E-2684/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 21. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af V-kk-þgf J-kk-þgf, Borgargerði 4, Reykjavík, á hendur Mílu ehf., Suðurlandsbraut 30, Reykjavík, með stefnu birtri 21. ágúst 2012.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði honum 2.109.160 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sem hér segir:

- Af kr. 38.594- frá 01.11.2009 til 01.12.2009

- Af kr. 102.752- frá 01.12.2009 til 01.01.2010

- Af kr. 166.910- frá 01.01.2010 til 01.02.2010

- Af kr. 231.068- frá 01.02.2010 til 01.03.2010

- Af kr. 295.226- frá 01.03.2010 til 01.04.2010

- Af kr. 359.384- frá 01.04.2010 til 01.05.2010

- Af kr. 423.542- frá 01.05.2010 til 01.06.2010

- Af kr. 487.700- frá 01.06.2010 til 01.07.2010

- Af kr. 553.463- frá 01.07.2010 til 01.08.2010

- Af kr. 619.226- frá 01.08.2010 til 01.09.2010

- Af kr. 684.989- frá 01.09.2010 til 01.10.2010

- Af kr. 750.752- frá 01.10.2010 til 01.11.2010

- Af kr. 816.515- frá 01.11.2010 til 01.12.2010

- Af kr. 882.278- frá 01.12.2010 til 01.01.2011

- Af kr. 948.041- frá 01.01.2011 til 01.02.2011

- Af kr. 1.013.804- frá 01.02.2011 til 01.03.2011

- Af kr. 1.079.567- frá 01.03.2011 til 01.04.2011

- Af kr. 1.145.330- frá 01.04.2011 til 01.05.2011

- Af kr. 1.211.093- frá 01.05.2011 til 01.06.2011

- Af kr. 1.276.856- frá 01.06.2011 til 01.07.2011

- Af kr. 1.345.413- frá 01.07.2011 til 01.08.2011

- Af kr. 1.413.970- frá 01.08.2011 til 01.09.2011

- Af kr. 1.482.527- frá 01.09.2011 til 01.10.2011

- Af kr. 1.551.084- frá 01.10.2011 til 01.11.2011

- Af kr. 1.619.641- frá 01.11.2011 til 01.12.2011

- Af kr. 1.688.198- frá 01.12.2011 til 01.01.2012

- Af kr. 1.756.755- frá 01.01.2012 til 01.02.2012

- Af kr. 1.825.332- frá 01.02.2012 til 01.03.2012

- Af kr. 1.896.289- frá 01.03.2012 til 01.04.2012

- Af kr. 1.967.246- frá 01.04.2012 til 01.05.2012

- Af kr. 2.038.203- frá 01.05.2012 til 01.06.2012

- Af stefnufjárhæðinni- frá 01.06.2012 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndi greiði málskostnað að skaðlausu.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Málavextir

Stefnandi er fyrrverandi starfsmaður stefnda og núverandi starfsmaður systurfélags stefnda. Stefndi er fyrirtæki á fjarskiptamarkaði.

Hinn 31. október 2008 var stefnandi ásamt samstarfsmönnum sínum kallaður á fund með stjórnendum stefnda, þar sem starfsfólkinu var kynnt slæm fjárhagsstaða móðurfélags stefnda. Á fundinum var jafnframt tilkynnt að stefndi myndi fara þess á leit við starfsfólk sitt að það tæki á sig launalækkun, vegna slæmrar fjárhagsstöðu og til að tryggja sem flestum starfsmönnum vinnu.

Hinn 4. nóvember 2008 var þeim tilmælum beint til starfsmanna stefnda að undirrita samkomulag um að taka á sig hlutfallslega launalækkun sem nam 10% frá útborgun 1. desember 2008.

Hinn 12. október 2009 var tilkynnt um uppsögn 19 af 116 rafiðnaðarmönnum félagsins. Stefnandi kveður að með þessu hafi forsenda hans fyrir samkomulaginu um launalækkun brostið. Þá kveður stefnandi að hann hafi haft uppi munnlegar athugasemdir við yfirmenn sína án þess að fá við þeim viðbrögð og ekki var brugðist við munnlegri kröfu um að launalækkunin yrði dregin til baka.

Hinn 12. desember 2011 fóru fulltrúar Rafiðnaðarsambands Íslands (RSÍ) á fund stjórnarformanns stefnda, sem jafnframt er forstjóri móðurfélags stefnda, þar sem rætt var um ofangreinda 10% launalækkun og þá kröfu RSÍ og stefnanda, að nefndar launalækkanir yrðu afturkallaðar í ljósi gjörbreyttra forsendna. Mun fulltrúum RSÍ hafa verið tjáð að nefndar launalækkanir væru varanlegar.

Hinn 31. maí 2012 lét stefnandi af störfum hjá stefnda og hóf störf hjá Símanum hf., sem er systurfélag stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um vangreidd laun samtals að fjárhæð 2.109.160 kr. vegna tímabilsins 12. október 2009 til 31. maí 2012 á þeirri meginreglu samningaréttar að ef forsendur samninga bresta skuli efni þeirra vera óskuldbindandi.

Eðli samninga sem tvíhliða gjörninga sé það, að aðilar hafi ávallt einhverjar ákvörðunarástæður og/eða hagsmuni af gerð þeirra. Slíkt megi einnig nefna forsendur og oftast liggi í augum uppi hverjar meginforsendur aðila við samningagerð séu. Í því tilviki sem hér um ræði megi ætla að meginforsenda stefnda við gerð nefnds samnings um launalækkun hafi verið sú að hagræða í rekstri með því að lækka launakostnað. Stefnandi og aðrir starfsmenn stefnda, sem gagnaðilar samningsins, hafi gengið að samningnum á þeirri forsendu að koma í veg fyrir uppsagnir stéttarsystkina sinna. Sé framangreint einu hugsanlegu hagsmunirnir sem stefnandi og aðrir starfsmenn hafi haft af samningnum um launalækkun. Stefnandi leggur áherslu á þá staðreynd að um samning hafi verið ræða enda hafi hann verið tilbúinn í ljósi framangreindrar forsendu, þ.e. að koma í veg fyrir uppsagnir, að falla frá lög- og samningsbundnum rétti um að lækkunin gæti einungis komið til framkvæmda að loknum uppsagnarfresti.

Á kynningarfundi B-kk-ef B-kk-ef þáverandi forstjóra móðurfélags stefnda í lok október 2008 varðandi fyrirhugaðar launalækkanir hafi það komið skýrt fram af hans hálfu að aðeins væru tveir kostir í stöðunni. Annaðhvort yrði starfsfólk að taka á sig launalækkun eða þá að félagið þyrfti að fækka starfsfólki í hlutfalli við þann sparnað sem félagið hafi talið sig ná fram við kynntar aðgerðir um almenna launalækkun hjá stefnda og tengdum félögum. Framangreindar forsendur hafi jafnframt mátt leiða af fundi stefnanda með lykilstjórnendum stefnda þann sama dag. Stefnandi hafi metið það svo að af tvennu illu væri skárra að þola launalækkun fremur en að eiga það annaðhvort á hættu að missa vinnuna eða þurfa að horfa á eftir stéttarsystkinum sínum hjá stefnda. Með vísan í framangreint telur stefnandi því einsýnt að umrædd forsenda sín, um að með samningnum um launalækkun væri komið í veg fyrir uppsagnir, væri ákvörðunarástæða stefnanda við undirritun samningsins. Stefnda hafi jafnframt verið fyllilega ljóst að sú staðreynd að stefnandi hafi viljað koma í veg fyrir uppsagnir væri eina forsenda stefnanda að baki undirritun samningsins um launalækkun og þar með augljós ákvörðunarástæða.

Stefnandi telur að sú aðgerð stefnda hinn 12. október 2009 að segja upp 19 af 116 rafiðnaðarmönnum, hafi leitt til þess að forsendur stefnanda fyrir undirritun samningsins um launalækkun hafi brostið, enda hafi verið um að ræða uppsögn á u.þ.b. 16% af rafiðnaðarmönnum hjá stefnda. Ekkert hafi breyst í rekstri stefnda sem hafi réttlætt það með hliðsjón af nefndu samkomulagi um launalækkun að stefnda hafi verið nauðsynlegt að grípa til hópuppsagnar í skilningi laga nr. 63/2000 um hópuppsagnir. Verkefnastaðan hafi haldist nokkurn vegin óbreytt og engir verulegir kostnaðaraukar hafi bæst í reksturinn sem ekki hafi verið hægt að sjá fyrir við undirritun samningsins um launalækkun tæpu ári áður. Framangreindar uppsagnir hafi leitt af sér meiri sparnað hjá stefnda en hlaust af samningum um launalækkun og þar af leiðandi hafi stefndi mátt ætla að forsendur stefnanda sem og annarra starfsmanna stefnda vegna samningsins um launalækkun hafi brostið. Í ljósi þess hafi stefnda verið í lófa lagið á þessum tímapunkti að hækka laun stefnanda upp í það sem þau hafi verið fyrir gildistöku samningsins um launalækkun frá 4. nóvember 2008. Munnlegar kröfur og athugasemdir stefnanda um þetta hafi ekki borið árangur en stefnandi hélt þeim þó reglulega á lofti við yfirmenn sína.

Nánari grein er gerð fyrir kröfugerðinni í stefnu málsins en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að laun hafi verið greidd á grundvelli gildandi ráðningarsamnings og því eigi stefnandi engar frekari kröfur á stefnda. Launalækkun stefnanda hafi verið gerð með samkomulagi um breytingu á ráðningarsamningi og hafi lækkunin ekki verið skilyrt við ákveðnar forsendur eins og stefnandi haldi fram. Þó svo að það hafi verið yfirlýst markmið fyrirtækisins að leitast við að tryggja starfsmönnum áframhaldandi störf þá hafi slíkt ekki verið sett fram sem forsenda fyrir samkomulaginu. Ógilding samnings vegna forsendubrests eigi því ekki við og sé málsástæðum stefnanda mótmælt. Engin loforð eða fyrirheit hafi verið gefin af hálfu fyrirtækisins um að ekki þyrfti að grípa til frekari aðgerða þó að markmiðið með launalækkun starfsmanna hafi verið að komast hjá uppsögnum eða eins það sé orðað af forstjóra Skipta, móðurfélags Mílu ehf., á starfsmannafundi um málið „að halda sem flestum í störfum.“

Það sé því ljóst að ekkert loforð um að allir héldu störfum sínum um fyrirsjáanlega framtíð hafi verið gefið af hálfu stjórnenda stefnda heldur þvert á móti vísað til þess að endurskoða þyrfti stöðuna síðar. Af þessum sökum sé hafnað þeim málatilbúnaði stefnanda að loforð um starfsöryggi hafi verið sett fram sem forsenda og ákvörðunarástæða samnings um launalækkun. Um þetta beri gögn málsins vitni. Auk þess verði að líta til þess að uppsagnir 19 starfsmanna stefnda hafi komið til tæpu ári eftir að samið hafi verið um launalækkun í fyrirtækinu. Að hluta til hafi uppsagnir komið til vegna breytinga í rekstri fyrirtækisins þar sem önnur fyrirtæki hafi yfirtekið verkefni. Hluta starfsmannanna hafi boðist vinna hjá þeim fyrirtækjum sem hafi tekið yfir verkefnin. Einnig af þessum ástæðum sé ekki hægt að tengja uppsagnirnar við meintar forsendur fyrir samningum starfsmanna um launalækkun haustið 2008.

Jafnvel þótt fallist yrði á það með stefnanda að sú forsenda hafi verið fyrir samkomulagi um lækkun launa að allir starfsmenn héldu störfum sínum í fyrirtækinu þá byggir stefndi á því að samt sem áður séu ekki uppfyllt skilyrði laga fyrir ógildingu samningsins. Forsenda hafi ekki verið veruleg og ekki ákvörðunarástæðan fyrir breytingu á ráðningarsamningi og því séu ekki skilyrði fyrir hendi fyrir riftun samningsins. Jafnframt bendir stefndi á að þó svo að forsendur fyrir samningi eða öðrum löggerningi bresti þá valdi slíkt sjaldnast ógildingu og því beri hér að horfa til þeirrar meginreglu samningaréttar að samninga skuli halda.

Stefndi byggir enn fremur á því að hafi stefnandi átt kröfu á stefnda þá hafi hann glatað henni sökum aðgerðarleysis. Krafa stefnanda sé sett fram tæpum þremur árum eftir meintan forsendubrest. Hafi stefnandi talið sig eiga kröfu á grundvelli brostinna forsendna haustið 2009 hafi hann án tafar átt að lýsa yfir riftun samningsins. Af þeim sökum sé dráttarvaxtakröfu stefnanda einnig hafnað með vísan til 3. mgr. 5 gr. laga 38/2001 um vexti og verðtryggingu þar sem fram komi að heimilt sé að reikna dráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn sé mánuður frá því að krafa sé sannanlega sett fram.

Verði fallist á málsástæður stefnanda byggir stefndi á því að krafa hans geti aldrei náð til lengri tíma en sem nemi samningsbundnum uppsagnarfresti. Uppsagnarfrestur stefnanda hjá stefnda hafi verið sex mánuðir skv. ráðningarsamningi og launalækkun hefði því tekið gildi að loknum þeim tíma ef ekki hefði komið til samkomulags um breytingu á ráðningarsamningi. Ef fallist verður á að forsendur samkomulags um breytingar á ráðningarsamningi hafi brostið við uppsagnir 19 starfsmanna í október 2009 skuli miða vangreidd laun við þann umsamda uppsagnarfrest sem stefnandi hafði hjá fyrirtækinu.

Niðurstaða

Stefnandi var starfsmaður stefnda. Í kjölfar efnahagshrunsins hér á landi í október 2008 töldu forsvarsmenn stefnda nauðsynlegt að grípa til ýmissa sparnaðarráðstafana í rekstrinum og var ein þeirra að lækka laun starfsmanna.

Hinn 4. nóvember 2008 var gert svofellt samkomulag um breytingu á ráðningarsamningi stefnanda. „Undirritaður starfsmaður og Míla ehf. gera með sér svofellt samkomulag. Með vísan til núverandi efnahagsástands og markmiða um að leitast við að tryggja sem flestum starfsmönnum vinnu er samkomulag um að laun starfsmanns lækki um 10%, frá 1. desember 2008 að telja. Laun munu þó aldrei lækka undir 350 þús. kr. á mán.“

Stefnandi heldur því fram að forsenda hans fyrir launalækkuninni hafi verið sú að koma í veg fyrir uppsagnir stéttarsystkina sinna. Hinn 12. október 2009 var 19 af 116 rafiðnaðarmönnum sagt upp störfum hjá stefnda og með því hafi forsendur stefnanda fyrir undirritun sinni hinn 4. nóvember 2008 brostið og samkonulagið sé því ógilt. Stefnandi krefst því greiðslu vangoldinna launa frá 1. nóvember 2009 og til 31. maí 2012.

Hér er til þess að líta að til þess að brostin forsenda sé viðurkennd sem ógildingarástæða samnings, verður forsendan að vera veruleg og jafnframt ákvörðunarástæða. Þá verður viðsemjandinn, hér stefndi, að hafa vitneskju um forsenduna og að hún hafi verið ákvörðunarástæða.

Ósönnuð er sú staðhæfing stefnanda að það hafi verið ákvörðunarástæða hjá honum fyrir því að samþykkja launalækkunina að stéttarsystkinum hans yrði ekki sagt upp störfum. Þessa er ekki getið í samkomulaginu né hafði stefnandi uppi athugasemdir í þessa veru í október 2009 er 19 rafiðnaðarmönnum var sagt upp starfi hjá stefnda. Við þetta er að bæta að ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi hafi haft vitneskju um þessa forsendu stefnanda og að hún hafi verið ákvörðunarástæða hans. Fyrir liggur, meðal annars í framburði P-kk-ef J-kk-ef framkvæmdastjóra stefnda, að stefnda hafi fyrst með stefnu í málinu verið kynntar kröfur stefnanda, byggðar á því að uppsagnirnar hefðu leitt til forsendubrests sem ógilda eigi undirritaðan samning milli stefnda og stefnanda.

Stefnandi hefur einnig haldið því fram að það hafi verið hans skilningur að um tímabundna skerðingu væri að ræða. Hann og nokkrir samstarfsmenn hans hafi spurt um það á starfsmannafundum hversu lengi launaskerðingin ætti að standa. Í umræddu samkomulagi frá 4. nóvember 2008 er ekkert lokatímamark tiltekið, þannig að líta verður svo á að um ótímabundið samkomulag sé að ræða. Gögn málsins bera það einnig með sér að ástandið í efnahagsmálum myndi ráða því hvort um tímabundna lækkun væri að ræða. Því hefur stefnanda ekki tekist að sanna að launalækkunin hafi verið gerð til ákveðins tíma.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfu stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Míla ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, V-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)