S-719/2021

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 13. október sl., að lokinni aðalmeðferð, er höfðað af héraðssaksóknara með ákæru útgefinni 25. mars 2021 á hendur Þ-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000- 0000, [...].

Málið er höfðað gegn ákærða fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa þriðjudaginn 21. júlí 2020, utan við lögreglubifreið á Reykjanesbraut austan við Vogaafleggjara, veist að lögreglumanni A, sem þar var við skyldustörf, og tekið hann hálstaki með hægri hönd sinni og þrengt að.

Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærða gerir aðallega þá kröfu að ákærði verði sýknaður en til vara, komi til sakfellingar, er þess krafist að ákvörðun um refsingu verði frestað en að því frágengnu verði ákærði dæmdur til þeirrar vægustu refsingar sem lög frekast heimila. Loks krefst verjandinn þess að allur sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð þ. m. t. hæfileg málsvarnarlaun verjandans skv. málskostnaðarreikningi.

II.

Málavextir:

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst tilkynning um ökumann á bifreið með kerru og væri annar hjólbarði kerrunnar á felgunni. Ökumaðurinn, ákærði í máli þessu, hafi verið stöðvaður á Reykjanesbraut skammt frá afleggjaranum að Vogum. Á kerrunni hafi verið fjórhjól og enginn hjólbarði á annarri felgu kerrunnar. Lögreglumennirnir hafi farið og rætt við ákærða en hann hafi verið ósamvinnuþýður og brugðist illa við afskiptum lögreglu. Ákærði hafi verið beðinn að láta í té öndunarpróf en það hefði gengið erfiðlega að fá hann til að blása og hann hafi viljað fá mælinn nær sér en hann hafi þó sagt að hann væri ekki að neita að láta öndunarsýni í té og að lokum hafi hann gefið sýni. Ákærði hafi ekki verið undir áfengisáhrifum og áður en hann hafi gefið öndunarsýnið hafi lögreglumaður beðið ákærða að stíga úr út bifreiðinni en hann hafi ekki gert það. En þegar ákærði hafði gefið öndunarsýnið hafi hann stigið út úr bifreiðinni og gengið ógnandi að öðrum lögreglumanninum sem hafi sagt ákærða að fara frá og ýtt honum frá sér. Ákærði hafi þá ýtt lögreglumanninum í átt að akbrautinni sem hafi þá þrýst ákærða upp að bifreiðinni en ákærði hafi þá gripið um hægri hönd og vinstri síðu lögreglumannsins. Lögreglumaðurinn hafi losað sig undan taki ákærða sem hafi þá reynt að grípa um hægri síðu lögreglumannsins og haldið áfram að ýta honum í átt að akbrautinni. Lögreglumennirnir hafi þá ætlað að færa ákærða í lögreglutök en hann þá farið að streitast á móti en þá hafi lögreglumönnunum borist liðsauki og mikil átök orðið við að færa ákærða í lögreglutök. Í átökunum hafi ákærði tekið höfuð og háls lögreglumanns í höfuðlás. Ákærði hafi ekki orðið við tilmælum um að leggjast í jörðina, haldið fast í bifreið sína og haldið áfram að veita mótspyrnu. Hafi endað með því að lögreglumaður hafi notað varnarúða á ákærða en hann hafi ekki orðið við tilmælum um að setja hendur sínar aftur fyrir bak. En að lokum hafi tekist að yfirbuga ákærða og hann verið færður í handjárn og síðan fluttur á lögreglustöð.

Við skýrslutöku hjá lögreglu sagði ákærði að hann hafi verið illa fyrirkallaður í umrætt sinn og hann hafi verið með einhverja stæla við lögregluna. En honum hafi einnig fundist lögreglumaður vera með stæla við sig og hann hafi sakað ákærða um að fara ekki að fyrirmælum lögreglu þegar hann hafi átt að blása í áfengismæli. Ákærði kvaðst hafa mótmælt því en að lokum blásið í áfengismælinn og hafi niðurstaðan verið neikvæð. Ákærði hafi þá stigið út úr bifreiðinni og haldið að það ætti að snúa sér að því hvers vegna hann hafi verið stöðvaður. En þegar ákærði hafi stigið út úr bifreiðinni,, hafi allt farið í hund og kött......“ Hann hafi beðið lögreglumennina að taka ekki á sér því hann væri öryrki og myndiekki þola það. Piparúði hafi verið notaður gegn ákærða, hann tekinn niður og settur í handjárn. Ákærði kvaðst aldrei hafa ætlað að ráðast á lögreglumennina og það sem gerðist hafi verið ósanngjarnt og hann skilji ekki hvernig þetta hafi endað svona. Aðspurður um,, hengingartak“ á lögreglumanninum sagði ákærði að hann hafi aðeins verið að biðja lögreglumanninn að taka ekki á sér og sagt þeim að ákærði væri alveg rólegur. Hann kvaðst ekki hafa verið að slást við lögreglumanninn og ekki verið að reyna að meiða þá.

III.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi:

Ákærði kvaðst hafa verið á leið heim til sín með kerru sem hafi verið með sprunginn hjólbarða og því hafi ákærði farið rólega. Hann hafi verið stöðvaður af lögreglu og lögreglumaður hafi beðið ákærða að koma út úr bifreiðinni og sagt að hann færi ekki lengra með kerruna. Ákærði sagði að honum hafi fundist að lögreglumaðurinn hafi verið með stæla og þetta hafi ekki verið besti dagur ákærða. Hann hafi verið beðinn að blása í öndunarsýni og honum hafi þótt það undarlegt þar sem þetta hafi verið síðdegis á þriðjudegi. Lögreglumaður hafi komið með áfengismæli og viljað að ákærði kæmi nær mælinum og á endanum hafi ákærði gefið öndunarsýni. En ákærði hafi spurt lögreglumanninn hvað væri eiginlega í gangi en hann hafi beðið ákærða að koma út úr bifreiðinni. Ákærði hafi gert það og ætlað að kíkja á kerruna en þá hafi lögreglumaður stokkið á ákærða sem hafi við það misst gleraugun. Ákærði kvaðst hafa tekið utan um lögreglumanninn en ákærði kvaðst ekki hafa viljað að það yrði tekið á sér þar sem hann væri öryrki og hann hafi ekki viljað láta handtaka sig. En lögreglumaðurinn hafi virst vera búinn að ákveða að handtaka ákærða og fleiri lögreglumenn, en þeir sem stöðvuðu ákærða, hafi verið komnir á vettvang. Ákærði sagði að lögreglumaður hafi kippt illa í ákærða og lögreglumaðurinn sagt við ákærða að sleppa sér og hann hafi gert það. Ákærði kvaðst hafa haldið í bifreiðina með vinstri hendi en yfir lögreglumanninn með hægri hendi en hann hafi ekki tekið lögreglumanninn hálstaki og ekki þrengt að. En síðan hafi piparúða verið beitt gegn ákærða og hann keyrður í jörðina en við það hafi hann m. a. meitt sig á hné. Lögreglumennirnir hafi sett hendur ákærða aftur fyrir bak og honum hafi fundist að hann væri að kafna. Ákærði hafi síðan verið reistur upp, færður inn í lögreglubifreið og fluttur í fangaklefa. Ákærði sagði að honum hafi sviðið í augun en hann hafi ekki fengið að þrífa piparúðann úr andlitinu fyrr en eftir tvær klukkustundir.

Vitnið, lögreglumaður A, sagði að tilkynnt hafi verið um bifreið með kerru og undir kerrunni væri ónýtur hjólbarði. Ákærði hafi verið stöðvaður skammt frá Vogaafleggjara en hann hafi ekki verið samvinnuþýður og m. a. hafi gengið illa að fá hann til að gefa öndunarsýni. En það hafi síðan tekist og ákærði ekki verið undir áhrifum áfengis. Honum hafi verið tilkynnt að hann færi ekki lengra og þá hafi hann komið út úr bifreiðinni og farið að ýta vitninu í átt að Reykjanesbrautinni. Vegna andstöðu ákærða hafi verið ákveðið að færa hann í lögreglutök en það hafið gengið illa vegna mótspyrnu hans. Hafi ákærði m. a. náð höfuðlás á vitninu og þrengt að þannig að vitnið hafi ekki náð að losa sig. Vitnið sagði að ákærði hafi ekki þrengt að öndunarvegi þess en það hafi þá hótað ákærða að piparúða yrði beitt gegn honum sem svo hafi verið gert. Vitnið sagði að ákærði hafi kunnað illa við afskipti lögreglunnar og ekki fylgt fyrirmælum lögreglumannanna. Honum hafi verið gefin skýr fyrirmæli en hann ekki farið eftir þeim.

Vitnið, lögreglumaður B, sagði að ákærði hafi verið stöðvaður á Reykjanesbraut vegna kerru sem hafi verið aftan í bifreið hans. Lögreglumenn hafi verið að ræða við ákærða og þá hafi komið til átaka en aðstæðurnar hafi verið hættulegar við Reykjanesbrautina. Í átökunum hafi ákærði haldið í bifreið sína og tekið lögreglumann A hálstaki eða tekið hann í höfuðlás en vitnið gat ekki sagt til um hvað það hafi verið lengi. En vitnið hafi reynt að losa hendur ákærða af lögreglumanninum og af bifreið ákærða en hann hafi haldið með annarri hendi í hana. Síðan hafi varnarúða verið beitt gegn ákærða.

Vitnið, lögreglumaður C, sagði að lögreglumenn, sem höfðu stöðvað bifreið á Reykjanesbrautinni, hafi óskað eftir aðstoð. Vitnið hafi komið skömmu síðar á vettvang og þá hafi lögreglumenn verið í átökum við ákærða. Varnarúða hafa verið beitt gegn ákærða en hann hafi veitt mótspyrnu og ekki farið að fyrirmælum lögreglu. Vitnið lýsti því að þegar það hafi komið á vettvang hafi ákærði virst hafa lögreglumann A í höfuðlás þ. e. haldið utan um höfuðið á honum.

IV.

Sjónarmið ákærða:

Verjandi ákærða skilaði greinargerð. Þar kemur fram að ákærði sé öryrki vegna líkamlegra og andlegra afleiðinga alvarlegra slysa og hann sé,, ekki eins og fólk er flest, eins og hann lýsir því sjálfur.“ Umræddan dag hafi hann verið illa fyrirkallaður og hafi vafalaust mátt svara lögreglu af meiri kurteisi en hann gerði. Hann hafi hins vegar ekki sýnt af sér tilburði þannig að ætla hafi mátt að af honum stafaði hætta. Ljóst sé af myndböndum að lögregluþjónninn sem hafi haft sig mest í frammi hafi sýnt ákærða virðingarleysi og yfirlæti í samskiptum. Það sé óskiljanlegt að mál hafi þróast eins og þau gerðu. En ákærði viðurkennir að hafa haldið sér í bifreið sína og lagt hendur yfir axlir lögregluþjónsins en hann hafi grátbeðið lögreglu um að beita sér ekki þvingunum en það yrði honum hættulegt og augljóslega óþarft. Ákærði telur sig hafa verið beittan órétti af hálfu lögreglunnar og hann telur ósannað að hann hafi veist að viðkomandi lögregluþjóni, tekið hann hálstaki og þrengt að.

Verjandinn segir að samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skuli aðeins refsað fyrir ásetningsbrot nema kveðið sé sérstaklega á um það í lögunum að heimilt sé að refsa fyrir gáleysisbrot. En það sé ljóst að ákærði hafi ekki haft nokkurn ásetning til að ráðast á viðkomandi lögregluþjón eða beita hann ofbeldi. Viðbrögð ákærða hafi verið ósjálfráð varnarviðbrögð en fyrirmæli lögreglunnar hafi verið óljós. Það hafi aldrei verið ætlun ákærða að skaða nokkurn mann.

Teljist sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru er byggt á því að um neyðarvörn hafi verið að ráða, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga, sem ekki hafi farið út fyrir leyfileg mörk.

Þá sé samkvæmt 13. gr. hegningarlaganna það verk enn fremur refsilaust, sem nauðsyn bar til að unnið væri í þeim tilgangi að vernda lögmæta hagsmuni fyrir yfirvofandi hættu, þó með því séu skertir aðrir hagsmunir, sem telja verður að miklu mun minni. Ákærða hafi verið nauðsynlegt að bregðast við eins og hann gerði til að koma í veg fyrir alvarlegt heilsutjón.

Verjandinn krefst þess að við ákvörðun refsingar verði litið til aðdraganda málsins og atvika sem lögreglan hafi borið ábyrgð á. Þá hafi meðalhófs ekki verið gætt og meðferðin sem ákærði hafi fengið hafi verið óþörf og ómannúðleg að öllu leyti.

V.

Niðurstaða:

Ákærði neitar sök en viðurkennir þó að þetta hafi ekki verið hans besti dagur. Báðir lögreglumennirnir, sem fyrst höfðu afskipti af ákærða, hafa lýst því að ákærði hafi tekið lögreglumann A í svokallaðan hauslás og þrengt að þannig að lögreglumaðurinn hafi ekki komist frá ákærða. Þetta fær einnig stoð í framburði lögreglumanns C. Þá má sjá á upptöku úr búkmyndavél og úr upptökuvél í lögreglubifreið að ákærði tekur með annarri hendi um háls lögreglumanns og heldur hendinni þar í nokkurn tíma. Á upptöku úr búkmyndavélinni heyrist lögreglumaður segja ákærða að sleppa og ef hann geri það ekki verði varnarúða beitt sem var og gert. Með vísan til þessa telst sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruskjali og þar er brotið réttilega heimfært til refsiákvæða.

Eins og atvikum málsins er háttað getur hvorki 12. né 13. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 átt hér við eins og haldið er fram í greinargerð verjanda ákærða.

Ákærði hefur unnið sér til refsingar skv. 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en hann hefur ekki áður sætt refsingu. Á upptöku úr búkmyndavél lögreglumanns heyrist að ákærði, sem var ekki undir áfengisáhrifum, biður lögreglumennina ítrekað að vera rólega eins og hann sé að biðjast vægðar eftir að lögreglumennirnir ætla að færa hann í lögreglutök. Verður því að telja að í raun hafi ekki stafað mikil hætta af ákærða og hann hafi fljótlega séð að sér varðandi framkomu sína gagnvart lögreglumönnunum. Með vísan til þessa þykir mega ákveða að fresta skuli ákvörðun um refsingu ákærða skilorðsbundið þannig að hún falli niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin með hliðsjón af málskostnaðarreikningi verjandans og umfangi málsins 942.400 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og aksturskostnað verjandans 59.736 krónur.

I-kk-nf T-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákvörðun um refsingu ákærða, Þ-kk-ef S-kk-ef, er frestað skilorðsbundið og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þess að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði málsvarnarlaun verjanda síns, Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef lögmanns, 942.400 krónur og aksturskostnað 59.736 krónur.

I-kk-nf T-kk-nf