E-2925/2013

Mál þetta, sem dómtekið var þann 3. september sl., var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu útgefinni 19. júní 2013 af T-kk-þgf S-kk-þgf, Bjarnargili, 570 Fljótum, og S-kvk-þgf B-kvk-þgf, Bjarnargili, 570 Fljótum, á hendur Fiskistofu, Dalshrauni 1, 220 Hafnarfirði, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, Brúnastöðum, 570 Fljótum og Veiðiklúbbi Íslands ehf., Berglandi, 565 Hofsósi.

Dómkröfur aðila

Stefnendur gera sameiginlega eftirfarandi dómkröfur:

Að felld verði úr gildi með dómi sú stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu, frá 22. febrúar 2012, að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár samþykkti samning við Veiðiklúbb Íslands ehf. um leigu á vatnasvæðinu árin 2012 til 2017, sé lögmæt.

Að felld verði úr gildi með dómi sú ákvörðun aukafundar Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, frá 12. nóvember 2011, að leigja Veiðiklúbbi Íslands ehf. vatnasvæði félagsins frá 2012 til 2017.

Þá krefjast stefnendur málskostnaðar úr hendi stefndu sameiginlega (in solidum) eftir málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins, en stefnendur eru ekki virðisaukaskattskyldir aðilar.

Stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, krefst þess að verða sýknað af öllum kröfum stefnenda. Þá er krafist málskostnaðar óskipt úr hendi stefnenda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti sem áskilinn er réttur til að leggja fram við aðalmeðferð málsins ef til hennar kemur. Þá er krafist álags er nemur virðisaukaskatti á málskostnað.

Stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., gerir þá kröfu að hann verði sýknaður af öllum þeim kröfum stefnenda sem beinast að honum samkvæmt stefnu. Þá krefst stefndi málskostnaðar skv. mati dómsins eða samkvæmt reikningi sem lagður verði fram við aðalmeðferð málsins.

Í upphaflegri kröfugerð krafðist stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., og stefnda Fiskistofa þess að málinu yrði vísað frá dómi og stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., krafðist þess að málinu yrðu vísað frá dómi hvað hann varðaði. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, dags. 6. febrúar 2014, var kröfum stefnenda á hendur stefndu, Fiskistofu, vísað frá dómi, en hafnað var kröfum stefndu, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár og Veiðiklúbbs Íslands ehf., um frávísun.

II.

Málsatvik

Helstu málavextir eru þeir að um langt skeið hefur veiðiréttur Miklavatns og Fljótaár, verið í útleigu og tekjur af þeirri útleigu verið greiddar í formi arðs til félagsmanna. Stefnendur voru leigutakar vatnasvæðisins tímabilið 1994 til 1996, en undanfarin ár hefur stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., haft veiðiréttinn á leigu. Stefnendur eru eigendur jarðarinnar Bjarnargils, en jörðin á merki að ánni Fljótaá og eru stefnendur því handhafar veiðiréttar í Fljótaá og eiga um leið skylduaðild að stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár.

Á aðalfundi stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, þann 30. apríl 2011 var fjallað um útleigu Fljótaár og gerði formaður veiðifélagsins grein fyrir samstarfi við núverandi leigutaka, stefnda Veiðiklúbb Íslands ehf., og kynnti samantekt um hugmyndir leigutaka varðandi framlengingu leigusamnings og lýsti yfir áhuga stjórnarmanna á að semja við leigutaka. Stefnandi T-kk-nf lýsti því yfir á fundinum að hefði á sínum tíma verið samið við hann í stað stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., hefði veiðifélagið hagnast mun meira. Stefndi T-kk-nf lagði að svo búnu eftirfarandi tillögu fram:

„Aðalfundur veiðifélags Miklavatns- og Fljótaár haldinn að Ketilási 30. apríl 2011 samþykkir að bjóða út veiðirétt Fljótaár strax eftir að núverandi leigusamningi lýkur í haust. Nýr samningur skal miðast við 5 næstu veiðitímabil.“

Stefnandi T-kk-nf lýsti þeirri skoðun sinni að ólöglegt væri að taka ekki hæsta tilboði líkt og gerst hefði, að hans sögn, við síðasta útboð. Á fundinum var síðan rætt um samstarf við stefnda Veiðiklúbb Íslands ehf. Stefnandi T-kk-nf lýsti því síðan yfir að stefnendur væru reiðubúnir að greiða 8.000.000 kr. fyrir leigu veiðiréttarins ef gengið yrði til samninga við hann. Óskaði hann eftir því að fá möguleika á að ganga til samninga við stjórnina um leigu á svæðinu.

Stjórnarformaður bar síðan fram eftirfarandi tillögu:

„Aðalfundur Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár haldinn að Ketilási 30. apríl 2011 veitir stjórn félagsins heimild til að ganga til viðræðna við Veiðiklúbb Íslands um áframhaldandi útleigu vatnasvæðisins. Niðurstöður samningaviðræðna skal liggja fyrir ekki seinna en um mánaðamótin ágúst – september 20111.“

Tillaga T-kk-ef var síðan borin upp á fundinum og var hún felld með 9 atkvæðum gegn 1, en þrír seðlar auðir. T-kk-nf ítrekaði síðan vilja sinn til að greiða átta milljónir fyrir veiðirétt með bankaábyrgð. Tillaga stjórnarformanns var síðan borin undir atkvæði og samþykkt með 10 atkvæðum gegn 1, en tveir seðlar voru auðir.

Stefnendur kærðu téða ákvörðun stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, til Fiskistofu á grundvelli kæruréttar í lögum um lax- og silungsveiði nr. 61/2006 með kæru, dagsettri 24. júní 2011, og kröfðust stefnendur þess að Fiskistofa felldi framangreinda ákvörðun úr gildi. Stefnendur byggðu meðal annars á því að ákvörðun stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, bryti í bága við lögfestan tilgang veiðifélaga. Stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, var veittur andmælaréttur og í bréfi sínu til Fiskistofu, dagsettu 25. júlí 2011, byggði stjórn félagsins á því að ekki hefði verið tekin endanleg ákvörðun um fyrirkomulag útleigu, heldur hefði stjórninni aðeins verið veitt heimild til að ganga til samninga við núverandi leigutaka. Stefnda, Veiðiklúbbi Íslands ehf., var jafnframt veitt tækifæri til að koma að sínum athugasemdum sem hann gerði með bréfi, dagsettu 31. júlí 2011. Stefnendum var gefinn kostur á að svara athugasemdum framangreindra aðila og gerðu þau það með bréfi, dagsettu 10. ágúst 2011.

Samþykktir fyrir stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, voru staðfestar af Fiskistofu þann 15. september 2011 og birtar í B-deild Stjórnartíðinda 30. september sama ár.

Niðurstaða Fiskistofu, sem birt var 23. september 2011, var að ekki hefði verið tekin ákvörðun um efnislega ráðstöfun veiðiréttarins heldur aðeins tekin ákvörðun um tiltekinn feril til að ná fram niðurstöðu um það hvernig haga skyldi útleigu svæðisins og því bæri að staðfesta ákvörðun aðalfundar stefnda Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár sem formlega og efnislega lögmæta, enda hefði hún verið í samræmi við fundarboðun.

Í kjölfar ákvörðunar Fiskistofu fóru stefnendur fram á það með bréfi, dagsettu 10. október 2011, að haldinn yrði auka-aðalfundur í samræmi við þá ákvörðun Fiskistofu að ekki hefði enn verið tekin efnisleg afstaða til ráðstöfunar veiðiréttarins. Í bréfinu áskildu stefnendur sér jafnframt rétt til þess að leggja fram skriflegt tilboð í veiðiréttinn og lýstu því yfir að þau teldu stefnda Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár óheimilt að taka lægra tilboði stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., ef önnur hærri tilboð kæmu fram á fundinum.

Hinn 28. október 2012 var boðað, með ábyrgðarbréfi, til auka-aðalfundar í stefnda Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár þann 12. nóvember 2011. Á fundinum voru lögð fram drög að samningi milli stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, og stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf. Stefnandi T-kk-nf S-kk-nf mætti ekki á fundinn sökum veikinda en stefnandi S-kvk-nf B-kvk-nf mætti ekki sem fulltrúi Bjarnargils á fundinn, en kom á staðinn í byrjun fundar með veitingar á vegum kvenfélagsins sem sá um veitingar á fundinum. Aðspurð gerði hún þá grein fyrir því að stefnandi T-kk-nf S-kk-nf væri á sjúkrahúsi vegna veikinda. Á fundinum kynnti stjórnarformaður niðurstöður Fiskistofu um kæru stefnenda. Á fundinum var lesinn upp samningur við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., og svarað spurningum varðandi hann. Samningurinn var síðan borinn undir atkvæði og féllu þau þannig að 17 sögðu já, 8 sátu hjá en enginn greiddi atkvæði gegn samningnum.

Samkvæmt leigusamningi milli stefnda Veiðifélags Miklavatns- og Fljótaár og Veiðiklúbbs Íslands ehf. leigir leigutaki allan rétt til stangveiði, bæði lax- og silungsveiði, í Fljótaá og Miklavatni. Gildistími samnings var frá og með árinu 2012 til loka veiðitímabilsins 2017. Grunnleiga er 6.800.000 kr. og bónus hvers árs skal greiddur fjölgi veiddum löxum. Fjölgi veiddum löxum í 232 skal greiða 300.000 kr. í bónus, fjölgi veiddum löxum í 262 er bónus 600.000 kr., fjölgi veiddum löxum í 310 skal greiddur 900.000 kr. bónus, fjölgi veiddum löxum í 410 skal greiddur 1.500.000 kr. bónus, og fjölgi veiddum löxum í 460 skal greiddur bónus að fjárhæð 1.800.000 kr.

Stefnendur kærðu niðurstöðu auka-aðalfundar Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár til stefnda, Fiskistofu, með kæru, dagsettri 30. nóvember 2011. Stefnendur kröfðust þess að stefndi Fiskistofa felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að hún færi í bága við tilgang og markmið veiðifélaga samkvæmt lax- og silungsveiðilögum. Þá væri hún einnig ólögmæt þar sem ekki væru til staðar staðfestar samþykktir fyrir veiðifélagið líkt og skylt væri samkvæmt lögunum. Án tilvistar samþykktanna og málsmeðferðarreglna þeirra hefði málið ekki fengið lögmælta meðferð.

Stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, ásamt stefnda Veiðiklúbbi Íslands ehf., var veitt tækifæri til að koma að athugasemdum sínum vegna kærunnar. Fyrir hönd beggja aðila var vísað til ákvörðunar Fiskistofu frá 23. september 2011. Í athugasemdum stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., var byggt á því að leigurétturinn hefði ekki verið boðinn út heldur ákveðið að ganga að nýju til samninga við fyrri leigutaka. Stjórnarmenn stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, komu að athugasemdum fyrir hönd veiðifélagsins og vísuðu því á bug að ekki hefði verið staðið réttilega að auka-aðalfundinum.

Stefnendur gerðu athugasemdir við umsagnir stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., og stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, og byggðu á því að félaginu hefði borið að kynna félagsmönnum efni samningsins við stefnda Veiðiklúbbinn um leið og niðurstöður þeirra samningsviðræðna lágu fyrir og samningurinn hefði ekki fylgt fundarboði. Þá áréttuðu stefnendur þann misskilning að fyrri ákvörðun Fiskistofu hefði snúið að endanlegri niðurstöðu um efnislega ráðstöfun veiðiréttarins. Þar sem sú ákvörðun hefði nú verið tekin af stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, væri ákvörðunin kæranleg til Fiskistofu.

Fiskistofa birti stjórnvaldsákvörðun sína hinn 22. febrúar 2012 og var niðurstaða Fiskistofu sú að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, samþykkti samning við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., um leigu á vatnasvæðinu árin 2012 til 2017, væri lögmæt.

Stefnendur höfðuðu síðan mál þetta með stefnu útgefinni 19. júní 2013 sem áður er rakið.

II.

Málsástæður og lagarök stefnenda

Varðandi aðild málsins þá taka stefnendur fram að þau séu hjón og þinglýstir eigendur jarðarinnar Bjarnargils í Fljótum og þau hafi skylduaðild að stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, samkvæmt ákvæðum laga um lax- og silungsveiði nr. 61/2006. Tilboð í leigu á veiðirétti Fljótaár á aðalfundi stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, hinn 30. apríl 2011, hafi verið fyrir hönd beggja stefnenda. Ákvörðunina frá 12. nóvember 2011 hafi stefnendur kært til Fiskistofu með kæru, dagsettri 30. nóvember 2011, og Fiskistofa hafi komist að þeirri niðurstöðu með stjórnvaldsákvörðun sinni, dagsettri 22. febrúar 2012, að ákvörðunin væri lögmæt. Stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, hafi tekið umþrætta ákvörðun, en sú ákvörðun hafi haft áhrif á hagsmuni stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., og því sé báðum aðilum stefnt. Framangreindir aðilar hafi jafnframt verið aðilar að því stjórnsýslumáli sem Fiskistofa hafði til meðferðar eftir kæru frá stefnendum. Fiskistofa hafi staðfest lögmæti hinnar umþrættu ákvörðunar stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, og tekið þá stjórnvaldsákvörðun sem krafist var ógildingar á í fyrri dómkröfu og sé því stefnt til varnar.

Stefnendur vísa til þess að vegna hagsmuna handhafa veiðiréttinda á sameiginlegum vatnasvæðum hafi löggjafinn talið nauðsynlegt að setja ákveðnar reglur um meðferð og ráðstöfun réttindanna og sérstökum veiðifélögum falið að framfylgja þeim reglum. Eigendur veiðiréttinda séu skyldir að eiga aðild að hlutaðeigandi veiðifélagi og veiðifélagið sjái síðan um að taka ákvarðanir um meðferð og ráðstöfun veiðiréttindanna. Í samræmi við ákvæði laga um lax- og silungsveiði hafi eignarréttindi stefnenda verið, og séu enn, bundin ákvörðunum stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár.

Stefnendur byggja á því að með aðildarskyldu að veiðifélögum hafi löggjafinn ekki aðeins beitt undantekningu frá stjórnarskrárvörðum rétti aðila til að standa utan félaga samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga nr. 33/1944 og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, heldur jafnframt sett veiðiréttarhöfum þröngar skorður við meðferð og ráðstöfun réttinda sinna, sem njóti stjórnarskrárverndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Vegna þeirra takmarkana sem aðildarskylda að veiðifélögum leiði af sér sé veiðifélögum þrengri stakkur sniðinn í ákvörðunartöku, meðferð og ráðstöfun réttinda félagsaðila en öðrum félögum. Slík sjónarmið endurspeglist í lögum nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Með setningu laganna hafi verið ætlunin að auka réttaröryggi einstakra félagsmanna í veiðifélögum. Samkvæmt almennum athugasemdum í greinargerð með frumvarpinu skyldi það fyrst og fremst gert með því að fjölga þeim atriðum sem veiðifélögum yrði gert skylt að taka upp í samþykktir sínar með það að markmiði að gera rekstur og ákvarðanatöku á vettvangi veiðifélaga skýrari og skilvirkari.

Til að markmiði laganna yrði náð sé í 3. mgr. 39. gr. tekið fram hvað samþykktir veiðifélaga skuli innihalda, en í f-lið þeirrar greinar sé tiltekið að í samþykktum skuli kveða á um sérstakar málsmeðferðarreglur. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi segi að setning slíkra málsmeðferðarreglna sé nauðsynleg í ljósi hins aukna hlutverks sem veiðifélögum sé ætlað með nýju lögunum. Þrátt fyrir að ekki sé gengið svo langt að gera þau að eiginlegu stjórnvaldi í skilningi stjórnsýslulaga þá verði að gera ríkari kröfur til vandaðrar málsmeðferðar af þeirra hálfu „enda meðhöndli þau þýðingamikil réttindi manna og skyldur, þar á meðal stjórnarskrárvarin réttindi“. Þá taki löggjafinn fram að við útfærslu samþykktanna, þar á meðal málsmeðferðarreglna, skuli hafa hliðsjón af grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins.

Stefnendur vísa til þess að veiðifélögum beri að setja málsmeðferðarreglur í samþykktir sínar og hafa þar hliðsjón af reglum stjórnsýsluréttar. Fiskistofa hafi eftirlit með ákvörðunum veiðifélaga samkvæmt 43. gr. laga um lax- og silungsveiði. Þá sé það skilyrði samkvæmt bráðabirgðaákvæði lax- og silungsveiðilaga að samþykktum veiðifélaga skuli breytt í samræmi við kröfur laganna innan árs frá gildistöku þeirra.

Þegar stefnendur hafi lagt fram tilboð í veiðirétt Miklavatns og Fljótaár árið 2011 hafi enn ekki legið fyrir staðfestar samþykktir fyrir stefnda Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár. Lögin kváðu hins vegar á um að þau skyldu liggja fyrir eigi síðar en 1. júlí 2007. Stjórn stefnda félagsins hafi samþykkt nýjar samþykktir þess á aðalfundi hinn 18. nóvember 2007, en samþykktirnar hafi ekki verið fullnægjandi og því ekki staðfestar af stefndu Fiskistofu og birtar í B-deild Stjórnartíðinda líkt og skylt sé samkvæmt 8. mgr. 39. gr. laga um lax- og silungsveiði, en athugasemdir hafi snúið að málsmeðferðarreglum samþykktanna.

Stefnendur benda á að stefnda Fiskistofa hafi látið hjá líða að gera stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, að setja sér lögmætar samþykktir og heldur ekki nýtt sér heimild 6. mgr. 39. gr. laganna til að setja veiðifélaginu samþykktir uns úr því yrði bætt. Af framangreindu hafi leitt að þegar stefnandi T-kk-nf bar upp tilboð stefnenda í veiðiréttindi Miklavatns og Fljótaár árin 2012-2017 hafi málið ekki verið sett í lögmæltan farveg samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði og kröfum 6. gr. reglugerðar nr. 1024/2006 um starfsemi veiðifélaga eða með hliðsjón af almennum reglum stjórnsýsluréttar. Þess í stað hafi tilboð stefnenda verið sniðgengið á grundvelli geðþóttaákvarðana ráðandi hluta félagsmanna.

Stefnendur hafi þá snúið sér til Fiskistofu í því skyni að hún hlutaðist til um að rétta hlut þeirra. Niðurstaða Fiskistofu þann 23. september 2011 hafi verið á þá leið að ekki væri tímabært að ákveða hvort staðið hefði verið með lögmætum hætti að umþrættri ákvörðun þar sem í raun hefði aðeins verið tekin ákvörðun um að ganga mætti til samninga við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., og því hefði veiðiréttinum enn ekki verið ráðstafað efnislega.

Stefnendur hafi því krafist þess að haldinn yrði auka-aðalfundur þar sem tekin væri endanleg ákvörðun um útleigu á veiðiréttinum. Í samræmi við undanfara fundarins hafi tillaga stefnenda ekki verið nefnd eða kynnt fundarmönnum. Stefnandi, S-kvk-nf, hafi mætt á fundinn þar sem stefnandi, T-kk-nf, hafði veikst skyndilega og þurft að leggjast inn á sjúkrahús. Þar hafi umræður verið harðvítugar og ómálefnalegar. Á þessum auka-aðalfundi þann 12. nóvember 2011 hafi hagsmunum skyldubundinna aðildarmanna stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, verið ýtt til hliðar og leigusamningur við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., verðið staðfestur, þvert gegn lögmæltum tilgangi veiðifélaga samkvæmt d-lið 1. mgr. 37. gr. laga um lax- og silungsveiði.

Leigusamningur milli stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., og stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, sé á þá leið að grunnleiga sé 6.800.000 kr. árlega en auk þess verði greiddar bónusgreiðslur ári eftir veiðiaukningu og skuli bónusgreiðslan miðuð við tiltekna aukningu á skráðri stangaveiði í Fljótaá, minnst 300.000 kr. og mest 1.800.000 kr., eftir fjölda veiddra laxa. Í samningnum sé einnig kveðið á um framlag að andvirði 300.000 kr. í umbótasjóð árið 2012. Samanlagt hljóði leigugreiðslur því upp á 7.100.000 kr. fyrir árið 2012 en bónusgreiðslur séu þar óvissar og í raun mjög ólíklegt að til þeirra komi miðað við veiði síðustu ára. Til þess að til fyrstu bónusgreiðslu komi, þ.e. 300.000 kr., verði veiði í ánni að aukast um tæpan þriðjung milli ára. Það sé því ljóst að sú grunnleiga sem Veiðiklúbburinn skuli inna af hendi samkvæmt samningnum og heildarleigan ásamt ólíklegum bónusgreiðslum sé umtalsvert lægri en sú grunnleiga sem stefnendur buðu á aðalfundi stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, hinn 30. apríl 2011.

Stefnendur benda á að þau hafi jafnframt átt hæsta tilboð í leigu á veiðiréttinum fyrir tímabilið 2007-2012, en þá hafi stefnendur boðið 6.000.000 kr. í veiðiréttinn en allt að einu hafi stjórn stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, ákveðið að gera samning við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., um leigu vatnasvæðisins fyrir 4.300.000 kr. Við hrunið 2008 hafi verið tekin sú ákvörðun að lækka þessa leigu um 500.000 kr. en síðasta ár leigutímans hafi leigan verið hækkuð að nýju upp í 5.000.000 kr.

Stefnendur byggja á því varðandi fundinn 12. nóvember 2011 að hvorki hafi verið boðað til fundarins með ábyrgðarbréfi né verið tiltekið að á fundinum stæði til að ráðstafa veiði líkt og 11. gr. reglugerðar nr. 1024/2006 kveði á um. Drög að leigusamningnum hafi ekki verið send félagsmönnum með fundarboðuninni og þeim því ekki gefinn kostur á að taka afstöðu til hans áður en á fundinn var komið. Á fundinum hafi samningurinn ekki verið lagður fram til kynningar heldur lesinn upp af formanni stjórnar.

Stefnendur telja að margir ágallar hafi verið á meðferð stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, á tilboði stefnenda og við töku umþrættrar ákvörðunar 12. nóvember 2011 og fullljóst að aðrar ástæður en hlutlægar og lögmætar hafi leitt til töku ákvörðunarinnar. Ekki hafi verið uppfylltar kröfur lax- og silungsveiðilaga, ekki hafi verið farið eftir málsmeðferðarreglum og ekki hafi verið höfð hliðsjón af reglum stjórnsýsluréttarins, svo sem jafnræðisreglu, rannsóknarreglu, upplýsingarétti, andmælarétti eða rétti stefnenda til rökstuðnings fyrir ákvörðuninni. Tilboð stefnenda í veiðiréttindi Miklavatns og Fljótaár hafi því ekki aðeins kallað á að það fengi lögmæta meðferð samkvæmt skýrum málsmeðferðarreglum sem veiðifélaginu var skylt að hafa í samþykktum sínum samkvæmt II. bráðabirgðaákvæði lax- og silungsveiðilaga ásamt f-lið 3. mgr. 39. gr. og a-lið 1. mgr. 37. gr. sömu laga, heldur hafi borið, við þá meðferð, að hafa hliðsjón af grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins í samræmi við fyrirmæli frumvarps til lax- og silungsveiðilaga. Fiskistofa hafi allt að einu komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun aukaaðalfundar hinn 12. nóvember 2011 hefði verið lögmæt og staðið hafi verið með lögmætum hætti að málsmeðferðinni í aðdraganda hennar. Fiskistofa hafi talið að þar sem samþykktir fyrir stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, voru samþykktar af Fiskistofu 15. september 2011 og birtar í Stjórnartíðindum 30. september 2011, væri ekki hægt að fallast á að gildi ákvörðunarinnar væri ólögmætt á þeim grundvelli, án þess að rökstyðja þá niðurstöðu frekar. Fiskistofu hafi hins vegar borið að taka afstöðu til þess hvort málsmeðferðin hefði verið í samræmi við tilvitnaðar samþykktir og jafnframt hvort samþykktirnar uppfylltu þær kröfur sem til þeirra eru gerðar samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði ásamt reglugerð nr. 1024/2006, sérstaklega 6. gr. hennar sem fjallar um málsmeðferðarreglur. Í fyrsta lagi hafi fyrrgreindar samþykktir ekki verið staðfestar á þeim tíma er stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, tók þá ákvörðun að ganga til samninga við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., með ákvörðun aðalfundar hinn 30. apríl 2011. Í öðru lagi hafi ekki verið hlutast til um að koma þessu atriði í lögmæltan farveg fyrr en stefnendur höfðu bent á þessa brotalöm í kæru sinni til Fiskistofu hinn 24. júní 2011. Því sé ljóst að tilboð stefnenda var lagt fram á þeim tíma er engar samþykktir voru til staðar fyrir félagið. Í þriðja lagi breyti staðfesting Fiskistofu á samþykktum ekki þeirri staðreynd að málsmeðferðin var ófullnægjandi í alla staði og niðurstaðan í andstöðu við lögmæltan tilgang veiðifélaga, að hafa hagsmuni félaga að leiðarljósi við meðferð réttinda þeirra og ákvarðanatöku. Í fjórða lagi sé jafnframt ljóst að séu samþykktirnar skoðaðar með hliðsjón af fyrirmælum í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum um lax- og silungsveiði nr. 61/2006 þá fullnægi þær ekki þeim kröfum sem gerðar voru um setningu málsmeðferðarreglna.

Stefnendum þykir einnig rétt að benda á ákvörðunarorð Fiskistofu í ljósi þeirra forsendna sem Fiskistofa reki í undanfara þeirra. Þar byggi Fiskistofa á því að ákvörðun sem leiði til verri niðurstöðu en að var stefnt hjá veiðifélagi verði ekki þar með talin ólögmæt. Fiskistofa telji það ekki hlutverk sitt að skera úr um slík matskennd atriði, sbr. 43. gr. laga um lax- og silungsveiði nr. 61/2006. Hlutverk hennar sé aðeins að taka afstöðu til „lögmætis ákvarðana en ekki hvort eitt tilboð væri hagstæðara en annað eða ein aðferð betri en önnur til að ná fram markmiðum veiðifélags“. Í stað þess að vísa málinu frá í ljósi téðra ummæla hafi Fiskistofa tekið stjórnvaldsákvörðun í málinu og komist að þeirri niðurstöðu að ákvörðun aukafundarins frá 12. nóvember 2011 væri lögmæt. Ekki verði séð að stjórnvaldi sé heimilt að komast að þeirri niðurstöðu að ákvörðun sé lögmæt á þeim grunni að efni hennar heyri ekki undir gildissvið stjórnvaldsins. Rétt sé jafnframt að benda á að samkvæmt 43. gr. laga um lax- og silungsveiði skuli ákvörðun Fiskistofu liggja fyrir innan tveggja mánaða frá dagsetningu kæru. Stefnendur kærðu hina fyrri ákvörðun aðalfundar hinn 28. júní 2011 en ákvörðun Fiskistofu hafi ekki legið fyrir fyrr en 23. september sama ár. Hina síðari ákvörðun auka-aðalfundar hafi stefnendur kært til Fiskistofu hinn 30. nóvember 2011 en ákvörðun ekki legið fyrir fyrr en 22. febrúar 2012.

Þá byggja stefnendur á því að við meðferð sína á umþrættu máli hafi stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, borið að vega og meta bæði tilboð á grundvelli jafnræðis, sbr. 3. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1024/2006 um starfsemi veiðifélaga, og afla frekari upplýsinga frá báðum aðilum og nánari útfærslu á tilboði stefnenda á grundvelli rannsóknarreglu, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Telja stefnendur að stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, hafi jafnframt borið að veita stefnendum og öðrum félögum veiðifélagsins upplýsingar um niðurstöður samningaviðræðna við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., og gefa í framhaldinu stefnendum rétt á að svara endanlegu tilboði stefnda, Veiðiklúbbs Íslands ehf., hefði það verið hagkvæmara, sbr. 4. mgr. sömu greinar. Að lokum telja stefnendur að stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, hafi borið að rökstyðja niðurstöðu sína og veita stefnendum í framhaldinu tækifæri til að sýna fram á hvort einhver atriði sem ekki voru stefnendum ljós hafi leitt til þess að gengið var til samninga við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., en ekki stefnendur. Þá hafi Fiskistofu borið að tryggja að veiðifélagið styddist við lögmætar samþykktir, samkvæmt 6. mgr. 39. gr. lax- og silungsveiðilaga.

Þá sé veiðifélögum falið að ráðstafa veiðirétti skv. d-lið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/20006 með hagsmuni félagsmanna að leiðarljós og því sé ljóst að lögin geri ráð fyrir því að hagstæðasta fyrirkomulag sem í boði er sé valið. Ákvörðun hins stefnda veiðifélags

hafi ekki verið í samræmi við þessi sjónarmið og lagaákvæði og því ólögmæt. Þessi ákvörðun hafi leitt til skerðingar á hagsmunum stefnenda, bæði sem félaga í veiðifélaginu og sem tilboðsgjafa í veiðiréttinn. Þannig séu stjórnarskrárvarin eignarréttindi stefnenda bundin óréttmætum ákvörðunum stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, sem hafi ekki aðeins takmarkað ráðstöfun stefnenda yfir réttindum sínum heldur jafnframt gert það að verkum að stefnendur fái lægri arðgreiðslur. Það sé ólögmætt eftir setningu nýju lax- og silungsveiðilaga árið 2006 að láta undir höfuð leggjast að hámarka arðsemi félagsins og auka þannig vegsæld félagsins og arðshluta félagsmanna, sbr. m.a. d-lið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006. Þannig séu stjórnarskrárvarin eignaréttindi stefnenda skert verulega á grundvelli skylduaðildar þeirra að umræddu veiðifélagi. Undanþáguheimild 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrár, sem heimilar skylduaðild að félögum, beri að túlka þröngt og ávallt byggja á þeim sjónarmiðum að slíkt sé nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki. Í því tilfelli sem hér um ræðir sé hið lögmælta hlutverk einkum það að ráðstafa veiðirétti með hagsmuni félagsmanna að leiðarljósi, sem þýði að hámarka verði arðsemi fyrir félagsmenn. Stefnendur vísa sérstaklega varðandi þetta til 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár þar sem segi að eignarrétturinn sé friðhelgur og engan megi skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji, til þess þurfi lagafyrirmæli og að fullt verði skuli koma fyrir. Í tilfelli stefnenda hafi þeim verið gert að láta af hendi eignarrétt sinn í ánni án þess að fullt verð kæmi fyrir þar sem fyrir lá tilboð frá þeim um hærra verð en fallist var á í hinni ólögmætu ákvörðun. Slík framkvæmd fái ekki staðist ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944.

Stefnendur byggja á því að stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, hafi ekki aðeins brotið lax- og silungsveiðilög eða góða stjórnsýsluhætti, heldur jafnframt ógnað réttaröryggi allra sem bera lagaskyldu til að binda eignarréttindi sín í félög með þessum hætti. Þess háttar binding sé verulega íþyngjandi og verði að meta málsástæður með það í huga. Markmið löggjafans með setningu hinna nýju lax- og silungsveiðilaga hafi verið að stemma stigu við valdi veiðifélaga yfir eignarréttindum veiðiréttarhafa og í því augnamiði hafi hann sett skýr skilyrði um setningu samþykkta og málsmeðferðarreglna. Sú staðreynd, að stjórn veiðifélagsins hafi ekki séð til þess að slíkar reglur yrðu settar, verði ekki aðeins túlkuð gegn félaginu heldur leiði í þessu tilviki til þess að ákvörðunin um að taka hinu lægra tilboði í leigu á veiðirétti Miklavatns og Fljótaár sé ólögmæt. Á þeim grunni beri að ógilda ákvörðun félagsins og Fiskistofu, sem staðfesti hana með ákvörðun sinni, dagsettri 22. febrúar 2012.

Varðandi lagarök þá vísa stefnendur til laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði og reglugerðar nr. 1024/2006 um starfsemi veiðifélaga. Stefnendur vísa einnig til stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og meginreglna stjórnsýsluréttar. Þá vísa stefnendur til stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1994, sérstaklega 2. mgr. 74. gr. og 72. gr. ásamt 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 1. gr. 1. viðauka við hann, sbr. lög nr. 64/1994.

Um aðild stefnenda er vísað til 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, um aðild stefndu er vísað til 1. mgr. 19. gr. og um varnarþing til 4. mgr. 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. laganna. Kröfu um málskostnað styðja stefnendur við XXI. kafla sömu laga.

Við málflutning um frávísunarkröfur stefndu var þeim mótmælt af hálfu stefnenda og byggt á því að stefnendur ættu skýlausan rétt á að fá efnisúrlausn um kröfur sínar. Stefnendur byggðu á því að þau hefðu lögvarða hagsmuni af ógildingu kröfunnar þar sem bótaréttur væri háður því að um ólögmæta framkvæmd hefði verið að ræða. Þá væri óhjákvæmilegt að beina kröfum að stefnda, Veiðiklúbbi Íslands ehf., ásamt stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, sem hefðu verið aðilar að stjórnsýslumálinu, en það væri meginreglan, og allir stefndu hefðu látið málið til sín taka á stjórnsýslustigi og hefðu því haft lögvarða hagsmuni af ógildingu ákvarðananna. Þá vísuðu stefnendur einnig í málflutningi til 24. og 25. gr., og 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og 43. gr. laga um lax- og silungsveiði nr. 61/2006.

Málsástæður og lagarök stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár

Stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, byggir sýknukröfu sína á því að ákvörðun stefnda um að leigja stefnda Veiðiklúbbi Íslands ehf. vatnasvæðið hafi verið tekin í samræmi við ákvæði laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði sem og reglugerð um starfsemi veiðifélaga nr. 1024/2006. Vísast til stjórnvaldsákvörðunar og mats Fiskistofu sem hafi farið yfir hvort farið hefði verið að lögum, reglum og samþykktum veiðifélagsins við ákvörðunina, sbr. dskj. nr. 20. Þá er því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að samþykktir félagsins séu á einhvern hátt andstæðar settum rétti eða hafi ekki hlotið náð fyrir augum Fiskistofu eða annarra stjórnvalda. Áður en gengið hafi verið til samninga við Veiðiklúbb Íslands ehf. hafi legið fyrir samþykkt aðalfundar veiðifélagsins um að hefja samningaviðræður við félagið. Það hafi verið gert á grundvelli samþykkta sem hafa verið staðfestar af Fiskistofu og birtar í Stjórnartíðindum. Drögin að samkomulaginu hafi verið kynnt fundarmönnum á fundinum og að því loknu hafi verið samþykkt að ganga til samninga við Veiðiklúbb Íslands ehf. án nokkurra mótatkvæða. Því er mótmælt að drög að samkomulaginu hafi þurft að fylgja fundarboðinu, enda sé það hvergi áskilið. Fundarboðið hafi getið þess að dagskrárefni fundarins væri að kynna niðurstöðu samningaviðræðna og leggja fyrir fundinn til samþykktar eða synjunar. Stefnendum hafi því ásamt öllum öðrum félagsmönnum verið gefinn kostur á að koma að andmælum, athugasemdum og spurningum áður en fundurinn tók ákvörðun um ráðstöfun veiðiréttarins. Því hafi fyllsta jafnræðis verið gætt gagnvart öllum félagsmönnum stefnda við ákvörðun um ráðstöfun veiðiréttar. Fullyrðingu stefnenda um að víða hafi pottur verið brotinn við ákvörðun fundarins eða aðdraganda hennar sé því hafnað sem rangri og ósannaðri. Vísar stefndi til þess að engar réttarreglur leiði til þess að andmæli eins félagsmanns í skylduaðildarfélagi verði til þess að ákvörðun sem sé tekin gegn andmælum hans teljist af þeim sökum einum ólögmæt, sér í lagi þegar hvergi liggur fyrir að stefnendur hafi andmælt ákvörðuninni en tillagan var samþykkt án nokkurra mótatkvæða.

Jafnvel þótt einhver brotalöm teldist hafa átt sér stað við aðdraganda eða töku ákvörðunar félagsins leiði það hvorki til ógildingar hennar né leigusamnings milli stefnda og Veiðiklúbbs Íslands ehf., enda gera stefnendur enga kröfu um það í máli þessu. Þá sé því mótmælt að stefnda hafi brotið gegn settum rétti með því að ganga ekki til samningaviðræðna við stefnendur. Því sé alfarið vísað á bug að með því hafi verið brotnar meginreglur stjórnsýsluréttar gagnvart stefnendum. Stefnda vísar til þess að jafnvel þótt settur réttur geri meiri kröfur til stjórnskipulags veiðifélaga þá teljist þau ekki stjórnvald í skilningi stjórnsýsluréttar. Stjórnskipulag veiðifélaga sé í grunninn í samræmi við stjórnskipulag í almennum félögum þar sem aðalfundur þess fer með æðsta vald. Svipi veiðifélagi að nokkru leyti til húsfélags í fjöleignarhúsi að þessu leyti. Málatilbúnaður stefnenda um að á þeim hafi verið brotin jafnræðisregla og rannsóknarregla stjórnsýsluréttar fái því engan veginn staðist. Stefnendur virðist ekki gera greinarmun á sér sem félagsmönnum og mögulegum tilboðsgjöfum í veiðiréttinn, en því fari fjarri að stefnda þurfi að gæta jafnræðis gagnvart öllum mögulegum og ómögulegum tilboðsgjöfum í veiðiréttinn. Stefnda telur að hér sé í raun um hagsmunaárekstur að ræða, þar sem stefnendur hafi í raun verið í samkeppni um leigu á vatnasvæðinu, eins og fram kemur í málatilbúnaði þeirra. Stefnendur geti ekki borið fyrir sig félagsleg réttindi sem þau kunna að njóta sem félagsmenn stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, í þeim tilgangi að ávinna sér persónuleg fjárhagsleg réttindi. Með öðrum orðum geti stefnendur ekki krafist upplýsinga eða meðferðar sem félagsmenn stefnda í samningaviðræðum um leigu vatnasvæðisins af stefnda, ella sætu stefnendur ein beggja vegna borðsins. Slíkt fái hvergi stoð í settum rétti.

Þá er því mótmælt sérstaklega af hálfu stefnda að markmið og tilgangur lax- og silungsveiðilaga nr. 61/2006 sé fyrst og fremst að tryggja hámarksarðsemi af vatnasvæðum og því hafi stefnda borið skylda til þess að ganga til samningaviðræðna við stefnendur um leigu á vatnasvæðinu. Því er einnig mótmælt að sú skylda byggist á meginreglum stjórnsýsluréttar. Því er einnig vísað á bug að með ákvörðun stefnda hafi á einhvern hátt verið brotið gegn friðhelgum eignarrétti stefnenda. Markmið og tilgangur laga nr. 61/2006 sé að tryggja sjálfbærni og vöxt á vatnasvæðum og þannig sé eigendum gert skylt að stofna með sér veiðifélag til þess að veiði, uppbygging og umgengni við vatnasvæðið sé skipulagt og í samræmi við lögmæltar skyldur. Á veiðifélögum hvíli t.a.m. ríkar skyldur skv. 37. gr. laga nr. 61/2006 til að stunda fiskrækt á félagssvæðinu og tryggja vöxt og viðgang fiskistofna og sjálfbæra nýtingu þeirra. Stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., hafi meðal annars tekið yfir skyldur stefnda veiðifélagsins að þessu leyti og hafi verið litið til þess við gerð samkomulagsins um leigu á svæðinu. Stefnendur kjósi hins vegar að líta fram hjá þeim verðmætum sem felist í því.

Þá telur stefnda að ekki hafi verið um eiginlegt tilboð stefnenda að ræða þar sem það hafi aldrei verið útfært á neinn hátt. Af hálfu stefnenda hafi hvorki komið fram með hvaða hætti þau hygðust tryggja að lögmæltar skyldur veiðifélagsins yrðu uppfylltar né hvort þau hefðu fjárhagslega burði til þess að standa við skuldbindingar af þessari stærðargráðu. Þessar upplýsingar hefðu verið nauðsynlegar forsendur þess að aðalfundur félagsins hefði getað litið á yfirlýsingu stefnenda sem raunverulegt tilboð. Ekki síst í því ljósi að stefnendur, sem leigutakar á sínum tíma, hafi þurft að láta reyna á bankaábyrgð, sem hafði verið lögð fram til tryggingar á efndum. Því sé jafnframt mótmælt að á stefnda hafi hvílt einhvers konar skylda, með vísan til meginreglna stjórnsýsluréttar, til að kalla eftir frekari upplýsingum eða gögnum frá stefnendum. Slík túlkun fái engan veginn staðist enda myndi hún leiða til þess að öll sambærileg félög, veiðifélög og/eða húsfélög, yrðu óstarfhæf. Þá hafi stefnendur þekkt til inntaks og eðlis samkomulaga, sem áður giltu um svæðið, og hafi því haft nauðsynlega þekkingu til þess að koma fram með raunverulegt og sundurliðað tilboð, þar sem farið væri yfir með hvaða hætti tilboðsgjafi legði til að fiskrækt yrði stunduð og tryggt að veiðin á svæðinu yrði sjálfbær.

Þá er því er hafnað að stefnda hafi á einhvern hátt brotið gegn jafnræði félagsmanna við ákvörðun um ráðstöfun á veiðirétti. Boðað hafi verið til fundarins með ábyrgðarbréfi, sbr. dskj. nr. 23, og legið hafi fyrir í boðaðri dagskrá hvaða ákvörðun félagsmenn þurftu að taka. Allir félagsmenn hafi setið við sama borð og stefnendur hafi í raun fengið meiri upplýsingar en reglugerð um starfsemi veiðifélaga gerir ráð fyrir, sbr. ákvæði 5. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar. Þar sé vísað til þess að stjórn veiðifélags sé heimilt að undanskilja tiltekin gögn aðgangi félagsmanna vegna viðskiptalegra sjónarmiða. Því ákvæði var til að mynda aldrei beitt þótt það hefði hugsanlega átt við í ljósi þess að stefnendur höfðu áhuga á því að gerast sjálfir leigutakar og þá í samkeppni við aðra áhugasama aðila. Að sama skapi sé því hafnað að aðrar meginreglur hafi verið brotnar. Stefnendur hafi fengið öll gögn og allar upplýsingar og fengið að tjá sig og hafi notið andmælaréttar áður en ákvarðanir hafi verið teknar.

Stefnda telur loks með öllu ósannað að það hefði verið fjárhagslega hagkvæmara fyrir félagið að fara í samningaviðræður við stefnendur í stað þess að samþykkja fyrirliggjandi samning við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., þar sem endurgjaldið hafi einnig verið háð veiði sem og að leigutakinn hafi undirgengist margs konar skyldur til þess að viðhalda veiði á vatnasvæðinu, sbr. 6. gr. leigusamningsins um samstarf samningsaðila um stjórnun og uppbyggingu árinnar. Góð reynsla hafi verið komin á þetta samstarf og hafi félagið talið það hafa mikla þýðingu og vera í anda markmiðs lax- og silungsveiðilaga. Hafi verið um eiginlegt tilboð stefnenda að ræða, þá hafi það aldrei verið útfært að neinu sambærilegu leyti og því hafnað að endurgjaldið sem var nefnt á fundum félagsins sé samanburðarhæft við leigugjald sem síðar var samið um við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf. Þá sé því mótmælt sem ósönnuðu að mögulegir samningar við stefnendur hefðu leitt til hærra endurgjalds þegar á heildina sé litið. Þá vísar stefnda til þess að félagar í veiðifélaginu hafi haft sömu hagsmuna að gæta og stefnendur sjálfir þegar hafi komið að ákvörðun um ráðstöfun á veiðirétti. Eigi málatilbúnaður stefnenda við rök að styðjast væru félagsmenn að taka ákvarðanir í andstöðu við eigin hagsmuni. Því fari víðs fjarri.

Varðandi lagarök vísar stefnda til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá vísar stefnda til laga um lax- og silungsveiði nr. 61/2006. Kröfu um málskostnað styður stefnda við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist er álags á málskostnað er nemur virðisaukaskatti, en stefnda reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og beri því nauðsyn til að fá dæmt álag er nemi þeim skatti af hendi stefnenda.

Málsástæður og lagarök stefnda Veiðiklúbbs Íslands ehf.

Varðndi sýknukröfu sína vísar stefndi til að stefnendur geri kröfu um að felld verði úr gildi stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu frá 22. febrúar 2012 um að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, samþykkti samning við stefnda um leigu á vatnasvæðinu árin 2012 til 2017, sé lögmæt. Stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu hafi verið til komin vegna kæru stefnenda og hafi stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf. enga aðild átt að því kærumáli þó svo að Fiskistofa hafi gefið honum kost á að tjá sig um kæruefnið. Stefndi hafi gert leigusamning við stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, fyrir árin 2012 til 2017 um vatnasvæði félagsins. Af hálfu stefnenda séu engar kröfur gerðar vegna þessa leigusamnings og engin krafa gerð um að sá leigusamningur verði felldur úr gildi með dómi. Þessi leigusamningur sé ekki til umfjöllunar í þessu máli og verði stefndi því ekki talinn eiga aðild að málinu. Þessi aðildarskortur leiði til sýknu samkvæmt 2. tl. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá tekur stefndi undir kröfur og röksemdir í greinargerðum meðstefndu og krefst þess að stefnendur greiði stefna málskostnað skv. mati dómsins eða samkvæmt reikningi sem lagður verði fram við aðalmeðferð málsins.

Niðurstaða

Stefnendur eru þinglýstir eigendur jarðarinnar Bjarnargils í Fljótum, Skagafirði, en jörðin á merki að ánni Fljótaá. Stefnendur eru því handhafar veiðiréttar í Fljótaá, 12. gr. laga nr. 61/2006 og eiga um leið skylduaðild að stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, sbr. 1. mgr. 37. sömu laga.

Kröfu sína um að felld verði úr gildi með dómi sú stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu, frá 22. febrúar 2012, að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár samþykkti samning við Veiðiklúbb Íslands ehf. um leigu á vatnasvæðinu árin 2012 til 2017, sé lögmæt, byggja stefnendur einkum á eftirfarandi atriðum. Fiskistofu hafi borið að taka afstöðu til þess hvort málsmeðferðin hafi verið í samræmi við samþykktir fyrir Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, sem samþykktar voru af Fiskistofu 15. september 2011 og birtar í Stjórnartíðindum 30. september 2011 og jafnframt að taka afstöðu til þess hvort samþykktirnar uppfylltu þær kröfur sem til þeirra væru gerðar samkvæmt lögum um lax og silungsveiði og reglugerð nr. 1024/2006, einkum 6. gr. Þá er gagnrýnd sú niðurstaða Fiskistofu að það væri ekki hlutverk sitt að skera úr um matskennd atriði. Þannig væri hlutverk hennar aðeins að taka afstöðu til „lögmæti[s] ákvarðana en ekki hvort eitt tilboð væri hagstæðara en annað eða ein aðferð betri en önnur til að ná fram markmiðum veiðifélags“.

Varðandi þá kröfu sína um að felld verði úr gildi með dómi sú ákvörðun aukafundar Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár frá 12. nóvember 2011, að leigja Veiðiklúbbi Íslands ehf. vatnasvæði félagsins frá 2012 til 2017, þá eru rök stefnenda einkum þau að málsmeðferðin hafi verið ófullnægjandi og niðurstaðan á skjön við lögmæltan tilgang veiðifélaga. Tilgangur veiðifélaga sé að hafa hagsmuni félaga að leiðarljósi við meðferð réttinda þeirra og ákvarðanatöku, sbr. d-lið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006. Þá sé ljóst að samþykktirnar fullnægi ekki þeim kröfum sem gerðar séu um setningu málsmeðferðarreglna og borið hafi við setningu þeirra að hafa hliðsjón af ákvæðum stjórnsýslulaga.

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laganna eru félagsmenn veiðifélags allir þeir sem skráðir eru veiðiréttarhafar samkvæmt 12. gr. og um atkvæðisrétt fer eftir því sem segir í 40. gr. laganna. Í 1. mgr. 40. gr. laganna segir að meginreglan sé sú að eitt atkvæði fylgi hverri jörð sem veiðirétt á, en í 7. mgr. er sú undantekning gerð að sé lagt fyrir fund í veiðifélagi að ráðast vegna starfsemi félagsins í framkvæmdir, sem nemi að minnsta kost 25% af tekjum félags af veiði á því starfsári, geti hver félagsmaður krafist þess að ákvörðun ráðist með greiðslu atkvæða er hafi vægi í samræmi við arðskrá félagsins. Samkvæmt 8. mgr. 40. gr. laganna segir að afl atkvæða ráði um málefni sem ekki er sérstaklega kveðið á um í lögum eða samþykktum félags.

Í 1. mgr. 37. gr. laganna kemur fram að tilvist veiðifélaga og skylduaðild að þeim sé ætlað að tryggja að markmiðum laganna samkvæmt 1. gr. sé náð, það er að kveða á um veiðirétt í ferskvatni og skynsamlega, hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskistofna þar og verndun þeirra. Við ákvörðun um slík málefni gildir regla 8. mgr. 40 gr. laganna að afl atkvæða ráði er ekki sé á annan veg mælt í lögum eða samþykktum veiðifélags.

Samþykkt fyrir stefnda Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár nr. 895/2011 var samþykkt af Fiskistofu 15. september 2011 og birt í Stjórnartíðindum 30. september 2011, en áður hafði hún verið samþykkt á félagsfundi í veiðifélaginu þann 18. nóvember 2007. Í 8. gr. samþykktarinnar kemur fram að fundi í félaginu skal boða skriflega með dagskrá eigi síðar en 10 dögum fyrir fundardag. Skylt sé að boða fundi með ábyrgðarbréfi ef breyta á samþykktum félagsins eða ráðstafa veiði á félagsfundi og afl atkvæða ráði úrslitum mála á fundum. Þó verði breyting á samþykkt eða arðskrá að hljóta samþykki 2/3 atkvæðisbærra félagsmanna.

Tillaga stefnanda T-kk-ef um að bjóða út veiðiréttinn á aðalfundi félagsins þann 30. apríl 2011 var felld með níu atkvæðum gegn einu og tveir skiluðu auðu, en síðan var samþykkt tillaga um að ganga til samninga við stefnda Veiðiklúbb Íslands ehf. með 10 atkvæðum gegn einu, en tveir skiluðu auðu.

Til aukaaðalfundarins þann 12. nóvember 2011 var boðað með ábyrgðarbréfi, sbr. kvittun frá Íslandspósti hf., dags. 30. október 2011, sem lögð hefur verið fram í málinu. Í fundarboði kom fram að niðurstöður viðræðna við stefnda Veiðiklúbb Íslands lægju fyrir og þær yrðu lagðar fyrir fundinn til samþykktar eða synjunar.

Stefnendur gáfu bæði skýrslu við aðalmeðferð. Stefnandi T-kk-nf S-kk-nf gerði grein fyrir tilboði sem hann gerði munnlega á fundinum þann 30. apríl 2011. Hann kvaðst hins vegar ekki hafa getað mætt á fundinn þann 12. nóvember 2011 þar sem hann hefði legið á sjúkrahúsi. Kona sín, S-kvk-nf B-kvk-nf, hafi heldur ekki mætt á fundinn sem fulltrúi, en hún hafi komið með veitingar á fundinn því hún væri í kvenfélaginu sem hafi annast þær á fundinum. S-kvk-nf B-kvk-nf gerði grein fyrir því í skýrslu sinni að þau hefðu beðið mikið tjón af því að fá ekki leiguréttinn áfram eftir að leigutímabili þeirra 1994-1996 lauk. Hún kvaðst hafa hætt að sækja fundi í veiðifélaginu þar sem henni og T-kk-þgf hefði verið sýnd lítilsvirðing af sveitungum sínum eftir að T-kk-nf hefði gert athugasemdir við netalagnir í ánni. Hún hafi ekki setið fundinn þann 12. nóvember 2011, hún hafi aðeins komið þegar fundurinn var að byrja með kökur, því hún sé í kvenfélaginu sem hafi verið með veitingar á fundinum. Hún kvaðst ekki minnast þess að hafa fengið fundarboð vegna aukaaðalfundarins 12. nóvember 2011, en hafa frétt af fundinum nokkrum dögum áður. Þegar hún hafi komið á fundarstað hafi fundarmenn spurt um T-kk-þf og hún sagt þeim að hann væri á sjúkrahúsi. Hún hafi síðan ekki tekið þátt í fundinum.

Ekki verður því fallist á að ekki hafi verið staðið rétt að boðun fundarins. Samningurinn við stefnda, Veiðiklúbb Miklavatns og Fljótaár, var lesinn upp á fundinum og svarar fyrirspurnum um hann. Þannig verður ekki fallist á að nauðsynlegt hafi verið að dreifa honum á fundinum. Af hálfu stefnenda var ekki mætt á fundinn og munnleg tilboð stefnanda T-kk-ef sem fram kom á fundinum 30. apríl 2011 var ekki til afgreiðslu eða umræðu á þessum fundi. Samningurinn við stefnda, Veiðiklúbb Íslands ehf., var borinn undir atkvæði á fundinum og var samþykktur með 17 atkvæðum, 8 sátu hjá en enginn greiddi atkvæði gegn samningnum. Ljóst er að afl atkvæða ræður við töku ákvörðunar sem þessarar, sbr. 8. mgr. 40. gr. laga nr. 61/2006 og 8. gr. samþykkta stefnda Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár.

Þeirri málsástæðu stefnenda, að stefndi Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár hafi ekki haft að leiðarljósi við meðferð réttinda þeirra og ákvarðanatöku, sbr. d-lið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006, um að hámarka arðsemi vatnasvæðisins þegar tekið hafi verið tilboði Veiðiklúbbs Íslands ehf. sem hafi verið bersýnilega lægra en tilboð stefnanda T-kk-ef, er hafnað. Þá er ekki fallist á að borið hafi að bjóða út veiðiréttinn. Hvorki er í lögum um lax- og silungsveiði nr. 61/2006 né í reglugerð nr. 1024/2006 um starfsemi veiðifélaga ákvæði um að skylt sé að bjóða út veiðirétt veiðisvæðis eða eru þar reglur um hvernig gæta skuli hagsmuna félagsmanna skv. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006. Slíkt mat er í höndum stjórnar og félagsmanna sjálfra í hverju tilfelli. Í 43. gr. laganna er hins vegar mælt fyrir um það að ef félagsmenn veiðifélaga greinir á um lögmæti ákvörðunar sem tekin hafi verið á fundi eða af félagsstjórn geti hver félagsmaður kært ákvörðunina til Fiskistofu. Reynist hin kærða ákvörðum ólögmæt fellir Fiskistofa hana úr gildi. Það er hins vegar ekki á valdi Fiskistofu að taka afstöðu til matskenndra atriða eins og hvort eitt tilboð sé hagstæðara en annað eða betur til þess fallið að ná markmiðum veiðifélags.

Stefnendur í máli þessu byggja á því að þau hafi orðið fyrir miklu tjóni sem þau rekja til þess að ákvarðanataka stefnda, Veiðifélags Miklavatns og Fljótaár, hafi verið ólögmæt og ekki haft að leiðarljósi hagsmuni félagsmanna. Sem eigendur veiðiréttar í Miklavatni og Fljótaár verður að telja að þau hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr þessu skorið því verði fallist á kröfur þeirra geti þau gert kröfur um skaðabætur og krafist ógildingar á samningi veiðifélagsins og stefnda, Veiðiklúbbs Íslands.

Eins og að framan er rakið hafa stefnendur ekki sýnt fram á að stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, hafi við ákvarðanatöku og málsmeðferð á aukafundi félagsins þann 12. nóvember 2011, er samþykkt var að leigja stefnda Veiðiklúbbi Íslands ehf. vatnasvæði félagsins frá 2012 til 2017, brotið gegn ákvæðum laga um lax- og silungsveiði nr. 61/2006 eða með öðrum hætti sýnt fram á að ákvörðunin væri ólögmæt. Ber því að hafna kröfu stefnenda um að fella ákvörðunina úr gildi.

Þá hafa stefnendur ekki sýnt fram á að ákvörðun Fiskistofu frá 22. febrúar 2012 um að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, samþykkti samning við Veiðiklúbb Íslands ehf. um að leiga á vatnasvæðinu árin 2012-2017, sé lögmæt, sé haldin nokkrum þeim ágöllum er leitt geta til ógildingar hennar. Ber því með vísan til þess sem rakið hefur verið að hafna þessari kröfu stefnenda. Ber því að sýkna stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, af kröfum stefnenda.

Enga réttarfarsnauðsyn bar til að beina málsókninni jafnframt að stefnda, Veiðiklúbbi Íslands ehf., sem enga aðild átti að ákvörðun aukafundar frá 12. nóvember 2011, þar sem stefnda, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár, samþykkti samning við stefnda um leigu á vatnasvæðinu árin 2012 til 2017 og í máli þessu eru engar kröfur gerðar vegna þessa leigusamnings. Samkvæmt því verður stefndi, Veiðiklúbbur Íslands ehf., með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 sýknaður af kröfum stefnenda.

Eftir framangreindum úrslitum verða stefnendur, T-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf B-kvk-nf, dæmd til að greiða stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, málskostnað óskipt og stefnda Veiðiklúbbi Íslands ehf. málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Veiðifélag Miklavatns og Fljótaár og Veiðiklúbbur Íslands ehf., skulu sýkn af kröfum stefnenda, T-kk-ef S-kk-ef og S-kvk-ef B-kvk-ef.

Stefnendur greiði stefnda, Veiðifélagi Miklavatns og Fljótaár, óskipt 1.000.000 kr. í málskostnað og stefnda, Veiðiklúbbi Íslands ehf., 800.000 kr. í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf