E-4426/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 17. mars sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af X, …, á hendur íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 7, Reykjavík, með stefnu birtri 23. júní 2010.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 7.185.151 kr. ásamt vöxtum, skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 2.479.151 kr. frá 28. nóvember 2002 til 31. maí 2004 og af 7.185.151 kr. frá þeim degi til 24. júlí 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati réttarins.

Til vara er þess krafist að stefnukröfurnar verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði látinn niður falla.

Málavextir

Hinn 28. nóvember 2002 gekkst stefnandi undir ófrjósemisaðgerð á sjúkrahúsinu ... Hún kom til aðgerðarinnar á fastandi maga að morgni aðgerðardags kl. 9:15. Aðgerðin hófst kl. 10:56 og var lokið kl. 11:10.

Í aðgerðarlýsingu segir: „Fyrir hendi liggur undirrituð beiðni konunnar um legal ster. Lítill skurður ofan nafla, kviður er loftfylltur, laraosc. og hjálparsondu komið fyrir. Góð yfirsýn yfir innri genitalia. Uterus er retroflecteraður eðlilega stór, vel hreyfanlegur. Báðar tubur líta vel út, sömuleiðis ovarii. Nú er gerð elcoagulatio á báðum tubum á þann veg að hvor tuba um sig er coaglueruð á tveimur stöðum þar til hvítnar undan. Yfirlitsscopia af kvið eðlileg. Kviður er lofttæmdur, húðsutura.“

Stefnandi útskrifaðist heim sama dag kl. 14:00 þar sem aðgerðin og fyrstu tímarnir að henni lokinni voru með eðlilegum hætti.

Stefnandi var lögð inn að nýju tíu dögum síðar, eða að kvöldi 8. desember, vegna þá vaxandi verkja í neðri hluta kviðar og síðu hægra megin. Vaknaði grunur um lífhimnubólgu og möguleg tengsl við ófrjósemisaðgerðina. Stefnandi var sett á sýklalyf og ýmsar rannsóknir voru gerðar. Skýr merki komu fram um lífhimnubólgu. Fór hún strax í aðgerð og komu þá í ljós tvö fremur lítil göt á smágirni með um 7 cm millibili. Var garnabútur fjarlægður og endarnir saumaðir saman. Stefnandi útskrifaðist hinn 21. desember 2002.

Stefnandi var lögð inn á ný dagana 19. til 22. maí 2003 með stutta sögu um slæma verki ofarlega í kvið með leiðni aftur í bak. Rannsókn leiddi í ljós garnastíflu sem gekk þó fljótt yfir og án aðgerðar.

Með bréfi stefnanda, dags. 6. janúar 2003, til Sjúkrahúss og heilsugæslustöðvarinnar … (hér eftir …), var þeirri skoðun stefnanda lýst að svo virtist sem bótaskyld mistök hefðu átt sér stað við aðgerðina og þess beiðst að sjúkrahúsið tæki afstöðu til skaðabótaskyldu í málinu.

Með læknabréfi lækningaforstjóra …, dags. 10. janúar 2003, til Landlæknisembættisins, var staðfest að stefnandi hefði fengið garna perforation, þ.e. göt á görn á tveimur stöðum, sem complicatio, þ.e. auka- eða hliðarverkun, af umræddri ófrjósemisaðgerð. Í lok bréfsins var tekið sérstaklega fram að „að höfðu samráði við framkvæmdastjóra stofnunarinnar tilkynnist þetta landlækni hér með“.

Með bréfi stefnanda, dags. 20. janúar 2003, til Landlæknisembættisins, var þess farið á leit við embættið að það rannsakaði hvort staðið hefði verið að aðgerðinni hinn 28. nóvember 2002 með forsvaranlegum hætti svo og allri meðferð fyrir hana og eftir.

Með bréfi Landlæknisembættisins, dags. 26. maí 2003, til stefnanda, var henni gefinn kostur á að gera athugasemdir við drög að álitsgerð embættisins vegna málsins.

Í bréfi stefnanda, dags. 17. júlí 2003, til Landlæknisembættisins, var m.a. vikið að því að afleiðingar aðgerðarinnar virtust ætla að verða mun umfangsmeiri en upphaflega stefndi í og ástand stefnanda hefði breyst til hins verra.

Í áliti Landlæknisembættisins, dags. 3. desember 2003, kemur fram að embættið telji að yfirgnæfandi líkur séu á því að götin á görn stefnanda hafi myndast fyrir slysni sem varð í aðgerðinni 28. nóvember 2002 þar sem brennt var fyrir eggjaleiðarana. Þá er tekið fram í álitinu að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að um neitt annað en óhappatilvik hafi verið að ræða þegar götin mynduðust á görn við aðgerðina. Embættið benti og á að fylgikvilli af þessu tagi sé þekktur en sjaldgæfur.

Með bréfi stefnanda, dags. 29. mars 2005, var þess farið á leit við kærunefnd samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, að hún endurskoðaði mat landlæknis og tæki afstöðu til þess hvort tilhlýðilega hefði verið staðið að eftirliti og meðferð á stefnanda fyrir og eftir fyrrgreinda ófrjósemisaðgerð.

Nefndin skilaði álitsgerð sinni 3. nóvember 2005. Í forsendum álitsgerðarinnar kemur fram að ljóst sé að stefnandi hafi orðið fyrir miklum skaða er hún gekkst undir ófrjósemisaðgerðina og hafi afleiðingar hennar haft veruleg áhrif á líf stefnanda. Hvorki liggi fyrir í gögnum málsins með hvaða hætti henni hafi verið kynnt framkvæmd aðgerðarinnar og hugsanlegir fylgikvillar né að hún hafi undirritað yfirlýsingu þess efnis. Í ljósi þessa segir í niðurstöðu álitsgerðarinnar að nefndin telji það ámælisvert og andstætt lögum um réttindi sjúklinga að ekki sé ljóst að stefnanda hafi verið kynnt með hvaða hætti aðgerðin yrði framkvæmd og um hugsanlega fylgikvilla og áhættu af slíkum aðgerðum. Hins vegar telur nefndin ekkert í gögnum málsins benda til annars en að tilhlýðilega hafi verið staðið að ófrjósemisaðgerðinni og meðferð stefnanda eftir aðgerðina.

Í ljósi niðurstöðu álitsgerðarinnar óskaði lögmaður stefnanda með bréfi, dags. 22. desember 2005, eftir afstöðu … til bótaskyldu. Í niðurlagi svarbréfs …, dags. 5. janúar 2006, segir orðrétt: „Af niðurstöðu nefndarinnar má ráða að sjúklingur hafi ekki verið upplýstur um eðli ófrjósemisaðgerðarinnar af því að skriflega yfirlýsingu vanti. Áður en aðgerð fer fram er að sjálfsögðu rætt við skjólstæðing, bæði af aðgerðarlækni og af svæfingarlækni og skýrt hvað til standi. Tæpast fara læknar samt út í atriði eins og að telja upp sjaldgæfa sjúkdóma og alvarlega fylgikvilla, því í öllum aðgerðum jafnvel þeim einföldustu og algengustu fylgir einhver áhætta. Kröfu um bótaskyldu stofnunarinnar er vísað á bug.“

Með matsbeiðni, dags. 15. maí 2008, fór stefnandi fram á að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir matsmenn, læknir og lögfræðingur, til þess að skoða og meta tímabundnar og varanlegar afleiðingar þeirra mistaka sem þau töldu hafa orðið við framkvæmd og meðferð ófrjósemisaðgerðarinnar. Hinn 12. júní 2008 voru dómkvaddir til verksins þeir I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður, og J-kk-nf V-kk-nf læknir. Matsgerðin er frá 21. nóvember 2008, og er niðurstaðan sú að tímabundin óvinnufærni stefnanda telst vera frá 3. desember 2002 til 31. maí 2004, þjáningatímabil stefnanda telst vera frá 3. desember 2002 til 31. maí 2004 og þar af telst hún vera rúmliggjandi, fyrst frá 8. desember 2002 til 21. desember s.á. og síðar frá 19. maí 2003 til 21. maí s.á. Varanlegur miski stefnanda er metinn 10 stig og varanleg örorka 15%.

Með bréfi stefnanda, dags. 21. nóvember 2008, til ríkislögmanns var þess farið á leit, með vísan til fyrirliggjandi matsgerðar, að íslenska ríkið endurskoðaði fyrri afstöðu sína í málinu og viðurkenndi skaðabótaskyldu. Tekið var sérstaklega fram að ef ekki yrði fallist á bótaskyldu myndi dómsmál verða höfðað gegn íslenska ríkinu. Bréfi þessu mun ekki hafa verið svarað og er mál þetta því höfðað.

Vegna réttar stefnanda til bóta úr sjúklingatryggingu almannatrygginga mat Tryggingastofnun ríkisins örorku stefnanda hinn 18. júní 2004. Þar var varanlegur miski metinn 5 stig og varanleg örorka 5%. Stefnandi kærði þá ákvörðun til úrskurðarnefndar almannatrygginga með bréfi, dags. 16. nóvember 2004. Nefndin kvað upp úrskurð sinn í málinu hinn 9. mars 2005 þar sem varanlegur miski stefnanda var metinn 10 stig og varanleg örorka 12%. Stefnandi taldi afleiðingarnar verulega vanmetnar og fór því fram á dómkvatt mat, sem stefnandi byggir nú dómkröfur sínar á.

Stefnda höfðar síðan mál þetta og hefur fengið gjafsóknarleyfi, dags. 19. október 2007, frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu til að reka málið fyrir héraðsdómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfur sínar um skaða- og miskabætur úr hendi stefnda reisir stefnandi á þeirri forsendu, að hún hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu heilsutjóni, bæði örorku og miska, vegna bótaskyldra mistaka starfsmanna …. Á þeim saknæmu og ólögmætu mistökum ber stefndi ábyrgð, m.a. samkvæmt almennu skaðabótareglunni, reglunni um vinnuveitandaábyrgð og þeim sérstöku reglum skaðabótaréttarins, sem mótast hafa við sakarmat vegna mistaka í heilbrigðiskerfinu.

Stefnandi telur að í þeim tilvikum þar sem um er að ræða tjón sem hlýst af störfum sérfræðinga hafi dómstólar beitt ströngu sakarmati. Slík sérfræðiábyrgð er reist á því, að það megi gera ríkari kröfur til vandaðri vinnubragða og aðgæslu hjá sérfræðingum en öðrum. Stefnandi byggir kröfur sínar á því að líkamstjón sitt megi að öllu leyti rekja til ófullnægjandi meðferðar og vinnubragða þeirra starfsmanna … sem komu að ófrjósemisaðgerðinni.

Í þessu sambandi ber sérstaklega að hafa í huga að a.m.k. tvær aðferðir voru mögulegar við framkvæmd ófrjósemisaðgerðarinnar. Önnur aðferðin var áhættuminni og felst í því að klemma fyrir eggjaleiðara, hin aðferðin er áhættusamari og felst í því að brennt er fyrir þá. Við blasir, fyrst síðarnefndu aðferðinni var beitt, að mikilvægt var að farið yrði afar gætilega, enda áhættan af innvortis brennslu veruleg ef óvarlega er farið.

Í fyrsta lagi er á því byggt að mistök hafi orðið við aðgerðina sjálfa þegar brennd voru tvö göt á görn stefnanda. Á því er byggt að koma hefði mátt í veg fyrir þessi mistök með fullnægjandi aðgæslu og vandvirkni við framkvæmd aðgerðarinnar. Starfsmönnum … bar að sýna sérstaka aðgæslu og varkárni við aðgerðina ekki síst þegar haft er í huga að áhættumeiri aðferð af tveimur mögulegum var valin, en samkvæmt lækningaforstjóra … var um að ræða „vel þekktan“ fylgikvilla slíkrar aðgerðar. Á því er byggt að ekki geti verið forsvaranlegt að brennt sé gat á görn sjúklinga þegar slíkar aðgerðir eru framkvæmdar, hvað þá að brennd séu tvö göt. Öll rök í málinu standa til þess að götin hafi komið vegna þess að aðgerðin var framkvæmd með óforsvaranlegum hætti, sem hefði mátt koma í veg fyrir með eðlilegri aðgæslu.

Rétt er þó að geta þess að af hálfu stefnanda er dregið verulega í efa að slíkur fylgikvilli sé vel þekktur, enda blasir við að fáir væru reiðubúnir að taka þá áhættu að fara í aðgerð sem ekki er læknisfræðilega nauðsynleg ef afleiðingarnar og vel þekktir fylgikvillar eru þeir að göt eru brennd á garnir sjúklingsins. Það getur stefnt sjúklingi í lífshættu eins og raunin varð í tilviki stefnanda. Til nánari rökstuðnings hvað þetta varðar vísast til álits Landlæknisembættisins, dags. 3. desember 2003, þar sem m.a. kemur fram að fylgikvilli af þessu tagi sé sjaldgæfur.

Í öðru lagi er á því byggt að mistök hafi einnig orðið eftir að ófrjósemisaðgerðin var framkvæmd. Ef gengið er út frá því sem réttu að gat/göt á görn sé vel þekkur fylgikvilli slíkra aðgerða þá er vitaskuld eðlilegt að slíkt sé kannað eftir að aðgerð hefur verið framkvæmd. Ekkert var hins vegar hugað að þessu atriði af hálfu starfsmanna … heldur var stefnanda lokað og hún send heim samdægurs. Þetta verður að teljast alvarlegt aðgæsluleysi ef mark er takandi á þeim orðum lækningaforstjórans að um vel þekktan fylgikvilla sé að ræða. Afleiðingar þessa skeytingarleysis voru alvarlegar og var stefnandi í lífshættu um tíma eða þar til hún neyddist til að leggjast að nýju inn á sjúkrahúsið 8. desember 2002 vegna alvarlegra kviðverkja og aðgerð var framkvæmd að nýju sem fólst í því að garnahlutar voru tengdir saman á nýjan leik.

Í þriðja lagi er að mati stefnanda nauðsynlegt varðandi mat á sönnun á sök stefnda í málinu að átta sig á þeirri staðreynd sem fyrir liggur, að stefnanda var ekki tilkynnt hvernig aðgerðin yrði framkvæmd. Á því er byggt af hálfu stefnanda, ef svo ólíklega færi að mistök starfsmanna við framkvæmd aðgerðarinnar teldust ósönnuð, að vanræksla þessi dugi ein og sér til þess að fella skaðabótaábyrgð á stefnda í málinu, enda ljóst að stefnandi hefði aldrei undirgengist aðgerðina ef henni hefði verið ljós sú áhætta sem í henni fólst.

Stefnandi stóð í þeirri trú að klemmt yrði fyrir eggjaleiðara hennar en aldrei var nefnt við hana að til stæði að brenna fyrir þá. Af hálfu stefnanda er tekið undir það álit kærunefndar samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu að ámælisvert sé og andstætt b-lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 10. gr. læknalaga nr. 53/1988 að upplýsa sjúkling ekki um ástand, meðferð og horfur. Slíkur skortur á upplýsingagjöf brýtur tvímælalaust í bága við það markmið laga nr. 74/1997 að tryggja þeim réttindi í samræmi við mannréttindi og mannhelgi og styrkja þannig réttarstöðu þeirra gagnvart heilbrigðisþjónustunni og styðja trúnaðarsambandið sem ríkja ber milli sjúklinga og heilbrigðisstarfsmanna.

Þá er það enn fremur staðreynd í málinu að stefnandi var aldrei upplýst um þá fylgikvilla sem stafað gætu af hvorri aðferð um sig. Vanræksla við upplýsingagjöf um fylgikvilla og sjúkdóma sem fylgt geta aðgerð er almennt séð verulega ámælisverð, sérstaklega þó í tilfelli sem þessu þar sem hér er ekki um að ræða aðgerð sem er nauðsynleg út frá læknisfræðilegu sjónarmiði fyrir líf og heilsu einstaklingsins. Þessar upplýsingar skipta vitaskuld miklu um það hvort einstaklingur velur að fara í slíka aðgerð eða ekki. Það er raunveruleg forsenda þess, að einstaklingur geti tekið upplýsta ákvörðun um að fara í aðgerð sem þessa, að hann hafi fengið allar þær upplýsingar sem fyrir hendi eru um mögulega áhættu af aðgerðinni. Einnig skiptir það afar miklu máli hve hættulegur fylgikvillinn er í samanburði við þann árangur sem vænta mætti af slíkri aðgerð. Sérstaklega er á það bent í þessu samhengi að í áliti Landlæknisembættisins kemur fram að brennsla á görn sé þekktur fylgikvilli þegar þessari aðferð er beitt við framkvæmd ófrjósemisaðgerða. Undir þetta er tekið í bréfi lækningaforstjóra …, frá 8. júní 2005, og sagt að slíkur fylgikvilli sé „vel þekktur eftir ófrjósemisaðgerðir með umræddri tækni“.

Í huga stefnanda er ekki minnsti vafi að hún hefði aldrei farið í umrædda aðgerð hefði hún verið upplýst um það fyrir aðgerðina að einhver hætta gæti verið á því að slíkir fylgikvillar gætu verið henni samfara, hvað þá að afleiðingarnar gætu orðið þær sem raun varð á.

Sönnunarbyrði varðandi þær upplýsingar sem stefnanda voru gefnar áður en aðgerðin var framkvæmd hvílir alfarið á stefnda, enda liggur fyrir í málinu að stefnandi skrifaði aldrei undir upplýst samþykki fyrir aðgerðina. Um þetta atriði vísast nánar til álitsgerðar nefndar um ágreiningsmál skv. lögum nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu, dags. 3. nóvember 2005. Þar segir réttilega að svo virðist sem stefnandi hafi ekki áttað sig á því fyrir aðgerðina með hvaða hætti aðgerðin yrði framkvæmd og að ekki liggi fyrir í gögnum málsins með hvaða hætti henni hafi verið kynnt hvernig aðgerðin yrði framkvæmd og hugsanlegir fylgikvillar með slíkum aðgerðum né að hún hafi undirritað yfirlýsingu þess efnis.

Að öllu framangreindu virtu er að mati stefnanda ljóst að lögfull sönnun er fram komin um að viðkomandi starfsmönnum … hafi orðið á saknæm mistök við framkvæmd ófrjósemisaðgerðarinnar og meðferð stefnanda eftir aðgerðina. Á þessum mistökum ber stefndi, sem eigandi sjúkrahússins, ábyrgð. Í ljósi stöðu aðila, færni læknisins og þekkingar hans á ástandinu og hugsanlegum afleiðingum þess ber stefndi hallann af sönnunarskorti í þessum efnum, leiki einhver vafi á málsatvikum.

Varðandi afleiðingar mistakanna vísast til matsgerðar, dags. 21. nóvember 2008. Augljóst er að orsakasamband er á milli líkamstjóns stefnanda og þeirra mistaka sem áttu sér stað við aðgerðina. Stefndi ber sönnunarbyrðina fyrir því að afleiðingarnar hefðu komið fram þó að engin mistök hefðu átt sér stað, enda á því byggt að mistök starfsmanna stefnda við framkvæmd aðgerðarinnar teljist sönnuð í málinu.

Stefnandi telur að í íslenskum skaðabótarétti gildi sérstök sönnunarregla um skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnana. Reglan sé tvíþætt: Annars vegar gildi almenna skaðabótareglan um sönnum þess hvort mistök hafi átt sér stað. Um það vísast til þess sem að framan er rakið. Hins vegar felist í reglunni að ef mistök teljast sönnuð, beri læknir eða sjúkrastofnun sönnunarbyrðina fyrir því að skaði stefnanda hefði ekki komið fram hefði verið réttilega staðið að málum. Með öðrum orðum felst í reglunni svonefnd öfug sönnunarbyrði hvað varðar afleiðingar mistakanna. Stefnandi byggir á því að framangreind sönnunarbyrði hvíli á stefnda.

Framangreind sönnunarregla leiði til þess, að stefndi beri alfarið sönnunarbyrði fyrir því hvort og þá hvaða hluta heilsufarstjóns stefnanda megi rekja til annarra og óskyldra orsaka en framangreindra mistaka. Stefnandi byggir á því að allur heilsufarslegur skaði hennar verði rakinn til mistaka starfsmanna stefnda. Slík regla er sanngjörn og eðlileg sökum þess að örðugt getur verið fyrir stefnanda að sanna að orsakasamband sé milli mistaka læknisins og þess líkamstjóns sem óumdeilt er að stefnandi býr við.

Ekkert er fram komið í málinu sem er til þess fallið að létta sönnunarbyrði af stefnda varðandi þau orsakatengsl sem eru á milli tjóns stefnanda og mistakanna, enda renna læknisfræðileg gögn í málinu stoðum undir slík tengsl. Af þessum sökum ber að fella skaðabótaábyrgð á stefnda vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 7.185.151. kr. Fjárhæð dómkröfunnar er reist á niðurstöðum matsgerðar J-kk-ef V-kk-ef læknis og I-kk-ef S-kk-ef hrl., dags. 21. nóvember 2008, en krafa stefnanda sundurliðast með eftirfarandi hætti:

Tímabundið atvinnutjón kr. 2.479.151,-

Varanleg örorka kr. 4.206.000,-

Miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 500.000,-

Samtals kr. 7.185.151,-

Eftirfarandi útreikningar taka mið af lánskjaravísitölu júnímánaðar 2010, 7183 stig, sbr. 15. gr. skaðabótalaga.

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna tímabundins atvinnutjóns hennar er reist á 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Miðað er við greidd laun þremur mánuðum fyrir tjónsdag, þ.e. september – nóvember 2002. Meðallaun stefnanda voru hvern mánuð 136.467 kr. Samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga ber að miða tímabundið atvinnutjón stefnanda frá tjónsdegi til stöðugleikapunkts. Samkvæmt matsgerð hófst tímabundin óvinnufærni stefnanda þann 3. desember 2002 og lauk þann 31. maí 2004. Stefnandi var því óvinnufær í 545 daga. (136.467 kr. / 30 x 545). Skaðabætur vegna tímabundins atvinnutjóns eru því 2.479.151 kr. Til frádráttar komi greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins 356.437 kr. hinn 31. október 2003, 432.846 kr. hinn 22. desember 2003, 48.818 kr. 25. ágúst 2004, og 1.288.541 kr. hinn 10. maí 2005.

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku hennar vegna ófrjósemisaðgerðarinnar er reist á 5. – 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á því er byggt að varanleg örorka stefnanda vegna aðgerðarinnar sé 15%.

Stöðugleikatímapunktur samkvæmt matsgerðinni er 31. maí 2004. Á þeim degi var stefnandi 39 ára og 189 daga gömul og er því stuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 10,677. Miða ber við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna enda voru árstekjur stefnanda síðustu þrjú ár fyrir hinn bótaskylda atburð lægri en árslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Uppreiknuð lágmarkslaun samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga eru 2.626.325 kr. (1.200.000 x 7183 ) / 3282).

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku er samkvæmt framansögðu reiknuð með eftirfarandi hætti: 2.626.325 kr. x 10,677 x 15,00% = 4.206.000 kr. Til frádráttar komi 903.160 kr. hinn 25. ágúst 2004 og 1.245.064 kr. hinn 10. maí 2005.

Krafa stefnanda um miskabætur er byggð á því að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi þegar þeir önnuðust stefnanda og framkvæmdu á henni umrædda aðgerð. Ljóst er að afleiðingar mistakanna fyrir stefnanda eru verulegar, bæði líkamlegar og andlegar. Stefnandi mátti treysta því að fá lögmæta og örugga þjónustu hjá stefnda. Líkt og áður hefur verið rakið voru afleiðingar aðgerðarinnar ekki kynntar fyrir stefnanda, né heldur með hvaða hætti aðgerðin færi fram. Þannig var upplýsingagjöf verulega ábótavant. Þessu til viðbótar verður það að teljast til stórkostlegs gáleysis að sinna ekki eðlilegri aðgæslu, sérstaklega þegar um þekktan fylgikvilla er að ræða. Um frekari röksemdir fyrir þessu vísast til málsástæðna varðandi sök stefnda. Þykja miskabætur hæfilega metnar 500.000 kr.

Kröfu sína um skaða- og miskabætur úr hendi stefnda styður stefnandi við almennar reglur skaðabótaréttarins, þ.m.t. regluna um vinnuveitandaábyrgð. Þá vísar stefnandi til ákvæða reglugerðar nr. 227/1991, einkum 2.-5. gr., sbr. læknalög nr. 53/1988, einkum 9. og 10. gr. laganna, laga um heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990 og laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997, einkum 1. og 3. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til 2., 4., 5., 7., 15. og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafa stefnanda um dráttarvexti er reist á 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu en dráttarvaxta er krafist mánuði eftir að stefnandi lagði fram skaðabótakröfu sína. Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi hafnar alfarið kröfum stefnanda sem og sjónarmiðum hans, þ.m.t. hugmyndum um sönnunarbyrði í máli þessu. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir öllu því sem að bótakröfu hans lýtur í máli þessu. Gildir það jafnt um skilyrði fyrir áfalli skaðabótaskyldu sem um fjárhæð bótakröfu.

Staðhæfingum stefnanda um að mistök hafi verið gerð við ófrjósemisaðgerðina þegar brennd voru tvö göt á görn stefnanda sem koma hefði mátt í veg fyrir með fullnægjandi aðgæslu og vandvirkni við eða í kjölfar aðgerðar er eindregið vísað á bug. Engum saknæmum mistökum er til að dreifa er stofnað gætu til skaðabótaskyldu stefnda að lögum.

Reyndur aðgerðarlæknir framkvæmdi ófrjósemisaðgerðina með viðurkenndri aðgerðaraðferð sem hann hafði langa og góða reynslu af. Aðgerðin var gerð eftir réttum ábendingum og við góðar aðstæður. Ekki er um það deilt að við aðgerðina hafi myndast brunaáverki er leiddi til tveggja gata á görn þar sem brennt var fyrir eggjaleiðarana. Brugðist var rétt við þeim fylgikvilla er hann kom í ljós við innlögn stefnanda á sjúkrahúsið hinn 8. desember.

Við margar tegundir kviðsjáraðgerða er rafmagn notað til brennslu, bæði til að skera og til að brenna fyrir æðar og hætta er til staðar á skaða eins og rof á görn jafnvel þótt allt sé reynt til að draga úr hættunni á slíkum fylgikvillum eins og gert var í þessu tilviki. Að rof komi á görn þar sem rafmagn er notað við kviðsjáraðgerðir er því vel þekktur en jafnframt sjaldgæfur fylgikvilli.

Almennt er talið að séu aðgerðir erfiðar, þ.e. innsýn slæm, t.d. vegna samvaxta, sé meiri hætta á að rof komi á görn af slysni en annars. Í aðgerðarlýsingu kemur ekki annað fram en að allt hafi gengið vel og samkvæmt áætlun. Ekki er getið um neina erfiðleika af tæknilegum ástæðum við aðgerðina og fram kemur að góð yfirsýn hafi fengist yfir kviðarhol í upphafi og í lok aðgerðar. Engum mistökum var heldur til að dreifa við útskrift stefnanda. Ekkert kemur fram í sjúkraskrá sem gaf ástæðu til að halda henni til eftirlits lengur en gert var.

Ekkert annað kemur fram í gögnum málsins en að um óhappatilvik hafi verið að ræða þegar tvö göt mynduðust á smágirni við ófrjósemisaðgerðina og er þar um þekktan en sjaldgæfan fylgikvilla vegna óhappatilviks að ræða en ekki saknæm mistök eins og skýrt kemur fram í áliti Landlæknis frá 3. desember 2003 og áliti nefndar um ágreiningsmál skv. lögum um heilbrigðisþjónustu frá 3. nóvember 2005. Hefur stefnandi engin gögn lagt fram til stuðnings staðhæfingum sínum um hið gagnstæða. Er með öllu ósannað að nokkrum saknæmum mistökum hafi verið til að dreifa við aðgerðina eða í kjölfar hennar sem stofnað gætu til skaðabótaskyldu stefnda að lögum.

Stefnandi reisir kröfur sínar enn fremur á því að vanrækt hafi verið að upplýsa hana um hvernig aðgerðin yrði framkvæmd og hún hafi ekki verið upplýst um fylgikvilla sem aðgerð gætu fylgt. Þessu er eindregið vísað á bug. Engri saknæmri vanrækslu í því efni er til að dreifa er stofnað gæti til skaðabótaskyldu.

Í álitsgerð Landlæknis frá 3. desember 2003 kemur fram að stefnandi var upplýst af aðgerðarlækni um eðli aðgerðarinnar og mögulega fylgikvilla. Enn fremur greinir þar að klemmur hafi aldrei verið notaðar á Sjúkrahúsinu …. Reynslan af silikonhringjum hafi ekki verið góð og hafi ófrjósemisaðgerðir einungis verið framkvæmdar með brennslu sl. tíu ár á sjúkrahúsinu er stefnandi gekkst undir aðgerðina. Stefnandi sótti um ófrjósemisaðgerð og skrifaði undir yfirlýsingu þar sem segir orðrétt: „Fyrir leiðbeiningar heilbrigðisstarfsmanns er mér ljóst í hverju aðgerð sem sótt er um er fólgin og hvaða afleiðingar hún getur haft.“

Engum saknæmum mistökum er þannig til að dreifa er stofnað gætu að lögum til skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda.

Verði ekki á sýknukröfu umbjóðanda míns fallist er til vara krafist stórkostlegrar lækkunar stefnukrafnanna.

Stefnandi fékk greiddar bætur úr sjúklingatryggingu vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáningabóta, varanlegs miska og varanlegrar örorku í áföngum með verðbótum og vöxtum, sem eiga að koma til frádráttar kröfum hans samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 með áorðnum breytingum hinn 28. nóvember 2002.

Kröfum stefnanda vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáningabóta og varanlegs miska er eindregið vísað á bug. Engu óbættu tjóni þeim tengdum er til að dreifa og er krafist sýknu af þeim kröfuliðum.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er tímabil tímabundins atvinnutjóns metið frá 3. desember 2002 til 31. maí 2004. Í úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga á dskj. nr. 31 er tímabil tímabundins atvinnutjóns hið sama. Tryggingastofnun greiddi stefnanda bætur vegna tímabundins atvinnutjóns að frádregnum launum og öðrum greiðslum skv. 2. gr. skaðabótalaga. Fékk stefnandi réttilega uppgerðar bætur á grundvelli þess að hún var í 62,5% starfi er sjúklingatryggingaratburður varð. Engu óbættu tímabundnu tekjutjóni er þannig til að dreifa.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er þjáningabótatímabil metið frá 3. desember 2002 til 31. maí 2004 eða í 546 daga og þar af telst hún vera rúmliggjandi í 17 daga. Í úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga er þjáningabótatímabil metið hið sama eða í 546 daga og þar af telst hún vera rúmliggjandi í 19 daga. Tryggingastofnun greiddi stefnanda þjáningabætur vegna rúmlegu í 19 daga og í 527 daga án rúmlegu. Engu óbættu tjóni vegna þjáningabóta er þannig til að dreifa.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er varanlegur miski metinn 10 stig og er það sama miskastig og metið er í úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga. Tryggingastofnun greiddi stefnanda bætur vegna 10 stiga varanlegs miska. Engu óbættu tjóni vegna varanlegs miska er þannig til að dreifa.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er varanleg örorka metin 15% en í úrskurði úrskurðarnefndar almannatrygginga er varanleg örorka metin 12%. Í báðum tilvikum er stöðugleikatímapunktur 31. maí 2004.

Ekki fær staðist sú aðferð stefnanda að reikna verðbætur á þær fjárhæðir sem gilda skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til verðlags í júní 2010 miðað við lánskjaravísitölu 7183 stig. Í þessu tilviki gildir hið sama og um verðbætur árslauna skv. 2. mgr. 7. gr. og ber að miða við lánskjaravísitölu á stöðugleikatímapunkti, sbr. Hrd. 4. mars 2004 í málinu nr. 363/2003. Lánskjaravísitala í maí 2004 var 4581 stig og uppreiknuð lágmarkslaun á þeim tímapunkti voru því 1.675.000 kr. Samkvæmt því reiknast bætur vegna 15% varanlegrar örorku 2.682.596 kr. (1.675.000x10,677x15%=2.682.596).

Tryggingastofnun greiddi stefnanda, vegna varanlegrar örorku hinn 25. ágúst 2004, 903.160 kr. og hinn 10. maí 2005 1.245.064 kr. eða samtals 2.148.24 kr. auk vaxta á þær fjárhæðir. Óbætt tjón vegna 15% varanlegrar örorku nemur því 534.372 kr.

Kröfu stefnanda um miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga, að fjárhæð 500.000 kr., er mótmælt. Staðhæfingar stefnanda um stórfellt gáleysi starfsmanna stefnda fá á engan hátt staðist og eru skilyrði fyrir áfalli miskabóta skv. 26. gr. skaðabótalaga á engan hátt uppfyllt. Til vara er krafist verulegrar lækkunar þeirrar kröfu verði ekki alfarið sýknað af henni.

Kröfum stefnanda vegna vaxta er mótmælt sem of háum og fallnar eru niður fyrir fyrningu allar kröfur stefnanda um vexti eldri en fjögurra ára miðað við þingfestingu máls þessa hinn 24. júní 1010. Samkvæmt því er kröfum stefnanda um vexti frá fyrri tíma en miðað við 24. júní 2006 mótmælt.

Niðurstaða

Mál þetta er að rekja til ófrjósemisaðgerðar er stefnandi gekkst undir hinn 28. nóvember 2002. Ágreiningslaust er að í aðgerðinni komu tvö göt á garnir stefnanda. Hún veiktist hastarlega og var lögð aftur inn á sjúkrahús 8. desember 2002 með lífhimnubólgu og gekkst þá undir aðgerð og götin komu í ljós.

Stefnandi byggir á því að um ferns konar mistök hafi verið að ræða og hvert þeirra um sig valdi því að stefnandi eigi rétt til bóta úr hendi stefnda.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því að starfsmenn stefnda hafi ekki sinnt lögboðinni upplýsingaskyldu sinni og vísar stefnandi til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og 10. gr. læknalaga nr. 53/1988.

Fyrir liggur að hægt er að gera ófrjósemisaðgerðina með nokkrum aðferðum. Í tíu ár fyrir aðgerð stefnanda voru ófrjósemisaðgerðir á Sjúkrahúsinu … eingöngu framkvæmdar með brennslu og er það viðurkennd aðferð við þessar aðgerðir.

Hér er til þess að líta, að stefnandi fór í aðgerð sem hún þurfti sérstaklega að sækja um að gerð yrði. Þurfti hún að fylla út staðlað eyðublað og var umsóknin send viðkomandi sjúkrastofnun og síðan væntanlega Landlæknisembættinu. Á eyðublaði þessu ritar umsækjandi undir yfirlýsingu, en þar stendur: „Fyrir leiðbeiningar heilbrigðisstarfsmanns er mér ljóst í hverju aðgerð sem sótt er um er fólgin og hvaða afleiðingar hún getur haft.“ Við aðalmeðferð málsins var því ekki mótmælt að stefnandi hafi ritað undir yfirlýsingu þessa og í aðgerðarlýsingu læknisins kemur fram að fyrir liggi undirrituð beiðni konunnar um „legal ster“, þ.e. ófrjósemisaðgerð. Því liggur fyrir að búið var að kynna stefnanda í hverju aðgerðin var fólgin og afleiðingar hennar og verður ekki talin þörf á því, að aðgerðin yrði skýrð aftur út fyrir stefnanda að morgni aðgerðardags. Er þessari málsástæðu stefnanda því hafnað.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að mistök hafi átt sér stað við aðgerðina með því að tvö göt voru brennd á garnir stefnanda. Byggir stefnandi á því að um saknæma og ólögmæta háttsemi hafi verið að ræða hjá lækninum sem valdi því að stefnandi eigi rétt á bótum. Stefndi mótmælir því ekki að göt þessi urðu til við aðgerðina, en telur að um óhappatilviljun sé að ræða.

Ófrjósemisaðgerðin fór þannig fram, að brennt var á tveimur stöðum á báða eggjaleiðarana. Eggjaleiðararnir eru þétt við garnir sem eru mjög langar og liggja í fellingum í kviðarholinu og eru einnig á sífelldri hreyfingu. Töngin sem notuð er til brennslu liggur því nálægt görnum þegar rafmagni er hleypt á og brennt fyrir eggjaleiðarann. Við aðgerðina hafa garnirnar væntanlega rekist í töngina vegna legu þeirra og hreyfinga og standa líkur til þess að tvö göt hafi myndast í umrætt sinn. Það er þekktur fylgikvilli að garnir geti rekist í brennslutöng við kviðsjáraðgerðir, en það er mjög fátítt að það gerist. Að áliti sérfróðra meðdómara er tíðni þessa fylgikvilla 2-5 tilfelli á hverjar 1000 kviðsjáraðgerðir sem gerðar eru. Oftast koma þessir skaðar ekki í ljós fyrr en 4 til 10 dögum eftir aðgerð og er það væntanlega vegna þess að einungis er um yfirborðsskaða að ræða í sjálfri aðgerðinni og eiginlegt gat kemur ekki á görnina fyrr en einhverjum dögum síðar með þeim einkennum sem því fylgja. Skaðar þessir eru því ekki fyrirsjáanlegir og því erfitt að gera undirbúnings- eða varúðarráðstafanir við aðgerðina umfram það sem almennt er gert við þessar tegundir aðgerða.

Það er álit hinna sérfróðu meðdómsmanna, að ekkert hafi komið fram, er bendi til þess, að öðruvísi hafi verið staðið að ófrjósemisaðgerð stefnanda en öðrum aðgerðum sama eðlis, en óumdeilt er að aðgerðarlæknirinn var mjög reyndur á þessu sviði.

Með vísan til þess sem nú hefur verið rakið, er það álit dómsins, að ekki hafi verið um saknæmt gáleysi að ræða, er töngin rakst í garnir stefnanda, heldur sjaldgæft óhappatilvik, er fylgt geti aðgerðum af þessu tagi. Af þessu leiði, að stefnanda verða ekki dæmdar bætur á þessum grundvelli.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að hún hafi verið send heim samdægurs, en lækninum hafi borið að kanna það sérstaklega hvort einhverju hafi verið áfátt í aðgerðinni, sérstaklega í ljósi þess að um þekktan fylgikvilla var að ræða. Því hafi læknirinn ekki sýnt nægilega aðgát.

Samkvæmt aðgerðarlýsingu læknisins gekk aðgerðin vel og ekki varð vart við neitt óeðlilegt. Því var stefnandi send heim. Einkenni stefnanda komu ekki fram fyrr en seinna, samanber það sem segir hér að framan, en stefnandi kom á sjúkrahúsið aftur tíu dögum eftir aðgerðina. Því er ekki fallist á þá málsástæðu stefnanda að hún hafi verið send of fljótt heim.

Í fjórða lagi byggir stefnandi á því að mistök hafi átt sér stað í eftirfylgni með stefnanda. Hún hafi haft mikla verki og hringt til aðgerðarlæknisins fjórum til fimm sólarhringum eftir aðgerðina og kvartað, en hann hafi sagt henni að bíða.

Samkvæmt e-lið 80. gr. laga um meðferð einkamála skal stefnandi geta í stefnu um málsástæður þær er hann byggir málsókn sína á. Skal það vera gert á skýran og glöggan hátt. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. sömu laga skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki. Stefndi hefur mótmælt ofangreindri málsástæðu stefnanda sem nýrri, þar sem hennar er ekki getið í stefnu og kom hún fyrst fram við aðalmeðferð málsins. Telst hún því of seint fram komin.

Samkvæmt framanrituðu er það niðurstaða dómsins, að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda, en eftir atvikum þykir rétt, að málskostnaður falli niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef hrl., sem er hæfilega ákveðin 700.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun þóknunarinnar hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum, K-kvk-þgf J-kvk-þgf, fæðinga- og kvensjúkdómalækni, og Þ-kvk-þgf S-kvk-þgf, fæðinga- og kvensjúkdómalækni.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef hrl., 700.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf

K-kvk-nf J-kvk-nf

Þ-kvk-nf S-kvk-nf