E-3218/2019

Þetta mál, sem var tekið til dóms 8. júní 2020, höfðar GG, kt. [...], Agötu, Bsveitarfélagi, með stefnu birtri 24. júní 2019, á hendur TM hf., kt. 6602692079, Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 2.754.035 kr. með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.279.172 kr. frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013 og af 2.754.035 kr. frá þeim degi til 8. apríl 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá stefnda 21. júlí 2015 að fjárhæð 864.325 kr.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 2.307.405 kr. með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.279.172 kr. frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013 og af 2.307.405 kr. frá þeim degi til 8. apríl 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá stefnda 21. júlí 2015 að fjárhæð 864.325 kr.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 2.116.428 kr. með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.279.172 kr. frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013 og af 2.116.428 kr. frá þeim degi til 8. apríl 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá stefnda 21. júlí 2015 að fjárhæð 864.325 kr.

Stefnandi krefst einnig málskostnaðar úr hendi stefnda að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi krefst þess til vara að stefnandi verði að verulegu leyti látinn bera tjón sitt sjálfur.

Hann krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda. 2

Málsatvik

Málsaðilar deila um tvennt. Annars vegar deila þeir um það hvort stefndi beri bótaábyrgð á afleiðingum vinnuslyss sem stefnandi lenti í á vinnustað sínum fyrir tæpum átta árum. Sé hann talinn bera bótaábyrgð á afleiðingum slyssins er jafnframt deilt um það við hvaða laun eigi að miða bætur stefnanda fyrir varanlega örorku.

Nokkur ágreiningur er um málsatvik. Stefnandi er ófaglærður verkamaður. Á slysdegi, 3. september 2012, vann hann hjá Gúmmísteypu Þ. Lárussonar ehf., Gylfaflöt 3 í Reykjavík. Vinnuveitandi hans hafði keypt frjálsa ábyrgðartryggingu af stefnda. Áður en slysið varð hafði stefnandi unnið hjá vátryggingartaka með hléum. Fyrst vann hann þar í um tvö ár árin 1997 og 1998, síðan einn til einn og hálfan mánuð seinni hluta árs 2011 og loks árið 2012.

Á slysdegi var stefnanda falið að framleiða pressuhjól fyrir netabáta í gúmmípressu. Stefnandi ber að eftir að hann hafði sett hrágúmmí í þar til gert steypumót úr stáli hafi hann borið sílikon bæði á mótið og pressuna og komið mótinu fyrir í pressunni. Hann hafi svo lokað pressunni til þess að hún gæti hitað og mótað gúmmíið. Þegar stefnandi opnaði pressuna til þess að taka mótið úr henni sat steypumótið fast í efra plani pressunnar og losnaði ekki frá eins og það átti að gera og gerði venjulega. Vanalega þurfti lítið til til þess að mótið dytti niður en í þessu tilfelli losnaði það ekki. Vegna þessa þurfti stefnandi að taka svolítið á mótinu til að losa það en þá féll mótið á vinstri hönd hans með þeim afleiðingum að hann hlaut áverka á litla fingri vinstri handar.

Stefndi mótmælir þeirri lýsingu að stefnandi hafi borið sílikon á mótið og telur það ósannað enda hafi stefnandi ekki greint svona ítarlega frá atvikum í fyrri lýsingu sinni á þeim í bréfi dags. 29. júní 2014, þar sem farið var fram á að stefndi viðurkenndi bótaskyldu vegna slyssins.

Stefndi vísar til þess að samkvæmt lýsingu vitnisins, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, samstarfsmanns stefnda, hafi stefnandi umrætt sinn unnið við pressuna með heyrnarskjól með útvarpi á höfðinu og farsíma undir öðru skjólinu. Stefnandi hafi tekið í stjórnstöng pressunnar til þess að láta neðra planið síga. Hafi stefnandi svo tekið í handfang á mótinu með hægri hendi en tekið einhvern veginn fyrir neðan handfangið með vinstri hendi. Að sögn S-kk-ef hætti neðra planið að síga þegar stjórnstönginni fyrir það var sleppt þannig að neðra planið hafi ekki verið komið alveg niður en nóg til þess að þegar mótið hafi losnað hafi það skollið á litla fingur vinstri handar sem hafi orðið á milli mótsins og neðra plansins. Allan tímann hafi stefnandi verið í símanum. Vitnið S-kk-nf F-kk-nf telji að ástæða þess að mótið festist hafi verið sú að sílikon hafi hvorki verið borið inn í mótið né á planið.

Í slysinu brotnaði fjærkjúka litla fingurs á vinstri hendi stefnanda og hann fékk gapandi sár á sama fingri. Hann leitaði á slysadeild LSH eftir slysið þar sem gert var 3 að áverkum hans. Líkamstjón hans er varanlegt en vegna afleiðinga slyssins hefur hann verið metinn til 5 stiga varanlegs miska og 3% varanlegrar örorku, sbr. matsgerð dags. 1. mars 2019.

Þegar vátryggingartaka varð ljóst að slysið kynni að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér var það tilkynnt Vinnueftirlitinu, strax daginn eftir slysið, 4. september 2012. Vinnueftirlitið kom samdægurs á staðinn og fram fór takmörkuð skoðun. Í athugasemd í eftirlitsskýrslu (Bskýrslu) er lýsing og mat á aðstæðum þetta: Við gúmmísteypu á pressuhjólum er steypumót haft laust í pressu sem skapar fallhættu efri hluta mótsins þegar losað er um pressuna. Vinnueftirlitið gaf eftirfarandi fyrirmæli: Útbúa skal verkferla við pressu þannig að komið verði í veg fyrir fall á steypumóti þegar pressu hefur verið lokið. Vátryggingartaka var veittur frestur til 15. október 2012 til þess að taka þessi atriði með í áhættumat fyrirtækisins og bregðast við fyrirmælunum. Hann brást við þeim og er nú sett járnplata á milli móts og plans til að mótið festist ekki.

Rúmu ári eftir slysið, 11. október 2013, leitaði stefnandi sér aðstoðar lögmanns vegna málsins. Mánuði síðar, 16. nóvember 2013, ritaði stefnandi undir tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands um slysið. Þremur vikum síðar, 5. desember 2013, ritaði fyrirsvarsmaður vátryggingartaka undir tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands. Lýsingar á atvikum í tilkynningunum eru ekki alveg samhljóða. Rúmum níu mánuðum eftir að stefnandi leitaði til lögmanns, 29. júlí 2014, óskaði lögmaðurinn eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka.

Stefndi fór yfir málið og á grundvelli svara vátryggingartaka við fyrirspurnum stefnda hafnaði stefndi bótaskyldu. Stefndi taldi að slysið yrði ekki rakið til atriða er vátryggingartaki bæri skaðabótaábyrgð á. Þvert á móti mætti rekja tjónið til rangra vinnubragða stefnanda og honum hefði verið í lófa lagið að beita þeim vinnubrögðum sem hefðu komið í veg fyrir tjónið. Rökstuðningur tryggingafélagsins grundvallaðist m.a. á því að það væri þekkt aðstaða að mótið festist, og að brugðist hefði verið við því á afar einfaldan hátt. Félagið tók fram að þegar svo vildi til að mótið festist væri neðra planið látið síga örfáa sentimetra til þess að koma í veg fyrir fallhættu. Svo væri tekið í þar til gerð handföng á mótinu til þess að koma í veg fyrir klemmihættu. Félagið taldi að stefnandi hefði ekki beitt þessum réttu vinnubrögðum sem honum hefði þó verið í lófa lagið að beita.

Á meðan málsaðilar tókust á um það hvort stefnda bæri að greiða stefnanda úr frjálsu ábyrgðartryggingunni lagði S-kk-nf B-kk-nf læknir mat á læknisfræðilega örorku stefnanda vegna slyssins. Stefndi greiddi stefnanda bætur úr slysatryggingu launþega í samræmi við það mat 21. júlí 2015.

Stefnandi gat ekki fallist á afstöðu félagsins til bótaskyldu úr frjálsu ábyrgðartryggingunni og skaut synjun þess til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með mál4 skoti dagsettu 8. september 2015, en þá voru liðin þrjú ár frá atvikinu. Stefndi kom sjónarmiðum sínum á framfæri við úrskurðarnefndina með bréfi 21. september sama ár. Með úrskurði sínum nr. 335/2015, dags. 27. október 2015, komst nefndin að þeirri niðurstöðu að vátryggingartaki bæri skaðabótaábyrgð á slysinu og að stefnandi ætti því rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda.

Stefndi taldi úrskurðinn hins vegar byggðan á staðreyndarvillu og tilkynnti því með bréfi, dags. 5. nóvember 2015, að félagið myndi ekki hlíta úrskurði nefndarinnar.

Tveimur og hálfu ári eftir að stefndi hafnaði bótaábyrgð veitti Dómsmálaráðuneytið stefnda, með bréfi dags. 14. mars 2018, gjafsóknarleyfi til að reka málið. Að fengnu gjafsóknarleyfi fór stefnandi fram á dómkvaðningu matsmanna. M-kk-nf P-kk-nf A-kk-nf læknir og H-kk-nf R-kk-nf H-kk-nf lögmaður voru dómkvaddir 8. júní 2018 til þess að meta afleiðingar slyssins samkvæmt skaðabótalögum. Matsgerð þeirra lá fyrir 1. mars 2019 og mátu þeir varanlegan miska stefnanda vegna slyssins til 5 stiga og varanlega örorku til 3%. Á grundvelli matsgerðarinnar reiknaði stefnandi út skaðabótakröfu og sendi stefnda 8. mars 2019. Stefndi hafnaði kröfunni með tölvuskeyti 3. apríl 2019. Málið var höfðað með birtingu stefnu 24. júní 2019.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys hans sé bótaskylt úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda sem var í gildi á slysdegi. Á grundvelli heimildar í 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sé stefnda einum stefnt. Stefnandi byggi á því að vátryggingartaki sé skaðabótaskyldur á grundvelli meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, reglunnar um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna og ábyrgð vinnuveitanda á aðbúnaði, vinnuaðstæðum og öryggi starfsmanna sinna við vinnu. Stefnandi vísi einnig til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað og reglugerðum og reglum settum á grundvelli þeirra laga, einkum reglugerð um notkun tækja nr. 367/2006 og viðaukum við hana, reglum um öryggisbúnað véla nr. 492/1987 og reglugerð nr. 1005/2009 um vélar og tæknilegan búnað.

Dómkröfur sínar byggir stefnandi á því að vinnuslysið megi að öllu leyti rekja til þess að aðbúnaður, vinnuaðstaða, verklagsreglur og leiðbeiningar á vinnustað vátryggingartaka hafi verið ófullnægjandi. Stefnanda hafi verið falið að starfa við vanbúið og hættulegt tæki án þess að fá fullnægjandi leiðbeiningar og verklagsreglur. Verklagið, sem hafi verið beitt við þetta verk, hafi verið hættulegt og til þess fallið að valda slysum. Með þessu hafi fyrirtækið bakað sér skaðabótaábyrgð og því sé slysið bótaskylt úr ábyrgðartryggingu þess hjá stefnda.

Þá er á því byggt að vátryggingartaki hafi vanrækt að láta Vinnueftirlitið rann5 saka orsök slyssins strax eftir að það varð og því hafi einungis farið fram takmörkuð skoðun af hálfu Vinnueftirlitsins daginn eftir. Vátryggingartaki, og þar með stefndi, verði að bera hallann af þeim sönnunarskorti sem stafi af þessari vanrækslu.

Það er fyrsta málsástæða stefnanda að gúmmípressan sem hann slasaði sig á hafi verið vanbúin og hún hafi ekki uppfyllt þær öryggiskröfur sem séu gerðar í settum lögum og reglum. Þær vinnuaðstæður sem honum hafi verið boðið upp á við þetta verk hafi auk þess verið óforsvaranlegar með öllu.

Í tölvupóstsamskiptum stefnda og framkvæmdastjóra vátryggingartaka komi fram að vátryggingartaki hafi keypt gúmmípressuna notaða árið 1996. Framkvæmdastjórinn kveðist ekki vita nafn eða tegund vélarinnar og hún sé ekki CEmerkt. Á slysdegi hafi stefnanda verið falið að framleiða pressuhjól fyrir netabáta í vélinni. Eftir að hafa sett hrágúmmí í þar til gert steypumót úr stáli hafi stefnandi borið sílikon bæði á mótið og gúmmípressuna og komið mótinu fyrir í pressunni. Hann hafi síðan lokað pressunni til þess hún gæti hitað og mótað gúmmíið. Þegar stefnandi hafi ætlað að taka steypumótið aftur úr vélinni hafi mótið verið fast í efra plani hennar, en vanalega festist það ekki enda hafi pressan ekki átt að skila því þannig af sér. Vegna þess að steypumótið sat fast hafi stefnandi þurft að taka svolítið á mótinu til þess að losa það. Við það hafi mótið fallið á vinstri hönd hans með framangreindum afleiðingum. Þegar mótið sé fullt af hrágúmmí vegi það 48 kg.

Stefnandi byggir á því að orsök slyssins hafi verið vanbúnaður gúmmípressunnar svo og að vegna þessa vanbúnaðar hafi vinnuaðstæður stefnanda í umrætt sinn verið hættulegar. Stefnandi byggi jafnframt á því að vélin hafi ekki virkað á þann hátt sem hún átti að gera og hafi það verið orsök slyssins. Stefnandi ítrekar að vélin hafi ekki verið CEmerkt og renni það enn frekari stoðum undir það að hún hafi verið hættuleg. Þá byggi stefnandi á því að eftirlitsskýrsla Vinnueftirlitsins sýni að vélin hafi verið vanbúin auk þess sem vinnuaðstæður hafi verið hættulegar enda komi fram í skýrslunni að við framleiðslu í vélinni sé steypumót haft laust í pressu sem skapi fallhættu efri hluta mótsins þegar losað sé um pressuna. Í skýrslunni hafi verið lagt fyrir vinnuveitandann að útbúa verkferla til þess að koma í veg fyrir að steypumótið félli þegar pressa hefði verið losuð.

Stefnandi byggir á því að með því að fela honum að starfa við svo vanbúið tæki og hættulegar aðstæður hafi fyrirtækið brotið gegn ýmsum ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna sem séu settar með stoð í þeim. Hann vísar einkum til 13., 37., 42. og 46. gr. laganna. Stefnandi vísar einnig til reglugerðar um notkun tækja nr. 367/2006, sem var sett með stoð í lögum nr. 46/1980. Samkvæmt 2. gr. sé markmið hennar að tryggja öryggi og vernda heilsu starfsmanna þegar þeir nota tæki á vinnustöðum. Í 5. gr. reglugerðarinnar segi að 6 atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að tryggja að tæki sem starfsmönnum séu látin í té innan fyrirtækisins henti til þeirra verka sem vinna eigi eða séu hæfilega löguð að þeim, þannig að starfsmenn geti notað þau án þess að öryggi þeirra eða heilsu stafi hætta af. Stefnandi vísar einnig til I. viðauka reglugerðarinnar, einkum greina 2.5 og 2.6. Auk þess vísar hann til II. viðauka reglugerðarinnar, en þar séu almenn ákvæði sem gildi um öll tæki á vinnustöðum. Í grein 1.1 segir að tæki skuli sett upp, staðsett og notað þannig að sem minnst hætta stafi af fyrir þá sem noti það og aðra starfsmenn. Auk þess vísar hann til reglugerðar nr. 1005/2009 um vélar og tæknilegan búnað og viðauka við þá reglugerð, einkum greinar 1.3.3 í I. viðauka hennar þar sem fram komi að gera skuli ráðstafanir til að koma í veg fyrir hættu sem stafar af hlutum sem falli niður eða kastast í burtu. Þá vísar hann til reglna um öryggisbúnað véla nr. 492/1987, einkum greina 3.1, 4.1, 4.2, 4.3 og 7.

Samkvæmt framangreindum lögum og reglum hvíli rík skylda á atvinnurekendum til að tryggja öryggi og aðbúnað á vinnustöðum og tryggja öryggi starfsmanna sinna, meðal annars við vinnu á vélum. Stefnandi byggi á því að vátryggingartaki hafi borið alla ábyrgð á því að gúmmípressan, sem honum var falið að vinna við, uppfyllti þær kröfur sem gerðar eru í lögum og reglum.

Stefnandi bendir á að ljóst sé af samskiptum stefnda og vátryggingartaka að sá síðarnefndi hafi vitað af vanbúnaði gúmmípressunnar og að vinnuaðstæður væru hættulegar. Í tölvuskeytum framkvæmdastjóra vátryggingartaka til stefnda komi fram að hann hafi vitað að mótið festist oft í efra plani pressunnar og þá þurfi að toga í mótið. Þrátt fyrir þessa vitneskju sína hafi vátryggingartaki ekki útvegað starfsmönnum ný tæki og ekkert virðist hafa verið gert við vélina áður en slysið varð, heldur virðist hafa verið gerð sú krafa til starfsmanna að þeir ynnu áfram við vélina þrátt fyrir vanbúnaðinn. Þá bendi stefnandi á að í samskiptum á milli fyrrum samstarfsmanns stefnanda og stefnda komi fram að eftir slysið hafi verið farið að beita öðrum og að því er virðist öruggari aðferðum en á slysdegi til þess að koma í veg fyrir að mótið festist í pressunni. Nú sé verkið unnið á þann hátt að járnplata sé höfð á milli móts og plans til þess að mótið festist ekki. Þetta breytta verklag bendi eindregið til þess að vélin hafi verið vanbúin og að vinnuaðstæður á slysdegi hafi verið hættulegar. Þar eð vátryggingartaki hafi vitað af vanbúnaðinum hefði hann átt að hafa bætt úr honum löngu áður en slysið varð, í þeim tilgangi að tryggja öryggi starfsmanna við verkið.

Með vísan til alls framangreinds byggi stefnandi á því að með vanbúnaði vélarinnar og hættulegum vinnuaðstæðum hafi vátryggingartaki bakað sér skaðabótaábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Því sé tjónið bótaskylt úr frjálsri ábyrgðartryggingu fyrirtækisins hjá stefnda.

7

Það er önnur málsástæða stefnanda að leiðbeiningar og verkstjórn á vinnustaðnum hafi verið ófullnægjandi á slysdegi. Ekki hafi heldur legið fyrir neinar verklagsreglur um þennan verkþátt. Það hafi alfarið verið á ábyrgð vátryggingartaka að tryggja að verklag væri öruggt, svo og að til væru skriflegar verklagsreglur til þess að tryggja öryggi starfsmanna. Stefnandi hafi unnið verk sitt í samræmi við takmörkuð fyrirmæli vinnuveitanda síns og það verklag sem tíðkaðist á vinnustaðnum. Engin aðferð hafi verið fær til þess að losa mótið sem var fast í vélinni önnur en sú sem stefnandi beitti. Verkið hafi verið nauðsynlegt til þess að hægt væri að halda áfram framleiðslu fyrir vátryggingartaka.

Í samskiptum framkvæmdastjóra vátryggingartaka og stefnda komi fram að ekki hafi verið til skriflegar verklagsreglur fyrir þetta verk. Þar komi einnig fram að mótið festist oft í pressunni svo og að þegar það gerðist hafi starfsmenn átt að toga í 48 kg. þungt mótið þar til það losnaði. Í tölvupóstsamskiptum fyrrum samstarfsmanns stefnanda og starfsmanns stefnda, sem segist hafa séð slysið, komi fram að áður en slysið varð hafi það komið fyrir að mótið festist í pressunni og menn hafi þá átt að láta planið rétt síga og toga svo í handföngin. Stefnandi hafi beitt þessu verklagi með fyrrgreindum afleiðingum. Stefnandi byggi á því að það verklag sem tíðkaðist á vinnustaðnum, í þökk yfirmanna vátryggingartaka, hafi verið stórhættulegt. Skortur á verkstjórn, leiðbeiningum og verklagsreglum fyrir verkþáttinn hafi átt stóran þátt í því að slysið varð. Í eftirlitsskýrslu Vinnueftirlitsins segi að við gúmmípressu sé steypumót haft laust í pressunni sem skapi fallhættu efri hluta mótsins þegar losað sé um pressuna. Vátryggingataka hafi verið gefin þau fyrirmæli að útbúa verkferla við pressuna þannig að komið yrði í veg fyrir að steypumót félli þegar pressa hefði verið losuð. Af þessum fyrirmælum telur stefnandi ljóst að Vinnueftirlitið hafi talið verklagsreglur ófullnægjandi á slysdegi, enda hafi vátryggingartaki viðurkennt að engar skriflegar verklagsreglur hafi verið til á vinnustaðnum.

Vegna þessara skyldna vátryggingartaka vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 13., 14., 37. og 42. gr., en samkvæmt þessum ákvæðum beri atvinnurekanda að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað og vinnu sé hagað þannig að öryggi starfsmanna sé tryggt en jafnframt beri honum að gera starfsmönnum sínum ljósa slysahættu sem kunni að stafa af störfum þeirra.

Stefnandi vísar einnig til reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Í 7. gr. hennar segi að atvinnurekandi skuli upplýsa starfsmenn sína um notkunarskilyrði tækja, óvenjulegar aðstæður sem séu fyrirsjáanlegar og þá reynslu sem fengist hafi við notkun hlutaðeigandi tækja. Enn fremur skuli atvinnurekandi sjá til þess að skriflegar leiðbeiningar liggi frammi á vinnustaðnum þar sem framangreindar upplýsingar skuli koma fram. 8

Samkvæmt 20.–23. gr. laga nr. 46/1980 beri verkstjóri ábyrgð á því að öruggt skipulag sé á vinnustað og byggi stefnandi á því að verkstjórinn hafi átt að ganga úr skugga um hættuna af framkvæmd verksins og gera viðhlítandi ráðstafanir til þess að verjast henni áður en hann bað stefnanda að vinna verkið.

Það er þriðja málsástæða stefnanda að vátryggingartaki hafi ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu vinnuslysið strax, eins og honum bar, þannig að rannsókn eftirlitsins á orsökum slyssins gæti farið fram. Samkvæmt 79.–

81. gr. laga nr. 46/1980 hvíli fortakslaus skylda á vinnuveitanda til að tilkynna Vinnueftirlitinu slys. Í leiðbeiningum eftirlitsins um vinnuvernd nr. 3/1992, sem bera yfirskriftina Skyldur og ábyrgð samkvæmt lögum og reglum um vinnuvernd, segi jafnframt að verði slys á vinnustað skuli atvinnurekandi eða fulltrúi hans tilkynna það lögreglu og Vinnueftirlitinu símleiðis, svo fljótt sem verða megi. Alvarleg slys skuli tilkynna strax. Þá skuli tilkynna slys sem valdi fjarvist a.m.k. einn dag, auk slysdagsins. Stefnandi hafi leitað til læknis strax eftir slysið og orðið óvinnufær frá slysdegi til 17. janúar 2013. Í bréfi frá Vinnueftirlitinu dags. 17. október 2013 komi fram að eftirlitið hafi ekki rannsakað vinnuslysið þar eð það hafi ekki verið tilkynnt þegar það átti sér stað. Skrifleg tilkynning hafi borist eftirlitinu daginn eftir, 4. september 2012. Af þessum sökum hafi aðeins farið fram takmörkuð skoðun af hálfu eftirlitsins. Stefnandi byggi á því að vátryggingartaki hafi ekki uppfyllt lögbundna athafnaskyldu sína til þess að tilkynna Vinnueftirlitinu slysið án tafar svo fram hefði getað farið rannsókn opinbers eftirlitsaðila á atvikum að slysinu. Skrifleg tilkynning vátryggingartaka sem barst eftirlitinu daginn eftir slysið teljist ekki fullnægjandi í ljósi alvarleika meiðslanna og óvinnufærni stefnanda í kjölfar slyssins.

Stefnandi byggi á því að nauðsynlegt hefði verið að Vinnueftirlitið rannsakaði vettvang slyssins ítarlega á slysdegi, en það hafi því ekki verið fært vegna vanrækslu vátryggingartaka. Hefði fullnægjandi rannsókn eftirlitsins farið fram hefði mátt rannsaka gúmmípressuna ítarlega, en meðal annars sé deilt um það hvort hún hafi verið vanbúin eða ekki. Slík rannsókn hefði skorið úr um það hver var ástæða þess að mótið festist í pressunni í umrætt sinn. Vinnueftirlitið taki iðulega skýrslur af vitnum á vettvangi. Slíkar skýrslur hefðu mögulega getað leitt nánar í ljós hver var ástæða slyssins. Rannsókn eftirlitsins hefði auk þess leitt betur í ljós hvaða verklagi var beitt við þessa vinnu og hvort fram hefði farið áhættumat, eins og iðulega er gert í slíkum rannsóknum. Þetta hefði verið nauðsynlegt í þessu tilfelli þar sem stefnandi byggi á því að verklag hafi verið hættulegt, en stefndi haldi því fram að svo hafi ekki verið. Vegna vanrækslu vátryggingartaka sé málið alls ekki nægilega upplýst og telji stefnandi augljóst að ítarleg rannsókn Vinnueftirlitsins hefði varpað skýrara ljósi á það.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að sönnun fyrir saknæmri háttsemi 9 vátryggingartaka skorti byggi stefnandi á því að vátryggingartaki og þar með stefndi eigi að bera hallann af þeim sönnunarskorti sem hlotist hafi af því að ítarleg rannsókn Vinnueftirlitsins fór ekki fram. Það hafi verið ótvíræð skylda vátryggingartaka, sem atvinnurekanda og vinnuveitanda, að tilkynna Vinnueftirlitinu slysið án tafar. Allan vafa um sönnun á atvikum sem máli skipta varðandi mat á skaðabótaábyrgð hans verði að virða honum, og þar með stefnda, í óhag. Leggja beri til grundvallar það sem stefnandi haldi fram um þau atriði sem ekki er unnt að sannreyna þar eð vettvangur slyssins var einungis rannsakaður að takmörkuðu leyti vegna vanrækslu vátryggingartaka á því að tilkynna slysið tímanlega til Vinnueftirlitsins.

Það er fjórða málsástæða stefnanda að hann hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við verk sitt í umrætt sinn. Hann bendi á að ekki nægi að hann hafi sýnt af sér einfalt gáleysi heldur verði að sanna að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sbr. 1. mgr. 23. gr. a í lögum nr. 50/1993, eigi hann að bera einhverja meðábyrgð á slysinu.

Stefnandi hafi ekki brotið neinar öryggisreglur við vinnu sína heldur hafi hann einvörðungu fylgt fyrirmælum yfirboðara sinna. Hann hafi, sem ófaglærður verkamaður, unnið verk sitt í samræmi við það verklag sem tíðkaðist á vinnustaðnum. Hann hafi ekki þekkt aðrar leiðir til þess að vinna verkið en þær sem hann notaði í þetta sinn. Honum verði ekki kennt um þær vinnuaðstæður sem honum var boðið upp á og verði ekki heldur kennt um þá vanrækslu vátryggingartaka að veita honum ekki fullnægjandi verkstjórn, leiðbeiningar og verklagsreglur. Ekkert í eftirlitsskýrslu Vinnueftirlitsins bendi til þess að hann eigi sjálfur sök á slysinu. Af skýrslunni megi ráða að orsakir slyssins hafi meðal annars verið vanbúnaður gúmmípressunnar og skortur á verklagsreglum.

Stefndi hafi haldið því fram að reynsla stefnanda eigi að leiða til þess að hann beri sjálfur sök á slysinu. Stefnandi hafnar því að nokkurra mánaða starfsreynsla hans hafi nokkuð haft að segja við þær aðstæður sem voru á vinnustaðnum. Starfsreynsla hans hefði ekki getað komið í veg fyrir slysið, sem verði á allan hátt rakið til vanbúnaðar gúmmípressunar, ófullnægjandi verkstjórnar og skorts á leiðbeiningum og verklagsreglum.

Stefndi byggi að auki á því að stefnandi hafi beitt röngu verklagi og vísi máli sínu til stuðnings til tölvuskeyta framkvæmdastjóra og starfsmanns vátryggingartaka. Stefnandi hafi hins vegar unnið verk sitt á þann hátt sem þessir aðilar hafi lýst að ætti að vinna það, en þeir hafi jafnframt lýst því að mótin hafi átt það til að festast í pressunni og í þeim tilvikum hafi starfsmenn þurft að toga þau út. Þetta hafi stefnandi gert. Bæði framkvæmdastjórinn og starfsmaðurinn hafi bent á að bera ætti sílikon á mótin og pressuna áður en mótið væri sett í og það hafi stefnandi einnig gert. Stefnandi hafni því alfarið sem röngu að hann hafi verið í símanum við verkið, eins og haldið sé fram í 10 tölvuskeytum þessara manna og í einhliða tilkynningu vátryggingartaka til Sjúkratrygginga Íslands. Stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að stefnandi hafi beitt röngu verklagi og byggi stefnandi á því að það geti ekki talist sannað með framlagningu tölvuskeytanna. Þá hafi ekki verið til skriflegar verklagsreglur á vinnustaðnum og því óljóst hvaða verklagi starfsmenn áttu að beita. Jafnvel þótt sannað teldist að stefnandi hefði ekki beitt réttu verklagi og að hann hefði verið í símanum við verkið sé ósannað að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn.

Að auki byggi stefnandi á því, í samræmi við viðurkennd sjónarmið um mat á meðábyrgð tjónþola í vinnuslysum, að hugsanlega meðábyrgð stefnanda eða eigin sök þurfi að skoða í samhengi við sök vátryggingartaka og ábyrgð hans sem vinnuveitanda á aðstæðum á vinnustað, ófullnægjandi verkstjórn og skorti á leiðbeiningum og verklagsreglum, en þessir þættir hafi verið ráðandi orsakaþættir í því að slysið varð.

Dómkröfur stefnanda

Dómkröfur stefnanda eru reiknaðar á grundvelli matsgerðar dómkvaddra matsmanna, M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef læknis og H-kk-ef R-kk-ef H-kk-ef lögmanns og sundurliðast þannig: a) Aðalkrafa

1

Tímab. atvinnutjón skv. 2. gr. skbl.

452.537 kr.

2

Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl.

270.760 kr.

2.1

1 dagur rúmliggjandi

3.610 kr. á dag = 3.610 kr.

2.2

137 dagar án rúmlegu

1.950 kr. á dag = 267.150 kr.

3

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl 11.117.500 x 5%

555.875 kr.

4

Varanleg örorka skv. 5.8. gr. skbl.

5.112.000 x 9,61700 x 3%

1.474.863 kr.

Samtals

2.754.035 kr.

Frádráttur v. greiðslu 21. júlí 2015 úr slysatryggingu launþega 864.325. kr. b) Varakrafa

1

Tímab. atvinnutjón skv. 2. gr. skbl.

452.537 kr.

2

Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl.

270.760 kr.

2.1

1 dagur rúmliggjandi

3.610 kr. á dag = 3.610 kr.

2.2

137 dagar án rúmlegu

1.950 kr. á dag = 267.150 kr.

3

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl.

11.117.500 x 5%

555.875 kr.

4

Varanleg örorka skv. 5.8. gr. skbl 3.563.943 x 9,61700 x 3%

1.028.233 kr.

Samtals

2.307.405 kr.

Frádráttur v. greiðslu 21. júlí 2015 úr slysatryggingu launþega 864.325 kr.

11 c) Þrautavarakrafa

1

Tímab. atvinnutjón skv. 2. gr. skbl.

452.537 kr.

2

Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl.

270.760 kr.

2.1

1 dagur rúmliggjandi

3.610 kr. á dag = 3.610 kr.

2.2

137 dagar án rúmlegu

1.950 kr. á dag = 267.150 kr.

3

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl.

11.117.500 x 5%

555.875 kr.

4

Varanleg örorka skv. 5.8. gr. skbl.

2.902.000 x 9,61700 x 3%

837.256 kr.

Samtals

2.116.428 kr.

Frádráttur v. greiðslu 21. júlí 2015 úr slysatryggingu launþega 864.325 kr.

1. Bætur fyrir tímabundið atvinnutjón skv. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu reiknaðar út frá því að meðallaun stefnanda á mánuði árið 2012 hafi verið 270.615 kr. Hann hafi verið óvinnufær frá slysdegi, 3. september 2012, til og með 17. janúar 2013 og fengið greidd veikindalaun frá vinnuveitanda sínum í september, október og nóvember 2012. Í desember 2012 og fyrstu 17 daga ársins 2013 hafi hann verið óvinnufær og tekjulaus með öllu. Tekjutap í desember 2012 nemi 270.615 kr. (2.976.773/11) og tekjutap í janúar 2013 nemi 148.401 kr. (270.615/31 x 17). Að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð sé heildartekjutap stefnanda á tímabili óvinnufærni 452.537 kr.

2. Bætur fyrir þjáningar séu reiknaðar á grundvelli 3. gr. skaðabótalaga, sbr. 15. gr. laganna. Samkvæmt matsgerð M-kk-ef og H-kk-ef sé tímabil þjáninga frá 3. september 2012 til og með 17. janúar 2013, þar af hafi stefnandi verið rúmfastur í einn dag.

3. Bætur fyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga, sbr. 15. gr. laganna. Samkvæmt matsgerð M-kk-ef og H-kk-ef sé varanlegur miski stefnanda 5 stig.

4. Í aðalkröfu reiknar stefnandi bætur fyrir varanlega örorku út frá meðaltekjum verkafólks árið 2013 samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar, á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Hann telji rétt að miða við það ár þar eð batahvörf (stöðugleikapunktur) hafi verið 17. janúar 2013. Stefnandi byggir á því að aðstæður hans á viðmiðunartímabilinu, næstliðin þrjú ár fyrir slysdag, hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. Hluta ársins 2009 hafi hann verið í fæðingarorlofi og hluta áranna 2010 og 2011 hafi hann verið atvinnulaus og þegið atvinnuleysisbætur. Því sé ekki unnt að leggja meðaltekjur næstliðinna þriggja almanaksára fyrir slysið til grundvallar bótauppgjöri, eins og boðað sé í 1. mgr. 7. gr. Því verði að meta tekjur hans sérstaklega með vísan til 2. mgr. sömu lagagreinar, en eðlilegt og sanngjarnt sé að miða við meðallaun verkafólks árið 2013. Stefnandi hafi í gegnum tíðina starfað við tamningar, járningar og ýmsa verkamannavinnu. Hann hafi starfað sem verkamaður á slysdegi og 12 ekkert hafi bent til annars en að hann myndi halda því starfi áfram hefði slysið ekki orðið. Stefnandi byggi aðalkröfu sína á því að þessi mælikvarði gefi raunsanna mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Meðallaun verkafólks á mánuði árið 2013 hafi numið 426.000 kr. og árslaun þess því verið 5.112.000 kr. Krafa vegna varanlegrar örorku sé reiknuð með margföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga.

Í varakröfu reiknar stefnandi bætur fyrir varanlega örorku út frá launum sínum á slysárinu 2012 á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, uppreiknuðum fram að batahvörfum 17. janúar 2013. Stefnandi byggir á því að aðstæður hans á viðmiðunartímabilinu, næstliðin þrjú ár fyrir slysdag, hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. Hluta ársins 2009 hafi hann verið í fæðingarorlofi og hluta áranna 2010 og 2011 hafi hann verið atvinnulaus og þegið atvinnuleysisbætur. Tekjuárið 2012 hafi verið fyrsta nánast heila tekjuár stefnanda eftir að hann fékk starf eftir að hafa verið atvinnulaus í lengri tíma. Því sé ekki unnt að leggja meðaltekjur næstliðinna þriggja almanaksára fyrir slysið til grundvallar bótauppgjöri, eins og boðað sé í 1. mgr. 7. gr. Því verði að meta tekjur hans sérstaklega með vísan til 2. mgr. sömu greinar, en eðlilegt og sanngjarnt sé að leggja til grundvallar bótauppgjöri laun á slysári. Stefnandi byggir varakröfu sína á því að tilgreindar launatekjur gefi raunsanna mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Árslaun stefnanda á 11 mánaða tímabili á slysárinu, uppreiknuð til 12 mánaða, nemi 3.247.389 kr. (2.976.773/11*12). Að viðbættu 8% framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, 259.791 kr., nemi árslaunin 3.507.180 kr. Uppreiknuð fram að batahvörfum nemi árslaunin 3.563.943 kr. (3.507.180/432,5*439,5). Meðaltalsvísitala árið 2012 hafi verið 432,5 og vísitala við batahvörf hafi verið 439,5. Útreikningur varakröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga.

Í þrautavarakröfu reiknar stefnandi bætur fyrir varanlega örorku út frá 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 15. gr. þeirra, en samkvæmt matsgerð sé hún 3%. Bæturnar séu reiknaðar á grundvelli lágmarkslauna laganna, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Lágmarksárslaun nemi 2.902.000 kr. Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6. gr. laganna.

Í aðal, vara og þrautavarakröfu krefst stefnandi 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga af 1.279.172 kr. (bótum vegna tímabundins tekjutaps, þjáninga og miskabótum) frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013.

Í aðalkröfu krefst stefnandi þessu til viðbótar sömu vaxta af 2.754.035 kr. frá 17. janúar til 8. apríl 2019, þ.e. þegar mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Í varakröfu krefst stefnandi til viðbótar vöxtum af þeim bótum sem eru eins í öllum kröfum sömu vaxta af 2.307.405 kr. frá 17. janúar 2013 til 8. apríl 2019, en 13 dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Í þrautavarakröfunni krefst stefnandi til viðbótar vöxtum af þeim bótum sem eru eins í öllum kröfum sömu vaxta af 2.116.428 kr. frá 17. janúar til 8. apríl 2019, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Í aðal, vara og þrautavarakröfu krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Hann krefst virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Lögmönnum sé skylt að innheimta þann skatt af þjónustu sinni. Þar eð stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur sé honum nauðsynlegt að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að stefnandi byggi kröfur sínar um skaðabætur á almennu skaðabótareglunni, sakarreglunni og reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Stefndi áréttar þá grundvallarreglu íslensks skaðabótaréttar að sá sem hljóti tjón verði að sýna fram á að tjónið verði rakið til saknæmrar og ólögmætrar hegðunar tjónvalds eða athafnaleysis hans. Að auki beri vinnuveitandi ábyrgð á saknæmum og ólögmætum athöfnum starfsmanna sinna, sem leiða til þess að tjónþoli verður fyrir tjóni.

Sýknukrafa stefnda byggist á því að stefnandi hafi ekki sannað að vinnuslysið, sem hann varð fyrir 3. september 2012, verði rakið til saknæmrar og ólögmætrar hegðunar vinnuveitanda stefnanda, vátryggingartakans eða starfsmanna sem fyrirtækið ber ábyrgð á.

Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að tjón hans verði rakið til vanbúnaðar vinnusvæðisins, þar á meðal vanbúnaðar tækis, skorts á verkstjórn, mistaka starfsmanna vátryggingartaka, aðgæsluleysis þeirra eða annarra atriða sem vátryggingartaki kunni að bera skaðabótaábyrgð á.

Stefnandi hafi starfað hjá vátryggingartaka um alllangt skeið fyrir slysið. Hann hafi því verið vanur starfsmaður sem þekkti vel allar aðstæður á vinnustaðnum.

Að mati stefnda verði slysið rakið til þess að stefnandi beitti röngum vinnubrögðum við framleiðslu á pressuhjólum fyrir netabáta. Pressuna hafi vátryggingartaki keypt notaða árið 1996 og hafi hún því verið í notkun í sextán ár og hafi fyrir slysið áfallalaust framleitt meira en 3000 stk. af hjólum.

Samkvæmt upplýsingum vátryggingartaka sé við framleiðsluna sett hrágúmmí í mót og mótið svo sett í pressuna. Þeim sem annist steypu beri að sjá til þess að mótið og pressan séu sílikonborin til þess að mótið festist ekki uppi í efra planinu þegar 14 gúmmíið í mótinu snerti efra plan pressunnar. Það virðist ekki hafa verið gert í umrætt skipti. Pressunni sé síðan lokað og gúmmíið renni til í mótinu og mótist þar. Mótið sé látið standa í pressunni í 35–40 mínútur við 150°C hita. Með gúmmíinu sé mótið 48 kg. Þótt mótið festist að jafnaði ekki við efra planið geti það komið fyrir. Neðra planið sé þá látið síga örfáa sentimetra og svo tekið í handföngin á mótinu til þess að það losni. Síðan sé neðra planið látið síga alveg niður. Það sé þekkt að mótið festist við efra planið. Við því sé brugðist á þennan einfalda hátt.

Í stað þess að beita hefðbundnu vinnulagi hafi stefnandi ákveðið að beita handafli til þess að losa mótið en við það hafi mótið fallið á vinstri hönd hans með þeim afleiðingum að hann hlaut áverka á litla fingri vinstri handar.

Stefnandi, sem hafi þekkt rétt vinnubrögð, hafi ekki beitt þeim í umrætt sinn eins og honum hefði verið í lófa lagið. Sú háttsemi hans að tala í GSMsíma á sama tíma og hann losaði mótið hafi verið meðorsök slyssins. Slys hans verði því ekki rakið til atriða sem vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á að lögum.

Stefndi hafnar þeirri fullyrðingu stefnanda að gúmmípressan hafi verið vanbúin. Vátryggingataki hafi keypt pressuna notaða árið 1996. Hún hafi því verið í notkun hjá honum í sextán ár og framleitt fleiri en 3000 hjól áfallalaust fyrir slysið. Vinnueftirlitið hafi komið á vettvang daginn eftir slysið og kannað aðstæður, þar á meðal pressuna. Eftirlitið hafi ekki stöðvað notkun hennar heldur hafi gefið fyrirmæli um smávægilegar úrbætur til þess að koma í veg fyrir fallhættu í þeim tilvikum að starfsmenn beittu röngum vinnubrögðum við að losa mót. Það hafi enga þýðingu í málinu að pressan hafi ekki verið CEmerkt enda sé hvorki vitað um framleiðsluland hennar né framleiðsluár.

Stefndi tekur fram að þegar vátryggingartaka hafi orðið ljóst að afleiðingar slyssins kynnu að vera alvarlegar hafi það verið tilkynnt Vinnueftirlitinu, þ.e. strax daginn eftir slysið, 4. september 2012. Vinnueftirlitið hafi komið samdægurs á staðinn og kannað aðstæður, gert athugasemdir og gefið fyrirmæli. Tilkynningarskyldu til Vinnueftirlitsins samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum hafi þar með verið fullnægt. Athugasemdir Vinnueftirlitsins verði að telja smávægilegar enda hafi engin fyrirmæli verið gefin um að hætta notkun pressunnar. Þess í stað hafi verið gefin fyrirmæli um smávægilegar úrbætur og veittur 40 daga frestur til úrbóta. Vátryggingartaki hafi orðið við þessum fyrirmælum með því að setja stálplötu milli móts og plans til að mótið festist ekki. Um hafi verið að ræða afar einfalt verk og fljótunnið. Margendurteknar fullyrðingar stefnanda um að stefndi hafi vanrækt að tilkynna slysið tímanlega til Vinnueftirlitsins og að meta eigi þá vanrækslu til sakar séu beinlínis rangar og haldlausar. 15

Stefndi áréttar að vinnueftirlitið hafi ekki gert neinar athugasemdir við fyrirkomulag á vinnustað vátryggingartaka að Gylfaflöt 3 í Reykjavík og starfsemi hans í samræmi við reglur laga nr. 46/1980.

Samkvæmt 13. gr. laganna skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað. Í 14. gr. sé fjallað um upplýsingaskyldu atvinnurekanda gagnvart starfsmönnum. Í IV. kafla laganna sé fjallað um vinnustaði og komi sú meginregla fram í 42. gr. að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður að þar sé fyllsta öryggis gætt og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefndi haldi því fram að vátryggingartaki hafi í hvívetna fylgt lögum og reglum og tryggt öryggi á vinnustaðnum eftir því sem hægt var og aðstæður leyfðu. Þar hafi engu verið áfátt.

Í 1. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 sé kveðið á um það að starfsmenn skuli stuðla að því að starfsskilyrði innan verksviðs þeirra séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, og einnig að þeim ráðstöfunum, sem séu gerðar til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, samkvæmt lögunum sé framfylgt. Samkvæmt 2. mgr. þessa ákvæðis skuli starfsmaður, sem verður var við ágalla eða vanbúnað, sem gæti leitt til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann getur ekki sjálfur bætt úr, umsvifalaust tilkynna það öryggisverði, öryggistrúnaðarmanni, verkstjóra eða atvinnurekanda. Stefnandi hafi aldrei kvartað yfir vinnuaðstæðum eða því að öryggi hans væri ekki fyllilega tryggt.

Stefndi bendi á að í 6. gr. reglugerðar nr. 367/2006 sé fjallað um tæki sem sérstök áhætta fylgir. Þar segi að þegar líkur séu á að notkun tækis hafi í för með sér sérstaka áhættu fyrir öryggi og heilsu starfsmanna skuli atvinnurekandi gera nauðsynlegar ráðstafanir sem tryggi annars vegar að notkun tækis sé einungis á hendi þeirra starfsmanna sem hafi verið falin notkun þess og hins vegar að viðgerðir, breytingar, viðhald og umhirða tækis sé á hendi þeirra starfsmanna sem séu sérstaklega þjálfaðir til þeirra starfa. Stefndi árétti að stefnandi hafði starfað lengi hjá vátryggingartaka, verið vanur starfsmaður og þekkt mjög vel allar aðstæður. Honum hefði verið falið að vinna við gúmmípressuna því hann hefði unnið þar margoft áður og honum hefði verið treyst fyrir verkinu.

Verkferlar hjá vátryggingartaka hafi verið skýrir. Tölvuskeyti starfsmanns vátryggingartaka, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, staðfesti þá frásögn fyrirsvarsmanns vátryggingartaka að starfsmönnum sé kennt að vera meðvitaðir um að mótið geti fest og gerist það eigi að láta neðra planið rétt síga þannig að pressan losni og taka svo í handfang á mótinu til að losa það. Með þeim hætti skelli mótið ekki niður. Stefnandi sem hafi verið vanur starfsmaður hefði ekki átt að sýna af sér það dómgreindarleysi að beita handafli við að losa steypumótið. Slysið verði einvörðungu rakið til háttalags hans sjálfs og beri hann einn ábyrgð á tjóni sínu. 16

Með vísan til þess sem rakið hafi verið krefjist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að rekja megi slys stefnanda til vanbúnaðar vinnustaðarins, tækja, eða skorts á verkstjórn eða skrásettum vinnureglum hjá vátryggingartaka krefst stefndi þess að stefnandi verði látinn bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Varakrafa stefnda um eigin sök stefnanda byggist á því að hann hafi sjálfur ákveðið að beita handafli við að losa gúmmísteypumótið í stað þess að beita handföngum á vélinni. Stefnandi hafi vel vitað hvernig losa hafi átt um mót sem var fast í efra planinu enda hafði hann oft gert það áður. Stefnandi hafi ekki einbeitt sér við vinnu sína enda upptekinn í samræðum í GSMsíma. Lokaorð samtalsins hafi að sögn vitnisins S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef verið þessi: ég tala við þig seinna ég held ég hafi brotið á mér putta. Með vítaverðri hegðun sinni hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Á því beri hann einn ábyrgð og eigi hann að bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Samkvæmt gr. 23. a í skaðabótalögum nr. 50/1993 skerðist réttur starfsmanns til skaðabóta vegna meðábyrgðar hans ekki nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Stefnandi hafi vísvitandi brotið það vinnufyrirkomulag sem hafi átt að beita við að losa fast steypumót. Hann hafi ákveðið að beita handafli í stað þess að nota þau handföng sem séu á vélinni til þess að losa mótið. Með því framferði hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem leiði til skerðingar á bótarétti hans.

Samkvæmt öllum gögnum málsins hafi slysið gerst 3. september 2012. Í málsatvikalýsingu í úrskurðinum komi fram að málskotsaðili bendi á að Vinnueftirlitið hafi við skoðun áður en slysið gerðist talið að steypumótið skapaði fallhættu efri hluta mótsins þegar losað væri um það. Niðurstaða nefndarinnar hafi meðal annars byggst á því að vátryggingartaki hafi ekki brugðist við tilmælum Vinnueftirlitsins varðandi vélina sem um ræðir. Stefndi fái ekki séð að stefnandi hafi í samskiptum sínum við stefnda haldið þessu fram enda sé þetta staðreyndavilla. Hið rétta sé að Vinnueftirlitið hafi rannsakað vettvang daginn eftir slysið, sbr. skoðunarskýrslu þess, dags. 4. september 2012. Því sé ljóst að vátryggingartaki hafi ekki fengið tilmæli frá Vinnueftirlitinu áður en slysið gerðist.

Niðurstaða nefndarinnar sé einnig byggð á því að af gögnum málsins verði ráðið að skort hafi á að verkferlar væru skýrir. Stefndi telur þessa ályktun ekki rétta, enda liggi fyrir frásögn starfsmanns vátryggingartaka sem staðfesti þá frásögn fyrirsvarsmanns vátryggingartaka að mönnum sé kennt að vera meðvitaðir um að mótið 17 geti fest og ef það gerist eigi að láta neðra planið rétt síga þannig að pressan losni og taka svo í handföng á mótinu til þess að losa það. Með þeim hætti skelli mótið ekki niður. Þessa skýru verkferla hafi stefnandi þekkt en hafi kosið að fara ekki eftir þeim.

Stefndi vísar til þess að fjárkrafa stefnanda sé sundurliðuð í aðal, vara og þrautavarakröfu. Í öllum tilvikum séu bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningabætur og varanlegan miska þær sömu. Fjárkröfur vegna varanlegrar örorku byggist hins vegar á mismunandi forsendum. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun til ákvörðunar skaðabóta vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðastliðin almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við.

Í aðalkröfu séu bætur vegna varanlegrar örorku reiknaðar á grundvelli meðaltekna verkafólks á árinu 2013, samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands. Þessi framsetning byggist á því að aðstæður stefnanda hafi verið sérstakar viðmiðunarárin fyrir slys þar eð hann var í fæðingarorlofi og síðan atvinnulaus hluta þess tíma. Því beri að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sem kveði á um að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði á líklegar framtíðartekjur tjónþola sé réttari. Stefndi telji að ekki komi til greina að miða við tekjur verkafólks á árinu 2013 þegar reikna þurfi bætur vegna slyss sem varð haustið 2012. Meginreglan sé að miða beri við laun tjónþola fyrir slys en ekki laun viðmiðunarstéttar eftir slys. Viðmið aðalkröfu geti því síður átt við þegar fyrir liggi upplýsingar um laun stefnanda slysárið 2012. Það ár hafi stefnandi fengið laun hjá stefnda í 11 mánuði samtals að fjárhæð 2.976.733 kr. Laun fyrir allt starfsárið nemi því 3.247.345 kr. Að viðbættu 8% framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð að fjárhæð 259.791 kr. nema árslaun 3.507.136 kr. Stefndi fellst á útreikning á varakröfu stefnanda.

Niðurstaða

Stefnandi slasaðist við vinnu sína hjá Gúmmísteypu Þ. Lárussonar ehf. Málsaðilar deila um það hvort slysið hafi orðið af ástæðum sem vinnuveitandi stefnanda ber ábyrgð á og þar með hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu sem vinnuveitandinn hafði keypt hjá stefnda og gilti á slysdegi.

Vélin sem stefnandi vann við í þetta sinn var keypt notuð og uppgerð í Bretlandi 1996. Dómurinn telur að vélinni sjálfri hafi ekki verið áfátt og það hafi ekki neina þýðingu í þessu máli að hún er ekki CEmerkt. Það var hins vegar vitað og það 18 gerðist reglulega að gúmmíið í steypumótinu sem snerti efra plan pressunnar gat fest við planið og þá þurfti að beita sérstöku verklagi til þess að losa mótið frá efra planinu. Einnig hefur verið leitt í ljós að unnt var að koma í veg fyrir að gúmmíið festist í efra planinu með því að setja blikkplötu á milli mótsins og efra plansins. Það var að auki gert í öðrum pressum á vinnustaðnum.

Þeir sem stýrðu verkinu þekktu því einfalda og ódýra aðferð til þess að koma í veg fyrir að atvik sem þessi gerðust en beittu henni ekki. Eigandi Gúmmísteypunnar bar að menn hefðu einfaldlega ekki hugsað út í það, það hefði aldrei neitt gerst þótt mótin festust við efra planið því starfsmennirnir hefðu alltaf passað sig.

Að sögn stefnanda varð atvikið þegar hann hóf störf aftur eftir hádegishlé. Starfsmaður Vinnueftirlitsins kom á staðinn daginn eftir atvikið, 4. september, og sama dag er skrifleg tilkynning til Vinnueftirlitsins dagsett. Vinnuveitandi tilkynnti því slysið innan þess tíma sem mælt er fyrir um í 2. málslið 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Þegar litið er til þess hvernig þetta mál er vaxið telur dómurinn að það hafi ekki neina úrslitaþýðingu í málinu þótt slysið virðist ekki hafa verið tilkynnt eftirlitinu samdægurs.

Það liggur fyrir að í upphafi verksins átti að bera sílikon á efra plan pressunnar til þess að gúmmíið í mótinu festist ekki við það. Hins vegar þurfti ekki að gera það í sérhvert sinn vegna þess að sílikonið gat enst á efra planinu fyrir tvö skipti en stundum gerði það það ekki. Þótt stefnandi byggi á því að hann hafi borið sílikon í bæði mótið og á efra plan pressunar í sérhvert sinn telur dómurinn líkur til þess að honum hafi láðst að gera það í þetta skipti. Eins og fram er komið var það hins vegar algengt að starfsmenn Gúmmísteypunnar vanmætu þörfina á því að bera sílikonið á planið og því verður það vanmat stefnanda í þetta sinn ekki talið hafa þýðingu við úrlausn þessa máls.

Stefndi byggir á því að þegar það gerðist að mótið væri fast við efra planið hefði verið beitt fyrirfram ákveðnu verklagi við að losa mótið. Þá hafi átt að láta neðra planið síga 2–3 cm og stöðva það í þeirri stöðu þannig að það myndaðist ekki meira rými undir mótinu þótt erfiðlega gengi að losa það. Síðan átti að taka með báðum höndum í handföngin og reyna að toga mótið frá planinu eða „jugga“ því til. Vegna þess hversu lítið bil var á milli neðra plansins og mótsins var fall mótsins með þessari stöðu neðra plansins afar lítið og lítil slysahætta.

Stefnandi vann hjá Gúmmísteypunni á árunum 1997 og 1998 en hvarf þá til annarra starfa. Hann hóf síðan störf þar aftur árið 2011 og hafði unnið í tæpt ár þegar atvikið varð. Hann kvaðst hafa steypt mörg hundruð stykki af sams konar pressuhjólum, í það minnsta tvö hundruð. Hann bar einnig að það hefði komið fyrir þegar 19 hann var að steypa þau að mótið festist við efra planið og hann hefði ætíð losað mótið frá áfallalaust. Dómurinn telur hann því hafa þekkt að nokkru leyti verklagið sem var vanalega beitt við að losa mót sem festist upp við efra plan pressunnar. Fyrir dómi var ekki upplýst hvort neðra planið hélt sér í þeirri stöðu sem það var þegar stjórnstönginni var sleppt, eins og stefndi heldur fram, eða hvort það hélt áfram að síga löturhægt niður, eins og stefnandi heldur fram.

Stefnandi bar að þegar hann hefði komið að vélinni til þess að losa mót úr henni hefði hann sett stöngina, sem stýrir því að neðra planið sígur niður, í þá stöðu að neðra planið hefði færst löturhægt niður. Þegar vélin væri stillt þannig sigi neðra planið svo hægt að það myndaðist einungis lítið bil undir mótinu sem væri fast við efra planið á meðan mótið væri losað. Vanalega hefði mótið ekki verið fastara en svo við efra planið að nægt hefði að kippa lítillega í það og þá hefði fall þess niður á neðra planið verið lítið. Í þetta sinn hefði mótið ekki losnað frá við venjulegt átak þannig að hann hefði þurft að reyna aftur. Neðra planið, sem hafi haldið áfram að síga, hafi því verið komið neðar en venjulega þegar mótið hafi byrjað að losna frá.

Af þessari lýsingu hans má ráða að hann hafi ekki fylgt því verklagi sem stefndi byggir á að hafi átt að beita og áður er lýst, að stöðva neðra planið þegar bilið milli þess og steypumótsins var 2–3 sentimetrar.

Stefnandi bar að þetta verk hefði hann lært með því að fylgjast með öðrum starfsmönnum vinna það, sérstaklega K-kk-þgf, en það hafi einkum verið þeir tveir sem steyptu pressuhjól. K-kk-nf var ekki leiddur fyrir dóminn og því verður ekki fullyrt að stefnanda hafi verið kennt það verklag sem stefndi byggir á að hafi átt að beita í þessum tilvikum, það er að láta neðra planið síga í 2–3 cm, stöðva sig þess og þá fyrst reyna að toga mótið frá efra planinu. Skriflegar lýsingar á réttu verklagi voru ekki til í fyrirtækinu þegar slysið varð. Það var þó skylt samkvæmt 7. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Dómurinn telur því ekki sannað að stefnanda hafi verið kenndur þessi þáttur í verklaginu til þess að draga úr hættu á slysum þegar losa þyrfti mótið frá efra plani pressunnar.

Með vísan til framburðar stefnanda sjálfs telur dómurinn liggja fyrir að hann hafi þekkt þann þátt í verklaginu að halda átti um bæði handföngin á mótinu þegar það var losað frá efra planinu í þeim tilvikum þegar gúmmíið hafði fest sig við það.

Ekki liggur ljóst fyrir hvernig það atvikaðist að litli fingur vinstri handar stefnanda varð undir mótinu þegar hann var að losa það í þetta sinn. Handföngin á mótinu eru mjög rúm og því á það ekki að vera vandasamt að koma stórri hendi inn í þau, þótt hún sé í logsuðuhanska. Tekið er undir handföngin neðan frá þannig að handföngin liggja í lófa þess sem tekur um þau og fingurnir vísa upp. Stefnandi bar að hann hefði 20 haldið um bæði handföngin þegar hann losaði mótið í þetta sinn. Þó hefði litli fingur á vinstri hendi staðið út úr handfanginu vegna þess að hann hefði ekki komið allri vinstri hendinni inn í handfangið.

Mótið sem unnið er með er í tveimur hlutum. Gúmmíið er sett í efri hlutann. Honum er síðan hvolft yfir neðri hluta mótsins. Handföngin eru á efri hlutanum. Neðri hluti mótsins er svo þykkur að dómurinn telur afar ólíklegt að litli fingur þess, sem hélt um vinstra handfang mótsins á þann hátt sem áður er lýst, hefði getað náð niður fyrir neðri hluta mótsins.

Dómurinn telur mun líklegra að stefnandi hafi haldið um hægra handfangið og verið að reyna að losa mótið. Hann hafi verið að fara að taka um vinstra handfangið, til þess að geta beitt meira afli við að losa mótið, en ekki verið búinn að ná taki á handfanginu með því að setja höndina inn í það þegar mótið byrjaði að losna frá efra planinu. Höndin hafi því verið undir handfanginu og af þeim sökum hafi vinstri fingurinn lent undir mótinu þegar það féll. Þá hafði neðra planið jafnframt sigið svo mikið að mótið gat skollið af krafti niður á fingurinn.

Dómurinn telur ekki unnt að leggja framburð vitnisins S-kk-ef F-kk-ef til grundvallar fullum fetum því þótt hann stæði nærri stefnanda og segðist hafa haft gott sjónarhorn inn í pressuna var hann að vinna annað verk. Hann bar jafnframt að hann hefði haft einbeitinguna á því verki en hann hefði heyrt að stefnandi talaði í símann. Þegar hann hefði heyrt dynkinn þegar mótið féll niður og heyrt stefnanda segja: Ég verð að hringja í þig seinna, ég held ég hafi brotið á mér fingurinn, hafi hann farið að fylgjast með stefnanda. Dómurinn telur því að um atburðarásina sem hann lýsti hafi hann ályktað út frá aðstæðum eins og þær blöstu við eftir atvikið.

Ekki er um það deilt að þegar atvikið varð var stefnandi með símtæki undir annarri heyrnarhlífinni. Dómurinn telur að ekki verði fullyrt að stefnandi hafi enn verið að tala í símann þegar atvikið varð. Hann ber sjálfur að símtalinu hafi verið lokið en samstarfsmaður hans bar að hann hefði ekki lokið símtalinu fyrr en eftir slysið. Eins og atvikum var háttað telur dómurinn það ekki hafa þýðingu hvort símtalinu var lokið eða ekki enda var símtækið fast undir heyrnarhlífinni og báðar hendur stefnanda frjálsar.

Dómurinn telur að það verklag sem var beitt við þetta tiltekna verk fram að slysinu hafi ekki verið fyllilega öruggt. Hægt var að útloka hættu á atviki sem þessu með því að leggja málmplötu ofan á mótið áður en því var þrýst upp að efra planinu. Þessi aðferð var þekkt og var notuð þegar unnið var við aðrar pressur. Hún var ódýr og ekkert kom í veg fyrir að henni væri beitt við vinnu á þessari pressu líka, annað en 21 aðgæsluleysi stjórnenda Gúmmísteypunnar.

Vinnuveitandinn uppfyllti því ekki þær skyldur sem á honum hvíla samkvæmt lögum nr. 46/1980, að tryggja öryggi og aðbúnað á vinnustaðnum svo og öryggi starfsmanna sinna, meðal annars þegar þeir vinna við vélar, sbr. 13., 37., 42. og 46. gr. laganna. Dómurinn telur það vera frumorsök slyssins að ekki var beitt nægilega öruggu verklagi við þetta tiltekna verkefni.

Dómurinn telur það meðorsök slyssins að stefnandi hafði ekki tryggt, áður en hann togaði í mótið í annað sinn með hægri hendi, að hann héldi með vinstri hendi örugglega utan um vinstra handfangið.

Eins og áður segir á vinnuveitandi að hafa þær vinnuaðstæður sem hann býður starfsfólki sínu sem öruggastar. Með einfaldri og ódýrri aðferð hefði mátt bæta verklagið sem var beitt við pressuna þegar pressuhjól voru steypt þannig að atvik sem þessi væru útilokuð. Sama verklag hafði engu að síður verið notað við pressuna í 16 ár.

Þegar þetta áralanga aðgerðaleysi vinnuveitandans er borið saman við augnabliks aðgæsluleysi stefnanda telur dómurinn það ekki verða metið stefnanda til stórfellds gáleysis að hafa verið að reyna að losa mótið með hægri hendi án þess að hafa náð að taka utan um vinstra handfangið á mótinu.

Af þessu sökum er það mat dómsins að Gúmmísteypa Þ. Lárussonar ehf. beri fulla ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hlaut þegar litli fingur hans brotnaði 3. september 2012. Stefndi, sem seldi vinnuveitandanum ábyrgðartryggingu, hefur með því tekið á sig að greiða bætur vegna þeirrar ábyrgðar sem fellur á vinnuveitandann.

Það er ágreiningslaust að beita ber 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda. Ágreiningur stendur um það hvort miða eigi við laun stefnanda á slysárinu, 2012, eins og stefndi fellst á, eða hvort miða eigi við meðaltekjur verkafólks árið 2013 en batahvörf stefnanda voru í byrjun þess árs.

Stefnandi var 43 ára á slysdegi. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna segir að fram að slysdegi hefði stefnandi unnið mestmegnis við að járna hesta og temja en einnig suðuvinnu. Samhliða þessu hafi hann stundað hunda og hrossarækt en tekjur af því hafi hann ekki gefið upp til skatts. Frá slysdegi og fram að því að hann fór til Þýskalands árið 2017 stundaði hann ekki vinnu þar sem launin voru talin fram til skatts. Hann þáði atvinnuleysisbætur árið 2013 og hluta árs 2014 en ekkert eftir það. Í matsgerðinni kemur ekki fram á hverju stefnandi framfleytti sér.

Með vísan til þeirra gagna sem hafa verði lögð fram er það mat dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að meðallaun verkafólks árið 2013 sé raunhæfara við22 mið við útreikning árslauna hans en meðallaun hans hjá Gúmmísteypunni næstliðið ár fyrir slysið. Af þeim sökum er fallist á varakröfu hans.

Málsaðilar deila ekki um vexti af fjárkröfu stefnanda.

Dómurinn hefur því fallist á málsástæður stefnanda og kröfur hans. Af þeim sökum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnda til þess að greiða honum málskostnað. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður í dómi aðeins ákveðin fjárhæð málflutningsþóknunar handa lögmanni gjafsóknarhafa, en ekki heildarfjárhæð gjafsóknarkostnaðar, sbr. einnig dóm Hæstaréttar í máli nr. 169/2009. Þegar litið er til umfangs málsins þykir málflutningsþóknun, hæfilega ákveðin 980.000 krónur. Samkvæmt dómvenju, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 7/2019, er virðisaukaskattur ekki talinn með í fjárhæðinni.

Stefnanda var, með bréfi dómsmálaráðuneytisins 14. mars 2018, veitt gjafsókn til þess að reka þetta mál fyrir héraðsdómi. Af þeim sökum verður stefndi dæmdur til þess að greiða framangreinda fjárhæð í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf og B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómarar og G-kk-nf E-kk-nf I-kk-nf, vélaverkfræðingur og sérfræðingur í vinnuvernd vegna véla og tækja, kveða upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, TM hf., greiði stefnanda, GG, 2.307.405 krónur með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.279.172 krónum frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013 og af 2.307.405 krónum frá þeim degi til 8. apríl 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá stefnda 21. júlí 2015 að fjárhæð 864.325 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 980.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, 980.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf

B-kvk-nf B-kvk-nf

G-kk-nf E-kk-nf I-kk-nf 22 mið við útreikning árslauna hans en meðallaun hans hjá Gúmmísteypunni næstliðið ár fyrir slysið. Af þeim sökum er fallist á varakröfu hans.

Málsaðilar deila ekki um vexti af fjárkröfu stefnanda.

Dómurinn hefur því fallist á málsástæður stefnanda og kröfur hans. Af þeim sökum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnda til þess að greiða honum málskostnað. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður í dómi aðeins ákveðin fjárhæð málflutningsþóknunar handa lögmanni gjafsóknarhafa, en ekki heildarfjárhæð gjafsóknarkostnaðar, sbr. einnig dóm Hæstaréttar í máli nr. 169/2009. Þegar litið er til umfangs málsins þykir málflutningsþóknun, hæfilega ákveðin 980.000 krónur. Samkvæmt dómvenju, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 7/2019, er virðisaukaskattur ekki talinn með í fjárhæðinni.

Stefnanda var, með bréfi dómsmálaráðuneytisins 14. mars 2018, veitt gjafsókn til þess að reka þetta mál fyrir héraðsdómi. Af þeim sökum verður stefndi dæmdur til þess að greiða framangreinda fjárhæð í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf og B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómarar og G-kk-nf E-kk-nf I-kk-nf, vélaverkfræðingur og sérfræðingur í vinnuvernd vegna véla og tækja, kveða upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, TM hf., greiði stefnanda, GG, 2.307.405 krónur með 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.279.172 krónum frá 3. september 2012 til 17. janúar 2013 og af 2.307.405 krónum frá þeim degi til 8. apríl 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá stefnda 21. júlí 2015 að fjárhæð 864.325 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 980.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, 980.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf

B-kvk-nf B-kvk-nf

G-kk-nf E-kk-nf I-kk-nf