S-809/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 5. desember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 12. ágúst 2008 gegn H-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Bakkaseli 26, Reykjavík, ,,fyrir brot gegn lögum um dýravernd, með því að hafa sunnudaginn 15. apríl 2007, á hlaði við bæinn Vatnsenda við Elliðavatn í Kópavogi, farið illa með, hrekkt og meitt hvítt 13 vetra gamalt hross frá Búlandi, Baldurshaga í Landeyjum, í eigu S-kvk-ef B-kvk-ef, með því að hafa ítrekað slegið hrossið með píski af afli í andlit og annars staðar í höfuð, slegið það ítrekað með flötum lófa og krepptum hnefa af afli í andlit, annars staðar í höfuð og í hægri síðu, sparkað hægra hné fast í kvið hrossins og við marga þessa verknaði sveigt háls hrossins til vinstri upp að hnakki með taumi, svo það gat ekki vikið sér undan höggunum og sparkinu.

Telst þetta varða við 2. gr., sbr. 1. mgr. 19. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994.”

Í ákæru er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Af hálfu ákærða er krafist sýknu en til vara vægustu refsingar. Málsvarnalauna er krafist.

I.

Upphaf máls þessa er að lögreglunni barst kæra frá héraðsdýralækni Gullbringu- og Kjósarumdæmis 30. apríl 2007. Kært var það atvik er knapi var sýndur vera að berja hest í sjónvarpsþættinum Kompás sem sýndur var á dagskrá Stöðvar 2 sunnudagskvöldið 29. apríl 2007. Taldi héraðsdýralæknir brot þetta varða við 2. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994 og lög um búfjárhald o.fl. nr. 103/2002.

Lögreglan kallaði til skýrslugjafar Ó-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf þann 14. maí 2007 en hann hafði tekið umrætt atvik upp á myndband. Hann skýrði svo frá hjá lögreglu að hann búi í Fellahvarfi sem sé örstutt frá bænum Vatnsenda við Elliðavatn. Seinni part sunnudagsins 15. apríl 2008 hafi hann tekið eftir manni, sem hann viti að heiti H-kk-nf H-kk-nf, á hlaðinu á Vatnsenda og hafi hann verið að leggja hnakk á hvítan hest. Vegna þess að hann hafi séð ákærða misþyrma hesti á hlaðinu á Vatnsenda fyrr á árinu hafi hann sótt myndbandsupptökuvél og byrjað að taka mynd út um eldhúsgluggann á íbúð sinni. Hann kvað ákærða hafa riðið af stað í áttina frá bænum eftir að hafa lagt hnakk á hestinn. Síðan hafi hann snúið við og riðið inn á hlaðið á Vatnsenda og snúið hestinum og stoppað. Skyndilega hafi hann séð ákærða missa svipuna á jörðina. Ákærði hafi þá stigið af baki til að ná í svipuna. Þegar hann hafi verið kominn með svipuna í hendurnar hafi hann skyndilega slegið hestinn þremur mjög föstum höggum með svipunni sem hafi komið milli nasa og augna hestsins. Hesturinn hafi tekið nokkur skref afturábak til að reyna að forðast höggin. Eftir höggin hafi ákærði stigið aftur á bak hestinum og riðið af stað fram og aftur um hlaðið á Vatnsenda. Hafi hann beygt sitt á hvað með mjög hranalegum aðferðum. Ó-kk-nf kvaðst sjálfur hafa verið hestamaður í 30 ár og stundað tamningar á hestum í tvö ár. Honum hafi fundist aðferð ákærða mjög undarleg og hafi hesturinn ekki getað áttað sig á því hvað ákærði vildi ná fram með þessum aðferðum. Honum hafi sýnst ákærði bæði hvetja hestinn og jafnframt halda fast í tauminn á honum á sama tíma. Hesturinn hafi því ekki með neinu móti getað farið eftir því sem ákærði hafi viljað. Að lokum hafi hesturinn orðið alveg ruglaður á öllum þessum skipunum og ekki vitað hvort hann ætti að fara afturábak eða áfram og hafi hann þá stoppað. Ákærði hafi þá byrjað að lemja hestinn í höfuðið með svipunni fjórum til fimm sinnum á meðan hann sat á baki. Hesturinn hafi ekki farið áfram við höggin og hafi ákærði þá stigið af baki. Ákærði hafi þá tekið í tauminn á hestinum vinstra megin og nánast snúið hestinn niður. Hesturinn hafi verið með stangarmél og hafi greinilega komið mjög mikið átak á kjálka hestsins þegar ákærði hafi togað í vinstri tauminn. Þegar ákærði hafi losað takið hafi hesturinn náð að fóta sig. Ákærði hafi þá sett vinstri tauminn yfir hnakkann og skyndilega togað mjög fast í vinstri tauminn yfir hnakkann en ákærði þá staðið hægra megin við hestinn. Við þetta hafi höfuð hestsins sveigst alveg upp að hnakknum. Þannig hafi ákærði haldið hestinum föstum og síðan slegið hestinn 3 högg í andlitið með svipunni. Hann kvaðst hafa séð að hesturinn kipptist til við höggin og gat ekki forðað sér undan þeim. Stuttu seinna hafi ákærði stigið á bak og riðið af stað um hlaðið fram og til baka. Eftir stutta reið um hlaðið hafi hann stigið af baki og gengið fram fyrir hestinn. Þegar hann hafi verið kominn fram fyrir höfuð hestsins hafi ákærði slegið hestinn mörgum höggum með svipunni í höfuð og andlit. Hesturinn hafi hörfað undan höggunum. Ákærði hafi þá byrjað að slá hestinn í framfætur og hafi hann slegið hann nokkuð mörg föst högg. Að því búnu hafi ákærði gengið aftur með hestinum og gert sig líklegan til þess að fara á bak. Skyndilega hafi ákærði rekið hné sitt af öllu afli upp undir kvið hestsins og hafi hesturinn þá tekið skref til hliðar til að forðast árásarmanninn. Síðan hafi hann séð ákærða reka endann á svipuhaldinu af öllum kröftum undir nára hestsins með vinstri hendi um leið og hann steig í ístaðið og settist á bak hestinum. Ákærði hafi nú byrjað að ríða um hlaðið á Vatnsenda fram og til baka og sveigt hestinum sitt á hvað. Eftir þessar æfingar hafi ákærði stoppað og stigið af baki og sprett hnakknum af hestinum. Þegar hann var búinn að taka hnakkinn af hestinum hafi hann fellt hestinn í tvö skipti með því að snúa hann niður með taumnum. Þessa misþyrmingu ákærða á hestinum taldi Ó-kk-nf hafa staðið yfir um 30 mínútur.

Í skýrslu sinni hjá lögreglu sagðist ákærði ekki kannast við að hafa misþyrmt hestinum í umrætt skipti. Hann hafi verið að veita hestinum frekar grófa áminningu. Hesturinn hafi verið með kergju og hafi hann talið sig þurfa að gera eitthvað í málinu. Sér hafi fundist of harður dómur að fara með hestinn í sláturhúsið. Kergjan hafi lýst sér þannig að hesturinn hafi neitað að fara af stað og verið eins og frosinn. Hann kvaðst kannast við að hafa danglað með píski í höfuð og andlit hestsins en ekki barið hann af afli. Hesturinn hafi verið staður og hafi hann verið að reyna að koma honum af stað. Ákærði kannaðist við að hafa misst pískinn í götuna og hafa danglað í höfuð og andlit hestsins til þess að fá flóttaviðbrögð fram hjá honum og koma honum á hreyfingu. Þá hafi hann danglað í makka hestsins með flötum lófa en ekki með krepptum hnefa. Vel geti verið að hann hafi slegið hestinn í höfuðið og andlit þegar hann stóð fyrir framan hann en það hafi ekki verið með krepptum hnefa. Hann kannaðist ekki við að hafa rekið hnéð undir kvið hestsins þannig að hann hafi kippst við undan sparkinu. Hins vegar kannaðist hann við að hafa stjakað við hestinum með því að reka hné mitt í kviðinn á honum. Hann taldi það ekki hafa verið fautalegt. Spurður um hvort hann hafi slegið hestinn með krepptum hnefa í síðuna á meðan hann hafi haldið honum föstum svaraði ákærði því til að hann kannaðist við að hafa slegið hestinn með krepptum hnefa í síðuna en hesturinn hafi haft tækifæri til að forða sér. Hann kannaðist við að hafa sveigt háls hestsins til vinstri upp að hnakka með því að toga í tauminn en taldi sig ekki hafa togað fast. Hann kannaðist ekki við að hafa haldið höfði hestsins föstu á meðan hann hafi slegið hann í andlitið. Í lok skýrslugjafar hjá lögreglu var ákærða sýnd samantekt af myndbandsupptöku þeirri sem hér er til umfjöllunar. Er bókað hjá lögreglu að þar sjáist ákærði slá hestinn margítrekað í höfuð og andlit með píski og einnig krepptum hnefa. Einnig þar sem hann sést reka hné sitt mjög harkalega í kvið hestsins. Einnig þar sem hann sést slá hestinn með krepptum hnefa í síðu og þar sem hann sést sveigja höfuð hestsins aftur með vinstri síðu hans með taumnum, og þegar hesturinn var alveg fastur þannig, sjáist hann slá hestinn með písknum í höfuð og andlit og gætu höggin einnig hafa lent í augum hestsins. Í framhaldi var ákærði spurður um hvað honum hafi gengið til með þessum misþyrmingum á hestinum. Svaraði hann því til að hann ætlaði ekki að réttlæta þessa aðferðir sínar en neitaði því að þetta hafi verið misþyrmingar. Það sem honum hafi gengið til hafi verið að fá hestinn úr sporunum. Hann kvaðst neita því að höggin hafi lent í augum hestsins því þau hafi verið hnitmiðuð og lent í andliti hans. Hann kvað þetta ekki hafa verið misþyrmingu heldur grófa aðvörun sem kannski væri óafsakanleg.

Fram hefur verið lagður í málinu úrdráttur úr vefmiðlinum Hestafréttir þar sem fram kemur að blaðamaður hafi hringt í ákærða og spurt hann hvað honum hafi eiginlega gengið til með þeirri háttsemi sem sýnd hafi verið í þættinum Kompás á Stöð 2. Segir í fréttinni að ákærði hafi sagt að hann ætti sér engar málsbætur í þessu máli. Það sem sjáist á þessu myndbandi sé ekki fögur sjón og hann sjái mikið eftir þessu.

Með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 8. ágúst 2007 til hlutaðeigandi var tilkynnt að málið væri fellt niður. Af hálfu héraðsdýralæknis Gullbringu- og Kjósarumdæmis var krafist rökstuðnings með bréfi 15. ágúst 2007. Rökstuðningur var gefinn 21. ágúst 2007 og með bréfi héraðsdýralæknis var ákvörðun lögreglustjórans skotið til ríkissaksóknara 4. september 2007. Með ákvörðun ríkissaksóknara 5. október 2007 var ákvörðun lögreglustjóra um að fella málið niður felld úr gildi og lagt fyrir lögreglu að taka málið til áframhaldandi rannsóknar.

Tekin var lögregluskýrsla af D-kk-þgf B. Þ-kk-þgf 15. nóvember 2007 en hann tók viðtal við ákærða fyrir netsíðuna hestafréttir.is. Sagði hann að ákærði hefði greint á sama veg frá og fram kemur í fréttinni. D-kk-nf kvaðst hafa verið í hestamennsku allt sitt líf og þekkja töluvert mikið til tamninga. Sagði hann að kergja eða óhlýðni í hestum kæmi aðallega fram í því að hestarnir vildu ekki fara frá hesthúsunum. Kergja sé aðallega í eldri hestum en þessi umræddi hestur sé barnahestur, um 17 vetra gamall, og því ekkert óeðlilegt að kergja komi fram í honum. Til þess að ná kergju úr hestum þurfti að láta hestana finna að það sé gaman að fara í útreiðartúr. Þá sé gott að teyma þá lausa með í útreiðartúr og eftir þrjá til fjóra túra ætti öll kergja að vera úr sögunni. Aðalatriðið sé að hestinum finnist gaman að því sem hann er að gera.

Að beiðni lögreglunnar var dómkvaddur matsmaður 29. febrúar 2008 til að meta hvort að athafnir kærða hafi verið til þess fallnar að fara illa með hest, hrekkja hestinn eða meiða, hvort kærði hafi beitt viðurkenndum tamningaaðferðum gagnvart hestinum í umrætt sinn og að lokum hvort líklegt sé að umrædd háttsemi hafi haft andlegar eða líkamlegar afleiðingar á hestinn og einnig hversu alvarlegar afleiðingarnar hafi verið. Í matsgerð kemur m.a. fram að hesturinn sé fæddur 1994 frá Búlandi, Baldurshaga í Landeyjum. Hann hafi verið taminn 4ra-5 vetra. Niðurstaða matsmanns er að athafnir kærða hafi falið í sér illa meðferð á hestinum og hann hafi bæði verið hrekktur og meiddur. Það sem mest skeri í augu við að horfa á myndbandið sé hið algjörlega sambandsleysi milli hests og knapa. Hesturinn skilji ekki þær bendingar sem hann fái frá knapanum þar sem honum séu gefnar bæði hamlandi og hvetjandi bendingar samtímis, þ.e. annars vegar með taumhaldi og hins vegar með fótum. Í upphafi myndbandsins ríði knapinn hestinum á hægu fallegu tölti í rólegheitum átakalaust frá húsunum. Síðan snúi hann við heim að húsunum, stöðvi þar hestinn og missi pískinn. Þá fari hann af baki og byrji tilefnislaust að berja hestinn með pískinum í höfuðið. Telur matsmaðurinn þessa aðferð einfaldlega tilefnislausa misþyrmingu sem eigi ekkert skylt við tamningar né refsingar sem hesturinn geti skilið. Hestar hafi ekki þá rökhugsun að geta skilið barsmíðar með píski í andlit. Svar matsmannsins við þeirri spurningu hvort ákærði hafi beitt viðurkenndum tamningaaðferðum gagnvart hestinum í umrætt sinn er afdráttarlaust nei. Segir hann að nú til dags líðist engum tamningamönnum né öðrum hestamönnum að koma svona fram við nokkurt hross. Þá sé þess að geta að hesturinn sé fulltaminn 14 vetra hestur. Matsmaður segir í matsgerð sinni að engir líkamlegir áverkar séu á hestinum og sjón hafi ekki skaddast. Þá taldi matsmaður útilokað að meta andlegar afleiðingar hins meinta brots.

Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði ákærði að hann væri vanur hestamaður. Hann sagði að hann hafi ekki í umrætt sinn slegið heldur frekar danglað og það hafi ekki verið af afli. Hann hafi ekki ætlað að meiða hestinn. Þá kveðst hann ekki hafa sparkað undir kvið hestsins heldur aðeins stjakað við honum. Hann taldi að ekkert af því sem hann gerði hafi meitt hestinn. Hins vegar hafi þessi aðferð hans orðið til þess að hann hafi náð kergjunni úr hestinum að einhverju leyti. Hann taldi þessa aðferð vera til þess fallna að skila árangri. Ákærði sagði að rangt hafi verið haft eftir sér í Hestafréttum. Þessi hestur hafi verið í hans umsjá frá því að hann var tveggja til þriggja vetra. Ákærði kvaðst ekki hafa fellt hestinn með afli heldur hafi hesturinn lagst nokkuð mótþróalaus og sprottið síðan upp. Hann kvaðst hafa gert þetta vegna þess að hann hafi viljað ljúka þessari tamningu á jákvæðan hátt.

Matsmaðurinn G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf sagði fyrir dómi að áberandi hafi verið við skoðun myndbandsins að hesturinn hafi ekki skilið hvað knapinn vildi. Hesturinn hafi ekki vitað hvað gekk á. Taldi matsmaður að aðferð ákærða væri til þess fallin að auka kergju í hesti.

Vitnin Ó-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf skýrðu á sama veg fyrir dómi og hjá lögreglu.

II.

Ákærði hefur játað verknaðarlýsingu í ákæru að öðru leyti en því að hann telur sig ekki hafa beitt afli við þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Hann telur að þessi aðferð hans hafi skilað árangri og sé til þess fallin að ná kergju úr hesti.

Í málinu hefur verið dómkvaddur matsmaður, dýralæknir, til að leggja mat á það hvort ákærði hafi farið illa með og meitt hestinn í umrætt sinn. Matsmaður skoðaði myndband það sem er grundvöllur máls þessa og komst að þeirri niðurstöðu að háttsemi ákærða hafi ekkert átt skylt við tamningu eða sé til þess fallin að ná kergju úr hesti. Niðurstaða matsmanns er að ákærði hafi farið illa með hestinn og bæði hrekkt hann og meitt.

Það er álit dómsins að enginn vafi sé í málinu hvað þetta varðar. Augljóst er af myndbandinu að ákærði beitti afli er hann lamdi hestinn með píski í andlit og annars staðar í höfuð, sló hann með krepptum og flötum lófa og sparkaði með hægra hné undir kvið hrossins. Sök ákærða telst því sönnuð. Í 2. gr. laga nr. 15/1994 um dýravernd segir að óheimilt sé að hrekkja dýr eða meiða. Með háttsemi sinni hefur ákærði gerst brotlegur við þetta ákvæði dýraverndarlaga og samkvæmt 19. gr. sömu laga varðar brot gegn lögunum sektum eða fangelsi allt að einu ári. Ef brot er stórfellt eða ítrekað getur það varðað fangelsi allt að tveimur árum.

Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Refsing hans þykir hæfilega ákveðin 200.000 krónur í sekt og komi 14 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá dómsbirtingu.

Ákærði greiði kostnað sakarinnar sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hdl., 250.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Ákærði, H-kk-nf H-kk-nf, greiði 200.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 14 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef Þ-kk-ef hdl., 250.000 krónur.

G-kk-nf A-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómur Reykjaness 19.12.2008.