A-5/2007

Mál þetta, sem barst dóminum hinn 7. nóvember sl., var þingfest 5. desember 2007 og tekið til úrskurðar að loknum munnlegum flutningi 6. þessa mánaðar.

Gerðarbeiðandi er R-kk-nf J-kk-nf, Hólabraut 18, Skagaströnd.

Gerðarþoli er Hafnarsjóður Skagastrandar, Skagaströnd.

Dómkröfur

Gerðarþoli krefst þess aðallega að steinsteyptir hliðarfærslugarðar tilheyrandi dráttarbrautinni á Skagaströnd, sem standa inni á afmarkaðri eignarlóð gerðarbeiðanda, Hafnarlóð 6, Skagaströnd, ásamt skipinu Auðbjörgu HU-6 sem á görðunum stendur, verði bornir út af lóðinni með beinni aðfarargerð.

Til vara krefst gerðarbeiðandi þess að skipið Auðbjörg HU-6 verði borið út af eignarlóð gerðarbeiðanda. Í báðum tilfellum krefst gerðarbeiðandi þess að málskot til æðra dóms fresti ekki aðför.

Loks gerir gerðarbeiðandi kröfu um málskostnað úr hendi gerðarþola og að fjárnám verði heimilað í eignum gerðarþola vegna kostnaðar af gerðinni.

Gerðarþoli krefst þess að kröfum gerðarbeiðanda verði hafnað og þá krefst hann málskostnaðar að skaðlausu úr hendi gerðarbeiðanda.

II

Málavextir

Á árinu 1985 var byggð dráttarbraut fyrir smærri báta á Skagaströnd. Í tengslum við dráttarbrautina voru gerðir svokallaðir hliðarfærslugarðar. Garðar þessir eru steinsteyptir og þjóna þeim tilgangi að á þeim er hægt að geyma skip sem dregin hafa verið upp í dráttarbrautina en skipunum er þá skákað af dráttarbrautinni og út á garðana. Þannig er hægt að vinna við fleiri en eitt skip í einu en einnig mun vera hægt að nota garðana til að koma smærri bátum úr iðnaðarhúsnæðinu, sem brautin stendur við, út á dráttarbrautina. Gerðarþoli segir að garðar þessir hafi á sínum tíma verið byggðir í fullri sátt og í raun að hluta til að tillögu og til hagsbóta fyrir G-kk-þf L-kk-þf sem þá átti hluta húsnæðisins að Hafnarlóð 6. Húsnæðinu að Hafnarlóð 6 á Skagaströnd hafði á þessum tíma ekki verið skipt með eignaskiptasamningi en það var gert á árinu 2006 og var eignarhluti sá sem mál þetta snýr að tilgreindur með númerinu 0102. Eignarhlutanum fylgir 375 fermetra eignarlóð austan hússins en á lóðinni eru garðar þeir sem gerðarbeiðandi vill losna við. Í september 1991 eignaðist K-kk-nf L-kk-nf eignarhlutann 0102 í Hafnarlóð 6. Með leigusamningi, dagsettum 1. apríl 1995, leigði Trésmiðja Kára Lárussonar Hafnarsjóði Skagastrandar lóðina sem fylgir eignarhluta 0102. Í leigusamningnum kemur fram að hliðargarðar dráttarbrautar standi að hluta til á lóðinni og að leigutaka sé kunnugt um það. Samningur þessi var ótímabundinn en „uppsagnarfrestur leigunnar er 2 ár af beggja hálfu ...“ eins og segir í 3. gr samningsins. Í samningnum er tekið fram að hann beri að skoða sem hluta af leigugjaldi vegna leigusamnings um dráttarbrautina er sömu aðilar gerðu með sér sama dag. Í þeim samningi er tekið fram að á meðan leigusamningur um dráttarbrautina sé í gildi leigi leigutaki, Trésmiðja Kára Lárussonar ehf., leigusala eignarlóð sína (lóðina sem fylgir eignarhluta 0102) sem dráttarbrautin standi að hluta til á. Jafnframt er mælt fyrir um það að leigusamningur um eignarlóð leigutakans skuli skoðast sem hluti af leigusamningi um dráttarbrautina.

Með leigusamningi, dagsettum hinn 1. desember 1998, yfirtók Ó-kk-nf G-kk-nf áðurnefndan leigusamning frá 1. apríl 1995 milli Trésmiðju Kára Lárussonar ehf. og gerðarþola um dráttarbrautina.

Með afsali, dagsettu 16. desember 1999, eignaðist gerðarbeiðandi eignarhlutann sem síðar var merktur sem 0102 í fasteigninni Hafnarlóð 6, Skagaströnd. Fljótlega eftir að gerðarbeiðandi eignaðist eignarhlutann ritaði hann hreppsnefnd Höfðahrepps bréf og óskaði eftir upplýsingum um hvort Höfðahreppur hefði hug á að hafa hliðargarða dráttarbrautarinnar áfram á lóð hans. Ef svo væri óskaði hann eftir því að gert yrði samkomulag um veru garðanna á lóðinni og starfsemi sem þeim tengdist. Þessu bréfi svaraði M-kk-nf J-kk-nf sveitarstjóri með bréfi dagsettu 1. febrúar 2000. Í bréfi sveitarstjórans kemur m.a. fram að gerðarbeiðanda megi vera ljóst að ákvæðum um staðsetningu hliðargarða dráttarbrautarinnar hafi verið þinglýst á Hafnarlóð 6 þar sem þeirra sé getið í afsölum fyrir eignina. Þá segir ennfremur í bréfinu að augljóst sé að á meðan gerðarþoli sé samningsbundinn Ó-kk-þgf G-kk-þgf samkvæmt leigusamningi frá 1. desember 1998 og gerðarbeiðandi bundinn af samþykki fyrri þinglýst eiganda um endurgjaldslaus afnot gerðarþola að lóðinni, þá muni þau mannvirki sem um ræðir vera með þeim skilyrðum á lóðinni. Með bréfi, dagsettu 28. febrúar 2000, svaraði gerðarbeiðandi bréfi sveitarstjóra. Taldi gerðarbeiðandi sig ekki bundinn af nefndum leigusamningi milli Trésmiðju Kára Lárussonar ehf. og gerðarþola. Gerðarbeiðandi segir jafnframt í bréfi sínu að sé hann hugsanlega bundinn af þessum leigusamningi segi hann honum upp frá og með 1. mars 2000 að telja og að uppsagnarfrestur væri tvö ár.

Hinn 14. mars 2002 var leiguréttur Ó-kk-ef G-kk-ef samkvæmt leigusamningi frá 1. desember 1998 framseldur til Trésmiðjunnar Hefils ehf. en það félag mun vera í eigu Ó-kk-ef G-kk-ef. Í þessum samningi er tekið fram að samningurinn frá 1. desember 1998 falli úr gildi. Í nýja leigusamningnum er ekkert tekið fram um eignarlóð gerðarbeiðanda.

III

Málsástæður og lagarök.

Gerðarbeiðandi reisir kröfu sína á því að hann hafi ekki full not lóðar sinnar. Þetta leiði síðan til þess að erfiðara sé fyrir hann að selja eignarhluta sinn eða leigja. Í þessu sambandi bendir gerðarþoli á að hann hafi ætlað sér að nota eignarhlutann sem greiðslu í fasteignaviðskiptum en hann hafi haft hug á að skipta um starfsvettvang. Vegna óvissu um lóðarréttindin hafi ekki komið til greina að eignin yrði hluti af viðskiptunum. Gerðarbeiðandi bendir einnig á að tréskipið Auðbjörg HU-6 standi á hliðarfærslugörðunum og að hluta til á hans lóð. Skipið hafi staðið þarna í nokkur ár án þess að nokkuð hafi verið við það unnið. Gerðarbeiðandi kveðst hafa óskað eftir því, þegar skipið var tekið upp, að það yrði sett einum garði framar til að koma í veg fyrir að það stæði fyrir dyrunum að húsnæði hans en því hafi verið hafnað án skýringa. Í bréfi lögmanns gerðarþola frá 14. nóvember 2006 komi fram að rekstraraðili dráttarbrautarinnar, Trésmiðjan Hefill ehf., teldi að vegna kostnaðar væri varla unnt að flytja skipið en eigandi þess hefði ekki fjárhagslegar forsendur til þess. Auk þess sé tekið fram í bréfinu að gerðarþoli hafi ekki skipunarvald í rekstrarmálum dráttarbrautarinnar. Gerðarbeiðandi telur að þessi afstaða, verði á hana fallist, leiði til þess að hann eigi það undir aðilum, sem hann hafi enga samningsstöðu við, hvort skipið fari nokkru sinni burt af lóð hans. Í þessu sambandi verði að horfa til sögunnar þar sem gerðarþoli hafi alltaf komið að málinu en ekki sá sem hafi haft dráttarbrautina á leigu.

Gerðarbeiðandi telur það vera í verkahring gerðarþola að sjá til þess að samningsskyldur rekstraraðila dráttarbrautarinnar séu ræktar, þar með talin sú skylda að hafa gildan lóðarleigusamning. Hér sé enginn gildur samningur til staðar, en honum hafi verið sagt upp, og því verði gerðarþoli að sjá til þess að eignir sem á lóð gerðarbeiðanda standi verði fjarlægðar.

Gerðarbeiðandi kveðst með aðfararbeiðni sinni aðallega krefjast þess að steinsteyptir garðar ásamt skipinu Auðbjörgu HU-6 verði bornir út af eignarlóð hans. Telur hann að þrátt fyrir að hann hafi keypt fasteignina vitandi um þessa steinsteyptu garða hafi hann mátt gera ráð fyrir, yrði leigusamningi sagt upp eða að starfsemi dráttarbrautarinnar legðist af, að garðarnir yrðu fjarlægðir og það sem á þeim kynni að standa. Þá telur gerðarbeiðandi að hann eigi ekki að skaðast á því að hafa keypt eign sem á sínum tíma hafi verið nýtt beinlínis við rekstur dráttarbrautarinnar, jafnvel þótt hann mætti ætla að hann yrði um sinn að þola þann rekstur geti hann ekki þurft að una því að svo verði um ókomna tíð. Eðlilegt verði að telja að honum sé heimilt að krefja um greiðslu eða hafa forgöngu um nýtt fyrirkomulag þannig að hann geti sjálfur nýtt eign sína eða ráðstafað henni. Gerðarbeiðandi kveðst ekki hafa heimildir til að fjarlægja sjálfur garða þessa og skip en þetta séu verðmæti sem honum sé óheimilt að fjarlægja án sérstaks leyfis. Með slíkri háttsemi gæti hann bakað sér skaðabótaábyrgð og unnið sér til refsingar fyrir eignaspjöll. Þegar horft er til þess að enginn leigusamningur sé í gildi þá hljóti réttur hans til að fá hluti sem fylgdu notum dráttarbrautarinnar fjarlægða að vera ótvíræður.

Gerðarbeiðandi telur að krafa hans um að skipið verði borið út af lóð hans sé ótvíræð þó svo krafa um að hliðarfærslugarðarnir verði fjarlægðir verði ekki tekin til greina. Fram hafi komið hjá gerðarþola að eigandi skipsins hafi ekki fjárhagslegar forsendur til að fjarlægja skipið en með því eigi hann við að eigandinn sé gjaldþrota.

Hvað lagarök varðar vísar gerðarbeiðandi til 78. sbr. 72. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Varðandi hugsanlegt málsskot aðfarargerðar er vísað til 84. gr. sömu laga.

Gerðarþoli byggir á því að kröfugerð gerðarbeiðanda sé ótæk þar sem hún falli utan gildissviðs 12. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Í 1. mgr. 78. gr. laganna sé heimild til að beina til héraðsdómara beiðni um skyldu þess efnis sem getur í 72. eða 73. gr. aðfararlaga. Í 72. gr. laganna segi að gerðarþoli geti verið skyldugur til að fjarlægja hluti af fasteign. Hliðarfærslugarðarnir sem krafa gerðarbeiðanda taki til séu ekki lausir hlutir á fasteign gerðarbeiðanda heldur séu þeir mannvirki sem varanlega eru skeyttir við lóðina og hluti hennar eins og hugtakið fasteign sé skilgreint.

Gerðarþoli reisir kröfu sína einnig á því að skilyrðum 1. mgr. 78. gr. aðfararlaga um skýrleika séu ekki uppfyllt og því ekki unnt að fallast á kröfu gerðarbeiðanda. Í ákvæðinu sé það gert að skilyrði að réttur gerðarbeiðanda sé svo skýr að hann verði sannaður með þeim gögnum sem aflað verður eftir ákvæðum 83. gr. laganna. Með hliðsjón af atvikum máls og þeim gögnum sem lögð hafa verið fram til að sanna rétt gerðarbeiðanda sé ekki unnt að taka kröfu hans til greina. Málstaður gerðarbeiðanda sé hvorki skýr né afdráttarlaus og því verði að hafna kröfu hans. Gerðarþoli bendir á að það sé tilgangur beinna aðfarargerða að fullnægja skýlausum rétti gerðarbeiðanda til umráða yfir fasteign eða munum án þess að hann þurfi áður að leita dóms. Þannig sé málum ekki háttað hér en beinar aðfarargerðir séu neyðarúrræði til að veita gerðarbeiðanda skjóta afgreiðslu á augljósum rétti hans. Af þessum sökum verði að hafna beiðni gerðarbeiðanda enda hafi hann ekki lagt fram sýnileg gögn sem sanni skýran og augljósan rétt hans.

Gerðarþoli vísar til þinglýstra réttinda sinna um staðsetningu hliðargarða dráttarbrautarinnar sem fram koma í leigusamningi milli hans og Trésmiðju Kára Lárussonar frá 1. apríl 1995. Í þeim samningi sé skýrt kveðið á um að hliðargarðar dráttarbrautarinnar standi að hluta á lóðinni og að leigutaka sé um það kunnugt, enda hafi leigusamningurinn verið skoðaður sem hluti af leigugjaldi vegna leigusamnings um dráttarbrautina. Í afsali til gerðarbeiðanda fyrir eignarhluta hans, dagsettu 16. desember 1999, komi fram að honum sé kunnugt um að hliðargarðar dráttarbrautarinnar standi að hluta á hinni seldu lóð. Í afsalinu segi jafnframt að kaupanda sé kunnugt um lóðarleigusamning Trésmiðju Kára Lárussonar ehf. við Hafnarsjóð Skagastrandar sem gilti jafnhliða leigusamningi þessara aðila um dráttarbrautina. Ó-kk-nf G-kk-nf hafi síðar yfirtekið leigusamninginn um dráttarbrautina. Þessi samningur hafi síðan hinn 14. mars 2002 verið framseldur til Trésmiðjunnar Hefils ehf. Þennan samning beri því að skoða sem hluta af samningi þeim sem gerður var um lóðina. Samkvæmt þessu sé ljóst að gerðarbeiðandi hafði vitneskju um þær kvaðir sem á lóðinni hvíldu þegar hann keypti hana á árinu 1999.

Gerðarþoli heldur því fram að kröfu um að skipið Auðbjörg HU-6 verði fjarlægt sé beint að röngum aðila þar sem hann eigi ekki skipið. Ekki sé unnt að fella þá skyldu á gerðarþola að honum, eða öðrum á hans kostnað, verið gert skylt að fjarlægja skipið þar sem eignarréttindi þess standa því í vegi. Af þessum sökum verið einnig að hafna varakröfu gerðarbeiðanda.

Gerðarþoli krefst þess, verði kröfur gerðarbeiðanda teknar til greina, að málskot til æðra dóms fresti aðfarargerð, sbr. 3. mgr. 84. gr. aðfararlaga.

Hvað lagarök varðar vísar gerðarþoli til 78., 83. og 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Krafa um málskostnað er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Ekki virðist vera ágreiningur með aðilum um hversu margir hliðarfærslugarðar standa á lóð gerðarbeiðanda og gerðarþoli hefur ekki haldið því fram að hugsanleg ónákvæmni um tilgreiningu þeirra og legu í beiðni gerðarbeiðanda eigi að hafa áhrif á niðurstöðu máls þessa.

Gerðarþoli heldur því fram að nefndir hliðarfærslugarðar séu varanlega tengdir við lóð gerðarbeiðanda og það leiði til þess að ákvæði 72. gr. laga um aðför eigi ekki við í máli þessu. Fyrir liggur að með lögum um aðför nr. 90/1989 var ekki gerð efnisleg breyting á reglum um útburðar- og innsetningargerðir án undangengins dóms eða réttarsáttar. Í aðalatriðum var um að ræða lögfestingu á ríkjandi dómvenju sem byggðist á reglu norskra laga K-kk-ef V. frá 15. apríl 1687, í VI. bók 14. kapítula, ákvæði 6. Í máli þessu liggur fyrir að umþrættir hliðarfærslugarðar voru á sínum tíma gerðir með fullu samþykki þáverandi eiganda lóðarinnar og er það mat dómsins að þeir séu þess eðlis að ákvæði 72. gr. nefndra laga um aðför taki ekki til þeirra. Af því leiðir að krafa gerðarbeiðanda um útburð verður ekki tekin til greina nema að undangengnum dómi eða réttarsátt í almennu einkamáli.

Gerðarbeiðandi hefur til vara krafist þess að skipið Auðbjörg HU-6 verði með beinni aðfarargerð borið út af lóð hans. Kröfu þessari verður ekki hafnað með þeim rökum að henni hefði átt að beina að eiganda skipsins. Staða skipsins eða annarra skipa á títtnefndum hliðarfærslugörðum er hluti af rekstri dráttarbrautarinnar og þar stendur skipið í skjóli heimilda þeirra sem yfir dráttarbrautinni og hliðarfærslu-görðunum ráða. Þar sem kröfu um að þeir verði fjarlægðir án undangengins dóms eða sáttar hefur verið hafnað verður einnig að hafna kröfu gerðarbeiðanda um útburð á skipinu.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu gerðarbeiðanda flutti málið H-kk-nf P-kk-nf hrl. en af hálfu gerðarþola J-kk-nf H. H-kk-nf hdl.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ

Hafnað er kröfu gerðarbeiðanda, R-kk-ef J-kk-ef, þess efnis að steinsteyptir hliðarfærslugarðar tilheyrandi dráttarbrautinni á Skagaströnd, sem standa inni á afmarkaðri eignarlóð gerðarbeiðanda, Hafnarlóð 6, Skagaströnd, ásamt skipinu Auðbjörgu HU-6 sem á görðunum stendur verði bornir út af lóðinni með beinni aðfarargerð. Jafnframt er varakröfu gerðarbeiðanda, þess efnis að skipið Auðbjörg HU-6 verði borið út af eignarlóð gerðarbeiðanda, hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf H-kk-nf