E-1522/2021

1. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 8. mars 2021. Stefnandi er A. Stefndi er B.

2. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.750.574 krónur ásamt skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. janúar 2021 til 26. janúar 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá var gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð, auk málskostnaðar.

4. Mál þetta var dómtekið að loknum munnlegum málflutningi þann 2. mars sl.

IM álsatvik

5. Stefnandi var ráðin sem deildarstjóri við leikskólann F, sem er í eigu stefnda, þann 16. september 2019. Fyrsti starfsdagur var fyrirhugaður 1. nóvember 2019, en einnig var frágengið að dóttir stefnanda myndi fá leikskólapláss í K sem er leikskóli sem stefnandi starfrækir [..]. Stefnandi mætti með barnið í aðlögun 28. október 2019 í stuttan tíma. Daginn eftir mætti stefnandi til fundar við leikskóla-stjóra K og aðstoðarleikskólastjóra F þar sem hún kvartaði yfir aðbúnaði í K og skýrði frá því að hún hygðist ekki koma með barnið þangað aftur, a. m. k. ekki að svo stöddu.

6. Stefnandi mætti til starfa í F föstudaginn 1. nóvember 2019, eins og um hafði verið samið. Þá var hún kynnt fyrir öðru starfsfólki og fór síðan heim að nýju. Stefnandi var fjarverandi frá vinnu vegna veikinda 4.- 6. nóvember 2019.

7. Aðilar skrifuðu undir ótímabundinn ráðningarsamning 7. nóvember 2019. Í 3. gr. samningsins eru tilgreind mánaðarlaun stefnanda og vísað til launaflokks 120- 1 samkvæmt launatöflu KÍ. Í niðurlagi ákvæðisins kemur fram að eftir ráðningu breytist laun eins og kveðið er á um í kjarasamningi. Í 4. og 5. gr. ráðningar-samningsins kemur m. a. fram að greiðslur fyrir orlof og yfirvinnu fari eftir áðurgreindum kjarasamningum. Í 11. gr. segir jafnframt að um uppsagnarfrest fari eftir framangreindum kjarasamningi.

8. Stefnandi upplýsti aðstoðarleikskólastjóra um að hún væri barnshafandi á fundi með henni eftir að hún skrifaði undir ráðningarsamninginn. Var hún þá komin 10 vikur á leið og var áætlaður fæðingardagur barnsins 4. júní 2020. Stefnandi var fjarverandi vegna veikinda á tímabilinu 8.- 15. nóvember.

9. Þegar stefnandi mætti til vinnu mánudaginn 18. nóvember 2019 var henni tilkynnt á fundi með aðstoðarleikskólastjóra að henni væri sagt upp störfum og afhent uppsagnarbréf, dagsett sama dag, sem stefnandi kvittaði fyrir móttöku á. Viðstödd uppsögnina var einnig annar starfsmaður, [...], deildarstjóri. Í uppsagnarbréfinu kemur fram að stefnanda sé sagt upp störfum á reynslutíma með eins mánaða fyrirvara, miðað við mánaðamót. Ekki er óskað eftir að stefnandi starfi á uppsagnartímanum.

10. Í stefnu og greinargerð stefnda kemur fram að þær ástæður sem gefnar voru fyrir uppsögninni hafi verið fjarvistir stefnanda og skortur á trausti. Ástæða þess væri ekki aðeins ítrekuð forföll, heldur einnig að stefnandi hefði ekki skýrt frá því áður en hún undirritaði ráðningarsamninginn að hún væri barnshafandi. Stefndi tekur fram að það sé ekki ástæða uppsagnarinnar en það hafi komið á óvart að stefnandi hefði látið hjá líða að skýra frá því í aðdraganda ráðningarinnar.

11. Eftir tölvuskeytasamskipti Kennarasambandsins f. h. stefnanda og Samtaka atvinnulífsins f. h. stefnda sendi stefndi þann 13. febrúar 2020 skriflegan rök-stuðning fyrir uppsögn stefnanda. Í rökstuðningnum kemur fram að uppsögnin hafi átt sér stað á reynslutíma. Stefnandi hafi virkað áhugalaus, óörugg og ítrekað tilkynnt fjarvistir á þeim stutta tíma sem hún hafi verið við störf. Þá er vísað til þess að hún hafi sjálf haft orð á því hvort hún ætti að segja upp á fundinum 18. nóvember 2020.

12. Ágreiningur stefnandi og stefnda lýtur að því hvort heimilt hafi verið að segja stefnanda upp á reynslutíma eins og atvikum sé háttað, hver sé uppsagnarfrestur hennar, hvort hún eigi rétt á miskabótum og hvaða greiðslur eigi að draga frá verði fallist á kröfu stefnanda.

13. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu fyrir dómi, en auk þess gáfu X aðstoðarleikskólastjóri, Y og Z leikskólastjóri skýrslu fyrir dóminum.

II

Málsástæður stefnanda

14. Stefnandi byggir á því að með því að segja henni upp störfum þann 18. nóvember 2019, eftir að hún hafði tilkynnt yfirmanni sínum að hún væri þunguð, hafi stefndi brotið gegn 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof. Þá hafi jafn-framt verið brotið gegn áskilnaði ákvæðisins um að skriflegur rökstuðningur fylgdi uppsögn. Samsvarandi ákvæði sé að finna í 10. gr. tilskipunar ráðsins 92/85/EBE um lögleiðingu ráðstafana til að auka öryggi og heilbrigði á vinnu-stöðumfyrir starfsmenn sem eru þungaðir, hafa nýlega alið börn eða hafa börn á brjósti.

15. Stefnandi byggir á því að samkvæmt 30. gr. laga nr. 95/2000 þurfi gildar ástæður að vera fyrir hendi svo heimilt sé að segja upp þungaðri konu. Svo hafi ekki verið í tilviki stefnanda. Allar uppgefnar ástæður fyrir uppsögninni hafi verið tengdar þungun hennar. Annars vegar að hún hafi brotið traust með því að hafa tilkynnt um þungun sína eftir að hún skrifaði undir ráðningarsamning og verið fjarverandi vegna veikinda. Hins vegar að tími stefnanda sem deildarstjóra yrði ekki nægur fram að fæðingarorlofi til að tengsl gætu skapast á milli stefnanda, barnanna á deildinni og foreldra þeirra.

16. Stefnandi vísar til þess að við uppsögnina hafi enginn skriflegur rökstuðningur verið veittur. Stefnandi hafi staðið í þeirri trú og verið upplýst um að trúnaðar-maður væri viðstaddur uppsögnina og viðkomandi hafi undirritað uppsögnina sem vitundarvottur. Sá starfsmaður hafi ekki haft annað tilefni til að vera við-staddur fundinn enda ekki yfirmaður stefnanda heldur deildarstjóri á annarri deild. Stefnandi hafi því engan trúnaðarmann haft sem vitni þrátt fyrir að hafa talið svo vera og ekki haft tilefni til annars.

17. S tefnandi bendir á að skriflegur rökstuðningur hafi ekki borist fyrr en 13. febrúar 2020. Þar komi fram sjónarmið sem ekki hafi komið fram á fundinum þegar stefnanda var sagt upp störfum. Þar sé því haldið fram að stefnandi hafi verið óörugg í starfi og ekki treyst sér til að mæta til vinnu og tilkynnt ítrekað um fjarvistir. Þessi málatilbúnaður eigi ekki við nein rök að styðjast. Hvern dag á meðan á veikindunum stóð hafi stefnandi tilkynnt veikindin skriflega til stefnda fyrir kl. 8:00 og jafnframt tekið tvisvar fram að sjálfsagt væri að útvega læknisvottorð en þess hafi ekki verið óskað af hálfu vinnuveitanda. Það skjóti því skökku við að saka stefnanda síðar um að hafa ekki treyst sér sér til að mæta til vinnu þegar hún hafi verið veik.

18. Stefnandi vísar til þess að í skriflega rökstuðningnum sé því haldið fram að það hafi „komið leikskólastjóranum á óvart að A skyldi fyrst „muna“ eftir því að tilkynna um þungun sína strax eftir undirritun ráðningarsamnings þar sem fjölmörg tækifæri voru til þess að ræða það“. Þungun stefnanda sé því einnig dregin inn í síðartilkominn skriflegan rökstuðning stefnda fyrir uppsögninni án þess að nokkrar málefnalegar ástæður hafi verið fyrir því. Stefnandi hafði unnið um skamma hríð hjá stefnda og verið einungis komin 10 vikur á leið og því hafi engin ástæða verið til að segja stefnanda upp af þeim sökum að hún hefði ekki tilkynnt um þungunina fyrr.

19. Síðbúnar athugasemdir í skriflegum rökstuðningi um að stefnandi hafi ekki uppfyllt væntingar og verið áhugalaus um starfið hafi komið stefnanda á óvart. Þetta hafi aldrei verið rætt við hana, þaðan af síður hafi henni verið veitt tiltal eða áminning, eins og eðlilegt hefði verið sem fyrsta skref, áður en gripið yrði til svo íþyngjandi úrræðis sem starfsuppsögn er. Stefnandi hafi einungis verið við vinnu í skamma hríð og ekki fengið neitt tækifæri til að sanna sig í starfi. Þessar eftiráröksemdir eigi sér enga stoð í fyrri samskiptum stefnanda við stefnda á hinum skamma ráðningartíma né í þeim ástæðum sem gefnar voru upp við uppsögnina.

20. Stefnandi byggir á því að það hvíli á stefnda að sýna fram á að stefnanda hafi verið sagt upp af gildum ástæðum og að þær ástæður hafi þurft að fylgja rökstuðningi með uppsögninni, en ekki rökstuðningi tilbúnum löngu síðar. Þegar af þeirri ástæðu hafi uppsögnin verið ólögmæt.

21. S tefnandi byggir á því að með uppsögninni hafi stefndi brotið gegn 30. gr. laga nr. 95/2005 og bakað sér skaðabótaskyldu samkvæmt almennum reglum, sbr. 31. gr. sömu laga. Engu skipti þó að stefnandi hafi enn verið á reynslutíma, ákvæði 30. gr. laga nr. 95/2000 gildi engu að síður fullum fetum um hana.

22. Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að hún hafi fengið greidd laun á eins mánaðar uppsagnarfresti í desember 2019 en verið án launatekna frá 1. janúar 2020 til fæðingardags barnsins [...]. Stefnandi tekur fram að hún hafi sinnt verktöku fyrir Háskólann í Reykjavík á vorönn 2020 og fengið greidd verklaun sem nemi 94.000 kr. í fimm mánuði, á tímabilinu janúar til maí 2020. Hún hafi notið fæðingarorlofsgreiðslna á tímabilinu 2. júní 2020 til 8. september 2020 en verið án launatekna síðan þá. Á tímabilum sem stefnandi hafi verið án launatekna hafi hún þegið atvinnuleysisbætur frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Atvinnu-leysisbætur beri ekki að draga frá bótakröfu.

23. Skaðabótakrafa stefnanda samsvari tekjumissi stefnanda að teknu tilliti til orlofs og mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð á tímabilinu 1. janúar 2020 til fæðingardags barns 2. júní 2020 og á þriggja mánaða tímabili (uppsagnarfrestur) eftir lok fæðingarorlofs. Vísast til dóms Hæstaréttar frá 18. júní 2004 í máli nr. 61/2004.

24. Mánaðarlaun stefnanda voru 406.136 kr., orlof 41.304 kr. og mótframlag í lífeyrissjóð 11,5% af launum, 51.456 kr., eða samtals 498.896 kr. Bótakrafan sundurliðast, samkvæmt þessum forsendum, eins og hér greinir: laun v. jan. 2020 kr. 498.896 laun v. feb. 2020 kr. 498.896 laun v. mars 2020 kr. 498.896 laun v. apríl 2020 kr. 498.896 laun v. maí 2020 kr. 498.896

Persónuuppbót (7/12) kr. 53.214 (7/12 af kr. 91.225) laun v. júní 2020 (3%) kr. 14.969 laun v. okt. 2020 kr. 498.896 laun v. nóv. 2020 kr. 498.896 laun v. des. 2020 kr. 498.896 desemberuppbót kr. 91.225

Samtals kr. 4.150.576

25. Til viðbótar er gerð krafa um miskabætur að fjárhæð 600.000 kr. með vísan til b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Til stuðnings miskabótakröfu vísar stefnandi til þess að henni hafi verið sagt upp störfum með ólögmætum hætti þegar hún var þunguð. Hún hafi verið sökuð um að hafa brugðist trausti vinnuveitanda síns með því að hafa ekki tilkynnt fyrr um þungun sína, einungis komin 10 vikur á leið, og jafnframt fyrir að hafa verið veik. Síðar hafi hún verið sökuð um að hafa ekki treyst sér til að mæta til vinnu, ekki uppfyllt væntingar í starfi og ekki haft áhuga á starfinu þrátt fyrir að hafa ekkert tækifæri fengið til að sanna sig í starfi. Þá hafi einnig verið látið að því liggja að stefnandi hefði haldið þungun sinni leyndri með því að hafa ekki munað fyrr eftir því að láta vita af henni. Þessar alvarlegu ásakanir gagnvart stefnanda í þeirri viðleitni að reyna að koma einhverjum stoðum undir ólögmæta uppsögn hennar hafi verið bæði ófyrirleitnar í garð hennar og þungbærar fyrir hana. Efni rökstuðningsins sem hafi borist tæpum þremur mánuðum eftir uppsögnina hafi aldrei verið borið undir hana og henni ekki gefið neitt tækifæri til að bregðast við þeim alvarlegu ásökunum sem þar hafi komið fram. Stefnandi telur að þessi háttsemi og málsmeðferð stefnda feli í sér ólögmæta meingerð gegn æru, starfsheiðri og persónu stefnanda í skilningi b-liðar 26. gr. skaðabótalaga, eins og greinin hafi verið skýrð í dómaframkvæmd.

III

Málsástæður stefnda

26. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilt að segja stefnanda upp störfum á reynslutíma hinn 18. nóvember 2019 og standi bannákvæði 1. mgr. 30. gr. laga nr. 95/2000 því ekki í vegi vegna þess að fyrir uppsögninni hafi verið gildar ástæður. Stefnanda hafi ekki verið sagt upp störfum vegna þess að hún hefði tilkynnt stefnda um þungun sína.

27. Stefndi vísar til þess að gildum ástæðum uppsagnarinnar í skilningi 1. mgr. 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof sé lýst í rökstuðningsbréfi stefnda fyrir uppsögninni. Þar komi fram að það hafi verið mat stjórnenda stefnda að fljótlega eftir ráðningu stefnanda hefði komið í ljós að mikið hefði vantað upp á að traust hefði skapast milli þeirra og stefnanda. Stefnandi hafi verið óörugg frá fyrstu stundu og virst eiga erfitt með að treysta samstarfsfólki sínu, m. a. fyrir dagvistun eigin barns. Ítrekaðar fjarvistir hafi ekki verið til þess fallnar að bæta þar úr. Í röksemdabréfinu hafi því verið lýst að í öllu starfi leikskólans séu þarfir barnanna í fyrsta sæti og að traust starfsfólk og stöðugleiki í starfsmannahaldi sé grundvallaratriði í því sambandi. Stjórnendur stefnda hafi metið það svo að stefnandi hefði ekki uppfyllt þær væntingar sem gera yrði til deildarstjóra á leikskólum og enn fremur að mikið hefði vantað upp á áhuga hennar á starfinu.

Með hagsmuni barnanna að leiðarljósi hafi það verið niðurstaðan að stjórnendur stefnda hefðu ekki getað treyst stefnanda til að taka við stjórn deildarinnar og að hún hefði ekki getu til að valda svo mikilvægu og vandasömu starfi.

28. Stefndi byggir á því að í grunnkjarasamningi þeim sem gilti um ráðningu og kjör stefnanda hjá stefnda við uppsögnina, þ. e. samningi Samtaka atvinnulífsins f. h. Sambands sjálfstæðra skóla við Félag leikskólakennara, sé vísað til þess í 1. gr. að um kaup og kjör fari samkvæmt kjarasamningi Félags leikskólakennara við Samband íslenskra sveitarfélaga og fylgiskjölum hans. Í fylgiskjölum þess samn-ings sé fjallað um reynslutíma, bæði um réttindi og skyldur starfsmanna annarra sveitarfélaga en Reykjavíkurborgar og um réttindi og skyldur starfsmanna Reykjavíkurborgar. Í hvorugu fylgiskjalanna sé reynslutími sérstaklega skilgreindur en bæði fylgiskjölin geri ráð fyrir að hann sé fyrstu þrjá mánuðina og að þá sé gagnkvæmur uppsagnarfrestur einn mánuður. Stefndi byggir á því að með hugtakinu reynslutíma í vinnurétti sé raunverulega átt við tímabundna ráðningu til reynslu sem breytist síðan í svokallaða fastráðningu að loknum reynslutíma ef hvorki starfsmaður né atvinnuveitandi segja vinnusamningi upp á því tímabili.

29. Stefndi byggir á því að gera verði minni kröfur til rökstuðnings fyrir uppsögn til þess að hann teljist gild ástæða í skilningi 1. mgr. 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof þegar uppsögn á sér stað á reynslutíma en þegar starfsmanni sé sagt upp eftir að hafa unnið lengur hjá sama atvinnuveitanda. Á reynslutíma hafi atvinnuveitandi meira svigrúm til þess að byggja uppsögn á huglægum þáttum enda reynslutími almennt miðaður við að báðir aðilar vinnusamnings hafi svigrúm til þess að segja honum lausum ef þeir telja að slíkar ástæður geti girt fyrir árangursríkt samstarf til framtíðar. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 296/1999 sé því beinlínis slegið föstu að samkvæmt eðli máls hljóti svigrúm aðila til uppsagnar á reynslutíma að vera rýmra en ella. Af þessum sökum verðiað leggja til grundvallar að stefnda hafi verið heimilt að segja stefnanda upp störfum án þess að veita henni sérstaka áminningu áður og að þær ástæður sem hann hafi tilgreint fyrir uppsögninni hafi verið gildar ástæður.

30. Stefndi byggir á því að stefnandi geti ekki unnið sér inn rétt vegna þess að rökstuðningur stefnda fyrir uppsögn hafi ekki verið settur fram skriflega fyrr en nokkrum tíma eftir að uppsagnarbréf var afhent stefnanda. Aðstoðar-leikskólastjóri hafi veitt ítarlegan rökstuðning munnlega á uppsagnar fundinum og deildarstjóri sem var viðstaddur fundinn geti vitnað um það. Krafa um skrif-legan rökstuðning hafi fyrst komið inn í lög með setningu núgildandi laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof. Í greinargerð með lögunum segir að tilgangur lagaákvæðisins sé að vernda starfsmenn sem lagt hafi fram skriflega tilkynningu um að þeir ætli að nýta sér rétt til töku fæðingar- eða foreldraorlofs gegn uppsögnum af hálfu atvinnurekenda. K rafa um skriflegan rökstuðning sé til þess að „ákvæði þetta nái tilgangi sínum“. Í greinargerðinni var vísað til þess að með hinum nýju lögum um fæðingar- og foreldraorlof væri fyrirhugað að lengja fæðingarorlof og jafna rétt mæðra og feðra til töku þess. Krafa um skriflegan rökstuðning við uppsögn beindist því fyrst og fremst að því pólitíska markmiði að auðvelda feðrum að tilkynna um töku orlofs. Í því ljósi beri að hafna því að taka kröfur stefnanda til greina þegar af þeirri ástæðu að stefndi hafi ekki veitt stefnanda skriflegan rökstuðning fyrir uppsögn á fundi þeirra 18. nóvember 2019. Þá sé í uppsagnarbréfi auk þess vísað til reynslutíma sem sé nægjanlegur rökstuðningur fyrir uppsögn.

31. Verði ekki fallist á sýknu stefnda af öllum kröfum stefnanda krefst stefndilækk-unar á kröfu stefnanda. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi sinnt störfum fyrir stefnda í samanlagt einn dag og tvær klukkustundir. Fyrir það hafi stefndi þegar greitt henni laun fyrir nóvember og desember 2019 að fjárhæð 894.824 kr. Með málsókn þessari krefji stefnandi stefnda um greiðslu 4.750.574 kr. til viðbótar. Stefnandi telji því að stefnda beri að greiða henni að öllu meðtöldu 5.645.398 kr. fyrir að hafa ráðið hana til starfa. Sú fjárhæð sé ekki í neinu samræmi við þá áhættu sem stefndi hafi tekið við ráðninguna enda hafi ráðningarkjör samkvæmt kjarasamningi gert ráð fyrir því að stefndi gæti sagt stefnanda upp með eins mánaðar fyrirvara. Þess er því krafist að dómurinn beiti heimild 1. mgr. 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 til þess að lækka kröfur stefnanda eða eftir atvikum á grundvelli óskráðra reglna um brostnar forsendur. Er þá vísað til þess að við ráðningu stefnanda til starfa hafi stefndi aldrei getað gert sér grein fyrir því að hann væri að taka áhættu sem gæti leitt til þess að hann þyrfti að greiða stefnanda fjárhæð sem væri í einhverri nálægð við kröfur hennar. Verði dómkrafa stefnanda tekin að fullu til greina feli st í því að stefnda verði gert að greiða stefnanda sem svarar 12,64- földum mánaðarlaunum eða ríflega árslaunum en á móti hafi einungis komið vinnuframlag stefnanda í einn dag og tvær stundir. Verði að telja slíka niðurstöðu bersýnilega ósanngjarna og því rétt að dómurinn beiti heimild 1. mgr. 36. gr. til að víkja samningi til hliðar að hluta og breyta honum og dæma stefnanda bætur að álitum.

32. Að því frágengnu að dómurinn telji unnt að lækka kröfur stefnanda á grundvelli ákvæða 36. gr. samningalaga eða á grundvelli ólögfestra reglna um brostnar forsendur er þess í fyrsta lagi krafist að til frádráttar kröfum stefnanda komi allar tekjur, hverju nafni sem nefnast, sem stefnandi hefur notið á þeim tíma sem krafa hennar á hendur stefnda lýtur að, þ. e. á tímabilinu frá 1. janúar 2020 til 31. desember 2020. Þá er í öðru lagi gerð krafa umað ekki verði fallist á að stefnandi geti krafið stefnda um laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti, eftir að hún lauk töku fæðingarorlofs, heldur beri að líta svo á að hún geti einungis krafist launa fram að töku fæðingarorlofs enda hljóti uppsögn stefnda að hafa tekið gildi á því tímamarki. Að minnsta kosti geti stefnandi aldrei hafa áunnið sér þriggja mánaða uppsagnarfest, eins og málatilbúnaður hennar geri ráð fyrir, enda hafi henni verið sagt upp störfum á reynslutíma þegar gagnkvæmur uppsagnarfrestur var einn mánuður. Í þriðja lagi er þess krafist að miðað verði við mánaðarlaun að fjárhæð 447.440 kr., eins og þau voru umsamin með aðilum.

33. Þess er jafnframt krafist að miskabótakröfu stefnanda að fjárhæð 600.000 kr. verði alfarið hafnað eða a. m. k. að hún verði verulega lækkuð. Stefnandi telur að skilyrði skorti fyrir því að hann eigi að greiða stefnanda miskabætur. Stefnandi hafi hvorki sýnt fram á að stefndi hafi haft ásetning til að baka stefnanda miska né að hann hafi gert það fyrir stórkostlegt gáleysi. Skilyrði 1. mgr. b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu því ekki uppfyllt til þess að dómurinn hafi heimild til að láta stefnda greiða stefnanda miskabætur. En jafnvel þótt dómurinn telji að skilyrði þess séu uppfyllt hljóti fjárkröfur stefnanda að teljast nægjanlegar þegar tillit sé tekið til fjárhæðar þeirra og þeirrar staðreyndar að stefnandi hafi einungis sinnt vinnu fyrir stefnda í einn dag og tvær klukkustundir.

IV

Niðurstaða

34. Samkvæmt kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennara-sambands Íslands skal ætíð gera skriflegan ráðningarsamning við starfsmann. Stefnandi og stefndu gerðu með sér skriflegan ráðningarsamning 7. nóvember 2019. Í 11. gr. ráðningarsamningsins er vísað til þess að um uppsagnarfrest fari eftir kjarasamningi. Samkvæmt 10. gr. kjarasamningsins, skal uppsagnarfrestur þegar starfsmaður er ráðinn ótímabundið vera þrír mánuðir að loknum reynslutíma, nema um lengri uppsagnarfrest sé sérstaklega samið. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur á reynslutíma skal vera einn mánuður.

35. Í dómum Hæstaréttar hefur því verið slegið föstu að reynslutími sé ætlaður fyrir bæði vinnuveitanda og starfsmann til kynna sér alla þætti starfsins, bæði faglega sem aðra. Svigrúm til uppsagnar á reynslutíma hljóti því eðli málsins samkvæmt að vera rýmra en ella og hvorum aðila um sig sé á reynslutíma heimilt að segja ráðningarsamningi upp með samningsbundnum uppsagnarfresti án þess að tilgreina ástæður og án annars rökstuðnings en þess að uppsögnin sé gerð á reynslutíma, sbr. t. d. Hrd. nr. 378/2004 og Hrd. nr. 296/1999.

36. Samkvæmt 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof er óheimilt að segja starfsmanni upp störfum vegna þess að hann hefur tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs, eða er í fæðingar- eða foreldraorlofi, nema gildar ástæður séu fyrir hendi og skal þá skriflegur rökstuðningur fylgja uppsögn-inni. Sama gildir um uppsagnir þungaðrar konu og konu sem nýlega hefur alið barn. Við skýringu á þessu ákvæði verður að líta svo á að vinnuveitanda sé við þessar aðstæður aðeins heimilt að segja upp starfsmanni að gildar ástæður séu til þeirrar ráðstöfunar.

37. Falla st verður á það með stefnanda að ákvæði 30. gr. laga nr. 95/2000 eigi við fullum fetum enda þótt stefnandi hafi enn verið á reynslutíma. Á kvæðið gerir einungis ráð fyrir að unnt sé að segja upp starfsmanni ef fyrir því eru gildar ástæður og skriflegur rökstuðningur fylgir uppsögninni. Í öllum öðrum tilvikum sé uppsögn óheimil þótt ekki sé sýnt fram á að hún sé gagngert komin til vegna þess að starfsmaður hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingarorlofs. Þessu til samræmis ber vinnuveitandi sönnunarbyrði fyrir því að gildar ástæður hafi í raun ráðið gerðum hans, sbr. Hrd. nr.318/2008.

38. Það telst ekki gild ástæða að viðkomandi hafi verið á reynslutíma þegar honum er sagt upp störfum, sbr. Hrd. nr. 61/2004, en enginn annar rökstuðningur var færður fyrir uppsögn stefnanda í uppsagnarbréfinu frá 18. nóvember 2019. Í rökstuðningi sem sendur varmeð bréfi dagsettu 13. febrúar 2020 er ástæðum fyrir uppsögninni lýst á þann hátt að stefnandi hafi virkað óörugg frá fyrstu stundu, mikið hafi vantað upp á traust milli aðila, stefnandi hafi verið áhugalaus og ítrekað tilkynnt fjarvistir á þeim stutta tíma sem hún hafi verið við störf. Þá var vísað til þess að hún hefði sjálf haft orð á því hvort hún ætti að segja upp á fundinum 18. nóvember 2020. Í skýrslutökum fyrir dómi kom fram að stjórn-endur hefðu litið svo á að sú ákvörðun stefnanda að hætta við að þiggja leikskólapláss fyrir barnið sitt, í kjölfar athugasemda stefnanda við aðbúnað, hafi falið í sér vantraust á starfsemi stefnanda og átt þátt í því að ekki myndaðist nauðsynlegt traust milli aðila.

39. Athugasemdir stefnanda sem foreldris 10 mánaða gamals barn við aðbúnað á öðrum leikskóla, sem stefnandi rekur, eru ekki gildar ástæður fyrir uppsögn í skilningi 30. gr. laga nr. 95/2009. Þegar ákvörðun var tekin um að segja stefnanda upp störfum hafði hún einungis verið við vinnu í einn dag og tvær klukkustundir. Ekki er við því að búast að starfsmaður ávinni sér sérstakt traust á svo skömmum tíma og þessi takmarkaði tími gaf ekki tilefni til að draga afgerandi ályktanir um áhuga stefnanda á starfinu og getu til að sinna því. Þó veikindi í upphafi starfs-sambands séu vissulega óheppileg, þá er óumdeilt að stefnandi var fjarverandi vegna veikinda á þessum tíma og því um lögmæt forföll að ræða. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður ekki fallist á að stefndi hafi sýnt fram á að hann hafi haft gildar ástæður fyrir uppsögn stefnanda í skilningi 30. gr. laga nr. 95/2000. Uppsögnin telst því ólögmæt og ber stefndi skaðabótaábyrgð á henni samkvæmt almennum reglum um skaðabætur.

40. Samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laga nr. 95/2000 reiknast fæðingarorlof til starfstíma við mat á starfstengdum réttindum, svo sem rétti til uppsagnarfrests. Ráðningar-samband milli starfsmanns og vinnuveitanda helst óbreytt í orlofinu og skal starfsmaður eiga rétt á því að hverfa aftur að starfi sínu að því loknu, sbr. 1. og 2. mgr. 29. gr. laga nr. 95/2000. Í 11. gr. ráðningarsamningsins er vísað til kjara-samnings varðandi uppsagnarfrest. Samkvæmt 10. gr. kjarasamningsins skal upp-sagnarfrestur vera þrír mánuðir að loknum reynslutíma þegar starfsmaður er ráðinn ótímabundið. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur á reynslutíma er einn mán-uður. Samkvæmt 3. gr. kjarasamningsins er reynslutími þrír mánuðir. Ef ekki hefði komið til hinnar ólögmætu uppsagnar hefði stefnandi verið áfram í starfi þar til hún fengi fæðingarorlofsgreiðslur. Á þeim tíma hefði hún verið búin að ávinna sér þriggja mánaða uppsagnarfrest sem fastráðinn starfsmaður stefnda í samræmi við framangreind kjarasamningsákvæði og 2. mgr. 14. gr. laga nr. 95/2000.

41. Skaðabætur miðast við þann tíma sem slitin á ráðningarsamningnum tóku gildi og þar til stefnandi eignaðist rétt á fæðingarorlofsgreiðslu samkvæmt lögum nr. 95/2000, auk þriggja mánaða uppsagnarfrests sem miðast við þrjá mánuði frá 1 október 2020. Þessar kröfur stefnanda eru lögbundnar og verður hvorki fallist á að 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 né sjónarmið um brostnar forsendur geti komið til skoðunar varðandi lækkun á slíkum kröfum, sem byggjastá fyrirmælum í lögum, sbr.31. gr. laga nr. 95/2000. Stefnandi þarf hins vegar að sæta lækkun á skaðabótakröfu sinni vegna launatekna og annarra greiðslna sem hún hafði annars staðar á framangreindu tímabili.

42. Í málinu er óumdeilt að stefnandi fékk greidd laun á eins mánaðar uppsagnarfresti í desember 2019. Hún var án launatekna frá 1. janúar 2020 til fæðingardags barnsins 2. júní 2020. Hún naut fæðingarorlofsgreiðslna frá 2. júní 2020 til 8. september 2020, en var síðan án launatekna í október, nóvember og desember. Í málinu liggur fyrir að stefnandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur allt árið 2020, samtals 2.413.344 krónur, sem dragast frá kröfunni áður en til vaxtaútreiknings kemur, sbr. Hrd. nr. 144/1996. Þá dregst frá greiðsla frá Sjúkratryggingum Íslands að fjárhæð 29.010 krónur.

43. Í stefnu er þess krafist að mánaðarlaun miðist við föst mánaðarlaun, 406.136 krónur, auk 10,17% orlofs, samtals 41.304 krónur, og mótframlag í lífeyrissjóð 11,5%, samtals 51.456 krónur. Í greinargerð stefnda er þess krafist að mánaðarlaun miðist við 447.440 krónur, þ. e. föst mánaðarlaun auk 10,17% orlofs. Greiðsluskylda stefnda varðandi lífeyrisiðgjöld byggist á lagaskyldu samkvæmt lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þar sem fram kemur hvaða aðilum er heimilt að taka við lífeyrissjóðsiðgjöldum. Stefnandi sem starfsmaður stefnda er ekki meðal þeirra aðila sem á lögvarða kröfu til þess að veita viðtöku fjármunum er lúta að lögbundinni og kjarasamningsbundinni greiðsluskyldu vegna lífeyrissjóðs-iðgjalds. Mánaðarlaun stefnanda miðast því við 447.440 krónur.

44. Framganga vinnuveitanda gagnvart starfsmanni, meðal annars við uppsögn, getur falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru eða persónu hans þannig að það baki vinnuveitandanum bótaskyldu samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í athugasemdum við greinina í frumvarpi til laganna kemur fram að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð felist að um saknæma hegðun sé að ræða. Gáleysi þurfi þó að vera verulegt til þess að tjónsatvik verði talið ólögmæt meingerð. Í réttar-framkvæmd hefur verið við það miðað að lægsta stig gáleysis fullnægi ekki kröfum ákvæðisins, sbr. Hrd. nr. 828/2017. Í málinu verður ekki séð að starfs-menn stefnda hafi haldið því fram um stefnanda um að hún hefði unnið sér eitthvað til sakar, heldur hafi verið vantrú á því að þessi ráðning gæti staðist til frambúðar. Í skýrslu stefnanda sjálfrar fyrir dómi kom fram að hún hefði viljað gefa starfinu nokkra daga í viðbót áður en hún myndi ákveða sig varðandi framhaldið. Verður ekki talið að uppsögn á ráðningarsamningi stefnanda við þær aðstæður sem uppi voru í málinu hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru eða persónu stefnanda. Því ber að hafna bótaskyldu stefnda á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga.

45. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður fallist á kröfu stefnanda að því frátöldu að mánaðarlaun miðast við 447.440 krónur auk persónuuppbótar að fjárhæð 52.214 krónur og desemberuppbótar að fjárhæð 91.225 krónur. Frá kröfunni dragast greiddar atvinnuleysisbætur, 2.413.344 krónur, og greiðsla frá Sjúkratryggingum að fjárhæð 29.010 krónur. Þá er kröfu stefnanda um miska-bætur hafnað. Samtals greiðir stefndi því stefnanda 1.295.028 krónur.

46. Með hliðsjón af úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir með hliðsjón af atvikum öllum hæfilega ákveðinn 800.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið Á-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 1.295.028 krónur, ásamt skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. janúar 2021 til 26. janúar 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf S-kk-nf