E-2374/2022

1

Mál þetta, sem dómtekið var 12. janúar 2023, höfðaði A, [...], með stefnu birtri 20. maí 2022, á hendur Sjóvá- Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til viðurkenningar á bótaskyldu.

2

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennt verði að slys stefnanda þann 17. nóvember 2018 sé bótaskylt úr húseigendatryggingu, sem Reykjavík Rent ehf., kt. [...], hafði í gildi hjá stefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum hf., á slysdegi. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum máls-kostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, að teknu tilliti til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

3

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefn-anda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins. Stefndi krefst þess til vara að bótaábyrgð hans verði einungis viðurkennd að hluta og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

4

Stefnandi varð fyrir slysi 17. nóvember 2018, eftir að hafa snætt kvöldverð á veitinga-staðnum Dill Restaurant, Hverfisgötu 12, Reykjavík, ásamt fleira fólki. Tveir veitingastaðir voru í húsinu á þeim tíma, Dill Restaurant og Mikkeller & Friends, sem báðir vorum eð vínveitingaleyfi. Slysið bar þannig að að stefnandi féll í tröppum utandyra er hann var á heimleið um miðnættið þennan dag og lenti á gangstétt fyrir neðan þær.

5

Í dagbókarfærslu lögreglu vegna slyssins kemur fram að stefnandi hafi fallið niður tröppur og lent á andlitinu. Hann hafi verið með áverka á höfði. Við læknisskoðun á Landspítalanum var stefnandi með skerta meðvitund, áverka á andliti og blæddi úr andlitinu. Áverkar stefnanda voru meðal annars höfuðkúpubrot [...]. Hefur hann vegna þessa verið metinn til 40% varanlegrar læknisfræðilegrar örorku, sbr. örorkumatsgerð B læknis, [...] og mati á líkamstjóni (CIME), dags. 23. júlí 2020.

6

Vegna höfuðhöggs [...] man stefnandi ekki hvernig slysið atvikaðist. Með vísan til yfirlýsinga vitna, sem síðar verður komið að, telur hann líklegast að hann hafi fallið í brotnu þrepi í næstneðstu tröppu. Stefndi bendir á móti á að í læknisfræðilegum gögnum sé haft eftir viðstöddum að stefnandi hafi fallið niður u. þ. b. 10 brattar tröppur, en í tilkynningu til stefnda um tjónið sé aftur á móti byggt á því að hann hafi fallið úr næstneðstu tröppunni.

7

Samkvæmt opinberum gögnum var húsið Hverfisgata 12, Reykjavík, byggt skömmu eftir næstsíðustu aldamót. Samkvæmt matsgerð C, doktors í verkfræði, sem dómkvaddur var sem matsmaður í málinu, voru tröppurnar sem stefnandi féll úr byggðar fyrir 1945 en eftir 1928. Stefnandi kveðst þó telja að tröppurnar hafi ekki verið byggða r fyrr en 1945– 1946, enda ekki gert ráð fyrir þeim á teikningum fyrr en þá. Þá ber matsgerðin með sér að engin ummerki séu um nýlegar breytingar á tröppunum, en greinilegt sé þó að einhvern tímann hafi verið gerð breyting á þeim, því að næstneðsta þrepið sé öðruvísi en hin þrepin.

8

Félagið Reykjavík Rent ehf., kt. [...], var eigandi Hverfisgötu 12 á slysdegi. Hafði félagið ábyrgðartryggingu húseigna (húseigendatryggingu ) hjá stefnda og var samkvæmt því vátryggingartaki. Þann 27. febrúar 2019 var stefndi beðinn um að taka afstöðu til skaðabótaskyldu vátryggingartaka. Byggt var á því að aðstæður ítröppun-um, sem stefnandi féll í, hefðu verið hættulegar, bæði vegna vanbúnaðar og vegna ófullnægjandi lýsingar.

9

Þann 5. júlí 2019 tilkynnti stefndi að hannværi ósammála þvíað tjón stefnanda væri að rekja til vanbúnaðar í tröppunum, heldur mætti rekja slysið til óhappatilviks og/eða eigin gáleysis stefnanda. Taldi stefndi að tröppurnar, sem stefnandi féll í, væru ekki frábrugðnar tröppum í sambærilegum húsakynnum og því ekki hættulegar.

10

Stefnandi gat ekki sætt sig við þessa afstöðu og skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 10. september 2019. Með úrskurði sínum nr. 303/2019, dags. 22. október 2019, komst nefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr húseigendatryggingu vátryggingartaka vegna slyssins.

11

Stefnandi fór þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur með beiðni, dags. 3. maí 2021, að dómkvaddur yrði matsmaður til að taka út, mæla og meta tröppurnar. Dómkvaddur var til verksins áðurnefndur C, doktor í verkfræði. Skilaði hann matsgerð sinni í september árið 2021.

12

Þann 7. október 2021 var matsgerðin send til stefnda og félagið beðið um að endurskoða afstöðu sína í málinu. Stefndi svaraði tölvupóstinum þann 5. nóvember 2021 á þann veg að félagið myndi ekki endurskoða afstöðu sína. Var mál þetta höfðað í framhaldi af því, til viðurkenningar á bótaskyldu úr húseigendatryggingu vátryggingartaka hjá stefnda.

13

Í gögnum málsins, þ. á m. í stefnu og greinargerð, svo og í matsbeiðni og matsgerð, eru þær tröppur sem stefnandi féll úr nefndar stigi. Það hefur hins vegar enga efnis-lega þýðingu hvort um var að ræða tröppur eða stiga, því samkvæmt 9. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 1945, sem aðilar eru sammála um að hafa eigi til hliðsjónar við úrlausn málsins, giltu að meginstefnu til sömu reglur um útitröppur og stiga. Verða tröppurnar því eftirleiðis jöfnum höndum nefndar tröppur eða stigi, til samræmis við gögn málsins.

Helstu málsástæður stefnanda

14

Stefnandi byggir á því að framangreint slys sé bótaskylt úr húseigendatryggingu vátryggingartaka hjá stefnda, sem hafi veriðí gildi á slysdegi. Stefnda sé einum stefnt á grundvelli heimildar í 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Byggt sé á því að vátryggingartaki sé skaðabótaskyldur á grundvelli meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglu íslensks skaðabótaréttar.

15

Stefnandi byggir á því að slysið megi fyrst og fremst rekja til hættulegra aðstæðna og vanbúnaðar á og við stigann, sem hann hafi fallið úr, og hirðuleysis vátryggingartaka. Stefnandi telur ljóst, meðal annars af framburðum vitna og matsgerð dómkvadds matsmanns, að hann hafi fallið vegna þess að stiginn hafi verið hættulegur og ekki nógu öruggur í ljósi þeirrar starfsemi sem fram fór í húsinu.

16

Samkvæmt lýsingu vitna hafi lýsing í stiganum verið léleg. Þar sem bæði hafi verið dimmt þegar stefnandi kom á staðinn um kvöldmatarleytið og þegar hann yfirgaf staðinn um miðnætti 17. nóvember 2018 verði að leggja til grundvallar að hann hafi ekki haft vitneskju um að næstneðsta þrep stigans var brotið, líkt og ljósmyndir sem teknar hafi verið daginn eftir slysið sýni.

17

Stefnandi byggir á því að með vísan til lýsinga vitna af atvikum sé sannað að hann hafi fallið við það að stíga á hið brotna þrep. Um óforsvaranlegan vanbúnað hafi verið að ræða, sem hafi aukið slysahættu verulega. Undir þetta hafi verið tekið í matsgerð dómkvadds matsmanns, þar sem matsmaður hafi talið að ástand á næstneðsta þrepi hafi dregið úr öryggi stigans.

18

Stefnandi byggir á því að ef ekki teljist sannað að hann hafi fallið í næstneðsta þrepi stigans sé samt sem áður sannað að hann hafi fallið í stiganum. Ástæða þess að hann hafi fallið í stiganum sé sú að stiginn hafi verið hættulegur og óforsvaranlegur á slys-degi. Breytileiki í skreflengd, skortur á handriði öðrum megin, mishæðótt þrep, breytilegur halli stigans og það að framstig og uppstig voru ekki alls staðar eins í stiganum hafi valdið því að stefnandi féll í stiganum. Stiginn hafi verið það hættulegur að það hafi ekki úrslitaáhrif í málinu í hvaða þrepi stefnandi hafi fallið.

19

Stefnandi vísar til þess að í matsgerð dómkvadds matsmanns komi fram margvíslegar athugasemdir við stigann og sé þar komist að þeirri niðurstöðu að hann hafi ekki uppfyllt öryggiskröfur. Óumdeilt sé að stiganum hafi á engan hátt verið breytt frá slysdegi til dagsins í dag.

20

Varðandi vanbúnað stigans byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að breytileg skreflengd þrepa í stiganum hafi valdið því að stiginn var hættulegur á slys degi, líkt og fram k omií matsgerð dómkvadds matsmanns. Skreflengdin sé breytileg allt upp í 700 mm. Af töflu í matsgerðinni verði ráðið að skreflengd þrepanna sé mismunandi og aldrei jöfn. Telji matsmaður að af töflunni verði ráðið að trappa þrjú, ef talið sé neðan frá, sé hættulegust, því í þeirri tröppu styttist skreflengdin skyndilega og hallinn verði mjög mikill, þar sem framstigið sé mjög stutt eftir að hafa verið tiltölulega jafnt þar fyrir ofan. Telji matsmaður að breytileiki í skreflengd þrepanna sé alvarlegur ágalli og líklegur til að valda slysi. Hafi þetta verið eitt af þeim atriðum sem hafi verið í ólagi og ekki í samræmi við kröfur reglugerða og leiðbeininga.

21

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að orsök slyssins megi rekja til þess að handrið hafi vantað öðrum megin í stiganum, auk þess sem það handrið sem hafi verið til staðar hinum megin hafi ekki náð nógu langt fram. Matsmaður hafi taliðað handrið stigans væri ófullnægjandi, ekki síst með þáverandi rekstur hússins í huga. H andrið hefði átt að vera báðum megin og ná lengra fram. Vitni hafi sömuleiðis borið að á þeim stað þar sem stefnandi féll í stiganum hafi ekki verið neitt handrið fyrir hann til að halda sér í.

22

Stefnandi byggir í þriðja lagi á því að stiginn hafi verið vanbúinn að því leyti að framstig og uppstig hafi ekki verið eins alls staðar í stiganum. Af ljósmyndum megi sjáað þrep stigans séu mishæðótt og að neðsta þrepið halli fram. Þá séljóst af töflu í matsgerðinni, þar sem finna megi mælingar á þrepunum, að uppstig og framstig þeirra sé mjög mismunandi frá þrepi til þreps. Matsmaður hafi verið spurður hvort varna hefði mátt falli í stiganum með því að hafa þrep hans öll í sömu hæð og dýpt. Hefði hann svarað því til að hann teldi að slík breyting hefði verið afgerandi í endurbótum á stiganum. Matsgerðin beri einnig með sérað framstig og uppstig hafiekki alls staðar verið eins í stiganum, sem sé hættulegt.

23

Stefnandi byggir í fjórða lagi á því að orsök slyssins megi rekja til þess að hall innhafi verið of mikill og of breytilegur. Í matsgerðinni komi fram að halli stigans sé breytilegur frá þrepi til þreps, á bilinu 33°- 42°. Stefnandi byggir á því að halli stigans sé hættulega mikill. Þá auki það enn frekar á hættueiginleika stigans að hallinn sé ekki eins frá þrepi til þreps, heldur breytilegur. Undir þetta hafi verið tekið í mats-gerðinni þar sem segi að hallinn sé meiri en reglugerðir segi til um fyrir útitröppur.

24

Varðandi hættueiginleika stigans vísar stefnandi einnig tilþessað dómkvaddur mats-maður hafi taliðað lögun stigans væri ófullnægjandi og of mikill breytileiki í hæð og dýpt þrepa og þar með skreflengd. Stiginn falli utan reglna sem hafi verið þekktar mjög lengi. Það sé erfitt að leiðrétta þetta nema með því að endurbyggja stigann. Matsmaður telji að handrið báðum megin hefði haft afgerandi áhrif. Þá telji matsmaður að framstig sé óþægilega stutt fyrir göngu niður.

25

Af framangreindu telur stefnandi ljóst að umræddur stigi hafi verið stórhættulegur á slysdegi. Vátryggingartaki hafi vitað af þessari hættu eða í það minnsta mátt vera kunnugt um hana, öfugt við stefnanda, og verði að telja óforsvaranlegt af hálfu vátryggingartaka að hafa ekki gert endurbætur eða breytingar á stiganum í ljósi þess. Byggir stefnandi á því að slysið sé alfarið að rekja til gáleysis og vanrækslu vátryggingartakans, þ. e. þeirrar háttsemi hans að hafa stigann í því vanbúna og hættu-lega ástandi sem hann hafi veriðí á slysdegi.

26

Stefnandi byggir á því að lýsingin í stiganum hafi verið ófullnægjandi og að það hafi átt sinn þátt í því að slysið hafi átt sér stað. Í yfirlýsingum vitnanna D og E hafi komiðfram að lýsingin hafi verið léleg og að erfitt hafi verið að sjá þrepin. Matsmaður hafi sömuleiðis skoðað stigann í myrkri. Ljósastaur sé rétt fyrir framan stigann, sem lýsi á hann, þannig að hann sé vel sýnilegur. Þegar gengið sé niður tröppurnar sé um mótlýsingu að ræða og tröppurnar ekki vel lýstar og kanturinn að framan ekki heldur, þótt hann sé sýnilegur. Slysið hafi átt sér stað um miðnætti í lok nóvember og því aldimmt. Stefnandi byggir á því að mikil þörf hafi verið á mun betri lýsingu í stiganum, til að tryggja öryggi þeirra sem gengu um hann við þessar aðstæður.

27

Stefnandi byggir á því að stiginn hafi aldrei uppfyllt gildandi byggingarsamþykktir eða reglugerðir, hvorki þegar hann hafi verið byggður né síðar. Út frá teikningum sem vísað sétil í matsgerðinni telji stefnandi líklegast að stig innhafi verið byggður á árunum 1945– 1946, enda ekki til teikningar af honum fyrr en þá. Teikningarnar hafi verið lagðar fram í lok árs 1945 og samþykktar í byrjun árs 1946. Á þeim tíma hafi veriðí gildi byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945.

28

Í 2. málslið 1. mgr. 29. gr. samþykktarinnar segi að séð skuli um að nægileg birta og loft komist að hverjum stiga og stigahúsi. Stefnandi byggir á því að nægileg birta hafi ekki verið til staðar í stiganum.

29

Í 3. mgr. 29. gr. samþykktarinnar segi meðal annars að á öllum stigum skuli vera handrið öðrum megin eða beggja vegna, ef stiginn liggi ekki að vegg. Stefnandi byggir á því að handrið hafi átt að vera beggja vegna, enda liggi stiginn ekki nema að hluta að vegg. Líkt og sjá megi af ljósmyndum í matsgerð sé aðeins handrið öðrummegin og nái það ekki niður allan stigann. Hann uppfylli því ekki ákvæði samþykkt-arinnar hvað handrið varðar.

30

Samkvæmt 6. mgr. 29. gr. samþykktarinnar megi skref stiga hvergi vera minna en 63 cm. Skrefið, þ. e. skreflengd, sé samanlögð hæð tveggja uppstiga og breidd eins þreps. Samkvæmt mælingum hins dómkvadda matsmanns sé skreflengd mismunandi eftir þrepum. Skreflengd í fyrstu tröppu, talið neðan frá, sé 54,9 cm(141+141+267 = 549) og uppfylli því ekki ákvæði samþykktarinnar um skreflengd. Í ákvæðinu segi einnig að þrepsbreidd (framstig) megi aldrei vera minna en 24 cm, sé hús tvílyft, en 26 cm, sé hús hærra, og að á hverju þrepi, sem ekki sé breiðara en 30 cm, skuli vera minnst 4 cm breitt innskot, sem ekki teljist til þrepsbreiddar í þessu sambandi. Samkvæmt mælingum hins dómkvadda matsmanns sé þrepsbreidd stigans mjög mismunandi. Í þriðju tröppu neðan frá sé þreps breidd, þ. e. framstig, 23,6 cmog þar af sé innskot 20 mm. Öll þrepin, að undanskildu öðru þrepi neðan frá, séu minna en 30 cm að þrepsbreidd og ættu því innskot þeirra að vera minnst 4 cm. Líkt og fram komi í matsgerð dómkvadds matsmanns séu innskot þrepanna aðeins 20 mm. Þrepsbreidd stigans uppfylli því ekki ákvæði samþykktarinnar.

31

Samkvæmt 9. mgr. 29. gr. samþykktarinnar megi útitröppu rekki vera hærri en 1,50 m. Af matsgerð dómkvadds matsmanns verði ráðið að hæð stigans sé 1.515 m. Stiginn sé því of hár og uppfylli ekki ákvæði samþykktarinnar hvað hæð varðar.

32

Stefnandi vísar til þess aðí matsgerð dómkvadds matsmanns sé rakið aðgerðar hafi verið breytingar á húsnæðinu árið 1998, til að stunda veitingarekstur í húsinu. Raunar segi að þetta hafi verið árið 1996 en af teikningu, sem dagsett sé árið 1998, teljistefn-andi að um misritun sé að ræða og að átt hafi verið við árið 1998. Um umfangsmiklar breytingar á húsnæðinu hafi verið að ræða, sem hafim eðal annars haft áhrif á notkun og hlutverk stigans. Þegar þessar breytingar hafi verið framkvæmdar hafi veriðí gildi byggingarreglugerð nr. 441/1998. Gildissvið hennar hafi samkvæmt 2. mgr. 2. gr. hennar meðal annars náð yfir hvers konar byggingar og mannvirki og breytingar á þeim.

33

Í 2. mgr. 202 gr. reglugerðarinnar segi að halli á tröppum fyrir almenna umferð utan-húss skuli vera á bilinu 17°– 30° og þrephæð 0,12– 0,16 m. Samkvæmt mælingum hins dómkvadda matsmanns sé halli stigans breytilegur frá þrepi til þreps á bilinu 33°– 42° og þrephæðin á bilinu 0,14– 0,213 m. Stiginn hafi því ekki uppfyllt ákvæði reglugerðarinnar um halla og þrephæð.

34

Í 4. mgr. a) í 202. gr. reglugerðarinnar segi: Fyrir halla frá 30° til 45° miðast göngu-hlutfall við "skreflengd“ þar sem 2 h + b skal vera 0,60 - 0,64 m. Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns komifram að skreflengd í stiganum séá bilinu 0,549– 0,707 m og fari því út fyrir leyfilegt bil reglugerðarinnar.

35

Í 8. m gr. 202. gr. segi að framstig útitrappa skuli eigi vera minna en 0,28 m og uppstig eigi meira en 0,16 m. Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns komifram að framstig í tröppum 1,3,4,5 og 6, neðan frá talið, sé minna en 0,28 m. Uppstig í öllum tröppum nema þeirri fyrstu sé meira en 0,16 m.

36

Í 9. mgr. 202. gr. segi að útitröppur skuli að jafnaði gerðar úr steinsteypu, nema í sérbýlishúsum. Þær megi ekki vera hærri en 1,50 m, nema skotið sé inn palli. Af matsgerð dómkvadds matsmanns verði ráðið að hæð stigans sé 1,515 m.

37

Í 10. mgr. 202. gr. segi að einföld gangbreidd í tröppum teljist vera 0,90 m. Á tröppum með einfaldri gangbreidd, sem liggi að vegg, megi vera eitt handrið. Á tröppum sem fari yfir einfalda gangbreidd skuli ávallt vera handrið báðum megin. Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns segi að minnsta breidd stigans, ef breidd handriðs sé talin frá, sé 1,2 m. Tröppurnar fari því yfir einfalda gangbreidd og eigi því að vera handrið báðummegin.

38

Í 14. mgr. 202. gr. segi að handrið skuli að jafnaði setja báðum megin á útidyra-tröppum, kjallaratröppum og öðrum tröppum í aðkomuleiðum að húsum. Slík hand-rið skuli að jafnaði ekki vera lægri en 0,90 má hæð. Eins og áður hafi komið fram sé aðeins handrið öðrum megin í stiganum og nái það ekki niður allan stigann. Eins og fram komi í matsgerðinni sé hæð handriðsins 0,8– 0,9 m. Stiginn uppfylli því hvorki ákvæði reglugerðarinnar um fjölda né hæð handriða.

39

Þar sem stiginn hafi brotið í svo veigamiklum atriðum gegn ákvæðum byggingar-reglugerðar nr. 441/1998, þegar ráðist hafi veriðí breytingar á húsnæðinu árið 1998, þegar efri hæðinni hafi verið breytt í veitingahús, byggir stefnandi á því að það hafi átt að laga stigann að ákvæðum þágildandi reglugerðar, samhliða téðum framkvæmd-um. Gera hafi mátt þá kröfu til vátryggingartaka að hann endurbyggði stigann við þetta tilefni og lagaði hann að gildandi byggingarreglugerð, til þess að auka öryggi gesta hússins. Þá hefði til að mynda verið lítil fyrirhöfn að uppfylla ákvæði 10. mgr. 202. gr. um handrið báðum megin. Þannig hefði mátt tryggja öryggi gesta sem ganga þurftu um stigann og koma í veg fyrir slys stefnanda.

40

Sömu sögu sé að segja um aðrar framkvæmdir í húsinu, til að mynda þær umfangsmiklu framkvæmdir árið 2015, sem ráðist hafi verið í þegar viðbyggingu hafi verið bætt við veitingahúsið. Stefnandi byggir á því að þá hefði mátt laga stigann að núgildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012, til að tryggja öryggi gesta í húsinu og koma í veg fyrir hættu á slysi af því tagi sem stefnandi varð fyrir.

41

Líkt og fram komi í matsgerð hins dómkvadda matsmanns brjóti stiginn að mörgu leyti í bága við reglugerðina. Þar segi að þar sem stiginn liggi aðeins að hluta að vegg eigi að vera handrið beggja vegna. Þar sem svo sé ekki standist stiginn ekki kröfur 6.5.1. gr. í reglugerðinni. Í 2. mgr. 6.4.10. gr. í reglugerðinni komi fram að framstig útitrappa skuli eigi vera minna en 280 mmog uppstig skuli vera á bilinu 120– 160 mm. Halli á tröppum fyrir almenna umferð utanhúss skuli almennt vera á bilinu 17°–30°.

42

Í matsgerðinni segi að framstig sé allt niður í 240 mmog uppstig yfir 200 mm, semsé umfram kröfur reglugerða. Halli stigans standist ekki kröfur reglugerðarinnar þar sem hann sé 37° í sumum þrepum og fari mest í 42°. Í matsgerðinni vísi dómkvaddur matsmaður einnig til þess að þegar framstig sé minna en 300 mm skuli vera innskot. Breidd innskots og framstigs skuli samanlagt ekki vera minna en 300 mm. Sama uppstig og sama framstig skuli vera á öllum hæðum sama stiga og framstig skuli vera lárétt (1. mgr. 6.4.9. gr.). Þetta ákvæði sé ekki uppfyllt þar sem framstig stigans sé ekki alltaf lárétt, auk þess sem framstig og uppstig sé breytilegt á milli þrepa. Í mats-gerð hins dómkvadda matsmanns sé einnig bent á að í leiðbeiningum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar komi fram að láréttur og óslitinn handlisti utan um stigapípu skuli ná 0,3 m fram yfir efsta og neðsta stigaþrep í hverju stigahlaupi. Líkt og fram komií matsgerðinni sé aðeins handrið öðrum megin og nái það ekki fram yfir neðsta stigaþrep.

43

Samkvæmt 2.7.1. gr. reglugerðarinnar beri eigandi mannvirkis ábyrgð á því að við hönnun, byggingu og rekstur mannvirkis sé farið að kröfum laga um mannvirki og kröfum reglugerðarinnar. Þá segi í 6.1.5. gr. reglugerðarinnar, sbr. einnig 12.1.2. gr., að við breytingu á mannvirki, sem byggt hafi verið í gildistíð eldri byggingarreglu-gerða, skuli eftir því sem unnt sé byggja á sjónarmiðum algildrar hönnunar, en markmið algildrar hönnunar samkvæmt 6.1.1. gr. sé meðal annars að tryggja fullt öryggi fólks innan byggingar.

44

Auk þess bendir stefnandi á að í 6.4.6. gr. í byggingarreglugerðinni segi að tröppur bygginga skuli þannig hannaðar og byggðar að þær séu öruggar fyrir notanda og þægilegar til gangs. Þær skuli gerðar úr traustum efnum og þannig að hættu á slysum sé haldið í lágmarki. Í ljósi þess sem rakið hafiverið um hættueiginleika stigans telur stefnandi að stiginn uppfylli ekki kröfur þessa ákvæðis.

45

Stefnandi byggir einnig á því að stiginn og aðbúnaður hanshafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 42. gr., og reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995, einkum 3. gr., 8. gr. og 39. gr. Samkvæmt 4. mgr. 3. gr. reglnanna skuli til að mynda gengið þannig frá stigum og handriðum að ekki sé hætta á að starfsfólk og aðrir geti fallið niður og slasast.

46

Stefnandi bendir enn fremur á að stiginn uppfylli ekki kröfur gildandi reglugerðar nr. 1277/2016 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Samkvæmt 16. gr. reglu-gerðarinnar skuli húsnæði og búnaður veitingastaða vera í samræmi við kröfur í starfsleyfi heilbrigðisnefndar á viðkomandi svæði og skuli jafnframt fullnægja kröfum reglugerða um brunamál og reglna um húsnæði vinnustaða.

47

Með hliðsjón af öllu framangreindu telur stefnandi ljóst að stiginn og allur aðbúnaður hans hafi brotið gegn áðurnefndum ákvæðum laga og reglugerða og að sá vanbúnaður hafi verið orsök þess að stefnandi féll niður stigann og slasaðist jafn alvarlega og raun ber vitni.

48

Stefnandi byggir einnig á því að vátryggingartaki hafi vanrækt að framkvæma nauð-synlegar endurbætur og sinna eðlilegu viðhaldi á stiganum. Stiganum hafi verið illa viðhaldið og sjáist það best á því að eitt þrepanna sé brotið. Að mati stefnanda hafi eðlilegt og nauðsynlegt viðhald stigans löngu verið orðið tímabært og hefði það getað komið í veg fyrir slysið. Stefnandi bendir á að samkvæmt 14. gr. reglugerðar um hollustuhætti nr. 941/2002 skuli húsnæði vera þannig gert og viðhaldið, umgengið og þrifið að þeir sem þar dvelji st, starfi, eða nálægir íbúar, hljóti ekki heilsutjón eða óþægindi af. Samkvæmt 16. reglugerðarinnar skuli byggingum og mannvirkjum viðhaldið þannig að heilsu manna sé ekki stefnt í hættu. Stefnandi bendir á að stiginn hafi leg iðað húsnæði þar sem hafi verið starfandi tveir vínveitingastaðir og því margt fólk, jafnvel undir áfengisáhrifum, sem hafi far iðum stigann á degi hverjum. Því hafi verið enn ríkari skylda á vátryggingartaka að sinna eðlilegu viðhaldi stigans.

49

Stefnandi leggur áherslu á þá staðreynd að stefndi hefði getað gert stigann og aðbún-að hans öruggan með tiltölulega einföldum en áhrifaríkum breytingum og þannig komið í veg fyrir slysið. Stefnandi bendir á að hinn dómkvaddi matsmaður hafi svar-aðþví játandi í matsgerð að það hefði verið hægt að gera breytingar á stiganum til að gera hann öruggari. Lögun stigans sé ófullnægjandi og of mikill breytileiki í hæð og dýpt þrepa og þar með skreflengd. Stiginn falli utan reglna sem hafi verið þekktar mjög lengi. Erfitt sé að leiðrétta þetta nema með því að endurbyggja stigann. Breyt-ingar á handriðum stigans með handriði báðum megin hefðu haft afgerandi áhrif.

50

Stefnandi byggir á því að skort hafi með öllu viðvaranir og merking arvið stigann. Í ljósi hættueiginleika stigans, hversu illa hann hann hafi verið farinn og hversu lítil lýsing hafi verið í honum hafi mátt gera þá lágmarkskröfu til vátryggingartaka að hann varaði gesti við þessu með viðvörunum og merkingum við stigann.

51

Stefnandi byggir á því að vátryggingartaka hafi ekki getað dulist að hætta á alvarlegu líkamstjóni vegna falls í stiganum væri til staðar. Hann hafi vitað að hætta á alvarlegu slysi í stiganum, hvað þá um miðnætti í nóvember, hafi verið mikil í ljósi hættueigin-leika stigans, skorts á eðlilegu viðhaldi og endurbótum og skorts á lýsingu.

52

Stefnandi bendir einnig á að af dómaframkvæmd leiði að þær auknu kröfur verði lagðar á eigendur og umráðamenn fasteigna, þar sem rekin sé starfsemi sem laði að neytendur, meðal annars með auglýsingum, að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem þar eigi leið um. Enn strangari kröfur séu síðan gerðar til eigenda húsnæðis, þar sem rekin séu vínveitingahús, sökum eðlis þeirrar starfsemi sem fari fram á slíkum stöðum og eftir atvikum annarlegs ástands gestanna.

53

Stefnandi byggir á því að það hafi staðið vátryggingartaka og þar með stefnda næst að tryggja sönnun fyrir því hvernig slysið atvikaðist og aðdraganda þess. Því verði að meta allan sönnunarskort varðandi þá þætti sem telji st óljósir í aðdraganda slyssins stefnda í óhag. Stefnandi hafi ekki verið í neinni stöðu til að tryggja sönnun í kjölfar slyssins eins og gefi að skilja.

54

Stefnandi telur engar forsendur fyrir því að fallast á eigin sök í þessu máli. Líkt og fram komi í tjónstilkynningu til stefnda hafi stefnandi fengið sér vín með matnum þetta kvöld. Hann hafi hinsvegar ekki verið ölvaður þegar hann hafi falliðí stiganum. Stefndi hafi haldið því fram að stefnandi hafi getað komið í veg fyrir slysið, með því að sýna eðlilega varkárni þegar hann hafi gengið niður stigann. Þessu hafnar stefnandi alfarið og byggir á því að hann hafi ekki sýnt af sér óvarkárni eða sjálfur átt sök á slysinu. Stefnandi hafi einungis verið að ganga niður stigann með hefðbundnum hætti er hann hafi fallið í stiganum.

55

Ef svo ólíklega vilji til að dómurinn telji stefnanda hafa sýnt af sér eigin sök krefst hann þess að litið verði framhjá meðábyrgð hans og vísar um það til heimildar í 2. mgr. 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi bendir á að afleiðingar slyssins séumjög alvarlegar og hafi gjörbreytt lífi hans. Hann [...] hafi vegna þessa misst vinnugetu sína, [...]. Þá bendir stefnandi á að hagsmunir þeir sem krafa hans beinist gegn séu vátryggðir. Allt framangreint leiði til þess að sanngirnisástæður, sem framangreind regla miði við, séu fyrir hendi, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar frá 10. júní 2010 í máli nr. 646/2009.

56

Hvað tjónið varðar vísar stefnandi til þess að líkamstjón hans sé varanlegt og hafi varanleg læknisfræðileg örorka (miski) stefnanda vegna slyssins verið metin 40%. Í örorkumatinu komi fram að varanlegar heilsufarslegar afleiðingar slyssins [...] hafi áhrif á daglega færni, [...].

57

Stefnandi byggir á því að skýr orsakatengsl séu á milli varanlegs líkamstjóns hans og saknæmrar háttsemi vátryggingartaka og vísist um það einkum til læknisfræðilegra gagna málsins, fyrirliggjandi örorkumatsgerðar og fyrirliggjandi matsgerðar dóm-kvadds matsmanns. Málsókn og kröfugerð byggi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda.

Helstu málsástæður stefnda

58

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að tjón stefnanda verði rakið til atvika sem vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Ósannað sé að aðbúnaði á stiganum hafi verið ábótavant sem og að meint tjón stefnanda verði rakið til þess.

59

Byggir stefndi á því að tjón stefnanda sé alfarið að rekja til eigin gáleysis hansog ef til vill óhappatilviljunar. Svo að bótaskylda sé til staðar úr ábyrgðarlið húseigenda-tryggingar þurfi sá sem fyrir tjóni verði að sýna fram á að tjónsatvik megi rekja til skaðabótaskyldra athafna eða athafnaleysis vátryggðs. Það hafiekki verið gert.

60

Líkt og sjá megi á myndum sé aðeins örlítið brot upp úr næstneðsta þrepi stigans. Geti þetta tiltekna brot eitt og sér seint talist orsök slyssins. Bendir stefndi jafnframt á að í læknagögnum komifram að samkvæmt lýsingu viðstaddra hafi stefnandi dottið niður u. þ. b.10 brattar tröppur. Ef brotið hefði í raun verið orsökin gangi frásögn vitna ekki upp samkvæmt samtíma gögnum.

61

Varðandi meintan vanbúnað stigans sé því hafnað að breytileiki í skreflengd, skortur á handriði öðrum megin, mishæðótt þrep, breytilegur halli stigans og það að framstig og uppstig hafi ekki verið eins alls staðar í stiganum hafi valdið því að stefnandi hafi lent í umræddu slysi. Líta verði svo á að það verði ekki rakið til annars en óhapps.

62

Umræddar tröppur megi finna á teikningum frá árinu 1945 og hafi þá verið í gildi byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945. Af fyrirliggjandi matsgerð megi ráða að atvinnurekstur hafi verið í húsinu frá árinu 1951, en það ár hafi verið sótt um að fá að innrétta búð í hluta hússins. Þá liggi jafnframt ekkert fyrir í málinu um að byggingaryfirvöld hafi gert kröfu um bættan umbúnað stigans, í samræmi við gildandi byggingarreglugerð, þegar notkun hússins hafi verið breytt það ár.

63

Ljóst sé að miða verði við þá tímasetningu þegar stiginn hafi verið byggður, þegar horft sé til laga- og reglugerðarfyrirmæla hvað hann varðar. Ekki liggi fyrir sam-þykkisskyldar breytingar á stiganum og þá hafi jafnframt ekki verið gerðar neinar athugasemdir við stigann í úttektum opinberra aðila. Hvorki vátryggingartaka né öðrum húseigendum sé skylt að breyta húsum sínum í takt við breyttar kröfur í lögum og reglugerðum. Tilvísun stefnanda til síðari tíma byggingarreglugerða sé því hald-laus.

64

Stefndi hafnar því að lýsingu við stigann hafi verið áfátt eða að orsök slyssins megi rekja til þess. L jós sé yfir inngangi staðarins og eins sé upplýstur kassi með matseðli alveg við neðanverðan stigann, sem gefi fína lýsingu. Þar að auki sé ljósastaur rétt við stigann, sem lýsi á hann, þannig að hann sé vel sýnilegur. Þá komi jafnframt fram, í þeirri matsgerð sem fyrir liggi í málinu, að kanturinn framan við stigann sé sýnilegur. Stefnandi hafi því vel mátt gera sér grein fyrir aðstæðum. Hafi hann talið lýsingu ábótavant eða öryggi sínu hefði honum verið í lófa lagið að fara sérstaklega varlega og halda sér í handriðið.

65

Í 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 sé kveðið á um í 3. mgr. að á öllum stigum skuli vera handrið öðrum megin eða beggja vegna, ef stiginn liggi ekki að vegg. Ljóstséa ð röksemdir stefnanda umað handrið hafi vantað haldi ekki, þar sem myndir sýni glögglega handrið, sem liggi meðfram stiganum á efsta palli/þrepi, allt að næstneðsta þrepi hans. Telur stefndi því augljóst að það að handrið hafi vantað öðrum megin í stiganum geti ekki verið orsök slyssins. Þá getur stefndi ekki séð hvernig stiginn uppfylli ekki ákvæði samþykktarinnar hvað handrið varðar.

66

Skreflengd stigans uppfyllir að mati stefnda ákvæði 6. mgr. 29. gr. byggingar-samþykktarinnar, þar sem kveðið sé á um að skreflengd megi hvergi vera minni en 63 cm. Af niðurstöðu matsmannsins megi sjá að skreflengd allra þrepanna sé lengri en 63 cm, að frátalinni fyrstu tröppu neðan frá. Sannað þyki af gögnum málsins að stefnandi hafi ekki fallið í neðsta þrepi stigans og telur stefndi því fullljóst að skreflengd neðsta þrepsins hafi ekki verið orsök slyssins.

67

Þeirri málsástæðu stefnanda að slysið hafi orsakast af því að framstig og uppstig hafi ekki verið eins alls staðar í stiganum er hafnað. Kveðið sé á um í 6. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 að þrepsbreidd skuli mæla í ganglínu, sem sé talin 45 cm frá innri brún handriðs þeim megin sem þrep sé mjórra, og megi aldrei vera minna en 24 cm sé hús tvílyft, en 26 cm sé hús hærra. Ljóst séaf mælingum matsmannsins að öll þrepin séu meira en 26 cm, að frátalinni tröppu númer þrjú, talið neðan frá. Telur stefndi þar með ósannað að þrepsbreidd hafi verið orsök slyss stefnanda, þar sem frásagnir vitna kveði á um að stefnandi hafi fallið við að stíga á brotið þrep og dottið niður u. þ. b.10 brattar tröppur.

68

Þá sé jafnan ekki kveðið á um halla stiga í byggingarsamþykktinni frá árinu 1945 og sé því hafnað þeirri fullyrðingu stefnanda að slysið megi rekja til þess að halli stigans hafi verið of mikill og breytilegur. Stefnanda hafi ekki tekist að sanna að meintur vanbúnaður stigans hafi verið orsök þess að hann hafi dottið í stiganum.

69

Stefndi telur niðurstöðu matsmanns um að líklegt sé að stefnandi hafi í raun hrasað í þriðja þrepi að neðan og verið í falli þegar hann hafi stigið á skemmda þrepið ekki vera í samræmi við gögn málsins, þ. e. læknisvottorð, tjónstilkynningu stefnanda, bréf frá lögmanni stefnanda eða yfirlýsingar vitna. Fullyrðingar þess efnis að stefnandi hafi fallið á brotna þrepinu séu því í andstöðu við þá matsniðurstöðu sem stefnandi h afi sjálfur aflað.

70

Að öllu virtu telur stefndi að ekki hafi verið sýnt fram á með óyggjandi hætti að viðhaldsskylda af hálfu vátryggingartaka hafi verið vanrækt eða að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda af öðrum ástæðum. Tjónið megi því rekja til gáleysis stefnanda eða óhappatilviljunar.

71

Stefndi fellst á að rík skylda hvíli á fasteignareiganda að tryggja að frágangur, viðhald og umhirða með fasteign sé með þeim hætti að þeirsem leið eigi um hana verði ekki fyrir tjóni. Hins vegar liggi ekkert fyrir í gögnum málsins, sem renni stoðum undir þá fullyrðingu stefnanda að vátryggingartaki hafi vanrækt skyldur sínar að þessu leyti.

72

Fyrir liggi að Hverfisgata 12 hafi fengið lokaúttektir 15. ágúst 2014 og 7. apríl 2016. Hafi þær úttektir verið gerðar með vísan til 36. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Í því ákvæði segi að slík úttekt skuli gerð innan þriggja ára frá því að mannvirki hafi verið tekið í notkun og öryggisúttekt farið fram. Uppfylli mannvirki ekki öryggis-eða hollustukröfur geti leyfisveitandi synjað um útgáfu vottorðs um lokaúttekt, fyrirskipað lokun mannvirki sog lagt fyrir eiganda þess að bæta úr. Lokavottorð skul iþá ekki gefið út fyrr en úrbætur hafi verið framkvæmdar. Þar með sé sannað að öryggiskröfur hafi þótt uppfylltar á Hverfisgötu 12, þar sem lokaúttektir hafi fengist 2014 og 2016.

73

Þá liggi jafnframt fyrir leyfi frá heilbrigðiseftirliti til að starfrækja veitingahúsið Dill Restaurant að Hverfisgötu 12, dags. 11. mars 2014. Þar komifram að starfsleyfið sé meðal annars gefið út samkvæmt samræmdum starfsleyfisskilyrðum fyrir samkomuhús. Þar segi meðal annarsí 7. kafla að aðkoma og lóð skuli vera hrein og snyrtileg og uppfylla almenn öryggissjónarmið. Starfsleyfisskilyrðin eigi sér meðal annars stoð í reglugerð nr. 1277/2016 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Leyfið hafi fengist, sem sýni að öll öryggissjónarmið, með tilliti til þess að um veitingahús hafi verið að ræða, hafi þótt uppfyllt. Ljóst sé að starfsleyfið hefði vart fengist ef aðkoma að aðalinngangi veitingastaðarins hefði verið álitin vanbúin á einhvern hátt, s. s. vegna ónógrar lýsingar eða hættulegs stiga.

74

Stefndi telur að vátryggingartaki hafi í öllu falli uppfyllt ákvæði þeirra reglna, sem stefnandi vísi til í stefnu, þ. á m. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995, enda h afi stefnandi ekki lagt fram nein haldbær gögn sem sýni fram á hið gagnstæða. Þvert á móti hafi frágangur og umgjörð stigans uppfyllt að fullu þær kröfur sem gerðar hafi verið til veitingahúsa. Það sama eigi við um 42. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og 14. gr. og 16. gr. reglugerðar um hollustu-hætti nr. 941/2002, þar sem ljóst sé að aðbúnaður á vinnustaðnum hafi í alla staði verið í samræmi við lög og reglur.

75

Stefndi hafnar því að nauðsynlegt hafi verið að setja upp merkingar eða viðvaranir um að næstneðsta þrep stigans væri lítillega brotið eða vegna lýsingar í stiganum. Ljóst séað gera verði þær kröfur til vegfarenda að sýna eðlilega aðgát þegar gengið sé um stiga, tröppur og annan hefðbundinn aðbúnað atvinnurekstrar, s. s. að horfa fram fyrir sig og halda í handrið telji fólk sérstaka þörf á.

76

Starfsemi vátryggingartaka hafi ávallt uppfyllt reglur opinberra eftirlitsaðila, sem gert sé að fylgjast með því hvort aðbúnaður sé með lögbundnum og viðurkenndum hætti. Þ ví sé alfarið mótmælt að aðbúnaði á staðnum hafi verið ábótavant. Hefði vátryggingartaki því enga ástæðu haft til að ætla að aðbúnaður væri óviðunandi. Ekkert bendi til þess að vátryggingartaki hafi sýnt af sér gáleysi með frágangi stigans á slysdegi.

77

Þá megi einnig nefna að í komunótu á slysadeild hafi komið fram að félagsskapur stefnanda hafi verið undir áhrifum og talið að stefnandi hefði einnig verið það. Í tjónstilkynningu hafi jafnframt komið fram að stefnandi hefði fengið sér vín með matnum. Byggir stefndi þar með á því að slys þetta verði því rakið til aðgæslu- eða gáleysis af hálfu stefnanda, sem engum öðrum verði kennt um.

78

Að öllu framangreindu virtu telur stefndi sannað að ekki hafi stofnast bótaréttur úr ábyrgðartryggingu húseigendatryggingar vátryggingartaka hjá stefnda. Ekki þykir fram komin fullnægjandi sönnun fyrir því að slys stefnanda megi rekja til atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki verði látinn bera skaðabótaábyrgð á.

79

Stefndi vísar því á bug að það hafi staðið honum næst að tryggja sönnun fyrir því hvernig slysið atvikaðist og því beri að meta allan sönnunarskort honum í óhag. Vátryggingartaki hafiekki fengið veður af umræddu slysi fyrr en stefndi fór að reyna að afla frekari gagna í kjölfar tjónstilkynningar stefnanda. Í þessu samhengi byggir stefndi á að fyrir liggi komunóta á slysadeild, þar sem haft séeftir vitnum að stefnandi hafi fallið niður u. þ. b. 10 tröppur. Sönnunarbyrði um að það sé rangt hvíli að sjálfsögðu á stefnanda, en ekki á stefnda. Telur stefndi sönnunargildi lýsinga r við-staddra vega meira en þeirra skýringa sem stefnandi og vitni hafi borið fram eftir á.

80

Vilji svo til að sannaður teljist vanbúnaður á stiganum, á ábyrgð vátryggingartaka og þar með stefnda, sé byggt á því að ósönnuð séu orsakatengsl milli atviksins og hins meinta vanbúnaðar, en um það beri stefnandi sönnunarbyrði. Um óhappatilvik hafi verið að ræða, sem ekki verði rakið til ófullnægjandi aðbúnaðar. Gögn málsins beri þá jafnframt ekki með sér að sá meinti vanbúnaður, sem stefnandi haldi fram, hafi valdið slysinu og séþað því ósannað. Vísar stefndi til þess að lýsingar á aðdraganda slyssins hafi verið á reiki en telja megi að þær útiloki allar að slysið hafi í raun orsakast af vanbúnaði stigans.

81

Ef ekki verði fallist á sýknukröfu stefnda sé gerð varakrafa um að bótaskylda stefnda úr húseigendatryggingu vátryggingartaka verði aðeins viðurkennd að miklum minni-hluta vegna eigin sakar. Til stuðnings varakröfu séá því byggt að stefnandi verði að bera meginhluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar og aðgæsluleysis, sem hafi verið meginorsök slyssins. Bendi gögn málsins meðal annarstil þess að stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis í umrætt sinn. Vísi stað öðru leyti til málsástæðna varðandi aðalkröfu eftir því sem við eigi.

Niðurstaða

82

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefndi, sem vátryggjandi Reykjavík Rent ehf., eiganda hússins nr. 12 við Hverfisgötu í Reykjavík, beri ábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir í slysi 17. nóvember 2018, er hann féll í tröppum fyrir utan húsið. Eigandi hússins hafði sem fyrr segir keypt húseigendatryggingu hjá stefnda og er um það deilt hvort stefnandi eigi rétt á bótum úr þeirri tryggingu. Byggir krafa stefnanda á því að húseigandinn hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, þar sem tröppurnar hafi verið vanbúna rog hættulega rog húseigandinn hafi vanrækt að bæta þar úr.

83

Er nánar tiltekið á því byggt af hálfu stefnanda að tjón hans megi fyrst og fremst rekja til hættulegra aðstæðna og vanbúnaðar á og við þær tröppur sem stefnandi féll úr, svo og til hirðuleysis eiganda hússins. Því andmælir stefndi, sem byggir á því að tjón stefnanda sé einvörðungu að rekja til gáleysis hans sjálfs eða til óhappatilviljunar. Stefnda er sem fyrr segir einum stefnt á grundvelli heimildar í 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

84

Aðilar deila ekki um það að stefnandi hafi orðið fyrir alvarlegu heilsutjóni í framan-greindu slysi, þ. á m. höfuðkúpubroti, [...]. Þá er ekki um það deilt að stefnandi hafi fallið í framangreindum tröppum, en aðilar eru þó ekki á samamáli um það úr hvaða þrepi hann hafi fallið. Þá er ekki heldur ágreiningur um að umrætt slys sé bótaskylt úr húseigendatryggingu B hjá stefnda, að því gefnu að fallist verði á það með stefnanda að slysið megi rekja til saknæmrar háttsemi húseigandans.

85

Eins og að framan er rakið var C, doktor í verkfræði, dómkvaddur sem matsmaður, að beiðni stefnanda, og honum meðal annars falið að svara tilgreindum mats-spurningum varðandi umrætt hús og tröppurnar þar sem stefnandi slasaðist. Skilaði hann matsgerð sinni í september 2021. Matsmaðurinn kom sömuleiðis fyrir dóm sem vitni við aðalmeðferð málsins og svaraði þar spurningum sem til hans var beint. Verður vikið að efni matsgerðarinnar og vitnisburði matsmannsins hér á eftir.

86

Stefnandi, sem man hvorki eftir slysinu né aðdraganda þess, gaf aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Greindi hann meðal annars frá því hvaða afleiðingar slysið hefði haft fyrir hann, en líf stefnanda hefur augljóslega tekið miklum breytingum eftir slysið. Af framburði hans og gögnum málsins má ráða að slysið og afleiðingar þess hafi skert lífsgæði stefnanda verulega frá því sem verið hafi fyrir slysið.

87

Verður með hliðsjón af atvikum öllum og að virtum gögnum málsins, ekki síst örorkumati B, læknis, [...] og mati á líkamstjóni (CIME), dags. 23. júlí 2020, að fallast á það með stefnanda að skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála séu uppfyllt eins og hér stendur á, enda hefur því í sjálfu sér ekki verið mótmælt af hálfu stefnda.

88

Af hálfu stefnanda hafa verið lagðar fram yfirlýsingar frá eiginkonu stefnanda, F, og þeim E og D, sem voru með stefnanda er hann slasaðist og höfðu setið að snæðingi með honum umrætt kvöld á veitingastaðnum Dill Restaurant. Gáfu þau öll skýrslu sem vitni við aðalmeðferð málsins og verður vikið að yfirlýsingum þeirra og framburði hér á eftir.

89

Af hálfu stefnanda hafa sömuleiðis verið lagðar fram ljósmyndir af tröppunum þar sem hann slasaðist, auk þess sem fleiri ljósmyndir af þeim er að finna í matsgerð dómkvadds matsmanns. Dómurinn gekk sömuleiðis á vettvang ásamt lögmönnum aðila og stefnanda og eiginkonu hans og kynnti sér ástand trappanna af eigin raun, en aðilar virðast vera sammála um að tröppurnar séu eins í dag og þær voru á slysdegi.

Um það hvernig slysið bar að

90

Að mati dómsins er að mörgu leyti óljóst hvernig slys stefnanda bar að. Engin bein vitni voru að slysinu, þrátt fyrir að eiginkona hans og tveir borðfélagar hafi verið með honum í för. Samkvæmt framburðum vitnanna F, E og D fyrir dómi gengu þau hvert á eftir öðru niður umræddar tröppur er slysið varð, eftir að hafa snætt kvöldverð á veitingastaðnum þetta kvöld og eftir að hafa drukkið einn drykk eftir máltíðina. Var stefnandi aftastur í röðinni. F og E hafi verið komin niður á gangstéttina en D hafi verið neðst í tröppunum er stefnandi hafi fallið úr þeim, rétt fyrir ofan hana.

91

Stefnandi byggir á því að sannað sé að hann hafi fallið úr næstneðsta þrepinu, þ. e. úr annarri tröppu talið neðan frá, sem hafi verið brotin. Vitnin F, E og D lýstu því öll þannig í skriflegum yfirlýsingum sínum, sem lagðar voru fram í málinu, að stefnandi hefði dottið úr því þrepi. Framburður þeirra fyrir dómi var ekki jafn afdráttarlaus, enda sneru vitnin öll baki í stefnanda er hann féll, og gátu af þeim sökum hvorki lýst því hvaðan hann féll né hvernig það kom til að hann féll. Sjálfur man stefnandi ekki eftir slysinu, eins og áður segir.

92

Stefndi hefur á móti vísað til þess að bókað hafi verið við komu stefnanda á sjúkrahús umrætt kvöld að hann hefði [S]kv. lýsingu viðstaddra dottið niður ca. 10 brattar tröppur og lent beint á andliti. Tjónstilkynning stefnanda hafi hins vegar byggt á þvíað stefnandi hafi dottið úr öðru þrepi að neðan. Stefnandi hafi með öðrum orðum dottið er hann hafi verið að ganga út af staðnum niður tröppur þegar hann steig á brotið þrep með þeim afleiðingum að hann féll fram fyrir sig og lenti illa.

93

Dómkvaddur matsmaður lýsir því í niðurlagi matsgerðar sinnar að hann telji líklegt að stefnandi hafi í raun hrasað í þriðja þrepi að neðan og verið í falli er hann hafi stigið á skemmda þrepið. Af því tilefni skal tekið fram að það var ekki hlutverk dóm-kvadds matsmanns að leggja mat á það hvar stefnandi hefði fallið í tröppunum, eða hvað líklega hefði gerst umrætt kvöld, enda var ekki beðið um slíkt í matsbeiðni. Mat á þessum atriðum fellur auk þess lögum samkvæmt undir verksvið dómstóla en ekki dómkvaddra matsmanna. Þá er ekkert í gögnum málsins sem styður það sérstaklega að stefnandi hafi hrasað í þriðja þrepi að neðan, en í fallinu stigið fæti á skemmda þrepið, þ. e. annað þrep talið neðan frá. Verður því horft framhjá þessum ummælum matsmannsins.

94

Dómurinn getur með hliðsjón af gögnum málsins ekki fallist á að sannað sé að stefn-andi hafi fallið úr næstneðsta þrepinu, enda engin gögn sem staðfesta að svo hafi verið. Slíkt er þó ekki með öllu útilokað. Vitnin sem með stefnanda voru þetta kvöld sneru sem fyrr segir baki í stefnanda og sáu hvorki hvaðan hann féll né hvernig það bar að. Verður að meta skriflegar yfirlýsingar þeirra í því ljósi. Á hinn bóginn er jafnframt ljóst að stefnandi féll ekki niður 10 brattar tröppur, enda eru þrepin ekki nema átta talsins, að meðtöldum efsta pallinum og neðsta þrepinu.

95

Að mati dómsins er ekki óvarlegt að ætla, miðað við framburði vitna fyrir dómi, að stefnandi hafi veriðum eða rétt fyrir neðan miðjar tröppurnar er hann féll og að hann hafi mögulega fallið úr öðru, þriðja eða fjórða þrepi, talið neðan frá. Það skiptir á hinn bóginn ekki öllu máli, að mati dómsins, úr hvaða þrepi stefnandi féll, þar sem ljóst er og óumdeilt að stefnandi féll í tröppunum og lenti á gangstéttinni fyrir neðan þær. Af því leiðir, að mati dómsins, að meta verður tröppurnar í heild sinni, þegar mat er lagt á hættueiginleika þeirra og það hvernig þær voru útbúnar, en ekki aðeins á einstök þrep þeirra.

Um það hvenær tröppurnar voru byggðar, um sönnunargildi matsgerðar o. fl.

96

Af dómaframkvæmd má ráða að við mat á því hvort hús eða einstakir hlutar þess uppfylli kröfur, sem gerðar eru samkvæmt lögum eða reglum um þess háttar hús eða húshluta, skuli tekið mið af þeim lögum og reglum sem í gildi voru á þeim tíma er húsið eða umræddur hluti þess var byggður. Má í því sambandi meðal annars vitna til dóms Hæstaréttar frá 20. desember 1967 í máli nr. 76/1966, sem birtur var í dómasafni réttarins frá því ári á bls. 1163 og áfram, svo og til dóms Landsréttar frá 16. nóvember 2018 í máli nr. 228/2018.

97

Ein af þeim spurning umsem matsmaður var í matsbeiðni beðinn um að svara í mats-gerð sinni var hvenær líklegast væri að umrædda r tröppur, sem í matsbeiðni voru nefndar stigi, hefðu verið byggða r. Í matsgerðinni segir orðrétt um það atriði: Matsmaður telur að stiginn hafi í upphafi verið byggður fyrir 1945 en eftir 1928 en getur ekki staðsett hann nánar í tíma. Verður að mati dómsins að túlka þetta orðalag samkvæmt orðanna hljóðan, þannig að það sé mat hins dómkvadda matsmanns samkvæmt matsgerðinni að stiginn hafi verið byggður fyrir árið 1945, en ekki á því ári. Matsmaður treysti sér jafnframt ekki til að kveða upp úr um það hvenær á tímabilinu eftir 1928, en fyrir 1945, tröppurnar hafi verið byggðar.

98

Stefnandi byggir sem fyrr segir á því, þrátt fyrir framangreint, að líklegast sé að tröppurnar hafi verið byggða rá árinu 1945– 1946, þar sem þær hafi fyrst komið fram á teikningum frá því ári. Því beri að taka mið af byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 1945 við mat á því hvort tröppurnar hafi uppfyllt kröfur laga og reglna á þeim tíma er þær voru byggða r.

99

Hinn dómkvaddi matsmaður var spurður út í þetta atriði fyrir dómi. Svaraði hann því tilað miða yrði við að stiginn hefði verið byggður árið 1945, þar sem hann hefði þá fyrst komið fram á teikningu, sem lögð hefði verið fram til samþykktar í tengslum við stækkun á hluta hússins. Því bæri að horfa til ákvæða framangreindrar byggingar-samþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945. Tók matsmaðurinn þannig undir með stefnanda hvað þetta atriði varðar.

100

Matsmaðurinn sagði enn fremur fyrir dómi að hann hefði haft byggingar samþykktina frá 1945 til hliðsjónar við vinnslu matsgerðar sinnar, þrátt fyrir að til hennar væri ekki vísað í matsgerðinni. Jafnframt kom fram að stiginn bryti eiginlega í bága við allar reglur sem settar hefðu verið um stiga, þ. á m. ákvæði áðurnefndrar byggingarsamþykktar frá 1945 og ákvæði byggingarreglugerða frá árunum 1998 og 2012, en reglur um stiga hefðu verið þekktar frá dögum Rómverja og jafnvel Grikkja. 101

Dómurinn fær ekki séð að samræmi sé á milli þess sem fram kemur í matsgerðinni, að stiginn hafi verið byggður eftir 1928 en fyrir 1945 en matsmaður [geti] ekki staðsett hann nánar í tíma, og framburðar matsmannsins fyrir dómi um að miða yrði við að stiginn hefði verið byggður árið 1945. Á hinn bóginn er að mati dómsins gott samræmi í þeirri niðurstöðu matsmannsins, sem lýst er í matsgerðinni, að stiginn hafi verið byggður fyrir 1945 og þeirri staðreynd að hann skuli ekki hafa vísað til byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 í matsgerð sinni, þar sem sú samþykkt virðist ekki hafa tekið gildi fyrr en 22. október 1945.

102

Dómurinn getur eigi heldur fallist á að gögn málsins veiti stuðning fyrir þeirri ályktun að tröppurnar hafi verið byggða r árið 1945, heldur bendir flest til þess að þær hafi verið byggða r fyrr. Þannig má meðal annars ráða af teikningu, sem birt er í matsgerðinni og fylgdi umsókn um breytingar á húsinu 1945, nánar tiltekið stækkun á rými við hlið stigans, að tröppurnar hafi verið sýndar, annars vegar á teikningu sem ætlað var að sýna grunnmynd þessa hluta hússins fyrir breytingu og hins vegar á grunnmynd sem ætlað er að sýna þennan tilgreinda hluta hússins eftir breytingu. Styður það að mati dómsins þá ályktun að tröppurnar hafi þegar verið byggðar er umsóknin var lögð fram, rétt eins og það rými sem sótt var um stækkun á. Því til viðbótar ber teikningin með sér að þessari tilteknu umsókn um breytingar hafi verið synjað í síðari hluta nóvember 1945. Getur teikningin því aldrei stutt það að stiginn hafi hlotið samþykki byggingaryfirvalda árið 1945, eins og skilja mátti af framburði matsmannsins fyrir dómi.

103

Auk framangreinds verður ekki betur séð, við lestur matsgerðar hins dómkvadda matsmanns, en að niðurstöður hennar og efnislegar ályktanir matsmannsins, sem lýst er í matsgerðinni, byggi á ákvæðum byggingarreglugerða nr. 441/1998 og 112/2012 en ekki á byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945. Er það að einhverju leyti í samræmi við þær matsspurningar sem beint var til matsmannsins, en í sumum þeirra var sérstaklega beðið um að hann tæki afstöðu til ástands stigans á slysdegi, 17. nóvember 2018.

104

Af matsgerðinni sjálfri verður hins vegar ekki séð að niðurstöður hennar og efnislegar ályktanir matsmannsins hafi verið byggðar á framangreindri byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík frá árinu 1945, eða á eldri reglum, enda var matsmaðurinn ekki beðinn um að taka afstöðu til þess í matsgerð sinni hvort stiginn stæðist þær kröfur sem gerðar voru til stiga á þeim tíma sem hann var byggður. Matsgerðin tekur því ekki á því, svo að séð verði, hvort stiginn uppfylli þær kröfur sem gerðar voru til stiga á byggingartíma hans, þ. m. t. hvort hann uppfylli þær kröfur sem gerðar voru til stiga samkvæmt byggingarsamþykktinni frá 1945.

105

Orðalag matsspurninga, sem miða sem fyrr segir margar við ástand stigans á slysdegi en ekki á byggingartíma hans, það að hvergi sé minnst á byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945 í matsgerðinni eða afstaða tekin til þess hvort stiginn hafi staðist kröfur hennar, heldur aðeins vísað til byggingarreglugerða frá 1998 og 2012, svo og það misræmi sem að framan er rakið varðandi byggingarár stigans, veikir að mati dómsins efnislegar niðurstöður matsgerðarinnar og þær ályktanir sem þar eru dregnar um aðbúnað stigans. Rýrir þetta að mati dómsins bæði sönnunargildi matsgerðarinnar og framburðar hins dómkvadda matsmanns fyrir dómi.

106

Það er meginregla í einkamálaréttarfari að aðilar einkamáls fara með forræði á sakar-efni þess. Í 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála kemur sömuleiðis fram að yfirlýsing aðila, sem gefin er fyrir dómi og felur í sér ráðstöfun á sakarefni, bindi hann eftir reglum um gildi loforða, ef hann hefur forræði á því. Við aðalmeðferð málsins lýsti lögmaður stefnda því yfir að óumdeilt væri að stiginn sem stefnandi hefði fallið úr hefði verið byggður árið 1945. Því bæri að leggja byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 1945 til grundvallar við úrlausn málsins. Verður samkvæmt því, þrátt fyrir það sem rakið er hér að framan, lagt til grundvallar efnisdómi í málinu að tröppurnar hafi verið byggðar á árinu 1945 og að ákvæði byggingarsamþykktarinnar frá 1945 eigi við um þær.

Um það hvort tröppurnar hafi brotið í bága við ákvæði byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 1945

107

Dómkvaddur matsmaður fékk verkfræðistofuna G til að framkvæma mælingar á þeim tröppum sem um ræðir. Eru niðurstöður þeirra mælinga birtar í matsgerð mats-mannsins. Þótt draga megi efnislegar niðurstöður og ályktanir matsmannsins í efa, vegna þeirra atriði sem rakin voru hér að framan, þykir eigi að síður fært að leggja niðurstöður framangreindra mælinga til grundvallar efnisdómi í málinu, enda hefur þeim ekki verið mótmælt af hálfu stefnda eða hnekkt með nokkrum hætti.

108

Af gögnum málsins og vettvangsskoðun dómsins má ráða að þær tröppur sem hér um ræðir kunni að hafa verið lægri í upphafi en þær eru í dag. Er það í samræmi við framburð matsmannsins fyrir dómi. Virðist mega sjá, meðal annars af ljósmyndum og teikningum sem frammi liggja í málinu, að bætt hafi verið neðan við tröppurnar eftir byggingu þeirra, líklega vegna lækkunar á yfirborði götunnar og gangstéttar-innar næst húsinu. Þannig virðist sem a. m. k. einu þrepi hafi verið bætt neðan við tröppurnar eftir að þær voru byggðar.

109

Samkvæmt 3. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 skyldi vera handrið öðrum megin eða beggja vegna ef stigi lægi ekki að vegg. Handrið skyldi vera minnst 80 cm á hæð, mælt lóðrétt af þrep brún, og minnst 90 cm meðfram stigaopum.

110

Af ljósmyndum, sem liggja frammi í málinu, má ráða að handrið er öðrum megin í þeim tröppum sem stefnandi féll úr, fjær húsinu. Er það í samræmi við skoðun dóms-ins á tröppunum við vettvangsgöngu í málinu. Nær handriðið niður í næstneðsta þrep, en ekki alla leið niðurá gangstéttina. Styður það meðal annars ályktun um að neðsta þrepinu hafi verið bætt við síðar. Ekkert handrið er hinum megin, hvorki við húsvegginn sjálfan né fyrir framan húsið, en tröppurnar ná sem fyrr segir niður fyrir húsið og inn á gangstéttina fyrir neðan.

111

Samkvæmt mælingum G er handriðið fjær húsinu 0,8 – 0,9 má hæð, sem er innan við mörk byggingarsamþykktarinnar frá 1945. Með vísan til þess verður ekki séð að tröppurnar hafi að þessu leyti verið andstæðar ákvæði 3. mgr. 29. gr. b yggingar-samþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945. Þá verður ekki séð að þörf hafi verið á handriði húsmegin, miðað við þær kröfur sem gerðar voru í byggingarsamþykkt á þeim tíma, enda lágu tröppurnar að vegg þeim megin, í það minnsta að mestu leyti, þ. e. þegar þær voru byggðar.

112

Samkvæmt 6. mgr. 29. gr. áðurnefndrar byggingarsamþykktar mátti ganghæð stiga hvergi vera minni en 2,10 m og hvert skref 63 cm. Skref var skilgreint sem samanlögð hæð tveggja uppstiga og breidd eins þreps. Þrepsbreidd skyldi mæla í ganglínu, sem var talin 45 cm frá innri brún handriðs þeim megin sem þrep var mjórra og mátti aldrei vera minna en 24 cm, væri hús tvílyft, en 26 cm, væri hús hærra. Á hverju þrepi, sem ekki væri breiðara en 30 cm, skyldi vera minnst 4 cm breitt innskot.

113

Samkvæmt mælingum G var hæð hvers þreps, svokallað uppstig, á bilinu 19,3– 21,3 cm, að undanskildu neðsta þrepinu, en hæð þess var mun minni. Dýpt þrepa, svokallað framstig, var á bilinu 23,6– 32,1 cm. Minnsta breidd þreps var um 129 cm en þar af tók handriðið 9 cm, þannig að minnsta breidd frá vegg að handriði var 120 cm.

114

Af mælingum G má ráða að framstig eins af þeim sjö þrepum, sem að líkindum voru byggð upphaflega, þ. e. að meðtöldum efsta palli en að frátöldu neðsta þrepinu, hafi verið 23,6 cm í stað tilskilinna 24 cm, nánar tiltekið í þriðja þrepi talið neðan frá (annars þreps ef neðsta þrepið er ekki talið með). Hin þrepin hafi öll verið yfir þeim mörkum sem greind voru í 6. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 fyrir tvílyft hús. Skreflengdin var samkvæmt mælingum G á bilinu 64,8–70,7 cm, að undanskildu neðsta þrepinu, sem er innan framangreindra marka byggingarsamþykktarinnar (63 cm að lágmarki). Þá er fram komið að innskot í þrepum stigans hafi ekki öll náð því að vera 4 cm breið. Þar hafi sums staðar vantað 2 cm upp á.

115

Að mati dómsins þykir 0,4 cm frávik frá áskildu lágmarki í dýpt (framstigi), einsþreps af sjö, innan skekkjumarka. Hið sama á við um 2 cm frávik varðandi innskot, sem skipta auk þess mestu máli þegar gengið er upp tröppur eða stiga en hafa minna vægi þegar gengið er niður stiga. Verður samkvæmt því ekki talið að frávik frá 6. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 hafi verið svo afgerandi að það verði metið eiganda fasteignarinnar Hverfisgötu 12, Reykjavík, til sakar að hafa ekki látið bæta úr þeim.

116

Stefnandi hefur sömuleiðis vísað til þess að samkvæmt 9. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 skyldi hæð á útitröppum ekki vera hærri en 1,5 m. Samkvæmt mælingum G hafi tröppurnar sem hér um ræðir verið yfir þeim mörkum. Er neðsta þrepið með í þeirri tölu. Eins og áður segir bendir margt til þess að því hafi verið bætt við eftir á, eftir að tröppurnar höfðu verið gerðar. Að teknu tilliti til þess verður ekki fullyrt að tröppurnar hafi brotið gegn 9. mgr. 29. gr. nefndrar byggingarsamþykktar á þeim degi er þær voru byggðar, enda er samanlögð hæð þeirra undir 1,5 m ef neðsta þrepið er ekki tekið með.

117

Stefnandi byggir kröfu sína enn fremur á því að lýsing hafi verið ófullnægjandi í umræddum tröppum, sbr. 1. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945, þar sem segir að séð skuli um að nægileg birta og loft komist að hverjum stiga og stigahúsi. Í niðurstöðum matsgerðar hins dómkvadda matsmanns kemur fram að lýsingin í stiganum hafi ekki verið mjög góð. Er því sömuleiðis lýst í matsgerðinni að ljósastaur hafi verið rétt fyrir framan stigann, sem hafi lýst á hann, þannig að hann hafi verið vel sýnilegur. Þegar gengið hafi verið niður stigann hafi verið um mót-lýsingu að ræða og stiginn ekki vel lýstur og kanturinn að framan ekki vel upplýstur, en þó sýnilegur.

118

Mat matsmannsins virðist einungis byggt á skoðun hans sjálfs á vettvangi. Af mats-gerðinni verður ekki ráðið að gerðar hafi verið nokkrar mælingar á ljósmagni í tröpp-unum eða í einstökum þrepum þeirra. Engar teikningar liggja sömuleiðis fyrir um staðsetningu ljósa eða annað þess háttar. Hins vegar má sjá glitta í umræddan ljósa-staur á mynd, sem birt er í matsgerðinni, en ætla má að lýsing frá honum hafi verið mest í neðsta hluta stigans. Þegar það er virt og að mat á lýsingu í tröppunum féll utan þeirra álitaefna sem matsmanni var ætlað að taka afstöðu til, samkvæmt mats-beiðni, verður ekki talið að unnt sé að byggja á niðurstöðum matsgerðar matsmanns-ins hvað lýsingu varðar.

119

Vitnin F, E og D báru öll fyrir dómi að dimmt hefði verið þegar slysið varð og lítilsháttar rigning. Engin gögn hafa hins vegar verið lögð fyrir dóminn varðandi veður þetta kvöld. Þarf þó ekki að koma á óvart að myrkur hafi verið þegar mið er tekið af því hvenær ársins og á hvaða tíma dags slysið varð. Vitnin hafa sömuleiðis borið að lýsing í stiganum hafi ekki verið góð. Annarra gagna nýtur ekki við í málinu um það atriði, að undanskilinni matsgerð hins dómkvadda matsmanns, sem fjallað var um hér að framan. Með vísan til framanritaðs verður ekki séð, gegn andmælum stefnda og þrátt fyrir framburði vitnanna, að sannað sé að lýsingu í tröppunum hafi verið áfátt er slysið varð.

120

Að öllu framangreindu virtu getur dómurinn ekki fallist á að umræddar tröppur hafi brotið í bága við 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 1945 þannig að máli skipti fyrir niðurstöðu málsins. Þá er enn fremur ósann-að að tröppurnar hafi brotið í bága við 1. mgr. 14. gr. sömu reglna, þar sem meðal annars var mælt fyrir um að á útitröppum skyldi vera handrið, sem þörf krefði, til þess að umferð væri hættulaus. Verður samkvæmt því að telja ósannað að umræddar tröppur hafi verið byggðar í andstöðu við þær kröfur sem gerðar voru á árinu 1945 samkvæmt framangreindri byggingarsamþykkt.

121

Í stefnu er það rakið að breytileiki í skreflengd, mishæðótt þrep, breytilegur halli stigans og það að framstig og uppstig hafi ekki alls staðar verið eins hafi gert stigann hættulegan og óforsvaranlegan á slysdegi. Taldi matsmaður sömuleiðis að þessi atriði hefðu verið afgerandi við mat á hættueiginleikum stigans.

122

Samkvæmt 6. mgr. 29. gr. byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 var sem fyrr segir áskilið að hvert skref mætti minnst vera 63 cm, en hvergi talað um að hvert skref mætti ekki vera lengra en það, eða að skreflengd skyldi vera jöfn. Framstig mátti sömuleiðis sem fyrr segir ekki vera minna en 24 cm í tvílyftu húsi eða 26 cm væri hús hærra. Hvergi var hins vegar minnst á að framstigið þyrfti að vera hið sama alls staðar.

123

Ekki var heldur mælt fyrir um það í byggingarsamþykktinni að uppstig skyldi vera hið sama eða að þrepin mættu ekki vera mishæðótt. Þá var ekki sérstaklega minnst á halla þrepa eða halla stiga í byggingarsamþykktinni frá 1945. Verður samkvæmt þessu ekki séð að þeir annmarkar sem stefnandi vísar til feli það í sér að kröfum áðurnefndrar byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 frá 22. október 2022, varðandi aðbúnað í tröppum, hafi ekki verið fullnægt.

Um það hvort ákvæði byggingarreglugerðar nr. 441/1998 eða byggingarreglugerðar nr. 112/2012 geti átt við um tröppurnar

124

Stefnandi hefur ekki aðeins vísað til byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík nr. 195/1945 til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að umræddar tröppur hafi ekki staðist áskilnað reglna sem giltu um stiga eða tröppur, heldur einnig til ákvæða byggingar-reglugerðar nr. 441/1998 og byggingarreglugerðar nr. 112/2012. Eru ákvæði þeirra reglugerða sömuleiðis rakin í nokkuð löngu máli í matsgerð hins dómkvadda mats-manns, eins og áður segir, en ákvæði þessara reglugerða eru talsvert ítarlegri en ákvæði fyrrnefndrar byggingarsamþykktar frá 22. október 1945.

125

Eins og áður segir hefur í dómaframkvæmd verið gengið út frá því, við mat á því hvort hús eða húshlutar uppfylli áskilnað laga og reglna, að í því samhengi skuli miða við þær kröfur og reglur sem í gildi voru á þeim degi er umrætt hús eða umræddur húshluti var byggður. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan virðist í öllu falli ljóst að umræddar tröppur hafi ekki verið byggðar síðar en á árinu 1945. Virðast aðilar vera sammála um það.

126

Stefnandi hefur vísað til þess að breytingar hafi verið gerðar á húsinu Hverfisgötu 12, Reykjavík, árið 1998 og notkun hússins breytt í veitingarekstur. Þá hafi verið í gildi reglugerð nr. 441/1998. Umfangsmiklar breytingar hafi sömuleiðis verið gerðar á húsinu á árunum 2014– 2016, en þá hafi verið í gildi byggingarreglugerð nr. 112/2012. Umræddar tröppur uppfylli ekki þær kröfur og reglur sem gerðar hafi verið varðandi tröppur eða stiga samkvæmt þessum reglugerðum.

127

Dómurinn getur ekki fallist á að á húseiganda hvíli sú skylda að lagfæra eða endur-bæta tröppur eða stiga, sem uppfylli kröfur laga og reglna á þeim tíma sem hann er byggður, en ekki ákvæði laga eða reglna sem síðar til koma, þ. e. eftir að byggingu er lokið. Verður með öðrum orðum ekki á það fallist að á eiganda Hverfisgötu 12, Reykjavík, hafi hvílt sú skylda að laga umræddar tröppur að kröfum sem gerðar voru í byggingarreglugerð nr. 441/1998 eða í byggingarreglugerð nr. 112/2012, varðandi tröppur eða stiga og útbúnað þeirra, jafnvel þótt breyting yrði á notkun hússins.

128

Verður hvorki séð að slík túlkun eigi sér stoð í lögum né í dómaframkvæmd, sbr. til að mynda dóm Hæstaréttar frá 15. nóvember 2007 í máli nr. 184/2007. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna því að ákvæði byggingarreglugerðar nr. 441/1998 eða byggingarreglugerðar nr. 112/2012 geti haft nokkra þýðingu við úrlausn þessa máls, en eins og áður segir verður ekki betur séð við lestur matsgerðar hins dómkvadda matsmanns en að hún hafi að miklu leyti byggt á þeim reglum. Dregur þetta sem fyrr segir úr sönnunargildi matsgerðarinnar í málinu.

Um orsakasamband

129

Stefnandi ber ekki aðeins sönnunarbyrði um að eigandi hússins Hverfisgötu 12, Reykjavík, hafi sýnt af sér saknæma háttsemi í greint sinn heldur einnig um það að sú saknæma háttsemi hafi leitt til þess tjóns sem stefnandi hefur orðið fyrir. Eins og áður segir er margt óljóst um það hvernig umrætt slys bar að, þ. m. t. úr hvaða þrepi stefnandi féll og hvernig það kom til.

130

Af framburði vitnisins D fyrir dómi má ráða að stefnandi hafi gengið niður stigann og verið fyrir aftan hana. Hefur hún jafnframt borið að hún hafi orðið þess var að maður féll úr stiganum hægra megin við hana og niður á gangstéttina fyrir neðan. Reyndist það vera stefnandi. Miðað við það hefur stefnandi verið fjær húsinu í tröppunum, en ekki til að mynda við vegg hússins. Þá verður sömuleiðis ráðið af framburði vitnisins að stefnandi hafi verið staddur í þeim hluta stigans þar sem handrið var, þegar hann féll niður á gangstéttina fyrir neðan.

131

Af framangreindu má álykta að skortur á handriði húsmegin í tröppunum eða í neðsta þrepinu, fjær húsinu, hafi hvað sem öðru líður ekki getað haft áhrif á það að slysið varð. Með öðrum orðum þá skorti, hvað sem öðru líður, orsakasamband á milli annars vegar meintrar vanrækslu húseigandans á því að setja upp handrið húsmegin, eða neðst í tröppunum fjær húsinu, og hins vegar þess að slysið varð. Slysið hafi með öðrum orðum ekki orðið sökum þess að ekki hafi verið sett upp handrið nær húsinu eða handrið við neðsta þrepið fjær húsinu, þar sem stefnandi féll úr þrepi ofar í stiganum, og fjær húsinu, þar sem handrið var sannarlega til staðar, sem stefnandi hefði getað gripið í.

132

Þá er einnig ósannað með öllu, þrátt fyrir framangreinda matsgerð, að meint brot í næstneðsta þrepinu talið neðan frá hafi haft nokkuð með slysið að gera, enda ósannað að stefnandi hafi fallið úr því þrepi eða að brot í þrepinu hafi átt nokkurn þátt í því að slysið varð. Skarð í brún á framhlið þrepsins er auk þess fyrir miðju þrepsins og þar af leiðandi ekki í gönguleið stefnanda samkvæmt framburði vitnisins D. Að sögn vitnisins féll stefnandi hægra megin við hana, en í þeim hluta þrepsins var ekkert skarð. Vandséð er þar af leiðandi hvernig skarð eða brot í fremri brún fyrir miðju þrepsins, í öðru þrepi að neðan, hafi getað haft nokkur áhrif á það að slysið varð.

133

Dómurinn getur eigi heldur fallist á að þau frávik, sem rakin eru hér að framan varð-andi mælingar G annars vegar og áskildar kröfur samkvæmt byggingarsamþykkt fyrir Reykjavík nr. 195/1945 hins vegar, hafi getað leitt til slyssins. Þá verður ekki séð að stefnandi hafi fallið úr tröppunum sökum þess að hæð þeirra hafi verið yfir leyfilegum mörkum samkvæmt nefndri byggingarsamþykkt. Á sama hátt verður ekki séð að það geti hafa skipt máli þótt skreflengd í neðsta þrepi hafi verið minni en 63 cm, enda féll stefnandi ekki úr því þrepi, heldur ofar í tröppunum. Þá verður sömu-leiðis að telja ósannað að skortur á lýsingu hafi átt þátt í því að slysið varð.

134

Útilokað er sömuleiðis að fullyrða að slysið hafi mátt rekja til þess að breytileiki hafi verið í skreflengd stigans, þrep hans hafi verið mishæðótt og framstig og uppstig breytilegt, eða þess að halli stigans hafi verið breytilegur og of mikill, eins og stefnandi heldur fram, enda er óljóst hvers vegna stefnandi féll í tröppunum. Þar af leiðandi er ekki hægt að fullyrða, hvað sem öðru líður, að stefnandi hafi fallið í tröppunum af þessum ástæðum. Telst orsakasamband því einnig vera ósannað hvað þessi atriði varðar.

Um aðrar málsástæður stefnanda

135

Stefnandi byggir á því að gera þurfi strangari kröfur við mat á sök eiganda fast-eignarinnar í ljósi þess að í húsinu hafi verið starfsemi sem hafi laðað að neytendur, þ. e. veitingarekstur og vínveitingahús. Hefur stefnandi meðal annars vísað til dóma um slys á vínveitingahúsum í því samhengi. Þá hefur stefnandi sömuleiðis vísað til þess að eigandi hússins hafi vitað eða mátt vita af þeirri hættu sem stafaði af tröppunum.

136

Með hliðsjón af þeim dómum, sem stefnandi hefur vitnað til, verður að fallast á það með honum að það kunni að skipta máli við mat á sök fasteignareiganda eða rekstrar-aðila hvers konar rekstur sé í húsi þar sem slys verður. Má í því samhengi meðal annars vitna til dóms Hæstaréttar frá 20. desember 1967 í máli nr. 76/1966, sem birtur var í dómasafni réttarins á bls. 1163 og áfram, til dóms Hæstaréttar frá 17. október 1989 í máli nr. 119/1988, sem birtur var á bls. 1330 og áfram í dómasafni réttarins, dóms réttarins frá 13. maí 1993 í máli nr. 119/1993, sem birtur var á bls. 988 og áfram í dómasafni, og dóms Hæstaréttar frá 19. maí 2011 í máli nr. 65/2010.

137

Af framangreindum dómum má aftur á móti ráða að til þess að bótaskylda stofnist á þeim forsendum sem hér um ræðir, þegar um vínveitingahús er að ræða, verði í það minnsta tvö skilyrði að vera uppfyllt, annars vegar að slys megi rekja til sérstakra hættueiginleika aðbúnaðar fasteignar, sem kunnugt er umá þeim tíma er slys verður, eða hættueiginleika sem megi vera ljósir á þeim tíma. Hins vegar að slys megi rekja til vanbúnaðar fasteignar, sem almennt megi ætla að veitingamenn skuli bæta úr, í ljósi þeirrar hættu sem skapast getur á vínveitingahúsum vegna umgengni viðskiptavina.

138

Stefnandi slasaðist ekki inni í húsinu eða í þeim hlutum hússins þar sem rekstur veitingastaðarins eða vínveitingahússins var. Stefnandi slasaðist við að ganga niður tröppur fyrir utan húsið, sem ekki eru ólíkar öðrum tröppum fyrir utan hús af þeirri gerð sem hér um ræðir og frá sama tíma. Þá verður ekki séð að tröppunum hafi fylgt sérstök hætta vegna þess að gestir áttu leið inn og út úr húsinu vegna þeirrar starfsemi sem þar var rekin. Höfðu eiginkona stefnanda og tveir vinir hans meðal annars gengið niður þessar sömu tröppur á undan honum og án nokkurra vandkvæða, auk þess sem ekkert liggur fyrir um það í málinu að umræddar tröppur hafi áður leitt til óhappa eða slysa.

139

Að virtum atvikum málsins og með hliðsjón af því sem rakið hefur verið hér að framan verður ekki séð að slys stefnanda hafi sérstaklega tengst þeirri háttsemi sem var í húsinu að Hverfisgötu 12, Reykjavík, jafnvel þótt hann hafi verið viðskiptavinur veitingastaðar og vínveitingahúss sem þar var rekið, og sala áfengis hafi verið þáttur í starfsemi þeirra aðila. Þá er enn fremur og hvað sem öðru líður ósannað að eigendur Hverfisgötu 12 eða rekstraraðilar hafi vitað eða mátt gera sér grein fyrir því að tröppurnar væru hættulegar. Eru aðstæður að þessu leyti ólíkar aðstæðum í þeim dómum sem vitnað er til hér að framan.

140

Að virtum gögnum málsins og með hliðsjón af því sem rakið er hér að framan verður jafnframt að telja ósannað að eigendur hússins hafi vanrækt skyldu sína til að vara gesti hússins við þeirri hættu sem fylgdi umræddum tröppum. Er sömuleiðis ekki hægt að falla st á að eigandi fasteignarinnar hafi haft auknar skyldur, hvað varðar endurbætur, viðhald eða viðvaranir, á þeim forsendum að gestir hússins væru undir áhrifum áfengis á leið niður tröppurnar. Er enn fremur ósannað að eigandi fasteignar-innar Hverfisgötu 12, Reykjavík, hafi vanrækt endurbætur eða viðhald á þeim tröpp-um sem um ræðir í málinu eða að skortur á endurbótum eða viðhaldi hafi leitt til slyssins.

141

Dómurinn getur enn fremur ekki fallist á þær málsástæður stefnanda að umræddar tröppur hafi brotið í bága við ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þ. á m. 42. gr. þeirra laga, eða ákvæði reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, þ. á m. 3., 8. og 39. gr. þeirra reglna. Á sama hátt verður ekki séð að ákvæði 14. eða 16. g r. reglugerðar nr. 941/2002 um hollustuhætti hafi verið brotin eða ákvæði 16. gr. reglugerðar nr. 1277/2016 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald.

142

Þá er ekki hægt að fallast á það með stefnanda að stefndi eigi að bera halla af skorti á sönnun í máli þessu, enda er það í andstöðu við almennar reglur skaðabótaréttarins, sem kveða á um að tjónþoli beri sönnunarbyrði um sök tjónvalds og tjón sitt, svo og að orsakasamband sé á milli sakar tjónvalds og tjóns tjónþola.

143

Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnda að ósannað sé að tjón stefnanda verði rakið til sakar eiganda hússins Hverfisgötu 12, Reykjavík, vegna þess að tröppurnar hafi verið vanbúnar eða að lýsing við þær hafi ekki verið full-nægjandi. Verður þvert á móti að ætla að um óhappatilviljun hafi verið að ræða, en óljóst er hvers vegna og hvernig það kom til að stefnandi missti jafnvægið og féll í umrætt sinn, er hann var á leið niður nefndar tröppur. Af því leiðir að sýkna ber stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

144

Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi 19. apríl 2021. Samkvæmt því greiðist allur gjaf-sóknarkostnaður hans í málinu, þ. m. t. málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 1.650.000 krónur, úr ríkissjóði.

145

Með hliðsjón af atvikum málsins og með vísan til 1. og 3. mgr. 130. g r. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu og að málskostnaður falli af þeim ástæðum niður.

146

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf F-kk-nf A-kk-nf lögmaður.

147

Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

148

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dóms-formaður, ásamt H-kk-þgf S-kk-þgf héraðsdómara og Á-kk-þgf I-kk-þgf verkfræðingi, sem sérfróðum meðdómsmanni.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A, í málinu.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda í málinu, þ. m. t. málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 1.650.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf