E-4229/2015

I

Mál þetta, sem var dómtekið 19. maí sl., er höfðað 11. desember 2015 af A, [...], gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 13.746.829 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. desember 2011 til 28. september 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 11.838.999 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. desember 2011 til 28. september 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess til þrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 11.369.339 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. desember 2011 til 28. september 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum komi til frádráttar 8.747.752 krónur sem stefndi greiddi stefnanda 23. janúar 2015.

Þá krefst stefnandi í öllum tilvikum málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

II

Hinn 8. október 2010 varð stefnandi fyrir líkamstjóni þegar hann féll af fjórhjóli með skráningarnúmerið [...] og hafði slysið varanlegar afleiðingar á heilsufar stefnanda. Fjórhjólið sem stefnandi ók var tryggt slysatryggingu eiganda og ökumanns hjá stefnda og er greiðsluskylda stefnda óumdeild.

Aðilar óskuðu sameiginlega eftir því að I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttar-lögmaður og S-kk-nf C-kk-nf læknir yrðu fengnir til þess að meta afleiðingar slyssins. Þeir skiluðu matsgerð, sem dagsett er 6. ágúst 2014. Samkvæmt henni komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að heilsufar stefnanda teldist hafa verið orðið stöðugt

30. janúar 2011, tímabundin óvinnufærni var metin 100% tímabilið 8. október 2010 til 30. janúar 2011. Tímabil þjáninga var metið hið sama og tímabil óvinnufærni án rúmlegu. Varanlegur miski var metinn til 8 stiga en varanleg örorka stefnanda samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var talin nema 10%.

Hinn 28. ágúst 2014 sendi lögmaður stefnanda stefnda kröfubréf. Í bréfinu kom fram að við útreikning skaðabóta fyrir varanlega örorku skyldi miðað við launatekjur stefnanda árið 2011 enda gæfu launatekjur síðustu þriggja ára ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans og annar mælikvarði væri réttari samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá var jafnframt tilekið að tekjur stefnanda árið 2011 væru hærri en hámarkslaunaviðmið 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og tæki krafa stefnanda mið af því.

Með bréfi, dags. 12. desember 2014, hafnaði stefndi því að forsendur væru til þess að miða við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta vegna slyssins. Við útreikning bótanna miðaði stefndi því við launatekjur stefnanda síðustu þriggja ára fyrir slysið í samræmi við 1. mgr. 7. gr. laganna.

Hinn 21. janúar 2015 tók lögmaður stefnanda við greiðslu skaðabóta frá stefnda með fyrirvara við árslaunaviðmið og áskildi stefnandi sér rétt til þess að gera frekari kröfu á hendur félaginu vegna þessa. Þá var jafnframt ítrekað að þeir fyrirvarar og áskilnaðir, sem fram kæmu í kröfubréfi lögmanns stefnanda, dags. 28. ágúst 2008, héldu áfram gildi sínu.

Ágreiningur máls þessa lýtur einvörðungu að því hvort miða eigi við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku stefnanda en þá yrði litið til þeirra tekna sem stefnandi hafði að meðaltali síðustu þrjú árin fyrir slysið, eða hvort rétt sé að miða við 2. mgr. 7. gr. laganna, þar sem líta megi svo á að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir málsókn sína á 1. mgr. 88. gr. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til tjónþola. Fjórhjól stefnanda, með skráningarnúmerið [...], hafi verið tryggt lögboðinni slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá stefnda á slysdegi. Krafa og útreikningur skaðabóta sé byggður á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum matsmannanna I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef C-kk-ef læknis, sbr. matsgerð þeirra, dags. 6. ágúst 2014.

Stefnandi telur hvorki lagalega rétt né réttmætt að miða uppgjör skaðabóta vegna varanlegrar örorku við laun hans síðustu þrjú ár fyrir slysdag, árin 2008 til 2010, líkt og stefndi byggir bótauppgjör sitt á. Stefnandi telur ósannað að þær tekjur endurspegli líklegar framtíðartekjur hans hefði slysið ekki átt sér stað. Stefnandi kveðst hafa flust til Íslands frá Póllandi þegar hann var 15 ára gamall og hafi hann búið hér á landi síðan. Hann hafi lokið grunnskóla í heimalandi sínu og sé með skipstjórnarréttindi á skip undir 30 brúttórúmlestum, svonefnt „pungapróf“. Frá því að stefnandi fluttist hingað hafi hann verið á vinnumarkaði. Hann hafi unnið við fiskvinnslu og á vinnuvélum. Lengst af, eða frá tvítugsaldri, hafi hann verið á sjó sem lausráðinn sjómaður á smábátum sem höfðu takmarkaðan „kvóta“ til að veiða og hafi þeir því róið stopult.

Miklar breytingar hafi orðið á högum stefnanda í október 2008. Þá hafi hann loks fengið fast skiprúm á Hafdísi SU-220 (skipanúmer 2400). Hafdís sé 29,93 brúttórúmlesta fiskiskip og skráð 14,34 metrar á lengd. Breytingarnar hafi falist í því að stefnandi var nú kominn með fast skiprúm á allstóru fiskiskipi og við það hafi launatekjur hans hækkað mikið. Með þessu hafi stefnandi náð markmiðum sínum, þ.e. að fá vel launað starf til sjós. Eins og sjá megi á lögskráningu stefnanda hafi hann ýmist verið háseti, yfirstýrimaður eða skipstjóri um borð í Hafdísi. Störf eins og það sem stefnandi hafi komist í árið 2008 séu umsetin og eftirsótt enda vel launuð. Þessi störf standi þeim einum til boða sem hafi starfsreynslu til sjós og hafi sýnt hæfni sína og getu sem sjómenn. Í október 2008 hafi stefnandi verið aðeins 25 ára gamall. Hann hafi nýtt árin þar á undan í að afla sér reynslu á minni bátum svo hann ætti möguleika á að fá fast skiprúm á stærri skipum og þar með að afla sér hærri tekna en áður.

Í október 2008 hafi H-kvk-nf verið gerð út af Festi ehf. í Hafnarfirði. Festi hafi orðið gjaldþrota árið 2009 og keypti útgerðarfélagið Völusteinn ehf. í Bolungarvík allan rekstur og eignir þrotabúsins, þar á meðal fiskiskipið Hafdísi, um áramótin 2009/2010. Þar sem stefnandi hafi haft talsverða reynslu af vinnu um borð og notið góðs orðstírs sem duglegur sjómaður hafi hann haldið skiprúminu. Í ágúst 2010 keypti útgerðarfélagið Eskja H-kvk-þf af Völusteini. Eins og við fyrri eigendaskipti hafi stefnandi fylgt skipinu. Hafdís sé enn gerð út af Eskju sem sé mjög öflugt útgerðarfélag í Fjarðabyggð með aðgang að miklum aflaheimildum (kvóta). Þrátt fyrir eigendaskipti, árin 2009 og 2010, hafi starfið verið hið sama og launakjör sem slík hin sömu.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun metin sérstaklega að tveimur skilyrðum uppfylltum. Aðstæður þurfi að vera óvenjulegar og þær óvenjulegu aðstæður þurfi að leiða til þess að árslaun síðustu þriggja ára fyrir slys séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hins slasaða, heldur sé annar mælikvarði réttari.

Stefnandi byggir á því að þessar óvenjulegu aðstæður felist í því að í október 2008 hafi orðið verulegar breytingar á launatekjum hans til hins betra, þ.e. þegar hann hafi fengið fast skiprúm um borð í mb. H-kvk-þf. Árin þar á undan hafi hann nýtt til þess að afla sér reynslu og orðstírs á minni bátum svo hann ætti möguleika á betur launuðu starfi á stærri skipum. Þessi framgangur í starfi og hækkun launa lúti sömu sjónarmiðum og stöðu- og launahækkun almennt á vinnumarkaði. Þá verði einnig að taka tillit til þess að stefnandi sé fæddur og uppalinn í Póllandi. Hann hafi því ekki getað reitt sig á fjölskyldu- eða vinatengsl til að fá góða stöðu til sjós eða annarra starfa og hafi orðið að treysta á eigin dugnað. Þá hafi aðstæður stefnanda árið 2007 og 2008 einnig verið óvenjulegar vegna eftirfarandi staðreynda: Launatekjur stefnanda árið 2007 hafi samanstaðið af launagreiðslum frá þremur vinnuveitendum og launin hafi verið mjög breytileg milli mánaða. Það ár hafi hann verið til sjós á smábátum hjá þremur útgerðum. Þá sé ljóst að hann hafi ekki fullnýtt starfsgetu sína og hafi til að mynda verið launalaus í apríl og suma mánuði hafi laun hans verið mjög lág. Til dæmis hafi hann haft undir 100.000 kr. í laun í janúar og um 130.000 kr. í ágúst og september. Árið 2008 hafi stefnandi farið á milli þriggja vinnuveitanda þar sem ekki hafi verið róið samfellt í lengri tíma hjá þeim útgerðum sem hann starfaði fyrir. Hann hafi síðan hafið störf hjá Festi í júlí 2008 sem þar með hafi orðið fjórði vinnuveitandi hans það ár. Stefnandi hafi svo hafið störf um borð í Hafdísi í október 2008.

Stefnandi telur að bæði þær breytingar sem urðu á störfum hans og launatekjum skömmu fyrir slysið og það hversu starfsmöguleikar hans hafi verið takmarkaðir árið 2008 vegna vöntunar vinnuveitenda hans á aflaheimildum, sýni að aðstæður hans hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Af þessum ástæðum sé ekki rétt né sanngjarnt að leggja meðalatvinnutekjur hans, árin 2007 til 2009, til grundvallar útreikningi skaðabóta fyrir varanlega örorku. Aðstæður stefnanda hafi verið óvenjulegar síðustu þrjú ár fyrir slysið og telur stefnandi augljóst að finna megi annan mælikvarða sem sé réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans heldur en meðalatvinnutekjur síðustu þriggja ára fyrir það.

Stefnandi byggir á því að miða skuli við laun hans eftir að hann hafi fengið fast skiprúm á mb. H-kvk-þf. Þegar slysið 8. október 2010 hafi átt sér stað hafði stefnandi verið með fast skiprúm á H-kvk-þgf í um tvö og hálft ár samfellt. Vegna afleiðinga þessa slyss og slyss í apríl 2011 hafi stefnandi orðið að hætta sjómennsku í ársbyrjun 2014 og starfi nú sem flutningabílstjóri. Hefðu slysin ekki átt sér stað hefði stefnandi líklega haldið áfram að afla sér tekna með sjómannsstörfum og væri mögulega enn starfandi um borð í H-kvk-þgf. Stefnandi kveður að sér hafi líkað vel við starf sitt og kunnað vel til verka. Hann hafi verið vel liðinn af samstarfsmönnum sínum og yfirmönnum. Breytingar hefðu aðeins komið til greina ef enn betur launað starf til sjós hefði boðist. Laun hans um borð í Hafdísi séu því „réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur“ stefnanda en meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú árin fyrir slysið.

Stefnandi bendir á að breytingar til hins betra hafi orðið á launatekjum hans þegar hann fékk fast skiprúm á Hafdísi í október 2008. Þetta sjáist með einfaldri könnun á launatekjum stefnanda árin 2007 og 2008, samanborið við laun hans árin 2009 til 2011, þegar hann hafi fullnýtt starfsgetu sína til sjómannsstarfa um borð í Hafdísi, fyrir utan þrjá mánuði í fæðingarorlofi árið 2011.

Launatekjur stefnanda árin 2007 til 2012 uppreiknuð með vísitölu til stöðugleikatímapunkts og að teknu tilliti til framlags atvinnurekanda í lífeyrissjóð séu þessar:

Aðalkrafa stefnanda byggir á því að útreikningur skaðabóta fyrir varanlega örorku taki mið af hámarkslaunaviðmiði skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna. Þessu til stuðnings bendir stefnandi á að meðalatvinnutekjur hans eftir að hann fékk fast skiprúm á Hafdísi séu talsvert umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga. Hámarkslaunaviðmið uppreiknað til stöðugleikapunkts 30. janúar 2011 sé 9.895.500 kr. (4.500.000 x 7217/3282).

Stefnandi bendir á að dómstólar leggi oft til grundvallar laun tjónþola á slysári. Rök hnígi sérstaklega til þess þegar slysatvik eigi sér stað á síðari hluta árs og tjónþoli njóti fullra launa í forföllum út árið. Þessi aðstaða sé uppi í máli stefnanda. Hann slasist í október 2010 og njóti síðan launa í forföllum út árið. Laun hans árið 2010 hafi verið 11.541.392 kr., sem sé umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga.

Þá leggi dómstólar oft til grundvallar laun tjónþola fyrsta heila starfsárið eftir slys að því gefnu að tjónþoli sé enn í því starfi sem hann gegndi á slysdegi. Þessi aðstaða sé uppi í máli stefnanda. Árið 2011 hafi stefnandi að hluta til verið óvinnufær en engu að síður notið fullra launa. Hann hafi síðan verið í fæðingarorlofi í þrjá mánuði það ár. Þó hafi launatekjur hans árið 2011, 12.384.272 kr., verið umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga.

Þessu til viðbótar bendir stefnandi á að ef kannaðar eru meðalatvinnutekjur stefnanda fyrstu þrjú árin um borð í Hafdísi, þ.e. 2009 til 2010, leiði það til niðurstöðu sem sé umfram hámarkslaunaviðmiðið eða 10.703.252 kr. Tímabilið sé jafn langt og kveðið sé á um í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem ætlað sé að leiða í ljós rétta mynd af launatekjum tjónþola.

Af framangreindu telur stefnandi sannað að hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið.

Verði ekki fallist á ofangreint krefst stefnandi þess til vara að miðað verði við meðalatvinnutekjur stefnanda árin 2008 til 2010, 8.522.170 kr. Tímabilið sé til þriggja ára og sé jafn langt og regla 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga taki mið af. Rökin að baki þessari kröfu séu þau að stefnandi noti þá hluta starfsgetu sinnar til starfa á stærri fiskveiðiskipum og hluta starfsgetunnar á smábátum, eins og hann gerði stóran hluta árs 2008 og árin þar á undan.

Verði ekki fallist á ofangreint krefst stefnandi þess til þrautavara að miðað verði við launatekjur stefnanda fyrsta heila árið sem hann hafði fast skiprúm á Hafdísi, þ.e. árið 2009, 8.184.091 kr. Árið 2009 hafi stefnandi fullnýtt starfsgetu sína til starfa um borð í Hafdísi. Að mati stefnanda gefi launatekjur hans það ár réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en þær tekjur sem hann hafði síðustu þrjú árin fyrir slysið í stopulli vinnu. Um þetta beri skattaupplýsingar stefnanda vitni.

Útreikningur stefnufjárhæðarinnar taki mið af ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og matsgerð I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef C-kk-ef læknis, dagsettri 6. ágúst 2014. Matsmenn hafi metið varanlega örorku stefnanda 10% og ákvarðað stöðugleikatímapunkt 30. janúar 2011.

Aðalkrafa stefnanda byggir á því að útreikningur skaðabóta fyrir varanlega örorku taki mið af hámarkslaunaviðmiði skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna. Hámarkslaunaviðmiðið uppreiknað til stöðugleikapunkts, 30. janúar 2011, sé 9.895.500 kr. (4.500.000 x 7217 / 3282). Stöðugleikatímapunktur sé 30. janúar 2011. Þá hafi stefnandi verið 27 ára og 239 daga gamall. Margfeldisstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé því 13,892, (14,161 – 13,750 = 0,411 x 239/365 = 0,269 14,161 – 0,269 = 13,892).

Útreikningur aðalkröfunnar sé því þessi: 9.895.500 x 13,892 x 10% = 13.746.829 kr.

Varakrafa stefnanda taki mið af launatekjum stefnanda árin 2008 til 2010. Meðaltal þessara þriggja ára, uppreiknuð með vísitölu og að teknu tilliti til 8% framlags atvinnurekanda í lífeyrissjóð séu 8.522.170 krónur.

Margfeldisstuðull 6. gr. skaðabótalaga sé sá sami og í aðalkröfu, 13,892.

Útreikningur varakröfu sé því þessi 8.522.170 x 13,892 x 10% = 11.838.999 kr.

Þrautavarakrafa stefnanda taki mið af launatekjum stefnanda árið 2009. Launtekjur stefnanda árið 2009, uppreiknuð með vísitölu og að teknu tilliti til 8% framlags atvinnurekanda í lífeyrissjóð séu 8.184.091 kr.

Margfeldisstuðull 6. gr. skaðabótalaga sé sá sami og í aðal- og varakröfu, 13,892.

Útreikningur þrautavarakröfu stefnanda sé því þessi: 8.184.091 x 13,892 x 10% = 11.369.339 kr.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi greitt stefnanda 8.747.752 kr. í skaðabætur fyrir varanlega örorku 23. janúar 2015. Þessi greiðsla eigi að koma til frádráttar stefnufjárhæðinni. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé byggð á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Málskostnaður stefnanda beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því sé nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar. Um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu sína um 4.5% ársvexti kveður stefnandi vera reista á 16. gr. skaðabótalaga. Krafist sé vaxta skv. 16. gr. skaðabótalaga frá fjórum árum fyrir birtingu stefnu eða 11. desember 2015. Stefnandi krefst dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. september 2014, þegar mánuður var liðinn frá því að kröfubréf stefnanda var sent til stefnda.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi þegar fengið fullnaðargreiðslu skaðabóta á grundvelli skaðabótalaganna nr. 50/1993. Stefndi kveður ágreining aðila eingöngu snúast um það hvernig gera eigi upp bætur fyrir varanlega örorku stefnanda samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga vegna slyssins sem hann hafi orðið fyrir 8. október 2010.

Meginregla skaðabótalaganna um bætur fyrir varanlega örorku komi fram í 1. mgr. 7. gr. laganna, en þar sé kveðið á um að árslaun til ákvörðunar bóta skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í samræmi við þessa meginreglu skaðabótalaganna hafi stefndi reiknað bætur til handa stefnanda, en öll gögn til útreiknings skaðabótanna hafi verið tiltæk, sbr. framlagt staðgreiðsluyfirlit og skattframtöl. Það hafi legið fyrir að stefnandi hafi stundað vinnu öll viðmiðunarárin, 2007, 2008 og 2009. Útreikningur stefnda á bótum fyrir varanlega örorku stefnanda á grundvelli tekna hans á viðmiðunarárunum sé ágreiningslaus. Stefnandi byggi dómkröfu sína á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem heimilað sé að ákveða árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Það tekjuviðmið sem stefnandi byggi á leiði til þess að viðmiðið reynist hærra en hámarksviðmið skaðabótalaganna, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna.

Stefndi tekur fram að ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga feli í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. laganna. Ákvæðið setji tvö skilyrði fyrir því að árslaun skuli ákveða sérstaklega. Annars vegar sé það skilyrði að aðstæður hafi verið óvenjulegar og hins vegar að hinar óvenjulegu aðstæður leiði til þess að árslaun þau, sem meginreglan miði við, sé ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur tjónþola, heldur séu aðrir mælikvarðar réttari. Stefnandi þurfi að færa sönnur á að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá honum síðustu þrjú almanaksár fyrir tjónsatvik og að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans.

Stefndi vísar til þess að í fræðiritum sé að finna dæmi um tilvik sem fallið gætu undir óvenjulegar aðstæður, svo sem ef tjónþoli hefur tekið sér ólaunað leyfi hluta af þeim tíma sem notaður sé til viðmiðunar, t.d. annað foreldri, sem kjósi að vera heima hjá ungu barni, eða að tjónþoli hafi eytt tíma í að endurmennta sig til að búa sig undir annað starf. Einnig gæti komið til að tjónþoli hafi lokið námi á viðmiðunartímanum eða byrjað í starfi með lágmarkslaun sem síðar hafi hækkað eða muni örugglega hækka. Einnig má nefna tímabundið atvinnuleysi, veikindi o.fl. Aðstæður stefnanda á viðmiðunarárunum falli hvergi að þessum dæmum.

Stefndi tekur einnig fram að Hæstiréttur hafi í einstaka dómum vikið frá viðmiðun 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna og byggt á 2. mgr. 7. gr., þar sem heimilt sé að ákveða árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hafi Hæstiréttur þá t.d. litið til þess að taka beri mið af tilteknum viðmiðunarstéttum ef tjónþoli á skammt eftir í námi. Telur stefndi að dómar Hæstaréttar styðji ekki árslaunaviðmið stefnanda.

Stefndi bendir á að tekjur sjómanna séu breytilegar og skipti þar aflabrögð máli sem og skipspláss. Þá sé algengt að starfsmenn skipti um atvinnu og hafi launatekjur frá mörgum vinnuveitendum á viðmiðunarárunum. Stefndi bendir á að stefnandi hafi stundað sjósókn í 13 ár, ýmist sem háseti, yfirstýrimaður eða skipstjóri. Frá hausti 2008 og viðmiðunarárið 2009, sem og árið 2010, hafi hann verið skipverji á sama bátnum, mb. H-kvk-þf. Starfsvettvangur hans hafi ekki breyst við það að útgerðarfélagið Eskja hafi orðið eigandi bátsins og vinnuveitandi hans enda hafi staða hans um borð í mb. H-kvk-þgf ekkert breyst. Telur stefndi að það viðmið sem stefnandi byggi á vegna slyssins sé í andstöðu við meginreglu 7. gr. skaðabótalaganna. Aðstæður stefnanda allt árið 2007 og fram að haustinu 2008 hafi ekki verið óvenjulegar að neinu leyti. Stefnandi hafi þá sinnt sambærilegum störfum og hann hafði gert áður og hélt áfram að gera um borð í H-kvk-þgf.

Að mati stefnda komi aðeins til álita að beita undanþágureglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þegar bætur verða af einhverjum ástæðum ekki reiknaðar á grundvelli 1. mgr. 7. gr. eða þegar sá útreikningur leiðir beinlínis til ófullkominnar niðurstöðu. Stefnandi hafi verið fullvinnandi öll viðmiðunarárin og ekkert sé fram komið sem réttlæti að víkja frá meginreglunni. Málatilbúnaði sínum til stuðnings vísar stefndi til niðurstöðu í dómi Hæstaréttar nr. 45/2012, sem hafi fjallað um árslaunaviðmið við útreikning örorkubóta til handa sjómanni sem slasaðist.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins sem og til almennra reglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Eins og þegar er fram komið er bótaskylda í málinu óumdeild og snýst ágreiningur aðila eingöngu um það hvaða árslaunaviðmið skuli leggja til grundvallar við ákvörðun skaðabóta vegna varanlegrar örorku stefnanda.

Stefnandi byggir á því að aðstæður hans hafi breyst verulega á árinu 2008. Því sé rangt að miða við meðaltekjur stefnanda árin 2007, 2008 og 2009, eins og 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 6. gr. laganna, gerir ráð fyrir. Réttara sé að miða við atvinnutekjur stefnanda eftir að hann fékk fast skiprúm á Hafdísi SU-220, en aðalkrafa hans tekur mið af því og eru þá atvinnutekjur hans yfir hámarkslaunaviðmiði samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi telur á hinn bóginn að ekki séu skilyrði til þess að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er kveðið á um að við útreikning bóta fyrir varanlega örorku skuli miða við árslaun sem teljist meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. sömu laga skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Í athugasemdum sem fylgdu 6. gr. frumvarps til laga nr. 37/1999, sem breytti 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, kemur fram að launatekjur liðinna ára séu ekki góður mælikvarði ef breytingar hafa orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys hafi orðið eða þegar fullyrða megi að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Sem dæmi um slíkt sé þegar tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris. Í slíkum tilvikum væri eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður.

Samkvæmt gögnum málsins stundaði stefnandi sjómennsku í þó nokkur ár fyrir umrætt slys. Af fram lögðum gögnum um launatekjur stefnanda fyrir árin 2005, 2006 og 2007 verður ráðið að hann hafi á þessu tímabili aðallega stundað sjómennsku á bátum undir 20 brúttótonnum hjá ýmsum smærri útgerðum. Sveiflur í mánaðartekjum hans eru áberandi á þessu tímabili. Í janúar 2006 eru þær til að mynda rúmar 72 þúsund krónur, en 530 þúsund krónur mánuði síðar. Einnig má nefna að í júlí 2007 voru mánaðartekjur stefnanda rúmar 877 þúsund krónur en lækkuðu niður í 131 þúsund krónur í ágúst sama ár og náðu aldrei 200 þúsund krónum það sem eftir lifði af árinu. Árstekjur stefnanda fóru þó hækkandi milli ára, voru rúmar 2,2 milljónir árið 2005, rúmar 2,9 milljónir árið 2006 og fóru upp í 3,6 milljónir árið 2007.

Í júlí 2008 var stefnandi fyrst ráðinn til starfa hjá félaginu Festi ehf. Félagið gerði þá út dragnótabátinn Hafdísi SU-220, en hann er rúmlega 29 brúttórúmlestir og 68 brúttótonn að stærð. Launagreiðslur Festi ehf. á því ári til stefnanda nema 2.491.912 krónum, sem er sama fjárhæð og stefnandi gaf upp sem laun vegna sjómennsku á skipum yfir 20 brúttótonnum vegna útreiknings á sjómannaafslætti. Þessi gögn styðja því það að stefnandi hafi árið 2008 komist í þjónustu útgerðar sem hafi tryggt honum skiprúm á stærri bátum, þar sem aflahlutur hans gat orðið meiri en áður. Heildarlaunatekjur stefnanda á árinu námu 4.869.217 krónum.

Meðal gagna málsins eru upplýsingar sem prentaðar hafa verið af vefsvæði þar sem veittar eru upplýsingar um lögskráningu stefnanda um borð í Hafdísi SU-220 árin 2008 til 2014. Samkvæmt þessum gögnum var stefnandi fyrst skráður um borð í Hafdísi SU-220 í október 2008. Lögskráningardagar hans um borð í bátnum námu samtals 48 dögum á því ári. Árið 2009 nema lögskráningardagar stefnanda um borð í Hafdísi SU-220 samtals 271 degi. Launatekjur hans á árinu námu 7.091.392 krónum og er launagreiðandinn sá sami allt árið, Festi ehf. Gögn málsins styðja því fullyrðingu stefnanda þess efnis að sú breyting hafi orðið á högum hans í október 2008 að hann hafi verið ráðinn í fast skiprúm um borð í Hafdísi SU-220, sem hafi tryggt honum stöðugri og til muna hærri tekjur en hann hafði áður.

Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi varð Festi ehf. gjaldþrota árið 2009, en þrotabú félagsins var selt Völusteini ehf. undir lok ársins. Fram lögð gögn sýna að árið 2010 var stefnandi ekki skráður um borð í Hafdísi SU-220 fyrr en í ágústmánuði. Hann fékk aftur á móti greidd laun mánaðarlega frá Völusteini ehf. uns Eskja ehf. tók við sem launagreiðandi stefnanda í ágúst 2010. Upplýsingar á skattframtali stefnanda fyrir tekjuárið 2010 gefa einnig til kynna að stefnandi hafi starfað um borð í minni bát í eigu Völusteins ehf. á þessu ári. Eskja ehf. mun hafa tekið við sem útgerðaraðili Hafdísar SU-220 árið 2010. Gögn málsins gefa til kynna að eftir að hann varð starfsmaður Eskju ehf. í ágúst 2010 hafi hann að nýju farið að starfa um borð í Hafdísi SU-220 og haldið því skiprúmi uns hann varð fyrir því slysi sem hér er til umfjöllunar, og raunar lengur.

Þó að gögn málsins gefi til kynna að stefnandi hafi unnið hluta úr árinu 2010 á öðrum bát en Hafdísi SU-220 virðist það ekki hafa komið niður á tekjum hans á því ári. Þannig voru launatekjur hans árið 2010 meira en þremur milljónum króna hærri en árinu áður, eða 10.480.107 krónur. Launatekjur hans hækkuðu síðan enn frekar á árinu 2011 eins og gögn málsins bera með sér.

Stefnandi er af erlendu bergi brotinn og var ungur að árum þegar hann varð fyrir því líkamstjóni sem hér um ræðir. Hann kveðst hafa stefnt að því að komast í varanlegt skiprúm á stærri bát með því að afla sér reynslu á smábátum hjá ýmsum aðilum. Kveðst hann hafa náð því markmiði er hann komst í skiprúm um borð í Hafdísi SU-220 í október 2008, en þá var hann á 25. aldursári. Nám stefnanda eftir að hann lauk grunnskólaprófi í Póllandi er einkum á sviði sjómennsku. Gögn málsins sýna að stefnandi reyndi að halda áfram að vinna um borð í Hafdísi SU-220 eftir slysið í apríl 2011, en varð að hætta sjómennsku í febrúar 2014. Hefði stefnandi ekki orðið fyrir líkamstjóni verður því að telja líklegt að hann hefði haldið áfram að afla stóran hluta tekna sinna með sjómennsku um borð í fiskiskipi sem tryggði honum hliðstæðar tekjur og hann hafði um borð í Hafdísi SU-220.

Eins og ráða má af samanburði á tekjum stefnanda árin 2008 og 2009 hækkuðu launatekjur stefnanda til muna eftir að hann hóf störf um borð í Hafdísi SU-220. Ekki hafa verið leiddar líkur að öðru en að meginástæða þess hafi verið að þá hafi hann fyrst komist í varanlegt skiprúm sem gaf stöðugri tekjur en hann hafði áður haft. Á fyrri hluta ársins 2008 hafði stefnandi aftur á móti launatekjur frá þremur mismunandi útgerðaraðilum smárra báta áður en hann var ráðinn til Festu ehf. Sama var upp á teningnum allt viðmiðunarárið 2007 og tekjur hans á því ári einkennast af umtalsverðum sveiflum, eins og rakið hefur verið. Þegar framangreind atvik eru metin heildstætt þykir stefnandi hafa sýnt nægjanlega fram á að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi í máli hans, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem geri það að verkum að meðaltekjur þriggja síðustu almanaksára fyrir þann dag er tjón varð gefi ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans.

Stefnandi hóf störf hjá Festi ehf. í júlí 2008 eins og rakið hefur verið. Félagið gerði út Hafdísi SU-220 og þar var hann lögskráður í október sama ár. Eftir sem áður hafði stefnandi á fyrri hluta ársins 2008 því sem næst jafnháar tekjur og á síðari hluta ársins. Alkunna er að tekjur sjómanna ráðast af mörgum þáttum sem geta tekið breytingum yfir lengra tímabil, svo sem aflabrögðum og afurðaverði, sem og aflaheimildum þeirra fiskiskipa og báta sem þeir starfa á. Þegar aðrar viðmiðanir fyrir líklegum framtíðartekjum en kveðið er á um 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eru fundnar þykir því rétt að miða við tekjuöflun þriggja almanaksára, sbr. meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, í stað þess að horfa til tekjuöflunar yfir skemmri tíma. Framangreind atriði styðja enn fremur að viðmiðunarárin 2008, 2009 og 2010 séu lögð til grundvallar við útreikning á skaðabótum stefnanda á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en það er í samræmi við varakröfu stefnanda. Þessu til frekari stuðnings skal á það bent að á árinu 2008 vann stefnandi hluta ársins á bátum sem eru minni en 20 brúttótonn, án þess að séð verði að það hafi komið niður á tekjum hans á því ári. Virðist sama eiga við um árið 2010.

Aðilar deila ekki um fjárhæðir í útreikningi stefnanda á varakröfu sinni eða vexti. Með hliðsjón af framangreindu verður þessi krafa stefnanda því tekin til greina eins og hún er fram sett.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem í ljósi umfangs og eðlis málsins þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.

Dregist hefur fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að kveða upp dóm í málinu. Dómari og aðilar voru á einu máli um að ekki væri efni til þess að endurflytja málið.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, A, 11.838.999 krónur ásamt 4,5% ársvöxtum frá 11. desember 2011 til 28. september 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 8.747.752 krónum sem inntar voru af hendi 23. janúar 2015.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.