A-111/2010

Með aðfararbeiðni, dags. 29. mars 2010, er af hálfu gerðarbeiðanda, Machinery ehf., krafist dómsúrskurðar um að eftirtalin tæki verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum gerðarþola, NT. ehf., og fengin gerðarbeiðanda:

1 stk. Hetland HIK 1314 sjóðari

1 stk. Babbini AB-80 pressa

1 stk. P. H-x-x 15T/klst. gufuketill

1 stk. Alfa Laval 517 skilvinda

Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins, auk þess að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð.

Af hálfu gerðarþola er þess krafist að kröfu gerðarbeiðanda verði hafnað og að gerðarbeiðanda verði gert að greiða gerðarþola málskostnað að mati dómsins.

Málið var tekið til úrskurðar 12. júlí sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Málsatvik og málsástæður gerðarbeiðanda

Gerðarbeiðandi kveðst hafa komist að samkomulagi við Ó-kk-þf B-kk-þf, forsvarsmann gerðarþola, um kaup á tækjum fiskimjölsverksmiðjunnar Gnár í Bolungarvík. Hafi ýmis samskipti og samningaumleitanir þar um farið fram með tölvupósti á milli aðila í febrúarmánuði 2010. Með tölvupósti hinn 22. þess mánaðar hafi forsvarsmaður gerðarbeiðanda samþykkt tillögu forsvarsmanns gerðarþola um að gerðarbeiðandi greiddi alls 37,5 milljónir króna fyrir tækin. Með tölvupósti hinn 23. febrúar 2010 hafi Ó-kk-nf sent gerðarbeiðanda undirritaðan kaupsamning um kaup gerðarbeiðanda á öllum framleiðslutækjum sem tilheyri fiskimjölsverksmiðjunni Gná, að undanskildum þeim búnaði sem fylgi fasteignum verksmiðjunnar og Atlas gufuþurrkara. Þetta komi skýrt fram í 1. grein kaupsamningsins þar sem tekið sé fram að kaupin nái til allra framleiðslutækja verksmiðjunnar, ásamt vélum, lyfturum, varahlutalager, verkfærum og öllu því sem tækjunum fylgi. Tekið sé fram að fasteign(ir) og lýsistankar séu ekki hluti af samningnum. Þá séu helstu framleiðslutækin sem seld hafi verið talin upp í 1. grein samningsins. Fram komi í tölvupóstinum að greiðsla geti beðið fram yfir helgi, enda muni Ó-kk-nf ekki númer þess reiknings sem leggja beri greiðslu inn á.

Gerðarbeiðandi, sem staddur hafi verið í Marokkó á þessum tíma, hafi samþykkt samninginn með tölvupósti samdægurs og áréttað að hann þyrfti upplýsingar um reikningsnúmer svo hann gæti innt af hendi greiðslu. Þar sem samþykki beggja aðila á umræddum samningi hafi legið fyrir hinn 23. febrúar 2010 sé ljóst að kominn hafi verið á bindandi samningur, sem báðum aðilum beri að virða í samræmi við meginreglur samningaréttar.

Hinn 24. febrúar 2010 hafi Ó-kk-nf haft samband við gerðarbeiðanda símleiðis og beðið hann um að falla frá kaupunum þar sem frændur hans í Bolungarvík, þar á meðal E-kk-nf J-kk-nf, vildu kaupa verksmiðjuna og tækin. Þessu hafi gerðarbeiðandi alfarið hafnað. Vegna dvalar sinnar í Marokkó hafi honum ekki getað sent Ó-kk-þgf undirritað eintak af samningnum fyrr en fimm dögum eftir að samningurinn hafi samþykktur af báðum aðilum, eða 28. febrúar 2010, enda erfitt að finna aðstöðu með skanna. Hafi gerðarbeiðandi við það tækifæri áréttað að hann þyrfti upplýsingar um bankareikning seljandans til að hann gæti innt af henti greiðslu í samræmi við kaupsamninginn. Það hefði því komið gerðarbeiðanda verulega á óvart þegum honum hafi borist tölvupóstur hinn 1. mars 2010 þar sem Ó-kk-nf hefði einfaldlega tilkynnt að tekin hefði verið „ákvörðun um að viðskiptin gætu ekki farið fram“ og að verksmiðjan hefði verið seld öðrum aðila, enda skorti gerðarþola með öllu heimild til að ráðstafa hinum seldu tækjum til annars aðila.

Gerðarbeiðandi kveður kröfu sína byggða á því að hann sé lögformlegur eigandi þeirra tækja sem krafist sé afhendingar á. Komist hafi á bindandi kaupsamningur um kaup gerðarbeiðanda á umræddum tækjum hinn 23. febrúar 2010, enda hafi samþykki seljanda og kaupanda þá legið fyrir.

Tekið skuli fram að gerðarbeiðandi hafi ekki með nokkru móti vanefnt kaupsamninginn og geti því ekki komið til greina að gerðarþola hafi verið heimilt að virða að vettugi skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum. Gerðarbeiðandi hafi margsinnis lýst því yfir að hann sé reiðubúinn til að inna af hendi greiðslu í samræmi við kaupsamninginn, en hann hafi ekki getað gert það þar sem gerðarþoli hafi neitað að veita upplýsingar um reikningsnúmer. Þannig komi fram í tölvupósti Ó-kk-ef B-kk-ef til gerðarbeiðanda hinn 23. febrúar 2010 að „greiðslan geti beðið fram yfir helgi enda man ég ekki bankanúmerið sem hefði nú kannski átt að vera í samningnum“. Með tölvupósti gerðarbeiðanda, sem sendur hafi verið samdægurs, hafi hann áréttað að hann þyrfti upplýsingar um reikningsnúmer og kennitölu, auk þess sem hann hafi tekið fram að hann myndi borga fyrstu greiðsluna þegar hann kæmi heim frá Marokkó. Þrátt fyrir þetta hafi Ó-kk-nf ekki sent gerðarbeiðanda upplýsingar um bankareikning. Gerðarbeiðandi hafi ítrekað beiðni sína með tölvupósti, dags. 3. mars 2010, þar sem segi orðrétt: ,,ég óska aftur eftir að þú sendir mér kennitölu og bankareikning seljanda þannig að ég geti látið millifæra á þig fyrri greiðsluna sem um var samið“. Samkvæmt þessu hafi gerðarbeiðandi ekki getað innt greiðsluna af hendi þar sem seljandinn hafi neitað að veita upplýsingar um greiðslustað. Sé því um að ræða viðtökudrátt gerðarþola og geti gerðarbeiðandi ekki borið ábyrgð á slíku. Gerðarbeiðandi hafi fulla getu til að greiða í samræmi við kaupsamning og eigi laust fjármagn til þess. Þessu til staðfestingar hafi gerðarbeiðandi aflað yfirlýsingar frá NBI hf. þar sem bankinn samþykki að fjármagna kaupin.

Krafa gerðarbeiðanda taki til fimm tækja, sem hann hafi keypt af gerðarþola, annarra en þeirra sem gerðarþoli hafi ráðstafað með afsali 27. febrúar 2010 til Ufsa ehf. Telji gerðarbeiðandi kröfuna nægilega sérgreinda og fyllilega sé ljóst til hvaða tækja hún nái.

Samkvæmt framangreindu telji gerðarbeiðandi sig hafa sýnt fram á að hann sé eigandi þeirra tækja sem krafa hans lúti að. Beri því að fallast á kröfu hans um afhendingu tækjanna með beinni aðfarargerð, enda sé réttur hans til þeirra afar skýr. Um lagarök vísi gerðarbeiðandi til 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Málsatvik og málsástæður gerðarþola

Með afsali, sem undirritað hafi verið 27. febrúar 2010, kveðst gerðarþoli hafa selt Ufsum ehf. fasteignina Þuríðarbraut 15, Bolungarvík, ásamt vélum, tækjum og öðrum lausafjármunum, en þó að undanskildum tækjum sem þar séu nánar tilgreind. Afsalið hafi verið móttekið og innfært til þinglýsingar 2. mars 2010. Þau tæki sem undanskilin hafi verið í sölunni til Ufsa ehf. samkvæmt framansögðu hafi gerðarþoli selt og afsalað til Ísfélags Vestmannaeyja hf. sama dag. Ísfélagið sé því lögformlegur eigandi þeirra tækja sem deilt sé um í máli þessu.

Hins vegar sé því ákveðið mótmælt að komist hafi á bindandi samningur milli gerðarbeiðanda og NT ehf. hinn 23. febrúar. Nægi þar að nefna að undir þann samning riti B-kk-nf G. K-kk-nf, f.h. gerðarbeiðanda, en samkvæmt vottorði Hlutafélagaskrár þurfi undirritun allra stjórnarmanna saman til að rita firmað, jafnframt því að enginn framkvæmdastjóri sé skráður fyrir félagið. Þá séu viðskiptin ekki í samræmi við skráðan tilgang félagsins, sbr. samþykktir fyrir gerðarbeiðanda, dags. 27. feb. 2008. Komist dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að bindandi samningur hafi komist á milli NT ehf. og gerðarbeiðanda sé á því byggt að þeim samningi beri að víkja til hliðar í heild sinni á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, m.s.br.

Þá sé á það bent að fyrir liggi í gögnum málsins að nefndur B-kk-nf hafi undirritað samninginn við gerðarbeiðanda hinn 28. febrúar 2010 en ekki þann dag sem hann sé dagsettur, eða 23. febrúar 2010. Frá samningnum við gerðarbeiðanda hafi því verið gengið degi eftir að gengið hafi verið frá samningi gerðarþola og Ísfélagsins hf. og geti því, þegar af þeirri ástæðu, ekki verið um vanheimild að ræða af hálfu forsvarsmanns gerðarþola.

Ekki verði betur séð af framlögðum gögnum, þ.á m. tölvusamskiptum gerðarbeiðanda við forsvarsmann gerðarþola, en að gerðarþoli hafi hætt við fyrirhuguð kaup m.a. vegna þess að engin greiðsla hafi borist frá gerðarbeiðanda. Gerðarbeiðandi hafi hvorki sýnt greiðsluvilja né greiðslugetu varðandi meint kaup og breyti engu þótt fyrir liggi í málinu yfirlýsing frá banka um að hann muni fjármagna kaupin.

Þá sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að E-kk-nf J-kk-nf „hafi augljóslega verið grandsamur“ um viðskipti gerðarbeiðanda og gerðarþola. Hann hafi enga vitneskju haft um framgang málsins. Þó svo að E-kk-nf hafi hitt B-kk-þf G. K-kk-þf fyrir vestan hafi það verið verkstjóri fiskimjölsverksmiðjunnar sem sýndi verksmiðjuna en ekki E-kk-nf. Ufsir ehf. hafi haft forleigu- og forkaupsrétt að verksmiðjunni og öllu því sem henni tilheyrði, sem hafi verið í eigu gerðarþola, en Ufsir ehf. hafi haft verksmiðjuna á leigu allt frá þeim tíma að verksmiðjan hafi komist í eigu gerðarþola á árinu 2008.

Á því sé byggt að útilokað sé fyrir gerðarbeiðanda að fá dómsúrskurð um að hin umdeildu tæki verði með beinni aðfarargerð tekin úr vörslu gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda þar sem gerðarbeiðandi hafi ekki greitt eina krónu af meintu söluandvirði tækjanna, þ.e. kr. 37.500.000 krónum, auk virðisaukaskatts. Það sé meginskylda gerðarbeiðanda samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 að greiða kaupverðið og geti hann í því efni ekki borið fyrir sig að hafa ekki fengið uppgefnar bankaupplýsingar frá gerðarþola. Sé rétt að minna á að í slíkum tilvikum sé nauðsynlegt að geymslugreiða kaupverðið, hafi viðkomandi yfir höfuð áhuga á að halda kaupum upp á seljanda og að tryggja stöðu sína og sanna greiðsluvilja og greiðslugetu. Gerðarbeiðandi hafi hins vegar ekki gert neina tilraun til að tryggja sér slíka sönnun. Þess í stað sé því hátíðlega lýst yfir að gerðarbeiðandi geti greitt í samræmi við kaupsamning og eigi laust fjármagn til þess. Gerðarbeiðandi leggi um leið fram yfirlýsingu frá banka um að bankinn sé tilbúinn að lána 100% kaupverðsins, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Þá sé til þess vísað að tilgreining þeirra tækja sem gerðarbeiðni lúti að sé svo óljós að hafna beri kröfunni. Þannig séu engin verksmiðju-, véla- og/eða framleiðslunúmer tilgreind á tækjunum. Einnig sé útilokað fyrir gerðarþola að afhenda gerðarbeiðanda hin umdeildu tæki þar sem tækin séu ekki í eigu gerðarþola heldur Ísfélagsins hf. og séu tækin ekki í vörslum gerðarþola.

Ljóst sé að gerðarbeiðanda hafi ekki tekist að uppfylla ströng skilyrði 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til þess að fá kröfum sínum framgengt þar sem hann hafi ekki getað sannað eignarrétt sinn að hinum umdeildu tækjum með gögnum sem aflað verði eftir 83. gr. sömu laga. Samkvæmt dómvenju séu gerðar mjög strangar kröfur til þess að gerðarbeiðandi sýni fram á lögvarinn eignarrétt sinn í slíkum tilvikum. Þá sé útilokað fyrir gerðarþola að afhenda gerðarbeiðanda hin umdeildu tæki þar sem ljóst sé þau séu ekki nú í vörslum gerðarþola. Komi ómöguleiki því í veg fyrir að hægt sé að verða við kröfu um afhendingu tækjanna.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að komist hafi á bindandi samningur á milli aðila sé loks á því byggt að þeim samningi beri að víkja til hliðar í heild sinni á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Niðurstaða

Ágreiningur er upp milli aðila um hvort komist hafi á bindandi kaupsamningur milli þeirra um þau tæki sem um er deilt í máli þessu, og þá hvenær. Fyrir liggur í gögnum málsins ljósrit af „kaupsamningi“ milli þeirra um nánar tilgreind tæki, búnað og fylgihluti, þar á meðal umdeild tæki, sem staðsett voru í Fiskimjölsverksmiðjunni Gná í Bolungarvík. Er skjalið dagsett 23. febrúar 2010. Af fyrirliggjandi tölvupóstum milli forsvarsmanna aðilanna sýnist sem forsvarmaður gerðarþola hafi sent skjalið undirritað í tölvupósti til forsvarsmanns gerðarbeiðanda, en sá síðarnefndi hafi þá verið staddur í Marokkó. Í svarpósti frá forsvarsmanni gerðarbeiðanda segir m.a. svo: „Ég er erlendis amk til 3. mars og get því lítið gert nema að samþykkja samninginn í þessum tölvupósti. Þegar ég kem heim mun ég undirrita bæði eintökin og láta votta undirskriftina og senda þér annað eintakið í pósti. Samdægurs mun ég borga fyrstu greiðsluna.“ Í framhaldi kemur einnig fram í tölvupóstinum að hann vilji þó nefna tvö atriði er lúti að frágangi vegna fjarlægingar tækjanna og geymslu þeirra „á lóð verksmiðjunnar án gjaldtöku í nokkru ár“. Liggur ekki ljóst fyrir hvort atriði þessi hafi verið sett fram sem skilyrði fyrir samþykkt kaupanna af hálfu gerðarbeiðanda, en þau sýnast hins vegar, að minnsta kosti að hluta, stangast á við það sem fram kemur í umræddu skjali. Á umræddu skjali er aðeins undirritun annars tveggja stjórnarmanna gerðarbeiðanda þrátt fyrir að kveðið sé á um það í félagssamþykktum að undirritun meirihluta stjórnar þurfi til að skuldbinda félagið. Hefur gerðarbeiðandi lagt fram ódagsetta „yfirlýsingu um umboð“ undirritaða af hinum stjórnarmanni félagsins um að hún hafi veitt B-kk-þgf G. K-kk-þgf umboð til að gera samninginn við gerðarþola. Lýsti lögmaður gerðarbeiðanda því yfir í þinghaldi hinn 12. júlí sl. að yfirlýsingin hefði verið undirrituð þann dag, eða 12. júlí.

Óumdeilt er að gerðarbeiðandi hefur hvorki greitt fyrir tækin né geymslugreitt þau.

Loks er í málinu ljósrit afsals, dags. 27. febrúar 2010, þar sem fram kemur að gerðarþoli afsali umdeildum tækjum til Ísfélags Vestmannaeyja hf. Er fullyrt af hálfu gerðarþola að tækin hafi þann dag verið afhent því félagi.

Með hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið telur dómurinn að gögn málsins beri ekki svo skýrlega með sér rétt gerðarbeiðanda til umræddra tækja að lagaskilyrði séu til að aðfarargerðin nái fram að ganga, sbr. 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989. Ber því að hafna kröfu gerðarbeiðanda.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Kröfu gerðarbeiðanda, Machinery ehf., um heimild til beinnar aðfarargerðar á hendur gerðarþola, NT ehf., er hafnað.

Gerðarbeiðandi greiði gerðarþola 200.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf.

-----------------------------------------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur 19. júlí 2010