E-527/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 11. mars 2014, var höfðað 28. janúar 2013 af hálfu Lýsingar hf., Ármúla 3 í Reykjavík á hendur H-kk-þgf M-kk-þgf M-kk-þgf, Lyngdal 13 í Vogum, til greiðslu skuldar samkvæmt fjármögnunarleigusamningi um bifreiðina OK 680.

Þegar kom að aðalmeðferð málsins féll þingsókn niður af hálfu stefnda. Stefnandi óskaði þá bókunar um lækkun dómkröfu sinnar og dómtöku málsins. Stefnanda var veittur kostur á að leggja fram skriflega sókn en hann taldi ekki ástæðu til þess. Málið var tekið til dóms samkvæmt 3. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 4.127.575 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. desember 2009 til greiðsludags. Jafnframt er þess krafist að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu að mati réttarins.

Af hálfu stefnda var þess aðallega krafist að höfuðstóll dómkröfu stefnanda verði lækkaður um 2.000.000 króna. Til vara var þess krafist að höfuðstóll dómkröfu stefnanda sæti lækkun að mati réttarins. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati réttarins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Atvik málsins eru þau að þann 19. janúar 2005 gerði stefnandi, sem hefur starfsleyfi til að vera fjármögnunarleiga, samning við félagið Bílaviðgerðir Lúffa ehf., þar sem félagið tók á leigu bifreiðina OK 680, sem er vörubifreið með pækiltanki, árgerð 1994.

Kaupverðið var 4.566.739 krónur og skyldi leigutaki greiða stefnanda leigu með mánaðarlegum greiðslum 15. hvers mánaðar á leigutímabilinu, sem standa skyldi frá 15. október 2005 til 14. október 2010, með 58 afborgunum, en 843.373 krónur voru greiddar við undirritun samningsins. Mánaðarlegt viðmið leigugreiðslu var ákveðið 74.739 krónur en endanleg fjárhæð skyldi ráðast af gengi myntkörfu þar sem EUR skyldi hafa 40% vægi, USD 30%, JPY 20% og CHF 10% vægi. Leigufjárhæðin í íslenskum krónum var á fyrsta samningsdegi umreiknuð í hinar erlendu myntir í þessum hlutföllum, sem síðar voru umreiknaðar að nýju í íslenskar krónur á hverjum gjalddaga samningsins og reiknaðist höfuðstóll hverrar leigugreiðslu með þeim hætti. Endanleg fjárhæð leigugreiðslunnar tók mið af umsömdum vöxtum, sem voru LIBOR-vextir á gjalddaga af þeim myntum sem mynduðu myntkörfuna.

Þann 4. júní 2008 yfirtók stefndi allar skuldbindingar félagsins samkvæmt samningnum, en þá voru eftirstöðvar leigu 2.781.923 krónur, en samningurinn var að öðru leyti óbreyttur.

Þegar stefndi stóð ekki í skilum með greiðslur samkvæmt samningnum rifti stefnandi samningnum og krafðist þess að bifreiðinni yrði skilað til hans. Stefndi varð ekki við því og lét stefnandi þá svipta hann vörslum bifreiðarinnar, sem flutt var á starfsstöð stefnanda, samkvæmt því sem greinir í reikningi frá Vörslusviptingum 3. nóvember 2009. Stefnandi krafði stefnda um greiðslu gjaldfallinnar leigu og eftirstöðva kaupverðs samkvæmt samningi, auk kostnaðar. Til lækkunar kröfunnar kom matsverð bifreiðarinnar eftir ástandsskoðun, 930.000 krónur, að frádregnum viðgerðarkostnaði 589.740 krónum, alls 340.260 krónur. Stefndi varð ekki við áskorun um greiðslu og er málið höfðað til heimtu hennar.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Í kjölfar riftunarinnar hafi stefnda borið að standa stefnanda skil á þeim leigugreiðslum sem fallið hefðu í gjalddaga fram til riftunar auk áfallinna dráttarvaxta. Jafnframt hafi stefnda borið að standa skil á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma sem eftir hafi verið af samningstímanum, auk sérstaks uppgjörsgjalds. Skyldi í því sambandi reikna höfuðstól leigugreiðslnanna eins og segi í 2. gr. samnings aðila miðað við riftunardagsetningu og margfalda þá tölu með fjölda þeirra afborgana sem þá væru eftir af samningi aðila án þess að tekið væri tillit til þeirra samningsvaxta sem ella hefðu átt að koma til greiðslu á hinum ógjaldföllnu gjalddögum. Krafa stefnanda hafi numið 4.267.315 krónum þann 28. desember 2009, en bifreiðin hefði þá verið tekin úr vörslum stefnda. Stefnukrafan sundurliðist þannig:

Gjaldfallin leiga frá 15. desember 2008 2.537.733 krónur

Vörslusviptingarkostnaður 36.354 krónur

Ástandsskoðun 3.579 krónur

Skoðun og skoðunarmat 14.880 krónur

Eftirstöðvar samkvæmt samningi 1.760.983 krónur

Ráðstöfun á matsverði bifreiðarinnar -340.260 krónur

4.013.269 krónur

Riftunargjald samkvæmt gjaldskrá Lýsingar 223.867 krónur

Umsjónargjald 14.940 krónur

Sölulaun samkvæmt 30. grein samningsins 15.239 krónur

4.267.315 krónur

Stefnandi hafi látið meta söluverðmæti bifreiðarinnar og samkvæmt því hafi skuld stefnda verið lækkuð um 340.260 krónur. Stefnandi upplýsti við meðferð málsins að söluverðmæti bifreiðarinnar hafði verið 480.000 krónur. Kom sú fjárhæð til frádráttar stefnukröfunni í stað 340.260 króna og er endanleg dómkrafa stefnanda því að fjárhæð 4.127.575 krónur.

Með því að stefndi hafi ekki, þrátt fyrir áskoranir stefnanda, greitt umrædda fjárhæð sé stefnanda nauðsynlegt að höfða mál þetta til heimtu skuldarinnar. Af hálfu stefnanda sé byggt á þeirri meginreglu íslensks samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna og vísist í þessu sambandi til þess að stefndi hafi þann 4. júní 2008 gert samning við stefnanda þar sem hann hafi skuldbundið sig til þess að leigja bifreiðina OK 680 af stefnanda með þeim skilmálum sem í samningnum greini, þar á meðal um það undir hvaða kringumstæðum stefnanda væri heimilt að rifta samningnum og það hvernig uppgjör leigusamningsins færi fram í kjölfar slíkrar riftunar. Byggt sé á því í þessu sambandi að með því að stefndi hafi ekki sinnt samningsskyldum sínum og ekki greitt umsamið leigugjald hafi stefnanda verið heimilt á grundvelli 21. gr. samnings aðila að lýsa yfir riftun samningsins og krefja stefnda um greiðslu þeirra fjárhæða sem mælt sé fyrir um í 23. gr. samnings aðila svo sem gert sé í þessu máli.

Samningar aðila í þessu máli séu hliðstæðir samningi sem fjallað sé um í máli Hæstaréttar nr. 652/2011 og komi ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 ekki hér til álita.

Dómkröfur stefnanda í málinu séu byggðar á þeirri meginreglu íslensks samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna. Jafnframt sé dráttarvaxtakrafa stefnanda studd við ákvæði III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá sé krafa stefnanda um málskostnað byggð á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum ákvæðum 129. gr. og 130. gr. Um varnarþing vísist til 18. gr. samnings aðila, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Ágreiningur stefnda snúi að afmörkuðum hluta þessa máls, þ.e. því verði sem greind vörubifreið, leigumunurinn, hafi verið metinn á í uppgjöri stefnanda við stefnda vegna riftunar leigusamningsins. Í stefnu vísi stefnandi til dómskjala varðandi söluverðmæti og viðgerðarkostnað. Stefndi geri ekki athugasemdir við metinn viðgerðarkostnað, en aftur á móti geri hann alvarlegar athugasemdir við verðmat leigumunar. Að mati stefnda sé ekkert í framlögðum málsskjölum sem staðfesti þetta verðmat. Á dómskjali nr. 10 komi verðmatið fram, uppítökuverð, þ.e. 930.000 krónur, en engar aðrar upplýsingar eða gögn liggi frammi til staðfestingar eða sönnunar á þessari tölu.

Eins og uppgjörið beri með sér telji stefnandi endanlegt matsverð leigumunar vera 340.260 krónur og hafi sú fjárhæð verið til lækkunar á skuld stefnda við stefnanda. Stefndi geri sér grein fyrir því að þegar upp sé staðið þá skuldi hann stefnanda vegna þessara viðskipta þeirra á milli, en ágreiningur stefnda snúi að fjárhæð skuldarinnar.

Eins og réttilega komi fram í stefnu hafi stefnda verið kynntar þessar fjárhæðir á sínum tíma, þ.e. verðmat og viðgerðarkostnaður. Hafi stefndi ekki talið ástæðu á þeim tíma til að koma á framfæri athugasemdum. Síðari tíma upplýsingar, sem borist hafi til stefnda varðandi sölu stefnanda á leigumun eftir að stefnandi hafi lagt fram uppgjör þeirra á milli knýi stefnda til að taka til varna í máli þessu. Samkvæmt þessum upplýsingum muni stefnandi hafa selt leigumuninn fyrirtækinu Park ehf. í byrjun árs 2010 og muni söluverðið hafa verið 1.800.000 til 2.000.000 króna. Muni leigumunurinn hafa verið seldur í því ástandi sem hann hafi verið er hann hafi verið tekinn af stefnda, þ.e. ekki muni hafa farið fram viðgerð á honum. Þar sem stefndi hafi ekki á þessu stigi undir höndum gögn vegna þessarar sölu til staðfestingar, sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn varðandi þessi viðskipti við fyrirtækið Park ehf. Jafnframt sé gerður áskilnaður af hálfu stefnda um að stefnandi hækki eða lækki dómkröfu sína í samræmi við staðfest kaupverð leigumunar. Reynist þetta vera staðreynd, vísi stefndi til 30. gr. fjármögnunarleigusamningsins. Samkvæmt því ákvæði skuli við uppgjör milli stefnanda og stefnda draga frá skuld „verðmæti hins leigða, þegar því er skilað og það hefur verið selt ... og skal hið nýja söluverð/mat lagt til grundvallar ...“. Með vísan til þessa krefjist stefndi þess að raunverulegt söluverð til Park ehf. verði dregið frá, stefnda til hagsbóta, við uppgjör milli stefnanda og stefnda.

Stefndi telji verulega á rétt sinn gengið reynist rétt vera að stefnandi hafi selt leigumun á fimm- til sexföldu því verði sem hann hafi metið hann á í uppgjöri sínu við stefnda. Það geti ekki samrýmst góðum og réttmætum viðskiptaháttum að stefnandi standi svona að málum gagnvart viðskiptavinum og viðsemjendum sínum. Stefnandi, sem samið hafi skilmála fjármögnunarleigusamningsins, sé í miklu sterkari stöðu en stefndi varðandi framkvæmd og túlkun þess samnings enda beri skilmálarnir þess merki hver hafi samið þá og hvers hagsmuni þeir verndi fyrst og fremst.

Með vísan til framangreinds beri að fallast á dómkröfu stefnda og lækka höfuðstól skuldar hans við stefnanda, sem nemi söluverði leigumunar.

Varðandi lagarök vísist til samningalaganna nr. 7/1936, einkum 36. gr., til laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, einkum 1. gr., svo og til 1. mgr. 19. gr. sömu laga og til meginreglna kröfuréttar. Varðandi kröfu stefnda um málskostnað úr hendi stefnanda vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Stefnandi höfðar mál þetta til heimtu skuldar. Stefndi viðurkennir að standa í skuld við stefnanda en telur fjárhæð skuldarinnar lægri en stefnufjárhæð, þar sem matsverð bifreiðarinnar, sem komi til frádráttar skuldinni, eigi að vera hærra en þær 340.260 krónur sem greinir í stefnu. Ágreiningur aðila snýst eingöngu um fjárhæð höfuðstóls kröfunnar.

Við meðferð málsins lagði stefnandi fram gögn um ráðstöfun bifreiðarinnar, að áskorun stefnda. Þar kemur fram að næsti skráði eigandi bifreiðarinnar á eftir stefnanda var Vegamálun ehf. og voru þau eigendaskipti skráð 1. desember 2010 samkvæmt upplýsingum úr ökutækjaskrá. Samkvæmt sömu upplýsingum voru næst skráð eigendaskipti að bifreiðinni þann 6. maí 2011 og varð Park ehf. þá skráður eigandi hennar í stað Vegamálunar ehf. Þær upplýsingar sem vísað er til í málatilbúnaði stefnda, um að stefnandi hafi selt bifreiðina fyrirtækinu Park ehf. fyrir mun hærra verð en stefndi naut frádráttar af, eiga samkvæmt því ekki við rök að styðjast. Á hinn bóginn kemur einnig fram í gögnum sem stefnandi lagði fram að Vegamálun ehf. greiddi fyrir bifreiðina 480.000 krónur þann 23. nóvember 2010, eða 139.740 krónum hærra verð, en það matsverð sem reiknað hafði verið til lækkunar í kröfu stefnanda á hendur stefnda.

Þegar málið var dómtekið að kröfu stefnanda, hafði hann lækkað stefnukröfu sína með bókun í þingbók, um framangreindan mismun á matsverði og söluverði bifreiðarinnar, 139.740 krónur. Stefnandi hefur þannig í endanlegri dómkröfu sinni fallist á þá kröfu stefnda að höfuðstóll skuldar stefnda við stefnanda lækki sem nemi söluverði leigumunar.

Stefnandi hefur lagt fram sönnunargögn fyrir kröfu sinni eins og hún er fram sett. Kröfunni hefur ekki verið andmælt um annað en þann höfuðstól, sem fallist hefur verið á lækkun á í samræmi við þær forsendur sem stefndi gerði kröfu um. Með vísun til þessa og viðurkenningar stefnda á skuld sinni verður fallist á endanlega dómkröfu stefnanda og verður stefnda gert að greiða stefnanda hana.

Með vísun til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 190.000 krónur.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, H-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf, greiði stefnanda, Lýsingu hf., 4.127.575 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. desember 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 190.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf