X-174/2021

I Mál þetta sem tekið var til dóms 16. ágúst sl. barst dóminum 9. desember 2021.

Sóknaraðili er B-kk-nf Þ-kk-nf, [...], [...].

Varnaraðili er þb. Valgarðssonar ehf., [...], [...].

Dómkröfur

Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hans í þrotabú varnaraðila nr. 7 á kröfuskrá, að fjárhæð 7.125.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 30. janúar 2021 til greiðsludags, verði viðurkennd sem sértökukrafa samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991.

Til vara krefst sóknaraðili þess að áðurnefnd krafa hans verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Í báðum tilfellum krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst sýknu af öllum kröfum sóknaraðila og málskostnaðar úr hendi hans.

II

Atvik máls

Valgarðsson ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði dómsins uppkveðnum 13. nóvember 2020 og var E-kk-nf S-kk-nf lögmaður skipaður skiptastjóri. Á skiptafundi búsins 26. mars 2021 var uppi ágreiningur um kröfu sem lýst var í búið af hálfu sóknaraðila en krafan var móttekin 29. janúar 2021. Krafan var að fjárhæð 10.407.703 krónur og lýst á grundvelli 2. mgr. 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. og eftir atvikum á 3. tl. 1. mgr. 110. gr., sbr. 123. gr., sömu laga. Skiptastjóri tók ekki afstöðu til kröfunnar á skiptafundi sem haldinn var 10. febrúar 2021 en á skiptafundinum 26. mars var henni hafnað. Afstöðu skiptastjóra var mótmælt en ekki tókst að jafna ágreininginn og krafðist skiptastjóri úrlausnar dómsins um ágreininginn með bréfi dagsettu 1. desember 2021.

Sóknaraðili og F ráku allt frá árinu 2003 sameiginlega vélaútgerð. Þeir keyptu ýmis tæki sem þeir notuðu sjálfir á jörðum sínum og þá voru tækin einnig notuð í vinnu fyrir þriðja aðila. Fyrst munu þeir hafa keypt saman skurðgröfu og síðar vörubíl og smám saman voru keypt fleiri tæki. Tækin sem þeir keyptu voru ýmist skráð á þá báða saman eða eingöngu á annan þeirra. Ekki var stofnað sérstakt félag um þennan rekstur. Helst verður ráðið að uppgjöri þeirra á milli vegna rekstursins hafi verið háttað með þeim hætti að í upphafi hvers árs hafi liðið ár verið gert upp þannig að hvor aðili um sig fékk í sinn hlut helming af tekjum af tækjunum en áður var kostnaður við rekstur þeirra dreginn frá, þ. á m. laun F, en hann vann miklu meira á tækjunum þegar þau voru notuð í vinnu fyrir aðra. Til að núllstilla reksturinn gerði sóknaraðili reikning, sem dagsettur var í lok liðins árs, á F fyrir sínum hlut.

Tæki þau sem skipta máli við úrlausn máls þessa eru Komatsu D61 PX- 15 jarðýta, Man vörubifreið skrásetningarnúmer X og Langendorf Skh Hs malarvagn skrásetningarnúmer Y. Jarðýtan var keypt 2017 af A ehf. en vélin var ekki skráð af nafni seljanda fyrr en skiptastjóri varnaraðila seldi hana á síðasta ári. Vörubifreiðin var keypt á árinu 2016 og var sóknaraðili upphaflega skráður eigandi hennar en á árinu 2019 var hún skráð á nafn varnaraðila. Sóknaraðili tók í eigin nafni lán til að greiða kaupverðið og framan af greiddi F sóknaraðila helming afborgana af láninu. Malarvagninn var skráður í eigu F en sóknaraðili meðeigandi en í október 2018 var vagninn skráður í eigu varnaraðila.

Í september 2018 verðmat B nefnd tæki en fyrir liggur að sóknaraðili sættir sig við það mat þrátt fyrir að hann haldi því fram að hann hafi ekki óskað eftir matinu eða komið að því á annan hátt. Miðar sóknaraðili kröfugerð sína varðandi vörubifreiðina og malarvagninn við þetta verðmat en varðandi jarðýtuna miðar hann við söluverð hennar.

Upphaflega var höfðað mál um kröfur þær sem hér eru til úrlausnar fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur en því máli var hinn 29. nóvember 2021 vísað frá dómi þar vegna reglna um varnarþing.

III

Málsástæður sóknaraðila

Sóknaraðili byggir á því að vélarnar þrjár, sem að framan er getið, séu eða hafi verið í sérstakri sameign hans og varnaraðila þegar bú varnaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta. Gögn málsins sýni að vélarnar hafi verið keyptar og nýttar af sóknar-og varnaraðila. Af hálfu sóknaraðila er á því byggt að hann eigi rétt á hluta söluandvirðis eignanna hafi skiptastjóri, í grandleysi um eignarrétt sóknaraðila, selt eignirnar, sbr. 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991. Af þessum sökum hafi hann lækkað dómkröfu sína fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í kjölfar þess að jarðýtan, verðmætasta eign búsins, var seld þriðja aðila.

Varðandi jarðýtuna, Komatsu D61 PX- 15, vísar sóknaraðili til þess að hún hafi þegar skiptastjóri seldi hana verið skráð eign A ehf. Það félag hafi hinsvegar ekki verið eiginlegur eigandi tækisins enda hafi aðilar málsins keypt hana í jöfnum hlutföllum en afsal hafi ekki verið gefið út og þá hafi formleg eigendaskipti ekki átt sér stað.

Sóknaraðili byggir á því að hann og varnaraðili hafi keypt jarðýtuna líkt og D hafi persónulega staðfest sem og bókari og endurskoðandi A ehf. Þá bendi gögn málsins einnig til þessa. Við kaupin á jarðýtunni hafi verið gefnir út tveir reikningar, hvor um sig að fjárhæð 6.500.000 krónur, sem nam kaupverði ýtunnar; annar til sóknaraðila en hinn til varnaraðila. Reikningarnir beri því með sér að gerður hafi verið samlagsreikningur fyrir báða aðila málsins. Þetta hafi síðan verið staðfest í janúar 2021 með yfirlýsingu Aehf. en þar komi fram að sóknaraðili hafi keypt helmingshlut í jarðýtunni.

Sóknaraðili vísar til þess að hann og F hafi gert samrekstur sinn upp með þeim hætti sem áður er lýst. Á árinu 2015 hafi F greitt rúmar 300.000 krónur fyrir olíu. Vor og sumar þetta ár hafi þeir unnið saman að stóru verki og í desember það ár hafi F greitt tvær greiðslur í desember 2015, samtals 2.500.000 krónur. Uppgjör þeirra á milli hafi síðan farið fram snemma árs 2016. Eftir það hafi sóknaraðili gert reikning í samræmi við uppgjörið sem eftir útreikningum F sýndi að hann skuldaði sóknaraðila 2.771.619 krónur sem F hafi greitt í tveimur greiðslum, fyrst strax eftir uppgjörið 1.771.619 krónur og 1.000.000 króna í október. Bendir sóknaraðili á að við skýrslugjöf fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur hafi F ranglega sagt að síðari greiðslan tengdist uppgjöri ársins 2016.

Uppgjör fyrir árið 2016 hafi síðan, líkt og fyrri ár, farið fram í byrjun árs 2017. Sóknaraðili hafi eftir það gert F reikning að fjárhæð 3.965.105 krónur og því hafi F verið í skuld við sóknaraðila sem þessari fjárhæð nemur. Þetta vor hafi sóknaraðili og F skoðað kaup á jarðýtu þeirri sem mál þetta snýst m. a. um. Fyrsta greiðsla vegna kaupa þeirra á ýtunni hafi verið innt af hendi af F, 4.000.000 króna. Sóknaraðili heldur því fram að þar hafi í raun verið um að ræða greiðslu frá honum, þ. e. með þessari greiðslu hafi F greitt skuld sína við sóknaraðila frá fyrra ári. Að mati sóknaraðila er þessi greiðsla kjarni ágreinings hans og varnaraðila varðandi ýtuna. Í framhaldi af greiðslunni hafi þeir fengið ýtuna afhenta og í tilefni af kaupunum hafi verið gefnir úr reikningar á báða aðila málsins, hvor um sig að fjárhæð 6.250.000 krónur, sem samtals námu kaupverði ýtunnar. Jarðýtan hafi síðan verið skráð í bækur beggja aðila með þessum hætti.

Sóknaraðili vísar til þess að við skýrslugjöf fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur hafi Flýst því að hann hefði greitt sóknaraðila þá fjárhæð sem samsvaraði þeirri fjárhæð sem hann skuldaði sóknaraðila eftir uppgjör ársins 2016. Hins vegar kannast sóknaraðili ekki við að hafa fengið þessa greiðslu og skoraði hann, með bréfi dagsettu 24. janúar sl., á Fað leggja fram gögn framburði sínum til stuðnings.

Sóknaraðili byggir á því að tekjur af jarðýtunni á árinu 2017, um 8.000.000 króna, hafi verið notaðar til að greiða kaupverð ýtunnar og vísar hann hvað þetta varðar m. a. til uppgjörs sem F gerði. Það sýni að helmingur innkomunnar án manna kaups, sem sóknaraðili átti að fá í sinn hlut, hafi farið í að greiða eftirstöðvar kaupverðs ýtunnar.

Af hálfu sóknaraðila er vísað til ársreikninga varnaraðila fyrir árin 2018 og 2019 en þar komi fram að jarðýtan er ekki að fullu eignfærð eins og rétt hefði verið ef hún var að fullu í eigu varnaraðila. Ekki verði annað ráðið en að jarðýtan sé að hálfu í eigu varnaraðila og hið sama megi ráða af skattframtölum varnaraðila fyrir árin 2019 og 2020. Að mati sóknaraðila staðfesta skattframtölin að jarðýtan hafi frá upphafi verið í sameign sóknar- og varnaraðila. Þá vísar sóknaraðili til þess að ekki hafi farið fram eigendaskipti á ýtunni frá seljanda hennar. Skiptastjóri hafi selt ýtuna og undir eigendaskiptin hafi verið ritað af hálfu A ehf. Við þá sölu hafi kaupverðið numið 13.640.000 krónum eða 11.000.000 króna á virðisaukaskatts. Vegna sölu varnaraðila á ýtunni hafi sóknaraðili lækkað dómkröfu sína og hún miðist nú við helming söluandvirðisins án virðisaukaskatts.

Varðandi vörubifreiðina X byggir sóknaraðili á því að hún sé í sérstakri sameign hans og varnaraðila og vísar til afsals og reiknings sem sýni að hann sé einn skráður eigandi bifreiðarinnar. Hann hafi því einn verið skráður eigandi en til að fjármagna kaupin hafi hann tekið lán enda hafi F ekki getað fengið lán þar sem hann var á vanskilaskrá. Lánið hafi síðan verið greitt með mánaðarlegum afborgunum og til stóð að F greiddi sinn hluta lánsins með beinum greiðslum til sóknaraðila. Gekk það eftir þar til lánið var að hálfu greitt en greiðslur hafi ekki borist frá F síðan í október 2019 en sóknaraðili hafi síðan einn lokið við að greiða lánið.

Sóknaraðil heldur því fram að vörubifreiðin hafi, að ósk F, verið umskráð á varnaraðila í október 2018 og það hafi verið gert án sérstakrar greiðslu. Kveðst sóknaraðili hafa verið í góðri trú en þetta hafi verið gert til að aðstoða F sem átti í fjárhagsörðugleikum en hann hafi ætlað að nýta bifreiðina í sameiginlegum rekstri þeirra og greiða kostnað af rekstri hennar. Í raun hafi þetta ekki skipt sóknaraðila máli þar sem bifreiðin var áfram í sameign og samrekstri eins og verið hafði árum saman og þá greiddi F á þessum tíma sinn hluta lánsins sem tekið var til að kaupa bifreiðina.

Að mati sóknaraðila breytir umskráning vörubílsins engu um raunverulegt eignarhald á þeim eignarhlut sem hann átti í bifreiðinni enda hafi engar greiðslur verið inntar af hendi við umskráninguna eða annað uppgjör átt sér stað. Um þetta hafi aðilar borið fyrir dómi. Byggir sóknaraðili á því að það sé meginregla í íslenskum rétti að þinglýsing eða önnur opinber skráning hafi ekki áhrif á tilvist eða gildi eignarréttar.

Sóknaraðili vísar til þess að hann hafi sent F reikning vegna uppgjörs á virðisaukaskatti í tengslum við vörubifreiðina. Tilgangur þess reiknings að fjárhæð 1.900.000 krónur án virðisaukaskatts hafi verið sá að F fengi helming virðisaukaskatts endurgreiddan sem renni stoðum undir að bifreiðin hafi verið í sameign aðila máls þessa. Sóknaraðili byggir kröfu sína vegna vörubifreiðarinnar á verðmati A sem metið hafi hana á 2.000.000 króna en þetta mat kveðst sóknaraðili sætta sig við þrátt fyrir að hann hafi ekki óskað eftir því eða haft vitneskju um að til stæði að verðmeta bílinn. Að mati sóknaraðila lúta öll gögn málsins að því að bifreiðin hafi verið að hálfu í hans eign þrátt fyrir að opinber skráning sýni annað en sú skráning haggi ekki við skýrum eignarrétti hans. Því sé ljóst að hann eigi að fá í sinn hlut helming vörubifreiðarinnar eða helming andvirðis hennar.

Hvað malarvagninn Y varðar byggir sóknaraðili á því að hann sé í sérstakri sameign hans og varnaraðila. Í málatilbúnaði sínum rekur sóknaraðili að hann telji ljóst að hann hafi ekki undirritað tilkynningu um eigendaskipti á vagninum. Við skýrslugjöf fyrir dóminum kom í ljós að sóknaraðili ritaði ekki undir tilkynninguna. Byggir sóknaraðili á því að fölsun sé ólögfest ógildingarregla í samningarétti. Falsaður löggerningur sé ekki bindandi fyrir hann og því eigi hann helmings eignarhlut í malarvagninum sem með fölsun hafi verið skráð eign varnaraðila. Malarvagninn hafi verið metinn af B á 1.250.000 krónur. Að þessu verðmati hafi verið staðið með sama hætti og varðandi vörubifreiðina en sóknaraðili gerir ekki athugasemdir við það og gerir kröfu um að helmingur vagnsins eða helmingur andvirðis hans tilheyri honum.

IV

Málsástæður varnaraðila

Varnaraðili byggir á því að hafna beri kröfum sóknaraðila þar sem hann eigi hvorki eignarréttindi samkvæmt 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. né almenn kröfuréttindi samkvæmt 113. gr. sömu laga. Heldur varnaraðili því fram að ósannað sé að sóknaraðili eigi réttindi til eignar í tækjum þeim sem áður er getið, hvort heldur á grundvelli sérstakrar sameignar eða annars konar eignarréttar. Jafnframt sé ósannað að sóknaraðili eigi almenna kröfu á hendur varnaraðila.

Varnaraðili heldur því fram að sóknaraðili beri sönnunarbyrði fyrir eignar- og eða kröfuréttindum sem leiða eigi til afhendingar tækjanna eða greiðslu fjármuna vegna þeirra en þetta hafi Hæstiréttur ítrekað dæmt.

Varnaraðili leggur sérstaka áherslu á að hann og F eru ekki sami aðilinn. Skoða verði öll lögskipti milli sóknaraðila og F í því ljósi. Þetta leiði til þess að mögulegar kröfur sóknaraðila á hendur F verða ekki sjálfkrafa að kröfum á hendur varnaraðila. Teljist sannað að sóknaraðili eigi kröfu á F þurfi að sýna fram á samþykki frá bæði kröfuhafa og nýjum skuldara.

Varnaraðili hafnar því að sóknaraðili hafi sannað eignarrétt sinn að tækjunum sem um ræðir, þ. e. jarðýtunni, vörubifreiðinni og mala vagninum, og einnig sé ósannað hversu mikill sá eignarréttur hans kunni að vera.

Varðandi jarðýtuna byggir varnaraðili á því að F hafi keypt hana af A ehf. F hafi greitt fyrir hana með þeim hætti að 11. apríl 2017 hafi hann greitt 4.000.000 króna, 21. júlí 2017 hafi hann greitt 5.000.000 króna, 8. mars 2018 hafi hann greitt 2.500.000 krónur en þessar greiðslur megi sjá af framlögðum gögnum. Loks hafi hann greitt 1.000.000 króna í reiðufé og því samtals 12.500.000 krónur. Þar fyrir utan hafi F keypt tæki fyrir 1.000.000 króna sem sett voru í jarðýtuna.

Af hálfu varnaraðila er því haldið fram að F hafi ekki óskað efir því að gefnir væru út tveir reikningar vegna kaupa á ýtunni, þ. e. helmingur kaupverðsins á hann og hinn helmingurinn á sóknaraðila. F hafi, án árangurs, reynt að fá þessu breytt.

Varnaraðili bendir á að frá upphafi hafi jarðýtan verið eignfærð í bókhaldi varnaraðila á grundvelli útgefins reiknings en kaupin á vélinni hafi verið færð sem skuld við tengda aðila þar sem F greiddi fyrir hana. Hins vegar hafi ekki verið litið svo á að sóknaraðili ætti helming vélarinnar. Farist hafi fyrir að skrá eigendaskipti ýtunnar í vinnuvélaskrá Vinnueftirlits ríkisins en um skráningu og skoðun vinnuvéla gildi reglugerð nr. 388/1989.

Varnaraðili kveður kröfur sóknaraðila reistar á því að vinnutækin hafi, þegar varnaraðili var tekinn til gjaldþrotaskipta í nóvember 2020, verið í sérstakri sameign aðila. Varðandi ýtuna verði ekki annað ráðið en að sóknaraðili byggi að mestu á því að hann hafi átt kröfu á hendur F um áramótin 2016/2017 um 4.000.000 króna og að fyrsta greiðsla F til seljanda ýtunnar hafi verið greiðsla á þeirri kröfu. Sóknaraðili taki fram í greinargerð sinni að þetta sé kjarni ágreiningsins og þessi greiðsla sýni að þeir hafi átt vélina saman.

Varnaraðili heldur því fram að ósannað sé að sóknaraðili hafi um nefnd áramót átt kröfu á F. Hafi sóknaraðili átt kröfu á F þá er því hafnað sem ósönnuðu að fyrsta greiðsla F vegna kaupa á ýtunni hafi í raun verið greiðsla sóknaraðila. Engin gögn styðji fullyrðingu sóknaraðila í þessa veru og meira þurfi til að koma til sönnunar á eignarrétti sóknaraðila. Þá verði að horfa til þess að krafa sóknaraðila á F varðar ekki varnaraðila með neinum hætti og gegn neitun bæði F og varnaraðila um að meint krafa hafi færst yfir á varnaraðila sé það ósannað. Loks heldur varnaraðili því fram að möguleg krafa sem til var um áramótin 2016/2017 sé fyrnd að því gefnu að hún teljist almenn krafa en henni var ekki lýst í bú varnaraðila fyrr en 29. janúar 2021.

Varnaraðili byggir á því að gögn málsins sýni að F greiddi fyrir ýtuna að fullu. Sóknaraðili hafi hins vegar ekki lagt fram nein gögn sem sýni framlag hans til kaupa á vélinni og þá hafi hann ekki sannað að samið hafi verið um eignarrétt hans, hvorki að hluta né öllu leyti. Reikningur frá A ehf. sé ekki sönnun um eignarhald þegar horft er til þess að annar aðili en sóknaraðili greiddi allt kaupverð vélarinnar. Yfirlýsing A ehf. varðandi eignarhald tækisins sanni ekki raunverulegt eignarhald þess. Starfsmenn nefnds félags hafi ekki átt að hafa afskipti af lögskiptum F og sóknaraðila heldur gefa út reikning til þess sem greiddi fyrir vélina. Þá hafi af hálfu A ehf. ekki verið gerðar athugasemdir við eignarhaldið þegar varnaraðili seldi vélina.

Líkt og áður er fram komið hafnar varnaraðili því að fyrsta greiðsla vegna ýtunnar hafi í raun verið greiðsla á kröfu sem sóknaraðili átti á hendur F en sú krafa hafi orðið til við uppgjör þeirra í milli fyrir árið 2016. Þessi fullyrðing sóknaraðila sé ósönnuð enda hafi hann engin gögn lagt fram sem sýna þetta. Í raun sé óljóst og ósannað hvernig uppgjörsstaðan milli sóknaraðila og F var um áramótin 2016/2017. Staðan hver sem hún var hafi ekkert haft með jarðýtuna að gera en fullyrðingar um annað verði að sanna en slík sönnun hafi ekki átt sér stað. Þá komi það varnaraðila ekkert við hvernig kröfu- og skuldastöðu sóknaraðila og F var háttað og hafi uppgjör þeirra á milli ekki farið fram tengist það ekki varnaraðila og eignarhaldi hans á jarðýtunni.

Varnaraðili byggir einnig á því að sóknaraðili hafi ekki sýnt í verki nokkra háttsemi sem gefið geti til kynna að hann eigi helming jarðýtunnar á móti varnaraðila. Þvert á móti hafi hann sýnt af sér mikið tómlæti. Hann hafi aldrei óskað eftir upplýsingum um notkun ýtunnar vegna áranna 2018 til 2020, hvorki frá F né varnaraðila. Hann hafi ekki gert tilraun til að innheimta leigugjald fyrir afnot F eða varnaraðila á nefndum árum og raunar ekki heldur vegna ársins 2017. Þá hafi hann aldrei krafist þess að vera skráður eigandi ýtunnar. Fyrst með kröfulýsingu frá 29. janúar 2021 hafi hann haldið því fram að hann ætti hlut í tilteknum tækjum varnaraðila. Tómlæti sóknaraðila bendi til þess að hann hafi ekki litið svo á að hann ætti helming ýtunnar.

Af hálfu varnaraðila er bent á að sóknaraðili staðhæfi að „innkoman af jarðýtunni á árinu 2017, um kr. 8 milljónir“ hafi verið notuð til að greiða fyrir jarðýtuna. Varnaraðili mótmælir þessari staðhæfingu sem ósannaðri. Bendir hann á að skjal það sem sóknaraðili vísar til um innkomu af jarðýtunni er ekki uppgjörsskjal. Skjalið sýni aðeins upptalningu á tekjum vegna verkefna F á árinu 2017. Skjalið sýni því ekki hlutdeild sóknaraðila í tekjum F á þessu ári. Sóknaraðili hafi fengið skjalið vegna óska hans um upplýsingar, sennilega í tengslum við ársuppgjör hans árið 2017 vegna annarra vinnutækja. Ef nota ætti skjalið til uppgjörs þyrfti það að upplýsa um útlagðan kostnað. Þá bendir varnaraðili á að fjárhæðin í skjalinu er ekki um 8.000.000 króna, eins og sóknaraðili heldur fram að talan sé, 1.000.000 króna lægri eins og fram komi í skjali sem sóknaraðili lagði fra. Að teknu tilliti til þessa og þess frádráttar sem átti eftir að fara fram og þess að fjárhæðin tekur til margra tækja sé ljóst að hlutdeild sóknaraðila í tekjum af jarðýtunni var mjög lítil.

Varnaraðili byggir á því að hann hafi frá stofnun fyrirtækisins, án athugasemda sóknaraðila, verið með umráð og vörslur jarðýtunnar og að sama skapi hirt af henni arð og greitt af henni gjöld. Telur varnaraðili því ósannað að sóknaraðili eigi eignarrétt í jarðýtunni en sá réttur hafi að fullu verið hjá varnaraðila þegar ýtan var seld í janúar 2021. Því beri að hafna kröfum sóknaraðila hvað ýtuna varðar.

Varnaraðili hefur uppi gagnkröfu til skuldajöfnunar fari svo að fallist verði á að sóknaraðili eigi helmingshlut í jarðýtunni. Byggist sú krafa á rekstrar- og viðhaldskostnaði og sölukostnaði vélarinnar á árunum 2017 til 2021. Vísar hann í þessu efni til 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála. Jafnframt verði að taka tillit til þess að með jarðýtunni voru seld tæki sem alfarið voru í eigu varnaraðila.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að sóknaraðila hafi borið að greiða helming alls kostnaðar við ýtuna allt frá afhendingu hennar í apríl 2017. Viðgerðir og viðhald ýtunnar hafi aukið söluvirði hennar. Þá hafi F a. m. k. í tvígang gert við vélina með tilheyrandi kostnaði og vinnutapi líkt og sjá megi af gögnum málsins. Ýtan hafi verið metin á 7.000.000 króna auk virðisaukaskatts í september 2018. Þá hafi hún þarfnast viðgerðar en sóknaraðili hafi ekki tekið þátt í þeim kostnaði frekar en öðrum. Telur varnaraðili, verði eignarréttur sóknaðila tekinn til greina, að miða beri við verð ýtunnar í september 2018 og þá væri hlutur sóknaraðila 3.500.000 krónur og frá þeirri fjárhæð beri að draga helming sölukostnaðar, 238.700 krónur. Þá standi eftir 3.261.300 krónur. Sama niðurstaða fáist síðan ef kostnaður varnaraðila vegna ýtunnar fyrir árin 2018 til 2020 er tekinn saman og dreginn frá andvirði hennar við söluna í janúar 2021.

Varðandi Man vörubifreiðina byggir varnaraðili á því að sóknaraðili og F hafi framselt varnaraðila eignarrétt sinn sem hluta af ókláruðu uppgjöri þeirra á milli.

Varnaraðili byggir á því að við skipti á þrotabúum beri að leggja til grundvallar opinbera skráningu eigna og vísar í því sambandi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 853/2014. Opinber skráning beri með sér að varnaraðili er eigandi vörubifreiðarinnar. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram nein gögn sem vefengi það. Af hálfu sóknaraðila sé vísað til afsals frá 2016 og reiknings frá afsalsgjafa til sóknaraðila. Þá vísi sóknaraðili til yfirlits um greiðslur af láni vegna kaupa á bifreiðinni. Þessi gögn breyti hins vegar ekki opinberri skráningu. Þá skipti varnaraðila engu hvernig uppgjörsmálum var háttað milli sóknaraðila og F og horfa verði til þess að sóknaraðli átti sjálfur hlut að því að umskrá ökutækið. Þannig sé ósannað að sóknaraðili eigi eignarrétt í bifreiðinni og því verði að hafna kröfum hans.

Verði eignartilkall sóknaraðila samþykkt gerir varnaraðili kröfu til skuldajöfnunar og vísar í aðalatriðum til sömu raka og að framan er getið varðandi jarðýtuna.

Hvað malarvagninn varðar byggir varnaraðili á sömu sjónarmiðum og rakin hafa verið varðandi vörubifreiðina sem hann hafi, í góðri trú, haft í vörslum sínum frá því í október 2018. Að sama skapi vísar varnaraðili til sömu málsástæðna varðandi kröfu sína um skuldajöfnun.

Varnaraðili byggir á því að þau rök sem hann hefur þegar fært fram leiði til þess að hafna beri varakröfu sóknaraðila þess efnis að hann eigi almenna kröfu í eignir varnaraðila á grundvelli 113. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Sóknaraðila hafi ekki tekist að sanna að hann eigi kröfuréttindi á varnaraðila og hafa verði í huga að gera verður greinarmun á varnaraðila og F en vera kunni að sóknaraðili eigi kröfur á hendur F. Verði talið að sóknaraðili eigi almenna kröfu á hendur varnaraðila hafi hún stofnast 31. desember 2016. Sú krafa fyrndist í lok dags 31. desember 2020, sbr. 1. mgr. 2. gr. og 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda. Sóknaraðili hafi hins vegar lýst kröfu sinni 29. janúar 2021 og hún hafi þá verið fyrnd.

V Niðurstaða

Í máli þessu krefst sóknaraðili þess að krafa sem hann lýsti í þrotabú Valgarðssonar ehf. verði viðurkennd sem sértökukrafa samkvæmt 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. nr. 21/1991. Til vara krefst sóknaraðili þess að krafa hans verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 109. Krafan er til komin vegna þriggja tækja sem voru í vörslum þrotabúsins og ekki er ágreiningur um að hún nemi alls 7.125.000 krónum auk vaxta. Skiptist krafan þannig að sóknaraðili krefst 5.500.000 króna vegna jarðýtunnar, 1.000.000 króna vegna vörubifreiðarinnar og 725.000 króna vegna malarvagnsins.

Líkt og áður er rakið ráku sóknaraðili og F saman tækjaútgerð um árabil en þeir stofnuðu ekki félagum reksturinn og þá liggur fyrir með hvað hætti þeir gerðu reksturinn upp árlega. Virðist sem síðasta uppgjör þeirra hafi verið fyrir árið 2016. Af framburði sóknaraðila og F má ráða að þeir hafa ekki lokið uppgjöri sín á milli vegna útgerðarinnar en upp úr samstarfi þeirra slitnaði 2018.

Við úrlausn máls þessa verður að horfa til þess að varnaraðili og F eru ekki sami lögaðilinn og hugsanlegar kröfur sem sóknaraðili á á F og hugsanlegar kröfur sem F á á sóknaraðila eru ekki til úrlausnar hér. Þá verður við það að miða að F hafi lagt sinn hlut í tækjunum inn í Valgarðsson ehf. og eignarhlutur hans í tækjum sem tilheyrðu samrekstrinum þannig komist í eigu varnaraðila.

Jaðýtan sem um er deilt í máli þessu var keypt á árinu 2017, áður en varnaraðili var stofnaður. Mikið bar í milli í framburði sóknaraðila og F um það hver væri eigandi ýtunnar. F bar að hann hafi keypt ýtuna og ætti hana því einn en sóknaraðili lýsti því að fyrsta greiðsla vegna ýtunnar hafi í raun verið frá honum því með henni hafi F verið að gera upp skuld sína við sóknaraðila frá liðnu ári. Ljóst er að vegna kaupa á ýtunni gerði seljandi hennar tvo jafnháa reikninga, annan á sóknaraðila og hinn á varnaraðila en ekki F. Virðist sem reikningarnir hafi verið gerðir eftir að ýtan var að fullu greidd. Ekki voru höfð eigendaskipti á ýtunni og hún því aldrei opinberlega skráð í eigu varnaraðila en það er meginregla í fjármunarétti að þinglýstar eignarheimildir og opinber skráning eigna veiti líkindi fyrir eignarrétti. Við þessa reglu er ekki unnt að styðjast hér þar sem eigendaskipti voru ekki höfð á ýtunni. Þegar hún var seld af varnaraðila ritaði upphaflegur seljandi undir skjöl varðandi söluna.

Sóknaraðili ber sönnunarbyrði fyrir því að ýtan hafi að hálfu verið í hans eigu þegar varnaraðili seldi hana en samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 skal afhenda eign eða réttindi í vörslum þrotabús þriðja manni ef hann sannar eignarrétt sinn að þeim. Byggir sóknaraðili helst á því, líkt og að framan greinir, að fyrsta greiðsla til seljanda ýtunnar hafi í raun verið frá honum. Þá byggir sóknaraðili á skráningu ýtunnar í skattframtölum sínum og varnaraðila en þar sé hún skráð að hálfu í eigu sóknaraðila og að hálfu í eigu varnaraðila. Jafnframt vísar sóknaraðili til yfirlýsingar seljanda ýtunnar í þá veru að hans skilningur hafi verið að aðilar ættu hvor um sig helming ýtunnar og loks vísar hann til skjals sem F ritaði þar sem ýtunnar er getið en þar hafi hún ekki átt að vera hafi sóknaraðili ekki átt helmingshlut í henni.

Fyrir liggur að allar greiðslur vegna ýtunnar komu frá F en aðilar máls þessa inntu engar greiðslur af hendi til seljanda ýtunnar. Þá var ýtan, líkt og að framan greinir, aldrei opinberlega skráð af nafni seljanda hennar. F bar fyrir dóminum að hann vissi ekki hvers vegna seljandi ýtunnar gerði reikninga fyrir sölu hennar með þeim hætti sem hann gerði en taldi að það gæti verið vegna þess að hann og sóknaraðili komu saman að skoða ýtuna fyrir kaupin. Þessi skýring er að mati dómsins hæpin enda ekki séð að seljandi ýtunnar hafi upp ásitt eindæmi verið líklegur til að gera sölureikninga annars vegar á sóknaraðila og hins vegar á varnaraðila sem, þegar skoðun á ýtunni fór fram, hafði enn ekki verið stofnaður. Þá bendir skráning ýtunnar í skattskýrslum aðila til þess að hún hafi að hálfu verið í eigu hvors aðila um sig, þ. e. hálft kaupverð vélarinnar er fært í framtölin. Loks rennir „uppgjör fyrir 2017“ sem sóknaraðili vísar til, þótt ófullkomið og óljóst sé, stoðum undir kröfu sóknaraðila. Það er því niðurstaða dómsins að sóknaraðila hafi tekist að sanna að hann og F hafi saman keypt ýtuna líkt og nokkur önnur tæki en fyrir liggur að á því var allur gangur hvor þeirra greiddi tækin sem þeir keyptu og að sama skapi var allur gangur á því hvor þeirra var skráður fyrir tækjunum.

Krafa sóknaraðila hér fyrir dómi er sett fram sem fjárkrafa en ekki viðurkenningarkrafa. Þar sem varnaraðili hefur selt ýtuna var sóknaraðila heimilt, sbr. 2. mgr. 109. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl., að krefjast greiðslu þess sem þrotabúið fékk við söluna. Verður krafa sóknaraðila varðandi jarðýtuna því tekin til greina að því gættu sem síðar er rakið varðandi lækkun hennar.

Fyrir liggur að vörubifreiðin og malarvagninn eru enn í vörslum varnaraðila og þau tæki hafa ekki verið seld. Þegar af þeirri ástæðu að sóknaraðili krefst, hér fyrir dómi, ekki viðurkenningar á eignarhlut sínum í tækjunum heldur gerir kröfu um greiðslu ákveðinnar fjárhæðar verður ekki hjá því komist að vísa kröfum sóknaraðila hvað þessi tæki varðar frá dómi án kröfu. Vísast í þessu sambandi til ákvæða 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991, sem sóknaraðili byggir kröfu sína á og áður er getið. Sóknaraðili getur því ekki krafist afhendingar fjármuna í stað eigna sem enn eru í vörslum varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess að kostnaður hans vegna viðhalds- og rekstrarkostnaðar komi til lækkunar á kröfum sóknaraðila enda hafi sóknaraðila, verði fallist á kröfur hans, borið að greiða helming þess kostnaðar. Miðar varnaraðili annars vegar við verðmat ýtunnar í september 2018 og dregur frá þeirri tölu kostnað við sölu hennar og hins vegar vísar hann til þess að sama niðurstaða fáist með því að draga rekstrar- og viðhaldskostnað frá þeirri upphæð sem ýtan var seld á á árinu 2021. Engin efni eru til að notast við verðmat frá árinu 2018 þegar fyrir liggur að varnaraðili seldi ýtuna fyrir 11.000.000 króna að viðbættum virðisaukaskatti á síðasta ári og ber að miða verðmat hennar við þá fjárhæð. Fjárhæð rekstrar- og viðhaldskostnaðar er ekki með nokkrum hætti tekin saman í greinargerð varnaraðila eða öðrum gögn ummálsins og krafan þannig bæði óskýr og óljós og ekki í samræmi við d-lið 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Ber því að vísa þessari kröfu frá dómi án kröfu. Hins vegar er unnt að taka til greina kröfu varnaraðila um lækkun vegna áðurnefndra tækja sem keypt voru í ýtuna fyrir 1.000.000 króna eða 806.452 krónur að frádregnum virðisaukaskatti svo og helming 238.700 króna kostnaðar sem til féll við sölu hennar. Lækkar krafa sóknaraðila vegna jarðýtunnar því um 925.802 krónur og er hún tekin til greina eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Hvað varðar kröfu sóknaraðila um dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð, sem hann nýtur tilkalls til eftir 109. gr. laga nr. 21/1991, ber að gæta að því að slíkir vextir falla einungis á peningakröfur á sviði fjármunaréttar og því getur eign í merkingu nefndrar lagagreinar ekki borið slíka vexti. Er kröfu sóknaraðila um dráttarvexti því hafnað, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar í máli nr. 583/2020.

Að fenginni þessari niðurstöðu þykir rétt, með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl., að varnaraðili greiði hluta málskostnaðar sóknaraðila sem þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna.

H-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu sóknaraðila en G-kk-nf Ó-kk-nf H-kk-nf lögmaður af hálfu varnaraðila.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættum ákvæðum 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

Úrskurðarorð:

Við skipti varnaraðila, þrotabús Valgarðssonar ehf., er viðurkennd krafa sóknaraðila, B-kk-ef Þ-kk-ef, að fjárhæð 4.574.198 krónur, með stöðu í réttindaröð samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

Kröfu varnaraðila um skuldajöfnun vegna rekstrar- og viðhaldskostnaðar er vísað frá dómi.

Kröfum sóknaraðila varðandi Man vörubifreið skrásetningarnúmer X og malarvagn skrásetningarnúmer Y er vísað frá dómi.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 1.000.000 króna í málskostnað.

H-kk-nf H-kk-nf.