T-1/2006

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 12. janúar sl., barst dóminum með kæru Ó-kk-ef S-kk-ef hrl., dagsettri 13. febrúar 2006, og móttekinni 15. sama mánaðar.

Sóknaraðili er S-kk-nf G-kk-nf, kt. ............, Melgraseyri, Hólmavík.

Varnaraðili er sýslumaðurinn á Hólmavík, Hafnarbraut 25, Hólmavík.

Kröfur sóknaraðila eru að ákvörðun varnaraðila frá 25. janúar 2006, þar sem vísað var frá þinglýsingu afsali, dagsettu 20. júlí 2005, milli sóknaraðila annars vegar og J-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef, kt. .............., hins vegar, þar sem hinum síðarnefnda er afsalað um 7,6 hektara landi úr Melgraseyri, svonefndu Vonarlandi, landnúmer 141644, verði hrundið og að lagt verði fyrir þinglýsingarstjóra að þinglýsa afsalinu í fasteignabók. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka.

I.

Með landsleigubréfi J-kk-ef H. F-kk-ef, þáverandi eiganda jarðarinnar Melgraseyrar, og J-kk-ef K-kk-ef 20. apríl 1936 var þeim síðarnefnda byggt fimm hektara ræktað land úr Melgraseyri „... til lífstíðar ábúðar og á erfðafestu ...“. Hlaut nýbýlið nafnið Vonarland með leyfi menntamálaráðuneytisins 10. mars 1941.

Hinn 31. júlí 1955 seldi J-kk-nf H. F-kk-þgf og afsalaði G-kk-þgf M-kk-þgf, föður sóknaraðila, 5/8 hlutum Melgraseyrar. Í niðurlagi afsalsins var að finna svofellda athugasemd: „Selt hefir verið á erfðafestu 5 ha. land ("Vonarland") skv. bréfi ...“. Nokkru síðar þetta sama ár, eða 4. september 1995, byggðu síðan (Þ-x-x)G-kvk-nf og H-kk-nf F-kk-nf G-kk-þgf M-kk-þgf eignarhluta sinn í Melgraseyri til ábúðar, þ.e. 3/8 hluta jarðarinnar.

Við einkaskipti 17. apríl 1970 á dánarbúi J-kk-ef K-kk-ef, Vonarlandi, Nauteyrarhreppi, varð fasteign búsins, Vonarland í Nauteyrarhreppi, eign K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef, sbr. yfirlýsingu skiptaráðandans í Ísafjarðarsýslu frá 27. október 1971.

Með afsali 21. febrúar 1988 seldu og afsöluðu Þ-kvk-nf F-kvk-nf, S-kvk-nf S-kvk-nf og G-kk-nf M-kk-nf jörðinni Melgraseyri til landbúnaðarráðherra fyrir hönd Jarðasjóðs ríkisins. Í afsalinu var meðal annars tekið fram að undanskilið við söluna væri „... eyðibýlið Vonarland, upphaflega byggt úr landi Melgraseyrar.“ Sóknaraðili keypti síðan Melgraseyri af jarðadeild landbúnaðarráðuneytisins 28. ágúst 2001. Í afsali fyrir jörðinni var meðal annars tekið fram að eyðibýlið Vonarland væri undanskilið við söluna.

Hinn 20. júlí 2005 afsalaði sóknaraðili „... til fullrar eignar og umráða landskika, um 7,6 hektara, svonefnt Vonarland, Hólmavík ...“ til J-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef, sonar K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef. Í afsalinu segir að engar áhvílandi veðskuldir eða kvaðir séu á landinu.

Samkvæmt gögnum málsins er K-kk-nf J-kk-nf J-kk-nf nú látinn. Hann er þó enn sagður eigandi nýbýlisins Vonarlands í landi Melgraseyrar í þinglýsingabók sýslumannsins á Hólmavík á grundvelli fyrrgreindrar yfirlýsingar skiptaráðandans í Ísafjarðarsýslu frá 27. október 1971.

Sýslumanninum á Hólmavík barst áðurnefnt afsal frá 20. júlí 2005 til þinglýsingar 2. nóvember 2005. Sýslumaður vísaði skjalinu frá þinglýsingu 25. janúar 2006. Svo sem áður er rakið kærði sóknaraðili þessa ákvörðun sýslumanns til dómsins með bréfi 13. febrúar 2006.

II.

Sóknaraðili segir ekkert annað liggja fyrir í málinu en að umrætt land tilheyri jörðinni Melgraseyri. Sóknaraðili hafi aldrei dregið í efa eignarrétt dánarbús K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef að þeim mannvirkjum sem forðum hafi verið í eigu J-kk-ef K-kk-ef. Hins vegar hafi dánarbúið aldrei talið til eignarréttinda yfir því landi, sem áður hafi tilheyrt nýbýlinu Vonarlandi, ekki frekar en J-kk-nf.

Fyrir liggi að 20. apríl 1936 hafi J-kk-þgf K-kk-þgf verið byggt 5 hektara ræktað land úr Melgraseyri til leigu og erfðaábúðar og hafi aðilar undirritað landsleigubréf því til staðfestu. Í landsleigubréfinu hafi skýrlega sagt að landið væri afhent til leigu. Girðingar og byggingar hafi hins vegar verið sagðar eign leiguliðans og honum borið að greiða öll lögboðin gjöld og skatta. Sóknaraðili segir hér einnig mega líta til þess að þegar J-kk-nf H. F-kk-nf hafi selt 5/8 hluta Melgraseyrar 31. júlí 1955 hafi verið tekið fram að selt hefði verið á erfðafestu 5 hektara land („Vonarland“) samkvæmt tilvitnuðu landsleigubréfi.

Sóknaraðili kveður erfðafestu einungis eitt form leigu. Viðkomandi leiguliði fái þá jörð til afnota með þeim réttindum og skyldum sem landsleigubréf viðkomandi, sem og ábúðarlög, nú ábúðarlög nr. 80/2004, kveði á um. Réttindi J-kk-ef K-kk-ef hafi því verið leiguréttindi í samræmi við landsleigubréfið frá 1936. Dánarbú K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef hafi leitt rétt sinn frá þeim samningi, en dánarbúið hafi ekki getað öðlast víðtækari rétt en fyrri ábúandi, J-kk-nf K-kk-nf, átti. J-kk-nf hafi ætíð haft stöðu leiguliða á jörðinni en við andlát hans hafi jörðin fallið úr ábúð og verið í eyði síðan. Umrætt land hafi því tilheyrt aðaljörðinni þar til það hafi verið selt með afsali því sem sýslumaður hafi vísað frá þinglýsingu.

Réttindi J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt landsleigubréfinu hafi verið óbein eignarréttindi sem tekið hafi til hinnar umdeildu landspildu úr landi jarðarinnar Melgraseyrar. Eigandi Melgraseyrar sé því jafnframt eigandi spildunnar og þinglýst eignarheimild hans samkvæmt 25. gr. þinglýsingalaga því ótvírætt fyrir hendi.

Sóknaraðili segir ljóst að land sem leigt sé til erfðafestu geti ekki lifað sjálfstæðu lífi. Undirliggjandi sé ávallt beinn eignarréttur, í því tilviki sem hér um ræði beinn eignarréttur eiganda Melgraseyrar. Landið sé ekki unnt að hefða og það sé ætíð háð eignarrétti eiganda jarðarinnar.

Framlagðar yfirlýsingar frá 27. október 1971 og 10. febrúar 1979 kveður sóknaraðili ekki hafa þýðingu í málinu. Þá heldur sóknaraðili því fram að þrátt fyrir að í afsali á jörðinni Melgraseyri til hans sé tekið fram að undanskilið sé við söluna „eyðibýlið Vonarland sem og matshluti nr. 03, fjárhús“ og vísað til afsals frá 21. febrúar 1988 sé ekki unnt að jafna því til yfirlýsingar afsalsgjafa um stofnun ótakmarkaðs eignarréttar að Vonarlandi eða að til slíks réttar hafi verið stofnað. Tilvísun þessi hafi einungis falið í sér að athygli afsalshafa var vakin á tilvist Vonarlands og hugsanlegum réttindum, sem tilheyrðu því. Sóknaraðili hafi kynnt sér fyrirliggjandi landsleigubréf vegna Vonarlands og talið að þar sem ábúð hefði fallið niður fyrir löngu væri land það sem áður tilheyrði nýbýlinu Vonarlandi hluti af aðaljörðinni.

Af öllu framangreindu segir sóknaraðili ljóst að þinglýst eignarheimild í skilningi 25. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 að Vonarlandi sé í höndum eiganda Melgraseyrar, nú sóknaraðila máls þessa. Landið hafi síðan verið selt J-kk-þgf G-kk-þgf K-kk-þgf, syni K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef, sem staðfest hafi að dánarbúið átti ekki eignarrétt að landinu heldur hafi sóknaraðili verið eigandi þess.

III.

Samkvæmt bréfi sýslumannsins á Hólmavík 25. janúar 2006 var afsali, útgefnu af sóknaraðila og dagsettu 20. júlí 2005, vísað frá þinglýsingu þar sem sýslumaður taldi sóknaraðila bresta heimild til ráðstöfunar eignarinnar með þeim hætti sem í skjalinu greindi, sbr. 2. mgr. 7. gr. og 25. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978.

Svo sem rakið hefur verið byggði J-kk-nf H. F-kk-nf, þáverandi eigandi jarðarinnar Melgraseyrar, J-kk-þgf K-kk-þgf, með landsleigubréfi 20. apríl 1936, þeim síðarnefnda fimm hektara ræktað land úr Melgraseyri „... til lífstíðar ábúðar og á erfðafestu ...“. Á landinu reisti J-kk-nf K-kk-nf nýbýlið Vonarland. Eftir andlát hans færðust réttindi samkvæmt erfðafestusamningnum til K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef, sbr. yfirlýsingu skiptaráðandans í Ísafjarðarsýslu frá 27. október 1971. Samkvæmt framlögðu ljósriti úr þinglýsingabók sýslumannsins á Hólmavík er K-kk-nf J-kk-nf heitinn þar enn skráður eigandi Vonarlands.

Af framlögðum gögnum, en um þau er sérstaklega fjallað í kafla I hér að framan, verður ekki ráðið að breyting hafi orðið á grunneignarrétti að umræddri landspildu frá því að hún var byggð J-kk-þgf K-kk-þgf til lífstíðarábúðar og á erfðafestu að því leyti að sá réttur virðist ávallt hafa verið í höndum eiganda jarðarinnar Melgraseyrar, eða allt þar til sóknaraðili, núverandi eigandi jarðarinnar, afsalaði sér honum til J-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef 20. júlí 2005.

Í 2. mgr. 7. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 segir að vísa skuli skjali frá þinglýsingu ef útgefanda bresti heimild til eignar á þann veg er skjalið greini, sbr. þó 24., 25. og 3. mgr. 51. gr. laganna. Í afsalinu frá 20. júlí 2005 segir meðal annars að sóknaraðili afsali J-kk-þgf G-kk-þgf K-kk-þgf Vonarlandi „... til fullrar eignar og umráða ...“. Þá er fullyrt í afsalinu að engar kvaðir séu á landinu. Ljóst er samkvæmt áðursögðu að afsalið fær í þessum atriðum ekki samrýmst því sem í þinglýsingabókum sýslumannsins á Hólmavík greinir um nýbýlið Vonarland í landi Melgraseyrar. Ekkert liggur fyrir í málinu um hvort skiptum á dánarbúi K-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef er lokið, eða eftir atvikum með hvaða hætti þeim skiptum lauk.

Í ágreiningsmáli um úrlausn þinglýsingarstjóra verður ekki kveðið upp úr um efnisleg réttindi málsaðila. Þegar af þeirri ástæðu getur sóknaraðili ekki á því byggt að réttindi samkvæmt landsleigubréfinu frá 20. apríl 1936, sem samkvæmt þinglýsingabók tilheyra nú K-kk-þgf J-kk-þgf J-kk-þgf svo sem fyrr er rakið, séu niður fallin vegna síðar til kominna atvika. Samkvæmt þessu og öðru því sem hér hefur verið rakið var þinglýsingarstjóra, þrátt fyrir það sem áður segir um grunneignarrétt að landspildunni, rétt að vísa umræddu afsali frá þinglýsingu með vísan til 2. mgr. 7. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978, enda þykir áðurlýst ósamræmi milli efnis afsalsins og þess sem í þinglýsingabókum greinir slíkt að úrræðum 3. mgr. 7. gr. laganna verði hér ekki beitt. Kröfum sóknaraðila er því hafnað.

Svo sem áður var rakið hefur varnaraðili ekki látið málið til sín taka. Málskostnaður verður því felldur niður.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf, settur héraðsdómari. Dómarinn fékk málið til meðferðar 27. nóvember 2006 en vegna starfsanna hefur uppkvaðning úrskurðarins dregist nokkuð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Kröfum sóknaraðila, S-kk-ef G-kk-ef, um að ákvörðun varnaraðila, sýslumannsins á Hólmavík, frá 25. janúar 2006, þar sem vísað var frá þinglýsingu afsali, dagsettu 20. júlí 2005, milli sóknaraðila annars vegar og J-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef, kt. ........., hins vegar, þar sem hinum síðarnefnda er afsalað um 7,6 hektara landi úr Melgraseyri, svonefndu Vonarlandi, landnúmer 141644, verði hrundið og að lagt verði fyrir þinglýsingarstjóra að þinglýsa afsalinu í fasteignabók, er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf H-kk-nf