S-208/2010

Ár 2010, föstudaginn 18. júní, er á dómþingi héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af P-kk-þgf G-kk-þgf, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í sakamálinu nr. 208/2010: Ákæruvaldið (Þ-kk-nf S-kk-nf) gegn Þ-kk-þgf E-kk-þgf (Þ-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf hdl.) sem tekið var til dóms hinn 11. júní sl., að aflokinni aðalmeðferð.

Málið er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 23. mars sl. á hendur ákærða, Þ-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, Klapparhlíð 26, Mosfellsbæ, „fyrir brot á iðnaðarlögum með því að hafa, í september 2009, fyrir hönd 1919 veitinga ehf., kt. 000000-0000, tekið H-kvk-þgf L-kvk-þgf L-kvk-þgf, kt. 000000-0000, sem nemanda til verklegs náms í matreiðslu á Taste veitingastaðnum í Radison SAS 1919 hótelinu í Pósthússtræti í Reykjavík enda þótt hann eða fyrirtækið hafi eigi átt rétt til þess og lauk námsvistinni í desember en fyrirtækið hafði ekki nemaleyfi og enginn meistari var til forstöðu náminu.

Telst þetta varða við 5. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Málavextir

Samkvæmt gögnum málsins rekur ákærði einkahlutafélagið „1919 veitingar“ sem skráð er til heimilis í Bugðutanga 2 í Mosfellsbæ. Hefur félag þetta með höndum veitingarekstur. Upphaf málsins þessa er kæra matvæla- og veitingafélags Íslands til lögreglustjóra á hendur ákærða, dagsett 6. janúar sl. fyrir brot á 5. tl. 15. gr. iðnaðarlaga í sambandi við ráðningu H-kvk-ef L-kvk-ef L-kvk-ef, kt. 000000-0000 til veitingastaðarins 1919. H-kvk-nf L-kvk-nf var svo yfirheyrð hjá lögreglu 18. janúar sl. um málið og kvaðst hún hafa byrjað störf hjá veitingastaðnum 20. september 2009 og fengið greidd iðnnemalaun. Fram kom í skýrslu hennar að hún hefði gert samning um að vera matreiðslunemi hjá ákærða á veitingastaðnum 1919 í samnefndu hóteli. Hefði ákærði ekki gert neinn fyrirvara um þennan samning og hefði átt að senda hann matvæla- og veitingafélags Íslands til samþykktar. Ákærði hefði svo sagt henni, oftar en einu sinni, að samningurinn væri kominn aftur frá félaginu og hefði hann verið samþykktur þar. Hún kvaðst svo hafa hætt að starfa hjá fyrirtæki ákærða 16. eða 17. desember, þar sem hún hefði ekki fengið laun sín greidd.

Samkvæmt 8. gr. iðnaðarlaga nr. 42, 1978 skulu iðngreinar, sem reknar eru sem handiðnaður og löggiltar hafa verið í reglugerð, ávalt vera reknar undir forstöðu meistara í þeirri iðngrein. Samkvæmt 1. gr. reglugerð um löggiltar iðngreinar, nr. 940, 1999, er matreiðsla ein þessara iðngreina. Þá er þess að geta að iðnnám hér á landi fellur nú undir almenn lög um framhaldsskóla nr. 92, 2008. Í 1. – 3. mgr. 28. gr. þeirra laga segir að verknám og starfsþjálfun á vinnustað byggist á almennum ákvæðum aðalnámskrár um nám á vinnustað. Beri skóli ábyrgð á því að gerður sé sérstakur starfsþjálfunarsamningur um vinnustaðanám við vinnustað, samtök eða aðila sem sé hæfur til þess að veita nemanda tilskilda þjálfun og menntun. Skuli skóli staðfesta slíka samninga og þeir vera í samræmi við gildandi kjarasamninga um nema í viðkomandi starfsnámi. Í b-lið 8. gr. reglugerðar um vinnustaðanám og starfsþjálfun á vinnustað nr. 697, 2009, sem sett er með stoð í lögum um framhaldsskóla, er það m.a. gert að skilyrði fyrir því að nemandi sé tekinn á námssamning hjá fyrirtæki í löggiltri iðn samkvæmt iðnaðarlögum, að tilsjónarmaður nemandans hafi „fullgild iðnréttindi“ í þeirri iðngrein sem hann hyggst kenna. Hugtakið fullgild iðnréttindi er ekki skilgreint nánar í reglugerðinni, en samkvæmt 5. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga varðar það sektum ef maður eða fyrirtæki tekur nemendur til verklegs náms, hafi hann eða það ekki rétt til þess, eða tekur nemendur til náms í annarri grein en hann er meistari í. Það verður því að líta svo á að „fullgild réttindi“ samkvæmt b-lið 8. gr. reglugerðarinnar séu meistararéttindi í viðkomandi iðngrein.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 3. febrúar sl. Ákærði kvaðst vera með sveinsréttindi í matreiðslu. Hann kannaðist við að H-kvk-nf L-kvk-nf hefði unnið hjá honum og fyrirtækinu 1919. Hefði verið gerður nemasamningur við hana og það staðið til að hún væri nemi þarna og hefði matreiðslumeistari, E-kk-nf að nafni, sem hann vissi ekki föðurnafnið á, starfað þarna á þessum tíma, svo og nemar, og hefðu samningar verið gerðir við þá alla. Þá hefði samningur verið gerður við Radisson SAS 1919 um veitingareksturinn en síðar hefðu komið brestir í samstarfið við hótelið sem hefði svo orðið til þess að samstarfinu við hótelið var slitið. Væri það ástæðan fyrir því að ekki hefði verið gengið frá þessum pappírum formlega. Þá hefði verið búið að sækja um veitingaleyfi en það leyfi ekki enn fengið þegar slitnaði uppúr samstarfinu. Jafnframt sagði ákærði að E-kk-nf matreiðslumeistari hefði ekki verið byrjaður að vinna þegar slitnaði uppúr samstarfinu við hótelið.

Meðal gagna í málinu er yfirlýsing eða vottorð undir bréfhausnum „taste 1919“, dagsett 3. desember 2009, svohljóðandi:

„Hér með staðfestist það að H-kvk-nf L-kvk-nf L-kvk-nf kt. 000000-0000 er á nemasamning hjá 1919 veitingum ehf. kt. 000000-0000. Hún hefur unnið frá 1 .September 2009 og hefur staðist allar prufur. Umsóknarferlið hennar er nú til vinnslu hjá Iðunni.“

Undir þetta skjal er ritað nafnið „Þ-kk-nf E-kk-nf“, en athygli vekur að stafurinn g er handritaður þrisvar sinnum í föðurnafninu. Skjal þetta var borið undir ákærða og kvaðst hann ekki kannast við það. Hann vakti athygli á villunni í föðurnafninu og sagðist auk þess æfinlega skrifa föðurnafn sitt fullum stöfum. Þá kvaðst hann ekki vita hver hefði gert þetta skjal. Hann kvaðst þó staðfesta að H-kvk-nf L-kvk-nf hefði „verið þarna að vinna og verið að fara að læra hjá 1919“.

Í málinu er „Vinnuvottorð“, einnig dagsett 3. desember 2009 og gert á eyðublað með hausnum „Iðan fræðslusetur“. Undir það er ritað nafn ákærða með rithönd sem líkist mjög rithöndinni á hinu vottorðinu. Þar kemur fram að iðngreinin sé matreiðsla og þar er tilgreint nafn og önnur deili á H-kvk-þgf L-kvk-þgf, auk þess sem þar segir að hún sé „nemi í morgunmat+kvöld“ frá 1. september 2009 hjá fyrirtækinu „1919 veitingar ehf.“. Ákærði kvaðst ekki muna eftir þessu plaggi og taldi að hann hefði ekki skrifað undir það.

Í málinu eru tveir launaseðlar frá fyrirtækinu „1919 veitingar ehf.“ varðandi H-kvk-þf L-kvk-þf fyrir október og nóvember 2009. Kannaðist ákærði við launaseðlana og taldi að um væri að ræða nemalaun. Hann tók fram að nemalaun og laun ófaglærðra væru mjög svipuð, en þó myndu nemalaun vera örlitið lægri.

Ákærði sagði það rangt sem fram kom hjá H-kvk-þgf L-kvk-þgf að hann hefði sagst vera að bíða eftir svari frá „Iðunni fræðslusetri“ um að honum væri heimilt að hafa nema og jafnframt að hafa einu sinni sagt henni að svarið væri komið og honum væri heimilt að hafa nema. Hið rétta væri að hann hefði ekki lagt inn þessa pappíra „þar sem málið allt hafi verið í vinnslu“. Hann sagði þó að hún hefði „verið ráðin inn sem nemi“ en þar sem snurða hefði hlaupið á þráðinn við hótelið, hefði þetta allt farið forgörðum. Þá tók hann einnig fram að hann hefði „verið að sækja um veitingaleyfi og það sé

ekki hægt að sækja um nemaleyfi, nema að veitingaleyfið liggi fyrir“.

Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í aðalmeðferð málsins en ákærði neitar sök.

Ákærði segist vera með sveinspróf í matreiðslu. Hann segist hafa tekið við veitingarekstrinum í ágúst og haft miklar væntingar til þessa atvinnureksturs. Hafi verið ráðinn meistari, E-kk-nf F-kk-nf, og annað starfsfólk en hann segir að þegar á leið hafi ekkert staðist af því sem fyrir þá átti að gera og veltan verið minni en gert var ráð fyrir.

Hann kveðst hafa ráðið H-kvk-þf L-kvk-þf til vinnu hjá „1919 veitingum ehf.“ með það í huga að hún færi á námssamning. Það hafi hins vegar ekki staðist, eins og allt var í pottinn búið með hótelið. Meistarinn hafi beðið „alltaf á kantinum“ og ekkert orðið úr neinu. Hann kveðst ekki hafa gert nemasamning við hana, en það hafi þó staðið til. Undir ákærða er borið það sem eftir honum er haft um þetta í lögregluskýrslunni og segir hann að ekki hafi verið gerður nemasamningur við H-kvk-þf L-kvk-þf, enda hefði honum ekki verið það heimilt. Hann segir þó að hún hafi verið ráðin sem nemi. Hafi hún unnið á hótelinu hjá honum frá því í september og fram í desember. Ekki muni hann á hvaða launum hún hafi unnið enda hafi hann ekki séð um launamálin. Hann segist hafa haft meistara til þess að standa fyrir náminu, E-kk-þf að nafni. Hafi hann unnið hjá þeim en ekki á þessum stað. Hafi hann beðið „eftir kallinu“ en til þess hafi ekki komið. Um yfirlýsinguna undir bréfhausnum „taste 1919“, sem getið var, segir ákærði að hún sé ekki frá honum komin og hafi hann ekki hugmynd um það hver hafi gert hana. Hann segir aðspurður að hún geti ekki verið frá H-kk-þgf J-kk-þgf komin, enda hann hafi ekki starfað hjá þessu fyrirtæki heldur öðru fyrirtæki a vegum ákærða, „Orange“. Þá kveðst hann ekki hafa gefið neinum umboð til þess að rita nafn sitt. Um vinnuvottorðið sem fyrr er nefnt segir hann að um það gildi hið sama. Segir hann sig gruna að þetta plagg sé komið frá H-kvk-þgf L-kvk-þgf sjálfri og ekki H-kk-þgf. Hann kannast við að launaseðlarnir umræddu séu frá fyrirtæki hans en hann kveðst ekki geta sagt hvort um sé að ræða nemalaun.

Ákærði segir enn aðspurður að H-kvk-nf L-kvk-nf hafi „komið inn á nemasamning“ og hafi hún átt að vinna undir stjórn E-kk-ef. Hafi verið spurst fyrir um það hjá „Iðunni“ hvort hægt væri að „leiðrétta“ námssamninga „aftur í tímann“ og þá verið sagt að það væri hægt um svona þrjá mánuði. Ekki hafi verið gerður samningur við hana, enda hafi ekki verið til þess heimild. Þá segir ákærði að H-kvk-nf L-kvk-nf hafi alltaf vitað hvernig á stóð með reksturinn þarna.

Skýrslan sem ákærði gaf hjá lögreglu er borin undir hann og verður ákærði ekki skilinn öðru vísi en svo að hún sé rétt eftir honum höfð.

H-kvk-nf L-kvk-nf L-kvk-nf hefur skýrt frá því að hún hafi stundað nám í verkmenntaskólanum á Akureyri og ráðið sig sem nema til „1919 veitinga ehf.“ seint í september og skrifað undir skjöl í októberbyrjun, þar á meðal námssamning, sem félag ákærða hafi svo tekið. Hafi samningurinn ekki verið undirritaður af þess hálfu meðan hún var viðstödd og hún hafi heldur ekki fengið eintak af samningnum. Henni hafi svo verið sagt að málið væri í vinnslu hjá „Iðunni“ en þegar hún grennslaðist fyrir um þetta þar hafi henni verið sagt að svo væri ekki, enda hefði fyrirtækið ekki „nemaleyfi“. Um skjalið, sem fyrst var nefnt, á bréfsefninu frá „taste 1919“ segir hún að H-kk-nf hafi skrifað undir það að henni viðstaddri og einnig undir vinnuvottorðið. Kveðst hún hafa fyllt það vottorð út með upplýsingum um hana sjálfa og H-kk-nf svo skrifað undir með nafni ákærða og jafnvel dagsetninguna, að hana minnir. Hún segist hafa fengið þessi skjöl í því skyni að ná út barnsmeðlagi hjá tryggingastofnun, enda hafi hún verið tekjulaus. Hún segist hafa verið á nemalaunum í starfinu hjá ákærða. Bæði hafi henni verið sagt það og eins komi það fram á launaseðlunum sem hún fékk. Hún kveðst hvorki hafa fengið laun fyrir nóvember né desember. Hún kveðst hafa hætt að vinna 18. desember. Hún segir G-kk-þf G-kk-þf hafa unnið með henni þarna, svo og bræðurna B-kk-þf Á-kk-þf og B-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf. Ekki viti hún til þess að þarna hafi verið meistari að störfum, en henni verið sagt að meistari, E-kk-nf að nafni, yrði skráður fyrir námssamningnum.

N-kk-nf S-kk-nf O-kk-nf, starfsmaður matvæla- og veitingafélags Íslands hefur komið fyrir dóm og staðfest kæru þá sem er upphaf málsins. Hann upplýsir jafnframt að grunnlaun ófaglærðra samkvæmt taxta Eflingar séu 152.564 krónur á mánuði en nemalaunin séu 96.122 krónur. Hann kveður nokkuð vera um það í atvinnugreininni að ungt fólk sé ráðið sem nemar og því talið trú um það en svo sé ekki í raun. Sé það látið skrifa undir samninga sem ekkert sé gert með og sé fólkinu sagt að taki 3 – 6 mánuði að ganga frá samningi.

H-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf, starfsmaður „Iðunnar fræðsluseturs“ hefur komið fyrir dóm. Hún hefur greint frá því að „Iðan fræðslusetur“ sé umsýsluaðili námssamninga og sveinsprófa og sjái auk þess um sí- og endurmenntun fyrir ýmsar iðngreinar. Þegar iðnnemi sé tekinn til náms leggi fyrirtækið eða vinnuveitandinn inn umsókn um gerð námssamnings sem fjalli um hann. Séu skilyrði námssamnings fyrir hendi sé hann útbúinn í fjórriti og sendur til nema og meistara til undirritunar en samningsaðilarnir sendi hann að því búnu til Iðunnar til staðfestingar og áritunar. Ekki sé því unnt að gera námssamning án milligöngu Iðunnar.

H-kk-nf J-kk-nf hefur komið fyrir dóm. Hann kveðst hafa verið starfsmaður fyrirtækis ákærða, „Orange“, á þeim tíma sem hér skiptir máli. Hann kveðst ekki hafa verið starfsmaður „1919 veitinga ehf.“ og ekki hafa skrifað nafn ákærða undir skjölin tvö. Hann kveðst þó vita til þess að H-kvk-nf L-kvk-nf L-kvk-nf hafi komið að vinna hjá þessu fyrirtæki á þessum tíma, til þess að vinna og „fara að læra“. Hann kveðst ekki vita á hvaða kjörum hún var ráðin en líklega hafi hún unnið á nemataxta. Um vinnuvottorðið margnefnda segir hann annars að hann kannist við slík plögg og hafi hann oft notað þau á „Orange“.

E-kk-nf V-kk-nf F-kk-nf matreiðslumeistari hefur komið fyrir dóm og greint frá því að til hafi staðið að hann starfaði fyrir ákærða en til þess hafi þó ekki komið.

G-kk-nf G-kk-nf sem starfaði hjá ákærða á þeim tíma sem um ræðir. Hann kveður H-kvk-þf L-kvk-þf hafa sótt um að komast að sem nemi og verið ráðin sem slík. hafi þetta verið á allra vitorði þarna á vinnustaðnum. Hann kveðst þó ekki hafa séð neina pappíra um þetta. Enginn meistari hafi starfað þarna á þessum tíma.

B-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf hefur komið fyrir dóm og sagst hafa starfað sem nemi með H-kvk-þgf L-kvk-þgf á umræddum veitingastað. Hann segist hafa litið svo á að hann hefði gert námssamning. Hafi H-kvk-nf L-kvk-nf einnig verið ráðin þarna sem nemi og verið „rosa stolt“ af því að hún hefði skrifað undir námssamning. Hann segir H-kk-þf, sem hafi unnið eitthvað í bókhaldi „1919 veitinga ehf.“, hafa sagt að þeir væru með meistara en sá maður hafi ekki unnið á staðnum. Hann segist hafa haft samband við „Iðuna“ til þess að spyrjast fyrir um stöðu sína og þá fengið að vita að ekki hefði verið sótt um námssamning þar fyrir hann. Myndi hann líkast til ekki fá metinn til náms tímann sem hann hefði unnið hjá veitingastaðnum. Hann kveðst ekki hafa fengið launamuninn greiddan og reyndar ekki laun fyrir nóvember og hálfan desember.

B-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf hefur komið fyrir dóm og skýrt frá því að hann hafi unnið fyrst hjá „Orange“ en svo á „1919 veitingum ehf.“ þegar ákærði setti þann rekstur af stað. Hann segir H-kvk-þf L-kvk-þf hafa unnið þarna á sama tíma og hafi hún átt að vera nemi í verklegu námi. Hafi hún komið einn daginn, mjög glöð, og sagst vera búin að skrifa undir námssamning. Sjálfur segist hann hafa verið ráðinn þarna sem nemi og viti ekki annað en að kjör hans hafi verið í samræmi við það. Hafi hann skrifað undir eitthvað hjá ákærða, sem hann áleit vera námssamning, en hann hafi ekki fengið eintak af samningnum í sínar hendur. Enginn meistari hafi verið þarna svo hann viti til. Hann segist ekki hafa fengið tímann, sem hann vann þarna, metinn sem námstíma og ekki fengið borgaðan launamuninn. Þarna hafi H-kk-nf einnig starfað og þeir ákærði báðir séð um launin, að hann haldi.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök. Af því sem fram er komið í málinu, þar á meðal framburði H-kvk-ef B-kvk-ef H-kvk-ef, virðist mega ráða að H-kvk-nf L-kvk-nf L-kvk-nf hafi ekki skrifað undir formlegan samning um starfsnám í skilningi 28. gr. laga um framhaldsskóla. Þá má telja upplýst að ekki var sótt um það fyrir hana til „Iðunnar fræðsluseturs“ að gerður væri við hana slíkur samningur. Samkvæmt 5. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga varðar það mann eða fyrirtæki refsingu ef hann eða það „tekur nemendur til verklegs náms“ ef hann eða það á ekki rétt til þess. Dómurinn lítur svo á að ekki þurfi að koma til formlegur gerningur svo að maður teljist hafa verið tekinn til verklegs náms í þessum samhengi. Fram er komið í málinu að H-kvk-nf L-kvk-nf taldi sig hafa gert nemasamning við fyrirtæki ákærða og þrír samstarfsmenn hennar hafa borið með henni um þetta atriði. Þá verður að telja að framburður ákærða, þótt nokkuð ruglingslegur sé, styðji þetta. Ennfremur benda launaseðlarnir tveir eindregið til þess að H-kvk-nf L-kvk-nf hafi verið ráðin sem nemi til fyrirtækisins. Loks þykir dóminum ekki vera ástæða til þess að draga það í efa að skjölin tvö, dagsett 3. desember sl., þ.e. yfirlýsing frá „taste 1919“ og vinnuvottorðið á eyðublaði merktu „Iðunni fræðslusetri“, stafi frá fyrirtæki ákærða. Er það þannig sannað að ákærði hafi tekið H-kvk-þgf L-kvk-þf L-kvk-þgf til verklegs náms, eins og í ákærunni segir. Fyrir liggur að ákærði hefur ekki meistararéttindi í matreiðslu og framburður hans og E-kk-ef V-kk-ef F-kk-ef er ótvíræður um það að matreiðslumeistari hafði ekki verið ráðinn til starfa á veitingastað ákærða þegar H-kvk-nf L-kvk-nf kom þangað í verklegt nám. Verður þannig að telja, með vísan til þess sem áður var rakið um lagaskilyrðin til þess að taka nemendur á námssamning, að ákærði hafi ekki haft rétt til þess að taka H-kvk-þf L-kvk-þf til verklegs náms í matreiðslu eins og hann gerði. Hefur hann með þessu orðið brotlegur við 5. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga.

Refsing og sakarkostnaður

Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin 400.000 króna sekt og komi 24 daga fangelsi í stað sektarinnar, greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu.

Dæma ber ákærða til þess að greiða verjanda sínum, Þ-kk-þgf H-kk-þgf Þ-kk-þgf, hdl. 180.000 krónur í málsvarnarlaun, sem dæmast með virðisaukaskatti.

DÓMSORÐ:

Ákærði, Þ-kk-nf E-kk-nf, greiði 400.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæti fangelsi í 24 daga, greiðist sektin ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu.

Ákærði greiði verjanda sínum, Þ-kk-þgf H-kk-þgf Þ-kk-þgf, hdl. 180.000 krónur í málsvarnarlaun.

P-kk-nf G-kk-nf