Q-5485/2019

Mál þetta hófst með erindi frá skiptastjóra dánarbús E 10. september 2019 sem barst dómnum 12. s.m. en um erindið var vísað til 3. mgr. 53. gr., sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um opinber skipti dánarbúa o.fl. Sóknaraðilar eru A, […], og B, […]. Til varnar eru C, […], og D, […]. Skiptastjóri mat það svo að dánarbúið þyrfti ekki að eiga aðild að málinu og tekur dómurinn undir það, sem og aðilar málsins.

Sóknaraðilar krefjast þess að við skiptin verði litið fram hjá erfðaskrá sem hinn látni mun hafa undirritað 23. október 2015.

Þá er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu.

Varnaraðilar krefjast þess að erfðaskrá E, dagsett […], verði lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi hans.

Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi sóknaraðila að skaðlausu.

Málið var tekið til úrskurðar eftir aðalmeðferð 17. janúar sl.

I. Málsatvik

E fæddist […] í […]. Hann gekk í Garðyrkjuskóla ríkisins að Reykjum í Ölfusi á sjöunda áratug síðustu aldar en vann lengst af sem verkamaður í […]. Hann bjó lengi í […] í […] áður en hann fluttist að […] í […] í júní […].

Að sögn varnaraðila annaðist E föður sinn eftir lát móður sinnar, heimsótti hann daglega og eldaði fyrir hann kvöldmat. Þeir feðgar hafi jafnan eytt jólunum og sumarfríum hjá D, systur E. Eftir andlát föður þeirra 1994 hafi E ætíð dvalið hjá D um jólahátíðir og í annan tíma og hafi þau oft farið saman í ferðalög. Eins hafi D gist hjá E þegar hún heimsótti […]. Eftir að E sálugi fluttist til Reykjavíkur árið 2012 hafi D systir hans heimsótt hann flesta daga. Hún hafi þvegið af honum fötin, skipt á rúminu hjá honum og sinnt honum á fleiri vegu. Sóknaraðilar telja fullyrðingar í þessa veru ekki standast, heldur hafi þær, eins og systurnar D og C, heimsótt og annast E heitinn, ekki hafi mátt á milli sjá hver þeirra systra annaðist hann mest. Hafi þær allar fjórar tekið við eins konar móðurhlutverki gagnvart E eftir andlát móður þeirra […].

Líkamlegri heilsu E hrakaði mikið haustið 2015 og var hann ýmist inni á eða úti af spítölum allt þar til hann komst inn á hjúkrunarheimilið […] í apríl 2016. Þar lést hann hinn […].

Hinn látni átti auk sóknaraðila, systranna A, f. […] og B, f. […], fjögur systkini sem komust á fullorðinsár. Þetta voru annars vegar bræðurnir F, f. […], sem er látinn og átti fjögur börn, f. […], þar af son sem er látinn og átti þrjá syni, og hins vegar G, f. […], og varnaraðilar, systurnar C, f. […], og D, f. […], en þær eru bréferfingjar samkvæmt erfðaskránni í hlutföllunum ⅓ C og ⅔ D. Áttunda systkinið, H, lést […], […] ára gamall, án niðja.

Árið 2015 mun E, samkvæmt gögnum málsins, hafa leitað til I, lögfræðings hjá Útfararstofu Kirkjugarðanna, í því skyni að afla sér upplýsinga um heimild til þess að ráðstafa eigum sínum eftir sinn dag. Mun E hafa mætt á fund til I og lýst vilja sínum til þess að arfleiða D systur sína eina að öllum eigum sínum þar sem hún hefði reynst honum vel og aðstoðað hann mikið. Ekki var þó gengið frá þessu með formlegum hætti svo vitað sé. Síðar sama ár mun heilsu E hafa hrakað mjög og hann lagðist inn á spítala. Þá mun hann hafa hringt í I og beðið hana að ljúka við erfðaskrána fyrir sig.

Samkvæmt varnaraðilum mun hann þar hafa lýst því yfir að hann væri búinn að hugsa málið betur og hafa viljað bæta C systur sinni við sem erfingja. I hafi orðið við beiðni E og útbúið erfðaskrána með hraði þar sem talið hafi verið að nú lægi E á banasæng. Ekki er ágreiningur um að hún heimsótti E á spítalann með erfðaskrána og þar ritaði hann nafn sitt undir í votta viðurvist. Sóknaraðilar telja að varnaraðilar hafi verið viðstaddar undirritunina ásamt E heitnum, I og tveimur arfleiðsluvottum. Varnaraðilar neita því að hafa verið viðstaddar en kveðast þó hafa verið staddar á spítalanum enda hafi þær heimsótt bróður sinn daglega meðan á sjúkrahúsvistinni stóð.

E lést […] og ekkert í málinu bendir til þess að hann hafi í millitíðinni gert nýja erfðaskrá eða viljað gera breytingar.

Skömmu eftir andlát E munu aðilar þessa máls, þær fjórar systur, B, A, C og D, hafa mætt á skrifstofu Útfararstofu Kirkjugarðanna og hitt I lögmann, sem aðstoðaði við gerð erfðaskrárinnar. I hafði, að sögn, aldrei hitt þær systur áður né talað við þær. Voru þær systur með erfðaskrána meðferðis, sem enn var í lokuðu umslagi, og báðu I að opna hana og lesa fyrir sig. Að lestrinum loknum gengu þær systur A og B á dyr en C og D sátu áfram. Báðu þær I að aðstoða sig við að sækja um leyfi til einkaskipta og ljúka þeim. Varð hún við þeirri beiðni og sótti um einkaskipti á grundvelli erfðaskrárinnar, sbr. leyfi sýslumanns, útgefið 3. maí sl.

Bú E heitins var hins vegar tekið til opinberra skipta að kröfu sóknaraðila með úrskurði þessa dómstóls uppkveðnum […].

Allir aðilar málsins gáfu skýrslu fyrir dómi. Þá gáfu skýrslu báðir arfleiðsluvottar erfðaskrárinnar og I lögmaður sem ritaði erfðaskrána. Framburðar verður getið í niðurstöðukafla þessa úrskurðar eins og þurfa þykir.

II. Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðilar krefjast þess að litið verði fram hjá erfðaskrá sem hinn látni muni hafa undirritað fárveikur, að sögn sóknaraðila, í kjölfar alvarlegs hjartaáfalls 23. október 2015 að a.m.k. varnaraðilanum D, lögfræðingi varnaraðila og tveimur heilbrigðisstarfsmönnum viðstöddum eða nærstöddum. Telja sóknaraðilar að arfláti hafi verið afvegaleiddur með röngum og villandi upplýsingum til þess að undirrita erfðaskrá sem ekki var í samræmi við vilja hans og að hann hafi ekki gert sér nægilega grein fyrir afleiðingum hennar.

Ógildingarkrafa (sic!) sóknaraðila byggist annars vegar á því að arfláti hafi hent frumritinu og talið að hann gæti ógilt erfðaskrána með því, enda virðist frumrit ekki hafa komið fram í fórum arfláta. Hins vegar sé byggt á því, komi öll frumrit erfðaskrárinnar fram, að 2. mgr. 45. gr. erfðalaga eigi við um erfðaskrána sem sé því ógildanleg.

Þar sem sóknaraðilar sem lögerfingjar beri brigður á bæði andlega og líkamlega heilsu arfláta leiði af tilgreindum formgalla skv. 2. mgr. 45. gr. erfðalaga að þá verði sá sem vill byggja rétt á henni að hrinda staðhæfingu þess er rengir, með vættisburði arfleiðsluvotta eða öðrum sönnunargögnum.

Sóknaraðilar vísa þannig til 1. ml. 1. mgr. 42. gr. erfðalaga, um að formsatriða ákvæðisins hafi ekki verið gætt í hinni umþrættu erfðaskrá hins látna. Þvert gegn ákvæðinu telja sóknaraðilar sannað að varnaraðilinn D, aðalerfingi samkvæmt hinni umþrættu erfðaskrá, hafi kvatt til arfleiðsluvotta, og sé það alveg andstætt orðalagi og tilgangi þessa ákvæðis, sem eigi að tryggja að óvilhallir vottar votti erfðaskrá. Hafi annar votturinn, […], sagt sóknaraðilanum B að varnaraðilinn D hefði kallað í sig til þess að votta erfðaskrána og jafnframt beðið hana að finna annan vott. Fyrir liggi að vottar hafi staldrað örskammt við og hafi því ekki getað áttað sig á hæfi arfláta til umræddrar ráðstöfunar, enda hinn votturinn lítt meðvitaður um það hvaða löggerning hafi átt að votta.

Sóknaraðilar telja lögfræðinginn I ótrúverðuga og verði hún ekki talin geta komið í stað arfláta sjálfs til að kveðja til votta sem óháður fagmaður, eins og varnaraðilar haldi fram í greinargerð, auk þess sem það stangist á við staðhæfingar sóknaraðila um að varnaraðilinn D hafi kvatt vottana til. Aðeins óháður fagmaður með langvarandi og náin fagleg eða persónuleg tengsl við arfláta geti komið í stað arfláta sjálfs við tilkvaðningu votta.

Athuga beri að bæði íslensk erfðalög og dönsk kveði á um hvort tveggja það efnisskilyrði að vottarnir eigi að vera viðstaddir sem arfleiðsluvottar að ósk arfláta og að þeir skuli vita að þeir séu að votta erfðaskrá og það formsatriði að þess skuli getið í erfðaskrá að vottar séu tilkvaddir af arfláta sjálfum. M.ö.o. sé tilkvaðning votta af arfláta sjálfum bæði sönnunaratriði um efnisskilyrði og formskilyrði í dönskum rétti og samkvæmt íslenskum lögum.

Sóknaraðilar, sem séu lögerfingjar, telji að ógilda beri erfðaskrána með vísan til einkum eftirgreindra atriða.

Óvissa sé um arfleiðsluhæfi arfláta, sem líklega hafi verið á einhverfurófi, sbr. 1. mgr. 34. gr. erfðalaga. Arfláti hafi verið frumkvæðislaus alla tíð og einangraður í seinni tíð, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 37. gr. erfðalaga. Sérstæður og umdeilanlegur rökstuðningur sé í 1. gr. erfðaskrárinnar sem lýtur að efnahag annarra lögerfingja, sbr. 38. gr. erfðalaga. Þá hafi bréferfingjar átt frumkvæði að og jafnvel haft úrslitaáhrif á efni erfðaskrárinnar, einkum D, sem hafi, að sögn sóknaraðila, verið mjög stjórnsöm, einkum gagnvart arfláta, sbr. 1. mgr. 37. gr. erfðalaga. Við kynningu erfðaskrárinnar 23. mars 2019, sem boðað hafi verið til óformlega á fasbók (Facebook), hafi D sagt að aldrei hefði staðið til að börn F heitins bróður þeirra fengju neitt; þau hefðu ranglega fengið mikið áður. Þá hafi hún kveðið G hafa það nógu gott þar sem hann væri læknir í […].

Til fyllingar telja sóknaraðilar að heildrænt mat á formi, efni og aðdraganda erfðaskrárinnar leiði til þess að efast megi um gildi hennar og að líta beri fram hjá henni í heild eða að hluta við skipti á dánarbúi E heitins, sbr. skýr fordæmi Hæstaréttar. Við heildarmat skuli litið til þess hvort efni erfðaskrár sé eðlilegt frá sjónarhóli arfláta, t.d. um samband við bréferfingja í samanburði við aðra lögerfingja. Þá sé þess ekki getið í umþrættri erfðaskrá að arfláti hafi falið I lögfræðingi að semja erfðaskrá og lýst efni hennar hinsta vilja sinn. Þá telja sóknaraðilar að útilokað sé að arfláti hafi tekið upp hjá sjálfum sér að ákveða að gera hina umþrættu erfðaskrá og hrinda því verki í framkvæmd.

Sóknaraðilar halda því aðallega fram að skv. 2. mgr. 45. gr. erfðalaga leiði formlegur annmarki skv. 1. mgr. 42. gr. erfðalaga, sbr. framangreint, til þess að sú byrði hvíli á varnaraðilum, sem „byggja rétt á [erfðaskránni], að hrinda staðhæfingu þess, er rengir, með vættisburði arfleiðsluvotta eða öðrum sönnunargögnum“.

Undir formgalla og aðalmálsástæðu heyri einnig sú málsástæða að arfláti hafi heyrt mjög illa eftir áföll síðustu ára og séð mjög illa. Hafi hann notað hljóðbækur í stað mikils lestrar áður, sem hafi verið mikil breyting á aðstæðum og lífsgæðaskerðing sem hafi ekki getað dulist neinum sem hafi staðið honum nærri. Hafi arfláti því ekki hjálparlaust getað séð hvað hann hafi verið að skrifa undir. Hvað sem því líði verði að telja að borið hefði að geta þessa í vottorði, sbr. lögjöfnun frá 2. mgr. 40. gr. um ólæsi og 2. ml. 2. mgr. 42. gr. erfðalaga um að einnig sé „rétt að geta þar annarra atriða, sem áhrif geta haft á mat á gildi erfðaskrár“. Það hafi ekki verið gert, heldur aðeins fullyrt að arfláti væri „andlega“ heill heilsu. Gagnályktun styðji því þessa málsástæðu.

Hvað sem líði einhverfu arfláta og einstæðingshætti alla tíð sé ljóst að síðara hjartaáfallið 2015 hafi gert illt verra og haft í för með sér að arfláti hafi hvorki verið andlega né líkamlega fær um að gera þá erfðaskrá sem hann hafi verið látinn skrifa undir á sjúkrahúsi árið 2015.

Til þrautavara, eins og það er orðað, telja sóknaraðilar enn og aftur að heildrænt mat á formi, efni og aðdraganda erfðaskrárinnar leiði til þess að efast megi um gildi hennar og að líta beri fram hjá henni í heild eða að hluta við skipti á dánarbúi arfláta. Mörg dæmi séu um það úr dómaframkvæmd að við heildarmat sé litið til þess hvort efni erfðaskrár sé eðlilegt frá sjónarhóli arfláta, t.d. um samband við bréferfingja í samanburði við aðra lögerfingja.

Til stuðnings málsástæðum til vara og þrautavara skal vísað til þess að arfláti hafi alla tíð haft afburðagott minni, sem hafi gert það að verkum að auðvelt hefði verið að segja honum til, svo sem um innihald væntanlegrar erfðaskrár, sem hann hefði svo getað haft eftir fyrir lögfræðingi sem skrifaði erfðaskrána upp eftir honum, sbr. 1. mgr. 34. gr. og 1. mgr. 37. gr. erfðalaga.

Þá hafi arfláti getað verið einstrengingslegur þegar hann hafði tekið eitthvað í sig, sbr. 37. og 38. gr. erfðalaga.

Arfláta hafi aldrei verið eiginlegt að þakka fyrir sig, sem sé þó meginatriði sem rökstuðningur fyrir hinni umdeildu erfðaráðstöfun skv. niðurlagi 1. gr. erfðaskrárinnar, sbr. 37. gr. erfðalaga, auk þess sem sá rökstuðningur sé sögulega ótrúverðugur, sbr. 38. gr. erfðalaga. Hugtakaruglingur sé í inngangi erfðaskrárinnar, og þar með lögvilla, um mun á lögerfingjum og skylduerfingjum, sbr. 1. og 35. gr. erfðalaga. Lögvilla virðist og fyrir hendi um lögerfðarétt niðja elsta bróður arfláta, F.

Telja verði að fordæmi og umfjöllun fræðimanna um brostnar forsendur í erfðarétti, sbr. og til hliðsjónar 36. gr. laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga með síðari breytingum og dómafordæmi, renni stoðum undir það að öll ofangreind atriði skuli leiða til ógildingar, sé þess krafist af lögerfingjum.

Þá megi benda á að erfðaskráin sé í ósamræmi við það traust og þau tengsl sem hafi falist m.a. í umboði sem arfláti veitti mági sinum og eiginmanni sóknaraðilans B, […], 3. maí 2012, þremur árum fyrir hin alvarlegu hjartaáföll 2015 og undirritun erfðaskrárinnar. Þá sé erfðaskráin í ósamræmi við væntumþykju arfláta í garð F bróður síns, sem lést árið […], og niðja hans sem með ólíkindum sé að arfláti hafi viljað sniðganga ef hann hefði verið við fulla andlega og líkamlega heilsu og óháður stjórnsemi bréferfingjans og varnaraðilans D. Sama megi segja um yfirlýsingu bróður aðila, G, um að allar upplýsingar um heilsu og líðan arfláta hafi hann fengið frá sóknaraðilanum B sem alla tíð hafi sinnt arfláta vel.

Sóknaraðilar telja að líta beri til þess við ákvörðun málskostnaðar skv. 130. gr. laga um meðferð einkamála, hvernig sem málsúrslit verða, sbr. einkum 1. og 2. ml. 3. mgr. 130. gr., að sóknaraðilar hafa gert allt til þess að skýra sinn málstað, fyrst fyrir embætti sýslumanns, svo fyrir varnaraðilum og lögfræðingi þeirra, sem gerði reyndar erfðaskrána og hóf einkaskipti, og reynt að leysa málið utan réttar án viðbragða af hálfu varnaraðila. Lögfræðingur varnaraðila hafi hins vegar tekið frumkvæðið að einkaskiptum á búi hins látna en t.a.m. aldrei vitjað ábyrgðarsendingar með afriti af kröfu um opinber skipti sem henni hafi verið send um leið og héraðsdómi og sýslumanni.

III. Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðilar hafna málatilbúnaði sóknaraðila sem röngum og sé greinargerð þeirra krökk af getgátum og vangaveltum um atriði sem eigi sér enga stoð í gögnum.

Í greinargerð sóknaraðila sé að finna tilgátu um vilja arfleiðanda sem lúti að meintu atviki er hann eigi að hafa hent frumriti erfðaskrárinnar. Varnaraðilar hafni þessari getsök sóknaraðila. Í 2. mgr. 48. gr. erfðalaga nr. 8/1962 sé gerð ströng krafa til ótvíræðs vilja arfleiðanda varðandi afturköllun erfðaskrár. Því fari fjarri að framangreint atvik sem sóknaraðilar halda fram að hafi átt sér stað fullnægi þeim skilyrðum sem lögin geri til afturköllunar erfðaskrár. Þá sé því jafnframt andmælt að sú tíð er leið frá því að E sálugi leitaði fyrst upplýsinga um gerð erfðaskrár og þangað til hann skrifaði undir hana beri þess vitni að hann hafi verið hikandi í ráðagerð. Við gerð erfðaskrár sé eðlilegt og réttmætt að aðili skoði hug sinn vel og gaumgæfilega enda sé um að ræða afar þýðingarmikinn löggerning sem ætlað sé að ráðstafa eignum arfleiðanda að honum látnum, og í mörgum tilvikum eignum og fjármunum sem ella hefðu ekki komið í hlut bréferfingja. Á það sé jafnframt bent að E sálugi hafi undirritað erfðaskrána 23. október 2015. Hafi efni hennar komið til með þeim hætti sem sóknaraðilar haldi fram hafi E sálugi haft tæplega þrjú ár til að afturkalla hana eða breyta efni hennar, enda hafi E ekki látist fyrr en […]. Í gögnum málsins sé því ekki til að dreifa að vilji E hafi breyst frá undirritun erfðaskrárinnar né heldur að hann hafi ekki, með gildum hætti, getað breytt erfðaskránni, hefði vilji hans staðið til þess. Með vísan til framangreinds sé því ekki unnt að líta öðruvísi á en að erfðaskráin hafi haft hinsta vilja E að geyma.

Sóknaraðilar byggja á því að arfleiðandi hafi verið afvegaleiddur með röngum og villandi upplýsingum til þess að undirrita erfðaskrá sem ekki hafi verið í samræmi við vilja hans. Meintur misskilningur virðist, með hliðsjón af greinargerð sóknaraðila, lúta að fjárhag eða ráðdeild þeirra systra, sbr. 1. gr. erfðaskrárinnar. Engin gögn hafi aftur á móti verið lögð fram sem gefi ástæðu til að bera brigður á fullyrðingu E sáluga um fjárhag systranna. Þvert á móti gefi skattframtöl varnaraðila það bersýnilega til kynna að efnahagur þeirra hafi verið bágur.

Varnaraðilar hafna því að sönnunarregla 2. mgr. 45. gr. erfðalaga eigi við í málinu. Til þess að sönnunarbyrði um gildi erfðaskrárinnar snúist við þurfi fyrst að færa sönnur á það að arfleiðsluvottun hafi verið áfátt. Sóknaraðilar byggi á því einu að í arfleiðsluvottorði komi ekki skýrt fram hver hafi kvatt votta til. Af efni þess sé engu að síður ljóst að arfleiðandi, E sálugi, hafi gert það, enda segi í vottorði að hann hafi lýst vilja sínum fyrir vottum og gert það af fúsum og frjálsum vilja og hann hafi verið andlega heill heilsu og hæfur til að gera erfðaskrána. Auk þess byggja varnaraðilar á því að það eitt að ekki sé skýrt í arfleiðsluvottorði hver hafi kvatt til votta sé lítils háttar atriði sem hafi hverfandi ef nokkur áhrif á gildi erfðaskrár.

Erfðaskrá sú sem mál þetta varðar uppfylli öll þau formskilyrði sem erfðalög nr. 8/1962 mæli fyrir um að frátöldu því að arfleiðandi hafi ekki sjálfur kvatt til votta. Í málinu liggi ljóst fyrir að það hafi fallið í skaut I lögfræðings, sem annaðist gerð erfðaskrár E sáluga, að kalla til votta. Tildrög þeirrar ráðstöfunar megi rekja til þeirra aðstæðna er upp voru komnar og vörðuðu E sjálfan, þ.e. talið var að hann lægi á banasæng og hafi því handtök verið hröð. Varnaraðilar hafni alfarið fullyrðingum sóknaraðila um trúverðugleika I sem vitnis í málinu. E sálugi hafi leitað til hennar að eigin frumkvæði og talað við hana um sín málefni án þess að nokkur annar hefði þar aðkomu. Hafi hann lýst fyrir henni hugleiðingum sínum og vilja varðandi arf eftir hans dag. Hafi þessi samtöl verið undir fjögur augu. Fáir ef nokkrir séu því betur til þess fallnir að staðfesta vilja E sáluga að þessu leyti. Engin tengsl hafi verið milli I og erfingja og kynni þeirra hafi fyrst komið til eftir andlát E sáluga. Það eitt að hún hafi veitt liðsinni sitt við einkaskipti að beiðni þeirra rýri ekki trúverðugleika hennar sem vitnis enda hafi hún enga hagsmuni af úrlausnarefni þessa máls. Með vísan til framangreinds sé staðhæfingu sóknaraðila þess efnis að D hafi kallað til votta hafnað.

Af hálfu sóknaraðila sé ýjað að því að arfleiðsluvottum beri skylda til að þekkja til viðkomandi máls. Slíkt sé hvergi tekið fram í 42. gr. erfðalaga. Þau atriði sem vottum beri að vitna um, sbr. 42. gr. laganna, séu bersýnilega nefnd í þeirri erfðaskrá sem þetta mál varði, að frátalinni kvaðningu arfleiðanda sjálfs. Þar af leiðandi sé því hafnað að arfleiðsluvotta hafi brostið hæfi með vísan til vitneskju þeirra um málsatvik.

Við túlkun erfðagerninga sé það vilji arfleiðanda sem skipti höfuðmáli. Af því leiði að mikið þurfi að koma til svo þokað sé úr vegi ótvíræðum vilja arfleiðanda sem hann hefur kunngert í erfðaskrá í samræmi við þær kröfur sem erfðalög gera til slíkra gerninga.

Varnaraðilar mótmæla staðhæfingu sóknaraðila þess efnis að óvissa hafi ríkt um arfleiðsluhæfi E sáluga og að hann hafi sennilega verið á einhverfurófi. Röksemdarfærsla sóknaraðila að þessu leyti sé þverstæðukennd. Af hálfu þeirra sé staðhæft að E sálugi hafi verið víðlesinn og alla tíð haft afburðagóða minnisgáfu en einstrengingslegur og honum hafi aldrei verið það eiginlegt að þakka fyrir sig. Þvert á þetta fullyrði sóknaraðilar engu að síður að E hafi verið á einhverfurófinu eða með aspergerheilkenni og hann hafi verið lokaður og frumkvæðislaus alla tíð. Allt að einu sé dylgjað um að þær systur C og D hafi stýrt honum, og það þrátt fyrir að hann væri einstrengingslegur og lokaður. Varnaraðilar telji þessa lýsingu sóknaraðila á E sáluga stórlega ýkta.

Þar að auki hafi varnaraðilar lagt fram fjölda gagna er sýni fram á hið gagnstæða. E hafi verið vel greindur og víðlesinn maður og haft eigin skoðanir á hlutunum og komið þeim á framfæri þegar hann hafi talið tilefni til. Hann hafi fylgst vel með fréttum og atburðum líðandi stundar, enda beitt sér í stjórnmálum, og verið andlega hraustur til hins síðasta.

Þvert á gögn málsins og lífshlaup E byggi sóknaraðilar á því að E heitinn hafi ekki verið arfleiðsluhæfur, hann hafi verið ginntur til að gera erfðaskrá, og byggi þennan málatilbúnað á órökstuddum fullyrðingum um heilsufar hans og skapgerð. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að E sálugi hafi verið greindur á einhverfurófinu eða skort hæfi að nokkru leyti. Varnaraðilar bendi enn fremur á og árétti að í arfleiðsluvottorðinu sé það sérstaklega vottað að arfleiðandinn hafi verið andlega heill. Sönnun um meintan skort E á arfleiðsluhæfi hvíli á sóknaraðilum í samræmi við almennar sönnunarreglur. E hafi verið andlega hraustur til hins síðasta.

Hafnað sé málatilbúnaði sóknaraðila er miði að því að gera vitneskju varnaraðila um tilvist erfðaskrárinnar tortryggilega. Áður hafi þeim aðstæðum verið lýst sem uppi hafi verið við undirritun erfðaskrárinnar. Talið var að E sálugi lægi banaleguna. Af þeim sökum hafi D verið á spítalanum við hlið bróður síns. Fráleitt sé af hálfu sóknaraðila að mála þá mynd af viðveru D á spítalanum þennan dag sem ískyggilega, enda fullkomlega eðlilegt, með tilliti til tvísýns ástands bróður hennar og systkinakærleiks, að hún hafi viljað vera honum við hlið á hans hinstu stundu. Enda þótt D hafi verið á spítalanum þegar erfðaskráin var undirrituð hafi hún ekki verið viðstödd undirritunina sjálfa og ekki verið kunnugt um efni erfðaskrárinnar á þeirri stundu. Þá breyti það jafnframt engu um skuldbindingargildi og efni erfðaskrárinnar, er varði hinsta vilja E sáluga, að varnaraðilar hafi fengið hana afhenta áður en I hafi kynnt hana fyrir systrunum. Þá liggi einnig ljóst fyrir að umslagið utan um umrædda erfðaskrá hafi enn verið lokað þegar þær mættu allar á skrifstofu Útfararstofu kirkjugarðanna þar sem efni hennar var kynnt þeim systrum.

Varnaraðilar hafna alfarið þeirri málsástæðu sóknaraðila að erfðaskrá E sáluga megi rekja til misneytingar af hálfu varnaraðila í skilningi 1. mgr. 37. gr. erfðalaga og að hann hafi sætt óeðlilegum þrýstingi af hálfu varnaraðila. Svo að misneyting komi til álita þurfi atvik að vera með þeim hætti að aðili notfæri sér bágindi annars manns, einfeldni, fákunnáttu eða léttúð eða það að þolandi sé geranda háður til að áskilja sér hagsmuni. Ekkert þessara hugtaksskilyrða eigi við í málinu. Sóknaraðilar hafi engin gögn lagt fram er styðji þær fullyrðingar að varnaraðilar hafi átt frumkvæði að gerð erfðaskrárinnar eða haft úrslitaáhrif á efni hennar.

Varnaraðilar mótmæla því að E sálugi hafi verið einfeldningur og þannig gerður að hagnýta mætti sér skapgerð hans. Til grundvallar erfðaskrá E sáluga séu fjölmargar ástæður sem renni stoðum undir réttmæti hennar og hinsta vilja E. Þannig megi fyrst og fremst vísa til þess að við andlát móður E hafi þeir feðgar varið jólum og sumarfríum hjá D. Eftir andlát föður þeirra hafi E ætíð dvalið hjá D um jólahátíðir og í annan tíma, og hafi þau gjarnan farið í ferðalög saman. Þá hafi D gist hjá E þegar hún heimsótti […]. Við flutning E til Reykjavíkur árið 2012 hafi D tekið að sér það hlutverk að aðstoða hann við ýmsar daglegar athafnir og heimsótt hann flesta daga. C hafi einnig heimsótt E tvisvar til þrisvar í viku á þessum tíma. Þegar hann hafi legið á spítala hafi þær systur heimsótt hann daglega. Einhverra hluta vegna hafi það fallið í hlut D að fylgja E sáluga í allar læknisheimsóknir, sem hafi verið fjölmargar hin síðari ár, til hjartalækna, innkirtlafræðinga, nýrnafræðinga, augnlækna og vegna ýmissa annarra rannsókna sem hann undirgekkst. Þessu hafi D sinnt ein en sóknaraðilar aldrei boðist til að hjálpa í veikindum E heitins. Við andlát E hafi D ein vakað yfir dánarbeði hans. Sóknaraðilar hafi með engu móti fært fram haldbær rök sem sýni fram á misneytingu eða óeðlilegan þrýsting af nokkru tagi af hálfu varnaraðila í garð E heitins í tengslum við gerð erfðaskrárinnar.

Varnaraðilar hafna því að áskilnaður 2. mgr. 40. gr. erfðalaga eigi við í málinu vegna þess hve sjóndapur E hafi verið. E hafi verið fluglæs og víðlesinn maður. Engin gögn liggi fyrir í málinu sem bendi til þess að sjón hans hafi hrakað svo mikið að hann gæti ekki lesið erfðaskrána sjálfur. Þá taki ákvæðið aðeins til þess tilviks þegar um ólæsan einstakling sé að ræða, skv. skýlausu orðalagi þess. E hafi endurheimt hluta sjónar eftir heilablæðinguna jólin 2009 og verið fullfær um að lesa þótt sjónin hafi aldrei orðið jafngóð og hún hafði verið áður. Ákvæði 2. mgr. 40. gr. erfðalaga eigi því ekki við í málinu.

IV. Niðurstaða

Enginn ágreiningur er gerður um að E hafi hinn 23. október 2015 ritað undir erfðaskrá þá sem deilt er um í máli þessu. Þá er ekki heldur deilt um að efni erfðaskrárinnar er skýrt varðandi ráðstöfun eigna, þ.e. ef skráin yrði lögð til grundvallar. Ágreiningurinn snýst fyrst og fremst um það hvort vottun skrárinnar hafi verið með fullnægjandi hætti og hvort ástand E heitins hafi verið slíkt að hann hafi verið fær um að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá á þessum tíma.

Varðandi andlegt hæfi arfláta, þá er skemmst frá því að segja að um það hafa ekki nokkur sönnunargögn verið lögð fram í dóminum, a.m.k. ekki gögn sem geta haft sönnunargildi þannig að úrslitum geti varðað. Einu vísbendingarnar sem fram hafa komið um að arfláti hafi ekki verið hæfur til að gera erfðaskrá eru frá sóknaraðilum málsins, þ.e. staðhæfingar þeirra bæði í greinargerð og í skýrslugjöf fyrir dómi. Nokkur samhljómur er vissulega með aðilum málsins um að arfláti hafi verið sérlundaður, einstrengingslegur og þrjóskur og líkast til fremur sérstakur maður. Ekkert af þessum persónuleikaeinkennum gefa tilefni til að álykta sem svo að arfláti hafi verið ófær um að ráðstafa málum sínum eftir sinn dag. Engin matsgerð hefur verið lögð fram í málinu um hæfi arfláta og reyndar ekki eitt vottorð frá heilbrigðisstarfsmanni eða öðrum um meint vanhæfi hans á þeirri stundu er hann reit undir erfðaskrána. Fullyrðingar sóknaraðila um að arfláti hefði vafalaust verið greindur með aspergerheilkenni ef hann hefði gengist undir slíka greiningu megna ekki að hafa áhrif á gildi erfðaskrárinnar, enda eingöngu byggðar á getgátum. Er þá engin nauðsyn að taka afstöðu til þess hvaða áhrif það hefði haft á hæfi arfláta ef rétt reyndist, enda engin gögn lögð fram sem telja mætti að hefðu sönnunargildi um það atriði.

Hið sama gildir um þá málsástæðu að arfláti hafi heyrt og séð það illa eftir áföll síðustu ára að hann hafi hvorki verið andlega né líkamlega fær um að gera þá erfðaskrá sem hann skrifað undir árið 2015.

Ekki verður heldur séð að einhvers konar heildrænt mat á formi, efni og aðdraganda erfðaskrárinnar, eins og sóknaraðilar orða það, leiði til þess að efast megi um gildi hennar og að líta beri á slíkum grundvelli fram hjá henni í heild eða að hluta við skipti á dánarbúi arfláta. Ekkert í samskiptum aðila eða gögnum málsins bendir t.a.m. til þess að ráðstafanir arfláta hafi verið óeðlilegar og í einhverju ósamræmi við lífshlaup hans og samskipti við systkini sín. Þá er haldlaus sú málsástæða að arfláti hafi haft afburðagott minni, sem ekki er ástæða til að draga í efa, og þess vegna hafi verið auðvelt að segja honum hvernig erfðaskrá ætti að hljóma. Ekki skiptir hér heldur máli að arfláta hafi aldrei verið eiginlegt að þakka fyrir sig, eins og virðist þó vera tilgangurinn með erfðaskránni. Með öllu er órökstutt að mati dómsins hvernig þessi atriði eigi að geta leitt til þess að horft verði fram hjá erfðaskránni við skipti á dánarbúinu.

Talið verður sannað að erfðaskrána hafi arfláti gert að eigin frumkvæði, sbr. framburð I lögmanns sem annaðist gerð skrárinnar fyrir arfláta. Ekkert bendir a.m.k. til annars. Þannig telur dómurinn með öllu ósannað að varnaraðilar þessa máls hafi með einhverjum hætti átt frumkvæði að gerð erfðaskrárinnar eða haft áhrif á efni hennar. Fyrir dómi staðhæfðu varnaraðilar að þær hefðu ekki hitt lögmanninn eða haft við hana samband áður en erfðaskráin var gerð. Þetta staðfesti lögmaðurinn í skýrslu sinni.

Þá eru haldlausar þær málsástæður sóknaraðila að arfláti hafi verið afvegaleiddur með einhverjum hætti fyrir gerð skrárinnar og að erfðaskráin hafi ekki verið í samræmi við vilja hans og hann ekki gert sér grein fyrir afleiðingum hennar. Um þessi atriði nýtur engra sönnunargagna við í málinu.

Þá verður ekki fallist á að þar sem arfláti hafi fleygt frumritum erfðaskrárinnar verði að líta svo á að þar með hafi hann afturkallað hana. Þessi fullyrðing er enda engum gögnum studd. Eitt frumrit hefur enda verið lagt fram við upphaf aðalmeðferðar, en með því brugðust sóknaraðilar við áskorun varnaraðila. Ekki er óvarlegt að álíta að hin tvö frumritin, en erfðaskráin virðist hafa verið rituð í þremur eintökum samkvæmt efni hennar sjálfrar, séu varðveitt hjá þeim lögmanni er skrifaði hana fyrir arfláta eða eftir atvikum eitt eintak hjá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, eins og lögmaður varnaraðila taldi líklegt. Hvar þessi eintök eru niðurkomin breytir þó ekki niðurstöðu málsins, þar sem frumrit, sem ekki hafa verið bornar brigður á, liggur frammi. Sú erfðaskrá er fullgilt skjal í sjálfu sér, þ.e. engin þörf verður séð fyrir því að leggja fram öll þrjú eintökin sem undirrituð voru enda þau væntanlega öll eins, a.m.k. um vilja arfláta. Ekki er gerður ágreiningur um að framlagt skjal sé frumeintak og að undirskriftin sé E heitins. Þá könnuðust báðir arfleiðsluvottar við undirritun sína í skýrslum fyrir dómi.

Eftir stendur þá að taka afstöðu til þess hvort vottun erfðaskrárinnar hafi verið með réttum hætti.

Sóknaraðilar leggja talsverða áherslu á að arfláti hafi ekki kallað til votta sjálfur heldur hafi líkast til lögmaður sá sem reit skrána gert það eða annar varnaraðila, enda þær verið staddar á sjúkrahúsinu þegar skráin var undirrituð. Með því hafi verið brotið gegn 1. mgr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Um þetta atriði er sem fyrr engum afgerandi gögnum til að dreifa og með öllu verður að telja ósannaða þá fullyrðingu sóknaraðila að varnaraðilinn D hafi kvatt til votta. Þótt svo væri verður ekki séð hvaða þýðingu það hefði getað haft fyrir gildi erfðaskrárinnar. Í arfleiðsluvottorðinu segir að vottarnir hafi verið sérstaklega kvaddir til verksins. Af skýrslum málsins virðist þetta hafa gerst með svo til engum fyrirvara. Lögmaðurinn I hafi verið stödd á setustofu þess gangs sem arfláti dvaldist á, ásamt honum, þar sem þau hafi farið yfir efni skrárinnar. Þegar síðan hafi komið að undirritun hafi verið kallaðir til vottar, sjúkraliðar sem störfuðu á deildinni. Þær báru báðar um að þær hefðu gert sér fulla grein fyrir því að um erfðaskrá væri að ræða.

Votturinn […] minntist þess að hafa fengið yfirlitsblað frá lögmanni arfláta þar sem skyldur arfleiðsluvotta voru tíundaðar og reglur um hæfi þeirra. Hún kvaðst ekki muna hvort hún hefði rætt við arfláta eða verið að spá í andlega heilsu hans. Af framburði vitnisins mátti þó ráða að hún hefði gengið út frá því að arfláti hefði verið heill heilsu, en bæði kannaðist hún við hann frá fyrri tíð í […] þar sem hann hann hafði verið nágranni móður hennar og fjölskylduvinur, en einnig hafði hún hitt hann á deildinni. Vitnið taldi ekki ástæðu til að efast um andlega heilsu arfláta og kvaðst ekki hafa vottað skjalið ef hún hefði ekki þekkt til arfláta. Vitnið kvaðst ekki hafa rætt við varnaraðila umrætt sinn en kannast við þær báðar. Hún mundi ekki hvort lögmaðurinn eða önnur systirin hefði kallað hana til.

Votturinn […] taldi að helsta efni erfðaskrárinnar hefði verið kynnt, þ.e. lögmaður arfláta hefði stiklað á stóru um það. Hún staðfesti undirskrift sína og kvaðst muna eftir henni og kvaðst hafa vitað að um erfðaskrá hefði verið að ræða. Hún kvaðst halda að […], hinn votturinn, hefði beðið hana að votta. Hún kvað arfláta hafa dvalið á fjögurra manna stofu, sem væri merki um að hann hefði ekki verið mikið veikur. Hún mundi ekki eftir því hvort hún hefði séð arfláta rita undir skrána eða hvort það hefði verið gert á setustofunni eða á sjúkrastofunni. Hún kvaðst hafa þekkt til og treyst sér til að votta að arfláti væri andlega heill heilsu.

Vitnið I lögmaður greindi frá því, eins og áður sagði, að E heitinn hefði hringt í hana og spurt hvort hún gæti sett upp erfðaskrá fyrir hann og komið í kjölfarið til viðtals. Hann hafi fyrst verið á því að önnur varnaraðila skyldi erfa ein allar hans eigur en síðar skipt um skoðun og ákveðið að skipta eignum með varnaraðilum þessa máls í hlutföllunum 1/3 – 2/3. Hann hafi síðar hringt og óskað eftir því að vitnið kæmi upp á sjúkrahús til að ganga frá arfleiðslunni. Hún hafi hitt arfláta, farið í kjölfarið á skrifstofu sína til að skrifa skrána eftir fyrirmælum arfláta og komið svo aftur til að ganga frá skjalinu. Vitnið sagði að þau arfláti hefðu verið ein á setustofunni í upphafi en kvatt svo til votta. Hún fullyrti að arfláti hefði verið alveg „skýr og heill“ og skráin hefði verið í fullu samræmi við það sem hann hafði áður rætt um. Hún kvaðst ekki hafa orðið vör við nokkurn utanaðkomandi þrýsting á arfláta um gerð eða efni erfðaskrárinnar; þar hefði birst hans hinsti vilji. Hún kvað E heitinn hafa þekkt vottana og óskað eftir því að þær yrðu kvaddar til. Þá bar vitnið að erfðaskráin hefði fyrir undirritun verið lesin upp að viðstöddum vottunum.

Ósannað er að önnur varnaraðila eða þær báðar hafi verið viðstaddar undirritun erfðaskrárinnar. Þó svo að það yrði talið sannað, þá fær dómurinn ekki séð að slík viðvera breyti nokkru um gildi erfðaskrárinnar.

Litið hefur verið svo á að ákvæði 1. mgr. 42. gr. erfðalaga beri ekki að skilja bókstaflega heldur sé nóg að arfláti samþykki vottana í verki, þ.e. að ekki sé skilyrði að arfláti sjálfur hafi sett sig í samband við arfleiðsluvotta heldur dugi að einhver fyrir hans hönd geri það. Verður að líta svo á að það geti t.d. verið sérfræðingur sem starfar fyrir arfláta í tengslum við gerninginn og, að mati dómsins, að það geti einnig verið náinn aðstandandi. Um þetta atriði má benda t.d. á dóma Hæstaréttar í máli nr. 28/2014 og Hrd. 1969:469. Með vísan til þessa verður það ekki talið skipta sköpum hver það hafi verið sem hafi komið að máli við arfleiðsluvottana umrætt sinn, heldur hitt, að arfláti kannaðist við þær báðar og samþykkti augljóslega í verki að þær vottuðu skrána.

Þá hefur verið litið svo á að arfleiðsluvottorð, þar sem arfleiðsluvottar staðfesta að arfláti hafi verið andlega heill heilsu og hæfur til að gera erfðaskrá, sé eðli máls samkvæmt staðfesting á því að svo hafi verið. Sá sem heldur því fram að slíkt vottorð sé rangt að þessu leyti ber því sönnunarbyrði fyrir því. Vitaskuld verður sú krafa ekki gerð að arfleiðsluvottar geri einhverja sérstaka og útfærða rannsókn á andlegu hæfi arfláta heldur hlýtur að verða miðað við þá tilfinningu sem góður og gegn maður hefur fyrir hæfinu, enda enginn áskilnaður um að arfleiðsluvottar hafi einhverja sérþekkingu á þessu sviði. Um þessi atriði má og benda á athugasemdir með 46. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 8/1962.

Í málinu er enginn ágreiningur gerður um almennt eða sérstakt hæfi arfleiðsluvottanna. Þá hafa sóknaraðilar engar athugasemdir gert eða byggt á því að það geti haft þýðingu að erfðaskráin, a.m.k. það frumrit sem lagt hefur verið fram í málinu, sé rituð á tvö laus blöð þar sem erfðaskráin og undirritun arfláta eru á einu blaði og arfleiðsluvottorðið á öðru. Arfleiðsluvottar rita þó upphafsstafi sína á fyrra blaðið. Gengið verður út frá því að vottarnir hafi báðir verið viðstaddir undirritun arfláta þótt annar vottana hafi ekki alveg munað eftir því hvernig vottunin fór fram. Á því hefur enda ekki verið byggt að þetta atriði geti valdið ógildi erfðaskrárinnar.

Sóknaraðilar hafa og vísað til þess að í erfðaskránni er þess getið í upphafi að arfláti eigi enga lögerfingja. I lögmaður bar fyrir dómi að þetta væru einfaldlega mistök, þarna hefði átt að standa að arfláti ætti enga skylduerfingja. Dómurinn færi ekki séð að þótt arfláti hafi talið sig eiga lögerfingja hefði það breytt ráðstöfun hans, enda honum heimilt undir þeim kringumstæðum að ráðstafa öllum sínum eignum með bréferfð.

------

Sóknaraðilar byggja mál sitt á því, eins og að framan er rakið, að ástand arfláta og aðstæður við gerð erfðaskrárinnar hafi verið með þeim hætti að hafi varðað við nokkur ákvæði erfðalaga og geti valdið því að ógilda beri erfðaskrána. Eins og rakið er hér að framan telja sóknaraðilar uppi óvissu um arfleiðsluhæfi arfláta, sem líklega hafi verið á einhverfurófinu, og þar verði að horfa til 1. mgr. 34. gr. erfðalaga. Þá hafi arfláti verið frumkvæðislaus alla tíð og einangraður í seinni tíð, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 37. gr. erfðalaga. Sérstæður og umdeilanlegur rökstuðningur sé í 1. gr. erfðaskrárinnar um efnahag annarra lögerfingja, sbr. 38. gr. erfðalaga, sem aðeins geti hafa komið frá varnaraðilum. Bréferfingjar, varnaraðilar þessa máls, hafi áður nefnt að arfláti ætti að gera erfðaskrá og haft frumkvæði og jafnvel úrslitaáhrif á efni erfðaskrárinnar, einkum D, sem hafi, að sögn sóknaraðila, verið mjög stjórnsöm, einkum gagnvart arfláta, sbr. 1. mgr. 37. gr. erfðalaga.

Sóknaraðilar telja að með því að þær beri fyrir sig þessi ákvæði erfðalaga til stuðnings dómkröfum sínum verði að líta svo á að sönnunarbyrðin um arfleiðsluhæfi E heitins verði lögð á varnaraðila málsins samkvæmt 2. mgr. 45. gr. erfðalaga.

Eins og mál þetta er vaxið getur dómurinn ekki fallist á þetta. Frumskilyrði samkvæmt ákvæðinu er að erfðaskrá fullnægi ekki ákvæðum 40.–43. gr. laganna. Sé það skilyrði uppfyllt og erfingi telur að ógilda beri erfðaskrá á grundvelli 34. eða 37.–38. gr., þá snýst sönnunarbyrðin við, að því leyti að sá sem byggja vill rétt á erfðaskrá verður að hrinda staðhæfingu þess er rengir, með vættisburði arfleiðsluvotta eða öðrum sönnunargögnum.

Eins og að framan er rakið telur dómurinn ekki hafa verið færðar sönnur á að ákvæða 40. til 43. laganna hafi ekki verið gætt. Áður er fjallað um áhrif þess að þess sé ekki getið í arfleiðsluvottorði um vottana að „arfleifandi hafi kvatt þá til að votta arfleiðslu sína,“ sbr. 1. mgr. 42. gr. laganna. Með vísan til kenninga og dómaframkvæmdar varðandi það ákvæði er að mati dómsins ekki hægt að líta svo á að þar sem þessa hafi ekki verið sérstaklega getið sé frumskilyrðum þess að sönnunarbyrðin snúist við fullnægt.

Jafnvel þótt litið yrði svo á að hin væri raunin, þ.e. að ekki hafi verið gætt með réttum hætti að ákvæðum 40.–43. gr. laganna, þá verður að telja að ekki tjói fyrir þann sem byggir á ákvæðum 34. eða 37.–38 gr. laganna að láta sitja við það eitt að vísa til þessara ákvæða, og kveðast byggja á þeim og með því einu sé sönnunarbyrði snúið við. Slík tilvísun og málatilbúnaður verði að byggjast á einhverjum lágmarkssönnunargögnum. Eins og áður hefur verið rakið, þá fær dómurinn ekki séð að gögn málsins styðji það með nokkrum hætti að framangreind ákvæði geti átt við um ástand arfláta á þeirri stundu er hann reit undir erfðaskrána í október 2015, tveimur árum og um fjórum mánuðum fyrir andlát sitt. Yfirlýsingar sóknaraðila sjálfra, sem rengja erfðaskrána, duga hér ekki til að mati dómsins.

Reglur erfðalaga nr. 8/1962 um form erfðaskráa voru settar til þess að arfleiðsluviljinn kæmi skýrlega fram og að hann mætti staðreyna eftir andlát arfláta. Með vísan til alls framangreinds telur dómurinn því ekki hafa verið hnekkt að erfðaskrá sú sem E, óumdeilt, reit undir í október 2015 hafi með skýrum hætti endurspeglað hans hinsta vilja og ekkert í aðdraganda að gerð skrárinnar eða við undirritun hennar gefi til kynna hið gagnstæða.

Því verður kröfum sóknaraðila hafnað og erfðaskráin lögð til grundvallar við skipti á dánarbúinu.

Með vísan til úrslita málsins verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðilum málskostnað. Að hafðri hliðsjón af umfangi málsins og tímaskýrslu lögmanns varnaraðila skulu sóknaraðilar greiða sameiginlega 375.000 krónur til hvors varnaraðila um sig.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið G-kk-nf T-kk-nf lögmaður en af hálfu varnaraðila L-kk-nf S. L-kk-nf lögmaður. Það athugist að báðir lögmenn lögðu undir rekstri málsins nú sem fyrr (mál nr. Q16/2018) fram sem dómskjöl gögn er varða fræðilegan þátt málsins, þ.e. útdrætti úr skrifum fræðimanna og dóma. Ekki er gert ráð fyrir slíkri framlagningu enda er hún í engum beinum tengslum við málsatvik eða sakarefnið. Slík gögn verða hins vegar afhent dómara og sakflytjendum eftir atvikum til hliðsjónar við aðalmeðferð máls.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R SK U R Ð A R O R Ð

Við skipti á dánarbúi E, er lést […], skal lögð til grundvallar erfðaskrá sem hann gerði […].

Sóknaraðilar, A T og B, skulu sameiginlega greiða varnaraðilum, C og D, 375.000 krónur í málskostnað hvorri um sig.

L-kk-nf K-kk-nf (sign)