E-114/2023

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Mál þetta, sem dómtekið var 27. október 2023, var höfðað 22. desember 2022 af S-kk-þgf V-kk-þgf Ó-kk-þgf, [...], [...], gegn SF Capital ehf., K-kvk-þgf M-kvk-þgf K-kvk-þgf og S-kk-þgf F-kk-þgf H-kk-þgf, öllum til heimilis að [...], [...].

2. Stefnandi krefst þess gagnvart stefnda SF Capital ehf. að staðfest verði með dómi riftun á samningi milli stefnanda og SF Capital ehf., dags. 30. júní 2022, um kaup á Smart Modular 72 sumarhúsi, sem lýst var yfir í bréfi til stefnda SF Capital ehf. 13. desember 2022.

Stefnandi krefst þess jafnframt að stefndu verði insolidum dæmd til að greiða honum 10.493.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtrygg-ingu af 5.246.500 krónum frá 30. júní 2022 til 26. júlí 2022 en af 10.493.000 krónum frá þeim degi til 10. janúar 2023, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu insolidum.

3. Af hálfu stefndu er í endanlegum dómkröfum krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda, en við aðalmeðferð málsins var fallið frá varakröfum allra stefndu um sýknu að svo stöddu. Þá krefjast öll stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda, í tilviki stefndu K-kvk-ef M-kvk-ef K-kvk-ef og S-kk-ef F-kk-ef H-kk-ef að viðbættum virðis-aukaskatti, auk útlagðs kostnaðar.

I Helstu málsatvik

4. Tildrög máls þessa eru þau að í júnímánuði 2022 átti stefnandi í viðræðum við fram-kvæmdastjóra stefnda SF Capital ehf. um kaup stefnanda á sumarhúsi af félaginu sem til stóð að flytja til landsins. Stefndu K-kvk-nf M-kvk-nf og S-kk-nf F-kk-nf eru eigendur stefnda SF Capital ehf. og er sú fyrrnefnda stjórnarformaður félagsins og sá síðarnefndi framkvæmdastjóri þess og meðstjórnandi.

5. Með kaupsamningi, dags. 30. júní 2022, keypti stefnandi af stefnda SF Capital ehf. byggingarefni í sumarhús af gerðinni Smart Modular 72, sem framleitt er af félaginu TICAB HOUSE Universal Technology LLC í Úkraínu. Kaupverð var ákveðið samtals 14.990.000 krónur sem skyldi greiðast í þremur hlutum, 5.246.500 krónur við undirritun samningsins, sama fjárhæð við útskipun til Íslands og eftirstöðvarnar að fjárhæð 4.497.000 krónur skyldu greiðast 14 dögum eftir afhendingu. Áætlaður afhendingartími hins selda var 15. ágúst 2022.

6. Í samræmi við kaupsamninginn greiddi stefnandi kaupsamningsgreiðsluna við undir-ritun samningsins þann 30. júní 2022. Stefndi SF Capital ehf. gaf út reikning 21. júlí 2022 vegna greiðslu númer tvö og greiddi stefnandi þá greiðslu 26. júlí 2022 í kjölfar þess að hann fékk gögn frá félaginu sem áttu að staðfesta að stefndi SF Capital ehf. hefði greitt húsið og að það væri á leið til landsins. Nánar tiltekið mun veraum að ræða annars vegar samning milli stefnda SF Capital ehf. og framleiðandans í Úkraínu, dags. 1. júlí 2022, og hins vegar reikning frá framleiðandanum þar sem stefndi SF Capital ehf. er tilgreindur sem kaupandi, dags. sama dag.

7. Samkvæmt greinargerð stefndu mun stefndi SF Capital ehf. hafa greitt tvær greiðslur til framleiðandans í Úkraínu, annars vegar 2.500.900 krónur þann 28. júlí 2022 og hins vegar 3.848.150 krónur þann 2. ágúst 2022. Af hálfu stefnanda er því mótmælt að umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi í tengslum við samning hans við stefnda SF Capital ehf.

8. Á meðal gagna málsins er farmbréf, nefnt „Waybill“ á ensku, dags. 10. október 2022, sem að sögn stefndu er vegna flutnings hússins sem stefnandi keypti af hinu stefnda félagi SF Capital ehf. Í greinargerð stefndu kemur fram að samkvæmt farmbréfinu hafi verið þrjú hús um borð í skipinu Mykines frá Rotterdam til Þorlákshafnar, en við komu skipsins til Þorlákshafnar hafi komið í ljós að einungis væru tvö hús um borð, en ekki þrjú eins og farmbréfið hafi gefið til kynna. Við nánari athugun hafi komið í ljós að annað húsanna um borð hafi verið það stórt að nauðsynlegt hafi veriðað nota tvö „bretti“ undir það.

9. Hið stefnda félag SF Capital ehf. afhenti ekki húsið á áætluðum tíma, þann 15. ágúst 2022. Stefnandi var í miklum samskiptum við stefnda S-kk-þf F-kk-þf, framkvæmdastjóra félagsins, líkt og gögn málsins bera með sér, þar sem hann leitaðiítrekaðupplýsinga um hvenær von væri á húsinu. Að sögn stefnanda hafi framkvæmdastjórinn fært fram ýmsar skýringar á afhendingardrættinum, svo sem að tafir hafi orðið á sendingu og að húsið hafi verið tvíselt af framleiðanda. H afi stefnandi loks haftsamband beint við framleið-andann í Úkraínu sem upplýsti að húsið sem stefnandi beið eftir hafi hvorki verið pantað né greitt af stefnda SF Capital ehf. Þegar stefnandi hafi borið þetta undir stefnda S-kk-þf F-kk-þf hafi sá síðarnefndi haldið því fram að framleiðandinn hafi gert mistök og boðið stefnanda í staðinn annað hús sem væri væntanlegt eftir nokkra daga. Í kjölfar þeirra samskipta hafi reynst ómögulegt að ná sambandi við hið stefnda félag, auk þess sem heimasíðu félagsins og netfangi hafi verið lokað.

10. Í stefnu kemur fram að stefnandi hafi heyrt af öðrum viðskiptavinum stefnda SF Capital ehf. sem væru í sömu stöðu og hann, þ. e. hefðu pantað sumarhús, greitt kaupverðið og ekki fengið afhent neitt hús. Þá kemur fram það álit stefnanda að ástæða væri til að ætla að fyrirsvarsmenn stefnda SF Capital ehf. hefðu falsað skjöl í viðskiptum við hann. Mun stefnandi hafa lagt fram kæru vegna þessara viðskipta á hendur félaginu og stefndu K-kvk-þgf M-kvk-þgf og S-kk-þgf F-kk-þgf til lögreglu þann 23. mars 2023 og er það mál nú til rannsóknar hjá héraðssaksóknara.

11. Með bréfi, 8. desember 2022, var skorað á hið stefnda félag að endurgreiða stefnanda innan fjögurra daga frá dagsetningu bréfsins þær greiðslur sem hann hefði innt af hendi vegna kaupsamningsins. Í bréfinu var jafnframt lýst því áliti stefnanda að félagið og stjórnendur þess hefðu sýnt af sér bótaskylda háttsemi sem leiddi til bótaskyldu þeirra, þ. m. t. væri persónuleg ábyrgð stjórnenda félagsins.

12. Með bréfi, 13. desember 2022, lýsti stefnandi formlega yfir riftun á kaupunum og það er sú ráðstöfun sem stefnandi leitar staðfestingar á með dómi, auk endurgreiðslu þess hluta kaupverðsins sem hannhefur innt af hendi.

13. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu fyrir dómi. Þá gáfu stefndu S-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf M-kvk-nf K-kvk-nf aðilaskýrslur í gegnum samskipta-forritið Teams, en þau voru stödd í útlöndum. Enn fremur gaf vitnið Á-kk-nf B-kk-nf B-x-x skýrslu í gegnum síma. Verður vitnað til framburða framangreindra eftir því sem þurfa þykir.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

14. Stefnandi byggir kröfu sína um staðfestingu á riftun á því að afhendingardráttur stefnda SF Capital ehf. hafi verið verulegur og umfram það sem sanngjarnt megi telja. Þá sé á því byggt að stefndi hafi vanefnt samninginn, auk þess sem fyrirsjáanlegt hafi verið að ekki yrði unnt að efna hann in natura þar sem enginn samningur hafi verið til staðar við framleiðanda. Stefnanda hafi þannig verið heimilt að rifta kaupunum og krefjast greiðslu sem nemi greiddu kaupverði.

15. Krafa stefnanda á hendur stefnda SF Capital ehf. byggi jafnframt á vanheimild félagsins, sem hafi selt stefnanda sumarhús sem félagið eigi ekki og hafi ekki pantað hjá framleið-anda. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna vanheimildarinnar sem nemi stefnufjárhæð-inni. Samkvæmt 41. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup eigi stefnandi skaðabótakröfu á hendur stefnda SF Capital ehf., enda hafi stefnandi hvorki vitað né mátt vita að félagið hafði ekki pantað sumarhúsið hjá framleiðanda og því engan rétt átt til að selja það. Hafi félagið heldur ekki átt rétt á því að gefa út reikning sem miði við að húsið hafi verið sent til landsins. K rafa stefnanda um riftun byggi einnig á þessum grundvelli.

16. Kröfur á hendur stefnda SF Capital ehf. og stefndu K-kvk-þgf M-kvk-þgf og S-kk-þgf F-kk-þgf byggi að öðru leyti á því að stefndu hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda. Nánar sé á því byggt að stefndu hafi bakað sér bóta-skyldu insolidum með athöfnum sínum og/eða athafnaleysi. Þannig hafi fyrirsvarsmenn stefnda SF Capital ehf. beitt blekkingum í starfsemi félagsins, allt með því markmiði að hafa fé af viðskiptavinum hins stefnda félags. H afi fyrirsvarsmenn félagsins að áliti stefnanda veitt rangar upplýsingar og gefið út tilhæfulaus skjöl, þar með talda reikninga, til að villa um fyrir stefnanda í þeim tilgangi að fá hann til að greiða fjármuni inn á reikning stefnda SF Capital ehf. Á því sé byggt af hálfu stefnanda að stefndu K-kvk-nf M-kvk-nf og S-kk-nf F-kk-nf sem stjórnarmenn í félaginu hafi haft fulla vitneskju um framangreint, en þeim hafi borið sem stjórnarmönnum að fylgjast með rekstri félagsins. Athafnir þeirra og/eða athafnaleysi hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda.

17. Stefnandi kveðst byggja á því að dæma beri stefndu til greiðslu kröfunnar insolidum. Krafan á hendur stefnda SF Capital ehf. byggi m. a. á reglum skaðabótaréttarins um bætur innan og utan samninga. Bótaábyrgð stefndu K-kvk-ef M-kvk-ef og S-kk-ef F-kk-ef sé byggð á reglum um skaðabætur utan samninga, en krafan byggi m. a. á ólögfestum reglum skaðabótaréttarins. Ljóst sé að mati stefnanda að háttsemin sé í senn saknæm og ólögmæt. Þá sé tjón stefnanda sennileg og bein afleiðing hegðunar stefndu sem raskað hafi hagsmunum stefnanda sem séu verndaðir af skaðabótareglunni.

18. Í stefnu lýsir stefnandi þeirri afstöðu sinni að háttsemi stefndu kunni að fara í bága við XXVI. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum sem leiði sam-hliða til bótaskyldu stefndu. Eftir framlagningu stefndu við upphaf aðalmeðferðar á tölvupósti frá framleiðandanum í Úkraínu frá 1. júlí 2022, ásamt fylgiskjölum, sé ekkilengur byggt á því að samningur stefnda SF Capital ehf. við framleiðandann í Úkraínu frá 1. júlí 2022 sé falsaður. Eftir sem áður sé þó byggt á því að umrædd gögn sýni ein-göngu að samningurinn og fylgigögn hafiverið send stefnda SF Capital ehf., samkvæmt ósk félagsins þar um, en ekkert liggi fyrir um að skjölin hafiverið undirrituð af stefnda og send til framleiðanda. Engin gögn liggi þannig fyrir í málinu um að pöntun á húsinu hafi verið send framleiðanda og framleiðandanumh afi aldrei borist greiðsla fyrir húsið samkvæmt upplýsingum frá framleiðanda í tölvupóstssamskiptum við lögmann stefn-anda 22. mars 2023. Stefndu beri sönnunarbyrði um að pöntun og greiðsla hafi átt sér stað og þá sönnunarbyrði hafi þau ekki axlað.

19. Stefnandi kveður samlagsaðild stefndu byggja á heimild í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, en dómkröfurnar eigi rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu og löggernings sem sé sala sumarhússins til stefnanda og sú háttsemi sem lýst er að framan, þar með talið rangar upplýsingar og tilhæfulaus útgáfa reikninga.

20. Stefnandi kveður tjón sitt nema þeirri fjárhæð sem greidd hefði verið til stefnda SF Capital ehf. þann 30. júní 2022 að fjárhæð 5.246.500 krónur og þann 26. júlí 2022 að fjárhæð 5.246.500 krónur eða samtals 10.493.000 krónur sem marki stefnufjárhæðina.

Vaxta sé krafist samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá greiðslu en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þingfestingu málsins,10. janúar 2023, til greiðsludags.

21. Um varnarþing vísar stefnandi til greinar 4.3. í kaupsamningi milli hans og stefnda SF Capital ehf. frá 30. júní 2022 þar sem samið sé um að ágreiningsmál skuli rekin fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Stefnandi vísar til 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um heimild til að sækja alla stefndu á sama varnarþingi.

22. Auk framangreindra lagaraka vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um áhrif riftunar og afhendingardráttar, en skaðabótaábyrgð stefnda SF Capital ehf. á grundvelli riftunar byggi á reglum um bætur innan samninga. Jafnframt vísar stefnandi til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, þar með talins V. kafla laganna um greiðsludrátt, riftun og skaðabótaskyldu. Þá vísar stefnandi til reglna skaðabótaréttarins, þar með talinnar sakarreglunnar, varðandi bótaábyrgð stefndu á grundvelli hinnar saknæmu háttsemi.

23. K röfu um málskostnað styður stefnandi við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

24. Í greinargerð var af hálfu stefnda SF Capital ehf. hafnað kröfu stefnanda um riftun kaup-samnings aðila frá 30. júní 2022 á grundvelli þess að óviðráðanlegar aðstæður hefðu komið í veg fyrir efndir hans in natura. Var þar um vísað til ákvæðis 3.3. í kaupsamn-ingnumog stríðsins í Úkraínu. Stefndi SF Capital ehf. kvaðst í greinargerð gangast við því að hafa ekki upplýststefnanda um hindrunina en í því efni bæri stefndi við reynslu-leysi, auk þess sem hann hefði ekki haft nægar upplýsingar til að geta fullyrt um tafatíma vegna hindrunarinnar.

25. Við aðalmeðferð málsins féll stefndi SF Capital ehf. hins vegar frá þeirri málsástæðu að afhendingardrátturinn orsakaðist af óviðráðanlegum aðstæðum eða force majeure og gekkst við því að ekki hefði tekist sönnun um þetta atriði. Þess í stað kváðust stefndu nú öll byggja á því að framleiðandinn úti í Úkraínu hefði svikið stefnda SF Capital ehf. í viðskiptunum og þannig tekið við greiðslum fyrir húsið en ekki afhentþaðfélaginulíkt og um hefði verið samið.

26. Stefndu byggja á því að stefnandi hljóti að hafa fengið rangar upplýsingar hjá framleið-anda, sbr. fullyrðingar í stefnu um að húsið sem kaupsamningur aðila hljóðaði á um hafi hvorki verið pantað né greitt af stefnda. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn þessum fullyrðingum til staðfestu og væru þær því mögulega markleysa ein og settar fram vegna misskilnings.

27. Stefndi SF Capital ehf. vísar til gagna sem hann lagði fram í málinu sem sýni fram á greiðslur stefnda til framleiðanda hússins í Úkraínu. Þá hafi hið stefnda félag verið í góðri trú um að farmbréf frá 10. október 2022 bæri með sér að hús stefnanda hafi verið flutt til landsins ásamt tveimur öðrum húsum. Stefndi hafi þannig greitt tollafgreiðslu af þremur húsum, en í ljós hafi komið að aðeins v arum tvö hús að ræða. Stefndi SF Capital ehf. byggir á því að þegar stefnandi greiddi greiðslu númer tvö samkvæmt samningi aðila hafi stefndi verið í góðri trú um að hús stefnanda væri í skipi á leið til Íslands. Það hafi komið stefnda í opna skjöldu að í umræddum flutningi voru aðeins tvö hús en ekki þrjú eins og farmbréfiðh afi gefið til kynna.

28. Í greinargerð byggði stefndi SF Capital ehf. enn fremur á því að hindrun samkvæmt ákvæði 3.3. í kaupsamningi aðila væriekki afstaðin og að efndir samkvæmt efni samn-ingsins væru enn mögulegar. Bæri því að sýkna hið stefnda félag að svo stöddu, jafnvel þótt komist yrðiað þeirri niðurstöðu að vanefnd stefnda væri veruleg, enda væru efndir enn mögulegar innan samnings. Líkt og að framan greinir féllu stefndu frá þessari máls-ástæðu við aðalmeðferð málsins, sem og kröfum um sýknu að svo stöddu á grundvelli þessarar málsástæðu.

29. Stefnda K-kvk-nf M-kvk-nf K-kvk-nf krefst sýknu á grundvelli aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samningur aðila hafi veriðá milli stefnanda og stefnda SF Capital ehf. Staða stefndu K-kvk-ef M-kvk-ef sem stjórnarmanns í stefnda SF Capital ehf. geri hana á engan hátt persónulega ábyrga fyrir ákvörðunum eða skuldbindingum félagsins. Þannig beri stefnda ekki persónulega ábyrgð á viðskipta-tengdum ákvörðunum í rekstri einkahlutafélags sem hún eigi eignarhlut í, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

30. Stefnda K-kvk-nf M-kvk-nf sé ekki framkvæmdastjóri félagsins og hún hafi ekki komið per-sónulega að ákvörðunum í máli þessu. Þá hafi stefnda ekki veitt stefnanda persónulega upplýsingar sem stefnandi telji saknæmar og ólögmætar. Jafnframt bendir stefnda á að krafa um riftun beinist ekki gegn henni og hafi ekki getað beinst gegn henni persónulega vegna þess að hún hafi engin persónuleg tengsl haft við samning stefnanda við stefnda SF Capital ehf.

31. Stefndi S-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf krefst einnig sýknu á grundvelli aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, en samningur aðila hafi veriðá milli stefnanda og stefnda SF Capital ehf. Staða stefnda S-kk-ef F-kk-ef sem framkvæmdastjóra í stefnda SF Capital ehf. geri hannekki persónulega ábyrgan fyrir ákvörðunum eða skuld-bindingum félagsins sem teknar h afi verið í góðri trú og viðskiptalegum tilgangi.

32. Þannig hafi öll samskipti stefnda S-kk-ef F-kk-ef við stefnanda verið í hlutverki fram-kvæmdastjóra stefnda SF Capital ehf. og fallið innan marka starfa hans sem fram-kvæmdastjóri. Hann hafi aldrei veitt stefnanda upplýsingar sem hann hafi vitað að væru rangar, heldur hafi þær verið settar fram í góðri trú.

33. Stefndu vísa til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir samninga samkvæmt efni þeirra og til almennra viðskiptavenja. Þá vísa stefndu til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 um aðild og málsástæður, auk laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Um málskostnaðarkröfu vísa stefndu til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

34. Mál þetta varðar kaupsamning sem komst á milli aðila sumarið 2022 um innflutning á ósamsettum einingum sumarhúss, sem hið stefnda félag SF Capital ehf. tók að sér að flytja inn og afhenda stefnanda gegn greiðslu umsamins kaupverðs. Dómkröfur stefn-anda eru tvíþættar. Annars vegar er krafist staðfestingar á riftun kaupsamningsins vegna vanefnda stefnda SF Capital ehf. og hins vegar krefst stefnandi greiðslu skaðabóta úr hendi stefndu insolidum sem nemi þeirri fjárhæð sem hann hafi innt af hendi vegna kaupsamningsins. Málsatvikum er nánar lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

35. Stefnandi byggir kröfu sína um riftun kaupsamningsins á því að afhendingardrátturstefndah afi verið verulegur og félagið þannig van efnt samninginn. Þá byggir stefnandi á því að það hafi verið fyrirsjáanlegt að ekki yrði unnt að efna samninginn in natura þar sem enginn samningur hafi verið gerður við framleiðanda hússins í Úkraínu og engar greiðslur hafi borist frá stefnda til framleiðandans.

36. Fyrir liggur í málinu að stefndi SF Capital ehf. afhenti ekki sumarhúsið á umsömdum tíma og húsið hefur ekki enn verið afhent. Við aðalmeðferð málsins var því lýst yfir af hálfu stefndu að ekki væri lengur möguleiki á að efna samninginn samkvæmt efni sínu. Enn fremur var því lýst yfir af hálfu stefndu að fallið væri frá þeirri málsástæðu að afhendingardrátturinn stafaði af óviðráðanlegum aðstæðum, en því haldið fram að hann stafaði af því að framleiðandinn í Úkraínu hefði svikið stefndu í viðskiptum með því að taka við greiðslum fyrir húsið án þess að afhenda það.

37. Á meðal gagna málsins er tölvupóstur, dags. 22. mars 2023, frá framleiðanda sumar-hússins í Úkraínu til lögmanns stefnanda. Í þeim tölvupósti upplýsir framleiðandinn lög-manninn um að stefndi S-kk-nf F-kk-nf hafi óskað eftir reikningi (invoice) fyrir sumar-húsi, „model 72“, en engar frekari viðræður hafi átt sér stað, engin greiðsla borist eða tæknilegar útfærslur gerðar. Þá kom fram að framleiðandinn framleiði aldrei hús án þess að fá greiðslu og klykkt út með því að framleiðandinn hafi enga slíka pöntun undir höndum(„we do not have such an order“).

38. Í kjölfar framangreindra samskipta lögmanns stefnanda við framleiðanda hússins í Úkraínu var skorað á stefndu þann 22. mars 2023 að leggja fram afrit af samskiptum stefndu við framleiðanda hússins, skriflega staðfestingu frá framleiðanda um að sá hluti kaupverðs sem stefnandi reiddi af hendi samkvæmt kaupsamningi hafi verið greiddur til framleiðanda og skriflega staðfestingu frá framleiðanda um að húsið hafi verið tilbúið til útskipunar þann 26. júlí 2022.

39. Við upphaf aðalmeðferðar var af hálfu stefndu lagður fram tölvupóstur, dags. 1. júlí 2022, frá framleiðandanum í Úkraínutil stefnda S-kk-ef F-kk-ef, auk kaupsamning sog reiknings (invoice) með sömu dagsetningu sem að sögn stefndu fylgdu tölvupóstinum í viðhengi, en þessi skjöl eru ekki með undirritun af hálfu stefnda. Hins vegar voru þessi sömu skjöl lögð fram af hálfu stefnanda við þingfestingu málsins og þá með undirritun af hálfu stefnda. Stefnandi lýsti því í skýrslu sinni fyrir dómi að stefndi S-kk-nf F-kk-nf hefði afhent honum þessi skjöl sem staðfestingu áað stefndi hefði greitt húsið og að það væri á leið til landsins. Í kjölfar þess hafi stefnandi greitt greiðslu númer tvö þann 26. júlí 2022. Þá eru á meðal gagna málsins tvö skjáskot úr heimabanka stefnda SF Capital ehf. sem stefndu segja að sýni fram á tvær greiðslur sem hið stefnda félag hafi innt af hendi til framleiðandans í Úkraínu vegna húss stefnanda.

40. Í kaupsamningi milli stefnda SF Capital ehf. og framleiðandans í Úkraínu, sem og reikningi (invoice) sem sendur var með kaupsamningnum, koma fram bankaupplýsingar og reikningsnúmer sem stefndi átti að greiða inn á fyrir húsið. Enn fremur er þar lýsing á ósamsettu húsinu og raðnúmer þess tilgreint. Í skjáskotum af millifærslum sem stefndi kveður vera greiðslur fyrir húsið, annars vegar frá 28. júlí 2022 og hins vegar frá 2. ágúst 2022, er ekkert raðnúmer tilgreint sem gæti tengt færslurnar við hús það sem stefnandi keypti af stefnda SF Capital ehf. Þá er einnig ósamræmi hvað varðar bankaupplýsingar á þann veg að millifærslurnar eru inn á tvo reikninga, sem ekki eru með sama reiknings-númeri og gefið var upp í kaupsamningnum sjálfum við framleiðandann í Úkraínu og í öðru tilvikinu er ekki heldur um þann banka að ræða sem er tiltekinn í samningnum.

41. Samkvæmt framangreindu er verulegt ósamræmi á milli þess sem kemur fram í samn-ingi stefnda við framleiðandann í Úkraínu og þess sem tilgreint er í skjáskotunum af millifærslunum tveimur sem stefndu segja vera greiðslur fyrir sumarhúsið. Það er mat dómsins að ekki verði ráðið af þessum skjáskotum að um sé að ræða greiðslur fyrir það hús sem stefnandi keypti af stefnda SF Capital ehf. Vegur þar þyngst að bankaupplýs-ingar passa ekki, auk þess sem ekkert raðnúmer er tilgreint við millifærslurnar. Fram-burður stefnda S-kk-ef F-kk-ef fyrir dómi um að ekki tíðkist að setja raðnúmer pöntunar á greiðsluskjöl er að mati dómsins ótrúverðugur og engin gögn í málinu styðja þá skýr-ingu. Þá gátu stefndu S-kk-nf F-kk-nf og K-kvk-nf M-kvk-nf í skýrslum sínum fyrir dómi ekki gefið skýringu á því ósamræmi sem var milli kaupsamningsins við framleiðanda og þess sem kom fram á skjáskotum af millifærslum.

42. Þótt tölvupóstur frá framleiðandanum í Úkraínu til stefnda frá 1. júlí 2022 staðfesti að stefndi hafi fengið þessi skjöl send frá framleiðanda eru engin gögn í málinu sem sýna fram á að stefndi hafi sent skjölin undirrituð til baka og þar með lagt fram formlega pöntun fyrir húsinu. Þvert á móti liggja fyrir gögn um að framleiðandinn hafni því að húsið hafi verið pantað. Enn fremur liggja samkvæmt framansögðu ekki fyrir óyggjandi gögn sem staðfesta að hið stefnda félag hafi greitt framleiðandanum fyrir húsið, en samkvæmt upplýsingum frá framleiðanda er aldrei farið í framleiðslu nema greiðsla liggi fyrir. Þá eru engin gögn í málinu sem geta staðfest þann framburð stefndu S-kk-ef F-kk-ef og K-kvk-ef M-kvk-ef fyrir dómi að framleiðandinn hafi tekið við greiðslum en svikið þau um afhendingu hússins.

43. Telja verður ósannað með öllu að farmbréf, dags. 10. október 2022, tengist með nokkrum hætti húsinu sem stefnandi keypti. Engin nánari lýsing kemur fram í farm-bréfinu önnur en að um sé að ræða þrjú „Module House“. Framburður stefnda S-kk-ef F-kk-ef fyrir dómi um að hann hafi haldið að hús stefnanda væri í þessari sendingu vegna þess að framleiðandinn hafi sagt honum það hefur að mati dómsins enga þýðingu, enda ljóst að þarna var komið langt fram yfir þann afhendingardag sem samið var um í kaup-samningnum við stefnanda.

44. Samkvæmt 22. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup getur kaupandi krafist m. a. riftunar og skaðabóta ef hlutur er ekki afhentur eða hann er afhentur of sein tog kaupanda er ekki um að kenna eða atvikum sem hann varða. Í 25. gr. laganna er nánar mælt fyrir um rétt kaupanda til riftunar vegna greiðsludráttar (afhendingardráttar) seljanda. Þar segir að kaupandi geti rift kaupum þegar greiðsludráttur hefur í för með sér verulegar vanefndir. Einnig er unnt að rifta kaupum ef seljandi afhendir ekki söluhlut og efndir dragast fram yfir sanngjarnan viðbótarfrest sem kaupandi hefur sett. Þá er í 1. mgr. 27. gr. laga um lausafjárkaup mælt fyrir um að kaupandi geti krafist skaðabóta vegna þess tjóns sem hann bíður vegna greiðsludráttar af hálfu seljanda. Þetta gildir þó ekki ef seljandi sýnir fram á að greiðsludráttur hafi orðið vegna hindrunar sem hann fékk ekki ráðið við eða ekki er með sanngirni unnt að ætlast til að hann hafi haft hindrunina í huga við samnings-gerð eða getað komist hjá eða sigrast á afleiðingum hennar. Loks er í 5. mgr. 27. gr. laganna kveðið á um að kaupandi geti ávallt krafist skaðabóta ef greiðsludrátt eða tjón má rekja til mistaka eða vanrækslu af hálfu seljanda.

45. Samkvæmt kaupsamningi stefnanda við stefnda SF Capital ehf. átti að afhenda sumarhúsið 15. ágúst 2022 samkvæmt áætlun. Það gekk ekki eftir og húsið hefur ekki enn verið afhent og ljóst að stefndi getur ekki efnt samninginn eftir efni sínu. Afhend-ingardrátturinn varð ekki vegna nokkurra atvika sem stefnandi gat borið ábyrgð á, heldur þvert á móti vegna þess að hið stefnda félag hafðiekki greitt fyrir húsið til framleiðanda.

Var þannig um verulegar vanefndir að ræða af hálfu stefnda SF Capital ehf. og stefnanda var heimilt að rifta samningnum og rétt að krefjast endurgreiðslu þess hluta kaupverðs-ins sem hann hafði innt af hendi, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000.

46. Af hálfu stefnanda er málið höfðað á hendur félaginu SF Capital ehf. sem samningsaðila hans, en jafnframt á hendur stefndu K-kvk-þgf M-kvk-þgf og S-kk-þgf F-kk-þgf persónulega sem fyrirsvarsmönnum félagsins. Þannig er byggt á því af hálfu stefnanda að hann hafi orðið fyrir tjóni sem sé að rekja annars vegar til vanefnda stefndu og hins vegar til vanheimildar þeirra til að ráðstafa hinu margumrædda sumarhúsi. Stefndu K-kvk-nf M-kvk-nf og S-kk-nf F-kk-nf hafi þannig sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi og beri skaðabótaskyldu utan samninga. Af hálfu stefndu K-kvk-ef M-kvk-ef og S-kk-ef F-kk-ef er hins vegar krafist sýknu á grundvelli aðildarskorts þar sem þau hafi ekki verið aðilar að kaupsamningnum og beri ekki persónulega ábyrgð á viðskiptatengdum ákvörðunum í rekstri hins stefnda félags, sem gerðar hafi verið í góðri trú.

47. Hér að framan hefur verið rakið hvernig stefndi S-kk-nf F-kk-nf sem annar eigandi, með-stjórnandi og framkvæmdastjóri félagsins kom fram fyrir hönd þess í öllum samskiptum við stefnanda í viðskiptum aðila. Jafnframt hefur verið rakið að gögn málsins sýna ekkifram áaðhúsið hafi verið pantað með því að stefndu hafi sent skjöl undirrituð tilfram-leiðandans í Úkraínu, né heldur að greitt hafi verið fyrir húsið að neinu leyti. Stefnda K-kvk-nf M-kvk-nf hefur borið um það fyrir dóminum að hennar eina aðkoma að umræddum viðskiptum hafi verið að millifæra til framleiðanda tvær greiðslur fyrir húsið, en líkt og að framan greinir hefur ekki verið sýnt fram ámeð óyggjandi gögnum að það hafi verið gert. Þá bera gögn málsins það með sér að stefnda K-kvk-nf M-kvk-nf hafi haft meiri aðkomu að rekstri félagsins, svo sem að setja auglýsingar í þess nafni á netið, jafnvel löngu eftir að ljóst varð að félagið var í verulegum fjárhagserfiðleikum. Hér ber að hafa í huga að stefnda er annar eigenda og stjórnarformaður félagsins og ber ákveðnar skyldur til að fylgjast með að skipulag þess og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Geta stefndu sem stjórnarmenn í einkahlutafélagi ekki borið fyrir sig reynsluleysi eða vankunnáttu í þessum efnum.

48. Að þessum atvikum virtum telur dómurinn að sýnt hafi verið fram á að stefndu hafiekki verið í góðri trú þegar þau tóku við greiðslum frá stefnanda vegna hússins. Var þannig um að ræða vanheimild stefndu, enda stóð húsið þeim ekki til boða nema greitt hefði verið fyrir það áður, enstefnandagatekki verið kunnugt um vanheimildina. Má raunar ráða af gögnum málsins að stefndi S-kk-nf F-kk-nf hafi afhent stefnanda gögn sem ranglega gáfu til kynna að húsið hefði verið pantað og greitt fyrir það.

49. Gögn málsins bera með sér að stefndu hafa verið kærð til lögreglu vegna viðskiptanna við stefnanda og að héraðssaksóknari hefur tekið það til rannsóknar, sem er skammt á veg komin. Þá er byggt á því af hálfu stefnanda að stefndu hafi einnig vanefnt sams konar eða svipaða samninga við aðra einstaklinga, sem jafnframt hafi kært þau viðskipti til lögregluog talið að um svik stefndu væri að ræða. Viðskipti stefndu við einstaklinga sem ekki eru aðilar að máli þessu geta ekki haft þýðingu fyrir niðurstöðu þess. Þá hafa stefndu hvorki verið ákærð né dæmd fyrir brot gegn XXVI. kafla almennra hegningar-laga nr. 19/1940. Í því sambandi er þó rétt að líta til þess að það er ekki skilyrði að háttsemi sé refsiverð til að skaðabótaábyrgð geti stofnast.

50. Að virtum atvikum málsins þykir ljóst að stefndu K-kvk-nf M-kvk-nf og S-kk-nf F-kk-nf hafi með saknæmum hætti valdið stefnanda tjóni, bæði persónulega og í nafni félagsins SF Capital ehf. Skyldur hins stefnda félags samkvæmt kaupsamningnum voru að afhenda stefnanda sumarhúsið gegn greiðslu umsamins kaupverðs. Þær skyldur voru vanefndar, svo sem að framan er rakið, og baka þær vanefndir stefnda félaginu SF Capital ehf. bótaskyldu innan samninga. Á því tjóni sem hlaust af vanefndum félagsins bera stefndu K-kvk-nf M-kvk-nf og S-kk-nf F-kk-nf, eins og atvikum er háttað, þó óskipta ábyrgð ásamt félaginu, en persónulega bótaábyrgð á vanefndunum hafa þau bakað sér með saknæmri háttsemi í störfum sínum fyrir félagið, sbr. 1. og 2. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994. Þau höfðu lofað efndum í nafni félags sem þau áttu og stjórnuðu saman og höfðu talið stefnanda trú um að umrætt sumarhús hefði verið pantað og greitt fyrir það og stæði þeim því til ráðstöfunar til stefnanda, sem reyndist ekki vera.

51. Af öllu því sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að fallist verður á báðar dómkröfur stefnanda, svo sem nánar greinir í dómsorði. Samkvæmt þeirri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður einnig fallist á kröfur stefnanda um málskostnað að skaðlausu óskipt úr hendi stefndu sem þykir, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónur.

52. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður og af hálfu stefndu flutti málið J-kk-nf A-kk-nf K-kk-nf lögmaður.

53. G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 1. september 2023 en hafði fram að þeim tíma engin afskipti af meðferð þess.

Dómsorð:

Staðfest er riftun á samningi milli stefnanda og SF Capital ehf., dags. 30. júní 2022, um kaup á Smart M odular 72 sumarhúsi, sem lýst var yfir í bréfi til stefnda SF Capital ehf., dags. 13. desember 2022.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 1 0.493.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.246.500 krónum frá 30. júní 2022 til 26. júlí 2022, en af 10.493.000 krónum frá þeim degi til 10. janúar 2023, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 1.200.000 krónurí málskostnað.

G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf