E-1777/2011

Mál þetta, sem var dómtekið var 28. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Tryggingamiðstöðinni hf. Síðumúla 24 í Reykjavík á hendur Skerpingu ehf., Kópavogi, með stefnu birtri 11. apríl 2011. Útivist varð af hálfu stefnda við þingfestingu málsins þann 19. apríl 2011 og var málið dómtekið þá að kröfu stefnanda og stefna árituð um aðfararhæfi 13. maí sama ár. Þann 11. júlí var málið endurupptekið að beiðni stefnda sem tók þá til varna í málinu.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér skuld að fjárhæð 153.878 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 10.017 krónum frá 26. mars til 27. mars 2010, af 79.767 krónum frá 27. mars 2010 til 1. maí 2010 og af 153.878 krónum frá 1. maí 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann greiðslu málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Málsatvik

Stefnandi kveður stefnda hafa keypt tryggingar hjá stefnanda en ekki staðið skil á greiðslum iðgjalda vegna þeirra. Ógreidd iðgjöld eru að sögn stefnanda í fyrsta lagi ógreitt iðgjald vegna slysatryggingar stefnda hjá stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar til 30. apríl 2010 og 1. maí 2010 til 30. apríl 2011, samtals að fjárhæð 26.807 krónur. Tryggingarnar voru vegna K-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef samkvæmt skírteini nr. […] og slysatrygging launþega vegna verslunar og Skerpingar samkvæmt skírteini nr. […]. Gjalddagar trygginganna voru 26. og 27. mars 2010 og 1. maí 2010. Í öðru lagi er ógreitt iðgjald vegna ábyrgðartryggingar fyrir atvinnurekstur stefnda hjá stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar til 30. apríl 2010 og 1. maí 2010 til 30. apríl .2011, samkvæmt skírteini nr. […], samtals að fjárhæð 19.940 krónur. Gjalddagar voru 27. mars 2010 og 1. maí 2010. Í þriðja lagi er ógreitt iðgjald vegna brunatryggingar lausafjár stefnda hjá stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar til 30. apríl 2010 og 1. maí 2010 til 30. apríl 2011 að fjárhæð 84.380 krónur. Tryggingar voru vegna tækja og innréttinga á verkstæði, samkvæmt skírteini nr. […], vegna lagers á verkstæði, samkvæmt skírteini nr. […] og vegna Vollmer skerpivélar, samkvæmt skírteini nr. […]. Gjalddagar voru 27. mars 2010 og 1. maí 2010. Í fjórða lagi er ógreitt iðgjald vegna húseigendatrygginga stefnda hjá stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar til 30. apríl 2010 og 1. maí 2010 til 30. apríl 2011, samtals að fjárhæð 16.147 krónur. Tryggingar voru vegna Smiðjuvegs 11, samkvæmt skírteinum nr. […] og […]. Gjalddagar trygginganna voru 27. mars 2010 og 1. maí 2010. Í fimmta lagi er ógreitt iðgjald vegna rekstrarstöðvunartryggingar stefnda hjá stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar til 30. apríl 2010 og 1. maí 2010 til 30. apríl 2011 samkvæmt skírteini nr. […], samtals að fjárhæð 6.604 krónur. Gjalddagar voru 27. mars 2010 og 1. maí 2010.

Stefnandi lýsir atvikum máls á þá leið að H-kk-nf G-kk-nf, sölumaður hjá stefnda, hafi komið á verkstæði Skerpingar í mars 2010 og boðið K-kk-þgf Þ-kk-þgf E-kk-þgf að flytja tryggingar, sem félag í hans eigu hafði tekið hjá stefnanda, yfir á stefnda og láta tryggingarsamninginn taka gildi aftur í tímann, þ.e. frá byrjun janúar það ár. Umrætt félag sem K-kk-nf Þ-kk-nf átti var einkahlutafélag með sama nafni og stefnandi, sem síðar fékk heitið AB 2009 en var þá gjaldþrota. Samkomulag þetta hafi verið munnlegt en K-kk-nf Þ-kk-nf hafi verið í viðskiptum við stefnanda um langt árabil og viðskiptin að jafnaði farið fram með þessum hætti fyrir milligöngu þessa sama tryggingarsölumanns. Inneign sem eldra félagið átti hjá stefnanda hafi verið látin ganga upp í greiðslu þessara nýju trygginga. Tryggingarnar hafi síðar verið felldar niður vegna vanefnda á greiðslu iðgjalda. Tryggingarnar hafi verið seldar stefnda að ósk K-kk-ef Þ-kk-ef og byggi á upplýsingum frá honum sjálfum. Gögn vegna trygginganna hafi hins vegar verið afhentar eftir að búið var að ganga frá tryggingunum.

Stefnandi kannast ekki við að hafa tekið umræddar tryggingar og mótmælir alfarið að samningur hafi verið gerður milli aðila um kaup á þeim.

Fyrir liggur í málinu að stefndi, Skerping ehf., var stofnaður árið 2009. Stofnendur eru K-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf og tvö börn hans. Í skráningu hlutafélagaskrár er hann einnig meðal þeirra sem hefur prókúru fyrir fyrirtækið og situr í stjórn þess en enginn er skráður framkvæmdastjóri. Áður rak K-kk-nf Þ-kk-nf annað einkahlutafélag undir sama nafni en með aðra kennitölu. Það félag, sem síðar fékk heitið AB2009, er nú gjaldþrota og var afskráð úr hlutafélagaskrá við skiptalok 20. júní 2011.

Fyrir dómi gáfu skýrslu K-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, stjórnandi stefnda, Skerpingar ehf., og H-kk-nf G-kk-nf, sölumaður hjá Tryggingamiðstöðinni hf.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst að fullu hafa efnt samning aðila. Skuld stefnda hafi hins vegar ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefnandi vísar til þess að um viðskipti aðila hafi farið samkvæmt venju í viðskiptum K-kk-ef Þ-kk-ef við stefnanda. Um munnlegt samkomulag aðila hafi verið að ræða sem sé jafngilt skriflegum samningum. Félaginu hafi verið sendir greiðsluseðlar, innheimtubréf án nokkurra viðbragða af hálfu stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004 og almennra reglna kröfuréttar um ábyrgð skuldara á skuldbindingum sínum.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá framangreindum gjalddögum hverrar tryggingar og styður þá kröfu við reglur III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Varðandi varnarþing vísast til 36. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda. Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að hann hafi aldrei, svo vitað sé, verið í viðskiptum við stefnanda. Stefndi kannist ekki við að hafa gert samning eða samninga, hvorki munnlega né skriflega, um kaup á vörum eða þjónustu stefnanda. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi hafi nokkurn tímann verið í viðskiptum við stefnanda, en líkt og almennt á við í dómsmálum er það stefnanda að sýna fram á réttmæti kröfu sinnar.

Í III. kafla laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sé fjallað um vátryggingarsamninga en í 13. gr. laganna er ábyrgðartími skilgreindur. Í 1. mgr. 13. gr. laganna segi að sé ekki annað ákveðið í lögum eða samningi þá hefjist ábyrgð tryggingafélags þegar það eða vátryggingartakinn hafi samþykkt tilboð hins. Í athugasemdum við 13. gr. í frumvarpi sem varð að lögum nr. 30/2004 segi m.a. „Því þarf einungis að liggja fyrir ótvírætt samþykki, munnlegt eða skriflegt, til þess að vátryggingarsamningur öðlist gildi. Tilgangur ákvæðisins er að slá föstu að félagið beri ábyrgð á vátryggingaratburði sem verður frá því að samþykki liggur fyrir, þótt samþykkið sé ekki komið til þess eða vátryggingartaka. Reglan er ströng í garð vátryggingafélaga, en verður að teljast eðlileg, því við samþykki hafa báðir aðilar lagt mat á áhættuna og sammælst um skilmála og verð fyrir vátryggingu á henni. Á hinn bóginn er ljóst að það er sá sem heldur því fram að samþykki hafi legið fyrir sem hefur sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu. Samþykkið þarf að vera ótvírætt og sanna þarf að svo hafi verið.“

Ekkert liggi fyrir í málinu um að stefndi hafi pantað þjónustu hjá stefnanda og það sé stefnanda að sýna fram á grundvöll og réttmæti kröfu sinnar. Líkt og tilvitnuð ummæli í greinargerð beri með sér sé reglan ströng í garð vátryggingafélaga, enda eðlileg í ljósi þess að félögin eru sérfræðingar á þessu sviði og þeim beri að haga starfsemi sinni með hliðsjón af því. Þar sem ekkert samningssamband sé milli aðila hljóti það að leiða til sýknu stefnda til samræmis við aðalkröfu hans.

Varakröfu um verulega lækkun krafna stefnanda byggir stefndi á sömu málsástæðum og aðalkröfu og vísar til röksemda hér að ofan að breyttu breytanda. Stefndi hafnar upphafstíma vaxta í öllum tilvikum.

Stefndi krefst málskostnaðar í málinu sér að skaðlausu, þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 141. gr. laga nr. 91/1991. Þar segir að að öðru jöfnu skuli stefndi dæmdur til að greiða stefnanda allan málskostað án tillits til þeirrar niðurstöðu sem fæst við endurupptöku. Stefndi telur að ákvæðið veiti dómstólum ákveðið svigrúm við málskostnaðarákvarðanir í endurupptökumálum. Það sé með öllu ótækt að hægt sé að stefna honum til dóms, án nokkurs tilefnis, og hann þurfi svo að bera kostnaðinn vegna þess sjálfur. Ákvæðið feli í sér að beitt sé refsikenndum viðurlögum við ákvörðun málskostnaðar, þvert á úrslit málsins. Slík niðurstaða sé úrelt og á skjön við sjónarmið í réttarríki enda sýni fordæmi Hæstaréttar eftir setningu laga nr. 91/1991 aðra niðurstöðu þrátt fyrir ummæli í greinargerð í frumvarpi til laganna þar sem ákvæðið er sagt byggjast á áratuga dómvenju.

Kröfu um málskostnað styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kröfu um sýknu byggir stefndi á meginreglum samninga– og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga, og réttmæti krafna. Þá byggir stefndi jafnframt að 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um aðildarskort.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína jafnframt á meginreglum einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði, ásamt reglum laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

Forsendur og niðurstaða

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefndi hafi í raun tekið þær tryggingar sem stefnandi krefst iðgjaldagreiðslna fyrir. Yfirlit yfir umdeildar tryggingar, tryggingartímabil og gjalddaga iðgjalda er í málavaxtalýsingu. Stefndi neitar því að nokkur samningur hafi komist á milli aðila um kaup stefnda á framangreindum tryggingum. Fyrir dómi gáfu skýrslu K-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, sem kveðst vera stjórnandi stefnda en kannast ekki við að vera hluthafi í félaginu. Samkvæmt skráningu félagsins í hlutafélagaskrá er hann meðal stofnenda félagsins, á sæti í stjórn þess sem meðstjórnandi og er með prókúruumboð ástamt tveimur barna sinna, sem stofnuðu félagið með honum.

Þá gaf einnig skýrslu fyrir dómi H-kk-nf G-kk-nf, sem kveðst hafa verið tryggingarsölumaður hjá stefnanda í 20 ár.

Framburði aðila fyrir dómi ber saman um að K-kk-nf Þ-kk-nf hafi verið í viðskiptum við stefnanda um langt árabil, vegna eldra félags með sama nafni og stefndi, sem var tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2009. Þeim ber jafnframt saman um að H-kk-nf hafi að jafnaði verið milligöngumaður um viðskipti K-kk-ef Þ-kk-ef við stefnanda og að samningar um tryggingar sem hann tók vegna reksturs fyrirtækisins hafi yfirleitt ekki verið skriflegir. Samningagerðinni hafi verið hagað með óformlegum hætti, vanalega þannig að H-kk-nf hafi komið til fundar við K-kk-þf á starfsstöð þess síðarnefnda. H-kk-nf ber að í lok mars 2010 hafi hann komið á verkstæðið til K-kk-ef og þar hafi orðið að samkomulagi að hann færði allar tryggingar gamla fyrirtækisins yfir á nýja fyrirtækið. Jafnframt hafi hann boðið að til lækkunar iðgjöldum stefnda kæmi inneign gamla félagsins og að tryggingartímabilið yrði frá 1. janúar það ár. Nánar greinir H-kk-nf þannig frá fundi þeirra að hann hafi komið á verkstæði stefnda þar sem K-kk-nf hafi sagt honum frá gjaldþroti gamla félagsins og stofnun þess nýja. Hann hafi þá lagt að honum að tryggja nýja félagið með sama hætti og það gamla var tryggt og fengið frá honum upplýsingar um nýja félagið í því skyni að ganga frá slíkum tryggingum. Síðar sama dag hafi hann komið aftur á starfsstöð stefnda, eftir að hafa haft samráð við skrifstofu stefnanda og sagt K-kk-þgf að samningar myndu ganga eftir við nýja félagið í samræmi við það sem þeir hefðu rætt um fyrr um daginn. H-kk-nf segist ekki muna eftir beinu eða ótvíræðu samþykki K-kk-ef á þessum fundi en hann sjálfur hafi litið svo á að málið væri frágengið og samningur kominn á. Engin gögn, hvorki tilboð né samningur, hafi verið undirrituð á þessum fundi en fyrir hafið legið yfirlit yfir þær tryggingar sem lágu til grundvallar samningnum. K-kk-nf þvertekur fyrir að nokkurt samkomulag hafi komist á eða yfirhöfuð verið rætt og ber að hann hafi haft í hyggju að leita tilboða frá öðrum tryggingarfélögum. Hann kveðst aldrei hafa fengið nein gögn frá stefnanda vegna hins nýja félags, hvorki tilboð né samning. Hins vegar hafi honum í kjölfar þessa fundar farið að berast greiðsluseðlar og innheimtubréf sem hann hafi talið sér óskylt að greiða eða bregðast við með öðrum hætti.

Í málinu liggur ekki fyrir skriflegur samningur milli stefnanda og stefnda um kaup á þeim tryggingum sem deilt er um í málinu. Stefnandi byggir á þeirri málsástæðu einni að bindandi samningur hafi komist á milli aðila á fundi K-kk-ef Þ-kk-ef, stjórnanda stefnda, og H-kk-ef G-kk-ef, tryggingarsölumanns. Aðilar eru sammála um að þeir K-kk-nf Þ-kk-nf og H-kk-nf hafi rætt saman á starfsstöð stefnda á þeim tíma sem stefnandi heldur því fram að samningur hafi verið gerður. Engin vitni hafi verið að þeim fundi og stefnandi hefur ekki lagt fram þau gögn sem H-kk-nf ber að hafi legið til grundvallar samningi sem hann hafði milligöngu um að koma á í umrætt sinn. Ýmislegt bendi til að stefnandi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að stefndi vildi taka upp viðskipti við stefnanda, einkum með hliðsjón af samskiptum og venju í viðskiptum K-kk-ef Þ-kk-ef við stefnanda fyrir hönd eldra félags síns, og í ljósi þess að stefndi virðist ekki hafa gert neinn reka að því að andmæla greiðsluskyldu sinni fyrr en í maí 2011, þegar málaferli voru hafin til innheimtu trygginganna. Þrátt fyrir þetta er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki, gegn eindreginni neitun stefnda, tekist full sönnum þess að samningur hafi komist á milli aðila um kaup á umdeildum tryggingum. Verður í viðskiptum aðila að gera ríkar kröfur til stefnanda, sem er tryggingarfélag, varðandi samningagerð við tryggingartaka og að hann hlutist til um frágang gagna um efni og gerð samninga. Ber stefnandi hallann af því að svo var ekki gert með nægilega tryggum hætti í þessu tilviki.

Með hliðsjón af ofangreindu er stefndi sýkn af kröfu stefnanda.

Í málinu gera báðir aðilar kröfu um greiðslu málskostnaðar. Stefndi mótmælir því sérstaklega að sér verði gert að greiða málskostnað óháð niðurstöðu málsins á grundvelli 3. mgr. 141. gr. laga nr. 91/1991 en stefnandi gerir kröfu um að ákvæðinu verði beitt. Því er ekki andmælt af hálfu stefnda að stefna hafi verið réttilega birt fyrir stjórnarformanni stefnda og að K-kk-þgf Þ-kk-þgf hafi einnig verið vel kunnugt um þá birtingu. Því fær ekki staðist sú staðhæfing í greinargerð stefnda að honum hafi fyrst orðið ljós málssóknin á hendur sér þann 17. maí 2011 þegar honum barst bréf frá Credit info, þess efnis að til stæði að skrá hann á vanskilaskrá á grundvelli áritaðrar stefnu. Þá verður ekki annað ráðið af framburði K-kk-ef Þ-kk-ef en að honum hafi borist allar greiðslutilkynningar, ítrekanir og aðrar innheimtuaðgerðir stefnanda Hefur hann ekki gefið neinar haldbærar skýringar á tómlæti sínu gagnvart framangreindum innheimtutilraunum stefnanda og málshöfðun. Með hliðsjón af ofangreindu verður stefnda, á grundvelli 3. mgr. 141. gr. laga nr. 91/1991, því gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndi, Skerping hf., er sýkn af kröfu stefnanda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Stefndi skal greiða stefnanda 250.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf