E-1047/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 23. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kk-þgf Ó-kk-þgf, Hafurbjarnarstöðum, Sandgerði, á hendur Skinney-Þinganesi hf., Krossey, Höfn í Hornafirði, og Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til réttargæslu, með stefnu birtri 13. mars 2012.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 335.291 kr. með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 13. mars 2009 til 23. mars 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti þ.m.t. álags er nemi virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnda er þess krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

Réttargæslustefndi gerir ekki sjálfstæðar dómkröfur.

Málavextir

Stefnandi varð fyrir vinnuslysi þann 13. mars 2009 er hann starfaði sem háseti um borð í Erlingi SF-65 sem stefndi, útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækið, Skinney-Þinganes hf., gerði út. Verið var að draga net inn og stefnandi var á rúllu. Stefnandi var með báðar hendur á teinum þegar teinarnir skruppu út af spilinu og klemmdist hann með báðar hendur á milli rúllu og netsins með þeim afleiðingum að hann slasaðist á báðum höndum.

Er stefnandi slasaðist var hann með tímabundinn ráðningasamning hjá stefnda Skinney-Þinganesi hf., vegna tímabilsins 7. febrúar til 21. mars 2009.

Að beiðni stefnanda og réttargæslustefnda framkvæmdu G-kk-nf A-kk-ef og G-kk-nf B-kk-nf læknar örorkumat samkvæmt skaðabótalögum sem dagsett er 10. nóvember 2010. Töldu þeir stöðugleikatímapunkt vera þann 11. mars 2010. Tímabundin óvinnufærni var metin 100% fyrir tímabilið frá slysdegi til stöðugleikatímapunkts og þjáningatímabil var metið sama tímabil, þar af rúmliggjandi í 2 daga. Varanlegur miski var metinn 15% og varanleg örorka 25%.

Réttargæslustefndi greiddi stefnanda bætur í desember 2011 og tók stefnandi við þeim með fyrirvara vegna uppgjörs réttargæslustefnda á tímabundnu atvinnutjóni. Eftir stendur því einungis ágreiningur um viðmiðunarfjárhæð við útreikning bóta vegna tímabundins atvinnutjóns og þá eingöngu vegna hluta þess tímabils. Réttargæslustefndi miðaði útreikning við sjómannslaun fyrir tímabilið frá slysdegi fram til þess tíma er skipinu var lagt í lok september 2009 og er sá útreikningur ágreiningslaus. Frá þeim tíma að telja og út tímabil óvinnufærni, miðaði réttargæslustefndi við grunnatvinnuleysisbætur og greiddi bætur samkvæmt því. Stefnandi gerir hins vegar kröfu um að við útreikning bóta fyrir það tímabil sé miðað við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Samhliða uppgjörinu í desember 2011 krafði stefnandi réttargæslustefnda til þrautar um það tímabundna atvinnutjón sem hann telur enn óbætt en réttargæslustefndi hafnaði kröfunni.

Stefndi, Skinney-Þinganes hf., var með slysatryggingu hjá réttargæslustefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., er slysið átti sér stað.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Samkvæmt því sem fram kemur í stefnu snýst ágreiningur málsaðila um það tekjuviðmið sem leggja á til grundvallar við útreikning á tímabundnu atvinnutjóni stefnanda en það var gert upp í tveimur hlutum. Annars vegar fyrir tímabilið 13. mars 2009 til 30. september 2009 og hins vegar fyrir tímabilið 1. október 2009 til 11. mars 2010. Ágreiningslaust er með aðilum að vegna fyrra tímabilsins skuli miðað við það fjártjón sem stefnandi varð fyrir þann tíma sem skipið Erlingur SF-65 var á sjó en skipinu var lagt í lok september 2010 eins og að ofan greinir. Uppgjörið vegna þess tímabils byggir á upplýsingum frá stefnda, Skinney-Þinganesi hf. Hvað seinna tímabilið varðar kristallast ágreiningurinn í því að réttargæslustefndi telur sér aðeins skylt að bæta stefnanda það á grundvelli þeirrar fjárhæðar sem svarar til grunnatvinnuleysisbóta en stefnandi telur að hann eigi rétt á að fá bætur á grundvelli lágmarkstekjuviðmiða skaðabótalaga nr. 50/1993, ásamt síðari breytingum.

Stefnandi reisir kröfu sína í máli þessu á því að það sé meginmarkmið skaðabótalaga að tjónþoli fái fullar bætur fyrir fjártjón sitt og að hann verði eins settur fjárhagslega og ef hann hefði ekki orðið fyrir líkamstjóni. Stefnandi eigi því rétt á að fá fullar bætur samkvæmt þeim reglum sem lögin sjálf kveða á um. Eins og að ofan greinir kveða lögin á um það hvaða lámarkstekjuviðmið skuli leggja til grundvallar þegar önnur tekjuviðmið tjónþola liggja ekki til grundvallar. Þannig segir í 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga að leggja skuli verðmæti við vinnu við heimilisstörf að jöfnu við launatekjur, sbr. 2. gr., 2. mgr. 7. gr. og 8. gr. sömu laga. Í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sem lesa verður saman við framangreind ákvæði kemur fram að ekki skuli miða við lægri árslaun en tilgreind eru í töflu ákvæðisins, þ.e. fyrir 66 ára og yngri, 1.200.000 kr. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laganna breytast fjárhæðirnar í töflunni mánaðarlega í hlutfalli við breytingar á lánskjaravísitölu frá gildistöku laganna, þ.e. 1. júlí 1993, sbr. 28. gr. og 29. gr. laganna.

Fjárhæðin sem réttargæslustefndi greiddi vegna tímabilsins 1. október 2009 til 11. mars 2010 á grundvelli ofangreindra grunnatvinnuleysisbóta er 149.523 kr. x 5 + 149.523 kr. / 31 x 11 = 800.672 kr. (747.615 + 53.057).

Fjárhæðin sem stefnandi telur að hann eigi rétt á er grundvölluð á eftirfarandi útreikningi:

Lámarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga í október 2009 voru 2.505.000 kr., í nóvember 2009 2.524.000 kr., í desember 2009 2.533.000 kr., í janúar 2010 2.571.500 kr., í febrúar 2010 2.584.000 kr., og í mars 2010 2.576.000 kr. Þar af leiðir að mánaðarlaun stefnanda í október 2009 voru á þessum grundvelli 208.750 kr., í nóvember 2009 210.333 kr., í desember 2009 211.083 kr., í janúar 2010 214.292 kr., í febrúar 2010 215.333 kr. og fyrir 11 daga í mars 76.172 kr. (214.666 / 31 x 11). Samtals er því um að ræða 1.135.963 kr. (208.750 + 210.333 + 211.083 + 214.292 + 215.333 +76.172).

Mismunurinn á þeirri fjárhæð sem réttargæslustefndi greiddi stefnanda og þeirri fjárhæð sem stefnandi telur að hann eigi tilkall til er því 335.291 kr. (1.135.963 - 800.672) sem er höfuðstóll stefnukröfunnar.

Stefnandi telur kröfu sína byggða á traustum lagarökum sem reifuð hafa verið hér að ofan. Þá má benda á að í bók V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, Skaðabótaréttur, á bls. 630, segir í umfjöllun um tímabundið atvinnutjón: „Séu ekki aðrir kostir tækir, yrði um ákvörðun á því hvaða launatekjur tjónþoli hefði, að líta til reglna 7. gr. skaðabótalaga, þar með talið 3. mgr. um lámarkslaun.“

Samkvæmt þessu telur stefnandi einsýnt að tjón sem gert er upp á grundvelli skaðabótalaga verður ekki gert upp á grundvelli lægri viðmiðunartekna en samkvæmt þeim lágmarkslaunum sem þar er kveðið á um. Uppgjör á grundvelli atvinnuleysisbóta eins og réttargæslustefndi vill gera fæst ekki staðist.

Lögmaður stefnanda setti fram kröfu um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns á grundvelli lágmarkstekjuviðmiða skaðabótalaga með tölvupósti til starfsmanns réttargæslustefnda þann 23. febrúar 2011 og er því miðað við að kröfufjárhæðin beri dráttarvexti mánuði síðar eða þann 23. mars 2011 enda lágu allar upplýsingar vegna frádráttarliða fyrir er krafan var sett fram.

Krafa stefnanda er reist á 3. mgr. 1. gr., 2. gr., 3. mgr. 7. gr., 15. gr., 28. gr. og 29. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ásamt síðari breytingum, og almennum meginreglum skaðabótaréttar um fébótaábyrgð tjónvalds og rétt tjónþola til að fá allt tjón sitt bætt.

Kröfu um vexti styður stefnandi við 16. gr. skaðabótalaga. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við 6. og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað styðst við ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. þeirra.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styður stefnandi við ákvæði laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Um réttargæslu vísast til 21. gr. laga nr. 91/1991 og varðandi varnarþing vísast til 42. gr. sömu laga. Um lagarök vísast að öðru leyti til kaflans um málsástæður.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af stefnda hálfu er öllum kröfum og málsástæðum stefnanda hafnað og tekur réttargæslustefndi undir málsástæður og rök stefnda.

Sýknukrafa stefnda byggir á því að með þegar greiddum bótum réttargæslustefnda hafi stefnandi fengið tjón sitt að fullu bætt og eigi engan frekari bótarétt úr hendi stefnda. Í málinu gilda almennar sönnunarreglur og felst í þeim að stefnandi hefur sönnunarbyrðina fyrir því sem hann krefst og heldur fram. Stefnandi verður að sanna að hann hafi orðið fyrir því tímabundna atvinnutjóni sem krafa hans hljóðar upp á. Stefndi telur slíkt með öllu ósannað.

Stefndi bendir í fyrsta lagi á að réttargæslustefndi hefur þegar greitt stefnanda bætur verulega umfram skyldu enda sé ósannað í málinu að stefnandi hafi yfirhöfuð orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni.

Eins og fram hefur komið greiddi réttargæslustefndi stefnanda bætur vegna tímabundins atvinnutjóns fram til septemberloka 2009 og var miðað við sjómannslaun. Það var gert þótt alls ekki lægi fyrir hvort stefnandi hefði fengið áframhaldandi vinnu hjá stefnda frá þeim tíma er tímabundinni ráðningu hans lauk þar til skipinu var lagt.

Að auki féllst réttargæslustefndi á að greiða stefnanda bætur frá þeim tíma út tímabil óvinnufærni þótt ósannað væri að stefnandi hefði tapað nokkrum launatekjum þann tíma. Þó að stefnandi hefði fengið áframhaldandi ráðningu hjá stefnda liggur fyrir að sú ráðning hefði aldrei orðið lengri en til september 2009 þegar skipinu var lagt. Alls óvíst er hvað hefði þá tekið við hjá stefnanda og því engar launatekjur til að miða við. Telur stefndi ekki óvarlegt að álykta að stefnandi hefði þá farið á atvinnuleysisbætur. Var útreikningur bóta því miðaður við grunnatvinnuleysisbætur sem stefnandi hefði a.m.k. átt rétt til enda ekki sýnt fram á að annað viðmið væri réttara.

Allt hugsanlegt tjón stefnanda vegna tímabundins atvinnutjóns hefur því verið bætt og miklu meira en það.

Í annan stað bendir stefndi á að það sé rangt sem stefnandi heldur fram að miða skuli við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun bóta vegna tímabundins atvinnutjóns þegar önnur tekjuviðmið eru ekki til staðar. Umrætt ákvæði á enda eingöngu við um bætur vegna varanlegrar örorku. Um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón fer eftir 2. gr. skaðabótalaga og er þar ekki að finna tilvísun til 3. mgr. 7. gr. um viðmiðunarlaun.

Bætur vegna tímabundins atvinnutjóns eru ætlaðar til að bæta tekjutap tjónþola þegar hann verður óvinnufær vegna slyss, allt til þess tíma er hann getur hafið störf á ný eða heilsufar er orðið stöðugt. Tjónið er því tapaðar launatekjur á tilteknu tímabili og eru það eingöngu raunverulega tapaðar tekjur sem bættar eru. Slíkt tjón verður því ekki áætlað eða byggt á áætluðum tekjum. Grundvallaratriði og skilyrði bótaréttar er að tjónþoli hafi verið í vinnu þegar hann varð óvinnufær og hafi mátt gera ráð fyrir að halda þeirri vinnu áfram a.m.k. þann tíma sem óvinnufærni varaði.

Meginreglan er að við útreikning bóta vegna tímabundins atvinnutjóns skuli horfa til þeirra tekna sem tjónþoli hefði annars unnið sér inn og eru þá launaseðlar að öllu jöfnu helsta heimildin. Ef álitamál er um hvaða laun skuli miða við þá er það tjónþola að sanna að miða beri við eitthvað annað en það sem t.d. launaseðlar bera um. Má hugsa sér að það geti til að mynda átt við í tilvikum þar sem um árstíðarbundið álag er að ræða og þannig hægt að sýna fram á að vinna á óvinnufærnitímabili hefði sannanlega verið meiri en mánuðina á undan. Ekkert slíkt á við í tilviki stefnanda enda liggur ekkert fyrir um hugsanlega atvinnuþátttöku hans þann tíma sem ágreiningur málsins snýst um.

Stefndi hafnar því að það eigi við í tilviki stefnanda sem fram kemur í Skaðabótarétti V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef á bls. 630, að líta megi til reglna 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón þegar aðrir kostir eru ekki tækir. Tilvitnun þessa er að finna í kafla þar sem rætt er um álitaefni sem geta komið upp þegar tjónþoli starfar við eigin rekstur. Þá er tjónþoli ekki launþegi í þeim skilningi og getur sönnun um viðmiðunartekjur verið erfið og þar komið inn bæði reiknað endurgjald og rekstrartekjur. Höfundur er hér eingöngu að benda á þann möguleika að beita lágmarkstekjum þegar allt annað þrýtur í slíkum tilvikum.

Þar segir ekki að í því tilviki þegar tjónþoli verður atvinnulaus á tímabili óvinnufærni sé hægt að líta til 3. mgr. 7. gr. Þvert á móti segir í nefndu riti á bls. 634 að þegar tjónþoli hefur ekki stundað launaða vinnu séu almennt ekki forsendur fyrir tímabundnu atvinnutjóni og bótum vegna þess. Eigi það t.d. við um þá sem eru atvinnulausir og fá atvinnuleysisbætur greiddar óháð vinnufærni og þá sem eru atvinnulausir af öðrum ástæðum. Í öllu falli ber alls ekki að miða við 3. mgr. 7. gr. eins og stefnandi heldur fram. Fyrir því er engin heimild að lögum eða fordæmi í dómum Hæstaréttar.

Í raun hefði réttargæslustefnda því verið rétt að hafna bótum vegna tímabundins atvinnutjóns, í það minnsta það tímabil sem ágreiningur málsins fjallar um. Réttargæslustefndi féllst hins vegar á að bæta þessa mánuði og þá með hliðsjón af þeim „tekjum“ sem stefnandi hafði í formi atvinnuleysisbóta. Stefnandi hefur þannig fengið bætur verulega umfram það sem hann á rétt á samkvæmt skaðabótalögum.

Kröfu um dráttarvexti er hafnað frá fyrri tíma en dómsuppsögu enda ekki ljóst fyrr en þá hvort stefnanda á yfirhöfuð einhverja kröfu á hendur stefnda.

Stefndi byggir kröfur sínar á almennum reglum skaðabótaréttar, einkum um sönnun og sönnunarbyrði, og skaðabótalögum nr. 50/1993. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Þegar slysið varð var stefnandi á tímabundnum ráðningarsamningi hjá stefnda sem gilti til 21. mars 2009 og var til sjós á Erlingi SF-65. Vegna slyssins var stefnandi óvinnufær frá því slysið varð, þann 13. mars 2009, til 11. mars 2010. Erlingi SF-65 var lagt í lok september 2009 og var við uppgjör bóta gengið út frá því að stefnandi hefði fengið áframhaldandi vinnu um borð þar til skipinu var lagt og bætur greiddar í samræmi við það.

Ágreiningur í máli þessu varðar tímabilið frá 1. október 2009 til 11. mars 2010, eftir að skipinu var lagt, og er deilt um það hvort greiða beri stefnanda tímabundið atvinnutjón miðað við lágmarkstekjuviðmið skaðabótalaga, en réttargæslustefndi hefur þegar greitt stefnanda bætur vegna þessa tímabils miðað við grunnatvinnuleysisbætur.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að með þeim bótum sem þegar hafa verið greiddar hafi stefnandi fengið tjón sitt bætt að fullu og eigi því ekki frekari bótarétt úr hendi stefnda. Telur stefndi að hann hafi þegar greitt bætur umfram skyldu þar sem ósannað sé yfirhöfuð að stefnandi hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni á þessu tímabili.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að það sé meginmarkmið skaðabótalaga að hann eigi að fá fullar bætur fyrir tjón sitt samkvæmt þeim reglum sem lögin kveða á um.

Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skal verðmæti vinnu við heimilisstörf lagt að jöfnu við launatekjur og er í ákvæðinu bæði vísað til 2. gr. laganna um tímabundið atvinnutjón og 2. mgr. 7. gr. þar sem fjallað er um bætur vegna varanlegrar örorku og önnur viðmið eru ekki til grundvallar. Stefnandi telur að lesa beri 3. mgr. 7. gr. laganna saman með þessum lagaákvæðum svo og 8. gr. laganna. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skulu árslaun metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og líklegt sé að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Þegar ákvæðið sé lesið saman með ofangreindum ákvæðum komi fram að ekki skuli miða við lægri árslaun en tilgreint er í 3. mgr. 7. gr. Þessu til stuðnings vísar stefnandi sérstaklega til rits V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, Skaðabótaréttur, blaðsíðu 630, þar sem fram kemur að séu aðrir kostir ekki tiltækir, yrði um ákvörðun á því hvaða launatekjur tjónþoli hefði, að líta til reglna 7. gr. skaðabótalaga, þar með talið 3. mgr. um lágmarkslaun.

Stefndi telur hins vegar að þetta eigi einungis við um varanlega örorku og vísar til þess að um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns fari eftir 2. gr. skaðabótalaga og þar sé ekki að finna tilvísun til 3. mgr. 7. gr. um viðmiðunarlaun. Ætlunin með bótunum sé einungis sú að bæta raunverulegt tekjutap og beri að líta til þeirra tekna sem tjónþoli hefði annars unnið sér inn og mótmæla því að nefnd tilvísun í ritið Skaðabótarétt styðji þessa málsástæðu stefnanda.

Markmiðið með greiðslu bóta vegna tímabundins atvinnutjóns er að tjónþoli fái bætt það tjón sem hann varð raunverulega fyrir. Meginreglan er sú samkvæmt dómafordæmum að stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni og þá hve miklu og verður þá að vera um að ræða raunverulegt tjón en ekki áætlað á grundvelli fyrri tekna eins og 7. gr. skaðabótalaga gerir ráð fyrir.

Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að skaðabótalögum segir að í 7. gr. séu reglur um ákvörðun árslauna sem eru samkvæmt 6. gr. grundvöllur útreiknings bóta fyrir varanlega örorku. Þetta kemur einnig skýrt fram í upphafi 7. gr.

Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga verða verðmæti vinnu við heimilisstörf lögð að jöfnu við launatekjur. Í greinargerð með frumvarpinu segir um 2. gr. að nýmælið í 3. mgr. 1. gr. um verðmæti vinnu við heimilisstörf geti haft veruleg áhrif þegar bætur eru ákvarðaðar fyrir atvinnutjón. Er hér um að ræða sérreglu sem gildir um þá sem að mestu nýta starfsþrek sitt til heimilisstarfa. Hvergi í málatilbúnaði sínum byggir stefnandi hins vegar á því að þetta hafi átt við um stefnanda þegar slysið varð heldur er á því byggt að hann hafi verið í fullu starfi hjá stefnda.

Með hliðsjón af ofangreindu er ekki talið að rök séu til að leggja reglur nefndra lagaákvæða til grundvallar útreikningum á tímabundnu atvinnutjóni stefnanda.

Ekkert liggur fyrir um það hvað stefnandi hefði farið að gera eftir að ráðningartíma hans hjá stefnda lauk hefði slysið ekki orðið né heldur hefur hann sýnt fram á hvert atvinnutjón hans var á nefndu tímabili. Eftir þessu er það niðurstaða dómsins að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 19/1991 þykir rétt að hvor málsaðila beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf hdl. og af hálfu stefnda flutti málið A-kvk-nf L-kvk-nf R-kvk-nf hdl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Skinney-Þinganes hf., er sýkn af kröfum stefnanda, S-kk-ef Ó-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign.)