E-4304/2011

Mál þetta sem dómtekið var 15. janúar sl. var höfðað 4. nóvember 2011.

Stefnandi er I-kk-nf L-kk-nf, Bjarmalandi 21, Reykjavík

Stefndu eru Arion banki hf., Borgartúni 19, Reykjavík og V-kvk-nf G-kvk-nf, Lækjasmára 86, Kópavogi.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 5.393.534 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 3. október 2008 til 12. október 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Að auki krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt málskostnað að skaðlausu og að teknu tilliti til skyldu stefnanda til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Málskostnaður greiðist samkvæmt málskostnaðarreikningi lögmanns stefnanda. Verði slíkur reikningur ekki lagður fram er krafist málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Dómkröfur stefnda, Arion banka hf., eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hans hendi samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefnda, V-kvk-nf G-kvk-nf, krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefnda þess að stefnanda verði gert að greiða henni málskostnað.

Málavextir

Stefnandi máls þessa var í einkabankaþjónustu hjá Kaupþingi banka hf. um árabil. Þegar atvik þessa máls áttu sér stað var í gildi eignastýringarsamningur á milli stefnanda og Kaupþings banka hf., sem dagsettur var þann 23. maí 2008. Í þeirri þjónustu felst m.a. að viðkomandi banki tilnefnir viðskiptavini sínum tengilið innan bankans, svokallaðan viðskiptastjóra. Stefnandi kveðst hafa hringt í viðskiptastjóra sinn, stefndu V-kvk-þf G-kvk-þf, hinn 3. október 2008 kl. 14.31 og óskað eftir því að allt fé sem hann ætti í peningamarkaðssjóði Kaupþings banka hf. yrði losað. Um hafi verið að ræða 36.690.707 krónur. Kveðst stefnandi samtímis hafa óskað eftir því að keypt yrðu íbúðabréf Íbúðalánasjóðs og/eða ríkistryggð skuldabréf fyrir andvirðið. Í því samtali hafi borist í tal hvort fé í peningamarkaðssjóði væri á einhvern hátt bundið en stefnda V-kvk-nf hafi sagt stefnanda að fjármunir í sjóðnum væru alltaf lausir til útborgunar. Samtalinu hafi lokið þannig að viðskiptastjórinn kvaðst myndu „setja það strax í gang“.

Af hálfu stefndu er á það bent að kl. 14.40, eða 9 mínútum eftir að samtali stefnanda og stefndu V-kvk-ef lauk hafi V-kvk-nf lagt inn og skráð pöntun um innlausn inn í tölvukerfi bankans sem heldur utan um viðskipti með hlutdeildarviðskipti í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði. Þá bendir stefnda V-kvk-nf á að þótt hún hafi sagt að sjóðurinn væri „alltaf laus“ hafi hún ekki lofað stefnanda því að hann væri undanþeginn reglu sjóðsins þess efnis að umsókn um innlausn þyrfti að berast fyrir kl. 14.00 svo að unnt væri að afgreiða hana samdægurs. Samkvæmt reglum sjóðsins skyldu hlutdeildarskírteini innleyst á því kaupgengi sem gilti á innlausnardegi ef umsóknir bærust fyrir kl. 14.00. Umsóknir er bærust síðar skyldi afgreiða á næsta opnunardegi bankans. Vegna reglna sjóðsins hafi því verið útilokað að afgreiða beiðni stefnanda samdægurs.

Um tveimur vikum síðar kveðst stefnandi hafa hringt í stefndu V-kvk-þf til þess að grennslast fyrir um hvers konar bréf hefðu verið keypt fyrir andvirði hlutdeildarskírteinanna. Hafi V-kvk-nf þá tjáð stefnanda að viðskiptin hefðu ekki átt sér stað og kannaðist ekki við að hafa fengið beiðni um þau frá stefnanda. V-kvk-nf hafi jafnframt getið þess að hefðu mistök átt sér stað yrðu þau að fullu bætt en forsenda þess væri að símtalið sem stefnandi vísaði til fyndist. Þegar símtalið fannst og tímasetning þess varð ljós hafi V-kvk-nf hafnað kröfu stefnanda um að innleysa hlutdeildarskírteini hans í peningamarkaðssjóði. Hafi það verið rökstutt með þeim hætti að ekki væri greitt út úr peningamarkaðssjóði samdægurs ef fyrirmæli um innlausn bærust eftir kl. 14.00.

Vegna mikils titrings á fjármálamörkuðum á Íslandi og um heim allan voru sett lög nr. 125/2008 þann 6. október 2008, svonefnd neyðarlög. Mánudagsmorguninn 6. október 2008 stöðvaði Fjármálaeftirlitið viðskipti með hlutabréf og skuldabréf í tilteknum félögum, en eignir Kaupþings Peningamarkaðssjóðs samanstóðu m.a. af skuldabréfum í þeim félögum sem viðskipti höfðu verið stöðvuð með. Vegna þess var sama morgun tekin ákvörðun hjá Rekstarfélagi Kaupþings banka hf. um að loka fyrir innlausn á hlutdeildarskírteinum í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði. Pantanir sem höfðu verið gerðar í kerfinu föstudagseftirmiðdaginn 3. október og áttu að koma til afgreiðslu mánudaginn 6. október voru því ekki afgreiddar.

Hinn 9. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar Kaupþings banka hf. og skipaði honum skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar.

Með heimild í neyðarlögunum birti Fjármálaeftirlitið ákvörðun um ráðstöfun tiltekinna eigna og skulda Kaupþings banka hf. til stefnda, Arion banka hf. þann 21. október 2008. Í síðari málslið 5. tl. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins kemur fram að Arion banki hf. skyldi taka við réttindum og skyldum frá Kaupþingi banka hf. frá og með 22. október 2008 kl. 9.00. Í 7.-9. gr. ákvörðunarinnar er fjallað um þær skuldir og skuldbindingar sem skyldu flytjast yfir til stefnda.

Þegar ljóst varð að viðskipti með áðurnefnda fjármálagerninga myndu ekki hefjast að nýju beindi Fjármálaeftirlitið því til rekstarfélaga verðbréfasjóða, þ. á m. Rekstrarfélags Kaupþings banka hf., að slíta peningamarkaðssjóðunum og greiða út eignir þeirra. Hinn 31. október 2008 var Kaupþingi Peningamarkaðssjóði lokað og var útgreiðsluhlutfall úr sjóðnum 85,3%. Fékk stefnandi greiddar 31.297.173 krónur í sinn hlut.

Stefnandi sætti sig ekki við skýringar stefndu á því hvernig beiðni hans hafði verið afgreidd. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 21. júlí 2009, til stefnda Arion banka hf., sem þá hét Nýi Kaupþing banki hf., var þar meðal annars rakið að starfsmenn bankans hefðu aldrei upplýst stefnanda um að innlausn hlutdeildarskírteina væri bundin við ákveðinn tíma dagsins. Lýsti stefnandi því að hann teldi stefnda Arion banka hf. vera skaðabótaskyldan vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir við það að viðskiptafyrirmæli hans gengu ekki eftir. Setti stefnandi aðallega fram þá kröfu að leiðrétt yrðu þau mistök sem orðið hefðu og að honum yrðu afhent íbúðabréf Íbúðalánasjóðs og/eða ríkistryggð skuldabréf að andvirði 36.690.707 krónur. Til vara var gerð sú krafa að stefnanda yrði bætt það fjárhagslega tjón sem rekja mátti til þess að fyrirmælin voru ekki framkvæmd föstudaginn 3. október 2008, og nam sú krafa 5.393.534 krónum. Var þar um að ræða mismun á þeim fjármunum sem stefnandi hefði fengið greidda út ef innlausn hefði orðið 3. október 2008 og því sem síðar var greitt við útgreiðslu úr sjóðnum hinn 31. október 2009, þ.e. 85,3%.

Með bréfi stefnda Kaupþings banka hf., dags. 16. september 2009, var erindi stefnanda svarað og öllum kröfum hans hafnað. Í bréfinu kom fram að símtal stefnanda við viðskiptastjóra hjá Kaupþingi banka hf. hefði átt sér stað kl. 14.31 og samkvæmt reglum sjóðsins hefði ekki verið hægt að verða við þessum viðskiptafyrirmælum fyrr en næsta virka dag. Þá kom fram að mánudaginn 6. október 2008 hafi innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum, líkt og öllum sjóðum sem bankinn hafi verið söluaðili fyrir, verið frestað ótímabundið.

Stefnandi ákvað að leggja málið fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Með málskoti til nefndarinnar, dags. 22. september 2009, var málið lagt fyrir nefndina. Athugasemdir stefnda við kvörtun stefnanda eru dags. 26. október 2009. Var öllum kröfum stefnanda hafnað og því haldið fram að stefndi væri ekki réttur aðili að málinu þar sem skaðabótakröfur, líkt og krafa stefnanda, væri ekki hluti af þeim skyldum sem stefndi hefði yfirtekið vegna ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 21. október 2008. Með bréfi, dags. 16. nóvember 2009, gerði lögmaður stefnanda athugasemdir við greinargerð stefnda til nefndarinnar.

Stefndi sendi inn kröfulýsingu í bú Kaupþings banka hf. hinn 30. des. 2009. Þeirri kröfu hans var hafnað af hálfu slitastjórnar bankans með bréfi, dags. 17. ágúst 2010.

Úrskurðarnefndin kvað upp úrskurð í málinu nr. 52/2009 hinn 7. apríl 2010. Var aðalkröfu stefnanda vísað frá úrskurðarnefndinni en fallist var á varakröfu stefnanda, þ.e. að stefnda yrði gert að greiða honum 5.393.534 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 6. október 2008 til 21. ágúst 2009 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Með bréfi stefnda, Arion banka hf., dags. 21. apríl 2010, var stefnanda tilkynnt að bankinn sætti sig ekki við úrskurðinn og þar sem ljóst væri að hann hefði fordæmisgildi myndu ekki verða greiddar bætur nema að undangengnum dómi.

Með innheimtubréfi, dags. 12. sept. 2011, krafði stefnandi meðstefndu V-kvk-þf um greiðslu á dómkröfunni en ekki var orðið við þeirri kröfu.

Þar sem fyrir liggur að stefndu hafa neitað greiðslu á dómkröfum í málinu kveðst stefnandi tilneyddur að krefja þá um greiðslu í dómsmáli þessu.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Kröfugerð

Stefnandi kveður skaðabótakröfu sína taka mið af eign sinni í peningamarkaðssjóði hinn 3. október 2008, sama dag og óskað var eftir innlausn hlutdeildarskírteina. Þann dag hafi stefnandi átt 1.194,9638096 nafnverðseiningar í sjóðnum. Gengið þennan dag hafi verið 30.704,450 og því hafi heildareignin verið 36.690.707 krónur. Þegar greitt var út úr peningamarkaðssjóði hinn 31. október 2008 hafi verið miðað við gengið 26.209,59 og því hafi útgreiðsluhlutfall verið 85,3% miðað við stöðu sjóðsins hinn 3. október 2008. Stefnandi hafi því einungis fengið greiddar 31.297.173 krónur. Fjárkrafa stefnanda sé gerð vegna þessa mismunar (36.690.707 - 31.297.173 = 5.393.534) þannig að hann verði eins settur og ef innlausn hlutdeildarskírteina hefði átt sér stað 3. október 2008. Gerð sé krafa um vexti samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. okt. 2008 til 12. okt. 2011 en frá þeim degi sé krafist dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, til greiðsludags. Fjárkrafa stefnanda á hendur stefndu V-kvk-þgf G-kvk-þgf, hafi verið sett fram með bréfi, dags. 12. sept. 2011, og sé því gerð krafa um dráttarvexti gagnvart báðum stefndu frá tímamarki sem sé einum mánuði eftir að innheimtubréfið var sent út, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa stefnanda byggist á því að honum verði bætt það tjón sem hann varð fyrir vegna þess að ekki var farið eftir þeim viðskiptafyrirmælum sem hann gaf, þrátt fyrir loforð af hálfu stefndu V-kvk-ef um að setja málið strax í gang.

Aðild

Stefnandi telur að Kaupþing banki hf., Arion banki hf. og V-kvk-nf G-kvk-nf séu öll samábyrg fyrir tjóni hans. Þar sem Kaupþing banki hf. sé í slitameðferð og óheimilt sé að höfða mál gagnvart bankanum sé látið nægja að höfða mál þetta gagnvart Arion banka hf. og V-kvk-þgf G-kvk-þgf. Byggist það á 4. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Samkvæmt þeirri grein, sbr. einnig 1. mgr. 116. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, verði dómsmál ekki höfðað gegn Kaupþingi banka hf. meðan á slitameðferð stendur.

Tekið skuli fram að kröfunni hafi verið lýst í bú Kaupþings banka hf. en slitastjórnin hafi hafnað kröfunni.

Krafan á hendur stefnda, Arion banka hf., sé skaðabótakrafa innan samninga sem byggist á eignastýringarsamningi Kaupþings banka hf. við stefnanda sem dagsettur sé 23. maí 2008. Stefnandi byggir á því að stefndi Arion banki hf. sé réttur aðili að málinu þar sem hann hafi tekið við réttindum og skyldum Kaupþings banka hf. samkvæmt eignastýringarsamningum, sbr. 2. málslið 5. gr. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins dags. 21. október 2008. Samkvæmt því hafi stefndi, frá og með 22. október 2008, tekið við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka hf. Nefnd 5. gr. ákvörðunarinnar sé eftirfarandi:

Nýi Kaupþing banki hf. tekur frá og með 22. október 2008 kl. 9.00 við starfsemi sem Kaupþing banki hf. hefur haft með höndum og tengist hinum framseldu eignum, þ.m.t. aðild Kaupþings banka hf. að hvers konar greiðslukerfum Jafnframt tekur Nýi Kaupþing banki hf. frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka hf. á Íslandi.

Tekið sé fram að Nýi Kaupþing banki hf., sem vísað sé til í tilvísuninni hér að ofan, hafi síðar fengið nafnið Arion banki hf. og sé notast við síðara nafnið.

Stefnandi byggir á því að skaðabótakrafa hans sé hluti af þeim skyldum sem stefndi yfirtók samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins dags. 21. október 2008. Með því að mæla fyrir um að stefndi skyldi taka yfir réttindi og skyldur samkvæmt eignastýringarsamningum hafi verið gert ráð fyrir samfellu við framkvæmd þeirra samninga. Þær skyldur sem áður hvíldu á Kaupþingi banka hf. á grundvelli samninganna hafi eftir þetta tímamark einnig verið lagðar á stefnda Arion banka hf. Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins sé einungis getið um réttindi og skyldur en engar af þeim skyldum, sem Kaupþing banki hf. bar á grundvelli samninganna, hafi verið undanskildar þar. Stefndi Arion banki hf. lýsi því þannig í greinargerð til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki að orðalag 2. ml. 5. gr. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins verði ekki skilið með öðrum hætti en að þar sé einungis kveðið á um að bankinn taki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu sem orðið hafi til frá og með 22. október 2008 kl. 9.00. Framangreint sé þó eingöngu túlkun stefnda á 2. málsl. 5. gr. Stefnandi byggir á því að þröng túlkun á skyldum sé ekki tæk þrátt fyrir að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi verið tekin vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Hefði átt að undanskilja einhverjar skyldur samkvæmt eignastýringarsamningum hefði borið að tilgreina þær sérstaklega í ákvörðuninni. Byggt sé á því af hálfu stefnanda að hann verði ekki látinn gjalda þess að það var ekki gert og falli því skaðabótakröfur vegna atvika sem urðu í tíð Kaupþings banka hf. undir þær skyldur sem stefndi hafi yfirtekið.

Í úrskurði úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki frá 7. apríl 2010 nr. 52/2009 í þessu sama máli, hafi úrskurðarnefndin talið ótvírætt að Arion banki hf. hefði tekið við skyldum samkvæmt eignastýringarsamningi aðila og komi þar eftirfarandi m.a. fram í þessu sambandi:

,,Hefur varnaraðili því tekið við skyldum Kaupþings banka hf. samkvæmt eignastýringarsamningi við sóknaraðila, þ.á.m. hugsanlegri bótaskyldu vegna meintrar saknæmrar háttsemi við stýringu eigna sóknaraðila. Er varnaraðili því réttur aðili til varnar í máli þessu.“

Stefnandi byggir á því að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi stefndi Arion banki hf. orðið samábyrgur með Kaupþingi banka hf., gagnvart stefnanda vegna skyldna á grundvelli eignastýringarsamningsins. Kaupþing banki hf., og síðar stefndi, teljist skuldarar samkvæmt eignastýringarsamningnum en skuldaraskipti séu almennt óheimil nema með samþykki kröfuhafa. Þrátt fyrir að slíkt samþykki hafi ekki verið fyrir hendi verði allt að einu að ganga út frá þeirri meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi eigi ekki að missa rétt vegna skuldaraskipta. Til samanburðar vísar stefnandi hér einnig til sjónarmiða í félagarétti um vernd lánardrottna við samruna félaga en samkvæmt þeim sjónarmiðum eigi kröfuhafi kröfu á bæði félögin sem standi að samrunanum. Með vísan til þess eigi stefnandi, sem kröfuhafi, ekki að missa rétt sinn að nokkru leyti við yfirtöku stefnda á eignastýringarsamningnum. Geti hann því gert sömu kröfur eftir aðilaskiptin gagnvart Kaupþingi banka hf. og Arion banka hf., þ. á m. kröfu vegna vanefnda á eignastýringarsamningnum. Skuli því jafnframt haldið til haga að stefndi Arion banki hf. eigi við aðilaskiptin ekki að eiga ríkari rétt gagnvart stefnanda en Kaupþing banki hf. hafi átt gagnvart stefnanda. Sú túlkun á aðilaskiptunum, að einungis ákveðnar skyldur hafi færst til stefnda en ekki allar, fái ekki staðist þar sem slíkt færi gegn þeirri meginreglu að nýr aðili öðlist ekki meiri rétt en sá fyrri. Slíkar takmarkanir hafi jafnframt ekki verið gerðar samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. október 2008, sbr. það sem áður greini. Tekið skuli fram að Kaupþing banki hf. hafi aldrei farið í gjaldþrot.

Einnig sé byggt á því, að ef fallist verður á að stefnda V-kvk-nf hafi valdið stefnanda skaðabótaskyldu tjóni, þá hafi Kaupþing banki hf. borið ábyrgð á því tjóni á grundvelli húsbóndaábyrgðar þar sem stefnda V-kvk-nf hafi verið starfsmaður Kaupþings banka hf. þegar hún olli tjóninu í október 2008. Í framhaldi af þessu sé byggt á að stefndi Arion banki hf. hafi orðið samábyrgur með Kaupþingi banka hf. vegna þess tjóns þegar réttindi og skyldur vegna eignastýringarsamninga voru flutt yfir til Arion banka hf., sbr. 2. málslið 5. gr. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 22. okt. 2008. Í þessu sambandi sé vísað til meginreglna um vinnuveitandaábyrgð. Kaupþing banki hf. hafi borið ábyrgð á sérfræðilegri ráðgjöf starfsmanna sinna sem sérfræðinga í verðbréfaviðskiptum og stefnandi hafi átt að mega treysta því að hann nyti þeirrar sérfræði, sbr. og hrd. 1994:1117. Í þessu sambandi vísar stefnandi m.a. til bæklings sem honum var afhentur frá Kaupþing banka hf. en þar auglýsi bankinn að starfsmenn hans á þessu sviði séu sérfræðingar í að aðstoða einstaklinga og fyrirtæki og veiti faglega og skjóta þjónustu.

Bent sé á að í því felist verðmæti að fá framselda eignastýringarsamninga við stóran hóp viðskiptavina. Í því felst ákveðin viðskiptavild, því langan tíma taki að koma sér upp jafn stórum hópi viðskiptavina í eignastýringu og fluttir voru yfir á einu bretti frá Kaupþingi banka hf. til Arion banka hf. á sínum tíma. Eðlilegt sé að slíkum réttindum (viðskiptavild) fylgi líka ákveðnar skyldur (gagngjaldið) í formi skaðabótaábyrgðar ef misgert hefur verið við einhvern í viðskiptamannahópnum. Í þessu sambandi verði að horfa til þess að Arion banki hf. hafi tekið við eignastýringardeild gamla bankans og starfsmenn eins og stefnda, V-kvk-nf, hafi haldið starfi sínu og flust yfir í eignastýringardeild nýja bankans. Ekki verði annað séð en að í öllum aðalatriðum sé um sama atvinnurekstur að ræða. Enginn vafi sé um það að Arion banki hf. hafi í raun tekið við þeirri starfsemi sem kom að brotinu. Um er að ræða efnahagslega og starfræna samfellu milli nýja og gamla fyrirtækisins.

Stefnandi kveður kröfu á hendur stefndu. V-kvk-þf, byggjast á skaðabótaábyrgð utan samninga á grundvelli þess að hún hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi sinni. Í símtalinu hinn 3. okt. 2008 hafi komið skýrt fram hjá stefnanda að slátra skyldi peningamarkaðssjóðnum. Stefnda V-kvk-nf hafi ekki fylgt fyrirmælum stefnanda um að selja alla inneign stefnanda í peningamarkaðssjóðnum tafarlaust eins og hún lofaði honum sbr. eftirfarandi sem komi fram í útskrift að símtali stefnanda og stefndu V-kvk-ef: ,,I-kk-nf minn, ég skal bara setja það strax í gang.“

Í málsatvikalýsingu komi fram að stefnandi hafi haft samband við V-kvk-þf tveimur vikum eftir að hann hafði gefið fyrirmæli sín og hafi hún þá ekki kannast við að hafa fengið beiðnina. Þetta þýði með öðrum orðum að hún hafi tekið við beiðninni frá stefnda 3. október 2008 og lofað að framkvæma hana tafarlaust, en hafi gleymt þessu síðan og ekki aðhafst neitt. Því hafi verið um að ræða alvarleg og saknæm mistök af hennar hálfu sem hún beri persónulega ábyrgð á gagnvart stefnanda.

Skaðabótakrafan gagnvart stefndu V-kvk-þgf byggi m.a. á því að vegna vanrækslu hennar við framkvæmd viðskiptafyrirmæla hafi stefnandi orðið fyrir bótaskyldu tjóni og beri hún því skaðabótaábyrgð á því tjóni sem af hlaust. Gera verði ríkar kröfur til stefndu, V-kvk-ef, sem sé viðskiptafræðingur og hafi verið einn af sérfræðingum Kaupþings banka hf. í einkabankaþjónustu en bankinn hafi auglýst þá þjónustu þannig að þar fengju viðskiptavinir vandaða þjónustu gegn þóknun. Stefnandi telji að við afgreiðslu á viðskiptafyrirmælum hans hinn 3. október hafi stefnda V-kvk-nf brugðist við á saknæman hátt og ekki sýnt af sér á nokkurn veg þá faglegu hæfni og aðgætni sem með sanngirni hafi mátt krefjast af sérfræðingi sem starfi á viðkomandi sviði.

Stefnandi byggi kröfur sínar á hendur stefndu á því að þau hafi með ólögmætum og saknæmum hætti valdið því að tilgreindir fjármunir stefnanda rýrnuðu um 5.393.534 krónur. Sé á því byggt að stefndu hafi með aðgerðum sínum og athafnaleysi valdið stefnanda framangreindu tjóni.

Þrátt fyrir að grundvöllur fyrir bótakröfunum á hendur hinum stefndu sé í mörgum tilvikum ólíkur séu skilyrði uppfyllt til að krefja þau bæði um bætur í sama máli, sbr. heimild í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa stefnanda um óskipta ábyrgð stefndu byggist á meginreglu bótaréttar um óskipta ábyrgð þegar tjónvaldar eru fleiri en einn enda sé erfitt að aðgreina nákvæmlega í þessu tilviki hver hlutur hvors tjónvalds um sig sé í heildartjóni stefnanda.

Hin bótaskylda háttsemi

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi ekki sýnt af sér þá vandvirkni og aðgæslu, við afgreiðslu á fyrirmælum hans sem gefin voru hinn 3. okt. 2008, sem ætlast verði til af bankastofnun og sérfræðingi, og að með þessu saknæma atferli sínu hafi stefndu valdið honum tjóni og þar með bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart honum.

Ágreiningslaust sé að stefnda V-kvk-nf G-kvk-nf, viðskiptastjóri stefnanda hjá Kaupþingi banka hf., hafi föstudaginn 3. október 2008 kl. 14.31 móttekið beiðni stefnanda um innlausn hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði. Hafi sú beiðni verið móttekin án nokkurs fyrirvara og hafi viðskiptastjórinn sagst myndu „setja það strax í gang“. Stefnandi hafi aldrei, í fyrri samskiptum, verið upplýstur um að samkvæmt reglum sjóðsins skyldu hlutdeildarskírteini innleyst að kröfu eigenda á því kaupgengi sem gilti á innlausnardegi ef umsóknir bærust fyrir kl. 14.00 en þær sem bærust eftir það tímamark væru afgreiddar næsta dag. Hafi honum þvert á móti alltaf verið tjáð að eign í peningamarkaðssjóði væri alltaf „laus“. Sú venja hafi verið í viðskiptum stefnanda við Kaupþing banka hf. að gengið hafi verið frá beiðnum hans jafnskjótt og þær bárust og án nokkurra upplýsinga um hvernig að því væri staðið eða hvaða reglur giltu. Í þessu sambandi megi einnig nefna að í bæklingi sem Kaupþing banki hf. hafi afhent stefnanda um sjóði Kaupþings komi m.a. fram að kostir reglubundins sparnaðar væru m.a. þeir að inneign væri óbundin og alltaf laus til útborgunar.

Samkvæmt 51. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði skuli þess gætt í auglýsingum og annarri kynningarstarfsemi verðbréfasjóða að fram komi réttar og nákvæmar upplýsingar um starfsemi slíkra aðila. Þá skuli í auglýsingum og annarri kynningarstarfsemi vísað í útboðslýsingu eða útdrátt úr útboðslýsingu og hvar megi nálgast þau gögn. Stefnanda hafi aldrei verið bent á að nauðsynlegt væri að hann kynnti sér útboðslýsingu sjóðsins eða útdrátt úr lýsingunni. Ákvæði laga nr. 30/2003 geri ráð fyrir að viðkomandi sjóður kynni starfsemi sína fyrir viðskiptamönnum sínum og verði því eðli málsins samkvæmt að bera skaðann af því ef misbrestur verður þar á sem leiði til tjóns fyrir viðskiptamann, eins og hátti til í tilviki stefnanda. Stefnandi hafi ekki fengið aðrar upplýsingar í upphafi en bækling um sjóðinn. Í bæklingnum sé hvergi kveðið á um að sjóðnum sé lokað á ákveðnum tíma dagsins. Þannig komi ekki fram að beiðnir sem berist eftir kl. 14.00 verði afgreiddar daginn eftir og ekki sé þar að finna aðrar reglur varðandi innlausn. Stefnandi hafi mátt treysta þeim upplýsingum sem fram komu í bæklingnum enda komi skýrt fram í 14. gr. l. nr. 10872007 að upplýsingar sem fjármálafyrirtæki veiti viðskiptavinum sínum skuli vera skýrar og sanngjarnar og þær megi ekki vera villandi.

Stefndi hafni því að hafa ekki fullnægt upplýsingaskyldu gagnvart stefnanda og vísar til þess að allt kynningarefni hafi verið aðgengilegt á heimasíðu Kaupþings banka hf. Stefnandi vísi því á bug að fjármálafyrirtæki geti með þessum hætti varpað ábyrgð á því að upplýsingaskyldu sé fullnægt yfir á viðskiptamann sinn. Slíkt geti ekki með nokkru móti fallið undir að vera heilbrigðir og eðlilegir viðskiptahættir, sbr. 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Stefnandi byggir á því að með fyrirvaralausri tilkynningu stefndu, V-kvk-ef, sem hafi verið viðskiptastjóri hans hjá Kaupþingi banka hf. hinn 3. október 2008, um að hafist yrði handa við framkvæmd viðskiptafyrirmæla stefnanda, sbr. símtal kl. 14.31, hafi komist á samningur um viðskipti milli aðila. Stefnandi byggir á því að fyrirvaralaus móttaka á viðskiptafyrirmælunum leiði til þess að þau hefði átt að framkvæma í samræmi við þá venju sem skapast hafði í viðskiptum aðila enda hafði stefnandi aldrei verið upplýstur um neinar takmarkanir á innlausn hlutdeildarskírteina.

Stefnandi byggir einnig á því að nægur tími hafi verið hjá viðskiptastjóranum til að afgreiða viðskiptafyrirmæli hans á mánudeginum 6. okt. 2008. Fyrirmælin höfðu sannanlega borist bankanum áður en tekin var ákvörðun um að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði Kaupþings og því hafi borið að afgreiða þau, sbr. og 1. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003. Í þessu samhengi verði að hafa í huga að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, sem tekin var að morgni mánudagsins 6. október 2008, um að stöðva viðskipti með fjármálagerninga, útgefna af tilteknum hlutafélögum í NASDAQ OMX Iceland hf., hafi ekki tekið til hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði Kaupþings.

Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2003 komi fram sú meginregla að hlutdeildarskírteini fjárfestingasjóðs séu innlausnarskyld og að um innlausn sjóðs fari samkvæmt reglum hans. Heimildir til að fresta innlausn beri því að skýra þröngt þar sem um sé að ræða undantekningar frá þessari meginreglu laganna. Samkvæmt 3. málsl. 2. mgr. 53. gr. tilvitnaðra laga skuli frestun innlausnar þegar tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og hafi ákvörðun um frestun innlausnar hlutdeildarskírteina í sjóðnum verið tilkynnt stofnuninni með tölvupósti kl. 11.58. Jafnframt sé kveðið á um í 4. málsl. 3. mgr. 53. gr. laganna að frestun skuli auglýst opinberlega. Nánari skýringar á því hvað teljist opinber auglýsing sé ekki að finna í lögunum eða í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laganna. Kaupþing banki hf. hafi birt tilkynningu á heimasíðu sinni um frestun innlausnar hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði kl. 12.23 hinn 6. október 2008. Að mati stefnanda sé þar um að ræða fyrsta mögulega tímamark til viðmiðunar vegna framangreindra skilyrða laganna um að frestun sé auglýst opinberlega. Samkvæmt fyrrnefndri 1. mgr. 53. gr. laganna megi eigendur hlutdeildarskírteina treysta því að hlutdeildarskírteini þeirra verði innleyst að þeirra beiðni svo fremi að ekki hafi verið tekin ákvörðun um frestun innlausnar. Með vísan til þess verði ekki annað séð en að Kaupþingi banka hf. hafi borið að framfylgja þeim beiðnum viðskiptavina um innlausn hlutdeildarskírteina sem bárust fyrir kl. 12.23 mánudaginn 6. október 2008, þ. á m. beiðni stefnanda. Verði ekki séð hvernig jafnræði hlutdeildarskírteinishafa í peningamarkaðssjóði hafi verið tryggt með því að afgreiða ekki þær beiðnir sem þegar höfðu borist áður en frestun innlausnar var auglýst. Undir þessi sjónarmið sé tekið í úrskurði úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki nr. 52/2009 er varðar deilu aðila máls þessa og úrskurðað að Arion banki hf. skuli bæta stefnanda tjónið.

Stefnandi byggir á því að um ólögmætt og saknæmt athafnaleysi hafi verið að ræða af hálfu stefndu þegar viðskiptafyrirmæli hans voru ekki framkvæmd áður en frestun innlausnar hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði Kaupþings tók gildi með vísan til þess sem að framan greini.

Stefnandi vísar til þess að þar sem um hafi verið að ræða sérfræðiráðgjöf gegn gjaldi, og að Kaupþing banki hf. hafi ítrekað markaðssett þjónustuna sem ráðgjöf hinna færustu sérfræðinga, eigi sakarmatið að vera strangt.

Stefnandi byggir enn fremur á því að hinir stefndu hafi brotið gegn fjölmörgum ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007 með athöfnum sínum og athafnaleysi. Í því sambandi megi nefna 5. gr. laganna sem kveði á um að fjármálafyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur í verðbréfaviðskiptum, með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi. Til viðbótar því megi nefna 14. gr. laganna um skýrar upplýsingar um þjónustu stefndu. Hér vísar stefnandi einnig til 1. mgr. 18. gr. og 19. gr. sömu laga, þar sem sérstaklega sé kveðið á um að þegar viðskiptavinur mælir fyrir um ákveðna framkvæmd, t.d. um hraða þjónustu, þá skuli fylgja fyrirmælum hans.

Enn fremur vísar stefnandi til 47. gr. reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja en þar komi fram að fjármálafyrirtæki eigi að tryggja að fyrirmæli sem framkvæmd séu fyrir hönd viðskiptavina séu tafarlaust og nákvæmlega skráð og beint í réttan farveg og að þessum fyrirmælum eigi að sinna án tafar en sé það ekki unnt eigi fjármálafyrirtækið að tilkynna viðskiptamanninum það án tafar um leið og þessi vandkvæði komi í ljós. Til viðbótar við framangreint byggir stefnandi á að stefndu hafi brotið verklagsreglur bankans er beri nafnið ,,Verklagsreglur Kaupþings banka um framkvæmd viðskiptafyrirmæla“, þar sem lofað sé skjótri og góðri framkvæmd á fyrirmælum viðskiptavina bankans. Brot stefndu á eigin verklagsreglum sé atriði sem stefnandi vilji að verði tekið mið af við sakarmatið. Byggt er á því að hinir stefndu hafi brotið gegn öllum framangreindum ákvæðum þegar þau hafi ekki farið eftir fyrirmælum um að selja strax inneign stefnanda í peningamarkaðssjóðnum.

Í stuttu máli megi lýsa hinni bótaskyldu háttsemi á þá leið að stefnda, V-kvk-nf, hafi, í símtali við stefnanda, föstudaginn 3. okt. kl. 14.31, lofað að ganga strax í það verk að selja alla inneign stefnanda í peningamarkaðssjóði. Í staðinn fyrir að framkvæma söluna virðist stefnda V-kvk-nf hafa gleymt þessu loforði sínu. Þegar stefnandi hafi hringt í stefndu V-kvk-þf tveimur vikum síðar til að grennslast fyrir um framkvæmd verksins hafi hún ekki kannast við verkbeiðnina og virtist hafa gleymt henni. Útprentun á símtali því sem átti sér stað sýni hins vegar glögglega að loforðið var gefið og verði ekki um það deilt.

Orsakasamhengi

Beint orsakasamband sé á milli þeirra mistaka stefndu, V-kvk-ef, að selja ekki tafarlaust inneign stefnanda í peningamarkaðssjóði, og þess tjóns sem stefnandi varð fyrir. Hefði hún gengið strax í verkið, eins og hún hafi lofað, og lokið því fyrir 12.23 hinn 6. okt. 2008 hefði stefnandi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Tjón stefnanda sé þannig sennileg afleiðing af gleymsku stefndu, V-kvk-ef, og athafnaleysi.

Með vísan til alls framangreinds telur stefnandi að taka beri allar kröfur hans á hendur stefnda til greina.

Tilvísun til helstu lagaákvæða og réttarreglna

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga sem og almennra skaðabótareglna, einkum almennu skaðabótareglunnar, hvort heldur sem er innan eða utan samninga. Jafnframt er vísað til meginreglu skaðabótaréttarins um vinnuveitanda- eða húsbóndaábyrgð.

Einnig vísar stefnandi til laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, einkum 3., 5, 14. gr., 1. mgr. 18. gr., 19. gr. og 1. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, einkum 51. og 53. gr. Til viðbótar við þetta er vísað til 47. gr. reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja.

Vísað er til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um heimild til að krefja bæði stefndu um bætur í sama máli.

Um mögulega meðalgöngu Kaupþings banka hf. er vísað til 20. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála í héraði.

Hvað varðar kröfu um vexti og dráttarvexti er vísað til 8. og 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Hið bótaskylda atvik átti sér stað hinn 3. okt. 2008 og beri krafan skaðabótavexti samkvæmt 8. gr. laganna frá þeim tíma til 12. okt. 2011, en dráttarvexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi og til greiðsludags. Hinn 12. október 2011 hafi verið liðinn mánuður frá því að innheimtubréfið var sent til stefndu, V-kvk-ef, en sambærilegur frestur vegna stefnda Arion banka hf. teljist hafa byrjað að líða 21. júlí 2009 þegar innheimtubréf var sent bankanum, en þrátt fyrir það sé miðað við 12. október um upphaf kröfu um dráttarvexti gagnvart báðum aðilum.

Um lagarök fyrir málskostnaðarkröfu er vísað til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda, Arion banka hf.

Aðild

Stefndi, Arion banki hf., byggir dómkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að hann eigi ekki aðild að máli þessu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi ætti með réttu að beina máli þessu gegn Kaupþingi banka hf., sem hann hafi raunar gert með kröfulýsingu, dags. 30. desember 2009.

Skaðabótakrafa stefnanda byggist á meintri saknæmri háttsemi starfsmanns Kaupþings banka hf. sem hafi átt sér stað fyrir stofnun stefnda, Nýja Kaupþings banka hf. sem nú beri heitið Arion banki hf. Eins og kunnugt sé hafi stefndi, Arion banki hf., verið stofnaður til að taka við tilteknum réttindum og skuldbindingum Kaupþings banka hf. eftir að Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar bankans og skipaði honum skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar.

Hinn 21. október 2008 hafi Fjármálaeftirlitið birt ákvörðun um ráðstöfun tiltekinna eigna og skulda Kaupþings banka hf. til stefnda. Hvergi í ákvörðuninni sé vikið að því að skaðabótakröfur sem urðu til fyrir 22. október 2008 vegna starfsemi gamla bankans skyldu flytjast til stefnda. Þvert á móti sé tiltekið í forsendum fyrir skiptingu efnahagsreiknings Kaupþings banka hf., dags. 14. október 2008, sem endurskoðaðar voru 19. október 2008, að aðrar skuldir en þær, sem sérstaklega eru taldar upp í forsendunum, verði eftir í gamla bankanum.

Stefndi andmæli þeirri röksemd stefnanda að kröfur hans fái stoð í sjónarmiðum um vernd lánardrottna við samruna félaga. Ráðstöfun tiltekinna eigna og skuldbindinga frá Kaupþingi banka hf. til Arion banka hf. eigi ekkert skylt við samruna heldur hafi hún falið í sér stofnun nýs og sérstaks samningssambands á milli stefnanda og stefnda, Arion banka hf. Að því marki sem réttarstaða Arion banka hf. hafi átt að ráðast af hagsmunum Kaupþings banka hf. hafi það verið tekið sérstaklega fram í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins og í forsendum fyrir skiptingu efnahagsreiknings bankans. Sem dæmi um það sé réttur viðskiptavina til skuldajöfnunar, en ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi sérstaklega mælt fyrir um að sá réttur skyldi haldast óbreyttur.

Skaðabótakrafa stefnanda sé almenn krafa í skilningi 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Ef fallist yrði á að krafa stefnanda hefði flust yfir til stefnda myndi það raska jafnræði kröfuhafa. Á árinu 2010 hafi þar að auki verið gengið frá samningum um uppgjör vegna yfirfærslu eigna og skulda frá Kaupþingi banka hf. til stefnda, Arion banka hf. Í því uppgjöri sé ekki gert ráð fyrir að stefndi, Arion banki, taki yfir almennar kröfur sem stofnuðust í tíð Kaupþings banka hf.

Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi falið í sér að stefndi kom að nokkru leyti í stað Kaupþings banka hf. þannig að hægt væri að halda uppi hefðbundinni bankaþjónustu, þar með talinni eignastýringarþjónustu. Á grundvelli þessara óvenjulegu aðstæðna hafi stefnda, Arion banka, verið falið að halda utan um eignasöfn viðskiptavina Kaupþings banka hf. sem annars hefðu verið án nokkurrar umsjónar. Hefði það ekki verið gert hefðu viðskiptavinir t.a.m. ekki átt þess kost að ráðstafa eignum og verja sig með því frekara tapi.

Stefnandi vísi til þess að meirihluti úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafi komist að þeirri niðurstöðu, í úrskurði nr. 52/2009, dags. 7. apríl 2010, að Arion banki hf. hefði tekið við skyldum samkvæmt eignastýringarsamningi stefnanda og Kaupþings banka hf. Þar sé litið fram hjá því að Héraðsdómur Reykjavíkur kvað upp dóm í máli nr. E-10867/2009, hinn 8. október 2010 þar sem Íslandsbanki hf. var sýknaður vegna aðildarskorts af skaðabótakröfum vegna eignastýringarsamnings sem gerður var við Glitni banka hf. Þess beri einnig að geta að í síðari úrskurðum úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafi nefndin snúist í afstöðu sinni. Megi til að mynda vísa í úrskurð nr. 41/2010 frá 18. mars 2011 þar sem tiltekið fjármálafyrirtæki sé ekki talið eiga aðild að skaðabótamáli vegna eignastýringarsamnings við forvera bankans.

Niðurstaða í ofangreindu máli héraðsdóms nr. E-10867/2009 um túlkun ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins hafi síðar verið ítrekuð í sambærilegu máli fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli E-2413/2010 hinn 14. apríl 2011 þar sem Arion banki hf. var sýknaður af kröfum stefnenda vegna aðildarskorts. Þá hefur Hæstiréttur leyst úr sambærilegum skaðabótamálum sem beint er gegn bönkunum sem eru í slitameðferð. Má þar til dæmis nefna dóm Hæstaréttar nr. 219/2011 í skaðabótamáli á hendur Landsbanka Íslands vegna eignastýringarsamnings.

Bótaskylda

Stefndi, Arion banki hf., byggir kröfu sína um sýknu í öðru lagi á því að til bótaskyldu hafi ekki stofnast. Fram komi í stefnu málsins að krafan á hendur stefnda, Arion banka hf., sé skaðabótakrafa innan samninga sem byggist á eignastýringarsamningi Kaupþings banka hf. við stefnanda. Ekkert í máli þessu renni stoðum undir þær fullyrðingar stefnanda að Kaupþing banki hf. hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt eignastýringarsamningnum eða verklagsreglum bankans.

Stefnandi byggi raunar einnig á því að stefndi, Arion banki hf., beri ábyrgð vegna húsbóndaábyrgðar á tjóni sem viðskiptastjóri bankans, stefnda, V-kvk-nf, hafi valdið með meintri ólögmætri og saknæmri háttsemi. Það gefi augaleið að stefndi, Arion banki hf., geti ekki borið húsbóndaábyrgð á háttsemi stefndu, V-kvk-ef, sem hafi á þeim tíma starfað hjá öðrum aðila. Krafa stefnanda á hendur stefndu, V-kvk-þgf, byggi á sakarreglunni. Hvorki Kaupþing banki hf. né stefnda, V-kvk-nf, hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Reglum Kaupþings banka hf. hafi verið fylgt í alla staði en óviðráðanlegar aðstæður á fjármálamörkuðum landsins leiddu til þess að ekki var unnt að innleysa hlutdeildarskírteini stefnanda mánudaginn 6. október 2008. Komi það hvorki til af ásetningi né gáleysislegri hegðun Kaupþings banka hf. eða starfsmanna hans.

Eins og fram komi í málsatvikalýsingu hafi stefnandi haft samband við viðskiptastjóra sinn, stefndu, V-kvk-þf G-kvk-þf, föstudaginn 3. október 2008 kl: 14:31. Í samtalinu hafi stefnandi óskað eftir því að selja hlutdeildarskírteini sín í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði. V-kvk-nf hafi sagst myndu verða við beiðninni með þeim orðum að hún myndi „setja þetta strax í gang“. V-kvk-nf hafi staðið við orð sín og um leið og símtali þeirra lauk hafi hún fært fyrirmæli um innlausn inn í tölvukerfi bankans sem hélt utan um viðskipti með hlutdeildarskírteini í sjóðum bankans, en það hafi hún gert klukkan 14:42 eða 11 mínútum eftir að símtal þeirra hófst. Að gefa slík fyrirmæli hafi verið sú aðferð sem viðskiptastjórar höfðu til að hrinda óskum viðskiptavina af þessu tagi í framkvæmd.

Samkvæmt þágildandi 3. mgr. 5. gr. reglna Kaupþings Peningamarkaðssjóðs skyldu hlutdeildarskírteini sjóðsins innleyst að kröfu eiganda á því kaupgengi sem gildi á innlausnardegi ef umsóknir berast fyrir klukkan 14:00. Í reglunum segir orðrétt

Hlutdeildarskírteini sjóðsins skulu innleyst að kröfu eigenda á því kaupgengi sem gildir á innlausnardegi ef umsóknir berast fyrir klukkan 14:00. Umsóknir eftir það eru afgreiddar á næsta opnunardegi Kaupþings banka hf.

Þar sem símtalið hafi ekki borist fyrr en kl: 14:31 og hafi ekki lokið fyrr en nokkru síðar hafi verið ljóst að innlausn gat ekki átt sér stað fyrr en næsta virka dag.

Útboðslýsing og reglur Kaupþings Peningamarkaðssjóðs hafi verið aðgengilegar stefnanda í útibúum bankans og á vefsíðu félagsins. Í bæklingi, sem stefnandi segist í stefnu hafa haft undir höndum sé ítrekað vísað í vefslóðina þar sem nálgast megi reglurnar, sbr. www.kaupthing.is/sjodir, og til þess að hægt sé að nálgast reglurnar í útibúum bankans. Í 51. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði segi að í auglýsingum og annarri kynningarstarfsemi skuli vísa í útboðslýsingu eða útdrátt úr útboðslýsingu og hvar megi nálgast þau gögn. Í ofangreindum bæklingi sem stefnandi hafi þekkt eða mátti hafa kynnt sér sé að finna greinargóðar tilvísanir í útboðslýsingu og útdrátt úr útboðslýsingu sjóða Kaupþings banka hf. og hvar þau gögn og nánari upplýsingar megi finna. Á blaðsíðu 5 í bæklingnum sé einnig að finna almenna tilvísun í hvar nálgast megi nánari upplýsingar um sjóði Kaupþings. Kaupþing banki hf. hafi með þessu uppfyllt skyldur sínar að fullu samkvæmt 51. gr. laga nr. 30/2003. Auk þess sé stefnandi reyndur fjárfestir og hinn 15. febrúar 2007 hafi Fjármálaeftirlitið viðurkennt hann sem fagfjárfesti í skilningi 2. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti. Það hafi einnig sýnt sig í viðskiptum stefnanda við bankann. Enda þótt bankinn hafi annast eignastýringu fyrir stefnanda hafi stefnandi oft og tíðum haft beint samband við starfsmenn bankans og mælt fyrir um kaup og/eða sölu verðbréfa. Stefnandi hafi þannig fylgst vel með eignasafni sínu og hafi verið virkur í ákvarðanatöku um ávöxtun þess, en á árunum 2003 til 2008 hafi ársávöxtun stefnanda verið að meðaltali um 18,2% og uppsöfnuð ávöxtun um 157%. Sé mjög eðlilegt að gera þá kröfu að hann kynni sér þær einföldu og aðgengilegu reglur sem um fjárfestingar hans gilda. Jafnvel þótt stefnda, V-kvk-nf, hefði gert stefnanda sérstaklega grein fyrir reglum sjóðsins um afgreiðslu innlausnarbeiðna í símtalinu hefði það engu breytt um ætlað tjón hans. Beiðni stefnanda um innlausn barst ekki fyrr en klukkan 14:31.

Þá beri stefnandi því við að sú venja hafi myndast í viðskiptum hans við Kaupþing banka að gengið hafi verið frá beiðnum hans jafnskjótt og þær bárust. Af hálfu stefnda sé þessu ekki mótmælt. Beiðnir stefnanda hafi ávallt verið afgreiddar án tafar og í samræmi við reglur sjóðsins. Þær beiðnir sem bárust eftir klukkan 14:00 hafi hins vegar verið afgreiddar næsta virka dag. Því sé mótmælt, ef stefnandi heldur því fram, að beiðnir hans um kaup eða sölu á eignarhlutum í Peningamarkaðssjóðnum sem bárust eftir kl. 14:00 hafi verið afgreiddar sama dag, enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á það. Eins verði að benda á að stefnandi virðist túlka reglur bankans um afgreiðslu innlausnarbeiðna þannig að þær leiði til þess að eign í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði sé ekki laus til útborgunar. Hér sé um rangfærslu að ræða enda hafi eign í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði ávallt verið laus til útborgunar, eftir þeim reglum sem gilda um innlausnir á hverjum tíma, sbr. framangreint og síðari umfjöllun. Til samanburðar séu sparnaðarreikningar iðulega bundnir í misjafnlega langan tíma. Reglur sjóðsins komi ekki í veg fyrir innlausn né heldur leiði þær til þess að eignin sé bundin. Þær mæli einungis fyrir um að miða skuli innlausnargengi við kaupgengi næsta opnunardags ef beiðnir berast eftir klukkan 14:00. Sá tími verði að vera nokkru fyrir lokun skipulegra verðbréfamarkaða til að hægt sé að tryggja að það gefist tími til að afgreiða pantanir og framkvæma greiðslur samdægurs.

Af framangreindu sé ljóst að engin mistök hafi átt sér stað hjá bankanum og aðgerðir bankans og starfsmanna hans hafi hvorki verið ólögmætar né saknæmar. Í samræmi við skýrar reglur sjóðsins, sem stefnandi hafi haft greiðan aðgang að, og venju í ítrekuðum viðskiptum stefnanda við Kaupþing banka hf., hafi hlutdeildarskírteini hans ekki verið innleyst föstudagseftirmiðdaginn 3. október 2008 þar sem beiðni hans um innlausn hafi ekki borist fyrr en klukkan 14:31 og hafi því átt að afgreiða hana næsta virka dag.

Að morgni næsta virka dags, mánudagsins 6. október 2008, hafi Fjármálaeftirlitið stöðvað viðskipti með fjármálagerninga útgefna af tilteknum hlutafélögum í NASDAQ OMX Iceland hf. Í tilkynningu Fjármálaeftirlitsins segi meðal annars:

Er það mat Fjármálaeftirlitsins að aðstæður umræddra útgefenda séu þannig að viðskiptin mundu skaða hagsmuni fjárfesta, enda ríkir umtalsverð óvissa sem kemur í veg fyrir eðlilega verðmyndun verðbréfanna. Þá er það mat Fjármálaeftirlitsins að jafnræði fjárfesta verði ekki tryggt með öðrum hætti, þar sem verðmótandi upplýsingar séu of dreifðar til að unnt sé að tryggja trúnað þeirra.

Þótt Fjármálaeftirlitið hafi ekki gefið fyrirmæli um stöðvun á innlausn hlutdeildarskírteina í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði hafi sjóðurinn að stórum hluta verið samsettur úr skuldabréfum félaga sem Fjármálaeftirlitið stöðvaði viðskipti með þennan morgun. Samkvæmt 4. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði sé innlausnarvirði hlutdeildarskírteina fjárfestingarsjóða markaðsvirði samanlagðra eigna að frádregnum skuldum sjóðs við innlausn. Rekstrarfélagi Kaupþings banka hf. hafi því verið ómögulegt að verðleggja eignir sjóðsins að morgni 6. október 2008 vegna fyrirmæla Fjármálaeftirlitsins um stöðvun viðskipta með skuldabréf í tilteknum félögum. Af þessum sökum hafi verið tekin ákvörðun hjá Rekstrarfélagi Kaupþings banka hf. um að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum. Þess megi geta að rekstrarfélög annarra verðbréfasjóða hér á landi hafi einnig tekið ákvörðun um frestun innlausna þennan morgun.

Frestun innlausnar hlutdeildarskírteina í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði hafi verið gerð á grundvelli 2. mgr. 27. gr. og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði sem heimili frestun innlausnar hlutdeildarskírteina ef sérstakar ástæður mæla með því og hagsmunir eiganda hlutdeildarskírteina krefjast þess. Óumdeilt sé að skilyrði þessi hafi verið uppfyllt á þessum tíma. Í útboðslýsingu Kaupþings Peningamarkaðssjóðs komi fram að heimilt sé að fresta innlausn hlutdeildarskírteina mæli sérstakar aðstæður með því og hagsmunir eigenda hlutdeildarskírteina krefjist þess. Mánudagsmorguninn 6. október 2008 hafi hvorki verið hægt að staðreyna innlausnarvirði hlutdeildarskírteina né hafi verið öruggt að sjóðurinn gæti mætt öllum þeim kröfum um innlausn sem höfðu borist og myndu berast þann dag. Því hafi verið nauðsynlegt að fresta ótímabundið innlausn hlutdeildarskírteina í Peningamarkaðssjóðnum líkt og í öðrum sjóðum sem hafi átt bréf í umræddum hlutafélögum.

Stefndi andmæli því að frestun innlausnar hafi ekki tekið gildi fyrr en Kaupþing banki hf. hafi tilkynnt um frestun innlausnar á heimasíðu sinni klukkan 12:23 hinn 6. október 2008. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 152/2011 frá 8. desember 2011 sé tekin afstaða til þessa álitaefnis.

Í þeim fjölmörgu eignastýringarsamningum við Kaupþing banka hf. sem stefnandi hafi undirritað í gegnum árin komi skýrt fram að markaðsskilmálar Kaupþings banka hf. skuli skoðast sem hluti eignastýringarsamnings. Á undirritunarsíðum eignastýringarsamninganna sé að finna yfirlýsingu þar sem fram komi að viðskiptavinur staðfesti að hann hafi kynnt sér og skilið efni markaðsskilmála Kaupþings banka hf. Með undirritun sinni samþykki viðskiptavinur einnig Verklagsreglur Kaupþings banka hf. um framkvæmd viðskiptafyrirmæla.

Í 18. gr. skilmálanna segi að Kaupþing banki hf. beri ekki ábyrgð á tjóni eða tapi sem stafi af atburðum sem eru stjórnmálalegs, fjármálalegs, tæknilegs eða efahagslegs eðlis og séu líkleg til að koma í veg fyrir, rjúfa eða trufla að hluta eða öllu leyti þá þjónustu sem bankinn veiti jafnvel þótt slíkir atburðir flokkist ekki undir óviðráðanleg atvik (force majeure) eins og þau séu skilgreind í 19. gr. markaðsskilmálanna. Enn fremur sé að finna í 11. mgr. skilmálanna skaðleysisyfirlýsingu vegna breyttra markaðsaðstæðna. Þar segi að Kaupþing beri í engum tilvikum ábyrgð á frestunum eða breytingum á markaðsaðstæðum sem gerast áður en viðskipti eru framkvæmd. Þeir atburðir sem áttu sér stað í íslensku efnahagslífi í byrjun október 2008 falli óumdeilanlega hér undir.

Auk þess sé að finna í 9. mgr. markaðsskilmála Kaupþings banka hf. almenna takmörkun á ábyrgð Kaupþings. Þar segi að hvorki Kaupþing, stjórnendur né aðrir starfsmenn Kaupþings beri ábyrgð á tapi, tjóni, kostnaði eða útgjöldum, hvort sem er vegna vanrækslu, samningsbrots eða villandi upplýsinga eða með öðrum hætti, sem viðskiptavinur verður fyrir vegna samningssambands sem stofnað er til á grundvelli skilmálanna eða annarra samninga sem skilmálarnir ná til nema slíkt tap sé beinlínis til komið vegna stórkostlegs gáleysis Kaupþings, ásetnings eða svika. Í máli þessu sé ljóst að hvorki séu uppfyllt skilyrði til skaðabóta innan samninga né skilyrði sakarreglunnar.

Loks sé fullyrðingum stefnanda um að stefndi hafi brotið gegn fjölmörgum ákvæðum laga nr. 108/2007 mótmælt. Stefndi hafi í einu og öllu farið að fyrirmælum laga og hafi ekki brotið gegn nefndri 5. gr. laganna um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur í verðbréfaviðskiptum með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi.

Stefndi styður kröfur sínar um sýknu vegna aðildarskorts við 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Til stuðnings málsástæðum sínum um að til bótaskyldu hafi ekki stofnast vísar stefndi til meginreglna skaðabótaréttar.

Þá er vísað til laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði og laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti.

Kröfu sína um málskostnað styður stefndi við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu, V-kvk-ef

Stefnda kveðst reisa sýknukröfu sína á því að hún hafi í einu og öllu farið að fyrirmælum stefnanda og veitt honum réttar upplýsingar. Stefnandi hafi gefið henni fyrirmæli sín um innlausn í símtali sem hófst kl. 14.31 föstudaginn 3. október 2008 og lauk um fjórum mínútum síðar. Um leið og símtalinu lauk hafi stefnda óskað eftir að hlutdeildarskírteini stefnanda yrðu innleyst og hafi skráð pöntun þess efnis í viðskiptakerfi Kaupþings banka hf. kl. 14.42. Að öðru jöfnu hefði slík pöntun verið afgreidd næsta opnunardag. Stefnda hafi þess vegna gert allt sem í hennar valdi stóð til að fylgja eftir fyrirmælum stefnanda. Stefnda beri ekki ábyrgð á reglu sjóðsins um að umsókn skuli berast fyrir kl. 14.00 til að hún megi verða afgreidd samdægurs, en regla þessi sé komin til svo að sjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar en sjóðurinn geti í ákveðnum

tilvikum þurft að selja verðbréf á markaði eftir kl. 14.00 til að unnt sé að afgreiða umsóknir um innlausn sem berist fyrir þann tíma.

Krafa stefnda um sýknu sé öðrum þræði reist á því að stefnandi beri sjálfur ábyrgð á að hafa gefið fyrirmæli um innlausn hlutdeildarskírteina sinna eftir kl. 14.00. Stefnandi hefur um árabil stundað verðbréfaviðskipti, þar á meðal með hlutdeildarskírteini í sjóðnum, og hafi því þekkt eða mátt þekkja þær reglur sem giltu um hann. Í þessu sambandi vísi stefnda til þess að í bæklingi þeim um sjóði Kaupþings, sem stefnandi kveðst hafa kynnt sér, sé víða tekið fram að reglur um sjóðina sé hægt að nálgast hvort tveggja á nánar tiltekinni vefslóð og í útibúum bankans. Stefnda vísi jafnframt til þess að stefnandi hafi vegna fyrri viðskipta sinna með hlutdeildarskírteini í sjóðnum mátt þekkja reglur sjóðsins. Allt að einu byggi stefnda á því að henni hafi ekki verið skylt að kynna framangreinda reglu að eigin frumkvæði fyrir stefnanda. Stefnda byggir einnig á því að það hefði engu breytt um ætlað tjón stefnanda þótt hún hefði svarað fyrirspurn hans í símtalinu þannig að umsóknir sem bærust eftir kl. 14.00 væru ekki afgreiddar fyrr en næsta opnunardag.

Krafa stefndu um sýknu sé einnig reist á því að hún beri hvorki ábyrgð á því að Fjármálaeftirlitið hafi ákveðið að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga sem gefnir voru út af stærstu fjármálafyrirtækjum hér á landi né að Rekstarfélag Kaupþings banka hf. hafi vegna þessa ákveðið að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði. Sé á því byggt að ábyrgð hennar nái aðeins til atburða sem hún gat með einhverjum hætti brugðist við. Er símtal stefnanda og stefndu átti sér stað 3. október 2008 hafði stefnda enga vitneskju haft um þá atburðarás sem var í vændum.

Í þessu sambandi bendi stefnda á að frestun á innlausn hlutdeildarskírteinanna hafi verið ákveðin á grundvelli heimildar 2. mgr. 53. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Ástæður þær sem lágu að baki frestuninni hafi verið til komnar vegna ófyrirsjáanlegra atburða á fjármálamarkaði sem stefnda beri ekki ábyrgð á. Í þessu sambandi byggi stefnda á því að gildistaka ákvörðunar um að fresta innlausn hlutdeildarskírteina sé ekki bundin undanfarandi tilkynningu til Fjármálaeftirlitsins eða opinberri auglýsingu, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands frá 24. maí 2011 í máli nr. 219/2011, Reykjanesbær gegn Landsbanka Íslands hf. og 8. desember sama árs í máli nr. 152/2011, S-kk-nf K-kk-nf gegn Landsvaka hf.

Stefnda mótmæli því að hún hafi á einhvern hátt ábyrgst innlausn hlutdeildarskírteina stefnanda. Í orðum stefndu um að hún myndi „setja það strax í gang“ að innleysa hlutdeildarskírteinin hafi ekki falist loforð eða önnur skuldbinding um að innlausnin yrði gerð samdægurs eða

að hún gengi eftir heldur aðeins að setja innlausnarferlið í gang. Stefnandi beri sjálfur ábyrgð á því að óska ekki eftir innlausn hlutdeildarskírteinanna fyrr en eftir kl. 14.00 þannig að ekki hafi verið unnt að afgreiða pöntun hans samdægurs. Í orðum stefndu um að sjóðurinn væri „alltaf laus“ hafi heldur ekki falist loforð eða skuldbinding. Til stuðnings því að stefnandi geti ekki byggt rétt á yfirlýsingum af þessum toga vísast til dóma Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. apríl 2011 í máli nr. E-2413/2010, S-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og H-kvk-nf G-kvk-nf gegn Arion banka hf. og G-kk-þgf F-kk-þgf G-kk-þgf og 22. desember sama árs í máli nr. E-4295/2010, Hjartavernd ses. gegn Landsvaka hf.

Stefnda byggir enn fremur á því að ábyrgð hennar sem starfsmanns bankans sé takmörkuð markaðsskilmálum Kaupþings banka hf., en þeir séu hluti af samningi stefnanda og bankans um eignastýringu. Stefnandi hafi því fallist á að krefja ekki starfsmenn bankans um skaðabætur vegna starfa þeirra fyrir hann. Með vísan til þessa geti stefnandi ekki krafið stefndu um skaðabætur vegna þeirrar ráðgjafar og upplýsingagjafar sem hún annaðist og hafi sinnt af heiðarleika og samviskusemi. Sú atburðarás sem hafi orðið þess valdandi að ekki var unnt að innleysa hlutdeildarskírteini stefnanda mánudaginn 6. október 2008 falli jafnframt undir þá ábyrgðartakmörkun sem mælt sé fyrir um í markaðsskilmálum bankans.

Verði stefnda talin hafa valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti byggir hún til vara á því að fella eigi niður skaðabótaábyrgð hennar, sbr. 2. mgr. 23. gr. og 1. mgr. 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í þessu sambandi sé byggt á því að það væri sérstaklega þungbært fyrir hana að bera skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni stefnanda. Þegar samtali stefndu við stefnanda lauk kl. 14.35 föstudaginn 3. október 2008 hafi stefnda þegar í stað óskað eftir því að hlutdeildarskírteini stefnanda yrði innleyst. Þær aðstæður sem ríktu á fjármálamarkaði hér á landi að morgni mánudagsins 6. sama mánaðar hafi á hinn bóginn krafist þess að Fjármálaeftirlitið og síðan Rekstrarfélag Kaupþings banka hf. gripu til þeirra ráðstafana sem mál þetta sé sprottið af. Stefnda ber ekki ábyrgð á þeirri atburðarás sem hafi valdið því að innlausn á hlutdeildarskírteinum í Kaupþingi Peningamarkaðssjóði var frestað. Sé horft til þessa og stöðu hennar hjá bankanum sé sérstaklega ósanngjarnt að láta hana bera skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni stefnanda. Veigamiklar ástæður væru því til að fella niður slíka ábyrgð.

Krafa stefnda um málskostnað úr hendi stefnanda styðst við 129.-131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við ákvörðun málskostnaðar sé rétt að líta til þess að stefnandi hafi höfðað mál þetta á hendur stefndu algjörlega án nokkurs tilefnis af hendi hennar. Þá hafi stefnandi haft uppi staðhæfingar um ætluð mistök og athafnaleysi stefndu sem hann hafi mátt vita að væru rangar.

Niðurstaða

Dómkröfur stefnanda lúta að því að stefndu, Arion banka hf. og V-kvk-þgf G-kvk-þgf, verði gert að greiða honum skaðabætur óskipt. Krafan á hendur Arion banka hf. er krafa um skaðabætur innan samninga og byggist á eignastýringarsamningi Kaupþings banka hf. við stefnanda, dags. 23. maí 2008. Er á því byggt að skaðabótakrafa hans falli undir þær skyldur er stefndi yfirtók samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 21. október 2008. Með því að yfirtaka réttindi og skyldur samkvæmt eignastýringarsamningnum hafi verið gert ráð fyrir samfellu við framkvæmd þeirra samninga. Þá er krafa á hendur bankanum einnig á því byggð að verði fallist á að stefnda beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda beri Arion banki hf. skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á grundvelli húsbóndaábyrgðar.

Kröfur á hendur stefndu, V-kvk-þgf, byggjast á reglum um skaðabótaábyrgð utan samninga á grundvelli þess að hún hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi sinni.

Með heimild í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitngar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins var ráðstafað tilgreindum og nánar afmörkuðum eignum, réttindum og skyldum frá Kaupþingi banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., sem síðar fékk nafnið Arion banki hf.

Til stuðnings kröfu sinni á hendur stefnda Arion banka vísar stefnandi til 5. gr. fyrrgreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins, en þar segir:

Nýi Kaupþing banki hf. tekur frá og með 22. október 2008 kl. 9.00 við starfsemi sem Kaupþing banki hf. hefur haft með höndum og tengist hinum framseldu eignum, þ.m.t. aðild Kaupþings banka hf. að hvers konar greiðslukerfum. Jafnframt tekur Nýi Kaupþing banki hf. frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka hf. á Íslandi.

Samkvæmt fyrrgreindu ákvæði 5. gr. ákvörðunarinnar tók Nýi Kaupþing banki hf., sem var nýr lögaðili, við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Kaupþings banka hf. á Íslandi. Krafa stefnanda á hendur Arion banka hf. lýtur hins vegar ekki að ágreiningi um eignastýringarsamning eða framkvæmd hans heldur er krafa hans skaðabótakrafa.

Hvorki verður ráðið af ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. október 2008 eða framlögðum forsendum fyrir skiptingu efnahagsreiknings Kaupþings banka hf., dags. 14. október 2008, sem endurskoðaðar voru 19. október 2008, að kröfur um skaðabætur á hendur Kaupþingi banka hf., vegna aðgerða bankans, skyldu flytjast yfir til Nýja Kaupþings banka hf. Ekki er í ákvörðuninni mælt fyrir um almennt framsal kröfuréttinda heldur var tilteknum eignum, réttindum og skyldum Kaupþings banka hf. ráðstafað til stefnda. Er því ekki fallist á að skaðabótakröfur sem risið hafa vegna ákvarðana sem teknar voru í Kaupþingi banka hf. eða vegna starfa starfsmanna bankans hafi flust yfir í Nýja Kaupþing banka hf. nú Arion banka hf.

Málsástæður stefnanda er byggjast á sjónarmiðum um vernd lánardrottna við samruna félaga og rétt kröfuhafa við skuldaraskipti eiga ekki við hér enda aðstæður þær sem hér um ræðir allt aðrar en aðstæður sem skapast við samruna félaga eða við skuldaraskipti. Þá liggur fyrir að Nýi kaupþing banki hf. var nýr lögaðili. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. október 2008 byggðist á lögum nr. 125/2008 og eins og fram kemur í greinargerð með lögunum var tilgangur þeirra að tryggja virkni fjármálakerfisins og vernda fjármálamarkaðinn.

Þegar þeir atburðir gerðust sem mál þetta fjallar um var stefnda, V-kvk-nf G-kvk-nf, starfsmaður Kaupþings banka hf. Skaðabótakröfu á grundvelli þess að V-kvk-nf hafi í störfum sínum hjá bankanum bakað stefnanda tjón með ólögmætum og saknæmum hætti verður því, með sömu rökum og fyrr greinir, ekki beint að stefnda, Arion banka hf.

Skaðabótakröfu stefnanda er því ekki réttilega beint að stefnda, Arion banka hf. og ber því þegar af þeim sökum að sýkna hann vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnda, V-kvk-nf G-kvk-nf, var viðskiptastjóri stefnanda hjá Kaupþingi banka hf. og tengiliður hans við bankann.

Upplýst er að föstudaginn 3. október 2008 kl. 14.31 tók stefnda símleiðis við beiðni stefnanda um innlausn hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði. Óskaði stefnandi eftir því að allt fé sem hann ætti í peningamarkaðssjóði Kaupþings banka hf. yrði losað og að samtímis yrðu keypt íbúðabréf Íbúðalánasjóðs og/eða ríkistryggð skuldabréf fyrir andvirðið.

Í samtali þeirra spurði stefnandi hvort ekki væri ákaflega lipurt að taka út úr sjóðnum ef maður þyrfti á að halda. V-kvk-nf svaraði því til að peningamarkaðssjóðurinn væri alltaf laus. Síðar kvaðst stefnandi vilja bara slátra þessum peningamarkaðssjóði og fara inn á íbúðarlánasjóðsbréfin. V-kvk-nf kvaðst mundu setja það strax í gang. Fyrir liggur samkvæmt gögnum máls að kl. 14.42 þennan sama dag skráði V-kvk-nf beiðni stefnanda, eða pöntun um innlausn, inn í tölvukerfi bankans sem hélt utan um viðskipti með hlutdeildarskírteini í bankanum.

Samkvæmt 5. gr. framlagðra reglna og útboðslýsingar Kaupþings Peningamarkaðssjóðs skulu hlutdeildarskírteini sjóðsins innleyst að kröfu eigenda á því kaupgengi sem gildir á innlausnardegi ef umsóknir berast fyrir kl. 14.00. Umsóknir eftir það eru afgreiddar á næsta opnunardegi Kaupþings banka hf.

Stefnda V-kvk-nf bar fyrir dómi að stefnandi hefði verið duglegur að hafa samband við sig og hefði hann stundum átt frumkvæði að hreyfingum. Þá hafi hann hringt og spurt hvernig gengi með tiltekna eignaflokka og óskað eftir að peningar væru fluttir úr einum flokki í annan. Spurð um hvernig það hafi komið til að stefnandi fékk stöðu fagfjárfestis kvaðst hún ekki geta fullyrt um það. Einhvern tíma hafi synir hans rætt fjármál föðurins á fundi og þeir hafi óskað eftir því að gerast fagfjárfestar. Kvaðst hún aldrei hvetja viðskiptavini til þess að gerast fagfjárfestar.

Spurð um framlögð eignastýringaryfirlit K-kk-ef og G-kvk-ef L-kvk-ef bar V-kvk-nf að hún gæti ekki borið um þessi tilvik en kannaðist við að hægt væri að fá heimild til að setja reikninga í mínus ef viðskiptavinur væri í vandræðum og þyrfti nauðsynlega á peningum að halda og ekki væri um háar fjárhæðir að ræða. Innlausnin ætti sér þá stað síðar en reikningurinn færi á yfirdráttarvexti.

Stefnda var spurð um fullyrðingu hennar í símtali við stefnanda um að peningamarkaðssjóður væri alltaf laus. Svarði hún því til að hún hefði átt við að sjóðurinn væri alltaf laus innan þess ramma sem reglurnar settu. Um hina umræddu beiðni stefnanda hinn 3. október 2008 bar stefnda að hún hefði framkvæmt fyrirmælin eins og hann óskaði og þar með hefði verkefni hennar verið lokið.

Stefnandi heldur því fram að starfsmenn bankans hafi aldrei upplýst sig um að innlausn hlutdeildarskírteina væri bundin við ákveðinn tíma dags. Stefnda V-kvk-nf bar fyrir dómi að hún minntist þess ekki að hafa upplýst stefnanda um þetta.

Í október 2008 sá Í-kvk-nf B-kvk-nf, starfsmaður Verdis, um verðbréfauppgjör og vörslu verðbréfa fyrir bankann. Á þessum tíma sá hún um samskipti Verdis við Kaupþing banka hf. sem var stærsti viðskiptavinur fyrirtækisins. Í-kvk-nf kom fyrir dóm til skýrslugjafar. Bar hún að framangreindar reglur hefðu verið settar til þess að gæta jafnræðis viðskiptavina. Bar hún að ráðgjafi skrái pöntun frá viðskiptavini. Pöntun sem berist eftir kl. 14.00 fari í bið sem pöntun næsta dags. Um sé að ræða sjálfvirka færslu sem fari af stað um leið og sjóðurinn opnar. Grípi kerfið þannig sjálfvirkt inn. Ráðgjafi geti ekki sett inn pöntun sem berst eftir kl. 14.00 því kerfið stoppi það af. Kvað hún gengið venjulega skráð milli kl. 9 og 10 á morgnana. Bar hún að hún hefði ekki fundið nein dæmi þess að stefnandi hefði fengið afgreiðslu úr sjóði með undanþágu frá svonefndum „cut off“ tíma eða lokunartíma.

R-kvk-nf M-x-x sem var sjóðsstjóri Peningamarkaðssjóðs Kaupþings banka hf. á umræddum tíma bar fyrir dómi að ef pöntun væri sett fram eftir kl. 14.00 hefði hún verið afgreidd næsta dag á viðskiptagengi þess dags. Spurð um það hvort viðskiptastjóri hefði getað gert meira en skrá inn beiðni kvað hún nei við því. Hún bar að það hefði komið fyrir, en verið mjög sjaldgæft, að væru viðskiptastjórarnir á fundi milli kl. 13.00 og 14.00 hafi þeir reynt að fá undanþágu hjá sjóðsstjóra til afgreiðslu beiðni ef hún hefði borist fyrir kl. 14.00. Spurð um það hvort algengt væri að sjóðsbækur hefðu verið settar í mínus kvaðst hún ekki þekkja til þess, hún hefði ekki starfað við einkabankaþjónustu.

Stefnandi hafði verið í einkabankaþjónustu hjá Kaupþingi banka hf. um árabil. Fyrir liggur samkvæmt framlagðri yfirlýsingu Fjármálaeftirlitsins í bréfi til Kaupþings banka hinn 15. febrúar 2007 að stefnandi hafði lagt inn beiðni um að gerast fagfjárfestir. Samkvæmt sömu yfirlýsingu liggur fyrir að Fjármálaeftirlitið samþykkti stefnanda sem fagfjárfesti. Byggja verður á því að fagfjárfestir búi yfir reynslu og sérfræðikunnáttu til að taka ákvarðanir um fjárfestingar og meta áhættuna sem þeim fylgir. Verður jafnframt að gera ráð fyrir að slíkur aðili kynni sér reglur banka sem hann á viðskipti við. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi ekki getað kynnt sér reglur og útboðslýsingu Kaupþings Peningamarkaðssjóðs.

Ekki þykir sýnt fram á að stefnda hafi brotið starfsskyldur sínar með því að upplýsa stefnanda ekki um að beiðnir sem bærust eftir kl. 14.00 væru ekki afgreiddar fyrr en næsta dag. Veður að telja að stefnandi hafi í ljósi viðskipta sinna við bankann og stöðu sem fagfjárfestis mátt gera sér grein fyrir þeim reglum sem um viðskiptin giltu. Stefnda V-kvk-nf afgreiddi beiðni hans um leið og hún barst, skráði hana og setti innlausnarkerfið af stað. Verður ekki séð, sbr. framburð Í-kvk-ef B-kvk-ef fyrir dómi, að stefnda hefði getað gert meira til að framfylgja beiðni stefnanda.

Stefnandi heldur því fram að beiðnir hans hafi alltaf fengið afgreiðslu sama dag óháð því hvenær dags beiðni var sett fram og byggir á því að venja hafi skapast að því er þetta varðar. Samkvæmt framburði Í-kvk-ef fyrir dómi hafði hún engin dæmi séð um það í gögnum að stefnandi hefði fengið afgreiðslu úr sjóðnum með undanþágu frá „cut off“ tíma eða lokunartíma.

Telst þessi fullyrðing stefnanda því ósönnuð. Framburðir G-kvk-ef L-kk-ef og K-kk-ef L-kk-ef þykja ekki skipta máli í þessu sambandi enda liggja engin gögn fyrir um það hvernig fyrirgreiðslu til þeirra samkvæmt framlögðum eignastýringaryfirlitum var háttað.

Þegar virt er það sem fram hefur komið verður ekki annað séð en stefnda, V-kvk-nf, hafi að öllu leyti farið að fyrirmælum stefnanda og afgreitt beiðni hans í samræmi við hans óskir og í samræmi við það sem af henni var ætlast af vinnuveitanda hennar. Er ekki fallist á að hún hafi átt sök á því tjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir þegar ákvörðun var tekin hjá Kaupþingi banka hf. um að loka fyrir innlausn á hlutdeildarskírteinum að morgni 6. október 2008.

Ber því samkvæmt framansögðu að sýkna stefndu, V-kvk-þf, af kröfum stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefndu málskostnað. Málskostnaður til handa stefnda, Arion banka hf. ákveðst 600.000 krónur og málskostnaður til handa stefndu V-kvk-þgf G-kvk-þgf ákveðst 600.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Arion banki hf. og V-kvk-nf G-kvk-nf, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, I-kk-ef L-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda, Arion banka hf., 600.000 krónur í málskostnað.

Stefnandi greiði stefndu, V-kvk-þgf G-kvk-þgf, 600.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf