E-43/2015

I

Mál þetta, sem tekið var til dóms 18. febrúar sl., er höfðað 3. nóvember 2015.

Stefnandi er VPH fasteignir ehf., Háarifi 47, Rifi.

Stefndi er Ásver ehf., Hlíðarbraut 18, Blönduósi.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.096.952 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 14. nóvember 2014 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Í báðum tilfellum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II

Atvik máls

Í lok október 2013 leitaði stefndi til stefnanda varðandi breytingar á bát, Húna HU, sem er í eigu stefnda. Í framhaldi af því var gerð kostnaðaráætlun, sem stefndi tók við hinn 7. nóvember 2013, varðandi þær breytingar sem stefndi óskaði eftir að gerðar yrðu á bátnum. Í áætluninni, sem er í fimm tölusettum liðum, var í fyrsta lagi gert ráð fyrir að síðum bátsins yrði slegið út og áætlað að það myndi kosta 1.800.000 krónur. Í öðru lagi að dekk yrði hækkað ásamt rekkverki og áætlað að það verk kostaði 800.000 krónur. Í þriðja lagi var áætlað að les yrði lengd um 1,8 metra og átti það, ásamt fleiri verkum tengdum lengingunni að kosta 1.100.000 krónur. Í fjórða lagi var áætlað að það myndi kosta 300.000 krónur að lengja lestarkarm og lúgu. Í fimmta lagi var liður í áætluninni sem tiltók niðursetningu vélar og upp talið hvað innifalið væri í því verki sem átti að kosta 1.200.000 krónur. Samtals var gert ráð fyrir að kostnaður vegna þessara verka næmi 4.800.000 krónum. Kostnaðaráætlunin gerði ráð fyrir að verktími yrði átta til tíu vikur. Fyrirsvarsmenn aðila rituðu undir kostnaðaráætlunina við afhendingu bátsins til stefnanda hinn 19. nóvember 2013.

Eftir afhendingu bátsins komu fram óskir hjá stefnda í þá veru að frekari breytingar yrðu gerðar á bátnum. Fór svo að stefnandi gerði fleiri breytingar á bátnum sem m.a. fólust í því að komið var fyrir nýjum olíutanki, þil milli lestar og vélarrýmis yrði þannig staðsett að vél kæmist niður o.fl. Stefndi greiddi kostnað vegna aukaverkanna en eftir stendur ágreiningur aðila sem nemur stefnufjárhæð málsins fyrir vinnu við þau verk sem upphafleg kostnaðaráætlun gerði ráð fyrir að unnin yrðu. Báturinn var afhentur stefnda 27. maí 2014.

III

Málsástæður og lagarök

Af hálfu stefnanda er á því byggt að alltaf hafi legið fyrir að verkið yrði unnið í tímavinnu. Vinna við aukaverk sem unnin voru að beiðni stefnda hafi tekið um fimm vikur og þau haft áhrif á framvindu annarra verkþátta, en stefndi hafi á öllum stigum verið upplýstur um framgang verksins.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi gert stefnda lokareikning hinn 14. nóvember 2014 fyrir upphafleg verk, með tilliti til þeirra aukaverka og kostnaðar sem ekki var fyrirsjáanlegur í upphafi, að fjárhæð 1.096.952 krónur. Á þessum tíma hafi stefndi að fullu greitt fyrir aukaverk og þá hafi verið búið að draga frá innborganir sem stefndi hafði innt af hendi. Stefndi hafi hins vegar andmælt reikningnum og gert athugasemdir við að verktími hafi verið of langur, kostnaður við verkið hafi verið 35% hærri en kostnaðaráætlun gerði ráð fyrir, lensidæla og olíutankur hefðu ekki verið í lagi og vélin ekki rétt sett í. Stefnandi tók þessar mótbárur ekki til greina og andmælir meintum göllum á verkinu.

Stefnandi vísar til þess að í lokareikningi frá 14. nóvember 2014 og fylgiskjali hans komi fram sundurliðun á verkþáttum og tímafjöldi sem fór í verkið. Stefndi hafi ekki sýnt fram á að reikningurinn sé ósanngjarn. Þá komi ekkert fram í kostnaðaráætluninni sem bendi til þess að þar væri um bindandi samning að ræða. Alltaf hafi legið fyrir að verkið yrði unnið í tímavinnu þó svo að kostnaðaráætlunin ætti að vera nokkuð nákvæm og miðuð við önnur sambærileg verk sem stefnandi hafði framkvæmt. Stefnda hafi því frá upphafi verið ljóst að um tímavinnu væri að ræða og að stefnandi ætti rétt á hæfilegu endurgjaldi fyrir vinnu sína. Stefnandi mótmælir því að skriflegur samningur hafi verið gerður um verkið og vísar til þess að um tímavinnu hafi verið að ræða að viðbættum efniskostnaði og aðstöðugjaldi og telur hann kröfu sína sanngjarnt endurgjald fyrir veitta þjónustu. Í því efni verði að taka tillit til þess að aukaverk sem stefndi óskaði eftir að unnin yrðu hafi gert aðalverkið tímafrekara en annars hefði orðið. Þá hafi stefndi verið hikandi í því að ákveða hvaða breytingar hann óskaði eftir að gerðar yrðu á bátnum. Þá bendir stefnandi á að alltaf megi gera ráð fyrir að í verki sem unnið er í tímavinnu komi upp ófyrirséð atvik sem ekki sé unnt að gera ráð fyrir í kostnaðaráætlun.

Stefnandi vísar kröfum sínum til stuðnings til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um ábyrgð manna á skuldbindingum sínum og lögvernd kröfuréttinda. Þá vísar hann til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 1. mgr. 45. gr. laganna. Krafa um dráttarvexti er reist á III. og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu. Loks er krafa um málskostnað reist á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndi reisir kröfu sína um sýknu á því að með aðilum hafi tekist bindandi samningur um verkið og hann hafi því í raun ofgreitt fyrir það sem nemur 600.000 krónum. Vísar stefndi hvað þetta varðar til tölvupóstsamskipta milli aðila. Hinn 1. nóvember 2013 hafi stefndi með slíkum pósti óskað eftir tilboði í tiltekin verk sem hann sundurliðaði. Þessum pósti hafi stefnandi svarað 5. sama mánaðar og gefið upp verð með sundurliðun á hverjum verkþætti fyrir sig. Tveimur dögum síðar hafi stefndi síðan sent stefnanda tölvupóst þar sem hann segist ætla að koma bátnum til stefnanda á grundvelli þeirra verða sem stefnandi hafi sett fram og þar hafi hann tilgreint sérstaklega hvaða verk hann vildi að stefnandi ynni.

Stefndi vísar til þess að hann hafi innt stefnanda eftir því hvort eitthvað meira gæti bæst við það verk sem samið var um og hvort allt verkið yrði unnið í tímavinnu eða hvort miðað væri við föst verð. Stefnandi hafi svarað þessari fyrirspurn samdægurs með tölvupósti og haft það sem hann kallaði kostnaðaráætlun með sem viðhengi. Stefnandi hafi greint frá því að allt verkið yrði unnið í tímavinnu en um leið tekið fram að áætlunin væri byggð á reikningum frá sambærilegum verkum og því ætti hún að vera nokkuð nákvæm. Stefnandi hafi ekki af þessu tilefni nefnt neitt sem breyst gæti. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sjálfur gert kostnaðaráætlunina sem stefndi hafi síðan samþykkt, enda hafi hann litið á áætlunina sem tilboð í verkið.

Stefndi heldur því fram að hann hafi staðið við sinn hluta samningsins en við afhendingu bátsins, 27. maí 2014, hafi hann verið búinn að greiða stefnanda 5.400.000 krónur eða sem nemur 600.000 krónum meira en samið var um. Að mati stefnda geta aukaverk sem stefnandi vann fyrir stefnda ekki haft áhrif á upphaflegt samkomulag þeirra. Stefndi bendir á að hann hafi að fullu greitt fyrir aukaverkin þó svo að hann hafi ekki verið alveg sáttur við þann reikning sem stefnandi gerði vegna þeirra.

Að mati stefnda er málatilbúnaður stefnanda óskýr hvað varðar umfjöllun um aukaverk en það sé rétt hjá stefnanda að þau hafi verið unnin að ósk stefnda. Hins vegar andmælir stefndi því að aukaverkin geti á einhvern hátt haft áhrif á þá tímavinnu sem unnin var samkvæmt þeirri kostnaðaráætlun sem aðilar undirrituðu. Á stefnanda hvíli sú skylda að sýna fram á og sanna að verkið hafi verið umfangsmeira en til stóð. Ef svo var hafi stefnanda verið skylt að upplýsa stefnda um það án tafar.

Varðandi varakröfu um lækkun krafna stefnanda byggir stefndi á því að endurgjaldið sem stefnandi krefur um sé án vafa verulega ósanngjarnt miðað við það verk sem stefnandi innti af hendi. Það sé vissulega meginregla verktakaréttar að hafi ekki verið fyrirfram samið um endurgjald fyrir verk beri verkkaupa að greiða það verð sem verktaki krefji um ef það telst ekki ósanngjarnt. Í þessu tilfelli hafi upphafleg kostnaðaráætlun verið 4.800.000 krónur en endanlegt verð hafi verið 6.496.952 krónur sem sé 35% hærra en upphaflega var ráð fyrir gert.

Stefndi vísar til sömu sjónarmiða og hann heldur uppi í aðalkröfu og þá sérstaklega til fullyrðinga stefnanda um að tölur hans í kostnaðaráætluninni væru byggðar á reikningum frá sambærilegum verkum. Stefndi bendir á að hann hafi um leið og honum barst lokareikningur fyrir verkið mótmælt honum og í tvígang óskað eftir því við stefnanda að reikningurinn yrði endurskoðaður. Með þessu hafi hann ekki neitað að greiða fyrir verkið heldur óskað endurskoðunar. Stefnandi hafi hins vegar ekki orðið við þeirri beiðni og þá hafi hann ekki reynt að útskýra reikninginn eða færa rök fyrir þessum mikla verðmun. Heldur stefndi því fram að uppsett lokaverð sé svo ósanngjarnt að hann geti ekki talist bundinn af því, sbr. 2. ml. 47. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000.

Stefndi mótmælir dráttavaxtakröfu stefnanda og telur hana ekki tæka til dóms í þeim búningi sem hún er fram sett og telur að þó svo að fallist verið á kröfur stefnanda beri að vísa kröfu hans um dráttarvexti frá dómi. Í stefnu sé ekki gerð grein fyrir því á hvaða lagaákvæði krafa um dráttarvexti sé reist og þá sé ekki gerð grein fyrir því með hvaða rökum krafan beri dráttarvexti frá útgáfudegi reikningsins. Verði kröfunni ekki vísað frá dómi telur stefndi að dráttarvextir verið ekki reiknaðir frá fyrra tímamarki en þeim degi er mál þetta var höfðað eða 10. nóvember 2015, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2008.

Stefndi vísar aðalkröfu sinni til stuðnings tl almennra reglna samningaréttar um að gerða samninga beri að efna. Varðandi varakröfu vísar hann til meginreglna verktakaréttar um að kaupandi sé ekki bundinn af því að greiða uppsett endurgjald ef telja megi það verð ósanngjarnt. Einnig vísar hann til óskráðra meginreglna kröfuréttar um verksamninga svo og til venju og úrlausna dómstóla. Þá er varakrafan einnig studd með vísan til 2. ml. 47. gr. laga um lausafjárkaup. Krafa um málskostnað úr hendi stefnanda er reist á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Stefndi reisir aðalkröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi gert kostnaðaráætlun vegna þeirra verka sem stefndi óskaði eftir að unnin yrðu við bát hans, Húna HU. Byggir stefndi á því að kostnaðaráætlunina beri að skoða sem samning milli aðila og þann samning hafi hann að fullu efnt. Áður hefur komið fram að stefnandi gerði kostnaðaráætlun varðandi ákveðin verk. Áætlunin er í fimm liðum og tók til þeirra verkaþátta sem stefndi hafði óskað eftir. Samkvæmt áætluninni gerði stefnandi ráð fyrir að verkið myndi kosta 4.800.000 krónur og jafnframt áætlaði stefnandi að verkið tæki átta til tíu vikur. Kostnaðaráætlunin var síðan undirrituð þegar stefndi kom með bátinn til breytinga hjá stefnanda að undirlagi stefnanda líkt og forsvarsmenn beggja aðila báru fyrir dóminum.

Óumdeilt er að fyrirsvarsmaður stefnanda gerði fyrirsvarmanni stefnda grein fyrir því að hann teldi kostnaðaráætlun sína nákvæma enda væri hún byggð á áralangri reynslu hans við breytingar á bátum í líkingu við þær breytingar sem stefndi óskaði eftir að gerðar yrðu á Húna HU. Fyrirsvarsmenn beggja aðila báru hins vegar fyrir dóminum að frá upphafi hafi legið fyrir að stefnandi myndi annast verkið í tímavinnu. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki fallist á með stefnda að kostnaðaráætlunin, þótt undirrituð sé af hálfu beggja aðila, geti skoðast sem bindandi samningur, enda er þar um áætlun að ræða eins og fyrirsögn skjalsins ber með sér. Er þannig ósannað að tekist hafi samningur með aðilum um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í verklaun. Af þessum sökum verður stefndi ekki sýknaður af kröfum stefnanda með þeim rökum að kostnaðaráætlunin sé í raun bindandi samningur milli aðila sem stefndi hafi þegar að fullu efnt.

Stefndi styður varakröfu sína um lækkun kröfu stefnanda með þeim rökum að uppsett lokaverð fyrir verkið sé ósanngjarnt og vísar í þeim efnum til síðari málsliðar 47. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Fyrirsvarsmaður stefnanda bar fyrir dóminum að óskir stefnda um aukaverk sem unnin voru og eru að fullu uppgerð hafi gert aðalverkið umfangsmeira en ráð var fyrir gert í upphafi. Fyrirsvarsmaður stefnda andmælti þessu fyrir dóminum. Það er meginregla kröfuréttar að við þær aðstæður að ekki er í upphafi samið um ákveðið endurgjald fyrir verk og ósannað að gangverð sé til fyrir slíkt verk að þá beri verkkaupa að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur. Stefnandi sendi stefnda lokareikning í nóvember 2014 fyrir þau verk sem hann vann að teknu tilliti til innborgana. Með reikningnum fylgdi sundurliðun yfir vinnustundir sem fóru í aðalverkið auk þess sem hann sundurliðaði efniskostnað. Stefndi hefur ekki leitt önnur rök að því að reikningurinn sé ósanngjarn en þau að benda á að stefnandi krefjist um 35% hærri greiðslu fyrir verkið en kostnaðaráætlun gerði ráð fyrir. Fallast má á með stefnda að verulegur munur sé á kostnaðaráætluninni og endanlegri kröfu stefnanda. Stefnda var hins vegar í lófa lagið að afla sér sönnunargagna til stuðnings fullyrðingu sinni þess efnis að umkrafið gjald sé ósanngjarnt, svo sem með því að afla mats dómkvadds matsmanns en það gerði hann ekki. Er því ósannað að reikningur stefnanda sé svo ósanngjarn að efni séu til að taka varakröfu stefnda til greina.

Dráttarvaxtakrafa stefnanda er reist á 1. mgr. 6. laga um vexti og vertryggingu nr. 38/2001 og engin efni til að vísa henni frá dómi líkt og stefndi hefur krafist. Aðilar sömdu ekki um ákveðinn gjalddaga kröfunnar en stefnandi sendi stefnda reikning sem dagsettur er 14. nóvember 2014 og er því rétt að dráttarvextir reiknist á kröfuna frá 14. desember 2014, sbr. 3. mgr. 5. gr. nefndra laga nr. 38/2001.

Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

Af hálfu stefnanda flutti mál þetta I-kk-nf M-kk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu stefnda J-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Ásver ehf., greiði stefnanda, VPH fasteignum ehf., 1.096.952 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 14. nóvember 2014 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf H-kk-nf