E-440/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 6. nóvember 2013, að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Frostmarki ehf., kt. 000000-0000, Dalvegi 4, Kópavogi, á hendur Landsbankanum hf., kt. 000000-0000, Austurstræti 11, Reykjavík, með stefnu birtri 31. janúar 2013.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær, að viðurkennt verði að fjármögnunarleigusamningur hans við stefnda númer 1700502, dagsettur 29. október 2007, sé lánssamningur í íslenskum krónum tengdur gengi erlendra gjaldmiðla til verðtryggingar. Einnig krefst stefnandi þess að stefndi greiði honum 8.319.484 krónur með vöxtum, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. janúar 2013 til dómsuppkvaðningardags en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.735.175 krónur með vöxtum, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, frá 1. janúar 2013 til dómsuppkvaðningardags en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, samkvæmt mati dómsins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær, að kröfu stefnanda um að fjármögnunarleigusamningur númer 1700502, dagsettur 29. október 2007, sé lánssamningur í íslenskum krónum tengdur gengi erlendra miðla, verði hafnað. Einnig krefst stefndi sýknu af öðrum kröfum stefnanda.

Til vara krefst stefndi þess, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu, samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502

Stefnandi gerði kaupsamning við Egilsbúð ehf., 15. október 2007, um kaup á fasteigninni að Gagnheiði 69, Selfossi, með fastanúmerin 228-9163 og 228-9164. Um er að ræða tvo eignarhluta í iðnaðarhúsnæði ásamt tilheyrandi leigulóðarréttindum og hlutdeild í sameign. Stefnandi gerði í kjölfarið samning við SP-Fjármögnun hf., 29. október 2007, sem ber fyrirsögnina „Fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502“. Í samningnum kemur fram að með afsali, dagsettu sama dag, hafi SP-Fjármögnun hf. keypt af Egilsbúð ehf. framangreinda eignarhluta í fasteigninni að Gagnheiði 69, Selfossi.

Í 2. gr. fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502 kemur fram að kaupverð eignarinnar „með nauðsynlegum breytingum“ sé 19.000.000 króna. Í kaupsamningnum milli stefnanda og Egilsbúðar ehf., sem tilgreinir sama kaupverð, kemur fram að ýmsu hafi verið ólokið innan húss og að nauðsynlegt hafi verið að ráðast í framkvæmdir. Samkvæmt framlögðu verkbókhaldi stefnanda greiddi hann alls 2.901.077 krónur vegna framkvæmda við fasteignina að Gagnheiði 69. Í 2. gr. fjármögnunarleigusamningsins segir einnig: „Jafnframt er því lýst yfir að kaupandi nýtir fasteignina í virðisaukaskattskyldri starfsemi í formi leigu í frjálsri skráningu.“

Í 3. gr. samningsins er kveðið á um að grunnleigutími hefjist 1. desember og ljúki, án sérstakrar uppsagnar, 1. nóvember 2017.

Í 5. gr. samningsins kemur fram að mánaðarleiga sé ákveðin 2.015 svissneskir frankar og 183.006 japönsk jen og er fjárhæð í íslenskum krónum tiltekin innan sviga þar á eftir, 198.167 krónur. Leigan taki breytingum samkvæmt gengi og breytingum LIBOR-vaxta. Auk leigu greiðist með fyrstu leigugreiðslu aukaleiga fyrir tímabilið frá útborgunardegi fram að fyrsta gjalddaga. Þá segir í ákvæðinu að í lok samningstíma afsali leigusali sér húsnæðinu til kaupanda miðað við 3% kaupverð í lok leigutíma með því skilyrði að allar greiðslur samkvæmt leigusamningnum séu í fullum skilum, samkvæmt fylgiskjali samningsins um bindandi kauptilboð.

Samkvæmt 6. gr. samningsins skyldi leigutaki greiða allan kostnað við rekstur eignarinnar, svo sem fasteignagjöld, viðhald, kostnað vegna endurbóta og annan tilfallandi kostnað. Leigutaki skyldi endurgreiða leigusala alla skatta og gjöld sem kynnu að verða lögð á leiguna og/eða leigusala vegna samningsins, þar með talið vegna eignarhalds leigusala á húsnæðinu. Sama skyldi gilda um bætur sem leigusala kynni að verða gert að greiða sem eiganda hins leigða húsnæðis og ekki féllu undir venjulega húseigendatryggingu. Í 7. gr. kemur fram að leigutaka sé skylt að fara vel með húsnæðið og í samræmi við umsamin afnot, hann skuli annast á sinn kostnað allt viðhald, innan húss sem utan og halda húsnæðinu í góðu ástandi. Verði húsnæðið eða fylgifé þess fyrir tjóni skuli leigutaki bæta úr tjóninu á sinn kostnað, svo fljótt sem verða megi. Þá segir í 8. gr. að leigutaki greiði öll iðgjöld vegna vátrygginga og að hann skuli, auk lögboðinna trygginga, kaupa húseigendatryggingu.

Um framsal réttinda segir í 9. gr. samningsins að leigusala sé heimilt að framselja eignarrétt sinn að húsnæðinu en að slíkt framsal hafi ekki áhrif á réttarstöðu leigutaka umfram eigendaskiptin. Leigutaka sé hins vegar óheimilt að framselja afnotarétt sinn eða framleigja húsnæðið án skriflegs samþykkis leigusala. Réttur leigutaka til að kaupa hið leigða húsnæði í tilefni uppsagnar, samkvæmt 10. gr. samningsins, eða riftunar, samkvæmt 11. gr. hans, verði ekki framseldur til þriðja aðila nema með skriflegu samþykki leigusala.

Í 10. gr. samningsins kemur fram að leigutaka sé heimilt, frá og með 1. nóvember 2009, að segja samningnum upp. Uppsögnin sé háð því skilyrði að allar greiðslur samkvæmt leigusamningnum séu í fullum skilum á uppsagnardegi. Leigutaki skuli standa skil á allri gjaldfallinni en ógreiddri leigu og öðrum greiðslum samkvæmt samningnum. Þá sé honum skylt að greiða alla ógjaldfallna leigu samkvæmt samningnum, reiknaða til núvirðis miðað við 3% ársvexti, vísitölutryggða miðað við greiðsludag.

Samkvæmt 11. gr. samningsins skyldi leigusali geta sagt upp samningnum fyrirvaralaust við verulegar vanefndir leigutaka. Um uppgjör er vísað til 10. gr. samningsins. Í ákvæðinu segir jafnframt: „Við riftun er skuldin öll í gjalddaga fallin og skal greidd innan tveggja vikna frá móttöku riftunartilkynningar. Skuldin ber hæstu lögleyfðu dráttarvexti frá gjalddaga til greiðsludags.“

Loks er í 12. gr. samningsins kveðið á um að ljúki samningnum vegna ógildingar, riftunar eða af öðrum ástæðum skuli leigutaki skila húsnæðinu í hendur leigusala.

Sama dag og fjármögnunarleigusamningurinn var undirritaður var undirrituð, af hálfu beggja aðila samningsins, yfirlýsing um bindandi kauptilboð, sbr. 5. gr. samningsins. Samkvæmt yfirlýsingunni skuldbindur stefnandi sig til þess að afla SP-Fjármögnun hf., eigi síðar en þremur mánuðum fyrir lok frumleigutíma, bindandi kauptilboðs í leigumuni og verður tilboðsgjafi að vera reiðubúinn að greiða 3% af kaupverði munanna, að frádreginni leigu greiddri við undirskrift, ef einhver er, og skal kaupverðið vera gengistryggt á sama hátt og leigugreiðslur samningsins. Samkvæmt yfirlýsingunni skal staðgreiða kaupverðið eigi síðar en 1. desember 2017. Takist stefnanda ekki að afla tilboðs, samkvæmt framangreindu, skuldbindi hann sig til þess að framlengja leigusamninginn í að minnsta kosti tólf mánuði frá lokum frumleigutíma. Leigugjaldið fyrir hverja tólf mánuði skal þá vera 1/10 af árlegu leigugjaldi á frumleigutíma. Loks segir að yfirlýsingin feli í sér breytingar og viðbót við fjármögnunarleigusamning nr. 1700502.

Í greiðslusögu samningsins, sem er prentuð út af heimasvæði stefnanda hjá SP-Fjármögnun hf., kemur fram að afborganir, frá 1. desember 2007 til 1. janúar 2013, hafi numið samtals 19.030.805 krónum, vextir 6.373.312 krónum og virðisaukaskattur 6.408.408 krónum. Undir liðnum „Leiga“ eru engar fjárhæðir tilgreindar. Stefnandi kveðst ávallt hafa staðið í skilum með greiðslur samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum. Stefndi hefur hafnað því að viðurkenna að samningurinn sé um lán til kaupa á fasteign, gengistryggt með ólögmætum hætti, og því leitar stefnandi dóms um efni samningsins.

Kaupleigusamningur nr. 1301944

Stefnandi undirritaði kaupsamning við Heildverslunina Vettvang sf. um fasteign að Dalvegi 4, með fastanúmer 223-3440, 29. ágúst 2003. Kaupverð samkvæmt samningnum var 32.700.000 krónur. Í nóvember 2003 lét stefnandi gera nauðsynlegar breytingar á húsnæðinu að fjárhæð 3.706.698 króna. Stefnandi leitaði í kjölfarið til SP-Fjármögnunar hf. um fjármögnun kaupanna og endurbótanna. Kaupleigusamningur nr. 1301944 var undirritaður af hálfu stefnanda og SP-Fjármögnunar hf. 11. desember 2003. Fremst í samningnum kemur fram að með kaupsamningi, dagsettum 19. desember 2003, kaupi SP-Fjármögnun hf. fasteignina að Dalvegi 4 af stefnanda. Heildverslunin Vettvangur sf. og stefnandi gáfu út yfirlýsingu 10. febrúar 2004 um að fyrrgreindur kaupsamningur milli þeirra félli úr gildi og að þinglýst yrði kaupsamningi/afsali milli Heildverslunarinnar Vettvangs sf. sem seljanda og SP-Fjármögnunar hf. sem kaupanda. Dagsetning þess löggernings skyldi vera 19. desember 2003. Afsali var svo þinglýst 2. mars 2004.

SP-Fjármögnun hf. sendi stefnanda endurútreikning vegna kaupleigusamningsins 31. janúar 2011. Útreikningur stefnda miðast við að almennir vextir Seðlabanka Íslands gildi um samninginn allt frá upphafi. Samkvæmt því telst stefnandi hafa vangreitt 10.055.179 krónur en höfuðstóll miðað við nýjan útreikning er 12.482.422 krónur. Skuld stefnanda samkvæmt útreikningnum er því samtals 23.121.830 krónur, að teknu tilliti til vaxta.

Stefndi hefur hafnað málaumleitunum stefnanda vegna endurútreikningsins og því leitar stefnandi dóms um kröfur sínar.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að svonefndur fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502 sé í raun samningur um lán til kaupa á fasteign, klæddur í búning leigusamnings. Stefnandi vísar um það til fordæmis Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011. Rétturinn hafi í þeim dómi komist að þeirri niðurstöðu að samningurinn, sem um hafi verið deilt í málinu, væri lánssamningur klæddur í búning leigusamnings, sbr. niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 92/2010 og 153/2010. Telur stefnandi að skilmálar samnings þessa séu í öllum aðalatriðum sambærilegir skilmálum þeim sem til umfjöllunar hafi verið í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011. Jafnframt séu skilmálar fjármögnunarleigusamningsins nr. 1700502 og kaupleigusamnings aðila nr. 1301944 sambærilegir að miklu leyti og stefndi hafi nú þegar viðurkennt að samningur aðila nr. 1301944 sé um lán og kveði á um ólögmæta gengistryggingu. Fyrir neðan fyrirsögnina Fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502 komi fram að stefndi hafi keypt tiltekna eign af Egilsbúð ehf. og jafnframt að stefnandi og stefndi hafi gert með sér fjármögnunarleigusamning um eignina. Í 2. gr. samningsins sé kaupverð eignarinnar tilgreint í íslenskum krónum. Í 5. gr. samningsins sé umsamið mánaðarlegt leigugjald tiltekið í svissneskum frönkum og japönskum jenum, sem og í íslenskum krónum innan sviga, og tiltekið að leiguverð taki breytingum samkvæmt gegni og breytingum LIBOR-vaxta. Því til viðbótar komi fram að, auk leigu, greiðist með fyrstu greiðslu aukaleiga fyrir tímabilið frá útborgunardegi fram að fyrsta gjalddaga. Jafnframt segi í 5. gr.: „Í lok samningstíma afsalar leigusali sér húsnæðinu til kaupanda miðað við 3,00% kaupverð í lok leigutíma en með því skilyrði þó að allar greiðslur skv. leigusamningum séu í fullum skilum skv. fskj. um bindandi kauptilboð.“ Í 10. gr. samningsins sé svo skilmáli þess efnis að segi leigutaki upp samningnum skuli hann standa skil á allri ógjaldfallinni leigu og öðrum greiðslu samkvæmt samningnum og skuli þá greiðslur „núvirtar“ miðað við 3,00% vexti og vísitölutryggðar miðað við greiðsludag. Ekki komi fram við hvaða vísitölu skuli miða þennan útreikning. Sömu aðferð við uppgjör skuli beitt ef samningi sé rift samkvæmt 11. gr. Jafnframt sé í 10. gr. að finna ákvæði sem kveði á um að við riftun sé skuldin öll í gjalddaga fallin og beri að greiða hana innan tveggja vikna frá móttöku riftunartilkynningar. Samkvæmt 6.-8. gr. samningsins beri leigutaka að greiða allan rekstrar-, viðhalds- og vátryggingakostnað vegna eignarinnar.

Kaupsamningur milli stefnanda og Egilsbúðar ehf. beri það með sér að stefnandi hafi ekki leitað til stefnda til þess að taka á leigu eign eða eignir í eigu stefnda heldur hafi stefnandi keypt eignir og leitað síðan til stefnda um lánafyrirgreiðslu. Atvik séu því með svipuðum hætti og í dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010. Í niðurstöðum dómanna hafi verið litið til þess að skuldarar hefðu ekki leitað eftir því að taka bifreiðar á leigu heldur hefðu þeir valið bifreiðar og samið um kaup þeirra án þess að lánveitendur kæmu þar nærri. Því yrði litið svo á að lánveitendur hefðu í raun veitt skuldurum lán til kaupa á bifreiðum, sem lánveitendur hefðu kosið að klæða í búning leigusamninga.

Stefnandi telur að miðað við forsendur Hæstaréttar Íslands í mái nr. 282/2011 sé hér um að ræða samning um lán í íslenskum krónum til kaupa á fasteign, klætt í búning leigusamnings og tengt við dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Slíkt fyrirkomulag gangi í berhögg við skýr ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Kaupverð sé tilgreint í íslenskum krónum en hvergi vikið að samningsfjárhæð í erlendum myntum og hafi greiðslur farið fram í íslenskum krónum í báðum tilvikum. Leigugreiðslur séu tilgreindar bæði í erlendri mynt og íslenskum krónum en innheimtar í íslenskum krónum. Aðalskyldur beggja aðila hafi því verið efndar með greiðslu í íslenskum krónum og engin erlend mynt hafi skipt um hendur. Því til viðbótar séu í báðum hinum umþrættu samningum ákvæði um að eignarréttur færist yfir til leigutaka í lok samningstíma gegn lokagreiðslu sem í báðum tilvikum hafi verið tilgreind, annars vegar sem 3,00% af kaupverði í samningi nr. 1700502 og hins vegar 810.000 krónur í samningi nr. 1301944.

Þessi atriði, sem telja verði skipta mestu máli við mat á samningsskilmálum, og sú staðreynd að stefndi hafi viðurkennt með endurútreikningi að samningur nr. 1301944 kveði á um ólögmæta gengistryggingu ætti að mati stefnanda að leiða til þess að sama niðurstaða verði um efni samnings nr. 1700502.

Stefnandi telji það leiða af 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki að þar sem stefndi sé sérfræðingur á fjármálamarkaði, sem beri að starfa í samræmi við lög, sé honum ekki fært að bera fyrir sig vankunnáttu á ákvæðum vaxtalaga. Það verði talið sérstaklega varhugavert í ljósi umsagnar Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja um frumvarp til laga um vexti og verðtryggingu, sem hafi orðið að lögum nr. 38/2001, þar sem sérstaklega sé bent á að sú tegund lánastarfsemi, sem um ræði í málinu, yrði ólögmæt yrðu viðkomandi ákvæði frumvarpsins óbreytt að lögum, svo sem raunin hafi orðið.

Upphafleg aðalkrafa stefnanda um endurgreiðslu byggist á því að ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eigi að leiða til þess, sérstaklega í ljósi stöðu aðila, að ólögmætu ákvæði samningsins um gengistryggingu verði vikið til hliðar og að ekki verði byggt á vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 fyrr en við gildistöku laga nr. 151/2010, 29. desember 2010. Fram að þeim tíma beri höfuðstóll, án gengistryggingar, vexti samkvæmt ákvæðum samnings aðila. Stefndi hafi séð sér hag í því að semja á þennan hátt við stefnanda, það er, að LIBOR-vextir giltu út samningstímann. Stefndi hljóti, við útreikning á vaxtakjörum og verðtryggingarskilmálum lána í íslenskum krónum, að hafa gert ráð fyrir því að gengi hinna erlendu gjaldmiðla og vaxtakjör gætu orðið óbreytt á samningstímanum þannig að hann hefði hag af. Því sé ekki hægt að íþyngja stefnanda með því að beita þungbærari skilmálum en samist hafi um, með afturvirkum hætti. Í stefnu málsins er sundurliðað hvernig stefnandi reikni þannig út það sem hann hafi ofgreitt stefnda samtals vegna samninganna beggja, að frádreginni samningsbundinni lokagreiðslu, og er sú samtala fjárhæð upphaflegrar aðalkröfu.

Útreikningur upphaflegrar varakröfu stefnanda byggist á fordæmi, sem fram komi í niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 464/2012, þess efnis að ekki verði krafið um viðbótargreiðslu vegna þegar greiddra vaxta. Í samræmi við það séu tilgreindar afborganir af höfuðstól á hverjum gjalddaga dregnar frá upphaflegum höfuðstól samnings. Hvað varði samning nr. 1301944 sé framangreindri útreikningsaðferð beitt til 31. janúar 2011, þegar stefnanda hafi verið birtar niðurstöður endurútreiknings, en frá þeim degi séu heildargreiðslur hvers gjalddaga vaxtareiknaðar með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 til 1. janúar 2013 og sömu aðferð beitt á reiknaðar eftirstöðvar höfuðstóls miðað við 1. janúar 2013. Samkvæmt þeirri útreikningsaðferð hafi stefnandi ofgreitt alls fjárhæð 9.001.444 krónur en að teknu tilliti til samningsbundinnar lokagreiðslu telji stefnandi sig hafa ofgreitt samtals 8.191.444 krónur, eftir greiðslu afborgunar hinn 1. janúar 2013. Samningur nr. 1700502 sé reiknaður með þeim hætti að afborganir af höfuðstól hvers gjalddaga eru dregnar frá upphaflegum höfuðstól fram til 1. janúar 2013 og sé þá byggt á því að allar afborganir hafi miðað við gengistryggðan höfuðstól. Samkvæmt þeim útreikningi hafi stefnandi 1. janúar 2013 ofgreitt stefnda samtals 30.805 krónur. Að teknu tilliti til samningsbundinnar lokagreiðslu telji hann skuld sína samkvæmt samningnum vera 539.195 krónur.

Stefnandi lagði fram bókun í þinghaldi 17. maí 2013. Í bókuninni segir að lögmenn aðila hafi fundað með sérfræðingum og farið yfir forsendur útreikninga. Í bókuninni eru jafnframt lagðar fram endanlegar dómkröfur stefnanda og kveður stefnandi ekki vera tölulegan ágreining milli aðila. Endanleg aðalkrafa er annars vegar viðurkenningarkrafa, eins og greinir í dómkröfum málsins, og hins vegar krafa um greiðslu 8.319.484 króna með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2013 til dómsuppkvaðningardags en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá dómsuppkvaðningardegi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi greiðslu 4.735.175 króna með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2013 til dómsuppkvaðningardags en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá dómsuppkvaðningardegi til greiðsludags. Um útreikninga er vísað til framlagðra dómskjala.

Um lagarök vísar stefnandi aðallega til VI. kafla og 1. málsl. 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2001 um fjármálafyrirtæki. Um kröfusamlag vísar stefnandi til 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Um aðild Landsbankans hf. vísar stefnandi til þess að samkvæmt tilkynningu 6. október 2011 sameinaðist SP-Fjármögnun hf. Landsbankanum hf. þann dag.

IV

Í greinargerð stefnda vekur hann athygli á að fjárkröfur stefnanda séu ekki eingöngu byggðar á niðurstöðu á endurútreikningi vegna fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502 heldur einnig á kröfu sem stefnandi telji sig eiga á hendur stefnda vegna leiðréttingar á endurútreikningi vegna kaupleigusamnings nr. 1301944. Stefnandi geri ekki grein fyrir því í dómkröfum málsins að fjárkröfur séu byggðar á báðum samningunum. Stefndi telji að kröfugerðin uppfylli því ekki ákvæði um skýra kröfugerð í d-lið 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og að vísa verði málinu ex officio frá dómi.

Fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að samningur aðila nr. 1700502 sé leigusamningur en ekki lánssamningur, enda sé það í samræmi við heiti samningsins, skilmála hans, framkvæmd og lög og reglur. Leigusamningur sé gagnkvæmur samningur þar sem annar aðilinn, leigusali, heimili gagnaðilanum, leigutaka, tiltekin afnot af leigumun gegn greiðslu endurgjalds sem nefnist leiga eða leigugjald. Um sé að ræða gagnkvæman samning sem kveði á um að báðir samningsaðilar eigi rétt og beri skyldur.

Lánssamningur sé það hins vegar kallað þegar lánveitandi veiti eða lofi að veita lántaka lán í formi greiðslufrests eða svipaðar fjárhagslegar fyrirgreiðslur og lántaki lofi að greiða lánið til baka samkvæmt ákvæðum lánssamningsins.

Fjármögnunarleiga sé ein tegund eignarleigusamninga. Eignaleiga feli í sér leigustarfsemi á lausafé eða fasteignum þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma samkvæmt sérstökum skilmálum um eignar- eða afnotarétt að lágmarksleigutíma liðnum. Í 3. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki komi fram að með eignaleigu sé átt við leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma.

Í fjármögnunarleigu felist að leigugjald og lágmarksleigutími sé ákvarðað með hliðsjón af því að í lok lágmarksleigutíma hafi leigusali fengið í sinn hlut upphaflegt kaupverð leigumunar auk vaxta og kostnaðar. Eftir það tímamark hafi leigutaki að jafnaði rétt til áframhaldandi leigu munar gegn lækkuðu leigugjaldi. Í þágildandi lögum nr. 19/1989 um eignarleigustarfsemi, sem nú hafi verið felld úr gildi, hafi fjármögnunarleiga verið skilgreind sem sú starfsemi, samkvæmt eignarleigusamningi, þegar leigusali hefði afsalað að verulegu leyti áhættu og rétti til arðs sem tengdist eignarrétti leigusala en eignarréttur héldist þó hjá leigusala. Eins og samkvæmt öðrum leigusamningum haldist eignarrétturinn hjá og leigutaki skili hinu leigða í lok leigutíma nema hann kjósi frekar að nýta sér rétt til framhaldsleigu.

Stefndi kveðst hafa keypt fasteignina að Gagnheiði 68, Selfossi, af Egilsbúð ehf. 29. október 2007 og að kaupverð hafi verið ákveðið 19.000.000 króna. Stefndi sé enn í dag eigandi fasteignarinnar og því sé ljóst að stefnandi hafi ekki getað krafist kaupa á fasteigninni á grundvelli samnings um fjármögnunarleigu. Réttur leigutaka til kaupa á fasteigninni verður ekki leiddur af samningi aðila heldur sé sá réttur alfarið háður nýjum og sjálfstæðum gerningi milli leigusala og leigutaka og hafi leigusala verið í sjálfsvald sett hvort hann vildi selja hið leigða húsnæði eða ekki. Stefndi kveður fjármögnunarleigusamning nr. 1700502 vera gagnkvæman samning sem kveði á um að SP-fjármögnun hf. heimili stefnanda tiltekin afnot af húsnæðinu gegn greiðslu leigugjalds. Þessi eðliseinkenni samningsins séu ólík lánssamningi þar sem annar aðilinn, lánveitandi, veiti eða lofi að veita öðrum aðila, lántaka, lán í formi greiðslufrests eða svipaðrar gjárhagslegrar fyrirgreiðslu og lántaki lofi að greiða lánið til baka samkvæmt ákvæðum lánssamningsins. Þetta komi fram á framlögðum reikningum, sem stefndi hafi sent stefnanda mánaðarlega vegna leigugreiðslna á grundvelli samningsins. Á reikningunum komi fram að verið sé að innheimta leigugreiðslur og bætist við þá fjárhæð virðisaukaskattur og innheimtukostnaður eða greiðsluseðlagjald.

Máli sínu til stuðnings nefnir stefndi að yfirskrift samningsins bendi til þess að samningurinn sé um leigu en ekki lán. Í samningnum sé ávallt talað um „leigutaka“ og „leigusala“ og önnur orðnotkun í samningnum bendi einnig eindregið til þess að samningurinn sé leigusamningur, grunnleigutími sé sérstaklega tiltekin og aðeins gert ráð fyrir framlengingu að þeim tíma liðnum. Þá leggist virðisaukaskattur ofan á einstakar leigugreiðslu leigusamningsins og slíkt tíðkist ekki í lánssamningum. Einnig haldist eignarréttur hjá leigusala allan grunnleigutímann og á framlengingarleigutíma. Leigusali hafi auk þess, sem eigandi hins leigða, þær heimildir sem teljist til grunneignarréttar, eins og að geta selt eða veðsett eignina. Jafnframt sé hvergi í leigusamningnum gert ráð fyrir yfirfærslu eignarréttar að leigutíma loknum. Í 12. gr. samningsins sé þvert á móti fjallað um skil munar að leigutíma loknum. Loks komi fram í 10. gr. samningsins að leigutaka sé heimilt að segja samningnum upp frá og með 1. nóvember 2009. Lántaki samkvæmt lánssamningi geti ekki sagt upp lánssamningi.

Framangreind yfirlýsing um bindandi kauptilboð styðji einnig málatilbúnað stefnda. Samkvæmt henni hafi stefnanda einungis verið veitt val undir lok leigutímans um að kaupa hið leigða eða framlengja leigusamninginn. Við undirritun fjármögnunarleigusamningsins hafi, með öðrum orðum, ekki verið gengið út frá því að stefnandi keypti hið leigða undir lok leigutímans heldur hafi honum aðeins verið veittur sá kostur. Að mati stefnda skipti þetta algjöru grundvallarmáli enda geti kaupréttur undir lok leigutíma, sem leigutaka sjálfum eða öðrum sé frjálst að nýta, ekki gert það að verkum að samningur, sem beri öll einkenni leigusamnings, teljist vera lánssamningur. Stefndi leggi jafnframt ríka áherslu á að líta verði til ákvæða samningsins í heild sinni og túlka þau eftir orðanna hljóðan þegar leyst sé úr ágreiningi aðila. Það muni leiða í ljós að samningur aðila sé leigusamningur. Stefndi vísi í þessu sambandi til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2012.

Löggjafinn líti á eignaleigu sem leigustarfsemi en ekki lánastarfsemi, sbr. ákvæði 3. tölul. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002, sem kveði á um að með eignaleigu sé átt við leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma. Af ákvæði 1. mgr. 20. gr. sömu laga verði jafnframt ráðið að löggjafinn líti ekki á fjármögnunarleigu sem útlánastarfsemi. Í ákvæðinu sé fjallað um ýmsar tegundir af starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða. Í 2. tölul. séu taldir upp þeir þættir sem falli undir útlánastarfsemi og sé fjármögnunarleiga ekki þar á meðal. Í 3. tölul. sé fjármögnunarleiga hins vegar tilgreind sérstaklega sem ein tegund af starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða. Að mati stefnda bendi framangreint til þess að löggjafinn telji fjármögnunarleigustarfsemi ekki vera lánastarfsemi.

Stefndi hafnar því að efnisleg meðferð hans á kaupleigu- og fjármögnunarleigusamningum hafi verið eins og að um þessi samningsform hafi gilt sömu skilmálar og að því séu ekki efnislegar forsendur til að skilja á milli þeirra. Megineinkenni samnings um fjármögnunarleigu sé að sá sem leggi til fjármagnið verði eigandi hlutarins, sem sé keyptur, en viðsemjandinn taki hlutinn á leigu af honum og greiði leigugjald fyrir umsaminn leigutíma. Sá háttur mun yfirleitt vera hafður á ákvörðun leiguverðs að það sé samtal þeirrar fjárhæðar sem hluturinn hafi kostað í upphafi, auk vaxta af kaupverðinu út leigutímann og, eftir atvikum, þóknun til þess aðila sem leggi féð til. Þessar fjárhæðir séu samanlagðar látnar ráða leiguverði samningsins í heild sem þannig beri enga vexti umfram það sem reiknað hafi verið inn í leigugjaldið sjálft. Það breyti engu um eðli samninganna þótt samið hafi verið um gengistryggingu leigugjaldsins eða áskilinn hafi verið réttur leigusala til að krefjast breytinga á leigugjaldi á leigutímanum, til dæmis vegna almennrar hækkunar á fjármagnskostnaði. Það sé eitt einkenni á fjármögnunarleigusamningi að hinn leigði hlutur sé, við lok leigutímans, áfram eign leigusala þótt algengt muni vera að leigutaka sé þá gefinn kostur á að festa kaup á honum, jafnvel á verði sem leigusali hafi fyrirfram gefið fyrirheit um hvert muni verða. Samningur um fjármögnunarleigu sé að þessu leyti frábrugðinn samningi um kaupleigu. Í kaupleigusamningi felist að hlutur verði eign kaupleigutaka við lok samningstíma án þess að semja þurfi um það sérstaklega. Einu gildi þótt leigutaki geti eftir atvikum samið um kaup á hinu leigða við lok samningstíma. Slíkur réttur verði ekki leiddur af samningi um fjármögnunarleigu heldur sé hann alfarið háður nýjum og sjálfstæðum gerningi á milli leigusala og leigutaka og sé leigusala í sjálfsvald sett hvort hann vilji selja hið leigða eða ekki.

Meðferð fjármögnunarleigu- og kaupleigusamninga við skattskil sé einnig mismunandi. Við fjármögnunarleigu skuli innheimtur virðisaukaskattur af leigugjaldinu og heimilt sé að færa greidda leigu til gjalda í rekstri. Um kaupleigu fer hins vegar eins og um afborganir af láni til kaupa á hlut sem sé þá eignfærður í upphafi samnings og afskrifaður á tilteknu tímabili og afskriftin færð til gjalda í rekstri. Ekki sé innheimtur virðisaukaskattur af greiðslum samkvæmt kaupleigusamningi.

Í VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem fjalli um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, sé gildissvið kaflans skilgreint með þrengri hætti en almennt gildissvið laganna í 1. gr. þeirra. Ólíkt öðrum ákvæðum laganna, sem taki til vaxta af peningakröfum á sviði fjármunaréttar, takmarkist verðtryggingarákvæði laganna við sparifé og lánsfé í íslenskum krónum. Ákvæði 13. og 14. gr., sem leggi bann við gengistryggingu, taki því samkvæmt orðalagi sínu aðeins til sparifjár og lánsfjár í íslenskum krónum en ekki til annars konar samninga líkt og leigusamninga. Leigusamningur sé gagnkvæmur samningur og annars eðlis en hefðbundið peningalán. Stefndi byggir á því að til þess að samningsskuldbinding geti fallið undir 1. mgr. 13. gr. laga nr. 38/2001 þurfi að vera um hefðbundin peningalánaviðskipti að ræða. Hugtakið lánsfé sé hvorki skilgreint í lögum nr. 38/2001 né í lögskýringargögnum. Samkvæmt hefðbundinni orðskýringu teljist lánsfé til peninga sem séu fengnir að láni eða hefðbundið peningalán. Skuldbinding felist þá í afhendingu lánsfjár í gjaldgengri mynt en ekki í afhendingu annarra verðmæta eins og fasteigna eða lausafjár. Fjármögnunarleigusamningur feli í sér leigu á tækjum en ekki afhendingu á peningum og geti því ekki fallið undir ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001. Stefnda hafi því verið heimilt að gengistryggja samning aðila, þar sem samningur aðila hafi verið um leigu. Leigusamningar falli ekki undir ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001. Samkvæmt meginreglum leiguréttar sé aðilum samnings frjálst að semja um fjárhæð leigu og hvort og þá með hvaða hætti hún skuli breytast á leigutímanum, sbr. meðal annars 37. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Um framangreint vísar stefndi til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011. Í niðurstöðu réttarins hafi verið talið að ákvæði laga nr. 38/2001 girtu ekki fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Stefndi byggir jafnframt á því að ákvæði 13. gr. laga nr. 38/2001 feli í sér undantekningu frá meginreglu samningaréttar um samningsfrelsi. Að mati stefna verði því að beita þröngri lögskýringu á ákvæði greinarinnar. Stefndi byggir einnig á meginreglu laga um að gerða samninga skuli efna að fullu samkvæmt efni sínu.

Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011 hafi verið leyst úr ágreiningi um hvort samningur um fjármögnun á vinnuvél væri leigusamningur eða lánssamningur. Í málinu hafi samningurinn verið tvíþættur með annars vegar sérstökum skilmálum og hins vegar almennum skilmálum. Í dóminum hafi hin sérstöku ákvæði samningsins verið talin ákaflega óskýr og ruglingsleg þar sem annars vegar hafi verið rætt um leigutaka og hins vegar seljanda, þrátt fyrir að samningurinn hafi ekki verið um kaup samkvæmt fyrirsögn. Jafnframt hafi leigusala hvergi verið getið eða honum berum orðum fengin réttindi eða á hann lagðar skyldur. Í málinu hafi einnig verið litið til þess að í almennum ákvæðum samningsins hafi jafnt verið fjallað um fjármögnunarleigu og kaupleigu. Hafi það verið mat dómsins að efni skilmálanna hafi fyrst og fremst verið sniðið að kaupleigusamningum og hafi í mörgum atriðum samrýmst fjármögnunarleigusamningum illa. Þá hafi rétturinn vísað í málsskjöl þar sem fram hafi komið að áætlað verðmæti leigumunar í lok samningstíma yrði 2% af uppfærðri samningsfjárhæð. Hafi Hæstiréttur Íslands talið, meðal annars með hliðsjón af framangreindum atriðum, að sönnur hefðu tekist fyrir því að um hefði verið samið að fjármögnunarleigutaki eignaðist tækið gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma. Að mati stefnda sé grundvallarmunur á framangreindum dómi Hæstaréttar Íslands og því máli sem hér sé til umfjöllunar. Í fyrsta lagi séu skilmálar samningsins í þessu máli afar skýrir. Ávallt sé til dæmis talað um leigutaka, leigusala, leigufjárhæð og leigutíma. Þá komi sérstaklega fram í samningnum að framlenging standi leigutaka til boða að samningstíma loknum. Í öðru lagi séu skilmálarnir mjög skýrir og gildi einungis um fjármögnunarleigu, ólíkt skilmálum í framangreindu máli. Í þriðja lagi liggi fyrir í þessu máli að stefnandi hafi aðeins átt val um hvort hið leigða yrði keypt undir lok leigutíma. Með öðrum orðum hafi ekki verið samið um að stefnandi keypti tækið heldur hafi einungis verið samið um að stefnandi eða þriðji aðili ætti þess kost í lok leigutímans. Hinn valmöguleikinn hafi verið sá að stefndi leigði tækið áfram gegn mun lægri leigugjaldi. Framangreindar staðreyndir málsins leiði til þess að dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011 geti ekki verið fordæmisgefandi í því máli sem hér sé til umfjöllunar.

Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011 hafi verið leyst úr ágreiningi um fjármögnunarleigusamning. Í dóminum hafi sérstaklega verið tiltekið að ákvæði samningsins hefðu í ýmsum atriðum verið frábrugðin þeim samningi sem deilt hefði verið um í máli nr. 282/2011. Í forsendum dómsins hafi enn fremur komið fram að stöðluð ákvæði samningsins hefðu verið skýr og ættu eingöngu við um fjármögnunarleigusamninga. Þá hafi rétturinn talið ósannað að samið hefði verið svo um að stefndi myndi eignast hið leigða tæki gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu heldur lægi ekki annað fyrir en að undir lok leigutímans myndi stofnast ótímabundinn leigumáli gegn verulega lægra gjaldi sem leigutaka hefði verið heimilt að segja upp með eins mánaðar fyrirvara. Í ljósi þessa hafi Hæstiréttur Íslands talið ósannað að samið hefði verið um lán. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 hafi því ekki girt fyrir að aðilum hafi verið heimilt að semja um að leigugjald tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Þau atvik, sem sé lýst í framangreindum dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011, séu að mörgu leyti sambærileg atvikum þessa máls. Í þessu máli liggi fyrir að skilmálar samningsins séu afar skýrir varðandi það að um leigusamning sé að ræða. Það sem greini hvað helst á í málunum tveimur sé sú staðreynd að í máli þessu liggi fyrir að stefnandi hafi getað keypt hið leigða að leigutíma loknum gegn ákveðnu gjaldi. Stefndi telji í þessu sambandi þó rétt að ítreka að kveðið hafi verið á um val en ekki skyldu. Í ljósi þessa sé ekki hægt að fullyrða að samningur aðila hafi verið lánssamningur í upphafi. Stefnandi hefði enda rétt eins getað ákveðið að leigja tækið áfram að leigutíma loknum. Stefndi telji því með engu móti sannað að samningur aðila sé lánssamningur. Af þeim sökum hafi aðilum verið heimilt að semja um að leigugreiðslur tækju mið af breytingum erlendra gjaldmiðla.

Hvað varði þá málsástæðu stefnanda að í samningnum sé kveðið á um vexti og að það bendi til þess að samningurinn sé um lán þá sé í fjármögnunarleigusamningnum byggt á ákveðnum leigugrunni sem taki mið af breytingum út frá gengi tiltekinna gjaldmiðla og LIBOR-vöxtum. Leigutaki greiði leigugreiðslur á grundvelli þess leigugrunns auk virðisaukaskatts á hverja greiðslu. Vaxtaákvæðið sé einn þáttur í heildarleiguverðinu. Heildarleiguverðið eigi síðan að miðast við það að þegar tiltekinn lágmarksleigutími sé liðinn hafi leigusali fengið greitt til baka, því sem næst, kaupverðið ásamt kostnaði og þeirri ávöxtun sem leigusalinn telji sig þurfa. Ákvæði um vexti séu ekki sett inn á þá reikninga sem stefndi sendi stefnanda með greiðsluseðlum.

Þá vísi stefnandi til þess að hann hafi haft frumkvæði að kaupum að samningsandlaginu. Stefndi telji að þetta atriði geti ekki skipt máli í því sambandi hvort líta beri á samning aðila sem leigusamning eða lánssamning. Í þessu fyrirkomulagi hafi einfaldlega falist ákveðið viðskiptalegt hagræði fyrir báða aðila. Einn helsti kosturinn við fjármögnunarleigu sé að hún bindur ekki dýrmætt rekstrarfé. Með endurfjármögnun nýlegra tækja megi bæta lausafjárstöðu viðkomandi fyrirtækis og auðvelda þannig fjárhagslega endurskipulagningu. Með því að láta sóknaraðila kaupa tækið hafi auk þess fengist staðgreiðslukjör. Þá fylgi fjármögnunarleigu skattalegt hagræði því nýta megi leigugreiðslur til skattalækkunar.

Kaupleigusamningur nr. 1301944

Ekki sé ágreiningur milli aðila málsins um að kaupleigusamningur nr. 1301944 er lánssamningur en ekki leigusamningur og að hann kveði á um ólögmæta gengistryggingu. Í 13. gr. samningsins sé ákvæði sem hafi lagt þá skyldu á stefnanda að kaupa hina leigðu fasteign af stefnda í lok leigutímabils. Fram komi að í lok leigutíma skuli leigutaki greiða leigusala lokagjald, 810.000 krónur, og að þá skuli eignin flytjast til leigjanda eða þess aðila sem hann vísi til. Sambærilegt ákvæði sé ekki í fjármögnunarleigusamningi aðila nr. 1700502.

Stefndi hafi endurreiknaði lán samkvæmt kaupleigusamningnum á grundvelli laga nr. 151/2010, um breytingu á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, og samkvæmt dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 92/2010, 153/2010 og 471/2010. Endurútreikningurinn hafi verið framkvæmdur 31. janúar 2011. Stefndi mótmæli endurútreikningi stefnanda á láninu, sem komi fram í upphaflegum aðal- og varakröfum hans. Stefnandi hafi ekki greitt af kaupleigusamningnum eftir gjaldaga 1. júní 2010 og fram til 25. mars 2011. Samt byggi stefnandi á því í útreikningi sínum að hann hafi greitt þessar afborganir. Útreikningur stefnanda sé því rangur.

Fjárkröfur stefnanda

Í öllum útreikningum stefnanda taki hann innheimtukostnað/seðlagjald vegna hvers greiðsluseðils og ráðstafi því inn á höfuðstól samninganna. Þessu hafni stefndi og bendi á að samkvæmt 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 þurfi kröfuhafi aðeins að sæta því að þær fjárhæðir sem greiddar hafi verið í vexti, hvers kyns vanskilaálögur og afborganir verði dregnar frá höfuðstól. Fram komi í greinargerð með lögunum, í umfjöllun um 5. mgr. 18. gr., að kröfuhafa sé heimilt að leggja á sérstak seðlagjald samkvæmt sinni gjaldskrá og þurfi ekki að sæta því að greiðsluseðlagjaldinu sé ráðstafað inn á höfuðstólinn.

Í aðalkröfu sinni beiti stefnandi þeirri aðferð að reikna óverðtryggðan höfuðstól beggja samninganna í íslenskum krónum og reikna samningsvexti frá fyrsta vaxtadegi þeirra til 29. desember 2010, þegar lög nr. 151/2010 hafi tekið gildi. Stefndi hafni rökum stefnanda fyrir þeirri útreikningsaðferð sem feli í sér að LIBOR-vextir séu reiknaðir á íslenskar krónur. Tekið hafi verið á þessu álitaefni í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 471/2010. Í dóminum komi fram að bein og órjúfanleg tengsl hafi verið milli samningsákvæðis um ólögmæta gengistryggingu láns og ákvæða um að lánið bæri LIBOR-vexti. Því væri hvorki unnt að styðjast við vaxtaákvæði samningsins eftir orðanna hljóðan né gefa þeim með skýringu annað inntak enda lægi fyrir að á millibankamarkaði í London hefðu aldrei verið skráðir vextir af lánum í íslenskum krónum. Samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 skyldu gilda um lánið vextir sem Seðlabanki Íslands ákvæði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir séu samkvæmt 10. gr. laganna. Af þessum dómi Hæstaréttar Íslands sé ljóst að meginreglan við endurútreikning gengistryggðra lána sé að við vaxtaútreikning þeirra skuli beita vöxtum samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001. Jafnframt sé nú kveðið á um það í 1. mgr. 18. gr. laganna að við útreikning á gengistryggðum lánum skuli krafan bera vexti samkvæmt 1. málsl. 4. gr. laganna, enda eigi önnur ákvæði greinarinnar ekki við.

Útreikningur stefnanda á varakröfu hans byggi á dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012. Stefnandi telji að hver og ein afborgun hans af höfuðstól og vöxtum lánsins hafi falið í sér fullnaðargreiðslu af hans hálfu sem hann verði ekki endurkrafinn um. Stefndi telji að framangreindur dómur sé ekki fordæmisgefandi fyrir þetta mál. Sé komist að þeirri niðurstöðu að fjármögnunarleigusamningurinn sé ekki leigusamningur heldur lánssamningur sem kveði á um ólögmæta gengistryggingu beri að endurreikna lánið í samræmi við ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001. Ákvæði laganna kveði skýrt á um það hvernig standa skuli að endurreikningi lána með ólögmætri gengistryggingu. Í 3. mgr. 18. gr. laganna komi fram að endurreikna skuli lán frá stofndegi þess og að við endurreikninginn skuli nota vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laganna. Í 5. mgr. 18. gr. sé kveðið á um að við ákvörðun endurgreiðslu eða útreikning á stöðu skuldara skuli upphaflegur höfuðstóll skuldar vaxtareiknaður samkvæmt 1. mgr. 18. gr. Það segi sig sjálft að þar sem endurreikna beri samninginn frá upphafi taki slíkur útreikningur til allra áður reiknaðra gjalddaga og geti ekki verið um fullnaðargreiðslu að ræða. Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 471/2010 hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðu að óhjákvæmilegt væri að ógildi ákvæðis um gengistryggingu í samningi aðila leiddi til þess að líta yrði með öllu fram hjá ákvæðum samningsins um vaxtahæð. Niðurstaða réttarins hafi verið sú að líta yrði svo á að samið hefði verið um að greiða vexti af peningakröfu án þess að tiltaka hverjir þeir skyldu vera. Í dóminum segi orðrétt: „Samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 skulu vextir þegar svo stendur á vera á hverjum tíma jafnháir vöxtum, sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. laganna.“ Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 282/2011 hafi niðurstaða réttarins verið sú að beita ákvæðum laga nr. 38/2001 við endurútreikning fjármögnunarleigusamnings. Stefndi hafi endurreiknað fjármögnunarleigusamninginn með vöxtum samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 til 1. janúar 2013. Samkvæmt því skuldi stefnandi stefnda 2.052.918 krónur. Seðlagjald sé þá ekki dregið frá höfuðstól og þar sem gjalddagi leigugreiðslu 1. janúar 2013 hafi ekki verið greiddur fyrr en 16. janúar 2013 sé ekki tekið tillit til þeirrar greiðslu. Ekki sé reiknað með lokagreiðslu samkvæmt samningnum þar sem ekki hvíli skylda á stefnanda að greiða hana og ekki liggi fyrir hvort stefnandi ætli að nýta sér heimild sína til að kaupa fasteignina af stefnda við lok leigutíma. Stefndi telji dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012 ekki hafa fordæmisgildi við endurútreikning samningsins. Í fyrsta lagi fjalli dómurinn um lán sem hafi verið til mun lengri tíma en lán stefnanda. Í öðru lagi hafi höfuðstólsfjárhæð lánsins verið verulega hærri en fjárhæð samnings stefnanda. Í þriðja lagi hafi kvittanir lánsins gefið til kynna hvernig heildarfjárhæð hverrar greiðslu hafi verið skipt í greiðslu afborganna og vaxta en samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum beri kvittun fyrir leigugreiðslum með sér að aðeins hafi verið greidd ein leigugreiðsla ásamt virðisaukaskatti. Í fjórða lagi hafi í framangreindum dómi verið tekið fram að viðbótarkrafan um vexti fyrir liðna tíð væri veruleg en það eigi ekki við í þessu máli. Stefndi vísi til meginreglu kröfuréttar um að kröfuhafi sem fengið hafi minna greitt en hann hafi átt rétt til í lögskiptum við skuldara eigi tilkall til viðbótargreiðslu. Atvik séu ekki með þeim hætti í tilviki stefnanda að víkja beri frá framangreindri meginreglu. Stefndi hafi reiknað út viðbótarkröfuna í samræmi við þá reikniaðferð sem komi fram í forsendum dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012. Niðurstaðan sé sú að viðbótakrafan um vexti fyrir liðna tíð sé -41,83% og því sé ekki uppfyllt það skilyrði sem komi fram í framangreindum dómi um að viðbótakrafan sé veruleg. Sé hins vegar fallist á það með stefnanda, á grundvelli dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012, að efni fullnaðarkvittana eigi við í málinu, telji stefndi að útreikningur stefnanda á varakröfu hans sé rangur. Stefndi hafi reiknað kröfuna þannig út að efni fullnaðarkvittunar gildi til 1. janúar 2013, eins og byggt sé á í útreikningi stefnanda, og sé niðurstaða stefnda að inneign stefnanda sé 54.201 króna. Í útreikningnum sé seðlagjald ekki dregið frá höfuðstólnum. Ekki sé reiknað með lokagreiðslu samkvæmt samningnum þar sem ekki hvíli skylda á stefnanda að greiða hana og ekki liggi fyrir hvort stefnandi ætli að nýta sér heimild sína til að kaupa fasteignina af stefnda við lok leigutíma.

Stefndi byggir á því að í samræmi við dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 471/2010 og ákvæði 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 skuli, við endurreikning á samningnum, beita vöxtum samkvæmt 4. gr. laganna. Þennan útreikning hafi stefndi framkvæmt og lagt fram í málinu. Fallist dómurinn ekki á þessi rök stefnda og telji að sú undantekningarregla, sem komi fram í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012, eigi við í þessu máli, þá hafi stefndi endurreiknað kröfu stefnanda á þeim grundvelli. Niðurstaða stefnda sé að inneign stefnanda sé 4.680.974 krónur, sbr. framlagðan útreikning. Stefndi árétti að stefnandi hafi ekki greitt samkvæmt samningi aðila fyrir gjalddagana frá 1. júlí 2010 til og með 25. mars 2011. Stefnandi hafi því engar fullnaðarkvittanir fyrir greiðslu þeirra og hafi verið tekið tillit til þessa í útreikningi stefnda.

Þá mótmæli stefndi dráttarvaxtakröfum stefnanda og telji ekki forsendur til að dæma neina dráttarvexti frá fyrra tímamarki en dómsuppsögu.

Stefndi vísar um kröfur sínar til laga nr. 161/202 um fjármálafyrirtæki, einkum 3. og 20. gr. laganna. Stefndi vísar einnig til 1., 13., 14. og 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, 37. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Stefndi byggir kröfu um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

V

Ágreiningur aðila málsins lýtur að tveimur samningum, fjármögnunarleigusamningi nr. 1700502 og kaupleigusamningi nr. 1301944. Óumdeilt er að síðarnefndi samningurinn, nr. 1301944, er lánssamningur og greinir aðila á um endurútreikning láns samkvæmt honum. Þá deila aðilar um það hvort fyrrnefndi samningurinn, nr. 1700502, kveði á um leigu eða lán, sem hafi með ólögmætum hætti verið bundið við gengi erlendra gjaldmiðla, og ef svo, hvernig rétt sé að endurútreikna lán samkvæmt þeim samningi.

Líta verður svo á að dómkröfur stefnanda feli í sér annars vegar viðurkenningarkröfu vegna fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502 og hins vegar samanlagðar fjárkröfur, vegna samninganna beggja, aðallega og til vara.

Viðurkenningarkrafa vegna fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502

Eins og að framan greinir ber samningur nr. 1700502 yfirskriftina „Fjármögnunarleigusamningur“ og er í ákvæðum hans vísað til leigusala, leigutaka, leiguhúsnæðis, leigutíma og leigugjalds. Hins vegar er í samningnum kveðið á um að mánaðarlegt leigugjald taki breytingum samkvæmt gengi og samkvæmt breytingum LIBOR-vaxta og í framlögðu yfirliti um greiðslusögu samningsins, útprentuðu af vefsvæði SP-Fjármögnunar hf., er leigugreiðslunum skipt í afborganir og vexti. Upphæðir leigugreiðslna samkvæmt yfirlitinu, það er, afborganir og vextir samanlagt, eru í samræmi við tilgreindar leigugreiðslur á framlögðum reikningum fyrir tiltekna gjalddaga samkvæmt samningnum. Skipting greiðslna í afborganir og vexti á almennt við um greiðslur á grundvelli lánssamninga en ekki um greiðslur á grundvelli leigusamninga.

Í aðfararorðum samningsins kemur fram að SP-Fjármögnun hf. hafi keypt fasteignina að Gagnheiði 69, Selfossi, af Egilsbúð ehf. með afsali, dagsettu 29. október 2007, sama dag og fjármögnunarleigusamningurinn var undirritaður. Í 2. gr. samningsins, sem ber fyrirsögnina „Samningsverð“, kemur fram að kaupverð eignarinnar, leiguhúsnæðisins, „með nauðsynlegum breytingum“ sé 19.000.000 króna. Tilgreining seljanda og samningsverðs verður að teljast fremur óvenjuleg í leigusamningi en getur átt við í lánssamningi sem fjármagnar kaup lántaka. Þá er í málinu lagður fram þinglýstur kaupsamningur milli Egilsbúðar ehf. og stefnanda, dagsettur 8. október 2007, sem tilgreinir stefnanda sem kaupanda að fasteigninni að Gagnheiði 69, Selfossi, og kaupverð 19.000.000 króna. Í kaupsamningnum kemur einnig fram að ýmsu hafi verið ólokið innan húss og að nauðsynlegt hafi verið að ráðast í framkvæmdir. Samkvæmt framlögðu verkbókhaldi stefnanda greiddi hann alls 2.901.077 krónur vegna framkvæmda við fasteignina að Gagnheiði 69, Selfossi. Bendir þetta til þess að stefnandi hafi í raun keypt fasteignina að Gagnheiði 69, Selfossi, og að afsal hafi verið gefið út til SP-Fjármögnunar hf. til tryggingar réttum efndum samkvæmt fjármögnunarleigusamningnum.

Í 5. gr. samningsins er kveðið á um að auk leigu greiðist með fyrstu leigugreiðslu aukaleiga fyrir tímabilið frá útborgunardegi fram að fyrsta gjalddaga. Ekki er ljóst hvað átt er við með útborgunardegi en orðalagið bendir til þess að litið hafi verið á kaupin á fasteigninni sem útborgun láns. Hvergi kemur fram hver þessi aukaleiga eigi að vera né er nokkuð lagt fram um greiðslu hennar.

Í 10. gr. samningsins er fjallað um það hvernig uppgjör skuli fara fram ef leigutaki segir upp samningnum. Slík uppsögn skal háð því að allar greiðslur samkvæmt samningnum séu í fullum skilum á uppsagnardegi og skal leigutaki þá standa skil á allri gjaldfallinni en ógreiddri leigu og öðrum greiðslum samkvæmt samningnum. Jafnframt segir að leigutaka sé „skylt að greiða alla ógjaldfallna leigu skv. samningi þessum reiknaða til núvirðis miðað við 3% ársvexti, vísitölutryggða miðað við greiðsludag.“ Í 11. gr. er fjallað um uppgjör við riftun samningsins og er þar vísað til 10. gr. Í ákvæðinu segir jafnframt: „Við riftun er skuldin öll í gjalddaga fallin og skal greidd innan tveggja vikna frá móttöku riftunartilkynningar. Skuldin ber hæstu lögleyfðu dráttarvexti frá gjalddaga til greiðsludags.“ Þessi samningsákvæði bera öll einkenni heimildar kröfuhafa til að eindaga ógjaldfallnar eftirstöðvar kröfu sinnar, eins og tíðkast jafnan í lánssamningum. Slík ákvæði geta ekki átt við í leigusamningum, eðli þeirra samkvæmt, enda fellur skylda leigutaka til áframhaldandi greiðslna á leigu niður við riftun leigusamnings, þótt leigutaki geti eftir atvikum krafið leigutaka um bætur vegna missi leigutekna að því afstöðnu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 430/2013.

Það sem helst greinir á milli kaupleigusamninga og fjármögnunarleigusamninga er, að með kaupleigusamningi eignast leigutaki andlag samningsins við lok samningstíma eða á kauprétt að honum. Við lok lágmarksleigutíma fjármögnunarleigusamnings verður leigutaki hins vegar ekki eigandi samningsandlags án þess að til frekari samninga komi. Í 5. gr. fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502 er kveðið á um, að í lok samningstíma afsali leigusali sér húsnæðinu til kaupanda miðað við 3% kaupverð í lok leigutíma en með því skilyrði þó að allar greiðslur samkvæmt samningnum séu í fullum skilum, samkvæmt fylgiskjali um bindandi kauptilboð. Er í ákvæðinu vísað til leigutaka sem kaupanda og gert ráð fyrir því að hann eignist þá fasteign sem samningurinn varðar að loknum samningstíma, án þess að til frekari samningsgerðar komi. Samhliða gerð samningsins undirrituðu fyrirsvarsmenn aðila fyrrgreinda yfirlýsingu um bindandi kauptilboð. Af efni yfirlýsingarinnar og ákvæðum fjármögnunarleigusamningsins verður sú ályktun helst dregin að stefnandi skyldi sjálfkrafa og án þess að til frekari greiðslna kæmi verða eigandi að umsaminni fasteign í lok samningstímans eða í það minnsta eiga rétt til að kaupa hana gegn fyrirfram ákveðnu verði, kysi hann svo. Ekkert í orðalagi samningsins eða fylgiskjalsins um bindandi kauptilboð gefur til kynna að leigusali skyldi hafa um það val hvort hann vildi selja hina leigðu fasteign að loknum samningstíma eða ekki.

Séu framangreind ákvæði samningsins og bindandi kauptilboðs virt í heild sinni verður ráðið að útgáfa afsals fyrir fasteigninni að Gagnheiði 69, Selfossi, til SP-fjármögnunar hf. hafi í reynd þjónað hlutverki tryggingar fyrir því að stefnandi stæði við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum. Samningurinn hefur samkvæmt efni sínu öll helstu einkenni lánssamnings. Orðnotkun í yfirskrift samningsins og tilvísun til leigusala, leigutaka, leiguhúsnæðis, leigutíma og leigugjalds virðast vera orðin tóm og breyta ekki efnislegu inntaki samningsins. Verður því fallist á það með stefnanda að SP-fjármögnun hf. hafi í raun veitt stefnanda lán sem bankinn kaus að klæða í búning leigusamnings og að fjármögnunarleigusamningur nr. 1700502 sé þar af leiðandi lánssamningur í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi telur að það að virðisaukaskattur hafi verið lagður ofan á einstakar leigugreiðslur bendi til þess að samningurinn hafi verið um leigu en ekki lán því slíkt tíðkist ekki í lánssamningum. Í dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 282/2011 og nr. 430/2013 komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að umdeildir samningar væru lánssamningar þrátt fyrir að lántakar hefðu greitt virðisaukaskatt á afborganir af lánunum. Í fyrrnefnda dóminum var sérstaklega tekið fram að þar sem samningurinn væri um lán en ekki leigu ættu greiðslur samkvæmt honum ekki að bera virðisaukaskatt og því yrði að taka tillit til þess við útreikning kröfu lánveitanda. Í samræmi við þessa dóma Hæstaréttar Íslands haggar það ekki framangreindri niðurstöðu að SP-Fjármögnun hf. og síðar stefndi hafi rukkað stefnanda um virðisaukaskatt ofan á greiðslur samkvæmt samningi aðila.

Að öllu framangreindu virtu verður fallist viðurkenningarkröfu stefnanda þess efnis að fjármögnunarleigusamningur aðila nr. 1700502, dagsettur 29. október 2007, sé lánssamningur í íslenskum krónum tengdur gengi erlendra gjaldmiðla til verðtryggingar, enda er ekki byggt á því af hálfu stefnda að greiðslur samkvæmt samningnum séu ekki í íslenskum krónum, bundnar við gengi erlendra gjaldmiðla.

Fjárkröfur vegna kaupleigusamnings nr. 1301944 og fjármögnunarleigusamnings nr. 1700502

Eins og að framan greinir lýtur ágreiningur aðila, hvað varðar kaupleigusamning nr. 1301944, að endurútreikningi láns samkvæmt samningnum. Í ljósi þess að fallist hefur verið á viðurkenningarkröfu stefnanda, hvað varðar fjármögnunarleigusamning nr. 1700502, verður einnig leyst úr ágreiningi aðila um endurútreikning láns samkvæmt þeim samningi.

Samkvæmt 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu ber kröfuhafa að endurgreiða skuldara þá fjárhæð sem hann hefur ranglega haft af honum vegna ólögmætra vaxta eða verðtryggingar og gerir stefnandi málsins fjárkröfur í samræmi við það. Stefnandi lagði fram endanlega kröfugerð með bókun í þinghaldi 17. maí 2013. Af bókuninni verður ekki annað ráðið en að fjárkrafa sú sem stefnandi gerir aðallega byggi á sömu forsendum og upphafleg aðalkrafa í stefnu málsins. Er þá miðað við að ógengistryggður höfuðstóll lána, samkvæmt umdeildum samningum, í íslenskum krónum beri LIBOR-vexti samkvæmt ákvæðum samninganna fram til gildistöku laga nr. 151/2010, um breytingu á lögum nr. 38/2001, 29. desember 2010. Eftir það beri höfuðstóll lánanna vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Aðalkrafa stefnanda byggir þannig á þeirri forsendu að ákvæði samninganna um gengistryggingu séu ógild en að vaxtaákvæði samninganna haldi gildi sínu fram að gildistöku fyrrgreindra laga nr. 151/2010, sem kveða meðal annars á um endurútreikning lána vegna ólögmætra vaxta og verðtryggingar.

Samkvæmt 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, eins og greininni var breytt með 1. gr. laga nr. 151/2010, skal upphaflegur höfuðstóll skuldar ólögmæts gengisláns vaxtareiknaður þannig að miðað sé við að lán beri vexti samkvæmt 1. málsl. 4. gr. laganna. Fyrirmælin eiga rætur að rekja til dóms Hæstaréttar Íslands, 16. september 2010, í máli nr. 471/2010. Dómurinn kvað á um að órjúfanleg tengsl væru á milli gengisviðmiðunar og vaxtaákvörðunar við þær aðstæður að lán hefði verið bundið ólögmætri gengistryggingu. Væri því óhjákvæmilegt að ógilding ákvæðis um gengistryggingu leiddi til þess að líta yrði með öllu fram hjá ákvæðum samnings um vaxtahæð. Væru ákvæði um gengistryggingu ógild skyldi miða við að lán hefði borið vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, í samræmi við fyrirmæli 5. mgr. 18. gr. laganna. Aðalkrafa stefnanda á sér því hvorki stoð í fyrirmælum laga nr. 38/2001 né í fordæmisrétti. Verður stefndi þar af leiðandi sýknaður af þeirri fjárkröfu sem stefnandi setur fram og krefst aðallega.

Í bókun stefnanda, sem var lögð fram í þinghaldi 17. maí 2013, segir að ekki sé tölulegur ágreiningur milli aðila í samræmi við útreikninga, sem eru lagðir fram til stuðnings endanlegri varakröfu stefnanda. Ekki verður annað séð en að endanleg varakrafa byggi á sömu forsendum og upphafleg varakrafa í stefnu málsins, það er, að við endurútreikning lánanna verði stefnandi ekki krafinn um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta, með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012. Hvað varðar samning nr. 1301944 þá eru afborganir af höfuðstól á hverjum gjalddaga dregnar frá upphaflegum höfuðstól samningsins fram til 31. janúar 2011, þegar stefnanda voru birtar niðurstöður endurútreiknings. Frá þeim degi eru heildargreiðslur hvers gjalddaga vaxtareiknaðar með vöxtum, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, til 1. janúar 2013 og sömu aðferð beitt á reiknaðar eftirstöðvar höfuðstóls miðað við 1. janúar 2013. Fjárkrafan er þá samtala þess sem stefnandi telur sig hafa ofgreitt stefnda eftir greiðslu afborgunar 1. janúar 2013, að teknu tilliti til samningsbundinnar lokagreiðslu. Hvað varðar samning nr. 1700502 þá eru afborganir af höfuðstól hvers gjalddaga dregnar frá upphaflegum höfuðstól allt fram til 1. janúar 2013 þar sem allar þær afborganir hafi miðað við gengistryggðan höfuðstól. Af málflutningi stefnda verður það ráðið að fallist dómurinn á það með stefnanda að hann verði, við endurútreikning lánsins, ekki krafinn um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta, í samræmi við framangreint, þá mótmæli stefndi ekki útreikningi að baki endanlegri varakröfu stefnanda.

Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 464/2012, sem stefnandi vísar til um varakröfu sína, er fjallað um þá meginreglu, að kröfuhafi, sem hafi fengið minna greitt en hann hafi átt rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt sé. Í dóminum er jafnframt kveðið á um að frá meginreglunni séu undantekningar, meðal annars um að fullnaðarkvittun geti, að vissum skilyrðum fullnægðum, valdið því að kröfuhafi glati frekari kröfu. Áherslan hvíli á því að skuldari hafi þá við móttöku kvittunar fengið í hendur viljayfirlýsingu kröfuhafa um að greiðslu sé lokið og þar með réttmæta ástæðu til að ætla að hann hafi gert upp að fullu greiðslu sína á viðkomandi gjalddaga og að ekki komi til frekari kröfu síðar. Á því tímabili sem hér er til skoðunar greiddi stefnandi af lánum samkvæmt samningum nr. 1301944 og nr. 1700502 í samræmi við greiðsluseðla stefnda, áður SP-Fjármögnunar hf. Verður þessum greiðsluhætti jafnað til þess að fyrir liggi fullnaðarkvittun vegna hverrar greiðslu.

Hvað varðar samning nr. 1301944 þá greiddi stefnandi fyrst af láninu 1. janúar 2004 og síðan á eins mánaðar fresti eftir það allt til 31. janúar 2011 þegar lánið var endurreiknað af hálfu stefnda, alls 86 gjalddaga. Hvað varðar samning nr. 1700502 þá greiddi stefnandi fyrst af láninu 1. desember 2007 og síðan á eins mánaðar fresti eftir það allt til 1. janúar 2013, alls 62 gjalddaga. Í báðum tilfellum greiddi stefnandi í samræmi við greiðslutilkynningar kröfuhafa og samkvæmt þeirri festu sem var á framkvæmd samninganna. Þá er ljóst að aðstöðumunur var með samningsaðilum þar sem SP-Fjármögnun hf. var fjármálafyrirtæki sem starfaði á lánamarkaði og bauð viðskiptavinum sínum ýmis lánakjör, þar með talin lán með gengistryggingu sem síðar reyndust ólögmæt. Það er því mat dómsins að það hafi staðið SP-Fjármögnun hf. nær að gæta að því að samningurinn við stefnanda væri í samræmi við heimildir laga nr. 38/2001. Misskilningur aðila, byggður á röngum lagaskilningi, verður talinn stefnanda að öllu leyti afsakanlegur. Verður þar af leiðandi lagt til grundvallar að stefnandi hafi greitt af lánunum í góðri trú um lögmæti skuldbindinganna og um að greiðslurnar fælu í sér fullar og réttar efndir af hans hálfu.

Varakrafa stefnanda hljóðar upp á 4.735.175 krónur vegna samninganna beggja, með vísan til framlagðra útreikninga. Á útreikningunum kemur fram að stefnandi telur endurgreiðslukröfu sína vegna samnings nr. 1301944 vera 4.680.974 krónur og 54.201 krónu vegna samnings nr. 1700502. Stefndi málsins hefur ekki gert kröfu um að tiltekin fjárhæð, sem nemi vangoldnum vöxtum, verði dregin frá endanlegri varakröfu stefnanda, sem honum hefði þó átt að vera í lófa lagið. Sé hins vegar litið til endurútreiknings stefnda vegna láns samkvæmt samningi nr. 1301944 þá kemur þar fram að stefndi telur stefnanda hafa vangreitt 10.055.179 krónur í vexti fyrir liðna tíð. Er sú fjárhæð umtalsverð þegar litið er til upphaflegrar lánsfjárhæðar sem var 27.000.000 króna. Þá kemur fram í greinargerð stefnda að miðað við endurútreikning hans vegna samnings nr. 1700502, fram til 1. janúar 2013, skuldi stefnandi stefnda 2.052.918 krónur. Sé gengið út frá því að endurútreikningur stefnda feli í sér viðbótarkröfu um vexti fyrir liðna tíð þá má af framangreindu leiða að sú krafa nemi 2.107.119 krónum og er það talsverð fjárhæð að því virtu að upphafleg lánsfjárhæð samkvæmt samningi nr. 1700502 var 19.000.000 króna.

Þegar allt framangreint er virt heildstætt og með hliðsjón af dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 464/2012, nr. 600/2011 og nr. 430/2013, þykir það standa stefnda nær en stefnanda að bera þann vaxtamun sem hlaust af hinni ólögmætu gengistryggingu lána samkvæmt kaupleigusamningi nr. 1301944 og fjármögnunarleigusamningi nr. 1700502. Er því fallist á það með stefnanda að við endurútreikning skuldbindinga samkvæmt samningunum verði stefndi ekki talinn eiga viðbótarkröfu á hendur stefnanda vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann.

Með vísan til þeirrar niðurstöðu og til þess að stefndi mótmælir þá ekki þeim tölulega útreikningi sem liggur til grundvallar varakröfu stefnanda, verður fallist á fjárkröfu stefnanda til vara hvað varðar báða samningana, nr. 1301944 og nr. 1700502.

Samkvæmt endanlegri kröfugerð stefnanda krefst hann vaxta af varakröfu sinni frá 1. janúar 2013 til dómsuppkvaðningardags, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Almenna vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 skal því aðeins greiða af peningakröfu að það leiði af samningi, venju eða lögum, sbr. 3. gr. sömu laga. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að slíkur grundvöllur sé fyrir vaxtakröfu hans og er henni þar af leiðandi hafnað. Stefnandi krefst einnig dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá dómsuppkvaðningardegi til greiðsludags. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 er heimilt að reikna dráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn er mánuður frá því að kröfuhafi krafði skuldara sannanlega og með réttu um greiðslu og samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laganna er ætíð heimilt að reikna dráttarvexti frá og með þeim degi þegar dómsmál er höfðað um kröfu. Þar sem tímamark það, sem stefnandi miðar við, fellur til eftir málshöfðun, á stefnandi rétt á dráttarvöxtum í samræmi við kröfu sína, frá dómsuppkvaðningardegi til greiðsludags.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda málskostnað og þykir hann hæfilega ákveðinn 500.000 krónur. Stefnandi er einkahlutafélag sem stundar virðisaukaskattskylda starfsemi og ákvarðast málskostnaður því án virðisaukaskatts.

Dóminn kveður upp H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennt er að fjármögnunarleigusamningur milli stefnanda, Frostmarks ehf., og stefnda, Landsbankans hf., númer 1700502, dagsettur 29. október 2007, er lánssamningur í íslenskum krónum tengdur gengi erlendra gjaldmiðla til verðtryggingar.

Stefndi greiði stefnanda 4.735.175 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá dómsuppkvaðningardegi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf