E-2828/2008

Mál þetta er höfðað 3. október 2008 og dómtekið 1. október 2009. Stefnandi er Ö-kk-nf S-kk-nf, Sævargörðum 6, Seltjarnarnesi. Stefndi er P-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, Ásbraut 13, Kópavogi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.278.896 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. maí 2008 til greiðsludags.

Fyrsta varakrafa stefnanda er um að stefndi greiði stefnanda 1.777.540 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. maí 2008 til greiðsludags.

Önnur varakrafa stefnanda er um að stefndi greiði stefnanda 1.367.338 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. maí 2008 til greiðsludags.

Þriðja varakrafa stefnanda er um að stefndi greiði stefnanda 1.066.523 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. maí 2008 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess í öllum tilvikum að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Jafnframt er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað.

I.

Málsatvik eru í meginatriðum ágreiningslaus. Í stefnu er atvikum lýst svo að hópur Íslendinga, sem búsettur var í Brussel í Belgíu, hafi á árinu 2007 ákveðið að stofna félagsskap um útgerð í Marokkó í Afríku. Nánar tiltekið hafi verið uppi áætlanir um kaup á skipi og viðeigandi búnaði til veiðanna, en hópurinn hafi verið í sambandi við Marokkómenn sem hafi ætlað að útvega kvóta til útgerðarinnar.

Fyrirhugað hafi verið að stofna tvö einkahlutafélög á Íslandi; annars vegar Eignarhaldsfélagið Groupe de Bruxelles ehf., sem ætti 60% eignarhluta í einkahlutafélaginu Dakhla, sem væri þá stofnað og skráð á Íslandi og væri rekstraraðili útgerðarinnar í Marokkó. Til hafi staðið að samstarfsaðilarnir frá Marokkó ættu 40% eignarhluta í Dakhla ehf.

Stofnsamningur fyrir einkahlutafélagið Groupe de Bruxelles var undirritaður 21. nóvember 2007. Í samningnum segir í 2. gr. að tilgangur félagsins sé fjárfestingarstarfsemi, útgerðarstarfsemi, rekstur fasteigna, lánastarfsemi, kaup og sala verðbréfa og skyldur rekstur. Í 4. gr. segir að hlutafé félagsins sé 113.230.769 krónur að nafnverði. Stofnfé skyldi greiðast fyrir 28. nóvember 2007 og stofnendur, þ. á m. aðilar þessa máls, hafi skráð sig fyrir eftirfarandi fjárhæðum:

Ö-kk-nf S-kk-nf kr. 34.444.800 eða 30,42%

R-kk-nf E-kk-nf kr. 24.910.769 eða 22,00%

P-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf kr. 11.481.600 eða 10,14%

Ó-kk-nf B-kk-nf kr. 16.780.800 eða 14,82%

B-kk-nf Ó-kk-nf kr. 6.182.400 eða 5,46%

B-kvk-nf Ó-kvk-nf kr. 4.416.000 eða 3,90%

K-kvk-nf Ó-kvk-nf kr. 6.182.400 eða 5,46%

I-kk-nf B-kk-nf kr. 8.832.000 eða 7,80%

Í stofnsamningnum kemur fram að 22% hlutur R-kk-ef E-kk-ef skipstjóra verði ekki greiddur í reiðufé heldur með þekkingu hans og viðskiptavild, auk skuldbindingar hans til að vinna fyrir félagið í a.m.k. 5 ár.

Jafnframt liggur fyrir stofnfundargerð, samþykktir fyrir félagið og útfyllt eyðublað um tilkynningu til hlutafélagaskrár. Í stofnfundargerðinni kemur fram að stefnandi var kjörinn stjórnarformaður og auk hans var stefndi í stjórn og K-kvk-nf Ó-kvk-nf. Framkvæmdastjóri var kjörinn B-kk-nf Ó-kk-nf. Þá var S-kk-nf S-kk-nf kjörinn endurskoðandi félagsins. Fyrir liggur að tilkynningin var aldrei send til skráningar og stofnféð var aldrei greitt af stofnendum.

Stefnandi kveðst hafa, áður en framangreind skjöl voru undirrituð, leitað erlendis logandi ljósi að skipi til að stunda veiðarnar, ásamt R-kk-þgf E-kk-þgf skipstjóra. Stefnandi sendi stefnda tölvuskeyti 24. október 2007 með upplýsingum og mynd af skipi. Í tölvuskeyti stefnda sama dag segir hann að þessi bátur líti vel út. Svo segir hann m.a.: „Áður en við förum að matreiða kanínuna og ákveða vínið með henni er rétt að skjóta hana fyrst þannig að fyrst er að ganga frá öllum lausum endum, kaupa skip og senda R-kk-þf á sjóinn.“

Í gögnum málsins liggur fyrir óundirritaður samningur, dags. 15. nóvember 2007, um kaup á skipinu Iona E 187 í Esbjerg Danmörku. Í samningnum segir að kaupandi sé einkahlutafélagið Dakhla og að stefnandi og R-kk-nf E-kk-nf séu í fyrirsvari fyrir félagið. Kaupverð skipsins var 1.085.000 evrur. Samkvæmt samningnum skyldu 10% kaupverðsins greiðast innan þriggja daga frá því kaupin voru gerð og innti stefnandi af hendi 108.500 evrur til seljanda hinn 19. nóvember 2007. Stefnandi kveðst hafa greint öllum hluthöfum, þ.á m. stefnda, skilmerkilega frá kaupunum í tölvupósti sama dag og þau voru gerð. Í tölvuskeyti stefnda 16. nóvember 2007 segir hann að þetta séu „stórkostleg tíðindi“ og biður stefnanda um að senda sér mynd. Í öðru tölvuskeyti sama dag segir stefndi: „Þetta eru greinilega góð kaup - svo langt sem þekking mín á skipum nær – en aðalatriðið er að skipið virðist vera í lagi og hægt er að fara að veiða! Glæsileg frammistaða hjá ykkur R-kk-þgf.“

Einnig liggur fyrir í gögnum málsins tölvuskeyti R-kk-ef E-kk-ef 15. september 2007 vegna veiðarfærapöntunar hjá Torneti ehf. Samkvæmt greiðslukvittun 10. október 2007 greiddi stefnandi Torneti ehf. 1.200.000 krónur (?) vegna veiðarfæra. Þá kemur fram í tölvuskeyti 20. nóvember 2007, til Tornets ehf., að stefnandi óskar eftir því að reikningur vegna veiðarfæranna verði gefinn út á qx ehf.

Í desember 2007 varð ljóst að samstarf við Marokkómennina gengi ekki eftir og var kaupunum um skipið Iona rift. Stefnandi segir að 10% af kaupverði skipsins hafi ekki fengist endurgreidd. Jafnframt voru veiðarfærin afpöntuð og kveðst stefnandi hafa þurft að greiða 7.111.290 krónur vegna þeirra þar sem búið hafi verið að útbúa þau.

Reynt var að ná samstarfi við danska fyrirtækið Skagerak Fiskeeksport A/S um útgerð í Afríku og í svari stefnda við tölvuskeyti stefnanda 8. janúar 2007, varðandi drög að samningi, segir stefndi: „Það er stórt skref að vera kominn með drög að samningi og það lítur betur út að hann er við Skagerak en ekki N-x-x persónulega.“ Ekki varð af samstarfi við danska fyrirtækið.

Í byrjun febrúar 2008 óskaði stefnandi eftir því við félaga sína í Groupe de Bruxelles að þeir greiddu honum hlutdeild í útlögðum kostnaði, vegna skipakaupanna og veiðarfærakaupanna, en stefnandi kveðst ekki hafa farið fram á að R-kk-nf E-kk-nf greiddi neitt, enda hafi hann aldrei átt að inna fé af hendi. Stefnandi segir að allir hluthafar hafi tekið þátt í kostnaðinum, í hlutfalli við útreiknaðan eignarhlut sinn, nema stefndi og I-kk-nf B-kk-nf.

Með bréfi lögmanns stefnanda 28. apríl 2008 var stefndi krafinn um 3.027.532 krónur. Í bréfi lögmanns stefnda 7. maí 2008 var kröfum stefnanda hafnað.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilar skýrslu. Þá gáfu skýrslu fyrir dómi vitnin S-kk-nf S-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, I-kk-nf B-kk-nf og R-kk-nf E-kk-nf.

II.

Stefnandi kveðst reisa kröfu sína á almennum reglum samninga- og kröfuréttar, en stefnda hafi frá upphafi verið ljóst að það fé sem stefnandi hafi lagt út væri lán sem hann hafi síðan átt að fá endurgreitt af innborguðu hlutafé til einkahlutafélagsins. Þar sem ekki hafi orðið af því að hlutafé væri greitt til félagsins, og það aldrei verið skráð, hafi stofnast kröfuréttur stefnanda á hendur stefnda í hlutfalli við þá fjárhæð sem hann hafi átt að greiða til Groupe de Bruxelles sem hlutafé. Stefndi hafi verið búinn að skuldbinda sig með einum eða öðrum hætti með athöfnum sínum og athafnaleysi til þátttöku í kostnaðinum sem til hafi verið stofnað, en hann hafi mátt, þegar þessir fjármunir hafi verið lagðir út, gera sér fulla grein fyrir því að ekkert hafi verið fast í hendi gagnvart Marokkómönnunum.

Grundvöllur kröfuréttarins sé sú staðreynd að stefnandi hafi átt að fá féð endurgreitt eftir að búið væri að greiða inn hlutaféð, en þar sem það hafi brugðist hafi samningssamband aðila breyst í þá veru að kröfuréttur stefnanda skapaðist á hendur þeim aðilum sem áttu að greiða hlutaféð. Tilvist kröfuréttarins byggi aukinheldur á því að fjárútlát stefnanda vegna hinnar fyrirhugðu útgerðar hafi verið með fullum vilja og vitund stefnda sem hann hafi engum andmælum hreyft við. Meðal annars hafi stefndi skrifað undir stofnskjöl fyrir bæði einkahlutafélögin, eftir að gengið hafi verið frá kaupum á skipinu Iona og veiðarfærunum. Þá hafi hann mátt vita að ef ekkert yrði úr útgerðaráformunum, þannig að hlutaféð yrði ekki innheimt, myndi stefnandi ekki einn ætla að greiða þann kostnað sem til hefði fallið. Ef ekki verði litið svo á, að stefndi hafi skuldbundið sig með beinu loforði um greiðsluþátttöku í kostnaðinum, verði a.m.k. að líta svo á að öll atvik og háttsemi stefnda við þær aðstæður sem voru til staðar hafi falið í sér ígildi loforðs.

Eignarhlutur stefnda í Groupe de Bruxelles hafi verið 10,14%, en þar sem ekki hafi verið gert ráð fyrir því að R-kk-nf E-kk-nf myndi inna neitt hlutafé af hendi hafi hlutur annarra hluthafa hækkað miðað við það hlutafé sem hefði átt að greiðast. Þannig hefði stefndi þurft að greiða 13% af heildarhlutafé Groupe de Bruxelles ehf. Stefnandi kveðst miða aðalkröfu sína við það og sundurliðar hana þannig:

1. Trygging vegna kaupa á skipinu Iona 108.500 evrur

ÍKR 9.930.235 x 13% kr. 1.290.930

2. Vegna kaupa á veiðarfærum 7.111.290 x 13% kr. 924.468

3. Útlagður lögmannskostnaður 488.448 x 13% kr. 63.498

Samtals 2.278.896 kr.

Stefnandi segir að fyrsti kröfuliður aðalkröfu, að fjárhæð 1.290.930 krónur, sé vegna tryggingar sem innt hafi verið af hendi 21. nóvember 2007, en hún hafi ekki fengist endurgreidd þegar kaupunum var rift. Um sé að ræða 13% af greiðslunni sem innt hafi verið af hendi 21. nóvember 2007, sem hafi verið samtals 9.930.235 krónur.

Annar kröfuliðurinn sé vegna kaupa á veiðarfærum. Heildarkostnaður vegna veiðarfærakaupanna hafi verið 7.111.290 krónur, en af því hafi stefnandi greitt með fjórum millifærslum, samtals 4.409.000 krónur, sem hafi verið hlutur hans sjálfs og stefnda og I-kk-ef B-kk-ef.

Þriðji kröfuliðurinn sé vegna reikninga fyrir lögmannsaðstoð á Íslandi, 300.000 krónur, og í Danmörku, 188.448 krónur, en sú greiðsla hafi verið innt af hendi 17. mars 2008. Samtals hafi greiðslur vegna lögmannsaðstoðar numið 488.448 krónum.

Stefnandi kveðst setja fram varakröfu, ef ekki verður fallist á aðalkröfu stefnanda um að stefndi greiði 13% hlutdeild í heildarkostnaði stefnanda (þar sem ekki sé gert ráð fyrir að R-kk-nf E-kk-nf taki þátt í neinum kostnaði). Stefnandi segir að hvað sem öðru líði verði að fallast á kröfu um að stefndi greiði stefnanda 10,14% af öllum kostnaði, enda hafi verið gert ráð fyrir því að hann yrði eigandi að 10,14% hlut í Groupe de Bruxelles ehf. Fyrsta varakrafa stefnanda sundurliðast svo:

1. Trygging vegna kaupa á skipinu Iona 108.500 evrur

ÍKR. 9.930.235 x 10,14% kr. 1.006.926

2. Vegna kaupa á veiðarfærum 7.111.290 x 10,14% kr. 721.085

3. Útlagður lögmannskostnaður 488.448 x 10,14% kr. 49.529

Samtals 1.777.540 kr.

Önnur varakrafa stefnanda gerir ráð fyrir því, verði ekki fallist á aðalkröfu eða fyrstu varakröfu stefnanda, að stefndi hefði þurft að greiða 13% af 60% kostnaðarins sem til hafi fallið. Hefði útgerðin gengið eftir og félögin tvö verið stofnuð hefði Groupe de Bruxelles verið eigandi að 60% hlut í Dakhla ehf., sem átti að vera rekstrarfélag útgerðarinnar og þ.a.l. eigandi bæði skips og veiðarfæra. Að því gefnu að R-kk-nf E-kk-nf greiddi inn hlutafé í formi peninga í Groupe de Bruxelles ehf. og hluthafar Dakhla ehf. tækju þátt í kostnaðinum, hefði hlutur stefnda numið 13% af 60% eignarhlut Groupe de Bruxelles í Dakhla ehf. Önnur varakrafa stefnanda sundurliðast svo:

1. Trygging vegna kaupa á skipinu Iona 108.500 evrur

ÍKR. 9.930.235 x 10% x 60% x 13% kr. 774.558

2. Vegna kaupa á veiðarfærum 7.111.290 x 60% x 13% kr. 554.681

3. Útlagður lögmannskostnaður 488.448 x 60% x 13% kr. 38.099

Samtals 1.367.338 krónur

Verði hvorki fallist á aðalkröfu né fyrstu eða aðra varakröfu stefnanda gerir þriðja varakrafa stefnanda ráð fyrir því að stefndi hefði þurft að greiða 10,14% af 60% kostnaðarins. Hefði útgerðin gengið eftir og félögin tvö verið stofnuð hefði Groupe de Bruxelles ehf. verið eigandi að 60% eignarhlut í Dakhla ehf., rekstrarfélagi útgerðarinnar, og þ.a.l. eigandi bæði skips og veiðarfæra. Eignarhlutur stefnda í Groupe de Bruxelles ehf. hefði orðið 10,14% og yrði litið svo á að 40% af kostnaðinum ætti að greiðast af hinum erlendu eigendum 40% eignarhlutar í Dakhla ehf. yrði hlutdeild stefnda því aldrei minni en 10,14% af 60% eignarhlut Groupe de Bruxelles í Dakhla ehf. Þriðja varakrafa stefnanda sundurliðast svo:

1. Trygging vegna kaupa á skipinu Iona 108.500 evrur

ÍKR. 9.930.235 x 60% x 10% kr. 604.155

2. Vegna kaupa á veiðarfærum 7.111.290 x 60% x 10,14% kr. 432.651

3. Útlagður lögmannskostnaður 488.448 x 60% x 10,14% kr. 29.717

Samtals 1.066.523 krónur

Stefnandi kveðst gera kröfu um dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 28. maí 2008, en stefnandi hafi sent stefnda kröfubréf 28. apríl 2008.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um loforð, ígildi loforða og um efndir fjárskuldbindinga, sem og meginreglna laga um lausafjárkaup nr. 50/2000.

Krafan um vexti er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að forsendur fyrir þátttöku stefnda í útgerðaráformum stefnanda og fjölskyldu hans hafi í fyrsta lagi verið að slíkt myndi gerast í gegnum tvö hlutafélög, þ.e. Group de Bruxelles ehf., sem stefndi hugðist kaupa hlutafé í, og Dakhla ehf., sem ætlunin hafi verið að yrði að 60% í eigu fyrrgreinds félags. Skylda til greiðslu fjár vegna þessara útgerðaráforma hafi aldrei snúið að öðru en Group de Bruxelles. Stefndi telur að ef greiðsluskylda hefur ekki fallið niður vegna brostinna forsendna þá hafi greiðsluskylda fallið niður í síðasta lagi 21. janúar 2008, þ.e. þegar liðnir hafi verið tveir mánuðir frá stofnfundi, sbr. ákvæði 9. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Stefndi telur að þótt hann hafi samþykkt að verða hluthafi í félaginu Group de Bruxeles hafi hann aldrei samþykkt að gera stefnanda skaðlausan vegna þeirra mislukkuðu viðskipta sem stefnandi hafi staðið fyrir. Það að festa fé í veiðarfærum áður en vitað sé hvaða skip verði notað og að festa fé í skipi og veiðarfærum áður en veiðiheimildir séu fengnar og full fjármögnun á útgerðinni sé fyrst og fremst handvömm sem kenna megi stefnanda og hans nánustu samverkamönnum um. Því sé ekki unnt að beina kröfum vegna þessa til stefnda.

Stefndi segir að stefnanda hafi verið í lófa lagið að beita sér fyrir innheimtu hlutafjárloforðs á vettvangi Group de Bruxelles. Hefði það verið eðlilegast því það hafi verið gagnvart því félagi sem stefndi hafi skuldbundið sig. Hefði þá það félag getað metið greiðsluskyldu sína gagnvart stefnanda á grundvelli aðgerða hans í þágu félagsins og á grundvelli allra upplýsinga sem þurfi að liggja fyrir við slíkt mat. Hefðu allar þær upplýsingar sem stefnandi bjó þá yfir komið fram þá hefði sést að forsendur fyrir stofnun Group de Bruxelles væru brostnar. Stefndi telur að stefnandi verði að bera hallann af því að hafa ekki leitað eftir uppgjöri innan þess félags.

Þá segir stefndi að stefnandi hafi enga grein gert fyrir raunverulegum ástæðum þess að hinir meintu samstarfsaðilar í Marokkó hafi ekki undirritað stofnskjöl Dakhla ehf. og staðfest þannig skuldbindingar sínar gagnvart Group de Bruxelles. Allt bendi hins vegar til þess að annaðhvort hafi þátttaka þessara aðila aldrei verið tryggð, eða að stefnandi hafi klúðrað málum gagvart þeim. Verði stefnandi að bera hallann af því að hann hafi ekki upplýst um ástæður þess að mál gengu ekki fram með þeim hætti sem ráð hafði verið fyrir gert.

