E-244/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 12. febrúar sl., hefur Glitnir hf., kt. 000000-0000, Sóltúni 26, 105 Reykjavík, höfðað hér fyrir dómi gegn Stapa lífeyrissjóði, kt. 000000-0000, Strandgötu 3, 600 Akureyri, með stefnu birtri 26. september 2012.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3.680.302.312 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu, af 255.252.000 kr. frá 3. október 2008 til 16. október 2008 og frá þeim degi af 1.180.582.800 kr. til 14. nóvember 2008 og frá þeim degi af 1.947.153.200 kr. til 2. desember 2008 og frá þeim degi af 1.949.875.892 kr. til 22. desember 2008 og frá þeim degi af 2.192.019.790 kr. til 19. janúar 2009 og frá þeim degi af 2.200.029.772 kr. til 20. mars 2009 og frá þeim degi af 3.747.730.144 kr. til 20. apríl 2009 og frá þeim degi af 3.751.749.476 kr. til 2. júní 2009 og frá þeim degi af 3.753.493.471 kr. til 22. júní 2009 og frá þeim degi af fjárhæð 3.810.543.073 kr. til 20. júlí 2009 og frá þeim degi af 3.813.109.562 kr. til 2. september 2009 og frá þeim degi af 3.814.697.288 kr. til 21. september 2009 og frá þeim degi af 3.865.992.439 kr. til 2. desember 2009 og frá þeim degi af 3.867.564.985 kr. til 21. desember 2009 og frá þeim degi af 3.980.625.733 kr. til 19. janúar 2010 og frá þeim degi af 3.982.136.191 kr. til 2. mars 2010 og frá þeim degi af 4.013.799.955 kr. til 19. apríl 2010 og frá þeim degi af 4.015.114.653 kr. til 21. júní 2010 og frá þeim degi af 4.055.594.080 kr. til 19. júlí 2010 og frá þeim degi af 4.056.779.847 kr. til 20. september 2010 og frá þeim degi af 4.097.079.938 kr. til 19. október 2010 og frá þeim degi af 4.193.904.154 kr. til 20. desember 2010 og frá þeim degi af 4.235.401.051 kr. til 20. júní 2011 og frá þeim degi af 4.282.402.135 kr. til 20. september 2011 og frá þeim degi af 4.331.191.732 kr. til 20. desember 2011 og frá þeim degi af 4.380.019.889 kr. til 20. júní 2012 og frá þeim degi af 4.431.204.350 kr. til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum á 12.103.545 kr. 20. október 2008, 3.251.354 kr. 17. nóvember 2008, 2.764.792 kr. 17. febrúar 2009, 2.639.578 kr. 2. mars 2009, 3.184.688 kr. 18. maí 2009, 3.412.120 kr. 17. ágúst 2009, 19.014.796 kr. 19. október 2009, 3.525.709 kr. 17. nóvember 2009, 3.351.291 kr. 17. febrúar 2010, 223.733.593 kr. 22. mars 2010, 3.021.363 kr. 17. maí 2010, 2.941.891 kr. 17. ágúst 2010, 2.936.322 kr. 17. nóvember 2010, 226.355.236 kr. 21. mars 2011 og 238.665.752 kr. 20. mars 2012.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi greiði málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, en til vara verulegrar lækkunar á kröfum hans. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I.

1. Stefnandi, Glitnir hf. er fjármálafyrirtæki, sem starfaði áður sem viðskiptabanki, m.a. á grundvelli laga nr. 161, 2002.

Stefndi, Stapi lífeyrissjóður, hefur starfsleyfi ráðherra samkvæmt 52. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Forverar stefnda voru Lífeyrissjóður Austurlands og Lífeyrissjóður Norðurlands, en þeir voru sameinaðir á ársfundum sjóðanna þann 9. mars 2007. Sameiningin var framkvæmd með þeim hætti að Lífeyrissjóður Austurlands rann inn í Lífeyrissjóð Norðurlands, sem fékk á sama tíma nýtt nafn stefnda, Stapi lífeyrissjóður.

Samkvæmt atvikalýsingum aðila gerðu þeir fjölda fjármálagerninga sín í millum á árunum 2002 til 2008. Voru þar á meðal svonefndir afleiðusamningar, sbr. ákvæði laga nr. 108, 2007 um verðbréfaviðskipti. Til grundvallar þessum samningum giltu auk viðskiptakvittana hvers samnings svonefndir Almennir skilmálar fyrir markaðsviðskipti lífeyrissjóða í Íslandsbanka hf. (hér eftir nefndir „markaðsskilmálar“), en stjórn stefnda undirritaði þá þann 18. apríl 2002. Sama dag veitti stjórn stefnda starfsmönnum sínum þeim, K-kk-þgf A-kk-þgf K-kk-þgf framkvæmdastjóra, sem er hagfræðingur og löggiltur verðbréfamiðlari, og B-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf, þáverandi skrifstofustjóra, heimild til að gera tilteknar tegundir afleiðusamninga fyrir hönd sjóðsins.

Í 9. gr. fyrrnefndra markaðsskilmála er tekið fram að um viðskipti aðila gildi að auki ákvæði almennra skilmála fyrir Framvirk gjaldmiðlaviðskipti og skiptasamninga, útgefnir af Sambandi íslenskra viðskiptabanka og Sambandi íslenskra sparisjóða, 1. útgáfa, febrúar 1998 (hér eftir nefnd „SFF skilmálarnir“).

Efnisskipan SFF skilmálanna er þannig háttað að í fyrri hluta er kveðið á um almenna skilmála um framvirk gjaldmiðlaviðskipti í sex greinum og í síðari hluta er kveðið á um almenna skilmála fyrir skiptasamninga í tólf greinum. Í SFF skilmálunum eru skilgreind og skýrð ýmis hugtök sem viðhöfðu eru í afleiðusamningum, en að auki eru þar m.a. ákvæði um greiðsluskyldu, gjaldfellingu, vanefndir og vanefndaúrræði, dráttarvexti, áskoranir og tilkynningar samningsaðila. Þá er þar kveðið á um heimild þess samningsaðila sem ekki er í vanskilum til að umreikna upphæð sem í vanskilum er í erlendum gjaldmiðli í íslenskar krónur og reikna dráttarvexti af upphæðinni í þeirri mynt. Einnig er í skilmálunum ákvæði um heimild til skuldajöfnunar.

Óumdeilt er að stefndi er í skilningi laga um verðbréfaviðskipti nr. 108, 2007, sbr. a-lið 9. og 10 tl. 1. mgr. 2. gr., „viðurkenndur gagnaðili“ og sérfræðingur á sviði slíkra viðskipta, skammstafað „ECP“ fyrir „eligible counterparty“. Hlaut stefndi þessa flokkun í kerfum stefnanda 28. október 2007, en í kjölfar þess sendi stefnandi stefnda „upplýsingapakka“, þar sem m.a. er fjallað um verklagsreglur við framkvæmd viðskiptafyrirmæla, sbr. tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins frá 21. apríl 2004. Núverandi skrifstofustjóri stefnda, G-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, sem er með próf í verðbréfaviðskiptum, sbr. rgj. nr. 633/2003, undirritaði viðeigandi skjöl vegna „upplýsingapakkans“ þann 31. október 2007.

Samkvæmt gögnum gerði stefndi samning við stefnanda um gjaldmiðlastýringu. Var samningurinn undirritaður fyrir hönd stefnda af nefndum skrifstofustjóra 23. nóvember. 2007. Í tölvupósti skrifstofustjórans til starfsmanna stefnanda þann 29. sama mánaðar er því lýst yfir að stefndi hafi afráðið að hafa að jafnvirði 2.000.000.000 króna í „virkri gjaldeyrisstýringu“, í nánar tilteknum gjaldmiðlum.

Eins og áður sagði gerðu aðilar með sér fjölda afleiðusamninga á grundvelli fyrrnefndra samninga frá árinu 2002 og allt þar til í októbermánuði 2008. Á meðal þessara samninga eru svokallaðir stundargengissamningar, gjaldmiðlaskiptasamningar (vaxtaskiptasamningar), framvirkir samningar með gjaldeyri, framvirkir samningar með skuldabréf og valréttarsamningar. Stefnandi tíundar samningana nánar í stefnu þannig:

„Árið 2002 gerðu aðilar með sér 11 stundargengissamninga og 8 framvirka samninga um gjaldeyri Árið 2003 gerðu aðilar með sér 33 stundargengissamninga, 49 framvirka samninga um gjaldeyri, 1 gjaldmiðlaskiptasamning (vaxtaskiptasamning) og 4 valréttarsamninga. Árið 2004 gerðu aðilar með sér 24 stundargengissamninga, 52 framvirka samninga um gjaldeyri og 1 gjaldmiðlaskiptasamning (vaxtaskiptasamning). Árið 2005 gerðu aðilar með sér 25 stundargengissamninga, 32 framvirka samninga um gjaldeyri og 4 gjaldmiðlaskiptasamninga (vaxtaskiptasamninga). Árið 2006 gerðu aðilar með sér 23 stundargengissamninga, 29 framvirka samninga um gjaldeyri, 83 framvirka samninga um skuldabréf og 2 gjaldmiðlaskiptasamninga (vaxtaskiptasamninga). Árið 2007 gerðu aðilar með sér 8 framvirka samninga um gjaldeyri, 46 framvirka samninga um skuldabréf og 1 gjaldmiðlaskiptasamning (vaxtaskiptasamning). Árið 2008 gerðu aðilar með sér 93 stundargengissamninga, 66 framvirka samninga um gjaldeyri og 5 gjaldmiðlaskiptasamninga (vaxtaskiptasamninga).“

Afleiðusamningar aðila námu oft verulegum fjárhæðum, en samkvæmt gögnum, sem einnig er í samræmi við skýrslu framkvæmdastjóra stefnda fyrir dómi, voru eldri samningar oft gerðir upp með nýjum sambærilegum samningum og viðskiptin þannig framlengd. Liggur fyrir að í slíkum tilvikum bar aðilum skylda til að efna viðkomandi samninga með gagnkvæmum greiðslum í erlendum myntum og íslenskum krónum. Í greinargerð stefnda er þess getið að slíkar greiðslur hafi á tímabilinu frá 3. október 2008 til 20. júní 2012 átt að vera alls 153, og að þar af hafi stefnandi átt að inna af hendi 51 greiðslu.

Stefnandi, Glitnir hf., byggir málatilbúnað sinn á því að allir fyrrnefndir afleiðusamningar aðila hafi verið gerðir upp samkvæmt efni þeirra ef frá séu talir þeir átján samningar sem dómkrafa hans byggist á. Stefndi, Stapi lífeyrissjóður, andmælir málatilbúnaði stefnanda að því er varðar umrædda átján samninga, eins og síðar verður vikið að.

2. Stefnandi bendir á að samkvæmt 1. mgr. 20. gr., 1. mgr. 29. gr. og 36. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða hafi stefndi, Stapi lífeyrissjóður, ávaxtað iðgjöld og annað ráðstöfunarfé sitt með innlánum í bönkum og sparisjóðum, en einnig með kaupum á framseljanlegum verðbréfum, þ. á m. með gerð fyrrnefndra afleiðusamninga. Vísar stefnandi til þess að þetta hafi stefndi gert á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt mótaðri fjárfestingarstefnu stjórnar hans. Þá staðhæfir stefnandi að stefndi hafi í samræmi við fyrrgreinda stefnu m.a. fjárfest í erlendum eignum, en á móti hafi hann borið gjaldmiðlaáhættu vegna gengisbreytinga íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Og til þess að mæta fyrirséðum sveiflum vegna gengisbreytinga íslensku krónunnar gagnvart erlendum myntum hafi stefndi nýtt heimild sína til að gera fyrrnefnd afleiðuviðskipti og því gert umrædda gjaldmiðlaskiptasamninga og samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti við stefnanda. Bendir stefnandi m.a. á að stefndi hafi í tíu af þeim hinum átján umþrættu afleiðusamningum (sbr. dskj. nr. 70, 73, 74, 75, 76, 79, 80, 81 og 81) gert samhliða kaup á tilgreindu skuldabréfi í erlendri mynt.

Stefnandi vísar til þess í stefnu að fyrrnefndri fjárfestingarstefnu og tilgangi hennar sé lýst í ársskýrslum og ársreikningum stefnda, og forvera hans á árunum 2004 til 2007. Nefnir stefnandi nokkur dæmi þessu til staðfestingar. Vísar hann m.a. til ársskýrslu Lífeyrissjóðs Norðurlands frá árinu 1994, en þar segir m.a.: „Styrking íslensku krónunnar gerði það ... að verkum að erlendar eignir skiluðu neikvæðri ávöxtun í íslenskum krónum talið, ef litið er framhjá gengisvörnum. Að teknu tilliti til gjaldeyrisvarnar lætur nærri að tekjur af erlendri verðbréfaeign hafi verið nálægt núlli á árinu.“ Stefnandi vísar til ársreiknings Lífeyrissjóðs Norðurlands fyrir árið 2006, þar sem segir m.a: „... sjóðurinn hefur gert samninga til að draga úr gjaldmiðla- og vaxtaáhættu í verðbréfasafni sjóðsins og samninga um framvirk hlutafjárkaup. Samningarnir eiga að vega upp á móti gjaldeyrisáhættu vegna erlendra eigna, vaxtaáhættu á innlendu skuldabréfasafni sjóðsins og til að nýta áhugaverð tækifæri á hlutabréfamarkaði.“ Stefnandi bendir á að í þessum ársreikningi komi fram að fjárhæð afleiðusamninga stefnda hafi numið 7,1 milljarði króna, en að tap vegna þeirra hafi numið 437,7 milljónum króna. Stefnandi bendir á að í ársreikningi Lífeyrissjóðs Austurlands árið 2006 komi fram að sjóðurinn hafi einnig gert framvirka gjaldmiðlasamninga við lánastofnanir í þeim tilgangi að takmarka gengisáhættu vegna eigna sjóðsins, og að staða þeirra í árslok hafi verið neikvæð um 51,8 milljónir króna. Stefnandi bendir á að í ársskýrslu stefnda, Stapa lífeyrissjóðs, fyrir árið 2007, komi fram að verðbréfaeign sjóðsins hafi numið rúmlega 90 milljörðum króna, en að þar sé tiltekið að erlend gjaldeyrisáhætta sjóðsins hafi verið lítið varin og sagt að það hafi haft neikvæð áhrif á afkomuna. Stefnandi bendir á að í nefndri ársskýrslu sé greint frá því að stjórn stefnda hafi mótað nýja stefnu um stýringu á gjaldeyrisáhættu, og að með henni hafi verið ákveðið að auka varnir stefnda jafnt og þétt fram á mitt árið 2008. Sé stefnan nánar útskýrð þannig: „Sjóðurinn hefur gert samninga til að draga úr gjaldmiðla- og vaxtaáhættu í verðbréfasafni sjóðsins. Samningarnir eiga að vega upp á móti gjaldeyrisáhættu vegna erlendra eigna og vaxtaáhættu á innlendu skuldabréfasafni sjóðsins.“ Loks bendir stefnandi á ársskýrslu stefnda fyrir árið 2008, en þar segir m.a.: „Sjóðurinn hefur ... lagt áherslu á það undanfarin ár að verja erlendar eignir fyrir gengissveiflum. Hann hefur í því skyni gert samninga við tvo banka til að stýra þessari áhættu. Við gengishrun íslensku krónunnar myndaðist mikið tap á þessum gjaldeyrisvörnum, sem einnig hafði neikvæð áhrif á afkomu sjóðsins. Ágreiningur hefur verið um uppgjör á þessum samningum við bankana og eru þeir gerðir upp í ársreikningi miðað við stöðu þeirra við fall bankanna, sbr. skýringu í ársreikningi.“ „Skuldabréfaeign safnanna var í ríkisskuldabréfum og þau voru ekki með gjaldeyrisvarnir, sem skýrir þann mun sem var á ávöxtun safna Séreignardeildar og Tryggingadeildar.“ Stefnandi bendir á að í ársskýrslu stefnda fyrir árið 2008 komi fram að eignir hans í erlendum gjaldmiðlum hafi numið 32% af heildareignum sjóðsins, en að ekki hafi verið hægt að verja þá stöðu fyrir sveiflum í gjaldmiðlum og að hin opna gjaldeyrisstaða hafi aukið áhættuna í rekstri sjóðsins á árinu 2009.

Samkvæmt gögnum lét stefndi og fleiri lífeyrissjóðir gera sérstaka skýrslu: „Úttekt á fjárfestingarstefnu, ákvörðunum og lagalegu umhverfi lífeyrissjóða í aðdraganda efnahagshrunsins á Íslandi í október 2008. “ Skýrsla þessi var gefin út árið 2012, en þar er stefnu lífeyrissjóðanna að nokkru lýst með svofelldum orðum: „[...] kaup á gjaldeyristryggingum er í raun kaup á afleiðum. Á fyrri hluta árs 2008 keyptu lífeyrissjóðir slíkar tryggingar þegar krónan lækkaði í verði á þeirri forsendu að líklegt væri að hún myndi hækka fljótt aftur og sjóðirnir hagnast umtalsvert. [...] Það sem kann að virðast ámælisvert í þessum ákvörðunum er ekki að hafa metið framtíðarþróunina rangt, heldur hitt að leitast var við að hagnast á sem skemmstum tíma.“ Af hálfu stefnanda er í þessu samhengi vísað til ummæla framkvæmdastjóra stefnda í greindri skýrslu, en þar hafi hann áréttað að stefndi hafi yfirleitt verið með varnir á erlendar skuldabréfastöður, og að það sé mikilvægt, enda hafi stefndi „á síðasta ári [2010] tapað 4.500 mkr. á að geta ekki varið erlendar eignir sökum gjaldeyrishafta [...]“

Í stefnu rekur stefnandi að nokkru tilkynningar þekktra erlendra matsfyrirtækja, en einnig álitsgerðir Seðlabanka Íslands og Alþjóða gjaldeyrissjóðsins í „aðdraganda efnahagshrunsins á Íslandi í október 2008“. Tíundar hann m.a. tilkynningar þar sem greint er frá lækkun á lánshæfiseinkunn íslenska ríkisins allt frá ársbyrjun 2007, vaxandi viðskiptahalla og skuldasöfnun. Þá nefnir stefndi nokkrar spár þessara aðila um fyrirsjáanlega lækkun og gengisfall íslensku krónunnar.

Fyrir liggur að þann 29. september 2008 greiddi íslenska ríkið 600 milljónir evra fyrir 75% hlutafjár í stefnanda, Glitni hf.

3. Í stefnu og greinargerð aðila er að nokkru lýst þeim efnahagsaðgerðum sem gripið var til af hálfu stjórnvalda hér á landi í október 2008 og viðbrögðum þeirra í kjölfarið, en þar um vísa þeir m.a. til bréfa- og tölvupóstssamskipta.

Þann 7. október 2008 beitti Fjármálaeftirlitið heimild samkvæmt 100. gr. a. laga nr. 161, 2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125, 2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, til að taka yfir vald hluthafafundar stefnanda. Skipaði Fjármálaeftirlitið skilanefnd til að taka við stjórn stefnanda, en í framhaldi af því var í sérstakri tilkynningu það tiltekið að skilanefndin ætti að vinna að því að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi stefnanda.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008 var fyrrgreindri ákvörðun breytt á þann veg að hluti af starfsemi stefnanda var flutt til nýs banka, Nýja Glitnis banka hf. (nú Íslandsbanki hf.). Var m.a. tekið fram að Nýi Glitnir banki hf. tæki við öllum tryggingarréttindum stefnanda, þ.m.t. veðréttindum, ábyrgðum og öðrum sambærilegum réttindum, en síðan sagði: „Nýi Glitnir banki hf. skal þó standa Glitni banka hf. (þ.e. stefnanda) skil á sérgreindum tryggingum viðskiptamanna eftir því sem við á vegna kröfuréttinda og afleiðusamninga sem ekki flytjast yfir til Nýja Glitnis banka hf. við þessa ákvörðun eða samkvæmt síðara samkomulagi.“ Í nefndri ákvörðun var einnig svo fyrir mælt að Nýi Glitnir banki hf. yfirtæki „skuldbindingar í útibúum Glitnis banka á Íslandi vegna innlána frá fjármálafyrirtækjum, Seðlabanka Íslands og öðrum viðskiptavinum“.

Stefndi staðhæfir í greinargerð sinni að til viðbótar ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um að skilja afleiðusamninga aðila eftir hjá stefnanda hafi með innleiðingu gjaldeyrishafta um svipað leyti verið girt fyrir að hann gæti varið sig fyrir gengisáhættu með gerð afleiðusamninga, enda hafi hinum nýju bönkum verið óheimilt að eiga slík viðskipti við önnur félög en banka og sparisjóði.

Samkvæmt framlögðum gögnum sendi stefnandi stefnda tölvubréf, sem dagsett er 27. október 2009. Í bréfinu er farið yfir ofangreinda atburðarás og gerð grein fyrir afleiðingum hennar. Í bréfinu er m.a. áréttað að hluti af starfsemi stefnanda hafi verið fluttur yfir til nýs banka, Nýja Glitnis hf., en að afleiðusamningar málsaðila hafi ekki verið þar á meðal. Þá tilkynnir stefnandi í bréfinu að engin ný afleiðuviðskipti verði gerð af hans hálfu, en að auki sé unnið að því að loka og gera upp útistandandi samninga. Í bréfinu, sem virðist vera dreifibréf, hvetur stefnandi viðskiptamenn sína til að hafa samband við tengilið sinn í markaðsviðskiptum stefnanda með það fyrir augum að finna leiðir til að ljúka viðskiptum með því að loka samningum, eftir atvikum með uppgjöri. Tekur stefnandi fram að þeir viðskiptamenn sem ekki kjósi að flýta uppgjöri í samkomulagi við stefnanda verði krafðir um greiðslur í samræmi við efni viðkomandi samninga, en jafnframt er á það bent að samkvæmt ákvörðun skilanefndar stefnanda verði kröfur sem viðskiptamenn eiga á hendur honum að meginstefnu ekki greiddar að svo stöddu. Enn fremur tekur stefnandi það fram í bréfinu að skuldajöfnun komi fyrst til greina þegar kröfur hafa fallið í gjalddaga, annaðhvort samkvæmt efni samnings eða á grundvelli samkomulags um að flýta gjalddaga. Að lokum upplýsir stefnandi í bréfinu að verði bú hans tekið til gjaldþrotaskipta lokist allir afleiðusamningar sjálfkrafa og að kröfur sem stofnist á þeim grundvelli falli þá í gjalddaga. Við þær aðstæður er sagt að þrotabú stefnanda muni innheimta kröfur sem stofnast hafi á hendur viðskiptamönnum að fullu, en ótryggðar kröfur viðskiptamanna á hendur búinu verði greiddar út í samræmi við reglur gjaldþrotaskiptalaga, eins og eignir búsins hrökkvi til. Stefnandi bendir loks á að samkvæmt ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti og laga nr. 46, 2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir sé heimilt að skuldajafna skuldbindingum samkvæmt afleiðuviðskiptum óháð ákvæðum gjaldþrotaskiptalaganna.

Vegna lýstrar atburðarásar, en ekki síst vegna síðastgreinds bréfs stefnanda, frá 27. október 2008, sendi stefndi tölvubréf til stefnanda. Í bréfi þessu, sem dagsett er 7. nóvember 2008, lýsir hann því yfir að vegna greindra atvika séu forsendur þeirra afleiðusamninga sem mál þetta varðar brostnar þar sem stefnandi sé ekki lengur fær um að eiga slík viðskipti. Stefndi tekur fram að þrátt fyrir þetta sé hann reiðubúinn til að ganga til samninga um uppgjör, að gefinni þeirri forsendu að stefnandi lýsti því yfir að kröfur á hendur honum séu gjaldfallnar vegna fyrrgreindrar yfirtöku Fjármálaeftirlitsins.

Samkvæmt gögnum var stefnanda fyrst veitt heimild til greiðslustöðvunar þann 24. nóvember 2008, en hún var síðan framlengd allt til 13. nóvember 2009. Slitameðferð stefnanda hófst 22. apríl sama ár, sbr. bráðabirgðaákvæði laga nr. 44, 2009. Var stefnanda skipuð slitastjórn þann 12. maí 2009, samkvæmt ákvæðum laga 44, 2009 um breytingu á lögum nr. 161, 2002.

Ekki verður séð að stefnandi hafi svaraði áðurröktu bréfi stefnda frá 7. nóvember 2008. Það sama virðist hafa gilt um bréf sem framkvæmdastjórar þriggja lífeyrissjóða, með atbeina Landssambands lífeyrissjóða sem stefndi er aðili að, sendu stefnanda 25. sama mánaðar. Í síðastnefnda bréfinu er því m.a. haldið fram að fullgild lagarök standi til þess að gjaldmiðlavarnarsamningum lífeyrissjóða og banka verði vikið til hliðar að fullu án afhendingar eða uppgjörs, annaðhvort með samkomulagi aðila eða með einhliða yfirlýsingu lífeyrissjóðanna. Af gögnum verður ráðið að á árinu 2012 hafi stefnandi, Glitnir banki hf., og tólf lífeyrissjóðir náð samningi um skuldauppgjör. Óumdeilt er að stefndi var ekki aðili að samkomulaginu.

Samkvæmt gögnum sendi stefnandi stefnda innheimtubréf, sem dagsett er 28. júlí 2009. Vísar stefnandi í bréfinu til nánar tilgreindra gjaldmiðlaskiptasamninga og skorar í framhaldi af því á stefnda að greiða 3.842.353.375 krónur, auk vaxta innan 30 daga. Stefndi andmælti kröfubréfinu með bréfi dagsettu 4. ágúst sama ár. Vísar stefndi m.a. til þess að stefnandi hafi ekki rökstutt kröfu sína með fullnægjandi hætti, en að auki hafi hann sýnt algert tómlæti um ætlaðar kröfur samkvæmt afleiðusamningunum, og staðhæfir loks að þeir séu í raun ógildir.

Samkvæmt gögnum sendi stefnandi stefnda tvö bréf í kjölfar ofangreindra samskipta. Bréfin, sem dagsett eru 26. janúar og 16. febrúar 2010, varða fyrrnefnd afleiðuviðskipti og uppgjör þeirra. Þar um vísar stefnandi m.a. til fyrrnefndra viðræðna hans við Landssamband lífeyrissjóða. Með bréfunum fylgdu yfirlit um þá átján afleiðusamninga sem aðilar deila um í málinu. Heldur stefnandi því fram að um sé að ræða síðustu gerð þeirra, en segir að verið geti að einstakir samningar eigi sér forvera og fer fram á að stefndi geri viðeigandi athugasemdir. Staðhæfir stefnandi að krafa hans á hendur stefnda vegna afleiðusamninganna nemi 4.587.890.528 krónum auk dráttarvaxta.

Í svarbréfum stefnda, sem dagsett eru 10. og 23. febrúar sama ár, fer hann fram á að stefnandi sendi honum afrit af umræddum samningum. Einnig fer hann fram á að stefnandi upplýsi hver hafi gert samningana og rökstyðji hvaða áhættu hverjum samningi fyrir sig hafi verið ætlað að verja. Stefndi getur þess í niðurlagi að honum hafi ekki fyrr verið kynntir umræddir samningar.

Í bréfi stefnanda til stefnda, sem dagsett er 12. nóvember 2010, vísar hann til fyrrgreindra samskipta, en jafnframt skorar hann á stefnda að gera samninganna upp eða semja ella. Í bréfinu, sem er með árituðu heimilisfangi stefnda, lýsir stefnandi jafnframt yfir skuldajöfnuði og vísar þar um til fylgiskjala. Þá tiltekur hann að ógreidd fjárhæð stefnda með dráttarvöxtum nemi 6.106.036.036 krónum. Í fylgiskjölum tíundar stefnandi nánar efni allra hinna umþrættu afleiðusamninga, en gerir einnig grein fyrir uppgjörsaðferð, annars vegar vegna samninga um stundarviðskipti og hins vegar vegna framvirkra samninga, og segir:

„Samningar, sem undir þetta falla, skiptast í tvo hluta. Fyrri hluti samnings felur í sér stundarviðskipti (viðskipti sem eiga sér stað við gerð samnings), þar sem að jafnaði hagnaður og/eða tap eldri viðskipta eru felld inn í nýjan samning (viðkomandi samning) án þess að greiðsla fari fram. Seinni hluti felur í sér þau gjaldeyrisviðskipti, sem skulu eiga sér stað milli aðla á lokadegi samnings. Á viðkomandi degi skal viðskiptavinur þannig afhenda tiltekið magn gjaldmiðla (eða eininga, sé um vísitölu að ræða), sem er fastákveðinn í upphafi, gegn afhendingu Glitnis banka hf. á fastákveðnu magni gjaldmiðla (eða eininga, sé um vísitölu að ræða). Þessar fjárhæðir, sem afhenda skal á lokagjalddaga, eru tilteknar í dálkunum ,,viðskiptavinur afhendir“ og ,,Glitnir afhendir“ í fylgiskjali. Uppgjör hvers samnings fer fram með þeim hætti að Glitnir greiðir sinn hluta viðkomandi samnings í formi skuldajöfnunar, og eftir stendur annað hvort hagnaður eða tap Glitnis vegna hvers samnings um sig. Þar sem um samrættar kröfur er að ræða fer skuldajöfnun fram á gjalddaga viðkomandi samnings, miðað við gengi gjaldmiðla á viðkomandi degi. Þessum skuldajöfnuði, vegna hvers samnings um sig, er hér með lýst yfir með þessum réttaráhrifum. Tekið skal fram að Glitnir hefur aldrei verið í vanefnd vegna þessara samninga, þar sem þessi skuldajafnaðarréttur hefur ávalt verið til staðar og var virkur frá upphafi, þar sem kröfurnar eru samrættar. Greiðsluskuldbinding Glitnis banka hf. samkvæmt hverjum samningi skuldajafnast þannig á móti greiðsluskuldbindingu Stapa lífeyrissjóðs samkvæmt sama samningi.

Standi eftir skuld í erlendum gjaldmiðlum (vísitölum), eftir að Glitnir hefur innt samningsskyldur sínar af hendi, er hún umreiknuð í íslenskar krónur miðað við gengi Seðlabanka Íslands á viðkomandi gjalddaga samnings. Heimild til umreikningar á skuld í íslenskar krónur styðst við 2. mgr. 2. gr. almennra skilmála SFF um framvirk gjaldmiðlaviðskipti og 7. gr. (d) í almennum skilmálum Glitnis banka hf. vegna markaðsviðskipta.“

Af gögnum verður ráðið að starfsmenn málsaðila hafi verið í talsverðum tölvusamskiptum um hin umþrættu afleiðuviðskipti á árunum 2011 og 2012. Óskaði framkvæmdarstjóri stefndi m.a. ítrekað eftir því við stefnanda, að hann sendi undirrituð eintök af samningunum, en krafðist þess jafnframt að stefnandi útlistaði nánar en með yfirlitum kröfugerð sína og þá með fullnægjandi útreikningum. Í þessum samskiptum staðfestir framkvæmdastjóri stefnda m.a. viðtöku á áðurgreindu bréfi stefnanda frá 16. febrúar 2010, en hann staðhæfir aftur á móti að honum hafi ekki borist áðurrakið bréf stefnanda frá 12. nóvember á sama ár.

Liggur fyrir að stefnandi sendi stefnda umbeðin gögn ásamt útreikningi og er óumdeilt að starfsmenn stefnda höfðu fengið þau í hendur 31. janúar 2012, sbr.dskj. nr. 109. Af gögnum verður ráðið að starfsmenn aðila hafi í kjölfarið átt fundi þar sem þeir freistuðu að semja um ágreining sinn. Þar virðist loks hafa komið að aðilar urðu ásáttir um viðræðuslit, en í framhaldi af því, þann 17. september 2012, sendi stefnandi stefnda innheimtuviðvörun og höfðaði síðan mál þetta með stefnu þann 27. september 2012.

II.

Í máli þessu gerir stefnandi, Glitnir hf., kröfu um að stefndi, Stapi lífeyrissjóður, greiði þá átján afleiðusamninga sem hann vísar til og fullyrðir að þeir hafi gert með sér. Afleiðusamningana flokkar stefnandi í þrennt:

A.) samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti sem framkvæmd voru sérstaklega að beiðni stefnda í hvert skipti.

B.) samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti sem framkvæmd voru samkvæmt samningi stefnanda og stefnda um gjaldmiðlastýringu.

C.) samninga um gjaldmiðlaviðskipti.

Verður samningum þessu lýst, eins og stefnandi gerir grein fyrir þeim í stefnu.

A. Krafa stefnanda á hendur stefnda vegna samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Krafan byggist á fjórum samningum, sbr. dskj. nr. 85-88. Samningarnir eru óundirritaðir, en stefnandi gerir grein fyrir þeim þannig:

1. Samningur auðkenndur með númeri SW0000071820, samningsdagur var 9. október 2008 og afhendingardagur 16. október 2008. Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi stefndi 507.336.800 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 4.120.000 evrum (EUR) á samningsdegi, sem jafngildir gengi EUR/ISK 123,14. Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006868 (dskj. nr. 90) sýnir að stefndi afhenti stefnanda 507.336.800 kr. vegna samningsins. Þá sýnir bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-38-718022 að stefndi fékk afhentar 4.120.000 evrur frá stefnanda vegna samningsins (dskj. nr. 91.) Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi, þann 16. október 2008, 4.120.000 evrur gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 503.505.200 kr., sem jafngildir gengi EUR/ISK 122,21.

Á afhendingardegi, þann 16. október 2008 var miðgengi Seðlabanka Íslands á EUR/ISK 150,5.

Skuld stefnda um afhendingu á 4.120.000 evrum jafngilti 620.060.000 kr. (4.120.000 *150,5). Afhendingarskylda stefnda á 503.505.200 íslenskum krónum jafngilti 3.345.550 evrum á afhendingardegi (503.505.200 / 150,5). Afhendingarskylda stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 774.450 evrur (3.345.660 – 4.120.000) eða jafngildi 116.554.800 kr. (503.505.200 - 620.060.000). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða á skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi stefnanda því á afhendingardegi 116.554.800 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000071820, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 16. október 2008.

Í árituðum skilmálum samnings þessa segir að um hann gildi ákvæði fyrrnefnds samnings aðila um markaðsviðskipti, en einnig SFF-skilmálar, en það tekið fram að ef misræmi sé þar í milli gildi ákvæði markaðsskilmálanna. Ennfremur segir: „Viðskiptamaður er vinsamlegast beðinn um að hafa tafarlaust samband við Glitni ef hann telur ósamræmi á milli samningsins og þess sem hann samdi um í gegnum síma. Viðskiptamaður telst hafa samþykkt viðskiptin ef hann gerir ekki athugasemdir inna einnar klukkustundar frá því staðfestingin er send frá Glitni.“

Í niðurlagi samningsins eru að auki áritaðir þessir skilmálar:

„Til staðfestingar undirrita samningsaðila samning þennan. Bankinn sendir samning þennan í símbréfi til viðskiptamanns og viðskiptamaðurinn sendir samninginn til baka til bankans bæði í símbréfi og í pósti nema um annað sé sérstakleg samið. Með undirritun sinni heimilar viðskiptamaðurinn ofangreind reikningsfærslur. Jafnframt staðfestir viðskiptamaðurinn með undirritun sinni að hann hafi kynnt sér eðli framvirkra gjaldmiðlasamninga og notið ráðgjafar sérfræðinga utan bankans áður en hann undirritaði samninginn.“

2. Samningur auðkenndur með númeri SW0000071821, samningsdagur 9. október 2008 og afhendingardagur 16. október 2008. Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi (afhenti) stefndi 522.760.000 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 4.000.000 GVT, sem jafngildir gengi GVT á 130,69.

Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006868 sýnir að stefndi afhenti stefnanda 522.760.000 krónur vegna samningsins. Yfirlit yfir skuldajafnaðarreikning stefnanda sýnir að stefnandi afhenti 546.075.000 inn á reikninginn vegna samningsins. Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 16. október 2008, jafngildi 4.000.000 GVT eininga gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 517.000.000 krónum, sem jafngildir GVT gildi 129,25 í hinum framvirku viðskiptum.

Á afhendingardegi þann 16. október 2008 nam gengi GVT hjá Seðlabanka Íslands 200,42 krónum.

Þar sem GVT er ekki eiginleg mynt, heldur vísitala sem byggist á gengi margra erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni, er aðeins unnt að eiga viðskipti með GVT án afhendingar.

Skuld stefnda um afhendingu jafnvirði 4.000.000 GVT eininga nam á gjalddaga (afhendingardegi) jafnvirði 801.672.000 krónum (4.000.000 * 200,418). Afhendingarskylda stefnanda á 517.000.000 krónum jafngildir 2.579.609 GVT einingum (517.000.000 / 200,418). Afhendingarskyldu stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 1.420.391,38 GVT (2.579.609 - 4.000.000) eða jafngildi 284.672.000 króna (517.000.000 – 801.672.000). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða átti skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi því stefnanda á afhendingardegi 284.672.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000071821, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 16. október 2008.

Í niðurlagi samningsins eru áritaðir skilmálar, eins og rakið var um samning 1 hér að framan.

3. Samningur auðkenndur með númeri SW0000071822, samningsdagur 9. október 2008 og afhendingardagur 16. október 2008. Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi (afhenti) stefndi 545.000.000 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 4.000.000 GVT, sem jafngildir gengi GVT á 136,26.

Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006868 sýnir að stefndi afhenti stefnanda 545.000.000 krónur vegna samningsins. Yfirlit yfir skuldajafnaðarreikning stefnanda sýnir að stefnandi afhenti 4.000.000 GVT inn á reikninginn vegna samningsins. Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 16. október 2008, jafngildi 4.000.000 GVT eininga gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 539.360.000 krónur, sem jafngildir GVT gildi 134,84 í hinum framvirku viðskiptum.

Á afhendingardegi þann 16. október 2008 nam gengi GVT hjá Seðlabanka Íslands 200,42 krónum.

Þar sem GVT er ekki eiginleg mynt, heldur vísitala sem byggist á gengi margra erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni, er aðeins unnt að eiga viðskipti með GVT án afhendingar.

Skuld stefnda um afhendingu á jafnvirði 4.000.000 GVT eininga nam á gjalddaga (afhendingardegi) jafnvirði 801.672.000 króna (4.000.000 * 200,418). Afhendingarskylda stefnanda á 539.360.000 krónum jafngildir 2.691.175 GVT einingum (539.360.000 / 200,418). Afhendingarskyldu stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 1.308.824,56 GVT (2.691.175 - 4.000.000) eða jafngildi 262.312.000 króna (539.360.000 – 801.672.000). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða átti skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi því stefnanda á afhendingardegi 262.312.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000071822, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 16. október 2008.

Í niðurlagi samningsins eru áritaðir skilmálar, eins og rakið var um samning 1 hér að framan.

4. Samningur auðkenndur með númeri SW0000071825, samningsdagur 9. október 2008 og afhendingardagur 16. október 2008. Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi (afhenti) stefndi 545.520.000 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 4.000.000 GVT, sem jafngildir gengi GVT á 136,38.

Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006868 sýnir að stefndi afhenti stefnanda 545.000.000 krónur vegna samningsins. Yfirlit yfir skuldajafnaðarreikning stefnanda sýnir að stefnandi afhenti 4.000.000 GVT inn á reikninginn vegna samningsins. Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 16. október 2008, jafngildi 4.000.000 GVT eininga gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 539.880.000 krónum, sem jafngildir GVT gildi 134,97 í hinum framvirku viðskiptum.

Á afhendingardegi þann 16. október 2008 nam gengi GVT hjá Seðlabanka Íslands 200,42 krónum.

Þar sem GVT er ekki eiginleg mynt, heldur vísitala sem byggist á gengi margra erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni, er aðeins unnt að eiga viðskipti með GVT án afhendingar.

Skuld stefnda um afhendingu á jafnvirði 4.000.000 GVT eininga nam á gjalddaga (afhendingardegi) jafnvirði 801.672.000 króna (4.000.000 * 200,418). Afhendingarskylda stefnanda á 539.880.000 krónum jafngildir 2.693.770 GVT einingum (539.880.000 / 200,418). Afhendingarskyldu stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 1.306.229,98 GVT (2.693.770 - 4.000.000) eða jafngildi 261.792.000 króna (539.880.000 – 801.672.000). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða átti skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi því stefnanda á afhendingardegi 262.312.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000071825, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 16. október 2008.

Í niðurlagi samningsins eru áritaðir skilmálar, eins og rakið var um samning 1 hér að framan.

Stefnandi byggir á því að greiðsluskylda fyrri hluta allra framangreindra samninga hafi verið efnd af báðum málsaðilum, en að hann hafi einn efnt sinn hluta síðari hluta viðskiptanna í formi skuldajöfnunar. Eftir standi skuld stefnda, að höfuðstólsfjárhæð 925.330.800 krónur. Við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá gjalddaga hvers samnings til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

Stefnandi byggir á því að þar sem stefndi sé viðurkenndur fagaðili samkvæmt lögum nr. 108, 2007 um verðbréfaviðskipti hafi hann þekkti eðli og virkni lýstra afleiðusamninga. Að auki liggi fyrir að stefndi hafi um áraraðir nýtt slíka afleiðusamninga til þess að stýra gjaldeyrisáhættu í rekstri sínum. Hafi stefndi þannig kosið, á grundvelli sérfræðiþekkingar sinnar, að gera þá tegund afleiðusamninga við stefnanda sem kröfur hans í málinu byggjast á.

Stefnandi áréttar og byggir á því að stefndi hafi búið yfir reynslu, þekkingu og sérfræðikunnáttu sem hafi gert honum fært að taka upplýstar ákvarðanir í viðskiptum hans og stefnanda og meta þá áhættu sem þeim fylgdi.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi stýrt eigin gjaldmiðlavörnum með beinum tilmælum til stefnanda um einstök afleiðuviðskipti, m.a. í símaviðræðum, og með fyrrgreindum samningum við stefnanda, sbr. áðurnefnda markaðsskilmála, SFF-skilmála, með samningi um gjaldmiðlastýringu, og á grundvelli fyrrgreindra laga nr. 108,2007. Bendir hann á að stefndi hafi m.a. kosið að fjárfesta í erlendum verðbréfaeignum til langs tíma, en til að verja þær fjárfestingar gengissveiflum íslensku krónunnar hafi hann gert umrædd afleiðusamninga. Stefnandi bendir á að afleiðing þess að gengi íslensku krónunnar lækkaði hefði því átt að hafa þau áhrif að stefndi hagnaðist á verðmætisaukningu verðbréfaeignar sinnar í erlendri mynt, en að sama skapi tapaði vegna gengisvarna sinna, eins og skýrlega komi fram í fyrrgreindum ársreikningum.

Stefnandi byggir á því að í samræmi við fyrrgreinda markaðsskilmála, einkum ákvæði 1. gr., 3. gr., 4. gr., 5. gr., 7. gr., 9. gr. sem og 40. gr. laga nr. 108, 2007 um verðbréfaviðskipti, sé stefndi skuldbundinn til að efna þá afleiðusamninga sem hann hafi gert.

Um tilurð þeirra fjögurra afleiðusamninga, sem lýst er í A-kafla, liðum 1.-4., er í málatilbúnaði stefnanda, m.a. við flutning, vísað til þess að þeir eigi sér forsögu, sbr. dskj. nr. 142-145. Þannig hafi skuldbindingum samkvæmt eldri afleiðusamningum verið framlengt þann 10. október 2008 og hafi nýir samningar, þeir sem stefnandi byggir á í málinu, haft svokallaðan lokadag eða gjalddaga 16. sama mánaðar. Stefnandi byggir á að þessi framkvæmd hafi verið í samræmi við stöðuumboð og fyrirmæli skrifstofustjóra stefnda samkvæmt símtali hans við starfsmann stefnanda, sbr. dskj. nr. 113. Stefnandi vísar til þess að við þessar framlengingar hafi hafist nýir samningar, í tapi fyrir stefnda, er hafi numið nettuðum skuldbindingum fyrri samninga, sbr. 4. gr. markaðsskilmálanna. Stefnandi áréttar að fyrri hluti samninganna hafi allir verið gerðir upp af báðum aðilum með gagnkvæmum greiðslum. Þar um vísar hann m.a. til yfirlita yfir bankareikninga stefnda, sbr. dskj. nr. 90-93. Stefnandi staðhæfir að stefndi hafi aldrei gert athugasemdir við þessi viðskipti eða um framkvæmdina. Stefnandi bendir á að hann hafi efnt síðari hluta viðskiptanna með skuldajöfnuði í samræmi við skilmála samninganna og meginreglur kröfuréttar. Stefndi hafi aftur á móti vanefnt sinn hluta og því sé krafa stefnanda samkvæmt þessum fjórum samningum samtals 925.330.800 krónur.

B Krafa stefnanda vegna samninga stefnda um gjaldeyrisstýringu.

Krafa stefnanda byggist á tveimur samningum gerðum á grundvelli samnings aðila um gjaldmiðlastýringu frá 23. nóvember 2007. Stefnandi vísar til þess að um sé að ræða sömu tegund viðskipta og krafa hans samkvæmt A-kafla hér að framan byggist á. Að því leyti vísar hann til fyrri umfjöllunar um uppbyggingu viðskiptanna. Samningunum tveimur, sem eru báðir óundirritaðir, lýsir stefnandi nánar þannig:

1. Samningur auðkenndur með númeri SW0000070287, samningsdagur 26. október 2008, (leiðrétt, 26. september) og afhendingardagur 3. október 2008 (dskj. nr. 84.). Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi stefndi (afhenti) 779.650.000 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 5.000.000 evrum (EUR) á samningsdegi, sem jafngildir gengi EUR/ISK 155,93.

Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006767 sýnir að stefndi afhenti stefnanda 779.650.000 krónur vegna samningsins. Yfirlit yfir skuldajafnaðarreikning stefnanda sýnir að stefnandi afhenti 5.000.000 GVT inn á reikninginn vegna samningsins. Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 3. október 2008, jafngildi 5.000.000 GVT eininga gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 778.350.000 krónum, sem jafngildir GVT gildi 155,67 í hinum framvirku viðskiptum.

Á afhendingardegi þann 3. október 2008 nam gengi GVT hjá Seðlabanka Íslands 206,7204 krónum.

Þar sem GVT er ekki eiginleg mynt, heldur vísitala sem byggist á gengi margra erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni, er aðeins unnt að eiga viðskipti með GVT án afhendingar.

Skuld stefnda um afhendingu á jafnvirði 5.000.000 GVT eininga nam á gjalddaga (afhendingardegi) jafnvirði 1.033.602.000 króna (5.000.000 * 206,7204). Afhendingarskylda stefnanda á 778.350.000 krónum jafngildir 3.765.231 GVT einingum (778.350.000 / 206,7204). Afhendingarskyldu stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 1.234.769 GVT (3.765.231 – 5.000.000) eða jafngildi 255.252.000 króna (778.350.000 – 1.033.602.000). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða átti skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi því stefnanda á afhendingardegi 255.252.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000070287, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 3. október 2008.

2. Samningur auðkenndur með númeri SW0000053085, samningsdagur 15. janúar 2008 og afhendingardagur 14. nóvember 2008 (dskj. nr. 83). Samningurinn er tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, en samkvæmt þeim seldi (afhenti) stefndi 995.280.000 íslenskar krónur (ISK) gegn afhendingu stefnanda á 8.000.000 GVT, sem jafngildir gengi GVT á 124,41.

Bankayfirlit fyrir reikning stefnda nr. 0565-26-006767 sýnir að stefndi afhenti stefnanda 995.280.000 krónur (500.000.000 + 495.280.000) vegna samningsins. Yfirlit yfir skuldajafnaðarreikning stefnanda sýnir að stefnandi afhenti 8.000.000 GVT inn á reikninginn vegna samningsins (dskj. nr. 93). Fyrri hluti viðskiptanna hefur því verið gerður upp.

Síðari hluti samningsins fól í sér loforð stefnda um að selja (afhenda) og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 14. nóvember 2008, jafngildi 8.000.000 GVT eininga gegn greiðslu (afhendingu) stefnanda á 1.063.760.000 krónum, sem jafngildir GVT gildi 132,97 í hinum framvirku viðskiptum.

Á afhendingardegi 14. nóvember 2008 nam gengi GVT hjá Seðlabanka Íslands 228,7913 krónum.

Þar sem GVT er ekki eiginleg mynt, heldur vísitala sem byggist á gengi margra erlendra gjaldmiðla gagnvart íslensku krónunni, er aðeins unnt að eiga viðskipti með GVT án afhendingar.

Skuld stefnda um afhendingu á jafnvirði 8.000.000 GVT eininga nam á gjalddaga (afhendingardegi) jafnvirði 1.830.330.400 króna (8.000.000 * 228,7913). Afhendingarskylda stefnanda á 1.063.760.000 krónum jafngildir 4.649.477 GVT einingum (1.063.760.000 / 228,7913). Afhendingarskyldu stefnanda var skuldajafnað við afhendingarskyldu stefnda og eftir stendur skuld stefnda að fjárhæð 3.350.522,51 GVT einingar (4.649.477 – 8.000.000) eða jafngildi 766.570.400 króna (1.063.760.000 – 1.830.330.400). Þar sem um samrættar kröfur er að ræða átti skuldajöfnuður sér stað á gjalddaga.

Skuldaði stefndi því stefnanda á afhendingardegi 766.570.400 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000053085, en það er mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar áttu að skiptast á á afhendingardegi, þann 14. nóvember 2008.

Stefnandi byggir á því að greiðsluskylda fyrri hluta greindra samninga hafi verið efndur af báðum aðilum og jafnframt að hann hafi efnt sinn hluta síðari hluta viðskiptanna í formi skuldajöfnunar. Eftir standi skuld stefnda, að höfuðstólsfjárhæð samtals 1.021.822.400 krónur. Við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá gjalddaga hvors samnings til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

Stefnandi byggir á því að umræddir samningar hafi verið gerðir af stefnanda fyrir hönd stefnda á grundvelli áðurnefnds samnings aðila um gjaldmiðlastýringu frá 23. nóvember 2007. Stefnandi rekur efni samningsins og segir að í samræmi við 1. gr. hafi gjaldmiðlastýringin falið í sér gerð afleiðusamninga um gjaldeyri fyrir hönd stefnda til að ná fram markmiðum stýringarinnar sem skilgreind hafi verið í viðauka 1 við samninginn. Stefnandi vísar til þess að í nefndri grein sé það tiltekið að allir samningar sem gerðir séu á grundvelli hans eigi að vera innan skilgreinds ramma í samræmi við fyrrnefndan viðauka, en að nánari ákvarðanir og framkvæmd eigi að vera í hans höndum. Stefnandi bendir á að samkvæmt 2. gr. samningsins hafi hann haft fullt og ótakmarkað umboð til að gera samninga í nafni stefnda í þeim tilgangi að ná fram markmiðum stýringarinnar. Stefnandi bendir einnig á að í 4. gr. samningsins sé sagt að hann beri ekki ábyrgð á gengislækkun fjármálagerninga eða gjaldmiðla, né heldur á tapi eða tjóni stefnda á samningum sem gerðir hafa verið fyrir hönd hans eða á því að markmið gjaldmiðlastýringarinnar náist ekki. Og enn fremur að stefnandi beri ekki ábyrgð á beinu eða óbeinu tjóni stefnda sem kunni að leiða af gjaldmiðlastýringunni nema tjónið megi rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna hans. Stefnandi bendir sérstaklega á efni 4. mgr. 4. gr. samningsins þar sem tiltekið sé að hann beri ekki ábyrgð á breytingum á lögum eða reglum sem gildi um viðskipti með fjármálagerninga eða gjaldeyri þar sem viðskiptin eiga sér stað. Þá vísar stefnandi til 5. mgr. 4. gr. samningsins þar sem segir að stefndi beri alfarið ábyrgð á því að hið erlenda gjaldmiðlasafn endurspegli raunverulega áhættu hans, sbr. 36. gr. laga nr. 23,1997, en í 9. gr. segi að samningurinn sé ótímabundinn en uppsegjanlegur af beggja hálfu með eins mánaðar fyrirvara.

Stefnandi bendir á að í fyrrnefndum viðauka 1 hafi rammi gjaldmiðlastýringarinnar verið skilgreindur, en þar sé því lýst að markmið hennar hafi falist í því að velja heppilegasta varnarhlutfall höfuðstóls, sem tiltekinn hafi verið 2.000.000.000 króna.

Stefnandi bendir á að áðurnefndir tveir samningar, sem hann hafi gert fyrir hönd stefnda á grundvelli nefnds samnings, og krafa hans byggist á, hafi í upphafi numið að höfuðstólsfjárhæð 1.774.930.000 krónum, þ.e. 779.650.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000070287, en það hafi verið afhendingarskylda stefnda samkvæmt fyrri hlutanum, og 995.280.000 krónur vegna samnings með auðkennið SW0000053085, en það hafi verið afhendingarskylda stefnda samkvæmt fyrri hluta hans. Stefnandi byggir á að nefnd viðskipti hafi því verið framkvæmd af hans hálfu innan þess ramma sem stefndi hafði sjálfur ákveðið.

Stefnandi vísar til þess að umræddir samningar hafi byggst á gengisvísitölunni GVT, en ekki sé um eiginlegan gjaldmiðil að ræða heldur sé miðað við gengi margra erlendra gjaldmiðla í samræmi við fyrrnefndan viðauka I við gjaldeyrisstýringarsamninginn.

Stefnandi byggir á að samkvæmt öllu framangreindu sé stefnda skylt að standa við greiðslu sína samkvæmt ofangreindum tveimur samningum um gjaldmiðlaviðskipti og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Greiðsluskylda stefnda sé þannig skýr, enda hafi stefnandi ekki borið ábyrgð á gengislækkun, tapi eða tjóni hans vegna samninganna, breytinga á lögum eða reglum um viðskipti með gjaldeyri eða á því að rammi stýringarinnar hafi ekki endurspeglað raunverulega áhættu þá er ætlað var að stýra í samræmi við þau lög sem um stefnda gilda.

C Krafa stefnanda á grundvelli samnings um gjaldmiðlaskipti.

Krafa stefnanda á hendur stefnda samkvæmt þessum kafla byggist á tólf gjaldmiðlaskiptasamningum. Þrír samninganna eru óundirritaðir, en átta eru undirritaðir af starfsmönnum stefnda, þ. á m. núverandi framkvæmdastjóra. Að auki er einn samninganna undirritaður af framkvæmdastjóranum, en einnig af áðurnefndum skrifstofustjóra stefnda, og er sá samningur útgefinn 15. janúar 2008, en með gjalddaga 20. mars 2013.

Stefnandi staðhæfir að tilgangur aðila með gerð þessara samninga hafi verið að færa greiðsluflæði verðbréfa í erlendri mynt yfir í íslenskar krónur og verja þannig samningsaðilana fyrir gengisbreytingum íslensku krónunnar og breytingum á fljótandi erlendum vöxtum.

Stefnandi vísar til þess að í tilfelli stefnda hafi honum borið að fá greiddan höfuðstól af verðbréfum sínum í erlendri mynt sem og erlenda vexti. Með gerð samninganna hafi stefndi skuldbundið sig til að greiða stefnanda höfuðstól og vexti í erlendri mynt, sem hafi átt að nema sömu fjárhæð og afborganir af því verðbréfi sem samningunum hafi verið ætlað að verja. Á móti hafi stefnandi skuldbundið sig til að greiða höfuðstól í íslenskum krónum og fasta eða fljótandi íslenska vexti í samræmi við efni samningsins.

Stefnandi bendir á að í tíu af tólf þessara samninga sé sérstaklega tiltekið hvaða verðbréf í erlendri mynt hafi verið ætlað að verja. Stefnandi bendir á að þrátt fyrir þetta sé hver gjaldmiðlaskiptasamningur sjálfstæður. Greiðsluskyldan falli því ekki niður þó svo að greiðslufall verði af verðbréfinu.

Stefnandi bendir á að gjaldmiðlaskiptasamningar (oft auðkenndir CIRS, IRS (e. interest rate swap) eða vaxtaskiptasamningar) feli í sér gagnkvæmar greiðslur höfuðstóls og vaxta í tveimur gjaldmiðlum eða gagnkvæmar greiðslur vaxta af höfuðstól í sama gjaldmiðli (s.s. breytilegir vextir á móti föstum vöxtum). Höfuðstólsgreiðslur eigi sér ýmist stað í upphafi og við lok samningstímans, einungis við lok samningstímans eða með nokkrum greiðslum yfir samningstímann með fyrirfram umsömdum hætti. Greiðslur vaxta af höfuðstólsfjárhæðinni eigi sér stað yfir samningstímann, oftast á þriggja eða sex mánaða fresti. Vaxtafótur hvors gjaldmiðils fyrir sig sé ýmist fastur eða breytilegur (fljótandi).

Stefnandi lýsir umræddum gjaldmiðlaskiptasamningum nánar þannig:

1. Samningur með auðkennið CIRS_1412, samningsdagur 14. mars 2006 og lokadagur 19. október 2010 (dskj. nr. 75). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkenninu LANISL 10 (ISIN: NO XS0231945386). Samkvæmt samningnum bar samningsaðilum að skiptast á höfuðstólum í upphafi og lok samnings. Þannig skiptu stefndi og stefnandi á höfuðstólsgreiðslum í upphafi samnings, 14. mars 2006, en þá greiddi stefnandi 1.200.000 evrur (EUR) gegn afhendingu stefnda á 101.400.000 krónum. Þá greiddi stefndi í upphafi samnings viðbótargreiðslu að fjárhæð 31.485 evrur og 99.050 krónur og við fyrsta gjalddaga aukagreiðslu að fjárhæð 5.145,20 evrur. Við lok samningsins, 19. október 2010, bar stefnanda að greiða 101.400.000 krónur auk verðbóta og bar stefnda að greiða stefnanda 1.2000.000 evrur. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda þriggja mánaða Euribor-vexti auk 20 punkta álags (0,2%) af 1.200.000 evrum þann 19. apríl, 19. júlí, 19. október og 19. janúar ár hvert, frá og með 19. apríl 2006 til og með 19. mars 2010. Þá bar stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda 19. október ár hvert fasta 5,1% vexti af 101.400.000 krónum, en sá höfuðstóll skyldi bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 250,989.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 19. október 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi gjaldféllu eftirfarandi greiðslur:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt þessum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuðinn nemi nettó greiðsluskylda stefnda vegna nefnds samnings, með auðkennið CIRS/1412, að höfuðstólsfjárhæð 29.042.868 krónum. Við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfu hans.

2. Samningur með auðkennið IRS 745 / 0500/GMVT/05041301, samningsdagur 13. apríl 2005 og lokadagur 2. mars 2010 (dskj. nr. 74). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið AKERNO 3 2010 CORP, útgefandi Aker ASA. Samkvæmt samningnum bar stefnanda að greiða við upphaf samnings 1.383.862 íslenskar krónur. Við lok samningsins bar stefnda að greiða stefnanda 5.000.000 norskar krónur (NOK). Þá bar stefnanda að greiða stefnda 49.550.000 krónur. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, fyrst 2. júní 2005, þriggja mánaða NOK-Libor vexti auk 3,75% álags af 5.000.000 norskra króna. Þá bar stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda 2. mars ár hvert, fyrst árið 2006, fasta 6,75% vexti af 49.550.000 krónum, en sá höfuðstóll var bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 241,783.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 2. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt greindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð nemi nettó greiðsluskylda stefnda vegna samningsins með auðkennið IRS 745 / 0500/GMVT/05041301 að höfuðstólsfjárhæð 36.651.145 krónum en við þá fjárhæð bætast við dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

3. Samningur með auðkennið CIRS 3110, samningsdagur 14. janúar 2008 og lokadagur 20. mars 2009 (dskj. nr. 79). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið XKAUP 08/03. Samkvæmt samningnum áttu skipti á höfuðstól að eiga sér stað í upphafi og lok samnings. Þannig afhenti stefnandi stefnda í upphafi samnings 10.500.000 evrur (EUR) gegn afhendingu stefnda á 1.000.860.000 krónum. Við lok samnings bar samningsaðilum að skila til baka sömu greiðslum og höfðu átt sér stað í upphafi. Þannig bar stefnda við lok samnings að greiða stefnanda 10.500.000 evrur gegn greiðslu stefnanda til stefnda á 1.000.860.000 krónum. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, 20. mars, 20. júní, 20. september og 20. desember ár hvert, frá og með 20. mars 2008 til og með 20. mars 2009, þriggja mánaða Euribor-vexti auk 6,75% álags af 10.5000.000 evrum. Þá bar stefnanda að greiða stefnda yfir samningstímann, á þriggja mánaða fresti, 20. mars, 20. júní, 20. september og 20. desember ár hvert, frá og með 25. mars 2008 til og með 20. mars 2009, þriggja mánaða Reibor-vexti auk 6,575% álags af 1.000.860.000 kr.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt greindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnda vegna samnings með auðkennið CIRS 3110 verið að höfuðstólsfjárhæð 592.457.782 krónur, en við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

4. Samningur með auðkennið CIRS 3111, samningsdagur 14. janúar 2008 og lokadagur 20. mars 2009 (dskj. nr. 80). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfinu XKAUP 08/02. Samkvæmt samningnum áttu skipti á höfuðstól að eiga sér stað í upphafi og lok samnings. Þannig afhenti stefnandi í upphafi samnings 21.500.000 evrur (EUR) gegn afhendingu stefnda á 2.049.380.000 krónum. Við lok samnings bar samningsaðilum að skila til baka sömu greiðslum og höfðu átt sér stað í upphafi. Þannig bar stefnda við lok samnings að greiða stefnanda 21.500.000 evrur og stefnanda að greiða stefnda 2.049.380.000 krónur. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, 20. mars, 20. júní, 20. september og 20. desember ár hvert, frá og með 20. mars 2008 til með 20. mars 2009, þriggja mánaða Euribor-vexti auk 6,75% álags af 21.500.000 evrum. Stefnanda bar hins vegar að greiða stefnda fasta 19,275% vexti af 2.049.380.000 krónur og skyldi greiðslan fara fram á lokadegi, 20. mars 2009.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt framangreindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnda vegna framangreinds samnings, með auðkennið CIRS 3111, verið að höfuðstólsfjárhæð 1.003.285.560 krónur, en við þá fjárhæð bætast dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

5. Samningur með auðkennið CIRS_3200, samningsdagur 23. janúar 2008 og lokadagur 20. mars 2009 (dskj. nr. 82). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið XKAUP 08/01. Samkvæmt samningnum áttu höfuðstólsskipti að eiga sér stað í upphafi og lok samnings. Þannig afhenti stefnandi í upphafi samnings 10.000.000 evrur (EUR) gegn afhendingu stefnda á 975.200.000 krónum. Við lok samnings bar samningsaðilum að skila til baka sömu greiðslum og höfðu átt sér stað í upphafi. Þannig bar stefnda við lok samnings að greiða stefnanda 10.000.000 evrur og stefnanda að greiða stefnda 975.200.000 krónur auk verðbóta. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, 20. mars, 20. júní, 20. september og 20. desember ár hvert, frá og með 20. mars 2008 til og með 20. mars 2009, þriggja mánaða Euribor-vexti auk 7% álags af 10.000.000 evrum. Stefnanda bar hins vegar að greiða stefnda á þriggja mánaða fresti, 20. mars ár hvert, frá og með 25. mars 2008 til og með 20. mars 2009, 15,5% ársvexti auk verðtryggingar af 975.200.000 kr., og skyldi sá höfuðstóll bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitölunni 282,4398.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt framangreindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnda vegna framangreinds samnings, með auðkennið CIRS 3200, verið að höfuðstólsfjárhæð 296.069.233 krónur, en við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

6. Samningur með auðkennið IRS 3043 (TR 3), samningsdagur 8. janúar 2008 og lokadagur 17. nóvember 2010 (dskj. nr. 77). Samkvæmt samningnum bar stefnda að greiða stefnanda vexti þann 17. febrúar, 17. maí, 17. ágúst og 17. nóvember ár hvert, fyrst 17. febrúar 2008 og síðast 17. nóvember 2010. Fram að fyrsta vaxtagjalddaga var vaxtafótur settur sem 4,245% en þar á eftir (og fyrir öll vaxtatímabil þaðan í frá) var vaxtafótur ákvarðaður sem sú tala sem hærra næmi, 2% eða sú tala sem lægra næmi af þriggja mánaða Euribor-vöxtum auk 0,31% álags eða vaxtafæti frá síðasta vaxtatímabili á undan + 0,2% álags. Vextirnir skyldu reiknast af 5.000.000 evrum. Stefnanda bar hins vegar að greiða stefnda vexti 17. febrúar, 17. maí, 17. ágúst og 17. nóvember ár hvert, og skyldu þeir vextir nema þriggja mánaða Euribor-vöxtum af 5.000.000 evrum.

7. Samningur með auðkennið IRS 3044 (TR 4), samningsdagur 19. nóvember 2007 og lokadagur 17. nóvember 2010 (dskj. nr. 78). Samkvæmt samningnum bar stefnda að greiða stefnanda þriggja mánaða Euribor-vexti auk 1,2% álags af 5.000.000 evrum 17. febrúar, 17. ágúst og 17. nóvember ár hvert. Þá bar stefnanda samkvæmt samningnum að greiða stefnda þær vaxtagreiðslur er greiddar voru stefnanda vegna 5.000.000 evra hlutar í skuldabréfi útgefnu af NIB Capital bank n.v. með isin auðkennið XS0205498156.

Stefnandi byggir á því að greiðsluskylda hans samkvæmt samningi með auðkennið IRS 3043 (TR 3) og greiðsluskylda stefnanda samkvæmt samningi með auðkennið IRS 3044 (TR 4) hafi jafnast út, enda hafi ekki orðið greiðslufall af undirliggjandi skuldabréfi útgefnu af NIB Capital bank n.v. Eftir standi gjaldfallnar afborganir stefnanda af samningi með auðkennið IRS 3043 (TR3) og stefnda af samningi með auðkennið IRS 3044 (TR4). Fyrir liggi að allar afborganir þeirra samninga, til þess er gjaldféll 17. nóvember 2007, hafa verið uppgerðar. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt framangreindum samningum með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnda vegna greindra samninga með auðkennin IRS 3043 (TR3) og IRS 3044 (TR 4) verið að höfuðstólsfjárhæð 28.389.539 krónur, en við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

8. Samningur með auðkennið IRS 1413, samningsdagur 14. mars 2006 og lokadagur 19. október 2010 (dskj. nr. 76). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið LANISL 10 (ISIN: NO XS0231945386). Samkvæmt samningnum bar samningsaðilum að skiptast á höfuðstólum í upphafi og lok samnings. Þannig greiddi stefnandi stefnda 2.300.000 evrur (EUR) og stefndi stefnanda 194.350.000 krónur í upphafi samnings, 14. mars 2006. Þá greiddi stefndi í upphafi samnings viðbótargreiðslu að fjárhæð 66.563 evrur og 188.537 krónur og við fyrsta gjalddaga aukagreiðslu að fjárhæð 9.862 evrur. Við lok samningsins, 19. október 2010, bar stefnanda að greiða stefnda 194.350.000 krónur auk verðbóta og stefnda að greiða stefnanda 2.3000.000 evrur. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda þriggja mánaða Euribor-vexti auk 20 punkta álags (0,2%) af 2.300.000 evrum þann 19. apríl, 19. júlí, 19. október og 19. janúar ár hvert, fyrst 19. apríl 2006 og síðast 19. mars 2010. Þá bar stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda 19. október ár hvert fasta 5,15% vexti af 194.350.000 krónum, en sá höfuðstóll var bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 250,989.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 19. október 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi gjalddagar gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafir efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt greindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettógreiðsluskylda stefnda vegna framangreinds samnings með auðkennið IRS 1413 verið að höfuðstólsfjárhæð 55.269.734 krónur, en við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

9. Samningur með auðkennið CIRS 611 / 0500/GMVT/04120210, samningsdagur 29. nóvember 2004 og lokadagur 20. desember 2009 (dskj. nr. 71). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið Barclays PLC Series 2004 BI (ISIN: XS0206698705). Samkvæmt samningnum bar aðilum að greiða höfuðstólsgreiðslur við lok samningsins. Þannig bar stefnda að greiða stefnanda 2.270.000 Bandaríkjadollara (USD) og stefnanda að greiða stefnda 150.955.000 krónur. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða á þriggja mánaða fresti, fyrst 20. mars 2005, þriggja mánaða Libor-vexti auk 1,6% álags af 2.270.000 Bandaríkjadollurum. Þá bar stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda á þriggja mánaða fresti fasta 5,30% árvexti af 150.955.000 krónum, en sá höfuðstóll var bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 237,998.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi gjalddagar gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt framangreindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnda vegna samnings með auðkennið CIRS 611 / 0500/GMVT/04120210 verið að höfuðstólsfjárhæð 62.628.173 krónur, en við þá fjárhæð bætist dráttarvextir frá hverjum gjalddaga til greiðsludags í samræmi við dómkröfur hans.

10. Samningur með auðkennið CIRS_3143, samningsdagur 15. janúar 2008 og lokadagur 20. mars 2013 (dskj. nr. 81). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfinu XGLB 08 2. Samkvæmt samningnum áttu höfuðstólaskipti að eiga sér stað í upphafi og lok samnings. Þannig afhenti stefnandi í upphafi samnings 21.000.000 evrur (EUR) gegn afhendingu stefnda á 2.006.130.000 krónum. Við lok samnings bar samningsaðilum að skila til baka sömu greiðslum og höfðu átt sér stað í upphafi. Þannig bar stefnda við lok samnings að greiða 21.000.000 evrur til stefnanda og stefnanda að greiða stefnda 2.006.130.000 krónur auk verðbóta. Yfir samningstímann bar stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, 20. mars, 20. júní, 20. september og 20. desember ár hvert, þriggja mánaða Euribor-vexti auk 4,05% álags af 21.000.000 evrum. Stefnanda bar hins vegar að greiða stefnda 20. mars ár hvert 10% ársvexti auk verðtryggingar af 2.006.130.000 krónum, og skal sá höfuðstóll bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitölunni 282,173.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. desember 2008 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt gjaldfallna greiðsluskyldu sína samkvæmt framangreindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnanda vegna greinds samnings með auðkennið CIRS_3143 verið að höfuðstólsfjárhæð 16.480.519 krónur.

11. Samningur með auðkennið CIRS 728 / 0500/GMVT/05031805, samningsdagur 17. mars 2005 og lokadagur 20. mars 2015 (dskj. nr. 73). Samningurinn var gerður samhliða kaupum stefnda á skuldabréfi með auðkennið Xelo III XELIII 15 03/20/15 (ISIN: XS0215703892). Samkvæmt samningnum ber samningsaðilum að greiða höfuðstól sinn í einu lagi við lok samningsins. Þannig ber stefnda að greiða stefnanda 830.000 Bandaríkjadollara (USD) gegn greiðslu stefnanda til stefnda á 49.800.000 krónum, og skal sá höfuðstóll bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 240,718. Yfir samningstímann ber stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, fyrst 20. júní 2005, þriggja mánaða USD Libor-vexti auk 1,45% álags á 830.000 Bandaríkjadollara. Þá ber stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda árlega, fyrst 20. mars 2006, fasta 5,2% vexti af 49.800.000 krónum, en sá höfuðstóll skal bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 240,718.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. mars 2009 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt gjaldfallna greiðsluskyldu sína samkvæmt greindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnanda vegna framangreinds samnings með auðkennið CIRS 728 / 0500/GMVT/05031805 verið að höfuðstólsfjárhæð 7.107.796 krónur.

12. Samningur með auðkennið CIRS 723 / 0500/GMVT/05031801, samningsdagur 17. mars 2005 og lokadagur 20. mars 2015 (dskj. nr. 72). Samkvæmt samningnum ber samningsaðilum að greiða höfuðstól sinn í einu lagi við lok samningsins. Þannig ber stefnda að greiða stefnanda 1.660.000 Bandaríkjadollara (USD) gegn greiðslu stefnanda til stefnda á 99.600.000 krónum, og skal sá höfuðstóll bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 240.718. Yfir samningstímann ber stefnda að greiða stefnanda á þriggja mánaða fresti, fyrst 20. júní 2005, þriggja mánaða USD Libor-vexti auk 1,45% álags á 1.660.000 Bandaríkjadollara. Þá ber stefnanda yfir samningstímann að greiða stefnda árlega, fyrst 20. mars 2006, fasta 5,2% vexti af 99.600.000 krónum, en sá höfuðstóll skal bundinn vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 240,718.

Fyrir liggur að allir gjalddagar til þess er gjaldféll 20. mars 2009 hafa verið uppgerðir. Frá þeim degi hafa eftirfarandi afborganir gjaldfallið:

Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt gjaldfallna greiðsluskyldu sína samkvæmt greindum samningi með því að skuldajafna greiðsluskyldu sinni gagnvart greiðsluskyldu stefnda. Eftir skuldajöfnuð hafi nettó greiðsluskylda stefnanda vegna framangreinds samnings með auðkennið CIRS 723 / 0500/GMVT/05031801 verið að höfuðstólsfjárhæð 14.215.591 krónur.

Stefnandi byggir heimild sína til skuldajöfnunar að því er varðar alla framangreinda afleiðusamninga, sbr. A-C kafla hér á framan, annars vegar á almennum reglum um skuldajöfnuð samrættra krafna og hins vegar á sérstöku samningsákvæði, sbr. 4. gr. markaðsskilmála, sbr. V. kafla laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, sem eru sérlög gagnvart almennum reglum laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991, sbr. lög nr. 44/2009 og lög nr. 161/2002.

Stefnandi byggir á því að samningsskilmálar hans og stefnda gera ráð fyrir því að séu afleiðusamningar þeirra ekki gerðir upp samkvæmt efni sínu á gjalddaga, líkt og hér eigi við, eigi skyldur aðila samkvæmt hverri afleiðu að jafnast hver á móti annarri með skuldajöfnun. Um þetta vísar stefnandi til ákvæða 4. gr. markaðsskilmálanna, 1.4.2 gr. SFF skilmálanna, og V. kafla laga um verðbréfaviðskipti nr. 108, 2007. Stefnandi byggir jafnframt á því að við fyrri framkvæmd aðila við uppgjör á sambærilegum samningum hafi aðferðinni verið beitt. Þá áréttar stefnandi að stefndi hafi ekki efnt neina af þeim skuldbindingum sem krafa hans byggist á.

Stefnandi vísar til þess að kröfur hans í málinu séu umreiknaðar í íslenskar krónur á gjalddaga samkvæmt heimild í 4. og 6. gr. (d) markaðsskilmálanna, sbr. 2. gr. SFF skilmálanna vegna hinna framvirku gjaldmiðlaviðskipta og samkvæmt 8. gr. SFF skilmálanna vegna skiptasamninganna. Samkvæmt þessum samningsákvæðum hafi skuldbindingum aðila verið jafnað saman, samkvæmt sérhverjum samningi á gjalddaga, þannig að eftir hafi staðið ein krafa (þ.e. nettun). Við umreikning fjárhæða í íslenskar krónur hafi verið notast við skráð gengi og gengisvísitölu Seðlabanka Íslands, en samkvæmt 19. gr. laga nr. 36, 2001 um bankann eigi að nota gengi hans til viðmiðunar í samningum og dómsmálum þegar önnur gengisviðmiðun séu ekki sérstaklega tiltekin. Beri gjalddaga ekki upp á bankadag eigi að miða við næsta bankadag á eftir fyrir viðkomandi mynt.

Stefnandi byggir á því að efnisákvæði framangreindra átján afleiðusamninga beri skýrlega með sér og stefnda hafi frá upphafi mátt vera ljóst að:

(i) gagnaðili hans í umræddum samningum var stefnandi,

(ii) frá og með samþykkt samnings bæri hann alla áhættu af gengissveiflum viðkomandi gjaldmiðla fram að gjalddaga, sem hafi þá verið gagnstæð þeirri áhættu sem stefnandi hafi tekið,

(iii) að áhættan sem stefnandi og stefndi hafi tekið hafi ekki verið takmörkuð við að hagnaður eða tap yrði innan einhverra marka, eða greiðsluskylda þeirra við þá forsendu að samningar í tapstöðu yrðu framlengdir. Ekkert í greindum samningum eða skilmálum hafi gert ráð fyrir að greiðsluskyldan félli niður.

Stefnandi byggir á því að réttindi og skyldur málsaðila samkvæmt lýstum samningum séu gagnkvæmar. Uppgjör samninganna feli í sér tap fyrir annan aðilann og samsvarandi hagnað fyrir hinn. Stefnandi áréttar að kröfur aðila séu samrættar. Um síðastgreinda hugtakið vísar hann til 27. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91, 1991.

Stefnandi byggir á því og áréttar að gjalddagi hinna gagnkvæmu krafna hans samkvæmt lýstum samningum hafi verið hinn sami, en um sé að ræða kröfur um greiðslu peninga og því sé skilyrðinu um sambærileika krafnanna fullnægt. Kröfur aðila séu gildar og til þeirra hafi verið stofnað með lögmætum hætti. Og þar sem um samrættar kröfur sé að ræða hafi skuldajöfnuður orðið virkur á þeirri stundu er kröfurnar urðu hæfar til þess að mætast, þ.e. á gjalddaga. Þar af leiðandi hafi stefnandi efnt sinn hluta allra áðurrakinna afleiðusamninga á gjalddaga.

Stefnandi byggir á því að ábyrgð á greiðslum sérhverrar kröfu samkvæmt afleiðusamningunum hvíli á stefnda, enda liggi fyrir að hann hafi notið gengishagnaðar af erlendum eignum sínum á móti. Bendir stefnandi á að þetta samrýmist einnig fyrrnefndum markmiðum stefnda með samningsgerðinni í öndverðu, en sé að auki í samræmi við þau lög sem um hann gilda.

Stefnandi byggir á því að þann 3. október 2008 hafi höfuðstóll skuldar stefnda í íslenskum krónum samkvæmt lýstum afleiðusamningum, eftir skuldajöfnuð (nettun), verið 255.252.000 kr., þann 16. október 2008 1.180.582.000 kr., þann 20. október 2008 1.168.479.255 kr., þann 14. nóvember 2008 1.935.049.655 kr., þann 17. nóvember 2008 1.93.798.302 kr., þann 2. desember 2008 1.934.520.994 kr., þann 22. desember 2008 2.176.665.892 kr., þann 19. janúar 2009 2.184.674.874 kr., þann 17. febrúar 2009 2.181.910.082 kr., þann 2. mars 2009 2.179.270.504 kr., þann 20. mars 2009 3.726.970.876 kr., þann 20. apríl 2009 3.730.990.208 kr., þann 18. maí 2009 3.727.805.520 kr., þann 2. júní 2009 3.729.549.515 kr., þann 22. júní 2009. 3.786.599.117 kr., þann 20. júlí 2009 3.789.165.607 kr., þann 17. ágúst 2009 3.785.753.486 kr., þann 2. september 2009 3.787.341.212 kr., þann 21. september 2009 3.838.636.363 kr., þann 19. október 2009 3.819.621.567 kr., þann 17. nóvember 2009 3.816.095.858 kr., þann 2. desember 2009 3.817.668.404 kr., þann 21. desember 2009 3.930.729.152 kr., þann 19. janúar 2010 3.932.239.610 kr., þann 17. febrúar 2010 3.928.888.319 kr., þann 2. mars 2010 3.960.552.087 kr., þann 22. mars 2010 3.736.818.491 kr., þann 19. apríl 2010 3.738.133.189 kr., þann 17. maí 2010 3.735.111.825 kr., þann 21. júní 2010. 3.775.591.252 kr., þann 19. júlí 2010 3.773.835.129 kr., þann 20. september 2010 3.814.135.220 kr., þann 19. október 2010 3.910.959.436 kr., þann 17. nóvember 2010 3.908.023.103 kr., þann 20. desember 2010 3.949.520.000 kr., þann 21. mars 2011 3.723.164.764 kr., þann 20. júní 2011 3.770.165.848 kr., þann 20. september 2011 3.818.955.445 kr., þann 20. desember 2011 3.867.783.603 kr., þann 20. mars 2012 3.629.117.851 kr. og þann 20. júní 2012 3.680.302.312 kr.

Stefnandi áréttar að sundurliðuð skuld stefnda vegna samninga hans um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti, sbr. A-kafla, sé samtals 925.330.800 krónur, vegna samninga hans á grundvelli gjaldeyrisstýringar, sbr. B-kafla, samtals 1.021.822.400 krónur og vegna samninganna um gjaldmiðlaviðskipti, sbr. C-kafla, samtals 1.733.149.113 krónur, og því alls 3.680.302.212 krónur.

Stefnandi miðar dráttarvaxtakröfu sína við afhendingardaga lýstra afleiðusamninga, en það séu jafnframt gjalddagar krafna hans, samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001, sbr. heimild í 9. gr. markaðsskilmálanna og 2. gr. SFF skilmálanna fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og 8. gr. sömu skilmála vegna skiptasamninganna.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi m.a. til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, laga um verðbréfaviðskipti nr. 108, 2007, þá sérstaklega V. kafla laganna, meginreglu 19. gr. laga um Seðlabanka Íslands nr. 36, 2001, 27. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91, 1991 og laga nr. 129, 1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38, 2001, einkum 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. Kröfu um málskostnað byggir hann á XXI. kafla laga nr. 91, 1991, einkum 1. mgr. 130. gr., en um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 35. gr. og 1. mgr. 33. gr. sömu laga.

III.

Stefndi, Stapi lífeyrissjóður, byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að hann hafi ekki gert þá fjóra samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti, sem stefnandi, Glitnir hf., byggir á, sbr. II. kafla hér að framan, kafla A, með samningsdegi 9. október 2008, en lokadegi 16. sama mánaðar.

Stefndi vísar til þess að umræddir samningar, sbr. dskj. nr. 85-88, eigi samkvæmt málatilbúnaði stefnanda að hafa verið gerðir tveimur dögum eftir að Fjármálaeftirlitið tók yfir stefnanda á grundvelli ógjaldfærni hans og skipaði honum skilanefnd. Stefnandi staðhæfir að hann finni engin gögn hjá sér um þessa ætluðu samningsgerð og að ekki verði heldur séð hvers vegna hann ætti að hafa ráðist í hana. Stefndi hafnar því allri greiðsluskyldu á grundvelli greindra samninga. Við flutning andmælti stefndi gildi endurrita sem stefnandi lagði fram við meðferð málsins fyrir dómi, og varða m.a. símaviðræður skrifstofustjóra stefnda við starfsmenn stefnda 10. október 2008. Að því leyti vísar stefndi til umboðsleysis skrifstofustjórans, sbr. skýrslu framkvæmdastjóra hans fyrir dómi.

Stefndi byggir í öðru lagi á því að málsgrundvöllur stefnanda eigi sér hvorki stoð í lögum né samningum aðila. Málsástæður stefnanda geti því ekki leitt til dóms, enda sé kröfugerð hans og útreikningar byggðir á hinum ranga málsgrundvelli. Stefndi segir að hinn rangi málsgrundvöllur stefnanda felst í því að honum hafi verið heimil nettun á skuldbindingum samkvæmt þeim afleiðusamningum sem mál þetta varðar, og á þeim tíma sem hann haldi fram. Hið rétta sé að engin ákvæði séu fyrir hendi sem heimili stefnanda slíka nettun. Þannig sé slíku úrræði ekki fyrir að fara í umræddum afleiðusamningum, sbr. dskj. 71 til 88, né í Almennum skilmálum fyrir markaðsviðskipti lífeyrissjóða í Íslandsbanka hf. (þ.e. í markaðsskilmálunum). Stefnandi byggir á því að þrátt fyrir að nokkur ákvæði séu um nettun í markaðsskilmálunum eigi þau ekki við. Í fyrsta lagi sökum þess að í skilmálunum séu engin almenn ákvæði um nettun eða heimild til nettunar á gjalddögum höfuðstóls eða vaxta. Í öðru lagi kveði 1. mgr. 4. gr. skilmálanna ótvírætt á um að nettun komi aðeins til álita hafi skuldbindingar viðskiptamanns verið gjaldfelldar á grundvelli 6. gr. Fari því ekki á milli mála að ákvæði 4. gr. skilmálanna eigi aðeins við um gjaldfellingu á grundvelli hennar, en ekki á þeim grundvelli að efndadagur skuldbindingar renni upp af öðrum sökum, svo sem vegna þess að gjalddagi vaxta eða höfuðstóls sé kominn á grundvelli ákvæða einstakra afleiðusamninga.

Stefndi byggir á því að ekki verði séð að stefnandi haldi því nokkurs staðar fram í stefnu að neinn þeirra samninga sem hann byggir kröfur sínar á hafi nokkru sinni verið gjaldfelldur á grundvelli 6. gr. markaðsskilmálanna. Hann hafi heldur ekki lagt fram nein gögn því til stuðnings. Telur stefndi að því verði að leggja til grundvallar að gjaldfelling hafi aldrei átt sér stað, en af þeim sökum verði og að leggja til grundvallar að stefnandi hefði ekki brugðist við líkt og skilmálarnir segi fyrir um, ef hann hefði haft í hyggju að gjaldfella samningana á grundvelli hennar. Hafi stefnandi þannig þurft að tilkynna stefnda með sannanlegum hætti að samningarnir hefðu gjaldfallið eða þeim verið lokað vegna verulegra vanefnda, en engin slík tilkynning hafi nokkru sinni borist stefnda. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi að auki átt að annast útreikning á hagnaði eða tapi stefnda af samningunum og senda honum eigi síðar en 15 dögum eftir að samningarnir höfðu verið gjaldfelldir eða þeim lokað. Áréttar stefndi að engin slík tilkynning hafi borist frá stefnanda.

Stefndi byggir á því að af framangreindu leiði að skilyrði 1. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna fyrir því að stefnandi mætti netta kröfur sínar og hans, og að skuldbindingar hans hefðu verið gjaldfelldar samkvæmt 6. gr. skilmálanna, hafi aldrei verið uppfyllt og af þeim sökum hafi stefnanda ekki verið heimil nefnd nettun.

Af hálfu stefnda er á því byggt að þrátt fyrir að skilyrði um gjaldfellingu hafi verið uppfyllt verði með engu móti haldið fram að skuldajöfnun samkvæmt nefndri 1. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna hafi nokkru sinni átt sér stað.

Stefndi byggir á því að ef skilyrði nettunar hafi engu að síður verið fyrir hendi hafi stefnanda aðeins verið heimilt en ekki skylt að beita henni. Telur stefndi að af því leiði að stefnandi hefði þurft að taka einhverja ákvörðun um að beita nettunarrétti sínum, sbr. ákvæði 1. mgr. 4. gr. markaðsskilmálanna. Hann áréttar að engin slík tilkynning hafi borist honum og því sé fullljóst að skuldbindingar aðila hafi aldrei verið nettaðar á grundvelli ákvæðisins.

Stefndi byggir á því að skuldajöfnuður á grundvelli almennra reglna kröfuréttar taki aldrei gildi fyrr en honum hefur verið lýst yfir. Og hafi ekki um annað verið samið eða sérstök lagaákvæði mæli fyrir um annað sé skuldajafnaðaryfirlýsing forsenda einhliða skuldajöfnunar.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi aldrei beint til hans yfirlýsingu um skuldajöfnun sem gildi geti haft að lögum. Í því viðfangi staðhæfir stefndi að áðurnefnt bréf stefnanda frá 12. nóvember 2010 hafi ekki borist honum fyrr en stefnandi sendi honum afrit þess þann 31. janúar 2012, eftir að hann hafði þráfaldlega gengið eftir því, en frá þeim tíma geti yfirlýsingin fyrst orðið virk. Stefndi staðhæfir að efni skuldajafnaðaryfirlýsingar stefnanda hafi að auki verið svo brogað, að hún geti ekki talist gild í skilningi kröfuréttar eða haft slík réttaráhrif og því verið hrein markleysa, en hið sama eigi við um umfjöllun stefnanda og kröfur um ætlaðar samrættar kröfur. Stefndi byggir á því að yfirlýsing stefnanda hafi að auki verið ónákvæm um samsetningu og tilgreiningu kröfufjárhæðar. Þá hafi hún verið verulega frábrugðin dómkröfum stefnanda í máli þessu.

Stefndi byggir á því að verði umrædd skuldajafnaðaryfirlýsing stefnanda talin hafa einhver réttaráhrif sé í öllu falli ljóst að þau geta einungis hafa orðið virk er hann fékk afrit fyrrgreinds bréfs stefnanda í hendur þann 31. janúar 2012. Bendir hann á að yfirlýsingin sé ákvöð, en með ákvöð sé átt við yfirlýsingu sem ætlað sé að skuldbinda móttakanda frá þeim tíma sem hún er komin til hans.

Þá byggir stefndi á því að lýst yfirlýsing stefnanda um skuldajöfnuð hafi miðast við grundvallarbreytingu skuldbindinga samkvæmt afleiðusamningum aðila, þ.e. úr erlendum gjaldmiðli í íslenskar krónur á gjalddaga samninga (og dráttarvexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á allar greiðslur). Byggir stefndi á því að þessi aðferðarfræði stefnanda sé röng og með öllu órökstudd. Stefndi segir að engar heimildir séu í einstökum afleiðusamningum til að umreikna skuldbindingar aðila í öðrum myntum í íslenskar krónur. Slíka heimild sé heldur ekki að finna í fyrrnefndum markaðsskilmálum eða SFF-skilmálum um afleiðusamninga aðila. Stefndi segir að í fyrrnefndu skilmálunum sé aðeins heimild til að breyta skuldbindingum viðskiptamanns í íslenskar krónur í staflið (d) í lokamálsgrein 6. gr. um dráttarvexti, og staðhæfir að það ákvæði eigi aðeins við hafi samningi verið lokað eða hann gjaldfelldur vegna verulegrar vanefndar og þá aðeins að uppfylltum margs konar skilyrðum um tilkynningar til viðskiptamanns, útreikninga o.s.frv. Stefndi byggir á því að hann hafi aldrei verið í vanefnd við stefnanda, hvað þá verulegri, og jafnvel þótt svo hafi verið hefðu önnur skilyrði sem fram koma í ákvæðinu aldrei verið uppfyllt. Þá segir stefndi að í ákvæðum SFF-skilmálanna sé einungis kveðið á um að umreikna megi upphæð sem sé í vanskilum í erlendum gjaldmiðli í íslenskar krónur og að það geti sá samningsaðili gert sem ekki hafi verið í vanskilum. Stefndi áréttar að hann hafi aldrei verið í vanskilum, en aftur á móti hafi stefnandi ekki greitt neinar af þeim greiðslum sem honum bar samkvæmt efni afleiðusamninga þeirra. Byggir stefndi á því að í öllu falli sé ljóst að ef hann hafi verið talinn í vanefndum ætti það sama við um stefnanda sem gæti þá ekki ákveðið slíkan umreikning.

Stefndi byggir á því að honum hafi verið óskylt að standa við afleiðusamninga aðila fyrir sitt leyti þar sem gagnefndir stefnanda hafi engar verið og hafi ekki staðið til boða. Stefnandi hafi þannig ekki efnt samkvæmt efni sínu einn einasta af þeim samningum sem mál þetta varði og ekki innt af hendi svo mikið sem eina greiðslu samkvæmt þeim. Stefnandi geti því ekki krafið stefnda um efndir af sinni hálfu. Stefndi fullyrðir að fyrir yfirtöku skilanefndar á stjórn stefnanda hafi afleiðusamningar aðila verið efndir með raunverulegum peningagreiðslum, bæði í íslenskum krónum og þegar við átti í viðkomandi erlendri mynt. Ekki hafi einvörðungu verið um útreikninga að ræða, eins og skilja megi af málatilbúnaði stefnanda, þar sem því sé haldið fram að samningarnir hafi verið efndir af hans hálfu þótt engar fjárhagslegar greiðslur hafi átt sér stað.

Stefndi byggir á því að afleiðusamningar aðila hafi fallið niður þar sem stefnandi hafi ekki tekið við réttindum og skyldum þrotamanns samkvæmt samningunum í skilningi 1. mgr. 91. gr. laga nr. 21,1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Bendir stefndi á að samkvæmt ákvæðinu sé þrotabúi heimilt að taka við réttindum og skyldum þrotamannsins eftir gagnkvæmum samningi, en ekki sé sérstaklega kveðið á um það í ákvæðinu með hvaða hætti þrotabú skuli upplýsa um afstöðu sína. Stefndi segir að í 2. mgr. 91. gr. nefndra laga sé kveðið á um að viðsemjandi þrotabús geti krafist þess að það taki afstöðu til þess innan hæfilegs frests hvort það muni nýta heimild sína samkvæmt 1. mgr. lagagreinarinnar. Telur stefndi að af framangreindu verði ráðið að það geti ráðist af aðstæðum hverju sinni hvernig viðsemjendum þrotabús verði ljós afstaða búsins til þess að taka við gagnkvæmum samningi. Að því leyti komi eftir atvikum bæði til greina bein yfirlýsing skiptastjóra og háttsemi þrotabúsins, en að ætla megi að það verði að vera ljóst innan hæfilegs tíma og í öllu falli áður en kröfulýsingarfrestur rennur út.

Stefndi byggir á því að lýst ákvæði eigi við um slitameðferð fjármálafyrirtækja og sé þá slitastjórn í hlutverki skiptastjóra. Byggir hann á því að hafi þrotabú ekki ákveðið að taka við réttindum og skyldum þrotamanns á grundvelli gagnkvæms samnings eigi það ekki lengur nein réttindi samkvæmt samningnum né beri það aðrar skyldur samkvæmt honum, sbr. XV. kafla laga nr. 21, 1991. Samningurinn falli þannig einfaldlega niður.

Að ofangreindu virtu og í ljós atvika máls byggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki tekið við réttindum eða skyldum samkvæmt þeim afleiðusamningum sem mál þetta varðar, enda hafi hann engar greiðslur innt af hendi og ekki lýst innan hæfilegs tíma þeirri afstöðu við stefnda að hann vildi taka við réttindum og skyldum samkvæmt samningunum. Segir stefndi að þvert á móti hafi stefnandi lýst því yfir með áðurröktum tölvupósti sínum þann 27. október 2008 að hann hygðist ekki taka við réttindum og skyldum samkvæmt samningnum. Og þó svo að sú yfirlýsing hafi verið gefin nokkru áður en slitameðferð stefnanda hófst telur stefndi að hún hafi engu síður þýðingu sem afstaða í skilningi fyrrgreindar 91. gr. laga. nr. 21, 1991. Að því leyti segir stefndi að í fyrsta lagi verði ekki framhjá því litið að orðfæri nefndrar yfirlýsingar stefnanda sé með þeim hætti að skilanefnd stefnanda væri í raun skiptastjóri (slitastjórn) í þrotabúi hans. Þannig hafi stefnandi útlistað fyrir stefnda og öðrum móttakendum tölvupóstsins að allir afleiðusamningar myndu lokast sjálfkrafa, sem hljóti að fela í sér að skilanefndin hafi bæði reiknað með því að fara með vald skiptastjóra ef og þegar að gjaldþrotaskiptum kæmi og væri þá þegar búin að taka afstöðu til þess að hún ætlaði ekki að taka við réttindum og skyldum samkvæmt þeim. Í öðru lagi verði að ganga út frá því að stefnda hafi verið rétt að ætla að þessi afstaða stæði þegar stefnandi var tekinn til slitameðferðar þann 22. apríl 2009, enda hafi skilanefndin farið með slitastjórnina fyrstu vikur slitameðferðarinnar, en á þeim tíma hafi hún ekki gert neitt sem gefið gat stefnda eða öðrum viðsemjendum þá hugmynd að afstaða hennar hefði breyst frá 27. október 2008. Þegar sérstök slitastjórn hafi síðan tekið við slitameðferðinni hafi hún hvorki gert né sagði neitt um langt skeið sem gefið gat stefnda þá hugmynd að þrotabúið vildi taka við réttindum og skyldum samkvæmt afleiðusamningunum.

Af ofangreindu virtu telur stefndi einsýnt að stefnandi hafi aldrei tekið við réttindum samkvæmt þeim afleiðusamningum sem mál þetta varðar og sé því ekki réttur aðili málsins, en aðildarskortur leiðir til sýknu.

Stefndi vísar til þess að í 2. mgr. 4. gr. margnefndra markaðsskilmála segir: Með undirritun sinni á skilmála þessa lýsa viðskiptamaður og bankinn því yfir að kominn sé á skriflegur samningur milli bankans og viðskiptamanns í samræmið við VI. kafla laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti, um að skyldur þeirra samkvæmt samningum þeim sem nefndir eru í 39. gr. laga nr. 13/1996, og ráðherra kann að fella þar undir með reglugerð skuli jafnast hver á móti annarri með skuldajöfnun, við endurnýjun eða vanefnd.“ Stefndi andmælir skilningi stefnanda á nefndu ákvæði markaðsskilmálanna og byggir á því að aðeins sé kominn á skriflegur samningur aðila um skuldajöfnun á skyldum aðila við endurnýjun eða vanefnd. Því fari fjarri að um sé að ræða almennan samning um skuldajöfnun skyldna aðila, þ.m.t. á greiðslum aðila á gjalddaga, líkt og stefnandi haldi fram. Bendir stefndi á, máli sínu til stuðnings, að sú undantekning frá meginreglum laga nr. 21, 1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem nú sé að finna í 40. gr. laga nr. 108, 2007, (efnislega samhljóða þeirri sem áður var að finna í lögum nr. 13, 1996), taki samkvæmt efni sínu aðeins til þeirra aðstæðna sem þar séu tilgreindar og því sé ekki tilefni til að gefa meginreglunni rýmri merkingu en samkvæmt orðanna hljóðan. Því þurfi að hafa verið fyrir hendi samningur á milli aðila um að skyldur þeirra samkvæmt afleiðusamningi skuli jafnast hver á móti annarri við einhverjar þær aðstæður sem ákvæðið telji upp til þess að 91. gr. og 100. gr. laga. nr. 21, 1991 gildi ekki fullum fetum. Undantekningin eigi þannig aldrei við um aðstæður sem aðilar hafi ekki samið um að leiði til skuldajafnaðar. Byggir stefndi á því að málsaðilar hafi aðeins gert með sér skriflegan samning um að skyldur þeirra samkvæmt þeim afleiðusamningum sem mál þetta varðar skyldu jafnast hvor gegn annarri við endurnýjun og vanefnd. Þeir hafi þannig ekki gert með sér samning um skuldajöfnuð undir öðrum kringumstæðum, þ.e. við greiðslustöðvun, nauðasamninga eða gjaldþrotaskipti. Af þessum sökum sé ljóst að ákvæði 91. gr. og 100. gr. l. nr. 21, 1991 eiga að öllu leyti við um samninga aðila.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ósanngjarnt sé og andstætt góðri viðskiptavenju að stefnandi beri fyrir sig þá skiptasamninga sem mál þetta varðar. Þar um vísar hann til 1. mgr. 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7, 1936 þar sem segir að samningi megi víkja til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat á því hvort heimilt sé að víkja samningi til hliðar á grundvelli 1. mgr. beri samkvæmt 2. mgr. 36. gr. að líta til efnis samningsins, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Stefndi staðhæfir að staða aðila og allar aðstæður sem varðað hafi þá afleiðusamninga sem mál þetta varðar hafi breyst með svo róttækum hætti með gildistöku svokallaðar neyðarlaga og ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins frá 7. og 14. október 2008, auk vangetu eða viljaskorts stefnanda til að efna samningana, að bersýnilega sé ósanngjarnt af stefnanda að bera þá fyrir sig. Stefndi byggir á að um sé að ræða síðar til komin atvik í skilningi 36. gr., en þau séu þess eðlis að útilokað verði að telja að stefndi hafi getað séð þau fyrir við samningsgerðina, enda ljóst að hann hefði þá aldrei gert samningana. Stefndi heldur því fram að af þessu leiði að greiðsluskylda aðila eigi að falla niður frá 7. október 2008 og byggir hann á því að aðstaðan þá hafi verið sambærilega þeirri sem uppi hafi verið í dómi Hæstaréttar í máli nr. 155/2000.

Stefndi bendir á að hann hafi verið í viðskiptasambandi við stefnanda um langt árabil og gert við hann mikinn fjölda afleiðusamninga, svo sem rakið sé í stefnu. Markmið afleiðusamninganna hafi verið, líkt og fram komi í stefnu, að tryggja stefnda fyrir þeirri gengis- og vaxtaáhættu sem tengst hafi fjárfestingum hans, en um það hafi stefnanda verið vel kunnugt. Grundvallarforsendan fyrir viðskiptunum hafi og verið að aðilar gætu og vildu standa við skuldbindingar sínar á réttum tíma samkvæmt samningum. Og þegar umþrættir afleiðusamningar voru gerðir hafi stefndi með engu móti getað séð fyrir að á tiltölulega stuttum samningstíma yrðu þeir honum gagnslausir vegna atvika sem hann hafði ekki forræði á og vörðuðu stefnanda. Samningarnir hafi því ekki þjónað tilgangi sínum sem vörn gegn þeirri áhættu sem þeim hafi verið ætlað að verja. Stefndi vísar einnig til þess að ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins þann 12. október 2008 vegna Landsbanka Íslands og 14. október sama ár vegna Glitnis hf. um að afleiðusamningar skyldu ekki flytjast úr hinum gjaldþrota bönkum yfir í nýju bankana hafi verið rökstuddar með þeim hætti að það yrði nýju bönkunum um megn að taka þær yfir og sýnt væri að nýju bankarnir myndu vanefna skuldbindingar samkvæmt þeim samningum með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Stefndi byggir á því að vegna þessa hafi eðli afleiðusamninga málsaðila breyst þannig í raun úr því að vera tvíhliða samningar í einhliða. Tölvupóstur stefnanda þann 27. október 2008 um að hann myndi framvegis ekki efna afleiðusamninga hafi og kristallað þá staðreynd að afleiðusamningarnir þjónuðu ekki lengur þeim tilgangi sínum að verja stefnda gegn áhættu. Og vegna þessarar stöðu hafi stefndi með engu móti getað varið gengis- og vaxtaáhættu sína af ástæðum sem eingöngu vörðuðu stefnanda.

Stefndi byggir á því að ákvæði 36. gr. laga nr. 7, 1936 sé öðrum þræði ætlað að ná til ófyrirsjáanlegra atvika eins og stefndi hafi staðið frammi fyrir í október 2008. Öll sanngirnisrök styðji því það að samningum aðila sé vikið til hliðar að öllu leyti vegna atvika sem ekki hafi verið fyrirsjáanleg við gerð þeirra. Það sé með öllu óviðeigandi að stefnandi, sem skapað hafi þær aðstæður sem sett hafi samningssamband aðila á hliðina, geti byggt á þeim samningum sem hann hafi þannig gert gagnslausa fyrir mótaðila sinn.

Stefndi byggir á því að 36. gr. laga nr. 7, 1936 sé enn fremur ætlað að ná til atvika sem fyrir hendi voru við samningsgerðina og geri það ósanngjarnt að aðili geti borið samning fyrir sig. Stefndi heldur því fram að nákvæmlega þannig hátti til í máli þessu og því verði að víkja öllum afleiðusamningunum til hliðar í heild sinni, enda sé ósanngjarnt að stefnandi geti borið þá fyrir sig.

Stefndi staðhæfir að fram hafi komið upplýsingar sem sýni, svo ekki verði um villst, að fjárhagsstaða stefnanda hafi verið rjúkandi rústir þegar hann hafi gert hina umþrættu afleiðusamninga. Það hafi því aðeins verið tímaspursmál hvenær stefnandi yrði endanlega ógjaldfær og ófær um að efna samninga sína við stefnda. Stefndi segir að óþarft sé að leita langt yfir skammt að gögnum sem sýni fram á þetta, en í því sambandi sé réttast að taka orð stefnanda fyrir þessari stöðu mála. Nefnir stefndi í þessu sambandi stefnu stefnanda á hendur Pricewaterhouse Coopers ehf./PricewaterhouseCoopers LLP, sem þingfest hafi verið í Héraðsdómi Reykjavíkur 12. apríl 2012, en einnig „complaint“ stefnanda á hendur nokkrum aðilum sem lögð hafi verið fram í „Supreme Court of the state of New York“ 11. maí 2010. Segir stefndi að þessi mál lýsi í raun hinni hörmulegu fjárhagsstöðu stefnanda svo ekki verði um villst.

Með vísan til alls framangreinds byggir stefndi á því að það geti ekki talist annað en ósanngjarnt að aðili sem gert hafi afleiðusamninga við gagnaðila eins og stefnda, sem hafi verið algerlega grandlaus um þessa stöðu mála, geti borið slíka samninga fyrir sig. Og væri það talið sanngjarnt telur stefndi að lögð sé blessun yfir háttsemi sem feli í sér fullkomið skeytingarleysi um hagsmuni gagnaðilans.

Stefndi byggir á því að aðgerðaleysi stefnanda í samskiptum aðila við að halda fram ætluðum rétti sínum feli í sér tómlæti sem leiði til þess að hann geti ekki lengur borið fyrir sig þær kröfur sem hann haldi fram í stefnu að hann hafi eignast á grundvelli lýstra afleiðusamninga. Vísar stefndi að þessu leyti til þess málatilbúnaðar stefnanda að hann, stefndi, hafi vanefnt 102 greiðslur samkvæmt þeim afleiðusamningum sem mál þetta varðar. Stefndi bendir á og áréttar að stefnandi hafi ekki sent svo mikið sem eina tilkynningu um vanefnd í tengslum við gjalddaga þeirra greiðslna sem um ræðir, en það sé sérstaklega sláandi þegar litið sé til efnisákvæða 6. gr. markaðsskilmálanna sem tiltaki af mikilli nákvæmni hvernig stefnanda bar að tilkynna stefnda um ætlaða vanefnd skuldbindinga. Í ljósi þessara ákvæða og almennra reglna um tómlætisáhrif verði að líta svo á að um aðgerðaleysi stefnanda hafi verið að ræða.

Stefndi segir að verði það niðurstaðan í málinu, þrátt fyrir lýst andmæli, að hann skuldi stefnanda fjármuni á grundvelli þeirra afleiðusamninga sem mál þetta varðar, hafni hann alfarið dráttarvaxtakröfu stefnanda. Byggir stefndi á því að engin ákvæði um dráttarvexti sé að finna í einstökum afleiðusamningum aðila. Á hinn bóginn hafi aðilar samið um það hvenær og undir hvaða kringumstæðum stefnda gæti orðið skylt að greiða dráttarvexti í 6. gr. markaðsskilmálanna og þá þannig að það geti aðeins komið til ef samningarnir séu gjaldfelldir eða þeim lokað vegna verulegra vanefnda. Slík skylda geti þó aldrei fallið á stefnda fyrr en honum hafi borist útreikningur stefnanda á hagnaði eða tapi af þeim samningum sem um sé að ræða, en fram að þeim tíma beri honum að greiða samningsvexti. Stefndi byggi á því að stefnandi hafi enga kröfu gert um samningsvexti í stefnu og geti þegar af þeirri ástæðu ekki fengið dóm fyrir slíkum vöxtum.

Stefndi byggir á því og áréttar að enginn af afleiðusamningum þeim sem mál þetta varðar hafa verið gjaldfelldir eða þeim lokað vegna verulegra vanefnda og sé þegar af þeim sökum enginn grundvöllur fyrir dráttarvaxtakröfu stefnanda. En jafnvel þó svo væri, hafi stefnandi aldrei sent stefnda útreikning á hagnaði eða tapi af neinum afleiðusamninganna af því tagi sem markaðsskilmálarnir geri ráð fyrir.

Stefndi segir að þrátt fyrir að fjallað sé um dráttarvexti í fyrrnefndum SFF- skilmálum sé ljóst að ákvæði markaðsskilmálanna eigi ein við um rétt stefnanda til að krefja hann um dráttarvexti, sbr. 9. gr. þeirra, en þar fyrir utan áréttar stefndi að hann hafi í raun aldrei vanefnt samningsskuldbindingar sínar þar sem stefnandi hafi ekki greitt neina af þeim greiðslum sem upp á hann stóðu frá 3. október 2008 eða boðið fram greiðslur.

Stefndi byggir á því að verði engu að síður það niðurstaðan að stefnandi eigi rétt til einhverra dráttarvaxtakrafna, geti sú krafa til dráttarvaxta af nettóhagnaði samninga sem stefnandi setji fram í öllu falli aldrei talist frá fyrra tímamarki en þegar skuldajafnaðaryfirlýsing var sett fram réttilega af hans hálfu, þ.e. frá 31. janúar 2012.

En fallist dómurinn ekki á að engin greiðsluskylda dráttarvaxta hvíli á stefnda, þá vísar stefndi til þess sem þegar hefur verið sagt hér að framan um rétt stefnanda til að breyta skuldbindingum í erlendum gjaldmiðli í íslenskar krónur, en því sé andmælt og því eigi stefnandi ekki rétt til þess að reikna íslenska dráttarvexti á skuldbindinguna. Því geti einungis þær skuldbindingar stefnda sem frá öndverðu hafi verið í íslenskum krónum borið dráttarvexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands. Stefnandi hafi hins vegar ekki farið fram á greiðslu dráttarvaxta af brúttófjárhæð slíkra greiðslna í stefnu sinni og því geti dráttarvextir af þeim fjárhæðum aldrei reiknast af hærri höfuðstól en hann leggi til grundvallar í stefnu fyrir hvern samning, þ.e. samkvæmt nettun hans.

Stefndi gerir að lokum kröfur til skuldajafnaðar gegn hverri þeirri fjárhæð sem dómurinn kann að dæma stefnanda í máli þessu, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91, 1991:

Stefndi krefst þannig skaðabóta úr hendi stefnanda vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna hans við gerð tveggja samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti (dskj. 83 og 84) sem þeir gerðu fyrir hönd stefnda á grundvelli fyrrgreinds samnings aðila um gjaldmiðlastýringu. Stefndi staðhæfir að í málatilbúnaði sínum hafi stefnandi lýst því af mikilli nákvæmni í stefnu hversu ótraustur mótaðili hann sjálfur hafi verið, enda hafi lánshæfismatseinkunn hans og íslenska ríkisins verið í frjálsu falli og allt í umhverfinu bent til þess að veruleg hætta væri á ógjaldfærni stefnanda. Og það að bankastarfsmenn, sérfræðingar á fjármálamarkaði, skyldu gera afleiðusamning við slíkan mótaðila fyrir hönd viðskiptamanns hvers hagsmuna þeir höfðu tekið að sér að gæta, verði því að teljast stórkostlegt eða í öllu falli einfalt gáleysi. Fjárhæð skaðabótakröfunnar segir stefndi að nemi nákvæmlega sömu fjárhæð og stefnanda kunni að verða tildæmd, en krafa stefnanda nemi 1.021.822.400 krónum, auk dráttarvaxta. Stefndi áréttar að þessi krafa hans sé einungis gerð komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi geti byggt kröfu á umræddum tveimur samningum.

Stefndi krefst skaðabóta úr hendi stefnanda vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna hans í tengslum við gerð allra þeirra afleiðusamninga sem mál þetta varðar á árunum 2007 og 2008. Stefndi segir að fjárhæð skaðabótakröfunnar sé nákvæmlega jafn há og sú fjárhæð sem dómurinn kunni að dæma hann til að greiða stefnanda vegna samninganna. Stefndi byggir á því að hin saknæma háttsemi starfsmannanna hafi falist í því gáleysi, einföldu eða stórkostlegu, að gera umrædda afleiðusamninga við stefnda en vita þó, eða mega vita, að fjárhagsstaða stefnanda hafi verið með þeim hætti að algerlega var óvíst að hann gæti efnt samningana. Stefndi segir að þeir starfsmenn sem sýndu umrætt gáleysi séu fyrst og fremst þeir stjórnendur bankans sem stefndi sjálfur hafi tiltekið í fyrrnefndum dómsmálum, þ.e. í stefnu stefnanda á hendur PricewaterhouseCoopers ehf./PricewaterhouseCoopers LLP, sem þingfest var í Héraðsdómi Reykjavíkur þann 12. apríl 2012 og „complaint“ stefnanda á hendur nokkrum aðilum sem lögð var fram í „Supreme Court of the State of New York“ 11. maí 2010. Stefndi bendir á að samkvæmt málatilbúnaði stefnanda í þessum málum hafi nefndir stjórnendur haft vitneskju um bága fjárhagsstöðu stefnanda. Þeir hafi þó látið hjá líða að gefa starfsmönnum sínum fyrirmæli um að láta af samningsgerð af þessu tagi, hvað þá að þeir færu til eftirlitsaðila og legðu inn starfsleyfi sitt.

Til stuðnings kröfum sínum í málinu byggir stefndi aðallega á almennum reglum samninga- og kröfuréttar, auk laga nr. 21, 1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málskostnaðarkröfu sína byggir stefndi á XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91,1991.

IV.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu K-kk-nf A-kk-nf K-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnda.

Samkvæmt framansögðu er krafa stefnanda í málinu byggð á áðurröktum átján afleiðusamningum.

Er annars vegar um að ræða sex samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti, en stefnandi staðhæfir að fjórir þeirra hafi beinlínis verið framkvæmdir að beiðni skrifstofustjóra stefnda. Nefndir samningar eru allir með útgáfudag 10. október 2008, með áritaðan samningsdag degi áður, en með gjalddaga 16. sama mánaðar. Að auki byggir stefnandi á tveimur sambærilegum samningum, sem hann segist hafa framkvæmt samkvæmt samningi hans og stefnda um gjaldmiðlastýringu. Útgáfudagar þeirra eru tilgreindir 15. janúar og 26. september 2008, en gjalddagar 3. október og 14. nóvember 2011. Allir eru samningarnir óundirritaðir af starfsmönnum stefnda.

Þá byggir stefnandi á tólf samningum um gjaldmiðlaviðskipti. Útgáfudagar þeirra eru á tímabilinu frá árslokum 2004 til ársbyrjunar 2008. Gjalddagar fjögurra þessara samninga eru á árinu 2009, en fimm eru með gjalddaga á árinu 2010, einn er með gjalddaga á árinu 2013 og loks eru tveir með gjalddaga á árinu 2015.

Framangreindum afleiðusamningum er öllum lýst í II. kafla hér að framan, þar á meðal eðli þeirra og auðkennum.

Auk fyrrnefndra fjögurra samninga eru sjö aðrir ekki undirritaðir af starfsmönnum stefnda eða forverum hans. Tveir samninganna eru aftur á móti undirritaðir af framkvæmdastjóra stefnda, K-kk-þgf A-kk-þgf K-kk-þgf, og þrír af fyrrverandi framkvæmdastjóra Lífeyrissjóðs Austurlands. Einn samningur er undirritaður af fyrrverandi skrifstofustjóra Lífeyrissjóðs Norðurlands, B-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf, og loks er einn samningurinn undirritaður af nefndum framkvæmdastjóra stefnda, en einnig af núverandi skrifstofustjóra stefnda, G-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf.

Er atvik máls þessa gerðust var stefnandi viðskiptabanki, sem starfaði á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki nr. 161, 2002. Stefndi er, líkt og forverar hans, lífeyrissjóður, sem er bundinn af lögum nr. 129;1997.

Óumdeilt er að stefndi er „viðurkenndur gagnaðili“ í skilningi laga um verðbréfaviðskipti nr. 108, 2007. Þá eru áðurnefndir starfsmenn hans, núverandi og fyrrverandi, sérfróðir um eðli og virkni afleiðusamninga.

Fyrir liggur að starfsmenn aðila gerðu á grundvelli fyrrnefndra laga um verðbréfaviðskipti nr. 108, 2007, sbr. áður lög nr. 33, 2003, yfir sex hundruð afleiðusamninga á árabilinu 2002 til 2008. Tilgangi, markmiðum og tilurð samninganna er áður lýst, og er ekki ágreiningur þar um.

Um nánari grundvöll samninganna vísa aðilar til fyrrnefndra laga, áðurrakinna viðskiptakvittana hvers samnings, en einnig til samninga sem þeir gerðu sín í millum. Aðilar vísa þannig til almennra skilmála fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og skiptasamninga frá árinu 1998, svonefndra SFF-skilmála, og til almennra skilmála fyrir markaðsviðskipti lífeyrissjóða, sem stjórn forvera stefnda undirritaði 18. apríl 2002. Liggur fyrir að þann sama dag rituðu stjórnarmenn stefnda undir yfirlýsingu þar sem tveimur starfsmönnum, núverandi framkvæmdastjóra stefnda, en einnig þáverandi skrifstofustjóra hans, var hvorum fyrir sig veitt fullt og ótakmarkað umboð til að gera við stefnanda, í nánar tilteknum hlutföllum af eignum sjóðsins, samninga um stundarviðskipti með verðbréf og gjaldeyri, framvirk viðskipti með verðbréf og gjaldeyri, en einnig vaxtaskiptasamninga, valréttarsamninga og samninga um skammtímalántöku. Er tekið fram að í umboðinu felist m.a. heimild til að undirrita öll nauðsynleg skjöl vegna samninganna og ráðstafa fé af reikningum sjóðsins í samræmi við ákvæði þeirra.

Samkvæmt gögnum ritaði framkvæmdastjóri stefnda, þann 29. nóvember 2000, undir umsókn og samning fyrir hönd stefnda um stofnun tékkareiknings/vörslureiknings hjá reikningsstofnun stefnanda og um aðgang að sérstökum verðbréfavef. Er tekið fram í samningnum að aðilar máls eigi að nota reikninginn vegna viðskipta með rafbréf.

Auk nefndra samninga vísa aðilar til verklagsreglna um framkvæmd viðskiptafyrirmæla svo og til fyrrgreinds samnings um gjaldmiðlastýringu, sem núverandi skrifstofustjóri stefnda undirritaði í nóvember 2007.

Ofangreindir samningar og skilmálar eru allítarlegir. Er þar m.a. kveðið á um að stefndi beri ábyrgð á því að réttar upplýsingar séu ávallt til staðar sem tilgreina heimilisfang, símanúmer, faxnúmer, tölvupóstfang o.þ.h. til að tryggja að upplýsingar og gögn er varða samninga aðila komist ávallt til skila.

Í nefndum Markaðsskilmálum, sem stjórn stefnda undirritaði 18. apríl 2002, segir að þeim sé ætlað að undirstrika að stefndi hafi gert sér grein fyrir eðli þeirra samninga sem falli undir skilmálana og þeirri áhættu sem þeim fylgir. Um gildissvið skilmálanna segir í 1. gr. að þeir nái til allra markaðsviðskipta milli bankans, stefnanda, og stefnda sem viðskiptamanns, svo sem skammtímalánveitingar, gjaldeyrisviðskipti, afleiðuviðskipti og kaup og sölu verðbréfa. Þá segir að skilmálarnir gildi hvort heldur sem viðskipti aðila eigi sér stað í gegnum veraldarvefinn eða á annan hátt, en í 5. gr. er m.a. ákvæði um símaupptökur.

Um framkvæmd einstakra viðskipta á grundvelli skilmálanna segir í 2. gr. að samningar eigi að vera skriflegir, (að undanskildum stundarviðskiptum með gjaldeyri og verðbréf), þar sem kveðið sé nánar á um sérgreinda skilmála, lánakjör og endurgreiðslu. Þá segir þar að beiðni um viðskipti eigi að senda markaðsviðskiptum stefnanda með símbréfi, tölvupósti eða í gegnum síma, og að staðfesta beri alla samninga, nema um sé að ræða fyrrnefnd stundarviðskipti með gjaldeyri eða verðbréf. Tekið er fram að stefndi teljist hafa samþykkt viðskipti, ef hann gerir ekki athugasemdir innan þriggja daga frá því að stefnandi sendir bréf til hans. Kveðið er á um að stefnandi sendi frumrit allra samninga (nema stundarviðskipti með gjaldeyri og verðbréf) til stefnda sem viðskiptamanns, en að hann skuldbindi sig til að endursenda þau undirrituð til baka á tryggilegan hátt innan þriggja daga frá því að honum berast þeir samningar sem gerðir hafa verið.

Í 1. mgr. og 2. mgr. 4. gr. nefndra skilmála er svofellt ákvæði um skuldajöfnun (nettun) samninga: „Séu skuldbindingar viðskiptamanns (stefnda) gjaldfelldar samkvæmt 6. gr. er bankanum (stefnanda) heimilt en ekki skylt að gjaldfella og beita skuldajöfnuði milli allra samninga sem falla undir skilmála þess þannig að hagnaður og tap hvors aðila um sig af afleiðusamningum ... er gert upp í einu lagi, enda hafi bankinn tilkynnt viðskiptamanni um vanefnd og fyrirhugaða skuldajöfnun með sannanlegum hætti. Við slíka skuldajöfnun er heimilt að umreikna allar skuldbindingar yfir í íslenskar krónur.

Með undirritun sinni á skilmála þessa lýsa viðskiptamaður og bankinn því yfir að kominn sé á skriflegur samningur milli bankans og viðskiptamanns í samræmi við“ þágildandi ákvæði laga um verðbréfaviðskipti nr. 13, 1996.

Um vanefndir samningsaðila er kveðið á um í 1. mgr. 6. gr. skilmálanna. Segir þar m.a. að standi stefndi ekki við skuldbindingar sínar samkvæmt skilmálunum eða samningum sem vísa til þeirra, án þess að slík vanefnd teljist veruleg, hafi hann 14 daga til að bæta úr. Í 5. mgr. 6. gr. segir að sé stefndi í einhverjum vanefndum og standi þau lengur en umrædda 14 dagar teljist það til verulegrar vanefndar. Tekið er fram að stefnandi eigi að tilkynna með sannanlegum hætti ef samningur/samningar hafa gjaldfallið, eða verið lokað vegna verulegra vanefnda. Þá er sagt í 2. mgr. 6. gr. að stefnandi hafi það fyrir reglu að tilkynna viðskiptamanni um gjalddaga með 5-7 daga fyrirvara, en verði brestur á því haggi það þó í engu ábyrgð viðskiptamanns á að standa við skuldbindingar sínar á gjalddaga. Í 3. mgr. 6. gr. segir að stefnanda sé heimilt, en undir engum kringumstæðum skylt, að gjaldfella eða loka samningi og/eða samningum fyrirvaralaust ef stefndi vanefnir skuldbindingar sínar verulega. Er það úrræði nánar útlistað, en þ. á m. segir að stefnandi eigi að annast útreikninga og senda þá stefnda eigi síðar en 15 dögum eftir að samningar hafa gjaldfallið, eða hefur verið lokað.

Í 8. mgr. 6. gr. markaðsskilmálanna er kveðið á um vexti vegna krafna í íslenskri og erlendri mynt, og segir um það í c-lið og d-lið: „Kröfur í krónum skulu bera dráttarvexti í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð fram að gjalddaga til greiðsludags.“ Enn fremur segir: „Bankanum er heimilt að umreikna vanefndar kröfu í erlendri mynt yfir í íslenskar krónur á gjaldfellingardegi eða eftir atvikum á gjalddaga kröfu. Ber þá að greiða dráttarvexti í samræmi við (c) lið hér að ofan.“

Í 9. mgr. 6. gr. segir að ógreiddir dráttarvextir leggist við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 12 mánuðum eftir fyrst dag vanskila. Fram kemur að greiða eigi dráttarvexti af nettókröfu.

Í 9. gr. markaðsskilmálanna er vísað til fyrrnefndra SFF-skilmála frá febrúar 1998, og sagt að ákvæði hans gildi einnig um öll markaðsviðskipti aðila eftir því sem við eigi, þ. á m. um skilgreiningar, dráttarvaxtaákvæði, vanefndaákvæði, ákvæði um greiðslur við samningsslit og ákvæði um óviðráðanleg atvik (force majeure), en ef misræmi sé á milli skilmálanna gildi markaðsskilmálarnir.

Í máli þessu er m.a. ágreiningur með aðilum um gildi fyrrgreindra fjögurra samningar um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaskipti, sem lýst er að framan, sbr. II. kafli, lið A.

Stefndi reisir sýknukröfur sínar einkum á því að umræddir samningar hafi aldrei komist á. Hann bendir á að samningarnir séu allir óundirritaðir og séu því ekki skuldbindandi fyrir hann. Bresti því allan grundvöll fyrir stefnukröfu stefnanda í málinu hvað samningana varðar. Við flutning vísaði stefndi til þess að endurrit af símtali starfsmanns hans við starfsmann stefnanda, sem lagt var fram við meðferð málsins eftir þingfestingu, hefði ekki þýðingu þar sem að starfsmaðurinn, fyrrnefndur skrifstofustjóri, hefði ekki haft umboð. Að auki vísaði stefndi til áðurrakinna ákvæða markaðsskilmálanna.

Stefnandi byggir á því að nefndir samningar hafi allir verið gerðir 10. október 2008 að beiðni nefnds skrifstofustjóra stefnda. Því til staðfestu lagði hann fram fyrrnefnd endurrit af hljóðupptökum, sbr. ákvæði 2. gr. markaðsskilmálanna. Samkvæmt endurriti af einu slíku símtali, sem fór fram greindan dag milli nefnds skrifstofustjóra og starfsmanns stefnanda, varða orðaskipti þeirra að áliti dómsins umrædda samninga um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaskipti, og þá þannig að þá eigi að framlengja um eina viku.

Í málinu liggja fyrir yfirlit yfir vörslureikninga stefnda hjá stefnanda. Að áliti dómsins sýna yfirlitin sambærilegar færslur og tilteknar eru í nefndum samningum að því er fjárhæðir varðar, en fram kemur að þær hafi átt sér stað 10. október 2008. Að áliti dómsins styðja þessi gögn eindregið þann málflutning stefnanda að fyrri hluti hinna umþrættu samninga hafi verið gerður upp af báðum aðilum. Verður lagt til grundvallar að þar hafi verið um að ræða svokölluð stundarviðskipti. Af yfirlitunum verðu einnig ráðið að stefnandi hafi gert upp síðari hluta samninganna, hinn framvirka, með skuldajöfnuði.

Sýnt þykir af nefndum gögnum að hinir umþrættu fjórir samningar hafi allir átt sér forsögu, sbr. dskj. nr. 142-145, og þá þannig að eldri sambærilegir samningar hafi verið gerðir upp með svonefndri nettun, sbr. 4. gr. markaðsskilmála stefnanda.

Stefndi var er atvik gerðust fagfjárfestir í skilningi 9. tl. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 108, 2007 um verðbréfaviðskipti. Er og óumdeilt að hann átti í viðvarandi viðskiptasambandi við stefnanda um árabil.

Að virtu því sem að ofan er rakið, en einnig í ljósi þeirra samningsskilmála og lýsts umboðs sem stjórnarmenn stefnda undirrituðu vegna afleiðuviðskipta í öndverðu, verður fallist á tilvist þeirra afleiðusamninga sem stefnandi byggir á. Verður enn fremur fallist á með stefnanda að ekki hafi verið lagaskylda fyrir því að fyrirsvarsmaður stefnda ritaði eigin hendi undir samningana þannig að þeir yrðu skuldbindandi í lögskiptum aðila. Er í því viðfangi m.a. litið til þess að stefndi andmælti ekki og gerði ekki athugasemdir við að samningarnir hefðu verið gerðir og þá með því efni sem vilji hans stóð til. Að áliti dómsins hefði hann haft fullt tilefni til að bregðast skjótt við, líkt og tiltekið er í 2. gr. markaðsskilmálanna, og þá ekki síst í ljósi fyrrnefndra færslna á vörslureikningi hans. Þá er til þess að líta að stefnandi sendi m.a. stefnda tíðkanlegt yfirlit yfir viðskipti þeirra á árinu 2008, m.a. um stundargengissamninga miðað við 31. október, og þar með um þá samninga sem hér um ræðir, sbr. dskj. nr. 24. Stefndi brást ekki við og getur úrlausn málsins ekki ráðist af því einu að framkvæmdastjóri hans hafi ekki undirritað samninga þá sem aðilar deila um hvort komist hafi á. Er í því viðfangi einnig til þess er að líta að samkvæmt samningi aðila hafði stefndi aðgang að sérstökum verðbréfavef stefnanda.

Stefndi hefur ekki véfengt tilvist annarra afleiðusamninga sem krafa stefnanda byggist á, sbr. II. kafla, liði B og C hér að framan.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að málsgrundvöllur stefnanda sé ekki í samræmi við lög og gerða samninga. Vísar stefndi m.a. til aðildarskorts stefnanda þar sem hann hafi eigi tekið við réttindum og skyldum hinna umþrættu afleiðusamninga í kjölfar ákvarðana Fjármálaeftirlitsins í byrjun október 2008. Þá vísar stefndi til ákvæða Markaðsskilmálanna, og byggir m.a. á því að stefnandi hafi sýnt tómlæti og að honum hafi ekki verið heimilt að skuldajafna skuldbindingum sínum við skuldbindingar stefnda. Einnig byggir stefndi á því að gjaldfelling stefnanda á samningunum hafi ekki verið í samræmi við 6. gr. skilmálanna og að hann hafi að auki ekki fylgt réttum formreglum, m.a. varðandi tilkynningar, ákvarðanir og útreikninga.

Eins og fyrr var rakið var með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 kveðið á um að afleiðusamningar aðila flyttust ekki til nýrrar bankastofnunar, Nýja Glitnis hf. Stefnandi er því að áliti dómsins réttur aðili málsins. Að virtu áðurröktu bréfi stefnanda, dagsettu 27. október 2008, og andmælum hér fyrir dómi, verður ekki fallist á með stefnda að hann hafi með réttu mátt draga þá ályktun að stefnandi hefði ekki tekið við hinum gagnkvæmu réttindum samkvæmt afleiðusamningum og ekki heldur að þeir hefðu verið felldir niður. Verður þessum málsástæðum stefnda því hafnað.

Fyrir liggur að stefnandi lýsti yfir skuldajöfnuði með bréfi til stefnda, dagsettu 12. nóvember 2010. Í bréfinu gerði stefnandi jafnframt grein fyrir útreikningi krafna sinna. Áður hafði stefnandi vikið að skuldajafnaðarrétti í fyrrgreindu bréfi frá 27. október 2008.

Stefnandi staðhæfir að hann hafi er atvik gerðust ekki verið í vanefnd við stefnda vegna hinna umþrættu afleiðusamninga. Fyrir liggur að stefnandi sendi innheimtubréf til stefnda 28. júlí 2009, en einnig eftir að sáttaviðræður aðila höfðu siglt í strand haustið 2012. Að auki sendi stefnandi stefnda yfirlit yfir viðskipti þeirra, m.a. áðurnefnd bréf, sem dagsett eru 21. janúar og 16. febrúar 2010.

Þrátt fyrir að nefnd bréf og yfirlit stefnanda hafi ekki að öllu leyti verið skilmerkileg og að hann hélt að sér höndum, líkt og stefndi, varðandi greiðslur og innheimtuaðgerðir fyrri hluta árs 2008, verður það ekki virt honum sem tómlæti eins og á stóð, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 30/2013.

Í málatilbúnaði sínum heldur stefnandi því fram að hann hafi staðið við sinn hluta afleiðusamninganna með skuldajöfnuði eða svonefndri nettun samninga. Um þá heimild vísar hann til áðurrakinnar 2. mgr. 4. gr. markaðsskilmála og meginreglna kröfuréttar um skuldajöfnuð samrættra krafna.

Að virtum framlögðu gögnum liggur að mati dómsins fyrir að stefndi var í vanskilum við stefnanda eftir að einn hinna umþrættu afleiðusamninga aðila féll í gjalddaga, þann 3. október 2008. Og líkt og stefnandi miðar réttilega við í kröfugerð sinni verður lagt til grundvallar að hver samningur hafi verið sjálfstæður, með sérstakt auðkenni, í þeim skilningi að skuldbinding réðst að fullu af texta hans án tilvísana til fyrri samnings. Fólst því í hverjum samningi skuldbinding um að efna hann á gjalddaga samkvæmt efni sínu, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 130/2011 og 15/2012.

Eins og áður var rakið er í 6. gr. markaðsskilmálanna fjallað um vanefndir og heimildir stefnanda til þess að gjaldfella skuldbindingar viðskiptamanns. Einnig er í greininni mælt fyrir um heimild stefnanda til að umreikna erlendar kröfur í erlendri mynt yfir í íslenskar krónur á gjaldfellingardegi eða eftir atvikum á gjalddaga kröfu. Þá er í greininni vikið að dráttarvöxtum. Að þessu sögðu og að virtum ákvæðum 4. gr. skilmálanna verður fallist á með stefnanda að honum hafi verið skuldajöfnunin heimil eins og komið var og þá með þeirri útreikningsaðferð sem hann hefur gert grein fyrir, að því er gjalddaga varðar, enda voru kröfur aðila samrættar.

Ekki verður fallist á með stefnda að stefnandi hafi vanrækt tilkynningarskyldu sína eða aðrar skyldur, sem um viðskipti aðila giltu, í ljósi atvika og þess sem að framan var rakið.

Þá stoðar það stefnda ekki í máli þessu, m.a. vegna sérfræðiþekkingar hans , að vísa til ákvæðis 36. gr. samningalaganna nr. 7, 1936. Eru enginn skilyrði til að víkja umþrættum samningum til hliðar, enda um áhættugerninga að ræða, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í málum nr. 81/2011 og 630/2012.

Gagnkröfur stefnda til skuldajafnaðar, sbr. ákvæði 28. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, eru að áliti dómsins í ljósi alls ofangreinds ósannaðar, en einnig vanreifaðar og er þeim því hafnað.

Að þessu sögðu er kröfum stefnda hafnað, en fallist á kröfur stefnanda í málinu eins og hún er sett fram í stefnu, en með hliðsjón af atvikum öllum og sjónarmiðum stefnda er rétt að upphafstími dráttarvaxta miðist við 28. febrúar 2012, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38, 2001. Eins og kröfugerð stefnanda er háttað verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnufjárhæðina með dráttarvöxtum frá þeim degi, að frádregnum innborgunum eins og kröfugerðin hljóðar um.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilegur 1.100.750 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 115. gr. laga nr. 91, 1991.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Stapi lífeyrissjóður, greiði stefnanda, Glitni hf., 3.680.302.312 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2012 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum á 12.103.545 kr. 20. október 2008, 3.251.354 kr. 17. nóvember 2008, 2.764.792 kr. 17. febrúar 2009, 2.639.578 kr. 2. mars 2009, 3.184.688 kr. 18. maí 2009, 3.412.120 kr. 17. ágúst 2009, 19.014.796 kr. 19. október 2009, 3.525.709 kr. 17. nóvember 2009, 3.351.291 kr. 17. febrúar 2010, 223.733.593 kr. 22. mars 2010, 3.021.363 kr. 17. maí 2010, 2.941.891 kr. 17. ágúst 2010, 2.936.322 kr. 17. nóvember 2010, 226.355.236 kr. 21. mars 2011 og 238.665.752 kr. 20. mars 2012.

Stefndi greiði stefnanda 1.100.750 krónur í málskostnað.