E-2122/2016

Mál þetta, sem var dómtekið 4. janúar 2017, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af E-kk-þgf T-kk-þgf, Bleiksárhlíð 61, Eskifirði, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu birtri 29. júní 2016.

Stefnandi krefst þess, að stefnda verði gert að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 800.000 kr., með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júlí 2015 til 22. nóvember 2015 og dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr s.l. frá 22. nóvember 2015 til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Hinn 12. júlí 2015 var stefnandi handtekinn vegna brots gegn 19. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, þ.e. skyldu til að hlýða fyrirmælum lögreglu. Lögreglan hafði verið kölluð til vegna óláta og slagsmála. Sá er stefnandi átti í handalögmálum við, hlýddi fyrirmælum lögreglu og fór af vettvangi. Stefnandi vildi hins vegar ekki hlýða fyrirmælum lögreglu og ætlaði að elta hinn fyrrnefnda, en lögreglan hindraði hann í því. Hóf stefnandi að taka upp afskipti lögreglunnar á farsíma sinn. Lögreglumaður á vettvangi krafðist þess að stefnandi léti af myndbandsupptöku. Hann varð ekki við því. Eitt leiddi af öðru og var stefnandi handtekinn kl. 9.00 og færður í fangaklefa, en látinn laus kl. 9.40. Við handtökuna voru munir teknir af honum, þ. á m. farsími hans, sem notaður var við myndbandsupptökuna og eyddi lögreglan myndböndum þeim sem stefnandi hafði tekið af lögreglu. Máli stefnanda lauk með sektargerð sem stefnandi samþykkti.

Hinn 12. nóvember 2015 gerði stefnandi bótakröfu á hendur íslenska ríkinu, sem var hafnað með bréfi dags. 11. janúar 2016. Stefna var síðan birt og þingfest 30. júní sl.

II

Stefnandi tekur fram að samkvæmt 1. mgr. 74. gr. og 1. mgr. 76. gr. laga um meðferð sakamála sé lögreglu heimilt að leita á sakborningi sem og leita í húsum hans, geymslustöðum, hirslum o.s.frv. í því skyni að handtaka hann, rannsaka andlag brots og önnur ummerki eða hafa uppi á munum sem hald skuli leggja á. Það sé hins vegar skýlaus áskilnaður slíkrar leitar, skv. IX. kafla sakamálalaga, að fenginn sé úrskurður dómara, sbr. 1. mgr. 75. gr. og 1. ml. 1. mgr. 78. gr. sml. Fyrir leit þessari hafi ekki legið fyrir samþykki stefnanda né hafi verið færð önnur sjónarmið sem réttlætt hafi getað háttsemi lögreglu. Stefnandi hafi verið handtekinn, færður í fangaklefa fyrir þær sakir að taka upp myndband af störfum lögreglu. Slíkt sé í skýrri andstöðu við 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994 og 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Handtaka stefnanda og eyðing gagna í síma hans séu einnig í andstöðu við meðalhófsreglu stjórnsýslulaganna, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1993. Samkvæmt 3. mgr. 53. gr. sml. sé lögreglu óheimilt að beita sakborning eða aðra harðræði umfram það sem lög heimila og nauðsynlegt sé. Ekki skuli gera mönnum meira tjón, óhagræði eða miska en óhjákvæmilegt sé. Aðgerðir lögreglu hafi því verið út fyrir eðlilegt hóf en ekki fáist séð hvernig þær hafi verið nauðsynlegar eða óhjákvæmilegar.

Samkvæmt 3. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, skapist réttur til bóta hafi aðili beðið tjón af þeim aðgerðum lögreglu sem taldar séu upp í 2. mgr. 228. gr. Stefnandi hafi með engu móti stuðlað að þeim aðgerðum lögreglu sem hér sé fjallað um, enda hafi hann verið viðskila við síma sinn þegar myndbandsupptökunum hafi verið eytt og með engu móti getað komið á framfæri mótmælum eða á annan hátt varið hagsmuni sína gagnvart háttsemi lögreglu.

Krafa um bætur að fjárhæð 800.000 kr. þykir hæfilegur miski í samræmi við afleiðingar rannsóknaraðgerða lögreglu. Vaxtakrafa er komin til vegna áskorunar um greiðslu sem send var ríkislögmanni 12. nóvember 2015. Greiðslufrestur var 10 dagar og hefst því tímabil dráttarvaxta 22. sama mánaðar.

Stefnandi vísar einkum til 3. og 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Enn fremur er vísað til stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sérstaklega 12. gr. laganna, stjórnarskrár lýðveldisins og mannréttindasáttmála Evrópu o.fl.

III

Stefndi byggir á því, að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann byggir kröfu sína á. Hann eigi því ekki rétt á bótum í samræmi við ákvæði 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Stefnandi hafi verið handtekinn þar sem hann hafi ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu og hafi þannig brotið gegn 19. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Stefnandi hafi viðurkennt þá háttsemi með því að samþykkja sáttaboð sem liggur fyrir í málinu, þannig að kröfugerð í stefnu sé í andstöðu við þá háttsemi stefnanda að viðurkenna sekt sína með því að undirrita sáttina.

Í 149. gr. laga nr. 88/2008 sé fjallað um heimildir lögreglustjóra til að gefa sakborningi kost á að ljúka máli með því að gangast undir hæfileg viðurlög ásamt greiðslu sakarkostnaðar. Gangist sakborningur undir ákvörðun viðurlaga hafi þau málalok sama gildi um ítrekunaráhrif og dómur, ef því er að skipta.

Stefnandi hafi með öðrum orðum undirgengist sáttaboð og þar með viðurkennt að hafa óhlýðnast fyrirmælum lögreglu sem hafi haft þær afleiðingar að hann hafi verið handtekinn. Hafi stefnandi því sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum og sé því ekki um að ræða bótaskyldu stefnda.

Hið sama eigi við um eyðingu á upptökum úr síma stefnanda. Lögregla hafi ítrekað óskað eftir því að stefnandi hætti að taka upp og hlýddi fyrirmælum lögreglu en hann hafi ekki sinnt því. Eins og fram komi í lögregluskýrslu hafi þeim upptökum verið eytt úr símanum enda teknar upp andstætt óskum og fyrirmælum lögreglu. Beri að hafa í huga að síminn hafi verið opinn og enn kveikt á myndavélinni er lögregla hafi tekið hann í sína vörslu.

IV

Krafa stefnanda byggist á því annars vegar að handtaka stefnanda hinn 12. júlí 2015 hafi verið ólögmæt og hins vegar á því að ólögmætt hafi verið af lögreglu að eyða gögnum úr síma stefnanda án hans samþykkis.

Lögreglan var kölluð til vegna átaka stefnanda og annars aðila á tjaldstæðinu á Bökkum á Neskaupstað snemma dags 12. júlí 2015 sem á endanum leiddi til þess að lögreglan varð að handtaka stefnanda og færa í fangaklefa. Vegna handtökunnar og vistunar í fangaklefa í 40 mínútur samþykkti stefnandi sektargerð hinn 30. júlí 2015. Engu skiptir þótt stefnandi hafi greitt sektargerðina með fyrirvara, en ekkert liggur fyrir í málinu að hann hafi aðhafst eitthvað vegna fyrirvarans. Telja verður, eins og mál þetta liggur fyrir, að lögreglu hafi verið heimilt samkvæmt a-lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga að handtaka stefnanda og færa hann á lögreglustöð í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu.

Þá gerir stefnandi kröfu um greiðslu bóta vegna þess að lögreglan tók af honum farsíma hans og eyddi myndbrotum er stefnandi hafði tekið af lögreglu. Samkvæmt yfirlýsingu lögreglumanns nr. 0109 dags. 12. júlí 2015, er liggur fyrir dóminum, staðfesti hann að hafa eytt nokkrum myndbrotum úr síma stefnanda eftir að stefnandi var handtekinn 12. júlí 2015. Samkvæmt yfirlýsingunni innihéldu upptökurnar myndbrot af lögreglumanninum en hann var ítrekað búinn að óska eftir því við stefnanda, að hann hætti myndatökum, en stefnandi hafi ekki orðið við því. Í lögregluskýrslu er atvikum lýst nánar, en þar segir: „E-kk-nf var með farsíma sinn í andliti undirritaðs sem óskaði ítrekað eftir því við hann að hætta upptöku og einbeita sér að því að hlýða fyrirskipun lögreglu.“ Í sömu lögregluskýrslu segir: „Lögregla tók síma E-kk-ef sem var opinn og enn kveikt á myndavélinni. Myndbrotin sem hann hafði tekið framan í lögreglu eftir að lögregla hóf afskipti af honum voru þurrkuð út.“ Í bréfi lögreglustjóra dags 10. desember 2015 til embættis ríkislögmanns segir að rætt hafi verið við þá lögreglumenn sem komu að handtökunni. Því er lýst að stefnandi hafi óhlýðnast fyrirmælum lögreglu þannig að lögreglan hefði þurft að halda stefnanda svo hann færi ekki á eftir þeim aðila sem hann hafði lent í handalögmálum við. Síðan segir að á meðan á þessu stóð hafi E-kk-nf verið með farsíma sinn uppi og haldið honum nálægt andliti lögreglumannsins, með upptöku í gangi. Lögreglumaðurinn bað stefnanda margítrekað að hætta þessu og hlíða fyrirmælum lögreglunnar um að vera kyrr á staðnum og hætta að halda símanum við andlit hans og með því trufla störf lögreglunnar. Lögreglumaðurinn segist a.m.k. fjórum sinnum hafa tekið símann af stefnanda, slökkt á upptökunni og sett símann síðan í vasa hans. Stefnandi hefði hins vegar ekki látið sér segjast og alltaf tekið símann upp aftur og sett hann að andliti lögreglumannsins. Á meðan á þessu stóð hafi stefnanda ítrekað verið tilkynnt að ef hann færi ekki að fyrirmælum lögreglunnar yrði hann handtekinn, sem varð úr eins og að framan greinir. Þá hefur stefnandi lagt fram myndupptöku úr síma þar sem væntanlega stefnandi spyr lögreglumann hvort hann viðurkenni að hafa eytt af síma hans myndum er stefnandi tók af lögreglumanninum og játar lögreglumaðurinn að hafa gert það. Hvorki stefnandi né vitni hafa gefið skýrslu fyrir dómi. Verður því ofangreind lýsing atburðarásar lögð til grundvallar í málinu.

Samkvæmt 17. gr. laga um meðferð sakamála er lögreglu heimilt að taka símann af stefnanda er hann var færður í fangaklefa. Hins vegar hefur almennt verið talið að lögreglu sé óheimilt að eyða gögnum eða myndbrotum úr síma án samþykkis eignanda. Þó verður að meta hvert tilvik fyrir sig. Að framangreindri lýsingu virtri verður ekki séð hver tilgangur stefnanda með myndbandsupptökunni hafi verið annar en að ögra lögreglunni og trufla við störf sín. Samkvæmt lýsingunni var upptökunni beint að andliti lögreglumannsins sem getur varla haft annan tilgang en reyna að hindra lögregluna í störfum sínum. Þá hafði lögreglan a.m.k fjórum sinnum slökkt á síma stefnanda og sett í vasa hans, en það ekki dugað og stefnandi ávallt byrjað að nýju að mynda andlit lögreglumannsins.

Með vísan til alls þess sem að framan greinir hefur stefnandi sjálfur stuðlað, í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á, og hefur eins og atvikum er háttað fyrirgert rétti til bóta samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar. Þar fyrir utan er vanreifað af hálfu stefnanda hver miski hans er að hafa ekki andlitsmyndir af lögreglumanni í síma sínum. Að virtri ofangreindri atburðarás er því einnig hafnað að meðalhófs hafi ekki verið gætt. Því er niðurstaða málsins sú að stefndi er sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Stefnandi byggir mál þetta á 228. gr. laga nr. 88/2008. Ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sem stefnandi vísar einnig til bótakröfu sinni til stuðnings, ber að túlka, eins og rakið er í dómum Hæstaréttar í málunum nr. 492/2011 og nr. 175/2000, með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal um eigin sök.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði samanber gjafsóknarleyfi dags. 24. febrúar 2016, þar með talin þóknun lögmanns hans, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hrl., 300.000 kr., og er þá ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefnda, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, E-kk-ef T-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hrl., 300.000 kr.

S-kvk-nf G-kvk-nf