E-2568/2010

Mál þetta sem dómtekið var 23. febrúar sl. er höfðað með stefnu birtri 24. mars 2010.

Stefnandi er J-x-x P-x-x, Ásabraut 9, Reykjanesbæ.

Stefndu eru Á-kk-nf S-kk-nf, Grænási 2a, Reykjanesbæ, og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum gert að greiða stefnanda 2.046.516 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. apríl 2007 til 27. maí 2009, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. maí 2009 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar, sem taki mið af því að hann sé ekki virðisaukaskattskyldur, og að málskostnaður verði dæmdur eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast aðallega sýknu og málskostnaðar.

Til vara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

MÁLAVEXTIR

Stefnandi hóf störf sem járnsmiður í vélsmiðju stefnda Á-kk-ef 1. febrúar 2007. Hann lenti í slysi 11. apríl 2007. Stefnandi var að klæða hús, sem var byggt aftan við og ofan á stýrishús á dráttarbifreið, með blikkplötum. Stefnandi lýsti verkinu svo fyrir dómi að það hefði tekið tíu til ellefu daga. Þegar slysið varð var hann að leggja lokahönd á verkið og var að enda við að klæða efsta hlutann á þaki hússins. Stefnandi notaði stiga til að komast upp á bifreiðina framanverða, þaðan fór hann upp á þakið sem verið var að byggja, en af framlagðri mynd að dæma hallaði það 45° aftur upp frá stýrishúsinu. Þar stóð stefnandi fram á beygðan hægri fót og studdi vinstri fót við þvingu sem hann festi þvert yfir húsið. Þvingan gaf eftir með þeim afleiðingum að stefnandi féll niður, skall með bak og höfuð á vinnuborð og lenti loks á gólfinu. Við fallið hlaut hann töluverða áverka og hann var óvinnufær frá slysdegi til 3. maí 2009. J-kk-nf V-kk-nf læknir mat afleiðingar slyssins og er matinu ekki mótmælt, en fjárhæð dómkröfu byggir á því.

Á verkstæðinu unnu stefnandi, stefndi Á-kk-nf og G-kk-nf Þ-kk-nf járnsmiður. Hvorugur samstarfsmannanna varð vitni að því þegar stefnandi datt. Slysið var tilkynnt 25. maí 2007 til Vinnueftirlitsins. Meðal gagna málsins er bréf frá Vinnueftirlitinu þar sem segir að slysið hafi ekki verið rannsakað þar sem það var ekki tilkynnt þegar það átti sér stað.

Stefndi fól stefnanda vinnuna við bifreiðina. Að sögn stefnda Á-kk-ef sá stefnandi um verkið og vann það að mestu leyti einn, en fékk aðstoð frá öðrum eftir þörfum.

Stefnandi sagði fyrir dómi að hæð frá gólfi og upp á pall sem smíðaður var aftan við bifreiðina hefði verið 80-90 cm, platan á stýrishúsinu tveir metrar og þaðan hallandi stykki, 30-40 cm. Hæð hússins yfir gólfi væri því um 3,30 metrar. Stefndi sagði að hæð bílsins sjálfs hefði verið ríflega tveir metrar og þakið á húsinu sem verið var að klæða hefði verið hærra, maður hefði átt að geta staðið uppréttur inni í því, eða því sem næst. G-kk-nf Þ-kk-nf sagði húddið hafa verið í 1,5 metra hæð og þakið í 1,8 til 2 metra hæð. Það sem verið var að klæða væri líklega komið í 2,80 til 3 metra.

Deilt er um hvort áhöldin sem til voru hafi verið fullnægjandi, og hvernig verkstjórn hafi verið háttað að því leyti. Þykir því ástæða til að rekja það sem fram er komið um áhöldin í vélsmiðjunni.

Stefndi var spurður að því fyrir dómi hvaða áhöld hefðu verið til, sem unnt hefði verið að nota við þá vinnu sem stefnandi vann. Hann sagði að það hefðu verið lyftari og vinnuborð sem gjarnan var notað sem stillans. Vinnuborðin hefðu verið tvö, þau væru á hjólum en með bremsum, líklega væru þau ekki gerð til að standa á.

Stefndi sagðist vera með tvo handlyftara og einn gaffallyftara. Inntur eftir því hvort unnt hefði verið að nota lyftarann til að vinna þessa vinnu, til að gæta öryggis, sagði stefndi að hann héldi að stefnandi hefði ekki þurft neinn lyftara. Hann hefði verið að vinna fyrir aftan húsið og þar hefði verið plata á grind, sem var búið að smíða, en stefndi vísaði í mynd sem liggur frammi. Stefnandi sagði um handlyftarann að hann væri loftdrifinn og gerður til að flytja vörubretti innanhúss, ekki sem vinnupallur. Um gaffallyftarann sagði stefndi að stefnandi hefði getað notað hann ef hann vildi, þá hefði hann staðið á palli, pallettu. Aðspurður sagði hann að ekki hefði verið til karfa til að festa á lyftarann, en hann hefði verið skoðaður einu sinni á ári. Hann væri ekki til að lyfta mönnum, en væri notaður til þess. Stefndi kvaðst ekki vita hvort stefnandi væri með lyftarapróf, en hann hefði ekki verið að nota lyftarann við vinnuna.

Stefnandi sagði að hann væri ekki með próf til að stjórna lyftara. Stefndi hefði sett timburbretti á lyftarann, þegar stefnandi var að vinna í minni hæð, en stefnandi hefði ekki talið þetta fyrirkomulag öruggt, eftir að hann var næstum því dottinn niður. Stefnandi sagðist ekki treysta því að vinna á brettinu í 2½ til 3 metra hæð. Þá hefði hann verið einn við verkið, en hinir stafsmennirnir tveir sinnt öðru, og erfitt myndi hafa verið fyrir hann að komast upp á pallettuna eftir að hafa lyft henni. Einnig nefndi stefnandi að mikill reykur kæmi úr pústi lyftarans.

G-kk-nf Þ-kk-nf sagði lyftarana hafa verið þrjá, handknúinn, loftknúinn og vélknúinn lyftara. Unnt hefði verið að setja stóra pallettu á dísellyftarann, sem hefði verið stöðug. G-kk-nf kvað stefnda frekar hafa sett ofaní við stefnanda vegna þess að vinnuaðstaðan væri ekki nægjanlega örugg.

Stefndi, Á-kk-nf sagði að þarna hefðu verið tvennar tröppur og þær væru ennþá til. Önnur trappan, sem mynd er af, hefði verið alveg ný þegar þetta var og hún væri rúmur metri á hæð, um 1,20 metrar, ekki mætti þó nota efsta þrepið. Stefnandi kvað stefnda hafa bent sér á nefndan lyftara og á áltröppurnar, þegar stefnandi nefndi verkpall við hann. Stefnandi kvaðst hafa talið að tröppurnar væru gamlar og óstöðugar. Vitnið G-kk-nf Þ-kk-nf sagði að tvennar tröppur hefðu verið til og þrír háir álstigar. Tröppurnar sem sæjust á nefndri mynd væru 1,50 eða 1,80 metrar. Þá kom fram hjá vitninu að þeir hefðu tekið tröppur með ef þeir þurftu þær til vinnu annars staðar. Hann taldi þó að þær hefðu verið í húsinu þegar slysið varð.

Um þvinguna, sem stefnandi studdist við, sagði stefndi að eftir slysið hefði stefnandi ekki minnst á hana. Hann sagði að enginn hvíldi líkamsþunga sinn á þvingu. Þvingan væri ennþá til og í lagi. Stefnandi hefði aldrei kvartað yfir þvingunum. Stefnandi sagði svo frá að hann hefði upphaflega beðið um stillansa, en þeir hefðu ekki fengist. Þegar hann var kominn að þakinu hefði hann talað við stefnda sem hefði bent honum á þvingurnar. Stefnandi hefði ekki talið þær öruggar. Hann sagði að þvingan hefði svo opnast og sprungið og benti um þetta á myndir af þvingunni.

Stefndi sagðist ekki muna hvað hann hefði sagt um áhöld og ekki muna eftir að rætt hefði verið um þetta, hann myndi ekki eftir að stefnandi hefði lýst áhyggjum.

Vitnið, G-kk-nf, sagði að ekki hefðu verið notaðir stillansar. Hann kvaðst ekki vita hvort stillansar hefðu verið til reiðu í húsinu á þessum tíma en þeir hefðu stundum verið leigðir hjá Áhaldaleigunni. Einnig kom fram hjá honum að það hefði mátt nota spýtur til að gera stillansa á milli handlyftara. Aðspurður sagðist hann telja að aðstaða hefði verið á palli sem var aftan við bifreiðina til að koma að álstiga.

Stefnandi var spurður um það að hann hefði verið metinn 45% öryrki þegar slysið varð, og samt valið að fara upp í þessa hæð. Kvaðst stefnandi hafa verið við góða heilsu en hafa fengið vinnuna í járnsmiðjunni vegna þess að hann gæti ekki klifrað lengur í stórum skipum og bátum. Hann sagðist ekki hafa getað neitað að vinna verk sem honum var falið.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK STEFNANDA

Stefnandi byggir dómkröfu sína á sakarreglunni, reglunni um vinnuveitendaábyrgð, og ströngum bótareglum um skaðabótaábyrgð vegna hættulegs vinnuumhverfis.

Stefnandi telur að stefndu beri ábyrgð á líkamstjóni stefnanda. Tjónið sé afleiðing af saknæmri og ólögmætri háttsemi stefnda Á-kk-ef. Þar sem Á-kk-nf hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á slysdegi sé félaginu einnig stefnt, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingasamninga, nr. 30/2004 og 1. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Stefnandi byggir, í fyrsta lagi, á að vinnuaðstæður og verkstjórn hafi verið ófullnægjandi. Á atvinnurekanda hvíli strangar skyldur um eftirlit og verkstjórn. Atvinnurekendur beri höfuðábyrgð á því vinnuumhverfi sem þeir búi starfsmönnum sínum og því hvernig vinnan er framkvæmd. Á vinnuveitanda hvíli skylda til að tryggja, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, sbr. 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Stefnandi vísar einnig til 37. gr. um að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta.

Það sé á ábyrgð vinnuveitanda að skapa öruggt starfsumhverfi og koma í veg fyrir slysahættu. Í því felist meðal annars að á vinnusvæðinu þurfi að vera tæki og búnaður til vinnunnar, og að starfsmönnum stafi ekki hætta af því verklagi sem beitt sé.

Stefndi, Á-kk-nf, hafi falið stefnanda að klæða stýrishús dráttarbifreiðar. Til þess hafi stefnandi þurft að vinna í þriggja til fjögurra metra hæð. Á vinnustaðnum hafi ekki verið vinnupallar eða stigar til að nota við vinnu í svo mikilli hæð. Þakið sem stefnandi vann við hafi verið mjög sleipt og hættulegt að standa á því. Hann hafi því neyðst til að nota umrædda þvingu enda ekki öðrum tækjabúnaði til að dreifa. Þvingan hafi gefið sig með fyrrgreindum afleiðingum.

Orsök slyssins sé því sú að aðstæður á vinnustaðnum voru ófullnægjandi og beinlínis hættulegar. Stefnandi hafi notað þau tæki sem stefndi útvegaði honum og ekki átt kost á að vinna verkið á annan hátt. Stefndi beri ábyrgð á þessu.

Stefndi, Á-kk-nf, hafi brugðist þeirri skyldu sinni að gæta fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar á vinnustað, sbr. 13. gr. laga nr. 46/1980. Hann hafi einnig brugðist þeirri skyldu að haga vinnu við stýrishúsið með þeim hætti að fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar væri gætt. Á vinnustaðnum hafi ekki verið fullnægjandi tæki og búnaður til að tryggja öryggi stefnanda við þá vinnu sem honum var falin og til að koma veg fyrir slysahættu við störfin. Þetta hafi leitt til slyss stefnanda og á því beri stefndi ábyrgð.

Stefnandi telur, í öðru lagi, að tæki og aðbúnaður hafi verið ófullnægjandi. Stefnandi vísar til 1. mgr. 46. gr. laga nr. 46/1980, um að tæki á vinnustöðum skuli þannig úr garði gerð að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Skv. 2. mgr. 46. gr. skuli fylgja viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Á þessum grundvelli hafi verið sett reglugerð um notkun tækja, nr. 367/2006. Þar komi fram hvaða lágmarkskröfur gerðar séu til öryggis og hollustu þegar starfsmenn nota tæki á vinnustöðum.

Í 3. gr. reglugerðarinnar sé þess getið hvað hugtakið tæki merki í reglugerðinni. Þar segi að tæki sé vél eða vélbúnaður, áhöld, verkfæri eða þess háttar búnaður sem notaður er á vinnustöðum.

Í 5. gr. reglugerðarinnar sé sú skylda lögð á atvinnurekendur að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota innan fyrirtækisins hæfi verkinu sem inna skal af hendi, þannig að starfsmenn geti notað það án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin. Við val á tæki skuli atvinnurekandi hafa til hliðsjónar hver vinnuskilyrðin eru, þar á meðal hættu sem myndast á vinnusvæði og áhættuna sem notkun viðkomandi tækis hefur í för með sér.

Þau tæki sem stefnandi hafði til verksins hafi alls ekki verið fullnægjandi. Stiginn og þvingan hafi engan veginn hæft verkinu sem unnið var, þ.e. klæðningu stýrishúss í mikilli hæð. Stiginn sem til var á vinnustaðnum og stefnandi þurfti að nota hafi verið of lítill og stefnandi ekki getað staðið í honum við vinnu sína. Þá hafi honum ekki verið látinn í té vinnupallur eða nein tæki eða búnaður sem gátu tryggt öryggi hans í þeirri hæð sem hann þurfti að vinna. Ekki hafi verið unnt að fóta sig á þakinu þar sem það hafi verið mjög hált og beinlínis hættulegt.

Stefnandi telur að stefndi hefði getað kom í veg fyrir slys stefnanda með því að hafa fullnægjandi búnað og tæki á vinnustaðnum, svo sem vinnupalla, fullnægjandi stiga eða öryggislínur. Stefnandi hafi hins vegar þurft að standa á þvingu sem geti ekki talist duga við þessar aðstæður, enda hafi hún gefið sig með þeim afleiðingum að hann hlaut talsvert líkamstjón af.

Með reglugerð nr. 367/2006 fylgi viðaukar þar sem settar séu fram lágmarkskröfur til tækja sem notuð eru á vinnustöðum. Í 2.7. gr. I. viðauka segi að þegar hætta sé á að tækjahlutur rifni eða sundrist þannig að öryggi eða heilsu starfsmanna stafi veruleg hætta af, skuli gera viðeigandi ráðstafanir til verndar starfsmönnum. Þvingan sem stefnandi stóð á hafi sundrast með þeim afleiðingum að hann féll niður og slasaðist. Stefndi hafi engar ráðstafanir gert til verndar starfsmönnum við þessar aðstæður.

Í 4.1.1. gr. II. viðauka segi að það skuli velja þau tæki sem tryggi best öryggi, þegar unnið er tímabundið í einhverri hæð, þar sem fallhætta er. Þar segi einnig að tæki skuli vera í samræmi við eðli verks og fyrirsjáanlegt álag; þannig að starfsmenn geti unnið og farið um á öruggan hátt. Stefndi hafi virt þetta ákvæði að vettugi og ekki tryggt að stefnandi hefði tæki sem voru fullnægjandi.

Stefnandi hafi notað þau tæki og búnað sem vinnuveitandi hans útvegaði honum til verksins sem honum var falið. Hann hafi ekki átt kost á að fara öðruvísi að þar sem vinnuaðstaðan bauð ekki upp á það. Ófullnægjandi vinnuaðstæður hafi leitt til slyss hans og á því beri stefndi ábyrgð.

Samkvæmt öllu framansögðu beri stefndi fulla skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda, enda sé slysið vanbúnum vinnutækjum, ónægu öryggi og ófullnægjandi vinnuaðstöðu að kenna.

Í þriðja lagi, byggir stefnandi á því að stefndu beri hallann af skorti á rannsókn á slysinu og tildrögum þess. Samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 hvíli skýr lagaskylda á stefnda að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um vinnuslys. Slysið hafi ekki verið rannsakað af hálfu Vinnueftirlits ríkisins eða lögreglu. Það sé viðurkennd venja að dómstólar skýri vafa um málsatvik þeim í óhag, sem nær stóð að rannsaka og upplýsa málsatvik. Þeirri reglu sé beitt af Hæstarétti Íslands um vinnuslys að vinnuveitandi, sem sé skylt að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins, verði að bera hallann af því að tildrög slyss séu óljós, sérstaklega ef rannsókn á slysinu hefði getað leitt slík atriði í ljós.

Um fjárhæð bóta, vísar stefnandi til matsgerðar J-kk-ef V-kk-ef læknis frá 27. apríl 2009 og ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993. Miðað sé við lánskjaravísitölu fyrir eldri fjárskuldbindingar, sbr. 15. gr. skaðabótalaga, fyrir aprílmánuð 2009, 6644.

Um þjáningabætur skv. 3. gr. skaðabótalaga segir stefnandi að matsmaður telji hann hafa verið veikan án rúmlegu í 23 daga eða frá 11. apríl 2007 til 3. maí 2007. Krafa stefnanda vegna þjáningabóta sé fundin þannig: 23 x 1420 = 32.660 krónur.

Varanlegur miski stefnanda skv. 4. gr. skaðabótalaga sé metinn 10 stig. Vegna þessa þáttar sé því krafist 10% x 8.097.500 = 809.750 króna.

Varanleg örorka skv. 5.-7. gr. sé metin 10%. Miðað sé við lágmarksárslaun skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 1.939.500 krónur. Stöðugleikatímapunktur sé 3. maí 2007.

Stefnandi hafi verið 41 árs og 304 daga gamall á stöðugleikatímapunkti. Margfeldisstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé því 304/365 af mismuninum á margföldunarstuðli 41 árs manns og 42 ára manns. Stuðullinn sé 10,129 (10,358 - 10,083 = 0,275 x 304/365 = 0,229. 10,358 - 0,229 = 10,129).

Vegna varanlegrar örorku sé því krafist 1.939.500 x 10,129 x 10% = 1.964.520 króna, en Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi þegar greitt 760.414 krónur, vegna slysatryggingar launþega, sem komi til frádráttar. Krafa vegna þessa bótaþáttar sé því 1.204.106 krónur.

Krafa stefnanda sundurliðast svo:

Þjáningabætur 32.660 krónur

Bætur vegna varanlegs miska 809.750 krónur

Bætur vegna varanlegrar örorku 1.204.106 krónur

Samtals 2.046.516 krónur

Um aðild málsins segir stefnandi að í 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, sé tjónþola heimilað að beina kröfu vegna bótaskylds atburðar hvort heldur að hinum bótaskylda eða félagi því sem ábyrgðartryggði hann. Stefnandi beini því kröfum sínum að báðum stefndu.

Heimild til aðildarsamlags byggir stefnandi á 1. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnandi byggir vaxtakröfu sína á 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Hann krefst vaxta frá tjónsdegi, en dráttarvaxta frá þeim degi þegar mánuður var liðinn frá því að matsgerð J-kk-ef V-kk-ef lá fyrir, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá hafi öll gögn legið fyrir, sem stefndu þurftu, til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta vegna tjóns stefnanda.

Um málskostnað vísar stefnandi til 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun reisir hann á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því nauðsynlegt að taka tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr., sbr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK STEFNDA

Stefndu telja í fyrsta lagi að það sé ósannað að meint tjón megi rekja til atvika sem stefndi, Á-kk-nf, beri skaðabótaábyrgð á.

Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir orsök tjóns síns. Stefndu mótmæla því að skilyrði séu til að víkja frá þessari meginreglu. Byggja stefndu á því að orsök tjóns stefnanda hafi verið óhappatilviljun og/eða aðgæsluleysi hans sjálfs.

Í málinu liggi fyrir að stefnandi vann umrætt verkefni við stýrishúsið einn. Stefnandi, sem sé lærður járnsmiður með mikla starfsreynslu, hafi ráðið vinnutilhögun algerlega sjálfur og ekki tekið við skipunum um framkvæmd verksins frá stefnda, Á-kk-þgf, eða starfsmönnum á hans vegum. Stefnandi mótmælir því að vinnuaðstöðu í vélsmiðjunni hafi á einhvern hátt verið ábótavant. Það sé beinlínis rangt sem haldið sé fram í stefnu að ekki hafi verið öðrum tækjabúnaði til að dreifa en þvingunni. Á vinnustaðnum hafi verið til reiðu ýmiss konar tæki til að létta starfsmönnum störfin, og tryggja öryggi þeirra, t.a.m. hafi þar verið sérstakt hjólaborð sem stefnandi gat notast við. Þá hafi stefnandi getað notað lyftara sem mátti festa á stiga og palla. Stefndi, Á-kk-nf, hafi mátt treysta því að stefnandi nýtti umrædd tæki við vinnu sína. Það hafi verið á ábyrgð stefnanda sjálfs að standa á þvingu í þessari hæð í stað þess að nota viðeigandi öryggisbúnað.

Því er mótmælt að verkstjórn hafi verið ábótavant. Stefndi, Á-kk-nf, hafi falið stefnanda vinnuna. Fráleitt sé að halda því fram að stefnandi, sem sé lærður járnsmiður með áralanga starfsreynslu, hafi þurft sérstaka leiðsögn við verkið. Stefndi hafi þvert á móti mátt treysta því að stefnandi ynni verkið með tilhlýðilegum hætti, þannig að fyllsta öryggis væri gætt. Stefndu vísa í þessu sambandi til 26. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað. Í 1. mgr. ákvæðisins segi að starfsmenn skuli stuðla að því, að starfsskilyrði innan verksviðs þeirra séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, og einnig að því, að þeim ráðstöfunum sem gerðar séu til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Þá segi í 2. mgr. 26. gr. að starfsmaður, sem verði var við ágalla eða vanbúnað, sem leitt geti til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann geti ekki sjálfur bætt úr, skuli umsvifalaust tilkynna það öryggisverði, öryggistrúnaðarmanni, verkstjóra eða atvinnurekanda.

Stefndu mótmæla því sérstaklega að stefnandi hafi unnið í þriggja til fjögurra metra hæð þegar slysið varð. Miðað við hæð bílsins og lýsingar stefnanda sé nær lagi að hann hafi unnið í u.þ.b. tveggja metra hæð frá gólfi. Þá er því jafnframt mótmælt að stefndi hafi á einhvern hátt brotið í bága við ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað, og reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja ásamt viðauka. Grundvallaratriðið sé að það var stefnandi sjálfur sem kaus að haga vinnu sinni með þeim gáleysislega hætti að standa á þvingu. Slíkt áhald sé venjulega notað í allt öðrum tilgangi og fráleitt að halda því fram að stefndi hafi útvegað honum þvinguna til þessara nota.

Stefndu byggja í öðru lagi á því að stefnandi verði að bera fulla ábyrgð á tjóni sínu vegna eigin sakar. Stefndu fullyrða að tjón stefnanda megi að öllu leyti rekja til aðgæsluleysis hans sjálfs.

Stefnandi hafi lýst því að hann hafi að eigin frumkvæði fest þvingu á hlið dráttarbílshússins og staðið á þvingunni. Þegar óhappið átti sér hafi stefnandi verið 42 ára og hafði hann þá unnið sem járnsmiður allt frá því að hann lauk námi í iðngrein sinni árið 1991. Í ljósi aldurs, þekkingar og reynslu stefnanda hafi honum hlotið að vera ljós sú hætta sem því var samfara að nota þvinguna með þessum hætti. Það hljóti að teljast mjög ámælisverð háttsemi hjá jafn reyndum iðnaðarmanni og stefnanda. Í verksmiðjunni hafi verið önnur tæki sem mátti nota við verkið. Þá hafi stefnandi sjálfur talið að þak bílsins væri sleipt og hættulegt. Engu að síður hafi hann ákveðið að standa á þakinu og nota einungis þvinguna til að styðjast við.

Stefndu vísa til þess að árið 2003 hafi stefnandi verið metinn til 45% varanlegrar örorku. Forsendur matsins hafi verið þær, m.a., að stefnandi gæti ekki unnið við járnsmíði. Haft sé eftir stefnanda í matinu að göngugeta hans sé takmörkuð og hann geti ekki gengið í stigum með góðu móti. Með hliðsjón af hinni varanlegu örorku stefnanda telja stefndu að það hafi verið sérstaklega varhugavert fyrir stefnanda að standa á þvingunni.

Stefnandi telur, með hliðsjón af því sem hér er rakið, vera ljóst að óhappið og tjón stefnanda verði alfarið rakið til eigin sakar hans.

Samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar hvíli sönnunarbyrði um orsök tjóns á stefnanda. Séu því engin efni til að draga úr sönnunarkröfum. Vinnueftirlitið hafi ekki talið ástæðu til að fara á vettvang, þegar slysið var tilkynnt 25. maí 2007.

Stefndu byggja á því að sérstök rannsókn Vinnueftirlitsins hefði ekki upplýst óhapp stefnanda frekar. Stefnandi hafi unnið verkið einn og engin vitni verið að því þegar hann féll á gólfið. Ekki sé byggt á því af hálfu stefnanda, að ástæður slyssins megi rekja til mistaka samstarfsmanna. Skýrslutökur af öðrum starfsmönnum hefðu því ekki upplýst orsök tjónsins.

Stefndu telja að þótt frásögn stefnanda af tildrögum slyssins væri lögð til grundvallar, þá hafi hann sjálfur skapað aðstæðurnar sem orsökuðu tjón hans. Óumdeilt sé að það var hann sem tók þá ákvörðun að standa á þvingunni. Miðað við allar aðstæður og heilsufar stefnanda hafi það verið óforsvaranleg hegðun, sem hann beri ábyrgð á. Slysið sé ekki að rekja til saknæmrar háttsemi stefnda, Á-kk-ef, eða aðila sem hann bar ábyrgð á að lögum.

Stefndu krefjast þess, verði ekki fallist á aðalkröfu um sýknu, að bætur verði lækkaðar.

Í fyrsta lagi byggja stefndu á því að bætur beri að lækka vegna eigin sakar stefnanda. Hafa röksemdir stefndu þessu til stuðnings verið raktar hér að framan.

Þá mótmæla stefndu því að dráttarvextir verði dæmdir frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi.

Stefndu vísa til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum reglna um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, og um eigin sök tjónþola. Þá er byggt á skaðabótalögum nr. 50/1993 og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem og á lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum ákvæði 25. gr. laganna. Málskostnaðarkrafa stefndu er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

NIÐURSTAÐA

Vinna stefnanda, þegar slysið varð, fólst í að líma blikkplötur ofan á nefnt þak. Verkið tók tíu til ellefu daga alls og þetta var síðasti hluti þess. Fram kom við aðalmeðferð málsins að þakið var í um þriggja metra hæð. Stefnandi lýsir atvikum svo að hann hafi hvílt meginþungann á öðrum fætinum, sem hann var með á hallandi hluta nýja þaksins, en stutt hinn fótinn við þvingu sem hann festi aðeins neðar. Ljóst er að þvingan var ekki ætluð til slíks brúks. Unnt hefði verið að minnka líkurnar á slysi með því að nota vinnupallaöllum.

Það kemur til skoðunar hvaða önnur verkfæri eða áhöld voru á verkstæðinu og hvaða úrræði stefnandi hafði, en vinnuveitanda ber að gera ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota innan fyrirtækis hæfi verki, sbr. 5. gr. rgl. nr. 367/2006. Við mat á atvikum verður að líta til þess að engin rannsókn fór fram á slysinu, enda var Vinnueftirlitinu ekki tilkynnt um það fyrr en 25. maí 2007, en skylt er að tilkynna slys svo fljótt sem unnt er, sbr. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Hefði það verið gert hefði mátt komast að því hvernig aðstæður voru og hvaða búnaður var tiltækur, auk þess sem þá hefði verið auðveldara að upplýsa atvik að slysinu. Tekið er fram í bréfi Vinnueftirlitsins, dags. 23. júní 2008, að slysið var ekki rannsakað þar sem það var ekki tilkynnt þegar það átti sér stað.

Á framlagðri mynd sést pallurinn sem smíðaður var aftan við nýbygginguna. Pallurinn var um einn metri á hæð og því var ekki mögulegt að standa á honum og vinna við þakið. Ekki verður séð að stefnandi hefði getað unnið frá pallinum, með tryggum hætti, og þeim áhöldum sem hann hafði. Um hjólaborð sem getið er um í greinargerð, sagði stefndi að þau væru ekki ætluð til að lyfta mönnum. Þá er ekkert fram komið um að þau hafi verið nægjanlega há.

Á myndinni sjást einar tröppur, sem voru á verkstæðinu þegar slysið varð. Þær eru að sögn stefnda rúmlega einn metri á hæð og nægðu því ekki til að standa á við vinnuna. Að öðru leyti er misræmi í framburði stefnanda og vitnisins G-kk-ef Þ-kk-ef um þetta atriði, en fram kom hjá G-kk-þgf að fleiri stigar hefðu verið til, og að þeir hefðu einnig verið notaðir við vinnu utan verkstæðisins. Ósannað er að nógu hár stigi hafi verið á verkstæðinu. Þær tröppur sem stefnandi hafði til ráðstöfunar, dugðu ekki.

Stefnandi taldi að það væri ótryggt að nota pallettu á gaffallyftarann, eins og á stóð. Það fór ekki fram nein skoðun á þessu atriði, trépöllum, lyftaranum, aðstæðum þegar slysið varð, og hvort unnt hefði verið að nota lyftarann örugglega með þeim áhöldum sem til voru í vélsmiðjunni. Í I. viðauka við rgl. nr. 367/2006 um notkun tækja, segir að gaffallyftarar sem geti borið starfsmenn verði að vera hannaðir með búnað til að draga úr hættu ef þeir velta, sbr. gr. 3.1.5. Einnig gildir gr. 3.2.4 um tæki til að lyfta starfsmönnum og þar er gert ráð fyrir öryggisráðstöfunum. Verður framburður stefnanda, um það að þessi leið hafi verið hættuleg, lagður til grundvallar.

Ekki voru notaðir stillansar eða verkpallar við verkið og þeir voru ekki til á verkstæðinu. Ekkert bendir til að stefnandi hafi getað byggt slíkan pall, með þeim áhöldum sem hann hafði til ráðstöfunar, en um vinnupalla gildir liður 4.3, II. viðauka við rgl. nr. 367/2006 um notkun tækja.

Skv. 13. gr. laga nr. 46/1980, um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skal vinnuveitandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, m.a. um framkvæmd vinnu. Þá skal þess gætt að tæki hæfi verki, sbr. 37. gr. sömu laga og 5. gr. rgl. nr. 367/2006, sbr. 42. gr. laganna. Fallist verður á með stefnanda að stefndi hafi ekki sinnt þessari skyldu með því að sjá ekki fyrir þeim búnaði sem þurfti til að tryggja öryggi stefnanda. Stefndu verða því dæmd til greiðslu skaðabóta.

Stefndi réð stefnanda til starfa rúmum tveimur mánuðum áður en slysið varð, hann fór með verkstjórn á vinnustaðnum og fól stefnanda vinnuna. Stefnandi segir svo frá að hann hafi beðið um betri tæki til verksins og þetta kemur einnig fram í broti úr vasabók hans. Stefndi man ekki hvað þeim fór á milli og rannsókn fór ekki fram, sem áður segir. Ekki verður séð að stefnandi hafi haft önnur úrræði en að nota þvinguna. Þá er ekkert sem bendir til að slysið tengist fyrri áverkum stefnanda eða að hann hafi ekki tekið tillit til þeirra við vinnu sína. Með vísan til þessa, og þess sem fram er komið um búnað á vinnustaðnum, er ekki fallist á að stefnandi verði vegna gáleysis látinn bera hluta tjónsins sjálfur.

Stefnandi hefur fengið gjafsóknarleyfi í máli þessu og greiðist málskostnaður hans, sem er þóknun lögmanns hans, sem telst hæfilega ákveðin 850.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, úr ríkissjóði.

Stefndu greiði 850.000 krónur í málskostnað til ríkissjóðs.

Við uppkvaðningu dóms var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 61/1991.

DÓMSORÐ

Stefndu, Á-kk-nf S-kk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, J-x-x P-x-x, in solidum 2.046.516 krónur með 4,5% vöxtum af 842.410 krónum frá 11. apríl 2007 til 3. maí 2007 og af 2.046.516 krónum frá þeim degi til 27. maí 2009, en með dráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 2.046.516 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 850.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Stefndu greiði 850.000 krónur í málskostnað til ríkissjóðs.

A-x-x V. M-kk-nf