E-4097/2012

Mál þetta var höfðað 29. nóvember 2012 og dómtekið 11. september 2013 að loknum munnlegum málflutningi.

Stefnandi er A, til heimilis að B, C, en stefndu eru Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík og H-kvk-nf S-kvk-nf og G-kk-nf L. G-kk-nf, bæði til heimilis að Logafold 167, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði in solidum skaðabótaskylda allra stefndu að öllu leyti vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 14.12.2010 er hann varð fyrir bifreiðinni MF-235.

Til vara er þess krafist að viðurkennd verði in solidum skaðabótaskylda stefndu að 2/3 hlutum vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 14.12.2010 er hann varð fyrir bifreiðinni MF-235.

Til þrautavara er þess krafist að viðurkennd verði in solidum skaðabótaskylda stefndu að hálfu leyti vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir þann 14.12.2010 er hann varð fyrir bifreiðinni MF-235.

Þá er þess krafist í öllum kröfuliðum að stefndu verði gert in solidum að greiða stefnanda málskostnað líkt og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál samkvæmt málskostnaðaryfirliti, sem lagt var fram við upphaf aðalmeðferðar.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda. Stefndi krefst jafnframt málskostnaðar.

II.

Málsatvik

Í máli þessu er deilt um sök stefnanda þegar hann varð fyrir umferðarslysi kl. 16.30 þann 14. desember 2010 til móts við Höfðabakka 1 í Reykjavík. Ekki er deilt um það líkamstjón sem stefnandi hlaut eða þær matsgerðir sem lagðar hafa verið til grundvallar líkamstjóni hans.

Nánar tiltekið slasaðist stefnandi er hann varð fyrir bifreið stefndu G-kk-ef og H-kvk-ef, þann 14. desember 2010 kl. 16.30 á móts við Höfðabakka 1 í Reykjavík. Var stefndi G-kk-nf að aka niður Höfðabakkann á um 50-60 km/klst. þegar atvikið átti sér stað.

Á slysadeild var tekið blóðsýni vegna rökstudds gruns um ölvun stefnanda og nam vínandamagn í blóði 2,68 0/00.

Stefnandi krafðist þess að stefndi Tryggingamiðstöðin hf. viðurkenndi bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar MF-235 samkvæmt 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 90. gr. sömu laga. Hafnaði félagið bótaskyldunni og lagði stefnandi þá ágreininginn undir úrskurð úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu með úrskurði sínum, dags. 5. nóvember 2012, að stefnandi ætti rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar MF-235, en að skerða skyldi bæturnar um 2/3 vegna stórkostlegs gáleysis stefnanda. Úrskurðarnefndin miðaði við að það teldist ósannað að stefnandi hefði kastað sér fyrir eða gengið í veg fyrir bifreiðina af ásettu ráði. Samkvæmt skaðabótakvittun Tryggingamiðstöðvarinnar hf., dags. 9. janúar 2013, voru stefnanda greiddar bætur í samræmi við niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Ákváðu stefndu að una niðurstöðu nefndarinnar og gerði Tryggingamiðstöðin hf. upp tjón stefnanda í samræmi við hana og fyrirliggjandi mat samkvæmt skaðabótalögum. Var tjónið samkvæmt því gert upp miðað við að stefnandi bæri sjálfur 2/3 hluta tjónsins.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvað stefnandi ástæðu þess að hann gekk út á götuna mega rekja til þess að hann hefði verið í mikilli drykkju. Það hefði verið komið að lokatúrnum og hann á leið í áfengismeðferð daginn eftir. Hann hefði verið á leið til vinar síns vestur í bæ og þeir ætlað að borða saman. Töluverð umferð hafi verið og hann ekki í ástandi til að meta getu sína og fjarlægðir. Hann hafi talið sig sjá glufu til að sleppa yfir hægri akreinina og hafi ætlað að reyna að ná yfir á hina akreinina. Það hafi alls ekki verið ætlun hans að svipta sig lífi. Hann hafi átt frátekið pláss í áfengismeðferð daginn eftir slysið. Tók stefnandi fram að hann hefði verið drukkinn í 3-4 daga þegar slysið varð.

Samkvæmt framburði stefnda G-kk-ef í skýrslu lögreglu, dags. 15. desember 2010, hafi hann verið að aka niður Höfðabakka þegar dökkklæddur maður hafi hent sér fyrir bílinn líkt og um ásetning væri að ræða. G-kk-nf hafi beygt snögglega frá og inn á vinstri akreinina, en sú akrein hafi verið auð. G-kk-nf hafi ætlað að sveigja frá manninum en ekki náð því og maðurinn lent á hægra framhorni bifreiðarinnar. Hann hafi kastast upp á framrúðuna og dottið niður við hlið hennar. G-kk-nf hafi ekki haft tök á að snarstöðva bifreiðina. Hann hafi ekið að næstu ljósum, svo inn á bílasölu á Stórhöfða þar sem hann hafi stöðvað bifreið sína og hlaupið á slysstað til að kanna með hinn slasaða. Þá kemur fram í lögregluskýrslu, rannsóknarlögreglumannsins G-kk-ef B-kk-ef Á-kk-ef, dags. 15. desember 2012, að stefndi G-kk-nf hafi aðspurður ekið á 50-60 km hraða.

Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 15. desember 2010, af vitninu M-kvk-þgf R-kvk-þgf, sem var ökumaður bifreiðar sem ók niður Höfðabakka þegar slysið varð, kvaðst hún hafa séð manninn ganga út á götuna og að hann hefði ekki horft í kringum sig. Engu væri líkara en að hann hefði ætlað sé að verða fyrir bíl. Engu hefði mátt muna að hún æki yfir manninn þar sem hann hafi legið, en sökum þess hvað umferðin var hæg hafi hún náð að hemla um tvo metra frá manninum. Hún kvað ökumann bifreiðarinnar MF-235 hafa sýnt góð viðbrögð þegar hann hafi náð að beygja inn á vinstri akreinina í stað þess að aka beint á manninn. Í lögregluskýrslu rannsóknarlögreglumannsins G-kk-ef B-kk-ef Á-kk-ef, dags. 15. desember 2012, tekur M-kvk-nf fram að mikil umferð hafi verið um Höfðabakka á umræddum tíma og umferðarhraðinn verið um 50 km. Hún hafi tekið eftir manni sem hafi komið hlaupandi frá Höfðabakka 1 og í áttina að akbrautinni. Maðurinn hafi svo hlaupið viðstöðulaust inn á akbrautina og yfir á hægri akreinina og í veg fyrir rauðu bifreiðina sem hafi verið fyrir framan hana. Bilið á milli bifreiðanna hefði verið um 5 metrar. Ökumaður rauðu bifreiðarinnar hafi sveigt til vinstri til að reyna að koma í veg fyrir að aka á manninn, en það hafi ekki tekist og maðurinn hlaupið á hægra frambretti rauðu bifreiðarinnar. Hann hafi kastast eftir hliðinni á bifreiðinni og brotið hliðarspegilinn á henni og síðan skollið í götuna. Tók vitnið fram að ökumaður bifreiðarinnar hefði ekki með neinu móti getað komið í veg fyrir slysið, vegna þess hve hratt og ákveðið maðurinn hljóp inn á akbrautina.

Í skýrslu fyrrgreinds rannsóknarlögreglumanns, dags. 15. desember 2010, af vitninu Þ-kvk-þgf P-kvk-þgf, kemur m.a. fram að hún hafi skyndilega tekið eftir manni sem hafi gengið rakleitt frá Höfðabakka 1 og út á akbrautina, án þess að líta til hægri eða vinstri. Maðurinn hafi komist klakklaust yfir hægri akreinina, en orðið fyrir bifreið á vinstri akrein. Hann hafi kastast í götuna. Hún hafi hugsað að maðurinn væri greinilega í sjálfsmorðshugleiðingum þegar hún sá hann æða út á akbrautina án þess að líta í kringum sig. Henni hafi sýnst maðurinn vera í annarlegu ástandi þegar hann fór út á götuna. Aðspurð taldi hún að ökumaðurinn sem hafi orðið fyrir því að aka á manninn hafi ekki átt neina möguleika á að komast hjá því að aka á hann.

Í skýrslu fyrrgreinds rannsóknarlögreglumanns, dags. 15. desember 2010, kemur fram að hann hafi rætt við stefnanda á slysadeild skömmu eftir slysið. Vegna ástands stefnanda hafi hann ekki talið rétt að kynna honum réttarstöðu hans og skrá niður nákvæman framburð hans. Hann hafi áminnt hann um að skýra satt og rétt frá. Aðspurður um aðdraganda slyssins hafi stefnandi sagt að ætlun hans hafi verið að binda enda á þetta. Aðspurður hvort ætlunin hafi verið að binda enda á líf sitt hafi stefnandi jánkað því.

Staðfestu framangreind vitni frásögn sína fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir tjóni af völdum vélknúins ökutækis. Hann eigi því rétt á bótum á grundvelli 88. gr. umferðarlaga, sem mæli fyrir um hlutlæga ábyrgð úr ábyrgðartryggingu eiganda þeirrar bifreiðar sem tjóni veldur, enda þótt tjón verði ekki rakið til ógætni ökumanns.

Stefnandi telur að ökumaður bifreiðarinnar MF-235 hafi sýnt af sér ógætni, með því að aka of hratt. Á slysstað hafi verið mikil umferð gangandi vegfarenda, m.a. stórt verslunarumhverfi. Er á því byggt að ökumaður bifreiðarinnar hafi brotið gegn varúðarreglum umferðarlaga, sbr. 4. gr. og 1. mgr. 26. gr., og auk þess gegn hraðaákvæðum umferðarlaga. Þá vísar stefnandi til laga nr. 155/2007, um breyting á umferðarlögum, nr. 50/1987, og lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994

(ábyrgðartrygging ökutækja, EES-reglur) er varðar breytingar á 5. ökutækjatilskipun EBE, en markmið hennar sé að auka vernd tjónþola.

Stefnandi telur að ekkert mark sé takandi á yfirheyrslum yfir honum á slysadeild og að það sé fráleitt að hann hafi kastað sér fyrir bifreiðina.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt dómaframkvæmd hafi dómstólar í auknum mæli litið til hinnar hlutlægu bótareglu umferðarlaga.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónvaldur hafi sönnunarbyrði um eigin sök tjónþola. Hið stefnda tryggingafélag hafi ekki viðhaft nokkra sönnunarfærslu í málinu.

Stefnandi kveðst stefna Tryggingamiðstöðinni hf. og eiganda bifreiðarinnar til greiðslu bóta in solidum samkvæmt bótakafla umferðarlaga og ökumanninum G-kk-þgf L. G-kk-þgf samkvæmt 3. mgr. 90. gr. umferðarlaga og 26. gr. skaðabótalaga. Eru kröfur á ökumanninn byggðar á almennu skaðabótareglunni, sbr. 3. mgr. 90. gr. umferðarlaga, en ekki á bótakafla umferðarlaga eða hlutlægri ábyrgð. Tekur stefnandi fram að þrátt fyrir að kröfurnar á ökumann bifreiðarinnar séu byggðar á öðrum málsástæðum en kröfurnar á hendur tryggingafélaginu og eiganda bifreiðarinnar, byggi stefnandi á því að kröfurnar séu af sömu rót og sama atviki og aðstöðu sprottnar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Þá vísar stefnandi til 25. gr. skaðabótalaga eins og við eigi.

Að lokum er á því byggt að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni skv. 2. mgr. 25., gr. laga nr. 91/1991 til að setja fram viðurkenningarkröfu í málinu þar sem fyrir liggi læknisfræðileg gögn um að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni við ákeyrsluna, m.a. vottorð frá bæklunarlækni og taugalækni.

2. Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi beri einn ábyrgð á umferðarslysinu og að hann hafi valdið því af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Þá er á því byggt að bótarétt stefnanda beri að skerða verulega með vísan til 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga og að tjónið sé að fullu upp gert með greiðslu bóta til stefnda þann 9. janúar 2013.

Á því er byggt í fyrsta lagi að slysið hafi orðið vegna ölvunarástands stefnanda og þess ásetnings hans að verða fyrir bifreið. Stefnandi hafi ákveðið þegar hann yfirgaf veitingastaðinn Péturs Pöbb að verða fyrir bifreið sem ekið var norður Höfðabakka umræddan dag og taka þeim afleiðingum sem slysið hefði í för með sér. Komi þetta skýrt fram í skýrslum sem teknar voru á vettvangi af stefnda G-kk-þgf og vitnunum, sem og því sem rannsóknarlögreglumaður hafi skráð niður eftir stefnanda sjálfum við komuna á slysadeild. Sá ásetningur stefnanda að verða fyrir bifreið og binda með því enda á líf sitt ætti að valda algjörum missi bótaréttar, ekki aðeins á grundvelli umferðarlaga gagnvart eiganda bifreiðarinnar, H-kvk-þgf, og Tryggingamiðstöðinni hf., heldur einnig á grundvelli almennu skaðabótareglunnar. Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafi á hinn bóginn miðað við það sem fyrir lá í málinu að það teldist ósannað að stefnandi hefði kastað sér fyrir eða gengið í veg fyrir bifreiðina af ásettu ráði. Stefndu hafi ákveðið að una niðurstöðu nefndarinnar og hafi hið stefnda félag gert upp tjón stefnanda í samræmi við hana og fyrirliggjandi mat samkvæmt skaðabótalögum. Telja stefndu því tjón stefnanda að fullu uppgert.

Í öðru lagi er á því byggt, verði ekki fallist á að stefnandi hafi valdið slysinu af ásetningi, að hann hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi sem leiða ætti til algjörs missis bótaréttar en í þessu tilliti til verulega skerts bótaréttar, sbr. fyrirliggjandi vitnisburði. Til vegfarenda, jafnt ökumanna sem gangandi, séu gerðar kröfur um aðgæslu og tillitsemi. Vísa stefndu til ákvæða 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. 5. gr. og 11. og 12. gr. umferðarlaga. Stefnandi hafi verið mjög drukkinn þegar slysið átti sér stað. Í nokkurra metra fjarlægð frá slysstað séu gatnamót Höfðabakka og Stórhöfða með umferðarljósum og gangbraut. Stefnandi hafi í engu sinnt greindum reglum umferðarlaga. Hann hafi ætt verulega ölvaður út á Höfðabakkann, þar sem vænta hefði mátt mikillar umferðar og þar sem leyfður hámarkshraði væri 60 kílómetrar á klukkustund. Háttsemi hans væri því meginorsök líkamstjónsins, sem hann hafi orðið fyrir. Með hátterni sínu hafi hann sýnt af sér stórfellt gáleysi og fyrirgert eða skert verulega rétt til bóta jafnt úr ábyrgðartryggingu ökutækisins MF-235 sem og á grundvelli almennra skaðabótareglna. Þá verði umferðarslysið með engu móti rakið til háskaaksturs stefnda G-kk-ef eða gáleysis hans eins og haldið hafi verið fram í stefnu.

IV.

Í máli þessu deila aðilar um bótaskyldu vegna umferðarslyss sem stefnandi varð fyrir þann 14. desember 2010. Er þess krafist að viðurkennd verði full skaðabótaskylda stefndu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi þann 14. desember 2010, er hann varð fyrir bifreiðinni MF-235 á Höfðabakka. Til vara er þess krafist að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu að 2/3 hlutum, en til þrautavara að hálfu leyti.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Ekki er um það deilt að stefnda H-kvk-nf, sem eigandi bifreiðarinnar MF-235, beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og að stefndi Tryggingamiðstöðin hf. hafi veitt ábyrgðartryggingu vegna bifreiðarinnar, sem tekur til tjónsins, sbr. 1. mgr. 91. gr. sömu laga. Samkvæmt skoðun stefndu lúta álitaefni málsins að því, hvort stefnandi hafi með háttsemi sinni í aðdraganda slyssins sýnt af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi er átt hafi þátt í líkamstjóni hans og skuli því með stoð í 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga bera óbætt tjón sitt sjálfur að hluta.

Slysið varð kl. 16.30 þann 14. desember 2010. Samkvæmt lögregluskýrslu um slysið var myrkur og blaut færð, mikil umferð og rigning. Stefndi G-kk-nf ók bifreið stefndu H-kvk-ef, MF-235, á um 50-60 km hraða niður Höfðabakkann í norðurátt, en þar eru tvær akreinar í hvora átt beggja megin við umferðareyju. Gangbraut með umferðarljósum liggur yfir Höfðabakka nokkrum metrum fyrir neðan slysstað. Rétt fyrir ofan slysstaðinn eru gatnamót Höfðabakka og Dvergshöfða með ljósastýringu og merktri gangbraut fyrir gangandi vegfarendur. Að sögn stefnda G-kk-ef hafi stefnandi gengið rakleitt af gangstétt út á götuna og beint í veg fyrir bílinn. Enginn möguleiki hafi verið að koma í veg fyrir áreksturinn. Samkvæmt framburði þriggja vitna sem staðfestur var fyrir dómi er því lýst að stefnandi hafi gengið rakleitt út á götuna án þess að líta í kringum sig. Þá kom fram í vitnisburði lögreglumanns sem ræddi við stefnda skömmu eftir slysið á slysadeild að stefndi hefði aðspurður ætlað að binda enda á líf sitt er hann gekk út á götuna. Stefnandi var ölvaður er slysið átti sér stað en áfengismagn í blóði hans, sem dregið var einum klukkutíma eftir slysið, reyndist vera 2,68 0/00. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvað stefnandi ástæðu þess að hann gekk út á götuna mega rekja til þess að hann hefði verið í mikilli drykkju 3-4 daga fyrir slysið. Töluverð umferð hafi verið og hann ekki í ástandi til að meta getu sína og fjarlægðir. Hann hafi talið sig sjá glufu til að sleppa yfir hægri akreinina og ætlað að reyna að ná yfir á hina akreinina.

Í 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga er mælt fyrir um að vegfarandi skuli sýna tillitsemi og varúð svo að eigi leiði til hættu eða valdi tjóni eða óþægindum og þannig að eigi trufli umferð að óþörfu. Þá segir í 1. mgr. 5. gr. laganna að vegfarandi skuli fara eftir leiðbeiningum um umferð sem gefnar séu með umferðarmerkjum, umferðarljósum eða hljóðmerkjum á eða við veg. Þá er kveðið á um það í 11. og 12. gr. sömu laga, sem gilda sérstaklega um gangandi vegfarendur, að þeir skuli nota gangstétt, gangstíg eða þann hluta vegar sem liggur utan akbrautar. Jafnframt segir þar að ætli þeir yfir akbraut skuli þeir hafa sérstaka aðgát gagnvart ökutækjum sem nálgast og fara yfir akbraut án óþarfa tafar. Þegar farið sé yfir akbraut skuli nota gangbraut, sé hún nálæg. Sé gangbraut, göng eða brú ekki nálæg, skuli ganga þvert yfir akbraut og að jafnaði sem næst vegamótum.

Stefnandi sinnti hvorki þeim reglum umferðarlaga sem raktar hafa verið né almennum varúðarreglum sem gæta ber við slíkar aðstæður. Hann var verulega ölvaður þegar hann gekk rakleitt út á akbraut í myrkri um miðjan desember, þar sem mikil umferð var og leyfður hámarkshraði er 60 kílómetrar á klukkustund. Er háttsemi hans meginorsök líkamstjónsins, sem hann varð fyrir. Er ekkert sem bendir til þess að akstur stefnda G-kk-ef hafi farið í bága við reglur umferðarlaga.

Er fallist á það með stefndu að telja verði að meginorsök slyssins sé að rekja til hegðunar stefnanda og að hann hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi þegar hann, hinn 14. desember 2010, varð fyrir bifreið stefndu, H-kvk-þgf. Af því leiðir að sýkna ber stefndu af kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og greiðist gjafsóknarkostnaður hans, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, 600.000 krónur, úr ríkissjóði.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndu, Tryggingamiðstöðin hf., H-kvk-nf S-kvk-nf og G-kk-nf L. G-kk-nf, eru sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign)