E-986/2015

I.

Mál þetta, sem tekið var til dóms 11. mars sl., er höfðað með áritun á stefnu 18. september 2015.

Stefnandi er Ó-kk-nf I-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Lækjargötu 34d, Hafnarfirði.

Stefndi er Hafnarfjarðarkaupstaður, kt. 000000-0000, Strandgötu 6, Hafnarfirði, og til réttargæslu er Sjóvá-Almennar tryggingar hf., kt. 000000-0000, Kringlunni 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysi við Víðistaðatjörn á Víðistaðatúni í Hafnarfirði þann 18. maí 2008.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og málið væri eigi gjafsóknaramál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.

Stefnandi kveðst ekki gera sérstakar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Stefndi krefst þess til vara að hann verði einungis dæmdur skaðabótaskyldur að hluta og að í því tilviki verði málskostnaður felldur niður.

II.

Málsatvik eru þau að sunnudaginn 18. maí 2008 var stefnandi, sem þá var þrettán ára gamall, að skokka með vinum sínum eftir göngustíg sem liggur að hellulagðri stétt við Víðistaðatjörn á Víðistaðatúni. Þegar stefnandi var að skokka inn á hellulagða stéttina lenti hann skyndilega með hægri fót ofan í holu og féll fram fyrir sig með þeim afleiðingum að hann varð fyrir meiðslum á hné. Vinir stefnanda hlupu að nálægu heimili hans og létu foreldra hans vita hvað átt hefði sér stað. Foreldrar stefnanda fóru á staðinn og hlúðu að honum þar til hann var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans í Fossvogi. Þar var opið sár á hné saumað og spelka sett utan um hnéð þar sem brotnað hafði upp úr því. Lögreglan var kvödd á slysstað og kemur fram í lögregluskýrslu, dagsettri 19. maí 2008, að svo hafi virst að á svæðinu stæðu yfir einhvers konar framkvæmdir, líklegast viðhald, en ofan í holunni sem stefnandi lenti í hafi átt að vera steyptur stólpi. Stólpinn hafi hins vegar verið kominn ofan í tjörn skammt frá.

Umhverfis- og framkvæmdasvið Hafnarfjarðarbæjar, sem starfar á ábyrgð og undir stjórn stefnda, annaðist allar framkvæmdir og viðhald á umræddri stétt og bar ábyrgð á allri umsýslu varðandi götur, veitur og opin svæði. Þegar stefnandi féll í umrædda holu voru hvorki merkingar né skilti við hana til þess að vara gangandi vegfarendur við hættunni.

Stefndi hafði frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá réttargæslustefnda á slysdegi. Óskað var eftir afstöðu réttargæslustefnda til skaðabótaskyldu stefnda úr tryggingunni með bréfi 18. júní 2012. Í svarbréfi sínu 2. september 2013 hafnaði réttargæslustefndi bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda vegna slyss stefnanda á þeim grundvelli að félagið teldi ósannað að slys stefnanda mætti rekja til saknæms vanbúnaðar stéttarinnar og saknæmrar vanrækslu starfsmanna stefnda við verkframkvæmdir. Taldi félagið að allt benti til þess að umrædd hola hefði verið til staðar án vitundar stefnda. Þar sem sök stefnda hefði ekki verið leidd í ljós var því einnig hafnað að ábyrgð gæti grundvallast á ákvæðum vegalaga nr. 80/2007. Stefnandi vildi ekki una þeirri niðurstöðu og skaut málinu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með málskoti 10. desember 2013. Með úrskurði 4. febrúar 2014 í máli nr. 431/2013 komst Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda. Taldi nefndin að ekki yrði séð með nægilega skýrum hætti að slys stefnanda hefði orðið á almennum gangstíg í skilningi vegalaga eða að holan hefði myndast vegna ófullnægjandi viðhalds af hálfu stefnda.

Í byrjun nóvember 2014 sendi stefnandi almenna fyrirspurn á þjónustugátt vefsíðu Hafnarfjarðar og óskaði eftir öllum gögnum um framkvæmdir sem stefndi hefði ráðist í á Víðistaðatúni og götum þar í kring á tímabilinu 1. janúar 2008 til 1. ágúst 2008. Hinn 11. nóvember 2014 barst tölvupóstur frá starfsmanni stefnda og í kjölfar þess var sent ítarlegt bréf á sviðsstjóra umhverfis- og framkvæmdasviðs hjá stefnda þar sem óskað var eftir upplýsingum og gögnum um viðhalds- og umhirðuframkvæmdir á því svæði sem slysið átti sér stað á tímabilinu 1. janúar 2008 til 1. ágúst 2008. Auk þess var óskað eftir gögnum og upplýsingum um aðrar framkvæmdir á svæðinu á tímabilinu 1. júlí 2007 til 1. júlí 2008. Þá var óskað eftir upplýsingum og gögnum um það hvenær umrædd stétt var hellulögð ásamt upplýsingum og gögnum um allar breytingar á henni og vinnu við hana frá því að hún var lögð og til 1. júlí 2008. Bréfinu var svarað með tölvupóstum frá stefnda 11. og 12. júní 2015.

Stefndi kveður stefnanda fyrst hafa upplýst stefnda og réttargæslustefnda um slysið með kröfubréfi lögmanns stefnanda 18. júní 2012, þ.e. rúmum fjórum árum eftir slysið.

Stefnandi kom fyrir dóminn og gaf aðilaskýrslu. Þá komu fyrir dóminn, sem vitni, G-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf V-kk-nf, B-kk-nf B. H-kk-nf og P-kk-nf F-kk-nf R-kk-nf.

III.

Stefnandi kveður dómkröfu sína byggjast á því að samkvæmt meginreglum íslensks skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð, beri stefndi skaðabótaábyrgð á slysinu sem stefnandi varð fyrir 18. maí 2008. Tjón stefnanda skuli því bætt samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, með síðari breytingum, og kveðst stefnandi byggja á því að hann eigi fullan bótarétt vegna þess líkamstjóns er hann varð fyrir í slysinu.

Þar sem stefndi Hafnarfjarðarbær hafi á slysdegi haft frjálsa ábyrgðartryggingu hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sé félaginu stefnt til réttargæslu, sbr. 21. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi kveðst byggja á því að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem stefnda beri að bæta að fullu. Um líkamstjón stefnanda er vísað til framlagðra læknisfræðilegra gagna og matsgerðar ásamt öðrum gögnum málsins, en með þeim gögnum hafi verið sýnt fram á hagsmuni stefnanda af málshöfðun þessari.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi, sem eigandi og ábyrgðaraðili hellulagðrar stéttar við Víðistaðatjörn á Víðistaðatúni, hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem á sveitarfélaginu hvíldu við að tryggja öryggi gangandi vegfarenda á svæðinu. Stefnandi, þá þrettán ára gamall, hafi verið með vinum sínum að skokka eftir göngustíg sem liggi að stéttinni þegar hann hafi skyndilega lent með hægri fót ofan í holu með fyrrgreindum afleiðingum. Stefnandi hafi ekki vitað betur en að á þeim stað sem hann slasaðist hafi átt að vera steyptur stólpi eins og verið hefði undangengin ár. Hafi hann ekki tekið eftir því að stólpinn var horfinn og ekki vitað af holunni sem hann hafi fallið í. Engar merkingar hafi verið til staðar sem varað hafi við holunni og þá hafi ekki á nokkurn hátt verið búið að loka fyrir eða fylla upp í hana. Frásögn stefnanda fái stuðning í framlagðri lögregluskýrslu.

Stefnandi kveðst byggja á því að ef lagt er til grundvallar að umrædd hola hafi myndast vegna þess að steyptur stólpinn hafi verið rifinn upp bendi það til saknæms vanbúnaðar stéttarinnar. Ljóst sé að starfsmenn stefnda hafi verið grandsamir um að oft væri verið að rífa upp hluti á þessu svæði, eins og fram komi í framlögðum tölvupóstssamskiptum þeirra. Meta verði það stefnda til gáleysis að hafa ekki í ljósi þessarar vitneskju búið svo um að ekki væri mögulegt að rífa stólpann svo auðveldlega í burtu þannig að eftir stæði djúp hola í stéttinni. Í ljósi þeirrar augljósu slysahættu sem slíkar holur skapi fyrir gangandi vegfarendur hafi verið mikilvægt að stólpinn væri tryggilega festur í holunni. Framangreindur vanbúnaður hafi verið til þess fallinn að skapa mikla slysahættu á stéttinni þar sem búast hafi mátt við mikilli umferð gangandi vegfarenda og börnum að leik. Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi sé skaðabótaskyldur vegna vanbúnaðar stéttarinnar á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Stefnandi kveðst byggja á því, að auk þess að hafa vitað af almennum vanbúnaði stéttarinnar, hafi starfsmönnum stefnda einnig verið tilkynnt sérstaklega um að stólpinn hefði verið fjarlægður í umrætt sinn og að holan sem stefnandi féll í væri til staðar. Stefndi og starfsmenn hans hafi sýnt af sér saknæmt athafnaleysi og vanrækslu með því að aðhafast ekkert þrátt fyrir þessa vitneskju sína. Í svari yfirverkstjóra þjónustumiðstöðvar stefnda í tölvupósti frá 11. júní 2015 komi eftirfarandi fram:

„Varðandi þetta tiltekna atvik þá fékk undirritaður upphringingu um það að búið var að henda setklakki í tjörnina, þá þegar var brugðist við og settur nýr setklakkur í rörið aftur, en því miður ekki nægilega fljótt hvað þetta leiðinlega slys varðar.‟

Í málinu liggi því fyrir skrifleg viðurkenning yfirverkstjóra á því að honum hafi verið tilkynnt sérstaklega um að steyptur stólpi, öðru nafni setklakkur, hefði verið fjarlægður og að umrædd hola hefði myndast, en ekki hafi verið brugðist nógu fljótt við til þess að koma í veg fyrir slys stefnanda. Stefnandi kveðst byggja á því að yfirverkstjórinn og aðrir starfsmenn stefnda hefðu auðveldlega getað brugðist við hættunni um leið og þeim varð hún ljós. Hefði það verið gert hefði mátt koma í veg fyrir slys stefnanda. Að íslenskum rétti gildi sú regla að ef auðvelt er að koma í veg fyrir tjón, sem ella sé líklegt að verði, beri mönnum að gera það. Ef það er ekki gert geti menn borið skaðabótaábyrgð á athafnaleysi sínu. Ekkert hafi verið aðhafst af hálfu stefnda til þess að koma í veg fyrir hættu sem stafað hafi af holunni sem stefnandi féll í. Stefndi hefði auðveldlega getað komið í veg fyrir slysahættu, t.d. með því að fylla upp í holuna eða byrgja hana með einhverjum hætti. Þá sé ljóst að hægt hefði verið að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að fólk gengi beint í holuna, t.d. með merkingum eða aðvörunum, enda hafi stafað af henni mikil slysahætta. Allt þetta hefði líklega komið í veg fyrir slys stefnanda og því sé engan veginn ásættanlegt að hann beri sjálfur ábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir vegna vanrækslu stefnda. Með því að aðhafast ekkert fyrr en eftir að stefnandi hafði fallið í holuna hafi yfirverkstjórinn og aðrir starfsmenn stefnda sýnt af sér saknæmt athafnaleysi. Stefnandi byggir á því að stefndi sé skaðabótaskyldur á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð vegna saknæms athafnaleysis og vanrækslu við að tryggja öryggi gangandi vegfarenda þrátt fyrir vitneskju um að steyptur stólpi hefði verið fjarlægður og að djúp hola væri á því svæði þar sem slysið varð.

Til stuðnings öllu framangreindu bendir stefnandi á að umrædd stétt sé staðsett á Víðistaðatúni, vinsælasta útivistarsvæði Hafnarfjarðar til margra ára. Á svæðinu sé tjaldstæði, tjörn, höggmyndagarður, skóli, kirkja og leiktæki fyrir börn, svo fátt eitt sé nefnt. Þá bendir stefnandi á að í næsta nágrenni við slysstaðinn sé stórt íbúðahverfi. Stefnda hafi því mátt vera ljóst að búast mætti við mikilli umferð gangandi vegfarenda og barna að leik á umræddri stétt. Að mati stefnanda hafi þetta aukið enn á skyldu stefnda til að búa svo um að ekki skapaðist slysahætta á svæðinu, sérstaklega í ljósi vitneskju sinnar um að steyptur stólpi hefði verið fjarlægður og eftir stæði djúp hola í stéttinni.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að stefndi hafi brotið vegalög nr. 80/2007 með því að hafa stéttina í því ástandi sem hún var í umrætt sinn, en í lögunum sé kveðið á um athafnaskyldur veghaldara, sem í þessu tilfelli sé stefndi.

Í 10. gr. vegalaga nr. 80/2007 segi um almenna stíga að það séu reiðstígar, göngu- og hjólreiðastígar sem ætlaðir séu almenningi til frjálsrar umferðar og haldið sé við af fé ríkis eða sveitarfélaga. Ákvæði laganna um vegi gildi einnig um almenna stíga eftir því sem við eigi. Í 1. mgr. 43. gr. segi um viðhald vega og vegaskemmdir að veghaldari beri ábyrgð á því að vegi, sem opinn sé almenningi til frjálsrar umferðar, sé við haldið með eðlilegum hætti miðað við þá umferð sem um veginn fari. Í 56. gr. laganna sé fjallað sérstaklega um bótaábyrgð veghaldara, en þar segi að veghaldari vegar sem opinn sé almenningi til frjálsrar umferðar beri ábyrgð á tjóni sem hljótist af slysi á veginum þegar tjónið sé að rekja til gáleysis veghaldara við veghaldið og sannað sé að vegfarandi hafi sýnt af sér eðlilega varkárni. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi til laganna sé kveðið á um að bótaskylda fari eftir almennum bótareglum, þ.e. að einfalt gáleysi sé huglægt skilyrði bótaskyldu.

Stefnandi kveðst byggja á því að holan sem hann hafi fallið í sé á svæði sem falli undir að vera almennur stígur, þ.e. göngustígur, sem ætlaður sé almenningi til frjálsrar umferðar, sbr. 10. gr. laga nr. 80/2007. Í áðurgreindri lögregluskýrslu komi fram að stefnandi hafi verið að hlaupa inn á hellulagða stétt þegar hann hafi fallið í holuna. Í ljósmyndum sem fylgdu með skýrslunni megi sjá að umrædd hola hafi verið á þeim stað sem göngustígurinn endi og stéttin byrji, en aðliggjandi að stéttinni séu nokkrir göngustígar. Stefndi sé eigandi göngustígsins og stéttarinnar og beri ábyrgð á að halda svæðinu við, sbr. 12. gr. og 43. gr. laga nr. 80/2007. Í samræmi við 1. mgr. 43. gr. laga nr. 80/2007 ber að líta til þess að ábyrgð veghaldara haldist í hendur við magn þeirrar umferðar sem fari um veginn. Í þessu tilfelli sé um að ræða göngustíg á einu vinsælasta útivistarsvæði Hafnarfjarðar til margra ára og ljóst að mikil umferð fólks sé þar á hverjum degi. Af þeirri ástæðu hafi hvílt rík skylda á stefnda að sinna viðhaldi göngustígsins og stéttarinnar. Stefnandi telji að koma hefði mátt í veg fyrir slysið með eðlilegu viðhaldi svæðisins af hálfu stefnda.

Þá kveðst stefnandi telja að óumdeild orsakatengsl séu á milli saknæmra aðstæðna á stéttinni og slyss stefnanda. Stefndi hafi sýnt af sér gáleysi sem veghaldari með því að búa ekki betur um hnútana en svo að auðvelt hafi verið að fjarlægja steypta stólpa stéttarinnar. Þá liggi fyrir að starfsmenn stefnda hafi engar ráðstafanir gert til þess að koma í veg fyrir slys á stéttinni þrátt fyrir vitneskju um að steyptur stólpi hefði verið fjarlægður og hola stæði eftir í stéttinni. Auðvelt hefði verið fyrir stefnda að viðhafa ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir slys, t.d. með því að fylla upp í holuna, byrgja hana eða koma upp aðvörunum svo fólk gengi ekki beint í hana. Framangreint athafnaleysi stefnda sé verulega gáleysislegt. Ljóst sé að stefnandi hafi sýnt af sér eðlilega varkárni líkt og áskilið sé í 56. gr. vegalaga nr. 80/2007. Af framangreindu telji stefnandi ljóst að stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda, sem veghaldari, sbr. 56. gr. vegalaga nr. 80/2007.

Stefnandi hafi frá upphafi lýst atvikum þannig að hann hafi fallið í holuna þegar hann var að skokka með vinum sínum inn á stéttina, en á slysdegi hafi stefnandi verið þrettán ára. Engar forsendur séu til þess að skerða bætur til hans vegna hugsanlegrar eigin sakar. Háttsemi stefnanda í umrætt sinn hafi í engu verið frábrugðin þeirri háttsemi sem búast megi við af þrettán ára gömlu barni. Þá hafi stefnandi ekki mátt gera ráð fyrir því að holan væri til staðar. Vanræksla stefnda á að grípa til fullnægjandi öryggisráðstafana í kjölfar vitneskju um holuna sé eina orsök slyssins og ekki komi til greina að skerða bætur til stefnanda vegna hugsanlegrar meðábyrgðar.

Stefnandi kveðst byggja á því að erfitt hafi verið að sjá holuna og fái það stuðning í ljósmyndum í lögregluskýrslu. Þá sé byggt á því að þar sem um hafi verið að ræða stétt á vinsælasta útivistarsvæði Hafnarfjarðar, þar sem gera hafi mátt ráð fyrir mikilli umferð gangandi vegfarenda, verði að leggja auknar og ríkari skyldur á sveitarfélagið að halda aðstæðum í ásættanlegu horfi.

Stefnandi kveðst einnig vísa til 2. mgr. 24. gr. laga nr. 50/1993. Hann hafi einungis verið þrettán ára á slysdegi og afleiðingar slyssins séu alvarlegar eins og fram komi í læknisfræðilegum gögnum. Af þeim sökum beri að líta framhjá mögulegri meðábyrgð stefnanda, ef komist verður að þeirri niðurstöðu að hún hafi einhver verið.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa og sé málið höfðað samkvæmt heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda. Stefnandi telji að sýnt hafi verið fram á lögvarða hagsmuni hans af málshöfðuninni með fyrrgreindri örorkumatsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis sem metið hafi varanlega læknisfræðilega örorku stefnanda vegna slyssins 7%, sem og með vísan til þeirra læknisfræðilegu gagna sem legið hafi til grundvallar matinu. Ljóst sé því að slysið og afleiðingar þess hafi haft veruleg og varanleg áhrif á stefnanda.

Auk ofangreindra lagaraka vísar stefnandi til d-liðar 1. töluliðar 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 hvað varðar kröfugerð og málshöfðun. Þá vísar stefnandi m.a. til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Varðandi málskostnað er vísað til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt er byggð á ákvæðum laga nr. 50/1988.

IV.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að algjörlega ósannað sé að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda þar sem ekki hafi verið sýnt fram á saknæma háttsemi af hálfu stefnda. Stefndi beri ekki hlutlæga ábyrgð á tjóni sem vegfarendur verði fyrir á götum eða torgum bæjarins. Til þess að um bótaskyldu stefnda geti verið að ræða þurfi að sýna fram á saknæma háttsemi af hálfu stefnda eða starfsmanna hans.

Stefnandi hafi ekki haft samband við stefnda eftir slysið og ekki hafi verið tilkynnt um slysið fyrr en í júní 2012, þ.e. rúmum fjórum árum eftir að það átti sér stað. Þar sem stefndi hafi ekki fengið formlega tilkynningu um slysið og mögulegt bótamál fyrr en rúmum fjórum árum eftir að atvikið átti sér stað liggi ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um hvernig aðstæður voru á vettvangi í maí 2008. Hugsanlegur skortur á nákvæmari upplýsingum sé þó ekki á ábyrgð stefnda þar sem honum hafi ekki verið tilkynnt um slysið. Áhersla sé lögð á að sönnunarbyrðin hvíli á stefnanda. Það sé stefnanda að sýna fram á að aðstæður hafi verið með þeim hætti að bótaskylda hafi stofnast. Stefnandi hafi engin gögn lagt fram sem styðji slíkar fullyrðingar. Engar framkvæmdir hafi verið í gangi við Víðistaðatjörn á þessum tíma. Það að stólpinn, sem hafi átt að vera ofan í holunni, hafi fundist í tjörninni bendi til þess að um skemmdarverk hafi verið að ræða en ekki framkvæmdir. Staurinn gæti hafa verið fjarlægður skömmu fyrir slysið þetta sunnudagskvöld eða mögulega verið tekinn upp og hent í tjörnina í þeim galsa og ærslum sem stundum fylgi föstudags- og laugardagskvöldum. Nákvæmlega hvenær þessi staur var fjarlægður liggi einfaldlega ekki fyrir. Starfsmönnum stefnda hafi ekki verið kunnugt um að staurinn hefði verið fjarlægður og því hafi verið ómögulegt fyrir starfsmenn stefnda að bregðast við og gera við holuna.

Skýrt komi fram í tölvupóstsamskiptum við starfsmenn stefnda að unnið hafi verið að reglulegum/venjubundnum viðhalds- og umhirðuverkefnum á svæðinu. Þannig hafi verið reglubundið viðhald á vikufresti yfir vetrartímann, en frá og með maí hafi stefndi verið með starfsfólk nær daglega á svæðinu.

Á árinu 2008 hafi ekki verið búið að koma upp hjá stefnda kerfi sem haldi utan um ábendingar sem bárust stefnda heldur hafi verið tekið við beiðnum og úr þeim unnið strax ef um slysahættu var að ræða. Starfsmaður stefnda kannist við að hafa fengið upphringingu um að búið væri að henda setklakka í tjörnina og hafi þá þegar verið brugðist við því og nýr setklakki verið settur ofan í rörið/holuna. Tilkynning um setklakkann í tjörninni hafi fyrst borist eftir slysið og hafi starfsmenn stefnda brugðist við þegar í stað og gert viðeigandi öryggisráðstafanir.

Stefndi kveðst jafnframt benda á að á vegfarendum hvíli almenn skylda til aðgæslu og til að gæta að því hvar þeir stíga niður fæti. Ýmislegt geti legið á göngustígum eða torgum sem vegfarendur þurfi að gæta sín á að stíga ekki á eða í. Stefndi kveðst byggja á því að stefnandi hafi ekki sýnt tilhlýðilega aðgæslu þegar hann fór um torgið án þess að verða holunnar var. Sérstaklega í ljósi þess að hann var staðháttum kunnugur og vissi að á torginu var almennt steyptur stólpi, sbr. umfjöllun í stefna en þar segi: „Stefnandi kveðst ekki hafa vitað betur en að á þeim stað sem hann slasaðist ætti að vera steyptur stólpi eins og verið hefði undanfarin ár. Kveðst hann ekki hafa tekið eftir því að stólpinn var horfinn og kveðst ekki hafa vitað af holunni sem hann féll í.“

Því sé sérstaklega mótmælt að í því felist saknæmur vanbúnaður af hálfu stefnda að unnt hafi verið að rífa upp steypta stólpann. Stefnandi haldi því fram að búa hefði átt svo um stólpann að ekki væri unnt „að rífa stólpann svo auðveldlega í burtu“. Bendir stefndi á að í fyrsta lagi liggi ekkert fyrir um það að auðvelt hafi verið að rífa stólpann upp eða hvort mikil vinna var lögð í skemmdarverkið. Í annan stað sé ekki unnt að leggja svo ríkar skyldur á herðar stefnda að umhverfið sé þannig úr garði gert að ekki sé unnt að valda skemmdum á því. Hafi menn vilja til þess nái þeir yfirleitt að valda spjöllum.

Stefndi kveðst einnig mótmæla því að vitneskja stefnda um að stundum hefðu verið rifnir upp hlutir á svæðinu og þeim hent í tjörnina geti verið grundvöllur bótaskyldu. Þeim málatilbúnaði stefnanda að líkja slíkri vitneskju við grandsemi sé mótmælt. Starfsmenn stefnda kannist við að nokkrum sinnum hafi verið rifnar upp niðurfallsristar og þeim hent ofan í tjörnina. Það tíðkist hins vegar ekki að rífa steypta setklakka upp úr rörinu sem þeir séu settir í enda felist í slíkri aðgerð töluvert meiri fyrirhöfn. Í þau skipti sem eitthvað hafi verið rifið upp á svæðinu hafi starfsmenn stefnda farið á vettvang og fært til betri vegar. Stefnda hafi ekki verið kunnugt um að þessi tiltekni stólpi hefði verið fjarlægður fyrr en eftir slysið. Ábyrgð stefnda sé ekki hlutlæg og hann beri ekki ábyrgð á skemmdarverkum annarra.

Stefndi kveðst mótmæla því að vegalög nr. 80/2007 eigi við um torgið þar sem stefnandi hafi dottið. Í 3. gr. laganna sé hugtakið vegur skilgreint með eftirfarandi hætti:

„Akbraut, sem er sá hluti vegar sem er fyrst og fremst ætlaður fyrir umferð ökutækja, öll önnur mannvirki og vegsvæði sem að staðaldri eru nauðsynleg til þess að vegur sé varanlegur, unnt sé að halda honum við og hafa af honum sem fyllst not.“

Af þessu sé ljóst að torgið þar sem stefnandi hafi dottið falli ekki undir lögin. Þá telji stefndi að jafnvel þótt ákvæði laganna giltu um torgið hafi stefndi ekki gerst brotlegur við þau. Stefndi kveðst ekki mótmæla því að viðhald svæðisins sé á ábyrgð stefnda sem sveitarfélags, en sú ábyrgð verði ekki reist á vegalögum.

Sönnunarbyrði um saknæmi af hálfu stefnda, saknæmt aðgerðarleysi eða saknæma háttsemi starfsmanna stefnda hvíli á stefnanda. Ekkert styðji fullyrðingar stefnanda um saknæmi af hálfu stefnda og því beri að sýkna hann af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu sé þess krafist að stefndi verði einungis dæmdur skaðabótaskyldir að hluta.

Stefnandi hafi ekki sýnt eðlilega aðgæslu þegar hann hafi hlaupið um torgið og ekki orðið var við holu á miðju torginu, þrátt fyrir að hann þekkti svæðið vel og væri kunnugt um að þarna ætti að standa staur. Vegfarendur þurfi alltaf að sýna aðgæslu, sérstaklega þegar þeir fara hratt um. Ýmsar hindranir og hættur geti orðið á vegi vegfarenda og því verði þeir að gæta að því hvar þeir stíga niður.

Stefndi kveðst mótmæla tilvísun stefnanda til 2. mgr. 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en um sé að ræða undantekningarreglu sem skýra beri þröngt og eigi alls ekki við í þessu tilviki. Ekki liggi fyrir nákvæmlega hverjar afleiðingar slyssins voru fyrir stefnanda, en þó sé ljóst að þær séu ekki miklar.

Um lagarök vísar stefndi til reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun tjóns, saknæmi og sönnunarbyrði. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V.

Með hliðsjón af vottorði J-kk-ef K-kk-ef, heimilislæknis stefnanda, og örorkumati G-kk-ef B-kk-ef læknis, dagsettu 25. júlí 2012, þar sem varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda er metin 7%, þykir ljóst að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um tilvist og efni réttinda sinna í máli þessu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að umrædd stétt á torginu við Víðistaðatjörn hafi verið vanbúin og að þann vanbúnað megi rekja til saknæmrar vanrækslu starfsmanna stefnda. Í fyrsta lagi hafi starfsmenn stefnda vitað að oft kæmi fyrir að hlutir væru rifnir upp á þessu svæði og í ljósi þeirrar vitneskju verði að meta það þeim til gáleysis að hafa ekki búið svo um að ekki væri hægt að losa stólpana á torginu á auðveldan hátt þannig að eftir stæði djúp hola í stéttinni. Það að festa ekki stólpana með tryggilegum hætti hafi verið til þess fallið að skapa mikla slysahættu. Í öðru lagi hafi starfsmönnum stefnda verið tilkynnt sérstaklega um að stólpinn hefði verið fjarlægður í umrætt sinn og að holan sem stefnandi féll í væri til staðar. Hafi starfsmenn stefnda sýnt af sér saknæmt athafnaleysi og vanrækslu með því að aðhafast ekkert þrátt fyrir þessa vitneskju sína.

Í gögnum málsins kemur fram að stólpar af þeirri tegund sem er að finna á torginu á Víðistaðatúni, einnig kallaðir setklakkar, eru 40 sm að þvermáli, 45 sm á hæð og 140 kg að þyngd, en um steinsteypta stólpa er að ræða. Þá má sjá að heildarhæð setklakkanna er 75 sm. Einnig má sjá að neðst hluti setklakkanna, sem er 30 sm að hæð, er minni að þvermáli en að ofan og að sá hluti þeirra fari ofan í átta tommu skolprör. Þessar upplýsingar komu einnig fram í skýrslu vitnisins B-kk-ef B. H-kk-ef, yfirverkstjóra þjónustumiðstöðvar Hafnarfjarðar, fyrir dóminum. Með hliðsjón af stærð og þyngd stólpanna, sem og frágangi þeirra, þykir ljóst að talsverða fyrirhöfn og aðkomu fleiri en eins manns hafi þurft til að lyfta stólpanum úr rörinu og henda í tjörnina. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á það í málinu að auðvelt hafi verið að fjarlægja stólpann. Verður því ekki fallist á að stéttin hafi verið vanbúin að þessu leyti.

Vitnið B-kk-nf B. H-kk-nf bar um það fyrir dóminum að í tilefni afmælis Hafnarfjarðarkaupstaðar árið 2008 hafi verið unnið að framkvæmdum á Víðistaðatúni í mars og apríl það ár og hafi verið lokið við þær í maímánuði. Nánar tiltekið hafi steinhlaðnir veggir verið endurnýjaðir, sem og hellur og grassteinn. Við þær framkvæmdir hafi ekki þurft að fjarlægja setklakkana, en sú fullyrðing fær stuðning af framlögðum ljósmyndum af torginu. Framburður vitnisins um að framkvæmdirnar hafi verið yfirstaðnar þegar slysið varð fær stuðning í framburði vitnisins G-kk-ef V-kk-ef S-kk-ef, sem var með stefnanda í för í umrætt sinn. Kvaðst hann aðspurður ekki hafa tekið eftir því að framkvæmdir væru í gangi á svæðinu og sagðist halda að þær hefðu verið yfirstaðnar. Það að umræddur setklakki var ekki á sínum stað verður því ekki rakið til þess að framkvæmdir hafi staðið yfir á svæðinu á vegum stefnda. Óumdeilt er að setklakkinn var kominn út í Víðistaðatjörn og þykir það benda til þess að um skemmdarverk hafi verið að ræða, en fram hefur komið að ekki sé óalgengt að þau séu unnin á svæðinu.

Þá hafa starfsmenn stefnda, þeir B-kk-nf B. H-kk-nf og P-kk-nf F-kk-nf R-kk-nf, báðir borið fyrir dóminum að tilkynning um að stólpinn hefði verið fjarlægður hafi borist stefnda eftir að slysið átti sér stað. Vitnið P-kk-nf F-kk-nf kvaðst starfa við símvörslu í þjónustumiðstöð bæjarins og taka við símtölum og kvörtunum frá íbúum í sveitarfélaginu. Kvaðst hann muna eftir að íbúi í bænum hefði hringt í þjónustumiðstöðina á mánudagsmorgni og tilkynnt að stólpi á torginu á Víðistaðatúni hefði verið tekinn upp og að eftir væri stórt gat og þar hefði orðið slys um helgina. Kvaðst hann hafa látið B-kk-þf B. H-kk-þf vita svo að hann gæti brugðist við kvörtuninni. Á sömu lund hefur borið vitnið B-kk-þf B. H-kk-þf, en hann sagði að í kjölfar símtalsins frá P-kk-þgf F-kk-þgf um slysið og setklakkann hefðu starfsmenn stefnda farið á staðinn og séð að búið var að rífa setklakkann upp og henda honum í tjörnina. Hann sagði að fljótlega eða á tímabilinu frá mánudegi til miðvikudags hefði setklakkinn verið tekinn upp úr tjörninni og settur á sinn stað. Ekki er fallist á með stefnanda að skilja beri framlagðan tölvupóst vitnisins B-kk-ef frá 11. júní 2015 með þeim hætti að starfsmenn hafi haft vitneskju um að setklakkinn hefði verið fjarlægður áður en stefnandi varð fyrir slysinu.

Vitnið S-kk-nf V-kk-nf gat ekki fullyrt hvenær það tók eftir því að búið var að fjarlægja einn stólpann á torginu, en það hefði verið einhvern tímann í maí 2008. Þá gat vitnið ekki upplýst hvort það var um helgi eða á virkum degi og sagðist ekki hafa tilkynnt stefnda um atvikið.

Með hliðsjón af öllu framangreindu er ekki annað leitt í ljós í málinu en að tilkynning um að stólpinn hefði verið rifinn upp og að eftir stæði stór hola í stéttinni hafi borist stefnda eftir að slysið átti sér stað. Hefur stefnandi því ekki sýnt fram á að slys hans sé að rekja til saknæms athafnaleysis starfsmanna stefnda og vanrækslu þeirra á því að koma í veg fyrir þá hættu sem stafaði af holunni sem stefnandi féll í. Þegar af þeirri ástæðu verður bótaábyrgð stefnda heldur eigi byggð á 56. gr. vegalaga nr. 80/2007. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Með hliðsjón af atvikum þykir rétt að fella niður málskostnað.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 1. október 2014, var stefnanda veitt gjafsókn í málinu með vísan til 1. mgr. 126. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var gjafsóknin takmörkuð við rekstur málsins í héraði.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 550.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Hafnarfjarðarkaupstaður, er sýkn af kröfum stefnanda, Ó-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef hdl., 550.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf