X-198/2015

I.

Máli þessu, sem er ágreiningsmál um slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins 11. nóvember 2015 með bréfi slitastjórnar varnaraðila með vísan til 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Málið var tekið til úrskurðar 25. september 2017.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð 14.501.896 krónur verði viðurkennd við slitameðferð varnaraðila og að henni verði skipað í réttindaröð sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins.

II. Málsatvik

Þann 25. maí 2007 undirritaði sóknaraðili, sem viðskiptamaður, almenna skilmála varnaraðila, sem þá var og hét Landsbanki Íslands hf., um markaðsviðskipti. Gildissvið skilmálanna var afmarkað við öll markaðsviðskipti milli varnaraðila og viðskiptamanns, svo sem um skammtímalánveitingar, gjaldeyrisviðskipti, afleiðuviðskipti og kaup og sölu verðbréfa, sbr. 1. gr. skilmálanna. Skilmálarnir giltu óháð því hvort viðskipti á grundvelli þeirra færu fram í gegnum síma, veraldarvefinn eða á annan hátt.

Í skilmálunum var kveðið á um að skriflegir samningar skyldu gerðir um framkvæmd einstakra markaðsviðskipta sem færu fram á grundvelli skilmálanna þar sem kveðið væri nánar á um sérgreinda skilmála, lánskjör og endurgreiðslu, sbr. 2. gr. skilmálanna frá 25. maí 2007. Sagði þar jafnframt að sóknaraðili skyldi þá senda varnaraðila beiðni um viðskipti með símbréfi, tölvupósti eða í gegnum síma. Í skilmálunum sagði enn fremur að allir samningar skyldu staðfestir skriflega að undanskildum stundarviðskiptum með gjaldeyri. Væri um að ræða stundarviðskipti með verðbréf skyldi varnaraðili staðfesta viðskiptin einhliða með póstlögðu bréfi til viðskiptamanns. Slík viðskipti teldust samþykkt af hálfu viðskiptamanns gerði hann ekki athugasemd við þau innan þriggja daga frá póstlagningu bréfs varnaraðila. Bærist slík athugasemd frá viðskiptamanni skyldi símaupptaka gilda sem sönnun fyrir skilmálum viðskipta. Í kjölfarið skyldi varnaraðili senda viðskiptamanni frumrit samninga sem viðskiptamaður skyldi senda undirrituð til varnaraðila í síðasta lagi innan sjö daga frá því að samningurinn var gerður.

Í 3. gr. skilmálanna kemur fram að trygginga væri krafist þegar stofnað væri til viðskipta á grundvelli skilmálanna. Þannig skyldi viðskiptamaður við upphaf viðskipta setja tryggingar sem starfsmenn varnaraðila mætu fullnægjandi hverju sinni. Færi tap viðskiptamanns af samningum á grundvelli skilmálanna síðar yfir 50% af markaðsverðmæti trygginga væri varnaraðila heimilt að krefjast þess að viðskiptamaður setti viðbótartryggingu sem varnaraðili mæti fullnægjandi. Hið sama gilti þótt ekkert tap væri af samningi, ef markaðsverðmæti trygginga lækkaði. Viðbótartryggingu þessa þyrfti viðskiptamaður að leggja fram innan sjö daga frá fram kominni kröfu varnaraðila þar að lútandi, en slíka kröfu mætti varnaraðili setja fram í síma, með tölvubréfi eða símbréfi til viðskiptamanns.

Við undirritun skilmálanna lét sóknaraðili varnaraðila í té upplýsingar um símanúmer sitt og netfangið benedikt@benni.is.

Í 7. gr. skilmálanna er fjallað um vanefndir og heimildir varnaraðila til gjaldfellingar á skuldbindingum viðskiptamanns. Kemur þar fram að varnaraðila sé heimilt að gjaldfella eða loka samningi fyrirvaralaust vanefni viðskiptamaður skuldbindingar sínar verulega. Meðal verulegra vanefnda teljist þær aðstæður að viðskiptamaður leggur ekki fram viðbótartryggingar innan tilskilins frests, svo sem greinir í 3. gr. skilmálanna, eða tap viðskiptamanns af samningum fer yfir 80% af markaðsverði trygginga. Segir þar jafnframt að tilkynna skuli viðskiptamanni um gjaldfellingu vegna verulegra vanefnda með sömu boðleið og frá greinir í 3. gr. skilmálanna. Auk þess skuli varnaraðili reikna út markaðsverðmæti trygginga og hagnað eða tap viðskiptamanns af samningi og senda viðskiptamanni þann útreikning eigi síðar en 15 dögum eftir gjaldfellingu, kæmi fram krafa viðskiptamanns þess efnis. Þá er tiltekið að varnaraðila sé í kjölfar gjaldfellingar heimilt, án fyrirvara, að leita fullnustu fyrir kröfum sínum á hendur viðskiptamanni, ef þær eru fyrir hendi eftir gjaldfellingu, í þeim tryggingum sem viðskiptamaður hefur sett varnaraðila.

Á meðal gagna málsins er yfirlit sem sýnir að sóknaraðili keypti hlutdeildarskírteini í sjóðnum Peningabréf Landsbankans ISK þann 20. júní 2007. Peningabréf Landsbankans ISK var sjóður sem starfræktur var af Landsvaka hf., þáverandi dótturfélagi varnaraðila, sem hafði starfsleyfi sem rekstrarfélag verðbréfasjóða á grundvelli þágildandi laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Gögn málsins sýna að sóknaraðili keypti þennan dag hluti í sjóðinum að nafnverði 1.342.836,86 krónur á genginu 26.064, fyrir 35.000.000 króna. Eign sóknaraðila í sjóðnum var varðveitt á vörslureikningi sóknaraðila hjá varnaraðila, sem stofnaður var á grundvelli ódagsetts samnings, sem sóknaraðili undirritaði og er á meðal gagna málsins.

Þennan sama dag undirritaði sóknaraðili, sem veðsali, handveðsyfirlýsingu um handveð í hlutunum að nafnverði 1.342.836,86 krónur, sem hann keypti í Peningabréfum Landsbankans ISK og áður hefur verið lýst, til varnaraðila sem veðhafa. Í handveðsyfirlýsingunni, sem er á meðal gagna málsins, kemur fram að bréfin séu sett að handveði til tryggingar skaðlausri greiðslu á skuldum þeim, sem veðsali þá eða síðar, á hvaða tíma sem er, stæði í við veðhafa, þar á meðal vegna afleiðuviðskipta. Jafnframt kemur þar fram að kæmi til þess að veðhafi þyrfti að taka andvirði hinna veðsettu fjármálagerninga til fullnustu á kröfum sínum skyldi undirritun veðsala undir handveðsyfirlýsinguna jafngilda framsali á fjármálagerningunum til veðhafa.

Einnig er á meðal gagna málsins staðfesting á framvirkum samningi á milli sóknaraðila og varnaraðila, nr. 9401-0, sem sóknaraðili ritar undir sem kaupandi og er einnig frá 20. júní 2007. Með samningnum skuldbatt varnaraðili sig til þess að selja sóknaraðila 3.500.000 hluti í varnaraðila og sóknaraðili sig til að inna af hendi kaupverðið 121.308.929 krónur á gjalddaga samningsins, 25. september 2007. Í samningnum var þó gert ráð fyrir að heimilt væri að loka samningnum fyrir gjalddaga hans, gegn 0,5% þóknun af lokunarfjárhæð til varnaraðila.

Viðskiptin á grundvelli framvirka samningsins nr. 9401-0, frá 20. júní 2007, voru gerð upp fyrir gjalddaga samningsins, eða þann 14. ágúst 2007. Uppgjörið, sem er á meðal gagna málsins, leiddi til hagnaðar fyrir sóknaraðila að fjárhæð 19.746.164 krónur. Samsvarandi fjárhæð var ráðstafað 17. ágúst 2007 til kaupa á hlutdeildarskírteinum í Peningabréfum Landsbankans ISK. Nánar tiltekið voru þá keyptir hlutir að nafnverði 742.018,86 krónur á genginu 26.611. Á kaupnótu vegna þessa viðskipta stendur að verðbréfin hafi verið keypt á móti uppgjöri á framvirka samningnum nr. 9401-0.

Þann 19. október 2007 undirritaði sóknaraðili, sem veðsali, handveðsyfirlýsingu um handveð í hlutunum að nafnverði 742.018,86 krónur, sem hann keypti í Peningabréfum Landsbankans ISK þann 17. ágúst 2007, til varnaraðila sem veðhafa. Skilmálar þeirrar handveðsyfirlýsingar eru samhljóða skilmálum handveðsyfirlýsingarinnar frá 20. júní 2007.

Á meðal gagna málsins er staðfesting á framvirkum samningi nr. 11048-0, dags. 22. október 2007, á milli sóknaraðila sem kaupanda og varnaraðila. Þessi samningur kveður á um skuldbindingu varnaraðila til að selja kaupanda 4.050.000 hluti í varnaraðila og kaupanda til að inna af hendi kaupverðið 185.952.704 krónur á gjalddaga samningsins, 25. janúar 2008. Samningurinn er óundirritaður, en ákvæði hans eru að meginstefnu samhljóða samningnum nr. 9401-0, sem sóknaraðili undirritaði 20. júní 2007 og áður hefur verið lýst.

Á meðal gagna málsins er tölvubréf frá 27. nóvember 2007 frá varnaraðila á netfangið benedikt@benni.is, sem sóknaraðili gaf upp við undirritun almennra skilmála varnaraðila þann 25. maí 2007. Efni póstsins var tilgreint sem krafa um viðbótartryggingar vegna markaðsviðskipta við varnaraðila. Í póstinum er vísað til markaðsviðskipta sóknaraðila við varnaraðila sem byggi á almennu skilmálunum frá 25. maí 2007, en efni þeirra hafi sóknaraðili móttekið, kynnt sér og sætt sig við að öllu leyti með undirritun sinni þann dag. Á grundvelli skilmálanna væri í gildi framvirkur hlutabréfasamningur frá 22. október 2007 nr. 11048-0.

Í tölvubréfinu var einnig tekið fram að tap sóknaraðila á ofangreindum samningi hefði farið yfir 50% af markaðsverðmæti þeirra trygginga sem lagðar hefðu verið fram við varnaraðila. Vísað var til 3. gr. almennu skilmálanna, sem lýst var hér að framan, og þess krafist að sóknaraðili legði fram viðbótartryggingu sem varnaraðili mæti fullnægjandi innan sjö daga. Þá var tekið fram að yrði sóknaraðili ekki við kröfunni væri varnaraðila heimilt að gjaldfella eða loka samningnum fyrirvaralaust og ganga að fyrirliggjandi tryggingum. Þetta væri varnaraðila einnig heimilt færi tap sóknaraðila yfir 80% af markaðsverði fyrirliggjandi trygginga.

Í málinu er óumdeilt að sóknaraðili lagði ekki fram þá tryggingu sem varnaraðili krafðist í tölvupóstinum 27. nóvember 2007. Þá var viðskiptum á grundvelli samnings nr. 11048-0 lokað 4. janúar 2008 og er yfirlit um uppgjör þeirra frá 10. janúar 2008 á meðal gagna málsins. Uppgjörið tilgreinir tap sóknaraðila af viðskiptunum sem nemur 17.870.101 krónu. Þá liggur fyrir að samkvæmt kvittun, sem er á meðal gagna málsins, að varnaraðili innleysti peningabréfin sem sóknaraðili handveðsetti varnaraðila 19. október 2007 að því sem nemur fjárhæð taps sóknaraðila samkvæmt uppgjörinu 10. janúar 2008.

Á meðal gagna málsins er tölvupóstur frá starfsmanni varnaraðila til sóknaraðila frá 26. maí 2008. Efni tölvubréfsins var tilgreint: „Framvirkir samningar frá LAIS“. Með tölvubréfinu fylgdi skjal með yfirliti yfir þá framvirku samninga sem hér að framan er lýst, ásamt upplýsingum um niðurstöðu uppgjörs samnings nr. 9401-0 sem lokað var 14. ágúst 2007, með hagnaði fyrir sóknaraðila að fjárhæð 19.746.164 krónur, og samnings nr. 11048-0 sem lokað var 4. janúar 2008, með tapi fyrir sóknaraðila að fjárhæð 17.870.101 króna.

Að morgni næsta dags, 27. maí 2008, ræddu sóknaraðili og viðkomandi starfsmaður varnaraðila saman í síma. Samkvæmt útdrætti úr samtalinu vísaði sóknaraðili til tölvubréfsins frá deginum áður og óskaði eftir hreyfingaryfirliti reikninga og peningabréfa.

Með tölvubréfi varnaraðila til sóknaraðila síðar sama dag fylgdu annars vegar yfirlit yfir reikninga sóknaraðila nr. 0116-26-000207 og 0101-15-662158 og hins vegar hreyfingaryfirlit yfir verðbréfaeign sóknaraðila hjá Landsbanka Íslands hf. á tímabilinu frá 1. maí 2007 til 27. maí 2008. Í síðarnefnda hreyfingaryfirlitinu komu fram upplýsingar um kaup og innlausn sóknaraðila á tilgreindu tímabili í sjóðnum Peningabréf Landsbankans ISK, þar á meðal upplýsingar um innlausn á hinum handveðsettu peningabréfum þann 10. janúar 2008 að fjárhæð 17.870.101 króna.

Þann 11. júlí 2008 sendi varnaraðili bréf til sóknaraðila þar sem upplýst var að framvirkur samningur aðila nr. 11048-0, sem fylgdi bréfinu, hefði ekki borist undirritaður og þess óskað að hann yrði undirritaður sem fyrst og sendur bankanum. Beiðni um undirritun samningsins var ítrekuð með tölvubréfi starfsmanns varnaraðila til sóknaraðila 26. ágúst 2008. Óumdeilt er hins vegar í málinu að sóknaraðili undirritaði aldrei framvirka samninginn nr. 11048-0.

Þann 7. október 2008 beitti Fjármálaeftirlitið heimild stjórnvalda samkvæmt 100. gr. a laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., til að taka yfir starfsemi varnaraðila. Skipaði Fjármálaeftirlitið þá skilanefnd til að taka við stjórn bankans. Deginum áður, eða 6. október 2008, hafði verið lokað fyrir viðskipti með Peningabréf Landsbankans ISK.

Þann 9. október 2008 var hluti af eignum, réttindum og skyldum Landsbanka Íslands hf., þar með talið eignarhald yfir Landsvaka hf., flutt yfir til Landsbankans hf. samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins þess efnis.

Þann 17. október 2008 beindi Fjármálaeftirlitið þeim tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfa- og fjárfestingarsjóða að grípa til aðgerða sem væru til þess fallnar að peningamarkaðssjóðum félaganna yrði slitið.

Þann 28. október 2008 tilkynnti stjórn Landsvaka hf. til Kauphallar Íslands um þá ákvörðun sína að slíta sjóðnum Peningabréf Landsbankans og óskaði eftir afskráningu þeirra. Í kjölfarið var eign sjóðsfélaga, þar á meðal sóknaraðila, greidd út til þeirra en hún nam 68,8% af þeirri fjárhæð sem sjóðsfélagar höfðu átt í sjóðnum. Þann 28. október 2008 fékk sóknaraðili greiðslu vegna uppgjörs peningabréfanna að fjárhæð 31.271.190 krónur.

Þann 29. apríl 2009 skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur slitastjórn fyrir varnaraðila í samræmi við ákvæði laga nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þann 30. apríl 2009 gaf slitastjórn varnaraðila út innköllun til kröfuhafa sem var birt í Lögbirtingablaðinu sama dag.

Sóknaraðili lýsti kröfu sinni á hendur varnaraðila í bréfi 26. október 2009, sem móttekið var hjá varnaraðila 29. október 2009. Samkvæmt kröfulýsingu sóknaraðila er krafan tilkomin vegna uppgjörs peningabréfs nr. 1254419. Er því lýst að um sé að ræða kröfu um endurgreiðslu fjár sem varnaraðili hafi tekið heimildarlaust út af reikningi kröfuhafa og ráðstafað með framvirkum samningi sem sóknaraðili hafi ekki verið aðili að. Við uppgjör peningamarkaðsreikningsins 29. október 2009 hafi því vantað 17.870.101 krónu inn á reikninginn. Þá er þar tilgreint að útgreiðsluhlutfall úr peningamarkaðsreikningum hafi verið 68,8% og er byggt á því að greiðsla til sóknaraðila hefði orðið 12.294.629 krónur hefði ekki komið til meintrar sjálftöku varnaraðila af reikningnum.

Fjárhæð kröfu sóknaraðila í kröfulýsingunni var sundurliðuð með svofelldum hætti:

Höfuðstóll: 12.294.629 krónur

Dráttarvextir til 22. apríl 2009: 1.510.702 krónur

Innheimtuþóknun: 508.687 krónur

Kröfulýsing: 50.000 krónur

Virðisaukaskattur: 137.878 krónur

Samtals: 14.501.896 krónur

Kröfunni var í öndverðu lýst sem forgangskröfu samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, en til vara sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. sömu laga.

Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfu sóknaraðila með bréfi 18. maí 2010. Afstaða slitastjórnar til kröfunnar var sú að krafan nyti ekki forgangs samkvæmt fyrirmælum 109. gr. laga nr. 21/1991. Peningamarkaðssjóðnum hefði verið slitið, allar eignir leystar upp og andvirði þeirra greitt hlutdeildarskírteinishöfum í samræmi við eignarhlutdeild þeirra í sjóðnum. Slitastjórn áleit því að engin verðmæti væru eftir í sjóðnum sem talist gætu eign kröfuhafa í vörslum varnaraðila í skilningi 109. gr. laga nr. 21/1991.

Slitastjórn hafnaði jafnframt kröfunni sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 á þeim grundvelli að ekki væri viðurkennd bótaskylda, enda ekki sýnt fram á að varnaraðili hefði sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi við vörslu- og markaðssetningu peningabréfa varnaraðila. Slitastjórn vísaði jafnframt til þess að kröfulýsingin uppfyllti ekki skýrleikakröfur 3. mgr. 117. gr. sömu laga um að kröfulýsingu verði að fylgja þau sönnunargögn sem krafa byggist á. Með andmælabréfi sóknaraðila 25. sama mánaðar var þeirri afstöðu slitastjórnar hafnað.

Á fundi til jöfnunar ágreinings um viðurkenningu kröfunnar 1. október 2012 féll sóknaraðili frá forgangskröfunni en hélt sig við varakröfuna á hendur varnaraðila um réttarstöðu kröfu sinnar sem almennrar kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Á fundi sem haldinn var í sama tilgangi 20. júlí 2015 tókst ekki að jafna ágreining um kröfuna og vísaði varnaraðili ágreiningnum til úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur með bréfi 11. nóvember 2015 með vísan til fyrirmæla 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

III. Málsástæður aðila

Málsástæður sóknaraðila

Sóknaraðili byggir á því að hann hafi hvorki óskað eftir viðskiptum á grundvelli framvirka samningsins nr. 11048-0 sem lokað var 4. janúar 2008 né samþykkt þau. Viðskiptin hafi verið honum óviðkomandi, enda hafi honum verið ókunnugt um þau allt þar til í nóvember 2008 er honum hafi borist beiðni varnaraðila um að undirrita samninginn. Þá hafi viðskiptin verið um garð gengin fyrir löngu og fjárhæðin 17.870.101 króna því verið tekin af varnaraðila af reikningi sóknaraðila í heimildarleysi þann 10. janúar 2008 í kjölfar lokunar framvirka samningsins 4. janúar 2008.

Innstæða á bankareikningi eða inneign í peningamarkaðssjóði eða öðrum slíkum sjóðum sé í eðli sínu krafa á varnaraðila sem honum beri skilyrðislaus skylda til að endurgreiða að fullu. Þegar peningabréf varnaraðila hafi verið gerð upp hafi innstæðan í nafni sóknaraðila verið lægri en hún hafi átt að vera. Þar af leiðandi hafi, við uppgjör á peningabréfi sóknaraðila 28. október 2008, vantað upp á greiðslu varnaraðila til sóknaraðila því sem nemi 68,8% af 17.870.101 krónu.

Krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila vegna lokunar peningamarkaðssjóðsins hafi því ekki verið gerð upp réttilega sem því nemi og myndi það höfuðstól kröfunnar í málinu, 12.294.629 krónur, sem beri að viðurkenna sem almenna kröfu í búið á grundvelli 113. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili byggir á því að sönnunarbyrði hvíli á varnaraðila um að starfsmönnum hans hafi verið heimilt að gera þá ráðstöfun sem fólst í samningi nr. 11048-0 í nafni sóknaraðila. Um þetta vísar sóknaraðili til dóms Hæstaréttar í máli nr. 381/2015. Varnaraðili sé fjármálafyrirtæki með mikla þekkingu á viðskiptum með verðbréf og beri sem slíkur ríka ábyrgð gagnvart skjólstæðingum sínum. Eins beri varnaraðila að tryggja sér sönnun fyrir því að umrædd viðskipti hefðu komist á með samþykki sóknaraðila. Um það vísar sóknaraðili til dóms Hæstaréttar í máli nr. 13/2013 og 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, um að slík fyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði.

Sóknaraðili byggir kröfu sína á ákvæðum laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 113. gr., og reglum íslensks kröfu- og eignarréttar. Þá vísar sóknaraðili til laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Um málskostnaðarkröfu er vísað til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður varnaraðila

Varnaraðili mótmælir öllum málsástæðum sóknaraðila til stuðnings kröfum hans sem röngum, ósönnuðum og vanreifuðum og krefst þess að kröfu sóknaraðila í málinu verði hafnað. Hinn umþrætti samningur nr. 11048-0 hafi komist á milli aðila þann 22. október 2007 með vitund og vilja sóknaraðila og með því efni sem greini í samningnum sjálfum. Þótt ekki liggi fyrir undirritun sóknaraðila undir samninginn þá liggi fyrir að þremur dögum áður, 19. október 2007, hafi sóknaraðili sett og afhent varnaraðila að handveði fjármálagerninga í sjóðnum Peningabréf Landsbankans ISK til að tryggja réttar efndir samningsins. Á tilgreindum tíma hafi sóknaraðili hvorki verið í annarri skuld við varnaraðila né hafi varnaraðili átt aðrar kröfur á hendur sóknaraðila sem skýrt geti handveðsetningu fjármálagerninganna.

Varnaraðili byggir á því að á sama hátt og áður hafi verið gert í lögskiptum aðila hafi sóknaraðili handveðsett peningabréfin í beinum tengslum við hin fyrirhuguðu afleiðuviðskipti. Eins megi ráða af samskiptum aðila eftir að hinn umþrætti framvirki samningur aðila hafi komist á þann 22. október 2007 að sóknaraðili hafi verið meðvitaður um gjörninginn og samþykkur honum.

Sóknaraðila hafi þannig verið sent tölvubréf þann 27. nóvember 2007 þar sem krafist hafi verið viðbótartrygginga vegna hins umþrætta samnings sem hafi sérstaklega verið tilgreindur í tölvubréfinu. Sóknaraðili hafi hvorki gert athugasemdir né mótmælt gildi samningsins í kjölfar tölvubréfsins.

Þá hafi sóknaraðili átt samskipti við starfsmann varnaraðila dagana 26. og 27. maí 2008. Engar athugasemdir eða mótmæli hafi borist frá sóknaraðila í samskiptunum eða í kjölfar þeirra, hvorki varðandi gildi hins framvirka samnings nr. 11048-0 né varðandi innlausn peningabréfa 10. janúar 2008.

Þá vísar varnaraðili til bréfs varnaraðila til sóknaraðila frá 11. júlí 2008 og tölvubréfs starfsmanns varnaraðila til sóknaraðila frá 26. ágúst 2008, en í báðum tilvikum hafi verið óskað eftir undirritun sóknaraðila undir hinn umþrætta samning sem fylgdi með bréfunum sem fylgiskjal. Engar athugasemdir eða mótmæli hafi borist frá sóknaraðila um gildi samningsins í kjölfarið.

Af framangreindu megi ráða að samningur nr. 11048-0 hafi komist á milli aðila 22. október 2007 með vitund og vilja sóknaraðila. Sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að hreyfa athugasemdum við efni og gildi samningsins, sem varnaraðili sendi sóknaraðila ítrekað. Yrði sóknaraðili að bera hallann af því að hafa látið það ógert. Á grundvelli hinna almennu skilmála fyrir markaðsviðskipti, sem sóknaraðili hafi undirritað 25. maí 2007, yrði að álykta að gildi samningsins sé ekki háð því að sóknaraðili og varnaraðili undirrituðu samninginn. Um það vísar varnaraðili einkum til 2. og 7. gr. hinna almennu skilmála.

Varnaraðili byggir á að innlausn peningabréfa sóknaraðila þann 10. janúar 2008, til að mæta tapi sóknaraðila af hinum framvirka samningi, hafi verið gerð með vitund og vilja sóknaraðila. Óháð þeirri staðreynd hafi varnaraðila verið heimilt í ljósi vanefnda sóknaraðila að ganga að hinum handveðsettu fjármálagerningum í Peningabréfum Landsbankans ISK 10. janúar 2008, á grundvelli skilmála handveðsyfirlýsinga sóknaraðila frá 20. júní 2007 og 19. október 2007, hinna almennu skilmála fyrir markaðsviðskipti frá 25. maí 2007 og kröfu um viðbótartryggingar frá 27. nóvember 2007.

Varnaraðili mótmælir sérstaklega málatilbúnaði sóknaraðila um að eign í Peningabréfum Landsbankans ISK hafi í eðli sínu verið krafa á varnaraðila sem varnaraðila hafi borið skilyrðislaus skylda til þess að endurgreiða að fullu. Tilgreindur sjóður hafi verið rekinn og starfræktur af Landsvaka hf. Félagið hafi tekið við fjármunum til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og öðrum eignum á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrir fram kunngerðri fjárfestingarstefnu sjóðsins, í samræmi við ákvæði laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Sóknaraðili hafi keypt hlutdeildarskírteini í sjóðnum til staðfestingar á hlutdeild í eignum sjóðsins. Samkvæmt því myndaði eign sóknaraðila í sjóðnum ekki kröfu á hendur varnaraðila heldur kröfu á hendur viðkomandi sjóði sem sóknaraðili hafi fjárfest í.

Með hliðsjón af öllum aðstæðum í málinu telur varnaraðili að hann hafi starfað í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði gagnvart sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002.

Varnaraðili mótmælir málatilbúnaði sóknaraðila um sönnunarbyrði í málinu sem staðlausum. Samkvæmt skilmálum vörslureiknings sem sóknaraðili hafi undirritað hafi fyrirmæli hans sem vörsluþega til starfsfólks varnaraðila verið á hans eigin ábyrgð. Í 1. gr. skilmálanna sé tilgreint að ef fyrirmæli eru gefin munnlega hafi vörsluþegi sönnunarbyrði fyrir því að slík fyrirmæli hafi verið gefin, að starfsfólk varnaraðila hafi farið út fyrir þau fyrirmæli eða tekið ákvarðanir sem ekki hafi verið gefin munnleg fyrirmæli um.

Verði kröfu sóknaraðila ekki hafnað á grundvelli framangreindra málsástæðna byggir varnaraðili á því að sóknaraðili hafi glatað rétti til að krefja varnaraðila um þá fjárhæð sem sakarefni málsins snýst um fyrir tómlæti og beri því að hafna öllum kröfum hans í málinu. Eftir meginreglum kröfuréttar, meðal annars að baki 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, geti samningsaðili glatað rétti til að bera fyrir sig vanefnd eða annað réttarbrot viðsemjanda síns sé athugasemdum ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulauss dráttar. Þá hafi tómlæti meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum.

Í tengslum við þessa málsástæðu vísar varnaraðili sérstaklega til samskipta aðila á árunum 2007 og 2008. Sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að hreyfa athugasemdum við efni og gildi hins umþrætta samnings í kjölfar samskipta aðila á tímabilinu frá 27. nóvember 2007 til 26. ágúst 2008. Raunar hafi honum verið það skylt hafi hann talið sig óbundinn af samningnum frá öndverðu. Sóknaraðila hafi mátt vera ljóst að varnaraðili myndi framfylgja samningnum með þeim hætti sem hann gerði og í samræmi við efni hans. Hafi því verið brýn ástæða fyrir sóknaraðila að gera varnaraðila ljóst, án ástæðulausra tafa, að hann teldi að samningurinn hefði ekki komist á. Sóknaraðili hafi engan reka gert að því að hafa uppi kröfu á hendur varnaraðila fyrr en með kröfulýsingu við slit varnaraðila sem var móttekin þann 29. október 2009. Hafi þá verið liðin rúm tvö ár frá því að samningurinn komst á 22. október 2007 og rúmir 23 mánuðir frá því að varnaraðili hafi krafið sóknaraðila um viðbótartryggingar með tölvubréfi 27. nóvember 2007. Yrði sóknaraðili að bera hallann af eigin tómlæti.

Varnaraðili mótmælir fjárhæðum í kröfugerð sóknaraðila og krefst þess til vara að kröfur sóknaraðila verði lækkaðar vegna vanreifunar. Þá mótmælir varnaraðili kröfu sóknaraðila um dráttarvexti sem vanreifaðri, enda sé engar málsástæður að finna fyrir kröfunni í málatilbúnaði sóknaraðila. Auk þess vísar varnaraðili til þess að enginn gjalddagi sé á meintum kröfum sóknaraðila og séu því engin skilyrði fyrir því að verða við slíkri kröfu. Einungis beri að greiða vexti af peningakröfu leiði slík skylda af samningi, venju eða lögum, en slíkt eigi ekki við í málinu. Þá hafi sóknaraðili fyrst krafið varnaraðila um greiðslu kröfunnar með kröfulýsingu sem hafi borist varnaraðila 29. október 2009. Upphafsdagur dráttarvaxta geti því aldrei miðast við fyrra tímamark en 29. nóvember 2009, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Þá teljist krafan um vexti eftir 22. apríl 2009 til eftirstæðra krafna samkvæmt 114. gr. laga nr. 21/1991 og að ekki hafi verið tekin afstaða til eftirstæðra krafna við slit varnaraðila á grundvelli heimildar í 1. mgr. 119. gr. sömu laga.

Varnaraðili mótmælir kröfum sóknaraðila um innheimtuþóknun, ritun kröfulýsingar og virðisaukaskatt sem vanreifuðum. Engar málsástæður búi að baki þeim kröfuliðum í málatilbúnaði sóknaraðila. Þá hafi sóknaraðili fyrst hafið innheimtu kröfunnar á hendur varnaraðila með kröfulýsingu, sem móttekin hafi verið 29. október 2009, eftir lögbundinn úrskurðardag við slit varnaraðila. Samkvæmt 5. tölul. 114. gr. laga nr. 21/1991 teljist slíkar kröfur til eftirstæðra krafna samkvæmt tilgreindu lagaákvæði en ekki til almennra krafna samkvæmt 113. gr. laganna. Beri því að hafna tilgreindum kröfuliðum sóknaraðila í málinu.

Varnaraðili vísar til almennra meginreglna samninga- og kröfuréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga, skuldbindingargildi samninga, samningsfrelsi og tómlæti. Þá vísar varnaraðili til áðurgildandi laga nr. 33/2003, um verðbréfaviðskipti, laga nr. 21/1991, nr. 91/1991, nr. 161/2002 og laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, svo og laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. og laga nr. 30/2003. Málskostnaðarkrafa varnaraðila byggir á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

IV. Niðurstaða

Mál þetta snýr að því að fá leyst úr ágreiningi um hvort viðurkenna eigi kröfu sóknaraðila að fjárhæð 14.501.896 krónur sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila 26. október 2009 sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili byggir sem fyrr segir á því að varnaraðili hafi innleyst og ráðstafað umræddum fjármunum án heimildar af vörslureikningi sóknaraðila hjá varnaraðila vegna uppgjörs á framvirkum samningi nr. 11048-0 þann 22. október 2007. Heldur sóknaraðili því fram að honum hafi verið ókunnugt um þessi viðskipti og þau hafi verið gerð í hans óþökk. Þessum málatilbúnaði mótmælir varnaraðili.

Í máli þessu er óumdeilt að sóknaraðili samþykkti almenna skilmála varnaraðila fyrir markaðsviðskipti 25. maí 2007. Þeir skilmálar tóku meðal annars til skammtímalánveitinga, gjaldeyrisviðskipta, afleiðuviðskipta og verðbréfaviðskipta. Giltu skilmálarnir um slík viðskipti hvort heldur sem þau áttu sér stað í gegnum síma, veraldarvefinn eða á annan hátt, sbr. 1. gr. skilmálanna. Verður því að leggja til grundvallar að skilmálarnir hafi upp frá þessu gilt um lögskipti á milli aðila máls þessa af þeim toga sem tilgreind eru í 1. gr. þeirra.

Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. skilmálanna skyldi gerð einstakra viðskiptasamninga hagað þannig að viðskiptamaður sendi beiðni með símbréfi, tölvupósti eða í síma. Sagði þar jafnframt að staðfesta skyldi alla samninga skriflega þegar frá væru taldir stundarsamningar með gjaldeyri eða verðbréf. Í 4. mgr. 2. gr. skilmálanna var kveðið á um að viðskiptamaður væri skuldbundinn til að senda varnaraðila undirrituð frumrit samninga innan sjö daga frá því að samningar væru gerðir eða, eftir atvikum, fyrir gjalddaga/lokadag samnings. Loks kom fram í 7. gr. skilmálanna að það teldist veruleg vanefnd viðskiptamanns ef frumrit samnings hefðu ekki borist stefnanda innan sjö daga frá dagsetningu samnings eða fyrir gjalddaga ef hann væri innan þeirra tímamarka.

Samkvæmt framangreindum ákvæðum er ljóst að samningar um markaðsviðskipti gátu komist á með munnlegum hætti á milli varnaraðila og sóknaraðila. Af 7. gr. skilmálanna verður þó ráðið að leita hafi átt skriflegrar staðfestingar sóknaraðila á gerð slíkra samninga að svo búnu. Þrátt fyrir þessi fyrirmæli samningsins um skriflega staðfestingu verður þó að telja að slík staðfesting ráði ekki úrslitum um það hvort samningur teldist hafa komist á eftir almennum reglum samningaréttar, heldur hafi henni verið ætlað að vera til staðfestingar samningi sem þegar hefði verið gerður.

Í máli þessu er ágreiningslaust að sóknaraðili undirritaði þann 20. júní 2007 samning nr. 9401-0 um afleiðuviðskipti við varnaraðila á grundvelli framvirks samnings um kaup á hlutabréfum í varnaraðila. Sama dag veitti sóknaraðili varnaraðila handveð í hlutdeildarskírteinum sínum í Peningabréfum Landsbankans ISK, að andvirði 35.000.000 króna, sem tryggingu fyrir skaðlausum efndum á skuldbindingum sínum gagnvart bankanum, en það er í samræmi við áskilnað 3. gr. skilmála varnaraðila.

Málsaðila greinir heldur ekki á um að þessum framvirka samningi hafi verið lokað 14. ágúst 2007 og hann gerður upp 17. ágúst 2007 með 19.746.164 króna hagnaði sóknaraðila. Fyrir liggur að sóknaraðili ráðstafaði öllum þeim hagnaði samdægurs í kaup á hlutdeildarskírteinum í Peningabréfum Landsbankans ISK. Á kaupnótu vegna þeirra viðskipta, sem er á meðal gagna málsins, kemur fram að verðbréfin hafi verið keypt á móti uppgjöri á samningnum frá 20. júní 2007.

Þessi hlutdeildarskírteini setti sóknaraðili síðan varnaraðila að handveði með handveðsyfirlýsingunni 19. október 2007 með sömu skilmálum og handveðið sem veitt var í tengslum við viðskiptin 20. júní 2007, það er sem tryggingu fyrir skaðlausum efndum á skuldbindingum sóknaraðila við bankann.

Hvað hafi gerst í kjölfarið ber aðilum hins vegar ekki saman um. Sóknaraðili kvaðst í skýrslu sinni fyrir dómi ekki kannast við að hafa óskað eftir frekari afleiðuviðskiptum við varnaraðila eftir að samningurinn frá 20. júní 2007 var gerður upp 14. ágúst 2007. Hann hafi hagnast umtalsvert á stuttum tíma af viðskiptunum og ekki viljað meira. Hagnaðurinn hafi verið lagður inn á vörslureikning hans hjá varnaraðila í ágúst 2007 og heldur sóknaraðili því fram að þar hafi hann átt að vera óhreyfður.

Fyrir dómi kvaðst sóknaraðili hins vegar ekki muna hvers vegna hann veitti bankanum handveð í peningamarkaðsbréfum sínum 19. október 2007. Sóknaraðili sagðist heldur ekki muna hvort undirrituð handveðsyfirlýsing hans hefði verið veitt í tengslum við samninginn frá 22. október 2007, sem ágreiningurinn í þessu máli lýtur að. Bar sóknaraðili því við að hann hefði ekki vitað hvað hann hefði verið að undirrita, og að hann hefði aðeins treyst varnaraðila sem hefði annast bankaviðskipti hans og fyrirtækis hans, Bílabúðar Benna ehf. Aðspurður hvort hann hefði á þessum tíma verið með einhverjar aðrar persónulegar skuldbindingar við varnaraðila sem hann hefði þurft að veita tryggingu fyrir gaf sóknaraðili þá skýringu að fyrirtæki hans hefði verið í viðskiptum við varnaraðila af ýmsum toga og hann hefði iðulega veitt persónulega ábyrgð fyrir félagið.

Að mati dómsins fær þessi skýring sóknaraðila hins vegar ekki staðist. Samkvæmt skýrum skilmálum yfirlýsingar um handveðið sem sóknaraðili veitti varnaraðila 19. október 2007, og undirritaði í viðurvist votta, er ljóst að hún laut einvörðungu að ábyrgð fyrir öllum persónulegum skuldbindingum sóknaraðila við varnaraðila. Hvergi var þar vísað til fyrirtækis sóknaraðila. Var þar jafnframt kveðið á um að handveðsetningin skyldi, samkvæmt skilmálum sínum, gilda frá undirritun og þar til sú skuld og allur kostnaður sem handveðið átti að tryggja væru að fullu greidd.

Sóknaraðili hefur enn fremur hvorki sýnt fram á né gert líklegt að handveðsyfirlýsingin frá 19. október 2007 hafi verið gerð í tengslum við einhverjar aðrar kröfur varnaraðila á hendur honum. Í þessu sambandi verður að horfa til þess að varnaraðili beindi þeirri áskorun til sóknaraðila í greinargerð sinni að upplýsa undir rekstri málsins hvort varnaraðili hafi átt aðrar kröfur á hendur honum á tímabilinu frá 1. október 2007 til 31. desember 2007 sem skýrt gætu tilgang og tilurð handveðsyfirlýsingarinnar frá 19. október 2007, ef sóknaraðili ætlaði að byggja á því að handveðsyfirlýsingin hafi átt að standa til tryggingar öðrum kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila en hinum umþrætta samningi frá 22. október 2007. Jafnframt var þeirri áskorun beint til sóknaraðila að hann legði þá eftir atvikum fram gögn um þær kröfur. Þar sem sóknaraðili hefur ekki brugðist við framangreindum áskorunum varnaraðila með neinum hætti verður að telja að sóknaraðili verði að bera hallann af því að hafa ekki lagt fram gögn sem upplýstu hvort varnaraðili hafi átt fleiri kröfur á hendur honum, sbr. 4. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Með hliðsjón af framangreindu er ekki unnt að leggja til grundvallar skýringar sóknaraðila á þá leið að hann hafi ætlað að í handveðsyfirlýsingunni frá 19. október 2007 fælist trygging fyrir skuldbindingum félags hans, Bílabúðar Benna ehf. Þar af leiðandi stoðar ekki fyrir sóknaraðila að bera fyrir sig að honum hafi ekki verið ljóst að um ábyrgð fyrir persónulegum skuldbindingum hans væri að ræða.

Þegar tekin er afstaða til málatilbúnaðar sóknaraðila um að hann hafi ekki óskað eftir viðskiptunum 22. október 2007 er ekki unnt að líta fram hjá tímasetningu handveðsetningarinnar, sem tók til hlutdeildarskírteina sóknaraðila, og þess að sóknaraðili hefur ekki getað skýrt tilurð hennar að öðru leyti. Þannig var handveðsyfirlýsingin undirrituð föstudaginn 19. október 2007 en samningurinn er dagsettur á næsta virka afgreiðsludegi varnaraðila þann 22. október 2007. Í þessu sambandi verður að horfa til þess að framkvæmd þessa viðskipta var með sama hætti og fyrri lögskipti aðila af sama toga sem fóru fram 20. júní 2007 og lauk með ríflegum hagnaði sóknaraðila 17. ágúst 2008. Sóknaraðili setti þá varnaraðila hlutdeildarskírteini sín í peningamarkaðssjóði að handveði og gekk samhliða til framvirkra viðskipta við varnaraðila um hlutabréfakaup á grundvelli skilmálanna frá 25. maí 2007. Þessi viðskipti voru einnig í fullu samræmi við 3. gr. þeirra skilmála sem giltu um samninginn frá 22. október 2007. Er því fallist á það með varnaraðila að allar líkur standi til þess að sóknaraðili hafi handveðsett peningabréfin í beinum tengslum við fyrirhuguð markaðsviðskipti á milli aðila málsins.

Sóknaraðili hélt því einnig fram í skýrslu sinni fyrir dómi hann hefði ekki verið nokkru nær um samninginn frá 22. október 2007 fyrr en hann hefði fengið hann sendan frá starfsmanni bankans í ágúst 2008. Verður að telja að þar vísi sóknaraðili til tölvubréfs starfsmanns varnaraðila frá 26. ágúst 2008, þar sem samningurinn var meðfylgjandi. Í tölvubréfinu var óskað eftir því að sóknaraðili undirritaði samninginn, það væri eitthvað sem gleymst hefði á sínum tíma.

Þessi framburður sóknaraðila er hins vegar ekki í samræmi við gögn málsins. Þannig liggur fyrir í gögnum málsins tölvubréf frá varnaraðila frá 27. nóvember 2007 sem sent var á netfangið benedikt@benni.is, en það netfang gaf sóknaraðili upp við undirritun almennra skilmála varnaraðila þann 25. maí 2007.

Í tölvubréfinu var skorað á sóknaraðila að leggja fram frekari tryggingar til samræmis við 7. gr. almennu skilmálanna frá 25. maí 2007 vegna hins umþrætta samnings frá 22. október 2007. Í póstinum er vísað til markaðsviðskipta sóknaraðila við varnaraðila sem byggi á almennu skilmálunum frá 25. maí 2007, en efni þeirra hafi sóknaraðili móttekið og kynnt sér og sætt sig við að öllu leyti með undirritun sinni þann dag. Þá kom þar fram að á grundvelli skilmálanna væri í gildi framvirkur hlutabréfasamningur frá 22. október 2007 nr. 11048-0. Í tölvubréfinu var farið fram á frekari tryggingar vegna hins umþrætta samnings og varað við því að samningnum yrði lokað og hann gerður upp fyrirvaralaust yrði fullnægjandi trygging ekki lögð fram innan sjö daga frá sendingu tölvubréfsins. Samræmist þetta 3. og 7. gr. almennu skilmálanna frá 25. maí 2007. Þá var fyrirsögn tölvupóstsins glögg en þar sagði orðrétt: „Krafa um viðbótartryggingar vegna markaðsviðskipta við Landsbanka Íslands hf.“

Sóknaraðili kvaðst fyrir dómi ekki kannast við að hafa fengið þetta tölvubréf frá 27. nóvember 2007. Aðspurður staðfesti sóknaraðili þó að tölvubréfið hefði verið sent á netfangið sem hann gaf upp í tengslum við undirritun skilmála varnaraðila 25. maí 2007, benedikt@benni.is, svo sem tölvubréfið ber með sér. Í ljósi þess að sóknaraðili hefur ekki borið brigður á að umrætt tölvubréf hafi verið sent á netfangið sem hann gaf upp verður því lagt til grundvallar að sóknaraðila hafi mátt vera kunnugt um þá kröfu varnaraðila að hann legði fram frekari tryggingu vegna samningsins 22. október 2007 þegar þann 27. nóvember 2007 þegar tölvubréfið var sent.

Hvað sem líður fullyrðingum sóknaraðila um vitneskju hans á efni tölvubréfsins frá 27. nóvember 2007 verður enn fremur ekki litið fram hjá því að í málinu liggur fyrir að sóknaraðili óskaði símleiðis eftir því 27. maí 2008 að varnaraðili sendi honum hreyfingaryfirlit yfir framvirka samninga á árinu 2007. Varnaraðili brást samdægurs við þessari beiðni en í þeim skjölum sem fylgdu tölvubréfum varnaraðila til sóknaraðila þennan dag er bæði vísað til samningsins frá 20. júní 2007 og samningsins frá 22. október 2007. Þá er niðurstaða uppgjörs samninganna einnig tilgreind í fylgiskjölunum.

Í ljósi þessa verður að telja að sóknaraðila hafi í síðasta lagi 27. maí 2008 mátt vera ljóst að viðskipti vegna samningsins frá 22. október 2007 höfðu verið gerð upp 10. janúar 2008 og hlutdeildarskírteini sóknaraðila í Peningabréfum Landsbankans ISK samhliða því innleyst fyrir tapi af viðskiptunum þann dag.

Með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan um framburð sóknaraðila og þess sem fram kemur í gögnum málsins um samskipti sóknaraðila og varnaraðila, lítur dómurinn svo á að sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að hreyfa athugasemdum við efni og gildi samningsins frá 22. október 2007, þegar þann 27. nóvember 2007. Ef sóknaraðili taldi að til samningsins hefði verið stofnað án hans vitundar og vilja, bar honum í allra síðasta lagi að gera athugasemdir þar að lútandi í kjölfar 27. maí 2008. Fyrir liggur að það gerði hann ekki. Raunar er ekki að sjá af gögnum í málinu að sóknaraðili hafi með nokkrum sannanlegum hætti hlutast til um réttarstöðu sína varðandi gildi framvirka samningsins frá 22. október 2007 fyrr en í kröfulýsingu sinni 26. október 2009, eða tæplega tveimur árum eftir að sóknaraðili hafði fyrst tækifæri til þess.

Með hliðsjón af framangreindu verður að leggja til grundvallar að sóknaraðila hafi frá og með 27. nóvember 2008 mátt vera kunnugt um afleiðuviðskiptin sem komust á 22. október 2007 og deilt er um í máli þessu. Ljóst er enn fremur að sóknaraðili sinnti í engu tilkynningum varnaraðila um vanefndir á samningnum um afleiðuviðskiptin og afleiðingar þeirra fyrr en með kröfulýsingu sinni 26. október 2009.

Í ljósi þess sem að framan er rakið verður að telja að sóknaraðili hafi sýnt af sér verulegt tómlæti um að gera athugasemdir við varnaraðila vegna viðskipta á grundvelli samningsins frá 22. október 2007. Þegar tekin er afstaða til þess hvaða áhrif slíkt tómlæti hefur á réttarstöðu sóknaraðila verður ekki litið fram hjá því að í dómaframkvæmd um verðbréfaviðskipti hefur margsinnis verið lagt til grundvallar að annar samningsaðila geti samkvæmt meginreglum kröfuréttar glatað rétti til að bera fyrir sig vanefnd eða annað réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdum er ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulausra tafa. Hefur þá um leið verið gengið út frá því að tómlæti geti haft meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum, enda geti hver dagur skipt máli fyrir verðmæti verðbréfa í slíkum viðskiptum. Þannig gætu rúmir frestir til athugasemda leitt til þess að samningsaðili tæki ekki aðeins mið af upplýsingum, sem lágu fyrir þegar viðskipti voru gerð, heldur einnig síðari upplýsingum.

Með vísan til þessa verður því að telja að sóknaraðila hafi ekki tekist að sýna fram á að samningurinn frá 22. október 2007 hafi verið gerður í hans óþökk. Þá er það enn fremur niðurstaða dómsins að sóknaraðili hafi vegna eigin tómlætis allt að einu glatað rétti til að bera fyrir sig mótbárur um skuldbindingargildi samningsins og uppgjör hans þegar hann beindi loks kröfu að varnaraðila með kröfulýsingu 26. október 2009.

Í samræmi við framangreint er kröfum sóknaraðila í máli þessu hafnað. Með hliðsjón af þessum úrslitum málsins verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 850.000 krónur.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð. Við uppkvaðningu úrskurðarins var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Meðferð málsins hefur tafist vegna leyfis dómara samkvæmt 4. mgr. 2. gr. laga nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir.

Ú r s k u r ð a r o r ð :

Kröfum sóknaraðila í máli þessu er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 850.000 krónur í málskostnað.