E-5081/2014

D Ó M U R

Mál þetta var höfðað 11. desember 2014. Stefnandi er A, [...], Kópavogi, en stefndi er velferðarráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins, Eiríksgötu 5, Reykjavík. Með ákvörðun dómara 9. október 2015 var sakarefni málsins skipt þannig að fyrst yrði leyst úr þeirri málsástæðu stefnda að krafa stefnanda væri fyrnd. Var málið flutt um þennan þátt máls og dómtekið 21. sama mánaðar. Dómi héraðsdóms 29. sama mánaðar var áfrýjað til Hæstaréttar sem kvað upp dóm 10. nóvember 2016 í máli nr. 50/2016 þar sem viðurkennt var að krafa sem stefnandi kynni að eiga gegn stefnda vegna ætlaðra mistaka heilbrigðisstarfsmanna við fæðingu hennar, hefði ekki verið fallin niður fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað. Málinu var úthlutað til dómsformanns 1. júní 2017 og dómtekið í heild að lokinni aðalmeðferð 9. nóvember sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 10.834.174 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 18. janúar 2011 til 18. janúar 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu líkt og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Ágreiningur aðila lýtur að bótaskyldu stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir vegna axlarklemmu í fæðingu í [...] 1996 á kvennadeild Landspítalans í Reykjavík. Eru varanlegar afleiðingar atviksins veruleg máttarminnkun eða lömun og kreppa í hægri handlegg auk þess sem hægri öxl stendur lægri en sú vinstri og hægri handleggur er rýrari. Þá hafa líkamlegar afleiðingar haft neikvæð áhrif á andlega líðan stefnanda. Samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna 1. desember 2014 er ekki um það ágreiningur að þessi einkenni svara til 40 miskastiga og 30% varanlegrar örorku. Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því, gegn mótmælum stefnda, að starfsmenn spítalans hafi ekki gætt réttra aðferða í aðdraganda fæðingarinnar svo og við fæðinguna sjálfa. Hafi hér verið um að ræða saknæm mistök sem stefndi beri ábyrgð á. Aðilar deila um ýmis nánari atvik við fæðinguna. Hins vegar er ekki tölulegur ágreiningur uppi ef fallist er á bótaábyrgð stefnda að fullu.

Helstu atvik málsins eru þau að stefnandi fæddist [...] 1996 eftir tæplega 38 vikna meðgöngu. Á meðgöngunni lá fyrir að móðir hafði verið með sykursýki frá 13 eða 14 ára aldri og var hún af þeim sökum undir sérstöku eftirliti R-kk-ef T-kk-ef G-kk-ef, yfirlæknis á kvennadeild Landspítalans. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst móðir stefnanda hafa hætt vinnu u.þ.b. mánuði fyrir fæðingu og verður ráðið af skýrslu R-kk-ef T-kk-ef fyrir dóminum að það hafi verið samkvæmt hans ráðleggingum. Hins vegar ber skýrslum fyrir dómi saman um að ekkert sérstakt hafi komið upp á við meðgöngueftirlit.

Í svonefndri mæðraskrá, sem lögð hefur verið fram í málinu, er að finna færslu téðs læknis [...] 1995 á þá leið að gert sé ráð fyrir því að fæðing fari fram í 38.-39. viku meðgöngu. Í færslu sama læknis [...] 1996 kemur fram að móðir sé gengin umfram 37 vikur. Um sé að ræða fremur stórt og búkmikið barn, opnun á leghálsi sé 2-3 cm og sé losað um belg. Þá segir að vegna stækkunar barns sé ákveðið að gangsetja móður 9. janúar nk. kl. 8.30, vakin er athygli á sykursýki móður og nauðsyn viðbragða vegna hennar. Þá segir að við fæðingu þurfi „akvtífa meðferð“ og „sérfræðing nálægt/viðstaddan v. axlarklemmuhættu“ en að öðru leyti eigi að meðhöndla sem venjulega fæðingu. Í skýrslu sinni fyrir dómi lýsti R-kk-nf T-kk-nf því að meðganga móður hefði í reynd gengið vel þrátt fyrir sykursýki. Við umrædda skoðun [...] 1996 hefði hann hins vegar tekið ákvörðun um að flýta fæðingu umfram það sem áður hafði verið ákveðið vegna stærðar barns. Mæling á barni samkvæmt viðurkenndri aðferð hefði hins vegar ekki bent til annars en að móðir ætti að geta fætt barnið eðlilega og þá einnig þegar höfð var í huga góð líkamsbygging móðurinnar. R-kk-nf T-kk-nf útskýrði fyrrgreinda færslu sína á þá leið að hann hefði lagt áherslu á að fæðingarlæknir yrði til staðar á fæðingargangi þegar fæðingin færi fram.

Morguninn [...] 1996 mætti móðir stefnanda á fæðingardeild ásamt föður og mun þá fæðing hafa verið sett af stað með því að rjúfa belg og með viðeigandi lyfjagjöf. Samkvæmt skýrslu móður og föður fyrir dómi voru þau að mestu ein eftir að hríðir hófust en ljósmóðir leit inn til þeirra öðru hverju. Móðir hafi sjálf séð um að fylgjast með sykurmagni í blóði. Fram kom í skýrslu móður að hún hafi fengið mænurótardeyfingu og verið orðin mjög þreytt og af henni dregið þegar virk fæðing hófst. Bæði móðir og faðir minntust þess að fleiri heilbrigðistarfsmenn hefðu komið til aðstoðar við fæðinguna sjálfa. Hins vegar gátu þau ekki borið um hverjir þessir starfsmenn voru eða til hvaða tilteknu aðgerða þeir gripu.

Í málinu liggur fyrir bréf Þ-kvk-ef F. F-x-x, sem var vakthafandi sérfræðingur á kvennadeild Landspítalans í umrætt sinn, 14. febrúar 1997, til Tryggingastofnunar ríkisins og er þar umræddri fæðingu lýst með vísan til mæðraskrár og fæðingarskýrslu. Þar kemur fram að gagnsetning hafi hafist með belgsprengingu kl. 10.30 og um tveimur klst. síðar hafi verið sett upp syntocinon dreypi. Fljótlega eftir það hafi samdrættir orðið þéttir og sárir og því notuð „epiduraldeyfing“ kl. 15.30. Útvíkkun hafi verið lokið kl. 19.15 og móðirin byrjað að rembast klukkustund síðar. Síritun hafi verið viðhöfð alla fæðinguna og ritið verið eðlilegt. Þá er í bréfinu að finna orðrétta eftirfarandi lýsingu úr fæðingarskýrslu: „Kl. 21.50: Útvíkkun lauk fyrir 2 klst., konan hefur rembst í rúma klukkustund án þess að framgangur verði. Rit er gott. Kollur stendur í +1 (miðað við spinal plan) . Ákveðið að ljúka fæðingu með ádrætti. Konan er mikið dofin, ekki er þörf að spangardeyfa. Lögð er silikonklukka og dregið með meðalátaki í næstu 3 hríðum. Er þá kollur kominn niður á grindarbotn og er gerð epistomia og haldið við (beðið er eftir næstu hríð í þeim tilgangi að láta koll fæðast í byrjun næstu hríðar). Í næstu hríð fæðist kollur en stendur á öxlum. Bak er til hægri. Beðið er eftir næstu hríð, lærin (konunnar) maximalt flekteruð, farið með hendi meðfram baki og ýtt á fremri öxl aftanfrá - roterað til vinstri með þrýstingi (ljósmóður) ofan symfysu. Losnar þá um fremri öxl og búkur fæðist. Tekur þetta 2 mínútur. Kl. 22:11 fæðist þannig lifandi stúlka, slöpp og stösuð en nær sér fljótt. (Barnalæknir tók við barninu). Fæðingarþyngd stúlkunnar var 4688g. Þarna komu saman helstu áhættuþættir fyrir axlarklemmu: þungburi, enginn framgangur í 2. stigi fæðingar og nauðsyn þess að nota sogklukku. Að mati undirritaðrar voru allar varúðaráðstafanir gerðar í fæðingunni til þess að reyna að fyrirbyggja axlarklemmu og venjulegar fæðingaraðgerðir viðhafðar þegar axlarklemma kom.“

Fram hefur komið að stefnandi hefur brachial plexus paralysu (hálstaugafléttu lömun) hægra megin með tilsvarandi lamanir á hægri handlegg. Ekki er ástæða til þess að rekja frekar þá áverka stefnanda eftir fæðinguna, en sem fyrr segir er miski og örorka stefnanda óumdeild. Þá eru samskipti stefnanda við sjúkratryggingar og landlækni án þýðingar fyrir sakarefni málsins.

Við aðalmeðferð málsins komu móðir og faðir stefnanda fyrir dóm sem vitni. Þá gaf skýrslu R-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf, fyrrverandi yfirlæknir og prófessor. Einnig staðfestu dómkvaddir matsmenn matsgerð sína fyrir dóminum.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á að starfsmenn Landspítala-háskólasjúkrahúss hafi gert saknæm mistök við fæðingu stefnanda. Stefnandi hafi lent í axlarklemmu og hlotið auk þess mjúkpartaáverka og plexus áverka. Stefnandi byggir á að miðað við aðstæður fyrir og við fæðingu stefnanda hafi ljósmóður borið að kalla til sérfræðilækni strax til að meta stöðuna. Þeim lækni hafi borði að grípa inn í fæðinguna og beita viðurkenndum læknisfræðilegum aðferðum til að gæta fyllsta öryggis við þær aðstæður sem höfðu skapast. Þá byggir stefnandi á að starfsmenn stefnda hafi ekki reynt að beita þekktum aðferðum við fæðingu öðrum en að notast við sogklukku og því togað í stefnanda með afli til að losa axlarklemmur og þannig hafi þeir valdið varanlegu líkamstjóni á stefnanda. Inngrip í fæðingu með sogklukku auki mikið líkur á axlarklemmu þar sem barnið fái ekki tækifæri til að snúast í fæðingarveginum og komi því skakkt niður og festist.

Ljóst hafi verið að um erfiða fæðingu var að ræða þar sem um var að ræða frumbyrju með þekkta sykursýki sem gengin var 38 vikur. Vitað hafi verið fyrir fram að barnið væri stórt en slíkt er alþekkt hjá mæðrum með sykursýki. Þá hafi hætta á axlarklemmu einnig verið vel þekkt fyrir fæðinguna vegna legu barns og stærðar þess. Því hafi verið talið nauðsynlegt að hafa sérfræðing viðstaddan fæðingu en raunin hafi orðið önnur. Sá sem bar ábyrgð á fæðingunni hafi látið hana ganga fram án þess að skoða aðra möguleika. Byggir stefnandi á að ljósmóður hafi borið að kalla mun fyrr á sérfræðilækni til að meta stöðuna og hafi sá læknir átt að grípa inn í fæðinguna og senda móður stefnanda í keisaraskurð til að gæta fyllsta öryggis barnsins eða beita öðrum betri og viðurkenndum aðferðum.

Stefnandi byggir á að hún hafi orðið fyrir varanlegum líkamlegum áverkum í fæðingunni sem stefndi beri ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Eigi stefnandi rétt á bótum í samræmi við 1. grein skaðabótalaga nr. 53/1990, sem og 3., 4., 5 og 8. gr. laganna. Stefnandi vísar einnig til þess að samkvæmt mati Sjúkratrygginga Íslands eigi stefnandi rétt á bótum á grundvelli laga nr. 117/1993 og styðji sú niðurstaða við málatilbúnað stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að starfsmenn stefnda beri svokallaða sérfræðiábyrgð og hafi þeim borið að þekkja til réttra aðferða við fæðingu barna hjá sykursjúkum mæðrum, sbr. 1. mgr. 9. gr. læknalaga nr. 53/1988 og vísa sjúklingi á annan lækni. Þá hvíli á læknum eftirlitsskylda og hafi sérfræðilækni því borið að vera viðstaddur fæðinguna strax frá þeim tímapunkti er erfiðleikar komu fram í fæðingunni. Hafi þetta verið vanrækt stórkostlega. Þá telur stefnandi að viðbrögð læknis við axlarklemmu hafi verið röng og vísar í því sambandi meðal annars til leiðbeininga frá Royal College of Obestetricians and Gynaecologist frá 2005 (RCOC 2005). Rangt hafi verið að toga í höfuð barns og það hafi verið skaðlegt með hliðsjón af axlarklemmu stefnanda. Skaða stefnanda megi að öllum líkindum rekja til of mikils togs áður en kollur náði að snúa sér ytri snúningi. Brugðist hafi verið við með þeim hætti að setja sogklukku á höfuð stefnanda og beita átaki við að toga höfuðið út. Byggir stefnandi á að aðrar og betri leiðir hafi verið tiltækar í umrætt sinn.

Stefnandi byggir á að starfsmenn stefnda hefðu átt að senda móður í keisaraskurð í ljósi allra fyrirliggjandi áhættuþátta eða beita öðrum betri og þekktari aðferðum. Hafi ýmislegt í framvindu fæðingarinnar gefið vísbendingar um slíkt. Hafi því ekki verið beitt réttum aðferðum við að losa öxl stefnanda. Þá komi enn fremur ekkert fram í mæðraskrá eða öðrum gögnum málsins um að aðrar leiðir hafi verið metnar eða reyndar við fæðinguna. Telur stefnandi það verulega ámælisvert enda hefði verið hægt að grípa til annarra viðurkenndra aðferða.

Hvað varðar sönnun vísar stefnandi til þess að sannist vanræksla eða mistök þá beri viðkomandi læknir og/eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar hefðu komið fram þó svo engin mistök hefðu átt sér stað, þ.e. öfug sönnunarbyrði. Þá telur stefnandi enn fremur að fyrirliggjandi sjúkraskrá og gögn varðandi fæðinguna séu ófullnægjandi og ónákvæm. Hvergi sé getið um hvers vegna ekki var kallað á sérfræðilækni fyrr. Þá sé lýsing fæðingarinnar ónákvæm á köflum. Byggir stefnandi á að ófullnægjandi eða ónákvæm sjúkraskrá geti skipt máli við mat á því hvor málsaðilinn skuli bera sönnunarbyrði.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir því að starfsmenn stefnda hafi valdið stefnanda varanlegu líkamstjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Stefndi mótmælir því að um erfiða fæðingu hafi verið að ræða. Því er einnig mótmælt að rangt hafi verið brugðist við af starfsfólki fæðingardeildar Landspítala. Fyrir fram hafi áætluð stærð barns verið 3900 g sem sé í efri stærðarmörkum en ekki sú stærð sem gefi tilefni til að fæðing sé skynsamleg með valkeisaraskurði. Óþarfi hafi verið og ekki í samræmi við venju að sérfræðilæknir væri viðstaddur allan tímann sem hríðir stóðu yfir. Læknir hafi alltaf verið nálægt og viðbúinn ef með þyrfti og hafi tekið yfir fæðinguna þegar ljósmóður varð ljóst að konan var ekki fær um að ljúka fæðingunni án aðstoðar læknis. Á því er byggt að allt eftirlit og umönnun fæðingarlæknis og annarra hafi verið fullnægjandi.

Því er mótmælt að sá læknir sem bar ábyrgð á fæðingu hafi látið hana ganga fram án þess að skoða aðra möguleika. Stefndi mótmælir því að ljósmóður hafi borið að kalla mun fyrr á sérfræðilækni til að meta stöðuna enda hafi fæðingarlæknir verið með í ráðum frá upphafi. Stefndi mótmælir því einnig að sá læknir hafi átt að grípa inn í fæðingu og senda móður stefnanda í keisaraskurð til að gæta fyllsta öryggis barnsins eða beita öðrum betri og viðurkenndum aðferðum. Miðað við framgang á fæðingarriti og með tilliti til þess að útvíkkun gekk hratt hafi ekki verið tilefni til inngrips með keisaraskurði. Fyllsta öryggis barnsins hafi verið gætt. Eðlileg fæðing hafi verið öruggasti kosturinn og vísast í því sambandi m.a. til þess að kollur barns var kominn vel niður í grind og hefði verið erfitt að ná honum upp við keisaraskurð. Móðir hafi ekki óskað eftir fæðingu með keisaraskurði, hvorki áður en fæðing hófst né í fæðingunni. Stefndi mótmælir því alfarið að mat Sjúkratrygginga Íslands um bótarétt stefnanda styðji að stefndi beri skaðabótaábyrgð í málinu. Engin tengsl séu á milli þessara atriða.

Stefndi mótmælir því að starfsmenn stefnda hafi ekki þekkt til réttra aðferða við fæðingu barna hjá sykursjúkum mæðrum. Því er mótmælt sem fráleitu að viðkomandi fæðingarlæknir hafi ekki haft þá þekkingu sem nauðsynleg var og að honum hafi borið skv. 1. mgr. 9. gr. læknalaga nr. 53/1988 að vísa sjúklingi á annan lækni. Reglum hafi verið fylgt t.d. um að halda blóðsykri viðunandi í fæðingu, eða á bilinu 4-7 mmól/L, til að draga úr líkum á sykurfalli barns á nýburaskeiði. Því hafi verið fylgt í hvívetna og fékk barnið ekki sykurfall. Þá bendir stefndi á að umræddur fæðingarlæknir passaði vel upp á blóðsykur móður í fæðingu. Því er harðlega mótmælt að eftirlitsskylda læknis hafi verið vanrækt. Stefndi mótmælir því alfarið sem röngu og ósönnuðu að ekki hafi verið beitt réttum aðferðum við að losa öxl stefnanda. Réttum aðferðum hafi verið beitt. Því er alfarið mótmælt að togað hafi verið í höfuð barnsins eftir að höfuð var fætt og ljóst að stóð á öxlum. Stefnandi byggir á því að yfirgnæfandi líkur séu á að skaðinn sem stefnandi búi við í dag hafi komið til í fæðingunni. Þetta atriði er ósannað að mati stefnda.

Stefndi mótmælir því að togi hafi verið beitt áður en kollur næði að snúa sér ytri snúning og að öðru leyti. Sogklukku hafi ekki verið beitt þegar axlarklemma kom upp heldur til að hjálpa kollinum og hafi þremur togum verið beitt, sem sé lítið. Axlarklemman hafi ekki komið upp fyrr en hætt var að nota sogklukku. Á því er byggt að besta leið hafi verið valin við losun axlarklemmunnar sem að mati stefnda var ófyrirséð.

Engin skilyrði eru til þess að mati stefnda að snúa sönnunarbyrði við. Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að fyrirliggjandi sjúkraskrár og gögn varðandi fæðingu séu ófullnægjandi og ónákvæm. Skilyrðum til skaðabóta sé því ekki fullnægt.

Niðurstaða

Í málinu liggur fyrir að vitað var frá upphafi meðgöngu að móðir stefnanda hafði verið með sykursýki frá 13 eða 14 ára aldri. Var meðgangan því undir sérstöku eftirliti læknis sem var á þeim tíma einn af leiðandi sérfræðingum landsins í meðferð og eftirliti sykursýki á meðgöngu. Var ráðgert af honum að fæðing færi fram á 38 eða 39 viku. Við skoðun [...] 1996, þegar móðirin var genginn rúmlega 37 vikur, var hins vegar ákveðið að flýta fæðingu vegna stærðar barnsins og virðist fæðing hafa verið sett af stað við fyrsta mögulega tækifæri í framhaldi af því eða hinn [...] sama mánaðar. Áætluð þyngd barnsins var 3900 g sem er innan við 4500 g sem enn í dag eru þau stærðarmörk sem klínískar leiðbeiningar setja um hvort íhuga skuli fæðingu með keisaraskurði hjá konum með sykursýki. Ekki verður annað séð en að hlutaðeigandi læknir hafi mælt ætlaða stærð og þyngd barnsins með viðurkenndum aðferðum þess tíma og einnig tekið tillit til líkamsbyggingar og heilsu móður við mat á framhaldi málsins.

Að virtum fyrirliggjandi gögnum telur dómurinn ekkert fram komið í málinu sem gat bent til þess að á áðurgreindu tímamarki væri eðlileg fæðing sérlega áhættusöm fyrir móður eða barn. Verður því ekki á það fallist að við umræddar aðstæður hefði það verið í samræmi við viðurkennd vinnubrögð eða læknisfræðilega þekkingu að ákveða þegar í stað keisaraskurð, svo sem hreyft hefur verið af stefnanda. Þá verður sú ályktun dregin af gögnum málsins að hlutaðeigandi læknir hafi gert það sem í hans valdi stóð við skoðunina [...] 1996 til að flýta fæðingu og jafnframt fært inn allar nauðsynlegar upplýsingar í mæðraskrá svo unnt væri að meðhöndla móður með viðeigandi hætti við móttöku og meðferð á fæðingardeild. Verður umrædd ákvörðun læknisins og viðbrögð hans að öðru leyti við skoðun [...] 1996 því ekki metin honum eða öðrum starfsmönnum stefnda til sakar. Getur það ekki haggað þeirri niðurstöðu þótt í ljós hafi komið eftir fæðinguna að barnið reyndist nokkru þyngra en áætlað var við síðustu skoðun fyrir fæðingu.

Ekki er ástæða til að draga í efa þá lýsingu móður og föður stefnanda að þau hafi að mestu leyti verið látin einsömul eftir að fæðing var sett af stað um kl. 10.30 morguninn [...] 1996. Hins vegar telur dómurinn að við þessar aðstæður hafi verið forsvaranlegt í læknisfræðilegu tilliti að ljósmóðir og aðrir starfsmenn hefðu eftirlit með móður með þessum hætti á fyrsta stigi fæðingar án þess að læknir væri kallaður til. Var þessi háttur og í samræmi við tíðkanleg vinnubrögð. Ekki bar því nauðsyn til að kalla til fæðingarlækni fyrr en örðugleikar komu upp í fæðingunni sjálfri. Samkvæmt gögnum málsins virðist fæðingarlæknir hafa verið kallaður til um kl. 21:50 þegar móðirin hafði rembst í rúma klukkustund án þess að framgangur yrði og tók læknirinn þá ákvörðun um að nota sogklukku. Ekkert í gögnum málsins bendir hins vegar til annars en að viðkomandi sérfræðingur hafi verið til staðar á fæðingargangi og aðgerðir því getað hafist án tafar. Þrátt fyrir erfiðleika í fæðingunni telur dómurinn heldur ekkert í gögnum málsins benda til þess að aðstæður á þessum tíma hafi kallað á tafarlausan keisaraskurð, svo sem haldið er fram af hálfu stefnanda.

Svo sem áður greinir liggur fyrir lýsing í fæðingarskýrslu á fæðingunni sjálfri og axlarklemmu stefnanda, rituð af þeim fæðingarlækni sem annaðist fæðinguna. Af þessari lýsingu verður fráleitt ráðið að læknirinn hafi notast við sogklukku til að toga í stefnanda með afli til að leysa axlarklemmuna, svo sem skilja má af málatilbúnaði stefnanda. Þvert á móti ber lýsingin skýrlega með sér að sogklukka hafi einungis verið notuð við þrjár hríðar þar til kollur var fæddur, en í framhaldi af því varð ljóst að barnið stóð á öxlum. Ekkert hefur fram komið í málinu um að sogklukka hafi verið notuð eftir að höfuð fæðist og verður því að leggja fyrrgreinda lýsingu í fæðingarskýrslu til grundvallar.

Í umræddri lýsingu fæðingarlæknis kemur fram að bak barns hafi „verið til hægri“ og er þar átt við hægri hlið móður samkvæmt venju. Enn fremur að fæðingarlæknirinn hafi brugðist við axlarklemmu með því að fara með höndina með fram baki stefnanda og ýta á fremri öxl, þ.e. ýta á vinstri öxl til vinstri, aftan frá en ljósmóðir hafi samtímis „róterað“ til vinstri með þrýstingi ofan „symfysu“. Samkvæmt skráningunni tók þetta tvær mínútur sem telst skammur tími með hliðsjón af hinum erfiðu aðstæðum.

Að mati dómsins er hafið yfir vafa að með þessu brást hlutaðeigandi læknir rétt við og heppnaðist að losa axlarklemmuna á stuttum tíma. Með vísan til viðurkenndra klínískra leiðbeininga um axlarklemmur (sbr. t.d. „Royal College of Obstetricians & Gynaecologists, Green – top Guidelines No. 42 2nd edition“, March 2012“ sem stefnandi hefur vísað til) telur dómurinn að beitt hafi verið réttum aðferðum til að losa axlarklemmuna. Fellst dómurinn því ekki á að við þær aðstæður sem komnar voru upp hafi verið réttlætanlegt að framkvæma tafarlausan keisaraskurð, svo sem byggt er á af hálfu stefnanda. Hefði slíkur skurður falið í sér verulega áhættu fyrir líf stefnanda.

Svo sem áður greinir var það hálstaugaflétta (brachial plexus) til hægri handleggs stefnanda en ekki þess vinstri sem var sköðuð eftir fæðinguna. Samkvæmt lýsingu var það hins vegar vinstri öxl stefnanda sem var að framan og þá föst bak við lífbeinið. Það er hálstaugaflétta til fremri handleggs þess sem er fastur bak við lífbein, sem skaðast við axlarklemmu. Í leiðbeiningum er lögð áhersla á skráningu þannig að ljóst sé hvorum megin bakið sé og þá hvor handleggurinn sé fastur bak við lífbeinið, enda er ólíklegt að skaði á hálstaugafléttu aftari handleggs sé vegna meðferðar heilbrigðisstarfsfólks. Mörgum tilfellum að hálstaugafléttuskaða til aftari handleggs hefur verið lýst í læknisfræðilegri umfjöllun og eru hugmyndir um að aftari öxlin festist um tíma á „sacral promontory“ við það að höfuðið og þá öxlin færist niður grindina. Að virtum öllum gögnum málsins telur dómurinn ekki fyllilega fram komið hvernig hægri handleggur stefnanda skaðaðist með áðurgreindum varanlegum afleiðingum. Hins vegar telur dómurinn ekkert liggja fyrir sem bendi til þess að þetta hafi gerst vegna rangra eða ófullnægjandi viðbragða fæðingarlæknis eða annarra heilbrigðisstarfsmanna. Er þá til þess að líta að meðgöngu og fæðingu barns fylgir eðli málsins samkvæmt ætíð einhver áhætta fyrir móður og barn án tillits til ýtrustu aðgerða lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna. Getur það þar af leiðandi ekki haggað þessari niðurstöðu þótt dómurinn fallist á það með stefnanda að leggja beri til grundvallar ríkar kröfur til aðgæslu og viðbragða sérmenntaðra og sérþjálfaðra heilbrigðisstarfsmanna við aðstæður svo sem hér um ræðir.

Samkvæmt framangreindu verður ekki á það fallist að við aðdraganda og fæðingu stefnanda [...] 1996 hafi starfsmenn Landspítala sýnt af sér vanrækslu eða saknæma háttsemi. Verður því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn samkvæmt leyfi 15. ágúst 2014. Allur kostnaður málsins greiðist því úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns stefnanda, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin, að teknu tilliti til tímayfirlits, 818.400 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf hrl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt A-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf fæðingarlækni og K-kk-þgf L-kk-þgf fæðinga- og kvensjúkdómalækni.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., 818.400 krónur.

S-kk-nf M-kk-nf

A-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf

K-kk-nf L-kk-nf