E-3309/2008

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 5. janúar sl., er höfðað með stefnu sem birt var stefnda 30. apríl 2008.

Stefnandi er Endurskoðun Flókagötu 65 sf., Reykjavík, en stefndi er Þ-kk-nf R. K-kk-nf, til heimilis að Dofrakór 5 í Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 1.499.603 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. desember 2007 til greiðsludags, og að áfallnir vextir leggist við höfuðstól fjárhæðarinnar, í fyrsta sinn 1. desember 2008, en síðan árlega þann dag. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara verulegrar lækkunar. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins, og að við ákvörðun málflutningsþóknunar verði tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts.

Málsatvik og ágreiningsefni

Stefna er fáorð um málsatvik, en samkvæmt öðrum gögnum málsins eru þau í meginatriðum eftirfarandi:

Stefnandi er bókhalds- og endurskoðunarfirma og var fyrirsvarsmaður stefnanda, F-kk-nf K. E-kk-nf, skráður endurskoðandi Stúdíó bíla ehf. frá stofnun þess félags á árinu 2003. Stefndi var forsvarsmaður og framkvæmdastjóri Stúdíó bíla ehf., en félagið stundaði innflutning og sölu á nýjum bílum. Rekstri Stúdíó bíla ehf. var hætt í ársbyrjun 2007, bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta í október sama ár og lauk skiptum á búi félagsins 17. apríl 2008. Meðal gagna málsins eru ársreikningar Stúdíó bíla ehf. fyrir árin 2003, 2004 og 2005, sem unnir voru af stefnanda. Ársreikningarnir eru allir staðfestir af stefnda, sem forsvarsmanni Stúdíó bíla ehf. Samkvæmt stefnu er krafa stefnanda byggð á þremur reikningum vegna reikningslegrar aðstoðar samkvæmt verkbeiðni. Reikningarnir eru allir gefnir út á nafn stefnda, dagsettir 21. nóvember 2007, og sundurliðast þannig:

Nr. 3292, reikningsleg aðstoð des. 2005 til febr. 2006 kr. 224.100

Nr. 3293, reikningsleg aðstoð mars til apríl 2006 kr. 460.650

Nr. 3294, reikningsleg aðstoð nóv. 2006 til febr. 2007 kr. 814.853

Samtals kr. 1.499.603

Í greinargerð stefnda kemur fram að óumdeilt sé að reikningar þessir séu vegna starfa F-kk-ef K. E-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnanda, við bókhald Stúdíó bíla ehf. Þá segir þar að eftir að starfsemi Stúdíó bíla ehf. hafi verið hætt, hafi orðið að samkomulagi milli stefnda og F-kk-ef K. E-kk-ef að stefndi hefði milligöngu um kaup F-kk-ef á þremur bifreiðum frá Bandaríkjunum, og að með þeim viðskiptum yrði gerð upp bókhaldsvinna F-kk-ef í þágu Stúdíó bíla ehf. Af hálfu stefnda er fullyrt að fyrir hafi legið að uppgjör við stefnanda hafi verið umfram skyldu stefnda og byggð á þeirri forsendu að viðskipti með bílana gengju eftir. Í greinargerðinni eru síðan rakin bílaviðskipti aðila, sem enduðu með því að kaup F-kk-ef á bifreiðunum gengu til baka, og endurgreiddi stefndi honum kaupverð þeirra, ásamt vöxtum. Einnig segir þar svo: „Var jafnframt ljóst að með riftuninni myndi ekki koma til þess að stefndi gerði upp fyrir bókhaldsvinnu F-kk-ef á eigin reikning, enda forsendur brostnar fyrir því að stefndi stæði skil á þeim greiðslum, umfram skyldu.“

Í stefnu er tekið fram að krafa stefnanda hafi ekki fengist greidd, þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir. Því sé stefnanda nauðsynlegt að höfða mál þetta á hendur stefnda.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi sjálfur óskað eftir því að stefnandi annaðist bókhald, uppgjör og gerð ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf. Stefnda hafi þá verið ljóst að bókhald Stúdíó bíla ehf. væri í ólestri og kynni hann að verða gerður ábyrgur vegna vanskila ýmissa opinberra gjalda félagsins, m.a. vörsluskatta, kæmi til gjaldþrots félagsins. Hafi stefnandi fallist á ósk stefnda gegn því skilyrði að stefndi ábyrgðist sjálfur greiðslu þess kostnaðar sem af því hlytist, og að uppgjör færi fram með þeim hætti að stefndi annaðist bílaviðskipti fyrir áðurnefndan F-kk-þf K. E-kk-þf, enda hafi stefnanda sjálfum verið ljóst að félagið væri ógjaldfært. Stefndi hafi því sjálfur haft beina hagsmuni af því að stefnandi annaðist gerð ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf. Stefndi hafi hins vegar beitt stefnanda svikum í bílaviðskiptunum og hafi stefnandi kosið að rifta þeim viðskiptum við stefnda. Umræddir reikningar séu því ógreiddir og gefnir út á nafn stefnda, með samkomulagi aðila. Byggir stefnandi á því að stefndi hafi viðurkennt að reikningarnir yrðu gefnir út á nafn stefnda og að greiðsla færi fram með þeim hætti sem áður er lýst. Þá er á því byggt að enginn ágreiningur sé um að stefnandi hafi unnið þá vinnu sem krafist er greiðslu fyrir, né um fjárhæðir reikninga.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. stoð í 45., 47. og 54. gr. laga nr. 50/2000, svo og laga nr. 42/2000. Krafa hans um dráttarvexti styðst við III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, en málskostnaðarkrafa við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda og lagarök

Aðalkrafa stefnda er aðallega á því reist að hann sé ekki réttur aðili að málinu, og því beri að sýkna hann vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Hafi stefnandi átt að beina kröfu sinni að öðrum aðila, þ.e. Stúdíó bílum ehf.

Stefndi byggir einnig á því hann hafi aldrei gefið stefnanda loforð um að greiða honum hina umstefndu fjárhæð, heldur hafi ádráttur hans um það gagnvart F-kk-þgf K. E-kk-þgf skýrlega verið bundinn þeirri forsendu að viðskipti aðila með bíla gengju eftir. Þar sem kaupum á bílunum hafi verið rift hafi allir möguleikar stefnanda til að krefja stefnda um greiðslu reikninganna fallið niður. Áréttar stefndi að samkomulag aðila um uppgjör reikninganna með bílaviðskiptum hafi verið umfram skyldu stefnda, enda hafi vinna stefnanda falist í gerð ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf. Um leið mótmælir stefndi því að hann hafi sjálfur haft persónulega hagsmuni af því að ársreikningar félagsins yrðu gerðir, en bendir á að stefnandi hafi verið skráður endurskoðandi félagsins frá upphafi þess. Þá hafi hann hvorki einn verið eigandi félagsins né heldur stjórnarformaður þess. Hins vegar hafi hann gegnt starfi framkvæmdastjóra félagsins og annast um daglegan rekstur. Jafnframt mótmælir stefndi því að Stúdíó bílar ehf. hafi verið ógjaldfært á árunum 2003 til 2006.

Varakrafa stefnda, um verulega lækkun stefnukröfunnar, er á því reist að taka beri tillit til viðskipta aðila og þess að efndir samkomulags þeirra hafi ekki gengið eftir vegna atvika sem stefndi beri ekki ábyrgð á. Vísar stefndi þar einkum til þess að hann eigi tilkall til skuldajafnaðar vegna vaxta sem hann hafi greitt stefnanda í kjölfar riftunar, að fjárhæð 548.128 krónur, enda hafi stefndi greitt þá fjárhæð í þeirri trú að verið væri að ljúka viðskiptum aðila.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna íslensks réttar um tilurð og lögvernd kröfuréttinda, sbr. og lög nr. 42/2000, um þjónustukaup, en einnig til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og 1. mgr. 28. gr. sömu laga. Málskostnaðarkrafa hans er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991.

Munnlegar skýrslur fyrir dómi

Við aðalmeðferð gáfu skýrslur fyrir dóminum F-kk-nf K-kk-nf E-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, Þ-kk-nf R. K-kk-nf, stefndi í máli þessu, H-kk-nf E-kk-nf og F-kk-nf F-kk-nf, fyrrum stjórnarformenn Stúdíó bíla ehf., svo og Ó-kk-nf M-kk-nf.

F-kk-nf K-kk-nf E-kk-nf kvaðst hafa unnið þrjá ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf., fyrir árin 2003, 2004 og 2005. Hefði það borið að með þeim hætti að stefndi hefði komið á skrifstofu sína, beðið sig um að vinna það verk, og lofað að greiða sjálfur fyrir þá vinnu með því að útvega honum bíla á kostnaðarverði. Stefndi hefði þá sjálfur verið búinn að færa bókhald fyrir félagið og m.a. sent inn virðisaukaskattskýrslur, en þær ekki verið samþykktar af skattyfirvöldum, þar eð ársreikningum hefði ekki verið skilað. Því hefðu skattyfirvöld áætlað virðisaukaskatt á félagið. Kvaðst F-kk-nf hafa þurft að leggja mikla vinnu í leiðréttingar á bókhaldi félagsins og gerð ársreikninga. Hefði hann skilað af sér ársreikningi fyrir árið 2003 19. febrúar 2006, 12. apríl sama ár skilaði hann ársreikningi fyrir 2004 og 30. janúar 2007 fyrir árið 2005. Fram kom í máli hans að bókhaldsvinna hans hefði skilað þeim árangri að áætluð gjöld félagsins voru leiðrétt að fullu. F-kk-nf tók fram að hann hefði strax séð að Stúdíó bílar ehf. var með skuldir langt umfram eignir og því í raun ógjaldfært. Þar eð stefndi hefði sjálfur verið ábyrgur fyrir ýmsum vangoldnum og áætluðum opinberum gjöldum, hefði stefndi lofað að standa sjálfur skil á greiðslu vegna bókhaldsvinnunnar með því að útvega honum bíla á kostnaðarverði. Stefndi hefði hins vegar beitt hann svikum í þeim viðskiptum og hefði hann því ákveðið að rifta kaupum á bílunum.

Sérstaklega aðspurður kvaðst F-kk-nf aldrei hafa unnið framtöl eða aðra bókhaldsvinnu fyrir stefnda sjálfan. Reikningarnir í máli þessu væru vegna vinnu hans við gerð ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf., sem stefndi hefði þó sjálfur lofað að greiða með umræddum bílaviðskiptum. Fram kom í máli hans að við stofnun Stúdíó bíla ehf. hefði hann fallist á að verða endurskoðandi félagsins. Þá upplýsti F-kk-nf að hann hefði ekki lýst kröfu vegna vinnu sinnar í þrotabú Stúdíó bíla ehf.

Í máli Þ-kk-ef R. K-kk-ef kom fram að hann hefði verið einn af fjórum eigendum Stúdíó bíla ehf., en jafnframt framkvæmdastjóri félagsins. Í upphafi kvaðst hann sjálfur hafa fært bókhald fyrir félagið, en síðar hefði hann leitað á náðir endurskoðanda félagsins til þess að gera ársreikninga þess, svo og vegna þess að virðisaukaskattur hefði verið áætlaður á félagið. Hann neitaði því alfarið að hann hefði skuldbundið sig persónulega til að greiða fyrir vinnu endurskoðandans. Hins vegar tók hann fram að Stúdíó bílar ehf. hefði staðið illa í ársbyrjun 2007 og hefði honum sjálfum verið það ljóst að félagið gæti ekki greitt fyrir þá vinnu sem endurskoðandinn hefði þá unnið fyrir félagið. Vegna þessa hefði svo um samist milli hans og F-kk-ef K-kk-ef E-kk-ef að hann tæki að sér að útvega F-kk-þgf bíla frá Bandaríkjunum, og yrði skuld félagsins við F-kk-þf gerð upp með þeim viðskiptum. Hafi F-kk-þgf verið ljóst að þau viðskipti væru liður í uppgjöri vegna vinnu hans við gerð ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf. Viðskiptin hafi hins vegar ekki gengið eftir eins og að hafi verið stefnt.

Aðspurður sagði Þ-kk-nf að bú Stúdíó bíla ehf. hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta í október 2007. Reikningar stefnanda væru því gefnir út eftir að bú félagsins hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta, þ.e. 21. nóvember 2007. Ítrekað neitaði hann því að skulda stefnanda nokkuð, stefnandi hefði aldrei unnið neitt fyrir sig persónulega og hann aldrei samþykkt að greiða sjálfur reikninga Stúdíó bíla ehf.

Ekki þykir ástæða til að rekja frekar munnlegar skýrslur fyrir dóminum.

Niðurstaða

Eins og að framan er rakið lýtur ágreiningur aðila að því hvort stefndi beri ábyrgð á greiðslu þeirra reikninga sem stefnandi krefur hann um í máli þessu. Óumdeilt er að reikningarnir eru vegna vinnu stefnanda við gerð þriggja ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf., sem tekið var til gjaldþrotaskipta í október 2007. Ekki er heldur ágreiningur um að stefndi og F-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, sömdu um að stefndi tæki að sér að útvega F-kk-þgf bíla frá Bandaríkjunum, og skyldi meta þjónustu stefnda í þeim viðskiptum sem greiðslu á skuld Stúdíó bíla ehf. við stefnanda. Þau viðskipti gengu hins vegar ekki eftir og endurgreiddi stefndi F-kk-þgf þær greiðslur sem höfðu verið inntar af hendi, ásamt vöxtum. Ágreiningur aðila vegna bílaviðskipta er því útkljáður, en eftir stendur skuld samkvæmt þremur reikningum, samtals að fjárhæð 1.499.603 krónur, sem stefnandi telur að stefndi hafi sjálfur skuldbundið sig til að greiða. Kröfunni er því beint að stefnda.

Umræddir þrír reikningar eru allir gefnir út á hendur stefnda, dagsettir 21. nóvember 2007, og því eftir að bú Stúdíó bíla ehf. hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Í texta þeirra kemur fram að unnið hafi verið að reikningslegri aðstoð á mismunandi tímum samkvæmt verkbeiðni. Verkbeiðni hefur ekki verið lögð fram, en ljóst er að vinna stefnanda fólst í því að færa bókhald og semja ársreikninga fyrir Stúdíó bíla ehf. vegna rekstraráranna 2003, 2004 og 2005. Fyrir dómi sagðist fyrirsvarsmaður stefnanda hafa lokið við gerð ársreikninganna í febrúar 2006, apríl 2006 og í janúarlok 2007.

Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að stefndi hafi persónulega ábyrgst greiðslu umræddra reikninga, enda liggur fyrir að vinna stefnanda að baki þeim var í þágu Stúdíó bíla ehf., en ekki stefnda sjálfs. Hefur honum ekki tekist sú sönnun og er ekkert í gögnum málsins sem stutt geti þá staðhæfingu fyrirsvarsmanns stefnanda. Ekki er heldur unnt að fallast á að í samkomulagi stefnda og fyrirsvarsmanns stefnanda um að sá fyrrnefndi tæki að sér að aðstoða hinn síðarnefnda við kaup á bílum frá Bandaríkjunum hafi falist viðurkenning á því að stefndi tæki persónulega á sig greiðsluskyldu Stúdíó bíla ehf. gagnvart stefnanda. Því síður verður á það fallist að stefnda beri að greiða umrædda reikninga þar sem þau viðskipti aðila gengu ekki eftir eins og aðilar væntu. Niðurstaða dómsins er því sú að stefndi sé ekki réttur aðili að máli þessu, og því beri að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 300.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Þ-kk-nf R. K-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda í máli þessu, Endurskoðunar Flókagötu 65 sf.

Stefnandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf