E-2058/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 21. mars 2013, er höfðað með stefnu birtri af S-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf, Skúlagötu 72 í Reykjavík á hendur íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 7 í 150 Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 700.000 kr. með vöxtum, skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. júlí 2011 til 7. júlí 2012 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu og greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að stefnukrafa verði lækkuð verulega og í því tilviki verði málskostnaður látinn falla niður.

Málsatvik

Aðfaranótt laugardagsins 16. júní 2011 var stefnandi handtekinn, ásamt K-kvk-þgf G-kvk-þgf, grunaður um íkveikju eftir að eldur hafði kviknað í íbúð hans að Skúlagötu 72 í Reykjavík. Stefnandi var fluttur á slysadeild til aðhlynningar og yfirheyrður þar laust fyrir klukkan hálffjögur. Í skýrslu lögreglu kemur fram að hann hafi réttarstöðu sakbornings við þessa yfirheyrslu þar sem hann hafi verið á vettvangi en eldsupptök eru sögð óljós. Strax vaknaði grunur hjá lögreglu um íkveikju. Í kjölfar yfirheyrslunnar er stefnandi handtekinn. Í lögregluskýrslu kemur fram að handtakan hafi farið fram kl. 5:01 og vistun hafist kl. 5:17 þann 16. júní. Klukkan 13:50 sama dag er stefnandi yfirheyrður á ný og leystur úr haldi að lokinni þeirri yfirheyrslu laust eftir kl. 15:00. Stefndi var því í haldi í 10 klukkustundir.

Lögregla kom á vettvang fljótlega eftir að eldsupptaka varð vart. Eldurinn kom upp í fjölbýlishúsi og hlaust af talvert tjón, bæði í íbúð stefnanda og öðrum íbúðum hússins. Engin slys urðu á fólki en talsverð hætta skapaðist og átta íbúðir voru tæmdar á meðan á slökkvistörfum stóð. Í skýrslu tæknideildar lögreglunnar, dags. 24. júní 2011, kemur fram að eldsupptök hafi verið í eða við rúm í stofu íbúðar stefnanda og eldsupptök séu af mannavöldum en tekið fram að ekki sé hægt að vita hvort það hafi verið af ásetningi eða gáleysi.

Þá kemur fram í lögregluskýrslum að stefnandi og K-kvk-nf G-kvk-nf hafi verið áberandi ölvuð þegar lögreglan hitti þau fyrir á brunastað. Jafnframt kemur fram í dagbókarfærslu lögreglunnar að hún hafi haft afskipti af þeim á Laugavegi um klukkan eitt eftir miðnætti sömu nótt þar sem þau höfðu kveikt í pappírsrusli. Ekki var talin ástæða til að aðhafast neitt vegna þess máls en fært til bókar að þau séu verulega ölvuð. Í skýrslu, sem tekin var á slysavarðstofunni, segir stefnandi svo frá að þegar hann og K-kvk-nf komu í íbúð stefnanda umrædda nótt hafi þau séð glóð í rúminu. Honum hafi fundist það mjög fyndið. Hann hefði reynt að slökkva glóðina með því að hella yfir hana glasi af vökva sem hann hélt að væri vatn eða eitthvað en að líkum hafi það verið óblandaður landi. Við það hafi eldurinn magnast og tilraunir hans til að ráða við eldinn ekki borið neinn árangur. Í skýrslu, sem tekin var af K-kvk-þgf G-kvk-þgf á sama tíma, segir hún líkt frá atburðum. Í samantekt af framburði K-kvk-ef, dags. 16. júní 2011, gengst hún við því að hafa kveikt í dagblöðum á Laugaveginum fyrr um kvöldið. Í framhaldi af því viðurkennir hún að hafa mjög gaman af eldi og hafa átt hugmynd að því að kveikja í Krísuvíkurkirkju rúmu ári áður. Ekki kemur fram í gögnum málsins hvort þessi framburður er gefinn áður en varðahald stefnanda hófst eða síðar um daginn.

Með bréfi, dagsettu 18. október 2011, tilkynnti lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu stefnanda að rannsókn málsins hafi verið hætt.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að hann hafi verið látinn sæta ólögmætri handtöku og varðhaldi. Þá hafi hann að ósekju haft réttarstöðu sakbornings í rúmlega þrjá mánuði. Hann hafi frá upphafi greint frá atvikum máls með greinargóðum hætti og ljóst hafi verið frá upphafi að hann hafi ekkert haft með brunann að gera. Skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, um að handtaka hafi verið nauðsynleg til að koma í veg fyrir að stefnandi spillti sönnunargögnum, hafi ekki verið fyrir hendi. Frelsissviptingin hafi verið með öllu óþörf og ólögmæt og að auki gengið langt út fyrir allt meðalhóf enda hafi málið nú verið fellt niður þar sem fyrirliggjandi gögn málsins þóttu ekki nægjanleg eða líkleg til sakfellis. Stefnandi hafi þannig verið sviptur frelsi í 10 klukkustundir án haldbærra gagna og röksemda sem réttlætt gátu slíka frelsissviptingu.

Engir rannsóknarhagsmunir réttlæti þessa frelsissviptingu. Engin ástæða hafi verið til að telja að um hafi verið að ræða íkveikju að yfirlögðu ráði. Framburðir bæði stefnanda og vinkonu hans K-kvk-ef voru samhljóða frá byrjun um að hvorugt þeirra hefði valdið brunanum, að minnsta kosti ekki vísvitandi, heldur hafi þau komið auga á glóð í rúminu sem varð fljótt að óviðráðanlegum eldsvoða.

Stefnandi vísar til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 um að sá sem sviptur er frelsi að ósekju skuli eiga rétt á skaðabótum. Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, komi fram að dæma megi bætur ef rannsókn máls á hendur sakborningi hafi verið hætt. Ljóst sé að þetta skilyrði er uppfyllt í máli þessu og því heimilt að dæma stefnanda bætur. Þá telur stefnandi lengd varðhaldsins hafa verið úr hófi og að það eitt nægi til þess að hann eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda. Eðlilegt hefði verið að sleppa stefnanda strax að lokinni fyrstu yfirheyrslu í stað þess að láta hann gista fangageymslur.

Í 2. málsl. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, komi fram sú undantekningarregla að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sína á. Stefnandi telur að túlka beri þetta ákvæði þröngt í ljósi fyrrnefnds ákvæðis 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Sé sú túlkun einnig í samræmi við ákvæði 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um að hver maður sé saklaus uns sekt er sönnuð. Stefnandi framdi ekki þau brot sem honum voru gefin að sök. Ekkert er fram komið í málinu sem geti réttlætt að bætur til stefnanda verði lækkaðar, hvað þá felldar niður að öllu leyti. Stefnandi hafi ekkert haft með það að gera að eldur kom upp í íbúð hans í umrætt sinn, né heldur hafði hann vilja eða tækifæri til að spilla sönnunargögnum í málinu.

Samkvæmt 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, skuli bæta bæði fjártjón og miska. Krefst stefnandi 700.000 kr. miskabóta og vísar í því sambandi til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Auk framangreinds geti ákvæði b-liðar 26. gr. skaðabótalaga um ólögmæta meingerð gegn æru valdið því að réttur til miskabóta stofnist vegna aðgerða stefnda en þar segir meðal annars að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði æru eða persónu manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Jafnframt leiði af meginreglu íslensks skaðabótaréttar, sakarreglunni, að stefndi ber skaðabótaábyrgð í málinu vegna aðgerða sinna. Stefnandi telur að stefndi hafi brotið gróflega gegn sér og því sé fjárhæð miskabótakröfu hans afar hófleg.

Krafan um dráttarvexti byggist á 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur þar sem segir að skaðabótakröfur skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til þess að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Er því krafist dráttarvaxta frá 7. júlí 2012, mánuði eftir þingfestingu málsins.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. Einnig vísar stefnandi til meginreglna refsiréttar og meginreglna opinbers réttarfars. Þá vísar stefnandi til laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. einkum 1. mgr. 90. gr., 2. mgr. 93. gr., 1. mgr. 95. gr., 97. gr. og 228. gr. laganna og samsvarandi ákvæða eldri laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála. Auk þess er vísað til lögreglulaga nr. 90/1996, einkum 14. og 16. gr. og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi vísar til ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands um þvingunaraðgerðir, sbr. einkum 5. mgr. 67. gr. og 70. gr. laga nr. 33/1944, og 5. og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Varðandi kröfu um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 1. mgr. 130. gr. laganna. Varðandi virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Varðandi kröfu um dráttarvexti vísast til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 8. og 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna. Varðandi varnarþing vísast til V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 33. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi hafnar bótakröfu stefnda og krefst sýknu. Stefndi byggir á því að lögreglan hafi haft heimild samkvæmt 1. mgr. 90. gr. sakamálalaganna nr. 88/2008 til að handtaka stefnanda. Segi þar að heimilt sé að handtaka mann sem sé grunaður um brot sem sætir ákæru og handtakan sé nauðsynleg. Aðstæður í þessu máli hafi verið á þann veg að uppfyllt voru skilyrði fyrir handtöku samkvæmt ofangreindu. Tilgangur handtöku stefnanda hafi verið að tryggja návist hans og að hægt yrði að yfirheyra hann án þess að hann gæti ráðfært sig við aðra um framburð sinn. Hafi handtakan af þessum sökum verið nauðsynleg. Markmið handtökunnar í þessu tilviki hefði ekki náðst nema unnt væri að hafa stefnandi í haldi þar til áfengisvíman væri runnin af honum.

Með vísan til fyrri vitneskju lögreglu um gjörðir stefnanda og ástand hans fyrr um nóttina, og aðstæðna allra að Skúlagötu 72, verði að telja að lögreglan hafi haft fullt tilefni til að færa stefnanda til skýrslutöku vegna brunans á Skúlagötu 72. Ekki verði séð að handtakan ein og sér hafi verið ólögmæt og óþörf og að hún skapi stefnanda rétt til bóta af einhverju tagi. Varðhald stefnanda sé heldur ekki bótaskylt.

Það hafi verið eðlilegt að stefnandi fengi réttarstöðu sakbornings, hann hafi verið undir rökstuddum grun um alvarlegt refsivert brot ef sök sannaðist. Það hafi líka verið eðlilegt að hafa hann í haldi um tíma enda ekki unnt að yfirheyra hann sómasamlega á meðan hann hafi verið undir áhrifum áfengis, auk þess sem annar einstaklingur hafi verið með honum og í sömu stöðu. Áralöng hefð sé fyrir heimild lögreglu til að halda ölvuðum manni í haldi þar til af honum renni ef þörf er á skýrslutöku. Að rannsókn lokinni var málið fellt niður gagnvart stefnanda.

Því sé mótmælt sem haldið sé fram af stefnanda að frá upphafi hafi verið ljóst að hann hafi ekkert haft með brunann að gera. Jafnvel þótt fullsannað væri að stefnandi hafi á engan hátt átt sök á brunanum verði að meta aðgerðir lögreglu út fá sjónarhóli hennar á þeim tíma þegar rannsókn málsins hófst. Því sé mótmælt að rannsóknarhagsmunir hafi ekki legið að baki aðgerðum lögreglu. Telji stefndi að uppfyllt hafi verið skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 auk annarra ákvæða fyrir umræddri handtöku og er öðru mótmælt sem röngu. Því sé mótmælt að frelsissviptingin hafi verið óþörf, ólögmæt og gengið út fyrir meðalhóf. Því sé mótmælt að stefnandi hafi verið sviptur frelsi án haldbærra gagna og röksemda sem réttlætt gætu slíka frelsissviptingu. Atvik þetta varð 16. júní 2011 og eiga því sakamálalög nr. 88/2008 við um tilvikið. Tilvísun stefnanda til laga nr. 19/1991 á ekki við og er henni mótmælt.

Stefndi byggir á því að skilyrði 2. mgr. 288. gr. laga nr. 88/2008 um niðurfellingu bóta séu fyrir hendi og mótmælir staðhæfingum stefnanda um annað. Skoða verði í heild hegðun stefnanda fyrr um nóttina sem getið er í dagbók lögreglu þar sem sást til hans ásamt K-kvk-þgf að kveikja í pappírsrusli úti á götu. Stuttu síðar voru þau í íbúð að Skúlagötu 72 sem kviknaði í. Var um að ræða íbúð sem stefnandi hafði til umráða en eldur kom upp um nótt og skapaðist af því veruleg almannahætta en stefnandi var verulega ölvaður, eins og fram kemur í skýrslum. Íbúar hússins voru í stórhættu. Þá er á því byggt að ölvunarástand, sem stefnandi kom sér sjálfur í, hafi valdið því að halda varð honum lengur en ella. Þá voru viðbrögð stefnanda við glóð í rúmi hans mjög sérkennileg en fram kemur að hann kvaðst muna að þau K-kvk-nf hafi í fyrstu farið að hlæja að glóð í sæng hans. Hann hafi síðan dregið til sín sæng sína og eldurinn magnast eitthvað en síðar er hann hellti úr glasinu, sennilega óblönduðum landa, hafi eldurinn blossað upp og að þau hafi ekki ráðið neitt við neitt þó þau hafi reynt að hella vatni á eldinn.

Engin skilyrði eru til að dæma bætur í máli þessu hvorki samkvæmt lögum nr. 88/2008 né 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og er því mótmælt að svo sé. Ekkert af skilyrðum 26. gr. skaðabótalaga á við í málinu. Stefnandi á heldur ekki rétt til bóta samkvæmt sakarreglunni né öðrum réttarheimildum. Því sé mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, fjárhaglegu eða ófjárhagslegu, eða að hann hafi beðið álitshnekki.

Varakrafa um lækkun styðst við sömu málsástæður og sjónarmið sem fram koma í umfjöllun um aðalkröfu. Stefnukrafa sé allt of há og ekki í neinu samræmi við dómvenju. Stefndi gerir kröfu um verulega lækkun stefnukröfu. Í 2. málsl. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 er heimilt að lækka bætur ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi byggir á því að lækka eigi bætur til hans vegna þessa með vísan til þeirra sjónarmiða sem stefndi færði fyrir þessari málsástæðu í umfjöllun um sýknukröfu hér að framan.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um rétt stefnanda til skaðabóta vegna handtöku og gæsluvarðhalds sem hann sætti 16. júní 2011. Stefnandi var handtekinn um kl. 5 um morgun og vistaður í fangaklefa til hádegis þegar hann var yfirheyrður á ný og látinn laus að yfirheyrslu lokinni.

Í málflutningi stefnanda er byggt á því að um ólögmæta handtöku og vistun hafi verið að ræða. Byggir stefnandi bótakröfu sína bæði á 228. gr. laga nr. 88/2008 og 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem kveðið er á um bótarétt vegna ólögmætrar meingerðar gegn frelsi, friði eða æru manns sem valdið er af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Auk þess vísar stefnandi til almennu sakarreglunnar. Stefnandi telur ekki að heimild til lækkunar eða niðurfellingu bóta skv. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 eigi við í máli hans og vísar í því sambandi til málsatvika, auk þess sem af 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar leiði að ákvæði þetta beri að skýra þröngt. Stefnandi mótmælir því að hafa verið ölvaður þegar hann var handtekinn. Hann viðurkennir að hafa smakkað áfengi en það hafi algerlega bráð af honum við atburðinn og hann hafi fyrst og fremst verið þreyttur þegar hann var yfirheyrður í fyrra sinnið á bráðamóttökunni.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að lögmæt skilyrði hafi verið fyrir hendi til að handtaka stefnanda og honum hafi ekki verið haldið lengur í varðhaldi en nauðsyn krafði. Þá byggir stefnandi á því að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum sem beitt var gegn honum og hafi þannig fyrirgert bótarétti sínum með vísan til 2. mgr. 288. gr. laga nr. 88/2008. Rökstuddur grunur hafi strax vaknað um að kveikt hefði verið í umræddri íbúð á Skúlagötu 72. Stefnandi hafi verið á vettvangi og haft aðgang að íbúðinni, lögreglan hafi skömmu áður haft afskipti af honum og vinkonu hans vegna íkveikju í rusli úti á götu, hann hafi verið of ölvaður til að hægt væri að taka af honum þær skýrslur sem lögreglan taldi nauðsynlegar og því hafi verið nauðsynlegt að vista hann í fangageymslu um hríð. Þá bendir stefndi á að framburður stefnanda í skýrslutöku áður en hann var handtekinn hafi jafnframt gefið lögreglunni tilefni til að handtaka stefnanda en þar lýsir hann afar einkennilegum viðbrögðum sínum þegar hann varð eldsins var. Sagði hann lögreglunni að honum hefði fundist glóðin sem hann sá í rúmi sínu „geðveikt“ fyndin og hann hefði svo gripið glas, sem hann hélt að í væri vatn en var líklega óblandaður landi, og hellt úr því yfir eldinn sem magnaðist mjög við þá aðgerð.

Varðandi lögmæti handtökunnar verður að líta til atvika á þeim tíma þegar hún fór fram. Í gögnum málsins liggja fyrir að minnsta kosti tvær lögregluskýrslur þar sem ölvunarástandi stefnanda er lýst, annars vegar skýrsla sem gerð var af lögreglukonu sem var í hópi þeirra sem komu fyrst á vettvang eldsvoðans og hins vegar skýrsla þess sem tók við rannsókn málsins síðar. Þá liggur fyrir dagbókarfærsla lögreglunnar sem gerð var í tilefni af því að stefnandi og K-kvk-nf kveiktu í rusli fyrr um nóttina þar sem lýst er verulegri ölvun og/eða annarlegu ástandi stefnanda. Enn fremur liggja fyrir skýrslur sem teknar voru af stefnanda og K-kvk-þgf á bráðamóttöku Landspítalans áður en stefnandi var handtekinn þar sem þau bæði gangast við því að hafa verið ölvuð. Verður með hliðsjón af framangreindum gögnum að teljast sannað að stefnandi hafi verið ölvaður þegar hann var handtekinn þótt ekki liggi fyrir hve mikið ölvunarástand hans var á þeim tímapunkti.

Þá heldur stefndi því fram að hegðun stefnanda og K-kvk-ef G-kvk-ef fyrr um nóttina þegar eldsvoðinn kom upp hafi gefið þeim tilefni til að gruna að stefnandi væri viðriðinn upptök eldsvoðans. Einnig hafi skýringar þeirra á því hvernig eldsvoðann bar að og viðbrögð þeirra gefið tilefni til grunsemda.

Fyrir liggur að lögreglan hafði afskipti af stefnanda og K-kvk-þgf um klukkan eitt um nóttina vegna þess að þau voru að kveikja í rusli á Laugaveginum. Þá liggur fyrir að þau voru í íbúð stefnanda þegar eldurinn kom upp. Í lögregluskýrslu, sem tekin var á slysavarðstofunni eftir eldsvoðann, er haft eftir stefnanda að hann hafi séð glóð í rúminu sínu þegar hann kom heim, sem hann ekki gat skýrt út hvernig var tilkomin. Haft er eftir honum að þetta hafi honum þótt mjög fyndið. Jafnframt er því lýst að hann hafi hellt einhverju yfir glóðina sem hann taldi vera vatn en hafi líklega verið landi. Við það hafi eldurinn magnast mjög.

Með hliðsjón af framansögðu um ölvun stefnanda og aðdraganda handtökunnar er fallist á það með stefnda að lögmælt tilefni hafi verið til að handtaka stefnanda og hafa hann í varðhaldi um skamma hríð, sbr. 1. mgr. 90. gr. og 94. gr. laga nr. 88/2008. Þannig var uppi grunur um alvarlegt brot, stefnandi var ölvaður, þótt stig ölvunar sé óljóst, og nauðsyn bar til að taka af honum frekari skýrslur þegar hann væri orðinn allsgáður. Fallist er á að varðhald hafi verið nauðsynlegt til að koma í veg fyrir að stefnandi spillti sönnunargögnum, sem m.a. gat falist í því að sammælast um framburð við aðra sem kynnu að vera viðriðnir málið á þessu stigi. Gildir einu við mat á lögmæti aðgerða lögreglu á þeim tíma þegar þær fóru fram þótt eitthvað komi fram síðar sem leiði til þess að ekki sé tilefni til frekari rannsóknar málsins. Ekkert er fram komið í málinu um saknæmar eða ólögmætar aðgerðir lögreglu og er því hafnað að bótaskylda á grundvelli sakar sé fyrir hendi, svo sem byggt er á í stefnu.

Þrátt fyrir það að ekki sé fallist á það með stefnanda að handtaka og varðhald stefnanda hafi verið ólögmætt getur stefnandi engu að síður átt rétt til bóta eins og hér stendur á, þar sem mál hans hefur verið fellt niður, sbr. 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Í 2. mgr. kemur fram að dæma skuli bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi en þó megi fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Af þessum reglum leiðir að úrlausn þess hvort stefnandi hafi fyrirgert rétti til bóta sem mælt er fyrir um í fyrri málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, eða hvort bætur skuli lækkaðar, veltur á því hvort stefnandi hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem bótakrafa hans er reist á í skilningi annars málsliðar 2. mgr. 228. gr. Er í þessu sambandi til þess að líta að ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sem stefnandi styður bótakröfu sína einnig við, ber að túlka með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal reglum um eigin sök.

Því er að framan lýst hvaða forsendur lágu til grundvallar ákvörðun lögreglu um að handtaka stefnanda. Er þar fyrst að nefna að sannað þykir að stefnandi hafi verið ölvaður við handtökuna og byggist sú ályktun dómsins á framburði hans sjálfs hjá lögreglu sem studdur er öðrum gögnum. Í öðru lagi var stefnandi á ferð í miðborginni að kveikja í pappírsrusli skömmu fyrir eldsupptökin og taldi lögreglan þá að hann væri allölvaður eða í annarlegu ástandi. Í þriðja lagi er hann á vettvangi þegar eldur kviknaði og í skýrslutöku fyrir dómi lýsir hann viðbrögðum sem verða ekki skilin öðru vísi en svo að hann hafi ekki áttað sig á almannahættunni sem stafaði af eldsvoðanum og með aðgerðum sínum átt þátt í því að magna eldinn þótt ekkert liggi fyrir um ásetning til þess verks. Í ljósi þessa verður að telja að stefnandi sjálfur hafi stuðlað að þeim aðgerðum sem hann byggir bótakröfu sína á í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og með því fyrirgert rétti sínum til skaðabóta á grundvelli 1. mgr. sömu greinar.

Stefnandi heldur því fram að hvað sem líði lögmæti handtöku hans hafi varðhald hans staðið lengur en tilefni var til og það skapi honum sjálfstæðan bótarétt. Stefnandi sætti varðhaldi frá því kl. 5 að morgni 16. júní og fram yfir hádegi þann dag. Klukkan 13:50 hófst seinni skýrslugjöf hans og þegar henni var lokið kl. 15:15 var hann látinn laus. Frelsissvipting hans varði því í um 10 klukkustundir. Með hliðsjón af atvikum, m.a. því að stefnandi var handtekinn um miðja nótt og undir áhrifum áfengis, er ekki fallist á það með honum að varðahaldið hafi staðið lengur en tilefni var til.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda. Rétt er að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar, sbr. 230. gr. laga nr. 88/2008. Allur málskostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, F-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, sem telst hæfilega ákveðin 350.000 kr.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, S-kk-ef K-kk-ef S-kk-ef. Málskostnaður fellur niður. Málsvarnarþóknun lögmanns stefnanda, F-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, að fjárhæð 350.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf