E-5867/2022

Mál þetta var höfðað 8. desember 2022 og dómtekið 11. maí 2023. Stefnandi er A, [...], Reykjavík, en stefndu eru TM tryggingar hf., Katrínartúni 2, Reykjavík, og Sjóvá-

Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði insolidum dæmdir til að greiða stefnanda 15.961.112 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.775.250 krónum frá 16. apríl 2020 til 16. október 2020 og af 15.961.112 krónum frá þeim degi til 12. september 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar insolidum úr hendi stefndu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Stefndi TM tryggingar hf. krefst þess aðallega að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfurnar verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefnandi TM tryggingar hf. málskostaðar.

Stefndi Sjó vá- Almennar tryggingar hf. krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda og greiðslu málskostnaðar en til vara að dómkröfur stefnenda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

I Málsatvik:

Stefnandi var 16. apríl 2020 að störfum á byggingarvinnusvæði X fyrir vinnuveitanda sinn, B, sem var undirverktaki hjá aðalverktakanum C. Stefnanda var falið að starfa ofan á þaki hússins, sem er fimm hæðir, en unnið var að því að einangra þakið. Átti stefnandi að taka á móti byrði úr krana ofan á þakinu ásamt samstarfsmanni sínum á meðan yfirmaður þeirra, D, eigandi og forráðamaður B, sagði kranamanni til. Ekki vildi betur til en svo að byrðin sem verið var að hífa slóst utan í stefnanda með þeim afleiðingum að hann féll niður af þakinu. Lenti hann á handriði vinnupalls sem náði upp að þakkanti og svo á malarbing á jörðu niðri. Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans. Við læknisskoðun greindist hann með loftbrjóst í báðum lungum, brot í brjóstkassa og samfallsbrot á nokkrum stöðum í baki og mjöðm.

Í umsögn Vinnueftirlitsins um slysið kemur fram að orsakir slyssins megi rekja til ófullnægjandi fallvarna við vinnu á þakinu, ófullnægjandi stjórnunar á hífingum og framkvæmd vinnu þar sem efni var raðað við hættusvæði. Meðvirkandi orsök hafi verið sú að ófullnægjandi eða ekkert áhættumat hafi verið til staðar fyrir hífingu á verkstað. Gefin voru þau fyrirmæli að tryggja skyldi öryggi starfsmanna við vinnu á þaki.

Með bréfi, dags. 16. febrúar 2021, óskaði stefnandi eftir afstöðu stefnda TM trygginga hf. til skaðabótaskyldu aðalverktaka, sem var með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá félaginu á slysdegi, en með bréfi, dags. 6. maí 2021, var bótaskyldu hafnað af hálfu tryggingafélagsins. V ar í meginatriðum byggt á því að aðstæður á vinnustað og framkvæmd vinnunnar á þakinu hefðu verið á forræði vinnuveitanda og því væri slysið ekki að rekja til atriða sem aðalverktaki bæri ábyrgð á.

Í kjölfar þess fór stefnandi þess á leit við stefnda Sjóvá- Almennar tryggingar hf. að taka afstöðu til bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu vinnuveitanda, sem í gildi var hjá félaginu á slysdegi. Með tölvupósti frá tryggingafélaginu, dags. 22. desember 2021, var bótaskyldu hafnað. Byggt var á því að skortur á fallvörnum hefði verið á ábyrgð aðalverktaka en ekki vinnuveitanda. Auk þess byggði höfnunin á því að stefnandi hefði verið undirverktaki vinnuveitanda síns, en ekki starfsmaður, og að vinnuveitandinn hefði ekki haft húsbóndavald yfir honum. Þá hefði stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með staðsetningu sinni á þakinu umrætt sinn.

Stefnandi skaut þessum höfnunum stefndu til úrskurðarnefndar í vátrygginga-málum með málskoti, dags. 4. febrúar 2022. Með úrskurði sínum nr. 51/2022, dags. 3. júní 2022, komst nefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu vinnuveitanda síns, B, hjá stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. Forráðamaður fyrirtækisins hafi stjórnað því verki sem unnið var að þegar slysið átti sér stað. Það hafi staðið honum nær að tryggja fallvarnir við þetta verk. Í umsögn Vinnueftirlitsins kæmi fram að orsakir slyssins væru ófullnægjandi fallvarnir við vinnu á þakinu, ófullnægjandi stjórnun á hífingu og framkvæmd vinnu þar sem efni var raðað við hættusvæði. Það væri B. sem bæri ábyrgð á öllum þessum atriðum. Ósannað væri að stefnandi hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í aðdraganda slyssins og hann ætti því rétt á fullum bótum úr ábyrgðartryggingu B hjá Sjóvá.

Í málinu liggur fyrir matsgerð E læknis og F lögmanns, dags 20. júní 2022. Í matsgerðinni koma st matsmennirnir að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé 33 stig og varanleg örorka 20%. Hvorugur stefndu gerir athugasemd við niðurstöðu matsgerðarinnar.

Á slysdegi var C með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá stefnda TM tryggingum hf. sem er einum stefnt vegna fyrirtækisins, sbr. heimild í 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Þá er stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. einum stefnt vegna B sem var með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá félaginu á slysdegi.

Þann 30. júní 2022 var skaðabótakrafa, sem reiknuð var á grundvelli matsgerðar-innar, send á stefnda Sjóvá- Almennar tryggingar hf. sem hafnaði skaðabótakröfunni. Krafa á grundvelli matsgerðarinnar var send á stefnda TM tryggingar hf. þann 12. ágúst 2022 og hafnaði félagið einnig kröfunni.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu. Þá gáfu skýrslu vitnin G, H, D og I.

II

Málsástæður stefnanda:

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að aðalverktaki og vinnuveitandi beri sameigin-lega og óskipta skaðabótaábyrgð á vinnuslysinu þann 16. apríl 2020. Byggir stefnandi á því að fyrirtækin séu skaðabótaskyld á grundvelli meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, reglunnar um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna og aðstæðum og aðbúnaði á vinnustað. Stefnandi byggir einnig á lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað og reglu-gerðum og reglum settum á grundvelli þeirra laga, einkum reglum nr. 547/1996 og við-aukum við þær.

Stefnandi telur að slys sitt megi m. a. rekja til saknæms aðbúnaðar, ófullnægjandi verkstjórnar, skorts á áhættumati og gáleysis starfsmanna. Á þessum atriðum beri aðalverktaki og vinnuveitandi sameiginlega skaðabótaábyrgð. Það sé skylda vinnu-veitanda að tryggja öruggt starfsumhverfi fyrir starfsmenn sína, þar á meðal með því að útvega þeim fullnægjandi öryggisbúnað og veita þeim fullnægjandi verkstjórn. Þá beri aðalverktaki sömuleiðis ábyrgð á því að aðbúnaður og öryggi á byggingarvinnustað sé fullnægjandi. Í gögnum málsins sé ekki að finna verksamning eða önnur gögn sem varpað geta ljósi á verkaskiptingu á milli vinnuveitanda og aðalverktaka á byggingar-vinnustaðnum. Í ljósi þessa byggi stefnandi á því að leggja verði til grundvallar að fyrir-tækin hafi borið sameiginlega ábyrgð á aðbúnaði og öryggisráðstöfunum. Báðum fyrir-tækjum hafi borið skylda til að fylgja lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum settum samkvæmt þeim, en þá skyldu hafi bæði fyrir-tækin vanrækt. Því beri þau sameiginlega og óskipta bótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Stefnandi bendir á að á slysdegi hafi aðalverktaki verið með í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda TM tryggingum hf. Sé stefnda TMtryggingum hf. einum stefnt vegna fyrirtækisins, sbr. heimild í 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Á grundvelli sömu lagaheimildar sé stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. einum stefnt vegna vinnuveitandans sem hafi verið með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá félaginu á slysdegi.

Stefnandi byggir á því að aðalverktaki og vinnuveitandi beri sameiginlega og óskipta skaðabótaábyrgð á slysinu í ljósi þess að aðbúnaður og vinnuaðstæður á bygg-ingarvinnusvæðinu hafi á slysdegi verið með öllu ófullnægjandi vegna skorts á fall-vörnum á þakinu. Vegna saknæms aðbúnaðar á byggingarvinnusvæðinu séu þeir skaða-bótaskyldir á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar. Stefndu beri því fulla, sam-eiginlega og óskipta bótaábyrgð úr frjálsum ábyrgðartryggingum verktakanna á því tjóni sem stefnandi varð fyrir.

Stefnandi bendir á að honum hafi í umrætt sinn verið falið að starfa í töluverðri hæð, en í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að hann hafi fallið úr 10– 11 metra hæð. Byggir stefnandi á því að koma hefði mátt í veg fyrir slysið með viðeigandi fallvörnum og að meginorsök slyssins hafi verið sú að honum hafi verið falið að vinna verk sitt án fallvarna. Vísar stefnandi um þetta til umsagnar Vinnueftirlitsins þar sem fram komi að engar fallvarnir hafi verið á þakinu sjálfu og að vinnupallur í kringum allt húsið hafi aðeins náð upp að þakkanti. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins hafi verið sú að orsakir slyssins mætti m. a. rekja til umræddra ófullnægjandi fallvarna við vinnu á þakinu.

Stefnandi byggir á því að sú háttsemi vinnuveitanda að fela stefnanda að vinna verk sitt án fallvarna hafi brotið gegn 13., 14., 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980. Þá byggir stefnandi einnig á reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, en í IV. viðauka þeirra reglna er að finna lágmarkskröfur um öryggi og heilsuvernd fyrir byggingarsvæði. Í B-hluta viðaukans segi, í gr. 15.2: Vinna í mikilli hæð skal að jafnaði fara fram með hjálp viðeigandi búnaðar eða með því að beita öryggisbúnaði eins og grindverkum, pöllum eða öryggisnetum. Ef ekki er hægt að nota slíkan búnað vegna eðlis verksins skal aðgangur vera greiður og nota skal öryggisfestingar eða annan festibúnað í öryggisskyni. Í ákvæði 31 sé fjallað um vinnu á þökum og segi í gr. 31.1: Ef framkvæma skal vinnu á þaki, sem vegna halla þaksins, áferðar þakflatarins eða vegna veðurskilyrða getur orsakað það, að starfsmenn falli niður, má ekki hefja vinnuna fyrr en nauðsynlegar öryggisráðstafanir hafa verið gerðar, svo ekki sé hætta á, að menn eða efni falli niður. Nauðsynlegt getur verið að reisa verkpalla við slíka vinnu til að fyrirbyggja hættu eða setja upp annan öryggisbúnað. Í gr. 31.3 segi síðan: Ef þak er hátt eða halli þess meiri en 34° (2:3) má einungis fela þeim einum að vinna á útköntum þaksins, sem vitað er, að til þess eru hæfir. Þegar vinna er framkvæmd við slíkar aðstæður skal koma fyrir nægjanlega traustu 0,6 m breiðu (mælt hornrétt frá þakinu) öryggisbretti við þakbrúnina, eða koma fyrir upp undir þakskegginu 0,4 m breiðum vinnupalli með 0,6 m háu hliðarbretti og nægilega vel festum þakvinnustigum. Í gr. 31.4 segi svo: Verði slíkum eða a. m. k. jafntryggum öryggisbúnaði ekki komið við skal hver starfsmaður sem á þaki vinnur hafa öryggisbelti með lás í líflínu af viðurkenndri gerð. Líflínan skal fest á öruggan hátt í fastan hluta byggingarinnar.

Stefnandi byggir á því, með vísan til framangreinds, að gera hefði mátt þá lág-markskröfu til vinnuveitanda að hann útvegaði stefnanda fallvarnarbelti og líflínu til að nota við verkið. Með því að láta hann vinna verk sitt án nokkurra fallvarna hafi vinnu-veitandi brotið gegn ofangreindum laga- og reglugerðarákvæðum og bakað sér skaða-bótaskyldu.

Með vísan til framangreindra ákvæða byggir stefnandi jafnframt á því að aðal-verktaki hafi bakað sér skaðabótaskyldu á grundvelli sakarreglunnar með saknæmum vanbúnaði. Í 17. gr. laga nr. 46/1980 segi að þar sem fleiri en einn atvinnurekandi eigi aðild að starfsemi á sama vinnustað skuli þeir og aðrir, sem þar starfi, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað og heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnu-staðnum. Á þeim grundvelli beri vinnuveitandi og aðalverktaki sameiginlega ábyrgð á skorti á fallvörnum. Varðandi þá ástæðu sem gefin hafi verið fyrir því að vinnupallur umhverfis húsið hafi ekki náð að þakbrúninni að pallurinn hafi verið lækkaður vegna vinnu við utanhússklæðningu bendir stefnandi á að vinna við óskyldan verkþátt eins og utanhússklæðningu geti ekki afsakað stórfellda vanrækslu aðalverktaka við að tryggja fallvarnir á þakinu við þann verkþátt sem unnið hafi verið við á slysdegi. Þar sem um sérstaklega hættulegar vinnuaðstæður hafi verið að ræða, í mikilli hæð, hefði aðalverk-taka mátt vera ljós sú hætta sem hafi falist í því að lækka vinnupallinn í kringum húsið.

Stefnandi byggir á því að slysið megi að hluta til rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanns aðalverktaka, þ. e. þess starfsmanns sem stýrði krananum í umrætt sinn, J. Í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að hann hafi ekki verið með tilskilin réttindi til að stýra slíkum krana hérlendis. Byggir stefnandi á því að aðalverktaki beri skaðabótaábyrgð gagnvart sér samkvæmt óskráðum reglum skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum sem starfsmaður hans hefur valdið með saknæmum eða ólögmætum hætti. Nægi í því sambandi að starfsmaður hafi valdið slysi með einföldu gáleysi.

Stefnandi kveðst hafa átt að taka á móti einangrun ofan á þakinu sem hífð var upp með krananum. Stjórnandi kranans hafi ekki stýrt krananum betur en svo að byrðin sem hann var að hífa slóst utan í stefnanda með þeim afleiðingum að hann féll niður. Í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að ein af orsökum slyssins hafi verið ófullnægjandi stjórnun á hífingum. Byggir stefnandi á því að stjórnandi kranans hefði átt að sýna meiri aðgæslu við hífinguna. Það hafi verið skylda hans að tryggja öryggi við hífingar og í ljósi þess að hann hafi ekki haft réttindi til að stýra krananum hefði hann ekki átt að hífa byrðina í umrætt sinn. Byggir stefnandi á því að starfsmaðurinn sem hífði byrðina í umrætt sinn hafi bakað vinnuveitanda sínum, aðalverktaka, skaðabótaskyldu með saknæmri háttsemi sinni. Það hafi auk þess verið gáleysi af hálfu aðalverktaka að láta það óátalið að umrædd-ur starfsmaður sæi um hífingar á svæðinu, í ljósi þess að hann hafi ekki haft til þess tilskilin réttindi.

Stefnandi byggir á því að verkstjórn sú sem vinnuveitandi hans veitti hafi verið ófullnægjandi. Stefnanda hafi veriðf al iðað raða upp efni á þaki þar sem ekki hafði verið komið upp fallvörnum. Í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að ein af orsökum slyssins hafi verið sú að stjórnun á framkvæmd vinnu hafi verið ófullnægjandi þar sem efni hafi verið raðað við hættusvæði. Verkstjórinn, þ. e. eigandinn D, hafi verið á svæðinu og stýrt verkinu. Hann hafi falið stefnanda að setja sig í hættu á þennan hátt og borið ábyrgð á því að framkvæmd verksins yrði með því móti að tjón hlytist ekki af. Með því að tryggja ekki öryggi stefnanda við vinnu sína hafi verkstjórinn brugðist þeim skyldum sem á honum hafi hvílt samkvæmt ákvæðum laga nr. 46/1980, sbr. einkum 20.– 23. gr. laganna.

Stefnandi bendir á að fram komi í gögnum málsins að yfirmaður stefnanda, fyrr-nefndur D, hafi stýrt hífingunni í umrætt sinn og leiðbeint stjórnanda kranans með bendingum. Í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að ein af orsökum slyssins hafi verið ófullnægjandi stjórnun á hífingum. Byggir stefnandi á því að yfirmaður hans hafi sýnt af sér gáleysi við stjórnun hífingarinnar og að með betri leiðbeiningum til stjórnanda kranans af hans hálfu hefði mátt koma í veg fyrir slysið. Stefnandi byggir á því að enn ríkari skyldur en ella hafi hvílt á vinnuveitanda að viðhafa fullnægjandi verkstjórn í hans tilfelli þar sem hann hafi verið á fyrsta degi sínum í starfi. Hafi hannþví ekki haft neina reynslu af starfinu og af þeim sökum hafi verið afar mikilvægt að hann fengi nákvæmar leiðbeiningar og verkstjórn áður en hann yrði látinn vinna við þessar aðstæður. Einnig bendir stefnandi á að hann sé ómenntaður og hafi verið ráðinn sem verkamaður, og tali hann hvorki né skilji íslensku.

Stefnandi byggir einnig á því að slysið megi rekja til þess að hvorki hafi verið búið að gera sérstakt áhættumat né áætlun um forvarnir fyrir umrætt verk. Aðalverktaki og vinnuveitandi hafi borið sameiginlega ábyrgð á því að láta áhættumeta umræddan verkþátt og að útbúa áætlun um forvarnir fyrir hann, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980.

Samkvæmt 65. gr. a laga nr. 46/1980 beri atvinnurekandi ábyrgð á því að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skuli áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Við gerð áhættumatsins skuli sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt sé að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum. Samkvæmt 2. mgr. 65. gr. a skuli atvinnurekandi, þegar áhættumat á vinnustað gefi til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin, grípa til nauðsynlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna, eða þar sem þess er ekki kostur, draga úr henni eins og frekast sé unnt. Í þessu sambandi sé einnig vísað til reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum. Stefnandi byggir á því að ef vinnuveitandi eða aðalverktaki hefðu séð til þess að áhættumat á byggingarvinnustaðnum hefði verið til staðar hefði mátt koma í veg fyrir slysið með fullnægjandi forvörnum byggðum á áhættumatinu. Hafi það verið á ábyrgð þeirra beggja, sbr. það sem áður segir um 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980. Sam-kvæmt umsögn Vinnueftirlitsins hafi meðvirkandi orsök slyssins verið sú að ófullnægj-andi eða ekkert áhættumat hafi verið til staðar fyrir hífingu á verkstað. Byggir stefnandi á því að orsök slyssins megi rekja til þessarar vanrækslu aðalverktaka og vinnuveitanda.

Þar sem þessi verkþáttur hafi ekki verið áhættumetinn hafi verkið ekki verið skipulagt á þann hátt að öryggi starfsmanna væri tryggt. Bendir stefnandi á að aðalverktaka og vinnuveitanda hafi verið eða hafi mátt vera ljós hættan sem stafaði af því að láta starfs-menn vinna umrætt verk í 10– 11 metra hæð án nokkurra fallvarna. Við þessar aðstæður hafi lítið mátt út af bera til að illa færi. Þar sem veruleg slysahætta hafi verið til staðar hafi verið afar mikilvægt að þessi verkþáttur væri áhættumetinn og að gerð yrði áætlun um forvarnir. Byggir stefnandi á því að ef verkþátturinn hefði verið áhættumetinn og áætlun um forvarnir hefði verið gerð fyrir hann hefði það leitt hættueiginleika verk-þáttarins í ljós og gefið aðalverktaka og vinnuveitanda tilefni til þess að grípa til nauð-synlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna eða draga úr henni eins og frekast hefði verið unnt í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980.

Stefnandi byggir á því að hann hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við verk sitt í umrætt sinn. Leggur stefnandi áherslu á að ekki nægi að stefnandi hafi sýnt af sér einfalt gáleysi heldur verða stefndu að sanna að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sbr. 1. mgr. 23. gr. a laga nr. 50/1993, ef hann eigi að bera einhverja meðábyrgð á slysinu. Stefnandi mótmæli þeirri staðhæfingu stefnda Sjóvár- Almennra trygginga hf., að hann hafi, með staðsetningu sinni á þakinu umrætt sinn, sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Stefnanda hafi verið falið að starfa uppi á þaki hússins og taka á móti einangrun sem hífð hafi verið með krana. Stefnanda hafi verið falið að vinna þetta verk í 10– 11 metra hæð án nokkurra fallvarna, án fullnægjandi verkstjórnar og án þess að búið væri að áhættu-meta verkið. Hafi stefnandi ekki þekkt aðrar leiðir til að vinna verk sitt en þær sem hann hafi notað í umrætt sinn og einungis verið að fylgja eftir fyrirmælum frá sínum yfirmanni. Verði stefnanda ekki kennt um þær vinnuaðstæður sem honum hafi verið boðið upp á. Bendir stefnandi á að ekkert sé í umsögn Vinnueftirlitsins sem bendi til þess að hann eigi sjálfur sök á slysinu.

Stefnandi byggir áþví að hugsanlega meðábyrgð sína eða eigin sök þurfi að skoða í samhengi við sök aðalverktaka og vinnuveitanda og ábyrgð þeirra sem vinnuveitenda á aðstæðum á vinnustað, skorti á fallvörnum, ófullnægjandi verkstjórn, saknæmri háttsemi starfsmanns og skorti á áhættumati, en þessir þættir hafi verið ráðandi orsakaþættir í því að slysið hafi orðið. Þá verði einnig að líta til þess að stefnandi hafi verið á sínum fyrsta degi í starfi og hafi því verið reynslulaus með öllu.

Stefnandi byggir á því að skýr orsakatengsl séu á milli saknæmrar háttsemi aðal-verktaka og vinnuveitanda og varanlegs líkamstjóns hans. Vísist um það einkum til mats-gerðar sem liggi fyrir í málinu. Stefndu hafi átt færi á því að gæta hagsmuna sinna við matið en þeir hafa ekki hnekkt fyrirliggjandi matsgerð, hvorki með því að óska eftir áliti örorkunefndar samkvæmt 10. gr. laga nr. 50/1993 né með því að fara fram á dómkvaðningu matsmanna.

Málsástæður stefnda TM trygginga ehf.:

Stefndi bendir á að ágreiningur þessa máls snúi öðru fremur að því hvort vinnuveitandi stefnanda, B, beri einn ábyrgð á tjóni stefnanda eða hvort meðábyrgð C sé til að dreifa. Ekki sé dregið í efa af hálfu stefnda að stefnandi hafi orðið fyrir því tjóni sem fram kemur í framlagðri matsgerð.

Stefndi telur að öll gögn málsins, þ. m. t. lýsingar fyrirsvarsmanns B sjálfs, sýni glögglega að B hafi eitt borið ábyrgð á þeim atvikum sem leiddu til tjóns stefnanda, enda liggi fyrir að B hafi eitt farið með alla stjórn verksins sem um ræðir og hafi haft umsjón með því frá upphafi til enda. Þar að auki telji stefndi að stefnandi kunni að bera sjálfur nokkra sök á tjóninu vegna eigin gáleysis.

Stefndi byggir á því að skilyrði skaðabótaábyrgðar C séu ekki uppfyllt og af því leiði að stefnandi eigi ekki kröfu í vátryggingu C hjá stefnda.

Stefndi bendir á að samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins hafi meginorsök slyssins verið sú að fallvarnir hafi verið ófullnægjandi á meðan B hafi unnið við verk sitt á þaki hússins. Stjórnun á hífingum og framkvæmd vinnu þar sem efni var raðað við hættusvæði hafi einnig verið ófullnægjandi. Þá hafi verið talin meðvirkandi orsök að ófullnægjandi eða ekkert áhættumat hafi verið til staðar fyrir hífingu á verkstað. Bendir stefndi á að C-x-x ekki borið ábyrgð á neinum þessara þátta sem allir hafi verið á ábyrgð B eins og gögn málsins sýni.

Að því leyti sem dómkröfur stefnanda byggja á meintum ágöllum á aðstæðum á verkstað B telur stefndi að C geti ekki borið ábyrgð þar á. Stefnandi hafi verið starfsmaður B, sem hafi verið undirverktaki C við byggingu fjölbýlishússins að X. Með verkstjórn hafi farið D, fyrirsvarsmaður B. C hafi því ekki verið atvinnurekandi stefnda í skilningi laga nr. 46/1980.

Stefndi telur að leggja verði til grundvallar að ábyrgð atvinnurekenda beri að skýra með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 46/1980 um skyldur og ábyrgð verkstjóra sem falin hafi verið yfirumsjón verks sem leiði til slyss, sbr. 21.– 23. gr. laganna. Óumdeilt sé að með verkstjórn hafi farið áðurnefndur D og að hann hafi sem slíkur haft yfirumsjón með þessu verki, þ. e. einangrun þaksins að X. Um slík verk sé B sérfróður aðili og þekki allar öryggisreglur sem gildi þar um. Þá hafi komið fram í svörum B til Vinnueftirlitsins að B hafði látið vinna almennt áhættumat fyrir þak vinnuna, en það áhættumat liggi ekki fyrir í gögnum málsins og virðist ekki hafa verið aðgengilegt á verkstaðnum. Aftur á móti verði að leggja til grundvallar að þetta áhættumat hafi verið unnið og að það hafi verið á ábyrgð B, sem segist hafa unnið það. Það hafi því verið alfarið á ábyrgð B að tryggja að öryggi starfsmanna þess félags væri tryggt, en ekki C sem hvorki hafi komið að þessum verkþætti né tekið ákvarðanir um það hvernig aðstæðum væri háttað þegar verkið væri unnið. Því verði að taka undir niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum að það hafi ekki verið á ábyrgð C að setja upp fallvarnir, heldur þvert á móti á ábyrgð B Í öllu falli verði að telja það ósannað og að það hafi staðið B mun nær að tryggja fullnægjandi fallvarnir, líkt og vísað sé til í úrskurðinum.

Stefndi bendir á að fyrir liggi og sé óumdeilt að fallvarnarbúnaður hafi verið til reiðu á verkstaðnum, þ. m. t. fallvarnarbelti og - línur, sem B hafi staðið til boða við vinnu á þakinu. B hafi verið fullkunnugt um þennan búnað, en verkstjóri hafi ekki talið þörf á að nota hann. Það hafi alfarið verið ákvörðun vitnisins D að notast ekki við þann búnað þegar unnið hafi verið á þakinu umræddan dag. Enginn verkstjóri á vegum C hafi borið þar ábyrgð eða haft neitt um það að segja. Verkstjóri hafi verið umræddur D og hann hafi tekið ákvörðun um uppsetningu fallvarna og frágang efnis sem B hafi komið fyrir á verk-staðnum.

Stefndi telur að einnig verði að telja óumdeilt í málinu að vitnið D hafi farið með stjórn á hífingum á verkstað. Fyrir liggi lýsingar í gögnum málsins sem allar séu samhljóða um þá staðreynd að umræddur D hafi verið staðsettur milli kranabíls og þaks og gefið kranabílstjóra, sem ekki hafi haft sýn á þakið, fyrirmæli um hvernig og hvert hann ætti að hífa efni upp á þakið. Það sé því hafið yfir allan vafa að B hafi haft umsjón með og borið ábyrgð á öllum þeim þáttum sem tilgreindir séu sem meginorsök slyssins í umsögn Vinnueftirlitsins.

Stefndi telur, hvað varðar tilgreinda meðorsök í umsögn Vinnueftirlitsins, þ. e. gerð áhættumats fyrir hífingar, að fyrir liggi að ábyrgð á því hafi hvílt á B. Fram komi í umsögn Vinnueftirlitsins að D hafi sjálfur sagst hafa unnið það almenna áhættumat sem Vinnueftirlitið hafi talið ófullnægjandi eða að það hafi einfaldlega ekki verið til staðar. Þar að auki sé óumdeilt að D hafi farið með stjórn hífinga og honum hafi þar af leiðandi borið að útbúa áhættumat fyrir það verkefni.

Hvað varðar meinta sök stjórnanda byggingakranans J, sem sé starfsmaður C, þá mótmælir stefndi henni. Bendir stefndi á að niðurstaða Vinnueftirlitsins þess efnis að stjórnun á hífingum hafi verið ófullnægjandi vísi ekki til háttsemi J. Skýrt sé í umsögninni að vísað sé til þeirrar stjórnar á hífingum sem D, fyrirsvarsmaður B, hafi haft með höndum. Fram komi í skýrslu Vinnueftirlitsins að J hafi ekki séð hvað fram fór á þakinu, heldur hafi stýrt krananum í samræmi við fyrirmæli D. Þannig segi berum orðum í skýrslunni að D hafi stjórnað hífingunni og sú stjórnun hafi verið talin ófullnægjandi í niðurstöðum. Hafi Vinnueftirlitið því ekki gert neinar athugasemdir við störf J, heldur eingöngu verkstjórans D. Um meintan skort á réttindum J við að stýra krananum liggi fyrir að hann hafi haft pólsk réttindi sem njóti viðurkenningar hér á landi samkvæmt ákvæðum EES- samningsins. Ekki verði séð að skortur á íslenskum réttindum geti haft nokkur áhrif þar á. Þá séu bersýnilega engin orsakatengsl á milli meints skorts á starfsréttindum og þess tjóns sem hafi orðið.

Stefndi telur að tjón stefnanda megi að minnsta kosti að nokkru leyti rekja til stórkostlegs gáleysis hans sjálfs, sem leiði þá til sýknu beggja stefndu eða í öllu falli til lækkunar bótafjárhæðar, sbr. ákvæði 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993. Fyrir liggi að stefnandi hafi staðið á þakkanti á meðan hann hafi tekið við byrði úr kranabíl við þær aðstæður sem lýst sé í gögnum málsins. Hann hafi verið meðvitaður um að kranabíl-stjórinn hafi ekki verið í beinni sjónlínu við sig og treyst á fyrirmæli verkstjóra sem hafi staðið á jörðu niðri. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi staðið á þakkantinum við það að reyna að losa byrðina sem hafi verið föst og svo virðist sem hann hafi staðið þakkantsmegin við byrðina og reynt að toga byrðina lausa, sem leitt hafi til fallsins. Þrátt fyrir að stefn-andi hafi verið á sínum fyrsta vinnudegi í starfi sínu hjá B liggi fyrir í gögnum málsins að stefnandi hafi verið vanur verkamaður í störfum við húsbyggingar og því mátt vita betur en svo að athafna sig með þeim hætti sem raun bar vitni án fallvarna eða annars öryggisbúnaðar. Telur stefndi að gáleysi stefnanda hafi verið stórkostlegt í skilningi 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga sem leiði hið minnsta til lækkunar bótafjárhæðar verði skil-yrði skaðabótaábyrgðar að öðru leyti talin uppfyllt.

Málsástæður stefnda Sjóvá- Almennra trygginga:

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að umrætt tjón verði ekki rakið til atvika sem vá-tryggingartaki hans, B, beri skaðabótaábyrgð á. Þannig beri vátryggingartaki hvorki ábyrgð á ófullnægjandi fallvörnum né skorti á áhættumati. Þá hafi verkstjórn verið fullnægjandi.

Stefndi bendir á að fyrir liggi að þann 29. apríl árið 2019 hafi B gert tilboð í þakdúkalögn vegna Y. Hafi B í framhaldinu tekið að sér þakdúkalögn, með sömu skilmálum, vegna [X]sem eru sambærileg lyftuhús og húsin númer [Y]. Samkvæmt tilboðinu hafi ver kkaupi verið C. Í tilboðinu hafi komið fram að tilboðið væri einingaverð og í verklok skyldi flötur mældur upp og greitt samkvæmt því. Tilboðið hafi miðast við staðgreiðslu eftir verkframvindu og að fullu í verklok. Þá hafi tilboðið miðast við að verktaki fengi aðgengi að rafmagni á verkstað. Hæfist það og lyki samkvæmt samkomulagi við verkkaupa. Engar hífingar væru innifaldar í tilboði. Hafi tilboðið miðast við að flötur væri hreinn og tilbúinn til dúklagningar. Þá hafi komið fram að engin trésmíðavinna eða efni við þá vinnu væri innifalin í tilboðinu.

Stefndi bendir á að samkvæmt þessu hafi fallvarnir ekki verið hluti af verksviði vátryggingartaka og hafi þær því verið á ábyrgð aðalverktakans. C hafi annast uppsetningu á þeim verkpöllum sem stóðu við X og ákveðið hæð þeirra. Vátryggingartaki hafi einungis verið eitt af þeim fyrirtækjum sem hafi verið með starfsmenn á umræddu þaki og hafi því ekki borið ábyrgð á uppsetningu aðalverktaka á verkpöllum gagnvart þeim verktökum sem notuðu pallana. Vátryggingartaki hafi ekki brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980 með því að stefnandi hafi unnið verkið við þær aðstæður sem voru í umrætt sinn. Vinnupallur hafi verið í kringum húsið en aðalverktaki hafði lækkað hann vegna vinnu við klæðningu hússins. Á því beri aðalverktaki einn ábyrgð og verði skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda ekki lögð á vátryggingartaka á þeim grunni.

Stefndi bendir á að þak X sé flatt og telur stefndi það ekki venjubundið að nota fallvarnarbelti með línu við slíkar aðstæður. Byggir stefndi á því að byggingarstjóra, sem hæstráðanda á byggingarstað þar sem fleiri verktakar komi að máli, beri að tryggja samhæfingu öryggismála. Felist í því m. a. skylda til að sjá til þess að verksvið einstakra undirverktaka séu skýr með tilliti til vinnuaðstöðu og öryggis. Fyrir liggi að byggingarstjóri verksins hafi verið starfsmaður aðalverktaka C

Stefndi bendir á að stjórnandi kranans í umrætt sinn hafi verið starfsmaður aðal-verktaka og hafi hann verið án réttinda til starfans hér á landi. Hafi vátryggingartaki hans enga ábyrgð borið á háttsemi starfsmanna aðalverktaka. Hífingar hafi ekki verið hluti af verksviði vátryggingartaka hafi vátryggingartaki ekki farið með boðvald yfir stjórnanda kranans. Þá sé ennfremur með öllu ósannað að merkjasendingar starfsmanns vátrygging-artaka hafi átt nokkurn þátt í að stefnandi féll af þakinu. Hafi hann ekki getað staðsett sig annars staðar er verið var að hífa timbrið upp á þakið þar sem hann hafi þurft að sjá kranamanninn til að geta sent honum merki og hafi hann eðli málsins samkvæmt ekki getað fylgst stöðugt með hvar stefnandi hafi staðið.

Stefndi telur ekkert hafa verið athugavert við verkstjórn í umrætt sinn. Stefnandi hafi verið vanur verkum sem þessum og um einfalt verk hafi verið að ræða sem ekki hafi krafist sérstakrar verkstjórnar, einungis tilhlýðilegrar aðgæslu. Aðstæður hafi verið þannig að gera verði þá kröfu að góður og gegn maður myndi átti sig á því að hætta gæti stafað af þeim og ekki verði gerð krafa um sérstakt eftirlit eða leiðbeiningar hverju sinni. Mótmælir stefndi því að stefnandi hafi ekki þekkt aðrar leiðir við að vinna verk sitt en þær sem hann hafi notað í umrætt sinn og að hann hafi einungis verið að fylgja fyrir-mælum frá sínum yfirmanni. Stefnandi hafi unnið sambærileg verk áður, þ. á m. fyrir vátryggingartaka.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi, í ljósi þekkingar sinnar og reynslu, átt að vita betur en að staðsetja sig uppi á hlassi við þakbrún. Ljóst sé að um rangfærslur sé að ræða í stefnu þar sem fram komi að stefnandi hafi verið á fyrsta degi sínum í starfi og að hann hafi því enga reynslu haft af starfinu. Hið rétta sé að stefnandi hafi áður unnið með vátryggingartaka í slíkum verkum, en hafi þá verið starfsmaður í gegnum starfsmanna-leigu. Hafi því stefnandi áttað vita hvar hann ættiað standa og hvar ekki þegar verið varað hífa efni upp á þakið. Telji stefndi því að stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi með staðsetningu sinni í umrætt sinn og verði að bera tjón sitt að fullu á grundvelli megin-reglna skaðabótaréttar um eigin sök tjónþola. Með hliðsjón af reynslu stefnanda af þak-vinnu hafi verkstjóri vátryggingartaka ekki talið neina hættu vera fyrir hendi í umrætt sinn. Hafi því ekki verið sýnt fram á saknæma og ólögmæta háttsemi starfsmanna vátryggingartaka.

Stefndi bendir á að samkvæmt niðurstöðu rannsóknar Vinnueftirlitsins hafi það verið meðverkandi orsök að ófullnægjandi eða ekkert áhættumat hafi verið til staðar við hífingu á verkstað. Stefndi bendir á að hífingar hafi verið á ábyrgð C og því hafi B ekki borið neina skaðabótaábyrgð á því tjóni sem mögulega hafi leitt af skorti á áhættumati.

Stefndi telur að verði tjónið að einhverju leyti rakið til atvika sem vátryggingar-taki beri ábyrgð verði stefnandi að bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti með vísan til megin-reglna skaðabótaréttar um eigin sök tjónþola.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda er varakrafa stefnda á því byggð að skipta beri sök og verði stefnandi að bera meiri hluta tjóns síns sjálfur með vísan til meginreglna skaðabótaréttar um eigin sök tjónþola. Byggir stefndi á sömu málsástæðum og í aðal-kröfu, eftir því sem við á.

Verði talið að vátryggingartaki sé bótaskyldur í málinu byggir stefndi á því að aðalverktaki sé einnig ábyrgur í málinu, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 þar sem kveðið sé á um að þar sem fleiri en einn atvinnurekandi eigi aðild að starfsemi á sama vinnustað, skuli þeir og aðrir, sem þarf starfi, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað og heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum. Beri aðalverktaki og vátryggingartaki því þá ábyrgð að jöfnu.

Stefndi bendir á að mat Vinnueftirlitsins hafi verið á þann veg að orsakir slyssins hafi mátt rekja til ófullnægjandi fallvarna við vinnu á þakinu, ófullnægjandi stjórnunar á hífingum og framkvæmd vinnu þar sem efni hafi verið raðað við hættusvæði. Það að ófullnægjandi eða ekkert áhættumat hafi verið til staðar fyrir hífingu á verkstað hafi verið talin meðvirkandi orsök slyssins.

Stefndi byggir á því að vátryggingartaki geti ekki borið einn ábyrgð á skorti á fallvörnum á þakinu. Tekur stefndi því undir málsástæður stefnanda varðandi það að vinna við óskyldan verkþátt eins og utanhússklæðningu geti ekki afsakað stórfellda van-rækslu aðalverktaka á að tryggja fallvarnir á þakinu við þann verkþátt sem unnið hafi verið við á slysdegi. Hafi aðalverktaka því mátt vera ljós sú hætta sem fólst í því að lækka vinnupallinn í kringum húsið.

Stefndi byggir einnig á því að vátryggingartaki geti ekki borið ábyrgð á saknæmri háttsemi þess starfsmanns sem stýrði krananum í umrætt sinn. Tekur stefndi því undir málsástæður stefnanda að því leyti að stjórnandi kranans hefði átt að sýna meiri aðgæslu við hífinguna og að kranamaðurinn hafi bakað aðalverktaka skaðabótaskyldu með sak-næmri háttsemi sinni.

Stefndi byggir jafnframt á því að vátryggingartaki geti ekki einn borið ábyrgð á því að hvorki hafi verið gert sérstakt áhættumat né áætlun um forvarnir fyrir umrætt verk.

Stefndi telur því að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að slys stefnanda verði með einhverjum hætti rakið til háttsemi vátryggingartaka skuli, með vísan til 17. gr. laga nr. 46/1980, skipta skaðabótaábyrgð milli stefndu að jöfnu.

Loks mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda frá fyrra tímamarki en dóms-uppsögudegi, sbr. 2. málslið 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

III

Niðurstaða:

Stefnandi máls þessa var hinn 16. apríl 2020 að störfum á byggingarvinnusvæði við Xfyrirvinnuveitanda sinn, B, sem var undirverktaki hjá aðalverktakanum C. Var hann við störf á þaki hússins að taka á móti byrði úr krana þegar byrðin sem verið var að hífa slóst utan í hann með þeim afleiðingum að hann féll niður af þakinu. Lenti hann á handriði vinnupalls sem náði upp að þakkanti og féll svoá malarbing á jörðu niðri. Í málinu liggur fyrir matsgerð E læknis og F lögmanns, dags 20. júní 2022. Þar koma st matsmennirnir að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé 33 stig og varanleg örorka 20%. Er umrædd niðurstaða matsmanna óumdeild í málinu.

Vinnueftirlitið gaf umsögn sína um umrætt vinnuslys. Var það niðurstaða rann-sóknar þess að orsakir slyssins mætti rekja til ófullnægjandi fallvarna við vinnu á þakinu, ófullnægjandi stjórnunar á hífingum og framkvæmd vinnu þar sem efni var raðað við hættusvæði. Þá væri meðvirkandi orsök að ófullnægjandi eða ekkert áhættumat hefði verið til staðar á verkstað.

Í 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, segir að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. sömu laga kemur fram að vinnu skuli haga og fram-kvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá skuli fylgja viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnu-eftirlits ríkisins, að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Í 65. gr. a umræddra laga kemur síðan fram að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skuli áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Við gerð áhættumatsins skuli sérstaklega litið til starfa þar sem fyrir-sjáanlegt sé að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum.

Í reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð kemur fram í gr. 15.2 í B - hluta IV. viðauka að vinna í mikilli hæð skuli að jafnaði fara fram með hjálp viðeigandi búnaðar eða með því að beita öryggisbúnaði eins og grindverkum, pöllum eða öryggisnetum. Ef ekki sé hægt að nota slíkan búnað vegna eðlis verksins skuli aðgangur vera greiður og nota skuli öryggisfestingar eða annan festibúnað í öryggisskyni. Í ákvæði 31 er síðan fjallað um vinnu á þökum og segir í gr. 31.1 að ef framkvæma skuli vinnu á þaki, sem vegna halla þaksins, áferðar þakflatarins eða vegna veðurskilyrða geti orsakað það að starfsmenn falli niður megi ekki hefja vinnuna fyrr en nauðsynlegar öryggis-ráðstafanir hafi verið gerðar, svo ekki sé hætta á að menn eða efni falli niður.

Um skyldur verkstjóra segir í 21. gr. laga nr. 46/1980 að hann sé fulltrúi atvinnu-rekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum sem hann hefur umsjón með. Í 23. gr. laganna segir svo að verkstjóri skuli beita sér fyrir að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórnar séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann skuli sjá um að þeim ráðstöfun-um, sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Þá segir að verði verkstjóri var við einhver þau atriði, sem leitt gætu til hættu á slysum eða sjúkdómum, skuli hann tryggja að hættunni sé afstýrt. Sé ekki hægt að afstýra hættunni með því sem tiltækt er á staðnum skuli hann umsvifalaust gera vinnu-veitanda viðvart.

Í 17. gr. fyrrgreindra laga kemur loks fram að þar sem fleiri atvinnurekendur eigi aðild að starfsemi á sama vinnustað skuli þeir og aðrir sem þar starfi sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað og heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum.

Í málinu er uppi ágreiningur milli stefndu um hvort C eða B hafi borið ábyrgð á þeim atriðum sem leiddu til slyssins. Þá er uppi ágreiningur um hvort slysið verði að öllu leyti eða að hluta rakið til eigin sakar stefnanda.

Í skýrslu D, eiganda og framkvæmdastjóra B og verkstjóra á verkstað í umrætt sinn, fyrir dómi kom fram að hann hefði metið það sem svo að fallvarnir væru fullnægjandi á verkstað í umrætt sinn. Hafi það verið ákvörðun hans að starfsmenn hans notuðu ekki öryggislínur við verkið þar sem hann hefði talið það óþarft. Sagði hann að fyrir hefði legið munnlegt almennt áhættumat fyrir þakvinnu fyrirtækisins en ekki hefði verið gert sérstakt áhættumat vegna þessa verks. Í málinu liggur fyrir niðurstaða Vinnueftirlitsins um að fallvarnir hafi verið ófullnægjandi í umrætt sinn og er sú niðurstaða óumdeild í málinu. Verður að meta það fyrrnefndum verkstjóra til sakar að hafa ekki tryggt viðeigandi fallvarnir áður en verkið var hafið. Breytir þar engu þótt uppsetning vinnupalla hafi verið í höndum starfsmanna C. Bar verkstjóranum að tryggja starfsmönnum sínum viðeigandi búnað áður en verkið var hafið eða tryggja öryggi þeirra á annan hátt. Bar því fyrirtæki verkstjórans, B, ábyrgð á að fallvarnir starfsmanna væru fullnægjandi. Þá bar B að vinna sérstakt áhættumat vegna verksins, enda voru það starfsmenn þess fyrirtækis sem unnu umrætt verk á þaki X

Ekki er fallist á það með stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. að C hafi einnig borið ábyrgð á því að fallvarnir á verkstað voru ófullnægjandi á grundvelli 17. gr. laga nr. 46/1980. Umrætt félag kom á engan hátt að skipulagi og stjórnun umrædds verks og gátu starfsmenn þess því ekki á sama hátt og vitnið D metið hvers konar fallvarnir þyrfti til að tryggja öryggi starfsmanna við umrætt verk.

Vitnið D lýsti því einnig í skýrslu sinni fyrir dómi hvernig hann hefði stýrt hífingunni í umrætt sinn. Hafi verið um að ræða þungt hlass og blinda hífingu, þ. e. að stjórnandi kranans hafi ekki séð hvert hann var að hífa efnið, og hafi hann því gefið honum merki um hvernig hann skyldi haga hífingunni. Liggur því fyrir í málinu að verkið var að þessu leyti einnig unnið samkvæmt fyrirmælum verkstjórans og vitnisins D. Þá tók hann ákvörðun um hvar raða skyldi efninu sem verið var að hífa á þakið og gaf stefnanda og öðrum starfsmönnum fyrirtækis síns fyrirmæli þar að lútandi. Með hliðsjón af öllu þessu verður því ekki betur séð en að verkið í heild sinni hafi verið unnið samkvæmt fyrirmælum og undir verkstjórn vitnisins D. Bar hann því ábyrgð á verkinu og þar með var á ábyrgð hans að tryggja að öryggi starfsmanna hans, sem unnu við verkið, væri tryggt, sbr. 23. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980.

Þegar litið er til þess sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að B beri ábyrgð á slysi því sem leiddi til tjóns stefnanda í umrætt sinn. Það er jafnframt niðurstaða dómsins, þegar litið er til allra atvika málsins, að C beri ekki ábyrgð á tjóninu samhliða B. Fyrir liggur að um var að ræða afmarkað verk sem B samdi við aðalverktakann C um að taka að sér. Kom fram í skýrslu af verkstjóranum, fyrrnefndum D, að fyrirtækið tæki einungis að sér verk af þessu tagi og er því ljóst að til staðar er sérþekking innan þess á slíkum verkum. Fyrir liggur að C hafði ekkert boðvald yfir starfsmönnum B og, eins og áður var rakið, var verkið að öllu leyti unnið undir verkstjórn eiganda og framkvæmdastjóra B, D. Er ekki fallist á að byggingarstjóri á vegum C verði talinn bera ábyrgð á slysinu. Þá verður slysið ekki rakið til þess að stjórnandi kranans, sem var starfsmaður C, var án formlegra réttinda til að stýra krananum, en fyrir liggur í málinu að umræddur starfsmaður hefur erlend réttindi til að stýra krana af þessu tagi.

Þegar litið er til alls þessa er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda TM tryggingar hf. af kröfum stefnanda í málinu.

Ekki er fallist á það með stefndu að slysið verði rakið að hluta eða að öllu leyti til eigin sakar stefnanda. Eins og fram kom hér að framan vann hann undir stjórn verk-stjórans og vitnisins D í umrætt sinn og verður ekki annað séð en að hann hafi fylgt fyrirmælum hans við verkið. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi við verkið. Breytir þar engu að hann hafi stigið upp á einangrunina í umrætt sinn. Verður stefnandi því ekki látinn bera hluta tjóns síns.

Fjárhæð bótakröfu í málinu byggist á matsgerð. Um hana er ekki ágreiningur um annað en upphafsdag dráttarvaxta. Ekki er fallist á kröfu stefnda Sjóvár - Almennra trygginga hf. um að miðað verði við dómsuppsögudag enda hefur stefndi ekki rökstutt þá kröfu sína. Fyrir liggur að stefndi Sjóvá- Almennar tryggingar hf. fékk kröfu stefnanda senda meira en mánuði fyrir þann dag sem stefnandi miðar upphafsdag dráttarvaxta við í stefnu. Verður því fallist á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett í stefnu.

Eftir úrslitum máls ber að dæma stefnda Sjóvá- Almennar tryggingar hf. til að greiða málskostnað eins og greinir í dómsorði. Stefnandi í málinu hefur gjafsókn sam-kvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 3. janúar 2023. Krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Útlagður kostnaður stefnanda er 618.253 krónur samkvæmt málskostnaðarreikningi. Með vísun til úrslita málsins og til 1. mgr. 130. gr. og 4. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. gert að greiða málskostnað sem renni í ríkissjóð. Er fjárhæð hans ákveðin 2.118.253 krónur. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef lögmanns sem þykir, að teknu tilliti til umfangs málsins og með hliðsjón af tímaskýrslu lögmannsins, hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun þóknunar.

R éttþykir, með hliðsjón af öllum atvikum máls, að málskostnaður milli stefnanda og stefnda TM trygginga hf. falli niður, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

B-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, TM tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda.

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 15.961.112 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.775.250 krónum frá 16. apríl 2020 til 16. október 2020 og af 15.961.112 krónum frá þeim degi til 12. september 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði 2.118.253 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef lögmanns, 1.500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Málskostnaður milli stefnanda og stefnda, TM trygginga hf., fellur niður.