E-28/2016

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 3. maí 2017, er höfðað 18., 22. og 25. febrúar 2016 af K-kk-þgf I-kk-þgf og H-kvk-þgf S-kvk-þgf báðum til heimilis í Brekkusíðu 16 á Akureyri, á hendur L-kk-þgf H-kk-þgf, Fornagili 5, Akureyri, L&S verktökum ehf., Fornagili 5, Akureyri, L-kk-þgf M-kk-þgf E-kk-þgf, Munkaþverárstræti 35, Akureyri, G-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf, Urðargili 16, Akureyri, Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík. Stefndi L-kk-nf er jafnframt fyrirsvarsmaður stefnda L&S verktaka ehf.

Dómkröfur

Endanlegar dómkröfur stefnenda eru að stefndu L&S verktakar ehf., L-kk-nf H-kk-nf, L-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf, G-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf. verði dæmd til að greiða stefnendum in solidum 7.293.917 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 9. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. júní 2015, stefndi G-kk-nf B-kk-nf þó frá 22. febrúar 2016.

Þá krefjast stefnendur þess að stefnda Sjóvá-Almennar tryggingar hf. verði dæmt til að greiða stefnendum 6.888.600 krónur óskipt með öðrum stefndu.

Loks krefjast stefnendur málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndu krefjast öll sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnenda.

Í greinargerð kröfðust bæði stefndu L&S verktakar ehf. og G-kk-nf B-x-x frávísunar málsins en hvor féll frá kröfu sinni.

Undir rekstri málsins kröfðust stefnendur öðru sinni dómkvaðningar matsmanns. Stefndi G-kk-nf B-kk-nf mótmælti kröfunni og var henni hafnað með úrskurði.

Gengið var á vettvang 3. maí 2017.

Málavextir

Með kaupsamningi dags. 5. mars 2007 og innfærðum í þinglýsingabók 9. mars sama ár keypti stefnandi K-kk-nf af stefnda L&S verktökum ehf. húsið Brekkusíðu 16 á Akureyri, en húsið var þá í byggingu. Í kaupsamningnum segir að eignin seljist „rúmlega fokheld“ og sé seld samkvæmt fyrirliggjandi byggingarnefndarteikningu sem sé hluti samningsins. Kaupverð skyldi vera 21.320.000 krónur en hækka með vísitölu byggingarkostnaðar. Með afsali dags 18. október 2007 afsalaði stefndi L&S verktakar ehf. húsinu til stefnanda K-kk-ef. Í bæði kaupsamningi og afsali segir að afhendingardagur eignar sé 1. október 2006. Með afsali dags. 15. október 2008 og innfærðu í þinglýsingabók 12. desember sama ár afsalaði stefnandi K-kk-nf 50% eignarhluta í fasteigninni til stefnanda H-kvk-ef.

Húsið Brekkusíða 16 á Akureyri er einbýlishús á tveimur hæðum, byggt árið 2007. Húsið er byggt úr steinsteypu með bröttu timburþaki. Útveggir eru steyptir í frauðplastmót og eru múrhúðaðir að utan með „Sto Systemputs“ undirmúr og „Sto Stolit“ þar yfir en að innan með sementsbundnum múr. Múrhúðin mun þannig gerð að fyrst er dreginn upp um 10 til 12 mm þykkur undirmúr sem styrktur er með glertrefjaneti en yfir hann dreginn yfirmúr, um 3 mm þykkur, og myndar hann endanlega áferð.

Í aðaluppdrætti byggingarinnar, undirrituðum af hönnuði hússins, stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf, segir meðal annars: „Að utan verður húsið klætt STO-múrkerfi, en að hluta til flísalagt.“ Skipulags- og byggingarfulltrúi Akureyrarkaupstaðar samþykkti uppdráttinn 6. september 2006.

Í skjali sem nefnt er „Byggingarlýsing fyrir Brekkusíðu 16, Akureyri“, dags. 18. janúar 2006 og undirritað af stefnanda K-kk-þgf og stefnda L-kk-þgf fyrir hönd L&S verktaka ehf. segir meðal annars: „Húsið er steinsteypt með einangrunarmótum [...] einangrað og múrað að utan og málað öðrum lit.“

Með bréfum, dags. 11. september 2014, tilkynntu stefnendur stefndu L-kk-þgf, L-kk-þgf M-kk-þgf og G-kk-þgf B-kk-þgf að fram hefðu komið gallar á fasteigninni. Fælust þeir einkum í því að klæðningin utan á húsinu væri að skemmast. Mynduðust bólgur í múrhúðinni, hún losnaði frá húsinu og molnaði að lokum af. Hefði orðið vart við þetta á nokkurum stöðum á húsinu. Í bréfinu segir að á kostnað stefnenda hafi verið ráðist í aðgerðir til þess að draga úr tjóninu og hafi múrarameistari hússins verið fenginn til þess verks. Þrátt fyrir þetta hafi „að undanförnu“ borið á meiri skemmdum á klæðningu og múrhúð hússins og sé ljóst að tjónið sé umtalsvert. Ef að líkum láti þurfi að rífa klæðninguna af öllu húsinu, múra upp á nýtt og koma svo nýrri klæðningu á húsið. Sé fyrirhugað að afla matsgerðar dómkvadds matsmanns. Hinn 31. október 2014 rituðu stefnendur stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna ábyrgðartryggingar stefnda L-kk-ef og stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna ábyrgðartryggingar stefnda L-kk-ef M-kk-ef.

Með beiðni til héraðsdóms, dags. 14. október 2014, fóru stefnendur fram á dómkvaðningu matsmanns til að staðreyna „galla eða annmarka“ á fasteigninni, greina hvað væri til úrbóta og leggja mat á kostnað við lagfæringar á skemmdum. Til verksins valdist H-kk-nf S-kk-nf byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari.

Í málinu liggur matsgerð hins dómkvadda matsmanns, tímasett í desember 2014. Í matsgerð sinni segir hann meðal annars að við skoðun á útveggjum að utanverðu „sáust skemmdir á múrhúð allvíða. Skemmdir eru ofan við jarðvegsyfirborð á flestum hliðum, neðan við málmvatnsbretti undir gluggum, við úthorn og á flötum á suður-, austur-, og norðurhliðum. Skemmdirnar eru ýmist þannig að yfirmúr flagnar af undirmúrnum og ekki eru merki um að leifar af öðru laginu sitji eftir á hinu, eða að undirmúrinn blotnar upp og missir styrk sem marka má af því að mylja má hann sundur milli fingra og skera með vasahníf. Múrhúðin er blaut á þessum stöðum sem sjá má af því að hún er dökk. Þar sem engin ummerki eru sýnileg á veggjum virðist múrhúð þétt og hörð og ekki er hægt að stinga vasahníf í hana. Þar er múrhúðin ljós.“ Í matsgerðinni segir að árið 2013 hafi verið gert við skemmdir á múrhúð. Mest við jörð en á nokkurum stöðum ofar á veggjum. Í matsgerð er haft eftir stefnda G-kk-þgf B-x-x að „þá hafi múrinn verið með þeim hætti sem hann er nú þ.e. undirmúr verið blautur og haft lítinn styrk.“

Í matsgerð segir að skemmdir, sem séu á múrhúð á útveggjum, séu á stöðum þar sem rakaálag sé meira en á öðrum flötum og virðist sem múrhúðin þoli ekki rakaálagið á þeim stöðum, þó að á heilum flötum, þar sem vatn renni hindrunarlaust af, séu ekki skemmdir. Múrhúðin gangi niður fyrir jarðvegsyfirborð þar sem raki geti verið á múrnum auk þess sem vatn á yfirborði jarðvegs liggi að múrhúðinni. Málmáfellur séu við glugga og séu þær samsettar í honum. Við vatnshalla geti vatn komist undir málmáfellurnar og legið á múrhúðinni. Sama eigi við um samskeyti á málmáfellum á vatnshöllum á efri hæð hússins. Við horn sé að jafnaði aukið rakaálag vegna vinds en auk þess geti vatn runnið af áfellum á þakbrún og niður horn.

Í matsgerð segir að í upplýsingum framleiðanda múrhúðarinnar komi fram að múrinn innihaldi sement, kalk, sand og kalksteinsmjöl. Bindiefni í múrnum sé sement og kalk en ekki komi fram hvert hlutfall kalks sé. Yfirmúrinn sé úr steinefnum og lífrænum efnum en nánar sé það ekki tilgreint. Matsmaður hafi aflað þeirra upplýsinga hjá seljanda múrhúðarinnar að Sto múrkerfi hafi verið notuð á Íslandi í meira en tuttugu ár. Þá hafi verið staðfest að skemmdir hafi komið fram á öðrum húsum og hafi ýmsar mögulegar ástæður verið raktar fyrir því. Þá hafi verið bent á að yfirmúrnum væri ætlað að verja undirmúrinn fyrir vatni.

Í matsgerð segir frá því að í handriti að námsgagni fyrir múrsmíði, Múr og múrkerfi, sem Múrarafélag Reykjavíkur, Múrarameistarafélag Reykjavíkur og Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins hafi gefið út árið 1995, segi meðal annars: „Á Íslandi er sementið algerlega ríkjandi. Kalk er þó notað að vissu marki með sementinu, en eingöngu í innimúr.“ Matsmaður segir að kalk sé ólíkt sementi að því leyti að það harðni ekki í vatni og blotni upp og missi styrk liggi vatn á því. Hér á landi sé það notað með sementi og þá fyrst og fremst til að mýkja blönduna til notkunar innandyra. Kalk dragi úr styrk og veðrunarþoli múrblöndu. Mótstaða múrs gegn slagregni minnki með notkun kalks og skýri það meðal annars hvers vegna kalk sé talið óheppilegt í múr utanhúss hér á landi.

Í matsgerð segir frá því að í skýrslu Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins, Múreinangrunarkerfi – ástandskönnun, útg. 1993, segi meðal annars: „Helstu veikleikar Sto múreinangrunarkerfisins [eru þeir] að önnur tegundin af undirmúr kerfisins er vatnsdrægur [sic] og vill múrinn mýkjast upp og bólgna í vætutíð og eru rakaskemmdir við jörð nokkuð algengar. Á meðan ástand[i] hans er þannig varið er hann mjög viðkvæmur.“

Í matsgerð segir að við skoðun á húsinu hafi ekki verið hægt að sjá annað en að frágangur væri með eðlilegum hætti. Þannig hafi áferð verið jöfn og faglega unnin og þykkt múrsins eðlileg miðað við fyrirmæli framleiðanda. Ekki hafi verið hægt að sjá við skoðun hvort vatnsnotkun í múrblöndu hafi verið eðlileg eða veðuraðstæður heppilegar þegar verkið hafi verið unnið. Upplýsingar Veðurstofu Íslands bendi hins vegar til að veðuraðstæður hafi verið heppilegar.

Matsmaður segist í matsgerð hafa gert einfalda prófun á sýni sem tekið hafi verið úr vegg á bílskúr. Kantur sýnisins hafi verið látinn standa á kafi í vatni um hríð en þá hafi vatn sýnilega dregist upp í sýnið, um sjö til átta cm. Þá hafi sýnið verið lagt á kaf í vatn og þá fljótlega verið hægt að mylja búta úr sýninu milli fingra. Af þessu ætli matsmaður að múrinn þoli ekki að blotna, jafnvel um skemmri tíma. Frjósi múrinn megi búast við auknu niðurbroti, þó það hafi ekki verið kannað.

Matsmaður segist telja ómögulegt að búa til skel eða kápu á hús sem verði algerlega vatnsheld. Alltaf verði staðir þar sem veikleikar séu í frágangi, auk þess sem sprungur geti myndast í múr. Auk þess séu engin verk gallalaus. Því muni vatn komast inn í múrkápuna og bleyta undirmúrinn sem missi við það styrk.

Í matsgerð segir að reynsla af svokölluðum múreinangrunarkerfum, sem samsett séu af einangrun sem fest sé á berandi útveggi og múrhúðuð, hafi verið misjöfn hér á landi. Líkja megi múrhúð Brekkusíðu 16 við múreinangrunarkerfi þar sem hún sé sett á einangrun. Mörg kerfi hafi verið á markaði hér um lengri eða skemmri tíma. Matsmanni sé ekki kunnugt um neitt kerfi sem reynst hafi laust við vandkvæði. Skemmdir sem komið hafi fram séu af ýmsum toga og komi fram eftir stuttan tíma eða lengri. Almennt virðist múrkerfi þurfa meira og tíðara viðhald en til dæmis múrhúðaður steyptur veggur.

Í matsgerð segir að ástand múrhúðar hússins sé þannig að telja megi víst að endurgera þurfi stóran hluta hennar og allan yfirmúr til að jafna áferð. Líkur séu hins vegar til að múrhúðin muni engu að síður skemmast með svipuðum hætti og því sé það haldlítil viðgerð enda muni raki áfram ganga í múrinn. Önnur leið sé að fjarlægja múrhúðina alla og múra að nýju og þá með öðru efni sem ekki sé jafn viðkvæmt fyrir raka, til dæmis sementsbundin múrhúð. Ekki sé þó hægt að fullyrða að slíkt verði án vandkvæða og verði að gera ráð fyrir að sprungur myndist í múrhúðinni. Óvíst sé að hægt verði að ná niður múrnum án þess að einangrun skemmist og þurfi þá nýja einangrun þar. Enn væri önnur leið sú að klæða húsið að utan með loftræstri klæðningu yfir múrhúðina.

Í matsgerð segir að ekkert hafi komið fram við skoðun á þaki sem bendi til þess að hönnun eða frágangi þaks sé ábótavant, annað en að þakrennur séu blikklæddar en ekki dúklagðar. Rennurnar séu litlar og erfitt eða ómögulegt að bræða í þær asfaltdúk eins og ætla megi að átt hafi að gera, sbr. texta á deiliteikningu. Ekki hafi orðið vart við leka undan þakköntum sem bent gæti til þess að þakrennur lækju og engin merki hafi sést um það við skoðun.

Matsspurningar

Í matsbeiðni voru matsspurningar þessar:

„I. Eru skemmdir á múrhúð og/eða ytra byrði fasteignar matsbeiðenda að Brekkusíðu 16, Akureyri?

II. Ef svarið við spurningu I. er jákvætt, er þess óskað að matsmaður leggi frekara mat á neðangreind atriði:

ii. Í hverju felast skemmdirnar[?]

iii. Hver er ástæða og orsakir þess að múrhúð og/eða ytra byrði er skemmd[?]

iv. Er verklag og frágangur múrhúðar eðlilegur og í samræmi við:

a. Leiðbeiningar framleiðanda

b. Kröfur um fagleg vinnubrögð og frágang

v. Hvaða leiðir eru færar til úrbóta[?]

vi. Telur matsmaður hönnun eða frágang þaks og burðarvirkis hafa haft áhrif á þær skemmdir sem orðið hafa á múrhúð hússins[?]

a. Þess er óskað að matsmaður skoði og meti þetta sérstaklega og geri nákvæma grein fyrir því hvort hönnun og uppsetning þaks hafi áhrif á múrhúð og hvort um forsvaranlega hönnun, uppsetningu og frágang sé að ræða.

b. Matsmaður leggi mat á í þessu samhengi hvort hönnun sé ábótavant eða hvort að uppsetning og frágangur eigi sök á skemmdunum.

viii. Hver er kostnaðurinn við úrbætur[?] Óskað er sundurliðunar á kostnaði og aðgreiningar á milli efnisþátta og vinnuliða og virðisaukaskatts.“

Í matsgerð sinni svarar matsmaður spurningu I svo: „Múrhúð á útveggjum hússins er skemmd þar sem raki liggur á henni og kemst undir yfirmúrinn en hripar ekki viðstöðulaust af. Þetta er við jörð þar sem múrhúðin gengur niður fyrir jarðvegsyfirborð, við vatnshalla þar sem samskeyti eru á málmvatnsbrettum og við úthorn þar sem rakaálag er meira m.a. vegna vatns á þakbrúnum. Undirmúr hefur misst styrk og yfirmúr flagnar af.“

Til svars við spurningu II.ii vísar matsmaður til svars við fyrstu spurningu. Matsmaður svarar spurningu II.iii svo að hann telji ástæðu skemmda vera þá að múrhúðin þoli ekki að vera rök eða blaut um lengri tíma sem stafi af því að kalk sé í henni.

Spurningum II. iv. a og b svarar matsmaður svo: „Ekkert kom fram við skoðun á múrhúð sem bent gæti til þess að frágangur hafi ekki verið í samræmi við fyrirmæli framleiðanda eða fagleg vinnubrögð og frágang sem fyrirskrifaður var.“ Spurningum II vi. a og b svarar matsmaður svo: „Skemmdir á múrhúð stafa ekki af hönnun, gerð eða frágangi þaks heldur af því að múrhúðin þolir ekki íslenskt veðurfar.“ Loks metur matsmaður hver verði hæfilegur kostnaður til úrbóta. Er niðurstaða hans sú að kostnaðurinn nemi 7.873.000 krónum með virðisaukaskatti.

Málsástæður og lagarök stefnenda

Stefnendur segjast byggja á því að fasteign sín, Brekkusíða 16, standist ekki þær kröfur sem þau hafi með réttu mátt gera til ástands, eiginleika, gæða og búnaðar hennar og að þau eigi rétt til skaðabóta, sbr. 43. gr. laga nr. 40/2002. Um sé að ræða nýja fasteign sem ætla verði að standist þær almennu kröfur sem gera megi til slíkra fasteigna enda hafi frágangur hennar og hönnun virst eðlileg og í samræmi við það sem að almennt megi ætla. Hinar almennu forsendur sem stefnendur hafi gengið út frá hafi verið þær að fasteign þeirra væri í lagi en stefnendur hafi fyrst orðið vör við gallana fimm árum eftir að eignin hafi verið afhent þeim ný.

Stefnendur segja dómkröfur sínar byggðar á niðurstöðu dómkvadds matsmanns sem skilað hafi matsgerð í desember 2014. Af niðurstöðu matsgerðarinnar megi ráða að efnisval og þar með hönnun á klæðningu útveggja hússins, af hálfu stefndu L-kk-ef M-kk-ef og L-kk-ef, hafi hvorki verið í lagi né í samræmi við ákvæði þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og að fasteignin sé gölluð í skilningi 18. og 19. gr. laga nr. 40/2002. Stefnendur segjast telja að ábyrgð verði einnig felld in solidum á múrarameistara hússins, stefnda G-kk-þf B-kk-þf, en hann hafi vegna reynslu sinnar og sérþekkingar sem múrari mátt gera sér grein fyrir að efni það, sem notað hafi verið til frágangs utan á húsinu, hafi ekki hentað til þeirra nota svo sem nú hafi komið í ljós. Þá segjast stefnendur telja að orsakatengsl séu milli háttsemi byggingarstjóra, hönnuðar, múrarameistara og þeirra aðila sem þeir beri ábyrgð á og alls þess tjóns sem orðið hafi. Með matsgerð sé sannað að gallar séu til staðar á múrhúð fasteignarinnar og þeir séu sennilega afleiðing þess að á húsið hafi verið valið múrkerfi sem ekki henti íslenskum aðstæðum og ekki þoli raka og bleytu nægilega vel. Þannig verði að telja sannað að það tjón sem orðið hafi sé sennilega afleiðing þeirra vinnubragða sem fundið sé að í matsgerð og leitt hafi til alls þess tjóns sem um sé að tefla.

Stefnendur segjast hafa reynt að takmarka tjón sitt með því að hafa áður haft samband við múrarameistara hússins og gera honum viðvart um gallana. Múrarameistarinn hafi gripið til aðgerða sem ekki hafi nægt til að lagfæra eða stöðva skemmdir. Hafi skemmdir svo enn aukist frá því sem verið hafi þegar matsmaður hafi unnið mat sitt.

Stefnendur segja að heildarkostnaður vegna endurbóta þeirra galla sem matsmaður geri grein fyrir í matsgerð sinni nemi 7.873.000 krónum með virðisaukaskatti. Séu dómkröfur stefnenda miðaðar við þetta.

Stefnendur segja kröfur sínar byggðar á því að vegna athafna eða athafnaleysis byggingarstjóra, hönnuðar, múrara og verktaka hafi orðið atburðarás sem leitt hafi til tjóns á múrkerfi fasteignarinnar eins og lýst sé í matsgerð. Þannig sé á því byggt að umsjón byggingarstjóra yfir verkinu og hönnun aðalhönnuðar hafi verið ábótavant og því hafi það tjón orðið sem um ræði. Múrarameistari beri, stöðu sinnar vegna, reynslu og sérþekkingar, einnig ábyrgð á því að til frágangs hafi valist múrkerfi sem ekki hafi hentað frágangi húss stefnenda. Í matsgerð sé talið ljóst hverjir gallarnir séu og hverjar ástæðurnar fyrir þeim séu. Þannig segi í matsgerð að skemmdir sjáist all víða á múrhúð. Skemmdir séu ofan við jarðvegsyfirborð á flestum hliðum neðan við málmvatnsbretti undir gluggum, við úthorn og á flötum á suður-, austur- og norðurhliðum. Skemmdirnar séu ýmist þannig að yfirmúr flagni af undirmúrnum og ekki séu merki um að leifar af öðru laginu sitji eftir á hinu eða undirmúrinn blotni upp og missi styrk sem marka megi af því að mylja megi hann sundur milli fingra og skera með vasahnífi. Múrhúðin sé blaut á þessum stöðum sem sjá megi af því að hún sé dökk. Ekki sé hægt að stinga vasahnífi í múrhúðina þar sem engin sýnileg ummerki séu á veggjum enda virðist múrhúðin þar þétt og hörð.

Stefnendur segja að matsmaður fjalli og um múrkerfi það sem notað hafi verið á húsið. Við skoðun fasteignarinnar í matsferlinu hafi stefndi G-kk-nf B-kk-nf upplýst að múrkerfið á húsinu væri þannig að undirmúr væri Sto Systemputs sem dregin sé upp á frauðplasteinangrun, sem séu frauðplastmótin sem veggirnir séu steyptir í. Þar á komi grunnur Sto Putsgrund og þá yfirmúr Sto Stolid. Þá komi fram í matsgerð að skemmdir séu tvenns konar, annars vegar skilji yfirmúr sig frá undirmúrnum og hins vegar missi undirmúrinn styrk og brotni upp. Sennilegt sé að yfirmúr skilji sig frá undirmúrnum vegna ónógs styrks undirmúrs og þá vegna þess að hann hafi misst styrk.

Stefnendur segja að matsmaður fjalli um efnainnihald múrsins. Í upplýsingum framleiðanda komi fram að múrinn innihaldi sement, kalk, sand og kalksteinsmjöl. Bindiefni í múrnum sé sement og kalk en ekki komi fram hve mikið hlutfall kalks sé. Yfirmúrinn sé úr steinefnum og lífrænum efnum en ekki nánar tilgreint. Stefnendur segja matsmann hafa sent fyrirspurn til BM Vallár hf. sem nú selji Sto múrvörur. Í svari tæknilegs ráðgjafa fyrirtækisins, dags. 2. desember 2014, komi fram að ekki sé vitað hvort kerfið hafi verið vottað af Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins. Þá komi einnig fram að undirmúrinn sé „mjög kalkríkur“ en ekki sé vitað um hlutföllin. Matsmaður hafi síðan fengið þær upplýsingar hjá yfirverkfræðingi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands að ekki hafi verið gerð úttekt á múrnum svo honum væri kunnugt um. Stefnendur segja að því byggi þeir á því að umrætt múrkerfi standist ekki þær kröfur sem til þess séu gerðar samkvæmt 120. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og þá ekki 118. gr. sömu reglugerðar. Ekki virðist vera vottun frá Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins eða Nýsköpunarmiðstöð vegna múrkerfisins, alltjent hafi söluaðili múrkerfisins ekki lagt fram slíka vottun og verkfræðingur Nýsköpunarmiðstöðvarinnar hafi samkvæmt matsgerð heldur ekki vitað til þess að slík vottun hafi verið gefin út.

Stefnendur segja matsmann vísa til handrits að námsgagni fyrir múrsmíði, „Múr og múrkerfi“, útgefnu af Múrarafélagi Reykjavíkur, Múrarameistarafélagi Reykjavíkur og Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins árið 1995. Þar segi meðal annars: „Á Íslandi er sementið algjörlega ríkjandi. Kalk er þó notað að vissu marki með sementinu, en eingöngu í innimúr“. Þá segi matsmaður eftirfarandi: „Kalk er ólíkt sementi að því leyti að það harðnar ekki í vatni og blotnar upp og missir styrk ef vatn liggur á því. Hér á landi er það notað með sementi og þá er aðalhlutverk þess að mýkja blönduna til notkunar innandyra. Kalk dregur úr styrk og veðrunarþoli múrblanda. Mótstaða múrs gegn slagregni minnkar með notkun kalks og skýrir m.a. hvers vegna kalk er talið óheppilegt í múr utanhúss hér á landi“. Stefnendur segja að matsmaður vitni og í skýrslu Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins, „Múreinangrunarkerfi-ástandskönnun“, frá árinu 1993, en þar segi meðal annars: „Helstu veikleikar Sto múreinangrunarkerfisins er sá að önnur tegundin af undirmúr kerfisins er vatnsdrægur [sic] og vill múrinn mýkjast upp og bólgna í vætutíð og eru rakaskemmdir við jörð nokkuð algengar. Á meðan ástand hans er þannig varið er hann mjög viðkvæmur“.

Stefnendur segja að matsmaður telji ekki að gallarnir séu að völdum frágangs á húsinu og virðist sem frágangur hafi verið með eðlilegum hætti. Áferð hafi verið jöfn og faglega unnin og þykkt múrs eðlileg miðað við fyrirmæli framleiðandanna, þó sé tekið fram að ekki hafi verið hægt að sjá við skoðun hvort vatnsnotkun í múrblöndu hafi verið eðlileg eða veðuraðstæður heppilegar þegar verkið hafi verið unnið. Stefnendur segjast byggja kröfur sínar á hendur múrarameistara á því að hann, vegna sérþekkingar sinnar og fagmenntunar og sem múrarameistari verksins, hafi átt að gaumgæfa, vita og koma í veg fyrir að umrætt múrefni yrði borið á húsið svo sem ætla verði að góður og gegn múrarameistari hefði gert. Hafi stefnendur að þessu leyti mátt leggja traust sitt á sérþekkingu múrarameistarans. Stefnendur segjast byggja á því að með slíkri háttsemi og athafnaleysi hafi múrarameistarinn bakað sér, ásamt öðrum stefndu, skaðabótaábyrgð á grundvelli almennu sakarreglunnar í skaðabótarétti. Við mat á saknæmi háttseminnar eða athafnaleysi múrarameistara verði að leggja til grundvallar sjónarmið um sérfræðiábyrgð enda hafi verið leitað til hans vegna sérkunnáttu hans.

Stefnendur segja að í matsgerð fjalli matsmaður um prófun á sýni sem tekið hafi verið úr vegg á bílskúr. Kantur sýnisins hafi verið látinn standa í vatni um hríð en þá hafi vatn sýnilega dregist upp í sýnið um 7-8 cm. Þá hafi sýnið verið lagt á kaf í vatn og fljótlega hafi verið hægt að mylja búta úr sýninu milli fingra. Matsmaður dragi af þessu þá ályktun að múrinn þoli ekki að blotna, jafnvel í skamman tíma. Þá megi búast við auknu niðurbroti frjósi múrinn.

Stefnendur segja að í niðurlagi umfjöllunar matsmanns komi eftirfarandi fram: „Þessi frágangur eða gerð þakkanta er ekki valdur að því að múrhúðin hefur skemmst, heldur þolir múrhúðin ekki að blotna og þolir því [sic] íslenskt veðurfar. Múrinn virðist missa styrk ef hann er rakur um lengri tíma. Almennt verður að gera ráð fyrir því að útveggir á Íslandi verði fyrir mikilli veðrun og slagregni og þurfa að standast það með eðlilegum hætti í samræmi við gr. 118 í byggingarreglugerð nr. 441/1998. sem var í gildi þegar húsið var byggt“. Stefnendur segja að matsmaður telji þannig að efnisval og eiginleikar þess múrkerfis sem notast hafi verið við sé grunnorsök þeirra galla sem fram hafi komið á útveggjum hússins. Vísi hann til 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 sem hafi verið í gildi þegar húsið var byggt en þar segi að hús og mannvirki skuli jafnan gerð úr haldgóðum og hentugum byggingarefnum sem þoli íslenskt veðurfar og þá áraun sem ætla megi að húsið eða mannvirkin verði fyrir.

Stefnendur segja að í 1. lið niðurstöðukafla matsgerðar segi um skemmdir á fasteigninni að múrhúð á útveggjum hússins sé skemmd þar sem raki liggi á henni og komist undir yfirmúrinn en hripi ekki viðstöðulaust af. Þetta sé við jörð þar sem múrhúðin gangi niður fyrir jarðvegsyfirborð, við vatnshalla þar sem samskeyti séu á málmvatnsbrettum og við úthorn þar sem rakaálag sé meira, meðal annars vegna vatns af þakbrúnum. Undirmúr hafi misst styrk og yfirmúr flagnað af. Stefnendur segja að í niðurstöðukafla matsgerðar, liði II.ii, segist matsmaður telja ástæðu skemmda vera að múrhúðin þoli ekki að vera rök eða blaut um lengri tíma sem stafi af því að kalk sé í henni. Þá segi í liði II.vi.ab að skemmdir á múrhúð stafi ekki af hönnun, gerð eða frágangi þaks heldur af því að múrhúðin þoli ekki íslenskt veðurfar. Stefnendur segjast telja að þannig sé sannað með matsgerð að tjónið sem orðið hafi sé sennilega afleiðing þeirra vinnubragða sem viðhöfð hafi verið við hönnun á byggingu fasteignarinnar. Efnisval hönnuðar hafi verið rangt jafnvel þótt fram komi í matsgerð að ekkert hafi verið athugavert við hönnun að öðru leyti og að byggingarstjóri hafi ekkert hafst að þrátt fyrir að ætla megi að sú vitneskja, sem fram komi í námsgögnum sem matsmaður hafi vitnað til og í skýrslu Rannsóknarnefndar byggingariðnaðarins frá 1993, sé til staðar hjá þessum aðilum. Þrátt fyrir að nokkuð sé síðan gögn þessi hafi verið gefin út gefi nýjar upplýsingar frá söluaðila efnisins það enn til kynna að múrinn sé mjög kalkríkur og því verði að ætla að forsendur þær sem fyrir hendi hafi verið við útgáfu gagnanna á sínum tíma séu enn til staðar. Stefnendur segja að það tjón sem fram hafi komið á fasteigninni og sannað sé með matsgerð sé bein afleiðing athafna og athafnaleysis hönnuðar, byggingarstjóra og múrara. Á þessu beri stefndu óskipta ábyrgð.

Stefnendur segjast byggja kröfu sína á hendur öllum stefndu á almennu sakarreglu skaðabótaréttarins. Ennfremur byggi þeir kröfur sínar á því að um galla sé að ræða í skilningi 18. og 19. gr. laga nr. 40/2002 sem stefndu beri ábyrgð á, sbr. m.a. 20., 37., 41. og 43. gr. laganna. Þá segjast stefnendur byggja á því að gallana og umfang þeirra megi ekki að neinu leyti rekja til stefnenda sjálfra. Eftir standi að stefnendum hafi verið seld fasteign sem ekki standist þær kröfur sem sanngjarnt og eðlilegt sé að gera til nýrra fasteigna sem ætlaðar séu til búsetu að því er byggingarefni og efnisval á útveggjum varði.

Stefnendur segja að í ljósi umfangs þeirra galla sem um sé að tefla og þess að stefnendur telji ljóst að bæði byggingarstjóri, hönnuður og múrarameistari hafi haft aðkomu á ákvarðanatöku hvað varði hentugt byggingarefni fasteignarinnar, sé á því byggt að stefndu L-kk-nf, L-kk-nf M-kk-nf og G-kk-nf B-kk-nf beri óskipta ábyrgð á því tjóni sem um sé að ræða með vísan til meginreglna fasteignakaupalaga um vanefndir seljanda auk hinnar almennu sakarreglu skaðabótaréttarins.

Stefnendur segja matsmann taka fram í matsgerð að hann telji ómögulegt að búa til skel eða kápu á hús sem verði algjörlega vatnsheld. Alltaf séu staðir þar sem veikleikar séu í frágangi, svo sem við glugga, hurðir og horn auk þess sem sprungur geti myndast í múr. Þá séu engin verk þannig að ekki sé á þeim frávik eða gallar sem séu innan eðlilegra marka. Vatn muni því komast inn í múrkápuna og bleyta undirmúrinn sem missi við það styrk. Þrátt fyrir þetta sé ljóst að það að velja efni í klæðningu útveggja hússins sem sökum efnainnihalds þoli ekki raka og vatn sé alvarleg vanræksla af hálfu hönnuðar og sömuleiðis byggingarstjóra og múrarameistara sem hvorki hafi hafst að né gert athugasemd við efnisvalið.

Stefnendur segjast byggja á því að stefndi L-kk-nf, sem skráður byggingarstjóri, beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnenda með því að hafa vanrækt skyldur sínar samkvæmt II. kafla byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sem gilt hafi þegar framkvæmdir hafi staðið yfir. Segjast stefnendur í þessu samhengi sérstaklega vísa til 32. gr. byggingarreglugerðarinnar og 51. gr. laganna.

Stefnendur segja byggingarstjóra bera ábyrgð á athöfnum sínum og athafaleysi. Niðurstaða matsgerðar sé sú að skemmdir á útveggjum hússins megi rekja til þess að múrhúðin þoli ekki að vera rök eða blaut um lengri tíma sem stafi af því að í henni sé kalk. Stefnendur segja að sé miðað við umfjöllun um matsgerð hér að framan megi ætla að byggingarstjóra, sem fagaðila, hafi átt að vera kunnugt um hvaða efni væri hentugt að nota til klæðningar útveggja umræddrar fasteignar miðað við íslenskar aðstæður en honum beri sérstaklega að gæta að því samkvæmt 118. gr. byggingarreglugerðar. Jafnvel þótt óljóst sé hvert kalkinnihald múrblöndunnar sé, sé ljóst af framangreindum gögnum, skýrslu Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins frá 1993 og námsritinu Múr og múrkerfi frá 1995, að kalkblandað múrverk hafi að minnsta kosti frá árinu 1993 ekki verið talið henta til annars en innimúrs sökum þess að slíkar blöndur dragi í sig vatn. Vart verði talið að það hafi breyst í áranna rás þar sem staðfest hafi verið með matsgerð dómkvadds matsmanns að efnainnihald undirmúrsins sé kalkríkt og það sé ástæðan fyrir því að múrinn dragi í sig vatn og missi styrk.

Stefnendur segja að það að umrætt múrkerfi hafi verið notað hér á landi í langan tíma breyti á engan hátt ábyrgð byggingarstjóra. Ljóst sé á gögnum málsins að gallar eins og þeir sem fram hafi komið á fasteign stefnenda sé ekki einsdæmi og hafi verið þekktir, að minnsta kosti frá gerð skýrslu Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins frá 1993. Þá séu eiginleikar og efnainnihald múrsins í samanburði við annan múr einnig þekkt og þannig hafi mátt búast við því að undirmúrinn þyldi ekki íslenska veðráttu og fram gætu komið skemmdir í múrnum fyrr en ef notuð hefði verið önnur tegund múrkerfis eða klæðningar. Byggingarstjóra hafi þannig verið skylt að gera athugasemdir við efnisval hönnuðar til klæðningar á útveggi fasteignarinnar.

Stefnendur segjast telja ljóst að um rangt efnisval hafi verið að ræða við val á klæðningu fasteignar þeirra. Jafnvel þótt það sé hönnuður sem velji efnið sem nota skuli í verkið sé ljóst að notast hafi verið við efni sem bersýnilega hafi verið óhentugt til notkunar í tilgreinda framkvæmd og að byggingarstjóri hafi ekki gert athugasemdir við það. Með þessu falli á byggingarstjóra sjálfstæð sakarábyrgð þar sem hann hafi með athafnaleysi sínu samþykkt rangt efnisval sem sýnt hafi verið fram á að ekki hentaði í verkið og hafi það átt að vera honum ljóst frá upphafi vegna þekkingar hans og reynslu. Þannig séu skilyrði almennu sakarreglunnar fyrir skaðabótaábyrgð byggingarstjóra uppfyllt. Athafnir eða athafnaleysi standist ekki þær kröfur sem gerðar verði til góðs og gegns byggingarstjóra um að tryggja að frágangur og efnisval við húsbyggingu sé forsvaranlegt og henti til fyrirætlaðra nota. Ekki séu fyrir hendi neinar hlutlægar refsileysisástæður [sic] sem undanskilji byggingarstjóra skaðabótaábyrgð. Ábyrgð hans sé víðtæk og byggð á því að hann hafi yfirumsjón með því verki sem honum sé falið og sjái ekki aðeins til þess að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir heldur hafi sú lína einnig verið lögð í dómafordæmum að í skyldum byggingarstjóra felist einnig að hann sjái til þess að byggt sé í samræmi við tæknilegar og faglegar kröfur og framkvæmdin sé að því leytinu fullnægjandi.

Stefnendur segja sömu málsástæður gilda að breyttu breytanda um múrarameistara verksins, stefnda G-kk-þf B-kk-þf. Byggt sé á því sérstaklega gagnvart honum að á honum hvíli sú skylda að sjá til þess að ekki séu notuð önnur efni en þau sem henti til þess sem þau séu almennt ætluð. Þá sé á því byggt að stefndi G-kk-nf B-kk-nf hafi, ásamt stefndu L-kk-þgf og L-kk-þgf, komið að efnisvali eða að minnsta kosti borið ábyrgð á því að notast hafi verið við efni sem ekki henti til þeirra nota sem það var ætlað.

Stefnendur segjast byggja á því að stefndi L-kk-nf og hið stefnda félag L&S verktakar ehf. beri ábyrgð og séu bótaskyld vegna allra galla og alls tjóns á fasteign stefnenda sem leitt hafi verið í ljós með matsgerð á grundvelli 6. gr. og 2. mgr. 19. gr. fasteignakaupalaga enda teljist stefnendur hafa axlað sönnunarbyrði sem neytendur í skilningi þessara greina. Segjast stefnendur vegna þessa vísa til áðurrakinna málsástæðna sinna að breyttu breytanda og byggja á þeim um ábyrgð verktaka. Þá segjast stefnendur byggja á því að við mat ábyrgð stefnda L&S verktaka ehf. verði, auk ábyrgðar á grundvelli neytendasjónarmiða, einnig felld á félagið ábyrgð sem húsbyggjanda og seljanda eignarinnar í neytendakaupum, að viðlögðu ströngu sakarmati. Sala stefnda L&S verktaka ehf á umræddri fasteign sé liður í atvinnustarfsemi fyrirtækisins. Með matsgerð hafi verið færðar sönnur á að ástand og búnaður fasteignarinnar sem fjallað sé um í matsgerðinni sé ekki í samræmi við kröfur sem gerðar séu í lögum, stjórnvaldsreglum og fyrirmælum settum samkvæmt þeim og segjast stefnendur vísa þar um til fyrri umfjöllunar sinnar. Beri stefnda L&S verktökum ehf að bæta þetta með stoð í reglum um að seljandi í neytendakaupum skuli afhenda hið selda ógallað. Stefnendur séu neytendur gagnvart stefnda L&S verktökum ehf. Ábyrgð seljanda sé ekki úr gildi fallin enda sé umfang tjónsins, eðli gallans, fyrst að koma í ljós með matsgerð sbr. 1. og 2. mgr. 20. gr. laga nr. 40/2002. Beri því að dæma stefnendum skaðabætur úr hendi stefnda L&S verktaka ehf. í samræmi við dómkröfur.

Stefnendur segjast byggja kröfur sínar á hendur stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf á því að efnisvali og hönnun múrkerfis á útveggjum fasteignarinnar hafi verið ábótavant og hvorugt í samræmi við þær kröfur sem gera verði til fagþekkingar hönnuðarins. Vegna þessa segjast stefnendur vísa til fyrri umfjöllunar sinnar um eðli og samsetningu múrkerfisins Sto, en ætla megi að fagmaður á þessu sviði hafi mátt vita um efnainnihald múrsins og afleiðingar þess ef raki og eða bleyta komist að honum. Stefnendur segjast benda sérstaklega á það að stefndi L-kk-nf M-kk-nf hafi ekki aðeins borið ábyrgð á efnisvali heldur allri hönnun hússins og honum hafi því verið í lófa lagið að haga hönnun og efnisvali þannig að ekki kæmu upp þær aðstæður að útveggir hússins væru berskjaldaðir fyrir veðri og vindum líkt og nú hafi komið í ljós að hafi þau áhrif á múrhúð hússins sem raun beri vitni.

Stefnendur segjast í þessu samhengi benda á þá staðreynd að hús þeirra sé fyrir margra hluta sakir sérstakt að því leyti að þak þess nái ekki út fyrir útveggi þess svo sem venjulegt verði að teljast. Þá sitji þakrennur í raun ofan á útveggjum og sé því afar mikilvægt að þær valdi sínu hlutverki. Þessi hönnun valdi því, eðli málsins samkvæmt, að vatn leki niður útveggi í rigningu þegar rennur hafi ekki undan og eða ef snjór eða klaki sitji í þeim. Stefnendur hafi ítrekað orðið vör við þetta og þá tekið eftir því að útveggir hússins hafi verið rennandi blautir við ákveðnar aðstæður. Stefnendur segjast byggja á því að hönnun hússins og samspilið á milli hennar og þess efnisvals hönnuðarins sem fjallað hafi verið um eigi ríkan þátt í þeirri stöðu sem upp sé komin.

Stefnendur segja fram koma á samþykktum aðaluppdrætti A100, sem stafi frá stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf, að húsið skuli klætt Sto múrkerfi. Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. taki fram í höfnunarbréfi sínu, dags. 9. ferbrúar 2015, að á teikningum sem tilteknar séu í matsgerð sé tilgreint annað múrkerfi. Raunin sé þó sú að þær teikningar hafi verið afhentar matsmanni af stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf sjálfum og hafi ekki verið samþykktar af byggingarfulltrúa. Þessar teikningar séu síðan nýttar í matsgerð til þess að sýna gerð þakrenna og þakbrúna fasteignarinnar. Þrátt fyrir að stefndi L-kk-nf M-kk-nf hafi tilgreint önnur möguleg múrkerfi í óstaðfestum deiliteikningum sé ljóst að Sto kerfið hafi verið það sem mælt hafi verið fyrir um á samþykktum aðaluppdrætti A100 sem byggja skyldi eftir og efnisval réðist af, skv. 2. mgr. 46. gr. laga nr. 73/1997 og grein 18.5. í byggingarreglugerð nr. 441/1998. Verði ábyrgð hönnuðar ekki aflétt fyrir þá sök að ætla öðrum en hönnuði sjálfum að grípa fram fyrir hendur hans og velja byggingarefnið af öðrum toga en hönnuður hafi bent á og mælt með.

Stefnendur segja með hönnun sinni hafi stefndi L-kk-nf M-kk-nf ákveðið efnisval til byggingar fasteignarinnar þar á meðal múrkerfi á útveggjunum. Með áritun sinni á uppdrætti hafi stefndi L-kk-nf M-kk-nf ábyrgst að mannvirkið stæðist þær kröfur sem til þess séu gerðar samkvæmt byggingarreglugerð nr. 441/1998, skv. 1. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar og 47. gr. laga nr. 73/1997. Af þessu megi ráða að hönnuður fasteignarinnar hafi ekki skilað sinni vinnu í samræmi við framangreint, en fasteignin teljist ekki standast kröfu greinar 118.1. í byggingarreglugerð þar sem kveðið sé á um að hús skuli jafnan gerð úr haldgóðum og hentugum byggingarefnum, sem þoli íslenskt veðurfar og þá áraun sem ætla megi að húsið eða mannvirkið verði fyrir. Í matsgerð dómkvadds matsmanns segi: „Múrinn virðist missa styrk sinn ef hann er rakur um lengri tíma. Almennt verður að gera ráð fyrir því að útveggir á Íslandi verði fyrir mikilli veðrun og slagregni og þurfi að standast það með eðlilegum hætti í samræmi við grein 118 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 sem var í gildi þegar húsið er byggt“. Stefnendur segjast byggja á því að þetta, ásamt þeirri yfirsjón byggingarstjóra að taka ekki efnisvalið til athugunar, séu orsök galla og tjóns sem leitt hafi af röngu efnisvali svo sem fram komi í matsgerð dómkvadds matsmanns. Stefnendur segja hönnuðinn ábyrgan fyrir því tjóni samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins og almennum reglum um ábyrgð hönnuða og sérfræðinga á verkum sínum. Við mat á saknæmi háttsemi stefnda L-kk-ef M-kk-ef verði að leggja til grundvallar strangt sakarmat vegna sérfræðiábyrgðar hans.

Stefnendur segjast byggja á því að stefndu beri óskipta ábyrgð á því tjóni sem orðið hafi á fasteign þeirra að Brekkusíðu 16 og byggja það á meginreglum skaðabótaréttarins um óskipta ábyrgð. Í því felist að enginn áskilnaður sé um að tengsl, formleg eða óformleg, þurfi að vera á milli hinna skaðabótaskyldu svo meginreglan eigi við, aðeins að háttsemi þeirra hafi verið orsök eða meðorsök tjónsins. Við mat á því hvort sjónarmið um óskipta ábyrgð eigi við beri ennfremur, að mati stefnenda, að líta til þess sem fram komi í 25. gr. skaðabótalaga og þeirra sjónarmiða sem ákvæðið sé byggt á en bæði stefndi L-kk-nf og stefndi L-kk-nf M-kk-nf séu ábyrgðartryggðir.

Stefnendur segjast telja sannað með matsgerð að stefndi L-kk-nf, L-kk-nf M-kk-nf, G-kk-nf B-kk-nf og L&S verktakar ehf. séu bótaskyldir og beri ábyrgð á þeim göllum og tjóni sem orðið hafi. Stefnendur ættu ekki að þurfa að bera skarðan hlut frá borði þrátt fyrir að erfitt gæti verið að skipta sök á milli stefndu eða þola að stefndu verði sýknir í málinu enda liggi ekkert fyrir um það að galla megi á einhvern hátt rekja til háttsemi stefnenda. Þá sé sannað með matsgerð að gallarnir séu ekki óhappatilvik og ekki séu önnur sjónarmið fyrir hendi sem leitt gætu til þess að stefndu yrðu sýknir af kröfu stefnenda né önnur sjónarmið eins og hlutlægar ábyrgðisleysisástæður. Þá hafi stefnendur gert það sem til verði ætlast af þeim til að takmarka tjón sitt með því að gera múrarameistara verksins viðvart um galla sem þau hafi orðið áskynja um og múrarameistari hafi reynt að lagfæra. Hafi og verið sanngjarnt af hálfu stefnenda að gefa hæfilegt svigrúm til að leiða í ljós hvort aðgerðir múrarameistara hafi verið fullnægjandi til að gera við og stöðva frekari skemmdir á múrklæðningu hússins.

Stefnendur segja að verði ekki fallist á ábyrgð stefndu á grundvelli laga um fasteignakaup sé á því byggt að stefndu beri eftir sem áður skaðabótaábyrgð in solidum á grundvelli laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, einkum 2. tl., 1. mgr., 4. gr., 5.gr., 9. gr. og 15. gr. Með matsgerð sé sannað að hin útselda þjónusta, sem stefndu hafi veitt sem byggingarstjóri, verktaki og hönnuður, sé hvorki fagleg né tæknilega fullnægjandi og ekki standist hún þær almennu kröfur sem leiða megi af meginreglum laga um þjónustukaup, 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Að öðru leyti sé vísað til sömu málsástæðna og sjónarmiða varðandi ábyrgð á grundvelli þjónustukaupalaga og varðandi kröfur um skaðabætur á grundvelli fasteignakaupalaga.

Stefnendur segjast stefna vátryggjendum stefndu L-kk-ef og L-kk-ef M-hk-ef sem ábyrgðartryggjendum en stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. sé ábyrgðartryggjandi vegna lögboðinnar byggingarstjóratryggingar stefnda L-kk-ef og stefnda Sjóvá-Almennar tryggingar hf. sé ábyrgðartryggjandi vegna starfsábyrgðartryggingar hönnuðar fyrir stefnda L-kk-þf M-kk-þf.

Stefnendur segja heimild fyrir kröfugerð á hendur vátryggjendum vera í 44. gr. laga nr. 30/2004. Nauðsyn beri til að höfða málið gegn vátryggjendum og fá dóm fyrir því að félögin séu með öðrum stefndu ábyrgð gagnvart stefnendum vegna alls tjóns á fasteign þeirra in solidum. Ábyrgðartryggingar vátryggjenda séu enn í gildi samkvæmt skilmálum sem um þær gildi þar sem lokaúttekt hafi ekki farið fram. Sé það í samræmi við þágildandi skipulags- og byggingarlög sem um ábyrgðartryggingu gildi og þágildandi byggingarreglugerð. Skylda til að boða til lokaúttektar hvíli ekki á stefnendum, hvorki sem fasteignareigendum né neytendum né af öðrum ástæðum. Stefnendur njóti ábyrgðartrygginganna miðað við gildistíma eftir lokaúttekt enda sé ekki við annað tímamark að styðjast. Ekki séu of strangar skyldur lagðar á stefndu, hvorki vátryggjendur né aðra stefndu, þó þeim verði gert að bera hallann af því að lokaúttekt hafi ekki farið fram enda sé það á forræði þeirra og persónuleg aðkoma þeirra nauðsynlegt skilyrði til að lokaúttekt fari fram.

Stefnendur segja dráttarvaxtakröfu sína á hendur stefndu L-kk-þgf M-kk-þgf, G-kk-þgf B-kk-þgf og L-kk-þgf sem og á hendur stefndu Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og Vátryggingafélagi Íslands hf., byggða á því að miða beri upphafsdag dráttarvaxta við þann dag er mánuður hafi verið liðinn frá því stefnendur hafi gert formlega kröfu um greiðslu á hendur stefnda L-kk-þgf, en áður hafi verið gerð krafa á hendur stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf. Um lagarök þessu viðvíkjandi sé vísað til 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Dráttarvaxtakrafa á hendur L&S verktökum ehf. sé byggð á 4. mgr. 5. gr. sömu laga.

Stefnendur segja að komi til þess að reyni á sjónarmið um fyrningu krafna málsins byggi þeir á því að þar sem byggingarhlutar þeir sem gallaðir séu, ytra múrkerfi eignarinnar, hafi verið byggðir fyrir gildistöku laga nr. 150/2007, gildi um fyrningu lög nr. 14/1905. Í því felist að kröfurnar beri 10 ára fyrningartíma sbr. 4. mgr. 48. gr. fasteignakaupalaga og 4. gr. laga nr. 14/1905, þar sem stefnendur hafi keypt fasteignina af verktakafyrirtæki sem hafi að atvinnu að byggja fasteignir til endursölu. Auk þess leiði ofangreind sjónarmið um tilraunir múrarameistara til viðgerða og sanngjarns svigrúm til að láta á þær lagfæringar reyna til þess að stefnendum verði ekki um kennt að mats hafi fyrst verið krafist í málinu með matsbeiðni dags. 14. október 2014.

Málsástæður og lagarök stefnda G-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef

Stefndi G-kk-nf B-kk-nf kveðst staðhæfa að hann hafi unnið múrverk hússins að Brekkusíðu 16 sem góður og gegn múrari og á allan hátt eftir faglegum kröfum. Í matsgerð dómkvadds matsmanns sé ekkert fundið að framkvæmd verksins. Kveðst stefndi mótmæla því að hann hafi vitað að Sto múrkerfið væri gallað á nokkurn hátt og hafi hann ekki grunað að það þyldi ekki íslenskt veðurfar. Hann kveðst mótmæla því að sér hafi borið að hafna notkun múrkerfisins. Notkun efnisins hafi verið ákveðin í samþykktum aðalteikningum og hafi hann enga heimild haft til að víkja frá þeim fyrirmælum. Í fyrrgreindri matsgerð komi hvergi fram að stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf hafi borið að neita að vinna verkið með Sto múrkerfinu. Fáum árum áður hafi stefndi notað samskonar múrkerfi á eigið hús. Ekki hafi orðið vart galla í múrhúð þess. Stefndi kveðst mótmæla því að öll skilyrði almennu skaðabótareglunnar séu uppfyllt gagnvart sér. Hann telji að ekki hafi verið sýnt fram á að hann hafi með saknæmum og ólögmætum hætti vanrækt skyldur sínar þannig að til skaðabótaábyrgðar hafi stofnast. Beri stefnendur hallann af því ef ekki er hægt að sanna að öll skilyrðin séu uppfyllt. Stefndi kveðst mótmæla því að hann beri óskipta ábyrgð af meintu tjóni með öðrum stefndu gagnvart stefnendum. Þátt hans verði að meta sjálfstætt óháð atvikum sem varði aðra stefndu.

Til vara kveðst stefndi krefjast þess að kröfur á hendur sér verði lækkaðar verulega ef ekki verði á sýknukröfu hans fallist. Tjónið sé ekki eins mikið og framlagt mat gefi til kynna. Sé ekki útilokað að hönnun hússins geti verið orsök meintra galla, að minnsta kosti að hluta. Þá kveðst stefndi telja mögulegt að endurbæta múrhúðun hússins með öðrum og ódýrari hætti en matsmaður hafi lagt til grundvallar í matsgerð sinni. Stefndi kveðst mótmæla upphafsdegi dráttarvaxta 4. júlí 2015. Kröfubréf gagnvart stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf og stefnda L-kk-þgf H-kk-þgf, dags. 4. maí 2015, hafi ekki gildi gagnvart sér enda sé ekkert samband þeirra á milli sem réttlæti þessa framsetningu í kröfu um dráttarvexti. Hafi stefnendur ekki lagt fram nægar upplýsingar gagnvart stefnda til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta fyrr en við þingfestingu málsins hinn 25. febrúar 2016.

Málsástæður og lagarök stefndu L-kk-ef M-kk-ef E-kk-ef og Sjóvár-Almennra trygginga hf.

Stefndu segjast í fyrsta lagi krefjast sýknu vegna aðildarskorts sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Skýrt sé, samkvæmt þágildandi skipulags og byggingarlögum nr. 73/1997, að hönnuður beri eingöngu ábyrgð gagnvart byggingaryfirvöldum og eftir atvikum gagnvart eiganda byggingarframkvæmda, sbr. nú 23. gr. laga nr. 160/2010. Ekki verði ráðið af þágildandi skipulags-og byggingarlögum að hönnuðir geti borið ábyrgð gagnvart síðari eigendum. Til þess að svo geti verið þurfi skýra lagaheimild. Ákvæði 26. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, þar sem gert sé ráð fyrir ábyrgð gagnvart þriðja aðila, hafi ekki lagastoð að öðru leyti en sem við geti átt gagnvart byggingaryfirvöldum og eiganda framkvæmda. Í upphafi hafi L&S verktakar ehf. verið eigandi framkvæmdanna. Það fyrirtæki hafi selt stefnanda K-kk-þgf I-kk-þgf húsið í byggingu og virðist sem átt hafi að afhenda það rúmlega fokhelt. Ekkert liggi fyrir um að L&S verktakar ehf. hafi framselt hugsanlegan rétt sinn til bóta frá hönnuði vegna meintra mistaka í hönnun. Í máli þessu verði fyrst að skera úr um það hvort L&S verktakar ehf. hafi átt bótakröfu á hönnuðinn. Sé svo ekki geti þegar af þeirri ástæðu ekki verið um að ræða bótarétt núverandi eigenda á hönnuðinn. Hér hljóti að gilda almenn lögmál kröfuréttar. Sprangkröfusjónarmið 45. gr. fasteignakaupalaga geti hér ekki átt við þar sem þau gildi eingöngu um kaup og sölu fasteigna. Beri þegar af þessari ástæðu að sýkna stefndu.

Stefndi L-kk-nf M-kk-nf kveðst krefjast sýknu með vísun til þess að hönnunarvinna sú sem hann hafi framkvæmt vegna Brekkusíðu 16 hafi í alla staði verið faglega unnin og í samræmi við lög og reglugerðir um byggingarmál, sbr. 47. gr. þág. laga nr. 73/1997, sbr. nú 23. gr. laga nr. 160/2010. Af hálfu byggingaryfirvalda hafi á byggingartíma og síðar ekki verið gerðar neinar athugasemdir við hönnunarvinnu þessa stefnda. Ekki komi fram í matsgerð dómkvadds matsmanns að hönnunarvinna þessa stefnda hafi verið í ósamræmi og/eða í andstöðu við gildandi lög og reglugerðir. Sé gagngert tekið fram í matsgerðinni að skemmdir á múrhúð stafi ekki af hönnun, gerð eða frágangi þaks. Stefndu segjast árétta í þessu sambandi að hönnun og efnisval sé ekki hið sama. Við byggingu mannvirkis sé almennt svo að efnisval sé á hendi verkkaupa og eða byggingaraðila. Hönnun sé síðan í framkvæmd samræmd vali byggingaraðila á efnum og/eða byggingaraðferðum ef ekki sé samræmi í framkvæmd á byggingarnefndarteikningum. Hönnun geri, í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar á hverjum tíma, ráð fyrir því að byggingaraðferðir og val á efnum sé í samræmi við gildandi reglur, það sé að efni og byggingaraðferðir henti aðstæðum hér á landi og standist þær kröfur sem gerðar séu.

Stefndu segja að hvað Brekkusíðu 16 varði vilji svo til að byggingarnefndarteikning geri ráð fyrir Sto múrkerfi. Í verkteikningum hafi hins vegar annars vegar verið gert ráð fyrir Ímúr kerfi eða öðru viðurkenndu kerfi og/eða Sto kerfi og/eða öðru viðurkenndu kerfi. Þetta misræmi sýni svo ekki verði um villst að verkkaupi hafi haft val á því hvaða múrkerfi hann notaði. Bæði þessi kerfi séu með svokallaða CE merkingu sem segi að selja megi þau á Íslandi og nota. Það skipti engu máli í þessu sambandi að tilteknar verkteikningar hafi ekki verið stimplaðar af byggingarfulltrúa þar sem óumdeilt sé að þessar teikningar hafi verið til staðar þegar húsið hafi verið reist og þær afhentar stefnda L&S verktökum ehf.

Stefndu segja engar upplýsingar liggja fyrir um að varhugavert sé að nota Sto kerfið og/eða Ímúr kerfi hér á landi. Bæði kerfin hafi reynst vel. Sem dæmi megi taka hús við Norðurgötu 10 á Akureyri þar sem Sto kerfi hafi verið sett á 1980 og sé enn í góðu lagi.

Stefndu segjast byggja á því að val á notkun Sto kerfisins sé ekki á ábyrgð hönnuðar þar sem byggingaraðili hafi endanlega ráðið því vali. Hvað sem því líði, verði niðurstaðan sú að hönnuður beri ábyrgð á að notað var Sto múrkerfi, sé því haldið fram að Sto múrkerfið megi nota hér á landi. Kerfið sé viðurkennt af EOTA og með svokallaða CE merkingu. Kerfið megi því nota hér á landi og hönnuðurinn verði ekki gerður ábyrgur komi síðar fram gallar á slíku kerfi. Á liðnum árum hafi ekki komið fram neinar ábyggilegar aðgengilegar upplýsingar um að varhugavert sé að nota Ímúr og/eða Sto múrkerfi.

Stefndu segja að beinlínis sé villandi ef ekki rangt af matsmanni að segja að Sto múrkerfi sé ekki vottað eða viðurkennt. Samkvæmt gr. 120.1. í þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998 skuli byggingavörur uppfylla ákvæði reglugerðar um byggingavörur. Í reglugerð nr. 431/1994 um viðskipti með byggingavörur komi fram að nota megi CE merktar vörur hér á landi og að hönnuðir og byggingastjórar geti treyst því að nota mætti slíka vöru sbr. 3. gr. Sto múrkerfið hafi verið CE merkt. Því hafi enga vottun þurft.

Stefndu segja með hliðsjón af öllu þessu sé augljóst að sýkna beri stefndu og dæma beri stefnendur til greiðslu málskostnaðar.

Stefndu segjast telja þetta mál hönnuðinum með öllu óviðkomandi en varða meinta galla á seldri fasteign eins og skýrt sé tekið fram í fyrirliggjandi matsgerð. Sé afar langsótt að alhönnuður geti borið ábyrgð á galla í fasteign sem komi fram mörgum árum eftir að hús hafi verið reist.

Stefndu segjast, að því er varði stefnufjárhæð og tjónið sem slíkt, benda á að stefnufjárhæð og kröfugerð sé ekki miðuð við að nýtt komi í stað gamals. Ekki liggi fyrir upplýsingar um meðalendingartíma múrkerfis hér á landi en gera megi ráð fyrir að hann sé að hámarki þrjátíu til fjörutíu ár. Kerfið sé tíu ára gamalt og ef nýtt kerfi verði sett á húsið beri að líta til þess og lækka dæmdar bætur komi til þess að tjónið verði talið bótaskylt af hálfu hönnuðar. Þá liggi ekki fyrir hvort unnt sé að gera við kerfið en yfirlýsing frá framleiðanda og seljanda um það liggi ekki fyrir.

Stefnda Sjóvá-almennar tryggingar hf krefst þess, verði fallist á að hönnuður beri ábyrgð umfram 6.888.600 krónur, að ábyrgð félagsins verði takmörkuð við þá fjárhæð. Vátryggjandinn verði ekki gerður ábyrgur umfram vátryggingafjárhæð.

Stefndu segjast vísa til þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, einkum 47. gr., til þág. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og núgildandi byggingarreglugerðar nr. 112/2012, núgildandi laga nr. 160/2010, einkum 23. gr., til vátryggingasamningalaga nr. 30/2004, til almennra reglna kröfuréttar og almennra reglna skaðabótaréttar bæði innan og utan samninga. Einnig sé vísað til reglugerðar númer 431/1994 um viðskipti með byggingavörur. Loks sé vísað til laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, einkum gr. 18-29.

Málsástæður og lagarök stefnda L&S verktaka ehf.

Stefndi segir að í ljósi þess að niðurstaða dómkvadds matsmanns sé að efnið, sem valið hafi verið, þoli ekki íslenska veðráttu og að ítrekað sé í stefnu byggt á því að byggingarstjóri, hönnuður og múrarameistari beri ábyrgð á efnisvali og/eða hafi látið hjá líða að gera athugasemdir við efnisvalið, og að hvergi sé því haldið fram að stefndi L&S verktakar ehf. beri ábyrgð á efnisvali, sé af hálfu stefnda aðallega byggt á því að stefnandi byggi ekki á þeirri málsástæðu gagnvart stefnda. Í stefnu sé ekki að finna umfjöllun um hvernig L&S verktakar ehf. beri ábyrgð á meintu tjóni samkvæmt sakarreglu skaðabótalaga. Hvergi í stefnu sé rökstutt að hvaða leyti stefndu L&S verktakar ehf beri ábyrgð á meintu tjóni með vísan til sakarreglu skaðabótalaga sem húsbyggjandi fasteignarinnar.

Stefndi segir að fallist dómurinn ekki á þetta sé byggt á því að stefndi hafi verið húsbyggjandi og seljandi fasteignarinnar og sem slíkur aðeins kaupandi þjónustu annarra stefndu. Um húsbyggjanda gildi aðrar reglur en um byggingastjóra, hönnuð og þann sem verk hafi unnið. L&S verktakar ehf. beri ekki ábyrgð á hönnun eða efnisvali enda sé til slíks keypt þjónusta hönnuðar, sem beri að tryggja rétt efnisval sem yfirvöld svo samþykki. Um stefnda L&S verktaka ehf. gildi ekki sambærilegar reglur og um ábyrgð og yfirsjón byggingarstjóra en allt að einu hafi stefndi byggt í samræmi við teikningar og hönnun hússins og hafi beinlínis verið óheimilt að byggja með öðrum hætti. Stefndi hafi ekki unnið múrun hússins og beri ekki sérfræðiábyrgð á þeirri vinnu. Enginn starfsmanna stefndu sé múrarameistari eða hafi sérstaka þekkingu á múrun húsa. Af þessu sé ljóst að sakarregla skaðabótalaga eigi ekki við stefnda L&S verktaka ehf. þar sem þeir beri að engu ábyrgð á efnisvalinu né hafi borið sérfræði- eða verkábyrgð á múrun fasteignarinnar og ekki hafi hvílt á þeim sambærileg eftirlitsskylda með verkinu og hvíli á byggingarstjóra.

Þá segist stefndi byggja á þeirri niðurstöðu dómkvadds matsmanns að ekki megi finna að verkinu sem slíku heldur einungis efninu sjálfu. Henti efnið sjálft ekki við íslenskar aðstæður eða séu leiðbeiningar við notkun efnisins frá framleiðanda/söluaðila ekki réttar, beri hann ábyrgð á því. Kveðst stefndi sérstaklega benda á að kalkmagn efnisins komi hvergi fram og sé aðilum ekki mögulegt að kynna sér það. Upplýsingar stefnda um múreinangrunarkerfið hafi takmarkast við að það hafi verið nýtt í fjöldamörg ár á fjölda húsa. Hönnuður hússins hafi nýtt það á önnur hús sem hann hafi hannað. Stefndi hafi mátt treysta því að sérfræðingar í hönnun húsa og sérfræðingar í múrun húsa nýti aðeins efni sem henti miðað við aðstæður. Stefndi segir að sú skoðun, að efnið henti við íslenskar aðstæður, virðist enn vera við lýði enda sé efnið enn til sölu og mikið notað.

Stefndi kveðst taka sérstaklega fram að hann sé húsbyggjandi fasteignarinnar og gagnvart stefnendum seljandi hennar en ekki yfirverktaki og sem slíkur sé stefndi verkkaupi þjónustu meðstefndu við bygginguna. Verði stefndi látinn bera bótaábyrgð til hliðar við þá aðila sem lögum samkvæmt beri ábyrgð á því að fasteign sé rétt hönnuð og byggt sé í samræmi við lög og reglur megi sérfræðiábyrgð þeirra sín lítils og sé í raun ónauðsynleg ef húsbyggjandi beri sömu ábyrgð. Kveðst stefndi í því skyni benda á að meðstefndu beri ábyrgð sem verksalar á verki sínu gagnvart stefnda sem verkkaupa. Verði stefndi dæmdur til ábyrgðar til hliðar meðstefndu séu öll vopn slegin úr höndum stefnda til að sækja rétt sinn gagnvart þeim aðilum sem sérfræðiþjónusta hafi verið keypt af, með annars á þeim grunni að þeir beri ábyrgð á verki sínu.

Stefndi segist, vegna ábyrgðar sinnar sem byggjandi og seljandi fasteignarinnar vísa til þess sem hann byggi á um ábyrgð sína til hliðar við ábyrgð meðstefndu og benda á að beri meðstefndu ábyrgð á grundvelli sakarreglu beri þeir sambærilega ábyrgð gagnvart stefnda sem verkkaupa. Kveðst stefndi telja að umfjöllun stefnanda um ábyrgð stefnda sem byggjandi og seljandi eigi best heima sem rökstuðningur við einhvers konar varaaðild stefnenda. Stefndi segir að stefnendur virðist byggja á því að stefndi beri ábyrgð sem seljandi eignanna í neytendakaupum að viðlögðu ströngu sakarmati og að stefnda beri að bæta galla með stoðum í reglum um að seljandi í neytendakaupum skuli afhenda hið selda ógallað. Kveðst stefndi hér vilja ítreka að staðhæfingar stefnenda séu ekki rökstuddar. Ekki sé rökstutt hver neytendasjónarmiðin séu, á hvaða reglum neytendakaupalaga eða öðrum lögum sé byggt og hvert hið stranga sakarmat sé. Um þetta sé engin umfjöllun í stefnu og ómögulegt að gera sér grein fyrir hver þau séu. Stefndi kveðst benda á að lög nr. 48/2003 um neytendakaup eigi ekki við um fasteignakaup hvort sem þau séu liður í atvinnustarfsemi seljanda eður ei. Hvergi í stefnu sé vikið að því hvernig stefndi L&S verktakar ehf. beri ábyrgð sem byggjandi fasteignarinnar.

Stefndi kveðst byggja á því að stefnendur hafi glatað kröfu um úrbætur sem kaupendur fasteignar fyrir tómlæti. Jafnframt byggi stefndi á því að stefnandi H-kvk-nf geti ekki eignast betri rétt en sá hafi haft sem selt hafi henni fasteignina.

Stefndi segist vísa til 2. mgr. 48. gr. fasteignakaupalaga og byggja á að tilkynning um meintan galla hafi ekki borist seljanda fasteignarinnar fyrr en tæpum 8 árum eftir afhendingu hennar og því ekki innan 5 ára tímamarka. Eignin hafi verið afhent 1. október 2006 en tilkynning um meintan galla fyrst send L-kk-þgf H-kk-þgf sem byggingarstjóra 11. september 2014 og sé stefndi ekkert talinn upp sem matsþoli fyrr en í matsbeiðninni sjálfri. Eiginleg tilkynning um meintan galla hafi ekki borist stefnda sem slíkum fyrr en með boðun til fyrirtöku matsbeiðni. Þá segist stefndi vísa til þess að stefnendur hafi orðið varir við galla í múrhúðinni árið 2012 en ekki tilkynnt um hann fyrr en 11. september 2014 og í raun ekki fyrr en með boðun matsmanns hið minnsta tveimur árum eða allt að þremur árum síðar. Stefnandi hafi ekki gert kröfu á hendur stefndu L&S verktökum ehf. fyrr en með útgáfu stefnu 25. febrúar 2016, tæpum fjórum árum frá því að meints galla hafi orðið vart og tæpum tíu árum frá því að eignin hafi verið afhent. Skipti þar engu þótt stefnendur hafi valið að fá sjálf múrarameistara hússins til að gera við múrinn á sinn kostnað. Feli það ekki í sér tilkynningu til né kröfu á hendur stefnda L&S verktökum ehf.

Stefndi segist byggja á því til vara, megi ekki finna handvömm við verkið eða hönnun hússins, að fasteignin sé ekki gölluð í skilningi laga, hún teljist byggð í samræmi við lög og reglur sem í gildi hafi verið við byggingu hennar. Viðgerðir á múr og málun fasteignar séu því venjulegt viðhald á múreinangrunarkerfi fasteignar. Segist stefndi vísa til umfjöllunar matsmanns í matsgerð þar sem segi: „matsmanni er ekki kunnugt um neitt múreinangrunarkerfi sem reynst hefur laust við vandkvæði. Skemmdir sem komið hafa fram eru af ýmsum toga og koma fram eftir stuttan tíma eða lengri. Almennt virðast múrkerfi þurfa meira og tíðara viðhald en til dæmis múrhúðaður steyptur veggur.“ Stefndi segir efnið hafa verið notað í 20 ár við góðan orðstír og sé enn notað á fjölda húsa.

Stefndi segist hafna málatilbúnaði um að stefnendur geti átt kröfu á stefndu á grundvelli þjónustukaupalaga fallist dómurinn á að stefnendur fái að koma þeirri málsástæðu að gagnvart stefnda. Stefnandi K-kk-nf hafi keypt fasteign af stefnda en ekki þjónustu til byggingar hennar enda sé ekkert í málinu sem styðji þá staðhæfingu. Stefndi segist byggja á því til vara, að fallist dómur á óskipta kröfu á hendur öllum stefndu beri engu að síður að sýkna stefnda með vísan til 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga þar sem tveir hinna stefndu séu með ábyrgðartryggingu. Beri að sýkna stefnda enda sé ekki sýnt að stefndi hafi sýnt af sér ásetning eða stórfellt gáleysi. Til vara sé rétt að líta til þess við ákvörðun bótaábyrgðar sem og til atvika og stöðu aðila sbr. 25. gr. skaðabótalaga.

Komi til þess að krafa verði dæmt óskipt á hendur stefndu kveðst stefndi vísa til umfjöllunar sinnar um stöðu sína sem verkkaupi vegna sjónarmiða um lækkun eða skiptingu kröfu. Stefndi hafi keypt þjónustu hönnuðar í trausti þess að hann veldi hentug efni til verksins. Stefndi hafi keypt þjónustu múrarameistara í trausti þess að hann myndi aðeins nýta bestu fáanlegu efni. Við verkið hafi byggingarstjóri verið með gilda ábyrgðartryggingu og það hafi verið í trausti þess að hann gætti að því að verkið yrði rétt unnið. Stefndi L&S verktakar ehf. sé á sama báti og stefnendur gagnvart þessum aðilum. Sé því rétt að hafa skiptingu þannig að stefndi beri lágmarksbótaábyrgð og jafnvel að hún félli niður.

Stefndi segist styðja kröfu sína um málskostnað við 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu L-kk-ef H-kk-ef og Vátryggingafélags Íslands hf.

Stefndu segja málatilbúnað stefnenda um margt ruglingslegan og óskýran og sé illa greint á milli hvernig málið snúi að hverjum stefnda fyrir sig. Sé stefndu þannig gert erfitt um vik að setja fram varnir sínar.

Stefndu segja tvo stefnendur höfða málið og vísa vegna þess til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, og sé um að ræða samlagsaðild. Húsið sem um ræði muni byggt árið 2007. Stefnandi K-kk-nf hafi keypt það rúmlega fokhelt og fengið afhent, væntanlega í því ástandi, hinn 1. október 2006. Í matsgerð komi fram að húsið hafi verið múrhúðað að utan í júlí 2007. Stefndu segja, að sé múrhúðun gölluð á þann hátt sem matsgerð segir til um verði að miða við að gallinn hafi orðið á þeim tíma. Stefnandi H-kvk-nf muni hafa eignast helmingshlut í húsinu þann 15. október 2008. Samkvæmt því hafi húsið eingöngu verið í eigu stefnanda K-kk-ef á þeim tíma þegar sú bótakrafa sem málið snúist um hafi orðið til. Hann einn hafi verið eigandi skaðabótakröfu sem til hafi orðið á þeim tíma. Engin gögn liggi fyrir um að stefnandi H-kvk-nf hafi eignast hluta þeirrar kröfu. Verði því að líta svo á að hún eigi ekki aðild að málinu og aðild til sóknar sé því röng.

Stefndu segja að í gögnum málsins komi fram að hvor stefnandi eigi 50% hússins. Í kröfugerð í stefnu sé þó ekki miðað við það þar sem stefnendur geri ekki hvor fyrir sig kröfu um 50% stefnufjárhæðar í samræmi við eignarhluta sinn. Þetta sé að mati stefndu rangt og hafi hvorum stefnanda um sig borið að setja fram sjálfstæða kröfu á hendur stefndu í samræmi við sinn eignarhluta að því gefnu að báðir stefnendur eigi kröfu.

Stefndu segi að í stefnu sé gerð krafa um að stefndu verði dæmdir sameiginlega til að greiða stefnufjárhæð. Felist í því að stefnendur geri kröfu um að stefndu L-kk-nf og stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. verði jafnt dæmd greiðsluskyld gagnvart stefnendum. Slík samsetning dómkröfu sé röng gagnvart þessum stefndu. Með þessari framsetningu líti stefnendur alveg fram hjá því að stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. geti aldrei orðið skaðabótaskylt gagnvart stefnendum með sama hætti og stefndi L-kk-nf sem byggingarstjóri, enda geti stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. aldrei sýnt af sér sök gagnvart stefnendum eins og hann. Stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. geti sem vátryggjandi eingöngu orðið greiðsluskylt gagnvart stefnendum um bætur úr þeirri tryggingu sem tekið hafi til stefnda L-kk-ef sem byggingarstjóra í því tilviki að sök hans teljist sönnuð. Ekkert það réttarsamband sé milli stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. og stefnenda sem leiði til bótaskyldu félagsins gagnvart þeim hvort sem væri á grundvelli sakareglu eða annarra reglna skaðabótaréttar.

Stefndu segja að skylda stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. til greiðslu bóta miðist eingöngu við vátryggingarfjárhæð eins og hún sé á hverjum tíma og verði aldrei hærri en skilmálar á vátryggingarskírteini mæli fyrir um. Ábyrgð stefnda L-kk-ef, sem byggð sé á sakareglu, nái hinsvegar til alls þess tjóns sem sannað þyki að hann hafi valdið stefnendum með saknæmum hætti óháð starfsábyrgðartryggingunni. Leiði af þessu að ábyrgð þessara stefndu geti aldrei orðið solidarisk nema að hluta til. Kröfugerðin sé þannig ranglega sett fram og skorti að öllu leyti að gerð sé grein fyrir þessu í stefnu.

Stefndu segja að eftir því sem skilja megi af stefnu, telji stefnendur sannað með matsgerð að allir stefndu séu bótaskyldir og beri saman ábyrgð á umstefndu tjóni á grundvelli reglu skaðabótaréttar um óskipta ábyrgð. Virðist sem byggt sé á því að allir stefndu geti samhliða borið ábyrgð á tjóninu, að athafnir/athafnaleysi hvers og eins hafi sameiginlega valdið tjóninu. Stefndu segjast telja þetta ekki geta staðist. Nægi að benda á að ábyrgð hönnuðar og byggingarstjóra taki til ólíkra atriða og ólíklegt að taki til sama tjónsatviks samhliða, enda ábyrgðarsvið hvorrar ábyrgðar mismunandi. Sé tjón að rekja til einhvers sem falli undir ábyrgð hönnuðar, sé næsta víst að nákvæmlega sama tjónið falli ekki einnig undir ábyrgð byggingarstjóra, að minnsta kosti ekki þegar komi að starfsábyrgðartryggingum þeirra.

Stefndu segjast benda á að í stefnu sé jöfnum höndum talað um að tjóni hafi verið valdið með athöfn og athafnaleysi og að stefnendur byggi á því að allir stefndu hafi sýnt af sér athöfn og athafnaleysi sem saknæma hegðun. Á hinn bóginn skorti á að gerð sé grein fyrir því með fullnægjandi hætti í hverju ætluð saknæm háttsemi eða saknæmt athafnaleysi hafi falist hjá hverjum og einum en ljóst megi vera að sami aðili hafi varla sýnt af sér bæði saknæma athöfn og athafnaleysi í senn, hvað þá allir stefndu. Þá verði ekki séð að hvaða leyti 25. gr. skaðabótalaga geti skipt máli um kröfugerð stefnenda. Stefndu segja að svo virðist sem stefnendur telji þessa grein þýða að þeir sem hafa að baki sér lögbundna starfsábyrgðartryggingu verði taldir bótaskyldir óháð því hvar sök liggi.

Stefndu segja stefnendur byggja málsókn sína á hendur stefnda L-kk-þgf sem byggingarstjóra á sakarreglu. Í málinu sé því deilt um hvort hann hafi í starfi sínu sem byggingarstjóri hússins valdið stefnendum tjóni með saknæmum hætti sem sé bótaskylt úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. Í málinu gildi almennar sönnunarreglur skaðabótaréttar og sönnunarbyrðin liggi því öll hjá stefnendum.

Stefndu segja að á byggingartíma hússins hafi gilt skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Ábyrgð byggingarstjóra eins og þar sé tilgreind hafi í dómum Hæstaréttar Íslands verið afmörkuð þannig að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Á honum hvíli skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum sem hann stýri, þar á meðal að iðnmeistarar sem koma að verki fyrir hans atbeina sinni skyldum sínum og framkvæmd þeirra sé tæknilega og faglega fullnægjandi. Stefndu segja, að vanræki byggingarstjóri þessar skyldur sínar geti hann fellt á sig skaðabótaábyrgð sem hafi í för með sér bótarétt úr starfsábyrgðartryggingu hans. Atriði sem þar falli utan geri það ekki.

Stefndu segja að í stefnu sé vegna meints saknæmis vísað til matsgerðar og verði að skilja það svo að í henni sé að finna sönnun um það að stefndi L-kk-nf hafi, ásamt öllum öðrum stefndu, með saknæmri athöfn og eða athafnaleysi valdið stefnendum tjóni. Af matsgerðinni megi ráða að það sem byggt sé á sem saknæmt sé helst það að efnisval og þar með hönnun á klæðningu útveggja hafi ekki verið í lagi eða í samræmi við ákvæði 118. gr. reglugerðarinnar og að það múrkerfi, sem valið hafi verið og mælt fyrir um, standist ekki kröfur reglugerðarinnar þar sem það þoli illa raka og henti ekki íslenskum aðstæðum. Stefndu segjast alfarið hafna því að hér sé um að ræða atriði sem byggingarstjóri beri ábyrgð á og falli undir starfsábyrgðartryggingu hans. Stefndu segja matsgerðina á engan hátt til sönnunar um það heldur þvert á móti hið gagnstæða. Segjast stefndu vísa til þess að í matsgerðinni segi matsmaður meðal annars: „Við skoðun á múrhúðun á húsinu var ekki hægt að sjá annað en að frágangur væri með eðlilegum hætti, þannig var áferð jöfn og faglega unnin, þykkt múrsins var eðlileg miðað við fyrirmæli framleiðanda sem fram koma í framlögðu tækniblaði“. Matsmaður taki fram að ekki hafi verið hægt að sjá við skoðun hvort veðuraðstæður hafi verið heppilegar þegar verkið hafi verið unnið, en taki fram að samkvæmt upplýsingum Veðurstofu Íslands megi ætla að svo hafi verið. Þá segi í matsgerð, sem svar við spurningu um það hvort verklag og frágangur múrhúðar sé eðlilegur og í samræmi við leiðbeiningar framleiðanda og kröfur um fagleg vinnubrögð og frágang: „Ekkert kom fram við skoðun á múrhúð sem bent gæti til þess að frágangur hafi ekki verið í samræmi við fyrirmæli framleiðanda eða fagleg vinnubrögð og frágang sem fyrirskrifaður var“. Þá svari matsmaður spurningu um það, hvort hönnun eða frágangur þaks og burðarvirkis hafi haft áhrif á múrhúðun og hvort um forsvaranlega hönnun, uppsetningu og frágang sé að ræða, svo: „Skemmdir á múrhúð stafa ekki af hönnun, gerð eða frágangi þaks, heldur af því að múrhúðin þolir ekki íslenskt veðurfar.“ Stefndu segja af þessu ljóst að niðurstaða matsmanns sé sú að það hafi verið rangt efnisval sem olli því að múrhúð hússins skemmdist. Hvergi í matsgerðinni segi að skemmdir sé að rekja til framkvæmda við bygginguna, að vikið hafi verið frá samþykktum teikningum eða eftirliti hafi verið ábótavant. Stefndu segjast sérstaklega mótmæla því sem fullyrt sé í stefnu að efnisval og þar með hönnun á klæðingu útveggja séu á ábyrgð L-kk-ef sem byggingarstjóra með hönnuðinum stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf. Byggingarstjóri hafi ekkert með efnisval að gera og sé þessi fullyrðing því röng og henni mótmælt.

Stefndu segja að efnisval að þessu leyti hafi alfarið verið í höndum hönnuðarins, stefnda L-kk-ef M-kk-ef. Hafi byggingarstjóri enga eftirlitsskyldu með verkum hönnuðar, ábyrgð byggingarstjóra, þó víðtæk sé, nái ekki yfir starfsskyldur hönnuðar, enda hafi hönnuður sjálfstæða starfsábyrgðartryggingu sem nái yfir hans störf. Muni hönnuður hafa verið tryggður hjá stefndu Sjóvá-Almennum tryggingum hf. þegar teikningar hafi verið gerðar og samþykktar. Hafi eitthvað verið athugavert við efnisval megi ljóst vera að það sé á ábyrgð hönnuðarins. Leiði af því að sýkna beri stefndu L-kk-þf og Vátryggingafélag Íslands hf.

Stefndu segjast alfarið hafna því, sem skilja megi af stefnu, að stefndi L-kk-nf hafi átt að gera athugasemdir við múrkerfið og mæla fyrir um notkun einhvers annars. Það efni sem notað var sé það sem tilgreint sé í teikningum hönnuðar en þar segi: „að utanverðu er húsið klætt STO-múrkerfi, ...“. Hafi stefndi L-kk-nf mátt treysta því að hönnuður hafi gætt að því að velja efni sem væri fullnægjandi við íslenskar aðstæður og hafi engin skylda hvílt á stefnda L-kk-þgf sem byggingarstjóra að gera athugasemdir við efnisvalið.

Stefndu segja að á byggingarstjóra hvíli sú skylda að gæta þess að byggt sé í samræmi við samþykktar teikningar og megi hann treysta því að þær séu í lagi og það sem þar sé mælt fyrir um standist nauðsynlegar kröfur, ekki síst þegar þar til bær yfirvöld hafi samþykkt teikningar. Stefndu segjast taka fram að í matsgerð komi fram að umrætt kerfi hafi verið notað hér á landi með góðum árangri í yfir 20 ár. Hafi byggingarstjóri enga ástæðu haft til að efast um Sto-múrkerfið eða efnisval hönnuðarins. Megi af öllu framangreindu vera ljóst að hinn ætlaða galla á múrhúð hússins sé ekki að rekja til starfa stefnda L-kk-ef sem byggingarstjóra og falli því ekki undir tryggingu hans hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf.

Stefndu segjast alfarið hafna því, sem skilja megi af stefnu, að ábyrgð byggingarstjóra, hönnuðar og múrarameistara verði lögð að jöfnu. Ljóst megi vera að slíkt standist engan veginn. Múrarameistari beri sjálfur ábyrgð á sínum störfum og eigin faglærðu þekkingu en eins og lýst hafi verið, liggi matsgerð til sönnunar um það að ekkert hafi verið athugavert við vinnubrögð er húsið hafi verið múrað. Þá sé ósannað í málinu að múrarameistarinn hafi komið að verkinu fyrir atbeina byggingarstjórans og verði ábyrgð því ekki byggð á því. Þá sé því alfarið hafnað sem skilja megi af stefnu að byggingarstjóri hafi átt að þekkja einhver tiltekin námsgögn og skýrslur um múrsmíði og hann geti fellt á sig ábyrgð með því að hafa ekki litið til þeirra gagna. Í fyrsta lagi skipti þessi gögn engu máli þar sem þau segi ekkert til um að ekki hafi mátt nota þessa tegund múrkerfis. Þá hafi stefnda L-kk-þgf sem byggingarstjóra engin skylda borið til að þekkja þessi gögn og jafnvel þó að svo hefði verið hafi það engar skyldur lagt á hann að gera athugasemdir við efnisval hönnuðar. Efnisval sé ekki á ábyrgð byggingarstjóra.

Stefndu segjast taka fram að ábyrgð stefnda L-kk-ef sem byggingarstjóra, sem falli undir starfsábyrgðartryggingu hans hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf., afmarkist við bótasvið tryggingarinnar. Möguleg frekari ábyrgð byggingarstjóra sé utan við þá tryggingu og bætist ekki úr henni. Það leiði til þess að solidarisk ábyrgð þessara stefndu og þar með allra stefndu geti aldrei komið til greina.

Stefndu segja að svo virðist sem stefnendur blandi saman ábyrgð byggingarstjóra og ábyrgð seljanda fasteigna og eða ábyrgð þeirra sem selji þjónustu en stefndu L-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf. telji ljóst að um tvennt ólíkt sé að ræða. Byggingarstjóri beri aldrei ábyrgð innan samninga á fasteignakaupum með seljanda og hljóti að vera um einhvern misskilning hjá stefnendum að telja svo vera. Ábyrgð þeirra sé því aldrei solidarisk. Í því tilviki er byggingarstjóri hafi gegnt hlutverki fasteignasala og selt fasteign er síðan reynist gölluð, falli það ekki undir störf hans sem byggingarstjóra og þar með ekki þá starfsábyrgðartryggingu sem hann hafi vegna þeirra. Sama eigi við um ætlaða solidariska ábyrgð allra á grundvelli laga nr. 42/2000 um þjónustukaup sem stefnendur vísi einnig til og telji eiga við um alla stefndu. Verði ekki séð hvernig þau lög geti átt við í málinu, að minnsta kosti hvað störf byggingarstjóra varði, enda liggi ekkert fyrir um það í málinu að nokkurt slíkt samningssamband hafi verið milli stefnda L-kk-ef sem byggingarstjóra og stefnenda sem falli undir þjónustukaup.

Niðurstaða

Í matsgerð sinni svarar dómkvaddur matsmaður svo, spurningunni hvort skemmdir séu á múrhúð og/eða ytra byrði fasteignarinnar Brekkusíðu 16: „Múrhúð á útveggjum hússins er skemmd þar sem raki liggur á henni og kemst undir yfirmúrinn en hripar ekki viðstöðulaust af. Þetta er við jörð þar sem múrhúðin gengur niður fyrir jarðvegsyfirborð, við vatnshalla þar sem samskeyti eru á málmvatnsbrettum og við úthorn þar sem rakaálag er meira m.a. vegna vatns á þakbrúnum. Undirmúr hefur misst styrk og yfirmúr flagnar af.“ Ekkert hefur komið fram í málinu sem gefur tilefni til að draga þessa niðurstöðu matsmanns í efa og verður byggt á henni í málinu. Dómurinn telur ljóst að meginorsök gallanna sé kalkinnihald undirmúrs svo sem fram kemur í matsgerð.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. fasteignakaupalaga nr. 40/2002 getur kaupandi beint kröfu vegna galla að fyrri eiganda eða öðrum fyrri samningsaðila í sama mæli og seljandi gæti haft uppi slíka kröfu, með nánari skilyrðum sem sett eru í 2. mgr. sömu greinar. Var til þessa vísað af hálfu stefnenda við munnlegan málflutning. Er stefnanda H-kvk-þgf þannig heimilt að beina kröfu að fyrri eiganda eða öðrum fyrri samningsaðila. Eiga þau stefnandi K-kk-nf fasteignina Brekkusíðu 16 í óskiptri sameign og er þeim rétt að sækja málið í sameiningu sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt 2. mgr. 48. gr. fasteignakaupalaga fellur réttur kaupanda til að tilkynna seljanda um eðli og umfang vanefndar og að kaupandi hyggist bera hana fyrir sig, niður að liðnum fimm árum frá afhendingu fasteignar. Fyrir liggur að múrhúðun hússins var framkvæmd sumarið 2007. Fyrir dómi sagði stefnandi K-kk-nf að fasteignin hefði verið afhent í desember 2007. Fimm ára frestur 2. mgr. 48. gr. var því liðinn í síðasta lagi í desember 2012.

Fyrir liggur í málinu að stefnendur tilkynntu L-kk-þgf H-kk-þgf skriflega um ætlaðar vanefndir hinn 11. september 2014. Sagði í tilkynningunni að innan skamms yrði matsbeiðni lögð fram í héraðsdómi og voru væntanlegir matsþolar taldir upp, þar á meðal L-kk-nf sem byggingarstjóri, en L&S verktaka ehf. var þar ekki getið. Matsbeiðni var svo lögð fram, dags. 14. október 2014. Var stefndi L&S verktakar ehf. þá meðal matsþola. Fyrir dómi sagði stefnandi K-kk-nf að hann hefði munnlega rætt við stefnda L-kk-þf sumarið 2012 og skýrt honum frá göllunum. Fyrir dómi var stefndi L-kk-nf spurður um þetta og voru svör hans óljós. Hann kvaðst þó muna að stefnandi K-kk-nf hefði talað við sig en ekki hvaða ár það hefði verið. Í stefnu segja stefnendur meðal annars að þeir hafi „reynt að takmarka tjón sitt með því að hafa áður haft samband við múrarameistara hússins og gera honum viðvart um gallana. Múrarameistarinn greip til aðgerða sem síðar reyndust ekki duga til að lagfæra eða stöðva skemmdir.“ Í stefnu segir að bréf hafi verið „send til stefndu L-kk-ef M-kk-ef og L-kk-ef með upplýsingum um gallana þann 11. september 2014 ásamt upplýsingum um að dómkvaddur yrði matsmaður.“ Í stefnu kemur ekki fram að stefnda L&S verktökum ehf. hafi verið tilkynnt munnlega um galla, áður en stefnda var sent bréf í september 2014. Í greinargerð stefnda L&S verktaka ehf. er byggt á því að tilkynning hafi ekki verið send innan fimm ára tímamarksins. Stefnendur bera sönnunarbyrðina af því að svo hafi í raun verið gert og hefur sú sönnun ekki tekist gegn mótmælum stefnda, en framburður stefnda L-kk-ef fyrir dómi, fyrirsvarsmanns stefnda L&S verktaka ehf., þykir ekki færa sönnur á það. Stefnda L&S verktökum ehf. var þannig fyrst sannanlega tilkynnt um galla með matsbeiðni dags. 14. október sama ár en áður hafði forsvarsmaður félagsins fengið tilkynningu sem byggingarstjóri 11. september. Matsfundur var haldinn 21. nóvember 2014 og sóttu hann meðal annarra bæði stefnendur og fyrirsvarsmaður stefnda L&S verktaka ehf. auk annars manns frá stefnda. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi L&S verktakar ehf. hafi byggt á því gagnvart stefnendum fyrr en með framlagningu greinargerðar í málinu 28. apríl 2016 að stefndi teldi sér hafa verið tilkynnt of seint um gallann. Þegar á það er horft þykja stefnendur ekki hafa glatað kröfu sinni þótt þau hafi ekki með sannanlegum hætti tilkynnt um galla fyrr en þau gerðu.

Eins og áður segir telst sannað að fasteign stefnenda sé haldin þeim göllum sem raktir eru í matsgerð. Fasteignin var seld ný og mátti kaupandi treysta því að hún stæðist þær kröfur sem gera má til nýrrar fasteignar, en ekkert bendir til að frágangur og hönnun hennar hafi mátt gefa tilefni til annars. Þær skemmdir sem fram eru komnar eru að mati dómsins langt umfram það sem búast má við í svo nýju húsi.

Fram er komið í málinu af hálfu stefnda L&S verktaka ehf. að félagið lét „nánast samhliða“ byggja og selja tvær fasteignir, og er Brekkusíða 16 önnur þeirra. Telst þetta til atvinnustarfsemi stefnanda, sbr. 6. gr. fasteignakaupalaga, þótt ekki hafi verið byggð og seld fleiri hús síðan. Eignin var ætluð til persónulegra nota kaupanda og er um neytendakaup að ræða í skilningi lagagreinarinnar. Hefur stefndi L&S verktakar ehf. látið byggja og svo selt stefnandanum K-kk-þgf, sem stefnandinn H-kvk-nf leiðir rétt sinn frá, hús sem telst gallað með þeim hætti sem sannað er með matsgerð. Ber stefndi skaðabótaábyrgð á þeim göllum.

Stefnendur beina kröfu að hönnuði hússins, stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf E-kk-þgf arkitekti. Vísa stefnendur til matsgerðar þar sem matsmaður kemst að þeirri niðurstöðu að múrhúð hússins þoli ekki íslenskt veðurfar. Á samþykktum aðaluppdrætti sem stefndi L-kk-nf M-kk-nf undirritaði var Sto múrkerfi fyrirskrifað. Við mat á því hvort stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf verði virt til sakar að hafa mælt fyrir um notkun þess kerfis verður að hafa í huga að hvergi í stöðlum eða reglugerðum er bannað að nota Sto-kerfi, en telja verður notkun þess í lagi ef yfirmúrinn er þéttur. Sto-kerfi hefur víða og alllengi verið notað án þess að skemmdir hafi komið fram, einkum á norðanverðu landinu. Að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á að stefndi L-kk-nf M-kk-nf hafi brugðist skyldum sínum sem hönnuður þótt hann hafi, við hönnun hússins árið 2006, mælt fyrir um notkun Sto múrkerfisins. Tilvitnuð ummæli matsgerðar í tvö rit, Múr og múrkerfi, útg. 1995, og Múreinangrunarkerfi – ástandskönnun, útg. 1993, þykja ekki breyta þessu. Hefur ekki verið sýnt fram á að stefndi L-kk-nf M-kk-nf hafi mátt ætla að byggingarefni hússins þyldu ekki það veðurfar sem búast mætti við eða að hann hafi við verk sitt staðið að málum með óvandaðri hætti en vænta má af góðum og gegnum hönnuði.

Í matsgerð segir að ekkert hafi komið fram við skoðun á þaki sem bendi til þess að hönnun eða frágangi þaks sé ábótavant, annað en að þakrennur séu blikklæddar en ekki dúklagðar. Þessu hefur ekki verið hnekkt og má miða við þetta.

Ekki hefur verið sýnt fram á að stefndi hafi unnið sér til bótaskyldu vegna ákvæða laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Að öllu framansögðu þykja stefnendur ekki hafa fært sönnur á kröfu sína á hendur stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf og verður hann sýknaður af þeim. Af þeirri niðurstöðu leiðir að sýkna ber Sjóvá-Almennar tryggingar hf., vátryggjanda stefnda.

Stefnendur beina kröfu að byggingarstjóra hússins, stefnda L-kk-þgf H-kk-þgf. Á þeim tíma er fasteign sú er mál þetta snýst um var reist giltu skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 sem síðar féllu úr gildi með skipulagslögum nr. 123/2010. Dómstólar hafa slegið föstu að á gildistíma laga nr. 73/1997 hafi ekki aðeins hvílt á byggingarstjóra að sjá til þess að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdunum, sem hann stýrði, þar á meðal með því að iðnmeistarar, sem kæmu að verkinu fyrir atbeina hans, sinntu skyldum sínum og að framkvæmdin væri tæknilega og faglega fullnægjandi. Með saknæmri vanrækslu á þessum skyldum felldi byggingarstjóri á sig skaðabótaábyrgð. Má um þetta vísa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 267/2005.

Að mati dómsins ber byggingarstjóri hússins ekki ábyrgð á þeirri meginorsök gallanna sem áður hafa verið raktir. Ekki hefur verið sýnt fram á að honum hafi borið, vegna sérfræðiþekkingar sinnar eða af öðrum ástæðum, að sjá til þess að ekki yrði notað Sto múrkerfi á húsið. Vísast um það, eftir því sem við á, til sömu sjónarmiða og dómurinn hefur rakið fyrir niðurstöðu um kröfur á hendur stefnda L-kk-þgf M-kk-þgf. Í matsgerð segir og hefur ekki verið hnekkt að ekkert hafi komið fram við skoðun á þaki sem bendi til þess að hönnun eða frágangi þaks sé ábótavant, annað en að þakrennur séu blikklæddar en ekki dúklagðar. Þá segir í matsgerð, og hefur ekki verið hnekkt, að ekki hafi orðið vart við leka undan þakköntum sem bent gæti til þess að þakrennur lækju og engin merki hafi sést um það við skoðun. Verður miðað við þetta. Ekki hefur verið sýnt fram á að stefndi L-kk-nf hafi unnið sér til bótaskyldu vegna ákvæða laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Þegar á framanritað er horft þykja stefnendur ekki hafa fært sönnur á skaðabótakröfu sína á hendur stefnda L-kk-þgf og verður hann sýknaður af henni. Að fenginni þeirri niðurstöðu ber að sýkna stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. af kröfu stefnenda.

Stefnendur beina kröfu að múrarameistaranum stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf. Í matsgerð kemur fram að vinna við múrkerfi sé vel og faglega unnin og dómurinn telur ekki að hægt sé að ætlast til að múrarameistari geri athugun á efnasamsetningu múrkerfisins sem arkitekt hússins mælir fyrir um á samþykktum aðaluppdrætti, en múrkerfið hafði verið notað víða um land og margra ára skeið, þar á meðal af stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf sjálfum. Ekkert hefur komið fram um að stefndi G-kk-nf B-kk-nf hafi vitað um það kalkinnihald undirmúrsins sem telst meginorsök gallanna. Ekki hefur verið sýnt fram á að stefndi G-kk-nf B-kk-nf hafi unnið sér til bótaskyldu vegna ákvæða laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Hafa stefnendur þannig ekki fært sönnur á skaðabótakröfu sína á hendur stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf og verður hann sýknaður af henni.

Endanleg bótakrafa stefnenda nemur 7.293.917 krónum og fær hún stoð í matsgerð en stefnendur hafa lækkað kröfu sína frá stefnu, með tilliti til áætlaðrar endurgreiðslu virðisaukaskatts. Ætla verður að endingartími klæðningar eins og hér á í hlut sé um þrjátíu ár. Liðin eru nú tíu ár frá gerð samnings um kaupin og þar sem stefnendur fá að því leyti, eftir endurbætur, nýtt fyrir gamalt, þykir réttur þeirra til bóta ekki verða ákveðinn hærri en tveir þriðjuhlutar þeirrar fjárhæðar sem þeir krefjast með stoð í matsgerð, alls 4.862.611 krónur. Verður stefndi L&S verktakar ehf. dæmdur til greiðslu þeirrar fjárhæðar auk dráttarvaxta eins og krafist er. Þessi stefndi verður jafnframt dæmdur til greiðslu 1.860.000 króna málskostnaðar. Stefnendum verður fyrir sitt leyti gert að greiða stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf 992.000 krónur í málskostnað og stefndu L-kk-þgf H-kk-þgf og Vátryggingafélagi Íslands 372.000 krónur hvoru. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið litið til skyldu aðila til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Rétt þykir að málskostnaður falli niður milli stefnenda og stefndu L-kk-ef M-kk-ef og Sjóvár-Almennra trygginga hf. Gætt var 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Af hálfu stefnenda fór Á-kk-nf P-kk-nf hrl. með málið.

Af hálfu stefnda G-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef fór I-kk-nf Þ-kk-nf hrl. með málið.

Af hálfu stefnda L&S verktaka ehf. fór A-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf hdl. með málið.

Af hálfu stefnda L-kk-ef M-kk-ef E-kk-ef og Sjóvár-Almennra trygginga hf. fór I-kk-nf S-kk-nf hrl. með málið.

Af hálfu stefnda L-kk-ef H-kk-ef og Vátryggingafélags Íslands hf. fór S-kvk-nf A-kvk-nf hdl. með málið.

Mál þetta dæma Þ-kk-nf D-kk-nf héraðsdómari, Á-kk-nf I-kk-nf byggingaverkfræðingur og múrarameistari og V-kk-nf O-kk-nf byggingaverkfræðingur.

D Ó M S O R Ð

Stefndi L&S verktakar ehf. greiði stefnendum, K-kk-þgf I-kk-þgf og H-kvk-þgf S-kvk-þgf, 4.862.611 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 9. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. júní 2015 til greiðsludags og 1.860.000 krónur í málskostnað.

Stefndu G-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, L-kk-nf M-kk-nf E-kk-nf, L-kk-nf H-kk-nf, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og Vátryggingafélag Íslands hf. eru sýkn af kröfum stefnenda í málinu.

Stefnendur greiði in solidum stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf 992.000 krónur í málskostnað.

Stefnendur greiði in solidum stefndu L-kk-þgf H-kk-þgf og Vátryggingafélagi Íslands hf. 372.000 krónur hvoru í málskostnað.

Málskostnaður fellur að öðru leyti niður.