E-11384/2009

Mál þetta, sem var dómtekið hinn 9. desember sl. að lokinni aðalmeðferð, var höfðað af SPRON Factoring hf., Suðurlandsbraut 20, Reykjavík á hendur, Golden Seafood Company á Íslandi ehf., Smyrilshólum 4, Reykjavík með stefnu birtri 6. október 2008. Í þinghaldi hinn 18. febrúar sl. var upplýst að stefndi hefði verið úrskurðaður gjaldþrota. Breyttist þá heiti stefnda í Þb. G.S.C. ehf., en stefndi hafði skipt um nafn í september 2009.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda EUR 165.015,46 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 17. nóvember 2007 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu.

II

Stefndi er umboðsverslun með fisk og fiskafurðir og selur meðal annars fisk og fiskafurðir til aðila í ýmsum löndum Evrópu. Sumarið 2006 áttu stefnandi og stefndi viðræður um að ganga til samninga um svokallaða „factoring“ þjónustu. Í þeim tilgangi gerði stefnandi stefnda tilboð um þjónustuna hinn 26. júní 2006. Á grundvelli tilboðsins gerðu aðilar með sér tvo samninga hinn 7. september 2006. Annars vegar samning um fjármögnun viðskiptakrafna (veltulánasamningur) og hins vegar samning um yfirtöku á skuldaábyrgð (greiðslufallstryggingarsamningur). Einnig var samið svo um að stefnandi tæki að sér innheimtu á framseldum kröfum stefnda.

Veltulánssamningurinn fól það í sér að stefnandi veitti stefnda veltulán gegn veðtryggingum í safni krafna stefnda samkvæmt vörureikningum sem stefndi gaf út í rekstri sínum. Samkvæmt samningnum skyldi stefnandi lána stefnda, gegn veðsetningu í kröfum samkvæmt útgefnum reikningum stefnda, allt að 90% af fjárhæð hvers útgefins reiknings.

Greiðslufallstryggingarsamningurinn fól í sér að stefnandi yfirtæki skuldaábyrgð vegna viðskiptakröfu stefnda gagnvart skuldurum sínum. Í sérskilmálum samningsins kemur fram að bótafjárhæð vegna hvers reiknings sé 90% en sjálfsábyrgð stefnda sé 10%. Tryggður hluti hvers reiknings sé því í samræmi við þá fjárhæð sem lánuð er af hverjum framseldum reikningi.

Samkvæmt 1. gr. í almennum hluta samningsins veitti stefnandi stefnda veltulán gegn veðtryggingum í safni krafna stefnda samkvæmt vörureikningum sem stefndi gefur út í rekstri sínum. Gaf stefndi út tryggingarbréf í samræmi við ákvæði veltulánasamningsins, dagsett 7. september 2006 að fjárhæð 30.000.000 króna, þar sem stefndi setti að veði, tryggt með 1. veðrétti, allar kröfur samkvæmt reikningum, bæði innlendar og erlendar, sem stefndi átti eða fengi í rekstri sínum („viðskiptakröfur“). Veðrétturinn náði til allra útgefinna, ógreiddra reikninga, sem og allra þeirra reikninga sem gefnir yrðu út í rekstri stefnda en frumrit reikninga skyldu afhent og árituð um veðsetningu til stefnanda. Viðskiptakröfur sem uppfylltu tiltekin skilyrði veltulánasamnings aðila teldust fjármögnunarhæfar og mynduðu fjármögnunargrunn veltulánaviðskipta milli stefnanda og stefnda. Er útlánagrunnur því breytilegur eftir því hve mörgum reikningum stefndi framvísar til fjármögnunar hjá stefnanda hverju sinni. Í veltulánasamningi milli stefnanda og stefnda er ákvarðað hámark veltuláns, sem er í tilfelli stefnda EUR 333.000 á hverjum tíma. Stefnandi hafi lánað gegn veðsetningu í kröfum samkvæmt reikningum sem stefndi gæfi út, allt að 90% af fjárhæð hvers útgefins reiknings. Standi allar kröfur sem stefndi hafi veðsett stefnanda með tryggingarbréfinu til tryggingar veltuláni stefnda eins og það sé á hverjum tíma.

Samkvæmt 2. gr. veltulánasamningsins ábyrgist stefndi gagnvart stefnanda reikningsfjárhæð hvers framselds reiknings.

Hinn 17. september 2007 gaf stefndi út reikning nr. 290493 til Frime S.A., á Spáni fyrir kaupum á frosnum fiski að fjárhæð EUR 181.222,67. Stefndi kveður reikninginn hafa verið gerðan í samræmi við pöntun sem fyrirsvarsmaður Frime hafi lagt fram símleiðis hjá stefnda. Varan, þ.e. 65 kassar af frosnum skötusel, hafi verið flutt til Spánar og móttekin þar af starfsmönnum Frime, sbr. móttökukvittanir stimplaðar af Frime, dagsettum 19. október og 29. október 2007. Á áðurnefndum reikningi sem stefndi hafi gefið út til Frime sé sérstaklega tekið fram að athugasemdir vegna galla á vörunni skuli hafa uppi innan 7 daga frá afhendingu hennar.

Sama dag og ofangreindur reikningur var gefinn út veitti stefnandi stefnda veltulán fyrir 90% af andvirði umrædds vörureiknings, í samræmi við veltulánssamninginn. Stefnandi tók jafnframt að sér innheimtu kröfunnar í samræmi við samning aðila. Innheimtan reyndist hins vegar að sögn stefnanda ekki árangursrík.

Stefnandi kveður að hinn 18. september 2007 hafi aðrir veðsettir reikningar stefnda fyrir EUR 38.958,78 fallið úr fjármögnun hjá stefnda samkvæmt samningi aðila, þar sem þeir reikningar hafi verið eldri en 60 daga. Hafi reikningur stefnda komið á móti til tryggingar eldri reikningum og hafi stefnda verið greiddur út mismunurinn 18. september 2007, EUR 121.749,27. Restin af láninu, samkvæmt hinum veðsetta reikningi, hafi síðan verið greidd til stefnda hinn 24. september 2007, EUR 60.163,70, ásamt öðrum kröfum.

Skuldari reiknings, sem veðsettur var stefnanda, greiddi ekki reikninginn, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir stefnanda til að innheimta hann.

Stefnandi kveður að samkvæmt ákvæðum veltulánasamnings beri skuldara veðsetts reiknings að greiða kröfufjárhæðina til stefnanda í samræmi við áritun á reikninginn. Stefnandi taki við greiðslu frá skuldara og ráðstafi henni til að greiða niður veltulán stefnda hjá stefnanda. Fyrirsvarsmenn skuldara framangreinds reiknings, Frime S.A., hafi mótmælt kröfu samkvæmt reikningnum og sagst hvorki hafa pantað þá vöru né keypt af stefnda sem reikningurinn tilgreini. Hafi reikningurinn ekki fengist greiddur.

Fyrirsvarsmenn og stjórnarmenn stefnda hafi báðir undirritað yfirlýsingu til stefnanda vegna veltuláns dagsetts 7. september 2006 þar sem þeir meðal annars hafi lýst yfir að kröfur samkvæmt útgefnum reikningum séu í raun fyrir hendi, bæði þegar þær séu framseldar stefnanda og þegar stefnandi innheimti kröfurnar og þær gjaldfalli.

Stefnandi kveður að samkvæmt ákvæðum veltulánasamningsins sé hámarkslánstími veltuláns 60 dagar frá þeim degi er lánið sé greitt út. Greiðist veltulán ekki innan framangreinds frests með því að skuldari kröfu samkvæmt veðsettum reikningi greiði vörureikninginn til stefnanda, beri stefnda annaðhvort að framvísa frekari tryggingum í formi krafna samkvæmt vörureikningum útgefnum af stefnda eða greiða lánið til stefnanda ásamt vöxtum og kostnaði.

Stefnandi kveður stefnda ekki hafa framvísað frekari kröfum samkvæmt reikningum til fjármögnunar og hafi ekki greitt skuld við stefnanda samkvæmt veltulánasamningnum.

Með bréfi, dagsettu 24. febrúar 2009, krafði stefnandi stefnda um greiðslu samkvæmt veltuláni vegna áðurnefnds reiknings. Stefnandi byggði kröfu sína á hendur stefnda á því að stefndi ábyrgðist reikningsfjárhæð á veðsettum reikningi þar sem krafa samkvæmt reikningnum hefði í raun ekki verið til staðar, en samkvæmt upplýsingum stefnanda hafi skuldarinn, þ.e. Frime S.A., haldið því fram að fyrirtækið hefði ekki pantað vöruna samkvæmt umræddum reikningi.

Með bréfi 13. mars 2009 svaraði stefndi fyrrnefndu bréfi stefnanda. Hafnaði stefndi þeirri fullyrðingu stefnanda að umrædd krafa samkvæmt vörureikningi nr. 290493 væri ekki til staðar, en eins og móttökukvittanir sýni, hafi varan sannarlega verið móttekin af Frime, sem í framhaldinu hafi nýtt vöruna og selt hana áfram. Í öðru lagi benti stefndi á ákvæði samnings aðila um greiðslufallstryggingu, en samkvæmt samningnum hafi stefnandi tekið yfir skuldaábyrgð við greiðslufall skuldara. Kröfu stefnanda um greiðslu var því hafnað af stefnda.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á ákvæðum samnings um veltulán með veði í vörureikningum milli stefnanda og stefnda en samkvæmt samningnum sé stefndi skuldbundinn til að endurgreiða stefnanda lánið annaðhvort með því að sjá til þess að skuldari reiknings greiði skuld samkvæmt veðsettum vörureikningi beint til stefnanda en að öðrum kosti greiði stefndi sjálfur fjárhæðina til stefnanda að liðnum hámarkslánstíma sem sé 60 dagar frá útborgun láns á grundvelli viðkomandi vörureiknings.

Stefnandi byggir á því að stefndi ábyrgist gagnvart stefnanda samkvæmt veltulánasamningi milli aðila reikningsfjárhæð framselds reiknings sem stefnandi hafi lánað stefnda út á. Þegar í ljós komi að kröfu samkvæmt reikningi sé mótmælt af skuldara og hún verði ekki greidd, sé stefndi skyldur til að greiða lánsfjárhæðina til stefnanda í samræmi við veltulánasamning aðila.

Stefnandi byggir á almennum reglum kröfu- og samningaréttar um greiðslu skulda og skuldbindingagildi samninga og einnig á kaupalögum nr. 50/2000, sérstaklega VI. kafla þeirra.

Kröfu um vexti og dráttarvexti byggir stefnandi á því að samkvæmt ákvæðum veltulánasamnings sé hámarkslánstími 60 dagar frá því stefnandi greiði stefnda veltulán. Beri lánsfjárhæðin vexti sem nemi meðalvöxtum LIBOR3 auk 3% álags á ári í 60 daga, um 7,73% ársvöxtum, en dráttarvexti eftir þann dag til greiðsludags. Stefnufjárhæðin, EUR 165.015,46 sé þannig fundin að hún nemi 90% af höfuðstól reiknings, EUR 163.072,41, en sú fjárhæð beri 7,73% ársvexti frá útborgunardegi lánsins hinn 17. september 2007 til 17. nóvember 2007, EUR 1.943,00, samtals EUR 165.015,46, sem sé stefnufjárhæð máls þessa og beri sú fjárhæð dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá gjalddaga lánsins hinn 17. nóvember 2007 til greiðsludags.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að með samningi um greiðslufallstryggingu, nr. 544 og 545, undirrituðum af aðilum hinn 7. september 2006, hafi stefnandi yfirtekið skuldaábyrgð stefnda í tengslum við viðskiptakröfur vegna útgefinna reikninga. Þannig hafi stefnandi tekið að sér að tryggja, gagnvart stefnda, greiðslu á 90% hluta af hverri framseldri viðskiptakröfu kæmi til þess að krafan yrði ekki greidd af skuldara. Í almennum skilmálum samningsins segi að gildissvið samningsins sé fyrir vanskil á kröfum vegna afhentra vara og að samningurinn nái yfir viðskiptalega áhættu. Tjón vegna viðskiptalegrar áhættu sé skilgreint í 4. gr. almennra skilmála samningsins. Í 3. tl. A-liðar 4. gr. segi orðrétt: „Vegna ábyrgðar á afhendingu til útlanda verður bótaskylda ennfremur til ef skuldari hefur ekki greitt tryggða kröfu 180 dögum eftir gjalddaga sem ákveðinn var vegna afhendingarinnar.“

Framangreint orðalag sé afar skýrt og gefi ekki tilefni til túlkunar á annan hátt en að við afhendingu á vörum til útlanda stofnist bótaskylda af hálfu stefnanda hafi varan ekki verið greidd 180 dögum eftir gjalddaga. Umrætt ákvæði almennra skilmála samningsins sé samið af stefnanda, sem sé aðili sem starfi við veitingu þjónustu á því sviði sem samningurinn fjalli um. Stefndi sé hins vegar ósérfróður aðili um slíka þjónustu, enda sé tilgangur stefnda umboðsverslun með fisk og fiskafurðir. Í öllum aðdraganda þess að stefndi hafi gengið til samninga við stefnanda hafi umræddur greiðslufallstryggingar-samningur verið kynntur með þeim hætti sem lesa megi út úr margnefndu ákvæði. Hafi merking þess, og þá samningsins í heild, átt að vera önnur en skilja megi af orðanna hljóðan verði stefnandi að bera hallann af því. Þá bendir stefndi einnig á að þær upplýsingar sem fram komi á heimasíðu stefnanda um greiðslufallstryggingarþjónustu, en þar segi að greiðslufallstrygging sé „trygging fyrir greiðslufalli ef viðkomandi skuldunautur verði gjaldþrota eða innheimtutilraunir árangurslausar.“

Stefndi telur að ofangreint ákvæði í almennum skilmálum samningsins eigi við um það tilfelli sem hér sé til úrlausnar. Innheimtutilraunir stefnanda hafi reynst árangurslausar og skuldari hafi ekki greitt kröfuna þegar 180 dagar voru liðnir frá gjalddaga, en samkvæmt reikningnum hafi gjalddaginn verið 90 dögum eftir dagsetningu reiknings, eða hinn 10. desember 2007. Með hliðsjón af öllu framangreindu sé ljóst að stefnandi sé bótaskyldur gagnvart stefnda vegna umrædds reiknings. Stefnandi geti því ekki krafið stefnda um greiðslu vegna reikningsins samkvæmt samningi um veltulán. Sérstaklega sé tekið fram í 1. gr. almennra skilmála veltulánasamnings aðila að viðskiptamaður, þ.e. stefndi, geti losnað við hluta ábyrgðar á greiðslum skuldara með því að gera jafnframt sérstakan samning um greiðslutryggingu. Eins og ítrekað hafi komið fram hafi stefndi gert slíkan samning við stefnanda og hafi tryggður hluti hvers reiknings verið sambærilegur við lánahlutfall samkvæmt veltulánasamningi, þ.e. 90%.

Hvað varði tilvísun stefnanda í yfirlýsingar sem fyrirsvarsmenn stefnda hafi undirritað hinn 7. september 2006, þess efnis að kröfur samkvæmt útgefnum reikningum væru í raun fyrir hendi, mótmælir stefndi því að þær hafi einhverja sérstaka þýðingu í máli þessu. Sé það skýr afstaða stefnda að krafa samkvæmt reikningi nr. 290493 sé fyrir hendi og hafi verið fyrir hendi þegar varan hafi verið send til Spánar, vörureikningurinn gefinn út og framseldur til stefnanda. Þannig hafi vörurnar verið pantaðar símleiðis og þær mótteknar án athugasemda. Þar að auki sé skýrt tekið fram í umræddum yfirlýsingum fyrirsvarsmanna stefnda að stefndi ábyrgist ekki greiðslugetu skuldara.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar.

Stefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. og 130. gr. laganna.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort stefnda beri að endurgreiða stefnanda lán samkvæmt veltulánasamningi sem aðilar gerðu sín á milli 7. september 2006.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi með samningi við stefnda um greiðslufallstryggingu yfirtekið skuldaábyrgð stefnda í tengslum við viðskiptakröfur vegna útgefinna reikninga. Stefnandi mótmælti því við aðalmeðferð málsins að greiðslufallstryggingin næði yfir kröfu stefndu og vísaði í framlagðan samning aðila um trygginguna.

Í framlögðum samningi aðila um yfirtöku skuldaábyrgðar er í almennum skilmálum 1. gr. kveðið á um gildissvið samningsins, en þar segir, að hann nái yfir vanskil á kröfum vegna afhentra vara og þjónustu sem innt hafi verið af hendi samkvæmt samningi og skilmálum skuldara og viðskiptamanns. Þá er kveðið á um í 2. mgr. 1. gr. samningsins, að hann nái yfir viðskiptalega áhættu og tjón vegna viðskiptalegrar áhættu sé skilgreint nánar í 4. gr.

Í 4. gr. samningsins segir: „Hvenær verður tjón.

A. Fyrir viðskiptaábyrgðir gildir eftirfarandi:

1. Tjón verður þegar ógjaldfærni skuldara er staðfest með því að:

a) þrotabú hefur verið tekið til skiptameðferðar og skiptaréttur kveður upp eða hafnar gjaldþrotaúrskurði vegna ónógra eigna búsins,

b) fyrir liggur og tilkynnt hefur verið um greiðslustöðvun samkvæmt gjaldþrotalögum

c) skuldari nær staðfestum nauðasamningum samkvæmt skiptalögum

d) skuldari nær samningum eða sameiginlegum samningum um skuldaskil við alla lánadrottna

e) kröfur í bú skuldara fá meðferð utan réttar samkvæmt reglum sem samsvara gjaldþrotalögum

f) tryggð krafa viðskiptamanns hefur verið innheimt en ekki fengist greidd að fullu

g) skuldari deyr og farið er með bú hans samkvæmt ákvæðum laga um ógjaldfær bú, eða þær aðstæður skapast sem að mati SPF svara til einhverra fyrrnefndra aðstæðna.

2. Við ábyrgð á afhendingu til útlanda verður bótaskylda til þegar þær aðstæður skapast, samkvæmt réttarkerfinu í landi skuldara, sem svara til einhverra aðstæðna sem tilgreindar eru í 1. málsgrein, eða svara að öðru leyti til einhverra fyrrgreindra aðstæðna að mati SPF.

3. Vegna ábyrgðar á afhendingu til útlanda verður bótaskylda ennfremur til ef skuldari hefur ekki greitt tryggða kröfu 180 dögum eftir gjalddaga sem ákveðinn var vegna afhendingarinnar.“

Óumdeilt er að stefndi fékk lánaða peninga frá stefnanda og að stefndi setti stefnanda að veði umdeildan vörureikning í samræmi við veltusamning aðila. Þá liggur fyrir að vörureikningurinn var ekki greiddur vegna ágreinings stefnda og viðskiptamanns hans um greiðsluskyldu.

Samkvæmt ákvæðum hins svonefnda greiðslufallstryggingarsamnings varð stefndi fyrir tjóni, sem samningur aðila nær til, þar sem vörureikningur hans var ekki greiddur af skuldara reikningsins.

Hins vegar kveður greiðslufallssamningurinn á um það í 10. gr., að skilyrði fyrir greiðslu bóta sé að viðskiptamaður lýsi kröfu og umfangi kröfu á hendur skuldara fyrir rétti, gerðardómi eða sambærilegu yfirvaldi. Þar sem ekki liggur fyrir í málinu að stefndi hafi uppfyllt þetta ákvæði samningsins, verður að líta svo á að hann hafi ekki öðlast rétt til greiðslu bóta úr hendi stefnanda vegna umrædds vörureiknings. Með því að svo er ber því stefnda að greiða stefnanda umkrafið veltulán, sem ágreiningslaust er að ekki hefur fengist greitt. Verða því kröfur stefnanda á hendur stefnda teknar til greina eins og þær eru fram settar, en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu eða ágreiningur um dráttarvexti af stefnukröfunni.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Dóminn kvað upp H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Þrotabú G.S.C. ehf., greiði stefnanda, SPRON Factoring hf., 165.015,46 EUR með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 17. nóvember 2007 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf