S-75/2006

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 5. maí sl., er höfðað samkvæmt ákæru útgefinni af ríkislögreglustjóra 13. janúar 2006 á hendur J-kk-þgf S-kk-þgf, Lindarflöt 48, Garðabæ, og S-kk-þgf G-kk-þgf, Arnarhöfða 14, Mosfellsbæ, fyrir eftirtalin skatta- og hegningarlagabrot í sameiningu, ákærða J-kk-þgf sem stjórnarmanni og framkvæmdastjóra Byggingarfélagsins B.3. ehf., og ákærða S-kk-þgf sem stjórnarformanni með prókúruumboð í sama félagi, en einkahlutafélagið var úrskurðað gjaldþrota þann 20. apríl 2004.

I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt.

Með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins á árunum 2001 og 2002, samtals að fjárhæð kr. 13.756.435, og sundurliðast sem hér segir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2001

mars-apríl kr. 1.301.136

maí-júní kr. 1.027.539

júlí-ágúst kr. 1.852.015

september-október kr. 1.427.805

nóvember-desember kr. 1.466.694 kr. 7.075.189

Árið 2002

janúar-febrúar kr. 1.502.140

mars-apríl kr. 1.387.029

maí-júní kr. 1.252.520

júlí-ágúst kr. 1.400.860

september-október kr. 1.002.844

nóvember-desember kr. 135.853 kr. 6.681.246

Samtals: kr. 13.756.435

Þetta er talið varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

II. Fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins á árunum 2001, 2002 og 2003, samtals að fjárhæð kr. 8.356.881, og sundurliðast sem hér segir:

Greiðslutímabil:

Árið 2001

apríl kr. 175.393

maí kr. 175.970

júní kr. 206.544

júlí kr. 186.172

ágúst kr. 149.267

september kr. 354.440

október kr. 435.343

desember kr. 538.985 kr. 2.222.114

Árið 2002

janúar kr. 411.457

febrúar kr. 423.998

mars kr. 578.118

apríl kr. 405.125

maí kr. 376.617

júní kr. 554.772

júlí kr. 352.049

ágúst kr. 442.864

september kr. 417.868

október kr. 357.633

nóvember kr. 320.376

desember kr. 262.344 kr. 4.903.221

Árið 2003

apríl kr. 316.819

ágúst kr. 134.173

september kr. 293.906

desember kr. 486.648 kr. 1.231.546

Samtals: kr. 8.356.881

Þetta er talið varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005, og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar.

Af hálfu ákærða J-kk-ef er þess krafist að hann verði sýknaður en að öðrum kosti verði honum ákvörðuð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefst hann að málsvarnarlaun verði tildæmd úr ríkissjóði.

Af hálfu ákærða S-kk-ef er krafist vægustu refsingar honum til handa og að hún verði að öllu leyti bundin skilorði. Þá krefst hann að málsvarnarlaun verði tildæmd úr ríkissjóði.

Málavextir.

Með bréfi skattrannsóknarstjóra ríkisins til ríkislögreglustjóra, dags. 28. júní 2005, var vísað til opinberrar rannsóknar máli vegna meintra brota tengdum skattskilum Byggingarfélagsins B.3. ehf., sem úrskurðað var gjaldþrota 20. apríl 2004. Samkvæmt gögnum málsins var ákærði J-kk-nf stjórnarmaður og framkvæmdastjóri og ákærði S-kk-nf stjórnarformaður með prókúru í greindu félagi á þeim tíma sem ákæran tekur til.

Tekin var skýrsla af ákærða J-kk-þgf hjá lögreglu 30. ágúst 2005. Aðspurður um skipan stjórnar og framkvæmdastjórnar sagði hann að aldrei hafi staðið til að hann kæmi að fjármálum eða öðrum verkefnum framkvæmdastjórnar félagsins. Þau mál hafi alltaf verið, og átt að vera, á verksviði ákærða S-kk-ef, bæði innan Byggingarfélagsins B.3. ehf. sem stofnað var á árinu 2001, og eins almennt í samstarfi þeirra félaga síðustu 28 ár. Kvaðst ákærði J-kk-nf ekki hafa vitað fyrr en allt var komið í óefni í rekstrinum að ákærði S-kk-nf hefði strikað sjálfan sig út sem framkvæmdastjóra á tilkynningu til Hlutafélagaskrár, áður en henni var skilað. Ákærði S-kk-nf hafi alfarið séð um öll fjármál, skattskil og bókhald félagsins en sjálfur kvaðst hann hafa verið byggingameistari á verkum þess og í raun alfarið starfað á Landspítala-háskólasjúkrahúsi sem verkstjóri í verkefnum sem félagið hafði þar með að gera. Stjórn félagsins hafi aldrei haldið fundi til að ræða málefni félagsins. Kvaðst ákærði fyrst hafa fengið upplýsingar um að skattskil þess væru ekki í lagi eftir að ákærði S-kk-nf veiktist síðari hluta árs 2002. Sjálfur hafi hann aldrei haft aðgang að fjármálum þess og því hafi hann aldrei átt möguleika á að greiða ógreidda afdregna staðgreiðslu eða virðisaukaskatt. Tók hann og fram að félagið hefði átt við talsverða greiðsluerfiðleika að stríða á þessum árum og mætti rekja ástæður greiðsluerfiðleikanna til þess.

Ákærði S-kk-nf gaf einnig skýrslu hjá lögreglu 30. júní 2005. Skýrði hann þar frá því að hann hefði sjálfur tekið ákvarðanir er lutu að fjármálum félagsins en allar stærri ákvarðanir hafi þeir J-kk-nf tekið sameiginlega. Hafi þeir báðir verið meðvitaðir um það á hverjum tíma hvort unnt væri að greiða staðgreiðslu og virðisaukaskatt en ákærði S-kk-nf kvaðst þó hafa séð um framkvæmdina. Hann hafi að vísu verið frá vinnu frá október 2002 og stóran hluta ársins 2003 og hafi enginn annast skil á umræddum sköttum á þeim tíma nema að því marki sem hann reyndi sjálfur að sinna þeim málum. Ákærði skýrði einnig svo frá að ákærði J-kk-nf hefði alltaf fylgst með stöðu fjármála félagsins hverju sinni og fengið upplýsingar þar um frá bókara, m.a. varðandi skil á staðgreiðslu og virðisaukaskatti. Verksvið J-kk-ef hjá félaginu hafi hins vegar aðallega snúið að verkstjórn á Landspítalanum í Fossvogi. Að lokum kom fram hjá ákærða S-kk-þgf að umræddum sköttum hafi ekki verið skilað þar sem félagið hafi frá upphafi átt í greiðsluerfiðleikum en þá megi aðallega rekja til þess að félagið hafi ekki fengið greiðslur fyrir unnin verk sem námu verulegum fjárhæðum.

Framburðir ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærði S-kk-nf skýrði frá því að hann og ákærði J-kk-nf hefðu verið eigendur Byggingarfélagsins B.3. ehf. Hefðu þeir skipt með sér verkum í megindráttum þannig að sjálfur kvaðst hann hafa annast ýmislegt er laut að fjármálum félagsins en ákærði J-kk-nf hafi haft með höndum verkstjórn þeirra verka sem félagið annaðist við Landspítalann í Fossvogi á þessum árum og verið byggingameistari þess. Þannig kvaðst S-kk-nf hafa séð um að útbúa reikninga og innheimta þá. Þá hafi hann annast útborgun launa til starfsmanna. Bókhald félagsins hafi verið í höndum G-kk-ef H-kk-ef og hafi báðir ákærðu verið í sambandi við hann og haft jafnan aðgang að upplýsingum úr því. Félagið hafi lengst af átt við mikinn rekstrarvanda að stríða en þeir hefðu alltaf lagt áherslu á að borga út laun til starfsmanna sinna. Skattar og afdregin staðgreiðsla hafi einungis verið greidd þegar peningar voru til í fyrirtækinu. Ákærðu hafi haft samráð um hvað greiða skyldi hverju sinni en þeir hafi hist og rætt málin, og þá eftir atvikum fjármál félagsins, daglega. Þeir hafi því báðir haft fulla vitneskju um það frá upphafi að skattar þeir sem hér um ræðir hafi verið ógreiddir. Aðspurður sagði ákærði ástæður vanskila félagsins á virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu mega rekja til slæmrar fjárhagsstöðu þess frá upphafi sem aftur megi aðallega rekja til þeirrar ákvörðunar þeirra að nota tekjur Byggingarfélagsins B.3. ehf. til að greiða skuld félagsins Búlka ehf. sem þeir höfðu áður rekið og fór í gjaldþrot. Hafi greiðslur þessar numið með vöxtum og kostnaði um 16 milljónum króna. Ákærði kvaðst telja að þær skuldir sem ákæran lýtur að byggist á skilagreinum og skýrslum frá félaginu. Þeim hafi ekki alltaf verið skilað á réttum tíma sem skýrist af því að ekki hafi þótt rétt að skila skýrslum nema fé væri til í félaginu til að greiða í samræmi við skýrslurnar. Kvaðst ákærði hafa fengið skýrslurnar útfylltar frá bókhaldaranum en síðan hafi hann sjálfur annast greiðslu þeirra. Ákærði kvaðst hafa legið á spítala vegna hjartaáfalls frá lokum október 2002 og til loka janúar 2003 en hann hafi verið óvinnufær til loka ársins 2003. Á þeim tíma sem hann hafi verið óvinnufær vegna veikinda hafi hann þó eftir sem áður ritað undir flestar skýrslur vegna þessara gjalda en dóttir hans hafi á þeim tíma aðstoðað hann við útborgun launa og aðrar greiðslur. Ákærði J-kk-nf hafi ekki komið neitt frekar að fjármálum félagsins þá en endranær. Ákærði lýsti því að hann hefði selt íbúðarhús sitt og notað söluandvirðið til greiðslu vanskilaskulda og væri nú eignalaus.

Ákærði J-kk-nf kvaðst hafa verið húsasmíðameistari félagsins og verkstjóri. Hafi hann frá því félagið var stofnað nánast eingöngu unnið við og stjórnað verkefnum þess við Landspítalann í Fossvogi. Meðákærði S-kk-nf hafi hins vegar annast um önnur verk félagsins auk þess að sjá um allan daglegan rekstur þess, þar að meðal fjármál þess og bókhald. Kvaðst ákærði aðeins að takmörkuðu leyti hafa fylgst með fjárhagslegri stöðu félagsins en treyst meðákærða til að sjá um fjármálahliðina. Þeir hafi einstaka sinnum rætt saman um þau mál, meðal annars minntist ákærði þess að þegar í greiðsluþrot félagsins stefndi hefðu þeir rætt um að ganga frá skuldum sem þeir voru báðir persónulega ábyrgir fyrir. Hann hafi og margsinnis lagt á það áherslu við meðákærða að greidd yrðu vanskil vegna skatta en þá hafi hann oft fengið þau svör að peningar væru ekki til. Hafi hann sjálfur ekkert getað í því gert þar sem hann hafi ekki haft prókúru fyrir félagið þó hann hafi verið skráður framkvæmdastjóri þess. Spurður hvort hann hefði þá ekki átt að beita sér fyrir því að rekstrinum yrði hætt sagði ákærði að hann hefði ekki talið að ástandið væri svo alvarlegt fyrr en líklega eftir að meðákærði veiktist. Ákærði kannaðist við að hafa verið skráður í Hlutafélagaskrá sem framkvæmdastjóri Byggingarfélagsins B.3. ehf. og prókúruhafi en ætlunin hafi alltaf verið sú að verkaskipting þeirra hjá félaginu yrði eins og hjá Búlka ehf. sem þeir hafi rekið saman áður. Vegna reglna sem bönnuðu að stjórnarformaður og framkvæmdastjóri væri sami maður hjá slíkum félögum hafi niðurstaðan orðið sú að ákærði yrði skráður sem framkvæmdastjóri en meðákærði sem stjórnarformaður með prókúru en að meðákærði myndi í raun annast framkvæmdastjórn félagsins. Aðspurður hvernig fjármálastjórn félagsins hafi verið háttað þegar meðákærði var frá störfum vegna veikinda sagði ákærði að dætur meðákærða hefðu tekið að sér að annast millifærslur af reikningum félagsins til að greiða það sem þyrfti að greiða. Kvaðst hann ekkert hafa komið að skilum á virðisauka- og staðgreiðsluskýrslum eða skattamálum félagsins að öðru leyti á þessu tímabili frekar en öðrum. Aðspurður mundi hann ekki eftir að hafa verið á fundum með bókara félagsins þar sem skattamál félagsins hafi verið rædd. Hann kvaðst vera algjörlega eignalaus maður.

Vitnið, G-kk-nf H-kk-nf, kvaðst hafa verið bókari Byggingarfélagsins B.3. ehf. Í því hafi falist að hann hafi fengið til sín fylgiskjöl félagsins og fært eftir þeim ásamt því að prenta út úr bókhaldskerfinu þær upplýsingar sem færa skyldi á skýrslur vegna staðgreiðslu, virðisaukaskatts og annarra gjalda sem bar að skila, ársreikninga félagsins o.fl. Hann hafi ekki séð um neinar greiðslur fyrir félagið. Lýsti vitnið því að báðir eigendur hefðu haft fullan aðgang að bókhaldinu. Samskipti hans hafi þó að langmestu leyti verið við ákærða S-kk-þf því ákærði J-kk-nf hafi aðallega séð um verkefni félagsins við Landspítalann í Fossvogi. G-kk-nf kvaðst hafa vitað um að inntar hafi verið af hendi greiðslur úr félaginu vegna skulda félagsins Búlka ehf. sem ákærðu áttu. Kvaðst hann hafa verið mótfallinn þessum greiðslum því hann hafi talið þær mjög óeðlilegar og hafi hann ítrekað varað við þeim.

Niðurstaða.

Ákærði S-kk-nf G-kk-nf viðurkennir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Með vísan til framburðar hans fyrir dómi sem er í samræmi við gögn málsins verður hann því sakfelldur fyrir þau brot og teljast þau réttilega heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

Ákærði J-kk-nf S-kk-nf neitar sök. Byggir hann varnir sínar á því að hann hafi ekkert komið að fjármálastjórn Byggingarfélagsins B.3. ehf. frá stofnun félagsins og raunar hafi skráning hans sem framkvæmdastjóra verið gerð nánast til málamynda. Hafi ákærðu samið um það sín í milli að ákærði S-kk-nf annaðist í raun um framkvæmdastjórn félagsins, þar á meðal fjármál þess, enda hafi hann einn verið skráður með prókúru þess. Hafi störf ákærða J-kk-ef fyrir félagið nánast eingöngu falist í verkstjórn vegna verka félagsins hjá Landspítala í Fossvogi og hafi hann aldrei haft neina vitneskju um stöðu skattaskila þess.

Fyrir liggur að ákærði J-kk-nf átti helming hlutafjár í Byggingarfélaginu B.3. ehf. og var frá stofnun félagsins skráður framkvæmdastjóri þess og stjórnarmaður. Enda þótt ráða megi af framburðum beggja ákærðu og vitnisburði G-kk-ef H-kk-ef, er annaðist bókhald félagsins, að dagleg fjármálastjórn þess hafi verið í höndum ákærða S-kk-ef, verður ekki fram hjá því horft að ákærða J-kk-þgf bar skv. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög að afla sér vitneskju um skuldastöðu félagsins og fylgjast með rekstrinum, þar á meðal um það hvort félagið stæði í skilum með greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna. Samkvæmt framburði ákærða S-kk-ef og vitnisins G-kk-ef hafði ákærði J-kk-nf fullan aðgang að bókhaldi félagsins og bar ákærði S-kk-nf fyrir dómi að þeir J-kk-nf hefðu rætt saman daglega um málefni félagsins, þar á meðal fjármál þess, og að ákærði J-kk-nf hefði ávallt haft fulla vitneskju um skattaskuldir þess. Þá ber hér og til þess að líta að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og framburðum beggja ákærðu ákváðu þeir sameiginlega, stuttu eftir stofnun félagsins, að greiða út úr rekstrinum fjárhæð sem þeir töldu nema um 16 milljónum króna vegna skuldar annars félags í þeirra eigu er úrskurðað hafði verið gjaldþrota. Kom fram hjá þeim báðum að fjárhagserfiðleika Byggingarfélagsins B.3. ehf. hafi aðallega mátt rekja til þessarar ákvörðunar en hún hafi verið meginorsök þess að hinni afdregnu staðgreiðslu og virðisaukaskatti félagsins hafi ekki verið skilað á réttum tíma. Að þessu virtu er það niðurstaða dómsins að ákærði J-kk-nf hafi með stórkostlegu hirðuleysi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda til að hlutast til um að tilskildum skýrslum yrði skilað og skatturinn og staðgreiðslan greidd.

Með 1. gr. laga nr. 134/2005 var nýjum málslið bætt við ákvæði 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 þar sem kveðið var á um að fésektarlágmarkið sem þar er tilgreint eigi ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri staðgreiðslu samkvæmt skilagrein staðgreiðslu, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur séu miklar. Með 3. gr. laganna nr. 134/2005 var sambærileg breyting gerð á 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt hvað varðar fésektarlágmarkið. Enda þótt ráða megi af rannsóknargögnum málsins að eftir gjalddaga viðkomandi tímabila en fyrir útgáfu ákæru hafi verið greiddar samtals 5.577.302 krónur inn á vangoldna staðgreiðslu en 1.799.046 krónur inn á vangoldinn virðisaukaskatt liggur fyrir að skilagreinum vegna afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna Byggingarfélagsins B.3. ehf. fyrir þau greiðslutímabil sem ákæra nær til var í öllum tilvikum skilað eftir eindaga. Sama gildir um skýrslur vegna virðisaukaskatts vegna þeirra tímabila sem ákært er fyrir. Samkvæmt því verður þegar af þeirri ástæðu ekki talið að ákærðu fullnægi skilyrðum hinna breyttu lagaákvæða. Gildir fésektarlágmark ofangreindra lagaákvæða því um mál þetta.

Að virtum þeim fjárhæðum sem brot ákærðu lúta að og öðru því sem hér hefur verið rakið verður að telja brot ákærðu meiriháttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Hafa báðir ákærðu unnið sér til refsingar samkvæmt þeim refsiákvæðum sem réttilega eru tilgreind í ákæru. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorðum hefur hvorugur ákærðu áður gerst sekur um refsivert brot. Með hliðsjón af þeim brotum sem ákærðu hafa verið sakfelldir fyrir þykir refsing þeirra hvors um sig hæfilega ákveðin 4 mánuðir og verður hún bundin skilorði eins og nánar greinir í dómsorði. Jafnframt verður hvorum ákærða um sig gert að greiða sekt í ríkissjóð að fjárhæð 22.200.000 krónur innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 6 mánuði.

Ákærði, J-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K. A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til vinnu verjanda á rannsóknarstigi.

Ákærði, S-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til vinnu verjanda á rannsóknarstigi.

Dómsuppsaga í máli þessu hefur dregist vegna embættisanna dómarans.

Af hálfu ákæruvaldsins var málið flutt af B-kk-þgf Þ-kk-þgf, fulltrúa ríkislögreglustjóra.

Dómsorð:

Ákærðu, J-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf G-kk-nf, sæti hvor um sig fangelsi í 4 mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá birtingu dómsins að telja haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærðu greiði hvor um sig 22.200.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 6 mánuði.

Ákærði, J-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K. A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ákærði, S-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Á-kk-nf M-kk-nf