E-2/2008

Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum flutningi 8. maí sl., er höfðað 3. janúar sl. af S-kvk-þgf H-kvk-þgf P-kvk-þgf, Hólavegi 27, Sauðárkróki, á hendur J-x-x Z-x-x og L-x-x Z-x-x, báðum til heimilis að Víðigrund 28, Sauðárkróki.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndu verði sameiginlega dæmd til að greiða honum 319.190 krónur ásamt dráttarvöxtum af 101.180 krónum frá 1. febrúar 2007 til 1. apríl 2007, af 155.731 krónu frá þeim degi til 1. maí 2007, af 210.282 krónum frá þeim degi til 1. júní 2007, af 265.236 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2007, af 319.190 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefndu.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II

Málsatvik

Í upphafi þykir rétt að geta þess að stefndi J-x-x hefur höfðað mál á hendur Lofn ehf. sem er hlutafélag í eigu stefnanda máls þessa. Þar gerir hann kröfu um greiðslu launa vegna starfa sinna sem háseta á bátnum Skvettu SK-7. Þessi tvö mál tengjast verulega þó svo að þau séu ekki svo samþætt að unnt hafi verið að sameina þau. Málavaxtalýsing stefndu í máli þessu tekur mjög mið af því að stefndi J-x-x hafi upphaflega verið ráðinn sem skipverji á Skvettu SK-7 þó svo að hér sé honum stefnt vegna meintra skulda við stefnanda.

Aðila greinir verulega á um atvik málsins. Í stefnu kemur fram hjá stefnanda að hann krefji stefndu um greiðslu á 5 reikningum vegna flugfargjalda, húsaleigu og rafmagns.

Stefndu, sem eru frá Lettlandi, segja að stefndi J-x-x hafi verið ráðinn til starfa hjá Lofn ehf. sem sé félag í eigu stefnanda. Félagið geri út bátinn Skvettu SK-7 og skipstjóri bátsins, Þ-kk-nf Ó-kk-nf U-kk-nf, hafi haft milligöngu um ráðninguna. Munnlegt samkomulag hafi verið gert þess efnis að stefndu fengju húsnæði hjá Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf gegn vægu endurgjaldi eða 10.000 til 15.000 krónum á mánuði. Einnig hafi Þ-kk-nf Ó-kk-nf gefið fyrirheit um að stefnda L-x-x fengi starf á veitingahúsi auk þess að vinna við gæslu barna Ó-kk-ef. Þá hafi Þ-kk-nf Ó-kk-nf ennfremur lofað að kaupa flugmiða fyrir stefndu frá heimalandi þeirra til Íslands. Við komu stefndu til Íslands í upphafi árs 2007 hafi ýmislegt farið á annan veg en um var samið. Húsnæði sem Þ-kk-nf Ó-kk-nf hafði lofað stefndu hafi ekki lengur verið á hans forræði og því hafi þau um tíma búið heima hjá stefnanda. Stefndi J-x-x hafi hins vegar hafið störf við endurbætur á íbúðarhúsnæði að Fornósi 4 á Sauðárkróki sem Þ-kk-nf Ó-kk-nf hafi sagt að hann ætti. Stefndi J-x-x hafi einnig unnið við endurbætur á atvinnuhúsnæði sem Lofn ehf. á í Hofsósi og einnig hafi hann unnið við lagfæringar á Skvettu SK-7. Af þessum sökum hafi stefndi J-x-x ekið daglega milli Sauðárkróks og Hofsóss þar til báturinn fór á sjó í mars. Eftir það hafi stefndi J-x-x unnið við beitningar og sem skipverji á Skvettu SK-7. Ekkert hafi hins vegar orðið úr efndum gagnvart stefndu L-x-x sem síðar hafi fengið vinnu við fiskvinnslu hér í bæ. Stefndi J-x-x hafi síðar leitað til stéttarfélags síns til að fá aðstoð þess við innheimtu vangoldinna launa.

Stefndu lýsa því einnig í greinargerð sinni að Þ-kk-nf Ó-kk-nf hafi haft íbúðarhúsnæðið að Fornósi 4 á leigu frá stefnanda. Þeim hafi verið tjáð að sá samningur hafi verið gerður í þeim tilgangi að hann fengi húsaleigubætur en leigugjald til þeirra tæki mið af því hversu háar bætur Þ-kk-nf Ó-kk-nf fengi. Stefndu hafi hins vegar eingöngu haft eitt herbergi í húsinu til afnota fyrir sig en deilt restinni af því með syni Þ-kk-ef Ó-kk-ef og unnustu hans. Aldrei hafi verið gerður leigusamningur milli aðila máls þessa og þá hafi þeim aldrei verið gerður reikningur fyrir leigunni. Það hafi ekki verið fyrr en verkalýðsfélag stefnda J-x-x hafði haft afskipti af launagreiðslum til hans að stefnandi hafði uppi þær kröfur sem hann gerir í máli þessu.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi kveður stefndu ekki hafa greitt skuld sína við hann en hún sé til komin vegna flugfargjalda sem hún hafi greitt fyrir stefndu, leigu fyrir húsnæði og rafmagns sem þau hafi notaði í húsnæðinu. Við munnlegan flutning málsins hélt stefnandi því fram að hann hefði greitt flugfar fyrir stefndu frá heimalandi þeirra til Íslands. Hún hafi notað sitt eigið greiðslukort til þess og aldrei hafi staðið annað til af hennar hálfu en að stefndu endurgreiddu henni þessa fjárhæð. Þá taldi stefnandi að endurgjald fyrir leigu á húsnæði í hennar eigu hafi verið sanngjarnt.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Krafa um dráttarvexti er reist á III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Stefndu halda því fram að stefnandi eigi persónulega ekki kröfu á hendur þeim. Stefndu segjast hafa gert samning við sambýlismann stefnanda, Þ-kk-þf Ó-kk-þf U-kk-þf, sem hafi komið fram sem atvinnurekandi. Það hafi verið hluti ráðningarkjara að flugfargjald yrði greitt fyrir þau til Íslands. Þá hafi verið samið um afnot af húsnæði í eigu Þ-kk-ef Ó-kk-ef sem einnig átti að vera hluti af ráðningarkjörum stefndu. Síðar hafi komið í ljós að stefnandi er sjálf stjórnarformaður Lofnar ehf. sem gerir út bátinn Skvettu SK-7 og stefndi J-x-x starfaði á. Stefndu segja að fyrir liggi að ef einhver eigi fjárkröfu á hendur þeim vegna flugfargjalds í tengslum við ráðningu J-kk-ef til Lofnar ehf. sé það félagið en ekki stefnandi. Stefnandi sé því ekki réttur aðili að meintri kröfu á hendur stefndu og því beri með vísan til 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að sýkna þau af kröfum stefnanda.

Stefndu halda því jafnframt fram að ekki hafi verið sýnt fram á skuld vegna húsaleigu og því sé krafa stefnanda röng og ósönnuð. Stefndu hafi búið um tíma heima hjá stefnanda þar sem húsnæði sem Þ-kk-nf Ó-kk-nf hafði lofað þeim stóð ekki lengur til boða. Stefndu hafi ekki talið að þau væru leigjendur á heimili stefnanda og Þ-kk-ef Ó-kk-ef. Stefndu benda á að ekki hafi verið gerður við þau leigusamningur um húsnæðið að Fornósi 4, hvorki munnlegur né skriflegur. Stefndu benda á að samkvæmt 4. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 sé skylt að gera skriflegan leigusamning. Það hafi verið í verkahring stefnanda að ganga frá slíkum samningi en þar sem það hafi ekki verið gert beri að túlka inntak munnlegs samnings stefndu í hag.

Stefndu reisa kröfu sína ennfremur á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir leigugjaldinu, sbr. 10. gr. nefndra laga nr. 36/1994, það er hver sú fjárhæð var sem stefndu samþykktu að greiða í leigu. Það hafi stefnanda hins vegar ekki tekist. Stefndu byggja á því að þau hafi ekki samþykkt þá fjárhæð sem stefnandi krefur þau um, enda sé sú fjárhæð í algeru ósamræmi við þau afnot sem þau höfðu af húsnæðinu. Þau séu krafin um liðlega 50.000 krónur á mánuði í fjóra mánuði þrátt fyrir að þau hafi eingöngu haft eitt svefnherbergi til afnota eins og fram komi í skjali sem lagt hefur verið fram í málinu og stafar frá stefnanda. Slíkt leigugjald geti ekki talist sanngjarnt eða eðlilegt í skilningi 37. gr. húsaleigulaga.

Stefndu byggja ennfremur á því að krafa stefnanda um slíkt leigugjald geti ekki staðist þegar horft er til þess að stefnandi leigði í raun Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf U-kk-þgf húsnæðið. Samkvæmt leigusamningi þeirra í milli hafi Þ-kk-nf Ó-kk-nf greitt 70.000 krónur á mánuði fyrir leigu á húsinu öllu en því hafi verið lýst yfir af stefnanda að Þ-kk-nf Ó-kk-nf þiggi húsaleigubætur á grundvelli þessa samnings. Af þessum sökum telja stefndu óeðlilegt að þau greiði liðlega 50.000 krónur á mánuði fyrir leigu á einu herbergi í húsnæði sem þegar er leigt öðrum fyrir 70.000 krónur á mánuði, jafnvel þó þau hafi haft aðgang að sameiginlegum herbergjum hússins. Þá halda stefndu því fram að þau hafi ekki getað sótt um húsaleigubætur vegna þess að ekki var gerður við þau skriflegur húsaleigusamningur en slíkur samningur sé forsenda fyrir greiðslum húsaleigubóta. Af þessum sökum telja stefndu að með vísan til III. kafla laga 7/1936, sbr. 11. gr. húsaleigulaga, beri að víkja meintum leigusamningi til hliðar enda ljóst að stefnandi hafi ætlað sér að hagnast með því að margleigja sama húsnæðið og þiggja sjálf, eða sambýlismaður hennar, húsaleigubætur á grundvelli málamyndagernings.

Varðandi varakröfu sína um lækkun á kröfum stefnanda byggja stefndu á sömu rökum og rakin hafa verið varðandi aðalkröfu. Auk þess byggja stefndu á því að stefnandi hafi ekki fyrr en eftir að stefndi J-x-x leitaði fulltingis stéttarfélags síns um leiðréttingu launa úr hendi félags stefnanda reynt að innheimta meintar kröfur sínar. Stefnandi hafi ekki áður gert kröfu um endurgreiðslu útlagðs kostnaðar né krafist húsaleigu. Þá hafi stefndu aldrei verið gerðir reikningar vegna meintra gjalda. Tilraunir stefnanda til að fá þessar greiðslur í sínar hendur séu því einungis viðbrögð við kröfu stefnda J-kk-ef um að fá réttmæt laun frá félagi í eigu stefnanda. Af þessum sökum beri að lækka kröfur stefnanda komi til þess að stefndu verði ekki sýknuð.

Stefndu segja stefnanda reisa kröfur sínar á almennum reglum kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Stefndu mótmæla því sérstaklega að þær reglur eigi við um meint viðskipti stefndu og stefnanda um húsaleigu, þar sem stefnandi byggi á því að um húsaleigusamning hafi verið að ræða. Þau viðskipti eigi því að fara eftir lögum nr. 36/1994.

Hvað lagarök varðar vísa stefndu til meginreglna samningaréttar, sbr. lög nr. 7/1936, húsaleigulaga nr. 36/1994, laga nr. 97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga, sbr. reglugerð nr. 339/2005. Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Niðurstaða

Undir rekstri málsins kom fram að Þ-kk-nf Ó-kk-nf U-kk-nf kynntist stefnda J-x-x þegar þeir voru saman til sjós á árunum 2005 og 2006. Á fyrrihluta ársins 2006 fór stefnandi ásamt Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf til Lettlands og kynntist hún þá stefndu L-x-x. Sumarið 2006 kom stefnda L-x-x hingað til lands og tókst þá vinskapur með stefndu annars vegar og stefnanda og Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf hins vegar. Er umfjöllun í greinargerð stefndu þess efnis að stefndu hafi ekki þekkt til stefnanda fyrr en eftir komu þeirra til landsins í byrjun árs 2007 því beinlínis röng. Aðila greinir síðan á um hver átti frumkvæði að því að stefndu kæmu aftur til Íslands og þá á hvaða tíma.

Stefndu halda því fram að það hafi verið hluti af ráðningarkjörum stefnda J-x-x að greitt yrði flugfar fyrir þau hjón til Íslands. Fyrir dóminum báru þau raunar að samið hafi verið um að kostnaður vegna flugfars stefndu L-x-x yrði dregið af launum stefnda J-x-x hjá Lofn ehf. Með þessu viðurkenna þau að kostnað vegna flugs stefndu L-x-x hafi þau átt að greiða. Stefnandi hefur lagt fram gögn sem sýna að flugfar fyrir bæði stefndu að fjárhæð 97.652 krónur var greitt með greiðslukorti hennar en ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum varðandi þennan lið kröfunnar eftir að stefnandi leiðrétti kröfu sína frá því sem greinir í stefnu. Að mati dómsins bera stefndu sönnunarbyrði fyrir því að ekki hafi verið um lán frá stefnanda til þeirra að ræða. Stefndu hefur ekki tekist að sýna fram á að flugfargjald þeirra hafi verið hluti af ráðningarkjörum stefnda J-x-x hjá Lofn ehf. Stefndu hafa í þessu sambandi eingöngu haldið því fram að algengt sé að flugfargjald sé hluti ráðningarsamnings þegar útlendingar koma hingað til lands að vinna en engin gögn lagt fram í því sambandi. Þá verður ekki litið framhjá því að á þeim tíma sem stefnandi greiddi fyrir flugfar stefndu var með þeim vinskapur og því alls ekki ólíklegt að lánið hafi verið veitt í greiðaskyni af hálfu stefnanda. Af þessum sökum ber stefndu að endurgreiða stefnanda fjárhæð sem nemur flugfargjaldi þeirra.

Að framan eru rakin rök stefndu fyrir því að þeim beri ekki að greiða stefnanda fyrir afnot af húsnæði í hennar eigu. Fallast ber á með stefndu að stefnanda hafi borið að sjá til þess að gerður yrði skriflegur leigusamningur um húsnæðið, sbr. ákvæði 4. gr. húsaleigulaga. Það var ekki gert og ber stefnandi því sönnunarbyrði fyrir því hvort samið var um endurgjald fyrir afnot af húsnæðinu og ef svo var fjárhæð leigunnar. Fyrir dóminum báru stefndu að haustið 2006, þegar þau voru bæði stödd hér, hafi verið um það rætt að þegar þau kæmu aftur gætu þau búið í húsnæði í eigu Þ-kk-ef Ó-kk-ef og fyrir það ættu þau að greiða 10.000 til 15.000 krónur á mánuði. Ekkert varð af því að stefndu gætu búið í þessu húsnæði þar sem það hafði verið selt og raunar mátti stefnda J-x-x vera það ljóst þar sem hann aðstoðaði Þ-kk-þf Ó-kk-þf við að flytja úr húsnæðinu. Hins vegar er ljóst að stefndu töldu sig þurfa að greiða fyrir afnot af húsnæði en stefndi J-x-x bar fyrir dóminum að hann hafi gert ráð fyrir að þurfa að greiða eitthvað í húsaleigu og stefnda L-x-x bar að hún hafi haldið að húsaleiga yrði dregin af launum eiginmanns hennar. Stefndi J-x-x kvaðst hafa fært leigumál í tal við Þ-kk-þf Ó-kk-þf sem hafi alltaf slegið þeim umræðum á frest. Með hliðsjón af 2. mgr. 10. gr. húsaleigulaga þykir sannað að stefndu hafi lofað að greiða 15.000 krónur á mánuði í leigu. Samtals skulu stefndu því greiða stefnanda 60.000 krónur vegna leigu á húsnæðinu að Fornósi 4. Ekki þykir ástæða til að horfa til leigusamnings milli stefnanda og Þ-kk-ef Ó-kk-ef en ekki verður annað ráðið en þar hafi verið um málamyndagerning að ræða en fram hefur komið hjá aðilum málsins að Þ-kk-nf Ó-kk-nf bjó ekki í húsnæðinu. Nefndur leigusamningur getur hins vegar ekki leitt til þess að stefndu hafi mátt búa í húsnæðinu án endurgjalds. Eðlilegt þykir að stefndu greiði fyrir rafmagn í þá mánuði sem þau dvöldu í húsnæði stefnanda en framlagðir reikningar fyrir rafmagn á því tímabili sem stefndu er gert að greiða leigu fyrir nema samtals 20.619 krónum og er þá búið að skipta reikningi nr. 7285173 til helminga þar sem hann nær yfir febrúar og mars 2007. Hins vegar hefur stefnandi krafist 19.810 króna vegna rafmagns og er krafan því tekin til greina að fullu. Þá er eðlilegt að stefndu greiði fyrir hita en kostnaður á mánuði vegna þessa nam 4.541 krónu sem samtals fyrir fjóra mánuði eru 18.164 krónur sem stefndu er gert að greiða.

Samkvæmt því sem að framan er rakið ber stefndu að greiða stefnanda samtals 195.626 krónur. Stefndi gerði ekki reka að innheimtu kröfu sinnar fyrr en með bréfi dagsettu 22. ágúst 2007 og krafðist þess að krafa hennar yrði greidd eigi síðar en 5. september það ár. Þykir því rétt að miða upphafstíma dráttarvaxta við þann dag.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins verður stefndu sameiginlega gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Ó-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefndu B-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómarans en fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála.

DÓMSORÐ

Stefndu, J-x-x Z-x-x og L-x-x Z-x-x, greiði óskipt stefnanda, S-kvk-þgf H-kvk-þgf P-kvk-þgf, 195.626 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 5. september 2007 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 250.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf H-kk-nf