E-2109/2016

I.

Mál þetta sem dómtekið var 10. október 2017 var höfðað 23. júní 2016. Stefnandi er K-kk-nf S-kk-nf, Lýsubergi 8, Þorlákshöfn, en stefnda er Á-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf, Sólheimum 27, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða honum skuld að fjárhæð 2.238.733 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 22. desember 2014 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefnda krefst sýknu af dómkröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar. Til vara krefst stefnda verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda og að hann verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar, en að því frágengnu verði málskostnaður felldur niður.

II.

Málsatvik.

Málsaðilar gengu í hjónaband árið 1983, en fengu lögskilnað í október árið 2012 á grundvelli 1. mgr. 39. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Í tengslum við skilnaðinn gerðu aðilar með sér samning um fjárskipti, dags. 4. október 2012. Samkvæmt samningnum var mælt fyrir um að söluandvirði fasteignarinnar að Ásholti 6, Reykjavík, að frádregnum áhvílandi veðskuldum skyldi skiptast jafnt á milli málsaðila. Bifreiðin JL-151 VW-golf árgerð 2007 yrði eign Á-kvk-ef en bifreiðin SN-840 FIAT-Idea yrði eign K-kk-ef. Samkomulag var um skiptingu innbús og þá var tiltekið að peningaeign í banka skiptist til helminga og að K-kk-nf hafi greitt Á-kvk-þgf 250.000 krónur hinn 4. október 2012, sama dag og samningurinn var dagsettur.

Með kaupsamningi, dags. 29. ágúst 2014 var fasteignin að Ásholti 6, seld á 45.000.000 króna. Hrein eign var 34.100.000 krónur og var ákveðið að í hlut hvors aðila féllu 17.050.000 krónur. Stefnda stóð stefnanda skil á 16.000.000 króna af söluandvirði fasteignarinnar, en deila aðilar lýtur að greiðslu eftirstöðva söluverðsins að fjárhæð, 1.050.000 krónur

Stefnda keypti sér nýja íbúð og lánaði stefnandi henni 1.500.000 krónur til kaupanna. Voru stefnanda greiddar 311.267 krónur af þeirri skuld með skuldajöfnun fasteignagjalda af fasteigninni að Ásholti 6, sem stefnda greiddi, en aðilar deila um greiðslu eftirstöðvanna, 1.188.733 krónur.

Málsaðilar gáfu munnlega skýrslu við aðalmeðferð málsins.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að stefnda hafi ekki greitt honum að fullu hlut hans í fasteigninni að Ásholti 6 eins og henni hafi borið að gera samkvæmt fjárskiptasamningi aðila. Telur stefnandi að ógreiddar séu 1.050.000 krónur. Þá telur stefnandi óumdeilt að hann hafi lánað stefndu 1.500.000 krónur til kaupa á fasteign og að hún hafi aðeins endurgreitt honum 311.267 krónur. Stefnandi telur að báðar greiðslurnar hafi stefndu borið að inna af hendi við afsalsgreiðslu kaupenda að Ásholti 6, og krefur stefndu því um dráttarvexti frá 22. desember 2014.

Stefnandi vísar til meginreglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga.

Við munnlegan málflutning mótmælti stefnandi gagnkröfum stefndu.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda hafnar því að skulda stefnanda 1.050.000 krónur vegna sölu fasteignarinnar að Ásholti 6. Einnig hafnar stefnda því að skulda stefnanda eftirstöðvar láns sem stefnandi veitti henni í tengslum við íbúðarkaup hennar.

Stefnda telur að hún hafi verið hlunnfarin í fjárskiptum sínum við stefnanda samkvæmt fjárskiptasamningi aðila, dags. 4. október 2012 og telur sig eiga kröfu á hendur stefnanda sem nemi 2.250.000 krónum vegna þeirra skipta.

Telur stefnda að uppgjör málsaðila samkvæmt fjárskiptasamningi þeirra hinn 4. október 2012 hafi verið rangt. Telur stefnda með vísan til 67. gr. og 100. gr. hjúskaparlaga að ekki hafi átt að draga hjúskaparskuld stefnanda frá hjúskapareign stefndu, þó að sú skuld hafi verið í formi áhvílandi fasteignaláns, heldur hafi borið að draga sömu hjúskaparskuld stefnanda frá hlutdeild hans í skírri hjúskapareign stefndu.

Auk þess telur stefnda að við fjárskiptin hinn 4. október 2012, hafi innistæðu á bankareikningi stefnanda nr. 0542-14-120213, sem var hjúskapareign hans, ranglega verið skipt, en samkvæmt hjúskaparlögum hefði innistæðan átt að standa á móti hjúskaparskuldum stefnanda. Að því gættu blasi við að stefnandi hafi í raun verið með neikvæða hjúskapareign og því hafi ekkert átt að koma þar til skipta, sbr. 103. gr. hjúskaparlaga.

Stefnda gerir svofellda grein fyrir tölulegum þætti hinna meintu röngu fjárskipta:

Söluverð fasteignarinnar 45.500.000 krónur

Söluþóknun 970.742 krónur

Nettósöluverð 44.529.258 krónur

Hjúskaparskuld stefndu (4.785.413 krónur)

Til skipta 39.743.845 kr./2 = 19.871.922 krónur

Stefnda telur að stefnandi hafi fengið greiddar samtals 22.614.990 krónur af nettósöluandvirði fasteignarinnar (4.000.000 króna 29. ágúst 2014, 6.614.990 krónur 23. september 2014 til uppgreiðslu á hjúskaparskuld sinni, 12.000.000 króna í kaupsamningsgreiðslu), í stað 19.871.922 króna og því sé ljóst að stefnda hafi ofgreitt honum 2.743.068 krónur.

Telur stefnda ljóst að stefnandi skuldi henni 2.743.068 krónur og þá aðeins vegna skipta á söluandvirði fasteignarinnar að Ásholti 6.

Telur stefnda að stefnandi skuldi henni 193.068 krónur, að teknu tilliti til framangreindrar ofgreiðslu á grundvelli fjárskiptasamnings aðila.

Stefnda hefur uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem gagnkrafa hennar sé hærri en stefnukrafan 2.238.733 krónur, krefjist stefnda sýknu af öllum dómkröfum stefnanda í málinu.

Þá telur stefnda eins og áður segir að stefnandi hafi brugðist skyldu samkvæmt 2. mgr. 3. gr. hjúskaparlaga, um að upplýsa hana um efnahag sinn, og misfarið með hjúskapareign á bankareikningi 0542-14-120213, sbr. 59. gr. sömu laga. Telur stefnda að stefnandi hafi tekið út um 2.000.000 króna áður en komið hafi til fjárskiptasamningsins, vitandi að stutt væri í skilnað málsaðila og með því rýrt hjúskapareign með ótilhlýðilegum hætti. Telur stefnda því fráleitt að miða fjárskipti hennar og stefnanda frá 4. október 2012, við 545.755 króna stöðu á umræddum reikningi.

Telur stefnda sig eiga rétt á helmingi þeirrar heildarfjárhæðar sem stefnandi hafi tekið út af reikningnum mánuðina fyrir lögskilnað þeirra eða sem nemi liðlega 3.400.000 krónum og í það minnsta 2.500.000 krónum. Að þessu gættu hafi stefnda verið hlunnfarin um sömu fjárhæð við eignaskipti 4. október 2012 og beri því einnig á þeim grunni að sýkna hana af kröfum stefnanda, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991.

Að lokum byggir stefnda sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi borið mun meira úr býtum við fjárskiptin 4. október 2012, en rétt geti talist. Fyrst stefnandi fari fram með óréttmætar kröfur á hendur henni beri nú að endurskoða fjárskipti þeirra í heild og þá sérstaklega að því er varðar greinilegan og verulegan mun á séreignalífeyrissjóðseign þeirra hvors um sig miðað við 2012. Séreignalífeyrissparnaði stefndu og stefnanda hafi ekki verið skipt við gerð fjárskiptasamnings 4. október 2012, þ.e. í samræmi við reglur 57. gr. og 2. eða 3. tölul. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. Stefnandi hafi við þau skipti ekki gert kröfu um að sömu lífeyrissjóðsréttindi féllu utan skipta og því beri að taka tillit til þeirra nú þegar fjárskipti séu af hálfu stefnanda lögð fyrir dóminn. Telur stefnda að lífeyrissparnaður hennar og stefnanda hafi átt að koma til skipta, sbr. Hrd. í máli nr. 348/2014. Stefnandi hafi átt 18.874.545 krónur í séreignalífeyrissjóði og stefnda 3.508.741 krónu. Mismunur á séreignalífeyrissjóðseign sem koma átti til skipta nemi 15.365.804 krónum. Hlutur stefnda nemi 7.682.902 krónum að frádreginni tekjuskattsskuldbindingu. Telur stefnda að þessi staðreynd eigi einnig að leiða til sýknu hennar, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu, er á því byggt til vara að sömu málsástæður og lagarök skuli leiða til verulegrar lækkunar á höfuðstólskröfu stefnanda, með vísan til 36. gr. samningalaga, sbr. 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga. Þannig standi stefnda föst á því að stefnandi hafi borið mun meira úr býtum en rétt geti talist við uppgjör á söluandvirði Ásholts 6, að hann hafi að stórum hluta hlunnfarið hana við uppgjör á peningaeign þeirra við gerð fjárskiptasamnings 4. október 2012, og við gerð þess samnings hafi láðst að taka tillit til verulegs ójafnaðar aðila varðandi lífeyrisréttindi er falla skyldu undir skipti.

IV.

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu í fyrsta lagi um eftirstöðvar söluandvirðis fasteignarinnar að Ásholti 6, að fjárhæð 1.050.000 krónur. Reisir stefnandi kröfu sína á samningi aðila um fjárskipti, dags. 4. október 2012, sem aðilar gerðu með sér í tengslum við lögskilnað þeirra á þeim tíma. Í öðru lagi krefur stefnandi stefndu um greiðslu eftirstöðva láns að fjárhæð 1.500.000 krónur sem hann lánaði stefndu á árinu 2014 vegna fasteignakaupa hennar, að frádregnum 311.267 krónum.

Stefnda mótmælir því hvorki að hafa fengið umrætt lán frá stefnanda til fasteignakaupa né að hafa ekki skilað stefnanda hlutdeild hans í lokagreiðslu vegna sölu á fasteign þeirra að Ásholti 6 í Reykjavík. Stefnda krefst hins vegar sýknu á þeim grundvelli að hún hafi verið hlunnfarin í fjárskiptum sínum við stefnanda samkvæmt fyrrgreindum samningi hennar og stefnanda um fjárskipti sem þau gerðu í tengslum við lögskilnað þeirra á árinu 2012. Telur stefnda að uppgjör málsaðila samkvæmt samningnum hafi verið rangt og að stefnandi hafi fengið ofgreitt. Hefur stefnda uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í 1.–3. málsl. 1. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 er mælt fyrir um að hjón geti ráðið fjárskiptum sínum vegna skilnaðar til lykta með samningi. Fjárskiptasamningur skuli vera skriflegur og undirritaður af hjónum eða umboðsmönnum þeirra. Þá segir þar að samning þennan skuli staðfesta fyrir sýslumanni eða dómara.

Stefnandi og stefnda fengu lögskilnað í október 2012. Gerðu þau með sér fjárskiptasamning þar sem mælt var fyrir um skipti á fasteign, innbúi og fjármunum þeirra. Umræddur eignaskiptasamningur vegna hjúskaparslita málsaðila liggur frammi í málinu. Er hann dagsettur 4. október 2012 en óundirritaður. Hvorki liggur fyrir að hann hafi verið staðfestur af sýslumanni né dómara. Hins vegar hefur ekki verið véfengt í máli þessu að umræddur samningur sé í gildi milli aðila og með því efni sem í honum getur. Því er hins vegar haldið fram að andvirði eigna með hliðsjón af skuldum hjónanna hafi ekki verið rétt reiknað út í samningnum, að séreignarlífeyrissparnaður stefnanda hafi ekki komið til skipta eins og vera bar auk þess sem hann sé haldinn öðrum ágöllum.

Samkvæmt 1. og 2. málsl. 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, er unnt að fella samning um fjárskipti úr gildi að nokkru eða öllu með dómi ef hann var bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Skal dómsmál höfðað innan árs frá fullnaðardómi til skilnaðar eða frá útgáfu leyfisbréfs til skilnaðar. Samkvæmt 3. málsl. sömu málsgreinar eiga tímafrestir þessir þó ekki við ef þess er freistað að hnekkja samningi með stoð í reglum um fjármunaréttarsamninga.

Samkvæmt lagagrein þessari átti stefnda þess kost að höfða dómsmál og freista þess að fá umræddan samning málsaðila um fjárskipti felldan úr gildi að nokkru eða öllu leyti hefði hún talið hann bersýnlega ósanngjarnan á þeim tíma sem til hans var stofnað. Það hefur stefnda ekki gert. Verður slíkri kröfu ekki komið fram nú með gagnkröfu til skuldajöfnunar á grundvelli 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 án tillits til þeirra tímafresta sem þar getur.

Þá hefur ekki verið sýnt fram á að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða aðrar reglur um fjármunaréttarsamninga hafi verið til staðar er málsaðilar gerðu þann samning um skilnaðarkjör sem mál þetta varðar. Samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936, ber við mat á því hvort víkja beri samningi til hliðar að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Í málatilbúnaði stefndu er fjallað um þessi skilyrði með almennum hætti án þess að gerð sé nánari grein fyrir einstökum skilyrðum. Hefur stefnda t.d. ekki leitast við að sýna fram á með rökstuddum hætti hvers vegna lækka beri kröfu stefnanda vegna stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina eða atvika sem síðar komu til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Loks hefur ekki verið sýnt fram á að aðrar reglur um fjármunaréttarsamninga skjóti stoðum undir kröfur stefndu.

Samkvæmt framansögðu verður hvorki aðal- og né varakrafa stefndu tekin til greina.

Dómkröfur stefnanda á hendur stefndu eru því teknar til greina með þeirri fjárhæð sem í stefnu greinir ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 10. september 2015 til greiðsludags, en þá var liðinn mánuður frá því að stefnandi krafði stefndu með réttu um greiðslu.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu að greiða stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndu, Á-kvk-þgf S-kvk-þgf A-kvk-þgf ber að greiða stefnanda, K-kk-þgf S-kk-þgf 2.238.733 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 10. september 2015 til greiðsludags.

Stefndu ber að greiða stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)