E-6623/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 19. september sl., var höfðað 1. október 2007 af Mest ehf., Malarhöfða 10, Reykjavík, aðallega gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Aðalstræti 6-8, Reykjavík, til innheimtu vátryggingabóta en til vara Eimskipafélagi Íslands ehf., Korngörðum 2, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta. Við upphaf aðalmeðferðar var upplýst að þrotabú stefnanda hefði tekið við rekstri málsins en bú stefnandi var tekið til gjaldþrotaskipta 30. júlí sl. Fram kom einnig að skömmu fyrir gjaldþrotið hefði nafni stefnanda verið breytt í Tæki, tól og byggingavörur ehf.

Stefnandi krefst þess aðallega að aðalstefndi, Tryggingamiðstöðin hf., verði dæmdur til greiða stefnanda 16.875.597 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. janúar 2007 til 14. janúar s.á., en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda samkvæmt málskostnaðaryfirliti. Stefnandi krefst þess til vara að varastefndi, Eimskipafélag Íslands ehf., verði dæmdur til að greiða honum 16.875.597 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. október 2006 til 28. apríl 2007, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varastefnda samkvæmt mati dómsins.

Af hálfu aðalstefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., er krafist sýknu, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, en í varakröfu að málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu varastefnda, Eimskipafélags Íslands ehf., er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að félaginu verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Til vara er krafist að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Mál þetta er höfðað af stefnanda til greiðslu bóta vegna tjóns á parketi sem flutt var með Goðafossi, skipi varastefnda, til Íslands frá Danmörku í október 2006. Parketinu var komið fyrir í opnum gámafletum en það eru fleti sem eru með göflum en án hliðarveggja og lofts. Samkvæmt hleðsluplani fyrir umrædda ferð voru fletin lestuð neðan þilja á leiðinni til Reykjavíkur. Samkvæmt leiðarbók skipsins kom ekkert fyrir gámana eða farminn meðan á flutningi stóð. Skipið kom til hafnar í Reykjavík 17. október s.á. og var sendingin affermd dagana 17. og 18. október s.á. en var ekki flutt til stefnanda fyrr en 6. nóvember s.á. Parketið var geymt utandyra á geymslusvæði varastefnda þar til það fór til stefnanda. Dagana 18. október til 6. nóvember var úrkoma, rigning, slydda eða snjókoma, samkvæmt veðurfarsyfirliti Veðurstofu Íslands. Þegar stefnandi fékk efnið í hendur kom í ljós að það hafði skemmst og var skoðunarmaður kallaður til sama dag. Gólfefnið var metið ónýtt vegna vatnsskemmda, sem urðu á því, en þær hafa væntanlega orðið meðan það stóð utan dyra í úrkomu án nægilegra varna á geymslusvæði varastefnda.

Krafa stefnanda á hendur aðalstefnda er krafa um vátryggingabætur á grundvelli farmtryggingarsamnings milli stefnanda og aðalstefnda. Krafan á hendur varastefnda er skaðabótakrafa vegna tjónsins sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna vanrækslu og ófullnægjandi meðferðar á vörunni af hálfu varastefnda. Krafan er reist á því að varastefndi beri bótaábyrgð á tjóninu samkvæmt 1. mgr. 68. gr. siglingalaga nr. 34/1985, en þar segir að ef farmur skemmist eða glatist meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi beri honum að bæti tjón sem af því hlýst nema ætla megi að hvorki hann né neinn maður, sem hann beri ábyrgð á, eigi sök á tjóninu.

Af hálfu aðalstefnda er því haldið fram að vátryggingin taki ekki til tjónsins þar sem vátryggingarskilmálarnir mæli fyrir um takmarkanir sem þar eigi við. Af hálfu varastefnda er því mótmælt að hann sjálfur, eða menn sem hann beri ábyrgð á, hafi sýnt af sér gáleysi eða á nokkurn hátt brotið gegn skyldum sínum sem farmflytjandi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að varastefndi, Eimskipafélag Íslands ehf., hafi í október 2006 flutt hingað til lands frá Árósum í Danmörku sendingu sem innihélt 55.410 kílógrömm af parketi og fylgihlutum þess, sem nota átti á gólf íþróttahúsanna að Hlíðarenda og Hamrahlíðarskóla. Stefnandi lýsir því að sendingin hafi verið flutt inn fyrir félag sem þá hét Bygg-tækni ehf. en fékk síðar nafnið Súperbygg ehf. Það félag hafi sameinast stefnanda máls þessa, Mest ehf., undir því nafni. Félagið Bygg-tækni ehf. hafi haft í gildi farmtryggingasamning frá 16. janúar 2004 við aðalstefnda á þeim tíma þegar varan var flutt hingað til lands. Í skilmálum samningsins sé vísað til skilmála flutningstryggingar (A) hjá félaginu.

Varastefndi hafi gefið út farmskírteini vegna sendingarinnar í Árósum 13. október 2006. Eins og þar komi fram hafi varastefndi móttekið vöruna í góðu ástandi og ásigkomulagi í þeim fjölda eininga er þar greinir, 3x12 búnt af parketi, auk fylgihluta. Frágangur sendingarinnar hafi verið þannig til varastefnda að hver eining hafi verið plöstuð á hefðbundinn hátt með stöðluðum umbúðum, eins og venjulega af hálfu framleiðanda parketsins, Junckers Industrier A/S. Varastefndi hafi séð um að ganga frá sendingunni til flutnings og sjóbúa í skipinu Goðafossi í útskipunarhöfn í Árósum. Parketið hafi verið flutt í þremur svokölluðum opnum gámafletum hingað til lands en ekki lokuðum gámi. Varan hafi því verið með öllu óvarin og opin fyrir sjó og veðri nema á göflum. Stefnanda hafi ekki verið kunnugt um hvar í skipinu sendingin var geymd.

Sendingin hafi komið til Íslands 17. október s.á., en eitt af fletunum þremur hafi verið losað úr skipinu þann dag en hin tvö daginn eftir. Stefnanda hafi hins vegar ekki verið tilkynnt um að varan væri komin hingað til lands fyrr en 8 dögum síðar, 25. október 2006, eins og fram komi á símbréfshaus komutilkynningarinnar. Af henni verði ekki annað séð en að sendingin hafi verið í lokuðum gámum. Samkvæmt tölvupósti deildarstjóra hjá varastefnda hafi starfsmenn varastefnda orðið þess varir, 24. eða 25. október, að fletin stóðu úti án nokkurra yfirbreiðslna. Yfirbreiðslur hafi þá verið settar yfir þau, en aðeins að hluta, sbr. skýrslu H-kk-ef A-kk-ef skoðunarmanns frá 19. janúar 2007. Fletin hafi síðan verið flutt til stefnanda 6. nóvember 2006. Þau hafi staðið utan dyra í Sundahöfn frá losun úr Goðafossi 17. og 18. október þar til varan var afhent 6. nóvember.

Við móttöku vörunnar hafi komið í ljós að hún var ónýt vegna vatnsskemmda. Aðalstefndi hafi kallað til skoðunarmann til að skoða tjónið. Hann hafi komið í þeim tilgangi til stefnanda 6. og 29. nóvember s.á. og skilað skýrslu 19. janúar 2007. Af hálfu varastefnda hafi L-kk-nf G-kk-nf frá LKG-skoðun verið viðstaddur skoðunina. Jafnframt hafi fulltrúi frá framleiðanda parketsins, Junckers Industrier A/S, verið viðstaddur og nokkrir frá stefnanda. Í skýrslu sinni hafi skoðunarmaður staðfest að parketið hefði verið á opnum fletum, 12 búnt á hverju, fest niður. Skoðunarmaður hafi engar skýringar fengið á því hvers vegna koma sendingarinnar var ekki tilkynnt viðtakanda á komudegi né hvers vegna hún var geymd úti á opnu fleti og aðeins að hluta hulin með segldúk í regni og snjó.

Samkvæmt mælingum skoðunarmanna hafi raki í parketinu reynst vera 16%-25% og öll parket-búntin orðið fyrir vatnstjóni. Vatnsdropar hafi verið inn undir plastumbúðunum og parketviðurinn hafi alls staðar verið orðinn brúnn af völdum vatns. Önnur mæling, sem framkvæmd var 29. nóvember 2006, hafi leitt í ljós 6-60% raka í parketinu. Samdóma niðurstaða allra viðstaddra, sem skoðunarmenn hafi tekið undir að fullu, hafi verið að parketið væri ekki unnt að nýta á gólf íþróttahalla eins og ætlunin var. Að áliti skoðunarmanna hafi heldur ekki verið hægt að mæla með því að það yrði selt á lægra verði til annarrar opinberrar notkunar. Því hafi verið um altjón á parketinu að ræða.

Stefnandi hafi talið að hann ætti rétt á að fá altjón sitt bætt frá aðalstefnda á grundvelli skilmála flutningstryggingar (A) hjá félaginu. Stefnandi hafi krafist greiðslu úr vátryggingunni með bréfi 14. desember 2006, en aðalstefndi hafi synjaði greiðslu vátryggingabóta með tölvubréfi 17. janúar 2007 án sérstaks rökstuðnings. Í tölvupóstsamskiptum milli stefnanda og aðalstefnda 28. mars til 4. apríl s.á. hafi verið krafist rökstuðnings fyrir synjuninni sem ekki hafi komið fram. Stefnandi hafi gert varastefnda viðvart um synjun aðalstefnda á greiðslu bóta í tölvupósti 28. mars s.á. sem hafi verið svarað af deildarstjóra tjónadeildar hjá aðalstefnda með tölvupósti 29. s.m.

Stefnandi hafi kvartað til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 11. apríl s.á. Úrskurðarnefndin hafi skilað niðurstöðu 8. maí s.á. þar sem hún hafi talið að tjón stefnanda bættist ekki úr flutningstryggingu aðalstefnda. Stefnandi sé alfarið ósammála niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar og forsendum hennar.

Með bréfi lögmanns stefnanda til aðalstefnda 19. júní s.á. hafi krafa stefnanda um greiðslu vátryggingarbóta verið ítrekuð. Formlegt svar hafi ekki borist, en í símtölum við aðalstefnda hafi komið fram að haldið yrði við fyrri afstöðu um synjun bótanna. Stefnandi hafi því höfðað málið til innheimtu réttmætra vátryggingabóta úr hendi aðalstefnda. Verði ekki fallist á greiðsluskyldu aðalstefnda sé þess krafist að varastefndi greiði stefnanda skaðabætur vegna þess tjóns er varð á farmi stefnanda í flutningum varastefnda.

Aðalkrafa stefnanda sé að aðalstefndi greiði honum réttmætar vátryggingabætur vegna altjóns er varð á parket-sendingu stefnanda í meðförum flutningsaðilans, varastefnda, svo að stefnandi verði skaðlaus af þeim tjónsatburði. Farmtryggingasamningur hafi verið í gildi milli stefnanda og aðalstefnda þegar sendingin var flutt hingað til lands. Þá sé ótvírætt að varastefndi hafi móttekið vöruna í góðu ástandi og ásigkomulagi í Árósum samkvæmt farmskírteini og hafi varastefndi annast um að ganga frá sendingunni til flutnings um borð í skipinu.

Aðalstefndi hafi í tölvupóstum borið því við að félaginu bæri ekki að bæta tjón stefnanda vegna undanþáguákvæðis c-liðar gr. 2.1. í vátryggingaskilmálum flutningstryggingar (A) hjá félaginu, en þar sé mælt fyrir um að vátryggingin bæti ekki „tap, skemmdir eða kostnað, sem stafar af ónógum eða óhæfum umbúðum, eða af lélegum frágangi á hinu vátryggða“.

Stefnandi hafni því alfarið að umrætt undanþáguákvæði eigi við. Í fyrsta lagi hafi parketið verið sent hingað til lands í hefðbundnum plastumbúðum en framleiðandi þess hafi ævinlega sent það þannig. Ekkert liggi fyrir í málinu um annað en að þessar umbúðir hafi verið fullnægjandi. Í skýrslu skoðunarmanns aðalstefnda sé hvergi vikið að því að umræddar umbúðir hafi verið ófullnægjandi og engin rannsókn hafi farið fram af hálfu aðalstefnda á því atriði. Í samræmi við almennar reglur vátryggingaréttarins beri aðalstefndi sönnunarbyrði fyrir því að umbúðirnar hafi verið ófullnægjandi. Í öðru lagi valdi gr. 2.2. í vátryggingarskilmálum því að aðalstefndi geti ekki borið því við gagnvart stefnanda að tjónið stafi af „lélegum frágangi á hinu vátryggða“. Í ákvæðinu sé mælt fyrir um að undir þetta falli frágangur í gáma og flutningsvagna, en aðeins þegar annað af tvennu eigi við, a) „þegar gengið hefur verið frá hinu vátryggða áður en vátryggingin tók gildi“, eða b) „þegar vátryggður eða menn í hans þjónustu sáu um fráganginn“. Hvorugt þessara atriða eigi við í málinu. Gengið hafi verið frá hinu vátryggða til flutnings löngu eftir að vátryggingin tók gildi, þ.e. í október 2006, en vátryggingin hafi tekið gildi 16. janúar 2004. Einnig hafi starfsmenn varastefnda í málinu gengið frá hinu vátryggða til flutnings, en ekki stefnandi eða menn í hans þjónustu. Aðalstefndi geti því ekki borið fyrir sig undanþáguákvæðið í vátryggingarskilmálunum. Félagið hafi ekki vísað til annarra ákvæða í skilmálunum sem valdi því að ekki ætti að bæta tjónið. Öll undanþáguákvæði, þ.á m. að sjálfsögðu ákvæði c-liðar gr. 2.1., beri að túlka þrengjandi skýringu og viðsemjanda vátryggingafélags, sem samið hafi hina stöðluðu skilmála, í hag, sé vafi um þau þótt enginn vafi sé í þessu máli. Um gildistíma vátryggingarinnar vísi stefnandi til 6. gr. vátryggingaskilmálanna. Aðalstefnda beri ótvírætt að greiða stefnanda vátryggingabætur úr flutningstryggingunni.

Höfuðstóll kröfu stefnanda á hendur aðalstefnda vegna tjónsatburðarins nemi 16.875.597 krónum. Sú fjárhæð sundurliðist þannig:

1) Fob-verð sendingarinnar 12.422.558 krónur

2) Flutningsgjald, uppskipun, vörugjald o.fl. 807.750 “

3) Iðgjald vátryggingar 39.282 “ 4) Akstur 77.916 “

5) Gámaleiga og svæðisgjald 85.926 “

6) Aðflutningsgjöld 1.075.881 “

7) Geymslugjald í eitt ár 2.366.284 “

_____________________________________________________

Samtals: 16.875.597 krónur.

Fob-verð sendingarinnar í erlendri mynt (1.061.575,60 DKK) samsvari verðmæti sendingarinnar samkvæmt reikningum (e. summary invoice) hins erlenda framleiðanda til stefnanda 9. október 2006. Um sé að ræða samtölu reikninganna (6.566,40 + 807.473,20 + 23.378,40 + 170.524,80 + 53.632,80 = 1.061.575,60 DKK). Fob-verð sendingarinnar í erlendri mynt sé margfaldað með tollverðsgengi (12,33444) til að fá fob-verð sendingarinnar í íslenskum krónum, 12.422.558 krónur.

Í lið 2 sé um að ræða gjöld o.fl. sem stefnanda hafi verið gert að greiða varastefnda vegna flutnings samkvæmt leiðréttri komutilkynningu varastefnda til stefnanda 6. nóvember 2006. Nái það m.a. til flutningsgjalds, olíuálags, uppskipunar, öryggisgjalds, vörugjalds, afgreiðslugjalds, staðsetningargjalds. Samtala þessara fjárhæða samkvæmt komutilkynningu sé 816.337 krónur, en að frádregnum VSK (8.587 krónum) nemi þessi kröfuliður 807.750 krónum.

Iðgjald vátryggingar nemi 0,30% af tollverði, en tollverð (13.093.939 krónur) sé fob-verð í íslenskum krónum (12.422.558 krónur) auk flutningsgjalds (632.217 krónur). Þessi kröfuliður nemi 39.282 krónum (13.093.939 x 0,30%).

Í lið 4 sé um að ræða aksturskostnað samkvæmt kvittun frá varastefnda, 97.005 krónur, en að frádregnum VSK (19.089 krónum) nemi þessi kröfuliður 77.916 krónum.

Í lið 5 sé um að ræða kostnað vegna gámaleigu og svæðisgjalds samkvæmt kvittun frá varastefnda, 106.978 krónur. Að frádregnum VSK (21.052 krónum) nemi þessi kröfuliður 85.926 krónum.

Liður 6 nemi aðflutningsgjöldum að frádregnum VSK, sbr. tollskýrslu, 1.075.881 krónum (4.547.487-3.471.606).

Stefnandi hafi ekki fargað umræddri sendingu á meðan málið hafi ekki verið til lykta leitt. Hún hafi því verið geymd í vöruhúsi stefnanda í tæpt ár og tekið þaðan pláss sem hefði mátt nýta undir aðrar vörur. Þess er krafist að aðalstefndi verði dæmdur til að greiða geymslugjald af sendingunni í eitt ár. Stuðst sé við geymslugjaldskrá varastefnda. Sendingin vegi 55,41 tonn en geymslukostnaður á tonnið hjá varastefnda sé 117 krónur á dag. Þessi kröfuliður nemi því 2.366.284 krónum (55,41 x 117 x 365).

Höfuðstóll kröfu stefnanda á hendur aðalstefnda beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu að liðnum tveimur mánuðum frá því að vátryggingaratburður var tilkynntur vátryggingafélaginu, sbr. 1. og 5. mgr. 123. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Aðalstefnda hafi verið kunnugt um vátryggingaratburðinn í síðasta lagi 6. nóvember 2006 þegar tjónið á parketinu var tekið til skoðunar af aðila á þess vegum. Almennir vextir falli því á kröfuna frá 6. janúar 2007.

Stefnandi hafi krafist greiðslu vátryggingarbótanna úr hendi aðalstefnda með bréfi 14. desember 2006, en útreikningur og sundurliðun tjóns stefnanda hafi fylgt bréfinu. Aðalstefnda beri að greiða dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 að liðnum mánuði frá þeim tíma, sbr. 9. gr. laganna, og 2. ml. 5. mgr. 123. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, þ.e. 14. janúar 2007. Að auki sé krafist málskostnaðar úr hendi aðalstefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Verði ekki fallist á kröfur stefnanda á hendur aðalstefnda krefst stefnandi til vara með vísan til 2. mgr., sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að varastefndi, Eimskipafélag Íslands ehf., verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðbætur vegna altjóns á umræddri parketsendingu, svo að stefnandi verði skaðlaus af tjónsatburðinum. Krafa stefnanda á hendur aðalstefnda sé krafa um greiðslu vátryggingabóta en krafa stefnanda á hendur varastefnda skaðabótakrafa.

Fyrir liggi að umrædd sending hafi skemmst í meðförum varastefnda. Varastefndi hafi móttekið hana í góðu ástandi og ásigkomulagi, sbr. farmskírteini, og í þeim fjölda eininga er þar greini. Þá hafi varastefndi séð um að ganga frá sendingunni til flutnings og sjóbúa í skipinu Goðafossi. Hún hafi verið flutt hingað til lands á opnum fletum sem hafi verið látin standa úti við í sjö til átta daga án yfirbreiðslna, en 24. eða 25. október 2005 hafi yfirbreiðsla verið sett yfir þau að hluta. Stefnanda hafi fyrst verið tilkynnt um komu sendingarinnar 25. október 2006 og ekki hafi annað verið séð af þeirri tilkynningu en hún væri í gámum en ekki opnum fletum. Sendingin hafi staðið úti til 6. nóvember 2006 er hún var flutt til stefnanda.

Ekki sé hægt að fullyrða hvenær á tímabilinu, frá lestun um borð í Goðafoss 13. október 2006 þar til varan var flutt til stefnanda 6. nóvember s.á., tjónið á henni varð, og hvort það varð smám saman. Varastefndi beri sem farmflytjandi ábyrgð á tjóni stefnanda. Í 26. gr. siglingalaga nr. 34/1985 sé mælt fyrir um að farmflytjanda beri að sjá til þess með eðlilegri árvekni að farmgeymsla um borð sé í fullnægjandi ástandi til varðveislu farms. Þá skuli farmflytjandi samkvæmt 1. mgr. 51. gr. sömu laga á eðlilegan og vandvirkan hátt ferma, meðhöndla, flytja, varðveita, annast um og afferma vörur sem hann flytji. Samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laganna skuli skipa vöru upp í örugga geymslu á kostnað viðtakanda sé hann ekki við því búinn að veita henni viðtöku þegar hún komi í land. Ákvæði 1. mgr. 68. gr. siglingalaga hafi að geyma sakarlíkindareglu þar sem fram komi að farmflytjandi beri ábyrgð á því tjóni er verði ef farmur skemmist meðan hann er í vörslu farmflytjanda á skipi eða í landi, nema hann sanni að hvorki hann né nokkur maður sem hann beri ábyrgð á eigi sök á tjóninu.

Á framangreindum lagagrundvelli beri varastefndi ábyrgð á tjóni stefnanda, enda eigi engin bótatakmörkunarákvæði laganna við í málinu. Varastefndi hafi vanrækt með saknæmum hætti skyldur sínar sem geymslumaður eftir fermingu skipsins. Parket-sendingin hafi verið látin standa undir berum himni á opnu fleti við Sundahöfn í ýmsum veðrum og án nokkurrar yfirbreiðslu í átta daga eftir komu hennar til landsins. Þá hafi verið breitt yfir hana að hluta, þannig að áfram hafi yfirbreiðslan verið ófullnægjandi. Loks hafi komutilkynning verið send til stefnanda mjög seint, eða 8 dögum eftir affermingu skipsins, auk þess sem þar hafi verið ranglega tilgreint að sendingin væri í gámum en ekki opnum fletum. Ef ekki væri fyrir annað bæri varastefndi sakarábyrgð á framangreindum grundvelli, en það sé ekki stefnanda að sýna fram á sök í málinu heldur varastefnda að afsanna að tjón stefnanda sé að rekja til sakar varastefnda.

Stefnandi hafni því að hin sérstaka takmörkunarregla í 2. mgr. 70. gr. siglingalaga um fjárhæð bóta eigi við í málinu. Í 6. mgr. lagagreinarinnar sé mælt fyrir um að farmflytjandi geti ekki borið fyrir sig ábyrgðartakmörkun samkvæmt 70. gr. hafi hann sjálfur valdið tjóninu af stórfelldu gáleysi og honum hafi mátt vera ljóst að tjón myndi sennilega hljótast af. Tjón stefnanda sé að rekja til stórkostlegs gáleysis varastefnda sem farmflytjanda.

Stefnandi krefjist þess að varastefndi greiði honum 16.875.597 krónur í skaðabætur vegna tjónsins. Sömu sjónarmið eigi við um nánari sundurliðun og forsendur fyrir kröfufjárhæðinni og hér að framan hafi komið fram að breyttu breytanda.

Skaðabótakrafa stefnanda beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá því að hið bótaskylda atvik átti sér stað. Þar sem ekki sé unnt að fullyrða nákvæmlega hvenær umrætt tjón varð krefjist stefnandi almennra vaxta frá því að frá sendingunni var gengið um borð í skipi varastefnda 13. október 2006.

Krafa stefnanda á hendur varastefnda beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, að liðnum mánuði frá þeim degi er stefnandi lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Þau skilyrði hafi verið uppfyllt þegar stefnandi sendi varastefnda tölvupóst vegna tjónsins 28. mars 2007. Krafa stefnanda beri því dráttarvexti frá 28. apríl s.á.

Um lagarök vegna krafna á hendur aðalstefnda vísist einkum til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, almennra reglna vátryggingaréttar og vátryggingarskilmála nr. 600 og flutningstryggingar (A) hjá aðalstefnda sem tekið hafi gildi 1. janúar 2006. Um lagarök vegna krafna á hendur varastefnda vísist einkum til siglingalaga nr. 34/1985 og almennra reglna skaðabótaréttar.

Vaxtakröfur á hendur stefndu styðjist einkum við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. og lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga að því er varðar aðalstefnda. Málskostnaðarkröfur á hendur stefndu styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Aðild málsins sé reist á 2., sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga og um varnarþing vísist til 1. mgr. 33. gr. laganna.

Málsástæður og lagarök aðalstefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Af hálfu aðalstefnda er því lýst að haustið 2006 hafi stefnandi pantað parket frá fyrirtækinu Junkers Industrier AS í Danmörku og leitað til varastefnda, Eimskips ehf., um flutning þess til landsins. Parketið hafi verið flutt með ms. Goðafossi sem hafi farið frá Árósum 13. október sama ár og komið til Reykjavíkur 17. sama mánaðar. Varningurinn hafi verið losaður úr skipinu þann dag og næsta dag og geymdur utan dyra á athafnasvæði varastefnda í Sundahöfn.

Parketið hafi komið frá framleiðandanum í búntum sem voru sett í plast og ólað utan um. Þannig hafi það komið til umboðsmanns varastefnda í Árósum. Þar hafi parketið verið sett í svonefnd fleti, sem eru gámar lokaðir til endanna, en annars opnir fyrir veðri og vindum. Flutningsskýrsla frá Systemfragt A/S sé dagsett 10. október s.á. Farmskrá hafi verið gefin út af varastefnda í Árósum 13. sama mánaðar. Stefnanda hafi verið tilkynnt að varan væri komin til landsins með faxi 25. s.m. Í framhaldi af því hafi stefnandi ætlað að sækja parketið, en þá hafi komið í ljós að tjón hafði orðið á farminum vegna bleytu.

Samkvæmt upplýsingum frá varastefnda hafi verið þurrt í veðri þegar vörunni var skipað um borð í Árósum og hafi hún verið flutt neðan þilja (í lest) til Íslands. Jafnframt hafi komið fram að allt hafi verið í lagi með vöruna þegar hún var afhent flutningsaðilanum, Eimskip ehf. Af því megi vera ljóst að tjónið hafi orðið þegar farmurinn var í vörslum varastefnda.

Aðalstefnda hafi verið tilkynnt hvernig komið var og hafi hann haft frumkvæði að því að skoðunarmaður skoðaði vöruna þegar hún kom í vöruhús stefnanda að Bæjarhrauni 8 í Hafnarfirði 6. nóvember s.á. Einnig hafi umboðsmaður varastefnda verið viðstaddur. Rakainnihald samkvæmt mælingum hafi reynst vera 16 til 25%. Nánari skoðun hafi síðan farið fram 29. sama mánaðar. Rakamæling hafi verið gerð og rakainnihald gólfefnisins þá reynst vera 6 til 60%. Niðurstaðan hafi verið sú að parketið væri ónýtt og að um altjón á því væri að ræða.

Stefnandi hafi tryggt innflutning sinn hjá aðalstefnda og hafi hann leitaði til vátryggingafélagsins, sem hann taldi að ætti að bæta sér tjónið. Tölvupóstur ásamt reikningi hafi verið sendur aðalstefnda 14. desember s.á. Aðalstefndi hafi hins vegar verið á annarri skoðun og hafnað bótaskyldu með vísan til gr. 2.1.c í vátryggingaskilmálum. Sú grein skilmálanna undanskilji tjón, sem stafi af ónógum eða óhæfum umbúðum, eða af lélegum frágangi á hinu vátryggða. Þessi afstaða aðalstefnda hafi verið tilkynnt stefnanda formlega með tölvupósti 17. janúar 2007, en áður hafi stefnanda verið gerð grein fyrir þessari afstöðu vátryggingafélagsins símleiðis. Frekari samskipti hafi ekki leitt til niðurstöðu í málinu. Stefnandi hafi þá lagt ágreininginn fyrir Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 11. apríl s.á. Nefndin hafi skilað áliti 8. maí s.á. þar sem komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að tjónið bættist ekki úr flutningstryggingu stefnanda. Við þá niðurstöðu vilji stefnandi ekki una og því hafi málið verið höfðað.

Af hálfu stefnanda sé á því byggt að aðalstefndi hafi með samningi 16. janúar 2004 tekið að sér að tryggja fyrir stefnanda vörur tilheyrandi byggingariðnaði, glugga, stálgrindur og byggingarefni, sem stefnandi flytji inn samkvæmt skilmálum flutningstryggingar (A). Upphaflegi samningurinn skyldi gilda til 31. desember það ár og skyldi síðan framlengjast um eitt ár í senn væri honum ekki sagt upp með minnst eins mánaðar fyrirvara miðað við 31. desember ár hvert. Um hafi verið að ræða rammasamning vegna heildarviðskipta aðila á þessu sviði. Í skilmálunum séu almennar takmarkanir á bótaskyldu. Samkvæmt gr. 2.1.c., bæti vátryggingin aldrei tap, skemmdir eða kostnað, sem stafi af ónógum eða óhæfum umbúðum, eða af lélegum frágangi á hinu vátryggða. Tjónið sem hér um ræði megi beinlínis rekja til þess sem þarna sé fjallað um. Ekki hafi verið nægilegt að pakka parketinu eingöngu inn í plast, án þess ganga úr skugga um að það yrði flutt í lokuðum gámum. Stefnandi haldi því fram að þessi búnaður parketsins hafi verið hefðbundinn og umbúðir staðlaðar. Á það sé ekki fallist, nema lokaðir gámar séu notaðir til flutningsins og varningurinn ávallt varinn á öruggan hátt fyrir veðri og vindum eða geymdur innan húss, sem ekki hafi verið raunin hér. Fráleitt hafi verið að flytja farminn á fletum, enda plastið ekki vatnshelt og að auki virtist það hafa losnað utan af búntunum þannig að vatn hafi átt greiða leið inn undir það og valdið tjóni. Einnig falli undir ónógar og óhæfar umbúðir og lélegan frágang að flytja parketið í opnum fletum. Því sé vafalaust að umrætt ákvæði skilmálanna eigi við um málið. Parketið hafi blotnað og orðið ónýtt. Það hefði ekki gerst ef umbúðir hefðu verið fullnægjandi.

Þá byggi stefnandi á því að gr. 2.2. í skilmálunum leiði til þess að ákvæði 2.1.c eigi ekki við. Þetta sé á misskilningi byggt. Grein hljóði þannig að undir c-liðinn falli frágangur í gáma og flutningsvagna, en aðeins þegar gengið hafi verið frá hinu vátryggða áður en vátryggingin tók gildi, ellegar þegar vátryggður eða menn í hans þjónustu sáu um fráganginn. Stefnandi vísi um þetta til samningsins frá 16. janúar 2004 og telji að vátryggingin hafi tekið gildi þann dag. Þetta sé rangt. Samningurinn sé um kaup á farmtryggingum stefnanda hjá aðalstefnda á tilteknu tímabili. Hann kveði ekki á um það hvenær vátrygging taki gildi vegna hverrar einstakrar vörusendingar og komi því ekki til skoðunar varðandi það álitamál sem hér sé uppi. Líta verði til sendingar, sem um ræði hverju sinni, og þeirra flutningsskilmála sem um hana gildi, því af þeim ráðist hvenær ábyrgð flytjist frá seljanda til kaupanda, hver afhendingarstaður sé og þar með hvenær vátryggingarskyldan flytjist frá seljanda til kaupanda. Í máli þessu sé um að ræða 5 reikninga, samtals að fjárhæð DKR. 1.061.575,60, sem margfaldað með tollverðsgengi 3. nóvember 2006, 12,334439, geri samtals 12.422.588 krónur, sem sé stærsti liður stefnukröfunnar. Skoða verði hvern reikning fyrir sig og þar með afhendingarskilmálana. Afhendingarskilmálar reiknings nr. 1036531 sé DDU, Delivery duty unpaid, sem þýði að seljandinn beri kostnað að þeim stað sem tilgreindur er á ákvörðunarstað, þ.e. Byggtækni ehf., Bæjarhrauni 8, og að seljandinn/sendandinn, Junkers Industrier AS, hafi því átt að tryggja vöruna að afhendingarstað hjá móttakanda (delivery adress). Þær vörur sem þessi reikningur snúist um hafi því aldrei fallið undir flutningstryggingu stefnanda. Reikningur þessi hafi að geyma stærsta hluta stefnukröfunnar, þ.e. DKR. 807.473.20, eða 9.956.142 krónur miðað við áðurnefnt tollverðsgengi.

Afhendingarskilmálar hinna reikninganna nr. 1036533, 1036534, 1036535 og 1036536 hafi verið FAS, sem þýði frítt að skipshlið (Free alongside ship). Í því felist að farmtrygging samkvæmt samningi aðila máls þessa hafi fyrst tekið gildi vegna þessara vörusendinga þegar þær voru hífðar um borð í skipið, en fram að þeim tímapunkti hafi þær verið á ábyrgð sendanda, sem hafi átt að tryggja þær. Þetta þýði, að frá þeim hafi verið gengið áður en farmtrygging, sem deilt er um í máli þessu, hafi tekið gildi og fyrirvari skilmálanna í gr. 2.1.c því í fullu gildi. Í sjálfu sér nægi þetta til þess að skilmálinn í gr. 2.1.c haldi því nægilegt sé að annað skilyrða ákvæðisins sé fyrir hendi til þess að takmörkunin eigi við. Aðalstefndi telji reyndar að það geri hitt skilyrðið einnig, þ.e. að menn í þjónustu vátryggðs hafi gengið frá farminum. Miðað við fyrirliggjandi gögn séu það starfsmenn varastefnda sem hafi gert það. Þeir hafi gerst sekir um vítaverða vanrækslu þegar þeir settu vöruna á fleti en ekki lokaðan gám, eins og eðlilegt hefði verið. Aðalstefndi líti svo á að þessir menn teljist í þjónustu vátryggðs, þótt þeir séu ekki starfsmenn hans, þar sem hann greiði fyrir þessa þjónustu sem starfsmenn Eimskips ehf. láti honum í té. Siglingalögin túlki þetta hugtak, að vera í þjónustu einhvers, rúmt að þessu leyti og vísist um það m.a. til 1. mgr. 171. þeirra þar sem fram komi að útgerðarmaður beri ábyrgð á tjóni sem stafi af yfirsjónum eða vanrækslu í starfi hjá skipstjóra, skipshöfn, hafnsögumanni eða öðrum sem starfi í þágu skips. Aðalstefndi telji ljóst að það geti átt við aðra en starfsmenn þess er hlut eigi að máli, eins og vátryggðs hér. Því verði að hafna þessari röksemdafærslu stefnanda og sýkna aðalstefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Varakrafa um lækkun snúi að tölulegri útfærslu stefnukröfunnar. Í fyrsta lagi geti reikningur 1036531, að fjárhæð DKR 807.473,20, aldrei fallið undir stefnukröfuna, þar sem trygging hafi aldrei verið í gildi vegna hans, eins og hér að framan sé rakið, og beri því að lækka stefnukröfuna sem því nemi. Í öðru lagi verði að taka þennan þátt út úr kröfuliðum 2–6, þar sem það sé unnt, en ella að lækka þá hlutfallslega. Reikningsfjárhæð reiknings nr. 1036531, DKR 807.473,20, sé því sem næst 76% af fob verði sendingarinnar. Aðalstefndi telji að það eigi a.m.k. að leiða til lækkunar þessara kröfuliða úr 2.086.755 krónum í 500.821 krónur.

Tölulið 7 um geymslugjald sé alfarið mótmælt, enda ekki tjón í þeim skilningi sem falli undir trygginguna sem hér sé til umfjöllunar. Um það vísist til gr. 1.1 í skilmálunum þar sem fram komi að tryggingin bæti tap og skemmdir á hinu vátryggða, en ekki öðru. Óbeint tjón, eins og geymslukostnaður, geti aldrei fallið þar undir, fyrir utan það að ekki sé um að ræða að stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagslegum útgjöldum vegna þessa og eigi hann því ekki rétt á bótum fyrir þennan lið telji dómurinn að stefnanda beri bætur úr flutningstryggingunni.

Málsástæður og lagarök varastefnda, Eimskipafélag Íslands ehf.

Af hálfu varastefnda er málsatvikum lýst þannig, að hann sé flutningafyrirtæki sem bjóði viðskiptavinum sínum upp á vikulegar áætlunarsiglingar til fastra hafna á meginlandi Evrópu, Bretlandi, Norðurlöndunum og Ameríku samkvæmt fyrirfram ákveðnu siglingakerfi. Flutningurinn fari fram á grundvelli staðlaðra flutningsskilmála, sem fram komi í farmskírteinum (bill of lading) og fylgibréfum (sea waybill) félagsins. Ein af áætlunarleiðum stefnda sé svokölluð „Norðurleið“, en þá sé siglt frá Reykjavík til Eskifjarðar, Þórshafnar í Færeyjum, Rotterdam í Hollandi, Gautaborgar í Svíþjóð, Árósa í Danmörku, Þórshafnar í Færeyjum, Reykjavíkur og að lokum til Grundartanga. Áætlunarferð þessi taki 12 daga og sé gert ráð fyrir að skip á þessari leið komi til Reykjavíkur alla þriðjudaga. Tvö sérhönnuð gámaskip væru notuð á þessari áætlunarleið, Goðafoss og Dettifoss. Eins og fram hafi komið hefði stefnandi flutt nokkrar sendingar hingað til lands með áætlunarskipum varastefnda áður en kom að þeirri sendingu sem mál þetta snúist um. Varastefndi vísi til sendinga í júlí, september, nóvember og desember 2005 og apríl og júní 2006. Í öll þessi skipti hafi reikningar og tilkynningar verið sendar til stefnanda og hann greitt farmgjöld samkvæmt þeim án athugasemda. Skrifstofu varastefnda í Aarhus hafi 10. október 2006 borist flutningsfyrirmæli í símbréfi frá Junckers Industrier A/S þar sem óskað hafi verið eftir því að varastefndi tæki að sér flutning á samtals 40 flutningseiningum af gólfi og fylgihlutum til Bygg-Tækni ehf. Óskað hafi verið eftir því að vörurnar yrðu fluttar samkvæmt fylgibréfi (sea waybill). Ekki hafi verið óskað eftir neinni sérstakri umönnun eða meðferð.

Sendandi hafi séð um að pakka vörunum og undirbúa þær að öðru leyti til flutnings. Vörurnar hafi verið afhentar í búntum til varastefnda. Hvert búnt hafi verið innpakkað í plast og þrjár ólar settar um hvert búnt til að halda því saman. Engar merkingar hafi verið á vörunum um það hvernig meðhöndla ætti þær. Varastefndi hafi hins vegar séð um að koma þeim fyrir í gámum svo hægt væri að flytja þær með skipinu. Í samræmi við heimild í farmbréfi hafi vörunum verið hlaðið á þrjá 40 feta gaflgáma (fleti) og í einn 40 feta þurrgám á venjulega hátt.

Með hliðsjón af framangreindum flutningsfyrirmælum og til staðfestingar á móttöku varanna hafi varastefndi gefið út óframseljanlegt fylgibréf 13. október 2006. Í því komi fram að sendandi sé Junckers og móttakandi Bygg-Tækni ehf. Um sé að ræða flutning á gólfefnum í fjórum gámum. Tekið sé við vörunum að því er best verði séð í góði lagi og ástandi til flutnings með Goðafossi samkvæmt öllum skilmálum fylgibréfsins.

Gámarnir fjórir hafi verið lestaðir um borð í Goðafoss 13. október 2006. Samkvæmt hleðsluplani skipsins hafi þeir verið lestaðir neðan þilja og þannig fluttir til Reykjavíkur. Eins og fram komi í leiðarbók Goðafoss fyrir umrædda ferð hafi ekkert komið fyrir gámana eða farminn meðan á flutningi stóð.

Goðafoss hafi komið á áætlun til Reykjavíkur klukkan 6:30 þriðjudaginn 17. október s.á. Losun skipsins hafi hafist strax í kjölfarið og lokið klukkan 7:50 næsta dag. Samkvæmt hreyfingaskrá gámanna hafi gámar TRIU 913940/6 og TRIU 79063/3 verið losaðir 17. október og gámarnir EIMU 480228/1 og EIMU 480270/1 losaðir 18. október s.á.

Þar sem viðtakandi hafi ekki verið til staðar að taka við vörunum hafi þeim verið komið fyrir á athafnasvæði varastefnda þar sem geymdar eru ótollafgreiddar vörur. Vegna umfangs varanna hafi þeim verið komið fyrir úti og segldúkur breiddur yfir þær eins og hægt var.

Reikningur og tilkynning hafi verið send stefnanda 25. október s.á. en hann hafi látið vörurnar bíða hjá varastefnda til 6. nóvember s.á. Þann dag hafi hann greitt áfallin farmgjöld og óskað eftir að vörunum yrði ekið á starfsstöð hans.

Á þessum 19-20 dögum, sem vörurnar voru geymdar hjá varastefnda, hafi verið nokkur úrkoma, eins og komi fram í veðurfarsyfirliti Veðurstofu Íslands. Af gögnum málsins megi ráða að stefnandi hafi, um leið og hann tók við vörunum á starfsstöð sinni, tilkynnt stefndu að þær væru skemmdar. Af þeim sökum hafi farið fram sameiginleg skoðun á vörunum. Í skoðunarskýrslu stefnanda komi meðal annars fram að um altjón sé að ræða á vörum í þremur gámum með 12 bögglum í hverjum gámi. Lakk, lím, fleygar o.s.frv. hafi verið í fjórða gáminum sem skoðunarmaðurinn hafi ekki séð. Fram komi að FOB verðmæti hins skemmda farms sé DKK 1.038.239,20. Ekki sé annað að sjá en að hluti af þessu FOB verðmæti sé þær vörur sem voru í fjórða gáminum og ekki var skoðaður. Í skoðunarskýrslu stefnda og ljósmyndum, sem teknar voru við það tækifæri, komi meðal annars fram að skoðaðar voru vörur í þremur gámum, að um altjón sé að ræða og að FOB verðmæti hins skemmda farms sé DKK 1.038.239,20 og CIF verðmæti hans 12.806.079 krónur. Á sama hátt og í fyrrgreindri skoðunarskýrslu sé ekki annað að sjá en að hluti af þessu verðmæti sé þær vörur sem voru í fjórða gáminum og ekki var skoðaður.

Stefnandi hafi verið með flutningsvátryggingu hjá aðalstefnda. Félagið hafi hins vegar hafnað bótaskyldu 17. janúar 2007. Í framhaldi af því hafi stefnandi óskað eftir upplýsingum 28. mars s.á. um málið frá varastefnda sem hann hafi fengið daginn eftir. Engin skaðabótakrafa hafi hins vegar verið gerð á hendur varastefnda í þessum samskiptum aðila. Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafi komist að þeirri niðurstöðu að tjónið mætti rekja til ónógra eða óhæfra umbúða eða lélegs frágangs og bætist af þeim sökum ekki úr flutningsvátryggingu stefnanda.

Stefnandi hafi ekki haft uppi skaðabótakröfu á hendur varastefnda fyrr en með stefnu og því hafi hvorki verið gerð krafa né gögn lögð fram kröfunni til stuðnings fyrr en við þingfestingu málsins.

Varastefndi mótmæli alfarið öllum málsástæðum og lagarökum stefnanda. Hann mótmæli því að hann sjálfur, eða menn sem hann beri ábyrgð á, hafi sýnt af sér gáleysi eða á nokkurn hátt brotið gegn skyldum sínum sem farmflytjandi samkvæmt ákvæðum farmbréfsins, ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985 eða öðrum réttarreglum, eins og stefnandi haldi fram.

Í fyrsta lagi byggi varastefndi á því að hann beri ekki skaðabótaábyrgð á tjóninu þar sem það hafi átt sér stað eftir að ábyrgð hans lauk og þar af leiðandi á þeim tíma er varan var í áhættu og ábyrgð stefnanda sjálfs. Tjónið hafi átt sér stað eftir að vörurnar voru affermdar úr Goðafossi í Reykjavík 17.–18. október 2006. Vörurnar hafi verið fluttar neðan þilja og ekkert sé skráð í leiðarbók Goðafoss um að þær hafi orðið fyrir tjóni meðan þær voru um borð í skipinu. Hvað sönnunargildi leiðarbóka varði vísi varastefndi til reglna nr. 138/1986 um skipsbækur. Auk þess komi fram í áliti tjónaskoðunar að vörurnar hafi blotnað meðan þær stóðu úti í 20 daga eftir affermingu. Þessu hafi stefnandi ekki hnekkt, sem leiði til þess að leggja verði til grundvallar að vörurnar hafi blotnað og orðið fyrir vatnstjóni eftir affermingu úr Goðafossi á meðan þær biðu eftir að stefnandi tæki við þeim.

Varan hafi verið flutt í föstum áætlunarsiglingum á vegum varastefnda, en láti farmflytjandi vöru af hendi við skipshlið skuli viðtakandi taka við henni þar samkvæmt 1. mgr. 57. gr. siglingalaga. Stefnanda hafi því borið að taka við vörunum 17.–18. október er þær voru affermdar úr Goðafossi. Þessi skylda viðtakanda sé ekki háð því að hann fái tilkynningu frá farmflytjanda um affermingartíma með einhverjum fyrirvara. Í 1. mgr. 38. gr. laganna sé almenn regla um skyldu farmflytjanda að senda tilkynningu til viðtakanda um affermingartíma. Undantekning sé hins vegar gerð þegar um sé að ræða áætlunarsiglingar, en í 2. mgr. 38. gr. segi að ákvæði um tilkynningar taki ekki til skipa sem séu í förum samkvæmt fastri áætlun. Varastefndi vísi til 22(i). gr. farmbréfsins. Samkvæmt öllu þessu hafi ekki hvílt nein skylda á varastefnda að tilkynna stefnanda um komu varanna og affermingartíma, eins og stefnandi haldi fram. Þvert á móti hafi stefnanda borið að taka við vörunum við skipshlið 17.–18. október, óháð því hvort tilkynning um komu þeirra hefði borist honum. Af þeim sökum mótmæli varastefndi því að hann hafi með saknæmum hætti bakað sér bótaábyrgð með því hvernig staðið var að sendingu tilkynningar til stefnanda.

Eins og fram komi í 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, beri farmflytjandi ábyrgð á tjóni sem verði á farmi meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi, nema ætla megi að hvorki hann né neinn maður sem hann beri ábyrgð á, eigi sök á tjóninu. Almenna reglan samkvæmt 1. mgr. 118. gr. laganna sé sú, að ekki sé heimilt að víkja frá 1. mgr. 68. gr. til tjóns fyrir sendanda, farmsamningshafa eða viðtakanda. Frá þessu sé hins vegar gerð undantekning í 2. mgr. 118. gr., en samkvæmt lagaákvæðinu sé farmflytjanda heimilt að takmarka gildissvið ábyrgðar sinnar eftir 1. mgr. 68. gr. við þann tíma sem vara er um borð og þannig undanskilja sig ábyrgð eftir að búið er að losa vöru úr skipi, á þeim stað þar sem viðtakandi á að taka við henni þrátt fyrir að vara sé í vörslum farmflytjanda í landi. Um var að ræða flutning frá höfninni í Árósum til hafnarinnar í Reykjavík, eða flutning frá höfn til hafnar, sem leiði til þess að 5. gr. farmbréfsins gildi um ábyrgð varastefnda. Þar sé mælt fyrir um að varastefndi beri alls enga ábyrgð vegna taps eða skemmda á vörum, hvernig sem þær orsakist, þegar slíkt tap eða skemmdir verði fyrir fermingu eða eftir affermingu úr skipinu. Auk þess segi í 22(ii). gr. farmbréfsins að þegar um flutning frá höfn til hafnar er að ræða sé varastefnda frjálst að afferma vöruna án tilkynningar jafnharðan og að henni komi á hvaða hafnarbakka, far eða stað sem er, hvaða dag sem er og á hvaða tíma sem er og ljúki þá ábyrgð varastefnda (ef einhver er) að fullu að því er vöruna varði. Slík afferming skuli vera ígildi raunverulegrar afhendingar.

Með vísan til þess byggi varastefndi á því að vörurnar hafi verið á áhættu og ábyrgð stefnanda um leið og búið var að afferma þær úr Goðafossi. Af þeim sökum hafi ekki hvílt neinar skyldur á varastefnda sem geymslumanns eftir affermingu skipsins, eins og stefnandi haldi fram.

Í 2. tl. skilmála í tilkynningu varastefnda, sem óumdeilt er að send var til stefnanda, komi skýrt fram að varastefndi beri ekki ábyrgð á vöru meðan hún er í geymslum félagsins, inni eða úti, eftir losun úr flutningsfari. Vara sé geymd að öllu leyti á áhættu viðskiptamanns þannig að félagið geti ekki bætt fyrir tap eða skemmdir af völdum frosts, bruna, rýrnunar eða hvers konar annars tjóns, sem fyrir kunni að koma, hvort sem um er að ræða beint, óbeint eða afleitt tjón. Stefnandi hefði fengið fjölmargar svona tilkynningar sendar til sín áður en þetta atvik átti sér stað. Auk þess hafi hann flutt fjölmargar sendingar með varastefnda samkvæmt flutningsskilmálum félagsins. Stefnandi hafi því vitað eða mátt vita hvaða skilmálar giltu um flutning vöru á vegum varastefnda og takmörkun á ábyrgð stefnda á vörunni eftir að affermingu væri lokið. Fyrirvarinn sé ekki óeðlilegur og sé í samræmi við venjur og lög.

Samið hafi verið um að varastefndi bæri ekki ábyrgð á tjóni á vörunum sem fyrir kynni að koma eftir affermingu. Sérstaklega hafi verið samið um að vörurnar væru geymdar eftir affermingu á áhættu og ábyrgð stefnanda. Verði stefnandi því að bera hallan af því að hafa ekki gert ráðstafanir til þess að taka á móti vörunum þegar þær voru affermdar eða gera ráðstafanir í sambandi við geymslu þeirra eftir að búið var að afferma þær.

Komi hins vegar til þess að dómurinn telji að framangreindir fyrirvarar eigi ekki við og að vörurnar hafi verið geymdar á áhættu og ábyrgð varastefnda eftir að búið var að afferma þær með vísan til 68. gr. siglingalaga byggi varastefndi í öðru lagi á því, að hann beri ekki ábyrgð á tjóninu þar sem það hafi stafað af ófullnægjandi pökkun, frágangi og/eða ófullnægjandi eða ónákvæmri merkingu. Varastefndi vísi í þessu sambandi til i- og n- og o-liða 2. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Í málinu liggi fyrir að sendandi, sem jafnframt hafi verið framleiðandi varanna, hafi séð um að pakka þeim og undirbúa að öðru leyti til flutnings. Vörurnar hafi verið í plöstuðum búntum og þrjár ólar settar um hvert búnt til að halda því saman. Engar merkingar hafi hins vegar verið á vörunum um hvernig meðhöndla ætti þær eða að þær þyrftu sérstaka umönnun eða gætilega meðferð til þess að koma í veg fyrir að þær blotnuðu. Þessi pökkun, frágangur og/eða merking varanna hafi þegar á reyndi verið ófullnægjandi og leitt til þess tjóns sem varð á þeim. Þetta fái stoð í skoðunarskýrslu stefnanda, en þar segi að engin frekari fyrirmæli varðandi meðhöndlun, flutningsmáta eða pakkningu sendingarinnar hafi verið lögð fram, og í niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum komi fram að mat nefndarinnar sé, að rekja megi tjónið til ónógra eða óhæfra umbúða eða lélegs frágangs. Þessu hafi stefnandi ekki hnekkt, en hann beri sönnunarbyrðina fyrir því að umbúðir, merking og athafnir sendanda hafi verið fullnægjandi.

Samkvæmt almennum reglum flutningaréttar beri sendanda að ganga frá og pakka vörum sem hann afhendi til farmflytjanda til flutnings þannig að þær þoli þá meðhöndlum sem farmsamningurinn geri ráð fyrir og þann flutning sem þær eigi fyrir höndum. Reglan komi fram í 2. mgr. 40. gr. siglingalaga. Kjósi sendandi hins vegar einhverja sérstaka eða gætilega meðhöndlun, eins og til dæmis að vörunum sé hlaðið í einhverja sérstaka tegund af gámum, þær megi ekki standa úti eða séu viðkvæmar fyrir bleytu og raka, beri honum að skýra frá því og merkja vörurnar þannig, sbr. 1. mgr. 43. gr. siglingalaga.

Í flutningsfyrirmælum sendanda sé ekki að finna neinar óskir um að vörunum skuli ekki hlaðið í gaflgám eða annars konar opna flutningseiningu eða að gæta þurfi sérstaklega að vörunum þar sem þær séu viðkvæmar fyrir bleytu þrátt fyrir að þeim sé pakkað í plast. Sendandi, sem jafnframt hafi verið framleiðandi varanna, sé sérfræðingur um hana. Honum hafi því staðið næst að ganga betur frá vörunum og/eða upplýsa stefnda með merkingu og/eða sérstökum fyrirmælum um að plastið utan um vörurnar væri ófullnægjandi til þess að varna því að vörurnar blotnuðu eða yrðu fyrir rakaskemmdum.

Telji dómurinn að vörurnar hafi orðið fyrir tjóni eftir að búið var að afferma þær úr Goðafossi og að hvorki framangreindir fyrirvarar í farmbréfi og tilkynningu eigi við né að ábyrgð varastefnda byggist á reglum siglingalaga, byggi varastefndi í þriðja lagi á því, að sýkna verði hann samt sem áður þar sem rekja megi tjónið til þeirra atvika sem mælt sé fyrir um í 1., 2., 5. og 6. tl. 5.4. gr. í Almennum þjónustuskilmálum SVÞ. Í því sambandi vísi stefndi til þeirra sjónarmiða sem fram komi hér að framan um ófullnægjandi pökkun, frágang og/eða ófullnægjandi eða ónákvæmri merkingu, eftir því sem við eigi, og þeirrar staðreyndar að vörurnar urðu fyrir vatnstjóni. Sönnunarbyrði um að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð varastefnda samkvæmt nefndum skilmálum séu fyrir hendi hvíli alfarið á stefnanda, sbr. 4.1. gr. þeirra.

Að lokum byggi varastefndi í fjórða lagi á því að sýkna verði hann þar sem stefnandi hafi ekki fært fram fullnægjandi sönnunargögn um að hafa orðið fyrir því fjártjóni sem hann krefjist bóta fyrir. Ekki hafi verið lögð fram nein gögn sem sanni að stefnandi hafi greitt uppgefið kaupverð varanna til seljanda. Auk þess hafi stefnandi ekki sýnt fram á að vörur, sem fluttar voru í gáminum TRIU 913940-6, hafi orðið fyrir tjóni, en eins og fram komi í skoðunarskýrslum hafi vörur í þessum gámi ekki verið skoðaðar. Jafnframt sé ósannað að stefnandi hafi reynt að selja hinar skemmdu vörur og þannig takmarkað tjón sitt eins og honum hafi borið að gera. Í skoðunarskýrslu komi fram að hugsanlega sé hægt að leggja gólfefnið á afar afmörkuðum stað þar sem útlit og áferð skipti ekki máli.

Varastefndi mótmæli þeirri málsástæðu stefnanda að rekja megi tjónið til þess að ranglega hafi verið tilgreint í farmbréfi og tilkynningu að sendingin væri í lokuðum gámum en ekki opnum fletum. Hugtakið gámur sé skilgreint í 1. gr. farmbréfsins sem hverskonar gámur, tengivagn, flytjanlegur geymir, fleti eða bretti eða hverskyns sambærileg flutningseining sem notuð sé til að halda vörum saman. Auk þess hafi stefnandi vitað eða mátt vita að varastefnda hafi verið heimilt að hlaða vörum í gáma, þar með talið gaflgám eða fleti, sbr. 15(i). gr. farmbréfsins, og nota hverskyns flutnings- eða geymsluaðferð án þess að tilkynna það, sbr. 11(1)(i). gr. þess. Stefnandi hefði áður flutt vörur með varastefnda í gaflgámum eða fletum. Staðið hafi verið að þeim flutningum nákvæmlega eins og í þessu máli án þess að stefnandi gerði athugasemd við tilgreiningu á gámunum í viðkomandi farmbréfum. Með vísan til þess hafi stefnandi ekki getað gengið út frá því að vörurnar væru í lokuðum gámi, eins og hann haldi nú fram.

Krafa varastefnda um málskostnað sé byggð á 129.-130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Telji dómurinn að varastefndi beri ábyrgð á tjóninu eftir 1. mgr. 68. gr. siglingalaga sé þess krafist að bæturnar verði lækkaðar í samræmi við eftirfarandi málsástæður og lagarök:

Varastefndi krefjist þess að bætur verði ákveðnar í samræmi við 70. gr. siglingalaga, enda svo fyrir mælt í 1. mgr. hennar að bætur samkvæmt 68. gr. laganna skuli ákvarðaðar í samræmi við þá grein. Í 2. mgr. 70. gr. sé mælt fyrir um að bætur geti ekki orðið hærri en 667 SDR fyrir hvert stykki eða flutningseiningu eða 2 SDR fyrir hvert brúttókíló vöru sem skemmist, en miða skuli við þá fjárhæð sem hæst geti orðið. Ákvæði þessi séu ófrávíkjanleg, sbr. 1. gr. 118. gr. siglingalaga og í samræmi við 7(iii). gr. farmbréfsins. Í samræmi við upplýsingar í farmbréfinu hafi verið um að ræða 40 flutningseiningar og 4 gáma eða samtals 44 stykki sem samtals vógu 55.410 kg. Miðað við framangreindar reglur í 2. mgr. 70. gr. geti bætur ekki orðið hærri en SDR 110.820 eða jafnvirði þess í íslenskum krónum á greiðsludegi, sbr. til hliðsjónar 7. mgr. 177. gr. siglingalaga. Varastefndi krefjist þess að bæturnar verði lækkaðar sem því nemi.

Varastefndi mótmæli því alfarið að ákvæði 6. mgr. 70. gr. siglingalaga eigi við í þessu máli, eins og stefnandi haldi fram. Sá sem haldi því fram að farmflytjandi hafi fyrirgert rétti til að takmarka ábyrgð sína eftir umræddri lagareglu beri sönnunarbyrðina fyrir þeirri staðhæfingu sinni. Þar sem stefnandi hafi hvorki sannað að „farmflytjandi sjálfur“ hafi valdið tjóni né að farmflytjandi sjálfur hafi valdið tjóninu af „ásetningi eða stórfelldu gáleysi og honum mátti vera ljóst að tjón mundi sennilega hljótast af“, komi ekki til greina að beita undantekningu 6. mgr. 70. gr. í þessu máli. Stefnandi byggi á því að tjón hans sé að rekja til „stórkostlegs gáleysis stefnda sem farmflytjanda“, sem leiðir sjálfkrafa til þess að 6. mgr. 70. gr. eigi ekki við í málinu þar sem ekki sé byggt á því að rekja megi tjónið til stórfellds gáleysis að því tagi sem mælt sé fyrir um í nefndu ákvæði. Þurfi því ekki að fjalla nánar um þessa málsástæðu stefnanda.

Fari svo að dómurinn fallist ekki á að varastefnda sé heimilt að takmarka ábyrgð sína eftir 2. mgr. 70. gr. siglingalaga vegna þess að skilyrði 6. mgr. 70. gr. séu fyrir hendi, krefjist varastefndi þess að stefnufjárhæðin verði samt sem áður verulega lækkuð. Eins og fram komi í 1. mgr. 70. gr. siglingalaga skuli ákveða bætur samkvæmt 68. gr. eftir því verðgildi sem varan myndi hafa haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma. Gert sé ráð fyrir að miða skuli við markaðsverð, sem leiði til þess að um sé að ræða kaupverð, flutningskostnað og vátryggingu, eða með öðrum orðum CIF-verð varanna. Í 7(i). gr. farmbréfsins sé mælt fyrir um að reikna skuli bætur eftir verðmæti vörunnar samkvæmt vörureikningi að viðbættum flutningsgjöldum og vátryggingu, ef greidd hafi verið. Auk þess byggi varastefndi á því að ekki getið komið til greiðslu bóta fyrir óbeint eða afleitt tjón, eins og 70. gr. siglingalaga beri með sér og beinlínis komi fram í 8(ii). gr. farmbréfsins. Telji dómurinn að stefnandi hafi sannað að kaupverð hinna skemmdu vara sé 12.422.558 krónur (liður 1) og að hann hafi greitt flutningsgjald að fjárhæð 807.750 krónur (liður 2) og iðgjald vátryggingar 39.282 krónur (liður 3), krefjist varastefndi þess að bæturnar verði ekki hærri en 13.269.590 krónur.

Hvað aðra kröfuliði varði (liði 4, 5, 6 og 7) sé þeim mótmælt þar sem um sé að ræða kostnað sem varastefnda beri ekki að bæta eftir 70. gr. siglingalaga og ákvæðum farmbréfsins. Kröfum um aðflutningsgjöld að fjárhæð 1.075.881 króna (liður 6) sé sérstaklega mótmælt þar sem slík gjöld fáist endurgreidd hafi vara orðið fyrir skemmdum á leið hingað til lands, sbr. 8. tl. 1. mgr. 7. gr. tollalaga nr. 88/2005. Auk þess sé kröfum um geymslugjald í eitt ár að fjárhæð 2.366.284 krónur (liður 7) sérstaklega mótmælt sem órökstuddum og ósönnuðum.

Þá byggi varastefndi á því að lækka beri skaðabætur, hvort sem um sé að ræða bætur eftir 2. eða 1. mgr. 70. gr., vegna eigin sakar, sbr. 4. mgr. 68. gr. siglingalaga.

Kröfu stefnanda um vexti fyrir tímabilið áður en dómur er kveðinn upp sé mótmælt, þar sem aðilar hafi samið sérstaklega um að varastefndi skyldi ekki greiða vexti fyrr en frá uppkvaðningu dóms, sbr. 10. gr. farmbréfsins. Varastefndi byggi á því að vaxtalög nr. 38/2001 séu frávíkjanleg og að ekki séu fyrir hendi í íslenskum rétti neinar hömlur á frelsi manna til að semja um upphafstíma vaxta. Hæstiréttur Íslands hafi kveðið upp þann dóm að umrætt ákvæði sé gilt og dæmt að ekki skuli koma til greiðslu vaxta fyrr en frá dómsuppsögu héraðsdóms, sbr. dómur 7. mars 2002 í máli númer 243/2001. Engin rök séu til annars en að fylgja þessu fordæmi Hæstaréttar, sem Héraðsdómur Reykjavíkur hafi undantekningarlaust gert frá uppkvaðningu Hæstaréttardómsins.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu, að hvorki siglingalög né fyrirvarar í farmbréfi og tilkynningu gildi, byggi varastefndi á því að lækka beri stefnukröfuna í samræmi við 5. og 6. gr. Almennra þjónustuskilmála SVÞ með vísan til framangreindra röksemda, eftir því sem við eigi.

Niðurstaða

Sýknukrafa aðalstefnda er byggð á því að tjónið, sem stefnandi varð fyrir, sé að rekja til ófullnægjandi umbúða og lélegs frágangs á vörusendingunni. Vátryggingin nái þar með ekki til tjónsins samkvæmt c-lið 1. mgr. 2. gr. vátryggingaskilmálanna sem óumdeilt er að giltu um vátrygginguna. Vörunni var af hálfu seljanda pakkað í plast en áður en hún fór um borð í skip varastefnda í Danmörku var hún sett í opin gámafleti. Með vísan til þess sem fyrir liggur í málinu og hér að framan er rakið verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að varan hafi orðið fyrir vatnsskemmdum er hún stóð úti á geymslusvæði varastefnda í rigningu og snjókomu frá því henni var skipað upp á hafnarbakka í Reykjavík 17. og 18. október 2006 þar til hún var flutt á starfsstöð stefnanda í Hafnarfirði 6. nóvember s.á. Stefnandi gerði stefndu strax aðvart um tjónið og skoðunarmaður aðalstefnda var kallaður til. Enginn ágreiningur er um að vatnsskemmdir urðu á vörunni áður en hún var flutt til stefnanda.

Í 2. gr. vátryggingaskilmálanna eru tilgreindar almennar takmarkanir á gildissviði vátryggingarinnar. Þar segir í 2. mgr. 2. gr. að undir c-lið 1. mgr. falli frágangur í gáma og flutningsvagna, en aðeins þegar gengið hefur verið frá hinu vátryggða áður en vátryggingin tók gildi, ellegar þegar vátryggður eða menn í hans þjónustu hafi séð um fráganginn. Um gildistíma vátryggingarinnar segir í 1. mgr. 6. gr. að hún hefjist um leið og sjálfur flutningurinn en með því sé átt við að hið vátryggða sé tekið úr húsi eða annarri geymslu á sendingarstaðnum. Að teknu tilliti til þessa verður að líta svo á að vátryggingin hafi tekið gildi áður en vörunni sem um ræðir var komið fyrir í hinum opnu gámafletum af hálfu varastefnda. Einnig er hér litið svo á að það hafi ekki verið menn á vegum stefnanda sem komu henni þar fyrir. Takmörkun sú sem vísað er til af hálfu aðalstefnda í c-lið 1. mgr. 2. gr. vátryggingaskilmálanna á því ekki við um vátrygginguna og getur aðalstefndi þar með ekki borið hana fyrir sig. Þá verður að telja haldlausar þær varnir aðalstefnda að vátryggingin eigi ekki við um vörur sem eru á reikningi frá seljanda með afhendingarskilmálum DDU (Delivery duty unpaid), en þar hafi seljandinn átt að bera allan kostnað að afhendingarstað. Á öðrum reikningum fyrir vörur í sömu sendingu eru afhendingarskilmálar sagðir FAS og á komutilkynningu varastefnda eru þær tilgreindir FOB. Þetta misræmi verður ekki túlkað þannig að ólíkir afhendingarskilmálar hafi átt að gilda um einstaka hluta vörusendingarinnar. Afhendingarskilmálarnir, eins og þeir koma þannig fram í gögnum málsins, verða því ekki hafðir til viðmiðunar um það hver gildistími vátryggingarinnar hafi verið. Í 1. mgr. 6. gr. vátryggingaskilmálanna segir að vátryggingin haldi gildi á venjulegri flutningsleið og að henni ljúki við það sem fyrst gerist af eftirtöldu: a. við komu hins vátryggða í hús móttakanda eða í aðra endanlega geymslu á ákvörðunarstaðnum, sem nefndur sé í skírteininu, b. við komi í annað hús eða geymslu á ákvörðunarstaðnum sem vátryggður kunni að hafa valið, annað hvort til geymslu, sölu eða dreifingar eða c. sextíu dögum eftir að hið vátryggða var losað úr skipinu í endanlegri uppskipunarhöfn. Afhendingarskilmálar eða önnur ákvæði í vátryggingarskilmálunum eða farmtryggingarsamningnum hafa ekki áhrif á það hve lengi vátryggingin var í gildi en telja verður að gildistími hennar í umræddu tilviki hafi verið þar til varan var flutt til stefnanda 6. nóvember 2006. Samkvæmt öllu þessu verður að telja að aðalstefnda beri að bæta stefnanda tjónið úr farmtryggingunni.

Varakrafa aðalstefnda um lækkun er í greinargerð hans studd þeim rökum að reikningurinn, sem merktur hafi verið DDU, geti ekki fallið undir vátrygginguna. Samkvæmt því sem að framan greinir er ekki fallist á þessi rök og koma þau þar með ekki til frekari álita við úrlausn á varakröfunni. Aðalstefndi mótmælir enn fremur geymslugjaldi sem stefnandi krefst að fá greitt úr vátryggingunni. Með vísan til 1. gr. vátryggingaskilmálanna ber að hafna þessum kröfulið enda er þar ekki um að ræða bætur fyrir tap eða skemmdir á hinu vátryggða. Öðrum kröfuliðum er ómótmælt af hálfu aðalstefnda og ber með vísan til röksemda stefnanda að taka þá til greina. Samkvæmt því ber að dæma aðalstefnda til að greiða stefnanda vátryggingabætur að fjárhæð 14.509.313 krónur ásamt vöxtum eins og krafist er.

Rétt þykir að aðalstefndi greiði stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur.

Þar sem aðalkrafa stefnanda hefur verið tekin til greina kemur ekki til þess að leysa þurfi úr varakröfu stefnanda á hendur varastefnda, Eimskipafélagi Íslands ehf.

Dóminn kveður upp S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Aðalstefnda, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, Þrotabúi Tækja, tóla og byggingavara ehf., 14.509.313 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. janúar 2007 til 14. janúar s.á en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 900.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf