E-2727/2018

Úrskurður

Mál þetta, sem var dómtekið 22. nóvember 2019, var höfðað 10. júlí 2018 af RA 5 ehf., Hagasmára 1 í Kópavogi, gegn H-kvk-þgf G-kvk-þgf og E-kk-þgf S-kk-þgf, báðum til heimilis að […].

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði óskipt gert að greiða honum 11.184.486 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júlí 2018 til greiðsludags.

Stefndu krefjast aðallega sýknu, en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð. Þá krefjast stefndu hvor um sig málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Með úrskurði 17. janúar 2019 var kröfu stefndu um frávísun málsins hafnað, en stefndu skiluðu í upphafi greinargerð um frávísun, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Helstu málsatvik

Mál þetta er höfðað af stefnanda vegna sjálfskuldarábyrgðar sem stefndu gengust undir samkvæmt húsaleigusamningi og skjali sem ber heitið „Yfirlýsing um veðsetningu“, frá 15. júlí 2011. Húsaleigusamningurinn var gerður á milli stefnanda, sem bar á þeim tíma heitið Klasi ehf., og Víðis ehf. vegna leigu á fasteign til rekstrar matvöruverslunar að Garðatorgi 1 í Garðabæ. Um var að ræða tímabundinn leigusamning og samkvæmt grein 3.01 skyldi grunnleiga vera 2.415.875 krónur á mánuði auk virðisaukaskatts. Leigan skyldi greidd fyrir fram og gjalddagi var 1. hvers mánaðar, en eindagi 10. hvers mánaðar. Grunnleigan skyldi bundin vísitölu neysluverðs til hækkunar og miðast við vísitölu til verðtryggingar í september 2011. Í niðurlagi greinar 3.01 sagði: „Eigendur leigutaka eru persónulega í „in solidum“ ábyrgð fyrir fjárhæð sem samsvarar andvirði 3ja mánaða leigugreiðslna.“ Þá sagði: „Auk þess skal leigutaki veita leigusala tryggingu í innréttingum og tækjum verslunar að fjárhæð 10 millj.kr. Þær innréttingar og þau tæki skulu að öðru leiti vera veðbandalaus og skal því trygging vera á 1. veðrétti.“

Fram kom í fyrrgreindri „Yfirlýsingu um veðsetningu“, sem var gerð samhliða húsaleigusamningnum, að Víðir ehf. setti stefnanda að veði með fyrsta veðrétti „öll tæki og innréttingar sem sett verða upp í verzlun Víðis ehf. í fasteign Klasa ehf. að Garðatorgi 1 í Garðabæ“. Tekið var fram að veðsetningin væri til tryggingar á skyldum Víðis ehf. samkvæmt fyrrgreindum húsaleigusamningi og tæki til fyrstu 10.000.000 króna af andvirði hins veðsetta. Þá sagði: „Nánari lýsing á hinum veðsettu innréttingum og tækjum skal gerð eftir uppsetningu verzlunarinnar og skal miðað við að veðsetningarhlutfall fari ekki yfir 50% af verðmæti þeirra.“ Um ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanna sagði: „Eigendur Víðis ehf. taka jafnframt með áritun sinni á yfirlýsingu þessa á sig sjálfskuldarábyrgð „in solidum“ sem svarar til þriggja mánaða leigu hverju sinni.“ Undir skjalið rituðu stefndu annars vegar fyrir hönd Víðis ehf. og hins vegar sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar.

Meðal gagna málsins er skjal frá 28. febrúar 2013 sem ber heitið: „Lýsing á veðsettum innréttingum og tækjum vegna leigusamnings um hluta Garðatorgs 1, Garðabæ“. Þar eru talin upp tæki sem eru sögð vera „hluti þess búnaðar“ sem Víðir ehf. hafi sett Klasa ehf. „að veði með fyrsta veðrétti vegna tryggingar á skyldum Víðis ehf. samkvæmt leigusamningi dags. 15. júlí 2011.“ Gerð var grein fyrir heitum og raðnúmerum umræddra tækja, en um var að ræða frystitæki, kælitæki, kælirafta og goskæla.

Félagið Víðir ehf. var úrskurðað gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. júní 2018 og því skipaður skiptastjóri. Með bréfi 14. júní 2018 voru stefndu krafin um greiðslu á þriggja mánaða húsaleigu, með vísan til fyrrgreindrar sjálfskuldarábyrgðar, vegna vanskila á greiðslum leigutakans Víðis ehf. Fram kom að vanskil húsaleigu, ásamt vöxtum og kostnaði, næmu 18.450.571 krónu. Stefndu voru krafin um 11.233.901 krónu og miðaðist krafan við 1. júní 2018. Krafan var sundurliðuð í 11.184.486 krónur að höfuðstól, 48.465 krónur vegna dráttarvaxta til 14. júní 2018 og 950 krónur vegna innheimtuviðvörunar.

Meðal gagna málsins er fundargerð frá veðhafafundi 26. júní 2018 sem skiptastjóri boðaði til. Á fundinum lágu meðal annars fyrir fyrrgreindur húsaleigusamningur, yfirlýsing um veðsetningu og lýsing á veðsettum innréttingum og tækjum. Tekið var fram í fundargerðinni að stefnandi ætti veð í öllum tækjum og innréttingum, sem sett hefðu verið upp í verslun Víðis ehf. að Garðatorgi 1 sem næði til fyrstu 10.000.000 króna af andvirði hins veðsetta. Jafnframt kom fram að Landsbankinn hf. ætti tæki í versluninni og var í þeim efnum vísað til framlagðs kaupleigusamnings og fylgiskjals með honum. Þá sagði: „Samkvæmt upplýsingum frá fagaðilum hafa tækin rýrnað verulega í verði vegna breyttra krafna um útbúnað slíkra tækja. Þá hafa sölutilraunir tækjanna ekki borið árangur.“ Bókað var að skiptastjóri gerði tillögu um að stefnandi „leysi til sín þær eignir sem eru veðsettar félaginu og geri ekki kröfu á þrotabúið um húsaleigu frá skiptum vegna Garðatorgs“. Þá var lagt til að Landsbankinn hf. fengi afhentar þær eignir sem taldar væru upp í fyrrgreindu fylgiskjali með kaupleigusamningi. Fram kom að veðhafar teldu að ekki væri um „sömu tæki að ræða“ en óskuðu eftir fresti til að fara nánar yfir það. Jafnframt var tekið fram í fundargerðinni að stefnandi tæki nú við húsnæðinu frá skiptastjóra.

Það liggur fyrir að stefnandi sendi þrotabúi Víðis ehf. reikning vegna leigu húsnæðisins að Garðatorgi frá 14. til 26. júní 2018 og nam sú krafa 1.615.536 krónum. Stefnandi mun hafa ákveðið að falla frá þeirri kröfu gegn afhendingu á þeim eignum sem veðsettar voru félaginu til tryggingar á efndum húsaleigusamningsins.

Í september 2018 áttu fulltrúar stefnanda og Landsbankans hf. í samskiptum vegna tækja og búnaðar í versluninni að Garðatorgi 1. Fram kom í tölvubréfi stefnanda 3. september 2018 að í húsnæðinu væri töluvert af tækjum og innréttingum sem Landsbankinn hf. ætti tilkall til samkvæmt kaupleigusamningi, en að stefnandi ætti einnig veð í tilteknum tækjum á grundvelli yfirlýsingar um veðsetningu frá 15. júlí 2011. Gerð var grein fyrir þeim tækjum sem um ræddi í lista sem fylgdi tölvubréfinu og kom fram að einhver tækjanna virtust vera tvítekin. Tekið var fram að stefnandi gerði tilkall til þeirra tækja sem væru veðsett félaginu, en óskaði eftir upplýsingum um afstöðu bankans. Í tölvubréfi starfsmanns Landsbankans hf. frá 7. september 2018 kom fram að ekki væri gert tilkall til þeirra tækja sem væru veðsett bankanum eða tækja sem væru í húsnæðinu. Væri stefnanda því frjálst að ráðstafa að vild þeim tækjum sem væru á listanum.

Meðal gagna málsins eru tölvupóstsamskipti frá desember 2018 sem bera með sér að fulltrúar stefnanda hafi óskað eftir því að S-kk-nf H-kk-nf T-kk-nf, sem starfar hjá félaginu Verslunartækni ehf., leitaðist við að selja einhver þeirra tækja sem stefnandi hafði fengið afhent. Fram kom í tölvubréfi S-kk-ef til stefnanda frá 17. desember 2018 að hann fyndi því miður „engan sem vill taka þetta.“ Þá kom fram í öðru tölvubréfi S-kk-ef til stefnanda frá 25. febrúar 2019 að hillurnar væru orðnar átta ára gamlar, mikil vinna fælist í endurröðun og að verðmerkilistar væru ónýtir. Þá sagði: „Ekkert af þessu er selt og ég veit ekki hvenær þetta mun seljast. Einnig tókum við tvo kæla, verð ca. 50.000. – stk. Mín tillaga er 1. milljón + vsk.“ Stefnandi mun hafa samþykkt að greidd yrði 1.000.000 króna auk virðisaukaskatts, en ekki er fyllilega ljóst um hvaða tæki og búnað var að ræða.

Jafnframt liggur fyrir að 17. desember 2018 leitaði framkvæmdastjóri Ferskra kjötvara hf. til stefnanda og tók fram að félagið hefði áhuga á að fá tiltekinn búnað, þ.e. „kælivélar í kjallara, contensar á vegg úti, kælibúnt í kæli og frysti á efri hæð ásamt hurðum á kæli og frystiklefa“. Fram kom að búnaðurinn yrði fjarlægður á kostnað félagsins. Stefnandi samþykkti þetta degi síðar, en áður hafði verið leitað álits S-kk-ef hjá Verslunartækni ehf. á verðmæti þeirra tækja sem um ræddi. Í tölvubréfi S-kk-ef til stefnanda 18. desember 2018 kom meðal annars fram að gefa þyrfti 50–60% afslátt af tækjunum og gerði hann grein fyrir verði tækjanna, sem voru níu talsins, án virðisaukaskatts. Af hálfu stefnanda hefur verið upplýst að hluta kælibúnaðar hafi verið fargað, en hann hafi verið talinn úreltur.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að stefndu hafi gengist undir sjálfskuldarábyrgð sem nemi þriggja mánaða leigu samkvæmt grein 3.01 í leigusamningi. Þá hafi umrædd ábyrgð verið áréttuð í yfirlýsingu um veðsetningu, sem hafi verið gerð samhliða leigusamningi, en þar sé vísað til sjálfskuldarábyrgðar in solidum sem svari til þriggja mánaða leigu hverju sinni.

Byggt er á því að skuld Víðis ehf. gagnvart stefnanda hafi numið 16.131.160 krónum 1. júní 2018, en bú félagsins hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 13. sama mánaðar. Til stuðnings þessari fjárhæð er vísað til yfirlits, sem stefnandi kveður vera úr bókhaldi sínu, þar sem gerð er grein fyrir hreyfingum vegna viðskiptamannsins Víðis ehf. Stefnandi vísar til þess að kröfu hafi verið lýst í þrotabú Víðis ehf. vegna skuldarinnar og nemi hún 16.341.009 krónum eins og sjá megi af kröfuskrá þrotabúsins. Krafa stefnanda miðist við þrefalda þá fjárhæð sem átti að greiða í leigu í júní 2018, en leigan hafi þá numið 3.728.162 krónum. Tekið er fram að krafan sé byggð á meginreglum samninga og kröfuréttar, sbr. lög nr. 7/1936 og lög nr. 50/2000 um lausafjárkaup, Stefnandi tók fram við munnlegan málflutning að yfirlýsingu um veðsetningu hefði ekki verið þinglýst, eins og lög gerðu ráð fyrir. Hafi skiptastjóri ekki tekið afstöðu til gildis veðréttarins þar sem samþykkt hefði verið að stefnandi fengi tækin afhent til skuldajafnaðar á kröfu vegna húsaleigu eftir að bú Víðis ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta, en leigukrafan hafi numið 1.615.536 krónum. Nemi krafa stefnanda í þrotabúið samkvæmt þessu 14.725.473 krónum. Stefnandi telur sannað að þau tæki sem honum voru afhent úr verslun Víðis ehf. með vísan til veðsetningarinnar hafi verið verðlaus. Skiptastjóri hafi verið þeirrar skoðunar, en hann hafi gert tilraunir til að selja tækin sem ekki hafi borið árangur. Þá hafi Landsbankinn hf. gefið eftir þau tæki sem bankinn átti veð í og sýni það einnig að tækin hafi verið verðlaus. Jafnframt liggi fyrir að S-kk-nf H-kk-nf T-kk-nf, starfsmaður Verslunartækni ehf., hafi ekki getað selt tækin. Hins vegar hafi félagið Ferskar kjötvörur ehf. verið tilbúið til að taka við tilteknum tækjum gegn kostnaði við að rífa þau niður. Þá er bent á að kælar hafi verið með efninu freon sem sé úrelt og því ekki unnt að selja þá. Jafnframt leggi stefnandi áherslu á að veðsetning umræddra tækja hafi aðeins tekið til 10.000.000 króna, en heildarskuld Víðis ehf. hafi verið hærri.

Röksemdum stefnanda um að krafa gegn Víði ehf. hafi verið gefin eftir, sem og að um einfalda ábyrgð hafi verið að ræða er mótmælt. Þá eigi lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn ekki við, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna. Því er jafnframt mótmælt að málatilbúnaður stefnanda sé óskýr og var við munnlegan málflutning leitast við að skýra fjárhæð heildarskuldarinnar, sem stefnandi kvað nema 14.661.191 krónu, með hliðsjón af viðskiptayfirliti og reikninga sem hefðu að hluta til verið lagðir fram.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu vísa til þess að um kröfuábyrgð gildi sú meginregla að ábyrgðarmaður geti haft uppi allar sömu mótbárur við kröfuhafa og aðalskuldari. Það eigi við án tillits til afstöðu aðalskuldara og skipti ekki máli þótt hann hafi fallið frá mótbáru. Geti kröfuhafi því aldrei átt meiri rétt gagnvart ábyrgðarmanni en sem nemi fjárhæð aðalskuldar. Gefi kröfuhafi kröfu gegn aðalskuldara að einhverju leyti eftir losni ábyrgðarmaður undan skuldbindingu sinni í sama mæli. Hafi ábyrgðarmaður getað reiknað með veðtryggingu skuldar og rýrni slík tryggingarréttindi eða falli niður vegna atvika sem verða rakin til kröfuhafa takmarkist skuldbinding ábyrgðarmanns sem því nemi. Losni þannig ábyrgðarmaður undan skuldbindingu sinni að því marki sem fullnusta hefði fengist með tryggingarréttindum í eign aðalskuldara ef þau hefðu verið fyrir hendi.

Byggt er á því að stefnandi hafi þegar fengið fullnustu þeirrar skuldar sem um ræðir með móttöku veðandlaga frá þrotabúi Víðis ehf. í kjölfar samkomulags við skiptastjóra þrotabúsins frá 26. júní 2018. Stefnanda hafi verið afhent öll tæki og tól úr verslun Víðis ehf. sem ekki voru í eigu Landsbankans hf. Veðið hafi, eins og fram komi í umræddri yfirlýsingu, tekið til allra tækja og búnaðar sem hafi verið í versluninni, en þar á meðal hafi verið allar hillur, skápar, kælar, frystikælar, afgreiðslubúnaður og annar tækjabúnaður.

Tekið er fram að tækin hafi verið keypt á árunum 2011 til 2017 og sé endingartími þeirra um 20 til 25 ár. Tækin hafi á miðju ári 2017 verið metin af S-kk-þgf H-kk-þgf T-kk-þgf, sem starfi hjá Verslunartækni ehf., en hann sé sérfróður um verslunartæki. Matsins hafi verið aflað vegna fjármögnunar á lánum til Víðis ehf. Samkvæmt matinu hafi andvirði tækjanna verið talið nema rúmlega 94 milljónum króna, en það sé um tífalt hærra en ábyrgðarskuldbinding stefndu. Með vísan til þessa er mótmælt fullyrðingu í fundargerð skiptastjóra þrotabús Víðis ehf. frá 26. júní 2018 um að söluvirði viðkomandi tækja hafi rýrnað verulega. Jafnvel þó að verðmæti tækjanna hafi rýrnað með tímanum sé nær ómögulegt að þau hafi talist því sem næst verðlaus þegar bú Víðis ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta. Tækin höfðu á því tímamarki aðeins verið í notkun í um eitt til sjö ár, en fjárfesting vegna þeirra hafi upphaflega numið hundruðum milljóna króna. Þá sé fjárhæð ábyrgðarskuldbindingar stefndu svo lág í hlutfalli við hátt verðmat viðkomandi tækja að brot af markaðsvirði tækjanna dugi til að fullnusta skuld Víðis ehf. að fullu. Þessu til stuðnings er einnig vísað til fyrirliggjandi kauptilboðs Kaupáss ehf. til Víðis ehf. frá 2. september 2015 þar sem boðnar hafi verið 200.000.000 króna fyrir rekstrarfjármuni, lausafjármuni og aðrar eignir í versluninni að Garðatorgi 1.

Lögð er áhersla á að stefnandi hafi með samkomulagi við skiptastjóra fengið allt veðandlagið afhent án þess að verðmæti þess hafi verið tilgreint. Stefnandi hljóti því að bera sönnunarbyrðina fyrir markaðsvirði eða endursöluvirði þeirra tækja sem um ræðir, enda sé veðandlagið í vörslum hans. Mat á verðmæti verði að miðast við forsvaranlegar söluaðferðir sem hafi að leiðarljósi að hámarka endursöluvirði, en ekki hraksölu á hluta búnaðar, sbr. til hliðsjónar 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Þá hafi ákvarðanir stefnanda um förgun og sölu eignanna langt undir markaðsvirði leitt til tjóns fyrir stefndu og beri að líta til grunnreglu 2. mgr. 10. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Stefnandi hafi vísað til laganna í stefnu og þannig ráðstafað sakarefninu, en það beri í öllu falli að beita ákvæðinu með lögjöfnun, sbr. jafnframt 2. mgr. 6. gr. laganna.

Við mat á umfangi sjálfskuldarábyrgðar stefndu verði að horfa til þess að verðmæti veðtryggingar myndi verulegt hlutfall af heildarskuld Víðis ehf. Úrlausn um verðmæti veðsins hafi því áhrif á ábyrgð stefndu sem ábyrgðarmanna. Stefnandi hafi ekki lagt fram gögn um kröfulýsingar í þrotabú Víðis ehf. eða um afstöðu skiptastjóra til krafna og verði að túlka það honum í óhag. Vanlýsing eða sambærileg eftirgjöf leiði til niðurfellingar á ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanns og hafi stefnandi fallið frá veðkröfu sinni sé krafa gegn stefndu sem ábyrgðarmönnum að sama skapi fallin niður, sbr. 102. og 103. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá sé ljóst af efni og heiti umræddrar yfirlýsingar um veðsetningu að um hafi verið að ræða varaábyrgð gagnvart veðtryggingu. Eigi stefnandi því ekki rétt til fullrar fjártryggingar veðsins auk fullrar sjálfskuldarábyrgðar stefndu. Beri því að draga verðmæti veðtryggingar frá sjálfskuldarábyrgð stefndu. Stefnandi byggi ekki á því að um tvær aðskildar tryggingar hafi verið að ræða og sé hann bundinn af þeim málatilbúnaði samkvæmt 111. gr. laga nr. 91/1991. Meta verði allan vafa um orðalag yfirlýsingarinnar stefndu í hag, enda hafi yfirlýsingin verið samin af stefnanda sem sé sérfróður aðili sem starfi meðal annars við útleigu fasteigna. Þá beri að horfa til meðskýringar og andskýringarreglna samningaréttar við skýringu samningsins.

Lögð er áhersla á að enn liggi ekki fyrir hver sé nákvæm eftirstandandi skuld Víðis ehf. gagnvart stefnanda og komi það niður á möguleikum stefndu til að halda uppi vörnum. Stefndu mótmæla tölulegu yfirliti sem stefnandi styður kröfu sína við, enda sé skjalið ekki unnið úr bókhaldi aðalskuldara heldur úr innheimtukerfi Kollektu ehf. Þá virðist húsaleiga hafa verið komin í skil 5. febrúar 2018 samkvæmt tölvupóstsamskiptum á milli stefnda E-kk-ef og stefnanda. Stefnandi hafi gefið eftir kröfu um húsaleigu eftir 13. júní 2018, en eftir standi húsaleiga fyrir mars, apríl, maí og fram til 13. júní 2018. Stefnandi hafi með engu móti gert grein fyrir þeirri fjárhæð sem um ræði eða fyrir söluandvirði og ráðstöfun á þeim tækjum sem um ræði.

Byggt er á því að sjálfskuldarábyrgð stefndu geti ekki numið hærri fjárhæð en þriggja mánaða leigugreiðslum samkvæmt leigusamningi frá 15. júlí 2011 að teknu tilliti til mánaðarleigu á þeim tíma, sem hafi numið 2.415.875 krónum. Ekki komi fram í leigusamningnum að ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanna fari hækkandi, svo sem með vísitölubreytingum. Aftur á móti komi fram í yfirlýsingu um veðsetningu að stefndu beri sjálfskuldarábyrgð sem svari til þriggja mánaða leigu hverju sinni. Það sé ljóst að leigan hafi hækkað verulega og sé því íþyngjandi fyrir stefndu sem einstaklinga að túlka samninginn með þeim hætti að þau beri ábyrgð á leigu með hækkunum vegna vísitölubreytinga. Beri að miða ábyrgð stefndu við fjárhæð og orðalag leigusamningsins sjálfs, sbr. til hliðsjónar 2. mgr. 40. gr. laga nr. 36/1994 um húsaleigu.

IV

Niðurstaða

Það liggur fyrir að stefndu gengust í sjálfskuldarábyrgð vegna samnings á milli Víðis ehf. og stefnanda um leigu á húsnæði fyrir matvöruverslun að Garðatorgi í Garðabæ. Gerð er grein fyrir ábyrgð stefndu og öðrum tryggingarréttindum í „Yfirlýsingu um veðsetningu“ sem var gerð samhliða húsaleigusamningnum 15. júlí 2011. Þar kemur fram að „öll tæki og innréttingar sem sett verða upp í verzlun Víðis ehf. [...]“ séu sett að veði til tryggingar á skuldbindingum Víðis ehf. samkvæmt húsaleigusamningnum og að veðsetningin taki til 10.000.000 króna af andvirði hins veðsetta. Þá segir að sjálfskuldarábyrgð stefndu svari til „þriggja mánaða leigu hverju sinni“.

Samkvæmt gögnum málsins skuldaði Víðir ehf. stefnanda húsaleigu samkvæmt samningi aðila þegar bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 13. júní 2018. Það liggur fyrir að stefnandi fékk, samkvæmt samkomulagi við skiptastjóra 26. júní 2018, afhent þau tæki og þann búnað sem hafði verið veðsettur til tryggingar skuldbindingum samkvæmt húsaleigusamningnum og kom ekki til skoðunar hvort veðsetningunni hefði verið þinglýst. Stefnandi kaus þannig að ganga að þeim veðandlögum sem voru fyrir hendi, en stefndu vissu af veðsetningunni og gátu með réttu reiknað með því að hún kæmi þeim til góða þegar þau lögðu mat á áhættu af þeirri ábyrgð sem þau gengust undir. Það er ekki alls kostar ljóst um hvaða tæki var að ræða, en fyrrgreind „Lýsing á veðsettum innréttingum og tækjum“ frá 28. febrúar 2013 vísar aðeins til tækja sem eru sögð „hluti þess búnaðar“ sem settur var að veði vegna húsaleigusamningsins, og er því ekki tæmandi. Eins og rakið hefur verið átti Landsbankinn hf. jafnframt veð í tækjum sem voru í húsnæðinu, en gerði ekki tilkall til þess að fá þau afhent.

Samkvæmt framangreindu fékk stefnandi veðandlagið, það er þær innréttingar og tæki sem voru í versluninni, afhent frá skiptastjóra og stendur það honum næst að tilgreina nánar um hvaða muni var að ræða, þar með talið ef hann taldi einhverja þeirra fremur hafa átt að renna til Landsbankans hf. Þá er til þess að líta að það er ábyrgðarmönnum, eins og stefndu, til hagsbóta ef kröfuhafi nýtur frekari tryggingarréttinda fyrir kröfu sinni á hendur aðalskuldara. Við þessar aðstæður verður í samræmi við meginreglur kröfuréttar að leggja til grundvallar að skuldbinding stefndu sem ábyrgðarmanna takmarkist að því marki sem tryggingarréttindin rýrnuðu eða féllu niður vegna atvika sem verða rakin til stefnanda. Þá stendur það stefnanda, sem fékk umrædda muni afhenta og hafði umráð þeirra, næst að sýna fram á verðmæti eða eftir atvikum verðleysi munanna. Til að styðja staðhæfingu sína um að tækin hafi verið verðlaus hefur stefnandi einkum vísað til afstöðu skiptastjóra, sem taldi verðmæti tækjanna hafa rýrnað, sem og til þess að S-kk-nf H-kk-nf T-kk-nf, sem starfar hjá Verslunartækni ehf., hafi ekki getað selt tækin. Hvað þetta varðar kom fram í skýrslu skiptastjórans fyrir dómi að tækin hefðu ekki verið auglýst til sölu, en að rætt hefði verið við ýmsa aðila og hefðu nokkrir lýst áhuga á tækjunum en ekkert orðið úr því. Þá eru meðal gagna málsins tölvubréf frá S-kk-þgf sem áður hafa verið rakin og bera með sér að erfiðlega hafi gengið að selja tækin, sem og að hann hafi talið þörf á að veita ríflegan afslátt vegna aldurs tækjanna. S-kk-nf hefur ekki gefið skýrslu fyrir dómi og skýrt nánar aðkomu sína að tilraunum til að selja tækin. Atvik hvað varðar þessar sölutilraunir eru óljós, þar með talið um hvaða tæki var að ræða og hvernig leitast var við að selja þau. Þá verður ekki fallist á að sú staðreynd að stefnandi ákvað að samþykkja tilboð Ferskra kjötvara ehf. um að fjarlægja tiltekin tæki honum að kostnaðarlausu sýni að þau hafi í reynd verið verðlaus. Hið sama er að segja um þá ákvörðun Landsbankans hf. að gera ekki tilkall til þeirra tækja í húsnæðinu sem bankinn hafði fengið að veði. Samkvæmt þessu hefur stefnandi ekki fært haldbær rök fyrir þeim málatilbúnaði sínum að tækin hafi verið verðlaus. Það er heldur ekki í samræmi við framlögð gögn sem bera, eins og áður greinir, með sér að stefnandi hafi selt hluta tækjanna fyrir 1.000.000 króna auk virðisaukaskatts. Þá er til þess að líta að stefnandi hefur lagt fram yfirlit um verðmat á tækjum í verslun Víðis ehf. að Garðatorgi sem mun hafa verið unnið á árinu 2017 af fyrrgreindum S-kk-þgf, sem starfaði hjá Verslunartækni ehf., og eru tækin þar metin á um 94.000.000 króna. Jafnvel þó ekki liggi fyrir að um hafi verið að ræða að öllu leyti sömu tæki og voru veðsett stefnanda, þá er þetta til marks um þá óvissu sem ríkir um virði þeirra veðandlaga sem stefnandi leysti til sín.

Samkvæmt framangreindu hefur stefnandi ekki sýnt fram á að þeir munir sem höfðu verið veðsettir og hann fékk afhenta hafi ekki dugað til tryggingar á 10.000.000 króna skuld Víðis ehf., eins og fyrrgreind yfirlýsing um veðsetningu gerði ráð fyrir. Eftir stendur að stefnandi telur að heildarskuld Víðis ehf. vegna húsaleigusamningsins hafi numið hærri fjárhæð og að ábyrgð stefndu taki að minnsta kosti til þess sem eftir stendur. Í stefnu var ekki gerð grein fyrir heildarfjárhæð skuldarinnar, en við þingfestingu málsins var lagt fram yfirlit úr viðskiptamannaskrá stefnanda þar sem fram kom að skuldin hefði numið 16.131.160 krónum hinn 1. júní 2018. Í úrskurði héraðsdóms, þar sem frávísunarkröfu stefndu var hafnað, kom fram að það hefði verið til muna skýrara að gera grein fyrir fjárhæð skuldarinnar í stefnu, en að rétt þætti að gefa stefnanda færi á að bæta úr annmörkum á reifun málsins að þessu leyti undir rekstri þess. Af hálfu stefnanda hefur ekki verið skýrt með framlagningu gagna hvernig skuldin er nánar sundurliðuð, svo sem að hvaða leyti leiga hvers mánaðar var í vanskilum þegar félagið var tekið til gjaldþrotaskipta og myndar höfuðstól skuldarinnar. Af yfirliti stefnanda virðist mega ráða að húsaleiga vegna mars, apríl, maí og júní hafi verið í vanskilum en þó bárust innborganir 23. mars og 17. apríl 2018. Þá verður ráðið af yfirlitinu að greiða hafi átt fulla leigu vegna júní 2018, sem nam 3.728.162 krónum, og er sú fjárhæð hluti af heildarskuld Víðis ehf. samkvæmt skjalinu. Eins og rakið hefur verið gerðu stefnandi og skiptastjóri þrotabúsins aftur á móti samkomulag um að stefnandi félli frá kröfu um leigugreiðslur frá 13. júní 2018 gegn afhendingu á þeim tækjum í húsnæðinu sem veðsetningin tók til. Í því yfirliti sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á er ekki tekið mið af þessu. Að mati dómsins er skortur á skýrleika hvað þetta varðar til þess fallinn að koma niður á vörnum stefndu, en þau lögðu við munnlegan málflutning áherslu á að fjárhæð skuldarinnar væri óljós og liggi til að mynda ekki fyrir hvaða vanskil á leigugreiðslum myndi höfuðstólinn. Þá geta síðbúnar skýringar stefnanda við munnlegan málflutning um að draga beri kröfu um húsaleigu, sem fallið var frá, frá heildarskuld samkvæmt yfirliti úr viðskiptamannaskrá ekki bætt þar úr og er hið sama að segja um skýringar á því hvernig beri að túlka yfirlitið.

Eins og stefnandi hefur lagt mál þetta fyrir verður ekki ráðið með nægilega skýrum hætti hver heildarfjárhæð þeirrar skuldar var, sem krafa stefnanda er byggð á, og er þegar af þeirri ástæðu ekki unnt að meta að hvaða marki greiðsluskylda stefndu getur verið fyrir hendi. Er því óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá dómi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 27. mars 2018 í máli nr. 305/2017.

Í ljósi þessara úrslita og með hliðsjón af 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefndu hvoru um sig málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, RA 5 ehf., greiði stefndu, H-kvk-þgf G-kvk-þgf og E-kk-þgf S-kk-þgf, hvoru um sig 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf R-kvk-nf

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, RA 5 ehf., greiði stefndu, H-kvk-þgf G-kvk-þgf og E-kk-þgf S-kk-þgf, hvoru um sig 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf R-kvk-nf