X-33/2009

Mál þetta barst dóminum með bréfi mótteknu 10. september og var þingfest 2. október 2009, þar sem umsjónarmaður vísaði til dómsins ágreiningi um ákvörðun hans vegna heimildar varnaraðila til að leita tímabundinnar greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, sbr. lög nr. 50/2009. Málið var tekið til úrskurðar 3. nóvember 2009.

Sóknaraðili er Frjálsi Fjárfestingarbankinn hf. Hann krefst þess aðallega að ákvörðun umsjónarmanns um tímabundna greiðsluaðlögun verði ómerkt og umsjónarmanni gert að ljúka greiðsluaðlögun skv. 10. kafla a, laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991, áður en afstaða er tekin til greiðslugetu skuldara og hvort greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna getur komist á. Til vara krefst sóknaraðili þess að endurskoðuð verði afstaða umsjónarmanns til þess hvað verði talin hæfileg húsaleiga í ákvörðun um tímabundna greiðsluaðlögun og hún verði ákveðin 255.571 krónur. Til þrautavara krefst sóknaraðili þess að hæfilegt leiguverð verði ákveðið 185.571 króna.

Varnaraðilar, Á-kk-nf S-x-x A-x-x S-x-x og V-kvk-nf Þ-kvk-nf S-x-x krefjast þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefjast varnaraðilar málskostnaðar.

I.

Að því er kemur fram í gögnum málsins var B-kk-nf Þ-kk-nf hdl. skipaður umsjónarmaður með greiðsluaðlögun á fasteignaveðkröfum Á-kk-ef S-x-x A-x-x S-x-x og V-kvk-ef Þ-kvk-ef S-x-x með úrskurði héraðsdóms 10. júlí 2009 og þann sama dag einnig skipaður umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum þeirra til greiðsluaðlögunar á samningskröfum. Umsjónarmaðurinn tilkynnti veðkröfuhöfum að verða skyldi af tímabundinni greiðsluaðlögun vegna fasteignaveðkrafna með vísan til frumvarps, dags. 4. ágúst 2009, sem liggur frammi í málinu. Í greinargerð umsjónarmanns sem einnig liggur frammi í málinu kemur fram að varnaraðilar hafi getu til að greiða af skuldum sínum samtals 331.800 krónur á mánuði og er niðurstaða hans með tilliti til jafnræðis lánadrottna að af fasteignaveðkröfum skuli varnaraðilar greiða 165.000 krónur á mánuði, sem skiptist þannig á veðhafa:

en áhvílandi skuldir á fasteign varnaraðila sundurliðuðust þannig:

Mismunurinn skyldi koma til greiðslu á samningskröfum varnaraðila. Fram kemur í greinargerð umsjónarmannsins að fjárhæðin 165.000 krónur sé að hans mati hæfilegt leiguverð fyrir fasteign varnaraðila á almennum markaði. Samkvæmt könnun Neytendasamtakanna frá 1. mars 2009 sé meðalleiguverð fyrir sambærilegt húsnæði 185.571 króna, en gera megi ráð fyrir því að leiguverð hafi lækkað nokkuð síðan.

II.

Sóknaraðili byggir á því að sérstök sjónarmið gildi um kröfur sem tryggðar eru með veði í íbúðarhúsnæði aðila sem leitar eftir greiðsluaðlögun og vísar um það til athugasemda í frumvarpi til laga nr. 50/2009. Þar komi fram að nauðsynlegt sé að virtur sé stjórnarskrárvarinn réttur þeirra kröfuhafa sem njóti veðtryggingar í fasteignum, enda sé ekki heimild til að fella niður slíkar skuldir. Greina þurfi því á milli þeirra kröfuhafa sem hafa veðtryggingu fyrir kröfum sínum og hinna sem njóti engra trygginga.

Tekið sé fram í frumvarpi til laga nr. 50/2009 að ekkert sé því til fyrirstöðu að leitað sé eftir greiðsluaðlögun samkvæmt X. kafla laga nr. 21/1991 samtímis því sem skuldari njóti heimildar til tímabundinnar greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna. Hins vegar sé tekið fram að skuldari verði að hafa leitað allra annarra leiða til að standa í skilum með skuldbindingar sínar. Tímabundinni greiðsluaðlögun vegna veðkrafna sé einungis ætlað að taka til þeirra tilvika þegar skuldari geti ekki nýtt sér önnur greiðsluerfiðleikaúrræði. Verði því að gera ráð fyrir því að skuldari hafi tæmt öll önnur úrræði áður en leitað sé eftir greiðsluaðlögun vegna fasteignaveðkrafna, þar á meðal greiðsluaðlögun samkvæmt X. kafla laga nr. 21/1991.

Fram komi í greinargerð umsjónarmanns að skuldari geti greitt 331.800 á mánuði. Það sé greiðslugeta fyrir 82,63% af veðkröfum og ætti því greiðslugeta vegna samningskrafna að vera 0 krónur. Þetta er meðal annars stutt þeim rökum að sæki skuldari aðeins um greiðsluaðlögun vegna samningskrafna, beri að draga greiðslur vegna fasteignaveðkrafna frá, áður en greiðslugeta er ákvörðuð, sbr. 63. gr. c. laga nr. 21/1991, einkum 4. tl.

Varakröfu sína byggir sóknaraðili á því að taka verði tillit til þess að varnaraðilar hafi haft leigutekjur af hluta fasteignar sinnar og beri að taka tillit til þess við ákvörðun fjárhæðar sem ráðstafað skuli til greiðslu afborgana af fasteignaveðkröfum. Þrautavarakrafa byggist á könnun Neytendasamtakanna frá 1. mars 2009 sem áður er getið um, en ákvörðun umsjónarmanns um að lækka viðmiðunarfjárhæð sé matskennd og ekki studd gögnum.

III.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að beinlínis sé gert ráð fyrir því að hægt sé að leita greiðsluaðlögunar samkvæmt X. kafla a. laga nr. 21/1991 og lögum nr. 50/2009 á sama tíma. Umsjónarmanni beri hins vegar samkvæmt ákvæðum laga nr. 50/2009 að taka ákvörðun um hvort af greiðsluaðlögun verði innan tveggja vikna frá veðhafafundi sem skal haldinn innan fjögurra vikna frá skipun umsjónarmanns. Það sé því ekki gert ráð fyrir því samkvæmt lögunum að hægt sé að ljúka nauðasamningsumleitunum samkvæmt X. kafla a. laga nr. 21/1991 áður en ákvörðun er tekin um greiðsluaðlögun á fasteignaveðkröfum samkvæmt lögum nr. 50/2009 þar sem ferlið samkvæmt fyrrnefnda lagabálkinum tekur lengri tíma.

Ekki er fallist á það sjónarmið varnaraðila að greiðsluaðlögun samkvæmt X. kafla a. laga nr. 21/1991 sé greiðsluerfiðleikaúrræði í skilningi laga nr. 50/2009. Þvert á móti verði vart annað séð þegar skoðað er hvar málefninu er skipað í lögum 21/1991 en að um nauðasamning sé um að ræða.

Umsjónarmaður hafi lagt til að skuldarar greiddu 165.000 krónur um hver mánaðamót af fasteignaveðkröfum sínum samkvæmt frumvarpi dags. 10. ágúst 2009. Með því móti fáist 1. veðréttur greiddur að fullu og 35.000 krónur upp í kröfu á 2. veðrétti. Til þess að gæta jafnræðis lánadrottna hafi verið lagt til að skuldarar ráðstöfuðu 165.000 krónum eða helmingi greiðslugetu til greiðslu á kröfum sem tryggðar séu með veði í fasteign þeirra. Þessar greiðslur megi ekki nema lægri fjárhæð en þeirri sem ætla megi, samkvæmt mati umsjónarmanns, að svari til hæfilegrar húsaleigu á almennum markaði fyrir eign skuldara, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 50/2009. Við mat á mánaðarlegri greiðslu hafi verið litið til könnunar Neytendasamtakanna frá 1. mars 2009. Leiguverð hafi lækkað um 20% frá því í apríl 2008 og sé það mat umsjónarmanns að leiguverð kunni að hafa lækkað enn frekar.

Með ákvörðun sinni gætti umsjónaramaður að því að ganga ekki gegn hagsmunum samningskröfuhafa með því að leggja til að skuldarar greiddu lágmarksafborgun af fasteignaveðkröfum sínum í því skyni að skapa svigrúm fyrir þá til þess að greiða inn á samningskröfur sínar. Frumvörp til nauðasamninga til greiðsluaðlögunar gera ráð fyrir að Á-kk-nf S-x-x S-x-x greiði sem nemur u.þ.b. 75% af samningskröfum sínum og V-kvk-nf Þ-kvk-nf S-x-x greiði sem nemur u.þ.b. 35% af samningskröfum sínum. Verði ekki fallist á ákvörðun um greiðsluaðlögun á fasteignaveðkröfum setji það nauðasamningsumleitanir skuldara samkvæmt X. kafla a. laga nr. 21/1991 í uppnám. Ljóst sé að ef staðin eru skil á veðkröfum að fullu eða að meira leyti en ákvörðun undirritaðs kveður á um, minnki það greiðslugetu skuldara til greiðslu á samningskröfum.

Þá benda varnaraðilar á að með ákvörðun umsjónarmanns sé leitast við að skapa jafnvægi milli kröfuhafa, bæði samningskröfuhafa og veðkröfuhafa með því að skapa svigrúm til þess að greiða inn á samningskröfur svo ekki þurfi að koma til frekari eftirgjafar á þeim en nauðsyn sé á. Rétt sé að árétta að með greiðsluaðlögun á fasteignaveðkröfum samkvæmt lögum nr. 50/2009 sé ekki um eftirgjöf á skuldum að ræða heldur eingöngu greiðslufrest. Það blasi síðan við að þegar nauðasamningi til greiðsluaðlögunar samningskrafna ljúki, verði varnaraðilar mun betur í stakk búin til að greiða fasteignaveðkröfur sínar eins og upphaflega hafi verið um samið.

Þá verði ekki séð á hvaða lagagrunni Frjálsi Fjárfestingarbankinn hf. geti krafist þess að leigutekjum skuli haldið sérgreindum og að þær skuli einvörðungu að standa til greiðslu krafna sem tryggðar eru með veði.

IV.

Lög nr. 50/2009 um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði tóku gildi 15. maí 2009. Áður höfðu tekið gildi reglur um greiðsluaðlögun samningskrafna, sbr. lög nr. 24/2009, sem breyttu X. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Síðarnefnda úrræðið fer að nokkru eftir reglum X. kafla laga nr. 21/1991 um nauðasamninga, en reglunum er skipað í kafla laganna um það úrræði, en fyrrnefnda úrræðið er sett í sjálfstæðum lögum og er að ýmsu leyti ólíkt hinu, einkum að því leyti að þar er almennt ekki um að ræða niðurfellingu skulda, heldur einungis frestun á greiðslum. Þá greinir það úrræðin að, að hið síðarnefnda tengist einstaklingi og skuldum hans, en hið fyrrnefnda tengist tiltekinni fasteign og skuldum sem eru tryggðar með veði í henni.

Ljóst er að gengið er út frá því í lögum nr. 50/2009 að sömu aðilar geti leitað beggja úrræðanna í einu og er meðal annars gert ráð fyrir að sami umsjónarmaður sinni greiðsluaðlögun vegna samningskrafna og fasteignaveðkrafna sama aðila, sbr. 2. mgr. 8. gr. laganna. Verður því ekki fallist á aðalkröfu sóknaraðila um að ákvörðun umsjónarmanns um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna verði ómerkt og lagt fyrir hann að ljúka fyrst greiðsluaðlögun samkvæmt X. kafla a. laga nr. 21/1991. Ekki verður fallist á það með sóknaraðila að með því að ákveða frestun á hluta af greiðslum til hans með þessum hætti, sé gengið á stjórnarskrárvarinn rétt hans, þ.e. takmarkaðan eignarrétt sem felist í veðtryggingu hans í eign varnaraðila, enda er, eins og áður hefur komið fram, ekki verið að fella niður skuldir, a.m.k. ekki á þessu stigi málsins, heldur einungis verið að fresta greiðslum.

Vara- og þrautavarakröfur sóknaraðila beinast að ákvörðun umsjónarmanns um hæfilegt leiguverð fyrir fasteign þá sem hér er fjallað um, en í lögum nr. 50/2009 er kveðið á um að mánaðargreiðslur megi ekki nema lægri fjárhæð en þeirri sem ætla megi að svari til hæfilegrar húsaleigu á almennum markaði fyrir eign sem greiðsluaðlögun varðar, samkvæmt mati umsjónarmanns. Sóknaraðili telur, í rökstuðningi fyrir varakröfu sinni, að leigutekjur sem varnaraðilar hafa haft eigi að koma til viðbótar þeirri fjárhæð sem fer til greiðslu fasteignaveðkrafna. Til þess er að líta að tekjur þessar hafa að fullu verið teknar með í útreikningi á greiðslugetu varnaraðila og verður því ekki séð að þessar röksemdir sóknaraðila standist, en engin lagarök eru færð fram fyrir þessari málsástæðu. Verður hér að líta til sjónarmiða um jafnræði kröfuhafa og því teljist eðlilegt að með þessar tekjur sé farið eins og gert er af hálfu umsjónarmanns. Varðandi þrautavarakröfu sóknaraðila verður að líta til þess að lagt er alfarið í mat umsjónarmanns að ákveða hver skuli teljast hæfileg húsaleiga og hefur umsjónarmaður gert grein fyrir því sem að baki mati hans lá, í greinargerð sinni, sem liggur frammi í málinu.

Að öllu framangreindu virtu og með vísan til gagna málsins er það niðurstaða þess að hafna verði öllum kröfum sóknaraðila málsins. Miðað við þá niðurstöðu verður að úrskurða sóknaraðila til að greiða varnaraðilum málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 100.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Hafnað er öllum kröfum sóknaraðila, Frjálsa fjárfestingarbankans hf., í málinu.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, Á-kk-þgf S-x-x A-x-x S-x-x og V-kvk-þgf Þ-kvk-þgf S-x-x, óskipt 100.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf