S-404/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 22. október 2014, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum, útgefinni 21. júlí 2014, á hendur X, kt. 000000-0000, [...], fyrir brot gegn almennum hegningarlögum og barnaverndarlögum, með því að hafa, fimmtudaginn 24. janúar 2013, á þáverandi heimili sínu að [...], Reykjanesbæ, slegið ólögráða son sinn, A, kt. 000000-0000, með stólfæti í bakið, í rassinn, í handleggi, í hægri mjöðm, og í bringuna og með þeirri háttsemi sinni misþyrmt A bæði andlega og líkamlega þannig að heilsu hans var hætta búin. Urðu afleiðingar háttsemi ákærðu þær að A hlaut roða eða þrota yfir vinstra herðablaði og roða og þrota þar fyrir ofan, einnig roða og þrota á vinstri upphandlegg og yfir hægri mjöðm ofanvert hliðlægt, roðarendur á brjóst báðum megin, þrota utanvert á hægri öxl, eymsli yfir vinstri öxl og smáþrota á vinstri rasskinn.

Telst þessi háttsemi ákærðu varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. lög nr. 20/1981 og ákvæði 98. gr. og 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu krefst B, kt. 000000-0000, miskabóta fyrir hönd ólögráða bróður síns, A, kt. 000000-0000, samtals að fjárhæð 100.000 krónur auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 24. janúar 2013 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Þá er gerð krafa um þóknun réttargæslumanns að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum reikningi, að viðbættum virðisaukaskatti.

Við fyrirtöku málsins þann 2. október sl., játaði ákærða að hafa slegið brotaþola með stólfæti í bakið, en neitaði sök að öðru leyti og hafnaði bótakröfu og fer aðalmeðferð fram um þann þátt málsins. Af hálfu ákærðu, er þess aðallega krafist að henni verði ekki gerð refsing í þessu máli, til vara vægustu refsingar sem lög leyfa, þannig að refsing fari ekki fram úr sektum. Þá er þess krafist að sakarkostnaður, þ.m.t. hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, greiðist úr ríkissjóði.

I

Um málavexti segir í lögregluskýrslu, að bróðir brotaþola hafi tilkynnt til lögreglu að kennari hafi fundið brotaþola úti á götu, klæðalítinn og berfættan eftir barsmíðar sem hann hafi orðið fyrir að hálfu móður hans. Fram kom að móðir hans hafi slegið hann með stólfæti þá um morguninn. Við læknisskoðun á brotaþola, hafi komið í ljós roði eða þrot á ýmsum stöðum á líkama hans, eins og nánar greinir í ákæruskjali.

Haft var eftir móður brotaþola að hann mætti illa í skólann og hafi í umrætt sinn læst sig inni á baði. Hafi hún orðið reið þar sem hún hafi verið orðin of sein í vinnuna og hafi slegið brotaþola þegar hann kom út af baðinu. Hún hafi hins vegar ekki hent brotaþola út heldur hafi hann sjálfur farið út og hún talið að hann myndi koma sjálfur til baka.

II

Hér verða eftir þörfum raktir framburðir ákærðu og vitna fyrir dómi og lögreglu.

Ákærða bar fyrir dómi að hafa þennan morgun á milli 07:00 – 08:00, vakið brotaþola ásamt öðrum börnum hennar. Brotaþoli hafi ekki viljað fara á fætur og hafi hún beðið lengi eftir honum og hann hafi ekki svarað henni þegar hún kallaði á hann. Brotaþoli fari um síðir fram úr og á salernið. Þar hafi hann verið lengi og þegar hann hafi komið út hafi hann ætlað aftur upp í rúm. Á þeim tímapunkti hafi hún lamið hann einu sinni með spýtu í bakið en ekki fast. Hafi hún ekki séð áverka eftir höggið. Borið undir ákærðu myndir af ákverkum á baki, kannaðist ákærða við að hafa slegið brotaþola á þann stað. Beðin um að lýsa spýtunni, kom fram að hún hafi verið af stól, stykki sem hafi verið á milli stólfótanna, en stóllin hafi brotnað tveimur til þremur dögum áður. Ákærða staðfesti að spýtan sem væri á mynd í gögnum málsins væri sama spýta. Borið undir ákærðu það sem eftir henni hafi verið haft í skýrslutöku hjá lögreglu þann 13. febrúar 2013, að hún hafi slegið brotaþola einu sinni en hafi ekki verið viss. Ákærða svaraði að hún hafi bara slegið brotaþola einu sinni. Brotaþoli hafi ekki grátið. Borið undir ákærðu myndir af öðrum áverkum en á baki brotaþola og hvernig þeir gætu hafa gerst, kom fram að þeir gætu hafa gerst á salerninu, en brotaþoli hafi hlaupið þangað. Á salerninu hafi þau verið að ýta á hvort á annað. Á þessum tíma hafi hún haldið á spýtunni og brotaþoli hafi einnig verið með spýtu í höndunum, en hún hafi ekki slegið hann, bara ýtt. Bent á að sambærilegir áverkar hafi verið á vinstri hendi brotaþola og fram kæmu á baki hans, gat ákærða ekki gefið skýringar á þeim. Ákærða gat að öðru leyti ekki gefið skýringar á öðrum áverkum brotaþola, en sjálf hafi hún ekki fengið áverka. Aðspurð sagðist hún ekki vita til þess að brotaþoli hafi áður en þessir atburðir gerðust, verið með umrædda áverka.

Fram kom hjá ákærðu að brotaþoli hafi á þessum tíma verið klæddur í langermabol og öfugum stuttbuxum og hafi hlaupið út og hafi það verið um kl. 08:00. Þá hafi brotaþoli ekki verið í skóm og verið berfættur. Hún hafi ekki vitað hvert hann hafi hlaupið, enda ekki farið á eftir honum. Hún hafi hins vegar kíkt út skömmu síðar en ekki séð hann. Fram kom að hún hafi þurft að sinna öðrum börnun sínum á þessum tíma og hafi vinna hennar byrjað kl. 08:00. Í máli hennar kom fram að hún sjái eftir þessum atburðum og líði illa út af þeim.

Vitnið B, bar fyrir dómi að brotaþoli væri hálfbróðir hans. Hafi hann sótt brotaþola eftir að hringt hafi verið í hann úr skólanum og hann farið með brotaþola á spítala. Vitnið bar að brotaþoli hafi verið hræddur, ringlaður og í geðshræringu þegar hann sótti hann auk þess sem það hafi stórséð á honum. Hafi brotaþoli borið sig illa og kennt til og ekki verið í skóm þegar hann hafi sótt hann. Beðinn um að lýsa áverkum brotaþola mundi vitnið það ekki vel en taldi að þeir hafi verið mestir um hendi og brjóst þar sem hann hafi verið klemmdur með hurð. Hafi brotaþoli sagt honum að hann hafi verið laminn með stólnum þar til hann brotnaði á meðan hann var liggjandi, en áður hafi hann verið klemmdur með salernishurðinni þegar ruðst var inn á hann. Brotaþoli hafi hins vegar ekki bent á tiltekna áverka og sagt hvað væri eftir hvað, enda væri hann bara lítið barn. Þá hafi brotaþoli talað um að „þau“ hafi valdið honum þessa áverka og hafi brotaþoli þá átt við móður hans og kærasta hennar. Í framhaldi af því hafi þau hent honum út óklæddum en það hafi verið hent í hann buxum og hafi hann farið í þær öfugar. Aðspurður hvort einhver hegðunarvandamál hafi verið hjá brotaþola bar vitnað að svo væri ekki, allavega ekki meira en hjá venjulegu barni en það væri rétt að hann hafi gefið þá skýrslu fyrir lögreglu að á þeim tíma hafi brotaþola þótt í lagi að berja lítil börn en sú hegðun væri nú breytt. Brotaþoli hafi búið í tvo mánuði hjá honum eftir umrædda atburði en þá verið komið í fóstur. Hann hitti nú brotaþola einu sinni í viku. Fram kom að vitnið bæri engan kala til ákærðu og skyldi á einhvern hátt aðstæður hennar. Brotaþoli væri nú bæði hjá móður sinni og föður.

Vitnið C, bar fyrir dómi að hafi verið að keyra ásamt dóttur sinni í skólann þar sem hann ynni sem tónlistarkennari. Hafi dóttur hans séð dreng standa úti illa klæddan í hnipri við girðingu. Hafi hann snúið við og séð brotaþola standa úti á stuttermabol, berfættur, skólaus og verið mjög kalt. Þetta hafi verið snemma morguns eða um klukkan 07:50 og mjög kalt úti. Hafi hann sagt drengnum að koma með sér í bílinn, enda þekkti hann brotaþola þar sem brotaþoli hafi sótt tíma hjá honum. Hafi þau keyrt í skólann og brotaþoli gefið þá skýringu að honum hafi verið hent út. Hafi hann fylgt honum til skólastjóra og sett málið í hendur hans. Aðspurður um ástand brotaþola kom fram að hann hafi ekki verið grátandi, ekki „histería“. Honum sjálfum hafi fundið óþægilegt hversu mikil „stóísk ró“ hafi verið yfir brotaþola. Þá hafi hann ekki séð neina áverka á honum. Spurður út í skýrslu hans hjá lögreglu þar sem fram komi að brotaþoli hafi verið miður sín og hræddur, bar vitnið að það væri meira að marka þann framburð en framburð hans nú, enda langt um liðið. Kynni hans af brotaþola væru annars góð og væri hann góður strákur og ætti ekki við nein hegðunarvandamál að stríða sem hann þekkti til.

Vitnið D, skólastjóri, bar fyrir dómi að einn af kennurum skólans hafi komið með brotaþola til hans. Hafi brotaþoli verið mjög kaldur og illa klæddur, léttklæddur í buxum, stuttum bol og skólaus. Hafi verið hlúð að brotaþola sem hafi verið í tiltölulega góðu jafnvægi en þegar hann hafi verið búinn að jafna sig hafi honum verið komið inn í skólastarfið þann daginn. Andlegt ástand hans hafi verið rólegt, engin bræði. Það kom vitninu á óvart hvað brotaþoli var mikið inn í sér og hægur. Hann hafi ekki orðið var við hegðunarvanda hjá brotaþola. Þá hafi hann ekki séð líkamlega áverka á brotaþola.

Vitnið, E, læknir nr. 0929, gaf símaskýrslu fyrir dómi og bar að hafa skoðað brotaþola þann 24. janúar 2013, þó hann myndi ekki mikið eftir málinu. Almennt ástand brotaþola hafi verið gott en hann hafi verið með líkamlega áverka og miður sín. Fram kom að áverkar hafi virst ferskir, eins til tveggja daga gamlir, en erfitt væri að aldursgreina þá nákvæmlega. Spurður hvort áverkarnir gætu hafa komið við það að móðir og barn hafi verið að ýtast á, bar læknirinn að töluvert afl þyrfti til þess að fá fram svona áverka. Erfitt væri hins vegar að segja til um það, þeir gætu hafa komið eftir högg, byltur eða annað. Spurður um áverka á vinstri hendi og hvort þeir væru ekki vel afmarkaðir eins og áverkinn á baki brotaþola, bar vitnið að sá áverki benti til þess að áhald hafi verið notað, ferkantað eða eitthvað slíkt. Ef fólk hefði dottið þá væru áverkar yfirleitt illa afmarkaðir.

III

Niðurstaða: Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála og metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 109. gr. sömu laga.

Ákærða hefur játað að hafa slegið brotaþola einu sinni í bakið með spýtu en neitar sök að öðru leyti. Ákærða hefur borið að ástæðu þessa atburðar megi rekja til hegðunarvandamála hjá brotaþola. Á engan hátt hefur verið sannað um meint hegðunarvandamál brotaþola í máli þessu nema síður sé, og jafnvel þó svo hefði verið, þá yrðu þau á engan hátt talin hafa réttlætt þá háttsemi sem hér ákært er fyrir.

Ekki verður fullyrt hvort brotaþoli hafi sjálfur hlaupið út í vetrarkuldann eftir umrædda atburði eða hvort honum hafi verið hent út. Sú háttsemi er ekki hluti af háttsemislýsingu í ákæru og verður ekki frekar fjallað um hana í máli þessu.

Fram kom í máli verjanda ákærðu að ranglega kæmi fram í ákæru að brotaþoli hafi verið sleginn með stólfæti. Réttara væri að brotaþoli hafi verið sleginn með priki sem væri mun veigaminna en stólfótur. Í málinu liggur fyrir mynd af þeirri spýtu sem ákærða hefur borið að hafa slegið brotaþola með. Spýtan mun vera millistykki á milli tveggja stólfóta. Fallast má á það með verjanda að stólfótur hefði sennilega valdið meira tjóni en umrædd spýta. Hins vegar verða þessi heiti á áhaldinu metin sem aukaatriði brots skv. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, enda ekki séð að vörn ákærðu hafi verið áfátt vegna þessa.

Fallast má á það með verjanda að ekki verður ráðið af skýrslutöku yfir brotaþola að ákærða hafi slegið brotaþola nema einu sinni með spýtunni. Hins vegar verður að horfa til þess að brotaþoli var rétt orðinn níu ára þegar skýrslutakan fór fram og þegar hann er í frásögn um áverka á baki sínu er hætt að spyrja um þau atvik sem hér liggja fyrir og spurningum beint að öðru. Verður að meta framburð hans um þetta og önnur atriði út frá þessum forsendum.

Ákærða bar fyrir dómi að hún hafi slegið brotaþola með spýtunni þegar hann kom út af salerninu. Sannað er að þetta högg hafi valdið ferköntuðum áverka á baki hans, enda spýtan sjálf flöt með beinum köntum. Ákærða bar að í framhaldi af því hafi brotaþoli hlaupið aftur inn á salernið þar sem þau hafi ýtt hvort við öðru og hugsanlega hafi áverkarnir komið við það. Ákærða vissi ekki til þess að brotaþoli hafi verið með áverka áður en til þessa atburðar kom. Ákærðu var bent á að sambærilegir áverkar hafi verið á vinstri hendi brotaþola og fram kæmu á baki hans, það er afmarkaðir ferkantaðir áverkar. Ákærða gat ekki gefið skýringar á því. Í vottorði læknis sem gaf skýrslu fyrir dómi kom fram að áverkar hafi virst ferskir. Vitnið var spurt hvort áverkar gætu hafa komið við það að móðir og barn hafi verið að ýtast á. Taldi vitnið að töluvert afl þyrfti til þess að fá fram svona áverka. Spurður um áverka á vinstri hendi og hvort þeir væru ekki vel afmarkaðir eins og áverkinn á baki brotaþola, bar vitnið að sá áverki benti til þess að áhald hafi verið notað, ferkantað eða eitthvað slíkt.

Ákærða bar fyrir dómi að hún hafi verið með spýtuna í hendi eftir að hún hafði slegið brotaþola í bakið og hafi haldið á henni meðan hún og brotaþoli voru að ýta hvort öðru. Í skýrslu hjá lögreglu var ákærða spurð hversu oft hún hafi slegið brotaþola og þá sagðist hún ekki vera alveg viss. Framburður ákærðu er að mati dómsins ekki trúverðugur, sérstaklega þegar horft er til áverka brotaþola, enda að mati dómsins ósennilegt að þeir hafi komið við það að ýta í brotaþola.

Af framlögðum myndum að dæma er ljóst að áverki á vinstri hönd brotaþola er á sama hátt og áverki á baki, sem ákærða hefur viðurkennt að hafa valdið brotaþola, vel afmarkaður ferkantaður. Að mati dómsins er ekki um það að villast að sama áhald hefur valdið þessum tveimur áverkum. Aðrir áverkar brotaþola eru ekki eins augljóslega eftir umrætt áhald en sýna á sama hátt mar og roða á ýmsum stöðum. Sannað er að ákærða veittist að brotaþola í umrætt sinn og veitti honum áverka á baki. Allir áverkar brotaþola virtust að mati læknis vera ferskir eða nýir. Ákærða vissi ekki til þess að brotaþoli hafi verið með áverka áður en þessir atburðir gerðust og gat í raun ekki skýrt hvernig áverkar brotaþola hafi af hlotist, en sem móðir brotaþola og umráðamaður, hefði það átt að standa henni næst.

Að mati dómsins er það hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærða hafi valdið brotaþola þeim áverkum sem í ákæru greinir, með þeim hætti að hún hafi slegið brotaþola með spýtu og hafi með þeim hætti misþyrmt brotaþola. Er brot ákærðu samkvæmt framangreindu, réttilega heimfært til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og til ákvæði 98. gr. og 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

IV

Ákærða er fædd í [...]. Samkvæmt sakavottorði ákærðu hefur henni tvisvar sinnum áður verið gerð refsing, í báðum tilfellum fyrir brot gegn ákvæðum umferðarlaga. Þau brot hafa ekki áhrif við ákvörðun refsingar nú. Ákærða játaði hluta af háttsemi ákæru og ber að virða henni það til hagsbóta. Ekki er á það fallist að 4. tl. 74. gr. 75. gr. og 2. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaga um refsilækkun eigi við í máli þessu. Hins vegar verður til refsihækkunar að horfa til 3. tl. 70. gr. almennra hegningarlaga á þann hátt að brotið beindist gegn barni á heimili þess, þar sem það á að vera öruggt og óhult fyrir barsmíðum, sérstaklega að hálfu foreldra og umráðamanna þess.

Með hliðsjón af framangreindu þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 6 mánuði. Brot ákærðu á sér stað í janúar 2013. Ákæra í málinu er ekki gefin út fyrr en í júlí 2014, þó gögn málsins beri það með sér að rannsókn málsins hafi lokið í mars 2013. Með vísan til þessa þykir rétt að skilorðsbinda refsinguna eins og í dómsorði greinir.

V

Ákærða hafnaði bótakröfu. Réttargæslumaður brotaþola gerði grein fyrir bótakröfunni á þann hátt að einungis væri um að ræða miskabætur sem næmu að lágmarki 100.000 krónum, en það annars lagt í mat dómsins. Fram kom að um ungt barn væri að ræða. Brotið væri trúnaðarbrot sem hafi haft áhrif á nærfjölskyldu barnsins. Afleiðingar fyrir barnið gætu orðið alvarlegar þegar fram liðu stundir, á þann hátt að það ætti erfitt með að umgangast og mynda tengsl við fullorðið fólk. Einnig gæti komið fram streita og kvíði síðar á lífsleiðinni. Bótakrafan var birt ákærðu með fyrirkalli þann 20. ágúst 2014. Ekki hafa verið lögð fram gögn um afleiðingar brotsins en ljóst má vera og þó svo að brotaþoli hafi borið sig að því er virðist bærilega þá leiddu atburðir til líkamlegra áverka, hræðslu og óöryggis. Samkvæmt 26.gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og með hliðsjón af þeim gögnum sem liggja fyrir um afleiðingar brotsins, er það mat dómsins að fram komin krafa um miskabætur sé, eins og krafist var, hæfileg 100.000 krónur ásamt vöxtum eins og í dómsorði greinir.

VI

Með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að dæma ákærðu til að greiða allan sakakostnað fyrir þau brot sem hún er sakfelld fyrir, sem er samkvæmt yfirliti 33.906 krónur. Ákærða skal greiða þóknun skipaðs verjanda síns fyrir dóminum, B-kk-ef H-kk-ef, hrl., 407.875 krónur, auk aksturs 34.800 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, 150.000 krónur auk virðisaukaskatts eins og nánar getur um í dómsorði

Dóm þennan kveður upp B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Ákærða, X, skal sæta fangelsi í 6 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði B, kt. 000000-0000, miskabætur fyrir hönd ólögráða bróður síns, A, kt. 000000-0000, samtals að fjárhæð 100.000 krónur auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 24. janúar 2013 til 20. september 2014, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða greiði sakarkostnað sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hennar fyrir dóminum, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 407.875 krónur, auk aksturs 34.800 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, M-kvk-ef J-kvk-ef R-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur, í báðum tilfellum að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ákærða greiði 33.906 krónur í annan sakarkostnað.

B-kk-nf H-kk-nf