E-1731/2015

Mál þetta sem telst höfðað 21. maí 2015 af J-kvk-þgf G-kvk-þgf H-kvk-þgf, Tunguseli 10, Reykjavík gegn S-kk-þgf H-kk-þgf, Álfholti 48, Hafnarfirði og Verði tryggingum hf., Borgartúni 25, 105 Reykjavík, var dómtekið að lokinni aðalmeðferð sem fram fór 10. mars sl.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða stefnanda bætur vegna tímabundins atvinnutjóns. Aðallega til greiðslu á 1.920.000 krónum ásamt 4,5% ársvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 160.000 krónum frá 1. september 2012 til 1. október 2012, en af 480.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2012, en af 800.000 krónum frá þeim degi til 1. desember 2012, en af 1.120.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 1.440.000 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2013, en af 1.760.000 krónum frá þeim degi til 1. mars 2013, en af 1.920.000 krónum frá þeim degi til 2. nóvember 2014, en með dráttarvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 637.249 krónum.

Til vara til greiðslu á 1.281.000 krónum, ásamt 4,5% ársvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 106.750 krónum, frá 1. september 2012 til 1. október 2012, en af 320.250 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2012, en af 533.750 krónum frá þeim degi til 1. desember 2012, en af 747.250 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 960.750 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2013, en af 1.174.250 krónum frá þeim degi til 1. mars 2013, en af 1.281.000 krónum frá þeim degi til 2. nóvember 2014, en með dráttarvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum kr. 637.249 krónum.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku. Aðallega til greiðslu á 2.244.746 krónum, ásamt 4,5% ársvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 17. febrúar 2013 til 2. nóvember 2014, en með dráttarvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara til greiðslu á 2.029.241 krónu, ásamt 4,5% ársvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 17. febrúar 2013 til 2. nóvember 2014, en með dráttarvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að mati réttarins eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

I.

Stefnandi varð fyrir slysi þann 17. ágúst 2012 sem ökumaður bifreiðar á hægri ferð austur Sundlaugaveg í Reykjavík og kveðst hafa verið nánast kyrrstæð vegna umferðar, þegar annarri bifreið var ekið harkalega aftan á bifreiðina með þeim afleiðingum að hún kastaðist aftan á þá þriðju.

Eftir kröfugerð stefnanda með bréfi 1. október 2012 greiddi stefndi Vörður tímabundið atvinnutjón stefnanda, fyrir nóvember 2012 til janúar 2013. Miðaði félagið við að laun hefðu verið 320.000 krónur á mánuði og byggði þá niðurstöðu á launaseðlum sem fylgdu með kröfu stefnanda. Þá mun félagið tvisvar hafa greitt stefnanda ótilgreinda innborgun að fjárhæð 320.000 krónur. Alls voru því stefnanda greiddar 1.600.000 krónur.

Í lögregluskýrslu kemur fram að stefnandi hafi kvartað undan höfuðverk og hálsverk á slysstað. Einnig að sjá hefði mátt að stefnandi og dætur hennar tvær hafi verið í áfalli vegna atburðarins og ætluðu sjálfar að leita á slysa- og bráðadeild vegna slyssins. Bifreið stefnanda var dælduð á fram- og afturenda.

Í tjónstilkynningu til Varðar 28. ágúst 2012 segir m.a. að stefnandi hafi hlotið meiðsl á hálsi, brjóstbaki, mjóbaki og mjöðmum og fengið höfuðverk og að hún hafi leitað á slysadeild á slysdegi.

Í vottorði Landspítala – háskólasjúkrahúss (LSH) 17. október 2012 segir m.a. að stefnandi hafi leitað á slysa- og bráðadeild LSH slysdaginn vegna hálseymsla. Stefnandi fór í endurmat 23. ágúst 2012 vegna verkja hægra megin í hálsi og dofa fram í andlit, höfuðverkjar og vaxandi verkja um allan hrygg. Niðurstaða skoðunar var að um væri að ræða útbreidda tognun og vaxandi einkenni tognunar. Var stefnandi greind með tognun og ofreynslu í brjósthrygg og hálshrygg.

B-kk-nf G-kk-nf læknir sagði í vottorði, 30. ágúst 2012, að stefnandi teldist óvinnufær frá 3. september 2012, en að hún hafi frá slysdegi sinnt vinnu sinni með einhverri hjálp. Með þremur öðrum vottorðum B-kk-ef var óvinnufærni stefnanda metin áframhaldandi í alls 20 vikur til viðbótar. Í vottorði B-kk-ef frá 4. apríl 2013 segir m.a. að stefnandi hafi vegna slyssins að mestu leyti fengið ný einkenni frá brjóstbaki og mjóbaki, einkenni frá herðum og hálsi auk höfuðverkja. Þá hefði andleg líðan stefnanda farið versnandi síðustu vikurnar vegna ástands sem skapast hefði eftir slysið.

Önnur vottorð greina frá einkennum tognunar á hryggsúlu við skoðun en segulómun af brjóstbaki og mjóbaki hafi ekki sýnt fram á áverkamerki.

Taugasálfræðileg athugun J-kk-ef H-kk-ef, sérfræðings í klínískri taugasálfræði, frá 8. maí 2013, sýndi m.a. að stefnandi hefði hlotið fjöláverka í slysinu, þ.m.t. höfuðáverka. Stefnandi hafi upplifað mörg högg aftan á bifreiðina og skollið með hnakkann í hnakkapúðann. Hún hafi séð svart, hnykkur hafi komið á hálsinn og hún hafi fljótt fundið fyrir slæmum verk í höfði. Sérfræðingurinn gerði margvíslegar prófanir á stefnanda.

Í vottorði S-kvk-ef E-kvk-ef sálfræðings, 14. ágúst 2013, taldi hún greiningarmat sýna að stefnandi þjáðist af áfallastreituröskun í kjölfar slyssins og alvarlegu þunglyndi, hún hafi upplifað mikla ógn, ofsaótta og hjálparleysi er umferðarslysið átti sér stað.

Stefnandi sótti tíma í sjúkraþjálfun í alls 30 skipti á tímabilinu 10. september 2012 til 22. apríl 2013. Þeirri meðferð var hætt vegna mjög slælegrar svörunar.

G-kk-nf Ó-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður mátu samkvæmt beiðni aðila afleiðingar slyssins á heilsu og hag stefnanda samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Matið er útgefið 25. október 2013 og voru niðurstöðurnar þær að tímabundið atvinnutjón, óvinnufærni, skv. 2. gr. væri frá 3. september 2012 til 17. febrúar 2013, þjáningarbótatímabil frá 17. ágúst 2012 til 17. febrúar 2013, stöðugleikapunktur var talinn 17. febrúar 2013, varanlegur miski skv. 4. gr., væri 15 stig og varanleg örorka skv. 5. gr. 10%.

Stefndu gengu til uppgjörs við stefnanda á grundvelli áðurnefndrar matsgerðar þann 19. desember 2013. Lögmaður stefnanda tók við greiðslu með svofelldum fyrirvara sem ritaður var á uppgjörsblaðið: „Samþykkt með fyrirvara við mat á tímabundnum og varanlegum afleiðingum slyssins 17.08.2012 og með fyrirvara við tekjuviðmiðun við útreikning á tímabundnu tekjutapi og varanlegri örorku.“

Stefnandi taldi afleiðingar slyssins vanmetnar og kaus því að bera undir örorkunefnd matsgerð þeirra G-kk-ef Ó-kk-ef læknis og I-kk-ef S-kk-ef hrl. frá 25. október 2013 um afleiðingar slyssins. Hún leitaði því álits örorkunefndar um endurmat á afleiðingum slyssins, með matsbeiðni dags. 15. maí 2014.

Í álitsgerð nefndarinnar frá 17. september 2014 í málinu nr. 28/2014 kemur m.a. fram að skoðun hafi m.a. leitt í ljós nokkra hreyfiskerðingu í hálshrygg svo og verulega minnkaða hreyfingu í baki. Einnig minnkaða tilfinningu hægra megin í andliti og í hægri griplim. Tjónþoli hafi greinst með lítið paramedian brjósklos á C:VI-C:VII bilinu í hálshryggnum en það hallist meira yfir til vinstri en hægri og snerti ekki taugarætur.

Örorkunefnd taldi að tjónþoli gæti unnið léttari störf en afleiðingar slyssins hefðu dregið úr valmöguleikum hennar til að afla atvinnutekna. Niðurstaðan varð sú að stöðugleikapunktur var talinn vera 17. febrúar 2013. Tjónþoli hefði talist veik vegna afleiðinga slyssins án rúmlegu frá 17. ágúst 2012 til 17. febrúar 2013. Tímabundið atvinnutjón tjónþola vegna afleiðinga slyssins væri 100% frá 17. ágúst 2012 til 17. febrúar 2013. Varanlegur miski var metinn 15% sem og varanleg örorka.

Stefnandi fékk leyfi til að starfrækja daggæslu fyrir 6-10 börn í heimahúsi að Tunguseli 10 í Reykjavík þann 13 mars 2012. Leyfið gilti til tólf ára og hafði stefnandi hafið störf við daggæslu á heimili sínu og störf sem dagmóðir. Eftir slysið 17. ágúst 2012 kveðst stefnandi vera ófær með öllu til að starfa sem dagmóðir og lagðist starfsemin af í kjölfar slyssins.

Eftir að niðurstaða örorkunefndar lá fyrir gerði stefnandi frekari kröfur á hendur stefnda Verði hf. Þeim kröfum hefur stefndi hafnað einkum á grundvelli þess að framangreindur fyrirvari stefnanda við uppgjör dugi ekki til að tryggja henni frekari greiðslur á grundvelli hins nýja mats.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Þá gaf M-kk-nf Ó-kk-nf læknir, nefndarmaður í örorkunefnd skýrslu og staðfesti mat nefndarinnar. Jafnframt upplýsti hann að upphafstími tímabundinnar örorku í mati nefndarinnar væri vísast rangur og að hann ætti að vera 3. september 2012.

II.

Stefnandi kveður ágreining aðila þríþættan, þ.e. tekjuviðmiðun vegna bóta fyrir tímabundna örorku, tekjuviðmiðun vegna bóta fyrir varanlega örorku og frekari bætur vegna endurmats örorkunefndar á varanlegri örorku.

Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni, sökin á slysinu liggi hjá ökumanni bifreiðarinnar sem ekið var á hana en sú bifreið hafi verið tryggð hjá stefnda.

Stefnandi kveðst byggja kröfugerð sína í máli þessu á framangreindri álitsgerð örorkunefndar frá 17. september 2014.

Varðandi kröfur vegna tjóns af völdum tímabundinnar örorku vísar stefnandi til þess að hún hafi verið starfandi sem matráður hjá Reykjavíkurborg, þegar hún ákvað að hefja störf sem dagmóðir í fullu starfi á árinu 2012. Starfsemin hafi hafist í mars með því að fyrstu börn komu til gæslu 5. mars 2012. Því hafi stefnandi verið búin að skipta um starfsvettvang þegar umferðarslysið varð 17. ágúst 2012, og verið komin í nýtt framtíðarstarf.

Byggt er á því af hálfu stefnanda að við útreikning bóta vegna tímabundins tekjutaps og varanlegrar örorku skuli miða við þær tekjur sem stefnandi var tekin að afla í hinu nýja starfi sínu sem dagmóðir fyrir slysið, eins og þær birtast í staðfestum opinberum gögnum frá þessum tíma, en starfinu geti hún ekki sinnt eftir slysið.

Stefnandi hafi aflað allra tilskilinna réttinda og hafi Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur gefið út starfsleyfi, 13. mars 2012, þ.e. leyfi til 12 ára til að starfrækja daggæslu fyrir 6-10 börn í heimahúsi á heimili stefnanda að Tunguseli 10 í Reykjavík. Með því hafi verið fyrirsjáanlegt hverjir yrðu atvinnuhagir stefnanda til framtíðar litið. Við þá stöðu eigi að miða þegar ákveðið sé tekjuviðmið við útreikning á tjóni stefnanda, enda hafi mátt búast við að þær tekjur yrðu hennar tekjur til framtíðar nema eitthvað ófyrirséð gripi þar inn í. Það eigi bæði við um bætur vegna tímabundinnar og varanlegrar örorku.

Um varanlega örorku vísi stefnandi til endurmats örorkunefndar. Álitið sé næsta samhljóða matsgerð G-kk-ef Ó-kk-ef læknis og I-kk-ef S-kk-ef hrl. frá 25. október 2013, nema hvað tímabil tímabundins atvinnutjóns sé af örorkunefnd talið hefjast 17. ágúst 2012, á slysdegi, í stað frá 3. september 2012 skv. fyrra mati og þá sé varanleg örorka vegna afleiðinga slyssins 15% í áliti örorkunefndar í stað 10% í fyrra mati, eða hækkun um 5%. Við aðalmeðferð málsins breytti stefnandi kröfugerð sinni þannig að upphaf kröfu vegna tímabundinnar örorku miðast við 3. september 2012 enda kom fram hjá fulltrúa í örorkunefnd að þarna væri líkast til um mistök að ræða hjá nefndinni enda engin gögn sem styddu fyrri upphafstíma.

Stefnandi mótmælir túlkun og skýringum stefnda á samskiptum aðila og á efni þess fyrirvara sem gerður var við uppgjörið. Jafnframt mótmælir hún túlkun stefnda á dómi Hæstaréttar í málinu nr. 576/2013, en stefnandi telur að atvik þau sem fjallað er um í dómnum séu í veigamiklum atriðum ósambærileg atvikum þessa máls.

Stefnandi kveðst vísa til skýringa með kröfubréfi sínu frá 7. nóvember 2013 þar sem fram komi m.a. umfjöllun um að tekjuviðmiðun stefnanda skuli vera 320.000 krónur á mánuði við útreikning bóta vegna tímabundinnar og eins varanlegrar örorku. Þá sé áskilinn réttur til uppgjörs með fyrirvara eins og síðan hafi orðið raunin.

Fyrirvari stefnanda hafi verið færður inn á tjónskvittun stefnda. Stefnandi bendir og á að stefndi sjálfur hafi gert eftirfarandi fyrirvara: „Félagið gerir sama fyrirvara, sérstaklega við útreikninga á tímabundnu tekjutapi og varanlegri örorku og áskilur sér rétt til endurkröfu, komi síðar í ljós s.s. fyrir dómstólum að félagið hafi ofgreitt bætur.“

Fyrirvari stefnanda hafi eðli málsins samkvæmt beinst að því hvort tímabundnar og varanlegar afleiðingar slyssins 17. ágúst 2012 hefðu verið rétt metnar í fyrri matsgerð málsins en um annað mat vegna slyssins hafi ekki verið að ræða þegar fyrirvarinn var gerður. Fyrirvarinn feli í sér áskilnað um að láta í bráð fara fram endurmat á afleiðingum slyssins. Hið sama telur stefnandi mega segja um stefnda með vísan til fyrirvara hans sjálfs. Stefnandi telur að túlka eigi fyrirvara sem þennan tjónþola í hag. Stefnandi telur sambærilega fyrirvara hafa alla jafnan leitt til þess að mál hafi farið í sama farveg og í þessu máli og uppgjör ráðist þá af niðurstöðu örorkunefndar.

Stefnandi telur að atvik og aðstæður allar sem birtist í hæstaréttardómi í málinu nr. 576/2013 séu mjög frábrugðin þeim sem séu í þessu máli. Hér hafi þegar verið hafist handa við að fylgja eftir þeim fyrirvara sem gerður var við uppgjörið og innan eðlilegra og skynsamlegra tímamarka farið fram á endurmat örorkunefndar á fyrirliggjandi matsgerð. Með tölvuskeyti 13. mars 2014 hafi matsbeiðni verið send stefnda til kynningar, þar sé tekið fram að engin ný gögn liggi fyrir frá því sem áður hafi verið og þess óskað að stefndi staðfesti með áritun sinni að matsbeiðnin hafi verið sýnd félaginu og að hann hafi undir höndum þau gögn sem þar voru listuð.

Hæstaréttarmálið nr. 576/2013 hafi fjallað um afleiðingar umferðarslyss 12. nóvember 2003. Niðurstaða örorkumats hafi legið fyrir 7. júní 2007 þar sem batahvörf voru talin vera 12. febrúar 2004. Málið hafi verið gert upp með fyrirvara við mat á miska og varanlegri örorku þann 20. júlí 2007. Árið 2010 hafi tjónþoli svo byrjað að afla frekari læknisfræðilegra gagna og óskað síðan einhliða endurmats 30. nóvember 2011. Matsgerð hafi legið fyrir 4. apríl 2012, eða tæpum fimm árum eftir að málið hafði verið gert upp með fyrirvara. Stefnandi telur að horft hafi verið til þess að sá óeðlilega langi tími sem leið frá uppgjöri málsins og þar til tjónþoli gerði reka að því að láta á fyrirvarann reyna með því að endurmeta afleiðingar slyssins 2011, ljái málinu það yfirbragð að verið hafi verið að láta endurmeta síðar tilkomnar breytingar á heilsufari tjónþola. Því sé alls ekki að heilsa í máli stefnanda sbr. samskipti aðila málsins, en til þeirra beri að líta við mat á gildi fyrirvarans.

Verði eigi á þetta fallist, kveðst stefnandi byggja á því að endurmat örorkunefndar, sem leiddi til 5% hækkunar á varanlegri örorku stefnanda, leiði til þess að skilyrði fyrir endurupptöku málsins á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, teljist uppfyllt. Um hafi verið að ræða ófyrirséðar breytingar á heilsu stefnanda og hafi stig varanlegrar örorku stefnanda verið metið verulega hærra en áður með hækkun úr 10% í 15%, eða um 50%.

Við útreikning á bótakröfum sínum vísar stefnandi til þess í stefnu hvernig starfsemi hennar fór af stað og þróaðist m.a. með tilliti til sumarleyfa og slyssins. Þá þróun telur stefnandi leiða til þess að til skoðunar sé tímabilið frá 5. mars 2012 til 15. júlí 2012, eða tæplega fjórir og hálfur mánuður, sem daggæslustarfsemi stefnanda varði. Vegna daggæslu í fjóra og hálfan mánuð árið 2012 hafi stefnandi fengið greiddar samtals 1.359.791 krónu frá sveitarfélögum og foreldrum. Kveðst hún hafa reiknað sér laun að fjárhæð 960.000 kr. á tímabilinu júní til ágúst 2012, eða 320.000 krónur á mánuði. Hún hafi ekki gert það fyrr, vegna kostnaður við að koma rekstrinum á laggirnar.

Til vara telur stefnandi rétt að miða við 213.500 krónur en þá er reiknuðum launum, sbr. framangreint, deilt á allt tímabilið. Stefndi hafi í uppgjöri vegna tímabundins atvinnutjóns greitt stefnanda miðað við 86.660 krónur og greitt 637.249 krónur, sambanber breytta kröfugerð við aðalmeðferð málsins, í stað 1.920.000 króna eða eftir atvikum 1.281.000 krónur miðað við lægri fjárhæðina þ.e. 213.500 kr.

Krafa stefnanda vegna tímabundins atvinnutjóns nemi því aðallega 320.000 krónum á mánuði í sex mánuði, eða að höfuðstól 1.920.000 krónum, að frádreginni 637.249 króna innborgun en til vara 213.500 krónum eða að höfuðstól 1.281.000 krónum að frádreginni innborguninni.

Í aðalkröfu vegna varanlegrar örorku kveðst stefnandi miða við sömu mánaðartekjur og miðar við að daggæslustarfsemi liggi niðri einn mánuð á ári. Því sé árstekjuviðmið 3.520.000 krónur. Krafan sé svo reiknuð samkvæmt fyrirmælum skaðabótalaga og á grundvelli álits örorkunefndar. Miðað sé við að stuðull á stöðugleikapunkti sé 11,489. Innborgun sem miðist við 10% örorku, 4.058.483 krónur, sé svo dregin frá og stefnandi krafinn um mismuninn eða 2.244.746 krónur.

Miðað sé í varakröfu, við verðbættar árstekjur stefnanda á stöðugleikapunkti 17. febrúar 2013, eins og þær birtust í uppgjöri aðila, eða 3.532.495 krónur sem séu verðbættar árstekjur stefnanda 2011, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga 50/1993. Þá sé hér lagt til grundvallar álit örorkunefndar um að varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga slyssins hafi verið 15% í stað 10% áður. Nánar sundurliðist kröfugerð stefnanda því þannig: Árslaunaviðmið stefnanda 3.532.495 krónur * 11,489 (stuðull á stöðugleikapunkti, stefnandi var 35 ára og 281 dags að aldri 17. febrúar 2013) * 15/100 (varanleg örorka skv. álitsgerð örorkunefndar) = 2.029.242 krónur. Greiddar hafi verið að fullu bætur vegna 10% varanlegrar örorku að fjárhæð 4.058.483 krónur, skv. tjónskvittun og því aðeins krafið um bætur vegna þeirrar 5% viðbótarörorku sem örorkunefnd mat stefnanda, eða 2.029.242 krónur.

Vaxta sé krafist af bótafjárhæð vegna varanlegrar örorku frá tímamarki stöðugleika, sbr. 16. gr. laga nr. 50/1993 til 2. nóvember 2014, en þá sé krafist dráttarvaxta skv. III. kafla laga nr. 38/2001 eða frá því að mánuður hafi verið liðinn frá því stefnandi sendi kröfubréf sitt dags. 2. október 2014, en til vara kveðst stefnandi krefjast dráttarvaxta frá 21. júní 2015, eða frá því að mánuður var liðinn frá þingfestingu málsins.

Vexti skv. 16. gr. laganna vegna tímabundins atvinnutjóns kveðst stefnandi miða við gjalddaga hverrar mánaðargreiðslu, sem sé fyrsti dagur næsta mánaðar eftir greiðslumánuð. Þá sé krafist dráttarvaxta á sama grunni og vegna varanlegrar örorku.

Kröfur sínar kveðst stefnandi reisa á umferðarlögum nr. 50/1987, einkum XIII. kafla, sérstaklega sé vísað til 90. gr., sbr. 88. og 89. gr. Einnig kveðst hún byggja á almennum ólögfestum reglum íslensks skaðabótaréttar. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á lögum nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr.

III.

Stefndi kveður ekki ágreining um bótaskyldu en hann byggi á því að tjón stefnanda sé að fullu bætt.

Stefndi byggi á því að álitsgerð örorkunefndar hafi ekki meira sönnunargildi en matsgerð sú sem aðilar hafi komið sér saman um að æskja í október 2013 og stefndi byggði uppgjör sitt við stefnanda á. Samkvæmt álitsgerð nefndarinnar höfðu engin ný einkenni komið fram hjá stefnanda frá því fyrra mat var framkvæmt. Báðar matsgerðir tilgreini hálstognun og tognun í brjóstbaki, í báðum tilvikum með hreyfiskerðingu, sem afleiðingu slyssins.

Ekki sé í áliti nefndarinnar greint frá neinum ófyrirsjáanlegum, verulegum breytingum á heilsu stefnanda. Stefndi telur að draga megi, að því er virðist, þá ályktun af umfjöllun í álitsgerð örorkunefndar að allt eins megi ætla, að munur milli matsgerða helgist af því að einkenni stefnanda séu ítarlegar rannsökuð, frekar en að þau séu önnur í raun en fyrr var metið. Engin umfjöllun sé um það í álitsgerð nefndarinnar að einkenni stefnanda hafi versnað frá því að fyrra matið fór fram. Þannig fjalli báðar matsgerðir um mat á sömu áverkum og einkennum og í fyrri matsgerð, enda varla forsendur til annars þar sem engin ný gögn hafi verið lögð fram með matsbeiðni til örorkunefndar frá því að málsaðilar æsktu sameiginlega matsgerðar G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef.

Stefndi telur að álitsgerð örorkunefndar sé í trássi við þá ráðagerð sem lögð sé til grundvallar í 11. gr. laga nr. 50/1993 þar sem hún feli í sér heildarmat á afleiðingum slyssins. Í ákvæðinu sé gert ráð fyrir að í endurmati eigi fyrst og fremst að huga að þeim breytingum sem til staðar kunna að vera og svo að leggja mat á hvaða áhrif þær kunni að hafa á niðurstöðuna. Í matsbeiðni sé lagt til grundvallar að afleiðingar séu alvarlegri en talið var í fyrra mati, en ekki bent á breytingar á heilsu tjónþola. Ekki sé spurt um breytingar á varanlegum afleiðingum og ef svo væri hvort um væri að ræða ófyrirsjáanlega breytingu og þá í hverju sú breyting væri fólgin, hverju hún næmi í stigum eða prósentum talið eins og gert sé ráð fyrir í 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefndi kveðst og byggja á því að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að hún eigi rétt til endurskoðunar á bótauppgjöri vegna umferðarslyssins. Stefnandi geti ekki reist kröfu sína um endurskoðun á skaðabótauppgjöri á þeim fyrirvara sem gerður hafi verið við bótauppgjörið. Engin gögn liggi fyrir um hvernig skýra eigi þennan fyrirvara.

Hann verði ekki skýrður svo að stefnandi hafi áskilið sér rétt til endurupptöku bótaákvörðunar vegna þess að matið sem stefndi byggir á kynni að vera rangt. Með vísan til framangreinds um gildi álitsgerðar örorkunefndar telur stefndi að endurupptaka málsins verði ekki byggð á henni þar sem hún feli í sér endurmat á fyrra mati en ekki mati á breytingum. Því verði ekki byggt á fyrirvaranum.

Í varakröfu byggir stefndi á því að engar forsendur standi til þess að miða við að tekjur stefnanda hafi numið 320.000 krónum á mánuði, þar sem ósannað sé að svo hafi verið. Því sé þannig mótmælt sem ósönnuðu. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á með áreiðanlegum gögnum eða gert líklegt að önnur viðmiðun en sú sem beitt hafi verið við uppgjör bóta til hans sé réttari mælikvarði á framtíðartekjur hennar.

Þá mótmælir stefndi því að álitsgerð örorkunefndar verði lögð til grundvallar uppgjöri sbr. framangreint um gildi álitsins fyrir málið. Að auki telur stefndi niðurstöðu nefndarinnar um tímabil óvinnufærni ranga. Hún eigi sér ekki stoð í þeim læknisfræðilegu gögnum sem lögð voru fram af hálfu stefnanda, þar sem fram komi ítrekað í vottorðum að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 3. september 2012 til 17. febrúar 2013, en þetta sé einnig lagt til grundvallar í matsgerð G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef. Stefndi telur því nærtækast að álykta á þann veg að niðurstaða örorkunefndar byggi á röngum grunni hvað upphaf þessa tímabils varðar.

Þá kveðst stefndi mótmæla dráttarvaxtakröfu stefnanda og kveður upphafstíma dráttarvaxta geta í fyrsta lagi verið dómsuppsögudag, enda hafi ekki verið lögð fram fullnægjandi gögn sem færi sönnur á aukið tjón við þingfestingu málsins.

IV.

Við úrlausn þessa máls þarf í fyrstu að ákveða hvaða gildi sá fyrirvari sem stefnandi gerði við uppgjör við stefnda 19. desember 2013 hefur fyrir réttarsamband aðila og framhald málsins. Hæstiréttur hefur undanfarin ár fjallað um mjög sambærilega fyrirvara og niðurstaðan á stundum orðið sú að þeir gildi almennt ekki um endurskoðun á því mati sem liggur til grundvallar uppgjöri, á þeim grunni að rangt hafi verið metið, heldur einungis ef breytingar verða á varanlegri örorku og varanlegum miska. Ef fallist yrði á það að sá fyrirvari sem hér var settur sé þess eðlis þarf, að mati dómsins, ekki frekari umfjöllun um kröfur stefnanda, enda verður talið að sú hækkun sem varð hjá örorkunefnd á mati á varanlegri örorku og miska úr 10% í 15% nægi ekki til að uppfyllt séu skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, um ófyrirsjáanlegar breytingar og að örorka og miski sé þannig verulega hærri en áður var talið þannig að réttlæti endurupptöku máls. Þannig liggja fyrir skýr fordæmi Hæstaréttar, hvað þetta ákvæði varðar, þar sem hækkun örorku, til dæmis úr 5% í 10%, hefur ekki verið talin veruleg og því ekki næg, né heldur hækkun úr 15% í 20% eða úr 20% í 25% og hækkun á miska úr 20 stigum í 25 stig ekki heldur talin duga. Einnig blasir það við að með matsbeiðni sinni var stefnandi ekki að óska eftir mati á þessum grundvelli, þ.e. um breytingar, heldur þvert á móti að andmæla í raun fyrra mati sem stefnandi taldi rangt og að of lágt væri metið, eins og málatilbúnaður hennar staðfestir og er í raun ágreiningslaust í málinu. Þessu til viðbótar má benda á að ef skilyrði 11. gr. eru uppfyllt á annað borð þá girðir það ekki fyrir endurupptöku, þótt tjónþoli hafi engan fyrirvara gert.

Af dómum Hæstaréttar varðandi sambærilega fyrirvara virðist hins vegar mega ráða, að áhersla er lögð á að fyrirvarinn sé ótvíræður þannig að viðsemjandinn, í þessum tilvikum vátryggingafélag, megi átta sig fyllilega á því að hverju fyrirvarinn beinist, og er þetta enda í samræmi við almennar reglur fjármunaréttar. Að það sé þá ljóst hvað sá sem fyrirvara gerir, ætlist fyrir í framhaldi. Væntanlega verður og sú krafa gerð að ekki líði of langur tími þangað til slíku sé fylgt eftir.

Í máli þessu gerðu báðir aðilar fyrirvara, eins og að framan greinir, og vísar fyrirvari stefnda að hluta til fyrirvara stefnanda þannig að um ákveðna gagnkvæmni er þar að ræða. Líta verður svo á að þótt fyrirvari sé að einhverju leyti óljós geti önnur gögn máls eða samskipti aðila varpað ljósi á efni hans, samanber dóm Hæstaréttar í málinu nr. 576/2013.

Uppgjör vegna slyssins 17. ágúst 2012, þar sem framangreindir fyrirvarar voru gerðir, fór fram 19. desember 2013. Í maí 2014 sendi lögmaður stefnanda matsbeiðni til örorkunefndar og því er ómótmælt að afrit var sent stefnda. Áður höfðu stefnda verið send drög að beiðninni 13. mars 2014 til yfirlestrar og athugasemda. Beiðnin ber það mjög skýrt með sér að þar er óskað eftir nýju mati á afleiðingum umferðarslyssins, þannig að undirliggjandi er þá að stefnandi leit svo á, að niðurstöður matsmanna, þær er voru grundvöllur uppgjörs, hafi verið rangar. Í niðurlagi umfjöllunar í matsbeiðni um tjónið og lýsingu þess segir þannig: „Matsbeiðandi telur afleiðingar slyssins vanmetnar og því er nú leitað álits örorkunefndar um endurmat á afleiðingum slyssins.“ Hvergi má greina einhvers konar beiðni um mat á breytingum sem orðið hefðu á heilsu stefnanda frá fyrra mati, enda slíks vart að vænta einungis um fimm mánuðum eftir uppgjör og um sjö mánuðum frá fyrra mati. Þá verður ekki séð að fyrirvari vegna mats á tímabundinni örorku geti lotið að því að heilsa tjónþola taki verulegum breytingum til hins verra síðar, heldur hljóti slíkur fyrirvari að fela í sér áskilnað um að freista þess að ná fram breytingu á fyrirliggjandi mati.

Í samræmi við 2. mgr. 3. gr. reglugerðar um starfsháttu örorkunefndar nr. 335/1993, samanber breytingu hennar með reglugerð nr. 549/1996, sendi nefndin stefnda framkomna beiðni og fylgigögn, þar sem stefnda var gefinn kostur á andmælum og að leggja fram gögn af sinni hálfu. Svar barst frá stefnda með bréfi 12. júní 2014. Þar segir félagið fyrirliggjandi matsgerð G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef vel rökstudda og ítarlega og að engin ástæða sé til að rengja niðurstöðu þeirra. Engin ný gögn hafi verið lögð fram í málinu og ekkert sem bendi til þess að matsgerðin sé röng.

Það er ekki fyrr en eftir að lögmaður stefnanda sendir kröfugerð, byggða á niðurstöðu örorkunefndar 2. október 2014, rúmum mánuði síðar eða 4. nóvember, sem stefndi ber því fyrir sig að fyrirvarinn hafi verið ófullnægjandi og vísar til fyrrgreinds Hæstaréttarmáls nr. 576/2013, en dómurinn féll 20. febrúar 2014.

Stefndi sem er sérfróður aðili ber framangreint ekki fyrir sig fyrr en í nóvember 2014, en dómur Hæstaréttar lá fyrir áður en stefnandi skrifaði matsbeiðni sína og sendi örorkunefnd og stefnda. Dómurinn telur einboðið að stefnda hafi frá fyrstu tíð mátt vera ljóst að matsbeiðni stefnanda hafi haft þann eina tilgang að hnekkja fyrra mati á þeim grunni að of lágt hafi verið metið. Því verður gengið úr frá því að fram að nóvember 2014 hafi stefndi skilið fyrirvarann með sama hætti og stefnandi, enda hefði honum ella borið að gera athugasemd strax við móttöku matsbeiðni eða í síðasta lagi þegar hann sendi örorkunefnd andmæli í júní 2014. Þar sem matsbeiðni þessa efnis var látin óátalin af stefnda, sérfróðum aðila, verður gengið út frá því að stefnda hafi verið fulljóst hvað fyrirvari stefnanda merkti og hvað stefnandi hygðist fyrir í framhaldi.

------

Báðar matsgerðir málsins eru ítarlegar. Mat örorkunefndar hefur að lögum ekki sjálfkrafa meira vægi en mat G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef, heldur kemur það í hlut dómsins að meta sönnunargildi þessara gagna samkvæmt almennum reglum, samanber 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Dómurinn telur að leggja beri niðurstöðu örorkunefndar til grundvallar. Nefndin hafði til hliðsjónar ítarlegri gögn en fyrri matsmenn og virðist hafa rannsakað einkenni stefnanda ítarlegar samanber greinargerð stefnda. Hún er skipuð tveimur læknum auk lögmanns sem búa allir yfir afar mikilli reynslu, enda nefndin lögskipuð til sex ára í senn til að tryggja festu og samræmi í störfum hennar og strangar hæfniskröfur gerðar til nefndarmanna. Auk þess styðjast fyrri matsmenn, sem að sönnu eru einnig afar reyndir í þessum störfum, að hluta til við örorkutöflur sem örorkunefnd hefur sett saman. Stefndi hefur ekki bent á neitt það í álitsgerð örorkunefndar sem dregur úr gildi hennar. Því verður talið að með niðurstöðu örorkunefndar hafi stefnandi hnekkt fyrra mati G-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef en stefndi hefur ekki leitað leiða til að hrinda mati nefndarinnar, eða eins og fyrr segir, bent á annmarka á álitsgerð hennar. Í samræmi við fyrirvara hans, verður því stefnanda talið kleift að gera viðbótarkröfur á hendur stefnda vegna tjóns síns.

-------

Stefnandi byggir ýtrustu fjárkröfur sínar í málinu, bæði vegna tímabundins fjártjóns og varanlegs, á því að mánaðarlaun hennar hafi numið 320.000 krónum frá því hún hóf starfsemi sem dagmóðir í mars 2012. Stefndi féllst í fyrstu á þessa viðmiðun þ.e. þegar stefnandi gerði fyrst kröfu um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, og greiddi þessa fjárhæð fyrir nóvember og desember 2012 og janúar 2013, enda hafði stefnandi lagt fram launaseðla sem gáfu til kynna að hún nyti þessara launa. Eins og fram kemur í greinargerð stefnda kom í ljós við nánari athugun, eftir að örorkumat lá fyrir, að þessir launaseðlar áttu sér ekki skírskotun í skattframtal stefnanda fyrir tekjuárið 2012, og að tekjur hefðu verið lægri. Fyrir liggur jafnframt að stefnandi óskaði eftir leiðréttingu á skattframtali sínu, með erindi 13. desember 2013 og 26. mars 2014, á reiknuðu endurgjaldi fyrir 2012 og gekk úrskurður ríkisskattstjóra 1. apríl 2014 þess efnis að endurgjaldið var ákvarðað afturvirkt, í samræmi við kröfur stefnanda 320.000 krónur á mánuði.

Stefnandi hefur lagt fram gögn sem staðfesta að verulegar líkur hafi staðið til þess að hún hefði starfað við daggæslu áfram, enda með leyfi til reksturs allt til ársins 2024 og reksturinn hafinn þegar slysið varð. Þá er jafnframt ágreiningslaust eins og staðfest var við aðalmeðferð málsins, að viðmiðunarflokkur reiknaðs endurgjalds, samkvæmt reglum ríkisskattstjóra frá 2011 vegna tekjuársins 2012, gerði ráð fyrir að gjaldið væri 320.000 krónur vegna þess starfa sem stefnandi hafði hafið skömmu áður en hún lenti í slysinu.

Það sem á skortir hins vegar, er að stefnandi hafi gert nánari grein fyrir rekstrarkostnaði við rekstur sem þann sem hún áformaði að halda áfram í. Fyrir liggur að nokkur stofnkostnaður féll á í upphafi rekstrar stefnanda, en engar upplýsingar hafa verið lagðar fram sem varpa ljósi á hver mögulegur rekstrarkostnaður sé að jafnaði í starfsemi sem þessari. Eðli reiknaðs endurgjalds er þannig að því er ætlað að marka stofn fyrir greiðslu staðgreiðslu skatta og sá stofn er áætlaður út frá sambærilegum störfum. Hins vegar getur gjaldið sætt leiðréttingum eftir á, ef rekstrarkostnaður reynist hærri en svo að reksturinn beri þá fjárhæð sem nemur því reiknaða endurgjaldi sem ríkisskattstjóri hefur miðað við. Fjárhæð reiknaðs endurgjalds er því engin staðfesting á því hvað sá aðili sem stundar viðkomandi atvinnurekstur muni fá í sinn hlut og alls ekki trygging fyrir því. Með vísan til framangreinds verður því ekki, gegn eindregnum mótmælum stefnda, því slegið föstu að stefnanda hafi tekist sönnun um að þessi fjárhæð endurspegli tjón hennar til framtíðar, hvort sem um ræðir tjón vegna tímabundinnar örorku eða vegna varanlegrar örorku. Ekki eru því efni til að fallast á ýtrustu kröfur stefnanda sem byggjast á framangreindri viðmiðun.

Varðandi tjón af völdum tímabundinnar örorku verður hins vegar dregin sú ályktun af skjali, sem lögmaður stefnda lagði fram í dómnum til hliðsjónar, við upphaf aðalmeðferðar, að stefndi telur sig standa í skuld við stefnanda vegna tímabundinnar örorku. Sú fjárhæð nemur 319.341 krónu, þ.e. niðurstöðutala útreiknings stefnda samkvæmt yfirliti hans, að teknu tilliti til breytingar sem stefnandi gerði á stefnukröfum sínum við upphaf aðalmeðferðar þar sem viðbótar innborgun að fjárhæð 160.000 krónur var viðurkennd. Þessi útreikningur er byggður á þeim einu upplýsingum sem liggja fyrir um rekstur stefnanda, eftir að hann hófst og lauk á árinu 2012. Fjárhæðin er í nokkru samræmi við þá sem stefndi bauð fram í tölvuskeyti 4. nóvember 2014. Stefndi hefur ekki boðið fram greiðslu á þessari fjárhæð í greinargerð sinni og þykir því rétt að dæma hann til greiðslu hennar. Með vísan til málsatvika og breytinga sem orðið hafa á kröfugerð aðila, verður krafa vegna tímabundins tjóns látin bera vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá tímamarki stöðugleika, 17. febrúar 2013, til 2. nóvember 2014, en frá þeim degi dráttarvexti til greiðsludags eins og nánar greinir í dómsorði samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 en þann dag var mánuður liðinn frá því að stefnandi sendi stefnda kröfubréf.

Varðandi tjón af völdum varanlegrar örorku er eins og fyrr sagði fallist á að stefnanda beri viðbótarbætur vegna þeirrar hækkunar sem varð á mati á varanlegri örorku hennar vegna slyssins 17. ágúst 2012. Eins og áður er rakið verður ekki fallist á þau viðmiðunarlaun sem stefnandi gerir kröfu um. Varakrafa hennar hefur hins vegar ekki sætt tölulegum andmælum af hálfu stefnda, enda um að ræða sömu viðmiðunarfjárhæð og lögð var til grundvallar í uppgjöri aðila frá 19. desember 2013 og verður hún því tekin til greina að fullu með 2.029.241 krónu auk vaxta eins og krafist er samanber framangreint um upphafstíma dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi hefur lagt fram gjafsóknarleyfi vegna reksturs þessa máls fyrir héraðsdómi útgefið 8. desember 2015. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði. Þar með er talin þóknun lögmanns hennar, sem telst, miðað við umfang málsins og rekstur þess, hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur

Eftir úrslitum málsins verða stefndu dæmdir til að greiða sameiginlega 1.000.000 króna í málskostnað er renni í ríkissjóð, samanber 4. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991.

J-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður flutti mál þetta fyrir hönd stefnanda og S-kvk-nf H. B-kvk-nf héraðsdómslögmaður fyrir hönd stefndu.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari, sem fékk málinu úthlutað 1. október 2015, kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, S-kk-nf H-kk-nf og Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda, J-kvk-þgf G-kvk-þgf H-kvk-þgf, 2.348.582 krónur, auk 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993, frá 17. febrúar 2013 til 2. nóvember 2014, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, til greiðsludags.

Stefndu greiði sameiginlega 1.000.000 króna í málskostnað er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar 1.500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)