E-4837/2022

Mál þetta, sem var dómtekið 25. apríl 2023, er höfðað 21. október 2022 af A, f., ríkisborgara Marokkó, á hendur íslenska ríkinu.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að felldur verði úr gildi með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 448/2021, dags. 16. september 2021, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 8. febrúar 2018, þess efnis að synja stefn-anda um alþjóðlega vernd á Íslandi og um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I Málsatvik:

Stefnandi kom fyrst til Íslands í nóvember 2015 og sótti þá um alþjóðlega vernd á Íslandi. Var umsókn hans þá synjað af Útlendingastofnun og staðfesti kærunefnd útlendingamála þá ákvörðun í október 2016. Stefnandi kom aftur til landsins í nóvember 2017 og hefur verið hér í samfelldri dvöl síðan.

Eftir komuna til landsins, í nóvember 2017, mætti stefnandi til Útlendinga-stofnunar í viðtöl. Með ákvörðun sinni, dags. 8. febrúar 2018, í máli nr. 2015- 05675 komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að stefnandi væri ekki flóttamaður og skyldi því synjað um hæli á Íslandi og að einnig skyldi synja stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Stefnandi kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála. Kærunefnd staðfesti umrædda ákvörðun með úrskurði sínum nr. 159/2018, dags. 5. apríl 2018, í stjórnsýslumáli nr. KNU18020040.

Með úrskurði nr. 258/2018, dags. 28. maí 2018, hafnaði kærunefnd útlendingamála beiðni stefnanda, dags. 27. apríl 2018, um frestun réttaráhrifa. Með úrskurði nr. 448/2021, dags. 16. september 2021, féllst kærunefnd útlendingamála síðan á beiðni stefnanda, dags. 6. júlí 2021, um endurupptöku en niðurstaða málsins var þá sú sama og áður, að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 8. febrúar 2018.

Stefnandi kveðst fæddur í Marokkó og tilheyra minnihlutahóp berba. Kveðst hann munu verða fyrir mismunun og fordómum í heimalandi sínu vegna uppruna sín sog jafnvel eiga á hættu fangelsisvist. Hann þekki þó ekki mikið til landsins enda hafi hann flust þaðan ungur að aldri og eigi hvorki fjölskyldu né vini þar lengur. Stefnandi kveðst hafa búið stóran hluta ævi sinnar með foreldrum sínum á Spáni eða á flótta í Evrópu og hafa því lítil sem engin tengsl við Marokkó. Hann geti hins vegar ekki búið lengur á Spáni með fjölskyldu sinni því þar hafi hann orðið fyrir hótunum fjölskyldu spænskrar stúlku sem hann hafi átt í ástarsambandi við í nokkur ár. Hafi fjölskylda stúlkunnar hótað honum lífláti.

Undir rekstri málsins lagði stefnandi fram greinargerð B sálfræðings sem hitti stefnanda einu sinni. Mótmælti stefndi að umrætt gagn hefði sönnunargildi í málinu. Kom þar fram það mat umrædds sálfræðings að stefnandi þyrfti á frekari geðgreiningu að halda og að matspróf gæfu vísbendingar um alvarlegt þunglyndi, mjög alvarlegan kvíða og mjög alvarlega streitu.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu. Þá gáfu skýrslu vitnin C-kk-nf og umræddur B sálfræðingur.

II

Málsástæður stefnanda:

Stefnandi telur að kærunefnd hafi brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og laga um útlendinga þegar kemur að margþættum heilsufarsvanda hans. Fram komi í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga að heimilt sé að veita útlendingi sem staddur sé hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Komi fram í athugasemdum við umrætt ákvæði í frumvarpi því sem varð að núgildandi lögum um útlendinga um heilbrigðisástæður að miðað sé við atriði á borð við það hvort um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og hvort meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í heimalandi viðkomandi. Meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur sé átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimalandinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Jafnframt kunni að eiga hér undir mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljist lífshættu-legir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni eða óbærilegum þjáningum. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða séu ríkari verndar-sjónarmið fyrir hendi þegar sjúkdómur sé á lokastigi. Jafnframt sé rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki sé læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varða félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans. Læknisvottorð og eftir atvikum önnur læknisfræðileg gögn þurfi að liggja fyrir þegar stjórnvöld taka ákvörðun um dvalarleyfi á þessum forsendum.

Stefnandi telur að með hliðsjón af þessu sé ljóst að mat kærunefndar útlendinga-mála þurfti að vera tvíþætt, annars vegar þurfi að liggja fyrir ákveðin læknisfræðileg gögn og hins vegar upplýsingar um möguleika stefnanda til að nálgast lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu í heimalandi sínu, Marokkó. Telur stefnandi að kærunefnd hafi ekki uppfyllt skyldur sínar að þessu leyti í máli sínu.

Stefnandi bendir á að læknisvottorð hafi ekki legið fyrir í máli sínu eins og skýrlega sé gerð krafa um í fyrrnefndum athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga, hvorki fyrir úrskurðinn 5. apríl 2018 né 16. september 2021. Aðeins hafi legið fyrir útprentanir úr sjúkraskrá stefnanda sem hafi einungis gefið sundurlausa og takmark-aða mynd af ástandi hans. Stefnandi byggir á því að greiningu eða vottorð læknis hefði þurft til að upplýsa nefndina um ástand hans. Kostnaður við slíkt vottorð sé honum hins vegar ofviða en lagaleg skylda hafi hvílt á kærunefnd að afla þess.

Stefnandi bendir á að engin áreiðanleg gögn, greining eða vottorð hafi legið fyrir um andleg vandamál stefnanda eða mögulega þroskaskerðingu hans. Þó hafi fyrirliggj-andi heilsufarsgögn gefið fullt tilefni til þess að íslensk stjórnvöld öfluðu slíkra gagna. Stefnandi bendir jafnframt á að enn síður hafi legið fyrir fullnægjandi gögn eða greining læknis á öðrum heilsufarsvandamálum hans, s. s. fitulifur, nárakviðsliti, astma og mögu-legri þroskaskerðingu hans. Að mati stefnanda sé um að ræða brot á rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Hafi kærunefnd útlendingamála því byggt mat sitt á ófullnægjandi gögnum, bæði 5. apríl 2018 og 16. september 2021.

Stefnandi byggir á því að kærunefnd útlendingamála hafi ekki framkvæmt full-nægjandi rannsókn á möguleikum hans til að nálgast lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu í heimalandi sínu og vísar í því sambandi sérstaklega til úrskurðarins 16. september 2021. Hafi til að mynda ekki verið kannað hvort lyf sem stefnandi þarfnist fáist í Marokkó. Þess í stað segi aðeins í þeim úrskurði kærunefndar að stefnandi hafi ekki borið það fyrir sig að honum séu nauðsynleg lyf ekki aðgengileg í heimaríki. Telur stefnandi að nefndin hafi misskilið frumkvæðisskyldu sína sem felist í rannsóknarreglu stjórnsýslulaga, en málsforræðisreglan gildi ekki við málsmeðferð stjórnvalda.

Stefnandi bendir á að almenn og stutt umfjöllun kærunefndar útlendingamála þegar komi að heilbrigðiskerfinu í Marokkó og valkvæð reifun nefndarinnar á heimildum gefi engan veginn raunsanna mynd af möguleikum stefnanda í heimalandi sínu til að nálgast lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu þar. Ekkert tillit sé tekið til þess að hann til-heyri vegna uppruna síns jaðarsettum hóp í Marokkó sem oft búi á dreifbýlli svæðum og sæti að auki mismunun.

Stefnandi bendir á að samkvæmt nýlegri heimild telji 89% íbúa Marokkó lyfjaverð vera hindrun þegar komi að aðgengi þeirra að heilbrigðisþjónustu og 39% hafi frestað því að sækja sér nauðsynlega heilbrigðisþjónustu af fjárhagslegum ástæðum. Heimildir greini einnig frá skorti á fjármagni og starfsfólki í heilbrigðiskerfinu sem og því að áætlanir um almennt tryggingarkerfi hafi ekki enn komið til framkvæmda að fullu. Þá nái þjónusta heilbrigðiskerfisins ekki til allra íbúa landsins, sérstaklega ekki til þeirrasem búi í dreifbýli. Hafi kærunefnd útlendingamála ekki rannsakað nægilega vel þá þjónustu sem stefnanda stæði til boða væri honum snúið aftur til Marokkó, einkum með tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna hans og almennra aðstæðna þar er varði aðgengi að lífsnauðsynlegri heilbrigðisþjónustu.

Stefnandi telur að við meðferð málsins hafi kærunefnd útlendingamála brotið gegn skyldum sínum skv. 1. mgr. 25. gr. laga um útlendinga. Hafi nefndin ekki aflað sér þeirrar einstaklingsbundnu greiningar á stefnanda sem þar sé krafist.

Loks telur stefnandi að rökstuðningur kærunefndar útlendingamála, þegar nefnd-in synjaði umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, hafi ekki upp-fyllt þær kröfur sem gerðar séu til slíks úrskurðar.

Stefnandi telur að kærunefnd hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslu-laga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga sem og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og leiðbeiningarreglu 7. gr. stjórnsýslulaga þar sem kærunefnd hafi láðst að gæta að ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Telur stefnandi að þegar kærunefnd hafi fallist á beiðni stefnanda um endurupptöku í úrskurði sínum þann 16. september 2021 hafi hún rofið tímafrest þann sem 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um. Sé óumdeilt að stefnandi hafi þann 16. september 2021 verið búinn að vera lengur á Íslandi en 18 mánuði.

Stefnandi telur sig uppfylla öll skilyrði 2. og 3. mgr. 74. gr. laga um útlendinga til að fá veitt dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laganna. Í því sambandi vill stefnandi benda sérstaklega á að ekki getur leikið vafi á því hver hann sé í skilningi b-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga þar sem hann framvísaði vegabréfi sínu við kom-una til Íslands árið 2015 þegar tekið var afrit af því eins og skjalfest sé af lögreglu. Telur stefnandi því ljóst að kærunefnd útlendingamála hafi borið að líta til 2. mgr. 74. gr. útlendingalaga í úrskurði sínum 16. september 2021. Hafi nefndinni borið að leiðbeina honum um þau skilyrði og mögulega framlagningu gagna, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, og leggja svo mat á það hvort hann félli undir 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Sé annað brot á 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga sem og 7. gr. stjórnsýslulaga. Þessu til viðbótar telur stefnandi að málsmeðferð kærunefndar hafi brotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga enda hafi umsókn hans ekki fengið sambærilega meðferð og önnur sambærileg mál er varðar beitingu 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Málsástæður stefnda:

Sýknukröfur stefnda byggja á því að hvorki séu form- né efnisannmarkar á úrskurðum kærunefndar útlendingamála nr. 159/2018 og 448/2021 sem geti leitt til ógildingar þeirra. Stefndi bendir á að kröfur stefnanda byggist einkum á málsástæðum um ófullnægjandi rannsókn og mati nefndarinnar á heilsufari hans og aðgengi að heilbrigðis-þjónustu í heimaríki, Marokkó. Í því efni sé bæði fjallað um hjartagalla stefnanda og aðra ætlaða heilsufarskvilla hans.

Varðandi rannsókn og mat á öðrum ætluðum heilsufarskvillum stefnanda en hjartagalla hans vísar stefndi til þess að stefnandi hafi fyrst sótt um hæli hér á landi í nóvembermánuði árið 2015. Í framhaldi af því hafi heilbrigði hans verið skoðað af lækni 15. desember sama ár. Í viðtali vegna umsóknarinnar 31. mars 2016 hafi stefnanda verið leiðbeint um að mikilvægt væri að hann upplýsti um allt sem hann teldi hafa þýðingu fyrir umsóknina. Aðspurður um heilsufar sitt svaraði hann því að það væri gott, hann væri bara stundum hræddur um nætur og fengi martraðir. Andleg heilsa hans væri fín.

Stefndi telur ekki verða ráðið af öðrum gögnum vegna umræddrar umsóknar að tilefni hafi gefist til að rannsaka eða meta heilsufar stefnanda nánar en raun bar vitni. Í þeim gögnum liggi meðal annars fyrir að (1) Útlendingastofnun hafi talið samkvæmt ákvörðun 6. apríl 2016 að stefnandi væri ekki í sérstaklega viðkvæmri stöðu og að hann ætti ekki rétt á dvalarleyfi á grunni mannúðarsjónarmiða af heilbrigðisástæðum, (2) tals-maður stefnanda hafi í engu vikið að heilsufari hans í greinargerð 22. júní 2016 vegna kæru á ákvörðuninni og (3) kærunefnd útlendingamála hafi, eftir að stefnandi hafði komið fyrir nefndina 15. september 2016 og tjáð sig um efni málsins, staðfest mat stofnunarinnar. Stefnandi hafi sótt aftur um hæli hér á landi 16. nóvember 2017. Í viðtali hjá Útlendingastofnun næsta dag hafi komið fram af hans hálfu að líkamlegt heilbrigði hans væri í lagi en ekki andleg heilsa hans. Um það hafi hann vísað til þess að hann væri hræddur og svæfi ekki vel. Í sama viðtali hafi komið fram að menntun hans væri engin. Í viðtali 18. janúar 2018 hafi stefnanda á nýjan leik verið leiðbeint um að mikilvægt væri að hann upplýsti um allt sem hann teldi hafa þýðingu fyrir umsókn sína um alþjóðlega vernd hér á landi. Samkvæmt endurriti af viðtalinu vék hann ekki að heilsufari sínu, að undanskildu því að haft er eftir honum að hjartað í honum gæti hætt að virka. Af þeim heilbrigðisskoðunum sem stefnandi hafi gengist undir í nóvember- og desember-mánuðum á árinu 2017, þar á meðal læknisskoðun 28. nóvember þess árs, verði ekki annað ráðið en að heilsa hans hafi verið ágæt á þeim tíma. Líkt og rakið sé í stefnu hafi hjúkrunarfræðingur þó skráð niður 24. nóvember 2017: Í viðtalinu er ekki ljóst hvort hann sé einfaldur út af menntunarleysi og skorti á getu til að lesa og skrifa eða hvort hann sé skertur af öðrum orsökum eða hvort hann glímir við geðsjúkdóm/röskun. Í næstu setningu, sem ekki hafi gerð grein fyrir í stefnu, segi hins vegar að hjúkrunarfræðingurinn hafi gefi honum tíma hjá sálfræðingi. Sami hjúkrunarfræðingur hafi skráð svipaðar athugasemdir 7. apríl 2021. Í þeim upplýsingum sem liggi fyrir um viðtöl stefnanda við sálfræðinga og aðra heilbrigðisstarfsmenn sé á hinn bóginn ekkert sem gefi til kynna að ástæða hafi verið til að rannsaka nánar en raun bar vitni hvort stefnandi væri þroska-skertur eða hvort hann væri með geðsjúkdóm eða - röskun. Verði ekki annað ráðið en að málsástæður í stefnu um að stefnandi kunni að vera þroskaskertur og að ástæða sé til að rannsaka það nánar en gert hefur verið séu í andstöðu við það sem liggur fyrir um fjölmargar athuganir heilbrigðisstarfsmanna á stefnanda. Þá megi benda á að stefnanda hafi ítrekað verið lýst sem skýrum og áttuðum, eða sambærilegt orðalag hafi verið notað um hann. Í greinargerðum talsmanns stefnanda 31. janúar og 26. febrúar 2018 hafi enn fremur í engu verið vikið að heilsufari stefnanda, þar á meðal að hann kynni að vera þroskaskertur eða með geðsjúkdóm. Í því ljósi og að teknu tilliti til þess sem þá lá fyrir um heilsufar stefnanda verði ekki séð að stefnda Útlendingastofnun eða kærunefnd útlendingamála hafi haft nokkurt tilefni til að rannsaka og meta nánar en gert var heilsufar stefnanda áður en umsókn hans var hafnað með ákvörðun stofnunarinnar 8. febrúar 2018 og sú ákvörðun hafi verið staðfest með úrskurði nefndarinnar nr. 159/2018 frá 5. apríl sama ár.

Stefndi bendir á að stefnandi hafi óskað eftir endurupptöku málsins með beiðni 6. júlí 2021 til kærunefndar útlendingamála. Hafi verið lögð fram níu fylgiskjöl með beiðninni. Eins og komi fram í beiðninni hafi hún verið byggð á því að skilyrði væru uppfyllt til að endurupptaka téð mál þar sem stefnandi hefði greinst með alvarlegan hjartagalla og atvik því breyst verulega, auk þess sem veigamiklar ástæður mæltu með því að fjallað yrði aftur um málið. Kærunefnd útlendingamála féllst á endurupptöku-beiðnina á grundvelli þeirra gagna sem fylgdu henni en taldi eftir sem áður ekki uppfyllt lagaskilyrði til að fallast á að veita stefnanda alþjóðlega vernd hér á landi eða dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Í ljósi þess á hvaða grunni endurupptökubeiðnin byggðist og afstöðu nefndarinnar um að fallast á hana verði ekki séð að nokkurt tilefni hafi verið til að rannsaka og meta heilsufar stefnanda frekar en gert var.

Stefndi bendir á að stefnandi byggi sérstaklega á því að kærunefndinni hafi borið, áður en hún kvað upp úrskurð nr. 448/2021, að rannsaka og meta nánar heilsufar hans vegna hjartagalla og aðgengi hans að heilbrigðisþjónustu í heimaríki með tilliti til skilyrða fyrir því að heimilt sé að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli mannúðar-sjónarmiða. Stefndi bendir á að þegar litið sé til þess að nefndin lagði til grundvallar það sem stefnandi hafði sjálfur byggt á um hjartagalla sinn og lyfjanotkun í endurupptöku-beiðni og að nefndin hafi meðal annars stuðst við fylgiskjöl beiðninnar verði ekki séð að tilefni hafi verið fyrir nefndina til að kalla eftir frekari heilsufarsupplýsingum um stefnanda en fyrir lágu. Þótt rannsóknarskylda hvíli á nefndinni hafi legið fyrir nauðsyn-legar og aðgengilegar upplýsingar um þau efni sem gátu haft þýðingu fyrir úrslit málsins. Að þessu leyti hafi málið því verið nægjanlega upplýst áður en umræddur úrskurður hafi verið kveðinn upp. Líkt og komi fram í úrskurði nefndarinnar hafi hún einnig fjallað um aðstæður í Marokkó, þar á meðal um heilbrigðiskerfið og aðgengi að lyfjum þar í landi, og hafi sú umfjöllun byggst á rannsókn á aðstæðum í landinu. Hafi það verið mat nefndar-innar að heilsufar stefnanda og sú meðferð sem hann þarfnaðist væri ekki svo alvarleg eða sérstök að hún væri ekki í boði í heimaríki hans eða á Spáni. Hefði stefnandi ekki leitt líkum að því að þetta mat nefndarinnar hefði verið rangt eða byggt á ófullnægjandi gögnum.

Stefndi vísar til þess að ekki verði séð að nokkrir annmarkar hafi verið á rannsókn og mati nefndarinnar á stöðu stefnanda og heilbrigðisþjónustu í Marokkó með tilliti til lagaskilyrða um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða sem valdi því að úrskurðurinn sé ógildanlegur. Hafi stefnandi ekki fært fram neitt sem leiði líkur að því að mat nefndarinnar hafi verið ófullnægjandi eða að tilefni hafi verið til að rannsaka nánar einhver atriði sem ekki hafi verið rannsökuð af hennar hálfu. Bendir stefndi á að til þess að skilyrði séu uppfyllt til að heimilt sé að veita útlendingi dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða þurfi hann að geta sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, eins og fjallað sé um í úrskurðinum.

Stefndi bendir á að það hafi verið mat nefndarinnar að stefnandi væriekki haldinn alvarlegum sjúkdómi sem teldist lífshættulegur. Þá hafi nefndin talið að stefnandi yrði ekki fyrir alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni eða óbærilegum þjáningum færi hann aftur til heimaríkis eða Spánar. Þá hafi nefndin talið að ljóst væri að sú læknismeðferð sem stefnandi fengi hér á landi væri ekki svo sérstök að honum yrði ómögulegt að fá slíka í heimaríki eða á Spáni og rof á henni myndi ekki valda stefnanda verulegum erfiðleikum. Þá hafi nefndin áður talið í úrskurði nr. 159/2018, sem áréttað hafi verið í úrskurði nr. 448/2021, að ekkert í gögnum um heimaríki stefnanda benti til þess að aðgengi hans að heilbrigðisþjónustu eða lyfjum yrði annað eða verra en annarra borgara landsins vegna þess að hann væri berbi eða hefði búið í bænum Nador sem ekki væri á afskekktu svæði.

Stefndi bendir á að Útlendingastofnun hafi metið hvort stefnandi væri í sérstak-lega viðkvæmri stöðu og hafi talið svo ekki vera með hliðsjón af viðtali við hann og fyrirliggjandi gögnum, þar á meðal upplýsingum frá heilbrigðisstarfsmönnum. Hafi þetta mat verið endurtekið með sömu niðurstöðu af hálfu bæði stofnunarinnar og kærunefndar útlendingamála. Mótmælir stefndi með vísan til þessa að ekki hafi verið metið hvort stefnandi væri í sérstaklega viðkvæmri stöðu og því að tilefni hafi verið til að endurtaka það mat oftar en raun bar vitni. Bendir stefndi á að niðurstaða um þetta atriði hafi aðeins þýðingu fyrir þá þjónustu og aðstoð sem umsækjandi um alþjóðlega vernd hér á landi kunni að þurfa á að halda meðan hann dvelur hér og hvort hann þurfi sérstaka aðstoð við málsmeðferðina. Stefnandi hafi fengið alla þá þjónustu sem honum hafi verið þörf á.

Loks byggir stefndi á því að engir annmarkar hafi verið á rökstuðningi úrskurða kærunefndar útlendingamála sem séu bæði ítarlegir og beri vel með sér þau efnisatriði sem lögum samkvæmt er gerð krafa um í úrskurðum í kærumálum. Í öllu falli séu engir slíkir annmarkar á rökstuðningi að geti valdið ógildi úrskurðanna.

Varðandi skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga bendir stefndi á að íframkvæmd hafi nefndin litið svo á að ef fallist hefur verið á endurupptöku máls sé máls-meðferðartími samkvæmt 2. mgr. 74. laga nr. 80/2016 um útlendinga hjá stjórnvöldum talinn frá því að umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi barst stjórnvöldum þar til úrskurður nefndarinnar er birtur viðkomandi og ef ástæða er til frá þeim tíma er beiðni um endurupptöku berst eða ákvörðun hefur verið tekin um að fallast á endurupptöku og þar til úrskurður nefndarinnar um þá beiðni hefur verið birtur aðila. Þessi framkvæmd hafi verið ítrekuð í fjölda úrskurða nefndarinnar en aðeins í tveimur úrskurðum hafi nefndin ekki orðað sérstaklega hvernig hún mat lengd málsmeðferðartímans. Hafi það annars vegar verið í úrskurði nr. 319/2020 og hins vegar í úrskurði nr. 353/2018. Hafi bæði málin lotið að sérstökum reglum um umsóknir barna hér á landi og séu því þegar af þeim sökum ekki sambærileg við mál stefnanda. Í fyrrnefnda úrskurðinum, sem vísað sé til í stefnu, hafi fjölskylda sótt um alþjóðlega vernd 7. ágúst 2018 og úrskurðurnefnd-arinnar hafi verið birtur 18. nóvember 2019. Málsmeðferðartími hafi því verið 15 mánuð-ir og 10 dagar. Fjórða endurupptökubeiðni þeirra hafi borist nefndinni 4. september 2020 og þeim verið birtur úrskurður 24. sama mánaðar þar sem fallist hafi verið á endur-upptöku máls þeirra vegna nýrrar málsástæðu. Málsmeðferðartími hafi því verið 20 dagar. Heildarmálsmeðferðartími hafi því náð 16 mánuðum og hafi skilyrði reglugerðar-ákvæðis, sem reyndi á í málinu, því verið uppfyllt. Barn kærenda hafi því verið talið uppfylla skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga og í ljósi meginreglunnar um einingu fjölskyldunnar hafi verið talið rétt að veita öðrum fjölskyldumeðlimum dvalarleyfi hér á landi.

Stefndi bendir á að málsmeðferðartími hjá stefnanda hafi á hinn bóginn verið fimm mánuðir, þ. e. frá 16. nóvember 2017, þegar hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi í síðara skiptið, eftir að hafa yfirgefið landið að fenginni endanlegri niðurstöðu um fyrri umsókn sína, til 9. apríl 2018 þegar úrskurður nr. 159/2018 hafi verið birtur honum. Úrskurður nr. 448/2021 hafi síðan verið birtur fyrir stefnanda tveimur mánuðum og 14 dögum eftir að endurupptökubeiðni hans hafi borist nefndinni. Málsmeðferðartími hafi því verið samanlagt um sjö til átta mánuðir og því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga um 18 mánaða málsmeðferðartíma.

III

Niðurstaða:

Stefnandi byggir á því að kærunefnd útlendingamála hafi ekki rannsakað með fullnægj-andi hætti hvort skilyrði væru til að veita honum hæli á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Í umræddu ákvæði kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Telur stefnandi að mat kærunefndar hvað þetta varðar hefði þurft að vera tvíþætt, annars vegar hefðu þurft að liggja fyrir ákveðin læknisfræðileg gögn og hins vegar upplýsingar um möguleika stefnanda til að nálgast lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu í heimalandi sínu, Marokkó.

Þegar litið er til gagna málsins má sjá að þegar stefnandi sótti fyrst um hæli hér á landi, í nóvember 2015, benti ekkert til að heilsu hans væri ábótavant. Þá var ekki vikið að heilsufari stefnanda í greinargerð talsmanns hans vegna kæru á ákvörðun Útlendinga-stofnunar til kærunefndar útlendingamála í júní 2016. Þegar stefnandi sótti aftur um hæli hér á landi í nóvember 2017 sagði hann í viðtali hjá Útlendingastofnun að líkamlegt heil-brigði hans væri í lagi en ekki andleg heilsa hans. Vísaði hann í því samhengi til þess að hann væri hræddu rog svæfi ekki vel. Í viðtali 18. janúar 2018 vék stefnandi ekki heldur að heilsufari sínu nema hvað hann sagði að ef til þess kæmi að honum yrði vísað af Schengen- svæðinu gæti hjarta hans hætt að virka.

Þegar stefnandi óskaði eftir endurupptöku málsins með beiðni 6. júní 2021 byggði hann á því að skilyrði til endurupptöku væru uppfyllt þar sem stefnandi hefði greinst með alvarlegan hjartagalla og hefðu því atvik breyst verulega, auk þess sem veigamiklar ástæður mæltu með því að fjallað yrði aftur um málið. Ekkert var þar vikið að öðru leyti að öðrum heilsufarsvandamálum stefnanda. Með hliðsjón af þessu verður ekki séð að ástæða hafi verið til þess fyrir kærunefndina að afla frekari læknisfræðilegra gagna en lágu þá þegar fyrir nefndinni. Er það því niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að ástæða hafi verið til að afla frekari læknisfræðilegra gagna áður en kærunefnd kvað upp úrskurð sinn 16. september 2021. Breytir niðurstaða sálfræðingsins B í greinargerð sem stefnandi aflaði einhliða undir rekstri málsins engu. Hitti umræddur sálfræðingur stefnanda einungis einu sinni og hefur greinargerðin því afar takmarkað sönnunargildi í málinu.

Stefnandi telur að kærunefnd útlendingamála hafi ekki framkvæmt fullnægjandi rannsókn á möguleikum hans til að nálgast lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu í heima-landi sínu. Hafi til að mynda ekki verið kannað hvort lyf sem stefnandi þarfnist fáist í Marokkó. Á það verður ekki fallist. Í úrskurði nefndarinnar kemur fram að af athugun kærunefndar verði ekki annað ráðið en að lyf séu almennt aðgengileg í heimaríki stefnanda. Þá liggi ekkert fyrir í málinu um annað en að kærandi muni eiga þess kost að nálgast heilbrigðisþjónustu sem honum sé nauðsynleg svo rof verði ekki á lyfjameðferð. Aflaði nefndin gagna um þetta efni sem vísað er tilí úrskurðinum og lagði á þau mat sem leiddi til þessarar niðurstöðu. Hefur að mati dómsins ekkert komið fram í málinu sem hnekkir þessu mati nefndarinnar. Þá hefur stefnandi því til viðbótar ekki sýnt fram á að tilefni hafi verið til að rannsaka málið nánar og afla frekari gagna áður en nefndin komst að niðurstöðu. Verður því ekki séð að nefndin hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína í máli stefnanda.

Með hliðsjón af öllu því sem rakið er að framan er fallist á það með stefnda að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að annmarkar hafi verið á rökstuðningi úrskurða kærunefndar útlendingamála heldur hafi þeir falið í sér öll þau efnisatriði sem lögum samkvæmt er gerð krafa um í úrskurðum í slíkum málum. Það er því niðurstaða dómsins að hafna því að kærunefnd útlendingamála hafi við meðferð málsins brotið gegn rann-sóknarreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993, 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 eða 1. mgr. 74. gr. sömu laga.

Ekki er fallist á að stefnandi hafi sýnt fram á að umsókn hans hafi ekki fengið sambærilega meðferð og önnur sambærileg mál er varðar beitingu 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Þá fellst dómurinn á það með stefnda að miða verði við að málsmeð-ferðartími í máli stefnanda hafi verið sjö til átta mánuðir, þ. e. fyrst í tæpa fimm mánuði frá 16. nóvember 2017, þegar hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi í síðara skiptið, til 9. apríl 2018 þegar úrskurður nr. 159/2018 hafi verið birtur honum, og síðan í tvo og hálfan mánuð frá því að beiðni um endurupptöku barst kærunefnd þar til úrskurður nr. 448/2021 var birtur stefnanda. Uppfyllti málsmeðferðartíminn því ekki skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga um 18 mánaða málsmeðferðartíma og verður því ekki fallist á málatilbúnað stefnanda á þeim grunni. Loks þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að kærunefndin hafi vanrækt að benda honum á mögulega framlagningu gagna við endurupptöku máls hans.

Með vísan til alls sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Með vísan til atvika málsins og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að að málskostnaður í málinu falli niður.

B-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

B-kk-nf Þ-kk-nf