S-187/2013

Mál þetta, sem dómtekið var miðvikudaginn 10. apríl 2013, er höfðað með ákæru, útgefinni af ríkissaksóknara 7. mars 2013, á hendur X, kt. 000000-0000, [...], Reykjavík, fyrir kynferðisbrot framin á þáverandi heimili ákærða að [...], Reykjavík:

I.

Með því að hafa í fimm til sex skipti á árunum 2011 og 2012 káfað innan klæða á kynfærum sonardóttur sinnar, A, kt. 000000-0000, og í einu þeirra tilvika sett fingur inn í leggöng stúlkunnar.

Telst þetta varða við 1. og 2. mgr. 200. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II.

Með því að hafa á árinu 2008 káfað einu sinni innan klæða á kynfærum B, kt. 000000-0000 og í eitt skipti, á stigagangi að [...], káfað utan klæða á kynfærum stúlkunnar.

Telst þetta varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

C, kt. 000000-0000, krefst þess, f.h. ólögráða dóttur sinnar A, að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. janúar 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá 11. mars 2013 til greiðsludags.

D, kt. 000000-0000, krefst þess, f.h. ólögráða dóttur sinnar B, að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. janúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá 11. mars 2013 til greiðsludags.

Verjandi ákærða krefst þess að ákærði verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa og að gæsluvarðhald sem hann hefur sætt komi að fullu til frádráttar refsingu. Þá krefst hann þess að bætur verði stórlega lækkaðar. Loks krefst verjandi hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa, sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Sunnudaginn 13. janúar 2013 hafði C, móðir A, samband við lögreglu og óskaði aðstoðar vegna gruns um að afi stúlkunnar, ákærði X, hefði brotið gegn henni kynferðislega. C kvað sambýliskonu ákærða, E, hafa tjáð sér fyrr um daginn að stúlkan hefði sagt henni að ákærði hefði þuklað á sér síðastliðið sumar. Hefði E gengið á ákærða, sem hefði viðurkennt að þetta væri rétt. Þá hefði ákærði viðurkennt að hafa einnig brotið kynferðislega gegn annarri stúlku, B, sem byggi í sama húsi. Í kjölfarið var ákærði handtekinn á heimili sínu. Rætt var við D móður B, sem greindi frá því að árið 2008 hefði E, nágrannakona hennar, komið að máli við hana og sagt henni að F, dóttir E, hefði orðið vitni að því að ákærði hefði káfað á B. D kvaðst hafa spurt dóttur sína um þetta, en hún hefði ekki viljað tjá sig um það. Hún hefði tilkynnt atvikið til félagsþjónustunnar og liggur fyrir afrit þeirrar tilkynningar, dagsett 17. september 2008.

Teknar voru skýrslur af stúlkunum tveimur í Barnahúsi 18. janúar sl. B kvaðst vita að hún væri komin til skýrslutöku vegna ákærða, en ekki muna eftir neinu til að segja frá í því sambandi. A greindi frá því að ákærði hefði fiktað í líkama hennar þegar hún dvaldist á heimili hans. Hann hefði farið með hendur inn á píkuna og fiktað í henni. Þetta hefði gerst í fimm eða sex skipti á árunum 2011 og 2012. Hefði ákærði farið með höndina undir nærbuxur hennar og kitlað utan á „pjöllunni“. Þá hefði hann í eitt skipti fiktað inni í pjöllunni. Spurð hvort hann hefði verið að „kitla og inn í“ kinkaði hún kolli. Spurð hvort hún ætti við að hann hefði farið inn í píkuna svaraði hún því játandi. Spurð hvort hún hefði meitt sig svaraði hún: „Smá.“

Í vottorði G-kk-ef J-kk-ef barnalæknis og E-kvk-ef M-kvk-ef M-kvk-ef kvensjúkdómalæknis, dagsettu 19. febrúar sl., kemur fram að við líkamsskoðun á A hafi komið fram óeðlilegt útlit á meyjarhafti stúlkunnar. Meyjarhaft hafi vantað hægra megin en vinstra megin hafi mátt sjá mjög þunna brún meyjarhafts sem var ójöfn ofarlega. Meyjarhaftsop hafi verið óvenjuvítt, u.þ.b. 6 til 7 mm í þvermál. Kemur fram að það að meyjarhaft vanti hægra megin geti samræmst frásögn stúlkunnar um meint kynferðisbrot.

Þá liggur fyrir vottorð Þ-kvk-ef S-kvk-ef sálfræðings, dagsett 27. mars sl., vegna A þar sem m.a. kemur fram að stúlkan hafi ýmis einkenni áfallastreituröskunar, sem hafi truflandi áhrif á líðan hennar. Hún hafi komist í kynni við kynferðislegar athafnir löngu áður en hún hafði þroska til að takast á við slíkt og geti það mótað samskipti hennar við hitt kynið til framtíðar, auk þess að skaða sjálfsmynd hennar. Fram kemur að meðferð stúlkunnar sé stutt á veg komin.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu í kjölfar handtöku 13. janúar sl. Hann kvaðst ekki muna nákvæmlega hvað hefði gerst milli hans og A, en það hefði verið í júní eða júlí síðastliðnum. Hún hefði þá hlaupið í fangið á honum og hann óvart farið niður á kynfæri hennar innanklæða. Þá kvaðst ákærði hafa í eitt skipti árið 2007 eða 2008 farið höndum um kynfæri B, en þetta hefði gerst þegar stúlkan renndi sér niður stiga í stigaganginum þar sem þau byggju.

Ákærði var yfirheyrður á ný 21. janúar sl. Við upphaf skýrslutökunnar viðurkenndi hann að hafa brotið gegn A í tvö eða þrjú skipti. Er framburður stúlkunnar var borinn undir hann kvað hann rétt vera að um fimm til sex skipti hefði verið að ræða á árunum 2011 og 2012. Spurður nánar kvaðst hann kannast við að hafa káfað á kynfærum stúlkunnar og lýsti því að hann hefði kitlað hana en „ekki inní“. Þegar borið var undir ákærða að stúlkan hefði lýst því að hann hefði farið „inn fyrir barmana“ kvað ákærði það vera rétt hjá henni. Beðinn um að lýsa því sagði ákærði: „Ég náttúrulega fór aðeins þarna inn í kynfærin á henni eða ekki ég stakk puttanum ekki neitt á kaf í henni.“ Spurður hversu langt inn í kynfæri stúlkunnar hann hefði farið sýndi ákærði það með því að grípa um fingur sér og játaði því að það hefði verið um ¼ hluti fingurs sem hefði farið þar inn. Þá kvaðst ákærði viðurkenna að hafa káfað innan klæða á kynfærum B. Það hefði átt sér stað árið 2007 eða 2008 í stigagangi í fjölbýlishúsi þar sem þau byggju og hefði stúlkan verið að renna sér niður stigahandrið. Hann kvaðst jafnframt hafa um líkt leyti farið með höndina undir buxur B og strokið kynfæri hennar innan klæða. Þetta hefði átt sér stað í íbúð hans, en stúlkan hefði verið þar stödd og verið að „nudda sér“ utan í hann. Borin var undir ákærða frásögn sonar hans við skýrslutöku hjá lögreglu um að ákærði hefði káfað á kynfærum hans innanklæða þegar hann var barn að aldri og sagði ákærði þetta rifjast upp fyrir sér. Þá kannaðist hann við að hafa káfað á systrum barnsmóður sinnar þegar þær voru á barnsaldri. Ákærði kvaðst hafa haft kenndir til barna síðan hann myndi eftir sér og lýsti því að hann hefði áreitt nokkur stúlkubörn þegar hann var sjálfur á barns- og unglingsaldri. Skýrsla ákærða var borin undir hann fyrir dómi við fyrirtöku vegna gæsluvarðhaldskröfu samdægurs. Var hann m.a. spurður að því hvort rétt væri eftir honum haft að hann hefði í eitt skipti farið inn í kynfæri A, kitlað að utanverðu og sett putta þar inn. Ákærði játaði því.

Ákærði var enn yfirheyrður 11. febrúar sl. Þegar borið var undir hann að hann hefði viðurkennt við fyrri skýrslutöku að hafa sett fingur inn í leggöng A svaraði ákærði: „Ekki ég fór að leggöngunum ég fór ekki inn í þau.“ Spurður hvort hann gæti útskýrt það betur sýndi ákærði með því að grípa um fingur hvernig hann „fór með puttann“ og svaraði því játandi að það hefði verið um ¼ hluti fingursins.

B-kk-nf E-kk-nf sálfræðingur var af lögreglu fenginn til að meta þroska og heilbrigðisástand ákærða í þágu rannsóknar málsins og liggur fyrir vottorð hans, dagsett 28. janúar sl. Kemur fram að niðurstöður rannsókna sýni að ákærði sé með greind á mörkum tornæmis og vægrar greindarskerðingar. Hann hafi borið um að hafa frá unga aldri haft kynferðislegan áhuga á börnum. Að því er varðar meint brot gegn sonardóttur sinni og nágrannastúlku hafi ákærði viðurkennt að hafa vitað að þetta væri bæði rangt og ólöglegt, en sagst ekki telja að háttsemi hans myndi hafa einhver áhrif á börnin. Ljóst sé að ákærði hafi mestan kynferðislegan áhuga á börnum sem ekki séu orðin kynþroska og uppfylli hann því greiningarviðmið barnagirndar. Niðurstaða rannsóknar sálfræðingsins var sú að talsverð hætta sé á því að ákærði myndi brjóta aftur gegn börnum og sé nauðsynlegt að hann verði undir eftirliti.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins.

Ákærði játaði sök samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að hann neitaði að hafa sett fingur í leggöng sonardóttur sinnar, eins lýst er í I. kafla ákæru. Ákærði lýsti háttsemi sinni svo að hann hefði farið undir nærbuxur stúlkunnar og strokið kynfærabarmana en ekki farið inn fyrir þá. Borið var undir ákærða það sem komið hafði fram hjá honum við yfirheyrslu hjá lögreglu að hann hefði sett ¼ hluta fingurs inn í kynfæri stúlkunnar, en hann neitaði því. Hann kvaðst ekki hafa skýringar á framburði stúlkunnar um að hann hefði sett fingur í kynfæri hennar. Ákærði kvaðst hafa verið undir miklu álagi við yfirheyrslu hjá lögreglu og hefði hann játað þetta til að ljúka skýrslutökunni af. Hann kvaðst sjá eftir því að hafa brotið gegn stúlkunum og vita að það hefði verið rangt, en þetta væri eitthvað sem hann réði ekki við. Kom fram hjá ákærða að hann gerði sér grein fyrir því að hann væri haldinn barnagirnd og hefði hug á að leita sér hjálpar til að yfirstíga hana.

Vitnið, E-kvk-nf M-kvk-nf M-kvk-nf kvensjúkdómalæknir, lýsti því að við læknisskoðun á kynfærum A hefði komið í ljós að útlit meyjarhafts hafi ekki verið eðlilegt. Meyjarhaft hafi vantaði hægra megin, en vinstra megin hafi verið þunn brún með hnökrum. Ekki væri hægt að segja til um hvort hnökrarnir stöfuðu af áverka eða væru meðfæddir. Þá hafi meyjarhaftsop verið óvenjuvítt, eða um 7 mm. Vitnið áréttaði að óvenjulegt væri að meyjarhaft stúlkunnar vantaði öðrum megin. Þar sé um að ræða áverka, sem geti hafa orðið við einhvers konar innþrengingu. Áverkinn geti komið heim og saman við að fingur hafi verið settur í kynfæri stúlkunnar. Ólíklegt sé að slíkt hafi orðið við að stúlkan hafi dottið eða meitt sig. Meyjarhaft stúlkunnar sé með brún öðrum megin, en ekkert hinum megin, sem sé eins og hjá stúlku sem haft hefur verið samræði við eða eitthvað sett inn í kynfærin. Loks kom fram hjá vitninu að fingur fullorðins manns þyrfti ekki að fara langt inn í kynfæri stúlku á þessum aldri til að valda áverka af þessu tagi og myndi nægja að hluta fingurs væri stungið þar inn.

Vitnið, B-kk-nf E-kk-nf sálfræðingur, gerði grein fyrir niðurstöðum mats sem hann vann fyrir lögreglu á þroska og heilbrigðisástandi ákærða. Komið hefði fram að ákærði væri haldinn barnagirnd og hefði hann játað að hafa brotið ítrekað gegn börnum. Jafnframt hefði hann viðurkennt að hafa leitað á ókunnug börn, drengi jafnt sem stúlkur. Þetta væru atriði sem bentu til aukinnar áhættu á því að ákærði myndi brjóta af sér aftur. Vitnið kvaðst telja nauðsynlegt að ákærði væri hafður undir eftirliti. Hann kvaðst telja að ákærði gerði sér ekki grein fyrir afleiðingum þess sem hann hefði gert. Hann virtist ekki gera sér grein fyrir áhrifum sem brot hans hefðu á börnin sem hefðu orðið fyrir þeim.

Vitnið, Þ-kvk-nf S-kvk-nf sálfræðingur, gerði grein fyrir meðferðarviðtölum sem hún hefði átt við A. Vitnið kvaðst hafa greint einkenni áfallastreituröskunar hjá stúlkunni, sem hefðu truflandi áhrif á líf hennar. Hún hefði upplifað mikinn trúnaðarbrest vegna háttsemi ákærða, afa síns, og hún væri honum mjög reið. Þá kenndi hún sjálfri sér um að hafa ekki sagt fyrr frá því sem gerðist. Hún hafi greint frá því í viðtölum að hún fyndi fyrir vanlíðan í skóla, m.a. vegna þess að hús afa hennar sé sýnilegt af skólalóðinni, og kvaðst hún hafa staðið sig að því að standa og stara á það. Vitnið tók fram að meðferð stúlkunnar væri skammt á veg komin og því erfitt að segja til um áhrif þess sem gerst hefði á hana til lengri tíma litið. Þó hefðu tengsl brotaþola við geranda í kynferðisbrotum yfirleitt mikil áhrif og hér væri um afa stúlkunnar að ræða. Vitnið kvaðst ekki hafa komið að máli B, en fram hefði komið að fyrirhugað væri að vísa henni til meðferðar í Barnahúsi.

Niðurstaða

Ákærði neitar að hafa sett fingur í leggöng sonardóttur sinnar, A, eins og lýst er í ákæru. Við skýrslutöku af stúlkunni fyrir dómi, sem hljóð- og myndupptaka liggur fyrir af, greindi hún frá því að ákærði hefði farið með höndina undir nærbuxurnar hennar og fiktað inni í „pjöllunni“. Nánar spurð játaði stúlkan því að ákærði hefði farið inn í „píkuna“ og kvaðst hún hafa meitt sig „smá“. Er framburður stúlkunnar var borinn undir ákærða við yfirheyrslu hjá lögreglu 21. janúar sl. viðurkenndi hann að hafa farið með fingur aðeins inn í kynfæri hennar og verður framburður hans við yfirheyrslu 11. febrúar sl. skilinn á sama veg. Ákærði staðfesti fyrir dómi við fyrirtöku vegna gæsluvarðhaldskröfu 21. janúar sl. að rétt væri eftir honum haft að hann hefði í eitt skipti farið inn í kynfæri stúlkunnar og sett fingur þar inn. Þá kemur fram á hljóð- og myndupptökum sem liggja fyrir af yfirheyrslunum að ákærði sýndi jafnframt með látbragði að hluti fingurs, ofan við efri kjúku, hefði farið inn í kynfæri stúlkunnar. Samrýmist sú lýsing ályktun kvensjúkdómalæknis, sem skoðaði stúlkuna, um tilurð áverka á meyjarhafti hennar. Við aðalmeðferð málsins skýrði ákærði misræmi í framburði sínum með því að hann hefði verið undir miklu álagi við yfirheyrslur hjá lögreglu. Verjendur ákærða voru viðstaddir yfirheyrslurnar og verður ekki annað ráðið af upptökum en að þær hafi farið eðlilega fram. Hefur ákærði ekki gefið trúverðugar skýringar á breyttum framburði sínum fyrir dómi. Að mati dómsins lýsti A atvikum á einlægan og trúverðugan hátt við skýrslutöku. Er frásögn hennar í samræmi við lýsingar ákærða á atvikum við yfirheyrslur hjá lögreglu og fær jafnframt stoð í læknisfræðilegum gögnum. Verður framburður stúlkunnar lagður til grundvallar niðurstöðu í málinu. Samkvæmt framansögðu telst sannað að ákærði hafi sett fingur í leggöng stúlkunnar eins og lýst er í I. kafla ákæru. Jafnframt er sannað, með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins, að ákærði hafi káfað á kynfærum stúlknanna tveggja, eins og í ákæru greinir. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Brot ákærða samkvæmt I. kafla ákæru varða við 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, eins og þeim var breytt með lögum nr. 37/2013, sem tóku gildi 4. apríl sl. Verður ákærði sýknaður af broti gegn 1. og 2. mgr. 200. gr. laganna. Brot ákærða samkvæmt II. kafla ákæru eru rétt heimfærð til refsiákvæða.

Ákærði, sem er fæddur árið 1955, hefur ekki áður sætt refsingu. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn tveimur barnungum stúlkum. Voru brot ákærða gegn sonardóttur sinni sérstaklega alvarleg, en með þeim brást hann algjörlega trúnaðarskyldum sínum við barnið. Við ákvörðun refsingar verður litið til 1. tölul. 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga og 5. mgr. 202. gr. sömu laga, sbr. lög nr. 37/2013. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Gæsluvarðhald ákærða frá 14. janúar 2013 kemur til frádráttar refsingu.

Réttargæslumaður brotaþola hefur krafist miskabóta fyrir þeirra hönd. Er krafist miskabóta að fjárhæð 2.500.000 krónur af hálfu hvors brotaþola, auk vaxta. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunum og eiga þær rétt á miskabótum úr hendi hans á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Þótt ekki liggi fyrir gögn um afleiðingar brota ákærða gegn B er til þess að líta að kynferðisbrot eru í eðli sínu til þess fallin að valda brotaþolum miska. Þykja bætur A hæfilega ákveðnar 900.000 krónur, en bætur B 400.000 krónur. Bætur beri vexti sem í dómsorði greinir, en upphafsdagur vaxta vegna kröfu B miðast við dagsetningu tilkynningar um meint brot ákærða gagnvart henni til félagsþjónustu Reykjavíkurborgar.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef hrl., 878.500 krónur, auk aksturskostnaðar, 28.200 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef V-kvk-ef H-kvk-ef hdl., 414.150 krónur. Við ákvörðun þóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts og vinnu á rannsóknarstigi málsins. Ákærði greiði 374.897 krónur í annan sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf T-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

Dóminn kveða upp héraðsdómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og B-kvk-nf B-kvk-nf og E-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í tvö ár. Gæsluvarðhald ákærða frá 14. janúar 2013 kemur til frádráttar refsingu.

Ákærði greiði A 900.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. janúar 2013 til 11. mars 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði B 400.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 17. september 2008 til 11. mars 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef hrl., 878.500 krónur, auk aksturskostnaðar, 28.200 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef V-kvk-ef H-kvk-ef hdl., 414.150 krónur. Ákærði greiði 374.897 krónur í annan sakarkostnað.

R-kvk-nf H-kvk-nf

B-kvk-nf B-kvk-nf

E-kk-nf J-kk-nf