E-483/2016

I.

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 16. febrúar 2016 og dómtekið 6. apríl 2017. Stefnandi er Viðskiptahúsið fyrirtækjaráðgjöf ehf., Hafnarstræti 97 á Akureyri en stefndi er J-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf, búsettur í Kanada.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum [...] krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. janúar 2016, auk málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara að dómkröfur verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Með úrskurði dómsins 21. júní 2016 var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

II.

i)

Stefnandi, Viðskiptahúsið fyrirtækjaráðgjöf (VH) í máli þessu er félag sem annast ráðgjöf til viðskiptavina vegna kaupa á hlutafélögum. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu reiknings frá 19. janúar 2016 vegna slíkrar ráðgjafar stefnanda.

Reikningur stefnanda á hendur stefnda hefur ekki fengist greiddur þrátt fyrir innheimtutilraunir og hafa sættir ekki tekist á milli aðila. Er það tilefni málshöfðunar stefnanda.

Samkvæmt samningi um ráðgjöf varðandi kaup á hlutafé, sem dagsettur er 9. október 2015, gerði stefndi samning við stefnanda um „ráðgjöf til að VH vinni sem umboðsaðili að kaupum á öllu hlutfé í seljanda (hluthafa) vegna mögulegra kaupa á 80% hlutafé (hlutum) í neðangreindu hlutafélagi : Martak ehf. ... “.

Samkvæmt samningnum hafði stefnandi umboð stefnda til þess að gera tilboð í hlutafé Martaks ehf. og annarra tengdra félaga í eigu sömu aðila, auk þess að undirrita kauptilboð í allt hlutafé félagsins í samráði við stefnda. Samkvæmt samningnum var verkefni stefnanda m.a. að kanna möguleika á kaupum, leiðbeina um gagnaöflun og hafa umsjón með samningaferli og gerð endanlegs kaupsamnings milli væntanlegra kaupenda og seljenda.

Í samningnum er tiltekið að í honum felist „hvorki ábyrgð VH á því að söluferli skili árangri og að kaup eða fjármögnun kaupanda muni takast né framkvæmd áreiðanleikakönnunar (due diligence), þ.e. fjárhagsleg eða lögfræðileg áreiðanleikakönnun“. Í því sambandi sé gert ráð fyrir að aðrir sérfræðingar á borð við lögfræðinga og endurskoðendur vinni með VH og kaupendum að verkefninu á viðkomandi sérsviðum, eftir því sem tilefni væri til og á kostnað kaupanda eða seljanda eftir nánara samkomulagi.

Um þóknun til VH var tekið fram að yrði af kaupum hlutafjár, reksturs eða eigna Martaks ehf. samkvæmt samningnum, „greiðir kaupandi til VH árangurstengda þóknun sem skal reiknast sem [...] % auk vsk. af heildarsöluverðmæti (Enterprise Value) félagsins (hlutafjár) ...“. Samkvæmt samningnum skyldi þóknun greiðast í síðasta lagi 15 dögum eftir undirritun endanlegs kaupsamnings.

Kaupumboð VH skyldi samkvæmt samningnum gilda að lágmarki í 8 vikur og á meðan samningsaðilar ynnu enn að verkefninu eða uns sala hefði farið fram. Að þeim tíma liðnum væri heimilt að segja kaupumboðinu upp af hálfu beggja samningsaðila. Uppsögnin skyldi þá vera skrifleg og taka gildi að liðnum 15 dögum frá móttöku uppsagnar með sannanlegum hætti.

Undir samninginn rituðu fyrirsvarsmaður stefnanda, Ó-kk-nf S-kk-nf, og stefndi, J-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf.

Sama dag og ritað var undir fyrrgreindan samning, undirritaði stefndi í viðurvist votta undir umboð til fyrirsvarsmanns stefnanda sem staðfesti að stefnandi hefði fulla heimild til þess að árita kauptilboð fyrir hönd J-kk-ef Ó-kk-ef A-kk-ef í samræmi við fyrra samkomulag sem gert var á milli Viðskiptahússins og J-kk-ef Ó-kk-ef.

ii)

Undirritaður var kaupsamningur 12. október 2015 á milli stefnda sem kaupanda og seljanda, Ó-kk-ef Á-kk-ef, um kaup á hlutum í einkahlutafélögunum Martaki ehf. og Martaki Canada Ltd.

Samningurinn var undirritaður í votta viðurvist af fyrirsvarsmanni stefnanda, Ó-kk-þgf S-kk-þgf, fyrir hönd stefnda, og seljanda, Ó-kk-þgf Á-kk-þgf.

Samkvæmt kaupsamningnum kaupir stefndi 80% af heildarhlutafé í Martaki ehf. að nafnvirði [...] króna, auk alls hlutafjár seljanda í félaginu Martak Canada (2000) Ltd., en um var að ræða heildarhlutafé þess félags, að nafnvirði [...] kanadískra dollara.

Kaupverð hlutafjárins nam [...] króna. Fyrsta kaupsamningsgreiðsla, [...] krónur, skyldi greiðast með peningum 10. janúar 2016, önnur kaupsamningsgreiðsla sömu fjárhæðar skyldi greiðast með peningum 10. apríl 2016, þriðja [...] króna skyldi greiðast með peningum 10. júní 2016, en lokagreiðslan að fjárhæð [...] króna skyldi greiðast með skuldabréfaláni frá seljanda til þriggja ára. Skyldu peningagreiðslur greiddar inn á fjárvörslureikning hjá stefnanda, til úthlutunar til seljanda.

Um afhendingu hins selda var tekið fram að þegar forsendur og þeir fyrirvarar sem getið væri um í samningunum væru uppfylltir, skuldbindi seljandi sig til að afhenda öll hlutabréf í félögunum í samræmi við afhendingardag í grein 3.3. Var um það samið að kaupandi hefði frest til 20. desember 2015 til að falla frá fyrirvörum þeim er koma fram í kaupsamningnum og hann skuli tilkynna seljanda fyrir þann tíma um að fallið hafi verið frá fyrirvörum með sannanlegum hætti.

Í 5. tölul. samningsins var mælt fyrir um fyrirvara og skilyrði kaupanda. Voru m.a. gerðir fyrirvarar um gildi samningsins og tilgreindar forsendur stefnda fyrir kaupunum, vegna stöðu hins selda, meðal annars í rekstrarlegu, lagalegu og eignarréttarlegu tilliti og um fjármögnun stefnda á kaupunum. Var tiltekið að gengið væri út frá því að tilgreind skilyrði samningsins hefðu að öllu leyti verið uppfyllt fyrir 20. desember 2015, nema samið væri um annað tímamark síðar. Þá var tiltekið að frávik frá einstökum liðum teldist veita kaupanda kost á „að falla frá samningnum“.

Með viðauka við kaupsamninginn frá 12. október 2015, sem undirritaður var í votta viðurvist af seljanda og kaupanda 16. desember 2015, féll stefndi frá öllum fyrirvörum sem gerðir voru við gildi kaupsamningsins. Í viðaukanum 16. desember 2015 voru einnig gerðar breytingar á greiðsluferli kaupanna frá því sem var í kaupsamningnum frá 12. október 2015. Fyrstu kaupsamningsgreiðslu var þar frestað frá 10. janúar 2016 til 10. febrúar 2016, en aðrar kaupsamningsgreiðslur héldust óbreyttar.

iii)

Á meðal gagna málsins eru tölvuskeyti á milli aðila málsins, á tímabilinu frá 22. október 2015 til 23. nóvember 2015, þar sem m.a. er rætt um fjármögnun stefnda í tengslum við kauptilboð hans 12. október 2015, aðstoð stefnanda í tengslum við undirbúning kynningarefnis með tillögu að útfærslu á fjármögnun kaupa stefnda á Martaki ehf. og Martaki Canada (2000) Ltd. Af samskiptunum kemur fram að stefnandi hafði samráð við stefnda um undirbúning kynningarefnisins og lýsti stefndi þar ánægju sinni með framlag stefnanda.

Samkvæmt tölvuskeytum á tímabilinu 25. nóvember 2015 til 27. nóvember 2015, kemur fram að fyrirsvarsmaður stefnanda var í beinum samskipti við Arion banka hf. um fjármögnun verkefnisins og útfærslu trygginga fyrir skaðlausum endurheimtum til bankans vegna mögulegra lánveitinga.

Þann 2. desember 2015 sendi fyrirsvarsmaður stefnanda stefnda uppdrátt að fyrirkomulagi á eignarhaldi og rekstri Martaks ehf. eftir kaupin og hvernig félaginu og eignum þess yrði skipt upp í tvö félög svo veita mætti tryggingar fyrir skaðlausum endurheimtum lánveitanda vegna fjármögnunar stefnda á kaupunum á hlutafé í Martaki ehf., enda var annar eigandi að 20% af hlutafé í félaginu á móti stefnda.

Í gögnum málsins liggur fyrir tölvuskeyti 15. desember 2015 frá fyrirsvarsmanni stefnanda til stefnda og seljanda hlutafjárins þar sem fyrirsvarsmaður stefnanda kynnir skjöl til undirritunar vegna innkomu stefnda í stjórn Martaks ehf., auk þess sem fyrirsvarsmaður stefnanda óskar eftir því að seljandi hlutafjárins lesi yfir drög að viðauka við kaupsamninginn.

iv)

Hluthafafundur var haldinn í Martaki ehf. þann 17. desember 2015. Fundinn sóttu Ó-kk-nf Á-kk-nf, seljandi samkvæmt kaupsamningi frá 12. október 2015, stefndi og Ó-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, en tekið er fram í fundargerð að sá síðastgreindi hafi mætt að beiðni stjórnar. Tók fyrirsvarsmaður stefnanda að sér fundarstjórn og ritun fundargerðar. Á fundinum var stefndi kjörinn í stjórn félagsins ásamt seljandanum, Ó-kk-þgf Á-kk-þgf, sem var formaður stjórnar.

v)

Fyrirsvarsmaður stefnanda sendi stefnda tölvuskeyti 18. janúar 2016, þar sem hann lýsti því yfir að hann liti svo á að samningurinn á milli stefnanda og stefnda frá 12. október 2015 stæði óhaggaður og að þóknun stefnanda reiknaðist [...] krónur og að reikningur myndi berast fyrir næstu mánaðamót þar á eftir.

Stefnandi sendi stefnda reikning með gjalddaga 19. janúar 2016, vegna árangurstengdrar þóknunar fyrir kaup á hlutabréfum í Martaki ehf. og Martaki Canada (2000) Ltd. Fjárhæð reikningsins að meðtöldum virðisaukaskatti nam [...] krónum. Eindagi reikningsins var 29. janúar 2016.

vi)

Í þinghaldi 4. nóvember 2016, lagði stefndi fram kaupsamning, dags. 26. janúar 2016, um hlutafé í Martaki ehf. Samkvæmt samningnum er seljandi Ó-kk-nf Á-kk-nf og stefndi er tilgreindur ábyrgðaraðili. Allar upplýsingar um kaupanda, kaupverð, tilhögun kaupsamningsgreiðslna, afhendingu hins selda og ábyrgðir hafa verið afmáðar úr skjalinu. Skilgreining á hinu selda í kaupsamningum 26. janúar 2016 er efnislega samhljóða og í kaupsamningi á milli stefnda og seljanda, Ó-kk-ef Á-kk-ef, frá 12. október 2015.

vii)

Við aðalmeðferð málsins gáfu Ó-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, J-kk-nf M-kk-nf Ó-kk-nf, annar tveggja eiganda stefnanda, og stefndi, J-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf, aðilaskýrslur en skýrslur vitna gáfu Ó-kk-nf Á-kk-nf, seljandi samkvæmt kaupsamningi 12. október 2015, J-kk-nf E-kk-nf G-kk-nf, lögmaður Ó-kk-ef Á-kk-ef vegna kaupsamnings 26. janúar 2016, og P-kk-nf H-kk-nf P-kk-nf, starfsmaður Arion banka.

Ó-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, tók fram að stefndi hefði leitað til stefnanda um aðstoð vegna áhuga hans á því að kaupa hlutafé í félaginu Martaki ehf. og eftir atvikum einnig tengdum félögum. Það skilyrði hefði verið sett af hálfu stefnda að hlutirnir myndu gerast hratt og til samræmis við það hafi verið undirritaður kaupsamningur um kaup stefnda á 80% hlutafjár í félaginu Martaki ehf. og allt hlutafé í félaginu Martaki Canada (2000) Ltd. þann 12. október 2015, þremur dögum eftir að stefndi veitti stefnanda umboð sitt. Þá hefði fyrirsvarsmaður stefnanda aðstoðað stefnda við að fjármagna kaupin, fram í desember 2015. Meðal annars hefði hann í því skyni útbúið kynningargögn fyrir banka sem komið hefði til greina að óska eftir lánveitingu hjá vegna kaupanna. Þetta hafi raunar fallið utan verkahrings stefnanda, enda hefði stefnanda ekki verið falið að annast fjármögnun kaupanna eða fylgja því eftir að peningar skiptu um hendur vegna þeirra. Engu að síður hefði fyrirsvarsmaður stefnanda setið fundi hjá Arion banka hf. með stefnda vegna fjármögnunar verkefnisins. Þegar viðauki við kaupsamninginn 12. október 2015 hefði verið undirritaður 16. desember 2015 hefði verið kominn á endanlegur kaupsamningur. Í samræmi við það hefði stefndi verið kosinn í stjórn Martaks ehf. 17. desember 2015. Stefnandi hefði því sent kröfu vegna árangurstengdrar þóknunar 19. janúar 2016. Stefndi hefði í kjölfarið haft frumkvæði að því að funda með fyrirsvarsmanni stefnanda um þann reikning og hefði boðið fram [...] króna greiðslu fyrir aðkomu stefnanda að viðskiptunum, en stefnandi hefði ekki sætt sig við það. Síðar hafi fyrirsvarsmaðurinn orðið þess áskynja að annar kaupsamningur hefði verið gerður um sama kaupandlag og samningurinn 12. október 2015 fjallaði um. Kannaðist hann við að hafa heyrt minnst á félagið Furðustrandir ehf. sem kaupanda í því samhengi.

J-kk-nf Ó-kk-nf greindi frá því að hann hefði setið fund með stefnda þegar stefndi óskaði eftir því að stefnandi tæki að sér umrætt verkefni. Þá hefði hann verið viðstaddur þegar samningurinn 9. október 2015 á milli aðila málsins var undirritaður. Hann kvað árangurstengda þóknun sem ákveðin hefði verið, [...] % af kaupvirði hlutanna, vera hærri en almennt tíðkaðist hjá stefnanda. Hins vegar hefði stefndi lagt að stefnanda að taka að sér milligöngu við kaupin og stefnandi hefði samþykkt það gegn umþrættri þóknun. Stefnandi ynni ætíð eftir árangurstengdri þóknun, þetta hefði ekki verið mjög stórt verkefni og hefði þurft að gerast hratt. Ákvörðun um þóknun hefði byggst á áhættumati á stefnda, stefnandi hefði ekki þekkt til stefnda og óvissa hefði verið um það hvort það næðist að loka samningi um kaupin fyrir hann. J-kk-nf kannaðist við að hafa setið fund með fyrirsvarsmanni stefnanda og stefnda, eftir útgáfu reikningsins 19. janúar 2016, þegar stefndi gerði stefnanda tilboð um [...] króna greiðslu, sem stefnandi hafnaði. Þá hafi stefndi óskað eftir því að reikningurinn 19. janúar 2016 yrði bakfærður og gefinn út að nýju á félag í eigu stefnda. Því hefði stefnandi hafnað, enda væri samningssamband stefnanda við stefnda, ekki nefnt félag.

Stefndi greindi frá því að samningurinn 12. október 2015 hefði ekki gengið eftir, ekki hefði tekist að fjármagna kaupin. Stefndi kannaðist við að hafa fallið frá öllum fyrirvörum við gildi téðs kaupsamnings með viðauka 16. desember 2015. Stefndi skýrði frá því að hann hefði með því verið að reyna af öllum mætti að klára frágang hlutafjárkaupanna. Stefndi staðfesti að hann hefði gengið í stjórn Martaks ehf. daginn eftir, 17. desember 2015. Með því hefði hann viljað tengja sig félaginu út á við gagnvart markaðnum, enda hefði hann þá verið búinn að útvega Martaki ehf. stór verkefni. Stefndi kannaðist við að hafa boðið stefnanda sáttagreiðslu að fjárhæð [...] króna fyrir aðkomu stefnanda að viðskiptunum. Það hefði þó ekki verið tilboð um árangurstengda þóknun, heldur málamyndagreiðslu. Ástæða þess væri sú að stefnandi hefði ekki klárað fjármögnun samningsins 12. október 2015, líkt og stefndi hefði gengið út frá að hefði verið í verkahring stefnanda. Stefnda þætti því ósanngjarnt að greiða stefnanda umþrætta [...] % árangurstengda þóknun af kaupsamningsverðinu. Stefndi kvaðst hafa gripið til þess ráðs í samráði við seljanda að gera nýjan samning um hlutafjárkaupin þegar ekki hefði tekist að loka kaupunum á grundvelli samningsins 12. október 2015. Furðustrandir ehf., sem væri félag að öllu leyti í eigu stefnda, væri kaupandi í nýrri kaupsamningi frá 26. janúar 2016. Kaupandlagið væri það sama en fjármögnun kaupanna væri annars eðlis, til að mynda hefði hann sjálfur gengið inn með ábyrgðir fyrir efndum kaupsamningsverðs. Þetta hefði verið gert án aðkomu stefnanda. Stefndi svaraði því til að hann hefði ekki sagt samningnum frá 9. október 2015 upp, hvorki með skriflegum hætti né á annan hátt. Stefndi staðfesti einnig að hann hefði ekki boðið stefnanda að taka þátt í endurgerð kaupsamningsins með nýjum kaupanda þegar í ljós hefði komið að fjármögnun kaupsamningsins frá 12. október 2015 myndi ekki takast. Stefndi greindi einnig frá því að hann ætti sjö fyrirtæki hérlendis og að hann væri vanur viðskiptum með hlutafélög, hann hefði tekið þátt í átta viðskiptum af sama toga og hér um ræðir.

Ó-kk-nf Á-kk-nf kvaðst vera seljandi hlutafjárins sem báðir kaupsamningarnir, 12. október 2015 og 26. janúar 2016, fjalla um. Kannaðist hann við að hafa ritað undir viðauka við kaupsamninginn 12. október 2015 þar sem fallið hefði verið frá fyrirvörum við gildi hans þann 16. desember 2015. Vitnið svaraði því til að stefndi hefði viljað inn í stjórn félagsins og hefði verið kosinn í stjórn þess 17. desember 2015, en ekki sem eigandi. Kvað hann síðari kaupsamninginn hafa verið gerðan að frumkvæði stefnda sem hefði viljað gera nýjan samning vegna ágreinings við stefnanda. Taldi hann stefnda hafa verið ósáttan við aðkomu stefnanda varðandi fjármögnun kaupanna. Kaupandi í samningnum 26. janúar 2016 hefði verið félagið Furðustrandir ehf., ekki stefndi, en vitnið kvaðst ekki vita ástæður fyrir þeirri breytingu. Greiðslur kaupverðs hefðu verið í samræmi við það sem samningurinn 12. október 2015 kvað á um.

J-kk-nf E-kk-nf G-kk-nf gerði grein fyrir því að hann hefði tekið þátt í samningu kaupsamningsins 26. janúar 2016 fyrir hönd seljanda, Ó-kk-ef Á-kk-ef. Samninginn hefði hann ritað í samvinnu við P-kk-þf R-kk-þf M-kk-þf K-kk-þf, lögmann stefnda.

P-kk-nf H-kk-nf P-kk-nf gerði grein fyrir því að hann hefði átt þátt í að undirbúa lánveitingu Arion banka hf. til kaupanda vegna kaupsamnings 26. janúar 2016. Bankinn hefði ekki veitt lán vegna kaupsamnings 12. október 2015.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir kröfur sínar á hendur stefnda á samningi aðila frá 9. október 2015. Stefndi hafi skuldbundið sig til þess að greiða stefnanda árangurstengda þóknun, sem skyldi reiknast sem [...] % af heildarkaupverði Martaks ehf., auk virðisaukaskatts.

Með kaupsamningi 12. október 2015, um kaup stefnda á hlutabréfum í Martaki ehf. og Martaki Canada (2000) Ltd., hafi stefndi skuldbundið sig til að greiða kaupverðið [...] króna. Samkvæmt því skyldi stefndi greiða stefnanda árangurstengda þóknun að fjárhæð [...] krónur að viðbættum virðisaukaskatti, samtals [...] krónur. Stefnda hafi verið sendur reikningur fyrir þeirri fjárhæð með gjalddaga þann 19. janúar 2016 og eindaga þann 29. janúar 2016. Reikningurinn hafi ekki fengist greiddur þrátt fyrir efndaskyldu stefnda og innheimtutilraunir stefnanda.

Kröfur sínar byggir stefnandi á meginreglum samninga- og kröfuréttar. Vísað er til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki komið að gerð endanlegs kaupsamnings milli stefnda og seljanda um hlutafé í Martaki ehf. Kaupsamningur 12. október 2015 hafi verið ónothæfur. Hvorki kaupin né fjármögnun þeirra hafi farið fram á grundvelli þess samnings og gæti hann því ekki talist endanlegur. Endanlegur kaupsamningur hafi komist á 26. janúar 2016 og hafi stefnandi ekki komið að honum með neinum hætti. Leiðbeiningar, umsjón og gerð þess kaupsamning hafi ekki verið í höndum stefnanda, enda hafi stefnandi og stefndi þá verið hættir að vinna saman að framkvæmd kaupanna á hlutum í Martaki ehf. Stefnandi eigi því ekki rétt á þóknun í samræmi við fyrirmæli samningsins frá 9. október 2015, enda hafi skyldur stefnanda samkvæmt samningnum ekki verið efndar.

Stefndi vísar sýknukröfu sinni til stuðnings til meginreglna um óvirka og ógilda samninga sem og ógildi loforða. Þá vísar stefndi til meginreglna um skilyrði og forsendur efnda sem ekki séu til staðar í málinu.

Til vara er vísað til meginreglna kröfuréttar um galla en umrædd þjónusta stefnanda hafi ekki staðist kröfur og hafi ekki verið í samræmi við það sem stefnt hafi verið að eða um hafi verið samið. Stefnandi sjálfur hafi samið samninginn frá 9. október 2015 og hafi það því staðið honum nær að gæta þess að ákvæði samningsins væru orðuð með þeim hætti að skilningur hans kæmi þar skýrt fram. Yrði hann því að bera hallann af því yrði litið svo á að samningurinn væri óskýr.

Stefnanda hafi verið skylt að vekja athygli stefnda, sem neytanda, á ósanngjörnum og óhagkvæmum skilmálum samningsins 9. október 2015, teldi hann sig hafa heimild til að innheimta þóknun sína án þess að nokkurt framlag kæmi til af hans hálfu. Væri þá um að ræða ósanngjarnan og óhagkvæman skilmála gagnvart stefnda, sbr. 6. gr. þjónustukaupalaga nr. 42/2000. Slíkir skilmálar væru ógildir og að engu hafandi með vísan til 36. og 36. gr. a-d laga nr. 7/1936. Það væri ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera slíkt ákvæði fyrir sig. Bæri því að víkja þeim til hliðar.

Þá hafi stefnanda einnig borið að láta stefnda vita teldi hann sig eiga tilkall til hlutdeildar í síðari tíma kaupum stefnda á félaginu Martaki ehf. Þegar ekki hafi orðið af kaupum stefnda á Martaki ehf. í umboði stefnanda hafi stefnandi hins vegar látið undir höfuð leggjast að vekja máls á því, þó að honum hafi verið ljóst að stefnandi hafi ekki lengur komið að gerð samnings og hafi enga aðkomu átt að fjármögnun kaupanna.

Um varakröfu sína vísar stefndi til málsástæðna að baki sýknukröfu. Lækkunarkrafan er auk þess byggð á því að stefnandi hafi ekki átt aðkomu að gerð endanlegs kaupsamnings um hlutabréf í Martaki ehf. Kaupin samkvæmt samningi 12. október 2015 hafi ekki verið fjármögnuð og því hafi kaupsamningurinn ekki verið endanlegur, en fjármögnun kaupanna hafi verið í verkahring stefnanda samkvæmt samningi 9. október 2015. Því gæti stefnandi aðeins átt rétt á hluta af þeirri þóknun sem þar væri kveðið á um.

Stefndi byggir á meginreglum samninga- og fjármunaréttar og meginreglum laga um meðferð einkamála um sönnun og sönnunarbyrði. Stefndi byggir einnig á lögum nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936 og meginreglum kröfuréttar og þjónustukaupa. Um málskostnaðarkröfu stefnda er vísað til 1. mgr. 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Í máli þessu er deilt um greiðslu reiknings vegna ráðgjafar stefnanda til stefnda. Reisir stefnandi kröfu sína á hendur stefnda á samningi málsaðila, dags. 9. október 2015 „um ráðgjöf varðandi kaup á hlutafé“ í tengslum við kaup stefnda á einkahlutafélaginu Martaki ehf.

Í samningnum er tiltekið að stefnandi hafi umboð stefnda til að gera tilboð í hlutafé Martaks ehf., hafa umsjón með samningaferli og gerð endanlegs kaupsamnings. Sérstaklega er þar tekið fram að stefnandi beri ekki ábyrgð á að fjármögnun kaupanda muni takast eða framkvæmd fjárhagslegrar áreiðanleikakönnunar. Í samningnum var mælt fyrir um að stefndi greiddi stefnanda árangurstengda þóknun sem skyldi reiknast sem [...] % auk virðisaukaskatts af heildarsöluverðmæti. Skyldi kaupumboð stefnanda gilda í 8 vikur á meðan samningsaðilar ynnu að verkefninu eða uns sala hefði farið fram. Heimilt var að segja samkomulaginu upp og skyldi uppsögn vera skrifleg.

Á grundvelli fyrrgreinds umboðs frá 9. október 2015, ritaði stefnandi hinn 12. október 2015 undir kaupsamning við seljanda Martaks ehf., um kaup stefnda á 80% hlutafjár í Martaki ehf. Ýmsir fyrirvarar voru tilgreindir í samningnum af hálfu stefnda, en með viðauka við kaupsamninginn, dags. 16. desember 2015, féll stefndi frá öllum fyrirvörum sem fram komu í honum. Á hluthafafundi í Martaki ehf. hinn 17. desember 2015, tók stefndi sæti í stjórn félagins.

Stefndi hafnar kröfu stefnanda um greiðslu þóknunar samkvæmt samningi aðila frá 9. október 2015. Ber stefndi því við að kaupsamningurinn 12. október 2015 hafi ekki náð fram að ganga og að gerður hafi verið nýr kaupsamningur um kaup á hlutfé í Martaki ehf. hinn 26. janúar 2016. Reisir stefndi sýknukröfu sína á því að þjónusta stefnanda hafi verið gölluð, þar sem hún hafi ekki staðist kröfur. Auk þess sem stefnanda hafi borið að vekja athygli stefnda á ósanngjörnum og óhagkvæmum skilmálum samningsins, sbr. 6. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Slíkir skilmálar væru ógildir með vísan til 36. gr. og a-d-liða 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og bæri af þeim sökum að víkja þeim til hliðar. Varakrafa stefnda um lækkun af dómkröfum stefnanda byggir, auk framangreinds, á því að ósanngjarnt sé af hálfu stefnanda að bera fyrir sig samning aðila, þar sem fjármögnun hafi ekki verið lokið, en hún hafi verið í höndum stefnanda samkvæmt samningi aðila. Því gæti stefnandi aðeins átt rétt á hluta þóknunarinnar.

Að virtum samningi málsaðila frá 9. október 2015, um ráðgjöf og umsýslu varðandi kaup á hlutafé í Martaki ehf., kaupsamningi, dags. 12. október 2015 og með undirritun stefnda á viðauka 16. desember 2015, þar sem stefndi féll frá öllum fyrirvörum sem gerðir voru í kaupsamningnum, telur dómurinn ljóst að stefnandi hafi efnt samningsskyldur samkvæmt samningi aðila 9. október 2015 og eigi því rétt á greiðslu hinnar árangurstengdu þóknunar. Stefnandi aflaði tilboða í verkið, hafði umsjón með því og lauk verkefninu með undirritun sinni í umboði stefnda á samning um kaup stefnda á hlutafé í Martaki ehf. hinn 12. október 2015.

Málatilbúnaður stefnda um að samningurinn hafi ekki náð fram vegna þess að stefnandi hafi ekki gengið frá fjármögnunarþætti hans á ekki við rök að styðjast og er beinlínis í andstöðu við gögn málsins. Vísast í því sambandi til samnings málsaðila 9. október 2015, þar sem sérstaklega er kveðið á um að stefnandi beri ekki ábyrgð á því að fjármögnun kaupanda muni takast.

Þá verður ekki annað ráðið af skýrslu stefnda fyrir dóminum en að samningur hafi komist á milli aðila máls þessa. Hann hafi hins vegar talið ósanngjarnt að greiða hina umsömdu þóknun og því gripið til þess ráðs í samráði við seljanda hlutafjárins í Martaki ehf. að gera nýjan samning, dags. 26. janúar 2016, um hlutafjárkaupin. Upplýsti stefndi enn fremur fyrir dóminum að nýr kaupandi í stað stefnda væri Furðustrandir ehf. sem væri félag í hans eigu.

Samkvæmt framansögðu telur dómurinn ljóst að komist hafi á gildur samningur á milli aðila 9. október 2015 um ráðgjöf og umsýslu við kaup stefnda á hlutafé í Martaki ehf. Stefnandi hafi efnt hann að öllu leyti eins og fyrr segir. Telur dómurinn að leggja verði til grundvallar að síðari samningur stefnda í nafni einkahlutafélags hans við seljanda, sem dags. er 26. janúar 2016, hafi verið gerður í þeim tilgangi að komast hjá greiðslu þóknunar til stefnanda. Fær sú ályktun stoð í skýrslu seljanda Martaks ehf., Ó-kk-ef Á-kk-ef, fyrir dóminum, en þar upplýsti hann að endurgjald til hans fyrir félagið hefði verið í samræmi við það sem samningurinn frá 12. október 2015 kvað á um.

Dómurinn hafnar almennum málatilbúnaði stefnda um ógildi samninga, ógildi loforða og þeim sjónarmiðum að samningur aðila frá 9. október 2015, hafi verið ósanngjarn og óhagkvæmur, sbr. 36. og 36. gr. a-d liði laga nr. 7/1936. Hefur stefndi ekki á neinn hátt leitt í ljós með hvaða hætti ráðgjöf eða upplýsingar sem stefnandi lét honum í té hafi verið ófullnægjandi, en eins og áður segir er máltilbúnaði stefnda um ábyrgð stefnanda á fjármögnun kaupanna hafnað. Þá hefur stefndi ekki leitast við að sýna fram á með rökstuddum hætti hvers vegna lækka beri kröfu stefnanda vegna efni samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina eða atvika sem síðar komu til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Auk þess hefur stefndi á engan hátt sýnt fram á hvernig ákvæði 36., a-d- liða koma til álita.

Að öllu framangreindu virtu er fallist á kröfu stefnanda um árangurstengda þóknun úr hendi stefnda, sem nemur [...] % af [...] króna, eða kaupverði kaupsamnings 12. október 2015, auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnanda á hendur stefnda eru því teknar til greina með þeirri fjárhæð sem í stefnu greinir.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni frá gjalddaga hins umstefnda reiknings 19. janúar 2016. Ber að fallast á þá kröfu með vísan til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Eru því úrslit málsins þau að stefnda beri að greiða stefnanda [...] krónur auk vanskilavaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 19. janúar 2016 til greiðsludags.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn [...] krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, J-kk-nf Ó-kk-nf A-kk-nf, greiði stefnanda, Viðskiptahúsinu fyrirtækjaráðgjöf ehf., [...] krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. janúar 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 kr. í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)