Ö-1/2013

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 24. apríl sl., hófst vegna beiðni sóknaraðila, dags. 19. febrúar 2013, sem barst dóminum 21. s.m., um úrskurð á grundvelli 66. gr. laga nr. 91/1991 vegna ágreinings um þóknun dómkvaddra matsmanna.

Sóknaraðili, Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík, krefst þess að úrskurðað verði um hæfilega þóknun til handa varnaraðilum vegna matsstarfa í héraðsdómsmálinu E-333/2009, sem rekið var fyrir Héraðsdómi Austurlands. Þá er krafist málskostnaðar.

Varnaraðilar, Ó-kk-nf J-kk-nf, Fjallalind 51, Kópavogi og R-kk-nf K-kk-nf, Völlum, Reykjavík, krefjast þess að samþykkt verði þóknun þeirra að fjárhæð 7.486.702, að meðtöldum virðisaukaskatti, að viðbættum dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 22. janúar 2013 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

I

Málsatvik er að rekja til máls nr. E-333/2009, sem rekið var fyrir Héraðsdómi Austurlands milli sóknaraðila þessa máls annars vegar og Eignarhaldsfélagsins Eskju ehf. og fleiri aðila hins vegar, þar sem deilt var um hlutafjáraukningu sem átti sér stað í Eskju hf. á árinu 2009. Við rekstur málsins og í kjölfar þess að lögð var fram í málinu matsgerð dómkvadds matsmanns sem aflað hafði verið af hálfu stefndu, óskaði sóknaraðili eftir því að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir matsmenn, sérfróðir í að meta verðmæti sjávarútvegsfyrirtækja, til að framkvæma mat í samræmi við beiðni hans, en matsspurningarnar voru svohljóðandi:

„1. Hvert var virði hlutafjár í Eskju hf. (100%) miðað við 7. október 2009. Lagt er fyrir matsmenn að beitt verði a.m.k tveimur aðferðum við mat á virði félagsins þ.e.:

a. Sjóðstreymisgreiningu.

b. Eignavirði/upplausnarvirði.

2. Hvort nauðsynlegt hafi verið að hækka hlutafé í Eskju hf. að fjárhæð kr. 500.000.000 þann 7. október 2009, m.a. að teknu tilliti til þess:

a. hvert var handbært fé Eskju hf. þann 7. október 2009.

b. hvað var óádregið af rekstrarlánum Eskju hf. þann 7. október 2009.

c. hver voru verðmæti rekstrarfjármuna (birgða og krafna) þann 7. október 2009.

d. hvernig hlutafjáraukningin var greidd til félagsins, hvaðan þeir fjármunir voru upprunnir og hversu mikil áhrif innborgun hlutafjár hafði í heildarsamhengi við framangreind atriði og fjárhagsstöðu félagsins að öðru leyti.“

Stefndu mótmæltu því að matsmenn yrðu dómkvaddir en með dómi Hæstaréttar frá 8. maí 2012 í máli nr. 273/2012, var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að fallast á kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Voru varnaraðilar þessa máls, Ó-kk-nf J-kk-nf, verkfræðingur og R-kk-nf K-kk-nf, B.Sc. í verkfræði og MBA, báðir sjálfstætt starfandi ráðgjafar, dómkvaddir 4. september 2012, til að framkvæma matið í samræmi við matsbeiðni sóknaraðila.

Samkvæmt fyrirliggjandi tölvuskeytum boðsendi sóknaraðili varnaraðilum gögn málsins og endurrit úr þingbók um dómkvaðningu þeirra síðdegis þann 17. september 2012, þótt fylgibréf með sendingunni sé dagsett 14. s.m.

Hinn 24. október 2012 fór sóknaraðili þess á leit við varnaraðila að þeir stöðvuðu matsferlið þar sem samkomulag væri í sjónmáli. Fór svo að málið nr. E-333/2009 var fellt niður að kröfu sóknaraðila á dómþingi 18. desember s.á., þar sem sættir höfðu tekist. Ekki kom til þess að matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna yrði lögð fram í málinu.

Reikningur vegna matsstarfa varnaraðila, dags. 7. janúar 2013, er gefinn út í nafni Advance ehf. á hendur sóknaraðila og er að fjárhæð 5.965.500 krónur án virðisaukaskatts, en 7.486.702 krónur að honum meðtöldum. Sætti sóknaraðili sig ekki við reikninginn og beindi því kröfu um úrlausn ágreinings þessa til dómsins.

II

Sóknaraðili kveðst með engu móti geta unað framangreindum reikningi varnaraðila, dags. 7. janúar 2013, og telja hann allt of háan. Fái hann með engu móti séð hvernig unnar vinnustundir matsmanna geti verið 242,5 klst. á 37 dögum, þ.e. frá 17. september 2012 til 24. október 2012, eða 26 virkum dögum, enda umfang matsins engan veginn svo umfangsmikið. Þá sé tímagjald matsmanna, 30.873 krónur, langt úr hófi fram en tímagjaldið hafi aldrei verið borið undir matsbeiðanda þrátt fyrir að tækifæri hafi verið til þess á matsfundi. Þá geti sóknaraðili með engu móti unað því að þriðji aðili, þ.e. G-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, ráðgjafi hjá Advance ehf., sé með skráðar 53 klst. í verkinu samkvæmt sundurliðaðri tímaskýrslu og á sama tímagjaldi og hinir dómkvöddu matsmenn. Sóknaraðili leggi áherslu á að G-kk-nf Þ-kk-nf hafi ekki verið dómkvaddur til matsstarfanna og því verði með engu móti séð að sóknaraðila sé skylt að greiða fyrir vinnuframlag hans enda hafi varnaraðilar aldrei borið það undir sóknaraðila að til stæði að úthýsa tilteknum verkefnum til þriðja aðila. Þess utan verði með engu móti séð að vinnuframlag G-kk-ef Þ-kk-ef hafi verið fólgið í afmörkuðu verkefni, heldur þvert á móti virðist störf hans að öllu leyti skarast á við störf varnaraðila. Sá misskilningur virðist uppi af hálfu varnaraðila að fyrirtækið Advance ehf. hafi verið fengið til að framkvæma hið umbeðna mat. Staðreyndin sé sú að hinir dómkvöddu matsmenn hafi verið fengnir til að framkvæma matið og fyrir þá vinnu eigi þeir rétt á hæfilegu endurgjaldi sem sé óháð rekstri fyrirtækisins Advance ehf.

Sóknaraðili telji ástæðu til að fara yfir sundurliðaða vinnuskýrslu varnaraðila og þriðja manns og gera athugasemdir þar sem við eigi.

Hinn 11. september 2012, eða tæpri viku áður en varnaraðilar hafi fengið afhent matsgögnin, séu skráðar 5 klst. á verkið og séu þær skýrðar sem „mótun áhrifaþátta verkefnis og umfang út frá matsspurningum“. Sóknaraðili mótmæli þessum vinnulið sem óskiljanlegum, tilhæfulausum og óþörfum.

Hinn 17. september hafi varnaraðilinn Ó-kk-nf skráð 3 klst. og varnaraðilinn R-kk-nf 1 klst. á verkið samkvæmt sundurliðaðri tímaskýrslu og séu þær skýrðar sem „samskipti við hagsmunaaðila“. Þann dag hafi sóknaraðili sent varnaraðilum einn tölvupóst og boðsent gögnin og nemi því samskipti matsmanna og matsbeiðanda í mesta lagi 0,5 klst. Sóknaraðila sé ekki kunnugt um samskipti varnaraðila við matsþola, eða hugsanlega dómara, en sóknaraðili leyfi sér að draga stórlega í efa að þau samskipti réttlæti tímaskráningu upp á 3,5 klst. Sé þessum vinnulið því mótmælt.

Fyrstu fimm dagana eftir að varnaraðilum hafi borist gögnin, þ.e. dagana 18. til 23. september, hafi þeir og G-kk-nf Þ-kk-nf, samkvæmt sundurliðaðri tímaskýrslu, varið 62 tímum í „kick off“-fund, yfirferð og lestur gagna og túlkun matsspurninga. Að mati sóknaraðila sé með engu móti forsvaranlegt að varið sé tæplega 8 heilum vinnudögum í yfirlestur gagna. Sé þessum vinnulið því harðlega mótmælt.

Hinn 24. september hafi varnaraðilar og G-kk-nf Þ-kk-nf varið 15,5 klst. samkvæmt sundurliðaðri tímaskýrslu í „nálgun verkefnisins, leggja upp líkan, fundarboð“. Komi þessi tímafjöldi til viðbótar 62 tímum sem farið hafi í yfirlestur gagna. Þá verði með engu móti skilið hvers vegna varnaraðilar hafi hafist handa við að setja upp líkan án þess að boða til matsfundar en næstu dögum, þ.e. 25. til 28. september og 1. og 2. október, hafi einnig verið varið í líkanagerð. Samtals hafi varnaraðilar og G-kk-nf Þ-kk-nf varið 45,5 tímum í líkanagerð fyrir matsfund samkvæmt tímaskýrslu. Að mati sóknaraðila sé þessi vinnuliður fullkomlega óeðlilegur, enda í engu samræmi við hefðbundin matsstörf. Sé honum því mótmælt.

Sóknaraðili leggi áherslu á að tilgangur fyrsta matsfundar í öllum hefðbundnum matsferlum sé að afmarka matsandlagið, óska eftir athugasemdum og skýringum aðila, gera aðilum grein fyrir fyrirhuguðu matsferli, kostnaði og umfangi. Í þessu tiltekna máli virðist, ef marka megi tímaskýrslu, sem varnaraðilar hafi hafist handa við líkanagerð án þess að forsendur þess ætlaða líkans hafi verið útskýrðar fyrir aðilum matsmálsins.

Samkvæmt sundurliðaðri tímaskýrslu hafi varnaraðilar og G-kk-nf Þ-kk-nf skráð samtals 140,5 klst. á verkið áður en boðað hafi verið til matsfundar. Þetta brjóti að mati sóknaraðila augljóslega í bága við 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en samkvæmt þeim ákvæðum skuli matsmaður tilkynna aðilum svo fljótt sem verða má og með sannanlegum hætti hvar og hvenær verði metið. Með öðrum orðum hafi varnaraðilum borið að boða strax til matsfundar en ekki leggja út í umfangsmikla vinnu án þess að kynna matsferlið fyrir aðilum málsins.

Hinn 5. október hafi matsfundur farið fram og hafi hann tekið um 1,25 klst. samkvæmt fundargerð en fundurinn hafi hafist kl. 15:00 og lokið kl. 16:15. Skráðar vinnustundir varnaraðila, auk G-kk-ef Þ-kk-ef, vegna matsfundarins og undirbúnings hans nemi hins vegar 20,5 klst. Af því megi ráða að a.m.k. 18,0 klst. hafi farið í undirbúning matsfundarins. Að mati sóknaraðila sé þessi tímafjöldi ekki réttlætanlegur og sé honum mótmælt.

Að lokum geri sóknaraðili athugasemd við tímafjölda varnaraðila 24. og 25. október. Hinn 24. október kl. 10:55 hafi sóknaraðili sent varnaraðilum tölvupóst þar sem hann hafi tilkynnt þeim um stöðvun matsferlisins. Samt sem áður hafi varnaraðilinn R-kk-nf skráð 5 vinnustundir þann dag. Það sem veki enn meiri furðu sé sú staðreynd að skráðar séu 2 vinnustundir daginn eftir að matsferli lauk og séu þær skýrðar sem „forsendur tekjustrauma“. Sé þessum vinnulið mótmælt af hálfu sóknaraðila sem renni stoðum undir þá fullyrðingu hans að vinnustundir séu ofáætlaðar.

Með vísan til alls þess sem að framan greinir megi ljóst vera að tímafjöldi varnaraðila sé í engu samræmi við umfang matsins og langt úr hófi fram. Sóknaraðili leggi áherslu á að varnaraðilar hafi aldrei skilað matsgerð og að sögn þeirra hafi umtalsverðri vinnu verið ólokið þegar matsferlið var stöðvað en til hafi staðið m.a. að ferðast til Eskifjarðar og kanna aðstæður Eskju o.fl. Sé tímafjöldi varnaraðila, miðað við þá vinnu sem innt hafi verið af hendi, með engu móti réttlætanlegur.

Auk tímafjölda kveðst sóknaraðili gera athugasemd við tímagjald það sem varnaraðilar áskilji sér, 30.873 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, sem hann telji alltof hátt.

Sem fyrr segi hafi sóknaraðili fengið sendan reikning frá Advance ehf. vegna vinnu við hið umbeðna mat sem síðar hafi komið í ljós að þrír starfsmenn fyrirtækisins hafi unnið að. Byggi sóknaraðili á því að samkvæmt 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 eigi að greiða matsmanni hæfileg laun fyrir störf hans, en ekki að greiða honum áskilið endurgjald sem kunni að miðast við rekstur hans. Sé í því sambandi vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 371/2006. Hafi matsmenn útgjöld af matsstarfanum eigi þeir að gera grein fyrir þeim með reikningi og eigi þá rétt til að fá þau endurgreidd. Fyrir liggi að reikningur Advance ehf. sé í engu samræmi við framangreint ákvæði en ljóst sé að inni í reikningnum sé kostnaður af rekstri fyrirtækisins og kostnaður af starfsmanni fyrirtækisins sem ekki hafi verið dómkvaddur til starfans.

Með vísan til framangreinds sé því mótmælt að áskilin þóknun varnaraðila sé hæfileg í skilningi 2. mgr. 63. gr. enda geti þóknun samkvæmt því lagaákvæði ekki falið í sér annað en laun fyrir vinnu við matið. Ljóst megi vera að þóknun út frá hinu áskilda tímagjaldi sé um annað en laun, en ætla megi að tæplega helmingur hins áskilda gjalds varnaraðila séu laun en rúmlega helmingur vegna reksturs starfans [sic].

Við munnlegan málflutning komu framangreindu til viðbótar fram mótmæli við þeirri staðhæfingu í greinargerð varnaraðila að fjárhagslegir hagsmunir sem undir hafi verið í máli nr. E-333/2009 hafi numið um 12 milljörðum króna, en sóknaraðili telji nær lagi að þeir liggi á bilinu 700-900 milljónir króna.

III

Af hálfu varnaraðila er málsástæðum og rökum sóknaraðila mótmælt og á því byggt að meta verði málið heildstætt út frá þeim matsspurningum sem lagðar hafi verið fyrir þá og þeirri áherslu sem lögð hafi verið á að málinu yrði hraðað sem kostur væri.

Er af hálfu varnaraðila vísað til 63. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og bent á að fyrir þeim hafi legið að svara tveimur spurningum, annarri í tveimur liðum og hinni í fjórum liðum. Er í greinargerð þeirra farið ítarlega yfir það með hvaða hætti varnaraðilar telji að svara hefði átt hverjum lið þeirra spurninga, en ekki þykir ástæða til að rekja það efni greinargerðarinnar hér til fulls. Af þeirri umfjöllun draga varnaraðilar þá ályktun að ljóst megi vera að verkefnið hafi verið mjög umfangsmikið og mikil óvissa um verðmæti félagsins. Til dæmis hafi mismunur á verðmati KPMG á félaginu, dags 30. júní 2009, og á verðmati Deloitte, dags. 24. september 2009, verið liðlega 2.000.000.000 króna, sem gefi vísbendingu um þá óvissu sem varnaraðilar hafi þurft að leggja mat á, auk þess að meta hinn afturvirka þátt matsins.

Benda varnaraðilar á að sjónarmið sóknaraðila virðist fyrst og fremst byggjast á vonbrigðum hans yfir því að þurfa að greiða fyrir þá vinnu sem hann hafi farið fram á að yrði unnin. Fyrir liggi þær spurningar sem sóknaraðili hafi lagt fyrir matsmenn og mat þeirra á því hvað hafi þurft að gera til að svara þeim. Engin gögn eða skýringar hafi verið lagðar fram fyrir því hvers vegna sóknaraðili telji umfang matsins ekki hafa átt að vera svo umfangsmikið. Telji varnaraðilar annað tveggja eiga við, að sóknaraðili hafi ekki ígrundað nægilega spurningar í matsbeiðni eða ekki haft skilning á því hvað beðið væri um og þá um leið hvað það tæki langan tíma og hvað það myndi kosta.

Þá er af hálfu varnaraðila bent á að sóknaraðili bæti virðisaukaskatti við tímagjald þeirra, eins og skatturinn renni til þeirra, sem sé villandi framsetning. Fyrir liggi að áskilið tímagjald sé 24.800 krónur [sic], sem sé í samræmi við það gjald sem varnaraðilar selji þjónustu sína á, en þeir séu báðir með áratuga reynslu sem ráðgjafar.

Sóknaraðili reyni að gera tortryggilegt að varnaraðilar hafi fengið G-kk-þf Þ-kk-þf G-kk-þf til að gera fyrir sig verðmatslíkön o.fl. Fyrir liggi að verðmatslíkön hafi verið nauðsynleg til að framkvæma matið, en varnaraðilum hefði ekki verið fært að svara spurningum sóknaraðila í matsgerð hefðu slík líkön ekki legið fyrir. Það hefði tekið varnaraðila sjálfa mun lengri tíma hefðu þeir sjálfir þurft að gera líkönin, enda sé G-kk-nf einn fárra íslendinga sem hafi CFA gráðu (Chartered financial analyst), auk þess sem aðkoma hans hafi fært viðbótar sérfræðiþekkingu inn í verkefnið.

Þá sé því mótmælt að varnaraðilar hafi misskilið það hverjum hafi verið falið að framkvæma matið, en aðkoma félagsins Advance ehf. að málinu sé eingöngu sú að félagið hafi gefið út reikning vegna vinnu varnaraðila við matið og sé ástæða þess sú að þeir báðir, ásamt G-kk-þgf Þ-kk-þgf, selji sérfræðiþjónustu undir merkjum þess félags.

Varnaraðilum sé jafnframt óskiljanlegt hvernig sóknaraðila geti þótt óeðlilegt að 53 klst. sé varið í fjögur verðmatslíkön. Sé fremur um allt of fáa tíma að ræða og hefðu þeir orðið mun fleiri hefðu varnaraðilar þurft að vinna líkönin einir án aðstoðar G-kk-ef.

Strax og varnaraðilar hafi samþykkt aðkomu sína að málinu og einkum eftir dómkvaðningu þeirra 4. september 2012 hafi þeir hafist handa við að skipuleggja verkefnið og kynna sér starfsemi Eskju [hf.]. Er í greinargerð varnaraðila vísað til fyrri umfjöllunar um það hvað falist hafi í umbeðnu verkefni og fullyrt að ljóst sé að mikil vinna hafi falist í að afla viðmiðunargagna, leggja mat á þau, byggja upp gagnagrunn fyrir forsendur verðmatsins, skilgreina og meta mismunandi nálganir og byggja upp rekstrarlíkanið með tilliti til þess. Sú vinna hafi hafist strax og varnaraðilar hafi verið upplýstir um að óskað væri eftir að þeir kæmu að þessu verkefni, enda hafi mikil áhersla verið lögð á að verkið yrði unnið hratt og helst lokið innan tveggja mánaða.

Eftir að gögn hafi borist þann 14. september [sic] hafi verið hafist handa við að fá sem gleggsta mynd af stöðunni með lestri framlagðra gagna og skipuleggja uppbyggingu reiknimódels sem hefði til að bera nægjanlegan sveigjanleika til þess að geta metið áhrif ólíkra þátta á niðurstöður þess. Skilgreina hafi þurft þær tölulegu upplýsingar sem fara hafi átt inn í módelið, hverjar af þeim hefðu þegar verið lagðar fram og hverra upplýsinga þyrfti að óska eftir til viðbótar á matsfundi.

Á tímabilinu 19. til 23. september hafi varnaraðilar og G-kk-nf varið 51 klst. í málið, en ekki 62 klst. eins og sóknaraðili haldi fram. Þar af hafi varnaraðilinn Ó-kk-nf varið 27 klst., varnaraðilinn R-kk-nf 19 klst. og G-kk-nf 5 klst. Það þýði að hvor matsmanna hafi varið að meðaltali 5,1 tíma á dag á þessu tímabili og þar sé meðtalinn sá tími sem G-kk-nf hafi varið til málsins. Eigi sóknaraðili við tímabilið frá 18. september til 23. september, þá sé rétt að varnaraðilar og G-kk-nf hafi varið 62 klst. í að setja sig inn í málið. Skipting þeirra á milli sé 31 klst. á Ó-kk-þf, 24 klst. á R-kk-þgf og 7 klst. á G-kk-þf. Það þýði eftir sem áður að á fyrrgreindu tímabili hafi matsmenn eytt 5,1 klst. í málið að meðaltali, að meðtöldum þeim tíma sem G-kk-nf hafi varið í málið. Virðist varnaraðila sem sóknaraðili geri sér ekki grein fyrir því að þegar um tvo matsmenn sé að ræða þá þurfi þeir báðir að verja tíma í yfirlestur gagna.

Þá virðist sóknaraðili telja að líkanagerð sé „óeðlileg“ við verðmat „og í engu samræmi við matsstörf“. Varnaraðilar mótmæli þessu og telji alveg ljóst að forsenda þess að hægt sé að framkvæma verðmat á hlutabréfum sé að gert sé verðmatslíkan, í þessu tilfelli líkön. Varnaraðilar telji í raun með algjörum ólíkindum að bankastofnun telji að líkanagerð við framkvæmd verðmats á hlutabréfum sé óeðlileg eða óþörf. Þetta gefi það til kynna að þeir sem komið hafi að málinu fyrir hönd sóknaraðila hafi ekki haft hugmynd um í hverju verðmat á hlutabréfum væri fólgið og e.t.v. haldið að slíku verðmati svipaði til mats á fasteignum.

Þá kveðast varnaraðilar mótmæla sem röngum staðhæfingum sóknaraðila um að í „hefðbundnum matsferlum“ eigi á fyrsta matsfundi að „afmarka matsandlagið, óska eftir athugasemdum og skýringum aðila, gera aðilum grein fyrir fyrirhuguðu matsferli, kostnaði og umfangi“. Vísi varnaraðilar til 2. og 4. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, og byggi á að sú túlkun sóknaraðila fái engan veginn staðist, að tilgangur fyrsta matsfundar sé að afmarka matsandlag eða kalla eftir skýringum og athugasemdum aðila, enda sé matsandlag afmarkað í matsbeiðni.

Af tilvitnuðum orðum sóknaraðila megi ráða að sóknaraðili telji að matsgerð sé samvinnuverkefni matsmanna og aðila. Það sé ekki rétt, enda beri matsmanni að vinna verk sitt af bestu vitund og samvisku og svara þeim spurningum sem lagðar eru fyrir hann í matsbeiðni í rökstuddri matsgerð, sbr. 5. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Þar þurfi hann ekki að taka tillit til skýringa eða athugasemda á matsfundi nema hann telji ástæðu til.

Þá geri sóknaraðili athugasemdir við það að vinna við matið hafi verið hafin áður en til matsfundar hafi verið boðað. Skýring þess sé sú að varnaraðilum hafi verið uppálagt að ljúka matinu á tveimur til þremur mánuðum og því hafi tíminn fram að matsfundi verið notaður í líkanagerð og lestur gagna.

Vegna athugasemda sóknaraðila við undirbúning matsfundar, þá fái varnaraðilar ekki séð að óeðlilegt sé að þeir ásamt G-kk-þgf hafi varið samtals 18 klst. í að undirbúa matsfund í jafn viðamiklu máli og þessu. Sóknaraðili virðist ekki átta sig á því að varnaraðilar hafi því varið að meðaltali 9 klst. hvor í undirbúning, þar af sé 1,5 klst. vegna aðstoðar G-kk-ef.

Vegna vinnustunda 24. október 2012 sé ekkert óeðlilegt við það að varnaraðilinn R-kk-nf hafi eytt tíma í að ganga frá málinu, eftir að sóknaraðili hafi farið fram á að það yrði sett á bið, en hluti þess tíma sem skráður hafi verið þann dag hafi verið vegna yfirferðar. Tölvupóstur sóknaraðila hafi ekki verið sendur fyrr en um hádegi.

Miðað við umfang málsins sé tímafjöldi dómkvaddra matsmanna alls ekki of mikill, en sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á annað eða reynt að sýna fram á að svo sé. Virðist sem málatilbúnaður sóknaraðila byggist fyrst og fremst á þekkingarleysi á því hvaða vinnu þurfi að fara út í til að verðmeta fyrirtæki. Þannig hafi sóknaraðili ekki reynt að sýna fram á að hægt hefði verið að gera þetta með öðrum hætti.

Varnaraðilar kveðast mótmæla sérstaklega tilvísun sóknaraðila til dóms Hæstaréttar í máli nr. 371/2006 og þá sérstaklega túlkun hans á dóminum. Varnaraðilar vísi aftur á móti til dóms réttarins í máli nr. 393/2012. Af dómum þessum verði ráðið að ákvarða beri matsmönnum hæfilega þóknun en ekki „laun“. Sé síðarnefndur dómur hafður til hliðsjónar sé ljóst að þóknun matsmanna í þessu máli sé síst of há og verulega miklu lægri en í því máli. Þá sé tímagjaldið jafnframt lægra en í því máli. Þá hafi ekki verið gerð athugasemd við það að aðrir væru dregnir að verkefninu. Vísi varnaraðilar jafnframt til þess að hagsmunir í því máli sem hér sé til umfjöllunar séu hlutfallslega mun meiri, þ.e. 12 milljarðar króna á meðan þeir hafi verið samtals 15 milljarðar króna vegna allra þriggja fyrirtækanna sem metin hafi verið í því máli. Þá hafi matinu lokið í því máli en ekki í því máli sem hér sé til umfjöllunar.

Sú regla sem dregin verði af dómi Hæstaréttar í máli nr. 393/2012 sé að tímaskýrslur matsmanna verði lagðar til grundvallar sé ekki sýnt fram á að þær verði dregnar í efa. Sóknaraðili hafi ekki á nokkurn hátt sýnt fram á eða reynt að sýna fram á að tímaskráningin sé ekki rétt eða ekki í samræmi við þá vinnu sem unnin hafi verið. Benda varnaraðilar á að engin athugasemd hafi verið gerð við tímagjaldið af hálfu sóknaraðila fyrr en í bréfi lögmanns hans frá 19. febrúar 2013.

Loks mótmæli varnaraðilar því að þeir hafi dregið að afhenda tímaskýrslur.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telji varnaraðilar að þóknun sú sem þeir hafi gert reikning vegna sé mjög hófleg, bæði hvað varði tímagjald og tímaskráningu, sbr. 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991.

Um lagarök fyrir kröfu um málskostnað vísi varnaraðilar til XXI. kafla laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Varnaraðilar séu ekki virðisaukaskattskyldir og sé því nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

IV

Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 á matsmaður rétt á „hæfilegri þóknun“ fyrir störf sín samkvæmt reikningi og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar úr hendi matsbeiðanda. Eiga dómstólar úrlausnarvald um ágreining sem upp kemur um greiðslur til matsmanna, sbr. 1. mgr. 66. gr. sömu laga.

Hinn umdeildi reikningur sem varnaraðilar krefjast greiðslu samkvæmt er að fjárhæð 5.965.500 krónur að frátöldum virðisaukaskatti, en 7.486.702 krónur að honum viðbættum. Samkvæmt sundurliðun á reikningnum er krafið um greiðslu fyrir alls 242,5 vinnustundir, allar á tímagjaldinu 24.600 krónur.

Á sundurliðuðu tímayfirliti vegna verksins kemur fram að 59,5 klst. hafi verið skráðar á varnaraðilann Ó-kk-þf J-kk-þf í september 2012, frá 6. þ.m. og 54 klst. í október, til og með 25. þ.m. Á varnaraðilann R-kk-þf K-kk-þf hafi verið skráðar 40,5 klst. í september, frá 17. þ.m. og 35,5 klst. í október, til og með 24. þ.m. Af tímayfirlitinu verður ráðið að auk varnaraðila hafi „GÞG“, komið að verkinu og eru á hann skráðar 22,5 klst. í september, frá 22. þ.m. og 30,5 klst. í október, til og með 22. þ.m. Samtals gera þetta 242,5 klst. Stuttar skýringar fylgja með tímaskráningu dag hvern, sem þó eru ekki sundurliðaðar eftir þeim sem verkið vann.

Ekki er um það deilt að vinna varnaraðila vegna dómkvaðningarinnar hafi verið hafin og að þeir eigi því rétt til greiðslu vegna starfans, en athugasemdir sóknaraðila við reikninginn lúta bæði að tímafjölda og tímagjaldi, sem og því að þar sé krafið um þóknun fyrir vinnu G-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, samstarfsmanns varnaraðila hjá Advance ehf., sem ekki hafi verið dómkvaddur til starfans.

Hvað tímafjölda snertir lúta athugasemdir sóknaraðila í fyrsta lagi að því að 5 klst. hafi verið skráðar áður en gögn málsins voru send varnaraðilum. Í öðru lagi að tímafjölda þann dag sem gögnin voru send, þ.e. 3 klst. á annan varnaraðila og 1 klst. á hinn. Í þriðja lagi að tímafjölda næstu daga við yfirlestur gagna, túlkun matsspurninga og fundarhöld. Sérstaklega er fundið að því að ráðist hafi verið í líkanagerð áður en matsfundur hafi verið haldinn og til þess varið 45,5 tímum. Þá er fundið að því að 18 klst. hafi verið varið til undirbúnings matsfundar. Loks er að því fundið að 5 klst. hafi verið skráðar þann dag sem matsferlið hafi verið stöðvað með tölvupósti kl. 10:55 og 2 klst. auk þess daginn eftir.

Við mat um það hvort sá tímafjöldi sem varnaraðilar krefjast þóknunar vegna sé hæfilegur er í fyrsta lagi til þess að líta að þeir hafa lagt fram sundurliðað tímayfirlit, sem ekki hefur verið sýnt fram á að fái ekki staðist miðað við þann tímafjölda sem krafið er um og þann tíma sem leið frá dómkvaðningu þeirra þar til matsferlið var stöðvað. Við munnlegan málflutning kom fram sú athugasemd af hálfu sóknaraðila að varnaraðilar hafi engin gögn lagt fram, svo sem verðmatslíkön, sem til hafi orðið við störf þeirra að verkinu og að þeir hafi sjálfir ekki gefið skýrslu fyrir dómi. Sóknaraðila var í lófa lagið að skora á varnaraðila að leggja fram gögn og gefa aðilaskýrslu ef dregið var í efa að sá fjöldi vinnustunda sem greinir á tímaskýrslu hafi verið unninn í raun, en það gerði sóknaraðili ekki.

Sóknaraðili hefur ekki sýnt fram á að óeðlilegt geti talist að annar varnaraðila hafi unnið 5 klst. við verkið áður en gögn málsins voru send þeim 17. september 2012, enda höfðu varnaraðilar þá þegar verið dómkvaddir. Þá verður ekki séð neitt óeðlilegt við að annar varnaraðila hafi skráð 3 klst. og hinn 1 klst. þann dag sem sóknaraðili sendi þeim gögnin, enda þótt lagt sé til grundvallar að gögnin hafi ekki borist þeim fyrr en síðdegis. Nægir tilvísun sóknaraðila til skýringa við þessar færslur á tímayfirliti varnaraðila ekki til að hnekkja þeirri staðhæfingu varnaraðila að þessum tíma hafi verið varið í þágu verksins og verður athugasemdum sóknaraðila að þessu leyti hafnað.

Athugasemdir sóknaraðila vegna daganna eftir að gögnin höfðu verið send varnaraðilum og fram að matsfundi lúta einkum að því að ráðist hafi verið í gerð verðmatslíkana áður en matsfundur var haldinn. Kveður sóknaraðili þennan matslið „í engu samræmi við hefðbundin matsstörf“ og finnur að því að varnaraðilar hafi hafist handa við líkanagerð „án þess að forsendur þess ætlaða líkans hafi verið útskýrðar fyrir aðilum matsmálsins“. Af hálfu sóknaraðila hefur því þó ekki verið haldið fram í málinu að líkanagerð hafi verið óþörf, heldur virðist fremur á því byggt að hún hafi verið ótímabær. Fyrir þeirri röksemd vísar sóknaraðili einkum til 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, og byggir á því að varnaraðilum hafi borið að boða strax til matsfundar en ekki leggja út í umfangsmikla vinnu án þess að kynna matsferlið fyrir aðilum málsins. Samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði ber matsmanni að tilkynna aðilum „svo fljótt sem verða má“ og með sannanlegum hætti hvar og hvenær verði metið. Fyrir liggur að matsfundur var haldinn 5. október 2012. Ekki verður fallist á þann skilning sem sóknaraðili virðist leggja í nefnt lagaákvæði. Hafa engin haldbær rök komið fram af hálfu sóknaraðila fyrir því að varnaraðilum hafi ekki verið rétt að hefja strax þá vinnu við líkanagerð sem þeir töldu nauðsynlega og verður þeirri athugasemd hafnað.

Athugasemdir sóknaraðila lúta einnig að því að óhóflegum tíma hafi verið varið til yfirlesturs, túlkunar matsspurninga og undirbúnings matsfundar. Í ljósi þess að tveir matsmenn voru dómkvaddir og þess að telja verður ljóst að það verk sem varnaraðilum var falið með matsbeiðninni hafi verið all umfangsmikið, verður ekki á þá athugasemd fallist. Að þætti G-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef við verkið verður nánar vikið hér rétt á eftir.

Samkvæmt framlögðum gögnum liggur fyrir að annar varnaraðila, R-kk-nf K-kk-nf, staðfesti móttöku tölvuskeytis sóknaraðila um stöðvun matsferlisins kl. 11:49 þann sama dag og skeytið barst, en þann dag varði sami varnaraðili 5 klst. við yfirferð gagna og frágang máls. Miðað við það hvenær beiðni sóknaraðila um stöðvun matsferlisins var móttekin verður ekki að þessum tímafjölda fundið. Hins vegar verður fallist á athugasemdir sóknaraðila við að 2 klst. hafi verið skráðar á verkið degi síðar, eða þann 25. október 2012.

Af hálfu sóknaraðila er bent á að sú þóknun sem matsmenn krefja um taki m.a. mið af vinnu þriðja aðila, G-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, við verkið. Telur sóknaraðili sér ekki skylt að greiða fyrir vinnuframlag hans, enda hafi hann ekki verið dómkvaddur, varnaraðilar aldrei borið það undir hann að til stæði að úthýsa tilteknum verkefnum til þriðja aðila, auk þess sem að því er fundið að af tímaskýrslu verði ráðið að verkefni hans hafi ekki verið nægilega afmarkað. Þótt það hefði vissulega verið til þess fallið að koma í veg fyrir ágreining síðar meir hefðu varnaraðilar borið það undir sóknaraðila fyrirfram að til stæði að leita aðstoðar þriðja aðila við hluta verksins verður ekki séð að varnaraðilum hafi verið það óheimilt, teldu þeir það nauðsynlegt eða hagkvæmt. Tilvísun sóknaraðila til skýringa í tímayfirliti hnekkir ekki þeirri staðhæfingu varnaraðila að G-kk-nf Þ-kk-nf hafi verið fenginn til þess að vinna afmarkaðan þátt í verkinu og að aðkoma hans hefði getað reynst sóknaraðila hagkvæmari fjárhagslega þegar upp var staðið.

Sóknaraðili byggði jafnframt sérstaklega á því við munnlegan málflutning að hafi varnaraðilar haft útgjöld af starfi G-kk-ef Þ-kk-ef hefði átt að gera grein fyrir þeim sem útlögðum kostnaði með reikningi. Ekki verður séð að varnaraðilar byggi á því að um útlagðan kostnað sé að ræða heldur verður að skilja kröfu þeirra svo að við ákvörðun um hæfilega þóknun þeim til handa verði tekið tillit til vinnu G-kk-ef Þ-kk-ef sem aðstoðarmanns þeirra, líkt og tíðkast hefur, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 15. júní 2012 í máli nr. 393/2012, þar sem matsmönnum var ákvörðuð þóknun vegna starfa þeirra og aðstoðarmanna þeirra.

Samkvæmt framanrituðu verður lagt til grundvallar við úrlausn um hæfilega þóknun til handa varnaraðilum að samtals 240,5 klst hafi réttilega verið varið til verksins af hálfu þeirra og aðstoðarmanns þeirra, G-kk-ef Þ-kk-ef.

Tímagjald það sem um er krafið fyrir vinnu jafnt varnaraðila sem G-kk-ef Þ-kk-ef er hið sama, 24.600 krónur, auk virðisaukaskatts. Sóknaraðili staðhæfir að í því tímagjaldi hljóti að hluta að vera fólginn kostnaður af rekstri félagsins Advance ehf. og bendir í því sambandi á að umþrættur reikningur sé gefinn út í nafni þess félags. Varnaraðilar hafa ekki mótmælt þeirri staðhæfingu sóknaraðila en byggja á því að tímagjaldið sé í samræmi við það gjald sem þeir selji þjónustu sína á að jafnaði. Benda þeir á að í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 393/2012 hafi hæfileg þóknun verið miðuð við hærra tímagjald en þeir geri kröfu um. Ekki verður á það fallist að sá dómur geti verið fordæmisgefandi um hæfilegt tímagjald í máli þessu, enda var niðurstaða héraðsdóms, sem staðfest var af réttinum með vísan til forsendna, reist á því að samkomulag hafi verið um tímagjald.

Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 á matsmaður rétt á „hæfilegri þóknun“ fyrir störf sín, auk endurgreiðslu útlagðs kostnaðar. Í dómi Hæstaréttar frá 16. ágúst 2006 í máli nr. 371/2006 féllst rétturinn á það með héraðsdómi að sú fjárhæð sem matsmenn áskildu sér í þóknun væri að mun of há og þótti hæfilegt tímagjald 6.000 krónur, með vísan til forsendna héraðsdóms. Í forsendum héraðsdóms var því hafnað að hæfileg þóknun til matsmanns fæli í sér annað en laun fyrir vinnu við matið og ætti því ekki að taka mið af rekstrarkostnaði, en tekið fram að hefði matsmaður útgjöld af starfanum ætti hann rétt til að fá þau endurgreidd samkvæmt reikningi.

Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 371/2006 og þar sem varnaraðilar hafa ekki sýnt fram á annað en að áskilið tímagjald samkvæmt útgefnum reikningi Advance ehf. taki mið af rekstrarkostnaði félagsins, þykir verða að fallast á það með sóknaraðila að tímagjaldið sé of hátt. Þar sem varnaraðilar hafa ekki upplýst með neinum hætti að hve miklu leyti tímagjaldið taki mið af rekstrarkostnaði félagsins verður við mat um hæfilegt tímagjald varnaraðila og aðstoðarmanns þeirra að álitum miðað við 15.000 krónur, án virðisaukaskatts, en ekki er ágreiningur um að reikna beri virðisaukaskatt af þóknuninni.

Að teknu tilliti til þess sem hér hefur verið rakið, til þess hvernig kröfugerð varnaraðila er fram sett og jafnframt til þeirra fjárhagslegu hagsmuna sem voru til umfjöllunar í héraðsdómsmálinu nr. E-333/2009, þótt málsaðila greini á um nákvæma fjárhæð þeirra, þykir þóknun varnaraðila vegna matsstarfa þeirra sjálfra og aðstoðarmanns þeirra í framangreindu máli hæfilega ákveðin í einu lagi að fjárhæð 3.607.500 krónur, án virðisaukaskatts. Í ágreiningsmáli sem rekið er á grundvelli IX. kafla laga nr. 91/1991 verður einungis skorið úr um greiðslur sem matsmenn eiga rétt á samkvæmt ákvæðum þess kafla laganna, en ekki um dráttarvexti og verður því ekki um dráttarvaxtakröfu varnaraðila fjallað.

Eftir atvikum öllum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en uppkvaðning úrskurðar dróst fram yfir lögbundinn frest vegna embættisanna dómarans.

Úrskurðarorð:

Þóknun varnaraðila, Ó-kk-ef J-kk-ef og R-kk-ef K-kk-ef, vegna matsstarfa samkvæmt matsbeiðni sóknaraðila, Landsbanka Íslands hf., í málinu nr. E-333/2009 sem rekið var við Héraðsdóm Austurlands, skal vera að fjárhæð 3.607.500 krónur, án virðisaukaskatts.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf