S-29/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 16. febrúar 2023, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra 14. febrúar 2022, á hendur X, [...], Akureyri, „fyrir líkamsárás og barnaverndarlagabrot, með því að hafa miðvikudaginn 26. febrúar 2020, ráðist í tvígang að sambýliskonu sinni og barnsmóður Y, kt. [...], með eftirgreindum hætti:

1. Að hafa slegið hana í andlitið þar sem þau voru stödd í bifreið sem brotaþoli ók við hundasvæði [...] að Norðurslóð.

2. Að hafa síðar sama dag á sameiginlegu heimili þeirra að [...] á Akureyri, ráðist gegn brotaþola og tekið í hægri hendi hennar og snúið hendina aftur fyrir bak og hrint henni þannig að hún féll á gólfið og lenti þar á hnjám og hægri olnboga.

Afleiðingar þessa fyrir brotaþola voru þær að hún hlaut bólgu og stærðar áverka innan á efri vör vinstra megin og bólgu og áverka á neðri vör vinstra megin, mar á vinstra hné og hrufl á hægra hné, verk framan í hægri öxl við hreyfingar og eymsli þar yfir mjúkpörtum (tognun í hægri öxl).

Með þessu atferli sýndi ákærði tæplega 3 mánaða dóttur sinni og brotaþola ruddalega og vanvirðandi háttsemi, en bæði tilvikin áttu sér stað þar sem barnið var viðstatt.“

Í ákæruskjali er framangreind háttsemi talin varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, allt með síðari breytingum, og er þess þar krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu sakarkostnaðar.

Þá er í ákæru höfð uppi svohljóðandi einkaréttarkrafa sem haldið var uppi við dómtöku málsins:

„[Í] málinu gerir Y, kt. [...], [...], Akureyri, bótakröfu á hendur ákærða að fjárhæð kr. 3.500.000-, með vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/ 2001, um vexti og verðtryggingu frá 31. desember 2017 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi var kynnt ákærða, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist þóknunar vegna starfa réttargæslumanns að mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts.“

Við aðalmeðferð málsins óskaði sækjandi eftir því að bókað yrði að orðið „stærðar“ skyldi fellt úr ákærunni, í tilefni þess sem fram kom í vitnisburði læknis fyrir dómi.

Af hálfu brotaþola var óskað eftir bókun um eftirfarandi breytingar á einkaréttarkröfu við aðalmeðferð málsins. Í fyrsta lagi að upphafstímamark kröfu um vexti samkvæmt 8. gr. sé 26. febrúar 2020 en ekki 31. desember 2017, en sú breyting er ívilnandi í garð ákærða. Í öðru lagi að krafist sé þóknunar vegna starfa lögmanns hennar sem tilnefnds réttargæslumanns á rannsóknarstigi málsins og allt fram að því tímamarki er Landsréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms um að hafna kröfu brotaþola um skipun réttargæslumanns. Frá því sama tímamarki sé krafist bóta úr hendi ákærða vegna aðstoðar lögmanns við að halda uppi bótakröfunni. Eru fjárhæðir umkrafinnar þóknunar og umkrafinna bóta sundurliðaðar á tímayfirliti sem afhent var dómara til hliðsjónar og tekið fram að verði ekki fallist á umrætt tímamark til viðmiðunar réttargæsluþóknun sé krafist bóta fyrir kostnað af störfum lögmannsins frá því lokatímamarki sem þóknun vegna starfa réttargæslumanns miðast við.

Við þingfestingu málsins 23. maí 2022 neitaði ákærði sök og hafnaði bótakröfu. Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu af refsikröfu ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá er þess krafist að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að henni verði hafnað eða hún lækkuð verulega. Loks krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna aðmati dómsins sem greiðist úr ríkissjóði.

Undirritaður héraðsdómari tók upphaflega við málinu 13. júní 2022 sem setudómari samkvæmt ákvörðun dómstólasýslunnar en hafði engin afskipti af því fyrir þann tíma. Með úrskurði 9. september sama ár hafnaði dómarinn kröfu ákærða um að hún viki sæti í málinu sem reist var á því að henni hefði í bága við lög verið falið starf setudómara í málinu. Sá úrskurður var kærður samdægurs. Með úrskurði Landsréttar 28. september 2022 í máli nr. 563/2022 var dómaranum gert að víkja sæti í málinu með vísan til þess að ekki hefði verið heimilt að setja dómara við annan héraðsdómstól til starfa að málinu þar sem dómarar með fast sæti við Héraðsdóms Norðurlands eystra hefðu ekki vikið sæti með úrskurði. Með úrskurði dómstjóra Héraðsdóms Norðurlands eystra 11. október 2022 viku báðir fastir dómarar þess dómstóls sæti í málinu vegna vanhæfis. Sá úrskurður var ekki kærður til Landsréttar. U ndirritaður héraðsdómari tók á ný við málinu sem setudómari 1. nóvember 2022 samkvæmt ákvörðun dómstólasýslunnar, en hafði þá engin afskipti haft af málinu frá 9. september sama ár.

Með úrskurði Landsréttar 16. desember 2022 í máli nr. 792/2022 var staðfestur úrskurður héraðsdóms frá 12. sama mánaðar þar sem kröfu brotaþola um skipun réttargæslumanns var hafnað.

I Samkvæmt frumskýrslu lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, dags. 27. febrúar 2020, barst tilkynning frá Fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra (FMR) þann 26. sama mánaðar kl. 14.58, beiðni um aðstoð vegna heimilisofbeldis í [...]. Hélt lögregla rakleiðis á vettvang og hitti þar fyrir brotaþola ásamt þriggja mánaða dóttur hennar og ákærða, en ákærði var farinn af vettvangi. Auk þess var tilkynnandi, A, á vettvangi og kvaðst búa fyrir neðan ákærða og brotaþola. Haft er eftir tilkynnanda að hún hafi heyrt ákærða og brotaþola rífast og síðan þungan dynk og því farið upp og bankað hjá þeim. Hefði brotaþoli komið til dyra og hvíslað beiðni um að hringt yrði á lögreglu.

Í skýrslunni kemur fram að brotaþoli hefði skýrt lögreglu frá því að hún hefði ætlað að fara til móður sinnar með dóttur þeirra ákærða og verið að taka til „dótið“ þeirra þegar ákærði hefði „misst það“, en hann væri fallinn í neyslu á áfengi og „grasi“ og hefði verið búinn að drekka einn bjór. Hann hefði tínt föt úr skúffum og hent þeim á ganginn þar sem barnið hefði legið í stól. Síðan hefði hann tekið hana taki og sýndi brotaþoli lögreglu hvernig ákærði hefði tekið „hægri hendi hennar taki fyrir aftan bak og [hrint] henni síðan fram svo hún lenti á hnjám og hægri olnboga.“ Þá hefði hún skýrt frá því að hann hefði „lamið hana í andlitið þegar hún var að aka bifreið þeirra“ fyrr um daginn en ofbeldið hefði „byrjað fyrir um 7 vikum síðan og það aukist.“

Fram kemur í skýrslunni að brotaþoli hafi verið með sjáanlega áverka á efri vör og verið bólgin. Lýst hafi verið eftir ákærða og bifreið hans en kl. 17.56 hafi brotaþoli haft samband við FMR og upplýst að ákærði væri kominn heim en hún væri sjálf að fara á sjúkrahús til frekari skoðunar. Hafi ákærði í framhaldinu verið handtekinn á heimili sínu, kynnt réttarstaða sín og að ástæða handtöku væri grunur um heimilisofbeldi. Hann hafi sagt þau hafa verið að rífast og kannast við að hafa ýtt í hana en ekki hrint henni. Hann hafi neitað áfengisneyslu og neitað að blása í SD2 öndunarprófsmæli. Þess er getið að ekki hafi verið að sjá að hann væri undir áhrifum áfengis en sterk myntulykt hafi verið af honum. Þá er þess getið að hann hafi verið fölur í framan og með útþanda augasteina. Í málinu liggur fyrir læknisvottorð, dags. 10. apríl 2020, vegna komu brotaþola á Sjúkrahúsið á Akureyri (SAK) til áverkamats og skoðunar 26. febrúar sama ár. Er þar rakin frásögn brotaþola af atburðum þann sama dag og kemur þar meðal annars fram að ákærði hafi kýlt hana í andlitið á meðan hún var að keyra með þeim afleiðingum að hún fékk sár innan á efri og neðri vör. Þá er því lýst að þegar heim var komið hafi ákærði reiðst við það er hún bað hann að sinna dóttur þeirra, tekið í hægri handlegg hennar og snúið upp á þannig að hann hélt handleggnum fyrir aftan bak og hrinti henni svo í gólfið þannig að hún lenti á báðum hnjám. Fram kemur að við skoðun hafi efri vör verið „aðeins bólgin og neðri vör einnig vinstra megin en annars engin áverkamerki á höfði. Á vinstra hné sást mar og hrufl á hægra hné. Að öðru leyti engin áverkamerki sjáanleg. Verkur framan í hægri öxl við allar hreyfingar og eymsli þar yfir mjúkpörtum. Önnur líkamsskoðun var eðlileg.“ Í niðurlagi vottorðsins er niðurstaðan tekin saman með svofelldum hætti: „Þannig merki um áverka innan á neðri vör vinstra megin og stærðar sár innan á efri vör vinstra megin. Tognun á hægri öxl við skoðun. Verkur framan í hægri öxl við allar hreyfingar og eymsli þar yfir mjúkpörtum. Mar á vinstra hné og hruflsár á hægra hné. Ljósmyndir voru teknar af áverkum. Útskrifaðist eftir þetta.“

Fyrir liggur ódagsettur gátlisti fyrir áhættumat á ofbeldi í nánu sambandi sem bæði ákærði og brotaþoli fylltu út og var skor brotaþola 15 punktar en ákærða 7 punktar. Í tölvubréfi til rannsóknarlögreglumanns 1. apríl 2020 sem ber með sér að stafi frá brotaþola er tekið fram að hún óskaði þess að ekki yrði ákært í málinu og að hún vildi ekki bera vitni fyrir dómi. Samkvæmt upplýsingaskýrslu lögreglu 14. apríl sama ár var haft símasamband við brotaþola sem kvaðst þá vilja leggja fram kæru og að mál yrði höfðað á hendur ákærða til refsingar, jafnframt því sem hún óskaði eftir því að ákærði sætti nálgunarbanni og að henni yrði tilnefndur réttargæslumaður. Ekki er að sjá af rannsóknargögnum að neitt frekar hafi orðið úr meðferð þessarar kröfu um nálgunarbann. Hinn 3. mars 2021 tók lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra ákvörðun um að hafna beiðni um nálgunarbann sem tilnefndur réttargæslumaður setti fram skriflega fyrir hönd brotaþola 24. febrúar sama ár.

Teknar voru skýrslur af brotaþola 26. febrúar 2020 og 20. október 2021 og af ákærða 27. febrúar 2020 og 21. desember 2021. Af rannsóknargögnum lögreglu verður séð að málið var í upphafi rannsakað sem ætlað brot gegn 218. gr. b (heimilisofbeldi) og tók rannsóknin til fleiri tilvika en ákært er fyrir í þessu máli. Með bréfi lögreglustjóra 10. febrúar 2022 var brotaþola tilkynnt að ákveðið hefði verið að fella niður frekari meðferð þess þáttar málsins sem varðaði ætlað brot gegn 218. gr. b en að ákæra yrði gefin út vegna atvika 26. febrúar 2020.

Meðal rannsóknargagna eru ljósmyndir lögreglu sem sýna vettvang, þ. e. íbúðina, og ljósmyndir sem teknar voru við læknisskoðun af áverkum brotaþola. Enn fremur liggur fyrir umtalsvert magn af samskiptagögnum af samfélagsmiðlum sem aflað var frá brotaþola en samkvæmt upplýsingaskýrslu lögreglu fundust engin samskipti milli ákærða og brotaþola á samfélagsmiðlum hans á því tímabili sem til rannsóknar var. Þau samskipti á samfélagsmiðlum sem fyrir liggja bera með sér að vera á milli brotaþola annars vegar og ákærða, annarra meðlima fjölskyldu hans og vinkonu hennar hins vegar. Þá hefur verið lagður fram í málinu fjöldi gagna sem varða með einum eða öðrum hætti forsjármál sem rekið var á milli ákærða og brotaþola á tveimur dómstigum á árunum 2020 til 2022, auk gagna um afskipti barnaverndaryfirvalda af málefnum barns þeirra. Lyktaði því máli með dómi um að forsjá barnsins skyldi vera sameiginleg en lögheimili þess vera hjá ákærða og barnið hafa jafna umgengni við foreldra sína. Enn fremur lagði ákærði fram upptöku af [...], þar sem hún tjáði sig opinberlega um ofbeldi af hálfu ákærða, og upptöku og endurrit símtals milli hans og brotaþola.

II

Verður nú vikið að framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna fyrir dómi eftir því sem þörf krefur til úrlausnar málsins. Aðeins verður vikið að framburði þeirra hjá lögreglu eftir því sem þörf krefur.

Ákærði kvað samband þeirra brotaþola hafa verið erfitt eftir að barn þeirra fæddist. Ósætti þeirra umræddan dag hefði hafist á hundasvæðinu[...]er þau deildu um það hvort þeirra skyldi fara út og viðra hundinn. Úr hefði orðið að brotaþoli fór út með hundinn í mjög stutta stund. Kvaðst ákærði hafa haft á orði að hundurinn þyrfti kannski lengri útiveru er þau hafi verið að aka að gatnamótum við Borgarbraut, brotaþoli ekið en hann sjálfur setið í farþegasæti frammi í bílnum. Brotaþoli hefði snarhemlað við þessa athugasemd, sett bílinn í „park“, snúið sér að honum og slegið ítrekað, eins og þegar „kettir slást“, í vinstri hlið hans og hreytt í hann fúkyrðum. Kvaðst ákærði hafa borið fyrir sig handlegg og sýndi hvernig hann hefði gert það með því að lyfta vinstri handlegg sínum en fullyrti að útilokað væri að hönd hans eða olnbogi hefði rekist þannig í brotaþola að það meiddi hana. Barn þeirra, þriggja mánaða gamalt, hefði meðan á þessu stóð sofið í bakvísandi bílstól í aftursæti bílsins.

Eftir þetta hefðu þau ekið heim í þögn og er þangað kom hafi brotaþoli farið inn með barnið á meðan ákærði fór út að kaupa mat en jafnframt hafi hann farið í Vínbúðina og keypt sex bjóra. Hafi brotaþoli tryllst er hún sá bjórinn þegar hann kom heim. Kvaðst ákærði þá hafa dregið sig í hlé í barnaherbergi fyrir framan tölvu sem þar var staðsett. Hafi brotaþoli ítrekað komið þar inn til að „djöflast“ í honum eða í u. þ. b. 15 skipti. Hafi hún ausið yfir hann fúkyrðum og í eitthvert þessara skipta hefði hann sagt að hann gæti þetta ekki lengur og vildi slíta sambandinu. Er brotaþoli kom inn í herbergið í enn eitt skiptið kvaðst ákærði hafa spurt hvað hún vildi eiginlega. Hafi hún sagst þurfa að taka saman barnaföt af því að móðir hennar væri að koma að sækja hana og barnið. Við þetta kvaðst ákærði hafa staðið á fætur, opnað kommóðu og skóflað barnafötum ofan í fjölnota poka. Við það hafi brotaþoli stokkið á hann, „hysterísk“, hangið á honum og reynt að stöðva hann, en ákærði hafi haldið áfram því sem hann var að gera, með hana hangandi á sér. Hann hafi síðan haldið út úr herberginu og yfir í hjónaherbergið en í hurðargættinni þar hafi hann hent pokanum á rúmið. Þá hafi brotaþoli sleppt taki á honum, hent sér á gólfið, setið þar og sparkað í gólfið með hælunum og látið öllum illum látum. Við þetta hafi ákærði farið aftur inn í barnaherbergið og lokað að sér. Á meðan á þessu stóð hafi barnið verið í vöggu í stofu íbúðarinnar og ekki í grennd við það sem á gekk á milli foreldra þess.

Þá hefði verið bankað á hurð íbúðarinnar. Kvaðst ákærði hafa talið að móðir brotaþola væri komin en hafi svo heyrt að þetta var nágranni þeirra sem spurt hafi hvort hún ætti að hringja á lögregluna. Tók ákærði fram að efasemdartónn hefði verið í rödd nágrannans en brotaþoli hefði svarað spurningunni játandi. Í kjölfar þessa kvaðst ákærði hafa haldið á braut á bílnum og ekki dottið í hug að bíða komu lögreglu, enda hefði hann ekkert gert á hlut brotaþola og væri saklaus af því sem honum er gefið að sök í ákæru. Nánar aðspurður hvers vegna hann hefði ekki beðið komu lögreglu fyrst hann vissi að hennar væri að vænta bætti ákærði því við að hann hefði slæma reynslu af samskiptum við lögregluna.

Ákærði sagðist ekki hafa séð neina áverka á munni brotaþola umræddan dag, en kvaðst ekki telja það óraunhæf tað hún gæti hafa hlotið slíka áverka er hún hékk í honum í íbúðinni og hann reyndi að hrista hana af sér.

Ákærði kvaðst á þessum tíma hafa gegnt samfélagsþjónustu og að brotaþoli hefði vitað að hann mætti ekki við því að fá á sig kæru til lögreglu. Hefði hann nær strax eftir að rannsókn málsins hófst verið kallaður til afplánunar fangelsisrefsingar sem hann hlaut með dómi á árinu 2018. Hann tók fram að brotaþoli hefði áður ranglega sakað hann um ofbeldi, eins og sjáist í gögnum málsins.

Borið var undir ákærða það sem segir í samantekt lögreglu á framburði hans við skýrslutöku 27. febrúar 2020 um að hann hefði „ýtt á hendina á henni og hún pompað á rassinn á gólfið“, en jafnframt var honum bent á að í hljóðupptöku af sama framburði hans virðist hann segja að hann hefði tekið í höndina á henni og ýtt henni frá. Kvaðst ákærði kannast við að hafa ýtt í brotaþola þegar hann var að reyna að koma henni út úr barnaherberginu og loka hurðinni á hana í eitthvert af þessum fyrri skiptum sem hún hefði komið inn í herbergið. Þá hefði hann ýtt henni af sér í eitt skipti en ekki kom skýrt fram í hvaða skipti það var. Tók hann fram að öll þessi skipti sem brotaþoli hefði komið inn í herbergið rynnu saman í huga hans. Lýsti hann því svo nánar hvernig brotaþoli hefði reynt að hindra för hans með barnafötin milli herbergja og líkti háttsemi hennar við línumann í handbolta, en brotaþoli hefði breitt út faðminn og kreist hann þegar hann reyndi að komast fram hjá henni. Tók hann fram að hún væri talsvert hærri en hann. Lýsti hann því svo að hann hefði reynt að brjóta sér leið í gegnum hana með fatapokann og hrista hana af sér á leiðinni yfir að hjónaherberginu, en þangað séu aðeins þrjú skref frá tölvuherberginu. Hún hefði látið sig detta í gólfið á þeirri för, eins og í uppgjöf. Hann útilokaði ekki að hún gæti hafa lent fyrst á hnjánum en hann neitaði því alfarið að hafa tekið í hönd hennar, snúið hana fyrir aftan bak og hrint henni.

Brotaþoli, Y, kvaðst fyrir dómi minnast þess að hafa verið að aka bifreið, frá hundasvæði í átt að gatnamótum við Borgarbraut, og að hún hefði verið að setja ofan í við ákærða, sem sat í farþegasæti henni við hlið, fyrir að taka ekki nægan þátt í umönnun barns þeirra, er ákærði hefði slegið hana í andlitið með vinstri hendi. Kvaðst hún ekki muna hvort bifreiðin hefði verið á ferð eða orðin kyrrstæð við gatnamótin er hann sló hana. Ákærði hefði ekki kýlt hana heldur slegið með flatri hendi, annaðhvort handarbaki eða lófa, þetta hefði verið meðalþungt högg og hún hefði fundið til við það. Hún hefði verið með spangi rá tönnum á þessum tíma og fengið sár innan á vör við höggið, hægra megin að því er hana minnti. Aðspurð sagði hún það hafa komið fyrir að hún fengi hrufl aftast innan á munninn út af spöngunum en aldrei áður svona framarlega. Hún kvaðst minnast þess að hafa grátið mikið við þetta en haldið áfram að keyra, hún kvaðst þó ekki muna hvert var ekið og ekki muna atvik áður en ákærði sló hana í bílnum, t. d. ekki eftir því að hafa verið á hundasvæðinu og hvort hundurinn var í bílnum. Barnið hafi verið í bakvísandi bílstól aftur í í bílnum en hún kvaðst ekki muna hvort það var vakandi eða ekki. Hún kvað það hvorki hafa verið óvenjulegt að hún setti út á ákærða með þeim hætti sem hún gerði umrætt sinn né að hann brygðist þannig við til að þagga niður í henni, en það hefði ekki áður gerst í bíl og að barni þeirra viðstöddu.

Borin var undir hana lýsing ákærða á atvikum í bifreiðinni, þ. e. að hún hefði slegið til hans eftir að þau hefðu verið að kýta um hundinn. Kvaðst hún ekki minnast þess að þau hefðu verið að rífast um hundinn og neitaði því alfarið að hafa slegið ákærða.

Síðar um daginn hefðu þau verið heima hjá sér og kvaðst hún minnast þess að hafa verið að taka saman föt úr kommóðu í barnaherbergi þar sem ákærði sat við tölvu. Hún telji að hann hafi reiðst þar sem honum hafi fundist hún vera of lengi að taka saman fötin, hann hafi staðið upp og farið að tæta fötin upp úr kommóðunni. Hann hafi hent fötum í átt að henni og barninu sem setið hafi í ruggustól á gólfinu. Hana minnti að það hefði verið íframhaldi af þessu sem hann hefði tekið fast í höndina á henni og snúið upp á hana fyrir aftan bak hennar og ýtt henni þannig að hún datt og lenti með hnén á gólfinu. Þetta hafi gerst í tölvuherberginu eða rétt þar fyrir utan, hann hafi verið að reyna að koma henni út úr herberginu. Nánar lýsti hún því svo að ákærði hefði hrint frekar en snúið hana niður því að hann hefði sleppt hendinni áður en hún skall í gólfið. Hún hafnaði því að hafa sjálf látið sig detta og kannaðist ekki við að hafa dottið á rassinn. Hún kvaðst hafa fengið verk í olnbogann og marbletti á hnén eftir þetta og grátið mikið en þetta hefði verið með því versta sem hún hefði upplifað. Hún hefði enn verið grátandi er nágranninn A bankaði upp á og kvaðst hún hafa beðið A að hringja tafarlaust á lögregluna. Það hefði ekki liðið langur tími frá því að þetta gerðist þar til A bankaði upp á. Ákærði hefði yfirgefið íbúðina áður en lögreglan kom.

Nánar aðspurð kvaðst brotaþoli minnast þess að ákærði hefði verið að taka fötin saman af gólfinu og í tösku eftir að hafa hent þeim á gólfið. Hún kvaðst ekki minnast þess að hafa verið að fara oft inn og út úr herberginu og rífast við ákærða og telja líklegt að hún hefði bara farið einu sinni þangað inn en hún myndi þau atvik ekki nógu vel. Brotaþoli kvaðst ekki kannast við að hún hefði hangið á ákærða eða reynt að hindra hann, þannig að um einhver líkamleg átök milli þeirra hefði verið að ræða í aðdraganda þeirrar árásar sem hún lýsti. Hún kvaðst aðspurð vera hávaxnari en ákærði en alls ekki telja sig hafa í fullu tré við hann. Hún benti á að á þessum tíma hefðu aðeins þrír mánuðir verið liðnir frá fæðingu dóttur þeirra. Hún kvaðst aðspurð ekki minnast þess að hafa dottið á svelli á bifreiðastæði fyrir utan heimili þeirra nokkrum dögum fyrr.

Aðspurð kvaðst brotaþoli ekki muna atvik þennan dag nógu vel og t. d. hvorki muna hvenær dagsins atvikið á hundasvæðinu hefði gerst og hve langt hefði liðið frá því þar til seinna atvikið gerðist í íbúðinni. Þá sagðist hún ekki muna hvað gerðist í millitíðinni.

Brotaþoli neitaði því aðspurð að hafa nokkurn tímann sakað ákærða ranglega um ofbeldi. Hún kannaðist við að hafa átt í samskiptum á samfélagsmiðli við ákærða sem verjandi bar undir hana þar sem slíkt var til umræðu en gaf þá skýringu að hún hefði á þessum tíma verið að reyna að halda í samband sitt við ákærða. Hún kvað ástæðu þess að hún sótti um nálgunarbann vera þá að ákærði hefði setið um hana eftir að sambandi þeirra lauk, þótt hún viðurkenndi að hafa sagt annað í símtali við ákærða, en endurrit þess var borið undir hana fyrir dómi. Þetta hefði verið hryllilegt og hefði enn áhrif á hana í dag. Atburðirnir 26. febrúar 2020 hefðu fyllt mælinn og hefðu enn mikil áhrif á hana, alla daga. Hún sé alltaf á varðbergi og óörugg. Hún kvaðst hafa farið í Bjarmahlíð, gengið til tveggja sálfræðinga og farið á lyf við kvíða og áfallastreituröskun.

B læknir staðfesti fyrir dómi læknisvottorð sitt, dags. 10. apríl 2020, í málinu, sem hann kvaðst hafa gefið út sem forstöðulæknir en tók fram að hann hefði ekki verið sá læknir sem skoðaði brotaþola umrætt sinn. Hann kvað ekkert skráð í sjúkraskrá brotaþola um það hvort áverkarnir virtust nýlegir eða ekki. Í sjúkraskrá brotaþola standi að marblettur á vinstra hné hafi verið 5 mm að stærð en ekkert sé skráð um lit, um það yrði að vísa til ljósmynda sem teknar hefðu verið af áverkum brotaþola. Marblettir væru rauðir til að byrja með en gulni og fölni með tímanum. Aðspurður sagði hann að almennt séð hefðu læknar tilhneigingu til að greina á milli eldri og nýrri áverka í vottorði ef tilefni væri til. Tognun í öxl væri greind út frá skoðun og samhengi við sögu sjúklings, í þessu tilviki greind út frá eymslum og verkjum sem sjúklingur hefði lýst. Slímhúð í munni sé alla jafna fljótari að gróa en ytri húð. Vitnið leiðrétti innsláttarvillu í vottorðinu en þar sem standi „stærðar sár“ hafi átt að standa „stærra sár“, þ. e. sárið á efri vörinni hefði verið stærra en hitt.

Vitnið A kvaðst vera fyrrverandi nágranni ákærða og brotaþola, þ. e. hafa búið á neðri hæð í sama húsi, og vera nú leikskólakennari barns þeirra. Hún kvaðst hafa verið í fæðingarorlofi umrætt sinn og móðir hennar verið í heimsókn hjá henni. Í fyrstu hefðu þær heyrt raddir eins og það væri rifrildi í gangi en síðan dynk eins og eitthvað hefði skollið í gólfið. Vitnið sagðist aðspurt ekki minnast þess hvort um fleiri slík hljóð hefði verið að ræða. Kvaðst vitnið þá hafa ákveðið að fara upp og athuga málið enda vissi vitnið að ákærði og brotaþoli ættu þriggja mánaða gamalt barn. Brotaþoli hefði komið til dyra, opnað dyrnar lítillega og sagt vitninu að hringja í lögregluna. Einnig kvaðst vitnið hafa séð í ákærða en bæði hefðu þau virst í uppnámi. Kvaðst vitnið þá hafa farið niður til sín og hringt í lögregluna. Vitnið kvaðst síðan hafa gætt barnsins á meðan brotaþoli talaði við lögregluna og þannig heyrt af því hvað gerst hefði. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að hafa séð aðra áverka á brotaþola en sár á vör en það „gæti verið hvað sem er.“ Brotaþoli hefði ekki minnst á aðra áverka við vitnið. Heimilið hefði verið „frekar venjulegt“, nema að kommóðuskúffa hefði verið næstum dottin út úr kommóðu og föt úti um allt.

Vitnið gaf ekki formlega skýrslu hjá lögreglu en framburður þess fyrir dómi samræmist því sem haft er eftir því í frumskýrslu lögreglu.

Vitnið D lögreglumaður kvaðst muna eftir málinu og lýsti aðkomu sinni að því í kjölfar tilkynningar um heimilisofbeldi. Tilkynnandi, nágranninn A, hefði tekið á móti lögreglu og sagt að ákærði væri farinn af heimilinu. Brotaþoli hefði verið grátandi í íbúðinni að skipta á barninu, hún hefði verið með áverka í andliti, bólgin á vör og sagt að ákærði hefði lamið hana fyrr um daginn. Hún hefði lýst atvikum þannig að ákærði hefði „misst það“ þegar hún var að pakka fyrir sig og barnið. Heimilið hefði verið snyrtilegt fyrir utan föt sem lágu í hrúgu á rúmi. Vitnið staðfesti að hafa ritað frumskýrslu í málinu.

Vitnið E lögregluvarðstjóri gerði grein fyrir aðkomu sinni á vettvangi í [...]. Brotaþoli hefði verið þar með barnið og nágrannakona einnig. Þá hefði systir ákærða komið þangað síðar. Kvaðst vitnið hafa tekið skýrslu af brotaþola á vettvangi. Hún hafi verið með áverka innan á vör, rautt sár og vörin hafi verið bólgin. Vitnið kvaðst hafa sett upp í ljósmyndamöppu myndir af áverkum brotaþola sem borist hefðu frá Sjúkrahúsinu á Akureyri (SAK) en ekki hafa séð af eigin raun áverka á hnjám hennar. Heimilið hefði verið snyrtilegt fyrir utan fatahrúgu á hjónarúmi. Brotaþoli hefði verið frekar miður sín. Ekki er þörf á að rekja framburð vitnisins frekar.

Vitnið F kvaðst fyrir dómi hafa verið starfandi teymisstjóri í Bjarmahlíð þegar brotaþoli leitaði þangað í mars 2020 vegna árásar sem hún hefði orðið fyrir á heimili sínu. Sú árás hefði haft mikil og langvarandi áhrif á brotaþola, sérstaklega af því að barnið hefði verið viðstatt eða nálægt að sögn brotaþola. Burtséð frá öllu sem á hefði gengið hefði sú árás „triggerað“ þá vanlíðan sem komið hafi í kjölfarið. Kvaðst vitnið almennt ekki bjóða skjólstæðingum Bjarmahlíðar viðtöl, en hafa gert undantekningu í tilviki brotaþola. Fram kom að vitnið væri með tvær grunngráður, í sálfræði og mannfræði, og með framhaldsnám í fjölskyldumeðferð.

Vitnið G sálfræðingur staðfesti fyrir dómi vottorð sitt, dags. 11. apríl 2022, vegna brotaþola. Brotaþoli hafi fyrst leitað til vitnisins 8. febrúar 2022. Hún hafi ekki mikið rætt um árásirnar en meira um afleiðingar þeirra. Brotaþoli hafi verið hrædd um sjálfa sig og barnið og kvaðst vitnið telja það hafa haft mikil áhrif á kvíða hennar og áfallastreitu. Staða hennar í dag sé betri en áður en húnsé enn með forðunarhegðun, þ. e. reyni að hafa mikið fyrir stafni. Áfallastreitan sé enn nokkur en þó minni. Hún sé enn í dag á varðbergi, óörugg og vör um sig.

H, móðir ákærða, kvaðst hafa verið í reglulegum samskiptum við bæði ákærða og brotaþola í febrúar 2020. Hún kvað brotaþola hafa sagt sér og föður ákærða 1- 2 dögum fyrir 26. febrúar 2020 að hún hefði dottið í hálku á bifreiðastæði utan við heimili sitt að [...] og verið brugðið þar sem hún var með barnið. Kvaðst vitnið minnast þessa samtals þannig að brotaþoli hefði sagst hafa dottið á hnén og verið aum eftir það, en hún hefði ekki sýnt þeim neina áverka. Að öðru leyti er ekki þörf á að rekja hér framburð vitnisins. I, sálfræðingur ákærða, gaf að hans ósk skýrslu fyrir dómi og kvað ákærða hafa verið í viðtölum hjá sér 23. júlí 2020 til 5. maí 2021 en á því tímabili hefði hann sótt 65 viðtöl. Markmiðið hefði verið að vinna úr erfiðri reynslu í tengslum við slit sambúðar og tálmun barnsmóður. Auk þess hefði edrúmennska verið á dagskránni. Ákærði hafi mætt vel í viðtölin og ávallt virst edrú. Atburðir 26. febrúar 2020 hefðu verið ræddir í viðtölunum og hefði ákærði ítrekað lýst því að hann upplifði sig hafðan fyrir röngum sökum. Að mati vitnisins hefði ákærði ekki virst hafa tilhneigingu til að fegra sinnhlut.

III

Niðurstaða

Eins og fram er komið er ákærða er gefið að sök að hafa framið tvær líkamsárásir sama daginn, 26. febrúar 2020, gegn brotaþola sem hann var þá í sambúð með, aðra í bifreið þeirra en hina í íbúð þeirra. Þá er honum gefið að sök brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa sýnt barni þeirra, sem þá var tæplega þriggja mánaða gamalt, ruddalega og vanvirðandi háttsemi, þar sem bæði tilvikin hafi átt sér stað þar sem barnið var viðstatt.

Ákærði lagði ekki fram greinargerð en af hans hálfu er á því byggt að ósannað sé að hann hafi ráðist að brotaþola eins og lýst er í báðum liðum ákærunnar.

Ráðið verður af gögnum málsins og framburði ákærða og brotaþola fyrir dómi að miklir erfiðleikar hafi verið í sambúð þeirra, sérstaklega síðustu vikurnar fyrir sambúðarslitin, sem urðu strax í kjölfar þeirra atburða sem lýst er í ákæru. Að atvikum samkvæmt báðum ákæruliðum voru engir sjónarvottar og ákærði og brotaþoli því ein til frásagnar um það sem gerðist, utan þess að eitt vitni ber um að hafa heyrt rifrildi og dynk frá íbúð þeirra eins og rakið hefur verið. Þegar svo háttar til ræðst niðurstaða máls afþví sem fram kemur í framburði ákærða og brotaþola, mati á trúverðugleika framburðar þeirra og því hvern stuðning framburður þeirra fær í gögnum málsins og öðrum vitnisburði. Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu og samkvæmt 109. gr. laganna metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn.

Dómari metur það enn fremur ef þörf krefur hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það.

Verður hér næst vikið að mati á trúverðugleika framburðar brotaþola og ákærða áður en fjallað er um hvorn ákærulið fyrir sig.

Við mat á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola er óhjákvæmilegt að líta meðal annars til þess ágreinings sem ríkt hefur á milli þeirra um forsjá og lögheimili barns þeirra, enda getur slíkur ágreiningur enn haft áhrif á framburð þeirra þótt forsjármálinu sé nú lokið fyrir dómstólum. Á hinn bóginn er ljóst að sá ágreiningur var ekki risinn þegar þau atvik gerðust sem greinir í ákæru, enda slitu þau ekki sambúð fyrr en þá. Verður að telja þýðingarmest við mat iðað líta til upptaka í hljóði og mynd af þeim skýrslum sem ákærði og brotaþoli gáfu hjá lögreglu strax 26. og 27. febrúar 2020. Ekki liggja fyrir orðrétt endurrit þeirra skýrslna en dómari hefur kynnt sér bæði upptökurnar og samantektir þeirra. Síðari skýrslur þeirra hjá lögreglu, sem liggja fyrir dóminum í hljóðupptöku og samantektum, snerust að mestu um önnur tilvik sem ekki var ákært fyrir og hafa því minni þýðingu. Gætt var viðeigandi réttarfarsákvæða gagnvart þeim báðum við skýrslutökur hjá lögreglu og vék hvorugt þeirra sér undan því að tjá sig þar og svara spurningum. Afþakkaði ákærði aðstoð verjanda við fyrri skýrslutökuna.

Framburður brotaþola fyrir dómi bar þess merki að hún myndi ekki nógu vel atvik umrædds dags, eins og hún sjálf orðaði það. Einkum mundi hún illa öll önnur atvik en þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök. Hún átti sýnilega mjög erfitt með að þurfa að rifja upp atvik við skýrslugjöf fyrir dómi. Til þess er að líta að við aðalmeðferð málsins voru næstum liðin þrjú ár frá því að atburðir sem ákæran tekur til áttu sér stað.

Að því leyti sem hún kvaðst muna atvik er framburður hennar fyrir dómi í öllum meginatriðum í samræmi við það sem hún bar um hjá lögreglu 26. febrúar 2020 og einnig í samræmi við það sem haft er eftir henni í frumskýrslu lögreglu. Hjá lögreglu svaraði hún þó neitandi spurningu um hvort hún fyndi til eftir árás ákærða í íbúðinni og lýsti þar ekki öðrum áverkum en sprunginni og bólginni vör eftir að ákærði hefði slegið hana í andlitið í bifreiðinni. Hvað varðar árás í íbúðinni lýsti hún henni svo, samkvæmt því sem heyrist í hljóðritun af framburði hennar: „[...] tekur í hendina á mér og snýr henni aftur á bakið á mér og, ég veit það ekki, slengir mér einhvern veginn þannig í gólfið, ýtir mér í gólfið þegar ég er með hendurnar fyrir aftan bakið á mér, þá lendi ég í gólfinu á ganginum, næstum fyrir framan hana[barnið].“

Fyrir dómi greindi hún ekki frá því að hafa meitt sig í öxl í kjölfar atvika í íbúðinni, aðeins í olnboga og á hnjám, en í fyrirliggjandi áverkavottorði er ekki getið um neina áverka á olnboga eða að hún hafi kvartað undan meiðslum þar. Þá misminnti hana fyrir dómi að hún hefði hlotið áverka hægra megin á vör en fyrir liggur samkvæmt læknisvottorði að þessir áverkar voru vinstra megin. Að þýðingu þessa verður vikið nánar síðar en síðast nefntmisminniþykirekki til þess fallið að rýra trúverðugleika framburðar hennar, sérstaklega þegar litið er til þess hve langt er um liðið.

Af hálfu ákærða hefur mikil áhersla verið lögð á að gögn málsins, sem hann lagði fram hjá lögreglu, sýni að brotaþoli hafi áður orðið uppvís að því að segja ósatt og að framburði hennar sé því ekki treystandi. Í fyrsta lagi vísar ákærði til samskipta þeirra á samfélagsmiðli 6. febrúar 2018 sem hann kveður til marks um að hún hafi viðurkennt fyrir sér að hafa í samtali við þriðja aðila, mann að nafni J, ranglega sakað ákærða um að hafa lamið hana. Í samskiptunum krefst ákærði þess ítrekað að hún leiðrétti þá lygi gagnvart hlutaðeigandi, annars vilji hann ekki eiga nein frekari samskipti við hana. Brotaþoli reynir í þessum samskiptum að fá ákærða til að samþykkja að ræða við sig en að lokum greinir hún frá því að hún muni leiðrétta þetta. Krefst ákærði þess þá að hún sýni honum hvað hún hafi skrifað viðkomandi og virðist hún hafa framsent honum þau skilaboð sem mynd, en efni þeirra skilaboða liggur ekki fyrir. Af hálfu brotaþola er bent á að hún hafi á þessum tíma verið að reyna að halda í samband sitt við ákærða. Telur dómurinn þessi samskipti, sem áttu sér stað ríflega tveimur árum áður en atburðir samkvæmt ákæru gerðust, ekki til þess fallin að varpa sérstakri rýrð á trúverðugleika brotaþola í því máli sem hér er til umfjöllunar.

Í öðru lagi vísar ákærði til ódagsetts endurrits af símtali þeirra sem hann sendi lögreglu ásamt upptöku sem sögð er frá 19. ágúst 2021. Byggir hann á því að brotaþoli hafi í þessu símtali viðurkennt að hafa sett fram kröfu um nálgunarbann á hendur honum til að styðja málstað sinn í forsjármáli þeirra. Til þess er að líta að strax í apríl 2020 óskaði brotaþoli eftir nálgunarbanni á ákærða, eins og bókað er í upplýsingaskýrslu um símtal við hana 14. apríl 2020, þótt svo virðist sem sú krafa hafi ekki fengið frekari meðferð á þeim tíma, sennilega af því að ákærði hafði verið kallaður inn til afplánunar fangelsisrefsingar. Þá kemur fram í rannsóknargögnum að lögregla hafði, og mun að sögn brotaþola enn hafa, til rannsóknar mál vegna kæru brotaþola á hendur ákærða fyrir umsáturseinelti í aðdraganda þess að hún setti fram nálgunarbannskröfu öðru sinni á árinu 2021. Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að brotaþoli hafi öðrum þræði litið svo á að það væri til framdráttar málstað hennar í forsjármálinu, sem hún höfðaði í september 2020, að leggja fram slíka kröfu, þá verður ekki talið að það rýri sérstaklega trúverðugleika framburðar hennar í því máli sem hér er til umfjöllunar.

Gögn sem ákærði lagði fram um tjáningu brotaþola á opinberum vettvangi um ofbeldi af hálfu hans þykja ekki þess eðlis að hafa áhrif við mat á trúverðugleika framburðar hennar í þessu máli. Sama á við um gögn sem lögð voru fram sem tengjast forsjármáli ákærða og brotaþola eða athugun barnaverndaryfirvalda. Þá fær mat fjölskipaðs héraðsdóms í forsjármáli ákærða og brotaþola á þýðingu ásakana brotaþola á hendur ákærða um ofbeldi á sambúðartíma þeirra engu ráðið við mat á trúverðugleika framburðar hennar í þessu máli.

Með vísan til þess sem að framan greinir metur dómari framburð brotaþola fyrir dómi í grunninn stöðugan og trúverðugan svo langt sem hann nær. Hefur ekki orðið vart við ýkjur eða skreytni í framburði hennar. Verður ekki séð að ágreiningur þeirra ákærða um forsjá og lögheimili barns þeirra hafi haft áhrif á framburð hennar fyrir dómi og enn síður á það við um þá skýrslu sem hún gaf hjá lögreglu 26. febrúar 2020 þegar sá ágreiningur var ekki hafinn.

Framburður ákærða fyrir dómi um báða ákæruliðina samræmist í flestum atriðum framburði sem hann gaf hjá lögreglu 27. febrúar 2020, en var þó nokkuð ítarlegri fyrir dómi. Meðal annars lét ákærði þess ekki getið hjá lögreglu að brotaþoli hangið í honum og varnað honum förmeð því að kreista hann eins og „línumaður“, rétt áður en hún féll á gólf íbúðarinnar og ekki heldur þess að hún hefði eftir það sparkað ítrekað með fótunum í gólfið, en síðastnefndur framburður hans fær a. m. k. ekki stoð í framburði vitnisins A-x-x aðeins minnist þess að hafa heyrt einn dynk.

Orðrétt lýsti ákærði atvikum samkvæmt síðari ákæruliðnum svo hjá lögreglu 27. febrúar 2020, samkvæmt því sem fram kemur á upptöku í hljóði og mynd sem dómari hefur kynnt sér: „... ég pushaði henni ekki skilurðu eða neitt [...] hún bara stendur í hurðinni og er að banna mér að fara út og ég færi hendina á henni og þú veist hún bakkar nokkur skref og lætur sig pompa á rassinn og byrjar að öskra hástöfum, af öllum lífs og sálar kröftum, og það er þá sem það er bankað á hurðina [...].“ Atvikinu í bílnum lýsti hann ekki fyrr en honum var kynnt að brotaþoli sakaði hann um að hafa slegið hana þar í andlitið. Neitaði hann þá að hafa slegið hana, en sagði hana hafa „hraunað“ yfir sig og slegið sig margsinnis í bílnum á leiðinni heim, aðallega í vinstri handlegginn en einnig í öxl og höfuð. Hann kvaðst ekki finna til eymsla eftir það en þetta væri „daglegt brauð“. Samkvæmt framanrituðu telst framburður ákærða í meginatriðum stöðugur. Þá virðist ákærði heilt yfir muna atvik betur en brotaþoli. Á hinn bóginn hefur hann bætt nokkuð við lýsingar sínar á atvikum. Til þess er þó að líta að hann var ekki spurður jafn ítarlega út í atvik þessa máls hjá lögreglu og fyrir dómi enda viðfangsefni lögreglurannsóknarinnar umfangsmeira en ákæran.

Ákæruliður nr. 1

Ákærði og brotaþoli eru ein til frásagnar um atvik samkvæmt fyrri lið ákærunnar. Eins og nánar er rakið hér að framan ber þeim saman um að brotaþoli hafi ekið bifreið með ákærða í framsæti og dóttur þeirra í bakvísandi bílstól í aftursæti og að hafa verið nálægt gatnamótum á leið frá umræddu hundasvæði þegar nokkuð gerðist á milli þeirra, en um það hvað gerðist bera þau með ólíkum hætti eins og að framan hefur verið nánar rakið. Í meginatriðum ber brotaþoli um að ákærði hafi þá skyndilega slegið hana með flatri vinstri hendi í andlitið vegna nokkurs sem hún sagði, sem fól í sér ásökun í hans garð. Kvað hún slíkt ekki hafa verið óvenjulegt í þeirra sambúð. Ákærði heldur því aftur á móti fram að brotaþoli hafi umrætt sinn snarhemlað, snúið sér að honum, slegið ítrekað til hans vegna orða sem hann viðhafði í hennar garð og að hann hafi þá borið fyrir sig handlegg. Kvað hann slíkt heldur ekki óvanalegt í sambandi sínu og brotaþola. Aðspurður kvaðst hann telja útilokað að hönd hans eða handleggur hefði rekist í munn brotaþola og kvaðst hann ekki hafa orðið var við neina áverka á henni þennan dag.

Sú staðreynd að áverkarnir voru vinstra megin á vörum brotaþola þarf ekki að renna stoðum undir framburð ákærða fremur en hennar enda eru þau sammála um að hún hafi umrætt sinn verið nálægt gatnamótum og má því ætla að hún hafi þurft að líta til beggja hliða.

Framburður brotaþola, sem eins og fyrr sagði er metinn stöðugur og trúverðugur svo langt sem hann nær, fær stoð í fyrirliggjandi læknisvottorði og ljósmyndum sem teknar voru af áverkum hennar á sjúkrahúsinu á Akureyri sama dag, en frásögn sem höfð er eftir henni í læknisvottorði er mjög á sama veg og framburður hennar jafnt hjá lögreglu sem fyrir dómi, utan þess að í læknisvottorði er haft eftir henni að ákærði hafi „kýlt“ hana í bifreiðinni. Auk þess fær framburður hennar stoð í því sem greinir í frumskýrslu lögreglu um að hún hafi verið með sjáanlega áverka á efri vör og verið bólgin þegar lögregla var kölluð að heimili hennar og ákærða síðar sama dag. Gaf hún strax þá skýringu að ákærði hefði lamið hana þegar hún var að aka bifreið þeirra fyrr um daginn. Einnig fær framburður hennar stoð í framburði tveggja lögreglumanna og vitnisins A-x-x öll segjast minnast þess að hafa séð áverka á vörum hennar. Er ekkert fram komið sem rýrir framburð þessara vitna. Er heldur ekkert fram komið sem bendir til annars en að áverkarnir á vörum hennar hafi verið nýlegir. Vísast þar um til framburðar þess læknis sem gaf skýrslu fyrir dómi, meðal annars um að slímhúð í munni sé alla jafna fljótari að gróa en ytri húð. Þótt læknirinn hafi ekki verið beinlínis að því spurður telur dómari af þessu einnig mega álykta að bólga á vör hjaðni almennt fremur fljótt.

Í framburði ákærða fyrir dómi leiddi hann líkur að því að brotaþoli gæti hafa meiðst á vörum er hún hékk á honum í íbúðinni og hann reyndi að hrista hana af sér, en hann kvaðst ekki hafa séð neina áverka á henni eftir bílferðina. Þessi skýring hans kom ekki fram fyrr en við aðalmeðferð málsins. Þykir hún síðbúin og þar af leiðandi síður trúverðug. Framburður brotaþola um að hafa hlotið þessa áverka af völdum hans í bifreiðinni hefur aftur á móti verið stöðugur frá upphafi.

Vottorð og vitnisburður sálfræðings brotaþola og vitnisburður teymisstjóra Bjarmahlíðar fyrir dómi rennir stoðum undir þann framburð brotaþola að hún hafi upplifað sig beitta ofbeldi í sambúðinni og að það hafi náð ákveðnu hámarki umræddan dag en umfram það hefur vottorðið og vitnisburðurinn ekki þýðingu varðandi sönnun um þá refsiverðu háttsemi sem ákærða er gefin að sök.

Þegar allt framanritað er heildstætt virt er það niðurstaða dómsins að óhætt sé, gegn neitun ákærða, að leggja til grundvallar trúverðugan og stöðugan framburð brotaþola um að ákærði hafi valdið þeim áverkum á vörum hennar sem greinir í læknisvottorði, með því að slá hana í andlitið í bifreiðinni umrætt sinn. Fær framburður hennar slíka stoð í læknisvottorði, frumskýrslu lögregluog framburði vitna sem sáu þessa áverka á henni samdægurs, og að hluta til einnig í framburði ákærða sjálfs sem samræmist að mestu leyti framburði brotaþola utan þess hvort þeirra greiddi hinu högg, að ekki þykir leika skynsamlegur vafi á um sekt hans, að gættum ákvæðum 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008. Auk þess sem framangreind skýring ákærða að brotaþoli hafi mögulega hlotið áverka á vörum er hún hindraði för hans í íbúðinni þykir síðbúin og síður trúverðug en stöðugur framburður brotaþola um hvernig hún hlaut þá áverka, þá verður einnig að hafna þeirri vörn ákærða að áverka á vörum hennar megi rekja til þess að hún var með spangir eða teina á tönnunum, enda verður að teljast ólíklegt að það eitt gæti skýrt sjáanlega bólgu á efri vör hennar. Verður að ætla að líklegasta skýring þeirrar bólgu sé högg. Ákærði ber því ekki við að hann kunni að hafa valdið þessum áverkum óvart er hann bar fyrir sig handlegg í bifreiðinni gegn höggum sem hann kveður hana hafa slegið sig og útilokaði hann það raunar fyrir dómi. Kemur því ekki til álita að sýkna hann vegna skorts á sönnun um ásetning á þeim grundvelli.

Samkvæmt öllu framanrituðu þykir lögfull sönnun fram komin um brot ákærða og verður hann því sakfelldur samkvæmt ákærulið nr. 1, með þeirri breytingu á texta ákærunnar sem bókað var um við aðalmeðferð málsins. Telst brot hans réttilega heimfært í ákæru til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður nr. 2.

Eins og fyrr sagði hafa engir sjónarvottar, aðrir en brotaþoli, getað borið um atvik í íbúð hennar og ákærða umrætt sinn, en vitnið A, íbúi á neðri hæð hússins, heyrði þó rifrildi og síðan dynk og bankaði í kjölfarið upp á hjá þeim.

Um trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola og vitnisins vísast að mestu til þess sem þegar hefur verið rakið hér að framan. Framburður ákærða um atvik samkvæmt þessum ákærulið hefur verið stöðugur um að í aðdraganda þess að brotaþoli féll hafi hún komið ítrekað inn í herbergið til hans til að atyrða hann, en hún hefur ekki kannast við það, hvorki hjá lögreglu né fyrir dómi. Þótt blæbrigðamunur kunni að vera á framburði hans fyrir dómi og hjá lögreglu um það nákvæmlega hvar brotaþoli féll og hvort það var í það skipti sem hann henti fatapoka á rúmið eða síðar, þá verður ekki talið að það eitt rýri trúverðugleika framburðar hans að neinu marki.

Fyrir dómi bar ákærði að brotaþoli hefði sjálf látið sig detta í gólfið í eins konar uppgjöf, en viðurkenndi síðan að hafa, rétt áður en það gerðist, brotist í „gegnum“ hana og reynt að hrista hana af sér þar sem hún reyndi að hindra för hans. Hann harðneitaði því hins vegar að hafa tekið í hönd hennar, snúið upp á hana fyrir aftan bak og að hafa hrint henni í gólfið. Dró hann þó fyrir dómi ekki í efa að brotaþoli kynni að hafa fallið fyrst á hnén er hún féll í gólfið, eins og hún ber. Verður því lagt til grundvallar að brotaþoli hafi lent á hnjánum og litið fram hjá framburði móður ákærða um aðra hugsanlega skýringu á áverkum á hnjám brotaþola sem fyrst kom fram við aðalmeðferð málsins. Verður auk þess að virða framburð þess vitnis með hliðsjón af tengslum hennar við ákærða. Þá þykir óhætt að leggja til grundvallar að sá dynkur sem vitnið A heyrði hafi stafað af falli brotaþola, enda verður ekki annað ráðið af framburði ákærða, brotaþola og vitnisins en að A hafi bankað upp á mjög fljótlega eftir það. Þykir sá dynkur heldur renna stoðum undir þann framburð brotaþola að hún hafi ekki fallið í gólfið af eigin völdum, en í frumskýrslu lögreglu er haft eftir vitninu A að um þungan dynk hafi verið að ræða.

Eins og fyrr var rakið um efni skýrslugjafar brotaþola hjá lögreglu 26. febrúar 2020 greindi hún þar ekki frá öðrum áverkum en á vörum og svaraði því beinlínis neitandi er hún var spurð hvort hún fyndi til eftir árás ákærða í íbúðinni. Síðar sama dag fór hún þó til skoðunar og mats á áverkum og greindi þá fyrst frá eymslum og óþægindum í öxl. Er greining um tognun byggð á frásögn sjúklings og þeim eymslum og óþægindum sem hann kveðst finna fyrir, samkvæmt því sem fram kom í framburði læknis fyrir dómi, en viðkomandi læknir skoðaði ekki sjálfur brotaþola. Að því virtu og í ljósi þess að brotaþoli skýrði hvorki frá óþægindum frá öxl við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu né heldur fyrir dómi þykir óhjákvæmilegt, gegn eindreginni neitun ákærða, að sýkna hann af því að hafa tekið í hönd hennar og snúið upp á hana fyrir aftan bak hennar, þar sem sú frásögn brotaþola þykir ekki fá nægilegan stuðning í gögnum málsins eða vitnisburði.

Þá er þess hvergi getið í áverkavottorði að brotaþoli hafi fallið á olnboga eða getið um áverka þar. Virðist sá hluti ákæru einungis byggður á frumskýrslu lögreglu þar sem brotaþoli er sögð hafa sýnt hvernig hún féll fram á hné og olnboga. Þykir því ekki komin fram lögfull sönnun þess að brotaþoli hafi fallið á olnboga.

Hlutrænt séð getur sú háttsemi sem ákærði viðurkenndi fyrir dómi, að ryðjast í gegnum brotaþola og reyna að hrista hana af sér, eins og að framan er lýst, fallið að skilgreiningu líkamsárásar samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði verður hins vegar ekki sakfelldur fyrir aðra háttsemi en þá sem í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008, en í ákæru er honum gefið að sök að hafa „hrint“ brotaþola. Telur dómurinn þá háttsemi sem hann hefur viðurkennt ekki falla nægilega að þeirri verknaðarlýsingu. Er þá einnig til þess litið að sú verknaðarlýsing ákæru þykir að þessu leyti ekki í nægu samræmi við lýsingu brotaþola hjá lögreglu. Í samantekt af skýrslu hennar 26. febrúar 2020 er það orðað svo að hann hafi „snúið hana niður í gólfið“ en í hljóðritun af framburði hennar notar hún orðið „slengir“ og „ýtir“, eins og nánar er lýst hér að framan. Lýsir brotaþoli þar falli sínu eins og það sé í beinum tengslum við það hvernig ákærði tók íog sneri upp á hönd hennar, en hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að sýkna beri ákærða af þeirri háttsemi. Í ákæru er hrindingunni heldur ekki lýst eins og hún standi í beinu samhengi við þá háttsemi sem á undan er lýst. Af framanrituðu leiðir að sýkna verður ákærða alfarið af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið nr. 2.

Ætlað brot gegn barnaverndarlögum

Ákærða er einnig gefið að sök brot gegn 1. og 3. mgr. barnaverndarlaga með því að bæði tilvikin samkvæmt ákæru hafi átt sér stað þar sem þriggja mánaða gamalt barn hans og brotaþola hafi verið viðstatt. Með því að ákærði hefur verið sýknaður af háttsemi samkvæmt ákærulið nr. 2 kemur ekki til álita að sakfella hann fyrir brot gegn barnaverndarlögum í tengslum við þann ákærulið.

Hvað fyrri ákæruliðinn varðar eru ákærði og brotaþoli sammála um að barnið hafi verið í bakvísandi barnabílstól aftur í í bílnum umrætt sinn. Heldur ákærði því fram að barnið hafi verið sofandi og kvaðst brotaþoli ekki muna hvort svo hafi verið aðspurð fyrir dómi. Hvorugt þeirra hefur greint frá því að barnið hafi gefið til kynna að það hafi orðið nokkurs vart, svo sem með því að reka upp hljóð. Þegar af þeirri ástæðu þykir ósannað að ákærði hafi sýnt barninu ruddalega og vanvirðandi háttsemi, eins og greinir í ákæru, og verður hann sýknaður af þeirri háttsemi.

IV

Ákærði er hér sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt ákærulið nr. 1 sem varðar við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga en sýknaður að öðru leyti.

Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði, sem sækjandi upplýsti að væri óbreytt við aðalmeðferð málsins, hefur ákærði þrívegis áður hlotið dóma fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr., fyrst 12. nóvember 2012, svo 25. apríl 2014 og loks 10. október 2018. Hafa tveir síðarnefndu dómarnir ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar hans nú, sbr. 71. gr. og 218. gr. c í almennum hegningarlögum, en ekki sá fyrsti þar sem ákærði var ekki orðinn 18 ára er hann framdi það brot. Hlaut hann skilorðsbundna fangelsisdóma í fyrri tvö skiptin og stóðst skilorð síðari dómsins. Hann hlaut óskilorðsbundna fjögurra mánaða fangelsisrefsingu með dóminum 2018 en var veitt reynslulausn í eitt ár af eftirstöðvum 80 daga eftirstöðva þeirrar refsingar 7. apríl 2020 og liggur ekki annað fyrir en að hann hafi staðist skilyrði þeirrar reynslulausnar.

Við ákvörðun refsingar hans nú verður jafnframt litið til 1., 3. og 5. tölul. 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing hans að öllu þessu virtu hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði. Í ljósi þess hve rannsókn málsins dróst á langinn, þess að það eru nálægt sjö ár síðan ákærði framdi það brot sem hann var síðast dæmdur fyrir og í ljósi breyttra haga hans, en hann fer nú með lögheimili barns síns og brotaþola, þykir unnt að fresta fullnustu þeirrar refsingar skilorðsbundið og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga, með síðari breytingum.

Brotaþoli krefst þess að ákærði greiði henni 3.500.000 krónur í miskabætur auk vaxta og dráttarvaxta eins og greinir í ákæru, með þeirri breytingu á upphafstímamarki vaxta sem bókað var um við aðalmeðferð og er ákærða hagfelld. Þá er krafist hæfilegs málskostnaðar úr hendi ákærða vegna starfa lögmanns hennar eftir að kröfu brotaþola um skipun réttargæslumanns var endanlega hafnað með úrskurði Landsréttar 16. desember 2022. Þykir krafan um málskostnað rúmast innan þeirrar einkaréttarkröfu sem sett var fram hjá lögreglu og tekin upp í ákæru, eins og hér stendur á. Ákærði hefur hér verið sakfelldur fyrir líkamsárás á brotaþola og hefur hann með háttsemi sinni bakað sér bótaábyrgð á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Er brot ákærða hlutlægt séð til þess fallið að valda brotaþola miska og benda framlögð gögn, vitnisburður hennar sjálfrar og vitnisburður tveggja meðferðaraðila sem gáfu skýrslu fyrir dómi, til þess að hún hafi í reynd orðið fyrir miska vegna árásar ákærða, þótt vandkvæðum sé bundið að aðgreina þann miska frá afleiðingum annarra atvika. Þykir fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin, eftir atvikum og með hliðsjón af dómafordæmum, 350.000 krónur, sem ákærða verður gert að greiða henni, auk vaxta og dráttarvaxta eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði. Miðast upphafstími dráttarvaxta við það er mánuður var liðinn frá því að bótakrafan var kynnt ákærða við skýrslutöku 21. desember 2021. Þá verður ákærða gert að greiða brotaþola málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 300.000 krónurað teknu tilliti til virðisaukaskatts, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008. Eftir úrslitum máls verður ákærða gert að greiða 1/3 hluta sakarkostnaðar en 2/3 hlutar greiðast úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008. Við ákvörðun þess hlutfalls er jafnframt tekið mið af því að ákærða verður ekki gert að greiða kostnað sem hlaust af því að skipun setudómara reyndist ólögmæt. Samkvæmt yfirliti ákæruvaldsins, sem stutt er reikningi, nemur kostnaður af öflun læknisvottorðs á rannsóknarstigi málsins 32.900 krónum. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, vegna starfa hans á rannsóknarstigi málsins og fyrir dómi, þykja hæfilega ákveðin að fjárhæð 4.067.820 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Þá ber verjandanum greiðsla á 114.015 krónum vegna flugferða og uppritunar skýrslu samkvæmt reikningum. Þóknun tilnefnds réttargæslumanns brotaþola þykir hæfilega ákveðin að fjárhæð 1.355.940 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Þá ber réttargæslumanninum greiðsla vegna útlagðs kostnaðar af flugfari samkvæmt reikningi, 35.040 krónur. Við ákvörðun þóknunar réttargæslumannsins er tekið mið af störfum hennar á rannsóknarstigi og fyrir dómi fram að því tímamarki er Landsréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms um að hafna kröfu brotaþola um skipun réttargæslumanns, enda er ekki í 5. mgr. 41. gr. eða annars staðar í lögum nr. 88/2008 kveðið á um að tilnefning réttargæslumanns falli niður við málshöfðun, ólíkt því sem við á um tilnefningu verjanda, sbr. 3. mgr. 30. gr. sömu laga. Við ákvörðun þóknunar bæði verjanda og réttargæslumanns er höfð hliðsjón af tíma yfirlitum þeirra og tímagjaldinu 24.300 krónum samkvæmt reglum dómstólasýslunnar nr. 1/2023 en jafnframt af efni og umfangi málsins. Samtals nemur sá sakarkostnaður sem ákærða verður gert að greiða því 1.868.572 krónum.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum frá birtingu dómsins að telja, haldi ákærði almennt skilorð 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Ákærði greiði brotaþola, Y, 350.000 krónur, með vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/ 2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2020 til 21. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk 300.000 króna í málskostnað.

Ákærði greiði 1.868.572 krónur í sakarkostnað, og er þar innifalinn 1/3 hluti málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans, H-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef, sem ákveða st 4.067.820 krónur, útlagðs kostnaðar verjandans, 114.015 króna, þóknunar réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-þgf, 1.355.940 króna, og útlagðs kostnaðar réttargæslumannsins, 35.040 króna, en 2/3 hlutar sakarkostnaðar greiða stúr ríkissjóði.