E-503/2005

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi þann 19. október 2007, var höfðað fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra af B.Þ. verktökum ehf., Heiðarlundi 4h, Akureyri, á hendur Virkjun ehf., Hverafold 40, Reykjavík með stefnu birtri þann 11. október 2005.

Dómkröfur stefnanda eru þær að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 18.682.000 krónur ásamt dráttarvöxtum af 2.437.940 krónum frá 28. mars.2005 til 1. maí 2005, af 6.010.140 krónum frá 1. maí 2005 til 30. maí 2005, af 9.217.890 krónum frá 30. maí 2005 til 1. júlí 2005, af 12.821.100 krónum frá 1. júlí 2005 til 30. júlí 2005, af 18.682.800 frá 30. júlí 2005 til greiðsludags. Allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 300.000 krónur hinn 11. febrúar 2005, 1.500.000 krónur hinn 1. mars 2005, 1.000.000 krónur hinn 11. mars 2005, 500.000 krónur hinn 21. mars 2005, 700.000 krónur hin 31. mars 2005, 500.000 krónur hinn 6. apríl 2005, 600.000 krónur hinn 20. apríl 2005, 600.000 krónur hinn 20. apríl 2005, 1.000.000 krónur hinn 6. maí 2005, 1.985.050 krónur hinn 13. maí 2005, 2.051.176 krónur hinn 21. maí 2005, 600.000 krónur hinn 21. maí 2005, 2.166.625 krónur hinn 27. maí 2005, 2.200.000 krónur hinn 10. júní 2005, 2.000.000 krónur hinn 24. júní 2005, þannig innborganir gangi fyrst til greiðslu áfallins kostnaðar, þá til greiðslu vaxta og að lokum til lækkunar á höfuðstól.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

II.

Fyrir dóminn mættu til skýrslutöku þeir B-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf fyrirsvarsmaður stefnanda og J-kk-nf T-kk-nf ketil- og plötusmíðameistari. Þá voru teknar símaskýrslur af H-kk-þgf Þ-kk-þgf A-kk-þgf fyrirsvarsmanni stefnda og S-kk-þgf S-kk-þgf, stálvirkja- og blikksmíðameistara. Til hagræðis verða fyrirsvarsmenn málsaðila, eftir því sem við á, kallaðir stefnandi og stefndi þegar vísað er til framburðar þeirra hér að neðan.

Stefnandi þessa máls er verktakafyrirtæki sem samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns fæst aðallega við að reisa stálgrindarhús en fæst einnig við almenna verkamannavinnu. Forsaga málsins er í megindráttum sú að stefndi tók að sér byggingu vörugeymsluhúss á lóð nr. 21 við Klettagarða í Reykjavík og var fyrirsvarsmaður stefnda byggingarstjóri hússins í skilningi laga nr. 73/1997 um skipulags- og byggingarmál og byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Húsið sem um er að ræða er svokallað stálgrindarhús, á einni hæð og klætt ljósu trapizustáli. Mál þetta lítur að verki sem stefnandi tók að sér að vinna fyrir stefnda við byggingu umrædds húss, nánar tiltekið tók stefnandi að sér að setja upp stálgrindina og klæða veggi og þak hússins. Ágreiningslaust er að stefndi leitaði til stefnanda og falaðist eftir starfskröftum hans og tók stefnandi að sér verkið gegn greiðslu tímagjalds. Stefnandi hófst svo handa í febrúar 2005 og vann við verkið fram í júní 2005 en þá var verkinu ekki að fullu lokið og fékk stefndi aðra til að ljúka því.

Samkvæmt aðilaskýrslu fyrirsvarsmanns stefnanda hefur hann fengist við að reisa stálgrindarhús frá árinu 1990 eða þar um bil og hefur hann að sögn reist á bilinu 25-30 slík hús. Enginn löggiltur iðnmeistari er í föstu starfi hjá stefnanda en hann kvað J-kk-þf T-kk-þf stálvirkjameistara hafa skrifað upp á verk fyrir sig þegar þess hafi verið þörf. J-kk-nf T-kk-nf kom fyrir dóminn og staðfesti að hann hefði tekið að sér að vera meistari að verkum á vegum stefnanda þegar stefnandi hefði óskað þess. Stefnandi kvað stefnda hafa leitað til sín og spurt hann hvort hann hefði áhuga á að taka að sér að reisa umrætt hús. Hann kvaðst hafa tekið umleitan stefnda vel og þeir hafi ætlað að gera með sér verksamning. Stuttu áður en vinna átti að hefjast hafi aðilar hins vegar ákveðið stefnandi tæki verkið að sér í tímavinnu í stað þess að þeir gerðu með sér verksamning. Stefnandi kvaðst hafa spurt stefnda sérstaklega út í það hver væri stálvirkjameistari að verkinu áður en hann tók það að sér og stefndi hefði upplýst hann um að það væri S-kk-nf S-kk-nf. Stefnandi kvaðst aldrei hafa leynt stefnda því að hann væri ekki löggiltur iðnmeistari og kvað hann stefnda hafa verið fullkunnugt um það; meðal annars hefði hann rætt það við stefnda að hann hygðist fljótlega fara í skóla til að verða sér úti um löggildingu.

Óumdeilt er að fyrirsvarsmaður stefnda í málinu var byggingarstjóri umrædds húss og samkvæmt framburði hans hafði hann áður verið byggingarstjóri við u.þ.b. 5-10 nýbyggingar. Þá liggur frammi í málinu afrit skjals sem dagsett er þann 12. október 2004 og undirritað af fyrirsvarsmanni stefnda sem byggingarstjóra. Ber skjalið yfirskriftina „Tilkynning um skráningu iðnmeistara og staðfesting ábyrgða“ og koma þar fram nöfn meistara að einstökum verkþáttum hússins. Segir þar meðal annars að S-kk-nf S-kk-nf sé stálvirkjameistari þess.

Samkvæmt aðilaskýrslu stefnda kvaðst hann hafa gengið út frá því að fyrirsvarsmaður stefnanda væri löggiltur stálvirkjameistari. Hann kvaðst einungis hafa fengið S-kk-þf S-kk-þf að verkinu til bráðabirgða á meðan hann væri að útvega mann til verksins. Þann mann taldi hann sig hafa fundið í fyrirsvarsmanni stefnanda. Stefndi kvaðst telja að stefnandi hefði blekkt sig með því að samþykkja að taka að sér verkið án þess að vera löggiltur iðnmeistari. Stefndi kvað verkið hafa gengið vel í upphafi en svo hafi farið að hægja á framvindu þess og einhver vandræði farið að gera vart við sig. Kveður stefndi ástæðu vandans einkum hafa verið þá fyrirsvarsmaður stefnanda hafi lítið sinnt verkinu eftir því sem leið á verktímann og því hefðu starfsmenn hans oft verið sem höfuðlaus her á verkstað. Þegar hér var komið við sögu hafi stefndi ætlað að skrá fyrirsvarsmann stefnanda sem meistara að verkinu svo tryggt væri að hann bæri meistaraábyrgð á því. Af því hafi hins vegar ekki orðið þar sem honum hafi verið tjáð að fyrirsvarsmaður stefnanda væri ekki löggiltur stálvirkjameistari. Stefndi kvaðst þó ekki hafa rætt réttindaleysið sérstaklega við stefnanda eftir að hann komst að raun um það.

Samkvæmt framburði S-kk-ef S-kk-ef sem var stálvirkjameistari að verkinu var hann ekki fenginn að því til bráðabirgða heldur gerði hann ráð fyrir að hann eða einhver á hans vegum myndi vinna við það. Samkvæmt framburðinum er það alvanalegt í bygginga- og verktakastarfsemi að iðnmeistarar að verkum hafi af þeim lítil dagleg afskipti, heldur séu það byggingastjórar sem annist daglega umsjón. S-kk-nf kvaðst hafa ætlað að hætta sem stálvirkjameistari að verkinu þegar hann uppgötvaði að menn sem hann þekkti ekki til voru byrjaðir að vinna við það. Hann kvaðst því hafa haft samband við byggingafulltrúann í Reykjavík í þeim tilgangi að segja sig frá verkinu. Hann kvað byggingafulltrúann hafa sagt sér að það hefði lítið upp á sig að skipta um meistara á verkinu, það væri fyrst og fremst byggingarstjóri en ekki einstakir meistarar sem bæru ábyrgð. Hann kvaðst því hafa ákveðið að láta við það sitja að vera skráður stálvirkjameistari að verkinu þó hann kæmi í raun lítið sem ekkert að því að öðru leyti.

Í lok hvers mánaðar gaf stefnandi út reikninga vegna vinnu sinnar þann mánuðinn og var alls um að ræða fimm reikninga og liggja afrit þeirra frammi í málinu. Stefnandi fullyrti að stefndi hafi annast skráningu vinnustunda og kvaðst hann hafa byggt algerlega á þeirri skráningu er hann útbjó reikninga sem hann svo sendi stefnda. Þá kvað hann stefnda ekki hafa mótmælt reikningunum framan af og kvað hann fyrstu fjóra reikningana vera greidda að fullu þannig að í raun snerist þetta mál einungis um eftirstöðvar síðasta reikningsins sem dagsettur er þann 30. júní 2006, að fjárhæð 5.861.700 krónur. Við skýrslutöku fyrir dómi kvaðst fyrirsvarsmaður stefnda ekki muna nákvæmlega hvaða verklag var viðhaft í tengslum við tímaskráningar og reikningagerð en kvað þó að eitthvert samráð hafi verið með aðilum um tímaskráningar. Þá kvaðst hann hafa mótmælt útgefnum reikningum munnlega við stefnanda.

III.

Í stefnu segir um málsatvik og málsástæður að stefnandi starfi meðal annars við smíðar og viðgerðir auk annarrar þjónustu. Krafan sé tilkomin vegna vinnu við stálgrind að Klettagörðum 21 og sé hún byggð á fimm reikningum útgefnum 28. febrúar 2005 að fjárhæð 2.437.940 krónur, 31. mars 2005 að fjárhæð 3.572.200 krónur, 30. apríl 2005 að fjárhæð 3.207.750 krónur, 31. maí 2005 að fjárhæð 3.603.210 krónur og 30. júní 2005 að fjárhæð 5.861.700 krónur. Þá segir í stefnunni að inn á skuldina hafi verið greiddar innborganir sem taldar voru upp í kafla I hér að framan og dragist þær frá skuldinni. Er þá sagt að skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til innheimtu hennar.

Við aðalmeðferð málsins útskýrði stefnandi kröfugerð sína þannig að fyrstu fjórir reikningarnir væru greiddir að fullu og í raun væru það eftirstöðvar fimmta og síðasta reikningsins sem væru ógreiddar, alls 979.949 krónur.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti kveður stefnandi styðjast við reglur III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og kröfuna um málskostnað kveður hann styðjast við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing sé vísað til 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Í greinargerð kveðst stefndi byggja sýknukröfu sína á því að hann hefði gengið út frá því við samningsgerð að stefnandi hefði réttindi til að taka umrætt verk að sér og þar sem stefnandi hafi tekið verkið að sér hafi hann blekkt sig við samningsgerðina sem leitt hafi til þess að umsamið endurgjald hafi verið of hátt. Samkvæmt grein 37.3 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 komi mjög afdráttarlaust fram að einungis löggiltir iðnmeistarar geti tekið að sér og borið ábyrgð á verki eins og því sem stefnandi tók að sér. Af gögnum málsins megi ráða að stefnandi hafi tekið verkið að sér sem sjálfstæður verktaki þrátt fyrir að honum hafi verið það óheimilt sbr. einnig 52. gr. laga nr. 73/1997. Með því sé ljóst að sú forsenda stefnda að viðsemjandi hans mætti vinna það verk sem hann tók að sér hafi ekki verið fyrir hendi og því sé rétt að víkja frá umsömdu tímagjaldi með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936.

Í greinargerð kemur og fram að stefnandi hafi við samningsgerð fullyrt að hann hefði reist nokkur stálgrindarhús og því hefði stefndi hlotið að draga þá ályktun að stefnandi hefði í sinni þjónustu menn sem hefðu tilskilin réttindi til að taka að sér verkið. Samningur aðila hafi verið þannig að greiða átti mismunandi gjald eftir því hvaða starfsmenn stefnanda væri um að ræða. Þeir sem áttu að stjórna verkinu og bera ábyrgð á því hafi verið B-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda og Þ-kk-nf Á-kk-nf, starfsmaður hans. Hafi tímagjald þeirra verið umsamið 4.000 krónur með virðisaukaskatti en tímagjald annarra starfsmanna lægra. Samkvæmt því sem segir í stefnu gefi því auga leið að tímagjald þeirra B-kk-ef Þ-kk-ef og Þ-kk-ef hafi ráðist af því að um væri að ræða menn sem væru meistarar og bæru faglega ábyrgð á verkinu enda sé tímagjaldið langt umfram laun iðnaðarmanna og mun hærra en tímagjald í útseldri vinnu.

Til stuðnings því að gjaldið sé verulega umfram það sem eðlilegt getur talist er vísað til kjarasamninga og launataflna iðnaðarmanna sem lagðar voru fram í málinu. Þá er einnig vísað til niðurstöðu könnunar á útseldri vinnu félagsmanna í Meistarafélagi byggingarmanna á Norðurlandi sem Skrifstofa atvinnulífsins á Norðurlandi gerði meðal félagsmanna í september 2005. Á þeim tíma sem könnunin taki til hafi útseldur tími iðnaðarmanna verið seldur á um 2.700 krónur án virðisaukaskatts. Það sé því augljóst að stefndi hafi talið sig vera að semja við fagmenn og telur stefndi að það hljóti að teljast bersýnilega ósanngjarnt ef honum yrði gert að greiða stefnanda kröfu hans í málinu sbr. til hliðsjónar 45. gr. laga nr. 50/2000. Þá segir í greinargerð að það undirstriki enn frekar að um bersýnilega ósanngjarnt tímagjald sé að ræða að stefndi hafi sjálfur þurft að leggja til öll tæki og tól til verksins öfugt við það sem almennt tíðkast í útseldri vinnu.

Þá segir í greinargerð að það geti ekki hafa dulist stefnanda að forsenda stefnda fyrir samningnum hafi verið sú að stefnandi hefði tilskilin réttindi og að verð fyrir þjónustu hans væri byggt á því.

V.

Í máli þessu hefur stefnandi krafist greiðslu á fimm reikningum ásamt dráttarvöxtum að frádregnum innborgunum. Hér fyrir dómi lýsti stefnandi því yfir að fyrstu fjórir reikningarnir væru að fullu greiddir en málið varði eftirstöðvar fimmta og síðasta reikningsins sem eru að fjárhæð 979.949 krónur.

Ágreiningslaust er að aðilar gerðu með sér samning um að stefnandi tæki að sér að annast tiltekinn verkþátt við byggingu vörugeymsluhúss á lóð nr. 21. við Klettagarða í Reykjavík en stefndi annaðist byggingu umrædds húss og fyrirsvarsmaður hans var byggingarstjóri þess. Samkvæmt samningnum sem var munnlegur skyldi verkið unnið í tímavinnu og samkvæmt gögnum málsins var tímagjaldið mismunandi, 3.250 krónur, 3.850 krónur eða 4.000 krónur, allt eftir því hvaða starfsmenn stefnanda var um að ræða. Þá er einnig ágreiningslaust að stefnandi vann við verkið frá febrúar 2005 og fram í júní sama ár og var verkinu ekki lokið þegar stefandi hætti vinnu við það. Þá hefur stefndi ekki mótmælt þeim tímafjölda sem stefnandi leggur til grundvallar við reikningsgerð sína.

Mótmæli stefnda við kröfum stefnanda byggjast á því að við samningsgerð hafi hann gengið út frá þeirri forsendu að stefnandi væri löggiltur iðnmeistari með fagmenn í þjónustu sinni og því hafi verið samið um tímagjald í samræmi við þá forsendu. Í ljósi þess að stefndi reyndist ekki vera löggiltur iðnmeistari og starfsmenn hans ófaglærðir sé það tímagjald sem um var samið í upphafi bersýnilega ósanngjarnt, sbr. til hliðsjónar 45. gr. laga nr. 50/2000, og því rétt að víkja þeim hluta samningsins til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936.

Stefnandi hefur hér fyrir dómi lýst því að stefndi hafi haft samband við hann að fyrra bragði og boðið honum verkið. Stefnandi kvaðst hafa fallist á að vinna verkið og jafnframt kvað hann stefnda hafa upplýst sig um að S-kk-nf S-kk-nf væri stálvirkjameistari byggingarinnar, enda hafi stefnda verið fullkunnugt um að stefnandi væri ekki löggiltur stálvirkjameistari.

Samkvæmt aðilaskýrslu stefnda fyrir dómi kannaði hann það ekki sérstaklega hvort stefnandi hefði tilskilin réttindi, hvorki með því að spyrja hann sjálfan eða leita sjálfur eftir upplýsingum með öðrum hætti. Þá kom það fram hjá fyrirsvarsmanni stefnda að hann hefði ekki gert reka að því að tilkynna til byggingarfulltrúa að meistaraskipti hefðu orðið á umræddum verkþætti fyrr en langt var liðið á verkið og samskipti aðila orðin stirð. Með því brást hann þeirri skyldu byggingarstjóra sem fram kemur í grein 47.1 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 en samkvæmt því ákvæði skal byggingarstjóri meðal annars tilkynna byggingarfulltrúa án tafar ef skipt er um meistara að verki. Samkvæmt grein 47.2 í nefndri byggingarreglugerð skulu framkvæmdir við þá verkþætti sem fráfarandi iðnmeistari bar ábyrgð á stöðvaðar þar til nýr iðnmeistari hefur undirritað ábyrgðaryfirlýsingu.

Það er mat dómsins með vísan til þess sem rakið er hér að framan að stefnda hafi á engan hátt tekist að gera það trúlegt að það hafi verið forsenda af hans hálfu við samningsgerðina að stefnandi væri löggiltur iðnmeistari eða að stefnandi hafi blekkt hann á einhvern hátt. Gögn málsins, atvik þess og framburðir aðila og vitna fyrir dómi virðast allt eins geta bent til hins gagnstæða, það er að stefndi hafi fengið stefnanda til vinna við verkið en S-kk-nf S-kk-nf bæri á því meistaraábyrgð. Er ofangreindri málsástæðu stefnda því hafnað.

Fullyrðingar stefnda um að umsamið tímagjald sé bersýnilega ósanngjarnt þar sem stefndi sé ekki löggiltur iðnmeistari eru einnig ósannaðar. Ekki var lögð fram matsgerð til stuðnings þeim heldur einungis launatöflur iðnaðarmanna og niðurstöður könnunar á útseldri vinnu iðnaðarmanna á Norðurlandi en eins og fram hefur komið er mál þetta risið vegna húsbyggingar í Reykjavík. Þá ber að hafa hugfast við mat á því hvort um bersýnilega ósanngjarnt endurgjald sé að ræða að þó svo að fyrirsvarsmaður stefnanda sé ekki löggiltur iðnmeistari er það óumdeilt að hann hefur mikla reynslu af því að reisa stálgrindarhús og ekki hefur komið fram að réttindaleysið hafi leitt til ágalla á verkinu sem rýri verðmæti þess eða hafi leitt til tjóns fyrir stefnda.

Með vísan til framangreinds og að virtum öðrum atvikum málsins er það mat dómsins að stefnda beri að greiða stefnanda 979.949 krónur og skal sú fjárhæð bera dráttarvexti frá þingfestingardegi, 20. október 2005, eins og atvikum er háttað í þessu máli. Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 368.000 krónur í málskostnað og er virðisaukaskattur innifalinn í þeirri fjárhæð.

Á-kk-nf P-kk-nf Á-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum, byggingaverkfræðingunum, E-kk-þgf J-kk-þgf og H-kk-þgf B-kk-þgf.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Virkjun ehf., greiði stefnanda, B.Þ. verktökum ehf., 979.949 krónur með dráttarvöxtum frá 20. október 2005.

Stefndi greiði stefnanda 368.000 krónur í málskostnað og er virðisaukaskattur innifalinn í þeirri fjárhæð.

Á-kk-nf P-kk-nf Á-kk-nf.

E-kk-nf J-kk-nf.

H-kk-nf B-kk-nf.