S-221/2006

Mál þetta, sem þingfest var þann 22. mars sl., var dómtekið 26. september sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 13. mars 2006, á hendur Ó-kk-þgf P-kk-þgf G-kk-þgf, kt. 000000-0000, Litlu-Sandvík, Árborg, fyrir brot á dýraverndunarlögum, lögum um búfjárhald og reglugerð um aðbúnað og heilbrigðiseftirlit hrossa

I

„fyrir að hafa á lögbýlinu Litlu Sandvík í Árborg síðla árs 2005 og í janúar og febrúar 2006, vanrækt gróflega aðbúnað, umhirðu og fóðrun á 11 hrossum sem hann var umráðamaður yfir og stóðu inní hesthúsi á landi jarðarinnar þann 22. febrúar s.l., með þeim afleiðingum að holdastigun þeirra sem fram fór þann 22. febrúar s.l. leiddi í ljós að þau voru á bilinu 1-1,5 í holdastigun. Var eftirtöldum hrossum úr hópnum lógað í Sláturhúsi Sláturfélgs Suðurlands á Selfossi þann 23. febrúar s.l.

a) Dökkjarpt eða móbrúnt merarfolald (skrokkþungi 51,6 kg.)

b) Ljósjarpt merarfolald (skrokkþundi 42,6 kg.)

c) Svart hestfolald (skrokkþungi 48,5 kg.)

d) Svört hryssa á 3ja vetri (skrokkþungi 90 kg.)

Telur ákæruvaldið brot ákærða samkvæmt ákærulið I varða við 2. gr. 1. og 3. mgr. 3. mgr. 3. gr. og 4. gr. sbr. 19. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994 og 4. og 5. gr. sbr. viðauka C, reglugerðar nr. 160/2006 um aðbúnað, umhirðu og heilbrigðiseftirlit hrossa sbr. 18. og 19. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald.

II.

með því að hafa síðla dags. 22. febrúar eða aðfararnótt 23. febrúar s.l. fjarlægt 7 af þeim 11 hrossum sem frá greinir í ákærulið I úr hesthúsinu í Litlu Sandvík og síðan ítrekað neitað að greina héraðsdýralækni og lögreglu frá því hvar þau eru niðurkomin, eftir að ákvörðun héraðsdýralæknis og yfirdýralæknis um aflífun hrossanna lá fyrir.

Telur ákæruvaldið brot samkvæmt ákærulið II varða við 3. mgr. 16. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald sbr. 18. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og með dómi sviptur rétti til að eiga og halda búfénað ævilangt sbr. heimild 20. gr. l. nr. 15/1994 um dýravernd og 18. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald. “

Af hálfu ákærða er krafist sýknu af ákærulið I og II og til vara frávísunar á ákærulið II. Til þrautavara er krafist vægustu refsingar auk málsvarnarlauna. Þá er þess krafist að hafnað verði kröfu um sviptingu heimildar til að eiga og halda búfé.

Áður en aðalmeðferð hófst fór dómurinn að kröfu ákærða og verjanda hans í hesthús á Selfossi ásamt sækjanda í þeim tilgangi að skoða meint hross sem fjarlægð voru samanber ákærulið II.

Dómurinn var fjölskipaður.

Málsatvik:

Á bænum Litlu-Sandvík hefur ákærði búið ásamt fjölskyldu sinni og rekið umfangsmikla hrossarækt, bæði til töku á blóði úr fylfullum merum, til útflutnings svo og til ræktunar góðhesta. Hefur ákærði átt verðlaunahesta á sýningum svo og fengið verðlaun fyrir folöld.

Upphaf þessa máls má samkvæmt gögnum málsins rekja til 26. febrúar 2004 er Ó-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf búfjáreftirlitsmaður í Árnessýslu, gerði athugasemdir um aðbúnað búfjár á bænum Litlu-Sandvík en þar segir að aðbúnaður sé ekki samkvæmt lögum og reglum um búfjárhald. Hann gerir þær athugasemdir að fóðrun hrossa sé slök en misjöfn eftir hópum, fullorðnar merar með folaldi séu í slöku ástandi og hross úti í gerði séu án aðgengis að vatni og fóðri. Þann 5. febrúar 2005 tilkynnti T-kk-nf J-kk-nf eftirlitsdýralæknir Gullbringu- og Kjósarumdæmis til héraðsdýralæknis að þriggja vetra jarpur hestur frá Litlu-Sandvík, eign ákærða, hefði verið stöðvaður við útflutningsskoðun þar sem hesturinn hafi verið mjög horaður, úfinn og lúsugur. Einnig tilkynnti hann að af sömu ástæðum hafi þann 13. desember 2004 verið stöðvaður fjögurra vetra stóðhestur frá Litlu-Sandvík og tilkynnt að þau hross sem skráð séu á ákærða og skoðuð af T-kk-þgf ættu það flest sameiginlegt að vera undir meðallagi í holdafari. Þann 15. mars 2004 gerðu K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf héraðsráðunautur athugasemdir við fóðrun hrossa í Litlu-Sandvík, Árborg, Árnessýslu. Segir þar að öll hross hafi verið skoðuð í fylgd ákærða og er gerð gróf úttekt á hverjum hópi fyrir sig.

„1. 13 hross, flest fullorðin í hestagirðingunni norðan við fjós. Þau hafa aðgang að vatni, en skjólið er ófullnægjandi. Hrossin eru í góðum holdum.

2. 20 ógeltir folar og hesttryppi í stykki frá Geirakoti, vestan við Eyrarbakkaveginn. Tveir folanna voru grannir, en annars voru þeir í sæmilegum og góðum holdum. Hér er gefið nánast stöðugt gott hey. Þeir eru látnir éta upp, en gefið mjög fljótlega aftur, þannig að það er aldrei meira en hálfur til einn sólarhringur í einu sem þeir hafa ekki hey hjá sér. Folarnir hafa skjól af skógræktargirðingunni og alltaf er nóg af vatni ofar í girðingunni sem ekki tekur fyrir í harðindum.

3. 50 hross, eingöngu mertryppi, í stykki sunnan við og frá Geirakoti. Mikil sina er í þessu stykki ennþá, en hrossin eru byrjuð að taka upp nýgræðing sem kominn er upp úr þúfunum, þar sem sinan var. Þessum hrossum þyrfti að gefa a.m.k. næstu vikurnar. Vegna tíðarfarsins er ekki búið að taka þau af þessu stykki, en það stendur fyrir dyrum. Þau komast í vatn í skurðum og aðeins er um náttúrulegt skjól í hólfinu. Ósagt skal látið, hvort það teldist nóg við nánari skoðun og skilgreiningu. Hér er ekkert gefið eins og er. Aðeins þegar talið er þörf á því og fer það eingöngu eftir tíðarfarinu. Hrossin eru í sæmilegum og góðum holdum.

4. 48 fullorðin hross í Sandvíkurstykkinu austan við Eyrarbakkaveginn. Þetta voru holdbestu hrossin við rögun í haust. Þau komast einnig inn á mýrarstykki frá Geirakoti. Þar eru smá hólar í landinu og eru þeir á jaðrinum við að vera nægilegt sem náttúrulegt skjól. Hér komast hrossin alltaf í vatn í skurðum sem leggja ekki að sögn Ó-kk-ef P-kk-ef. Hér er ekkert gefið eins og er, en yrði gert ef yrðu jarðbönn.

5. 8 fullorðnar hryssur í opnu gömlu húsi vestur af bænum. Tvær til þrjár eru horaðar. Hinar eru í sæmilegum og góðum holdum. Þessi hross standa í heyjum, en þær verstu voru með folöldum undir sér í stóðinu þegar búfjáreftirlitsmaðurinn gerði athugasemdina.

6. Um 70 hross í högunum vestur af bænum. Hér er nægt náttúruskjól og vatn. Hér eru m.a. nokkrar hryssur með folöldum. Nokkrar hryssur voru aflagðar og/eða þunnar. Annars voru hrossin í lagi. Þeim er gefið daglega en það þyrfti að auka við gjöfina. Einhvern næstu daga er ætlunin að raga þessi hross frekar og m.a. að taka undan hryssunum.

7. 34 hross í húsi. Meðal annars eru 11 folöld inni og ein 3 á Selfossi sem ekki voru skoðuð. Hér eru þrjú gömul hross, horuð. Eitt af þeim er t.d. mjög horuð og lúsug hryssa. Hún er komin yfir þrítugt og með mjög lélegar tennur. Þessi hross var t.d. ekki búið að taka á hús þegar búfjáreftirlitsmaðurinn gerði athugasemdirnar. Önnur hross á húsi eru í lagi.

Búið var að taka lökustu hrossin úr og á gjöf eftir að búfjáreftirlitsmaðurinn kom. Í heildina litið var byrjað of seint að gefa þeim hrossum sem þurftu þess með og að taka lökustu hrossin frá og hygla þeim sérstaklega.

Vatnsmálin eru almennt í góðu lagi, en aðeins vantar á að skjólin séu í góðu lagi.

Eftirfarandi úrbóta er krafist fyrir 5. apríl 2004.

1. Öllum hrossum skal tryggt nægilegt fóður eftir holdafari og þörfum.

2. Öllum hrossum skal tryggt skjól.

3. Gæta skal þess að hross gangi ekki of nærri landi.

Bent skal á að skv. 16. gr. laga nr. 103/2002 er andmælafrestur 4 sólarhringar frá dagsetningu þessa bréfs.“

Með bréfi dagsettu 26. júlí 2005 kemur fram að B-x-x B-x-x, settur héraðsdýralæknir og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf héraðsráðunautur fóru deginum áður að Litlu-Sandvík til að skoða aðbúnað og fóðrun hrossa. Var tilefnið tilkynning héraðsdýralæknis. Segir í bréfinu að fjórar hryssur hafi verið horaðar, nokkrar þunnar en aðrar í góðum holdum. Graðhestur hafi verið í góðum holdum. Beitiland var alltof lélegt fyrir mjólkandi hryssur sem þurfi einnig að safna holdum. Gróður hafi verið jafnbitinn, landið þurrt með hrauni undir, gróðurinn lítill. Fleiri athugasemdir komu fram. Úrbóta var krafist fyrir 29. júlí 2005 sem var að öllum hrossum í ofarnefndu stóðinu skyldi tryggð góð beit.

Í bréfi 5. ágúst 2005 til ákærða kom fram að þær úrbætur sem krafist hafði verið með bréfi 26. júlí s.á höfðu verið framkvæmdar. Hins vegar var ákærða gerð grein fyrir því í ljósi forsögunnar um aðbúnað og fóðrun hrossa á Litlu-Sandvík að fljótlega yrði gerð frekari úttekt á hrossum á bænum.

Í bréfi dagsettu 19. ágúst 2005 til ákærða, sem undirritað er af K-kk-þgf B-kk-þgf J-kk-þgf og K-kvk-þgf A-kvk-þgf, eru ýmsar athugasemdir gerðar varðandi fóðrun og aðbúnað hrossa í Litlu-Sandvík. Kemur fram í bréfinu að þegar farið var að Litlu-Sandvík deginum áður hafi verið rætt við ákærða um holdarfar hrossanna án þess að komist yrði að sameiginlegu mati. Í niðurstöðum bréfsins segir:

„Almennt bera hrossin með sér að hafa ekki verið nægilega fóðruð um ævina. Hryssur eru margar fylfullar fylsugur í blóðtöku, þær þurfa því fóðrun á við mjólkurkýr. Þessum fóðurþörfum er ekki sinnt, þess í stað eru þær í stóru stóði með trippum og reiðhestum. Síðgotungar eru áberandi. Afleiðingarnar eru auðsæjar, folöld og trippi vanþroska og pasturslítil, hryssur margar þunnar núna síðla sumars þegar þær eiga að vera að safna holdum fyrir veturinn.“ Að mati héraðsdýralæknis og héraðsráðunautar eru ekki nægir hagar á bænum fyrir þann fjölda hrossa sem til er. Ljóst er því að hefja verður gjöf snemma í haust.

Engin hrossaskjól eru á beitilandinu.

Eftirfarandi úrbóta er krafist fyrir föstudaginn 27. ágúst nk. sbr. 16. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald o.fl.

„1. Tryggja skal hryssum í blóðtöku góða beit og aðgang að fersku vatni.

2. Raga skal stóðið, tryggja skal trippum aðgang að góðri beit til að ná betri þroska og holdum. Tryggja skal hrossum sem ekki eru í nægilegum holdum betri fóðrun.

3. Graðhestum á húsi skal skila til eigenda, eða tryggja nægilega fóðrun og umhirðu.

Ennfremur er í ljósi ástands hrossa og beitilands á bænum og forsögu hrossabúskapar í Litlu-Sandvík, sem héraðsdýralæknir hefur ítrekað þurft að hafa afskipti af, ákveðið að gera ítarlega úttekt á hrossum og landi í Litlu-Sandvík. Sérfróðir aðilar verða kvaddir til þessa verks, áframhaldandi afskipti héraðsdýralæknis og kröfur um frekari úrbætur munu m.a. byggjast á niðurstöðum úttektanna.“

Með bréfi til ákærða dags. 29. ágúst 2005 og undirritað af K-x-x B-kk-þgf J-kk-þgf og K-kvk-þgf A-kvk-þgf, kemur fram að farið var að Litlu-Sandvík þann 27. ágúst þar sem aðbúnaður og fóðrun hrossa á bænum var skoðuð ásamt ástandi beitarlands og sýndi A-kvk-nf P-kvk-nf þáverandi eiginkona ákærða hross og land. Segir í niðurstöðum bréfsins:

„Eftirfarandi úrbóta var krafist fyrir föstudaginn 27. ágúst nk. sbr. 16. gr. laga nr. 103/2002, um búfjárhald o.fl.

1. Tryggja skal hryssum í blóðtöku góða beit og aðgang að fersku vatni.

Hrossunum hefur verið beitt á túnin og þau haft aðgang að vatni. Hryssur og folöld hafa tekið vel við sér og lítur flest nú þokkalega út.

Hins vegar er beit á túnum nú nánast þrotin og engir viðlíka hagar tiltæki.

2. Raga skal stóðið, tryggja skal trippum aðgang að góðri beit til að ná betri þroska og holdum. Tryggja skal hrossum sem ekki eru í nægilegum holdum betri fóðurn. Ekkert gert.

3. Graðhestum á húsi skal skila til eigenda eða tryggja nægilega fóðrun og umhirðu. Graðhestarnir eru enn parrakaðir inni við illan kost. Fleiri hross voru komin á hús, flest trippi, misilla á sig komin.“

Frekari athugasemdir voru gerðar vegna hættu á vanfóðrun sem vofði yfir stóðinu.

Þann 31. ágúst 2005 fóru K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir, R-kk-nf I-kk-nf eftirlitsdýralæknir, P-kk-nf H-kk-nf ráðunautur, G-kk-nf Z-kk-nf frá landbúnaðarnefnd Árborgar og S-kvk-nf B-kvk-nf dýralæknir hrossasjúkdóma að Litlu-Sandvík til að skoða hross. Voru ákærði og A-kvk-nf P-kvk-nf viðstödd.

Niðurstaðan eftir skoðunina leiddi eftirfarandi í ljós. „Hross í hesthúsi: Einn stóðhestur, F-kk-nf, mjög grannur (holdastig 2-2½) þarf að fóðra sérlega vel nú fram eftir hausti. Ekki eru gerðar athugasemdir við aðra hesta á húsi. Hross í Heiðinni: Þar voru flestöll hrossin á bænum, folaldshryssur sem sumar eru notaðar til blóðtöku, trippi og geldingar á ýmsum aldri. Í þessum hópi eru gerðar alvarlegar athugaemdir við holdafar 5 hryssna og tveggja veturgamalla trippa sem voru í afar lélegum holdum (holdastig 2). Auk þess var nokkuð um hross í heldur slökum holdum, sérstaklega yngstu trippin ( holdastig 2½) Hross af Engjum: Þar voru fjórar folaldshryssur í afar slæmu ásigkomulagi (holdastig 2) þar af ein alvarlega hölt á vinstri afturfæti. Ekki gerðar athugasemdir við önnur hross.“ Úrbóta var krafist fyrir þriðjudaginn 6. september. Var þar m.a. gerð sú krafa að elstu merarnar skyldu felldar um leið og hægt væri að taka folöldin undan þeim.

Þann 31. ágúst 2005 fór B-kk-nf H. B-kk-nf, sviðsstjóri landverndarsviðs, að Litlu-Sandvík til að meta ástand hrossahaga á jörðinni. Var ákærði með í för ásamt P-kk-þgf L-kk-þgf eiganda jarðarinnar. Segir þar í niðurstöðum að í heild megi segja að nánast allt beitiland Litlu-Sandvíkur vestan Eyrabakkavegar sé fullnýtt þetta sumarið. Eru þar ábendingar um hvíld á sumum hólfum og takmörkun beitar.

Með bréfi dags. 22. febrúar 2006, undirrituðu af S-kvk-þgf B-kvk-þgf, dýralækni hrossasjúkdóma, G-kk-þgf A-kk-þgf, landsráðunaut í hrossarækt og P-kk-þgf H-kk-þgf héraðsráðunaut um fóðrun og aðbúnað hrossa í Litlu-Sandvík kemur fram að þau ásamt ákærða hafi farið þann sama dag að Litlu-Sandvík til að skoða og holdastiga þau hross sem þar var að finna, flest í eigu ákærða.

Segir þar að fyrst hafi verið skoðuð hross sem tekin höfðu verið á hús, alls 43 hross, auk tveggja sem gengu laus á fóðurganginum og voru talin með útigangshrossum. Kemur þar fram að aðkoman hafi vægast sagt verið ömurleg þar sem strax blasti við að flest hrossanna hafi verið alvarlega vanfóðruð og aflögð. Tekið hafi verið á öllum hrossunum á húsi og hafi niðurstaðan verið sú að 11 hross ( flest folöld eða ung tryppi og ein fullorðin hryssa) hafi reynst horuð eða grindhoruð ( holdastig 1-1,5) þannig að ætla mætti að þau hafi þegar hlotið varanlegan skaða af vanfóðruninni. Þau hafi umsvifalaust verið merkt með lit þannig að hægt væri að ganga í að aflífa þau við fyrsta tækifæri. Hin 32 hrossin hafi flest verið verulega aflögð (holdastig 2-2,5) en nokkur í reiðhestaholdum (holdastig 3). Í þessum hópi hafi verið nokkur seinköstuð folöld sem voru mjög smá. Fleiri hross voru skoðuð og reyndust mörg þeirra vera verulega aflögð eða þunn (holdastig 2-2,5). Þá kemur fram síðar í bréfinu að miðað við þá slælegu beitarstjórnun sem verið hefur á búinu sé óhjákvæmilegt að beitilandið sé mjög mengað af ormum og þar með séu hrossin sérstaklega þau yngri, með ormasýkingar sem komi niður á viðgangi þeirra. Töluvert var um skálduð hross í stóðinu sem ætla má að sé vegna lúsar, en að öðru leyti var hárafarið alla jafna í samræmi vð holdafarið, strítt og úfið hjá þeim sem mest höfðu gengið á sig.

Í bréfi frá embætti yfirdýralæknis í Suðurlandsumdæmi til Landbúnaðarstofnunar dagsettu 22. febrúar 2006 er gerð grein fyrir ástandi hrossa á Litlu-Sandvík. Kemur þar fram að 11 hross séu á bilinu 1 til 1,5 í holdastigun. Kemur fram að holdastig I sé grindhorað, öll rifbein sjást, skinnið er strengt á beinin og hvergi fitu að finna. Mikið gengið á vöðva, makki fallinn, herðar og hryggsúla standa mikið upp úr, lend holdlaus. Hesturinn hengir haus og sýnir lítil viðbrögð við ytra áreiti. Heilsutjón er varanlegt og rétt er að aflífa hross í þessu ásigkomulagi. Holdstig 1,5 sé: horað, flest rifbein sjást, fastur átöku, verulega tekið úr hálsi, baki og lend. Hárafar er gróft, strítt og matt. Mikil hætta að hrossið nái sér ekki að fullu. Segir síðan að holdastig 1 – 2 teljist til illrar meðferðar og varði við dýraverndarlög. Síðan segir farið fram á það að hrossunum ellefu sem reyndust á bilinu 1 –1,5 í holdastigun verði lógað strax. Hrossin standi í hesthúsinu í Litlu- Sandvík og séu merkt með lit á baki eða lend. Afrit af bréfi þessu var meðal annars sent ákærða.

Með bréfi dagsettu 23. febrúar 2006 samþykkti yfirdýralæknir förgun á þeim 11 hrossum sem tilgreind voru í fyrra bréfi. Þann sama dag var tilkynning um förgun á umræddum hrossum birt af lögreglumanni fyrir ákærða kl. 14:07 og undirritar ákærði fyrir móttöku á bréfinu. Kemur fram í bréfinu að ákvörðun þessi sé tekin á grundvelli holdastigunar sem lýst er í bréfinu, enda hafi það verið samdóma álit hinna þriggja tilkvöddu sérfræðinga að þessi hross væru svo illa komin að þau myndu ekki ná sér að fullu og því nauðsynlegt út frá dýraverndarsjónarmiða að fella þau. Er þar tekið fram að hrossunum verði lógað í sláturhúsi SS og H-kk-nf gripaflutningabílstjóri muni sækja hrossin upp úr klukkan þrjú þann sama dag. Þegar farið var í hesthús að Litlu-Sandvík sama dag kom í ljós að einungis fjögur hross voru í hesthúsinu. Ákærði vildi ekki vera viðstaddur afhendingu á hrossunum. Þau fjögur hross sem fundust í hesthúsinu voru færð til förgunar. Með bréfi, dags. 23. febrúar 2006 og undirritað af K-kvk-þgf A-kvk-þgf var erindinu vísað til sýslumannsins á Selfossi.

Verða nú raktar skýrslutökur hjá lögreglu.

K-kvk-nf H-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir, kt. 000000-0000, Reykjahlíð, Skeiðahrepp, sagði hjá lögreglu að undanfarin ár hefði ákærði verið undir eftirliti héraðsdýralæknis á Suðurlandi með tilliti til fóðrunar og aðbúnaðar hrossa sem hann var skráður umráðamaður yfir og bar því ábyrgð á. Um mitt sumar 2005 hafi verið höfð afskipti af ákærða vegna vanfóðrunar hrossa í haga. Ákærða hafi verið gert að bæta fóðrun og aðbúnað og því máli hafi verið þannig fylgt eftir að S-kvk-nf B-kvk-nf, sérgreinadýralæknir hrossasjúkdóma, ásamt P-kk-þgf H-kk-þgf hrossaræktarráðunaut hafi komið og holdastigað hrossin. Eftir það hafi ákærði bætt eitthvað úr. Kvað hún ákærða hafa borið því við að hann gæti ekki fargað hrossum þar sem hann sæti í óskiptu búi. Eftir áramótin hafi ákærði heitið úrbótum og lofað að lóga lélegustu hrossunum og fækka verulega hrossum auk þess að selja blóðtökuhryssur eða koma þeim í hagagöngu. Um mánaðarmótin janúar, febrúar sl. hafi vitnið ásamt Ó-kk-þgf E-kk-þgf J-kk-þgf, búfjáreftirlitsmanni á Suðurlandi, farið aftur að Litlu-Sandvík til að skoða ástand hrossanna. Hafi þá komið í ljós að ákærði hafði ekki staðið við loforð um úrbætur þar sem fóðrun flestra hrossanna hafi hrakað þegar efni stóðu til hins gagnstæða. Í framhaldi af þessu hafi verið skipaður tilsjónarmaður til að tryggja fóðrun og aðbúnað hrossanna. Einnig hafi sérfræðingarnir S-kvk-nf B-kvk-nf og P-kk-nf H-kk-nf verið kölluð til. Að beiðni ákærða hafi G-kk-þgf A-kk-þgf einnig verið heimilað að koma að málinu. Hafi þessir þrír sérfræðingar holdastigað hrossin þann 22. febrúar 2006. Hafi það verið mat þremeninganna að ástand ellefu hrossa hafi verið svo slæmt að ekki væri nein von að þau næðu sér og ekki annað ráð en að aflífa þau. Leitaði vitnið í framhaldi eftir heimild yfirdýralæknis til að farga dýrunum og veitti samþykki daginn eftir. Sagði vitnið að þegar átti síðan að fjarlægja hrossin frá Litlu-Sandvík síðar um daginn hafi verið búið að fjarlægja sjö hross af ellefu úr hesthúsinu. Sagði vitnið í skýrslunni að þegar holdastiguninni var lokið hafi ákærða verið gerð grein fyrir ástandi hrossanna og sérstaklega þeim ellefu sem yrði að lóga innan sólahrings.Var ákærða rækilega gerð grein fyrir þessu og að þau hross sem merkt höfðu verið sérstaklega yrðu sótt daginn eftir til förgunar. Kvað vitnið ákærða hafa mótmælt því kröftuglega og lýst því yfir að þau myndu ekki fá þessi hross en ákærði hafi andmælt mati sérfræðinganna.

Ákærði gaf skýrslu fyrir lögreglu þann 2. mars 2006. Aðspurður um það hver væri eigandi eða umráðamaður umræddra 11 hrossa svaraði hann því til að það væri ákærði og skráð eiginkona hans en flest væru í hans eigu. Sagði ákærði að hrossunum væri gefið hey eins og þau gátu í sig látið og fóðruð tvisvar til þrisvar á dag. Sagði ákærði að hann hefði ekki verið látinn vita af því að það ætti að farga þessum 11 hrossum. Svaraði ákærði því til um athugasemdir við vanhöldum hjá sér að þeir sérfræðingar sem kallaðir hefðu verið til væru vanhæfir. Mótmælti ákærði því að um vanfóðrun væri að ræða og sagði að folöldin hefðu verið síðköstuð og því eðlileg þyngd á þeim. Taldi ákærði að sú holdastigun sem farið hafði fram væri röng og illa unnin. Aðspurður um þau sjö hross sem fjarlægð höfðu verið úr hesthúsinu og hvar þau væru neitaði ákærði að tjá sig.

Ákærði gaf skýrslu aftur hjá lögreglu þann 8. mars 2006. Var ákærði inntur eftir því hvar þau sjö hross væru sem hefði átt að aflífa vegna illrar meðferðar en fjarlægð voru úr hesthúsinu á Litlu-Sandvík. Kvað ákærði þá að sér hefði aldrei verið tjáð af neinum að það ætti að fella þessi hross. Neitaði ákærði í framhaldi að svara nokkrum spurningum hjá lögreglunni.

A-kvk-nf P-kvk-nf, kt. 000000-0000, Litlu-Sandvík, sagði fyrir lögreglu að hún hefði átt eitt af þeim trippum sem átti að farga í Litlu-Sandvík. Aðspurð kvaðst vitnið ekki hafa hugmynd um hvar þau hross væru niðurkomin sem fjarlægð voru úr hesthúsinu.

K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, héraðsráðunautur, kt. 000000-0000, Hrafnhólum 13, Selfossi sagði að hann hefði farið ásamt K-kvk-þgf A-kvk-þgf héraðsdýralækni á Suðurlandi að Litlu-Sandvík þann 22. febrúar 2006 þar sem fram átti að fara holdastigun á hrossum sem ákærði hafði umráð yfir. Þrír sérfræðingar voru kallaðir til þau S-kvk-nf B-kvk-nf sérgreinadýralæknir, P-kk-nf H-kk-nf héraðsráðunautur og G-kk-nf A-kk-nf hrossaræktarráðunautur Bændasamtakanna. Einnig hafi verið þarna R-kk-nf I-kk-nf eftirlitsdýralæknir og G-kk-nf Z-kk-nf starfsmaður sveitarfélagsins Árborgar. Kvað vitnið þau hafa komið að Litlu-Sandvík um kl. 13:30 og ákærði hafi þá farið með R-kk-þgf vestur í heiði til að huga þar að hrossum. Holdastigun hafi síðan farið fram en ákærði ekki verið viðstaddur þegar hrossin í hesthúsinu voru metin.

Vitnið R-kk-nf I-kk-nf, kt. 000000-0000, eftirlitsdýralæknir, Rauðalæk 20, Reykjavík sagði að hann hefði komið þann 22. febrúar að Litlu-Sandvík til að vera viðstaddur holdastigun á hrossum ákærða. Ákærði hefði beðið sig um að koma með sér niður í land til að sækja þangað hross sem hefðu orðið eftir. Þegar þeir komu til baka um það bil 30–45 mínútum síðar hafi holdastigun verið lokið en þeir sem stiguðu hefðu farið í að kynna matið fyrir ákærða. Sérstakleg þau ellefu hross sem höfðu verið merkt með rauðum krossi á lendar. Kvað hann ákærða þá hafa verið spurðan um aldur hrossanna. Vitnið kvaðst ekki muna orðrétt hvað fór á milli þeirra sem holdastiguðu og ákærða en það hefði verið á þá leið að hrossin væru það illa farin að það yrði að farga þeim. Kvað vitnið um leið og það hefði komið inní hesthúsið hefði verið farið yfir holdastigunina með ákærða en S-kvk-nf B-kvk-nf hefði haft orð fyrir matsmönnunum.

Símaskýrsla var tekin hjá lögreglu af vitninu P-kk-þgf H-kk-þgf héraðsráðunaut, kt. 000000-0000, Öldubakka 29, Rangárþingi ytra. Kvaðst vitnið hafa verið kallað til af K-kvk-þgf sem fulltrúa Búnaðarsambands Suðurlands til að meta og holdastiga hross sem ákærði hefði umráð yfir í Litlu-Sandvík. Sagði vitnið að ákærði hefði ekki verið viðstaddur holdastigunina sjálfa í hesthúsinu en honum hefði verið sýnd þau ellefu hross sem voru inni í hesthúsinu og höfðu verið merkt. Hefði ákærða verið skýrt frá því að þessum merktu hrossum yrði fargað. Ákærði fékk tækifæri til að tjá sig um matið og hefði hann verið ósammála matinu í sumum tilvikum. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að nefnt hefði verið við ákærða hvenær hrossunum yrði fargað.

Símaskýrsla var tekin hjá lögreglu af vitninu G-kk-þgf V. A-kk-þgf landsráðunaut í hrossarækt, kt. 000000-0000, Túngötu 23, Hvanneyri. Kvaðst vitnið hafa verið einn af þremur sérfræðingum sem holdastiguðu hross í eigu ákærða í Litlu-Sandvík. Auk hans hefði S-kvk-nf B-kvk-nf, sérgreinadýralæknir og P-kk-nf H-kk-nf héraðsráðunautur, verið í matshópnum. Vitnið kvað ákærða hafa farið þess á leit við það að það tæki þátt í matinu en ákærði hefði borið undir K-kvk-þf A-kvk-þf, héraðsdýralækni á Suðurlandi, og S-kvk-þf hvort það væri í lagi og hefðu þær báðar samþykkt það. Vitnið skýrði frá því að ákærði hefði ekki verið viðstaddur holdastigunina í hesthúsinu á þessum ellefu hrossum en þegar ákærði kom inn í hesthúsið þá hafi S-kvk-nf farið yfir matið á þeim með ákærða og gert honum grein fyrir því að hrossunum yrði fargað. Vitnið minntist þess ekki að það hefði verið nefnt við ákærða hvenær hrossunum yrði fargað öðruvísi en það yrði gert svo fljótt sem kostur væri.

Símaskýrsla var tekin hjá lögreglu af vitninu G-kk-þgf Z-kk-þgf, starfsmanni sveitarfélagsins Árborgar. Kvaðst vitnið hafa verið kallað til sem fulltrúi sveitarfélagsins til að vera viðstatt holdastigun á hrossum í Litlu-Sandvík. Kvaðst vitnið hafa séð um að merkja þá gripi sem matsmenn mátu svo illa farna að yrði að farga. Kvað vitnið að S-kvk-nf B-kvk-nf dýralæknir hafi farið yfir stöðu hvers og eins þeirra ellefu gripa sem átti að farga með ákærða. Kvaðst vitnið ekki hafa heyrt betur en að S-kvk-nf hafi sagt ákærða að það yrði að farga þeim gripum sem voru merktir með úðamálningu og það sem allra fyrst. Hafi ákærði verið ósáttur við þetta og hann getið þess að allt horfði til betri vegar.

Símaskýrsla var tekin hjá lögreglu af vitninu I-kk-þgf S-kk-þgf A-kk-þgf, kt. 000000-0000, Ytri-Mælifellsá, Skagafirði. Kvaðst vitnið hafa verið fengið af K-kvk-þgf A-kvk-þgf, héraðsdýralækni, til að koma með henni að Litlu-Sandvík, miðvikudaginn 22. febrúar sl. og vera henni til aðstoðar ef á þyrfti að halda vegna skoðunar á hrossum ákærða. Kvað þau hafa fyrst komið þangað um kl. 11:00 um morguninn en þá hefði ákærði verið að undirbúa skoðunina. Þau hafi síðan farið en komið aftur um kl. 13:00 en þá hefðu matsmenn og fleiri verið að mæta á staðinn. Að sögn vitnisins var ákærði ekki viðstaddur í byrjun. Kvað vitnið að S-kvk-nf hefði bent ákærða á þau hross sem þyrfti að farga þegar hann kom inn í hesthúsið en þau hross hefðu verið merkt og úðamáluð. Kvað vitnið það hafa þá verið rætt innan hópsins að gripunum yrði fargað daginn eftir. Vitnið gat ekki fullyrt hvort það hafi verið nefnt beint við ákærða hvenær ætti að farga gripunum.

Símaskýrsla var tekin hjá lögreglu af vitninu S-kvk-þgf B-kvk-þgf, sérgreinadýralækni hrossasjúkdóma, kt. 000000-0000, Kálfsstöðum, Skagafirði. Kvaðst vitnið hafa verið fengið af K-kvk-þgf A-kvk-þgf, héraðsdýralækni á Suðurlandi, til að meta og holdastiga hross í eigu ákærða í Litlu-Sandvík. Auk vitnisins hafi P-kk-nf H-kk-nf, héraðsráðunautur, verið fenginn í matið. Kvað vitnið að ákærði hefði óskað eftir því að G-kk-nf A-kk-nf, landsráðunautur í hrossarækt, yrði valinn í matshópinn og hefðu ekki verið gerðar athugasemdir við það. Hefðu síðan um 200 hross verið skoðuð og metin. Ellefu hross sem voru í hesthúsi hefðu verið metin mjög slæm „ákveðið fyrir neðan tvo í holdastigun“ og að förgun hafi verið óhjákvæmileg. Sagði vitnið að ákærði hefði ekki verið viðstaddur holdastigun í hesthúsinu. Hann hefði hins vegar vitað að þau voru komin á staðinn og í hvaða tilgangi. Kvað hún, ákærða, hafa komið þegar búið var að merkja þau ellefu hross sem voru svo slæm að förgun lá fyrir. Kvaðst vitnið hafa útlistað fyrir ákærða hvernig hrossin væru á sig komin og ekki væri stætt á öðru en að fella þau. Auk þess kvaðst vitnið hafa farið yfir stöðu annarra hrossa með ákærða sem þyrfti að bæta. Vitnið kvaðst ekki viss um það hvort nefnt hefði verið við ákærða hvenær förgun ætti að fara fram en heldur að hann hafi áttað sig á því að það yrði næsta dag. Vitnið kvaðst geta fullyrt að ákærði hefði gert sér fulla grein fyrir að merktu hrossin yrðu send í slátrun. Sagði vitnið að þau þrjú sem stóðu að matinu á hrossunum hefðu verið sammála um niðurstöðurnar.

Verða nú raktar skýrslur fyrir dómi.

Ákærði kom fyrir dóminn. Aðspurður um sakarefnið sagði ákærði ekki hafa borið ábyrgð á umræddum hrossum, síðla árs 2005, þau hefðu verið á ábyrgð skiptastjóra en bú hans og fyrrum eiginkonu sinnar hafi verið tekið til opinberra skipta í janúar 2005. Sagði ákærði hafa hirt um hrossin þar sem enginn annar hafi gert það en skiptastjóri hefði borið ábyrgð á hrossunum.

Aðspurður neitaði ákærði því að hross hafi verið vannærð hjá sér. Sagði hann að hrossin hafi verið eðlilega fóðruð. Sagði hann að um haustið 2005 hefðu verið síðköstuð folöld þar sem hann hefði verið með stóðhest frá sér á sýningu á landsmóti sumarið 2004 og því ekki geta haft hann í hryssunum fyrr en eftir landsmótið. Sagði ákærði að merar gengju með í 11–12 mánuði og því hafi hann verið með síðköstuð folöld haustið 2005. Þessi folöld hafi gengið undir merunum fram yfir áramót en þegar þau hafi verið tekin af mjólkinni og sett á hey þá hafi þau eðlilega horast á meðan þau voru að venjast nýju fóðri. Ákærði kannaðist við að dýralæknar og búfjáreftirlitsmaður hefðu komið nokkrum sinnum til sín að Litlu-Sandvík og krafist úrbóta varðandi fóðrun á hrossum hans og hann hefði alltaf gert þær úrbætur. Ákærði neitaði því alfarið að honum hafi nokkurn tímann verið kynnt að það ætti að farga þeim hrossum sem höfðu verið merkt með málningu þann 22. febrúar 2006. Til marks um það benti hann á að um kvöldið þegar hann kom inn til fjölskyldu sinnar þá hefði tengdafaðir hans haft á orði að það ætti ekki að drepa B-kk-þf sem var í eigu A-kvk-ef og þar af leiðandi hefði hann dregið þá ályktun að það ætti ekki að drepa merktu hrossin. Ákærði neitar því alfarið að hafa vitað að það ætti að farga gripunum þegar hann fjarlægði hrossin úr hesthúsinu. Bréf þess efnis að það ætti að farga ellefu hrossum hefði hann fengið daginn eftir að holdastigunin fór fram og daginn eftir að hann fjarlægði hrossin.

Aðspurður um það hvort ekki hafi verið óeðlilegt að tvö hross af fjórum sem rekin voru á flutningabíl þann 23. febrúar hefðu ekki getað staðið undir sér, svaraði ákærði því til að brúna trippið hefði verið veikt svo ekkert væri athugavert við það en það færi hins vegar eftir skapgerð hvers og eins hests hvort hann legðist niður eða ekki þegar verið væri að reka þá á bíl. Ljósjarpa trippið sem lagðist líka niður hefði kannski bara verið þjóskt. Ákærði hélt því fram að hann framleiddi grannholda hross og því væri holdafar á folöldum hans ekki óeðlilegt, einkum þegar tekið væri tillit til þess að þau væru haustgotungar. Ákærði sagðist alla tíð hafa mótmælt niðurstöðum úr holdastigun hrossanna en þau sem hefðu metið hrossin hefðu verið allt of ströng, þau hefðu ekki verið sammála og þau hefðu í einu tilviki allavega farið bil beggja. Það teldi ákærði ekki traustvekjandi. Ákærði taldi skýringarnar á því að fylgst var svo grannt með fóðrun á hrossatóði sínu og ástandi þess, vera þær að þar hafi persónulegir hlutir ráðið meiru en dýraverndarsjónarmið; það hefði verið ákveðnar fjölskylduerjur í Sandvík og því miður hafi þær blandast inn í þessi mál. Taldi ákærði að annarleg sjónarmið hefðu ráðið ferðinni hjá héraðsdýralæki og öðrum sem komu að eftirlitinu hjá honum.

Ákærði neitaði að svara því fyrir dóminum hvenær, hvert og hvers vegna hann fjarlægði sjö hross úr hesthúsinu eftir að holdastigun fór fram. Fullyrti ákærði að hann hefði ekki haft hugmynd um að það ætti að farga hrossum frá sér þegar hann fjarlægði þau og gaf þær skýringar að þau fjögur hross sem hann skildi eftir í hesthúsinu hafi verið ásetningsfolöld. Ákærði sagðist hafa verið í þrengingum með bú sitt, þar sem það var undir opinberum skiptum og hann hefði ekki getað leyst til sín hrossin sem hann hefði tekjur af fyrr en í desember 2005. Honum hefði verið meinað að selja hross eða folöld og því haft takmarkaðar tekjur til að afla aðfanga. Sagði ákærði að allt fjársteymi hefði verið stöðvað til sín og honum hefði verið bannað að sinna atvinnu sinni. Það hefði skert möguleika hans á því að gera eins vel og hann gæti þó svo að allur vilji hefði verið til staðar.

Ákærði taldi það hafa verið rangt mat á sínum tíma að það þyrfti að aflífa hrossin og því til staðfestingar hafi hann sýnt dóminum hin umdeildu sjö hross sem um var rætt þá fyrr um daginn þar sem sjá mátti að þau væru vel á sig komin.

Vitnið K-kvk-nf H-kvk-nf A-kvk-nf, héraðsdýralæknir á Suðurlandi, kt. 000000-0000, Reykjahlíð á Skeiðum, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið ítrekað í mörg ár þurft að hafa afskipti af málum ákærða. Aðdragandinn að þessu máli hafi verið sá að það var ítrekað kvartað undan hrossahaldi ákærða. Vitnið var búið að vera í sambandi við ákærða og hann hafði lofað að taka á sínum málum en persónulegir hagir ákærða voru þannig að hann taldi að úr mundi rætast mjög fljótlega. Það hafi hins vegar ekki gerst. Því hafi vitnið farið ásamt Ó-kk-þgf, forðagæslumanni, að Litlu-Sandvík og þau séð að ástandið var ekki í lagi. Í framhaldi hefðu sérfræðingar verið kallaði til í þeim tilgangi að holdastiga hross í umsjá ákærða. Hefði þar verið um að ræða S-kvk-þf B-kvk-þf, sem er sérgreinadýralæknir hrossasjúkdóma, P-kk-þf H-kk-þf, sem er ráðunautur hrossa og ákærði kallaði til G-kk-þf, sem er landsráðunautur í hrossarækt. Þar kom í ljós að mörg hross voru ekki nægilega vel haldin. Hluti þeirra var þannig að það var talið nauðsynlegt að grípa til sérstakra ráðstafana varðandi fóðrun, fóðra sérstaklega, 11 hross voru það illa haldin að mat þeirra var að þau hross myndu aldrei geta orðið söm aftur. Vitnið lýsti þessum 11 hrossum svo að þau hafi verið greinilega aðframkomin. Hrossin hafi bæði í holdafari verið mjög rýr og hárafari mjög úfin og ljót og skítug þar að auki, þannig að þessi hross voru mjög illa útlítandi og báru greinileg merki langvarandi vannæringar og vanhirðu. Ákærða hafi verið tilkynnt um niðurstöðurnar á staðnum en vitnið ákvað að tilkynna ákærða niðurstöðurnar formlega og fór að Litlu-Sandvík morguninn eftir ásamt K-kk-þgf B-kk-þgf. Hittu þau ákærða ekki fyrir en sáu að búið var að fjarlægja sjö af ellefu hrossum úr hesthúsinu sem höfðu verið merkt til förgunar deginum áður. Í framhaldi hafði vitnið samband við lögreglu sem sá um að tilkynna ákærða formlega um niðurstöðurnar. Vitninu var bent á af verjanda að þau sjö hross sem átti að aflífa væru við góða heilsu í dag. Sagði vitnið að sér þætti það afar ótrúlegt og benti á að erfitt væri að staðreyna að um sömu hross væri að ræða þar sem hrossin sem átti að aflífa hafi ekki verið örmerkt utan ein hryssa.

Aðspurt um aðferðir við að holdastiga hross sagði vitnið að ákveðinn skali væri notaður við slíkt mat og á þeim skala telst holdastigun frá 1-2 til illrar meðferðar og varði við dýraverndarlög. Við slíka skoðun sé ekki farið eftir persónulegu mati heldur þeirri reglu sem kemur fram í reglugerð um holdastigun, enda hafi enginn ágreiningur verið á milli þeirra sérfræðinga sem gerðu matið en ákærði hefði hins vegar gert athugasemdir við matið. Þau hins vegar, eins og kemur fram í gögnum málsins, skrifuðu skýrslu um sínar niðurstöður og á þeirri skýrslu byggði vitnið bréf sitt til yfirdýralæknis um förgun. Vitnið staðfesti að ákærða hefði verið tilkynnt í votta viðurvist að það ætti að farga umræddum hrossum. Ákærði hefði hins vegar verið ósammála því mati og tjáði sig um það. Aðspurt um það hvers vegna eingöngu ákærða hefði verið send bréf frá vitninu á árinu 2005 þar sem krafa var gerð um úrbætur sagði vitnið að sá aðili sem væri skráður umráðamaður í forðagæsluskýrslum Bændasamtakanna sé ábyrgur fyrir umhirðu og fóðrun og því hafi ákærða einum verið send erindi en ekki fyrrum eiginkonu ákærða. Það hafi engu breytt þótt bú ákærða og fyrrum eiginkonu hans hafi verið undir opinberum skiptum á tímabilinu.

Vitnið sagðist hafa verið viðstatt þegar fjögur trippi hafi verið rekin á bíla sem flytja átti þau til förgunar. Elsta trippið hafi verið svo máttfarið af hor að það hafi ekki staðið undir sjálfu sér, það hafi þurft að bera það upp á bílinn. Þetta hafi verið hross sem hafi verið vön því að vera undir manna höndum svo það hafi ekki verið vandamál með það.

Vitnið G-kk-nf V-kk-nf A-kk-nf kt.000000-0000, hrossaræktar-ráðunautur, Hvanneyri, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa verið við umrædda holdastigun að beiðni ákærða en þeir þekkist frá gamalli tíð. Sagði vitnið að það ásamt öðrum sérfræðingum hafi skoðað hrossin, bæði þau sem voru inni í húsi og svo heljarmikið stóð í rétt þar fyrir utan og flokkað þau eftir holdastigunarskala. Sagði vitnið að þau sem stóðu að því að meta hrossin hafi öll verið sammála um niðurstöðurnar. Holdastigun væri að sumu leyti huglægt mat en enginn ágreiningur hefði verið um niðurstöður þeirra. Sagði vitnið að skepnur á bilinu 1–2 væru mjög illa á sig komnar en það ætlaði ekki að segja til um hvort hægt væri að bjarga slíkum skepnum með góðri umhirðu og góðri beit, það gæti í sjálfu sér enginn fullyrt um. Staðfesti vitnið að sú holdastigun sem þessi 11 hross hefðu mælst í sýni að þau hefðu verið mjög rýr og vanhaldin enda hafi krufningsskýrslum borið fyllilega saman við niðurstöður þeirra en það væri ekki eðlilegt að hross væru með þessu holdafari í febrúarmánuði. Aðspurt sagði vitnið að ákærða hefði verið það fyllilega ljóst að það átti að slátra þeim hrossum sem búið var að merkja, það hefði verið tekið sérstaklega fram hvers vegna þau væru merkt, það hafi ekki farið á milli mála, það hafi veri rætt sérstaklega við ákærða. Sagði vitnið að ákærða hefði verið tjáð að hrossunum yrði fargað svo fljótt sem verða mætti og helst daginn eftir. Aðspurt um hvort það hefði eitthvað breytt skalanum hjá vitninu ef haft hefði verið í huga að um síðgotunga var að ræða, sagðist vitnið hafa vitað það og það breytti engu.

Vitnið P-kk-nf H-kk-nf, kt. 000000-0000, héraðsráðunautur hjá Búnaðarsambandi Suðurland, Öldubakka 29, Hvolsvelli, kom fyrir dóminn. Sagði vitnið að það hefði farið þann 22. febrúar 2006 ásamt G-kk-þgf A-kk-þgf landsráðunaut og S-kvk-þgf B-kvk-þgf, dýralækni hrossasjúkdóma, sem fulltrúi frá Búnaðarsambandinu, að ósk síns yfirmanns, til að holdastiga hross í Litlu-Sandvík. Þar hafi komið í ljós hópur ungra trippa og folalda, sem var verulega vanfóðraður. Þessi holdastigunarskali tekur gildin frá 1 upp í 5, 1,5 er verulega undirfóðrað, grindhorað og horað, ásættanleg hold er á bilinu 2,5 – 3 og 5 þá öfgarnar í hina áttina, akfeitt. Minnti vitnið að þarna hafi verið merkt sérstaklega ein 11 trippi sem voru á bilinu 1 til 1,5 ef vitnið myndi rétt og fóðrun þeirra með þeim hætti að það væri ekki beinlínis líklegt að þau næðu þeim þroska sem eðli þeirra gerði ráð fyrir hvað bein og vöðvavöxt varðar. Svo voru gerðar einhverjar athugasemdir við drjúgstóran hóp annarra hrossa sem stiguðust að því er vitnið minnti, á bilinu 2 til 3, fullorðin hross þá. Þetta væri svona í megin atriðum það sem gert var. Hefðu þessi 11 hross verið merkt sérstaklega með úðaspreyi og gert ráð fyrir að þeim yrði fargað, þar sem ekki var talið líklegt að þau næðu sér eða væru bara lífvænleg, þroski þeirra hefði beðið varanlegan skaða. Aðspurt sagði vitnið að þau þrjú sem holdastiguðu hefðu verið fullkomlega sammála um niðurstöðurnar á þessum 11 hrossum sem átti að farga. Sagðist vitnið ekki geta svarað fyrir það hvort ákærða hefði verið gerð grein fyrir því að það ætti að farga þessum hrossum því S-kvk-nf og G-kk-nf hefðu haft orð fyrir þeim. Aðspurt um það hvort þessi 11 hross hefðu átt að geta náð sér á legg svaraði vitnið því til að það væri í sjálfu sér ekkert sem segði að þessi hross hefðu ekki getað lifað hefðu þau komist áfram í fullkomið fóður, en vitnið var alveg fullvist um að þau myndu aldrei ná þeim þroska sem þau annars hefðu náð. Þau hefðu verið þannig horuð að það væri ekkert nema skinn og bein og vöðvar fallnir og ekki fituarða eftir. Vitnið sagðist fullkomlega viss um að hrossin myndu aldrei ná þeim þroska sem þau hefðu erfðaeðli til.

Vitnið K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, hérðasráðunautur, kt. 000000-0000, Hrafnhólum 13, Selfossi, kom fyrir dóminn. Aðspurt um fóðrun og heybirgðir að Litlu-Sandvík sagði vitnið að fóðrun hafi almennt verið of lítil, bæði á innihrossum almennt og útigangi og hagar hafi ekki verið nógu góðir undanfarin ár. Sagði vitnið að nægar heybirgðir til vetrarins hefðu ekki verið fyrir hendi. Sagði vitnið að fóðrun og beit hrossa hafi verið viðvarandi vandamál undanfarin ár en yfirleitt hafi vandamálin verið leyst úr því í hvert og eitt sinn. Á árinu 2004 og 2005 hafi úrbætur hins vegar ekki dugað. Sagði vitnið að ef ástand er almennt ekki í lagi á bæjum þá sé héraðsdýralækni gerð grein fyrir því og í Litlu-Sandvík hafi verið óvenjulegt ástand, graðhestar séu parrakaðir inni við illan kost og fleiri hross hafi verið komin á hús, flest trippi, misilla á sig komin. Þetta hafi verið í ágúst 2005 og hafi verið óvenjulegt ástand á þeim árstíma. Aðspurt sagði vitnið að hagar hafi verið orðnir mjög troðnir, hrossin verði þá óróleg og traðki hagana meira og fari að horast til muna meira.

Vitnið B-x-x B-x-x, kt. 000000-0000 eftirlitsdýralæknir hjá héraðsdýralækninum á Suðurlandi, Kjarnholtum 2, Biskupstungum, kom fyrir dóminn. Kvaðst vitnið hafa komið að eftirliti með fóðrun hrossa í Litlu-Sandvík. Sagðist vitnið hafa farið að Litlu-Sandvík í júlí eða ágúst á síðasta ári með K-kk-þgf B-kk-þgf til að meta hrossastóðin og hluti af þeim hrossum hafi verið horuð og engan veginn á nægilegu beitilandi. Þar hafi verið folaldsmerar, mjólkandi hryssur sem þyrftu að fá nægilegt gras en þær hafi verið á rýru landi og hafi verið gerð athugasemd við það. Þá hafi þar líka verið horaðir graðhestar. Önnur hross hafi verið þunn en nokkur hross hafi verið í ágætis holdum. Sagðist vitnið minna að krafa hafi verið gerð um að flytja hrossastóðin á betra gras, sérstaklega folaldsmerarnar og þær hafi verið fluttar í annað og stærra hólf. Vitnið minnti að það hafi líka verið vandamál með brynningu hrossanna. Úrbætur hafi verið gerðar í það skiptið en þörf hafi verið á frekari eftirliti síðar. Þetta hafi verið seinniparts sumars og þetta hafi verið hross sem áttu að vera í góðum holdum á þessum árstíma en hafi verið allt of þunn. Sagði vitnið að miðað við það sem það sá þá hafi verið þörf á úrbótum.

Vitnið Ó-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, búfjáreftirlitsmaður í Árnes- og Rangárvallasýslum, kt. 000000-0000, Urðartjörn 3, Selfossi, kom fyrir dóminn. Aðspurt sagðist vitnið hafa verið með búfjáreftirlit á bænum Litlu-Sandvík. Sagðist vitnið minnast þess eitt sinn er það kom að Litlu-Sandvík að hafa séð ákærða vera búinn að reka hrossin heim að einhverjum hluta, og þau hafi verið í alls kyns ástandi, alveg frá því að vera sennilega það versta sem maður sér í þessu starfi og upp í það að vera í svona reiðhestaholdum. Aðspurt sagði vitnið meina þegar það segi allt frá því versta, þá megi sjá án þess að taka á hrossunum að þau séu langt undir því sem kallað séu eðlileg fóðrunarmörk, það megi telja rifin í hrossunum bara með því að líta á þau. Vöðvarnir í lendinni séu fallnir að hluta til og farið að sjá á gripnum. Sé svo komið þá hafi vitnið tilkynnt slíkt til búfjáreiganda ásamt héraðsdýralækni og sveitarstjórnar.

Vitnið T-kk-nf J-kk-nf dýralæknir, kt. 000000-0000, Laufvangi 3, Hafnarfirði, kom fyrir dóminn. Aðspurt kannaðist vitnið við það að hafa tilkynnt héraðsdýralækni í Gullbringu- og Kjósarumdæmi um vanhöld á tveimur hrossum sem ætluð voru til útflutnings frá Litlu-Sandvík á árunum 2004 og 2005. Hafi þau hross verið lúsug, úfin og horuð. Sagði vitnið að þegar hross væru metin til útflutnings þá væri miðað við holdastigunarskala og þau hross sem mældust undir 2 á skalanum væru stoppuð og bannað væri að flytja þau út. Komi slíkt upp þá beri að tilkynna það til héraðsdýralæknis sem hann hafi gert í þessi umrædd skipti.

Vitnið H-kk-nf R-kk-nf yfirdýralæknir, kt. 000000-0000, Sílatjörn 1, Selfossi, kom fyrir dóminn. Aðspurt sagði vitnið að það vinnulag væri, þegar héraðsdýralæknir teldi ástæðu til að farga gripum, að leita samþykkis yfirdýralæknis sem þá yfirfer gögnin og samþykkir eða synjar eftir atvikum. Í því tilviki sem hér um ræðir þá hafi yfirdýralæknir samþykkt förgun á þessum 11 hrossum í Litlu-Sandvík. Aðspurt sagði vitnið að ekki hefði verið þörf á því að skoða hrossin frekar áður en hann gæfi samþykki fyrir förgun því þarna hafi verið um reynslumikla einstaklinga að ræða sem mátu hrossin að Litlu-Sandvík. Enda hafi komið fram í krufningsskýrslu að um mjög illa farin hross var að ræða. Aðspurt sagðist vitnið ekki hafa nokkra ástæðu til að draga í efa niðurstöður þeirra sérfræðinga sem komu að matinu í þessu máli. Vitnið kvað aðspurt um það hvort það væri fortakslaus skylda að farga dýrum er metin væru á skalanum 1-1,5, að af dýraverndarsjónarmiðum, væri ástæða til þess að aflífa þau og forða þannig frá frekari hörmungum.

Vitnið S-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, dýralæknir á tilraunastöð Háskólans að Keldum, en nú að mestu starfandi við Landbúnaðarstofnun á Selfossi, Grafarholti við Vesturlandsveg í Reykjavík, kom fyrir dóminn. Aðspurður um niðurstöður úr krufningu á þeim fjórum hrossum sem slátrað var frá ákærða sagði hann að hrossin hefðu verið illa á sig komin en hann hefðu bæði skoðað þau lifandi og líffærin úr þeim. Sagði vitnið að ekkert hefði komið í ljós við krufningu að dýrin hafi verið með sjúkdóma en það hafi verið skoðað sérstaklega. Hrossin hefðu verið illa á sig komin, deyfðarleg, þróttlaus og vöðvadregin og með óeðlilega mikið af sníkjudýrum. Sagði vitnið að fita hafi verið rýr og borið merki um langvinn vanþrif. Ástand á dýrunum hafi verið þannig að þau hafi verið orðin varanlega skemmd. Staðfesti vitnið að það sem fram kæmi í krufningsskýrslu sinni væri rétt. Aðspurt um það hvort eðlilegt væri að folald sem væri kastað í október og tekið undan merinni í janúar horaðist til að byrja með, sagði vitnið að í slíkum tilvikum ætti það ekki að koma að sök en í þessu tilviki væri ekki um slíkt að ræða, vitnið hefði vitað að folöldin væru síðgotungar en þau hafi verið grindhoruð. Það væri aldeilis óeðlilegt. Sagði vitnið að um hafi verið að ræða bæði fæðuskort og ormasmit í þessum dýrum.

Vitnið G-kk-nf S-kk-nf I-kk-nf, kt. 000000-0000, Drafnarsandi 6, kom fyrir dóminn. Kvaðst vitnið hafa verið skipaður tilsjónarmaður með hrossunum í Litlu-Sandvík í febrúar sl. af sveitarfélaginu Árborg og héraðsdýralækni. Kvaðst vitnið hafa haft það hlutverk að fylgjast með því að hrossunum væri gefið og að koma betri umhirðu á. Sagði vitnið að ástandið hefði verið slæmt, hrossin hefði átt að sortera betur til að hægt hefði verið að gefa þeim hrossum sér sem hefðu verið vanfóðruð. Sagði vitnið að samskiptin við ákærða hefðu verið góð og ákærði yfirleitt farið eftir því sem vitnið lagði til. Þó hafi vitnið ekki alltaf verið sátt við ákærða en vitnið þá bara farið aftur til að fylgja fyrirmælum eftir. Sagði vitnið að ákærði hefði lagt til fóður handa hrossunum en undir vorið hafi sveitarfélagið Árborg lagt til einhverjar rúllur en vitnið hafi um það leyti hætt afskiptum af búinu. Sagði vitnið að hrossin hefðu verið saman í stórum hópum, eldri sem yngri saman. Eftir að holdastigunin fór fram hafi hrossunum verið skipt upp í minni hópa og því betur hægt að stjórna fóðrun og tryggja að yngri hross yrðu ekki afétin. Þó hafi sigið í sama far aftur þar sem girðingar hafi verið lélegar og hross komist á milli. Erfiðlega hafi gengið að fá ákærða til að halda í horfinu.

Vitnið R-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, ráðunautur hjá Búnaðarsambandi Suðurlands, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið ekkert hafa komið að fóðurgjöf í Litlu-Sandvík það hefði eingöngu reiknað úr kostnað við kaup á heyi eftir uppgefnum forsendum frá K-kk-þgf B-kk-þgf J-kk-þgf. Önnur afskipti hafði vitnið ekki af þessu máli. Aðspurt kvaðst vitnið hafa verið viðstatt holdastigunina á hrossum að Litlu-Sandvík og verið þar sem fulltrúi sveitarfélagsins. Kvaðst vitnið ekki hafa tekið þátt í stiguninni á annan hátt en að spreyja þau hross sem héraðsdýralæknir gaf fyrirmæli um. Kvaðst vitnið muna eftir því að ákærði hafi verið mjög ósáttur við það sem fram fór á staðnum og að ákærði hafi þrætt við K-kvk-þf.

Vitnið S-kvk-nf B-kvk-nf, kt. 000000-0000, Kálfsstöðum í Hjaltadal, dýralæknis hrossasjúkdóma hjá Landbúnaðarstofnun, gaf símaskýrslu fyrir dómi. Kvaðst vitnið hafa tekið þátt í holdastigun á hrossum ákærða ásamt P-kk-þgf og G-kk-þgf A-kk-þgf. Sagði vitnið að aðkoman í hesthúsið hefði verið mjög slæm, þar hafi verið folöld, trippi og nokkur fullorðin hross. Sérstaklega hafi trippin verið í mjög slæmum holdum. Í byrjun hafi þau gefið þeim hrossum holdastig sem voru í hesthúsinu og síðan farið í gegnum stóðið sem var úti og var búið að reka að. Hafi hrossin verið grófflokkuð og hafi verið tekið á öllum þeim grennri og þau holdastiguð. Í hesthúsinu hafi verið nokkur trippi í hörmulegu ástandi og að þeirra mati höfðu þau hlotið varanlegan skaða og því væri rétt og hreinlega skylt að aflífa þau. Aðspurt sagði vitnið að þau sem stóðu að holdastiguninni hafi verið algjörlega sammála um þau hross sem voru merkt og þurfti að aflífa. Aðspurt um yfirlýsingu í bréfi, undirrituðu af þeim sem stóðu að holdastiguninni, þar sem kemur fram að miðað við þá slælegu beitarstjórnun sem hafi verið á búinu sé óhjákvæmilegt álykta að beitilandið sé mjög mengað af ormum og að þarna væru hrossin, sérstaklega þau yngri, með ormasýkingar sem kæmi niður á viðgangi þeirra, sagði vitnið að það hefði verið búið að kvarta áður en engin flokkun hafi átt sér stað á hrossunum. Því hafi ekki verið stjórnað hvaða hross voru á hvaða beitilandi heldur hafi þau vaðið um allt, allt landið væri mjög mikið beitt og sums staðar alveg nagað og hrossin öll í einni þvögu. Sagði vitnið að það væri kallað slæleg beitarstjórnun. Sagði vitnið að það hefði í ágúst 2005 gefið skýrslu um slælega beitarstjórnun hjá ákærða en þá hafi öll hrossin líka verið í einni þvögu og úr því hafði ekki verið bætt þegar síðari skýrslan var gerð. Aðspurt kvaðst vitnið ekki minnast þess að nein örmerki hafi fundist á þeim hrossum sem átti að aflífa. Vitnið staðfesti að það hefði sjálft tilkynnt ákærða eftir að holdastiguninni lauk, hver niðurstaðan var og að það ætti að farga dýrunum daginn eftir. Það hafi ekki farið á milli mála.

Vitnið P-kk-nf L-kk-nf, kt. 000000-0000, Litlu-Sandvík, fyrrverandi bónd, kom fyrir dóminn. Upplýsti hann að hann væri eigandi jarðarinnar að Litlu-Sandvík en ákærði hefði alfarið verið með reksturinn á hestunum á eigin ábyrgð. Ekki hafi verið um neins konar félagsbú að ræða. Sagðist vitnið ekki hafa haft nein afskipti af hrossunum eða því hvernig beit væri stjórnað, hann hefði einungis komið að því að brynna hrossunum þegar á þurfti að halda.

Vitnið B-kk-nf P-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000-0000, Ásgeirsbrekku, Skagafirði, héraðsfulltrúi Landgræðslu ríkisins á Norðurlandi vestra, kom fyrir dóminn. Sagði vitnið að það hefði í mars 2006 farið að Litlu-Sandvík í þeim tilgangi að skoða beitiland þar. Sagði vitnið að það land sem það skoðaði hafi greinilega verið mjög beitt síðustu ár, þannig að rof voru farin að myndast á viðkvæmum hlutum þess sem séu ofbeitareinkenni. Vitnið tók það sérstaklega fram að úttektin sem það gerði gilti eingöngu um ástand þegar vitnið skoðaði landið. Reynsla vitnisins segði því hins vegar að um síbeit væri að ræða. Undantekningar hafi verið á ástandinu, til dæmis hafi Sandvíkurmýri verið í góðu lagi. Aðspurt staðfesti vitnið það sem fram kom í skýrslu þess og lögð var fram í málinu. Vitnið staðfesti aðspurt að lýsingar B-kk-ef H. B-kk-ef, sem koma fram í skýrslu hans frá 1. september 2005 til héraðsdýralæknis séu í samræmi við það sem hann sá þegar hann skoðaði landið, þ.e. að í ungfolahólfinu, reiðhestahólfinu og stóðhestahóflinu á engjunum hafi beitarálag verið umfram það sem hæfilegt megi teljast. Taldi vitnið að þarna hafi viðvarandi beitarálag verið of mikið og of lengi. Skýrsla um Langtímamælingar og eftirlit í hrossahögum sem vitnið tók þátt í að semja var borin undir vitnið og það innt eftir því hvers vegna misræmi væri í yfirlýsingum um ástand beitarlandsins og í skýrslu hans. Sagði vitnið að mikill munur gæti verið á ástandi beitarlands á milli árstíða. Þó svo að ástand haga hafi verið í góðu standi í september 2005 þá segði það ekkert um ástand haga í mars eða síðar árið eftir. Ef ástand hafi verið slæmt í byrjun árs 2006 þá sé skýringin sú að landið hafi verið ofbeitt um veturinn og það hafi verið skýring á skýrslu vitnisins í mars 2006.

Vitnið S-kk-nf K-kk-nf, kt. 000000-0000, lögregluvarðstjóri kom fyrir dóminn. Vitnið sagðist hafa farið ásamt Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf S-kk-þgf að Litlu-Sandvík þann 23. febrúar sl. í þeim tilgangi að birta fyrir ákærða ákvörðun um förgun ellefu hrossa, sem og þeir hafi gert. Þeir hafi í framhaldi farið inn í hesthús og þá hafi komið í ljós að þar voru eingöngu fjögur hross. Hafi ákærði verið inntur eftir því hvar hrossin sem á vantaði væru en hann ekki svarað því. Engin leit hafi hins vegar verið gerð að hrossunum þá. Vitnið sagðist hafa verið viðstatt þegar hrossin fjögur voru flutt í burtu. Þau hafi verið mjög horuð og máttfarin og aðallega tvö sem þurfti að bera inn í bílinn þar sem þau hafi lagst niður þegar þau komu upp á bílinn.

Vitnið Þ-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, lögreglufulltrúi kom fyrir dóminn. Sagði vitnið hafa farið að Litlu-Sandvík þann 23. febrúar sl. ásamt öðrum lögreglumanni, S-kk-þgf K-kk-þgf til aðstoðar K-kvk-þgf dýralækni. Þar hafi vitnið hitt ákærða og birt honum bréf frá yfirdýralækni sem ákærði hafi móttekið og áritað athugasemdir á. Í framhaldi hafi ákærði yfirgefið þau en húsfreyjan á bænum hafi heimilað þeim að fara inn í hesthús, sem þau hafi gert. Þegar inn var komið sáu þau fjögur hross. Hafi K-kvk-nf upplýst þá um að það vantaði sjö hross sem hefðu verið þar inni deginum áður. Síðar í sama skipti hafi vitnið séð til ákærða þar sem hann var að gefa hrossum og rætt við hann. Ákærði upplýsti þá vitnið um það að hrossin væru ekki á jörðinni. Vitnið sagðist hafa verið viðstatt þegar hrossin voru rekin á gripaflutningabílinn. Þau hafi verið slöpp, sérstaklega tvö þeirra sem komust ekki hjálparlaust á bílinn.

Vitnið Þ-kk-nf T-kk-nf J-kk-nf, kt. 000000-0000, Freyvangi 6, Hellu, framkvæmdastjóri Sláturhússins á Hellu, kom fyrir dóminn. Sagði vitnið að það hefði fengið hross til slátrunar frá ákærða. Ekkert sérstakt hefði verið að finna við hrossin, þau hafi verið eðlileg en frekar smá. Sagði vitnið að munur væri á þyngd hrossa eftir því hvort þau væru ætluð til kjötframleiðslu eða væru í ræktun sem reiðhestar. Ákærði hafi komið með um 30 til 35 folöld til slátrunar í apríl sl. og þau hafi nánast öll farið í fyrsta flokk, hugsanlega fimm til sex folöld af þeim í annan flokk og tveimur til þremur hent. Sagði vitnið aðspurt að ef hross væru of horuð þá væru þeim yfirleitt hent. Aðspurt sagði vitnið að tvö til þrjú hross sem er hent af þrjátíu og fimm, væri hátt hlutfall. Sjaldan þurfi að henda hrossum en það komi þó fyrir.

Vitnið K-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Árbæjarhjáleigu 2, Rangárþingi ytra, bóndi og formaður félags hrossabænda kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa skoðað hrossastóð ákærða að beiðni hans í febrúar á þessu ári. Sagði vitnið að mestu leyti hefði verið um eðlileg hross að ræða, þau hafi virst frísk, ekki spikfeit en virtist líða vel en ákærði hafi oft átt mjög góð hross. Aðspurt um það hvort og þá hvaða áhrif það hefði á folöld sem væru haustgotungar að taka þau undan móður sinni eftir áramót, sagði vitnið að það færi eftir því hversu lengi gripurinn gæti gengið með móður sinni en þau gætu lést á meðan þau væru að venjast öðru fóðri, en síðgotungar væru mjög vandmeðfarnir.

Vitnið E-kk-nf I-kk-nf Á-kk-nf, kt. 000000-0000, Hamri, Flóahreppi, bóndi og búfjáreftirlitsmaður, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa komið að málum ákærða í mars/apríl 2006. Hlutverk þess hafi eingöngu verið að telja dýrin á jörðinni og fylgjast með þeim. Vitninu hafi ekki verið ætlað að meta ástand dýranna, að því hafi aðrir verið komnir og því væri sá þáttur starfans ekki lengur í höndum þess.

Vitnið H-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Holtaseli 44, Reykjavík, deildarstjóri hjá Vegagerð ríkisins, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa farið að Litlu-Sandvík þann 5 .febrúar sl. ásamt frænda sínum í þeim tilgangi að skoða tvö folöld. Hafi vitnið skoðað glámskjótt, mjög sérstakt folald og annað brúnt merfolald. Foröldin hafi staðið í rúllum í hesthúsinu og hafi verið frískleg. Ekkert hafi amað að þeim. Vitnið taldi að brúna merfolaldið sem það skoðaði hafi verið eitt af þeim folöldum sem var slátrað.

Vitnið M-kk-nf G-kk-nf, kt. 000000-0000, Búðastíg 16 b, Eyrarbakka, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa séð eitt af þeim folöldum sem slátrað var hjá ákærða í janúar/febrúar sl. eða um það leyti sem hross eru sett í sláturhús. Sagði vitnið að þetta hafi verið brúnt trippi inni í gangi í hesthúsinu. Aðspurt sagðist vitnið halda að folaldið hafi verið eitthvað veikt, það hafi verið renglulegt. Vitnið mundi ekki til þess að hafa séð önnur hross hjá ákærða sem færð voru til slátrunar í febrúar sl. Sagðist vitnið telja að fáir ættu jafn góð og falleg hross og ákærði. Hrossin séu falleg og hreyfingargóð, með mjög góða byggingu og í lagi með holdarfarið á þeim.

Vitnið T-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf verkamaður, kt. 000000-0000, Setbergi 20, Þorlákshöfn, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa komið í hesthús ákærða einum eða tveimur dögum áður en hross voru færð til slátrunar hjá ákærða í þeim tilgangi að kaupa folald sem hann gerði. Hafi hann fengið minnsta folaldið sem var í hesthúsinu og farið með það til Þorlákshafnar. Folaldið hafi litið ágætlega út. Sagði vitnið að það folald væri mjög fallegt í dag. Vitnið sagðist ekkert hafa skoðað önnur folöld sérstaklega í hesthúsinu í umrætt sinn né þreifað á þeim. Sagðist vitnið eiga tvo aðra hesta frá ákærða og það væru virkilega fallegir hestar. Vitnið sagðist ekki þekkja til þeirra hesta sem um væri deilt fyrir dómi.

Vitnið A-kvk-nf P-kvk-nf, kt. 000000-0000, Litlu-Sandvík, kom fyrir dóminn. Sagðist vitnið hafa átt eitt hross í Litlu-Sandvík á þeim tíma sem slátrunin fór fram. Sagðist vitnið hafa verið búið að ákveða að fara með það hross í fóður upp í Hrunamannahrepp og hefði verið farið með hrossið áður en slátrunin fór fram ef aðstaðan þar hefði verið tilbúin og ekki hefði verið svo mikið hvassviðri deginum áður. Sagði vitnið að sú ákvörðun að fara með hrossið hefði ekki verið á neinn hátt tengd því að farga ætti hrossunum hjá ákærða. Vitnið sagði aðspurt um það hvort ákærði hafi vitað hvaða hrossum ætti að slátra, ekki geta svarað því. Sagði vitnið að umræddur hestur sem það átti hafi verið þunnur en vitnið hafi ekki vitað að hann hafi verið svo slæmur að hann væri að drepast. Sagði vitnið að sá hestur væri rauðblesóttur með dökkan blett í blesunni, hesturinn hefði horfið á sínum tíma en hefði komið í haga að Litlu-Sandvík í sumar en ákærði hefði tekið hann aftur fyrir nokkrum dögum til að hafa hann tiltækan til að sýna dóminum. Vitnið sagðist ekki geta svarað því hvort þeir hestar sem átti að slátra hefðu verið í slæmu ástandi, vitnið hefði ekki farið svo mikið út í hesthús almennt.

Vitnið Ó-kk-nf I-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, Litlu-Sandvík, sonur ákærða kom fyrir dóminn. Aðspurt um það hvort það hafi verið rætt á heimili ákærða að kvöldi 22. febrúar sl. hvort farga ætti hrossum sagði vitnið að það hefði bara eiginlega enginn vitað það. Sagði vitnið að afi sinn hefði þó sagt um kvöldið að það ætti ekki að drepa B-kk-þf sem móðir vitnisins ætti en vitnið vissi ekki hvaðan afi sinn hefði þær upplýsingar.

Vitnið R-kk-nf I-kk-nf, kt. 000000-0000, Rauðalæk 20, Reykjavík, sérgreinadýralæknir á Landbúnaðarstofnun gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Sagðist vitnið hafa verið til aðstoðar þegar holdastigunin fór fram í Litlu-Sandvík þann 22. febrúar sl. Sagði vitnið að holdastigun, sem fór fram inni í hesthúsinu hafi verið gerð á meðan vitnið og ákærði voru að smala hrossum sem átti að holdastiga líka. Sagði vitnið að það ásamt ákærða hefðu síðan farið heim og ákærði hefði rætt lengi við S-kvk-þf, K-kvk-þf og landsráðunautinn. Sagði vitnið ekki hafa heyrt orðaskil en því skilist að það væri verið að gera ákærða grein fyrir niðurstöðum holdastigunarinnar og verið var að líta á einstaka hross. Minnti vitnið að það hefði verið S-kvk-nf B-kvk-nf fyrst og fremst sem hafði orð fyrir hópnum. Vitnið sagðist ekki geta fullyrt hvort ákærða hafi verið tilkynnt þarna hvenær ætti að farga hrossunum en það gæti fullyrt að ákærða voru kynntar niðurstöður holdastigunarinnar.

Vitnið Ó-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Sigtúni 13, Selfossi, lögmaður og skiptastjóri í búi ákærða, kom fyrir dóminn. Aðspurt staðfesti vitnið að bú ákærða og A-kvk-ef P-kvk-ef hefði verið tekið til opinberra skipta í janúar 2005 og vitnið skipað skiptastjóri en skiptum væri ekki enn lokið. Aðspurt svaraði vitnið því til að sá sem færi með vörslur eigna við opinber skipti héldi þeim vörslum áfram nema krafa komi fram um annað fyrirkomulag. Svo hafi ekki verið í þessu máli. Sagði vitnið að ákærði hefði síðan leyst hluta af hrossunum til sín eða í nóvember 2005 og fengið frjáls umráð þeirra hrossa í framhaldi. Aðspurt um það hvort ákærða hefði verið meinað að selja hross á tímabilinu janúar til nóvember 2005 sagði skiptastjóri að svo hefði ekki verið. Skiptastjóri hefði aldrei fengið neinar beiðnir um slíkt, hvorki um sölu á hrossum eða annarri ráðstöfun á þeim. Aðspurt um það hvort skiptastjóri hefði haft eitthvað með kaup á aðföngum að gera frá janúar til nóvember 2005 sagði vitnið að svo hefði alls ekki verið, skiptastjóri hefði ekki skipt sér af reikningum ákærða á tímabilinu. Sagði vitnið að skiptastjóri hefði enga stjórnun haft á kaupum á aðföngum.

Niðurstöður.

Sakarefni í máli þessu er að ákærða er gefið að sök að hafa vanrækt gróflega aðbúnað, umhirðu og fóðrun á ellefu hrossum sem ákærði var umráðamaður yfir með þeim afleiðingum að holdastigun þeirra sem fram fór þann 22. febrúar sl. leiddi í ljós að þau voru á bilinu 1-1,5 í holdastigun. Var fjórum hrossum úr hópnum lógað í Sláturhúsi Sláturfélags Suðurlands á Selfossi þann 23. febrúar sl. og að hafa síðla dags. 22. febrúar eða aðfararnótt 23. febrúar sl. fjarlægt sjö af þeim ellefu hrossum úr hesthúsinu í Litlu-Sandvík og síðan ítrekað neitað að greina héraðsdýralækni og lögreglu frá því hvar þau væru niðurkomin, eftir ákvörðun héraðsdýralæknis og yfirdýralæknis um aflífun hrossanna.

Allt frá því í febrúar 2004 fram til febrúar 2006 hafa athugasemdir verið gerðar ítrekað við aðbúnað hrossa hjá ákærða. Ítrekað hafa verið gerðar kröfur á hendur ákærða um úrbætur á ýmsum þáttum varðandi aðbúnað hrossana og virðist sem ákærði hafi í flestu farið eftir þeim kröfum. Í mars 2004 gerðu K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf athugasemdir við fóðrun hrossa hjá ákærða. Í júlí 2005 gerðu B-x-x B-x-x, settur héraðsdýralæknir og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf héraðsráðunautur athugasemdir við beitiland og fóðrun mjólkandi hryssa hjá ákærða. Þann 19. ágúst 2005 gerðu K-kk-nf B-kk-nf og K-kvk-nf A-kvk-nf athugasemdir við fóðrun, fóðurþörf væri ekki sinnt, skortur væri á haga fyrir þann fjölda hrossa sem væri á bænum og skortur væri á skjóli fyrir hrossin. Var úrbóta krafist. Þann 29. ágúst s.á. kröfðust K-kk-nf og K-kvk-nf úrbóta á beit og vatni. Var þá beit á túnum nánast á þrotum, hrossastóð voru óröguð og flest trippi illa á sig komin. Þann 31. ágúst 2005 fóru K-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir, R-kk-nf I-kk-nf eftirlitsdýralæknir, P-kk-nf H-kk-nf ráðunautur, G-kk-nf Z-kk-nf frá landbúnaðarnefnd Árborgar og S-kvk-nf B-kvk-nf, dýralæknir hrossasjúkdóma að Litlu-Sandvík til að skoða hross. Voru ákærði og A-kvk-nf P-kvk-nf viðstödd. Var farið í gegn um hross ákærða og kom fram að mikið af hestunum voru í lélegum holdum eða í holdastigum 2 til 2,5. Var úrbóta krafist. Þann 31. ágúst 2005 fór B-kk-nf H. B-kk-nf, sviðsstjóri landverndarsviðs, að Litlu-Sandvík til að meta ástand hrossahaga á jörðinni. Segir hann í niðurstöðum sínum að í heild megi segja að nánast allt beitiland Litlu-Sandvíkur vestan Eyrabakkavegar sé fullnýtt þetta sumarið. Voru þar ábendingar um hvíld á sumum hólfum og takmörkun beitar. Þann 22. febrúar 2006 voru hross ákærða holdastiguð og var niðurstaðan sú að nauðsyn var talin á að farga ellefu hrossum úr stóðinu. Voru þau hross merkt sérstaklega og haldið í hesthúsinu. Ákærði var ekki viðstaddur þegar hrossin sem voru í hesthúsinu voru holdastiguð en hann kom þar inn í framhaldinu og ræddi við þau sem að holdastiguninni stóðu.

Ljóst er af öllu framansögðu að langvarandi slæleg beitarstjórnun og ofnýting á högum að Litlu-Sandvík hefur verið viðvarandi a.m.k. frá byrjun árs 2004. Þrátt fyrir að ákærði hafi gert úrbætur í framhaldi af athugasemdum þá virðist sem hvað eftir annað hafi ástandið sigið í sama farið aftur. Af þeim sökum var tilsjónarmaður skipaður í byrjun árs 2006 til að hafa eftirlit með fóðrun hrossanna. Þrátt fyrir það virðist ákærði ekki hafa tekið á vandamálum sínum eða komið búrekstri í þann farveg að úrbóta mætti vænta. Ákærði hefur borið því við að hann hafi ekki borið ábyrgð á bústofni sínum frá janúar 2005 til desember 2006 þar sem bú þeirra hjóna hafi verið undir opinberum skiptum. Fyrir dómi staðfesti skiptastjóri búsins að hann hefði ekki komið að rekstri búsins né haft nokkuð með fjárstreymi til búsins að gera. Engar beiðnir hafi komið frá ákærða um að fá að selja hross né um aðrar eignabreytingar. Því verður því ekki um kennt og bar ákærði fulla ábyrgð á bústofni sínum enda staðfesti hann að hann hefði sjálfur séð um að fóðra hrossin. Ákærði var einnig skráður umráðamaður hrossanna og bar því lagalega ábyrgð á hirðu þeirra.

Ágreiningslaust er að þau S-kvk-nf B-kvk-nf, dýralæknir hrossasjúkdóma, G-kk-nf A-kk-nf, landsráðunautur í hrossarækt og P-kk-nf H-kk-nf, héraðsráðunautur um fóðrun og aðbúnað hrossa, fóru að Litlu-Sandvík þann 22. febrúar 2006 í þeim tilgangi að holdastiga hross ákærða. Var G-kk-nf fenginn af ákærða sjálfum til að gæta hagsmuna ákærða. Auk þeirra voru á staðnum K-kvk-nf H-kvk-nf A-kvk-nf héraðsdýralæknir, R-kk-nf I-kk-nf eftirlitsdýralæknir, G-kk-nf Z-kk-nf, starfsmaður sveitarfélagsins Árborgar, I-kk-nf S-kk-nf A-kk-nf, að beiðni K-kvk-ef A-kvk-ef, og K-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf héraðsráðunautur.

Þau sem stóðu að holdastiguninni hafa staðfest fyrir dómi að þau hafi öll verið sammála um matið á þeim hrossum sem ákveðið var að farga, það er að þau hafi verið á skalanum 1 til 1,5. Hefur því mati ekki verið hnekk og breytir engu þó svo að ákærði hafi ekki verið sáttur við þær niðurstöður. Ákærði gat farið fram á nýtt mat sem hann þó ekki gerði. Samkvæmt vitnisburði H-kk-ef R-kk-ef yfirdýralæknis var ekki ástæða til að endurmeta niðurstöður þessara þriggja sérfræðinga þar sem þeir hafa langa reynslu að baki og fullt traust hans. Í reglugerð nr. 160/2006 í viðauka lið c segir að holdastig 1 til 2 teljist til illrar meðferðar og varði við dýraverndarlög. Holdastigun þessi fær stuðning í krufningsskýrslu sem gerð var vegna þeirra fjögurra hrossa sem fargað var en þar kemur fram að þegar hrossin komu í sláturhús hafi þau verið illa á sig komin, deyfðarleg, þróttlaus, vöðvadregin að ætla mætti vegna vanfóðrunar og/eða ófullnægjandi beitar og sníkjudýrasmits. Öll hrossin hafi verið í afar slæmum holdum. Fallþungi hafi líklega verið um helmingur af því, sem telja mátti eðlilegt eða jafnvel minna. Var þeim sem gerði skýrsluna kunnugt um að um síðgotunga var að ræða. Sagði í skýrslunni að, „hrossin hafi verið laus við sótthita og líffærabreytingar hafi heldur ekki bent til neins sérstaks sjúkleika. Hins vegar voru greinileg merki um snýkjudýr, sem magnist þegar mótstaða minnkar við þröng á beitilandi, fóðurskort og ófullkomna umhirðu. Segir almennt um skoðun hrossanna að holdafar þeirra allra hafi verið slæmt, metið 1,0 til 1,5 á holdastigunarskala. Hross nr. 2 og 4 hafi verið föst á síðu. Öll voru þau trítt á lend, hrygg og herðakambi og illa mekkt. Hárafar var glanslaust, flasa talsverð og lús var í þeim öllum en þó voru þau ekki skálduð. Ekki hafi verið holdhnjósku að finna í húð eða húðbruna af skít, en óhreinindi og kleprar í hári á lærum og kvið hafi sýnt að hrossin hefðu verið á húsi um skeið. Hrossin voru látin hreyfa sig í sláturhússréttinni til að fá hugmynd um hreyfigetu þeirra og þrótt. Líkamshiti virtist alveg eðlilegur. Hrossin voru dauf og kraftlítil öll. Eitt þeirra, elsta hrossið stóð vart undir sjálfu sér og hné niður oftar en einu sinni þegar verið var að koma því milli stía í réttinni.“ Frásögn vitnanna K-kvk-ef A-kvk-ef, S-kk-ef K-kk-ef og Þ-kk-ef Ó-kk-ef S-kk-ef um að það hafi þurft bera eða hjálpa tveimur hrossanna upp á gripaflutningabílinn þar sem þau hafi ekki staðið undir sér, styður niðurstöður krufningsskýrslunnar. Ekki verður heldur dregið í efa að þau sjö hross sem ákærði flutti í burtu áður en þau voru sótt og færð til förgunar hafi verið í sama ásigkomulagi og þau hross sem fargað var. Þó svo að ákærði telji að þau hross séu við góða heilsu í dag þá hefur mati þeirra sérfræðinga sem stóðu að holdastiguninni ekki verið hnekkt nema síður sé og verður því að telja að nægjanleg sönnun sé fram færð um að ákærði hafi brotið lög um dýravernd og lög um búfjárhald varðandi þau ellefu hross sem metin voru og átti að farga og ákært er fyrir. Þá ber einnig að líta til þess að þegar ákærði setti 30 – 35 hross í slátrun í sláturhúsið á Hellu þá þurfti að henda 2-3 þeirra en það sé talið hátt hlutfall.

Af öllu ofansögðu verður að telja sannað að ástand þeirra ellefu hrossa sem metin voru á skalanum 1 til 1,5 og ákveðið var að farga þann 22. febrúar 2006, hafi verið svo slæmt að varði við dýraverndarlög nr. 15/1994 og reglugerð nr. 160/2006 og er verknaðarlýsing í I. kafla ákærunnar því réttilega færð til refsiákvæða. Hefur ákærði unnið sér til refsinga varðandi þann ákærulið.

Ákært er fyrir að hafa fjarlægt sjö af þeim ellefu hrossum sem átti að farga og neita að skýra héraðsdýralækni eða lögreglu frá því hvar þau hross voru niðurkomin eftir að ákvörðun um aflífun hrossanna lá fyrir og er brotið sagt varða við 3. mgr. 16. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald sbr. 18. gr. sömu laga.

16. gr. laga nr. 103/2002 er í IV. kafla laganna um forðagæslu, eftirlit og talningu búfjár. Í 16. gr. eru leiðbeinandi reglur um aðferðir yfirvalda og í hvaða farvegi beina eigi aðgerðum á stjórnsýslustigi þegar í ljós kemur að fóðrun eða aðbúnaði búfjár er ábótavant. Eru leiðbeinandi reglur að finna um aðgerðir, hverjum verði falin framkvæmd og tímafrestir. Ekki kemur fram í 16. gr. nein verknaðarlýsing sem bakað getur umráðamanni refsiábyrgð, eingöngu er getið um greiðsluskyldu umráðamanns. Því er verknaðarlýsing eins og ákært er fyrir í II. kafla ákærunnar ekki réttilega færð til refsiákvæða og verður ákærði því sýknaður af þessum ákærulið. Kemur því ekki til úrlausnar hvort ákærði vissi eða mátti vita um fyrirhugaða förgun hrossanna þann 22. febrúar sl. þegar holdastigunin fór fram eða þegar hann fjarlægði þau sjö hross sem átti einnig að farga úr hesthúsinu.

Við ákvörðun refsingar verður að líta til þess að ákærði hefur ekki unnið til refsingar áður samkvæmt sakavottorði sem liggur frammi í málinu. Má þá einnig líta til þeirrar lögvillu, er ákærði virðist hafa verið í þegar bú hans og fyrrverandi eiginkonu var tekið til opinberra skipta en ákærði virtist hafa verið í þeirri trú að hann gæti ekki ráðstafað hrossum úr búinu og þannig hafi tekjur hans minnkað til muna og möguleikar á að afla aðfanga. Þá verður einnig að líta til þess að vanhöld á fóðrun, beit og aðbúnaði hefur verið viðvarandi í þó nokkuð langan tíma áður en gripið var til þess að farga gripum. Að þessu virtu þykir refsing hæfilega ákveðin 700.000.- krónur og komi 34 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Gerð er sú krafa að ákærði verði sviptur heimild til að eiga eða halda búfénað ævilangt sbr. heimild 20. gr. laga nr. 15/1994 um dýravernd og 18. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald.

Ákæruvaldið dró við aðalmeðferð málsins úr þeirri kröfugerð og vísaði til aðstæðna ákærða undanfarið. Við mat á því hvort taka eigi kröfu þessa til greina verður að líta til þess að um verulega íþyngjandi refsingu er að ræða. Ákærði hefur til margra ára stundað hrossarækt að aðalstarfi og átt marga verðlaunahesta. Bendir það til að í heildina sé ekki um vannæringu að ræða hjá honum. Þá hefur komið í ljós undir rekstri málsins að ákærði býr ekki lengur að Litlu-Sandvík þó svo að hann hafi enn hross þar í haga. Ákærði hefur ekki áður hlotið refsingu samkvæmt sakarvottorði sem liggur frammi í málinu. Þá kom fram hjá búfjáreftirlitsmanni að ákærði hafi yfirleitt farið eftir fyrirmælum hans þó svo að um sérvisku hafi verið að ræða hjá ákærða í hrossarækt og gjöf. Því þykir ekki loku fyrir það skotið að lögboðið eftirlit og aðhald með hrossarækt ákærða geti tryggt viðunandi umhirðu dýra. Að þessu virtu þykja ekki efni til að svifta ákærða heimild til að eiga og halda búfé og er þeirri kröfu hafnað.

Með vísan til 165. sbr. 164. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 verður ákærði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns H-kk-ef J-kk-ef hæstaréttarlögmanns sem þykja hæfilega ákvörðuð kr. 593.190.- Hefur þá verið tekið tillit til ferðakostnaðar og virðisaukaskatts.

Ó-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf flutti mál þetta af hálfu ákæruvaldsins.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum S-kk-þgf J-kk-þgf B-kk-þgf búfræðikandidat og H-kk-þgf S-kk-þgf dýralækni.

Dómsorð:

Ákærði Ó-kk-nf P-kk-nf G-kk-nf greiði 700.000.- krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 34 daga.

Synjað er þeirri kröfu að ákærði verði sviptur heimild til að eiga og halda búfé.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns 593.190.- krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf

S-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf