E-1958/2019

Mál þetta var höfðað 11. apríl 2019. Stefnandi er A og stefndi B.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til greiðslu 571.429 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 7. maí 2015 til greiðsludags, auk málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Dómari tók við meðferð málsins 14. janúar síðastliðinn en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Málavextir

Stefnandi og stefndu eru bræður sem báðir eru meðal eigenda jarðarinnar Ö. Jörðin á land að tveimur laxveiðiám, Æ og Þ, en um árnar er veiðifélag lögum samkvæmt.

Með afsali dagsettu 2. júlí 1998 afsöluðu hjónin C og D jörðinni til fimm af börnum sínum en þau eru sjö að tölu. Í málinu liggja upplýsingar um að þau hjónin hafi í raun selt jörðina í jöfnum hlutföllum til allra barnanna sjö.

Fyrir liggur að samkvæmt fyrrnefndu afsali, frá 2. júlí 1998, féllu í hlut systur málsaðila, E, eignar hlutir sem upplýst er í málinu að kæmu í hlut tveggja bræðra hennar, F og G. Hún var þannig skráð sem eigandi að þremur sjöundu hlutum jarðarinnar með gögnum og gæðum, fjórir aðrir bræður, stefnandi og stefndi þar á meðal, voru hver eigandi að einum sjöunda. Fyrir liggur að nú eru fimm bræður skráðir fyrir eignarhluta sem er einn sjöundi hluti hver, systir þeirra er svo skráð fyrir tveimur sjöunda eignarhluta, þar af einum sjöunda hluta sem mun svara til eignarhluta F, bróður málsaðila.

Um laxveiðiár þær sem jörðin Ö á hlutdeild í er lögum samkvæmt rekið veiðifélag sem fellur undir VI. kafla laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Samkvæmt samþykktum veiðifélagsins er það rekið í þremur deildum. Hverri deild fyrir sig ber að sjá algerlega um rekstur, fjárhag, fiskirækt og leigu vegna ánna sem falla undir viðkomandi deild. Jörðin Ö á aðild að tveimur deildanna, Æ - deild og Þ - deild.

Í október árið 2000 stóðu öll sjö systkinin að gerð samkomulags er laut að sameiginlegu eignarhaldi jarðarinnar. Í samkomu laginu getur meðal annarra eftirfarandi ákvæði að líta:

Öll fjármál jarðarinnar skulu falin fjárhaldsmanni, sem kosinn skal á aðalfundi.

Tekjum skal fyrst ráðstafað til greiðslu á opinberum gjöldum og öðrum lögskyldum kostnaði, sem og greiðslu áhvílandi lána er varða jörðina.

Hagnaður skiptist á milli eignarhluta, nema annað sé ákveðið á aðalfundi.

Verði tap skulu eigendur standa skil á greiðslum til fjárhaldsmanns innan 30 daga frá tilkynningu.

Samþykki allra þarf til á eigendafundi ef ráðast á í framkvæmdir sem fara fram úr tekjum jarðarinnar.

Í samkomulaginu var jafnframt kveðið á um að fjárhaldsmaður boðaði til aðalfunda árlega sem halda skyldi í ágúst. Boðuninni átti að fylgja uppgjör og veita skyldi aðgang að öllum gögnum er lytu að fjármálunum. Kjósa átti fundarstjóra og fundarritara og kveðið á um að undirrituð fundargerð teldist fullgild sönnun þess sem gerst hefði á fundi. Í samkomulaginu var einnig ákvæði um eigendafundi sem hver eiganda gæti boðað til með umsömdum fyrirvara. Fundur teldist lögmætur ef réttilega væri til hans boðað. Kveðið var á um að tillögur þyrfti að afgreiða með formlegum hætti og hlyti tillaga samþykki meirihluta atkvæða teldist hún samþykkt og að allir sameigendur væru bundnir af samþykki fundarins. Þá var kveðið á um að fimm af sjö atkvæðum þyrfti til að breyta samkomulaginu.

Fyrir liggur að systkinin skiptust á að sinna hlutverki fjárhaldsmanns í samræmi við samkomulagið en í því fólst að taka við arðgreiðslum frá Þ - deild og Æ - deild veiðifélagsins og ráðstafa þeim tekjum í samræmi við 2. gr. samkomulags þeirra. Í nokkur skipti mun hafa komið til þess að einstakir eigendur í systkinahópnum ámálguðu það að fá arð greiddan til sín í samræmi við eignarhluta sinn en öllum slíkum óskum mun hafa verið synjað. Frá árinu 2011 til og með 2014 var E fjárhaldsmaður sameignar Ö.

Stefndi sendi systkinum sínum fundarboð með tölvupósti 13. mars 2015. Með fundarboðinu, sem fól í sér dagskrá, var boðað til aðalfundar í samræmi við 5. gr. samkomulags þeirra sem halda skyldi 30. mars 2015. Til fundarins mættu fimm systkinanna og voru tvö þeirra með umboð fyrir þá tvo bræðurs em voru fjarstaddir. Var fundurinn þannig sóttur vegna allra eignarhlutanna. Stefnandi tók að sér ritun fundargerðar. Gerð var grein fyrir fundardagskrá með vísan til boðunarinnar án athugasemda af hálfu fundarmanna, stefndi annaðist fundarstjórn. Meðal fundarefna voru ársreikningar sem systir málsaðila, E, kynnti sem fjárhaldsmaður vegna fimm síðustu rekstrarára þar sem aðalfundir höfðu ekki verið haldnir eða gerð grein fyrir uppgjörum á því tímabili. Samkvæmt næsta dagskrárlið var kosinn fjárhaldsmaður og var stefndi kosinn með öllum atkvæðum án athugasemda eða mótframboðs. Undir dagskrárliðnum önnur mál kynnti E bréf þar sem þess var óskað að tveim sjöundu hlutum af arði jarðarinnar yrði ráðstafað inn á persónulegan bankareikning hennar en E hafði sem fjárhaldsmaður sameignarinnar sérstakan bankareikning sem hagnýttur var í þágu sameignarinnar.

Arður af rekstri Æ - deildar sem kom í hlut Ö, og var til útborgunar árið 2015, var 4.000.000 króna. Óumdeilt er að hlutur Ö var greiddur til stefnda sem fjárhaldsmanns í tveimur greiðslum, 21. apríl 2015 og 7. maí 2015. Stefnandi krefst greiðslu sem nemur einum sjöunda hluta af þessari fjárhæð, 571.429 krónum. Arður af rekstri Þ - deildarinnar var á hinn bóginn greiddur til E, sem fjárhaldsmanns, bæði árið 2015 og 2016, samtals 1.170.900 krónur.

Strax um sumarið 2015 komu fram skriflegar athugasemdir af hálfu G, bróður málsaðila, í tölvupósti sem hann sendi systkinum sínum. Í þeirri orðsendingu rengdi hann kjör stefnda sem fjárhaldsmanns þar sem ekki hefði verið staðið réttilega að kjöri hans á aðalfundi þar sem það hefði verið hlutverk E sem þáverandi fjárhaldsmanns að boða til aðalfundar. Lagði hann til grundvallar að E væri löglegur fjárhaldsmaður, eins og það var orðað, og það bæri að virða. Svo virðist sem stefnandi og E hafi haft sömu afstöðu, í það minnsta frá þeim tíma. Stefnandi lýsti því ítrekað yfir skriflega í tölvupóstum sem hann sendi stefnda. Þannig kom þessi afstaða fram í tölvupósti sem sendur var 17. febrúar 2016 og einnig í tölvupósti sem sendur var 14. nóvember 2016 til stefnda með afriti á stjórnarmenn Æ - deildar veiðifélagsins en þar kom afdráttarlaust fram að greiða ætti arð stefnanda til E inn á reikning sameignar þar, eins og það var orðað.

E lét stefnda síðan ekki í té þá fjármuni sem hún hafði undir höndum sem fjárhaldsmaður, hvorki þá fjármuni sem hún hafði á bankareikningi er stefndi var kjörinn fjárhaldsmaður né þá fjármuni sem greiddir voru frá Þ - deild veiðifélagsins á árunum 2015 og 2016. Þá léðu þau hvorugt, E eða stefndi, því atbeina sinn að breyta nafni greiðanda á tilfallandi gjöldum í þágu sameignarinnar, svo sem opinberum gjöldum og rafmagnsreikningum, yfir á nafn stefnda. Í raun skiptist systkinahópurinn í tvennt í afstöðu til þess hvort þeirra væri fjárhaldsmaður, stefndi eða E. Stefndi, H, I og F litu á stefnda sem réttkjörinn fjárhaldsmann með vísan til fundarins 30. mars 2015 en E, G og stefnandi litu á E sem fjárhaldsmann þar sem ekki hefði verið staðið réttilega að kjöri stefnda.

Stefndi útbjó drög að uppgjöri vegna sameignar Ö og lét fylgja því svonefnt fylgibréf sem hann ritaði undir ásamt H, I og F þar sem því var lýst að líta yrði svo á að þau þrjú systkin sem ekki rituðu undir skjalið hefðu brotið gegn samkomulaginu um Ö, meðal annars með því að hafna kjöri fjárhaldsmanns sem þau hefðu sjálf kosið til að gæta fjármála sameignarinnar. Því væri ekki unnt að byggja lengur á samkomulaginu vegna brostinna forsendna. Af þessum sökum myndi stefndi sem fjárhaldsmaður gera upp peningalega stöðu, sem svo var nefnd, við einstaka sameigendur eftir því sem kostur væri á miðað við fyrirliggjandi gögn en yfirlit yfir uppgjör á fjárreiðum var meðal þeirra skjala sem fylgdi drögunum að uppgjöri.

Stefndi útbjó sérstakt yfirlit sem fylgdi drögunum þar sem gerð var grein fyrir þeim fjárhæðum sem hann taldi eiga að horfa til við þetta uppgjör. Þar væri til eftirstöðva 4.000.000 króna arðgreiðslunnar úr Æ - deildinni að líta, 3.935.332 króna og svo handbærs fjár hjá E sem væri í hennar fórum sem fyrri fjárhaldsmanns að fjárhæð 236.818 krónur, tveggja arðgreiðslna frá Þ - deildinni vegna arðs árin 2015 og 2016, samtals að fjárhæð 1.171.113 krónur, auk tveggja greiðslna vegna arðs frá þeirri deild sem G hafði fengið í sinn hlut, samtals að fjárhæð 195.186 krónur. Þessar fjárhæðir ásamt arðinum sem stefndi hafði milli handa, mynduðu samtölu þeirrar fjárhæðar sem stefndi skilgreindi að væri til ráðstöfunar til eigenda, 5.538.449 krónur. Sjöundi hluti þessarar fjárhæðar tilgreindi hann svo að kæmi í hlut hvers eiganda um sig, 791.207 krónur.

Stefndi lýsti því síðan skriflega í tölvupósti 22. febrúar 2016 að hann myndi greiða, sér, H, I og F, hverjum um sig 791.207 krónur, samtals 3.164.828 krónur. Eftirstöðvum þeirra fjármuna sem hann hefði í sínum vörslum, 770.504 krónum, yrði ráðstafað til E-x-x fjárhaldsmanns þeirra þriggja systkina sem litu á hana sem fjárhaldsmann, hennar sjálfrar og þeirra bræðra, G og stefnanda. Því var beint til hennar að nýta þá fjármuni, ásamt öðrum fjármunum sem hún hefði fengið, til að greiða arð til þeirra þriggja, hennar sjálfrar, G og stefnanda. Í þeirra hlut kæmu þannig einni g 791.207 krónur. Þar af væru 256.835 krónur til hvers þeirra um sig vegna þeirra 770.504 króna sem stefndi millifærði til E en eftirstöðvar kæmu af bankareikningi E vegna sameignarinnar.

Fyrir liggur samkvæmt framburði E fyrir dómi að hún hefur ekki greitt neinn arð til sín, G eða stefnanda. Hún bar um að hafa heldur kosið að varðveita peningana til greiðslu útlagðs kostnaðar, einkum vegna trygginga og rafmagnskostnaðar, vegna sameignarinnar sem hún væri skuldbundin til að greiða þar sem kostnaðurinn væri gjaldfærður á hana.

Stefnandi gerði athugasemd við uppgjör stefnda og krafðist greiðslu eins sjöunda af fjárhæð arðgreiðslu vegna Æ - deildarinnar sem er dómkrafa máls þessa, 571.429 krónur.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og stefndi aðilaskýrslu. Skýrslur sem vitni gáfu H, I, F, J, K, A og L.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að honum beri réttur til að fá greiddar 571.429 krónur eða sem nemur einum sjöunda hlutar arðs að fjárhæð 4.000.000 króna, sem Æ - deild veiðifélagsins úthlutaði vegna jarðarinnar Ö 21. apríl og 7. maí 2015 og greiddi til stefnda. Á því er byggt að stefnda sem fjárhaldsmanni samkvæmt samkomulagi eigenda jarðarinnar beri skylda til að greiða honum hans hlutdeild í arðinum. Stefndi hafi ekki gert það né upplýst stefnanda um ráðstöfun þess arðs sem hann tók við fyrir hönd stefnanda og beri því að greiða honum hans hluta.

Málsástæður stefnda

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda þar sem hann hafi greitt arðshluta stefnanda, að því marki sem hann hafði fé til, inn á reikning sameignar eigenda Ö sem sé í vörslum systur málsaðila, E. Það hafi hann gertí samræmi við ósk stefnanda. Greiðsla þessi hafi verið innt af hendi í febrúar 2016 er stefndi stillti upp fullnaðaruppgjöri af sinni hálfu á ráðstöfun tekna sameignar Ö. Málsókn stefnanda sé því fullkomlega tilefnislaus enda honum allar upplýsingar um arðgreiðslur aðgengilegar.

Stefndi hafi verið réttilega kjörinn fjárhaldsmaður sameignar eigenda Ö 30. mars 2015 á aðalfundi með öllum greiddum atkvæðum. Allt að einu hafi fyrri fjárhaldsmaður, E, neitað að afhenda bankainnstæðu sameignarinnar sem hún hafði í fórum sínum er kjörið fór fram eða þá fjármuni sem henni bárust vegna arðgreiðslna Þ - deildar veiðifélagsins á árunum 2015 og 2016. Það hafi komið í ljós um sumarið 2015 að stefnandi, E og G hafi ekki viðurkennt stefnda sem fjárhaldsmann þrátt fyrir að hafa öll staðið að kjöri hans á fyrrnefndum fundi. Stefnandi og G hafi lýst því yfir að þeir litu á E sem réttkjörinn fjárhaldsmann.

Vegna þessa hafi verið ljóst að stefnda væri ekki unnt að sinna hlutverki fjárhaldsmanns og hafi því gert uppgjör fyrir sameignina sem tók mið af þeim fjármunum sem hann hafði milli handa sem og þeim sem E hafði í sínum fórum. Taldi stefndi ljóst að E myndi gera upp arðgreiðslur hennar sjálfrar, stefnanda og G, sem litu á hana sem fjárhaldsmann. Stefndi hefði skorað á hana að gera það og nýta til þess meðal annars fjármunina sem stefndi hefði lagt inn á sameignarreikning þann sem hún réði yfir.

Af málatilbúnaði stefnanda megi ráða að E hafi ekki brugðist við þessari áskorun. Allt að einu má stefnanda vera ljóst hvar fjármunirnir sem nema arðshluta hans eru niðurkomnir enda verið ítrekað bent á að E hafi verið greiddur arður hans í samræmi við óskir hans sjálfs.

Niðurstaða

Stefnandi krefst greiðslu úr hendi stefnda vegna hlutdeildar í arðgreiðslu sem greidd var af hálfu Æ - deildar veiðifélagsins til stefnda árið 2015 sem fjárhaldsmanns sameignar sameigenda jarðarinnar Ö. Fyrir liggur að umrædd arðgreiðsla nam 4.000.000 króna og að einn sjöundi hluti þeirrar fjárhæðar nemur 571.429 krónum sem hver eigandi jarðarinnar átti rétt til að því marki sem arðgreiðslan myndi hagnað í sameign jarðarinnar Ö. Fjárkrafa stefnanda vegna þessarar greiðslu er sett fram í krafti þinglýsts eignarhluta stefnanda í Ö sem er einn sjöundi hluti af eigninni.

Fyrir liggur að stefndi var kjörinn fjárhaldsmaður sameignarinnar með atkvæðum allra eigenda jarðarinnar og var því réttilega að því kominn að veita arðgreiðslum frá veiðifélaginu viðtöku. Þrátt fyrir það bárust honum einungis greiðslur vegna arðs frá Æ -deild veiðifélagsins 2015, en greiðslur vegna Þ - deildar það ár og árið 2016 voru greiddar til E. Hún og tveir bræðra hennar, og er stefnandi annar þeirra, neituðu bæði í orði og verki að viðurkenna stefnda sem fjárhaldsmann. Það leiddi til þess að hann lýsti því yfir með fulltingi þriggja annarra bræðra málsaðila 20. febrúar 2016, að forsendur fyrir því að fjárhaldsmaður annaðist um fjármál sameignar jarðarinnar Ö væru brostnar. Samhliða þeirri yfirlýsingu birti stefndi sameigendum sínum drög að uppgjöri sameignar Ö 2015. Í þeim drögum getur að líta drög að ársreikningi með rekstrarreikningi og efnahagsreikningi auk yfirlits yfir sjóðstreymi og fleira.

Þá fylgdi drögunum einnig svonefnt uppgjör á fjárreiðum milli sameigenda samkvæmt stöðu þeirra 18. febrúar 2016. Á því yfirliti kemur afdráttarlaust fram fjárhæð hlutdeildar hvers eiganda í þeim fjárhæðum sem voru í vörslum stefnda og E auk þess sem tilgreindar eru fjárhæðir sem greiddar höfðu verið beint til G frá Þ - deild veiðifélagsins. Sú fjárhæð sem stefndi taldi að tilheyrði hverjum sameigendanna um sig nam 791.207 krónum. Þá kemur fram í skjalinu hvernig stefndi ráðstafaði þeim hluta fjármunanna sem hann hafði yfir að ráða. Fjármunina nýtti hann til að gera upp sína hlutdeild og þriggja bræðra sinna og ráðstafaði svo eftirstöðvum til E. Samhliða þeirri ráðstöfun fylgdi áskorun til hennar um að gera upp, meðal annars við stefnanda. Upplýst er að E hefur ekki gert það.

Í hlutverki stefnda sem fjárhaldsmanns sameignar Ö fólst að öll fjármál jarðarinnar væru á hans hendi. Í samræmi við samkomulag iðum málefni Ö, sem systkinin stóðu að, voru arðgreiðslur vegna laxveiði greiddar fjárhaldsmanni. Það var í hans hlutverki að annast fjárhagsmálefni sameignarinnar, þar á meðal að greiða kostnað þann sem til félli. Að þeim rekstrarkostnaði greiddum var kveðið á um að hagnaði af rekstrinum skyldi að því loknu vera skipt milli eignarhluta nema annað væri ákveðið á aðalfundi. Það bar var þannig að deila út hagnaði af rekstri sameignarinnar meðal eigenda en ekki hlutdeild í einstökum arðgreiðslum frá veiðifélaginu.

Með fyrrnefndu kjöri stefnda sem fjárhaldsmanns hafði hann umboð til þess að koma fram fyrir hönd sameigendanna og taka við greiðslum. Heimildir stefnda í þessum efnum voru í fullu samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Fyrir liggur á hinn bóginn upplýst í málinu að stefnandi, bróðir hans og systir viðurkenndu ekki stefnda sem fjárhaldsmann sameignar Ö heldur byggðu á því að E væri fjárhaldsmaður. Í þessu ljósi mátti stefndi líta svo á að E hefði sambærilegt stöðu umboð í samræmi við nefnt lagaákvæði til þess að annast um hagsmuni stefnanda hvað fjárhagsleg málefni tengd jörðinni Ö áhrærði. Fyrir liggur upplýst í málinu að E hafði í sínum fórum umtalsverðar fjárhæðir vegna arðgreiðslna frá veiðifélaginu sem hún neitaði að afhenda stefnda. Þannig voru fjármunir sameignarinnar á hendi tveggja einstaklinga sem báðir komu fram sem fjárhaldsmenn sameignar jarðarinnar Ö.

Í ljósi afstöðu stefnanda mátti stefndi líta svo á að það væri hlutverk E að annast um greiðslu hagnaðar af rekstri sameignar jarðarinnar til stefnanda og honum því heimilt að greiða henni þá fjármuni sem hann hafði milli handa eftir uppgjör við þá sem fylgdu honum að málum. Honum var tækt að beina því til E að gera upp við stefnanda enda hafði hún ótvírætt umboð til þess að taka við greiðslunni og ráðstafa henni fyrir hönd stefnanda. Það að stefndi hafi ekki gert ráð fyrir rekstrarkostnaði sem til félli vegna jarðarinnar í uppgjöri sínu, eins og stefnandi vakti máls á í framburði sínum fyrir dómi, breytir þessari heimild ekki. Ekkert hefur raunar verið upplýst um fjárhæð slíks kostnaðar í málinu en að auki bera allir eigendur jarðarinnar ábyrgð á þeim kostnaði, bæði í samræmi við afdráttarlaust ákvæði samkomulags sameigendanna og af þeirri einföldu ástæðu, eins og endranær, að eignarhluta hvers og eins fylgja bæði réttindi og skyldur.

Hafi verið gengið of langt í greiðslu hagnaðar í uppgjöri stefnda er það sjálfstætt uppgjörsatriði gagnvart áfallandi kostnaði en leiðir ekki til greiðsluskyldu hagnaðarhlutdeildar úr hendi stefnda.

Í ofangreindu ljósi á stefnandi ekki fjárkröfu á hendur stefnda enda upplýst að fjármunir sem námu hlutdeild stefnanda í hagnaði sameignar Ö voru til reiðu í febrúar 2016 hjá E sem stefnandi leit á sem fjárhaldsmann. Stefndi ber ekki fjárhagslega ábyrgð á ráðstöfunum hennar hvað meðferð þeirra fjármuna varðar. Ber því að sýkna stefnda.

Eins og málsatvikum er háttað er rétt að hvor aðila um sig beri sinn kostnað af málinuí samræmi við 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu stefnanda flutti E-kk-nf G-kk-nf lögmaður málið, en stefndi flutti málið sjálfur.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, B, er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

B-kk-nf L. B-kk-nf