S-262/2009

Mál þetta höfðaði lögreglustjórinn á Akranesi 16. nóvember 2009 á hendur ákærða, J-kk-þgf K-kk-þgf, kt. …, Júllatúni 7, Höfn í Hornafirði. Málið var dómtekið 13. apríl 2010.

Í ákæruskjali segir að málið sé höfðað gegn ákærða „fyrir brot á siglingalögum og alþjóðasiglingareglum með því að hafa, að morgni sunnudagsins 23. nóvember 2008, sem 2. stýrimaður og yfirmaður siglingavaktar á Bjarna Ólafssyni AK-70, skipaskrárnúmer 2287, 984,2 brúttórúmlesta og 64,2 m löngu fiskiskipi, þegar skipið var um 6 sjómílur suðaustur af Hvalsnesi á siglingu í suðvestur að draga uppi og sigla fram úr Seigi, skipaskrárnúmer 2219, 26,8 brúttórúmlesta og 13,75 m lögnum dráttarbáti, sem var með Sel I HF, skipaskrárnúmer 5935, 132 brúttórúmlesta og 30,53 m langan pramma, í togi, eigi haft nægjanlega gát á siglingaleiðinni og siglt of nálægt skipunum án þess að draga úr ferð eða víkja fyrir þeim í tæka tíð og hafa þannig með stórfelldri vanrækslu í skipstjórnarstarfi orðið valdur að því að fiskiskipið sigldi á dráttartaugina með þeim afleiðingum að dráttarkrókurinn slóst út á bakborða dráttarbátsins sem varð til þess að báturinn fór að mestu í kaf og hallaði svo mikið að hætta var á að honum myndi hvolfa og varð þá árekstur með bátnum og fiskiskipinu og gat kom á stjórnborðssíðu skipsins og skipverji á Seigi slasaðist.“ Er þetta talið varða við 1. mgr. 238. gr. siglingalaga nr. 34/1985, sbr. 1. gr. laga nr. 101/2006, a-lið 2. reglu, 5. reglu, 6. reglu, a-, b- og e-lið 8. reglu og 13. reglu alþjóðareglna til að koma í veg fyrir árekstra á sjó frá 20. október 1972, með síðari breytingum, sbr. 2. og 4. gr. laga nr. 7/1975 og 2. og 3. gr. laga nr. 10/2006.

Í ákæru er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, sviptingar skipstjórnarréttinda samkvæmt 1. mgr. 238. gr. a siglingalaga, sbr. 2. gr. laga nr. 101/2006, og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærði krefst þess að aðallega hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að honum verði gerð svo væg refsing sem lög frekast leyfa. Í báðum tilvikum er þess krafist að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð að öllu leyti eða hluta.

I.

Sunnudaginn 23. nóvember 2008, kl. 6.20, barst lögreglunni á Akranesi tilkynning frá G-kk-þgf R-kk-þgf, skipstjóra á fiskiskipinu Bjarna Ólafssyni AK-70, þess efnis að skipið hefði lent í árekstri við dráttarbátinn Seig 2219, sem var með prammann Sel I HF í togi. Fram kom að áreksturinn hefði orðið 6 sjómílur suðaustur af Hvalsnesi. Þegar skipið kom til hafnar á Akranesi að morgni til daginn eftir fóru lögreglumenn um borð til að kanna aðstæður og ræða við áhafnarmeðlimi.

Fyrir liggur í málinu að fiskiskipinu og dráttarbátnum var siglt með suðvestlægri stefnu. Var dráttarbátnum siglt með 2 til 3 sjómílna hraða en fiskiskipinu 11 til 12 mílna hraða og dró það dráttarbátinn uppi. Þegar fiskiskipið nálgaðist dráttarbátinn var stefna sett á bakborða til að forðast árekstur. Fór fiskiskipið þá á taugina úr dráttarbátnum en við það lagðist dráttarbáturinn á hliðina og upp að stjórnborðssíðu fiskiskipsins. Jafnframt dróst dráttarbáturinn niður en komst aftur á réttan kjöl við það að dráttartaugin slitnaði.

Samkvæmt upplýsingu frá Siglingastofnun voru aðstæður á eða við slysstað um það leyti sem áreksturinn varð þannig að ölduhæð var 1,98 metrar, meðalsveiflutími 7,83 sekúndur og ölduátt 172,31°. Veður út af Austfjörðum samkvæmt upplýsingum frá nærliggjandi sjálfvirkum stöðvum var sem hér segir: Papey hiti 1,5°C, vindátt 327° norðvestur og vindhraði 15,5 m/s. Höfn hiti 1,6°C, vindátt 340° norðnorðvestur og vindhraði 15 m/s.

Skipið Bjarni Ólafsson AK-70 er samkvæmt skipaskrá frystitogari og nótaskip með heimahöfn á Akranesi. Skipið er 984,2 brúttórúmlestir og 478 nettótonn. Lengd skipsins er 64,2 metrar og breidd 11,6 metrar. Dráttarbáturinn Seigur (áður Latur), með heimahöfn í Þorlákshöfn, er skráður 26,8 brúttórúmlestir og 9,3 nettótonn. Lengd bátsins er 13,75 metrar og breidd 4,25 metrar. Pramminn Selur I, með heimahöfn í Hafnarfirði, er skráður 132 brúttórúmlestir og 39,2 nettótonn. Lengd prammans er 30,53 metrar og breidd 6,5 metrar.

Í áhöfn fiskiskipsins voru þrettán menn en þrír voru í áhöfn dráttarbátsins. Enginn var um borð í prammanum. Ákærði var 2. stýrimaður fiskiskipsins og var hann við stjórn þess í brúnni og með honum einn háseta þegar áreksturinn varð. Í brúnni á dráttarbátnum var skipstjórinn.

Í málinu liggja ekki fyrir glöggar upplýsingar um tjónið sem varð við áreksturinn. Hins vegar hefur komið fram að gat kom á stjórnborðssíðu fiskiskipsins og dráttartaugin eyðilagðist. Einnig fór allt innanborðs á hliðina í dráttarbátnum. Þá slasaðist skipstjóri dráttarbátsins á vinstri handlegg við að fá þungt högg á olnboga. Samkvæmt læknisvottorði 15. október 2009 hlaut skipstjórinn mar og tognun á olnboganum og í vefjum bæði í upphandlegg og framhandlegg. Þrátt fyrir ýmiss konar meðferðir mun skipstjórinn enn hafa óþægindi í handleggnum sem há honum í daglegum störfum.

II.

1.

Við yfirheyrslu hjá lögreglu 26. nóvember 2008 lýsti ákærði atvikum þannig að um kl. 6 að morgni umræddan dag hefði hann við stjórnvöl skipsins orðið var við tvo báta á siglingu með svipaða stefnu og skipið. Kvaðst ákærði hafa talið að um væri að ræða tvo fiskibáta. Þegar skipið nálgaðist bátana sagði ákærði að hann hefði breytt stefnu skipsins um 20° á stjórnborða til að sigla meðfram bátunum. Þegar hér var komið kvaðst ákærði hafa gengið yfir á bakborða til að fá betra útsýni. Hann hefði þá séð aftari bátinn við hliðina á skipinu og áttað sig á að ekki var um að ræða smábát eins og hann hafði talið. Því næst kvaðst ákærði hafa séð að ljósin á fremri bátnum voru við það að hverfa og þá hefði hann beygt hart í bak og slegið af. Um leið og skipið beygði hefði báturinn birst stjórnborðsmegin og þá kvaðst ákærði hafa talið að árekstri hefði verið afstýrt. Báturinn hefði hins vegar dregist niður að aftan og upp að stjórnborðssíðu skipsins. Að lokum hefði báturinn skotist upp aftur og horfið aftur með skipinu.

Aðspurður um ljósin á bátunum sagði ákærði að aftari báturinn hefði verið með siglingaljós auk þilfarsljóss og vinnuljóss á stýrishúsinu. Á fremri bátunum hefði verið siglingaljós og hvít ljós á þilfari. Hins vegar kvaðst ákærði ekki hafa séð gult skutljós og því hefði hann ekki áttað sig á að um var að ræða dráttarbát.

Loks tók ákærði fram að hann hefði aldrei ætlað að sigla á milli bátanna og hefði hann eingöngu beygt hart í bak til að afstýra yfirvofandi árekstri. Þegar báturinn var síðan að dragast niður hefði hann áttað sig á að um var að ræða dráttarbát.

2.

Fyrir dómi greindi ákærði þannig frá málavöxtum að hann hefði í umrætt sinn verið á vakt í brú skipsins ásamt háseta. Skipið hefði verið á leið suður með landinu og hefði stefna verið suðvestlæg. Vindur hefði verið að norðvestan og sjólag gott. Upp úr kl. 6 um morguninn taldi ákærði sig hafa séð tvo báta á siglingu og þá kvaðst ákærði hafa breytt stefnu skipsins um 20° á stjórnborða til að leiða skipið framhjá bátunum. Með þessu taldi ákærði að bilið milli skipsins og bátanna yrði um 0,1−0,2 mílur.

Þegar skipið nálgaðist kvaðst ákærði hafa átt erfitt með að átta sig á ljósum þessara báta, en báðir hefðu verið mikið upplýstir og þá sérstaklega sá fremri. Þetta hefði í raun verið einn ljósbolti. Þegar skipið nálgaðist aftari bátinn kvaðst ákærði hafa farið bakborðsmegin í brúna til að reyna að glöggva sig betur á ljósum, en þá hefði honum orðið ljóst að hér voru ekki litlir fiskibátar á ferð, eins og hann taldi upphaflega. Um ljós á prammanum sagði ákærði að stórt vinnuljós hefði verið á stýrishúsinu þannig að erfitt var að greina skutljósin. Hins vegar kvaðst ákærði ekki hafa séð mastursljós á prammanum. Einnig sagðist ákærði aldrei hafa séð gult afturljós á dráttarbátnum.

Þegar hér var komið kvaðst ákærði hafa litið fram og séð að fremri báturinn var horfinn. Ákærði kvaðst þá hafa farið yfir á stjórnborða í brúnni og ekki séð bátinn þar. Kvaðst ákærði þá hafa talið að báturinn væri beint fyrir framan og því hefði hann beygt skipinu hart í bak til að forðast árekstur. Dráttarbáturinn hefði síðan komið í ljós fram undan skipinu stjórnborðsmegin. Því næst kvaðst ákærði hafa séð að báturinn var að dragast í kaf en eftir augnablik hefði báturinn komið aftur upp.

Ákærði neitaði því eindregið að hann hefði ætlað að sigla á milli prammans og dráttarbátsins. Hann hefði hins vegar sveigt hart í bak til að afstýra árekstri þar sem dráttarbáturinn var á leið yfir á stjórnborða frá skipinu séð. Einnig kvaðst ákærði hafa talið nægt bil frá skipinu að dráttarbátnum og prammanum. Kvaðst ákærði ekki geta fundið aðra skýringu á hvernig fór en þá að stefnu dráttarbátsins hefði verið breytt skyndilega án þess að ákærði gerði sér grein fyrir því. Þá sagði ákærði að honum hefði ekki orðið endanlega ljóst að um var að ræða dráttarbát fyrr en hann birtist stjórnborðsmegin við skipið. Aftur á móti sagði ákærði að það hefði truflað sig að sjá ekki frammastursljós á aftari bátnum. Í sínum huga hefði þó verið mikilvægast að sigla ekki á fremra farið.

III.

Vitnið G-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf, háseti á fiskiskipinu, bar fyrir dómi að fljótlega eftir að hann kom á vakt í brú skipsins hefði hann tekið eftir því sem hann taldi vera tvo báta á siglingu, en gott bil hefði verið á milli þeirra. Um 10-15 mínútum síðar kvaðst G-kk-nf P-kk-nf hafa farið út að glugga til að skoða prammann sem var kominn upp að skipinu. Þessu næst kvaðst vitnið hafa litið fram eftir skipinu og séð dráttarbátinn við stefnið. Vitnið kvaðst þá hafa öskrað á ákærða, sem hefði hlaupið yfir á stjórnborða, en þá hefði dráttarbáturinn verið kominn upp að síðu skipsins. Þegar hér var komið kvaðst vitnið hafa farið til að vekja skipstjórann. Aðspurður taldi G-kk-nf P-kk-nf að ákærði hefði frá upphafi ætlað sér að sigla á milli bátanna. Vitnið gat hins vegar ekki skýrt misræmi við skýrslugjöf hjá lögreglu, en þá taldi vitnið að ákærði hefði ætlað að sigla meðfram bátunum.

Vitnið G-kk-nf R-kk-nf, skipstjóri á Bjarna Ólafssyni AK-70, greindi frá því fyrir dómi að hann hefði verið vakinn eftir að skipið hafði siglt á taugina. Vitnið kvaðst hafa talið að dráttarbáturinn hefði verið með öll ljós í lagi, en gat þó ekki lýst því hvernig slíkur ljósabúnaður ætti að vera. Þá kannaðist vitnið ekki við að ákærði hefði greint frá því að hann hefði ætlað að sigla á milli bátanna.

Vitnið Ó-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, skipstjóri á dráttarbátnum Seig, kom fyrir dóm og lýsti atvikum þannig að báturinn hefði verið á leið til Hafnar í Hornafirði með prammann í eftirdragi. Kom fram hjá vitninu að dráttartaugin hefði verið 220 metrar með nælonendum. Þegar báturinn hefði verið kominn fyrir Hvalsnes hefði stefnan verið tekin á Höfn og haldið óbreyttri. Veðrið hefði verið fínt og skyggni ágætt. Einnig hefði verið gott í sjóinn. Um ljósin á dráttarbátnum fullyrti vitnið að þau hefðu öll verið í lagi og á þeim kveikt eins og reglur geri ráð fyrir. Einnig hefðu siglingaljós verið kveikt á prammanum auk þess sem dekkljós í gangvegi hefðu verið kveikt, svo pramminn væri greinilegri. Vitnið kvaðst hafa tekið eftir fiskiskipinu og að það nálgaðist. Taldi vitnið að það hefði orðið áhöfninni á dráttarbátnum til lífs hve nærri bátnum skipið fór yfir taugina þannig að báturinn lagðist að síðu skipsins. Að öðrum kosti hefði báturinn farið á hvolf.

Vitnið G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, stýrimaður á dráttarbátnum, bar fyrir dómi að hann hefði verið sofandi en vaknað við atvikið. Vitnið kvaðst hafa farið í brúna á bátnum og séð að fiskiskipið hafði siglt á taugina og var að draga bátinn niður. G-kk-nf fullyrti afdráttarlaust að öll lögskyld siglingaljós hefðu verið kveikt, en vitnið kvaðst hafa kannað það sérstaklega af þessu tilefni.

IV.

Ákærði neitar sök og heldur því fram að stjórntök hans við siglingu skipsins hafi ekki falið í sér vanrækslu sem varði refsingum.

Svo sem áður er rakið var ákærði sem 2. stýrimaður Bjarna Ólafssonar AK-70 við stjórn skipsins snemma að morgni sunnudaginn 23. nóvember 2008. Var skipið á leið suður með landinu með suðvestlægri stefnu. Ákærði hefur kannast við fyrir dómi að hafa séð dráttarbátinn Seig og prammann Sel I HF, en ákærði hefur greint frá því að hann hafi talið að um væri að ræða tvo fiskibáta á siglingu. Fram hefur komið að dráttarbáturinn var á leið til Hafnar í Hornafirði með prammann í eftirdragi og var stefnan einnig suðvestlæg. Þá hefur komið fram að hraði skipsins var 11 til 12 sjómílur en dráttarbátsins og prammans 2 til 3 sjómílur. Þá liggur fyrir að veður og sjólag var gott.

Ákærði hefur borið að hann hafi nokkru áður en skipið sigldi yfir taug dráttarbátsins breytt stefnu skipsins um 20° á stjórnborða til að leiða skipið framhjá því sem ákærði taldi fiskibáta. Með þessu taldi ákærði að bilið milli skipsins og bátanna yrði um 0,1−0,2 mílur. Að áliti dómsins var með öllu ástæðulaust úti á rúmsjó að sigla svo nærri öðrum skipum, en ákærða bar að víkja fyrir skipum sem hann dró uppi og tók fram úr. Í því tilliti gat engu breytt hvort stefnu dráttarbátsins, sem var á hægri siglingu, var breytt, enda verður því slegið föstu að ákærða var í lófa lagið að grípa til viðeigandi stjórntaka sem hefðu komið í veg fyrir að leiðir skipsins og dráttarbátsins sköruðust. Þar fyrir utan er ósennileg þessi skýring miðað við áfangastað dráttarbátsins, en þessari viðbáru var fyrst hreyft við aðalmeðferð málsins. Þá er nægjanlega leitt í ljós með vætti skipstjóra og stýrimanns á dráttarbátnum að siglingaljós hafi verið fullnægjandi, enda hefur ekkert komið fram sem fer í bága við þann vitnisburð þeirra. Aftur á móti er ósannað að ákærði hafi ætlað að sigla milli dráttarbátsins og prammans og er engin ástæða til að draga í efa að ákærði hafi rétt fyrir atvikið beygt hart í bak eingöngu til að afstýra árekstri.

Samkvæmt framansögðu er sannað gegn neitun ákærða að hann hafi ekki haft næga gát á siglingaleiðinni og siglt of nálægt dráttarbátnum og prammanum, án þess að draga úr ferð eða víkja fyrir þeim í tæka tíð, en með þeirri vanrækslu varð hann við stjórn skipsins valdur að því að skipið sigldi á dráttartaugina með þeim afleiðingum sem greinir í ákæru.

Af hálfu Íslands hefur verið fullgiltur þjóðréttarsamningur um alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó. Hefur samningurinn með síðari breytingum lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 7/1975. Með greindum stjórntökum við siglingu skipsins braut ákærði gegn 13. reglu samningsins um siglingu fram úr öðru skipi, 5. reglu um útvörð, 6. reglu um örugga ferð og a-, b- og e-lið 8. reglu um stjórntök til að forðast árekstur. Hins vegar verður brotið ekki talið varða við 2. reglu um ábyrgð, en sú almenna regla um gildissvið samningsins og varúð við sjómennsku hefur ekki að geyma nægjanlega sérgreinda hátternislýsingu til að geta verið viðhlítandi refsiheimild. Samkvæmt þessu hefur ákærði með broti gegn greindum siglingareglum unnið sér til refsingar samkvæmt 4. gr. laga nr. 7/1975, sbr. lög nr. 10/2006. Jafnframt varðar brotið við 1. mgr. 238. gr. siglingalaga, nr. 34/1985, sbr. lög nr. 101/2006.

Refsing ákærða, sem er með hreint sakavottorð, þykir hæfilega ákveðin 300.000 króna sekt og komi 20 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Að virtu broti ákærða og með vísan til 1. mgr. 238. gr. a siglingalaga þykir rétt að ákærði verði sviptur skipstjórnarréttindum í þrjá mánuði frá birtingu dómsins að telja. Felur sviptingin jafnframt í sér að ákærði megi ekki á sviptingartíma gegna stýrimannsstöðu, sbr. 2. mgr. sömu greinar.

Loks verður ákærða með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, gert að greiða sakarkostnað, en annar kostnaður hefur ekki fallið til en ferðakostnaður vitnis og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða. Fer um þennan kostnað eins og greinir í dómsorði.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnunum F-kk-þgf A-kk-þgf, lögfræðingi, og V-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf, skólastjóra Skipstjórnarskólans.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, J-kk-nf K-kk-nf, greiði 300.000 króna sekt í ríkissjóð og komi 20 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði er sviptur skipstjórnarréttindum í þrjá mánuði frá birtingu dómsins að telja og felur sviptingin í sér að ákærða er á sviptingartíma óheimilt að gegna stöðu stýrimanns.

Ákærði greiði 330.202 krónur í sakarkostnað, þar með talið málsvarnarlaun verjanda síns J-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, héraðsdómslögmanns, 313.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf B-kk-nf

F-kk-nf A-kk-nf

V-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf