E-2722/2013

Mál þetta sem dómtekið var þann 30. apríl 2014 var höfðað með stefnu útgefinni 21. júní 2013 af Kontakt ehf., Suðurlandsbraut 30, 108 Reykjavík, aðallega gegn Dofra ehf., Þverási 47, 110 Reykjavík, og til vara gegn A-kk-þgf S-kk-þgf, Þverási 47, 110 Reykjavík.

I.

Stefnandi krefst þess aðallega að aðalstefndi, Dofri ehf., verði dæmdur til að greiða honum 12.550.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. mars 2013 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda samkvæmt mati dómsins eða málskostnaðaryfirliti sem lagt verður fram við aðalmeðferð málsins.

Stefnandi krefst þess til vara að varastefndi, A-kk-nf S-kk-nf, verði dæmdur til að greiða honum 12.550.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. mars 2013 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varastefnda samkvæmt mati dómsins eða málskostnaðaryfirliti sem lagt verður fram við aðalmeðferð málsins.

Aðalstefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Til vara krefst aðalstefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Varastefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda og til vara að dómkröfu stefnanda á hendur varastefnda verði lækkaðar verulega.

Í öllum tilvikum krefjast stefndu þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

II.

Málsatvik

Þann 12. október 2010 var undirritaður samningur sem bar heitið Kontakt – verkbeiðni og voru aðilar skv. 1. gr. samningsins Dímon, nú Dofri ehf., og stefnandi í máli þessu. Varastefndi ritaði undir samninginn f.h. fyrirtækis og hluthafa og J-kk-nf I-kk-nf fyrir hönd stefnanda.

Áður hafi stefnandi verið með Veiðarfærasöluna Dímon ehf., sem var í eigu varastefnda og erlends aðila, í söluferli. Starfsmaður stefnda, J-kk-nf I-kk-nf, annaðist á þeim tíma gerð kynningar á fyrirtækinu, en ekkert varð af sölu á félaginu, sem síðan varð gjaldþrota með úrskurði 6. maí 2008. Varastefnandi hóf síðan rekstur undir nafni Dímon Línu ehf., nú Dofri ehf.

Samkvæmt 1. gr. samningsins tók stefnandi að sér að veita alla nauðsynlega ráðgjöf að mati stefnanda vegna mögulegrar sölu á rekstri eða hlutafé í félaginu, þ.m.t. en ekki takmarkað við leit að heppilegum kaupanda, verðmat og ráðgjöf vegna kaupsamnings. Samkvæmt 3. gr. samningsins skyldi þóknun stefnanda af sölu á hluta eða öllu hlutafé aðalstefnda vera árangurstengd og 5% hlutfall af heildarverðmæti, þ.e. verðmæti hlutafjár að frádregnum heildarskuldum auk virðisaukaskatts. Lágmarksþóknun skyldi þó vera 1.000.000 kr. auk virðisaukaskatts. Jafnframt var ákvæði í 2. mgr. 3. gr. þess efnis að væri öðrum aðila falið að annast einhverja þætti söluferlis skyldi stefnandi engu að síður fá greidda þóknun í samræmi við ofangreint.

Gildistími samningsins eða verkbeiðninnar skyldi vera „í eitt ár enda séu við þau tímamörk ekki í gangi viðræður og/eða samningur um sölu hlutafjárins í fyrirtækinu“. Síðan segir að samningurinn framlengist sjálfkrafa þar til annar hvor aðila segi honum upp. Renni samningur þessi hins vegar út skv. framangreindu, en eigendur og/eða hluthafar selji hlutafé á grundvelli vinnu stefnanda, skuli samningurinn gilda um það. Sölumeðferðin á hlutafénu verði unnin eftir bestu getu og stefnandi ábyrgist á engan hátt að sala á hluta eða öllu hlutafénu takist.

Í framhaldi af undirritun tilvitnaðs samnings og á því ári sem leið frá því hann var gerður, fóru samskipti fram milli aðila, einkum varðandi upplýsingar úr reikningum aðalstefnda og verðmat. Stefnandi auglýsti bæði í dagblöðum og á heimasíðu sinni að hann hefði meðal annars til sölu rótgróið innflutningsfyrirtæki með vörur fyrir sjávarútveg, en ekki var tilgreint um hvaða fyrirtæki væri að ræða. Samkvæmt tölvubréfum sem liggja fyrir í málinu var starfsmaður stefnanda í sambandi við fyrirsvarsmann Ísfells hf. varðandi hugsanleg kaup þess á aðalstefnda án þess að til þess kæmi að gert yrði tilboð í stefnda og í tölubréfi fyrirsvarsmanns Ísfells ehf. til starfsmanns stefnanda þann 8. nóvember 2010 kom fram að fyrirtækið gæfi hugsanleg kaup á aðalstefnda frá sér, verðmatið væri of hátt og eins væri það ekki góð byrjun á sölu á viðskiptavild þegar söluaðilinn vildi ekki eiga samskipti við kaupandann eða einn af þeim.

Þann 22. febrúar 2012 sendi G-kk-nf S-kk-nf, sjálfstætt starfandi ráðgjafi hjá stefnanda, tölvubréf til varastefnda og spurðist fyrir um uppgjör fyrir aðalstefnda og ítrekaði síðan með tölvubréfi þann 5. mars 2012 hvort eitthvað væri að frétta. Með tölvupósti 16. apríl til varastefnda vitnaði G-kk-nf til símtals varðandi það hvort þeir ættu að hittast þegar uppgjörið lægi fyrir.

Þann 15. maí 2012 sendi G-kk-nf S-kk-nf tölvubréf til varastefnda og sagði að þeir hjá stefnanda hefðu verið að ræða það hvort taka ætti snúning á sölumálum varðandi aðalstefnda um vorið og sagði að nauðsynlegt væri að heyra frá honum varðandi þetta. „Hvort við ættum bara að gleyma þessu eða gera eitthvað í málunum.“

Þá liggur fyrir í málinu tölvubréf frá G-kk-þgf S-kk-þgf til P-kk-ef B-kk-ef, fyrirsvarsmanns Ísfells ehf., dags. 23. október 2012, þar sem segir: „Við vorum að tala um að hittast og fara yfir málin. Viltu heimsækja mig á morgun.“ Í svari frá P-kk-þgf B-kk-þgf sama dag kemur fram að sá tími henti honum, morgundagurinn sé þokkalegur eftir hádegi. Fundurinn mun samkvæmt því sem fyrir liggur í málinu hafa verið almennur fundur og ekki fjallað um málefni aðalstefnda.

Hinn 11. mars 2013 birtist frétt á heimasíðu Viðskiptablaðsins þar sem tilkynnt var að Ísfell ehf. hefði keypt rekstur aðalstefnda. Nokkru áður hafði Samkeppniseftirlitið birt ákvörðun nr. 2/2013 þar sem samruni félaganna var samþykktur. Í ákvörðunarorðum Samkeppniseftirlitsins kemur fram að kaupsamningur aðila hafi verið undirritaður hinn 9. janúar 2013.

Stefnandi sendi erindi, dags. 20. mars 2013, til aðalstefnda þar sem krafist var efnda samkvæmt samningi aðila, þannig að stefnanda yrði greidd umsamin þóknun sem hann áætlaði alls 10.000.000 kr. að viðbættum virðisaukaskatti. Stefnandi sendi síðan áskorun um greiðslu 13 júní 2013 og þar sem ekki var orðið við áskoruninni var mál þetta höfðað með stefnu útgefinni 21. júní 2013.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst þess aðallega að aðalstefndi, Dofri ehf. (áður Dímon Lína ehf.), greiði stefnanda réttmæta þóknun samkvæmt reikningi nr. 429, dags. 20. mars 2013. Reikningur þessi byggi á samningi aðila sem kveðið hafi á um að stefnandi veitti aðalstefnda þjónustu í tengslum við sölu á rekstri aðalstefnda. Umsamin þóknun stefnanda, sbr. 3. gr. samnings aðila, sé í samræmi við venju í sambærilegum viðskiptum, þ.e. nánar tilgreint prósentuhlutfall af heildarverðmæti þess reksturs sem seldur er, og verðskrá stefnanda sem birt sé á vefsíðu hans. Hin umkrafða fjárhæð miðist við að heildarverðmæti fyrirtækisins hafi verið 200.000.000 kr. og 5% söluþóknun af þeirri fjárhæð sé 10.000.000 kr. Við þá fjárhæð bætist jafnframt 25,5% virðisaukaskattur og verði höfuðstóll hinnar endanlegu umkröfðu fjárhæðar því alls 12.550.000 kr.

Starfsemi stefnanda felist í því að aðstoða við að koma kaupendum og seljendum saman, hafa milligöngu um samninga þessara aðila og eftir atvikum stýra því ferli sem fylgi breytingum á yfirráðum (eigendaskipti). Í þjónustu stefnanda felist m.a. leit að heppilegum kaupendum, verðmat fyrirtækja og viðræðu- og samningaferli, líkt og fram komi á vefsíðu stefnanda.

Stefnandi byggir á því að ótvírætt sé að hann hafi efnt allar þær skyldur sem á honum hafi hvílt samkvæmt umræddum samningi aðila og venju í viðskiptum sem þessum. Þannig hafi reglulega verið birt auglýsing í dagblöðum og á vefsíðu stefnanda þess efnis að rekstur aðalstefnda væri til sölu. Almennt hafi auglýsingar þessar ekki að geyma nafn aðalstefnda, enda sé alþekkt að nöfn fyrirtækja séu ekki birt, heldur komi aðeins fram lýsing á rekstri þess fyrirtækis sem til sölu sé. Hvað sem því líður fari ekki á milli mála að um hafi verið að ræða söluauglýsingu tengda rekstri aðalstefnda.

Stefnandi kveðst jafnframt hafa aðstoðað við mat á verðmæti aðalstefnda þannig að unnt væri að kynna fyrir áhugasömum bjóðendum þær væntingar sem seljandi hafi haft til söluverðs. Verðmat þetta hafi tekið einhverjum breytingum á samningstímanum og tekið mið af breyttum rekstrarforsendum. Stefnandi hafi jafnframt verið í samskiptum við áhugasama kaupendur, átt með þeim fundi og verið milliliður á milli þeirra og aðalstefnda og varastefnda.

Ýmsar ástæður hafi verið fyrir því að söluferli það sem hér um ræði tók þann tíma sem raun bar vitni. Rekstur aðalstefnda hafi aðallega falist í þjónustu tengdri veiðum og veiðarfærum sem sé sérhæfður og krefjist nokkurrar þekkingar á sviði fiskveiða. Frá upphafi hafi verið ljóst að ekki væri um mikinn fjölda hugsanlegra kaupenda að ræða. Þá hafi einnig gengið nokkuð erfiðlega fyrir stefnanda að afla upplýsinga og gagna frá aðalstefnda sem stutt gætu raunhæft og faglegt mat á verðmæti aðalstefnda. Að áliti stefnanda hafi aðalstefndi og varastefndi einnig haft nokkuð háleitar væntingar um söluverð. Allt þetta hafi leitt til þess að söluferlið tók nokkurn tíma. Stefnandi telur þó að sá tími hafi síður en svo verið úr hófi langur.

Samkvæmt þessu hafi stefnandi veitti alla þá þjónustu sem samningur aðila og lög buðu, auk þess sem þjónusta hafi verið veitt um nokkuð langt skeið. Hvorki fyrr né síðar hafi því verið haldið fram af aðalstefnda eða varastefnda, sem hafi jafnframt verið fyrirsvarsmaður aðalstefnda, að samningur aðila væri niður fallinn og eigi því stefnandi fullan rétt til greiðslu þóknunar í samræmi við 3. gr. samnings aðila.

Stefnandi tekur fram að bæði aðalstefndi og varastefndi hafi verið aðilar að samningi við stefnanda. Ástæður þessa komi fram í 1. gr. samnings aðila, þar sem kveðið er á um að af tvenns konar viðskiptum geti orðið tengd aðalstefnda; annars vegar sölu á rekstri og hins vegar sölu á hlutafé. Eðli máls samkvæmt selji félag rekstur en hluthafar selji hlutafé. Þar sem annað tveggja hafi getað átt sér stað ef yrði af viðskiptum, þá fengi félagið greitt söluverð í fyrra tilvikinu en hluthafar fengju söluverð greitt í síðara tilvikinu. Þeim aðila sem fengi greitt söluverð bæri því að greiða hina umsömdu þóknun til stefnanda, sbr. 3. gr. samnings aðila. Þar sem um sölu á rekstri hafi verið að ræða, þ.e. hluthafar aðalstefnda seldu Ísfelli ehf. ekki eignarhluti, þá hvíli á aðalstefnda, Dofra ehf., að efna skyldur sem verkkaupi og greiða stefnanda umsamda þóknun.

Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglu samningaréttar um að samninga skuli halda, auk almennra reglna fjármunaréttarins um ábyrgð á fjárskuldbindingum. Þá verði einnig til þess að líta að samningur aðila hafi verið í samræmi við 9. gr. laga nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Aðalstefnda hafi því ekki getað dulist hverjar skyldur hans væru samkvæmt samningi aðila, lögum og fyrrgreindum meginreglum. Hvorki fyrr né síðar hafi komið fram sjónarmið af hálfu aðalstefnda um að skuldbinding um greiðslu þóknunar hafi ekki stofnast eða að samningur aðila hafi af einhverjum orsökum fallið niður.

Fari svo ólíklega að dómurinn telji að uppsögn samnings eða riftun hafi einhvern tíma átt sér stað, þá byggir stefnandi á því að aðalstefnda beri eftir sem áður að greiða stefnanda þá þóknun sem kveðið var á um í samningi aðila, sbr. 4. gr. samningsins i.f. Þjónusta stefnanda hafi sannanlega verið innt af hendi og aðalstefndi geti ekki komið sér hjá sanngjarnri og réttmætri greiðslu með því einu að segja samningi upp eða rifta honum og selja síðan reksturinn, þ.e. sniðganga stefnanda. Þar sem samskipti hafi verið við aðalstefnda, varastefnda og áhugasama bjóðendur til og með árinu 2012, sé auðsýnt að viðskipti þau sem aðalstefndi og Ísfell ehf. gengu að hinn 9. janúar 2013 hafi að verulegu, og jafnvel öllu leyti, verið byggð á vinnu stefnanda.

Stefnandi hafi krafist greiðslu þóknunar úr hendi aðalstefnda með bréfi og reikningi hinn 20. mars 2013, þar sem vísað hafi verið til samnings aðila og forsendna þóknunar. Þar sem krafa stefnanda hafi stofnast og fallið í gjalddaga með viðskiptum Ísfells ehf. og aðalstefnda hinn 9. janúar 2013, en stefnanda hafi ekki á þeim tíma verið kunnugt um stofnun kröfunnar, hafi gjalddagi og eindagi hins umkrafða reiknings verið hinn 20. mars 2013. Þannig hafi aðalstefnda verið veitt verulegt svigrúm til greiðslu þóknunarinnar. Aðalstefnda beri því að greiða dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga, og þess sé krafist að aðalstefndi geri það.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður var fram við aðalmeðferð málsins.

Verði ekki fallist á kröfur stefnanda á hendur aðalstefnda gerir stefnandi þá kröfu til vara með vísan til 2., sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að varastefndi, A-kk-nf S-kk-nf, verði dæmdur til að greiða honum 12.550.000 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. mars 2013 til greiðsludags.

Fari svo ólíklega að dómurinn telji aðalstefnda ekki hafa átt aðild að samningi við stefnanda eða að greiðsluskylda hvíli ekki á aðalstefnda, telur stefnandi ótvírætt að varastefndi hafi átt aðild að umræddum samningi þar sem hann ritaði undir samninginn og hafi verið og sé eini hluthafi aðalstefnda. Varastefndi hafi komið fram gagnvart stefnanda persónulega sem eini hluthafi félagsins og fyrir hönd aðalstefnda. Á stefnanda verði ekki lagt að greina sérstaklega á milli þess hvenær varastefndi hafi komið fram fyrir eigin hönd og hvenær varastefndi hafi komið fram fyrir hönd aðalstefnda. Í öllu falli hafi varastefndi gengið að samningi við stefnanda og fari svo að dómurinn telji varastefnda í því tilviki ekki hafa skuldbundið aðalstefnda, þá hafi hann í öllu falli skuldbundið sig sjálfan persónulega sem eina hluthafa aðalstefnda. Vegna þessa byggi stefnandi kröfu sína gagnvart varastefnda á öllum sömu málsástæðum og settar voru fram að því er aðalkröfu stefnanda varðar gagnvart aðalstefnda, að breyttu breytanda.

Þá byggir stefnandi varakröfu einnig á því að greiðsluskylda samkvæmt samningi hvíli á varastefnda, þar sem söluverðmæti vegna viðskipta við Ísfell ehf. hafi í raun verið ráðstafað til varastefnda. Varastefndi hafi því notið þeirrar þjónustu sem stefnandi innti af hendi.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi varastefnda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður var fram við aðalmeðferð málsins.

Um lagarök vegna krafna á hendur bæði aðal- og varastefnda vísar stefnandi einkum til meginreglna samningaréttar um skuldbindingargildi samninga, almennra reglna fjármunaréttarins um ábyrgð fjárskuldbindinga og laga nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Vaxtakröfur á hendur stefndu styður stefnandi einkum við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarkröfur á hendur stefndu styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Aðild málsins reisir stefnandi á 2., sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök aðalstefnda og varastefnda

Aðalstefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og byggir á eftirfarandi málsástæðum. Stefndi vísar til þess að krafa um greiðslu þóknunar samkvæmt reikningi nr. 429 sé byggð á „verkbeiðni“, dags. 12. október 2010, sem hafi verið fallin úr gildi þegar salan til Ísfells hf. á rekstri aðalstefnda hafi farið fram í janúar 2013. Umkrafin þóknun styðjist þannig ekki við gildan samning og eigi hún því ekki rétt á sér.

Aðalstefndi byggir á því, með vísan til 4. gr. „verkbeiðninnar,“ að gildistími hennar hafi verið í eitt ár frá 12. október 2010 að telja og framlengdist ekki sjálfkrafa nema að „við þau tímamörk“, þ.e. 12. október 2011, væru í gangi viðræður um sölu á félaginu. Líkt og gögn málsins beri með sér hafi engar slíkar viðræður verið í gangi þá og hafi verkbeiðnin því fallið úr gildi 12. október 2011. Þessi skilningur og afstaða stefnda sé eðlileg, enda ástæðulaust að tiltaka sérstaklega að gildistími verkbeiðninnar væri eitt ár, ef hann framlengdist hvort eð er sjálfkrafa þar til honum væri sagt upp formlega. Sé skilningur stefnanda lagður til grundvallar sé í raun um ótímabundinn samning að ræða, en vilji stefnda hafi eðlilega aldrei staðið til þess að veita stefnanda ótímabundna heimild til að finna kaupanda að fyrirtækinu.

Verði talið að orðalag 4. gr. um gildistíma sé óljóst, vísar stefndi til þess að „verkbeiðnin“ hafi að öllu leyti verið samin einhliða af hálfu stefnanda sem hafi sérfræðiþekkingu og atvinnu af því að annast milligöngu um viðskipti af þessum toga. Með vísan til andskýringarreglu samningaréttarins verði stefnandi að bera allan halla af óskýru orðalagi „verkbeiðninnar“ og verður þar með að túlka „verkbeiðnina“ stefndu í vil að því leyti sem hún kunni að þykja óskýr.

Eftir 12. október 2011 hafi engar sölutilraunir farið fram fyrir milligöngu stefnanda eða á grundvelli vinnu hans, ekki hafi verið lögð fram kauptilboð, fyrirspurnir frá áhugasömum kaupendum eða fyrirspurnir sendar til aðalstefnda eða varastefnda varðandi möguleg tilboð eða sölu félagsins eða rekstri þess. Það hafi því verið ljóst strax í október 2011 að umboðið sem varastefndi veitti f.h. aðalstefnda til sölu á hlutafé aðalstefnda hafi fallið niður enda engar eiginlegar viðræður í gangi á þeim tíma. Stefnandi eigi því engan rétt á að áskilja sér þóknun vegna sölu á rekstri félagsins í upphafi árs 2013 sem varastefndi stóð sjálfur að og án milligöngu stefnanda eða aðstoðar hans að nokkru leyti.

Þá vísar stefndi til að þess að umkrafin þóknun sé óréttmæt og ósanngjörn, enda heildarvirði félagsins fjarri því að vera kr. 200.000.000 líkt og stefnukrafan byggi á. Grundvöllur útreiknings á þóknun geti heldur ekki verið byggður á heildarverðmæti félagsins, þegar einungis rekstur þess sé seldur, en ekki hlutafé. Áskilin þóknun sé byggð á röngum og villandi upplýsingum og að auki sé óréttmætt með öllu fyrir stefnanda að áskilja sér 12.550.000 kr. þóknun þrátt fyrir að hafa ekki lagt neitt af mörkum við sölu á rekstri félagsins til Ísfells hf. og enga milligöngu haft í því sambandi. Ósannað sé með öllu, og því hafnað af hálfu stefndu, að þreifingar um sölu á rekstri félagsins til Ísfells hf. hafi verið fyrir tilstilli stefnanda eða að salan hafa verið grundvölluð á vinnu sem stefnandi hafi innt af hendi. Gera verði kröfu til þess, hafi „verkbeiðni“ stefnanda á annað borð verið enn í gildi við lok árs 2012 og upphaf árs 2013 þegar salan á rekstri stefnda til Ísfells hf. fór fram, sem þó sé hafnað af hálfu stefndu, að einhver sönnun liggi fyrir á því að salan hafi verið byggð á milligöngu stefnanda við söluna, eða vinnu sem starfsmenn stefnanda inntu af hendi við verðmat, tilboðsgerð eða með fundum við væntanlegan kaupanda. Stefnandi hafi á hinn bóginn ekki lagt fram nein gögn því til sönnunar að hann hafi átt einhvern þátt í því að selja Ísfelli hf. rekstur aðalstefnda. Virðist sú staðreynd skýra hvers vegna stefnandi leggi fram fjölda skjala um fyrri sölutilraunir á Veiðafærasölunni Dímon ehf., sem eigi ekkert skylt við mál þetta.

Þá mótmælir aðalstefndi þeim fullyrðingum í stefnu að stefnandi hafi efnt allar skyldur sínar samkvæmt umræddum samningi og eigi þar af leiðandi rétt á þóknun. Þóknunin hafi eðli málsins samkvæmt verið háð því að stefnandi hefði milligöngu um eða innti af hendi vinnu sem lið í sölu hlutafjár eða reksturs félagsins. Staðreyndin sé sú að stefnandi hafi engan þátt átt í endanlegri sölu til Ísfells hf., sem vel að merkja hafi farið fram löngu eftir að hinn tímabundni samningur féll úr gildi. Framlögð gögn styðji þessa málsástæðu stefnda. Rekstur félagsins hafi verið seldur vegna persónulegra tengsla varastefnda við stjórnarformann Ísfells. Varastefnda hafi því verið frjálst að eiga viðskipti við stjórnarformann Ísfells hf. án milligöngu stefnanda, sbr. 3.mgr. 1. gr. laga nr. 99/2004. Samkvæmt framansögðu hafi hvorki aðalstefndi né varastefndi brotið gegn samningi sínum við stefnanda.

Stefndi vísar á bug sem ósönnuðu og röngu að varastefndi hafi með einhverjum hætti ætlað að sniðganga stefnanda með því að selja Ísfelli hf. rekstur félagsins beint. Umboð til handa stefnanda hafi fyrir löngu verið fallið úr gildi og því ekki nauðsynlegt fyrir aðalstefnda eða varastefnda að segja samningi aðila upp sérstaklega.

Aðalstefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu í þessu máli og bendir á að ekki sé unnt að miða upphafsdag dráttarvaxta við dagsetningu reiknings 21. mars 2013, sem stefndi fékk aldrei í hendur. Ef ekki er samið um gjalddaga geti krafa um dráttarvexti fyrst komið til álita frá þingfestingu eða birtingu stefnu. Þá er kröfu um málskostnað mótmælt sérstaklega af hálfu aðalstefnda enda harkalega farið fram með málsókn þessari og ekki veittur frestur svo neinu nemi til að leita sátta áður en stefna var birt eða mál þingfest. Mjög skammur tími leið frá bréfi lögmanns stefnanda til þess að mál var höfðað.

Aðalstefndi byggir varakröfu á því að verði að einhverju leyti fallist á dómkröfur stefnanda beri að lækka þær verulega. Um það efni vísar hann til sömu málsástæðna og að framan greinir og bendir á eftirfarandi: Í fyrsta lagi hafi enginn samningur verið í gildi eftir eitt ár, enda framlengdist samningurinn ekki sjálfkrafa að þeim tíma loknum sökum þess að engar viðræður eða samningur um sölu hlutafjár eða rekstrar félagsins voru í gangi á þeim tíma. Í öðru lagi hafi salan ekki á nokkurn hátt verið grundvölluð á vinnu stefnanda eða milligöngu hans, heldur vegna persónulegra tengsla varastefnda við stjórnarformann Ísfells hf. Í þriðja lagi sé þóknun sem stefnandi krefjist bæði óréttmæt og ósanngjörn og með öllu byggð á röngum og misvísandi upplýsingum um verðmæti félagsins. Að auki sé ósanngjarnt að áskilja sér svo háa þóknun fyrir litla sem enga vinnu við að koma á þeim viðskiptum sem leiddu til sölu á rekstri félagsins. Lækka beri stefnufjárhæðina með hliðsjón af framangreindum málsástæðum og lagarökum.

Varastefndi byggir kröfu um sýknu á sömu málsástæðum og aðalstefndi og vísar til ofangreindrar umfjöllunar máli sínu til stuðnings. Í öðru lagi byggir varastefndi kröfu um sýknu á aðildarskorti. Rökstuðningur í stefnu fyrir persónulegri aðild varastefnda standist ekki og beri að hafna honum alfarið. Hlutafé félagsins hafi ekki verið selt, heldur hafi rekstur aðalstefnda verið seldur Ísfelli hf. líkt og fram komi í gögnum málsins. Þannig hafi ekkert af söluandvirðinu runnið til varastefnda heldur til félagsins og gengið upp í uppgjör á skuldbindingum þess við skuldunauta og viðskiptamenn. Það sé því rangt sem byggt sé á í stefnu að greiðsluskylda samkvæmt samningi hvíli á varastefnda enda fái slík fullyrðing ekki staðist skoðun. Beri því að sýkna varastefnda vegna aðildarskorts sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Varastefndi byggir varakröfu um lækkun á því að verði að einhverju leyti fallist á dómkröfur stefnanda þá beri að lækka þær verulega og vísar þar um til sömu málsástæðna og að framan greinir þar sem fjallað sé um lækkunarkröfu aðalstefnda.

IV.

Niðurstaða

Varastefndi, A-kk-nf S-kk-nf, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Þá gáfu einnig skýrslu fyrir dómi vitnin P-kk-nf B-kk-nf, fyrirsvarsmaður Ísfells ehf., og starfsmenn stefnanda, þeir J-kk-nf I-kk-nf og G-kk-nf S-kk-nf. H-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, fyrrverandi starfsmaður stefnanda, gaf símaskýrslu. Ekki er þó ástæða til að rekja sérstaklega það sem fram kom við skýrslugjöf þessara aðila að öðru leyti en því að vikið verður að einstökum atriðum í rökstuðningi fyrir niðurstöðu dómsins eftir því sem þörf þykir.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á samningi aðila frá 12. október 2010 sem kvað á um að stefndi veitti aðalstefnda þjónustu í tengslum við sölu á rekstri eða hlutafé í aðalstefnda og af hálfu stefnanda hafi verið staðið við samninginn í einu og öllu. Aðal- og varastefndu byggja hins vegar á því með vísan til 4. gr. samningsins að gildistími hafi verið í eitt ár frá 12. október 2010 að telja og framlengdist ekki sjálfkrafa nema að „við þau tímamörk“, það er 12. október 2011, væru gangi viðræður um sölu á félaginu. Engar slíkar hafi viðræður hafi hins vegar verið í gangi og hafi samningurinn því fallið niður 12. október 2012.

Í vitnaskýrslum þeirra J-kk-ef I-kk-ef og H-kk-ef R-kk-ef G-kk-ef kom fram að samningurinn væri á stöðluðu formi stefnanda. J-kk-nf kvaðst líta svo á að samningurinn væri ótímabundinn og ávallt hafi verið litið svo á af hálfu stefnanda um slíka samninga.

Í skýrslu sinni lýsti varastefndi og fyrirsvarsmaður aðalstefnda því yfir að hann hefði litið svo á að eftir að því tímabili sem tilgreint var í samningi aðila lauk, án þess að uppfyllt væru skilyrði fyrir sjálfkrafa framlengingu samningsins, væri hann ekki lengur bundinn af honum. Aðdragandi þess að hann skrifaði undir þennan samning hafi verið sá að J-kk-nf I-kk-nf hafi ítrekað haft samband við sig og sagst vera með áhugasama kaupendur. Hann hafi færst undan og sagst ekki vera spenntur fyrir að selja, það kæmi þó til greina fyrir rétt verð. Hann hafi, eftir að J-kk-nf hafði ítrekað haft samband, skrifað undir samninginn sem gilda hafi átt í ár og falla niður að þeim tíma loknum. Eftir undirskrift samningsins hafi hann aldrei verið boðaður á fund eða látinn vita af áhugasömum kaupendum. Þá hafi starfsmaður stefnanda, H-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, verið með verðhugmyndir sem hann hafi aldrei botnað í og hann hafi tilkynnt honum að hann vildi ekki að félagið yrði auglýst opinberlega, áhugasamir aðilar yrðu að koma til sín til að fá upplýsingar um félagið. Varastefndi kvaðst aldrei hafi fengið kauptilboð í gegnum stefnanda, hvorki innan ársins frá undirskrift samningsins né nokkurn tíma síðar. Varðandi söluna á rekstri aðalstefnda á árinu 2013 til Ísfells ehf., þá hafi hún komið þannig til að P-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri félagsins, sem hann hafi þekkt um langt árabil, hafi haft áhuga á að komast yfir línudeild aðalstefnda og ákveðinn hluta rekstrarins, en þetta hafi verið á allt öðrum grunni en þegar stefnandi hafi verið að kynna félagið á sínum tíma.

P-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri Ísfells ehf., gerði í vitnaskýrslu sinni fyrir dómi grein fyrir því að hann hefði á árunum 2007-2008 verið að skoða Dímon, þá hafi varastefndi boði sér að kaupa vörulager, en þeir hjá Ísfelli efh. hefðu lengi haft áhuga á þessum rekstri. Samskipti hafi hins vegar verið stirð vegna ágreinings varastefnda og bróður síns sem starfaði hjá Ísfelli ehf. P-kk-nf kvað starfsmann stefnanda hafa haft samband í október 2010 og innt hann eftir því hvort félagið hefði hug á að kaupa aðalstefnanda. P-kk-nf kvað félagið um nokkurt skeið haft hug á því en tvennt hafi komið í veg fyrir að á þetta yrði látið reyna, verðlagning hafi verið allt of há, upplýsingar um aðalstefnda hafi verið ófullkomnar og í þriðja lagi hafi menn á þessum tíma verið í tiltektum eftir hrunið. Þá vísaði P-kk-nf í tölvupóst, dags. 8. nóvember 2010, til starfsmanns stefnanda sem liggur frammi í málinu, dskj. nr. 16, þar sem fram kemur að niðurstaða aðaleigenda Ísfells ehf. væri að gefa frá sér kaup á aðalstefnanda.

P-kk-nf B-kk-nf kvað starfsmann stefnanda, G-kk-þf S-kk-þf, hafa haft samband í október 2012 og boðið sér í hádegisverð. Einnig hafi þeir hist á skrifstofu G-kk-ef. Þetta hafi verið almennur fundur eins og til hafi staðið, almennt tal um umhverfi fyrirtækja og áhuga á fjárfestingum, minnst hafi verið á aðalstefnda eins og aðra. Aðdragandi að kaupum Ísfells ehf. á rekstri aðalstefnda hafi hins vegar verið sá að H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, sem starfrækti fyrirtækjasölu, hafi haft samband við sig, en þeir hafi þekkst vel. Hann hafi sagst vera með fyrirtæki sem myndi henta Ísfelli ehf. vel og það væri aðalstefndi. Þessar viðræður hafi ekki byggt á nokkrum sköpuðum hlut sem hann og G-kk-nf S-kk-nf hafi rætt og alls ekki verið tengt fyrri viðræðum við stefnanda. P-kk-nf kvaðst vilja taka fram að hann hafi aldrei fengið þær upplýsingar hjá stefnanda sem nauðsynlegt væri að hafa á hreinu áður en fyrirtæki væri keypt, svo sem ársreikninga, upplýsingar um birgðastöðu eða almennar sölutölur.

H-kk-nf R-kk-nf G-kk-nf, starfsmaður stefnanda, lýsti í vitnaskýrslu sinni samskiptum við Ísfell ehf. með sama hætti og P-kk-nf B-kk-nf. Hann kvaðst hafa verið í viðræðum við nokkra útgerðarmenn en verðhugmyndir varastefnda hafi útilokað marga kaupendur. Hann kvað viðræður aldrei hafa komist á það stig að kynntir væru kaupendur fyrir varastefnda. Hann kvaðst síðan hafi hætt störfum hjá stefnanda í maí 2011 þar sem hann flutti þá af landi brott. J-kk-nf I-kk-nf, starfsmaður stefnanda, gerði grein fyrir samskiptum við varastefnda vegna upplýsingaöflunar um aðalstefnda. Aðspurður kvað hann einhverja hafa verið að spá í aðalstefnda, en ekki muna í fljótu bragði hverjir það hafi verið.

G-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stefnanda, kvaðst hafa komið að málum aðalstefnda frá árinu 2010, svona til hliðar við J-kk-þf I-kk-þf. Fundað hafi verið um stöðu aðalstefnanda 15. október 2011 en ekki um neina kaupendur eða kauptilboð. Hann hafi í mars-maí 2012 rekið á eftir því að fá upplýsingar frá varastefnda. Þann 15. maí 2012 hafi hann sent honum tölvupóst, sbr. dskj. nr. 43, en þar kom fram að nauðsynlegt væri að heyra frá honum um það hvort taka ætti snúning á sölumálum varðandi Dímon um vorið. „Hvort við eigum bara að gleyma þessu eða gera eitthvað í málum.“ G-kk-nf kvaðst hafa mælt sér mót við P-kk-þf B-kk-þf hjá Ísfelli ehf. þann 24. október 2012 en áður hafa sagt honum að mál aðalstefnda væri á ís, gögn hefðu ekki skilað sér og varastefndi hefði ekki lengur áhuga á að selja þannig að ekki hafi verið rætt um aðalstefnda á þessum fundi.

Varðandi samning aðila, eða svokallaða verkbeiðni, liggur fyrir að um var að ræða staðlaðan samning saminn einhliða af hálfu stefnanda. Samningurinn er óljós í ýmsum atriðum og nokkuð einhliða, sbr. 2. mgr. 3. gr. samningsins þar sem fram kemur að sé öðrum aðila falið að annast einhverja þætti söluferlis skuli stefnandi engu að síður fá greidda þóknun í samræmi við ofangreint. Þá er ákveðið ósamræmi í orðalagi 4. gr. varðandi gildistíma, þar sem hann er annars vegar tímabundinn og gildi í eitt ár enda séu við þau tímamörk ekki í gangi viðræður og/eða samningur um sölu hlutafjárins í fyrirtækinu. Síðan segir að hann framlengist sjálfkrafa þar til annar hvor aðilinn segi honum upp. Renni samningurinn út samkvæmt framangreindu, en eigendur og/eða hluthafar selji hlutafé á grundvelli vinnu stefnanda þá skuli samningurinn gilda um það.

Að því leyti sem ákvæði 4. gr. samningsins er óljóst verður að líta svo á að stefnandi, sem samdi einhliða hinn staðlaða samning og hefur sérfræðiþekkingu og atvinnu af því að annast milligöngu um viðskipti af þessum toga, beri hallann af óskýru orðalagi og því verður að túlka samninginn stefndu í vil að því leyti sem hann er óskýr enda þótt ekki sé fallist á að varastefndi sé alls ókunnugur slíkum viðskiptum.

Við aðalmeðferð lýsti lögmaður stefndu því yfir að líta yrði svo á að um einkasölusamning væri að ræða en lögmaður stefnanda mótmælti því sem nýrri málsástæðu sem væri of seint fram komin. Ekki er tekið fram í samningnum að hann sé einkasölusamningur eins og borið hefði að gera ef svo átti að vera, sbr. 3. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2004.

Stefnanda hefur ekki tekist að færa sönnur á að á þeim tíma sem samningurinn átti að renna sitt skeið hafi nokkrar viðræður og/eða samningar verið í gangi um sölu reksturs eða hlutafjárins í aðalstefnda. Samkvæmt því er ekki hægt að líta svo á að samningurinn hafi framlengst sjálfkrafa þótt annar hvor aðilinn segði honum ekki upp. Stefndu máttu ætla að samningur þeirra væri fallinn úr gildi af þessari ástæðu og einnig styður tölvupóstur G-kk-ef S-kk-ef, starfsmanns stefnanda, til varastefnda þann 15. maí 2012 þá niðurstöðu. Ekki verður talið að það breyti þessari niðurstöðu þó að varastefndi hafi í upphafi árs 2012 sent sent starfsmanni stefnanda uppgjör aðalstefnda vegna ársins 2011. Þá liggur fyrir að engar viðræður áttu sér stað um sölu á félaginu og ekki voru kauptilboð í gangi á vegum stefnanda þegar sala á rekstri aðalstefnda fór fram í janúar 2013. Í vitnaskýrslu P-kk-ef B-kk-ef kemur skýrt fram að stefnandi kom ekkert að sölu á rekstri aðalstefnda í janúar 2013 og að ekki hafi með neinum hætti verið byggt á gögnum eða vinnu stefnanda. Þá verður ekki litið svo á að umrædd sala hafi verið byggð á samskiptum stefnanda við P-kk-þf B-kk-þf í október-nóvember 2010, en í tölvupósti frá P-kk-þgf B-kk-þgf til starfsmanns stefnanda, dags. 8. nóvember 2010, kom fram að Ísfell ehf. hefði gefið frá sér kaup á aðalstefnanda. Samkvæmt því sem rakið hefur verið var samningur aðila frá 12. október 2010 því úr gildi fallinn þegar sala á rekstri aðalstefnda fór fram í janúar 2013 en sölutilraunir stefnanda höfðu ekki borið neinn raunhæfan árangur. Kröfur á varastefnda verða ekki byggðar á 4. gr. samningsins frá 12. október 2010 þar sem um var að ræða sölu á rekstri aðalstefnda en ekki hlutafé sem selt var í janúar 2013.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið verður að telja að stefndu hafi verið óbundnir af skyldum við stefnanda þegar rekstur aðalstefnanda var seldur í janúar 2013 og verður krafa stefnanda um árangurstengda þóknun til hans úr þeirra hendi hvorki reist á samningi frá 12. október 2010 né öðru er lýtur að tilraunum hans til að koma á sölu á rekstri eða hlutafé í aðalstefnanda. Eiga stefndu því að vera sýknir af kröfum stefnanda.

Eftir þessum úrslitum ber stefnanda að greiða stefndu hvorum um sig 600.000 kr., sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dóms dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Lögmenn aðila og dómari eru sammála um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Dóminn kveður upp Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Aðalstefndi, Dofri ehf., og varastefndi, A-kk-nf S-kk-nf, eru sýknir af kröfum stefnanda, Kontakt ehf.

Stefnandi greiði stefndu málskostnað, 600.000 krónur hvorum um sig.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf