S-219/2008

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð 26. janúar, er höfðað með ákæru ríkislögreglustjóra, útgefinni hinn 15. júlí 2008, á hendur X, , og var ákæran þá

„fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, framin í sjálfstæðri atvinnustarfsemi ákærða, með því að hafa:

1. Eigi afhent á lögmæltum tíma virðisaukaskattskýrslur vegna uppgjörstímabilanna frá mars 2006 til og með febrúar 2007, og hafa eigi staðið ríkissjóði, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í umræddri starfsemi framangreind uppgjörstímabil, samtals að fjárhæð kr. 14.327.886,- og sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2006

Mars – apríl kr. 848.003

Maí – júní kr. 2.301.336

Júlí – ágúst kr. 4.239.567

September – október kr. 3.103.723

Nóvember – desember kr. 2.858.308 kr. 13.350.937

Árið 2002

Janúar – febrúar kr. 976.949 kr. 976.949

Samtals: kr. 14.327.886

2. Eigi afhent á lögmæltum tíma skilagreinar staðgreiðslu opinberra gjalda vegna greiðslutímabilanna frá mars 2006 til og með febrúar 2007, og hafa eigi staðið ríkissjóði, í samræmi við fyrirmæli í III. kafla laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna frá mars til og með september 2006 og október 2006 til og með mars 2007, samtals að fjárhæð kr. 8.387.919,- og sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2006

Mars kr. 987.413

Apríl kr. 261.563

Maí kr. 391.149

Júní kr. 983.115

Júlí kr. 1.101.476

Ágúst kr. 720.856

September kr. 765.865

Nóvember kr. 1.138.469

Desember kr. 713.949 kr. 7.063.855

Árið 2007

Janúar kr. 410.444

Febrúar kr. 458.731

Mars kr. 454.889 kr. 1.324.064

Samtals: kr. 8.387.919

Framangreind brot ákærða teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig:

a) 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005 að því er varðar 1. tölulið ákæru og

b) 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005 að því er varðar 2. tölulið ákæru.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.“

Við meðferð málsins leiðrétti ákæruvaldið ákæruna að því leyti, að þar sem vísað væri til ársins 2002 skyldi vísað til ársins 2007. Þá kvaðst ákæruvaldið vilja breyta 2. tölulið ákæru sinnar og skyldi hann hljóma svo:

„Eigi afhent á lögmæltum tíma skilagreinar staðgreiðslu opinberra gjalda vegna greiðslutímabilanna frá mars 2006 til og með september 2006 og nóvember 2006 til og með febrúar 2007, og hafa eigi staðið ríkissjóði, í samræmi við fyrirmæli í III. kafla laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna starfseminnar vegna greiðslutímabilanna frá mars til og með september 2006 og nóvember 2006 til og með mars 2007, samtals að fjárhæð kr. 8.387.919,- og sundurliðast sem hér greinir:“

Verjandi ákærða gerði ekki athugasemd við þessar leiðréttingar og verður við þær miðað við meðferð málsins.

Undir rekstri málsins krafðist ákærði frávísunar þess. Kröfunni var hafnað með úrskurði 17. apríl.

Ákærði krefst sýknu. Til vara krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfi. Verjandi hans krefst málsvarnarlauna úr ríkissjóði.

Málavextir

Hinn 22. maí 2007 hóf skattrannsóknarstjóri ríkisins athugun á skilum afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda og innheimts virðisaukaskatts ákærða. Lauk rannsókninni með skýrslu sem ákærða var gefinn kostur á að tjá sig um, en hann gerði ekki. Við rannsóknina var ákærði yfirheyrður hjá skattrannsóknarstjóra og er haft eftir honum að vegna vandræða í rekstri hafi staðgreiðsluskilagreinum skattaðila fyrir tímabilin marz 2006 til febrúar 2007 ekki verið skilað á lögmæltum tíma til ríkissjóðs. Er haft eftir ákærða að staðgreiðsluskuld hans við ríkissjóð sé um tuttugu milljónir króna. Þá er haft eftir honum að hann geri ekki athugasemd við þá ályktun sem dregin sé af innsendum staðgreiðsluskilagreinum og sundurliðunum að hann hafi ekki staðið skil á 8.387.919 krónum að höfuðstóli til ríkissjóðs. Er haft eftir honum að féleysi hafi orðið til þess að staðgreiðslunni og innheimtum virðisaukaskatti hafi ekki verið skilað á lögmæltum tíma. Hann hafi sjálfur tekið þá ákvörðun að skila staðgreiðslunni og virðisaukaskattinum ekki inn en nýta þess í stað í rekstrinum.

Hinn 5. nóvember 2007 vísaði skattrannsóknarstjóri máli ákærða til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjórans. Var ákærði yfirheyrður við þá rannsókn hinn 29. janúar 2008 og gaf þar sömu svör, féleysi hafi orðið til þess að staðgreiðslu og innheimtum virðisaukaskatti hafi ekki verið skilað, hafi féð þess í stað runnið í reksturinn og hafi það verið sín ákvörðun. Niðurstaða rannsóknar ríkislögreglustjórans var sú, samkvæmt gögnum málsins, að afdregin en vangoldin staðgreiðsla eftir lögbundinn eindaga, vegna rekstraráranna 2006 og 2007, næmi 8.387.919 krónum en innheimtur en vangoldinn virðisaukaskattur eftir lögbundinn eindaga, vegna sömu rekstrarára, næmi 14.327.886 krónum. Eftir eindaga tímabila hefði verið greiddar 1.335.822 krónur vegna vangoldinnar staðgreiðslu og 6.498.181 vegna vangoldins virðisaukaskatts.

Þá kemur fram í gögnum málsins að ákærði greiddi álag til innheimtumanns ríkissjóðs, alls 2.246.828 krónur.

Verður nú rakin skýrslugjöf ákærða fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til.

Ákærði kvaðst vera húsasmíðameistari og byggingariðnfræðingur og hafa rekið sjálfstæða atvinnustarfsemi við byggingaverktöku, en á því tímabili sem málið varðaði hefðu stærstu verkefnin verið á vegum Framkvæmdasýslu ríkisins og Akureyrarkaupstaðar. Hefði hann rekið fyrirtækið á eigin kennitölu í tæplega aldarfjórðung og þekkja reglur sem um það gildi. Hefði reksturinn verið farsæll fram til ársins 2005 eða svo.

Ákærði kvaðst hafa misst tök á rekstrinum og mikið tap orðið á verkunum. Verk sem hann hefði tekið að sér fyrir sjúkrahúsið á Akureyri hefði orðið sér mjög þungt í skauti, en hann hefði boðizt til að vinna það fyrir ellefu milljónum króna lægri fjárhæð en næstbjóðandi hefði gert, og hefði það verið rúmlega tíu af hundraði undir kostnaðaráætlun. Mistök erlendrar verksmiðju, er séð hefði ákærða fyrir „glerkerfisveggjum“, hefðu tafið verkið verulega. Hefði það kostað verulegar tafabætur, en Framkvæmdasýslan hefði þar verið mjög stíf og eindregin. Áður hefði komið fyrir að greiðslur hefðu dregizt en hann svo náð að vinna það upp. Nú hefði það hins vegar ekki tekizt. Hefði ákærði lagt höfuðáherzlu á að ljúka umsömdum verkum og gera það vel, en fjármálin hefðu mætt afgangi. Þótt ákærði hefði átt eignir hefði hann ekki átt lausafé til að greiða skattaskuldir sínar, en þau lán sem hann hefði tekið hefðu runnið til að ljúka umsömdum verkum. Hefði ákærði tekið öll þau lán sem hann hefði getað en ekki haft tök á að greiða skattaskuldirnar. Eign sem ákærði hefði átt sunnan heiða, hefði ekki orðið sér tiltæk vegna málaferla og niðurstaða ekki fengizt þar fyrr en um síðustu áramót. Þegar eignin hefði loks selzt hefði ákærði fengið mun minna í hendur en ella, vegna breyttra fjölskylduaðstæðna sinna. Við söluna hefði ákærði þó náð að greiða töluvert inn á skattaskuldir og aðrar skuldir.

Ákærði sagði að það afdregna fé, sem ekki hefði verið skilað til innheimtumanns ríkissjóðs, hefði þess í stað farið í reksturinn, til greiðslu launa, lífeyrisiðgjalda og slíks, svo ljúka mætti umsömdum verkum.

Ákærði staðfesti undirritun sína á virðisaukaskattsskýrslum sem liggja fyrir í málinu og kvað skýrslurnar réttar. Hann kannaðist einnig við að þeim hefði ekki verið skilað á lögmæltum tíma.

Ákærði kannaðist við undirritun sína á þeim skilagreinum opinberra gjalda sem liggja fyrir í málinu, og kvað þær gerðar eftir sinni beztu vitund. Þá kannaðist hann við að þeim hefði ekki verið skilað inn á lögmæltum tíma.

Þá staðfesti ákærði skýrslu sem hann hefði gefið hjá lögreglu við rannsókn málsins 29. janúar 2008.

Niðurstaða

Við munnlegan málflutning málsins var staðfest af hálfu ákærða að ekki væri efnislegur ágreiningur um ákæruna eftir að hún hefði verið leiðrétt með þeim hætti sem rakið hefur verið. Ákærði krefðist hins vegar sýknu þar sem hann teldi saknæmisskilyrðum ekki fullnægt. Hvorki væri fyrir hendi ásetningur né stórfellt gáleysi af hendi ákærða, svo sem refsiheimildir áskilji. Ákærði kveðst eingöngu hafa sýnt af sér gáleysi með því að sinna ekki þeirri skyldu að afhenda ekki skilagreinar og skýrslur og inna ekki af hendi viðkomandi fjárhæðir til ríkissjóðs. Því til stuðnings var af hálfu ákærða teflt fram þremur röksemdum. Í fyrsta lagi hefði hann sjálfur verið persónulega ábyrgur fyrir rekstri sínum og þar með talið þeim gjöldum sem ákæra snúi að. Í öðru lagi hefði ákærði á þessum tíma átt eignir sem staðið hefðu til tryggingar stórs hluta gjaldanna ef á hefði reynt með aðför innheimtumanns ríkissjóðs. Þá hefði ákærði orðið fyrir áföllum í rekstrinum, en honum hafi verið gert að greiða tafabætur, en hann hafi mátt ætla að þau áföll væru einstök í sinni röð.

Af hálfu ákærða var því haldið fram við munnlegan málflutning að um meðvitað gáleysi hefði verið að ræða hjá sér, en hann hefði gert sér grein fyrir að hann vanrækti vissar skyldur sínar. Hins vegar væri gáleysið ekki stórfellt, en ákærði hefði ekki stofnað hagsmunum ríkisins í stóra hættu þar sem hann hefði átt eignir sem ganga hefðu mátt á móti skattskuldum að verulegu leyti.

Eins og áður segir er ekki tölulegur ágreiningur í málinu og ákærði neitar ekki að hafa viðhaft þá háttsemi sem honum er gefin að sök, þótt hann segist hafa gengið fram af gáleysi en hvorki stórfelldu gáleysi né ásetningi. Fjárhæðir ákæru fá stoð í gögnum málsins og þykir mega slá réttmæti þeirra föstu.

Ljóst er að ákærði skilaði ekki inn til ríkissjóðs virðisaukaskatti sem hann hafði innheimt í starfsemi sinni, svo sem greinir í ákæru, og ekki staðgreiðslu opinberra gjalda sem hann hafði haldið eftir af launum starfsmanna sinna, svo sem greinir í ákæru. Á því hefur ákærði gefið þær skýringar að rekstur hans hafi verið kominn í ógöngur, sem komið hafi til vegna nánar útskýrðra skakkafalla sem hann hafi orðið fyrir. Þá hafi brugðizt von sín um fé vegna sölu tiltekinnar eignar. Að mati dómsins eru þær skýringar ákærða trúverðugar. Þær breyta þó ekki því, að ákærða var skylt að skila inn til ríkissjóðs þeim virðisaukaskatti sem hann hafði innheimt og þeirri staðgreiðslu opinberra gjalda sem hann hafði haldið eftir af launum starfsmanna sinna. Fram kom hjá ákærða að umrætt fé hefði gengið til þess að halda rekstrinum gangandi. Þegar ákærði innheimtir virðisaukaskatt og heldur eftir staðgreiðslu opinberra gjalda, en skilar fénu ekki inn til ríkissjóðs heldur nýtir í rekstri sínum, þá er engin leið að komast hjá því að líta svo á, að það geri hann af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Þótt ákærði hafi orðið fyrir áföllum í rekstri sínum, og vissulega megi vera að honum verði ekki um þau áföll kennt, þá leysa þau áföll hann ekki undan skyldu sinni til að standa ríkissjóði skil á innheimtum virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu. Sama má segja um þau atvik sem urðu til þess, að fjárvon hans vegna eignasölu brást að einhverju eða miklu leyti. Þótt ákærði kunni að hafa átt eignir sem ríkissjóður hefði getað leitað fullnustu krafna sinna í síðar, leysir það ákærða á engan hátt undan þeirri skyldu að skila á réttum tíma til ríkissjóðs þeim fjárhæðum sem honum bar. Sú staðreynd að ákærði rak starfsemi sína í eigin nafni breytir heldur ekki þessari meginskyldu hans. Verður að líta svo á, þrátt fyrir framangreind áföll í rekstri ákærða, að ákærði sé sannur að sök samkvæmt ákæru og hafi unnið sér til refsingar. Þá verður að líta svo á, í ljósi þeirra fjárhæða sem um er að tefla og þess fjölda tímabila sem koma við sögu, að brotið hafi verið stórfellt. Þá hefur ákærði viðurkennt að hafa ekki skilað á tilskildum tíma virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum opinberra gjalda. Er háttsemi ákærða rétt færð til refsiheimildar í ákæru.

Fyrir liggur í gögnum málsins að ákærði hefur greitt inn á umræddar skuldir. Verður álitið að ákærði hafi að verulegu leyti greitt vangoldinn virðisaukaskatt fyrir tímabilin marz-apríl 2006, maí-júní 2006, júlí-ágúst 2006 og janúar-febrúar 2007.

Ákærði greiddi álag til innheimtumanns ríkissjóðs, alls að fjárhæð 2.246.828 krónur.

Við ákvörðun refsingar verður, auk þess sem rakið hefur verið, litið til þess að ákærði hefur frá upphafi rannsóknar skýrt hreinskilnislega frá málavöxtum. Þá hefur hann ekki sakaferil.

Í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt segir að skýri skattskyldur maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því er máli skiptir um virðisaukaskatt sinn eða afhendi ekki á lögmæltum tíma virðisaukaskattsskýrslu eða virðisaukaskatt, sem hann hefur innheimt eða honum bar að innheimta, skuli hann greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem undan hafi verið dregin, vanrækt hafi verið að greiða eða endurgreidd hafi verið um of, og aldrei lægri fésekt en nemi tvöfaldri þessari skattfjárhæð. Þetta fésektarlágmark eigi hins vegar ekki við hafi brot einskorðazt við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar. Þá skuli álag skv. 27. gr. laganna dragast frá sektarfjárhæð. Stórfellt brot gegn 1. mgr. 40. gr. laganna varði við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda skal launagreiðandi, sem hefur ekki afhent skilagreinar á lögmæltum tíma eða ekki innt af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem hann hefur haldið eftir eða honum bar að halda eftir, greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem hann vanrækti að halda eftir eða standa skil á og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri skattfjárhæðinni nema þyngri refsing liggi við brotinu eftir 247. gr. almennra hegningarlaga.

Eins og áður segir verður litið svo á, að ákærði hafi að verulegu leyti greitt vangoldinn virðisaukaskatt fyrir tímabilin marz-apríl 2006, maí-júní 2006, júlí-ágúst 2006 og janúar-febrúar 2007. Þá hefur hann greitt álag til innheimtumanns ríkissjóðs, alls að fjárhæð 2.246.828 krónur.

Engin heimild er í lögum til að ákveða manni lægri sekt en ella vegna þess að hann stundi rekstur sinn í eigin nafni, en slík tilhögun verður ekki metin sem miklar málsbætur.

Þegar á allt er litið verður ákærði dæmdur til sex mánaða fangelsis en ákveðið er að fullnustu refsingarinnar verði frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð. Þá verður ákærði dæmdur til sektar að fjárhæð tuttugu og sex milljónir króna og komi sex mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði verður dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef Þ-kk-ef héraðsdómslögmanns, 753.000 krónur, og hefur þá verið litið til reglna um virðisaukaskatt. Af hálfu ákæruvaldsins fór með málið E-kk-nf T-kk-nf saksóknarfulltrúi. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í sex mánuði. Fullnustu refsingarinnar skal frestað og niður skal hún falla að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði tuttugu og sex milljóna króna sekt í ríkissjóð og komi sex mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef Þ-kk-ef héraðsdómslögmanns, 753.000 krónur.