E-1475/2006

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 25. október sl., að loknum munnlegum málflutningi var höfðað fyrir dómþinginu af SBA-Norðurleið hf., Hjalteyrargötu 10, Akureyri, á hendur Impregilo SpA Íslandi, útibúi, Lynghálsi 4, Reykjavík, með stefnu þingfestri 9. mars 2006.

Dómkröfur stefnanda voru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.504.829 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af stefnufjárhæðinni frá 18. júlí 2004 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði alfarið sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda og stefnanda yrði gert að greiða stefnda hæfilegan málskostnað. Til vara krafðist stefndi þess að dómkröfur stefnanda yrðu lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

II

Hinn 4. febrúar 2004 var ökutækið HM-301, eign stefnanda, sem er hópferðabifreið til fólksflutninga, í akstri með starfsmenn stefnda á akbraut milli aðalvinnubúða stefnda og vinnusvæðis Kárahnjúkastíflu. Á sama tíma var jarðýta í eigu stefnda af gerðinni Catepiller við snjóruðning utan akbrautar. Hafði jarðýtan verið við snjóruðning í nokkra daga og stefnandi í stöðugum ferðum fyrir stefnda með fólk milli vinnusvæðis og vinnubúða á þeim tíma.

Stefndi kveður ökutæki stefnanda hafa verið nýlagt af stað með hóp farþega áleiðis til Egilsstaða. Hafi ferðin upphaflega verð áformuð árla morguns, en veður hamlað för og hafi vegurinn til byggða verið ófær fram eftir degi. Snjóruðningstæki hafi verið víða við störf, m.a ýta sem unnið hafi að því að ryðja snjó af akbrautinni næst aðalbúðum og út af henni nokkurn spöl til að skapa rými og fyrirbyggja að vegurinn tepptist á ný. Bifreiðinni hafi aðeins verið ekið u.þ.b. einn km frá vinnubúðunum eftir vinnuvegi sem liggur um vinnusvæðið við Kárahnjúkastíflu, þegar hún hafi komið þar að þar sem ýtan var við snjóruðning. Þessi hluti vegarins sé ekki hluti af hinu almenna þjóðvegakerfi heldur lagður af verktakanum vegna umferðar hans um vinnusvæðið. Gríðarlegir snjóhraukar hafi verið með fram veginum, 3-4 metra og hafi ýtan verið að breikka akbrautina og ýta snjó frá henni.

Starfsmaður stefnanda, sem ók hópferðabifreiðinni, kvaðst hafa verið á 30-40 km hraða þegar hann hafi séð jarðýtuna við að jafna út snjóruðninga utan akbrautar. Akbrautin sjálf hafi verið auð og um 10 metrar að breidd. Engin umferð var um akbrautina á þessum tíma. Ökumaður bifreiðarinnar taldi ekkert hindra útsýni sitt og kvaðst hafa talið að það sama hlyti að gilda um jarðýtustjórann.

Ökumaður bifreiðarinnar taldi ekki neina hættu á ferðum þar sem jarðýtan var nokkru utan vegar. Þegar rútan var kominn á móts við þann stað þar sem unnið var á jarðýtunni varð ökumaður hópferðabifreiðarinnar þess var að jarðýtunni var bakkað inná veginn. Í stað þess að stöðva þegar inná akbrautina kom, hafi jarðýtan haldið áfram að bakka þvert yfir akbrautina í veg fyrir rútuna. Kvaðst ökumaður bifreiðarinnar hvorki hafa náð að komast fram hjá jarðýtunni né afstýra því að jarðýtan bakkaði inn í miðja hlið hópferðabifreiðarinnar með þeim afleiðingum að ytra byrði hennar rifnaði frá, miklar skemmdur urðu á hurð fyrir farangursrými og gólf rútunnar svignaði.

Eftir slysið kom öryggisfulltrúi stefnda á staðinn og gerð var tjónstilkynning með afstöðumynd af vettvangi. Nokkrar ljósmyndir voru teknar af hópferðabifreiðinni á slysstað.

Tjónstilkynning var send tryggingarfélagi stefnda, Sjóvá, og gerði tjónaskoðunarmaður kostnaðaráætlun um viðgerðir á rútunni sem nam alls 1.504.829 krónum. Stefnandi sendi stefnda reikning hinn 18. júní 2004 í samræmi við kostnaðaráætlun og gerði kröfu um greiðslu bóta sem samsvaraði áætlun Sjóvá. Greiðslu skaðabóta var hafnað af hálfu stefnanda.

Stefnandi lét framkvæma viðgerðir og nam viðgerðarkostnaður samsvarandi upphæð og kostnaðaráætlun, sem er stefnufjárhæðin í máli þessu.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda bréf hinn 14. júní 2005 þar sem gerð var krafa um greiðslu bóta sem svöruðu til viðgerðarkostnaðar. Lögmaður stefnda hafnaði greiðsluskyldu stefnda í bréfi, dagsettu 5. júlí 2005, og setti fram boð um ábyrgð stefnda af helmingi hinnar umkröfðu fjárhæðar. Með bréfi lögmanns stefnanda var tilboði lögmanns stefnda hafnað og endurtekin fyrri krafa um greiðslu fullra bóta.

III

Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur á því að starfsmaður stefnda hafi með saknæmri og ólögmætri háttsemi orðið valdur að tjóni á ökutæki stefnanda þegar það var í reglulegum akstri milli vinnubúða stefnda og vinnusvæðis Kárahnjúkastíflu. Stefndi ber ábyrgð á starfsmanni sínum samkvæmt reglunni um húsbóndaábyrgð. Jarðýta stefnda teljist ekki skráningarskylt ökutæki, samkvæmt ákvæðum 63. gr., sbr. 2. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, og því ekki með lögboðna ábyrgðartryggingu samkvæmt 91. gr. sömu laga. Stefnanda sé ókunnugt um hvort jarðýtan hafi verið vátryggð af hálfu stefnda hjá erlendu félagi innan EES svæðisins. Stefnandi ber því ábyrgð á tjóni stefnanda með vísan til almennu sakarreglunnar.

Starfsmanni stefnda hafi borið að taka tillit til umferðar á akbrautinni, þar sem hann var við vinnu utan hennar og gæta sérstakrar varúðar við að bakka jarðýtunni inná akbrautina í veg fyrir umferð ökutækja sem um hana fóru. Hafi starfsmanni stefnda borið að ganga úr skugga um, áður en hann bakkaði jarðýtunni inná á akbrautina, að engin hætta stafaði af umferðar sem um hana fór. Starfsmaður stefnda hafi vanrækt þessa aðgæsluskyldu sína með því að líta ekki í baksýnisspegil og gæta að umferð. Stefndi ber því ábyrgð á því tjóni sem jarðýtan olli vegna vangæslu starfsmannsins, með vísan til almennu sakarreglunnar og ábyrgð stefnda samkvæmt reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna.

Stefnandi kveður fjárhæð dómkröfu byggjast á mati tjónaskoðunarmanns tryggingarfélags stefnda á kostnaði við viðgerð á hópferðabifreið stefnanda. Enn fremur sé byggt á reikningum frá viðgerðaraðila. Um sé að ræða kostnað við viðgerð skemmda á rútunni, þ.e. efni og vinnu miðað við verðlag í júlí 2004 auk virðisaukaskatts. Um upphafsdag dráttarvaxta sé miðað við 30 daga eftir að stefnandi gerði kröfu á hendur stefnda samkvæmt reikningi. Til vara sé krafist dráttarvaxta frá 14. júlí 2005.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra skaðabótareglna, og meginreglna umferðarlaga nr. 50/1987, einkum ákvæði IV. og VIII. kafla þeirra laga.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarkröfu sína byggir stefnandi á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr. laganna.

IV

Stefndi hafnar því að starfsmaður hans hafi í nokkru gerst sekur um gáleysi við framkvæmd starfa sinna þegar bifreið stefnanda varð fyrir umræddu tjóni. Hafi gáleysi starfsmanns stefnanda verið höfuðorsök umrædds óhapps. Þegar af þeirri ástæðu skorti allan grundvöll fyrir bótakröfum stefnanda.

Ágreiningslaust sé að ökumaður bifreiðarinnar hafi séð ýtuna við vinnu sína áður en hann ók inn á vinnusvæði hennar. Stefndi telur að bifreiðarstjórinn hafi alls ekki getað gengið út frá því sem vísu, að stjórnandi ýtunnar hafi séð bifreið hans, eins og aðstæðum var háttað og raunin var. Stefndi telur því að ökumaður bifreiðarinnar hafi sýnt af sér vítavert gáleysi með því að aka viðstöðulaust áfram inn á vinnusvæði jarðýtu, sem sýnilega var við ruðning af og frá akbrautinni, við afleit akstursskilyrði og takmarkaða útsýn. Eins og aðstæður hafi verið hafi honum borið að ganga úr skugga um að ökumaður ýtunnar hefði orðið bifreiðarinnar var áður enn hann ók inn á svæðið, þar sem hún var við vinnu. Hann hafi þannig ekki farið að hinum almennu reglum umferðarlaga nr. 50 frá 1987, sbr. einkum 1. mgr. 4. gr. Mótmælir stefndi sérstaklega því sem fram komi í stefnu að ýtan hafi verið kyrrstæð utan vegar þegar bifreiðina bar að, hvað þá 20-25 metrum utan vegarins. Hefði það verið raunin hefði hún fráleitt getað komið að bifreiðinni áður en hún fór hjá á þeim hraða sem bifreiðarstjórinn segist hafa ekið.

Stefndi heldur því fram að það hafi verið alkunnugt við Kárahnjúkavirkjun að umferð á vinnusvæðinu, ekki síst í fannfergi og bil, lúti öðrum lögmálum en almenn umferð á þjóðvegum landsins. Þar sé viðurkennt að almenn ökutæki eigi að sýna stórvirkum vinnuvélum tillitssemi, ekki síst þegar barist er við að halda ökuleiðum opnum, s.s. raunin var í þessu tilviki. Forgangur stórvirkra vinnuvéla umfram aðra umferð sé áréttaður á vinnusvæðinu með umferðarmerkjum og gildi sú regla því á svæðinu og gengur framar almennum umferðarreglum, sbr. 5. gr. umferðarlaga. Því sé óvírætt að stjórnanda bifreiðarinnar hafi borið að sæta lagi og taka fullt tillit til vinnu ýtunnar og tryggja að hann torveldaði störf hennar í engu. Þetta gildi því fremur um atvikið að fyrir liggi að stjórnandi bifreiðarinnar var vanur umferð um svæðið og hafi því hlotið að vera ljós þessi almenna regla.

Stefndi telur þannig öldungis ljóst að ökumaður fólksflutningabifreiðarinnar hafi brugðist tilvitnuðum varúðarskyldum, ekki virt forgangsrétt vinnuvélarinnar og ekið viðstöðulaust inn á vinnusvæði ýtunnar í vondu skyggni þegar vegurinn hafði rétt verið opnaður fyrir umferð og enn verið unnið að ruðningi frá akbrautinni og helstu akstursleiðum. Stjórnandi ýtunnar hafi aftur á móti sýnt tilhlýðilega varkárni við verk sitt og litið um öxl áður er hann bakkaði inn á akbrautina. Veður og takmörkuð útsýn af þess völdum hafi hins vegar hindrað að hann sæi bifreiðina sem nálgaðist á töluverðum hraða. Hann hafi raunar við þessar aðstæður mátt treysta því, að ökutæki sem fara vildu um veginn, yfir vinnusvæðið, gerðu vart við sig þannig að hann gæti tekið tillit til þeirra við vinnu sína. Það hafi ökumaður bifreiðarinnar ekki gert og í því liggi orsökin að því tjóni sem vinnuveitandi bifreiðarstjórans freisti nú að fá bætt úr hendi vinnuveitanda ýtustjórans.

Varakröfu sína byggir stefndi á því, að skipta beri sök, ef talið verði að sök á umræddu umferðaróhappi liggi að einhverju leyti hjá stjórnanda ýtunnar. Telur stefndi að líta beri til þess að höfuðábyrgð á óhappinu beri ökumaður bifreiðarinnar sem sannanlega hafi vitað um hættu á óhappi en brugðist þeirri skyldu að koma í veg fyrir að til þess gæti komið með því að gera stjórnanda ýtunnar viðvart um að hann vildi fara um veginn. Í þessu tilviki verði málskostnaður felldur niður enda beri til þess að líta að stefndi hafi áður boðið að bera helming kostnaðar, en því boði hafi verið hafnað.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna umferðarlaga, nr. 50 frá 1987, sbr. einkum 1. mgr. 4. gr., 5. gr. svo og til grunnreglna skaðabótaréttar.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129. gr. laga um meðferð einkamála nr. 93/1991.

V

Slys það, sem um ræðir í málinu, varð á akbraut á milli aðalvinnubúða stefnda og vinnusvæðis Kárahnjúkastíflu hinn 4. febrúar 2004. Greinir aðila á um hvor beri ábyrgð á slysinu.

G-kk-nf M. G-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, gaf skýrslu fyrir dóminum. Hann kvað stefnanda hafa verið með fjóra bíla í vinnu á vinnusvæði stefnda á þessum tíma. Eftir slysið hafi hann haft samband við öryggisfulltrúa stefnda, sem hafi sagt honum að hann myndi ganga frá öllum skýrslum af atburðum, tjónstilkynningu og taka myndir. Hafi öryggisfulltrúinn sagt að ekki þyrfti að kalla til lögreglu þar sem atvik lægju ljós fyrir. Hafi honum verið sagt að fara með tilkynninguna til Sjóvár þar sem stefndi væri tryggður og fá greiðslu. Kvaðst hann hafa gert það og látið meta tjónið á bifreiðinni, eins og tryggingafélagið hafi sagt honum að gera. Tveimur dögum síðar hafi verið hringt frá tryggingafyrirtækinu og sagt að ýtan væri ekki tryggð hjá fyrirtækinu. Kvaðst hann þá aftur hafa haft samband við öryggisfulltrúann, sem hafi sagt að stefndi myndi bæta tjónið. Gert hafi verið við bifreiðina um vorið 2004 og reikningur vegna viðgerðanna hafi verið sendur til stefnda til greiðslu. Um haustið hafi stefnandi gengið eftir að fá greiðslu frá stefnda. Hafi stefndi óskað eftir að geyma greiðslu lengur þar sem starfsmenn fyrirtækisins væru í fríi. Síðar hafi stefndi neitað að greiða reikninginn og enn síðar hafi stefndi boðið stefnanda að skipta sök.

Öryggisstjóri stefnda, L-kk-nf S-kk-nf, gaf og skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kvað hann ýtuna hafa verið að ryðja snjósköflum, sem safnast hefðu saman beggja vegna vega, lengra út til að hindra að göng mynduðust og vegurinn lokaðist. Óhjákvæmilegt hafi verið að ýtan bakkaði upp á veginn til að athafna sig. Hann kvað vonskuveður hafa verið fyrir hádegi umræddan dag og vegurinn til Egilsstaða hafi verið lokaður. Um hádegi, er veðrinu hafði slotað, hafi snjóruðningstæki verið sent á staðinn til að opna veginn til Egilsstaða. Er slysið varð hafi verið vindur og skafrenningur og skyggni 20-30 m. Hann kvað umræddan veg vera vinnuveg frá búðum stefnda inn á vinnusvæðið. Hafi vinnuvélar og trukkar forgang á aðra umferð á vinnusvæðinu. Þetta hafi verið skjalfest og sent öllum sem unnu þarna, m.a. undirverktökum.

P-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, bifreiðastjóri hjá stefnanda, gaf og skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvað nokkra umferð hafa verið um veginn á þessum tíma. Hann hafi ekið þennan veg umræddan dag og séð ýtuna að störfum á snjóruðningi við veginn. Kvaðst hann hafa stoppað og beðið eftir að ýtubílstjórinn gæfi merki. Skyggni hafi verið þokkalegt. Aðspurður kvað hann sér ekki hafa verið kunnugt um að þungavinnuvélar hefðu forgang.

Ó-kk-nf T-kk-nf, bílstjóri hjá stefnanda, gaf og skýrslu. Kvaðst hann hafa verið að flytja fólk frá vinnubúðunum, sem hafi verið á leið í flug, um eina veginn sem var fær út af svæðinu þennan dag. Hafi hann séð ýtu uppi á snjóruðningi utan vegar. Kvað hann skyggni hafa verið um 100 m. Hann kvaðst hafa verið að aka þeim megin vegar sem ýtan var ekki. Vegurinn hafi verið u.þ.b. 10 m breiður. Hann kvaðst hafa talið að ýtustjórinn hlyti að hafa séð sig. Hafi hann talið eðlilegt að ýtan bakkaði af stað inn á veginn þótt hann væri þar á ferð og talið að ýtan myndi stoppa áður en hún kæmi að rútunni. Hann kvaðst hafa flautað er hann sá ýtuna.

Ýtustjórinn, D-x-x K-x-x, gaf og skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kvað hann snjókomu og hvassviðri hafa verið er slysið varð. Kvaðst hann hafa verið að moka snjó út af veginum og hafa við það þurft að bakka út á miðjan veginn. Hann kvað slysið hafa orðið með þeim hætti, að hann hafi verið að ryðja snjó. Við starfann hafi hann verið á stöðugri ferð fram og til baka af veginum við að ryðja snjóinn. Hann kvaðst ekki hafa tekið eftir rútunni. Hann hafi litið aftur fyrir sig til hægri, en ekki séð til vinstri og spegillinn inni í ýtunni hafi ekki komið að miklum notum. Hann kvaðst ekki hafa orðið var við nein merki frá rútunni. Kvað hann þá reglu hafa verið í gildi á svæðinu að vinnuvélar ættu forgang á aðra umferð.

Samkvæmt framburði ökumanna er leitt í ljós að ökumaður ýtunnar var við snjóruðning í vegarkanti á akbrautinni þar sem slysið varð. Hafði fyrr um morguninn verið hvassviðri og snjókoma en veður hafði lægt. Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði veðurstofu liggja ekki fyrir upplýsingar um veðurskilyrði á svæðinu á hverjum tíma, en samkvæmt vottorðinu má gera ráð fyrir að skyggni hafi verið lítið á köflum og einhver skafrenningur. Við þennan starfa sinn þurfti ökumaður ýtunnar að bakka inn á veginn til þess að ryðja og jafna snjóinn utan vegarins. Við þær aðstæður sem þarna voru bar ökumanni ýtunnar að sýna sérstaka aðgát, þegar hann bakkaði inn á veginn og gæta að umferð á akbrautinni, sbr. 17. gr. umferðarlaga. Samkvæmt framburði hans gætti hann ekki að umferð frá vinstri en leit aðeins til hægri áður en hann bakkaði inn á akbrautina. Með því sinnti hann ekki aðgæsluskyldu sinni og gaf því ekki gaum að hópferðabifreið stefnanda sem var ekið eftir akbrautinni, fyrr en ýtan lenti á miðri hópferðabifreiðinni. Geta meintar reglur um forgang þungavinnuvéla í og við vinnusvæðið við Kárahnjúkastíflu, sem stefndi hefur sett starfsmönnum sínum, ekki orðið til þess að upphefja lögbundna og venjulega aðgæsluskyldu ökumanns ýtunnar á akbraut. Liggur ekkert annað fyrir en að ökumaður hópbifreiðarinnar hafi sýnt venjulega aðgæslu við aksturinn og ökuhraði bifreiðarinnar hafi verið í samræmi við aðstæður umrætt sinn. Samkvæmt framanskráðu telst því sannað að rekja megi umrætt slys til ógætni starfsmanns stefnda, sem stefndi ber ábyrgð á gagnvart stefnanda. Ber því að fallast á dómkröfur stefnanda, sem eru í samræmi við kostnað á viðgerð á hópbifreiðinni sem og mat tjónaskoðunarmanns. Samkvæmt þessu verður stefndi því dæmdur til þess að greiða stefnanda 1.504.829 krónur, ásamt dráttarvöxtum eins og krafist er í stefnu, sem er mánuði frá dagsetningu reikningsins.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur. Málskostnaður ákveðst án virðisaukaskatts, þar sem stefnandi er hlutafélag og því virðisaukaskattsskyldur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Impregilo SpA Íslandi, greiði stefnanda, SBA-Norðurleið hf., 1.504.829 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. júlí 2004 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf