E-2911/2015

I

Mál þetta, sem var dómtekið 16. mars sl., er höfðað 10 september 2015 af A, ..., gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hennar til skaðabóta, sbr. 88. og 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 91. gr. sömu laga, úr hendi stefnda vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi 14. maí árið 2004, er hún var farþegi í bifreið. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar.

Stefndi krafðist í fyrstu aðallega að málinu yrði vísað frá dómi. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 14. janúar sl. Með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 4. gr. laga nr. 78/2015, var sakarefninu skipt í þinghaldi 26. janúar sl. á þann hátt að fyrst yrði skorið úr um það hvort ætluð krafa stefnanda á hendur stefnda kynni að vera fallin niður vegna fyrningar eða með vísan til 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Aðalmeðferð þar sem fjallað var um þessi ágreiningsefni fór fram 16. mars sl.

II

Málavextir eru þeir að stefnandi var farþegi í aftursæti bifreiðarinnar X föstudagskvöldið 14. maí 2004 þegar bifreiðinni Y var ekið aftan á hana þar sem hún hafði staðnæmst á aðrein sem liggur frá Viðarhöfða yfir á Vesturlandsveg í Reykjavík. Faðir stefnanda var ökumaður bifreiðarinnar X og voru móðir stefnanda og tvö systkini hennar með í för.

Lögregla kom á vettvang. Í lögregluskýrslu um slysið, dags. 16. maí 2004, er haft eftir föður stefnanda að allir í bifreiðinni kenndu eymsla eftir áreksturinn og að líklega væri rétt að leita til læknis vegna þess. Lögreglumaðurinn hafði síðan samband símleiðis við föður stefnanda 16. maí 2004 til að kanna hvort fjölskyldan hefði leitað til læknis. Upplýsti hann að allir farþegar í bifreiðinni, aðrir en stefnandi, hefðu leitað á slysadeild Landspítalans daginn eftir slysið, en að stefnandi myndi líklega fara síðar þar sem henni væri nú illt í hálsinum. Stefnandi var þá 13 ára gömul.

Í stefnu er því haldið fram að stefnandi hafi fljótlega eftir slysið farið með móður sinni á stofu hjá J-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf heimilislækni. Hafi J-kk-nf G-kk-nf verið í leyfi en Ó-kk-nf Ó-kk-nf læknir hafi leyst hann af. Hafi Ó-kk-nf staðfest áverkann sem stefnandi hlaut í slysinu.

Samtímagögn um þessa heimsókn hafa ekki verið lögð fram í málinu. Aftur á móti liggur fyrir yfirlýsing J-kk-ef G-kk-ef H-kk-ef, dags. 2. október 2012, þar sem hann vottar að stefnandi hafi komið með móður sinni til Ó-kk-ef Ó-kk-ef læknis 29. júlí 2004, sem hafi þá verið að leysa hann af. Þá hefur stefnandi lagt fram svonefndan samskiptaseðil, dags. 19. nóvember 2014, sem einnig stafar frá J-kk-þgf G-kk-þgf. Þar segir eftirfarandi:

[A] kom á stofu til Ó-kk-ef Ó-kk-ef eftir umferðarslys 29. júlí 2004 í fylgd móður sinnar ..., en móðirin var að leita sér hjálpar vegna umrædds slyss. Ég talaði við Ó-kk-þf í dag, sýndi nóturnar hans og kannaðist hann við að [A] hefði komið með móður sinni. ... [Í] lögregluskýrslu af slysinu kom fram að [A] var einnig í bílnum ásamt systkinum sínum og foreldrum. Slysið átti sér stað 14. maí 2004 og fóru aðrir fjölskyldumeðlimir á slysadeild til rannsóknar. [A] vildi ekki með og segist ekki hafa fundið svo mikið til eftir áreksturinn. Þó kemur fram í skýrslu lögreglunnar frá 15. maí 2004 að hún hafði einhver óþægindi í hálsi. Hún fór þó að finna til óþæginda í hálssvæði og efra baki dagana á eftir. Í komunni til Ó-kk-ef sést að telpan var með óþægindi í hálsi og efri hluta baks og tengdi hún það tognun í umræddu slysi. [A] hafði ekki haft kvartanir frá stoðkerfi fram að slysinu þann 14. maí 2004. Hafði ég verið heimilislæknir [A] frá fæðingu telpunnar og votta að hún var einkennafrí hvað stoðkerfi varðar fram að fyrrgreindu slysi. Ó-kk-nf merkti inn á sjúkraskýrslu móðurinnar að telpan hafi verið með í för og nefnt áðurnefnd óþægindi við sig. Áverkinn kemur ekki fram í gögnum [A] fyrr en nokkru síðar, en þar eð móðirin var ein skráð fyrir tíma hjá lækninum skráðust upplýsingar [A] í dagál móðurinnar.

Í vottorðinu lýsir læknirinn því næst þeirri ályktun sinni að einkenni stefnanda í kjölfar slyssins hafi þróast eins og hefðbundinn „whip-lash“ áverki á hálsi og baki. Á þennan samskiptaseðil hefur Ó-kk-nf Ó-kk-nf skráð 22. janúar 2015: „Staðfesti ofangreinda frásögn.“

Annar samskiptaseðill, frá 23. nóvember 2014, sem stafar frá J-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf liggur fyrir í málinu. Þar segir eftirfarandi um komu stefnanda til læknis 29. júlí 2004:

Við nákvæma leit eftir gögnum [A] í kjölfar slyssins fannst loks umsögn læknis, Ó-kk-ef Ó-kk-ef, en þær upplýsingar hafði hann sett niður í dagál móðurinnar, [B]. [B] hafði pantað tíma fyrir sig eina og fylgdi [A] móður sinni á fund Ó-kk-ef. Þetta var þann 29. júlí árið 2004.... Þar sem I-kvk-nf var ein skráð fyrir heimsókninni punktaði Ó-kk-nf niður samskiptin við [A] eftir að hann hafði gengið frá málum I-kvk-ef í dagál móðurinnar, veitt ráðgjöf, skrifað vottorð o.fl. [A] greindi Ó-kk-þgf frá því að hún hefði fundið fyrir verk í hálsinum fljótlega eftir slysið. Var aum aftan til í hálsi og segir að Ó-kk-nf hafi nefnt sjúkraþjálfun ef ekki skánaði af sjálfu sér.

Í málinu liggja fyrir önnur gögn sem gefa til kynna að stefnandi hafi leitað læknishjálpar vegna verkja sem hún rakti til slyssins. Samkvæmt læknisvottorði G-kvk-ef D-kvk-ef C-x-x læknis, frá 13. janúar 2006, kom stefnandi til hennar með móður sinni 21. desember 2005 til að fá mat á afleiðingum slyssins. Í vottorðinu kemur fram að taugaskoðun sé eðlileg, hreyfigeta í baki og hálsi sé það einnig og engin eymsli komi fram við þreifingu á hálsi og herðum.

Stefnandi leitað einnig til M-kk-ef P-kk-ef H-kk-ef taugalæknis 2. mars 2006, en vottorð hans um þá heimsókn er dagsett 8. janúar 2009. Við skoðun greinir læknirinn slæm eymsli yfir hnakkafestum og hnakka- og herðavöðvum. Þá kemur þar fram að sérstaklega slæm eymsli séu yfir vinstri öxl og utanvert á vinstri olnboga. Taldi læknirinn að stefnandi hefði hlotið slæmar tognanir á þessum stöðum í slysinu 14. maí 2004.

Einnig liggur fyrir læknisvottorð B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis 29. desember 2008, en læknirinn skoðaði stefnanda sama dag. Samkvæmt vottorðinu var stefnandi með eymsli yfir hálsvöðvum, brjósthrygg og í mjóbaki. Þar er jafnframt gerð grein fyrir því að stefnandi sé alltaf með verki í hálsi og mjóbaki. Hafi þeir ekkert lagast á þeim fjórum árum sem liðin væru frá slysinu. Eigi hún erfitt með að vinna meira en fjóra tíma í viku auk þess sem hún eigi í vandræðum með að bera skólatösku og fartölvu í skólann. Sjúkraþjálfun sem hún hafi fengið á sínum tíma hafi skilað takmörkuðum árangri. Taldi læknirinn að ekki væri að búast við frekari bata.

Þáverandi lögmaður stefnanda óskaði 8. mars 2009 eftir mati B-kk-ef D-kk-ef hdl. og S-kk-ef T-kk-ef læknis samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 á afleiðingum umferðarslyssins 14. maí 2004. Með tölvuskeyti 12. mars 2009 til matsmanna benti stefndi á að félagið teldi að ekki lægi fyrir að orsakatengsl væru milli umferðarslyssins og einkenna stefnanda. Því fór stefndi fram á að matsmenn rökstyddu það sérstaklega vel ef þeir teldu unnt að tengja kvartanir stefnanda við umrætt slys.

Matsgerð þeirra B-kk-ef og S-kk-ef er dagsett 27. apríl 2009. Þar er tekið fram að J-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf hafi ekki getið staðfest komu stefnanda til hans mánuði eftir slysið, en fram kemur að hann hafi farið margsinnis yfir sjúkraskrá tjónþola vegna þessa. Í matsgerðinni er því gengið út frá því að stefnandi hafi fyrst leitað til læknis eftir umferðarslysið 21. desember 2005 eða um einu og hálfu ári eftir tjónsatvikið. Komust matsmennirnir að þeirri niðurstöðu að fyrirliggjandi gögn og upplýsingar dygðu ekki til þess að tengja einkenni stefnanda við umferðarslysið. Í matsgerðinni kom þó fram að ef frekari gögn kæmu í leitirnar sem gætu staðfest orsakatengsl, „s.s. komur til lækna fyrst eða fljótlega eftir umferðarslysið“, gætu matsmennirnir tekið málið upp aftur á nýjum grundvelli.

Stefnandi höfðaði mál á hendur stefnda í maí 2014 þar sem þess var krafist að viðurkenndur yrði réttur stefnanda til skaðabóta úr hendi stefnda vegna líkamstjóns sem hún hafði orðið fyrir í umferðarslysinu 15. maí 2004. Í greinargerð segir að málið hafi verið höfðað með stefnu sem hafi verið gefni út 14. maí 2014 og fengið númerið E-2274/2014. Málinu var vísað frá dómi með úrskurði 13. febrúar 2015.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Eins og fram kemur í dómkröfum stefnanda reisir hún kröfu sína á 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1997, sbr. 91. gr. sömu laga. Er á því byggt að skilyrðum skaðabótaábyrgðar sé fullnægt þar á meðal um orsakatengsl. Í því efni bendir stefnandi meðal annars á að um háorkuárekstur hafi verið að ræða, þar sem bifreið hafi verið ekið á 50 km/klst. á kyrrstæða bifreið sem stefnandi hafi verið í. Þá er á það bent að allir aðrir farþegar í bifreiðinni hafi orðið fyrir varanlegu líkamlegu tjóni í slysinu. Jafnframt gefi læknisvottorð til kynna að stefnandi hafi kvartað undan verkjum í hálsi, baki og herðum, aðallega vinstra megin. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi þurft að hætta íþróttaiðkun sinni í kjölfar slyssins.

Stefnandi bendir á að ekki verði skorið úr um umfang tjóns stefnanda öðruvísi en með dómkvaðningu sérfróðra matsmanna. Þó sé ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu tjóni sem í eðli sínu leiði alla jafna til fjárhagslegs taps. Ólíklegt sé að hún komi til með að ná bata og því síður þar sem svo langur tími sé liðinn frá slysinu.

Stefnandi byggir á því að bótakrafa hennar sé ekki fyrnd samkvæmt 99. gr. umferðarlaga. Ákvæðið mæli fyrir annars vegar um fjögurra ára fyrningarfrest frá þeim tíma er kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Hins vegar sé þar kveðið á um að krafan fyrnist á tíu árum frá tjónsatburði.

Stefnandi byggir á því að fjögurra ára fyrningarfresturinn hafi ekki byrjað að líða fyrr en í árslok 2012, en á því ári hafi hún fengið vitneskju um læknisvottorð Ó-kk-ef Ó-kk-ef læknis. Vottorðið sé forsenda þess að stefnandi eigi þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar. Stefnandi kveður öllum hafa verið það ljóst og vitnar í því sambandi til niðurstöðu fyrirliggjandi matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef og S-kk-nf T-kk-nf. Að öðrum kosti hefði stefnandi höfðað málið fyrr. Um þetta atriði vísar stefnandi meðal annars til dóms Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 661/2010 sem og dóms réttarins í málinu nr. 604/2012.

Stefnandi tekur fram að máli stefnanda nr. E-2274/2014 hafi verið vísað frá dómi með úrskurði 13. febrúar 2015. Með því hafi fyrningarfresturinn verið lengdur um sex mánuði eða til 14. ágúst 2015, sbr. 22. gr. laga nr. 150/2007.

Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefnandi því að hún hefði glatað bótarétti á grundvelli 1. mgr. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Þar er gerð krafa um að sá sem rétt eigi til bóta samkvæmt slysatryggingu, sjúkratryggingu eða heilsutryggingu glati þeim rétti sé krafa um bætur ekki gerð til félagsins innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á eða því hefur ekki borist tilkynning um vátryggingaratburð með öðrum hætti. Bendir stefnandi á að öll fjölskylda stefnanda sem hafi verið með henni í bílnum hafi fengið tjón sitt bætt og því verði að álykta að tilkynning um vátryggingaratburð hafi borist í tæka tíð. Í lögregluskýrslu 14. maí 2004 komi einnig fram að allir í bifreiðinni hafi kennt eymsla og farið á slysadeild nema stefnandi sem hugðist fara síðar. Hafi stefndi staðfest móttöku skýrslunnar 18. maí 2004.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að dómkröfur stefnanda séu fyrndar. Því til stuðnings vísar stefndi til 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Við það hafi verið miðað að fyrningarfrestur samkvæmt ákvæðinu hefjist þegar heilsufar tjónþola er orðið stöðugt eða þegar tjónþola hafi verið vísað til sérfræðings. Um þetta vísar stefndi til tveggja dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 661/2010 og 615/2007.

Stefndi bendir á að gögn málsins gefi til kynna að stefnandi hafi leitað sér lögfræðiaðstoðar á árinu 2006. Því telur stefndi að stefnandi hafi eigi síðar en á árinu 2006 fengið vitneskju um kröfu sína og hafi leitað lögfræðiaðstoðar við að leita fullnustu hennar. Fyrningarfresturinn hafi því byrjað að líða í árslok 2006 og verið lokið í árslok 2010.

Stefndi vísar einnig til þess að í læknisvottorði dr. B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis, frá 29. desember 2008, komi fram að einkenni stefnanda hafi ekkert lagast þótt fjögur ár væru liðin frá slysi. Þá fullyrði læknirinn að ekki sé búist við frekari bata og að ekki sé hægt að lækna ástandið með læknisaðgerð. Stöðugleikapunkti hafi því örugglega verið náð við skoðun dr. B-kk-ef á stefnanda 29. desember 2008 og því byggir stefndi á því til vara að fyrningarfresturinn hafi hafist í árslok 2008 og lokið í árslok 2012.

Til þrautavara er á því byggt af hálfu stefnda að fyrningarfrestur hafi hafist í árslok 2009 og krafan fyrnst í lok árs 2013. Þessu til stuðnings vísar stefndi til þess að á árinu 2009 hafi þáverandi lögmaður stefnanda óskað eftir mati tveggja sérfræðinga á afleiðingum umferðarslyssins og stefndi komið athugasemdum á framfæri við matsmenn. Á þessu sama ári hafi verið aflað læknisvottorðs frá M-kk-þgf P-kk-þgf H-x-x.

Stefndi kveður stefnanda hafa fyrst höfðað dómsmál með útgáfu stefnu 14. maí 2014. Allar kröfur stefnanda hafi þá verið fyrndar.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í öðru lagi á því að stefnda hafi ekki verið tilkynnt um tjón stefnanda innan lögboðins eins árs frests frá því tjónþoli fékk vitneskju um það atvik sem hún er reist á, sbr. 124. gr. laga nr. 30/2004. Stefndi heldur því fram að upphaf þessa frests verði að miða við það þegar heilsufar tjónþola er orðið stöðugt og þegar tjónþola hefur verið vísað til sérfræðings. Telur stefndi að fresturinn hafi byrjað að líða á árinu 2006 þegar stefnandi leitaði sér lögmannsaðstoðar, en að öðrum kosti þegar dr. B-kk-nf J-kk-nf hafi skilað læknisvottorði árið 2008. Af gögnum málsins verði ráðið að samskipti aðila hafi hafst á árinu 2009 þegar þáverandi lögmaður stefnanda hafi óskað eftir sérfræðiáliti. Þá hafi ársfrestur samkvæmt 124. gr. laga nr. 30/2004 verið liðinn.

Að lokum byggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að umferðarslysið hafi haft varanlegar afleiðingar í för með sér þannig að stofnast hafi til bótaskyldu af hálfu stefnda.

IV

Í máli þessu greinir aðila á um hvort bótakrafa stefnanda á hendur stefnda vegna umferðarslyss, sem átti sér stað 14. maí 2004, sé fallin niður fyrir fyrningu. Um fyrningu kröfunnar gildir sérákvæði 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þar segir að allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga fyrnist á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Slíkar kröfur fyrnast þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði. Líta verður svo á að fjögurra ára fyrningarfresturinn hefjist frá lokum þess almanaksárs þegar nægar upplýsingar liggja fyrir um heilsufar tjónþola er gera honum fyrst kleift að leita fullnustu kröfu sinnar. Um þá túlkun má meðal annars vísa til dóms Hæstaréttar Íslands frá 26. mars 2012 í málinu nr. 604/2012.

Í málinu liggja fyrir ýmis gögn er sýna að stefnandi hafi allt frá því í desember árið 2005 leitað til lækna í því skyni að varpa ljósi á afleiðingar umferðarslyssins 14. maí 2004. Vottorð lækna og önnur gögn málsins staðfesta að frá árinu 2005 hafi stefnandi notið aðstoðar lögmanns.

Stefnandi leitaði sér fyrst aðstoðar sérfræðilæknis vegna einkenna í hálsi og baki 2. mars 2006 þegar hún var skoðuð af M-kk-þgf P-kk-þgf H-kk-þgf taugalækni. Þá leitaði hún í lok árs 2008 til B-kk-ef J-kk-ef bæklunarskurðlæknis, en í vottorði hans, dags. 29. desember 2008, er tekið fram að ekki sé unnt að búast við frekari bata. Heilsufar stefnanda virðist því hafa verið orðið stöðugt í síðasta lagi í lok árs 2008. Þá var leitað eftir mati lögfræðings og læknis á afleiðingum slyssins á heilsufar stefnanda í mars 2009 og lá matsgerð þeirra fyrir 27. apríl 2009.

Í síðasta lagi við skoðun B-kk-ef J-kk-ef í árslok 2008 lágu fyrir nægar upplýsingar um afleiðingar slyssins á heilsufar stefnanda er gerðu henni fyrst kleift að leita fullnustu kröfu sinnar á hendur stefnda. Engu breytir í því efni þó að stefnanda hafi á þeim tíma verið torvelt að færa sönnur á hvenær hún kvartaði fyrst undan eymslum við lækni þar sem upplýsingar um þá skoðun höfðu ekki ratað í sjúkraskrá hennar. Er þá til þess að líta að þetta atriði er aðeins einn þáttur af fleirum sem þýðingu geta haft við sönnun á því hvort einkenni tjónþola megi rekja til tjónsatburðar. Þá hvílir sönnunarbyrði um framangreint atriði á stefnanda, en fyrir liggur að umrædd skoðun hafi farið fram í tíma sem móðir hennar hafi átt hjá Ó-kk-þgf Ó-kk-þgf lækni. Þau sönnunarvandkvæði sem leiddu af því að gögn um þessa skoðun komu ekki í leitirnar fyrr en upplýsingar um heimsóknir móðurinnar til lækna voru athugaðar árið 2012 hindruðu stefnanda ekki í því að leita fullnustu kröfu sinnar um skaðabætur með málshöfðun á hendur stefnda þegar í ársbyrjun 2009.

Samkvæmt framansögðu verður að miða við að fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga hafi byrjað að líða um áramótin 2008 og 2009. Skaðabótakrafa stefnanda var því fyrnd í upphafi árs 2013. Ekkert liggur fyrir um að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið áður en stefnandi höfðaði mál á hendur stefnda í fyrra skiptið 14. maí 2014. Því er óhjákvæmilegt að líta svo á að krafan sé niður fallin sökum fyrningar og ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 26. júní 2015. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hennar, S-kvk-ef J-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 600.000 krónur, og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hennar, S-kvk-ef J-kvk-ef hdl., 600.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)