E-2807/2014

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 2. febrúar sl., höfðar sveitarfélagið Mosfellsbær, Háholti 14, á hendur A-x-x a-e-x s-e-x „BALTIKUMS“ („AAS B-x-x“) til heimilis að Udens iela 12, Riga í Lettlandi en málið var þingfest 2. september 2014. Stefna í málinu var birt 29. maí 2014.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði með dómi gert að greiða honum alls 24.579.018 krónur samkvæmt skilmálum verktryggingar nr. JL18BR 072925 sem stefndi gaf út, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 4. júlí 2015 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu, samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti.

II.  Málsatvik.

Árið 2010 gerði stefnandi samning við íslenska ríkið um hönnun og byggingu 30 rýma hjúkrunarheimilis við Hlaðhamra í Mosfellsbæ. Í framhaldinu óskaði stefnandi tilboða í byggingu hjúkrunarheimilisins og átti Hamarsfell byggingarfélag ehf. („Hamarsfell“) lægsta tilboðið. Stefnandi og Hamarsfell gerðu síðan með sér verksamning um uppsteypu og frágang utanhúss við hjúkrunarheimili að Langatanga 2A og er samningurinn dagsettur 12. október 2011. Samningsfjárhæð verksamningsins var 209.906.716 kr. með virðisaukaskatti.

Í júní 2011 óskaði stefnandi jafnframt eftir tilboðum í verkið „Hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ Langatanga 2 – Frágangur innanhúss – Útboð 1210“. Verkið fól í sér frágang innanhúss og skyldu framkvæmdir hefjast hinn 15. ágúst 2012 og verkinu í heild skilað til stefnanda hinn 15. febrúar 2013.

Hamarsfell átti einnig lægsta tilboðið í þennan verkáfanga, sbr. tilboðsblað dags. 31. maí 2012. Í kjölfarið var gengið til samninga við Hamarsfell, sbr. verksamningur dags. 20. september 2012. Samkvæmt verksamningnum skyldi verkáfanginn ná til innréttingar allra verkþátta, s.s. rafmagns, pípulagna, loftræstingar, dúklagningar, málningar, innréttingasmíði og uppsetningar og annars frágangs til að gera hjúkrunarheimilið fullbúið að innan. Samningsfjárhæð var 198.265.870 kr. með virðisaukaskatti og skyldi hefjast hinn 30. ágúst 2012 og vera að fullu lokið 2. mars 2013.

Til tryggingar efndum verksamningsins lagði Hamarsfell fram ábyrgðartryggingu (verktryggingu) frá lettneska vátryggingafélaginu AAS Baltikums, stefnda í máli þessu. Í vátryggingarskírteini sem gefið var út á ensku 6. september 2012 kemur fram að vátryggingarfjárhæð sé 29.964.310 kr. og að tímabil tryggingarinnar sé frá 6. september 2012 til 15. apríl 2013. Kemur þar jafnframt fram að verktryggingin falli úr gildi við undirritun á vottorði við yfirtöku á verki í tengslum við byggingarframkvæmdasamning („signing of the final works acceptance certificate“) en eigi síðar en við lok gildistíma vátryggingarsamnings sem skilgreindur er í vátryggingarskírteini. Þá segir þar að skilmálar stefnda vegna byggingaframkvæmda („construction bond insurance clauses“) nr. 27-2-11 frá 7. mars 2011 gildi um trygginguna og séu órjúfanlegur hluti hennar.

Af gögnum málsins verður ráðið að samhliða útgáfu vátryggingarskírteinisins hafi stefndi og Hamarsfell undirritað samning sama dag „til tryggingar því að tryggingartaki fullnægi í einu og öllu skyldum sínum við verkkaupa í samræmi við ákvæði samningsgagna“ um Hjúkrunarheimilið Mosfellsbæ að Langatanga 2A, útboðsáfanga 3- frágangur innanhúss útboð 1210, eins og því sé lýst í tilheyrandi samningsgögnum.“ Kemur þar jafnframt fram að verktryggingin taki gildi á upphafsdegi framkvæmda og að um hana skuli farið að íslenskum lögum. Þá segir þar að verkkaupi geti krafið vátryggjanda um greiðslu ábyrgðarfjárins að einhverju eða öllu leyti, einhliða og án undangengins dóms, ef hann telur það nauðsynlegt til að bæta galla sem fram hefur komið á verki tryggingartaka, eða til greiðslu á hvers konar kostnaði, sem verkkaupi hefur orðið fyrir vegna vanefnda vátryggingartaka á ákvæðum verksamnings. Skuli þá slík greiðsla innt af hendi þegar í stað er hennar er krafist.

Verktakinn Hamarsfell hóf vinnu við verkið á umsömdum tíma en í lok janúar 2013 var orðið ljóst að verkframvinda var ekki í samræmi við verkáætlun og fjárhagsstaða verktaka orðin verulega bág. Í vitnaskýrslu fyrir dómi bar J-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf, framkvæmdastjóri umhverfissviðs stefnanda, að undirverktakar Hamarsfells hafi verið farnir að leggja niður störf í janúar 2013 vegna ógreiddra reikninga og að stefnandi hafi komist að því í gegnum upplýsingakerfi Creditinfo hf. að sýslumaðurinn í Reykjavík hefði gert árangurslaust fjárnám hjá Hamarsfelli í desember 2012. Í skýrslutöku af Þ-kk-þgf Þ-kk-þgf, verkefnisstjóra viðhaldsdeildar stefnanda, kom enn fremur fram að Hamarsfell hafi átt á þessum tíma átt í erfiðleikum með að efna þann þátt verksamnings sem laut að sjúkralyftu „með tilheyrandi“ og „þjónustu og eftirlit[i]“ (liður 4.7.) en fjárhæð þess verkþáttar svaraði til 9.617.160 kr. Í kjölfarið var sú breyting gerð á verksamningi aðila þann 29. janúar 2013 að stefnandi tók þennan verkþátt yfir.

Í framhaldinu sendi stefnandi Hamarsfelli bréf, dags. 12. febrúar 2013, með viðvörun um riftun verksamningsins um uppsteypu og frágang utanhúss. Í bréfinu er rakið að samkvæmt verksamningi hafi verkinu átt að vera lokið 6. apríl 2012 en aðilar hafi komið sér saman um að fresta verklokum til 8. október 2012 vegna veðurfars og ýmissa annarra þátta. Stefnandi hafi síðan samþykkt frekari frestun til 1. febrúar 2013 var síðar samþykkt af hálfu stefnanda.

Í bréfinu var síðan rakið hvaða verkþáttum sé ólokið og að slíkar tafir seinki lóðar- og innanhússfrágangi. Með bréfinu var skorað á Hamarsfell að ljúka verkinu eigi síðar en 28. febrúar 2013 en ella yrði verksamningnum rift í samræmi við ákvæði 25.5 í skilmálum ÍST-30:2003. Í bréfinu vart auk þess bent á að af hálfu Hamarsfells hefði ekki verið lögð fram framlenging á verktryggingu í samræmi við ákvæði samningsgagna. Í ljósi þessa og vegna árangurslauss fjárnáms sem gert hafi verið hinn þann 12. desember 2012 gagnvart Hamarsfelli ehf. var þess krafist að Hamarsfell ehf. legði fram fullnægjandi tryggingu að fjárhæð 31.500.000 kr. eigi síðar en 28. febrúar 2013. Að öðrum kosti yrði verksamningnum rift í samræmi við ákvæði 26.2. í ÍST-30:2003. Ef svo færi myndi stefnandi boða til úttektar óháðs aðila til að taka út stöðu verksins á þeim tímapunkti.

Hamarsfell sendi stefnanda minnisblað, dags. 13. febrúar 2013. Í minnisblaðinu er lagt til að „vegna núverandi ástands hjá Hamarsfelli ehf.“ taki stefnandi yfir tiltekna verkþætti samkvæmt verksamningi um frágang innanhúss frá og með 14. febrúar 2013, en að Hamarsfell sé áfram aðalverktaki að verkinu og að samningar við undirverktaka skuli þar af leiðandi standa. Er þar jafnframt lýst þeirri afstöðu félagsins að slíkar breytingar séu forsenda fyrir því að ljúka verkinu á viðunandi tíma.

Stefnandi féllst hins vegar ekki á þessa tillögu og í kjölfarið hófust viðræður milli aðila um að stefnandi yfirtæki allt verkið, þ.e. bæði því sem eftir stóð af utanhússframkvæmdum og verkáfanga um innanhússfrágang.

Með samkomulagi milli stefnanda og Hamarsfells um verklok, dags. 27. febrúar 2013, var samið um að Hamarsfell gengi alfarið frá verkáfanga um frágang innanhúss, sem taki til allra verkþátta, svo sem rafmagns, pípulagna, loftræstingar, dúklagningar, málningar, innréttingasmíði og uppsetningar og annars frágangs sem þurfti til að gera hjúkrunarheimilið fullbúið að innan, og að stefnandi tæki þann verkáfanga yfir. Í 2. gr. samkomulagsins er fjallað sérstaklega um vanefndir verktaka og er í því sambandi vísað sérstaklega til þess að fyrir liggi árangurlaust fjárnám og þrjár gjaldþrotabeiðnir á hendur verktaka. Þá segir í 2. mgr. 3. gr. samkomulagsins að verkkaupi hafi greitt verktaka alla útistandandi reikninga fyrir sannanlega unnin verk, í samræmi við verkstöðu samkvæmt 4. gr. samkomulagsins. Í 4. gr. segir síðan að fyrir liggi samþykktur verkstöðureikningur, sem taki mið af verkstöðu í lok janúar 2013, sem sé í viðauka við samkomulagið. Kemur þar jafnframt verk að aðilar muni koma sér saman um óháðan aðila sem muni framkvæma úttekt á verkinu og leggja mat á verkstöðu þess miðað við samningsdag en verktaka verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna við þá úttekt. Ef verkþættir séu fullfrágengnir en ógreiddir muni verkkaupi greiða fyrir þá samkvæmt einingarverði.

Samkvæmt 5. gr. samkomulagsins voru aðilar þess sammála um að kostnaðurinn og tjónið sem stefnandi kynni að verða fyrir vegna yfirtöku verksins myndi falla undir verktrygginguna sem gefin var út af stefnda þann 6. september 2012, sbr. vátryggingarskírteini nr. 072925. Þá er rakið að tjón stefnanda reiknist sem mismunur á því verði sem honum bar að greiða Hamarsfelli samkvæmt tilboði í ófullkláraða verkliði miðað við verkstöðu þeirra á samningsdegi, sbr. 4. gr. samkomulagsins, og í samræmi við niðurstöðu úttektar og þeirrar fjárhæðar sem verkkaupi þurfi sannanlega að greiða til að ljúka umræddum verkliðum. Í samkomulaginu er loks kveðið á um það að stefnandi og Hamarfsfell séu sammála um að „hvorugur þeirra eigi neinar frekari kröfur á hendur hinum vegna þessa samnings um verklok og því að verktaki gengur nú frá verkinu, né vegna hins ofangreinda verksamnings um Hjúkrunarheimili Mosfellsbæ að Langatanga 2A, útboðsáfanga 3 – Frágangur innanhúss Útboð 1210.“

Samhliða framangreindu samkomulagi komust stefnandi og verktakinn Hamarsfell einnig að samkomulagi, dags. 27. febrúar 2013, um að stefnandi tæki yfir verkáfanga sem varðaði uppsteypu og frágang utanhúss.

Stöðuúttekt á verkframkvæmdinni fór fram hinn 28. febrúar 2013. Annaðist Verkís hf., gerð hennar sem óháður úttektaraðili. Viðstaddir úttektina voru byggingarstjóri verksins og undirverktakar. Í greinargerð um stöðuúttektina, dags. 18. mars 2013, kemur fram að frágangi utandyra sé að mestu lokið en að byggingin sé að komast á það stig innandyra að hægt sé að koma á gólfefnum og setja upp innréttingar. Þá er í greinargerð úttektaraðilans farið yfir stöðu verksins og fylgdu henni auk þess myndir sem úttektaraðilar tóku.

Stefnandi hófst í kjölfarið handa við að gera verksamninga við verktaka til að ljúka verkinu. Í skýrslutöku af Þ-kk-þgf Þ-kk-þgf, verkefnastjóra viðhaldsdeildar stefnanda, kom fram að stefnandi hefði í því sambandi fundað með undirverktökum Hamarsfells ehf. og í kjölfarið gert samninga við þá um að ljúka verkinu, þar sem mikilvægt hefði verið fyrir stefnanda að ljúka verkinu sem fyrst þannig að unnt væri að innheimta tekjur af hjúkrunarheimilinu. Í kjölfarið gerði stefnandi verksamninga um (1) dúklagnir, dags. 8. mars 2013, að fjárhæð 5.690.040 kr., (2) um málun, dags. 8. mars 2013, að fjárhæð 3.700.330 kr., (3) um múrvinnu og flísalögn, dags. 8. mars 2013, að fjárhæð 1.377.090 kr., (4) um raflagnir, dags. 12. mars 2013, að fjárhæð 22.589.547 kr., (5) um pípulagnir, dags. 13. mars 2013, að fjárhæð 38.531.584 kr., (6) um blikksmíði, dags. 21. mars 2013, að fjárhæð 8.384.840 kr., (7) um stálsmíði inni og gler á útihandrið, dags. 22. mars 2013, að fjárhæð 4.835.960 kr. og (8) um innréttingar, innihurðir og uppsetningu, dags. 9. apríl 2013, að fjárhæð 40.255.674 kr.

Samskipti stefnanda og stefnda

Með tölvupósti, dags. 21. febrúar 2013, tilkynnti lögmaður stefnanda stefnda um að Hamarsfell ehf. hefði vanefnt verksamninginn sem verktrygging stefnda JL18BR 072925 frá 6. september 2012 laut og að Hamarsfell hefði reynst ófært um að standa við skuldbindingar sínar. Í tölvupóstinum kom jafnframt fram að stefnandi hygðist krefjast efnda- og/eða skaðabóta vegna þess fyrirsjáanlega tjóns sem stefnandi myndi verða fyrir vegna vanefndanna. Í tölvupóstinum kom jafnframt fram að verktryggingin væri í gildi til 15. apríl 2013 og að stefnandi teldi tilkynninguna þar með hafa komið fram á gildistíma tryggingarinnar.

Stefndi svaraði með bréfi, dags. 26. febrúar 2013. Í bréfinu var þess óskað að stefnandi sendi stefnda tiltekin gögn til að stefndi gæti tekið afstöðu til mögulegrar bótaskyldu, m.a. um hvaða verkþáttum væri lokið og hverjum ekki, svo og hvaða greiðslur hefðu verið inntar af hendi til verktakans og hverjar ekki. Þá óskaði stefndi eftir myndum af framkvæmdum og gögnum um þær kröfur sem stefnandi hefði beint að verktakanum. Stefnandi svaraði með tölvupósti samdægurs þar sem vísað var til þess að umbeðnum gögnum yrði komið til stefnda.

Með tölvupóstum, dags. 19. mars 2013, sendi stefnandi stefnda m.a. verksamning aðila og úttekt á verkinu, dags. 18. mars 2013. Einnig fylgdi póstinum afrit af samkomulagi aðila um yfirtöku stefnanda á verkáfanga um innanhússfrágang, dags. 28. febrúar 2013. Í tölvupóstinum er rakið að tjón stefnanda vegna yfirtöku á verkáfanganum muni fara fram úr vátryggingafjárhæðinni (29.964.310 kr.) og var því krafist greiðslu á þeirri fjárhæð.

Stefndi svaraði með bréfi, dags. 21. mars 2013. Í bréfinu er vísað til greinar 2.2.3. í skilmálum vátryggingar stefnda, sem séu hluti samningsins, um að verktryggingin taki meðal annars til þess að verkið samkvæmt verksamningnum hafi ekki verið unnið í samræmi við tilgreindan kostnað og fyrir tilgreinda tímafresti. Í kjölfarið er í bréfinu vísað til greinar 6.4. í skilmálunum en samkvæmt þeim beri vátryggðum að gefa vátryggjanda eða þeim sérfræðingum sem vátryggjandi kveður til kost á að staðreyna ástæður og fjárhæð skaðabóta og jafnframt láta sömu aðilum í hendur öll þau gögn og upplýsingar sem þeim eru nauðsynlegar í því skyni. Óskaði stefndi af því tilefni sérstaklega eftir því að stefnandi afhenti honum skjalfest gögn um hvaða verk hefðu verið unnin samkvæmt verksamningnum og hver ekki, auk upplýsinga um staðfestingu á greiðslu vegna verka sem stefnandi hafði þurft að taka yfir, svo og „copies of bilaterally signed deeds of conveyance of the performed works.“ Í bréfi stefnda kom fram að ákvörðun um greiðslu bóta yrði aðeins tekin eftir að umrædd gögn hefðu borist.

Lögmaður stefnda ritaði lögmanni stefnanda síðan bréf, dags. 5. apríl 2013. Í bréfinu var vísað til fyrri bréfaskipta, einkum bréfs stefnanda frá 19. mars 2013 og til skilmála verktryggingarinnar sem mæltu fyrir um heimild verkkaupa til að krefja tryggingaraðila um greiðslu ábyrgðarfjárins að einhverju eða öllu leyti, einhliða og án undangengins dóms, ef hann teldi það nauðsynlegt til að bæta galla sem fram hafi komið á verki tryggingartaka, eða til greiðslu á hvers konar kostnaði, sem verkkaupi hefði orðið fyrir vegna vanefnda tryggingartaka á ákvæðum verksamnings og skyldi greiðslan innt af hendi þegar í stað er hennar væri krafist. Í bréfi stefnda sagði enn fremur að skilmálarnir hefðu verið einhliða samdir af verkkaupa og hvorki verktaki né stefndi hefðu því getað haft áhrif á innihald þeirra. Einnig var vísað til þess að stefnanda bæri að sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni í skilningi skilmálanna, hvert væri umfang tjónsins og til hvaða aðgerða hann hefði gripið til að takmarka tjónið. Loks ætti stefnandi að sýna fram á að tjónið félli undir gallahugtakið eins og það væri skilgreint samkvæmt íslenskum lögum.

Stefnandi sendi frekari gögn með bréfi til stefnda, dags. 15. apríl 2013, til staðfestingar um það tjón sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Auk þess ítrekaði stefnandi þann skilning sinn að þær vanefndir verktaka sem fólust í því að stefnandi neyddist að taka verkið yfir hefðu verið vanefnd (e. non-performance) í skilningi skilmála verktryggingarinnar. Í bréfinu var því enn fremur lýst hvernig stefnandi hefði þurft að gera fjölmarga samninga við aðra verktaka til að ljúka verkinu og fylgdu þeir samningar bréfinu.

Stefnandi lýsti því einnig í bréfinu að tjón hans væri fólgið í mismuninum á milli umsaminnar samningsfjárhæðar við Hamarsfell og þeirrar fjárhæðar sem verkið myndi í raun kosta. Hins vegar var tekið fram að í ljósi þess að verkinu væri ekki lokið, gæti stefnandi á þeim tímapunkti ekki gert grein fyrir endanlegri tjónsfjárhæð, heldur væri um áætlaða fjárhæð að ræða, sem að sögn stefnanda nam þá 26.342.129 kr.

Stefnandi hafnaði einnig þeim skilningi sem kom fram í bréfi stefnda um að hafa yrði í huga við túlkun tryggingarskilmálanna að þeir hefðu verið samdir einhliða. Vísaði stefnandi í því sambandi til þess að Hamarsfell hefði verið reyndur verktaki á sínu sviði sem boðið hefði í verkið á grundvelli útboðsskilmála. Þá var tekið fram að stefndi væri vátryggingafélag og því sérfróður aðili sem hafi veitt verktrygginguna á grundvelli þeirra skilmála sem fram hafi komið í útboðsgögnum. Ítrekaði stefnandi að svo búnu kröfu sína um greiðslur úr verktryggingunni.

Í svarbréfi stefnda, dags. 26. apríl 2013, er lýst þeirri afstöðu að ekki lægi nægilega ljóst fyrir að stefnandi hefði orðið fyrir kostnaði við meintar vanefndir Hamarsfells. Í öðru lagi var bent á að stefndi teldi að gögn bæru það með sér að líkur væru til þess að kostnaðarliðir stefnanda myndu fremur lækka en hækka á verktímanum þar sem verksamningar bæru það með sér að verktakar væru bundnir af sömu einingaverðum og þeir höfðu áður samið um við Hamarsfell. Einnig hafnaði stefndi aðferðarfræði stefnanda við útreikning kröfufjárhæðar. Taldi stefndi að mismunur á heildarverði og samningsverði hefði ekki þýðingu þar sem alþekkt væri í opinberum framkvæmdum að kostnaður yrði meiri en ráð hefði verið fyrir gert í útboðsferli. Í þriðja lagi taldi stefndi að gögn málsins bæru það ekki með sér að kostnaður sem krafist væri endurgreiðslu á, hefði fallið til á gildistíma verktryggingarinnar. Stefndi taldi þar af leiðandi að stefnandi ætti ekki lögvarða kröfu um greiðslu úr verktryggingunni.

Stefnandi svaraði þessu bréfi með bréfi, dags. 4. júní 2013 þar sem sjónarmiðum stefnda um að stefnandi yrði ekki fyrir kostnaðarauka vegna brotthvarfs Hamarsfells frá verkinu var mótmælt. Í því sambandi var meðal annars vísað til þess að einingarverð Hamarsfells hafi í mörgum tilvikum verið lægra en einingarverð samkvæmt samningum við nýja verktaka. Þá gerðu nokkrir samningar við nýja verktaka ekki ráð fyrir efniskostnaði í tengslum við umsamin einingarverð, en öll einingarverð Hamarsfells hefðu verið heildarverð, þ.e. bæði fyrir vinnu og efni.

Í bréfinu var því einnig hafnað að kostnaður stefnanda hafi fallið utan gildistíma tryggingarinnar og var í því sambandi vísað til þess hvernig hugtakið „vátryggingaratburður“ væri skilgreindur í f-lið 2. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Að mati stefnanda teldist vátryggingaratburður í skilningi laganna hafa orðið annars vegar við galla á verkinu og hins vegar við vanefndir Hamarsfells á ákvæðum verksamnings. Hamarsfell hafi gert samning um verklok þann 27. febrúar 2013 og þar með hafi vátryggingaratburðurinn átt sér stað innan gildistíma verktryggingarinnar. Þá skipti í þessu sambandi ekki máli hvenær og hvernig reikningar væru greiddir fyrir verkið. Var krafa stefnanda um greiðslu úr verktryggingunni enn á ný ítrekuð.

Með bréfi, dags. 18. júní 2013, hafnaði stefndi kröfu stefnanda og taldi stefnanda ekki hafa sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir bótaskyldum kostnaði vegna vanefnda Hamarsfells.

Með tölvupósti og símtali til lögmanns stefnda, dags. 14. febrúar 2014, leitaðist stefnandi eftir svörum á því hvort afstaða stefnda til málefnisins væri óbreytt og hvort mögulega væri hægt að komast að samkomulagi um hluta af hinni umkröfðu tryggingarfjárhæð. Lögmaður stefnda svaraði með tölvupósti, dags. 21. febrúar 2014, þar sem fyrri sjónarmið voru áréttuð og ekki talið að fram væru komin gögn sem sýndu fram á bótaskyldu stefnda.

Þann 3. apríl skaut stefnandi ágreiningsmálinu til úrskurðarnefndar vátryggingamála. Þann 20. maí 2014 vísaði nefndin málinu frá þar sem málið félli ekki undir úrskurðarvald nefndarinnar samkvæmt 1. mgr. 3. gr. samþykkta nefndarinnar. Stefna var birt í máli þessu þann 29. maí 2014.

III.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi telur atvik og gögn málsins sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna vanefnda verktakans Hamarsfells ehf. og tjónið sé bótaskylt úr verktryggingunni sem stefndi veitti stefnanda hinn 6. september 2012.

Málatilbúnaður stefnanda byggist í fyrsta lagi á því að um vanefndir eða galla hafi verið að ræða á verkinu í skilningi skilmála verktryggingarinnar. Stefnandi telur ljóst að Hamarsfell hafi vanefnt skuldbindingar sínar samkvæmt verksamningi aðila í tengslum við byggingu hjúkrunarheimilis við Langatanga í Mosfellsbæ. Sökum þeirra hafi stefnanda verið nauðugur sá kostur að taka verkið yfir en þá hafi verið ólokið verkþáttum um uppsteypu og frágang utanhúss, en einnig hafi verið ólokið verkþáttum um frágang innanhúss (Hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ Langatanga 2 – Frágangur innanhúss – Útboð 1210). Til tryggingar efndum verksamnings um framkvæmdir innanhúss hafi stefndi sett verktryggingu að fjárhæð 29.964.310 kr.

Stefnandi telur að þær vanefndir sem orðið hafi á verksamningnum lýsi sér meðal annars í þeim töfum sem urðu á verkframkvæmdum utanhúss en framgangur verksins innanhúss hafi að mörgu leyti verið háður því að þeim framkvæmdum lyki á réttum tíma. Þetta hafi leitt til þess að gera þurfti breytingar á verkáætlun þess verks, en upphafleg verklok áttu að vera hinn 6. apríl 2012. Verklokum var síðar frestað í tvígang fyrst til 8. október 2012 og síðar til 1. febrúar 2013.

Stefnandi kveður það hafa orðið ljóst í desember 2012 að Hamarsfell átti í verulegum fjárhagsvandræðum en til marks um þau vandræði hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá félaginu 30. desember 2012. Í kjölfarið hafi sérstaklega verið fjallað um vanefndir verktaka í 2. gr. samnings stefnanda og Hamarsfells um verklok á verkframkvæmdum innanhúss, dags. 27. febrúar 2013, en forsvarsmaður Hamarsfells hafi undirritað það samkomulag.

Stefnandi telur að með samkomulaginu og undirritun þess fyrir hönd Hamarsfell liggi fyrir viðurkenning verktakans á vangetu til að standa við verksamning aðila um frágang innanhúss frá 20. september 2012. Að mati stefnanda var því augljóslega um vanefnd að ræða í skilningi skilmála vátryggingarinnar, ÍST-30:2003, svo og laga og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Verktakinn, Hamarsfell, gat ekki efnt verksamning um frágang innanhúss og stefnanda var því nauðugur sá kostur að taka við verkinu.

Stefnandi telur að samkomulag aðila um verklok verði ekki skýrt öðruvísi en eftir orðanna hljóðan. Þar komi bæði fram að verkframvinda hafi ekki verið í samræmi við verkáætlun sem og að fjárhagsstaða Hamarsfells hafi verið orðin verulega bág. Þess háttar samningur um verklok sé algengur þegar svo háttar til og hann tryggi hagsmuni beggja aðila. Þannig felst í slíkum samningi að verkið er tekið út og ákveðið uppgjör á sér stað á milli aðila miðað við það tímamark sem samningurinn er gerður. Þá liggi fyrir að Hamarsfell var úrskurðað gjaldþrota 18. apríl 2013, sem gefur enn frekar til kynna að félagið var á þessum tíma engan veginn í stakk búið til að efna verksamning aðila.

Stefnandi telur enn fremur sá atburður að hann hafi þurft að taka verkframkvæmd úr höndum verktaka vegna vanefnda hans, teljist vátryggingaratburður í skilningi laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, og samkvæmt skilmálum verktryggingarinnar og valdi því að til greiðslu bóta geti komið úr vátryggingu. Vísar stefnandi í því sambandi til f-liðar 2. gr. laga nr. 30/2004 en þar er vátryggingaatburður skilgreindur sem „atvik sem samkvæmt vátryggingarsamningi veldur því að til greiðslu bóta getur komið“.

Stefnandi telur auk þess ljóst að hann hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til vanefnda verktakans Hamarsfells og sem fella má undir verktryggingu stefnda. Fyrir liggi að stefnandi þurfti að semja við aðra verktaka til að sinna þeim verkþáttum sem Hamarsfell gekk frá. Tjónið felist í mismun á þeim kostnaði sem þurfti að leggja út vegna verkþátta samkvæmt útboðslýsingu eftir að stefnandi tók við verkinu og þess kostnaðar sem tilboð og verksamningur við Hamarsfell gerði ráð fyrir vegna sömu verkþátta. Auk þess fólust vanefndir í göllum sem komu fram á verki Hamarsfells.

Til stuðnings fjárhæð kröfu sinnar fyrir dómi hefur stefnandi vísað til matsgerðar H-kk-ef S-kk-ef, dómkvadds matsmanns, frá 31. maí 2015. Í niðurstöðu þeirrar matsgerðar er lagt til grundvallar að aukinn kostnaður stefnanda og þar með heildartjón hans sem matsmaður telur að rekja megi til þess að Hamarsfell fór af verkinu nemi samkvæmt framlögðum reikningum samtals 24.579.018 kr. Í matsgerðinni er tjón stefnanda sundurliðað með eftirfarandi hætti:

Stefnandi telur ljóst að vanefndir Hamarsfells ehf. hafi falið í sér bótaskylt tjón úr verktryggingu stefnda. Vísar stefnandi þá til þess að hann tilkynnti stefnda um vátryggingaratburðinn með tölvupósti, dags. 21. febrúar 2013, en þar komi fram að fyrir liggi að Hamarsfell geti ekki efnt verksamning milli aðila og að stefnandi muni gera kröfu á stefnda um greiðslu bóta vegna þess fyrirsjáanlega tjóns sem stefnandi mun verða fyrir vegna vanefndanna. Í tilkynningunni er sérstaklega vísað til þess að stefnandi telji að um sé að ræða fullgilda tilkynningu um vanefndir verktakans og innan gildistíma verktryggingarinnar. Verktrygging stefnda gilti til 15. apríl 2013 og telur stefnandi að tilkynning um vanefnd verktakans Hamarsfells hafi komið fram innan þess gildistíma og þar af leiðandi virkjað greiðsluskyldu úr tryggingunni. Stefnandi telur að þótt fjárhæð tjónsins hafi ekki orðið að fullu ljós fyrr en lokaúttekt fór fram á verkinu í júní 2013 breyti það ekki því að orsakir verði raktar til vanefnda Hamarsfells á verksamningi þess við stefnanda.

Um lagarök vísar stefnandi til laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004, meginreglna vátryggingarétta, samningaréttar, svo og skaðabóta-, verktaka- og kröfuréttar, auk almennra útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir (ÍST-30:2003). Um heimild til að höfða mál þetta á heimilisvarnarþingi stefnanda vísast til ákvæðis 9. gr. laga nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Krafa stefnanda um dráttarvexti styðst við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og tekur dagsetning kröfu um dráttarvexti mið af því þegar mánuður var liðinn frá því að matsgerð dómkvadds matsmanns um tjón lá fyrir, þ.e. hinn 4. júní 2015. Krafa stefnanda um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. laganna.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að kröfur stefnanda séu ótækar vegna tómlætis. Stefndi telur að ætla verði að stefnanda hafi hið minnsta verið kunnugt um þau atvik sem hann reisir kröfur sínar á þegar hann sendi stefnda erindi vegna hins meinta tjóns 21. febrúar 2013. Stefndi svaraði þessu erindi stefnda 26. febrúar sama ár, þar sem óskað var eftir gögnum til að taka afstöðu til krafa stefnanda og mögulegrar bótaskyldu.

Stefnandi sendi stefnda síðan gögn með tölvupóstum, dags. 19. mars 2013. Með bréfi, dags. 21. mars 2013, óskaði stefndi eftir að stefnandi afhenti þau gögn sem hann taldi enn skorta upp á. Með bréfi, dags. 5. apríl 2013 hafnaði stefndi því að gögn málsins gæfu tilefni til að ætla að stefndi væri bótaskyldur gagnvart stefnanda samkvæmt ákvæðum verktryggingarinnar. Í framhaldinu gengu bréfaskipti milli málsaðila, þar sem stefnandi bætti nokkuð úr skorti á gögnum og ítrekaði málatilbúnað sinn. Engin breyting varð þó á afstöðu stefnda.

Stefna í málinu var síðan birt 29. maí 2014, eða um 15 mánuðum eftir að stefnanda varð kunnugt um þau atvik sem hann reisir kröfur sínar á og tæpum 14 mánuðum eftir að stefndi hafði hafnað málatilbúnaði og kröfugerð stefnanda. Stefndi telur að lög nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, leggi almennt ríka athafnaskyldu á tjónþola til að grípa til aðgerða, telji hann sig hafa orðið fyrir tjóni. Þannig falla kröfur niður sökum tómlætis, sé tryggingaveitanda ekki tilkynnt um bótakröfur, innan árs frá því að tjónþoli hafði vitneskju um þau atvik er hann byggir kröfugerð á, sbr. 1. mgr. 51. gr. og 1. mgr. 124. gr. laganna. Þá ber vátryggðum að bera mál undir úrskurðarnefnd eða dómstóla innan árs frá því að hann fékk skriflega tilkynningu um að kröfum hans um bætur væri hafnað, sbr. 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. laganna. Að öðrum kosti fellur réttur til bóta niður, sökum tómlætis.

Rökin fyrir fyrningum bótakrafna eru að tryggingafélög hafa mikla hagsmuni að kröfur komi fram án þarfalausrar tafar og að unnt sé að ljúka uppgjöri réttmætra bótakrafna með skjótum hætti. Í stefnu er engin skýring gefin á því, hvers vegna þessi dráttur á höfðun máls þessa er til kominn. Telur stefndi að af framlögðum gögnum og atvikum máls megi ráða að málið liggur í raun í láginni allt frá því að lögmaður stefnda sendi erindi f.h. stefnda þann 18. júní 2013, fram til 14. febrúar 2014 þegar lögmaður stefnanda ritar lögmanni stefnda erindi í tölvupósti, án þess að nokkuð nýtt gerist í málinu, eða ný gögn komi til.

Í þessu samhengi er rétt að vekja athygli á því að stefndi lýsir því sjálfur yfir í stefnu að honum hafi þegar í júní 2013 verið ljóst meint heildartjón, í kjölfar lokaúttektar verksins og höfðu þá samskipti lögmanna málsaðila þegar staðið yfir um nokkurra mánaða skeið. Svo stórfellt tómlæti veldur því óhjákvæmilega að mögulegar kröfur stefnanda eru niðurfallnar.

Stefndi telur enn fremur að stefnanda hafi einungis verið unnt að rjúfa fyrningarfresti samkvæmt 51. gr. laga nr. 30/2004 með því að höfða mál um kröfur sínar, í síðasta lagi þann 4. apríl 2014, enda hafi verið ljóst að mál hans heyrði ekki undir úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum. Þá telur stefndi það einu gilda hvort fram hafi komið í höfnun stefnda á bótaskyldu, að stefnandi yrði að bregðast við innan eins árs frá dagsetningu hennar, til að hindra að meintar kröfur féllu niður, sbr. 2. mgr. 51. gr. laga um vátryggingarsamninga, sbr. 2. mgr. 124. gr. laganna. Stefndi telur að sá áskilnaður hafi aðeins þýðingu í samskiptum vátryggingafélags og neytanda, sem ekki sé til staðar í þessu máli, þar sem stefnandi sé sveitarfélag.

Stefndi telur enn fremur að stefnandi hafi með skuldbindandi hætti lýst því yfir að hann eigi engan bótarétt á hendur verktaka í kjölfar verkloka og hann geti af þeim sökum ekki haft uppi kröfur um tryggingabætur á hendur stefnda. Vísar stefndi í þessu sambandi til þess að í samningum um verklok beggja verka sem Hamarsfell og stefnandi gerðu sín á milli, dags. 27. febrúar 2013, lýsi báðir samningsaðilar því skýrlega yfir að hvorugur eigi neinar kröfur á hendur hinum.

Stefndi telur að sú yfirlýsing sem stefnandi veitti Hamarsfelli ehf. í ofangreindum samningnum hafi ekki aðeins réttaráhrif í samningssambandi stefnanda og verktakans, heldur hafi hún einnig þau áhrif að sjálfstæðum kröfum verði ekki haldið á lofti gagnvart vátryggjanda. Heldur stefndi fram að ella gæti vátryggður alltaf samið sig undan ábyrgð og látið tjónsáhættu einvörðungu hvíla á vátryggjanda.

Stefndi telur jafnframt að samningsákvæði sem ber heitið „Vanefndir verktaka“ í verklokasamningi um innanhússfrágang hafi ekki neina sjálfstæða þýðingu að því er varðar meintar vanefndir verktaka, enda sé þar aðeins að finna stutta lýsingu á samskiptum stefnanda og verktaka.

Stefndi telur að með undirritun sinni á samkomulag um verklok hafi stefnandi með öllu fyrirgert rétti sínum til að gera kröfur um einhverskonar bætur eða greiðslur úr hendi verktaka eða stefnda. Enda má ráða að stefnandi lýsti ekki kröfum í bú verktaka við gjaldþrotaskipti hans, eins og honum hefði verið rétt og skylt að gera, ef hann teldi sig eiga einhverjar kröfur um bætur á hendur verktaka. Kröfulýsingarfresti lauk þó ekki fyrr en 19. júní 2013, en þá verður að ætla að stefnanda hafi þegar orðið ljóst hið meinta tjón. Með því að hafa ekki lýst kröfunni á hendur búinu, fellur hún niður, sbr. 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti, nr. 91/1991.

Þannig telur stefndi augljóst að jafnvel þó að sýnt þyki fram á að stefnandi kunni að eiga bótarétt á hendur verktaka, sem falla kunni undir útgefna verktryggingu, hefur krafa hans endanlega fallið niður gagnvart verktaka, annars vegar á grundvelli yfirlýsinga hans í samningum um verklok og hins vegar þar sem stefnandi lýsti ekki kröfum sínum í bú verktaka.

Stefndi telur enn fremur að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni samkvæmt skilmálum verktryggingarinnar. Vísar stefndi til þess að samkvæmt skilmálunum geti stefnandi gengið á verktrygginguna annars vegar til að bæta úr göllum sem komið hafa fram á verki verktaka; en hins vegar til greiðslu á hvers konar kostnaði sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna vanefnda verktaka.

Stefndi telur að draga megi þá ályktun af gögnum málsins að stefnandi byggi á því að gengið sé á verktrygginguna til að standa straum af kostnaði sem til hefur fallið vegna vanefnda verktaka. Til þess að sýnt þyki að slíkur kostnaður sé bótaskyldur á grundvelli verktryggingarinnar þurfi að liggja fyrir að stefnandi hafi þurft að leggja í tiltekinn kostnað og að sá kostnaður sé til kominn vegna vanefnda tryggingarhafa, þ.e. að orsakasamhengi sé á milli vanefnda verktaka og kostnaðar. Einnig þurfi stefnandi að sýna fram að kostnaðurinn hafi fallið til á gildistíma verktryggingarinnar.

Stefndi andmælir því ekki að stefnandi hafi orðið fyrir kostnaði í tengslum við verklok. Sá kostnaður komi hins vegar til af þeirri einföldu staðreynd að stefndi, sem er sveitarfélag, ákvað að taka yfir verkframkvæmd fagaðila, en stefndi telur ósannað að nauðsynlegt hafi verið að stofna til þessa kostnaðar til að ljúka verkinu.

Stefndi telur enn fremur ekki hafa verið sýnt fram á að sá kostnaður sem stefnandi stofnaði til sé afleiðing af vanefndum verktaka. Eins og fram komi í skriflegri viðvörun stefnanda um riftun, dags. 12. febrúar 2012, hafi það verið ófyrirséðar utanaðkomandi aðstæður sem urðu til þess að ekki var unnt að hefja verkframkvæmdir utanhúss á tilsettum tíma. Þá komu upp atvik í verkinu sem ollu því að nauðsynlegt var að fresta verklokum frekar en tafirnar sem af þessu hlutust voru ekki á forræði verktaka. Vísar stefndi til þess að stefnandi hafi samþykkt að framlengja verktíma, beinlínis vegna þessara atvika, eins og áður greinir. Telur stefndi að sú staðreynd að stefnandi samþykkti að fresta verklokum utanhúss fram til 1. febrúar 2013 hafa leitt til þess að ómögulegt að verklok á verkinu innanhúss yrðu í samræmi við verksamning, enda áskilið að því verki myndi ljúka þann 2. mars 2013. Tafirnar sem urðu tengjast ekki með nokkru móti verksamningi verksins nr. 1210, eða þeirri verktryggingu sem veitt var í tengslum við það verk.

Þá telur stefndi einnig ósannað að kostnaður stefnda sé til kominn einungis vegna tilhögunar verkloka, fremur en að forsendur stefnanda um magn og umfang einstakra liða hafi verið vanmetnar, eins og gerist nánast undantekningarlaust.

Stefndi telur enn fremur rétt að vekja athygli á því að stefnandi gerði enga tilraun til að rifta samningi um verk nr. 1210, eins og ætla verður að hann hefði almennt gert, ef talið væri að vanefndir væri yfirvofandi eða fyrirsjáanlegar. Þá vekur það sérstaka athygli að stefnandi hafði ekki sent verktaka sambærilega yfirlýsingu og send var í verki nr. 1130, sem varðaði yfirvofandi riftun vegna vanefnda, í samræmi við ákvæði 25.5. í ÍST 30. Slíkar yfirlýsingar eru þó nánast venjuhelgaðar í íslenskum verktakarétti, sem undanfari samningsloka vegna vanefnda verktaka.

Stefndi telur einnig að í ljósi þess hvenær stefnandi samdi við undirverktaka þá sé ljóst að reikningar þeirra gátu fyrst hafa borist í byrjun apríl, að því gefnu að viðkomandi verktaki hafi átt þess kost að hefja störf fyrir mánaðamótin mars/apríl. Þá skyldu þeir reikningar sæta samþykki umsjónarmanns og loks greiddir fyrir 21. apríl. Verktryggingin sem málið snýst um hafi verið í gildi frá 6. september 2012 til 15. apríl 2013, eða þann tíma sem verktaki átti að vera að vinna að verkinu. Samningsaðilum var svo í sjálfsvald sett hvort þeir myndu framlengja trygginguna, ef kæmi til framlengingar á verktíma.

Ekki verður ráðið að stefnandi hafi krafist framlengingar verktryggingar, né heldur að framlögð yrði 4% efndatrygging. Því verður ekki annað ráðið en að verktrygging hafi verið fallin niður þegar kostnaður fellur til. Byggir raunar stefnandi á því sjálfur, enda segir hann í erindi sínu til stefnda, að krafist sé bóta vegna fyrirsjáanlegs kostnaðar (e. foreseeable cost) sem stefnandi muni verða fyrir. Þá segir enn fremur í stefnu að hið meinta tjón stefnanda hafi í raun verið að koma fram allt til júní 2013, löngu eftir að 15% verktrygging var niður fallin.

Stefndi bendir á að hann vakti þegar áður en stefnan kom fram athygli á því að hann teldi tjónið vera fram komið eftir að verktrygging var fallin úr gildi. Þrátt fyrir það hafi stefnandi ekki gert neinn greinarmun á kostnaðarliðum í stefnu, eftir því hvort þeir falli til fyrir eða eftir 15. apríl 2013.

Í stefnu er á því byggt að vátryggingaratburður teljist vera sá atburður að stefnandi hafi þurft að taka við verkframkvæmd úr höndum verktaka, sbr. f-liður 2. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004. Stefndi telur þessa málsástæðu ekki standast, enda komi hún ekki heim og saman við ákvæði útboðsskilmála.

Í fyrsta lagi verði að túlka ofangreint skýringarákvæði laga um vátryggingarsamninga til samræmis við ákvæði verktryggingarinnar. Í því felist að vátryggingaratburður sé atvik sem samkvæmt vátryggingarsamningi veldur því að til greiðslu bóta getur komið. Sé tekið mið af ofangreindu getur greiðsla bóta, samkvæmt þeim skilmálum sem um trygginguna gilda, aðeins komið til þegar bæta á kostnað sem til fellur vegna vanefnda, eða til að bæta úr galla. Telur stefndi að það sé yfir vafa hafið að vátryggingaratburður, skv. f-lið 2. gr. laga um vátryggingarsamninga, teljist vera sá kostnaður sem til fellur. Þannig sé hvert tilvik þar sem kostnaður fellur til sjálfstæður vátryggingaatburður, sem kann að falla undir verktrygginguna.

Stefndi telur enn fremur að túlkun stefnanda á hugtakinu vátryggingaratburður falli ekki að þeim samningsskilmálum, sem hann sjálfur samdi, því að þar sé áskilið að verktrygging gildi verktímann og skuli hún standa allan verktímann.

Stefndi telur að af þessu megi ráða, að allur kostnaður, sem til fellur eftir 15. apríl 2013, falli utan verktryggingar, enda koma þeir vátryggingaatburðir fram eftir að verktrygging fellur úr gildi. Ekki er loku fyrir það skotið að slíkur kostnaður kynni að falla undir hina 4% tryggingu, sem fjallað er um í samningsskilmálum, en stefndi gaf ekki út slíka tryggingu vegna þessa verks. Hefði stefnandi ætlað að einhver frekari trygging skyldi gilda, eftir að verktaki lauk sínum þætti, hefði stefnanda verið í lófa lagið að krefjast þess að framlögð yrði efndatrygging, svo sem áskilið var í útboðsgögnum. Það var hins vegar ekki gert og verður því ekki seilst í þá tryggingu sem fallin er niður.

Af hálfu stefnda er einnig byggt á því að stefnandi hafi samið þá skilmála sem verktrygging byggist á algerlega einhliða en form verktryggingarinnar hafi verið sett fram í viðauka við útboðsskilmála þar sem áskilið var að samningshafi skyldi leggja fram efnislega samhljóða tryggingu. Hvorki verktaki né stefndi gátu haft nokkur áhrif á efni eða orðalag verktryggingarinnar. Telur stefndi af þeim sökum að ef einhver vafi eða túlkunarágreiningur er talinn verra á inntaki einstakra ákvæða eða setninga í verktryggingunni verði að beita túlkun sem er þeim aðila í hag sem ekki samdi ákvæðin.

Til stuðnings málatilbúnaði sínum vísar stefnandi einkum til laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004, laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936 og laga um vátryggingastarfsemi, nr. 56/2010. Málskostnaðarkrafa er reist á 129. gr. og 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

IV. Niðurstaða

Krafa stefnanda byggist á því að hann eigi tilkall til greiðslu úr verktryggingunni sem stefndi veitti Hamarsfelli 6. september 2012 þar sem Hamarsfell hafi reynst ófært um að ljúka verkinu. Ber stefnandi því við að sökum þessa hafi hann þurft að leggja út umtalsverðan viðbótarkostnað til að ljúka innanhúss frágangi á Hjúkrunarheimilinu að Langatanga 2 og að sá kostnaður hafi verið afleiðing af því að Hamarsfell gat ekki lokið verkinu.

Stefndi hefur haldið því fram að krafa stefnanda sé fallin niður þar sem hann hafi ekki höfðað mál um kröfu sína innan árs frá því að stefndi hafnaði bótakröfu hans með bréfi 5. apríl 2013.

Til stuðnings þessari málsástæðu vísar stefndi til ákvæða 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga. Í þessum ákvæðum er mælt fyrir um að vátryggður glati rétti til bóta ef vátryggingarfélag hafnar kröfu um bætur í heild eða hluta og vátryggður höfðar ekki mál eða krefst meðferðar máls fyrir úrskurðarnefnd samkvæmt 141. gr. laganna innan árs frá því að hann fékk skriflega tilkynningu um að kröfu hans væri hafnað. Samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laganna er þó jafnframt skylt að geta þessa frests í tilkynningu til vátryggðs, með hvaða hætti unnt er að rjúfa hann og hvaða afleiðingar það hefur ef vátryggður aðhefst ekki fyrir lok hans. Ákvæði 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 svarar efnislega til 2. mgr. 51. gr. að þessu leyti og er því ekki þörf á að rekja efni þess sérstaklega.

Með hliðsjón af þeim skilyrðum sem tilgreind eru í 51. og 124. gr. laga nr. 30/2004, verður að gera þá kröfu að efni tilkynninga um höfnun bóta sé nákvæmt, sjá hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 18. september 2014 í máli nr. 49/2014, sem að vísu varðar túlkun sambærilegs ákvæðis áðurgildandi laga nr. 20/1954. Ekki þarf að fara í grafgötur með að bréf stefnda frá 5. apríl 2013 fullnægir engan veginn þeim kröfum sem gerðar eru til efnis tilkynningar í 51. og 124. gr. laga nr. 30/2004. Að því er snertir þau sjónarmið stefnda um að áskilnaður ákvæðanna eigi einungis við um samskipti vátryggingarfélags við aðila sem telst neytandi þá hefur stefndi ekki fundið þeim sjónarmiðum neinn stað í ákvæðum laganna sjálfra, enda er þar ekki gerður neinn greinarmunur eftir aðstæðum vátryggðra að þessu leyti.

Í samræmi við það sem að framan er rakið verður að hafna málsástæðu stefnda um að krafa málsins sé fallin niður á grundvelli tómlætis samkvæmt ákvæðum 2 mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004.

Stefndi heldur því einnig fram í málinu að stefnandi geti enga kröfu haft uppi um tryggingarbætur á hendur honum þar sem hann hafi lýst því yfir með skuldbindandi hætti að hann eigi engan bótarétt á hendur verktakanum Hamarsfelli. Ber stefndi því við að samkomulag stefnanda og Hamarsfell gerðu 27. febrúar um að hvorugur ætti kröfur á hendum hinum hafi þau réttaráhrif sjálfstæðum kröfum verði ekki haldið á lofti gagnvart vátryggjanda. Að öðrum kosti gæti vátryggður alltaf samið sig undan ábyrgð og látið tjónsáhættu eingöngu hvíla á vátryggjanda.

Undir þennan málatilbúnað verður ekki tekið. Það leiðir af grunnreglu 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að ef skaðabótaábyrgð stofnast vegna tjóns sem skaðatrygging tekur til þá öðlast vátryggingafélagið rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur. Samningar vátryggðs tjónþola við tjónvald hafa enga þýðingu að þessu leyti, enda hefur tjónþoli ekkert forræði á því að ráðstafa hugsanlegum endurkröfurétti vátryggingarfélags gagnvart vátryggðum tjónvaldi með einhliða samningum við tjónvald. Eins og atvikum þessa máls er háttað eru það ákvæði vátryggingarsamnings sem ráða úrslitum um bótarétt stefnanda og samsvarandi skyldu stefnda, en ekki samningur stefnanda við verktaka eða ákvæði í útboðsskilmálum, sem stefndi hefur vísað til.

Þá hefur það heldur engin áhrif á hugsanlegan endurkröfurétt stefnda á hendur Hamarsfelli þótt stefnandi hafi ekki lýst skaðabótakröfu í þrotabú Hamarsfells við gjaldþrotaskipti. Þótt vanlýsing bótakröfu kunni í einhverjum tilvikum að leiða til þess að vátryggður teljist ekki hafa takmarkað tjón sitt með nægilegum hætti og að bótagreiðslur til hans úr vátryggingu eigi því að sætta lækkun, hefur stefndi ekki hreyft neinum málsástæðum af þessu tagi í þessu máli. Ekki verður því tekin afstaða til slíkra sjónarmiða, sbr. 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Þegar litið er til gagna málsins og þess vitnisburðar sem kom fram í skýrslutökum fyrir dómi verður að telja ljóst að Hamarsfelli hafi þegar í febrúar 2013 verið um megn að standa við skuldbindingar sínar gagnvart stefnanda Mosfellsbæ. Eins og aðilar hafa afmarkað sakarefni málsins liggur fyrir dóminum að leysa úr því hvort vanefndir Hamarsfells og yfirtaka Mosfellsbæjar á verkinu hafi falið í sér vátryggingaratburð í skilningi f-liðar 2. gr. laga nr. 30/2004 og þá jafnframt hvort þessi atvik hafi fallið innan skilmála verktryggingar þeirra sem stefndi veitti 6. september 2012. Í því sambandi hefur stefndi hreyft þeirri málsástæðu að túlka beri ákvæði skilmálanna stefnanda í hag þar sem stefnandi hafi samið þá einhliða. Á þá málsástæðu verður ekki fallist, enda verður það ráðið af gögnum málsins að stefnandi hafi gert tilboð í verktryggingu í málinu eftir að útboðsskilmálar lágu fyrir.

Í málinu er ekki deilt um að stefnandi hafi haft kostnað af því að taka yfir verk Hamarsfells. Stefndi hefur hins vegar gert ágreining um það hvort yfirtaka verksins hafi verið nauðsynleg og kostnaður stefnanda þar með afleiðing af vanefndum verktaka. Þá hefur stefndi einnig haldið fram að verktryggingin taki ekki til tjóns stefnanda þar sem það hafi komið fram eftir 15. apríl 2013, en þá hafi verktryggingin verið fallin úr gildi.

Eins og rakið er hér að framan á krafa stefnanda rætur að rekja til verktryggingar frá 6. september 2012 þar sem kveðið er á um að stefnandi geti sem verkkaupi krafið stefnda vátryggjanda um greiðslu ábyrgðarfjárins að einhverju eða öllu leyti, einhliða og án undangengins dóms, ef hann teldi það nauðsynlegt til að bæta galla sem fram hefur komið á verki tryggingartaka, eða til greiðslu á hvers konar kostnaði, sem verkkaupi hefur orðið fyrir vegna vanefnda vátryggingartaka á ákvæðum verksamnings.

Við mat á því hvort fyrir hafi legið að Hamarsfell myndi ekki efna verksamning sinn við stefnanda frá 20. september 2012 þegar stefnandi sendi stefnda tilkynningu, dags. 21. febrúar 2013, um að hann hygðist taka yfir verkið sem kveðið var á um í verksamningi aðila og krefjast bóta úr tryggingunni sem sett var fyrir verkinu, dags. 6. september 2012, verður að horfa til atvika málsins og ákvæða verktryggingarinnar, svo og verksamningsins sjálfs. Í þessu samhengi er rétt að halda því til haga að í tryggingarskírteini sem dagsett er sama dag og verktryggingin var veitt segir að skilmálar stefnda vegna byggingaframkvæmda („construction bond insurance clauses“) nr. 27-2-11 frá 7. mars 2011 gildi um trygginguna og séu órjúfanlegur hluti hennar. Þar sem hvorugur aðila hefur lagt fram umrædda skilmála í máli þessu koma þeir ekki til skoðunar við úrlausn málsins.

Ljóst er að þegar stefnandi tilkynnti stefnda um að hann hygðist krefjast bóta úr verktryggingu Hamarsfells í febrúar 2014 lá fyrir að Hamarfsfell átti í verulegum rekstrarörðugleikum. Að sama skapi þykir það einnig nægilega fram komið við meðferð þessa máls að stefnandi hafði umtalsverða hagsmuni af því að byggingu hjúkrunarheimilisins lyki sem fyrst, enda var það forsenda þess að stefnandi gæti hafið rekstur heimilisins og haft af því tekjur.

Í ljósi umfangs verksins og þeirrar staðreyndar, sem ekki er deilt um í málinu, að Hamarsfell hafði ekki tök á því að leysa út nauðsynleg tæki til að halda verkinu áfram, eins og lyftu, en stefnandi tók þann þátt yfir með samningi, dags. 29. janúar 2013, verður að telja einboðið að Hamarsfell hafði enga burði til að fullnægja skyldum sínum samkvæmt verksamningi þess við stefnanda frá 20. september 2012 þegar stefnandi sendi tilkynningu sína 21. febrúar. Telja verður að sú staðreynd að stefnandi þurfti af þessum sökum að taka yfir verkið frá Hamarsfelli teljist sjálfstæður vátryggingaratburður í skilningi f-liðar 2. gr. laga nr. 30/2004, enda verður við skýringu hugtaksins að taka mið af því hvernig slíkur atburður er skilgreindur í viðeigandi vátryggingarsamningi og hvernig verkið sem tryggja átti efndir á var afmarkað í verksamningi.

Það leiðir af framangreindu að komið hafði til vanefnda samkvæmt skilmálum vátryggingarsamningsins þegar stefnandi sendi stefnda tilkynningu sína 21. febrúar. Af gögnum málsins verður heldur ekkert ráðið um að sú aðstaða að Hamarsfell var ófært um að ljúka verkinu hafi með einhverjum hætti verið afleiðing þess að stefnandi hafði samþykkt að fresta verklokum utanhúss. Þá verður heldur ekki séð að tjón stefnanda verði rakið til þess að hann hafi vanmetið magn og umfang einstakra verkliða, enda ljóst að Hamarsfell var fengið til verksins að undangengnu útboði.

Að mati dómsins gefa gögn málsins ekkert annað til kynna en að tjón stefnanda verði rakið til vangetu Hamarsfells til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart honum. Í þessu sambandi skiptir enn fremur engu máli þótt stefnandi hafi ekki beitt þeim vanefndaúrræðum sem honum voru tæk að lögum í tilefni af vanefndum Hamarsfells breytir engu um það að vanefnd var að ræða í skilningi vátryggingarskírteinis og samnings sem gefin var út 6. september 2012.

Í samræmi við það sem að framan er rakið verður einnig að telja að það hafi legið fyrir að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni á gildistíma verktryggingarinnar sem gefin var út 6. september og að það tjón félli undir ákvæði tryggingarinnar, jafnvel þótt umfang þess hafi ekki orðið endanlega ljóst þegar tryggingin rann út 15. apríl 2013. Í þessu samhengi verður að leggja áherslu á að í máli þessu er ekkert komið fram sem bendir til þess að stefndi hafi gert þann áskilnað að umfang tjóns þyrfti að vera fram komið á gildistíma tryggingar til þess að hún ætti við um tjónið. Af þeim sökum hafa málsástæður stefnanda um reikninga sem komu til eftir 15. apríl 2013 ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins.

Að því er varðar umfang tjóns stefnanda vegna þess að Hamarsfell fór frá verkinu þykir rétt að leggja til grundvallar matsgerð H-kk-ef S-kk-ef dómkvadds matsmanns, frá 31. maí 2015, enda hefur stefndi hvorki hnekkt niðurstöðum þessarar matsgerðar né sýnt fram á neina þá annmarka sem dregið geta úr sönnunargildi hennar. Samkvæmt matsgerðinni nemur heildartjón stefnanda alls 24.579.018 kr.

Með vísan til þess sem að framan er rakið fellst dómurinn á þá kröfu stefnanda að stefndi greiði honum 24.579.018 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 4. júlí 2015 til greiðsludags.

Eftir þessum úrslitum og að teknu tilliti til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákvarðaður 1.800.000 krónur.

Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en aðilar og dómari voru sammála um að ekki væri þörf á endurflutningi málsins.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kvað upp þennan dóm. Dómari málsins tók við því 25. ágúst 2015 en hafði fram að þeim tíma engin afskipti af meðferð þess.

Dómsorð:

Stefndi skal greiða stefnanda 24.579.018 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 4. júlí 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.800.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf