E-4811/2010

Mál þetta sem dómtekið var 16. september 2011 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 24. júní 2010 af E-kk-þgf M-kk-þgf S-kk-þgf, Eggertsgötu 26 í Reykjavík (áður Hringbraut 43 í Reykjavík) á hendur Reykjavíkurborg, Ráðhúsinu í Reykjavík og Vátryggingafélagi Íslands h.f., Ármúla 3 í Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu Reykjavíkurborgar vegna slyss sem stefnandi varð fyrir í Tryggvagötu í Reykjavík aðfaranótt 7. október 2007 og að viðurkennd verði bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar vegna slyssins, sem í gildi var hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. á slysdegi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati réttarins eins og málið væri eigi gjafsóknarmál og að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi sé ekki virðisauka-skattskyldur aðili.

Af hálfu beggja stefndu, Reykjavíkurborgar og Vátryggingafélags Íslands h.f., er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að báðum stefndu verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Til vara er þess krafist af hálfu beggja stefndu að sök verði skipt í málinu og skaðabótaskylda stefndu Reykjavíkurborgar og bótaskylda Vátryggingafélags Íslands h.f. úr frjálsri ábyrgðartryggingu, aðeins viðurkennd að hluta, og málskostnaður látinn falla niður.

Atvik máls og ágreiningsefni

Málsatvik eru þau að stefnandi var á heimleið fótgangandi úr miðbæ Reykjavíkur aðfaranótt sunnudagsins 7. október 2007 ásamt unnustu sinni. Ákváðu þau að koma við á pylsusölunni Bæjarins bestu í Tryggvagötu, austan Pósthússtrætis, áður en haldið yrði heim á leið. Munu þau hafa gengið sem leið liggur í átt að pylsusölunni yfir Lækjartorg og Hafnarstræti og inn í Tryggvagötu austan við hús Rammagerðarinnar. Á svæði sem liggur norðan við Tryggvagötuna, austanverða og afmarkast í grófum dráttum af Tryggvagötu, Pósthússtræti, Geirsgötu og Kalkofnsvegi, var unnið að fornleifauppgreftri á vegum Reykjavíkurborgar og m.a. búið að grafa djúpan skurð á svæðinu sunnanverðu, nálægt Tryggvagötunni. Á þessu svæði höfðu áður verið malarlögð bílastæði. Svæðið mun hafa verið girt af með öryggisgirðingum sem fengnar höfðu verið á leigu hjá verktakafyrirtækinu Urður og grjót ehf. sem einnig mun hafa séð um uppsetningu þeirra, tilfærslu og viðhald eftir því sem þörf krafði. Umrædda nótt lágu öryggisgirðingar á hluta svæðisins niðri og virðist sem þær hafi verið felldar. Stefnandi mun að eigin sögn hafa ætlað að kasta af sér vatni og gengið í því skyni inn á svæðið sem að sögn hans var óupplýst. Þegar hann kom inn á svæðið virðist hann í myrkrinu hafa gengið milli öryggisgirðinga sem lágu niðri og fallið fram fyrir sig niður í framangreindan skurð, sem á þeim stað sem stefnandi féll í hann var um 3,3 metrar á dýpt. Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á Landspítala í Fossvogi. Reyndist hann illa slasaður, m.a. margkjálkabrotinn og tannbrotinn auk þess að hafa hlotið fleiri alvarlega höfuðáverka. Gekkst hann undir skurðaðgerð á sjúkrahúsinu síðar sama dag og slysið varð.

Stefnda Reykjavíkurborg var á slysdegi með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands h.f. (VÍS). Þann 28. nóvember 2007 óskaði stefnandi eftir afstöðu VÍS til meintrar bótaskyldu Reykjavíkurborgar vegna framangreinds slyss, sem stefnandi taldi að rekja mætti til þess að ekki hefði af hálfu Reykjavíkurborgar verið gætt nægilega að öryggi vegfarenda á slysstað. VÍS leitaði í kjölfarið eftir afstöðu Reykjavíkurborgar til meintrar bótaskyldu. Í svari Reykjavikurborgar 17. janúar 2008 kemur fram að borgin hafi látið setja upp viðeigandi öryggisgirðingar sem hafi verið yfirfarnar daginn fyrir slysið. Ljóst sé að þeim hafi verið rutt niður af mannavöldum. Af hálfu borgarinnar sé því hafnað að starfsmenn hennar hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem leiði til skaðabótaábyrgðar. Slysið verði einungis rakið til gáleysis tjónþola sjálfs og ef til vill óhappatilviljunar. Með bréfi dagsettu 8. febrúar 2008 hafnaði VÍS bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar vegna slyss stefnanda með þeim röksemdum að ekki hefði verið sýnt fram á að slysið væri að rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna Reykjavíkurborgar eða annarra atvika eða aðstæðna sem Reykjavíkurborg bæri skaðabótaábyrgð á.

Þann 22. febrúar 2008 óskað stefnandi eftir því við VÍS að félagið endurskoðaði afstöðu sína til bótaábyrgðar en að öðrum kosti yrði málinu skotið til Tjónanefndar vátryggingafélaganna. Af hálfu stefnda VÍS þótti ekki ástæða til að endurskoða fyrri afstöðu félagsins og fór málið í framhaldinu fyrir tjónanefndina. Þann 18. mars 2008 lét Tjónanefnd vátryggingafélaganna í ljós eftirfarandi álit í máli stefnanda gegn Reykjavíkurborg:

Tjónþoli slasaðist er hann datt ofan í djúpan skurð sem verið var að grafa við Tryggvagötu í Reykjavík. Framkvæmdir á svæðinu voru á ábyrgð Framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar. Svæðið hafði verið girt af með öryggisgirðingu og höfðu girðingarnar verið yfirfarnar deginum fyrir slysið. Ekkert liggur fyrir í gögnum málsins um vitneskju vátryggingartaka um það að girðingarnar væru fallnar niður. Með vísan til þess verður ekki talið að slysið verði rakið til sakar starfsmanna vátryggingartaka eða annarra atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki ber skaðabótaábyrgð á. Tjónið bætist ekki.

Stefnandi skaut áliti Tjónanefndar vátryggingafélaganna til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þann 8. maí 2008. Niðurstaða nefndarinnar lá fyrir 9. júní 2008 og var álit hennar og niðurstaða eftirfarandi:

Skurður sá sem M féll ofan í hafði verið afgirtur með sérstökum öryggisgirðingum sérstaklega ætluðum til að girða af bygginga- og framkvæmdasvæði eins og hér um ræðir. Tæpum þremur sólarhringum áður en slysið varð hafði girðingin einnig verið yfirfarin og lagfært það sem úrskeiðis hafði farið. Daginn fyrir slysið hafði hún einnig verið yfirfarin og mun þá hafa verið í lagi. Af ljósmyndum að dæma hefur steypuklossum einnig verið komið fyrir framan girðinguna. Ekki hefur verið upplýst samkvæmt gögnum málsins hvernig það hafi gerst að girðingin lagðist á hliðina. Er talið að það hafi gerst af mannavöldum. Ekki liggur fyrir um það í gögnum málsins að girðingin hafi verið vanbúin eða uppsetning hennar hafi á einhvern hátt verið áfátt þannig að virt verði starfsmönnum R til sakar. Ekki verður heldur fullyrt að lýsing hafi verið ófullnægjandi þannig að leitt geti til bótaábyrgðar R. Þá er ósannað að starfsmenn R hafi vitað um hinar hættulegur aðstæður sem höfðu skapast þar sem M slasaðist. Að þessu virtu verður að telja ósannað að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi starfsmanna R eða annarra atvika sem R getur borið ábyrgð á. Líkamstjón M fæst því ekki bætt úr ábyrgðartryggingu R hjá X.

Niðurstaða. Líkamstjón M, E-kk-ef M-kk-ef S-kk-ef, bætist ekki úr ábyrgðartryggingu R, Reykjavíkurborgar hjá X, Vátryggingafélagi Íslands hf.

Í máli þessu er deilt um hvort stefnda Reykjavíkurborg beri skaðbótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda vegna meiðsla sem hann varð fyrir við að falla niður í skurð á svæði norðan við Tryggvagötu í Reykjavík þann 7. október 2007.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Dómkröfur stefnanda eru á því byggðar að samkvæmt meginreglum íslensks skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð beri stefnda Reykjavíkurborg, skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda og eigi að bæta tjón hans að fullu í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 1. gr. laganna, úr frjálsri ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar sem í gildi hafi verið hjá stefnda VÍS á tjónsdegi. Stefnandi byggir á því að Reykjavíkurborg, sem ábyrgðar-, framkvæmdar- og eftirlitsaðila með þeim framkvæmdum sem í gangi hafi verið í Tryggvagötu þegar slysið varð, hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem á borginni hafi hvílt að tryggja öryggi á því vinnusvæði sem um ræði og þannig ekki tryggt nægilega öryggi gagnvart vegfarendum sem fóru þar hjá. Á svæðinu þar sem stefnandi hafi lent í umræddu slysi hafi verið grafnir skurðir vegna rannsókna á fornleifum í tengslum við byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss á Hafnarbakkanum. Þegar stefnandi hafi lent í slysinu hafi öryggisgirðingar við skurðinn legið niðri og því ekki þjónað neinu hlutverki. Stefnandi hafi ekki vitað betur en að þarna væru bílastæði eins og verið hafi undanfarin ár. Kveðst hann ekki hafa vitað að þarna væri umræddur skurður né hafi verið merkingar þess efnis að framkvæmdir væru í gangi eða að umrætt svæði væri lokað vegna framkvæmda. Samkvæmt lögum og reglum sem gildi um mannvirkja- og jarðvegsframkvæmdir, eins og um ræði í máli þessu, hvíli rík ábyrgð á framkvæmdaraðila að tryggja að fyllsta öryggis og aðbúnaðar sé gætt við framkvæmdina. Enn fremur beri framkvæmdaraðila að tryggja öryggi gangandi vegfarenda og annarra við þau svæði þar sem framkvæmdirnar séu. Meðal þeirra ríku skyldna sem hvílt hafi á framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar við uppgröftinn hafi verið að gera sérstakar ráðstafanir til að hindra aðgang óviðkomandi að slíkum hættusvæðum sem uppgröfturinn hafi verið, sbr. gr. 1.4. IV. viðauka í reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð. Í reglunum komi einnig fram að þegar einstakir hættustaðir á vinnusvæði, svo sem gryfjur, skurðir eða jarðvegsbingir, verði ekki afgirtir á tryggilegan hátt, skuli girða allt svæðið af með búkkum og greinilegum snúrum (flaggsnúrum) milli búkkanna eða annarra festistaða. Þá komi einnig fram í 27. gr. B-hluta IV. viðauka, þar sem fjallað sé sérstaklega um uppgröft og aðra slíka vinnu, að gera skuli viðeigandi ráðstafanir við uppgröft til að koma í veg fyrir að fólk, efni eða hlutir falli. Jafnframt sé kveðið á um í leiðbeiningum vinnueftirlitsins nr. 2/1990, um öryggi við skurðgröft og gryfjur, að setja skuli upp aðvörunarbúnað vegna umferðar, sérstaklega vegfarenda og barna. Í því sambandi megi nefna aðvörunarskilti, aðvörunarljós, línu og búnað sem hindri að fólk geti fallið ofan í skurði t.d. í myrkri. Óumdeilt sé í málinu að þær girðingar sem settar hafi verið upp við skurðinn sem stefnandi féll niður í hafi legið niðri. Sé því ljóst að uppsetningu girðinganna hafi verið áfátt og þær ekki settar upp með fullnægjandi hætti, enda hafi þær ekki þjónað neinum tilgangi og ekki uppfyllt þær kröfur sem að framan séu raktar. Á þeim ljósmyndum sem teknar hafi verið á slysstað komi skýrt fram að greinilegum snúrum, flaggsnúrum, líkt og framangreindar reglur kveði á um, hafði ekki verið komið upp við skurðinn. Því sé einnig alfarið hafnað að stefnda Reykjavíkurborg beri ekki ábyrgð á slysi stefnanda með vísan til þess að girðingar hafi verið uppi er framkvæmdasvæðið var yfirgefið í lok vinnudags 6. október 2007, enda hafi borið að halda uppi þeim girðingum sem settar höfðu verið upp, sérstaklega á þeim tímum sem ekki hafi verið unnið á framkvæmdasvæðinu eða þegar ekkert eftirlit hafi verið með svæðinu. Þá verði ekki litið fram hjá því að ekkert liggi fyrir í málinu sem sýni fram á tilvísaðar úttektir stefndu á girðingunni. Á Framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar hafi einnig hvílt sú skylda að koma upp fullnægjandi merkingum sem varað hefðu við þeirri miklu hættu sem skapast hafi við uppgröftinn t.d. vegna fallhættu og jafnframt bannað umferð óviðkomandi um svæðið. Af ljósmyndum af slysavettvangi sé ljóst að engum skiltum þessa efnis hafi verið komið upp, einungis skiltum sem bannað hafi stöðvun ökutækja. Samkvæmt ákvæði 1.4. gr. IV. viðauka í reglum nr. 547/1996 hafi Framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar borið að koma upp greinilega merktum skiltum sem á væri letrað með stórum upphafsstöfum: HÆTTA UMFERÐ BÖNNUÐ ÓVIÐKOMANDI. Þannig sé ljóst að merkingum á þeim stað er stefnandi lenti í slysinu hafi verið verulega áfátt og ekki í samræmi við þær reglur sem gildi um merkingar á vinnusvæðum. Styðji frumskýrsla lögreglunnar í málinu sem tekin hafi verið á slysavettvangi það einnig en þar komi fram að ekki hafi verið að sjá neinar merkingar sem gæfu til kynna hver hafi verið verktaki og að merkingarnar hafi ekki verið fullnægjandi á þessu svæði. Þegar stefnandi hafi lent í slysinu aðfaranótt 7. október 2007 hafi verið niðamyrkur úti enda mið nótt. Engin lýsing hafi verið á svæðinu líkt og fram komi á myndum í lögregluskýrslu þar sem sjáist að engir ljósastaurar hafi verið við slysavettvanginn og engri sérstakri lýsingu hafði verið komið upp vegna framkvæmdanna, en búast hafi mátt við miklu myrkri á þeim árstíma sem slysið varð og því sérstök ástæða til að auka lýsingu á svæðinu. Stefnandi hafi ekki orðið var við grindverk eða annað sem átt hafi að girða skurðinn af þar sem hann féll, banna för um svæðið eða vara við því hættusvæði sem slysið hafi orðið á. Vegna mikils myrkurs sem skapast hafi á svæðinu á kvöldin og næturnar hafi Framkvæmdasviði Reykjavíkurborgar borið sérstök skylda til þess að sjá til þess að vinnusvæðið væri nægjanlega upplýst þannig að glögglega mætti sjá og greina það, enda verði að telja svæðið hættulegt í skilningi gr. 1.4. IV. viðauka í reglum nr. 547/1996. Þá skyldu hafi Framkvæmdasvið Reykjavíkurborgar hins vegar ekki uppfyllt, heldur komi þvert á móti fram í umsögn þess um slysið að lýsingu á staðnum hafi ekki verið breytt meðan á framkvæmdunum hafi staðið. Sé því óumdeilt að lýsingu á svæðinu hafi af hálfu stefndu Reykjavíkurborgar ekkert verið breytt meðan á framkvæmdum hafi staðið. Einnig styðji það fullyrðingu stefnanda að lýsingu á svæðinu hafi verið áfátt að fram komi í frumskýrslu lögreglu um málið að sökum skyggnis hafi ekki náðst góðar myndir af vettvangi. Samkvæmt því sem að framan sé rakið telji stefnandi ljóst að starfsmenn Framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar hafi ekki uppfyllt þær ríku skyldur sem á þeim hafi hvílt lögum og reglum samkvæmt við framkvæmdina í Tryggvagötu, þar sem slys stefnanda hafi orðið. Þá verði ekki framhjá því litið að svæðið sé staðsett þar sem búast megi við mikilli umferð gangandi vegfarenda sem hafi aukið enn á allar framanraktar skyldur starfsmanna Reykjavíkurborgar. Stefnandi telji því Reykjavíkurborg, sem ábyrgðaraðila Framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar, bera skaðbótaábyrgð á slysi því sem hann hafi lent í þann 7. október 2007 á grundvelli reglna skaðabótaréttarins, einkum sakarreglunnar og reglunnar um ábyrgð vinnuveitanda á mistökum og vanrækslu starfsmanna sinna. Þá hafi ekkert komið fram í gögnum málsins eða að öðru leyti sem styðji að stefnandi eigi sjálfur sök á slysi sínu enda engin atvik í háttsemi hans sem jafna megi til gáleysis eða aðgæsluleysis. Stefnandi krefjist viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu Reykjavíkurborgar og að viðurkenndur verði réttur hans til bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu sem Reykjavíkurborg hafi haft í gildi hjá stefnda VÍS á slysdegi. Krafan sé sett fram sem viðurkenningarkrafa, sbr. heimild í 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og í samræmi við d-lið 1. tl. 80. gr. sömu laga þar sem enn sé óvíst um fjárhæð þeirra bóta sem krafist verði. Hins vegar sé ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir töluverðum áverkum í slysinu en samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorðum í málinu sé ljóst að meiðsli stefnanda hafi verið mjög þrálát síðan slysið varð. Telji stefnandi að af tilgreindum læknisfræðilegum gögnum málsins sé með fullnægjandi hætti sýnt fram á lögvarða hagsmuni hans af málshöfðun þessari. Um málshöfðun og kröfugerð sé vísað til 2. mgr. 25. gr. og d-liðar 1. tl. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um bótaábyrgð vísi stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar svo og almennu sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Einnig vísi stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Þá sé vísað til ákvæða laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, reglna nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingar-vinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og leiðbeininga Vinnu-eftirlitsins nr. 2/1990 um öryggi við skurðgröft og gryfjur, auk annarra reglugerða, reglna eða leiðbeininga sem settar hafi verið með stoð í lögum nr. 46/1980. Um aðild málsins vísist til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum ákvæði 16. gr., 17. gr. og 21. gr. laganna og ákvæða laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum 33. gr. og 42. gr. Varðandi málskostnað sé vísað til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Málsástæður og tilvitnaðar réttarheimildir stefndu

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ósannað sé að tjónið sé að rekja til saknæmrar háttsemi einhverra sem Reykjavíkurborg beri skaðabótaábyrgð á að lögum og þar með jafnframt ósannað að bótaskylda hafi stofnast úr ábyrgðar-tryggingu borgarinnar hjá VÍS. Um skaðabótaábyrgð í máli þessu fari eftir sakarreglunni og leiði af þeirri reglu að sönnunarbyrðin um meinta sök Reykjavíkur-borgar eða einhvers sem borgin ber ábyrgð á, og þar með að greiðsluskylda sé fyrir hendi úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá VÍS, hvíli alfarið á stefnanda. Stefndu mótmæli því alfarið að slík sönnun liggi fyrir enda ekkert í málinu sem styðji það að einhver á vegum Reykjavíkurborgar hafi á einhvern hátt sýnt af sér saknæma háttsemi. Stefnandi byggi málatilbúnað sinn á því að Reykjavíkurborg hafi ekki uppfyllt skyldur sem á borginni hafi hvílt varðandi það að tryggja öryggi á umræddu vinnusvæði og þannig ekki tryggt öryggi vegfarenda. Sýnist stefnandi telja saknæmi Reykjavíkurborgar felast í því að starfsmenn borgarinnar hafi ekki uppfyllt skyldur sem á þeim hvíli samkvæmt lögum og reglum, að því leyti að öryggisgirðingar sem settar höfðu verið upp hafi legið niðri, engar merkingar hafi verið og að engin sérstök lýsing hafi verið á svæðinu. Vísi stefnandi í þessu sambandi til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna nr. 547/1996 um sama, gr. 1.4. IV. viðauka og 27. gr. B-hluta IV. viðauka, auk leiðbeininga nr. 2/1990 frá Vinnueftirlitinu. Þessu sé alfarið mótmælt af hálfu beggja stefndu. Eins og ljóst sé af gögnum málsins, sé óumdeilt að öryggisgirðing hafi verið sett upp á því svæði sem um ræði, auk þess sem steypuklumpar hafi verið þar fyrir framan. Þá liggi fyrir og sé óumdeilt að girðingin hafi verið uppistandandi og að öllu leyti eins og hún hafi átti að vera við lok vinnudags, laugardaginn 6. október 2007. Það liggi því fyrir og sé óumdeilt að starfsmenn Reykjavíkurborgar hafi fyllt skyldur sínar hvað öryggisgirðinguna varðaði en þeir hafi hlutast til um að henni væri komið upp og að hún væri í því ástandi sem hún átti að vera til að þjóna tilgangi sínum. Það hafi því ekki verið við starfsmenn Reykjavíkurborgar að sakast að öryggisgrindverk hafi legið niðri á þeim tíma sem stefnandi féll í skurðinn. Þvert á móti liggi fyrir að þess hafi verið sérstaklega gætt af hálfu starfsmanna Reykjavíkurborgar að umrædd girðing væri í lagi og hún væri réttilega sett upp. Ábyrgð Reykjavíkurborgar sem vinnuveitanda grundvallist á sök starfsmanna hennar. Borgin verði því einungis ábyrg vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna sinna, við störf þeirra fyrir borgina. Eigi Reykjavíkurborg að bera ábyrgð á því að girðingin hafi legið niðri á umræddum tíma verði að liggja fyrir með óyggjandi hætti að það sé einhverjum starfsmanni Borgarinnar að kenna. Svo sé klárlega ekki í þessu tilviki en sönnunarbyrðin fyrir því liggi öll hjá stefnanda. Stefndu hafni því einnig alfarið að starfsmenn Reykjavíkur-borgar hafi brotið einhverjar skyldur sem á þeim hafi hvílt samkvæmt tilvitnuðum lögum og reglum eins og stefnandi haldi fram. Stefnandi vísi almennt til laga nr. 46/1980 án þess að tilgreina nánar hvaða ákvæði laganna hafi verið brotin. Stefndu mótmæli því að sök Reykjavíkurborgar verði byggð á slíku. Sakarábyrgð verði ekki lögð á með slíkri almennri tilvísun heldur verði að segja til um þann verknað sem feli í sér brot gegn lögunum og að hvaða leyti hann feli í sér sök. Stefnandi vísi einnig til þess að brotið hafi verið gegn gr. 1.4. IV. viðauka í reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð og vísi sérstaklega til þess sem þar segi um einstaka hættustaði. Umrætt ákvæði hljóði svo:

Þess skal gætt að vatn safnist ekki í grunna, skurði eða gryfjur og skulu gerðar sérstakar ráðstafanir til að hindra aðgang óviðkomandi að slíkum hættusvæðum svo sem frekast er unnt. Þegar einstakir hættustaðir á vinnusvæði svo sem gryfjur, skurðir eða jarðvegsbingir verða ekki afgirtir á tryggilegan hátt, skal girða allt svæðið af með búkkum og greinilegum snúrum (flaggsnúrum) milli búkkanna eða annarra festistaða. Þá skal og komið upp greinilegum merktum skiltum sem á er letrað með stórum upphafsstöfum: HÆTTA UMFERÐ BÖNNUÐ ÓVIÐKOMANDI. Skiltin og svæðið skulu vera vel upplýst á lögskipuðum ljósatíma, svo glöggt megi sjá svæði það, sem hættulegt gæti talist.

Stefndu hafni því alfarið að hafa brotið með einhverjum hætti gegn tilvitnuðu ákvæði. Eins og fram hafi komið hafi sérstakar öryggisgirðingar verið settar upp og einnig steypuklumpar þar fyrir framan. Því hafi sannarlega verið gerðar ráðstafanir til að hindra aðgang óviðkomandi eins og ákvæðið mæli fyrir um. Þá mótmæli stefndu því að umfjöllun ákvæðisins um sérstakar ráðstafanir vegna einstakra hættusvæða eigi við í þessu tilviki, eins og stefnandi haldi fram. Eins og skýrt komi fram í ákvæðinu eigi það einungis við þegar svæði verði ekki afgirt. Eins og margoft hafi komið fram hafi girðing verið til staðar og því ekki um að ræða svæði sem „... verða ekki afgirt á tryggilegan hátt ...“ Sama eigi við um sérstakar merkingar og lýsingar sem fjallað sé um í ákvæðinu, það gildi eingöngu um þau svæði sem teljist „einstök hættusvæði“ og verði ekki afgirt með tryggilegum hætti. Umrætt svæði falli ekki undir þá skilgreiningu eins og stefnandi virðist halda fram en hann geri þó ekki grein fyrir því með hvaða hætti svo hafi verið. Í þessu sambandi skuli áréttað það sem áður hafi komið fram að umrætt vinnusvæði hafi náð yfir stórt svæði á áberandi stað í miðbæ Reykjavíkur. Fjöldann allan af skiltum hafi verið að finna víðs vegar vegna framkvæmdanna og engum dulist sem komið hafi í miðbæinn hvað í gangi hafi verið. Ekki hafi því á nokkurn hátt verið ástæða til að skilgreina þennan einstaka stað vinnusvæðisins sem „einstakt hættusvæði“ í skilningi tilgreinds ákvæðis og koma upp sérstökum merkingum vegna þess enda engum vandkvæðum bundið að setja upp girðingu. Stefnandi vísi einnig til þess að brotið hafi verið gegn 27. gr. IV. kafla, B-hluta reglna nr. 547/1996 en þar sé fjallað um uppgröft, vinnu við brunna, neðanjarðarvinnu, gangagerð og jarðvegsvinnu. Stefndu hafni því alfarið að brotið hafi verið gegn þessu ákvæði reglnanna en í því sé fjallað um ýmsar öryggis-ráðstafanir sem gera skuli við slíka vinnu. Ljóst sé að það sé fyrst og fremst til verndar þeim sem við hana vinni en ekki óviðkomandi aðila og eigi það því ekki við í þessu tilviki. Þá sé því ekki lýst nánar af hálfu stefnanda að hvaða leyti Reykjavíkurborg teljist hafa brotið gegn þessu ákvæði en það sama eigi við hér og fyrr sé lýst, að almenn tilvísun til þess að ákvæði teljist brotið dugi ekki til sakarábyrgðar heldur verði að tilgreina þann verknað sem brotið felist í og sýna fram á að sú háttsemi sé brot gegn ákvæðinu sem feli í sér saknæmi.

Því sé alfarið mótmælt af hálfu stefndu að saknæmi geti falist í því að ekki sé farið eftir leiðbeiningum nr. 2/1990 frá Vinnueftirlitinu sem fjalli um aðbúnað og vinnuvernd starfsmanna sem vinni við uppgröft og annað sem þar sé um rætt og eigi því ekki við hér. Þá mótmæli stefndu því jafnframt að á einhvern hátt hafi verið brotið gegn þessum leiðbeiningum, eigi þær á einhvern hátt við, enda liggi fyrir eins og margoft hafi komið fram að fullnægjandi öryggisgirðing hafi verið sett upp og séð til þess að hún væri í lagi. Reykjavíkurborg hafi að öllu leyti uppfyllt skyldur sínar með því að setja upp öryggisgirðingar til að koma í veg fyrir aðgang óviðkomandi. Þó að stefnandi hafi þrátt fyrir það farið inn á umrætt svæði og við það slasast, sé það ekki á ábyrgð borgarinnar enda engri hlutlægri ábyrgð fyrir að fara. Af öllu framangreindu sé ljóst að slys stefnanda hafi á engan hátt verið að rekja til sakar stefnda Reykjavíkurborgar eða einhverra sem borgin beri ábyrgð á og beri því að sýkna báða stefndu af öllum kröfum stefnanda. Sýknukrafan sé í öðru lagi byggð á því að stefnandi verði að bera allt tjón sitt sjálfur vegna eigin sakar, verði talið að um sök stefndu Reykjavíkurborgar sé að ræða. Byggi það á áralangri dómvenju um brottfall bótaréttar vegna eigin sakar. Fyrir liggi og sé óumdeilt að stefnandi hafi verið ölvaður í umrætt sinn, um það beri hann sjálfur sem og unnusta hans. Sé margsannað að ölvun leiði til að fólk sýni ekki þá varkárni sem eðlilegt sé að gera ráð fyrir og að dómgreind þess minnki verulega, þ.e. ölvunin ein og sér sé verulegt gáleysi. Hafa verði í huga að stefnandi hafi verið á ferð um svæði þar sem augljóslega hafi verið framkvæmdir, enda hafi þær ekki getað dulist neinum sem farið hafi um miðbæinn á þessum tíma. Ekkert sé heldur að finna í gögnum málsins sem bendi til að stefnandi hafi ekki sjálfur haft fulla vitneskju um þessar framkvæmdir sem þar hafi farið fram. Eigin sök stefnanda grundvallist einkum á því að hann hafi sýnt af sér verulegt gáleysi með þeirri hegðun sinni að hafa, um miðja nótt, farið ölvaður út af gangstétt og inn á svæði sem augljóslega hafi verið vinnusvæði, í þeim tilgangi að kasta af sér vatni. Stefnandi sem hafi verið 27 ára á þessum tíma hafi haft nægilegan þroska til að gera sér grein fyrir að í þessu hafi falist verulegt gáleysi. Geti stefnandi ekki lagt ábyrgð á slíkri gáleysislegri hegðun, sem líklegt sé að rekja megi til ölvunar hans, á aðra heldur beri hann sjálfur alla ábyrgð á henni. Hafi stefnandi í raun ekkert sér til afsökunar í þessum efnum. Hann hafi tekið mikla áhættu og sýnt af sér verulegt gáleysi sem hann einn verði að bera ábyrgð á. Sú almenna regla gildi í þessu máli sem og ávallt, að fólk verði að gæta að sér í athöfnum sínum eins og eðlilegt og sanngjarnt þyki. Þá gildi sú meginregla í skaðabótarétti að menn geti ekki lagt ábyrgð á eigin gjörðum á aðra. Hafi stefnandi í raun ekkert sér til afsökunar í þessum efnum enda hafi honum mátt vera ljós hættan af hegðun sinni í umrætt sinn. Á slíku beri hann einn ábyrgð.

Þá megi allt eins halda því fram að um óhappatilviljun hafi verið að ræða. Fyrir liggi að stefnandi hafi verið ölvaður í umrætt sinn og því allar líkur á að hann hafi ekki gætt nægilega að sér. Á því beri hann sjálfur alla ábyrgð og byggi það á dómvenju. Af öllu framangreindu sé ljóst að þótt sök teljist vera fyrir hendi hjá stefndu Reykjavíkurborg hafi stefnandi fyrirgert öllum bótarétti sínum með verulega gáleysislegri hegðun og aðgæsluleysi og beri því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Sýknukrafan sé í þriðja lagi á því byggð að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna slyssins en sönnunarbyrðin um það sé alfarið hans. Engum gögnum sé til að dreifa um að slysið hafi haft varanlegar afleiðingar, þvert á móti segi í ákverkavottorðinu á dskj. nr. 17 að ekki sé um varanlegan skaða að ræða. Tjón stefnanda, hvort sem sé tímabundið eða varanlegt, sé því með öllu ósannað og beri því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Vararkrafa stefndu sé á því byggð, að verði talið að stefnda Reykjavíkurborg beri einhverja sök á slysinu, þá beri að skipta sök í málinu og leggja stærsta hluta ábyrgðar á slysinu á stefnanda sjálfan vegna eigin sakar hans. Bótaábyrgð stefndu Reykjavíkurborgar verði þá aðeins viðurkennd að hluta í takt við það og á sama hátt bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu hjá VÍS. Byggi það á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíka gálausa hegðun að eðlilegt sé og í samræmi við áralanga dómvenju að hann beri að mestu leyti ábyrgð á því sjálfur. Sömu rök og sjónarmið eigi við og hafi verið í umfjöllun um aðalkröfuna, að því er varði gáleysislega hegðum stefnanda, og sé vísað til þess. Sé alveg ljóst að hegðun stefnanda hafi verið verulega gálaus í umrætt sinn, og þá einkum og sér í lagi þar sem hann hafi verið ölvaður, og leiði af því að skipta beri sök, en það byggi á dómvenju.

Stefndu vísi einkum varðandi lagarök til almennra reglna skaðabóta- og vátryggingaréttar. Krafa um málskostnað byggi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða dómsins

Eins og rakið hefur verið byggir stefnandi kröfur sínar á hendur stefndu Reykjavíkurborg á því að starfsmenn Reykjavíkurborgar hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að gera ekki nægar ráðstafanir til að hindra aðgang óviðkomandi að svæðinu þar sem stefnandi slasaðist þann 7. október 2007 og vekja athygli á þeirri hættu sem þar hafi verið til staðar. Er í því sambandi byggt á að uppsetningu girðinga hafi verið áfátt, aðvörunarmerkingar verið ófullnægjandi og svæðið óupplýst. Þá eigi stefnandi sjálfur enga sök á slysinu.

Lýsing á aðdraganda slyssins annars vegar í stefnu og hins vegar í skýrslu stefnanda fyrir dómi er í nokkrum atriðum misvísandi. Í stefnu er aðdraganda slyssins aðfaranótt 7. október lýst þannig að stefnandi hafi ásamt unnustu sinni verið á heimleið úr miðbæ Reykjavíkur, þegar þau hafi ákveðið að koma í leiðinni við á „pylsubarnum“ Bæjarins bestu í Tryggvagötu. Fyrir framan Bæjarins bestu hafi miklar framkvæmdir verið í gangi á vegum Reykjavíkurborgar og m.a. verið búið að grafa mikinn skurð til að grafa eftir fornleifum. Stefnandi hafi gengið í átt að pylsubarnum frá Lækjargötu austan við hús Rammagerðarinnar í Hafnarstræti. Hann hafi þurft að kasta af sér vatni en ekki verið búinn að ákveða hvort hann ætlaði að fá sér pyslu áður eða eftir. Hann hafi gengið með unnustu sinni í átt að pylsubarnum þegar hann hafi fallið ofan í skurðinn. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi lýsti stefnandi aðdraganda slyssins með nokkuð öðrum hætti. Sagðist honum svo frá að þegar hann og unnusta hans hafi í umrætt sinn verið stödd á móts við hús Rammagerðarinnar við Tryggvagötu á leið í Bæjarins bestu hafi hann ákveðið að kasta af sér vatni. Hann hafi talið að fyrir framan Rammagerðina væru bílastæði og farið þangað í þessu skyni en svæðið hafi verið myrkvað. Hann hafi gengið inn á svæðið en skyndilega stigið „í tómt“ og fallið fram fyrir sig ofan í djúpan skurð og stórgrýti sem verið hafi á botninum. Vitnið M-x-x C-x-x C. P-x-x, unnusta stefnanda þegar slysið varð en nú eiginkona hans, lýsti aðdraganda slyssins í skýrslu fyrir lögreglu 7. febrúar 2008. Sagðist henni svo frá að þegar hún og stefnandi hafi verið komin á móts við Rammagerðina við Tryggvagötu hafi stefnandi þurft að kasta af sér vatni og ætlað „útá planið sem þar átti að vera“. Hún hafi staðið á gangstéttinni við hliðina næst Rammagerðinni þegar hún heyrði högg og öskur. Hún hafi strax litið við en ekki séð stefnanda. Þarna hafi verið mikið myrkur og hún hafi því haldið að stefnandi hefði fallið á jörðina. Hún hafi gengið út í myrkrið til að huga að honum. Hún hafi ekkert séð en skyndilega næstum verið fallin ofan í skurðinn en náð að grípa í grind sem legið hafi á jörðinni, að hluta í lausu lofti. Hún hafi kallað á hjálp. Tveir karlmenn hafi komið til hjálpar og hafi annar þeirra aðstoðað hana en hinn hjálpað stefnanda upp úr skurðinum. Vitnið lýsti aðdraganda slyssins fyrir dómi og var skýrsla hennar efnislega samhljóða því sem fram kemur í lögregluskýrslunni og nú hefur verið rakið. Rétt þykir með hliðsjón af framangreindum skýrslum vitnisins P-x-x að leggja skýrslu stefnanda fyrir dómi til grundvallar því hvernig slysið bar að.

Í skýrslu F-kk-ef I-kk-ef, verkefnastjóra hjá Mannvirkjasviði framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar, fyrir héraðsdómi kom fram að í tengslum við undirbúningsframkvæmdir vegna byggingar tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík hafi seinnihluta ársins 2006 hafist framkvæmdir sem átt hafi að gera lóð undir húsið byggingarhæfa. Framkvæmdirnar hafi verið í því fólgnar að fjarlægja byggingar og leggja nauðsynlegar lagnir og leiðslur í jörðu. Mannvirkjaskrifstofa framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar hafi séð um þessar framkvæmdir. Hafi jarðvegsframkvæmdirnar náð frá Ingólfsstræti með fram Seðlabanka út í Lækjargötu, eftir Tryggvagötu og Pósthússtræti og að Geirsgötu. Svæðið þar sem slysið varð hafi verið hluti af framkvæmdasvæðinu. Krafa hafi komið frá Árbæjarsafni um fornleifarannsóknir á svæðinu þar sem slysið varð og hafi forleifafræðingar verið þar við uppgröft og rannsóknir og skurðurinn sem stefnandi hafi fallið niður í verið tilkominn vegna fornleifauppgraftar. Aðspurður um hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að halda óviðkomandi frá svæðinu svaraði vitnið því til að settar hafi verið upp svonefndar verktakagirðingar sem staðið hafi á til þess gerðum steinum og festar saman í enda með smellum eða klemmum. Fyrirtækið Urður og grjót ehf., sem verið hafi verktaki við umræddar jarðvegsframkvæmdir, hafi annast uppsetningu girðinganna fyrir Reykjavíkurborg. Aðspurður um merkingar vegna framkvæmda á svæðinu svaraði vitnið því til að skilti hafi verið að færast fram og til baka um svæðið en ekki sé hægt að segja að merkingar hafi verið til staðar á öllum stöðum á öllum stundum. Ekki hafi verið bætt við lýsingu vegna framkvæmdanna og ekki komið til tals að lýsa svæðið sérstaklega en lýsing hafi verið til staðar á gangstéttinni Rammagerðar megin við Tryggvagötuna.

Í skýrslu vitnisins G-kk-ef Þ-kk-ef framkvæmdastjóra Urðar og grjóts ehf. kom fram að fyrirtæki hans hafi annast uppsetningu girðinga vegna fornleifauppgraftar á svæðinu. Þá hafi fyrirtækið komið fyrir steypuklumpum og varúðarmerkingum „með vinnukörlum“. Kvað vitnið merkingar hafa verið settar á hverja hlið girðingarinnar á svæðinu.

Fyrir liggur í gögnum málsins að öryggisgirðingin sem reist hafði verið vegna fornleifauppgraftarins lá niðri að hluta þegar slysið varð þann 7. október. Sést það glögglega af ljósmyndum sem teknar voru af svæðinu eftir slysið og kemur fram í lögregluskýrslu frá 7. október. Ekki hefur verið upplýst hver eða hverjir felldu girðinguna, með hvaða hætti það var gert eða af hvaða hvötum. Samkvæmt framburði vitnisins F-kk-ef I-kk-ef fór hann um svæðið þar sem slysið varð a.m.k. daglega til eftirlits. Vitnið kvaðst, fimmtudaginn 5. október, hafa orðið vart við einhver op á girðingunni og hún hafi ekki verið eins og hún hafi átt að vera. Hafi hann því hringt í G-kk-þf framkvæmdastjóra Urðar og grjóts ehf. og beðið hann að laga girðinguna en ekki gefið honum nein önnur fyrirmæli. Daginn eftir á föstudeginum hafi hann farið aftur á staðinn og þá séð að búið var að laga girðinguna. Spurður hvort algengt hafi verið að verið væri að eiga við girðingarnar svaraði hann því til að það hafi kannski ekki verið algengt en komið hafi fyrir að menn hafi tekið girðingar og lagt á sig að sverfa burtu bolta sem héldu skiltum. Hins vegar sagðist hann ekki vita hvort það hafi verið algengt. Þá kom fram í skýrslu vitnisins að áður hefði komið fyrir að girðingar hefðu verið felldar niður en ekki svo að tjón hefði hlotist af. Vitnið G-kk-nf Þ-kk-nf staðfesti í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að vitnið F-kk-nf I-kk-nf hefði haft samband við sig á fimmtudeginum og beðið sig að yfirfara girðinguna. Það hefði verið gert samdægurs. Hann hefði sjálfur farið daglega yfir girðingarnar til eftirlits með ástandi þeirra, líka á laugardeginum fyrir slysið. Á sunnudagsmorgninum hefði tengdafaðir vitnisins haft samband við hann og tjáð honum að búið væri að vinna stórskemmdir á girðingunum. Aðspurður kvað vitnið mjög algengt að verið væri að flytja til aðvörunarskilti o.þ.h. Ekki hafi áður verið felld niður girðing á þessu svæði en komið fyrir að hún hafi verið opnuð til að komast inn á bílastæði. Aðspurður kvað vitnið það ekkert mál fyrir einn mann að taka svona girðingar niður.

Ljóst er að svæðið þar sem slysið varð þann 7. október 2007 var hættusvæði í þeim skilningi að þar fór fram fornleifauppgröftur og hafði m.a. verið grafinn djúpur skurður á svæðinu skammt frá Tryggvagötu og að þeim sem ekki þekktu nægilega til svæðisins og færu inn á það gat stafað hætta af framkvæmdunum. Starfsmönnum Reykjavíkurborgar var eða mátti vera þetta ljóst. Telja verður að á stefndu Reykjavíkurborg, sem framkvæmda- og eftirlitsaðila á svæðinu, hafi hvílt skylda til að gæta þess að svæðið þar sem slysið varð væri tryggilega afgirt eða aðrar ráðstafanir gerðar til að hindra aðgang óviðkomandi að svæðinu og vara við þeirri hættu sem þar var til staðar. Hafa verður í huga í því sambandi að búast mátti við umferð í næsta nágrenni við svæðið þar sem slysið varð enda svæðið í miðbæ Reykjavíkur, skammt frá vinsælum pylsusölustað, sem mikið er sóttur m.a. um kvöld og fram á nætur og þá gjarnan af fólki sem er að koma af skemmti- og veitingastöðum Borgarinnar, sumt undir áhrifum áfengis.

Ekkert er fram komið sem bendir til þess að starfsmenn Reykjavíkurborgar eða aðilar sem hún ber af öðrum ástæðum ábyrgð á hafi vitað eða átt að vita að girðingin á slysstaðnum var fallin niður að hluta þegar slysið varð. Þá verður ekki talið með hliðsjón af skýrslum vitnanna F-kk-ef I-kk-ef og G-kk-ef Þ-kk-ef, sem raktar hafa verið, að fullnægjandi eftirlit hafi skort með ástandi girðinganna. Kemur þá til athugunar hvort ráðstafanir til að koma í veg fyrir umferð óviðkomandi um svæðið og vara við hættu á svæðinu hafi verið nægilegar með hliðsjón af staðsetningu þess, umferð um nágrennið og þeirri miklu hættu sem skapast gat, ef einhver eða einhverjir sem ekki þekktu nægilega til aðstæðna færu inn á svæðið, sérstaklega eftir að skyggja tók. Samkvæmt skýrslum vitnanna F-kk-ef I-kk-ef og G-kk-ef Þ-kk-ef var ekki erfiðleikum bundið að fella öryggisgirðingarnar eða færa þær úr stað og var það jafnvel á eins manns færi. Að sögn vitnisins F-kk-ef voru þess dæmi eins og áður er rakið að girðingar á svæðinu hefðu verið felldar niður. Girðingarnar voru því ekki nægileg traustar til að varna óviðkomandi aðgengi að svæðinu og því þörf fyrir frekari ráðstafanir til að hindra aðgang. Mátti starfsmönnum Reykjavikurborgar vera það ljóst.

Samkvæmt reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingavinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, IV. viðauka, A-hluta um almennar lágmarkskröfur sem gilda um vinnustaði á byggingasvæði, ákvæði 1.4., ber þegar einstaka hættustaðir á vinnusvæði svo sem gryfjur, skurðir eða jarðvegsbingir verða ekki afgirtir á nægilegan hátt, að girða allt svæðið af með búkkum og greinilegum snúrum (flaggsnúrum) milli búkkanna eða annarra festistaða. Þá skal komið upp greinilega merktum skiltum sem á er letrað með stórum upphafsstöfum: HÆTTA UMFERÐ BÖNNUÐ ÓVIÐKOMANDI. Skiltin og svæðið skulu vera vel upplýst á lögskipuðum ljósatíma, svo glöggt megi sjá svæði það, sem hættulegt gæti talist.

Ekki verður séð á yfirlitsmyndum lögreglu af slysstað að komið hafi verið fyrir með áberandi hætti aðvörunarskiltum sem vöruðu við umferð óviðkomandi á svæðinu eða bönnuðu hana með öllu sem þó má telja að hefði verið eðlilegt og jafnvel nauðsynlegt með hliðsjón af því sem áður er rakið varðandi hættu á svæðinu og hversu öryggisgirðingarnar voru ótraustar. Samkvæmt skýrslu stefnanda fyrir dómi sá hann engin aðvörunarskilti á svæðinu. Vitnið P-x-x varð heldur ekki vör við aðvörunarskilti. Vitnið F-kk-nf I-kk-nf treysti sér ekki til að fullyrða að aðvörunarskilti hefðu verið til staðar þar sem slysið varð. Í framburði vitnisins G-kk-ef Þ-kk-ef kom fram að sett hefðu verið upp skilti á allar hliðar öryggisgirðingarinnar sem sýnt hafi menn að störfum en eina skiltið sem sést á yfirlitsmyndum af svæðinu þar sem slysið varð er skilti sem fest er á steinstólpa og bannar bifreiðastöður. Samkvæmt framburði vitnisins G-kk-ef virðist það hafa fylgt stólpanum og ekki hafa verið sett upp sérstaklega vegna aðstæðna á svæðinu. Með hliðsjón af því sem nú hefur verið rakið og að í lögregluskýrslu frá 7. október segir að merkingar hafi ekki verið fullnægjandi á svæðinu verður að álykta að fullnægjandi aðvörunarmerkingar hafi skort og starfsmönnum Reykjavíkurborgar, sem eftirlitsaðila með framkvæmdum á svæðinu, verið það ljóst eða mátt vera það ljóst. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að svæðið hafi verið girt af með búkkum og greinilegum flaggsnúrum eins og mælt er fyrir um á reglum nr. 547/1996 og áður hefur verið rakið. Verður einnig að meta það starfsmönnum Reykjavíkurborgar til vanrækslu.

Stefnandi hefur borið fyrir lögreglu og dómi að niðamyrkur hafi verið á svæðinu þegar slysið varð og engin lýsing. Í bréfi Reykjavíkurborgar til VÍS frá 17. janúar 2008 kemur fram að lýsingu á svæðinu hafi ekki verið breytt vegna framkvæmdanna. Ljósmyndir sem lögreglumenn, sem komu á slysstað aðfaranótt 7. október, tóku af skurðinum þar sem slysið varð styðja að myrkur hafi verið á slysstaðnum. Sama er að segja um yfirlitsmynd sem lögregla tók af svæðinu og áður er vitnað til. Á myndinni sést reyndar að á svæðinu næst Lækjargötu stendur staur sem gæti verið götuljós. Ekkert liggur hins vegar fyrir um hvort á honum var ljós í umrætt sin og allavega virðist hann með hliðsjón af skýrslum stefnanda og vitnisins P-x-x fyrir dómi og fyrirliggjandi lögregluskýrslu ekki hafa varpað birtu á svæðið þar sem slysið varð. Vitnið P-x-x bar fyrir dómi að tunglsljós hefði verið þegar slysið varð. Hins vegar ítrekaði hún jafnframt í skýrslu sinni að niðamyrkur hefði verið á slysstað og tók fram að minning hennar um tunglsljós gæti verið röng. Meta verður starfsmönnum Reykjavíkurborgar til vanrækslu að hafa ekki komið fyrir nægilegri lýsingu á svæðinu þar sem slysið varð, þrátt fyrir augljósa hættu vegna ótraustra öryggisgirðinga. Verður varla talið að uppsetning lýsingar á svæðinu og að halda því vel upplýstu á lögskipuðum ljósatíma hefði verið Reykjavíkurborg erfið í framkvæmd eða óheyrilega kostnaðarsöm. Með vísan til alls þess sem nú hefur verið rakið þykir mega fallast á það með stefnanda að starfsmenn Reykjavíkurborgar hafi sýnt af sér vanrækslu með því að svæðið þar sem stefnandi varð fyrir slysinu 7. október 2007 hafi ekki verið nægilega afgirt og merkt og upplýst. Slysið verður gagngert rakið til þessa vanbúnaðar og ber því að fella skaðabótaábyrgð á stefndu Reykjavíkurborg vegna slyssins.

Stefnandi bar fyrir dómi að honum hafi verið með öllu ókunnugt um framkvæmdir þær sem í gangi voru á svæðinu þar sem slysið varð. Hann hafi talið að á svæðinu væru bílastæði og ekki séð ástæðu til að kanna það nánar. Hann hafi ekki orðið var við öryggisgrindur eða steinstólpa og engin aðvörunarskilti séð. Gegn eindreginni neitun stefnanda verður að telja ósannað að stefnandi hafi vitað eða mátt vita um aðstæður á slysstað og þá hættu sem því gat fylgt að fara inn á svæðið í skjóli myrkurs. Stefnandi hefur viðurkennt að hafa frá því um kl. 10 laugardagskvöldið 6. október og þar til um klukkustund fyrir slysið drukkið 6 hálfslítra bjóra. Hann hafi þegar slysið varð ekki verið drukkinn en fundið til áfengisáhrifa og „verið skýr í kollinum“. Vitnið P-x-x bar fyrir dómi að stefnandi hefði verið „hífaður“. Hann hafi verið glaður en gengið beint og „verið skýr í kollinum“. Engin vissa er um ölvunarástand stefnanda þegar slysið varð og því ekki hægt að fullyrða um orsakasamband milli áfengisneyslu hans og þess að hann féll í skurðinn. Ekki eru því efni til að láta stefnanda bera hluta ábyrgðar á slysinu sökum ölvunar.

Með fyrirliggjandi læknisvottorðum er nægilega sannað að stefnandi hafi orðið fyrir a.m.k. tímabundnu tjóni vegna slyssins. Telja verður að sýnt hafi verið fram á nægilegt orsakasamband milli tjónsins og tjónsatburðarins. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í fjölda dóma Hæstaréttar verið skýrður svo, að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við ætlað skaðaverk. Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir mega fallast á kröfu stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefndu Reykjavíkurborgar vegna slyssins sem stefnandi varð fyrir þann 7. október 2008 og þar með bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá VÍS vegna slyssins. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 12. ágúst 2008. Gjafsóknin er takmörkuð við réttargjöld og þóknun lögmanns vegna reksturs málsins. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda 615.000 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákveðst 600.000 krónur og hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Í samræmi við niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefndu Reykjavíkurborg og Vátryggingafélag Íslands h.f. til að greiða 615.000 krónur í málskostnað í ríkissjóð og 47.225 krónur til stefnanda, til endurgreiðslu á útlögðum kostnaði stefnanda vegna öflunar skattframtals og læknisvottorða.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf settur héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefndu Reykjavíkurborgar vegna slyss sem stefnandi varð fyrir í Tryggvagötu í Reykjavík aðfararnótt 7. október 2007. Viðurkennd er bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar vegna slyssins sem í gildi var hjá Vátryggingafélagi Íslands h.f. á slysdegi.

Stefndu Reykjavíkurborg og Vátryggingafélag Íslands h.f. greiði 615.000 krónur í málskostnað til ríkisins og 47.225 krónur til stefnanda.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda 615.000 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 600.000 króna þóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf