E-1476/2013

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 11. mars sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Dróma hf., Lágmúla 6, Reykjavík, á hendur SAV fasteignum ehf., Stigahlið 45-47, Reykjavík, og HH eignarhaldsfélagi ehf., Stigahlíð 45-47, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 8. apríl 2013.

Dómkröfur stefnanda á hendur stefnda, SAV fasteignum ehf., eru þær aðallega, að hinu stefnda félagi verið gert að greiða stefnanda 604.082.885 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 87.786 krónum frá 9. nóvember 2009 til 7. desember 2009, en af 169.652 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, en af 495.858.597 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2010, en af 496.576.403 krónum frá þeim degi til 8. febrúar 2010, en af 497.614.938 krónum frá þeim degi til 8. mars 2010, en af 498.589.130 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2010, en af 499.576.502 krónum frá þeim degi til 7. maí 2010, en af 500.545.363 krónum frá þeim degi til 7. júní 2010, en af 501.499.607 krónum frá þeim degi til 7. júlí 2010, en af 502.447.370 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2010, en af 503.395.013 krónum frá þeim degi til 7. september 2010, en af 504.302.452 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en af 505.205.470 krónum frá þeim degi til 8. nóvember 2010, en af 506.132.383 krónum frá þeim degi til 7. desember 2010, en af 507.033.282 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2011, en 507.971.993 krónum frá þeim degi til 7. febrúar 2011, en af 508.915.720 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, en af 509.840.841 krónu frá þeim degi til 7. apríl 2011, en af 604.082.885 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess, að hið stefnda félag, SAV fasteignir ehf., verði dæmt til að greiða honum 553.735.636 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 31.938 krónum frá 9. nóvember 2009 til 7. desember 2009, en af 74.767 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, en af 495.763.712 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2010, en af 495.965.194 krónum frá þeim degi til 8. febrúar 2010, en af 496.172.558 krónum frá þeim degi til 8. mars 2010, en af 496.350.930 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2010, en af 496.540.321 krónu frá þeim degi til 7. maí 2010, en af 496.726.448 krónum frá þeim degi til 7. júní 2010, en af 496.914 krónum frá þeim degi til 7. júlí 2010, en af 497.097.967 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2010, en af 497.294.483 krónum frá þeim degi til 7. september 2010, en af 497.469.366 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en af 497.647.571 krónu frá þeim degi til 8. nóvember 2010, en af 497.839.941 krónu frá þeim degi til 7. desember 2010, en af 498.017.021 krónu frá þeim degi til 7. janúar 2011, en af 498.209.566 krónum frá þeim degi til 7. febrúar 2011, en af 498.402.828 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, en af 498.582.380 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2011, en af 553.735.636 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara krefst stefnandi þess, að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 320.473.932 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 31.938 krónum frá 9. nóvember 2009 til 7. desember 2009, en af 74.767 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, en af 262.502.008 krónur frá þeim degi til 7. janúar 2010, en af 262.703.490 krónum frá þeim degi til 8. febrúar 2010, en af 262.910.854 krónum frá þeim degi til 8. mars 2010, en af 263.089.226 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2010, en af 263.278.616 krónum frá þeim degi til 7. maí 2010, en af 263.464.743 krónum frá þeim degi til 7. júní 2010, en af 263.652.791 krónu frá þeim degi til 7. júlí 2010, en af 263.836.262 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2010, en af 264.032.778 krónum frá þeim degi til 7. september 2010, en af 264.207.662 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en af 264.385.867 krónum frá þeim degi til 8. nóvember 2010, en af 264.578.236 krónum frá þeim degi til 7. desember 2010, en af 264.755.317 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2011, en af 264.947.862 krónum frá þeim degi til 7. febrúar 2011, en af 265.141.124 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, en af 265.320.676 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2011, en af 320.473.932 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess, að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 240.776.603 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 205.597 krónum frá 9. nóvember 2009 til 7. desember 2009, en af 413.600 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, en af 413.600 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2010, en af 190.330 krónum frá þeim degi til 8. febrúar 2010, en af 190.941.380 krónum frá þeim degi til 8. mars 2010, en af 191.545.489 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2010, en af 192.715.663 krónum frá þeim degi til 7. maí 2010, en af 193.303.242 krónum frá þeim degi til 7. júní 2010, en af 193.887.053 krónum frá þeim degi til 7. júlí 2010, en af 194.461.558 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2010, en af 195.049.569 krónum frá þeim degi til 7. september 2010, en af 195.583.147 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en af 196.126.632 krónum frá þeim degi til 8. nóvember 2010, en af 196.643.828 krónum frá þeim degi til 7. desember 2010, en af 197.127.490 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2011, en af 197.600.166 krónum frá þeim degi til 7. febrúar 2011, en af 198.065.528 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, en af 198.526.475 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2011, en af 240.776.603 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi þess að hið stefnda félag, SAV fasteignir ehf., verði dæmt til að þola staðfestingu á 1. veðrétti stefnanda í fasteigninni að Háaleitisbraut 68, hluti 01-0108, fastanúmer 223-5924, 103 Reykjavík, samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 29. desember 2004, upphaflega að fjárhæð 58.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 237,9 stig, fyrir framangreindri skuld SAV-fasteigna ehf., og að staðfestur verði með dómi réttur stefnanda til að fá gert fjárnám í veðinu fyrir skuldinni auk dráttarvaxta og kostnaðar. Einnig krefst stefnandi þess að hið stefnda félag, HH eignarhaldsfélag ehf., verði dæmt til að þola staðfestingu á 1. veðrétti stefnanda í fasteigninni að Stigahlíð 45-47 45R, fastanúmer 203-1110, 105 Reykjavík, samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 10. janúar 2006, upphaflega að fjárhæð 3.430.000 evrur (EUR), fyrir framangreindri skuld SAV fasteigna ehf., og að staðfestur verði með dómi réttur stefnanda til að fá gert fjárnám í veðinu fyrir skuldinni auk dráttarvaxta og kostnaðar.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða honum málskostnað in solidum, að skaðlausu.

Endanlegar dómkröfur stefnda, SAV fasteigna ehf., eru þær, að félagið verði sýknað af aðal-, vara-, þrautavara- og þrautaþrautavarakröfum stefnanda gegn greiðslu á 236.259.800 krónum, auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010, frá 22. desember 2010 til greiðsludags.

Endanlegar dómkröfur stefnda, HH eignarhaldsfélags ehf., eru þær, að það verði sýknað að svo stöddu af kröfu stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða félaginu málskostnað að mati réttarins.

II

Óumdeilt er að SPRON hf. gerði þrjá lánasamninga við stefnda, áður Einbúa eignarhaldsfélag ehf. og Hábraut ehf. Tveir lánasamninganna voru gerðir 31. mars 2005 og þriðji lánssamningurinn var gerður 3. febrúar 2006. SPRON hf. greiddi framangreind lán út í íslenskum krónum og fékk heimild lántakenda til að skuldfæra bankareikninga þeirra fyrir afborgunum, vöxtum og kostnaði á gjalddaga þeirra.

Hinn 31. mars 2005 gerðu Einbúinn ehf. eignarhaldsfélag og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis með sér lánssamning, sem hafði númerið 9607. Samkvæmt lánssamningnum, sem ber yfirskriftina „lánssamningur í erlendum myntum“ veitti sparisjóðurinn Einbúanum ehf. eignarhaldsfélagi lán til kaupa á hlutabréfum, að jafnvirði 42.000.000 íslenskra króna í eftirtöldum myntum: 138.934,83 Bandaríkjadali, 166.073,55 svissneskir frankar, 241.225,27 evrur og 11.140.584 japönsk jen. Lánið skyldi endurgreitt þannig að fyrsti gjalddagi afborgana yrði 7. maí 2005 og síðan á eins mánaðar fresti, alls 36 gjalddagar. Greiða átti 1/300 af upphaflegum höfuðstól ásamt vöxtum á hverjum gjalddaga og eina greiðslu í lokin, þó þannig að framlengja mætti láninu alls sjö sinnum til þriggja ára í senn og einu sinni til eins árs í senn, sbr. gr. 4.3 í samningi.

Vextir skyldu reiknast frá 4. apríl 2005 og greiðast í fyrsta skipti hinn 7. maí 2005, en síðan á eins mánaðar fresti allt til lokagjalddaga samningsins. Þá sagði að SPRON hf. væri heimilt að skuldfæra reikning nr. 1158-05-400490 fyrir greiðslum afborgunar að viðbættum vöxtum. Vextir skyldu miðast við LIBOR-vexti hverrar myntar eins og þeir væru auglýstir kl. 11:00 að staðartíma í London á BBA-síðu Reuters, tveimur virkum bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, að viðbættu 1,7% vaxtaálagi. Vextir af láninu áttu að reiknast á grundvelli actual/360 eða raunverulegs dagafjölda á vaxtatímabilinu/360. Samkvæmt greinum 4.6.1 og 9.2 í lánssamningi skyldi útreikningur á þeirri fjárhæð sem greiða átti á gjalddaga í íslenskum krónum miðast við sölugengi bankans. Á gjalddaga lánsins veitti lántakandi lánveitanda heimild til að skuldfæra reikning sinn fyrir greiðslu afborgana og vaxta á gjalddaga lánsins. Fjárhæð lánsins var greidd 4. apríl 2005.

Hinn 14. mars 2008 var stefnda tilkynnt um fyrirhugaða breytingu á vaxtaálagi lánsins. Vaxtaálagið var hækkað úr 1,7% í 2,7% og tók breytingin gildi á gjalddaga lánsins, hinn 7. apríl 2008.

Hinn 26. september 2008 var gerð breyting á skilmálum lánssamningsins og var upphafleg lánsfjárhæð tilgreind að jafnvirði 16.000.000 íslenskra króna í nánar tilgreindum erlendum myntum og var fjárhæð hverrar myntar tilgreind. Eftirstöðvar lánsins voru hinn 1. september 2008 sagðar 37.857,91 Bandaríkjadalur, 45.252,84 svissneskir frankar, 65.730 evrur og 3.035.661 japanskt jen. Endurgreiðslu skuldarinnar var breytt á þann veg að greiða átti 1/96 af höfuðstól lánsins í fyrsta sinn hinn 7. maí 2009. Vexti átti að greiða á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn hinn 7. október 2008. Þá var ákveðið að lokagjalddagi lánsins yrði 7. apríl 2011 þó þannig að það mætti framlengja láninu tvisvar til þriggja ára í senn ef samkomulag næðist um kjör lánsins. Vexti átti að reikna frá 7. september 2008 og var vaxtaálagið hækkað í 3,7% frá 7. október 2008. Að öðru leyti áttu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir.

Önnur skilmálabreyting var gerð á láninu, og liggur hún frammi í málinu ódagsett. Upphafleg lánsfjárhæð var tilgreind með sama hætti og við skilmálabreytinguna 26. september 2008 og fjárhæð eftirstöðva lánsins hinn 30. apríl 2009 var sögð sú sama og í fyrri skilmálabreytingunni. Endurgreiðslu skuldarinnar var nú breytt á þann hátt að greiða átti 1/88 af höfuðstól lánsins mánaðarlega, í fyrsta sinn 7. maí 2009. Þá var ákveðið að lokagjalddagi lánsins yrði 7. apríl 2011, þó þannig að það mætti framlengja láninu tvisvar sinnum til þriggja ára í senn ef samkomulag næðist um kjör lánsins. Vexti átti að reikna frá 7. apríl 2009 og var vaxtaálagið óbreytt. Að öðru leyti áttu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir. Ekki var greitt af láninu frá vaxtagjalddaga hinn 7. janúar 2010.

Eins og að framan greinir var einnig undirritaður lánssamningur milli Einbúa ehf. eignarhaldsfélags, nú stefnda, hinn 31. mars 2005, sem bar númerið 9608. Um var að ræða sams konar lánssamning og nr. 9607. Lánið var að jafnvirði 16.000.000 króna í eftirtöldum myntum: 52.927,56 Bandaríkjadalir, 63.266,11 svissneskir frankar, 91.895,34 evrur og 4.244.032 japönsk jen. Fyrsti gjalddagi lánsins var ákveðinn 7. maí 2005 og síðan skyldi greitt af láninu á eins mánaðar fresti, alls 36 gjalddagar. Greiða átti 1/144 af upphaflegum höfuðstól ásamt vöxtum á hverjum gjalddaga og eina greiðslu í lokin, þó þannig að framlengja mætti láninu alls þrisvar sinnum til þriggja ára í senn, sbr. grein 4.3 í samningi. Að öðru leyti voru skilmálar lánsins sambærilegir láni nr. 9607.

Hinn 14. mars 2008 var stefnda tilkynnt um fyrirhugaða breytingu á vaxtaálagi lánsins. Vaxtaálagið var hækkað úr 1,7% í 2,7% og tók breytingin gildi á gjalddaga lánsins hinn 7. apríl 2008.

Hinn 26. september 2008 var gerð skilmálabreyting á fyrrgreindum lánssamningi. Í skilmálabreytingunni er upphafleg lánsfjárhæð tilgreind með sama hætti og í lánssamningnum. Eftirstöðvar lánsins voru sagðar vera 37.857,91 Bandaríkjadalur, 45.252,84 svissneskir frankar, 65.730,70 evrur og 3.035.661 japanskt jen. Samþykkt var að breyta endurgreiðslu skuldarinnar þannig að greiða ætti 1/96 af höfuðstól lánsins í fyrsta sinn 7. maí 2009. Vexti átti að greiða á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn hinn 7. október 2008. Þá var ákveðið að lokagjalddagi lánsins yrði 7. apríl 2011, þó þannig að það mætti framlengja láninu tvisvar til þriggja ára í senn næðist samkomulag um kjör þess. Vexti átti að reikna frá 7. september 2008 og var vaxtaálagið hækkað í 3,7% frá 7. október 2008. Að öðru leyti áttu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir.

Önnur skilmálabreyting var gerð á fyrrgreindum lánssamningi aðila, og liggur hún frammi í málinu ódagsett. Í þeirri skilmálabreytingu er upphafleg lánsfjárhæð tilgreind með sama hætti og í lánssamningi. Eftirstöðvar lánsins eru sagðar vera hinn 30. apríl 2009 37.857,90 Bandaríkjadalir, 45.252,84 svissneskir frankar, 65.730,70 evrur og 3.035.661 japanskt jen. Endurgreiðslu skuldarinnar var breytt og skyldi nú greiða 1/88 af höfuðstól lánsins mánaðarlega, í fyrsta sinn 7. nóvember 2009. Vexti átti að greiða á eins mánaða fresti, í fyrsta sinn hinn 7. maí 2009. Þá var ákveðið að lokagjalddagi lánsins yrði 7. apríl 2011, þó þannig að framlengja mætti láninu tvisvar sinnum til þriggja ára í senn ef samkomulag næðist um kjör lánsins. Vexti átti að reikna frá 7. apríl 2009 og var vaxtaálagið óbreytt. Að öðru leyti áttu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir.

Hinn 14. janúar 2010 var skilmálum lánsins enn breytt. Upphafleg lánsfjárhæð var þá einungis tilgreind í íslenskum krónum, en fjárhæð eftirstöðva lánsins var tilgreind í hinum erlendu fjárhæðum og að jafnvirði 26.606.886 krónur. Samkvæmt sundurliðun á fjárhæð skuldarinnar í hinum erlendu myntum, sem sagðar voru 3.096.877 japönsk jen, 45.720,26 svissneskir frankar, 38.267,67 Bandaríkjadalir og 66.464,29 evrur, eru eftirstöðvar lánsins nokkuð hærri en samkvæmt tilgreiningu lánsfjárhæðarinnar í hinum erlendu myntum samkvæmt upphaflegum lánssamningi. Með skilmálabreytingunni var greiðsluskilmálum lánssamningsins breytt þannig að eftirstöðvar lánsins átti að greiða með 15 afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn hinn 7. febrúar 2010. Hver greiðsla átti að nema 1/85 af eftirstöðvum lánsins hinn 7. febrúar 2010, nema lánið yrði framlengt. Þá átti á lokagjalddaga þess hinn 7. apríl 2011 að greiða 71/85 hluta af eftirstöðvum lánsins hinn 7. febrúar 2010. Áfram skyldu vextir greiddir eftir á á eins mánaðar fresti.

Ekki hefur verið greitt af láninu frá vaxtagjalddaga hinn 9. nóvember 2009.

Hinn 3. febrúar 2006 gerðu félagið Hábraut ehf., nú stefndi, og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis með sér sams konar samning og fyrr er tilgreindur. Lánssamningurinn er sagður um lán í erlendum myntum. Lánsfjárhæðin er þar tilgreind 215.000.000 íslenskra króna í eftirtöldum myntum: 2.206.939,03 svissneskir frankar og 203.060.068 japönsk jen. Greiða átti af láninu í fyrsti sinn 5. mars 2006 og síðan á eins mánaða fresti, alls 36 gjalddagar. Greiða átti 1/300 af upphaflegum höfuðstól ásamt vöxtum á hverjum gjalddaga og eina greiðslu í lokin, þó þannig að framlengja mátti sjö sinnum til þriggja ára í senn, og einu sinni til eins árs.

Í skilmálum lánsins kemur fram að vextir áttu að reiknast frá útborgunardegi lánsins og greiðast í fyrsta sinn hinn 5. mars 2006, en síðan á eins mánaðar fresti allt til lokagjalddaga samningsins. Þá sagði að bankanum væri heimilt að skuldfæra reikning lántaka hjá bankanum nr. 1158-26-62250 fyrir greiðslum afborgunar og vaxta. Vextir miðuðust við LIBOR-vexti hverrar myntar eins og þær væru auglýstir kl. 11:00 að staðartíma í London á BBA-síðu Reuters, tveimur virkum bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, að viðbættu 1,7% vaxtaálagi. Vextir af láninu skyldu reiknast á grundvelli actual/360 eða raunverulegs dagafjölda vaxtatímabilsins/360. Samkvæmt grein 4.6 og 9.2 í lánssamningnum skyldi útreikningur á þeirri fjárhæð sem greiða átti á gjalddaga í íslenskum krónum miðast við sölugengi bankans á gjalddaga lánsins. Lánsfjárhæðin var greidd lántaka hinn 7. febrúar 2006.

Hinn 26. september 2008 var gerð breyting á skilmálum lánsins. Upphafleg lánsfjárhæð var þar tilgreind með sama hætti og í upphaflegum lánssamningi. Eftirstöðvar lánsins voru sagðar hinn 5. september 2008 1.978.888,66 svissneskir frankar og 182.077,194 japönsk jen. Vanskil voru sögð vera að jafnvirði 3.881.502 íslenskar krónur og skyldu bætast við höfuðstól lánsins í eftirtöldum hlutföllum mynta: CHF 50% og JPY 50%. Vextir skyldu reiknast frá 25. september 2008. Síðan sagði: „Að beiðni skuldara samþykkir SPRON hf. skilmálabreytingu á láni skv. ofangreindum lánssamningi. Skulu eftirfarandi skilmálar gilda um endurgreiðslu á skuldinni: Nýr höfuðstóll lánsins CHF 2.001.452,91 og JPY 184.276.096 skal framvegis bera eftirfarandi skilmála: greiða skal 1/262 af höfuðstól lánsins í fyrsta sinn þann 05.05.2009. Vexti skal greiða á 1 mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 05.10.2008. Lokagjalddagi lánsins er 05.05.2009. Lán þetta má framlengja 7 sinnum til 3 ára í senn og 1 sinni til 1 árs með sama greiðslufyrirkomulagi ef samkomulag næst um kjör þess. Vaxtaálag á Libor-vexti hækkar í 3,7% frá 06.10.2008. Greiðslur og skilmálabreytingargjald samkvæmt verðskrá verða skuldfærðar af reikningi nr. 1158-26-3410 á gjalddaga og skuldbindur lántaki sig til að eiga næga innistæðu til ráðstöfunar greiðslu gjaldfallinnar skuldar. Viðauki þessi skal teljast hluti af ofangreindum lánssamningi og haldast aðrir skilmálar lánssamningsins óbreyttir.“

Með svokallaðri skuldskeytingu hinn 28. nóvember 2008 varð stefndi nýr skuldari greiðslu á lánssamningi nr. 368, útgefnum 3. febrúar 2006 af Hábraut ehf., sem sagður var upphaflega að jafnvirði 215.000.000 íslenskra króna í eftirfarandi myntum og að eftirstöðvum með vöxtum 2.012.013,36 svissneskir frankar og 184.971,374 japönsk jen. Stefndi skuldbatt sig til að greiða af láninu vexti sem samsvari millibankavöxtum hlutaðeigandi myntar í London (LIBOR) eins og þeir birtist á Reuterskjá á síðum BBA um kl. 12:00 að íslenskum tíma, tveimur bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, og að viðbættu 3,7% vaxtaálagi. Hvert tímabil var einn mánuður í senn, hið fyrsta frá 5. október 2008 til 5. nóvember 2008. Vextir áttu að falla í gjaldaga og skyldu greiddir á síðasta degi hvers tímabils. Þá skyldi skuldfæra greiðslur af sama reikningi og áður. Að öðru leyti skyldu ákvæði lánssamningsins haldast óbreytt.

Hinn 15. maí 2009 var gerð skilmálabreyting á lánssamningnum. Lánið var þar tilgreint upphaflega að jafnvirði 215.000.000 króna í svissneskum frönkum og japönskum jenum og fjárhæð hvorrar myntar tilgreind. Eftirstöðvar lánsins voru sagðar hinn 30. apríl 2009, 2.001.452,91 svissneskur franki og 184.276.096 japönsk jen. Breytt var greiðslu lánsins þannig að greiða átti 1/254 af höfuðstól þess, í fyrsta sinn 5. janúar 2010. Vexti átti að greiða á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 5. maí 2009. Þá var ákveðið að lokagjalddagi lánsins yrði 5. janúar 2010, þó þannig að framlengja mætti lánið 7 sinnum til þriggja ára í senn og einu sinni til eins árs ef samkomulag næðist um kjör lánsins. Vexti átti að reikna frá 6. apríl 2009. Að öðru leyti áttu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir.

Lánið hefur verið í vanskilum frá gjalddaga þess hinn 5. janúar 2010.

Hinn 1. nóvember 2007 breytti félagið Einbúinn ehf. eignarhaldsfélag um nafn og varð að Bakarameistaranum fasteignum ehf. Hinn 12. janúar 2010 breytti félagið svo aftur um nafn og varð að SAV fasteignum ehf., sem er heiti félagsins í dag.

Hinn 29. desember 2004 gaf Einbúinn ehf. eignarhaldsfélag, nú stefndi SAV fasteignir ehf., út tryggingarbréf til SPRON hf., til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuldum félagsins við SPRON hf., að fjárhæð 58.000.000 króna, tryggt með 2. veðrétti í fasteign stefnda að Háaleitisbraut 68, hluta 01-0108, fastanúmer 223-5924, 103 Reykjavík. Bréfið hvílir nú á 1. veðrétti.

Hinn 10. janúar 2006 gaf félagið Hábraut ehf. út tryggingarbréf til SPRON hf., til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuldum félagsins við SPRON hf., að fjárhæð 3.430.000 evrur, tryggt með 1. veðrétti í fasteign stefnda HH eignarhaldsfélag ehf., að Stigahlíð 45-47 45R, fastanúmer 203-110, 105 Reykjavík. Með yfirlýsingu, dagsettri 16. janúar 2009, var ákveðið að tryggingarbréfið myndi einnig tryggja hvers konar skuldir Bakarameistarans ehf., og stefnda, SAV fasteigna ehf., sem þá hét Bakarameistarinn fasteignir ehf. Forsvarsmenn stefnda, HH eignarhaldsfélags ehf., samþykktu f.h. félagsins bæði veðsetningu eignarinnar og að tryggingarbréfið tryggði skuldir Bakarameistarans og stefnda, SAV fasteigna ehf. Bréfið hvílir nú á 1. veðrétti.

Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009, var stofnað sérstakt hlutafélag, Drómi hf., stefnandi málsins, í eigu Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., sem tók við öllum eignum félagsins og jafnframt öllum tryggingarréttindum, þ.m.t. öllum veðréttindum, ábyrgðum og öðrum sambærilegum réttindum sem tengjast kröfum um aðilaskipti að kröfuréttindum í eigu Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., til Dróma hf. Hilda ehf. varð eigandi framangreindra krafna með framsali Dróma hf., dagsettu 10. febrúar 2014, og er því réttur aðili að máli þessu.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að samkvæmt framangreindum lánssamningum hafi stefndi, félagið SAV fasteignir ehf., lofað að greiða og skuldbundið sig til að hafa til ráðstöfunar á gjalddaga fjárhæð, sem svari til uppgreiðslu lánanna, þ.e. höfuðstóls og vaxta, auk afgreiðslugjalds, samkvæmt gjaldskrá í íslenskum krónum. Skuldir samkvæmt lánssamningum nr. 9607 og 9718 hafi verið í vanskilum frá því í janúar 2010 og skuld samkvæmt lánssamningi nr. 9608 hafi verið í vanskilum frá 9. nóvember 2009. Byggir stefnandi á því að lán samkvæmt fyrrgreindum lánssamningum séu í erlendri mynt samkvæmt orðalagi og efni lánssamninganna og síðari skilmálabreytinga, sem og dómafordæmi Hæstaréttar Íslands.

Í fyrsta lagi vísar stefnandi til heitis lánssamninganna, sem beri með sér að um sé að ræða skuldbindingar í erlendum myntum, en fyrirsögn samninganna sé í öllum tilvikum „Lánssamningar í erlendum myntum“.

Þá séu vextir allra lánanna í formi LIBOR-vaxta, og sé það til samræmis við að um erlend lán sé að ræða, en fyrir liggi að LIBOR-vextir hafi aldrei verið skráðir á lán í íslenskum krónum.

Stefnandi vísar og til þess að lánsfjárhæðir lánssamninga nr. 9607, 9608 og 9718, séu tilgreindar skýrlega í fjárhæðum hinna erlendu mynta lánanna, sem sagðar séu jafnvirði tiltekinna fjárhæða í íslenskum krónum. Lánsfjárhæðin sé þannig ákveðin í erlendri mynt. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar megi ráða að eitt helsta atriðið sem ráði niðurstöðu um hvort lán teljist gengistryggt lán eða lán í erlendum myntum, sé með hvaða hætti lánsfjárhæð sé ákveðin og tilgreind í skuldaskjölum aðila. Samkvæmt því sé um að ræða erlend lán.

Stefndi vísar einnig til skilmálabreytinga vegna lánanna. Í þeim sé upphaflegur höfuðstóll lánanna að jafnaði tilgreindur með sama hætti og í upphaflegum lánssamningum og eftirstöðvar aðeins í hinum erlendu myntum lánanna. Byggir stefnandi á því að skilmálabreytingarnar skýri enn frekar innihald hinna upprunalegu lánssamninga.

Til vara byggir stefnandi á því að með framangreindum skilmálabreytingum hafi lánin orðið gild erlend lán með myntbreytingu. Stefndi hafi staðfest við undirritun hverrar skilmálabreytingar hverjar eftirstöðvar skuldarinnar hafi verið í hvert skipti í hinum erlendu myntum lánsins. Eftirstöðvar lánanna hafi þar einungis verið tilgreindar í erlendum myntum í skilmálabreytingunum. Því verði að líta svo á, telji dómurinn að lánin hafi upphaflega verið í íslenskum krónum, að þeim hafi verið myntbreytt með framangreindum skilmálabreytingum þannig að höfuðstóll þeirra hafi verið færður í erlendar myntir, enda að mati stefnanda ótækt að líta svo á að lánin teljist í íslenskum krónum með hliðsjón af tilgreiningu eftirstöðva þeirra í skilmálabreytingum. Vísar stefnandi til þess að samkvæmt almennum reglum sé skilmálum lánssamnings breytt með síðari viðaukum og skilmálabreytingum. Um þá þætti sem getið sé í skilmálabreytingu gildi skilmálabreytingin sem gangi framar upphaflegum texta og skilmálum lánssamningsins. Tilgreining á höfuðstól lánanna í þeim staðfesti að lánin hafi verið í erlendum myntum, a.m.k. frá þeim degi er þeim hafi verið skilmálabreytt.

Stefnandi kveður fjárhæð aðalkröfu sinnar vera fundna með þeim hætti að fjárhæð lánsins sé umreiknuð í íslenskar krónur, sundurgreint eftir erlendum myntum lánanna, enda hafi stefndi skuldbundið sig til að greiða afborganir af lánunum með skuldfærslu af tékkareikningi sínum í íslenskum krónum á gjalddögum lánsins.

Stefnandi hefur sundurliðað aðalkröfu sína vegna lánssamnings nr. 9607 með eftirgreindum hætti:

Gjaldd. USD CHF EUR JPY

í ISK í ISK í ISK í ISK Samtals ISK

7. jan.10 112.883 128.938 288.747 96.846 627.414

8. feb.10 117.265 129.049 285.173 104.138 635.625

8. mars 10 109.198 120.216 263.557 96.223 589.194

7. apríl 10 113.082 124.496 267.565 95.787 600.930

7. maí 10 114.330 120.569 256.257 98.602 589.757

7. júní 10 117.458 117.821 246.400 101.245 582.923

7. júlí 10 111.357 121.282 244.556 100.322 577.517

9. ágúst 10 108.616 120.943 254.099 99.520 583.177

7. sept. 10 102.571 118.935 234.646 96.485 552.637

7. okt. 10 96.779 119.069 243.000 92.901 551.749

8. nóv. 10 99.494 121.544 252.512 96.949 570.499

7. des. 10 97.922 117.972 240.660 93.627 550.180

7. jan. 11 103.959 127.095 247.508 98.182 576.745

7. feb. 11 102.225 125.902 253.502 98.081 579.709

7. mars 11 96.946 123.547 250.085 93.380 563.958

7. apr.11 12.846.616 16.727.422 31.912.697 12.087.796 73.574.530 Samtals 14.450.700 18.564.799 35.740.964 13.550.084 82.306.546

Samtals nemi krafa vegna lánssamnings nr. 9607 því 82.306.546 krónum ásamt dráttarvöxtum frá ofangreindum gjalddögum.

Stefnandi hefur sundurliðað aðalkröfu sína vegna lánssamnings nr. 9608 þannig:

Gjaldd. USD CHF EUR JPY

í ISK í ISK í ISK í ISK Samtals ISK

9. nóv.09 17.026 19.423 45.830 14.876 97.154

7.des.09 14.447 16.263 38.528 12.628 81.866

7.jan.10 16.124 18.098 42.465 13.706 90.392

8.feb.10 74.514 82.618 179.319 66.549 402.910 8.mars 10 71.475 79.264 171.015 63.244 384.998

7.apr.10 72.833 80.820 170.838 61.951 386.442

7. maí 10 73.496. 78.250 163.626 63.733 379.104

7. júní 10 74.693 75.869 155.866 64.893 371.321

7. júlí 10 71.053 78.834 155.636 64.723 370.245

9.ág. 10 67.717 76.704 157.286 62.758 364.466 7.sept.10 66.076 77.368 148.693 62.664 354.802

7.okt.10 61.942 76.755 152.721 59.851 351.269 8.nóv.10 62.665 77.083 155.127 61.538 356.414 7.des.10 63.092 76.572 150.281 60.774 350.719 7.jan.11 65.837 81.132 152.257 62.740 361.966 7.feb.11 64.699 80.298 156.411 62.610 364.018

7. mars 11 62.804 80.641 156.744 60.974 361.162

7.apr.11 3.608.689 4.698.829 8.964.463 3.395.532 20.667.513 Samtals 4.609.183 5.854.820 11.317.106 4.315.652 26.096.762

Samtals nemi krafa vegna lánssamnings nr. 9608 því 26.096.762 krónum, ásamt dráttarvöxtum frá ofangreindum gjalddögum.

Stefnandi kveður einn gjalddaga, hinn 5. janúar 2010, hafa verið í vanskilum á lokagjalddaga láns vegna lánssamnings nr. 9618. Hefur stefnandi sundurliðað fjárhæð kröfu sinnar vegna þess samnings með eftirgreindum hætti:

CHF JPY

Gjaldd. í ISK í ISK Samtals ISK

5. jan.10 244.033.622 251.655.322 495.688.945

Samtals 244.033.622 251.655.322 495.688.945

Samtals nemi krafa vegna lánssamnings nr. 9718 því 495.688 krónum, ásamt dráttarvöxtum frá ofangreindum gjalddögum.

Heildarkrafa stefnanda vegna lánssamninganna sé því 604.092.253 krónur (82.306.546+26.096.762+495.688.945) að frádregnu verðmæti innleysts handveðs að fjárhæð 9.368 krónur, sem stefndi hafi sett til tryggingar kröfunni. Miðað sé við að veðið hafi verið innleyst á elsta ógreidda gjalddaga kröfunnar, hinn 9. nóvember 2009. Aðalkrafa málsins sé því að fjárhæð 604.082.885 krónur (604.092.253-9.368).

Varakröfu sína byggir stefnandi á því að lánssamningar nr. 9607 og 9608 hafi verið ólögmæt gengistryggð lán fram að myntbreytingu lánanna og því beri að lækka kröfuna hvað þessa tvo lánssamninga varði. Hins vegar eigi þau sjónarmið ekki við um lán nr. 9718, þar sem stefndi hafi tekið yfir skuldina með skuldskeytingu.

Varakrafan taki mið af því að lán nr. 9607 og 9608 hafi verið ólögmæt gengistryggð lán fram að því er þeim hafi verið skilmála- og myntbreytt hinn 26. september 2008, en eftir það hafi lánin verið gild erlend lán. Með skilmálabreytingunum hafi verið horfið frá gengistryggingu þeirra og samið um nýja höfuðstóla lánanna í erlendum myntum. Krafan byggi í meginatriðum á sömu málsástæðu og lagarökum og byggt sé á til vara í aðalkröfu, að því frátöldu að í varakröfu sé fjárhæð lánanna í hinum erlendu myntum lækkuð hlutfallslega til samræmis við leiðrétta stöðu lánanna í íslenskum krónum á þeim degi er þeim hafi verið myntbreytt.

Samkvæmt dómi Hæstaréttar Íslands 16. september 2010 í máli nr. 471/2010 beri gengistryggð lán vexti sem skuli á hverjum tíma vera jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum. Samkvæmt dómum Hæstaréttar frá 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 og 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 sé kröfuhafa hins vegar óheimilt að krefjast vangreiddra vaxta hafi skuldari í hendi fullnaðarkvittun fyrir greiddum vöxtum að þeim skilyrðum öðrum uppfylltum sem greini í dómunum. Á grundvelli framangreindra dóma um gildi svokallaðra fullnaðarkvittana hafi lán nr. 9607 og 9608 verið endurreiknuð frá lántökudegi til þess dags er þeim hafi verið myntbreytt með skilmálabreytingunni hinn 26. september 2008. Þannig fáist staða lánanna á þeim degi eins og hún hafi í raun verið miðað við forsendur fyrrgreindra dóma. Til samræmis séu fjárhæðir hinna erlendu mynta lánanna lækkaðar hlutfallslega til samræmis við endurútreikninginn, þ.e. staða lánanna samkvæmt endurreikningnum sé færð í erlendar myntir með því að styðjast við hlutföll þeirra mynta sem finna megi í skilmálabreytingunum.

Stefnandi hefur sundurliðað varakröfu sína með eftirgreindum hætti í stefnu:

Staða láns nr. 9607 hafi verið 35.503.628 krónur á skilmálabreytingardegi, samkvæmt endurreikningi. Til að færa þá fjárhæð yfir í erlendar myntir sé miðað við hlutföll myntanna eins og þær birtist í skilmálabreytingunni. Miðað sé við sölugengi Seðlabanka Íslands.

USD CHF EUR JPY

Myntir skv. skilmálabr. 119.947,07 143.376,83 208.257,81 9.618.037,00

Gengi við skilmálabr. 97,03 89,12 141,50 0,9214

ISK 11.638.464 12.777.743 29.468.480 8.862.059

Hlutföll mynta 19% 20% 47% 14%

Myntbreyting endurreikningsins í íslenskum krónum yfir í erlenda mynt yrði því eftirfarandi, en miðað sé við sölugengi Seðlabanka Íslands:

ISK % Gengi Mynt

6.585.325 19% 97,03 67.868,96

7.229.956 20% 89,12 81.126,08

16.673.979 47% 141,50 117.837,31

5.014.368 14% 9,9214 5.442.118,13

35.503.628

Samkvæmt framangreindu hafi eftirstöðvar lánsins verið 35.503.628 krónur, er láninu hafi verið myntbreytt. Því hefði lánið átt að vera að fjárhæð 67.868,96 Bandaríkjadalir, 81.126,08 svissneskir frankar, 117.837,31 evra og 5.442.118,13 japönsk jen eftir myntbreytinguna, sé notast við sömu hlutföll hinna erlendu mynta. Frá þeim degi er láninu hafi verið myntbreytt og fram að fyrsta vanskiladegi séu ofgreiddir vextir mismunur óverðtryggðra vaxta Seðlabankans og greiddra vaxta færðir til lækkunar höfuðstóls. Lánssamningurinn hafi verið í vanskilum frá 7. janúar 2010 fram að lokagjalddaga hinn 7. apríl 2011, og umreiknist vangreiddir gjalddagar í íslenskar krónur á hverjum gjalddaga fyrir sig miðað við skráð gengi á hverjum tíma. Er vanskil hafi hafist, eða hinn 7. janúar 2010, hafi stefnda borið að greiða 219,39 Bandaríkjadali, 254,87 svissneska franka, 398,40 evrur og 17.385,00 japönsk jen. Miðað við gengi gjaldmiðlanna umræddan dag, sem hafi verið 125,705 krónur vegna Bandaríkjadals, 121,845 krónur vegna svissneskra franka, 180,67 vegna evru og 1,35525 vegna japansks jens, hafi krafan samtals verið að fjárhæð 154.173 krónur ((219,39x125,705) + (254,87x121,845) + (398,4x180,67) + (17.385 x 1,35525)).

Samtals nemi varakrafa vegna lánssamnings nr. 9607 44.359.392 krónum auk dráttarvaxta.

Lán nr. 9608 sé endurreiknað með sama hætti og lán nr. 9607 og nemi varakrafa vegna þess lánssamnings samtals 13.696.668 krónum auk dráttarvaxta.

Stefnandi telur hins vegar að framangreind sjónarmið eigi ekki við um lán nr. 9718. Sú regla gildi í íslenskum rétti að samningur um yfirtöku skuldar hafi almennt ekki önnur réttaráhrif en þau sem aðilar samningsins gagngert ætli honum. Samningur um skuldskeytingu færi hinum nýja skuldara ekki í hendur kröfu eða annars konar réttindi sem upphaflegur skuldari eigi eða kunni að eignast á hendur kröfuhafa. Skuldbinding sú er stefndi hafi undirgengist hafi þar af leiðandi verið með öðrum hætti en upprunaleg skuldbinding fyrri skuldara lánsins. Af þeim sökum eigi sömu sjónarmið ekki við og varðandi fyrri tvo lánssamningana, enda hafi stefndi í raun skrifað undir nýtt skuldaskjal í erlendri mynt er láninu hafi verið skuldskeytt. Verði því að miða við höfuðstól þann sem tilgreindur sé í skuldskeytingunni sjálfri hvað varði lán nr. 9718. Einnig sé ljóst að samkvæmt 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, eins og þeim hafi verið breytt með lögum nr. 151/2010, eigi fyrri skuldari lánsins tilkall til leiðréttingar sem af hugsanlegri gengistryggingu lánsins kunni að leiða vegna þess tíma sem hann hafi verið skuldari lánsins. Skuldskeyting sú sem stefndi hafi skrifað undir tiltaki eftirstöðvar lánsins sérstaklega í erlendum myntum. Hafi stefndi því í raun yfirtekið erlent lán á þeim degi er láninu hafi verið skuldskeytt, en ekki gengistryggt lán.

Stefnandi vísar um sundurliðun fjárhæðar kröfu vegna lánssamnings nr. 9718 til sundurliðunar í aðalkröfu,

Varakrafa vegna lánssamnings nr. 9718 nemi því samtals 495.688.945 krónum auk dráttarvaxta.

Varakrafa stefnanda vegna lánssamninganna sé því samtals 553.745.005 krónur (44.359.392 + 13.696.668 + 495.688.945). Aftur á móti hafi veð að fjárhæð 9.368 krónur, sem stefndi hafi sett til tryggingar kröfunni, verið innleyst. Miðað sé við að veðið hafi verið innleyst á elsta ógreidda gjalddaga kröfunnar, hinn 9. nóvember 2009. Varakrafa málsins sé því 553.735.636 krónur (552.745.005 – 9.368) og sé krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 á gjalddögum.

Þrautavarakrafa stefnanda byggir á því að öll lánin hafi verið gengistryggð fram að skilmálabreytingardegi, eins og byggt sé á varðandi lánin samkvæmt lánssamningum nr. 9607 og 9608 í varakröfu stefnanda. Vísar stefnandi til sömu röksemda og í varakröfu vegna lánssamninga nr. 9607 og 9608 og sé lánið samkvæmt lánssamningi nr. 9718 endurreiknað með sama hætti og þar sé gert varðandi lánssamninga nr. 9607 og 9608. Þrautavarakrafa varðandi lánssamning nr. 9718 nemi því 262.427.240 krónum, auk dráttarvaxta.

Þrautavarakrafa stefnanda sé því samtals að fjárhæð 320.483.300 krónur (44.359.392 + 13.696.668 + 262.427.240). Innleyst veð, sem stefndi hafi sett til tryggingar kröfunni að fjárhæð 9.368 krónur komi til frádráttar. Miðað sé við að veðið hafi verið innleyst á elsta ógreidda gjalddaga kröfunnar, hinn 9. nóvember 2009. Þrautavarakrafa málsins sé því að fjárhæð 320.473.932 krónur (320.483.300 – 9.368). Krafist sé dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá gjalddögum.

Þrautaþrautavarakrafa stefnanda byggir á því að öll lánin hafi verið gengistryggð með ólögmætum hætti frá lántökudegi til lokagjalddaga. Lánin séu því öll endurreiknuð í samræmi við áðurgreinda dóma Hæstaréttar Íslands. Í endurreikningnum séu fundnar út hverjar eftirstöðvar lánanna hafi verið eftir að síðustu afborganir þeirra hafi verið inntar af hendi. Á grundvelli eftirstöðva lánanna samkvæmt framangreindu séu ógreiddir gjalddagar frá upphafi vanskila til lokagjalddaga reiknaðir út með hliðsjón af þeim forsendum sem finna megi í viðaukum lánssamninganna. Þrautaþrautavarakrafa nemi því 38.894.256 krónum auk dráttarvaxta vegna lánssamnings nr. 9607, 11.974.492 krónum auk dráttarvaxta vegna lánssamnings nr. 9608 og 189.917.223 krónum auk dráttarvaxta vegna lánssamnings nr. 9718.

Þrautaþrautavarakrafa vegna lánssamninganna nemi því samtals 240.785.971 krónu (38.894.256 + 11.974.492 + 189.917.223). Innleyst veð, sem stefndi hafi sett til tryggingar kröfunni, að fjárhæð 9.368 krónur, komi til frádráttar. Miðað sé við að veðið hafi verið innleyst á elsta ógreidda gjalddaga kröfunnar, hinn 9. nóvember 2009. Þrautaþrautavarakrafa málsins sé því að fjárhæð 240.776.603 krónur (240.785.971 – 9.368) og sé krafist dráttarvaxta af kröfunni, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá gjalddögum.

Stefnanda beri auk þess nauðsyn til að fá veðrétti sína samkvæmt tryggingarbréfum, dagsettum 29. desember 2004 og 10. janúar 2006, staðfesta til þess að geta gengið að hinum veðsettu eignum. Því krefjist stefnandi þess jafnframt að stefndu verði dæmdir til að þola staðfestingu á veðrétti og að staðfestur verði með dómi réttur stefnanda til þess að fá gert fjárnám í veðunum fyrir dæmdri skuld auk dráttarvaxta og kostnaðar.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar, um skuldbindingargildi loforða og greiðslu skulda.

Kröfu um vexti og dráttarvexti byggir stefnandi á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þóknun sinni.

IV

Stefndi byggir kröfu sína á því, að lán þau sem mál þetta snúist um séu lán í íslenskum krónum, verðtryggð miðað við gengi krónu gagnvart þeim gjaldmiðlum sem tilteknir séu í lánasamningunum. Gengistrygging lánanna sé m.a. staðfest í gr. 5.2 í öllum lánasamningunum, þar sem lýst sé áhættu af gengissveiflum á upphaflega lánsfjárhæð og sagt: „Skuld lántakanda við sparisjóðinn kann þannig að verða hærri en upphafleg lánsfjárhæð.“ Hefði lánið verið í erlendum gjaldmiðlum hefði lánsfjárhæðin ávallt verið sú sama. Engin þörf hefði heldur verið á því að tilgreina í lánasamningunum að þeir væru jafnvirði tiltekinna fjárhæða í íslenskum krónum, ef lánaður hefði verið erlendur gjaldeyrir.

Sérfræðingar fjármálafyrirtækisins SPRON hf. hafi samið svokallaða viðauka við lánasamningana. Skjöl þessi séu sum dagsett föstudaginn 26. september 2008, önnur séu ódagsett og enn önnur dagsett 28. nóvember 2008 og 15. maí 2009. Í viðaukunum við lánasamningana tvo, sem gerðir voru 31. mars 2005, sé tekið fram, eins og í lánasamningunum, að upphafleg lánsfjárhæð sé að jafnvirði annars vegar 42.000.000 króna og hins vegar 16.000.000 króna í fjórum tilteknum gjaldmiðlum. Í viðaukum við lánasamningana tvo sem gerður voru 31. mars 2005 sé tekið fram, eins og í lánasamningunum, að upphafleg lánsfjárhæð sé að jafnvirði annars vegar 42.000.000 króna og hins vegar 16.000.000 króna í fjórum tilteknum gjaldmiðlum. Í viðaukum við lánasamninginn frá 3. febrúar 2006 sé tekið fram að hann sé að jafnvirði 215.000.000 króna í tveimur gjaldmiðlum. Í öllum viðaukunum sé tekið fram að allar greiðslur vegna lánanna og skilmálabreytingagjald skuldfærist á krónureikning stefnda nr. 1158-26-3410, hjá SPRON hf. Skuldskeytingarskjal, sem sérfræðingar SPRON hf. hafi samið hinn 28. nóvember 2008, sé sama marki brennt. Samkvæmt því hafi stefndi tekist á hendur skuld að jafnvirði 215.000.000 króna í tveimur gjaldmiðlum. Skilmálabreytinga- og skuldskeytingarskjöl þessi hafi ekki leitt til þess að íslensku krónulánin yrðu að lánum í erlendum gjaldmiðlum, eins og byggt sé á í stefnu.

Engu skipti fyrir niðurstöðu málsins þó að lánveitandi hafi látið líta svo út á pappírum að hann hefði lánað lántakendum í erlendum myntum sem öruggar tryggingar væru fyrir í fasteignum. Með skáldsögunni um lánasamninga í erlendum gjaldmiðlum, tryggða með fasteignaveðum, hafi lánveitandi getað þanið út efnahagsreikning sinn, þar sem hin meintu fasteignalán í erlendum myntum hafi haft minni áhrif á eiginfjárgrunn hans samkvæmt ákvæðum 84. og 85. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Lánveitandinn hafi síðan getað notað sama gjaldeyrinn og hann hafi talið stjórnvöldum trú um að bundinn væri í áhættulitlum fasteignalánum, ef hann hafi þá yfirleitt verið aðgengilegur lánveitanda, í aðrar og áhættumeiri lánveitingar, sem nú kunni að einhverju leyti að vera glataðar og því hangi stefnandi eins og hundur á roði á lánasamningum tryggðum með veði í fasteignum, og reyni að þvinga sem mest út úr þeim.

Höfuðstóll skuldar stefnda samkvæmt lánasamningunum þremur sé að hámarki 236.259.800 krónur, samkvæmt útreikningum stefnanda. Þá fjárhæð sé stefndi reiðubúinn að semja um greiðslu á með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010 og dóma Hæstaréttar Íslands um vexti ólögmætra gengistryggðra lána.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að lánasamningar stefnda og SPRON hf., sem deilt sé um í máli þessu, feli í raun í sér lán í erlendum gjaldmiðlum, beri dómnum að víkja þeim til hliðar að hluta og lækka höfuðstól skuldarinnar í 236.259.800 krónur og dæma stefnanda vexti samkvæmt lögum nr. 151/2010 frá og með gildistökudegi þeirra laga til greiðsludags. Með því sé gætt fyllstu sanngirni í uppgjöri þessara lánasamninga, sem ósanngjarnt sé af hálfu stefnda að bera fyrir sig, m.a. í ljósi þess að forveri stefnanda hafi aldrei afhent lántakendum þann gjaldeyri, sem kröfur stefnanda séu nú byggðar á. Um lagarök fyrir þessari kröfu sé í fyrsta lagi vísað til 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, sem heimili dómstólum að víkja til hliðar í heild eða að hluta eða breyta ósanngjörnum samningum eða samningsskilmálum og í annan stað til óskráðra reglna kröfuréttar um brostnar forsendur. Hér á landi hafi orðið efnahags- og bankahrun með tilheyrandi óðaverðbólgu og gengisfalli krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum, sem leitt hafi m.a. til þess að sett hafi verið gjaldeyrishöft. Skuldir fyrirtækja og einstaklinga hafi margfaldast þegar fjármálafyrirtæki hafi breytt meintum kröfum sínum í erlendum gjaldeyri í krónur. Það sé ósanngjarnt að ætla að leggja hrunið á herðar skuldara einna. Engin vá sé fyrir dyrum þó að stefnandi fái minna fé til að spila úr, en stjórnendur búsins geri sér vonir um. Vá sé hins vegar fyrir dyrum ef þrotabúum fallinna fjármálafyrirtækja, eins og SPRON hf., verði gert mögulegt að innheimta uppblásnar kröfur sínar að fullu hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Hafa verði í huga að það hafi verið fjármálafyrirtækin sjálf sem hafi kynt undir lánveitingum, samið alla skilmála þeirra og ætli sér nú, þegar allt sé komið í kalda kol, að hirða eignir einstaklinga og fyrirtækja. Við mat á sanngirni við uppgjör lánasamninga, eins og þeirra sem mál þetta snúist um, verði einnig að horfa til laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Markmið lagasetningar þessarar hafi verið að hraða endurreisn íslensks efnahagslífs í kjölfar banka- og gjaldeyrishrunsins haustið 2008 og að jafnvægi kæmist á virði eigna og greiðslugetu annars vegar og fjárskuldbindinga einstaklinga, fyrirtækja og heimila hins vegar, sbr. 1. gr. laganna. Stefndi hafi látið fasteignasala meta þær eignir, sem lán stefnanda séu tryggð í. Samkvæmt því mati sé verðmæti eignanna um 279 milljónir. Stefndi og aðilar honum tengdir hafi verið fúsir til að gera lánin upp með þeirri fjárhæð. Stefndi bendir einnig á að hann hafi þegar greitt stefnanda 100.094.207 krónur í afborganir, vexti og dráttarvexti vegna lánanna þriggja. Stefndi hafi sýnt af sér vilja til að standa við skuldbindingar sínar.

Stefnandi eigi að fá það fé til baka sem SPRON hf. hafi lánað lántakendum ásamt eðlilegum vöxtum. Stefnandi eigi hins vegar ekki að fá meira. Stefnandi sem hafi verið sérfræðingur og sterkari aðilinn í samningssambandi aðila verði að bera allan halla af óskýrleika samninga sinna.

Stefndi kveðst mótmæla málatilbúnaði stefnanda að öllu öðru leyti. Sérstaklega sé mótmælt kröfu um dráttarvexti, þar sem ekki hafi staðið á stefnda að efna lögmætar kröfur stefnanda. Bent sé á og ítrekað að stefnandi hafi auk þess verið skuldbundinn til að framlengja lánin hefði stefndi óskað eftir því. Stefnandi hafi aldrei fallist á slíkt. Stefnandi eigi ekki að hagnast á því að beita bolabrögðum í viðskiptum, eins og hann hafi reynt allt frá því er hann hafi komist í greiðsluþrot.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. lög nr. 151/2010. Stefndi vísar og til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sem og reglna kröfuréttar um brostnar forsendur. Þá vísar stefndi til brottfallinna laga um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishruns nr. 107/2009, og laga um gjaldeyrismál nr. 87/1992.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

V

Mál þetta snýst um hvort Einbúinn ehf. og Hábraut ehf., síðar stefndi, hafi með tveimur lánssamningum, dagsettum 31. mars 2005, og lánssamningi, dagsettum 3. febrúar 2006, og síðari skilmálabreytingum á þeim lánum, tekið á sig skuldbindingu í erlendri mynt eða hvort lánin hafi verið í íslenskum krónum og endurgreiðsla þeirra bundin við gengi erlendra gjaldmiðla sem tilgreindir eru í samningnum.

Ákvæðum samninganna, sem mestu ráða við úrlausn ágreinings aðila, er lýst hér að framan. Á forsíðu þeirra allra kemur fram að um sé að ræða lánssamninga í erlendum myntum. Í ákvæðum samninganna, þar sem tilgreind er lánsfjárhæð, er sagt að bankinn lofi að lána jafnvirði tilgreindrar fjárhæðar í íslenskum krónum í eftirtöldum myntum. Þar á eftir eru tilgreindir þeir gjaldmiðlar og fjárhæð hvers um sig. Þá kemur fram í grein 4.4 að lántaki heimili sparisjóðnum að skuldfæra bankareikning sinn í íslenskum krónum fyrir greiðslu afborgana og vaxta samkvæmt samningnum, sem og fyrir gjaldfallinni afborgun ef vanskil verða af hálfu lántaka, auk vaxta, dráttarvaxta og alls kostnaðar af láninu. Í lánssamningunum er kveðið á um að lánið beri breytilega LIBOR-vexti auk vaxtaálags, og bendir það til að lánið hafi verið í erlendum gjaldmiðlum. Kæmi hins vegar til greiðslu dráttarvaxta skyldu þeir greiðast samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndarálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Lánveitandi skyldi þá hafa val um það hvort hann krefðist dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur.

Í greinum 6.4 og 9.2. er mælt fyrir um hvernig skuli reikna út skuldbindingu lántaka í íslenskum krónum miðað við gengi hinna erlendu gjaldmiðla. Fram kemur í grein 6.4 að greiði lántaki afborganir, vexti, dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skuli andvirði greiðslunnar umreiknað samkvæmt sölugengi sparisjóðsins í þeim myntum sem lánið sé í, á þeim tíma þegar greiðslan sé innt af hendi. Í samningunum er og ákvæði um að lántaka sé heimilt að breyta gjaldmiðli lánsins í sérhvern þann gjaldmiðil sem sparisjóðurinn hafi aðgang að og Seðlabanki Íslands skrái. Ein og sér gætu þessi ákvæði bent til þess að samið hafi verið um lán í erlendum gjaldmiðlum þótt þau séu ekki afgerandi hvað það varðar. Hins vegar er og kveðið á um það í samningunum með skýrum hætti að lán samkvæmt samningunum séu gengistryggð. Þar staðfestir lántakandi að hann hafi verið upplýstur um og hann hafi fyllilega skilið að áhrif hugsanlegra gengissveiflna gætu orðið þau að heildarskuld hans í þeim gjaldmiðlum sem lánin væru samsett af hverju sinni gæti orðið hærri en upphafleg lánsfjárhæð. Jafnframt segir þar um ábyrgð lántakanda að honum sé ljóst og að hann staðfesti að sparisjóðnum beri engin skylda til að upplýsa hann um hvers kyns hækkanir sem kunni að verða á lánsfjárhæðinni vegna óhagstæðra gengissveiflna á lánið. Þrátt fyrir að orðalag samninganna sé að öðru leyti nokkuð óljóst um hvort samið hafi verið um lán í erlendum myntum eða íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla, verður ekki litið fram hjá afdráttarlausu orðalagi framangreindra ákvæða lánsamninganna. Þar að auki skal litið til þess að aðilar efndu aðalskuldbindingar sínar samkvæmt lánssamningunum í íslenskum krónum, en lánveitandi greiddi íslenskar krónur inn á bankareikning lántakenda og ávallt var greitt af lánunum í íslenskum krónum, í samræmi við ákvæði samninganna. Gögn málsins bera og ekki með sér að gjaldeyrisviðskipti hafi farið fram vegna útborgunar lánanna eða í tengslum við greiðslur af þeim. Bendir þetta til að ætlun aðila hafi verið að nota hina erlendu gjaldmiðla til gengisviðmiðunar.

Eins og að framan er rakið voru gerðir viðaukar við lánssamningana. Viðaukarnir breyta því ekki hvernig upphaflega var samið hvað varðar þann gjaldmiðil sem lánin voru veitt í. Þá veita viðaukarnir ekki miklar vísbendingar um viðhorf samningsaðila til þess í hvaða gjaldmiðli lánin voru, enda er upphafleg fjárhæð lánanna tilgreind með sama hætti í viðaukunum og í samningnum sjálfum og í einum viðauka er upphafleg lánsfjárhæð einungis tilgreind í íslenskum krónum. Loks verður ekki litið svo á að með viðaukunum hafi aðilar samið um breytingu á gjaldmiðli lánanna enda ekkert í orðalagi þeirra sem gefur slíkt til kynna. Eftirstöðvar lánanna eru tilgreindar í hinum erlendu myntum og lánin skyldu áfram bera LIBOR-vexti, en jafnframt skyldu greiðslur af lánunum áfram vera skuldfærðar af íslenskum reikningi lántaka og aðrir skilmálar lánanna haldast óbreyttir.

Þegar allt framangreint er virt í heild sinni verður að líta svo á að aðilar hafi, með fyrrgreindum lánssamningum, samið um lán í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, sbr. 13. gr. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá verður litið svo á að með áðurnefndri skuldskeytingu hafi hið stefnda félag tekið á sig skuldbindingar samkvæmt áður gerðum samningi. Verður hið stefnda félag því sýknað af aðal-vara og þrautavarakröfu stefnanda.

Þrautaþrautavarakrafa stefnanda byggir á því að umdeild lán hafi verið í íslenskum krónum, og hefur hann sundurliðað þá kröfu sína í stefnu. Er þá miðað við að endurútreikningur lánanna sé í samræmi við dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 600/2011 og 464/2012. Stefndi hefur ekki mótmælt sérstaklega þessum tölulega útreikningi stefnanda á skuldinni, en krafist sýknu gegn greiðslu tiltekinnar fjárhæðar, án þess að gera grein fyrir tölulegum útreikningi þeirrar kröfu sinnar. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda þá fjárhæð, sem krafist er í þrautaþrautavarakröfu stefnanda.

Varðandi mótmæli hins stefnda félags við dráttarvaxtakröfu stefnanda er til þess að líta að samkvæmt orðalagi samninganna var aðeins um að ræða heimild fyrir aðila til framlengingar á lánstíma, næðist samkomulag um kjör. Stefnandi var því ekki skuldbundinn til þess að framlengja lánin. Þá er óumdeilt að síðast var greitt af lánunum svo sem í stefnu greinir og er því réttmæt sú krafa að dráttarvextir reiknist frá og með fyrsta ógreidda gjalddaga fram að greiðsludegi, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en ágreiningur um útreikning lánanna getur ekki leitt til þess að stefndi losni undan þeirri skyldu sinni, sem aðilar sömdu um sína á milli, enda hefði stefnda verið í lófa lagið að greiða þá fjárhæð sem hann taldi að sér væri skylt að greiða, samkvæmt samningnum.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu verður staðfestur veðréttur stefnanda, samkvæmt tilgreindum tryggingarbréfum, fyrir tildæmdum fjárhæðum, í samræmi við dómkröfur málsins, og réttur hans til að fá gert fjárnám í veðunum.

Eftir þessari niðurstöðu þykir rétt með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að stefnandi greiði stefndu in solidum málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, SAV fasteignir ehf., greiði stefnanda, Hildu ehf., 240.776.603 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 205.597 krónum frá 9. nóvember 2009 til 7. desember 2009, en af 413.600 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, en af 413.600 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2010, en af 190.330 krónum frá þeim degi til 8. febrúar 2010, en af 190.941.380 krónum frá þeim degi til 8. mars 2010, en af 191.545.489 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2010, en af 192.715.663 krónum frá þeim degi til 7. maí 2010, en af 193.303.242 krónum frá þeim degi til 7. júní 2010, en af 193.887.053 krónum frá þeim degi til 7. júlí 2010, en af 194.461.558 krónum frá þeim degi til 9. ágúst 2010, en af 195.049.569 krónum frá þeim degi til 7. september 2010, en af 195.583.147 krónum frá þeim degi til 7. október 2010, en af 196.126.632 krónum frá þeim degi til 8. nóvember 2010, en af 196.643.828 krónum frá þeim degi til 7. desember 2010, en af 197.127.490 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2011, en af 197.600.166 krónum frá þeim degi til 7. febrúar 2011, en af 198.065.528 krónum frá þeim degi til 7. mars 2011, en af 198.526.475 krónum frá þeim degi til 7. apríl 2011, en af 240.776.603 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Staðfestur er 1. veðrétti stefnanda í fasteigninni að Háaleitisbraut 68, hluti 01-0108, fastanúmer 223-5924, 103 Reykjavík, samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 29. desember 2004, upphaflega að fjárhæð 58.000.000 króna, bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 237,9 stig, fyrir tildæmdri fjárhæð. Staðfestur er réttur stefnanda til að fá gert fjárnám í veðinu fyrir tildæmdri fjárhæð, dráttarvöxtum og kostnaði.

Staðfestur er 1. veðrétti stefnanda í fasteigninni að Stigahlíð 45-47 45R, fastanúmer 203-1110, 105 Reykjavík, samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 10. janúar 2006, upphaflega að fjárhæð 3.430.000 evrur, fyrir tildæmdri skuld SAV fasteigna ehf. Staðfestur er réttur stefnanda til að fá gert fjárnám í veðinu fyrir tildæmdri fjárhæð, auk dráttarvaxta og kostnaðar.

Stefnandi, Hilda ehf. greiði stefndu in solidum 800.000 krónur, í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf