E-2355/2011

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 10. febrúar sl., er höfðað 4. maí 2011 af L-kk-þgf S-kk-þgf, Smyrlahrauni 20 í Hafnarfirði, gegn Tækniskólanum ehf., Skólavörðuholti í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 1.071.667 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um dráttarvexti nr. 38/2001 af 306.707 krónum frá 1. febrúar 2010 til 1. mars 2010, af 613.414 krónum frá 1. mars 2010 til 1. apríl 2010 og af 1.071.667 krónum frá 1. apríl 2010 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu og að tildæmdur málskostnaður taki mið af því að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins eða málskostnaðarreikningi. Þá krefst stefndi vaxta af málskostnaði samkvæmt 3. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags.

II.

Málsatvik

Stefnandi var með skriflegum ráðningarsamningi 23. ágúst 2004 ráðinn til starfa sem kennari við skóla sem reknir eru af stefnda, en félagið bar þá heitið Menntafélagið ehf. Í grein 5.1 í samningnum kemur fram að gagnkvæmur uppsagnarfrestur skuli vera þrír mánuðir. Þá segir í grein 5.2 að ef starfsmaður hefur sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við fyrrimæli yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi sínu eða framkoma hans eða athafnir í starfi eða utan þess þykja ósæmilegar eða ósamrýmanlegar starfinu geti vinnuveitandi veitt honum skriflega áminningu. Áður skuli þó veita starfsmanni kost á að tala máli sínu ef þess er kostur. Í grein 5.3 kemur fram að óheimilt sé að segja starfsmanni upp starfi án undanfarandi áminningar ef uppsögn styðst við atvik sem fram koma í grein 5.2. Hins vegar sé ekki skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um uppsögn ef hún stafar af öðrum ástæðum t.d. þeirri að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri, tækniþróunar og þess háttar.

Í málinu liggur fyrir að stefnandi annaðist kennslu í stærðfræði haustönnina 2009 við Tæknimenntaskólann en hann er einn þeirra skóla sem reknir eru af stefnda.

Með bréfi, dags. 14. desember 2009, var stefnandi boðaður til fundar hjá skólameistara 16. desember sama ár. Þar kom fram að ætlunin væri að ræða eftirfarandi atriði:

„ 1. Notkun námsnets skólans

2. Fyrirgjöf miðannamats á haustönn

3. Innfærsla einkunna í INNU

4. Vanræksla á starfsskyldum við lok haustannar 2009

5. Framkoma við samkennara við yfirferð lokaprófa

6. Önnur mál“

Í bréfinu var þess getið að yfirstjórn skólans myndi ákveða á grundvelli þess sem fram kæmi á fundinum hvort ástæða væri til uppsagnar ráðningarsamningsins. Í því sambandi var áréttað að stefnandi hefði þegar fengið áminningu vegna brota í starfi 9. febrúar 2009 og fyrirhuguð ákvörðun væri uppsögn í skilningi 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Á það var bent að ef starfsmaður bætti ekki ráð sitt eftir að hafa verið veitt áminning kynni það að leiða til þess að honum yrði sagt upp störfum, sbr. 44. gr. sömu laga. Þá kom fram að trúnaðarmaður starfsmanna yrði einnig boðaður til þessa fundar en að stefnanda væri heimilt að velja annan fulltrúa honum til stuðnings.

Samkvæmt fundargerð, dags. 16. desember 2009, fór hinn boðaði fundur fram þann dag. Þar kemur fram að stefnandi hafi ekki mætt en trúnaðarmaður upplýst að hann hefði látið sig vita að hann væri að fara til útlanda og beðið hann fyrir prófsýningu. Í fundargerðinni segir að skólameistarar hafi upplýst að stefnandi hefði ekki fengið leyfi frá störfum og ekki mætt til vinnu frá 11. desember 2009. Þá var upplýst að ráðgert væri að segja stefnanda upp störfum þar sem hann þætti ekki hafa bætt ráð sitt frá því honum hafði verið veitt áminning. Kom þar fram að hin ráðgerða uppsögn væri vegna vanrækslu í tengslum við námsmat, vanrækslu á starfsskyldum, samskiptaörðugleika og ósæmilegrar hegðunar í garð samstarfsmanna og nemenda. Í þessari háttsemi fælist vanræksla á starfsskyldum, ósæmileg hegðun og óhlýðni við löglegt boð yfirmanns, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996. Um uppsögnina var vísað til 1. mgr. 44. gr., sbr. 43. gr. sömu laga. Lagt var fram bréf skólameistara um fyrirhugaða uppsögn ásamt fylgigögnum. Í bréfinu kemur fram að ráðgert sé að segja stefnanda upp vegna vanrækslu í tengslum við námsmat, vanrækslu á starfsskyldum, samskiptaörðugleika og ósæmilegrar hegðunar í garð samstarfsmanna og nemenda. Var frestur veittur til andmæla til 22. desember 2009. Í fundargerðinni kemur fram að trúnaðarmaður kennara hafi veitt gögnunum viðtöku og kvittað fyrir móttöku þeirra. Enn fremur að gögnin yrðu send í ábyrgðarpósti og með tölvupósti til stefnanda. Viðstaddir undirrituðu fundargerðina.

Með bréfi, dags. 29. desember 2009, sem undirritað var af skólameisturum, var stefnanda tilkynnt að ráðningarsamningi hans væri rift og myndu launagreiðslur falla niður frá og með 1. janúar 2010. Sagði í bréfinu að eftir skoðun málsins væri niðurstaðan sú að stefnandi hefði brotið svo alvarlega starfsskyldur sínar, eins og fram kæmi í gögnum málsins sem afhent hefðu verið á fundi 16. desember 2009 og send stefnanda í ábyrgðarpósti, og sem stefnandi hefði ekki andmælt, að ekki yrði undan því vikist að rifta ráðningarsamningnum. Bréfið var sent stefnanda í ábyrgðarpósti.

Í málinu liggur fyrir bréf lögmanns stefnanda, dags. 27. desember 2010, til stefnda þar sem upplýst er að stefnandi geri ekki ágreining um uppsögn á ráðningarsamningi hans. Hins vegar telji stefnandi að óheimilt hafi verið að rifta ráðningarsamningnum fyrirvaralaust án greiðslu launa í uppsagnarfresti. Því var gerð krafa um greiðslu á 1.013.697 krónum er næmu launum í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Áskilinn var þó réttur til að bæta við kröfuna þar til endanlegt uppgjör færi fram. Bréfi þessu var svarað af hálfu stefnda með ódagsettu bréfi, þar sem kröfunni var hafnað.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst reisa dómkröfu sína á því að fyrirvaralaus uppsögn stefnda hafi verið ólögmæt og veiti honum þar af leiðandi rétt til skaðabóta sem nemi ígildi launa hans í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefnandi tekur fram að enginn ágreiningur sé um rétt stefnda til að segja honum upp störfum þó að hann telji sig ekki hafa vanrækt starfsskyldur sínar. Ágreiningur málsins lúti því einungis að því hvort heimilt hafi verið að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi án greiðslu launa í uppsagnarfresti enda grundvallarmunur á riftun og uppsögn ráðningarsamnings samkvæmt IX. kafla laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996.

Stefnandi byggir á því að um réttarsamband stefnanda og stefnda hafi gilt lög nr. 70/1996, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla nr. 87/2008. Heimildir stefnda til að segja stefnanda fyrirvaralaust upp störfum hafi því verið verulega takmarkaðar þar sem 45. gr. laga nr. 70/1996 telji upp með tæmandi hætti þau tilvik sem heimili fyrirvaralausa brottvikningu þeirra starfsmanna sem falli undir lögin. Þau skilyrði sem þar greini hafi ekki verið uppfyllt þegar ráðningarsamningi stefnanda hafi verið rift með áðurnefndu bréfi, dags. 29. desember 2009. Þegar af þeirri ástæðu hafi starfslok stefnanda borið að með ólögmætum hætti. Því beri að fallast á dómkröfu stefnanda.

Verði komist að þeirri niðurstöðu að stefnda hafi verið heimilt að rifta ráðningarsamningi stefnanda, þrátt fyrir framangreint, byggir stefnandi á því að hin umdeilda riftun hafi verið ólögmæt þar sem stefnanda hafi ekki verið veitt færi á að nýta andmælarétt sinn samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi byggir á því að þegar aðila sé gefið færi á að tjá sig um mál verði að gera eðlilegar og raunhæfar ráðstafanir til þess að gefa honum kost á því að nýta sér andmælarétt sinn. Dómstólar og umboðsmaður Alþingis hafi gert þá kröfu, þegar fyrirhugað er að taka íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun, að aðila sé fengin tilkynning frá hlutaðeigandi stjórnvaldi sem uppfylli a.m.k. tvö skilyrði. Í fyrsta lagi að tilkynningin feli í sér skýra afmörkun á því hvaða atvik eða atburður sé til rannsóknar og í öðru lagi að tilkynningin tiltaki á hvaða lagagrundvelli fyrirhuguð ákvörðun sé reist. Þá sé gerð sú krafa að aðila stjórnsýslumáls sé veitt færi á að koma að andmælum sínum, s.s. með því að veita honum nauðsynlegan frest til að koma þeim að.

Stefnandi byggir á því að sér hafi aldrei verið tilkynnt um að til stæði að víkja sér fyrirvaralaust úr starfi hjá hinu stefnda félagi. Þvert á móti hafi ávallt verið látið í það skína að stefnanda yrði sagt upp störfum. Stefnandi hafi því mátt ætla að hann myndi fá greidd laun í uppsagnarfresti í samræmi við almennar reglur vinnuréttar og lög nr. 70/1996, sbr. 3. mgr. 16. gr. laga nr. 87/2008. Þar sem stefndi hafi hins vegar kosið að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi án greiðslu launa í uppsagnarfresti og án þess að hafa tilkynnt stefnanda um þá ráðstöfun fyrir fram sé augljóst að riftun ráðningarsamningsins hafi brotið gegn andmælarétti stefnanda. Ákvörðunin hafi því verið ólögmæt og því beri að fallast á dómkröfu stefnanda.

Dómkröfuna sundurliðar stefnanda með svohljóðandi hætti:

1. Laun í uppsagnarfresti (janúar til mars 2010) kr. 920.121.-

2. Desemberuppbót. kr. 11.700.-

3. Orlof. kr. 119.984.-

4. Bílastyrkur. kr. 19.872.-

Samtals. kr. 1.071.667.-

Stefnandi kveður kröfu um þriggja mánaða uppsagnarfrest frá og með 1. janúar 2010 byggjast á 3. mgr. 16. gr. laga nr. 87/2008, sbr. 1. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996, sbr. grein 5.1 í ráðningarsamningi málsaðila. Þá vísar hann til launaseðla varðandi umsamin laun sín síðustu tólf mánaða.

Stefnandi vísar enn fremur til 3. gr. ráðningarsamnings málsaðila, þar sem fram komi að kjarasamningur fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Kennarasambands Íslands eigi að gilda um rétt stefnanda til launa, orlofs og desemberuppbótar. Krafa um greiðslu desemberuppbótar vegna hluta ársins 2010 sé reist á kjarasamningi fyrrgreindra aðila, dags. 18. mars 2005, með síðari breytingum og viðaukum, sbr. samkomulag Kennarasambands Íslands og Tækniskólans, dags. 7. desember 2009. Desemberuppbót fyrir árið 2010 hafi numið samtals 46.800 krónum.

Orlofskröfu styður stefnandi við ákvæði laga nr. 30/1987 og fyrrgreindan kjarasamning. Stefnandi geri kröfu um umsamið orlof (13,04%), skv. launaseðlum hins stefnda félags, vegna launa í uppsagnarfresti.

Þá byggist krafa um dráttarvexti á 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðist við að laun stefnanda hafi verið greidd eftir á fyrsta virka dag hvers mánaðar, sbr. 10. gr. laga nr. 70/1996.

Um lagarök vísar stefnandi að öðru leyti til almennra reglna samningaréttar um að samninga skuli halda og þeirra lagaákvæða sem vísað sé til hér að framan. Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Varðandi varnarþing vísist til 1. tölul. 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir því sem fram kemur í stefnu að aðdragandi riftunar ráðningarsamningsins hafi verið stuttur. Hið rétta sé að stefnandi hafi sinnt störfum sínum afar illa á starfstíma sínum hjá stefnda og ekki uppfyllt starfsskyldur sínar gagnvart stefnda. Honum hafi verið veitt skrifleg áminning 9. febrúar 2009 vegna vanrækslu á starfsskyldum sínum, samskiptaörðugleika og ósæmilegrar hegðunar. Þegar stefnandi hafði ekki bætt úr háttsemi sinni, heldur horfið fyrirvaralaust úr starfi frá og með 11. desember 2009, hafi ráðningarsamningi stefnanda verið rift 29. desember 2009, tíu mánuðum eftir áminningu, að undangenginni fundarboðun þar sem stefnanda hafi verið gefinn kostur á að koma að andmælum og honum tilkynnt með nákvæmum hætti tilefni fundarboðunar. Stefndi hafi hins vegar kosið að mæta ekki til fundar líkt og fram komi í stefnu.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi starfað hjá stefnda frá gerð ráðningarsamnings, dags. 23. ágúst 2004, og honum verið skylt samkvæmt samningnum og lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að inna störf sín af hendi undir stjórn skólameistara. Stefnandi hafi borið ábyrgð á vinnuskyldu sinni og haft viðveruskyldu eins og kveðið sé á um í kjarasamningi Kennarasambands Íslands og fjármálaráðuneytisins.

Stefndi telur að það sé óumdeilt að stefnandi hafi brotið á stórfelldan hátt gagnvart stefnda með vanrækslu á starfsskyldum sínum. Megi rekja ítrekuð vandamál allt til ársins 2006 sem hafi ágerst með hverju árinu. Hafi stefnandi, líkt og fram komi í greinargerð um ástæður áminningar, ekki sinnt starfsskyldum sínum, óhlýðnaðist löglegum boðum yfirmanna sinna og hegðað sér ósæmilega gagnvart samstarfsmönnum sínum og nemendum. Sökum framangreinds hafi stefnandi verið áminntur 9. febrúar 2009 og honum gefinn kostur á að bæta ráð sitt.

Stefnandi hafi að mati stefnda í engu sinnt áminningu en haldið þvert á móti óviðunandi háttsemi sinni áfram. Þegar stefnandi hafi horfið úr starfi frá og með 11. desember 2009 hafi stefndi séð sér þann kost vænstan að boða stefnanda á fund þar sem honum hafi verið tilkynnt á ítarlegan hátt um tilefni fundarins og að yfirvofandi væri uppsögn sbr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Í fundarboðinu hafi komið skýrt fram að stefnandi hefði ekki mætt til starfa þann 11. desember 2009 án þess að fá leyfi frá störfum, hann hefði heldur ekki mætt til vinnu 14., 15. og 16. desember 2009 og hafi í raun ekki mætt aftur til starfa. Stefnandi hafi virt lögmæt boð stefnda að vettugi og ekki mætt á fund 16. desember 2009. Eins og fram komi í stefnu hafi hann sjálfur kosið að mæta ekki til fundarins. Forsvarsmenn stefnda hafi frétt það síðar að stefnandi hefði þá verið farinn til útlanda og því ekki getað sinnt starfsskyldum sínum. Í samræmi við lög nr. 70/1996 hafi í kjölfar þess verið ákveðið að segja stefnanda upp störfum. Þennan sama dag, eða 16. desember 2009, hafi stefnanda verið tilkynnt með formlegum hætti um ákvörðun stefnda og andmælaréttur hafi verið veittur til og með 22. desember 2009. Þar sem stefnandi hafi ekki nýtt sér andmælarétt sinn, auk þess sem það hafi verið ljóst að stefnandi ætlaði sér ekki að sinna starfsskyldum sínum frekar, hafi ráðningarsamningi af framangreindum ástæðum verið rift, sbr. riftunaryfirlýsingu, dags. 29. desember 2009.

Af hálfu stefnda er einnig talið að hafa beri í huga að umrædd ábyrgðabréf til stefnanda hafi ekki verið sótt fyrr en 11. janúar 2011. Stefnandi geti því ekki hafa vitað af tilkynningu um riftun fyrr en þá, en skólastarf hafi hafist þann 4. janúar 2010 án þess að stefnandi mætti til vinnu.

Á því er byggt af hálfu stefnda að samkvæmt lögum nr. 70/1996 og meginreglum vinnuréttar hafi starfsmenn og vinnuveitendur gagnkvæmum skyldum að gegna óháð því hvort um ráðningarsamband á almennum eða opinberum markaði sé að ræða. Telur stefndi að stefnandi hafi á engan hátt sinnt skyldum sínum á starfstíma sínum hjá stefnda. Auk þess hafi hann í engu sinnt lögmætri áminningu eða fundarboðun og ekki nýtt sér andmælarétt sinn við uppsögn. Í gögnum málsins komi skýrt fram að stefnandi hafi gefið öllum nemendum einkunnina 9 fyrir verkefni sem ekki hafi verið lögð fyrir, svo og að hann hafi ekki mætt til vinnu og að sú framkoma teldist ófagmannleg, óásættanleg og ámælisverð. Hann hafi ekki mætt frekar til starfa og hafi því ekki sinnt þeirri meginskyldu sinni að inna starfsskyldur sínar af hendi. Því hafi greiðsluskylda stefnda á launum stefnanda fallið niður. Það komi skýrt fram í 16. gr. laga nr. 70/1996 að þeim starfsmönnum sem ekki komi stundvíslega til starfa eða hafi verið frá starfi án gildra forfalla sé skylt að hlíta því að dregið sé af launum þeirra allt að tvöföldum þeim tíma sem hann hafi verið frá starfi. Í því ljósi mótmælir stefndi því að þurft hafi að gefa út aðra tilkynningu um riftun.

Stefndi vísar enn fremur til þess að tilkynningu um riftun starfssambandsins hafi aldrei verið mótmælt, sem stefnandi hefði átt að gera teldi hann á sér brotið. Samhliða því hefði stefnandi átt að bjóða fram vinnuframlag sitt eins og meginreglur vinnuréttar kveði á um. Stefnandi hafi ekki hreyft neinum andmælum fyrr en um ári síðar eða í desember 2010 en uppsagnarfresturinn hafi þá verið löngu liðinn án þess að stefnandi hafi boðið fram vinnuframlag.

Stefndi mótmælir því að lög nr. 70/1996 eigi að túlka með þeim hætti að ekki sé hægt að rifta ráðningarsamningi nema í þeim tilfellum sem tilgreind séu í stefnu. Ekki sé unnt að fallast á að starfsmaður, sem brjóti af sér í starfi og sinni ekki þeirri grunnskyldu sinni að inna vinnuframlag af hendi, geti átt rétt til launa í uppsagnarfresti. Túlkun stefnanda á réttarstöðu sinni gangi gegn meginreglum í vinnurétti og breyti þá í engu hvort talað sé um vinnuréttarsamband á almennum eða opinberum markaði.

Eins og fram komi í stefnu sé viðurkennt af hálfu stefnanda að heimilt hafi verið að segja upp ráðningarsamningnum en að krafist sé launa í uppsagnarfresti. Þó svo að komist yrði að þeirri niðurstöðu að riftunin teldist ekki gild heldur stefndi því fram að aldrei geti komið til greiðslu launa í uppsagnarfresti af þeirri einföldu ástæðu að stefnandi hafi aldrei boðið fram vinnuframlag sitt eða innt starfið af hendi eins og felist í grunnskyldu starfsmanna.

Stefndi kveðst mótmæla öllum kröfum stefnanda enda eigi þær ekki við nein rök að styðjast auk þess sem lagagrundvöll skorti fyrir þeim. Af þeim sökum krefst stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að hann verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.

Stefndi kveðst styðja dómkröfur sínar við lög um meðferð einkamála, nr. 91/1991, lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, lög nr. 87/2008 um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, meginreglur vinnuréttar og samningaréttar svo og meginreglum starfsmannaréttar. Þá sé krafa um málskostnað reist á ákvæðum 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

1. Almennt um heimild til riftunar ráðningarsamningsins

Í málinu greinir aðila á um hvort hinu stefnda félagi hafi verið heimilt að rifta ráðningarsamningi við stefnanda þannig að sá síðarnefndi ætti ekki rétt til þriggja mánaða umsamins uppsagnarfrests. Stefnandi reisir málatilbúnað sinn meðal annars á því að samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sé ekki unnt að rifta ráðningarsamningi nema í þeim tilvikum sem fram komi í 45. gr. laganna. Af málatilbúnaði stefnda sem og framlögðum gögnum er lúta að starfslokum stefnanda verður ráðið að stefndi líti svo á að hann sé bundinn af fyrrgreindri löggjöf varðandi réttindi og skyldur starfsmanna félagsins. Hins vegar fellst stefndi ekki á þann skilning stefnanda að lögin hafi hamlað því að stefnda væri unnt að rifta ráðningarsamningnum sökum verulegra vanefnda stefnanda á honum í samræmi við almennar reglur vinnuréttar.

Hið stefnda félag er einkahlutafélag sem er í eigu Samtaka iðnaðarins, Landssambands íslenskra útvegsmanna, Samorku og Iðnaðarmannafélagsins í Reykjavík. Skólinn er framhaldsskóli sem fellur undir III. kafla laga nr. 92/2008 um framhaldsskóla, en er ekki opinber framhaldsskóli samkvæmt II. kafla laganna. Í 1. tölul. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 70/1996 kemur fram að lögin taki ekki til starfsmanna hlutafélaga og annars konar félaga sem eru einkaréttareðlis. Lögin taka samkvæmt þessu ekki með beinum hætti til starfsmanna hins stefnda félags. Ekki verður séð að 2. mgr. 13. gr. laga nr. 87/2008 leiði til þess að gildissvið laga nr. 70/1996 nái til félaga á borð við hið stefnda félag, en þar segir að skólameistari framhaldsskóla ráði starfsfólk framhaldsskóla í samræmi við ákvæði laga um framhaldsskóla og lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Eins og fram kemur í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins sem varð að lögum nr. 70/1996 er hins vegar ekkert því til fyrirstöðu að semja á þann veg að um réttindi og skyldur starfsmanna félags af þessu tagi fari eftir meginreglum laganna.

Stefnandi hefur lagt fram samkomulag milli stefnda og Kennarasambands Íslands frá 4. apríl 2008. Í samkomulagi þessu segir meðal annars að um starfskjör „og önnur réttindi, þ.m.t. aðild að lífeyrissjóði, ráðningu, störf og orlof“ fari eftir „ákvæðum laga og reglugerða er um slíkt gilda á hverjum tíma fyrir framhaldsskólakennara og skulu vera hliðstæð því sem gildir um félagsmenn Félags framhaldsskólakennara og Félags stjórnenda í framhaldsskólum sem starfa í þjónustu ríkisins og útfærast nánar í ráðningarsamningi hvers þeirra.“ Aðilar virðast sammála um að af þessu ákvæði verði dregin sú ályktun að meginreglur laga nr. 70/1996 eigi við um réttindi og skyldur starfsmanna hins stefnda félags. Eigi það meðal annars við um fyrirmæli IX. kafla laganna sem fjalla um starfslok almennra ríkisstarfsmanna. Verður að leggja þessa túlkun á samkomulaginu til grundvallar í málinu.

Aðrir starfsmenn ríkisins en embættismenn eru ráðnir til starfa með ráðningarsamningi, sbr. 41. gr. laga nr. 70/1996. Réttarsamband samningsaðila er því reist á samningi milli þeirra eins og jafnan er þegar samið er um vinnu gegn greiðslu launa. Í lögum nr. 70/1996 er eftir sem áður fjallað um ýmis atriði er tengjast réttindum og skyldum samningsaðila. Lögin marka lögskiptum samningsaðila því ákveðinn farveg og skilgreina réttindi og skyldur þeirra að því marki sem fyrirmæli laganna ná. Þegar þeim sleppir ræðst réttarsamband þeirra hins vegar í öllum meginatriðum af ráðningar- og kjarasamningi sem og almennum reglum vinnuréttar. Lögin eru samkvæmt þessu ekki nauðsynlegur grundvöllur lögskipta aðila eða valdheimilda forstöðumanna og annarra stjórnenda hjá ríkinu gagnvart starfsmönnum ríkisins. Af þessum sökum er almennt ekki unnt að gagnálykta frá fyrirmælum þeirra þannig að ekki megi grípa til ráðstafana sem ekki er getið í lögunum. Þvert á móti geta reglur reistar á framangreindum grundvelli gilt um atriði sem lögin taka ekki til.

Starfsmenn ríkisins, aðrir er embættismenn, eru almennt ráðnir til starfa ótímabundið með gagnkvæmum uppsagnarfresti eins og fram kemur í 41. gr. laga nr. 70/1996. Í 43. gr. laganna er kveðið á um rétt forstöðumanna ríkisstofnana til að segja starfsmanni upp eftir því sem fyrir er mælt í ráðningarsamningi. Í 1. mgr. 44. gr. laganna kemur fram að þó sé skylt að veita starfsmanni áminningu og gefa honum þannig kost á að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp ef ástæða uppsagnar eru atriði sem tilgreind eru í 21. gr. laganna. Sú ályktun verður dregin af 2. málsl. 1. mgr. 44. gr. laganna að í þessum tilvikum skuli jafnframt gefa starfsmanninum færi á að tjá sig um ástæður uppsagnarinnar auk þess sem hann á þess kost að bera uppsögnina undir ráðherra, sbr. 2. mgr. 44. gr. laganna. Ber að haga uppsögn með þessum hætti hafi starfsmaðurinn sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, og einnig hafi hann ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu, sbr. 21. gr. laganna. Í 45. gr. þeirra segir síðan að starfsmanni skuli vikið úr starfi fyrirvaralaust ef hann hefur verið sviptur með fullnaðardómi rétti til að gegna því starfi sem og hafi hann játað að hafa gerst sekur um refsiverða háttsemi sem ætla má að hafi í för með sér sviptingu réttinda samkvæmt 68. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt almennum reglum vinnuréttar getur samningsaðili almennt gripið til riftunar ráðningarsamnings hafi gagnaðili hans vanefnt verulega skyldur sínar samkvæmt samningnum. Ekki er vikið að þessu úrræði í lögum nr. 70/1996. Dómurinn telur að ekki verði dregin sú ályktun af 45. gr. laganna, sem mælir fyrir um skyldu til frávikningar starfsmanns við tilteknar aðstæður, að óheimilt sé að rifta ráðningarsamningum á öðrum grunni en þar er lýst. Í ljósi fyrirmæla laga nr. 70/1996 og þess sem að framan er rakið um grundvöll lagasetningar þessarar verður að ætla að sama regla gildi um beitingu þessa vanefndaúrræðis í lögskiptum sem lögin taka til og í öðrum vinnuréttarsamböndum. Á það enn frekar við þegar aðilar, sem ekki eru hluti af stjórnkerfi ríkisins og falla utan gildissviðs laganna líkt og stefndi, samþykkja þó með sérstöku samkomulagi að fylgja meginreglum laganna í samskiptum sínum við starfsmenn sína.

2. Efnisleg skilyrði riftunar - veruleg vanefnd

Það er skilyrði riftunar ráðningarsamnings að fyrir liggi veruleg vanefnd samningsaðila á skyldum sínum samkvæmt samningnum. Brottvikning starfsmanns vegna verulegra vanefnda af hans hálfu getur meðal annars komið til ef hann hættir að mæta til starfa án gildra ástæðna eða gerist alvarlega brotlegur í starfi. Hvílir sönnunarbyrðin á vinnuveitandanum um að skilyrði séu fyrir hendi er réttlæti slíka frávikningu án uppsagnarfrests.

Fyrir dómi hefur stefndi fyrst og fremst vísað til þriggja atriða um tilefni riftunarinnar; tilhögun við námsmat af hálfu stefnanda á haustönn 2009, framkomu hans gagnvart tveimur samkennurum sínum við yfirferð prófa 8. desember 2009 og að stefnandi hafi ekki sinnt starfsskyldum sínum fyrir stefnda frá 11. desember 2009.

Samkvæmt gögnum málsins annaðist stefnandi kennslu tveggja hópa í stærðfræði 202 og þriggja hópa í stærðfræði 102 í Tæknimenntaskólanum á haustönn 2009. Allar einkunnir fyrir skyndipróf, heimaverkefni og lokapróf í áföngunum átti að færa inn í nemendabókhaldskerfið INNU þegar þær lágu fyrir. Í málinu hafa verið lögð fram tölvuskeyti þar sem skólastjóri skólans veitir stefnanda ákveðna leiðsögn hvað þetta varðar við upphaf annar og bendir á að fagstjóri stærðfræðinnar geti leiðbeint honum frekar um innfærslu einkunna í INNU. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er upplýst að í stærðfræði 202 færði stefnandi inn einkunnir í tveimur af þremur skyndiprófum undir lok annar eða 10. desember 2009 en þá var lokapróf í áfanganum yfirstaðið. Þá liggur fyrir að stefnandi færði inn einkunnir í þremur heimaverkefnum þennan sama dag. Einnig gaf hann öllum nemendum einkunnina 9 fyrir heimaverkefnin, nema þeim sem virtust hafa hætt í áfanganum, en þeir fengu 0. Sama var upp á teningnum í stærðfræði 102. Einkunnir í tveimur skyndiprófum af fjórum í þessum áfanga, sem og einkunnir fyrir öll heimaverkefni, voru færðar inn 10. desember 2009. Þá fengu allir sem sýnilega ætluðu að klára áfangann 9 í einkunn fyrir heimaverkefnin. Í skýrslu sinni fyrir dómi gaf stefnandi þá skýringu á einkunnagjöfinni að hann hafi viljað hífa einkunnir nemendanna upp þar sem námsefnið hafi verið of þungt. Verður því að líta svo á að einkunnir nemenda fyrir umrædd verkefni, sem höfðu tiltekið vægi í lokaeinkunn, hafi ekki verið í neinu samræmi við frammistöðu nemenda. Einnig liggur fyrir að stefnandi mat frammistöðu allra nemenda við svonefnt miðannarmat með bókstafnum B sem gaf til kynna að frammistaða þeirra væri viðunandi. Í fjölmörgum tilvikum var það í miklu ósamræmi við frammistöðu nemenda í skyndiprófum og gaf því nemendum, og eftir atvikum foreldrum, röng skilaboð um stöðu þeirra í áföngunum. Umtalsvert fall varð í áföngunum eða 73% í stærðfræði 202 og 58% í stærðfræði 102. Við innra gæðamat á kennslu skólans samkvæmt staðlinum ISO 9001, sem lagður er til grundvallar í kennslustarfi stefnda, var ekki talið að þeir áfangar sem stefnandi hafði kennt umrædda önn hefðu staðist kröfur. Þurfti að bæta nemendum það upp með því að veita þeim aukakennslu og leggja fyrir þá próf að nýju.

Á það er fallist að með þessum vinnubrögðum við námsmat hafi stefnandi sýnt af sér alvarlega vanrækslu og hirðuleysi í starfi.

Í málinu liggur fyrir skrifleg lýsing tveggja stærðfræðikennara, dags. 14. desember 2009, á framkomu stefnanda þegar ráðgert var að kennarar í stærðfræði 102 færu sameiginlega yfir prófúrlausnir nemenda í áfanganum 8. desember 2009. Samkvæmt þessari lýsingu á stefnandi að hafa brugðist mjög illa við þegar honum hafði verið gert að koma með prófúrlausnir nemenda sinna til sameiginlegrar yfirferðar kennaranna. Á hann að hafa ausið úr skálum reiði sinnar og látið hana bitna á samkennurum sínum sem þar voru viðstaddir og síðan farið að úthúða samkennurum sínum. Þessir tveir kennarar gáfu ekki skýrslu fyrir dómi. Fyrir dómi kannaðist stefnandi ekki við að hafa látið reiði sína bitna á samkennurum sínum í umrætt sinn eða að hann hafi úthúðað þeim þó að hann kunni að hafa „gusað“ einhverju „úr sér“. H-kvk-nf B-kvk-nf, fagstjóri stærðfræði við skólann, skýrði svo frá fyrir dómi að hún hefði verið í húsinu þegar þetta gerðist. Hafi hún brugðið sér frá, en þegar hún hafi komið til baka hafi umræddir tveir kennarar verið í miklu uppnámi, annar þeirra hafi komið hlaupandi út úr stofunni en hinn verið grátandi. Hafi H-kvk-nf sest niður og rætt við stefnanda og hafi hann greint henni frá því að hann ætti kannski að biðja kennarann sem hafði brostið í grát afsökunar og það hafi hann gert. Hafi henni virst sem stefnandi áttaði sig á því að hann hefði hlaupið á sig. Skýrði hún frá því að stefnandi hefði reiðst vegna þess að hann hafi ekki lengur mátt fara einn yfir prófúrlausnir nemenda sinna.

Samkvæmt framangreindu þykir í ljós leitt að stefnandi hafi misst stjórn á skapi sínu vegna breytinga á skipulagi við yfirferð prófa. Við það hafi hann látið orð falla sem særðu samkennara hans sem þar voru viðstaddir. Ekki er efni til að draga í efa að með þessari framkomu hafi hann sýnt ósæmilega hegðun í garð þeirra. Þá verður á það fallist að viðbrögð stefnanda hafi ekki samrýmst þeim kröfum sem gera verði til starfsmanna um að þeir leggi sig fram við að vinna saman að verkefnum er kalli á samvinnu.

Í skýrslu stefnanda fyrir dómi kemur fram að hann hafi farið til útlanda 11. desember 2009. Samkvæmt starfsáætlun fyrir haustönnina 2009 lauk prófum í skólanum þennan sama dag. Eftir því sem fram er komið í málinu var sjúkrapróf í stærðfræði 203 haldið 11. desember 2009 og gat stefnandi ekki séð um það. Bar stefnandi að hann hafi beðið fagstjórann í stærðfræði, H-kvk-þf B-kvk-þf, að annast þetta sjúkrapróf fyrir sig. Hún minntist þessa að vísu ekki fyrir dómi heldur kvað stefnanda hafa spurt sig hvort hún yrði viðstödd sjúkraprófin. Greindi hún frá því að ef kennari gæti ekki mætt við sjúkrapróf þá færu þeir kennarar sem væru á staðnum yfir prófúrlausnir enda sé yfirferð prófa sameiginlegt verkefni kennaranna. Kennurum væri þó skylt að fara yfir prófin í sínum hópum. Staðfesti hún að hún hefði farið yfir umrædd sjúkrapróf nemenda stefnanda. Stefnandi kvaðst enn fremur hafa beðið samkennara sinn, S-kk-þf I-kk-þf A-kk-þf, að annast prófsýningu fyrir sig sem átti að fara fram 16. desember. Staðfesti S-kk-nf I-kk-nf þetta fyrir dómi.

Í starfsáætlun skólans fyrir haustönnina 2009 var í vikunni 14. til 18. desember gert ráð fyrir fundum kennara auk úrvinnslu prófa, einkunnaafhendingu og prófsýningu. Hinn 11. desember 2009 var sjúkraprófum í stærðfræði 202 og prófsýningu ólokið auk þess sem stefnandi mátti reikna með að fundir yrðu haldnir í samræmi við fyrrgreinda starfsáætlun til undirbúnings kennslu á næstu önn. Gat stefnandi því ekki ákveðið upp á sitt eindæmi að hefja frítöku 11. desember án leyfis yfirboðara sinna og var ekki nóg að hann fengi aðra kennara til að sjá um sjúkrapróf og prófsýningu fyrir sig. Liggur fyrir að stefnandi hafði ekki aflað slíks leyfis áður en hann fór í fríið. Með því brást hann vinnuskyldu sinni samkvæmt ráðningarsamningi .

Samkvæmt framansögðu er í ljós leitt að stefnandi hafi á ýmsan hátt gerst brotlegur við skyldur sínar er tengdust starfi hans á haustönninni 2009. Þá liggur einnig fyrir að stefnanda hafði verið veitt skrifleg áminning 9. febrúar 2009 vegna samstarfsörðugleika og ósæmilegrar hegðunar í garð kennara og nemanda. Þegar brot stefnanda á haustönninni eru metin heildstætt þykja ekki næg efni til að hrófla við þeirri ályktun stefnda að efnisleg skilyrði riftunar um verulega vanefnd hafi legið fyrir.

3. Formleg skilyrði riftunar - andmælaréttur

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn enn fremur á því að hann hafi ekki fengið tækifæri til að tjá sig um fyrirhugaða riftun á ráðningarsamningi sínum. Honum hafi aldrei verið tilkynnt að til stæði að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi hjá hinu stefnda félagi, heldur hafi verið látið í það skína að honum yrði sagt upp störfum. Skilyrði riftunar hafi því ekki verið fyrir hendi að þessu leyti. Ekki virðist hins vegar vera á því byggt af hálfu stefnanda að á það hafi skort að hann fengi aðvörun eða áminningu um að láta af vanefndum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 22. febrúar 1996 í máli nr. 200/1994 (Hrd. 1996: 605).

Við munnlegan málflutning mótmælti stefndi því að stefnandi hafi átt sérstakan rétt til að andmæla fyrirhuguðum starfslokum sínum enda falli ákvarðanir stefnda á sviði starfsmannamála utan gildissviðs stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi taldi þessa málsástæðu of seint fram komna. Hvað það varðar skal tekið fram að í greinargerð stefnda er ekki fjallað sérstaklega um þá málsástæðu stefnanda að andmælaréttar hafi ekki verið gætt. Þar komu þó fram almenn mótmæli við lagagrundvelli dómkrafna stefnanda. Þá verður að líta svo á að það sé almennt háð úrlausn dómara hvort sú löggjöf sem stefnandi ber fyrir sig gildi um sakarefnið án tillits til hugsanlegra mótmæla stefnda. Af þessum sökum telur dómurinn nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort stefndi sé bundinn af andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga.

Eins og fram hefur komið rekur stefndi, sem er einkahlutafélag, skóla á framhaldsskólastigi samkvæmt heimild í III. kafla laga nr. 92/2008 um framhaldsskóla. Samkvæmt 2. málsl. 2. mgr. 12. gr. laganna hefur stefndi sjálfdæmi um starfsemi sína að öðru leyti en því sem kveðið er á um í lögunum eða reglum og öðrum stjórnvaldsfyrirmælum sem sett eru á grundvelli þeirra. Stefndi er ekki stjórnvald, þó að félagið hafi undirgengist ákveðna skyldu til að virða réttindi og skyldur nemenda samkvæmt lögum og góðum stjórnsýsluháttum, sbr. 4. mgr. 12. gr. sömu laga. Ráðning og uppsögn starfsmanna stefnda geta af þessari ástæðu ekki talist til stjórnarathafna er falla undir gildissvið stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. laganna, eða óskráðar reglur stjórnsýsluréttar.

Í samkomulagi stefnda og Kennarasambands Íslands frá 4. apríl 2008, sem áður er rakið, kemur fram að starfskjör og réttindi kennara hjá stefnda fari eftir ákvæðum laga og reglugerða er gildi fyrir framhaldsskólakennara er starfi í þjónustu ríkisins og skuli útfæra það nánar í viðkomandi ráðningarsamningi. Þá ber að árétta að af þessu samkomulagi leiðir að meginreglur laga nr. 70/1996, er taka til starfsloka almennra ríkisstarfsmanna, gilda um starfsemi hins stefnda félags. Af því leiðir þó ekki að fyrirmæli stjórnsýslulaga nái til slíkra ákvarðana stefnda, enda mæla þau ekki fyrir um starfskjör eða réttindi starfsmanna, heldur kveða almennt á um meðferð og úrlausn mála við töku stjórnvaldsákvarðana.

Hvað sem þessu líður verður ráðið af 21. gr. og 44. gr. laga nr. 70/1996 að út frá því sé gengið að almennt verði að gefa starfsmönnum ríkisins færi á að tjá sig um þær ávirðingar sem liggja starfslokum til grundvallar eigi þau rætur að rekja til brota í starfi. Í ráðningarsamningi stefnda eru ákvæði um starfslok sem eru hliðstæð fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 70/1996, og virðast þau eiga rætur að rekja til þessara fyrirmæla, sbr. fyrrgreint samkomulag stefnda og Kennarasambands Íslands. Með gagnályktun frá síðari lið greinar 5.3 í ráðningarsamningnum verður að líta svo á að stefnda sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður fyrirhugaðrar uppsagnar ef hún á rætur að rekja til brots á starfsskyldum hans, sbr. grein 5.2 í samningnum. Þessi skylda telst einnig vera fyrir hendi við riftun ráðningarsamnings, enda leiðir sú ákvörðun þegar í stað til slita á ráðningarsambandinu og hefur til muna alvarlegri afleiðingar fyrir starfsmanninn en uppsögn.

Eins og rakið hefur verið var stefnandi boðaður til fundar hjá skólameistara 16. desember 2009 með bréfi 14. sama mánaðar. Þar kom fram að á grundvelli nánar tilgreindra ávirðinga yrði tekin afstaða til þess hvort gripið yrði til uppsagnar ráðningarsamningsins. Í því sambandi var vísað til 21. og 44. gr. laga nr. 70/1996. Sömu upplýsingar komu fram í bréfi, dags. 16. desember 2009, með fylgigögnum, sem afhent voru trúnaðarmanni kennara á fundinum og sent á heimili stefnanda með ábyrgðarpósti. Þá liggur fyrir að þessi gögn voru einnig send með tölvupósti á netfang stefnanda. Þar var stefnanda gefinn kostur á að tjá sig um umræddar ávirðingar með tilliti til þess að fyrirhugað væri að segja honum upp störfum. Um uppsögnina var vísað til 1. mgr. 44. gr., sbr. 43. gr., og 21. gr. laga nr. 70/1996. Í ákvæðum þessum er miðað við að vanræksla í starfi og önnur brot starfsmanns sem upp eru talin í 21. gr. laganna leiði til uppsagnar í samræmi við ráðningarsamning að undangenginni áminningu en ekki vikið að því að við þessar aðstæður sé unnt að grípa til riftunar á samningnum.

Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að stefnanda var aldrei gefið færi á að tjá sig um ávirðingarnar með tilliti til þess að þær gætu valdið því að ráðningarsamningnum yrði rift. Engar athugasemdir frá honum lágu fyrir um tilefni fyrirhugaðra slita á ráðningu hans. Eins og málið horfði við stefnda var ekki hægt að ganga út frá því að stefnandi hefði í þessu ljósi engar athugasemdir við fyrirhugaða riftun ráðningarsamningsins sem olli því að hann naut ekki uppsagnarfrests. Miðað við þær upplýsingar sem gefnar höfðu verið um grundvöll starfslokanna var stefnda því með öllu ófært að venda sínu kvæði í kross og rifta samningnum öðruvísi en að gefa stefnanda raunhæft tækifæri til að tjá sig um málið á nýjum grundvelli. Þá er til þess að líta að stefnandi fór til útlanda 11. desember 2009 og kveðst ekkert hafa vitað af fyrirhuguðum starfslokum sínum fyrr en samkennari hans og trúnaðarmaður kennara, S-kk-nf I-kk-nf A-kk-nf, tjáði honum símleiðis eftir áramótin að hann hefði verið rekinn. Fundarboð vegna málsins er dagsett 14. desember 2009. Stefndi hefur ekki fært sönnur á að stefnanda hafi átt að vera kunnugt um fyrirhuguð starfslok sín áður en þau voru ákveðin með riftun ráðningarsamningsins 29. desember 2009. Upplýsingagjöf til trúnaðarmanna kennara koma ekki í stað tilkynninga til aðila máls. Samkvæmt framansögðu var ekki fullnægt því formskilyrði samkvæmt ráðningarsamningi fyrir slitum á ráðningu stefnanda, sbr. samkomulag stefnda og Kennarasambands Íslands, að hann fengi tækifæri til að tjá sig um málið.

Ekki verður séð að stefnanda hafi borið að bjóða fram starfskrafta sína á uppsagnarfresti þegar fyrir lá skýr yfirlýsing af hálfu stefnda um riftun ráðningarsamnings hans. Þá liggur ekki fyrir að stefnandi hafi vegna tómlætis fyrirgert rétti til greiðslna launa í uppsagnarfresti sem hann krefur stefnda um í máli þessu. Ekki er ljóst hvaða áhrif stefndi telur að 16. gr. laga nr. 70/1996 hafi á fjárkröfu stefnanda í tilefni af ólögmætri riftun ráðningar hans. Eins og fram hefur komið var formskilyrði samkvæmt ráðningarsamningi fyrir slitum hans ekki fullnægt þegar þau voru ákveðin og tilkynnt stefnanda. Ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu stefnanda eða upphafstíma dráttarvaxta. Í þessu ljósi ber að fallast á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm í máli þessu.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Tækniskólinn ehf., greiði stefnanda, L-kk-þgf S-kk-þgf, 1.071.667 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 306.707 krónum frá 1. febrúar 2010 til 1. mars 2010, af 613.414 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2010 og af 1.071.667 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)