E-716/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 9. janúar sl., var höfðað 7. febrúar 2012.

Stefnandi er Landsbankinn hf., f.h. bíla- og tækjafjármögnunar, áður SP fjármögnun, Sigtúni 42, Reykjavík.

Stefndi er Ú-kk-nf E-kk-nf, Baldursgötu 14, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 1.862.722 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. ágúst 2009 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess jafnframt að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Til vara krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði lækkuð og stefnda dæmdur málskostnaður að mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi er fjármögnunarleiga og hefur starfsleyfi sem slík. Hinn 26. febrúar 2007 gerði stefndi samning við stefnanda, þá SP-fjármögnun. Samkvæmt samningnum tók stefndi á leigu bifreiðina OP 782, af gerðinni Cadillac CTS árgerð 2007. Var framkvæmdin þannig að stefnandi keypti bifreiðina af fyrrverandi eiganda hennar og leigði hana síðan stefnda. Kaupverð bifreiðarinnar var 4.500.000 krónur, stofngjald nam 74.359 krónum, og innborgun nam 1.600.000 krónum. Samningsverð samkvæmt samningnum nam því 2.974.359 krónum.

Samningurinn er kaupleigusamningur og skyldi stefndi endurgreiða stefnanda samningsverðið með mánaðarlegum leigugreiðslum á leigutímabilinu sem var frá 1. apríl 2007 til 1. mars 2014 og hann eignast bifreiðina í lok leigutímans gegn greiðslu lokagreiðslu að fjárhæð 1.000 krónur. Kaupverð bifreiðarinnar í lok samnings skyldi vera 1.000 krónur. Samkævmt II. kafla samningsins skyldi gjalddagi leigu vera fyrsta dag hvers mánaðar.

Samningurinn var 100% verðtryggður með vísitölu neysluverðs sem var við útgáfu samningsins 266,9 stig. Gjalddagi skyldi vera fyrsta dag hvers mánaðar og leigan innheimtast eftir á.

Mánaðarlegt leigugjald var ákveðið 45.980 krónur en leigugreiðslur skyldu taka breytingum til hækkunar eða lækkunar í samræmi við gildandi vísitölu frá þeirri vísitölu sem tilgreind var í samningi. Skuldin skyldi bera vexti sem voru 7,75% við útgáfu samnings samkvæmt greiðsluyfirliti er var hluti samningsins.

Samkvæmt yfirlýsingu um tækjaskipti í bílasamningi, dags. 19. ágúst 2008, var skipt um tæki í samningnum og í stað bifreiðarinnar OP 782 kom bifreiðin TN 007, Cadillac Escalade. Upphafleg ákvæði bílasamningsins skyldu gilda í öllum atriðum óbreytt um nýju bifreiðina.

Vanskil urðu á greiðslum stefnda. Stefnandi nýtti sér heimild í 14. gr. samnings aðila og lýsti yfir riftun á samningi sínum við stefnda en þá hafði stefnandi látið vörslusviptingamenn sækja bifreiðina til stefnda og flytja hana á starfsstöð stefnanda.

Stefnandi kveður stefnda ekki hafa greitt skuld sína þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir og því sé málshöfðun þessi nauðsynleg.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefnda hafi borið að standa skil á þeim leigugreiðslum sem fallið höfðu í gjalddaga fram að riftun auk áfallinna dráttarvaxta samkvæmt 3. gr. í samningi aðila. Samkvæmt sömu grein hafi stefnda jafnframt borið að standa skil á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma sem eftir var af samningnum, auk sérstaks uppgjörsgjalds. Skyldi í því sambandi reikna höfuðstól leigugreiðslnanna á þann hátt sem segi í 2. gr. samnings aðila miðað við riftunardagsetningu og margfalda þá tölu með fjölda þeirra afborgana sem þá voru eftir samkvæmt samningi aðila án þess að tekið væri tillit til þeirra samningsvaxta sem ella hefðu átt að koma til greiðslu á ókomnum gjalddögum.

Hinn 20. maí 2009, er samningi hafði verið rift, hafi krafa stefnanda numið 2.953.248 krónum og sundurliðist hún þannig:

Höfuðstóll 2.276.749 krónur

Verðbætur 596.931 krónur

Vextir 79.568 krónur

2.953.248 krónur

Hinn 12. ágúst 2009 hafi bifreiðin verið seld og hafi söluverðmæti hennar verið 1.200.000 krónur. Frá þeirra fjárhæð dragist 109.474 krónur vegna útlagðs kostnaðar og komi mismunurinn, 1.090.526 krónur, til lækkunar á skuld stefnda. Samtals nemi skuld stefnda því 1.862.722 krónum sem sé stefnufjárhæð.

Stefnda hafi verið gefinn kostur á að gera athugasemdir um söluverðmatið og jafnframt tilkynnt að fjárhæðin yrði færð inn sem greiðsla á skuldinni en engar athugasemdir hafi borist.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar í málinu á þeirri meginreglu íslensks samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna og vísar til þess að hinn 26. febrúar 2007 hafi stefndi gert samning við stefnanda þar sem hann hafi skuldbundið sig til þess að leigja bifreiðina OP 762, og seinna TN 007, af stefnanda með þeim skilmálum sem í samningnum greini, þ.á m. um það undir hvaða kringumstæðum stefnanda væri heimilt að rifta samningi sínum við stefnda sem og það hvernig uppgjör leigusamningsins skyldi fara fram í kjölfar riftunar.

Sé á því byggt að með því að stefndi hafi ekki sinnt samningsskyldum sínum og ekki greitt umsamið leigugjald hafi stefnanda verið heimilt á grundvelli 14. gr. samningsins að lýsa yfir riftun hans og krefja stefnda um greiðslu þeirra fjárhæða sem mælt sé fyrir um í 16. gr. samnings aðila.

Málsástæður stefnda og lagarök

Aðalkrafa

Stefndi styður sýknukröfu sína þeim rökum að stefnanda skorti lagalegar heimildir til þess að krefja stefnda um greiðslu á mismun söluverðs og væntum leigutekjum. Slík verðtrygging á meintri fjárskuldbindingu eigi sér enga lagastoð. Stefnandi virðist í kröfugerð sinni ganga út frá því að um leigusamning hafi verið að ræða sem falli ekki undir 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Heimilt hafi því verið að verðtryggja greiðslur samningsins á þann veg.

Telji stefndi að stefnandi geti einungis krafist efnda á þeim greiðslum sem í gjalddaga voru fallnar þegar stefnandi rifti leigusamningi eða þar til stefnandi hafði fengið hið leigða í sína vörslu. Stefnandi geri ekki kröfu til vara um að stefnandi verði dæmdur til að greiða sér tiltekna fjárhæð sem kynni að standa eftir af skuldinni án þess að fjárhæð hennar væri reiknuð með tilliti til framangreindra greiðslna. Að því virtu beri að sýkna stefnda.

Varakrafa

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda telur stefndi að lækka eigi dómkröfur stefnanda að því leyti sem stefnandi hafi þegar fengið kröfu sína að mestu leyti greidda.

Með dómum Hæstaréttar í málum 92/2010 og 153/2010 vegna sambærilegra samninga hafi því verið slegið föstu að í raun væri verið að veita peningalán og lagt til grundvallar að um lánssamning væri að ræða í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001. Í ljósi framangreinds verði að leggja til grundvallar að hér hafi verið um að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla framangreindra laga.

Stefndi mótmæli verðmati bifreiðarinnar í framlögðu uppgjöri en þar sé hún metin á 1.200.000 krónur. Ásett verð á sambærilegum bíl á bílasölu í dag sé 2.500.000 krónur, en ætla megi að bíllinn hafi ekki hækkað í verði við að eldast. Færa megi fyrir því góð rök að frádráttur ætti að hækka um 1.300.000 krónur. Ætti dómkrafan því að vera 437.977 krónur auk dráttarvaxta.

Bent sé sérstaklega á að frá meintu söluverði bifreiðarinnar, 1.200.000 krónur, dragi stefnandi 69.213 krónur án rökstuðnings og að því er virðist án heimildar í samningi aðila. Ætti dómkrafan einnig að lækka sem því nemi.

Stefndi bendi á að samkvæmt 16. gr. framlagðs samnings um fjármögnunarleigu skuli meta verðmæti hins leigða miðað við verðmat frá Bílgreinasambandinu. Það hafi ekki verið gert.

Verði fallist á að stefnda beri að greiða eitthvað inn á kröfu stefnanda leggi stefndi áherslu á að dráttarvextir verði felldir niður enda mikil óvissa um kröfuna og óraunhæft að ætla að stefndi hefði greitt kröfuna eða inn á hana. Enn fremur sé krafa

um málskostnað ítrekuð þar sem stefndi hafi ríkt tilefni til að taka til varna í málinu.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samninga og kröfuréttar varðandi rangar forsendur og áhrif þeirra á efndaskyldu svo og sjónarmiða um óeðlilegan hagnað og sanngirnissjónarmiða. Um réttarfarsreglur og málskostnað er vísað til laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Eins og áður er lýst gerði stefndi, hinn 26. febrúar 2007, samning við stefnanda, þá SP-fjármögnun. Samkvæmt samningnum tók stefndi á leigu bifreiðina OP 782, af gerðinni Cadillac CTS árgerð 2007. Samkvæmt yfirlýsingu um tækjaskipti í bílasamningi, dags. 19. ágúst 2008, var skipt um tæki í samningnum og í stað bifreiðarinnar OP 782 kom bifreiðin TN 007, Cadillac Escalade. Upphafleg ákvæði bílasamningsins skyldu gilda í öllum atriðum óbreytt um nýju bifreiðina.

Upphaflegi samningurinn ber yfirskriftina „Bílasamningur“. Undirtitill hans er „Kaupleiga“

Stefnandi byggir á því að samningur aðila, sem hann byggir á í málinu, sé samningur um kaupleigu.

Í samningi aðila frá 26. febrúar 2007 eru aðilar samningsins tilgreindir sem leigusali og leigutaki. Í framlögðu greiðsluyfirliti, sem fylgdi samningnum, er vísað til samningsins sem lánssamnings. Í samningnum er kveðið á um mánaðarlegar greiðslur leigugjalds o.fl., eins og áður er rakið. Þá er ákvæði um að kaupverð í lok samnings sé 1.000 krónur og því gert ráð fyrir að leigutaki eignist bifreiðina í lok samningstímabilsins sé staðið að fullu við ákvæði samningsins.

Að þessu virtu verður að líta svo á að samningur aðila sé í raun lánssamningur. Verðtrygging samningsins miðað við vísitölu neysluverðs var því heimil sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001.

Óumdeilt er að vanskil urðu á greiðslum samkvæmt samningnum. Stefnandi nýtti sér heimild til riftunar samningsins í samræmi við 14. gr. hans. Samkvæmt 16. gr. samningsins um uppgjör bar stefnda að standa stefnanda skil á gjaldföllnum greiðslum ásamt dráttarvöxtum, ógjaldföllnum höfuðstól og sérstöku uppgreiðslugjaldi og kostnaði.

Stefnandi hefur lagt fram í málinu gögn til stuðnings kröfu sinni um kostnað. Liggja fyrir gögn í samræmi við sundurliðun hans á kostnaði í framlögðu viðskiptamannayfirliti. Samtala umræddra kostnaðarliða er hins vegar ranglega færð inn á yfirlitið. Samkvæmt framlögðum gögnum nam kostnaður vegna uppgjörs á samningi 109.474 krónum, eins og tilgreint er í stefnu.

Í greinargerð sinni mótmælir stefndi verðmati bifreiðarinnar. Byggir stefndi á því að samkvæmt 16. gr. samningsins skuli meta verðmæti hins selda í samræmi við verðmat Bílgreinasambandsins en það hafi ekki verið gert.

Fyrir liggur að stefnandi seldi bifreiðina 12. ágúst 2009 og nam söluverðmæti hennar samkvæmt framlögðu afsali 1.200.000 krónum.

Í 5. tl. 16. gr. í samningi aðila segir m.a.: Frá kröfu SP skv. 1.-5. tl. 1. mgr. skal, þegar skil bifreiðar hefur átt sér stað skv. 15. gr., krefjist SP skila á bifreiðinni, draga verðmæti bifreiðarinnar eins og það reynist samkvæmt eftirfarandi reglu: Ástandsskoðun er gerð á bifreið þar sem metinn viðgerðarkostnaður hennar og annar kostnaður, sem fellur til vegna bifreiðar fram að fullnaðaruppgjöri, s.s. bifreiðagjöld , tryggingariðgjöld, flutningar og sektir er lagður ofan á heildarskuld samningsins. Uppítökuverð sambærilegrar bifreiðar í eðlilegu ástandi er fengið úr viðurkenndu verðmatskerfi Bílgreinasambandsins…

Síðan segir: Hafi leigutaki ekki mótmælt ofangreindu mati eða uppgjöri skriflega innan 7. daga frá því að matið var sannanlega sent til hans á uppgefið heimilisfang, skal litið á það sem samþykkt.

Við munlegan málflutning var því hreyft af hálfu stefnda að honum hefði ekki borist bréf stefnanda með uppgjöri á bílasamningi aðila, dags. 20. maí 2009. Lögmaður stefnanda mótmælti þeirri málsástæðu stefnda sem rangri og of seint fram kominni þar sem ekki sé á henni byggt í greinargerð stefnda.

Fallist er á með stefnanda að sú málsástæða stefnda, að honum hafi ekki borist umrætt uppgjör, sé of seint fram komin við munnlegan málflutning. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að hann hafi mótmælt uppgjöri fyrr en með greinargerð sinni sem lögð var fram 24. apríl 2012. Hafi stefndi haft athugasemdir við verðmat bifreiðarinnar eða við að verðmæti bifreiðarinnar var ekki byggt á verðmatskerfi Bílgreinasambandsins bar honum að gera athugasemdir við það innan tilskilins tíma í samræmi við samning aðila.

Þegar allt framanritað er virt ber að fallast á kröfur stefnanda í málinu. Ekki er fallist á kröfu stefnda um að dráttarvexti beri að fella niður og dæmast dráttarvextir eins og greinir í dómsorði.

Eftir niðurstöðu málsins ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 400.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Ú-kk-nf E-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., f.h. bíla- og tækjafjármögnunar, 1.862.722 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. ágúst 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf