S-29/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní 2013, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Seyðisfirði, útgefinni 4. apríl 2013 á hendur A, [kt.], [heimili] „fyrir líkamsárás og brot gegn barnaverndarlögum, með því að hafa, fimmtudaginn 25. október 2012, í grunnskólanum […], […], fært B, með ofbeldi, yfirgangi og með ruddalegum hætti, með að því að taka hann hálstaki og færa hann með valdi úr matsal skólans í annað herbergi, með þeim afleiðingum að hann hlaut roða og að minnsta kosti 2 cm rispu á hálsi og áverka á hægri baugfingur.“

Í ákæru er framangreind háttsemi talin varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, hvort tveggja með áorðnum breytingum og er þess þar krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Þá er í ákæru tilgreind svohljóðandi einkaréttarkrafa sem haldið var uppi við dómtöku málsins: „Af hálfu [C], [kt.], fyrir hönd ófjárráða sonar hennar, [B], [kt.], er þess krafist að ákærða greiði miskabætur að fjárhæð kr. 75.000. Gerð er krafa um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 25. október 2012 til greiðsludags af framangreindri fjárhæð. Þá er gerð krafa um dráttarvexti frá 21. janúar 2013, skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.“

I

Með bréfi, dags. 31. október 2012, fór félagsmálastjóri […] þess á leit við lögreglustjórann á Seyðisfirði að rannsókn yrði hafin vegna gruns um að 8 ára gamall drengur, B, hafi hinn 25. s.m. verið beittur líkamlegu ofbeldi af hálfu starfsmanns […]-skóla, ákærðu í þessu máli. Í bréfinu segir að tilkynning hafi borist frá móður drengsins sem sjálfri hafi verið tilkynnt um atburðinn af skólastjóra um miðjan dag, fimmtudaginn 25. október 2012. Er í bréfinu haft eftir móðurinni að skólastjórinn hafi tjáð henni að viðkomandi starfsmaður skólans hafi misst stjórn á skapi sínu, haldið fyrir munn drengsins og dregið hann út úr matsal skólans, svo af hafi hlotist töluvert mar á hálsi og klór á höku drengsins.

Í frumskýrslu lögreglustjórans á Seyðisfirði, dags. 10. nóvember 2012, kemur fram að í framhaldi af erindi félagsmálastjóra hafi lögregla rætt við skólastjórann, D. Hafi skólastjórinn tjáð lögreglu að sjálf hefði hún ekki orðið vitni að atburðum en að samkvæmt frásögn starfsfólks hafi ákærða hafa misst stjórn á skapi sínu, veist að drengnum og dregið hann út úr matsalnum með nokkru valdi, svo á honum hafi séð á eftir.

Í málinu liggur fyrir vottorð E, sérfræðings í heimilislækningum, dags. 2. nóvember 2012, þar sem fram kemur að B hafi ásamt móður sinni leitað til læknisins 31. október s.á. Er tilefninu og áverkum við læknisskoðun lýst svo samkvæmt því sem ritað hafi verið í sjúkraskrá: „Tekið var hraustlega í hann í matsalnum í Grunnskólanum […] 25.10. Fékk áverka á hálsinn hæ. megin. Einnig áverki á hæ. baugfingur. Hann hefur að eigin sögn klippt naglabandið 1-2 dögum eftir áverkann. SK: Mjög lítill roði medialt á hæ. baugfingri undir brún naglarinnar og einnig byrjandi sýking við naglband. Tæplega 2 sm löng og 3 mm breið rispa hæ. megin á hálsi.“

Í vottorðinu greinir að ómögulegt sé að segja til um hvort áverkamerki á fingri séu eftir átök eða hafi komið þegar naglband hafi verið klippt, en að áverki á hálsi geti samrýmst „núningsáverka af fötum eða öðru“.

Meðal gagna málsins eru þrjár ljósmyndir sem munu hafa fylgt kæru barnaverndaryfirvalda til lögreglu og stafa frá móður drengsins, sem hafi tekið þær samdægurs af áverkum sonar síns. Sýna myndirnar háls og fingur barns, en ekki andlit þess og sjást rauðleitir áverkar á hálsi aftanverðum hægra megin, en mynd af fingri er óskýr.

Að ósk lögreglustjórans á Seyðisfirði var hinn 6. desember 2012 tekin skýrsla af brotaþola undir stjórn dómara og liggur fyrir orðrétt endurrit framburðar hans, ásamt upptökum af skýrslutökunni í hljóði og mynd. Er brotaþoli var spurður út í atvik í matsalnum skýrði hann svo frá að hann hafi setið þar við borð og að honum hafi ekki verið leyft að „brýna hnífinn“, en hann hafi ekki heyrt að hann mætti það ekki. Hafði hann strax orð á því að nögl hans hafi næstum brotnað og sagði „konuna“, sem hann kvaðst ekki muna kvað héti, hafa tekið í eða rekið sig í nöglina í matsalnum. Aðspurður hvað gerðist svo sagði brotaþoli: „Þá tók hún mig bara“. Beðinn að sýna hvernig hann hafi verið tekinn sagði hann: „Æi bara, æ ég man það ekki, einhvern veginn, hún dró mig bara.“ Aðspurður hvar hendur hennar hafi verið sýndi drengurinn hvernig tekið hafi verið um upphandlegg og hönd hans og sagði: „Einhvers staðar hérna og hérna, þetta var alltaf [allavega] hérna einhvern veginn.“ Kvaðst drengnum ekki hafa þótt þetta gott og að honum hafi ekki liðið vel. Fram kom að konan hafi „dregið“ hann út úr matsalnum og upp í […], þar sem hún hafi sett hann í sæti og skilið hann eftir, en síðar hafi hann fengið að fara aftur niður. Síðar í framburði drengsins kom fram að konan hafi einnig klórað hann og benti hann þá á háls sér, en sagði það hafa verið „bara óvart“.

II

Ákærða kvaðst fyrir dómi hafa gegnt starfi […] […]-deildar […]-skóla og auk þess […] við […]-deild skólans. Umrætt sinn hafi hún setið við borð ásamt leikskólabörnum í matsal skólans en nokkur læti hafi verið í salnum. Hafi hún heyrt glamur, litið til hliðar og séð B veifa hnífapörum út í loftið og slá þeim saman. Hún hafi kallað til hans að hætta þessu en hann hafi ekki sinnt því. Hafi hún þá farið til hans, tekið hnífapörin af honum og lagt þau til hliðar við næsta sæti. Þá hafi drengurinn farið að öskra á hana. Hún hafi sest á hækjur sér og reynt að ná sambandi við hann en það hafi ekki gengið. Hafi hún þá tekið aðeins fyrir munn hans með annarri hendinni og haldið hinni hendinni við hnakka hans og sagt „[B] hlustaðu“, en hann hafi haldið áfram að öskra og brjótast um. Kvaðst ákærða þá hafa ákveðið að taka drenginn úr aðstæðunum, eins og vaninn sé. Hafi hún komið upp að vinstri hlið hans þar sem hann sat, tekið utan um hann frá hlið, undir hægri hönd hans en yfir þá vinstri og lyft honum upp og borið hann þannig að bringa hans hafi snúið að henni og vinstri handleggur hans verið klemmdur milli líkama þeirra. Drengurinn hafi barist um en hún hafi gengið áfram og haldið á honum upp í herbergi rétt hjá sem kallað sé […]. Drengurinn hafi „bara gargað“ þannig að hún hafi bent á stól og sagt „sestu, bíddu, ég kem aftur“. Hafi hún svo farið niður til að huga að leikskólabörnunum, en þau hafi flest verið komin með mat á disk. Kvaðst hún hafa lokið við að gefa þeim að borða en svo farið upp til drengsins og spurt hann hvort hann vildi ekki borða líka. Hann hafi enn verið öskrandi og mjög reiður, en kinkað kolli. Þau hafi spjallað saman stuttlega, fallist í faðma og síðan farið aftur niður í matsalinn. Hún kvaðst ekki hafa séð áverka á B eftir þetta atvik.

Ákærða kvaðst aðspurð ekki hafa verið neitt sérstaklega illa fyrirkölluð þennan dag og að háttsemi hennar hafi ekki stjórnast af reiði. Hún kvaðst ekki hafa tekið sérstaklega eftir B þarna í matsalnum fyrr en hún varð vör við glamrið. Gegnt B hafi setið tveir drengir og fyrir aftan hann hafi setið fullorðinn einstaklingur. Kvaðst ákærða hafa metið það svo að sú háttsemi B að slá saman hnífapörum, bæði ofan við og undir borðinu, ylli bæði honum og öðrum nærstöddum hættu. Hafnaði ákærða því að aðfarir hennar hafi verið ruddalegar, en vissulega hafi hlotist af þeim einhver skarkali, t.d. er hún færði stól til hliðar til að komast að B þar sem hann sat við borðið. Hafnaði ákærða því alfarið að hún hafi tekið drenginn hálstaki. Hún hafi reynt að tala við hann en það hafi auðsjáanlega ekki þýtt neitt og hún því ákveðið að fjarlægja hann úr aðstæðum með þessum hætti. Aðspurð kvaðst hún ekki hafa reynt að bjóða honum að ganga með sér úr matsalnum og hafa metið það svo að það þýddi ekkert að bjóða honum það. Ákærða kvaðst þekkja til B frá því […] og vera kunnugt um að hann sé með einhverja greiningu, en ekki vita nákvæmlega í hverju hún sé fólgin. Drengurinn eigi það til að fá bræðisköst. Kvaðst ákærða áður hafa þurft að fjarlægja drenginn úr aðstæðum og þá ýmist þurft að taka hann upp og halda á honum eða getað leitt hann.

Framburður ákærðu fyrir dómi samræmist í öllum aðalatriðum framburði sem hún gaf við skýrslutöku hjá lögreglu 10. nóvember 2012 og 24. janúar 2013.

F […] kvaðst fyrir dómi hafa verið við gæslu í matsalnum umræddan dag, en hádegisverður sé borinn fram um kl. 11:30. Hávaðasamt hafi verið í matsalnum og hafi B og fleiri börn verið að glamra með hnífapörum. B hafi verið í góðu skapi. Þennan dag hafi sérstaklega góður matur verið í boði og mikillar eftirvæntingar gæti hjá börnunum þegar svo hátti til. Hún hafi verið að sinna grátandi barni, er hún varð þess vör að ákærða fór að hafa afskipti af B. Kvaðst hún hafa heyrt ákærðu kalla til B, en síðan heyrt skarkala í stólum, snúið sér við og séð ákærðu halda á B út úr matsalnum. Kvaðst vitnið ekki hafa séð nánar hvernig ákærða hélt á B, en hún hafi horft á eftir þeim út úr matsalnum. Vitnið kvaðst síðan hafa hitt drenginn í daggæslu eftir skóla um klukkan 13:30 og þá tekið eftir áverkum á hálsi hans.

Aðspurð hvernig hún hafi upplifað aðfarir ákærðu kvaðst vitnið hafa reiðst ákærðu og fundist hún vera að búa til vandamál að óþörfu, en ekki hafa séð ástæðu til að grípa fram fyrir hendur hennar eða til að huga að drengnum, enda talið að ákærða væri að gera það sem kallað sé að taka barn afsíðis eða „á stól“ í ákveðinn tíma. Aðspurð hvort vitnið hafi upplifað atvikið sem líkamsárás, neitaði hún því en hafi samt talið aðfarir ákærðu full harkalegar. Drengurinn hafi verið með hávaða en ekkert umfram aðra og kvaðst vitnið ekki hafa orðið vör við að hætta skapaðist af háttalagi drengsins með hnífapörin. Í framburði vitnisins kom fram að drengurinn eigi til að trufla og valda ókyrrð og taka bræðisköst, þannig að þurft geti að taka hann úr þeim aðstæðum sem hann sé í, sem gangi misvel. Yfirleitt sé honum boðið að ganga sjálfur en stundum þurfi að halda á honum. Yfirleitt sé sérstakur starfsmaður sem fylgi drengnum eftir, en ekki ávallt sá sami. Kvaðst vitnið umrætt sinn hafa haft það hlutverk að sinna drengnum en jafnframt gegnt öðru hlutverki í matsalnum. Fram kom að vitnið hafi sinnt drengnum í frímínútum fyrr þennan morgun og að hann hafi umrætt sinn verið klæddur í langerma bol. Vitnið kvaðst ekki hafa verið viðstödd fund sem skólastjóri hafi boðað til með starfsmönnum en að skólastjórinn hafi tjáð henni síðar að ákærðu hefði verið vikið tímabundið frá störfum.

G […] kvaðst fyrir dómi hafa verið að aðstoða börn í matsalnum umrætt sinn. Mikill hávaði hafi verið í salnum og hafi B verið að slá saman hnífapörum en vitnið kvaðst ekki hafa talið neina hættu stafa af því háttalagi hans. Ákærða hafi verið búin að biðja hann að hætta þessum látum einu sinni eða tvisvar. Kvaðst vitnið ekki hafa fylgst sérstaklega með því heldur verið að sinna öðrum börnum og því ekki hafa séð til ákærðu er hún tók drenginn úr sæti sínu en hafa séð þegar hún færði hann út úr matsalnum. Hafi drengurinn snúið að ákærðu, sem hafi virst bera hann, og hafi vitninu sýnst ákærða halda utan um aftanverðan háls drengsins með hægri hendi. Kvaðst vitnið hafa staðið nærri þeim og ekki hafa fundist „rétt“ hvernig ákærða hélt á drengnum. Kvaðst hún ekki hafa átt nein samskipti við ákærðu eftir atvikið og ekki hafa þótt tilefni til að huga að B strax á eftir, en um einni kennslustund eða 80 mínútum síðar hafi hún hitt drenginn í […] og þá séð rautt mar neðarlega á hálsi hans hægra megin og tengt það strax umræddum atburði. Drengurinn hafi verið með kross í leðurreim um hálsinn, í dökkri langerma bómullarpeysu. Kvaðst vitnið ekki hafa rætt atburðinn við drenginn en skýrt umsjónarkennara hans frá og sýnt henni áverkann.

Í framburði G kom fram að hún hafi, ásamt eiginmanni sínum, vitninu J, veitt drengnum og fjölskyldu hans stuðning frá eins árs aldri með því að […]. Kvaðst vitnið sjálf oft hafa þurft að taka hann út úr aðstæðum, stundum með valdi. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að fundur hafi verið haldinn með starfsmönnum eftir atvikið.

H, […] við […], kvaðst fyrir dómi hafa verið í matsalnum og það hafi verið læti og tilhlökkun í börnunum vegna máltíðarinnar sem var í vændum. B ásamt fleiri drengjum á sama borði hafi verið að glamra með hnífapörum. Ákærða hafi skammað þá og drengirnir þá hætt glamrinu, nema B. Ákærða hafi þá farið með B út úr matsalnum. Kvaðst vitnið hafa setið á næsta borði við borð drengjanna en ekki fylgst sérstaklega með atburðum og ekki geta lýst aðförum ákærðu nánar en svo að henni hafi þótt þær harkalegar. Vitnið sagðist þó ekki hafa séð ástæðu til að grípa fram fyrir hendur ákærðu.

Framburður þeirra F, G og H fyrir dómi samræmist í öllum aðalatriðum skýrslum sem þær gáfu hjá lögreglu 11. og 15. nóvember 2012.

I […] kvaðst fyrir dómi ekki muna atvik vel, þar sem langt væri um liðið, en hafa verið inni í matsal að sækja óhreina diska. Mikill hávaði hafi verið í salnum. B hafi verið að hringla með hnífapör undir borði, en vitnið kvaðst ekki muna til þess að fleiri hafi verið að hringla með hnífapör. Hafi vitninu ekki fundist hann vera að skapa neina hættu með því háttalagi. Kvaðst vitnið þá hafa heyrt einhver læti sem henni hafi brugðið við og því snúið sér við og séð ákærðu taka drenginn og fara með hann út úr matsalnum. Hafi drengurinn snúið að ákærðu, en vitnið kvaðst ekki hafa séð hvort honum var lyft og ekki séð nánar hvernig honum var haldið, en það hafi verið óþægileg upplifun að verða vitni að þessum atburði. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að hafa setið fund með skólastjóra eftir atvikið.

Vitnið staðfesti að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu og liggur fyrir samantekt á framburði sem hún gaf þar 15. nóvember 2012. Fyrir dómi var borinn undir vitnið framburður hennar hjá lögreglu um að ákærða hafi tekið um háls B með báðum höndum, en vitnið kvaðst ekki minnast þess að ákærða hafi tekið þannig um drenginn.

J […] kvaðst fyrir dómi hafa verið í matsalnum umrætt sinn. Kliður hafi verið í salnum, enda börnin full eftirvæntingar þar sem sérstaklega góður matur hafi verið í boði þennan dag. B hafi verið kátur og hávaðasamur og verið að „brýna“ hnífapörin undir borðinu. Kvaðst vitnið hafa beðið drenginn að hætta, en hann hafi ekki sinnt því. J kvaðst hafa setið beint fyrir aftan B og snúið baki í hann þegar ákærða hafi komið og tekið B út úr salnum. Hafi honum þótt þetta tilefnislítið þar sem drengurinn hafi ekki verið með mikið ónæði umfram önnur börn í salnum og ekki þótt athæfi hans vera að valda neinni hættu. Kvaðst vitnið hafa snúið sér við og horft á eftir þeim út úr salnum. Þetta hafi gerst mjög hratt og kvaðst vitnið ekki geta lýst því nánar hvernig ákærða fór að drengnum, en honum hafi brugðið og fundist hún fara heldur harkalega að. Aðspurður hvort honum hafi þótt tilefni til að huga að drengnum eftir þetta, kvaðst vitnið ekki muna betur en að ákærða hafi komið með drenginn fljótlega til baka. Kvaðst hann ekki minnast þess að fundur hafi verið haldinn í skólanum vegna atviksins.

J gaf skýrslu hjá lögreglu 7. desember 2012. Fyrir dómi var borinn undir hann sá framburður hans hjá lögreglu að hafa séð ákærðu halda um háls drengsins með a.m.k. annarri hendinni, en vitnið kvaðst ekki minnast þess að ákærða hafi haldið þannig um drenginn.

K, umsjónarkennari brotaþola, gaf ekki skýrslu við rannsókn málsins hjá lögreglu en kvaðst fyrir dómi hafa setið í eldhúskrók inn af matsalnum og heyrt læti í ákærðu en annars ekki orðið vitnið að atburðum í matsalnum. Síðar sama dag, eða um kl. 13:30 - 14:00 hafi hún hitt […] G og F í […], sem hafi sagt henni frá atburðum í matsalnum og að það sæi á drengnum. Hafi vitnið skoðað áverka, rauðbleikt mar hægra megin á hálsi drengsins, en áverki þessi hafi ekki verið auðsær nema hálsmál peysu drengsins væri dregið aðeins til hliðar. Vitnið kvaðst hafa haldið beint á fund skólastjóra og skýrt henni frá atburðum. Í framburði vitnisins kom fram að drengurinn hafi verið vel stemmdur fyrr um morguninn. Kvaðst hún ekki vita til þess að fundur hafi verið haldinn með kennurum sérstaklega um þetta atvik, en minnst hafi verið á málið á almennum kennarafundi.

Móðir brotaþola, C, kvaðst fyrir dómi hafa fengið símtal frá skólastjóra þar sem hún hafi verið upplýst um að sonur hennar væri með áverka á hálsi eftir átök milli hans og ákærðu fyrr þann sama dag. Kvaðst hún hafa spurt drenginn er hann kom heim út í atvik, en hann hafi lítið viljað tjá sig. Er hún hafi skýrt honum frá því að hún vissi að ákærða hefði tekið hann út úr matsalnum og útskýrt fyrir honum að fullorðið fólk megi ekki meiða börn, hafi hann sagst ekki hafa verið að gera neitt af sér, bara verið að brýna hnífapörin. Hafi hann talaði um að finna til í fingri og hafa fest fingurinn þegar ákærða hafi verið að „draga hann“. Hann hafi enga skýringu gefið á áverka á hálsi. Kvaðst vitnið hafa tekið myndir af áverkunum samdægurs og ákveðið að bera málið undir félagsráðgjafa. Kvaðst vitnið hafa aðstoðað son sinn við að klæða sig þennan morgun og taldi fullvíst að hún hefði þá veitt áverka á hálsi hans athygli hefði hann þá verið til staðar. Sonur hennar sé með forgreiningu […] og erfitt geti verið að ræða við hann.

C gaf tvívegis skýrslu hjá lögreglu, 9. nóvember 2012 og 15. janúar 2013, og samræmist framburður hennar fyrir dómi þeim skýrslum í öllum meginatriðum.

D, skólastjóri […], gaf ekki skýrslu hjá lögreglu en bar fyrir dómi að umsjónarkennari B hafi komið á hennar fund um kl. 14:30 umræddan dag og skýrt sér frá atburðum. Kvaðst vitnið sjálf hafa skoðað áverka á hálsi drengsins og lýsti þeim sem hrufli, eins og ef gróf flík hefði dregist við húð. Áverkinn hafi ekki verið alvarlegs eðlis og ekki virst valda drengnum, sem hafi borið sig vel, neinum sársauka við skoðun. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærðu, sem hafi sagst hafa þurft að taka drenginn út úr matsalnum vegna óláta. Hafi í lýsingu ákærðu á atburðum komið fram að hún hafi tekið fyrir munn drengsins með annarri hendi og aftur fyrir hnakka með hinni og sagðist vitnið hafa lýst vanþóknun sinni á því háttalagi. Vitnið kvaðst síðan hafa hringt í móður drengsins og skýrt henni frá málinu, en þykja miður að hafa ekki sjálf tilkynnt málið strax til félagsmálayfirvalda. Er kæra félagsmálayfirvalda barst lögreglu hafi ákærðu verið vikið frá störfum um stundarsakir.

Í framburði skólastjórans kom fram að ekki hafi verið settar sérstakar verklagsreglur við skólann, þar sem starfslið sé fámennt, um viðbrögð við óæskilegri háttsemi nemenda, en að í starfi skólans sé gengið út frá því að reyna eigi að ræða við börn en ekki fjarlægja þau úr aðstæðum með látum. Drengurinn hafi verið greindur […] og það hafi komið fyrir að þurft hafi að fjarlægja hann úr umhverfi sínu um stund. Vitnið kvaðst þó hafa skynjað það á því starfsfólki sem varð vitni að atburðum, að þess hafi ekki átt að þurfa umrætt sinn og að framganga ákærðu hafi gengið fram af þeim.

E læknir staðfesti fyrir dómi vottorð sitt og gaf á því nánari skýringar. Áverkar drengsins hafi ekki verið nýir við skoðun hans á heilsugæslustöð 31. október 2012. Aðspurt hvað vitnið áverkanum hægra megin á hálsi drengsins e.t.v. ekki rétt lýst í vottorðinu sem rispu, þar sem ekkert hrúður hafi verið á áverkanum og því frekar um þrýstings- eða núningsáverka að ræða. Um fína blæðingu undir húð hafi verið að ræða og áverkinn því meira í ætt við mar. Vitnið kvaðst ekki geta sagt nánar til um það hvernig áverkinn gæti verið tilkominn og tók fram að hann hafi ekki séð áverkann ferskan, en miðað við hve ummerki hafi verið lítil við skoðun megi ætla að ekki hafi verið um mikinn áverka að ræða. Ómögulegt sé að segja til um hvernig roði á baugfingri sé tilkominn.

III

Ákærðu er gefin að sök líkamsárás og brot gegn barnaverndarlögum í grunnskólanum […] gegn dreng, sem þá var tæplega 8 ára gamall, með því að hafa „fært [B], með ofbeldi, yfirgangi og með ruddalegum hætti, með að því að taka hann hálstaki og færa hann með valdi úr matsal skólans í annað herbergi, með þeim afleiðingum að hann hlaut roða og að minnsta kosti 2 cm rispu á hálsi og áverka á hægri baugfingur.“ Liggur fyrir að ákærða var umrætt sinn við störf sem […] […]-deildar […]-skóla, en leikskólinn og grunnskólinn þar eru […] og matast leikskólabörn og grunnskólabörn í sama salnum.

Af hálfu ákærðu er á það bent að háttsemislýsing í ákæru uppfylli tæpast skilyrði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, þar sem óljóst sé hvort ákærða eigi að hafa fært drenginn út úr matsalnum í hálstaki eða með öðrum hætti sem þá sé ótilgreindur. Ekki er þó gerð krafa um frávísun af þessum sökum. Þótt fallast megi á að orðalag ákæru sé ekki svo skýrt sem skyldi verður sá skilningur í það lagður að ákærðu sé gefið að sök að hafa fært drenginn út úr matsal skólans í hálstaki. Verður ekki annað séð en að vörn ákærðu hafi tekið mið af því og ekki orðið áfátt af þeim sökum að einnig mátti leggja annan skilning í orðalag ákærunnar. Eru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi án kröfu.

Vörn ákærðu er einkum á því byggð að henni hafi verið nauðsynlegt að „fjarlægja“ drenginn „úr aðstæðum“ vegna hegðunar hans sem hafi valdið bæði óþægindum og hættu fyrir hann sjálfan og nærstadda. Hafi hún engan ásetning haft til líkamsmeiðinga. Neitar hún því eindregið að hafa tekið drenginn hálstaki, eins og í ákæru greinir og dregur í efa að áverkar sem lýst er í ákæru geti hafa hlotist af háttsemi hennar.

Við skýrslutöku af brotaþola undir stjórn dómara lýsti hann atvikum svo að hann hafi verið „dreginn“ út úr matsalnum. Sú lýsing drengsins að hann hafi verið „dreginn“ samræmist hvorki framburði ákærðu né annarra vitna, en ekki verður talið að það rýri framburð hans að neinu marki, enda verður að virða framburð hans í ljósi aldurs hans og þroska.

Einungis eitt vitni, G, bar fyrir dómi um að ákærða hafi haldið handlegg um háls drengsins að aftanverðu er hún bar hann út úr matsalnum. Auk hennar báru tvö vitni, þau I og J, um það við skýrslutöku hjá lögreglu að ákærða hafi tekið um háls drengsins, en fyrir dómi kvaðst hvorugt þeirra minnast þess að ákærða hafi haldið þannig um drenginn. Með vísan til 111. gr. laga nr. 88/2008, verður niðurstaða um þetta sakaratriði ekki reist á framburði þessara tveggja vitna hjá lögreglu, en ekkert er fram komið sem gerir framburð þeirra fyrir dómi ótrúverðugan. Gegn eindregnum mótmælum ákærðu telst ósannað að hún hafi tekið drenginn hálstaki eins og í ákæru greinir.

Þrátt fyrir framangreinda niðurstöðu verður að taka til skoðunar hvort það sem fyrir liggur um háttsemi ákærðu geti engu að síður talist líkamsárás í skilningi 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga eða brot á því ákvæði barnaverndarlaga sem vísað er til í ákæru, að virtum saknæmisskilyrðum þeirra lagaákvæða. Hvað varðar þann framburð ákærðu sjálfrar að hafa tekið fyrir munn drengsins í skamma stund til að þagga niður í honum er til þess að líta að þeirrar háttsemi er hvergi getið í ákæru, en ákærða verður ekki sakfelld fyrir aðra háttsemi en sem þar greinir. Óumdeilt er að ákærða færði drenginn með valdi út úr matsalnum og hefur hún sjálf lýst því hvernig hún hafi tekið drenginn upp af stólnum og borið hann út úr salnum, haldandi líkama hans og öðrum handlegg föstum þannig að drengurinn sneri að henni. Framburður ákærðu hefur verið stöðugur og ekkert fram komið sem gerir hann ótrúverðugan. Verður ekki séð að lýsing ákærðu á því hvernig hún hélt drengnum sé í ósamræmi við framburð vitna, að því leyti sem þau gátu um þetta borið, utan þess sem áður greinir um þann framburð G að ákærða hafi haldið um háls drengsins aftanverðan með öðrum handleggnum, sem telst ósannað. Verður því að leggja framangreinda lýsingu ákærðu sjálfrar til grundvallar.

Brotaþoli sjálfur kvað ákærðu hafa klórað sig óvart í hálsinn eftir að upp í […] var komið. Samkvæmt læknisvottorði og framburði E læknis taldi hann fremur um þrýstings- eða núningsáverka að ræða en rispu eftir klór. Ekki virðist ólíklegt að áverkar drengsins á hálsi geti hafa hlotist af því er ákærða færði hann með valdi út úr matsalnum, t.d. ef fatnaður drengsins hefur dregist til í tökum ákærðu. Í ljósi þess að vitni sáu ekki áverkann fyrr en góðri stund eftir atburðinn verður það þó ekki talið fullsannað. Framburður drengsins um að meiðsl hans á fingri hafi hlotist af umræddu atviki fær ekki næga stoð í gögnum málsins eða framburði vitna.

Ekki er að sjá að í löggjöf um grunnskóla sé kveðið á um heimildir starfsfólks grunnskóla til að beita nemendur þvingunarráðstöfunum, sambærilegar þeim sem er t.d. að finna í XIII. kafla barnaverndarlaga nr. 80/2002, um heimili og stofnanir í eigu ríkisins, þar sem segir í 82. gr. að óheimilt sé að beita barn þvingunarráðstöfunum eða alvarlegum agaviðurlögum „nema það teljist nauðsynlegt til að ná lögmætum markmiðum, til verndar lífi, heilsu og þroska viðkomandi barns eða annarra barna, lífi eða heilsu starfsmanna eða til verndar eignum“. Í ljósi þess starfs sem fram fer í grunnskólum landsins þykir við umfjöllun um sakarefni máls þessa verða að líta til þess að játa kunni að verða starfsfólki þeirra einhverjar heimildir til þess að beita nemendur þvingunarráðstöfunum í undantekningartilvikum. Hlyti slíkum ólögfestum heimildum, ef játaðar yrðu, þá ávallt að vera settar skorður af svipuðum toga og greinir í nefndu lagaákvæði.

Framburður þeirra vitna sem gátu borið af eigin raun um atburði í matsalnum umrætt sinn styður þann framburð ákærðu að hún hafi verið að bregðast við háttsemi drengsins er þau atvik gerðust. Af framburði þeirra vitna verður hins vegar ráðið að þeim hafi misboðið aðfarir ákærðu og talið þær harkalegar og tilefnislitlar. Ekkert vitnanna tók undir það mat ákærðu að hætta hafi stafað af glamri drengsins með hnífapörum, en við mat á þeim framburði vitnanna er til þess að líta ekkert þeirra virðist hafa verið að fylgjast sérstaklega með drengnum þegar ákærða hóf afskipti sín af honum. Að áliti dómsins getur það hvort sannað þyki að mat ákærðu á hugsanlegri hættu hafi verið óréttmætt ekki ráðið úrslitum í sakamáli sem þessu. Sama á við um það hvort ákærða teljist hafa gengið út fyrir verksvið sitt með því að hafa afskipti af drengnum. Við niðurstöðu í því sakamáli sem hér er til umfjöllunar hlýtur fyrst og fremst að verða að líta til þess sem sannað þykir um háttsemina sjálfa og þess sem ætla má að ákærðu hafi mátt vera ljóst um hverjar gætu orðið afleiðingar hennar.

Að öllu framanrituðu, gögnum málsins og framburði vitna virtum, sérstaklega því að ósannað telst að ákærða hafi tekið drenginn hálstaki, þykir með hliðsjón af þeim sönnunarkröfum sem til ákæruvaldsins eru gerðar um jafnt háttsemina sjálfa sem og saknæmi hennar, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, ósannað að ákærða hafi, er hún færði drenginn með valdi út úr matsal skólans, gerst sek um líkamsárás í skilningi 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Í ákæru er á því byggt að sú háttsemi ákærðu sem þar er lýst varði auk nefnds ákvæðis almennra hegningarlaga við 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga, þar sem það er lýst refsivert að sýna barni yfirgang, ruddalegt eða ósiðlegt athæfi, særa það eða móðga. Af hátternislýsingu í ákæru verður ráðið að það sé einkum sá hluti lagaákvæðis þessa sem lýtur að yfirgangi og ruddalegri háttsemi sem talinn er eiga við um háttsemi ákærðu. Með sömu rökum og að framan greinir, einkum með vísan til þess hve vitni gátu fyrir dómi lítið borið um það hvernig ákærða bar sig að er hún færði drenginn út úr matsalnum, þykir það sem fyrir liggur ekki nægilegt til að slá því föstu að háttsemi ákærðu umrætt sinn hafi falið í sér brot gegn þessu ákvæði barnaverndarlaga.

Samkvæmt framanrituðu verður ákærða sýknuð að fullu af ákæru í máli þessu.

Með hliðsjón af úrslitum málsins ber að vísa einkaréttarkröfu brotaþola frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.

Af niðurstöðu málsins leiðir jafnframt að allan sakarkostnað ber að greiða úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef hdl., sem þykja hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir, vegna starfa verjandans bæði á rannsóknarstigi málsins og fyrir dómi. Hefur þá jafnframt verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara, í dómsal Héraðsdóms Austurlands að Lyngási 15, Egilsstöðum, klukkan 11:30 miðvikudaginn 10. júlí 2013, að gættu ákvæði 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008, en dómsuppsaga dróst um einn dag vegna embættisanna dómarans.

Dómsorð:

Ákærða, A, er sýkn af ákæru í máli þessu.

Einkaréttarkröfu C, fyrir hönd ófjárráða sonar hennar, B, er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef hdl., að fjárhæð 627.500 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf