E-2344/2022

1. Mál þetta, sem dómtekið var 2. mars 2023, er höfðað 12. maí 2022 af S-kvk-þgf A-kvk-þgf, [...], gegn íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 736.703 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2021 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

3. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefna nda, auk málskostnaðar, en til vara er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður.

Helstu málavextir

4. Stefnanda var með bréfi, dags. 29. apríl 2021, sagt upp störfum sínum við Verkmenntaskóla Austurlands þar sem hún hafði starfað sem kennari við hársnyrtibraut frá árinu 1997. Ástæða uppsagnarinnar mun hafa verið minnkandi aðsókn að brautinni sem leiddi til ákvörðunar um að kennslu á henni yrði ekki haldið úti skólaárið 2021– 2022.

5. Með tölvupósti 12. maí 2021 óskaði stefnandi eftir því að uppsögn hennar tæki gildi 1. ágúst og tók hún fram að stæði til að uppsögnin gilti frá 1. maí ætti hún rétt á greiddu sumarleyfi í 30 daga eftir að uppsögn lyki. Í svarpósti skólameistara verkmenntaskólans 17. maí 2021 kom fram að uppsögn hefði átt sér stað í lok apríl og ætti stefnandi þriggja mánaða uppsagnarfrest, en ekki biðlaunarétt. Væri stefnandi því á launum til 31. júlí s. á. en ætti ekki inni orlofsuppgjör eftir þann tíma. Þessi skilningur skólameistara hefði verið staðfestur af Fjársýslu ríkisins.

6. Í kjölfarið sendi Kennarasamband Íslands verkmenntaskólanum bréf, dags. 25. maí 2021, af hálfu stefnanda. Var tekið fram að þegar uppsagnarfrestur félli inn í sumarorlofstíma bæri vinnuveitanda að afla samþykkis starfsmanns fyrir því að fella orlofstöku hans inn í uppsagnar-frestinn. Það hefði skólinn ekki gert og bæri því að gera upp gjaldfallið og ótekið orlof stefnanda við lok uppsagnarfrestsins en um væri að ræða 30 orlofsdaga. Í kjölfarið fóru fram tölvupóstsamskipti milli Kennarasambandsins og skólameistara verkmenntaskólans. Vísaði K ennara sambandið í þeim til þess að krafan væri byggð á hefð/venju og dómafordæmum sem ríki og sveitarfélög hefðu farið eftir. Með tölvupósti skólameistara 31. júlí 2021 var þeirri túlkun hafnað að verkmenntaskólanum bæri að greiða stefnanda 30 daga gjaldfallið og ótekið orlof við lok uppsagnar frests og var vísað til þess að í viðhengi væri að finna niðurstöðu Kjara-og mannauðssýslu ríkisins þar um. Í því skjali er komist að áðurgreindri niðurstöðu um að hafna túlkun Kennarasambandsins og er vísað til eðlis starfsemi verkmenntaskólans, þess ramma sem framhaldsskólum er búinn af lögum og kjarasamningi og þess að orlofstími kennara stýrist af starfstíma skóla. Sé því heimilt að fella orlofstöku kennara inn í upp-sagnarfrest.

7. Kennarasambandið sendi nýjum skólameistara verkmenntaskólans bréf, dags. 22. október 2021, og ítrekaði fyrri kröfu þess efnis að stefnanda yrði greitt gjaldfallið og ótekið orlof. Með tölvupósti skólameistarans 8. nóvember s. á. var áréttuð fyrri afstaða verkmenntaskólans og kröfunni hafnað. Var jafnframt tekið fram að við næstu launa keyrslu yrði gert upp áunnið orlof vegna maí, júní og júlí 2021.

8. Enn var krafa stefnanda ítrekuð með bréfi Kennarasambandsins, dags. 3. desember 2021, og var þar krafist greiðslu vegna 30 orlofsdaga að frádregnu orlofi sem greitt hefði verið 1. s. m. Var farið fram á uppgjör 736.703 krónasem jafnframt er stefnufjárhæð þessa máls.

Helstu málsástæður stefnanda

9. Stefnandi bendir á að hún hafi verið ríkisstarfsmaður og að lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafi gilt um hennar störf, en í 11. gr. þeirra komi fram orlofsréttur starfsmanna. Um orlofstöku starfsmanna sé fjallað í lögum nr. 30/1987 um orlof og vísist til þess sem þar komi fram um orlofsrétt og tilhögun orlofs, sbr. 1. gr., 2. gr., 4. gr., 5. gr. og 9. gr. laganna. Segi í 8. gr. laganna að við lok ráðningartíma skuli vinnuveitandi greiða starfs-manni öll áunnin orlofslaun skv. reglu 2. mgr. 7. gr. laganna. Samkvæmt 12. gr. sömu laga sé einstaklingi óheimilt að vinna fyrir launum í starfsgrein sinni eða skyldum starfsgreinum á meðan hann er í orlofi. Fjallað sé um orlof framhaldsskólakennara í 4. kafla í kjarasamningi Kennarasambands Íslands vegna Félags framhaldsskólakennara og fjármála- og efnahags-ráðherra f. h. ríkissjóðs. Samkvæmt gildandi ákvæði 4.1. sé lengd orlofs framhaldsskólakennara 30 dagar miðað við fullt starf og ákveði yfirmaður í samráði við starfsmann hvenær orlof skuli veitt, sbr. ákvæði 4.5.

10. Uppsagnarfrestur stefnanda hafi samkvæmt ráðningarsamningi verið þrír mánuðir. Ákvæði gildandi kjarasamnings um orlof og uppsagnarfrest framhaldsskólakennara séu sambærileg ákvæðum í kjarasamningum annarra stéttarfélaga sem semji við ríkið enda er slíkum ákvæðum markaður ákveðinn rammi með lögum nr. 70/1996. Ættu aðrar reglur að gilda um samspil orlofsréttar og uppsagnarfrests framhaldsskólakennara en um uppgjör orlofs þeirra í kjölfar uppsagnar yrði að kveða sérstaklega á um þær í lögum, reglugerðum eða kjarasamningi, en hvorki í lögum né í gildandi kjarasamningi séað finna ákvæði um tengsl orlofs og uppsagnar-frests né um hvaða reglur gildi falli orlofstímabil innan uppsagnarfrests.

11. Reglur um tengsl uppsagnarfrests og orlofstöku hafi mótast í dómaframkvæmd, bæði varðandi starfsmenn á almennum og opinberum vinnumarkaði. Samkvæmt skýrum dómafordæmum Hæstaréttar sé vinnuveitanda óheimilt að ákveða einhliða og án samþykkis starfsmanns að hann taki orlof sitt á meðan uppsagnarfrestur er að líða. Náist ekki samkomulag um slíkt beri vinnuveitanda að gera upp gjaldfallið og ótekið orlof við starfslok. Helgi st þessi niðurstaða af því að tilgangur orlofsréttar annars vegar og tilgangur uppsagnarfrests hins vegar sé afar ólíkur. Megintilgangur orlofslaga og ákvæða kjarasamninga um orlof sé að veita starfsmanni frí frá störfum og tryggja að hann njóti hvíldar og endurnæringar, en tilgangur uppsagnarfrests séað gefa aðilum ráðningarsamnings kost á að bregðast við uppsögn þannig að hún verði þeim síður til tjóns. Starfsmaður geti almennt ekki notið orlofs að fullu til hvíldar og endurnæringar á sama tíma og hann sinni virkri atvinnuleit og hafi sú verið raunin í tilviki stefnanda sem hafi ekki einungis þurft að leita sér nýs starfs heldur einnig þurft að undirbúa búferlaflutninga þar sem hún hafi ekki fengið starf í sinni heimabyggð. Að sama skapi eigi starfsmaður að geta notað uppsagnarfrest til atvinnuleitar. Stefndi hafi með því að líta svo á að stefnandi væri í orlofi á uppsagnarfresti svipt hana þeim réttindum sem lög og kjarasamningur veiti. Að auki hafi verið brotið gegn tilgangi og markmiðum bæði orlofs og uppsagnarfrests.

12. Stefnandi byggi á því að skólameistari hafi ekki getað ákveðið einhliða að hún tæki orlof sitt á meðan uppsagnarfrestur var að líða. Úr því að svo háttaði til að uppsagnarfrestur stefnanda féll inn í sumarorlofstímabil hafi skólameistara borið að afla samþykkis stefnanda, eftir að upp-sögnin átti sér stað, fyrir því að orlofstaka hennar félli inn í uppsagnarfrestinn. Stefndi haldi því fram að sumarorlof kennara við skólann hafi verið ákveðið áður en stefnanda var sagt upp störfum. Á kvörðun á þeim tímapunkti hafi ekki falið í sér samþykki stefnanda fyrir því að taka orlof á uppsagnarfresti heldur aðeins varðandi það hvernig sumarorlofi yrði háttað næsta orlofsár, enda hafi stefnandi við uppsögn strax gert kröfu um uppgjör orlofs að uppsagnarfresti liðnum. Stefnandi mótmæli því að hún hafi á einhverjum tímapunkti samþykkt að uppsagnar-frestur félli inn í orlofstíma. Stefnda hefði veriðí lófa lagið að segja stefnanda upp störfum fyrr væri fyrirsjáanlegt að orlof lenti annars innan uppsagnarfrests og nýta þannig starfskrafta hennar á uppsagnarfresti. Stefndi hafi hins vegar kosið að segja stefnanda upp á þeim árstíma sem orlofstímabil féll á og þannig ekki óskað eftir vinnuframlagi hennará uppsagnarfresti. Þótt stefnda hafi verið þetta heimilt svipti sú ákvörðun stefnanda ekki lög- og kjarasamningsbundn-um uppsagnarfresti, orlofi eða greiðslu launa. F yrrum skólameistara hafi verið bent á að væri vilji til að stefnandi mætti til starfa sumarið 2021 til að vinna út uppsagnarfrest yrði að hafa í huga að ekki væri hægt að fela henni önnur störf en hún væri ráðin til að sinna. Stefnandi hafi hins vegar ekki verið boðuð til vinnu á uppsagnarfresti, hvorki um sumarið né er skólastarf hófst á ný í ágúst 2021.

13. Þ ótt kveðið sé á um að starfstími skóla sé á ákveðnu tímabili, sbr. lög nr. 92/2008 um fram-haldsskóla og reglugerð nr. 260/2017 um starfstíma framhaldsskóla, feli stekki í því að framhaldsskólakennarar fari allir á nákvæmlega sama tíma í orlof og að aðrar reglur gildi um samspil orlofs og uppsagnarfrests í tilfellum framhaldsskólakennara. Sumarhlé kennara sam-kvæmt gildandi kjarasamningi sé samsett úr þremur þáttum, 80 klukkustundum vegna símenntunar/starfsþróunar, lögbundnu 30 daga orlofi og loks áunnu lengra orlofi á grundvelli samþjappaðs skólaárs með auknu vinnuframlagi á starfstíma skóla. Misjafnt sé hvernig þessir þrír þættir raðast og því geti kennarar verið að sinna endurmenntun eða verið í orlofi á mismun-andi tíma. Vísi st hér til umfjöllunar um símenntun/starfsþróun, sbr. grein 2.1.6.6.1 í kjara-samningi, ogtil ákvæðis 4.6.6. þar sem fram komi að sé kennari veikur í sumarhléi svo nemi einum mánuði eða lengri tíma skuli það sem fram yfir sé skoðast sem veikindi í orlofi allt að fullum orlofstíma. Í þessu feli st aðí sumarhléi fara veikindadagar ekki að telja fyrr en eftir 30 daga í veikindum.

14. H vort orlof sé ávallt á sama tíma ár hvert vegna þarfa stofnunar eða hvort orlofstími sé skipulagður fyrir uppsögn skipti ekki máli, sbr. sjónarmið sem fram komi í dómi Hæstaréttar frá 17. febrúar 1994 í máli nr. 187/1992. Þá eigi 9. gr. orlofslaga ekki við í tilfelli stefnanda enda sé ljóst að kennsla í skólanum hafi legið niðri vegna skipulags skólaársins sem ráðist af lögum, reglugerð og kjarasamningi en ekki af því að öllu starfsfólki skólans var veitt orlof samtímis. Skólanum var ekki lokað og starfsfólk fór ekki allt í frí á sama tíma líkt og skilyrði 9. gr. kveða á um, sbr. frumvarp það sem orðið hafi að lögum nr. 87/1971 um orlof.

15. Sé mótmælt sem rangri og ósannaðri þeirri skýringu sem fram komi í samantekt Kjara- og mannauðssýslu ríkisins að túlkun ríkisins og framkvæmd hafi verið þannig að orlofstaka kennara falli inn í uppsagnarfrest þegar hann falli inn í sumarorlofstíma. Venjan sésú að orlof sé gert upp við lok uppsagnarfrests eins og ekkert orlof hafi verið tekið á uppsagnarfresti og v iti Félag framhaldsskólakennara um mörg dæmi þess efnis.

