E-70/2010

Mál þetta sem höfðað var 25. mars 2010 var tekið til dóms 1. október sama ár.

Stefnandi er S-kk-nf S-kk-nf, Barðstúni 1, Akureyri.

Stefndi er Þróunarfélag Austurlands, Miðvangi 2, Egilsstöðum.

Stefnandi krefst þess að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða honum skuld að fjárhæð 6.574.039 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnufjárhæð verði lækkuð verulega. Þá krefst hann málskostnaðar.

I

Stefnandi lýsir málavöxtum svo í stefnu að hann hafi verið ráðinn til stefnda sem framkvæmdastjóri árið 2004 og hann hafi hafið störf 1. febrúar það ár. Hafi þá verið gerður við hann skriflegur ráðningarsamningur. Af hálfu stefnda hafi þáverandi stjórnarformaður J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf séð um samningsgerð við stefnanda. Að loknum reynslutíma og í tengslum við stjórnarskipti hjá stefnda hafi verið gerður nýr samningur við stefnanda og hafi Á-kk-nf G-kk-nf þáverandi stjórnarformaður stefnda séð um þá samningsgerð fyrir hönd stefnda. Árið 2007 hafi stefnandi farið fram á að sá samningur yrði endurnýjaður. Í framhaldi af því hafi verið gerður nýr samningur við stefnanda og hafi sá samningur verið í verulegum atriðum eins og hinn fyrri, en laun stefnanda hafi þá verið hækkuð lítillega og sett hafi verið ákvæði um greiðslu fimm mánaða launa til handa stefnanda við starfslok. Líkt og við gerð fyrri samnings hafi það verið Á-kk-nf G-kk-nf sem hafi gengið frá þessum samningi við stefnanda.

Stefnandi hafi sagt starfi sínu lausu með bréfi dags. 27. október 2009. Í framhaldi af því hafi stefnanda verið sent bréf lögmanns stefnda þar sem hann hafi verið leystur undan vinnuskyldu á uppsagnarfresti. Hafi þá og verið tilkynnt að verið væri að „fara yfir mál tengd starfslokum“ stefnanda.

Að fengnu þessu bréfi hafi stefnandi leitað liðsinnis lögmanns varðandi rétt sinn til efnda ráðningarsamnings síns. Í kjölfar óformlegra samskipta lögmanns stefnanda við fulltrúa stefnda og lögmann hafi lögmanni stefnanda verið ritað bréf dags. 16. desember 2009. Þar hafi verið frá því greint að stefndi hygðist gera upp orlof við stefnanda fyrir tímabilið frá 1. maí 2009 til starfsloka en kröfu um eldra ógreitt orlof væri hafnað. Þá hafi og verið hafnað kröfu stefnanda um sérstaklega umsamda greiðslu í tengslum við starfslok. Hafi því verið borið við að stjórn félagsins hefði verið ókunnugt um gerð ráðningarsamnings stefnanda og hún því ekki bundin af efni hans. Þá hafi og verið hafnað kröfu stefnanda um greiðslu 250.000 króna árlegs námskeiðskostnaðar.

Stefnanda hafi verið greidd laun í þrjá mánuði á uppsagnarfresti auk, 22,5 daga í orlof, sem stefndi hafi talið rétt uppgjör vegna starfsloka stefnanda. Með bréfi lögmanns stefnanda dags. 12. febrúar 2010 hafi verið gerð krafa á hendur stefnda um fullar efndir ráðningarsamnings hans. Um greiðslu launa í fimm mánuði frá starfslokum auk annarra samningsbundinna greiðslna.

Kröfum stefnanda hafi verið hafnað með bréfi dags. 17. febrúar 2010 og hafi stefndi ítrekað að hann liti svo á að ráðningarsamningur stefnanda frá 2007 gilti ekki um kjör hans. Hafi þá orðið ljóst að stefndi hygðist ekki greiða kröfu stefnanda og hafi stefnanda því verið nauðugur sá kostur að leita fulltingis dómstóla.

Í greinargerð stefnda kemur fram að félagið sé almennt félag og starfi eftir lögum um Þróunarfélag Austurlands, dags. 18. september 1999, sbr. breytingar sem gerðar hafi verið á aðalfundi 19. maí 2009. Í 2. gr. laganna sé tilgangur stefnda tilgreindur sá að starfa á breiðum grunni að framþróun í atvinnulífi og jákvæðri samfélagsþróun. Einnig segi að megin viðfangsefni stefnda sé að vinna að eflingu atvinnulífs og samkeppnishæfni byggðarlaga á Austurlandi en starfsemi hans sé að öðru leyti óbundin við tiltekin landsvæði. Í samræmi við tilgang stefnda reki hann skrifstofu á Egilsstöðum með þremur til fimm starfsmönnum. Tekjur stefnda byggi á árgjöldum aðilarfélaga, en jafnframt tekjum af samstarfssamningum, s.s. við Byggðastofnun vegna annarra byggða- og atvinnuþróunarverkefna. Stefndi hafi í starfsemi sinni sinnt ýmiskonar atvinnuþróunarverkefnum og jafnframt ráðgjöf til fyrirtækja varðandi rekstur. Velta félagsins hafi verið um 40 – 50 milljónir króna á ári.

Um stjórn stefnda fari eftir lögum félagsins, en skv. 7. gr. þeirra hafi aðalfundur æðsta vald í málefnum þess. Stjórn stefnda hafi æðsta vald í málefnum félagsins á milli aðalfunda og skuli hún skipuð níu mönnum, sbr. 12. gr. Megin skyldustörf stjórnar séu skilgreind í 14. gr., en eitt af þeim sé að ráða framkvæmdastjóra stefnda, ákveða honum laun og ráðningarkjör, setja honum erindisbréf og veita honum lausn, sbr. 2. tölulið.

Í upphafi ársins 2004 hafi stefnandi verið ráðinn framkvæmdastjóri stefnda. J-kk-þgf E-kk-þgf M-kk-þgf, þáverandi stjórnarformanni hafi, ásamt P-kk-þgf K-x-x P-kk-þgf, rekstrarráðgjafa, verið falið að ganga til viðræðna um ráðningu stefnanda, sbr. fundargerð stjórnar dags. 15. janúar 2004. Í fundargerð hafi verið bókað að gengið væri frá heimild varðandi launamál og bifreiðamál.

Ráðningarsamningur frá upphafi árs 2004 hafi ekki fundist á skrifstofu stefnda. Hins vegar hafi fundist starfslýsing framkvæmdastjóra dags. 1. febrúar 2004. Grunnmánaðarlaun stefnanda hafi frá febrúar og út árið 2004 verið 470.000 krónur.

Fyrir liggi í málinu ráðningarsamningur dags. 29. desember 2004, sem undirritaður hafi verið af hálfu stefnanda og Á-kk-ef G-kk-ef formanns stjórnar stefnda. Í samningnum komi fram að S-kk-nf eigi rétt á endurskoðun launaliðar á tólf mánaða fresti. Fyrir hvert starfsár stefnda hafi verið samþykktar fjárhagsáætlanir sem gert hafi ráð fyrir hækkun launa hjá stefnanda. Grunnmánaðarlaun stefnanda árið 2005 hafi verið 564.100 krónur í samræmi við ákvæði ráðningarsamningsins. Það sé álit stefnda að samningurinn frá desember 2004 hafi ekki falið í sér breytingar frá upphaflegum ráðningarsamningi að öðru leyti en að fjárhæð launa hafi verið hækkuð eftir reynslutíma fyrsta starfsárið.

Frá janúar til desember 2006 séu grunnmánaðarlaun stefnanda samkvæmt launaseðlum 578.203 krónur. Ekki séu til staðar gögn um endurskoðun samningsins.

Frá janúar til júlí 2007 séu grunnmánaðarlaun stefnanda samkvæmt launaseðlum 594.971 króna. Ekki séu til staðar gögn um endurskoðun samningsins. Stefnandi hafi fengið greidd grunnmánaðarlaun að fjárhæð 641.400 krónur frá því í ágúst 2007, þótt sú breyting hafi verið gerð með leiðréttingu í september vegna ágústmánaðar, sbr. fyrirliggjandi launaseðla. Þessi launafjárhæð hafi verið óbreytt til starfsloka stefnanda.

Ráðningarsamningur, dags. 29. júlí 2007, undirritaður af stefnanda og Á-kk-þgf G-kk-þgf, þáverandi formanni stjórnar stefnda, liggi fyrir í málinu. Samningurinn sé efnislega samhljóða samningi frá 29. desember 2004, nema að launafjárhæð hafi verið endurskoðuð og grein 5.0 breytt. Í stað ákvæðis um þriggja mánaða uppsagnarfrest hafi verið komið inn svohljóðandi ákvæði: „Samningur þessi tekur gildi við undirritun og er ótímabundinn en við starfslok á framkvæmdastjóri rétt á fimm mánaða óskertum launum. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur er þrír mánuðir.“

Í fundargerðum stjórnar stefnda á árinu 2007, 28. júní, 26. september og 29. nóvember sé hvergi vikið að breytingum á ráðningarsamningi stefnanda. Í fundargerðum félagsins sé hvergi að finna upplýsingar um að stefnandi hafi óskað eftir breytingu á ráðningarkjörum og í raun hvergi vikið að ráðningarmálum stefnanda. Formaður stjórnar stefnda, A-kvk-nf I-kvk-nf, sem setið hafi í stjórn stefnda frá árinu 2003, kveði að ekki hafi átt sér stað umræður um breytingar á ráðningarkjörum stefnanda á fundum stjórnar stefndu.

Stefnandi hafi sagt starfi sínu lausu með bréfi 27. október 2009. Hafi starfslokin orðið í kjölfar þess að stjórnarmenn í stefnda hafi kallað eftir skýringum og upplýsingum varðandi störf stefnanda í þágu annarra aðila, m.a. vegna aðkomu stefnanda að sölu á fyrirtækinu Malarvinnslunni ehf. á árinu 2007. Á fundi stjórnar stefnda 21. september 2009, hafi verið fjallað um málið, sbr. lið þrjú í fundargerð, sem fyrir liggi í málinu. Þar hafi stefnandi upplýst m.a. að umrædd sala hafi komið inn á borð hans sem framkvæmdastjóra stefnda.

A-kvk-nf I-kvk-nf, formaður stjórnar stefnda og aðrir stjórnarmenn hafi fyrst fengið vitneskju um tilvist ráðningarsamningsins dags. 29. júlí 2007, u.þ.b. viku fyrir starfslok stefnanda. Stefnandi sjálfur hafi þá kynnt A-kvk-þf samninginn. Þess megi geta að stefnandi hafi setið alla stjórnarfundi stefnda á starfstíma sínum frá 2004. A-kvk-nf hafi verið stjórnarmaður stefnda allt tímabilið.

Vegna óvæntra upplýsinga um ráðningarsamning frá 2007 og annarra samskipta aðila hafi orðið ljóst að ágreiningur yrði um uppgjör við starfslok stefnda. Uppgjör á launum stefnanda hafi farið fram við lok þriggja mánaða uppsagnarfrests. Hafi þá verið gert upp orlof við stefnanda með ríflegum hætti að álitum, enda hafi ekki fundist í gögnum félagsins skráningar á orlofstöku stefnanda.

Í greinargerð stefnda kemur og fram fullyrðing um að ekki hafi heldur fundist gögn um orlofstöku annarra starfsmanna en við aðalmeðferð kom fram af hálfu stefnda að slík gögn hefðu komið í ljós eftir að greinargerð hafi verið skrifuð og var í munnlegum málflutningi fallið frá þessari fullyrðingu.

Þá kemur fram í greinargerð að því hafi verið hafnað að ákvæði ráðningarsamningsins um biðlaunarétt gætu haft skuldbindingargildi gagnvart stefnda og að öðru leyti stæðust sjónarmið stefnanda um greiðslur ekki.

Stefnandi telji uppgjör launa ekki rétt og hafi af því tilefni höfðað dómsmál þetta. Stefndi hafni öllum kröfum stefnanda og sé því nauðsynlegt að taka til varna í málinu. Einstökum málsatvikum verði lýst nánar í umfjöllun um málsástæður, eftir því sem þörf krefji.

II

Stefnandi kveður kröfu sína vera um fullar efndir þess ráðningarsamnings er gerður hafi verið við hann í júlí 2007. Krafist sé launa í fimm mánuði frá starfslokum, í samræmi við grein 5.0 í þeim samningi, auk fasts bifreiðastyrks skv. gr. 3.0 fyrir sama tímabil. Ennfremur sé krafa um greiðslu ótekins orlofs stefnanda fyrir tímabilið 2004 til 2009 og um greiðslu námskostnaðar skv. gr. 3.3 í ráðningarsamningi. Nánari sundurliðun á kröfu stefnanda sé eftirfarandi:

Mánaðarlaun að fjárhæð 641.400 krónur í fimm mánuði eða samtals 3.207.000 krónur. Ökutækjastyrkur að fjárhæð 15.272 krónur á mánuði í fimm mánuði eða samtals 76.360 krónur. Orlof í 60,5 daga að fjárhæð 29.598 krónur á dag eða samtals 1.790.679 krónur. Námskostnaður að fjárhæð 250.000 krónur á ári í sex ár eða samtals 1.500.000 krónur. Krafan nemi alls 6.574.039 krónum, sem sé dómkrafa málsins. Stefnandi kveðst krefjast dráttarvaxta frá 1. mars 2010 en þá hafi öll krafan gjaldfallið vegna vanefnda stefnda. Að mati stefnanda sé ljóst að stefndi hafi með því að hætta greiðslum til hans skert einhliða þau starfsréttindi sem um hafi verið samið í ráðningarsamningi aðila. Það hafi stefnda verið óheimilt og það ráðslag sé vanefnd af hálfu stefnda samkvæmt almennum reglum samninga- og kröfuréttar.

Stefnandi kveður kröfu sína byggja á ráðningarsamningi aðila og rétti stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda. Þá kveðst stefnandi einnig byggja kröfu sína á meginreglu samningaréttar um skyldu til að efna gerða samninga.

Stefnandi byggi kröfur sínar á því að stefndi hafi vanefnt ráðningarsamning þann sem gerður hafi verið við stefnda í júlí 2007. Í ákvæði þess samnings nr. 5.0 sé sérstaklega samið um það að stefnandi skuli eiga rétt til óskertra launa í fimm mánuði frá starfslokum. Ákvæði þetta sé efnislega skýrt og ótvírætt og hafi stefnandi mátt treysta því að njóta þess réttar sem þar hafi verið um samið. Hið sama gildi um efni samningsins að öðru leyti.

Stefnandi byggi á því að stefndi sé bundinn að fyrrgreindum samningi sem gerður hafi verið við stefnanda af formanni stjórnar stefnda. Með þeim samningi hafi stefndi skuldbundið sig gagnvart stefnanda í samræmi við efni hans, samkvæmt almennum reglum um skuldbindingargildi loforða.

Við upphaf ráðningar stefnanda hafi þáverandi formanni stjórnar stefnda, J-kk-þgf E-kk-þgf M-kk-þgf, verið falið að gera samning við stefnanda um ráðningarkjör. Eftir að formannsskipti hafi orðið í stjórn stefnda hafi þeim er tekið hafi við því embætti, Á-kk-þgf G-kk-þgf, verið falið það hlutverk. Það hafi því verið sjálfgefið að stefnandi snéri sér til formanns stefnda um breytingar á þeim samningi þegar hann hafi kosið að taka upp ráðningarkjör sín við stefnda á árinu 2007. Formaðurinn hafi ennfremur litið svo á sjálfur, enda hafi hann gengið frá endurnýjuðum samningi við stefnanda og af þeim samningi sé stefndi bundinn.

Þá byggi stefnandi á því að efni samningsins hljóti að hafa verið stjórn stefnda kunnugt en samningurinn hafi verið efndur hvað ýmsa launaliði varði í nær tvö ár frá því hann hafi verið gerður og þar til stefnandi hafi sagt starfi sínu lausu. Þá hafi stjórnin yfirfarið alla reikninga sem og gögn um rekstur félagsins þann tíma og því mátt vera ljós og kunnug þau ráðningarkjör sem hér um ræði.

Ennfremur byggi stefnandi á því að hafi stjórn stefnda ekki verið kunnugt efni þessa samnings verði ekki öðru kennt um en eftirlitsleysi stjórnarinnar. Slíkur misbrestur stjórnarmanna á að sinna eftirlitshlutverki sínu eigi ekki að verða stefnanda til tjóns. Stjórnin hafi falið stjórnarformanni að semja við stefnanda um laun hans og kjör og verði því að bera efnislega ábyrgð á þeim samningum sem gerðir hafi verið við stefnanda um þetta.

Kröfur stefnanda byggi sem fyrr segi á ákvæðum þess ráðningarsamnings sem við hann hafi verið gerður í júlí 2007 sem í verulegum atriðum sé eins og hinn fyrri samningur sem gerður hafi verið við stefnanda árið 2004. Þannig sé í ákvæði 3.1 beggja samninga fjallað um orlof með sama hætti. Samkvæmt því hafi stefnandi átt rétt til 30 daga orlofs ár hvert eða 2,5 daga fyrir hvern unninn mánuð. Stefnandi hafi starfað í samtals 69 mánuði hjá stefnda þegar uppsögn hans hafi tekið gildi. Þá hafi tekið við tímabil uppsagnarfrests, þrír mánuðir og að auki samningsbundnar fimm mánaða greiðslur. Samtals eigi stefnandi því rétt til orlofsuppgjörs vegna 77 mánaða, þ.e. 2,5 x 77 = 192,5 daga en á því tímabili hafi stefnandi tekið samtals 109 daga, skv. skráningu hans á því sem fyrir liggi í gögnum málsins. Samkvæmt því hafi stefnandi átt óuppgert orlof fyrir 83 daga við lok uppsagnarfrests. Þann 1. febrúar 2010 hafi stefndi greitt orlof í 22,5 daga til stefnanda. Séu því ógreiddir 60,5 orlofsdagar eða 1.790.679 krónur í orlof og miðist krafa stefnanda við það.

Stefnandi byggi rétt sinn til uppgjörs fyrrgreinds orlofs auk ákvæða ráðningarsamningsins á því að starf hans sem framkvæmdastjóra félagsins hafi verið annasamt og krefjandi. Verkefni framkvæmdastjóra hafi verið þess eðlis að ekki hafi verið hægt að hverfa frá störfum í lengri tíma, enda hafi stefnandi þurft að fylgja einstökum verkefnum eftir. Lokun skrifstofunnar tímabundið yfir hásumarið hafi í engu haft áhrif á möguleika stefnanda til orlofstöku þar sem hann hafi þá verið í þeirri stöðu að þurfa að sinna þeim erindum og verkefnum sem í gangi hafi verið á þeim tíma þegar og ef á hafi þurft að halda. Það að starf stefnanda hafi valdið því að stefnanda hafi verið ómögulegt að taka út allt orlof sitt á hverju starfsári breyti því ekki að stefnda beri að gera upp öll áunnin orlofslaun í samræmi við ákvæði laga um orlof nr. 30/1987.

Krafa stefnanda um greiðslu bifreiðastyrks út samningstímann byggi á 2. mgr. 3. gr. ráðningarsamningsins sem sé efnislega samhljóða hvað þetta varði hinum eldri samningi.

Krafa um greiðslu 250.000 króna námskostnaðar árlega byggi á grein 3.3 beggja samninganna. Í ákvæðinu sé sérstaklega tekið fram að heimilt sé að flytja fjárhæð þessa að hluta eða öllu leyti milli ára sé ekki svigrúm til að nýta hana á árinu. Starfsannir stefnanda hafi gert það að verkum að aldrei hafi reynst mögulegt að nýta fyrrgreinda fjárhæð og sé því gerð krafa um greiðslu þeirrar fjárhæðar sem þannig hafi safnast, enda sé um að ræða hluta ráðningarkjara sem stefnandi hafi gert ráð fyrir að njóta í starfi sínu. Samkvæmt rekstraráætlun fyrir árið 2009 hafi verið gert ráð fyrir fjárútlátum vegna þessa á því ári.

Kröfu sína um dráttarvexti frá 1. mars 2010 til greiðsludags styðji stefnandi við III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Ljóst sé að ekki muni verða um frekari greiðslur að ræða frá stefnda og stefnandi hafi lýst því yfir að þar með falli allar greiðslur samkvæmt samningi aðila í gjalddaga. Síðasta greiðsla stefnda hafi verið innt af hendi þann 1. febrúar 2010 en frá og með 1. mars 2010 hafi stefndi vanefnt samning aðila með fyrrgreindum hætti.

Í stefnu skorar stefnandi á stefnda að leggja fram ráðningarsamning þann sem gerður hafi verið við stefnanda af J-kk-þgf E-kk-þgf M-kk-þgf við upphaf ráðningar stefnanda.

Stefnandi kveðst til stuðnings kröfum sínum vísa til meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga og vinnuréttar um efndir ráðningarsamninga. Þá kveðst hann vísa til laga nr. 30/1987 um orlof. Um kröfu um vexti og vaxtavexti sé vísað til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og um málskostnaðarkröfu sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og tekið fram að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og til þess þurfi að taka tillit við ákvörðun málskostnaðar.

III

Um aðalkröfu sína um sýknu kveður stefndi að í fyrsta lagi virðist honum stefnandi byggja á að hann eigi biðlaunarétt í fimm mánuði til viðbótar við þriggja mánaða uppsagnarfrest og að á þeim tíma skuli greiða honum grunnmánaðarlaun, auk ökutækjastyrks. Stefndi kveðst vísa til þess að ráðningarsamningar við stefnanda 29. desember 2004 og 29. júlí 2007, séu efnislega samhljóða, ef frá sé talin launafjárhæð og ákvæði um biðlaun við starfslok. Í samningnum frá 2004 hafi verið kveðið á um rétt til endurskoðunar launa stefnanda. Endurskoðun launaliðar hafi átt sér stað reglulega frá 2004, að því er virðist án aðkomu stjórnar og stjórnarformanns stefnda í nokkur skipti. Hækkun launa stefnanda hafi fallið innan fjárhagsáætlana um launakostnað og hafi komið fram með óbeinum hætti í ársreikningum. Stefnandi hafi ekki sótt þá endurskoðun með formlegum hætti eða hafi borið hana undir stjórn. Stefnandi geti því ekki byggt mál sitt á því að launagreiðslur til hans hafi verið án athugasemda stjórnar stefnda, þar sem stjórn stefnda hafi verið ókunnugt um að þær hafi byggt á ráðningarsamningi 29. júlí 2007. Þaðan af síður geti stefnandi byggt á því að stjórn stefnda hafi viðurkennt ákvæði um biðlaunarétt sem aldrei hafi veri kynnt henni. Ekki verði kennt um eftirlitsleysi stjórnarinnar enda hafi ekki verið hægt að sjá aukinn kostnað af ákvæðinu t.d. í ársreikningum stefnda. Öllum sjónarmiðum um vanefndir ráðningarsamnings 29. júlí 2007 sé því hafnað.

Á því sé byggt að ráðningarsamningurinn frá 29. júlí 2007 hafi verið gerður án nokkurs umboðs eða heimildar stjórnar stefnda. Stefndi geri þó ekki athugasemdir við fjárhæð launa samkvæmt samningnum enda hafi ráðningarkjör stefnanda verið þau að hann ætti rétt á endurskoðun launaliðar samnings á 12 mánaða fresti. Stefndi byggi á því að ráðningarsamningurinn frá 2007 eða í öllu falli ákvæði hans um biðlaunarétt séu ekki skuldbindandi fyrir stefnda. Vísað sé til þess að stjórnarformaður hafi ekki að lögum haft stöðuumboð eða sérstakt umboð frá stjórn stefnda til að staðfesta ráðningarsamninginn með ákvæði um biðlaunarétt, sbr. t.d. 1., og 2. mgr. 10. gr. samningalaga nr. 7/1936. Í lögum fyrir Þróunarfélag Austurlands sé skýrt kveðið á um að stjórn ráði framkvæmdastjóra og ákveði honum ráðningarkjör, sbr. 2. tl. 14. gr. Stefnanda hafi mátt vera það ljóst að stjórnarformaður hefði ekki umboð til þess, sbr. 2. mgr. 25. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Stefndi byggi á að stefnanda hafi verið ljóst eða mátt vera það ljóst að undirritun ráðningarsamnings með ákvæði um biðlaunarétt samræmdist ekki umboði stjórnarformanns, yrði talið að stjórnarformaður hefði yfir höfuð einhverskonar umboð til gerðar ráðningarsamnings, sbr. 11. gr. samningalaga nr. 7/1936. Stefnandi hafi setið alla stjórnarfundi stefnda, undirbúið þá og stýrt þeim og vitað að umfjöllun um biðlaun hafi aldrei komið til umræðu þar. Stefnandi hafi þekkt eða mátt þekkja til laga um Þróunarfélag Austurlands og ákvæði þeirra um vald stjórnar við ráðningu framkvæmdastjóra. Stefnandi hafi þar að auki í störfum sínum sinnt ráðgjöf varðandi fyrirtækjarekstur og hafi þar með átt að vera vel kunnugt um meginreglur varðandi stjórnun félaga. Almenn sjónarmið vinnuréttar um yfirburðastöðu vinnuveitanda gagnvart starfsmanni eigi því ekki við í þessu máli, enda hafi stefnandi bæði haft yfirburðaþekkingu í ráðgjöf varðandi fyrirtækjarekstur og eins hafi hann séð um að undirbúa og stýra stjórnarfundum stefnda.

Yrði af einhverjum ástæðum talið að ráðningarsamningurinn frá 29. júlí 2007, hefði skuldbindingargildi gagnvart stefnda varðandi biðlaunarétt sé byggt á því að ákvæðið feli ekki í sér rétt til biðlauna þar sem stefnandi sjálfur hafi sagt upp starfi sínu. Eðlileg skýring ákvæðisins og markmið biðlaunaréttar lúti að því að bæta starfsmanni óvænta uppsögn.

Þá sé einnig byggt á því að víkja skuli ákvæðinu til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Ósanngjarnt sé og í andstöðu við góða viðskiptahætti að samningar um biðlaunarétt gildi, fyrir almennt félag sem ekki sé rekið í hagnaðarskyni og þar sem þrír til fimm starfsmenn starfi að jafnaði. Vísað sé til sjónarmiða um efni samnings og atvik við samningsgerðina, þ.m.t. þess að stefnandi hafi starfað lengi hjá félaginu, hafi búið á Akureyri og engin sjónarmið hafi verið fyrir hendi um að kveða á um biðlaunarétt til að mæta röskun á högum stefnanda. Þá sé einnig vísað til stöðu stjórnarformannsins og fyrri sjónarmiða um umboðsleysi hans. Að lokum sé vísað til síðari atvika, s.s. að uppsögn hafi tengst athugasemdum við störf stefnanda vegna aukastarfa sem skarast hafi við verksvið skv. hans aðalstarfi, sbr. t.d. meginreglu 12. gr. orlofslaga nr. 30/1987 og um trúnaðarskyldur starfsmanna gagnvart vinnuveitanda. Vísað sé til fundargerðar stjórnar stefnda, 21. september 2009. Þar komi m.a. fram að félagið Malarvinnslan hafi leitað til stefnda. Stefnandi hafi svo unnið að ráðgjöf fyrir fyrirtækið á vegum einkahlutafélags í eigin eigu og hafi þegið greiðslu að fjárhæð 26 milljónir króna, sbr. frétt RÚV dags. 5. nóvember 2009 sem fyrir liggi í málinu. Aðkoma stefnanda að ráðgjöfinni og staða stefnanda sem framkvæmdastjóra stefnda hafi ekki verið skýrð, en þau atriði geti haft áhrif á sanngirnismat.

Í öðru lagi kveður stefndi að stefnandi telji sig eiga að fá greitt orlof vegna fyrri ára sem leggja eigi til grundvallar útreikningi á orlofstöku. Kveður stefndi að eftir að stefnandi hafi látið af störfum hjá stefnda hafi ekki fundist gögn um orlofstöku starfsmanna félagsins almennt, þ.m.t. vegna stefnanda sjálfs. Stefnandi hafi við starfslok ekki gert grein fyrir upplýsingum um orlofstöku starfsmanna stefnda þrátt fyrir að skorað hafi verið á hann að gera það, sbr. 5. tl .bréfs lögmanns stefnda til lögmanns stefnanda dags. 16. desember 2009. Stefnandi sem framkvæmdastjóri hafi borið ábyrgð á því að orlofstaka hans færi fram í samræmi við fjárhagsáætlun og rekstrarfyrirkomulag stefnda. Stefnandi hafi ekki kynnt stjórn stefnda að ekki hafi verið unnt að taka orlof vegna einstakra starfsára og sé þeirri staðhæfingu mótmælt sem ósannaðri. Við munnlegan málflutning kom fram af hálfu stefnda að eftir að greinargerð hefði verið rituð hefði komið í ljós að upplýsingar um orlofstöku annarra starfsmanna en stefnanda var að finna á skrifstofu stefnda.

Yfirlit stefnanda sjálfs yfir orlofstöku, sem liggi fyrir í málinu, geti ekki staðist að áliti stefnda og hafi ekkert sönnunargildi um raunverulega orlofstöku, enda stafi það frá stefnanda sjálfum. Ekki sé gerð grein fyrir orlofstöku á tímabili sem skrifstofa stefnda hafi verið lokuð, t.d. í júlí 2009. Þá hafi stefnandi ekki verið á skrifstofunni um lengri tíma og aðrir starfsmenn stefnda hafi ekki haft aðrar upplýsingar en að stefnandi hafi verið í orlofi, s.s. við símsvörun. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi sinnt öðrum stórum verkefnum, m.a. fyrir félag í sinni eigu, en ekki liggi fyrir hvenær sú vinna hafi fari fram. Þar sem stefnandi hafi sinnt fullu starfi í þágu stefnda á sama tíma verði að álykta að önnur störf stefnanda hafi falið í sér einhverjar fjarvistir frá aðalstarfi hans.

Launþegi eigi almennt rétt til orlofslauna í samræmi við orlofsrétt á síðasta orlofsári, sbr. 7. gr. orlofslaga nr. 30/1987. Við starfslok stefnanda hafi stefndi því greitt honum orlof vegna tímabilsins frá 1. maí 2009 til loka janúar 2010. Á því sé byggt að stefnandi hafi tekið orlof að fullu vegna fyrra orlofsárs í samræmi við það hvenær skrifstofa hafi verið lokuð og með hliðsjón af upplýsingum um fjarvistir stefnanda frá vinnustað. Vísað sé til þess að orlofstaka eigi almennt að fara fram milli 2. maí og 15. september ár hvert, sbr. 4. gr. orlofslaga.

Þá vísi stefndi til 13. gr. orlofslaga nr. 30/1987 um að framsal orlofslauna og flutningur þeirra milli orlofsára sé óheimill. Eldri orlofsréttur verði því ekki fluttur milli ára og stefnanda hafi borið sem framkvæmdastjóra að haga orlofstöku í samræmi við ákvæði laga. Vannýttur orlofsréttur vegna eldri ára sé fallinn niður á grundvelli skýrs lagaákvæðis þar um, yrði á annað borð talið að rétturinn hafi verið vannýttur.

Þá kveður stefndi í þriðja lagi að honum virðist krafa stefnanda byggjast á að ákvæði greinar 3.3 í ráðningarsamningum feli í sér rétt til greiðslna námskostnaðar við starfslok. Kveðst stefndi vísa til þess að umrætt ákvæði hafi falið í sér rétt framkvæmdastjóra til að verja fjármunum stefnda í námskostnað. Ekki sé um laun að ræða heldur heimild til útgjalda sem hafi haft það að markmiði að þjóna hagsmunum stefnda á meðan stefnandi starfaði sem framkvæmdastjóri. Því markmiði verði ekki þjónað eftir að stefnandi hafi látið af störfum. Réttindin verði með engu móti metin til launa sem stefnda skuli gert að greiða stefnanda. Þótt heimilt hafi verið að flytja réttindin milli ára, þá sé eðli greiðslnanna hið sama, þ.e. að vera heimild til útgjalda á ráðningartíma, en ekki laun.

Stefndi telji að stefnandi hafi í raun nýtt umrædda heimild til útgjalda að ákveðnu marki. Það hafi hins vegar ráðist af því hvernig stefnandi fól bókhaldara stefnda að skrá kostnað, að enginn kostnaður hafi verið skráður á þennan lið. Þannig sé t.a.m. byggt á því að ferð stefnanda til Brussel í októbermánuði 2009 hafi ekki fallið undir starfsskyldur stefnanda, en getað fallið undir lið 3.3 í ráðningarsamningi, sbr. upplýsingar um ferða- og dagpeningagreiðslur á árinu 2009, sem eru meðal gagna málsins.

Um varakröfu sína kveður stefndi að verði talið að ákvæði ráðningarsamnings um greiðslu launa í fimm mánuði við starfslok sé skuldbindandi gagnvart stefnda sé byggt á því að ákvæðið feli í sér rétt til frekari launa úr hendi stefnda vegna tveggja mánaða. Orðalag ákvæðisins byggi á því að við starfslok eigi framkvæmdastjóri rétt á fimm mánaða óskertum launum og að gagnkvæmur uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir. Ákvæðið feli þannig í sér að við uppsögn eigi framkvæmdastjóri rétt til launa í fimm mánuði, þótt uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir venju samkvæmt. Tímabilið falli því inn í uppsagnartímann. Stefndi hafi greitt stefnanda laun í uppsagnarfresti, þ.e. þrjá mánuði og því yrðu stefnanda greidd laun í tvo mánuði til viðbótar.

Þá sé einnig vísað til þess að stefnandi hafi látið af störfum þegar við uppsögn, þ.e. stefndi gerði ekki kröfu til þess að hann starfaði í uppsagnarfresti, sbr. bréf 5. nóvember 2009. Raunveruleg starfslok stefnanda hafi því verið við uppsögn og greiðsla launa í tvo mánuði uppfylli því greiðslu launa í tvo mánuði frá starfslokum.

Um málskostnaðarkröfu vísar stefndi til 129. og 130. gr laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá kveðst hann vísa til meginreglna félagaréttar um stjórn almennra félaga og þýðingu félagssamþykkta (laga) um starfsemi félags. Þá vísar stefndi til samningalaga nr. 7/1936, einkum 10., 11. og 36. gr. laganna, laga um orlof nr. 30/1987, einkum 4., 7., 12. og 13. gr. laganna. Þá kveðst stefndi vísa til meginreglna vinnuréttar og samningaréttar.

IV

Við aðalmeðferð máls þessa gaf stefnandi aðilaskýrslu, sem og stjórnarformaður stefnda, A-kvk-nf A-kvk-nf I-kvk-nf. Þá gáfu skýrslu fyrrum stjórnarformenn stefnda, J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf og Á-kk-nf G-kk-nf. L-kk-nf G-kk-nf stjórnarmaður í stefnda gaf einnig skýrslu. Þá voru teknar skýrslur af G-kk-þgf F-kk-þgf V-kk-þgf, fyrrverandi framkvæmdastjóra stefnda og H-kk-þgf H-kk-þgf núverandi framkvæmdastjóra. Einnig gáfu vitnisburð H-kvk-nf H-kvk-nf fyrrum skrifstofustjóri stefnda og B-kvk-nf S-kvk-nf fyrrum starfsmaður félagsins. Loks var tekin skýrsla af V-kk-þgf J-kk-þgf. Ekki þykir ástæða til að rekja sérstaklega framburð framangreindra manna en vikið verður að honum eftir því sem ástæða er til við umfjöllun um einstakar kröfur og málsástæður sem málsaðilar byggja á.

Krafa stefnanda byggir á þrenns konar grunni. Í fyrsta lagi gerir hann kröfu um að fá greidd laun í fimm mánuði til viðbótar þeim launum sem hann hefur þegar þegið að viðbættum bifreiðastyrk. Nema mánaðarlaun 641.400 krónum og bifreiðastyrkur á mánuði 15.272 krónum eða samtals fyrir allt tímabilið 3.283.360 krónur. Gerir stefndi ekki athugasemdir við framangreindar mánaðargreiðslur ef það yrði niðurstaða dómsins að honum beri að greiða stefnanda frekari greiðslur. Í öðru lagi gerir stefnandi kröfu um greiðslu námskostnaðar skv. gr. 3.3 í ráðningarsamningi samtals að fjárhæð 1.500.000 krónur og í þriðja lagi krefst hann greiðslu 60,5 daga ótekins orlofs að fjárhæð 29.958 krónur á dag eða samtals 1.790.679 krónur. Verður fyrst vikið að kröfu stefnanda um greiðslu launa og bifreiðastyrks í fimm mánuði frá lokum uppsagnarfrests, en að umfjöllun þeirri verður að hafa nokkurn formála í samræmi við málatilbúnað aðila.

Í málinu er óumdeilt að stefnandi hóf störf hjá stefnda sem framkvæmdastjóri 1. febrúar 2004 og var hann valinn úr hópi umsækjenda. Þá er ekki um það deilt að J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf þáverandi stjórnarformaður stefnda fékk það hlutverk að ganga frá ráðningarsamningi við stefnanda og kom það fram í aðilaskýrslu stefnanda að svo hefði verið gert. Ekki liggur fyrir í málinu skriflegur ráðningarsamningur aðila frá þeim tíma. Hins vegar liggur fyrir í málinu óundirritað skjal sem ber yfirskriftina „Framkvæmdastjóri Þróunarfélags Austurlands Starfslýsing“. Kemur í skjalinu fram nafn stefnanda sem framkvæmdastjóra og nafn J-kk-ef E-kk-ef M-kk-ef sem stjórnarformanns og er skjalið dagsett 1. febrúar 2004.

Fyrir liggur í málinu fundargerð stjórnar stefnda 15. janúar 2004 þar sem ráðning framkvæmdastjóra var til umræðu. Er um málefnið bókað eftirfarandi: „J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf og P-kk-nf K-x-x P-kk-nf gerðu grein fyrir ferli við auglýsingu eftir framkvæmdastjóra og viðræðum við umsækjendur. Stjórnin samþykkti tillögu þeirra um að ganga til viðræðna við S-kk-þf S-kk-þf um að taka að sér starf framkvæmdastjóra. Gengið var frá heimild varðandi launamál og bifreiðamál.“ Stjórnarformaður stefnda, A-kvk-nf A-kvk-nf I-kvk-nf, sem sat umræddan fund og var þá stjórnarmaður, kvað að á þessum fundi hafi verið farið yfir ráðningarsamning og starfslýsingu framkvæmdastjóra og að formanni stjórnar hafi verið gefið umboð til að ganga frá ráðningarsamningi innan þess ramma sem fjallað hafi verið um á fundinum. Í skýrslu J-kk-ef E-kk-ef M-kk-ef þáverandi stjórnarformanns kom fram að stjórn hefði á umræddum fundi veitt honum umboð til að ganga frá ráðningarsamningi við stefnanda með ákveðnum formerkjum og það hefði hann gert. Hann lýsti því að hann hefði sem stjórnarformaður komið að ráðningu þess framkvæmdastjóra sem starfað hafi á undan stefnanda og þá hafi svipaður háttur verið hafður á.

Í málinu liggur fyrir skriflegur ráðningarsamningur milli málsaðila dagsettur 29. desember 2004 og er hann undirritaður af stefnanda og Á-kk-þgf G-kk-þgf þáverandi formanni stjórnar stefnda, en hann mun hafa tekið við stjórnarformennsku þegar J-kk-nf E-kk-nf vék úr stjórn vorið 2004. Í skýrslu fyrir dómi kom fram hjá stefnanda að samningur þessi hefði verið samhljóða samningi sem hann hefði gert í upphafi starfs síns utan að launafjárhæð hefði verið breytt. Á-kk-nf G-kk-nf lýsti tilurð þessa samnings þannig að hann hefði talið sér skylt að ganga frá skriflegum samningi við stefnanda og hefði hann með því verið að ráða til lykta ákvörðunum fyrri stjórnar. Af launaseðlum stefnanda sem liggja fyrir í málinu má sjá að á árinu 2004 voru laun hans 470.000 krónur á mánuði en hækkuðu í 564.100 krónur frá og með janúar 2005. Er síðastnefnd tala í samræmi við það sem greinir í hinum skriflega ráðningarsamningi frá 29. desember 2004. Verður í dómi þessum lagt til grundvallar að óumdeilt sé að samningur þessi sé samhljóða þeim samningi sem gerður hafi verið við stefnanda við upphaf ráðningar hans, utan það sem fram er komið um fjárhæð launa, enda er það í samræmi við aðilaskýrslur af hálfu beggja aðila málsins.

Í ráðningarsamningnum kemur fram í grein 2.0 að kveðið sé á um meginþætti starfsins í meðfylgjandi starfslýsingu og að til nánari skilgreiningar á starfinu sé m.a. vísað til laga Þróunarfélagsins auk fleiri gagna, sem ekki er ástæða til að rekja nánar hér. Í málinu liggur fyrir starfslýsing framkvæmdastjóra dagsett 1. febrúar 2004 og verður við það miðað að það sé sú starfslýsing sem um er rætt í ráðningarsamningnum. Þá liggja fyrir lög Þróunarfélags Austurlands. Í grein 3.0 í ráðningarsamningnum er fjallað um launakjör og mánaðarlaun gefin upp í einni tölu, að því loknu gerð grein fyrir bifreiðastyrk. Þá er sérstakt ákvæði um að framkvæmdastjóri eigi rétt á endurskoðun launaliðar samningsins á tólf mánaða fresti. Í grein 5.0 í samningnum greinir að samningurinn taki þegar gildi við undirritun og sé ótímabundinn. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir.

Þá liggur loks fyrir í málinu sá ráðningarsamningur sem deila aðila snýst um. Hann er dagsettur 29. júlí 2007 og undirritaður af stefnanda og þáverandi stjórnarformanni stefnda, Á-kk-þgf G-kk-þgf. Er sá samningur að öllu leyti orðrétt eins og hinn fyrri utan að mánaðarlaun eru þar sögð 641.400 krónur og grein 5.0 er orðuð þannig: „Samningur þessi tekur gildi við undirritun og er ótímabundinn en við starfslok á framkvæmdastjóri rétt á fimm mánaða óskertum launum. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur er þrír mánuðir.“ Stefnandi og Á-kk-nf lýstu aðdraganda þessarar samningsgerðar með svipuðum hætti í skýrslum sínum. Aðrir aðilar hafi verið að falast eftir starfskröftum stefnanda og hann hafi því viljað fara yfir ráðningarkjör sín með formanni stjórnar stefnda. Þeir hafi orðið ásáttir um framangreindar breytingar á ráðningarsamningi. Þá kom fram í skýrslu Á-kk-ef að hann og stefnandi hafi orðið sammála um að ekki væri nauðsynlegt að bera hinn nýja samning upp í stjórn stefnda, en eftir á að hyggja hefði það hugsanlega verið rangt af sér að gera það ekki. Hann kvaðst ekki hafa haft orð á þessum samningi við aðra stjórnarmenn. A-kvk-nf A-kvk-nf I-kvk-nf sem var stjórnarmaður í stefnda þegar umræddur samningur var gerður, en varð stjórnarformaður vorið 2008 kvaðst ekki hafa haft vitneskju um tilvist umrædds samnings fyrr en nokkrum dögum áður en stefnandi sagði upp störfum haustið 2009. Í sama streng tók L-kk-nf G-kk-nf sem var þá og er nú stjórnarmaður í stefnda. Kvaðst A-kvk-nf A-kvk-nf hafa, er hún hafi fengið samninginn í hendurnar, sagt við stefnanda að hún myndi bera samninginn undir stjórn en hann hafi lýst sig mótfallinn því að svo yrði gert. Ágreiningur kom upp milli málsaðila og sagði stefnandi upp störfum með bréfi 27. október 2009 og var hann í framhaldi leystur undan starfsskyldum á uppsagnarfresti, með undantekningum sem ekki er ástæða til að tíunda hér. Þá eru heldur ekki efni, eins og mál þetta er vaxið, að gera nánari grein fyrir efni þess ágreinings sem leiddi til starfsloka stefnanda.

Á grundvelli framangreindrar gr. 5.0 í ráðningarsamningi frá 27. júlí 2007 byggir stefnandi á því og gerir kröfu um að stefndi verði dæmdur til að greiða honum laun í fimm mánuði til viðbótar þeim greiðslum sem þegar hafi verið inntar af hendi. Stefndi byggir einkum á því í máli þessu að framangreint ákvæði greinar 5.0 eins og það birtist í ráðningarsamningi dags. 29. júlí 2007 sé ekki skuldbindandi fyrir stefnda og telur að stjórnarformaður stefnda hafi með gerð samningsins að þessu leyti farið út fyrir umboð sitt og að þetta hafi stefnanda mátt vera ljóst. Hins vegar kveðst stefndi ekki gera kröfur vegna launahækkana sem stefnanda hafi verið ákveðnar á starfstíma hans, m.a. með sama samningi. Óumdeilt er í málinu að um launakjör stefnanda var ekki fjallað á stjórnarfundum meðan hann starfaði hjá félaginu, þar til stuttu fyrir starfslok hans. Má þetta ráða af framburði þeirra stjórnarmanna sem skýrslur gáfu og fyrirliggjandi fundargerðum. Gerði stefnandi, sem að eigin sögn sat alla stjórnarfundi á starfstíma sínum, allt þar til stuttu fyrir starfslok, ekki athugasemdir við framangreindar fullyrðingar og stangast framburður hans að öðru leyti ekki á við þær.

Að mati dómsins verður að leggja til grundvallar að milli aðila hafi stofnast ráðningarsamningur við upphaf starfs stefnanda 1. febrúar 2004. Er í ljósi yfirlýsingar stefnanda þar um fyrir dómi ekki varhugavert að leggja til grundvallar að samningurinn sem komst á milli aðila í öndverðu, hvort sem gengið var frá honum skriflega eða ekki, hafi verið samhljóða þeirri útgáfu samningsins sem undirrituð var undir árslok það ár, utan að launatala var 470.000 krónur. Hefur stjórnarformaður stefnda borið að um þennan samning hafi verið fjallað í stjórn áður en stefnandi hafi verið ráðinn og einnig hafi verið útbúin starfslýsing framkvæmdastjóra. Þetta hefur þáverandi stjórnarformaður stefnda staðfest. Einnig liggur fyrir í málinu fundargerð umrædds stjórnarfundar sem rennir stoðum undir framangreindar fullyrðingar. Er nýr samningur var undirritaður 29. júlí 2007 var aðeins breytt þeim tveimur atriðum sem fyrr eru rakin. Eru því ekki efni til að líta svo á að stofnast hafi nýir ráðningarsamningar, 29. desember 2004 og 29. júlí 2007 heldur hafi þá verið framkvæmdar breytingar á ráðningarsamningi, sem að framan er lýst, sem að öðru leyti hafi haldið gildi sínu. Að mati dómsins getur ekki valdið vafa að undirritun samninganna að því leyti sem þeir fólu í sér samhljóða ákvæði og í öndverðu geti ekki talist gerð nýs ráðningarsamnings, með þeirri réttarverkan að ætlað umboðsleysi stjórnarformanns gæti leitt til þess að þau ákvæði glötuðu gildi sínu.

Stefndi hefur kosið að gera ekki ágreining um þær hækkanir á launum sem kveðið var á um í framangreindum tveimur samningum. Telur stefnandi að í þessu felist viðurkenning á heimildum stjórnarformanns til að gera samninga um launakjör stefnanda án aðkomu stjórnar. Stefndi mótmælir þessu og byggir á að það sé ágreiningi í málinu óviðkomandi. Það er mat dómsins að fallast beri á sjónarmið stefnda um þetta atriði. Það hefur verið viðurkennt af stefnda að aldrei hafi verið fjallað um launakjör stefnanda í stjórn stefnda og þær launahækkanir sem mælt er fyrir um í framangreindum tveimur samningum hafi verið framkvæmdar án vitundar stjórnar. Hins vegar telji stefndi að umræddar launahækkanir hafi ekki verið umfram það sem stefnandi hafi átt rétt á í samræmi við ákvæði ráðningarsamnings um endurskoðun launaliðar á 12 mánaða fresti. Hafi stefndi því kosið að gera ekki ágreining um þetta atriði. Það er mat dómsins að fallast verði í sjónarmið stefnda að þessu leyti og að ekki séu rök til þess að líta svo á að afstaða stefnda til launaliðarins verði talin renna stoðum undir heimildir stjórnarformanns til að breyta starfskjörum stefnanda um önnur atriði án samráðs við stjórn félagsins.

Eins og áður er komið fram er í gr. 2.0 í ráðningarsamningi stefnanda fjallað um eðli starfsins. Er þar m.a. vísað til starfslýsingar og til nánari skilgreiningar á starfinu er sérstaklega vísað til laga Þróunarfélagsins, sem og annarra tilgreindra gagna. Í 14. gr. laga félagsins segir að stjórn félagsins hafi æðsta vald í málefnum þess milli aðalfunda. Þá kemur fram að meðal meginskyldustarfa stjórnar sé að ráða framkvæmdastjóra félagsins, ákveða honum laun og ráðningarkjör, setja honum erindisbréf og veita honum lausn. Í 15. gr. laganna greinir frá því m.a. að stjórnarfundur sé ályktunarbær ef meirihluti stjórnarmanna sæki fund og afl atkvæða ráði úrslitum. Í 16. gr. segir m.a. um framkvæmdastjóra að hann annist daglegan rekstur félagsins og Þróunarstofu þess og hann skuli fara eftir stefnu félagsstjórnar og þeim fyrirmælum sem hún gefi. Þá kemur m.a. fram í 17. gr. að framkvæmdastjóra beri að hlíta ákvörðunum og fyrirmælum stjórnar. Hvergi er í lögum félagsins vikið að sérstakri heimild stjórnarformanns til sjálfstæðra ákvarðana fyrir hönd stjórnar utan að í 13. gr. laganna kemur fram að hann kveði stjórn saman til fundar og stýri fundum. Í sömu grein laganna kemur fram að framkvæmdastjóri og starfsmenn Þróunarstofu eigi sæti á fundum stjórnar með undantekningum sem stjórn kunni að ákveða. Í starfslýsingu framkvæmdastjóra kemur m.a. fram að hann boði og undirbúi stjórnarfundi í samráði við stjórnarformann félagsins og sjái um fundargerðir og varðveislu fundargerðabóka.

Stefndi er almennt félag og hefur sett sér lög þar sem meðal annars er kveðið á um stjórnskipulag félagsins og hvernig ákvarðanir eru teknar innan þess. Verður ekki séð að þessar reglur séu í andstöðu við meginreglur félagaréttarins um almenn félög. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að þær séu í andstöðu við venjur sem skapast hafi á þessu sviði, hvorki almennt né innan félagsins. Af því sem að framan er rakið úr lögum stefnda verður ekki fundin stoð fyrir því að stjórnarformaður félagsins hafi stöðuumboð til að semja við framkvæmdastjóra um breytingu á starfskjörum án aðkomu stjórnar. Verður heldur ekki talið að fyrir hafi legið sérstakt umboð til handa stjórnarformanni til að semja við stefnanda um að hann héldi óskertum launum í fimm mánuði eftir starfslok. Er það mat dómsins að ákvæði þetta geti ekki talist eiga sér stoð í upphaflegum starfssamningi aðila öfugt við launahækkanir sem frá öndverðu var gert ráð fyrir að gætu átt sér stað á 12 mánaða fresti. Verður fallist á með stefnda að með gerð samnings með þessu ákvæði hafi stjórnarformaður farið út fyrir umboð sitt. Þegar litið er til þess hvaða stöðu stefnandi hafði innan stefnda og hvernig aðkoma hans var að stjórnarfundum, sem og þess að sérstaklega er vísað til laga stefnanda í ráðningarsamningi hans, verður ekki talið að honum hafi mátt dyljast að sú breyting á starfskjörum sem fólst í ákvæði um fimm mánaða laun eftir starfslok yrði að fá samþykki stjórnar stefnda til að stefndi yrði við hana bundin. Er því fallist á með stefnda að samningsákvæði þetta bindi hann ekki að lögum og verður þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfum stefnanda sem byggjast á gr. 5.0 eins og hún birtist í ráðningarsamningi dags. 29. júlí 2007.

Í öðru lagi krefur stefnandi stefnda um greiðslu 250.000 króna fyrir hvert starfsár hans og vísar um þá kröfu sína til greinar 3.3. í ráðningarsamningi aðila. Í nefndri grein samningsins segir að áhersla sé lögð á að framkvæmdastjóri félagsins fylgist vel með þróun mála sem líkleg séu til að hafa hagnýtt gildi fyrir atvinnulíf á Austurlandi og vinni að því að auka þekkingu sína á atvinnu- og byggðaþróunarmálum. Framkvæmdastjóranum sé því heimilt að verja sérstaklega allt að 250.000 krónum á ári í námskostnað, námsferðir eða kynningarferðir að eigin vali. Þá kemur einnig fram að réttindi þessi megi flytja að hluta eða öllu leyti milli ára sé ekki svigrúm til að nýta þau innan árs.

Fallast verður á með stefnda að í nefndu ákvæði felist heimild stefnanda til að verja fjármunum stefnda með tilteknum hætti, til endurmenntunar sinnar, en ekki heimild til peningagreiðslu nema hugsanlega til endurgreiðslu fjármuna sem sýnt sé fram á að hann hafi sjálfur lagt út í ofangreindum tilgangi. Stefnandi hefur ekki byggt á því að hann hafi stofnað til kostnaðar fyrir eign reikning á starfstíma sínum sem fallið gæti undir nefnt ákvæði ráðningarsamnings. Heimild þessi verður eðli máls samkvæmt talin bundin við tímabil þar sem stefnandi er í starfi fyrir stefnda. Verður því ekki fallist á kröfu hans um að hann fái á grundvelli þessa ákvæðis ráðningarsamnings dæmdar 1.750.000 krónur í peningum við starfslok sín. Þegar af framangreindum ástæðum verður þessari kröfu stefnanda hafnað.

Í þriðja lagi byggir kröfugerð stefnanda á því að hann eigi ótekið og ógreitt orlof, samtals 60,5 daga. Óumdeilt er að stefnandi átti orlofsrétt í samræmi við ákvæði 3.1 í ráðningarsamningi samtals 30 virka vinnudaga á ári, en honum bar að taka 5 þeirra út utan venjulegs orlofstíma. Hér að framan er hafnað kröfu stefnanda um greiðslu þeirra fimm mánaðarlauna sem hann taldi sig eiga rétt á við starfslok. Hefur þetta þau áhrif á kröfu hans um ógreitt og ótekið orlof að hún lækkar sem nemur 12,5 dögum og verður því 50 dagar. Fyrir liggur að stefndi greiddi stefnanda full laun í uppsagnarfresti og uppsafnaðan orlofsrétt frá 1. maí 2009 og til loka uppsagnarfrests. Er ekki ágreiningur um þetta uppgjör. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi við starfslok verið búinn að taka allt það orlof sem hann hafi áunnið sér á orlofsárinu frá 1. maí 2008 til 30. apríl 2009. Það liggur fyrir að stefndi óskaði ekki eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfresti þannig að stefnandi hætti störfum hjá stefnanda um mánaðarmótin október/nóvember 2009. Stefnandi byggir á því að annir í starfi framkvæmdastjóra þau ár sem hann starfaði hjá stefnda hafi verið slíkar að ekki hafi reynst unnt að taka fullt orlof. Stefndi mótmælir þessu og byggir á því að stefnandi hafi ávallt tekið fullt orlof, en að auki sé orlofsréttur sem stofnast hafi fyrir 1. maí 2008 fallinn niður vegna 13. gr. orlofslaga nr. 30/1987 þar sem segi að framsal orlofsréttar og flutningur þeirra milli orlofsára sé óheimilt. Stefnandi hafnaði síðastnefndum skilning á 13. gr. orlofslaga m.a. á þeim grunni að lögin væru undanþæg launþegum til hagsbóta og það væri ekki tækur skýringarkostur á lagagreininni að orlofsgreiðslur sem launþegar ættu rétt á féllu niður vinnuveitanda þeirra til hagsbóta.

Í máli þessu liggur það eitt fyrir um orlofstöku stefnanda að hann hefur lagt fram lista þar sem gerð er grein fyrir orlofstöku hans á hverju ári frá og með 2004 til og með 2009 með tilgreiningu þeirra orlofsdaga sem hann telur sig hafa tekið. Fjöldi þeirra orlofsdaga sem eftir standa af kröfu stefnanda er 50 eins og nánar er skýrt hér að framan. Framangreindur listi stefnanda er ekki studdur öðrum gögnum. Þá fær hann ekki sérstaka stoð í framburði vitna. Stefnandi gerði grein fyrir því í aðilaskýrslu sinni við aðalmeðferð hvernig orlofstöku hans hafi verið háttað í júní og júlí 2009 og fór hann þar yfir hvern dag. Engin gögn liggja fyrir sem styðja eða hnekkja þessari frásögn stefnanda. Liggja því hér fyrir dómi aðeins fyrir orð stefnanda sjálfs og skjal sem ekki verður annað séð en að stefnandi hafi útbúið sjálfur, að því er virðist í tilefni af þeim ágreiningi sem til úrlausnar er í máli þessu. Stefnandi hefur ekki vísað til þess að hann telji að í fórum stefnda séu gögn er varða orlofstöku hans. Stefndi kveður að slík gögn hafi ekki fundist. Liggja því ekki fyrir í málinu nein gögn um orlofstöku stefnanda sem beri með sér að vera skráð áður en ágreiningur aðila kom upp eða sem orðið hafi til á því sex ára tímabili sem stefnandi starfaði hjá stefnda. Framburður vitna veitir ekki nema óbeinar vísbendingar um þetta atriði og verður vart á honum byggt, hvorki af eða á. Þó má geta þess að í framburði H-kvk-ef H-kvk-ef, fyrrverandi skrifstofustjóra stefnda, kom fram að hún hefði safnað saman gögnum um orlofstöku starfsmanna, annarra en stefnanda, og hafi sent til hans. Kvaðst hún ekki hafa haft undir höndum nein gögn um orlofstöku stefnanda. Liggja því að mati dómsins ekki fyrir gögn sem sannað geti hvernig orlofstöku stefnanda var háttað. Ber því að meta hver skuli bera hallan af þeim skorti á sönnun sem þannig er uppi um þetta atriði. Verður í þessu samhengi að meta stöðu beggja aðila að öllum atvikum virtum og verður samkvæmt almennum sönnunarreglum m.a. að horfa til þess hverjum það hafi staðið nær að tryggja að sönnun lægi fyrir um umdeilt atriði. Fyrir liggur óyggjandi að stefndi var daglegur stjórnandi starfsemi stefnda og bar samkvæmt starfslýsingu ábyrgð á starfsmannahaldi og er í þeirri starfslýsingu m.a. sagt að einn af meginþáttum starfs hans sé að sjá um daglega stjórn fjármála, rekstrar og starfsmannahalds stefnda. Verður að telja að í starfsskyldum stefnanda hafi falist að halda til haga samtímagögnum um orlofstöku sína ásamt gögnum um orlofstöku annarra starfsmanna, enda stefnandi æðsti stjórnandi daglegrar starfsemi stefnda eins og fyrr segir. Verður ekki séð að stjórn stefnda verði talin hafa átt að halda sérstakar skrár yfir orlofstöku stefnanda að eigin frumkvæði. Verður sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi eigi ótekið orlof inni hjá stefnda því óhjákvæmilega lögð á hann og verður að telja að honum hafi ekki tekist sú sönnun. Þegar af framangreindum ástæðum er ekki unnt, gegn neitun stefnda, að fallast á kröfu stefnanda um greiðslu vegna 45 daga orlofs og er henni hafnað.

Að mati dómsins eiga að nokkru önnur sjónarmið við um þá fimm orlofsdaga sem stefnanda bar samkvæmt ráðningarsamningi að taka utan orlofstíma árið 2009. Liggur fyrir að stefnandi hætti störfum um mánaðarmótin október/nóvember 2009. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. orlofslaga ber að taka orlof að jafnaði á tímabilinu frá 2. maí til 15. september og er það tímabil gjarnan kallað orlofstími. Með hliðsjón af þessu ákvæði ráðningarsamningsins og því hvenær stefnandi hætti störfum verður ekki talið rétt að leggja til grundvallar að stefnandi hafi tekið þetta orlof. Verður krafa hans því tekin til greina að því marki. Fjárhæð sem stefnandi hefur byggt á að sé rétt endurgjald fyrir hvern orlofsdag hefur ekki verið mótmælt. Þá voru ekki höfð uppi mótmæli um upphafsdag dráttarvaxta. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 147.990 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af atvikum máls þessa og með vísan til 3. mgr.130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Þróunarfélag Austurlands, greiði stefnanda, S-kk-þgf S-kk-þgf, 147.990 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars. 2010 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf B-kk-nf