S-2207/2023

I.

Ákæra, dómkröfur o. fl.:

Mál þetta, sem dómtekið var 7. nóvember 2023, er höfðað með ákæru, útgefinni af lög-reglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 28. mars sama ár, á hendur A-x-x T-x-x, kennitala [...], [...], Mosfellsbæ, „fyrir skjalafals og brot gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga með því að hafa, í umsókn sinni um skráningu í Þjóðskrá, dags. 5.1.2017, framvísað í blekkingarskyni fölsuðu [...] kennivottorði nr. [...] í nafni ákærða, með gildistíma frá 30.7.2015 til 30.1.2025. Með þessu kom ákærði því til leiðar að hann hlaut fullnaðarskráningu í Þjóðskrá Íslands á fölskum forsendum. Þannig var honum kleift að starfa hér á landi um nokkurra ára skeið án þess að sækjaum atvinnuleyfi.

Mál nr. 007-2021-

[...]

Telst háttsemi þessi varða við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. og 4. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 27. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga nr. 97/2002.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákæruvaldið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru. Ákærði neitar sök og krefst aðal-lega sýknu, til vara að honum verði ekki gerð refsing og til þrautavara að hann verði dæmdur til vægustu skilorðsbundinnar refsingar sem lög leyfa. Þá er gerð krafa um málsvarnarlaun til handa skipuðum verjanda og að þau greiðist úr ríkissjóði.

II.

Málsatvik:

Samkvæmt frumskýrslu komu fram upplýsingar hjá lögreglu á árinu 2021 þess efnis að skráning á kennitölu og þjóðerni ákærða hjá Þjóðskrá Íslands kynni að vera reist á föls-uðum skilríkjum. Leiddi þetta til þess að lögregla aflaði afrits af umsókn vegna skrán-ingar í þjóðskrá og skilríkjum sem framvísað var vegna umsóknarinnar. Í svari og gögn-um þjóðskrár til lögreglu 2. mars 2021 greinir að umsókn ákærða hafi verið dagsett 5. janúar 2017 og henni hafi fylgt [...] kennivottorð með upplýsingum um [...] ríkisfang ákærða. Gildistími kennivottorðsins hafi verið frá 30. júlí 2015 til 30. janúar 2025. Þá hafi einnig fylgt afrit af debetkorti nánar tilgreinds íslensks einkahlutafélags, auk afrits af ráðningarsamningi ákærða við það félag. Leiddi þetta til þess að lögregla sendi þann 2. mars 2021 fyrirspurn til Interpol í [...] um ákærða og fylgdi því fyrr greint afrit af kennivottorðinu. Í svarskeyti sem barst 4. sama mánaðar kom fram að engan með nafni og persónuauðkenni ákærða væri að finna í upplýsingakerfum Interpol í [...], auk þess sem upplýst var um að raðnúmer kennivottorðsins tilheyrði nafni og persónu-upplýsingum annars manns.

Í framhaldi var grennslast fyrir um ákærða hér á landi og fór lögregla á skráð lögheimili hans 11. apríl 2021. Að sögn lögreglu fengust þær upplýsingar þegar þangað kom að ákærði byggi ekki lengur á staðnum og að hann hefði leigt út húsnæðið. Þann 25. júní sama ár voru höfð lögregluafskipti af ákærða á Keflavíkurflugvelli við komu til landsins með farþegaflugi frá [...]. Í það skipti hafði hann í fórum sínum gilt vegabréf frá [...]með gildistíma í tíu ár frá 10. júní 2021 að telja.

Við frekari rannsókn málsins þann 4. janúar 2022 fór lögregla á skráð lögheimili ákærða og reyndist hann vera á staðnum. Við skýrslutöku hjá lögreglu daginn eftir sýndi hann lögreglu fyrrgreint [...] vegabréf. Þá kannaðist hann við að hafa áður framvísað [...]kennivottorði í lögskiptum við Þjóðskrá Íslands varðandi fullnaðarskráningu í þjóðskrá. Kannaðist hann hins vegar ekki við að það kennivottorð hefði verið falsað. Kvaðst hann hafa fengið það útgefið af ræðisskrifstofu [...] í [...] í [...] í tengslum við umsókn eða veitingu [...]ríkisborgararéttar. Einnig greindi hann frá því að hann hefði greitt aukalega fyrir kennivottorðið til að hraða umsóknarferlinu. Þá kvaðst hann hafa verið með [...]ríkisborgararétt þegar hann var í samskiptum við þjóðskrá. Hann hefði hins vegar eftir þau atvik dregið til baka umsókn um [...] ríkisborgararétt eða afsalað sér [...] ríkis-borgararétti, auk þess sem hann hefði í tengslum við hið sama skilað kennivottorðinu til [...]yfirvalda. Kvaðst hann vera fæddur í [...]og vera með [...]ríkisborgararétt. Þá kvaðst hann síðar hafa aflað sér [...]ríkisborgararéttar og það hefði átt sér stað eftir að hann dró til baka umsókn eða afsalaði sér [...]ríkisborgararétti.

Lögregla leitaði aftur til Interpol í [...]þann 5. janúar 2022 þar sem spurst var nánar fyrir um ákærða og fylgdi fyrirspurninni afrit af [...] vegabréfi ákærða, auk ljósmyndar lög-reglu af ákærða og myndar af fingraförum hans. Í svörum Interpol 10. og 11. sama mán-aðar kom meðal annars fram að enginn með nafni og fæðingardegi ákærða væri þekktur í [...]og að fingraför hans væru ekki til á skrá í [...].

III.

Skýrslur fyrir dómi:

1.

Ákærði greindi meðal annars frá því að hann hefði á tímabilinu 2013– 2014 sótt um og fengið [...] ríkisfang, til viðbótar við [...] ríkisborgararétt sem hann hafði fyrir. Var framburður hans um það að mestu með sama hætti og áður greinir í málavaxtalýsingu. Ferlið hefði verið með þeim hætti að hann hefði til að byrja með aflað sér upplýsinga og gagna sem þurftu að fylgja umsókn. Hann hefði í framhaldi lagt fram umsókn og fylgigögn í ræðisskrifstofu [...] í borginni [...] í [...] og greitt fyrir það fremur lágt gjald. Eftir um sex mánaða bið hefði hann spurst fyrir um stöðu umsóknarinnar hjá ræðisskrifstofunni og fengið þau svör að unnt væri að flýta fyrir umsókn með því að greiða sérstaklega fyrir það. Hann hefði samþykkt það og greitt 1.500 evrur í reiðufé til starfsmanns sem var í sölu- eða afgreiðslubás á svæði sem tilheyrði ræðisskrifstofunni. Það hefði leitt til þess að hann fékk [...] kennivottorð með [...] ríkisborgararétti afhent þremur til sex mánuðum síðar að undangengnum skilaboðum og/eða öðrum leiðbeining-um þar um. Frekar spurður um framan greint kvaðst ákærði ekki muna hvort hann fékk kvittun afhenta til staðfestingar á fyrrgreindri reiðufjárgreiðslu. Þá kvaðst hann aðeins hafa fengið téð kennivottorð afhent til staðfestingar á [...]ríkisborgararétti. Engin önnur gögn hefðu fylgt með eða borist til hans því til staðfestingar. Ákærði kvaðst aldrei hafa búið í [...] og ekki kannast við [...] heimilisfang sem var tilgreint á kennivottorðinu. Greindi hann frá því að móðir hans væri [...] ríkisborgari en faðir hans væri [...] ríkis-borgari. Þá vísaði hann til þess að algengt væri að fólk í [...] sækti um ríkisfang í [...]vegna sérstakra tengsla á milli ríkjanna og þarlend löggjöf um framangreint væri í sam-ræmi við það.

Ákærði greindi frá því að hann hefði notað fyrrgreint [...] kennivottorð í tengslum við atvinnu- og dvalarleyfi á Spáni og í Þýskalandi. Dvöl hans í þeim löndum hefði hins vegar ekki varað lengi. Hann hefði komið til Íslands undir lok árs 2016 og búið og verið á vinnumarkaði hér á landi óslitið frá þeim tíma. Þá hefði hann á þeim tíma stofnað til fjölskyldu og greitt skatta hér á landi. Kvaðst ákærði hafa framvísað fyrrgreindu [...]kennivottorði á skrifstofu Þjóðskrár Íslands samhliða því að rita undir með nafni sínu á staðlað skjal hjá þjóðskrá, dagsett 5. janúar 2017, með beiðni um skráningu EES- borgara í þjóðskrá hér á landi. Einnig kvaðst ákærði kannast við eigin undirritun á ráðn-ingarsamning sem fylgdi fyrrgreindri beiðni til þjóðskrár.

Ákærði kvaðst hafa afsalað sér [...]ríkisborgararétti á árinu 2019 eða 2020, samhliða því að sækja um og öðlast [...] ríkisborgararétt. Það hefði líklega verið fyrir tíð Covid- 19-farsóttarinnar. Ákærði hefði á þeim tíma sótt um [...]ríkisborgararétt og nánar tilgreindar fjölskylduástæður legið því til grundvallar. Þá hefði hann aðeins getað verið með tvöfaldan en ekki þrefaldan ríkisborgararétt samkvæmt [...] lagareglum. Það hefði leitt til þess að hann afsalaði sér þeim [...]en hann hefði haldið [...]ríkisborgararéttinum sam-hliða því að öðlast hinn [...]. Þá kvaðst ákærði í tengslum við afsalið hafa á þeim tíma mætt á fyrrgreinda ræðisskrifstofu í [...] og skrifað undir skjal um afsal á [...]ríkisborgararétti en ekki fengið afhent nein gögn um það.

Frekar spurður um framangreint kvaðst ákærði ekki hafa skýringu á því hvers vegna upp-lýsingar um hann frá Interpol í [...]væru á þá leið að engin gögn fyndust um hann í [...]skrám, sem og að kennivottorðið væri talið vera falsað. Kvaðst ákærði á þeim tíma sem hann fékk útgefið og notaði fyrrgreint [...]kennivottorð hér á landi hafa verið í góðri trú um að það væri ófalsað og hann hefði staðið í þeirri meiningu að hann væri með [...]ríkisfang. Hið sama hefði átt við þegar hann notaði kennivottorðið á Spáni og í Þýskalandi. Þá kvaðst ákærði, eftir á að hyggja, og út frá fyrirliggjandi málsgögnum, telja að hann hefði mögulega verið blekktur á [...]ræðisskrifstofunni í [...]þegar hann greiddi fyrrgreindar 1.500 evrur til að hraða umsókninni. Hann hefði hins vegar enga vitneskju haft um það á þeim tíma og hið sama ætti við þegar hann framvísaði kennivottorðinu hjá Þjóðskrá Íslands í tengslum við umrædda fullnaðarskráningu.

2.

Vitni, rannsóknarlögreglumaður nr. A, gaf skýrslu símleiðis og staðfesti og gerði nánar grein fyrir lögregluskýrslum og aðkomu sinni að rannsókn málsins, sbr. það sem áður greinir í málavaxtalýsingu. Í vætti vitnisins kom meðal annars fram að lögregla hefði fengið afhent afrit af téðu kennivottorði frá Þjóðskrá Íslands en ekki hefði reynst unnt að fá og leggja hald á sjálft kennivottorðið. Greinilegt hefði verið út frá fyrrgreindu afriti að kennivottorðið var falsað. Hafi mátt merkja það af nánar tilgreindu útliti eða ásýnd vottorðsins, meðal annars með tilliti til framsetningar upplýsinga í reitum, auk nánar tilgreindra lita sem ekki pössuðu við skjaldarmerki ófalsaðra skilríkja. Þessu til viðbótar hefði lögreglu borist staðfesting frá Interpol í [...] um að kennivottorð með raðnúmeri sem var á fyrrgreindu afriti passaði ekkivið ákærða þar sem það tilheyrði kennivottorði annars manns og að engar upplýsingar væru til um ákærða í [...]skrám. Þá kvaðst vitnið telja að líklegast væri að kennivottorðið hefði verið falsað frá grunni en tilviljun ráðið því að raðnúmer hins falsaða kennivottorðs passaði við ófalsað kennivottorð annars manns. Lögregla hefði séð svipaðar falsanir kennivottorða í öðrum hliðstæðum málum. Vitnið hefði tekið skýrslu af ákærða við rannsókn málsins þar sem skýringar hans um kennivottorðið og hvar og hvenær hann notaði það komu fram. Lögregla hefði hins vegar ekki fylgt eftir framkomnum skýringum ákærða um öflun og uppruna vottorðsins með frekari upplýsingaöflun erlendis. Þá hefði ákærði ekki framvísað neinum gögnum til stuðnings framburði sínum um [...]ríkisborgararétt.

IV.

Niðurstöður:

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála gildir sú grundvallar-regla almennt að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Samkvæmt 108. gr. sömu laga hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærðu og atvik sem telja má þeim í óhag á ákæruvaldinu og verða þeir því aðeins sakfelldir að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. téðra laga. Þá metur dómurinn hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar.

Í málinu er ágreiningslaust og í samræmi við málsgögn og framburð ákærða sjálfs að hann framvísaði kennivottorði á skrifstofu Þjóðskrár Íslands í tengslum við umsókn 5. janúar 2017 sem bar með sér að hafa verið gefið út af yfirvaldi í [...] með auðkenni, útgáfudegi og gildistíma, allt eins og greinir í verknaðarlýsingu ákæru. Þá er ágreinings-laust að notkun kennivottorðsins leiddi til þess að ákærði hlaut fullnaðarskráningu hér á landi sem gerði honum kleift að starfa hér um nokkurra ára skeið án þess að sækja um atvinnuleyfi, sbr. EES- reglur um frjálsa för launþega. Telst allt framangreint sannað. Samkvæmt málsgögnum sem stafa frá Interpol í [...] liggur nægjanlega fyrir að ákærði hefur aldrei verið [...]ríkisborgari. Að því virtu telst það atriði vera sannað og verður það lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Af þessu leiðir að nægjanleg sönnun liggur fyrir um að kennivottorð sem ákærði framvísaði hjá Þjóðskrá Íslands í fyrrgreint skipti var falsað, sbr. og vætti fyrrgreinds rannsóknarlögreglumanns um að kennivottorðið hefði greinilega verið falsað út frá útliti eða ásýnd þess. Téð fullnaðarskráning í þjóðskrá hér á landi var því á fölskum forsendum, eins og greinir í ákæru.

Varnir ákærða hverfast að öðru leyti um það að honum hafi ekki verið kunnugt um að kenniv ottorðið væri falsað á þeim tíma þegar hann var í téðum lögskiptum við Þjóðskrá Íslands og hann hafi talið sig vera með tvöfalt ríkisfang, [...] og [...]. Að því virtu séu skilyrði um saknæmi varðandi blekkingu með fölsuðu skjali í lögskiptum ekki nægjan-lega uppfyllt við úrlausn málsins og ósannað sé um hið gagnstæða. Fyrir liggur að ákærði hefur við meðferð málsins fyrir dómi lagt fram útprentun frá vefsíðu sem ber með sér að stafa frá [...]aðalræðismannsskrifstofu í [...]í [...](e. CONSULATEGENERALOF [...]in [...]) þess efnis að [...] ríkisborgurum sé unnt að sækja um [...] ríkisfang á grundvelli sérstakra lagareglna þar að lútandi, auk upplýsinga um hvaða skilyrði þurfi að vera upp-fyllt og fleira. Ákærði er einn til frásagnar um hin ætluðu atvik varðandi umsókn hans um [...] ríkisborgararétt og útgáfu umrædds kennivottorðs og hefur hann ekki lagt fram nein önnur gögn vörnum sínum til stuðnings. Hið sama á við um framburð hans um að hann hafi eftir á afsalað sér [...] ríkisborgararétti eða hann staðið í þeirri trú að hefði afsalað sér [...]ríkisborgararétti eftir á. Liggja því ekki fyrir nein afrit af skjallegum gögn-um sem styðja framburð ákærða um ætluð lögskipti hans við [...]yfirvöld í tengslum við framangreint. Verður þó að ætla í almennu tilliti að einhver gögn af þeim toga væru fyrir hendi hefðu téð lögskipti á annað borð átt sér stað. Skal þá einnig haft í huga að í fyrr-greindum gögnum frá Interpol í [...]kemur meðal annars fram að engar upplýsingar séu til um ákærða í [...] skrám. Þá er framburður ákærða um að hann hafi greitt óþekktum manni á aðalræðismannsskrifstofunni sérstaklega fyrir flýtimeðferð í umsóknarferli með reiðufé, að því er virðist án greiðslukvittunar, af þeim toga að nærtækast er að draga þá ályktun að ákærði hafi vitað eða mátt vita að hann gæti verið að taka þátt í svikastarfsemi, hafi þau ætluðu atvik að einhverju leyti átt sér stað. Skal þá sérstaklega litið til þess að ákærði kvaðst fyrir dómi ekkert kannast við ætlað heimilisfang hans í [...]sem skráð var á kennivottorðið. Heilt á litið var framburður ákærða afar ósannfærandi, ónákvæmur og með miklum ólíkindablæ um allt framangreint. Að þessu virtu hefur ákærði í öllum aðalatriðum verið ótrúverðugur í framburði sínum fyrir dómi um að hann hafi ekki vitað að kennivottorðið væri falsað þegar hann notaði það í lögskiptum hér á landi við Þjóðskrá Íslands. Er það því mat dómsins að framburður ákærða sé ekki reistur á nægjanlega traustum grundvelli og er því ekki unntað byggja á skýringum hans.

Að mati dómsins verður að telja, í ljósi alls þess sem að framan er rakið, að lögfull sönnun liggi fyrir um að ákærði hafi að minnsta kosti látið sér í léttu rúmi liggja að framvísa í blekkingarskyni fölsuðu [...]kennivottorði sem leiddi til umræddrar fullnaðar skráningar og gerði honum kleift að starfa hér á landi, allt eins og rakið er í ákæru. Þá er sök ákærða ófyrnd, sbr. 3. tölul. 1. mgr. og 4. mgr. 81. gr., sbr. 4. mgr. 82. gr., í almennum hegningarlögum. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru og eru brot hans rétt færð til refsiákvæða í ákærunni.

Ákærði er fæddur í [...]og samkvæmt sakavottorði hefur hann ekki áður gerst brotlegur við refsilög hér á landi. Um ákvörðun refsingar fer samkvæmt 1. mgr. 77. gr. í almennum hegningarlögum. Við refsiákvörðun ber að líta til þess að ríkir einstaklings- og almannahagsmunir eru bundnir við það að einstaklingar noti rétt persónuauðkenni, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga og dóm Landsréttar í máli nr. 86/2019. Tafir urðu á meðferð málsins fyrir útgáfu ákæru og horfir það til refsimildunar. Að þessu virtu, og með vísan til b-liðar 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga, þykir refsing ákærða hæfi-lega ákvörðuð fangelsi í tvo mánuði sem skal bundin skilorði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Vegna framangreindra málsúrslita verður ákærða gert að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, vegna vinnu fyrir dómi, sem þykja, út frá eðli og umfangi máls, hæfilega ákveðin 750.000 krónur, að meðtöldum virðisauka-skatti. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið P-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf saksóknarfulltrúi.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, A-x-x T-x-x, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lög-manns, 750.000 krónur.

D-kk-nf K-kk-nf