E-681/2017

Þetta mál, sem var tekið til úrskurðar 20. febrúar 2018 um þá kröfu stefnda að kröfu stefnanda yrði vísað frá dómi, er höfðað af Ú-kk-þgf E-kk-þgf, kt. [...], Leiðhömrum 44, Reykjavík, vegna þrotabús Bús ehf., kt. [...], Reykjavík, með stefnu birtri 22. febrúar 2017 á hendur S-kk-þgf F-kk-þgf, kt. [...], Akurgerði 9, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða þrotabúi Bús ehf. 23.600.000 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 1. janúar 2015 til greiðsludags.

Stefnandi krefst einnig málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi eða að það verði fellt niður.

Hann krefst til vara sýknu af öllum dómkröfum stefnanda.

Til þrautavara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda að teknu tilliti til virðisaukaskatts á lögmannsþóknun.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað.

Þrotabú Bús ehf. krefst þess að fá að taka við sóknaraðild að málinu.

Málsatvik

Krafa stefnda um vísun málsins frá dómi varðaði í upphafi það hvort stefnanda væri heimilt að höfða mál í eigin nafni til hagsbóta fyrir félag sem hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta, þótt hann hefði ekki lýst kröfu í bú þess.

Á dómþingi 20. febrúar sl. stóð til að flytja málið um frávísunarkröfuna. Þá lagði lögmaður stefnanda fram skjal frá skiptastjóra þrotabús Bús ehf. þess efnis að hann hefði ákveðið að þrotabúið tæki við rekstri málsins og hann veitti þeim lögmanni sem hafði rekið málið fyrir stefnanda umboð til þess að reka það, þaðan í frá, fyrir hönd búsins. Skiptastjóri óskaði þess að heiti málsins yrði breytt til samræmis við breytta aðild. Í þessum texta verður stefnandi þó áfram nefndur stefnandi og þrotabúið sínu nafni.

Eftir að þessi yfirlýsing skiptastjóra var lögð fram var einnig ágreiningur með aðilum um það hvort búinu væri heimilt að taka við aðild að málinu til sóknar miðað við það hvernig til þess var stofnað. Málið var því í raun flutt um hvort tveggja: hvort þrotabúið gæti tekið við aðild að málinu og, reyndist það ekki unnt, hvort vísa skyldi málinu frá dómi.

Stefnandi, Ú-kk-nf E-kk-nf, var stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins Bús ehf. Bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2016 og því skipaður skiptastjóri. Með skriflegri yfirlýsingu 25. nóvember 2016 veitti hann stefnanda heimild til þess að fylgja eftir kröfum á hendur stefnda vegna uppgjörs á söluverði fasteignarinnar nr. 23 við Stillholt á Akranesi. Í yfirlýsingunni segir meðal annars:

Hér með staðfestist að þrotabúið hefur heimilað Ú-kk-þgf E-kk-þgf ... að fylgja eftir öllum kröfum á hendur S-kk-þgf F-kk-þgf ... vegna uppgjörs á söluverði fasteignarinnar ... [sem] var seld ... með kaupsamningi dags. 17. nóvember 2014.

Heimild Ú-kk-ef E-kk-ef samkvæmt þessari yfirlýsingu er bundin því skilyrði að hann ráði lögmann á eigin kostnað til innheimtuaðgerða og eftir atvikum til að reka mál til að fylgja kröfunum eftir og að allar aðgerðir vegna þessa verði á eigin áhættu og kostnað Ú-kk-ef ef aðgerðirnar bera ekki tilætlaðan árangur.

Stefnan var birt stefnda 22. febrúar 2017. Hann hafði samband við skiptastjóra til þess að fá úr því skorið hvort búið eða Ú-kk-nf stæði að málshöfðuninni. Í svari skiptastjóra, í tölvuskeyti 27. febrúar, segir:

Varðandi málaferli, sem Ú-kk-nf E-kk-nf stendur að vegna þb. Bús ehf. þá vill skiptastjóri koma því á framfæri að rekstur þessa máls er alfarið á ábyrgð Ú-kk-ef, en ekki á ábyrgð búsins, enda hefur Ú-kk-nf undirritað yfirlýsingu þar sem hann lýsir því yfir að málareksturinn verði án kostnaðar af hálfu búsins, hvernig sem málið fer. Í ljósi þessa þá mun búið mótmæla því komi til að krafizt verði málskostnaðartryggingar af hálfu búsins.

Þegar stefna var þingfest 28. febrúar 2017 krafðist stefndi þess að stefnandi legði fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar sem kynni að falla á hann vegna málsins. Héraðsdómur hafnaði þeirri kröfu.

Stefndi lagði þá fram greinargerð þar sem hann krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi.

Þegar átti að flytja málið um þá kröfu lagði lögmaður stefnanda fram yfirlýsingu skiptastjóra þess efnis að búið tæki frá og með þeim degi við rekstri málsins.

Lögmaður stefnda taldi það þó ekki hafa neina þýðingu fyrir kröfu sína um vísun málsins frá dómi.

Málsástæður og lagarök stefnda fyrir því að málinu verði vísað frá dómi

Stefndi vísar til þess að í 1. mgr. 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, sé mælt fyrir um heimild lánardrottins, sem hafi lýst í þrotabú kröfu sem hafi ekki verið hafnað, til að halda uppi hagsmunum þess hafi skiptastjóri ákveðið að láta þá ekki til sín taka. Þetta megi gera þrotabúinu til hagsbóta, en á kostnað og áhættu hlutaðeigandi lánardrottins. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar geti þrotamaður, sé hann einstaklingur, farið eins að neyti enginn lánardrottinn þessarar heimildar.

Að mati stefnda séu í þessum lagaákvæðum tæmandi taldir þeir sem geti tekið að sér að gæta hagsmuna þrotabús sem skiptastjóri ákveður að halda ekki uppi. Hluthafi í eða stjórnarmaður félags, sem sé undir gjaldþrotaskiptum, verði í þessu efni ekki lagður að jöfnu við þá sem lagaákvæðið tilgreini. Stefnanda skorti því heimild í 130. gr. laga nr. 21/1991 til þess að höfða þetta mál á hendur stefnda.

Stefndi áréttar að heimild stefnanda til að reka mál í þágu þrotabús þurfi, til viðbótar því að uppfylla kröfur 130. gr., einnig að samrýmast 122. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 122. gr. fari skiptastjóri með forræði þrotabús og sé einn bær til að ráðstafa hagsmunum og svara fyrir skyldur þess, sbr. þó 130. gr., og komi fram af hálfu búsins fyrir dómi. Athuga verði hvort í 122. gr. finnist stoð fyrir heimildinni, sem skiptastjóri Bús ehf. gaf stefnanda 25. nóvember 2015, til höfðunar málsins, án tillits til heimildarskjalsins.

Stefnan sé orðuð þannig að Ú-kk-nf E-kk-nf þurfi að höfða mál vegna þrotabús Bús ehf. Málið hafi því verið höfðað í nafni Ú-kk-ef sjálfs en ekki þrotabúsins, en samkvæmt 122. gr. hafi skiptastjóra verið heimilt hvort heldur að höfða málið sjálfur í nafni búsins eða fela öðrum málshöfðun í nafni þrotabúsins.

Í yfirlýsingu skiptastjóra í heimildarskjalinu sé áréttað að þrotabúið undanskilji sig ábyrgð á greiðslu málskostnaðar, sem kynni að þurfa að greiða stefnda. Ljóst sé að heimild Ú-kk-ef rúmist ekki innan heimildar 122. gr. laga nr. 21/1991 enda málið höfðað í nafni hans auk þess sem tæplega sé hægt að fela öðrum en lögmönnum það hlutverk að reka mál í nafni þrotabús og á ábyrgð þess.

Stefndi telur stefnanda ekki uppfylla skilyrði laga til að reka málið persónulega og á eigin ábyrgð en í þágu þrotabúsins. Í fyrsta lagi sé hann ekki lánardrottinn og geti því ekki rekið málið með heimild í 130 gr. og yfirlýsing skiptastjóra, dagsett 25. nóvember 2016, brjóti gegn 122 gr. laganna þar eð málið sé ekki rekið fyrir hönd þrotabúsins eða í nafni þess.

Stefndi bendir á að sé krafan til eigi þrotabú Bús ehf. hana, því hún varði lögskipti félagsins við stefnda persónulega og nánar tiltekið vegna fasteignar á Akranesi sem félagið veitti stefnda skriflegt umboð 17. nóvember 2014 til að selja.

Samkvæmt öllu framangreindu og þar sem stefnanda sé ekki heimilt að reka málið á þann hátt sem hann geri beri að vísa því frá dómi, eða fella það niður sbr. b-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnanda gegn kröfu stefndu um frávísun

Þrotabú Bús lítur svo á að það hafi tekið við aðild málsins með þeirri yfirlýsingu skiptastjóra dags. 19. febrúar 2018 að hann hefði ákveðið að þrotabúið tæki við rekstri málsins.

Lögmaður stefnanda en síðar jafnframt lögmaður þrotabúsins, þegar það vildi taka við aðildinni, vísar til þess að stefndi byggi málatilbúnað sinn á tilteknu skilyrði í 1. mgr. 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991. Þar segi að ákveði skiptastjóri að halda ekki uppi hagsmunum sem þrotabúið kunni að njóta eða geta notið geti lánardrottinn sem hafi lýst kröfu á hendur búinu gert það í eigin nafni til hagsbóta búinu hafi skiptastjóri ekki þegar skuldbundið það á annan veg.

Lögmaðurinn bendir á að í yfirlýsingu, sem skiptastjóri gaf út 25. nóvember 2016, komi hvergi fram að þrotabúið hafi ákveðið að fylgja ekki eftir þessum kröfum heldur einvörðungu að það heimili Ú-kk-þgf E-kk-þgf að fylgja eftir kröfum þess á hendur stefnda, sem tengist ráðstöfun andvirðis tiltekinnar fasteignar. Þessi heimild Ú-kk-ef sé síðan bundin því skilyrði að hann beri kostnað af aðgerðunum beri þær ekki árangur.

Sú forsenda að þrotabúið hafi ákveðið að fylgja ekki hagsmununum eftir sé ekki fyrir hendi. Þvert á móti hafi verið ákveðið að fylgja þeim eftir á þann hátt að heimila Ú-kk-þgf að reka málið og við þær aðstæður sé skiptastjóra heimilt, samkvæmt 130. gr. laga nr. 21/1991, að fela Ú-kk-þgf að höfða málið og að sama skapi sé skiptastjóra heimilt að taka við málinu, skv. 3. mgr. 130. gr. Af þeim sökum verði að hafna kröfu um frávísun.

Niðurstaða

Ágreiningur þessa máls varðar það annars vegar hvort sá sem uppfyllir hvorki skilyrði 1. né 2. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., geti höfðað mál um hagsmuni þrotabús og hins vegar hvort skiptastjóri geti tekið við aðild máls sem þannig er stofnað til.

Ákvæði 130. gr. laga nr. 21/1991 hefur allmikla þýðingu í málinu og verður því gerð grein fyrir efni þess:

Ákveði skiptastjóri að halda ekki uppi hagsmunum sem þrotabúið kann að njóta eða geta notið ... getur lánardrottinn, sem hefur lýst kröfu á hendur búinu ... gert það í eigin nafni til hagsbóta búinu hafi skiptastjóri ekki þegar skuldbundið það á annan veg. Sá sem vill gera slíkt skal tilkynna það skiptastjóra tafarlaust og bera sjálfur kostnað og áhættu af aðgerðum sínum en hann getur krafið þrotabúið um endurgreiðslu kostnaðar að því leyti sem búinu áskotnast fé af þeim.

Grípi enginn lánardrottinn til aðgerða skv. 1. mgr. má þrotamaðurinn gera það ef um einstakling er að ræða.

Hafi lánardrottinn eða þrotamaðurinn tekið að sér hagsmuni þrotabúsins skv. 1. eða 2. mgr. getur skiptastjóri hvenær sem er tekið við þeim á ný, enda greiði þá þrotabúið hlutaðeiganda um leið þann kostnað sem hefur fallið til af þessum sökum.

Lögmaður fyrst stefnanda en síðar þrotabúsins byggir á því að þrotabúið hafi aldrei ákveðið að halda ekki uppi hagsmunum sem það kunni að eiga á hendur stefnda. Það sé ekki inntak þeirrar yfirlýsingar sem skiptastjóri gaf 25. nóvember 2016. Því sé forsenda 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 ekki fyrir hendi.

Sá sem uppfyllir skilyrði 1. og 2. mgr. 130. gr. um réttarstöðu – er annaðhvort lánardrottinn eða þrotamaður í eiginlegri merkingu þess orðs – þarf ekki heimild skiptastjóra til þess að höfða mál heldur einvörðungu þá vitneskju að skiptastjóri ætli sér hvorki sjálfur að reyna að innheimta meinta útistandandi kröfu né, ef með þarf, höfða mál til greiðslu hennar. Þótt sá sem höfðar málið geri það í eigin nafni er það ætíð gert til hagsbóta búinu, sbr. 1. mgr. 130. gr. Það sem ávinnst með málshöfðuninni rennur því til búsins hvort sem það er skiptastjórinn sem höfðar eða felur öðrum að höfða málið í nafni þrotabúsins, skv. 122. gr., eða lánardrottinn höfðar það í eigin nafni til hagsbóta búinu, skv. 130. gr.

Munurinn á þessu tvennu: hvort málið er höfðað í nafni þrotabúsins eða í nafni lánardrottins felst í því hver ber áhættuna af kostnaðinum sem fylgir innheimtunni og málshöfðuninni ef stefndi verður sýknaður og ekkert ávinnst.

Í yfirlýsingunni, sem skiptastjóri gaf út 25. nóvember 2016, lýsir hann yfir því að búið ætli sér ekki að bera neinn kostnað af málarekstrinum „ef aðgerðirnar bera ekki tilætlaðan árangur“ heldur eigi allur sá kostnaður að leggjast á stefnanda. Þetta ítrekar hann í tölvuskeyti sem hann sendi stefnda daginn fyrir þingfestingu málsins þegar stefndi íhugaði hvorn ætti að krefja um málskostnaðartryggingu, stefnanda eða þrotabúið. Þar eð búinu er ekki ætlað að bera neina áhættu af málarekstrinum telur dómurinn að túlka verði yfirlýsingu skiptastjóra þannig að hann hafi ákveðið að halda ekki uppi hagsmunum sem það kynni að eiga á hendur stefnda, sbr. 1. mgr. 130. gr.

Forsenda þess að þeir sem uppfylltu önnur skilyrði 1. og 2. mgr. 130. gr. tækju að sér að höfða mál um hagsmuni búsins var því fyrir hendi.

Samkvæmt skrá yfir kröfuhafa í þrotabú Bús ehf. lýstu 15 kröfu í búið. Ú-kk-nf E-kk-nf er ekki einn þeirra. Hann nýtur því ekki réttarstöðu lánardrottins og uppfyllir því ekki skilyrði 1. mgr. 130. gr. til þess að mega höfða mál um hagsmuni þrotabús þess félags. Þar eð „þrotamaðurinn“ er félag uppfyllir enginn skilyrði 2. mgr. ákvæðisins.

Úr því að stefnanda var ekki að lögum heimilt að höfða mál um hagsmuni þrotabúsins á grundvelli 1. mgr. 130. gr. gat skiptastjórinn ekki heldur tekið við þessum hagsmunum á grundvelli 3. mgr. sama ákvæðis. Þar með er því hafnað að þrotabúið geti tekið við aðild að málinu af stefnanda.

Þar eð stefnandi uppfyllir hvorki skilyrði 1. né 2. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 til þess að mega höfða mál til hagsbóta fyrir þrotabúið verður að vísa málinu frá dómi. Af þeim sökum verður hann dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir, að virtum fyrirtökum, greinargerð, málflutningi og virðisaukaskatti, hæfilega ákveðinn 750.000 krónur.

I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Vísað er frá dómi þessu máli sem stefnandi, Ú-kk-nf E-kk-nf, höfðaði á hendur stefnda, S-kk-þgf F-kk-þgf, til hagsbóta fyrir þrotabú Bús ehf.

Stefnandi greiði stefnda 750.000 krónur í málskostnað.