E-824/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 19. september 2019, höfðaði Kraftfag ehf., Vallartúni 3, Akureyri, þann 5. mars 2018, aðallega gegn Arwen Holdings ehf., Seljavegi 2, Reykjavík, entil vara gegn Bjórböðunum ehf., Ægisgötu 13, Dalvíkurbyggð.

Dómkröfur stefnanda eru þær að aðalstefndi, Arwen Holdings ehf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.528.129 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. mars 2017 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda.

Til vara, verði aðalstefnda ekki gert að þola dóm í málinu, beinir stefnandi sömu dómkröfu að varastefnda, Bjórböðunumehf. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varastefnda.

Aðalstefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara er þess krafist að fjárkrafa hans verði lækkuð verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda Varastefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Helstu málsatvik og ágreiningsefni

1.

Helstu málsatvik, semtalistgetaóumdeild, eru þau að varast efndi samdi haustið 2016 við aðalstefnda um kaup og uppsetningu á 412,1 fermetra einingahúsi úr timbri, vegna uppbyggingar Bjórbaðanna sem varastefndi stóð þá fyrir á Árskógssandi í Dalvíkurbyggð. Eins og fram kemur í skriflegum samningi þessara málsaðila, sem undirritaður var 14. október 2016, skyldi aðalstefndi afhenda varastefnda húsið á byggingarstigi 4, samkvæmt staðlinum ÍST 51, eftir að fokheldisúttekt væri lokið.

Í 2. gr. samningsins er kveðið á um kaupverð hins selda og sundurliðun þess, en samkvæmt því sundurliðaðist kaupverðið í„Einingar“, „Flutningur innanlands & krani“og„uppsetning eininga og klæðning“, auk þess sem virðisaukaskattur er þar tilgreindur sérstaklega.

Stefndu eru sammála um að á verkfundi í janúar 2017 hafi forsvarsmenn aðalstefnda vakið máls á því að útvega þyrfti krana til nota við samsetningu einingahússins en þá greinir á um það hvor þeirra hafi átt að bera kostnað af þeirri þjónustu. Óumdeilt er að Ó-kk-nf Ó-kk-nf, sem þá gegndi stöðu framkvæmdastjóra varastefnda, brá sér út af fundinum og hringdi í fyrirsvarsmann stefnanda með ósk um að hann tæki að sér kranavinnu við verkið. Ber þeim saman um að í símtali þeirra hafi Ó-kk-nf tekið fram að aðalstefndi ætti aðbera kostnað af þjónustunni. Engin skrifleg gögn liggja fyrir um það sem fram fór á fundinum og engin vitni voru að þessu símtali.

Stefnandi tók að sér verkið og lauk því í mars 2017. En ginn skriflegur samningur var gerður um þ jónustustefnanda.

Stefnandi gaf út reikning vegna þjónustunnar á hendur aðalstefnda 8. mars 2017 (reikning nr. 495) og svarar fjárhæð hans, að meðtölum virðisaukaskatti, til stefnufjárhæðarinnar. Kemur þar fram í lýsingu: „Vinna við uppsetningu á Bjórböðum við Kalda febrúar og mars 2017“. Er fjárhæðin sundurliðuð í sex liði, með eftirfarandi hætti (án virðisaukaskatts): „Útseld dagvinna H-kk-nf“144,5 klst. á 4.435 krónur, „útseld næturvinna H-kk-nf“ 57,5 klst. á 5.766 krónur, „MAN kranabíll“ 117,5 klst. á 17.742 krónur, „Volvo vörubíll m/krana“ 21,5 klst. á 10.460 krónur, „Akstur á vörubíl/ stífusteinar o. fl.“ 460 km á 435 krónur og „Akstur vinnuflokka bíll“ 1.500 km á 113 krónur. Viðvörun um innheimtuaðgerðir var send aðalstefnda 20. júní s. á. og síðan innheimtubréf 28. ágúst og aftur 23. október s. á.

Með tölvubréfi 26. júní s. á. til innheimtuaðila gerði framkvæmdastjóri aðalstefnda, J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, athugasemd við reikninginn, vísaði til samskipta við forsvarsmenn stefnanda og kvaðst ekki vita af neinum samningi eða samskiptum þar sem óskað hefði verið eftir þjónustu hans. Sú athugasemd var ítrekuð með tölvubréfi 5. september, þar sem fyrra tölvubréfi hefði ekki verið svarað.

Í málinu liggur ennfremur fyrir tölvubréf fyrirsvarsmanns varastefnda frá 5. júlí 2017 sem beint var á almennt netfang stefnanda, þar sem fram kemur að varastefndi telji umræddan kostnað sér óviðkomandi og er þar vísað til samskipta aðalstefnda og varastefnda á fyrrnefndum verkfundi sem haldinn varí janúar s. á.

Með viðvörun um innheimtuaðgerðir, dags. 5. október 2017, beindi stefnandi kröfu sinni samkvæmt reikningnum að varastefnda, og innheimtubréf var sent honum 23. október s. á.

2.

Undir rekstri málsins var dómkvaddur matsmaður, að beiðni aðalstefnda. Með fyrstu tveimur matsspurningum var lagt fyrir matsmann að svara, með vísan til „venja í verktakarétti“, hvort „eðlilegt“ gæti talist að matsbeiðandi greiddi fyrir eftirfarandi þætti, án þess að samið hefði verið um það sérstaklega: 1.500 km akstur vinnuflokkabíls og 460 km akstur vöru bíls til og frá verkstað. Með þriðju matsspurningu var með sama fororði spurt út í frádrátt vegna matar-, kaffi- og hvíldartíma, og með fjórðu spurningunni út í næturvinnukaup. M eð fimmtu matsspurningunni var matsmaður beðinn að leggja mat á það hvað væri „eðlilegt endurgjald“ fyrir umrætt verk, sundurliðað eftir verkþáttum, vinnustundum starfsmanns, vélavinnustundum og fleira, eftir því sem við ætti. Var F-kk-nf J-kk-nf byggingatæknifræðingur dómkvaddur til starfans 22. nóvember 2018.

Í matsgerð matsmannsins frá janúar 2019, sem lögð var fram á dómþingi 19. febrúar s. á., segir svo í niðurstöðu um fimmtu matsspurningu að kostnaðurvið verkið sé metinn á samtals 3.706.900 krónur, með virðisaukaskatti, m. v. verðlag í mars 2017, sem sundurliðist svo: 1. Vinna kranamanns: 202 klst. á 5.500 krónur, samtals 1.111.000 krónur. 2. MAN- kranabíll: 117,5 klst. á 17.600 krónur, samtals 2.068.000 krónur. 3. Volvo- vörubíll með krana: 21,5 klst. á 13.000 krónur, samtals 279.500 krónur. 4. Akstur með stífusteina: 460 km á 540 krónur, samtals 248.400 krónur. Að svörum við öðrum matsspurningum verður vikið eftir þörfum í niðurstöðukafla.

Við aðalmeðferð málsins staðfesti dómkvaddur matsmaður matsgerð sína og svaraði spurningum um efni hennar. Þá gáfu aðilaskýrslu B-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf stjórnarmaður stefnanda og Ó-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, stjórnarmaður varastefnda, en auk þess gáfu skýrslu sem vitni J-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri aðalstefnda og H-kk-nf P-kk-nf, starfsmaður stefnanda. Að matsgerðinni og framburði aðila og vitna verður vikið eftir þörfum í niðurstöðukafla.

II

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst aðallega byggja á því að aðalstefndi hafi óskað eftir aðkomu stefnanda að verkinu fyrir milligöngu varastefnda, þ. e. að stefnandi myndi útvega kranabíl til að hífa og reisa umrætt einingahús. Þannig hafi aðalstefndi skuldbundið sig til að greiða stefnanda fyrir verkið. Fyrir liggi að stefnandi hafi innt hina umbeðnu vinnu af hendi í febrúar- og marsmánuði 2017 og að hann eigi rétt til greiðslu fyrir verkið samkvæmt útgefnum reikningi nr. 495, frá 8. mars 2017, að fjárhæð 4.528.129 krónur, með virðisaukaskatti, sem sé stefnufjárhæð þessa máls. Byggt sé á almennum meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi samninga. Þá sé byggt á II. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. m. a. 1. mgr. 10. gr. laganna þar sem kveðið séá um að geri umboðsmaður löggerning í nafni umbjóðanda og innan takmarka umboðs síns þá skapi sá löggerningur rétt og skyldur fyrir umbjóðanda án þess að frekari löggerningur, frá umboðsmanni eða umbjóðanda, þurfi til að koma.

Þessu til stuðnings bendir stefnandi á að samkvæmt samningi aðalstefnda og varastefnda, dags. 11. október 2016, hafi aðalstefnda borið að vinna að uppsetningu eininga og klæðninga vegna einingahússins og útvega krana til verksins. Hafi sú vinna átt að vera hluti af kaupverði samkvæmt samningnum. Fyrir liggi hins vegar að stefnandi hafi unnið hluta þess verks sem aðalstefndi hafi verið skuldbundinn til að inna af hendi. H afi aðalstefndi fengið greiðslu kaupverðs samkvæmt samningnum að fullu frá varastefnda hafi hann auðgast á óréttmætan hátt á kostnað stefnanda. Sé því jafnframt byggt á almennum meginreglum kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Bendir stefnandi sérstaklega á að samkvæmt samningnum hafi hið selda talist vera eign aðalstefnda fram að afhendingu, aðlokinnifokheldisúttekt.

Krafa um dráttarvexti frá eindaga reikningsins styðjist við 5. og 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Gagnvart varastefnda séu gerðar sömu kröfur, komi til þess að aðalstefnda verði ekki gert að þola dóm í málinu. Til stuðnings kröfum á hendur honum sé vísað til sömu málsástæðna og lagaraka og að framan greinir, en að auki til þess sem hér fer á eftir.

S tefnandibendirá að verk það sem hann innti af hendi, semdómkrafant ek urt il, hafi verið unnið að beiðni framkvæmdastjóra varastefnda. Hafi sú verkbeiðni verið sett fram í símtali við fyrirsvarsmann stefnanda í ársbyrjun 2017, eins og staðfest sé í tölvubréfifyrirsvarsmannsvarastefndafrá 5. júlí s. á. F ramkvæmdastjóri varastefnda hafi anna st samskipti við fyrirsvarsmann og starfsmenn stefnanda á verkstað við framkvæmd verksins. V erkið hafi verið unnið í þágu og til hagsbóta fyrir varastefnda sem hafi verið kaupandi umrædds einingahúss. Byggir stefnandi þannig á því að varastefndi hafi skuldbundið sig til að greiða stefnanda fyrir verkið.

Þá byggir stefnandi á II. kafla laga nr. 7/1936, þar á meðal 1. mgr. 25. gr. laganna, hafi varastefndi ekki haft nægilegt umboð frá aðalstefnda er umrædd verkbeiðni var sett fram. Samkvæmt því beri varastefnda að bæta stefnanda það tjón sem hann hafi orðið fyrir við það að gerningnum verði ekki beitt gagnvart aðalstefnda þar sem varastefndi hafi ekki haft nægilegt umboð. Byggir stefnandi á því að tjón hans, í skilningi 1. mgr. 25. gr. laga nr. 7/1936, nemi stefnufjárhæð málsins.

Um aðild vísar stefnandi til ákvæða 1. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kveður skilyrði þeirra uppfyllt, en krafan á hendur báðum stefndu eigi rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu og/eða löggernings í skilningi framangreindrar lagagreinar. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laganna og um varnarþing vísi st til 32. gr., sbr. 1. mgr. 42. gr., laganna.

III

Málsástæður aðalstefnda

Samningssamband milli stefnanda og aðalstefnda ekki til staðar Aðalstefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að ekkert samningssamband sé eða hafi verið á milli stefnanda og aðalstefnda og að hann hafi ekki óskað eftir því að stefnandi kæmi að verkinu. Beri honum því að beina kröfum sínum aðvara stefnda, sem hafi pantað þjónustuna og notið góðs af henni.

Aðalstefndi hafnar því að það hafi verið hluti af samningsskyldum hans gagnvart varast efnda að leggja til krana vegna upphífingar eininganna.

Aðalstefndi vekur athygli á því að stefnandi kveðist sjálfur vart hafa verið íneinum samskiptum við fyrirsvarsmenn aðalstefnda, heldur einkum framkvæmdastjóra varastefnda. Nánar tiltekið segi í stefnu að stefnandi hafi einungis verið í sambandi við fyrirsvarsmenn aðalstefnda til að svara spurningum um framvindu verksins. Vart hefði það verið svo ef það var skilningur stefnanda að hann væri að vinna í þágu aðalstefnda.

Eigi það sér í lagi við þegar fyrir liggi að það var varastefndi sem setti sig sjálfur í samband við stefnanda, pantaði þjónustu frá honum, samdi um kjör, gaf fyrirmæli um hvenær stefnandi skyldi hefja verk og gaf fyrirmæli um framkvæmd verksins.

Aðalstefndi kveðst ekki kannast við að hafa átt nein samskipti við stefnanda, önnur en þau að hafa í eitt skipti falast eftir upplýsingum um framvindu verks stefnanda, enda hafi hans síðasti verkþáttur átt að hefjast þegar þætti stefnanda lauk. Fráleitt sé að ætla að aðalstefndi hefði þurft að bera sig eftir upplýsingum um verkframvindu ef þessi verkþáttur hefði á annað borð verið á hans ábyrgð, enda hefði hann þá verið meðvitaður um þennan þátt á öllum stigum.

Þ á komi það aðalstefnda spánskt fyrir sjónir að í stefnu segi að innheimtu hafi ekki verið beint að varastefnda fyrr en haustið 2017. Vandskýrður sé tölvupóstur frá fyrirsvarsmanni varastefnda, dags. 5. júlí 2017, nema stefnandi hafi á fyrri stigum beint kröfugerð sinni að varastefnda. Efni þess tölvupósts sé augljós tilraun varastefnda til að koma sér hjá kröfum stefnanda og beina sök í málinu að aðalstefnda. Sé sönnunargildi hans því takmarkað, en tilvist hans sýni þó glögglega að á fyrstu metrum þessa máls hafi það sannarlega verið skoðun stefnanda að honum væri rétt að beina kröfum sínum að varastefnda en ekki aðalstefnda.

Aðalstefndi bendir á að við samanburð á reikningi stefnanda og samningi aðalstefnda og varastefnda sjáist glögglega að þjónusta stefnanda gæti aldrei talist vera inni falin í kostnaðarliðum samningsins. Reikningurinn fyrir þjónustu stefnanda sé að fjárhæð 3.651.717 krónur án virðisaukaskatts. Heildarfjárhæð kostnaðarliða samningsins, að undanskildum kostnaði vegna eininganna sjálfra, sé 10.947.429 krónur[án virðisaukaskatts; innskot dómara]. Í þeirri fjárhæð sé innifalinn flutningur innanlands og uppsetning eininganna en sá liður innihald im. a. laun vegna vinnu verkamanna og alla klæðningu hússins. Umkrafin fjárhæð stefnanda, aðeins fyrir að hífa einingarnar á verkstaðnum sjálfum til að unnt sé að festa þær, sé rúmlega þriðjungur af þeirri fjárhæð. Ljóst sé því að umrædd kranavinna hafi aldrei verið partur af samningi aðalstefnda og varastefnda.

Hvort sem miðað sé við samningsverðið eða önnur sambærileg verk sé það svo langt úr hófi að það fái stekki staðist að sú fjárhæð skuli borin af aðalstefnda, án þess að sérstakt endurgjald kæmi þar fyrir í samningi hans við varastefnda. Vekur aðalstefndi athygli á því að þrátt fyrir að á forsíðu verksamnings segi að um sé að ræða samning um kaup og afhendingu á einingahúsi sé aðalstefndi aðeins ábyrgur fyrir tilteknum hluta heildarverksins, eins og málsatvik og samskipti aðila beri með sér. Þrátt fyrir að áðurnefndur titill samningsins kunni að gefa annað til kynna sé þáttur aðalstefnda aðeins á bilinu 25– 35% af heildarverkinu. Sé þannig um ótal verkþætti að ræða er lúti að heildarverkinu sem aðalstefndi hafi ekki komið nálægt og hafi ekkert með samninginn sjálfan að gera. Væri þess óskað að hann tæki slíka þætti að sér þyrfti, eðli málsins samkvæmt, að koma sérstakt endurgjald fyrir.

Varastefndi hafði ekki umboð til að skuldbindaaðalstefnda Aðalstefndi byggir á því að hann hafi ekki veitt varastefnda neitt umboð til þess að panta þjónustu fyrir sína hönd, þannig að skuldbindandi sé fyrir hann í skilningi 10. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Einungis meirihluti stjórnar aðalstefnda, framkvæmdastjóri félagsins og prókúruhafi geti skuldbundið félagið. Til þess að annar aðili geti skuldbundið félagið þurfi að liggja fyrir lögmætt umboð, en sá sem haldi því fram að umboð sé fyrir hendi þurfi að sanna tilvist þess. Engin gögn hafiverið lögð fram um að fyrirsvarsmenn aðalstefnda hafi falið varastefnda heimild eða umboð til að gera slíka ráðstöfun.

Málsatvik bendi heldur ekki til þess að umboð hafi verið veitt, en eins og fyrr sagði hafi samskipti stefnanda fyrst og fremst verið við framkvæmdastjóra varastefnda. Það nái engri átt að aðalstefndi, sem sé reyndur verktaki, hafi veitt varastefnda umboð til að semja um kjör fyrir sína hönd við aðra verktaka, og að auki falið honum að halda utan um samskipti við fyrirsvarsmenn stefnanda og verkstjórn fyrir sína hönd.

Af því leiði að samningur sá sem varastefndi gerði við stefnanda, án þess að tryggja sér nægjanlegt umboð, sé ekki skuldbindandi fyrir aðalstefnda og kunni varast efndi að vera bótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þessa, sbr. 25. gr. laga nr. 7/1936.

Fjárhæð reiknings stefnanda ósanngjörn

Verði ekki fallist á kröfu aðalstefnda um sýknu sé gerð krafa um verulega lækkun krafna stefnanda. Kröfugerð stefnanda sé verulega úr hófi miðað við það verk sem stefnandi vann. Af reikningi megi ráða að starfsmaður stefnanda hafi verið með kranann dögum saman á verkstað og keyrt fram og til baka til vinnu dag hvern um nokkra hríð. Meginvinna stefnanda er varði byggingu Bjórbaðanna hafi verið að hífa einingar byggingarinnar í stöðu svo að hægt væri að festa þær. Í verki sem þessu sé eðlilegt að vera með krana á verkstað í tvo til þrjá daga í senn í tvö til þrjú skipti á verktímanum.

Ljóst sé að nærvera kranans og kranamanns allan tímann á meðan verkið var unnið sélangt fram úr hófi og í engu samhengi við vinnuframlag hans í þágu verks aðalstefnda.

Reyndur verktaki, eins og fyrirsvarsmaður aðalstefnda, myndi aldrei semja um kjör af þessu tagi fyrir vinnu kranamanns á kranabíl. Þá telji aðalstefndi mögulegt að stefnandi hafi unnið önnur verk fyrir varastefnda á verktímabilinu og ranglega talið að þau væru unnin í þágu aðalstefnda Enn fremur gerir aðalstefndi athugasemd við að stefnandi krefjist, samkvæmt reikningi, yfir tíðar á verktakataxta og greiðslu fyrir akstur vinnuflokkabifreiðars em dugi hringinn í kringum landið og gott betur. Stefnandi hafi engin gögn lagt fram um að aðilum hafi samist svo, eða að slíkur akstur hafi á nokkurn hátt verið nauðsynlegur í þágu verksins.

Aðalstefndi telji kröfugerð stefnanda ekki geta staðist á grundvelli almennra sjónarmiða kauparéttar um sanngjarnt kaupverð, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000, lausafjárkaup, né á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Einsýnt sé að aðalstefndi séóskuldbundinn af kröfu stefnanda.

Um lagarök vísar aðalstefndi til ólögfestra meginreglna kröfu-, samninga- og verktakaréttar, sem og laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Málskostnaðarkrafan byggi á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

IV

Málsástæður varastefnda

Varastefndi byggir kröfu sína um sýknu í fyrsta lagiá því að hann hafi greitt allt það sem honum bar vegna kaupa á húsinu og hann geti ekki borið ábyrgð á frekari kostnaði, umfram skyldu. Samningur aðalstefnda og varastefnda sé skýr hvað það varði að innifalinn í kaupunum á húsinu hafi verið allur kostnaður við að koma því í skilahæft ástand, sem miðast hafi átt við byggingarstig 4 eins og það sé skilgreint í ÍST- 51-staðlinum. Samkvæmt gr. 4.4 í ÍST- 51 sé byggingarstig 4 þannig að byggingu hafi verið lokað fyrir veðri og vindum.

Af sundurliðun kaupverðs í gr. 2.3 í samningi aðila verði ekki annað séð en að innifalinn í kaupverðinu hafi verið kostnaður vegna krana. Í öllu falli segir í sundurliðun að 1.815.000 krónur skuli greiðast vegna „flutnings innanlands og krana“ auk þess sem gera verði ráð fyrir því að krana hafi þurft til svo setja mætti upp einingar og klæðningu, en kostnaður vegna þess liðar sé 9.132.429 krónur samkvæmt sundurliðuninni. Til samræmis við þetta sé á því byggt að varastefndi hafi þegar greitt fyrir alla kranavinnu tengda byggingu hússins.

Það liggi í hlutarins eðli að til þess að reisa byggingu af því tagi sem hér um ræði hafi þurft krana, en aldrei hafi veriðum það rætt að sá kostnaður ætti eftir að bætast við kostnað varastefnda af kaupunum. Mögulegur viðbótarkostnaður sé því nokkuð sem aðalstefndi beri ábyrgð á en ekki varastefndi.

Í öðru lagib yggir varastefndi á því að hann hafi ekki óskað eftir þeirri vinnu sem hér sé um deilt, heldur hafi það verið aðalstefndi sem það gerði. Aðalstefndi beri því ábyrgð á greiðslum gagnvart stefnanda, til samræmis við meginreglur kröfu- og samningaréttar. Á fundi sem haldinn hafi veriðí ársbyrjun 2017, og vísað er til í stefnu, hafi aðalstefndi rætt það meðal annars við forsvarsmenn varastefnda hvort þau gætu aðstoðað hann við að finna aðila til þess að sinna kranavinnu við húsið. Þar sem varastefndi sémeð starfsemi sína á Norðurlandi þekki hann til á svæðinu og hafi vitað af stefnanda og þeirri þjónustu sem hann veiti. Úr hafi orðið að hringt hafi verið í hann af fundinum og aðkomu hans að verkinu óskað.

Því fari fjarri að í þessu hafi falist einhvers konar ábyrgð eða viðurkenning stefnda á því að hann bæri þann kostnað sem af þessu hlytist enda hafi hann eingöngu verið að reyna að þoka málum áfram og aðstoða aðalstefnda við það að ljúka verkinu. Það sé því beinlínis rangt sem haldið sé fram í stefnu að verkið hafi verið unnið að beiðni varastefnda. Varastefndi mótmælir því að í tölvupósti fyrirsvarsmanns hans frá 5. júlí 2017 komi fram staðfesting á verkbeiðni hans, enda komi skýrt fram þar að varastefndi hafi einungis verið að aðstoða aðalstefnda við að finn akrana til þess að reisa húsið sem varastefndi keypti af aðalstefnda. Þá komi þar fram að framkvæmdastjóri varastefnda, Ó-kk-nf Ó-kk-nf, hafi hringt í stefnanda sem fallist hafi á að taka að sér verkið fyrir aðalstefnda.

V ara stefndi hafnar því að hann hafi skuldbundið sig til að greiða fyrir verkið, eins og stefnandi haldi fram. Sú fullyrðing sé ósönnuð og raunar afar órökrétt þegar horft sétil þess sem þegar hafi verið rakið varðandi samning aðal- og varastefnda. Bendir varastefndi á að svo virðist sem þetta sé skilningur stefnanda sjálfs, sem beinlínis viðurkenni það í greinargerð sinni að varastefndi hafi tekið að sér að „ [...] aðstoða við að útvega kranabíl til að hífa og reisa umrætt einingahús“. Samkvæmt þessu virðist jafnvel stefnandi sjálfur líta svo á, fyrst og fremst, að aðalstefndi beri ábyrgð á greiðslu reikningsins.

Í þriðja lagi hafnar varastefndi því alfa riðað reglur um umboðsskort eigi við eða að hægt sé að dæma hann til greiðslu umkrafinnar fjárhæðar á grundvelli slíkra sjónarmiða. Varastefndi hafi aldrei komið fram sem umboðsmaður aðalstefnda enda sé samningssamband þeirra einungis bundið við títtnefndan kaupsamning um einingahús. Samkvæmt þeim samningi hafi það verið hlutverk varastefnda að greiða umsamið kaupverð, sem hann og gerði, en ekki að útvega menn til að vinna verkefnið fyrir aðalstefnda, hvað þá á eigin kostnað og til viðbótar þeim kostnaði sem þegar hafði verið samið um. Þetta hafi stefnanda mátt vera ljóst enda viðurkenni hann það sjálfur í stefnu að hafa verið í samskiptum við forsvarsmenn aðalstefnda á meðan á vinnu hans stóð.

Varastefndi ítrekar að hann hafi einungis verið að aðstoða aðalstefnda við að uppfylla samningsskyldur sínar með því að ræða við stefnanda um mögulega aðkomu hans að verkinu, en í því hafiekki falist annað en það að hagsmunir varastefnda stóðu til þess að húsið yrði reist á tilsettum tíma.

Hvernig sem á það sé litið liggi, að mati varastefnda, ljóst fyrir að það séaðalstefndi sem beri einn fulla ábyrgð á greiðslu dómkrafna stefnanda í máli þessu. Varastefndi hafi þegar greitt aðalstefnda fyrir húsið og hafiþaðveriðgert í samræmi við samning þessara aðila. Samningurinn tilgreini sérstaklega kostnað vegna kranavinnu sem og kostnað vegna uppsetningar eininga. Varastefnda varði það engu með hvaða hætti aðalstefndi hafi ætlað sér að uppfylla samningsskyldur sínar hvað þetta snerti. Varastefndi hafi greitt kaupverðið að fullu og geti ekki með nokkru móti borið ábyrgð á kostnaði við verkið, umfram það.

Verði ekki fallist á kröfu um sýknu byggir varastefndi á því að reikningur stefnanda sé úr hófi og ekki í neinu samræmi við umfang þess verks sem unnið var. Þannig sé reikningur stefnanda rétt um 10% af heildarkaupverði hússins samkvæmt samningi aðila þar um og tæplega þrisvar sinnum hærri en sá liður samningsins sem tilgreini kostnað vegna krana og flutnings innanlands. Ekki hafiverið sýnt fram á að nein samskipti hafi átt sér stað á milli stefnanda og varastefnda á meðan á vinnu stefnanda stóð né heldur að rætt hafi verið um kostnað vegna vinnu stefnanda. Af þessu verði stefnandi að bera halla, enda sé það hans að sýna fram á að greiðsluskylda varastefnda sé fyrir hendi svo unnt verði að dæma hann til greiðslu reikningsins.

Um lagarök vísar varastefndi til almennra reglna kröfu- og samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga og að samninga beri að efna eftir efni sínu. Þá sé vísað til ákvæða laga nr. 7/1936, einkum 25. gr. laganna. Um málskostnaðarkröfu sé vísað til 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Niðurstaða

Í máli þessu er ekki um það deilt að stefnandi veitti, í febrúar og mars 2017, þjónustu með kranavinnu við samsetningu einingahúss þess sem varastefndi keypti af aðalstefnda með kaupsamningi 14. október 2016. Ekki var gerður skriflegur samningur um kaup á þjónustu stefnanda. Stefnandi gaf út reikning 8. mars 2017 á hendur aðalstefnda, en beindi innheimtu hans að varastefnda 5. októbers. á., eftir að aðalstefndi hafði hafnað því að bera ábyrgð á greiðslu reikningsins. Stendur ágreiningur málsaðila um það, annars vegar, hvor stefndu hafi verið kaupandi þjónustunnar og beri að greiðastefnandafyrir hanaog, hins vegar, hvort uppsett verðfyrir þjónustuna teljist sanngjarnt í skilningi almennra reglna kröfuréttar, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Fyrir liggur að framkvæmdastjóri varastefnda falaðist eftir þjónustunni í símtali við fyrirsvarsmann stefnanda, meðan á verkfundi aðalstefnda og varastefnda stóð í janúar 2017, en engin vitni voru að því símtali, enda segist fyrirsvarsmaður varastefnda hafa gengið út af fundinum til þess að hringja. Átti aðalstefndi þannig enga aðkomu að þessu símtali. Í aðilaskýrslum fyrirsvarsmanns stefnanda og framkvæmdastjóra varastefnda fyrir dómi bar þeim samanum að í símtali þeirra hefði verið rætt umað aðalstefndi ætti að bera kostnað af þjónustunni, þ. e. að framkvæmdastjóri varastefnda hefði skýrt svo frá, og að ekki hefði verið rætt um nein verð. Ekki var á þeim að heyra að beinlínis hefði verið rætt hvort varastefndi hefði umboð aðalstefnda til að koma fram fyrir hans hönd í viðskiptunum, sem nauðsynlegt var ef varastefndi átti að geta skuldbundið aðalstefnda gagnvart stefnanda. Ekkert skriflegt umboð liggur fyrir og hvorki skrifleg gögn né framburður óhlutdrægra vitna um það sem fram fór á verkfundinum. G egn eindregnum mótmælum aðalstefnda er alls ósannað að hann hafi veitt varastefnda umboð, munnlega eða með öðrum hætti, til þess að skuldbinda hann gagnvart stefnanda.

Stefnandi á ekki aðild að framangreindum kaupsamningi milli aðalstefnda og varastefnda og það heyrir ekki til sakarefnis máls þessa að skera úr hugsanlegum ágreiningi um uppgjör á grundvelli þess kaupsamnings. Málsástæður sem stefnandi færir fram og lúta að skyldum aðalstefnda samkvæmt kaupsamningi hans og varast efnda megna ekki að hagga framangreindri niðurstöðu um sönnunarskort varðandi ætlað samningssamband hans við aðalstefnda. Á það meðal annars við um þær málsástæður að aðalstefndi hafi verið eigandi einingahússins þegar þjónusta stefnanda var pöntuð og veitt og að samið hafi verið um greiðslu fyrir kranavinnu með 2. gr. samningsins.

Þegar af framangreindum ástæðum ber að sýkna aðalstefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu á grundvelli aðildarskorts, en málatilbúnaður hans verður ekki skilinn með öðrum hætti en svoað sýknukrafan byggist á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Gagnvart varastefnda byggir stefnandi aðallega á því að varastefndi hafi skuldbundið sig sem viðsemjandi hans í umræddu símtali, en til vara á því að varastefndi sé bótaskyldur gagnvart honum vegna skorts á umboði, sbr. 25. gr. laga nr. 7/1936.

Varastefndi byggir ekki á því að hann hafi haft umboð til þess að skuldbinda aðalstefnda gagnvart stefnanda, heldur einungis á því að hafa haft „milligöngu“ um að koma á samningi þeirra á milli. Byggir hann beinlínis á því að hann hafi aldrei komið fram sem umboðsmaður aðalstefnda og mótmælir því að reglur um umboðsskort eigi við. Eins og málið liggur fyrir og málatilbúnaði varastefnda er háttað verður að telja ljóst að varastefndi hafi í símtalinu komið fram gagnvart stefnanda sem viðsemjandi hansen ekki sem umboðsmaður aðalstefnda, jafnvel þótt óumdeilt sé að komið hafi fram í símtalinu sú skoðun varastefnda að aðalstefndi ætti samkvæmt samningi stefndu að bera kostnað innaf þjónustunni. M átti stefnandi treysta því að varastefndi, sem leitaði til hans með beiðni um þjónustu, án þess að halda því beinlínis fram að hann gerði það í umboði aðalstefnda, ábyrgðist að greitt yrði fyrir þá þjónustu, hvernig svo sem lögskiptum hans og aðalstefnda væri háttað varðandi uppgjör vegna kaupa og uppsetningar á einingahúsinu. Verður að virða reikningsgerð stefnanda á hendur aðalstefnda og tilraunir hans til að innheimta kröfuna úr hendi aðalstefnda í því ljósi. Gegn mótmælum varast efnda verður því fallist á þá málsástæðu stefnanda að varastefndi hafi í umræddu símtali skuldbundið sig til þess að greiða fyrir þjónustu stefnanda. Gerist þá ekki þörf á að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu stefnanda að varastefndi sé bótaskyldur gagnvart honum samkvæmt 25. gr. laga nr. 7/1936.

Eins og fyrr sagði var enginn skriflegur samningur gerður um kaup á þjónustunni og ekki er að sjá að samið hafi verið um tiltekið verð milli varastefnda og stefnanda. Þegar svo háttar til ber kaupanda vöru eða þjónustu, samkvæmt meginreglum kröfuréttar, sbr. 45. gr. laga um lausafjárkaup, að greiða það verð sem seljandi krefst nema kaupandi sanni að það verð sé ósanngjarnt.

Aðalstefndi aflaði matsgerðar dómkvadds matsmanns til að freista þess að sanna að uppsett verð fyrir þjónustuna hefði verið ósanngjarnt. Að tölulegum niðurstöðum matsgerðarinnar er vikið í kafla I hér að framan. Við aðalmeðferð málsins vísaði varastefndi til matsgerðarinnar til stuðnings varakröfu um lækkun dómkröfu stefnanda, verði ekki fallist á kröfu hans um sýknu. Tók hann jafnframt undir málsástæður aðalstefnda og mótmæli við andmælum stefnanda varðandi réttmæti matsgerðarinnar.

Við aðalmeðferð málsins hélt stefnandi fram þeirri athugasemd að það rýrði gildi matsgerðarinnar að dómkvaddur matsmaður hefði ekki farið á vettvang og kynnt sér aðstæður þar. Í fundargerð matsfundar kemur fram að matsbeiðandi lagði fyrir matsmann, á rafrænu formi, um 200 ljósmyndir frá því er húsið var reis tog aðalteikningar af því, ásamt sérteikningum aðalhönnuðar. Bókaði matsmaður í fundargerð að matsbeiðandi teldi ekki nauðsynlegt að fara á vettvang til nánari gagnaöflunar. Var ekki bókað um neinar athugasemdir við þetta af hálfu lögmanns matsþola(stefnanda), sem þó var viðstaddur matsfundinn. Aðspurður fyrir dómi sagði matsmaður mjög litlar líkur á því að það hefði breytt nokkru um niðurstöðu matsins hefði hann farið á vettvang, og honum væri ekki kunnugt um nein atriði varðandi matið sem hefðu getað skýrst betur með því móti. Verður að leggja þann skilning í framburð matsmanns að hann hafi ekki talið nauðsynlegt að fara á vettvang í ljósi þeirra gagna sem fyrir hann voru lögð og sleppt því þar sem ekki var ágreiningur um þá aðferð á matsfundi. Samkvæmt framanrituðu verður það ekki talið rýra gildi matsgerðarinnar svo neinu nemi þótt matsmaður hafi látið sér nægja að kynna sér vettvanginn af ljósmyndum, teikningum og öðrum gögnum sem fyrir hann voru lögð og verður síðbúnum athugasemdum matsþola við þetta atriði vísað á bug.

Af matsgerðinni og framburði matsmanns fyrir dómi varð ráðið að hann hefði gengið út frá því við matið að um útboðsverk hefðiverið að ræða. Sést það m. a. af svörum matsmanns við fjórðu og fimmtu matsspurningunum, þar sem ræðir um„útboðsverk“ og þá aðstöðu þegar „verktaki býður í verk“. Sú forsenda stenst ekki, eins og fram er komið, enda var ekki samið um verð fyrir þjónustuna á grundvelli tilboðs. Var því ekki um tilboðs- eða útboðsverk að ræða heldur verk sem unnið var í tímavinnu. Er matsgerðin haldin annmarka aðþví leyti sem hún byggir á rangri forsendu hvað þetta varðar. Af því leiðir að ekki er unnt að leggja tölulegar niðurstöður matsmanns fortakslaust til grundvallar við niðurstöðu málsins, heldur verður að skoða það í hverju tilviki hvort hin ranga forsendahafi í reynd haft áhrif átölulegarniðurstöður hans.

Í svari matsmanns við fyrstu matsspurningu, þar sem spurt er um venjur varðandi greiðslur fyrir akstur vinnuflokkabíls til og frá verkstað, kemur fram að engar fastar venjur séu um það með hvaða hætti greitt sé fyrir slíkt, sé samningur ekki fyrir hendi. Í svari við fimmtu matsspurningu segir matsmaður hins vegar að í „útboðsverkum“ sé yfirleitt ekki greitt fyrir akstur með starfsmenn nema um það sé samið sérstaklega. Aðspurður fyrir dómi í tilefni af þessu sagðist matsmaður ekki hafa tekið inn í kostnaðarmat sitt þann lið reikningsins sem varðar kostnað af 1.500 km akstri vinnuflokkabíls, þar sem aðilar hefðu ekki samið sérstaklega um þann kostnað. Verður ekki annað séð en að hin ranga forsenda að um útboðsverkhafiverið að ræða hafi ráðið þeirri niðurstöðu.

Þar sem um tímavinnu varí reyndað ræða, en ekki útboðsverk, verður í samræmi við svar matsmanns við fyrstu matsspurningunni lagt til grundvallar að ekki sé við fastar venjur að styðja stum greiðslur vegna slíks kostnaðar. Í ljósi framangreinds annmarka á matsgerð felst ekki í henni nein sönnun þess að sú fjárhæð sem stefnandi krefst samkvæmt reikningi sé óhæfileg. Ljóst er að verkstaðurinn á Árskógssandi, rétt sunnan við Dalvík, er í nokkurri fjarlægð frá Akureyri, þar sem stefnandi rekur starfsemi sína, og mátti varastefnda vera það fullljóst er hann pantaði þjónustuna. Verður varastefndi að bera hallann af því að ósannað er að ósanngjarnt geti talist að stefnandi hafi áskilið sér greiðslu vegna kostnaðar af ferðum vinnuflokkabíls til og frá verkstað. Verður sá liður reikningsins því tekinn að fullu til greina.

Varðandi 460 km akstur Volvo- vörubíls með krana, þá tekur matsmaður fram að akstur með stífusteina verði að teljast hluti af því verki sem um ræðir og tekur þann lið reikningsins að fullu til greina.

Varðandi vinnu kranamanns, þá kemur fram í matsgerð að matsmaður féllst ítveimur tilvikum á að draga hefði átt frá tímaskýrslu kranamanns matar- og kaffitíma hans, klukkustund í hvort skipti. Þá leiddi yfirferð matsmanns yfir tímaskýrslur í ljós að vinnustundir á reikningi voru fleiri en tímaskýrslur sýndu, en einungis sem nam 0,5 klst. Aftur á móti voru eftirvinnutímar á reikningi 3 klst. færri en á tímaskýrslu. Er tekið fram í matsgerð að tímar kranamanns séu að meðaltali 3,15 klst. fleiri en tímar krananna, sem ekki sé óeðlilegt. Telur matsmaður heildarverktíma við hífingar, 20 daga, ekki óeðlilega mikinn og tekur fram að verkið hafi verið unnið um hávetur. Niðurstaða matsmanns var sú að hann tók til greina að fullu þann fjölda vinnustunda kranamanns sem greinir á reikningi, samtals 202 klst.

Matsmaður leggur „ meðaltaxta“ til grundvallar mati sínu á því hvert sé hæfilegt endurgjald fyrir vinnu kranamanns. Virðist líklegt, einkum í ljósi svars hans við fjórðu matsspurningunni, að þar hafi umrædd forsenda, að um útboðsverk væri að ræða, haft áhrif, þótt matsmaður hafi að vísu ekki verið spurður beint að þvífyrir dómi. Ekki verðu raf matsgerðinni ráðið að það teljist óhæfilegt eða ósanngjarn tað rukka fyrir næturvinnu þegar vinna fer fram utan dagvinnutíma og um tímavinnuverk, en ekki tilboðs- eða útboðsverk, er að ræða.

Samkvæmt framanrituðu er ósannað að þeir liðir reikningsins sem varða vinnustundir kranamanns, og sundurliðast í dag- og næturvinnu, séu óhæfilega háir og verða þeir teknir til greina að fullu.

Varðandi tækjatíma MAN- kranabílsins, þá tekur matsmaður að fullu til greina þann tímafjölda sem fram kemur á reikningi, 117,5 klst., og tekur, eins og fyrr sagði, fram að tími við hífingar sé ekki óeðlilega mikill. Aftur á móti lækkar hann tímagjald iðum 20%, með þeim rökstuðningi að þar sem vinna með þann bíl hafi verið „nokkuð samfelld frá 9. feb.- 4. mars 2017“ sé eðlilegt að reikna með 15– 25% afslætti „eins og algengt er í slíkum tilfellum“. Matsmaður tekur aftur á móti að fullu til greina þann lið reikningsins sem varðar tækjatíma Volvo- vörubíls með krana, bæði hvað tímafjölda og tímagjald snertir.

Þótt nærtækt sé að ætla að forsendan sem matsmaður gaf sér ranglega, að um útboðsverk væri að ræða, hafi haft áhrif varðandi þá niðurstöðu hans að eðlilegt væri að reikna með 20% afslætti af verði tækjatíma vegna MAN- kranabílsins, þá verður það ekki skýrlega ráðið af orðalagi matsgerðarinnar og matsmaður var ekki spurður að því beinlínis fyrir dómi. Hins vegar kom fram í framburði matsmanns að menn gæfu ekki síður afslátt þegar um tímavinnuverk væri að ræða.

Því mati matsmanns að eðlilegt hafi verið m. v. aðstæður að veita afslátt af tímagjaldi vegna tækjatíma MAN- kranabílsins hefur ekki verið hnekkt með yfirmati. Þá verður ekki fullyrt að hin ranga forsenda um útboðsverk hafi haft áhrif á þessa niðurstöðu matsmanns. Verður niðurstaða matsmanns um 20% lækkun á þessum lið reikningsins, þ. e. að hæfilegt verð fyrir þennan lið reikningsins nemi 2.068.000 krónum, með virðisaukaskatti (1.667.742 krónur án virðisaukaskatts), í stað 2.585.000 króna (2.084.677 krónur án virðisaukaskatts) því lögð til grundvallar niðurstöðu málsins. Að því gættu þykir nægilega sýnt fram á það af hálfu varastefnda að umkrafin fjárhæð samkvæmt reikningi stefnanda sé umfram það sem sanngjarnt má teljast í skilningi almennra reglna kröfuréttar, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000. Nánar tiltekið þykir nægjanlegt að sýnt sé fram á svo mikinn mun á einum lið reikningsins að umkrafið verð samkvæmt reikningi verði talið ósanngjarnt.

Af þessu leiðir að varastefnda verður gert að greiðastefnandasamtals 4.011.130 krónur, sem samsvarar öllum liðum reikningsins, með virðisaukaskatti, nema hvað varðar tækjatíma MAN- kranabílsins, en um þann lið er matsgerð matsmannsins lögð til grundvallar ( ( 640.927 + 331.552 + 1.667.742 + 224.883 + 200.323 + 169.355 =3.234.782)*1,24[vsk] = 4.011.130).

Stefnandi krafði varastefnda fyrst um fjárhæð reikningsins hinn 5. október 2017, og þá ekki að fullu með réttu, eins og fram er komið. Verður varastefnda gert að greiða framangreinda fjárhæð með dráttarvöxtum eins og stefnandi krefst, en upphafstími dráttarvaxta verður þó eftir atvikum látinn miðast við málshöfðun, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða aðalstefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem í dómsorði greinir. Hefur þá m. a. verið tekið tillit til kostnaðar sem aðalstefndi bar vegna öflunar matsgerðar dómkvadds matsmanns, sem nemur 408.000 krónum, fyrir virðisaukaskatt, samkvæmt reikningi. Varastefnda verður aftur á móti, með vísan til sama lagaákvæðis, gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem í dómsorði greinir.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður, ásamt D-kk-þgf K-kk-þgf héraðsdómara og J-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, byggingatæknifræðingi og húsasmíðameistara.

Dómsorð:

Aðalstefndi, Arwen Holdings ehf., er sýkn af öllum dómkröfum stefnanda, Kraftfags ehf., í máli þessu.

Varastefndi, Bjórböðin ehf., greiði stefnanda 4.011.130 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. mars 2018 til greiðsludags.

Stefnandi greiði aðalstefnda 1.300.000 krónur í málskostnað.

Varastefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf

D-kk-nf K-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur, dags. 1 8. október 2019

Gjald 2.700 kr.