E-3023/2011

Mál þetta sem dómtekið var 22. maí 2012 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 30. ágúst 2011 af Á-kk-þgf Þ-kk-þgf, Furumel, Borgarnesi, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr frítímaslysatryggingu í F plús 3 fjölskyldutryggingu, vegna líkamstjóns af völdum slyss sem stefnandi varð fyrir þann 3. mars 2010 þegar hann féll niður hlera. Krafist er málskostnaðar auk virðisaukaskatts samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati réttarins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Stefndi krefst þess að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

Atvik máls

Með tilkynningu dagsettri 22. apríl 2010, móttekinni 12. maí 2010, tilkynnti stefnandi stefnda að hann hefði hinn 1. mars 2010 orðið fyrir slysi á leikæfingu í félagsheimilinu Lyngbrekku í Borgarbyggð en stefnandi var á þessum tíma tryggður hjá stefnda samkvæmt skilmálum frítímaslysatryggingar í F plús 3 fjölskyldutryggingu. Stefnandi hefur nánar lýst slysinu þannig að hann hafi verið á leikæfingu hjá leikdeild UMF Skallagríms við æfingar á leikritinu Gullna hliðið. Í einu leikatriðinu hafi stefnandi verið að æfa hlutverk persónu sem átt hafi að falla niður til V-hk-ef. Hafi það verið framkvæmt þannig að tekinn hafi verið hleri úr gólfinu og leikararnir, sem fara hefðu átt í neðra, átt að láta sig falla þar niður og lenda á palli sem komið hafi verið fyrir undir opinu á sviðinu. Rétt áður en stefnandi hafi átt að láta sig falla niður hafi annar leikari rekist utan í hann með þeim afleiðingum að hann hafi misst jafnvægið og fallið niður um opið. Í fallinu hafi hann lent illa og fengið slink á bakið sem haft hafi alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir hann. Samkvæmt læknisvottorði Heilsugæslunnar í Borgarnesi 7. júní 2010 mun stefnandi hafa leitað til heilsugæslunnar 7. apríl 2010. Í vottorðinu kemur fram að stefnandi hafi við komu á heilsugæsluna sagst hafa verið slæmur í baki og fengið leiðniverk niður í hægri fót. Ekki sé fyrri saga um bakverki. Við skoðun hafi fundist væg eymsli neðst í lendhrygg og Laseq pos hægra megin. Stefnandi hafi verið settur á bólgueyðandi lyf og verkjalyf og ráðlögð hvíld. Hinn 20. apríl hafi stefnandi ekki verið betri og farið þá í ct í lendhrygg og í framhaldinu í MRI af lendhrygg sem sýnt hafi miðlægt brjósklos. Hafi hann í framhaldinu fengið tilvísun til sérfræðings í heila- og taugaskurðlækningum og í sjúkraþjálfun. Stefnandi tilkynnti stefnda um slysið með skriflegri tilkynningu dagsettri 22. apríl 2010, áritaðri um móttöku 12. maí 2010. Í tilkynningunni var slysinu lýst með eftirfarandi hætti: „Var á leikæfingu átti að falla niður um gat á sviði en kom eitthvað vitlaust niður fékk slink á bakið, fann ekkert fyrir verk fyrr en daginn eftir.“ Með bréfi, dagsettu 25. júní 2010, hafnaði stefndi bótaskyldu með þeim rökum að ekki yrði séð að atvikið væri bótaskylt þar sem það væri ekki að rekja til skyndilegs utanaðkomandi atburðar og því hefði ekki verið um slys að ræða samkvæmt vátryggingarskilmálum F plús fjölskyldutryggingar stefnda en í skilmálum tryggingarinnar væri hugtakið slys skilgreint með eftirfarandi hætti: „Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans.“ Stefnandi skaut ágreiningi aðila um bótaskyldu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og var kæran móttekin 8. desember 2010. Kærunni fylgdi atvikalýsing stefndanda, dagsett 7. september 2010, þar sem tildrögum óhappsins 1. mars er nánar lýst þannig, til viðbótar því sem fram hafði komið í tilkynningu stefnanda til stefnda 22. apríl: „En rétt áður en ég átti að láta mig falla rakst annar leikari utan í mig í atganginum sem var á sviðinu þannig að ég missti jafnvægið og féll niður….“ Með úrskurði, dagsetum 11. janúar 2011, komst Úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum væri ósannað að rekja mætti tjónsatburð máls þessa til slyss samkvæmt vátryggingar-skilmálum. Ekki var að mati nefndarinnar séð að rekja mætti meiðsl stefnanda til skyndilegs utanaðkomandi atburðar og ekki væri hægt, gegn neitum stefnda, að leggja síðari tíma frásögn hans til grundvallar, miðað við takmörkuð gögn málsins. Var greiðsluskyldu stefnda því hafnað. Með tölvubréfi, dagsettu 22. mars 2011, óskaði lögmaður stefnanda þess að stefndi endurskoðaði afstöðu sína til framangreindrar synjunar á bótaskyldu. Þeirri málaleitan var hafnað með tölvubréfi stefnda 13. apríl 2011. Í fyrirliggjandi læknisvottorði frá Heilsugæslunni í Borgarnesi, dagsettu 2. ágúst 2011, er rakið að við komu stefnanda á Heilsugæsluna í Borgarnesi 7. apríl 2010 hafi vaknað grundsemdir um brjósklos. Í vottorðinu er rakið að sneiðmyndataka 23. apríl 2010 og segulómrannsókn 7. júní s.á. hafi sýnt brjósklos í baki. Stefnandi hafi farið í aðgerðir við brjósklosi 3. september 2010 og aftur 8. júlí 2011.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi kveður málshöfðun þessa byggja á heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að höfða mál til að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands enda hafi aðili lögvarða hagsmuni af málshöfðuninni. Stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda, enda hafi afleiðingar slyssins haft veruleg áhrif á líkama hans og líf. Krafa stefnanda byggi á vátryggingarskilmálum nr. GH20, sem gildi um F plús 3 fjölskyldutryggingu hjá stefnda og í gildi hafi verið á slysdegi. Þá sé byggt á lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Auk þess sé byggt á almennri skilgreiningu vátryggingaréttarins á hugtakinu slys og heimildum um túlkun dómstóla og fræðimanna á hugtakinu. Stefnandi byggi á því að slys það, sem hann hafi orðið fyrir 1. mars 2010, sé bótaskylt úr frítímaslysatryggingu F plús 3 fjölskyldutryggingar hjá stefnda. Þá sé byggt á því að slysið uppfylli hugtaksskilyrði slysahugtaks vátryggingaréttar, þar sem meiðsl stefnanda hafi orðið af völdum skyndilegs utanaðkomandi atburðar. Byggt sé á því að sá utanaðkomandi atburður sem valdið hafi slysinu hafi verið þegar annar leikari hafi rekist utan í stefnanda í atganginum á sviðinu, en hann verið óviðbúinn, misst jafnvægið og fallið niður um hlera í gólfinu og fengið við lendinguna slink á bakið. Byggt sé á því að í fyrstu tilkynningu um slysið hafi ekki verið tilgreind orsök þess að stefnandi féll umrætt sinn og því að sú tilkynning hafi ekki veitt fullnægjandi upplýsingar um atvikið, til þess að unnt væri að taka afstöðu til bótaskyldu í málinu af hálfu stefnda. Því beri að líta til fyrirliggjandi ítarlegri lýsingar stefnanda á tildrögum slyssins, sérstaklega þar sem lýsingin hafi verið staðfest af vitnum. Stefnandi byggi á því að slysahugtak vátryggingaréttar hafi nánast verið óbreytt um áratuga skeið og hafi margoft verið skýrt, bæði í fræðiritum og dómum. Þá hafi hugtakið í raun einnig verið víkkað út með nýlegum dómi Hæstaréttar. Í ritum fræðimanna og dómaframkvæmd sé almennt viðurkennt að með orðinu utanaðkomandi atburður sé átt við að eitthvað verði að hafa gerst utan við líkama vátryggðs sem valdi slysi og að orsök slyssins sé atvik sem eigi uppruna sinn að rekja til hluta, atvika, áhrifa, ákomu eða atburða, sem standi utan við líkama vátryggðs sjálfs. Með þessu sé verið að útiloka að slys sem rekja megi til sjúkdóma eða líkamlegra veikleika tjónþola sjálfs sé bótaskylt úr slysatryggingum. Skilyrðinu um skyndilegan utanaðkomandi atburð hafi þannig verið ætlað að útloka bótarétt vegna afleiðinga þess sem gerst gæti innan líkamans sjálfs og gæti valdið eða orsakað meiðsli á líkama vátryggðs. Líkaminn þurfi því að hafa orðið fyrir áhrifum frá hlutum eða atvikum utan við hann. Í því felist hins vegar ekki að atvikið sé óháð líkama hins vátryggða. Nægilegt sé að líkami hans sé það eina sem verið hafi á hreyfingu í atburðarásinni. Stefnandi byggi á því að eina orsök slyssins hafi verið að annar leikari hafi rekist utan í hann í atganginum á sviðinu sem hafi svo leitt til þess að hann hafi hrasað niður um hlerann með þeim afleiðingum að hann hafi fengið slink á bakið við lendinguna á undirlaginu fyrir neðan hlerann. Stefnandi hafi verið greindur með brjósklos 20. apríl 2010 og hafi hann gengist undir aðgerð í kjölfar þess. Stefnandi telji að þau líkamlegu einkenni, sem hann krefjist bótaskyldu vegna, megi að öllu leyti rekja til slyssins. Um heilsufar stefnanda fyrir slysið vísist til áverkavottorðs og vottorðs heilsugæslulæknis en þar komi fram að ekki sé fyrri saga um bakverki. Með vísan til framangreinds byggi stefnandi á því að slys hans falli undir slysahugtak vátryggingaréttar og skilmála frítímaslysatryggingar F plús 3 fjölskyldutryggingar stefnda. Slysið sé því bótaskylt hjá stefnda. Stefnandi hafi misst jafnvægið þegar annar leikari hafi rekist utan í hann með þeim afleiðingum að hann hafi fallið niður um hlerann. Hann hafi fengið slink á bakið þegar hann lenti, sem leitt hafi til þess áverka sem stefnandi búi við í dag eftir slysið. Þá sé auk þess bent á að líta megi svo á að það hafi einnig verið skyndilegur utanaðkomandi atburður þegar stefnandi hafi lent á undirlagi fyrir neðan hlerann sem falla hafi átt niður um. Í öllu falli hafi ekkert komið fram í málsatvikalýsingu eða gögnum málsins sem gefi til kynna að fall stefnanda hafi verið vegna annars en utanaðkomandi atburðar í skilningi vátryggingaréttar og alls ekki að fallið megi rekja til veikleika eða annarra atvika innan líkama stefnanda. Að mati stefnanda hafi lýsing hans á tildrögum slyssins í tjónstilkynningu til félagsins ekki verið röng heldur hafi hún ekki gefið nægjanlega vel til kynna hvernig slysið hafi borið að garði og því unnt að líta til síðari lýsingar á tildrögum slyssins, enda hafi hún verið staðfest af vitnum. Því sé ljóst af gögnum málsins, staðfestingu vitna, dómaframkvæmd og skrifum fræðimanna að slysið þann 1. mars 2010 og meiðsl stefnanda sé sannanlega að rekja til skyndilegs utanaðkomandi atburðar í skilningi slysahugtaks vátryggingaréttar. Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa skv. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort stefndi sé bótaskyldur vegna frítímaslyss þess sem hann hafi orðið fyrir 1. mars 2010. Afleiðingar slyss stefnanda hafi haft umfangsmikil áhrif á líf hans. Fyrir liggi áverkavottorð um afleiðingar slyssins og vottorð heilsugæslulæknis. Ljóst sé að stefnandi hafi orðið fyrir tímabundinni og varanlegri læknisfræðilegri örorku vegna slyssins og því varði það verulega hagsmuni hans að fá úr því skorið hvort slysið sé bótaskylt úr frítímaslysatryggingu hans hjá stefnda. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni beri stefnanda nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls sé vísað til 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Um bótaábyrgð sé vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og meginreglna vátryggingaréttar. Jafnframt sé vísað til vátryggingarskilmála nr. GH20 sem gildi um F plús 3 fjölskyldutryggingu hjá stefnda. Um aðild stefnda sé vísað til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, en félagið sé greiðsluskylt vegna þeirrar tryggingar sem krafist sé viðurkenningar bótaskyldu úr. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 33. gr. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggi á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að óhapp það sem stefnandi reki meiðsli sín til falli utan gildissviðs F plús 3 fjölskyldutryggingar en stefnandi byggi viðurkenningarkröfu sína á að bótaréttur sé til staðar úr þeirri tryggingu. Ágreiningur máls þessa snúi að því hvort atvik það, sem málið fjalli um, teljist slys í skilningi skilmála umræddrar tryggingar og falli undir bótasvið tryggingarinnar. Um ábyrgð stefnda fari eingöngu eftir fyrirliggjandi skilmálum stefnda nr. GH20 og verði hún aldrei víðtækari en þar sé kveðið á um. Samkvæmt 4. gr. skilmálanna greiðist bætur vegna slyss, sem vátryggður verði fyrir m.a. í frístundum, hafi það í för með sér nánar tilgreindar afleiðingar. Skilyrði þess að bótaréttur stofnist sé því að um slys hafi verið að ræða og það hafi orðið í frístundum. Ekki teljist öll atvik slys í þeim skilningi heldur sé það skilgreint í 3. gr. skilmálanna hvað þurfi til að koma svo atvik sé bótaskylt úr tryggingunni sem slys. Í skilmálunum sé slysahugtakið skilgreint á eftirfarandi hátt: „Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans. Við meiðsl á útlimum er þess þó eingöngu krafist að um sé að ræða skyndilegan atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans.“ Ágreiningslaust sé að leggja beri til grundvallar fyrri hluta þessarar skilgreiningar hugtaksins við ákvörðun um það hvort um slys sé að ræða enda sé þetta hin hefðbundna skilgreining á slysahugtakinu í íslenskum vátryggingarétti. Til að atvik teljist slys í skilningi skilmálanna þurfi því þrjú skilyrði að vera uppfyllt, að atburður sé skyndilegur, að atburður sé utanaðkomandi og að atburður hafi gerst án vilja hins vátryggða. Atvikið verði þannig að hafa gerst án þess að tjónþoli hafi haft nokkuð um það að segja, að öðrum kosti teljist það ekki slys sem bætist úr tryggingunni. Stefnandi byggi á því í stefnu að bótaréttur sé til staðar þar sem meiðsl hans hafi orðið af völdum skyndilegs utanaðkomandi atburðar. Byggi stefnandi á hinni breyttu lýsingu sinni sem fyrir liggi í málinu og telji að sá utanaðkomandi atburður sem orsakað hafi slysið sé það að annar leikari hafi rekist utan í hann á sviðinu. Stefndi hafni þessari málsástæðu alfarið og telji ósannað að atvikið hafi gerst með þeim hætti sem stefnandi haldi fram í hinni breyttu lýsingu sinni. Stefndi telji að leggja beri til grundvallar lýsingu stefnanda á atvikinu eins og hún sé í fyrirliggjandi tjónstilkynningu. Sé sú frásögn af atvikinu mun líklegri til að vera í samræmi við það sem raunverulega hafi gerst heldur en síðari tíma lýsing. Fyrirliggjandi lýsing stefnanda sé á þá leið að hann hafi verið á leikæfingu og „átti að falla niður um gat á sviði, en kom eitthvað vitlaust niður fékk slink á bakið ...“. Sambærileg lýsing liggi fyrir í málinu sem sé vottorð frá Heilsugæslu Borgarness um komu stefnanda þangað um sex vikum eftir atvikið. Af þeirri lýsingu að dæma hafi það ekki verið skyndilegur utanaðkomandi atburður sem leitt hafi til þess að stefnandi hafi fallið í umrætt sinn. Fyrir liggi að í hlutverki stefnanda hafi m.a. falist að láta sig falla niður umrætt gat á gólfinu. Fallið hafi því eingöngu verið að rekja til hans sjálfs og hafi ekkert utanaðkomandi átt þar hlut að máli. Þá hafi stefnandi að sögn fengið slink á bakið þegar hann hafi lent „eitthvað vitlaust“ á pallinum fyrir neðan gatið. Orsök þess að hann hafi fengið slink á bakið hafi ekki verið að hann hafi látið sig falla niður gatið heldur hafi það verið afleiðing þess að hann hafi komið „eitthvað vitlaust“ niður á pallinn. Stefndi telji að gera verði skýran greinarmun á þessu, hvað sé orsök óhapps og hvað sé afleiðing. Til að atvik falli undir slysahugtakið verði orsökin að hafa orðið af skyndilegum utanaðkomandi atburði sem gerst hafi án vilja. Orsök þess að stefnandi hafi fallið niður um gatið hafi verið að honum hafi borið að láta sig falla, sem hluta af leikriti sem hann hafi verið að æfa. Það að stefnandi hafi komið illa niður á pallinn sé hins vegar ekki orsök slinksins á bakið heldur afleiðing þess að hann hafi látið sig falla niður um gatið. Stefndi bendi einnig á að það að stefnandi hafi komið illa niður á pallinn kunni allt eins að hafa orðið vegna þess að hann hafi misst jafnvægið eða misstigið sig er hann hafi látið sig falla niður um gatið. Misstig eitt og sér falli samkvæmt dómvenju ekki undir slysahugtakið. Jafnvægismissi sé að rekja til innri orsaka í líkamanum og sé þá eitthvað sem bregðist í stýringu á hreyfingum líkamans. Falli slíkt heldur ekki undir slysahugtak vátryggingaréttarins. Stefndi telji ekki unnt að leggja til grundvallar breytta lýsingu stefnanda á því hvernig atvikið hafi gerst. Stefndi telji að hafa verði í huga að breytt lýsing hafi ekki komið fram fyrr en eftir að stefndi hafði hafnað því að atvikið væri bótaskylt, þar sem ekkert utanaðkomandi hafi átt þátt í því. Þá fyrst hafi stefnandi komið fram með þá skýringu að einhver hafi rekist á hann og það leitt til fallsins. Megi ljóst vera að þessari breyttu lýsingu sé eingöngu ætlað að færa skýringu á atvikinu nær skilgreiningu slysahugtaksins með því að bæta við einhverju utanaðkomandi. Stefndi telji ekki breyta neinu þó stefnandi hafi enn síðar aflað áritunar samleikara sinna á yfirlýsinguna. Það hafi enda verið gert löngu síðar og ekki fyrr en Úrskurðarnefnd vátryggingamála hafði komist að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að atvikið hefði gerst eins og stefnandi haldi fram í breyttri lýsingu sinni. Stefndi telji sönnunargildi slíkra síðar til kominna yfirlýsinga, bæði frá stefnanda sjálfum og samleikurum hans, um atvik málsins, verulega takmarkað enda tilgangur þeirra augljóslega að breyta upphaflegri atvikalýsingu í því skyni að hún falli undir skilgreiningu slysahugtaksins. Ekki sé að sjá að stefnanda hafi verið nokkuð að vanbúnaði að lýsa atvikinu, þegar í upphafi, með þeim hætti sem hann hafi síðar gert eða afla yfirlýsinga samleikara sinna um það þegar í upphafi. Stefndi bendi á að almennt séu síðari lýsingar á atvikum ekki lagðar til grundvallar um það hvernig atvik hafi gerst. Strangar kröfur séu gerðar til slíkra síðari skýringa sem að því er virðist séu eingöngu gerðar í því skyni að laga frásögn af atviki að viðkomandi vátryggingarskilmálum. Séu þær ströngu kröfur meðal annars til að koma í veg fyrir misnotkun, þegar breytt lýsing komi fram, eins og hér, eftir að bótaskyldu hafi verið hafnað. Úrskurðarnefnd hafi enda komist að þeirri niðurstöðu í málinu að ekki væri unnt að leggja síðari tíma frásögn stefnanda til grundvallar. Stefnandi haldi því jafnframt fram að einnig megi líta svo á að það hafi verið skyndilegur utanaðkomandi atburður þegar hann hafi lent á undirlagi fyrir neðan hlerann sem falla hafi átt niður um. Þessu hafni stefndi alfarið. Það að stefnandi hafi lent á undirlagi fyrir neðan hlerann sé ekki sá skyndilegi utanaðkomandi atburður sem orsakað hafi meiðsli heldur sé um að ræða afleiðingar af því að stefnandi hafi fallið. Stefndi bendi á að stefnandi hafi látið sig falla niður um gatið og hafi fallið því ekki orðið án vilja hans heldur þvert á móti. Höggið, þegar stefnandi hafi lent fyrir neðan hlerann, sé því fremur afleiðing þess að hann hafi látið sig falla en ekki orsök þess að hann féll. Eins og áður hafi verið greint verði að gera skýran greinarmun á orsökum og afleiðingum og eigi það sama við hér og fyrr hafi verið rakið um það. Verði litið svo á að leggja beri til grundvallar að ástæða þess að stefnandi féll hafi verið árekstur hans við annan leikara telji stefndi það samt ekki falla undir slysahugtakið. Stefndi telji að það að annar leikari hafi rekist utan í stefnanda sé ekki sá skyndilega utanaðkomandi atburður sem gerist án vilja sem þurfi til að um slys sé að ræða. Stefndi árétti að það hafi falist í hlutverki stefnanda, sem og annarra leikara, að láta sig falla niður um gatið á gólfinu. Hér hafi því ekki verið um neinn skyndilegan atburð að ræða heldur lið í leiksýningu. Þá segi stefnandi svo sjálfur frá að mikill atgangur hafi verið á sviðinu og megi allt eins vera að stefnandi hafi sjálfur rekist utan í annan leikara og við það misst jafnvægið. Þá sé ekki ólíklegt að stefnandi hafi í raun misstigið sig þegar hann hafi ætlað að láta sig falla niður gatið. Vísist til fyrri umfjöllunar um jafnvægismissi og misstig og þýðingu þess fyrir slysahugtakið. Í báðum tilvikum sé ekkert utanaðkomandi eða skyndilegt sem hafi haft áhrif á og orsakað óhappið. Hér sé eingöngu um hreint og klárt óhappatilvik að ræða sem enginn, samkvæmt dómvenju, verði látinn bera ábyrgð á. Þá byggi stefndi sýknukröfu sína jafnframt á því að hvort sem um slys hafi verið að ræða eða ekki, í skilningi skilmála frítímaslysatryggingarinnar, sé bótaréttur samt ekki til staðar þar sem það falli utan bótasviðs tryggingarinnar. Í gr. 4.1. í skilmálunum segi um bótasviðið að það sé m.a. þegar slys verði í frístundum. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi verið við frístundaiðju í umrætt sinn heldur segi eingöngu í stefnu að stefnandi hafi verið á leikæfingu hjá leikdeild Skallagríms í Borgarbyggð, sem lið í undirbúningi fyrir leiksýningu. Sé því ósannað að stefnandi hafi verið í frístundum í umrætt sinn eins og skilja beri það hugtak en sönnunarbyrðin sé alfarið hans. Stefndi byggi sýknukröfu sína einnig á því að ekki séu skýr orsakatengsl milli þessa óhapps stefnanda og þeirra áverka sem hann telji sig hafa orðið fyrir við fallið. Fyrir liggi að stefnandi hafi ekki leitað læknis samdægurs og ekki fyrr en um sex vikum eftir atvikið. Á þeim tíma kunni allt eins eitthvað annað að hafa gerst sem leitt hafi til brjósklossins. Þá liggi ekkert fyrir um að fall sem þetta geti orsakað brjósklos en eins og stefnandi lýsi þessu sjálfur hafi fallið ekki verið nema um 40 cm. frá sviðsbrúninni að pallinum fyrir neðan gatið, sem fallið hafi verið niður um. Bent skuli á að sönnunarbyrðin sé öll hjá stefnanda um þetta. Stefndi byggi kröfur sínar aðallega á meginreglum vátrygginga- og skaðabótaréttar, einkum reglum um sönnun og sönnunarbyrði, vátryggingarskilmálum F plús 3 fjölskyldutryggingarinnar nr. GH20 og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í máli þessi greinir aðila á um hvort stefnandi hafi 1. mars 2010, á æfingu hjá leikdeild UMF Skallagríms, orðið fyrir slysi sem sé bótaskylt samkvæmt vátryggingarskilmálum F plús 3 fjölskyldutryggingar, sem móðir stefnanda var með hjá stefnda. Óumdeilt er að stefnandi var, þegar meint slys varð, tryggður samkvæmt skilmálum tryggingarinnar, sem m.a. fól í sér frítímaslysatryggingu, sbr. III. kafla tryggingarskilmálanna. Stefnandi byggir á því að um slys hafi verið að ræða í merkingu tilvitnaðra skilmála stefnda og vátryggingaréttar eins og það hugtak hafi verið skýrt í dómum og fræðiritum. Stefndi hafnar því að um slys samkvæmt skilmálunum hafi verið að ræða.

Í skriflegri tilkynningu stefnanda til stefnda, dagsettri 22. apríl 2010, áritaðri um móttöku 12. maí 2010, segir: „Var á leikæfingu átti að falla niður um gat á sviði en kom eitthvað vitlaust niður fékk slink á bakið …“. Með yfirlýsingu, dagsettri 7. september 2010, lýsti stefnandi málsatvikum þannig:

Ég undirritaður gef með bréfi þessu að betur athuguðu máli skýrslu um atvik sem varð á leikæfingu hjá Leikdeild Skallagríms þann 1. mars 2010. Þar var verið að æfa Gullna hliðið. Í einu atriðinu lék ég persónu sem átti að falla niður til helvítis, það var framkvæmt með þeim hætti að taka hlera upp úr gólfinu og leikararnir féllu þar niður og lentu á þar til gerðum palli sem komið var fyrir neðan við gatið til að auka öryggi leikara sem staðsettur var ca 40 sm neðan við sviðsbrún. En rétt áður en ég átti að láta mig falla rakst annar leikari utan í mig í atganginum sem var á sviðinu þannig að ég missti jafnvægið og féll niður, þar sem ég var ekki alveg tilbúinn að falla strax lenti ég ekki rétt og fékk slink á bakið. En taldi að ég hefði ekkkert meitt mig þar til morguninn eftir þá kenndi ég verks í baki.

Í málskoti stefnanda til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, móttekinni 8. desember 2010, lýsir stefnandi málavöxtum þannig:

Síðastliðinn vetur tók ég þátt í uppfærslu Leikdeildar Skallagríms á Gullna hliðinu. Þar lék ég eina af sálum fordæmdra sem áttu að lenda niður til helvítis. Var opið gat á gólfinu þar sem sálirnar hröpuðu niður ein af annarri með aðstoð kölska. Í öllum látunum á sviðinu þegar sálirnar eru að reyna að forðast það að lenda á verri staðnum gerist það að ein fordæmd sál rekst á mig með þeim afleiðingum að ég féll óviðbúinn niður um gatið og meiðist á bakinu. Ég hélt að þetta myndi lagast svo að ég hélt áfram leiknum og leitaði ekki til læknis fyrr en seinna, þá á heilsugæsluna í Borgarnesi til L-kvk-ef læknis. Síðan er ég búinn að vera slæmur í bakinu....

Hinn 17. mars 2011 undirrituðu fimm einstaklingar svofellda yfirlýsingu á framangreinda yfirlýsingu stefnanda frá 7. september 2010: „Við sem tókum þátt í uppfærslu Leikdeildar Skallagríms á Gullna hliðinu síðast liðinn vetur, staðfestum hér með undirskrift okkar. Að hér er rétt greint frá óhappi því sem varð til að Á-kk-nf Þ-kk-nf meiddist í baki á leikæfingu 1. mars 2010.“

Fyrir dómi lýsti stefnandi atburðum með svipuðum hætti og fram kemur í yfirlýsingu hans frá 7. september 2010, þ.e. að hann hafi fallið óviðbúinn niður um op á leiksviðinu við að annar leikari hafi rekist utan í hann. Í skýrslu stefnanda kom jafnframt fram að hann hefði snúið baki í aðra leikendur á sviðinu og því ekki séð hver rakst í hann en leikendur hafi þegar þetta gerðist verið að ganga um á sviðinu en hvorki að hlaupa né hoppa. Þeir einstaklingar sem undirrituðu framangreinda yfirlýsingu, dagsetta 17. mars 2011, gáfu allir vitnaskýrslu fyrir dómi. Í skýrslu vitnisins Þ-kk-ef R-kk-ef kom fram að stefnandi hefði farið niður um opið á leiksviðinu fyrr en gert hefði verið ráð fyrir en vitnið hefði ekki séð neinn rekast í stefnanda. Í skýrslu vitnisins J-kk-ef A-kk-ef V-kk-ef kom fram að vitnið hefði ekki séð atvikið þar sem það hefði á sama tíma verið niðri í kjallara. Hins vegar hefði vitnið tekið eftir að stefnandi kveinkaði sér. Vitnið R-kvk-nf A-kvk-nf kvaðst hafa verið að leika á sviðinu, þegar atvikið gerðist. Hún hafi hins vegar snúið baki í stefnanda og því ekki séð atvikið en heyrt hann detta. Hann hafi átt að hoppa niður um opið á leiksviðinu en dottið. Vitnið Á-kvk-nf D-kvk-nf G-kvk-nf kvaðst ekki hafa verið á leiksviðinu þegar atvikið varð en séð viðbrögðin hjá fólkinu. Öllum, sem verið hafi á sviðinu, hafi brugðið þegar stefnandi hafi farið niður um opið. Hún hafi ekki séð atvikið gerast en séð viðbrögðin hjá fólkinu. Vitnið minnti aðspurt að þeir sem undirrituðu yfirlýsinguna 17. mars 2011 hefðu hist á stjórnarfundi í leikdeild Skallagríms og rifjað atvikið upp. Vitnið J-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf kvað stefnanda í umrætt sinn hafa verið í hlutverki drykkjumanns sem óvinurinn hafi átt að hrinda niður í helvíti. Vitnið hafi sjálft setið út í sal og verið að sauma sauðskinnsskó. Hann kvaðst ekki hafa séð umrætt atvik enda athyglin verið við handverkið frekar en það sem var að gerast á sviðinu. Vitnið hafi ekki vitað fyrr en eftir á að eitthvað hefði farið úrskeiðis. Hins vegar hafi hann séð stefnanda falla niður um opið á sviðinu en ekki gert sér grein fyrir að eitthvað hefði farið úrskeiðis.

Á stefnanda hvílir sönnunarbyrði fyrir því að meiðsli þau sem hann telur sig hafa orðið fyrir hinn 1. mars 2010 hafi orðið með þeim hætti að meðleikari hafi rekist í hann á æfingu og hann af þeirri ástæðu fallið niður um op á leiksviðinu og hlotið meiðsl af. Eins og rakið hefur verið hafa vitni þau sem leidd voru í málinu og voru til staðar þegar umrætt atvik átti sér stað borið fyrir dómi að þau hafi ekki séð atvikið. Er sá framburður í ósamræmi við yfirlýsingu vitnanna frá 17. mars 2011. Verður framburður þeirra fyrir dómi lagður til grundvallar. Með hliðsjón af framangreindu og því að stefndi hefur véfengt umrædda frásögn stefnanda, sem ekki er í samræmi við tilkynningu hans til stefnda 22. apríl 2010, verður ekki talið sannað að stefnandi hafi fallið niður um opið á leiksviðinu í félagsheimilinu Lyngbrekku hinn 1. mars við að annar leikari hafi rekist í hann. Verður upphafleg frásögn stefnanda af atvikinu, samkvæmt tilkynningu hans til stefnda, dagsettri 22. apríl 2010, lögð til grundvallar í máli þessu.

Í vátryggingarskilmálum stefnda nr. GH20, vegna F plús 3 fjölskyldu-trygginar, er hugtakið slys skilgreint með eftirfarandi hætti í 3. gr. III. kafla skilmálanna um frítímaslysatryggingu:

Með hugtakinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama þess sem vátryggður er og gerist án vilja hans. Við meiðsl á útlimum er þess þó eingöngu krafist að um sé að ræða skyndilegan atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist án vilja hans.

Framangreind skilgreining slysahugtaksins er í samræmi við hefðbundna skilgreiningu þess í íslenskum vátryggingarétti og er ágreiningslaust með aðilum að leggja beri skýringu samkvæmt fyrri málslið ákvæðisins til grundvallar í máli þessu.

Eins og áður er fram komið, m.a. í skýrslu stefnanda fyrir dómi átti stefnandi samkvæmt áætlun að láta sig falla niður um op á leiksviði og niður á þar til gerðan pall sem var u.þ.b. 40 cm undir opinu. Dýna mun hafa verið ofan á pallinum og stefnandi átt að láta sig falla á bakið niður um opið og á pallinn. Eins og að framan er rakið í framburði vitna virðist sem stefnandi hafi fallið eða látið sig falla niður um opið á leiksviðinu áður en ráð var fyrir gert. Atburðarásin hafi að þessu leyti ekki verið samkvæmt áætlun. Þá hefur verið rakið að ekkert liggur fyrir um að fallið sé að rekja til þess að stefnandi hafi rekist utan í annan leikara og misst jafnvægið af þeirri ástæðu. Verður því ekki annað ráðið en að stefnandi hafi í umrætt sinn sjálfur tekið ákvörðun um að láta sig falla niður um opið. Verður því ekki fullyrt að fallið hafi verið gegn vilja stefnanda. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga það sem fram kemur í skýrslu stefnanda fyrir dómi að aðrir leikendur hafi þegar fallið varð verið að ganga um leiksviðið og hvorki hlaupa né hoppa en það stangast á við upphaflega skýrslu hans þess efnis að atgangur og læti hafi verið á sviðinu í umrætt sinn.

Ekki verður með hliðsjón af því sem fyrir liggur í málinu og nú hefur verið rakið talið sannað að bakmeiðsli stefnanda sé að rekja til skyndilegs utanaðkomandi atburðar í skilninig 3. gr. III. kafla tilvitnaðra vátryggingarskilmála stefnda, hvorki hvað fallið sjálft varðar eða að stefndi hafi lent á hliðinni í stað þess að lenda á bakinu. Engin vitni eru til frásagnar um að stefnandi hafi fallið á hliðina niður á undirliggjandi pall fekar en á bakið eins og ráðgert var. Þá verður ekki talið að snerting stefnanda við dýnuna hafi verið utanaðkomandi atburður í merkingu tilvitnaðra tryggingarskilmála stefnda.

Engin sönnun liggur fyrir í málinu um orsakasamband milli brjóskloss í baki stefnanda og atburðarins 1. mars 2010. Stefnandi kveðst ekki hafa fundið til óþæginda fyrr en daginn eftir fallið og fær því ekki staðist það sem vitnið J-kk-nf A-kk-nf V-kk-nf hélt fram í skýrslu sinni fyrir dómi, að stefnandi hefði borið sig illa strax eftir fallið. Þá veikir það framburð stefnanda að hann leitaði ekki til Heilsugæslunnar í Borgarnesi fyrr en 7. apríl 2010, eða rúmum fimm vikum eftir að umræddur atburður átti sér stað.

Með hliðsjón af öllu framangreindu er það niðurstaða dómsins að ekki sé sannað, gegn andmælum stefnda, að meiðsl stefnanda sé að rekja til slyss í merkingu umræddra vátryggingarskilmála Verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfum stefnanda. Með hliðsjón af atvikum málsins og vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn í máli þessu og greiðist málskostnaður hans úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, B-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 502.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Á-kk-ef Þ-kk-ef, í máli þessu. Málskostnaður milli aðila fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, B-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 502.000 krónur.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf