E-1177/2011

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 19. september sl., er höfðað af Lýðræðishreyfingunni, kt. 450698-3429, til heimilis að Vogaseli 1, Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu með stefnu birtri 11. mars sl. og sakaukastefnu birtri 13. september sl. á hendur sama aðila vegna stofnana, sem þar heyra undir, Póst- og fjarskiptastofnunar, úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála og útvarpsréttarnefndar.

Stefnandi í málinu gerir eftirfarandi dómskröfur:

1. Úrskurður úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála í máli nr. 2/2010, Lýðræðishreyfingin / Lýðvarpið gegn Póst og fjarskiptastofnun, verði ógiltur sem og ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar nr. 13/2010 í sama máli.

2. Viðurkennt verði fyrir dóminum, að við meðferð Póst- og fjarskiptastofnunar, úrskurðarnefndar í fjarskipta- og póstmálum og útvarpsréttarnefndar á máli því, sem úrskurður samkvæmt 1. tl. fjallar um, hafi verið brotið gegn réttindum og hagsmunum Lýðræðishreyfingarinnar / Lýðvarpsins og að héraðsdómurinn felli úrskurð um efnisatriði deilunnar, þ.e. hvort heimilt hafi verið af hálfu Póst- og fjarskiptastofnunar að svipta Lýðræðishreyfinguna / Lýðvarpið tíðninni 100,5 Mhz til útsendingar í Bláfjöllum á þann hátt og með þeim forsendum, sem gert var.

3. Gerð er krafa um, að dómurinn fyrirskipi Póst- og fjarskiptastofnun að endurúthluta strax Lýðræðishreyfingunni / Lýðvarpinu tíðninni FM 100.5 svo og tíðninni, sem úthlutað var fyrir uplink samband úr hljóðveri og sem uplink sendir Lýðvarpsins hefur verið stilltur á þannig að útsendingar geti aftur hafist með sama hætti og lagt var upp með. Póst- og fjarskiptastofnun verði skylt að tryggja að aðrir aðilar sendi ekki út á þessum tíðnum.

4. Krafist er 75 milljóna króna skaðabóta vegna rekstrarstöðvunar og fjárhagslegs tjóns stefnanda vegna ákvarðana Póst- og fjarskiptastofnunar og úrskurðarnefndarinnar, sem getið er um í 1. og 2. tl.; nánar tiltekið skuldbindingar vegna húsaleigu, tækjaleigu og launakostnaðar, einnig annars kostnaðar, tapaðra tekna o.fl. Þá er krafist vaxta af skaðabótum.

Til vara er í þessum lið krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu ríkissjóðs vegna fjárhagstjóns stefnanda vegna athafna ofangreindra stofnana.

5. Krafist er greiðslu alls málskostnaðar úr hendi stefnda auk dráttarvaxta vegna reksturs málsins, þar á meðal málskostnaðar vegna reksturs málsins á fyrri stigum fyrir úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála, umboðsmanns Alþingis og Póst- og fjarskiptastofnunar.

Stefndi krefst þess aðallega, að málinu verði vísað frá dómi og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati réttarins. Til vara er þess krafist, að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

Hinn 19. september sl. var munnlegur málflutningur fyrirhugaður um frávísunarkröfu stefnda. Í því þinghaldi þingfesti stefnandi sakaukastefnu í málinu, þar sem Ö-kk-þgf J-kk-þgf, innanríkisráðherra, og S-kvk-þgf S-kvk-þgf, starfandi menntamálaráðherra, er stefnt í málinu fyrir hönd íslenska ríkisins og áðurgreindra stofnana, en í fyrirsvari fyrir íslenska ríkið samkvæmt upphaflegri stefnu var tilgreindur E-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf, ríkislögmaður. Þá lagði stefnandi fram nokkur skjöl í málinu og lýsti því yfir, að fallið væri frá aðalkröfu í 4. tölulið dómkrafna, en varakröfu samkvæmt þeim tölulið um viðurkenningu á bótaskyldu væri haldið til streitu. Af hálfu stefnda voru ekki gerðar athugasemdir við skjalaframlagningu af hálfu stefnanda og taldi lögmaður stefnda ekkert því til fyrirstöðu, að fram færi munnlegur málflutningur um frávísunarkröfuna.

Fór því fram munnlegur málflutningur í sama þinghaldi, eins og áætlað var, um frávísunarkröfu stefnda, sem jafnframt krafðist frávísunar á sakaraukanum í málinu. Er einungis þessi afmarkaði þáttur málsins hér til úrlausnar. Dómkröfur stefnanda í þessum þætti málsins eru þær, að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað. Hvor aðili um sig krefst málskostnaðar vegna þessa þáttar málsins.

II

Helstu málavextir eru þeir, að stefnandi sótti um útvarpsleyfi fyrir hljóðvarp og tíðnisvið vegna útvarpssendinga til útvarpsréttarnefndar og Póst- og fjarskiptastofnunar. Var stefnanda veitt leyfi til útvarps með leyfisbréfi útvarpsréttarnefndar 16. janúar 2009 og var gildistími leyfisins til 15. janúar 2010. Hinn 14. janúar hafði Póst- og fjarskiptastofnun veitt stefnanda leyfi til notkunar á tíðninni 100.5 Mhz fyrir hljóðvarpssendi í Kóngsgili í Bláfjöllum fyrir dagskrá sína „Lýðvarpið.“ Í leyfisbréfinu er þess getið, að heimildin sé með fyrirvara um útvarpsleyfi frá útvarpsréttarnefnd og miðist gildistími hennar við gildistíma útvarpsleyfisins, að uppfylltum öðrum nánar tilgreindum skilyrðum. Er þar tekið fram, að gildandi útvarpsleyfi renni út 15. janúar 2010 og tíðniheimildin samhliða því. Hinn 17. febrúar 2009 gaf útvarpsréttarnefnd út breytt útvarpsleyfi að beiðni stefnanda, þar sem gildistími leyfis til hljóðvarpsins er uppgefinn frá 16. janúar 2009 til 15. janúar 2012, auk þess sem útsendingarsvæðið var stækkað frá fyrra leyfi. Eftir að útsendingar hófust var þess farið á leit við stefnanda, að hann lækkaði útsendingarstyrk hljóðvarpsins, þar sem geislunin hefði truflandi áhrif á skíðasvæðinu í Bláfjöllum. Þá var einnig rætt um, að hugsanlega þyrfti að færa sendinn til á svæðinu vegna þessa. Í febrúar 2010 var slökkt á sendi hljóðvarps stefnanda í Bláfjöllum vegna fyrirhugaðrar opnunar skíðasvæðisins. Hinn 31. mars 2010 var útgefið leyfi til Concert-KEF ehf. til að útvarpa frá Bláfjöllum á senditíðninni 100,5 Mhz, sem var tímabundið til 1. ágúst 2010. Stefnandi uppgötvaði að búið var að úthluta tíðninni, þegar hann ætlaði að hefja útsendingar á nýjan leik og óskaði þess að fá tíðninni endurúthlutað í aprílmánuði sama ár og jafnframt að öðrum yrðu meinaðar útsendingar á tíðninni. Var því hafnað af hálfu Póst- og fjarskiptastofnunar, sem staðfesti ákvörðun sína með ákvörðun nr. 13/2010 frá 19. maí 2010 og byggði Póst- og fjarskiptastofnun niðurstöðu sína m.a. á því, að tíðnileyfi stefnanda hefði runnið út 15. janúar 2010. Kærði stefnandi ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar til úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála með bréfi, dagsettu 17. júní 2010, sem staðfesti ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar með úrskurði nr. 2/2010 frá 14. september sama ár. Hinn 5. október 2010 sendi stefnandi svo umboðsmanni Alþingis kvörtun vegna úrskurðarins. Var stefnanda síðar boðin önnur tíðni til útsendingar, 106,1 Mhz, fyrir hljóðvarp sitt, sem nothæf er til útsendingar á sama svæði og hin fyrri, en hafnaði stefnandi því.

III

Stefnandi kveðst hafa fengið úthlutað leyfi til útvarps með leyfisbréfi Póst- og fjarskiptastofnunar, dagsettu 16. janúar 2009, til eins árs að undanfarinni ákvörðun útvarpsréttarnefndar um að veita stefnanda útvarpsleyfi. Skömmu síðar hafi verið beðið um leiðréttingu á útvarpsleyfinu vegna útsendingarsvæðis og óskað eftir breyttum gildistíma, og hafi leyfistíminn verið lengdur í þrjú ár, frá 16. janúar 2009 til 15. janúar 2012, og útsendingarsvæðið náð til landsins alls. Þegar endanlegt leyfi hafi verið sótt og móttekið hjá útvarpsréttarnefnd, hafi sérstaklega verið spurt að því, hvort stefnandi þyrfti að hafa frekari samskipti við Póst- og fjarskiptastofnun vegna breytinga á leyfinu, en því hafi verið svarað til, að samkvæmt venju mundi útvarpsréttarnefnd senda stofnuninni breytt leyfi og því þyrfti stefnandi ekki að sækja sérstaklega um framlengingu á tíðnileyfum til stofnunarinnar. Hafi stefnandi því gert ráð fyrir, að vera með útvarps- og tíðnileyfi til þriggja ára.

Að liðnu rúmu ári frá leyfisveitingunni hafi komið í ljós, að Póst- og fjarskiptastofnun hafi úthlutað annarri útvarpsstöð sömu tíðni og stefnandi hafði fengið úthlutaða. Við athugun hafi komið í ljós, að stofnunin hafi ekki talið sig vita, að stefnandi væri með útvarpsleyfi til þriggja ára og því talið óhætt að úthluta senditíðninni til nýs aðila. Hafi stefnandi æ síðan krafist þess að fá tíðni sína aftur í samræmi við gildistíma útvarpsleyfis síns, en stofnunin hafi ekki komið til móts við stefnanda í þeim efnum og telji, samkvæmt ákvörðun sinni í máli nr. 13/2010, það vera sök stefnanda, að stofnunin hafi ekki verið upplýst um þriggja ára útvarpsleyfi stefnanda.

Hafi stefnandi reynt til þrautar að fá leiðréttingu málsins hjá Póst- og fjarskiptastofnun, en án árangurs. Einnig hafi málið farið fyrir úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála, sem hafi fallist á afstöðu Póst- og fjarskiptastofnunar í málinu. Þá hafi stefnandi kvartað til umboðsmanns Alþingis, sem hafi málið nú til meðferðar.

Þrátt fyrir, að stefnanda hafi boðist önnur útsendingartíðni undir hljóðvarp sitt, þá sé sú tíðni, sem boðin hafi verið, 106,1 Mhz, svo utarlega á tíðnisviðinu, að tíðnisviðin séu ekki sambærileg, m.a. þar sem tíðnisviðið fari nærri tíðnisviði Flugmálastjórnar, en það hafi aftur þau áhrif, að færri möguleikar gefist á útsendingarstöðvum.

Það, sem reki stefnanda til að fara með málið fyrir héraðsdóm sé eftirfarandi:

1. Það sé óviðunandi og ólögleg stjórnsýsla, að opinberar stofnanir séu í störfum sínum uppvísar að misræmi í gagnabönkum, sem varði þá miklu, sem eigi undir þessar stofnanir að sækja, og að slíkt misræmi sé notað viðkomandi aðilum í óhag eins og í þessu máli.

2. Stefnandi telji, að úrskurðarnefndin hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni, þegar hún hafi úrskurðað um málið, heldur einungis dregið taum Póst- og fjarskiptastofnunar, sem stefnandi telji, að hafi brotið á sér.

3. Vinnubrögð Póst- og fjarskiptastofnunar og úrskurðarnefndarinnar hafi stöðvað útvarpsrekstur stefnanda algjörlega og valdið félaginu verulegu fjárhagstjóni.

4. Stefnandi telji vinnubrögð Póst- og fjarskiptastofnunar í þessu tiltekna máli ekki vera í samræmi við venjur og verklag stofnunarinnar, og ennfremur telji stefnandi það óásættanlegt og brot bæði á stjórnsýslulögum og fjarskiptalögum, að um útvarps- og tíðnileyfi stefnanda skuli viðhaft annað verklag og vinnureglur en gagnvart öðrum, sambærilegum aðilum.

5. Í úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 2/2010 komi fram, að vilji stefnandi ekki una úrskurðinum, verði að bera hann undir dómstóla innan 6 mánuða frá því honum berist vitneskja um hann. Sé því óhjákvæmilegt að höfða mál í úrslitatilraun stefnanda til að ná fram rétti sínum í málinu, enda þótt stefnandi hefði kosið, að álit umboðsmanns Alþingis hefði legið fyrir áður en ákvörðun um málshöfðun hefði verið tekin.

Af hálfu stefnanda er þess krafist, að úrskurður úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála í máli nr. 2/2010 verði ógiltur sem og ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar í sama máli. Af úrskurði nefndarinnar megi ráða, að hún hafi sneitt alfarið hjá því að fjalla um það mikilvæga atriði, sem sé aðalatriði málsins að mati stefnanda, að áður en útvarpsleyfi útvarpsréttarnefndar hafi verið gefið út, hafi því verið breytt í þriggja ára leyfi. Það hafi verið eina leyfið, sem gefið hafi verið út með lögmætum hætti og móttekið af hálfu Lýðvarpsins á fullnægjandi hátt.

Í leyfisbréfi Póst- og fjarskiptastofnunar, dagsettu 14. janúar 2009, segi orðrétt í c-lið: „Heimild þessi er með fyrirvara um útvarpsleyfi frá Útvarpsréttarnefnd og mun gildistími heimildarinnar miðast við gildistíma útvarpsleyfis sbr. þó lið d) hér að neðan og g. lið 10. gr. fjarskiptalaga nr. 81/2003 sem felur í sér að heimild til notkunar tíðni megi afturkalla ef mikilvægar forsendur fyrir heimildinni breytast eða bresta, t.d. vegna alþjóðlegra samþykkta sem Ísland er aðili að.“ Samkvæmt þessu sé það ótvírætt, að tíðnileyfi gildi jafnlengi og útvarpsleyfi. Með fullfrágengnu þriggja ára útvarpsleyfi hafi stefnandi því ekki getað ályktað annað en að hann hefði jafnframt þriggja ára tíðnileyfi. Um samskipti útvarpsréttarnefndar og Póst- og fjarskiptastofnunar í málinu vísi stefnandi til 6. gr. útvarpslaga nr. 53/2000, en þar segi m.a. í b-lið 4. mgr., að Póst- og fjarskiptastofnun úthluti senditíðnum í samræmi við alþjóðasamþykktir til þeirra, sem fengið hafi leyfi til útvarps. Í 5. mgr. 6. gr. segi svo m.a., að útvarpsréttarnefnd fylgist með því, að reglum samkvæmt útvarpsleyfum sé fylgt og hafi að öðru leyti eftirlit með framkvæmd laganna. Telji stefnandi í ljósi þessarar lagagreinar, það vera alfarið skyldu og ábyrgð útvarpsréttarnefndar að gæta þess, að Póst- og fjarskiptastofnun hafi ávallt réttar upplýsingar um útvarpsleyfi. Það geti því ekki verið á ábyrgð stefnanda að gæta þess, að réttar upplýsingar berist milli stofnana um gild útvarpsleyfi eins og haldið sé fram í málinu. Þá telji stefnandi útvarpsréttarnefnd hafa vikið sér undan skyldum sínum samkvæmt nefndri lagagrein með því að frábiðja sér frekari afskipti af málinu, eins og gert sé í bréfi nefndarinnar frá 14. apríl 2009.

Þá bendi stefnandi á III. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993, hvað þennan þátt málsins varðar, en þar segi í 10. gr. um rannsóknarreglu, að stjórnvald skuli sjá til þess, að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Telji stefnandi, að útvarpsréttarnefnd hafi heldur ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt þessum lögum, þegar nefndin hafi ákveðið að koma ekki frekar að málinu.

Í 2. gr. reglugerðar um úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála nr. 36/2009 segi m.a., að hlutverk úrskurðarnefndarinnar sé að leysa með skjótum, vönduðum og óhlutdrægum hætti úr kærum, sem nefndinni berast, vegna ákvarðana Póst- og fjarskiptastofnunar. Telji stefnandi vinnubrögð úrskurðarnefndarinnar alls ekki vönduð, og því síður vinnubrögð Póst- og fjarskiptastofnunar í málinu. Um það megi vísa til vísa til þess, að upphaflegt útvarpsleyfi, dagsett 16. janúar 2009, sé óundirritað af forsvarsmanni stefnanda, eins og þó sé beðið um að sé gert í bréfi, sem fylgt hafi leyfinu frá útvarpsréttarnefnd og form leyfisins geri ráð fyrir, að gert sé. Leyfisbréfið tiltaki einnig, að það skuli gert í tveimur eintökum og haldi útvarpsréttarnefnd öðru eintakinu en stefnandi hinu. Séu bæði eintök leyfisins óundirrituð af stefnanda og því hafi aldrei verið gengið fyllilega frá leyfinu á viðeigandi hátt. Það megi því öllum vera ljóst, sem skoði leyfið og fylgigögn þess, þ.á.m. Póst- og fjarskiptastofnun og úrskurðarnefndinni, að það hafi ekki verið fullfrágengið og endanlegt útvarpsleyfi. Þá vekji stefnandi athygli á því, að í leyfinu segi m.a., að leyfi sé veitt til reksturs hljóðvarpsstöðvar, þar sem útvarpað verði um höfuðborgarsvæðið (SV-landið), en samkvæmt skilgreiningu á vefsíðu útvarpsréttarnefndar, þar sem finna megi upplýsingar til umsækjenda um útvarpsleyfi, sé með Suðvesturlandi átt við svæðið frá Suðunesjum til Akraness. Það veki því furðu, að Póst- og fjarskiptastofnun skyldi, þvert á ákvæði leyfisins, heimila stefnanda að setja upp sendi og útvarpa til mun stærra svæðis en leyfið, sem vísað sé til, kveði á um. Það sýni einungis, að stofnunin hafi framið lögbrot ýmist vísvitandi eða af gáleysi, þegar stefnanda hafi verið heimilað að staðsetja sendibúnað sinn í Bláfjöllum og útvarpa þannig til mun stærra svæðis en upphaflegt útvarpsleyfi hafi gert ráð fyrir. Trúlegra sé, að hið upphaflega leyfi hafi síðar verið nýtt til að breiða yfir þau mistök, að tíðninni hafi verið endurúthlutað en með þeirri yfirsjón, að leyfin, sem um sé deilt, séu ekki aðeins frábrugðin, hvað gildistímann varði, heldur einnig útsendingarsvæði. Verði vart annað ályktað en, að Póst- og fjarskiptastofnun hefði ekki heimilað staðsetningu útvarpssendis í Bláfjöllum, nema að fyrir lægi útvarpsleyfi, sem heimilaði útsendingu til mun stærra svæðis en höfuðborgarsvæðisins. Úrskurðarnefndin fjalli ekkert um það atriði í úrskurði sínum og verði því að álykta sem svo, að hún hafi ekki kannað málið gaumgæfilega áður en hún hafi kveðið upp úrskurð sinn. Nefndin hafi því ekki sinnt hlutverki sínu með nægilega vönduðum hætti.

Þá megi vísa til þess, að þegar stefnandi hafi fengið útvarpsleyfi til þriggja ára í hendur, sem náði til landsins alls, og kvittað fyrir með réttum hætti í kjölfar beiðni til útvarpsréttarnefndar um leiðréttingu á útsendingarsvæði og gildistíma, þá hafi stefnandi talið, að um útsendingartíðnina hefði gilt það sama og fram hafi komið við upphaflega úthlutun Póst- og fjarskiptastofnunar á senditíðninni, þ.e. að heimildin væri með fyrirvara um útvarpsleyfi frá útvarpsréttarnefnd og að gildistími hennar skyldi miðast við gildistíma útvarpsleyfisins, með áðurgreindum fyrirvörum. Telji stefnandi þetta ákvæði bera það greinilega með sér, að Póst- og fjarskiptastofnun mundi láta útsendingartíðni fylgja gildistíma útvarpsleyfisins. Þá komi það einnig skýrt fram, að heimildin sé með fyrirvara um útvarpsleyfi útvarpsréttarnefndar. Verði því að álíta, að Póst- og fjarskiptastofnun hafi við framvindu málsins gætt þess í samræmi við eigin skilyrði fyrir notkun senditíðninnar, að staðsetning búnaðar og útsendingarsvæðis væri í samræmi við útvarpsleyfi og að það lægi fyrir. Þá sé Kóngsgil í Bláfjöllum tilgreint sem útsendingarstaður í bréfi Póst- og fjarskiptastofnunar frá 14. janúar 2009. Hefði stofnunin farið að eigin fyrirmælum til stefnanda, hefði honum aldrei verið heimilað að setja upp útsendingarmastur eða loftnet á þeim stað, nema útvarpsleyfi heimilaði útsendingu til stærra svæðis en höfuðborgarsvæðisins, en frá Kóngsgili náist útsending ágætlega um meginhluta Suðurlands allt að Vík, til Vestmannaeyja, um mest allt Reykjanes og Faxaflóasvæðið, um hluta Vesturlands, sunnanvert Snæfellsnes og allt til Flateyjar á Breiðafirði. Það sé augljóslega miklu stærra svæði en höfuðborgarsvæðið samkvæmt skilgreiningu útvarpsréttarnefndar og ljóst verði að telja, að Póst- og fjarskiptastofnun hefði aldrei leyft þennan útsendingarstað, nema gegn útvarpsleyfi, sem heimilaði útsendingu á þessu stóra svæði, eða a.m.k. með vitneskju um slíkt leyfi. Það sé því ekki trúverðugt, þegar stofnunin haldi fast við það að hafa ekki haft vitneskju um, að útvarpsleyfi stefnanda hafi verið breytt frá upphaflegri útgáfu þess. Þótt svo hefði verið, þá geti það ekki verið hlutverk stefnanda að gæta þess, að stofnunin hafi undir höndum réttar upplýsingar um afgreiðslu útvarpsréttarnefndar. Í bréfi stofnunarinnar frá 14. janúar 2009, þar sem fram komi, að tíðnileyfi stefnanda fylgi gildistíma útvarpsleyfis, sé ekki tekið fram, að slík framlenging sé háð því, að stefnandi láti stofnunina vita af breytingum á gildistíma útvarpsleyfisins. Því hafi stefnandi ályktað, að honum bæri ekki skylda til að upplýsa stofnunina sérstaklega um slíkar breytingar. Þvert á móti hafi stefnandi gert ráð fyrir, að Póst- og fjarskiptastofnun fengi allar nauðsynlegar upplýsingar um gild útvarpsleyfi frá útvarpsréttarnefnd. Slíkt hljóti enda að vera eðlilegri stjórnsýsla en að hver leyfishafi skuli koma viðeigandi gögnum til stofnunarinnar.

Um það leyti, sem í ljós hafi komið, að Póst- og fjarskiptastofnun hefði úthlutað senditíðni stefnanda til annars aðila, hafi stefnandi fengið tölvupóst og bréf frá menntamálaráðuneytinu vegna tilnefningar í stjórn Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Á lista frá 6. apríl 2010, sem fylgt hafi bréfinu, hafi komið fram, að stefnandi væri með þriggja ára útvarpsleyfi með fyrrgreindan gildistíma. Þar séu engin ummerki um eins árs útvarpsleyfi, sem Póst- og fjarskiptastofnun teldi stefnanda hafa fengið. Það hafi því ekki aðeins verið skilningur stefnanda á þessum tíma, að hann hefði útvarpsleyfi til þriggja ára, heldur og menntamálaráðuneytisins, sem bæði útvarpsréttarnefnd og Póst- og fjarskiptastofnun heyri undir samkvæmt útvarpslögum nr. 53/2000.

Þá vísi stefnandi einnig til þess, að þegar Póst- og fjarskiptastofnun hafi kannað, hvort stefnandi hafi haldið uppi rekstri og nýtt útsendingartíðni sína, þá hafi það aðeins verið gert með því að kanna, hvort útsending næðist frá stöðinni á ákveðnum tíma og á ákveðnum degi. Slíkt sé allsendis ófullnægjandi athugun að teknu tilliti til þess svigrúms, sem stefnandi hafi til útsendingar samkvæmt útgefnu tíðnileyfi stofnunarinnar. Í áðurnefndu bréfi stofnunarinnar frá 14. janúar 2009, tíðnileyfinu, segi í d-lið, að notkunin skuli vera í fullu samræmi við leyfisbréfið og útvarpsleyfi varðandi útsenda dagskrá og staðsetningu sendis, og skuli sent út með þeim sendistyrk, sem tilgreindur sé í leyfisbréfinu, og skuli sent út að staðaldri. Falli útsendingar niður, skuli þær hafna að nýju innan þriggja mánaða og megi þær ekki liggja niðri lengur en þrjá mánuði á hverju tólf mánaða tímabili. Sé skilyrðunum ekki fullnægt eða falli útvarpsleyfi úr gildi, þá falli jafnframt tíðniheimildin sjálf úr gildi, en gildandi útvarpsleyfi er sagt renna út 15. janúar 2010 og tíðniheimildin samhliða því.

Af þessu sé ljóst, að það sé ekki gert að skilyrði, að útsendingar séu í gangi á hverjum degi og sé raunar ekkert athugavert við, að þær falli niður um langan tíma, heldur í fullu samræmi við afgreiðslu Póst- og fjarskiptastofnunar á umsókn stefnanda um útsendingartíðni. Þá sé gert ráð fyrir því í g-lið 6. gr. útvarpslaga nr. 53/2000, að hægt sé að hætta útvarpsrekstri í allt að fjóra mánuði samfellt án þess, að útvarpsleyfi falli niður. Auk þess sé ekki skylt að halda uppi útsendingu allan sólarhringinn, en í 2. mgr. útvarpsleyfisins segi, að heimilt sé að senda út allan sólarhringinn. Stefnanda sé því heimilt að senda út í skemmri tíma á dag.

Því séu það óeðlileg vinnubrögð Póst- og fjarskiptastofnunar að láta það duga að kanna hvort útsending sé í gangi í takmarkaðan tíma á ákveðnum degi til að kanna hvort stefnandi hafi hætt rekstri. Þessi vinnubrögð uppfylli ekki kröfu um rannsóknarskyldu stjórnvalds samkvæmt stjórnsýslulögum nr. 37/1993. Þá sé það sérstaklega athugavert að mati stefnanda, að stofnuninni hafi verið vel kunnugt um, að stefnandi hafi átt í ákveðnum vandræðum með útsendingu vegna þess að stofnunin hafi fyrirskipað stefnanda að minnka sendiafl útsendingarinnar tímabundið og færa útsendingarbúnað sinn á stað, þar sem útsendingin ylli ekki truflunum, án þess þó að hafa verið búin að ákveða hvert stefnandi mætti færa útsendingarbúnaðinn. Hafi stofnunin m.a. fyrirskipað stefnanda að slökkva tímabundið á útsendingu, væri þess óskað vegna truflana fyrir starfsmenn og gesti skíðasvæðisins í Bláfjöllum. Vegna þessara sérstöku fyrirmæla Póst- og fjarskiptastofnunar til stefnanda um stöðu á útsendingu, þá sé það sérstaklega óábyrg og óvönduð stjórnsýsla að kanna á svo takmarkaðan hátt, sem gert var, hvort stefnandi hygðist endurnýja tíðniheimild sína eða ekki.

Þá sé einnig fram komið, að venja sé hjá Póst- og fjarskiptastofnun að hafa samband við útvarpsstöðvar áður en tíðniheimildir þeirra renni út til að kanna, hvort stöðvarnar hyggist endurnýja þær. Raunar segi svo í tölvupósti frá stofnuninni frá 15. júní 2010, að gjalddagi tíðniheimilda fyrir útvarpssenda sé 1. mars ár hvert, en þá sé athugað með stöðu útvarpsleyfa og menn áminntir um að sækja um endurnýjun til útvarpsréttarnefndar í tíma, sé leyfi að renna út. Það hafi í langflestum tilfellum dugað, en í einstökum tilfellum hafi þurft að ítreka. Þá sé athugað, hvort útsendingar séu í gangi. Þetta verklag telji stefnandi ekki hafa verið viðhaft í sínu tilfelli. Það sé ennfremur ekki í samræmi við góða stjórnsýslu að mismuna fyrirtækjum á slíkan hátt, sem þarna hafi verið gert, þegar stofnunin hafi ákveðið að kanna ekki afstöðu stefnanda til framhalds á útsendingum, eins og gert sé hjá öðrum útvarpsstöðvum, eða minna stefnanda á að sækja um endurnýjun útvarpsleyfis, þar sem stofnunin hafi ekki talið sig vita betur en, að leyfi stefnanda væri að renna út. Að mati stefnanda sé þarna um að ræða brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og jafnframt leiðbeiningarskyldu stjórnvalda í 7. gr. laganna og rannsóknarreglu í 10. gr. Þá sé líklegt, að hefði stofnunin viðhaft sama verklag og hún segir almennt gilda, þegar útvarpsleyfis séu að renna út, og haft samband við stefnanda, eins og þegar aðrar útvarpsstöðvar eigi í hlut, þá hefði stefnandi upplýst stofnunina um þriggja ára útvarpsleyfið og stofnunin þá getað leiðrétt skýrslur sínar. Hefði því verið hægt að komast hjá málinu í heild sinni, hefði stofnunin haldið sig við almennar vinnureglur sínar.

Þá sé vísað til þess, að við endurúthlutun á útsendingartíðni stefnanda til nýs aðila árið 2010, hafi viðkomandi verið heimilað að senda út frá þeim stað, sem stefnanda hafði verið fyrirskipað að flytja sig frá. Hafi það verið ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar og veki það furðu stefnanda og sé athugavert, að stofnunin mismuni aðilum með þeim hætti, að leyfa öðrum aðila við meinta ólögmæta endurúthlutun tíðninnar að senda út frá þeim sama stað og stefnanda hafi verið fyrirskipað að færa sig frá. Nýr útsendingaraðili hafi tekið þessu svo bókstaflega, að hann hafi farið í óleyfi í mastur stefnanda í Bláfjöllum og hafið útsendingu sína frá því, en það hafi verið tilkynnt lögreglu. Að mati stefnanda sé þarna um að ræða brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 í 11. gr., svo og meðalhófreglu samkvæmt 12. gr. sömu laga. Vegna þessa þyki stefnanda eðlilegt, að skaðabótakrafa sín nái allt aftur til þess tíma, er stefnandi hafi fengið fyrirmæli frá Póst- og fjarskiptastofnun um að færa útsendingarbúnað sinn í samráði við stofnunina og hafi þurft að slökkva tímabundið á útsendingu. Ljóst þyki, þar sem stofnunin hafi heimilað öðrum aðila að gera það, sem stefnanda hafi verið bannað, að bannið hafi ekki verið á faglegum rökum reist, og að það hafi valdið stefnanda óþarfa tjóni. Af öllu ofangreindu telji stefnandi að Póst- og fjarskiptastofnun hafi í algjöru heimildarleysi og lögleysu brotið á sér með því að úthluta útsendingartíðni sinni til annars aðila snemma á árinu 2010. Telji stefnandi, að stofnuninni hafi borið að leiðrétta brot sitt með því að draga til baka þá úthlutun, eins og farið hafi verið fram á, enda hafi það verið hægur vandi á þeim tíma, því nýr aðili hafi þá aðeins hafið útsendingu á tíðninni í tilraunaskyni og sent jafnframt út á sinni fyrri tíðni. Stefnandi telji bæði Póst- og fjarskiptastofnun og úrskurðarnefndina hafa litið framhjá mikilvægum gögnum og eðlilegum stjórnsýsluháttum, svo og almennum reglum stjórnsýslulaga, s.s. leiðbeiningarskyldu 7. gr., rannsóknarreglu 10. gr., jafnræðisreglu 11. gr. og meðalhófsreglu 12. gr. laganna, við málsmeðferð sína og þannig vanrækt skyldur sínar. Beri að ógilda úrskurð úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 2/2010 sem og ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar nr. 13/2010. Þá telji stefnandi, að útvarpsréttarnefnd hafi vikið sér hjá skyldum sínum um eftirlit með framkvæmd útvarpslaga.

Þar sem margítrekuð brot þessara aðila gegn hagsmunum stefnanda hafi valdið því, að hann sé án útsendingartíðni, þrátt fyrir að hafa enn gilt útvarpsleyfi og geti því ekki sent út dagskrá né aflað tekna fyrir föstum útgjöldum eða launum, eða almennt starfað á þeim markaði, sem hann hafi fengið leyfi til, þá sé það óhjákvæmilegt að krefjast skaðabóta vegna þess fjártjóns, sem þessi brot hafi valdið stefnanda.

Fram komi í tölvupósti Póst- og fjarskiptastofnunar, dagsettum 13. apríl 2010, að starfsmaður stofnunarinnar hafi haft samband við forstöðumann skíðasvæðisins í Bláfjöllum 2. febrúar 2010 vegna yfirvofandi öryggishættu, sem upp hafi verið komin frá neistaflugi úr loftnetsmastri stefnanda á svæðinu og hafi starfsmenn skíðasvæðisins slökk á útvarpssendi stefnanda í framhaldinu. Hafi forsvarsmönnum stefnanda hins vegar ekki borist nein tilkynning þar um og því talið, að slökkt hefði verið á útsendingunni tímabundið vegna þess að hún ylli truflunum á skíðasvæðinu, enda hefði starfsemi þar verið þá þegar hafin og stefnandi hefði áður verið varaður við því af Póst- og fjarskiptastofnun að slökkva gæti þurft á útsendingu tímabundið á starfstíma skíðasvæðisins, þar til nýr og hentugri staður fyrir útsendingarbúnaðinn yrði fundinn. Stefnandi hefði því haldið áfram í góðri trú að senda út frá hljóðveri í Breiðholti, en dagskrá stefnanda hafi verið send út með svokölluðum „link“ útvarpssendi frá Vogaseli í móttökubúnað í Bláfjöllum, sem hafi tengst aðalsendinum og loftnetsmastrinu, sem hafi síðan dreift útsendingunni um landið. Þessi „link“ búnaður hafi einnig verið rekinn með tíðnileyfi frá Póst- og fjarskiptastofnun.

Samkvæmt 5. mgr. 73. gr. laga nr. 81/2003 um fjarskipti hafi Póst- og fjarskiptastofnun borið að tilkynna stefnanda um atvikið, en þar segi, að Póst- og fjarskiptastofnun geti, liggi sannanir fyrir um brot á skilmálum almennrar heimildar eða skilyrðum, sem tengist réttindum eða sérstökum kvöðum, sem leiði til yfirvofandi hættu fyrir öryggi og heilsu almennings eða geti skapað alvarleg fjárhagsleg eða rekstrarleg vandamál fyrir önnur fjarskiptafyrirtæki eða notendur fjarskiptaneta eða þjónustu, tekið bráðabirgðaákvarðanir til að bæta úr ástandinu áður en endanleg ákvörðun er tekin. Skuli fjarskiptafyrirtækinu, sem í hlut eigi, að lokinni bráðabirgðaákvörðun, veitt tækifæri til þess að koma skoðunum sínum á framfæri og leggja til úrbætur. Þegar við eigi, geti Póst- og fjarskiptastofnun staðfest bráðabirgðaákvörðun sína. Með því að láta hjá líða að tilkynna stefnanda um þetta, telji stefnandi, að Póst- og fjarskiptastofnun hafi enn brotið á sér, umfram það að hafa látið slökkva á útsendingu stefnanda og álykta ranglega sem svo, að stefnandi væri hættur starfsemi.

Stefnandi telur málið einfaldlega snúast um mistök stjórnvalda vegna útgefins, breytts útvarpsleyfis til stefnanda, sem stefnandi hafi ekki fengið leiðrétt. Hafi það verið reynt með því að kæra ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar til úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála án árangurs. Úrskurðarnefndin hafi vanrækt skyldur sínar og því bakað sér skaðabótaskyldu. Hafi því verið nauðsynlegt að bera málið undir dómstóla innan þess tímaramma, sem lög setja, frá uppkvaðningu úrskurðarins.

Hvað fyrirsvar stefnda varði, þá hafi einn forsvarsmanna stefnanda haft samband við ríkislögmann til að leita leiðbeininga um það, hvernig bera ætti sig að við höfðun máls á hendur ríkinu til að hnekkja nefndum úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála, einkum hvað stefnufrest varðaði til að málið yrði höfðað innan þess málshöfðunarfrests, sem getið sé í lögum. Þá hafi ráðherrum verið stefnt með sakaukastefnu til að gæta að réttu fyrirsvari í málinu svo það ónýttist ekki. Aðalatriðið í málinu sé, að íslenska ríkið sé stefndi í málinu.

Hvað aðrar frávísunarkröfur stefnda varði, þá snúi þær allar að kröfugerð stefnanda í málinu, sbr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en stefnandi telji kröfur sínar það nægilega vel fram settar, að aðilar málsins geti áttað sig á því um hvað málið snúist.

Umfram þau lagaákvæði, sem að ofan er getið, byggir stefnandi mál sitt á því, að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um lögmæti ákvörðunar Póst- og fjarskiptastofnunar nr. 13/2010 og úrskurðar úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 2/2010. Stefnandi sé handhafi leyfis til útvarps frá útvarpsréttarnefnd, dagsettu 17. febrúar 2009, með gildistíma frá 16. janúar 2009 til 15. janúar 2012, sem mál þetta snúist um, m.a. að fá staðfest, að í gildi sé, ásamt tíðnileyfi, sem samkvæmt lögum beri að fylgja leyfi til útvarps. Stefnandi reki útvarpsstöðina Lýðvarpið og sé greint útvarpsleyfi gefið út vegna þeirrar útvarpsstöðvar, eins og það beri greinilega með sér.

Allar ákvarðanir um útgáfu leyfa til útvarps og tíðnileyfi vegna útvarpssendinga og breytingar á þeim leyfum hafi bein og veruleg fjárhagsleg og fagleg áhrif á rekstur stefnanda og stöðu hans á markaði fyrir útvarpsrekstur. Þær breytingar, sem Póst- og fjarskiptastofnun og úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála hafi gert á rekstri Lýðvarpsins með því að staðfesta sviptingu á útvarpstíðni stefnanda, hafi stöðvað rekstur útvarpsstöðvarinnar og valdið stefnanda verulegu fjárhagstjóni. Þessi afskipti Póst- og fjarskiptastofnunar og úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála séu því þess eðlis, að stefnandi hafi mikla hagsmuni af því, að fá skorið úr um lögmæti þeirra.

Stefnandi reisir skaðabótakröfu sína á því, að með óvandaðri og ólögmætri stjórnsýslu og margvíslegum lögbrotum, eins og fyrr sé rakið, hafi stofnanir íslenska ríkisins valdið stefnendum verulegu fjárhagslegu tjóni, þar sem athafnir stofnananna hafi leitt til þess, að rekstur Lýðvarpsins hafi alveg stöðvast. Stefnanda sé vegna þessara athafna ókleift að senda út dagskrá, afla tekna, standa við skuldbindingar, halda starfsfólki, greiða laun og önnur útgjöld eða með nokkrum hætti að stunda starfsemi þá, sem félagið hafi þó sérstakt útvarpsleyfi til. Allt sé þetta vegna þess, að athafnir stofnana íslenska ríkisins hafi leitt til þess að hamla verulega útsendingum Lýðvarpsins vegna takmarkana Póst- og fjarskiptastofnunar á áður heimiluðum útsendingarstyrk, og síðar með því að svipta stefnanda með ólögmætum hætti útsendingartíðni sinni og stöðva þannig algjörlega rekstur Lýðvarpsins. M.a. sé bent á III. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en þar segi í 10. gr. um rannsóknarreglu, að

stjórnvald skuli sjá til þess, að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Einnig sé bent á jafnræðisreglu í 11. gr. laganna, sem segi, að við úrlausn mála skuli stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti.

Stefnandi heldur því fram í málinu, að um sé að ræða mistök yfirvalda, sem ekki hafi fengist leiðrétt með kæru á ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar til úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála. Samkvæmt 13. gr. laga um Póst- og fjarskiptastofnun nr. 69/2003 megi bera úrskurði nefndarinnar undir dómstóla.

Krafa stefnanda um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um dráttarvexti og vexti af skaðabótum styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/ 2001.

IV

Stefndi heldur því fram, hvað málsatvik varðar, að þegar fyrra útvarpsleyfi stefnanda hafi runnið út 15. janúar 2010, hafi stefnandi hvorki sótt um framlengingu á tíðnileyfi sínu til Póst- og fjarskiptastofnunar eða nýtt tíðnileyfi. Þannig hafi tíðnileyfi stefnandans runnið út og senditíðninni síðar veri úthlutað til annars aðila.

Af hálfu stefnda, sem gerir kröfu um frávísun málsins í aðalkröfu, er vísað til þess, að í fyrirkalli í stefnu sé ríkislögmanni stefnt fyrir hönd íslenska ríkisins og stofnana, sem þar heyra undir í máli þessu, Póst- og fjarskiptastofnunar, úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála og útvarpsréttarnefndar til að mæta við þingfestingu málsins í Héraðsdómi Reykjavíkur. Er því haldið fram, að embætti ríkislögmanns fari ekki með fyrirsvar í málum, sem ríkið eigi aðild að, sbr. 2. gr. laga nr. 51/1985, þar sem hlutverk ríkislögmanns sé skilgreint. Stefndi telji því, að vísa beri málinu frá dómi með vísan til 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þegar af þeirri ástæðu, að ríkislögmaður sé ekki réttur fyrirsvarsmaður ríkisins né framangreindrar stofnunar, stjórnvalds og úrskurðarnefndar.

Jafnframt beri að vísa málinu frá, hvað varði úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála, þar sem úrskurðarnefndin hafi ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 69/2003 um Póst- og fjarskiptastofnun sé heimilt að kæra ákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar til sérstakrar úrskurðarnefndar, sem skipuð sé af innanríkisráðherra. Vilji aðili ekki una úrskurði nefndarinnar, geti hann, samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laganna, borið úrskurðinn undir dómstóla innan 6 mánaða frá því, að hann fékk vitneskju hann. Séu úrskurðir nefndarinnar því fullnaðarúrskurðir innan stjórnsýslunnar. Úrskurðarnefndin hafi hins vegar enga lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins og því telji stefndi, að vísa beri kröfum stefnanda á hendur nefndinni frá dómi.

Stefndi krefst þess jafnframt að málinu verði vísað frá dómi, þar sem kröfugerð í stefnu uppfylli ekki ákvæði d-, e-, f- og g-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Í 2. tölulið kröfugerðar stefnanda sé vísað til þess, að úrskurður úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 2/2010 hafi tekið til útvarpsréttarnefndar og þess krafist að héraðsdómur felli viðurkenningardóm um efnisatriði deilunnar. Þessi kröfugerð sé röng, þar sem úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála hafi enga lögsögu yfir útvarpsréttarnefnd og geti því ekki skorið úr um lögmæti stjórnsýsluframkvæmdar hennar. Enn fremur byggi kröfugerðin á þeirri röngu forsendu, að stefnandi hafi verið sviptur tíðniheimild sinni. Hið rétta sé, að gildistími tíðniheimildarinnar hafi runnið út. Heimildin hafi gilt frá 14. janúar 2009 til 15. janúar 2010. Kröfugerðin byggi því á málsatvikum, sem eigi sér ekki stoð í raunveruleikanum. Slík kröfugerð sé ekki lögvarin og uppfylli ekki ákvæði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og beri því að vísa henni frá dómi.

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína ennfremur á því, að hann telji þessa viðurkenningakröfu stefnanda fela í sér lögspurningu, sem sé óheimilt samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi telji kröfu um viðurkenningu dómsins á því, að brotið hafi verið gegn réttindum og hagsmunum stefnanda aðeins vera málsástæðu til rökstuðnings aðalkröfu og að stefnandi hafi enga lögvarða hagsmuni til að fá sjálfstæðan dóm um þessa kröfu.

Stefndi telji kröfu, sem stefnandi setji fram í 3. tölulið kröfugerðarinnar ekki dómtæka, þar sem hagsmunir þriðja manns, Concert-KEF ehf., standi því í vegi. Póst- og fjarskiptastofnun sé ekki unnt að hlíta dómsorði, sem félli á þá lund, sem stefnandi krefjist. Þannig standi ómöguleiki kröfulið þessum fyrir þrifum og því sé hann ekki dómtækur. Því beri að vísa kröfunni frá.

Þá telji stefndi, að kröfugerð stefnanda samkvæmt þessum lið beinist að því, að ákveðið verði hvert skuli vera efnislegt innihald ákvarðana, sem komi í stað þeirra ákvarðana, sem krafist sé að ógiltar verði með dómi samkvæmt dómkröfu í 1. tölulið. Stefndi telji það ekki vera á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni, sem stjórnvöldum séu falin samkvæmt lögum og kunni að vera ógildanlegar, eða gefa stjórnvöldum fyrirmæli um efnislegt innihald slíkra ákvarðana, sem í stað þeirra komi. Telji stefndi því, að vísa beri þessari kröfu frá dómi.

Stefndi telji bótakröfu stefnanda, sem hann setji fram í 4. tölulið vera vanreifaða og uppfylla ekki g-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Fjártjón stefnanda sé með öllu ósannað, enda hafi stefnandi ekki lagt til málsins nein gögn, sem styðji fullyrðingar hans um, að stefndi hafi bakað honum tjón og í hverju það sé fólgið. Þá sé stefnda ekki ljóst á hvaða réttarheimildum stefnandi byggi bótakröfu sína, þar sem hann vísi ekki til viðeigandi skaðabótareglna, sem kveða eigi á um bótaskyldu stefnda. Stefndi vísar til sömu raka varðandi vaxtakröfu stefnanda, sem sett sé fram í tengslum við þennan kröfulið.

Stefndi telji, að vísa beri varakröfu stefnanda frá dómi á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, þar sem stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn, sem geti leitt líkur að því, að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju það felist né hver séu tengsl þess við atvik málsins. Skilyrðum 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 sé því ekki fullnægt og því beri að vísa þessum kröfulið frá dómi.

Stefndi telji, að vísa beri frá dómi kröfu stefnanda um greiðslu dráttarvaxta vegna reksturs málsins. Óljóst sé á hvaða grundvelli sú krafa sé gerð. Telji stefndi kröfuna með öllu órökstudda og uppfylla því ekki e-, f- og g-liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Þá telji stefndi, að vísa beri sakaukastefnu frá dómi, þar sem ekki sé verið að bæta við varnaraðila í málinu, heldur bæta fyrir fyrirsvar í upphaflegri stefnu. Þá sé ekki um afsakanlega vanrækslu stefnanda að ræða í málinu að hafa ekki stefnt réttum fyrirsvarsmanni strax í upphafi og því beri að vísa sakaraukanum sjálfkrafa frá dómi með vísan til 3. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Ennfremur beri að vísa sakarauka frá dómi vegna þeirra áhrifa, sem getið er í 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991, þar þær kröfur, sem gerðar séu í sakaukastefnu, séu þær sömu og gerðar hafi verið í upphaflegri stefnu, sem þingfest hafi verið 15. mars sl.

Auk áðurnefndra lagaákvæða vísar stefndi til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 til stuðnings málskostnaðarkröfu sinni.

V

Í þessum þætti málsins kemur til álita aðild og fyrirsvar aðila varnarmegin og hvort kröfugerð stefnanda í málinu uppfyli áskilnað réttarfarslaga, auk þess sem stefndi gerir kröfu um, að sakarauka í málinu verði vísað frá dómi.

Af hálfu stefnanda hafa forsvarsmenn stefnanda komið fram í málinu og höfðað, en báðir eru þeir ólöglærðir. Málið er höfðað á hendur íslenska ríkinu, kt. 550169-2829, Arnarhvoli, Reykjavík, með stefnu, útgefinni 10. mars sl. og birtri á skrifstofu ríkislögmanns 11. sama mánaðar. Í stefnunni er ríkislögmanni, E-kk-þgf K-kk-þgf H-kk-þgf, Hverfisgötu 4-6, Reykjavík, stefnt fyrir hönd íslenska ríkisins og þeirra stofnana, sem þar heyri undir í málinu, Póst- og fjarskiptastofnunar, úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála og útvarpsréttarnefndar, til að mæta við þingfestingu málsins 15. mars 2010.

Um fyrirsvar í einkamálum gilda ákvæði 17. gr. laga um meðferð einkamál nr. 91/1991, en í 5. mgr. þeirrar greinar segir, að þegar ríkið eða sveitarfélag eigi aðild að máli, stofnun eða fyrirtæki þess eða einstök stjórnvöld, þá komi sá fram sem fyrirsvarsmaður, sem hafi ákvörðunarvald um þá hagsmuni aðilans, sem sakarefnið varðar, nema mælt sé á annan veg í lögum.

Í máli þessu er íslenska ríkinu stefnt, eins og kröfugerð stefnanda samkvæmt 1. tl. dómkrafna stefnanda verður skilin, til að þola ógildingu á úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála frá 14. september 2010 sem og ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar frá 19. maí sama ár í máli nr. 13/2010, en sú ákvörðun var staðfest með úrskurði úrskurðarnefndarinnar. Er hér um að ræða ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar, sem starfar samkvæmt lögum nr. 69/2003 og er sjálfstæð ríkisstofnun, sem hefur umsjón með framkvæmd fjarskipta- og póstmála hér á landi, sbr. 1. gr. laganna, og úrskurð úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála, sem fjallað er um í 13. gr. laganna. Segir þar í 1. mgr., að ákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar sæti kæru til úrskurðarnefndarinnar. Þá segir í 3. og 4. mgr., að bera megi ákvarðanir Póst- og fjarskiptastofnunar og úrskurði úrskurðarnefndarinnar undir dómstóla, en sé ákvörðun Póst- og fjarskiptastofnunar borin undir dómstóla, hindrar það, að úrskurðarnefndinni sé heimilt að taka kæru til málsmeðferðar. Þá segir í 7. mgr. sömu gr., að um starfshætti úrskurðarnefndarinnar o.fl., sem lúti starfsumhverfi nefndarinnar, skuli mælt fyrir í reglugerð, sem ráðherra setji. Í reglugerð nr. 36/2009 um úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála, sem sett er á grundvelli fyrrgreinds lagaákvæðis, segir svo í 1. mgr. 2. gr. um hlutverk úrskurðarnefndarinnar, að hún hafi það hlutverk að leysa með skjótum, vönduðum og óhlutdrægum hætti úr kærum, sem nefndinni berist vegna ákvarðana Póst- og fjarskiptastofnunar og sé nefndin sjálfstæð í störfum sínum. Þá segir í 3. mgr. 2. gr., að úrskurðir nefndarinnar séu endanlegir á stjórnsýslustigi og verði ekki skotið til ráðherra. Almennt er gerð sú krafa, þegar um slíkt sjálfstætt stjórnvald er að ræða, að kröfum sé beint að henni sjálfri, ef málið varðar hagsmuni, sem hún hefur forræði á, eins og nánar verður vikið að hér að neðan.

Í 2. tl. dómkrafna er krafist viðurkenningar á því, að við meðferð ofangreindra stofnana og útvarpsréttarnefndar á máli því, sem greindur úrskurður fjalli um, hafi verið brotið gegn réttindum og hagsmunum stefnanda, og þess krafist, að dómurinn felli úrskurð um efnisatriði deilunnar, þ.e. hvort heimilt hafi verið af hálfu Póst- og fjarskiptastofnunar að svipta stefnanda útsendingartíðni sinni, eins og áður greinir.

Á það er rétt að benda, að í 6. gr. útvarpslaga nr. 53/2000 er fjallað um útvarpsréttarnefnd, en til útvarps, sem á uppruna sinn hér á landi, þarf leyfi nefndarinnar, nema annað sé kveðið á um í lögum, sbr. 1. mgr. 6. gr., en nefndin veitir lögaðilum og einstaklingum tímabundið leyfi til útvarps samkvæmt 3. mgr. sömu greinar með þeim skilyrðum, sem sett eru í 4. mgr. Í 2. mgr. 6. gr. segir svo, að menntamálaráðherra skipi þrjá menn í nefndina til fjögurra ára og jafnmarga til vara. Þá segir í 6. mgr. sömu greinar, að ákvarðanir útvarpsréttarnefndar samkvæmt lögunum séu fullnaðarúrskurðir á stjórnsýslusviði og sæti ekki stjórnsýslukæru.

Dómkrafa stefnanda í þessum tölulið verður ekki skilin með öðrum hætti en svo, að dómurinn sé hér spurður álits um það, hvort meðferð málsins hjá ofangreindum stofnunum hafi brotið gegn réttindum eða hagsmunum stefnanda og hvort Póst- og fjarskiptastofnun hafi verið heimilt að taka þá ákvörðun í málinu, sem krafist er ógildingar á í 1. tl. dómkrafna, án þess að úrlausn þessara atriða tengist beinlínis ákveðinni kröfu stefnandans. Niðurstöður um þau álitaefni, hvort brotið hafi verið á rétti stefnanda eða gegn hagsmunum hans við meðferð máls hans hjá stjórnvöldum, eða hvort Póst- og fjarskiptastofnun hafi farið út fyrir valdsvið sitt í ákvörðunartöku sinni, geta verið ástæður þess, að sú eða þær ákvarðanir, sem um ræðir, verði taldar ógildar. Dómstólar leggja hins vegar ekki sjálfstætt mat á slík álitaefni, nema til þess að skera úr um gildi þeirra ákvarðana, sem um ræðir. Kröfur stefnanda í þessum tölulið dómkrafna fela í sér lögspurningu, sem aðeins verður nýtt í málinu til stuðnings kröfu stefnanda í 1. tl. dómkrafna. Verða dómstólar ekki krafðir álits um slík atriði, sem ekki tengjast úrlausn ákveðinnar kröfu, samkvæmt fyrirmælum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og ber því að vísa kröfum stefnanda samkvæmt þessum tölulið frá dómi.

Í 3. tl. dómkrafna stefnanda er gerð krafa þess efnis, að dómurinn fyrirskipi Póst- og fjarskiptastofnun að endurúthluta stefnanda strax útsendingartíðninni FM 100.5 svo og tíðninni, „sem úthlutað var fyrir uplink samband úr hljóðveri og sem uplink sendir“ stefnanda hafi verið stilltur á þannig að útsendingar geti hafist aftur með sama hætti og lagt hafi verið upp með. Jafnframt er þess krafist, eins og skilja verður dómkröfuna, að Póst- og fjarskiptastofnun verði gert skylt að tryggja, að aðrir aðilar sendi ekki út á þessum tíðnum.

Í 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 er öllum mönnum tryggður réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur fyrir dómstólum. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafa dómstólar vald til þess að dæma um hvert það sakarefni, sem lög og landsréttur ná til, nema það sé skilið undan lögsögu þeirra samkvæmt lögum, samningi, venju eða eðli sínu, en eigi sakarefni ekki undir dómstóla, vísar dómari máli frá dómi. Þá eru dómstólar til þess bærir að skera úr um embættistakmörk yfirvalda samkvæmt 60. gr., sbr. 2. gr. stjórnaskárinnar nr. 33/1944, og geta þannig fjallað um og fellt úr gildi ákvarðanir stjórnvalda, ef þeim er áfátt að formi eða efni. Með kröfu stefnanda er farið fram á, að dómurinn kveði á um skyldur stjórnvalds, sem ekki hefur verið stefnt í málinu, og ákveði aðgerðir þess. Verður ekki fallist á það með vísan til 2. gr. stjórnarskrárinnar, að það sé á valdsviði dómsins að kveða á um slíkt eða taka nýjar ákvarðanir um málefni, sem stjórnvöldum eru falin með lögum, enda þótt dómstólar geti leyst úr því, hvort lögmætra aðferða hafi verið gætt við meðferð máls hjá stjórnvaldi og hvort niðurstaða stjórnvalda sé í samræmi við lög. Ber því að vísa kröfum stefnanda samkvæmt þessum kröfulið frá dómi.

Það er sameiginlegt með ofangreindum dómkröfum stefnanda, að þær varða með einum eða öðrum hætti þær stofnanir og nefndir, sem íslenska ríkinu er stefnt í málinu vegna, en þegar ríkið á aðild að máli, fer sá ráðherra, sem fer með ákvörðunarvald um þá hagsmuni, sem sakarefni varðar, með fyrirsvar fyrir það. Almennt verður gengið út frá því, að stofnun verði sjálf og ein að eiga aðild að dómsmálum um hagsmuni sína og verði máli þá ekki að réttu lagi beint að ríkinu, ef aðildarhæfi stofnunar er bundið í lög. Þá verður kröfum gegn stofnun, sem gegnir lögákveðnu hlutverki sem stjórnvald við ákvörðun um réttarstöðu manna, almennt beint að því sjálfu sem sjálfstæðum aðila. Í slíkum málum, þar sem mál beinist að hagsmunum stofnunar ríkisins, sem viðurkennt er að njóti aðildarhæfis og kemur sjálft fram í máli, er forráðamaður hennar réttur fyrirsvarsmaður í málinu. Af því, sem hér að ofan greinir, verður ráðið, að þær stofnanir og nefndir, sem vísað er til í stefnu, teljast sjálfstæðar í skilningi laga og lúta ekki boðvaldi ráðherra, hvað þá hagsmuni varðar, sem þeim er falið lögum samkvæmt að taka ákvarðanir um. Getur ráðherra því ekki farið með forræði þeirra hagsmuna, sem um ræðir í þessum kröfuliðum. Verður kröfum á hendur slíkum stofnunum því jafnan beint að þeim sjálfum að réttu lagi.

Á það verður hins vegar fallist, hvað úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála varðar, að úrskurðarnefndin hafi ekki lögvarða hagsmuni af málinu, enda gegni hún hlutverki kærunefndar á æðsta stigi innan stjórnsýslunnar. Ber því að vísa kröfum stefnanda á hendur henni frá dómi.

Á hinn bóginn verður litið til þess, að í málinu er höfð uppi viðurkenningarkrafa um skaðabótaskyldu íslenska ríkisins í 4. tl. dómkrafna stefnanda vegna fjárhagstjóns af völdum þeirra stofnana, sem áður greinir. Stefndi heldur því fram, að vísa beri kröfu stefnanda samkvæmt þessum tölulið frá dómi á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, þar sem stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn, sem leitt geti líkur að því, að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju það felist né hver tengsl þess séu við atvik málsins. Hann hafi því ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína af því að fá dóm um viðurkenningarkröfu sína. Stefnandi málsins hefur í málflutningi sínum bent á, að kröfugerð sín sé það nægilega vel fram sett, að átta megi sig á því um hvað málið snúist. Hvað þennan tölulið dómkrafna stefnanda varðar, þá verður ekki alveg girt fyrir, að stefnandi geti átt lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um viðurkenningarkröfu sína um bótaskyldu, takist honum að hnekkja þeirri ákvörðun, sem krafist er ógildingar á í 1. tl. dómkrafna.

Enda þótt almennt verði gengið út frá aðildarhæfi ríkisstofnana, sem eru til á grundvelli laga og lúta forstöðu embættismanns utan stjórnarráðsins, í dómsmálum á hendur þeim, þá má finna í dómaframkvæmd, að viðurkennt er, að í málum, sem varða skyldu stofnunar til peningagreiðslu, að ýmist stofnunin sjálf eða íslenska ríkið eigi aðild að slíkum málum. Eru ekki efnisleg rök fyrir því að gera þar greinarmun á beinni kröfu um peningagreiðslu eða viðurkenningu á slíkri kröfu. Gæti ráðherra því verið stefnt fyrir hönd íslenska ríkisins í slíkum málum, enda þótt málið varði að meira eða minna leyti athafnir sjálfstæðrar ríkisstofnunar. Verður þá að gæta þess, að í slíkum málum, sem beint er gegn ríkinu, verður sá ráðherra að vera í fyrirsvari fyrir íslenska ríkið, sem hefur forræði á peningaútgjöldum úr ríkissjóði, sbr. að þessu leyti 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamál nr. 91/1991.

Í máli þessu hefur, eins og áður segir, ríkislögmanni verið stefnt fyrir hönd ríkisins og greindra undirstofnana. Í 1. gr. laga nr. 51/1985 um ríkislögmann segir, að embætti ríkislögmanns sé sjálfstæð stofnun, sem heyri undir stjórnarráðið og er hlutverk hans skilgreint í 2. gr. laganna. Í 2. og 3. mgr. laganna er þess getið, að ríkislögmaður komi fram fyrir hönd ríkisins í einkamálum, hvort heldur til varnar eða sóknar. Hefur ríkislögmaður því, lögum samkvæmt, málflutningsumboð ríkisins. Samkvæmt því getur embætti ríkislögmanns ekki farið með fyrirsvar ríkisins í dómsmálum, enda ekki bært til að ráðstafa hagsmunum þess.

Meðal gagna málsins er að finna tölvupóst frá öðrum forsvarsmanni stefnanda til ríkislögmanns, þar sem ríkislögmaður lýsir því yfir, að hann eða aðrir lögmenn við embættið geti „skrifað uppá birtingu stefnu,“ ef mál er höfðað gegn ríkinu eða Póst- og fjarskiptastofnun. Verður þar með ekki ráðið, hvers vegna stefnandi hafi fengið ríkislögmanni hlutverk fyrirsvarsmanns íslenska ríkisins. Eftir að stefndi skilaði inn greinargerð í málinu og krafðist frávísunar málsins á grundvelli rangs fyrirsvars í stefnu, hefur stefnandi reynt að bæta fyrir það fyrirsvar, sem lagt var upp með í upphafi með því að sakaukastefna menntamálaráðherra og innanríkisráðherra í málinu, báðum fyrir hönd stefnda, íslenska ríkisins. Er því ekki verið að stefna nýjum aðila til að svara til sakar með þeim, sem hann hefur þegar stefnt, sbr. 3. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, auk þess sem stefna hefði átt ráðherra fyrir hönd íslenska ríkisins í öndverðu til að málið yrði réttilega höfðað gegn því. Þykir því girt fyrir, að bætt verði úr því fyrirsvari, sem upphaflega var lagt upp með í stefnu málsins, sem þingfest var 15. mars sl., og hefur lögmaður stefnda í máli þessu lýst því yfir, að hann hafi ekki forræði á þeim hagsmunum, sem um ræði í málinu, til að breyting eða lagfæring á fyrirsvari í málinu nái fram að ganga.

Að þessu virtu verður ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi.

Eftir atvikum þykir rétt, að hvor aðili beri sinni kostnað af málarekstrinum.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf P-kk-nf L-kk-nf, en af hálfu stefnda flutti málið S-kvk-nf J-kvk-nf, hdl.

Úrskurðinn kveður upp H-kk-nf M-kk-nf S. H-kk-nf, settur héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf M-kk-nf S. H-kk-nf.