S-110/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 21. desember sl., höfðaði lögreglustjórinn á Patreksfirði með ákæru 14. september 2005 á hendur ákærða, X,

„fyrir brot á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með því að hafa föstudaginn 25. mars 2005 komið fyrir og gangsett gasbyssu í A á Breiðafirði í þeim tilgangi að fæla erni frá hreiðurstæði í hólmanum og hindra þá í að verpa þar.

Telst þetta varða við 2. mgr. 19. gr. sbr. 21. gr. laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum nr. 64/1994 sbr. 10. gr. laga nr. 94/2004.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til að sæta upptöku hinnar haldlögðu gasbyssu.“

Ákærði gerir aðallega þær kröfur í málinu að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins, en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög frekast heimila. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa.

I.

Mánudaginn 25. apríl 2005 kærði K-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, dýravistfræðingur og sviðsstjóri dýravistfræðisviðs Náttúrufræðistofnunar Íslands, til lögreglu uppsetningu gaskúts og gasbyssu í A á Breiðafirði. Gasbyssur sem þessar sagði kærandi hægt að stilla þannig að þær skytu úr sér hljóðum sem minntu á byssuskot og væru þær gjarnan notaðar til að fæla fugla. Taldi kærandi einsýnt að byssunni hefði verið komið fyrir til þess að koma í veg fyrir að ernir gætu orpið í hólminum. Kom í kærunni fram það álit kæranda að framangreind háttsemi væri skýrt brot á 19. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum.

Í kærunni kom einnig fram að í A hefði þetta vor verið byggt upp arnarhreiður, en við eftirlitsflug Náttúrufræðistofnunar Íslands nefndan dag hefði engan örn verið að sjá í hólminum. Einn örn hefði hins vegar sést á flugi á svæðinu. Kærunni fylgdu tvær ljósmyndir af A, teknar umræddan dag úr lofti.

Miðvikudaginn 27. apríl 2005 fóru lögreglumenn frá Patreksfirði út í A. Er í frumskýrslu málsins bókað að rétt eftir að lögregla kom í hólminn hafi heyrst greinilegur skothvellur. Fleiri hvellir hafi fylgt í kjölfarið, með um tveggja mínútna millibili. Þegar lögreglumennirnir hafi komið upp í hólminn hafi þeir séð 11 kg gaskút sem tengdur hafi verið við gasbyssu. Á gaskútnum hafi verið miði sem á hafi staðið: „X“. Að lokinni vettvangsrannsókn yfirgaf lögregla hólminn og hafði á brott með sér gaskútinn og byssuna, sem hún haldlagði í þágu rannsóknar málsins.

Hinn 3. maí 2005 kom X, ákærði í máli þessu, á lögreglustöðina á Patreksfirði til skýrslugjafar. Viðurkenndi ákærði að eiga fyrrnefndan gaskút, sem og gasbyssuna, og kvaðst hafa sett byssuna upp í A í þeim tilgangi að fæla burt svartbak og flökkuerni úr varplandi í B og nærliggjandi hólmum. Taldi ákærði sig hafa verið í fullum rétti til að setja byssuna upp í hólminum og lýsti því yfir að honum væri ekki kunnugt um að örn hefði nokkru sinni orpið í A.

II.

Ákærði, sem sagðist fara út í A á hverju vori, kvaðst fyrir dómi vera þess fullviss að örn hefði aldrei orpið í hólminum, þar hefði aldrei sést hreiðurstæði. Þar væri hins vegar setstaður arna, er ákærði skilgreindi sem staði þar sem ernir sitji mikið á haustin og að vetrinum og séu í skjóli fyrir ríkjandi átt. Kannaðist ákærði við að ernir hefðu borið ýmislegt að setstaðnum, sem hann staðfesti að væri sá staður sem nefndur væri laupur á nokkrum hinna framlögðu ljósmynda í málinu, þó fyrst og fremst hvannaleggi. Í þessu sambandi tók ákærði fram að hann hefði komið í hólminn vorið 2005, eftir að gasbyssan var sett upp, og aðstæður þá verið óbreyttar frá vorinu 2004.

Ákærði staðfesti fyrir dómi að gasbyssa sú, sem lýst er í ákæru og sjá má á flestum hinna framlögðu ljósmynda, hefði verið sett upp í A á hans vegum vorið 2005. Tilganginn sagði ákærði hafa verið að fæla frá svartbak, sem og ungerni, er þarna væru iðulega á flækingi. Ákærði kvað lágflug arna yfir litla varphólma geta valdið miklu tjóni. Hver einasta kolla flygi af hreiðri sínu og svartbakurinn kæmi síðan í kjölfar arnarins, hann settist að opnum hreiðrunum og æti hvert einasta egg. Þá yrði einnig tjón ef örn settist að í eyju þar sem varp væri vegna þess að fuglinn kæmi ekki aftur til baka á meðan örninn væri í eyjunni. Taldi ákærði gasbyssuna hafa verið þannig staðsetta að nýst hefði til fælingar vargs frá þeim hólmum er hann nýtti. Áður kvað ákærði hafa verið reynt að halda vargi frá varpinu með því að fara reglulega um svæðið, allt að þrisvar í viku.

Fram kom hjá ákærða að hann væri með A, D og B á leigu og stundaði þar dúntekju. Í A sagði ákærði verpa að öllu eðlilegu fjórar kollur, í D hefðu fyrir um tíu til tólf árum verið um tuttugu kollur, nú líklega fjórar, og í B hefðu verpt um 180 kollur meðan ástandið var eðlilegt, fyrir um tíu til tólf árum. Vorið 2006 hefðu þar hins vegar verpt um 60 kollur og eitthvað eilítið fleiri vorið áður. Kenndi ákærði viðveru a-kk-ef um niðursveifluna í æðarvarpinu. Við áföll sem þessi sagði ákærði falla til tjón í formi minni tekna af dúntekju.

III.

K-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf greindi svo frá fyrir dómi að undanfarin 20 ár, eða allt frá árinu 1987, hefði hann annast talningar á örnum á Íslandi á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands og þar áður Fuglaverndarfélagsins. Vitnið kvað árlega, í apríl og maí, farið um þær slóðir sem ernir haldi sig á, hin síðari ár yfirleitt í flugvél. Flogið væri yfir þekkta varpstaði arnarins, sem og staði þar sem grunur léki á að ernir væru við hreiðurgerð.

Vitnið bar að meðal þeirra staða sem það hefði heimsótt í framangreindum tilgangi væru E, hólmar í nágrenni F. Nokkur undanfarin ár hefði vitnið orðið vart við arnarpar á umræddu svæði, sem reynt hefði varp í nokkrum mismunandi hólmum. Í apríl 2005 hefði vitnið flogið yfir svæðið án þess að koma auga á arnarparið. Hins vegar hefði komið í ljós að búið var að koma fyrir gasbyssu í A. Vitnið sagði það hafa verið álit sitt og starfsfélaga síns að byssunni hefði verið komið fyrir í þeim tilgangi að koma í veg fyrir arnarvarp í hólminum. Málið hefði því verið kært til sýslumanns.

Fram kom hjá vitninu að í E væri svokallað G, en þar hefði örn verið á hreiðri 1999. Vorið 2004 hefði vitnið séð þar hreiður með eggjum. Í B hefði fundist hreiður með eggjum vorið 2002. Í D hefði verið arnardyngja, laupur, sem vitnið hefði líklega orðið vart við fyrst árið 2001, en síðastliðið vor hefði verið þar arnarpar við uppbyggt hreiður, sem verið hefði eggjalaust.

Um A bar vitnið að vorið 2001 hefði það séð þar örn á hreiðri úr flugvél. Flugmann vélarinnar, F-kk-þf L-kk-þf J-kk-þf, kvað vitnið einnig hafa séð örninn, sem ítrekað hefði flogið af hreiðrinu og sest þar aftur. Tók vitnið fram að það hefði ekki séð í hreiðrið en af atferli arnarins teldi vitnið ótvírætt að fuglinn hefði verið á eggjum. Enga unga sagði vitnið hafa komist upp en taldi þrátt fyrir það yfirgnæfandi líkur á að egg hefðu verið í hreiðrinu þetta vor. Kom fram hjá vitninu að það teldi um sama stað að ræða og um ræðir í máli þessu og merktur er inn á framlagðar ljósmyndir sem „laupur“.Vitnið kvaðst hafa séð erni áður í A og upplýsti ennfremur að hreiður hefði verið byggt í hólminum árið 1981, en ekki væri vitað til þess að örn hefði orpið í það skipti.

Vitnið sagði að til væru heimildir um erni í hreiðurgerð á ofangreindu varpsvæði allt frá 1967, en það ár hefði verið komið að uppbyggðu hreiðri í B sem við hefðu verið tveir fullorðnir ernir. Frá 1999 kvaðst vitnið hafa séð erni nánast á hverju ári. Sagði vitnið það álit sitt að á umræddu svæði væru ernir að reyna að hefja varp og nema land. Engar skráðar eldri heimildir kvað vitnið hins vegar til vera um varp á svæðinu.

IV.

Fyrir liggur í málinu samkvæmt framburði ákærða, vætti K-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef og framlögðum ljósmyndum að vorið 2005 var gaskút og gasbyssu komið fyrir, á vegum ákærða, í A á Breiðafirði. Af frumskýrslu lögreglu, sem og nefndum ljósmyndum að nokkru, má ráða að gasbyssan hafi verið um 5,30 m frá hinu meinta hreiðurstæði.

Í málinu er ákærða gefið að sök brot gegn 2. mgr. 19. gr. laga nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með því að hafa 25. mars 2005 komið fyrir og gangsett gasbyssu í A á Breiðafirði í þeim tilgangi að fæla erni frá hreiðurstæði í hólminum og hindra þá í að verpa þar. Afmarkar þessi verknaðarlýsing í ákæru sakarefni málsins, en samkvæmt ákvæði 1. málsliðar 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála má hvorki dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum.

Í 2. málslið 2. mgr. 19. gr. laga nr. 64/1994 segir að óheimilt sé að koma fyrir hvers kyns búnaði í þeim tilgangi að fæla fugla frá hreiðurstæðum eða reyna að hindra þá í að verpa þar. Síðan segir: „Með hreiðurstæðum samkvæmt þessari grein er átt við alla þá staði sem ernir hafa orpið á.“ Ákvæði 2. mgr. 19. gr. laga nr. 64/1994 kom inn í lögin með 10. gr. laga nr. 94/2004 um breytingu á lögum nr. 64/1994 um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins og athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 94/2004 er ljóst að til þess að framangreind háttsemi ákærða verði talin brjóta gegn ákvæðinu þarf að liggja fyrir sönnun þess að hreiðurstæði hafi verið í A á umræddum tíma.

Ákærði hefur neitað sök í málinu. Fyrir dómi kvaðst hann þess fullviss að örn hefði aldrei orpið í A. Í hólminum væri hins vegar setstaður arna, staður þar sem ernir sætu mikið á haustin og að vetrinum.

Samkvæmt 45. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála hvílir sönnunarbyrði um sekt sakbornings og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Í málinu hefur það eitt haldbært komið fram um að í A hafi, á þeim tíma er atvik máls gerðust, verið hreiðurstæði í skilningi 2. mgr. 19. gr. laga nr. 64/1994 að K-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, dýravistfræðingur og sviðsstjóri dýravistfræðisviðs Náttúrufræðistofnunar Íslands, bar fyrir dómi að vorið 2001 hefði hann séð örn á hreiðri í A úr flugvél. Örninn sagði K-kk-nf H-kk-nf ítrekað hafa flogið af hreiðrinu og sest þar aftur. Tók K-kk-nf H-kk-nf fram að hann hefði ekki séð í hreiðrið, en af atferli arnarins taldi hann ótvírætt að fuglinn hefði verið á eggjum. Enga unga kvað K-kk-nf H-kk-nf hafa komist upp en sagði þrátt fyrir það yfirgnæfandi líkur á að egg hefðu verið í hreiðrinu þetta vor.

Í ljósi stöðu og menntunar K-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef, sem og þess sem fyrir liggur í málinu um þekkingu hans á arnarstofninum, þykja að framburði hans virtum nokkrar líkur standa til þess að hreiðurstæði arnar hafi verið í A er gasbyssa var þar sett upp á vegum ákærða. Því fer hins vegar fjarri að þær líkur séu svo sterkar að talið verði sannað gegn neitun ákærða, svo hafið verði yfir skynsamlegan vafa, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að ákærði hafi framið brot það sem honum er gefið að sök í ákæru. Samkvæmt því verður ákærði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Samkvæmt úrslitum málsins greiðist allur kostnaður sakarinnar úr ríkissjóði, þar með talinn útlagður ferðakostnaður skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef I-kk-ef hrl., 53.824 krónur, sem og málsvarnarlaun verjandans, er hæfilega þykja ákveðin svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, skal sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Allur kostnaður sakarinnar greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef I-kk-ef hrl., 249.000 krónur.

E-kk-nf S-kk-nf