E-2772/2014

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 2. mars sl., er höfðað 28. júlí 2014 af Lýsingu hf., Ármúla 3 í Reykjavík, gegn M-kk-þgf I-kk-þgf J-kk-þgf, Spóarima 14 á Selfossi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 7.176.520 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 245.167 krónum frá 10.04.2010 til 10.05.2010, af 486.292 krónum frá þeim degi til 10.06.2010, af 723.302 krónum frá þeim degi til 10.07.2010, af 965.121 krónu frá þeim degi til 10.08.2010, af kr. 1.208.048 krónum frá þeim degi til 10.09.2010, af 1.450.010 krónum frá þeim degi til 10.10.2010, af 1.687.250 krónum frá þeim degi til 10.11.2010, af 1.924.081 krónu frá þeim degi til 10.12.2010, af 2.161.531 krónu frá þeim degi til 10.01.2011, af 2.404.478 krónum frá þeim degi til 10.02.2011, af 2.652.747 krónum frá þeim degi til 10.03.2011, af 2.902.907 krónum frá þeim degi til 10.04.2011, af 3.151.548 krónum frá þeim degi til 10.05.2011, af 3.404.894 krónum frá þeim degi til 10.06.2011, af 3.662.353 krónum frá þeim degi til 10.07.2011, af 3.927.085 krónum frá þeim degi til 10.08.2011, af 4.197.591 krónu frá þeim degi til 10.09.2011, af 4.468.479 krónum frá þeim degi til 10.10.2011, af 4.733.079 krónum frá þeim degi til 10.11.2011, af 4.993.494 krónum frá þeim degi til 10.12.2011, af 5.256.763 krónum frá þeim degi til 10.01.2012, af 5.526.445 krónum frá þeim degi til 10.02.2012, af 5.796.906 krónum frá þeim degi til 10.03.2012, af 6.068.240 krónum frá þeim degi til 10.04.2012, af 6.340.885 krónum frá þeim degi til 10.05.2012, af 6.613.675 krónum frá þeim degi til 10.06.2012, af 6.891.325 krónum frá þeim degi til 10.07.2012, af 7.160.020 krónum frá þeim degi til 29.12.2012 og af 7.176.520 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af dómkröfum stefnanda. Til vara krefst hann sýknu af kröfum stefnanda að svo stöddu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar.

II.

Hinn 27. febrúar 2006 gerði stefndi samning við GÓ verktaka ehf. á Eskifirði þar sem stefnandi var tilgreindur leigusali og verktakafyrirtækið leigutaki að bifreið af gerðinni Mercedes Benz Actros af árgerðinni 2004 sem var með skráningarnúmerið MR-633. Samningur þessi bar yfirskriftina „Fjármögnunarleigusamningur“ og bar númer 131777-780. Samningurinn var undirritaður af hálfu beggja aðila á bakhlið samningsins.

Á framhlið samningsins kemur fram að hann sé gengistryggður og er nánar vikið að því í 2. gr. samningsins þar sem lýst er svonefndum leigugrunni. Þar segir að leigugrunnurinn sé 8.237.000 krónur, sem að viðbættum 2.018.065 krónum í virðisaukaskatt nemi samtals 10.255.065 krónum. Þar er fjárhæðin síðan sundurliðuð í evrur, Bandaríkjadollara, japönsk jen og svissneska franka og fjárhæðirnar í þeim gjaldmiðlum tilgreindar. Í 4. gr. samningsins kemur fram að grunnleigutíminn sé frá 10. mars 2006, sem jafnframt er fyrsti gjalddagi leigugreiðslu, til 9. mars 2011. Þar er enn fremur gerð grein fyrir því að leigugreiðslur á grunnleigutíma verði 60 talsins. Í 5. gr. er fjallað um greiðslutilhögun og skiptingu þeirra eftir gjaldmiðlum. Samkvæmt ákvæðinu ber leigutaka að greiða samtals 2.471.100 krónur í leigu við undirritun, en eftir það samtals 109.549 krónur á næstu 60 mánuðum. Í 6. gr. kemur fram að mánaðarleg framhaldsleiga hefjist frá lokum grunnleigutíma og að hún sé tengd framangreindum gjaldmiðlum. Segir í ákvæðinu að hún nemi 9.129 krónum á mánuði. Þá verður að skilja 10. gr. samningsins þannig að leigugreiðslur beri LIBOR-vexti er nemi 2,25% auk 3,20% álags.

Á bakhlið samningsins eru staðlaðir samningsskilmálar. Þar kemur meðal annars fram í 12. gr. að við lok grunnleigutíma framlengist leigusamningurinn ótímabundið og er þar vísað til 6. gr. samningsins. Þar er þó jafnframt tekið fram að leigutaki geti sagt hinum framlengda leigusamningi upp skriflega með eins mánaðar fyrirvara enda skili hann þá tafarlaust hinu leigða. Í 14. gr. er mælt fyrir um það að þegar greiðsla er gengistryggð miðað við breytingar á gengi erlends og/eða erlendra gjaldmiðla skuli leigan „greind í ísl. kr.“. Þá er þar mælt fyrir um að leigugjald sé innheimt í íslenskum krónum og að við útreikning á leigu skuli hafa til viðmiðunar skráð sölugengi Seðlabanka Íslands á viðkomandi gjaldmiðli eða gjaldmiðum „skv. ákvörðun Lýsingar hf. við útgáfudag reikninga“. Þá kemur þar fram að stefnandi hafi heimild til þess að gefa út reikning allt að 31 degi fyrir gjalddaga. Í 15. gr. samningsins er kveðið á um það að stefnandi sé einn eigandi hins leigða. Þá eru í samningnum ákvæði um réttaráhrif vanefnda af hálfu leigutaka, sbr. 27. og 28. gr., um skil leigumunar, sbr. 29. gr., og uppgjör vegna loka samningsins samkvæmt nánar tilgreindum ákvæðum hans, sbr. 30. gr. samningsins.

Hinn 27. ágúst 2007 undirritaði fyrirsvarsmaður leigutakans, GÓ verktaka ehf., og stefndi, M-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, samkomulag um yfirtöku á framangreindum fjármögnunarleigusamningi ásamt öðrum samningi um beltagröfu af gerðinni Komatsu. Er samkomulag þetta gert á staðlað eyðublað frá stefnanda. Þar er staða samningsins rakin miðað við þá erlendu gjaldmiðla sem að ofan greinir, en þar kemur fram að hún nemi 27. ágúst 2007 4.612.074 krónum. Staðan á samningnum um beltagröfuna nam samkvæmt samkomulaginu 680.629 krónum. Þar segir síðan orðrétt: „Samningurinn er að öðru leyti óbreyttur og telst þetta samkomulag viðauki við hann. Aðilar samningsins hafa kynnt sér allar greinar samningsins og samþykkt án athugasemda.“ Stefnandi hefur lagt fram eintak af þessu samkomulagi sem er undirritað af stefnda en ekki af hálfu stefnanda. Á það er letrað „Frumrit“ og kemur þar fram að E-kk-nf D-kk-nf E-kk-nf hafi samið skjalið. Á eintaki sem stefndi hefur lagt fram ritar sami E-kk-nf D-kk-nf E-kk-nf undir skjalið fyrir hönd stefnanda, en á það er letrað „Afrit“.

GÓ verktaki ehf. gaf út reikning á hendur stefnda 27. ágúst 2007 vegna sölu á réttindum og skyldum samkvæmt framangreindum fjármögnunarleigusamningum. Fjárhæð reikningsins nam 3.375.023 krónum, en að viðbættum virðisaukaskatti var fjárhæð hans 4.291.904 krónur.

Í málinu liggur fyrir undirritað samkomulag milli stefnanda og stefnda um myntbreytingu á fjármögnunarleigusamningum um framangreinda bifreið og beltagröfuna á þann hátt að eftirstöðvum þeirra yrði „skipt í 50% YPY og 50% CHF“. Þar segir einnig að samningurinn sé að öðru leyti óbreyttur og að samkomulagið sé viðauki hans. Þá kemur þar fram að aðilar hafi kynnt sér „allar greinar samningsins og samþykkt án athugasemda“.

Gögn málsins bera með sér að stefndi hafi lokið við að greiða grunnleigu samkvæmt samningi um beltagröfuna í apríl 2008. Hafi hún þá verið seld stefnda fyrir samtals 258.018 krónur með virðisaukaskatti.

