E-2306/2005

Mál þetta var þingfest 14. desember 2005 og tekið til dóms 25. janúar sl. Stefnandi er Trésmiðafélag Reykjavíkur fyrir hönd J-x-x M-x-x F-x-x en stefndi er Nýgifs ehf., Þverbrekku 4, Kópavogi.

Stefnandi gerir aðallega þá dómkröfu að staðfest verði með dómi kyrrsetningargerð sýslumannsins í Kópavogi nr. 4/2005 þar sem kyrrsett var krafa stefnda á hendur Íslenskum aðalverktökum hf. að fjárhæð 3.000.000 króna og að stefndi verði dæmur til greiðslu vangoldinna launa J-x-x M-x-x F-x-x samtals að fjárhæð 920.921 króna ásamt dráttarvöxtum frá 12. nóvember 2005 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að staðfest verði með dómi framangreind kyrrsetningargerð og að stefndi verði dæmdur til greiðslu vangoldinna launa J-x-x M-x-x F-x-x samtals að fjárhæð 550.104 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 12. febrúar 2005 til greiðsludags.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að synjað verði kröfu stefnanda um staðfestingu kyrrsetningargerðar og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

I.

Stefnandi kveður málavexti þá að Trésmiðafélag Reykjavíkur hafi um nokkurt skeið haldið uppi eftirliti með því að gætt sé lágmarkskjara þegar atvinnufyrirtæki hafi fengið til sín erlent vinnuafl til að sinna verkum í sína þágu. Vegna veikrar stöðu erlendra starfsmanna hafi stefnandi lagt áherslu á að fylgjast með því að rétt sé staðið að uppgjöri launa gagnvart þessum starfsmönnum, sbr. 2. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 80/1938. Hafi Trésmiðafélag Reykjavíkur lagt sérstaka áherslu á að upplýst verði um starfskjör og réttindi þessara einstaklinga, svo ganga megi úr skugga um að þeir séu ekki hlunnfarnir. Eftirlit félagsins hafi beinst m.a. að stefnda en félagið hafi fengið ábendingar um að hjá stefnda ynnu Brasilíumenn og að pottur kynni að vera brotinn í þessum efnum hjá stefnda.

Trésmiðafélag Reykjavíkur hafi sent stefnda bréf í ágústmánuði 2005 og óskað upplýsinga um kaup og kjör starfsmanna stefnda. Í kjölfar þess hafi fyrirsvarsmaður stefnda komið á fund félagsins. Fyrirsvarsmaðurinn hafi sýnt skjal sem hafi borið það með sér að vera samningur og þar hafi komið fram að mánaðarlaun hlutaðeigandi starfsmanna skyldu vera 250.000 krónur á mánuði fyrir 8-10 stunda vinnudag. Stefndi hafi hins vegar ekki viljað afhenda afrit þessa samnings sem hann hafi sagt vera trúnaðarmál. Ítrekaðar beiðnir Trésmiðafélags Reykjavíkur um afrit gagna sem upplýst gætu um kjör starfsmanna stefnda hafi ekki borið árangur. Félagið hafi því leitað úrlausnar hjá sérstakri samráðsnefnd aðila vinnumarkaðsins, Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins, um málefni útlendinga. Nefnd þessari hafi verið komið á laggirnar af þeim aðilum til að annast um málsmeðferð í slíkum málum með samningi dagsettum 7. mars 2004, sbr. 2. gr. laga nr. 55/1980. Nefndin hafi í tvígang skrifað stefnda bréf og óskað eftir upplýsingum og gögnum, síðast þann 14. nóvember 2005. Stefndi hafi hins vegar ekki sinnt þessu erindi nefndarinnar.

J-x-x M-x-x F-x-x sé einn hinna brasilísku starfsmanna er starfað hafi hjá stefnda og hafi hann komið til Íslands sem ferðamaður 16. ágúst 2005. Hann hafi komið til landsins fyrir tilstuðlan fyrirsvarsmanns stefnda, M-kk-ef E. G-kk-ef, sem hafi boðið honum starf á Íslandi. Stefnandi kveður M-kk-þf hafa heitið J-x-x skriflegum ráðningarsamningi, 120.000 krónur í laun á mánuði fyrir 8-10 stunda vinnudag virka daga auk vinnu í 4 stundir á laugardögum. Þá hafi stefndi lofað að sjá honum fyrir húsnæði á Íslandi og að annast um útvegun atvinnu- og dvalarleyfis fyrir hann.

Stefnandi kveður J-x-x hafa unnið í þágu stefnda frá komu sinni til landsins til 12. nóvember 2005. Þá hafi hann aðeins fengið greiddan hluta þeirra launa er hann hafi talið sig hafa samið um. Engar efndir hafi heldur orðið á loforðum stefnda um skriflegan ráðningarsamning eða útvegun atvinnuleyfis. Áætluð brottför hans frá Íslandi hafi verið 15. nóvember 2005 en fyrirsvarsmaður stefnda hafi breytt flugmiða hans þannig að hann skyldi fara fyrr en ráðgert hafði verið. Tilefni þess hafi verið athugasemdir hans og annarra samstarfsmanna hans um vanhöld stefnda á launagreiðslum. Þessari ráðagerð hafi J-x-x neitað ásamt fjórum öðrum samstarfsmönnum stefnda. Hafi hann neitað að fara af landi brott fyrr en þeir hefðu fengið laun sín greidd.

Stefndi hafi neitað kröfum starfsmannanna og borið við vanefndum af hálfu þeirra. Þeim fullyrðingum vísar stefnandi á bug.

Þegar hér var komið hafi starfsmennirnir staðið uppi peningalausir og húsnæðislausir og án dvalar- og atvinnuleyfis. Hafi þeir þá leitað til lögreglunnar sem hafi vísað þeim á Alþýðusamband Íslands um aðstoð.

Þann 14. nóvember 2005 hafi J-x-x ásamt samstarfsmönnum sínum farið á skrifstofu ASÍ og þeir sagt sögu sína. Starfsmaður ASÍ hafi þá haft samband við fyrirsvarsmann stefnda, sem hafi sagt að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna vanefnda af hálfu þessara starfsmanna, en auk þess væru þeir starfsmenn erlends aðila en ekki starfsmenn stefnda, öndvert við það sem fyrirsvarsmaður stefnda hafi áður haldið fram. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi sagt að hann væri búinn að gera upp við starfsmennina og þjónustu þeirra væri lokið hér á landi. Hins vegar hafi stefndi ekki viljað leggja fram kvittanir eða önnur gögn til staðfestingar á meintum launagreiðslum. ASÍ hafi haft samband við Trésmiðafélag Reykjavíkur vegna málsins þar sem störf þessara starfsmanna væru á samningssviði þess stéttarfélags. J-x-x hafi veitt Trésmiðafélagi Reykjavíkur umboð til þess að koma fram fyrir sína hönd í eigin nafni til að ná fram kröfu sinni á hendur stefnda. Af hálfu Trésmiðafélags Reykjavíkur hafi launakröfur stefnanda verið reiknaðar út frá upplýsingum stefnanda um vinnutíma og í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamninga.

Vegna alls þessa kveðst stefnandi hafa farið fram á kyrrsetningu sem fram hafi farið 24. nóvember 2005. Sama dag hafi verið lögð fram beiðni hjá Héraðsdómi Reykjaness um skýrslutökur fyrir dómi af fimm starfsmönnum stefnda. Hafi þeir allir gefið skýrslur fyrir dóminum þann 28. nóvember 2005 um samskipti sín og samninga við stefnda en til þess vitnamáls hafi verið stofnað þar sem skýrslutakan hafi ekki þolað bið vegna þess að dvalarleyfi stefnanda og annarra starfsmanna hafi verið útrunnið. Til þessa vitnamáls hafi einnig verið stofnað í því skyni að afla gagna til að ganga úr skugga um að fullnægt væri áskilnaði 2. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um að nægt tilefni væri til málshöfðunar. Mál þetta sé höfðað í samræmi við áskilnað 36. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. til staðfestingar fyrrgreindri kyrrsetningargerð og til heimtu fjárkröfu stefnanda.

II.

Stefndi kveður málavexti þá að vorið 2005 hafi komið til Íslands fulltrúar samtaka gifsframleiðanda í Brasilíu til að kynna þarlenda framleiðslu og nýtingarmöguleika hennar í byggingariðnaði hér á landi. Úr þessu kynningarátaki hafi sprottið samstarf B-x-x G-x-x og stefnda um innflutning á gifsefni og vinnu með það í nýbyggingum á vegum Íslenskra aðalverktaka og fleiri aðila.

Að undangengnu samráði við íslensk stjórnvöld, nánar tiltekið Vinnumálastofnun, hafi verið gerður þjónustusamningur milli stefnda og Brasilian G-e-x þann 15. júní 2005 um innflutning efnisins og vinnu starfsmanna á vegum Brasilian G-e-x. Nokkrum dögum síðar hafi samningnum verið breytt og hafi sú útgáfa hans gilt eftir það í samskiptum aðila. Samningurinn hafi m.a. falið það í sér að stefndi skyldi fá senda erlenda iðnverkamenn á vegum Brasilian Gypsum en þeirra hlutverk hafi verið að vinna með hinar innfluttu vörur, aðallega við að reisa milliveggi í byggingum úr gifsblokkum eða hleðslusteinum úr gifsi.

Samkvæmt samningnum skyldu verklaun nema 250.000 krónum á mánuði. Inn í þeirri tölu skyldu vera laun starfsmannanna og kostnaður tengd för þeirra til Íslands og dvöl þeirra hér. Starfsmennirnir skyldu sjálfir greiða fyrir húsnæði að hámarki 25.000 krónur á mánuði. Einnig hafi þeir sjálfir átt að greiða fyrir mat. Stefndi hafi átt að sjá til þess að hádegismatur yrði á verkstað. Þá hafi stefndi átt að útvega mönnunum bifreið til umráða. Stefndi kveðst hafa tilkynnt Útlendingastofnun um mennina en þeir hafi starfað á vegum Brasilian Gypsum við að hlaða veggi, fyrst að Herjólfsgötu 36, 38 og 40 í Hafnarfirði, nýbyggingum þar á vegum Íslenskra aðalverktaka, en síðar á Akranesi og í húsi við Hverfisgötu í Reykjavík. Upphaflega hafi staðið til að þeir yrðu hér í 90 daga. Þann 16. ágúst 2005 hafi fjórir menn komið til viðbótar og hafi þeirra hlutverk verið að heilsparsla steypta veggi og loft og annast ýmsan frágang. Þar sem sparsl hafi ekki verið komið á byggingarstað hafi þeir fyrst hafið störf 22. ágúst 2005. Hafi þeir átt að vinna hér í 90 daga og átt bókað far út þann 12. nóvember 2005.

Stefndi kveðst hafa útvegað mönnunum húsnæði eins og samningurinn hafi hljóðað um. Stefndi kveðst hafa séð þeim fyrir fæði allan tímann meðan þeir hafi dvalið hér. Þá hafi þeim verið útvegaðar bifreiðar til að komast úr og í vinnu. Stefndi kveður hann og Brasilium Gypsum hafa lagt á það áherslu í þjónustusamningi sínum, að ekki yrði unnið lengur en 8 tíma á dag í mesta lagi 10 tíma. Niðurstaðan hafi orðið sú að eingöngu hafi verið unnið sem samsvaraði 8 tímum á dag. Hinir brasilísku starfsmenn hafi kosið að halda þeim sið frá heimalandi sínu að hafa alltaf tveggja tíma matarhlé. Á það hafi stefndi fallist og þeir í staðinn unnið fjóra tíma á laugardögum til að bæta upp hið langa matarhlé.

Óumdeilt sé að J-x-x hafi átt að fá greitt í peningum 4.800 brasilíska reala á mánuði eða sem samsvaraði um það bil 120.000-130.000 krónum.

Stefnandi hafi látið gera kyrrsetningargerð hjá stefnda án þess að tilkynna stefnda hvað til stæði. Þá hafi verið teknar skýrslur af starfsmönnunum í sérstöku vitnamáli án þess að fulltrúa stefnda væri gefinn kostur á að vera viðstaddur. Af því tilefni hafi stefndi óskað eftir skýrslutökum af þremur starfsmönnum sínum 16. desember 2005 og liggi þær frammi í málinu.

III.

Stefnandi byggir á því að skilyrðum 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31/1990 hafi verið fullnægt er kyrrsetningargerðin hafi farið fram og því beri að staðfesta hana. Samkvæmt því sé heimilt að kyrrsetja lögvarða kröfu ef henni verði ekki fullnægt með aðför og sennilegt megi telja ef kyrrsetning fari ekki fram að mjög muni draga úr líkindum þess að fullnusta hennar takist. J-x-x hafi verið ráðinn með munnlegum samningi líkt og aðrir landar hans. Stefndi hafi hins vegar vanefnt launagreiðslur en slíkar kröfur séu ótvírætt lögvarðar í skilningi 5. gr. laga nr. 31/1990. Launakröfur séu hins vegar ekki aðfararhæfar fyrr en að dómi gengnum og því kyrrsetningar þörf.

Fyrir hönd J-x-x hafi Trésmiðafélag Reykjavíkur reynt að upplýsa um laun hans og launagreiðslur en án árangurs. Viðbrögð stefnda við þeim óskum hafi verið þau að synja bæði stefnanda sem og samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins um þessi gögn. Stefnda hafi gefist enn eitt tækifærið til að gera hreint fyrir sínum dyrum er J-x-x ásamt öðrum starfsmönnum hafi leitað til Alþýðusambands Íslands. Það hafi stefndi þó ekki gert.

Þá hafi embætti Ríkislögreglustjóra ennfremur verið í sambandi við starfsmenn ASÍ og boðað að til stæði að vísa J-x-x og samstarfsmönnum hans úr landi, þar sem dvalarleyfi þeirra væru runnin út. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi reynt að flýta för J-x-x úr landi. Einnig hafi verið ljóst að aðstæður J-x-x til að sækja kröfur sínar á hendur stefnda frá Brasilíu væru mun erfiðari ef ekki væri með einhverjum hætti búið að tryggja kröfurnar áður en hann færi frá Íslandi. Sýslumaður hafi fallist á að þær aðstæður er greinir í 2. og 3. tl. 3. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989 um aðför hafi átt við í málinu. Hafi því gerðin farið fram án þess að stefndi væri boðaður til hennar.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að J-x-x hafi verið launamaður hjá stefnda og um samningssamband þeirra fari því samkvæmt almennum reglum þar um. Þá byggir stefnandi á því að sá sem haldi öðru fram beri um það sönnunarbyrði. Að mati stefnanda snúist mál þetta um innheimtu vangoldinna launa fyrir vinnu J-x-x í þágu stefnda. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi verið atvinnurekandi J-x-x í skilningi vinnuréttar og beri því ábyrgð á réttum efndum kjarasamnings gagnvart honum. Þá fái réttarsamband aðila stoð í kvittun útgefinni af stefnda fyrir greiddum launum til P-x-x A-x-x, samstarfsmanns stefnanda, en samkvæmt þeirri kvittun líti stefndi á sig sem atvinnurekanda hans.

Í vitnisburði hinna brasilísku starfsmanna, sem gefin hafi verið fyrir dómi, komi fram að þeir hafi ekki verið í fastri vinnu þegar fyrirsvarsmaður stefnda hafi leitað til þeirra með Íslandsför. Þeir hafi verið í lausamennsku, nokkurskonar einyrkjaverktöku, hver fyrir sig í sinni iðngrein, gifsiðn, þar sem þeir séu allir gifsiðnaðarmenn og frá sama hverfinu í borginni Recife í Brasilíu. Þá hafi þeir verið kunnugir hver öðrum. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi í sumum tilvikum haft samband beint við hina brasilísku starfsmenn eða fyrir milligöngu kunningja þeirra. J-x-x kannist ekki við neitt brasilískt fyrirtæki sem hafi leitað til hans og ráðið hann til starfa. Þess vegna sé því mótmælt að J-x-x hafi komið til Íslands á grundvelli þjónustusamnings við Brasilium Cypsum.

Að mati stefnanda blasi við að stefndi hafi í raun farið með húsbóndavald gagnvart J-x-x. Hann hafi farið með verkstjórnarvald yfir honum og vinna hans hafi verið innt af hendi á stöðum sem hafi verið undir stjórn og á ábyrgð stefnda. Stefndi hafi jafnframt látið í té öll tæki og efni sem notuð hafi verið auk þess sem fjöldi þeirra starfsmanna sem sinnt hafi einstökum verkefnum fyrir stefnda hafi verið háður ákvörðunum stefnda. Því sé það að mati stefnanda augljóst að stefndi hafi verið atvinnurekandi J-x-x hér á landi og beri því skyldur í samræmi við það samkvæmt almennum reglum.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt íslenskum reglum hafi kjör stefnanda átt að vera að lágmarki í samræmi við gildandi lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980. Þó að stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að ganga frá atvinnuleyfi J-x-x meðan á vinnusambandinu stóð, gildi það einu gagnvart stefnanda. Ákvæði 1. gr. laga nr. 55/1980 um lágmarkskjör eigi jafnt við um alla þá sem starfi á íslenskum vinnumarkaði og gildi þá einu hvort viðkomandi sé undanþeginn almennum reglum um veitingu atvinnuleyfa samkvæmt bráðabirgðaákvæði laga nr. 97/2002 eða ekki þar sem reglur laga nr. 54/2001 tryggi rétt hans við þær aðstæður.

Samkvæmt íslenskum vinnurétti skuli staðfesta ráðningu og ráðningarkjör með skriflegum hætti, sbr. gr. 1.11 kjarasamnings. Stefndi hafi ekki gert neinn samning við J-x-x og einungis afhent honum einn seðil sem feli í sér kvittun fyrir greiðslu launa og sundurliðun á þeim. Engum öðrum skriflegum gerningum sé til að dreifa.

Stefnandi byggir kröfur sína á ráðningarsamningi aðila og rétti J-x-x til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda. Þá byggir stefnandi kröfu sína einnig á meginreglu samningsréttar um skyldu til efnda gerðra samninga.

Aðalkrafa stefnanda sé um greiðslu launa í samræmi við loforð stefnda þar um samkvæmt því sem stefndi kveðst hafa samið um við B-x-x G-e-x. Sá samningur sé um kaup stefnda á efni frá aðildarfélögum Brasilian Gypsum sem lofi stefnda að hafa milligöngu um að útvega fagmenn til að starfa hér á landi. Þá hafi samningurinn að geyma ákvæði þess efnis að hver starfsmaður skuli fá greiddar 250.000 krónur í laun á mánuði sem beri að greiða starfsmanninum sjálfum en ekki til samningsaðilans. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi staðfest þetta á opinberum vettvangi þann 30. nóvember 2005 í fjölmiðlum. Þar hafi hann skuldbundið sig til að greiða þessa fjárhæð. Samkvæmt skjalinu sé ekki gert ráð fyrir neinum frádráttarliðum öðrum en húsaleigukostnaði að fjárhæð 25.000 krónur sem geti komið til frádráttar. Stefndi geti því fráleitt haldið því fram að honum beri einungis að greiða starfsmönnum sínum nettó 120.000-140.000 krónur eins og haft sé eftir honum í fréttum nefndan dag. Ríflega helmings frádráttur fái ekki staðist.

Samkvæmt gr. 1.2 í kjarasamningi Samiðnar, sambands iðnfélaga og Samtaka atvinnulífsins, sé tímakaup í dagvinnu fundið með því að deila 173,33 í mánaðarlaun en yfirvinnukaup samsvari 1,0385% af mánaðarlaunum. Samkvæmt því hafi stefndi í fyrrgreindum samningi lofað að greiða 1.442 krónur í dagvinnulaun en 2.596 krónur í yfirvinnu. J-x-x hafi komið til landsins á vegum stefnda þann 16. ágúst sl. og hafi því starfað hjá stefnda í rétt um 3 mánuði þegar starfslok hans hafi orðið. Krafan byggist á því að stefnandi hafi unnið alls 432 tíma í dagvinnu og 167 tíma í yfirvinnu. Þá sé gerð krafa um orlof af launum í samræmi við ákvæði 4.3.2.1 kjarasamnings en samkvæmt því skuli iðnaðarmenn í byggingariðnaði, sem starfað hafi í 5 ár eða lengur, hafa 11,59% orlof á heildarlaun sín. Kröfuna sundurliðar stefnandi þannig:

Laun fyrir dagvinnu 432x1442 kr. 622.944,-

Laun fyrir yfirvinnu 167x2596 kr. 433.532,-

Samtals kr. 1.056.476,-

Orlof 11,59% kr. 122.445,-

Alls kr. 1.178.921,-

Innborganir kr. 258.000,-

Mismunur samtals kr. 920.921,-

Stefnandi kveðst byggja varakröfu sína á starfstíma J-x-x hjá stefnda samkvæmt útreikningum Trésmiðafélags Reykjavíkur. Útreikningarnir byggist á upplýsingum frá J-x-x um vinnutíma og miðist við lágmarkskauptaxta fyrir iðnaðarmenn með sveinspróf og 5 ára starfsreynslu. Óumdeilt ætti að vera að J-x-x hafi starfað sem iðnaðarmaður, enda sérhæfður iðnaðarmaður í gifsiðn, en sú sérfræðiþekking sé væntanlega ástæða þess að stefndi hafi ráðið stefnanda til starfa. Því gildi kjarasamningur Samiðnar, sambands iðnfélaga og Samtaka atvinnulífsins, í réttarsambandi stefnda og hinna brasilísku starfsmanna. Þá kveðst stefnandi gera kröfu um 11,59% orlof í samræmi við ákvæði 4.3.2.1 sama samnings. Þaðan séu lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningi og vísist í því sambandi til 1. gr. laga nr. 55/1980. Stefnandi sundurliðar kröfuna þannig:

Laun fyrir dagvinnu 432 x 988,49 kr. 427.027,68

Laun fyrir yfirvinnu 167 x 1779,31 kr. 297.144,77

Samtals kr. 724.172,45

Orlof 11,59% kr. 83.931,59

Alls kr. 808.104,04

Innborganir kr. 258.000,00

Mismunur samtals kr. 550.104,04

IV.

Stefndi kveður sýknukröfu sína byggða á þeirri málsástæðu að engri lagaheimild sé til að dreifa sem heimili Trésmiðafélagi Reykjavíkur að höfða mál gegn stefnda fyrir hönd J-x-x á grundvelli málsóknarumboðs. J-x-x sé ekki félagsmaður í Trésmiðafélagi Reykjavíkur og starfi ekki í iðngrein sem heyri undir sérsvið félagsins. Hvorki lagaákvæði né dómvenja heimili málsókn á þessum grunni.

Í öðru lagi heldur stefndi því fram að ekkert beint réttarsamband hafi verið á milli aðila þessa máls sem skapi J-x-x rétt að lögum til að halda fram kröfu vegna meintra vangreiddra launa. J-x-x hafi verið starfsmaður hins brasilíska fyrirtækis Brasilian Gypsum eins og framlögð gögn beri með sér. Dvöl og vinna J-x-x hér á landi byggist því ekki á ráðningarsambandi milli aðila þessa máls og eigi J-x-x því ekki lögvarða kröfu á hendur stefnda. Beri því að sýkna stefnda vegna aðildarskorts.

Verði ekki fallist á framangreindar sýknukröfur vegna aðildarskorts kveðst stefndi byggja sýknukröfu sína á því að J-x-x hafi fengið að fullu greidd þau laun sem hann hafi gert kröfu til. J-x-x hafi ekki formlega menntun úr iðnskóla en hann hafi aflað sér starfsreynslu í vinnu við gifs í nokkur ár. Líta beri á hann sem sérhæfðan aðstoðarmann iðnaðarmanns með mikla faglega reynslu fremur en um skólagenginn iðnaðarmann. Því eigi 15. kafli kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Eflingar við um kjör hans en samkvæmt gr. 15.2 falli hann undir 6. launaflokk. Mánaðarlaun í 6. launaflokki miðað við 7 ára starfsreynslu séu 113.086 krónur á mánuði fyrir dagvinnu. Stefnandi hafi unnið hér frá 22. ágúst til 1. nóvember 2005 eða í 2 mánuði og 8 daga. Lágmarkslaun samkvæmt kjarasamningi séu því eftirfarandi:

Laun í 2 mánuði kr. 226.172,-

Laun í 8 daga kr. 41.763,-

Orlof 10,17% kr. 27.249,-

Samtals kr. 295.184,-

Sé miðað við að J-x-x hafi átt að fá útborgað 4.800 brasilíska reala á mánuð, sem samsvari 120.000-130.000 krónum, hefðu mánaðarlaun hans átt að nema um eða innan við 190.000 krónum á mánuði þ.m.t. 10,17% orlof. Á tveimur mánuðum og átta dögum hefðu laun hans þannig átt að nema að hámarki 437.000 krónur. J-x-x hafi hins vegar kvittað fyrir greiðslum að fjárhæð 595.741 krónur fyrir þann tíma sem hann hafi unnið hér á landi. Því sé ljóst að stefnandi eigi ekki kröfur á hendur stefnda né B-x-x G-e-x. Af þessum sökum beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi hafnar réttmæti yfirlits stefnanda um vinnustundir og bendir sérstaklega á að J-x-x hafi hætt störfum 1. nóvember 2005 og eigi því ekki rétt á launum í nóvembermánuði. Sérstaklega sé því mótmælt að hann hafi unnið 119 yfirvinnutíma enda ósannað með öllu að sú vinna hafi verið innt af hendi.

Stefndi mótmælir því sérstaklega, sem fram sé haldið í stefnu, að í þjónustusamningi stefnda og B-x-x G-e-x hafi falist þriðja manns loforð sem hinir brasilísku starfsmenn geti byggt kröfur á. Ekkert í gögnum málsins styðji þessa málsástæðu stefnanda.

Varakröfu sína um lækkun dómkrafna styður stefndi sömu rökum og fram koma hér að framan.

Kröfur sínar um synjun á staðfestingu kyrrsetningar styður stefndi við þá málsástæðu að skilyrði 5. gr. laga nr. 31/1990 hafi ekki verið uppfyllt er gerðin hafi farið fram. Sýslumanni hafi borið að synja um gerðina þar sem engar upplýsingar hafi legið fyrir um samningssamband aðila.

Stefndi gerir þær athugasemdir við málavaxtalýsingu stefnanda að koma hinna erlendu starfsmanna til Íslands hafi verið með fullu samþykki og vitund íslenskra stjórnvalda. Starfsmennirnir hafi komið til landsins á þjónustusamningi við B-x-x Gypsum og hafi þeir vegna sérþekkingar sinnar á gifsvörum verið mjög sjálfstæðir í starfi og ekki undir verkstjórnarvaldi stefnda um faglega framkvæmd verksins. Þá mótmælir stefndi ásökunum stefnanda um meint harðræði stefnda gagnvart starfsmönnunum. Gögn málsins sýni að þessar staðhæfingar séu með öllu ósannaðar. Stefndi mótmælir skýrslu sem tekin var af stefnanda og félögum hans í Héraðsdómi Reykjaness 28. nóvember 2005. Hvorki forsvarsmaður stefnda né J-kk-nf E-kk-nf hdl., þáverandi lögmaður stefnda, hafi verið boðaðir til skýrslutökunnar og þeim þannig ekki gefinn kostur á að gæta hagsmuna stefnda. Skýrslurnar hafi því ekkert sönnunargildi að því marki sem í þeim felist upplýsingar og staðhæfingar sem séu í ósamræmi við málatilbúnað stefnda.

V.

Að beiðni Trésmiðafélags Reykjavíkur og með heimild í 2. tl. 77. gr. laga nr. 91/1991 fór fram skýrslutaka í Héraðsdómi Reykjaness 28. nóvember 2005. Komu þá fyrir dóminn og gáfu skýrslur fimm Brasilíumenn, þeir P-x-x A-x-x, J-x-x M-x-x F-x-x, C-x-x R-x-x A-x-x D-x-x S-x-x, C-x-x A-x-x A-x-x D-x-x S-x-x og stefnandi þessa máls, J-x-x M-x-x F-x-x.

Í máli J-x-x M-x-x F-x-x kom m.a. fram að kunningi hans hafi þekkt fyrirsvarsmann stefnda, M-kk-þf E. G-kk-þf, og hafi hann þannig fengið vinnuna. Samið hafi verið um mánaðarkaup að fjárhæð 4.800 brasilíska reala. Húsnæði hafi átt að fylgja og þeir sjálfir átt að kaupa sér mat. Iðnaðarmennirnir brasilísku hefðu strax látið M-kk-þf vita af því að það vantaði efni í gifsið sem festi það við vegg. M-kk-nf hafi hins vegar sagt að þess þyrfti ekki.

Vitnið B-kk-nf J-kk-nf er byggingarstjóri hjá Íslenskum aðalverktökum hf. Hann kvaðst hafa unnið við nýbyggingu að Herjólfsgötu í Hafnarfirði frá því í byrjun september 2005 og starfað með Brasilíumönnunum frá þeim tíma. Hann kvað Brasilíumennina, þar á meðal J-x-x, hafa unnið eins og Íslendingarnir frá kl. 7:30 til kl. 19:00 á kvöldin og oft á tíðum einnig eftir kvöldmat. Þá hafi þeir unnið alla laugardaga. Þegar í ljós hafi komið að gæðum verksins hafi verið ábótavant hafi hann ekki getað leitað til M-kk-ef vegna þess að hann hafi lítið verið á staðnum. Hann kvaðst þó hafa spurt M-kk-þf um hvort ekki þyrfti að grunna áður en væri gifsað en M-kk-nf sagt að svo væri ekki.

O-kk-nf H-kk-nf O-kk-nf er einnig byggingarstjóri hjá Íslenskum aðalverktökum hf. Hann vann við bygginguna að Herjólfsgötu í Hafnarfirði frá október 2005. Þegar hann kom að verkinu hafi hann strax haft efasemdir um að ekki væri notaður grunnur en M-kk-nf hafi fullyrt að gifsið væri það sterkt að ekki væri þörf á grunni. Síðan hafi komið í ljós þegar gifsið fór að hrynja úr lofti og af veggjum að ástæðan var einmitt sú að þörf var á grunni. Vegna þessara vandamála hafi Íslenskir aðalverktakar rift samningi sínum við stefnda. O-kk-nf kvað hina brasilísku iðnaðarmenna hafa unnið frá kl. 7:30 til kl. 20:30 alla virka daga og einnig alla laugardaga til kl. 18:00.

Þá komu einnig yfir dóminn F-kk-nf A. H-kk-nf, H-kk-nf J-kk-nf, S-kk-nf M-kk-nf, L-kk-nf R-kk-nf og forsvarsmaður stefnda, M-kk-nf E. G-kk-nf.

VI.

Stefndi heldur því fram að lagaheimild sé ekki fyrir hendi er heimili stefnanda, Trésmiðafélagi Reykjavíkur, að höfða mál gegn stefnda fyrir hönd J-x-x M-x-x F-x-x á grundvelli málsóknarumboðs. Hagmunagæsla eins og hér að framan er lýst, og varðar hina brasilísku gifsiðnaðarmenn, hefur um langt skeið verið látin átölulaus í dómaframkvæmd. Verður því ekki litið svo á að þessi háttur á málsókn sé óheimill.

Stefndi heldur því fram að ekki sé beint réttarsamband milli aðila þessa máls vegna þess að stefndi hafi gert þjónustusamning við fyrirtækið Brasilian Gypsum og sé J-x-x á þess snærum. Í málinu hefur verið lagður fram samningur stefnda við B-x-x G-x-x um að sá síðarnefndi útvegi efni og mannskap við gifsvinnu. J-x-x er ekki aðili að þessum samningi og gildir samningurinn því ekki gagnvart honum. Þar að auki hefur Brasilian Gypsum lýst því yfir í bréfi til lögmanns stefnanda 1. desember 2005 að fyrirtækið hafi aðeins haft milligöngu um að benda á iðnaðarmenn. Stefndi telst því atvinnuveitandi J-x-x í skilningi vinnuréttar og ber því ábyrgð á réttum efndum kjarasamnings gagnvart honum. Stefnda er því réttilega stefnt í málinu.

Mál þetta snýs um innheimtu vangoldinna launa fyrir vinnu J-x-x í þágu stefnda. Samkvæmt íslenskum reglum áttu kjör Jose að vera að lágmarki í samræmi við gildandi lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sbr. lög nr. 69/1933, en þar segir að laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, skuli vera lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því sem samningurinn tekur til. Þá segir í tilvitnuðu ákvæði að samningar einstakra launamanna og atvinnurekanda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveði skuli ógildir.

Þessi ákvæði laganna gilda burt séð frá því hvort atvinnuleyfi liggi fyrir eða hvort unnið sé á grundvelli svokallaðs þjónustusamnings.

Samkvæmt íslenskum vinnurétti skal staðfesta ráðningu og ráðningarkjör með skriflegum hætti. Stefndi hefur látið það undir höfuð leggjast og hefur ekki á skilmerkilegan hátt upplýst um frádrátt vegna fæðis, flugmiða eða húsnæðis. Launaseðlar liggja ekki fyrir af hálfu stefnda og verður ekki annað séð en launauppgjör við hina brasilísku iðnaðarmenn hafi verið losaralegt af hálfu stefnda. Hefur það áhrif á sönnunarstöðu í málinu.

Ekki þykja efni til að taka til greina aðalkröfu stefnanda þar sem hún byggist á samningi B-x-x G-e-x og stefnda en sá samningur þykir ekki hafa gildi í málinu eins og að framan er rakið.

Varakrafa stefnanda byggist á lágmarkstaxta fyrir iðnaðarmenn með sveinspróf og 5 ára starfsreynslu. Af framburði vitna og öðrum gögnum málsins þykir ekki leika vafi á að J-x-x hafi gegnt störfum iðnaðarmanns meðan hann var hér á landi á vegum stefnda. Starfaði hann sem sérhæfður iðnaðarmaður í gifsiðn. Gilti því í samningssambandi aðila kjarasamningur Samiðnar, sambands iðnfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Krafa stefnanda er ennfremur um 167 tíma í eftirvinnu og þykir sannað með framburðum B-kk-ef J-kk-ef og O-kk-ef H-kk-ef O-kk-ef, sem raktir eru hér að framan, að J-x-x hafi unnið mikla yfirvinnu. Sú krafa verður því tekin til greina ásamt kröfu um greiðslu orlofs. Ekki þykja efin til annars en telja staðhæfingu stefnanda sannaða um að J-x-x hafi unnið til 12. nóvember 2005 í þágu stefnda. Fallist verður því á dómkröfu stefnanda í varakröfu um að J-x-x eigi rétt á 808.104 krónum fyrir vinnu sína í hjá stefnda.

Stefndi hefur lagt fram kvittanir fyrir greiðslum inn á laun J-x-x. Samkvæmt þeim, sem J-x-x hefur kvittað fyrir, hefur hann fengið greitt hinn 5. október 2005 322.000 krónur, 3. nóvember 2005 185.000 krónur, 11. nóvember 2005 58.741 krónu og 4. október 2005 30.000 krónur eða samtals 595.741 krónu.

Þessar fjárhæðir koma til frádráttar kröfum stefnanda og verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda f.h. J-x-x M-x-x F-x-x 212.363 krónur með dráttarvöxtum eins og krafist er í stefnu frá 12. nóvember 2005 til greiðsludags.

Þá þykja skilyrði laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu og lögbann o. fl. vera uppfylt og er ekki fallist á það að með stefnda að skilyrði 5. gr. þeirra laga hafi ekki verið fyrir hendi er kyrrsetningin fór fram. Framangreind kyrrsetning er því staðfest.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur og er þá meðtalinn virðisaukaskattur á málflutningsþóknun.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Nýgifs ehf., greiði stefnanda, Trésmiðafélagi Reykjavíkur, fyrir hönd J-x-x M-x-x F-x-x, 212.363 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. nóvember 2005 til greiðsludags og 250.000 krónur í málskostnað.

Kyrrsetning, sem fram fór hjá sýslumanninum í Kópavogi 24. nóvember 2005 í kröfu stefnda á hendur Íslenskum aðalverktökum hf., er staðfest.

G-kk-nf A-kk-nf