S-2241/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 22. nóvember 2021, er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 15. apríl 2021, á hendur X, kennitala [...], [...], Reykjavík,„ fyrir kynferðisbrot gegn barni, með því að hafa á tímabilinu frá byrjun júní 2017 til 3. ágúst 2017 í herbergi að [...] á [...], ítrekað haft samræði við A, kt. [...], sem þá var 14 ára og á sama tímabili í eitt skipti stungið lim sínum inn í endaþarm hennar.

Telst þetta varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu A, kennitala [...], er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð kr. 1.850.000 (átjánhundruðogfimmtíuþúsund), að viðbættum vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 14. júní 2017 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi var kynnt ákærða, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er þess jafnframt krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu þóknunar réttargæslumanns brotaþola að skaðlausu að meðtöldum virðisaukaskatti, samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram á síðari stigum málsins eða samkvæmt mati dómsins.“

Þann 19. apríl 2021 gaf lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu út ákæru á hendur ákærða fyrir „rán með því að hafa, miðvikudaginn 12. febrúar 2020, að [...] í Hafnarfirði, veist með ofbeldi og hótunum að B, kt. [...], tekið hann hálstaki, ógnað honum með hníf sem hann lagði ítrekað að hálsi hans og tekið af honum heyrnartól af gerðinni BOSE og svarta hettupeysu, allt að óþekktu verðmæti. Af þessu hlaut B sex rispur hægra megin á hálsi, tvær rispur vinstra megin á hálsi, eymsli milli herðablaða og verk í hnakkavöðvum.

Mál nr. [...]

Telst þetta varða við 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Þann 27. apríl 2021 gaf héraðssaksóknari út þriðju ákæruna á hendur ákærða fyrir „kynferðisbrot, með því að hafa að kvöldi 12. júlí 2018 eða aðfaranótt 13. júlí 2018, á þáverandi dvalarstað ákærða í herbergi á gistiheimilinu [...] í Reykjavík, tekið myndskeið sem sýndi C, kt. [...], veita ákærða munnmök, sem ákærði síðar sendi á ótiltekinn fjölda fólks í gegnum samskiptaforritið Snapchat, en framangreind háttsemi var til þess fallin að særa blygðunarsemi C.

Telst þetta varða við 1. mgr. 199. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. áður 209. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu C, kennitala [...], er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni skaða- og miskabætur að fjárhæð kr. 1.500.000 (krónur ein milljón og fimmhundruð þúsund), að viðbættum vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 13. júlí 2018 til þess dags er mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfunnar en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu af ákærum héraðssaksóknara útgefnum 15. apríl 2021 og 27. apríl 2021, en til vara krefst hann vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst hann vægustu refsingar er lög leyfa vegna ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu sem útgefin var 19. apríl 2021. Einnig krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa.

I.

Ákæra Héraðssaksóknara útgefin 15. apríl 2021

Málsatvik

Upphaf málsins má rekja til bréfs Barnaverndarnefndar [...] dagsettu 15. september 2017 þar sem greint er frá því að brotaþoli hafi í samtali við umsjónarkennara sinn greint frá kynferðisbroti gegn sér af hálfu þáverandi kærasta. Brotaþoli var þá 15 ára en ákærði 18 ára. Fram kom að starfsmaður barnaverndar hefði rætt við brotaþola í skólanum og hefði hún staðfest frásögn sína. Fram kom að brotaþoli vildi ekki aðhafast neitt í málinu þar sem ákærði væri fyrrverandi kærasti hennar og þau væru enn vinir. Lagðist hún gegn því að foreldrar yrðu upplýstir um málið og óttaðist að þau myndu leggja fram kæru. Foreldrar brotaþola voru síðar upplýst um málið og í samtali við móður kom fram að brotaþoli hefði sagt henni að einhverju leyti frá atvikum en afar takmarkað. Greindi móðir brotaþola frá því að ákærði hafi flutt inn til þeirra með hennar samþykki en hún hefði séð aumur á honum þar sem hann hefði verið vistaður á [...]. Var ljóst að hann hafði engan samastað eftir að 18 ára aldri var náð. Hefði ákærði búið á heimili þeirra frá því í júní og fram í ágúst. Ákveðið var að barnaverndarnefnd myndi fylgja málinu eftir og óska eftir lögreglurannsókn.

Skýrsla var tekin af brotaþola vegna málsins 27. september 2017. Greindi hún svo frá að hún hefði kynnst ákærða í gegnum Snapchat í gegnum pilt sem bjó með ákærða á [...]. Þau hafi farið að hittast og ákærði flutt inn til hennar um sumarið. Hafi foreldrar hennar gefið leyfi fyrir því. Kynferðisbrot ákærða hafi átt sér stað í herbergi hennar þegar ákærði hafði samræði við hana, þar af í eitt skipti í endaþarm. Lýsti hún atvikunum frekar. Kvaðst hún hafa sagt já við kynmökunum, stundum hafi þau verið með vilja en önnur skipti hafi hún ekki þorað annað en að samþykkja. Brotaþoli kvað ákærða hafa vitað um aldur sinn en hún hefði greint honum frá fæðingarári sínu.

Í tengslum við málið voru teknar skýrslur af foreldrum brotaþola og þáverandi umsjónarkennara brotaþola.

Skýrsla var tekin af ákærða 19. júní 2018. Ákærði kannaðist við að hafa ítrekað haft samræði við brotaþola sem var þáverandi kærasta hans. Þau hafi bæði verið viljug til þess að hafa samræði. Ákærði kvaðst hafa flutt inn til brotaþola með samþykki foreldra hennar. Hann hafi talið að brotaþoli væri 15 ára gömul. Önnur skýrsla var tekin af ákærða 28. apríl 2020

Meðal gagna málsins eru vottorð sálfræðings Barnahúss frá 21. september 2018. Fram kemur í vottorðinu að brotaþoli hafi komið í 12 meðferðarviðtöl og erfitt sé að segja að hve miklu leyti vanlíðan og erfiðleika brotaþola megi rekja til meints kynferðisofbeldis. Brotaþoli hafi upplifað meint brot sem alvarlegt brot á trausti til ákærða og að hann hefði farið yfir mörk sem hún hafi reynt að setja honum. Hafi þetta haft neikvæð áhrif á daglegt líf hennar. Í samráði við brotaþola og móður hennar var ákveðið að gera hlé á meðferðinni.

Þá liggja fyrir heilsufarsupplýsingar er varða ákærða, m. a. gögn frá [...].

Undir rekstri málsins var sálfræðingur dómkvaddur til þess að leggja mat á þroska ákærða og hvort refsing væri líkleg til að skila árangri eða hvort önnur úrræði væru líklegri til þess. Sakhæfi ákærða var þó ekki dregið í efa.

Í ítarlegri matsgerð eru félagslegar aðstæður ákærða raktar svo og helstu niðurstöður eldri greininga en sú síðasta var framkvæmd árið 2016. Þá eru raktar niðurstöður sálfræðilegra prófa sem lögð voru fyrir ákærða nú og efni greiningarviðtala. Helstu niðurstöður matsins eru þær að vitsmunaþroski ákærða [...], ADHD og fíkniefnaánetjun. [...]. Hann sé einnig með langtíma áfallastreituröskun vegna vanrækslu og ofbeldis í æsku sem hafi þróast í meiri persónuleikavanda. Ítrekuð tengslarof í æsku hafi valdið tengslaröskun sem hafi háð honum mjög. Allt hans félagslega umhverfi og stuðningur sé takmarkaður og sumpart skaðlegur. [...].

Skýrslur fyrir dómi

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst hafa kynnst brotaþola í gegnum vin í meðferð að því er hann taldi sumarið 2017. Hann hafi á þessum tíma verið vistaður að [...] en vildi komast þaðan. Hann myndi lítið eftir þessu tímabili en hann hafi verið í neyslu þá. Ákærði og brotaþoli hafi byrjað að stunda kynlíf um viku eftir að þau byrjuðu saman og lýsti ákærði því frekar. Hafi móðir brotaþola boðið honum að búa á heimilinu og þær mæðgur hafi komið með honum heim til ömmu hans til að sækja dótið hans. Hafi hann og brotaþoli verið saman í herbergi. Ákærði kvað brotaþola hafa verið „fyrstu ástina“ en sambandið hafi þó „súrnað fljótt“ og hann viljað komast þaðan út. Hann hafi ekki þolað „pressu“ sem hafi verið á heimilinu og því þurft að fara. Man hann aðspurður ekki hve lengi hann var í sambandi við brotaþola en hann hafi verið orðinn 18 ára gamall. Taldi ákærði brotaþola hafa átt afmæli á þeim tíma er þau voru saman en mundi það þó ekki alveg. Þau hafi verið saman við skólasetningu hjá brotaþola en húnhafi verið í grunnskóla þarna rétt hjá. Kvaðst hann hafa farið með henni í skólann einu sinni á einhvern fund en það hafi verið þegar leið á sambandið. Ákærði kvaðst hafa talið brotaþola hafa verið 15- 16 ára þegar þau byrjuðu saman. Hún hafi verið hærri en hann og þroskaðri. Nánar spurður kvað hann stelpur aðspurðar tiltaka fæðingarár sitt en ekki aldur í árum. Taldi hann öruggt að brotaþoli hafi tiltekið fæðingarár sitt þegar aldur bæri á góma en hann hefði allan tímann vitað að hún væri yngri en hann. Brotaþoli hafi einnig vitað hversu gamall hann var. Aðspurður kvað hann þau ekki hafa rætt aldur brotaþola sérstaklega. Móðir hennar hafi brýnt fyrir þeim að nota getnaðarvarnir en ekki skipt sér að þeim að öðru leyti.

Brotaþoli kvaðst hafa kynnst ákærða í lok maí á Snapchat í gegnum vin á [...] þar sem ákærði bjó. Brotaþoli kvaðst hafa hitt ákærða fyrst 3. júní. Hann átti afmæli 18. júní en brotaþoli hafi vitað að þá myndi hann missa plássið á [...]. Aðspurð kvað hún þau hafa rætt aldur beggja. Hafi ákærði verið hræddur um að fólk talaði um aldursmuninn. Systir hans hafi verið jafngömul sér og það hafi honum þótt áhugavert. Aðspurð kvað brotaþoli ákærða hafa spurt hana hvaða módel hún væri og hún hafi þá tiltekið ártal en ekki aldurinn. Þau hafi einnig talað um í hvaða bekk hún væri og ákærði hafi komið með á skólasetningu hennar í 10. bekk en það hafi verið í lok ágúst. Kvað hún brotaþola hafa vitað að hún yrði 15 ára um verslunarmannahelgina og hann hafi verið þar þá. Brotaþoli kvað þau fljótlega hafa byrjað að stunda kynlíf eftir að þau kynntust. Lýsti hún því frekar. Kvað brotaþoli sig í reynd ekki hafa langað til að hann flytti inn en hann hafi ekki átt í nein hús að venda. Að endingu hafi þau hætt saman því hún hefði slitið sambandinu og ekki getað meira. Það hafi verið í góðu og þau hafi verið vinir áfram þar til mál þetta hefði komið upp.

Móðir brotaþola kvað ákærða hafa fyrst komið inn á heimilið í byrjun júlí. Hafi henni verið kunnugt um aldur hans. Ákærði hafi vitað að brotaþoli var að verða 15 ára og var viðstaddur þegar haldið var upp á afmæli hennar í [...]. Þá hafi ákærði komið með á skólasetningu hjá brotaþola í ágúst 2017. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað til að byrja með að brotaþoli og ákærði væru að stunda kynlíf en hafi komist að því er þau voru ein heima fyrir afmæli brotaþola. Vitnið kvað mál þetta hafa fengið á brotaþola, sem hefði verið dofin í fjögur ár, gæti ekki stundað vinnu eða farið neitt. Vitnið kannaðist við að brotaþoli hefði átt erfitt áður en hún byrjaði með ákærða og orðið mun léttari í skapi eftir að þau urðu kærustupar. Kvaðst vitnið hafa rætt við hana um getnaðarvarnir en ekki að ákærða viðstöddum. Vitnið kvað brotaþola hafa á þeim tíma sem um ræðir litið út fyrir að vera þroskaðri en aldur hennar og stærð gaf til kynna. Þá hafi hún verið „gömul sál“. Þegar hún bar ákærða og brotaþola saman kvaðst hún ekki hafa séð aldursmun þeirra en ákærði hafi verið barnalegur strákur, kurteis og góður.

Faðir brotaþola segir ákærða hafa komið inn á heimilið um miðjan júlí. Hann hafi lítið verið að spá í aldursmun brotaþola og ákærða en vissi að hann var einhver. Kvaðst hann ekki hafa farið leynt með að hann vildi ekki fá ákærða inn á heimilið. Vitnið kvað ákærða hafa farið með brotaþola á skólasetningu og hafa vitað að hún væri að verða 15 ára en hann gat ekki sagt til um hvernig hann hafi vitað það. Ákærði hafi vitað að brotaþoli væri í grunnskóla. Þegar hann kom heim af sjó hafi hann verið farinn í lok ágúst eða september.

Þáverandi kennari brotaþola kvaðst hafa kennt brotaþola á unglingastigi frá 2015. Hún hefði alltaf verið bráðþroska stúlka en margar hafi þó verið á svipuðum stað hvað þroska varðar. Vitnið kvað brotaþola aldrei hafa rætt við sig um hve gamall hann væri.

D, eiginmaður ömmu ákærða, kvaðst hafa þekkt ákærða frá blautu barnsbeini. Báðir foreldrar ákærða hafi verið í mikilli fíkniefnaneyslu. Hann kvað ákærða hafa gengið illa að fóta sig. Vitnið og amman hafi reynt sitt en það hefði gengið illa. Barnaverndarnefnd hefði tekið við og enginn hafi viljað ákærða. Hann hafi farið á milli fósturheimila en það hafi gengið illa allan tímann. Hann hafi að síðustu verið í [...] og verið boðið að vera þar áfram eftir að hann varð 18 ára gamall. Vitnið lýsti því svo að ákærði hefði alltaf kom sér í vandræði því hann færi ekki eftir leikreglum „hússins“. Hann væri góður drengur en vandinn væri að hann myndi ekki eftir því sem sagt væri við hann. Hann hefði aldrei fengið viðeigandi hjálp en amma hans hafi ítrekað leitað ýmissa leiða til þess að fá aðstoð fyrir ákærða og m. a. farið með hann í greiningu. Vitnið kvaðst hafa frétt af því þegar ákærði ætlaði að fara úr [...] en það hafi verið í júní. Hafi hann viljað vita hvert hann ætlaði og hjá hverjum hann yrði. Þá hefði ákærði komið í heimsókn með brotaþola, sem hann kynnti sem kærustu sína, og móður hennar. Það hafi verið í eina skiptið sem vitnið sá brotaþola. Hafi hann verið feginn því að ákærði fengi samastað fyrst honum hefði liðið illa á [...]. Mæðgurnar hafi komið vel fyrir. Hann hafi heyrt í ákærða eftir þetta og hafi hann þá verið kominn í vinnu. Ákærði hafi svo komið heim til þeirra hjóna í nokkra daga áður en hann fór á gistiheimili. Hafi hann verið svolítið leiður að slitnaði upp úr sambandinu við brotaþola.

Niðurstaða

Ákærða er gefið að sök að hafa ítrekað haft kynmök við brotaþola, sem þá var 14 ára gömul. Ákærði gengst við því að hafa átt kynmök við brotaþola eins og nánar er lýst í ákæru. Hann reisir varnir sínar á því að honum hafi ekki verið kunnugt um að brotaþoli hafi verið undir kynferðislegum lögaldri á þeim tíma sem tilgreindur er í ákæru, þ. e. að hún hafi náð 15 ára aldri. Framburður ákærða hefur verið stöðugur hvað þetta varðar.

Framburður brotaþola hefur sömuleiðis verið trúverðugur og stöðugur. Ber henni og ákærða saman um að þau hafi verið kærustupar og búið inni á heimili hennar og sofið saman í herbergi hennar. Þá ber þeim saman um að brotaþoli hafi vísað til fæðingarárs hennar þegar aldur bar á góma. Taldi hún ákærða þó hafa mátt vera kunnugt um að hún hefði ekki náð 15 ára aldri og nefndi hún sem dæmi að hún hefði átt afmæli í ágúst og einnig að ákærði hefði komið með henni á skólasetningu í 10. bekk. Ákærði kannast við þessi tilvik.

Brotaþoli er fullorðinsleg stúlka og að mati dómsins gæti hún í dag hæglega verið eldri en lífaldur hennar segir til um. Hið sama er ekki hægt að segja um ákærða. Engar ljósmyndir liggja þó fyrir í málinu af ákærða og brotaþola á þeim tíma sem um ræðir. Móðir brotaþola og kennari báru báðar um að brotaþoli væri bráðþroska stúlka.

Fyrir liggur að aðstæður voru þær að ákærði bjó á heimili brotaþola það tímabil sem tilgreint er í ákæru eða frá byrjun júní 2017 til 3. ágúst 2017. Var það að ósk brotaþola og fyrir lá samþykki foreldra brotaþola. Hvorugt hefur þó áhrif á refsinæmi verknaðar ákærða og leysir hann undan sök.

Í ákæru er háttsemi ákærða heimfærð undir 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en saknæmisskilyrði ákvæðisins er ásetningur. Þarf því að liggja fyrir að ákærði hafi vitað um aldur brotaþola eða mátt vita hver hann var á framangreindu tímabili. Eins og fram er komið vissi ákærði hvenær brotaþoli var fædd. Dómurinn telur ósennilegt, sér í lagi þegar litið er til þess að ákærði bjó á heimilinu og umgekkst fjölskylduna þann tíma sem hann bjó þar, svo og með það í huga sem var framundan, að ákærði hafi ekki vitað eða mátt vita að brotaþoli væri undir 15 ára aldri. Hafi hann velkst í vafa um það til að byrja með má ætla að hann hafi mátt vita um nákvæman aldur fljótlega eftir að hann flutti á heimilið. Þrátt fyrir að ákærði búi við takmarkanir hvað þroska varðar telur dómurinn það ekki hafa þýðingu hvað þetta tiltekna atriði varðar. Lét ákærði sér þannig í léttu rúmi liggja að brotaþoli hefði ekki náð þeim aldri. Ber því að sakfella hann fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði var nýorðinn 18 ára þegar hann og brotaþoli kynntust og stutt í að brotaþoli næði 15 ára aldri. Með hliðsjón af því, svo og niðurstöðu matsgerðar um þroska ákærða, telur dómurinn skilyrði ákvæðis 2. ml. 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga uppfyllt. Fjallað verður nánar um refsiákvörðun í kafla IV.

II.

Ákæra Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu útgefin 19. apríl 2021

Ákærði hefur skýlaust játað það brot sem honum er gefið að sök í ákæru þessari. Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að ákærði er sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök og er brot hans rétt heimfært til refsiákvæða í ákæru.

III.

Ákæra Héraðssaksóknara útgefin 27. apríl 2021

Málsatvik

Þann 14. september 2018 kom brotaþoli á lögreglustöð og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn sér sem hún kvað hafa átt sér stað á gistiheimili 13. júlí 2018. Hefði ákærði, sem hún þekkti fyrir, boðið í partí og auk hennar hafi nokkrir krakkar verið viðstaddir þegar meint brot átti sér stað. Krakkarnir hafi hafist við í rúminu og verið undir áhrifum áfengis. Skýrði brotaþoli jafnframt frá því að ákærði hefði tekið hana upp á vídeó og leyft öðrum að gera slíkt hið sama m. a. á meðan hún hafði munnmök við hann. Hafi hún heyrt af því næsta dag þegar hún vaknaði og það frá fleiri en einni manneskju. Hafi brotaþola liðið afar illa í kjölfarið og glímt við [...]. Brotaþoli kvaðst ekki hafa ætlað að leggja fram kæru til að byrja með heldur gleyma atvikinu en henni hefði snúist hugur.

Önnur skýrsla var tekin af brotaþola þann 24. mars 2021. Greindi hún frá atvikum í meginatriðum á sama veg og áður. Kvaðst hún hafa veitt ákærða munnmök en hún hafi ekki vitað að kynmökin hefðu verið tekin upp á síma. Hafi hún fengið upptöku senda frá [...] sínum næsta dag þar sem munnmökin sáust. Var hún stödd hjá ákærða þegar hún fékk sendinguna. Þá hefði vinkona ákærða hringt í hann og hann farið afsíðis til að tala við hana. Grunaði hana að þau hafi verið að ræða um upptökuna. Kvaðst brotaþoli vera afar ósátt yfir upptökunni og dreifingunni á henni.

Skýrsla var tekin af ákærða 28. júní 2019. Greindi hann svo frá í frjálsri frásögn að upp hefði komið atvik þar sem allir hefðu verið í glasi og brotaþoli farið undir sæng og byrjað að hafa munnmök við hann. Hann hafi tekið það upp og það hafi dreifst eitthvað „óvart“. Nánar spurður kvað hann upptökuna hafa farið í eina eða tvær grúppur á Snapchat. Kvað ákærði það hafa verið mjög „heimskulegt“ en hann hafi verið fullur. Ákærði kvað vitnið E líka hafa tekið munnmökin upp en hann hefði eytt þeirri upptöku úr síma vitnisins.

Í tengslum við málið voru teknar skýrslur af fjórum vitnum, m. a. þeim ungmennum sem voru stödd á gistiheimilinu umrætt sinn svo og þeim sem höfðu vitneskju um umrætt myndskeið. Þá voru teknar skýrslur af tveimur ungmennum sem einnig voru á gistiheimilinu og höfðu á þessum tíma réttarstöðu sakbornings. Þá liggur umrætt myndskeið fyrir í málinu.

Meðal gagna málsins er ítarlegt vottorð F sálfræðings en brotaþoli sótti meðferðarviðtöl hjá henni á tímabilinu 25. júní til 17. nóvember 2021. Fram kemur að sjálfsmatskvarðar hafi verið notaðir til að meta einkenni áfallastreitu, kvíða, depurðar og almennrar líðanar brotaþola og fyllti hún út fjóra staðlaða sjálfsmatskvarða. Niðurstöður voru þær að atburðurinn og viðbrögð hennar við honum uppfylltu viðmið til greiningar á áfallastreituröskun. Fram kom að brotaþoli hefði sinnt meðferðinni vel og að áframhaldandi viðbrögð væru fyrirhuguð.

Skýrslur fyrir dómi

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst umrætt sinn hafa verið í eftirpartíi. Aðrir viðstaddir hafi verið brotaþoli, E, G og H. Allir hafi verið blindfullir. Hann og brotaþoli hafi verið að kyssast. Aðspurður kannaðist ákærði við að brotaþoli hefði veitt honum munnmök. Hafi hún farið undir sæng og byrjað. Ákærði kannaðist við myndskeiðið sem um ræðir. Hann hafi þó ekki frétt af því eða séð það á sama tíma og brotaþoli en hún hefði orðið pirruð við það og rokið út. Hún hefði orðið reið út í hann og greinilega talið að hann hefði verið sá sem tekið hefði það upp en það hefði hann ekki gert. Kvaðst hann muna eftir því að hafa talað við vitnið I á meðan brotaþoli var enn á staðnum. Aðspurður kvaðst ákærði vita að upptakan hefði farið á tiltekna Snapchatgrúppu. Kannaðist hann við að hafa verið í Snapchatgrúppu með I. Vel megi vera að hann hafi kallað „takið þetta upp“ á meðan á munnmökunum stóð. Kvaðst ákærði þó ekki hafa „planað“ þetta. Ákærði kvaðst ekki muna eftir því sem hann sagði í skýrslutöku hjá lögreglu. Borið var undir hann að þar hefði ítrekað komið fram að hann hefði tekið myndskeiðið upp og óvart sent áfram. Ákærði kvaðst ekki muna eftir þessu í dag, þó að raunveruleikinn geti verið annar. Hann hafi verið í ömurlegu ástandi og vildi fara að dópa og komast sem fyrst úr skýrslutökunni. Kvaðst ákærði ekki muna hvort hann hafi tekið myndskeiðið. Ákærði kvað sennilegt að hann hefði munað hlutina betur þegar hann varí skýrslutöku en ítrekaði að ástand hans hafi ekki verið gott.

Brotaþoli kvaðst ekki muna nákvæmlega hvenær atvikið átti sér stað. Kannaðist hún við að hafa veitt ákærða munnmök. Munnmökin hafi verið tekin upp gegn vilja hennar. Hafi hún fengið upptökuna senda frá vitninu J. Kvaðst hún ekki vita hver hefði tekið munnmökin upp og kvaðst ekki hafa orðið vör við upptökuna. Hún hafi verið með ákærða þegar hún hefði fengið myndskeiðið sent en við það hefði hún fengið sjokk og farið fljótlega eftir það. Hún kvaðst ekki hafa þorað að ræða við ákærða um þetta. I, sem var vinkona hennar, hefði hringt og talað við ákærða. Hún hafi spurt eitthvað á þá leið, hvort þetta hefði verið með hennar vilja og átti þá sennilega við það sem sást á myndskeiðinu. Aðspurð kvað vitnið sig minna að hún hefði fengið myndskeiðið sent áður en I hringdi. Brotaþoli kvaðst hafa fengið upptökuna á Snapchat og taldi það hafa farið í dreifingu þar. Á myndskeiðinu sjáist hún hafa munnmök við ákærða. Kvaðst brotaþoli vita að fleiri hefðu fengið myndskeiðið sent og hún fengið spurningar vegna þess, m. a. frá vini [...] og [...].

Aðspurð um þann tíma sem leið þar til hún lagði fram kæru kvað hún I hafa beðið sig um að kæra ekki, en hún hafi verið sameiginlegur vinur hennar og ákærða. Vanlíðan brotaþola hafi hins vegar verið slík að hún hefði ákveðið að kæra. Lýsti hún vanlíðan sinni frekar fyrir dóminum. [...] tengdi vanlíðan sína við þetta atvik sérstaklega. Vitnið kvaðst taka lyf í dag og væri á biðlista til að komast til geðlæknis.

J, [...] brotaþola, kvaðst hafa verið í mannfagnaði þegar honum var sýnd Snapchatupptakaúr einhverri grúppu. Á myndskeiðinu mátti greina einhvern að taka upp er brotaþoli hafði munnmök við ákærða. Kvaðst vitnið ekki geta sagt til um hvort ákærði hefði tekið upp sjálfur. Gat hann ekki lýst innihaldinu frekar. Hafi þetta verið myndskeið af Snapchatinu sem tekið var upp á annan síma. Var vitninu sagt að frænka hans væri á myndskeiðinu. Hann hafi sent brotaþola myndskeiðið að hennar beiðni. Hafi lögreglan óskaði eftir því þegar hann fór í skýrsluna.

I kvaðst hafa verið góð vinkona ákærða og brotaþola á þeim tíma sem um ræðir. Hafi hún og ákærði verið í Snapchatgrúppu saman. Kvaðst vitnið hafa séð myndskeið sem send var í grúppuna og hana minnti að hún hefði fengið eitthvað slíkt sent úr fleiri áttum. Kvaðst hún ekki muna hver hefði verið sendandinn. Kvaðst vitnið hafa fengið alls konar sendingar úr þessu partíi. Kvaðst hún hafa séð upptöku þar sem brotaþoli hafi verið að totta ákærða og á annarri hafi einhver sést á grúfu og annar að taka upp. Á fyrri upptökunni hafi myndavélinni verið beint niður á brotaþola og taldi hún að ákærði hefði tekið hana og sent áfram. Nánar spurð kvaðst hún hafa séð brotaþola greinilega. Þetta hafi verið nærmynd og virtist ekki tekin með leynd. Hún hafi séð getnaðarlim og andlit brotaþola eins og myndavél hafi verið beint niður á hana. Hafi brotaþoli brosað upp í myndavélina. Eftir þetta kvaðst vitnið hafa hringt í brotaþola og sent á hana skilaboðin „hvað ertu að pæla“ en hún hefði ekki svarað. Þær hafi talað um þetta seinna. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærða einhverju sinni eftir þetta og spurt hann hvað þetta hefði verið. Hún hefði ekki spurt hvort myndskeiðið hafi verið sent með vilja brotaþola eða ekki.

E greindi svo frá að hann og ákærði hefðu ákveðið að „jamma“. Þetta hafi verið í fyrsta skiptið sem hann drakk áfengi en allir hafi verið að drekka. Brotaþoli hefði komið um kl. 2:00 um nóttina ásamt fleirum. Ákærði og brotaþoli hafi verið ofan í hvoru öðru og hún hefði farið niður á hann. Ákærði hafi kallaði til hans á meðan á þessu stóð að taka upp. Vitnið kvaðst hafa verið fullur og gert það. Að því búnu hefði hann sent upptökuna á ákærða. Hann hafi svo heyrt frá ákærða síðar að myndskeiðið hefði farið í dreifingu. Taldi hann ákærða hljóta að hafa sent upptökuna áfram, mjög líklega á Snapchat. Hefði ákærði verið með Snapchatgrúppu með öllum sem voru þarna. Vitnið kvað ákærða hafa eytt upptökunni af síma vitnisins eftir að hann heyrði af dreifingunni en hann hafi verið að „fríka út“ vegna þess og hafði honum m. a. verið hótað vegna þess. Á síma vitnisins hefði reyndar fundist önnur upptaka þegar síminn var skoðaður hjá lögreglu en vitnið kvaðst ekki hafa vitað af henni en þar hafi aðeins sést hreyfing undir sæng. Aðspurt kvaðst vitnið ekki muna hvað sást á upptökunni, sem hann tók upp að beiðni ákærða, en þar hafi sést í typpið á ákærða og brotaþola að hafa munnmök við hann. Herbergið sem þau hafi verið í hafi verið lítið og þar hafi verið hjónarúm. Hann hafi verið hægra megin í rúminu með stelpu en ákærði og C-x-þgf megin. Hafi hann því verið í návígi við þau þegar hann tók upp eða um hálfum metra frá. Vitnið kvað sér hvorki vera kunnugt um hvort ákærði hefði sjálfur tekið upp á síma né hvort aðrir hefðu verið að taka upp.

F sálfræðingur gerði grein fyrir helstu niðurstöðum sem kæmu fram ísálfræðivottorði hennar. Kvað hún brotaþola hafa leitað til hennar vegna vanlíðunar og greint frá meintu kynferðisbroti 2018 og bílslysi sem hún hefði lent í eftir það. Hún hafi tengt mikla vanlíðan við brotið m. a. mikinn kvíða og óöryggi. Þá hafi hún upplifað skömm og sektarkennd. Hafi brotaþoli komið til hennar í níu skipti, hún mætt vel og sinnt meðferðinni vel. Hún hafi þó fengið [...] m. a. vegna [...]. Áframhaldandi meðferð væri fyrirhuguð. Vitnið kvaðst sjá árangur af meðferðinni en niðurstöður sjálfsmatslista hefðu jafnframt sýnt það. Bakslag gæti alltaf komið enda talsverð vinna eftir. Brotaþoli hefði einnig greint vitninu frá bílslysinu. Ekki hafi verið gerð mismunagreining og því ekki hægt að segja til um með óyggjandi hætti að einkennin verði rakin til annars tilviksins. En miðað við það hvernig brotaþoli hefði greint frá væru einkennin ólík og lengra liðið frá meintu kynferðisbroti. Einnig væri hugsanlegt að bílslysið hefði ýft upp þau einkenni sem þegar voru til staðar.

K sálfræðingur gerði grein fyrir helstu niðurstöðum matsgerðar sinnar. Kvað hann ákærða hafa alist upp við mjög erfiðar aðstæður. Hann hafi verið í þjónustu á [...] og greiningarstöð sem barn. Hefði hann verið greindur á [...] og með ADHD. Ákærði hafi ítrekað viðurkennt að hann væri í neyslu. Ákærði væri á lágu tornæmisstigi, með ADHD og neysluvanda og persónuleikaröskun sem mætti rekja til ítrekaðra áfalla í æsku. Væri stærsti hluti vandamála hans tilkominn vegna vanrækslu. Móðir hans hefði verið í neyslu og hann alist upp við fíkniefni. Hann gæti séð um sig og byggi einn en væri þó [...]. [...]. Ákærði hafi náð að bjarga sér meira en búast mætti við og hafi aðlögunarhæfni hans lagast. [...]. Spurður nánar um neysluvanda ákærða kvað vitnið þann vanda koma í veg fyrir að hann fái lyf við ADHD en fólk í fíkniefnavanda fái ekki þessi lyf. Ákærði grípi því til sinna ráða. Hann hafi fá bjargráð og [...] auk þess sem hann hefur lítið innsæi í vanda sinn. Ákærði hafi fengið stuðning þegar hann var barn en í dag hafi hann engan meðferðarlækni og fengi takmarkaða þjónustu. Hann kynni heldur ekki að bera sig eftir slíkri aðstoð. Vitnið kvað ákærða vera einlægan dreng en í vörn. Vegna [...] sinna þyldi hann ekkert álag og einfaldir hlutir yxu honum í augum.

Fyrir dóminn komu einnig vitnin H og G en ekki þykir ástæða til að rekja framburð þeirra.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök og kannast hvorki við að hafa tekið myndskeið á símann sinn sem sýndi brotaþola veita honum munnmök né að hafa dreift upptökunni á samskiptaforritinu Snapchat. Er þetta í andstöðu við skýran og afdráttarlausan framburð hans hjá lögreglu þar sem hann viðurkennir í frjálsri frásögn að hafa gert hvoru tveggja og síðan ítrekað í skýrslutökunni. Eins og hann lýsti atvikum þá, bar hann í meginatriðum á sama veg og brotaþoli hér fyrir dómi.

Framburður brotaþola er trúverðugur og hefur verið stöðugur um að myndskeiðinu hafi verið dreift gegn hennar vilja. Fengu brotaþoli og ákærði fregnir af því næsta dag og voru þau þá enn stödd á gistiheimilinu. Viðbrögð brotaþola í kjölfarið styðja það hve henni var misboðið.

Framburður brotaþola fær stoð af vitnisburði I og að hluta til vitnisins J. Ljóst má vera að tvö myndskeið voru tekin af munnmökunum en vitnið E tók annað en það er ekki það myndskeið sem ákæra lýtur að.

Með vísan til framangreinds er sannað að ákærði hafi tekið myndskeið af brotaþola hafa við sig munnmök og fór það í dreifingu fyrir hans tilstilli. Í dreifingu felst að öðrum er veittur aðgangur að efninu, svo sem með því að senda efnið áfram á samfélagsmiðli, en sannað er að svo var. Dómurinn metur breyttan framburð ákærða ótrúverðugan og í andstöðu við sönnunargögn í málinu. Hefur ákærði vísað til þess að hann myndi atvik illa enda hafi hann verið í neyslu á þeim tíma sem um ræðir en í ljósi atvika þykir það mjög sennilegt. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök og er hún rétt heimfærð til refsiákvæðis að teknu tilliti til 2. gr. almennra hegningarlaga.

IV.

Refsiákvörðun

Ákærði hefur samkvæmt framansögðu verið sakfelldur fyrir tvö kynferðisbrot og rán. Ákærði er fæddur árið [...] og var því ungur er hann framdi brot sín. Hann hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsiverðan verknað. Ber að líta til alls framangreinds við ákvörðun refsingar.

Ákærði játaði greiðlega brot sitt sem fjallað er um í II. kafla og er til þess litið. Til þyngingar horfir að sú aðferð sem ákærði notaði var óforsvaranleg og brotið alvarlegt. Vísast í þessu sambandi til 1., 3., 6. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga.

Hvað varðar ákvörðun refsingar fyrir kynferðisbrot sem fjallað er um í I. kafla ákæru telur dómurinn, eins og áður greinir, skilyrði til þess að líta til 2. ml. 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga en þar segir að lækka megi refsingu eða láta hana falla niður þegar gerandi og þolandi eru á svipuðum aldri og þroskastigi. Bæði skilyrðin þurfa að vera uppfyllt. Það er mat dómsins að vafalaust sé þegar litið er til niðurstöðu matsgerðar og annars sem fyrir liggur í málinu að ekki hafi verið aðstöðumunur með ákærða og brotaþola í skilningi ákvæðisins. Verður refsing hans hvað framangreint brot varðar felld niður.

Við ákvörðun refsingar fyrir brot ákærða sem fjallað er um í III. kafla lítur dómurinn til þess að með háttseminni braut ákærði gegn kynferðislegri friðhelgi brotaþola og sjálfsákvörðunarrétti. Vísast í þessu sambandi til 1. og 6. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Langt er liðið frá atvikum en brotið átti sér stað í júlí 2018. Eftir að brotaþoli lagði fram kæru í september 2018 dróst rannsókn málsins á langinn, m. a. er héraðssaksóknari endursendi málið til frekari rannsóknar. Til þess er að líta að sakarefnið var víðtækara á því stigi og tafði það málið nokkuð. Ákæra var gefin út í málinu 27. apríl 2021 og verður ákærða ekki kennt um drátt á meðferð málsins hjá ákæruvaldinu.

Með hliðsjón af framangreindu og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 10 mánuði.

Þegar litið er til ungs aldurs ákærða, þess að hann hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsiverðan verknað og dráttar á málsmeðferð, sem áður er vikið að, þykir rétt að fullnustu refsingarinnar verði frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Aðstæður ákærða eru slíkar í dag að dómari telur ekki raunhæft að setja sérskilyrði samhliða hinu almenna skilyrði, þó svo að slíkt hefði verið æskilegt í hans tilviki. Augljóst er að ákærði þarfnast aðstoðar til þess að sporna gegn því að hann brjóti af sér á ný. Hefði þurft að vera unnt að grípa inn í atferli hans mun fyrr með markvissum stuðningi, meðferð og aðhaldi. Ákærði hefur vegna aðstæðna sinna engan meðferðarlækni og hefur af sömu ástæðum ekki fengið þau lyf sem eru honum nauðsynleg. Telur dómurinn æskilegt og beinlínis nauðsynlegt að ákærði sæki sér sérhæfða aðstoð svo sem hjá sálfræðihópnum Taktu skrefið.

Einkaréttarkröfur

Af hálfu A er krafist miskabóta úr hendi ákærða. Bótakrafan er þannig úr garði gerð að hún tekur að mestu leyti mið af meintum brotum ákærða sem ekki var ákært fyrir. Brotaþoli á einkum rétt á miskabótum á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir. Mat á því er nokkuð vandasamt og að litlu leyti unnt að styðjast við sérfræðigögn. Verða miskabætur með hliðsjón af dómaframkvæmd ákveðnar 200.000 krónur. Krafan ber vexti eins og í dómsorði greinir. Upphafsdagur dráttarvaxta er 10. júní 2021 þegar mánuður er liðinn frá þingfestingu málsins.

Þá er krafist miskabóta úr hendi ákærða af hálfu C. Brotaþoli á rétt miskabótum úr hendi ákærða á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna þeirrar háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir, en háttsemin er til þess fallin að valda brotaþola miska. Við ákvörðun bóta er litið til vottorðs sálfræðings. Þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 400.000 krónur. Krafan ber vexti eins og í dómsorði greinir. Upphafsdagur dráttarvaxta er 24. júlí 2021 þegar mánuður er liðinn frá þingfestingu málsins.

Ákærða ber, með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008, að greiða allan sakarkostnað málsins, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda og kostnaður hans vegna aksturs svo og réttargæsluþóknun brotaþola, eins og nánar greinir í dómsorði.

Þá skal ákærði greiða annan sakarkostnað samkvæmt framlögðum yfirlitum sækjanda. Þóknun lögmanna er að meðtöldum virðisaukaskatti. Hliðsjón er höfð umfangi málsins, tímaskýrslum lögmanna og reglum Dómstólasýslunnar nr. 2/2021 sem í gildi voru er vinnan var innt af hendi.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í tíu mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði A 200.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 14. júní 2017 til 24. júlí 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá til greiðsludags.

Ákærði greiði C 400.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 13. júlí 2018 til 24. júlí 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipað verjanda síns, I-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 1.083.760 krónur, og 12.210 krónur vegna aksturs, þóknun réttargæslumanns C, Á-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 1.075.660 krónur, þóknun réttargæslumanns A, K-kvk-ef B-kvk-ef F-kvk-ef lögmanns, 683.240 krónur. Þá skal ákærði greiða 1.201.660 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf