E-1899/2015

I

Mál þetta, sem dómtekið var 9. maí 2016, er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 27. maí 2015 af S-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, Strandgötu 91, Eskifirði, á hendur stefnda, íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 7, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 308.786 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 88.786 krónum frá 18. maí 2012 til 11. júní sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af þeirri fjárhæð til 31. október sama ár, sem og öðrum síðar tilgreindum fjárhæðum, af 138.786 krónum frá þeim degi til 30. nóvember sama ár en af 188.786 krónum frá þeim degi til 31. janúar 2013 en af 208.786 krónum frá þeim degi til 30. júní sama ár en af 258.786 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár en af 308.786 krónum frá þeim degi greiðsludags.

Krafist er málskostnaðar samkvæmt framlögðu vinnuyfirliti lögmanns stefnanda, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Þess er krafist að virðisaukaskattur leggist á málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II

Helstu málavextir eru óumdeildir. Stefnandi var áður búsettur í Kópavogi og rak eigin starfsemi í járnabindingum á höfuðborgarsvæðinu á árunum 2000-2007 þegar starfsemin lagðist af og stefnandi flutti lögheimili sitt til Eskifjarðar. Því er lýst í stefnu að rekstur fyrirtækis stefnanda hafi safnað skuldum og hafi sýslumaðurinn í Kópavogi gert árangurslaust fjárnám hjá stefnanda vegna opinberra gjalda, einkum tekjuskatts, hinn 7. október 2008. Stefnandi hefði ítrekað gert greiðslusamkomulag við sýslumann en að lokum hefði stefnandi hafnað því að gera nýtt greiðslusamkomulag þegar fyrir lá að sýslumaður krafðist þess að stefnandi greiddi að lágmarki 100.000 krónur á mánuði af skuld sinni. Sýslumaðurinn í Kópavogi gerði síðar þá kröfu til launagreiðanda stefnanda að dregin yrðu 75% af launum hans við hverja útborgun upp í eldri skattskuldir stefnanda.

Bú stefnanda var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði uppkveðnum 12. apríl 2011 að kröfu stefnanda sjálfs og lauk skiptum á búi hans sem eignalausu hinn 3. ágúst sama ár. Innheimtumenn ríkissjóðs lýstu kröfum í þrotabúið samtals að fjárhæð 10.510.127 krónur en aðrar lýstar kröfur námu samtals 1.388.987 krónum.

Nokkru eftir að skiptum á búi stefnanda lauk krafðist sýslumaðurinn í Kópavogi afdráttar af launum stefnanda hjá vinnuveitendum stefnanda vegna eldri skattskulda hans, sem frá því embætti stöfuðu og lýst hafði verið í þrotabú hans en því er lýst í stefnu að stefnandi hafi á sama tíma greitt staðgreiðslu skatta af launum, sem hann aflaði eftir að bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Af launum stefnanda voru dregnar 88.786 krónur við greiðslu launa hinn 18. maí 2012.

Síðla árs 2011 hófust bréfaskipti milli lögmanns stefnanda og innheimtumanna ríkissjóðs á Eskifirði og í Kópavogi og tollstjóra þar sem lögmaður stefnanda mótmælti kröfum innheimtumanna um afdrátt eldri skattskulda stefnanda af launum hans samkvæmt 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt nr. 90/2003. Af hálfu stefnanda var talið að innheimtumönnum ríkisjóðs væri ekki heimilt að krefjast afdráttar af launum hans vegna eldri skattskulda sem lýst hefði verið í þrotabú stefnanda og ekki höfðu fengist greiddar vegna eignaleysis búsins. Innheimtumaður ríkissjóðs á Eskifirði féllst á að ekki væri rétt að gera kröfu vegna eldri skattskulda í laun stefnanda eftir að bú hans hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Allt að einu voru innheimtar 100.000 krónur með afdrætti af launum stefnanda í október og nóvember 2012. Innheimtumaðurinn í Kópavogi hafnaði því að falla frá kröfum í laun stefnanda vegna eldri skattskulda og innheimti hann 208.786 krónur upp í eldri gjöld eftir skiptalok í þrotabúi stefnanda. Innheimtumenn ríkissjóðs innheimtu þannig á grundveli 115. gr. laga nr. 90/2003 samtals 308.786 krónur upp í eftirstöðvar opinberra gjalda stefnanda sem lögð voru á hann fyrir gjaldþrotið.

Stefnandi telur sig eiga rétt á endurgreiðslu þeirra fjárhæða sem innheimtumaður ríkisins fékk dregnar af launum hans á tímabilinu 12. apríl 2011-3. ágúst 2013. Með málsókn þessari freistar stefnandi þess að fá stefnda dæmdan til að endurgreiða framangreindar fjárhæðir.

III

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að innheimtumönnum ríkissjóðs sé óheimilt að innheimta eldri þinggjaldaskuldir, þ.e. þing- og sveitarsjóðsgjöld, sem lýst hefur verið í þrotabú manns á grundvelli 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, með því að krefja launagreiðendur manna, sem hafa orðið gjaldþrota, um afdrátt af launum þeirra meðan á gjaldþrotaskiptum stendur og í tvö ár eftir skiptalok.

Stefnandi vísar til þess, að við töku bús einstaklings til gjaldþrotaskipta taki þrotabúið við öllum fjárhagslegum skyldum og réttindum hans, sbr. ákvæði 72. gr. laga nr. 21/2991, um gjaldþrotaskipti o.fl., og skipaður skiptastjóri verði þá forráðamaður búsins. Kröfur um vangoldinn tekjuskatt og útsvar, sem lýst sé í þrotabúið, fái stöðu almennra krafna samkvæmt 113. gr. laganna og hafi kröfum innheimtumanna ríkissjóðs í bú stefnanda að fjárhæð 10.510.127 krónur verið skipað með þeim hætti. Stefnandi telur að skattkröfur, sem heyri undir 115. gr. laga nr. 90/2003 og lýst hafi verið í þrotabú manns, njóti ekki eftir skiptalok heimildar til afdráttar af launum hans sem slíkum skattkröfum sé annars búin í lagaákvæðinu. Krafa innheimtumanns lúti því sömu reglum og aðrar almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Stefnandi telur þannig að við töku bús manns til gjaldþrotaskipta missi innheimtumaður ríkissjóðs „forgangsrétt“ sinn samkvæmt 115. gr. laga nr. 90/2003 til þess að ganga að launum þrotamanns vegna eldri skattskulda. Stefnandi vísar til þess að meðan á skiptum standi, verði skiptastjóri ekki krafinn um greiðslu upp í eldri þinggjaldaskuldir, heldur gerist það fyrst við úthlutun úr búi við skiptalok. Sú niðurstaða byggist á ákvæðum 72. gr. laga nr. 21/1991 um að við töku bús til gjaldþrotaskipta taki þrotabúið við öllum fjárhagslegum réttindum og skyldum þrotamanns, þ.m.t. kröfum vegna álagðra þing- og sveitarsjóðsgjalda. Þing- og sveitarsjóðsgjaldaskuld sé flokkuð í kröfuskrá sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Engar réttarreglur undanþiggi eldri skattskuldir frá því að falla undir reglur 72. gr. laganna.

Þá séu ákvæði 115. gr. laga nr. 90/2003 undantekningarákvæði til hagsbóta fyrir ríkið og því beri að túlka þau þröngt. Slíkur forgangur til innheimtu rakni ekki við að nýju við skiptalok, heldur hafi kröfunni verið skipaður ákveðinn staður sem almennri kröfu í þrotabú og missi við það „forgangsrétt“ sinn samkvæmt ákvæðinu. Þessu til stuðnings vísar stefnandi jafnframt til þess að í lögum nr. 142/2010 um breytingu á 165. gr. laga nr. 21/1991 sé kveðið á um það, hvaða skilyrði eru sett fyrir því að t.d. ófullnægðir kröfuhafar þrotamanns geti hafið innheimtuaðgerðir á hendur honum vegna krafna sem lýst var í þrotabúið. Kröfuhafar verði að geta sýnt fram á að fyrrum þrotamaðurinn eigi eignir sem geti verið andlag fjárnáms, annars fari fjárnám ekki fram. Hið sama hljóti að gilda um tekjuskattskröfur sem lýst hafi verið í þrotabú manns. Hefðu sérákvæði 115. gr. átt að gilda áfram um forgang ríkisins til afdráttar af launum manns vegna krafna um vangoldinn tekjuskatt, sem ekki fékkst greiddur úr þrotabúi hans eftir töku bús hans til opinberra skipta og í tvö ár eftir skiptalok, hefði þurft að taka það sérstaklega fram. Því telji stefnandi að innheimtumönnum ríkissjóðs sé ekki heimilt að krefja launagreiðendur um afdrátt af launum starfsmanna á grundvelli krafna sem lýst hefur verið í þrotabú launþegans, heldur beri þeim að haga innheimtu skulda, sem ekki hafi fengist greiddar við skiptalok á þrotabúi hans, á sama veg og aðrir kröfuhafar sem ekki hafi fengið fullnægju krafna sinna úr þrotabúinu.

Stefnandi vísar til þess að í athugasemdum við framangreint frumvarp að lögum nr. 142/2010, um breytingu m.a. á 165. gr. laga nr. 21/1991, þar sem fyrningartími krafna var styttur úr fjórum árum eftir skiptalok í tvö ár, sé vísað til fylgiskjals með frumvarpinu sem stafi frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis. Í lok umsagnar fjárlagaskrifstofunnar segi svo um styttan fyrningartíma lýstra krafna í þrotabú:

„Það sem kann þó að skipta meira máli er að minni tilhneiging kann að verða til svartrar vinnu til lengri tíma litið vegna þess að einstaklingar komast fyrr út úr þeim fjárhagslegu aðstæðum sem knúið hafa þá í þrot. Þannig má ætla að þeim einstaklingum sem teknir hafa verið til gjaldþrotaskipta takist fyrr að koma fjármálum sínum á réttan kjöl og taka þannig eðlilegan þátt í þjóðlífinu með öflun tekna og greiðslu skatta.“

Stefnandi kveður koma skýrt fram í álitinu að stytting fyrningartíma krafna úr fjórum árum í tvö ár hafi verið til þess ætluð að fá þrotamenn fyrr inn í „kerfið“ að nýju með því að verða á ný skilvísir skattgreiðendur en verða ekki áfram undir stöðugri innheimtu ófyrndra krafna sem lýst hafi verið í þrotabú þeirra. Í umsögninni sé hvergi tekið á forgangi 115. gr. laga nr. 90/2003 og líti stefnandi svo á að umsögnin hefði verið óþörf ef löggjafinn teldi að innheimtumenn gætu haldið óbreyttum innheimturétti samkvæmt lagaákvæðinu. Krafa innheimtumannsins í Kópavogi um að draga 75% af launum stefnanda eftir að gjaldþrotaskiptum á búi hans lauk, gangi þvert gegn framangreindri tilætlun laganna.

Um frekari lagarök en vísað er til hér að framan, vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, einkum 1. og 2. gr. Þá vísar stefnandi um kröfu sína um málskostnað og virðisaukaskatt til ákvæða 126. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi mótmælir öllum málatilbúnaði stefnanda sem röngum. Sýknukrafa stefnda byggist á því, að gjaldfallin skattskuld stefnanda hafi verið ófyrnd þegar hún var dregin af launum stefnanda og greidd í ríkissjóð á grundvelli heimildar í 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Stefndi vísar til þess að skattar hafi þá sérstöðu að þeir séu lagðir á með lögum og séu innheimtir samkvæmt ákvæðum ýmissa sérlaga um skatta og gjöld. Í 115. gr. laga nr. 90/2003 sé að finna sérstakt innheimtuúrræði sem skyldar launagreiðanda til að halda eftir af kaupi launþega að kröfu innheimtumanns til lúkningar á gjöldum sem launþegar beri sjálfskuldarábyrgð á og innheimta beri samkvæmt 112. gr. laganna. Ákvæði sama efnis hafi verið í lögum um tekjuskatt og eignarskatt allt frá setningu laga nr. 22/1956.

Stefndi mótmælir því að kröfur, sem innheimtar séu á grundvelli ákvæðisins, séu rétthærri öðrum kröfum, svo sem byggt sé á í stefnu. Innheimtan takmarkist af ákvæðum 115. gr. og reglugerð nr. 124/2001, um launaafdrátt, sem sett sé með heimild í lagagreininni. Í 2. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar sé kveðið á um að afdráttur af launum vegna staðgreiðslu skuli ávallt ganga fyrir afdrætti vegna eldri skattskulda.

Stefndi byggir á því að innheimta á skattskuld stefnanda hafi verið í samræmi við afdráttarlausa og skýra heimild í 115. gr. Engar takmarkanir sé þar að finna sem undanskilji skattskuldir þrotamanns sem ekki fáist greiddar við gjaldþrotaskipti á búi hans. Það leiði af jafnræðisreglu skatta- og stjórnsýsluréttar að sömu sjónarmið gildi um innheimtu á grundvelli 115. gr. laga nr. 90/2003 gagnvart öllum gjaldendum sem ábyrgð beri á skattskuldum sínum lögum samkvæmt. Samkvæmt 2. mgr. 113. laganna eigi gjaldendur, sem eins standi á um við innheimtu, að hljóta sams konar meðferð. Þrotamaður, sem beri ábyrgð á skattskuldum sínum gagnvart ríkissjóði í tvö ár frá skiptalokum, njóti ekki annarrar stöðu gagnvart innheimtu skattskulda sinna en þeir gjaldendur sem ekki hafi sætt gjaldþrotaskiptum.

Stefndi vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., eins og henni var breytt með lögum nr. 142/2010, beri þrotamaður ábyrgð á skuldum sínum sem ekki fáist greiddar við gjaldþrotaskiptin. Hafi kröfu verið lýst við skiptin en hún ekki fengist greidd við þau, sé fyrningu slitið gagnvart þrotamanninum og byrji nýr tveggja ára fyrningarfrestur að líða á þeim degi sem skiptunum lýkur. Þrotamaður beri þannig ábyrgð á greiðslu skulda sem ekki hafi fengist greiddar við gjaldþrotaskipti þar til þær fyrnist tveimur árum frá skiptalokum, verði fyrning ekki rofin á tveggja ára tímabilinu, sbr. 3. mgr. 165. gr.

Stefndi kveður tilvísun stefnanda til 72. gr. laga nr. 21/1991 enga þýðingu hafa við úrlausn málsins, enda sé óumdeilt að skiptum á þrotabúi stefnanda hafi lokið, án þess að réttmætar kröfur stefnda hafi fengist greiddar af eignum búsins. Stefnandi hafi borið ótvíræða ábyrgð á greiðslu hinna umþrættu skattskulda frá skiptalokum til 4. ágúst 2013 þegar tveggja ára fyrningarfresti lauk samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndi vísar til þess að í 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 komi ekki fram takmarkanir á ábyrgð þrotamanns á skuldum sínum, né sé þar að finna stoð fyrir því að lögbundin innheimtuúrræði falli niður frá skiptalokum allt þar til þær fyrnist, séu þær ógreiddar þegar sá tími er kominn. Þvert á móti sé sérstaklega tekið fram í lögskýringargögnum að kröfuhafar geti leitað fullnustu skulda sinna með fjárnámi í þeim eignum sem þrotamaður kunni að eignast á fyrningartímanum.

Í lögskýringargögnum með lögum nr. 142/2010 sé hvergi vikið að því að hrófla eigi við ákvæðum tekjuskattslaganna um innheimtu skattskulda. Meginbreytingin með lögum nr. 142/2010 sé fólgin í 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 sem takmarki möguleika kröfuhafa á að viðhalda kröfum sínum á hendur þrotamanni umfram tveggja ára fyrningarfrestinn. Löggjafanum hefði þó verið í lófa lagið að haga umræddri lagabreytingu á annan hátt, hefði það staðið til, t.d. með því að takmarka á einhvern hátt ábyrgð þrotamanns á skuldum sem ekki fengust greiddar við skiptin. Ekki verði séð að ætlun löggjafans hafi verið sú að útiloka möguleika kröfuhafa til að reyna að fá greiðslu krafna sinna, þótt sá tími sem nú gefist til þess hafi verið skertur verulega.

Þá vísar stefndi til þess að Alþingi hafi á sama tíma við setningu laga nr. 164/2010, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, lagt sérstaka áherslu á sértækar tekjuöflunaraðgerðir, hækkanir á krónutölusköttum og hækkanir á ýmsum gjaldskrám hjá stofnunum ríkisins. Undantekningar á venjubundinni innheimtu vanskilaskattskulda í ríkissjóð, að teknu tilliti til gjaldfærni einstakra skattgreiðenda, hafi ekki heldur komið þar til neinna álita.

Stefndi mótmælir sem röngum ályktunum stefnanda og málsástæðum á þeim byggðum sem dregnar séu af efni fylgiskjals fjárslagaskrifstofu fjármálaráðuneytis sem fylgt hafi frumvarpi sem orðið hafi að lögum nr. 142/2010. Öndvert því sem stefnandi haldi fram, sé í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu ráðuneytisins gert ráð fyrir því að stytting fyrningarfrests skattskulda úr fjórum árum í tvö við gjaldþrot skuldara auki umsýslu þessara mála hjá innheimtumönnum ríkissjóðs sem þó rúmist innan útgjaldaramma ráðuneytisins. Engar ráðagerðir séu þar tíundaðar þess efnis að lögbundin innheimta vanskilaskulda einstaklinga eftir gjaldþrot þeirra skuli framkvæmd með öðrum hætti en tilgreint sé í XIII. kafla laga nr. 90/2003, enda sé það ekki hlutverk ráðuneytisins að taka fram fyrir hendur löggjafans í þeim efnum.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að krafa innheimtumannsins í Kópavogi um að draga 75% af launum stefnanda eftir að gjaldþrotaskiptum á búi hans lauk gangi þvert gegn tilætlun 2. mgr. 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Tilgangur löggjafans með setningu ákvæðisins hafi verið sá, að stytta fyrningarfrest á skuldum þrotamanns að lokinni árangurslausri skiptameðferð og torvelda kröfuhöfum að viðhalda kröfum sínum á hendur honum. Tilgangurinn hafi hins vegar hvorki verið sá að fella niður allar skuldir þrotamanns né koma í veg fyrir innheimtu þeirra á fyrningartímanum. Þá sé innheimtumönnum ríkissjóðs heimilt að samþykkja greiðsluáætlun um lækkun launafdráttar á tveggja ára tímabilinu eftir skiptalok í samræmi við verklagsreglur tollstjóra um lækkun launaafdráttar, sbr. 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 124/2001, um launaafdrátt.

Stefndi kveður tilvísun stefnanda til dreifibréfs fjármálaráðuneytis frá 22. mars 1995 þýðingarlausa við úrlausn á ágreiningi aðila. Tilmælin hafi augljóslega ekki átt við þegar atvik máls þessa urðu, svo sem og glöggt megi sjá í umsögn tollstjóra til nefndasviðs Alþingis 8. nóvember 2010. Þar komi fram að allt aðrar verklagsreglur hafi verið í gildi fyrir gildistöku laga nr. 142/2010. Þá sé þar sérstaklega tekið fram að verði frumvarpið að lögum, muni það ekki hafa afgerandi áhrif á innheimtu skattkrafna. Jafnframt sé ljóst að með lagabreytingunni hafi orðið verulegar breytingar á réttarástandi eftir skiptalok sem séu þrotamönnum til verulegrar ívilnunar. Fordæmisgildi dreifibréfsins í máli aðila sé því verulega takmarkað ef nokkurt. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. tekjuskattslaga og reglugerð nr. 1060/2014, um innheimtumenn ríkissjóðs, gegni tollstjóri eftirlits- og samræmingarhlutverki gagnvart öðrum innheimtumönnum ríkissjóðs og annist stefnumótun á sviði innheimtumála á landsvísu. Eftir umrædda lagabreytingu hafi tollstjóri sent innheimtumönnum ríkissjóðs leiðbeiningar þess efnis að heimilt væri að krefjast launaafdráttar eftir skiptalok en að undirritun greiðsluáætlunar ryfi ekki fyrningu vegna skýrra fyrirmæla þar að lútandi í ákvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda og vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, reiknist dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma sem gjaldandi sannanlega lagði fram kröfu um endurgreiðslu ofgreiddra skatta eða gjalda. Ekki verði séð að stefnandi hafi réttilega gert kröfu um endurgreiðslu fyrr en við stefnubirtingu hinn 27. maí 2015. Krafa hans geti því ekki borið dráttarvexti fyrr en frá þeim degi.

Til viðbótar framangreindum lagarökum, vísar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að því er varðar málskostnaðarkröfu.

V

Óumdeilt að stefnandi skuldaði þær fjárhæðir, sem dregnar voru af launum hans á tímabilinu 12. apríl til 3. ágúst 2013, vegna eldri skattskulda og liggur fyrir að hvorki er deilt um lögmæti skattkröfunnar né fjárhæð hennar. Ágreiningur aðila lýtur að því, hvort stefnda hafi verið óheimilt að innheimta eldri skattskuldir stefnanda, sem lýst hafði verið í þrotabú stefnanda, á grundvelli 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, með því að krefja launagreiðanda um afdrátt af launum stefnanda í tvö ár eftir skiptalok, sbr. 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í 115. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, er mælt fyrir um sérstakt innheimtuúrræði fyrir innheimtumenn ríkissjóðs. Þar er gert ráð fyrir því að innheimtumenn ríkissjóðs geti krafist þess að launagreiðendur haldi eftir af kaupi launþega til lúkningar gjöldum þeirra aðila sem launþegar bera sjálfskuldarábyrgð á og innheimta ber samkvæmt lögunum. Þar eru settar þær skorður, að aldrei skuli launagreiðendur þó halda eftir meira en sem nemur 75% af heildarlaunagreiðslu hverju sinni. Eru sett nánari ákvæði um þessa framkvæmd í reglugerð nr. 124/2001, um launaafdrátt.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að í innheimtuúrræðinu felist í raun forgangsréttur innheimtumanna ríkissjóðs sem falli niður við töku bús manns til gjaldþrotaskipta að því er varðar eldri skattaskuldir. Stefnandi vísar að þessu leyti til 72. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., þar sem mælt er fyrir um að við töku bús til gjaldþrotaskipta taki búið við öllum fjárhagslegum réttindum og skyldum þess. Þinggjaldaskuldir og sveitarsjóðsgjaldaskuldir séu í kröfuskrá réttilega flokkaðar sem almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 sem leiði til þess að forgangsrétturinn samkvæmt 115. gr. laganna falli niður.

Hvorki verður fallist á þann skilning stefnanda að innheimtuúrræði 115. gr. laga nr. 90/2003, sem stefndi beitti við innheimtu á umræddri skattskuld stefnanda, feli í sér sérstakan forgang fyrir kröfu stefnda umfram aðrar kröfur né að það leiði til þess að krafa stefnda verði rétthærri öðrum kröfum. Hér er um að ræða sérstakt innheimtuúrræði sem lögfest er með framangreindri 115. gr. og takmarkast innheimtan af ákvæðum greinarinnar og reglum settum með heimild í henni. Ekki er því um það að ræða að hér eigi við sjónarmið um þrengjandi lögskýringu á eiginlegu undantekningarákvæði. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á að ákvæða laga og reglna hafi ekki verið gætt með hæfilegum hætti.

Þá er það mat dómsins að tilvísun stefnanda til ákvæða 72. gr. laga nr. 21/1991 breyti engu að þessu leyti, enda liggur fyrir að óumdeild og réttmæt krafa stefnda fékkst ekki greidd af eignum þrotabús stefnanda við gjaldsþrotaskiptin. Samkvæmt ákvæðum 165. gr. laga nr. 21/1991 ber þrotamaður ábyrgð á slíkum skuldum og hafi kröfum verið lýst við gjaldþrotaskiptin en þær ekki fengist greiddar við þau, er fyrningu slitið og nýr fyrningarfrestur byrjar að líða við skiptalok. Óumdeilt er að sú skattskuld, sem stefnandi krefur stefnda um endurgreiðslu á, er ófyrnd. Röðun lýstra krafna í þotabú samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 getur engu breytt varðandi beitingu hins sérstaka innheimtuúrræðis 115. gr. laga nr. 90/2003 eftir að þeim skiptum lýkur.

Með lögum nr. 142/2010 voru gerðar breytingar á ákvæðum 165. gr. laga nr. 21/1991 sem lutu í fyrsta lagi að styttingu fyrningarfrests í tvö ár á þeim kröfum eða þeim hluta þeirra sem ekki fást greiddar við gjaldþrotaskipti. Jafnframt var mælt fyrir um að ekki yrði unnt að slíta fyrningu innan þessa tveggja ára frests nema í undantekningartilfellum og þarf lánardrottinn þá að höfða dómsmál til viðurkenningar á því að fyrningu kröfunnar sé slitið. Í athugasemdum með breytingarlögunum var tilgangur með styttingu fyrningarfrestsins sagður vera sá að gera „einstaklingum sem teknir hafa verið til gjaldþrotaskipta en bera áfram ábyrgð á skuldum sem ekki hafa fengist greiddar við gjaldþrotaskiptin“ auðveldara að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Verður ekki annað lesið út úr athugasemdunum en að því takmarki teldi löggjafinn sig ná með því að stytta fyrningarfrestinn og setja strangari skilyrði fyrir slitum hans. Bæði í breyttum texta 2. mgr. 165. gr. og í nefndaráliti með lagafrumvarpinu er aftur á móti sérstaklega hnykkt á því að þrotamaður beri áfram ábyrgð á þeim skuldum sem ekki fást greiddar við gjaldþrotameðferð á búi hans. Hvergi er þess getið í athugsemdum með lögum nr. 142/2010 að ætlun löggjafans hafi verið að breyta á einhvern hátt ákvæðum 115. gr. laga nr. 90/2003 um hið sérstaka innheimtuúrræði vegna vangreiddra skattskulda. Að þessu virtu verður að fallast á það með stefnda að ekki verði byggt á því, að það hafi verið tilgangur löggjafans með setningu laga nr. 142/2010 að hrófla við hinu sérstaka innheimtuúrræði sem mælt er fyrir um í framangreindri 115. gr. laga nr. 90/2003.

Í málinu liggja frammi fyrirmæli fjármálaráðuneytisins í dreifibréfi til innheimtumanna ríkissjóðs frá því snemma árs 1995 um það, hvernig ráðuneytið taldi á þeim tíma, og áður en áðurgreind breyting var gerð á 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga, rétt að haga innheimtu krafna vegna skatta sem lagðir voru á fyrir uppkvaðningu úrskurðarins, þrátt fyrir samsvarandi heimild í lögum og nú er að finna í 115. gr. laga nr. 90/2003. Í fyrirmælunum er hins vegar jafnframt tekið fram að ráðuneytið telji heimilt að innheimta opinber gjöld með þeim hætti sem tilgreint sé í þágildandi lagaákvæði, sem var sama efnis og framangreind og núgildandi 115. gr., hvort sem um er að ræða gjöld sem eru lögð á fyrir eða eftir uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðar. Ákvæði lagagreinarinnar eru skýr og er það mat dómsins að þau beri að leggja hér til grundvallar eftir efni sínu. Verður stefndi því ekki talinn bundinn af fyrirmælum fjármálaráðuneytisins sem stafa frá fyrri tíð og áður en þau lagaákvæði, sem hér um ræðir, tóku gildi.

Enginn tölulegur ágreiningur er í málinu og þá er óumdeilt að stefnandi skuldaði þá fjárhæð, sem hann gerir nú kröfu til endurgreiðslu á, vegna vangreiddra skatta. Að þessu gættu og með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að innheimta eldri skattskuldar stefnanda, sem lýst hafði verið í þrotabú hans, með þeim hætti sem gert var á tímabilinu 12. apríl til 3. ágúst 2013 hafi verið stefnda heimil. Verður því að hafna endurgreiðslukröfu stefnanda í máli þessu og sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Í ljósi atvika málsins og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dagsettu 24. júní 2013. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kk-ef G. B-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.033.000 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kk-ef G. B-kk-ef hrl., 1.033.000 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf