S-358/2013

Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 17. desember 2013, var höfðað með ákæru, útgefinni af sérstökum saksóknara 21. maí 2013, á hendur Þ-kk-þgf J-kk-þgf, kt. [...], búsettum í Svíþjóð, fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélagsins KK101, Suðurlandsbraut 10, 108 Reykjavík, kt. [...], með því að hafa:

1. Eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilsins september – október rekstrarárið 2008 í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, að fjárhæð 5.802.336 krónur.

2. Eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna greiðslutímabilanna október til og með desember rekstrarárið 2008 og janúar til og með febrúar rekstrarárið 2009, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, samtals að fjárhæð 12.867.199 krónur, sem sundurliðast sem hér greinir:

Greiðslutímabil: Vangoldin staðgreiðsla

Árið 2008

október kr. 3.532.306

nóvember kr. 3.100.037

desember kr. 2.149.326

kr. 8.781.669

Árið 2009

janúar kr. 1.987.426

febrúar kr. 2.098.104

kr. 4.085.530

Samtals kr. 12.867.199

Framangreind brot ákærða teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig:

a) 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, að því er varðar 1. tölulið ákæru.

b) 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005, að því er varðar 2. tölulið ákæru.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi krefst þess að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds í málinu. Þá krefst verjandi málsvarnarlauna sér til handa, sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með bréfi, dagsettu 10. júní 2011, vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra máli vegna meintra brota gegn lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem talið var að framin hefðu verið í starfsemi einkahlutafélagsins KK101. Ákærði var framkvæmdastjóri félagsins á þeim tíma sem um ræðir og sat jafnframt í stjórn þess, en félagið starfaði í byggingariðnaði við gler- og gluggaframleiðslu. Í kæru skattrannsóknarstjóra kemur fram að félagið hafi verið úrskurðað gjaldþrota 25. júní 2009. Hafi skiptum lokið 8. október 2009 og félagið verið afskrifað 24. júní 2010. Tilefni rannsóknar hafi verið ábending sýslumannsins í Hafnarfirði vegna staðgreiðslu- og virðisaukaskattsskila félagsins og hafi rannsókn hafist 7. október 2009 með tilkynningu til skiptastjóra.

Með tryggingabréfi, sem gefið var út af hálfu KK101 ehf. 13. desember 2007, öðlaðist Sparisjóður Mýrasýslu veð í öllum vörureikningskröfum félagsins til tryggingar greiðslu á skuldum þess við sparisjóðinn. Kom fram í tryggingarbréfinu að andvirði innheimtra viðskiptakrafna skyldi ráðstafað inn á bankareikning hjá sparisjóðnum, sem jafnframt var handveðsettur sparisjóðnum. Þá liggur fyrir í málinu kaupsamningur, dagsettur 14. febrúar 2009, þar sem kemur fram að félagið og önnur félög í samstæðu sem það tilheyrði, hafi verið seld einkahlutafélaginu IBM, ásamt viðskiptasamningum, framleiðsluréttindum, innréttingum, tækjum, viðskiptakröfum og lagerbirgðum.

Ákærði var yfirheyrður af Embætti sérstaks saksóknara 17. ágúst og 20. nóvember 2012. Þá var við rannsókn málsins tekin skýrsla af A, fyrrverandi forstöðumanni hjá Sparisjóði Mýrasýslu og B, fyrrverandi fjármálastjóra einkahlutafélagsins KK101.

Við aðalmeðferð málsins greindi ákærði svo frá að stefnt hefði í fjárhagserfiðleika hjá félaginu í ágústmánuði 2008. Á þeim tíma hefðu erlendir birgjar hætt að afgreiða vörur til félagsins með greiðslufresti gegn bankaábyrgð og farið að krefjast fyrir fram greiðslu. Kvaðst ákærði hafa leitað til Sparisjóðs Mýrasýslu, sem hafi verið viðskiptabanki félagsins og langstærsti kröfuhafi þess, um aðstoð við að leysa úr yfirvofandi lausafjárvanda. Ákærði kvað fyrirsvarsmenn félagsins hafa átt fund með sparisjóðsstjóra og starfsmönnum sparisjóðsins í ágúst og hefði erindinu verið vel tekið. Síðla í september hefðu þeir verið kallaðir á fund hjá sparisjóðnum þar sem komið hefði fram að lagt yrði til fé til að brúa bilið í sjóðsstreymi félagsins, enda hefði verið litið svo á að það væru sameiginlegir hagsmunir sparisjóðsins og félagsins að halda starfsemi þess áfram. Ákærði kvaðst hafa litið svo á að í því samkomulagi sem tekist hefði á fundinum hefði jafnframt falist að fyrirsvarsmenn félagsins myndu ekki gera meiri háttar ráðstafanir með fjármuni þess án samþykkis sparisjóðsins. Í samræmi við ákvæði tryggingarbréfsins, sem fyrr greinir, hafi allar viðskiptakröfur sem félagið innheimti verið lagðar inn á bankareikning, sem handveðsettur var sparisjóðnum. Kvaðst ákærði ekki hafa litið svo á að félagið hefði frjálsan ráðstöfunarrétt á innstæðu á reikningnum. Ákærði og starfsfólk félagsins hefðu ítrekað lýst áhyggjum af því við starfsmenn sparisjóðsins að vörsluskattar væru ógreiddir og óskað eftir því að fjármunum yrði ráðstafað af bankareikningi félagsins til greiðslu þeirra, en það hefði ekki gengið eftir. Í byrjun janúarmánaðar 2009 hefði því verið lýst af hálfu sparisjóðsins að ekki yrði staðið við samkomulagið sem gert hefði verið um að leggja til frekara fjármagn til félagsins. Kvaðst ákærði telja að ástæða þess hefði verið bág staða sparisjóðsins á þessum tíma. Ákærði benti á að sparisjóðurinn hefði „læst“ viðskiptareikningi félagsins í byrjun árs 2009. Hann kvaðst margítrekað hafa óskað eftir því að greitt yrði út af reikningnum til að standa straum af vörslusköttum, síðast með tölvupósti fjármálastjóra félagsins til A í janúar 2009, en þeim umleitunum hefði verið hafnað. Ákærði kvað aldrei hafa staðið annað til hjá fyrirsvarsmönnum félagsins en að standa skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda. Þá kvaðst ákærði ekki hafa komið að sölu félagsins til IBM ehf., að öðru leyti en því að hann hefði undirritað kaupsamninginn. Kaupin hefðu alfarið verið að frumkvæði sparisjóðsins.

Vitnið, A, fyrrverandi forstöðumaður fyrirtækjasviðs Sparisjóðs Mýrasýslu, kvaðst hafa farið fyrir útlánum sparisjóðsins á þessum tíma. Vitnið bar að fyrirsvarsmenn KK101 ehf. hefðu haft frjálsan ráðstöfunarrétt á innstæðu á hinum handveðsetta bankareikningi, allt þar til honum var læst 12. janúar 2009. Hann kannaðist við að ákærði hefði margoft lýst áhyggjum yfir því að opinber gjöld skyldu vera ógreidd og hefði hann leitað eftir lánafyrirgreiðslu hjá sparisjóðnum til að gera upp ógreidda vörsluskatta, en þeirri umleitan hefði verið hafnað. Þá staðfesti vitnið að sparisjóðurinn hefði annast launagreiðslur til starfsfólks félagsins vegna janúar- og febrúarmánaðar 2009, en laun vegna marsmánaðar hefðu verið greidd af kaupanda félagsins.

Vitnið B kvaðst hafa ráðist til KK101 ehf. sem fjármálstjóri í janúar 2009. Viðskiptareikningur félagsins hefði verið handveðsettur sparisjóðnum þegar hún kom til starfa hjá félaginu og reikningnum hefði síðan verið læst. Vitnið kvaðst ekki hafa haft ráðstöfunarrétt á innstæðu á reikningnum þann tíma sem hún vann hjá félaginu. Hún hefði hins vegar hlutast til um að greitt væri út af reikningnum til að standa straum af efniskaupum félagsins. Þá kvaðst hún jafnframt hafa leitað eftir því við sparisjóðinn að vörsluskattar yrðu greiddir, en þeirri beiðni hefði verið hafnað. Vitnið benti á að félagið hefði verið í rekstri á þessum tíma og hefðu innborganir borist á bankareikninginn. Kvaðst vitnið telja að eðlilegt hefði verið að láta greiðslu vörsluskatta ganga fyrir efniskaupum.

Vitnið C, fyrrum stjórnarformaður Formhúsa ehf., móðurfélags KK101 ehf., kvaðst hafa setið tvo fundi með ákærða og starfsmönnum sparisjóðsins vegna versnandi fjárhagsstöðu félagsins haustið 2008. Á fyrri fundinum hefði staða félagsins verið kynnt, auk áætlana fyrirsvarsmanna þess. Óskað hefði verið eftir samstarfi við sparisjóðinn um að greiða úr þeim vanda sem kominn var upp og hefðu starfsmenn sparisjóðsins ekki tekið illa í það. Vitnið kvaðst hafa skilið það svo að sparisjóðurinn myndi koma með frekara fjármagn til félagsins. Hann kvaðst ekki telja að félagið hefði á þessum tíma haft fullan ráðstöfunarrétt yfir fjármunum sínum, þar sem sparisjóðurinn hefði átt allsherjarveð í öllum eigum þess. Kvaðst vitnið telja að fyrirsvarsmenn félagsins hefðu þurft að leita samþykkis sparisjóðsins til að ráðstafa fjármunum af handveðsettum bankareikningi þess og hefði ákærði ekki getað afstýrt því að félagið lenti í vanskilum með opinber gjöld án aðkomu bankans. Það hefði haft í för með sér að bankinn myndi ekki efna samkomulag það sem gert hefði verið um fjárhagsaðstoð. Lýsti vitnið því svo að í raun hefði verið búið að „aftengja“ framkvæmdastjórann á þessum tíma.

Niðurstaða

Ákærði kannast við að hafa, sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélagsins KK101, ekki staðið skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem í ákæru greinir. Í framlagðri greinargerð ákærða í málinu er því haldið fram að ekki hafi verið tekið tillit til tapaðra viðskiptakrafna í 1. lið ákæru. Að öðru leyti gerir ákærði ekki athugasemdir við tölulega hlið ákæru.

Ekki verður fallist á þá varnarástæðu ákærða, sem fram kemur í greinargerð hans, að skilyrði sakfellingar samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga sé að brotið hafi verið gegn öllum þeim lögum sem í ákvæðinu eru talin, enda er sú túlkun ekki í samræmi við dómaframkvæmd.

Þá er vörn ákærða á því byggð að hann hafi hvorki sýnt af sér ásetning né stórfellt gáleysi í málinu og sé því ekki fullnægt saknæmisskilyrðum samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987. Bendir ákærði á að virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum vegna staðgreiðslu vegna tímabila sem ákæra lýtur að hafi verið skilað á lögmæltum tíma. Þá hefur ákærði borið að hann hafi ekki talið sig hafa ráðstöfunarrétt á innstæðu á viðskiptareikningi félagsins í Sparisjóði Mýrasýslu á þessum tíma. Hann hafi ekki getað staðið skil á lögboðnum gjöldum án samþykkis starfsmanna sparisjóðsins.

Svo sem rakið hefur verið var umræddur bankareikningur handveðsettur sparisjóðnum á þeim tíma sem um ræðir, en þó var ekki lokað fyrir aðgang félagsins að reikningnum fyrr en í byrjun janúar 2009. Samkvæmt 44. gr. laga um einkahlutafélög bar ákærða, sem framkvæmdastjóra og stjórnarmanni félagsins, skylda til að annast um að starfsemi þess væri í réttu horfi og jafnframt að fylgjast með og tryggja að félagið innti af hendi lögboðin gjöld. Sú lagaskylda hvíldi á ákærða óháð samkomulagi sem hann taldi liggja fyrir um að hann ráðstafaði ekki fjármunum af bankareikningi félagsins án samþykkis sparisjóðsins. Þá féll skylda ákærða til að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda ekki niður þótt fé félagsins yrði ekki lengur tiltækt eftir að lokað var fyrir úttektir af reikningnum.

Brot ákærða samkvæmt 1. ákærulið var fullframið á eindaga virðisaukaskatts. Sem að framan er rakið voru viðskiptakröfur félagsins síðar seldar öðru félagi. Með því fékk félagið kröfurnar greiddar og hefur það hvorki áhrif á fjárhæð virðisaukaskattskuldar, né ákvörðun sektarrefsingar í málinu, hvort einhverjar þeirra töpuðust á síðari stigum.

Samkvæmt framansögðu verður ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru og eru brot hans þar rétt færð til refsiákvæða.

Ákærði er fæddur í febrúar 1979. Sakaferill hans hefur ekki áhrif á refsingu. Ákærði er í máli þessu sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa látið undir höfuð leggjast að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda við rekstur einkahlutafélagsins KK101. Til þess er hins vegar að líta að engin vanhöld voru á skilum á virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum vegna staðgreiðslu í málinu. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, sem bundin skal skilorði sem í dómsorði greinir.

Með hliðsjón af 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda verður ákærði jafnframt dæmdur til að greiða 37.300.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 12 mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði verður dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef hdl., 1.669.150 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið S-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði 37.300.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 12 mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef hdl., 1.669.150 krónur.

R-kvk-nf H-kvk-nf