E-6875/2019

Mál þetta, sem dómtekið var 29. október 2020, er höfðað með stefnu, birtri 12. nóvember 2019, af Öldunni – stéttarfélagi, Borgarmýri 1, Sauðárkróki á hendur Jónatanssyni & co. lögfræðistofu ehf., Suðurlandsbraut 6, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða skuld að fjárhæð 1.000.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af stefnufjárhæð frá 7. nóvember 2019 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk greiðslu málskostnaðar.

I

Með verkbeiðni, dags. 1. nóvember 2017, undirrituðu málsaðilar svokallaða „VERKBEIÐNI/UMBOÐ“ þar sem stefnandi (verkkaupi) skuldbatt sig til að greiða stefnda (verktaka) lögfræðikostnað vegna lögfræðilegrar þjónustu til handa félagsmanni stefnanda til viðurkenningar á bótaskyldu hans vegna sjóvinnuslyss sem félagsmaðurinn varð fyrir þann 19. júlí 2019. Í verkbeiðninni segir m. a. svo:

Verkkaupi skuldbindur sig til að greiða J&CO fyrir umbeðna veitta þjónustu samkvæmt gjaldskrá J&CO á hverjum tíma á grundvelli tímaskráningar í verkinu með 20% afslætti af tímagjaldi. Áætlaður verkkostnaður er um 1.300.000 kr. og skulu aðilar semja sérstaklega um alla unna tíma umfram þá fjárhæð.

Í verkbeiðni var einnig tekið fram að verkkaupi skuldbindi sig til að greiða upp í verkið mánaðarlega gegn útgáfu reiknings, fyrst 1. febrúar 2018. Síðan segir svo:

Dæmist málskostnaður til handa félagsmanni við uppkvaðningu dóms kemur sá kostnaður til frádráttar við þá þóknun sem verkbeiðandi hefur greitt.

Hinn 8. febrúar 2018 gaf stefndi út tvo reikninga á hendur stefnanda, samtals að fjárhæð 1.210.123 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Annars vegar var um að ræða reikning að fjárhæð 1.180.123 krónur, vegna lögfræðiþjónustu og „endurgreidds útlagðs kostnaðar m/vsk.“. Hins vegar var svo reikningur að fjárhæð 30.000 krónur fyrir útlögðum kostnaði vegna þingfestingar í máli félagsmannsins. Með reikningunum fylgdi tímaskýrsla lögmanns stefnda.

Dómur í máli félagsmannsins var kveðinn upp 20. desember 2018 í máli nr. E-314/2018 þar sem viðurkenndur var réttur hans til bóta úr slysatryggingu sjómanna og var tryggingafélagið dæmt til að greiða félagsmanninum 1.000.000 króna í málskostnað. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 7. október 2019, til stefnda var skorað á stefnda að gera tafarlaus skil á dæmdum málskostnaði við stefnanda með vísan til orðalags verkbeiðninnar. Með bréfi stefnda, dags. 17. október s. á., var kröfu stefnanda hafnað og þess m. a. getið að heildarreikningur skrifstofunnar vegna máls félagsmannsins hefði numið u. þ. b. 2.241.000 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi gaf út reikning á hendur félagsmanninum, dags. 8. júlí 2019, að fjárhæð samtals 1.117.860 krónur og ráðstafaði dæmdum málskostnaði inn á viðskiptareikning félagsmannsins hjá stefnda. Það sem út af stóð af kröfu stefnda gagnvart félagsmanninum, þ. e. 57.027 krónur, afskrifaði stefndi.

Í gögnum málsins liggja fyrir tölvuskeyti sem fóru á milli fyrirsvarsmanns stefnanda og lögmanns stefnda 1.– 4. desember 2017. Kemur þar m. a. fram að lögmaður stefnda hafi útbúið drög að umræddri verkbeiðni og sent hana stefnanda til yfirferðar. Kemur fram í tölvuskeyti stefnda til stefnanda frá 1. desember 2017 að áætlaður heildarkostnaður sé um 1.300.000 krónur og „kann jafnvel að vera lægri eftir atvikum“. Var sú fjárhæð tilgreind í kjölfar athugasemdar stefnanda um að of mikil skuldbinding fælist í því að greiða mánaðarlega upp í kostnað með engin skilgreind efri mörk, því væri eðlilegt að hafa einhvern slíkan fyrirvara. Þar segir einnig: „Ef tímavinna við málflutninginn sýnist ætla að verða meiri þá væri það rætt sérstaklega og þá rökstuðningur hvers vegna.“

Fyrirsvarsmaður stefnanda sendi lögmanni stefnda tölvuskeyti hinn 5. september 2019, þar sem fram kemur að hann hafi ítrekað skilið eftir skilaboð til að fá upplýsingar um hvar mál félagsmannsins væri statt. Hann spyr hvort málinu hafi verið áfrýjað og ef svo sé ekki þá hafi væntanlega verið greiddur málskostnaður sem samkvæmt verkbeiðni aðila bæri þá að endurgreiða stefnanda.

Í gögnum málsins liggja fyrir fundargerðir stjórnar stefnanda, dags. 5. október 2017, 13. desember 2017 og 4. september 2019. Í fundargerð, dags. 13. desember 2017, kemur fram að formaður hafi gengið frá samningi við stefnda vegna slysamáls sjómanns sem rætt hafi verið um á fundi hinn 5. október 2017. Síðan segir svo:

Kostnaður vegna þessa máls getur mestur orðið 1.300.000 kr. Sá kostnaður gæti þó verið endurgreiddur að miklu leyti, eða jafnvel öllu, ef málið vinnst og skjólstæðingurinn fær málskostnað greiddan. 1. greiðsla vegna þessa máls verður 1. febrúar og ef kostnaður kemur til með að verða meiri þá mun formaður óska eftir ítarlegum rökstuðningi og málið þá lagt fyrir stjórn. Formaður ráðfærði sig við Mandat lögmannsstofu og fékk þær upplýsingar að eðlilegur málskostnaður vegna svona máls gæti verið allt að 2 milljónir og að samningurinn væri góður.

Í fundargerð stjórnarfundar stefnanda, dags. 4. september 2019, segir svo:

Þá var spurt út í stöðuna á slysamáli sjómannsins sem unnið var af [stefnda]. Það mál vannst og hafi málinu ekki verið áfrýjað þá á félagið, samkvæmt samkomulaginu sem gert var, rétt á endurgreiðslu hafi málskostnaður verið dæmdur félagsmanninum í hag en upphæð endurgreiðslu miðast við dæmdan málskostnað. Ekkert hefur heyrst frá lögmanninum þrátt fyrir að formaður hafi ítrekað reynt að hafa við hann samband. Hann mun því senda formlegt erindi og óska eftir frekari upplýsingum og ef því verður ekki sinnt mun málið fara í gegnum lögfræðinga félagsins.

Þessir gáfu skýrslu fyrir dóminum; K-kk-nf S-kk-nf, V-kvk-nf J-kvk-nf, Þ-kk-nf S-kk-nf og A-kk-nf I-kk-nf M-kk-nf.

II

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi vísar til orðalags í verkbeiðni, sem skoða beri sem samning á milli stefnanda og stefnda. Stefndi hafi skuldbundið sig til að láta fjárhæð dæmds málskostnaðar koma til frádráttar þeirri þóknun sem stefnandi greiddi stefnda.

Stefnandi tekur fram að hann eigi ekki rétt á innskatti og því sé eðlilegt að honum verði bættur greiddur virðisaukaskattur með tildæmdum málskostnaði, enda ekki mælt fyrir um annað í umræddri verkbeiðni, auk þess sem gera megi ráð fyrir að dómari í máli félagsmannsins hafi tekið tillit til þess að greiða þyrfti virðisaukaskatt þegar hann ákvað málskostnað.

Stefnandi byggir á meginreglu samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og réttar efndir kröfu. Stefndi hafi skuldbundið sig í samningi aðila til að láta stefnanda njóta góðs af því ef tryggingafélagið VÍS yrði dæmt til greiðslu málskostnaðar. Stefnandi bendir einnig á að stefndi hafi samið skilmála verkbeiðninnar einhliða og því beri að virða allan vafa um túlkun hennar stefnanda í hag.

Stefnandi tekur fram að hann hafi skorað á stefnda að gera skil á greiðslunni, en þeirri kröfu hafi stefndi hafnað.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi krefst sýknu vegna aðildarskorts stefnanda að málinu. Stefndi hafi óskað eftir réttaraðstoð stefnanda fyrir hönd félagsmanns stefnanda og réttaraðstoðin hafi ekki verið veitt stefnda á grundvelli samkomulags stefnanda og félagsmannsins. Stefnandi verði því að beina kröfu sinni að félagsmanninum.

Í öðru lagi hafi félagsmaðurinn skuldbundið sig til að greiða stefnda fyrir lögfræðiþjónustu í samræmi við gjaldskrá stefnda. Stefnanda hafi verið það ljóst og félagsmaðurinn hafi verið skuldbundinn til að greiða stefnda málskostnað án tillits til framlags stefnanda við málareksturinn. Auk þess hafi stefnanda verið það ljóst að stefndi ætlaði ekki að taka áhættu af málinu eða veita félagsmanninum aðra ívilnun en 20% afslátt af tímagjaldi. Af þeim ástæðum hafi það enn fremur verið ljóst að hlutdeild stefnanda í málskostnaði sem félagsmanninum kynni að verða dæmdur í málinu væri háður því að stefnandi hefði greitt stefnda allan málskostnað félagsmannsins eða a. m. k. svo stóran hluta að afgangur yrði af dæmdum málskostnaði eftir að búið væri að draga frá honum það sem dygði til að fullgreiða skuldbindingar félagsmannsins við stefnda. Það hafi á engan hátt verið skilningur aðila að stefnandi ætti rétt á að fá til sín þann málskostnað sem félagsmanninum kynni að vera dæmdur, án tillits til uppgjörs hans við stefnda. Ef krafa stefnanda ætti við rök að styðjast, þá næmi réttaraðstoð stefnanda við félagsmanninn aðeins 43.584 krónum. Stefnandi hafi aðeins greitt 1.043.584 krónur (841.600 krónur og 201.984 krónur í virðisaukaskatt). Telur stefndi að stefnandi hafi skuldbundið sig til að veita félagsmanninum réttaraðstoð að fjárhæð 1.300.000 krónur og að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi byggir einnig á því að fjárhæðin 1.300.000 krónur í verkbeiðni stefnanda sé áætlun um málskostnað og því hafi verkkostnaður ekki verið fast settur í verkbeiðninni. Stefndi bendir á að formaður stefnanda hafi rætt við fjármálastýru stefnda í febrúar 2018, eftir að hafa fengið fyrsta reikninginn, þar sem hann hafi viljað ræða um hver framvindan yrði því að nokkuð væri dregið á þá fjárhæð sem tilgreind var í verkbeiðninni. Sé bersýnilegt að formanni stefnanda hafi verið eða mátt vera ljóst að frekari vinna myndi falla á málið með tilheyrandi kostnaði. Formaður stefnanda gat því hvorki ætlað að ekki yrði unnið frekar við málið og það látið niður falla við svo búið eða að stefndi myndi ekki krefjast frekari lögfræðiþóknunar vegna málsins eða að dæmdur málskostnaður til handa K-kk-þgf yrði endurgreiddur að fullu af stefnda, án heimildar frá K-kk-þgf, til stefnanda og án tillits til vinnu stefnda við málið og skuldastöðu K-kk-ef við stefnda. Stefnanda hafi auðvitað verið vel ljóst að hlutdeild hans í dæmdum málskostnaði til K-kk-ef væri háð því að K-kk-nf væri skuldlaus við stefnda og enn fremur að stefnandi hefði greitt stefnda allan málskostnað K-kk-ef. Samtali formanns stefnanda og fjármálastýru stefnda hafi því lyktað með því að málið yrði gert upp að dómi gengnum og að teknu tilliti til dæmds málskostnaðar til handa K-kk-þgf ef því væri að skipta. Mátti stefnanda því vera fullkomlega ljóst að stefndi myndi krefjast frekari greiðslna vegna málarekstursins gegn VÍS þegar málalyktir lægju fyrir.

Í fjórða lagi hafi stefnanda mátt vera ljóst að í fjárhæðinni 1.300.000 krónur fælist áætlaður verkkostnaður og að við þá fjárhæð ætti eftir að bæta virðisaukaskatti, eins og skýrt komi fram í gjaldskrá stefnda. Stefnandi hafi því skuldbundið sig til að greiða stefnda að lágmarki 1.300.000 krónur auk virðisaukaskatts, eða 1.612.000 krónur. Af þeirri fjárhæð hafi stefnandi greitt stefnda 841.600 krónur auk virðisaukaskatts, eða 1.043.584. krónur. Það vanti því enn 568.416 krónur upp á að stefnandi hafi greitt stefnda það sem verkbeiðnin mæli fyrir um og beri því a. m. k. að draga þá fjárhæð frá kröfunni. Standi þá eftir 431.584 krónur og geti greiðsla stefnda til stefnanda því aldrei orðið hærri en sem nemi þeirri fjárhæð.

III

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu á grundvelli verkbeiðni/umboðs, dags. 1. nóvember 2017, sem undirritað er af stefnanda og lögmanni stefnda. Með verkbeiðni og umboði þessu skuldbatt stefnandi sig til að greiða stefnda lögfræðikostnað vegna lögfræðiþjónustu. Í máli þessu er deilt um uppgjör á milli málsaðila vegna þess. Með vísan til þess verður að telja stefnda réttan aðila að máli þessu og er kröfu hans um sýknu á grundvelli aðildarskorts því hafnað.

Umrædd krafa stefnanda er reist á verkbeiðni/umboði þar sem stefnandi sem verkkaupi skuldbatt sig til að greiða stefnda (verktaka) kostnað vegna lögfræðiþjónustu sem stefndi hafði tekið að sér fyrir félagsmann stefnanda. Í verkbeiðninni er tekið fram að áætlaður verkkostnaður „er um 1.300.000 kr. og skulu aðilar semja sérstaklega um alla unna tíma umfram þá fjárhæð“. Þá er tekið fram í verkbeiðni að „Dæmist málskostnaður til handa félagsmanni við uppkvaðningu dóms kemur sá kostnaður til frádráttar við þá þóknun sem verkbeiðandi hefur greitt.“

Stefnandi vísar til þessa orðalags í verkbeiðni og telur að stefndi hafi skuldbundið sig til að láta fjárhæð dæmds málskostnaðar koma til frádráttar þeirri þóknun sem stefnandi greiddi stefnda vegna málsins, að fjárhæð 1.210.123 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi hafnar kröfu stefnanda og telur að hinn dæmdi málskostnaður verði ekki greiddur stefnanda án tillits til endanlegs uppgjörs félagsmannsins við stefnda, en heildarreikningur stefnda vegna reksturs málsins hafi numið u. þ. b. 2.241.000 krónum. Hafi stefnanda mátt vera ljóst að endurgreiðsla málskostnaðarins væri háð því að félagsmaðurinn væri skuldlaus við stefnda. Auk þess hafi fjárhæðin verið áætlun um málskostnað og formanni stefnanda hafi verið eða mátt vera ljóst að frekari vinna myndi falla á málið en tilgreint var í verkbeiðni. Þá telur stefndi enn fremur að skýra beri fjárhæð verkbeiðninnar þannig að stefnanda beri að greiða 1.300.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti, eða 1.612.000 krónur. Stefnandi hafi greitt stefnda 1.043.584 krónur og því vanti enn 568.416 krónur frá stefnanda.

Af verkbeiðni aðila og gögnum í máli þessu verður ráðið að stefnandi hafi viljað veita félagsmanni sínum fjárstuðning í máli sem hann hugðist höfða á hendur tryggingafélagi til viðurkenningar á bótaskyldu vegna sjóvinnuslyss sem hann varð fyrir. Með hinni umdeildu verkbeiðni lýsir stefnandi því yfir að hann lofi að greiða 1.300.000 krónur í lögfræðikostnað vegna lögfræðiþjónustu stefnda fyrir félagsmanninn. Í verkbeiðninni er áréttað að semja skuli sérstaklega um alla unna tíma umfram þá fjárhæð. Vilji og tilgangur stefnanda með þessari sérstöku áréttingu um hámark kostnaðar kemur fram í tölvuskeytum á milli formanns stefnanda og lögmanns stefnda 1.– 4. desember 2017, þar sem rætt er um áætlaðan kostnað vegna málsins. Í tölvuskeyti lögmanns stefnda til stefnanda, 1. desember 2017, segir svo: „Áætlaður heildarkostnaður er eins og við ræddum í síma um 1300 þúsund og kann jafnvel að vera lægri eftir atvikum.“ Þá segir formaður stefnanda í tölvuskeyti til lögmannsins sama dag: „Ef tímavinna við málflutninginn sýnist ætla að verða meiri þá væri það rætt sérstaklega og þá rökstuðningur hvers vegna.“

Í ljósi þessa verður ekki talið að orðalag í verkbeiðni um „áætlaðan“ verkkostnað geti ráðið úrslitum. Skilningur og vilji stefnanda um túlkun verkbeiðninnar kemur skýrt fram í fundargerðum stjórnar stefnanda, þ. á m. í fundargerð, dags. 13. desember 2017, frá fundi sem haldinn er eftir undirritun verkbeiðninnar þar sem bókað er að kostnaður vegna málsins geti mestur orðið 1.300.000 krónur, og kostnaðurinn geti fengist endurgreiddur að miklu leyti ef félagsmaðurinn vinnur málið. Þar er einnig bókað sérstaklega að óskað verði eftir ítarlegum rökstuðningi og málið lagt fyrir stjórn ef kostnaðurinn reynist meiri. Auk þess er bókað að formaður hafi ráðfært sig við lögmenn stefnanda og fengið þær upplýsingar að samningurinn sé góður, þar sem kostnaður vegna svona máls gæti verið allt að tvær milljónir króna.

Dómurinn telur með vísan til þess er að framan segir að stefndi hafi ekki leitt sönnur að því að stefnandi hafi skuldbundið sig til að greiða aukinn kostnað vegna lögfræðiþjónustu stefnda fyrir félagsmann stefnanda umfram 1.300.000 krónur, nema því aðeins að aðilar semdu sérstaklega um alla tíma umfram þá fjárhæð. Er ágreiningslaust að það var ekki gert.

Dómurinn telur orðalag verkbeiðni alveg skýrt að þessu leyti og enn fremur að dæmdur málskostnaður til handa félagsmanninum komi til frádráttar þóknun sem stefnandi hafi innt af hendi til stefnda vegna málsins. Fær niðurstaða þessi enn fremur stoð í fyrrgreindum samskiptum á milli málsaðila og einnig í bókunum frá stjórnarfundum stefnanda bæði fyrir undirritun verkbeiðninnar og einnig eftir að dómur féll í máli félagsmannsins, eins og áður er gerð grein fyrir. Telur dómurinn að málsástæður stefnda um að málskostnaður verði ekki endurgreiddur, án tillits til endanlegs uppgjörs félagsmannsins við stefnda, samrýmist ekki verkbeiðninni og þeim forsendum stefnanda sem þar lágu að baki. Þá bera gögn málsins ekki á neinn hátt með sér að stefnanda hafi verið ljóst að endurgreiðsla málskostnaðarins væri háð því að félagsmaðurinn væri skuldlaus við stefnda. Ef ætlun stefnda, sem samdi skjalið og veitir lögmannsþjónustu, hefur verið sú að skýra bæri fjárhæð verkbeiðninnar á annan hátt og þ. m. t. að stefnandi hefði skuldbundið sig til að greiða fjárhæðina 1.300.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti þá hefði stefnda verið í lófa lagið að ganga þannig frá verkbeiðninni.

Með vísan til þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að stefnda beri í samræmi við verkbeiðni málsaðila, dags. 1. nóvember 2017, að greiða stefnanda 1.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. nóvember 2019 til greiðsludags.

Samkvæmt þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnda, Jónatanssyni & co. lögfræðistofu ehf. gert að greiða stefnanda 1.100.000 króna í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til frávísunarþáttar málsins.

O-kk-nf Á-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnanda.

A-kk-nf V-kk-nf A-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefnda, Jónatanssyni & co. lögfræðistofu ehf., ber að greiða stefnanda, Öldunni –stéttarfélagi, 1.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. nóvember 2019 til greiðsludags.

Stefnda ber að greiða stefnanda 1.100.000 króna í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf(sign.)