjól“ í eiginlegri merkingu þess orðs. Hins vegar verði einnig að líta til þess að veðurfar á þessu svæði sé almennt frekar milt og því líklegt að þarna megi halda lítinn hóp sauðfjár án þess að verulega vasi um það.“

Dómurinn hefur kynnt sér aðstæður í Hellrum og tekur undir álit matsmannsins að hellirinn sem að framan er lýst sé ekki ígildi húsaskjóls. Þá er ljóst að ekki rúmaðist þar inni allt það fé sem ákærða viðurkennir að hafa haldið á svæðinu. Fyrir liggur að á svæðinu eru a.m.k. tveir aðrir hellisskútar, en þeir eru mun minni, grynnri og hærra uppi í hlíðinni og snúa við norðlægari áttum.

Í ákæru er varðandi A-lið vísað m.a. til 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 60/2000, þar sem segir: „Öllu sauðfé og geitfé skal tryggt húsaskjól á vetrum. Heimilt er að láta það liggja við opið þar sem aðstæður leyfa. (Leturbreyting dómara)“ Þá er í ákæru vísað til 1. mgr. 3. gr. og 4. gr. laga nr. 15/1994, um dýravernd, þar sem í fyrrnefnda lagaákvæðinu er kveðið á um að eigendum eða umráðamönnum dýra beri að sjá þeim fyrir „viðunandi vistarverum“ en ákvæði 4. gr. er svohljóðandi: „Að vetri til, þegar búfé er haldið til beitar eða látið liggja við opið, skal sjá til þess að á staðnum sé húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól í öllum veðrum. (Leturbreyting dómara)“

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 15/1994 taka lögin til allra dýra, þó einkum þeirra sem eru í vörslu eða umsjón manna. Í 2. mgr. greinarinnar segir að um meðferð og aðbúnað einstakra búfjártegunda skuli „jafnframt fara að fyrirmælum laga og reglugerða þar að lútandi“.

Hvergi er í dýraverndarlögum, lögum um búfjárhald o.fl. eða reglugerð nr. 60/2000 skilgreint hvað teljist vera „vetur“ í skilningi ákvæða 4. gr. dýraverndarlaga og 4. gr. nefndrar reglugerðar, en samkvæmt almennum málskilningi þess orðs er um að ræða hina kaldari af aðalárstíðunum tveimur, sem stendur yfirleitt frá um 20. október til um 20. apríl. Samkvæmt almanaki fyrir árið 2011 bar fyrsta dag sumars upp á fimmtudaginn 21. apríl. Telur dómurinn sannað að vetur hafi ríkt þann 7. apríl 2011.

Dómurinn telur hins vegar álitaefni hvernig túlka beri þá kröfu 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 60/2000, að fé skuli „tryggt“ húsaskjól á vetrum. Ekki er að sjá að í reglugerð nr. 60/2000 sé fjallað um heimildir til að halda sauðfé til beitar á vetrum. Þar sem vetrarbeit er ekki bönnuð samkvæmt reglugerðinni verður að gera ráð fyrir að um slíkt gildi ákvæði fyrsta málsliðar 4. gr. dýraverndarlaga nr. 15/1994, sem rakið er hér að framan. Kemur þá til skoðunar orðalag þess ákvæðis um að „á staðnum“ skuli vera húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól í öllum veðrum. Að áliti dómsins er þar svipað álitaefni á ferð, þ.e. vafi leikur á um hve aðgengilegt fénu skjólið þarf að vera. Lögskýringargögn með dýraverndarlögum varpa ekki ljósi á þetta álitaefni.

Ákærða ber því við að hún hafi þann 7. apríl 2011 getað hýst alla gemlingana í húsum á Stórhóli og að um skamman veg hefði verið að fara til að sækja féð og hýsa það ef illviðri hefði gert, enda hafi gemlingarnir áður verið hýstir á Stórhóli og sauðburður varla hafinn á þessum tíma. Framburður ákærðu um að hún hefði getað hýst gemlingana umræddan dag samræmist því sem fram kemur í skýrslu um eftirlit á Stórhóli 7. apríl 2011, þar sem segir að 609 kindur séu á bænum, auk nokkurra unglamba, en rými sé fyrir 732 kindur sé það nýtt til hins ýtrasta. Verður því að leggja til grundvallar að rými hefði verið fyrir gemlingana 117 í húsum á Stórhóli þennan tiltekna dag sem ákæruefnið í lið A.II takmarkast við.

Við vettvangsgöngu kom í ljós að engir farartálmar eru á þeirri u.þ.b. 2-3 km löngu leið sem reka hefði þurft féð um ef nauðsyn hefði borið til vegna veðurs. Þá liggja engar upplýsingar fyrir í málinu sem benda til þess að veður hafi verið slæmt þennan tiltekna dag.

Samkvæmt framanrituðu og í ljósi meginreglu um að vafa við túlkun refsiheimilda beri að túlka sakborningi í hag telur dómurinn ósannað að ákærða hafi ekki tryggt gemlingunum 117 sem hún hafði á beit í Hellrum þann 7. apríl, húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól í skilningi þeirra ákvæða laga og reglugerðar sem vísað er til í ákæru og verður hún því sýknuð af þessu ákæruefni.

A.III

Samkvæmt þessum lið ákærunnar er ákærðu S-kvk-þgf gefið að sök að hafa þann 28. apríl 2011 vanrækt að tryggja 120 gemlingum húsaskjól að vetri til, en gemlingana hafi ákærða geymt í girðingarhólfi skammt innan við bæinn Stórhól, sem nefnt sé Hrossanes, en þar sé ekkert húsaskjól eða annað öruggt og hentugt skjól að finna. Virðist þessi háttsemi í ákæru heimfærð til sömu refsiákvæða og greinir hér að framan í umfjöllun um ákærulið A.II.

Ákærða viðurkennir að hafa haldið gemlingum til beitar í Hrossanesi, en kveður þar um að ræða sömu gemlingana og áður hafi verið í Hellrum og að þeir hafi verið 117 en ekki 120 talsins. Í ljósi gagna málsins og framburða vitna telst sannað að um sömu gemlinga var að ræða og ósannað að þeir hafi verið fleiri en 117.

Byggir ákærða sýknukröfu sína á því að ekki hafi verið óforsvaranleg eða slæm meðferð á þessu fé að leyfa því að vera úti á beit á þessum árstíma, en þarna hafi verið komið sumar og aðstæður með besta móti. Byggir ákærða á því að kindurnar hefðu auðvitað verið hýstar ef þess hefði þurft en að þennan tiltekna dag hafi ekki verið óforsvaranlegt að leyfa þeim að vera á beit í girðingarhólfinu.

Með vísan til þess sem áður var rakið í tengslum við umfjöllun um ákærulið A.II, verður vetur ekki lengur talinn hafa ríkt þann 28. apríl 2011. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna ákærðu af sakargiftum samkvæmt þessum ákærulið.

B

Í B-lið ákærunnar eru ákærðu S-kvk-þgf gefin að sök brot gegn lögum um dýravernd, lögum um búfjárhald o.fl. og reglugerð um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra, sem í ákæru eru talin framin að Hraunkoti í Sveitarfélaginu Hornafirði, sem fram hafi komið við eftirlit Matvælastofnunar þann 7. apríl 2011. Um hlutdeildarbrot það sem ákærða F-kk-þgf er gefið að sök í brotum meðákærðu verður fjallað í kafla IV.

Nánar tiltekið er ákærðu S-kvk-þgf gefið að sök að hafa frá því í byrjun árs 2011 fram til 7. apríl s.á. „vanrækt að tryggja góðan aðbúnað, umhirðu og fóðrun um 70 sauðfjár, sem ákærða var ábyrgðarmaður og eigandi að og flutti eða lét flytja að bænum Hraunkoti í Sveitarfélaginu Hornafirði, þrátt fyrir að henni mætti vera ljóst að ekki væri hægt að tryggja ánum húsaskjól á bænum eða annað öruggt og hentugt skjól og geymdi þær þar í lokuðu girðingarhólfi í nágrenni bæjarins og vanrækt að tryggja ánum nægilegt hey og eða það var af lélegum gæðum, með þeim afleiðingum að aflífa varð sex ær vegna ástands þeirra, en þær voru metnar 1,0 í holdstigun þann 13. apríl s.l. á bænum [D] í sveitarfélaginu […], þangað sem allar ærnar höfðu verið fluttar til sérstaks aðhalds í kjölfar eftirlits, sem fram fór þann 7. s.m.“

Í greinargerð ákærðu er byggt á því að ósannað sé hvaða fé nákvæmlega það var sem hafi verið vörslusvipt og þar með hvort það fé hafi einhvern tímann tilheyrt ákærðu, hvort það hafi verið fé sem hún hafi verið búin að selja öðrum eða átt það sjálf á þessum tíma. Með því að ekki liggi fyrir upplýsingar um hvaða fé þetta var þá geti ákærða ekki varið sig með þeim hætti sem ella væri unnt og eigi þetta að leiða til sýknu samkvæmt meginreglum um sönnunarbyrði ákæruvalds.

Fyrir liggur í málinu að ákærða rekur og rak á umræddum tíma sauðfjárbú á bænum Stórhóli. Ákærða viðurkenndi fyrir dómi að hafa frá því í byrjun ársins 2011 og fram til 7. apríl s.á. flutt eða látið flytja um 70 sauðfjár að bænum Hraunkoti, með leyfi meðákærða. Kannaðist hún fyrir dómi við númer þeirra fjögurra kinda sem aflífaðar voru að D sem númer á kindum í sinni eigu. Þá er óumdeilt að féð sem flutt var að D við vörslusviptingaraðgerð lögreglu 8. apríl 2011 sé sama fé og var í Hraunkoti, enda þótt féð hafi þá verið komið á tvær bifreiðar og vagna og á leið þaðan. Kom fram í framburði ákærðu að henni hafi ekki tekist að selja féð sem haldið var í Hraunkoti, þótt hún hafi reynt það. Samkvæmt framanrituðu þykir sannað með framburði ákærðu sjálfrar og öðrum gögnum málsins að þær kindur sem teknar voru umrætt sinn við vörsluviptingaraðgerð lögreglu hafi verið í eigu hennar.

Ákærða byggir sýknukröfu sína einnig á því að hún hafi ekki borið ábyrgð á því fé sem um ræðir samkvæmt þessum ákærulið, enda hafi féð verið í vörslum og umráðum meðákærða F-kk-ef og það hafi verið hans að annast það og ala önn fyrir því en ekki ákærðu.

Í 3. gr. laga nr. 103/2002 er umráðamaður búfjár skilgreindur sem eigandi búfjár eða aðili sem er ábyrgur fyrir fóðrun, aðbúnaði og vörslu þess í samræmi við gildandi reglur í viðkomandi sveitarfélagi og samkvæmt samningi milli aðila. Tilsjónarmaður er í sömu lagagrein skilgreindur sem sá aðili sem tekið hefur að sér fóðrun og eftirlit með aðbúnaði en ber ekki ábyrgð á því nema gerður hafi verið um það samningur og er hann þá þar með orðinn umráðamaður búfjár.

Ákærði F-kk-nf hafnar því að samningur hafi tekist milli hans og ákærðu S-kvk-ef um að hann bæri ábyrgð á því sauðfé sem ákærða flutti í hólf á bænum Hraunkot með samþykki hans. Engin gögn hafa verið lögð fram sem styðja að samningur hafi tekist í þá veru og telst það ósannað. Þegar af þeirri ástæðu verður þessari málsástæðu fyrir sýknukröfu ákærðu S-kvk-ef hafnað.

Loks byggir ákærða S-kvk-nf á því að ósannað sé að atvik og aðstæður hafi verið með þeim hætti sem í ákæru greinir. Henni hafi ekki verið kunnugt um að meðferð á fénu væri óforsvaranleg hjá meðákærða, en hún hafi bæði talið hann hafa rými upp á að hlaupa í fjárhúsum sínum sem hann myndi nota eftir þörfum og talið fóðrun fjárins í lagi.

Í framburði ákærðu S-kvk-ef fyrir dómi kom fram í þessu sambandi að hún hafi talið meðákærða F-kk-þf geta rýmt til í hlöðu sinni ef þörf væri á að hýsa féð vegna illviðris. Meðákærði mótmælti því fyrir dómi að það hefði verið unnt og kveðst hafa gert ákærðu grein fyrir því að hann hefði ekki rými í húsum fyrir féð.

Í hólfinu er hraunklettur sem vitnum ber saman um að veitt geti ágætt skjól fyrir flestum áttum. Kom m.a. fram í framburði H-kvk-ef G-kvk-ef fyrrverandi héraðsdýralæknis, sem skoðaði aðstæður fjárins þann 23. mars 2011, að þær aðstæður sem fénu hafi verið búnar hvað skjól varðar hafi verið með ágætum, jafnvel þótt að vetrarlagi væri. Hún tók þó fram að hún teldi með þessum aðstæðum ekki hafa verið uppfyllt skilyrði um að húsaskjól væri tryggt fyrir féð.

Dómurinn hefur kynnt sér aðstæður í umræddu girðingarhólfi í Hraunkoti og getur tekið undir það að kletturinn geti veitt fjárhópi, jafnvel yfir hundrað fjár, ágætt skjól fyrir flestum vindáttum. Kletturinn getur þó að áliti dómsins engan veginn talist ígildi húsaskjóls og ljóst er að hann veitir ekki skjól fyrir öllum veðrum. Ákærða viðurkennir að hafa vitað að ekki væri rými fyrir fé hennar í fjárhúsum meðákærða og hefur ekki fært sönnur fyrir því að hún hafi mátt treysta því að meðákærði gæti hýst féð í hlöðu sinni. Með vísan til þeirra sömu röksemda og greinir hér að framan í umfjöllun um ákærulið A.II og til þess að á umræddu tímabili telst ótvírætt hafa verið vetur í skilningi þeirra laga og reglugerðar sem brot ákærðu eru heimfærð til í ákæru, þykir sannað að ákærða S-kvk-nf hafi flutt eða látið flytja um 70 sauðfjár að Hraunkoti, þrátt fyrir að henni mætti vera ljóst að ekki væri hægt að tryggja ánum húsaskjól á bænum eða annað öruggt og hentugt skjól í öllum veðrum og þannig vanrækt að tryggja góðan aðbúnað þeirra. Að heimfærslu brotsins til refsiákvæða verður vikið síðar.

Ákærðu er auk þess gefið að sök að hafa vanrækt að tryggja góða fóðrun sama sauðfjár. Er þeirri háttsemi nánar lýst svo í ákæru að ákærða hafi vanrækt að tryggja ánum „nægilegt hey og eða það var af lélegum gæðum“.

Óumdeilt er í málinu að til fóðrunar fjárins hafi verið ætlaðar 37 heyrúllur sem meðákærði F-kk-nf hafi skuldað ákærðu S-kvk-þgf. Í bréfi G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns til sveitarfélagsins Hornafjarðar o.fl., dags. 3. febrúar 2011, kemur fram að þær 37 rúllur af heyi sem til staðar hafi verið til fóðrunar fjárins gætu dugað í um 60-70 daga miðað við að það fullnýttist, en tekið er fram að hætt sé við að hey fullnýtist ekki þar sem það sé gefið úti og ekki sé vanáætlað að féð þurfi meira sé það ekki á húsum. Staðfesti vitnið þetta fyrir dómi og bar um að miðað hafi verið við 60-70 daga frá áramótum. Ekkert kom fram í framburði vitnisins eða nefndu bréfi þess um að eitthvað hafi veri athugavert við gæði heys í þessum 37 rúllum sem ætlaðar voru fénu.

Samkvæmt framburði meðákærða dugðu heyrúllurnar 37 fram til c.a. 19.-20. mars 2011, en þá hafi verið farið að gefa fénu hey úr 23 rúllum sem ákærða S-kvk-nf hafi fengið keyptar frá bænum D. Engir útreikningar liggja fyrir í málinu á ætlaðri fóðurþörf fjárins, önnur en framangreind skýrsla búfjáreftirlitsmannsins og framburður hans fyrir dómi. Telst ósannað að magn þetta, samtals 60 heyrúllur, hafi verið of lítið fyrir féð á á því tímabili sem í ákæru greinir, en á hinn bóginn telst sannað með framburði meðákærða og vitnanna H-kk-ef H-kk-ef og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef að nýlega hafi verið orðið heylaust hjá fénu þann 7. apríl 2011.

Ekkert liggur fyrir í málinu sem bendir til þess að heyið í þeim 37 rúllum frá Hraunkoti sem fénu var gefið framan af vetri hafi verið ófullnægjandi fyrir féð að gæðum og efnainnihaldi í skilningi 5. gr. reglugerðar 60/2000 og telst það ósannað.

Samkvæmt framburði seljanda heysins sem keypt var frá D, C, var um óáborið og sinustaðið hey að ræða, þó ekki eldra en frá sumrinu áður og kvaðst seljandinn fyrir dómi hafa kynnt ákærðu um hvers konar hey væri að ræða. Jafnframt hafi verð rúllunnar átt að endurspegla að ekki væri um gæðahey að ræða en rúllan hafi verið seld á einungis 1.000 krónur, sem sé u.þ.b. kostnaðarverð rúllunnar. Ber ákærða því ekki í mót að hún hafi keypt heyið á þessu verði.

Í skýrslu G-kk-ef M-kk-ef búfjáreftirlitsmanns og H-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdýralæknis til MAST frá 23. mars 2011 segir um þetta hey að það sé frekar lélegt og teljist varla fóður fyrir kindur sem komnar séu að burði, þ.e. varla viðhaldsfóður í skilningi 5. gr. reglugerðar nr. 60/2000. Staðfesti G-kk-nf M-kk-nf fyrir dómi þetta mat sitt á heyinu, sem hann kvað byggt á útliti þess, lykt og áferð, auk þess sem sést hafi að kindurnar hafi ekki sótt mikið í heyið heldur reynt að kroppa utan með því. Meðákærði F-kk-nf, sem sá um að fóðra féð, bar einnig fyrir dómi um að hafa strax orðið ljóst er hann skar á fyrstu rúlluna frá D að um lélegt hey væri að ræða og að hafa fljótlega rætt um léleg gæði þess við meðákærðu og búfjáreftirlitsmanninn.

Ákærða bar sem eigandi og umráðamaður fjárins ábyrgð á að fóðrun þess væri nægjanleg og tæki mið af þörfum fjárins. Samkvæmt framburði ákærðu sjálfrar, mátti reikna með því að sauðburður hæfist snemma hjá ánum, enda hafi hrútur gengið laus hjá þeim. Með framburði framangreindra vitna og meðákærða þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að þær 23 rúllur af heyi frá D sem fénu í Hraunkoti var gefið á tímabilinu 19. eða 20. mars til 7. apríl 2011 hafi tæpast verið fullnægjandi fóður fyrir fé komið að burði, sérstaklega þar sem féð gekk úti og þurfti því betri fóðrunar við. Jafnframt verður að telja nægilega sannað með framburði ákærðu sjálfrar, meðákærða og vitna að ákærðu hafi mátt vera þetta ljóst. Samkvæmt framanrituðu þykir sannað að ákærða hafi á framangreindu tímabili vanrækt að tryggja ánum 70 sem hún hélt í Hraunkoti nægilega góða fóðrun.

Í ákæru eru afleiðingar þessarar háttsemi ákærðu taldar þær að aflífa hafi þurft sex ær vegna ástands þeirra, sem metnar hafi verið 1,0 í holdstigun þann 13. apríl s.á. á bænum D.

Samkvæmt skýrslu J-x-x A-x-x héraðsdýralæknis og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef, dags. 13. apríl 2011, voru fjórar af þeim ám sem ákærða S-kvk-nf hélt í Hraunkoti aflífaðar á D, að lögreglumanni viðstöddum, þar sem ástand þeirra var talið það slæmt að þær gætu ekki náð upp eðlilegum holdum og lifað af burð, en þær hafi allar verið óbornar. Hafi holdastig þeirra verið metið 0-0,5 og hafi þær verið svo máttlitlar að þær hafi fallið við um leið og ýtt hafi verið við þeim. J-x-x og G-kk-nf M-kk-nf staðfestu framangreint fyrir dómi. Er staðhæfing í ákæru um ærnar hafi verið sex talsins sem hafi verið metnar 1,0 í holdstigun og þurft hafi að aflífa þann 13. apríl á bænum D, því ekki í fullu samræmi við þessa skýrslu.

Í skýrslu H-kk-ef H-kk-ef héraðsdýralæknis og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns um eftirlit í Hraunkoti þann 7. apríl 2011, kemur fram að héraðsdýralæknirinn hafi gefið fyrirmæli um að þrjár ær skyldu þegar í stað aflífaðar, því ástand þeirra hafi verið metið svo að þær gætu ekki lifað vegna hors og að lina bæri þjáningar þeirra m.t.t. dýraverndarlaga. Ekkert kemur fram í þessari skýrslu um að þær ær hafi verið holdstigaðar. Fyrir dómi bar H-kk-nf að kindurnar þrjár hafi verið með lömbum og að hann hafi ekki fylgst með aflífun þeirra. Spurður hvort hann hafi lagt mat á holdstigun þeirra kvaðst hann hafa gert það „nokkurn veginn“ og telja þær hafa fallið í flokk 0,5 á kvarðanum 0 til 5. Hann kvaðst ekki hafa kannað hvort eitthvað annað en vanfóðrun gæti skýrt ástand þeirra, svo sem sjúkdómar. Í framburði G-kk-ef M-kk-ef fyrir dómi kom fram að kindur hafi verið felldar í Hraunkoti að morgni 8. apríl, en um þetta var vitnið ekki nánar spurt.

Að áliti dómsins liggur samkvæmt framanrituðu ekki fyrir fullnægjandi sönnun þess að fé, umfram þær fjórar óbornu ær sem holdstigaðar voru og aflífaðar í D 13. apríl 2011, hafi verið aflífað vegna ástands sem rekja hafi mátt til vanfóðrunar.

Hvað varðar þær fjórar ær sem aflífaðar voru á D bar J-x-x A-x-x um að þær hafi ekki verið krufnar í kjölfarið, en að þær hafi verið skoðaðar vel áður en ákvörðun var tekin um aflífun þeirra og engin merki um sjúkdóma hafi verið sýnileg sem skýrt hefðu getað ástand þeirra.

Eins og fyrr sagði er hvergi í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum settum á grundvelli laga kveðið á um holdstigunarviðmið fyrir sauðfé. Hvað sem því líður telst sannað að ástand þeirra fjögurra kinda sem aflífaðar voru á D hafi verið metið svo slæmt af dýralækni að nauðsyn bæri til að aflífa þær og að aðrar skýringar en vanfóðrun hafi ekki komið í ljós við ítarlega læknisskoðun. Samræmist sú niðurstaða öðrum gögnum málsins sem benda til fremur bágs ástands fjárhópsins í heild, svo sem skýrslu H-kk-ef H-kk-ef og G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef um eftirlit í Hraunkoti frá 7. apríl 2011, skýrslu þess síðarnefnda um mat hans á holdafari fjárins þann 8. s.m. og framburði þessara vitna fyrir dómi. Með vísan til framanritaðs þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að þær fjórar ær sem aflífa þurfti hafi verið svo horaðar sem raun bar á þar sem þær hafi ekki ekki haft nægan aðgang að fullnægjandi fóðri.

Sem eigandi og umráðamaður fjárins bar ákærða ábyrgð á fóðrun þess, hvar svo sem féð var haldið. Í framburði ákærðu fyrir dómi kom fram að hún hafi síðast flutt fé í hólfið í Hraunkoti í kjölfar eftirlitsins á Stórhóli 17. mars 2011, en þar hafi verið um að ræða um 20 kinda hóp sem hafi nýverið skilað sér af fjalli. Ekkert liggur fyrir um hvort ærnar fjórar sem aflífa þurfti hafi verið í þeim hópi eða hvenær annars þær voru fluttar í Hraunkot. Hvort heldur sem þær voru fluttar þangað eftir miðjan marsmánuð eða voru búnar að vera þar lengur, verður að telja ákærðu bera refsiábyrgð á bágu ástandi ánna fjögurra fram að því að hún var svipt vörslum þeirra, enda bar henni sérstök skylda til þess, ef féð var rýrt, að huga sérstaklega að fóðrun þess, sbr. t.d. 1. og 3. mgr. 3. gr. dýraverndarlaga og 2. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 60/2000.

Samkvæmt öllu framanrituðu þykir fram komin lögfull sönnun þess að ákærða S-kvk-nf sé sek um þá háttsemi sem henni er gefin að sök samkvæmt B-lið ákærunnar, utan þess að ósannað er að vanhöld á fóðrun fjárins í Hraunkoti hafi staðið lengur en frá um 19.-20. mars 2011 og að aflífa hafi þurft fleiri en fjórar ær vegna lélegs holdafars þeirra.

Teljast brot ákærðu réttilega heimfærð til þeirra ákvæða laga nr. 15/1994 og og reglugerðar nr. 60/2000 sem í ákæru greinir.

IV

Ákærða F-kk-þgf B. F-kk-þgf er gefið að sök hlutdeildarbrot í brotum ákærðu S-kvk-ef samkvæmt B-lið ákærunnar, „með því að hafa á umræddu tímabili veitt liðsinni sitt í verki og tekið féð í sínar vörslur, án þess að geta veitt því húsaskjól né nægilegt hey eða það var af lélegum gæðum“.

Ákærði F-kk-nf neitar sök, enda þótt hann viðurkenni að hafa leyft meðákærðu að flytja fé í girðingarhólf í nágrenni bæjarins og að hafa fóðrað féð þar og brynnt því fyrir meðákærðu.

Af hálfu ákærða er í fyrsta lagi á því byggt að hann hafi verið tilsjónarmaður fjárins í skilningi 10. tölul. 3. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. og geti ekki sem slíkur hafa borið ábyrgð á fénu. Auk þess sé ekki fyrir að fara í lögum nr. 103/2002 heimild til að refsa fyrir hlutdeildarbrot.

Manni verður ekki gerð refsing fyrir hlutdeild í broti annars manns nema til þess standi sérstök lagaheimild. Ekki er fyrir slíkri heimild að fara í lögum nr. 103/2002 né öðrum lögum sem reglugerð nr. 60/2000 sækir lagastoð sína til. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna ákærða F-kk-þf af ákæru fyrir hlutdeild í brotum ákærðu S-kvk-ef, að því leyti sem þau eru talin varða við reglugerð nr. 60/2000, sbr. 18. gr. laga nr. 103/2002.

Eftir stendur hvort ákærði sé sekur fyrir hlutdeild í brotum ákærðu, að því leyti sem þau eru talin varða við lög nr. 15/1994, um dýravernd, sbr. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 15/1994, sem mælir fyrir um að hlutdeild í brotum og tilraun til brota á þeim lögum sé refsiverð.

Ákærði F-kk-nf viðurkennir að hafa leyft ákærðu S-kvk-þgf að flytja fé í girðingarhólf að Hraunkoti þegar í kringum 17. desember 2010, enda þótt hann gæti ekki veitt því húsaskjól. Bar ákærði fyrir dómi að rætt hafi verið um að hann geymdi féð í um vikutíma, en sá framburður fékk ekki stoð í framburði meðákærðu, þótt hún bæri að aldrei hafi staðið til að féð yrði svo lengi í Hraunkoti sem raun bar á.

Í kafla III hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að hraunklettur í girðingarhólfinu hafi ekki getað veitt fénu öruggt og hentugt skjól fyrir öllum veðrum á umræddu tímabili. Mátti ákærða sem ábúanda í Hraunkoti vera það ljóst. Með því að taka féð í sínar vörslur þrátt fyrir framangreint veitti ákærði F-kk-nf meðákærðu S-kvk-ef liðsinni sitt í verki og átti þannig hlutdeild í broti hennar gegn dýraverndarlögum hvað það snertir að fénu voru ekki tryggðar viðunandi vistarverur. Breytir engu þótt ákærði hafi í upphafi einungis talið að um vikutíma yrði að ræða.

Í kafla III hér að framan var einnig komist að þeirri niðurstöðu að ósannað þætti að fénu hafi verið gefið of lítið hey eða að 37 rúllur af heyi frá Hraunkoti sem fénu var gefið framan af vetri hafi verið ófullnægjandi fóður. Að gagnstæðri niðurstöðu var aftur á móti komist varðandi hey sem gefið var frá c.a. 19.-20. mars til 7. apríl 2011.

Upplýst er að ákærði leitaði fljótlega eftir áramót til G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef búfjáreftirlitsmanns, eða í kringum 11. janúar 2011 samkvæmt framburði G-kk-ef M-kk-ef, með áhyggjur sínar af fénu, sem hann ekki vildi teljast ábyrgur fyrir. Það var þó ekki fyrr en þann 3. febrúar sem búfjáreftirlitsmaðurinn fór á staðinn til að kanna aðbúnað fjárins og upplýsti viðkomandi sveitarstjórn samdægurs um málið. Byggir ákærði á því að eftir að málið var komið til vitneskju sveitarfélagsins fyrir hans tilstuðlan hafi hann ekki á nokkurn hátt verið að stuðla að brotum meðákærðu, heldur verið í samvinnu við stjórnvöld, sem skv. 16. gr. laga nr. 103/2002 hafi verið skylt að útvega fóður og hlutast til um fóðrun og aðbúnað, en ella grípa þegar til vörslusviptingar. Fékk sú málsástæða ákærða stoð í framburði G-kk-ef M-kk-ef, sem bar fyrir dómi um að hafa gefið ákærða til kynna að málið væri komið í hendur og á ábyrgð sveitarfélagsins. Sést einnig af fyrirliggjandi bréfaskriftum í málinu að af hálfu MAST var litið á ákærða sem tilsjónarmann fjárins en ekki umráðamann þess, sbr. 3. gr. laga nr. 103/2002.

Í 16. gr. laga nr. 103/2002 er m.a. fjallað um skyldu búfjáreftirlitsmanns til að tilkynna það sveitarstjórn og héraðsdýralækni, ef í ljós kemur að fóðrun eða aðbúnaði búfjár er ábótavant og um aðgerðir stjórnvalda í framhaldi af móttöku slíkra upplýsinga. Í 6. mgr. greinarinnar segir að í öllum tilvikum beri sveitarstjórn að útvega fóður, hlutast til um fóðrun og aðbúnað eða ráðstafa búfé til fóðrunar þar til það hefur verið tekið úr vörslu búfjáreiganda, en sjái sveitarstjórn sér þetta ekki fært skuli þegar grípa til vörslusviptingar.

Í ljósi framanritaðs verður að fallast á það með ákærða að eftir að hann hafði tilkynnt búfjáreftirlitsmanni sveitarfélagsins um málið, í kringum 11. janúar 2011, hafi hlutdeild hans í broti ákærðu verið lokið. Þegar af þeirri ástæðu verður ákærði sýknaður af hlutdeild í broti ákærðu hvað vanfóðrun snertir, enda ósannað að um vanfóðrun hafi verið að ræða fyrir þann tíma, sbr. kafla III hér að framan.

Samkvæmt B-lið ákærunnar afmarkast sakarefnið við tímabilið frá ársbyrjun 2011 og verður ákærði því ekki sakfelldur fyrir hlutdeild í broti ákærðu fyrr en frá því tímamarki, enda þótt hann hafi borið um að hafa fyrst tekið við fé frá ákærðu í kringum 17. desember 2010. Ekki liggur fyrir hve margt sauðfé á vegum ákærðu S-kvk-ef var í byrjun ársins í Hraunkoti, en þar sem fyrir liggur að ekki var komið með allt féð í einu í Hraunkot verður lagt til grundvallar að eitthvað færra kunni að hafa verið í hópnum snemma árs 2011 en þær 70 kindur sem í ákæru greinir. Ákærði hefur ekki sýnt fram á að ákvörðun hans um að taka féð í sínar vörslur fyrir meðákærðu hafi byggst á sjónarmiðum um neyðarrétt, sbr. 13. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og verður ekki fallist á sýknukröfu hans á þeim grundvelli.

Samkvæmt framanrituðu telst sannað að ákærði hafi, frá ársbyrjun 2011 til um 11. janúar s.á, veitt meðákærðu liðsinni sitt í verki með því að hafa tekið fé meðákærðu í sínar vörslur án þess að geta veitt því tilskilið skjól. Telst það brot ákærða sem hann er hér sakfelldur fyrir réttilega heimfært í ákæru til þeirra ákvæða laga nr. 15/1994, sem í B-lið ákæru greinir, sbr. 2. mgr. 19. gr. sömu laga. Að öðru leyti er ákærði sýkn af ákærunni.

V

Samkvæmt því sem rakið er í kafla III er ákærða S-kvk-nf I-kvk-nf L-kvk-nf hér sakfelld fyrir brot gegn reglugerð nr. 933/2007, sbr. nú reglugerð nr. 911/2011, með því að hafa vanrækt að bólusetja ásetningsfé. Að öðru leyti er ákærða sýkn af þeirri háttsemi sem greinir í ákærulið A.I. Þá er ákærða sýkn af ákæruliðum A.II og A.III. Ákærða er hins vegar að mestu sakfelld fyrir þau brot sem greinir í ákærulið B, utan þess að ósannað telst að vanhöld hafi verið á fóðrun fjárins fyrr en eftir um 19.-20. mars 2011 og að aflífa hafi þurft fleiri en fjórar kindur vegna vanfóðrunar.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 15/1994, um dýravernd, varða brot gegn lögunum eða reglugerðum sem settar eru með stoð í þeim sektum eða fangelsi allt að einu ári, en ef um stórfellt eða ítrekað brot er að ræða getur það varðað fangelsi allt að tveimur árum. Brot gegn lögum nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl. og reglugerðum settum samkvæmt þeim varða sektum eða fangelsi, ef miklar sakir eru. Ber að ákvarða refsingu vegna brota ákærðu í einu lagi þannig að þau séu öll tekin til greina, en innan marka þess hegningarákvæðis sem þyngsta hegningu setur, sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða er sextug að aldri. Samkvæmt framlögðu sakavottorði gekkst hún undir viðurlagaákvörðun, 80.000 króna sekt, þann 15. desember 2009 fyrir brot gegn lögum nr. 15/1994 og reglugerð nr. 60/2000, sbr. lög nr. 103/2002. Var þar, líkt og nú, um að ræða brot framin í sauðfjárbúskap ákærðu. Með þeim brotum sem ákærða er nú sakfelld fyrir hefur hún því í annað sinn á fáeinum árum gerst sek um brot gegn lögum og reglugerðum á sviði dýraverndar og búfjárhalds og telst brot hennar gegn dýraverndarlögum ítrekað.

Við ákvörðun refsingar ákærðu verður auk framanritaðs litið til þess að brot ákærðu voru framin í atvinnustarfsemi hennar, beindust að lífi og heilsu búfénaðar sem ákærða bar ábyrgð á og má ætla að þau hafi valdið fénu, sem komið var að burði undir lok þess tímabils sem greinir í ákærulið B, vanlíðan.

Fram hefur komið í málinu að búrekstur ákærðu hafi sætt eftirliti og athugasemdum stjórnvalda í mörg undanfarin ár. Upplýst var hins vegar fyrir dómi að ákærða hafi fækkað fé sínu verulega vorið 2011 og að búrekstur hennar hafi ekki gefið tilefni til athugasemda af hálfu stjórnvalda síðan.

Í ljósi alls framanritaðs og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærðu S-kvk-ef hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi, en þar sem ákærða á sér ekki sakaferil, utan þess brots sem áður var nefnt og lokið var með sekt, verður fullnustu refsingarinnar frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Í ákæru er jafnframt gerð sú krafa að ákærðu S-kvk-þgf verði með dómi bannað að eiga eða halda búfé. Er krafan reist á 18. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl., þar sem segir að hafi búfjáreigandi gerst sekur um illa meðferð á búfé skuli honum bannað að eiga eða halda búfé.

Með vísan til þess að ákærða er í máli þessu sýknuð af verulegum hluta ákærunnar, til þess að ákærða hefur bætt búskaparhætti sína og til þess að bann við búfjárhaldi myndi verða henni verulega þungbært, enda hefur hún atvinnu sína af búskap, þykja ekki efni til að fallast á þessa kröfu ákæruvaldsins og verður ákærða sýknuð af henni.

Ákærði F-kk-nf B. F-kk-nf er eins og rakið er í kafla IV hér að framan sakfelldur fyrir hlutdeild í þeim brotum á dýraverndarlögum sem meðákærða S-kvk-nf er sakfelld fyrir samkvæmt B-lið ákærunnar, þó þannig að telja verður að ákærði hafi horfið frá hlutdeildarbroti sínu strax um 11. janúar 2011 og ósannað telst að hann hafi átt hlutdeild í brotum meðákærðu hvað vanfóðrun snertir.

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði, sem er 57 ára að aldri, ekki áður gerst sekur um refsiverð brot. Við ákvörðun refsingar hans verður til þess litið að um hlutdeildarbrot er að ræða sem ákærði hvarf fljótlega frá, ekki verður séð að ákærði hafi sjálfur haft neinn hag af brotinu og að honum virðist ekki hafa gengið annað til en að aðstoða annan sauðfjárbónda í þrengingum um skamma hríð. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin með hliðsjón af framanrituðu sekt að fjárhæð 50.000 krónur, sem greiðist til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en ella sæti ákærði fangelsi í fjóra daga.

Í málinu hefur ekki verið lagt fram yfirlit sakarkostnaðar af hálfu ákæruvaldsins, en samkvæmt reikningi sem fyrir liggur í málinu hafa verjanda ákærðu S-kvk-ef I-kvk-ef L-kvk-ef þegar verið greiddar 275.873 krónur vegna verjendastarfa á rannsóknarstigi málsins. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu S-kvk-ef, G-kk-ef M. A-kk-ef hdl., vegna málsmeðferðar fyrir dómi, þykja hæfilega ákveðin 966.350 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Samtals nema málsvarnarlaun verjandans vegna starfa hans á rannsóknarstigi málsins og fyrir dómi því 1.242.223 krónum, með virðisaukaskatti, en auk þess á verjandinn rétt á að fá kostnað vegna aksturs bættan, 185.533 krónur.

Undir rekstri málsins féll til kostnaður vegna matsgerðar matsmanns sem dómkvaddur var að ósk ákærðu S-kvk-ef, vegna ákæruliða á hendur henni einni, að fjárhæð 492.777 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Við aðalmeðferð málsins féll ennfremur til kostnaður vegna aksturs vitnis til skýrslugjafar fyrir dómi, 43.475 krónur, sem ákærðu bæði bera óskipt.

Samkvæmt framanrituðu nemur sakarkostnaður vegna málsvarnar ákærðu S-kvk-ef alls 1.964.008 krónum. Með hliðsjón af úrslitum málsins og með vísan til 2. málsliðar 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærða S-kvk-nf dæmd til þess að greiða þriðjung þess sakarkostnaðar, þ.e. 654.669 krónur, þar af 43.475 krónur óskipt með meðákærða F-kk-þgf, en 2/3 greiðast úr ríkissjóði. Við ákvörðun um hlutfallsskiptingu sakarkostnaðar hefur verið tekið tillit til athugasemda sem verjandi ákærðu hafði uppi við munnlegan málflutning við ferðakostnað dómkvadds matsmanns.

Ekki hlaust kostnaður af málsvörn ákærða F-kk-ef á rannsóknarstigi en málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef G-kk-ef hrl., fyrir dómi þykja hæfilega ákveðin með hliðsjón af tímaskýrslu verjandans 840.850 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, auk þess sem verjandanum ber kostnaður vegna aksturs að fjárhæð 38.070 krónur. Þá féll til kostnaður vegna ferðar vitnis eins og fyrr sagði, 43.475 krónur sem ákærðu bera óskipt. Samtals nemur sakarkostnaður vegna málsvarnar ákærða því 922.395 krónum. Með hliðsjón af úrslitum málsins og að teknu tilliti til þess hve umfang málsins er að miklu leyti að rekja til sakargifta á hendur meðákærðu, verður ákærða F-kk-þgf ekki gert að bera meira en 1/6 hluta sakarkostnaðar, þ.e. 153.733 krónur, þar af 43.475 krónur óskipt með meðákærðu, en 5/6 greiðast úr ríkissjóði.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara sem dómsformanni, ásamt meðdómsmönnunum A-kk-þgf T-kk-þgf bónda og búfræðikandidat og H-kk-þgf S-kk-þgf dýralækni í dómsal Héraðsdóms Austurlands að Lyngási 15, Egilsstöðum, klukkan 14:00 föstudaginn 26. október 2012. Við dómsuppsögu var gætt ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008, en dómsuppsaga hefur dregist vegna embættisanna dómsformanns.

Dómsorð:

Ákærða, S-kvk-nf I-kvk-nf L-kvk-nf, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða er sýkn af kröfu um að henni verði bannað að eiga eða halda búfé.

Ákærði F-kk-nf B. F-kk-nf greiði sekt að fjárhæð 50.000 krónur í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 4 daga.

Ákærða S-kvk-nf I-kvk-nf greiði 654.669 krónur í sakarkostnað, þar af 43.475 krónur óskipt með meðákærða, en að öðru leyti greiðist sakarkostnaður vegna málsvarnar ákærðu úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, G-kk-ef M. A-kk-ef hdl., vegna starfa á rannsóknarstigi og fyrir dómi nema alls 1.242.223 krónum, með virðisaukaskatti, en auk þess nemur ferðakostnaður verjandans 185.533 krónum.

Ákærði F-kk-nf greiði 148.902 krónur í sakarkostnað, þar af 43.475 krónur óskipt með meðákærðu, en að öðru leyti greiðist sakarkostnaður vegna málsvarnar hans úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef G-kk-ef hrl., nema 840.850 krónum, með virðisaukaskatti, en auk þess nemur ferðakostnaður verjandans 38.070 krónum.

H-kvk-nf B-kvk-nf

A-kk-nf T-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf