X-167/2011

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 7. júní 2011, sem barst 9. sama mánaðar. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið var tekið til úrskurðar að lokinni aðalmeðferð miðvikudaginn 16. janúar sl.

Sóknaraðili er Lífeyrissjóður starfsmanna Búnaðarbanka Íslands, Borgartúni 19, Reykjavík, en varnaraðili er Kaupþing hf., Borgartúni 26, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð 630.000.000 krónur sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila verði samþykkt sem almenn krafa, sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferðina. Þá krefst hann málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila verði hafnað en til vara að krafan verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar.

I

Eins og að framan greinir er mál þetta ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila en samkvæmt heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tók Fjármálaeftirlitið 9. október 2008 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd.

Varnaraðila var 24. nóvember 2008 veitt heimild til greiðslustöðvunar. Með lögum nr. 44/2009, sem breyttu nokkrum ákvæðum laga nr. 161/2002, var varnaraðili tekinn til slita og skyldi upphaf þeirra miðast við 22. apríl 2009 þegar lögin öðluðust gildi. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði 25. maí sama ár slitastjórn sem annast meðal annars meðferð krafna á hendur varnaraðila. Hún gaf út innköllun til skuldheimtumanna félagsins 30. júní 2009 og lauk kröfulýsingarfresti 30. desember sama ár. Í samræmi við ákvæði 102. gr. laga nr. 161/2002 eins og greininni var breytt með lögum nr. 44/2009 fer að meginstefnu um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtæki sem er til slitameðferðar eftir ákvæðum laga nr. 21/1991.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008 var tilteknum eignum og skuldum varnaraðila ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf., sem stofnaður var í því skyni. Ekki er uppi ágreiningur í máli þessu um að kröfu sóknaraðila í máli þessu sé réttilega beint að varnaraðila.

Sóknaraðili lýsti kröfu sinni fyrir slitastjórn varnaraðila innan kröfulýsingarfrests og fékk krafa hans auðkennisnúmerið 20100106-1655 í kröfuskrá slitastjórnar. Slitastjórn hafnaði kröfunni með bréfi 17. mars 2010 og var í bréfinu vísað til þess að kröfunni væri hafnað eins og henni væri lýst meðal annars vegna þess að slitastjórn teldi hana ekki réttmæta. Sóknaraðili mótmælti afstöðu slitastjórnar með bréfi 8. september 2010 en um kröfuna var fjallað á kröfuafafundi 21. september 2010. Haldinn var sérstakur fundur til að freista þess að jafna ágreining um kröfuna 1. júní 2011 og er um það bókað í fundargerð að slíkar tilraunir hafi reynst árangurslausar og því hafi verið ákveðið að vísa málinu til úrlausnar dómsins með heimild í 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Í kröfulýsingu var krafa sóknaraðila sögð að fjárhæð 3.156.000.000 og var krafan sundurliðuð í þrjá þætti. Í greinargerð til dómsins féll sóknaraðili frá einum þætti kröfu sinnar og lækkaði hún með því í þær 630.000.000 krónur sem að framan er lýst. Að kröfu sóknaraðila var dómkvaddur matsmaður undir rekstri málsins og liggur matsgerð hans fyrir í málinu.

II

Eins og fram kemur í lýsingu málavaxta í stefnu tók Lífeyrissjóður starfsmanna Búnaðarbanka Íslands (LSBÍ) til starfa árið 1944 og hét þá Eftirlaunasjóður starfsmanna Búnaðarbanka Íslands (ESBÍ), en nafninu mun hafa verið breytt við formbreytingu lífeyrissjóðanna þann 1. janúar 1998. Við þá breytingu mun sjóðnum hafa verið lokað og nýir sjóðfélagar munu ekki hafa bæst í sjóðinn síðan þá en hann hefur þó starfað áfram. Hlutverk sjóðsins mun vera að veita sjóðsfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri samkvæmt ákvæðum samþykkta sjóðsins.

Í greinargerð sóknaraðila segir og að Búnaðarbanka Íslands, sem hafi verið einn stærsti ábyrgðaraðili LSBÍ, hafi verið breytt í hlutafélag í ársbyrjun 1998. Fram að þeim tíma er Búnaðarbankanum hafi verið breytt í hlutafélag hafi ríkissjóður sem eigandi hans borið ábyrgð á skuldbindingum bankans gagnvart kröfuhöfum sbr. lög nr. 121/1991 um ríkisábyrgðir. Aðrir ábyrgðaraðilar sjóðsins hafi verið Reiknistofa bankanna, Stofnlánadeild landbúnaðarins og Lífeyrissjóður Bænda. Ábyrgðaraðilarnir hafi borið ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins að því marki sem eignir hans nægðu ekki.

Í aðdraganda breytinga bankans í hlutafélag og formbreytingar lífeyrissjóðanna hafi verið lögð rík áhersla á það af hálfu Búnaðarbankans að sóknaraðili gæfi eftir bakábyrgð ábyrgðaraðila sjóðsins á skuldbindingum hans. Gegn því að LSBÍ gæfi eftir bakábyrgðina, skyldu ábyrgðaraðilar greiða í sjóðinn fjárhæð sem myndi duga fyrir framtíðarskuldbindingum sjóðsins miðað við skulda- og eignastöðu hans árið 1997.

Að því hafi komið að LSBÍ hafi gefið eftir ríkisábyrgðina gegn greiðslu frá ábyrgðaraðilum samkvæmt framansögðu, þ.e. gegn því að ábyrgðaraðilar myndu greiða þann mun sem hafi verið á eignastöðu sjóðsins við árslok 1997 og framtíðarskuldbindingum hans. Jafnframt hafi verið gert samkomulag milli LSBÍ og Búnaðarbankans þar sem bankinn hafi skuldbundið sig til þess að hækka mótframlag í sjóðinn úr 8% í 14,4%.

Til að komast að því hver þessi munur væri sem og að ákveða hvaða fjárhæð ábyrgðaraðilar skyldu þá greiða lífeyrissjóðnum hafi verið aflað tryggingafræðilegrar úttektar tryggingastærðfræðings á stöðu lífeyrissjóðsins.

Við úttektina hafi eftirtaldar forsendur m.a. verið lagðar til grundvallar: Í fyrsta lagi hafi verið gert ráð fyrir því að vextir yrðu 3,5% umfram hækkun vísitölu neysluverðs. Gert hafi verið ráð fyrir að laun myndu hækka almennt um 0,5% umfram hækkun vísitölu neysluverðs og gert hafi verið ráð fyrir aldursbundnum launahækkunum. Svari þetta til þess að nota 3% vexti umfram hækkun launa, en að auki hafi bæst við aldursbundnar launahækkanir. Í öðru lagi hafi verið notaðar íslenskar dánar- og eftirlifendatöflur útgefnar af Félagi íslenskra tryggingastærðfræðinga, byggðar á reynslu áranna 1991-1995. Giftingarlíkur og meðalaldur maka hafi samkvæmt upplýsingum úr þjóðskrá verið með 15% hækkun hlutfalls giftra vegna óvígðrar sambúðar fyrir konur, en fyrir karla hafi verið notast við upplýsingar frá Eftirlaunasjóði starfsmanna Landsbankans og Seðlabankans. Þá hafi um fjölda barna verið byggt á íslenskum barneignalíkum, og varðandi örorku notaður reiknigrundvöllur danskra líftryggingafélaga, G-82, með 50% lækkun á örorkutíðni.

Í þriðja lagi hafi skuldbindingarnar verið metnar á tvo vegu. Annars vegar hafi verið metnar áfallnar skuldbindingar, þ.e. þær skuldbindingar sem sjóðurinn hefði þegar tekið á sig vegna áunninna réttinda sjóðsfélaga og hins vegar heildarskuldbindingar sjóðsins sem falla myndu á sjóðinn við það að auk áunninna skuldbindinga myndu bætast við skuldbindingar sem ætlað væri að bærust sjóðnum frá þeim sjóðsfélögum sem greitt hafi til hans iðgjöld á árinu 1997 að frádregnum verðmætum iðgjaldanna. Niðurstaða úttektarinnar hafi verið sú að heildarskuldbindingar lífeyrissjóðsins væru 5.165.900.000 krónur, en áfallnar skuldbindingar væru 4.264.100.000 krónur.

Þann 9. mars 1998 hafi verið undirritaður samningur milli Búnaðarbanka Íslands og LSBÍ um uppgjör vegna eftirgjafar ábyrgðarinnar og hafi ákvæði hans um endurgjaldið byggt á áðurnefndri tryggingafræðilegu úttekt. Samkvæmt samningnum og í samræmi við lagfæringar á hinni tryggingafræðilegu úttekt hafi heildarskuldbinding lífeyrissjóðsins verið metin á 4.701.050.000 krónur. Af þeirri fjárhæð hafi eignir sóknaraðila verið metnar á 2.333.965.428 krónur og hafi vantað 2.367.084.572 krónur upp á eignir sjóðsins svo hann hafi getað staðið undir framtíðarskuldbindingum sínum miðað við stöðu sjóðsins í lok árs 1997 og því ljóst að greiðsla yrði að koma á móti frá ábyrgðaraðilum. Þeirri fjárhæð sem á þeim tíma hafi verið talið að vantaði upp á svo LSBÍ væri ekki verr settur án ábyrgðarinnar, hafi ábyrgðaraðilar sjóðsins skipt á milli sín á eftirfarandi hátt:

i) Skuldbinding Búnaðarbanka Íslands gagnvart ESBÍ hafi verið metin sem

2.213.784.572 krónur eða 93,5% af umsaminni greiðslu ábyrgðaraðila.

ii) Skuldbinding Stofnlánadeildar landbúnaðarins gagnvart ESBÍ hafi verið metin sem 113.200.000 krónur eða 4,8% af umsaminni greiðslu ábyrgðaraðila.

iii) Skuldbinding Reiknisstofnun bankanna gagnvart ESBÍ hafi verið metin sem

36.200.000 krónur eða 1,5% af umsaminni greiðslu ábyrgðaraðila.

iv) Skuldbinding Lífeyrissjóðs bænda gagnvart ESBÍ hafi verið metin sem 3.900.000 krónur eða 0,2% af umsaminni greiðslu ábyrgðaraðila.

Samkvæmt samningnum um uppgjörið skyldi bankinn því þann 11. mars 1998, greiða og afhenda sjóðnum peninga og markaðsbréf til þess að mæta framtíðarskuldbindingum sjóðsins, samtals að andvirði 2.213.784.572 krónur.

Framangreind lýsing sóknaraðila á aðdraganda og inntaki samnings aðila er í samræmi við gögn málsins og verður ekki séð að hún sæti efnislegum andmælum af hálfu varnaraðila.

Af hálfu sóknaraðila er því og lýst að eftir gerð umrædds samkomulags hafi komið í ljós að þær forsendur sem lagðar hafi verið til grundvallar áðurnefndum útreikningum og þar af leiðandi uppgjörinu sem gert hafi verið í mars 1998, hafi verið svo langt frá því sem orðið hafi í raun að ekki verði við unað að óbreyttu. Samkvæmt beiðni framkvæmdastjóra LSBÍ árið 2009 hafi B-kk-nf G-kk-nf tryggingastærðfræðingur framkvæmt mat á því hver hefðu orðið áhrif þess á matið sem framkvæmt var árið 1997 ef notaðar hefðu verið núverandi aðferðir og forsendur við mat á rekstrarkostnaði, áhrifum 95 ára reglu og ólifaðri meðalævi. Niðurstöður þess mats hafi allar verið settar fram á verðlagi ársins 1997. Matið hafi leitt það í ljós að þrátt fyrir að ekki hafi verið gert ráð fyrir rekstrarkostnaði í forsendum úttektar og uppgjörsins árið 1997 sé staðreyndin sú að rekstrarkostnaður lífeyrissjóða hafi hækkað verulega frá því sem verið hafi fyrir setningu laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinga og starfsemi lífeyrissjóða. Hafi því í matinu verið tekið mið af rekstrarkostnaði árin 1998-2008 og svo mati á óframkomnum rekstrarkostnaði samkvæmt tryggingafræðilegri athugun 2008 frekar en að reikna kostnaðarmat með núverandi aðferð miðað við stöðu árs 1997. Með skiptingu á milli áfallinna og framtíðarskuldbindinga í hlutfalli við skuldbindingar og verðmæti iðgjalda reiknist 28 milljónir til áfallinna skuldbindinga í lok árs 1997 sem hefðu átt að greiðast til viðbótar við uppgjörið sem gert hafi verið þann 11. mars. 1998. Hvað varði lengingu á meðalævi sjóðsfélaga, þá hafi komið í ljós að ef reiknað væri eingöngu fyrir þá sjóðsfélaga sem ekki hafi verið komnir á lífeyri árið 1997 og hafi átt rétt vegna meira en 6 ára starfs hafi mat á áfallinni ellilífeyrisskuldbindingu sjóðfélaga verið 2.255.600.000 krónur samkvæmt tryggingafræðilegri athugun, án réttindakaupa. Þá hafi meðalaldur þessa hóps verið 42 ár, og hefði þessi skuldbinding því reiknast um 7-10% hærri með þeim lífslíkum áranna 2001-2005 en þeim lífslíkum áranna 1991-1995 sem notaðar hafi verið við útreikninga árið 1997. Nemi þetta hækkun um rúmlega 157.000.000 milljónir sé miðað við 7%. Við framreikning þeirrar fjárhæðar sem á hafi vantað við uppgjörið, þ.e. 157 milljónir króna vegna lengingu á meðalævi og 28 milljónir króna vegna rekstrarkostnaðar, miðað við launavísitölu, það vaxtastig sem sjóðurinn sé gerður upp á (2%) og álagningu dráttarvaxta frá gjalddaga leiði það til þess að munurinn sé orðin í dag kr. 630.000.000, þ.e. 95 milljónir vegna rekstrarkostnaðar og 535 milljónir vegna lengingu á meðalævi sjóðsfélaga.

Sóknaraðili sundurliðar kröfur sínar nánar þannig að fyrrnefndar 535.000.000 krónur sem hann gerir kröfu um vegna lengingar á meðalævi skiptist þannig að sú fjárhæð sem hann telur að upphaflega hafi vantað í uppgjörið nemi 157.000.000 krónum. Þessi fjárhæð sæti hækkun vegna launavísitölu að fjárhæð 124.000.000 krónur. Þá nemi 2% vaxtahækkun 55.000.000 krónum og dráttarvextir frá desember 2006 til 22. apríl 2009 nemi 199.000.000 krónum. Á sama hátt leggjast við 95.000.000 krónur, sem sóknaraðili gerir kröfu um vegna rekstrarkostnaðar, 22.000.000 krónur vegna hækkunar launavísitölu, 10.000.000 krónur vegna 2% vaxta og 35.000.000 krónur vegna dráttarvaxta frá desember 2006 til 22. apríl 2009.

Sóknaraðili kveður að árið 2003 hafi verið gert samkomulag milli hans og Búnaðarbanka Íslands þar sem bankinn viðurkenni að þær forsendur sem lagðar hafi verið til grundvallar tryggingafræðilegu úttektarinnar sem gerð hafi verið árið 1997 hafi breyst verulega. Umrætt samkomulag sé m.a. þess efnis að Búnaðarbanki Íslands skuldbindi sig til þess að launahækkanir umfram kjarasamning bankamanna muni ekki koma fram í föstum grunnlaunum heldur í öðrum greiðslum sem ekki breyti réttindum frá lífeyrissjóðnum enda muni mótframlag bankans ekki vera nægjanlegt að óbreyttu, en föst grunnlaun séu viðmiðunarlaun lífeyrissréttinda.

Varnaraðili hefur mótmælt framangreindum lýsingum sóknaraðila á því hvernig forsendur samnings aðila hafi brostið, sem og að í samkomulagi því sem aðilar hafi gert 2003 felist viðurkenning á slíkum forsendubresti.

Sóknaraðili vísar og til þess í greinargerð sinni að 18. desember 2006 hafi verið gert samkomulag milli Lífeyrissjóðs bankamanna og aðildarfélaga þess um aukaframlag aðildarfélaganna til sjóðsins vegna þess hversu forsendurnar hefðu breyst. Lífeyrissjóðurinn hafi gert sams konar samning um uppgjör við sín aðildarfélög um greiðslu gegn því að gefa eftir bakábyrgð við þá breytingu sem átti hafi sér stað um áramótin 1997/1998. Þá hafi verið ljóst að sá forsendubrestur er hafi orðið, hefði þær afleiðingar að Lífeyrissjóður bankamanna yrði ófær að standa undir skuldbindingum sínum árið 2035 að mati tryggingastærðfræðings sjóðsins. Upphaflega hafi Lífeyrissjóður bankamanna stefnt aðildarfélögum sínum og íslenska ríkinu til greiðslu þeirrar fjárhæðar sem á hafi vantað, en komist hafi verið að samkomulagi um aukaframlag til lífeyrissjóðsins utan réttar þann 18. desember 2006.

Aukaframlag aðildarfélaga Lífeyrissjóðs bankamanna sem greitt hafi verið í kjölfar samkomulagsins hafi runnið til deildar lífeyrissjóðsins sem kallist „Hlutfallsdeild“ og sé það sú deild sem þeir sjóðsfélagar eigi aðild að sem verið hafi starfsmenn árið 1997 og hafi ákveðið að flytja sig ekki yfir í aðra deild sem hafi verið stofnuð á sama tíma og formbreytingin hafi orðið. Aðildarfélög Hlutfallsdeildar Lífeyrissjóðs bankamanna séu Landsbanki Íslands, Seðlabanki Íslands, Reiknistofa bankanna, Greiðslumiðlun - Visa Ísland h.f. og Lífeyrissjóður bankamanna. Sú fjárhæð sem greidd hafi verið til Lífeyrissjóðs bankamanna hafi verið 1.407.516.480 krónur.

Varnaraðili mótmælir þýðingu síðastnefndra upplýsinga fyrir úrlausn málsins. Þá mótmælir varnaraðili almennt lýsingu málsatvika sóknaraðila á þeim grunni að sannanir skorti fyrir henni eða að hún varði atriði sem ekki hafi þýðingu fyrir úrlausn málsins. Þrátt fyrir þetta liggur fyrir í málinu að málsatvik eru að stærstum hluta óumdeild með aðilum.

Í greinargerð varnaraðila voru bornar brigður á réttmæti útreikninga sem B-kk-nf G-kk-nf tryggingastærðfræðingur vann fyrir sóknaraðila og hann byggði kröfulýsingu sína á. Undir rekstri málsins var Þ-kk-nf Ó-kk-nf tryggingastærðfræðingur dómkvaddur að kröfu sóknaraðila til að meta eftirfarandi:

„Séu forsendur hinnar tryggingafræðilegu úttektar, sem gerð var af B-kk-þgf G-kk-þgf tryggingastærðfræðingi árið 1997, sem var grundvöllur samkomulagsins milli bankans og lífeyrissjóðsins, uppfærðar með tilliti til þess sem nú er ljóst um hækkaðan meðallífsaldur sjóðsfélaga og rekstrarkostnað og beitt hefði verið þeim aðferðum sem nú eru viðhafðar við útreikning slíkra skuldbindinga, hver hefði fjárhæð umrædds uppgjörs átt að vera sem gert var árið 1988 milli Lífeyrissjóðs starfsmanna Búnaðarbanka Íslands og Búnaðarbankans (Kaupþings hf.).“

Þá voru og settar fram nánari forsendur varðandi framsetningu matsgerðar sem ekki þykir ástæða til að tíunda. Niðurstaða matsins var að matsmaður telur að miðað við gefnar forsendur hefði greiðsla vegna umræddra réttinda átt að vera 293.500.000 krónum hærri en samningur aðila hljóðar upp á. Eins og rakið er hér fyrr byggir krafa sóknaraðila á því að samtals hafi vantað upp á greiðslu til hans 185.000.000 krónur. Við munnlegan flutning málsins lýstu lögmenn því yfir að ekki væri í málinu tölulegur ágreiningur, utan það sem greinir nánar hér síðar varðandi dráttarvaxtakröfu sóknaraðila. Ber varnaraðili því ekki brigður á útreikning matsmannsins en telur kröfu sóknaraðila ekki eiga rétt á sér eins og nánar er lýst þegar gerð er hér síðar grein fyrir málsástæðum hans.

III

Sóknaraðili kveður kröfu sína m.a. á því byggða að þær forsendur sem byggt hafi verið á við samningsgerðina þegar hann hafi gefið eftir bakábyrgðina séu brostnar. Samningurinn hafi verið gerður að frumkvæði ábyrgðaraðila sóknaraðila, en Búnaðarbanki Íslands hafi verið sá sem borið hafi langstærsta ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins. Tilgangur samningsins sem gerður hafi verið á milli ábyrgðaraðila og lífeyrissjóðsins hafi verið sá að gera sjóðinn eins settan og ef bakábyrgðin hefði ekki verið gefin eftir og greiða þar með í einni greiðslu þá fjárhæð sem munaði á eignum sjóðsins og reiknuðum framtíðarskuldbindingum hans. Sú fjárhæð sem ákveðið hafi verið að greidd yrði til lífeyrissjóðsins hafi verið fengin með tryggingafræðilegri úttekt, þar sem lagðar hafi verið til grundvallar ákveðnar forsendur sem síðar hafi reynst vera svo rangar að brostin sé sú forsenda að sóknaraðili yrði eins settur og með bakábyrgðina á skuldbindingum sínum. Séu niðurstöður matsins frá árinu 1997 og ársins 2009 bornar saman verði augljóst að munurinn sé umtalsverður, eða án framreiknings rúmlega 185.000.000 krónur. Komi fram að ekki hafi verið gert ráð fyrir rekstrarkostnaði við mat á framtíðarskuldbindingum sóknaraðila en líkt og segi í matinu frá 2009, þá hafi rekstrarkostnaður lífeyrissjóða hækkað verulega frá árinu 1997. Að auki hafi orðið merkjanleg lenging á meðalævi sjóðsfélaga umfram það sem lagt hafi verið til grundvallar árið 1997.

Skilyrði fyrir því að hægt sé að bera fyrir sig brostna forsendu sé í fyrsta lagi að forsendan verði að hafa talist veruleg og hafa verið ástæða fyrir þeirri ákvörðun sem tekin hafi verið. Í öðru lagi verði gagnaðili þess sem haldi því fram að forsenda fyrir samningi sé brostin, að hafa haft vitneskju um forsenduna og hafa verið ljóst að hún hafi verið ákvörðunarástæða fyrir aðilann.

Ljóst sé að sóknaraðili hefði ekki gengist undir það samkomulag að gefa eftir ábyrgðina, nema fullvíst væri að sjóðurinn fengi greiddan þann mun sem hafi verið á eignum hans og framtíðarskuldbindingum svo sjóðurinn yrði ekki verr settur eftir samninginn en áður, en tilgangur ábyrgðarinnar hafi verið sá að ef eignir sjóðsins nægðu ekki fyrir skuldbindingum hans myndu ábyrgðaraðilar greiða það sem á vantaði. Sú niðurstaða sem fengin hafi verið með þeim forsendum sem lagðar hafi verið til grundvallar í þeirri tryggingafræðilegu úttekt sem gerð hafi verið árið 1997 og sú forsenda að LSBÍ fengi greiddan allan þann mun sem hafi verið á eignum hans og framtíðarskuldbindingum hafi því verið ákvörðunarástæður fyrir sóknaraðila.

Einnig sé á því byggt að varnaraðili hafi gert sér fyllilega grein fyrir þeim forsendum sem legið hafi að baki samningsgerðinni, enda hafi markmið samningsins verið að tryggja það að lífeyrissjóðurinn væri jafn vel settur án ábyrgðarinnar og sé enga aðra ástæðu að finna fyrir samningsgerðinni. Um sé að ræða svo verulega forsendu fyrir samningsgerðinni að það hafi með öllu verið óþarft að setja það sem skilyrði í samninginn sjálfan að greiðslan yrði að bæta þann mun er verið hafi á eignum sjóðsins og skuldbindingum hans, ella yrði samningurinn ógildur, því aðilum hafi verið fulljóst að hvaða markmiði samningsgerðin stefndi.

Sóknaraðili vísar til samkomulags sem sé nú að finna í samþykktum LSBÍ, sem gert hafi verið milli Búnaðarbanka Íslands og LSBÍ þann 10. janúar 2003. Þar segi að ljóst sé að þær forsendur sem hinir tryggingafræðilegu útreikningar hafi byggt á vegna uppgjörsins sem gert hafi verið á milli bankans og lífeyrissjóðsins hafi breyst verulega. Komi meðal annars fram að mótframlag bankans við framlag starfsmanns sé ekki nægjanlegt til þess að hægt sé að tryggja það að sjóðurinn geti staðið undir skuldbindingum sínum og hafi bankinn því með þeim hætti reynt að koma til móts við hluta þess forsendubrests sem hafi orðið.

Samkomulagið frá árinu 2003 sé því eingöngu til komið vegna þess hversu rangar forsendurnar hafi reynst vera sem lagðar hafi verið til grundvallar uppgjöri ábyrgðaraðilanna og LSBÍ, þ.e. nauðsynlegt hafi verið að leiðrétta að hluta áðurgert uppgjör vegna þess hversu mikið hafi borið á milli þeirrar greiðslu sem hafi verið greidd og þeirrar greiðslu sem hefði verið nauðsynleg til að gera sjóðinn eins settan og bakábyrgðin hefði ekki verið gefin eftir. Á því sé byggt af hálfu sóknaraðila að í samkomulaginu felist viðurkenning á þeim forsendum er legið hafi til grundvallar samningsgerðinni og forsendubresti sem og viðurkenning á vitneskju varnaraðila um þær forsendur og forsendubrest.

Þá kveðst sóknaraðili vísa til samkomulags Lífeyrissjóðs bankamanna, en Lífeyrissjóður bankamanna og Lífeyrissjóður starfsmanna Búnaðarbanka Íslands séu samskonar lífeyrissjóðir að því leyti að þeir hafi báðir verið starfræktir í þágu starfsmanna banka sem hafi verið í eigu ríkisins, annar vegna starfsmanna Búnaðarbanka Íslands og hinn vegna Landsbanka Íslands, Seðlabankans og fleiri fjármálastofnana. Það samkomulag sem gert hafi verið við Lífeyrissjóð bankamanna um eftirgjöf ábyrgðar árin 1997/1998 hafi verið gert á sömu forsendum og það samkomulag sem gert hafi verið við sóknaraðila. Telji sóknaraðili því að hann eigi rétt á samskonar uppgjöri og Lífeyrissjóður bankamanna enda hafi íslenska ríkið, en gerð sé krafa á íslenska ríkið og varnaraðila in solidum vegna kröfu sóknaraðila, með skýrum hætti viðurkennt greiðsluskyldu sína gagnvart sóknaraðila sem og viðurkennt þann forsendubrest sem um sé rætt með því að hafa, sem eigandi Seðlabankans, greitt aukaframlag til Lífeyrissjóðs Bankamanna. Með framangreindu sé einnig komið fordæmi fyrir þeirri leiðréttingu á samningnum sem gerð sé krafa um af hálfu sóknaraðila.

Að auki sé á því byggt að breyta skuli þeim ákvæðum samningsins er segi til um þá fjárhæð sem koma hafi átt í stað fyrir ábyrgðina, þ.e. 1., 3. og 4. gr. samningsins sem hafi verið undirritaður af sóknar- og varnaraðila þann 9. mars 1998. Um þetta kveðst sóknaraðili vísa til 1. og 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, en samkvæmt því ákvæði megi víkja til hliðar að heild eða hluta eða breyta samningi ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við það mat hvort ósanngjarnt teljist eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig samning, skuli líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar hafi komið til.

Efni samningsins, eða umsamin fjárhæð, verði að óbreyttu að teljast vera bersýnilega ósanngjörn gagnvart sóknaraðila en verði krafa hans ekki viðurkennd verði hann af umtalsverðum fjárhæðum vegna þessa samnings sem varnaraðili hafi haft frumkvæði að og hafi lagt mikla áherslu á að yrði gerður. Varnaraðili muni þá hafa losnað undan ábyrgð sinni með verulegum afslætti og á þann hátt að áhrif samningsins brjóti í bága við allt það sem lagt hafi verið af stað með við gerð hans og sé varnaraðila á allan hátt óeðlilega hagfelldur. Tilgangur ríkisábyrgðarinnar sem sjóðurinn hafi gefið eftir hafi einmitt verið að tryggja áunnin réttindi sjóðsfélaga sóknaraðila og hafi markmið samningsins sem gerður hafi verið á milli sjóðsins og ábyrgðaraðila því verið að tryggja að sjóðurinn væri jafnvel settur eftir greiðsluna og með ábyrgðinni. Sú fjárhæð sem gerð sé krafa um, þ.e. 631.000.000 krónur sé sú fjárhæð sem komið hafi í ljós að á vanti vegna breyttra atvika sem komið hafa til eftir samningsgerðina. Sú fjárhæð sé byggð á tryggingafræðilegum útreikningum B-kk-ef G-kk-ef tryggingasérfræðings þar sem lagðar hafa verið til grundvallar leiðréttar forsendur líkt og komið hafi fram. Þá var og í munnlegum málflutningi vísað til niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns þar sem fram komi að krafa sóknaraðila hefði að réttu getað verið mun hærri en hann sé bundinn við þá fjárhæð sem greini í kröfulýsingu.

Þá byggir sóknaraðili á því að þau atvik sem síðar hafi komið til í framangreindum skilningi séu þau að komið hafi í ljós að meðalævialdur sjóðsfélaga hafi hækkað, ásamt því að ekki hafi verið gert ráð fyrir rekstrarkostnaði sjóðsins við útreikninginn en hann hafi hækkað umtalsvert frá gerð samningsins.

Staða samningsaðila eftir samningsgerðina sé því sú að ábyrgðaraðilar hafi losnað undan ábyrgð sinni með greiðslu sem hafi nú reynst vera verulega frá þeirri fjárhæð sem nauðsynleg hefði verið til þess að sjóðurinn væri jafnvel settur eftir samningsgerðina og hann hafi verið fyrir. Sjóðurinn sé því í þeirri stöðu að verulega hafi hallað á hann vegna atvika sem komið hafi til eftir gerð samningsins þvert á tilgang þess samningsins sem gerður hafi verið milli aðila.

Sé krafa sjóðsins því sú að greiðsla ábyrgðaraðila verði jöfnuð við skuldbindingar sjóðsins í samræmi við markmið samningsins og þá ábyrgð sem varnaraðili hafi verið leystur undan með þeirri greiðslu sem greidd hafi verið 11. mars 1998.

Um lagarök kveðst sóknaraðili vísa til 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá sé vísað til meginreglna samningaréttar um brostnar forsendur. Vegna samningsskilmála sem ósanngjarnt sé að bera fyrir sig kveðst sóknaraðili vísa til 1. og 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga. Dráttarvaxtakrafa sé byggð á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Varnaraðili kveðst í fyrsta lagi byggja á því að krafa sóknaraðila sé fyrnd. Í því sambandi kveðst hann vísa til laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samningur sá sem krafa sóknaraðila byggi á hafi verið undirritaður 9. mars 1998. Samningurinn hafi verið gjaldkræfur þann 11. mars 1998. Greiðsla hafi farið fram og hafi samningurinn verið að fullu uppfylltur af hálfu varnaraðila þann 11. mars 1998. Kröfulýsing sóknaraðila sé dagsett 22. desember 2009 og móttekin af hálfu varnaraðila þann 30. desember 2009. Hafi þá verið liðin tæp 11 ár frá því að samningurinn hafi verið uppfylltur samkvæmt efni sínu. Fram að þeim tímapunkti að kröfulýsingin hafi verið sett fram hafi sóknaraðili ekki haldið fram kröfu sinni við varnaraðila en krafan byggi á því að mistök hafi verið gerð við framkvæmd útreiknings vegna mats á framtíðarskuldbindingunum lífeyrissjóðsins á sínum tíma og því séu forsendur samningsins frá 1998 brostnar. Af hálfu varnaraðila sé því haldið fram að krafa stefnanda sé öll fallin niður vegna fyrningar hvort heldur miðað sé við að hún fyrnist á 4 árum eða 10 árum eftir að hún hafi fallið í gjalddaga.

Í öðru lagi byggi varnaraðili á því að sóknaraðili hafi sýnt af sér verulegt tómlæti varðandi kröfu sína sem leiði til þess að henni verði hafnað og afstaða slitastjórnar varnaraðila þar með staðfest. Vísar varnaraðili um þetta til þess að tæp 11 ár hafi liðið frá því að samningurinn hafi verið undirritaður og varnaraðili hafi innt greiðslu af hendi í samræmi við ákvæði hans og þar til sóknaraðili hafi fyrst komið fram með kröfuna á hendur honum.

Sóknaraðili vísi í greinargerð sinni til samkomulags milli aðila frá 10. janúar 2003 þar sem bankinn hafi skuldbundið sig til þess að greiða „viðbótarframlag til lífeyrissjóðsins sem nægir, að mati tryggingarstærðfræðings, til að standa undir þeirri viðbótarlífeyrisskuldbindingu sem verður til við hækkun launa umfram kjarasamningsbundnar launahækkanir.“ Umrætt samkomulag sé í dag viðauki II við samþykktir sóknaraðila sem tekið hafi gildi þann 1. júlí 2011 og sé þar samþykkt af bæði fjármálaráðuneytinu og Arion banka hf.

Jafnframt vísi sóknaraðili í greinargerð sinni til þess að þann 18. desember 2006 hafi verið undirritað samkomulag milli Lífeyrissjóðs bankamanna og aðildarfélaga hans um aukaframlag aðildarfélaganna til sjóðsins vegna forsendubreytinga og að þeir aðilar hafi gert sams konar samning og sóknaraðili hafi gert á árinu 1998 og deilt sé um hér.

Varnaraðili kveðst benda á að þrátt fyrir gerð framangreindra samkomulaga á árunum 2003 og 2006, og sóknaraðili telji að skipti hér máli, þá hafi sóknaraðili ekki áskilið sér með nokkrum hætti rétt vegna hugsanlegrar kröfu vegna mistaka við útreikning kröfunnar fyrr en með kröfulýsingu sinni þann 30. desember 2009. Sé það tæpum sjö árum eftir að fyrra samkomulagið hafi verið gert og þremur árum eftir undirritun þess síðara.

Að mati varnaraðila hafi verið afar rík ástæða fyrir sóknaraðila að tilkynna varnaraðila um það sem allra fyrst ef hann hefði haft minnsta grun um að mistök hefðu verið gerð við útreikning á framtíðarskuldbindingum sjóðsins á árinu 1997 og hafi sóknaraðili átt að óska eftir leiðréttingu vegna þess þá þegar. Að mati varnaraðila hafi sóknaraðila mátt vera það ljóst að það skipti varnaraðila verulegu máli að vita um tilvist slíkrar kröfu.

Varnaraðili hafi gert að fullu upp við sóknaraðila þegar á árinu 1998 og hafi fullt samkomulag verið um það uppgjör með aðilum. Ef sóknaraðili hafi talið sig eiga frekari kröfur á hendur varnaraðila hafi honum borið að koma fram með þær um leið og tilefni hafi gefist til. Með tómlæti sínu hafi hann firrt sig rétti til frekari greiðslna ef sá réttur hafi yfirhöfuð verið til staðar. Beri þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu sóknaraðila.

Við munnlegan málflutning kom fram að varnaraðili mótmæli ekki útreikningum sem fram komi í matsgerð eða fjárhæð kröfu sóknaraðila komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að varnaraðili beri greiðsluskyldu. Varnaraðili krefst á hinn bóginn lækkunar kröfunnar á forsendum sem nánar eru raktar hér síðar og lúta að þeim þætti kröfunnar er lýtur að dráttarvöxtum.

Varnaraðili kveðst benda á að krafa sóknaraðila sé byggð á því að þær forsendur sem byggt hafi verið á við samningsgerðina, þegar bakábyrgðin hafi verið gefin eftir, séu brostnar. Byggir sóknaraðili á því að ekki hafi verið gert ráð fyrir rekstrarkostnaði við mat á framtíðarskuldbindingum hans á árinu 1998 og þá hafi orðið merkjanleg lenging á meðalævi sjóðfélaga umfram það sem lagt hafi verið til grundvallar á árinu 1997.

Varnaraðili kveðst benda á að skilyrði fyrir því að hægt sé að bera fyrir sig að forsendur séu brostnar fyrir samningi sé í fyrsta lagi að forsenda sem talin sé brostin verði að hafa talist veruleg og verði að hafi verið ástæða fyrir þeirri ákvörðun sem hafi verið tekin. Í öðru lagi verði gagnaðili þess sem haldi því fram að forsenda sé brostin fyrir samningi að hafa haft vitneskju um forsenduna og hafa verið ljóst að hún hafi verið ákvörðunarástæða fyrir aðilann.

Varnaraðili telji að ofangreind skilyrði séu ekki fyrir hendi og bendi á að rekstrarkostnaður sé breytilegur á milli ára og eilífðarverkefni stjórnenda í öllum fyrirtækjum að halda honum niðri. Ástæður þess að ekki hafi verið gert ráð fyrir rekstrarkostnaði í uppgjörinu á sínum tíma geti verið margvíslegar en það hafi samt verið augljóslega niðurstaðan í samningaviðræðum aðila að taka ekki tillit til rekstarkostnaðar. Því sé með öllu mótmælt að það hafi verið ákvörðunarástæða fyrir aðila að hafa rekstrarkostnaðinn með eða ekki.

Þá er því einnig mótmælt að hugsanleg breyting á líftíma sjóðfélaga hafi verið veruleg ástæða fyrir þeirri ákvörðun sem tekin hafi verið árið 1998. Við samningsgerðina hljóti að hafa legið ljóst fyrir að slík breyting gæti átt sér stað í báðar áttir og aðilar hafi fundið tölu sem þeir hafi getað sætt sig við. Í þessu sambandi sé m.a. vísað til þess hagræðis sem sóknaraðili hafi notið af þeirri eingreiðslu sem greidd hafi verið samkvæmt samningnum 1998.

Sé því mótmælt með öllu að varnaraðila hafi verið ljóst eða mátt vera ljóst að forsendur sóknaraðila um rekstrarkostnað og ævilengd sjóðfélaga hafi verið ákvörðunarástæða fyrir því að sóknaraðili hafi gengið frá samningnum á sínum tíma. Er á það bent að af hálfu varnaraðila að engir fyrirvarar um slíkt eða áskilnaður hafi verið fyrir hendi í samningnum milli aðila frá 1998.

Varnaraðili telji að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að um forsendubrest sé að ræða og bendi á að samningurinn hafi að fullu verið efndur í samræmi við efnisatriði hans. Varnaraðili bendi á að á sínum tíma hafi verið fundin fjárhæð til grundvallar uppgjörinu sem byggt hafi á tryggingarfræðilegu mati sem báðir aðilar hafi verið sáttir við. Sóknaraðili hafi haft fullan rétt á að óska eftir því að sett yrði inn í samninginn endurskoðunarákvæði, en það hafi hann ekki gert. Í samninginn hafi verið sett ákvæði um gerðardóm ef upp kæmi ágreiningur á milli aðila en sóknaraðili hafi valið að fara ekki þá leið með málið enda hafi hann ekki nálgast varnaraðila með kröfu sína fyrr en eftir að varnaraðili hafi farið í slitameðferð.

Varnaraðili bendi einnig á að jafnræði hafi verið með samningsaðilum við gerð samningsins og byggi á því að samningur aðila hafi að öllu leiti verið í samræmi við meginregluna um samningsfrelsi og ákvæði samningalaga nr. 7/1936.

Einnig sé byggt á því að umsamin fjárhæð sem greidd hafi verið á árinu 1998 hafi verið réttmætt endurgjald og uppgjörið í fullu samræmi við það sem tíðkast hafi á þeim tíma og aðilar hafi verið sáttir við. Þá hafi ekki verið sýnt fram á annað af hálfu sóknaraðila en sönnunarbyrði um slíkt hljóti alfarið að hvíla á honum.

Þá bendi varnaraðili á að ekki verði annað ráðið af gögnum málsins, en að forsendur samningsaðila árið 1998 hafi verið að ganga frá sanngjörnu uppgjöri og að endurgjaldið samkvæmt 3. gr. samningsins yrði greitt. Óumdeilt sé að varnaraðili hafi greitt þá fjárhæð sem samningurinn hafi kveðið á um og á þeim tíma sem um hafi verið samið.

Varnaraðili mótmæli því sem röngu og ósönnuðu að forsendur hafi verið rangar við samningsgerðina og að mistök hafi verið gerð. Markmiðið samningsins hafi verið að ljúka málinu gagnvart bakábyrgðinni fyrir fullt og allt með eingreiðslu og hafi það verið augljós forsenda hans.

Þá mótmæli varnaraðili því með öllu að með samkomulagi aðila frá 2003 hafi með nokkrum hætti falist viðurkenning hans á þeim forsendum sem sóknaraðili telji að legið hafi til grundvallar samningsgerðinni eða viðurkenning á forsendubresti né viðurkenning um vitneskju varnaraðila á þeim forsendum og forsendubresti. Varnaraðili hafi með samkomulaginu ekki verið að lofa neinu öðru eða viðurkenna neitt annað en það sem komi fram í ákvæðum þess samkomulags. Í dag sé umrætt samkomulag á forræði Arion banka hf. gagnvart sóknaraðila.

Því sé því einnig mótmælt að samkomulag Lífeyrissjóðs bankamanna við sína viðsemjendur á árinu 2006 skipti hér nokkru máli.

Varnaraðili kveðst benda á að sóknaraðili byggi kröfu sína einnig á því að breyta eigi ákvæðum umdeilds samnings frá 1998 með vísan til 1. og 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboða og ógilda löggerninga.

Í 36. gr. nefndra laga segi að samningi megi víkja til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Hið sama eigi við um aðra löggerninga. Í 2. mgr. greinarinnar segi að við mat skv. 1. mgr. skuli líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.

Varnaraðili kveðst vísa hér til sömu sjónarmiða og rakin séu hér fyrr í umfjöllun um brostnar forsendur, enda eigi þau einnig við í umfjöllun um beitingu 36. gr. samningalaga.

Varnaraðili bendi á að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að atvik hafi verið með þeim hætti við samningsgerðina eða á seinni stigum að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að varnaraðili hafni kröfu hans um breytingu á samningnum.

Varnaraðili byggi á því að það sé grundvallarregla samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna og að það hafi verið gert í þessu tilviki og það fyrir rúmum áratug. Varnaraðili mótmæli að skilyrði greinarinnar eigi við og að til greina komi að beita henni í þessu máli. Þá bendi varnaraðili á að það sé grundvallarregla við lögskýringu að allar undantekningar frá meginreglum skuli túlka þröngt. Þannig verði 36. gr. samningalaganna ekki beitt nema óyggjandi sönnun liggi fyrir um að ákvæði greinarinnar eigi skýrlega við enda grundvallarregla samningaréttarins að samningar skuli standa. Varnaraðili telji að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að samningurinn sé á nokkurn hátt þess eðlis að ákvæði 36. gr. laganna taki til hans að hluta eða í heild.

Varakröfu sína um lækkun á kröfu sóknaraðila byggi varnaraðili á því að sóknaraðili krefjist dráttarvaxta á kröfu sína frá desember 2006, en engin rök séu fyrir dráttarvöxtum frá þessum tíma. Það hafi ekki verið fyrr en með kröfulýsingu sóknaraðila sem móttekin hafi verið 30. desember 2009 sem að krafa hans hafi komið fram. Telji varnaraðili að þetta atriði eitt og sér eigi að leiði til þess að lækka eigi kröfufjárhæðina um 234.000.000 krónur eða úr 630.000.000 krónur í 396.000.000 krónur. Verði lækkunarkrafa stefnda tekin til greina krefjist varnaraðili þess að málskostnaður verði felldur niður í samræmi við ákvæði 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Um lagarök vísi varnaraðili til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Jafnframt sé vísað til laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og almennra reglna samninga- og fjármunaréttar. Krafa um málskostnað sé reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

V

Málavextir í máli þessu eru um margt óumdeildir. Fyrir liggur að aðilar málsins gerðu með sér samkomulag árið 1998 sem fól í sér að ábyrgð varnaraðila (sem og annarra ábyrgðaraðila) á lífeyrisskuldbindingum sóknaraðila var felld niður gegn greiðslu nánar greindrar fjárhæðar. Liggur fyrir í máli þessu skriflegur samningur aðila um þetta efni. Þá liggur einnig fyrir sú tryggingafræðilega úttekt á skuldbindingum sóknaraðila sem lá til grundvallar ákvörðunar þeirrar fjárhæðar sem varnaraðili skyldi greiða. Varnaraðili greiddi umsamda fjárhæð 11. mars 2008. Er þessum lögskiptum nánar lýst hér að framan. Í máli þessu krefst sóknaraðili viðurkenningar á því að hann eigi rétt til frekari greiðslna úr hendi varnaraðila á þeim grundvelli að forsendur hafi brostið fyrir gerð samningsins eða að honum beri að víkja til hliðar með vísan til 1., sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga. Grundvöllur kröfu sóknaraðila er í fyrsta lagi sá að forsendur hans fyrir samningi hafi brostið þar sem komið hafi í ljós að hin umsamda greiðsla hafi ekki nægt til að vega upp á móti missi hans á bakábyrgð, annars vegar vegna rekstrarkostnaðar sem hann hafi ekki fengið bættan með umræddum samningi og hins vegar vegna áhrifa af auknum ævilíkum sjóðfélaga. Ekki verður ráðið af gögnum málsins eða skýrslugjöf fyrir dómi að krafa sóknaraðila með vísan til síðastnefndra tveggja forsendna hafi verið höfð uppi fyrr en hann lýsti kröfu í slitabú varnaraðila 30. desember 2009. Verður þegar af þessari ástæðu að hafna þeirri málsástæðu varnaraðila að krafa sóknaraðila geti talist fyrnd með vísan til ákvæða 3. eða 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu kröfuréttinda, en stofndagur umræddrar kröfu getur að mati dómsins ekki miðast við gerð umrædds samnings. Þar sem ekki eru hafðar uppi fullnægjandi röksemdir um annað af hálfu sóknaraðila er ekki unnt að leggja til grundvallar að krafan geti hafa stofnast á fyrra tímamarki en þegar hún var höfð uppi af hans hálfu gagnvart varnaraðila þann 30. desember 2009. Verður hér og að hafa í huga að ekki er unnt að fallast á með sóknaraðila að samkomulag sem gert var árið 2003 milli aðila geti falið í sér almenna viðurkenningu á forsendubresti eða skyldu til að bæta hlut sóknaraðila umfram það sem beinlínis var kveðið á um í samkomulaginu. Verður ekki séð af þeim gögnum sem lögð hafa verið fyrir dóminn að í því samkomulagi hafi verið getið um þær forsendur um lengingu meðalævi og rekstrarkostnað sem sú krafa sóknaraðila sem hér er til úrlausnar byggir á.

Sóknaraðili hafði uppi framangreinda kröfu sína þegar liðin voru ríflega 10 ár frá því samningur aðila var að fullu efndur samkvæmt efni sínu. Það er mat dómsins að leggja verði til grundvallar að sóknaraðili hafi með hliðsjón af þeim forsendum sem hann sjálfur byggir á haft fullt tilefni til að hafa uppi kröfu sína á árinu 2003 í tengslum við það samkomulag sem þá var gert milli aðila þessa máls. Þá verður ekki litið fram hjá því að ætla verður að sóknaraðila hafi einnig gefist tilefni til að hafa kröfur uppi í þessum efnum í kjölfar samkomulags Lífeyrissjóðs bankamanna og ábyrgðaraðila þess sjóðs í desember 2006, sem hann vísar til í málatilbúnaði sínum. Þegar síðastnefnd atriði eru höfð í huga, en einkum sá langi tími sem leið frá gerð samkomulagsins þar til sóknaraðili hafði uppi kröfu á umræddum forsendum verður fallist á með varnaraðila að sóknaraðili teljist hafa fyrir tómlæti glatað þeim rétti sem hann hugsanlega hefði haft til að krefja sóknaraðila um þá fjármuni sem deilt er um í máli þessu. Þegar af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar ber að hafna kröfu sóknaraðila.

Í ljósi framangreindra málsúrslita verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem nánar greinir í úrskurðarorði. Hefur við framangreinda ákvörðun verið tekið tillit til skyldu til greiðslu virðisaukaskatts.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Framangreindri kröfu sóknaraðila, Lífeyrissjóðs starfsmanna Búnaðarbanka Íslands, sem hefur kröfunúmerið 20100106-1655 í kröfuskrá slitastjórnar varnaraðila, Kaupþings hf., er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 1.004.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf