E-4499/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 17. janúar 2008, var höfðað 21. maí 2007. Stefandi er Primex ehf., Óskarsgötu 7, Siglufirði, en stefndi er Primex Biochemicals AS, Sörhaugaten 217, Haugesund, Noregi.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda annars vegar EUR 63.345 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af EUR 54.245 frá 2. apríl 2004 til 16. október 2005, en af EUR 63.345 frá þeim degi til greiðsludags. Hins vegar er þess krafist að stefndi greiði stefnanda USD 700 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. október 2006 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda annars vegar EUR 26.077 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af EUR 16.077 frá 28. ágúst 2005 til 16. október 2005 en af EUR 26.077 frá þeim degi til greiðsludags. Hins vegar er þess krafist að stefndi greiði stefnanda USD 700 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. október 2006 til greiðsludags.

Í báðum tilvikum krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað. Til vara krefst hann þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og í því tilviki verði málskostnaður felldur niður.

II

Samkvæmt gögnum málsins var stefndi upphaflega stofnaður sem dótturfélag stefnanda. Snerist rekstur stefnda aðallega um vinnslu fæðubótarefna úr rækjuskeljadufti sem stefnandi framleiddi sem og að selja efnið áfram til annarra landa. Hinn 1. maí 2003 gerðu aðilar máls þessa með sér dreifingarsamning þar sem stefnandi veitti stefnda einkarétt til að dreifa og selja nánar tilgreindar vörur, og skyldi stefndi kaupa hráefnið, ChitoClear FG95, sem notað var í vörurnar, frá stefnanda.

Stefndi var seldur frá stefnanda á árinu 2003. Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda U-kk-ef M-kk-ef P-kk-ef fyrir dómi kvað hann að samkvæmt kaupsamningi hefðu kaupin á stefnda farið fram í febrúar 2003 og hafi kaupendur verið fyrirsvarsmenn Balder Management AS persónulega. Stefndi heldur því hins vegar fram í greinargerð að Balder Management AS hafi keypt félagið og greitt fyrir það og hafi kaupin átt sér stað 1. júní 2003. Fyrir dómi kom fram hjá fyrirsvarsmanni stefnda, T-x-x I-x-x T-x-x, sem jafnframt er fyrirsvarsmaður Balder Managemement AS, að Balder Manager AS hafi verið kaupandinn og hafi kaupin átt sér stað í maí 2003.

Óumdeilt er að stefndi keypti hráefni af stefnanda frá júní 2003 og fram til febrúar 2006 í samræmi við dreifingarsamning aðila frá 1. maí 2003. Á sama tímabili mun stefnandi hafa keypt ýmsa þjónustu af stefnda og Balder Management AS. Verður af gögnum málsins ráðið að í þeirri þjónustu sem stefnandi keypti af stefnda og Balder Management AS fólst meðal annars að nefndur T-x-x og B-x-x L-x-x störfuðu á tímabili í þágu stefnanda sem verktakar samkvæmt reikningi félaganna.

Krafa stefnanda byggir í raun á þremur reikningum og er ágreiningslaust að tveir þeirra varða kaup stefnda á hráefni frá stefnanda. Þriðji reikningurinn að fjárhæð USD 700 er vegna kaupa Pharmaceuties International Inc. á hráefni frá stefnanda í febrúar 2003. Er reikningur þessi dagsettur 3. febrúar 2003 og var hann greiddur stefnda 13. febrúar 2003 fyrir mistök.

Í málinu liggur frammi mikið magn af tölvupóstsamskiptum milli þáverandi fyrirsvarsmanns stefnanda, H-kk-ef Ó-kk-ef og fyrirsvarsmanns stefnda, T-x-x I-x-x T-x-x, frá september til nóvember 2004, maí 2005 og júlí til september 2005. Í þeim samskiptum er meðal annars til umfjöllunar skuldastaða og uppgjör milli aðila. Kemur fram í tölvupósti beggja aðila 24. ágúst 2005 að skuld stefnda við stefnanda á þeim tímapunkti sé NOK 207.556. Í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnanda til fyrirsvarsmanns stefnda 30. ágúst 2005 kemur fram að stefnandi muni greiða fyrirsvarsmanni stefnda NOK 56.577 sem sé NOK 128.634 að frádregnum NOK 72.057 (EUR 9.100 vegna ChitoClear). Þá segir að á næstu mánuðum muni stefndi greiða fyrirsvarsmanni stefnda reikninga hans að frádregnum NOK 30.000 samkvæmt samkomulagi aðila. Því samkomulagi sagði stefnandi upp með tölvupósti 30. nóvember 2005 og kemur þar fram að stefnandi muni líta svo á að samningslokin gangi í gildi eftir mánuð og að stefnandi muni greiða T-x-x fyrir störf hans í desember eins og síðustu mánuði.

Í febrúar 2006 fóru tölvupóstar milli fyrirsvarsmanns stefnda og starfsmanns stefnanda í tengslum við pöntun stefnda á efni frá stefnanda. Kom þar fram í tölvupósti starfsmanns stefnanda 10. febrúar 2006 að samkvæmt bókum stefnanda væri enn ógreiddur reikningur að fjárhæð EUR 9.100 og meðan stefndi væri í skuld við stefnanda væri ekki unnt að senda honum vörur. Í svarbréfi stefnda sama dag kemur fram að samkvæmt bókhaldara stefnda séu nokkrir ógreiddir reikningar hjá stefnanda og að umræddur reikningur að fjárhæð EUR 9.100 hafi verið greiddur með skuldajöfnuði. Í tölvupósti stefnda til stefnanda 17. febrúar 2006 kom fram að stefndi hefði móttekið greiðslu frá stefnanda að fjárhæð NOK 57.710 og ef aðilar væru kvittir fyrir utan framangreindan reikning að fjárhæð EUR 9.100 gæti stefndi greitt hann eins fljótt og hægt væri og þá geti stefnandi vonandi sent umbeðna vöru. Ekkert varð af frekari viðskiptum milli aðila.

Í tengslum við endurskoðun reikninga stefnda sendi endurskoðandi stefnda bréf til stefnanda 11. maí 2006 þar sem þess var farið á leit að upplýst yrði um skuld stefnda við stefnanda. Í svari starfsmanns í bókhaldi stefnanda 19. maí 2006 var upplýst að staðan væri á núlli.

Stefnandi sendi stefnda innheimtubréf 22. september 2006 þar sem hann gerði kröfur um greiðslu þeirra reikninga sem fjallað er um í máli þessu og með bréfi 6. október 2006 hafnaði stefndi greiðslu þar sem engar skuldir væru óuppgerðar milli aðila.

Í málinu krefst stefndi sýknu á þeim forsendum að kröfur stefnanda vegna hráefnakaupa stefnda hafi verið uppgerðar með samkomulagi og skuldajöfnuði og að krafa stefnanda á hendur stefnda vegna þess að honum var fyrir mistök greidd krafa sem stefnandi átti með réttu sé fyrnd.

III

Stefnandi kveðst byggja fyrri lið kröfugerðar sinnar um greiðslu á EUR 63.345 á reikningum dagsettum 17. febrúar 2004 og 22. ágúst 2005. Þá reikninga hafi stefnandi ekki greitt. Þá byggi hann þennan kröfulið enn fremur á samningi aðila, dagsettum 1. maí 2003, en samkvæmt þeim samningi hafi stefndi skuldbundið sig til að kaupa CHito Clear FG95 af stefnanda og greiða EUR 30 fyrir hvert kíló. Varakröfu sína kveðst stefnandi byggja á því að skuld stefnda sé NOK 207.556 sem umreiknuð yfir í evrur sé EUR 26.077.

Hvað snerti síðari kröfuliðinn byggi stefnandi á reikningi, dagsettum 3. febrúar 2003, á hendur bandarísku félagi. Hafi það félag greitt stefnda reikninginn fyrir mistök og samkvæmt almennum reglum kröfuréttarins beri stefnda að endurgreiða stefnanda þá fjárhæð.

Um dráttarvexti af reikningum 17. febrúar 2004 og 22. ágúst 2005 vísi stefnandi til 13. gr. samnings aðila en samkvæmt því hafi stefndi átt að greiða 45 dögum eftir afhendingu. Fyrri sendingin sé FOB sending og miðist afhending því við 17. febrúar 2004 en sú síðari hafi verið afhent CIF Hundested að hámarki 10 dögum frá sendingu. Tími dráttarvaxta samkvæmt reikningi 3. febrúar 2003 sé miðaður við mánuð frá dagsetningu innheimtubréfs. Vísist um þetta til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001.

Kröfur sínar um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing vísist til 27. gr. samnings aðila.

IV

Stefndi telur að ekki sé um að ræða skuld milli aðilanna. Samkvæmt tölvupóstum milli aðila hafi stefnandi skuldað stefnda fé þegar tekið hafi verið tillit til heildarstöðu milli fyrirtækjanna. Hafi mögulegum kröfum stefnanda á hendur stefnda því verið skuldajafnað á móti kröfum Balders Management AS á hendur stefnanda eins og ítrekað hafi verið gert á milli aðilanna áður. Sé ekki ágreiningur um fjárhæð krafna stefnda og Balder Management AS á hendur stefnanda meðan á viðskiptum aðila hafi staðið.

Bendir stefndi á að stefnandi hafi skrifað upp á staðfestingu um að staða milli stefnanda og stefnda væri 0 krónur miðað við 31. desember 2005, eða rúmum fjórum mánuðum eftir að síðasti reikningurinn sem stefnandi telji vangreiddan hafi verið gefinn út. Staðfesting stefnanda hafi verið undirrituð níu mánuðum eftir að umræddur reikningur hafi verið gefinn út og rúmum þremur mánuðum eftir að viðskiptum hafi lokið milli aðila. Hafi stefndi ekki haft neina ástæðu til að draga skuldbindingargildi og áreiðanleika yfirlýsingarinnar í efa, enda hafi stefnandi ekki mótmælt henni fyrr en í stefnu, rúmu ári eftir að yfirlýsingin hafi verið undirrituð og send stefnda. Verði að telja að bókhaldsóreiða stefnanda hafi verið veruleg til að starfsmaður hans hafi gert slík mistök eins og haldið sé fram í stefnu og með ólíkindum að slík meint mistök hafi ekki uppgötvast fyrr.

Eins og fram komi í tölvupóstum milli fyrirsvarsmanna aðila í maí, júlí og ágúst 2005 hafi allar kröfur milli aðila verið gerðar upp með samkomulagi vorið 2005. Hafi krafa samkvæmt reikningi 17. febrúar 2004 því verið löngu uppgerð þegar viðskiptum aðila hafi lokið. Þá komi fram í tölvupóstum aðila í janúar og febrúar 2006 að eina skuld stefnda á þeim tíma sé að fjárhæð EUR 9.100.

Krafa dagsett 22. ágúst 2005 hafi verið gerð upp með skuldajöfnuði enda hafi sameiginleg staða milli fyrirtækjanna þriggja verið stefnda í hag. Sé einnig staðfest að ekki hafi verið um skuld að ræða milli aðila í lok ársins 2005.

Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu að fjárhæð USD 700 enda sé hún fyrnd. Reikningur vegna þessarar fjárhæðar hafi verið gefinn út 3. febrúar 2003 og hafi hann verið greiddur 13. febrúar 2003. Hafi stefnda ekki verið sagt frá mögulegri skuld vegna þessa fyrr en með innheimtubréfi 22. september 2006 og þá með ófullnægjandi hætti, þar sem stefndi hafi ekki með nokkru móti mátt gera sér ljóst að hann bæri ábyrgð á greiðslu þessarar kröfu. Hafi stefnandi ekki bætt úr þessum ágalla þrátt fyrir áskorun þar um í svarbréfi endurskoðanda stefnda 6. október 2006. Hafi það ekki verið fyrr en með ljósriti af ávísun við þingfestingu málsins 21. júní 2007 að stefndi hafi séð hvað um væri að ræða og að fyrrum framkvæmdastjóri stefnda hefði undirritað ávísunina um það leyti sem hann hafi látið af störfum hjá stefnda. Hafi stefndi því ekki getað vitað af tilvist þessarar skuldar fyrr en við þingfestingu og verði hún því að teljast niður fallin fyrir fyrningu enda rúm fjögur ár liðin frá útgáfu reikningsins sem og ávísunarinnar. Verði ekki talið að krafa þessi sé fyrnd sé hún niður fallin vegna tómlætis.

Verði ekki fallist á sýknu í máli þessu sé farið fram á verulega lækkun stefnufjárhæðar. Beri stefnda aldrei að greiða stefnanda meira en nemi EUR 9.100 þar sem aðrar skuldir fyrirtækjanna hafi verið uppgerðar.

Um lagarök vísar stefndi til ákvæða kaupréttar og almennra reglna samninga- og kröfuréttar um skuldajöfnuð, tómlæti og efndir fjárskuldbindinga. Enn fremur sé vísað til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda samninga. Um fyrningu sé vísað til laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, einkum 3. gr. þeirra laga. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 129., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Óumdeilt er í máli þessu að stefndi keypti þær vörur af stefnanda sem tilgreindar eru á reikningum dagsettum 17. febrúar 2004 að fjárhæð EUR 54.245 og 22. ágúst 2005 að fjárhæð EUR 9.100. Greinir aðila hins vegar á um hvort krafa samkvæmt þeim sé uppgerð. Þykir ljóst af gögnum málsins að stefndi var dótturfélag stefnanda fram til þess tíma er stefndi var seldur Balder Management AS og frá þeim tíma hafi stefndi verið dótturfélag Balder Management AS. Byggja verður á því að fullyrðingar af hálfu fyrirsvarsmanns stefnda og Balder Management AS um að sá síðarnefndi hafi keypt stefnda í maí 2003 séu réttar, frekar en fullyrðingar af hálfu stefnanda um að kaupsamningur sýni annað, enda hefur stefnandi ekki lagt þann kaupsamning fram í málinu.

Af gögnum málsins verður ráðið að viðskipti aðila snerust um það fyrst og fremst að stefndi keypti hráefni af stefnanda og stefnandi keypti þjónustu af stefnda. Þá keypti stefnandi enn fremur þjónustu af Balder Management AS. Þá má af gögnum málsins ráða að ekki virðist alltaf hafa verið gerður skýr greinarmunur á því hvert þessara þriggja félaga átti í hlut þegar kom að uppgjöri þeirra á milli og virðist sem kröfur hafi verið gerðar upp sitt á hvað með skuldajöfnuði, auk þess sem það kom fyrir að greiðslur krafna víxluðust milli félaganna fyrir mistök.

Í málinu liggja ekki fyrir haldbær gögn um það hvernig skuldajöfnuði var beitt milli félaganna þriggja en vitnin, B-x-x L-x-x, sem var starfsmaður og/eða verktaki hjá stefnanda auk þess að vera í stjórn stefnda og H-kk-nf Ó-kk-nf, þáverandi fyrirsvarsmaður stefnanda, staðfestu framburð fyrirsvarsmanns stefnda, T-x-x I-x-x T-x-x, um að þessi háttur hefði oft verið hafður á við uppgjör krafna milli félaganna.

Í málinu liggur fyrir að hinn 24. ágúst 2005 voru aðilar sammála um að skuld stefnda við stefnanda væri NOK 207.556. Eins og fram er komið starfaði T-x-x sem verktaki hjá stefnanda. Hefur því verið haldið fram af hálfu stefnda að samkomulag hafi tekist um það að stefnandi héldi eftir NOK 30.000 mánaðarlega af greiðslum til T-x-x vegna vinnu hans í þágu stefnanda. Þykir ljóst af gögnum málsins slíkt samkomulag komst á milli aðila en H-kk-nf Ó-kk-nf, þáverandi fyrirsvarsmaður stefnanda, staðfesti fyrir dómi að slíkt samkomulag hefði komist á. Þá liggur fyrir að stefnandi sagði samkomulaginu formlega upp með tölvupósti 30. nóvember 2005 og miðaðist uppsögnin við lok desember 2005.

Ekki liggja fyrir í málinu óyggjandi gögn um það frá hvaða tíma umræddur frádráttur átti sér stað en af tölvupósti T-x-x til H-kk-ef 26. ágúst 2005 verður ráðið að samkomulagið náði allavega til greiðslna frá og með júní 2005. Kemur fram í tölvupóstinum að stefndi hafi eins og sakir standa ekki bolmagn til að greiða niður skuld sína nema með því að halda áfram að greiða mánaðarlega NOK 30.000 inn á skuldina og fer hann þess á leit að stefnandi greiði strax kröfu að stefnda sem sé að fjárhæð NOK 128.634 eftir að skuld stefnda við stefnanda hafi verið færð niður um hinar mánaðarlegu NOK 30.000 vegna júní, júlí og ágúst 2005. Samkvæmt þessu virðist sem skuld stefnda við stefnanda á þessum tímapunkti hafi ekki verið lækkuð um hinar mánaðarlegu greiðslur að fjárhæð NOK 30.000 vegna júní, júlí og ágúst eða um NOK 90.000. Hinn 30. ágúst 2005 lýsti umræddur H-kk-nf því yfir í tölvupósti til stefnda að krafa að stefnda að fjárhæð NOK 128.634 að frádregnum reikningi stefnanda að fjárhæð EUR 9.100 eða NOK 72.057 yrðu greiddar þann dag.

Í tengslum við endurskoðun reikninga stefnda vegna ársins 2005 fór endurskoðandi stefnda þess á leit hinn 11. maí 2006 að stefndi gæfi upplýsingar um skuldastöðu stefnda gagnvart stefnanda. Með yfirlýsingu, dagsettri 19. maí 2006, svaraði starfsmaður í bókhaldi stefnanda því til að staðan væri á núlli. Hefur stefnandi borið því við að þessi yfirlýsing hafi verið röng og hafi hún ekki verið í samræmi við bókhald stefnanda. Kom fram í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dómi að umræddur starfsmaður hefði haft aðgang að bókhaldinu. Stefnandi hefur hins vegar ekki lagt fram haldbær gögn sem hnekkja þessari yfirlýsingu og kom umræddur starfsmaður ekki fyrir dóminn sem vitni. Hefði stefnanda verið í lófa lagið að leggja fram gögn úr bókhaldi sínu en hann kaus að gera það ekki og verður hann að bera hallann af þessum sönnunarskorti. Með vísan til framangreinds samkomulags um skuldajöfnuð milli aðila vegna vinnu T-x-x í þágu stefnanda, frádrátt stefnanda að fjárhæð EUR 9.100 af greiðslu til stefnda samkvæmt tölvupósti stefnanda 30. ágúst 2005 og ótvíræðrar yfirlýsingar starfsmanns í bókhaldi stefnanda þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á það svo óyggjandi sé að umkrafðir reikningar séu ógreiddir.

Sá hluti kröfu stefnanda sem lýtur að endurgreiðslu vegna USD 700 var greiddur stefnda að því er virðist fyrir mistök hinn 13. febrúar 2003 en á þeim tíma sem reikningurinn var gefinn út, 3. febrúar 2003 var stefndi dótturfélag stefnanda og bera bæði félögin sama nafnið. Stefnandi virðist ekki hafa gert neinn reka að innheimtu þeirrar skuldar fyrr en með innheimtubréfi 22. september 2006 en í því bréfi var engin skýring á því hvers eðlis krafan væri, heldur aðeins tíundað að krafan væri samkvæmt reikningi. Samkvæmt 1. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast kröfur vegna sölu eða afhendingu vara á 4 árum. Krafa stefnanda byggir á umræddum reikningi sem er vegna sölu og afhengingu vara og þykir ljóst að hinn fjögurra ára fyrningarfrestur gildir um kröfuna. Þegar stefnandi hófst handa um málsókn þessa með birtingu stefnu 21. maí 2007 voru rúm fjögur ár liðin frá því er stefnda var greidd krafan fyrir mistök hinn 13. febrúar 2003. Var þessi krafa stefnanda því fyrnd þegar mál þetta var höfðað.

Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið H-kvk-nf K-kvk-nf hdl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Primex Biochemicals AS, er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Primex ehf.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

G-kvk-nf B-kvk-nf