16. S érsjónarmið eigi ekki við um uppgjör orlofs framhaldsskólakennara við uppsögn, enda myndi slík túlkun leiða til þess að starfsstéttum hjá ríkinu værimismunaðogfela í sér brot á jafnræðis-reglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Samkvæmt 11. gr. þeirra laga beri stjórnvaldi við úrlausn máls að gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti og því sé óheimilt að mismuna aðilum við úrlausn mála. Þá myndi túlkun Kjara- og mannauðssýslu ríkisins leiða til þess að ólíkar reglur geti gilt um uppsagnarfrest og uppgjör orlofs eftir því hvenær ársins framhaldsskóla-kennara sé sagt upp, andstætt meginreglum stjórnsýsluréttarins.

17. Fjárkrafa stefnanda um greiðslu orlofs byggi á því að henni hafi borið óskertur réttur til greiðslu launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti og að í framhaldinu hafi stefnda borið að gera upp við stefnanda ótekið og áunnið orlof, sbr. 8. gr. orlofslaga. Stefnandi gerir kröfu um mismun á þeim orlofslaunum, sem henni hafi borið að fá greidd og þeim orlofslaunum sem stefndi greiddi stefnanda 1. desember 2021. Stefnandi hafði áunnið sér 30 daga orlofsrétt eða sem nemi 1,3844 mánaðareiningum sem margfaldi st með mánaðarlaunum stefnanda, en til frádráttar komi áður greitt orlof.

Helstu málsástæður stefnda

18. Stefndi krefst sýknu í málinu og byggir á því að orlofsuppgjör við starfslok stefnanda hafi farið fram í samræmi við lög, kjarasamning aðila og framkvæmd ríkisins almennt þegar um fram-haldsskólakennara sé að ræða. Nauðsynlegt sé að líta heildstætt til lagaumhverfis framhalds-skóla, kjarasamnings aðila, sérstöðu við útfærslu vinnutíma, ramma skólaársins, sumarhlés og orlofstíma.

19. Í 4. gr. laga nr. 30/1987 um orlof segi að orlof skuli veitt í einu lagi á tímabilinu frá 2. maí til 15. september en að heimilt sé í kjarasamningum stéttarfélaga að kveða á um skemmra orlof á fyrrgreindu tímabili geri sérstakar rekstrarástæður það brýnt. Samkvæmt 5. gr. laganna ákveði atvinnurekandi í samráði við launþega hvenær orlof skuli veitt. Í 8. gr. sömu laga segi að ljúki ráðningarsamningi launþega og vinnuveitanda skuli vinnuveitandi við lok ráðningartímans greiða launþeganum öll áunnin orlofslaun hans. Þá segi í 9. gr. laganna að liggi atvinnurekstur niðri á meðan á orlofi stendur vegna þess að starfsfólki sé veitt orlof samtímis geti þeir launþegar sem ekki eiga rétt á fullu orlofi ekki krafist launa eða orlofslauna fyrir þá daga sem á vantar. Í 11. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins segir að ríkisstarfsmenn skuli eiga rétt á orlofi eftir því sem fyrir sé mælt í lögum og eftir atvikum, ákveðið eða um samið, með sama hætti og laun, sbr. 1. mgr. 9. gr. Einnig að forstöðumaður stofnunar ákveði í samráði við starfsmenn hvenær þeir taki orlof.

20. Í IV. kafla laga nr. 92/2008 um framhaldsskóla sé fjallað um skipulag náms og í 15. gr. laganna um starfstíma. Í reglugerð nr. 260/2017 um starfstíma framhaldsskóla sém. a. fjallað um árleg-an starfstíma nemenda í framhaldsskólum. Þar segi að skólameistari ákveði, að höfðu samráði við skólaráð og almennan kennarafund, upphaf og lok skólastarfs ár hvert á bilinu 18. ágúst –31. maí. Skuli skólameistari tilkynna kennurum og nemendum þá ákvörðun fyrir lok næsta skólaárs á undan. Um skólastarf gildi einnig reglugerð nr. 1100/2007 um starfslið og skipulag framhaldsskóla.

21. Í gildandi kjarasamningi sé m. a. fjallað um árlegan starfstíma skóla í grein 2.1.5 en í grein 2.1.5.1 komifram að starfstími framhaldsskóla sé ákveðinn með lögum og í reglugerð sé fjallað nánar um útfærslu hans. Í grein 2.1.6 sé fjallað með ítarlegum hætti um vinnutíma og vinnumat kennara. Þá sé fjallað um orlof í 4. kafla kjarasamningsins sem hafi komið nýr inn með samkomulagi aðila um breytingar og framlengingu á kjarasamningi, en samið hafi verið um nánast samhljóða orlofskafla í öllum kjarasamningum ríkisins vorið 2020. Í grein 4.5.1 segi að yfirmaður ákveði, í samráði við starfsmann, hvenær orlof skuli veitt og sé yfirmanni skylt að verða við óskum starfsmanna þar um enda verði því við komið vegna starfsemi stofnunar. Skuli ákvörðun um sumarorlof liggja fyrir 31. mars og tilkynnt starfsmanni. Veikist starfsmaður í orlofi teljist sá tími sem veikindum nemi ekki til orlofs sanni starfsmaður með læknisvottorði að hann geti ekki notið orlofs, sbr. grein 4.6.3. Í orlofskaflanum sé að finna sérákvæði varðandi veikindarétt kennara í orlofi en fram komi í grein 4.6.6 að sé kennari veikur í sumarhléi svo nemi einum mánuði eða lengri tíma skuli það sem fram yfir sé skoðast veikindi í orlofi allt að fullum orlofstíma. Taki sérákvæðið mið af sérstöku starfsumhverfi kennara. Þá sé í 12. kafla kjarasamningsins fjallað um rétt starfsmanna vegna veikinda og slysa, en hann sé nánast sam-hljóða í öllum þeim kjarasamningum sem ríkið geri. Í 2. mgr. greinar 12.2.7 sé að finna sér-ákvæði þess efnis að starfsmaður skóla og annarra stofnana þar sem venjuleg starfsemi liggi niðri hluta ársins skuli aðeins fá greidda aðra yfirvinnu en greini í grein 12.2.6 þá mánuði sem venjuleg starfsemi fari fram. Loks sé í bókun 5 með samkomulagi um breytingar og framleng-ingu á kjarasamningi aðila, dags. 31. mars 2021, fjallað um útfærslu „betri vinnutíma“ í öðrum kjarasamningum ríkisins. Segi í bókuninni m. a. að í fylgiskjali 1, um útfærslu vinnutíma, hafi ekki verið samið um breytingar á skipulagi vinnutíma hjá starfsstéttum eða hópum sem hafi nú þegar frávik frá 40 stunda vinnuviku. Að auki sé kafli kjarasamnings ríkisins og Kennara-sambands Íslands um skipulag vinnutíma framhaldsskólakennara efnislega frábrugðinn öðrum köflum kjarasamninga starfsmanna ríkisins.

22. Stefndi bendi á að í lögum nr. 30/1987 séekki kveðið á um tengsl orlofs og uppsagnar, hvernig skuli fara með slit á ráðningarsamningi eða hvort orlof geti verið hluti af uppsagnarfresti eða jafnvel fresturinn allur. Þá kveði lögin ekki heldur á um lengingu uppsagnarfrests vegna orlofstöku.

23. Skýr fyrirmæli sé að finna lögum nr. 92/2008 um með hvaða hætti starfsumhverfi framhalds-skóla skuli háttað, s. s. varðandi starfstíma skólanna, og sé starfstími skólanna útfærður með nánari hætti í reglugerð. Afleiðing þessa sé að venjuleg starfsemi skólanna liggi niðri stóran hluta sumarsins sem aftur leiði til þess að sérstakar reglur og sjónarmið eigi við þegar fjallað sé um orlofsrétt kennara framhaldsskólanna. Til viðbótar þeim ramma sem framhaldsskólum sé settur í lögum fjalli kjarasamningur aðila með ítarlegum hætti um árlegan starfstíma, vinnu-tíma og vinnumat kennara. Starfstími skólanna sé þannig ákveðinn og með föstu sumarhléi þar sem kennarar fara allir á sama tíma í orlof.

24. Framhalds skólakennarar njóti ákveðinnar sérstöðu sem starfsmenn ríkisins, m. a. vegna þess lagaumhverfis sem gildi um starfsemi framhaldsskólanna. Vinnuframlag kennara í fullu starfi séá ársgrundvelli sambærilegt við það sem gangi og gerist á vinnumarkaðinum og sé viðmiðið 40 klukkustunda vinnuvika til jafnaðar yfir árið, sbr. gr. 2.1.1 í kjarasamningi. Ársvinnuskylda kennara fari fram á starfstíma skóla, skólaárinu, sem ákveðinn sé með lögum og í reglugerð. Það leiði til þess að almennt sé vikuleg vinna við reglubundna kennslu á starfstíma skóla meiri en 40 klukkustundir. Þannig megisegja að kennarar séu að vinna af sér yfir veturinn, þ. e. þeir vinni vinnuskylduna á níu mánuðum en fái greitt fyrir 12 mánuði. Innifalið í þessum þremur mánuðum, þegar starfsemi liggi niðri, sé bæði orlof og endur- og símenntun. Orlof kennara sé ekki tekið út yfir vetrartíma en fái kennari heimild til fjarveru sé hún dekkuð af öðrum kennur-um skólans eða afleysingakennurum. Þannig sé orlofsár kennara í raun frá 1. ágúst til 31. júlí þrátt fyrir ákvæði orlofslaga og ákvæði kjarasamnings um orlof.

25. Með vísan til þess sem rakið hafi verið um eðli starfseminnar og þess ramma sem framhalds-s kólum sé búinn með lögum og kjarasamningi, og þess að orlofstími kennara stýrist af starfs-tíma skóla, verði að telja heimilt í tilviki kennara að fella orlofstöku þeirra inn í uppsagnarfrest. Vísist einnig til þess að orlof stefnanda hafi verið ákveðið og tilkynnt með fyrirvara, en fyrir liggi upplýsingar frá verkmenntaskólanum um með hvaða hætti árlegt starfsfyrirkomulag skólans hafi verið unnið og kynnt. Í því ferli hafi orlofstíminn verið ákveðinn í samráði við kennara með hefðbundnum hætti og komið til móts við óskir þeirra að því marki sem mögulegt varvegna starfsemi skólans. Þá liggi fyrir að skólinn hafi þurft að fella niður hársnyrtibraut við skólann. Það hafi legið fyrir í apríl 2021, stefnanda verið sagt upp störfum frá 1. maí s. á. og tilkynnt að starfslok hennar við skólann yrðu 31. júlí s. á.

26. Því sé mótmælt að hefð og dómafordæmi styðji kröfu stefnanda. Þvert á móti sé framkvæmdin varðandi uppgjör starfsloka kennara hjá ríkinu í samræmi við uppgjör orlofs hjá stefnanda. Ákveðin sérsjónarmið gildi um starf framhalds skólakennara og rekstur framhaldsskólanna samanborið við það sem gildi almennt um stofnanir ríkisins og ríkisstarfsmenn. Þ ví sé hafnað að það feli í sér einhverja mismunun og/eða brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Þeir dómar sem hafi fallið varðandi rétt til orlofslauna við uppsögn varði fyrirtæki á almennum markaði, en þau dómafordæmi séu ekki fordæmisgefandi varðandi það tilvik sem um sé deilt í þessu máli, einkum með vísan til sérstöðu skipulags á vinnutíma framhaldsskólakennara.

Niðurstaða

27. Ágreiningur máls þessa snýst um það eitt hvort stefnda hafi verið heimilt að líta svo á að 30 daga orlofsréttur stefnanda félli innan uppsagnarfrests hennar sem var frá 1. maí 2021 til 31. júlí s. á. eða hvort honum hafi borið að gera þá daga upp við stefnanda við starfslok hennar. Aðila greinir hvorki á um að tilgangur og markmið orlofs og uppsagnarfrests sé mismunandi né um að ekki sé kveðið á um tengsl þessa tveggja í lögum og gildandi samningum. Stefndi telur höfuðmáli skipta að í þessu tiltekna máli hafi tilgangi og markmiði orlofslaga ekki verið raskað en stefnandi byggir á dómaframkvæmd sem hún telur hafa ótvíræða þýðingu við úrlausn máls þessa, auk þess sem hún telur venjubundið að uppgjör orlofs fari fram með þeim hætti sem hún krefst.

28. Rétt þykir að reifa stuttlega þá dómaframkvæmd sem aðilar vísa til og máli getur skipt við úrlausn máls þessa, en dómar allt frá árinu 1959 liggja fyrir. Þannig var í dómi Hæstaréttar frá 22. júní það árí máli nr. 80/1959 komi stað þeirri niðurstöðu að starfsmaður, semvar sagt upp og ríkisrekinn vinnuveitandi þáði ekki vinnuframlag frá þegar tveir mánuðir voru eftir af þriggja mánaða uppsagnarfresti, þyrfti ekki án síns samþykkis að þola að uppsagnarfrestur teldist að hluta sem orlofstími. Í dómi Hæstaréttar frá 17. febrúar 1994 í máli nr. 187/1992 voru atvik þannig að starfsmaður og vinnuveitandi á hinum almenna markaði höfðu komið sér saman um orlofstöku starfsmannsins áður en til uppsagnar kom. Orlofið var tekið eins og fyrir-hugað var og féll það innan þriggja mánaða uppsagnarfrests. Er í niðurstöðu réttarins tekið fram að orlof tekið á þriggja mánaða uppsagnarfresti yrði almennt íþyngjandi fyrir launþega og hefði vinnuveitandi í þessu tilviki ekki getað skipað uppsagnarfresti með þeim hætti að orlof starfsmannsins félli innan þess tíma. Í dómi Hæstaréttar frá 29. mars 2012 í máli nr. 531/2011 háttaði svo til að áður en til uppsagnar kom höfðu vinnuveitandi og starfsmaður, sem var kennari við einkarekinn grunnskóla, samið um töku starfsmannsins á orlofi. Starfsmaðurinn vann sex mánaða uppsagnarfrest sinn utan þess tíma er hann tók fyrirframákveðið orlof. Hafnaði dómurinn kröfu starfsmannsins um greiðslu fyrir orlofið með þeim rökum að tilgangi laga nr. 30/1987 um orlof væri hvorki raskað né að markmiðum laganna vegið þótt orlof starfsmannsins félli innan sex mánaða uppsagnarfrests hans. Í dómi Landsréttar frá 13. desember 2019 í máli nr. 912/2018 var komist að öndverðri niðurstöðu. Þar höfðu starfsmaður og vinnuveitandi á almennum markaði hvorki komist að samkomulagi um orlofstöku fyrir né eftir að starfsmaðurinn sagði upp starfi sínu. Taldi rétturinn að vinnuveitandanum hefði ekki verið heimilt án samþykkis starfsmannsins að ráðstafa áunnum 30 daga orlofsrétti hennar þannig að hann félli innan sex mánaða uppsagnarfrests hennar.

29. Af dómaframkvæmd þessari verður ráðið aðalmennt þurfi vinnuveitandi í það minnsta að afla samþykkis starfsmanns fyrir því að orlof falli innan þriggja mánaða uppsagnarfrests, ella sé vegið að tilgangi og markmiðum laga nr. 30/1987.

30. Atvik máls þessa liggja ljós fyrir og hefur verið lýst í málavöxtum. Áður en stefnanda var sagt upp stör fum með þriggja mánaða uppsagnarfresti frá 1. maí 2021 hafði komist á samkomulag milli aðila um orlofstöku hennar innan þess tímaramma sem skólinn væri ekki að störfum oger óumdeilt að íkjölfar uppsagnarinnar gerði stefnandi án dráttar athugasemd við það að orlof hennar félli innan uppsagnarfrests. Svipar málinu að þessu leyti til atvika í dómi Hæstaréttar í máli nr. 187/1992, þótt þar hafi verið um almennan vinnumarkað að ræða. Fyrir liggur að starfstíma framhaldsskóla er settur ákveðinn rammi í gildandi lögum og reglum og að kennarar taka jafnan orlof þegar skólahald liggur niðri, auk þess að sinna sí- og endurmenntun á þeim tíma. Hefur því ekki verið mótmælt af hálfu stefnda að stefnandi hafi verið að störfum til 26. maí 2021, eða í hartnær einn mánuð af þeim þrem sem hún hafði í uppsagnarfrest, en að öðru leyti liggur ekki fyrir að hún hafi verið kölluð til þeirra starfa sem hún var ráðin eða annarra á meðan uppsagnarfrestur hennar leið. Svipar þessum atvikum til þeirra sem uppi voru í dómi Hæstaréttar í máli nr. 80/1959, en þar var um að ræða rekstur á vegum ríkisins rétt eins og hér.

Þá eru atvik máls þessa lík máli nr. 531/2011 í þeim skilningi að þar deildu kennari og sá einkarekni grunnskóli sem hlut átti að máli um uppgjör orlofs sem ákveðið var áður en til uppsagnar kom og kom til framkvæmda um sumar á meðan skólahald lá niðri og á uppsagnarfresti stóð, en sá reginmunur er þó á að uppsagnarfrestur í því máli var sex mánuðir en er þrír mánuðir í því máli sem hér er til úrlausnar.

31. Stefndi hefur í málatilbúnaði sínum lagt áherslu á að meta verði hvort tilgangi og markmiðum laga nr. 30/1987 verði raskað með því að láta orlof stefnanda falla inn í uppsagnarfrest hennar og fært að því þau rök aðsvo sé ekki þar sem framhaldsskólakennarar njóti ákveðinnar sérstöðu á vinnumarkaði. Það breytir því þó ekki að almennt verður talið íþyngjandi fyrir launþega að taka orlof á þriggja mánaða uppsagnarfresti, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 187/1992, hvort sem sá launþegi er á almennum vinnumarkaði eða vinnur hjá hinu opinbera. Er enda tilgangur uppsagnarfrests hjá framhaldsskólakennurum, rétt eins og hjá öðrum launþegum, sá að gefa þeim færi til að leita sér að nýrri vinnu og er tilgangur orlofs einnig sá hinn sami hjá þessum hópi launþega og öðrum, þ. e. nýting þess tíma til hvíldar og endurheimtar. Í greinargerð stefnda eru færð að því rök að vinnuskylda kennara fari fram á starfstíma skóla og megi segja að kennarar vinni af sér yfir veturinn. Leiðir það að mati dómsins síst til þess að framhalds-skólakennarar hafi minni þörf en aðrir launþegar fyrir þá endurnæringu og hvíld sem í orlofs-rétti felst og sem kennarar hafa unnið sér inn með aukinni vinnu yfir skólaárið. Er því ekki hægt að fallast á með stefnda að það leiði með einhverju móti af þeim ramma sem á við um störf framhaldsskólakennara að við lok ráðningar sé hægt að fella orlof slíks kennara inn í uppsagnarfrest án hans samþykkis. Hefur enda ekki verið samið um slíkt í kjarasamningi aðila, ólíkt því sem t. d. hefur verið gert með sérákvæði um hvernig líta skuli á veikindi kennara í orlofi sem stefndi vísar til, auk þess sem ekki er kveðið á um það í lögum eða öðrum reglum að uppgjör orlofs við lok ráðningartíma kennara skuli vera með öðrum hætti en annarra launa-manna.

32. Er það að öllu virtu niðurstaða dómsins að stefnda hafi verið óheimilt að fella 30 daga orlof stefnanda inn í uppsagnarfrest hennar án þess að hún samþykkti það eftir að henni var upp-sögnin ljós, en samkomulag það sem lá fyrir um orlofstöku var gert áður en til uppsagnar kom. Breyta ekki þeirri niðurstöðu röksemdir stefnda um eðli starfsemi framhaldsskóla og tilvísanir til þess ramma sem um hana gilda, eins og áður segir. Þá athugist að því er haldið fram í greinargerð að uppgjör stefnanda hafi verið í samræmi við almenna framkvæmd á uppgjöri starfsloka kennara hjá ríkinu. Af hálfu stefnanda hafa verið lögð fram gögn sem styðja það að í a. m. k. eitt skipti hafi uppgjör orlofs við framhaldsskólakennara, sem lauk störfum 31. ágúst 2019, verið með þeim hætti sem stefnandi krefst. Þótt með því hafi ekki verið sýnt fram á venju verður ekki litið fram hjá því að við úrlausn mála skulu stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í því felst að sambærileg mál skuli meðhöndluð með sambærilegum hættiog ósambærileg mál með ólíkum hætti, en stefndi hefur ekki fært haldbær rök að því að um ósambærileg mál hafi verið að ræða eða að það tilvik hafi ekki fordæmisgildi í máli stefnanda. Styður þetta enn frekar framangreinda niðurstöðu dómsins.

33. Með hliðsjón af niðurstöðu dómsins og þar sem ekki er uppi tölulegur ágreiningur í málinu verður fallist á kröfu stefnanda eins og hún er sett fram í stefnu, þ. m. t. dráttarvaxtakröfu, enda átti skv. 8. gr. laga nr. 30/1987 að greiða stefnanda öll áunnin orlofslaun hennar við lok ráðningartíma hennar.

34. Eftir þessum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eins og nánar greinir í dómsorði, og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

35. Málið fluttu A-kvk-nf L-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður fyrir hönd stefnanda og Þ-kk-nf H-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnda.

36. N-kvk-nf M-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, S-kvk-þgf A-kvk-þgf, 736.703 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2021 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 850.000 krónur í málskostnað, að teknu tilliti til virðisauka-skatts.

N-kvk-nf M-kvk-nf