Stefndi byggir jafnframt á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni, þegar allt sé virt, þ.á m. hver hafi verið upphafleg fjárútlát stefnanda sjálfs og hverjar greiðslur stefnandi hafi þegar móttekið frá öðrum. Hafi einhver önnur lögpersóna orðið fyrir tjóni vegna þessara viðskipta beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda vegna þess tjóns á grundvelli reglna um aðildarskort. Í þessu sambandi byggir stefnandi á því að fyrirliggjandi reikningar í málinu, þ.e. nr. 130-26-724 og nr. 130-26-711126, séu, annar eða báðir, í eigu annars aðila en stefnanda sjálfs.

Stefndi byggir einnig á því að stefnandi og félagi hans, R-kk-nf E-kk-nf, hafi einungis skuldbundið sig en ekki stefnda þegar þeir gerðu tilboð 8. nóvember 2007 í skipið fyrir hönd óstofnaðs hlutafélags, Dakhla ehf. Þeir hafi ekki greint stefnda frá því að þeir hefðu boðið í skipið og ekki greint honum frá því að tilboð í skipið hefði í för með sér skyldu til þess að greiða óafturkræfa tryggingu, sem svaraði til 10% af kaupverðinu.

Stefndi telur að R-kk-nf E-kk-nf hafi borið óskipta persónulega ábyrgð á framangreindum skipakaupum ásamt stefnanda samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Það að stefnandi skuli kjósa að krefja R-kk-þf hvorki um greiðslu sem nemi ábyrgð hans í kaupunum né um greiðslu á grundvelli fyrirhugaðs eignarhluta hans í félaginu Group de Bruxelles, sé einhliða ákvörðun hans um að þyngja eigin ábyrgð á kaupunum og alfarið á hans ábyrgð. Stefndi kveðst hafna því að stefnandi geti velt áhrifum þessarar einhliða ákvörðunar sinnar yfir á stefnda. Á sama hátt velji stefnandi að krefja ekki meinta samstarfsaðila í Marokkó um að þeir greiði honum hlutdeild í meintu tjóni stefnanda er svari til ætlaðrar hlutdeildar þeirra í Dakhla ehf. Stefndi hafnar því að stefnandi geti velt áhrifum þessarar ákvörðunar sinnar yfir á stefnda og þyngt kröfur sínar gagnvart honum vegna þessa.

Stefndi telur það fullkomlega gálaust og ábyrgðarlaust af hálfu stefnanda og R-kk-ef E-kk-ef að skuldbinda sig vegna skipakaupanna án þess að hafa hina væntanlegu og meintu marokkósku samstarfsaðila með í ráðum. Verði þeir sjálfir að bera hallann af framferði sínu en ekki stefndi.

Hafi stefnda verið skylt að greiða fé í þágu kaupanna hefði slík greiðsla átt að greiðast inn á reikning hins óstofnaða félags í formi hlutafjár en ekki inn á persónulegan reikning stefnanda.

Stefndi telur með öllu ósannað að stefnandi hafi í raun verið bundinn við kaupsamning um mótorskipið Iona E 187. Sé sú reyndin sé greiðsla hans á framangreindu tryggingafé algerlega á hans ábyrgð. Í þessu sambandi bendir stefndi á að framlagður kaupsamningur um skipið sé óundirritaður.

Þá telur stefndi ósannað að stefnandi hafi beðið það tjón vegna skipakaupanna sem greinir í stefnu. Þvert á móti bendi flest til þess að það hafi verið einkahlutafélagið qx sem hafi setið uppi með tjónið. Ekki sé t.d. annað að sjá en að samningsumleitanir danskra lögmanna við seljendur skipsins Iona hafi farið fram í umboði þess félags og verið kostaðar af því.

Um veiðarfærakaup stefnanda segir stefndi að þau hafi algerlega verið að frumkvæði stefnanda og aldrei verið haft samráð við stefnda um þau. Svo sé að sjá á millifærsluyfirliti að veiðarfærin hafi verið pöntuð áður en skipið hafi verið keyp. Það að festa kaup á togveiðarfærum þegar ekki sé vitað hvaða skipi sé ætlað að draga þau veki furðu og sé enn ein sönnun um flumbrugang þeirra sem hafi ráðið för. Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni við þetta geti hann sakast við sjálfan sig og sína nánustu samverkamenn en ekki lagt ábyrgð á stefnda af tjóninu.

Hvergi komi fram sönnun þess að stefnandi hafi keypt viðkomandi veiðarfæri f.h. hinna óstofnuðu félaga, Group de Bruxelles eða Dakhla, eða með öðrum þeim hætti að slíkt hafi bakað honum tjón eða með einhverjum hætti skapað kröfu stefnanda á hendur stefnda eins og lýst sé í stefnu. Enginn samningur liggi t.d. fyrir í málinu um upphafleg kaup á veiðarfærum. Hafi einhver orðið fyrir tjóni vegna kaupanna bendi reikningur stílaður á qx ehf. til þess að það félag en ekki stefnandi hafi orðið ábyrgt vegna kaupanna. Hvernig sú ábyrgð flytjist yfir á stefnanda sé hans mál og fráleitt að telja það mál stefnda, á meðan ekki hafi verið gerð ítarleg grein fyrir því hvernig og í hvaða mæli sú ábyrgð flytjist þar yfir. Þannig liggi ekki fyrir með hvaða hætti innskattur hafi verið nýttur og/eða bakfærður af qx ehf. og hvernig staðið hafi verið að lokauppgjöri við veiðarfærasöluna, þ.m.t. varðandi útgáfu kreditreiknings og síðan endanlegs reiknings. Á meðan þetta hafi ekki verið gert verði að telja að skaðinn, ef einhver er, sitji hjá qx ehf. en ekki stefnda. Skuli það leiða til sýknu á þessum þætti stefnukröfunnar, vegna aðildarskorts þar sem qx ehf. sé ekki aðili að málinu.

Stefndi telur að ekki hafi verið sýnt fram á hvernig lögfræðikostnaður hafi fallið á stefnanda og að stefnandi kunni að eiga endurkröfu á stefnda. Reikningur vegna innlends lögfræðikostnaðar sé stílaður á Group 9. Ekki komi fram í stefnu hvernig stefnandi geti byggt endurgreiðslukröfu sína á þeim reikningi. Fráleitt sé að stefnandi beri ábyrgð á reikningi sem ekki beri virðisaukaskatt nema unnt sé að sýna að sá reikningur sé lögmætur og hafi verið greiddur af stefnanda, persónulega. Sé reikningur þessi ógreiddur hefði viðkomandi lögmannsstofa þurft að vera aðili að málinu, eigi ekki að sýkna stefnda af þessum kröfulið á grundvelli aðildarskorts. Reikningur vegna erlends lögfræðikostnaðar sé stílaður á einkahlutafélagið qx og sé ekki annað að sjá en að það félag hafi greitt viðkomandi kostnað. Þar sem ekki komi fram í stefnu með hvaða hætti stefnandi geti byggt kröfur sínar á þeim reikningi beri að sýkna stefnda af viðkomandi endurgreiðslukröfu.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að stefna málinu inn fyrr en gert var, enda hafi kröfum hans algerlega verið hafnað í bréfi lögmanns stefnda 7. maí 2005 (sic).

Hvað varðar málskostnaðarkröfu stefnanda kveðst stefndi margítrekað hafa reynt að sættast við stefnanda og boðið honum, án lagaskyldu, verulegar fjárhæðir fyrir að fella mál þetta niður. Telur stefndi kröfur, umfram það sem stefnandi geti með eðlilegu móti vonast til þess að fá sér tildæmdar, með öllu óeðlilegar og til þess fallnar að skapa stefnda óþægindi og baka honum tjón.

Um lagarök vísar stefndi til ólögfestra reglna um óbeðinn erindisrekstur. Sýknukrafa á grundvelli aðildarskorts er byggð á ákvæðum 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Um brottfall ábyrgðar á greiðslu hlutafjár við stofnun einkahlutafélaga er byggt á ákvæðum 3. mgr. 9. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en vísað til 10. gr. sömu laga varðandi ábyrgð á löggerningum gerðum fyrir hönd óstofnaðra einkahlutafélaga.

Málskostnaðarkrafa styðst við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr.

IV.

Eins og rakið hefur verið rituðu málsaðilar, ásamt öðrum, undir stofnsamning 21. nóvember 2007 fyrir einkahlutafélagið Groupe de Bruxelles vegna fyrirhugaðrar útgerðar í Marokkó. Hlutaféð var hins vegar aldrei greitt og tilkynning um stofnun félagsins, sem búið var að útbúa, var ekki send til hlutafélagaskrár og hefur ekki verið upplýst um ástæður þessa. skuldbindingar þeirra sem höfðu skráð sig fyrir hlutafé, þ. á m. stefnda, féllu því niður, sbr. 3. mgr. 9. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þá stóð til að stofna annað einkahlutafélag vegna útgerðarinnar, Dakhla, en ekki varð af því.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að þar sem hlutaféð hafi ekki verið greitt, og einkahlutafélagið aldrei verið skráð, hafi stofnast kröfuréttur stefnanda á hendur stefnda í samræmi við þann hlut sem stefndi hafði skráð sig fyrir í Groupe de Bruxelles. Nánar tiltekið beri stefnda að greiða hlutdeild í kostnaði vegna kaupa á skipinu Iona og vegna kaupa á veiðarfærum. Kostnaður vegna kaupa á veiðarfærum nemi 7.111.290 krónum og kostnaður vegna skipsins sé 9.930.235 krónur. Þá krefst stefnandi þess að stefndi greiði hlutdeild í kostnaði vegna lögmannsaðstoðar, annars vegar fyrir skjalagerð í þágu Groupe de Bruxelles og hins vegar vegna riftunar á skipakaupunum. Heildarkostnaður vegna lögmannsaðstoðar nemi 488.448 krónum.

Við aðalmeðferð málsins sagði stefnandi að hann hefði viljað láta hlutina ganga hratt fyrir sig. Ljóst er að mikill asi hefur verið á hlutunum og stefnandi ekki gætt þeirrar varkárni sem skyldi. Þannig hafði ekki verið gengið frá samningi við þá aðila sem stefnandi var í viðræðum við í Marokkó og ekki var búið að ganga frá skráningu Groupe de Bruxelles eða stofnun Dakhla þegar stefnandi ákvað að panta veiðarfæri og kaupa skip. Þá greiddi stefnandi 10% af kaupverði skipsins þótt kaupsamningurinn hafi verið óundirritaður. Stefndi kveðst hafa ætlað að taka þátt í útgerðaráformum stefnanda í gegnum tvö einkahlutafélög, Groupe de Bruxelles og Dakhla, en eins og áður segir varð ekkert af skráningu félaganna. Gegn andmælum stefnda er ósannað að hann hafi vitað fyrirfram um kaupin á veiðarfærunum og skipinu, þannig að hann teljist hafa tekið þátt í þeim, eða að hann hafi samþykkt að takast á hendur persónulega ábyrgð á efndum þeirra. Þá geta ummæli stefnda í tölvuskeytum sem stefnandi vísar til ekki talist fela í sér eftir á samþykki fyrir persónulegri ábyrgð stefnda á þeim gerningum sem stofnað hafði verið til. Jafnframt verður að líta til þess að hluti af framlögðum reikningum, sem stefnandi byggir kröfu sína á, eru gerðir á félög sem ekki eiga aðild að máli þessu, Groupe 9 og qx ehf. Er því óljóst hvort og með hvaða hætti stefnandi hafi sjálfur orðið fyrir tjóni þannig að hann geti nú beint kröfum að stefnda. Að öllu þessu virtu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Með hliðsjón af atvikum máls og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að láta hvorn aðila bera sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, P-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, A-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf