E-446/2016

Mál þetta var þingfest fimmtudaginn 11. febrúar 2016 og dómtekið þriðjudaginn 15. nóvember 2016.

Stefnandi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Stefndu eru BIK ehf., Hálsaþingi 12, Kópavogi, I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf, Starmóa 15, Reykjanesbæ og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, Gustav Holms Vej 38, Árósum, Danmörku.

Stefnandi krefst þess að hið stefnda félag, BIK ehf., verði dæmt til að greiða sér skuld að fjárhæð 13.490.986 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 29. október 2014 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefndu, I-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, verði gert að greiða þar af óskipt með stefnda BIK ehf. 2.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. október 2014 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 3. desember 2014 að fjárhæð 977.240 krónur og 6. júlí 2016 að fjárhæð 596.607 krónur, sem dragist frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi BIK ehf. gerir ekki kröfur í málinu og féll þingsókn af hálfu félagsins niður í þinghaldi 26. maí sl.

Stefndu, I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar. Upphaflega var málið höfðað á hendur stefndu og B-kk-þgf G-kk-þgf, Hálsaþingi 12, Kópavogi, en við upphaf aðalmeðferðar var því lýst yfir af hálfu stefnanda að fallið væri frá öllum kröfum á hendur honum.

Málavextir og málsástæður stefnanda

Í stefnu er því lýst að 5. september 2007 hafi Landsbanki Íslands hf. og hið stefnda félag, BIK ehf., sem lántaki, og stefndu I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf ásamt B-kk-þgf G-kk-þgf, sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar, gert með sér viðskiptasamning um reikningslánalínu nr. 9370. Hafi bankinn samþykkt að veita lántaka rekstrarfjármögnun í formi reikningslánalínu að fjárhæð 9.100.000 krónur. Innan þeirra marka hafi lántaka verið heimilt að taka lán hjá bankanum í öllum algengum erlendum gjaldmiðlum sem bankinn átti viðskipti með, sbr. 2. grein samningsins. Skyldi hver lánshluti sem tekinn yrði innan reikningslánalínunnar teljast vera sjálfstætt lán. Samningurinn skyldi taka gildi við undirritun og gilda til 10. ágúst 2008, sbr. grein 17.1 í samningnum. Hvern lánshluta skyldi greiða hjá bankanum á gjalddaga hans. Afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur skyldi greiða í íslenskum krónum samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga. Á gjalddaga hafi lántaka verið heimilt að greiða í lántökumyntum, sbr. grein 7.1 í samningnum. Vaxtakjör hvers lánshluta skyldu vera LIBOR-vextir eins og þeir ákvarðast fyrir viðkomandi gjaldmiðil og hvert vaxtatímabil hverju sinni, tveimur bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils að viðbættu 3% álagi, sbr. grein 5.1 í samningnum. Lántaka hafi verið heimilt að velja um vaxtatímabil fyrir hvern lánshluta, sbr. grein 6.1 í samningnum. Stæði lántaki ekki skil á greiðslu lánshluta á gjalddaga bar honum að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð frá gjalddaga til greiðsludags. Hið sama gilti bærist bankanum ekki beiðni um framlengingu einstakra lánshluta. Um dráttarvexti skyldi fara samkvæmt ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Bankinn skyldi eiga um það val hvort krafist væri dráttarvaxta í erlendri mynt, eða skuldinni breytt í íslenskar krónur, sbr. grein 5.5 í samningnum. Kæmi til vanefnda skuldbatt lántaki sig til þess að greiða bankanum, auk vaxta og dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, allan kostnað sem bankinn legði út fyrir vegna vanefndanna, málssóknar eða annarra réttargjalda, lögmannsþóknunar eða annars er bankanum bæri að greiða, svo og annan lögfræðilegan kostnað vegna innheimtu lánsins, sbr. grein 7.3.

Samkvæmt 4. gr. samningsins skyldi undirrituð lánsbeiðni frá lántaka fylgja beiðni um einstaka lánshluta. Lánsbeiðni hafi verið undirrituð 13. júlí 2007. Lántaki hafi óskað eftir því að lánshluti samkvæmt eftirtöldu yrði afgreiddur til félagsins. Lántökudagur lánshlutans skyldi vera 17. september 2007, mynt og upphæðir: JPY 40% og CHF 60%. Gjalddagi skyldi vera 10. ágúst 2008 og vaxtakjör LIBOR auk 3% álags. Þann 17. september 2007 hafi verið greiddar út 9.100.000 krónur.

Samkvæmt grein 12.1 í samningnum hafi B-kk-nf G-kk-nf og stefndu I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf, og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allra lánshluta samningsins, óskipt, að fjárhæð 2.000.000 króna. Sjálfskuldarábyrgðin skyldi taka til greiðslu höfuðstóls allra lánshluta, auk vaxta, dráttarvaxta og vaxtavaxta, svo og kostnaðar sem af vanskilum kynni að leiða. Ábyrgðin skyldi gilda jafnt þótt greiðslufrestur yrði veittur á skuldbindingum samkvæmt samningnum einu sinni eða oftar, uns skuldin yrði að fullu greidd.

Gerðir hafi verið tveir viðaukar við lánssamninginn. Samkvæmt þeim fyrri 7. janúar 2009 skyldi lánsheimild samkvæmt grein 2.1 breytast þannig að bankinn hefði til reiðu fyrir lántaka reikningslánalínu að fjárhæð 19.700.000 krónur og skyldi samningurinn teljast að fullu ádreginn. Samkvæmt grein 17.1 skyldi samningurinn eftirleiðis gilda til 5. apríl 2009. Að öðru leyti skyldi samningurinn haldast óbreyttur. Samkvæmt síðari viðaukanum 1. apríl 2009 skyldi gildistími samningsins samkvæmt grein 17.1 breytast þannig að hann myndi eftirleiðis gilda til 5. nóvember 2009. Að öðru leyti skyldi samningurinn haldast óbreyttur.

Lánið var ekki greitt á gjalddaga þann 5. nóvember 2009.

Þann 31. október 2011 sendi stefnandi bréf til stefnda, BIK ehf., sem lántaka, þar sem rakið var að í desember 2010 hefði Alþingi samþykkt breytingar á lögum nr. 38/2001, sem kváðu á um endurreikning lána sem voru með ólögmætri gengistryggingu. Jafnframt kom fram að það væri mat stefnanda að lán nr. 9370 kvæði á um slíka gengistryggingu og að í samræmi við ákvæði laganna hefðu eftirstöðvar þess verið endurútreiknaðar miðað við lægstu óverðtryggðu vexti sem Seðlabanki Íslands birti, sbr. 10. gr. laga nr. 38/2001. Eftirstöðvar fyrir endurútreikninginn voru 26.925.044 krónur, en eftir endurútreikninginn 13.490.986 krónur. Endurútreikningurinn miðaðist við 28. október 2011. Þann 2. júlí 2014 sendi stefnandi stefnda, BIK ehf., annað bréf þar sem fram kom að með dómum í málum Hæstaréttar nr. 600/2011 og nr. 464/2012 hefði verið komist m.a. að þeirri niðurstöðu að greiðslukvittanir hefðu jafngilt fullnaðarkvittunum og að endurútreikningur lána hefði átt að taka mið af því. Eitt af þeim skilyrðum sem Hæstiréttur vísaði til í dómafordæmum sínum hefði verið að ákveðin festa, með tilliti til endurgreiðslna í samræmi við upphaflega skilmála lánsins, hefði verið á endurgreiðslum á láninu. Í framangreindu bréfi kemur fram að það sé mat bankans að ekki hafi verið komin næg festa á umrætt lán til að réttlæta frekari leiðréttingar. Lánið yrði því ekki leiðrétt frekar.

Lánið hafi verið fellt í gjalddaga með heimild í 13. grein lánssamningsins. Eftirstöðvar lánsins 28. október 2011 hafi verið, eftir endurútreikning, 13.490.986 krónur, sem sé stefnufjárhæð málsins, að frádreginni innborgun þann 3. desember 2014 að fjárhæð 977.240 krónur, sem dragist frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Innborgunin sé tilkomin vegna inneignar stefnda, K-kk-ef R-kk-ef G-kk-ef, sem hafi myndast við endurútreikning á gengistryggðu bílaláni nr. SBB 063900. Hafi stefnandi skuldajafnað á móti vanskilum á umræddum lánssamningi í samræmi við almennar reglur kröfuréttar. Staða lánsins sé því mun hærri en hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðar stefndu í málinu.

Stefndu hafi verið sent innheimtubréf 29. september 2014, en skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og hafi því verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Krafist sé dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6 gr. laga nr. 38/2001 mánuði frá því að stefndu var sent innheimtubréf.

Sem að framan greinir var dómkröfum stefnanda breytt við upphaf aðalmeðferðar málsins þannig að frá kröfufjárhæð skyldi dragast innborgun frá B-kk-þgf G-kk-þgf 6. júlí 2016 að fjárhæð 596.607 krónur, miðað við stöðu skuldarinnar á hverjum innborgunardegi. Var jafnframt fallið frá dómkröfum á hendur honum.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu, I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, byggja sýknukröfu sína á því að ábyrgð þeirra sem sjálfskuldarábyrgðaraðila samkvæmt lánssamningnum sé fyrnd. Þeir hafi undirritað lánssamninginn 5. september 2007 og hafi gildistími hans verið til 10. ágúst 2008. Svo sem rakið hefur verið hafi tvívegis verið gerður viðauki við samninginn og hafi gildistími hans með síðari viðauka verið færður til 5. nóvember 2009. Krafa stefnanda hafi því verið gjaldkræf í fyrsta lagi þann 10. ágúst 2008 eða í síðasta lagi þann 5. nóvember 2009. Um fyrningu krafna sem stofnuðust fyrir 1. janúar 2008 fari eftir lögum nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 28. gr. núgildandi laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt 4. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnist kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum á fjórum árum frá þeim degi er krafan var gjaldkræf, sbr. 1. málslið 5. gr. sömu laga. Stefna í máli þessu hafi verið birt stefnda I-kk-þgf 19. október 2015 og stefnda K-kk-þgf R-kk-þgf 3. janúar 2016. Því sé ljóst að ábyrgðarskuldbinding þeirra sé fyrnd, hvort sem litið sé til upprunalegs gildistíma samningsins 10. ágúst 2008, eða þess síðari 5. nóvember 2009.

Í stefnu sé getið um svokallaða innborgun þann 3. desember 2014 að fjárhæð 977.240 krónur, sem sé tilkomin vegna inneignar stefnda K-kk-ef R-kk-ef sem myndast hafi við endurútreikning á ólögmætu gengistryggðu bílaláni hans nr. SBB 063900. Stefnandi hafi skuldajafnað inneigninni, einhliða og án samþykkis, á móti meintum vanskilum á viðskiptasamningi um reikningslánalínu nr. 9370. Stefndu byggja á því að jafnvel þótt talið yrði að skuldajöfnuðurinn hafi verið heimill hafi fyrning ábyrgðarskuldbindingarinnar ekki verið rofin. Samkvæmt almennum reglum um slit fyrningar geti skuldari rofið fyrningu kröfu með viðurkenningu á henni. Það geti gerst með greiðslu inn á kröfuna eða með gerð samkomulags um greiðslur af kröfunni. Greiðslur með einhliða skuldajöfnuði rjúfi hins vegar ekki fyrningu kröfu. Því sé ljóst að skuldajöfnun inneignar stefnda K-kk-ef R-kk-ef hjá bankanum hafi ekki rofið fyrningu ábyrgðarskuldbindingarinnar.

Ef ekki verður fallist á sýknukröfu stefndu er þess krafist að krafa stefnanda um dráttarvexti verði stórlega lækkuð. Krafist sé dráttarvaxta frá 29. október 2014 til greiðsludags. Fyrningarfrestur vaxtakröfu hafi hins vegar verið liðinn þegar mál var höfðað gegn stefndu, hvort heldur í skilningi 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905, eða 3. gr. núgildandi fyrningarlaga nr. 150/2007. Beri því að lækka kröfuna sem því nemur.

Niðurstaða

Af hálfu hins stefnda félags, BIK ehf., var sótt þing við þingfestingu málsins. Þingsókn af þess hálfu féll síðar niður í þinghaldi 26. maí sl. Ber því, með vísan til 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, að dæma málið eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda og framlögðum gögnum. Samkvæmt framangreindu verður fallist á kröfu stefnanda gagnvart hinu stefnda félagi eins og hún er fram sett.

Sem að framan er rakið tókust stefndu, ásamt þriðja aðila, á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna framangreindrar lánveitingar til BIK ehf., óskipt að fjárhæð 2.000.000 króna, með undirritun sinni á lánssamninginn 5. september 2007. Sýknukrafa stefndu í málinu er á því byggð að ábyrgðarskuldbinding þeirra sé fyrnd, með vísan til 4. tölul. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Af hálfu stefnanda var á því byggt við flutning málsins fyrir dóminum að um fyrningu kröfu hans á hendur stefndu eigi að fara eftir ákvæði til bráðabirgða nr. XIV í lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. e-lið 2. gr. laga nr. 151/2010 og 1. gr. laga nr. 38/2014.

Óumdeilt er að lánið sem um ræðir var bundið ólögmætri gengistryggingu, enda var stefnda BIK ehf. tilkynnt um endurútreikning þess með bréfi stefnanda, dagsettu 31. október 2011. Í framangreindu bráðabirgðaákvæði nr. XIV segir að fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar skuli reiknast frá 16. júní 2010 og skal fyrningarfresturinn vera átta ár frá því tímamarki. Um er að ræða sérákvæði um fyrningarfrest sem gengur framar almennum reglum um upphaf fyrningar og fyrningarfrest þeirra krafna sem þar eru nefndar „uppgjörskröfur“. Í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 151/2010 kemur fram að tilefni lagasetningarinnar hafi verið dómar Hæstaréttar 16. júní 2010 í málunum nr. 92/2010 og 153/2010, sem skáru úr um ólögmæti bindingar lána í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla, og dómur Hæstaréttar16. september 2010 í málinu nr. 471/2010, um vaxtareikning slíkra ólögmætra gengistryggðra lána. Með lögunum var fjármálafyrirtækjum falið að endurreikna lán með ólögmætri gengistryggingu, sbr. bráðabirgðaákvæði XI í vaxtalögum. Endurútreikningur laut að hugsanlegri endurkröfu lántaka vegna greiðslna sem inntar höfðu verið af hendi á grundvelli ólögmætrar gengistryggingar, en jafnframt gat lánveitandi átt kröfu um viðbótarvexti í hennar stað. Verður bráðabirgðaákvæði XIV skilið svo að með „uppgjörskröfum“ sé einvörðungu vísað til slíkra endurgreiðslu- og viðbótarkrafna. Um kröfur á grundvelli yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð gilda hins vegar almennar fyrningarreglur.

Af hálfu stefnanda var einnig á því byggt í málflutningi að viðaukar við lánssamninginn, sem ábyrgðaraðilar undirrituðu 7. janúar og 1. apríl 2009, hafi falið í sér sjálfstæðar lánveitingar. Því fari um fyrningu kröfu stefnanda á hendur stefndu eftir lögum nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, sem tóku gildi 1. janúar 2008. Með vísan til 7. gr. þeirra laga sé krafan ófyrnd.

Á grundvelli lánssamningsins sem um ræðir var lántaka, BIK ehf., greitt út lán að fjárhæð 9.100.000 krónur þann 17. september 2007. Í málinu liggur fyrir kaupnóta vegna lánsins, dagsett sama dag. Sem að framan er rakið er ágreiningslaust að lánssamningurinn var með ólögmætri gengistryggingu. Af gögnum málsins verður jafnframt ráðið að tilefni þess að viðaukarnir tveir voru gerðir við samninginn á árinu 2009 hafi verið að lánsfjárhæðin hafi hækkað langt umfram það sem heimilt var samkvæmt ákvæðum samningsins. Með fyrri viðaukanum 7. janúar 2009 var lánsheimildin hækkuð í 19.700.000 krónur og var jafnframt tekið fram að samningurinn skyldi teljast að fullu ádreginn. Þá var gildistíma samningsins breytt þannig að hann skyldi eftirleiðis gilda til 5. apríl 2009. Með síðari samningnum, 1. apríl 2009, var sú breyting ein gerð að samningurinn skyldi gilda til 5. nóvember 2009. Við gerð viðaukanna undirrituðu stefndu eyðublað bankans, sem bar yfirskriftina „Lánsbeiðni-framlenging“. Þá liggur fyrir yfirlit um endurútreikning stefnanda á eftirstöðvum lánsins, miðað við 28. október 2011, og kemur þar fram að lántökudagur sé 17. september 2007. Samkvæmt framangreindu verður ekki fallist á það með stefnanda að í viðaukunum tveimur hafi falist sjálfstæðar lánveitingar, enda hefur stefnandi hvorki lagt fram kaupnótur né gögn um færslur á bankareikningum því til stuðnings.

Sem að framan greinir tókust stefndu, I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, á hendur sjálfskuldarábyrgð með undirritun á lánssamninginn sem um ræðir þann 5. september 2007. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 gilda því lög nr. 14/1905 um fyrningu kröfunnar. Samkvæmt 4. tölul. 3. gr. þeirra laga fyrnast kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum á fjórum árum og miðast upphaf fyrningarfrests við þann dag er krafa varð gjaldkræf, sbr. 1. málsl. 1. mgr. 5. gr. laganna. Verður við það miðað að krafa stefnanda á hendur stefndu hafi verið gjaldkræf 5. nóvember 2009, á gjalddaga lánsins samkvæmt síðari viðauka við lánssamninginn. Ábyrgðarskuldbinding stefndu var því fyrnd er þeim var birt stefna í málinu í október 2015 og janúar 2016. Því verða stefndu sýknaðir af kröfum stefnanda í málinu.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda BIK ehf. gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur. Þá verður stefnanda gert að greiða stefndu, I-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, hvorum um sig, 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, BIK ehf., greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 13.490.986 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6 gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 29. október 2014 til greiðsludags.

Stefndu, I-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, eru sýknir af kröfum stefnanda.

Stefndi BIK ehf. greiði stefnanda 150.000 krónur í málskostnað. Stefnandi greiði stefndu, I-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf og K-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, hvorum um sig, 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf H-kvk-nf