S-933/2010

I.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu ákærða að afloknum munnlegum málflutningi 15. febrúar sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum, útgefinni 27. október 2010, á hendur X, kt. 000000-0000, [heimilisfang], „fyrir fjársvik með því að hafa á árunum 2003 til 2006, í starfi sínu sem tannlæknir, framvísað við Tryggingastofnun ríkisins reikningum að fjárhæð samtals kr. 129.412 og blekkt stofnunina til að greiða sér þá, vegna meintra tannviðgerða hjá eftirtöldum 11 sjúklingum, án þess að þær aðgerðir sem innheimtar voru greiðslur fyrir hafi verið framkvæmdar, svo sem nánar greinir hér að neðan:

1. Fyrir að hafa framvísað við Tryggingastofnun ríkisins, og fengið greidda, 4 reikningum vegna sjúklingsins A, kennitala 000000-0000, að fjárhæð kr. 1.057, 7.770, 3.885 og 4.507, samtals kr. 17.219.- vegna meintra tannviðgerða í tönnum 26/M, 36/B, 37/B, 12/L og 23/B án þess að viðgerðirnar hafi verið framkvæmdar.

[…]“

Í ákærunni eru síðan tilgreind með sama hætti 10 önnur tilvik þar sem ákærða er gefið að sök að hafa framvísað við Tryggingastofnun ríkisins og fengið greidda reikninga vegna 10 annarra sjúklinga en að framan greinir vegna meintra viðgerða í tönnum þeirra án þess að viðgerðirnar hafi verið framkvæmdar. Eru brot ákærða í ákæru talin varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þess krafist að hann verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í ákærunni er síðan gerð grein fyrir einkaréttarkröfu Sjúkratrygginga Íslands, en stofnunin krefst þess aðallega að ákærða verði gert að endurgreiða henni 23.025.239 krónur, en til vara 6.438.669 krónur, hvoru tveggja með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum frá 1. janúar 2004 til greiðsludags. Til þrautavara er krafist lægri fjárhæðar að álitum dómsins ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Til þrautaþrautavara er þess krafist að ákærða verði gert að endurgreiða stofnuninni 129.412 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum frá 7. mars 2003 til greiðsludags.

Málið var þingfest 6. desember 2010 og krafðist ákærði þess þá að því yrði vísað frá dómi. Þá lýsti hann því yfir að hann neitaði sök í málinu og hafnaði framkominni bótakröfu. Í þinghaldi hinn 21. desember 20101 lagði verjandi fram greinargerð sína í málinu ásamt gögnum. Var málinu frestað til munnlegs hinn 13. janúar 2011, en honum var síðar frestað utan réttar til 15. febrúar 2011.

Ákærði krefst þess að málinu verði vísað frá dómi. Þá krefst ákærði þess að allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð, þ.m.t. málsvarnarlaun verjanda.

Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að kröfu ákærða um frávísun málsins frá dómi verði hafnað.

II.

Forsaga máls þessa er sú að með bréfi, dags. 18. september 2006, kærði Tryggingastofnun ríkisins ákærða til lögreglu og krafðist þess að fram færi opinber rannsókn á ætluðum auðgunarbrotum hans í starfi hans sem tannlæknis með röngum reikningsfærslum á hendur stofnunni. Í kærunni kemur fram að ákærði hafi til margra ára skorið sig verulega úr í samanburði við aðra tannlækna í því hve margar viðgerðir hann geri í munni hvers og eins, sérstaklega barna. Tryggingastofnun hafi leitað eftir skýringum á þessu hjá ákærða, en ekki verið sátt við skýringar hans. Hafi málinu því verið vísað til landlæknis til frekari skoðunar. Landlæknir hafi í framhaldinu falið J-kk-þgf Á-kk-þgf E-kk-þgf tannlækni að skoða nokkra sjúklinga ákærða til að staðreyna eins og mögulegt væri hvort viðgerðir er ákærði hefði krafið Tryggingastofnun um greiðslu á væru í munni viðkomandi sjúklinga. Í skýrslu J-kk-ef Á-kk-ef, dags. 31. ágúst 2006, komi fram að hann hafi kannað hvort 498 fyllingar, sem stofnunin hafði greitt fyrir, væru til staðar hjá 17 sjúklingum ákærða. Niðurstaða J-kk-ef Á-kk-ef væri sú að 164 fyllingar vantaði eða 32,9% og að auki væru 18 fyllingar rangt skráðar. Hafi J-kk-nf Á-kk-nf þannig gert athugasemdir við 36,5% reikninga ákærða.

Ákærði var fyrst yfirheyrður með réttarstöðu sakbornings hinn 4. júní 2007, en hann hefur frá upphafi borið af sér allar sakargiftir.

Að beiðni lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 8. febrúar 2010, var J-kk-nf G-kk-nf dómkvaddur sem sérfræðingur í tannlækningum til þess að skoða sömu sjúklinga og J-kk-nf Á-kk-nf E-kk-nf tannlæknir skoðaði á árinu 2006. Matsgerð hins dómkvadda matsmanns er dags. 12. júlí 2010. Samkvæmt matsgerðinni gat matsmaðurinn kannað 369 þeirra 498 tilvika sem J-kk-nf Á-kk-nf hafði gert skýrslu um. Af þessum 369 fyllingum voru 335 sem unnt var að staðreyna að voru fyrir hendi. Matsmaður gat ekki greint 34 tilvik eða 9,2% fyllinganna sem leitað var að.

Kæra Tryggingastofnunar ríkisins var upphaflega send ríkislögreglustjóra, en hinn 20. febrúar 2007 sendi ríkislögreglustjóri málið til lögreglustjórans á Suðurnesjum málið og óskaði eftir rannsókn á því. Voru í framhaldinu teknar skýrslur af þeim 17 sjúklingum og aðstandendum þeirra, sem J-kk-nf Á-kk-nf E-kk-nf tannlæknir skoðaði árið áður að beiðni landlæknis. Með bréfi, dags. 1. júlí 2008, sendi lögreglustjórinn á Suðurnesjum málið til ríkislögreglustjóra og óskaði eftir að embættið yfirtæki rannsóknina og frekari meðferð málsins þar sem ljóst þætti að um alvarleg, óvenjuleg og skipulögð fjármunabrot væri að ræða sem tengdust atvinnurekstri. Ríkislögreglustjóri endursendi lögreglustjóranum á Suðurnesjum málið með bréfi, dags. 2. júlí 2008, þar sem fram kom að rannsókn málsins ætti einungis að beinast að áðurgreindum 17 sjúklingum enda væri rannsókn á öðrum sjúklingum kærða verulegum annmörkum háð. Í bréfi ríkissaksóknara, dags. 16. júlí 2008, er tekið undir þetta sjónarmið og talið eðlilegt að málið afmarkaðist við áðurgreinda 17 sjúklinga, sem kæra Tryggingastofnunar ríkisins lyti að, sem og að lögreglustjórinn á Suðurnesjum skyldi annast rannsókn og meðferð málsins.

III.

Í greinargerð ákærða segir að ákært sé fyrir fjársvik sem hafi falist í því að ákærði hafi framvísað við Tryggingastofnun ríkisins reikningum vegna tannviðgerða sem hann hafi ekki unnið. Um sé að ræða viðgerðir hjá 11 nafngreindum sjúklingum á fjögurra ára tímabili, sem Tryggingastofnun hafi greitt 129.412 krónur fyrir. Samkvæmt ákærunni virðist sem um sé að ræða 33 viðgerðir (tannfleti) sem ekki hafi verið gert við.

Ákæran muni byggð á niðurstöðum matsgerðar J-kk-ef G-kk-ef, dómkvadds sérfræðings í tannlæknum, frá 12. júlí 2010. Í niðurstöðu matsgerðarinnar lýsi matsmaður því að af þeim 490 tannviðgerðum sem hann hafi leitað að hafi 34 ekki verið framkvæmdar. Í svarinu felist að matsmaðurinn hafi ekki við skoðun séð ummerki um nefndar 34 viðgerðir í tannflötum viðkomandi sjúklinga.

Um leið og ákærði hafi fengið matsgerðina í hendur hafi hann kannað gögn sín um þær viðgerðir, sem matsmaðurinn gat ekki staðfest að hefðu verið unnar. Ákærða til hugarléttis hafi komið í ljós að eðlilegar skýringar hafi verið á nánast öllum þeim tilvikum sem matsmaðurinn hafði gert athugasemdir við. Í tölvupósti hinn 5. ágúst 2010 hafi verjandi skorað á lögreglustjóra að fella málið niður þar sem matsgerðin hefði leitt í ljós að yfirgnæfandi hluti upphaflegra ásakana í garð ákærða væri nú sannanlega án tilefnis. Væri hins vegar ætlunin að halda málinu áfram væri nauðsynlegt að bera undir sakborninginn tilvikin 34 þar sem matsmaður hafði ekki greint ummerki um viðgerð. Í tölvupóstinum var m.a. vakin athygli á því að í skoðun J-kk-ef Á-kk-ef E-kk-ef frá árinu 2006 væri staðfest að 5 viðgerðir, sem nú sjást ekki merki um, hafi þá verið til staðar. Ekkert svar hafi borist frá lögreglustjóranum við þessu erindi.

Verjandi og ákærðu hafi því gengið í það verk að kanna hver gögn væru tiltæk hjá ákærða um þær viðgerðir sem matsmaður gat ekki greint ummerki um. Hafi lögreglustjóranum verið sent bréf 25. ágúst 2010 þar sem gerð hafi verið stuttlega grein fyrir niðurstöðunum og ljósrit af sjúkraskrám viðkomandi sjúklinga látin fylgja bréfinu. Samandregið hafi sýnt sig að í níu tilvikum hafi virst vera um augljósar ritvillur að ræða þar sem skráning á reikning hafi ekki verið í samræmi við skráningu í sjúkráskrá (farið hafi verið „tannarvillt“ eða „flatarvillt“). Í öðrum níu tilvikum hafi ákærði vísað til atvika eða gagna, sem hann telji sanna að viðkomandi fylling sé til staðar. Í þriðja lagi liggi fyrir að fimm viðgerðanna sem um ræði hafi ekki verið unnar af ákærða heldur öðrum tannlækni. Í fjórða lagi liggi fyrir vottorð J-kk-ef Á-kk-ef E-kk-ef í fimm tilvikum um að viðgerðirnar hafi verið sýnilegar við skoðun árið 2006. Þá standi eftir sex tilvik þar sem skýringar hafi ekki verið ljósar eða gögn vantaði. Á grundvelli þessarar úrvinnslu hafi verið ítrekuð krafa um að málið yrði fellt niður en til vara um að tekin yrði skýrsla af sakborningi þar sem honum gæfist kostur á að setja fram skýringar sínar varðandi tilvikin 34 sem matsmaður hafði ekki greint. Að mati sakbornings hafi verið algjörlega augljóst að skýringar hans og þau gögn sem hann lét fylgja hafi gefið lögreglu ríkt tilefni til þess að leita skýringa sakbornings á tilvikunum 34 og kanna til hlítar þau gögn sem hann hafði sent áður en rannsókn máls teldist lokið og það teldist tækt til útgáfu ákæru.

Ákærandinn hafi sýnilega ekki verið þessu sammála og því gefið út ákæru án þess að sakargiftirnar hefðu verið bornar undir ákærða við rannsókn málsins.

Ákærði kveðst byggja frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að rannsókn málsins hafi ekki verið lokið þegar ákæra var gefin út. Í 3. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 sé mælt svo um að þeir, sem fari með ákæruvald og annist rannsókn máls, skuli gæta hlutlægni í störfum sínum, þ.e. vinna að því að hið sanna og rétta komi í ljós og gæta jafnt að þeim atriðum sem horfi til sýknu og sektar sakbornings.

Með synjun lögreglu á því að bera undir sakborninginn niðurstöður matsgerðarinnar, áður en ákæra var gefin út, hafi verið brotið gegn ótvíræðum rétti sakbornings til þess að mega tjá sig um sakarefni hjá lögreglu á öllum stigum rannsóknar, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008. Fyrirfram hafi ekki verið hægt að fullyrða að skýrslutakan væri þýðingarlaus. Þvert á móti hafi lögreglan haft undir höndum gögn frá ákærða, sem augljóslega hafi skipt máli varðandi ákæruna. Með þessu hafi ákæruvaldið brotið gegn hlutlægnisskyldu sinni. Rannsókn málsins sé því verulegum annmörkum háð enda vanti mjög á að rannsökuð hafi verið þau atriði sem séu sakborningi hagfelld.

Ákærði kveðst fullyrða að sá mikli munur, sem sé á niðurstöðum J-kk-ef Á-kk-ef E-kk-ef á árinu 2006 og hins dómkvadda matsmanns á árinu 2010, sé einn og sér brýnt tilefni til frekari rannsóknar. Ákærði spyr hvaða þýðingu sú staðreynd hafi að J-kk-nf Á-kk-nf greini viðgerðir árið 2006 sem dómkvaddur matsmaður hafi engin merki séð um árið 2010? Einnig spyr ákærði hvort hugsanlegt sé að merki um tannviðgerðir deyfist eða hverfi í áranna rás? Einnig hvaða áhrif það hafi á sjáanleika viðgerðanna að liðin séu á fimmta til áttunda ár frá því þær voru gerðar? Kveðst ákærði hafa ríka ástæðu til þess að efast um hlutlægni ákæruvaldsins þegar gefin er út ákæra án þess að svona atriði séu könnuð.

Enn fremur hafi verið brýnt tilefni til frekari rannsóknar á þeim tilvikum þar sem fyrir liggi gögn, sem bendi til þess að númer viðgerðar (tannar eða tannflatar) hafi misritast og þar sem gögn liggi fyrir um að aðrir tannlæknar hafi unnið þau verk sem fundið sé að.

Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 sé markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar. Eins og lögregla hafi hagað hér rannsókn skorti mjög á að hún hafi náð því markmiði sem mælt sé fyrir um í 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008.

Ákærði kveðst telja að þar sem rannsókn málsins hafi ekki verið lokið, hafi verið óheimilt að taka ákvörðun um saksókn, sbr. 1. málslið 1. mgr. 145. gr. laga nr. 88/2008.

Þegar allt ofangreint sé virt verði að telja að rannsókn málsins sé svo áfátt að vísa beri ákærunni frá dómi.

Ákærði kveðst reisa kröfu um frávísun málsins í öðru lagi á því að ákæra fullnægi ekki skýrleikakröfum 152. gr. laga nr. 88/2008, en þar segi m.a. að í ákæru skuli greina svo glöggt sem verða megi hver sú háttsemi er sem ákært sé út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta, sbr. c-lið ákvæðisins.

Í forsendum dóms Hæstaréttar frá 10. október 2005, í máli nr. 420/2005 hafi verið gerð ítarleg grein fyrir inntaki c-liðar 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991, nú c-liður 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í forsendum Hæstaréttar segi orðrétt:

„Samkvæmt c. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 skal meðal annars greina í ákæru hvert brotið sé, sem ákært er út af, hvar og hvenær það er talið framið, heiti þess að lögum og önnur skilgreining og loks heimfærsla þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla ef því er að skipta. Til að fullnægja því, sem áskilið er í þessu ákvæði, verður verknaðarlýsing í ákæru að vera það greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni hvaða refsiverð háttsemi honum er gefin að sök og hvaða refsilagaákvæði hann er talinn hafa brotið, án þess að slík tvímæli geti verið um það að með réttu verði honum ekki talið fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum gegn þeim. Verður ákærði að geta ráðið þetta af ákærunni einni og breytir þá engu hvort honum megi vegna rannsóknar málsins vera ljósar sakargiftirnar, ef þeim eru ekki gerð fullnægjandi skil í ákæru. Ákæra verður og að vera það skýr að þessu leyti að dómara sé fært af henni einni að gera sér grein fyrir því um hvað ákærði sé sakaður og hvernig telja megi þá háttsemi refsiverða. Í þessum efnum verður ákæra að leggja fullnægjandi grundvöll að máli, þannig að fella megi dóm á það samkvæmt því, sem í henni segir, enda verður ákærði ekki dæmdur fyrir aðra hegðun en þá, sem í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991.“

Ákærði kveðst telja að í máli þessu sé ekki fullnægt áskilnaði laga um meðferð sakamála um skýrleika ákæru. Ákærði geti ekki ráðið af ákærunni hvaða meinta saknæma háttsemi hans búi að baki hverjum lið ákæru. Í inngangi ákæru sé almenn lýsing á sakargiftum þar sem ákærða sé gefið að sök að hafa framvísað við Tryggingastofnun ríkisins reikningum að fjárhæð samtals kr. 129.412. Sérstökum hluta ákærunnar sé skipt í 11 ákæruliði. Í sérhverjum þessara 11 ákæruliða sé verknaðarlýsing þannig sett fram að ákærði eigi að hafa framvísað við Tryggingastofnun ríkisins tilteknum reikningum og er fjárhæð þeirra tiltekin. Í ákærunni séu reikningarnir ekki skilgreindir á nokkurn hátt. Í engu sé getið um númer reikninga, dagsetningu þeirra eða annarra nauðsynlegra atriða, svo ákærða geti verið ljós sú háttsemi, sem hann er ákærður fyrir, með því einu að lesa ákæruna. Fjárhæðir reikninganna sem ákærði sé sakaður um að hafa rangfært og framvísað við Tryggingastofnun passi ekki við fjárhæð neinna reikninga sem séu meðal gagna málsins.

Ákærði kveðst telja ofangreinda annmarka á ákæru fyllilega sambærilega við málsatvik í dómi Hæstaréttar frá 22. janúar 2002, í máli nr. 17/2002. Í úrskurði héraðsdóms, sem Hæstiréttur hafi staðfest með vísan til forsenda, segir m.a.:

„Í ákæruskjali er ákærða gefin að sök umboðssvik með því að hafa í starfi sem framkvæmdarstjóri [...] misnotað aðstöðu sína og stefnt fé sjóðsins í stórfellda hættu með lánveitingum án trygginga samtals að fjárhæð 10.252.251 krónur. Í ákæru eru þessar lánveitingar ekki skilgreindar á nokkurn hátt ef frá er talin skipting fjárhæðar eftir árum. Einnig er tilgreining lántaka ekki nákvæmari en að í hlut hafi átt ákærði og ónafngreindir aðilar. Í ákæru brestur því mjög á glögga skilgreiningu sakarefnis og fullnægir ákæran ekki skilyrðum c-liðar 1. mgr. 116. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991.“

Á grundvelli þessa telji ákærði ljóst að verknaðarlýsing í ákæru sé ekki svo greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni hver sú refsiverða háttsemi er sem honum sé gefin að sök. Slík tvímæli séu þannig um það að með réttu telji ákærði sér ekki fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum gegn þeim. Líkt og ákæran í máli þessu sé úr garði gerð myndi slík málsvörn enda eingöngu byggjast á hreinum getgátum ákærða. Samkvæmt áður tilvitnuðum forsendum Hæstaréttar um áskilnað c-liðar 116. gr. laga nr. 19/1991, sbr. nú c-lið 152. gr. laga nr. 88/2008, verði ákærði að geta ráðið þetta af ákærunni einni og breyti þá engu hvort honum megi, vegna rannsóknar málsins, vera ljósar sakargiftirnar, ef þeim er ekki gerð fullnægjandi skil í ákæru. Ljóst megi vera að svo sé ekki í máli þessu og beri því að vísa málinu frá dómi.

Ákærði kveðst byggja frávísunarkröfu í þriðja lagi á því að meint brot hans séu fyrnd að lögum. Vegna annmarka á ákæru sem fjallað hafi verið um að ofan eigi ákærði erfitt með að fjalla með tæmandi hætti hvenær meint brot hans hafi fyrnst.

Fjársvik séu tvíhliða brot, framin með atbeina þess, sem misgert var við. Hvert fjársvikabrot sé þannig sjálfstætt brot. Upphafstími fyrningarfrests hvers brots sé þannig útgáfudagur reiknings.

Ætluð fjársvik ákærða varði 129.412 krónum. Leggja verði til grundvallar að refsing, sem unnið hafi verið til með þessum ætluðu brotum ákærða, þótt ákærði verði sakfelldur fyrir þau öll, færi ekki fram úr sektum. Þegar svo standi á fyrnist sök á tveimur árum, sbr. 1. tl. 1. mgr. 81. gr. laga nr. 19/1940. Stærsti hluti þeirra fjársvika sem ákærða sé gefið að sök í ákæru virðist vera á árunum 2003 og 2004. Hafi þá verið liðin meira en tvö ár frá þeim tíma þegar lögreglurannsókn hófst í júní 2007.

Samkvæmt 4. mgr. 82. gr. laga nr. 19/1940, sbr. og 2. málslið 5. mgr. sömu lagagreinar, verði að miða við að fyrningarfrestur sakar vegna þessa ætluðu brota hafi ekki verið rofinn fyrr en 4. júlí 2007, en þá hafi verið liðin meira en tvö ár frá hinum ætluðu fjársvikum ákærða.

Í ákæru sé gerð krafa um að ákærði verði dæmdur til að greiða Sjúkratryggingum Íslands aðallega 23.052.239 krónur auk vaxta, til vara 6.438.669 krónur auk vaxta, til þrautavara lægri fjárhæð að álitum og til þrautaþrautavara 129.412 krónur auk vaxta.

Um einkaréttarkröfur sé fjallað í XXVI. kafla sakamálalaganna. Samkvæmt 172. gr. sé heimildin til þess að sækja einkaréttarkröfu á hendur sakborningi bundin við kröfur vegna refsiverðrar háttsemi. Í þessu samhengi geti einungis sú háttsemi, sem ákært er fyrir, talist refsiverð. Þegar af þessari ástæðu beri að vísa aðalkröfunni, varakröfunni og þrautavarakröfunni frá dómi. Þrautaþrautavarakrafan sé vanreifuð. Miðað við upphafstíma vaxtanna virðist allar kröfurnar vera eldri en fjögurra ára og því fyrndar, jafnvel þótt réttar væru. Vaxtakrafa sé gerð tæp átta ár aftur í tímann þrátt fyrir fyrningarreglur. Kröfunni sé andmælt sem rangri að efni auk þess sem hún sé fyrnd, bæði er varði höfuðstól og vexti. Þá sé hvergi útskýrt í ákæru hvernig einkaréttarkrafan kemur heim og saman við ætlað tjón Sjúkratrygginga Íslands vegna meintrar refsiverðrar háttsemi ákærða. Forsendur bótakröfunnar séu ekki nægjanlega ljósar til þess að dómur verði lagður á hana í sakamálinu. Beri því að vísa henni frá héraðsdómi.

Við munnlegan flutning um frávísunarkröfu ákærða benti sækjandi á að ríkislögreglustjóri og ríkisaksóknari hefði afmarkað umfang rannsóknarinnar í öndverðu. Þá benti sækjandi á að það sé ákæruvaldsins að meta hverju sinni hvort rannsókn sé lokið eður ei, sbr. 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en ekki annarra. Þegar matsgerð J-kk-ef G-kk-ef, dómkvadds sérfræðings í tannlæknum, hafi legið fyrir í málinu hafi það verið mat lögreglustjórans á Suðurnesjum að rannsókn málsins væri lokið. Legið hafi fyrir að ákærði neitaði öllum sakargiftum og því hafi verið ákveðið að draga rannsókn ekki frekar með því að bera tilvikin 34 undir ákærða, heldur gefa strax út ákæru. Af hálfu lögreglustjórans á Suðurnesjum hafi verið talið að varlega væri farið í sakirnar með því að byggja ákæruna einungis á matsgerðinni.

Sækjandi andmælti því að brotið hefði verið gegn rétti ákærða, eins og fullyrt væri í greinargerð ákærða. Ákærði hefði fengið að fylgjast með öllum rannsóknaraðgerðum og fengið öll gögn málsins afhent jafn harðan.

Sækjandi tók fram að rétt gæti verið að ákæran væri ekki nógu skýr, en það væri mat ákæruvaldsins að hún væri nægjanlega skýr. Benti sækjandi á að tjónþoli, Tryggingastofnun ríkisins, greiddi ákveðið hlutfall af reikningum tannlækna. Við samningu ákæru hefði sækjandi haft til hliðsjónar fylgiskjal nr. 16 með einkaréttarkröfu á dskj. nr. 8. Í ákærunni væri ekki tilgreind heildarfjárhæð hvers reiknings, heldur væri vísað til hlutdeildar Tryggingastofnunar ríkisins í kostnaði vegna viðgerðar á einstökum tönnum og tannflötum.

Sækjandi andmælti því að ætluð brot ákærða kunni að vera fyrnd. Háttsemi ákærða væri talin varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot samkvæmt þeirri grein varði allt að sex ára fangelsi. Slík brot fyrnist á 10 árum, sbr. 3. tl. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga. Einungis væri heimilt að færa refsinguna niður í sektir þegar um smáræði væri að tefla, sbr. 256. gr. sömu laga, en sú heimild ætti ekki við í máli þessu.

IV.

Ákærði byggir frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi á þeim grundvelli að rannsókn málsins hafi ekki verið lokið þegar ákæra var gefin út.

Eins og fram kemur í dómi Hæstaréttar Íslands frá 14. mars 2001, í máli nr. 140/2011, er markmið rannsóknar lögreglu samkvæmt 53. gr. laga nr. 88/2008 að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi. Þeir sem rannsaki mál skuli vinna að því að hið sanna og rétta komi í ljós og gæta jafnt þeim atriðum sem horfa til sýknu og sektar. Þeim beri jafnframt að hraða meðferð mála eftir því sem kostur er. Samkvæmt 145. gr. sömu laga skuli ákærandi, þegar hann hefur fengið gögn máls í hendur, ganga úr skugga um að rannsókn sé lokið. Að þeirri athugun lokinni beri honum annað hvort að láta rannsaka málið betur, telji hann þess þörf, eða taka eftir atvikum ákvörðun hvort sækja skuli mann til sakar samkvæmt 152. gr. laganna.

Ákæruvaldið hefur metið það svo í máli þessu að því hafi verið veittar nægar upplýsingar um kæruefni til að það geti tekið afstöðu til ákvörðunar um ákæru, sbr. 145. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt áðurtilvitnuðum dómi Hæstaréttar Íslands getur sú ákvörðun um meðferð valdheimilda ákæruvalds eðli sínu samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn máls. Með vísan til framangreinds er því ekki fallist á frávísunarkröfu ákærða á þeim grundvelli að rannsókn málsins hafi ekki verið lokið þegar ákæra var gefin út í málinu. Þá er ekki fallist á með ákærða að hugsanleg fyrning brots leiði til frávísunar málsins.

Loks byggir ákærði kröfu sína um frávísun málsins á því að ákæran fullnægi ekki skýrleikakröfum 152. gr. laga nr. 88/2008 og vísar kröfu sinni til stuðnings til tveggja dóma Hæstaréttar Íslands, þ.e. frá 10. október 2005, í máli nr. 420/2005 og frá 22. janúar 2002, í máli nr. 17/2002.

Í hverjum hinna 11 tölusettu liða í ákæru málsins er fjöldi reikninga tilgreindur, þá nafn og kennitala viðkomandi sjúklings, fjárhæð reikninganna og samtala þeirra, sem og hvaða ætluðu tannviðgerðir um var að ræða. Í 1. lið ákærunnar eru reikningar vegna sjúklingsins A t.d. sagðir vera fjórir, fjárhæðir þeirra 1.057, 7.770, 3.885 og 4.507 krónur og samtala reikninganna fjögurra 17.219 krónur. Reikningarnir eru sagðir vera vegna meintra tannviðgerða í tönnum 26/M, 36/B, 37/B, 12/L og 23/B.

Á meðal gagna málsins eru 13 reikningar, sem ákærði hefur gefið út á hendur A á árunum 2003 til og með 2005. Enginn af þessum 13 reikningum er að fjárhæð 1.057, 7.770, 3.885 eða 4.507 krónur eins og segir í ákæru. Þá nemur viðgerðarkostnaður vegna tanna 26/MO, 36/B, 37/B, 12/L og 23/B ekki þessum fjárhæðum samkvæmt sundurliðun á reikningunum. Loks eru dagsetningar og númer reikninganna ekki tilgreind í ákæru. Er því ekki með góðu móti unnt að átta sig á því hvaða fjórum reikningum ákærða er gefið að sök að hafa framvísað við Tryggingastofnun ríkisins af þeim þrettán sem framlagðir hafa verið í málinu. Af verknaðarlýsingu í ákæru er og ekki ljóst hvort umræddir reikningar voru gefnir út á hendur Tryggingastofnun eða á hendur viðkomandi sjúklingi.

Fram kom hjá sækjanda að við samningu ákæru hefði sækjandi haft til hliðsjónar greinargerð tjónþola, Sjúkratrygginga Íslands, á því hver hlutdeild Tryggingastofnunar ríkisins var í kostnaðinum, þ.e. hvaða fjárhæð stofnunin innti af hendi vegna viðgerðar á einstökum tönnum og tannflötum. Ljóst er því að í ákæru er ekki tilgreind rétt fjárhæð þeirra reikninga, sem ákærða er gefið að sök að hafa framvísað við Tryggingastofnun.

Samkvæmt öllu framangreindu þykir bresta svo mjög á skýrleika verknaðarlýsingar í ákæru að ákærða verði með réttu ekki talið fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum gegn þeim. Fullnægir ákæran þannig ekki skilyrðum c-liðar 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og ber því að vísa málinu frá dómi.

Allur kostnaður af rekstri málsins, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef J-kk-ef hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 1.757.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurð þennan kveður upp R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari. Uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist vegna embættisanna.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Allur kostnaður af rekstri málsins, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef J-kk-ef hrl., 1.757.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómi Reykjaness 30.03.2011.