S-2400/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 28. september sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 24. maí 2022, á hendur: „A-kk-þgf V-kk-þgf G-kk-þgf, kt. [...], [...], [...]: fyrir eftirtalin brot:

I.

Fíkniefnalagabrot með því að hafa:

1. Laugardaginn 11. júlí 2020 haft í vörslum sínum 24,27 grömm af amfetamíni sem [...] lögregla fann við leit í jakka hans og sem hann framvísaði lögreglu þegar höfð voru afskipti af honum við [...] í Kópavogi.

Mál 007-2020-[...]

Telst brot þetta varða 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974 og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr., reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233/2001, sbr. reglugerð nr. 808/2018.

II.

Umferðarlagabrot með því að hafa:

1. Fimmtudaginn 25. febrúar 2021, ekið bifreiðinni [...] sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna og slævandi lyfja (í blóði mældist amfetamín 165 ng/ml og klónazepam 19 ng/ml) um bifreiðastæði við [...] á Selfossi þar sem lögregla stöðvaði aksturinn.

Mál nr. 318-2021-[...]

Telst brot þetta varða við 1., sbr. 2. mgr. 48. gr., 1., sbr. 2. mgr. 50. gr. og 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

2. Fimmtudaginn 1. apríl 2021, ekið bifreiðinni [...] sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna og slævandi lyfja (í blóði mældist amfetamín 455 ng/ml og klónazepam 39 ng/ml) um [...] í Reykjavík þar til lögregla stöðvaði aksturinn við Nettó, Fiskislóð.

Mál nr. 007-2021-[...]

Telst brot þetta varða við 1., sbr. 2. mgr. 48. gr., 1., sbr. 2. mgr. 50. gr. og 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

3. Föstudaginn 22. júní 2021, ekið bifreiðinni [...] sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna og slævandi lyfja (í blóði mældist amfetamín 575 ng/ml, klónazepam 20 ng/ml, MDMA 275 ng/ml og oxazepam 195 ng/ml) austur [...] í Reykjavík þar til lögregla stöðvaði aksturinn við [...].

Mál nr. 007-2021-[...]

Telst brot þetta varða við 1., sbr. 2. mgr. 48. gr., 1., sbr. 2. mgr. 50. gr. og 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu ökuréttar skv. 99. og 101. gr. umferðarlaga nr. 77/2019. Krafist er upptöku á 24,27 gaf amfetamíni, sem hald var lagt á, samkvæmt 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 og 2. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 233/2001, sbr. reglugerð nr. 808/2018.“

I 1. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af ákæru fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna samkvæmt 1. og 2. ákærulið II. kafla ákærunnar, en að öðru leyti dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa vegna annarra þeirra brota er greinir í ákæru en til vara að honum verið dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins sem greiðist úr ríkissjóði.

2. Málið var þingfest 22. júní 2022 af aðstoðarmanni dómara. Ákærði sótti ekki þing og upplýsti skipaður verjandi ákærða að hann hefði ekki náð sambandi við hann og var málinu frestað til 14. september. Þann dag sótti ákærði þing og játaði hann sök samkvæmt 1. ákærulið I. kafla ákærunnar en neitaði sök að öðru leyti. Var málinu úthlutað embættisdómara 22. september 2022.

3. Málinu síðan, 19. febrúar 2023, var úthlutað til þess dómara er dæmdi málið en hannhafði fram að því ekki haft nein afskipti af meðferð þess. Var aðalmeðferð málsins ákveðin utan réttar og var ætlunin að hún færi fram 27. mars 2023. Henni var frestað utan réttar að beiðni ákæruvaldsins og með samþykki ákærða þar sem ekki lágu fyrir fullnægjandi vottorð vegna lyfjatöku ákærða. Var aðalmeðferð málsins ákveðin 21. september 2023 en ekki tókst að ljúka henni þann dag þar sem ekki náðist að boða lækni ákærða til skýrslugjafar. Aðalmeðferð málsins var síðan fram haldið 25. september 2023 en vitnið mætti ekki og var henni því frestað til 28. september. Var aðalmeðferð málsins fram haldið þann dag og málið dómtekið. Við upphaf aðalmeðferðar málsins játaði ákærði sök samkvæmt 1. ákærulið I. kafla ákærunnar og 3. ákærulið í II. kafla en neitaði sök hvað varðaði 1. og 2. ákærulið í II. kafla að öðru leyti en hvað varðaði akstur sviptur ökurétti.

II

Málsatvik

4. Hvað varðar þau atvik er greinir í 1. ákærulið í II. kafla ákærunnar segir í skýrslu lögreglu að lögreglumenn sem hafi verið staddir í [...] á Selfossi hafi séð ákærða setjast í ökumanns sæti bifreiðarinnar [...], og bakka henni út úr bifreiðastæði við [...]. H afi lögreglumennirnir gefið ákærða merki um að stansa en hann þá ekið áfram á bifreiðastæðinu en síðan stöðvað bifreiðina. Ákærði hafi verið beðinn að framvísa ökuskírteini, sem hann reyndist ekki vera með, og síðan beðinn að setjast í aftursæti lögreglubifreiðarinnar til frekari viðræðna. Í samtali þar við ákærða hafi vaknað grunur um að hann væri undir áhrifum fíkniefna og hafi hann verið í annarlegu ástandi. H afi ákærði gefið munnvatnssýni sem hafi gefið jákvæða niðurstöðu hvað varðaði AMP/MET og BZO. Kvaðst ákærði hafa notað lyf frá lækni sem útskýrði þessa niðurstöðu. Ákærða hafi þá verið kynnt að hann væri handtekinn, honum kynnt réttarstaða sakbornings og hann færður á lögreglustöð þar sem blóðsýni hafi verið tekið úr honum. Samkvæmt gögnum lögreglu reyndist ákærði vera sviptur ökuréttindum.

5. Þá liggur fyrir vettvangsskýrsla lögreglu þar sem framburður ákærða var skráður. Kemur þar fram að ákærði hafi viðurkennt að hafa ekið bifreiðinni um bifreiðastæðið og að hann hafi ekki vitað hvenær hann hefði verið sviptur ökuréttindum.

6. Fyrir liggur matsgerð Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, nr. [...], dags. 17. mars 2021, vegna þeirra atvika er greinir í 1. ákærulið II. kafla. Þar kemur fram að í blóðsýni frá ákærða hafi mælst amfetamín, 165 ng/ml, og klónazepam, 19 ng/ml. Í matsgerðinni segir: Klónazepam er flogaveikilyf og er af flokki benzódíazepína. Það hefur slævandi áhrif á miðtaugakerfið og dregur úr aksturshæfni í lágum lækningalegum skömmtum. Styrkur klónazepams í blóði viðkomandi ökumanns er eins og eftir töku lækningalegra skammta. Fullvíst er að ökumaðurinn hefur ekki getað stjórnað ökutæki með öruggum hætti af þeim sökum.

7. Fyrir liggur viðbótarmatsgerð, vegna matsgerðar nr. [...], dags. 4. apríl 2023, vegna beiðni um handhverfugreiningu á amfetamíni úr blóðsýni nr. [...], dags. 27. mars 2023. Í matsgerðinni segir eftirfarandi: Blanda af l- amfetamíni og d- amfetamíni greinist í sýninu. L- amfetamín er ólöglegt á Íslandi. Amfetamínlyfin Elvanse® og Att en tin® sem hafa markaðsleyfi á Íslandi innihalda eingöngu d- amfetamín.

8. Þá liggur fyrir útprentun úr ökuskírteinaskrá vegna ákærða. Þar kemur fram að ákærði var sviptur ökuréttindum 4. október 2019 til 3. október 2021.

9. Hvað varðar þau atvik er greinir í 2. ákærulið í II. kafla ákærunnar segir í skýrslu lögreglu að hún hafi fengið tilkynningu um að ökumaður bifreiðarinnar [...] væri hugsanlega undir áhrifum vímuefna við A á [...]. H afi bifreiðin verið stöðvuð við B og ökumaður hennar, sem reyndist vera ákærði, borið þess merki að vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Hann hafi verið mjög ör og með samandregna augasteina. Hafi ákærði reynst vera sviptur ökuréttindum og sagst ekki hafa vitað af því. H afi ákærða verið kynnt réttarstaða sakbornings og hann fluttur á lögreglustöð. Þar hafi ákærði gefið þvagsýni sem hafi gefið jákvæða niðurstöðu hvað varðaði AMP, OPI og THC og hafi blóðsýni verið tekið úr honum.

10. Fyrirliggur matsgerð Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, nr. [...], dags. 23. apríl 2021, vegna þeirra atvika er greinir í 2. ákærulið II. kafla. Þar kemur fram að í blóðsýni frá ákærða hafi mælst amfetamín, 455 ng/ml, og klónazepam 39 ng/ml. Í matsgerðinni segir: Klónazepam er flogaveikilyf og er af flokki benzódíazepína. Það hefur slævandi áhrif á miðtaugakerfið og dregur úr aksturshæfni í lágum lækningalegum skömmtum. Styrkur klónazepams í blóði viðkomandi ökumanns er eins og eftir töku lækningalegra skammta. Fullvíst er að ökumaðurinn hefur ekki getað stjórnað ökutæki með öruggum hætti af þeim sökum.

11. Þá liggur fyrir viðbótarmatsgerð, vegna matsgerðar nr. [...], dags. 4. apríl 2023, vegna beiðni um handhverfugreiningu á amfetamíni úr blóðsýni nr. [...], dags. 27. mars 2023. Í matsgerðinni segir eftirfarandi: Eingöngu greinist d- amfetamín í sýninu. Amfetamínlyfin Elvanse® og Att en tin® sem hafa markaðsleyfi á Íslandi innihalda eingöngu d- amfetamín.

12. Ákærði lagði fram vottorð C geðlæknis, dags. 11. október 2022 og 21. september 2023, vottorð D vegna sjálfboðaliðastarfa, dags. 20. september 2023, yfirlýsingu E, dags. 20. september 2023, yfirlýsingar F, dags. 14. september 2022 og 14. október sama ár, og ódags. meðmælabréf vegna samfélagsþjónustu ákærða í G.

13. Í framangreindu vottorði frá 21. september sl. kemur fram að ákærði hefur verið greindur með aðrar [heilsufarsupplýsingar]. Þá segir í vottorðinu að ákærði hafi um árabil verið á [...]. Vegna [...] hafi hann þurft stóra lyfjaskammta, sérstaklega af [...]. Þessi meðferð hafi skipt sköpum hvað það varðar að hann hafi nú náð [...], sé á batavegi og að hefja [...]. Þá kemurfram í vottorðinu að ákærði hafi, á árinu 2021, verið á eftirfarandi lyfjum samkvæmt læknisráði; C. Elvanse Adult 70 mg x 3, t Rivotril 2 mg x 3, t Lamictal 400 mg x 1.

III

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi 14. Ákærði neitar sök hvað varðar 1. og 2. ákærulið II. kafla að öðru leyti en því að hann viðurkenndi að hafa umrætt sinn ekið sviptur ökurétti, en játaði sök að öðru leyti samkvæmt ákæru.

15. Hvað varðar atvik er greinir í 1. ákærulið II. kafla sagði ákærði að hann hefði átt heima í [...] en hann myndi lítið eftir þessu og ekki eftir afskiptum lögreglumannanna. F yndist honum ólíklegt að hann hefði verið með amfetamín í sér. Þarna hefði hann verið að [...]sín og það stæðist ekki að hann hefði þá verið að nota fíkniefni. Auk þess hefði hann á þessum tíma látið [...]vikulega í té þvagsýni. F yndist honum skrítið að það hefði mælst amfetamín í honum, fyrir utan lyfin hans, og kvaðst hann ekki hafa verið undir áhrifum. Hvað akstur varðaði hefði hann verið búinn að ræsa bifreiðina á bifreiðastæðinu. Kvaðst ákærði ekki hafa neytt fíkniefna áður en hann ók bifreiðinni en tekið lyfin sem hann hefði þá verið með uppáskrifuð af lækni, E-x-x og R-x-x. Kvaðst hann ekki muna eftir þvíað hafa verið handtekinn, fluttur á lögreglustöð eða að blóðsýni hefði verið tekið úr honum.

16. Hvað varðaði 2. ákærulið í II. kafla sagði ákærði að þar ætti það sama við. Hefði þetta verið á þeim tíma þegar allt var í gangi með fjölskylduna hans og hefði hann verið að taka sömu lyf og hann nefndi áður. Kvaðst hann ekki hafa verið á besta stað í lífinu en ekki á þeim versta heldur. Myndi hann mjög óljóst eftir öllu og ekki hvert hann hefði verið að fara þegar lögreglan hafði afskipti af honum eða hvaðan hann hefði verið að koma og hann myndi ekki eftir því að hafa verið handtekinn 17. Ákærði kvaðst telja að hann hefði ekki verið með gild ökuréttindi í þessum tveimur tilvikum. Kvaðst ákærði aldrei hafa fengið ökuréttindi og ekki muna hvort hann hefði verið sviptur ökuréttindum frá 4. október 2019 til 3. október 2021 fyrir að aka undir áhrifum. Þá var ákærða kynnt að fyrir lægju matsgerðir frá Rannsóknastofu HÍ í lyfja-og eiturefnafræði vegna beggja þessara ákæruliða, sem lýstu niðurstöðu blóðsýnarannsóknar vegna blóðsýna sem tekin voru úr honum. Var ákærða kynnt að í báðum tilvikum hefði mælst amfetamín og klónazepam, eins og í ákæru greinir. Einnig voru ákærða kynntar niðurstöður handhverfugreiningar og kvaðst ákærði ekki skilja þessar niðurstöður. Fyrra tilvikið hefði átt sér stað á fimmtudegi en sig minnti að [...]h efði alltaf komið á þriðjudögum eða miðvikudögum til að taka fíkniefnapróf og hefðu þau alltaf verið neikvæð. Kvaðst hann aldrei hafa notað fíkniefni nálægt[...]. Venjulega hefði hann tekið lyfin sín að morgni en stundum hefði það dregist fram á hádegi og stundum hefði hann ekki tekið þau. Hefði þetta verið misjafnt eftir dögum. Hann hefði notað þessi lyf að staðaldri í mörg ár. Kvað hann sig minna að hann hefði fengið uppáskrifaðar fjórar 70 mg töflur af Elvanse yfir daginn og þrjár 2 mg töflur af Rivotrili. Minnti hann að hann hefði tekið eina töflu í senn af Elvanse og alltaf eina áður en hann hefði farið að sofa. Sagði ákærði að þetta tímabil væri í mikilli móðu hjá séren hann vissi að hann hefði ekki verið undir áhrifum í þessi tvö skipti.

18. Ákærði kvaðst telja að þessi lyf hefðu ekki haft áhrif á akstur hans. Hann hefði verið búinn að kynna sér áhrif þessara lyfja áður en hann ók í þessi tvö skipti og hefði geðlæknir hans farið í gegnum þetta með honum. Lyfin hefðu valdið því að hann hefði verið rólegur og náð því að vera línu lagaðu r. Hann væri með [...]. E-x-x hefði haldið honum frá því að [...]. R-x-x hefði haldið honum frá því að fá [...]. Kvaðst hann ekki hafa skoðað fylgiseðla með lyfjunum en rætt áhrif inntöku þeirra við lækni.

19. Var ákærði spurður hvort hann hefði, þegar hann var stöðvaður í þessi tvö skipti, haft meðferðis læknisvottorð þar sem fram kæmi að hann væri haldinn þessum sjúkdómum eða ástandi og þyrfti því að neyta efnanna sem fundust í blóðinu. Sagði ákærði þá að sig minnt i að hann hefði átt það til enhann myndiekki hvort hann hefði verið með slík gögn meðferðis. Þá myndi hann ekki hvort hann hefði sýnt lyfjaskírteini þegar hann var stöðvaður af lögreglu. Ákærði kvaðst, og vísaði um það einnig til framlagðs vottorðs, hafa verið á stórum skammti af E-x-x og R-x-x og einnig öðrum [...]. Hefði hann aldrei fundið neins konar vímu ef þessum lyfjum og ekki notað róandi lyf. Hann hefði hætt í neyslu 17. júní 2022 en fallið um tveimur mánuðum síðar en komið sér strax í meðferð og síðan langtímameðferð og verið edrú síðan. Hann væri gjörbreyttur, væri að sinna sjálfboðliðastarfi hjá D, dveldist á E og væri að sinna AA- starfi og meðferð.

20. Ákærði sagði að þegar hann hefði verið í neyslu og afbrotum hefði hann ekki verið að misnota E-x-x og R-x-x heldur notað öll fíkniefni. Áður en hann byrjaði að taka Elvanse hefði hann notað mikið af amfetamíni en það hefði minnkað stöðugt eftir að hann byrjaði á Elvanse en annað komið í staðinn, kókaín, morfín og allt. Kvaðst ákærði halda að hann hefði byrjað að taka Elvanse árið 2020 og hann væri nú á svipuðum skammti og þegar atvik gerðust. Hann væri hættur að taka Rivotril og hefði þurft aðgera það til að halda bata sínum áfram.

21. Var ákærða kynnt, hvað varðaði 2. ákærulið II. kafla ákærunnar, að í skýrslu lögreglu segði að hann hefði verið mjög ör og með samandregna augasteina. Sagði ákærði að þetta væri líka lýsing á maníu sem hann hefði oft verið í á þessum tíma. Það gæti verið ástæða þess að hann myndi svona lítið. Þetta væri ekki lýsing á einkennum sem hann fengi þegar hann tæki þessi lyf.

22. Lögreglumaður nr. H, áður h, kvaðst hafa komið að þeim atvikum er greinir í 1. ákærulið II. kafla og ritað frumskýrslu vegna málsins, sem hann staðfesti. Hann hefði verið í lögreglubifreið sem hefði verið í götunni og á vettvangi vegna annars máls. Þeir hefðu verið að fara burt þegar þeir hefðu séð bifreið ekið aftur á bak út úr bifreiðastæði. Hefðu þeir þá ætlað að kanna með ástand og réttindi ökumanns, sem reyndist vera ákærði, og hefði bifreiðinni þá verið ekið áfram á bifreiðastæðinu og lagt. Þeir hefðu rætt við ákærða og hefði hann komið yfir í lögreglubifreiðina.

23. Sagði vitnið að ástæða þess að þeir höfðu afskipti af ákærða hefði verið sú að þá grunaði að hann væri undir áhrifum, en þeir hefðu átt í samskiptum við hann fyrr um daginn. Myndi hann ekki hvað hefði farið á milli þeirra og ákærða á vettvangi. Þeim hefði fundist hann vera undir áhrifum en hann myndi ekki hvað það var sem varð til þess. Minntist hann þess ekki að ákærði hefði lagt fram eða sýnt þeim læknisvottorð eða lyfseðla þar sem fram kæmi að hann tæki inn lyf vegna sjúkdóms. Reiknaði vitnið með því að það hefði komið fram í frumskýrslu ef hann hefði gert það. Ákærði hefði síðan verið handtekinn og blóð tekið úr honum.

24. Lögreglumaður nr. I kvaðst hafa verið á vettvangi vegna þeirra atvika er greinir í 1. ákærulið II. kafla. Þeir hefðu verið á vettvangi með [...]vegna annars máls. Meðan [...]hefði verið að vinna hefðu þeir verið fyrir utan húsið og passað að ákærði færi ekki inn. Ákærði hefði farið í göngutúr á meðan, farið inn í skúr og svo verið fyrir utan húsið. Hann hefði síðan farið inn í bifreiðina, sett hana í gang og ekið henni aftur á bak og stansað en ekið síðan aðeins áfram.

25. Vitnið sagði að þeir hefðu farið eftir hefðbundnum verkferlum og athugað með ökuskírteini og ástand ákærða. Vegna fyrra verkefnisins hefðu þeir talið líklegt að ákærði væri undir áhrifum og því hefðu þeir haft afskipti af honum. Ákærði hefði verið rólegur og yfirvegaður en borið ákveðin einkenni og hefði þeim virst sem hann gæti verið undir áhrifum. Kvað vitnið sig minna að augu ákærða hefðu verið fljótandi og hann rauðþrútinn. Myndi hann annars ekki hvað hefði farið á milli þeirra á vettvangi. Spurður hvort ákærði hefði lagt fram eða sýnt læknisvottorð eða lyfseðla þar sem fram kæmi að hann tæki lyf vegna sjúkdóms sagði vitnið að ákærði hefði nefnt það en hann héldi að hann hefði ekki framvísað neinu. Hefði það mögulega verið tekið fram í skýrslu ef hann hefði framvísað þessu. Ákærði hefði síðan verið handtekinn og tekið blóð úr honum.

26. Lögreglumaður nr. J kvaðst hafa verið á vettvangi, ásamt öðrum lögreglumanni, vegna þeirra atvika er greinir í 2. ákærulið II. kafla og ritað frumskýrslu vegna málsins, sem hann staðfesti. Þeir hefðu stöðvað ökumann, sem reyndist vera ákærði, þar sem þ á grunaði að hann væri undir áhrifum ávana- og fíkniefna og hann hefði borið þess merki. Þá hefði hann einnig verið sviptur ökuréttindum. Vitnið kvaðst ekki muna hvað hefði orðið til þess að þeir stöðvuðu bifreið ákærða. Þá myndi vitnið ekki hvað hefði farið á milli þeirra og ákærða á vettvangi. Ákærði hefði virst vera undir áhrifum en vitnið kvaðst ekki muna hvernig hann hefði annars komið þeim fyrir sjónir utan þess að hann hefði verið þurr í munni og svolítið ör. Hefði ákærði verið handtekinn og fluttur á lögreglustöð þar sem hann hefði gefið þvag- og blóðsýni. Ákærði hefði ekki lagt fram eða sýnt læknisvottorð eða lyfseðla þar sem fram kæmi að hann tæki inn lyf vegna sjúkdóms, og myndi vitnið ekki hvort ákærði hefði nefnt það að hann væri á lyfjum.

27. Lögreglumaðurnr. K kvaðst hafa haft afskipti af ákærða vegna þeirra atvika er greinir í 2. ákærulið II. kafla. Kvaðst hann hafa farið á vettvang ásamt öðrum lögreglumanni en þeir hefðu fengið tilkynningu um vímaðan ökumann eða rásandi aksturslag. Kvaðst vitnið ekki muna hvernig tilkynningin hefði verið en númer bifreiðarinnar hefði komið fram. Þeir hefðu svipast um eftir bifreiðinni og séð hana og reyndist ákærði vera ökumaður. Þegar þeir ræddu við ákærða hefði þá farið að gruna að hann væri undir áhrifum og hefði hann reynst vera sviptur ökuréttindum. Kvaðst vitnið ekki muna hvað hefði farið milli þeirra og ákærða á vettvangi en ákærði hefði verið með samandregin sjáöldur og þurr í munni. Ákærði hefði verið handtekinn og tekið úr honum blóð. Hannhefði ekki lagt fram eða sýnt læknisvottorð eða lyfseðil þar sem fram hefði komið að hann tæki lyf vegna sjúkdóms. Vitnið sagði að ákærði hefði verið frekar ósamvinnufús og ör. Kvað vitnið sig minna að þeir hefðu stoppað ákærða um leið og þeir hefðu séð hann og því ekki geta sagt til um aksturslag hans.

28. L, [...] Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði og [...], kvaðst hafa unnið fyrirliggjandi matsgerðir og viðbótarmatsgerðir vegna málsins og staðfesti hún þær. Lýsti hún fyrir dómnum ferli við rannsókn blóðsýna vegna gruns um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja og handhverfugreiningar. Lýsti hún jafnframt þeim gæðakröfum sem gerðar eru og eftirliti. Tók hún sérstaklega fram að allar niðurstöður væru yfirfarnar af tveimur einstaklingum til að standast gæðakröfur. Þá gæfu þau alltaf upp lægri niðurstöðutölu í skýrslum sínum þó að meðaltalið væri mælifræðilega rétt. Viðkomandi væri alltaf látinn njóta vafans.

29. Vitnið sagði að í máli nr. [...] hefði mælst amfetamín, 165 ng/ml, og klónazepam, 19 ng/ml. Í máli nr. [...]hefði mælst amfetamín, 455 ng/ml, og klónazepam, 39 ng/ml. Sagði vitnið að klónazepam væri flogaveikilyf og væri þetta lækningalegur skammtur. Það sem væri varhugavert við klónazepam væri að einstaklingar mynduðu ekki þol gagnvart þáttum sem hefðu áhrif á aksturshæfni. Í lágum lækningalegum styrk væri viðkomandi vanhæfur til að aka. Samkvæmt rannsóknum sem hefðu verið gerðar teldist viðkomandi vanhæfur til að aka ef það mældust 8 ng/ml af klónazepam í blóði en það væri sambærilegt við 1,2‰ af etanóli í blóði. Í báðum tilvikum hefði ákærði mælst með töluvert umfram þetta af lyfinu.

30. Í sérlyfjaskrá, þar sem bæði k æmufram upplýsingar fyrir sérfræðinga og þá sem neyttu lyfjanna, væri lyfið þríhyrningsmerkt. Þá væri þar skýrt tekið fram að það væri varhugavert að aka eftir töku lyfsins. Hefði ákærði verið óhæfur til að stjórna ökutæki eingöngu út frá klónazepami og það eitt og sér hefði valdið því að hann hefði verið vanhæfur. Hvað varðaði amfetamín í lækningalegum styrk væri talað um að það gæti farið upp í 125 mg en í einstaka tilviki upp í 150 mg. Samkvæmt sérlyfjaskrá væri ráðlagt að ávísa ekki meira en 70 mg af Elvanse, sem jafngildi 20 mg af amfetamíni, ef viðkomandi væri fullorðinn og fengi Elvanse vegna ADHD.

31. Hefði ákærði í báðum tilvikum verið með styrk langt umfram það sem gæti samræmst því að vera í lækningalegu skyni. Ef sá styrkur hjálpaði ekki ætti viðkomandi ekki að taka þetta lyf. Alls staðar væri varað við því að fólk gæti ánetjast lyfinu og ef fólk hefði tilhneigingu til fíknar ættiþað alls ekki að taka lyfið. Í rannsóknum þar sem 30 mg hefðu verið gefin hefði hæsti blóðstyrkur mælst 108 til 133 ng/ml. Í tilviki ákærða væri um að ræða misnotkun á lyfinu, það væri ekki verið að taka það eins og ætti að gera við ADHD. Þá væri búið að rannsaka efnið með handhverfugreiningu en Elvanse innihaldi d-amfetamín. Í máli nr. [...] hefði reynst vera um að ræða blöndu af l- og d- amfetamíni, sem væri eins og götuamfetamín. Ákærði gæti hafa tekið örlítið af Elvanse en stærsti hlutinn af þessum styrk væri vegna götuamfetamíns.

32. Þá var vitninu kynnt að fyrir lægi vottorð frá lækni þar sem fram kæmi að ákærði tæki 140 mg daglega og að auki 70 mg til viðbótar eða alls 210 mg. Sagði vitnið að þetta væri langt um fram það sem væri ráðlagt og það sem fræðin segðu og hefði hún aldrei séð svona mikið magn. Með þessum háa styrk væri komið langt út fyrir það sem væri almennt lækningalegt. Vitnið sagði að stór rannsókn hefði sýnt að þegar tekin væru 210 mg væri styrkur í blóði 540 ng/ml upp í 1.100 ng/ml.

33. Þá sagði vitnið að allar rannsóknir nú sýndu að það væri ekki hægt að mynda þol gagnvart Rivotrili, eins og t. d. gagnvart sterkum verkjalyfjum, hvað varðaði þá þætti sem h efðuáhrif á aksturshæfni. Þess vegna væru þessi lyf svo hættuleg. Skammturinn af klónazepami sem mældist í blóði ákærða væri vel innan lækningalegra marka ef viðkomandi væri flogaveikur. Þetta lyf hefði verið mikið notað af fólki sem væri á örvandi efnum, það notaði lyfið til að keyra sig niður og geta sofnað. Hvað varðaði samverkandi áhrif Elvanse og Rivotrils sagði vitnið að amfetamín væri örvandi en maður væri samt ekki hæfur til að aka örugglega á því. Klónazepam væri öðruvísi og virkaði meira slævandi en vægi samt ekki upp á móti amfetamíni hvað varðaði aksturshæfni.

34. M, lyfjafræðingur hjá Rannsóknastofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði, lýsti ferli þeirra blóðsýna sem kæmu til rannsóknar hjá þeim vegna gruns um akstur undir áhrifum ávana-og fíkniefna eða lyfja. Staðfesti vitnið að hafa unnið fyrirliggjandi matsgerðir og viðbótarmatsgerðir vegna mála nr. [...] og [...] og staðfesti þær niðurstöður sem þar koma fram. Var vitninu kynnt að ákærði hefði lýst því fyrir dómi að hann hefði neytt lyfjanna Rivotrils og Elvanse og sagði vitnið að niðurstaðan hefði ekki verið í samræmi við það að lyfin hefðu verið tekin í lækningalegum skömmtum. Einnig kom fram hjá vitninu að 455 ng/ml af amfetamíni væri hærra en í lækningalegum skömmtum og benti það til misnotkunar á lyfi. Klónazepam væri innan lækningalegra skammta en það gæti farið upp í 50– 80 n g /ml. Teldi vitnið að viðkomandi hefði verið óhæfur til að stjórna ökutæki með 455 ng/ml af amfetamíni í blóði. Miðað við styrk klónazepams í báðum tilvikum teldi hún að einungis vegna þess hefði ákærði ekki verið hæfur til að aka. Miðað við magn þess lyfs hefði ákærði verið með meira en sem samsvaraði 1,2‰ af alkóhóli í blóði. Kvaðst hún ekki vita til þess að það væri hægt að mynda þol gagnvartklónazepami.

Hvað varðaði viðbótarmatsgerð vegna máls nr. [...]vegna handhverfugreiningar þá hefði mælst blanda af l- og d- amfetamíni. Væri miðað við að lækningalegur skammtur af Elvanse væri mest 150 mg. Í einni töflu væru 70 mg sem gæfu 20,8 ng/ml. Til að ná 455 ng/ml þyrfti að taka á bilinu 4– 7 töflur samkvæmt rannsóknum.

35. C geðlæknir staðfesti vottorð sem hann gaf út vegna ákærða, dags. 21. september sl. Sagði hann ákærða vera á óvenju stórum skömmtum af Elvanse og væri hann með óvenju mikið lyfjaþol sem skýrðist af því að hann væri líklega með [...]. Hann hefði verið greindur með [...] og hefði alltaf verið með mikla [...]. Þá hefði hann stóran hluta ævinnar misnotað örvandi lyf, amfetamín, og þannig líka unnið sér inn mjög mikið þol.

36. Ákærði hefði tekið 2 mg af Rivotrili vegna kvíða. Sagði vitnið að einnig væri hægt að mynda þol gegn Rivotrili og gegn róandi lyfjum yfirleitt. Ákærði hefði einnig notað slík lyf í gegnum tíðina en hann hefði verið meðmjög [...]og þurft þessa skammta og þolað þá vel. Það væri hægt að mynda þol gegn báðum þessum lyfjum og hefði ákærði myndað mikið þol gegn þeim og skyldum lyfjum.

37. Var vitninu kynnt hvað hefði mælst í blóði ákærða samkvæmt 1. og 2. ákærulið II. kafla og hann spurður hvort hann teldi að ákærði hefði verið hæfur til að aka bifreið á þessum efnum. Sagðist vitnið ekki þekkja þessi blóðgildi eða vita hvort þau samrýmdust þessum skömmtum. Á þeim skömmtum sem ákærði ætti að taka samkvæmt læknisráði myndi hann halda að hann hefði verið hæfur til að aka bifreið. Þá var vitninu kynnt að samkvæmt fyrirliggjandi matsgerðum frá Rannsóknastofu HÍ væri fullyrt að ákærði væri óhæfur til aksturs með þetta magn í blóði. Sagðist vitnið ekki hafa neitt við það að athuga ef sérfræðingar bæru um að þetta væru almennt of há blóðgildi til að aka. Hann kæmist hins vegar næst því að vera sérfræðingur í málefnum ákærða og miðað við hans sögu og þol fyrir lyfjum myndi hann segja að þetta ætti ekki að hafa nein áhrif á hæfni hans til að aka bifreið.

38. Vitnið kvaðst ekki hafa kynnt sér rannsóknir varðandi það hvort hægt væriað mynda þol gegn róandi áhrifum klónazepams eða Rivotrils en hafa séð það í sínum praxis að fólk myndaði þol gegn þessum lyfjum eins og öðrum róandi lyfjum. Kvaðst vitnið ekki hafa gefið út vottorð um að ákærði væri hæfur til aksturs á þeim lyfjum sem hann var á og gæti hann ekki staðhæft það. Hann myndi hins vegar segja að jákvæð áhrif lyfjameðferðarinnar á ákærða væru líklegri en hitt til að gera hann hæfan til að aka ef hann væri ekki að nota einhver önnur lyf meðen þá gætu orðið óheppileg samlegðaráhrif. Gæti það haft áhrif á hæfni ákærða til að aka og hann orðið óhæfur til þess.

39. Kvaðst vitnið hafa verið læknir ákærða frá árinu 2015. Ákærði væri búinn að vera á Elvanse frá árinu 2020 og a. m. k. eins lengi á Rivotrili. Þá tæki ákærði lyfið Lamictal við [...], sem væri jafnvægislyf og hefði engin áhrif á getu ákærða til að aka. Kvaðst hann ekki hafa rætt sérstaklega við ákærða um áhrif lyfjanna á getu hans til að aka. Bæði Rivotril og Elvanse væru þríhyrningsmerkt lyf.

IV

Niðurstaða

40. Ákærði hefur skýlaust játað brot sín samkvæmt I. kafla og 3. ákærulið II. kafla ákærunnar. Fær játning ákærða fulla stoð í gögnum málsins. Er með henni og öðrum gögnum málsins sannað að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er þar gefin að sök og eru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

41. Í 1. og 2. ákærulið II. kafla ákærunnar er ákærði ákærður fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og akstur sviptur ökurétti. Ákærði neitar sök að öðru leyti en því að hann viðurkennir að hafa í þessum tveimur tilvikum ekið sviptur ökurétti en kveðst lítið muna eftir þeim. Er atvikum lýst í frumskýrslum lögreglu og staðfestu þeir lögreglumenn sem komu á vettvang það sem þar kemur fram. Þá liggja fyrir gögn sem staðfesta að blóðsýni voru tekin úr ákærða í kjölfar afskiptanna. Með framburði lögreglumannanna telur dómurinn sannað að ákærði hafi ekið bifreiðinni eins og greinir í þessum ákæruliðum. Þá liggur fyrir útprentun úr ökuskírteinaskrá og kemur þar fram að ákærði hafi verið sviptur ökurétti þegar atvik gerðust og má einnig ráða það af sakavottorði ákærða sem hefur einnig viðurkennt það.

42. Samkvæmt 1. mgr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim eða ef hann telst óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja, sbr. 6. mgr. 48. gr. Þá segir í 2. mgr. lagaákvæðisins að mælist ávana- og fíkniefni eða lyf samkvæmt 1. mgr., sbr. 6. mgr. 48. gr., í blóði ökumanns teljist hann vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega.

43. Byggir ákærði sýknukröfu sína á því að hann hafi þegar atvik gerðust einungis neytt þeirra lyfja sem hann hafi fengið ávísað frá lækni en ekki neytt ávana- og fíkniefna. Þá telji hann að hann hafi verið hæfur til að aka.

44. Í frumskýrslu lögreglu vegna þeirra atvika er áttu sér stað 25. febrúar, og getið er um í 1. ákærulið II. kafla ákæru, kemur fram að ákærði hafi gefið munnvatnssýni sem hafi g efið jákvæða niðurstöðu á AMP/MET og BZO. Einnig k emurþar fram að ákærði hafi, eftir að þessi niðurstaða lá fyrir, sagt að hann væri að nota lyf sem hann fengi uppáskrifuð hjá lækni og útskýrðu þessa niðurstöðu. Ekki verður ráðið af frumskýrslu lögreglu vegna atvika 1. apríl, og getið er um í 2. ákærulið II. kafla ákæru, að ákærði hafi nefnt þá að hann væri að taka lyf sem gætu haft áhrif á niðurstöðuna.

45. Samkvæmt 8. mgr. 101. gr. umferðarlaga skal ökumaður ekki beittur viðurlögum, m. a. vegna aksturs undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja, ef hann hefur meðferðis við stjórn ökutækis vottorð læknis er sýni fram á að hann sé haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þurfi af þeim orsökum að neyta þeirra efna sem í blóði hans mælast og hann sýni fram á að hann hafi fengið útgefið lyfjaskírteini frá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. lög um sjúkratryggingar, vegna neyslu þeirra efna sem í blóði hans mælast og sýnt er fram á, með mati læknis að undangenginni læknisskoðun sem fram fer að beiðni lögreglu í framhaldi af stöðvun ökutækis, að hann hafi verið hæfur til að stjórna ökutækinu örugglega. Tekið skal fram í vottorði læknis samkvæmt framangreindu að sjúklingurinn sé þrátt fyrir sjúkdóm sinn og lyfjainntöku fullkomlega fær um að stjórna ökutækinu örugglega.

46. Ákærði lagði fram framangreint læknisvottorð þar sem fram kemur að hann hafi á þessu tímabili tekið daglega alls 210 mg af Elvanse, eða þrisvar sinnum 70 mg, auk Rivotrils, þrisvar sinnum 2 mg. Staðfesti læknir ákærða fyrir dómi nauðsyn þess að ákærði tæki þessa skammta.

47. Óumdeilt er að blóðsýni var tekið úr ákærða í báðum þessum tilvikum þegar hann var handtekinn. Staðfestu starfsmenn rannsóknastofunnar framangreindar matsgerðir og viðbótarmatsgerðir vegna rannsóknar á þessum blóðsýnum og handhverfugreiningar. Fram kom hjá þeim að hámarks dagskammtur af Elvanse væri 70 mg á dag. Þá sögðu þær að það amfetamín sem mældist í ákærða væri langt umfram ráðlagðan dagskammt.

Einnig kom fram hjá þeim að amfetamínið sem reyndist vera í blóði ákærða, þegar lögregla hafði afskipti af honum í því tilviki sem greinir í 1. ákærulið II. kafla ákæru, væri blanda að d- og l- amfetamíni sem bendir til þess að ákærði hafi bæði neytt lyfja og götuamfetamíns umrætt sinn. Í seinna tilvikinu reyndist einungis vera um d- amfetamín að ræða. K lónazepam væri, í báðum tilvikum, innan þess dagskammts sem gefinn væri í lækningalegu skyni en hann hefði engu að síður vegna þess verið óhæfur til að aka miðað við viðmið rannsóknarstofunnar.

48. Samkvæmt dómafordæmum, t. d. dómi Hæstaréttar í máli nr. 254/2008, sem kveðinn var upp 19. júní 2008, breytir huglægt mat ákærða á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum engu. Þágildandi lög höfðu sambærilegt orðalag og nú er í umferðarlögum nr. 77/2019 hvað það varðar að mælist ávana- og fíkniefni í blóði ökumanns telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki. Loks liggur fyrir að ákærði var sviptur ökuréttindum þegar atvik gerðust og hefur ákærði viðurkennt að hafa ekið sviptur ökurétti í báðum þessum tilvikum.

49. Ákærði framvísaði í hvorugu tilvikanna vottorði læknis um að hann væri haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þyrfti af þeim sökum að neyta þeirra efna sem kynnu að mælast í blóði hans, sem var forsenda þess að unnt væri að koma við læknisskoðun þar sem fram færi mat á því hvort ákærði væri fær um að stjórna viðkomandi ökutæki örugglega. Verða þau orð sem höfð voru eftir honum í frumskýrslu vegna þeirra atvika er greinir í 1. ákærulið II. kafla ákærunnar ekki lögð að jöfnu við slíkt. Geta skýringar ákærða og framlagning gagn avið aðalmeðferð málsins ekki leyst ákærða undan ábyrgð á grundvelli 8. mgr. 101. gr. umferðarlaga. Né heldur dugir til þess yfirlýsing læknis ákærða í framburði við aðalmeðferð málsins um að ákærði sé hæfur til að aka eftir töku þeirra lyfja sem hann hafði fengið ávísað þegar atvik gerðust. Verður ákærði því sakfellur fyrir að hafa ekið undir áhrifum ávana- og fíkniefna og slævandi lyfja eins og rakið er í 1. og 2. ákærulið II. kafla ákæru, auk sviptingaraksturs.

50. Að öllu þessu virtu telur dómurinn sannað, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í ákæru og eru brot hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

51. Ákærði er fæddur í [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dags. 21. september 2023, hefur hann fimm sinnum verið sakfelldur með dómi fyrir refsiverða háttsemi. Með viðurlagaákvörðun héraðsdóms [...] 2016 var ákærði dæmdur til greiðslu sektar vegna þjófnaðar, aksturs undir áhrifum ávana- og fíkniefna og brots gegn lögum um ávana- og fíkniefni og sviptur ökurétti í tvö og hálft ár. Ákærði var með dómi héraðsdóms [...]2019 dæmdur í 60 daga skilorðsbundið fangelsi vegna þjófnaðar og aksturs undir áhrifum ávana- og fíkniefna og sviptur ökurétti og var hann sviptur ökurétti í tvö ár frá 4. október 2019. Þá var ákærði með dómi héraðsdóms [...] 2020 sakfelldur fyrir brot gegn umferðarlögum en honum ekki gerð sérstök refsing vegna brotanna en hann sviptur ökurétti í eitt ár frá 12. september 2019. Var um að ræða hegningarauka vegna eldri dóms. Með dómi héraðsdóms [...] 2022 var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 232. gr. almennra hegningarlaga og lögum um ávana- og fíkniefni en ekki gerð sérstök refsing og var þá einnig um að ræða hegningarauka. Loks var ákærði með dómi Landsréttar [...]2022 dæmdur í fimm mánaða fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt fyrir brot gegn almennum hegningarlögum og vopnalögum og akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja og akstur sviptur ökurétti. Var um að ræða hegningarauka og skilorðsrof vegna héraðs dóms frá [...]2 019 og var hann dæmdur upp.

52. Eru brot ákærða nú framin áður en tveir síðastgreindu dómarnir voru kveðnir upp og telst því vera um hegningarauka að ræða, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga. Í samræmi við framangreint verður nú við það miðað að ákærði hafi í þriðja sinn gerst sekur um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja og akstur sviptur ökurétti eftir að hann varð fullra 18 ára og innan ítrekunartíma, sbr. 3. mgr. 71. gr. almennra hegningarlaga. Teljast brot hans því vera ítrekuð í annað sinn. Af framlögðum gögnum verður ráðið að ákærði hefur leitað sér aðstoðar vegna vímuefnavanda og lagt sig fram um að bæta líf sitt og um leið aðstoða aðra. Lítur dómurinn til þessa ákærða til málsbóta. Með hliðsjón af framangreindu, sakarefni þessa máls, dómvenju og 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 90 daga fangelsi.

53. Með vísan til þeirra lagaákvæða sem í ákæru greinir er áréttuð ævilöng svipting ökuréttar ákærða frá uppkvaðningu dómsins að telja og gerð upptæk til ríkissjóðs 24,27 gaf amfetamíni.

54. Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, sem hæfilega eru ákveðin 750.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og 575.892 krónur í annan sakarkostnað.

55. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið K-x-x K-x-x saksóknarfulltrúi.

56. S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, A-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 90 daga.

Ævilöng svipting ökuréttar ákærða er áréttuð.

Upptæk eru gerð 24,27 gaf amfetamíni.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 750.000 krónur, og 575.892 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign)