S-143/2013

Mál þetta höfðaði sérstakur saksóknari með ákæru 20. september 2013 á hendur ákærðu H-kk-þgf I. Ó-kk-þgf, kt. 050555-3569, Ási, Hvammstanga, X..., kt. ..., ... , ... og Y..., kt. ..., ..., .... Málið var dómtekið 12. janúar 2015.

Ákærðu eru gefin að sök „meiri háttar brot gegn skattalögum, H-kk-nf I-kk-nf og X... sem stjórnarmenn og Y... sem stjórnarmaður til 11. mars 2009, einkahlutafélagsins Leiksoppur Akraneskaupstaðar, kt. 690402-2380, með því að hafa:

Staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna janúar – febrúar rekstrarárið 2005 til og með nóvember – desember rekstrarárið 2008 og eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslu einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilsins janúar – febrúar rekstrarárið 2009 og að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörstímabilanna janúar – febrúar rekstrarárið 2005 til og með september – október rekstrarárið 2006 og janúar – febrúar rekstrarárið 2007 til og með janúar – febrúar rekstrarárið 2009, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 19.611.443, hvað varðar ákærðu H-kk-þf og X... og samtals að fjárhæð kr. 19.476.116, hvað varðar ákærða Y..., sem sundurliðast sem hér greinir:

H-kk-nf og X...: Y...:

Árið 2005

janúar – febrúar kr. 226.551 kr. 226.551

mars – apríl kr. 438.128 kr. 438.128

maí - júní kr. 610.260 kr. 610.260

júlí – ágúst kr. 569.592 kr. 569.592

september – október kr. 439.851 kr. 439.851

nóvember – desember kr. 565.972 kr. 565.972

kr. 2.850.354 kr. 2.850.354

Árið 2006

janúar – febrúar kr. 634.162 kr. 634.162

mars – apríl kr. 176.926 kr. 176.926

maí - júní kr. 1.447.487 kr. 1.447.487

júlí – ágúst kr. 1.913.345 kr. 1.913.345

september – október kr. 598.556 kr. 598.556

nóvember – desember kr. -41.966 kr. -41.966

kr. 4.728.510 kr. 4.728.510

Árið 2007

janúar – febrúar kr. 312.431 kr. 312.431

mars – apríl kr. 459.321 kr. 459.321

maí - júní kr. 140.372 kr. 140.372

júlí – ágúst kr. 753.296 kr. 753.296

september – október kr. 1.643.323 kr. 1.643.323

nóvember – desember kr. 433.203 kr. 433.203

kr. 3.741.946 kr. 3.741.946

Árið 2008

janúar – febrúar kr. 3.826.689 kr. 3.826.689

mars – apríl kr. 1.831.304 kr. 1.831.304

maí - júní kr. 1.020.955 kr. 1.020.955

júlí – ágúst kr. 875.453 kr. 875.453

september – október kr. 376.013 kr. 376.013

nóvember – desember kr. 224.892 kr. 224.892

kr. 8.155.306 kr. 8.155.306

Árið 2009

janúar – febrúar kr. 135.327 ____________

Samtals: kr. 19.611.443 kr. 19.476.116

Framangreind brot ákærðu teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í þinghaldi þann 18. febrúar 2014 var fallið frá ákæru á hendur ákærðu X... og Y....

Ákærði H-kk-nf I. Ó-kk-nf neitar sök og krefst sýknu og málskostnaðar.

Málavextir

Mál þetta er að rekja til þess að embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins hóf rannsókn á bókhaldi og skattskilum Leiksopps Akraneskaupstaðar ehf., áður Verkfell ehf., fyrir rekstrarárin 2005 til og með 2009. Leiddi rannsóknin m.a. í ljós meint brot ákærða, þar sem ákærði var grunaður um að hafa staðið skil á röngum virðisaukaskattskýrslum fyrir hönd félagsins, vegna allra uppgjörstímabila 2005 til 2008 og vanrækslu á skilum á virðisaukaskattskýrslum vegna uppgjörstímabilanna janúar og febrúar rekstararárið 2009. Rannsóknin leiddi í ljós að vanframtalin útskattur hefði numið 17.302.372 krónum og mögulegur innskattur hefði numið 2.312.935 krónum, þá hefðu bókhaldsgögn ekki verið afhent.

Með bréfi 25. október 2012 sendi skattrannsóknarstjóri ríkisins til embættis sérstaks saksóknara mál á hendur ákærða H-kk-þgf I-kk-þgf vegna meintra brota á lögum nr. 50/1998 um virðisaukaskatt og lögum nr. 145/1994 um bókhald, auk almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði lagði fram fyrir dómi skriflega greinargerð, sbr. 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ákærði byggir sýknukröfu á þeim grunni að þó svo að hann hafi verið skráður stjórnarmaður félagsins hafi hann ekki komið að fjármálum þess eða skattskilum. Fram hafi komið í rannsóknargögnum málsins að ákærði hafi ekki séð um fjármálahlið rekstursins. Félagið hafi lotið daglegri stjórn S-kvk-ef H-kvk-ef sem hafi komið fram sem eiginlegur framkvæmdarstjóri án þess þó að slík skráning hafi farið fram. Undir hennar verksvið hafi meðal annars fallið fjármál og skattskil.

Ákærði byggir einnig á því að ákæra sé óskýr og rannsókn lögreglu ábótavant. Í ákæru sé ákærða gefið að sök að hafa ekki staðið í skilum á 19.611.433 krónum ásamt meðákærða X..., sem hafi gegnt jafnframt stöðu stjórnarmanns í félaginu. Hinn 4. febrúar 2014 hafi saksóknari fallið frá ákæru á hendur meðákærðu án þess að rökstyðja frekar hvers vegna fallið væri frá ákæru á hendur aðilum sem gegndu sömu stöðu innan félagsins og ákærði, og fjárhæðin falli nú ein á hendur ákærða.

Einnig er byggt á því að til þess að unnt sé að fella háttsemi ákærða undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þurfi brotið að teljast meiriháttar brot. Ekki sé fallist á að brot ákærða eigi undir ákvæðið þar sem ákæran byggi ekki á nægilega áreiðanlegum gögnum. Vöntun sé á útreikningum sem sýni fram á að óumdeilt sé, að fjárhæðin sem ákært sé fyrir, stafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi ákærða líkt og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 sbr. 1. mgr. 262. gr. laga nr. 40/1994 geri ráð fyrir, af þeim sökum sé ákæran svo óskýr að skilyrðum um refsinæmi sbr. 1. gr. almennra hegningarlaga nr. 40/1944 teljist ekki fullnægt.

Skýrslur ákærða og vitna fyrir dómi.

Við aðalmeðferð málsins kvaðst ákærði hafa verið stjórnarformaður félagsins Leiksopps ehf., áður Verkfell ehf. Ákærði kvaðst aðspurður hafa unnið við að afla verkefna fyrir félagið og stjórnað þeim sem unnu með honum við kjarnaborun, múrbrot og steypusögun. Ákærði kvað skattskil félagsins, frá janúar 2005 til febrúar 2009, hafa verið í verkahring gjaldkera félagsins eða S-kvk-ef H-kvk-ef E-kvk-ef, sem hafi verið starfsmaður hjá félaginu. Ákærði kvaðst aðspurður hafa séð um þær framkvæmdir sem þurfti að gera og því hefði ekki verið ráðinn framkvæmdarstjóri. Aðspurður kvaðst ákærði ekki vita, hvers vegna ekki hafi verið staðið skil á virðisaukaskattskýrslu fyrir tímabilið janúar til febrúar 2009. Ákærði kvað ekki hafa verið tekna ákvörðun um það að skila ekki inn umræddum skýrslum. Aðspurður um efni ákæru, þar sem ákært sé fyrir að standa skil á efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum frá janúar 2005 til og með desember 2008, kvað ákærði S-kvk-þf H-kvk-þf, sem var gjaldkeri umrætt sinn, hafa skilað inn þeim skýrslum. Bornar voru undir ákærða, undirskriftir á virðisaukaskattskýrslum vegna sömu tímabila, staðfesti ákærði að hann hefði skrifað undir skýrslur fyrir tímabilin janúar til febrúar 2005, júlí til ágúst 2005, janúar til febrúar 2007 og svo frá maí 2007 til desember 2008. Aðspurður um hlutverk S-kvk-ef H-kvk-ef hjá fyrirtækinu kvað ákærði hana hafa gengið frá öllum skýrslunum, launum og launatengdum gjöldum svo og gengið frá reikningum fyrirtækisins. Einnig hafi hún verið með prókúru á reikninga fyrirtækisins og séð um að skila skýrslunum og greiða fyrir. Aðspurður um núllskýrslur fyrir tímabilin nóvember 2007 til febrúar 2008 og júlí til ágúst 2008 kvaðst ákærði ekkert hafa verið að gera á þeim tíma. Aðspurður um hvort ákærði gerði athugasemdir við þær upphæðir sem væru tilgreindar í ákæru kvað ákærði vanta rekstrarkostnað inn í tölurnar. Ákærði kvaðst hafa skilað kostnaðarreikningum inn mánaðarlega en fundist vanta þann kostnað í skattuppgjörum. Aðspurður kvaðst ákærði ekki vita hvað varð af þeim reikningum en sum gögn hefðu verið geymd í serðabílum, sem Akraneskaupstaður hefði látið fjarlægja. Borið var undir ákærða yfirlit yfir vangoldinn virðisaukaskatt vegna allra tímabila rekstrarársins 2005. Ákærði gat ekki skýrt mismuninn á innsendum virðisaukaskattskýrslum og svo fjárhæðum sem hefðu komið fram við rannsókn málsins. Einnig var borið undir ákærða sambærileg gögn fyrir árin 2006 til 2009, ákærði gerði þær athugasemdir við þau gögn að það væri vanbókað um útlagðan kostnað vegna reksturs félagsins. Ákærði kvaðst hafa fengið blóðtappa í heila og hann ætti erfitt með að rifja upp aftur í tímann, en ákærði kvað ljóst vera að það vantaði mikið upp á kostnað, sem hefði ekki verið skilað inn til skatts. Aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa haft þekkingu til að sjá um bókhald félagsins og því fengið sér manneskju, sem fyrirtækið hefði kostað á námskeið, til að sjá um þau mál. Aðspurður um þá fullyrðingu ákærða að það vantaði inn sölureikninga frá félaginu inn í virðisaukaskattskýrsluna, kvað ákærði það vera ljóst, en kvaðst ekki átta sig á hvers vegna þá vantaði og nauðsynlegt að allur kostnaður hefði komið fram. Ákærði kvaðst ekki hafa hagnast á því að umræddum fjárhæðum sem innheimt var hefði ekki verið skilað til ríkisins og ekki vita hvert umrætt fé hafi farið. Aðspurður kvaðst hann hafa skilað inn vinnuseðlum til gjaldkera, sem hafi svo séð um að reikna virðisauka, þetta hafi verið sjálfvirkt kerfi í tölvu sem reikningar voru gerðir í. Gjaldkeri hafi útbúið alla reikninga og hefði því átt að vita af öllum reikningum sem hefðu átt að fara í virðisaukaskatts uppgjörið. Aðspurður kvaðst ákærði hafa verið í sambandi við gjaldkera félagsins á umræddum tíma. Aðspurður kvaðst ákærði hafa tekið eftir því að gjaldkerinn hefði sjálf borgað sér laun og hefði borgað sér vel. Einnig kom fram hjá ákærða að hann hefði tekið eftir því að gjaldkerinn hefði lagt inn peninga á sinn einkareikning. Samkvæmt ákærða fór reksturs félagsins að dala upp úr 2006 og árið 2009 hefðu einungis verið borguð laun og innkoman verið engin. 10:40

Vitnið S-kvk-nf H-kvk-nf E-kvk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og kom fram hjá vitninu að hún hefði verið launþegi hjá fyrirtækinu Leiksoppur Akraneskaupstaðar ehf., áður Verkfell ehf., og séð um bókhald og launaútreikninga. Kom fram hjá vitninu að ákærði hefði stjórnað félaginu. Aðspurt um hver hefði séð um skattskil félagsins á tímabilinu 2005 til febrúar 2009 kvaðst hún hafa útbúið skýrslur, sem voru byggðar á nótum sem fyrir lágu. Kvaðst vitnið hafa gefið út reikningana eftir að hafa fengið upplýsingar frá ákærða, kvaðst hún alfarið hafa unnið eftir hans fyrirmælum. Bornar voru undir vitnið, fyrirliggjandi virðisaukaskattskýrslur fyrir tímabilin janúar 2005 til og með desember 2008 og yfirlit yfir innheimtan og skilaskyldan virðisaukaskatt félagsins. Aðspurt kvaðst vitnið geta skýrt vanframtalda skattskyldra veltu ársins 2005 á þann hátt að það hafi ekki allir reikningar verið taldir fram og það hefði verið ákærði sem hefði tekið ákvörðun um það. Varðandi mismun á mögulegum innskatti hefðu tölur verið byggðar á fyrirliggjandi nótum, sem verslað hefði verið inn fyrir fyrirtækið og hafi verið fyrirliggjandi gögn vegna þeirra færslna. Aðspurt kvað vitnið þetta hafa átt við um öll árin sem hún hafi komið að gerð skýrslnanna. Aðspurt kvaðst vitnið hafa haft tímakaup eða 20.000 til 30.000 krónur á mánuði. Aðspurt um 800.000 króna færslu frá Verkfell ehf., 8. ágúst 2006 þar sem millifært hafi verið inn á reikning hennar kvað vitnið það hafa verið vegna einhverra gjalda, sem hún hefði verið að greiða fyrir fyrirtækið. Aðspurt kvaðst vitnið hafa gert athugasemdir við að ákærði væri að velja úr nótur, sem gerðar hefðu verið upp, það hefði gerst nánast í hvert einasta skipti sem hún hefði fært inn og hún hefði unnið samkvæmt fyrirmælum ákærða. Kvaðst vitnið ekki hafa haft um annað að velja. Kvaðst vitnið hafa borið undir ákærða skýrslur og beðið hann að fara yfir eftir að hún hefði klárað að færa þær inn. Aðspurð kvaðst vitnið hafa séð um allar millifærslur eins og laun og opinber gjöld.

Vitnið X... gaf skýrslu fyrir dómi og kom fram hjá vitninu að hann hafi verið skráður meðstjórnandi hjá félaginu Leiksoppur Akraneskaupstaðar ehf., áður Verkfell ehf. Hann hafi verið beðinn af ákærða, sem er faðir hans, að vera meðstjórnandi félagsins en hann hefði ekki haft neina aðkomu að daglegum rekstri félagsins einungis unnið öðru hvoru hjá félaginu í aukavinnu. Aðspurður kvað vitnið ákærða hafa stjórnað félaginu. Kvaðst vitnið ekki vita hvernig verkaskiptingu ákærða og S-kvk-ef H-kvk-ef hafi verið háttað.

Vitnið Y... gaf skýrslu fyrir dómi og kom fram hjá vitninu að hann hafi verið launþegi og skráður stjórnarmaður hjá félaginu Leiksoppur Akraneskaupstaðar ehf., áður Verkfell ehf. Hann hafi verið beðinn af ákærða, sem er faðir hans, að vera meðstjórnandi félagsins sem varamaður, en hann hefði ekki haft neina aðkomu að daglegum rekstri félagsins, heldur einungis unnið hjá félaginu. Aðspurður kvað vitnið S-kvk-þf H-kvk-þf hafa séð um bókhald og rekstur félagsins. Aðspurður kvað vitnið ákærða hafa enga tölvukunnáttu og hafi S-kvk-nf H-kvk-nf séð um að greiða út laun.

Niðurstaða

Þrátt fyrir að ákærði H-kk-nf neiti sök gerir hann ekki athugasemdir við það sem í ákæru greinir, að hann hafi verið stjórnarformaður nefnds einkahlutafélags á því tímabili sem þar greinir. Þá gerir hann heldur ekki athugasemdir við tölur þær sem tilgreindar eru í ákæru og að þeim fjárhæðum hafi ekki verið skilað til ríkissjóðs eins og þar segir, ákærði vill þó meina að ekki hafi verið skráður allur kostnaður sem dragast hefði átt frá skatti. Sýknukrafa ákærða byggir á því að staða hans sem stjórnarformanns hafi verið til málamynda, en aðalstarf hans hjá félaginu hafi verið að safna verkefnum og almenn vinna, hann hafi enga tölvukunnáttu haft og ekki getað útbúið umræddar skýrslur. Með vísun til þessarar afstöðu ákærða til sakarefnisins verða málavextir ekki reifaðir að öðru leyti en því sem snýr að stjórnarformannsstöðu ákærða, sbr. 4. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008.

Það er ágreiningslaust í málinu að ákærði H-kk-nf var stjórnarformaður einkahlutafélagsins á þeim tíma sem um ræðir og það hafði verið tilkynnt hlutafélagaskrá. Ákærði hefur jafnframt fyrir dómi borið að hann hafi séð um þær framkvæmdir sem þurfti að gera og því hefði ekki verið ráðinn framkvæmdastjóri.

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer félagsstjórn með málefni félagsins og skal annast um að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara félagsstjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins, sbr. 2. mgr. 41. gr. Þar sem enginn framkvæmdastjóri starfaði hjá félaginu á því tímabili, sem ætlað brot ákærða lýtur að, er ljóst að stjórnarformaður félagsins, ákærði, svo sem hann bar sjálfur fyrir dómi, fór einn með stjórn þess, þar á meðal daglegan rekstur. Fram hefur komið hjá vitnum fyrir dómi að meðstjórnendur félagsins hafi komið fram einungis að nafninu til og hefur það ekki verið véfengt af ákærða. Ákærði hefur borið fyrir dómi að vitnið S-kvk-nf H-kvk-nf hafi séð um bókhald félagsins og hafi borið ábyrgð á umræddum brotum. S-kvk-nf H-kvk-nf var aldrei í stjórn félagsins heldur einungis starfsmaður þess.

Ákærða bar samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarformaður Leiksopps Akraneskaupstaðar ehf., að sjá um að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Hann getur ekki velt þessum skyldum yfir á starfsmann félagsins. Það er því ekki hægt að fallast á það með ákærða að sýkna beri hann vegna þess að staða hans hjá félaginu hafi eingöngu verið til málamynda. Samkvæmt þessu verður ákærði sakfelldur.

Samkvæmt öllu framansögðu verður refsing ákærða hæfilega ákveðin 10 mánaða fangelsi er bundin skal skilorði eins og segir í dómsorði

Dæma ber ákærða einnig til sektargreiðslu. Verður sektarfjárhæðin ákveðin 58.000.000 krónur og greiðist í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en ella sæti ákærði fangelsi í 12 mánuði. Vararefsing ákærða er ákveðin með hliðsjón af 54. gr. almennra hegningarlaga.

Í þinghaldi þann 18. febrúar 2014 var fallið frá ákæru á hendur ákærðu X... og Y.... Samkvæmt 3. mgr. 219. gr. laga nr. 88/2008 ber að ákveða að sakarkostnaður þeirra greiðist úr ríkissjóði og er aðeins um að ræða þóknun skipaðs verjanda ákærðu, sem þykir hæfilega ákveðin eins og segir í dómsorði.

Loks skal ákærði greiða málsvarnarlaun verjanda síns eins og segir í dómsorði.

A-x-x V. M-kk-nf kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði H-kk-nf I. Ó-kk-nf sæti fangelsi í 10 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingar og falli hún niður að liðnum 2 árum frá birtingu dómsins, haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði, 58.000.000 krónur í sekt til ríkisjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins, en sæti ella fangelsi í 12 mánuði.

Ákærði greiði málsvarnarlaun verjanda síns I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef hdl., 717.860 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og ferðakostnað verjandans 38.800 krónur.

Málsvarnarlaun H-kvk-ef H. H-kvk-ef hdl., skipaðs verjanda ákærða, X..., kr. 114.205 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og ferðakostnað verjandans 19.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Málsvarnarlaun B-kk-ef E-kk-ef, hdl skipaðs verjanda ákærða, Y..., 114.205 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og ferðakostnað verjandans 38.800 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-x-x V. M-kk-nf