S-460/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 23. september 2010, er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 1. júní 2010 á hendur Á-kk-þgf K-kk-þgf Á-kk-þgf, kt. […], og K-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. […], báðum til heimilis að Sunnuflöt 46 í Garðabæ, fyrir brot á iðnaðarlögum með því að hafa, á árunum 2008 og 2009, á þáverandi heimili sínu að Burknavöllum 17c í Hafnarfirði, rekið löggilta iðngrein án þess að hafa meistara til forstöðu þegar ákærðu sem eigendur og stjórnendur Undraverks ehf. höfðu þar ljósmyndastofu þar sem teknar voru ljósmyndir og unnið úr þeim gegn gjaldi og var starfsemin auglýst á vefsíðunni gamanmyndir.is og í símaskránni 2009.

Þetta er talið varða við 3. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 1. gr. reglugerðar um löggiltar iðngreinar nr. 940/1999.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærðu gera aðallega kröfu um að málinu verði vísað frá dómi, en til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Þá er þess krafist að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð, þ.m.t. hæfileg málsvarnarlaun verjanda.

I.

Með bréfi, dags. 11. mars 2009, kærði B-kk-nf J-kk-nf ljósmyndari, ásamt fleiri ljósmyndurum, til lögreglu starfsemi Gamanmynda. Í bréfinu segir að samkvæmt upplýsingum á vefsetrinu http://gamanmyndir.is bjóði fyrirtækið Gamanmyndir upp á myndatöku og vinnslu á myndum gegn gjaldi. Fyrirtækið væri staðsett að Burknavöllum 17c í Hafnarfirði en þar væri jafnframt heimili rekstraraðila. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins væri ákærði Á-kk-nf K-kk-nf Á-kk-nf og einnig starfi hjá fyrirtækinu ákærða K-kvk-nf J-kvk-nf. Hvorugt þeirra væri lærður ljósmyndari. Var þess krafist að lögreglustjóri gripi til aðgerða til að stöðva ólöglega starfsemi Gamanmynda.

Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu vísaði málinu frá með bréfi 31. mars 2009 á grundvelli þess að lögreglan hefði enga lagaheimild til að stöðva umræddan rekstur. Með bréfi Samtaka iðnaðarins, f.h. kærenda, var ákvörðun lögreglustjóra um frávísun málsins kærð til ríkissaksóknara og var vísað til þess að iðnréttindi ljósmyndara njóti lögverndar og að brot gegn iðnaðarlögum nr. 42/1978 varði sektum. Hinn 25. maí 2009 felldi ríkissaksóknari ákvörðun lögreglustjóra úr gildi og lagði fyrir hann að hefja rannsókn þess. Lögreglustjóri gaf út ákæru á hendur ákærðu 1. júní 2010.

Hinn 1. júlí 2009 var ákærði Á-kk-nf K-kk-nf yfirheyrður hjá lögreglu. Í skýrslu sem tekin var af honum sagði hann að kæran kæmi honum ekki á óvart þar sem Samtök iðnaðarins hefðu áður reynt að stöðva starfsemi fyrirtækisins. Ákærði kvaðst vera menntaður kerfisfræðingur og eiginkona hans, ákærða K-kvk-nf, væri menntaður hönnuður. Þau reki hönnunar- og auglýsingastofu, en í henni séu einnig Gamanmyndir. Þau sérhæfi sig í stafrænum myndatökum og auk myndatöku vinni þau við hönnun og auglýsingagerð. Um auglýsingu á veraldarvefnum sagði ákærði að þess væri hvergi getið að þau væru menntaðir ljósmyndarar, heldur væri tekið fram að þau væru ekki menntaðir ljósmyndarar. Þau væru því ekki að blekkja viðskiptavini sem leituðu til þeirra. Þegar viðskiptavinir komi til þeirra kaupi þeir grafíska hönnun á myndum en hjá þeim sé ekki bara hægt að fá ljósmyndatöku eins og á ljósmyndastofum. Þá sagði ákærði að þau hefðu fengið kæru frá Hafnarfjarðarbæ um atvinnu í heimahúsi en málið hefði verið fellt niður. Einnig hefðu þau verið kærð til heilbrigðiseftirlitsins en niðurstaðan hefði verið sú að ekkert væri út á starfsemina að setja. Ákærði skýrði frá því að Gamanmyndir væri vörumerki í fyrirtækinu Undraverki ehf. sem hefði verið stofnað í ágúst 2008. Vörumerkið Gamanmyndir væri hins vegar eldra en Undraverk. Áður hefði Gamanmyndir verið vörumerki í fyrirtækinu Fugl né fiskur ehf., en ákærði og eiginkona hans hefðu átt það fyrirtæki með öðrum. Ákærðu hefðu síðan stofnað Undraverk og tekið vörumerkið Gamanmyndir með sér yfir í það fyrirtæki. Ákærði kvaðst vera eigandi fyrirtækisins ásamt ákærðu K-kvk-þgf og tilgangur þess væri hönnunar- og auglýsingagerð auk myndatöku. Enginn ljósmyndarameistari væri í fyrirtækinu enda rækju þau ekki ljósmyndastofu.

Lögð hafa verið fram í málinu ýmis gögn, s.s. útprentanir af vefsíðunni gamanmyndir.is, ljósrit af auglýsingu í Fréttablaðinu 7. mars 2009 og ljósrit úr símaskránni. Í útprentun úr hlutafélagaskrá frá 11. maí 2000, vegna Undraverks ehf., kemur fram að ákærðu skipi stjórn félagsins, en ákærða K-kvk-nf sé stjórnarmaður en ákærði Á-kk-nf varamaður. Enginn framkvæmdastjóri er skráður. Í hlutafélagaskrá segir að tilgangur félagsins sé m.a. að veita þjónustu á sviði hönnunar og ráðgjafar ásamt tengdum rekstri.

II.

Verður nú rakinn framburður ákærða Á-kk-ef K-kk-ef og vitna fyrir dómi, en ákærða K-kvk-nf neitaði að tjá sig um sakarefnið við aðalmeðferð málsins.

Ákærði Á-kk-nf K-kk-nf skýrði frá því að starfsemi hans og eiginkonu hans, ákærðu K-kvk-ef, væri byggð á grafískri vinnslu á myndverkum. Aðalvinna þeirra fælist í því að meðhöndla stafrænar myndir. Þau keyptu einnig myndir af erlendum myndabönkum og skönnuðu inn ljósmyndir. Vinnslan færi fram í tölvu, hvort sem verið væri að breyta bakgrunninum eða setja inn fiðrildi eða hvað sem er. Þannig væri þetta í raun grafísk vinnsla á stafrænum myndum, eins og öll starfsemi auglýsingastofa gangi út á. Ákærði kvaðst hafa verið annar eigenda Undraverks á árunum 2008 og 2009 og stjórnandi þess og væri enn. Meðeigandi væri eiginkona hans, ákærða K-kvk-nf, og þau hefðu stjórnað fyrirtækinu saman. Ákærði neitaði því að reka ljósmyndastofu. Aðspurður hvort ákærðu hefðu tekið ljósmyndir í starfsemi sinni sagði ákærði að þau hefðu ekki tekið ljósmyndir „sem slíkar“ þar sem þau framkölluðu ekki myndir. Í sumum tilfellum hefðu þau þurft að taka stafrænar myndir til að byrja á þeim verkum sem þau selji. Vilji fólk fá myndverkið útprentað sé sú þjónusta aðkeypt hjá þeim. Í öllum tilvikum séu myndverkin unnin og afhent á geisladiski. Ákærði sagði að ljósmyndari hefði eitt sinn starfað hjá ákærðu í stuttan tíma, en kvaðst ekki vita hvort hann hefði verið meistari. Spurt hvort það hefði verið tekið gjald fyrir ljósmyndatöku sagði ákærði að það hefði verið tekið gjald fyrir vinnslu á grafískum myndum. Ákærði kvaðst vera menntaður sem kerfisfræðingur og eiginkona hans væri margmiðlunarhönnuður, þ. á m. í grafískri hönnun.

Vitnið B-kk-nf J-kk-nf ljósmyndari sagði að ákærðu bjóði upp á þá þjónustu að taka myndir af börnum, fjölskyldum, brúðkaupum o.fl. Aðspurt hvað felist í myndatöku lýsti vitnið því að tekin sé mynd á myndavél í stafrænu formi eða á filmu og hún svo unnin. Einnig væri mikilvægt að búa til gott andrúmsloft í kringum myndatöku. Um vinnslu á myndum sagði vitnið að 95% af ljósmyndurum í dag vinni myndir í tölvu en ekki eins og áður í myrkraherbergi. Vitnið kvaðst taka allar sínar myndir stafrænt. Þá sagði vitnið að allir ljósmyndarar ynnu sínar myndir. Vitnið greindi frá því að það hefði tekið myndir í fjölda ára í Menntaskólanum á Laugarvatni af útskriftarnemum. Fyrst hefði farið fram myndataka af útskriftarhópnum og svo af hverjum og einum útskriftarnema, en á árinu 2009 hefði vitnið aðeins tekið hópmyndina en Gamanmyndir tekið einstaklingsmyndirnar. Það væri því ekki rétt að Gamanmyndir ynnu aðeins myndir í tölvu og sagði vitnið að fyrirtækið hefði tekið af sér viðskipti.

Vitnið G-kk-nf K-kk-nf J-kk-nf ljósmyndari, einn af kærendum í málinu, var beðið um að lýsa því hvað fælist í vinnslu ljósmynda. Vitnið lýsti því að fyrst væri mynd tekin og svo útbúin í samræmi við það sem viðskiptavinurinn vildi. Ljósmyndun fæli því í sér meira en bara að smella af mynd. Vitnið sagði að rekstur sinn hefði minnkað ár frá ári vegna þess hversu mikið væri um starfsemi fólks sem væri ófaglært. Vitnið kvaðst taka stafrænar myndir í dag og fullvinna þær áður en viðskiptavinurinn fengi þær.

Vitnið E-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf ljósmyndari var innt eftir því hvað felist í ljósmyndatöku. Vitnið lýsti því að eftir að mynd hafi verið tekin fari fram myndvinnsla á hverri mynd, t.d. sé lagaður bakgrunnur eða lýti á fólki, og svo séu myndirnar afhentar viðskiptavininum. Vitnið skýrði frá því að ólöglegur rekstur ljósmyndastofa hefði áhrif á viðskipti sín.

Vitnið H-kvk-nf B-kvk-nf G-kvk-nf greindi frá því að hún hefði í júlí 2008 farið í myndatöku hjá ákærðu. Þetta hefði verið í Kópavogi. Vitnið hefði sent tölvuskeyti og óskað eftir myndatöku af tveimur dætrum sínum. Vitnið kvaðst hafa verið óánægt með framkomu og viðmót konunnar sem tók myndirnar, en það hefði ekki verið ákærða K-kvk-nf. Vitnið sagði að það hefði fengið myndirnar afhentar á geisladiski og fyrir þetta hefði það greitt 39.900 krónur. Þá sagði vitnið að það hefði verið lagt hart að sér að láta setja myndirnar í bók en fyrir það hefði það þurft að greiða hærra verð.

III.

Við aðalmeðferð málsins var af hálfu ákærðu krafist frávísunar málsins þar sem skýrsla hefði ekki verið tekin af ákærðu K-kvk-þgf hjá lögreglu. Þrátt fyrir þennan annmarka á rannsókn málsins verður að hafna frávísunarkröfu, enda hafa fjölmörg rannsóknargögn verið lögð fram í málinu og til stóð að taka skýrslu af ákærðu fyrir dómi en hún vildi ekki tjá sig um sakarefnið.

Ákærðu neita sök. Ákærði Á-kk-nf lýsti hjá lögreglu og fyrir dómi starfsemi ákærðu sem vinnslu á myndverkum, þ.e. meðhöndlun stafrænna mynda. Hann sagði að þau keyptu myndir af erlendum myndabönkum og skönnuðu inn myndir auk þess að taka sjálf stafrænar myndir, en þau framkalli þær ekki heldur afhendi viðskiptavinum þær á geisladiski. Í útprentun af vefsíðunni http://gamanmyndir.is, sem fyrir liggur í málinu, kemur fram að ákærða K-kvk-nf sjái um myndatökur og myndvinnslu. Þá segir þar að hjá Gamanmyndum starfi áhugaljósmyndarar og Gamanmyndir leggi metnað í grafíska vinnslu „á ljósmyndum frá okkur“. Enn fremur kemur fram á vefsíðunni að boðið sé upp á gull- silfur- og bronspakka, sem henti ýmist í barnamyndatökur, fermingar- og stúdentamyndatökur eða „bumbumyndir“. Einnig kemur fram að hægt sé að fá tilboð í brúðkaupsmyndir og Gamanmyndir geti „séð um að mynda allan daginn“. Innifalið í pökkunum sé myndatakan sjálf ásamt vinnslu á bestu myndunum. Jafnframt segir að með vinnslu á myndum sé átt við lagfæringu bakgrunns, skerpingu á litatónum ásamt fleiru og hægt sé að fá fiðrildi eða dúfu skeytta inn á mynd. Myndum sé skilað í 3 tónum (lit, svarthvítu og brúnu). Lagðar hafa verið fram í málinu útprentanir með fjölmörgum myndum sem eru til sýnis á framangreindri vefsíðu. Þá hefur verið lagt fram ljósrit úr símaskránni árið 2009, þar sem eftirfarandi er skráð undir „ljósmyndarar og ljósmyndastofur“: „Gamanmyndir, ljósmyndastofa Burknavöllum 17 c 221 Hfj.“ Samkvæmt öllu því sem fram er komið í málinu verður að telja að ákærðu hafi rekið ljósmyndastofu. Að mati dómsins breytir engu þótt myndir hafi verið afhentar á geisladiski en ekki pappír. Samkvæmt vitnisburði B-kk-ef J-kk-ef ljósmyndara og gögnum sem lögð hafa verið fram um nám í ljósmyndun í Tækniskólanum er myndvinnsla þáttur í ljósmyndun og er ekki unnt að líta svo á að starfsemi og myndvinnsla ákærðu sé grafísk hönnun, sbr. 11. tl. 1. gr. laga um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum nr. 8/1996, með síðari breytingum.

Í 1. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 segir að enginn megi reka iðnað í atvinnuskyni nema hann hafi tilskilið leyfi. Þá segir í 3. tl. 1. mgr. 15. gr. laganna að það varði sektum ef maður rekur löggilta iðngrein án þess að hafa meistara til forstöðu. Samkvæmt reglugerð nr. 940/1999, um löggiltar iðngreinar, er ljósmyndun löggilt iðngrein. Ákærðu telja að þeim verði ekki refsað á grundvelli téðra ákvæða þar sem þau séu úrelt vegna breyttrar tækni, stafrænnar ljósmyndunar. Þannig séu ekki lengur notuð hættuleg efni við framköllun ljósmynda og því engin ástæða til að lögvernda ljósmyndun sem iðngrein. Í þessu sambandi verður að líta til þess að löggilding iðngreina er ekki bundin við notkun hættulegra efna, enda segir í 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 að lögin taki til hvers konar iðnaðar í atvinnuskyni, handiðnaðar og verksmiðjuiðnaðar, hvaða efni eða orka, vélar eða önnur tæki, sem notuð eru, og hvaða vörur eða efni, sem framleidd eru. Auk þess er það á forræði löggjafans að ákveða hvaða iðngreinar skuli njóta lögverndar en ekki dómara. Verður því að hafna þessum sjónarmiðum ákærðu. Þá telja ákærðu að framangreind ákvæði feli í sér brot á atvinnufrelsi þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar er öllum frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa, en setja má því frelsi skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Eru engar forsendur til annars en að telja að mat löggjafans, um að löggilda ljósmyndun sem iðngrein, sé reist á málefnalegum sjónarmiðum. Verður því að hafna þessum rökum ákærðu. Enn fremur telja ákærðu að umrædd ákvæði séu ekki í samræmi við EES-reglur. Nánar tiltekið hafi með reglugerð nr. 495/2001, um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki, verið felldar úr gildi hér á landi sex tilskipanir, m.a. tilskipun 75/368/EBE sem kveði á um löggildingu ljósmyndunar. Því geti ríkisborgarar annarra landa á Evrópska efnahagssvæðinu komið hingað til lands og starfað sem ljósmyndarar en ákærðu sé það óheimilt. Að mati dómsins verður ekki séð að íslensk ákvæði séu andstæð EES-reglum eða feli í sér mismunun. Með framangreindri reglugerð nr. 495/2001 öðlaðist tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 1999/42/EB frá 7. júní 1999 gildi hér á landi. Um leið féllu úr gildi sex tilskipanir, m.a. tilskipun 75/368/EBE. Í 5. gr. reglugerðarinnar kemur fram að ákvæði EB-gerðarinnar 1999/42/EB nái til fleiri iðngreina en eldri gerðir. Þannig voru felldar úr gildi sex tilskipanir sem höfðu reglugerðargildi hér á landi en ein víðtæk tilskipun um iðnað kom í staðinn. Samkvæmt viðauka A, skrá 1, í tilskipun 1999/42/EB, er ljósmyndun löggilt iðngrein. Með vísan til alls framangreinds ber að hafna sýknukröfu ákærðu og sakfella þau fyrir brot gegn 3. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 1. gr. reglugerðar um löggiltar iðngreinar nr. 940/1999.

IV.

Ákærði Á-kk-nf er fæddur í ágúst 1972 og ákærða K-kvk-nf í mars 1975. Samkvæmt sakavottorði þeirra hafa þau ekki áður gerst sek um refsiverða háttsemi. Við ákvörðun refsingar verður að líta til þess að brot ákærðu eru framin í ávinningsskyni og ná yfir tveggja ára tímabil. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin þannig að þau greiði hvort um sig 150.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 12 daga.

Með vísan til 1. mgr. 219. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að dæma ákærðu óskipt til að greiða allan sakarkostnað. Um er að ræða þóknun verjanda sem þykir hæfilega ákveðin 188.250 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð.

Ákærðu, Á-kk-nf K-kk-nf Á-kk-nf og K-kvk-nf J-kvk-nf, greiði hvort um sig 150.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 12 daga.

Ákærðu greiði óskipt í sakarkostnað 188.250 króna þóknun skipaðs verjanda síns, K-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns.

S-kvk-nf B-kvk-nf