E-4921/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 13. nóvember sl., var höfðað 28. nóvember 2013.

Stefnandi er S-kvk-nf D. Þ-kvk-nf, Týsgötu 4c í Reykjavík.

Stefndi er Riding Iceland Operations ehf., Kringlunni 7 í Reykjavík.

Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna varanlegra líkamsáverka er hún hlaut í hestaferð á vegum stefnda 20. júní 2012. Þá er krafist málskostnaðar líkt og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi og réttargæslustefndi skiluðu sameiginlegri greinargerð í málinu 23. janúar sl. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar, en réttargæslustefndi gerir ekki sjálfstæðar dómkröfur.

I

Stefnandi tók þátt í þriggja daga hestaferð á Njáluslóðir á vegum stefnda sem hófst miðvikudaginn 20. júní 2012. Kvöldið áður en lagt var af stað voru hestar valdir fyrir þátttakendur í ferðinni, sem voru um 20 talsins. Stefnanda var úthlutað hesti sem henni var sagt að héti L-kk-nf, en kom síðar í ljós að hét D-kk-nf. Hesturinn var ekki í eigu stefnda, en hafði verið fenginn að láni yfir sumarið.

Áður en haldið var af stað í ferðina fékk stefnandi tilsögn í gerði hjá fyrirsvarsmanni stefnda, þar sem gerðar voru ýmsar æfingar varðandi stjórn hestsins. Lagt var af stað í einfaldri röð og var stefnandi aftarlega í hópnum. Hún taldi hestinn strax láta illa að stjórn og vilja snúa við og fara aftur í gerðið, þaðan sem lagt var af stað. Hesturinn fór úr röðinni, niður fyrir reiðgötuna á malarveg og fram úr nokkrum hestum. Þá hljóp hann upp á tún þar sem stefnandi féll af baki og slasaðist illa, en hún hlaut brot á hryggjarlið.

Stefndi tilkynnti slysið til réttargæslustefna 24. júlí 2012. Þar er slysinu lýst þannig:

Slysið gerist í upphafi ferðar. Lagt var af stað á feti. Eftir að farnir höfðu verið 400-500 m myndast bil milli hests tjónþola og næsta hests. Hesturinn fer þá upp á brokk. Tjónþola bregður við og hljóðar og hvetur það hestinn enn frekar. Tjónþoli missi þá jafnvægið og fellur út á grasbakka við hlið reiðvegarins. Hesturinn var á brokki þegar þetta gerist. Við fallið brotnar hryggjaliður og gekkst tjónþoli undir aðgerð í kjölfarið. Engar (orð ógreinilegt) urðu af þessu en tjónþoli hefur liðið kvalir og önnur óþægindi af slysinu.

Í málinu liggja fyrir læknisfræðileg gögn um tjón stefnanda, meðal annars sérfræðileg matsgerð A-kk-ef A-kk-ef læknis og G-kk-ef P-kk-ef hæstaréttarlögmanns þar sem fram kemur að varanlegar afleiðingar slyssins séu óþægindi frá baki og vinstri fæti. Meta þeir varanlegan miska stefnanda 13 stig og varanlega örorku 5%.

Stefnandi leitaði afstöðu réttargæslustefnda til bótaskyldu með bréfum 9. og 15. júlí 2013. Með bréfi réttargæslustefnda, dags. 12. september 2013, var greiðsluskyldu hafnað þar sem ekki yrði séð að slys stefnanda væri að rekja til saknæmrar eða ólögmætrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans eða annarra atvika er stefndi bæri skaðabótaábyrgð á. Taldi réttargæslustefndi að slysið væri að rekja til óhappatilviks.

Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 16. september 2013. Með úrskurði nefndarinnar 29. október 2013 var bótaskyldu hafnað þar sem ekki var talið sannað af gögnum málsins að hesturinn hafi verið haldinn einhverjum þeim ókostum að óforsvaranlegt hafi verið að setja stefnanda á bak honum. Þá var talið að ekki hafi skort á leiðbeiningar sem stefnandi fékk fyrir slysið sem koma hefðu átt í veg fyrir slysið. Ferðin hafi því ekki verið ófullnægjandi í skilningi laga um alferðir.

II

Stefnandi byggir á því að samningur sá sem gerður hafi verið í aðdraganda ferðarinnar falli undir gildissvið laga nr. 80/1994 um alferðir, sbr. 1. og 2. gr. laganna, en ferðin hafi verið seld á heildarverði og átt að standa yfir í þrjá daga. Þá byggi stefnandi kröfu sína einnig á almennum skaðabótareglum. Stefndi sé með ábyrgðartryggingu ferðaheildsala og ferðasmásala hjá réttargæslustefnda sem taki til tjóns sem leiði af bótaábyrgð og falli á vátryggðan samkvæmt lögum um alferðir, sbr. grein 4.1 í vátryggingaskilmálunum.

Í 13. gr. laga um alferðir komi fram að verði farkaupi fyrir meiðslum vegna þess að alferð sé ófullnægjandi eigi hann rétt á skaðabótum, nema því aðeins að vanefnd á framkvæmd samningsins verði ekki rakin til vanrækslu seljanda eða annars þjónustuaðila. Þær vanefndir sem ekki verði raktar til vanrækslu séu tæmandi taldar í liðum a-c í ákvæðinu. Samkvæmt athugasemdum við 13. gr. frumvarps til laganna eigi tjónþoli rétt á skaðabótum nema ferðaheildsali eða ferðasmásali geti sýnt fram á að tjónið sé ekki vegna vanrækslu, hvorki af hans hálfu né nokkurs aðila sem falin hafi verið framkvæmd hluta af alferðinni, t.d. flutningsaðila eða hóteleiganda. Þar af leiðandi hvíli öll sönnunarbyrði í máli þessu á stefnda. Í öllu falli sé um ívilnandi sönnunarreglur að ræða fyrir stefnanda.

Stefnandi byggi einnig á því að fararstjóri og eigandi hestaleigunnar hafi sýnt af sér gáleysi og þar með sök. Því eigi hún rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu félagsins hjá réttargæslustefnda. Ferðin hafi verið sérstaklega auglýst sem hestaferð fyrir óvana. Því hafi verið rík ástæða til að gæta að öryggi neytenda í ferðinni. Stefnandi mótmæli því að ferðin hafi verið kynnt sem „auðveld ferð“ en bendi á að sé ferð kynnt sem slík án frekari útskýringa feli það í sér að ferðin sé ætluð óvönum. Það verði að teljast vítaverð vanræksla, hafi ferðin ekki verið ætluð óvönum, að heimila stefnanda að taka þátt í henni. Gera verði þá kröfu til stefnda, sem sérhæfi sig í hestaferðum fyrir almenna neytendur, að allar auglýsingar og lýsingar á ferðum séu auðskiljanlegar og lýsandi fyrir eðli ferðarinnar. Samkvæmt almennri orðnotkun beri að skilja framangreint orðalag sem svo að ferðin hafi verið ætluð óvönum. Þá verði að túlka auglýsingar, sem settar séu einhliða fram af þjónustuaðila, honum í óhag sé skynsamlegur skilningur neytanda annar. Hafi forsvarsmenn stefnda viljað leggja annan skilning í orðalag auglýsingarinnar hefði þeim verið í lófa lagið að útskýra það betur, en þess verði að krefjast að auglýsingar séu ekki villandi í augum neytenda.

Forsvarsmenn stefnda hafi verið fullkomlega meðvitaðir um reynsluleysi stefnanda varðandi hesta. Það hafi því verið ámælisvert að útvega henni hest sem ekki hafi verið í eigu félagsins og þar af leiðindi lítil þekking og reynsla af. Þá hafi umræddur hestur verið svokallaður „framhestur“ og því enn ámælisverðara að stilla honum upp aftarlega í reiðröðinni. Jafnframt verði að telja það fararstjóra og eiganda félagsins til gáleysis að úthluta stefnanda hestinum í ljósi þess að hann hafi verið grandsamur um að knapi hefði fallið af honum degi áður.

Stefnandi hafi fengið takmarkaða leiðsögn áður en lagt hafi verið af stað í ferðina. Verði að telja það sérstaklega varhugavert þegar um sé að ræða konu á miðjum aldri sem sé óvön hestamennsku. Óverjandi sé annað en að óvanir menn sem fari í hestaferð séu settir á svokallaða reiðskólahesta, þ.e. þæga hesta sem fylgi öðrum hestum í slíkum ferðum, eða að sérstök athugun fari fram, áður en lagt sé af stað í slíka ferð, á því hvernig óvönum gangi að stjórna þeim hesti sem þeim sé fenginn. Á lýsingum reiðnámskeiða fyrir óvana megi sjá að lengd þeirra sé yfirleitt frá einni viku til tveggja vikna og útvegaðir séu þægir og góðir hestar. Stefnanda hafi einungis verið sýndar æfingar rétt áður en lagt hafi verið af stað í ferðina, án þess að hún væri látin reyna slíkt sjálf. Þar hafi verið framkvæmdar stöðvunaræfingar, ýmsar aðrar æfingar varðandi stjórn hestsins og viðbrögð við því ef hestur fælist. Eðli málsins samkvæmt hafi slík kennsla ekki verið ítarleg. Ótækt sé að ætla að hægt hafi verið að kenna nauðsynleg undirstöðuatriði á svo skömmum tíma. Þeim sem staðið hafi fyrir ferðinni hafi mátt vera ljóst að óvanir reiðmenn þyrftu ákveðna þjálfun áður en þeim væri hleypt í slíka ferð. Stutt leiðsögn áður en farið sé af stað í krefjandi hestaferð geti ekki fullnægt þeim kröfum sem gera verði til aðila sem selji slíka þjónustu. Þetta hafi því falið í sér vanrækslu af hálfu starfsmanna og fyrirsvarsmanna stefnda.

Slys stefnanda verði hvorki rakið til sakar hennar né óviðráðanlegra aðstæðna. Samkvæmt tilskipun nr. 90/314/EBE, sem lög um alferðir byggist á, sé markmið laganna að tryggja hagsmuni neytenda. Þar komi fram sú skilgreining á óviðráðanlegum aðstæðum (force majeure) að sá er beri þær fyrir sig fái engu um ráðið og hefði ekki getað komið í veg fyrir afleiðingar þeirra þótt öll aðgát hefði verið viðhöfð.

Stefnandi telji að hún hafi haft sig rétt að í samræmi við þær takmörkuðu leiðbeiningar sem hún hafi fengið og ekkert gert óvenjulegt til að styggja hestinn. Ótækt sé að ætla að um óviðráðanlegar aðstæður eða óhappatilvik hafi verið að ræða. Fyrirsvarsmaður ferðarinnar hafi verið grandsamur um fyrri hegðun hestsins og hefði því getað komið í veg fyrir slysið með því að útvega stefnanda annan og þægari hest. Stefnandi hefði ekki samþykkt að ríða hestinum hefði hún vitað að annar knapi hefði fallið af honum degi áður. Þá hafi þekking stefnda á hestinum verið verulega takmörkuð, enda hafi hesturinn verið fenginn að láni þetta sumarið. Hesturinn hafi farið úr röðinni og hlaupið til baka. Enginn leiðsögumaður hafi verið í námunda við stefnanda til að koma í veg fyrir þá atburðarás. Hegðun hestsins hafi verið með þeim hætti að óvanur hestamaður hafi ekki mátt vænta slíkra viðbragða. Hægt hefði verið að koma í veg fyrir slysið með réttum vinnubrögðum og eðlilegri aðgát fyrirsvarsmanna og starfsmanna hestaleigunnar.

Varðandi sönnunarbyrði sé byggt á því sem fram komi í 13. gr. laga um alferðir. Þar segi að farkaupi eigi rétt á skaðabótum nema því aðeins að vanefnd á framkvæmd samningsins verði ekki rakin til vanrækslu seljanda eða annars þjónustuaðila. Það standi stefnda nær að sýna fram á að vanefndin verði ekki rakin til vanrækslu hans.

Stefnandi sé algerlega óvön hestamennsku og kunnátta hennar og þekking sé lítil sem engin í þeim efnum. Stefnandi byggi á því að útreiðar séu almennt hættulegar fyrir óvana, nema um sé að ræða svokallaða reiðskólahesta sem eingöngu fylgi öðrum hestum í reið. Það hafi sá hestur sem stefnandi hafi verið sett á ekki gert. Á heimasíðu stefnda komi fram kröfur um reynslu fólks á hestum sem nauðsynleg sé til þess að taka þátt í ferðum þess. Þekking á grundvallaratriðum, auk hæfileika til að stjórna hesti á mismunandi hraða og í óbyggðum, sé lágmarkskunnátta. Þá segi enn fremur að hestaleigan taki ekki á móti algerum byrjendum, en aðstoði fólk við að finna ferðir sem henti því hjá öðrum seljendum. Ljóst sé því að umræddar ferðir geti verið nokkuð hættulegar þeim sem séu óvanir hestum. Þar sem ferðin hafi verið sérstaklega auglýst sem ferð fyrir óvana verði að gera enn meiri kröfur til stefnda til að reyna eftir fremsta megni að koma í veg fyrir slys. Stefndi bjóði neytendum í ferðalag á lifandi dýrum og hafi viðamikla reynslu og þekkingu á slíkum ferðum. Um ákveðna sérþekkingu sé að ræða sem neytendur eigi að geta treyst. Auki það á sönnunarbyrði stefnda. Hann verði því að sýna fram á með óyggjandi hætti að slysið hafi ekki orðið vegna sakar eða gáleysis starfsmanna hans.

Stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af að sækja kröfu þessa, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda hafi hún vissulega orðið fyrir líkamstjóni sem leiða megi af slysinu 20. júní 2012.

Stefnandi vísi til laga nr. 80/1994 um alferðir, sérstaklega 1., 2. og 13. gr. Einnig sé vísað til almennra reglna skaðabótaréttarins, jafnt skráðra sem óskráðra, svo sem reglna um vinnuveitandaábyrgð, reglna um sérfræðiábyrgð og til sakarreglunnar. Þá vísi stefnandi til meginreglna neytendaréttar og til laga nr. 48/2003 um neytendakaup, en leiga á hestinum falli innan þeirrar þjónustu sem stefnandi hafi keypt af stefnda.

III

Sýknukrafa stefnda er reist á því að ekki séu lagaskilyrði til að fella bótaábyrgð á hann vegna líkamstjóns stefnanda við fall af hestbaki 20. júní 2012. Ósannað sé að hestaferðin sem stefnandi hafi slasast í hafi verið ófullnægjandi í skilningi 13. gr. laga nr. 80/1994 um alferðir og að slysið sé að rekja til þess. Sönnunarbyrðin um það hvíli á stefnanda svo sem sjá megi af athugasemdum við 13. gr. frumvarps til laganna. Beinlínis sé tekið fram í athugasemdunum að í samræmi við venjulegar reglur í skaðabótarétti beri farkaupa að sýna fram á að alferðin hafi verið gölluð, að um tjón eða slys hafi verið að ræða og að orsakasamhengi sé þarna á milli. Það sé því rangt sem stefnandi haldi fram, að það sé stefnda að sanna að ferðin hafi ekki verið ófullnægjandi. Þá hvíli sönnunarbyrði um meinta sök stefnda á stefnanda samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar. Ósannað sé að stefndi eða starfsmenn hans eigi sök á slysi stefnanda.

Engar mats- eða álitsgerðir sérfróðra og óvilhallra aðila um skapgerð og geðslag hestsins D-kk-ef, eða hvort mátt hafi nota hann til reiðar fyrir fólk óvant hestum, liggi fyrir í málinu. Alls ósannað sé að hesturinn hafi verið eitthvað varasamur og ekki hæfur óvönum. Það eitt að vinkonur stefnanda, K-kvk-nf og U-kvk-nf, hafi dottið af hestinum, er þær hafi tekið þátt í að reka hrossahóp sem sleppt hafi verið úr aðhaldi, sanni ekki að hesturinn hafi verið haldinn ágöllum eða verið óhæfur til reiðar fyrir óvana. Yfirlýsingum K-kvk-ef og U-kvk-ef um hegðun hestsins sé mótmælt sem röngum og vilhöllum, sem og yfirlýsingum stefnanda um hegðun hestsins. S-kk-nf I. B-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, hafi farið á bak hestinum strax eftir óhöpp stefnanda og U-kvk-ef. Í báðum tilvikum hafi hesturinn hegðað sér eðlilega. Stefndi hefði haft hestinn undir höndum um nokkurra vikna skeið og notað hann við smalamennsku og aðrar útreiðar. Hesturinn hafi ekkert misjafnt sýnt af sér á þeim tíma. Þá hafi S-kk-nf látið stefnanda gera ýmsar æfingar á hestinum varðandi stjórnun hans áður en lagt hafi verið af stað í ferðina. Stefnandi hafi þá ekki átt í neinum vandræðum með hestinn. Ekkert hafi því verið athugavert við hestinn sem slíkan.

Lýsingu Ó-kk-ef H. E-kk-ef, tamningamanns og reiðkennara, á tamningu og eiginleikum hestsins hafi ekki verið hnekkt, eða því áliti Ó-kk-ef að hestinum hafi átt að vera treystandi fyrir öllum sem á annað borð treystu sér á hestbak. Að virtu áliti Ó-kk-ef um eiginleika hestsins og reynslu S-kk-ef I. B-kk-ef af honum og hegðun hans hafi ekkert verið athugavert við það að úthluta stefnanda hestinum til ferðarinnar, að fenginni tilsögn og æfingum á stjórn hans og viðbrögðum. Reynsla stefnda af hestinum hafi verið góð. Það hafi því síður en svo verið ámælisvert að úthluta stefnanda hestinum þótt hann væri ekki í eigu stefnda. Af lýsingu á tildrögum slyssins í tjónstilkynningu stefnda sé ljóst að hegðun hestsins hafi verið eðlileg er slysið hafi orðið. Ekkert óeðlilegt hafi verið við það að hesturinn færi á brokk þegar bil milli hans og næsta hests á undan hafi breikkað, en allir reiðhestar hefðu gert það. Þá hafi hesturinn einungis verið á brokki þegar stefnandi hafi fallið af baki. Verði ekki annað séð en að slysið hafi orðið vegna þess að stefnanda hafi brugðið við það að hesturinn hafi farið á brokk, en ekki vegna þess að hesturinn hafi hegðað sér óeðlilega. Hér sé um dæmigert óhappatilvik að ræða.

Staðhæfingum stefnanda, um að leiðbeiningar sem hún hafi fengið og æfingar varðandi stjórn hestsins og viðbrögð við því ef hestur fældist hafi verið ófullnægjandi og að slysið megi rekja til þess, sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Það sé alrangt að stefnanda hafi einungis verið sýndar æfingar varðandi stjórn hestsins og viðbrögð rétt áður en lagt hafi verið í ferðina án þess að hún væri látin reyna slíkt sjálf. Þvert á móti hafi hún verið látin iðka æfingarnar. Hún hafi þá ekki átt í neinum vandræðum með hestinn. Ósannað sé að eitthvað hafi skort á leiðbeiningar eða æfingar við stjórn hestsins, sem hefði getað komið í veg fyrir óhappið.

Þá sé því mótmælt að það hafi verið ámælisvert af stefnda að láta stefnanda fá annan hest til reiðar í ferðina en svokallaðan „reiðskólahest“, og því að ekki hefði átt að hleypa stefnanda í ferðina nema að undangengnu reiðnámskeiði eða sérstakri athugun á því hvernig óvönum gengi að stjórna þeim hesti er þeim hefði verið fenginn. Það hafi einmitt verið athugað fyrir ferðina hvernig stefnanda gengi að stjórna hestinum þegar hún hafi verið látin gera æfingar varðandi stöðvun og stjórn hestsins og viðbrögð hans. Þar sem stefnandi hafi ekki átt í neinum vandræðum með hestinn hafi ekkert verið því til fyrirstöðu að hún riði honum og tæki þátt í ferðinni. Ekkert bendi til annars en að hestinn D-kk-þf hefði mátt nota í reiðskólum ef því væri að skipta. Stefndi kannist ekki við fyrirbærið „reiðskólahestur“ sem slíkt. Þá sé ósannað að notkun svokallaðs „reiðskólahests“ í hestaferð útiloki það að reiðmaðurinn geti fallið af baki. „Reiðskólahestur“ hefði í þessu tilviki, rétt eins og aðrir reiðhestar, farið á brokk þegar bilið hefði breikkað milli hans og næsta hests á undan í reiðröðinni og stefnanda brugðið og rekið upp óp. Það eitt að U-x-x G-x-x hafi farið úr ístaði og dottið af baki hestinum D-kk-nf við rekstur á stóði daginn áður geri það ekki saknæmt að úthluta stefnanda hestinum.

Ekki verði séð hvernig það hefði getað hindrað óhappið að stefnandi hefði verið sett framar í reiðröðina. Bil geti myndast milli hesta hvar sem er í reiðröð. Staða reiðmanna í reiðröð í hestaferðum ráði engum úrslitum um það hvort reiðmennirnir verði fyrir óhöppum eða ekki. Þá kannist stefndi ekki heldur við það að hesturinn D-kk-nf sé „svokallaður framhestur“ í þeim skilningi að vilja sífellt fara framar og vera fremst í röðinni. Stefndi mótmæli því sem röngu og ósönnuðu að hesturinn hafi verið haldinn slíkum eiginleikum. Lýsingar stefnanda, ef eitthvað sé hæft í þeim, á hegðun hestsins er óhappið hafi orðið bendi ekki til hegðunar „framhests“, en samkvæmt þeim hafi hesturinn viljað snúa við eða fara þvert á leið en ekki komast framar eða fremst í röðina.

Það sé út í hött að gera þá kröfu til stefnda að hleypa ekki öðrum í ferðina en þeim sem lokið hafi reiðnámskeiði, eins og stefnandi byggi á. Slíkt hafi aldrei verið skilyrði þátttöku í hestaferðum. Menn geti verið hestfærir þótt þeir hafi ekki farið á reiðnámskeið. Þá verði ekki séð hvernig stefndi eða aðrir í ferðamennsku ættu að skilja sauðina frá höfrunum í því efni. Væntanlegir þátttakendur í hestaferðum, vanir sem óvanir, verði að meta það sjálfir hvort þeir treysti sér í slíkar ferðir eða ekki. Stefnandi hafi verið komin til þess vits og ára að eiga að kunna fótum sínum forráð í því efni. Hún hafi tjáð S-kk-þgf I. B-kk-þgf að hún hefði verið í hestum þegar hún hafi verið yngri, en ekki komið á hestbak um langt skeið og óskað eftir þægum hesti. Hún hafi þannig gert sér vel grein fyrir getu sinni til að taka þátt í hestaferð. Hún geti ekki velt ábyrgðinni af þátttöku sinni á stefnda. Samkvæmt kynningu stefnda hafi verið um þriggja daga hestaferð að ræða. Það hafi því verið augljóst að ferðin hafi ekki verið ætluð algerum byrjendum. Það sé rangt að ferðin hafi verið auglýst fyrir óvana. Hún hafi verið auglýst sem auðveld ferð, þ.e. ekki erfið ferð, sem sé annað en ferð fyrir óvana samkvæmt almennum málskilningi.

Að framangreindu virtu sé ljóst að hvorki sé sannað að hestaferðin 20. júní 2012 hafi verið ófullnægjandi í skilningi 13. gr. laga um alferðir né að stefndi eigi sök á slysi stefnanda. Beri því að hafna viðurkenningarkröfu stefnanda og sýkna stefnda.

Fall af hestbaki og slys í tengslum við það séu ekki fátíð. Það sé þekkt áhætta sem fylgi reiðmennsku og hestaferðum. Stefnandi hafi tekið þá áhættu þegar hún hafi ákveðið að taka þátt í hestaferðinni á Njáluslóðir. Hún eigi ekki við aðra að sakast en sjálfa sig um það og fallið af hestbaki. Stefnandi beri sjálf ábyrgð á slysi sínu.

Varðandi lagarök vísi stefndi einkum til 13. gr. laga nr. 80/1994 um alferðir, til almennra reglna skaðabótaréttarins og reglna um áhættutöku.

IV

Stefnandi hefur höfðað mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna varanlegs líkamstjóns sem hún hlaut í hestaferð á hans vegum í júní 2012. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort stefndi beri ábyrgð á slysinu á grundvelli laga nr. 80/1994 um alferðir eða almennra skaðabótareglna.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda, S-kk-nf I. B-kk-nf skýrslu, auk vitnanna K-kvk-ef F-kvk-ef, B-kk-ef H. A-kk-ef, H-kk-ef G-kk-ef, U-kvk-ef G-x-x og Ó-kk-ef H-kk-ef E-kk-ef.

Stefnandi lýsti aðdraganda slyssins svo að hún hefði heyrt af hestaferðinni frá samstarfsmanni. Lögð hefði verið áhersla á að um auðvelda ferð væri að ræða. Hún hafi fengið tölvupóst frá stefnda fyrir ferðina þar sem hún hafi verið beðin um að lýsa reynslu sinni af hestum. Hún hafi lýst því að hún væri mjög óvön og hefði ekki farið á hestbak árum saman. Hún hefði verið svolítið á hestum sem barn. Hún hafi því beðið um góðan og þægan hest. Hún hafi fengið hesti úthlutað sem henni hafi verið sagt að héti L-kk-nf og hefði nafnið eflt tiltrú hennar á hestinum en síðar hefði komið fram að hesturinn héti réttu nafni D-kk-nf. Áður en haldið hafi verið af stað hafi S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, veitt þeim sem hafi verið óvanir leiðsögn inni í gerði. Þar hafi verið um sex til sjö hestar í einu. Þau hafi setið á baki og farið í hringi um gerðið og fengið leiðbeiningar um ásetu, hvernig halda ætti í tauminn, stöðva o.fl. Þetta hafi tekið um 15 mínútur. Lagt hafi verið af stað í ferðina í einfaldri röð eftir moldartroðningi ofan við malarveg. Hún hafi verið aftarlega, en um þrír til fjórir hafi verið fyrir aftan hana. Hestur hennar hafi strax orðið órólegur og viljað fara til hægri aftur að húsunum. Eftir að hún hafi reynt að halda honum í röðinni hafi hann farið niður á malarveginn og brunað fram fyrir nokkra hesta. Hann hafi svo beygt til hægri, í gegnum röðina og stokkið upp á tún. Hann hafi verið orðinn algerlega stjórnlaus. Hún hafi reynt að nýta sér leiðbeiningarnar sem hún hafi fengið í upphafi en það hafi ekki gengið og hún hafi verið skelfingu lostin. Hún hafi séð að hesturinn hafi ætlað að hlaupa aftur í gerðið, þar sem væri mikið stórgrýti. Hún hafi talið að hún gæti ekki ráðið við hestinn og því væri best að reyna að koma sér af baki. Hún hafi farið úr ístöðunum og farið aftur og til hliðar af hestinum og lent mjög harkalega á rassinum. Hún hafi haft þá tilfinningu að hesturinn hafi viljað losa sig við hana, en hún gæti ekki bent á hreyfingu hans sem hafi valdið því. Hesturinn hafi hlaupið í burtu eftir fall hennar og hún ekki séð hvert hann hafi farið.

S-kk-nf I. B-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, kvað hestaferðina á Njáluslóðir hafa verið auglýsta sem auðvelda ferð. Í því fælist að dagleiðir væru stuttar, farið væri hægt yfir og um auðvelt land. Ferðin hafi verið ætluð vönum og óvönum. Þau hafi haft marga hesta til úthlutunar og hafi þeir verið flokkaðir í þrjá mismunandi flokka, A fyrir vana, B sem væri milliflokkur og C sem væru rólegir, traustir hestar fyrir minna vana eða þá sem væru ekki í góðu líkamlegu ástandi. Hesturinn Djarfur, sem stefnandi hafi fengið úthlutað, hafi fallið í síðasta flokkinn. Eigandi hestsins, Ó-kk-nf H. E-kk-nf, hafi kynnt hann sem fulltaminn þægan reiðhest. Hann hafi verið notaður í smalamennsku o.fl. í u.þ.b. mánuð og hafi reynst í samræmi við lýsinguna. Hann hafi valið hestana fyrir knapana ásamt starfsmönnum stefnda. Þá hafi hann veitt leiðbeiningar fyrir ferðina í gerði. Hann hafi leiðbeint þremur til fjórum í einu um hvernig ætti að beygja, stöðva, bregðast við ef hesturinn fældist o.fl. Stefnandi hafi verið á baki og ekki átt í neinum vandræðum með hestinn. Hann bendi fólki venjulega á að reyna að halda stillingu sinni komi upp óvænt atvik og halda sér á baki þar til hesturinn róist. Hann kvaðst hafa heyrt af falli U-kvk-ef G-x-x daginn áður, en ekki séð það. Hann hafi rætt atvikið við U-kvk-þf, sem hafi gert lítið úr því og sagt það hafa orðið þar sem hún hafi verið óviðbúin. Hann hafi farið á bak hestinum eftir þetta og hafi hann virst hegða sér eðlilega. Þetta atvik hafi orðið við allt aðrar aðstæður en í tilviki stefnanda. Hann hafi ekki talið það óeðlilegt að K-kvk-nf F-kvk-nf færi á bak hestinum eftir slys stefnanda, enda hafi hann sjálfur farið á bak honum og talið það óhætt.

Vitnið K-kvk-nf F-kvk-nf, samstarfskona stefnanda, varð vitni að slysi stefnanda. Hún lýsti því að lagt hefði verið af stað á hægu feti eftir moldartroðningi. Hún hafi verið nokkru fyrir aftan stefnanda, en hún hefði verið beðin um að vera aftarlega. Hún hafi tekið eftir óróleika hjá hesti stefnanda. Hann hafi farið til vinstri og svo aftur yfir til hægri. Hann hafi verið á nokkurri ferð og stefnandi hafi átt í basli. Hún minntist þess ekki að stefnandi hafi hljóðað, en svo gæti þó verið. Hesturinn hafi ekki látið að stjórn. Stefnandi hafi fallið til hliðar af hestinum. Hesturinn hafi hlaupið í burtu, en hann hafi náðst fljótt. Þá lýsti vitnið því að hún hefði farið á bak sama hesti nokkrum dögum síðar í rekstur. Það hafi ekki gengið vel og hesturinn hafi ekki látið að stjórn.

Vitnið B-kk-nf H. A-kk-nf, sonur fyrirsvarsmanns stefnda og leiðsögumaður í ferðinni, kvaðst hafa verið fyrir aftan stefnanda. Bil hafi myndast á milli hests hennar og hestsins á undan. Hesturinn hafi þá farið á brokk og ætlað að ná hinum. Hann hafi ekki farið út úr röðinni, heldur ætlað sér að ná næsta hesti. Við það hafi stefnandi hljóðað upp og hesturinn fælst. Hann lýsti hestinum sem rólegum og tilvöldum í ferðir sem þessa.

Vitnið H-kk-nf G-kk-nf, þátttakandi í hestaferðinni, kvaðst hafa heyrt hljóð fyrir aftan sig og litið við. Stefnandi hafi hljóðað, eins og hún hafi verið smeyk. Hestur hennar hafi þá verið kominn til hliðar. Hann hafi verið farinn á brokk og stefnandi sigið út til hliðar og af hestinum. Vitninu hafi virst stefnandi hafa alla möguleika á að bjarga sér og hafi ekki talið þetta alvarlegt. Einhver hafi hlaupið til og náð hestinum eftir fall stefnanda.

Vitnið U-x-x G-x-x kvaðst hafa farið í hestaferð á vegum stefnda nokkrum dögum á undan stefnanda. Hún hafi reynslu af hestum, en þó ekki mikla. Hún hafi verið á sama hesti og stefnandi. Hann hafi strax farið á stökk og reynt að komast fremst í hópinn. Hún hafi ekki ráðið við hann og fallið af baki. Hesturinn hafi ekki kastað henni af baki, en hlaupið og hún þá runnið úr ístöðunum og misst tökin. Henni hafi sortnað fyrir augum, en ekki misst meðvitund. S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, hefði komið til hennar eftir fallið. Vitnið kannaðist ekki við að hafa gert lítið úr atvikinu við hann. Hún hafi einnig tekið þátt í hestaferðinni með stefnanda. Hún hafi ekki séð hana falla, en hafi heyrt hana hljóða áður en hún hafi fallið af baki og séð að hún hafi verið komin út úr röðinni.

Vitnið Ó-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf greindi frá því að hestinum D-kk-nf hefði verið lógað í desember 2012. Ekkert hefði verið að honum heilsufarslega, en það hefði ekki svarað kostnaði að reka hann. Hann hafi þekkt hestinn vel og lánaði einungis hesta sem væri treystandi undir hvern sem er.

Slys stefnanda 20. júní 2012 átti sér stað í upphafi hestaferðarinnar, þegar einungis höfðu verið farnir nokkur hundruð metrar. Það er að mestu ágreiningslaust hvernig slysið bar að. Af framangreindum framburði stefnanda og vitna er ljóst að hestur stefnanda tók sig út úr röð hesta og fór á brokk og stefnanda tókst ekki að hafa stjórn á honum. Þá þykir sannað að stefnandi gaf frá sér einhvers konar hljóð áður en hún féll af baki, en ekki er ljóst nákvæmlega hvenær eða hvort það gæti hafa fælt hestinn. Stefnandi féll af baki á nálægu túni en eins og að framan greinir lýsti hún því fyrir dóminum hvernig hún ákvað að reyna að koma sér af baki þar sem hún hefði ekki stjórn á hestinum.

Óumdeilt er að lög nr. 80/1994 um alferðir eiga við um framangreinda hestaferð. Samkvæmt 13. gr. laganna á farkaupi rétt á skaðabótum verði hann fyrir meiðslum eða eignatjóni vegna þess að alferð er ófullnægjandi, nema því aðeins að vanefnd á framkvæmd samnings verði ekki rakin til vanrækslu seljanda eða annars þjónustuaðila af því að vanefndirnar eru sök farkaupa, sök þriðja aðila sem ekki tengist þeirri þjónustu sem samið var um og eru ófyrirsjáanlegar eða óhjákvæmilegar eða vegna óviðráðanlegra aðstæðna (force majeure) eða atburðar sem veitandi þjónustunnar gat með engu móti séð fyrir eða komið í veg fyrir.

Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 80/1994 kemur fram að farkaupa beri að sýna fram á að alferðin hafi verið gölluð, að um tjón eða slys hafi verið að ræða og að orsakasamhengi sé þarna á milli. Er þetta í samræmi við venjulegar reglur í skaðabótarétti. Takist farkaupa sú sönnun á hann rétt á skaðabótum nema ferðaheildsali eða ferðasmásali geti sýnt fram á að tjónið sé ekki vegna vanrækslu, hvorki af hans hálfu né nokkurs aðila sem falin hefur verið framkvæmd hluta af alferðinni, t.d. flutningsaðila eða hóteleiganda.

Ekki er ágreiningur um það að stefnandi gerði stefnda grein fyrir því áður en ferðin hófst að hún hefði ekki komið á hestbak frá barnsaldri og hún hafi óskað eftir þægum hesti. Fyrirsvarsmaður og starfsmenn stefnda sáu um að velja hesta fyrir reiðmennina. Eins og fyrirsvarsmaðurinn greindi frá fyrir dóminum voru hestarnir flokkaðir í þrjá flokka og fékk stefnandi úthlutað hestinum D-kk-þgf sem féll í flokk rólegra og traustra hesta fyrir þá sem höfðu ekki reynslu af hestamennsku.

Óumdeilt er að stefnandi fékk, ásamt fleiri knöpum, leiðbeiningar í hestagerði áður en haldið var af stað. Var hún á baki hestsins og var látin reyna ýmsar æfingar, svo sem að stöðva og beygja og róa hestinn niður ef eitthvað kæmi upp á. Virðist sem þær æfingar hafi gengið eðlilega fyrir sig hjá stefnanda. Hefur ekki verið sýnt fram á að leiðbeiningar þessar hafi á einhvern hátt verið ófullnægjandi.

Ekki liggur fyrir neitt mat á lundarfari eða hegðun framangreinds hests og eins og fram hefur komið hefur honum nú verið slátrað. Samkvæmt yfirlýsingu eiganda hestsins var um traustan hest að ræða. Ljóst er þó að í þremur tilvikum með nokkurra daga millibili féllu knapar á hestinum af baki.

Fyrir liggur að daginn fyrir slys stefnanda féll önnur kona, U-x-x G-x-x, af baki. Fyrirsvarsmanni stefnda var þetta kunnugt, þótt hann eða aðrir starfsmenn stefnda hafi ekki orðið vitni að atvikinu. Fyrirsvarsmaðurinn hefur borið því við að U-x-x hafi gert lítið úr atvikinu og talið það hafa orðið vegna þess að hún hafi ekki verið viðbúin. Þá hafi atvikið orðið við allt aðrar aðstæður en verið hafi við slys stefnanda. U-x-x kannaðist hins vegar ekki við að hafa lýst atvikinu með framangreindum hætti og taldi að fall hennar hefði mátt rekja til hestsins, en ekki vegna þess að hún hefði ekki verið viðbúin. Stefndi hefur andmælt framburði U-kvk-ef sem vilhöllum. Fyrir dóminum kom fram að tengsl hennar við stefnanda eru ekki slík að geti haft áhrif á mat á framburði hennar.

Eins og rakið hefur verið féll kona af baki hestinum daginn áður en slysið varð sem hér er til umfjöllunar og fyrirsvarsmaður stefnda vissi af þessu óhappi. Stefnandi fór á bak hestinum í gerði áður en haldið var af stað og fylgdist fyrirsvarsmaðurinn með. Honum, sem reyndum hestamanni, á ekki að hafa getað dulist að stefnandi væri fullorðin kona sem hefði ekki reynslu af hestamennsku. Sjálf segist hún ekki hafa farið á hestbak frá því hún var barn eða unglingur. Það verður því að meta fyrirsvarsmanninum til sakar að hafa látið hana hafa hest sem önnur kona hafði fallið af daginn áður. Engu breytir um þessa niðurstöðu þótt fyrirsvarsmaðurinn hafi sjálfur farið á bak hestinum eftir óhappið og allt gengið áfallalaust, enda alkunna að reyndir hestamenn geta átt auðvelt með að ríða hestum sem óvanir geta engan veginn farið með.

Í ljósi framangreinds verður fallist á að alferð sú er stefnandi keypti af stefnda hafi reynst ófullnægjandi í skilningi 13. gr. laga nr. 80/1994. Á stefnandi því rétt á bótum úr hendi stefnda, nema því aðeins að vanefndin verði ekki rakin til vanrækslu stefnda af einhverjum þeim sökum sem taldar eru í greininni.

Af gögnum málsins, þar með töldum framburði stefnanda og vitna, verður ráðið að hesturinn hafi tekið ráðin af stefnanda. Stefnandi virðist ekki hafa séð önnur úrræði en að fara úr ístöðunum og láta sig detta af baki. Þetta verður að meta stefnanda til sakar, en hafa verður í huga reynsluleysi hennar, sem ekki gat dulist fyrirsvarsmanni stefnda, eins og rakið var, svo og það að hesturinn hentaði henni ekki, en það mátti fyrirsvarsmanninum einnig vera ljóst.

Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða dómsins að stefnandi eigi nokkra sök á slysinu og verður hún því látin bera helming tjónsins, en stefndi dæmdur til að bæta henni helming þess.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi vegna málsins 3. janúar 2014. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, 667.500 krónur. Við ákvörðun þóknunarinnar hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn ásamt meðdómendunum A-kk-þgf Í-kk-þgf héraðsdómara og K-kk-þgf H-kk-þgf búfjárkynbóta- og stjórnsýslufræðingi.

D Ó M S O R Ð :

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Riding Iceland Operations ehf., á helmingi þess tjóns sem stefnandi, S-kvk-nf D. Þ-kvk-nf, varð fyrir vegna varanlegs líkamstjóns er hún hlaut í hestaferð á vegum stefnda 20. júní 2012.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hennar, 667.500 krónur, greiðist úr ríkissjóði.