E-5/2008

Mál þetta var höfðað 20. og 27. desember 2007 og dómtekið 28. ágúst sama ár. Stefnandi er C-x-x E. S-x-x, Mánabraut 1 á Skagaströnd, en stefndu eru Blöndu-fiskur ehf., Efstubraut 1 á Blönduósi, og Gildran ehf., Fagurhólstúni 2 í Grundarfirði.

Stefnandi krefst þess að stefnda Blöndu-fiski ehf. verði gert að greiða sér 442.064 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af 34.690 krónum frá 15. janúar 2007 til 15. febrúar sama ár, en af 315.050 krónum frá þeim degi til 23. febrúar sama ár, en af 283.550 krónum frá þeim degi til 15. mars sama ár og af höfuðstól kröfunnar frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi gerir þá kröfu á hendur stefnda Gildrunni ehf. að félaginu verði gert að þola staðfestingu á sjóðveðrétti í Jakobi Einari SH-101, skipaskrárnúmer 1436. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefndi Blöndu-fiskur ehf. krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að krafan verði verulega lækkuð. Stefndi Gildran ehf. krefst þess að synjað verði um staðfestingu á sjóveðrétti í Jakobi Einari SH-101. Þá gera stefndu þá kröfu að stefnanda verði gert að greiða málskostnað.

I.

Hinn 14. desember 2006 gerði stefndi Blöndu-fiskur ehf. og Ebba ehf. með sér verksamning um útgerð skipsins Snæbjörgu HU-43, skipaskrárnúmer 1436, en um er að ræða 46,6 brúttólesta fjölveiðiskip. Samkvæmt samningnum átti stefndi Blöndu-fiskur ehf. að annast veiðar skipsins og greiða allan launakostnað. Ebba ehf. átti hins vegar að greiða allan rekstrarkostnað fyrir skipið. Þáverandi eigandi skipsins var Skarfaklettur ehf., sem leigði Ebbu ehf. skipið með samningi 5. janúar 2007. Skipið er nú í eigu stefnda Gildrunnar ehf. og heitir Jakob Einar SH-101.

Stefnandi er pólskur og kom hann ásamt landa sínum að nafni W-x-x S-x-x til landsins 15. desember 2006 og hóf störf hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. um borð í skipinu. Var gerður skriflegur ráðningarsamningur milli stefnanda og stefnda Blöndu-fisks ehf. 17. janúar 2007. Samkvæmt samningnum var um að ræða fullt starf og var starfsheiti stefnanda tilgreint í samningnum „sjómaður“. Um laun og önnur kjör átti að fara samkvæmt gildandi kjarasamningi sjómanna.

Stefnandi hefur aflað sér skipstjórnarréttinda í Póllandi og liggur frammi í málin ljósrit af skírteini hans. Með skeyti 15. desember 2006 til sýslumannsins á Blönduósi var stefnandi tilkynntur til lögskráningar sem stýrimaður/skipstjóri. Hinn 8. janúar 2007 var hins vegar hafnað af undanþágunefnd Siglingastofnunar Íslands beiðni um heimild fyrir stefnanda til að starfa sem yfirstýrimaður á skipinu frá 5. janúar til 1. apríl 2007.

Stefnandi fór í sinn fyrsta róður á skipinu 16. desember 2006 og starfaði um borð allt þar útgerðinni var hætt, en skipið fór í síðasta róður 31. janúar 2007. Hefur komið fram af hálfu stefnda Blöndu-fisks ehf. að ástæða þess að útgerðin stöðvaðist hafi verið sú að ekki hafi tekist að manna skipið af áhöfn með viðhlítandi atvinnuréttindi. Í febrúar sama ár hóf stefnandi síðan störf hjá Vestralind ehf., en til stóð að það fyrirtæki gerði út bát til lúðuveiða.

Með aðilum er ágreiningur um starfslok stefnanda. Af hans hálfu er byggt á því að honum hafi fyrirvaralaust verið vikið úr starfi 10. febrúar 2007 og að hann hafi í kjölfarið ráðið sig til starfa hjá útgerð Vestralindar ehf. Stefndi Blöndu-fiskur heldur því hins vegar fram að stefnandi hafi sjálfur hætt störfum og ráðið sig á annan bát frá og með 5. þess mánaðar.

II.

Stefnandi telur að hann eigi ógreidd laun hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. og hefur höfðað málið til heimtu þeirra, auk þess sem hann krefst staðfestingu á sjóðveðrétti í skipinu. Stefnandi sundurliðar launauppgjör sitt hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. þannig:

Laun fyrir tímabilið 15.–31. desember 2006

Kauptrygging stýrimanns kr. 113.393

Fast kaup kr. 1.675

Fæðispeningar kr. 8.550

Orlof 10,17% kr. 12.572

Samtals kr. 136.190

Laun fyrir janúar 2007

Kauptrygging stýrimanns kr. 233.362

Fast kaup kr. 3.447

Fæðispeningar kr. 17.670

Orlof 10,17% kr. 25.881

Samtals kr. 280.360

Laun fyrir tímabilið 1.–17. febrúar 2007

Kauptrygging stýrimanns kr. 132.238

Fast kaup kr. 1.953

Fæðispeningar kr. 9.690

Orlof 10,17% kr. 14.633

Samtals kr. 158.417

Með aðilum er ekki tölulegur ágreiningur. Hins vegar deila þeir um hvort stefnandi hafi átt að taka laun sem stýrimaður eða háseti. Einnig er ágreiningur með þeim að hvaða marki stefnandi hafi fengið greitt upp í launakröfu sína. Loks telur stefndi Blöndu-fiskur ehf. að draga hafi átt frá launum kostnað vegna húsaleigu. Verður nú vikið nánar að þessum ágreiningsefnum.

Í launauppgjöri stefnda Blöndu-fisks ehf. er lagt til grundvallar kauptrygging háseta, en hún nam 156.190 krónum í desember 2006. Í janúar og febrúar 2007 var fjárhæð kauptryggingarinnar 160.720 á mánuði að teknu tilliti til samningsbundinnar hækkunar um áramót.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi eingöngu tvívegis fengið greidd laun hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. með innborgun inn á erlendan bankareikning, fyrst 12. janúar 2007 með greiðslu að fjárhæð 101.500 krónur og síðan 23. febrúar sama ár með greiðslu að fjárhæð 31.500 krónur. Launagreiðsla til stefnanda nemi því samtals 133.000 krónum sem komi til frádráttar heildarlaunum að fjárhæð 575.064 krónum. Eftirstöðvarnar nemi því 442.064, sem svarar til stefnufjárhæðar.

Stefndi Blöndu-fiskur ehf. fullyrðir á hinn bóginn að stefnandi hafi auk fyrrgreindrar millifærslu á erlendan bankareikning fengið greiðslur samtals að fjárhæð 77.000 krónur sem inntar hafi verið af hendi með sex greiðslum í reiðufé á tímabilinu frá 15. desember 2006 þegar stefnandi kom til landsins. Til frádráttar komi því greidd laun að fjárhæð 210.000 krónur.

Þegar stefnandi starfaði hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. var hann búsettur í íbúð á Skagaströnd ásamt fyrrgreindum landa sínum sem kom til að starfa um borð í skipinu. Það húsnæði hafði Skarfaklettur ehf., sem þá var eigandi skipsins, tekið á leigu af Höfðahreppi með samningi 31. ágúst 2006. Stefndi Blöndu-fiskur ehf. greiddi síðan leigutaka 40.000 krónur á mánuði fyrir húsnæðið og telur að dragast eigi frá launum stefnanda helmingur leigunnar fyrir þann tíma sem hann bjó í húsnæðinu. Einnig komi til frádráttar hlutdeild í rafmagnskostnaði vegna íbúðarinnar, en fjárhæð hans á tímabilinu 1. desember 2006 til 1. mars nam samtals 22.821 krónur.

III.

Stefnandi reisir kröfur sínar á hendur stefnda Blöndu-fiski ehf. á ráðningarsamningi og gildandi kjarasamningi. Til stuðnings kröfunni vísar stefnandi einnig til þeirra meginreglu fjármunaréttar að gerða samninga skuli efna.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi að fullu efnt starfsskyldur sínar þar til útgerð skipsins var hætt og ráðningunni slitið 10. febrúar 2007. Því beri honum laun fyrir það tímabil sem hann starfaði í þágu útgerðarinnar. Í þessu tilliti breyti engu um greiðsluskylduna þótt lítið hafi fiskast eða ekki verið róið, enda beri að standa stefnanda skil á lágmarksgreiðslum í samræmi við kjarasamning. Bendir stefnandi á að hann hafi aðeins uppi kröfu um kauptryggingu í málinu.

Stefnandi vísar til þess að uppsagnarfrestur á fiskiskipum skuli að lágmarki vera sjö dagar, sbr. 9. gr. sjómannalaga nr. 34/1985. Þá beri að greiða laun í uppsagnafresti þótt skipi sé ekki haldið til veiða og sé því gerð krafa í samræmi við það. Hvað þetta varðar andmælir stefnandi því að hann hafi verið kominn í vinnu hjá Vestralind ehf. áður en uppsagnarfrestur var liðinn. Þar fyrir utan geti sú ráðning engu breytt þar sem stefnandi hafi ekki fengið neinar greiðslur frá þeirri útgerð.

Stefnandi telur engu breyta um greiðsluskylduna þótt stefndi Blöndu-fiskur ehf. hafi ekki fengið heimild fyrir stefnanda að starfa um borð sem stýrimaður. Stefnandi sé erlendur ríkisborgari og hafi verið ráðinn til að starfa um borð í skipinu og því beri stefnandi ábyrgðina á því að afla tilskilinna leyfa fyrir stefnanda frá yfirvöldum hér á landi. Í þessum efnum sé ekki við stefnanda að sakast, enda hafi hann komið til landsins með öll réttindi. Einnig bendir stefnandi á að útgerðin hafi sótt um undanþáguna og beri áhættuna af því að hafa gert það með fullnægjandi hætti.

Til stuðnings kröfu um föst laun og fæðispeninga vísar stefnandi til kjarasamnings. Einnig sé krafa um orlof reist á ráðningasamningi, auk þess sem sá kröfuliður sé jafnframt reistur á lögum um orlof nr. 30/1987. Kröfu um upphafsdag dráttarvaxta miðar stefnandi við að laun skulu samkvæmt kjarasamningi ekki greidd síðar en 15 dögum eftir kauptryggingartímabil. Því sé krafist dráttarvaxta frá 15. degi næsta mánaðar eftir hvert kauptryggingatímabil. Jafnframt tekur stefnandi fram að dráttarvaxtakrafan taki mið af innborgunum stefnda Blöndu-fisks ehf. miðað við innborgunardag.

Kröfu um sjóveðrétt er reist á 197. gr. siglingalaga nr. 35/1985, en þar komi fram að launakröfur skipverja njóti slíkrar tryggingar um leið og krafa stofnast. Þá breyti engu hvort krafa um sjóveðrétt beinist að útgerðarmanni viðkomandi skips, eiganda þess, afnotahafa, farmsamningshafa eða umráðamanni.

IV.

Stefndi Blöndu-fiskur ehf. vísar til þess að undanþágunefnd Siglingastofnunar hafi ekki fallist á að veita stefnanda heimild til að starfa um borð í skipinu sem stýrimaður. Af því leiði að stefnandi hafi aldrei getað starfað um borð undir öðru heiti eða á öðrum kjörum en sem óbreyttur háseti. Að þessu gættu og þegar tillit hafi verið tekið til greiddra launa samtals að fjárhæð 210.000 krónur, auk frádráttarliða vegna húsaleigu, rafmangskostnaðar og annarra frádráttarliða telur stefndi Blöndu-fiskur ehf. að stefnandi hafi að fullu fengið greidd þau laun sem hann eigi rétt á fyrir störf í þágu stefnda.

Stefndi Blöndu-fiskur ehf. heldur því fram að stefnandi hafi fyrirvaralaust hætt störfum. Því til stuðnings vísar stefndi til þess að fyrirsvarsmaður Vestralindar ehf. hafi með bréfi 11. desember 2007 staðfest að stefnandi hafi verið ráðinn til fyrirtækisins frá og með 5. febrúar 2007. Af þessu leiði að stefnandi geti ekki krafist launa í uppsagnarfresti heldur þvert á móti geti stefndi lögum samkvæmt hýrudregið stefnanda, sem nemi helmingi launa í uppsagnarfresti, sbr. 60. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Stefndi Gildra ehf. andmælir því að stofnast hafi sjóveð í skipinu. Því til stuðnings er vísað til þess að stefndi Blöndu-fiskur ehf. hafi hvorki átt skipið né stefnandi starfað hjá eiganda þess. Með því að fallast á að stefnandi njóti sjóveðs í skipinu sé verið að skerða eignarréttindi stefnda Gildrunnar ehf. en það fari í bága við friðhelgi eignarréttar sem varinn sé af 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá telur stefndi Gildran ehf. það vera andstætt jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar að laun sjómanna séu tryggð með veði í eign þriðja manns. Það lýsi sér meðal annars í því að slík höft á sjávarútvegsfyrirtæki rýri samkeppnisstöðu þeirra gagnvart öðrum fyrirtækjum. Loks er því haldið fram að fyrirsvarsmenn stefnda Gildrunnar ehf. hafi verið grandlausir um kröfuna þegar stefndi eignaðist skipið.

V.

Stefnandi kom til landsins 15. desember 2006 ásamt landa sínum W-x-x S-x-x til að vinna hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. um borð í skipinu Snæbjörgu HU-43. Með aðilum er ágreiningslaust að stefnandi hafi sama dag verið ráðinn til starfa hjá stefnda.

Stefnandi hefur aflað sér skipstjórnarréttinda í Póllandi og fyrir liggur í málinu að stefndi Blöndu-fiskur ehf. tilkynnti stefnanda til lögskráningar sem stýrimann eða skipstjóra sama dag og stefnandi var ráðinn til starfa. Þá kom fram í aðilaskýrslu S-kk-ef A-kk-ef, framkvæmdastjóra stefna Blöndu-fisks ehf., að skipið hafi verið mannað með skipstjóra, stefnanda og W-x-x S-x-x, sem fékk undanþágu til að starfa um borð sem vélavörður. Þannig hafi mönnun skipsins ekki verið lögum samkvæmt þar sem stýrimann og vélstjóra vantaði í áhöfn skipsins. Útgerðinni hafi síðan verið hætt þar sem ekki tókst að manna skipið. Að þessu virtu þykir óhætt að slá því föstu að stefnandi hafi upphaflega verið ráðinn til starfa hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. sem stýrimaður og í raun gegnt því starfi um borð þótt vinnuveitandi hafi ekki fengið undanþága fyrir hann af hálfu siglingayfirvalda. Þykir stefndi Blöndu-fiskur ehf. verða að bera áhættuna af því hvort fyrirtækinu var kleift að afla slíkrar heimildar og varð eftir sem áður að standa skil á skuldbindingum sínum gagnvart stefnanda. Þá gildir einu þótt í ráðningasamningi segi að stefnandi hafi verið ráðinn sem sjómaður, enda á það starfsheiti við um alla þá sem starfa til sjós, jafnt yfirmenn sem undirmenn. Samkvæmt þessu verður stefnandi talinn eiga rétt til launa sem stýrimaður, svo sem hann leggur til grundvallar í kröfugerð sinni.

Með aðilum er ágreiningslaust að stefndi Blöndu-fiskur ehf. greiddi stefnanda laun með innborgun 12. janúar 2007 að fjárhæð 101.500 krónur og 23. febrúar sama ár að fjárhæð 31.500 krónur. Þessu til viðbótar heldur stefndi Blöndu-fiskur ehf. því fram að inntar hafi verið af hendi sex greiðslur með peningum samtals að fjárhæð 77.000 krónur. Engar greiðslukvittanir voru gefnar út af þessu tilefni, eins og lá beint við með hliðsjón af greiðslufyrirkomulagi. Verður stefndi að bera hallan af því, enda var honum í lófa lagið að binda greiðslu því skilyrði að hann fengi staðfest að hún hefði verið innt af hendi.

Til stuðnings því að umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi vísar stefndi Blöndu-fiskur ehf. til vitnisburða þeirra sem hann fullyrðir að hafi innt af hendi greiðslu launa á hans vegum. Er annars vegar um að ræða vitnið K-kk-þf S-kk-þf K-kk-þf, sem starfaði hjá Ebbu ehf., sem átti hlutdeild í útgerð skipsins. Fyrir dómi sagðist vitnið hafa greitt stefnanda 30.000 krónur á Skagaströnd, sem K-kk-nf kvaðst hafa tekið út af reikningi Ebbu ehf. Einnig taldi vitnið sig hafa lagt inn fé á reikning stefnanda án þess að geta upplýst það nánar. Hins vegar er um að ræða vitnið G-x-x N-kk-þf E-kk-nf, en hann er bróðir fyrirsvarsmanns Skarfakletts ehf., sem var þáverandi eigandi skipsins. Fyrir dómi greindi G-kk-nf frá því að hann hefði fyrst greitt stefnanda 10.000 krónur og síðan aftur 20.000 krónur. Við mat á sönnunargildi þessara vitnisburða verður ekki litið hjá því að annað vitnið starfaði hjá fyrirtæki sem kom að útgerð skipsins og hitt vitnið er nátengt fyrirsvarsmanni þáverandi eiganda þess. Jafnframt getur engu breytt við þetta sönnunarmat yfirlit um úttektir á af bankareikningi Ebbu ehf. Að þessu virtu er ósannað gegn andmælum stefnanda að stefndi Blöndu-fiskur ehf. hafi innt af hendi frekari greiðslur en stefnandi hefur kannast við og lagðar voru inn á reikning hans.

Í ráðningarsamningi stefnda Blöndu-fisks ehf. við stefnanda 17. janúar 2007 er ekkert vikið að því hvort húsnæði hafi verið liður í kjörum stefnanda eða að draga ætti húsaleigu eða annan tengdan kostnað frá launum. Án þess að skera þurfi úr um hvort stefndi Blöndu-fiskur ehf. geti yfir höfuð endurkrafið stefnanda um kostnað fyrirtækisins vegna húsaleigu og rafmangs verður krafa af því tagi ekki höfð uppi til skuldajafnaðar nema þannig hafi áður verið sérstaklega um samið, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga um verkkaups, nr. 28/1930. Ekkert liggur fyrir um að stefnandi hafi skuldbindið sig til að þurfa að sæta skuldajöfnuði af nokkru tagi gegn launum og gegn andmælum hans verður þessi gagnkrafa því ekki tekin til greina.

Í febrúar 2007 réð stefnandi sig til starfa við útgerð fyrirtækisins Vestralind ehf. Með aðilum er ágreiningur um frá hvaða tíma sú ráðning hafi verið. Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að það hafi verið eftir að ráðningu hans hjá stefnda Blöndu-fiski ehf. var slitið 10. febrúar og að liðnum uppsagnafresti 17. sama mánaðar. Stefni Blöndu-fiskur ehf. heldur því á hinn bóginn fram að stefnandi hafi ráðið sig hjá umræddu fyrirtæki frá og með 5. þess mánaðar og vísar í þeim efnum til bréfs R-kk-ef G-kk-ef, fyrirsvarsmanns útgerðarinnar, 11. desember 2007. Fyrir dómi staðfesti R-kk-nf efni bréfsins, en tók fram að stefnandi hefði verið hættur störfum hjá fyrri útgerð áður en hann var ráðinn. Kvaðst vitnið hafa haft af því spurnir frá einum af eigendum fyrirtækisins sem gerði út Snæbjörgu HU-43 að útgerðinni hefði verið hætt og að stefnandi væri laus. Um uppgjörið við stefnanda sagðist R-kk-nf hafa greitt honum í peningum undir borðið án þess að gefa út launaseðil eða greiða launatengd gjöld. Með hliðsjón af þessu er ósannað að stefnandi hafi ráðið sig til Vestralindar ehf. fyrir 17. febrúar 2007. Verður því lagt til grundvallar að ráðningunni hafi verið slitið 10. þess mánaðar og að stefnandi eigi rétt á launum í viku uppsagnafesti, sbr. 9. gr. sjómannalaga nr. 34/1985, svo sem hann miðar við í kröfugerð sinni.

Samkvæmt framansögðu er öllum málsástæðum stefnda Blöndu-fisks ehf. hafnað og verður því stefnanda á hendur félaginu tekin til greina eins og hún er sett fram og reiknuð. Samkvæmt kjarasamningi skal launauppgjöri og launagreiðslu til skipverja vera lokið eigi síðar en 15 dögum eftir lok kauptryggingartímabils. Að þessu gættu og með vísan til 1. mgr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, verður dráttarvaxtakrafa stefnanda tekin til greina.

Með vísan til 197. gr. og 199. gr. siglingalaga, nr. 35/1985, verður tekin til greina krafa stefnanda um að staðfestur verði sjóveðréttur í skipinu fyrir kröfu hans, enda verður ekki fallist á það með stefnda Gildrunni ehf. að þau lögbundnu tryggingaréttindi fari í bága við stjórnskipunarlög.

Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda in solidum málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess að samhliða þessu máli var rekið mál sem W-x-x S-x-x hefur höfðað um sams konar sakarefni.

B-kk-nf B-x-x, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Blöndu-fiskur ehf., greiði stefnanda, C-x-x E. S-x-x, 442.064 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af 34.690 krónum frá 15. janúar 2007 til 15. febrúar sama ár, en af 315.050 krónum frá þeim degi til 23. febrúar sama ár, en af 283.550 krónum frá þeim degi til 15. mars sama ár og af höfuðstól kröfunnar frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda Gildrunni ehf. er gert að þola sjóveðrétt í skipinu Jakobi Einari SH-101, skipaskrárnúmer 1436, fyrir dæmdri fjárkröfu stefnanda á hendur stefnda, Blöndu-fiski ehf.

Stefndu greiði stefnanda in solidum 250.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf B-kk-nf