E-793/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 12. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 7. nóvember 2008 og þingfestri 12. sama mánaðar.

Stefnandi er Fjölskylduráð X, f.h. X, kt. 000000-0000.

Stefndu eru Ó, kt. 000000-0000, og B, kt. 000000-0000, bæði til heimilis að A í X.

Stefnandi gerir þá kröfu að stefndu verði með dómi svipt forsjá sonar þeirra, R, 000000-0000.

Við aðalmeðferð málsins féll stefnandi frá málskostnaðarkröfunni.

Fyrir aðalmeðferð málsins tók H-kvk-nf R-kvk-nf hrl. við rekstri málsins. Stefndu gera þær kröfur að kröfu stefnanda verði hafnað og að staðfest verði með dómi að forsjá barnsins verði áfram hjá stefndu.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en stefndu fengu gjafsóknarleyfi 1. desember 2008.

Aðalmeðferð fór fram þann 12. maí sl. og komu þá stefndu fyrir dóminn ásamt vitnum. Var málið dómtekið að málflutningi loknum. Liðnar eru meira en fjórar vikur frá því að málið var dómtekið. Lögmenn hafa lýst því yfir að þeir telji ekki þörf á að flytja málið aftur.

Málavextir.

Í bréfi Heilbrigðisstofnunar X, dagsettu 21. maí 2008, til Fjölskylduráðs X kemur fram að óskað var eftir því að fjölskylduráðið legði mat á aðstæður stefndu en þau voru þá verðandi foreldrar. Í erindinu kom fram að stefnda B hafði verið alvarlega flogaveik frá 11 ára aldri. Á meðgöngunni var stefnda B lögð inn á meðgöngudeild LSH vegna floga. Tiltekið var að leggja þyrfti mat á aðstoð sem þau þyrftu bæði til undirbúnings vegna umönnunar barnsins svo og stuðning eftir fæðingu þess. Í bréfi H-kvk-ef H-kvk-ef, sviðstjóra lækninga Kvennasviðs LSH, dagsettu 26. maí 2008, kemur fram að stefnda B hefði verið innlögð á meðgöngudeild vegna floga. Hafði hún fengið fimm sinnum flog sama daginn. Hún hefði komið með lyfin sín með sér. Greinilegt hefði verið að stefnda hafði ekki tekið lyfin eins og fyrir hana hafði verið lagt. Lagt var til að fram færi einhvers konar mat á hæfni stefndu báðum til að annast barnið.

Þá liggur fyrir áætlun um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga þar sem ástæður afskipta voru sagðar að móðir væri flogaveik og hafi verið að fá hvert kastið á fætur öðru. Hún segist sjálf vera seinfær. Stefnda hafi fætt barn árið 2002 og hafi því verið komið fyrir í langtímafóstri. Áhyggjur hafi komið fram varðandi ábyrgðarleysi móður gagnvart lyfjatöku og mataræði, sem gæti stuðlað að því að öryggi barnsins væri ekki tryggt nema þriðji aðili væri ávallt nálægur. Síðan var markmið áætlunarinnar tilgreint, úrræði og aðgerðir sem beita skyldi til að markmiði hennar yrði náð, hver hlutur barnaverndar X væri, hlutur foreldris og endurmat á áætluninni. Þessi áætlun var gerð 29. júlí 2008 og undirrituð af stefndu báðum.

Í læknabréfi H-kvk-ef H-kvk-ef, sviðstjóra Kvenlækninga LHS, dagsettu 6. ágúst 2008, kemur fram að það hafi verið mat þeirra sem hafi annast B að hún geti tæplega annast sjálfa sig og enn síður hugsað um barn án aðstoðar og hafi verið fyrirhugað að hún fengi mikla aðstoð frá Félagsmálastofnun X eftir fæðinguna.

Í bréfi Fjölskyldu- og fræðslusviðs X, dagsettu 25. ágúst 2008, dskj. 7, kemur fram að stefndu séu bæði 75% öryrkjar. B hafi ekki vinnu en Ó starfi sem dyravörður. Stefnda B hefði eignast barn í byrjun júlí 2002 og í samráði við Barnaverndarnefnd Reykjavíkur hefði hún samþykkt að fara í greiningar- og kennsluvistun á vistheimili barna við Laugarásveg. B hefði þá búið í íbúð á vistheimilinu en barnið á vistheimilinu þar sem starfsfólk annaðist það. Áhyggjur starfsfólks komu í ljós vegna sinnuleysis móður. Meðal annars hefði hún ekki vaknað til barnsins og átt erfitt með að tileinka sér leiðbeiningar um umönnun þess. Hún hafi sýnt ábyrgðarleysi gagnvart eigin lyfjatöku sem sé henni nauðsynleg. Á þessum tíma hefði hún verið lögð inn á sjúkrahús vegna vanrækslu á lyfjatöku og flogakasta. Þá segir að hafi eitthvað verið í umhverfi B sem hafi fangað athygli hennar, þá hafi hún gleymt barninu og oft hafi hún setið aðgerðarlaus og starað út í loftið. Viðvera starfsmanns hafi því verið talin nauðsynleg til að tryggja öryggi barnsins. Niðurstöður dvalarinnar á vistheimilinu hafi sýnt fram á að móðirin hefði ekki getu til þess að annast barnið og til að tryggja öryggi þess þyrfti þriðji aðili ávallt að vera nálægur.

Álitsgerð K-kvk-ef B-kvk-ef sálfræðings, dagsett 30. september 2008, liggur frammi í málinu. Kemur fram í álitsgerðinni að stefndu séu sammála um að félagsleg tengsl þeirra séu fremur veik. B eigi ekki vinkonur og hafi gert vini Ó að sínum vinum. Ó segir það þó ekki vera eiginlega vini sína heldur frekar kunningja og samstarfsfélaga. Foreldrar beggja búa á meginlandinu, foreldrar B í Reykjavík og Ó á H. Foreldrar B komi endrum og eins til X en foreldrar Ó komi aldrei en hann heyri í þeim í síma. Þá segja þau að það komi ekki til greina að búa nærri foreldrum, þau vilji búa í X. Fyrir stefndu voru lögð nokkur sálfræðipróf. Hætta varð við að leggja Wechsler-greindarpróf fyrir fullorðna fyrir Ó þar sem hann réð ekki við að svara en B svaraði því prófi með aðstoð. BDI-II geðlægðarkvarði, mælikvarði B-kk-ef á kvíða og frestunarkvarði L-x-x voru lögð fyrir stefndu. Þá var MMP-persónuleikapróf lagt fyrir Ó en B treysti sér ekki í það. Í kaflanum „Niðurstöður prófa“ segir að stefndu hafi ekki ráðið við nema örlítið brot af þeim prófum sem til stóð að nota við könnunina. Í kaflanum „Styrkleikar og veikleikar sem foreldrar“ kemur fram að styrkleikar B séu heiðarleiki og einlægni. Hún leggi sig fram um að gera hlutina eftir bestu getu. B geti verið ákveðin og þótt hún virðist leyfa öðrum að stjórna sér þá hafi hún sýnt að hún geti sett mörk og láti ekki valta yfir sig. Hún sé samvinnuþýð, mild og ljúf í samskiptum og hafi svör á reiðum höndum þegar hún sé spurð um helstu veikleika sína sem foreldri. Erfiðara hafi verið að skilgreina styrkleika Ó, enda sjálfur ekki viss um hvað væri átt við þegar spurt var um sterkar hliðar hans.

Í niðurstöðum álitsgerðarinnar segir m.a.: „Hvað varðar mat á hæfni og getu þeirra Ó og B til að skapa barni sínu viðunandi þroskaskilyrði er eðlilegt og sanngjarnt að litið sé til annarra mælikvarða en þeirra sem reynt hefur verið að skilgreina hér í þessari athugan. Undirrituð vill ekki fullyrða með afgerandi hætti að frekari styrkleikar í hlutverki foreldris eigi eftir að líta dagsins ljós þegar til kastanna kemur. Þannig má segja að raunveruleg geta t.d. Ó komi ekki í ljós fyrr en á reynir. Að sama skapi kemur ekki í ljós fyrr en þá hvernig og hversu mikinn stuðning foreldrarnir þurfa á að halda til að geta uppfyllt þær kröfur sem foreldrahlutverkið krefst. Þó má gera því skóna að geta þeirra er ekki meiri en svo þegar til kastanna kemur, að tryggja verði viðveru þriðja aðila á heimilinu megin hluta sólarhringsins til að hægt sé að skapa barninu örugg uppeldisskilyrði, er það mat undirritaðrar að foreldrarnir eru tæplegast hæfir til að takast á við þetta hlutverk. [….] Þegar litið er til niðurstöðu þessarar könnunar og í ljósi forsögu málsins er það mat undirritaðrar að geta B til að leysa verkefni í framtíðinni sem barnauppeldi fylgja sé ekki nægjanleg og af upplýsingum um Ó sem undirrituð hefur yfir að búa þegar þetta er skrifað er foreldrahæfni Ó jafnframt dregin í efa“.

Í bréfi J-kk-ef H-kk-ef F-kk-ef, sérfræðings hjá Barnaspítala Hringsins, til Fjölskylduráðs X kemur fram að drengur hafi fæðst 11. september 2008 og sé inniliggjandi á vökudeild. Í bréfinu segir að aðalvandamál barnsins séu: 1. Micrognathia og klofinn gómur. Langlíklegast sé talið að um svokallað Pierre Robin sequence sé að ræða. Hins vegar séu aðrir sjúkdómar í mismunagreiningu og hafi blóðsýni til litningarannsókna verið send frá honum m.t.t. þessa en niðurstöður liggi ekki ennþá fyrir. Börn með PRs hafi aðallega á fyrstu dögum og vikum tvenns konar vandamál. Eitt sé erfiðleikar við öndun þar sem kjálkinn sé mjög lítill og tungan færist aftur í kok og geti valdið öndunarvandamálum. Ekki hafi borið á neinum slíkum einkennum í legunni á Vökudeild. Annað mjög algengt vandamál sé að erfitt geti reynst að fæða þessi börn og gefa þeim nóg þannig að þau vaxi og dafni. Sé þetta bæði vegna klofna gómsins svo og að neðri kjálkinn sé lítill. Í upphafi hafi honum verið gefinn matur um sondu en sondan hafi verið fjarlægð og honum gefið með sérstökum pela og hafi það gengið þokkalega. Hypospadiasis. Ekki verði gert neitt í því í bili og venjulega sé ekki athugað með meðferð á slíku fyrr en börnin séu í fyrsta lagi nokkurra mánaða gömul. Muni drengurinn þurfa að fara til barnaskurðlæknis þegar hann verði orðinn nokkurra mánaða. Að lokum segir í bréfinu. 3. ASD. Vegna hjartaóhljóðs hafi verið gerð hjartaómun og hafi hann reynst vera með nokkuð stóran ASD. Ekki sé um nein merki hjartabilunar núna. Þetta þýði þó að hann þurfi að koma reglulega í eftirlit hjá barnahjartalæknum þar til þetta lokist. Einnig sé hugsanlegt, þar sem um sé að ræða allstóran ASD, að hann þurfi aðgerðar við en það yrði ekki fyrr en síðar.

Bréf E-kvk-ef H-kvk-ef, hjúkrunarfræðings hjá Barnaspítala Hringsins til Fjölskylduráðs X, dagsett 18. september 2008 liggur frammi. Þar segir að beðið hafi verið um álit á því hvernig samvinna hafi gengið við foreldra drengsins. Þar segir að aðkoma þeirra í umönnun hafi hafist af alvöru 17. september 2008 þegar drengurinn gat byrjað að drekka úr pela og hafi verið laus úr hitakassa. Skema hafi verið sett upp fyrir foreldrana sem þau ásamt starfsfólki hafi séð um að merkja á þegar verk voru framkvæmd, svo sem eins og bleiuskipti, böðun, mjólkurtiltekt og pelagjöf, umgengni og samsetning pela (Habermanpela). Tekið er fram að á Vökudeild sé notuð tilbúin blönduð nýburamjólk og þau viti að þau þurfi að læra að blanda þurrmjólk síðar. Lagt sé upp með að þau komi í ekki færri en fjórar gjafir á dag frá klukkan átta að morgni og fram á kvöld. Á fundi með foreldrum og hjúkrunarfræðingum hafi verið farið yfir skemað með þeim. Þau hafi verið mjög samvinnuþýð og tekið leiðbeiningum vel og tjáð ánægju sína með skemað. Þau hafi verið meðvituð um að þetta væri gert til að þau æfðu færni og sýndu fram á hæfni sína. Það sem af sé hafi þeim gengið ágætlega að gefa drengnum að drekka og sinni þau honum vel að öðru leyti. E-kvk-nf tekur fram í lokin að hún telji að það komi betur fram eftir helgina hvernig þeim gangi að uppfylla umönnunarþarfir drengsins og markvisst verði skráð niður hvað sé gert.

Þá liggja fyrir punktar fyrir vinnulag þar sem kemur fram að foreldrar skuli hugsa algjörlega um barnið allan sólarhringinn og starfsfólki beri aðeins að grípa inn í aðstæður ef barn er í hættu. Kanna skuli eftirfarandi: Hvernig foreldrar eru að tengjast barninu (tengslamyndun). Hvort foreldrar vakni til barnsins þegar það vaknar á næturnar. Hvort foreldrar sinni næringarþörf barnsins. Hvort foreldrar sinni hreinlæti barnsins. Bleiuskipti, böðun, hreinan fatnað og annað sem tilheyrir. Hvort foreldrar sinni eigin hreinlæti, s.s. þrífi sig, tannbursti o.s.frv. Hvort foreldrar tileinki sér það sem þeim er kennt. Hvort móðirin sinni eigin lyfjagjöf og að foreldrar vinni í því að búa barninu þau skilyrði sem séu nauðsynleg svo að velferð barnsins sé tryggð.

Þá liggur fyrir áætlun um meðferð máls skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 þar sem ástæða íhlutunar er tilgreind, markmið áætlunarinnar, hlutverk forsjáraðila, stuðningsúrræði barnaverndarnefndar og tímabil áætlunarinnar. Undir þessa áætlun rita stefndu í máli þessu ásamt F fyrir hönd fjölskylduráðs.

Í gögnum málsins er að finna yfirlýsingu varnaraðila um að farið hafi verið vandlega yfir foreldrahæfismat K-kvk-ef B-kvk-ef sálfræðings með þeim og þeim hafi verið gefinn kostur á að koma með athugasemdir og leiðrétta staðreyndaupplýsingar.

Þann 29. september 2008 ritaði D ljósmóðir skýrslu vegna samskipta hennar við varnaraðila er þau dvöldu á fæðingardeildinni í X frá 23. september til 1. október 2008. Tekur hún fram að stefndi Ó hafi ekki farið að þeim fyrirmælum sem hafi verið fyrir hann lögð um að hann ætti alfarið að sjá um umönnun barnsins. Hann hafi þurft að skreppa aðeins frá, keyra þennan eða hinn og skreppa heim. Þá hafi honum fundist hann og móðirin geta skipst á að gefa drengnum á nóttunni þannig að annað foreldrið fengi að sofa örlítið meira. Þá hefur hún eftir starfsfólki að borið hafi á pirringi milli foreldranna á næturbrölti þeirra. Þá hafi D strax fundist bera á óöryggi B við að sinna drengnum, sem fólst í því að hún var klaufaleg við að taka hann upp og halda á honum. Hún hafi virst titra og skjálfa við allt sem hún gerði, gæti hafa verið aukaverkanir lyfja. Þá sé eftirtektarvert, þegar B tekur drenginn í fangið, að líkast sé eins og hún sé með tuskudúkku eða poka í fanginu og vanti fínhreyfingar við að hreyfa drenginn eðlilega. Hún virðist ekki hafa sans fyrir því hvað hún sé með í höndunum. Við að klæða drenginn í skírnarkjól hafi hún togað þannig í handlegg barnsins að D brá. Þá virðist B oft vera eins og sofandi við að sinna drengnum, skipta á honum eða þvo. Þá kemur fram að B hafi ekki haft neitt frumkvæði varðandi umönnun drengsins. Það þurfi að segja henni að gera alla hluti. Hún sé klaufaleg við pelagjöf og hafi ekki brugðist við ef barninu svelgdist á. B hafi byrjað að mynda tengsl við drenginn eftir fjóra daga á deildinni en hún hafi m.a. talað hranalega til hans, þó hugsanlega af því að hún hafi ekki kunnað aðra aðferð. Þá segir að Ó sé sá aðilinn sem eigi að sjá alfarið um umönnun drengsins en það segi sig sjálft að það gangi ekki að hann beri ábyrgð á barninu í umsjá B. Ó sé ekki alltaf til staðar og því sinni B drengnum án eftirlits. Mat D var að Ó gerði sér ekki grein fyrir í hverju það felist að sinna ungbarni. Honum finnist í lagi að fara á svig við þær reglur sem settar hafa verið og sé líklegur til að brjóta þær allar þegar heim er komið. Hreinlæti og snyrtimennsku sé verulega ábótavant hjá þeim báðum. Að lokum segir D að hún geti ekki séð að stefndu geti tekist á við umönnun og uppeldi barnsins og hræðist það að barnið geti orðið fyrir bæði líkamlegum og andlegum skaða verði það í þeirra umsjá, sérstaklega í ljósi þess að búið sé að lýsa móður þess vanhæfa. Þá sýnist henni hvorugt þeirra geta áttað sig á einkennum ef eitthvað bjátar á hjá drengnum, s.s. ásvelging, hiti, hitakrampi, almenn veikindi, litarháttur og margt fleira. Í skýrslu G, deildarstjóra kemur fram að stefndu hafi fengið kennslu og séð um hreinlæti barnsins, bleiuskipti, hreinan fatnað og pelaþvott en verið undir eftirliti og fengið hjálp með böðun frá ljósmóður. Öryggi barnsins við athafnir eins og fata- og bleiuskipti sé ábótavant hjá móður. Hún fari frá skiptiborðinu þar sem barnið liggi, togi í handleggi þess, passi ekki upp á höfuð þess þegar hún tekur það upp og hafi starfsfólk þurft að grípa inn í þar sem hún ráði ekki við að meðhöndla barnið rétt. Verkviti við þessar athafnir sé ábótavant og hafi hún oftsinnis verið ein við þessar athafnir, sérstaklega á nóttunni þegar faðirinn hafi sofið. Þá hafi foreldrarnir ekki haft tilfinningu fyrir því að klæða barnið rétt, þ.e. það hafi oft verið í samfellu einni fata, berhandleggjað og berlappað. Faðirinn hafi orðið uppstökkur við móðurina þegar hún hafi verið að sinna barninu. Þá hafi faðirinn oft farið út af stofnuninni í eigin erindagjörðum og þá ekki alltaf látið vita af því. Þá kemur fram að hreinlæti sé ábótavant, þau sofi í fötum sem þau séu í yfir daginn og vanti frumkvæði til að fara eftir leiðbeiningum þar um.

Ítarleg greinargerð H yfirfélagsráðgjafa, dagsett 30. september 2008 liggur frammi í málinu þar sem atburðarásin er tilgreind.

Þá liggur fyrir samantekt af fundum með starfsfólki og foreldrum á meðan innlögn á HSX stóð yfir dagana 23.-30. september 2008.

Þá liggur fyrir í gögnum málsins að barnið R var tekið úr umsjá stefndu og kyrrsett á Heilbrigðisstofnun X, sbr. 31. gr. barnaverndarlaga. Er það skjal ódagsett en boðað til fundar með öllum aðilum þann 2. október 2008. Var drengnum síðan komið í fóstur hjá J sem hefur fóstrað drenginn frá þeim tíma. Hafa stefndu haft umgengni við drenginn á heimili J undir eftirliti. Í samantekt um umgengnina kemur fram að stefndu hafi lítinn skilning á umönnun barnsins, séu óörugg með að halda á drengnum og gera sér hvorugt grein fyrir því þegar barnið fær köfnunartilfinningu í gjöf. Fram kemur að það sé mat starfsmanns að stefndu hafi ekki getu, kunnáttu eða færni til að sinna syni sínum. Komi þar fyrst og fremst til erfiðleikar við að tileinka sér nýja þekkingu og kunnáttu og verulegur skortur sé á tengslamyndun við barnið sem veldur því að þau eru ekki meðvituð um þarfir og líðan drengsins. Þannig hafi ekkert breyst frá mati starfsmanns sem fram komi í greinargerð frá 30. september, heldur sé reynslan á þessum tíma frekari staðfesting á því sem fram komi í greinargerðinni um hæfnisskort foreldra.

Undir rekstri málsins fór lögmaður stefnanda fram á að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta skilgreinda þætti í fari stefndu og var Á-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf sálfræðingur dómkvaddur og skilaði hann álitsgerð þann 13. mars 2009. Í niðurstöðum matsins segir: „Athugun þessi bendir til þess að vegna veikinda sinna og (hugsanlega afleiddrar) fötlunar sé B ekki fær um að annast ungt barn sitt hjálparlaust og ekki sé óhætt að skilja það eftir í umsjá hennar einnar. Þessi skerðing mun líklega einnig valda því að hæfni hennar til að fara með forsjá barns sem eldra er, getur ekki talist viðunandi. Verulegar efasemdir eru um að konan sé tengd barninu og fremur líklegt er að mati undirritaðs, að með því að eignast barnið og segjast vilja hafa það hjá sér, sé hún fyrst og fremst að þóknast manni sínum. Þá bendir athugunin ekki til þess að Ó muni tryggja þá stöðugu umsjá sem nauðsynleg er svo ungu barni. Möguleikar hans að þessu leyti eru skertir vegna greindarskerðingar hans, viðhorfa og tilfinningalegs óstöðugleika. Ekkert kom fram við athugunina sem bendir til þess að hann geti staðið undir þeim kröfum sem hin víðtæka fötlun móður barnsins gerir til föðurhlutverks hans, þ.m.t. að þiggja og nýta sér nauðsynlegan stuðning og leiðbeiningar opinberra aðila. Foreldrana skortir mjög skilning á því hvað fylgir því að fá lítið barn á heimilið, hvaða kröfur það gerir til þess að þau breyti lífsháttum sínum og forgangsröðun. Ekkert kemur fram um það að matsþolar muni njóta liðsinnis vandamanna svo sköpum skipti í þessum máli.“

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi vísar til 1. og 2. gr. barnaverndarlaga nr. 80/1992 þar sem segir að börn eigi rétt til verndar og umönnunar, að foreldrum beri að sýna börnum sínum umhyggju og nærfærni og gegna forsjár- og uppeldisskyldum við börn sín svo sem best henti þörfum þeirra. Foreldrum beri að búa börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður og gæta velfarnaðar þeirra í hvívetna. Stefndu í máli þessu séu ekki talin hæf til að fara með uppeldi R með vísan til ofanritaðs. Þá vísar stefnandi til 1., 2. og 4. gr. barnaverndarlaga auk III., VI. og VIII. kafla laganna. Þá vísar stefnandi til a- og d-liðar 29. gr. barnaverndarlaga svo og I. kafla um málsmeðferð og ákvæða laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefndu krefjast þess að öllum kröfum stefnanda um að þau verði með dómi svipt forsjá sonar þeirra, R, verði hafnað og staðfest verði með dómi að forsjá barnsins verði áfram hjá þeim.

Stefndu byggja kröfu sína um forsjá fyrst og fremst á því að það sé barni fyrir bestu að foreldrar fari með forsjá barna sinna og telja að forsendur þess að svipta þau forsjá séu ekki til staðar og vísa til grunnreglna barnaréttarins, 1. gr. barnalaga nr. 76/2003 um að barn eigi rétt á að þekkja báða foreldra sína og 28. gr. laga um inntak forsjár og að barn eigi rétt á forsjá foreldra sinna uns það verði sjálfráða. Þá er varðandi þetta jafnframt vísað til Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í greinargerð stefndu segir að það sé skylda barnaverndaryfirvalda að leita allra annarra úrræða en forsjársviptingar áður en til hennar verður gripið og vísað þar um til 4. gr. barnaverndarlaga, einkum 7. mgr. þar sem segir að barnaverndaryfirvöld skuli eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið sé til annarra úrræða. Þau skulu jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt. Því aðeins skuli gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Ýmislegt sé aðfinnsluvert í skýrslum málsins og telja stefndu að frásagnir fagfólks séu mjög einsleitar, ýktar og að einhverju leyti rangar og einn taki upp það sem annar segi án þess að slíkt sé sannreynt. Sú mynd sem þar komi fram sé því alls ekki rétt. Sem dæmi nefna stefndu að frásagnir af sóðaskap þeirra séu rangar. Þá segir að sá stutti fyrirvari sem foreldrum sé gefinn til að bregðast við svo alvarlegu inngripi sem kyrrsetningu barns sé gagnrýnisverður. Ekkert í málinu hafi gefið til kynna að svo mikið lægi á að svipta foreldra barni sínu að ekki gæfist tóm til að leita annarra leiða í málinu. Barninu hafi ekki stafað augljós hætta af því að vera í umsjón foreldra sinna, svo framarlega sem þau hafi fengið þá aðstoð sem þau þurfi á að halda. Þá aðstoð hafi þau fengið í upphafi og hefðu getað fengið áfram og því verði ekki séð að skilyrði 31. gr. barnaverndarlaga til kyrrsetningar barnsins hafi verið til staðar. Stefndu hafi verið reiðubúin til samvinnu við barnaverndaryfirvöld, en hefðu gert sér vonir um að fá aðstoð sveitarfélags síns til að annast um uppeldið. Þau séu ekki kvíðin því að takast á við hlutverk sitt sem foreldrar og hafi hlakkað til að takast á við það verkefni. Þau hafi hingað til tekið öllum leiðbeiningum vel og lagt sig fram eftir bestu getu. Þá segir að það sé réttur foreldra að annast um uppeldi barna sinna og skylda samfélagsins að sjá til þess að þeim séu skapaðar aðstæður til að svo megi verða. Öll inngrip samfélagsins verði að ígrunda í þaula og aldrei megi grípa til íþyngjandi ráðstafana nema sýnt sé að önnur úrræði séu fullreynd eða ekki til staðar.

Skýrslur fyrir dómi.

H, yfirfélagsráðgjafi Fjölskylduráðs X, kom fyrir dóminn og kvað upphaf þessa máls vera að Fjölskylduráð hefði fyrir um ári fengið tilkynningu frá heilbrigðisyfirvöldum, bæði í X og frá Landsspítalanum, vegna þungunar stefndu og þess að hún væri flogaveik og grunur um að hún tæki ekki lyfin sín sem aftur gæti haft skaðleg áhrif á fóstrið. Í framhaldi hefði verið haft samband við stefndu. Hefði verið farið í gegn um málið með þeim og þau fengið mikla fræðslu um framhaldið. Þá hefðu þau samþykkt að fara í forsjárhæfnimat sem K-kvk-nf B-kvk-nf sálfræðingur hefði framkvæmt. Í ljós hefði komið að barnið var ekki heilbrigt þegar það fæddist og þá hefðu áhyggjur yfirvalda aukist um hæfni foreldranna. Barnið hefði fæðst í Reykjavík en búið hefði verið að undirbúa fæðinguna í X. Því hefði aðstaða verið útbúin á Heilbrigðisstofnun X þar sem stefndu fengu alla aðstöðu, sérsnyrtingu, þvott og fæði. Þar hefðu þau verið í viku og eftir hana hefði orðið ljóst að þau gátu ekki annast barnið. Því hefði verið tekin ákvörðun um að vista barnið utan heimilisins. Stefndu hefðu ekki verið samþykk því. Því hefði neyðarráðstöfun verið gerð og barnið vistað á sjúkrahúsinu. Áfram hafi verið reynt að ná samkomulagi við foreldrana um að vista barnið utan heimilisins en þau hafnað því alfarið. Því hefði verið nauðsynlegt að leita úrlausnar dómstóla. Aðspurð kvað H það ekki hafa verið forsvaranlegt að láta reyna á foreldrahæfni þeirra utan sjúkrahússins. Þau hefðu fengið alla þjónustu á stofnuninni en samt sem áður ekki getað sinnt barninu. Þau virtust alls ekki gera sér grein fyrir að það þyrfti að halda undir höfuðið á ungbarni, þau hefðu ekki þrifið sjálf sig, eða sinnt þörfum barnsins. Starfsmenn hefðu þurft að grípa inn í því B hefði virst vera að missa barnið úr höndunum á sér. Byggt hefði verið á því að Ó þyrfti að vera á sjúkrahúsinu og sinna barninu og móðurinni. Ó hefði ekki gert sér grein fyrir nauðsyn nærveru sinnar, hann hefði farið frá þeim án þess að láta vita af sér og hann hefði þá hugmynd að hann færi út að vinna en B myndi annast barnið.

B, kt. 000000-0000, kom fyrir dóminn og kvaðst ekki muna til þess að hafa legið á spítala á meðan hún gekk með barnið. Þá kvaðst hún fyrst hafa fengið upplýsingar um að fóstra ætti barnið þegar hún lá á spítala vegna gallsteina en það hefði verið í október 2008. Aðspurð um veru hennar á heilbrigðisstofnuninni eftir að barnið fæddist kvaðst hún hafa reynt að sinna barninu eins og hún hefði átt að gera, t.d. með því að skipta á því. Í dag ynni hún í k en hefði einnig tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins. Aðspurð kvaðst hún treysta sér til að annast barnið sjálf ef hún fengi aðstoð við það en hún gæti fengið aðstoð frá systur Ó og vinum þeirra. Ef Ó fengi vinnu þá væru þau tilbúin til að þiggja aðstoð. Aðspurð um það hvort hún treysti sér til að vera ein með barnið, kvaðst B halda að hún vildi fá aðstoð þar til barnið yrði eldra. Um gæti verið að ræða liðveislu eða heimilishjálp og þá eins og félagsmálayfirvöld vildu hafa það. Kvaðst hún mundu verða sátt við að hafa manneskju daglega inni á heimilinu. B kvaðst vera flogaveik og taka lyf reglulega kvölds og morgna. Fengi hún ekki flogaköst nema hún væri mjög kvíðin en þá fengi hún köst. Hún detti alveg út í köstunum, en eftir þau fái hún mikinn höfuðverk, verði mjög þreytt og þurfi þá að sofa mikið á eftir. Kvaðst hún sjá sjálf um lyfjagjöfina en Ó minni hana stundum á lyfin.

Ó, kt. 000000-0000, kom fyrir dóminn. Aðspurður kvað hann B hafa farið inn á sjúkrahús á meðan hún gekk með barnið, m.a. út af magaverkjum sem þau hefðu haft áhyggjur af. Hann kvaðst hafa fengið upplýsingar um að barnið yrði hugsanlega sett í fóstur tveimur til þremur mánuðum áður en það fæddist. Aðspurður um veru þeirra á spítalanum í X og aðbúnað eftir fæðingu barnsins, kvað hann aðstoðina ekki hafa verið næga, meira hefði verið njósnað um þau en að hjálpa þeim. Þau hefðu rætt það við starfsfólkið um tveimur dögum áður en þau fóru af spítalanum og þá hefði aðstoðin aukist. Ó kvaðst telja þau hjón vel geta séð um barnið sitt, þau ættu fjölskyldu og vini sem myndu hjálpa þeim. Taldi hann enga þörf á aðstoð fjölskylduráðs. Aðspurður um veikindi barnsins, kvaðst hann vel geta tekist á við það vandamál. Ó kvaðst starfa á veitingastaðnum L um helgar og oft í miðri viku við að þrífa eða mála og annað sem félli til. Aðspurður um umgengni við barnið kvað hann hana ganga vel, þau sinntu barninu algjörlega sjálf á meðan hún stæði yfir. Ó var kynnt dskj. 12, áætlun um meðferð máls skv. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Kvað hann það rétt að þau hefðu undirritað það skjal og farið yfir efni þess, sem væri leiðbeiningar. Aðspurður um íhlutun félagsþjónustunnar, kvað hann að miðað við framkomu þeirra þá teldi hann enga þörf á aðstoð þeirra. Þau mættu hins vegar alveg „droppa inn“ einu sinni í viku eða annan hvern dag ef þau vildu, honum væri alveg sama um það. Ó nefndi nokkra aðila sem gætu verið þeim til aðstoðar við umönnun barnsins en ekki var leitað eftir afstöðu þeirra. Ó kvað aðspurður um það hvort hann treysti B til að vera einni með barnið á meðan hann væri í vinnu, svo ekki vera. Hann kvaðst þá bara setja barnið í pössun, ef svo bæri við. Kvað hann B geta fengið flogakast þrátt fyrir að hún taki lyf og undir þeim kringumstæðum treysti hann ekki á hana. Aðspurður um lyfjatöku B, kvaðst hann stundum minna hana á lyfin. Hann væri bara svoleiðis, hann væri stressaður og forvitinn og vildi bara vita um þessa hluti. Aðspurður kvaðst Ó vera ósammála B um að manneskja yrði daglega inni á heimili þeirra.

F, ráðgjafi hjá X, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa setið á fundum vegna þessa máls. Hún hefði komið að áætlunargerð varðandi málið og verið í miklum tengslum við stefndu. Kvaðst hún hafa fengið upplýsingar um framvindu mála hjá starfsfólki sjúkrahússins og hvernig gengi með barnið. Hefði starfsfólkið lýst því að það óttaðist um hag barnsins, foreldrarnir þrifu bæði sig og barnið illa, föt og sæng barnsins ætti það til að liggja í gólfinu. Rætt hefði verið um það í áætlunargerð og þá við Ó og B að umönnunin myndi mest mæða á Ó en Ó hefði fljótlega sýnt að hann reyndi að koma ábyrgðinni af sér. Hann hefði t.d. ekki alltaf vaknað með henni á nóttunni til að sinna barninu eins og honum bar. Hefðu áhyggjur verið vegna þessa með tilliti til þess að B gæti fengið flog. Kvað hún heilbrigðisfólkið hafa sinnt því að kenna foreldrunum umönnun barnsins, m.a. vegna fötlunar barnsins. Kvaðst F hafa sótt fundi á spítalann tvisvar á dag á meðan stefndu dvöldu þar og því fylgst vel með. Kvað hún stefndu þurfa aðstoð allan sólarhringinn ef þau ættu að hafa barnið heima. Ekki væri hægt að veita slíka þjónustu.

S, tilsjónarmaður Fjölskylduráðs X, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið ráðin til að hafa umsjón með umgengni stefndu og barnsins. Umgengnin væri klukkutími í senn, einu sinni í viku og hefði gengið mjög vel. Umgengnin færi alltaf fram á heimili J sem fóstraði barnið. Umgengnin færi þannig fram að stefndu héldu á barninu, skiptu á því og gæfu því pela. Erfitt væri að meta tengslamyndun á milli þeirra þar sem eingöngu væri um klukkustund að ræða í senn. Kvað hún ekkert hafa reynt á matargjöf þar sem þau væru ekki á matartíma. Þá blandaði J alltaf mjólkina í pela handa barninu. Aðspurð um það hvort hún teldi stefndu geta verið ein með barnið í sólarhring, kvaðst hún ekki treysta þeim til þess. Þau væru óörugg með barnið. Þau gætu tekið barnið upp en hún sæi því miður ekki að þau gætu sinnt því ein og óstudd.

J, kt. 000000-0000, X, kom fyrir dóminn og kvaðst vera með drenginn R í fóstri. Barnaverndaryfirvöld hefðu haft samband við hana og hefði hún samþykkt að taka drenginn í fóstur í stuttan tíma. Á seinni stigum hefði hún síðan sótt um, til Barnaverndarstofu, að fá forsjá barnsins. Því ferli væri lokið. Kvað hún drenginn þurfa meiri umönnun en venjuleg börn, hann væri með skarð í gómi og því þyrfti alltaf að hafa hugfast að maturinn sé þunnur svo hann renni vel. Ekki hafi reynt á það að foreldrarnir gæfu barninu að borða. Þá þyrfti drengurinn mikla örvun þar sem hann væri seinn. Kvað hún drenginn hafa verið tæplega mánaðargamlan þegar hún fékk hann. Kvað hún drenginn þurfa að fara í aðgerð vegna gómsins, sem yrði um eins árs aldur. Þá þyrfti barnið að liggja í nokkra daga á sjúkrahúsi. Drengurinn þyrfti að fara í fleiri aðgerðir. Hann væri með op á milli hjartagátta sem þyrfti að laga um fimm til sex ára aldurinn auk þess sem hann þyrfti að fara í aðgerð vegna þvagrásar. Hjartagallinn gæti orsakað það að drengnum gæti verið hættara við að fá pestir auk þess að fá sýkingar í eyru. Kvað hún þroska barnsins vera talsvert á eftir, hann væri ekki farinn að skríða, hann velti sér ekki og hefði verið seinn til að halda höfði. Aðspurð um tengslamyndun kvað hún tengslin ekki vera sterk en stefndu vildu barninu greinilega vel. J kvaðst fara reglulega með barnið í eftirlit til hjartalæknis svo í hefðbundið ungbarnaeftirlit. Þá hefði hún þurft að vera vakandi yfir sýkingu í eyru vegna gómsins. Þá kvaðst hún þurfa að gæta að því að barnið liggi ekki mikið á bakinu en hún sé þá alltaf yfir honum. Hann sofi ennþá á hliðinni en hann sé takmarkað farið að velta sér.

G, hjúkrunarfræðingur á Heilbrigðisstofnun X, kom fyrir dóminn. Kvað hún stefndu hafa verið í tvær til þrjár vikur hjá þeim á stofnuninni. Hefði hún haft eftirlit með því að farið yrði eftir þeim fyrirmælum sem átti að vinna eftir með stefndu. Hún hefði ekki haft bein afskipti af stefndu sjálf heldur haldið utan um framkvæmdina sem yfirmaður. Eftirlitið hefði verið falið í því að fylgjast með hvernig stefndu sinntu barninu. Hvernig þau meðhöndluðu barnið, hvort þau vöknuðu til þess, hvort þau skiptu á barninu og gæfu því að drekka. Hvort móðirin tæki lyfin sín og fleira sem átti að fylgjast með. Aðspurð kvað hún aðkomu þeirra hafa verið í formi eftirlits og þau hefðu gripið inn í ef þau hefðu talið ástæðu til þess. Þá hefði eftirlitið líka snúið að föðurnum sérstaklega því hann hefði átt að sinna barninu eins og móðirin. Þá hefði þeim verið kennt hvernig ætti að skipta á barninu og gefa því pela.

K-kvk-nf B-kvk-nf sálfræðingur gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Kvaðst hún staðfesta dskj. 8, sem væri álitsgerð unnin af henni. Kvaðst hún staðfesta að það væri hennar mat að stefndu þyrftu aðstoð allan sólarhringinn, þannig að þriðji aðili væri alltaf viðstaddur. Kvað hún niðurstöðu sína í álitinu styðjast við þau próf sem hún hefði lagt fyrir foreldrana svo og eftir að hafa hitt þau og rætt við þau. Kvað hún Ó hafa sagt sér að hann treysti B ekki til að vera einni með barnið. Þá hefði B sjálf tjáð sér að hún treysti sér ekki til þess. Þá hefðu þau ekki það tengslanet sem nauðsynlegt væri til að láta reyna á hlutverk þeirra sem foreldra. Því væri þörf á þriðja aðila inni á heimilinu allan sólarhringinn.

Á-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf sálfræðingur gaf símaskýrslu fyrir dóminum og staðfesti álitsgerð sína, dskj. 35. Kvað hann fötlun drengsins kalla enn fremur á aukna ábyrgð foreldra. Aðspurður kvað Á-kk-nf að Ó hefði tilhneigingu til að þóknast öðrum og koma vel fyrir en þegar það dygði ekki til yrði hann þversum. Þó svo hann segist vera tilbúinn að taka leiðsögn þá telji Á-kk-nf úthald hans vera mjög takmarkað þegar reyni á. Í álitinu segir að forsjárhæfniseinkunn stefndu liggi neðan við 1. hundraðsröðun sem sé mjög lág einkunn. Þá kvað hann móðurina ekki geta annast barnið hjálparlaust. Það geri því mun meiri kröfur til hins foreldrisins. Ó virðist ekki líta svo á, þar sem hann segi móðurina vera fullfæra um að annast barnið ein. Ó telji sig þurfa að vinna fyrir heimilinu og hugsi ekki til þess hvaða ráðstafanir þurfi þá að gera. Aðspurður hvort hann telji stefndu færa um að annast barnið með þeirri aðstoð sem í boði sé, kvaðst hann vísa til niðurstöðu í álitsgerð sinni. Hann hafi efasemdir um að þau séu fær um að nýta sér þann stuðning sem í boði sé. Þegar nauðsynleg aðstoð sé orðin mjög víðtæk þannig að utanaðkomandi manneskja sé komin inn á heimilið allan sólarhringinn, þá sé það kannski farið að vinna gegn þeim.

H-kvk-nf H-kvk-nf, yfirlæknir kvennadeildar Landspítalans, gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Staðfesti hún að dskj. 4 stafaði frá henni svo og dskj. 6.

J-kk-nf H-kk-nf F-kk-nf, læknir hjá Landspítalanum, gaf símaskýrslu fyrir dómi. Staðfesti hann að dskj. 9 stafaði frá honum. Kvað hann aðspurður fötlun barnsins fyrst og fremst kalla á eftirlit. Ekki væri sérstök hætta á skyndilegum áföllum. Þá kallaði galli í gómnum á sérstakt fæði og krefðist sérstaks eftirlits með þroska barnsins svo og hvort það dafnaði eðlilega.

E-kvk-nf H-kvk-nf, hjúkrunarfræðingur á vökudeild Landspítalans, gaf símaskýrslu fyrir dóminum og staðfesti að dskj. 10 stafaði frá henni. Upplýsti hún að barnið hefði verið hjá þeim frá 11. til 23. september 2008. Kvaðst hún sjálf hafa átt í samskiptum við foreldra barnsins.

D, ljósmóðir hjá Heilbrigðisstofnun X, gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Staðfesti hún að dskj. 15 stafaði frá henni. Kvaðst hún hafa verið á vakt á sjúkrahúsinu þá viku sem stefndu dvöldu á sjúkrahúsinu og því getað fylgst með þeim að stórum hluta. Aðspurð kvað hún kennslu til foreldranna fyrst og fremst hafa falist í því að kenna þeim að blanda mjólk handa barninu, handfjatla barnið almennt, baða það og skipta á því. Kvaðst hún ekki hafa verið allan tímann með þeim sem hún var á vinnustað en hún hefði varið þó nokkrum tíma með þeim. Kvað hún aðspurð þessu helst vera ábótavant. Kvað hún það hafa verið ljóst strax að B gat ekki verið ein með barnið og að Ó yrði að vera alfarið með henni. Það hefði ekki gengið eftir því Ó hefði farið frá og ekki hefði gengið upp að B væri ein með barnið. Hún hefði verið utan við sig, hún væri á miklum lyfjum sem gæti orsakað það, en skoðun hennar væri sú að B gæti ekki annast barnið ein og þyrfti aðstoð allan sólarhringinn. Aðspurð um þá fullyrðingu hennar að ekki gengi að Ó bæri alfarið ábyrgð á barninu á meðan það væri í umsjón B, kvað hún að Ó yrði þá að vera með B öllum stundum. Þau hefðu skipst á að vakna til barnsins á nóttunni og B þá verið sein. Ó hefi þá orðið argur og öskrað á hana. Þá hefði Ó verið að fara frá en varla væri hægt að ætlast til að annar aðili væri til staðar allan sólarhringinn. B hafi ekki færni til að meta hvort barnið væri svangt eða blautt og handtök hennar óörugg. Því væri barnið ekki öruggt í höndum hennar.

Niðurstaða.

Aðilar gáfu skýrslu fyrir dóminum sem var fjölskipaður. H, yfirfélagsráðgjafi X, kom fyrir dóminn og rakti atburðarásina frá því fyrst voru höfð afskipti af meðgöngu stefndu B vegna flogaveiki hennar og staðfesti þá atburðarás sem lýst er í gögnum málsins. Þá gáfu stefndu bæði skýrslu fyrir dóminum. Fyrir dóminum lýsti stefndi Ó því yfir að hann væri reiðubúinn að samþykkja það eftirlit sem stefnandi gerði kröfu um inni á heimilinu en hann taldi af og frá að það þyrfti sólarhringseftirlit með stefndu og barninu. Þá kvaðst hann einnig þurfa að afla tekna fyrir heimilið en hann starfaði sem dyravörður um helgar.

J kom fyrir dóminn en hún hefur haft drenginn í fóstri frá því hann var tæplega mánaðargamall. Kvað hún umgengni foreldranna við barnið hafa gengið vel og samskiptin við þau vera góð. Hún kvað hins vegar drenginn vera seinfæran og hann væri t.d. ekki farinn að velta sér sjálfur á gólfinu þrátt fyrir að vera orðinn tæplega átta mánaða. Þá þyrfti, fötlunar hans vegna, að hafa stöðugt eftirlit með honum og t.d. passa að hann sofi eða liggi ekki á bakinu en hætta sé með börn með þá fötlun sem drengurinn glími við, að tungan falli niður í kok og barnið nái þá ekki að draga andann. Kvað hún drenginn þurfa mikla örvun dagsdaglega til að stuðla að eðlilegum þroska hans og miklu meiri örvun en alheilbrigð börn þyrftu. J kvaðst vera leikskólakennari að mennt en hún hefði verið heimavinnandi frá því að hún tók drenginn í fóstur.

K-kvk-nf B-kvk-nf sálfræðingur gaf símaskýrslu fyrir dóminum og staðfesti skýrslu þá er hún gerði um hæfi stefndu til að sinna foreldraskyldum sínum. Þá gaf Á-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf sálfræðingur símaskýrslu fyrir dóminum og staðfesti álitsgerð sína, dskj. 35. Taldi hann víst að stefndu gætu ekki sinnt foreldraskyldum sínum öðruvísi en að þau fengju aðstoð allan sólarhringinn. Dómurinn hefur farið yfir framangreinda matsskýrslu og hlýtt á framburð aðila og vitna. Taka verður ákvörðun um forsjá drengsins eftir því sem honum verður talið vera fyrir bestu með tilliti til alls sem fram hefur komið í málinu.

Af gögnum málsins svo og staðfestum framburði vitna sem komu fyrir dóminn er ljóst að stefndu búa við mikla greindarskerðingu. Stefnda B mældist með greindarvísitöluna á bilinu 55-63 og stefndi Ó á bilinu 64-72 þar sem meðaltal er 100. Fram kemur í skýrslu D ljósmóður, sem sá um kennslu og sólarhringseftirlit með foreldrunum í eina viku í september 2008, að báða foreldra skorti innsæi, frumkvæði og getu til að geta tekið ábyrgð á uppeldi barnsins og að andlegri og líkamlegri velferð þess gæti af þeim sökum verið stefnt í voða undir þeirra umsjón. Þetta staðfesti hún fyrir dóminum.

Stefnandi í máli þessu, Fjölskylduráð X, hefur að mati dómsins, sem fær stoð í gögnum málsins og framburði vitna, fullreynt það með inngripi sínu og aðstoð að stefndu hafa ekki getu né hæfni til að takast á við uppeldishlutverk sitt á þann hátt sem þarfir barnsins krefjast og geta ekki tryggt öryggi þess nema með aðstoð allan sólarhringinn. Þá aðstoð telja þau sig ekki þurfa en stefndi Ó taldi eftirlit starfsmanna barnaverndarnefndar vera njósnir. Auk þess er ekki æskilegt að eftirlitsaðili sé allan sólarhringinn inni á heimili þeirra til að tryggja öryggi barnsins. Þá er ekkert sem bendir til þess að stefndu hafi þann stuðning frá ættingjum sem nauðsynlegur er til að þeim sé fært að sinna barninu sem skyldi. Að virtum öllum gögnum og framburði aðila og vitna telur dómurinn stefndu B vera ófæra um að sinna uppeldisskyldum sínum. Stefndi Ó er heldur ekki fær um að veita henni þann stuðning sem nauðsynlegur er, þ.e. að vera til staðar allan sólarhringinn. Þá er aðstoð allan sólarhringinn ekki æskileg inni á heimilinu auk þess sem ekki gefst kostur á henni. Að öllu ofansögðu virtu verða kröfur stefnanda teknar til greina eins og í dómsorði greinir.

Stefndu hafa fengið gjafsóknarleyfi, með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytis, dagsettu 1. desember 2008.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, H-kvk-ef R-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákveðst 450.000 krónur án virðisaukaskatts, og vegna útlagðs kostnaðar 45.780 krónur.

Dóm þennan kveða upp Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari og meðdómendurnir O-kk-þgf E-kk-nf, sálfræðingur og S-kk-nf H-kk-nf sálfræðingur.

dómsorð

Stefndu, B og Ó, eru svipt forsjá sonar síns, R.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, H-kvk-ef R-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákveðst 450.000 krónur án virðisaukaskatts, og vegna útlagðs kostnaðar, 45.780 krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf

O-kk-nf E-kk-nf

S-kk-nf H-kk-nf