E-4240/2015

Mál þetta sem dómtekið var 24. nóvember 2016 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 14. desember 2014, af J-kk-þgf G-kk-þgf B-kk-þgf, Sólvallagötu 74, Reykjavík, gegn Flugleiðahótelum ehf., Nauthólsvegi 52, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi gerir þær kröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 12.393.836 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 456.336 krónum frá 1. september 2013 til 1. október 2013, af 1.096.830 krónum frá 1. október 2013 til 1. nóvember 2013, af 1.306.149 krónum frá 1. nóvember 2013 til 1. desember 2013, af 1.561.843 krónum frá 1. desember 2013 til 1. janúar 2014, af 1.816.929 krónum frá 1. janúar 2014 til 1. mars 2014, af 1.925.496 krónum frá 1. mars 2014 til 1. apríl 2014, af 2.075.345 krónum frá 1. apríl 2014 til 1. maí 2014, af 2.507.664 krónum frá 1. maí 2014 til 1. júní 2014, af 2.978.988 krónum frá 1. júní 2014 til 1. júlí 2014, af 3.410.165 krónum frá 1. júlí 2014 til 1. ágúst 2014, af 3.753.174 krónum frá 1. ágúst 2014 til 1. september 2014, af 4.095.288 krónum frá 1. september 2014 til 1. október 2014, 4.437.899 krónum frá 1. október 2014 til 1. nóvember 2014, af 4.780.013 krónum frá 1. nóvember 2014 til 1. desember 2014, af 5.122.375 krónum frá 1. desember 2014 til 1. janúar 2015, af 5.531.980 krónum frá 1. janúar 2015 til 1. febrúar 2015, af 5.873.395 krónum frá 1. febrúar 2015 til 1. mars 2015, af 7.393.836 krónum frá 1. mars 2015 til 28. júní 2015, en af 12.393.836 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verði fram við aðalflutning málsins ef til komi. Auk þess sé krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins eða eftir framlögðum málskostnaðarreikningi.

Atvik máls

Stefnandi var ráðinn, 28. ágúst 2012, til starfa sem vaktstjóri á veitingastað stefnda, Slippbarnum, sem staðsettur er í húsnæði Icelandair Reykjavík Hótel Marina við gömlu höfnina í Reykjavík. Í starfi stefnanda sem vaktstjóra fólst m.a. yfirumsjón með þjónustu í veitingasal Slippbarsins og uppgjör á sjóðsvélum (afgreiðslukössum) í lok þeirra vakta sem hann veitti forstöðu og skil á uppgjörum til skrifstofu stefnda. Í apríl 2013 var tekið í notkun á Slippbarnum nýtt hugbúnaðarkerfi sem m.a. hélt utanum alla vörunotkun og sölu í gegnum sjóðsvélar. Kerfið gerði rekstraraðila m.a. kleift að rekja færslur í sjóðsvélum til einstakra starfsmanna. Ýmsir byrjunarörðugleikar komu í ljós við notkun kerfisins og lýstu þeir sér m.a. í því að kerfið fraus af og til ýmist í heild sinni eða einstakar sjóðsvélar. Olli þetta umtalsverðum vandræðum við afgreiðslu viðskiptavina og þá þjónustu aðra sem tengd var kerfinu. Eftir innleiðingu kerfisins fór að mati stefnda að bera á óvenjulega hárri tíðni bak- og heildarafsláttarfærslna í kerfinu einkum á vöktum sem stefnandi stýrði. Af hálfu stefnda mun málið hafa verið kannað og var niðurstaða athugunarinnar að verulegan hluta umræddra bak- og afláttarfærslna væri að rekja til færslna sem stefnandi hefði sjálfur annast. Þá var það mat stefnda að fjöldi færslna og fjárhæðir væru umfram það sem eðlilegt gæti talist og fælu í sér vísbendingar um að stefnandi væri að draga sér fjármuni. Stefndi ákvað að kanna málið frekar. Í því skyni fékk hann til liðs við sig níu einstaklinga, sem munu hafa verið kunningjar og vinir starfsmanna stefnda, og voru þeir sendir í tveimur hópum á Slippbarinn, annars vegar að kvöldi 6. ágúst og hins vegar að kvöldi 9. ágúst 2013. Fengu þeir peningaseðla til ráðstöfunar og var þeim ætlað að kaupa veitingar á Slippbarnum umrædd kvöld, greiða fyrir þær með seðlunum og sjá til þess að stefnandi tæki við greiðslunni. Síðan var ætlunin að fylgjast með því í rauntíma í gegnum öryggismyndavélar á veitingastaðnum og sjóðsvélar hvernig stefnandi færi með peningaseðlana þ.e. hvort þeir skiluðu sér í sjóðsvélar og uppgjör eða ekki. Höfðu starfsmenn stefnda áður en til aðgerðanna kom, í þessi skyni, skráð hjá sér raðnúmer seðlanna. Ekki liggur fyrir í gögnum málsins hver árangur varð af fyrri aðgerðinni, 6. ágúst, en í henni tóku þátt tveir einstaklingar auk starfsmanna stefnda en upplýsingar í ýmsu formi liggja fyrir um framkvæmd seinni aðgerðarinnar. Í henni tóku þátt sjö einstaklingar auk skipuleggjenda og höfðu þeir fengið samtals 80.000 krónur í 5.000 króna seðlum til kaupa á veitingum umrætt kvöld. Var við aðgerðina fylgst með stefnanda í rauntíma í gegnum öryggismyndavélar á Slippbarnum auk þess sem fylgst var með færslum í sjóðsvélum. Var þetta gert frá einu af hótelum stefnda, Hótel Natura. Meðal þeirra sem viðstaddir voru var hótelstjórinn á Icelandair Reykjavík Hótel Marina, S-kk-nf T-kk-ef og öryggisfulltrúi stefnda, L-kk-nf K-kk-nf. Við eftirlitið töldu starfsmenn stefnda sig sjá stefnanda taka við umræddum peningaseðlum en jafnframt að reikningar að baki veitingasölunni væru stimplaðir út úr kerfinu. Eftir lokun Slippbarsins, aðfaranótt 10. ágúst, fór S-kk-nf T-kk-nf hótelstjóri auk framangreinds öryggisfulltrúa til fundar við stefnanda á Slippbarnum. Var stefnandi kallaður til fundar á kaffistofu starfsmanna þar sem hótelstjórinn sakaði hann um að hafa tekið fjármuni í eigu stefnda. Stefnandi hafnaði því alfarið. Lögregla var kölluð á staðinn. Við athugun á uppgjörum fundust umræddir peningaseðlar ekki. Tekin var skýrsla af stefnanda, leit framkvæmd á honum og í fataskáp, sem stefnandi hafði til umráða. Þá var ennfremur leitað í bifreið stefnanda. Umræddir peningaseðlar fundust ekki við leitina. Var stefnanda tilkynnt af hótelstóra að honum væri þegar í stað vikið úr starfi vegna brota á trúnaðar- og starfsskyldum sínum og gruns um refsiverða háttsemi. Í vettvangsskýrslu lögreglu frá 10. ágúst er haft eftir S-kk-þgf T-kk-ef hótelstjóra að stefnandi sé grunaður um fjárdrátt og að hafa frá því í apríl stolið rúmlega tveimur milljónum í peningum. Þá er ennfremur haft eftir honum að fyrir nokkru hafi borið á því að óvenjumikið hafi verið um bakfærslur og heildarafslætti af reikningum, sem greiddir hafi verið með reiðufé og að við frekari eftirgrennslan hafi komi í ljós að flestar færslurnar mætti rekja til stefnanda. Fylgst hafi verið með stefnanda í talsverðan tíma og greinilegt væri að hann væri að draga sér peninga með því að núlla út reikninga í peningakassa, þegar fólk borgaði með peningaseðlum. Ákveðið hafi verið að setja upp tálbeitu þá um kvöldið, panta 3 borð fyrir fólk og láta það fá 80.000 krónur í 5 þúsund króna seðlum, sem búið hafi verið að skrá og láta það greiða fyrir veitingar með seðlunum. Þessir peningar hafi ekki komið aftur inn í kerfið og umrædd borð hafi öll verið núlluð út. Er haft eftir hótelstjóranum að þegar búið væri að taka saman allar bakfærslur frá 24. apríl 2013 til 5. ágúst 2013 næmi heildarupphæðin sem bakfærð hafi verið 2.108.718 krónum og að 100% afslættir hafi verið gefnir af reikningum fyrir 510.557 krónur. Þar af hefðu verið bakfærðir reikningar undir aðgangskóða stefnanda að fjárhæð 1.631.512 krónur og gefnir heildarafslættir fyrir samtals 210.009 krónur. Í skýrslunni er skráð eftir hótelstjóranum hvaða aðferðum stefnandi hafi beitt við að draga sér fé þ.e. annars vegar í gegnum kreditfærslur sem kláraðar hafi verið með því að velja greiðslumátann peningar og hins vegar í gegnum 100% afslætti. Í skýrslunni kemur fram að stefnandi hafi heimilað leit á sér. Fundist hafi einn 5 þúsund króna seðill, en hann hafi ekki passað saman við þá skráðu seðla sem sendir hafi verið inn á veitingastaðinn. Stefnandi hafi og heimilað leit í fataskáp sínum og í bifreið sinni, en ekkert athugavert hafi verið að sjá þar. Í niðurlagi skýrslunnar er haft eftir hótelstjóranum að þetta sé gríðarlega stórt mál og að verið væri að safna saman upptökum af stefnanda síðustu vikur og mánuði og yrði þeim komið til lögreglu. Með bréfi, 16. ágúst 2013, tilkynnti stefndi stefnanda um riftun á ráðningarsamningi hans. Í bréfinu segir: „Þann 10. ágúst sl. varst þú uppvís að því að hagræða uppgjörum og kreditfæra reikninga/nótur sem staðfest var að þegar hafði borist greiðsla fyrir. Hins vegar skiluðu þeir fjármunir sér ekki með lokauppgjöri dagsins, sem þú gerðir sjálfur eftir lokun. Með þessu er talið að þú hafir brotið starfsreglur fyrirtækisins um meðferð fjármuna og hafir brotið gegn heiðarleika- og trúnaðarskyldum sem er forsenda fyrir starfi þínu. Eftir lokun kvöldvaktar sem stóð 9-10.ágúst og eftir að flestir starfsmenn höfðu yfirgefið vinnustaðinn var kallað eftir aðstoð lögreglu vegna málsins. Var þér tilkynnt á staðnum að ráðningarsamningi þínum væri umsvifalaust rift við fyrirtækið. Ofangreint brot telst mjög alvarlegt brot á þeim skyldum sem þú berð í ráðningarsambandi þínu við fyrirtækið og neyddist fyrirtækið því til að rifta ráðningarsamningi þínum fyrirvaralaust við fyrirtækið frá og með 10. ágúst sl. Sú ákvörðun hefur verið tekin að kæra brot þín til lögreglu. Fyrirtækið hefur orðið fyrir töluverðu tjóni og óhagræði vegna brota þinna og verða því áunnin en ógreidd laun haldið eftir upp í skaðabótakröfu fyrirtækisins á hendur þér.“

Með bréfi, 4. september 2013, kærði stefndi stefnanda til lögreglu vegna meints fjárdráttar og/eða þjófnaðar. Kærunni fylgdu umfangsmikil gögn þar með talin 32 myndskeið úr öryggismyndavélum Slippbarsins. Með bréfi Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, 5. febrúar 2015, var stefnanda tilkynnt að rannsókn á meintum fjárdrætti hans í starfi hjá Slippbarnum hefði verið hætt með vísan til 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga. Nánari skýringar á niðurfellingunni fylgdu í bréfi dagsettu sama dag. Í því kemur m.a. fram að ekki verði séð af fyrirliggjandi myndbandsupptökum að stefnandi hefði slegið eign sinni á fjármuni staðarins og ennfremur að ekki sé með nokkru móti hægt að fullyrða að enginn annar starfsmaður á staðnum hafi ekki getað slegið eign sinni á fjármuni þá sem stefnandi sé grunaður um að hafa tekið ófrjálsri hendi. Með bréfi, 12. ágúst 2013, mótmælti stéttarfélag stefnanda, Efling, fyrirvaralausri uppsögn stefnanda og með bréfi, 23. desember 2013, krafði félagið stefnda f.h. stefnanda um greiðslu áunninna launa og tengdra greiðsla miðað við 10 ágúst. Með bréfi, 17. janúar 2014, hafnaði lögmaður stefnda kröfu stéttarfélagsins með vísan til þess að háttsemi sú sem stefnandi hefði verið kærður fyrir hefði fyrirsjáanlega valdið stefnda verulegu tjóni og yrði áunnum launum hans haldið til greiðslu upp í væntanlegar skaðabótakröfur á hendur honum. Með bréfi lögmanns stefnanda, 28. maí 2015, krafði stefnandi stefnda um bætur vegna vangoldinna launa, skaðabætur vegna meintrar ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi og um greiðslu miskabóta, samtals að fjárhæð 12.986.393 krónur, auk vaxta og kostnaðar. Kröfunni var alfarið hafnað af hálfu lögmanns stefnda með bréfi, 9. júní 2015. Eftir að mál þetta var höfðað greiddi stefndi stefnanda áunnin laun hans til 10. ágúst 2013 auk áunnins orlofs og desemberuppbótar. Hafa upphaflegar dómkröfur stefnanda verið lækkaðar til samræmis við þá greiðslu.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda sem nemi ígildi launa vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi stefnanda, 10. ágúst 2013, er nemi ígildi launa frá riftunardegi að telja til loka febrúarmánaðar 2015. Skaðabótakrafan sé sett fram á þeim forsendum að starfsmenn stefnda hafi ekki látið sér nægja að rifta ráðningarsamningi stefnanda á grunni tilhæfulausra ásakana um fjárdrátt, eftir að hafa fylgst með vinnu stefnanda um margra mánaða skeið og eftir aumkunarverða tilraun fyrrverandi hótelstjóra stefnda að leggja gildru fyrir stefnanda, heldur hafi markvisst verið unnið að því að bera út ásakanirnar til samstarfsmanna og aðila utan vinnustaðarins í þeim eina tilgangi að leggja stein í götu stefnanda, sem borið hafi tilætlaðan árangur, í samræmi við þá yfirlýstu fyrirætlun nefnds hótelstjóra stefnda, í vitna viðurvist, að framtíðar starfsmöguleikar stefnanda hér á landi skyldu eyðilagðir. Fyrir liggi ennfremur að starfsmenn stefnda hafi tjáð sig með gáleysislegum hætti við viðskiptavini Slippbarsins um brottrekstur stefnanda og hafi þeim ekki getað dulist hvaða afleiðingar myndu hljótast af slíkri háttsemi. Fjölmiðlar hafi tekið málið strax upp og greint m.a. frá málinu með þeim hætti að fylgst hefði verið með stefnanda og að hann hefði með notkun eftirlitsmyndavéla verið staðinn að verki við að taka peningaseðla úr kassa og stinga inn á sig. Á framangreindu beri stefndi ábyrgð sem fyrrum atvinnurekandi stefnanda sem og á grundvelli húsbóndaábyrgðarreglu skaðabótaréttar. Í þessu sambandi verði að hafa hugfast að stefnandi hafi verið ágætlega þekktur í veitingageiranum á Íslandi eftir að hafa sinnt fjölmörgum og ábyrgðarmiklum störfum á ýmsum þekktum og vinsælum veitingahúsum bæði á Íslandi og erlendis, allt frá árinu 1996 eins og ferilskrá stefnanda beri skýran vott um og stefnda hafi verið kunnugt um. Áform stefnanda hafi verið að vinna áfram á þessum vettvangi og hafi starf hjá stefnda verið skref í átt að frekari frama, en þau áform orðið að engu á einu augnabliki fyrir tilverknað stefnda. Ennfremur verði að hafa hugfast að atlaga stefnda gagnvart stefnanda hafi falið í sér algjörlega fordæmalausa aðför vinnuveitanda að einum einstökum starfsmanni, þegar fyrir hafi legið að fjölmargir aðrir starfsmenn hafi getað hafa gerst sekir um þær ávirðingar sem stefndi hafi kosið að tefla fram, ef á annað borð sannist að eitthvað brot hafi átt sér stað gagnvart stefnda. Fyrir liggi að það sé með öllu ósannað að fjármunir hafi yfir höfuð horfið úr uppgjörum fyrir tilverknað starfsmanna, hvað þá að fram hafi komið sönnun um að fjármunir hafi ekki skilað sér með réttum hætti fyrir tilverknað stefnanda, en fyrir því beri stefndi sönnunarbyrði. Verði ennfremur að hafa hugfast að hér sé ekki bara um einhvern lítt þekktan vinnuveitanda að ræða, heldur stefnda, sem sé hluti stærsta fyrirtækis á Íslandi og reki einn vinsælasta ef ekki vinsælasta veitinga- og skemmtistað á Íslandi, Slippbarinn. Slagkraftur, áhrif og afleiðingar ásakana stefnda á hendur stefnanda um fjárdrátt sé af þessum ástæðum slíkur að því verði vart lýst. Minnt sé á að hin umfangsmikla og tímafreka rannsókn lögreglu, sem lokið hafi með vísan til 4. mgr. 52. gr. sakamálalaga, þar sem ekki hafi þótt ástæða til að halda henni áfram, verði eingöngu skýrð út frá uppleggi stefnda gagnvart stefnanda og stefnanda einum, þrátt fyrir að hjá stefnda hafi starfað tugir starfsmanna, með kæru ásamt fylgigögnum upp á tæpar 200 blaðsíður, ásamt mörgum klukkustundum af myndefni úr eftirlitsmyndavélum Slippbarsins. Stefnandi hafi ekki gerst sekur um neinar þær ávirðingar í starfi sem réttlætt geti fyrirvaralausa uppsögn, en fyrir því beri stefndi sönnunarbyrði. Stefnandi hafi aldrei hlotið áminningu af hálfu stefnda. Sérstaka athygli veki að stefndi hafi upplýst lögreglu strax á vettvangi þann 10. ágúst 2013 að fylgst hefði verið með stefnanda í talsverðan tíma, nákvæmar upplýsingar verið gefnar til lögreglu að stefnandi „notaði einkum tvær leiðir til þess að draga sér peninga og fóru framhjá innra eftirliti Icealandair hotels“, svo vísað sé orðrétt til ummæla í vettvangsskýrslu lögreglu. Þessar „leiðir“ hafi síðan verið útlistaðar nákvæmlega fyrir lögreglu. Stefnda hefði verið í lófa lagið að leita skýringa hjá stefnanda á þeim kreditfærslum eða 100% afsláttarfærslum sem fram höfðu komið upplýsingar um í fyrirtækinu. Þessar færslur hafi átt sér skýringar, ekki bara hjá stefnanda heldur öðrum starfsmönnum, eins og rannsókn lögreglu hafi leitt í ljós. Sjóðvélakerfi veitingastaðarins sem tekið hafi verið í notkun í apríl 2013 hafi þannig verið meingallað, sem leitt hafi til þess að afgreiðslukassarnir, sem verið hafi alls 7 talsins, hafi frosið reglulega og nokkrum sinnum hafi kerfið hreinlega hrunið. Hótelstjóri og veitingastjóri hafi gefið heimild fyrir því að stofna til nýrra reikninga og kreditfæra þá eldri í þeim tilfellum þegar kerfið hafi verið til trafala, til að auðvelda afgreiðslu og flýta fyrir í því augnamiði einu að bæta þjónustuna við viðskiptavini. Í upphafi hafi öllum þjónanúmerum verið gefin heimild til þess að gefa 100% afsætti og kreditfæra og hafi umfangið verið mikið. Í framhaldi hafi kerfið verið forritað þannig að einungis þjónanúmer yfirþjóna hafi getað leitt til kreditfærslu eða hærri afslátta en 20%. Við þá breytingu hafi það gerst og viðgengist að þjónar hafi notað númer yfirþjóns við bakfærslur, ýmist með leyfi eða ekki. Kreditfærslur og afslættir hafi verið algengar þegar kerfið hafi frostið, en einnig verið framkvæmdar við aðrar aðstæður svo sem við mistök starfsmanna þ.m.t. ofstimplun, óánægju gesta, þegar gestir hafi gleymt að borga eða hreinlega gengið vísvitandi frá ógreiddum reikningi. Kreditfærsla hafi þá jafnan verið framkvæmd ef varan hafði ekki verið afhent og 100% afsláttur veittur þegar varan hafði verið afhent viðskiptavini, í þeim tilgangi að lager og vörutalning myndu stemma. Í sumum tilfellum, þegar vörur eða heilu reikningarnir hafi staðið eftir ógreiddir, hafi þeir verið færðir af borðum í matsal inn á borð í svokölluðum Lounge. Hafi það verið gert til þess að búa til rými á borðum í matsal fyrir nýja viðskiptavini, til þess að tryggja að matur og drykkur skilaði sér á réttan stað. Geymsla á reikningum í þessum skilningi í Lounge hafi verið gerð með það að leiðarljósi að reyna að fá þá greidda, ef ske kynni að um fastagesti væri að ræða eða gesti sem starfsfólk myndi mögulega þekkja aftur. Í nánast öllum tilvikum hafi þessir reikningar dagað uppi og það komið í hlut stefnanda að bakfæra flesta þeirra. Skýri það m.a. þann mun sem sé að finna á fjölda bakfærslna stefnanda og vaktstjóra hinnar vaktarinnar, auk þess sem hinn vaktstjórinn hafi m.a. verið lengur frá störfum sökum orlofs. Þeir reikningar sem verið hafi bakfærðir hafi alltaf verið prentaðir út, nafn hótelstjóra skrifað á höfuð blaðsins og settir með uppgjöri, sem hafi verið venjan við bakfærslur. Sérstaka athygli hafi ennfremur vakið undir lögreglurannsókninni að meðal framvísaðra bakfærðra reikninga á númeri stefnanda hafi verið að finna reikning sem bakfærður hafði verið þegar stefnandi hafi ekki verið á vakt. Stefnandi hafi reynt að gera sér í hugarlund hvers vegna í ósköpunum hann hafi orðið fyrir þessum ásökunum og árásum af hálfu stefnda, sem virðist hafa átt rót sína að rekja til þáverandi hótelstjóra stefnda á Reykjavík Marina Icelandair hotels. Eina sem komi upp í huga stefnanda í því sambandi sé að stefnandi hefði nokkru áður leiðbeint nokkrum starfsmönnum og undirmönnum sínum að leita til stéttarfélags síns eftir að þeir höfðu ráðfært sig við stefnanda, vegna ágreinings um launakjör og launalækkun. Stefnandi hafi í kjölfarið verið tekinn á teppið hjá hótelstjóranum og skömmu síðar hafi ósköp þessa máls dunið yfir. Til grundvallar útreikningi skaðabótakröfu stefnanda sé miðað við föst mánaðarlaun stefnanda, 575.494 krónur, bílagreiðslur sem hafi verið ígildi launa, 15.000 krónur og greiðslu fyrir síma og net, 50.000 krónur, eða samtals 640.494 kr. á mánuði, auk orlofs- og desemberuppbóta. Óskert desemberuppbót sé 52.000 krónur á árinu 2013 og 73.600 krónur á árinu 2014. Óskert orlofsuppbót nemi 39.500 krónum á árinu 2014. Til frádráttar komi þær greiðslur sem stefnandi hafi notið á tímabilinu frá þriðja aðila samkvæmt staðgreiðsluskrá yfir tímabilið. Á mismunatölu sé krafist orlofs, 10,17% og 8% mótframlags í lífeyrissjóð. Krafist sé dráttarvaxta frá gjalddaga hverrar launagreiðslu til greiðsludags, þ.e. fyrsta hvers mánaðar miðað við eftirágreiðslu launa. Gerð sé krafa um greiðslu miskabóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Eins og áður hafi komið fram hafi stefnandi verið ásakaður um og kærður fyrir fjárdrátt og þjófnað á veitingastað stefnda, Slippbarnum. Málið hafi verið kært til lögreglu og hafi stefnandi verið í algjörri óvissu um stöðu lögreglurannsóknarinnar í kjölfarið, allt þar til honum hafi borist fregnir um niðurfellingu málsins í febrúar 2015. Þannig hafa aðgerðir stefnda gagnvart stefnanda, þ.e. hin ólögmæta riftun, tilhæfulaus ásökun um fjárdrátt og þjófnað og tilefnislaus kæra til lögreglu helgast af ómálefnalegum ástæðum. Stefndi hafi ekki getað stutt ásakanir sínar eða aðgerðir með fullnægjandi gögnum eða öðrum viðunandi upplýsingum. Þannig þyki ljóst að stefndi hafi vitað eða mátt vita að umræddar ásakanir í garð stefnanda hafi verið algjörlega tilefnislausar og einnig hvaða afleiðingar þær myndu hafa í för með sér fyrir stefnanda. Stefnandi hafi hreinlega verið tekinn af lífi í fjölmiðlum fyrir tilverknað einstaklinga, sem stefndi beri ábyrgð á. Með vísan til alls framangreinds, þ.m.t. þeim röksemdum sem færðar hafi verið fram til stuðnings skaðabótakröfu stefnanda að öðru leyti, verði að telja að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti staðið að meingerð gegn persónu og æru stefnanda og beri á því ábyrgð skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þannig hafi stefndi, fyrirsvarsmaður og starfsmenn stefnda valdið stefnanda verulegum miska og felist ófjárhagslegt tjón stefnanda einkum í fordæmalausri og augljósri röskun á stöðu og högum hans, verulegum mannorðshnekki, ærumeiðingu, fordæmingu og útilokun frá því að gegna áfram störfum í þeirri starfsgrein sem stefnandi hafi allan sinn starfstíma starfað við. Ásakanir stefnda og eftirfarandi rannsókn hafi lagst mjög þungt á stefnanda og það svo að hann hafi þurft að leita læknis vegna þunglyndis, ofsakvíða, svefntruflana, lystarleysis og þverrandi lífslöngunar. Hafi hann af þeim sökum verið óvinnufær um tíma, sbr. fyrirliggjandi læknisvottorð. Verði að telja að hótelstjóri stefnda, starfsmenn stefnda og stefndi hafi af ásetningi eða a.m.k. stórfelldu gáleysi brotið gegn rétti stefnanda með þeirri háttsemi sem lýst hafi verið og gögn málsins beri vott um. Sé á því byggt að stefndi beri ábyrgð á athöfnum starfsmanna sinna á grundvelli meginreglu skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð. Hæfilegar miskabætur til stefnanda vegna þessa séu taldar vera 5.000.000 króna enda sé miski hans skv. öllu framangreindu verulegur og miskabótakrafa hans þannig hæfileg. Verði ekki fallist á tölulegar kröfur stefnanda að öllu leyti hvað skaða- og miskabótakröfur varðar, felst í þessum báðum liðum varakrafa um lægri bætur að álitum samkvæmt mati réttarins. Dómkröfur stefnanda sundurliðast þannig:

Stefnandi hafi verið félagsmaður í Eflingu-stéttarfélagi á því tímabili er krafa hans hafi stofnaðist. Vísað sé til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningaréttar um að laun beri að greiða í samræmi við umsamda launataxta skv. gildandi ráðningar- og/eða kjarasamningi. Vísist um réttindi hans aðallega til 1., 2., 3., 4. og 12. kafla kjarasamnings félagsins. Jafnframt sé vísað til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks o.fl., aðallega 1. gr., laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, laga nr. 30/1987 um orlof, aðallega 1., 7., og 8. gr. og laga 19/1979 um rétt launafólks til uppsagnarfrests o.fl. Byggt sé á því að stefndi hafi vanefnt bindandi ráðningarsamning við stefnanda með því að greiða ekki umsamin laun og uppfylla aðrar samningsskyldur sínar. Samkvæmt framangreindum réttarheimildum og samningum sé greiðsluskylda stefnda ótvíræð. Um sönnun sé jafnframt vísað til stjórnunarréttar stefnda og þess að hann sé bókhaldsskyldur að lögum. Að því er varði skaða- og miskabótakröfu stefnanda sérstaklega vísist til almennu skaðabótareglunnar og meginreglu skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð, auk ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. laganna sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Þá vísist einnig til ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um persónufrelsi og mannvernd, auk ákvæða almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um rangar sakargiftir. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. og V. kafla laga 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Kröfu um dráttarvexti af miskabótakröfu styðji stefnandi við 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 en þann 28. júní 2015 hafi mánuður verið liðinn frá því að bótakrafa hafi verið sett fram af hálfu stefnanda. Krafan um málskostnað styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að riftun á ráðningarsamningi stefnanda hafi verið lögmæt og því eigi stefnandi enga skaðabótakröfu gagnvart stefnda. Stefndi telji að stefnandi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti brotið gróflega gegn starfs- og trúnaðarskyldum sínum gagnvart stefnda. Af þeim sökum hafi honum verið vikið fyrirvaralaust úr starfi og án greiðslu launa. Ráðningarsambandi hafi verið rift án bótaskyldu í samræmi við meginreglur vinnuréttar, kröfuréttar, samningaréttar og skaðabótaréttar, um brot starfsmanna í starfi. Helstu röksemdir fyrir þessari málsástæðu stefnda séu eftirfarandi. Stefndi hafi meðal annars gerst sekur um stórvægilegra vanrækslu á starfsskyldum sínum. Stefnandi hafi sem vaktstjóri borið ábyrgð á uppgjörum og reikningaskilum á vaktinni og að bókhald vaktarinnar væri fært í samræmi við lög, reglur og víðteknar venjur sem gildi um meðferð fjármuna. Eins og rannsókn lögreglu beri með sér hafi stefnandi vanrækt skyldur sínar í veigamiklum atriðum. Stefnandi hafi bakfært og veitt heildarafslætti þvert á starfsreglur stefnda fyrir verulegar fjárhæðir í hróplegu ósamræmi við aðra starfsmenn stefnda þ. á m. annan vaktstjóra sem starfað hafi til móts við stefnanda. Í framburðarskýrslu lögreglu sem tekin hafi verið af stefnanda, 10. febrúar 2014, hafi stefnandi verið spurður nánar út í umrædda afslætti og bakfærslur. Jafnframt hafi stefnandi verið inntur eftir því hvers vegna hann hefði látið viðskiptavinum í té sýnishorn reikninga í stað endanlegra reikninga. Stefnandi hafi gefið þær skýringar að mjög eðlilegt væri að afhenda viðskiptavinum sýnishorn reikninga til hliðsjónar. Þetta hafi stefnandi talið vera gert ef viðskiptavinurinn væri að flýta sér og þá væri borðið slegið út án þess að klára fullnaðargreiðsluna en hún væri þess í stað kláruð seinna. Þá hafi stefnandi jafnframt verið inntur eftir útskýringum á því hvers vegna hann sæist á upptökum setja reiðufé í peningaskúffur sjóðsvéla án þess að stimpla neitt inn í sjóðsvélina. Stefnandi hafi ekki talið neitt óeðlilegt við að ganga svona frá greiðslu svo framarlega sem hún væri sett í reikning eða gerð upp í lok vaktar. Stefndi byggi á því að það verklag sem stefnandi lýsi í skýrslutöku sé óásættanlegt og bjóði augljóslega þeirri hættu heim að greiðslur gleymist eða glatist, ef þær eigi að færa til bókar seinna, s.s. í lok vakta. Slíkt verklag sé alfarið í andstöðu við það sem ætlast sé til af góðum og gegnum vaktstjóra sem beri ábyrgð á að uppgjör og reikningsskil séu í samræmi við lög og reglur. Aðrir starfsmenn stefnda sem unnið hafi með stefnanda á Slippbarnum hafi verið yfirheyrðir sem vitni í tengslum við málið. Í meginatriðum hafi nánast engir starfsmenn kannast við skýringar stefnanda sem hann hefði komið með þegar hann var spurður hvort að það teldist eðlilegt að afhenda sýnishorn reiknings og hvort það væri eðlilegt að ganga frá greiðslu beint ofan í peningaskúffuna án þess að slá neitt inn í sjóðsvélina. Stefndi telji að framburðarskýrsla stefnanda og vitnaleiðslur sýni fram á það með óyggjandi hætti að stefnandi hafi viðhaft verklag í andstöðu við starfsskyldur sínar sem hafi ekki verið viðurkennt á starfsstöð stefnda. Samræmi í vitnaskýrslum hvað þetta atriði varði dragi að mati stefnda úr trúverðugleika skýringa stefnanda. Ennfremur telji stefndi sannað að stefnandi hafi brotið alvarlega gegn starfsskyldum sínum þegar alls 80.000 krónur, sem greiddar hafi verið í reiðufé sérstaklega til stefnanda, hafi horfið á vakt sem stefnandi hafi borið ábyrgð á. Umrætt reiðufé hafi ekki skilað sér í uppgjöri sem stefnandi hafi borið ábyrgð á og þyki ljóst að reiðuféð hafi verið tekið með ólögmætum hætti líkt og segi í bréfi lögreglu dagsettu 5. febrúar 2015. Alls hafi 266.530 krónur í peningum skilað sér í uppgjöri kvöldsins. Óumdeilt sé að þeir fjármunir sem stefnandi hafi tekið við og hafi verið merktir sérstaklega hafi ekki skilað sér í uppgjörinu. Stefndi byggi á því að það sé vægast sagt fjarstæðukennt að annar starfsmaður hafi tekið fjármunina úr sjóðsvélunum enda hafi sá starfsmaður þurft að hitta þannig á að hann tæki einungis þá peningaseðla sem merktir hafi verið og ekki skilað sér í uppgjöri kvöldsins. Mat stefnda hafi af þeim ástæðum verið að stefnandi hefði átt þátt að máli þar sem allir fjármunirnir sem honum hafi verið afhentir hafi ekki skilað sér í uppgjörinu og hafi stefnandi borið ábyrgð á þeirri vanrækslu sem heimilað hafi stefnda fyrirvaralausa riftun á ráðningarsambandi hans. Þá byggi stefndi á því að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum sem umsjónaraðili veitingakerfisins LS Retail. Í skýrslutöku hjá lögreglu hafi stefnandi borið því við að aðrir starfsmenn hefðu notað þjónanúmerið sitt í fjarveru hans, en stefnandi hafi meðal annars farið í frí í lok maí og byrjun júlí. Í því samhengi skuli athygli vakin á því að bakfærslur og afslættir á þjónanúmeri stefnanda hafi fallið niður á meðan stefnandi hafi verið í umræddum fríum. Að mati stefnda dragi það úr líkum á því að aðrir starfsmenn en stefnandi hafi bakfært eða gefið afslætti á hans þjónanúmeri. Óháð því sé ljóst að stefnanda hafi borið að tryggja að starfsmenn á hans vakt notuðu einungis eigin þjónanúmer við afgreiðslu og að þeir væru ekki að nota þjónanúmer hvers annars. Líkt og fyrr segi sé tilgangur númeranna að veita vinnuveitendum yfirsýn yfir aðgerðir einstakra starfsmanna á sjóðsvélar. Stefnanda hafði verið afhentur listi með þjónanúmerum sem eingöngu hafi verið ætlaður vaktstjórum og hafi sá listi farið á vergang. Hafi þetta orðið til þess að aðrir starfsmenn hafi fengið tækifæri til þess að skoða og/eða hagnýta þjónanúmer annarra starfsmanna Slippbarsins. Í skýrslutöku hjá lögreglu hafi stefnandi ekki talið neitt athugavert við að aðrir starfsmenn stefnda hafi verið að nota þjónanúmerið sitt því það væri tíma- og vinnusparnaður svo framarlega sem hann yrði látinn vita um notkunina. Þessi notkun sem stefnandi vísi til í skýrslutöku lögreglu feli í sér skýrt brot á starfsskyldum stefnanda að mati stefnda. Stefndi byggi á því að með öllu sé ósannað að hann hafi leitast við að eyðileggja framtíðastarfsmöguleika stefnanda hér á landi. Ekkert bendi til þess að stefnandi hafi yfir höfuð leitast við að fá vinnu í kjölfar riftunar á ráðningarsambandi hans eða að hann hafi komið að lokuðum dyrum í viðleitni sinni við að fá vinnu fyrir tilstuðlan stefnda. Af þeim ástæðum sé umræddri málsástæðu stefnanda hafnað sem rangri og ósannaðri. Þá sé miskabótakröfu stefnanda mótmælt á sama grundvelli, þ.e. að umræddar málsástæður stefnanda séu með öllu ósannaðar. Telji stefndi því engin efni til að dæma stefnanda miskabætur, enda hafi ekki verið til að dreifa sök starfsmanna hans. Á sama tímabili og stefnandi haldi fram að hann hafi verið óvinnufær setji hann myndir á samfélagsmiðla þar sem hann byrji nám í japönsku við Háskóla Íslands í ágúst 2013, fari í neðansjávarköfun, spili fótbolta, fari í útihlaup, ferðist á milli a.m.k. þriggja heimsálfa og skemmti sér á skemmtistöðum úti í heimi, svo örfá dæmi séu nefnd. Stöðuuppfærslur stefnanda á samfélagsmiðlum sýni í máli og myndum fram á lifnaðarhætti stefnanda á tímabilinu 2013 og til febrúar 2015. Stefndi hafni því alfarið að bera ábyrgð á takmörkuðum atvinnutækifærum stefnanda eða meintri óvinnufærni hans á tímabilinu. Myndirnar beri með sér að stefnandi virðist bæði hafa haft líkamlega heilsu og fjárhagslega burði til að takast á við daglegt líf á hefðbundinn hátt. Þá telji stefndi ljóst að hann geti ekki borið ábyrgð á umfjöllun fjölmiðla um meint brot stefnanda og áhrifum þeirrar umfjöllunar á andlega líðan stefnanda. Engin gögn styðji orsakatengsl milli riftunar stefnda á ráðningarsambandi stefnanda og þeirra andlegu veikinda sem lýst sé í stefnu. Þeirri málsástæðu stefnanda sé því alfarið hafnað sem rangri og ósannaðri. Ennfremur byggi stefndi á því að það sé með öllu ósannað að stefnandi eigi rétt á ígildi launa frá riftunardegi til loka febrúar 2015, ásamt orlofi og ígildi mótframlags í lífeyrissjóð. Stefnandi geri kröfu um að fá greidd laun í rúmlega 18 mánuði sem stefndi mótmæli alfarið. Samkvæmt þeim kjarasamningi sem í gildi hafi verið á umræddum tíma hafi uppsagnarfrestur stefnanda einungis verið 1 mánuður. Samkvæmt öllu ofangreindu telji stefndi að staðreyndir málsins séu skýrar. Ráðningarsambandi við stefnanda hafi verið rift samstundis í kjölfar alvarlegra brota í starfi. Við slíka riftun eigi starfsmaður ekki rétt á launum í uppsagnarfresti. Stefnandi eigi því engan rétt til greiðslu launa. Þá hafi engin ólögmæt meingerð gegn æru stefnanda verið gerð af hálfu starfsmanna stefnda og eigi stefnandi því ekki rétt til miskabóta. Stefndi telji því sannað að riftun sín hafi verið lögmæt vegna grófra brota stefnanda sem hafi jafnvel verið refsiverð þó sannanir hafi ekki verið nægilegar til saksóknar samkvæmt 4. mgr. 52. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Í því samhengi mætti vísa til þess að fyrrverandi kærasta stefnanda hafi skýrt frá því í skýrslutöku hjá lögreglu hinn, 12. nóvember 2014, að hún hefði fundið tvö umslög með íslensku reiðufé og að stefnandi hafi lifað verulega umfram efni og greitt kreditkortareikninga með reiðufé. Þá skýrði vitnið jafnframt frá því að stefnandi hafi áður verið ásakaður um að hafa dregið að sér fé á veitingastað en það tilvik hafi ekki verið kært til lögreglunnar. Varakrafa stefnda sé sett fram til öryggis. Hún sé byggð á sömu málsatvikum og málsástæðum og aðalkrafan. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda, byggi stefndi á því að dómkröfur verði að lækka verulega enda sé með öllu ósannað að stefnandi eigi rétt á ígildi launa frá riftunardegi fram til loka febrúar 2015, ásamt orlofi og ígildi mótframlags í lífeyrissjóð. Loks mótmæli stefndi sérstaklega vaxtakröfu stefnanda að því er varðar upphafstíma dráttarvaxta og vaxtafót. Að öðru leyti en hér er rakið vísist að öllu leyti til rökstuðnings stefnda fyrir aðalkröfu sinni. Stefndi vísi einkum til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, almennra hegningarlaga nr. 19/1940, almennu skaðabótareglunnar auk skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá vísi stefndi einnig til almennra meginreglna vinnuréttar, kröfuréttar, samningaréttar og skaðabótaréttar. Krafa um málskostnað sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 129. og 130. gr. laganna.

Forsendur og niðurstaða

Í bréfi þáverandi hótelstjóra stefnda, 16. ágúst 2013, er fyrirvaralaus uppsögn stefnanda rökstudd með því að hann hafi þann 10. ágúst orðið uppvís að því að hagræða uppgjörum og kreditfæra greidda reikninga. Þá hafi greiðsla, sem hann hafi sjálfur veitt viðtöku, ekki skilað sér í lokauppgjörum, sem hann hafi sjálfur annast. Hefði stefnandi þannig brotið starfsreglur fyrirtækisins um meðferð fjármuna og ennfremur brotið gegn heiðarleika- og trúnaðarskyldum, sem væru forsenda fyrir starfi hans. Um væri að ræða mjög alvarlegt brot á þeim skyldum sem á honum hvíldu gagnvart stefnda og neyddist stefndi því til að rifta ráðningarsamningi hans fyrirvaralaust, frá og með 10. ágúst.

Eins og áður er rakið byggir stefndi á því í greinargerð sinni að honum hafi verið heimilt að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi þar sem hann hafi með saknæmum og ólögmætum hætti brotið gróflega gegn starfs- og trúnaðarskyldum sínum gagnvart stefnda en hann hafi sem vaktstjóri borið ábyrgð á uppgjörum og reikningsskilum á þeim vöktum sem hann hafi veitt forstöðu og að bókhald vaktarinnar væri fært í samræmi við lög, reglur og viðteknar venjur sem gilt hafi um meðferð fjármuna. Eins og rannsókn lögreglu beri með sér hafi stefnandi vanrækt umræddar skyldur sínar í veigamiklum atriðum. Þannig hafi stefnandi bakfært og veitt heildarafslætti fyrir verulegar fjárhæðir, þvert á starfsreglur stefnda, í hróplegu ósamræmi við aðra starfsmenn stefnda þ. á m. annan vaktstjóra sem starfað hafi til móts við hann. Ennfremur sé sannað að stefnandi hafi brotið alvarlega gegn starfsskyldum sínum þegar alls 80.000 krónur, sem stefnandi hafi veitt viðtöku hafi horfið á vakt, sem hann hafi borið ábyrgð á. Umrætt reiðufé hafi ekki skilað sér í uppgjöri sem stefnandi hafi borið ábyrgð á og þyki ljóst að reiðuféð hafi verið tekið með ólögmætum hætti líkt og segi í bréfi lögreglu dagsettu 5. febrúar 2015. Þá byggi stefndi á því að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum sem umsjónaraðili veitingakerfisins, sem tekið hafi verið í notkun hjá stefnda í apríl 2013. Í skýrslutöku hjá lögreglu hafi stefnandi borið því við að aðrir starfsmenn hefðu notað þjónanúmerið sitt í fjarveru hans, en stefnandi hafi meðal annars farið frí í lok maí og byrjun júlí. Stefnanda hafi borið að tryggja að starfsmenn á hans vakt notuðu einungis eigin þjónanúmer við afgreiðslu og að þeir væru ekki að nota þjónanúmer hvers annars en tilgangur númeranna hafi verið að gefa stefnda yfirsýn yfir aðgerðir einstakra starfsmanna. Stefnanda hafði verið afhentur listi með þjónanúmerum sem eingöngu hafi verið ætlaður vaktstjórum og hafi sá listi farið á flakk. Hafi þetta orðið til þess að aðrir starfsmenn hafi fengið tækifæri til þess að skoða og/eða hagnýta þjónanúmer annarra starfsmanna Slippbarsins. Hafi þetta falið í sér skýrt brot á starfsskyldum stefnanda.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að hann hafi ekki gerst sekur um neinar þær ávirðingar í starfi sem réttlætt hafi fyrirvaralausa uppsögn hans en sönnunarbyrði fyrir slíku hvíli á stefnda. Sé í því sambandi bent á að stefnandi hafi aldrei áður en til fyrirvaralausrar brottvikningar hans hafi komið hlotið áminningu af hálfu stefnda vegna meintra brota í starfi. Stefnda hafi verið verið í lófa lagið að leita skýringa hjá stefnanda á þeim bakfærslum eða 100% afsláttarfærslum sem hann geri nú athugasemdir við. Sjóðsvélakerfi veitingastaðarins, sem tekið hafi verið í notkun í apríl 2013, hafi reynst meingallað, sem leitt hafi til þess að afgreiðslukassarnir, sem verið hafi alls 7 talsins, hafi frosið reglulega og nokkrum sinnum hafi kerfið hreinlega hrunið. Hótelstjóri og veitingastjóri hafi gefið heimild fyrir því að stofna til nýrra reikninga og kreditfæra þá eldri í þeim tilfellum þegar kerfið hafi verið til vandræða og hafi það verið gert til að auðvelda og flýta fyrir afgreiðslu og bæta þannig þjónustu við viðskiptavini. Í upphafi hafi öllum þjónum með þjónanúmer verið gefin heimild til þess að gefa 100% afslætti og kreditfæra. Þegar frá leið hafi kerfið hins vegar verið forritað þannig að einungis hafi verið hægt að bakfæra eða veita hærri aflslætti en 20% í gegnum þjónanúmer vaktstjóra. Við þá breytingu hafi það gerst og viðgengist að þjónar hafi notað númer vaktstjóra við bakfærslur, ýmist með leyfi eða ekki. Bakfærslur og afsláttarfærslur hafi verið algengar þegar kerfið hafi frosið, en einnig verið framkvæmdar við aðrar aðstæður svo sem við mistök starfsmanna þ.m.t. ofstimplun, óánægju gesta, þegar gestir hafi gleymt að borga eða hreinlega gengið vísvitandi frá ógreiddum reikningi. Bakfærsla hafi þá jafnan verið framkvæmd ef varan hafði ekki verið afhent og 100% afsláttur veittur ef varan hafði verið afhent viðskiptavini. Hafi þetta verið gert í þeim tilgangi að lager og vörutalning myndu stemma. Í sumum tilfellum, þegar vörur eða heilu reikningarnir hafi staðið eftir ógreiddir, hafi þeir verið færðir af borðum í matsal inn á borð í svokölluðum „Lounge“. Hafi það verið gert til þess að búa til rými á borðum í matsal fyrir nýja viðskiptavini, til þess að tryggja að matur og drykkur skilaði sér á réttan stað. Geymsla á reikningum í þessum skilningi í „Lounge“ hafi verið gerð með það að leiðarljósi að reyna að fá þá greidda, ef ske kynni að um fastagesti væri að ræða eða gesti sem starfsfólk myndi mögulega þekkja aftur. Í nánast öllum tilvikum hafi þessir reikningar dagað uppi og það komið í hlut stefnanda að bakfæra flesta þeirra. Skýri það m.a. þann mun sem sé að finna á fjölda bakfærslna stefnanda og vaktstjóra hinnar vaktarinnar, auk þess sem hinn vaktstjórinn hafi m.a. verið lengur frá störfum sökum orlofs. Þeir reikningar sem hafi verið bakfærðir hafi alltaf verið prentaðir út, nafn hótelstjóra skrifað á höfuð blaðsins og settir með uppgjöri, sem hafi verið venjan við bakfærslur.

Á stefnda hvílir sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum með þeim hætti að réttlætt hafi fyrirvaralausa riftun ráðningarsamnings hans og stefnanda.

Eins og áður hefur verið rakið fór fram ítarleg lögreglurannsókn á meintum fjárdrætti stefnanda í framhaldi af kæru stefnda, 4. september 2013. Þá liggur fyrir að lögreglurannsóknin var, með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, felld niður með bréfi Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, 5. febrúar 2015. Í rökstuðningi fyrir framangreindri ákvörðun segir í bréfi lögreglustjóra:

„Farið hefur fram ítarleg rannsókn af hálfu lögreglu og fjölmörg vitni kölluð til. Fyrir liggur fjöldi myndbanda er gefur að líta kærða við störf. Myndbandsupptökurnar bera það ekki með nokkru móti með sér að kærði hafi slegið eign sína á fjármuni staðarins. Ljóst þykir að víðtækur viðbúnaður hefur verið hafður uppi í því augnamiði að standa kærða að verki. Þannig var stuðst við hóp fólks sem gegndi einhvers konar tálbeitu hlutverki. Var þeim ætlað að kaupa veigar á staðnum en eingöngu greiða fyrir þær til kærða en þó virðist enginn af þeim hafa séð kærða slá eign sinni á fjármunina. Þá virðist hafa farið fram leit á kærða en ekkert saknæmt komið í ljós. Enginn vafi leikur á um að sérmerktir seðlar sem notaðir voru við aðgerðina fundust ekki í uppgjöri staðarins og því er ljóst að þeir hafi verið teknir með ólögmætum hætti. Frá því verður hins vegar ekki litið að fjárvörslur staðarins voru ekki með nægilega tryggðum hætti. Virðist sem starfsfólk hafi notað auðkenni hvers annars við aðgerðir á kössum og jafnvel nokkrir aðilar verið að nota sama kassa og sama auðkenni á sömu stundinni. Verður ekki með nokkru móti hægt að fullyrða að enginn annar starfsmaður á staðnum hafi ekki getað slegið eign sinni á fjármuni þá er kærði er grunaður um að hafa tekið ófrjálsri hendi. Í því sambandi er minnt á að fjöldi fólks var við störf umrætt kvöld en enginn viðbúnaður virðist hafa verið uppi gagnvart þeim á borð við leit eða aðra eftirfylgni.“

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu lögreglu, sem ekki hefur verið hrundið af stefnda, er það niðurstaða dómsins að þær ásakanir, sem stefndi bar á stefnanda um þjófnað og eða fjárdrátt og lagði til grundvallar framangreindri kæru sinni til lögreglu, 4. september 2013, og fyrirvaralausri uppsögn hans, 10. ágúst, séu tilhæfulausar.

Af hálfu stefnda hefur ekki verið sýnt fram á að þær aðferðir sem stefnandi hefur viðurkennt að hafa viðhaft við bakfærslur og afslætti hafi brotið í bága við fyrirmæli stefnda, verkferla hans eða almennt viðurkenndar starfsreglur, sem stefndi hafi kynnt honum eða stefnanda hafi átt að vera kunnugt um af öðrum ástæðum. Hefur stefnandi gefið skýringar á því hvers vegna hann hafi í ýmsum tilvikum bakfært reikninga og eða veitt 100% afslætti af reikningum. Hefur því ekki verið hrundið af stefnda að þær skýringar eigi við málefnaleg rök að styðjast ekki síst vegna tíðra bilana í sjóðsvélakerfi stefnda og þeirra erfiðleika sem þær sannanlega ollu við afgreiðslu viðskiptavina og uppgjör. Þá hefur stefndi ekki, gegn andmælum stefnanda, fært sönnur fyrir að meðferð þjónanúmera, að svo miklu leyti sem hún verður rakin til stefnanda, hafi falið í sér brot á starfsskyldum stefnanda eða að stefnandi beri ábyrgð á meintu hvarfi þeirra skráðu peningaseðla sem notaðir voru við svonefnda tálbeituaðgerð stefnda 9. – 10. ágúst 2013. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að stefnanda hafi verið veitt áminning eða athugasemdir verið gerðar við framangreint vinnulag og starfsaðferðir stefnanda, þótt brýnt tilefni hafi verið til, teldi stefndi þær brjóta í bága við starfsskyldur stefnanda og stefna hagsmunum stefnda í hætti. Verður meintu samtali hótelstjóra stefnda og stefnanda, sem aðallega, að sögn hótelstjórans, virðist hafa snúist um utanlandsferðir, þótt bakfærslur og afslætti kunni að hafa borið á góma, ekki jafnað til áminningar eða athugasemda í framangreindum skilningi.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að fyrirvaralaus uppsögn stefnanda hafi verið óréttmæt og eigi stefnandi því rétt á bótum úr hendi stefnda sem jafngildi launum í uppsagnarfresti. Því hefur ekki verið andmælt af hálfu stefnda að stefnandi hafi samkvæmt kjarasamningi Eflingar stéttarfélags átt eins mánaðar uppsagnarfrest, miðað við lok mánaðar. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda laun fyrir tímabilið 10. ágúst til og með 30. september 2013 en ekki er tölulegur ágreiningur um þennan hluta kröfugerðar stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi hans, 10. ágúst 2013, er nemi ígildi launa frá riftunardegi til loka febrúarmánaðar 2015. Skaðabótakrafan sé sett fram á þeim forsendum að starfsmenn stefnda hafi ekki látið sér nægja að rifta ráðningarsamningi stefnanda á grunni tilhæfulausra ásakana um fjárdrátt, eftir að hafa fylgst með vinnu stefnanda um margra mánaða skeið og eftir aumkunarverða tilraun fyrrverandi hótelstjóra stefnda til að leggja gildru fyrir stefnanda, heldur hafi markvisst verið unnið að því að bera út ásakanirnar til samstarfsmanna og aðila utan vinnustaðarins í þeim eina tilgangi að leggja stein í götu stefnanda, í samræmi við þá yfirlýstu fyrirætlun nefnds hótelstjóra stefnda, í vitna viðurvist, að framtíðar starfsmöguleikar stefnanda hér á landi skyldu eyðilagðir. Fyrir liggi ennfremur að starfsmenn stefnda hafi tjáð sig með gáleysislegum hætti við viðskiptavini Slippbarsins um brottrekstur stefnanda og hafi þeim ekki getað dulist hvaða afleiðingar myndu hljótast af slíkri háttsemi. Fjölmiðlar hafi tekið málið strax upp og greint m.a. frá því með þeim hætti að fylgst hefði verið með stefnanda og að hann hefði með notkun eftirlitsmyndavéla verið staðinn að verki við að taka peningaseðla úr kassa og stinga inn á sig. Á framangreindu beri stefndi ábyrgð sem fyrrum atvinnurekandi stefnanda sem og á grundvelli húsbóndaábyrgðarreglu skaðabótaréttar. Í þessu sambandi verði að hafa hugfast að stefnandi hafi verið ágætlega þekktur í veitingageiranum á Íslandi eftir að hafa sinnt fjölmörgum og ábyrgðarmiklum störfum á ýmsum þekktum og vinsælum veitingahúsum bæði á Íslandi og erlendis, allt frá árinu 1996 eins og ferilskrá stefnanda beri skýran vott um og stefnda hafi verið kunnugt um. Áform stefnanda hafi verið að vinna áfram á þessum vettvangi og hafi starf hjá stefnda verið skref í átt að frekari frama, en þau áform orðið að engu á einu augnabliki fyrir tilverknað stefnda. Ennfremur verði að hafa hugfast að atlaga stefnda gangvart stefnanda hafi falið í sér algjörlega fordæmalausa aðför vinnuveitanda að einum einstökum starfsmanni, þegar fyrir hafi legið að fjölmargir aðrir starfsmenn hafi getað gerst sekir um þær ávirðingar sem stefndi hafi kosið að tefla fram, ef eitthvað brot hafi yfirleitt átt sér stað. Í þessu sambandi sé einnig rétt að hafa hugfast að stefndi sé hluti stærsta fyrirtækis á Íslandi og reki einn vinsælasta ef ekki vinsælasta veitinga- og skemmtistað á Íslandi, Slippbarinn. Slagkraftur, áhrif og afleiðingar ásakana stefnda á hendur stefnanda um fjárdrátt sé af þessum ástæðum slíkur að því verði vart lýst.

Af hálfu stefnda er hvað framangreinda skaðabótakröfu varðar á því byggt að með öllu sé ósannað að stefndi eða þeir starfsmenn, sem hann beri ábyrgð á, hafi leitast við að eyðileggja framtíðarstarfsmöguleika stefnanda innan veitingageirans hér á landi. Þau ummæli sem fallið hafi af hálfu hótelstjóra stefnda, í framhaldi af uppsögn stefnanda, í þá veru að hann ætlaði sér að sjá til þess að stefnandi gæti ekki fengið vinnu í veitingageiranum hafi verið sögð í reiði og liggi ekkert fyrir um að hótelstjórinn eða aðrir starfsmenn stefnda hafi með einhverjum hætti látið verða af þeirri hótun. Þá geti stefndi með engu móti borið ábyrgð á þeirri fjölmiðlaumfjöllun sem orðið hafi í framhaldi af uppsögn stefnanda.

S-kk-nf T-kk-nf, fyrrverandi hótelstjóri Icelandair Reykjavík Hótel Marina, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Aðspurður svaraði hann því til að vel gæti verið að hann hefði sagt við tvo starfsmenn hótelsins, einhverjum dögum eftir uppsögn stefnanda, að hann skyldi sjá til þess að stefnandi fengi ekki vinnu hér á landi. Hins vegar hafi þetta verið sagt í bræði og hann aldrei rætt mál stefnanda við aðra veitingamenn eða haft nein afskipti af málum stefnanda eftir þetta. Þeir G-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi veitingastjóri á Slippbarnum og næsti yfirmaður stefnanda og E-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi starfsmaður á Slippbarnum, staðfestu báðir í skýrslum sínum við aðalmeðferð málsins að þeir hefðu heyrt S-kk-þf hótelstjóra segja eftir brottrekstur stefnanda að hann skyldi sjá til þess að stefnandi fengi ekki vinnu innan veitingageirans.

Af hálfu stefnanda hafa ekki verið færðar sönnur á að starfsmenn stefnda hafi vísvitandi reynt að koma í veg fyrir að stefnandi gæti fengið vinnu innan veitingageirans eftir að honum hafi fyrirvaralaust verið vikið úr starfi 10. ágúst 2013. Getur það ekki verið á ábyrgð stefnda þótt uppsögn stefnanda hafi spurst út og síðar orðið fjölmiðlaefni, þótt fallast megi á það með stefnanda að aðferðin við brottreksturinn hafi verið bæði harkalegri og meira áberandi en tilefni var til. Hefur ekki verið sýnt fram á bein orsakatengsl milli aðferðarinnar sem beitt var og þess að stefnanda reyndist, að eigin sögn, ómögulegt að fá vinnu á sínu sérsviði í framhaldi af brottrekstrinum. Verður stefndi því sýknaður af skaðabótakröfu stefnanda byggðri á framangreindri málsástæðu.

Með vísan til þess er áður greinir um tilhæfulausa brottvikningu stefnanda verður fallist á það með stefnanda að kæra stefnda á hendur honum til lögreglu hafi verið ástæðulaus og jafnframt að þær sakir sem á hann hafi verið bornar hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn persónu hans og æru í merkingu b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og valdið honum miska. Þá er fallast á það með stefnanda að meingerðin hafi verið stórfelld og líkleg til að skaða æru hans verulega. Að öllu framangreindu virtu þykja miskabætur til stefnda hæfilega ákveðnar 2.000.000 króna.

Með vísan til alls framangreinds verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda

3. 096.830 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 456.336 krónum frá 1. september 2013 til 1. október 2013 en af 1.096.830 krónum frá þeim degi til 28. júní 2015 en af 3. 096.830 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað og telst hann hæfilega ákveðinn 2.000.000 króna.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Flugleiðahótel ehf., greiði stefnanda, J-kk-þgf G-kk-þgf B-kk-þgf, 3.096.830 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 456.336 krónum frá 1. september 2013 til 1. október 2013 en af 1.096.830 krónum frá þeim degi til 28. júní 2015 en af 3.096.830 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 2.000.000 króna í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf