T-4/2006

Mál þetta, sem upphaflega var tekið til úrskurðar 6. f.m. og að nýju að lokinni endurupptöku 23. f.m., er til komið vegna kröfu Á-kk-ef P-kk-ef hrl. f.h. Raufarhafnarhrepps, kt. 000000-0000, Aðalbraut 2, Raufarhöfn, sem með bréfi dagsettu 21. apríl 2006 og mótteknu 24. s.m., krefst þess að hrundið verði ákvörðun þinglýsingastjóra 22. mars 2006 um að afmá ekki úr fasteignabók fasteignarinnar Aðalbraut 2, Raufarhöfn, veðskuldabréf útgefið af Norðurljósum ehf., til Byggðastofnunar 2. október 2000 að fjárhæð USD 330.730 með vísan til 1. mgr. 3. gr. laga nr. 39, 1978, svo og krefst hann málskostnaðar úr hendi varnaraðilja, Byggðastofnunar.

Varnaraðilji Byggðastofnun, kt. 000000-0000, Ártorgi 1 Sauðárkróki, krefst þess að kröfum sóknaraðilja verði hafnað og honum dæmdur málskostnaður úr hendi sóknaraðilja að mati dómsins.

Málið var þingfest 10. maí 2006 og var greinargerð varnaraðilja lögð fram 1. júní 2006. Eftir sveitastjórnakosningar 27. maí 2006 sameinaðist upphaflegi sóknaraðiljinn nokkrum sveitarfélögum í Þingeyjarsýslu og er sóknaraðilji nú Norðurþing, kt. 000000-0000, lögheimili pósthólf 54, 640 Húsavík.

Við flutning málsins 6. f.m. lýstu lögmenn aðilja yfir því að nýr sveitastjóri sóknaraðilja hafi verið ráðinn á haustmánuðum og hafi þá hafist samningaumleitanir milli aðilja um uppgjör kröfu þeirrar sem mál þetta snúist um og hafi málinu af þeirra ósk ekki verið flýtt þar sem um gamla deilu hafi verið að ræða og nauðsynlegt hafi verið að fá afstöðu nýkjörinnar sveitarstjórnar til þessa málareksturs. Hafi endanleg afstaða legið fyrir um miðjan október 2006 þar sem ákveðið hafi verið að láta reyna á mál þetta fyrir dómi, þannig að í raun hafi frestur sá sem um ræðir í 3. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga byrjað að líða frá þeim tíma.

Sóknaraðilji rekur málavexti svo að umbjóðandi sinn hafi stofnað einkahlutafélagið Norðurljós ehf. árið 1997 og sé hann eini hluthafinn í félaginu. Tilgangur félagsins sé að reka hótel sem sé til húsa að Aðalbraut 2, Raufarhöfn. Vegna endurbóta á hótelinu og búnaði þess hafi, á fundi hreppsnefndar 17. maí 2000, verið samþykkt að fela sveitarstjóra að sækja um lán hjá Byggðastofnun að fjárhæð um kr. 25.000.000 fyrir Norðurljós ehf. Við könnun á fundargerðum félagsins verði ekki séð að fyrirhuguð lántaka hafi verið rædd. Í fundargerðum sveitarstjórnar komi ekki fram að þessi fyrirhugaða lántaka hafi verið frekar rædd. Svo virðist sem Norðurljós ehf. hafi sótt um lán hjá varnaraðilja og fengið lánið í október 2000 að fjárhæð USD 303.730 og veðskuldabréf hafi verið gefið út 2. október það ár. Veðskuldabréf þetta átti að tryggja með 3. veðrétti í fasteigninni að Aðalbraut 2, Raufarhöfn, sem er þinglýst eign sóknaraðilja. Skjalið hafi verið móttekið til þinglýsingar 24. október 2000 og innfært í þinglýsingabók 25. s.m. Sé veðskuldabréf þetta nú tryggt með 1. veðrétti í fasteigninni. Sé veðskuldabréfið gefið út fyrir hönd félagsins af R-kk-þgf Þ-kk-þgf, þáverandi sveitarstjóra, og eina stjórnarmanni félagsins. Yfir nafnritun hans sé stimplað Raufarhafnarhreppur, sveitarstjórinn R-kk-nf Þ-kk-nf og á veðskuldabréfinu sé áritun sem segi, samþykki þinglýsts eiganda fasteignarinnar Aðalbraut, 2 Raufarhöfn, fyrir hönd Raufarhafnarhrepps, og undir þennan texta riti R-kk-nf Þ-kk-nf og stimpli með sama hætti og áður er lýst. Þinglýstur eigandi fasteignarinnar Aðalbrautar 2, Raufarhöfn, sé sóknaraðilji. Sóknaraðilji hafi krafist þess með bréfi dagsettu 1. mars 2006 að þinglýsingastjóri afmáði framangreint skuldabréf úr fasteignabók vegna þess að ekki hafi legið fyrir samþykki sveitarstjórnar til veðsetningar fasteignarinnar til tryggingar láni þessu.

Með bréfi dagsettu 22. mars 2006 þá hafi þinglýsingastjóri hafnað kröfu sóknaraðilja og úrlausn hans því borin undir héraðsdóm, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 39, 1978.

Málsástæður og lagarök sóknaraðilja eru þau að þáverandi sveitarstjóri hafi ekki haft heimild eða umboð sveitarstjórnar sóknaraðilja til að veðsetja fasteignina Aðalbraut 2, Raufarhöfn, til tryggingar framangreindu láni Norðurljósa ehf. Því hafi verið óheimilt að þinglýsa veðskuldabréfinu, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 39, 1978 og því hafi þinglýsingastjóri átt að verða við kröfu hans um að má veðskuldabréfið úr þinglýsingabók fasteignarinnar Aðalbraut 2, Raufarhöfn. Sveitarstjórn sóknaraðilja hafi aðeins einu sinni fjallað um hugsanlega lántöku Norðurljósa ehf. hjá varnaraðilja, hafi það verið gert 17. maí 2000, þegar samþykkt var að fela sveitarstjóra að sækja um lán hjá varnaraðilja. Það liggi því ekki fyrir samþykki sveitarstjórnar til að veðsetja fasteignina til tryggingar láni því sem félagið fékk hjá varnaraðilja. Sé það ófrávíkjanlegt skilyrði þinglýsingar á skjali sem þessu að þinglýstur eigandi eignar sem eigi að veðsetja samþykki veðsetninguna, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 39, 1978.

Sóknaraðilji telur að þó að þáverandi sveitarstjóri hafi áritað skjalið með veðleyfi þá hafi þinglýsingastjóra borið að ganga eftir umboði til hans frá sveitarstjórn til þess að veita veðleyfið eða þá að ganga eftir skriflegu samþykki sveitarstjórnar fyrir veðsetningunni, en ekki láta nægja að sveitarstjórinn einn undirritaði skjalið. Þar sem þetta hafi ekki verið gert þá beri að afmá veðskuldabréfið úr fasteignabók. Eins og málið horfi við þá áritaði sveitarstjóri einn skjalið um veðleyfi, en til þess hafi hann ekki haft heimild, skv. 3. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998. Þá hafi sveitarstjóri prókúruumboð fyrir sveitarfélag. Prókúruumboð veiti almennt ekki heimild til að veðsetja eignir umbjóðanda, sbr. 25. gr. laga nr. 42, 1903, það verði ekki séð að nein önnur sjónarmið gildi um prókúruumboð sveitarstjóra en felist í almennu reglunni í 25. gr. laga nr. 42, 1903, sbr. 4. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998, sem segi að sveitarstjóri undirriti skjöl sem samþykki sveitarstjórnar þurfi til, til að skuldbinda sveitarfélagið.

Samkvæmt þessu lítur sóknaraðilji svo á að þurft hefði að fá formlegt samþykki sveitarstjórnar fyrir veðsetningunni. Ljóst sé að aldrei hafi verið leitað eftir samþykki sveitarstjórnar fyrir veðsetningunni og hafi hún því verið ólögmæt og beri að afmá skuldabréfið úr fasteignabók. Þó svo að sóknaraðilji sé einn hluthafi í Norðurljósum ehf. þá sé mjög vafasamt að heimilt sé að veðsetja fasteign sóknaraðilja til tryggingar skuldum félagsins. Í 2. mgr. 73. gr. laga nr. 45, 1998 séu ákvæði um í hvaða tilvikum sveitarfélögum sé heimilt að veðsetja eignir sínar, segi þar að óheimilt sé að veðsetja fasteignir sem nauðsynlegar eru til að geta starfrækt lögskyld verkefni. Síðan segi að aðrar fasteignir megi veðsetja í þágu sveitarsjóðs, stofnana og fyrirtækja sveitarfélagsins. Telur sóknarðilji því mjög vafasamt að heimilt hafi verið að veðsetja fasteignina til tryggingar skuldum félagsins. Í fasteigninni sé rekin skrifstofa hreppsins, en langsótt sé að heimilt sé að veðsetja eignina til tryggingar skuldum félags sem eingöngu hafi með höndum rekstur hótels. Eðlilegt virðist að túlka þetta ákvæði þannig að um sé að ræða félög í eigu sveitarfélaga sem hafi með höndum rekstur sem standi í eðlilegum tengslum við rekstur sveitarfélaga almennt en stundi ekki almenna atvinnustarfsemi. Við túlkun á þessu verði að hafa í huga að með setningu laga nr. 45, 1998 hafi verið stefnt að því að takmarka mjög heimildir sveitarfélaga til að ábyrgjast skuldir vegna almennrar atvinnustarfsemi. Slíkar ábyrgðir til þriðja aðilja séu nú óheimilar. Túlka verði framangreint lagaákvæði þannig að óheimilt hafi verið að veðsetja eign sóknaraðilja til tryggingar skuld þessa félags. Samkvæmt þessu þá telur sóknarðilji að óheimilt hafi verið að þinglýsa margnefndu skuldabréfi vegna þess að samþykki sveitarstjórnar lá ekki fyrir til að veðsetja fasteignina. Sveitarstjórinn, sem samþykkti veðsetninguna hafi ekki haft umboð til þess, sem þinglýsingarstjóra bar að ganga eftir áður en skjalinu var þinglýst. Það eitt og sér að sveitarstjóri undirriti slík skjöl samkvæmt 4. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998 veiti honum ekki umboð til að veðsetja fasteignir sveitarfélagsins og hafi því þinglýsingastjóra borið að ganga eftir því að fyrir lægi samþykki sveitarstjórnar. Hér eigi við sömu sjónarmið og almennt eru talin gilda um heimild prókúruhafa til að veðsetja fasteignir. Telur sóknaraðili því að það hafi átt sér stað mistök þegar veðskuldabréfinu var þinglýst. Þinglýsingastjóra hafi borið að verða við kröfu hans um að leiðrétta þessi mistök sbr. 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga.

Málsatvik, málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili segir málsatvikum rétt lýst hér að framan í megin atriðum, en telur eftirgreint skipta megin máli í sambandi við niðurstöðu málsins. Í 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga segi að þinglýsingastjóri skuli bæta úr verði hann þess áskynja að færsla í fasteignabók sé röng eða mistök hafi orðið um þinglýsinguna ella. Um fyrra skilyrðið sé ekki deilt, enda liggi fyrir að skjalið hafi verið réttilega fært í fasteignabók skv. efni sínu.

Kröfu sína um aflýsingu byggi sóknaraðili á því að mistök hafi átt sér stað við þinglýsingu þess, sem hafa eigi þá réttarverkun að þinglýsingastjóri eigi að bæta úr, þ.e.a.s. aflýsa skjalinu. Þessu mótmælir varnaraðili og segir öllum formskilyrðum varðandi skjalið hafa verið fullnægt. Fyrir hönd skuldara riti undir skuldabréfið eini stjórnarmaður og prókúruhafi hlutafélagsins, auk þess sem stimpill eiganda alls hlutafjár í félaginu fylgi nafnritun hans. Samþykki þinglýsts eiganda fasteignarinnar riti þáverandi sveitarstjóri sóknaraðila í samræmi við áskilnað 4. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998. Telur varnaraðili að þinglýsingastjóri hafi farið fyllilega að hefðum og venjum við þinglýsinguna og engin ástæða hafi verið fyrir hann að efast um efnislegt gildi skjalanna. Fyrir liggi sama niðurstaða þinglýsingastjóra, sbr. bréf sýslumannsins á Húsavík til sóknaraðila 22. mars 2006. Telur varnaraðili að þegar af þessum ástæðum beri að hafna kröfum sóknaraðila.

Þá telur varnaraðili enn fremur að ómögulegt sé að líta fram hjá því að telji sóknaraðili að margnefndu skjali hafi verið þinglýst fyrir mistök þá hafi hann sýnt af sér stórkostlegt tómlæti í því að koma athugasemdum sínum á framfæri við þinglýsingastjóra. Skjalinu hafi verið þinglýst án athugasemda 25. október 2000 og krafa sóknaraðila um aflýsingu hafi verið send þinglýsingastjóra með bréfi lögmanns sóknaraðila 15. mars 2006 eða rúmlega 5 árum eftir útgáfu þess og þinglýsingu. Allan þann tíma hafi sóknaraðili verið þinglýstur eigandi fasteignarinnar að Aðalbraut 2, Raufarhöfn. Þá hafi sóknaraðili verið eini eigandi hlutafjár í Norðurljósum ehf., sem leigt hafi eignina út til reksturs hótels. Á þessum tíma hafi sóknaraðili staðfest ársreikninga fyrir Norðurljós ehf., síðast 20. janúar 2006, þar sem skuld við varnaraðila hafi ávallt komið skýrt fram og haft með höndum margs kyns umsýslu fyrir félagið og fasteignina, auk þess staðið í samningaviðræðum við varnaraðila um skuldina. Þrátt fyrir þetta sé engum athugasemdum hreyft af hálfu sóknaraðila við þinglýsingastjóra vegna veðsetningarinnar fyrr en á útmánuðum nú í ár. 1. mgr. 3. gr. þinglýsingarlaga nr. 39, 1978 kveði á um að bera megi úrlausn þinglýsingastjóra um þinglýsingu undir héraðsdómara í lögsagnarumdæmi þinglýsingarstjóra og að það skuli gert áður en 4 vikur eru liðnar frá henni ef þinglýsingarbeiðandi eða umboðsmaður hans var við hana staddur, en ella áður en 4 vikur séu liðnar frá þeim tíma er hann eða umboðsmaður hans fékk vitneskju um hana. Þinglýsingastjórinn á Húsavík hafi í raun leyst úr ágreiningi þessum með því að þinglýsa athugasemdalaust margnefndu veðskuldabréfi að beiðni sóknaraðila og einkahlutafélags í einkaeigu hans. Eini stjórnarmaður félagsins í dag sé sveitarstjóri sóknaraðila og eignarhald félagsins sé óbreytt. Telur varnaraðili mjög óeðlilegt að þinglýsingabeiðandi eða aðili honum tengdur skuli geta komið mörgum árum eftir þinglýsingu skjals og dregið í efa gildi þinglýsingar er hann sjálfur bað um.

Kveðst varnaraðili gera sér ljóst að í máli þessu sé fjallað um úrlausn þinglýsingastjóra um beiðni um aflýsingu veðskuldabréfsins með vísan til 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga, en vill benda á að í þinglýsingalögum séu almennt gefnir stuttir frestir til athugasemda eða málskots. Því hljóti að teljast mjög óeðlilegt að þinglýsingabeiðanda eða aðila jafn tengdum honum og sóknaraðili er sé játaður ríflega 5 ára frestur til að benda á meint mistök með vísan til 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga, þó svo að ekki séu tilteknir frestir í lagagreininni sjálfri. Lán það sem sóknaraðili fékk hafi verið tekið til að endurfjármagna framkvæmdir sem sóknaraðili hafði staðið í og greitt fyrir á húseigninni að Aðalbraut 2 eins og lánsumsóknir hans, dags. 24. maí og 30. júní 2000, bera með sér. Lánsfjárhæðin hafi verið greidd inn á reikning í eigu Norðurljósa ehf. og ekki hafi annað komið fram en lánið hafi verið nýtt í þágu félagsins og þar með sóknaraðila, sem eiganda alls hlutafjár í félaginu. Sóknaraðila og þessu einkahlutafélagi hans hafi greinilega þótt í stakasta lagi að taka við fjármunum frá varnaraðila og hagnýta sér þá en hafi ekki greitt eina krónu til baka og reyna nú að svipta varnaraðila einu tryggingunni sem sett var til greiðslu lánsins.

Þegar litið sé til þess að sóknaraðili fól sveitarstjóra að sækja um lán vegna fasteignar, sem sveitarfélagið hafði fjármagnað endurbyggingu á og ætlaði að nýta undir skrifstofur sínar að hluta, áhaldahús og hótelrekstur, telur varnaraðili ótvírætt að sveitarstjórn hafi reiknað með og ætlast til að húsið myndi standa sem veð til tryggingar láninu. 4. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998 kveði á um að framkvæmdastjóri sveitarfélags undirriti skjöl varðandi kaup og sölu fasteigna sveitarfélagsins, lántökur og ábyrgðir svo og önnur skjöl sem feli í sér skuldbindingar eða ráðstafanir sem samþykki sveitarstjórnar þurfi til. Í þessu tilviki hafi framkvæmdastjóri sóknaraðila einmitt gert þetta og það í fullu umboði sveitarstjórnar að mati varnaraðila, sem hafi samþykkt að félag í eigu sóknaraðila fengi lán til endurfjármögnunar/endurbyggingar Aðalbrautar 2, sem tryggt yrði með veði í fasteigninni. Telur varnaraðili því að veðsetning fasteignarinnar hafi verið í samræmi við ákvæði laga nr. 45, 1998 og að hafna beri kröfum sóknaraðila.

Álit dómsins.

Í 4. mgr. 55. gr. sveitarstjórnarlaga er kveðið á um að framkvæmdastjóri sveitarfélags undirriti skjöl varðandi kaup og sölu fasteigna sveitarfélagsins, lántökur og ábyrgðir. Fyrir liggur að fyrrverandi sveitarstjóri sóknaraðila var eini stjórnarmaður Norðurljósa ehf. þegar margnefndu skuldabréfi var þinglýst. Ritar hann einn undir skuldabréfið fyrir hönd skuldarans og er því formskilyrðum 49. gr. laga nr. 138, 1994 um einkahlutafélög fullnægt. Á það má fallast með þinglýsingastjóra að á þeim tíma sem skjalið var fært til þinglýsingar hafi engin efni verið fyrir þinglýsingastjóra að kanna sérstaklega aðdraganda eða aðferðir við þá samningsgerð sem lá að baki veðskuldabréfinu og bendir þinglýsingastjóri réttilega á að skuldbindingagildi löggernings er óháð þinglýsingu hans að því er varðar aðila. Fallast má á þá málstástæðu varnaraðila, að 4. mgr. 55. gr. laga nr. 45, 1998, sem heimilar framkvæmdastjóra sveitarfélags að undirrita skjöl varðandi kaup og sölu fasteigna, lántökur og ábyrgðir svo og önnur skjöl sem feli í sér skuldbindingar eða ráðstafanir sem samþykki sveitarstjórnar þurfi til, hafi falið í sér heimild til handa sveitarstjóra að undirrita skuldbréfið. Undir veðskuldabréfið er ritað svo: „Samþykki þinglýsts eiganda fasteignarinnar Aðalbraut 2, Raufarhöfn, f.h. Raufarhafnarhrepps: Raufarhafnarhreppur, sveitarstjórinn R-kk-nf Þ-kk-nf.” Að þessu virtu má á það fallast að eins og skjal þetta er úr garði gert þá mátti þinglýsingastjóri ekki álíta svo að 1. mgr. 24. gr. þinglýsingarlaga stæði því í vegi að þinglýsa mætti skjali þessu né heldur hafi hann þurft úr að bæta með vísan til 1. mgr. 27. gr. þinglýsingarlaga.

Er því kröfum sóknaraðila hafnað.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Uppkvaðning úrskurðar þessa hefur dregist nokkuð vegna veikinda dómara.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Norðurþings, kt. 000000-0000, heimili Pósthólf 54, 640 Húsavík, um að þinglýsingastjóri afmái úr fasteignabók fasteignarinnar Aðalbraut 2, Raufarhöfn, veðskuldabréf, útgefið af Norðurljósum ehf. til Byggðastofnunar 2. október 2000 og þinglýstu 25. s.m. að fjárhæð USD 303.730.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf P-kk-nf Á-kk-nf.