Stefnandi og stefndi gerðu 17. júlí 2009 á ný með sér samkomulag um breytingu á fjármögnunarleigusamningnum um bifreiðina. Með því var ógreiddum leigugreiðslum frá 10. júní 2009 til 10. júlí 2009 að fjárhæð 607.773 krónur bætt við eftirstöðvar samningsins miðað við kaupgengi á þeim tíma sem skuldbreytingin fór fram. Yrði skuldbreytta fjárhæðin framvegis tengd gengi evru. Þá var samningurinn lengdur úr 19 mánuðum í 36 mánuði og álag hækkað úr 3,2% í 5,2%, auk þess sem fram kom að samningurinn hefði fengið nýtt samningsnúmer. Var staða samningsins eftir breytinguna 6.377.804 krónur.

Með skeyti, dags. 3. nóvember 2009, lýsti stefnandi yfir riftun á umræddum samningi, sem þar var kallaður „eignaleigusamningur“. Kom þar fram að ógreiddir reikningar væru að fjárhæð 1.071.311 krónur, en uppgreiðsluverð með vanskilum og kostnaði væru á þeirri stundu 8.914.837 krónur miðað við gengi á riftunardegi. Var þess krafist að bifreiðinni yrði skilað til stefnanda þegar í stað, en að öðrum kosti mætti stefndi búast við vörslusviptingu á hans kostnað. Væri samningurinn gerður upp miðað við daginn sem bifreiðinni væri skilað eða þegar vörslusvipting færi fram og héldist gengistrygging á ógjaldföllnum leigugreiðslum samningsins til þess dags.

Daginn eftir að framangreint skeyti var sent greiddi stefndi fimm ógreidda greiðsluseðla frá stefnanda sem reistir voru á fjármögnunarleigusamningnum um bifreiðina. Stefndi greiddi næstu sex greiðsluseðla þar sem stefndi var krafinn um mánaðarlega leigugreiðslu. Eftir það hætti hann að greiða leigugreiðslur fyrir bifreiðina, en innti af hendi greiðslur samkvæmt greiðsluseðlum frá stefnanda vegna bifreiðagjalda og annarra opinberra gjalda sem lögð voru á hana, síðast 23. febrúar 2012. Samkvæmt framlögðum gögnum frá stefnanda eru samtals 28 greiðsluseðlar um leigugreiðslur í vanskilum og einn greiðsluseðill vegna svonefnds vanrækslugjalds. Elsti greiðsluseðillinn er vegna leigugreiðslu sem var á gjalddaga 10. apríl 2010, en sá yngsti frá 10. júlí 2012. Samkvæmt yfirliti stefnanda nema ógreiddir greiðsluseðlar samtals 7.176.520 krónum.

Með skeyti 12. desember 2012 til stefnda lýsti stefnandi yfir riftun samningsins. Var ástæða riftunar vanskil á leigugreiðslum og öðrum greiðslum sem leigutaki hefði skuldbundið sig til þess að greiða. Þar kom fram að krafan næmi 8.596.489 krónum, en þar af væru dráttarvextir 1.395.951 króna. Þess var krafist að bifreiðinni yrði skilað til stefnanda, ellegar myndi stefnandi leita atbeina dómstóla og eftir atvikum sýslumanns til þess að fá hana afhenta.

Stefndi varð ekki við kröfu stefnanda um að afhenda bifreiðina. Stefnandi krafðist aðfarar í bifreiðina með aðfararbeiðni sem barst Héraðsdómi Suðurlands 26. mars 2014. Með úrskurði 10. september sama ár féllst héraðsdómur á að bifreiðin yrði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum stefnda og afhent stefnanda. Úrskurðurinn var kærður til Hæstaréttar Íslands sem staðfesti hann með dómi 8. október 2014.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á því að skuld stefnda samkvæmt leigusamningi, dags. 27. febrúar 2006, og samkomulagi aðila um yfirtöku leigusamningsins, dags. 27. ágúst 2007, sé að nánar tiltekinni fjárhæð auk dráttarvaxta samkvæmt eftirfarandi leigureikningum og reikningi vegna vanrækslugjalds:

Stefnandi kveður fjárhæðir ofangreindra leigureikninga hafa verið umreiknaðar úr erlendum myntum yfir í íslenskar krónur í samræmi við ákvæði 2. gr. og 14. gr. leigusamnings stefnanda og stefnda. Nánari sundurliðun á þeim útreikningum sé að finna á umræddum reikningum, en afrit þeirra séu lögð fram.

Stefnandi kveður dráttavexti reiknast frá gjalddaga hverrar leigugreiðslu fyrir sig, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en gjalddagi leigugreiðslu komi fram í leigusamningi aðila og í útgefnum reikningum.

Þar sem stefndi hafi ekki fengist til að greiða skuld þessa þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir kveður stefnandi málssókn þessa nauðsynlega.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna kröfuréttarins um greiðslu fjárskuldbindinga og til ákvæða samningalaga nr. 7/1936. Vaxtakröfur sínar styður stefnandi við 1., 2. og 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ekki sé gerð krafa um virðisaukaskatt á málskostnað, sbr. lög nr. 50/1988, þar sem stefnandi sé virðisaukaskattsskyldur. Stefnandi vísar um varnarþing stefnda til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991, en fram komi í 35. gr. fjármögnunarleigusamnings aðila að heimilt sé að höfða mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda er aðallega reist á því að kröfur stefnanda séu fallnar niður fyrir fyrningu. Því til stuðnings vísar stefndi til þess að umræddum samningi hafi verið rift með símskeyti 3. nóvember 2009. Fyrningarfrestur reiknist frá þeim tíma er kröfuhafi tilkynni skuldara um að hann ætli að bera fyrir sig riftun eða gjaldfellingu, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007. Stefndi kveðst hafa rofið fyrningu með greiðslu 3. júní 2010 og því miðist upphaf fyrningar á umkröfðum leigugreiðslum við þann tíma, sbr. 14. gr. sömu laga. Krafa samkvæmt leigusamningi fyrnist á fjórum árum. Því telur stefndi að krafa sú sem um ræði í málinu hafi fyrnst 3. júní 2014. Málið hafi verið höfðað með birtingu stefnu 28. júlí 2014, en þá hafi fyrningarfrestur verið liðinn.

Stefndi reisir kröfu sína um sýknu einnig á því að hann hafi í raun ekki yfirtekið samninginn um fjármögnunarleigu 27. febrúar 2006, en hann kveðst ekki hafa séð þann samning fyrr en árið 2012. Þegar yfirtaka samningsins eigi að hafa átt sér stað hafi starfsmaður stefnda einungis lagt fram umrætt samkomulag sem undirritað hafi verið 27. ágúst 2007 ásamt skjali sem beri yfirskriftina „Samningar og skuldayfirlit / Viðmiðunardags.: 27.08.2007 ... Yfirsamningur 131777“. Hafi stefndi átt að geta treyst því að efni samningsins væri það sem honum hefði verið kynnt. Stefndi heldur því fram að ráða megi af síðargreinda skjalinu að samningurinn hafi verið um lán til kaupa á bifreið með greiðslufresti, en þar sé vísað til lokagjalds að fjárhæð 190.093 krónur. Til marks um þetta atriði vísar stefndi einnig til þess að stefndi hafi greitt GÓ verktaka ehf. 4.201.904 krónur. Umsamið kaupverð bifreiðarinnar og beltagröfunnar hafi verið samtals 9 milljónir króna, sem að viðbættum virðisaukaskatti hafi numið 11.205.000 krónum. Komi það heim og saman við framangreint skjal. Stefndi byggir á því að í framangreindu skjali og í samkomulaginu 27. ágúst 2007 komi fram nægar upplýsingar svo unnt sé að efna samninginn samkvæmt efni skjalanna.

Stefndi vísar til skyldna stefnanda sem fjármálafyrirtækis, sbr. lög nr. 161/2001, og byggir á því að stefnanda hafi verið skylt að gefa stefnda kost á því að kynna sér þann samning sem hann hafi verið að yfirtaka. Eigi það sérstaklega við þar sem stefnandi haldi nú fram að þessir samningar séu ekki sama efnis og þau gögn sem stefnda hafi verið kynnt við samningsgerðina 27. ágúst 2007.

Af hálfu stefnda er lögð áhersla á að samkomulagið 27. ágúst 2007 hafi einnig tekið til beltagröfunnar. Samningnum um hana hafi lokið með því að stefndi fékk sendan reikning með gjalddaga 10. apríl 2008 sem hafi verið í samræmi við þau skjöl sem lögð hafi verið til grundvallar við samningsgerðina. Eftir að þessi reikningur hafi verið greiddur hafi eignarhald gröfunnar verið fært til stefnda. Engin samskipti hafi átt sér stað milli aðila í aðdraganda þess að reikningurinn var gefinn út, enda engin þörf á því þar sem lokagjald og eftirfarandi yfirfærsla eignarheimildar yfir tækinu hafi verið hluti af samningi aðila frá upphafi. Stefndi bendir í þessu sambandi á 12. gr. samningsins sem stefnandi leggi til grundvallar sem og ákvæði 34. gr. hans. Þar sem ekki hafi verið gerður skriflegur viðauki við samninginn eða honum sagt upp verði að gera ráð fyrir að um það hafi verið samið í upphafi að stefndi myndi eignast tækin þegar frumleigutíma lyki.

Stefndi telur það styrkja framangreinda lýsingu á inntaki réttarsambands aðila að starfsmenn stefnanda hafi handskrifað tölur og annað inn á fylgiskjölin til útskýringar fyrir seljanda og kaupanda gröfunnar og bifreiðarinnar. Þar komi skýrt fram að af kaupverðinu, 11.205.000 krónum með virðisaukaskatti, skyldi seljandinn, GÓ verktaki ehf., gefa út reikning til stefnda fyrir 4.201.904 krónum. Mismunurinn hafi verið það sem kallað sé á skjölunum „yfirtaka“, 5.978.698 + 1.024.398 krónur, alls 7.003.096 krónur. Stefndi hafi greitt 4.201.904 krónur inn á reikning stefnanda í samræmi við fyrirmæli hans þar um og hafi hann ráðstafað þeim þannig að 718.567 krónum hafi verið varið til að greiða vanskil GÓ verkataka vegna samningsins um Komatsu gröfuna, 826.647 krónum til að greiða vanskil félagsins vegna samningsins um bifreiðina MR-633, alls 1.542.214 krónur. Undir rekstri málsins hafi stefndi skorað á stefnanda að gera grein fyrir því hvernig mismuninum að fjárhæð 2.656.690 krónur hafi verið ráðstafað, en ekki hafi verið gerð grein fyrir því. Verði að ætla að þeirri fárhæð hafi verið ráðstafað í þágu GÓ verktaka. Stefndi telur framangreint benda eindregið til þess að eignarhlutur GÓ verktaka í tækjunum hafi numið 4.201.904 krónum sem ekki samrýmist því að um leigusamninga hafi verið að ræða.

Stefndi lýsir þessum gerningum á þann veg að stefnandi hafi blekkt hann í þessum viðskiptum. Hafi starfsmenn stefnanda talið stefnda trú um það að samningum aðila myndi ljúka með því að stefndi fengi reikning fyrir lokagjaldi og að eignarhald tækjanna yrði að greiðslu lokinni fært frá stefnanda til stefnda. Því væri í raun um að ræða lánssamning sem lyki með því að höfuðstóll yrði greiddur að fullu og að lántaki eignaðist samningsandlagið að því loknu. Sú hafi orðið raunin með beltagröfuna. Afstaða stefnanda hafi hins vegar breyst skyndilega í kjölfar dóma Hæstaréttar Íslands 16. júní 2010 þess efnis að gengistrygging lánssamninga í íslenskum krónum væri óheimil.

Stefndi byggir á því að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu samkvæmt framangreindu að samningur aðila feli í raun í sér lánssamning í íslenskum krónum, sem bundinn sé gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, beri að sýkna hann vegna fyrningar. Telur stefndi að um sé að ræða lán sem veitt sé til kaupa gegn greiðslufresti, sbr. ákvæði 2. málsliðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, en þar sé sérstaklega tekið fram að slík lán falli ekki undir ákvæði um 10 ára fyrningarfrest krafna sem byggi á peningalánum.

Fallist dómurinn ekki á aðalkröfu um sýknu krefst stefndi þess að hann verði sýknaður að svo stöddu. Sú krafa er reist á sömu málsástæðum og að framan greinir þess efnis að í raun sé um lán íslenskum krónum að ræða sem sé gengistryggt með ólögmætum hætti. Þessu til stuðnings vísar stefndi til þess að kröfugerð stefnanda sé einvörðungu reist á því að um sé að ræða gengistryggðan leigusamning, en stefndi telur ljóst að krafa stefnanda sé mun lægri og jafnvel ekki til staðar verði fallist á að samningur aðila sé lánssamningur.

Að því frágengnu byggir varakrafan á því að 10. september 2014 hafi stefnandi fengið heimild til þess að taka bifreiðina MR-633 úr vörslum stefnda með beinni aðfarargerð. Hæstiréttur hafi staðfest þann úrskurð og því sé komin upp sú staða að stefnandi fái bifreiðina afhenta en hann heldur jafnframt uppi kröfu á hendur stefnda fyrir allri þeirri fjárhæð sem stefnandi telji að stefnda beri að greiða honum vegna samningsins án tillits til söluverðmætis bifreiðarinnar. Því sé ljóst að stefnandi muni auðgast á óréttmætan hátt á kostnað stefnda.

Jafnframt telur stefndi að kröfugerð stefnanda sé ekki í samræmi við þau gögn sem liggi frammi í málinu. Samkvæmt þeim samningi sem stefnandi byggi kröfur sínar á hafi frumleigutíma samnings átt að ljúka 9. mars 2011. Þá hafi átt að hefjast tímabil svonefndrar framhaldsleigu. Á þeim tíma hafi mánaðarleg greiðsla átt að vera mun lægri en fram að því. Stefndi telur stefnanda eftir sem áður byggja á óbreyttum fjárhæðum eftir lok grunnleigutímans. Hafi stefnandi ekki rökstutt þá kröfu sína, hvorki með framlagningu gagna né með rökstuðningi í stefnu. Ekki sé því ljóst á hverju þessar kröfur stefnanda byggist.

Stefndi kveður kröfu sína um málskostnað vera reista á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá vísar hann til meginreglna samninga- og kröfuréttar, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

IV.

Samkvæmt skýrum ákvæðum þríhliða samkomulags, dags. 27. ágúst 2007, milli stefnanda, stefnda og GÓ verktaka ehf. yfirtók stefndi skyldur og réttindi leigutaka samkvæmt fjármögnunarleigusamningi nr. 131777 um bifreiðina MR-633. Í samkomulaginu, sem var undirritað af stefnda, kom fram að það væri viðauki við samninginn sem aðilar hefðu kynnt sér og samþykkt án athugasemda. Engar sönnur hafa verið færðar fyrir þeirri staðhæfingu stefnda að hann hafi þrátt fyrir þetta ekki séð fjármögnunarleigusamninginn fyrr en löngu síðar.

Með framangreindu samkomulagi skuldbatt stefndi sig til þess að greiða leigugreiðslur í samræmi við ákvæði fjármögnunarleigusamningsins sem áttu að falla í gjalddaga mánaðarlega á samningstímanum. Riftunaryfirlýsing af hálfu stefnanda frá 3. nóvember 2009 breytti engu um að stefnda bar áfram að greiða leigugreiðslur í hverjum mánuði samkvæmt útgefnum reikningum, enda skilaði stefnandi ekki bifreiðinni eins og honum var skylt að gera samkvæmt 29. gr. samningsins. Hann kom vangreiddum leigugreiðslum í skil eftir að honum var tilkynnt um riftun samningsins. Fjárkröfur stefnanda, sem hann leitar dóms um greiðslu á með málshöfðun þessari, stofnuðust allar eftir það. Eðli málsins samkvæmt gat riftunaryfirlýsingin ekki gjaldfellt kröfur sem ekki höfðu stofnast þegar hún var birt. Því ber að hafna málsástæðu stefnda þess efnis að miða beri upphaf fyrningar stefnukröfunnar við riftunaryfirlýsinguna.

Um fyrningu kröfuréttinda á grundvelli fjármögnunarleigusamnings aðila, sem stofnuðust eftir 1. janúar 2008, fer eftir lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laganna. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu reikninga fyrir leigu á bifreiðinni sem féllu í gjalddaga frá 10. apríl 2010 til 10. júlí 2012, sem og reikning fyrir vanrækslugjaldi sem var á gjalddaga 29. desember sama ár. Umrædd kröfuréttindi stefnanda fyrnast á fjórum árum í samræmi við 3. gr. framangreindra laga. Fyrningarfrestur kröfu um greiðslu einstakra reikninga samkvæmt samningi aðila reiknast frá gjalddögum þeirra, en þá átti stefnandi fyrst rétt til efnda, sbr. 1. mgr. 2. gr. sömu laga.

Af hálfu stefnda er gengið út frá því að greiðsla á leigu reiknings um leigu sem fram fór 3. júní 2010 hafi rofið fyrningu kröfuréttinda stefnanda samkvæmt þeim reikningum sem liggja til grundvallar málshöfðun hans, sbr. 14. gr. laga nr. 150/2010. Hófst þá að nýju fjögurra ára fyrning kröfuréttinda samkvæmt tveimur reikningum sem voru á gjalddaga 10. apríl og 10. maí 2010. Aftur á móti er ekki unnt að fallast á að fyrningu vangreiddrar leigu hafi verið slitið með greiðslu stefnda á reikningum 23. febrúar 2012, en þeir voru gefnir út til innheimtu á opinberum gjöldum sem hvíldu á bifreiðinni. Þá verður ekki séð að skilyrt tilboð lögmanns stefnda í mars 2014, um að gera upp samninginn með því að stefnandi fengi fimm milljónir króna gegn því að stefndi eignaðist bifreiðina, hafi falið í sér viðurkenningu á greiðsluskyldu stefnda á vangreiddri leigu. Fyrningu gjaldfallinna krafna samkvæmt reikningunum var því fyrst slitið með málshöfðun stefnanda á hendur stefnda 28. júlí 2014. Voru þá kröfur samkvæmt fjórum reikningum niður fallnar fyrir fyrningu, sbr. 24. gr. laga nr. 150/2007. Samtals nema þessar kröfur 965.121 krónu.

Eins og áður greinir tók stefndi yfir samningsskyldur leigutaka samkvæmt framangreindum fjármögnunarleigusamningi eins og skýrlega verður ráðið af samkomulagi aðila frá 27. ágúst 2007. Engar sönnur hafa verið færðar fyrir því að stefndi hafi ekki verið gefið færi á að kynna sér fjármögnunarleigusamninginn áður en hann tók á sig þessar skuldbindingar. Ákvæði samningsins eru skýr um að stefnandi yrði áfram eigandi bifreiðarinnar að grunnleigutíma liðnum. Áttu leigugreiðslur þá að lækka verulega, eins og rakið hefur verið, enda kaupverð þá greitt upp og tímabil fjármögnunar liðið. Í því ljósi hlutu réttindi leigutaka samkvæmt samningnum að fela í sér ákveðin verðmæti sem gera þurfti upp við aðilaskipti. Verður að horfa á greiðslu stefnda til GÓ verktaka ehf. samkvæmt reikningi félagsins að fjárhæð 4.201.904 krónur í því ljósi.

Stefndi telur að skjal, sem hann hefur lagt fram og ber með sér að vera frá 27. ágúst 2007, sé til marks um að við yfirtökuna hafi verið samið um að stefndi yrði eigandi bifreiðarinnar við lok leigutímans gegn því að greiða stefnanda tiltekna lokagreiðslu. Á skjali þessu eru handskrifaðir útreikningar á fjárhæð yfirtekinna réttinda samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum frá 27. febrúar 2006. Inni í þeirri fjárhæð er svonefnt lokagjald sem nemur alls 190.093 krónum. Ekki er vikið að lokagjaldi í fyrrgreindum samningi aðila um fjármögnunarleigu. Samningurinn er aftur á móti skýr um að stefnandi yrði áfram eigandi leigumunar eftir grunnleigutíma eins og áður segir. Fól hann því ekki í sér skuldbindandi loforð af hálfu stefnanda um að selja leigutaka hið leigða við þau tímamót, heldur kvað hann einungis á um að þá stofnaðist ótímabundinn leigumáli gegn verulegri lækkun leigugreiðslu.

Fyrrgreint skjal er óundirritað og fullnægir því ekki áskilnaði 34. gr. fjármögnunarleigusamningsins, þar sem fram kemur að breytingar á honum megi einungis gera með skriflegum viðauka sem er undirritaður af samningsaðilum. Þá verður efni skjalsins ekki skilið á þann veg að með því hafi stefnandi samþykkt breytingu á réttarstöðu aðila þannig að við lok grunnleigutíma ætti stefndi fyrirvaralausan rétt á því að eignast bifreiðina gegn greiðslu lokagjalds. Verður að leggja til grundvallar að slík kaup hafi verið háð sérstöku samþykki stefnanda, eins og hann byggir á. Með vísan til dómafordæma Hæstaréttar í málunum nr. 638/2013 og nr. 717/2013 skiptir ekki máli í þessu sambandi þó að fyrir liggi að stefnandi hafi selt stefnda beltagröfu þá, sem samkomulagið frá 27. ágúst 2007 laut einnig að, fyrir 258.018 krónur með virðisaukaskatti við lok grunnleigutíma.

Þegar á allt framangreint er litið telur dómurinn að leggja beri til grundvallar að um réttarsamband aðila hafi gilt samningur um fjármögnunarleigu þar sem leigugjaldið tók breytingum í samræmi við breytingar á gengi erlendra gjaldmiðla. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu girða ekki fyrir að aðilar þess háttar samnings semji á þennan veg um endurgjald fyrir leigu. Stefndi getur því ekki borið þau ákvæði fyrir sig.

Stefndi hefur tekið bifreiðina, sem fjármögnunarleigusamningur aðila lýtur að, í sínar vörslur. Samkvæmt því sem fram kom við aðalmeðferð málsins er verið að verðmeta bifreiðina, en samkvæmt 30. gr. samningsins skal draga verðmæti hennar frá skuld leigutaka. Það kemur þó ekki veg fyrir að stefnandi fái dóm fyrir fjárkröfu sinni á hendur stefnda sem ætla verður að leggja beri til grundvallar við uppgjör samkvæmt samningi aðila. Ekki er á það fallist að í því felist ólögmæt auðgun stefnanda. Í ljósi framlengingar á samningi aðila um fjármögnunarleigu, dags. 17. júlí 2009, er jafnframt haldlaust af hálfu stefnda að bera fyrir sig að frumleigutíma hafi átt að ljúka 9. mars 2011. Því ber að hafna varakröfu stefnda um sýknu að svo stöddu.

Í ljósi þess sem að framan greinir verður að leggja til grundvallar að kröfur samkvæmt fjórum elstu reikningunum fyrir leigu á umræddri bifreið, samtals að fjárhæð 965.121 króna, séu fallnar niður fyrir fyrningu. Að öðru leyti er fallist á kröfu stefnanda. Því verður stefnda gert að greiða stefnanda 6.211.399 krónur í vangreidda leigu. Samkvæmt samningi aðila falla dráttarvextir á fjárkröfur stefnanda frá einstökum gjalddögum og verður fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda eins og í dómsorði greinir.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 850.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kvk-nf H-kvk-nf hdl. v. Á-kk-ef Á-kk-ef Á-kk-ef hrl. og af hálfu stefnda flutti málið A-kk-nf K-kk-nf hdl.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, M-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnanda, Lýsingu hf., 6.211.399 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2011 af 242.927 krónum frá 10. ágúst til 10. september 2010, af 484.889 krónum frá þeim degi til 10. október 2010, af 722.129 krónum frá þeim degi til 10. nóvember 2010, af 958.960 frá þeim degi til 10. desember 2010, af 1.196.412 krónum frá þeim degi til 10. janúar 2011, af 1.439.357 krónum frá þeim degi til 10. febrúar 2011, af 1.687.626 krónum frá þeim degi til 10. mars 2011, af 1.937.786 krónum frá þeim degi til 10. apríl 2011, af 2.186.427 krónum frá þeim degi til 10. maí 2011, af 2.439.773 krónum frá þeim degi til 10. júní 2011, af 2.697.232 krónum frá þeim degi til 10. júlí 2011, af 2.961.964 krónum frá þeim degi til 10. ágúst 2011, af 3.232.470 krónum frá þeim degi til 10. september 2011, af 3.503.358 krónum frá þeim degi til 10. október 2011, af 3.767.958 krónum frá þeim degi til 10. nóvember 2011, af 4.028.373 krónum frá þeim degi til 10. desember 2011, af 4.291.642 krónum frá þeim degi til 10. janúar 2012, af 4.561.324 krónum frá þeim degi til 10. febrúar 2012, af 4.831.785 krónum frá þeim degi til 10. mars 2012, af 5.103.119 krónum frá þeim degi til 10. apríl 2012, af 5.375.764 krónum frá þeim degi til 10. maí 2012, af 5.648.554 krónum frá þeim degi til 10. júní 2012, af 5.926.204 krónur frá þeim degi til 10. júlí 2012, af 6.194.899 krónum frá þeim degi til 29. desember 2012 og af 6.211.399 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 850.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)