E-1016/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 1. júní sl., er höfðað 15. ágúst 2014 af A, [..., ...] gegn B, [.... ...].

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur:

Aðallega að neðangreind ummæli sem stefndi viðhafði og birti um stefnanda á síðu sinni á samfélagsmiðlinum facebook, 8. og 9. janúar 2014, verði dæmd dauð og ómerk:

a. Stöðuuppfærsla: 8. janúar 2014

„Þegar ég fór með konuna í vinnuna í morgun, þá gaus upp ógeðsleg ýldufýla inni í bílnum en bíllinn stóð úti í gærkvöldi og nótt.

Þegar betur var að gáð er birti ,þá blasti þessi viðbjóður sem hafði verið haganlega komið fyrir yfir loftinntakinu að miðstöðinni. Sjáanlegt var að þurkunni hafði verið lyft upp á meðan.

FREKAR SVÍNSLEG FRAMMKOMA, OG KUNNULEG VINNUBRÖGÐ.“

b. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 8. janúar 2014, kl. 23:53

„Veit ég um einhvern sem vill mér illt? Já eina konu. Hefur hún þekkingu á því hvar loftinntak er fyrir miðstöðvar bíla? Nei það held ég örugglega ekki. Á hún vin/sambýlismann sem hefur þekkingu á slíku? Já svo er mér sagt, jafnvel fagmaður varðandi bíla. Hefur hann aðgang að dýra úrgangi? Hef lesið um það í.“

c. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 9. janúar 2014, kl. 10:41

„Já gott fólk það er ekki gaman að búa við það að þurfa að loka bílinn sinn inni í hvert skipti sem maður yfirgefur hann. Við höfum svo sem lent í þessu áður það var skorið á öll dekk og rispaður bíllinn sem ég átti. C átti bíl sem einnig var rispaður. Við vitum hver gerði þetta allt. Er svo skrítið að maður leiði hugann að því hvort sami aðili sé enn á ferð?“

d. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 9. janúar 2014, kl. 11:59

„Þetta er ekki æla eða neitt slíkt. Þetta er einhverskonar úrgangur, líklega úr fiski en hugsanlega úr einhverjum dýrum, sem hefur verið látið slá í til að lyktin væri verri. Þetta er greinilega gert til að angra okkur sem það gerir. Ég veit ekkert hver gerði þetta, en síðast þegar bílarnir okkar voru skemmdir var fyrrverandi sambýliskona mín, sem ég skildi við fyrir 6 árum síðan, A, grunuð um það og ekki af ástæðulausu.“

Til vara að neðangreind ummæli sem stefndi viðhafði og birti um stefnanda á síðu sinni á samfélagsmiðlinum facebook, 8. og 9. janúar 2014, verði dæmd dauð og ómerk:

a. Stöðuuppfærsla: 8. janúar 2014

„...FREKAR SVÍNSLEG FRAMMKOMA, OG KUNNULEG VINNUBRÖGÐ.“

b. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 8. janúar 2014, kl. 23:53

„Veit ég um einhvern sem vill mér illt? Já eina konu. Hefur hún þekkingu á því hvar loftinntak er fyrir miðstöðvar bíla? Nei það held ég örugglega ekki. Á hún vin/sambýlismann sem hefur þekkingu á slíku? Já svo er mér sagt, jafnvel fagmaður varðandi bíla. Hefur hann aðgang að dýra úrgangi? Hef lesið um það í.“

c. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 9. janúar 2014, kl. 10:41

„Já gott fólk það er ekki gaman að búa við það að þurfa að loka bílinn sinn inni í hvert skipti sem maður yfirgefur hann. Við höfum svo sem lent í þessu áður það var skorið á öll dekk og rispaður bíllinn sem ég átti. C átti bíl sem einnig var rispaður. Við vitum hver gerði þetta allt. Er svo skrítið að maður leiði hugann að því hvort sami aðili sé enn á ferð?“

d. Athugasemd við stöðuuppfærslu: 9. janúar 2014, kl. 11:59

„...en síðast þegar bílarnir okkar voru skemmdir var fyrrverandi sambýliskona mín, sem ég skildi við fyrir 6 árum síðan, A, grunuð um það og ekki af ástæðulausu.“

Það er krafa stefnanda að stefndi verði dæmdur til refsingar vegna ofangreindra ummæla og birtingar þeirra og að hann verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 króna í miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 9. janúar 2014 til þingfestingardags, en dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Loks krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað.

Stefndi krefst sýknu og greiðslu málskostnaðar.

I.

Málsatvik eru þau helst að stefnandi og stefndi hófu sambúð á árinu 1978 og fluttu til Patreksfjarðar. Fyrir átti stefnandi eina stúlku og gekk stefndi henni í föðurstað. Stefnandi og stefndi eignuðust einn son. Um 1990 fluttu málsaðilar frá Patreksfirði til Hafnarfjarðar. Á árinu 2008 slitu málsaðilar samvistum og fljótlega hóf stefndi sambúð með annarri konu. Á árunum 2008 og 2009 sendi stefnandi stefnda ýmis skilaboð í gegnum tölvupósta, SMS-skilaboð og ritaði um stefnda athugasemdir á bloggsíðum. Samkvæmt gögnum málsins var skorið á dekk bifreiðar stefnda og hún rispuð þar sem henni var lagt fyrir utan heimili hans í Hafnarfirði þann 9. ágúst 2008. Bifreiðin var rispuð aftur á sama stað, þann 13. ágúst 2008, fyrir utan heimili stefnda. Um sama leyti var setningin: ,,Þessi maður er einn af þeim sem heldur framhjá konum“, rituð með hvítum skólit á rúðu bifreiðar stefnda og einnig orðið: ,,Svikari“. Stefnandi hefur hér fyrir dómi gengist við því að hafa ritað á bifreið stefnda þessi orð. Hún kvaðst hafa verið í áfalli umrætt sinn og gæti ekki skýrt hvað henni hafi gengið til. Samkvæmt gögnum málsins var úrgangur settur í loftinntak bifreiðar stefnda þar sem hún stóð við heimili hans, aðfaranótt 8. janúar 2014. Sama dag birti stefndi á fésbókarsíðu sinni stöðuuppfærslu þá sem stefnandi krefst ómerkingar á og sama dag og þann næsta, þrjár athugasemdir við uppfærsluna.

Sonur aðila málsins og sambýliskona sonarins rituðu þann 25. september 2014 undir yfirlýsingu þar sem þau staðfesta að stefnandi hafi viðurkennt fyrir þeim að hafa rispað bifreið stefnda og síðar skorið á dekk bifreiðarinnar, fyrir utan heimili hans, á árinu 2008. Þá staðfesta þau að stefnandi hafi viðurkennt fyrir þeim að nafngreindur vinur hennar hafi verið sá sem sett hafi dýraúrgang í loftinntak bifreiðar stefnda í janúar 2014. Sonur aðila málsins og sambýliskona hans staðfestu þessa yfirlýsingu fyrir dóminum. Þá hefur dóttir stefnanda ritað undir yfirlýsingu, dags. 26. september 2014, þar sem hún staðfestir að stefnandi hafi tjáð henni að hún héldi að nafngreindur vinur hennar hefði sett dýraúrgang í loftinntak bifreiðar stefnda í janúar 2014. Dóttir stefnanda staðfesti yfirlýsingu þessa fyrir dóminum.

Við aðalmeðferð gáfu aðilar málsins aðilaskýrslu fyrir dóminum. Jafnframt gáfu skýrslu fyrir dómi, sem vitni, dóttir stefnanda, sonur hennar og stefnda og sambýliskona hans, geðlæknir stefnanda, systir hennar, kunningjakona hennar og loks systir eiginkonu stefnda.

II.

Stefnandi byggir mál sitt á því að með ummælum í a-lið, 1. kröfuliðar, sé ljóst að stefndi skrifi um stefnanda og felist í skrifunum móðgun og ærumeiðandi aðdróttun í garð hennar. Með skrifunum fullyrði stefndi að stefnandi hafi sýnt af sér svínslega framkomu og gefi í skyn með orðunum: ,,kunnuleg vinnubrögð“, að stefnandi hafi framkvæmt skemmdarverk á bifreið stefnanda sem svipi til fyrri skemmdarverka sem unnin hafi verið á bifreið hans. Stefndi ýi þannig að því, leynt og ljóst, að stefnandi hafi framið refsiverðan verknað sem varði við almenn hegningarlög. Fyrir liggi að um sé að ræða ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir sem bornar séu út opinberlega gegn betri vitund stefnda. Af því leiði að ummælin varði við 234. gr., 235., og/eða 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og beri því að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Með ummælum í b. lið, 1. kröfuliðar, felist frekari ærumeiðandi aðdróttun og móðgun í garð stefnanda. Með þeim ummælum að stefndi viti um konu sem vilji honum illt og eigi vin/sambýlismann sem hafi þekkingu á loftinntaki bíla og aðgang að dýraúrgangi, sé stefndi leynt og ljóst að vísa til stefnanda og að gefa sterklega til kynna að stefnandi hafi framkvæmt skemmdarverk á bifreið stefnda. Ummælin hafi að geyma aðdróttanir og móðganir sem feli í sér ásakanir um að stefnandi vilji stefnda eitthvað illt og hafi framið skemmdarverk á bifreið hans. Stefndi gefi þannig í skyn að stefnandi hafi framið refsiverðan verknað þrátt fyrir þá staðreynd að stefnandi hafi aldrei nokkurn tíma verið fundin sek um slíka háttsemi. Það liggi því fyrir að um sé að ræða ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir í garð stefnanda sem stefndi beri út opinberlega, gegn sinni betri vitund. Ummæli stefnda varði því við 234. gr., 235., og/eða 236. gr. laga nr. 19/1940 sem beri að ómerkja með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Með ummælum í c. lið, 1. kröfuliðar, felist jafnframt frekari ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir í garð stefnanda. Með ummælunum sé ljóst að stefndi vísi til stefnanda með þeim ummælum sínum að áður hafi verið skorið á öll dekk bifreiðar hans og að bifreið maka hans hafi verið rispuð. Ljóst sé að með orðunum:,,...Við vitum hver gerði þetta allt...“, sé stefndi leynt og ljóst að vísa til stefnanda. Síðari stöðuuppfærsla í d. lið, 1. kröfuliðar, staðfesti það þar sem stefnandi sé nafngreind ,,... A ...“ og beinlínis gefið í skyn að stefnandi hafi framið skemmdarverk á bifreið stefnda og maka hans. Um sé að ræða ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir sem bornar séu út opinberlega gegn betri vitund stefnda. Af því leiði og sé á því byggt, að ummælin varði við 234. gr., 235., og/eða 236. gr. laga nr. 19/1940 og beri að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Með ummælum d-liðar, 1. kröfuliðar, sé stefnandi nafngreind og í þeim segi stefndi að stefnandi hafi ekki að ástæðulausu verið grunuð um fyrri skemmdarverk á bifreiðum hans og maka hans. Með þessum orðum liggi ljóst fyrir að stefndi sé að skrifa um stefnanda og bera út um hana óhróður sem felist í móðgunum og aðdróttunum í hennar garð, sbr. sérstaklega þar sem hann segi:,,...A grunuð um það og ekki af ástæðulausu“. Þar sé gefið sé í skyn að stefnandi hafi framið refsiverða verknaði í formi skemmdarverka á bifreiðum. Um sé að ræða mjög alvarlegar ásakanir af hálfu stefnda og sérlega meiðandi og særandi ummæli í garð stefnanda; hún sé hér nafngreind með fullu nafni og ásökuð um að hafa framið refsiverðan verknað. Einnig liggi ljóst fyrir að með þessum kröfulið sé staðfest að í ummælum stefnda í a-c liðum, 1. kröfuliðar, sé bersýnilega átt við stefnanda. Stefnandi byggi þannig á því að framangreind ummæli ein og sér, sem og þegar þau séu lesin í heild sinni, feli í sér móðgun og aðdróttun í garð stefnanda sem varði við 234. gr., 235., og/eða 236. gr. laga nr. 19/1940. Beri því að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Af ummælum stefnda megi sjá að því sé ýmist slegið föstu eða leiddar að því líkur að stefnandi hafi brotið af sér og mögulega framið skemmdarverk og þar með orðið vís að refsiverðum verknaði í skilningi laga nr. 19/1940. Þrátt fyrir óljóst orðalag á stundum þá liggi fyrir og geti engum dulist að stefndi eigi við stefnanda í umræddum færslum á samfélagsmiðlinum facebook, þann 8. og 9. janúar 2014. Sérstaklega beri að skoða ummælin í því samhengi að stefnandi sé nafngreind í síðustu færslu stefnda. Það liggi því fyrir að þegar stöðuuppfærslan ásamt athugasemdum hennar séu lesnar, bæði einar og sér sem og í heild sinni, að átt sé við stefnanda. Henni sé þar gefið að sök að hafa framið refsiverða verknaði í formi skemmdarverka á bifreiðum. Stefnandi sé þar m.a. nafngreind og greint sé frá starfsvettvangi maka hennar. Ummælin séu ósönn, óviðurkvæmileg og ærumeiðandi. Ummælin eigi ekki við nein rök að styðjast og séu augljóslega sett fram í því skyni að sverta mannorð og æru stefnanda á opinberum vettvangi.

Við mat á alvarleika ummælanna byggi stefnandi jafnframt á því að hafa beri í huga að með þeim sé ýmist gefið sterklega í skyn eða fullyrt að skemmdarverk stefnanda séu ítrekuð. Stefnandi neiti alfarið ásökunum um nokkra ólögmæta háttsemi og telji þær ósannaðar með öllu. Ummælin séu ósönn, óviðurkvæmileg og ærumeiðandi og virðist byggja á óljósum og óstaðfestum grunsemdum sem eigi ekkert erindi til almennings. Ljóst sé að stefndi hafi átt 504 vini á facebook-síðu sinni þann 19. maí 2014, og séu því líkur á því að ummælin kunni að hafa dreifst til fjölda fólks, víðar á netinu, með svokallaðri áframdeilingu. Af öllu framangreindu leiði að um sé að ræða ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir sem varði við XXV. kafla laga nr. 19/1940 og þá sérstaklega 234.gr., 235. gr., og/eða 236. gr. laganna. Ummælin teljist því óviðurkvæmileg og beri að ómerkja þau á grundvelli 1. mgr. 241.

Um varakröfu a-d liða 1. kröfuliðar vísist til sömu sjónarmiða, málsatvika, málsástæðna og lagaraka og um aðalkröfu. Í varakröfu séu ákveðin ummæli stefnda í garð stefnanda í liðum a-d dregin saman en önnur ummæli látin standa óbreytt.

Hvað við komi kröfu stefnanda um að stefnda verði gerð refsing í málinu sé vísað til 234.-236. gr. laga nr. 19/1940. Í ákvæðum 234.-236. gr. laganna komi fram að sá sem eftir atvikum meiði æru annars manns með móðgun, aðdróttun eða birti slíka aðdróttun opinberlega skuli sæta sektum eða fangelsi frá einu til tveimur árum.

Um miskabótakröfu vísi stefnandi til b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að láta þann sem beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn æru eða persónu manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Telji stefnandi ljóst að ærumeiðingar eins og þær sem fram komi í hinum umstefndu ummælum séu mjög alvarleg meingerð gegn persónu og æru stefnanda, enda séu ummælin til þess fallin að valda henni margvíslegum álitshnekki og ærumeiðingum. Réttur stefnanda til æruverndar njóti verndar 71. gr. laga nr. 33/1944 stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu og XXV. kafla laga nr. 19/1940. Telji stefnandi miskabótakröfu sína að öllu leyti hóflega í því samhengi. Um vaxtakröfu vísi stefnandi til IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um vexti sé byggð á 8. gr. laga nr. 38/2001 og krafa um dráttarvexti byggist á 9. gr. sömu laga, þar sem fram komi að skaðabótakröfur skuli bera dráttarvexti, skv. 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Í stefnu sé miðað við þingfestingardag stefnu, og því krafist dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags. Um málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi kveðst ekki á nokkurn hátt hafa gerst sekur um meiðyrði gagnvart stefnanda, né brotið gegn ákvæðum 234. -236. gr., laga nr. 19/1940, og krefst hann sýknu af öllum kröfum stefnanda. Stefndi mótmæli því að forsendur séu til að ómerkja þau ummæli sem hann hafi viðhaft á facebook-síðu sinni þann 8. og 9. janúar 2014 og krefjist hann sýknu af ómerkingarkröfu stefnanda. Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að hann njóti tjáningarfrelsis, skv. ákvæðum 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands og 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu og telji stefndi sig hafa tjáð sig innan marka tjáningarfrelsis síns. Umræddu tjáningarfrelsi stefnda séu þó sett takmörk með ákvæðum 234. – 236. gr. laga nr. 19/1940 og ákvæðum 26. gr. laga nr. 50/1993. Þær skorður hegningar- og skaðabótalaga á tjáningarfrelsinu mega hins vegar ekki ganga lengra en nauðsyn krefji, sbr. 3. gr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Stefndi telji umrædd skerðingarákvæði á tjáningarfrelsi, vera undantekningar frá meginreglunni um tjáningarfrelsi, sem samkvæmt almennum lögskýringar-sjónarmiðum beri að skýra þröngt. Allan vafa um lögmæti ummæla stefnda, beri því að skýra stefnda í hag. Styðjist það jafnframt við meginreglur um skýringar á refsiákvæðum og sönnunarbyrði í refsimálum. Þá bendi stefndi á að í meiðyrðamálum verði almennt að gera greinarmun, á fullyrðingum um staðreyndir og gildisdómum. Varðandi gildisdóma verði fullyrðingar sem byggi á gildisdómum ekki sannaðar með hefðbundinni sönnunarfærslu og séu gildisdómar almennt ekki taldir refsiverðir né verði þeir ómerktir. Hafi aðilar sem tjá sig opinberlega um gildisdóma sína því mun rýmra svigrúm til slíks, án þess að það teljist meiðyrði.

Í öðru lagi hafni stefndi alfarið skilningi stefnanda á hinum umstefndu ummælum og telji stefnanda of- og rangtúlka ummælin. Ólíkt stefnanda telji stefndi ummælin hófsöm og sannleikanum samkvæm. Stefndi telji að við skoðun hinna umstefndu ummæla komi í ljós að þau snúi að minnstu leyti að stefnanda, heldur fyrst og fremst að lýsingu á staðreyndum og gildisdómum um umrædda atburði. Aðeins að litlu leyti sé vikið að stefnanda í ummælunum og þá þannig að sanna megi réttmæti allra fullyrðinga stefnda.

Stefndi telji, með hliðsjón af ofangreindu, að skoða verði ummælin, þ.e. kröfuliði stefnanda, nánar og hvern fyrir sig. Í málinu liggi fyrir að 8. janúar 2014 hafi verið settur úrgangur, sennilega úr svínum, í loftinntak bifreiðar stefnda með þeim afleiðingum að ýldulykt dreifðist um allan bílinn í gegn um loftræstikerfi hans. Umrædd atburðarás sé að fullu sönnuð með framburði vitna og myndum. Sömuleiðis verði ekki með nokkru móti séð að þessi fullyrðing snúi að stefnanda heldur sé hér um lýsingu á tilteknum viðburði að ræða. Í síðustu línu færslunnar leggi stefndi gildisdóm á umrædda aðgerð og telji hana svínslega framkomu, m.a. með vísan til þess hvernig svínaúrgangur var notaður. Sömuleiðis tiltaki stefndi að um kunnugleg vinnubrögð sé að ræða, en fyrir liggi að bifreiðar stefnda hafi áður verið rispaðar og skorið á dekk þeirra. Hvergi í þessum færslum sé minnst á stefnanda eða sagt að stefnandi beri ábyrgð á þessu.

Í athugasemd við stöðuuppfærslu 9. janúar 2014, sem sé merkt b, tiltaki stefndi að hann eigi sér óvildarkonu án þess að nafngreina hana sérstaklega. Hins vegar liggi fyrir í gögnum málsins að stefnandi hafi margsinnis lýst því yfir að henni sé illa við stefnda; hún hafi sagst vilja stinga hann og sagt að hún muni ásækja hann alla ævi. Teljist því óvild stefnanda í garð stefnda að fullu sönnuð. Í kjölfarið reki stefndi vangaveltur sínar um þekkingu viðkomandi á bílum og leggi gildisdóm á þekkingu stefnanda á loftinntökum. Þá upplýsi stefndi að hann hafi heyrt að vinur konunnar hafi þekkingu á bílum og sé þar jafnvel fagmaður. Stefndi velti hér aðeins fyrir sér þekkingu stefnanda og vinar hennar á bifreiðum. Þau séu þó hvorugt nefnd á nafn, og fyrst og fremst lagðir gildisdómar á þekkinguna og eingöngu rætt það sem stefndi hafi heyrt um vin stefnanda. Að lokum tilgreini stefndi að vinur stefnanda, hafi aðgang að svínaúrgangi, en fyrir liggi að maðurinn hafi viðurkennt bæði fyrir lögreglu og í fjölmiðlum að hafa dreift svínshausum og svínaskönkum á fyrirhugaða byggingarlóð múslima í Reykjavík. Verði því ekki séð að umrædd staðhæfing sé umdeild.

Í athugasemd við stöðuuppfærslu 9. janúar 2014, sem sé merkt c, komi fram það álit stefnda að það sé ekki æskileg staða að þurfa að loka bifreið sína inni af ótta við skemmdarverk. Sömuleiðis upplýsi stefndi að áður hafi verið skorið á dekk bifreiðar hans og bílar hans og eiginkonu hans rispaðir. Umrædd ummæli séu annars vegar gildisdómur stefnda um það að vegna ítrekaðra, óumdeildra skemmda á bifreið hans þurfi hann að loka bifreiðina inni. Hins vegar séu fyrri skemmdarverk á bifreið hans staðfest og sönnuð atvik. Að lokum greini stefnandi frá því að hann telji sig vita hver hafi rispað bifreiðarnar og skorið á dekk bifreiðarinnar. Stefnandi sé þó hins vegar aldrei nefnd á nafn í færslunni. Í kjölfarið komi hugleiðing stefnanda um að það sé ekki skrítið að íhuga hvort sami aðili hafi unnið umrædd skemmdarverk en það sé ekki fullyrt að svo hafi verið.

Athugasemd við uppfærslu 9. janúar 2014, sem merkt sé d, skýri í fyrsta lagi hvaða úrgangur hafi verið á ferðinni. Verði ekki séð að sá þáttur færslunnar beinist með nokkru móti gegn stefnanda. Þá leggi stefndi þann gildisdóm á verknaðinn að tilgangur hans hafi verið að angra stefnda og eiginkonu hans og upplýsi að það hafi tekist. Þessi þáttur færslunnar beinist ekki heldur gegn stefnanda á nokkurn hátt. Jafnframt segi stefndi að hann viti ekki hver hafi sett umræddan úrgang í bifreið hans og fullyrði því ekki að stefnandi hafi gert þetta. Að lokum greini stefndi frá því að þegar bifreiðar hans og eiginkonu hans hafi verið skemmdar hafi stefnandi verið grunuð um verknaðinn. Með öðrum orðum þá gruni stefnda stefnanda um að hafa rispað og skemmt bifreiðar hans og eiginkonu hans.

Ef hin umstefndu ummæli séu dregin saman verði að líta til þess að þau séu að meginstefnu lýsingar á óumdeildum staðreyndum sem geti ekki á nokkurn hátt talist móðgun eða aðdróttun í skilningi 234. og 235. gr. laga nr. 19/1940. Umræddar staðreyndir lúti að þeim skemmdum sem unnar hafi verið á bílum stefnda og eiginkonu hans. Jafnframt lúti staðreyndirnar að því að stefnanda sé illa við stefnda, en það hafi hún margítrekað í tölvupóstum og SMS-skilaboðum til hans. Að lokum sé fullyrt að vinur stefnanda hafi þekkingu á loftinntaki bifreiða og aðgang að dýraúrgangi. Það hafi hann kannast við í fjölmiðlum og fyrir lögreglu.

Auk fullyrðinga um staðreyndir sé að finna í stöðuuppfærslunni og athugasemdum stefnda, gildisdóma hans um verknaðinn þ.e. að verknaðurinn sé svínslegur, að einhver vilji honum illt og vegna þessa þurfi hann að geyma bifreiðina inni í bílskúr. Verði ekki með nokkru móti séð að umræddir gildisdómar beinist gegn stefnanda eða feli í sér móðgun eða aðdróttanir í skilningi laga nr. 19/1940. Þá taki stefndi það sérstaklega og skýrt fram í hinum umstefndu ummælum, að hann viti ekki hver hafi unnið þann verknað að setja svínsúrgang í loftinntak bifreiðar hans. Þá ræði stefndi það að vinur/sambýlismaður stefnanda hafi þekkingu á bifreiðum og gefi það því í skyn að hann hafi unnið verknaðinn. Í ljósi þessa sé fullyrðing stefnanda, um að stefndi hafi sakað hana um að hafa sett úrganginn á bifreið hans, fráleit. Sé því ekki með nokkru móti hægt að fallast á að stefndi hafi haft uppi aðdróttanir þess efnis að stefnandi hafi framið umræddan verknað.

Aðeins ein fullyrðing stefnda sem varði stefnanda standi eftir, þ.e. sú að stefnandi hafi verið grunuð um skemmdir á bifreiðum hans og sambýliskonu hans. Sú fullyrðing eigi sér hins vegar styrka stoð í forsögu málsins og gögnum þess. Fyrir liggi í málinu að eftir skilnað aðila hafi stefnandi ítrekað hótað stefnda og haft uppi margvíslegar svívirðingar gagnvart honum og núverandi eiginkonu hans, hringt í hann dag og nótt og farið inn í íbúð hans í óleyfi. Stuttu fyrir skemmdarverkin hafi stefnandi m.a. hótað stefnda að ásækja hann alla ævi. Þá hafi stefndi sjálfur séð þegar stefnandi hafi málað ókvæðisorð á bifreið hans. Eftir skemmdarverkin hafi stefnandi haldið áfram hótunum og svívirðingum í garð stefnda. Stefndi eigi sér enga aðra óvildarmenn og því eðlilegt að hann dragi þá ályktun að stefnandi hafi framið umræddan verknað. Þá verði að benda á að fram komi í lögregluskýrslum frá 2008 um bæði málin að lögregla hafi rannsakað þátt stefnanda í málinu og hafi hún verið nefnd sem aðili málsins. Það liggi því fyrir að stefnandi hafi verið „grunuð“ í málinu. Að lokum skipti höfuðmáli að stefndi hafi fengið þær upplýsingar, bæði frá syni sínum og tengdadóttur, að stefnandi hafi viðurkennt fyrir þeim að hafa skemmt bifreið stefnda á sínum tíma. Skrifleg yfirlýsing þeirra þess efnis sé meðal gagna málsins. Því sé ljóst að stefndi hafi verið í fullum rétti að lýsa því yfir að hann grunaði stefndu um að hafa skemmt bifreiðir hans og eiginkonu hans. Að lokum beri að halda því til haga að fullyrðing um grun stefnanda teljist ekki ótvíræð fullyrðing þess að hann telji að stefnandi hafi unnið verknaðinn eins og hún haldi fram.

Stefndi styðji sýknukröfu sína, hvað þetta varði, einnig við þá grunnreglu að ekki verði refsað fyrir sönn ummæli, en sú regla sé almennt viðurkennd í íslenskum rétti og dómaframkvæmd. Reglan eigi sér m.a. stoð í 237 og 238. gr. laga nr. 19/1940. Stefndi byggi á því að reglunni verði einnig beitt varðandi ómerkingu ummæla, á þann hátt að sönn ummæli verði ekki ómerkt.

Verði ekki fallist á þann skilning stefnda að eingöngu felist í ummælum hans fullyrðing um að stefnandi hafi verið grunuð um að skemma bifreiðir hans árið 2008, sé á því byggt að stefndi hafi verið í fullum rétti að láta í ljós þá skoðun sína að hann teldi stefnanda bera ábyrgð á því að hafa rispað bifreið hans og skorið á dekk hennar. Og nú síðast að hafa sett svínaúrgang í loftinntak bifreiðarinnar með atbeina vinar síns. Í því sambandi vísist að mestu til þess sem áður hafi verið rakið og sérstaklega þess að upplýst sé í málinu að stefnandi hafi viðurkennt fyrir syni og tengdadóttur aðila að hafa unnið skemmdir á bílum stefnda árið 2008 og að það hafi verið vinur hennar sem sett hafi úrganginn í bifreiðina. Hið síðarnefnda hafi stefnandi einnig viðurkennt fyrir dóttur sinni. Sé því ljóst að verknaðurinn hafi verið unninn með vitund stefnanda. Stefndi hafi engin önnur tengsl við vin stefnanda. Með hliðsjón af þessu og hinnar áralöngu óvildar stefnanda í garð stefnda sem meðal annars hafi brotist út í skemmdaverkum á bifreið hans, verði að telja fullsannað að stefnandi hafi staðið á bak við verknaðinn.

Í þriðja lagi byggi stefndi á að sýkna beri hann af ómerkingarkröfu stefnanda á grundvelli 239. gr. laga nr. 19/1940 og ólögfestra reglna skaðabótaréttar um orðhefnd. Stefndi telji sannað í málinu að stefnandi hafi ítrekað haft í hótunum við hann og svívirt persónu hans í SMS-skilaboðum, tölvupóstum og í athugasemdum bloggkerfa. Umrædd ummæli séu mun grófari en þau sem stefndi hafi nokkurn tímann viðhaft um stefnanda. Stefndi byggi á því að öll skilyrði 239. gr. laga nr. 19/1940 séu fyrir hendi í máli þessu, enda hafi stefnda og eiginkonu hans verið verulega misboðið með ótilhlýðilegri háttsemi stefnanda, allt frá skilnaði aðila og þar til ummælin voru viðhöfð. Þá byggi stefndi á þeirri dómhelguðu reglu að orðhefnd geti, auk refsileysis, leitt til sýknu vegna krafna um ómerkingu ummæla og miskabætur. Því sé ljóst að fyrri ummæli stefnanda og háttsemi hennar hafi gefið fullt tilefni til hinna umstefndu ummæla stefnda og því allar forsendur til að hafna ómerkingarkröfu stefnanda, á grundvelli reglna um orðhefnd.

Í fjórða lagi byggi stefndi á því að hin umstefndu ummæli hafi verið viðhöfð í lokuðum hópi vina stefnda á samfélagsmiðlinum facebook; vina sem hann þekki alla persónulega, og stefnandi geti því ekki borið fyrir sig að ummælunum hafi verið beint til almennings eða þau birt opinberlega. Sömuleiðis bendi stefndi á að stefnandi hafi sjálf ítrekað tjáð sig um skilnað aðila á bloggsíðu mágkonu stefnda, sem þá hafi verið ólæst og allir netnotendur haft aðgang að. Hafi ummælin verið svo gróf að mágkona hans hafi neyðst til að loka síðunni. Stefnandi hafi þannig hafið opinbera umræðu um málefni aðila á opinberum vettvangi, en telji nú á sér brotið þegar stefndi ræði málefni aðila á lokuðu vefsvæði með mun hófstilltari hætti.

Í fimmta lagi sé á því byggt að stefna málsins sé verulega vanreifuð að því er varði með hvaða hætti stefndi eigi að hafa brotið gegn stefnanda og ákvæðum 234. – 235. gr. laga nr. 19/1940, þ.e. hvort um sé að ræða móðgun í skilningi 234. gr. laganna, aðdróttun í skilningi 235. gr. laganna eða aðdróttun gegn betri vitund, sbr. 236. gr. sömu laga. Stefnandi láti við það sitja að vísa til allra þriggja lagaákvæða í einu lagi máli sínu til stuðnings. Sé því ómögulegt fyrir stefnda að átta sig á því hvort stefnandi byggi á því að um beina móðgun sé að ræða eða aðdróttanir. Þá geri stefnandi enga tilraun til að greina á milli einstakra þátta ummælanna eða útskýra t.d. með hvaða hætti lýsing á óumdeildum staðreyndum geti talist meiðandi fyrir hana. Verði að telja þetta verulegan galla á málatilbúnaði stefnanda sem beri að túlka stefnda í hag.

Að öllu virtu telji stefndi að hafna beri ómerkingarkröfu stefnanda þar sem að fyrir liggi að ummæli stefnda hafi ýmist ekki snúið að stefnanda, verið gildisdómar hans vegna tiltekinna atburða og þau ummæli sem beindust að stefnanda teljist að fullu sönnuð og innan þeirra marka sem tjáningu hans hafi verið sett af 73. gr. stjórnarskrárinnar.Varakröfum stefnanda sé mótmælt með sama hætti og aðalkröfu og með vísan til sömu málsástæðna og lagaraka.

Varðandi refsikröfu byggi stefndi í fyrsta lagi á því að refsikrafa stefnanda sé verulega vanreifuð og að vísa beri henni frá dómi ex officio. Eins og áður sé rakið sé enga umfjöllun að finna í stefnu um það við hvaða ákvæði 234.-236. gr. laga nr. 19/1940 stefndi eigi að hafa gerst brotlegur, heldur sé eingöngu að finna almenna tilvísun til ákvæðanna. Í stefnu sé því ekki að finna neina fullnægjandi heimfærslu til refsiákvæða. Með hliðsjón af þeim ströngu kröfum sem gerðar séu til heimfærslu og verknaðarlýsingar í sakamálaréttarfari verði að telja stefnu málsins vanreifaða og ófullnægjandi hvað þetta varði.

Í öðru lagi byggi stefndi á að sýkna beri hann af refsikröfu í málinu á þeim grundvelli að ósannað sé að hann hafi brotið gegn ákvæðum 234. – 236. gr. laga nr. 19/1940. Í því sambandi vísi stefndi að mestu til þess sem þegar hafi verið rakið. Stefndi vísi ennfremur til þeirrar viðurkenndu réttarreglu að ekki verði refsað fyrir sönn ummæli, en stefndi hafi eins og áður hafi verið rakið sýnt fram á réttmæti þeirra fullyrðinga sem hann hafi viðhaft í hinum umstefndu færslum á facebook. Þá bendi stefndi á að það sé viðurkennd réttarregla í meiðyrðamálum, að almennt verði ekki refsað fyrir gildisdóma. Í þriðja lagi byggi stefndi á að sýkna beri hann af refsikröfu á grundvelli 239. gr. laga nr. 19/1940 um orðhefnd, en hvað þá málsástæðu varði vísist til fyrri málflutnings. Að öllu framangreindu virtu telji stefndi að sýkna beri hann af refsikröfu stefnanda.

Stefndi hafni því alfarið að forsendur séu til að dæma hann til greiðslu miskabóta í málinu og telji að sýkna beri hann af miskabótakröfu stefnanda. Stefndi mótmæli því í fyrsta lagi að skilyrði 26. gr. laga nr. 50/1993 um greiðslu miskabóta séu fyrir hendi. Stefndi telji sig ekki á nokkurn hátt hafa gerst sekan um ólögmæta meingerð gegn æru stefndu og vísist í því sambandi að mestu til málsástæðna og lagaraka hans varðandi ómerkingarkröfu stefnanda. Stefndi telji þó rétt að benda á að samkvæmt greinargerð með frumvarpi til skaðabótalaga sé gert skilyrði um verulegt gáleysi til að tjónsatvik nái að teljast ólögmæt meingerð. Stefndi hafni því að umrætt skilyrði um gáleysisstig sé fyrir hendi, m.a. í ljósi forsögu ummælanna og eðlilegra ályktana sem draga hafi mátt af háttsemi stefnanda frá skilnaði aðila. Stefndi telji sig ekki hafa farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns, eins og áður hafi verið rakið og þar af leiðandi séu ekki forsendur til að dæma hann til greiðslu miskabóta. Í því sambandi telji stefndi sig hafa sýnt fram á að fullt tilefni hafi verið til þeirra ummæla sem hann hafi viðhaft og vísi þar til þeirrar ólögfestu meginreglu að ekki verði dæmdar bætur vegna sannra ummæla. Þá hafni stefndi því að ummælin hafi á nokkurn hátt verið íþyngjandi fyrir stefnanda en þau hafi verið viðhöfð á lokuðu vefsvæði sem aðeins hafi náð til takmarkaðs hóps vina stefnda. Þau hafi gengið mun skemur en stefnandi hafi haldið fram. Líta beri til þess að stefnandi hafi aðeins verið nafngreind einu sinni í hinum umstefndu færslum, þ.e. í athugasemd við færslurnar. Því sé eðlilegt að draga þá ályktun að nafngreiningin hafi eingöngu birst litlum hópi lesenda síðu stefnda. Stefndi mótmæli því einnig að stefnanda hafi verið gefið að sök refsivert athæfi. Hið rétta sé að stefndi hafi fullyrt að hún hafi verið grunuð um tiltekin skemmdarverk sem séu óumdeild eins og skýrt komi fram í gögnum málsins.

Í öðru lagi byggi stefndi á því að sýkna beri hann af miskabótakröfu á grundvellir 239. gr. laga nr. 19/1940 og ólögfestra reglna um orðhefnd. Hann vísi til þess að það sé viðurkennd regla í dómaframkvæmd að orðhefnd teljist sjálfstæð ábyrgðarleysisástæða í meiðyrðamálum. Hvað þessa málsástæðu varði vísist að mestu til þess sem þegar hafi verið rakið. Stefndi bendi þó á að þrátt fyrir að fallist yrði á ómerkingu ummæla stefnanda, þá sé ekki sjálfgefið að bótaábyrgð sé fyrir hendi og megi þá fella niður bótaábyrgð m.a. á grundvelli tilefnis ummælanna og reglna um orðhefnd.

Í þriðja lagi mótmæli stefndi fjárhæð miskabóta sem allt of hárri og í engu samræmi við útbreiðslu ummælanna og dómaframkvæmd í sambærilegum málum. Vaxtakröfum stefnanda sé mótmælt sérstaklega.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til ákvæða almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum 234., 235., 236. og 239. gr. Þá vísar stefndi til ólögfestra reglna um orðhefnd og að ekki verði refsað fyrir sönn ummæli. Hann vísar einnig til dómaframkvæmdar í ómerkingar-, refsi- og miskabótamálum vegna ætlaðra meiðyrða sem og til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði styðst við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Samkvæmt 73. gr. stjórnarskrár eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en hann verður að ábyrgjast þær fyrir dómi. Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmast lýðræðishefðum. Tjáningarfrelsið nýtur sömuleiðis verndar í 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu.

Í meiðyrðamálum er gerður greinarmunur á staðhæfingum um staðreyndir og gildisdómum. Þær fyrri verður almennt að leiða í ljós, á meðan gildisdómar verða almennt ekki sannaðir með hefðbundinni sönnunarfærslu.

Ummæli þau sem stefndi viðhafði og stefnandi krefst ómerkingar á voru birt sem stöðuuppfærsla á fésbókarsíðu stefnda 8. janúar 2014 sem þrjár athugasemdir við uppfærsluna sama dag og þann næsta. Ummæli þessi verða virt sem ein heild þar sem stefndi nafngreinir stefnanda í loka uppfærslunni.

Í stöðuuppfærslunni, sem merkt er sem a, lýsir stefndi hvernig úrgangi hafi verið komið fyrir á bifreið hans. Hann nefnir stefnanda þar ekki á nafn, en segir um kunnugleg vinnubrögð að ræða. Samkvæmt gögnum málsins voru unnar skemmdir á bifreið stefnda á árinu 2008. Stefnandi hefur viðurkennt að hafa ritað athugasemd um stefnda, með hvítum skólit, á rúðu bifreiðar hans á árinu 2008. Með yfirlýsingum og vætti sonar aðila málsins og sambýliskonu hans hefur stefndi leitt í ljós að stefnandi hafi unnið skemmdir á bifreið stefnda á árinu 2008. Í athugasemd við uppfærsluna, sem merkt er sem b, lýsir stefndi því að hann viti um einhvern sem vilji sér illt. Með gögnum sem fyrir liggja í málinu, en þar um ræðir skilaboð sem stefnandi hefur sent stefnda og öðrum á árunum 2008 til 2009 og færslur sem stefnandi hefur ritað á samskiptamiðlum um stefnda, hefur stefndi leitt í ljós að stefnandi var óvildarmaður hans. Aðrar athugasemdir í b-lið eru gildisdómar. Í c-lið lýsir stefndi því að áður hafi verið unnar skemmdir á bifreið hans. Gögn liggja fyrir um slíkar skemmdir, sem og að stefnandi hafi gengist við því að hafa unnið skemmdir á bifreið stefnda. Hefur stefndi þar með leitt í ljós staðhæfingar sínar í þessum lið. Í d-lið lýsir stefndi því að hann viti ekki hver hafi sett úrganginn á bifreið hans, 8. janúar 2014, en að stefnandi hafi verið grunuð um fyrri skemmdir á bifreið hans. Á meðal gagna málsins eru skýrslur lögreglu í tilefni af rannsókn sem fram fór á skemmdum sem unnar voru á bifreið stefnda á árinu 2008. Stefnandi var á þeim tíma grunuð um verknaðinn. Hefur stefndi þar með leitt í ljós staðhæfingar sínar í d lið.

Þegar til alls framanritaðs er litið hefur stefndi leitt í ljós þær staðhæfingar um staðreyndir er hann viðhafði í ummælum sínum á fésbókinni 8. janúar 2014, sem og staðhæfingar um staðreyndir í athugasemdum þann dag og þann næsta. Var stefndi því innan heimilda sinna til tjáningar á fésbókinni 8. og 9. janúar 2014 og verður hann sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Mál þetta flutti af hálfu stefnanda H-kk-nf I-kk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu stefnda K-kk-nf B. T-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

Dóm þennan kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, B, er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf S-kk-nf