E-4794/2007

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 29. apríl sl., er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 27. júní 2007.

Stefnandi er M-kvk-nf S-kvk-nf J-kvk-nf, Melavegi 8, Njarðvík, en stefndi er íslenska ríkið, Sölvhólsgötu 7, Reykjavík, og er fjármálaráðherra stefnt fyrir þess hönd.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, aðallega, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða henni 8.714.553 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.258.740 krónum frá 27. september 2000 til 10. mars 2003, en af 7.596.803 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af allri fjárhæðinni, 8.714.553 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádreginni innborgun stefnda 13. febrúar 2008 að fjárhæð 11.498.107 krónur.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi greiði henni 8.559.521 krónu með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.258.740 krónum frá 27. september 2000 til 10. mars 2003, en af 7.596.803 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af allri fjárhæðinni, 8.559.521 krónu frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádreginni innborgun stefnda 13. febrúar 2008 að fjárhæð 11.498.107 krónur.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu, að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málsatvik og ágreiningsefni

Málsatvik eru óumdeild og eru í megindráttum sem hér segir:

Stefnandi gekkst undir læknisaðgerð á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja 27. september 2000. Í aðgerðinni voru gerð mistök með þeim afleiðingum að stefnandi hlaut af heilsutjón. Með bréfi ríkislögmanns 18. desember 2005 viðurkenndi stefndi bótaskyldu.

Með bréfi 5. janúar 2007 var stefndi krafinn um skaðabætur og sagði þar að krafan væri í samræmi við fyrirliggjandi matsgerð dómkvaddra matsmanna og á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan var um þjáningabætur, bætur vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku, miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og bætur vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Að auki var krafist vaxta, lögmannsþóknunar og útlagðs kostnaðar. Af hálfu stefnda var fallist á kröfur stefnanda, að undanskilinni kröfu um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og kröfu um greiðslu bóta vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Í kjölfarið lýsti stefnandi því yfir að hún hygðist taka við öllum bótum með fyrirvara, þar eð hún teldi ekki útilokað að metinn miski og varanleg örorka kynnu að hækka, m.a. vegna hugsanlegrar ófrjósemi. Þá vildi hún láta reyna á rétt sinn til miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og bóta vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Með uppkasti að samkomulagi, dagsettu í mars 2007, bauð stefndi fram uppgjör á tjóni stefnanda, en hafnaði því að uppgjörið yrði með fyrirvara af hálfu stefnanda við alla kröfuliði. Hins vegar samþykkti stefndi að fyrirvari yrði gerður um hugsanlegan rétt stefnanda til miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Þessu boði hafnaði stefnandi og höfðaði mál þetta með útgáfu stefnu.

Með bréfi ríkislögmanns 7. febrúar 2008 og uppgjöri 13. febrúar sama ár var lögmanni stefnanda send greiðsla að fjárhæð 11.498.107 krónur, og sagði í bréfinu að greiðslan væri í samræmi við fyrri dómkröfur stefnda og tillögu ríkislögmanns til sátta í máli þessu. Fjárhæðin sundurliðaðist þannig:

Höfuðstóll (þjáningabætur kr. 1.016.640, varanlegur

miski kr. 2.242.100 og varanleg örorka kr. 4.338.063) kr. 7.596.803

4,5% vextir af kr. 3.258.740 frá 27/9 2000 til 10/3 2003 kr. 372.393

4,5% vextir af kr. 7.596.803 frá 10/3 2003 til 27/6 2007 kr. 1.583.694

Dráttarvextir frá 27/6 2007 til 13/2 2008 kr. 1.499.272

Útlagður kostnaður kr. 445.945

Samtals kr.11.498.107

Enginn ágreiningur er um fjárhæð höfuðstóls og útlagðs kostnaðar. Stefndi hefur hins vegar hafnað því að greiða dráttarvexti af stefnufjárhæðinni frá 5. febrúar 2007 til birtingardags stefnu í málinu, 27. júní 2007. Jafnframt hefur hann hafnað greiðslu sérstakrar lögmannsþóknunar vegna innheimtu skaðabótanna. Er sá ágreiningur hér til úrlausnar.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Krafa stefnanda um dráttarvexti af höfuðstól frá 5. febrúar 2007 til greiðsludags er á því reist að mánuður hafi þá verið liðinn frá þeim degi er stefnda barst bréf stefnanda, þar sem kröfur hennar voru settar fram í samræmi við niðurstöður matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Þótt heildarfjárhæð kröfunnar hafi þá haft að geyma kröfu um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar, auk lögmannsþóknunar, telur stefnandi að stefnda hafi engu að síður borið að greiða óumdeildar kröfur stefnanda. Engu máli skipti heldur þótt stefnandi hafi viljað gera fyrirvara við móttöku greiðslunnar, bæði vegna hugsanlegrar síðari hækkunar á miskastigi og örorku, svo og vegna kröfu hennar um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Hafnar stefnandi því að nokkur greiðsla hafi staðið henni til boða af hálfu stefnda. Stefnandi hafi hins vegar lýst því yfir að hún væri reiðubúin til að taka við greiðslu með fyrirvara, en því hefði stefndi alfarið neitað og hafnað öllum greiðslum í kjölfarið. Að áliti stefnanda var stefnda óheimilt að halda eftir bótagreiðslunni, þótt stefnandi hafi viljað gera fyrirvara við móttöku hennar.

Þá vekur stefnandi athygli á því að stefndi hafi ekki greitt dráttarvexti af útlögðum kostnaði stefnanda, eins og honum beri að gera. Dómkröfur hennar nú feli hins vegar í sér að krafist er dráttarvaxta af þeim kostnaði frá 5. febrúar 2007 til greiðsludags.

Kröfu sína um greiðslu lögmannsþóknunar byggir stefnandi á því að tjónvaldi beri að greiða allan kostnað sem leiði af tjóni, þ.á m. þann kostnað sem hljótist af innheimtu skaðabótanna. Samkvæmt lögum um lögmenn sé lögmanni heimilt að áskilja sér hluta af þeirri fjárhæð sem umbjóðandi hans fái greitt í máli. Í fjárhæð aðalkröfu hans felist lögmannsþóknun með 30% álagi, en í fjárhæð varakröfunnar sé lögmannsþóknunin án álags. Í báðum tilvikum sé stuðst við gjaldskrá lögmannsstofunnar LEX. Auk lögmannsþóknunar geri stefnandi kröfu um málskostnað úr hendi stefnda, og vísar um þá kröfu til 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um lagarök að öðru leyti kveðst stefnandi vísa til 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, 48. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga og 24. gr. laga nr. 77/1998, um lögmenn.

Málsástæður stefnda og lagarök

Krafa stefnda um sýknu af kröfu stefnanda til greiðslu dráttarvaxta frá 5. febrúar 2007 til greiðsludags byggist á því að stefnandi hafi neitað viðtöku bótagreiðslu, nema fyrirvari yrði gerður við alla kröfuliði. Það hafi stefndi ekki getað samþykkt og því hafi hann orðið að bíða með uppgjörið, enda viðtöku greiðslunnar neitað. Hins vegar kveður stefndi það rangt að hann hafi neitað stefnanda um greiðslu. Þvert á móti sé það staðfest í uppkasti að samkomulagi aðila frá mars 2007 að hann hafi boðið fram greiðslu og samþykkt að stefnandi tæki við henni, með fyrirvara um hugsanlegan rétt hennar til miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar.

Stefndi byggir einnig á því að honum hafi fyrst við birtingu stefnu í máli þessu, 27. júní 2007, orðið ljóst hvaða kröfur stefnandi gerði í málinu. Frá þeim tíma hafi hann greitt dráttarvexti, eins og bréf hans frá 7. febrúar sl. beri með sér, enda hafi með stefnunni verið horfið frá öllum fyrirvörum og frekari kröfum, svo og kröfum um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Í raun hafi grundvöllur málsins því verið hinn sami og lagður hafi verið af stefnda í upphafi. Áréttar stefndi að dómur þessi sé bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Við munnlegan flutning málsins viðurkenndi stefndi að í útreikningi hans á bótakröfu stefnanda hafi dráttarvextir ekki verið reiknaðir af útlögðum kostnaði og sé skýringin sú að stefnandi hafi í kröfubréfi sínu frá 5. janúar 2007 ekki reiknað vexti á þann kostnað.

Krafa stefnda um sýknu af kröfu stefnanda til greiðslu lögmannskostnaðar er á því reist að stefnandi sé að tvíkrefja stefnda um þann kostnað. Krafan sé innifalin í fjárhæð dómkröfunnar, en að auki geri stefnandi sjálfstæða kröfu um málskostnað. Mótmælir stefndi slíkri kröfugerð og telur hana ranga. Bendir hann á að stefndi hafi verið reiðubúinn til að greiða stefnanda lögmannsþóknun, eins og uppkast að samkomulagi aðila frá mars 2007 beri með sér. Hins vegar greiði íslenska ríkið aldrei lögmannsþóknun með 30% álagi, eins og hér sé gerð krafa um í aðalkröfu stefnanda. Þá telur stefndi að ekki hefði þurft að koma til þessarar málssóknar, en stefnandi beri einn ábyrgð á henni.

Niðurstaða

Stefnandi lýsti kröfum sínum á hendur stefnda með bréfi 5. janúar 2007. Fjárhæð kröfunnar var þar sundurliðuð og nam alls 16.062.072 krónum. Í fjárhæðinni fólst krafa um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og krafa vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar, auk vaxta. Í kröfubréfinu kom hvergi fram að einstakir kröfuliðir eða bótafjárhæðin í heild væri sett fram með fyrirvara um frekari kröfur stefnanda.

Stefndi samþykkti útreikning stefnanda, að öðru leyti en því að hafnað var greiðslu miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar. Taldi hann að miskabótakrafan ætti sér ekki stoð í lögum, en krafa vegna annars fjártjóns og sjúkrakostnaðar væri ekki studd neinum gögnum. Þá taldi hann að lögmannsþóknun væri of há og lækkaði hana.

Í gögnum málsins kemur fram að eftir kröfubréf stefnanda áttu aðilar í einhverjum viðræðum sín á milli um uppgjör. Sem lið í þeim samningaumleitunum útbjó stefndi uppkast að samkomulagi aðila í mars 2007 og sendi stefnanda. Í því fólst að stefndi bauð fram greiðslu á þjáningabótum, miskabótum og varanlegri örorku samkvæmt útreikningi stefnanda, auk vaxta, en einnig á útlögðum kostnaði og lögmannsþóknun. Samtals nam fjárhæðin 10.638.159 krónum. Af þeirri fjárhæð nam lögmannsþóknun, auk virðisaukaskatts 662.010 krónum. Að ósk stefnanda var tekið fram í samkomulaginu að embætti ríkislögmanns hefði hafnað greiðslu miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og vegna annars fjártjóns/sjúkrakostnaðar, en tekið yrði við bótum með fyrirvara að því er varðaði þá kröfuliði. Ekkert varð af uppgjöri samkvæmt samkomulagi þessu og greinir aðila á um hvort greiðslan hafi staðið stefnanda til boða eða stefnandi hafi neitað viðtöku hennar. Hins vegar er óumdeilt að stefndi neitaði uppgjöri ef stefnandi héldi til streitu kröfu sinni um fyrirvara gagnvart öllum liðum uppgjörsins.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Að öllu óbreyttu bar stefnda því að greiða stefnanda dráttarvexti af kröfufjárhæðinni frá 5. febrúar 2007. Í 7. gr. sömu laga kemur fram að ef atvik sem varða kröfuhafa, og skuldara verði ekki um kennt, valda því að greiðsla fari ekki fram, skuli ekki reikna dráttarvexti þann tíma sem greiðsludráttur verður af þeim sökum.

Í máli þessu liggur fyrir að stefndi bauð fram fullnaðarbætur í mars 2007, þótt áskilið væri að stefnandi gerði ekki fyrirvara við óumdeilda bótaliði uppgjörsins. Fyrirvarans hafði þá í engu verið getið í kröfubréfi stefnanda, sem stefndi lagði til grundvallar bótauppgjöri. Óljóst er af hvaða ástæðu stefnandi kaus að gera fyrirvara við bótauppgjörið um frekari kröfur, sérstaklega þegar til þess er litið að ekkert var þá komið fram um frekara tjón en lagt var mat á í matsgerð dómkvaddra matsmanna, og ekki er upplýst að stefnandi hafi haft í hyggju að afla frekari gagna eða nýrrar matsgerðar. Stefna í málinu, sem birt var stefnda 27. júní 2007, veitir því síður skýringar á afstöðu stefnanda, en með henni hafði stefnandi fallið frá frekari kröfum en þeim sem henni stóðu til boða í mars 2007, og stefndi var þá reiðubúinn til að greiða. Í því ljósi verður að fallast á það með stefnda að honum hafi fyrst við birtingu stefnu í málinu orðið ljóst hvaða kröfur stefnandi gerði á hendur honum. Fyrr hafi honum ekki mátt vera það ljóst, enda hafi stefnandi haldið fast við kröfu sína um að uppgjör færi fram með fyrirvara um frekari kröfugerð, án haldbærra skýringa. Ber stefnandi því ein ábyrgð á þeim drætti sem varð á greiðslu kröfunnar. Að fenginni þeirri niðurstöðu og með vísan til 7. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu dráttarvaxta af höfuðstól bótakröfunnar frá 5. febrúar 2007 til 27. júní sama árs, en fram er komið að stefndi greiddi dráttarvexti frá þeim degi þegar stefnanda var send greiðsla með bréfi ríkislögmanns 7. febrúar sl. Tilvísun stefnanda til 48. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, breytir hér engu, enda gilda þau lög ekki í lögskiptum aðila.

Óumdeilt er að í bréfi stefnda frá 7. febrúar sl. og uppgjöri hans 13. febrúar sl. voru dráttarvextir ekki reiknaðir af útlögðum kostnaði stefnanda að fjárhæð 445.945 krónur. Hefur stefndi borið því við að dráttarvextir hafi ekki verið reiknaðir af þeirri fjárhæð í kröfubréfi stefnanda 5. febrúar 2007. Sú skýring er þó haldlaus, enda er þess getið í kröfubréfinu að krafist sé áfallandi vaxta til greiðsludags. Þá felur upphafleg stefnukrafa í sér kröfu um dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá 5. febrúar 2007. Þar sem kostnaður þessi fellur undir sjúkrakostnað í skilningi 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ber stefnda að greiða stefnanda dráttarvexti af þeirri fjárhæð, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Samkvæmt því sem rakið er hér að framan um upphafsdag dráttarvaxta reiknast dráttarvextir af fjárhæðinni frá 27. júní 2007 til greiðsludags.

Í upphaflegum dómkröfum stefnanda var í stefnufjárhæð innifalin lögmannsþóknun að fjárhæð 914.566 krónur. Að auki gerði stefnandi kröfu um málskostnað að skaðlausu. Við munnlegan flutning málsins kom fram í máli lögmanns stefnanda að þóknunin hefði verið ofreiknuð og hefði verið bætt úr þeim ágalla í endanlegri kröfugerð, sem lögð var fram við upphaf aðalmeðferðar. Þannig hafi lögmannsþóknun í fjárhæð aðalkröfu lækkað í 671.805 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, og væri þóknunin þar með 30% álagi samkvæmt grein 3.3. í gjaldskrá lögmannsstofunnar LEX, en í varakröfu hefði fjárhæðin lækkað í 516.773 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, en án álags. Í endanlegum dómkröfum stefnanda er einnig krafist málskostnaðar að skaðlausu.

Að áliti dómsins liggja ekki fyrir fullnægjandi skýringar á því hvers vegna stefndi undanskildi lögmannsþóknun við greiðslu á kröfum stefnanda 13. febrúar sl., þar sem hann hafði í áðurnefndu uppkasti að samkomulagi aðila í mars 2007 boðið fram greiðslu lögmannsþóknunar, auk virðisaukaskatts, alls 662.010 krónur. Ekki verður ráðið að ágreiningur sé um að lögmaðurinn eigi rétt til hæfilegs endurgjalds fyrir störf sín, enda beinlínis kveðið á um slíkt í 24. gr. laga nr. 77/1998, um lögmenn. Ekki er heldur deilt um að lögmaðurinn veitti stefnanda ráðgjöf um bótarétt sinn, aflaði ýmissa gagna, þ.á m. matsgerða, ásamt því að setja fram kröfuna gagnvart stefnda og annast síðari samskipti við ríkislögmann. Hins vegar verður að taka undir það sjónarmið stefnda að með því að krefjast lögmannsþóknunar, sem hluta af stefnufjárhæð, og síðar málskostnaðar vegna reksturs málsins, er verið að tvíkrefja stefnda um sama kostnað. Verður málskostnaður þess í stað ákveðinn í einu lagi.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 8.042.748 krónur (höfuðstóll kr. 7.596.803 + útlagður kostnaður kr. 445.945), auk vaxta og dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir, en að frádreginni innborgun stefnda 13. febrúar 2008 að fjárhæð 11.498.107 krónur.

Af málsatvikum og öllu því sem að framan greinir verður ekki með góðu móti séð að málssókn þessi hafi verið stefnanda nauðsynleg til að knýja á um bótauppgjör frá stefnda. Er þá sérstaklega til þess horft að stefndi viðurkenndi strax bótaskyldu sína og að kröfugerð stefnanda, bæði í upphaflegri stefnu og síðar í breyttri kröfugerð, er í meginatriðum hin sama og birtist í margnefndu uppkasti að samkomulagi frá mars 2007, og síðar með greiðslu stefnda 13. febrúar sl., að því þó frátöldu að með dóminum er tekin til greina krafa stefnanda um dráttarvexti af útlögðum kostnaði. Með þeirri athugasemd þykir málskostnaður stefnanda hæfilega ákveðinn 700.000 krónur, að virðisaukaskatti meðtöldum.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, M-kvk-þgf S-kvk-þgf J-kvk-þgf, 8.042.748 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.258.740 krónum frá 27. september 2000 til 10. mars 2003, en af 7.596.803 krónum frá þeim degi til 27. júní 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af allri fjárhæðinni, 8.042.748 krónum, frá þeim degi til greiðsludags, allt þó að frádreginni innborgun stefnda 13. febrúar 2008 að fjárhæð 11.498.107 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf