E-3182/2015

Málið er höfðað af þrotabúi Harlem ehf., [...] gegn Landsbankanum hf., [...], D-kvk-þgf Ó-kvk-þgf A-kvk-þgf P-kvk-þgf, [...] og S-kk-þgf G-kk-þgf J-kk-þgf, [...].

Mál þetta var höfðað 25. september 2015, í fyrstu á hendur öllum stefndu. Í þinghaldi 27. október 2015 féll stefnandi, að svo stöddu, frá kröfum á hendur stefndu D-kvk-þgf og S-kk-þgf. Höfðað stefnandi annað mál sama dag eða 27. október 2015 með sakaukastefnu á hendur stefndu D-kvk-þgf og S-kk-þgf. Málin hafa verið sameinuð. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð sem fram fór 20. október sl. Vegna mikilla embættisanna dómarans tókst ekki að kveða upp dóm innan átta vikna og var málið því endurupptekið, flutt að nýju 17. janúar sl. og dómtekið á ný.

Stefnandi krefst þess aðallega að rift verði með dómi greiðslum inn á skuldabréf í eigu stefnda, Landsbankans hf., útgefið af Harlem ehf. samtals að fjárhæð 3.102.074 krónur, annars vegar 2. apríl 2014 að fjárhæð 1.000.000 króna og hins vegar 5. maí 2014 að fjárhæð 2.102.074 krónur.

Þess er krafist að stefndu Landsbankinn hf. og D-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf P-kvk-nf verði dæmd sameiginlega til að greiða stefnanda 1.551.037 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 500.000 krónum frá 2. apríl 2014 til 5. maí 2014 og af 1.551.037 krónum frá 5. maí 2014 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndu Landsbankinn hf. og S-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf verði dæmdir sameiginlega til að greiða stefnanda 1.551.037 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 500.000 krónum frá 2. apríl 2014 til 5. maí 2014 og af 1.551.037 krónum frá 5. maí 2014 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess til vara að rift verði með dómi greiðslu inn á skuldabréf í eigu stefnda, Landsbankans hf., útgefið af Harlem ehf., þann 5. maí 2014 að fjárhæð 2.102.074 krónur.

Stefnandi krefst þess að stefndu Landsbankinn hf. og D-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf P-kvk-nf verði dæmd sameiginlega til að greiða stefnanda 1.051.037 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 5. maí 2014 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu Landsbankinn hf. og S-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf verði dæmdir sameiginlega til að greiða stefnanda 1.051.037 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 5. maí 2014 til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefndu sameiginlega.

Stefndu krefjast öll sýknu. Þá krefjast þau málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Upphaflega kröfðust stefndu öll frávísunar málsins en með úrskurði dómsins 18. mars 2016 var þeirri kröfu hafnað.

I.

Bú stefnanda, sem rak skemmtistaðinn Harlem, var tekið til gjaldþrotaskipta 7. janúar 2015 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Frestdagur við skiptin er 28. október 2014. Innköllun birtist fyrra sinni í Lögbirtingablaði 15. janúar 2015 og kröfulýsingafresti lauk 15. mars 2015. Fyrsti skiptafundur var haldinn 31. mars 2015.

Hinn 28. desember 2012 gaf Harlem ehf. út skuldabréf til stefnda, Landsbankans hf., að fjárhæð 5.000.000 króna, til 36 mánaða með jöfnum mánaðarlegum afborgunum og var fyrsta afborgun skuldabréfsins 1. febrúar 2013. Til tryggingar gáfu stefndu D-kvk-nf og S-kk-nf út skipta (pro-rata) sjálfskuldarábyrgð og var hlutfall ábyrgðar hjá hvoru þeirra 50%. Einnig var Harlem ehf. með þjónustureikning fyrir fyrirtæki og veltureikning hjá stefnda, Landsbankanum hf.

Þann 2. apríl 2014 greiddi Harlem ehf. 1.000.000 króna inn á skuldabréfið og þann 5. maí 2014, 2.102.074 krónur. Með þessu greiddi félagið skuldabréfið upp.

Skiptastjóri sendi 5. febrúar yfirlýsingu um riftun á þessum greiðslum sem móttekin var af stefnda Landsbankanum hf. 13. febrúar 2015. Bankinn hafnaði kröfum stefnanda með bréfi 23. þess mánaðar.

Í upphafi árs 2014 kveðst stefndi Landsbankinn hf. hafa fengið upplýsingar frá forsvarsmönnum Harlem ehf. um að til stæði að selja reksturinn og hafi þá félaginu verið flett upp í vanskilaskrá. Hið sama hafi gerst 19. febrúar það ár þegar stefndi S-kk-nf G-kk-nf hafi óskað eftir því að öll innstæða á þjónustureikningi félagsins yrði millifærð á veltureikning þess í bankanum. Færsla vegna vanskila við Byko hafi verið skýrð út þannig að forsvarsmenn félagsins væru ósáttir við þá kröfu og verið væri að vinna að lausn þess máls. Eftir fund aðila 24. mars 2014 hafi yfirdráttarheimild félagsins verið framlengd til 2. júní það ár, vegna þessara útskýringa og frétta af því að sala á rekstrinum væri komin langt á veg. Þann 1. apríl sendi svo stefndi S-kk-nf G-kk-nf tölvuskeyti á starfsmann bankans og tilkynnti um sölu á rekstrinum deginum áður. Í kjölfarið var hann síðan, að sögn, í sambandi við starfsmanninn í tengslum við uppgreiðslur á skuldum við bankann. Eftir uppgreiðslu á skuldabréfinu hafi starfsmenn bankans ekki haft nein samskipti við forsvarsmenn Harlem ehf. og engar upplýsingar hafi borist bankanum um skuldir félagsins við aðra aðila.

Stefndu D-kvk-nf Ó-kvk-nf og S-kk-nf G-kk-nf fullyrða að skiptastjóri hafi aldrei óskað eftir skýringum frá þeim vegna greiðslna af áðurgreindu skuldabréfi. Þeim hafi fyrst verið kunnugt um kröfur stefnanda eftir að stefnur voru birtar á lögheimilum þeirra 25. september 2015.

II.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að sú ráðstöfun Harlem ehf. að greiða upp skuldabréf nr. 15447 í eigu stefnda, Landsbankans hf., dagana 2. apríl 2014 og 1. maí 2014, með samtals 3.102.074 krónum, hafi falið í sér greiðslu skuldar fyrr en eðlilegt var auk þess sem greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu Harlem ehf. verulega, en greiðslan hafi ekki getað virst eðlileg eftir atvikum.

Stefnandi byggir á því að greiðsla Harlem ehf. til stefnda, Landsbankans hf., að fjárhæð 1.000.000 króna, 2. apríl 2014 hafi verið riftanlegur gerningur samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Ráðstöfunin hafi á ótilhlýðilegan hátt verið bankanum til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og að hún hafi leitt til þess að eignir Harlem ehf. hafi ekki orðið til fullnustu kröfuhöfum. Harlem ehf. hafi verið ógjaldfært eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og stefndi, Landsbankinn hf., hafi vitað eða mátt vitað um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem hafi leitt til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Varðandi skilyrði 141. gr. laganna bendi stefnandi á að Harlem ehf. hafi verið skráð í vanskilaskrá á þessum tíma, auk þess sem reikningur félagsins hjá stefnda, Landsbankanum hf., hafi samkvæmt færsluyfirliti alltaf verið í verulegum mínus. Stefndi, Landsbankinn hf., hafi verið eini viðskiptabanki Harlem ehf. og virðist sem svo að bankinn hafi haft áhyggjur af fjárhagsstöðu félagsins, en samkvæmt yfirliti yfir uppflettingar í vanskilaskrá hafi bankinn flett félaginu upp 13. desember 2013, 3. janúar 2014, 6. janúar 2014 og 19. febrúar 2014.

Stefnandi byggir á því að greiðsla Harlem ehf. til stefnda, Landsbankans hf., að fjárhæð 2.102.074 krónur, 5. maí 2014 hafi verið riftanlegur gerningur samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Frestdagur hafi verið 28. október 2014 og því sé ljóst að greiðslan hafi farið fram á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Greitt hafi verið fyrr en eðlilegt var, sbr. að umrætt skuldabréf hafi verið gefið út til 36 mánaða með jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. febrúar 2013. Lokagreiðsla hefði því átt að vera 1. febrúar 2016 en ekki hafi verið samið um að heimilt væri að greiða lánið hraðar upp. Umrædd greiðsla hafi skert greiðslugetu Harlem ehf. verulega, en líkt og sjá megi á færsluyfirliti félagsins hafi verið um að ræða nánast allt ráðstöfunarfé þess og hafi verið um verulega háa greiðslu að ræða miðað við færslur af reikningi félagsins. Þá hafi greiðslan ekki getað virst eðlileg eftir atvikum, en ekki hafi verið samið um ráðstöfunina milli Harlem ehf. og stefnda, Landsbankans hf., þegar í byrjun. Greiðslan geti heldur ekki talist eðlileg miðað við fyrri viðskipti Harlem ehf. og stefnda, Landsbankans hf.

Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefndu D-kvk-þgf og S-kk-þgf á því að þau hafi losnað undan sjálfskuldarábyrgð sinni vegna umræddra riftanlegra greiðslna, sbr. 1. mgr. 147. gr. laga nr. 21/1991, en stefnandi telur að stefndu hafi vitað eða mátt vita um aðstæðurnar sem riftunarkrafan byggi á þegar þau losnuðu frá skuldbindingu sinni. Þar að auki séu stefndu nákomin stefnanda, sbr. 4. tl. 3. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 147. gr. laganna. Stefndu hafi verið stofnendur félagsins og hafi haft þar prókúruumboð, auk þess sem stefndi S-kk-nf hafi verið meðstjórnandi og framkvæmdastjóri félagsins. Þá hafi stefnda D-kvk-nf lýst því yfir við fyrirsvarsmann eins af kröfuhöfum stefnanda í samtali 7. maí 2014 að hún borgaði frekar „skuld sem [hún væri] í persónulegri ábyrgð fyrir en að borga aðra skuld“. Vegna vitneskju stefndu um þær aðstæður sem leiði til þess að umræddar ráðstafanir hafi verið ótilhlýðilegar sé einnig byggt á 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefndu D-kvk-nf og S-kk-nf séu hvort um sig krafin um greiðslu á 50% af hinni riftanlegu greiðslu, til samræmis við hlutfall ábyrgðar þeirra.

Krafa um endurgreiðslu byggi á 142. gr. laga nr. 21/1991.

Dráttarvaxta sé krafist frá dagsetningum umræddra greiðslna. Krafa um dráttarvexti sé byggð á reglum III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

Varakrafa stefnanda sé reist á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkrafa, en þar sé aðeins krafist riftunar á greiðslu þann 5. maí 2014 og endurgreiðslu vegna hennar.

Þegar hafi verið fjallað um málshöfðunarfrest sbr. úrskurð dómsins í málinu frá 18. mars 2016 þar sem frávísun var hafnað.

III.

Stefndi, Landsbankinn hf., mótmælir því að greiðsla sem fram fór 2. apríl 2014 sé riftanleg ráðstöfun í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Í fyrsta lagi verði ekki séð að sú ráðstöfun hafi leitt til þess að Harlem ehf. hafi orðið ógjaldfært, í öðru lagi sé því alfarið mótmælt að stefndi hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni félagsins teljist það hafa verið ógjaldfært á þessum tíma eða orðið það við þessa ráðstöfun. Í þriðja lagi sé því mótmælt að um ótilhlýðilega ráðstöfun hafi verið að ræða. Teljist hún á hinn bóginn hafa verið ótilhlýðileg byggir stefndi á því að honum hafi verið með öllu ókunnugt um þær aðstæður sem hafi leitt til þess að ráðstöfunin teldist hafa vera ótilhlýðileg. Þegar greiðslan fór fram hafi einungis ein færsla verið skráð í vanskilaskrá Creditinfo. Á framlögðum tölvupóstsamskiptum sjáist að stefndi hafi óskað eftir skýringum á færslunni og hafi engar ástæður haft til að telja útskýringar fyrirsvarsmanna félagsins rangar eða ósannar. Stefnanda sé haldlaust að vísa til skráningar í vanskilaskrá frá Gildi-lífeyrissjóði, enda hafi sú færsla ekki farið inn í vanskilaskrá fyrr en 17. júlí 2014 þótt stofndagur kröfunnar sjálfrar virðist hafa verið 28. mars 2014. Stefndi mótmæli því einnig að það hafi einhverja þýðingu í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 að veltureikningur félagins hafi alltaf verið í „verulegum mínus“. Ávallt hafi verið til staðar yfirdráttarheimild fyrir þeirri fjárhæð sem reikningurinn hafi verið yfirdreginn um. Þá verði ekki séð að á neinum tíma hafi verið um „verulega“ neikvæða stöðu að ræða og loks hafi reikningurinn ekki ávallt verið í neikvæðri stöðu heldur hafi staða hans breyst reglulega. Af þessu verði með engu móti séð að stefnandi hafi sýnt fram á að skilyrði 141. gr. laganna hafi verið uppfyllt.

Stefndi, Landsbankinn hf., hafnar því að greiðsla sem innt var af hendi 5. maí 2014 sé riftanleg ráðstöfun í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Vissulega hafi greiðslan farið fyrr fram en eðlilegt hafi verið, samanber skilmála skuldabréfsins, en á hinn bóginn hafi greiðslan virst fullkomlega venjuleg eftir atvikum. Fyrirsvarsmenn félagsins hafi komið að máli við starfsmann stefnda og upplýst að þeir væru búnir að selja rekstur félagsins og óskuðu því eftir að gera upp lán félagsins. Lán félagsins hafi ávallt verið í skilum og hafi ekkert bent til rekstrarörðugleika félagsins. Þá hafi fyrirsvarsmenn félagsins gefið starfsmanni bankans fullnægjandi skýringar um þá færslu sem var á vanskilaskrá, að því er hann taldi á þeim tíma, enda hafi verið um tiltölulega lága fjárhæð að ræða. Þar sem uppgreiðsla lánsins hafi orðið vegna sölu rekstrar félagsins og stefndi hafi enga aðra vitneskju haft en að um venjulega greiðslu væra að ræða í ljósi sölunnar verði ekki séð að skilyrði 1. mgr. 134. gr. laganna sé uppfyllt.

Verði á hinn bóginn fallist á dómkröfur stefnanda að einhverju eða öllu leyti mótmæli stefndi upphafstíma dráttarvaxta. Upphafstími dráttarvaxta gæti í fyrsta lagi miðast við einn mánuð frá móttöku riftunarbréfsins 13. febrúar 2015, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Stefndi vísi til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu og laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sérstaklega 134. gr., 141. gr. og 1. mgr. 148. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

IV.

Stefndu, D-kvk-nf og S-kk-nf, mótmæla því að greiðslan sem innt var af hendi 5. maí 2014 sé riftanleg. Stefndu byggja í fyrsta lagi á því að greiðslan hafi ekki farið fram fyrr en eðlilegt hafi verið. Umþrætt greiðsla hafi verið innt af hendi í framhaldi af því að Harlem ehf. hafi áskotnast fjármunir og greiðslan hafi verið liður í eðlilegri fjárstýringu félagsins, enda hafi lánið hjá stefnda, Landsbankanum hf., verið eina vaxtaberandi skuld stefnanda á þessum tíma. Samhliða greiðslunni til bankans hafi félagið einnig gert upp ýmsar aðrar skuldbindingar en í apríl og maí 2014 hafi félagið greitt tugi krafna frá einstaklingum og lögaðilum. Stefndu hafna því að óheimilt hafi verið að greiða lánið hraðar niður en upphaflegir endurgreiðsluskilmálar þess hafi gert ráð fyrir. Skilmálar skuldabréfsins geri beinlínis ráð fyrir hraðari uppgreiðslu lánsins, með eða án samþykkis lánveitanda, sbr. 2. og 8 gr. skuldabréfsins.

Stefndu mótmæla því að ráðstöfunin hafi skert greiðslugetu félagsins. Umþrættar greiðslur til stefnda, Landsbankans hf., og annarra kröfuhafa í apríl og byrjun maí 2014 hafi verið hluti af eðlilegri starfsemi félagsins sem á þessum tíma hafi verið gjaldfært. Staða búsins hafi ekki versnað vegna hinnar ætluðu riftanlegu ráðstöfunar, enda hafi félagið sparað sér vaxtakostnað vegna uppgreiðslu skuldabréfsins. Hefði félagið fellt niður greiðslur til bankans af skuldabréfinu vorið 2014 hefði bankinn gjaldfellt kröfur sínar á grundvelli skuldabréfsins og gengið að tryggingum sem það hafði hjá félaginu, nánar tiltekið veðsettum fjárkröfum og innstæðu bankareiknings félagsins. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hin umþrætta greiðsla hafi valdið ógjaldfærni félagsins en samkvæmt bankayfirliti hafi félagið greitt á annan tug krafna eftir 5. maí 2014.

Stefndu hafna því að umrædd greiðsla hafi ekki verið eðlileg eftir atvikum. Umrætt skuldabréf hafi verið eina vaxtaberandi skuld félagsins, ásamt því að heimilt hafi verið samkvæmt ákvæðum skuldabréfsins að greiða það upp án kostnaðar. Því hafi verið eðlilegt og rökrétt að greiða upp þá skuld þegar rekstur félagsins hafi verið seldur.

Stefndu hafna því einnig að greiðslan sem innt var af hendi 2. apríl 2014 sé riftanleg. Stefndu mótmæla því í fyrsta lagi að greiðslan hafi verið ótilhlýðileg. Stefndu vísa til fyrrgreinds tilefnis uppgreiðslu skuldabréfsins, að um einu vaxtaberandi skuld félagsins hafi verið að ræða og að heimilt hafi verið samkvæmt ákvæðum skuldabréfsins að greiða inn á bréfið eða greiða það upp. Stefndu andmæla því í öðru lagi að greiðslan hafi leitt til þess að eignir félagsins hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum og vísa til þess sem fyrr segir að greiðslan hafi verið hluti af eðlilegri starfsemi félagsins sem á þeim tíma hafi verið gjaldfært. Í þriðja lagi hafi stefnandi með engu móti sýnt fram á að félagið hafi verið ógjaldfært á því tímabili þegar greiðslan fór fram. Sú skráning sem félagið hafi haft í vanskilaskrá á þessum tíma hafi ekki verið vegna alvarlega vanskila heldur hafi verið um að ræða eina skráningu vegna áritaðrar stefnu en krafan þar að baki hafi numið lágri fjárhæð. Í fjórða lagi byggja stefndu á því, komist dómurinn að því að greiðslan hafi verið ótilhlýðileg, að stefndi, Landsbankinn hf., hafi hvorki vitað né getað vitað um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg.

Stefndu krefjast sýknu af aðalkröfu stefnanda á þeim grundvelli að skilyrði 1. mgr. 147. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt. Það sé fortakslaust skilyrði að þriðji maður þurfi að losna undan skuldbindingu sinni vegna riftanlegrar greiðslu eða fullnustugerðar. Þetta skilyrði sé ekki uppfyllt, enda virðist stefndi, Landsbankinn hf., líta svo á að stefndu séu ennþá í sjálfskuldarábyrgð vegna skuldbindinga stefnanda við bankann. Þar sem stefndu hafi sýnt fram á að skilyrði 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 147. gr. laganna jafnframt ekki uppfyllt.

Fallist dómurinn á kröfur stefnanda byggja stefndu á því að atvik þessa mál séu með þeim hætti að fella skuli kröfuna niður eða lækka hana með vísan til 145. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndu mótmæla því að endurgreiðslukrafan skuli bera dráttarvexti. Inntak endurgreiðslureglu 142. gr. laga nr. 21/1991 sé skýrt um að sá sem þola þarf riftun verði að endurgreiða þrotabúinu fé, þ.e. peningagreiðslu, sem svari til þeirra verðmæta sem hann hafi fengið, þ.e. í formi peninga eða annars, s.s. niðurfelldra ábyrgða. Af þessu megi sjá að engin lagaheimild sé fyrir greiðslu vaxta af kröfum á grundvelli 142. gr. laga nr. 21/1991. Telji dómurinn að krafa stefnanda geti borið vexti sé upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt. Stefnandi hafi aldrei sent stefndu innheimtubréf eða riftunaryfirlýsingu fyrr en stefna var birt 25. september 2015. Ekki séu efni til að dæma dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi frá þingfestingardegi stefnu, þ.e. 29. október 2015.

Stefndu krefjast sýknu af varakröfu stefnanda og kröfu stefnanda um vexti af þeirri kröfu með vísan til sömu málsástæðna og fyrr greinir varðandi þá greiðslu sem var innt af hendi 5. maí 2014.

Málskostnaðarkrafa stefndu byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefndu séu ekki virðisaukaskattsskyld og beri þeim því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

V.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefndi S-kk-nf aðilaskýrslu gegnum síma. Einnig gáfu skýrslu vitnin S-kk-nf S-kk-nf og M-kk-nf Æ-kk-nf.

Stefnandi krefst aðallega riftunar á tveimur greiðslum Harlem ehf. til stefnda, Landsbankans hf., sem voru inntar af hendi 2. apríl 2014 og 5. maí 2014, en til vara krefst stefnandi einungis riftunar á síðari greiðslunni. Þykir rétt að fjalla fyrst um hvort skilyrði séu fyrir riftun síðari greiðslunnar.

Krafa stefnanda um riftun á þeirri greiðslu sem fór fram 5. maí 2014 byggir á 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt því ákvæði má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Ákvæðið er hlutlægt og er nægjanlegt að einu þessara skilyrða sé fullnægt til að riftun nái fram að ganga, að því gefnu að greiðslan réttlætist ekki með því að hún hafi þrátt fyrir allt verið venjuleg eftir atvikum.

Eins og fyrr greinir er frestdagur við skipti á þrotabúi stefnanda 28. október 2014. Greiðslan 5. maí 2014 fór því fram innan sex mánaða fyrir frestdag. Greiðslan var innt af hendi til lúkningar á skuld Harlem ehf. við stefnda, Landsbankann hf., samkvæmt skuldabréfi sem félagið hafði gefið út til bankans. Skuldabréfið var gefið út til þriggja ára og skyldi endurgreiða með 36 afborgunum, í fyrsta sinn 1. febrúar 2013. Verður því að fallast á það með stefnanda að skuldin hafi verið greidd fyrr en eðlilegt var. Tilvísun stefndu til heimilda samkvæmt 2. og 8. gr. skuldabréfsins getur ekki breytt þessari niðurstöðu, enda heimilar ákvæði 2. gr. einungis uppgreiðslu við breytingu á vöxtum og ákvæði 8. gr. bannar uppgreiðslu fyrir umsamda gjalddaga án samþykkis bankans. Áður en greiðslan 5. maí 2014 var innt af hendi voru 2.209.547 krónur á veltureikningi félagsins en eftir greiðsluna voru einungis 107.473 krónur eftir á reikningnum. Verður því einnig að fallast á það með stefnanda að greiðslan hafi skert greiðslugetu félagsins verulega.

Við mat á því hvort greiðslan hafi eftir sem áður virst stefndu venjuleg eftir atvikum er óhjákvæmilegt að líta til þess að krafa Byko ehf. á grundvelli áritaðrar stefnu var á þessum tíma skráð á hendur félaginu í vanskilaskrá Creditinfo. Höfuðstóll þeirrar kröfu var hærri en sú innstæða sem eftir var á veltureikningi félagsins. Þá var stefndu kunnugt um að rekstur félagsins hefði verið seldur. Gátu stefndu því ekki vænst þess að félagið myndi hafa tekjur til að greiða fyrrnefnda kröfu. Gat greiðslan því ekki virst stefndu venjuleg eftir atvikum. Verður krafa stefnanda um riftun þessarar greiðslu því tekin til greina.

Krafa stefnanda um riftun á þeirri greiðslu sem fór fram 2. apríl 2014 byggir á 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt því ákvæði má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Vegna greiðslunnar 2. apríl 2014 varð sú fjárhæð ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum félagsins, auk þess sem greiðslan var einum kröfuhafa, stefnda, Landsbankanum hf., til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Að mati dómsins var greiðslan einnig ótilhlýðileg, enda fólst í henni að greitt var inn á lán fyrr en eðlilegt var, sbr. niðurstöðu dómsins um greiðsluna 5. maí 2014. Á þeim tíma sem greiðslan var innt af hendi var fyrrnefnd krafa Byko ehf. skráð á hendur félaginu í vanskilaskrá Creditinfo, en samkvæmt skránni var krafan skráð þar 3. nóvember 2013. Sú fjárhæð sem eftir stóð á veltureikningi félagsins eftir greiðsluna var hins vegar hærri en höfuðstóll þeirrar kröfu. Veltureikningur félagsins var frá ársbyrjun 2014 yfirdreginn flesta daga þangað til félagið sjálft millifærði fé inn á reikninginn 1. apríl 2014. Yfirdrátturinn var mismikill eftir dögum og fór frá því að vera nær ein milljón þegar hann var hæstur, en suma daga var innstæða á reikningum. Ekki liggja fyrir gögn um stöðu á þjónustureikningi félagsins. Þegar þessi atvik eru virt heildstætt verður ekki fallist á það með stefnanda að honum hafi tekist sönnun um að félagið hafi verið ógjaldfært eða orðið það við greiðsluna 2. apríl 2014, en það er ætíð skilyrði fyrir beitingu 141. gr. að svo sé.

Samkvæmt þessu er fallist á kröfu stefnanda um riftun á þeirri greiðslu sem innt var af hendi 5. maí 2014, en hafnað er kröfu hans um riftun á greiðslunni sem fór fram 2. apríl 2014. Með vísan til þessarar niðurstöðu og 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verður stefndi, Landsbankinn hf., dæmdur til að greiða stefnanda samtals 2.102.074 krónur. Ekki liggja fyrir gögn í málinu um að aðstæður stefndu D-kvk-ef og S-kk-ef séu með þeim hætti sem greinir í 145. gr. laganna. Verða stefndu D-kvk-nf og S-kk-nf því einnig dæmd til að greiða stefnanda helming þeirrar fjárhæðar hvort um sig, óskipt með stefnda, Landsbankanum hf. Dómurinn hafnar þeirri málsástæðu stefndu, D-kvk-ef og S-kk-ef, að skýra beri ákvæði 142. gr. laga nr. 21/1991 á þann veg að endurgreiðslukrafa geti ekki borið dráttarvexti, enda langvarandi dómaframkvæmd fyrir því að fallist sé á greiðslu dráttarvaxta í riftunarmálum. Stefnandi krafði stefnda, Landsbankann hf., um greiðslu með bréfi, dags. 5. febrúar 2015. Stefndi, Landsbankinn hf., verður því dæmdur til að greiða stefnanda dráttarvexti frá 5. mars 2015, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Gegn mótmælum stefndu, D-kvk-ef og S-kk-ef, er ósannað að þau hafi verið krafin um greiðslu fyrr en málið var upphaflega höfðað gegn þeim 25. september 2015. Með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 verða þau dæmd til að greiða stefnanda dráttarvexti frá 25. október 2015.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.100.000 krónur og er þá tekið tillit til virðisaukaskatts. Horft er til þess að málið var flutt sérstaklega um frávísunarkröfu stefndu.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Hafnað er kröfu stefnanda, þrotabús Harlem ehf., þess efnis að rift verði með dómi greiðslu Harlem ehf. til stefnda, Landsbankans hf., þann 2. apríl 2014 að fjárhæð 1.000.000 króna.

Rift er greiðslu Harlem ehf. til stefnda, Landsbankans hf., þann 5. maí 2014 að fjárhæð 2.102.074 krónur.

Stefndu, Landsbankinn hf. og D-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf P-kvk-nf, greiði stefnanda óskipt 1.051.037 krónur.

Stefndu, Landsbankinn hf. og S-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnanda óskipt 1.051.037 krónur.

Stefndi, Landsbankinn hf., greiði stefnanda dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 2.102.074 krónum frá 5. mars 2015 til greiðsludags.

Stefnda, D-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf P-kvk-nf, greiði stefnanda óskipt með stefnda, Landsbankanum hf., dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.051.037 krónum frá 25. október 2015 til greiðsludags.

Stefndi, S-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, greiði stefnanda óskipt með stefnda, Landsbankanum hf., dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.051.037 krónum frá 25. október 2015 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 1.100.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf