E-261/2008

Mál þetta, sem var þingfest 16. apríl sl. og dómtekið 21. nóvember sl., er höfðað af B-kk-þgf Á-kk-þgf, kt. 000000-0000, og H-kvk-þgf Ó-kvk-þgf G-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Hlíðartungu, 801 Selfossi, með birtingu stefnu 5. apríl sl., gegn Austurveitu, kt. 000000-0000, Gljúfri, 801 Selfossi.

Stefnendur krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 2.345.701 krónu ásamt dráttarvöxtum af 2.000.000 króna frá 1. febrúar 2005 til 15. júní 2006 og af 2.345.801 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Við aðalmeðferð málsins breyttu stefnendur kröfugerðinni þannig að stefnda verði gert að greiða ofangreinda fjárhæð ásamt þeim vöxtum sem þar greinir, allt að frádregnum 2.172.694 krónum sem greiddar voru þann 5. júní 2008.

Þá krefjast stefnendur málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda og að þau verði dæmd til að greiða stefnda málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti.

I.

Málavextir.

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands uppkveðnum þann 3. apríl 2006 í málinu E-285/2006 var stefnda í máli þessu gert að greiða stefnendum 162.653 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 11. maí 2005 til greiðsludags auk þess að greiða þeim 400.000 krónur í málskostnað. Í því máli kröfðust stefnendur þess að stefnda yrði gert að greiða þeim 2.419.063 krónur auk nánar tilgreindra vaxta. Var hluti þeirrar kröfu vísað frá dómi vegna vanreifunar. Í því máli var deilt um það hvort stefnendur hefðu gerst eigendur að 1/39 hluta í stefnda við kaup stefnanda B-kk-ef á jörðinni Hlíðartungu í Ölfusi, á nauðungarsölu þann 12. desember 2002, en stefnandi B-kk-nf fékk afsal útgefið fyrir jörðinni þann 16. júlí 2003. Í forsendum héraðsdómsins kemur fram að stefnandi í því máli (sem jafnframt er annar stefnenda í þessu máli), hafi orðið eigandi jarðarinnar Hlíðartungu sem hæstbjóðandi á nauðungaruppboði, ásamt fylgifé hennar, þar með töldum eignarhluta í Austurveitu. Var þessi niðurstaða staðfest í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 580/2006 þann 14. júní 2007. Með afsali þann 28. ágúst 2003 afsalaði stefnandi B-kk-nf helmingi jarðarinnar til stefnanda H-kvk-ef. Er því óumdeilt í máli þessu að stefnendur voru eigendur hluta í Austurveitu. Verður í máli þessu því aðdragandinn að kaupum stefnenda að jörðinni Hlíðartungu í Ölfusi ekki rakinn frekar hér.

Í gögnum málsins liggur fyrir bréf stefnanda B-kk-ef, dagsett 16. júní 2003, til stefnda þar sem stefnandi tíundar ágreining aðila um eignarrétt hans að hitaveituréttindum er fylgdu jörðinni Hlíðartungu er stefnandi eignaðist jörðina. Þann 27. maí 2004 sendi stefnandi stefnda bréf þar sem hann vísaði til fyrra bréfs frá 16. júní 2003 og benti á eignarrétt sinn í Austurveitu vegna væntanlegrar sölu stefnda til Orkuveitu Reykjavíkur. Þá liggur fyrir samningur á milli stefnda Austurveitu til Orkuveitu Reykjavíkur, dagsettur 29. október 2004. Þann 13. desember 2004 krafði lögmaður stefnenda þess að Austurveita gerði upp við stefnanda B-kk-þf að fullu, þannig að hann nyti hluta söluverðs veitunnar, og krafðist svara um afstöðu stjórnar Austurveitu til krafna stefnanda. Með bréfi 27. desember 2004 hafnaði formaður stjórnar Austurveitu því að stefnandi B-kk-nf væri einn eigenda hluta í Austurveitu. Með bréfi, dagsettu 24. janúar 2004, [2005] ítrekaði lögmaður stefnenda að stefndi gerði upp við stefnda B-kk-þf vegna sölu á Austurveitu til Orkuveitu Reykjavíkur. Þá tilkynnti lögmaður stefnanda stefnda að stefnandi B-kk-nf væri tilbúinn til þess að funda með stjórn Austurveitu og eigenda hennar ef það mætti verða til að leysa málið. Þann 11. apríl 2005 skoraði lögmaður stefnenda á stefnda að greiða stefnanda hluta í söluverði stefnda auk þess að upplýsa stefnanda um það hversu margir hluthafar væru í Austurveitu og hvernig kaupverðinu hafi verið úthlutað til þeirra.

Þann 11. maí 2005 höfðuðu stefnendur í máli þessu mál á hendur stefnda til greiðslu hluta af söluverði stefnda og var þeirri fjárkröfu vísað frá dómi vegna vanreifunar á stefnufjárhæðinni, þar sem hún var ekki studd nægum gögnum, með dómi Héraðsdóms Suðurlands í málinu E-285/2005 þann 3. apríl 2006. Í máli því sem nú er rekið milli sömu aðila hafa verið lögð fram afrit af bráðabirgðauppgjöri til tveggja óskyldra aðila, dagsett 14. júní 2006, þar sem fram kemur að greitt hafi verið til þeirra þann 1. febrúar 2005, 2.000.000 króna, og þann 15. júní 2006, 345.701 króna. Þann 11. júní 2006 sendi stjórn stefnda bréf til eigenda Austurveitu þar sem greint er frá dómi Héraðsdóms Suðurlands og niðurstöðu hans. Þann 6. júlí 2007 greiddi stefndi 3.473.380 krónur inn á geymslureikning í hjá Glitni og kemur þar fram að um uppgjör sé að ræða vegna dóms Hæstaréttar í málinu nr. 580/2006 á milli aðila þessa máls. Þann 31. ágúst 2007 sendi lögmaður stefnenda lögmanni stefnda tölvupóst þar sem fram koma útreikningar stefnenda á kröfu þeirra, samtals að fjárhæð 5.126.786 krónur með dráttarvöxtum til 30. ágúst 2007. Er fyrsti vaxtadagur tilgreindur í janúar 2005. Þá liggur frammi í málinu afrit af tillögu að lokauppgjöri, dagsettu 18. október 2007, vegna eignarhluta í Austurveitu þar sem kemur fram að greitt hafi verið til þrjátíu og sex eigenda, 2.359.856 krónur eða samtals 84.954.833 krónur. Þann 26. mars 2008 ritaði lögmaður stefnenda aðfararbeiðni þar sem krafist var aðfarar hjá stefnda vegna kröfu að höfuðstól 862.653 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar, samtals 1.519.682 krónur. Með bréfi lögmanns stefnenda þann 29. mars 2008 til stefnda, tilkynnti lögmaðurinn stefnda að aðfararbeiðni hefði verið send sýslumanni vegna dæmds málskostnaðar fyrir héraði og Hæstarétti, auk dæmdrar fjárkröfu, auk þess að tilkynna um væntanlega málsókn vegna tilkalls stefnenda til söluandvirðis Austurveitu. Þá er í sama bréfi áskorun til stefnda að afhenda lögmanni stefnenda allar upplýsingar um söluna og ráðstöfun söluandvirðisins auk frekari gagna. Þann 3. apríl 2008 sendi stjórnarformaður stefnda tölvupóst ásamt bréfi þar sem hann segir að lögmaður stefnda muni svara bréfi lögmanns stefnenda frá 29. mars s.á. Þann 22. maí 2008 var aðfararbeiðni lögmanns stefnenda á hendur stefnda tekin fyrir hjá sýslumanninum á Selfossi. Kvaðst lögmaður stefnda þar hafa depónerað fyrir kröfu stefnenda sem stefnendur eigi aðgang að. Var frekari aðgerðum frestað á meðan verið væri að kanna málið. Þann 28. maí 2008, klukkan 12.44, afhenti lögmaður stefnenda Glitni banka bréf þar sem þess var krafist að bankinn greiddi stefnendum 1.068.836 krónur af geymslureikningnum sem uppgjör á dómi Hæstaréttar í máli nr. 580/2006 og að eftirstöðvar af inngreiddu geymslufé yrðu greiddar sem innborgun vegna annarra krafna stefnenda á hendur Austurveitu. Á bréf þetta er handritað „móttekið, sent áfram til lögmanna bankans til afgreiðslu, 28. maí 2008 kl. 12:44 H-kvk-nf H, Glitnir 0586- Selfoss“. Þann sama dag kl. 13.00 var aðfararbeiðni stefnenda á hendur stefnda framhaldið hjá sýslumanninum á Selfossi en þar var bókað að gerðinni væri frestað til 4. júní nk. Þann dag var gerðin aftur tekin fyrir og fjárnám gert í ofangreindri geymslugreiðslu. Þann 5. júní 2008 greiddi Glitnir banki 3.454.240 krónur inn á bankareikning lögmanns stefnenda sem aftur millifærði sömu fjárhæð daginn eftir inn á bankareikning stefnanda, B-kk-ef. Þann sama dag sendi lögmaður stefnenda lögmanni stefnda bréf þar sem hann upplýsti m.a. að Glitnir banki hefði eingöngu greitt stefnendum 3.454.240 krónur í stað 3.473.380 króna eins og depónerað hefði verið fyrir og væri mismunurinn 19.140 krónur. Þá kemur fram í bréfinu að þeirri fjárhæð, sem stefnendur hefðu fengið greidda, hefði verið ráðstafað til greiðslu á kostnaði vegna fjárnámsins, samtals 101.905 krónur, til greiðslu á dæmdum málskostnaði að fjárhæð samtals 700.000 krónur auk dráttarvaxta frá 14. júní 2007 til 5. júní 2008, samtals 870.625 krónur, og til greiðslu á dæmdri fjárkröfu, 162.653 krónur, auk dráttarvaxta frá 11. maí 2005 til 5. júní 2008, 146.363 krónur. Þá kemur einnig fram í bréfinu að upp í kröfu stefnenda vegna sölu Austurveitu til Orkuveitu Reykjavíkur hafi fengist greiddar 2.172.694 krónur. Þá var skorað á Austurveitu að greiða eftirstöðvar þeirra krafna, samtals með dráttarvöxtum til 5. júní 2008, 2.374.190 krónur, auk þess að ítreka fyrri áskorun um afhendingu gagna og upplýsinga um sölu Austurveitu.

Þann 2. júlí 2008 sendi lögmaður stefnda lögmanni stefnenda bréf þar sem hann tók fram að ástæðan fyrir depóneringunni hafi verið að lögmaður stefnenda hefði ekki sent honum í tæka tíð kröfugerð stefnenda. Mótmælti lögmaðurinn jafnframt meðferð lögmanns stefnenda á geymslufénu og hvernig það hafi verið notað til greiðslu á fjárnámskostnaði þar sem til hans hafi verið stofnað að ástæðulausu. Kvað lögmaðurinn það eina sem stæði út af í ágreiningi aðila vera hvort greiða beri dráttarvexti af tildæmdum eignarhluta stefnenda og um það yrði dæmt í Héraðsdómi Suðurlands í fyllingu tímans. Þá neitaði lögmaðurinn því að sá mismunur, sem ekki var greiddur út af geymslufénu, væri á ábyrgð stefnda. Þann 7. júlí 2008 sendi lögmaður stefnenda lögmanni stefnda bréf þar sem hann m.a. skoraði á stefnda að greiða eftirstöðvar skuldarinnar auk þess að afhenda stefnendum upplýsingar um sölu Austurveitu, ráðstöfun söluandvirðisins og upplýsingar um eignir og ráðstöfun fjármuna Austurveitu frá 12. desember 2002 til þess dags.

Málsástæður og lagarök stefnenda.

Stefnendur lýsa málsatvikum svo að eigendur og ábúendur 34 jarða og íbúðarhúsa í Ölfusi hafi gert stofnsamning þann 8. ágúst 1988 fyrir Austurveitu, sem skyldi hafa með höndum nýtingu jarðhita í landi Gljúfurárholts og hitaveitu til þessara fasteigna. Meðal þeirra jarða, sem komið var fram fyrir við stofnun Austurveitu, hafi verið jörðin Hlíðartunga, sem á þeim tíma hafi verið í eigu ríkisins, en ábúandi þar hafi verið T-kk-nf B. H-kk-nf, sem síðar keypti jörðina af ríkinu. Jörðin hafi síðan gengið kaupum og sölum. Stefnandi B-kk-nf hefði keypt jörðina á nauðungaruppboði og við söluna hefðu réttindi í Austurveitu fylgt jörðinni. Stefnandi B-kk-nf hefði eignast jörðina með uppboðsafsali 16. júlí 2003 en hann hefði framselt helmingshlut til stefnanda H-kvk-ef með afsali 28. ágúst 2003. Þar með hefðu stefnendur orðið rétthafar í hinu stefnda félagi, Austurveitu, sbr. niðurstöðu Hæstaréttardóms nr. 580/2006, uppkveðnum 14. júní 2007. Á aðalfundi Austurveitu þann 27. maí 2004 hafi verið samþykkt tillaga um að heimila stjórn félagsins að ganga til samninga við Orkuveitu Reykjavíkur um kaup á eignum þess og rekstri, svo og um að slíta félaginu ef af kaupunum yrði með ráðstöfun hreinna eigna þess til eigenda. Samningar hafi tekist um kaupin 29. október 2004 og hafi kaupverðið verið 88.000.000 króna, sem greiða átti með tveimur greiðslum, annars vegar við afhendingu þess selda og hins vegar 1. maí 2005. Stefnendur hafi gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá upplýsingar frá stjórn Austurveitu um söluna en stjórn Austurveitu hafi, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir, neitað að gefa upplýsingar um söluna. Hefði stærstum hluta fjárkröfu stefnenda fyrir héraðsdómi og fyrir Hæstarétti í málinu nr. 580/2006 verið vísað frá dómi vegna vanreifunar en stefndi hefði ekki getað lagt fram gögn, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir, um söluverð Austurveitu og ráðstöfun þess. Síðar hefðu stefnendur fengið upplýsingar um söluverð Austurveitu sem þeir byggðu þetta mál á. Samkvæmt bráðabirgðauppgjöri hafi eigendur hluta í Austurveitu, aðrir en stefnendur, fengið greitt af andvirði sölu Austurveitu, þannig að þann 1. febrúar 2005 hafi þeir fengið hver um sig greiddar 2.000.000 króna og þann 15. júní 2006, 345.701 krónur.

Stefnendur byggja á því að sem eigendur að eignarhlut í Austurveitu eigi þeir skýlausan rétt á því að fá jafnháa upphæð fyrir sinn hlut ásamt dráttarvöxtum frá greiðsludegi. Krafa þeirra á hendur Austurveitu sé því um greiðslu höfuðstóls að fjárhæð 2.345.801 króna auk dráttarvaxta af 2.000.000 króna frá 1. febrúar 2005 til 14. júní 2006 en af höfuðstólnum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.172.694 krónum, sem stefndi greiddi inn á kröfuna þann 5. júní 2008. Stefnendur hefðu, í kjölfari dóms Hæstaréttar í málinu nr. 580/2006, sent lögmanni stefnda kröfubréf, og ítrekað skorað á stefnda að greiða skuldina en engin viðbrögð hafi orðið við þeirri kröfu. Þá hafi stefndi geymslugreitt inn á reikning hjá Glitni þann 6. júlí 2007, 3.473.380 krónur, og komi fram á ljósriti af þeirri kvittun að greiðslan sé innt af hendi vegna skuldar samkvæmt „uppgjörs Hæstaréttardóms nr. 580/2006 uppkveðnum 14. júní 2007“. Heildarkröfu stefnenda vegna uppgjörs á eignarhluta þeirra í Austurveitu, dæmdum málskostnaði og dæmdri fjárkröfu hafi hins vegar numið 4.570.318 krónum miðað við 6. júlí 2007. Af þeim sökum hafi stefnendum verið ómögulegt að leysa út geymslugreiðsluna. Fjárkrafan sem dæmd hafi verið með dómi Hæstaréttar hafi ekki verið greidd en þar hafi verið um að ræða málskostnað að upphæð 400.000 krónur í héraði og 300.000 krónur fyrir Hæstarétti auk 162.653 króna ásamt dráttarvöxtum frá 11. maí 2005 að telja til greiðsludags. Þá hafi forsvarsmaður stefnda, Austurveitu, viðurkennt greiðsluskyldu sína gagnvart stefnendum með svokallaðri geymslugreiðslu. Þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir til stefnda um uppgjör og á greiðslu skuldarinnar hafi greiðsla ekki borist og því hafi stefnendur verið knúnir til þess að sækja rétt sinn fyrir dómstólum.

Við aðalmeðferð málsins kvað lögmaður stefnenda ágreining aðila snúast um dráttarvexti og hvenær skylda til greiðslu dráttarvaxta hafi myndast. Kvaðst hann ekki geta sagt til um hvenær vitneskja barst stefnendum um depóneringuna en þeir peningar hafi ekki verið til afhendingar af hálfu Glitnis banka fyrr en fjárnám hafði verið gert í þeirri greiðslu. Þá hefði greiðslan verið sögð vera vegna uppgjörs á Hæstaréttardómi nr. 580/2006, uppkveðnum 14. júní 2007. Hefðu stefnendur, með viðtöku fjárins, viðurkennt að um uppgjör á þeim dómi hafi verið að ræða en það hefðu þau ekki getað gert, þar sem heildarkrafa þeirra hefði verið miklum mun hærri. Þá hafi skilyrði til þess að depónera ekki verið til staðar þar sem vitað var um viðtakanda greiðslunnar alla tíð og alls ekki hafi verið um viðtökudrátt að ræða af hálfu stefnenda eins og lög um geymslugreiðslu geri að skilyrði. Auk þess væri sú skylda lögð á herðar þess sem geymslugreiddi að koma upplýsingum til kröfuhafa strax um greiðsluna og sé sú ábyrgð skilyrðislaus en það hefði stefndi ekki gert. Þar sem engin skilyrði hafi verið til þess að geymslugreiða umrætt fé, beri stefnendur ekki hallann af því. Þá mótmælti lögmaður stefnenda því að málshöfðun þessi hafi verið þarflaus þar sem stefnendur hefðu ítrekað krafið stefnda um gögn sem stefndi hefði ekki orðið við.

Um lagatilvísanir vísa stefnendur til meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, og segja þá reglu fá lagastoð í 47. gr., 52. gr. og 53. gr., sbr. 23. gr., laga nr. 50/200. Um gjalddaga kröfunnar vísa stefnendur til 49. gr. sömu laga. Vísað er til ákvæða laga nr. 9/1978 um geymslufé. Jafnframt vísa stefnendur til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, auk 1. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, skv. samningsviðauka nr. 1 og til 17. gr. Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðja stefnendur við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Þá er krafan um málskostnað studd við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er byggð á lögum 50/1988 en stefnendur séu ekki virðisaukaskattsskyldir og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísa stefnendur til 33. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að búið hafi verið að gera upp við stefnendur samkvæmt dómi Hæstaréttar frá 14. júní 2007, svo langt sem hann náði, þ.e. að greiddur hafi verið tildæmdur málskostnaður að upphæð 700.000 krónur í héraði og fyrir Hæstarétti svo og endurgreiðsla fyrir heitt vatn, 162.653 krónur. Þessu til viðbótar hafi stefndi ákveðið að greiða stefnendum sömu fjárhæðir og öðrum eigendum Austurveitu hafði verið greitt vegna eignarhluta þeirra í Austurveitu eftir að hún hafði verið seld Orkuveitu Reykjavíkur samkvæmt samningi dagsettum 29. október 2004 á 88.000.000 króna. Segir stefndi að um bráðabirgðauppgjör til eigenda hafi verið að ræða, samtals 2.345.701 króna sem innt hafði verið af hendi með tveimur greiðslum, hinni fyrri 1. febrúar 2005 að upphæð 2.000.000 króna og hinni síðari þann 15. júní 2006, 345.701 króna. Eftir að stjórn Austurveitu hafi ákveðið að gera upp við stefnendur hefði lögmaður stefnda óskað eftir því við lögmann stefnenda að hann setti upp og sendi kröfugerð af þeirra hálfu. Hefði það dregist úr hömlu og þegar kom að 6. júlí 2007, og kröfugerðin var enn ókomin frá stefnendum, hefði lögmaður stefnda ráðlagt stjórnarformanni Austurveitu að depónera greiðslum á nöfn stefnenda til þess að firra stefnda tjóni vegna áfallandi dráttarvaxta. Hefði sú depónering farið fram vegna ástæðna, sem stefnendur hafi borið ábyrgð á. Hafi greiðslan, 3.473.380 krónur, sundurliðast þannig: 2.345.701 króna hafi verið greidd stefnendum eins og öðrum eigendum Austurveitu eftir söluna á Austurveitu til Orkuveitu Reykjavíkur. Greiðsla á tildæmdum málskostnaði bæði í héraði og fyrir Hæstarétti, alls 700.000 krónur auk dráttarvaxta frá 28. júní til 6. júlí 2007. Þá sé endurgreiðsla vegna vatnsnotkunar frá 17. desember 2003 til 25. nóvember 2004, 162.653 krónur auk dráttarvaxta frá 11. maí 2005 til 6. júlí 2007. Greiðslur höfuðstólanna hafi numið alls 3.208.354 krónum og hafi dráttarvextir verið alls 265.026 krónur eða samtals 3.473.380 krónur sem sé sú fjárhæð sem var depónerað fyrir. Hafi stefndi talið sig, með þessu uppgjöri, hafa gert upp að fullu við stefnendur og skuldi þeim því ekkert frekar. Þá byggir stefndi á því að enginn dómur liggi fyrir um að honum beri að greiða dráttarvexti. Þá byggir stefndi á því að stefndi, Austurveita, hafi verið frjáls félagsskapur manna, sem hafi tekið sig saman um að veita heitu vatni til þeirra, er gerðust stofnendur að Austurveitu eða síðar urðu aðilar að félagsskapnum. Stjórn Austurveitu hafi ævinlega litið svo á að eign í Austurveitu væri persónubundin en ekki fylgifé með þeim fasteignum sem heita vatnið var leitt til. Það hafi einnig verið skoðun fyrri eigenda Hlíðartungu, sbr. dskj. 8, 9 og 10, og ennfremur skiptastjórans í þrotabúi B-kk-ef K-kk-ef, sbr. dskj. 11 og 13. Austurveita hafi keypt þennan eignarhluta af þrotabúinu, sbr. dskj. 12. Austurveita hafi því haft fulla ástæðu til að ætla að eignarréttindi í Austurveitu hefðu ekki fylgt Hlíðartungu við nauðungarsölu jarðarinnar hinn 12. desember 2002. Þá hefði stjórn Austurveitu ekki haft neina heimild til að greiða dráttarvexti ofan á þá kröfu, enda hafi ekki legið fyrir neinn dómur um slíka skyldu og hefði stjórn Austurveitu getað skapað sér skaðabótaskyldu með slíkri heimildarlausri greiðslu.

Við aðalmeðferð málsins kvað stefndi að hann hefði aldrei fengið neina kröfugerð frá stefnendum og því hefði stefnda verið nauðsyn að depónera fyrir greiðslunni til að firra sig frekara tjóni. Depóneringin hafi verið skilyrðislaus af hálfu stefnda og það hafi verið á ábyrgð stefnenda að nálgast greiðsluna. Þá mótmælti stefndi því að 47., 52. og 53. gr. laga nr. 50/2000 ætti við í máli þessu. Kvað lögmaður stefnda stefnda hafa verið í þeirri trú fram að dómi Hæstaréttar þann 14. júní 2007 að eigendur Austurveitu hefðu eingöngu verið félagsmenn en réttindin ekki fylgt jörðinni Hlíðartungu. Því bæri stefnda ekki að greiða dráttarvexti af þeirri fjárhæð. Dráttarvextir af tildæmdum málskostnaði fyrir héraði og Hæstarétti reiknuðust frá því að hálfur mánuður var liðinn frá uppsögu dómsins fram til þess dags að depónerað var, þ.e. frá 28. júní til 6. júlí 2007, og greiðslan vegna heita vatnsins hafi borið vexti frá 11. maí 2005 til 6. júlí 2007. Samtals hefði geymslugreiðslan verið 3.473.380 krónur sem hafi sundurliðast þannig: 2.345.701 króna vegna sölu Austurveitu, 700.000 krónur sem væri dæmdur málskostnaður, 162.653 krónur sem væri skuld vegna ofgreiddrar hitaveitu og 265.026 krónur sem væru dráttarvextir til greiðsludags. Enginn dómur hafi verið kveðinn upp um skyldu stefnda til að greiða dráttarvexti af söluverði Austurveitu og því væri stefndi nú skuldlaus við stefnendur. Þá taldi lögmaður stefnda að stefnendur hefðu höfðað mál þetta að þarflausu þar sem kröfugerðin væri röng en búið hefði verið að depónera fyrir greiðslunni allri áður en til málshöfðunar kom og vísar til c-liðar 1. mgr. og 3. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Fyrir liggur í máli þessu að ágreiningur er eingöngu um greiðslu dráttarvaxta og upphafsdag þeirra. Stefndi hefur viðurkennt greiðsluskyldu sína vegna sölu á Austurveitu til Orkuveitu Reykjavíkur, m.a. með því að depónera sömu fjárhæð á geymslureikning í nafni stefnenda og greidd var öðrum eigendum Austurveitu samkvæmt bráðabirgðauppgjöri dagsettu 14. júní 2006. Stefndi krefst sýknu og byggir á því að hann hafi greitt kröfu stefnenda að fullu þann 6. júlí 2007 með 3.473.380 krónum. Auk þess hefði stefndi verið í góðri trú um að hlutur sá í Austurveitu, sem tilheyrir Hlíðartungu, hafi verið eign félagsins en ekki eiganda Hlíðartungu. Því til stuðnings bendir stefndi á álit lögfræðings og sýslumannsins á Selfossi eftir að nauðungarsalan fór fram. Því verði stefnda ekki gert að greiða dráttarvexti á söluverð Austurveitu fyrr en að gengnum dómi Hæstaréttar í málinu nr. 580/2006, sem kveðinn var upp þann 14. júní 2007. Fyrr hafi ekki endanlega verið staðfest að stefnendur væru réttir eigendur að hlutum í Austurveitu. Þá hefur stefndi mótmælt þeirri túlkun stefnenda að geymslugreiðslan hafi verið skilyrt og þýtt lokauppgjör á kröfum stefnenda.

Stefnendur byggja á því að þau hafi, allar götur frá því að stefnandi B-kk-nf fékk afsal fyrir jörðinni, krafist þess að eignarréttur þeirra yrði viðurkenndur, m.a. með því að fá heitt vatn á sömu kjörum og aðrir jarðareigendur og eigendur Austurveitu og því hefði hann greitt fullt verð fyrir heitt vatn með fyrirvara. Sú afstaða hans hefði verið staðfest með dómi Héraðsdóms Suðurlands sem staðfestur var í Hæstarétti í málinu 580/2006. Þá hefðu stefnendur ítrekað skorað á stefnda að veita þeim upplýsingar um söluandvirði Austurveitu, hvernig því fé hafi verið ráðstafað og að greiða þeim hlut þeirra í söluandvirðinu en við því hefði stefndi ekki orðið. Vegna þess beri stefnda að greiða dráttarvexti frá þeim degi sem aðrir eigendur fengu greiðslur úr sölu Austurveitu.

Í gögnum málsins liggja fyrir mörg bréf sem hafa sannanlega farið á milli stefnenda og stefnda. Allt frá því að stefnendur urðu eigendur að jörðinni Hlíðartungu í Ölfusi, hafa þau krafist þess að eignarréttur þeirra væri viðurkenndur að hlutum í Austurveitu. Stefndi hefur nú þegar greitt stefnendum, að því er stefndi telur, hluta þeirra af söluverði Austurveitu og þar með viðurkennt eignarrétt þeirra, enda lá sú niðurstaða fyrir við uppkvaðningu dóms Héraðsdóms Suðurlands þann 3. apríl 2006. Þá telur stefndi að hann hafi uppfyllt greiðsluskyldu sína með geymslugreiðslu þann 6. júlí 2007.

Af gögnum málsins er ljóst, og fær það stoð í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 580/2006, að stefnendur hafa verið eigendur jarðarinnar Hlíðartungu ásamt öllu því er eigninni fylgdi, þ.m.t. réttindi í Austurveitu, frá því að stefnandi B-kk-nf fékk afsal fyrir eigninni þann 16. júlí 2003. Mátti stefndu vera það ljóst frá upphafi og í allra síðasta lagi þann 1. febrúar 2005 er fyrsta greiðslan var innt af hendi til annarra eigenda Austurveitu en stefnenda. Vanþekking eða ónógar upplýsingar um annað firra stefnda ekki ábyrgð og breytir engu um greiðsluskyldu stefnda á þeim degi er fyrsta greiðslan fór fram til annarra eigenda, enda höfðu stefnendur ítrekað allt frá árinu 2002 krafist þess að réttur þeirra væri virtur. Geta kröfuhafar vart þurft að þola skerðingu á kröfuréttindum sínum vegna vanþekkingar skuldara. Af þeim sökum verður krafa stefnenda um að stefndi greiði þeim dráttarvexti af 2.345.701 krónu tekin til greina nánar eins og segir í dómsorði.

Verður þá skoðað hvort skilyrði hafi verið til þess að depónera fyrir greiðslunni eins og stefndi gerði þann 6. júlí 2007. Í 1. gr. laga um geymslufé nr. 9/1978 segir að hver sá, sem inna á af hendi peningagreiðslu en fái ekki greitt kröfueiganda vegna aðstæðna eða atvika sem kröfueigandi beri ábyrgð á, geti fullnægt greiðsluskyldu sinni með því að greiða skuldina á geymslureikning í viðskiptabanka eða sparisjóði. Stefndi ber því við að honum hafi verið nauðsyn að depónera fyrir skuld sinni til að firra sig frekari dráttarvaxtakröfu þar sem að stefnendur hefðu ekki lagt fram sundurliðaða kröfugerð. Í málinu liggur fyrir að stefnendur kröfðu ítrekað stefnda um greiðslu. Verður stefnendum ekki um kennt að stefndi greiddi ekki þær fjárhæðir sem hann hafði verið dæmdur til að greiða auk greiðslu vegna sölu Austurveitu til stefnenda. Ekkert í gögnum málsins bendir til að stefndi hafi boðið stefnendum greiðslu, hvorki á dæmdum kröfum né ódæmdum. Kröfueiganda í þessu tilviki verður ekki kennt um eins og 1. gr. laganna áskilur. Þá segir í 3. mgr. 2. gr. laganna að greiðandi skuli án ástæðulauss dráttar tilkynna kröfueiganda um greiðslu á geymslureikning ef það er unnt. Vanræki greiðandi þessa tilkynningarskyldu sína, beri hann ábyrgð á tjóni sem af því kunni að leiða fyrir kröfuhafann. Ekki er að finna í gögnum málsins nokkuð um að stefndi hafi uppfyllt þessa skyldu sína. Ber hann því hallann af því. Í greinargerð með lögum nr. 9/1978 segir að markmið laganna sé myndun kerfis til hjálpar skuldagreiðendum, sem séu í þeirri stöðu að geta ekki losnað undan greiðsluskyldu sinni af ástæðum er varða kröfueiganda. Greiðandi þurfi því að sýna fram á, að hann geti ekki greitt eða losnað undan fjárskuldbindingunni. Ákvæði laganna séu því miðuð við það tilvik, þegar um viðtökudrátt kröfueiganda sé að ræða, að hann taki ekki við greiðslunni. Í máli þessu vissi stefndi hver var kröfuhafinn, hann var í stöðugu sambandi við hann og gat því greitt honum beint eða lögmanni hans sem ítrekað hafði krafið stefnda um greiðslu. Þá er ekki að sjá að stefndi hafi nokkurn tíma í ferli málsins boðið stefnendum greiðslu. Stefndi gat auk þess, ef hann taldi stefnendur krefjast hærri greiðslu en þeim bæri, greitt kröfuna með fyrirvara eða greitt innborgun inn á kröfuna. Því var skilyrði 1. gr. laga nr. 9/1978 um geymslufé ekki uppfyllt og verður stefndi að bera hallann af þessum greiðslumáta sem hann valdi. Þá fólst í texta geymslugreiðslunnar að um uppgjör væri að ræða. Tekur dómurinn undir þau sjónarmið stefnenda að sú fjárhæð, sem geymslugreidd var, hafi alls ekki gefið rétta mynd af efni málsins, þ.e. að um uppgjör á dómi Hæstaréttar nr. 580/2006 væri að ræða þar sem tildæmdur málskostnaður og endurgreiðsla vegna heita vatnsins hafi verið miklum mun lægri. Því hafi stefnendum ekki verið kleift að innleysa geymsluféð auk þess sem með því hefði falist viðurkenning á uppgjöri vegna þeirra ágreiningsefna sem dæmt og ódæmt hafði verið um. Þurftu stefnendur ekki að sætta sig við það. Þar sem ekki voru lagaskilyrði til að depónera í umrætt sinn, hefur stefndi ekki fullnægt greiðsluskyldu sinni og leysist hann því ekki undan þeirri skyldu að greiða stefnendum lögbundna dráttarvexti á kröfuna þar til að hún er að fullu greidd. Þá ber stefndi einnig hallann af því að sú fjárhæð sem var greidd stefnendum var lægri en sú fjárhæð sem stefndi greiddi inn á geymslureikninginn.

Stefndi mótmælir þeim kostnaði sem hlaust af fjárnámsgerð stefnenda og að hluti af greiðslu hans sé færð til greiðslu á þeim kostnaði. Af gögnum málsins, sbr. dskj. 32, má sjá að stefnendur kröfðu Glitni banka um afhendingu á geymslufénu en þann 28. maí 2008 var sú beiðni send lögmönnum bankans til afgreiðslu. Má af áletruninni ráða að það hafi verið ákvörðun bankans. Við fyrirtöku aðfararbeiðninnar hjá sýslumanni þann 22. maí 2008 er bókað eftir lögmanni stefnda að depónerað hafi verið fyrir kröfu stefnenda. Ekki verður séð af gögnum málsins að tilkynning eða afrit af greiðslukvittuninni hafi borist stefnendum sannanlega fyrr en þá. Aðfararbeiðni var rituð þann 26. mars 2008 og ber stefnda að greiða þann kostnað sem á þá aðgerð féll nema til komi dómur um annað eða um annað verði samið. Svo hefur ekki verið gert. Ekki er ágreiningur í máli þessu um að dráttarvaxtaútreikningur stefnenda sé ekki réttur eins og hann er gerður í kröfubréfi stefnenda þann 5. júní 2008 vegna uppgreiðslu á dæmdum málskostnaði fyrir héraði og Hæstarétti, samtals 700.000 krónur, og skuldar vegna heita vatnsins. Teljast þær kröfur að fullu greiddar með greiðslu þann 5. júní 2008, samtals 1.281.546 krónur. Þá eru eftirstöðvar af geymslufénu samtals 2.172.694 krónur.

Að öllu þessu virtu verða kröfur stefnenda um að stefnda verði gert að greiða þeim 2.345.701 krónu ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af 2.000.000 krónum frá 1. febrúar 2005 til 15. júní 2006 en af kr. 2.345.701 krónu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.172.694 krónum er stefndi greiddi stefnendum þann 5. júní 2008, teknar til greina.

Að þessum niðurstöðum fengnum verður stefnda gert að greiða stefnendum 600.000 krónur upp í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndi, Austurveita Ölfusi, greiði stefnendum, B-kk-þgf Á-kk-þgf og H-kvk-þgf Ó-kvk-þgf G-kvk-þgf, 2.345.701 krónu ásamt dráttarvöxtum af 2.000.000 króna frá 1. febrúar 2005 til 15. júní 2006 en af stefnufjárhæð frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.172.694 krónum er greiddar voru inn á kröfuna þann 5. júní 2008.

Stefndi greiði stefnendum 600.000 krónur upp í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf