E-2718/2017

Þetta mál, sem var tekið til dóms 11. október 2018, höfðar Vátryggingafélag Íslands hf., kt. [...], Ármúla 3, Reykjavík, á hendur Jónum Transport hf., kt. [...], Kjalarvogi 7-15, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.508.526 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. og 1. mgr. 6. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. maí 2017 til greiðsludags.

Stefnandi krefst einnig málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

Stefndi krefst þess til vara að stefnanda verði dæmdar mun lægri bætur en hann krefst og málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

Það álitamál sem dómurinn er beðinn að leysa úr er í fyrsta lagi hvort stefndi hafi verið farmflytjandi/flutningsaðili tiltekinnar vöru og beri af þeirri ástæðu ábyrgð á því tjóni sem varð við það að varan týndist þegar hún var flutt landleiðina frá Houston til New York í Bandaríkjunum.

Sé stefndi ekki talinn farmflytjandi í þessu tilviki heldur flutningsmiðlun er dómurinn beðinn að svara því hvort stefndi hafi vanrækt skyldur sínar sem milliliður og beri af þeim sökum ábyrgð á tjóninu sem hlaust þegar varan týndist.

Við sögu þessa máls koma íslenska fyrirtækið HS Orka hf., fyrirtækið Texas Honing Ltd. í Houston, Texas, Bandaríkjunum, Ice Global Logistics LLC, flutningsmiðlun í Bandaríkjunum, Central Transport, farmflytjandi í Bandaríkjunum og svo stefnandi og stefndi.

Stefnandi er vátryggingafélag sem vátryggir meðal annars farm sem er fluttur á milli staða og vátryggði farminn sem týndist.

Samkvæmt frásögn stefnda er höfuðstarfsemi hans flutningsmiðlun, þ.e. milliganga milli farmsendanda og viðtakanda farms annars vegar og hins vegar farmflytjenda, hvort sem þeir flytja farminn í lofti, á láði eða legi. Hlutverk stefnda sé einkum að sníða flutningslausnir að þörfum viðskiptavina sinna í hvert sinn, hvort heldur er með áætlunarferðum farmflytjenda eða með því að hafa milligöngu um sérlausnir í flutningum. Þjónusta hans felist þannig í því að leiða saman annars vegar sendendur og viðtakendur farms og hins vegar farmflytjendur.

Stefndi býður einnig upp á heimakstur á vörum sem hafa komið til landsins með flugvélum og skipum svo og akstur varnings, sem á að flytja héðan með skipi eða flugvél, til hafnar eða flugvallar. Að því leyti er hann einnig flutningafyrirtæki.

Í júlí 2016 pantaði HS Orka fóðringu, sérsmíðaðan sívalning, frá Texas Honing. Gert var ráð fyrir að varan yrði afhent á starfsstöð þess síðarnefnda og að HS Orka þyrfti af þeim sökum að sjá um flutning hennar þaðan og til Íslands.

Starfsmaður HS Orku sendi starfsmanni Texas Honing tölvuskeyti 28. júlí 2016 og A-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf, starfsmanni stefnda, afrit af skeytinu þar sem þess var óskað að varan yrði send með flugi. Einnig kom fram að stefndi myndi sjá um flutninginn fyrir HS Orku. Jafnframt var óskað eftir upplýsingum um það hvar flytjandinn ætti að ná í vöruna þegar hún væri tilbúin til afhendingar hjá framleiðanda. Í skeytinu stóð:

We will need this order shipped via airfreight. I put in cc A-x-x from Jónar Transport who will handle this for us. Please also send us what the pickup location is.

Sama dag sendi T-x-x H-e-x starfsmanni HS Orku og starfsmanni stefnda upplýsingar um þann stað þar sem sækja ætti vöruna. Að sögn stefnda höfðu starfsmenn hans ekkert vitað af eða komið að þessum flutningi fyrr en þessi tölvuskeyti bárust þeim.

Í kjölfarið sendi starfsmaður stefnda starfsmönnum Texas Honing og HS Orku tölvupóst 29. júlí 2016 og sagðist bíða frekari upplýsinga eftir helgi.

Eftir helgina, 2. ágúst 2016, sendi starfsmaður stefnda flutningsmiðlun í New York, Ice Global Logistics, tölvuskeyti og óskaði eftir því að varan yrði sótt („p/u“ stendur fyrir „pick up“).

Good morning, pls arrange p/u of the below cylinder

Fram lögð tölvuskeyti sýna að Ice Global útvegaði flutning landleiðina frá Texas til flugvallar í New York og annaðist samskipti við flutningsaðila í Bandaríkjunum.

Í afhendingarkvittun frá Texas Honing kemur fram að varan var afhent 5. ágúst 2016, kl. 16:00. Starfsmaður flutningafyrirtækisins Central Transport tók við vörunni. Það fyrirtæki gaf einnig út farmbréf/farmskírteini vegna þessa flutnings. Ekki liggur fyrir hvenær stefnandi vissi af því hver hefði flutt vöruna innan Bandaríkjanna svo og að farmbréf hefði verið gefið út. Honum mun þó hafa verið kunnugt um nafn Central Transport í síðasta lagi 24. apríl 2016 eins og nánar greinir síðar.

Daginn eftir að varan var afhent Central Transport, 6. ágúst 2016, gaf Texas Honing út reikning til HS Orku nr. 214797 fyrir vörunni. Í honum segir meðal annars að þetta sé tiltekin fóðring sem afhenda eigi „EX WORKS“ og að kaupverðið sé 31.980 Bandaríkjadalir.

Starfsmaður Ice Global staðfesti við starfsmann stefnda 10. ágúst 2016 að varan væri í flutningi til New York og að talið væri að hún bærist þangað 15. ágúst 2016. Í framhaldi af því skrifuðust starfsmennirnir á um það í hvaða flug ætti að bóka vöruna. Ákveðið var að senda vöruna til Íslands með farþegaflugi 16. ágúst 2016 og bókaði Ice Global sendinguna í flugið.

Stefndi telur eina hlutverk sitt í þessu sambandi hafa verið að fylgjast með stöðu málsins sem flutningsmiðlun fyrir hönd viðskiptavinar síns, HS Orku, en innan Bandaríkjanna hafi Ice Global haldið utan um farmflutninginn. Þannig segi í tölvupósti frá Ice Global til stefnda, 19. ágúst 2016, að sá fyrrnefndi myndi halda áfram að þrýsta á farmflytjanda (en. „as discuss we will keep pressing carrier for this shipment on location“).

Stefnandi tekur fram að HS Orka hafi ekki fengið afrit af neinum samskiptum stefnda við Ice Global.

Ice Global greindi stefnda frá því 19. ágúst 2016 að sendingin fyndist ekki. Starfsmaður Ice Global lagði af því tilefni til að athugað væri hvort framleiðandinn, Texas Honing, gæti sent nýja vöru.

Degi síðar, 20. ágúst 2016, tilkynnti stefndi HS Orku að sendingin hefði týnst í Bandaríkjunum á leið að flugvelli. Starfsmaður stefnda lagði til, fyndist varan ekki, að félagið léti senda sérbíl til Houston eftir nýrri sendingu um leið og hún væri tilbúin. Tekið var fram að varan væri tryggð.

Tíu dögum síðar, 30. ágúst 2016, tilkynnti stefndi HS Orku að sendingin hefði ekki fundist og ráðlagði að málið yrði sett í tjónaferli hjá Sjóvá, enda taldi stefndi að það félag hefði tryggt farminn. HS Orka hafði hins vegar keypt farmtryggingu hjá stefnanda eins og áður greinir.

HS Orka krafði stefnanda um bætur á grundvelli farmtryggingar sinnar hjá stefnanda. Vegna tryggingarinnar greiddi stefnandi HS Orku 21. febrúar 2017 bætur að fjárhæð 3.508.526 kr. Að því búnu endurkrafði stefnandi stefnda um sömu fjárhæð, 3.508.526 kr., með bréfi dags. 10. apríl 2017. Þar kom fram að ekkert farmbréf hefði verið gefið út vegna sendingarinnar.

Stefndi hafnaði bótaskyldu með bréfi, dags. 24. apríl 2017, og vísaði til þess að félagið hefði eingöngu haft milligöngu um flutninginn og að ábyrgð félagsins væri í samræmi við það. Flytjandi sendingarinnar hefði verið Central Transport.

Stefnandi sendi stefnda ítarlegt bréf 2. ágúst 2017 og setti fram helstu sjónarmið sín fyrir því að stefnda bæri að endurgreiða stefnanda þá fjárhæð sem hann hefði greitt HS Orku vegna týndu sendingarinnar. Í bréfinu kom fram að stefnandi vissi ekki til þess að gefið hefði verið út farmbréf vegna flutningsins. Stefnandi gaf stefnda kost á að breyta fyrri afstöðu sinni og leitast við að semja um uppgjör innan nánar tilgreinds frests.

Stefndi svaraði ekki þessu bréfi og leiðrétti ekki þá röngu trú stefnanda að ekkert farmbréf hefði verið gefið út vegna flutnings vörunnar. Stefndi höfðaði því þetta mál til þess að fá stefnda til þess að endurgreiða stefnanda þá fjárhæð sem hann hafði greitt HS Orku.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að HS Orka hafi keypt hjá honum tryggingu fyrir farminn. Á grundvelli hennar hafi hann greitt HS Orku bætur vegna þess tjóns sem félagið varð fyrir við það að farmurinn glataðist. Aðild stefnanda að málinu og réttur hans til endurkröfu byggist á 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Aðild stefnda byggi stefnandi á því að stefndi hafi í tölvuskeyti 29. júlí 2016 samþykkt að taka að sér flutninginn fyrir HS Orku sem farmflytjandi og þar með hafi komist á flutningssamningur milli þeirra tveggja. Sönnunarbyrðin um að samið hafi verið um annað hvíli á stefnda. Í þessum samskiptum sé hvorki fyrirvari um að stefndi komi fram sem milligöngumaður um flutninginn né að flutningurinn sé háður einhverjum sérstökum skilmálum. Hvergi komi heldur fram í samskiptunum að stefndi hafi fengið heimild frá HS Orku til að semja við þriðja aðila um flutninginn fyrir sína hönd. Þvert á móti komi fram í gögnum málsins að stefndi eigi að sjá um flutninginn fyrir HS Orku. Stefndi hafi ekki gert athugasemd við það heldur gert ráðstafanir í gegnum Ice Global til þess að sækja vöruna til framleiðanda hennar og flytja hana til flugvallar fyrir sína hönd.

Stefnandi leggur áherslu á að HS Orku hafi ekki verið send samskipti stefnda við Ice Global Logistics. Það sýni svo ekki verði um villst að Ice Global hafi komið fram fyrir hönd stefnda við flutninginn.

Með vísan til þess byggir stefnandi á því að stefndi hafi tekið að sér flutninginn fyrir HS Orku og sé skuldbundinn gagnvart síðarnefnda félaginu sem farmflytjandi bæði í samningarréttarlegu og kröfuréttarlegu tilliti. Stefndi sé því réttur aðili að skaðabótakröfu vegna tjóns HS Orku við flutninginn.

Sannað að tjónið átti sér stað meðan á flutningum stóð

Stefndi hafi viðurkennt og staðfest í samskiptum sínum við HS Orku að varan hafi týnst eftir að maður á vegum stefnda tók við henni hjá framleiðanda hennar í Texas. Varan hafi týnst á meðan hún var flutt landleiðina frá Texas til flugvallar í New York í Bandaríkjunum. Því sé ekki deilt um það að altjón hafi orðið á vörunni þegar hún var flutt á landi.

Stefndi ber skaðabótaábyrgð á tjóninu

Samkvæmt almennum reglum flutningaréttar sé höfuðskylda farmflytjanda að inna af hendi þann flutning sem samið er um. Honum sé skylt að taka við vöru á móttökustað, koma henni á afhendingarstað innan hæfilegs tíma og afhenda vöruna þar óskaddaða í hendur rétts viðtakanda. Á farmflytjanda hvíli skylda vörslumanns. Vanefni farmflytjandi þessa skyldu sína beri hann skaðabótaábyrgð á því tjóni sem leiðir af vanefndum hans.

Samkvæmt gögnum málsins hafi stefndi tekið að sér sem farmflytjandi að flytja vöruna fyrir HS Orku með flugi. Einnig liggi fyrir að tjónið hafi orðið eftir að fulltrúi stefnda tók við vörunni fyrir hans hönd til flutnings á meðan varan var flutt landleiðina frá framleiðanda hennar í Texas til flugvallar í Bandaríkjunum.

Samkvæmt 3. mgr. 105. gr. loftferðalaga nr. 60/1998 taki ábyrgðarregla laganna ekki til neins konar flutnings á landi, á sjó eða eftir skipagengum vatnaleiðum sem séu utan flugvallar. Sama komi fram í 5. mgr. 18. gr. laga nr. 41/1949 um gildistöku alþjóðasamnings um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa. Þar segi að loftflutningur nái ekki til nokkurs flutnings á landi, á sjó eða ám sem fari fram utan flughafnar. Af þeim sökum fari ábyrgð stefnda ekki eftir þessum lögum.

Eins og gögn málsins sýni hafi ekki verið samið um að einhverjir samningsskilmálar ættu að gilda um réttarsamband aðila. Af þeim sökum verði að ákvarða ábyrgð stefnda eftir almennum reglum samninga- og kröfuréttar, sérstaklega þeim sérreglum sem gildi um vörslumenn, enda sé almennt gert ráð fyrir því í flutningarétti að slíkar reglur gildi um ábyrgð farmflytjanda sé ekki mælt fyrir um annað í lögum eða samningi aðila.

Þar eð það sé óumdeilt að varan hafi týnst á meðan hún var í flutningi sé ljóst að stefndi hafi vanefnt farmsamning sinn við HS Orku verulega með þeim réttaráhrifum sem því fylgi.

Með vísan til þessa byggi stefnandi á því að stefndi beri sakarábyrgð á tjóninu samkvæmt almennu sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð, enda geti það vart talist annað en gálaus háttsemi að týna farmi annars manns í flutningum sem þessum. Það að farmurinn týndist sé aftur augljós orsök þess að HS Orka varð fyrir tjóni, enda hafi HS Orka eftir sem áður orðið að greiða framleiðanda vörunnar kaupverð hennar að fullu í samræmi við söluskilmálann „EX WORKS“. Jafnframt blasi við að það sé sennileg afleiðing þess að farmflytjandi týni vöru að eigandi hennar verði fyrir tjóni sem samsvari í það minnsta verðmæti vörunnar. Stefnda beri því að bæta allt það fjártjón sem HS Orka hafi hlotið vegna vanefndarinnar.

Eins og fram sé komið verði ekki séð af neinum samskipum aðila að samið hafi verið um að tilteknir staðlaðir samningsskilmálar ættu að gilda um réttarsamband aðila, eða að HS Orka hafi á annan hátt samþykkt slíka skilmála, sem takmarki ábyrgð stefnda á einhvern hátt. Af þeim sökum beri stefndi ótakmarkaða ábyrgð á tjóninu eftir almennum reglum samninga- og kröfuréttar.

Hvergi séu í lögum nein fyrirmæli um það hvenær staðlaðir samningsskilmálar teljist hafa orðið hluti af samningi hverju sinni. Slíkar reglur hafi myndast með dómafordæmum. Sá sem haldi því fram að staðlaðir samningsskilmálar séu hluti af samningi aðila beri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni.

Við mat dómstóla á því, hvort staðlaðir samningsskilmálar verði hluti af samningi aðila, sé það meginreglan að staðlaðir samningsskilmálar verði ekki bindandi fyrir gagnaðila nema honum hafi verið kynnt efni þeirra við samningsgerðina og hann samþykkt á beinan og virkan hátt að þeir eigi að gilda um réttarsamband aðila. Þetta eigi sérstaklega við þegar í viðkomandi skilmálum séu íþyngjandi reglur sem víki frá almennum meginreglum, eins og t.d. um takmörkun ábyrgðar og fyrningu. Það þýði að sá sem vilji bera slíka skilmála fyrir sig verði að geta sýnt fram á að gagnaðili hans hafi þekkt efni skilmálanna fyrir samningsgerð og hafi á beinan og virkan hátt samþykkt að vera bundinn af þeim. Aðili verði því ekki bundinn við aðra skilmála en þá sem honum er kunnugt um og hann hafi óvefengjanlega samþykkt að ættu að gilda um réttarsamband hans við gagnaðila sinn.

Með vísan til þessa mótmælir stefnandi því að réttur hans til bóta úr hendi stefnda sé á einhvern hátt takmarkaður af stöðluðum samningsskilmálum stefnda.

Sundurliðun stefnukröfunnar

Eins og rakið hafi verið í lýsingu atvika hafi verðmæti vörunnar sem týndist í flutningum stefnda numið 31.980 Bandaríkjadölum samkvæmt vörureikningi nr. 214797. HS Orka hafi krafið stefnanda um bætur vegna tjónsins á grundvelli farmtyggingar sinnar hjá stefnanda. Tjónið hafi verið gert upp 21. febrúar 2017 með því að stefnandi greiddi HS Orku 3.508.526 kr. Í uppgjörinu hafi verið miðað við gengi Bandaríkjadals 21. febrúar 2017 sem var 109,71 kr. Höfuðstóll stefnukröfunnar miðist við þessa fjárhæð. Þetta sé verðmæti hinnar glötuðu vöru sem hún hafi haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma.

Krafa stefnanda um dráttarvexti sé byggð á 9. gr. og 1. mgr. 6. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Dráttarvextir séu reiknaðir á kröfuna að liðnum mánuði frá því að upplýsingar um kröfu stefnanda og fjárhæð endurkröfu vegna tjónsins voru lagðar fram með bréfi dags. 10. apríl 2017.

Til stuðnings kröfunni vísar stefnandi til meginreglna samninga-, kröfu-, flutninga- og skaðabótaréttar. Hann vísar einkum til almennra reglna kröfuréttar um vanefndir samninga, sérreglna um vörslumenn, sakarreglu skaðabótaréttar, reglunnar um vinnuveitandaábyrgð og sérreglna um staðlaða samningsskilmála. Þá er vísað til 3. mgr. 105. gr. loftferðalaga nr. 60/1998 og 5. mgr. 18. gr. laga nr. 41/1949 um gildistöku alþjóðasamnings um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa. Rétt sinn til endurkröfu styður stefnandi við 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafa um málskostnað byggist á 129. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt 33. gr. sömu laga sé Héraðsdómur Reykjavíkur heimilisvarnarþing stefnda sem hafi lögheimili í Reykjavík og því sé málið höfðað þar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðild stefnanda

Stefndi mótmælir ekki aðild stefnanda Vátryggingafélags Íslands sem hafi greitt HS Orku bætur fyrir hið meinta tjón. Stefndi bendir þó á, að farmtryggingar tryggingafélaga veiti viðskiptavinum þeirra almennt ríkari rétt vegna tjóns á farmi en þann rétt sem farmeigendur kunni að eiga á hendur farmflytjanda. Tryggingafélag öðlist eðlilega aldrei meiri rétt en sá sem tryggingafélagið leiði rétt sinn frá. Þannig geti stefnandi í þessu máli aldrei öðlast meiri rétt en HS Orka hafi mögulega átt á hendur stefnda vegna hins meinta tjóns, á grundvelli þeirra skilmála og laga sem um flutninginn giltu.

Aðild stefnda

Stefndi telur sig ekki réttan aðila að þessu máli og mótmælir öllum málsástæðum stefnanda um varnaraðild stefnda sem röngum. Stefndi hafnar því að hann hafi verið eða skuli teljast farmflytjandi þeirrar vöru sem þetta mál er sprottið af, enda hafi hann aldrei tekið að sér það verkefni. Hið rétta sé að stefndi hafi einungis haft milligöngu um flutninginn sem flutningsmiðlun. Aðrir hafi séð um flutninginn. Flutningafyrirtækið Central Transport hafi gefið út farmskírteini vegna flutnings farmsins frá sendanda að flugvelli. Ekki hafi verið gefið út farmskírteini fyrir loftflutning, þar eð varan hafi aldrei verið afhent flugfarmflytjanda. Að þessu verði nánar vikið síðar.

Lög sem beri að leggja til grundvallar úrlausn málsins

Stefndi gerir fyrst grein fyrir þeim réttarheimildum sem hann telur gilda um réttarsamband hans og HS Orku. Hann vísar til þess að stefnandi haldi því fram og byggi kröfu sína á því að stefndi hafi verið farmflytjandi sendingarinnar sem málið sé sprottið af. Krafa stefnanda byggist á meginreglum samninga-, kröfu-, flutninga- og skaðabótaréttar. Eins og rakið hafi verið hafni stefndi því alfarið að hann hafi verið farmflytjandi. Stefndi byggi á því að hann hafi einungis komið fram sem milligönguaðili um þennan flutning.

Í þessu tilviki hafi þjónusta stefnda við HS Orku falist í því að útvega flutning á tilteknum farmi með flugi frá Bandaríkjunum til Íslands.

Komist dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að líta beri á stefnda sem farmflytjanda í þessu tilviki byggi stefndi á því að ákvæði loftferðalaga nr. 60/1998 hafi gilt um flutninginn, auk almennra þjónustuskilmála stefnda. Í því sambandi vísar stefndi í fyrsta lagi til 86. gr. laga um loftferðir, sem afmarkar gildissvið X. kafla laganna, um loftflutninga:

Ákvæði þessa kafla gilda um allan flutning í loftfari á farþegum, farangri og farmi gegn greiðslu. […]

Þá leiði það af 2. mgr. 87. gr. laga um loftferðir að í ákvæði X. kafla þeirra séu tilgreind lágmarksréttindi sem séu ófrávíkjanleg. Af því leiði að hafi ekki verið gerður farmsamningur um flutning farms með loftfari gildi ákvæði laganna um flutninginn.

Loks vísar stefndi til þess sem segir í 3. mgr. 105. gr. laganna:

Ábyrgðarregla tekur skv. 1. mgr. ekki til neins konar flutnings á landi, á sjó eða eftir skipgengum vatnaleiðum sem eru utan flugvallar. Ef hins vegar slíkur flutningur á sér stað samkvæmt flutningssamningi, í þeim tilgangi að hlaða, afhenda eða áframsenda farm, er tjónsatburður talinn hafa átt sér stað í loftflutningi, nema annað sannist. […]

Sambærileg regla sé í 5. mgr. 18. gr. laga nr. 41/1949, um gildistöku alþjóðasamnings um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa:

Loftflutningur nær ekki til nokkurs flutnings á landi, á sjó eða ám sem fer fram utan flughafnar. Fari hins vegar slíkur flutningur fram sem liður í framkvæmd samnings um loftflutninga, vegna fermingar, afhendingar eða umfermingar, er litið svo á, nema færðar séu sönnur á annað, að tjón sé vegna atburðar sem átti sér stað meðan á loftflutningi stóð.

Samkvæmt því sem stefnandi haldi fram, þ.e. að farmsamningur hafi stofnast á milli HS Orku og stefnda, sé ljóst að flutningur farmsins frá starfsstöð seljanda til flugvallar hafi farið fram sem liður í loftflutningi, vegna fermingar um borð í flugvél. Stefnandi telji ljóst að varan hafi týnst á meðan hún var flutt landleiðina frá Texas til flugvallar í Bandaríkjunum. Að mati stefnda leiði það til þess að lög um loftferðir gildi um flutninginn.

Samkvæmt 113. gr. loftferðalaga verði málsástæður, lagarök og dómsúrlausn í málsókn á hendur flytjanda til heimtu bóta vegna tjóns sem verði við loftflutninga á farþegum, farangri eða farmi, sem fellur undir gildissvið X. kafla laga um loftferðir, aðeins byggð á X. kafla þeirra og Montreal-samningnum.

Þetta ákvæði hafi verið lögfest með 3. gr. laga nr. 88/2004, sem hafi breytt X. kafla laga um loftferðir. Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi til laganna segi meðal annars:

Ábyrgðarreglur X. kafla eru sérreglur á sviði loftflutninga og þeim er ætlað að vera tæmandi á því sviði, þ.e. ekki er rúm fyrir beitingu annarra viðurkenndra ábyrgðarreglna úr skaðabótaréttinum samhliða þeim reglum sem kaflinn geymir, hvort heldur um er að ræða aðrar bótareglur innan eða utan samninga.

Með þessari reglu hafi löggjafinn afmarkað ótvírætt þann grundvöll sem reisa má á mál gegn farmflytjanda, vegna tjóns sem verður við loftflutninga. Af þessu leiði að krafa stefnanda byggist á röngum lagagrundvelli.

Þessu til viðbótar byggi stefndi á því að þeir skilmálar sem almennt gildi um þjónustu félagsins hafi gilt um þá þjónustu sem var veitt stefnda. Ljóst sé að stefnandi sé sama sinnis. Í endurkröfubréfi stefnanda til stefnda, dags. 10. apríl 2017, sé vísað til skilmála stefnda.

Stefndi sé aðili að flutningasviði Samtaka verslunar og þjónustu (SVÞ) og almennir þjónustuskilmálar flutningasviðs samtakanna gildi um þá flutningsmiðlunarþjónustu sem stefndi veiti viðskiptavinum sínum.

Almennir þjónustuskilmálar flutningasviðs SVÞ hafi gilt frá árinu 2006. Á þeim rúmlega 10 árum sem liðu frá gildistöku skilmálanna 1. apríl 2006 og fram að því að HS Orka leitaði til stefnda 28. júlí 2016 hafi skapast sú venja að þeir gildi um þá þjónustu aðildarfélaga flutningasviðs SVÞ sem falli ekki innan fjölþáttaflutnings og flutnings frá höfn til hafnar. Skilmálarnir gildi ávallt um alla þá starfsemi aðildarfélaga að flutningasviði SVÞ sem falli innan gildissviðs þeirra.

Stefndi byggir á því að aðilum atvinnulífsins, einkum þeim sem hafa flutt vörur til eða frá Íslandi, þar á meðal stefnanda, sé eða megi vera kunnugt um tilvist og efni skilmálanna svo og að skapast hafi sú viðskiptavenja hér á landi að þeir gildi um starfsemi flutningsaðila og annarra fyrirtækja sem veiti þjónustu tengda farmflutningum eins og stefnda. Þar af leiðandi byggi stefndi á því að skilmálarnir hafi á grundvelli viðskiptavenju gilt um þjónustu stefnda í þessu tilviki, enda hafi stefnandi, með því að óska eftir þjónustu stefnda að eigin frumkvæði, án nokkurra fyrirvara, samþykkt að ganga að þeim skilmálum sem almennt gilda um þjónustu stefnda.

Ekki liggja fyrir bein samskipti milli aðila þessa máls þar sem stefnandi óski eftir því að stefndi taki að sér flutning umræddrar vöru eða þar sem stefndi samþykki að taka að sér slíkan flutning. Ekki verði heldur ráðið af samskiptum milli stefnanda og seljanda vörunnar annars vegar eða svarpósti stefnda við pósti frá seljanda vörunnar hinn sama dag að komist hafi á flutningssamningur milli stefnanda og stefnda, og er fullyrðingum í málavaxtalýsingu stefnu þar að lútandi mótmælt sérstaklega, enda hafi stefndi einungis komið fram sem flutningsmiðlari við umræddan farmflutning.

Krafa um sýknu

Stefndi var ekki farmflytjandi – aðildarskortur leiðir til sýknu

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts. Hann sé ekki réttur aðili að þessu máli, þar eð hann hafi ekki verið farmflytjandi þess farms sem málið sé sprottið af.

Stefnandi byggi kröfu sína á hendur stefnda á því að stefndi hafi tekið að sér flutning fyrir HS Orku á umræddri vöru og teljist því farmflytjandi í skilningi almennra reglna flutningaréttar. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir þeirri fullyrðingu að komist hafi á flutningssamningur milli HS Orku og stefnda, sem og um inntak þess samnings. Í því sambandi sé rétt að geta þess að stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem bendi til þess að stefndi hafi tekið að sér umræddan flutning. Þannig beri gögn málsins hvorki með sér að HS Orka hafi beðið stefnda um að taka að sér flutning, né heldur að stefndi hafi samþykkt að taka að sér slíkt verkefni. Einungis sé vísað til þess í tölvupóstsamskiptum að stefndi myndi „annast þetta“ (e. „handle this“). Eins og samskipti stefnda við Ice Global í kjölfarið beri með sér, hafi stefndi séð um að útvega flutning fyrir hönd HS Orku, en hafi ekki verið farmflytjandi sjálfur í neinum skilningi. Það samræmist einnig eðli starfsemi stefnda, sem sé flutningsmiðlun en ekki farmflutningar. Það sé vitaskuld á ábyrgð stefnanda að færa sönnur fyrir þeim fullyrðingum sínum að stefndi hafi verið farmflytjandi. Það hafi stefnandi ekki gert. Það fái ekki staðist að lögum að þeirri sönnunarbyrði verði snúið við í málinu og stefnda gert að færa sönnur á að samið hafi verið um annað en það sem stefnandi haldi fram.

Þá hafi stefnandi vísað til þess að aðrir aðilar hafi annast flutninginn sem undirverktakar fyrir stefnda. Stefndi mótmælir þessu alfarið sem röngu, og vísar til þess sem rakið hafi verið um réttarsamband aðila.

Stefndi hafnar því alfarið að hafa tekið að sér að flytja umræddar vörur, eins og stefnandi haldi fram. Því sé sérstaklega mótmælt að stefndi hafi samþykkt að taka að sér umræddan flutning og að sama skapi ákveðið að haga flutningnum á þann hátt sem gert var. Eins og komið hafi fram hafi HS Orka falið stefnda að annast málið, þ.e. hafa milligöngu um flutning vörunnar með flugi til Íslands sem flutningsmiðlari. Það hafi verið mjög eðlilegt að stefndi annaðist samskipti við Ice Global Logistics fyrir hönd HS Orku sem slíkur.

Stefnandi haldi því ranglega fram að varan hafi týnst eftir að maður á vegum stefnda hafi tekið við henni. Hið rétta sé að starfsmaður bandarísks flutningafyrirtækis, Central Transport, hafi tekið við vörunni frá framleiðanda hennar. Starfsmaður Central Transport hafi gefið út farmskírteini til staðfestingar á því að hafa tekið við vörunni og að hann flytti hana innanlands í Bandaríkjunum til flugvallar. Stefnandi byggi sjálfur á því að varan hafi týnst á meðan hún var flutt landleiðina frá Texas til flugvallar í Bandaríkjunum. Stefndi byggi á því að þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að stefnandi eigi að beina kröfu sinni að þeim flutningsaðila sem flutti vöruna, á grundvelli þeirra laga og skilmála sem um flutninginn giltu.

Ljóst sé að stefndi geti ekki borið ábyrgð á meintu tjóni stefnanda á grundvelli sérreglna um ábyrgð vörslumanna, enda hafi varan aldrei komist í vörslur stefnda. Stefndi hafnar því einnig að hann beri ábyrgð á meintu tjóni stefnanda á grundvelli reglna um vinnuveitandaábyrgð, enda hafi varan aldrei komist í hendur starfsmanna stefnda og ljóst að hann beri ekki ábyrgð á starfsmönnum Central Transport í skilningi reglna um vinnuveitandaábyrgð.

Eina hlutverk stefnda hafi samkvæmt framansögðu verið að útvega HS Orku flutning fyrir farm hans hingað til lands. Stefndi hafi því ekki borið neinar skyldur sem farmflytjandi, eins og gögn málsins bendi raunar til. Hefði stefndi tekið að sér flutninginn, eins og stefnandi haldi fram, hefði t.d. verið eðlilegt að stefndi gæfi út farmbréf þegar við upphaf flutnings, þ.e. við afhendingu vörunnar frá seljanda. Það hafi stefndi hins vegar ekki gert, heldur sá aðili sem annaðist flutning hennar frá sendanda að flugvelli. Hefði varan verið afhent flugfarmflytjanda hefði sá aðili gefið út farmbréf vegna loftflutningsins, en ekki stefndi. Hið rétta sé að stefndi hafi sinnt öllum samningsskyldum sínum sem flutningsmiðlari, þ.e. haft milligöngu um að útvega flutning vörunnar til landsins í samræmi við óskir stefnanda og fylgt málinu eftir með samskiptum við viðeigandi aðila. Stefndi vísar því alfarið á bug að hann hafi með nokkru móti vanefnt samning við stefnanda eða gerst brotlegur við almennar reglur samninga-, kröfu- og/eða flutningaréttar. Háttsemi stefndi hafi alls ekki verið saknæm. Hann geti því ekki borið ábyrgð á meintu tjóni stefnanda.

Með vísan til alls framangreinds telur stefndi að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda.

Krafa um lækkun

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu krefst stefndi þess til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega, í samræmi við takmörkunarreglur loftferðalaga.

Fyrir liggi að ekki hafi verið gefið út flugfarmbréf vegna þessa flutnings. Krafa stefnanda byggist meðal annars á því að loftferðalög hafi ekki gilt um þennan flutning og ekki hafi heldur verið samið um að samningsskilmálar ættu að gilda um réttarsamband stefnda og HS Orku. Í því sambandi ítrekar stefndi að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að líta beri á stefnda sem farmflytjanda í þessu tilviki, í samræmi við fullyrðingar stefnanda, byggi stefndi á því að ákvæði loftferðalaga hafi gilt um flutninginn, sbr. 86. gr., 87. gr. og 3. mgr. 105. gr. laga um loftferðir, sem og samningsskilmála stefnda, með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið.

Þótt ekki hafi verið gefið út farmbréf vegna sendingarinnar, leiði það af 3. mgr. 90. gr. laga um loftferðir að sá farmsamningur, sem stefnandi haldi fram að hafi komist á á milli stefnanda og stefnda, sé eigi að síður háður ákvæðum X. kafla loftferðalaga, þar með talið ákvæðum um takmörkun á ábyrgð. Það leiði af 3. mgr. 108. gr. laganna, sem og ákvæðum Montreal-samningsins, að ábyrgð farmflytjanda vegna þess að farmur glatast, eyðileggst, skemmist eða tefst skuli takmörkuð við 19 SDR á hvert kíló farms, nema sendandi hafi sérstaklega tilgreint þá hagsmuni sem tengdir eru við afhendingu farms á áfangastað og greitt umkrafið aukafarmgjald. Fyrir liggi að HS Orka hafi ekki tilgreint sérstaka hagsmuni í samræmi við framangreint og ekki heldur greitt aukafarmgjald vegna sendingarinnar.

Á móttökukvittun vegna vörunnar segi að þyngd hennar hafi verið um það bil 675 pund (LBS). Eitt pund vegi 0,453592 kíló, sem þýði að farmurinn hafi verið um það bil 306 kíló (675 x 0,453592), sem sé í samræmi við afrit reiknings sem fylgdi farmskírteini. Hámarksfjárhæð bóta fyrir tjón stefnanda nemi því SDR 5.814 (306 x 19). Samkvæmt 110. gr. loftferðalaga skuli við umreikning bóta í íslenskar krónur miðað við sölugengi SDR samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands á dómsuppsögudegi.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu, krefst stefndi þess til vara að stefnufjárhæð verði lækkuð í samræmi við framangreint.

Krafa um dráttarvexti

Stefndi hafnar vaxtakröfu stefnanda alfarið. Stefndi byggi í fyrsta lagi á því að hámarksbótafjárhæð skv. 108. gr. laga um loftferðir nái einnig til vaxta af kröfum sem falla undir ákvæðið. Í lögum um loftferðir sé einungis gert ráð fyrir því að vextir séu reiknaðir á bætur skv. 102. gr. laganna (ábyrgð flytjanda vegna líf- og líkamstjóns), sbr. 5. mgr. 102. gr., enda sé ekki kveðið á um vexti í neinum öðrum ákvæðum laganna. Aukinheldur sé einungis ein undanþága veitt frá þeim hámarksfjárhæðum bóta sem kveðið er á um í 108. gr. laganna , en í 6. mgr. 108. gr. sé kveðið á um heimild dómara til að dæma sækjanda málskostnað án tillits til hámarksábyrgðar.

Stefndi byggir á því að af framangreindu leiði að lagaheimild skortir til þess að dæma vexti á kröfur samkvæmt loftferðalögum, nema að því leyti sem þeir rúmast innan hámarksfjárhæðar bóta skv. 108. gr. þeirra.

Til viðbótar byggir stefndi á því að hafna beri vaxtakröfu stefnanda á grundvelli skilmála stefnda. Samkvæmt síðari málslið greinar 5.6 í almennum þjónustuskilmálum flutningasviðs SVÞ skuli ekki koma til vaxta af neinni kröfu á hendur farmflytjanda fyrr en frá uppkvaðningu dóms. Af 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu leiði að ákvæði II. kafla um almenna vexti og IV. kafla um dráttarvexti gildi því aðeins að ekki leiði annað af samningi, venju eða lögum. Jafnvel þótt dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi verið farmflytjandi þess farms sem um ræðir, sé ljóst að flutningurinn teljist hvorki hafa verið fjölþáttaflutningur né flutningur frá höfn til hafnar, í skilningi flutningaréttar. Skilmálarnir hafi því allt að einu gilt um þjónustu stefnda. Af framangreindu leiðir því að hafna ber kröfu stefnanda um dráttarvexti.

Um lagarök er vísað til meginreglna samningaréttar, loftferðalaga nr. 60/1998, einkum 86. gr., 87. gr., 90. gr., 3. mgr. 105. gr., 108. gr., 110. gr. og 113. gr., laga nr. 41/1949 um gildistöku alþjóðasamnings um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa, einkum 5. mgr. 18. gr., auk 2. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Vara sem átti að flytja frá framleiðanda í Bandaríkjunum til kaupanda á Íslandi týndist þegar hún var flutt landleiðina á milli tveggja staða í Bandaríkjunum. Þetta mál varðar það álitaefni hvort stefndi beri ábyrgð á því tjóni sem af því hlaust.

Eins og áður segir hófust atvikin á því að starfsmaður HS Orku sendi bandarískum framleiðanda búnaðar, sem HS Orka hugðist kaupa, tölvuskeyti með fyrirmælum um að senda þyrfti þetta sérsmíðaða stykki með flugi hingað til lands og greindi frá því að stefndi myndi hafa umsjón með flutningnum. Starfsmaður stefnda fékk afrit af þessu tölvuskeyti. Hann svaraði skeytinu þannig að hann biði upplýsinga um það hvar varan yrði afhent í Bandaríkjunum. Að fengnum þeim upplýsingum hófst hann handa við að undirbúa að hún yrði flutt hingað til lands.

Réttarsamband stofnaðist því milli HS Orku og stefnda, með orðum starfsmanns þess fyrrnefnda og verkum starfsmanna þess síðarnefnda. Dóminum er ætlað að leysa úr því hvers efnis þetta réttarsamband var, þ.e.a.s. hvort stefndi hafi komið að verkinu sem eiginlegur farmflytjandi eða sem milliliður sem tók að sér að útvega flutning fyrir vöruna.

Stefnandi byggir fyrst á því að stefndi hafi tekið að sér flutninginn eins og hann væri í þessu tilviki farmflytjandi. Stefndi mótmælir því að hann hafi tekið að sér flutninginn sem farmflytjandi. Þungamiðja starfsemi hans sé flutningsmiðlun og það sé það verkefni sem hann hafi tekið að sér fyrir HS Orku, að útvega flutning.

Stefnandi byggir þá málsástæðu sína að stefndi hafi tekið flutninginn að sér sem farmflytjandi á því sem starfsmaður HS Orku ritaði starfsmanni Texas Honing í tölvuskeyti 28. júlí 2016 og starfsmaður stefnda, A-kk-nf, fékk afrit af: „Hi B-x-x, We will need this order shipped via airfreight. I put in cc A-x-x from Jónar Transport who will handle this for us.“

Að mati dómsins verður ekki lesið úr þessu tölvuskeyti að starfsmaður HS Orku biðji stefnda afdráttarlaust að taka verkið að sér sem farmflytjandi. Það fer eftir því hvernig maður velur að þýða ensku sögnina „handle“ hvaða merking verður lögð í setninguna „who will handle this for us“. Að sögn stefnda höfðu starfsmenn hans ekki frétt neitt af ráðgerðum flutningi þessarar vöru fyrr en þeim barst þetta skeyti frá starfsmanni HS Orku. Dómurinn telur að ein afdráttarlaus og óvefengjanleg merking verði ekki lesin úr þessari setningu. Stefnandi hefur ekki heldur bent á neitt atvik eða samskipti milli HS Orku og stefnda sem gæti ótvírætt leitt til þess að gefa verði setningunni þá merkingu sem hann leggur í hana. Orðalag í þessu tölvuskeyti getur því ekki ráðið úrslitum um efni réttarsambands HS Orku og stefnda.

Sá starfsmaður stefnda sem ritaði þetta tölvuskeyti sér um að panta þá hluti sem HS Orku vantar, meðal annars frá útlöndum og tryggja að þeir komist til landsins. Hann kvaðst ekki gera mun á stefnda, og öðrum fyrirtækjum sem tækju að sér flutning vöru svo sem Samskipum og Eimskipum. Hann hafi litið svo á að stefndi væri farmflytjandi eins og þau félög.

Í máli hans kom þó ekki fram af hverju hann drægi þá ályktun en ekki var bent á neitt sem hefði gefið honum til kynna að stefndi sinnti með eigin tækjum hvers kyns farmflutningum. Að mati dómsins verður ekki byggt á ranghugmyndum vitnis um starfsemi viðsemjanda síns nema leitt verði í ljós að viðsemjandinn hafi í orði eða verki mótað þessar röngu hugmyndir vitnisins. Fram kom að bæði áður en þetta tilvik varð og eftir það hafi HS Orka skipt við stefnda. Ekki hefur verið sýnt fram á að þegar HS Orka keypti þjónustu af stefnda fyrir þetta tilvik hafi stefndi séð um flutning vöru milli landa fyrir HS Orku sem farmflytjandi. Því hefur ekki verið sýnt fram á að venja í viðskiptum eða annar atburður hafi gefið starfsmanni HS Orku tilefni til að álykta að sú þjónusta sem stefndi veitti HS Orku í þetta sinn væri afdráttarlaust og eingöngu flutningsþjónusta en ekki flutningsmiðlun sem er meginstarfsemi stefnda, þótt hann bjóði einnig upp á akstur að og frá flugvelli hér á landi.

Dómurinn telur það ekki heldur nægja til þess að flutningasamningur hafi stofnast milli HS Orku og stefnda að starfsmenn stefnda hafi aldrei tekið sérstaklega fram að stefndi tæki verkið að sér sem flutningsmiðlun en ekki sem farmflytjandi, enda höfðu þeir ekki tilefni til að ætla að starfsmaður HS Orku leitaði til stefnda af því að hann héldi stefnda farmflytjanda.

Starfsmaður stefnda sendi starfsmanni flutningsmiðlunarinnar Ice Global Logistics í New York tölvuskeyti 2. ágúst 2016 og bað viðtakanda um að sjá til þess að tiltekinn sívalningur yrði sóttur til framleiðanda: „pls arrange p/u of the below cylinder.“ Sívalningnum var lýst í skeytinu og tilgreindur sá staður þar sem átti að sækja hann, í Houston, Texas, svo og viðtakandi hér á landi og heimilisfang hans.

Dómurinn telur að af því einu að starfsmaður stefnda sendi flutningsmiðlun í New York fyrirmæli af þessu tagi sé ekki hægt að álykta, eins og stefnandi gerir, að með því hafi komist á flutningasamningur milli HS Orku og stefnda.

Dómurinn telur það ekki heldur hafa komið stefnda í réttarstöðu farmflytjanda þótt hann hafi ekki aflað sér sérstakrar heimildar frá HS Orku til þess að semja við flutningsmiðlun í Bandaríkjunum og biðja hana að útvega flutning fyrir vöruna þar innanlands frá framleiðanda að flugvelli.

Það kann að vera vandaðri þjónusta hjá flutningsmiðlun að senda eiganda vöru afrit af samskiptum miðlarans við aðra flutningsmiðlara eða farmflytjendur. Þótt það sé ekki gert hefur það ekki þau réttaráhrif að líta beri á flutningsmiðlunina sem farmflytjanda.

Dómurinn telur stefnanda því ekki hafa sýnt fram á að á milli HS Orku og stefnda hafi stofnast flutningssamningur.

Í samræmi við þessa niðurstöðu telur dómurinn að stefndi hafi tekið að sér að útvega flutning fyrir vöruna hingað til lands og að hlutverk hans í réttarsambandinu við HS Orku hafi verið flutningsmiðlun.

Við munnlegan flutnings málsins byggði stefnandi á því að yrði fallist á að stefndi hefði gegnt hlutverki milliliðar við flutning vörunnar bæri hann engu að síður ábyrgð á tjóninu vegna vanefndar sinnar sem flutningsmiðlun vegna þess að hann hefði ekki tryggt að við gerð farmbréfsins sem Central Transport gaf út kæmi fram að viðtakandi vörunnar í New York, Ice Global Logistics, væri umboðsmaður eiganda vörunnar HS Orku hf.

Stefndi taldi þessa málsástæðu of seint fram komna þar eð stefndi hefði getið þess í bréfi til stefnanda 24. apríl 2017 að Central Transport hefði haft vöruna í sínum fórum þegar hún týndist. Þá þegar hefði stefnandi vitað að hann yrði að leita réttar síns hjá því félagi og geti ekki byggt á því nú að stefndi hafi ekki uppfyllt skyldu sína og þannig komið í veg fyrir að HS Orka gæti sótt rétt á hendur Central Transport.

Í bréfi sem stefnandi sendi stefnda 10. apríl 2017 kom fram að stefnandi teldi að ekkert farmbréf hefði verið gefið út vegna flutningsins. Í bréfi stefnda til stefnanda 24. apríl 2017 kom ekki fram að farmbréf hefði verið gefið út. Bréf sem stefnandi ritaði stefnda 2. ágúst 2017 sýnir að hann taldi enn að ekkert farmbréf hefði verið gefið út vegna flutnings vörunnar innan Bandaríkjanna. Í gögnum málsins liggur því hvorki fyrir hvenær stefnanda var kunnugt um það hver var í samningssambandi við hvern samkvæmt farmbréfinu né hvort það var áður en frestur hans til þess að lýsa kröfu á hendur Central Transport var runninn út. Samkvæmt þeim bandarísku lögum sem giltu um flutninginn hafði stefnandi níu mánuði til þess frá því að varan týndist.

Stefndi bar því ekki heldur við sem málsástæðu að stefnanda bæri að höfða mál á hendur Central Transport fyrr en í greinargerð sinni. Stefnandi byggir á því að honum hafi verið ómögulegt að höfða mál á hendur Central Transport vegna vanefndar stefnda sem flutningsmiðlunar. Dóminum þykir málsástæða stefnanda sem kemur sem andsvar við málsástæðu sem er hreyft í greinargerð stefnda ekki of seint fram komin þótt hún sé ekki færð fram fyrr en við munnlegan flutning málsins.

Dómurinn fellst á það með stefnanda að flutningsmiðlun sem tekur að sér að útvega flutning á vöru fyrir eiganda hennar verði að tryggja að eigandi vörunnar geti sótt rétt sinn á hendur farmflytjanda. Flutningsmiðluninni beri að að binda svo um hnúta, meðal annars í samskiptum við aðra flutningsmiðlun sem hún leitar til, að farmbréf sé þannig gert að eigandi vörunnar sem flutningsmiðlunin vinnur fyrir geti krafið farmflytjandann um bætur fyrir tjón sem kann að verða á vörunni í meðförum hans.

HS Orka var ekki aðili að farmbréfinu sem Central Transport gaf út sem farmflytjandi heldur Ice Global Logistics. Samkvæmt farmbréfinu var ekkert samningssamband á milli HS Orku og Central Transport. Í farmbréfinu eru tilgreind þau bandarísku lög sem giltu um flutning vörunnar milli staða þar í landi. Samkvæmt þeim hafði sá sem taldi farmflytjandann hafa valdið sér tjóni níu mánuði frá tjónsdegi til þess að tilkynna honum um tjónið og krefjast bóta. Stefndi sá ekki heldur til þess að Ice Global framseldi HS Orku farmbréfið innan þessa frests. HS Orka átti því ekki lögvarða kröfu á hendur farmflytjandanum og var ómögulegt að sækja rétt sinn á hendur honum. Stefnandi átti því ekki heldur kost á að endurkrefja Central Transport um bætur sem hann hafði greitt HS Orku.

Dómurinn fellst jafnframt á að þessi vanræksla af hálfu stefnda sem flutningsmiðlunar samsvari verulegu gáleysi og sé ólögmæt svo og að hún hafi valdið HS Orku því tjóni sem nemur verði vörunnar. Með vísan til 22. gr. laga nr. 50/1993 fellst dómurinn á að stefnda beri að bæta stefnanda þetta tjón.

Stefndi hefur ekki vefengt verð hins sérsmíðaða sívalnings, fóðringar, sem týndist. Hann týndist við flutning á landi frá sunnanverðum miðríkjum Bandaríkjanna til austurstrandarinnar norðanverðrar sem er margra daga akstur. Dómurinn telur því að lög um loftferðir geti ekki átt við um flutninginn. Dómurinn telur jafnframt að stefndi hafi ekki sýnt fram á að HS Orka hafi verið bundin af almennum þjónustuskilmálum Samtaka verslunar og þjónustu, dags. 1. apríl 2006 í þessu tilviki. Stefndi hefur ekki byggt á því að aðrar reglur takmarki bótaábyrgð hans vegna flutninga á landi. Af þeim sökum þarf ekki heldur að taka afstöðu til þess hvort sérreglur gildi um dráttarvexti sem dómkrafan ber og verður við það miðað að reikna megi þá að liðnum mánuði frá því að stefnda var kunnugt um fjárkröfuna.

Það er því niðurstaða dómsins að í réttarsambandi HS Orku við stefnda hafi stefndi gegnt hlutverki flutningsmiðlunar en ekki farmflytjanda. Það er jafnframt niðurstaða dómsins að stefndi hafi ekki uppfyllt skyldur sínar sem flutningsmiðlun og ekki séð til þess að þeir sem hann leitaði til tryggðu að færi svo að tjón yrði á vörunni sem hann tók að sér að koma til landsins gæti eigandi vörunnar sótt rétt sinn á hendur þeim sem olli tjóninu.

Þar eð stefndi vefengir ekki útreikning dómkröfu stefnanda og ekki verður séð að HS Orka hafi verið bundin af neinum reglum um tjónstakmörkun fellst dómurinn á dómkröfu stefnanda.

Af þeim sökum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað. Þegar litið er til umfangs málsins þykir málflutningsþóknun, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð

Stefndi, Jónar Transport hf., greiði stefnanda, Vátryggingafélagi Íslands hf. 3.508.526 kr. auk dráttarvaxta, samkvæmt 9. gr. og 1. mgr. 6. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 10. maí 2017 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað og er virðisaukaskattur þá meðtalinn.