E-2108/2006

Þetta mál var höfðað með stefnu, birtri 8. nóvember 2006. Stefnandi er Múrklæðning ehf., kt. (...), Dalseli 8, Reykjavík. Stefndi er G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, kt. (...), Fagrabergi 16, Hafnarfirði.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.446.603 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. október 2006 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda svo og málskostnaðar úr hendi hans.

Málið var dómtekið 4. mars sl. að aflokinni aðalmeðferð. Áður en dómur hafði verið lagður á málið lést F-kk-nf Ó-kk-nf meðdómsmaður 2. apríl sl. Af þeim sökum var málið endurupptekið og aðalmeðferð þess endurtekin 23. apríl sl. og málið þá dómtekið á ný.

Málavextir.

Stefndi er eigandi fasteignarinnar að Fagrabergi 16 í Hafnarfirði sem er timburhús, byggt árið 1985. Að sögn stefnda var nauðsynlegt að skipta um glugga í húsinu og huga að öðru utanhússviðhaldi. Hafi hann því ákveðið að klæða húsið að nýju. Meðal þeirra aðferða sem honum hafi staðið til boða hafi verið svokallað STO-kerfi frá Súperbygg ehf. í Hafnarfirði, sem heiti nú Mest ehf. Þetta kerfi sé danskt og hafi lítil reynsla verið komin á það hér á landi við klæðningu timburhúsa. Kerfið hafi hins vegar verið notað um árabil annars staðar á Norðurlöndunum og í Bretlandi. Stefndi kveðst sjálfur hafa fjarlægt járnklæðningu sem var á húsinu, fest upp grind fyrir klæðninguna og skrúfað hana síðan á, en klæðning þessi hafi verið byggð upp af harðgipsplötum sem voru 80x120 cm á stærð.

Að sögn stefnda tók söluaðilinn, Súperbygg, að sér að útvega múrara til að klæða plöturnar með sérstöku múrkerfi sem tilheyri STO-klæðningunni. Í henni felist að bera sérstakt undirefni á plöturnar sem síðan sé bundið saman með neti úr plasti og síðan séu þær múraðar með öðru grófara efni þegar undirlagið sé orðið þurrt. Til verksins hafi söluaðilinn fengið stefnanda. Hafi hann átt að hafa reynslu í því að bera þetta sama efni á stein eða á steinullareinangrun. Fyrirsvarsmaður stefnanda staðfesti fyrir dómi að Ó-kk-nf I. A-kk-nf, sölustjóri í Súperbygg, hefði beðið hann að taka þetta verk að sér þar sem hann hefði reynslu af efninu.

Stefnandi gerði stefnda tilboð í verkið í formi verksamnings. Að sögn stefnda setti stefnandi tilboðið inn um bréfalúguna að Fagrabergi 16 hinn 19. ágúst 2006. Engar eiginlegar samningaviðræður hafi farið fram en stefnandi hafi haldið því fram að verðið væri rétt og eðlilegt fyrir þessa vinnu þar sem fyrir lægi að hún væri mikil.

Að sögn stefnda hélt stefnandi því fram að nauðsynlegt yrði að setja múrklæðninguna á í fjórum umferðum, sem þyrftu að þorna vel á milli. Því væri verkið mun umfangsmeira en til dæmis steining sem stefnandi hafi fullyrt að kostaði um það bil 8.000 krónur á hvern fermetra í ásetningu. Hafi stefnandi haldið því fram að miðað við það verklag sem nauðsynlegt væri þá væri sanngjarnt verð 13.777 krónur á hvern fermetra með virðisaukaskatti, en enginn efniskostnaður hafi verið innifalinn í verðinu.

Að fengnum þessum upplýsingum frá stefnanda og vegna meðmæla seljanda efnisins hafi stefndi ákveðið að taka tilboði stefnanda og hafi verksamningur milli aðila verið undirritaður 21. ágúst 2006 eða sama dag og framkvæmdir hófust. Samkvæmt samningnum tók stefnandi að sér að klæða hús stefnda með STO-klæðningu, alls 210 fermetra, og átti stefndi að greiða fyrir það 2.323.860 krónur auk virðisaukaskatts, eða alls 2.893.206 krónur.

Í 3. gr. samningsins segir að ákvæði ÍST 30 gildi um réttarsamband aðila. Samkvæmt 7. gr. samningsins átti vinna við verkið að hefjast 20. ágúst 2006 og verklok voru eftir samkomulagi aðila. Að sögn stefnda hafði sérfræðingur, sem Súperbygg hafði flutt til landsins sérstaklega til að kenna rétt handtök við þessa klæðningu, áætlað að verktíminn yrði um það bil tvær vikur.

Að sögn stefnda vann stefnandi verkið stopult næstu vikurnar ásamt tveimur ungum mönnum frá Póllandi. Hafi stefndi haldið nákvæma dagbók yfir vinnu fyrirsvarsmanns stefnanda og starfsmanna hans í sex vikur, en verkinu hafi ekki lokið fyrr en 10. október 2006. Samtals hafi fyrirsvarsmaður stefnanda, Á-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, unnið 98 tíma í verkinu en verkamennirnir hafi unnið alls 254 tíma.

Samkvæmt 6. gr. samningsins átti stefndi að greiða umsamda fjárhæð í þrennu lagi. Fjórðung við verkbyrjun, fjórðung við hálfnað verk og eftirstöðvar að verki loknu. Stefndi greiddi fyrstu tvær greiðslurnar, samtals 1.446.603 krónur, en ákvað að halda lokagreiðslunni þar til skorið væri úr um það hvort það endurgjald sem stefnandi áskildi sér væri eðlilegt og sendi stefnanda bréf, dags. 10. október sl., þar sem fram kom að stefndi myndi ekki greiða framangreinda lokagreiðslu. Í kjölfarið sendi stefnandi stefnda greiðsluáskorun, dags. 19. október 2006. Að sögn stefnanda svaraði stefndi ekki þessari áskorun og því eigi stefnandi rétt á því að stefndi efni sína skuldbindingu um endurgjald.

Þann 9. janúar 2007 óskaði stefndi eftir dómkvaðningu matsmanns til að meta umfang verksins og eðlilegt og sanngjarnt verð fyrir það. Í matsgerð, dags. 20. apríl 2007, lýsir matsmaður framkvæmd þess verks sem stefnandi vann fyrir stefnda og eðlilegum taxta fyrir það verk. Í niðurstöðu sinni segist matsmaðurinn taka mið af þeirri þenslu sem ríki á byggingamarkaðnum um þessar mundir og því að næga atvinnu sé að fá fyrir iðnaðarmenn. Vegna þessara aðstæðna telji hann sanngjarnt að víkja frá þeim töxtum sem um slíka vinnu gildi og hækka þá um 20%. Miðað við þær forsendur telji hann að rétt verð fyrir fermetra sé 5.760 krónur. Í þeirri fjárhæð sé reiknaður virðisaukaskattur, öll launatengd gjöld og meistaraálag.

Í þinghaldi 25. júní 2007 voru dómkvaddir tveir yfirmatsmenn. Áður en þeir tóku til starfa hafði stefnandi fallið frá yfirmati.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að málsaðilar hafi gert með sér verksamning, dags. 15. ágúst 2006, þar sem stefnandi sé verktaki og stefndi verkkaupi. Stefnandi hafi staðið við skuldbindingu sína vegna verksamningsins á óaðfinnanlegan hátt, það er uppsetningu og frágang á svokölluðu STO-múrkerfi á gipsplötur á útveggi Fagrabergs 16, Hafnarfirði, samtals 210 m². Ekki hafi verið gerðar neinar athugasemdir við þetta verk enda sé það vel unnið og í fullu samræmi við það verk sem samið var um að unnið skyldi gegn ákveðnu gjaldi samkvæmt framangreindum samningi.

Samkvæmt verksamningnum hafi umsamið endurgjald átt að vera samtals 2.893.206 krónur og hafi stefndi skrifaði undir samninginn fyrirvaralaust. Í 6. gr. samningsins sé fyrirkomulag greiðslna ákveðið þannig að 723.302 krónur skyldu greiddar í verkbyrjun en 723.301 króna þegar verkið væri hálfnað. Stefndi hafi greitt þessar tvær greiðslur í samræmi við samninginn án nokkurra athugasemda eða fyrirvara, svo sem um að samningurinn væri ósanngjarn. Lokagreiðslan, að fjárhæð 1.446.603 krónur, hafi átti að fara fram við verklok og í samræmi við það hafi verið gerður reikningur, dags. 30. september 2006. Í kjölfarið hafi stefndi sent stefnanda bréf, dags. 10. október sl., þar sem fram komi að stefndi myndi ekki greiða framangreinda lokagreiðslu.

Stefnandi hafi þá sent stefnda greiðsluáskorun, dags. 19. október 2006. Þar komi fram að verkið hafi verið vel unnið og skyldum stefnanda samkvæmt verksamningnum fullnægt, enda hafa ekki verið gerðar neinar athugasemdir við gæði verksins síðan því var skilað í lok september. Fullyrðingum stefnda um vinnutilhögun eða hæfni starfsmanna hafi verið mótmælt, enda séu þær bæði rangar og þýðingarlausar í málinu. Stefndi hafi ekki svarað þessari áskorun og því eigi stefnandi rétt á því að stefndi efni sína skuldbindingu um endurgjald.

Vegna þeirrar málsástæðu stefnda að samningurinn sé ósanngjarn vísar stefnandi til þess að umsamið endurgjald, 2.893.206 krónur, sé í alla staði eðlilegt. Þær upplýsingar sem stefndi kveðist hafa fengið um eðlilegt verð séu augljóslega rangar. Hvað sem því líði skipti það ekki máli hvort einhver telji eðlilegt verð vera talsvert lægra eða hærra en hið umsamda verð. Umsamið endurgjald sé bindandi fyrir báða aðila, enda engin lagaskilyrði fyrir beitingu ógildingarheimilda samningaréttar í málinu. Stefnandi hafi haft samninginn til skoðunar í tvo sólarhringa áður en hann hafi ákveðið að skrifa undir hann. Sem lögfræðimenntuðum manni hafi honum mátt vera ljós þýðing þess að skrifa undir samninginn og nauðsyn þess að leita sér sérfræðiaðstoðar við samningagerðina teldi hann einhvern vafa leika á því hvort samningurinn væri sér hagstæður eða ekki. Í ljósi þessa sé krafa stefnanda um greiðslu að höfuðstól 1.446.603 króna úr hendi stefnda hafin yfir allan vafa.

Stefnandi vísar til meginreglna verktaka- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Kröfu sína um dráttarvexti styðji hann meðal annars við 5. og 6. gr. laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísar hann til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi vísar til þess að ljóst hafi verið, eftir að hann hafði fylgst með framgangi verksins, tímanum sem fór í það og séð að það var að stærstum hluta unnið af ófaglærðum unglingum, að það verð sem stefnandi hefði áskilið sér fyrir verkið hefði verið allt of hátt og ekki í neinu samræmi við umfang verksins og verðlag á þessu sviði hér á landi. Hann hafi kannað það meðal múrarameistara hvert venjulegt endurgjald væri hér á landi fyrir slíka vinnu og hafi fengið þær upplýsingar að það væri á bilinu 2.500 til 4.500 krónur fyrir hvern fermetra með virðisaukaskatti. Vegna þessa gríðarlega verðmunar hafi hann ákveðið að halda lokagreiðslu sinni og mótmæla reikningi stefnda sem röngum og ósanngjörnum.

Stefndi vísar til matsgerðar dómkvadds matsmanns og þeirrar niðurstöðu hans að eðlilegt verð fyrir fermetra væri 5.760 krónur og sé sú fjárhæð með virðisaukaskatti. Samkvæmt mælingu stefnanda sjálfs sé flöturinn sem hann múraði 210 fm og því sé niðurstaða matsgerðarinnar sú að sanngjarnt endurgjald fyrir það verk sem stefnandi vann fyrir stefnda hafi verið 1.209.600 krónur með virðisaukaskatti.

Niðurstaða matsmanns sýni að það gjald sem stefnandi hafi áskilið sér úr hendi stefnda, sé alltof hátt. Þar sem niðurstaða matsmannsins um eðlilegt endurgjald nái einungis um það bil 40% af því gjaldi sem stefnandi hafi áskilið sér í samningi aðila, sé ljóst að það væri fullkomlega ósanngjarnt og andstætt góðum viðskiptaháttum að bera samning málsaðila fyrir sig. Öll skilyrði séu til þess að víkja samningi aðila frá í heild sinni með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í þessu sambandi skipti engu þótt stefndi sé löglærður. Til þess að hann hefði átt möguleika á því að vara sig á hinni ósanngjörnu og í raun ólögmætu gjaldtöku hefði hann þurft að búa yfir fagþekkingu á þessu sviði, þ.e.a.s. í múraraiðn. Hana hafi stefndi ekki og því sé hann leikmaður varðandi þau atriði sem máli skiptu við samningsgerð aðila. Munurinn á samningsfjárhæðinni og matsniðurstöðunni sé svo stórfelldur að gjaldheimta stefnanda verði að teljast ósanngjörn.

Stefndi vísar til þess að hann hafi þegar greitt stefnanda 1.446.603 krónur sem sé 237.003 krónum meira en nemi matsniðurstöðunni. Hann telji sig því hafa greitt fullt og sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu stefnanda í hans þágu, og í rauninni gott betur. Þess vegna krefjist stefndi sýknu af kröfum stefnanda á þeim grundvelli að dómkrafa hans sé að fullu greidd.

Vegna kröfu sinnar um málskostnað úr hendi stefnanda bendir stefndi sérstaklega á það að hann hafi gert athugasemdir við kröfugerð stefnanda áður en til málshöfðunar kom og hafi stefnandi hafnað kröfu stefnda alfarið, án þess að styðja þá höfnun nokkrum gögnum eða rökum.

Stefndi vísar um kröfur sínar til ógildingarkafla laga nr. 7/1936, sbr. einkum 36. gr. þeirra laga. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Vitnaskýrslur.

Fyrir dómi gáfu skýrslu Á-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf múrari, fyrirsvarsmaður stefnanda, og stefndi G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf lögmaður. Ennfremur bar vitni A-kk-nf K-kk-nf, húsasmíða- og múrarameistari, sem vann matsgerð í málinu.

Fyrirsvarsmaður stefnanda bar fyrir dómi að Ó-kk-nf I. A-kk-nf, sölustjóri í Súperbygg, hefði hringt í hann og óskað eftir því að hann gerði tilboð í múrverk hússins. Hann hafi þá farið á staðinn og fengið teikningar, reiknað út flatarmál hússins og í kjölfarið gert tilboðið. Það hafi verið um það samið að yrði stefndi ekki heima mætti setja tilboðið í bréfalúguna hjá honum. Aðspurður mundi fyrirsvarsmaðurinn ekki hvort hann hefði rætt verkferlið við stefnda á þessum tíma. Hann hafi síðan heyrt í stefnda næsta eða þarnæsta dag. Á þessum tíma hafi verkefnastaða fyrirtækisins verið mjög góð, sumarið vel setið og fram eftir öllu hausti. Framkvæmdir hafi hafist sama dag og samningurinn hafi verið undirritaður. Hann hafi frestað tveimur föstum verkum til að komast í þetta verk. Síðan hafi hann hætt við eitt verk og hafi búist við að annað myndi dragast svo lengi að hann gæti ekki tekið það. Hann hafi því ekki þurft á þessu verki að halda.

Fyrirsvarsmaðurinn kvaðst hafa ákveðið tilboðsfjárhæðina út frá markaðsverði á þessum tíma og hafa ráðfært sig við aðra múrara en taldi sig hafa nokkuð góða hugmynd um það hvað væri markaðsverð. Hann kvaðst ekki hafa tekið saman í verklok hversu margir tímar fóru í framkvæmdina þar sem samningurinn byggðist ekki á tímalaunum. Hann hefði séð dagbók sem stefndi hefði haldið um verkið og hafi séð að stefndi hefði mistalið nokkra tíma. Honum hafi ekki fundist tímarnir skipta máli þar sem verkið hafi ekki verið unnið í tímavinnu. Að hans sögn hafa aldrei áður verið gerðar athugasemdir við verðlagningu hans.

Verkið hafi verið unnið af honum og tveimur pólskum starfsmönnum, nítján og tuttugu ára. Reynsla þeirra af múrverki hafi falist í því að vinna með honum um sumarið við tvö hús í eigu Prestsetrasjóðs en þeir hafi einnig haft reynslu af byggingarvinnu í Póllandi.

Að sögn fyrirsvarsmannsins var verkið unnið á eðlilegum hraða miðað við aðstæður en veður hafi sett eitthvert strik í framvinduna. Hann kvaðst í raun ekki hafa unnið neitt umfram það sem um var samið en hann hafi viljað skila verkinu vel unnu. Þar sem stefndi hafi sett út á yfirmúrinn í anddyrinu hafi hann verið unninn upp á nýtt. Ennfremur bar hann að varnir hafi verið á ábyrgð verktaka. Nokkrum sinnum hafi gert vont veður og hafi varnirnar þá farið af stað. Hafi þeir þá komið og bundið þær upp. Þær skemmdir sem orðið hafi á einum vegg hússins af þeim sökum hafi stefnandi lagfært.

Að sögn fyrirsvarsmannsins hitti hann stefnda fyrst viku áður en verkið hófst. Ó-kk-nf, sölustjóri í Súperbygg, hafi beðið hann að taka verkið, enda hafi stefnandi unnið mikið fyrir Súperbygg. Múrklæðning ehf. hafi flutt inn efni sem hét Ispo. Framleiðandi þess og framleiðandi STO hafi sameinast og Súperbygg hafi tekið við umboðinu. Múrklæðning hafi þekkingu á efninu og hafi hann fjögurra til fimm ára reynslu af því að vinna við Ispo- og STO-kerfin. Fyrirsvarsmaðurinn kvaðst fyrst hafa neitað að taka verkið að sér en þegar sölustjórinn hafði samband við hann aftur sama dag og bað hann aftur að taka verkið að sér hafi hann fallist á það.

Fyrirsvarsmaður stefnanda bar að þegar hann og verkamennirnir hafi komið að húsinu hafi stefndi verið búinn að setja gipsplöturnar á en þetta sé fyrsta hús á Íslandi þar sem STO-kerfið sé borið á gipsplötur. Að sögn hans er undirmúrinn fyrst dreginn upp. Í sama ferli sé netið greitt í múrinn og pressað aðeins inn fyrir og síðan sé undirmúrinn aftur greiddur yfir. Þetta þurfi að gerast hratt til þess að ekki komi misfellur. Þetta sé síðan slípað niður. Hornin séu tekin sér. Undirmúrinn sé settur á allt húsið og slípað og blettað í það sem þurfi. Þegar undirmúrinn hafi þornað sé yfirmúr dreginn upp og þurfi það að gerast mjög hratt því að opnunartíminn á yfirlögninni sé ekki mjög langur.

Fyrirsvarsmaðurinn bar að sama aðferð væri notuð við að bera STO-kerfið á gipsplötur og plasteinangrun. Á Íslandi hafi menn þó tileinkað sér önnur vinnubrögð en tíðkist í Svíþjóð. Íslendingar vinni verkið hraðar og reyni að hafa undirmúrinn nógu þykkan í byrjun, þykkari en Svíar geri og trefjanetið sé pressað í það. Svíar vilji hafa þunnt undirlag, netið sé sett í það og þunnt undirlag greitt yfir netið. Niðurstaða íslensku og sænsku aðferðarinnar sé sú sama en vinnubrögðin séu aðeins öðruvísi.

Hann bar að hann hefði verið undir einhverjum þrýstingi að byrja að vinna verkið þar sem erlendur sérfræðingur hafi verið fenginn til landsins til að fylgja eftir sölunni þar sem þetta var í fyrsta sinn sem múrað var á gipsplötur. Þeir hafi því þurft að vera komnir á staðinn til að vera með honum. Það að fá fulltrúa frá framleiðendum á staðinn sé þjónustuliður frá Súperbygg. Sérfræðingurinn eigi að fara yfir verklagið til að tryggja rétt vinnubrögð alla leið.

Stefndi bar fyrir dómi að vorið 2006 hefði hann leitað til Súperbygg vegna múrklæðningarinnar. Fyrirsvarsmenn Súperbygg hafi strax ákveðið og viljað útvega múrara í verkið og hafi séð um það. Um sumarið hafi átt að koma sérfræðingur frá Svíþjóð til þess að kenna verklagið. Hafi stefndi fyrst haldið að það kæmu menn frá Svíþjóð til að múra. Um miðjan ágúst, um það bil viku áður en verkið átti að hefjast, hafi fyrirsvarsmaður stefnanda birst hjá stefnda. Hafi stefndi ekki vitað hvaða maður væri að þvælast í kringum húsið en hann hafi sagst verið sendur af Súperbygg til að kíkja á húsið og eigi hann að vinna verkið. Hafi stefndi látið fyrirsvarsmann stefnanda hafa teikningu af húsinu. Á þessum tíma hafi verkferillinn ekki verið ræddur og ekki heldur umfang verksins og hafi það ekki heldur verið nefnt í samræðum hans við S-hk-þf. Þeir tveir hafi gengið í kringum húsið og rætt saman í um það bil 15 mínútur. Þá þegar vissi stefndi að sérfræðingur frá Svíþjóð kæmi til að kenna handbrögðin mánudaginn 21. ágúst og bar hann að þá dagsetningu hefði hann vitað um með tveggja til þriggja vikna fyrirvara. Á þessum tíma hafði stefndi klætt húsið með þar til ætluðum plötum frá STO og var húsið alveg tilbúið undir múrinn.

Laugardaginn 19. ágúst hafi tilboðið verið í bréfalúgunni. Að morgni 21. ágúst hafi J-kk-nf B. B-x-x, danskur maður, ráðinn hjá sænsku verksmiðjunni, komið á staðinn með Ó-kk-þgf, sölustjóra Súperbygg. Hafi fyrirsvarsmaður stefnanda einnig verið mættur með sitt starfsfólk og verkfæri. Hafi danski sérfræðingurinn verið kominn til að kenna verkamönnunum réttu handtökin.

Á meðan Daninn var á staðnum og unnið hafði verið í verkinu í einn til tvo tíma hafi fyrirsvarsmaður stefnanda dregið stefnda afsíðis og viljað fá hann til að skrifa undir tilboðið. Stefndi hafi verið óánægður með tilboðið og hafi fundist það hátt en fyrirsvarsmaður stefnanda hafi fært ýmis rök fyrir því að verðið væri eðlilegt og jafnvel frekar lágt.

Stefndi kvaðst hafa farið fram á það að beðið væri með að undirrita skjalið en fyrirsvarsmaður stefnanda hafi ekki tekið það í mál og hafi gefið í skyn að hann myndi pakka saman og fara ef ekki yrði undirritað. Rökin sem hann hafi teflt fram hafi verið að vinna við STO-múrklæðningu væri miklu meiri en við steiningu. Verð á hvern fermetra fyrir það verk væri 8.000-10/12.000 krónur en það væri miklu meiri vinna við STO-klæðninguna. Auk þess þyrfti að fara fjórar umferðir en steining væri ein umferð. Með því verklagi sem beitt hafi verið hafi umferðirnar í raun verið tvær en samkvæmt verklýsingu Danans hafi þær átt að vera þrjár, það er þunnt undirlag, netið í og annað þunnt undirlag. Þegar þetta hafi verið þurrt hafi átt að draga upp yfirlag. Fyrirsvarsmaður stefnanda hafi lýst þessu sem mikilli vinnu og vandasamri og verðið sem hann setti upp væri sanngjarnt.

Stefndi kvaðst ekki hafa getað borið tilboðið undir neinn. Hann kvaðst hafa reynt að bera sig upp við sölustjórann hjá Súperbygg sem hafi komið þessu af sér og hafi sagt að endurgjaldið hlyti að vera eðlilegt. Stefndi kvaðst hafa rætt við Danann um hvað þetta væri mikið verk og hafi hann giskað á að þetta væri tveggja vikna vinna en Daninn hafi ekki getað lagt mat á verðið.

Stefndi bar að þrátt fyrir að honum hefði fundist verkið dýrt, hafi hann látið sannfærast, og skrifað undir samninginn, óánægður en taldi, þar sem hann hefði fengið sérfræðing í verkið, að hann yrði að treysta sérfræðingnum og væri hann sá sem vissi best hvað þetta ætti að kosta. Undir þessum þrýstingi og með hans rökum, og með það í huga að hann vildi ekki hafa laun af mönnum, hafi hann ákveðið að skrifa undir samninginn.

Að sögn stefnda var tilefni þess að hann hélt tímaskrá það að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið lítið á staðnum en verkið hafi aðallega verið unnið af unglingunum. Einnig hafi hann tekið eftir því að þegar þeir voru allir að verki þá hafi verkið skotgengið og síðan hafi komið eyður á milli. Þar sem kona hans hafi verið heimavinnandi hafi þau ákveðið að skrá tímana og hafi metið allan vafa verkamönnunum í hag. Stefndi hafi sýnt fyrirsvarsmanni stefnanda skrána og hafi hann ekki talið þessa tímaskráningu skipta máli þar sem verkið hafi ekki verið unnið í tímavinnu.

Stefndi bar að einn veggur hefði skemmst í óveðri þegar segl, sem áttu að verja múrverkið, rifnuðu. Þetta hafi starfsmenn stefnanda lagfært.

Að sögn stefnda fóru að renna á hann tvær grímur þegar hann hafi tekið eftir því hvað verkamennirnir voru lítið við. Hann hafi því leitað til vinar síns sem sé byggingaverkfræðingur og hafi sá maður aflað sér upplýsinga frá múrara. Þegar stefndi hafi verið búinn að greiða helming af uppsettu verði hafi hann fengið þau svör frá vini sínum að eðlilegt verð sé frá 2.500 til 4.500 eða 5.000 krónur en verð fyrir fermetra samkvæmt samningnum sem hann hafi undirritað sé 13.700 krónur. Þá hafi hann sannfærst um að endurgjaldið væri ekki bara hátt heldur „út úr kortinu“. Hafi hann gert fyrirsvarsmanni stefnanda grein fyrir þessu en honum hafi legið mikið á að fá greitt og hafi reikningurinn verið tilbúinn áður en hann hefði pakkað saman. Hafi stefndi þá sent honum bréf.

A-kk-nf K-kk-nf húsasmíða- og múrarameistari staðfesti matsgerð sína fyrir dóminum. Hann bar að þetta hús væri fyrsta húsið hér á landi þar sem STO-klæðning væri sett á gipsplötur. Hann bar einnig að til væru taxtar fyrir STO-múrkerfið í töxtum Mælingafélags múrara. Mikið hafi verið að gera síðastliðið ár og í ágústmánuði reyni menn að vinna útiverk. Það sé allur gangur á því hvort erfitt eða auðvelt sé að fá múrara í verk síðsumars. Upp á síðkastið hafi verið erfitt að fá menn. Við matið hafi hann ekki tekið sérstakt tillit til þess hvernig staðan var síðsumars 2006 þegar verkið var unnið. Matsmaðurinn bar að það væri ekki algengt að múrarar færu langt upp fyrir þann taxta sem hann studdist við við matsgerðina. Ekki sé óeðlilegt að fara aðeins hærra en taxtinn segi til um en honum hafi fundist endurgjaldið í þessu tilfelli allt of hátt.

Að sögn matsmannsins er taxtinn einingakerfi sem er samið af Múrarafélagi Reykjavíkur og Múrarameistarafélagi Reykjavíkur. Taxtinn sé endurskoðaður og uppfærður reglulega og hafi hann miðað við nýjustu útgáfu hans. Hann telji múrarameistara miða við þennan taxta í sinni vinnu hvort heldur sé að sumri eða vetri. Þegar mikið sé að gera sé eðlilegt að menn taki hærra verð en taxtann óbreyttan og finnist honum 20% eðlilegt álag. Hann kvaðst ekki myndu hækka álagið umfram það þótt þenslan væri enn meiri. Verðið sem komi fram í matinu miðist við dagsetningu matsgerðarinnar.

Niðurstaða.

Í þessu máli lýtur ágreiningur málsaðila að því hvort ákvæði um endurgjald í samningi, sem komst á á milli þeirra, sé svo ósanngjarnt að víkja megi því til hliðar með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Við mat á því verður haft í huga að samningsandlagið, múrverkið, var ætlað til persónulegra þarfa stefnda og verður hann því talinn neytandi í þessu samningssambandi og fyrirsvarsmaður stefnanda sérfræðingur með sérþekkingu, ekki einvörðungu á múrverki almennt heldur á STO-múrkerfi sérstaklega og jafnframt með sérþekkingu á verðlagningu á múrverki og mátti stefndi því leggja nokkurt traust á þær upplýsingar sem hann veitti.

Eitt af þeim skilyrðum sem 36. gr. samningalaga setur fyrir því að menn geti borið samning fyrir sig er að það sé samsvörun milli þess verðmætis sem hvor samningsaðila lætur hinum í té.

Stefndi aflaði mats dómkvadds matsmanns. Niðurstaða hans er sú „að eðlilegt verð fyrir umrædda vinnu sé um 20% hærra en taxtinn segir til um þ.e. kr. 5.760 pr. fm m/vsk....“. Að mati stefnanda hefur matsgerðin ekkert sönnunargildi þar sem taxti mælingastofu Múrarafélags Reykjavíkur, sem matsmaðurinn lagði til grundvallar, fylgdi ekki með matsgerðinni. Í matsgerðinni segir: „Þar sem ekki er ágreiningur um vinnubrögð heldur kostnað telur undirritaður skynsamlegt að styðjast við Mælingastofu Múrarafélags Reykjavíkur. Samkvæmt verðskrá þessari er vinnan við STO-múrklæðningu á 4.800 kr. pr. fm. með vsk. Þá eru inni í þessari tölu öll launatengd gjöld svo og 15% meistaraálag sem er algengast meðal meistara en er reyndar frjálst.“ Þrátt fyrir að taxtinn, sem matsmaðurinn vísar þarna til, fylgi ekki matsgerð hans verður ekki talið að það dragi úr gildi matsgerðarinnar. Matsmaðurinn bar fyrir dómi að hann hefði lagt til grundvallar þann taxta sem var nýjastur þegar hann vann matið. Það er alvanalegt að dómkvaddir matsmenn leggi mat á verð bæði vinnu og efnis án þess að matsgerð þeirra fylgi nokkur gögn til sönnunar því mati.

Við mat á eðlilegu endurgjaldi þykir ekki hafa þýðingu sá framburður fyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dómi að hann hafi frestað tveimur verkum og hætt við eitt verk til að taka þetta verk að sér, enda er einungis við framburð hans að styðjast varðandi það hvernig verkefnastaða hans var síðsumars 2006. Skortir því alla sönnun um það að hann hafi þurft að fá þetta verð fyrir þetta verk til að verða ekki fyrir tjóni við að taka það að sér.

Ekki þykir heldur hafa þýðingu við mat á eðlilegu endurgjaldi að í þessu tilviki hafi STO-klæðningin verið sett á gipsplötur í fyrsta sinn hér á landi þar sem handverkið við að bera múrkerfið á slíkar plötur er hið sama og þegar það er borið á plasteinangrun eins og fyrirsvarsmaður stefnanda staðfesti sjálfur fyrir dómi. Ekki þykir heldur hafa þýðingu að tvívinna þurfti einn vegg á húsinu þar sem segl sem vernda átti múrverkið rofnaði í slagveðri og múrinn sem þegar hafði verið settur á vegginn eyðilagðist. Fyrirsvarsmaður stefnanda bar fyrir dómi að varnir múrverksins væru á ábyrgð stefnanda og bar hann að það væri á hans ábyrgð að laga þann hluta verksins sem úrskeiðis færi ef þær héldu ekki.

Ennfremur hefur ekki þýðingu sú röksemd stefnanda fyrir því að matið byggist ekki á réttum forsendum að þess hafi verið krafist að hafist yrði handa strax. Hafi fyrirsvarsmanni stefnanda fundist hann vera undir einhverjum þrýstingi að taka verkið að sér þá var sá þrýstingur ekki af hálfu stefnda heldur af hálfu seljanda efnisins, sem gerði stefnda grein fyrir því í upphafi að seljandi vildi útvega stefnda múrara í verkið og réð því hvenær erlendi sérfræðingurinn kom til landsins til þess að fylgja sölunni eftir. Ekkert kom fram um það að stefndi hefði haft eitthvað um þá dagsetningu að segja. Fyrirsvarsmaður stefnanda bar fyrir dómi að sölustjóri í Súperbygg ehf. hefði beðið hann að taka verkið að sér. Hann hafi neitað í fyrstu en þegar sölustjórinn hafi hringt í hann aftur hafi hann fallist á að taka verkið að sér.

Að mati dómsins eru ekki þeir annmarkar á matsgerðinni að á henni verði ekki byggt fyrir dómi. Niðurstöðu matsmannsins um eðlilegt verð hefur ekki verið hnekkt með öðru mati og ekki hefur verið sýnt fram á að matsmaðurinn hafi verið vilhallur eða vanhæfur. Stefnandi hefur heldur ekki fært fram nein haldbær rök fyrir því hvers vegna það verð sem hann áskildi sér var svo miklum mun hærra en markaðsverð var á þessum tíma samkvæmt matsgerðinni.

Ennfremur eru hinir sérfróðu meðdómendur sammála um það að niðurstaða matsmannsins endurspegli hæfilegt fermetraverð fyrir þessa tegund múrvinnu á þeim tíma sem matið var unnið og verður því við það miðað að niðurstaða matsmannsins liggi nálægt eðlilegu markaðsverði fyrir ofangreint verk.

Að mati dómsins var því ekki samsvörun á milli verðmætis þess sem stefnandi lét í té og þess endurgjalds sem hann áskildi sér.

Að mati dómsins er almennt séð ósanngjarnt að krefjast endurgjalds sem að bestu manna yfirsýn telst tvöfalt hærra en eðlilegt endurgjald nema því aðeins að viðsemjandi viti, þegar hann semur um slíkt endurgjald, að það sé þessum mun hærra en eðlilegt má telja en ákveði engu að síður að gangast undir slíkt samningsákvæði.

Það er óumdeilt að seljandi múrkerfisins vildi fá að útvega múrara til að vinna verkið. Stefnda var því í reynd ekki gefinn kostur á að leita tilboða í verkið heldur var verðið í hinu umdeilda ákvæði samningsins einfaldlega uppsett verð þess múrara sem seljandi efnisins vildi að ynni verkið.

Eins og að framan greinir gafst stefnanda ekki ráðrúm til að kynna sér eðlilegt markaðsverð fyrir umrætt verk frá því á laugardegi, þegar tilboðinu er stungið í bréfalúguna, og fram að mánudagsmorgni þegar kominn var erlendur sérfræðingur til að kenna réttu handbrögðin og verktakinn jafnframt kominn með verkamenn og áhöld og vinnan við verkið var hafin. Stefnda var því ókunnugt um það, þegar hann við þessar aðstæður féllst á að undirrita samninginn, að endurgjaldið væri tvöfalt hærra en markaðsverð sambærilegrar múrvinnu var á þessum tíma. Verður að skoða samninginn í ljósi þess hvernig atvik voru við samningsgerðina.

Það er því mat dómsins að það ákvæði samningsins sem lýtur að endurgjaldi fyrir múrverkið sé bersýnilega ósanngjarnt og hafi verið það þegar á þeirri stundu þegar samningurinn var undirritaður. Fallist er á það með stefnda að víkja beri ákvæðinu til hliðar með skírskotun til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986, og stefnandi geti því ekki borið það fyrir sig.

Stefndi hefur nú þegar greitt stefnanda 1.446.603 krónur og samsvarar það því að endurgjald fyrir múrvinnu á hvern fermetra nemi 6.888 krónum. Þegar litið er til niðurstöðu matsmanns, sem taldi að 5.760 krónur fyrir hvern fermetra væri sanngjarnt endurgjald, þykir stefndi því hafa greitt verkið að fullu og verður hann því sýknaður af kröfu stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 545.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, H-kk-nf S-kk-nf, húsasmíðameistari og tæknifræðingur, og T-kk-nf J-kk-nf, múrarameistari og byggingafræðingur, kveða upp þennan dóm.

DÓMSORÐ

Stefndi, G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnanda, Múrklæðningar ehf.

Stefnandi greiði stefnda 545.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf L-kvk-nf

H-kk-nf S-kk-nf

T-kk-nf J-kk-nf