E-1060/2014

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar þann 12. desember 2014 um frávísunarkröfu stefnda, var höfðað með stefnu útgefinni 13. mars 2014 af G-kk-þgf B-kk-þgf Á-kk-þgf, Suðurgötu 88, 300 Akranesi, á hendur íslenska ríkinu vegna Samgöngustofu, Vesturvör 2, 200 Kópavogi, vegna Siglingastofnunar s.st.

I.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að endurútgefa atvinnuskírteini (Certificate of competency) – samkvæmt ákvæðum laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 til handa stefnanda handhafa skírteini nr. 4474, endurútgefið hinn 11. apríl 2013, til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi 65 brúttótonn eða minna án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða.

Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að endurútgefa atvinnuskírteini (Certificate of competency) – skírteini gefið út samkvæmt ákvæðum laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa, nr. 30/2007 til handa stefnanda, handhafa skírteinis nr. 4474, útgefið hinn 11. apríl 2013, til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi allt að 30 rúmlestir án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða.

Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnda verði gert að endurútgefa atvinnuskírteini til handa stefnda að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 10.000 krónur á dag að liðnum 30 dögum frá uppkvaðningu dóms í málinu.

Þá krefst stefnandi í báðum tilvikum málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, en málskostnaðarreikningur verði lagður fram við aðalflutning málsins ef til kemur.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara er krafist sýknu af öllum dómkröfum stefnanda.

Stefndi krefst þess í báðum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað eftir mati dómsins.

II.

Málsatvik

Stefnandi lauk þann 11. apríl 1992 bóklegu námi til þess að að öðlast skipstjórnarréttindi á skipi sem er 30 rúmlestir eða minna, skv. 7. gr. a-liðar laga nr. 112/1984 um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum

Stefnandi fékk síðan fyrst útgefið atvinnuskírteini A-1 þann 24. maí 1995 samkvæmt þágildandi lögum nr. 112/1984 um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum með gildistíma til 24. maí 2000. Skipstjórnarréttindi A-1 eru skilgreind þannig: „Skipstjóri á skipum 30 BRL eða minni í innanlandssiglingum/Master of vessels of 30 GRT or less on near-coastal voyages.“

Atvinnuskírteini stefnanda A-1 var endurútgefið þann 17. júlí 2006 með gildistíma til 17. júlí 2006 samkvæmt þágildandi lögum nr. 112/1984. Þau lög voru felld úr gildi með lögum nr. 30/2007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Nýju lögin tóku gildi 1. janúar 2008.

Síðasta atvinnuskírteini stefnanda var gefið út þann 11. apríl 2013 með gildistíma til 11. apríl 2018. Það var gefið út á grundvelli þeirra laga er þá giltu sem eru nr. 30/2007. Á skírteininu kemur fram að handhafi skírteinisins megi gegna stöðu skipstjóra á 30 brúttólesta skipi eða minna í innanlandssiglingum. Á atvinnuskírteininu kemur fram að það gildi ekki á farþega-, flutninga- og varðskipum.

Stefnandi ritaði Siglingastofnun Íslands bréf hinn 19. júní 2013 og fór þess á leit við stofnunina „að framangreint skírteini skírteinishafa nr. 4474, útg. hinn 11. apríl 2013, verði endurútgefið til handa skírteinishafa til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi 65 brúttótonn eða minna í innanlandssiglingum án takmarkana“ eins og það var orðað í bréfinu.

Með bréfi Samgöngustofu, dags. 22.7.2013, var beiðni stefnanda hafnað með svofelldum rökum:

„Um atvinnuskírteini til skipstjórnarstarfa á farþegaskipum fer hins vegar eftir lögum nr. 76/2001 og reglugerð nr. 416/2003. Ekki er að sjá að G-kk-nf hafi sótt um slíkt skírteini. Þeir sem eru lögmætir handhafar skírteinis til að vera skipstjóri á skipi sem er 30 rúmlestir eða minna eiga rétt á skírteini sem skipstjóri eða stýrimaður á skipi 65 brúttótonn eða minna í innanlandssiglingum, sbr. 2. mgr. 9. gr. laganna, enda uppfylli þeir að öðru leyti skilyrði þar um, t.d. um menntun og þjálfun, siglingatíma, o.fl. skv. 4. gr. laganna. Um menntun og þjálfun vísast ennfremur til 3. mgr. 9. gr. laganna, 9. gr. og V. viðauka reglugerðarinnar og laga um lögskráningu sjómanna.

Að fenginni umsókn G-kk-ef um skipstjórnarréttindi á farþegaskip og staðfestingu um að hann hafi lokið öryggisfræðslunámskeiði, námskeiði í hóp- og neyðarstjórnun og fjarskiptanámskeiði (ROC) verður G-kk-þgf gefið út atvinnuskírteini til skipstjórnar á farþegaskip.“

Mál þetta höfðaði stefnandi eins og að framan er rakið með stefnu útgefinni 13. mars 2013.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vill eigi una því að skipstjórnarréttindi hans séu einhliða og gegn vilja hans takmörkuð, en ekki komi fram neinar takmarkanir á farþegafjölda í skipstjórnarskírteinum sem útgefin hafa verið til handa stefnanda frá því að hann lauk prófi 1992 fyrr en við endurnýjun þann 11. apríl 2013. Þá hafi verið tekið fram í skírteini hans útg. nr. 4474 að atvinnuskírteinið gilti ekki á farþegaskipum og heldur ekki á flutninga- og varðskipum. Stefnandi vill ekki una því að skipstjórnarréttindi hans fyrir skip 30 brúttólestir og minna í innanlandssiglingum „gildi ekki á farþegaskipum“, þ.e. að honum sé ekki heimilt að sigla með farþega.

Lög nr. 112/1984 hafi verið í gildi þegar stefnandi öðlaðist fyrst skipstjórnarréttindi sín árið 1992 og í þeim lögum hafi ekki verið um neina takmörkun að ræða varðandi fjölda farþega. Þessi lög hafi verið felld úr gildi með lögum nr. 30/2007, en í bráðabirgðaákvæði laga nr. 30/2007 segi m.a.: „Þeir sem eru lögmætir handhafar skírteina samkvæmt lögum sem falla úr gildi við gildistöku laga þessara skulu halda réttindum sínum óskertum, enda fullnægi þeir öðrum kröfum laga þessara.“

Nú liggi fyrir að Samgöngustofa hafi staðfest, með útgáfu á skipstjórnarskírteini nr. 4474 til handa stefnanda þann 11. apríl 2013, að hann fullnægi öllum kröfum laga nr. 30/2007.

Stefnandi áréttar í þessu sambandi að í lögum nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningsskipa sem tóku gildi 1. júlí 2001, segi m.a. í 9. gr. „Eldri skírteini. Sá sem er lögmætur handhafi skírteinis samkvæmt lögum sem falla úr gildi við gildistöku þessara laga skal halda réttindum sínum óskertum, enda fullnægi hann öðrum kröfum laga þessara. Heimilt er að gefa út ný skírteini samkvæmt lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim í stað eldri skírteina, enda séu réttindi þeirra skírteinishafa í engu skert. Sá sem er lögmætur handhafi skírteinis til að vera skipstjóri í innanlandssiglingum á skipi sem er 30 rúmlestir eða minna skal öðlast rétt til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi 65 brúttótonn eða minna í innanlandssiglingum.“

Meðal annars með hliðsjón af framansögðu vill stefnandi ekki una því að við endurútgáfu atvinnuskírteinis hans skv. framansögðu þurfi hann að sæta takmörkunum þeim sem tilgreindar eru í skírteini hans útg. hinn 11. apríl sl. Um sé að ræða afturvirkar íþyngjandi takmarkanir fyrir stefnanda sem hann eigi ekki að þurfa að sæta skv. meginreglum stjórnsýsluréttar. Sem dæmi heimili endurbætt umferðarlög ekki takmörkun ökuréttinda þeirra sem voru með gamalt ökupróf fyrir fólksbifreiðar (B skírteini), sem gilti jafnframt til að aka vörubifreið allt að 5 tonn og farþegaflutningabifreið fyrir allt að 16 farþega án gjaldtöku.

Stefnandi kveðst hafa keypt bátinn Eldingu II, skipaskrárnúmer 1607, árið 1991 og standsett hann veturinn 1993-1994 fyrir farþegaflutninga. Hann hafi síðan hafið rekstur bátsins í ferðaþjónustu vorið 1994, aðallega í sjóstangveiði og hvalaskoðun. Stefnandi kveðst hafa fengið leyfi til að flytja sjö farþega með bátnum og hafa stundað ferðaþjónustu og siglt með farþega með farsælum hætti allt til ársins 2000. Meginástæður þess að stefnandi vilji ekki una því að skipstjórnarréttindi hans sæti framangreindri takmörkun vegna farþegaflutninga séu þær að hann hafi hug á að hefja ferðaþjónustu á ný og ráðast í að lengja bát sinn Eldingu II, en hann sé trefjaplastbátur með 114 kW VOLVO PENTA vél 5,44 Brl. og 4,86 Bt., 7,92 Nt., 7,92m að lengd og 2,5m að breidd. Hinar ólögmætu takmarkanir stefnda muni koma í veg fyrir þau áform hans verði þær ekki endurskoðaðar.

Varðandi lagarök vísar stefnandi m.a. til eftirgreindra brottfallinna laga svo og gildandi laga: Laga nr. 112/1984 með síðari breytingum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, laga nr. 30/7007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa, einkum 21. gr. laganna um gildistöku o.fl. – ákvæði til bráðabirgða, laga nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, einkum 9. gr. laganna.

Við flutning um frávísunarkröfu mótmælti stefnandi kröfunni og vísaði til 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um að öllum bæri réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur. Þá vísaði stefnandi jafnframt til 1. mgr. 24. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að stefnandi krefjist þess aðallega að stefnda verði gert skylt að endurútgefa atvinnuskírteini (certificate of competency) án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða. Stefnandi byggi aðalkröfu sína á lögum nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþega- og flutningaskipa, en varakröfu sína á lögum nr. 30/2007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Stefnandi haldi því fram að stefnda hafi verið óheimilt að takmarka skipstjórnarréttindi hans á þann hátt sem gert hafi verið. Þessu hafnar stefndi alfarið og krefst sýknu í málinu verði málinu ekki þegar vísað frá dómi.

Stefndi bendir á að kröfugerð stefnanda í málinu í heild sé ekki hæf til dómsálagningar. Í báðum tilvikum sé um að ræða ráðagerð um að dómstóll taki ákvörðun sem eigi undir framkvæmdavaldið að lögum. Mál af þessum toga sæti frávísun samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 436/2010 og máli nr. 137/2013. Þá bendir stefndi á að kröfur stefnanda séu of víðtækar enda felist í þeim að stefnandi fái útgefin skírteini ótímabundið að því er virðist, án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða. Réttarreglur kveði á um ýmiss konar takmarkanir nú eða kunni að gera það síðar. Kröfugerð sé því ekki svo ljós og ótvíræð að unnt sé að dæma um hana.

Stefndi Samgöngustofa fari samkvæmt lögum nr. 119/2012 um Samgöngustofu, sem er stjórnsýslustofnun samgöngumála. Fer stefndi með stjórnsýslu í samgöngumálum og eftirlit er lýtur meðal annars að siglingamálum, og hefur meðal annars það hlutverka að tryggja fullnægjandi öryggi og velferð sjófarenda.

Varðandi málskostnað þá vísar stefnandi til 21. kafla laga um nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Kröfugerð stefnanda lýtur að því að stefnda verði gert að endurútgefa atvinnuskírteini (Certificate of competency) – samkvæmt ákvæðum laga um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa nr. 76/2001 til handa stefnanda, handhafa skírteinis nr. 4474, endurútgefið hinn 11. apríl 2013, til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi 65 brúttótonn eða minna án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða og til vara að stefnda verði gert að endurútgefa atvinnuskírteini (Certificate of competency) – skírteini gefið út samkvæmt ákvæðum laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa, nr. 30/2007 til handa stefnanda, handhafa skírteinis nr. 4474, útgefið hinn 11. apríl 2013, til að vera skipstjóri eða stýrimaður á skipi allt að 30 rúmlestir án nokkurra takmarkana og/eða skilyrða.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi verið óheimilt að takmarka skipstjórnarréttindi hans á þann hátt sem gert var við endurútgáfuna.

Í 4. gr. laga nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa segir að Samgöngustofa gefi út alþjóðleg skírteini og áritanir samkvæmt lögunum. Skírteini skuli rituð á þar til gerð eyðublöð eftir fyrirmynd sem ráðuneytið ákveður og skulu þau vera bæði á íslensku og ensku. Útgáfa skírteina og áritanir skuli vera samkvæmt viðurkenndu gæðastjórnunarkerfi. Í 5. gr. laganna kemur fram að skírteini sem gefin séu út samkvæmt lögunum skuli gilda í 5 ár frá útgáfudegi og endurnýjun sé veitt til 5 ára í senn. Í 5. gr. er jafnframt mælt fyrir um skilyrði fyrir endurnýjun skírteina.

Á sama hátt er í 3. mgr. 8. gr. nr. 30/2007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa mælt fyrir um að Samgöngustofa gefi út skírteini til vélstjórnar- og skipstjórnarréttinda samkvæmt lögunum. Gildistími skírteina skv. lögunum er fimm ár frá útgáfudegi.

Stefndi Samgöngustofa fer samkvæmt 1. gr. laga nr. 119/2012 um Samgöngustofu, samgöngumála, með stjórnsýslu í samgöngumálum og eftirlit, er lýtur meðal annars að siglingamálum, og hefur meðal annars það hlutverk að tryggja fullnægjandi öryggi og velferð sjófarenda. Í 4. mgr. 1. gr. laganna segir að Samgöngustofa annist framkvæmd laga á þeim sviðum sem undir hana heyri, sbr. 2. mgr., samkvæmt nánari fyrirmælum þeirra laga.

Ákvarðanir sem stefndi tekur á grundvelli laga nr. 76/2001 og laga nr. 30/2007 eru stjórnvaldsákvarðanir. Samkvæmt því sem mælt er fyrir um í 60. gr. stjórnarskrárinnar skera dómstólar úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda og geta ógilt ákvarðanir framkvæmdarvaldshafa ef þeim er áfátt að formi og efni. Það leiðir hins vegar af þrískiptingu valdsins, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar, að almennt er það ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum eru falin með lögum og ógildanlegar kunna að vera eða gefa stjórnvöldum fyrirmæli um efnislegt innihald slíkra nýrra ákvarðana eins og kröfugerð stefnanda lýtur að í máli þessu. Samkvæmt því sem rakið hefur verið heyrir sakarefnið ekki undir dómstóla og er það því ekki á valdi dómstóla að gefa út eða mæla fyrir um útgáfu skírteinanna. Af þessu leiðir að engin stoð er fyrir kröfum stefnanda um dagsektir. Samkvæmt þessu og með vísan til 1. mgr. 24. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ber að vísa málinu frá dómi.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. sömu laga þykir rétt að stefnandi greiði stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðinn kvað upp Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, G-kk-nf B-kk-nf Á-kk-nf, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 kr. í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf