E-285/2017

Mál þetta, sem þingfest var 15. mars sl., og dómtekið 10. nóvember sl., var höfðað með stefnu, birtri 10. mars 2017.

Stefnandi er Bílaumboðið Askja ehf., kt. 000000-0000, Krókhálsi 11, Reykjavík. Stefndi er Víking Sjávarfang ehf., kt. 000000-0000, Staðarsundi 16A, 240 Grindavík.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að stefndi greiði stefnanda 3.641.497 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. maí 2014 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda að fjárhæð 150.000 krónur sem greiddar voru 10. maí 2016, 150.000 krónum sem greiddar voru 17. maí 2016 og 1.325.000 krónum sem greiddar voru 9. september 2016. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Málsatvik.

Samkvæmt gögnum málsins var beiðni til Samgöngustofu um nýskráningu ökutækis SG-R85 útfyllt og móttekin í Aðalskoðun hf., 2. maí 2014. Á beiðninni er kennitala stefnda tilgreind sem meðeigandi/umráðamaður og stefnandi sagður innflytjandi og meðeigandi. Þá er hakað við nafn umráðamanns og nafn Víkings Sjávarfangs ehf. vélritað þar fyrir neðan. Þá skrifar S-kk-nf G. S-kk-nf undir sem umráðamaður en stefnandi sem meðeigandi. Bifreiðin er Mercedes Benz Citan. Þann 5. maí 2014 gerði stefnandi stefnda reikning þar sem fram kemur m.a. að greiðsla sé staðgreiðsla og um sé að ræða Citan KA langan. Var einingaverð 2.900.00 krónur. Gjaldfærsla bifreiðagjalda til 30. júní 2014 var 1.997 krónur og virðisaukaskattur 739.500 krónur eða samtals 3.641.497 krónur. Segir að varan sem tilgreind sé á reikningnum sé eign seljanda þar til hún hafi verið að fullu greidd.

Upplýst er í málinu að erfiðlega gekk að fjármagna kaupin á bifreiðinni. Undirritað samþykki fyrir upplýsingaöflun, dagsett 23. nóvember 2015, liggur fyrir þar sem S-kk-nf G. S-kk-nf veitir stefnanda heimild til að kanna og fletta upp í vanskilaskrá hjá Creditinfo Lánstrausti hf., viðskipta/skuldastöðu stefnda.

Tölvupóstur frá starfsmanni stefnanda til fyrirsvarsmanns stefnanda liggur fyrir frá 29. október 2015 þar sem efni póstsins er: „Hæ, einhver staða hjá Viking sjávarfang?“ Segir í póstinum: „Sonur hanns hringdi, þetta klárast ekki fyrr en á miðvikudaginn í næstu viku. Það er verið að klára að greiða upp gömul vanskil til að þeir detti af vanskilaskrá svo hægt sé að taka lán á bílinn. Ef það klárast ekki þá ætlar sonurinn að taka lán og setja bílinn á sitt nafn!!“

Tölvupóstur frá stefnda til starfsmanns stefnanda sendur 3. desember 2015, kl. 07:35, liggur fyrir þar sem segir: „Sæl góðann dæginn, nú átt þú að geta sótt um fyrir okkur aftur, sækja um hjá 3-4 aðilum núna hljótum við að geta klárað þetta, nú á þetta allt að vera klárt, verð upptekinn til kl.14 í dag, náði ekki sambandi við þig í gær. KÆR KVEÐJA SIGGI.“

Tölvupóstur frá 3. desember 2015 frá Landsbankanum kl. 13:23 til stefnanda liggur fyrir þar sem segir að umsókn nr. 267403 um bílalán stefnda hafi verið hafnað.

Í tölvupósti frá stefnda til stefnanda þann 28. apríl 2016 segir stefnandi að samkvæmt samtali þeirra um daginn „verði reikningur 01-03 greiddur, reikningar 07-04, 15-03 og reikningur 15-04 verði greiddir 17-05.“ Í tölvupósti frá S-kk-þgf S-kk-þgf til stefnanda þann 10. maí 2016 kveðst stefndi hafa verið að greiða vegna gjalddaga 01-03 og greiði svo aftur eftir helgi.

Afrit tveggja greiðslukvittana vegna láns frá Arion banka, þar sem greiðandi er sagður vera stefndi, með gjalddaga 10. og 17. maí 2016 liggja fyrir í málinu, samtals að fjárhæð 303.965 krónur. Er ekki ágreiningur um að stefndi hafi greitt þær greiðslur en við aðalmeðferð málsins var að því látið liggja að þær greiðslur hafi verið án samráðs við framkvæmdastjóra stefnda.

Í tölvupósti þann 24. ágúst 2016 frá starfsmanni Arion banka til stefnda segir: „Sæll S-kk-nf. Miðað við þessar forsendur sem þú gafst okkur, nýlegur bíll 3 m.kr virði, lán í kringum 2 m,kr til 5-6 ára þá erum við tilbúin að lána þér og maka þínum. Hafið bæði nöfnin á láninu.“ Sama dag áframsendi stefndi tölvupóstinn til stefnanda sem spurði starfsmann sinn hvort hún gæti útbúið þetta lán fyrir þau og talað við starfsmann Arion banka auk þess að fara með pappírana til hans á mánudaginn og fá undirritun. Þennan sama dag sendi S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf tölvupóst til starfsmanns stefnanda og kvað fjármögnun ekki ganga upp þar sem um atvinnubifreið væri að ræða. Lagði hann til tvo möguleika; að gefa út skuldabréf með veði í bifreiðinni á nafni S-kk-ef G-kk-ef eða að bifreiðin yrði afhent þriðjudaginn 30. ágúst 2016.

Fyrir liggur í gögnum málsins umsókn til Arion banka um bílalán 24. ágúst 2016 að fjárhæð 2.580.262 krónur. Er umsækjandi S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf. Er SG-R85 tilgreind þar sem ökutæki og hefur væntanlega átt að vera trygging fyrir láninu. Í tölvupósti frá 13. september 2016 frá fyrirsvarsmanni stefnanda til starfsmanna sinna og lögmanns stefnda kemur fram að bifreiðin SG-R85 sé komin til stefnanda og hafi bifreiðin verið söluskoðuð deginum áður. Í kjölfar fái þeir verðmat á bifreiðina og geti síðan gengið frá skuldabréfinu til að málið sé út úr heiminum eða þau greiði mismun.

Í tölvupósti frá B-kk-þgf K-kk-þgf Ó-kk-þgf, sem mun vera starfsmaður stefnanda, 5. september 2016 til fyrirsvarsmanns stefnanda segir hann m.a.: „Ég lét afhenda MB bifreið til S-x-x G-kk-ef S-kk-ef hjá Víking Sjávarfangi, á meðan ég var fjármálastjóri hjá Öskju. Greiðsla fyrir bílinn átti skv. S-kk-þgf að berast innan örfárra vikna frá afhendingu bifreiðarinnar. Ástæðan fyrir því að ég lét afhenda bifreiðina til S-kk-ef var eftirfarandi: 1. Ég hafði þekkt í nokkur ár vegna endurskoðunar- og bókhaldsþjónustu sem ég var áður með og hafði, þar til þá enga illa reynslu af honum. 2. Hann kemur til mín í Öskju einn daginn eftir að atvinnubíll hans bilaði mikið, varð ónothæfur og stoppaði því dreifingu í rekstri hans. 3. Á þeim tíma var ég nýbúinn að klára aðstoð við að hreinsa áætlanir á sköttum úr vanskilaskrá sem áttu að opna dyr fyrir fjármögnun á bifreiðinni innan mjög skamms tíma. Jafnhliða þessu var faðir minn einnig kominn í samband við S-kk-þf um að kaupa af honum afurðir til sölu í m.a. Lettlandi. Með því leit ég á að frekari trygging væri komin fyrir greiðslu bifreiðarinnar þar sem viðskiptasambandið var komið í hring og ég í miðju þess hrings. Síðan kom í ljós að ekki var eftirspurn eftir vörum Víkings í Lettlandi og því engin viðskipti milli þeirra aðila. Það á samt að líta á þetta „plain vanilla“- Askja ber enga ábyrgð á einhverjum fiskiviðskiptum milli ótengdra aðila og lengra nær það ekki. S-kk-nf hætti að svara símtölum frá mér þar til ég náði í þá feðga núna í ágúst. Þeir hafa aftur hætt að svara símtölum frá mér.“

Þann 16. nóvember 2016 sendi lögmaður stefnanda lögmanni stefnda tölvupóst þar sem hann kvaðst hafa sett upp meðfylgjandi samkomulag milli aðila til fullnaðaruppgjörs á skuld Víking sjávarfangs ehf. við Bílaumboðið Öskju ehf. Segir að í því sé gert ráð fyrir að bifreiðin verði afhent Öskju sem hlutagreiðsla að fjárhæð 1.350.000 krónur upp í heildarskuldina auk þess sem gert sé ráð fyrir 600.000 króna afslætti frá kaupverðinu og innborgun stefnda á vexti að fjárhæð 300.000 krónur. Í samkomulaginu felist því að Askja falli, með skilyrtum hætti, frá kröfu um fullnaðargreiðslu kaupverðsins samkvæmt sölureikningi, innheimtukostnaði og frekari dráttarvöxtum. Forsenda til að ljúka megi þessu máli með þessum hætti sé að stefndi annaðhvort staðgreiði eftirstöðvarnar eða gefi út skuldabréf með þeim skilmálum sem þar komi fram og framvísi fullnægjandi fasteign/bifreið sem hægt sé að setja að veði. Þann 23. nóvember 2016 svaraði lögmaður stefnda tölvupósti lögmanns stefnanda og kvað S-kk-þf vilja ganga frá þessu eins og samkomulagið hljóði upp á ef frá sé talinn möguleikinn á því að kaupa bifreiðina. Vexti taldi hann frekar háa og spurði hvort Askja sæi sér fært að lækka þá. Þá lagði hann til skuldabréf til 24 mánaða sem sé um 71.000 krónur í afborgun á mánuði. Með tölvupósti 23. nóvember 2016 svaraði lögmaður stefnanda lögmanni stefnda og kannaði hvort Askja gæti komið frekar til móts við umbjóðanda lögmannsins. Þann 2. desember 2016 svaraði lögmaður stefnda lögmanni stefnanda og kvað S-kk-þf hafna því að setja veð fyrir skuldinni. Þann 5. desember svaraði lögmaður stefnanda lögmanni stefnda og hvað samningsumleitanir ekki vera í samræmi við það sem þeir hefðu rætt fyrr um haustið. Þá nefndi hann að til að komast hjá dómsleiðinni mætti hugsanlega sjá fyrir sér að forsvarsmaður stefnda gengi í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldinni. Það ætti ekki að vera vandamál þar sem hann teldi veðsetningu óþarfa. Í svarpósti lögmanns stefnda til lögmanns stefnanda 16. desember spyr lögmaður stefnda hvort stefnanda hafi gefist færi á að taka afstöðu til erindis stefnda um lengdan lánstíma og vaxtalækkun. Þá segir hann: „Fyrirsvarsmaður umbjóðanda míns hefur lýst sig tilbúinn til að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð.“ Þann sama dag svaraði lögmaður stefnanda og kvaðst halda að þetta væri að ganga upp og kvaðst senda lögmanni stefnda drög að skuldabréfi með sjálfskuldarábyrgð eftir helgina. Þann 19. desember 2016 sendi lögmaður stefnanda bréf til lögmanns stefnda þar sem fram kemur að meðfylgjandi sé annars vegar samkomulag um skuldauppgjör aðila og hins vegar skuldabréf með sjálfskuldarábyrgð stjórnarformanns stefnda. Þá biður hann um að báðir stjórnarmenn stefnda undirriti skjölin. Þann 19. janúar 2017 ítrekar lögmaður stefnanda við lögmann stefnda að undirrita skjölin og aftur þann 31. janúar 2017.

Þann 15. september 2016 fór fram ástandsskoðun á bifreiðinni og var áætlaður viðgerðarkostnaður metinn 475.000 krónur. Var þá búið að aka bifreiðinni 96.043 kílómetra. Þann 17. nóvember 2016 sendi stefnandi tilkynningu til Samgöngustofu og felldi niður stefnda sem umráðamann bifreiðarinnar SG-R85.

Í gögnum málsins liggur fyrir óundirritað samkomulag um skuldauppgjör milli stefnanda og stefnda vegna kaupa á ofangreindri bifreið og uppgjörs á eftirstöðvum kaupverðsins, dagsett 20. desember 2016.

Stefndi lagði fram við rekstur málsins afrit af stofngerð fyrir félagið Húsið á Sléttunni ehf., dagsettar 9. mars 2011. Þá lagði stefndi fram afrit af stofnskrá sama félags dagsett sama dag. Þá liggur fyrir tilkynning um breytingu á nafni félagsins úr Húsinu á sléttunni ehf. í Víking sjávarfang ehf., dagsett 19. desember 2011. Undir breytinguna rita A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf G. S-kk-nf. Þá var tilkynnt um breytingu í stjórn félagsins sama dag þannig að formaður stjórnar/stjórnarformaður varð S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og meðstjórnandi A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf. Sama dag var einnig tilkynnt um breytingu á framkvæmdastjórn og prókúru félagsins þannig að framkvæmdastjóri varð A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf og prókúruhafi S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf. Einnig var tilkynnt um breyttan tilgang á starfsemi félagsins sem var rekstur smábáta, fiskveiðar í sjó, sjóstöng, hvalaslóðir, eignaumsýsla og annað sem kunni að vera til hagsbóta hverju sinni. Að auki var tilkynnt um breytingu á póstfangi/lögheimili. Á hverju skjali segir að undir allar þessar tilkynningar skuli meirihluti stjórnar eða skráður prókúruhafi, starfi hann áfram, rita. Hjá Hlutafélagaskrá þann 2. maí 2014 var S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf skráður stjórnarformaður og prókúruhafi og A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf meðstjórnandi og framkvæmdastjóri. Skoðunarmenn eru F-kvk-nf R. A-kvk-nf og til vara J-kk-nf Ó-kk-nf J-kk-nf.

Stefnandi skoraði á stefnda með bókun þann 13. júní 2017 að leggja fram gögn til staðfestingar á því hver hafi staðið straum af greiðslum tryggingariðgjalda og bifreiðagjalda vegna bifreiðarinnar SG-R85, á meðan bifreiðin var í umráðum stefnda, þ.e. frá maí 2014 til september 2016. Þá skoraði stefnandi einnig á stefnda að upplýsa og leggja fram gögn um það hvaða aðili á vegum stefnda hafi framkvæmt eða gefið fyrirmæli um greiðslur vegna bifreiðarinnar, þ.e. greiðslu á innborgunum þann 10. og 17. maí 2016 auk greiðslu tryggingariðgjalda og bifreiðagjalda.

Skýrslur fyrir dómi.

A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf kom fyrir dóminn sem fyrirsvarsmaður stefnda og kvaðst hafa stofnað Húsið á sléttunni ehf., sem síðar varð að Víking sjávarfangi ehf., en hann og faðir hans væru eigendur til helminga í því félagi. Félag í eigu B-kk-ef K-kk-ef Ó-kk-ef, Akkúrat ehf., hafi séð um breytingar á samþykktum félagsins og séð um bókhaldið, launaútreikninga og ráðgjöf. Aðspurður kvaðst hann hafa hafnað því að skrifa undir samkomulag um skuldauppgjör aðila. Aðspurður kvaðst A-kk-nf hafa átt í samskiptum við stefnanda en hann og faðir hans hafi farið þangað til að skoða bifreið. Þá minnti hann að kona frá stefnanda hafi hringt í sig og upplýst að hún næði ekki sambandi við föður A-kk-ef. Konan hafi ekki upplýst sig um það hvers vegna hún væri að leita að föður hans. A-kk-nf kannaðist ekki við að hafa séð sölureikning vegna bifreiðarinnar en mundi að bifreiðin hafi verið á svæði stefnda. Hann hafi verið búsettur í Vestmannaeyjum á þessum tíma og því ekki verið á svæðinu. Það hafi hins vegar gengið vel að reka fyrirtækið í gegnum síma. A-kk-nf kvaðst ekki kannast við að hafa séð kröfur vegna trygginga og bifreiðagjalda vegna bifreiðarinnar. Þá kannaðist hann ekki við greiðslukvittanir frá því í maí 2016. A-kk-nf kvaðst ekki hafa séð um það að greiða kröfur á félagið daglega en hann og faðir hans, S-kk-nf, hafi skipt því á milli sín. Kannaðist A-kk-nf við að S-kk-þgf hafi verið veitt prókúruumboð fyrir félagið. Í því fælist að hann gæti farið í heimabankann og greitt reikninga og sent reikninga út úr bókhaldskerfi félagsins en hann gæti ekki tjáð sig um það frekar þar sem hann væri hvorki lögfræði- né viðskiptafræðimenntaður. A-kk-nf kvaðst aðspurður ekki geta skýrt það hvers vegna gögn hafi ekki verið lögð fram vegna áskorunar og skýringar á því hver stóð straum af greiðslum tryggingariðgjalda og bifreiðagjalda vegna SG-R85 á meðan bifreiðin var í umráðum stefnda.

Vitnið H-kvk-nf I-kvk-nf D-kvk-nf kom fyrir dóminn og kvaðst vera gjaldkeri hjá stefnanda. Vitnið kvaðst ekki hafa komið að því að selja bifreiðina SG-R85 en haustið 2015 kvaðst vitnið hafa komið að innheimtuferli söluandvirðis bifreiðarinnar. Vitnið hafi þá komið sér í samband við stefnda til að innheimta skuldina. Hafi vitnið ætíð verið í sambandi við S-kk-þf. Samkvæmt beiðni S-kk-ef hafi vitnið sótt um lán til að fjármagna bifreiðina hjá lánafyrirtækjum en vitnið taldi að slíkt hafi ekki verið reynt áður. Vitnið kvaðst hafa aðgang að umsóknarkerfum hjá fjármálafyrirtækjunum. Vitnið hafi sent umsóknir í gegnum það kerfi sem annaðhvort hafnar eða samþykkir beiðnir. Kvað vitnið að lánsumsókn hafi verið send í nafni stefnda. Þegar það gekk ekki eftir hafi verið óskað eftir því að senda inn lánsumsóknir á nafni S-kk-ef, konu hans og sonar hans. Þeim lánsumsóknum hafi öllum verið hafnað. Umsóknir hafi verið sendar ítrekað allt haustið 2015 en ítrekað hafi stefndi verið að reyna að bæta lánafyrirgreiðslu stefnda hjá fjármálafyrirtækjum en um hafi verið að ræða fyrri vanskil sem stóðu í vegi fyrir því að umsókn stefnda væri samþykkt. Stefndi hafi sjálfur séð um að lagfæra skuldastöðu fyrirtækisins. Í byrjun árs 2016 hafi verið reynt að leysa vandann með kaupverðið með því að stofna kröfur á hendur stefnda og hafi stefndi greitt tvær kröfur af um það bil tíu kröfum sem voru stofnaðar upphaflega. Vitnið kvað að á árinu 2014 hafi sala bifreiða farið þannig fram að bifreið var pöntuð og nýskráningarbeiðni undirrituð og í framhaldi gerður reikningur. Ekki hafi verið venja að gera sérstaka kaupsamninga þegar umboðið seldi bifreið beint.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfur sínar í máli þessu á því að stefnda beri að efna samning sinn við stefnanda um kaup á bifreiðinni Mercedes Benz CITAN, skráningarnúmer SG-R85, og greiða umsamið kaupverð bifreiðarinnar, að frádregnum innborgunum og uppítökuverði bifreiðarinnar, sem afhent var stefnanda sem hlutagreiðsla inn á skuldina.

Stefndi hafi sannanlega fengið bifreiðina afhenta í maí 2014 og haft full umráð og afnot af henni í atvinnurekstri sínum í tæpt eitt og hálft ár, áður en hann skilaði bifreiðinni aftur til stefnanda. Stefndi hafi hvorki greitt stefnanda kaupverð bifreiðarinnar, né hafi hann greitt fyrir þau afnot af bifreiðinni þann tíma sem hann var með bifreiðina í sínum umráðum. Stefnandi telur ljóst að stefnda beri að greiða stefnanda framangreinda kröfu, enda hafi stefndi með öllu vanefnt skyldu sína til að greiða stefnanda kaupverð bifreiðarinnar.

Miðist dómkrafa þessa máls því við að stefndi efni samning sinn við stefnanda in natura, en stefndi hafi aðeins greitt hluta kaupverðsins, annars vegar með tveimur innborgunum, að fjárhæð 150.000 krónur hinn 10. maí 2016 og 150.000 krónur hinn 17. maí 2016, og hins vegar með því að afhenda stefnanda bifreiðina sem hlutagreiðslu inn á kröfuna með samþykki stefnanda.

Umsamið kaupverð bifreiðarinnar hafi verið 3.641.497 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Er stefndi hafi skilað bifreiðinni til stefnanda hinn 9. september 2016 hafi aðilar sammælst um að eðlilegt „uppítökuverð“ bifreiðar af þessari tegund væri 1.800.000 krónur. Í kjölfarið hafi síðan verið framkvæmd ástandsskoðun á bifreiðinni af óháðum þriðja aðila, Arctic Trucks Íslandi ehf. Áætlaður kostnaður við úrbætur á þeim aðfinnslum sem gerðar hafi verið við ástandsskoðun bifreiðarinnar hafi numið 475.000 krónum. Hafi stefnandi því tekið við bifreiðinni sem hlutagreiðslu inn á kröfuna, að fjárhæð 1.325.000 krónur.

Með vísan til framangreinds sundurliðast fjárkrafa stefnanda með svofelldum hætti:

Höfuðstóll 3.641.497 kr.

Innborgun – 10. maí 2016 (150.000 kr.)

Innborgun – 17. maí 2016 (150.000 kr.)

Uppítökuverð bifreiðar (1.325.000 kr.)

Eftirstöðvar: 2.316.497 kr.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af höfuðstól skuldarinnar frá gjalddaga, sem var 5. maí 2014 samkvæmt sölureikningi að teknu tilliti til framangreindra innborgana stefnda.

Til stuðnings dómkröfum sínum vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir in natura. Krafa stefnanda um dráttarvexti byggist á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir aðalkröfu sína í fyrsta lagi á því að hann hafi enga aðild átt í viðskiptum eða ákvörðunum sem mál þetta varði og eigi því að sýkna hann á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi sé sjálfstæð lögpersóna, sem standi aðskilin frá eigendum sínum og stjórnendum, hvort sem rétthæfi varði eða hagsmuni. Af þeim sökum þurfi ákvarðanir fyrir félagsins hönd að taka með formbundnum hætti og lögum samkvæmt. Horfa verði til þess hver hafi heimild til ákvörðunartöku og umboð til skuldbinda félagið. Í þeim efnum þurfi að horfa til laga, samþykkta og annarra gagna er ákvarða starfsemi stefnda.

Stefndi bendir á að þegar horft sé til framangreinds, þá verði ekki séð að nokkur þau atvik hafi orðið í maí 2014, þegar stjórnarformaður félagsins fékk umráð bifreiðarinnar SG-R85, sem leitt geti til þess að réttarsamband teljist hafa stofnast milli félagsins og stefnanda. Í fyrsta lagi hafi enginn samningur verið gerður, þar sem firma stefnda var ritað. Í öðru lagi liggi engin önnur gögn fyrir um pöntun félagsstjórnar á bifreiðinni. Í þriðja lagi verður ekki séð af atvikum máls, lögum og samþykktum félagsins að samningur, í nafni stefnda, hafi stofnast.

Stefndi telur því með öllu óljóst í málinu hvaða samning stefndi eigi að efna in natura, samanber stefnu, eða að til sé staðar annars konar krafa sem stefnandi eigi á hendur félaginu. Stefndi bendir á að haldlaust sé fyrir stefnanda að vísa til hlutagreiðslna þegar enginn samningur sé fyrirliggjandi eða pöntun frá félaginu. Stefndi geti ekki orðið aðili að réttarsambandi fyrir það eitt að stjórnarformaður hans sæki bifreið til stefnanda og greiði svo fjárhæðir til hans. Engin gögn liggi fyrir um tilvísaðar afborganir og hafnar stefndi því að tilvísanir til innborgana og hlutagreiðslna hafi gildi í málinu. Með vísan til framangreinds hafnar stefndi því einnig að vísun stefnanda til vanefndrar skyldu og umsamins kaupverðs hafi gildi í málinu.

Krefst stefndi þess, með vísan til framangreinds, að verða sýknaður af kröfum stefnanda, á grundvelli aðildarskorts. Þá kemur fram á reikningi að bifreiðin hafi verið staðgreidd. Þetta sé með öllu óútskýrt í málinu og kann að þýða að dómkrafan sé þegar greidd. Þá benda bækur stefnda ekki til þess að bifreiðin SG-R85 hafi verið keypt.

Stefndi byggir aðalkröfu sína í öðru lagi á því að ekki hafi stofnast til skuldbindandi samnings milli félagsins og stefnanda, þegar stjórnarformaður stefnda fékk umráð bifreiðarinnar SG-R85. Stefndi byggir á að hann sé sjálfstæð lögpersóna sem lúti stjórn hluthafa og félagsstjórnar og að stjórnunarheimildir framangreindra aðila ákvarðist á hverjum tíma af samþykktum og öðrum félagsgögnum sem ákvarði starfsemi félagsins. Séu þau gögn ekki ósamrýmanleg lögum. Stefndi bendir á að í II., IV. og IX. kafla laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög sé kveðið á um stofnun einkahlutafélaga, hvaða gögn ákvarði starfsemi þeirra og hvernig stjórn þeirra skuli háttað. Leiði af framangreindu að þær reglur sem ákvarða starfsemi einkahlutafélaga séu framangreind félagsgögn og ákvæði þeirra, þar sem þau séu ekki í andstöðu við ófrávíkjanleg ákvæði laga nr. 138/1994. Í samþykktum stefnda, sem dagsettar eru 19. desember 2011, komi fram í 2. málsgrein 16. greinar: „Í fjölskipaðri stjórn skuldbinda undirskriftir meirihluta stjórnar félagið en í eins manns stjórn, undirskrift stjórnarmannsins.“ Stefndi bendir á að framangreint ákvæði um firmaritun félagsins sé í samræmi við 1. og 3. mgr. 49. gr. laga nr. 138/1994, þar sem fram komi í 1. mgr. 49. gr. að félagsstjórn komi fram fyrir hönd félagsins og riti firma þess og í 3. mgr. 49. gr. að takmarka megi firmaritunarréttinn þannig að tveir eða fleiri stjórnarmenn fari með hann í sameiningu. Samræmist framangreint 44. gr. laga nr. 138/1994, þar sem fram komi að félagsstjórn fari með málefni félagsins. Í 4. málsgrein 16. greinar samþykkta félagsins komi svo fram: „Ef stjórn félagsins er aðeins skipuð einum manni og framkvæmdarstjóri er í félaginu, skal stjórnarmaðurinn að jafnaði taka mikilvægar ákvarðanir í málefnum félagsins að höfðu samráði við framkvæmdarstjórann sé hann eigi sami maður, og skrá í gerðarbók félagsins.“

Með „fyllingu og túlkun“ á framangreindri málsgrein, í ljósi þess að stjórn stefnda sé fjölskipuð, verði að álykta að mikilvægar ákvarðanir í málefnum félagsins taki stjórnarmaður ekki einn. Fær það stuðning af öðrum ákvæðum samþykktanna.

Samkvæmt framangreindu, og einnig því að A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf er framkvæmdarstjóri félagsins, telur stefndi að S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hafi ekki haft heimild til þess að skuldbinda félagið þann 5. maí 2014. Enda ljóst á þeim tíma að tveir stjórnarmenn voru í félaginu og þurftu þeir báðir samkvæmt samþykktum að gefa samþykki sitt fyrir mikilvægum ákvörðunum, standa saman að þeim og rita saman undir skuldbindingar. Því til stuðnings að um mikilvæga og mikils háttar fjárfestingu (ákvörðun) hafi verið að ræða þann 5. maí 2014, þá bendir stefndi á að rekstrartekjur félagsins árið 2014 hafi verið 19.990.235 krónur, tap af daglegum rekstri hafi verið 376.321 króna og skuldbindingar 3.697.395 krónur.

Framsett verð SG-R85, 3.641.497 krónur, telur stefndi því vera mikils háttar í tilliti til efnahagsstöðu félagsins, þegar horft sé til verðsins, í hlutfalli við rekstrartekjur, 3.641.497/ 19.990.235 krónur = 18,2% og í hlutfalli við heildarskuldbindingar, 3.641.497/3.697.395 krónur = 98,48%. Stefndi telur með vísan framangreinds og neikvæðs greiðsluflæðis að rekstur félagsins hafi ekki réttlætt þá langtímafjárfestingu sem fólst í ákvörðun formannsins. Stefndi telur framangreint sýna að um mikils háttar skuldbindingu hafi verið að ræða þegar horft sé til reksturs félagsins og efnahags. Þá bendir stefndi á að félagið geti ekki orðið skuldbundið af ákvörðunum stjórnarformannsins, þann 5. maí 2014, á grundvelli þess að hann hafi verið að taka venjulegar rekstrarákvarðanir sem framkvæmdarstjóri félagsins. Fyrir liggi að A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hafi verið framkvæmdarstjóri félagsins á umræddum tíma, en ekki S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf.

Í 2. málsgrein 18. greinar samþykkta stefnda komi fram varðandi framkvæmdarstjórn: „Framkvæmdarstjórn hefur með höndum stjórn á daglegum rekstri félagsins og kemur fram fyrir hönd þess í öllum málum sem varða venjulegan rekstur.“ Stefndi telur ljóst af framangreindu, að stjórnarformaðurinn hafi ekki í samþykktum félagsins haft stöðuumboð til að taka rekstrarákvarðanir. Slíkar ákvarðanir áttu samþykktum og lögum samkvæmt að vera í höndum framkvæmdarstjórans, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef, sem jafnframt var meðstjórnandi í félaginu.

Stefndi telur þá aðeins eftir standa hvort prókúruumboð það sem fengið var S-kk-þgf þann 19. desember 2011 geti leitt til þess að félagið sé skuldbundið við ákvarðanir hans, hvort sem sé í aðdraganda 5. maí 2014, á þeim degi eða eftirleiðis. Stefndi bendir á að um prókúruumboð og firma sé fjallað í lögum nr. 42/1903 um verslanaskrá, firmu og prókúruumboð. Stefndi bendir á að í firmaritun felist réttur til að koma fram fyrir hönd firma og að prókúruréttur sé af þeim rétti leiddur. Af því leiðir að firmaritunarrétturinn er prókúru víðtækari og rétthærri. Í lögum nr. 42/1903 sé ekki skilið skýrlega á milli venjulegra rekstrarákvarðana og mikils háttar ákvarðana, enda lögin gömul. Þó bendir stefndi á að síðasti málsliður 25. gr. laga nr. 42/1903 gefi tilefni til að ætla að í prókúru felist ekki heimild til að skuldbinda firma svo verulegu varði. Ljóst sé að veðsetning fasteigna feli í sér rétt til að skuldbinda firma svo verulegu varði. Á sama hátt verður að telja aðrar stærri og meiri háttar skuldbindingar geta fallið undir framangreindan málslið, sé hann skýrður rúmri skýringu. Telur stefndi slíka lögskýringu nærtæka og rökrétta þar sem ákvæðið, samkvæmt orðanna hljóðan, vísi sérstaklega til reksturs firma. Stefndi telur að orðið rekstur verði í ákvæðinu að skýra samkvæmt almennri málvenju. Þannig að um daglegan rekstur/starfsemi sé að ræða. Af skýringunni leiði að prókúra nær til daglegs reksturs en ekki skuldbindinga sem hafa veruleg áhrif á rekstur og efnahag firma. Samkvæmt tilgangi stefnda (í 3. gr. samþykkta) séu bifreiðaviðskipti ekki hluti daglegs rekstrar félagsins.

Þá telur stefndi skort á samningi leiða til þess að engin firmaritun sé fyrirliggjandi, sbr. 28. gr. laga nr. 42/1903. Að sama skapi liggur ekki fyrir per procura undirritun stjórnarformannsins.

Með vísan til framangreinds telur stefndi lög nr. 42/1903 ekki styðja það að hann sé skuldbundinn við ákvarðanir stjórnarformannsins. Þá telur stefndi lög nr. 138/1994 ganga framar lögum nr. 42/1903, þar sem lögin rekist á. Síðarnefndu lögin séu almenn lög á meðan fyrri lögin séu sérlög um einkahlutafélög. Þá séu lög nr. 138/1994 yngri lögum nr. 42/1903 og voru hin eldri lög fyrirliggjandi þegar löggjafinn setti lög nr. 138/1994. Telur stefndi því að forgangsreglurnar um lex specialis og lex posterior leiði til þess í málinu, að beita eigi ákvæðum laga nr. 138/1994 og samþykktum stefnda, þar sem framangreindar réttarheimildir skarist á við lög nr. 42/1903.

Með vísan til framangreinds og 50. gr. laga nr. 138/1994 telur stefndi ljóst að S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hafi ekki haft heimild til að skuldbinda félagið, með þeim ákvörðunum sem hann tók varðandi bifreiðina SG-R85. Fór S-kk-nf G-kk-nf því, með framangreindum ákvörðunum, út fyrir heimildir sínar í skilningi 1. og 2. tl. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 138/1994, ef hann hefur gefið í skyn að stefndi ætti að verða skuldbundinn við þær.

Samkvæmt lögum nr. 138/1994 og gögnum sem ákvarða starfsemi stefnda hafi S-kk-nf ekki haft heimild til töku rekstrarákvarðana á grundvelli stöðu sem framkvæmdarstjóri. Prókúra geti ekki leitt til þess að aðili fái stöðu framkvæmdarstjóra og heimildir hans að lögum. Þá hafði S-kk-nf ekki heimild til að rita firma félagsins upp á sitt eindæmi og geti prókúra sem leiðir af þeim skilyrta og afmarkaða firmaritunarrétti ekki breytt því. Enda fylgi takmörkun sem sett hafi verið á frumrétt jafnan þeim rétti sem af honum leiðir. Geti hinn afleiddi réttur því jafnan ekki orðið ríkari eða víðtækari en frumrétturinn. Stefndi telji að stjórnarformaðurinn hafi hvorki haft heimild til þess að taka venjulegar rekstrarákvarðanir eða mikils háttar ákvarðanir í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Enda beinlínis á um það kveðið í samþykktum félagsins að meiri háttar ákvarðanir tækju stjórnarmenn í sameiningu og venjulegar rekstrarákvarðanir taki framkvæmdarstjóri. Telur stefndi með vísan til framangreinds ósanngjarnt af stefnanda að halda fram rétti sínum, enda mátti hann vita um heimildarskortinn í ljósi þeirra gagna sem opinber voru og fyrirliggjandi um starfsemi félagsins þann 5. maí 2014.

Stefndi vísar varðandi túlkun á framangreindri grandsemisvísireglu til þeirra reglna sem leiddar hafa verið inn í íslenskan rétt á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. m.a. félagaréttartilskipun Evrópusambandsins nr. 2009/101/EB. Styður stefndi málsástæður sínar, að öðru leyti þar sem við á, einnig með framangreindum Evrópuréttarreglum. Með vísan til framangreinds telur stefndi í málinu vera aðstæður og ástæður til ógildingar á „samningi“ á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar. Vísar stefndi í þeim efnum meðal annars til forsendureglna samningaréttarins, bæði varðandi atvik við meinta samningsgerð, þann 5. maí 2014, sem og atvika sem síðar komu til.

Þá telur stefndi að stefnandi verði sem sérfróður aðili að bera hallann af atvikum þar sem öll gögn um starfsemi félagsins hafi verið fyrirliggjandi hjá fyrirtækjaskrá þann 5. maí 2014. Stefndi bendir á að framlögð gögn séu til vitnis um framangreint og að tilkynningar og gagnaskil félagsins til fyrirtækjaskrár hafi í öllum atriðum verið í samræmi við XVII. kafla laga nr. 138/1994. Þá hafi stefnandi átt, sem sérfróður söluaðili bifreiða, að gera sér grein fyrir hvaða áhrif að lögum ákvæði samþykkta félagsins og verkaskipting fyrirsvarsmanna hafði. Stefndi byggir með vísan til framangreinds á grandsemi stefnanda og/eða aðgæsluleysi. Þá telur stefndi atvik málsins og eðli þess, sbr. viðeigandi réttarheimildir, útiloka það að félagið verði talið skuldbundið gagnvart stefnanda á grundvelli annarra umboðsreglna.

Þá telur stefndi að ákvarðanir stjórnarformannsins í nafni félagsins hafi verið ógildar frá upphafi, ex tunc, og því geti afborganir stjórnarformannsins ekki leitt til þess að félagið teljist hafa viðurkennt að samningur væri í gildi. Þá hafi stefnandi engin gögn lagt fram um þessar innborgarnir. Eru þær því ósannaðar. Þá telur stefndi ekki hægt að líta á ákvarðanir stjórnarformannsins sem lántöku sem skuldbindandi sé fyrir félagið.

Varðandi eignarréttarfyrirvara sem stefnandi vísar til, í stefnu og á dskj. nr. 3 og 9, þá telji stefndi hann ekki geta haft nein réttaráhrif gagnvart félaginu. Stjórnarformaður stefnda hafi afhent stefnanda bifreiðina, þannig að ekki verði séð að tilvísun til fyrirvarans sé þörf. Telur stefndi að fyrirvarinn breyti í engu sakarefni málsins í tilliti til félagaréttar og kröfu- og samningaréttar. Telur stefndi með vísan til alls framangreinds ákvarðanir stjórnarformannsins varðandi bifreiðina SGR85 ekki skuldbindandi fyrir félagið.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að stjórnarformaðurinn hafi í samskiptum við stefnanda gert fyrirvara um að hann gæti ekki tekið við bifreiðinni, nema á hana fengist fjármögnun frá lánveitanda. Engu að síður, og þrátt fyrir að fjármögnun hafi ekki fengist á bifreiðina, þá hafi hún verið afhent stjórnarformanninum. Með vísan til þess byggir stefndi á því að réttaráhrif samningsins gagnvart formanninum og/eða stefnda hafi verið bundin frestskilyrði, þannig að „viðtakandi bifreiðarinnar“ yrði ekki bundinn af samningnum fyrr en fjármögnun fengist á hana. Í ljósi þess að frestskilyrðið hefur á engum tímapunkti virkjast fyrir uppfyllingu fjármögnunarskilyrðisins telur stefndi greiðsluskyldu félagsins aldrei hafa stofnast. Stefndi byggir einnig á reglum um fyrirvara við gerð kaupsamninga. Ásamt því sem málsatvik bendi til þess að annaðhvort hafi verið um ræða lán til afnota eða kaupa til reynslu með skilarétti samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því, teljist skuldbindandi samningur hafa stofnast, að þá sé hann niðurfallinn vegna brostinna forsendna og atvika sem síðar hafi komið til. Enginn lánveitandi hafi fengist til þess að veita stjórnarformanninum lán. Alltaf hafi legið fyrir að stjórnarformaðurinn gat ekki fjármagnað bifreiðina nema með aðkomu fjármögnunarfyrirtækis. Í ljósi þess að fjármögnun fékkst ekki á bifreiðina, sem lá fyrir í lok árs 2014, bar stefnanda í ljósi trúnaðarskyldu að kalla eftir bifreiðinni hjá stjórnarformanni félagsins. Þetta gerði stefnandi ekki fyrr en tæpum þremur árum seinna og telur stefndi í því felast verulegt tómlæti stefnanda. Ljóst er að tími og akstur veldur rýrnun bifreiðar og hefur það valdið stefnda tjóni hafi skuldbindandi samningur komist á. Hefur stefnandi því með tómlæti sínu brugðist almennri tjónstakmörkunarskyldu sinni, hvort sem horft er til hagsmuna stefnda eða stefnanda sjálfs. Stefndi telur stefnanda, á grundvelli trúnaðarskyldu gagnvart stefnda, eins og málum var háttað, hafa borið að reyna að aðstoða stjórnarformanninn við að fá fjármögnun á bifreiðina. Það gerði stefnandi ekki og verður hann að bera hallann af því. Stefndi bendir á að stefnandi sé sérfróður aðili á sviði bifreiðaviðskipta og hafi reynslu af fjármögnun bifreiða, á meðan stjórnarmenn stefnda hafi hvorki viðskiptamenntun eða reynslu á sviði bifreiðaviðskipta.

Stefndi byggir varakröfu sína um lækkun á dómkröfu stefnanda á því að bifreiðin hafi verið meira virði en kr. 1.325.000, þegar hún var afhent stefnanda, án athugasemda. Því til frekari stuðnings vísar stefndi til yfirlýsingar stefnanda sjálfs um að uppítökuverð sambærilegra bifreiða væri kr. 1.800.000. Fær það uppítökuverð, kr. 1.800.000, því stuðning af meginreglum kauparéttar um sanngjarnt endurgjald fyrir hlut, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000.

Stefndi hafnar dráttarvaxtakröfu stefnanda sem ólögmætri. Stefndi bendir á að samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu megi krefjast dráttarvaxta frá gjalddaga, sé hann fyrirfram ákveðinn. Stjórnarformaður stefnda kannast ekki við að hafa séð reikning fyrir sölu á bifreiðinni fyrr en hann var lagður fram við þingfestingu málsins þann 15. mars 2017. Í ljósi þeirra málsatvika sem stefnandi byggir sjálfur á, um gjaldfrest, er krafa stefnanda um dráttarvexti frá 5. maí 2014, haldlaus. Stefndi bendir á að gögn málsins sýni að gjalddagi hafi ekki verið fyrirfram ákveðinn og verða dráttarvextir því ekki reiknaðir fyrr en mánuði eftir að stefnandi sannarlega krafði stefnda um stefnufjárhæðina, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Ekkert formlegt kröfubréf sé að finna í gögnum málsins. Telur stefndi með vísan til framangreinds rétt að byggja á birtingarreglunni í 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Feli hún í sér rétt til dráttarvaxtareiknings frá höfðun dómsmáls, sem í fyrirliggjandi máli telst vera þann 10. mars 2017, við áritun lögmanns stefnda á stefnu. Þá telur stefndi sterk rök hníga í þá átt að 7. gr. laga nr. 38/2001 verði beitt í málinu þar sem stefndi eigi ekki sök á því hvernig mál þróuðust.

Stefndi beinir því að lokum til dómsins hvort ekki sé rétt að vísa kröfu stefnanda frá dómi ex officio. Stefndi bendir á að málatilbúnaður stefnanda sé óglöggur og óskýr um aðild félagsins, ásamt því sem misræmi sé í málatilbúnaði hans, annars vegar varðandi kaup á gjaldfresti og hins vegar um staðgreiðsluviðskipti. Þá leggi stefnandi ekki fram neinn samning eða önnur gögn um pöntun bifreiðarinnar. Með vísan til framangreinds og stafliða d- g í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 telur stefndi sterk rök hníga í átt til frávísunar, án kröfu.

Stefndi byggir mál sitt í meginatriðum á lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög og meginreglum félagaréttar. Þá er byggt á lögum nr. 42/1903 um verslanaskrá, firmu og prókúru umboð, ásamt samningalögum nr. 7/1936 og meginreglum á sviði samninga- og kröfuréttar. Þá er byggt á lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 og meginreglum kauparéttar. Varðandi vexti vísar stefndi til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en varðandi máls-kostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða.

Ágreiningur máls þessa er hvort stefndi sé skuldbundinn stefnanda vegna kaupa á bifreiðinni SGR-85 í byrjun maí 2014. Stefndi krefst sýknu vegna aðildarskorts.

Óumdeilt er í máli þessu að S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, sem var á þessum tíma stjórnarformaður og prókúruhafi stefnda, fór til stefnanda í byrjun maí 2015 og fékk afhenta bifreiðina SG-R85 af gerðinni Mercenes Benz Citan. Þá er ekki ágreiningur um að S-kk-nf hafi haft bifreiðina til umráða þar til henni var aftur skilað til stefnanda í september 2016 eða tæpu einu og hálfu ári eftir að bifreiðin var afhent S-kk-þgf.

Stefnandi byggir á því að S-kk-nf G-kk-nf hafi verið stjórnarformaður og prókúruhafi stefnda þegar viðskiptin áttu sér stað. Prókúruhafi stefnda hafi undirritað beiðni um nýskráningu bifreiðarinnar hjá skráningastofu 2. maí 2014. Sölureikningur hafi verið gefinn út á stefnda og stjórnarformaðurinn hafi fengið bifreiðina afhenta. Stefndi, sem umráðamaður bifreiðarinnar, hafi greitt tryggingariðgjöld og bifreiðagjald af bifreiðinni frá því að hún var keypt. Báðir forsvarsmenn stefnda hafi reynt að afla lánsfjármagns til greiðslu á kaupverði bifreiðarinnar allt fram til ársloka 2015. Stefnandi hafi fallist á að stefndi greiddi kaupverðið með afborgunum í upphafi árs 2016 og stefndi hafi greitt tvær afborganir í maí 2016. Forsvarsmenn aðila hafi átt fund vegna málsins 5. september 2016 og samkomulag hafi tekist með aðilum um að bifreiðin yrði afhent stefnanda sem hlutagreiðsla upp í kaupverðið. Stefnda hafi verið tilkynnt um niðurstöðu ástandsskoðunar og verðmat 16. nóvember 2016 og hafi ekki verið gerð athugasemd við það.

Skuldbindandi samningur hafi tekist með aðilum um kaup stefnda á bifreiðinni. Það sé frumskylda seljanda í lausafjárkaupum að afhenda kaupanda söluhlutinn og fullnægja skilyrðum til að kaupandi geti eignast hið selda. Frumskylda kaupanda í lausafjárkaupum sé að greiða kaupverð hlutarins. Stefndi hafi fengið söluhlutinn afhentan og umráð bifreiðarinnar. Stefndi hafi ekki greitt nema lítinn hluta kaupverðsins og sé því skylt að greiða eftirstöðvar kaupverðsins.

Stefndi heldur því fram að S-kk-nf hafi ekki haft umboð né heimild til að skuldbinda félagið með því að kaupa umrædda bifreið í nafni stefnda. Hafi þurft tvo stjórnarmenn til að skuldbinda félagið eins og samþykktir félagsins segi til um. Því til staðfestu hafi S-kk-nf ekki skrifað undir nýskráningu bifreiðarinnar fyrir hönd félagsins heldur í eigin nafni. Þá segi í samþykktum félagsins að framkvæmdastjóri hafi með höndum daglegan rekstur félagsins og hafi hann ekki veitt samþykki sitt fyrir umræddum kaupum og neitað að ganga frá skuldauppgjöri við stefnanda. Því hafi skort samþykki beggja stjórnarmanna samkvæmt samþykktum félagsins. Þá byggir stefndi á því að 50. gr. laga nr. 138/1994 hafi ekki verið uppfyllt. Þá byggir stefndi á því að ef talið sé að stofnast hafi skuldbindandi samningur milli aðila þá sé hann óskuldbindandi í ljósi 1. og 2. tl. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 138/1994.

Í 44. gr. laga nr. 138/1994 segir að félagsstjórn fari með málefni félagsins og skuli annast um að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara félagsstjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins, sbr. 2. mgr. 41. gr. Í 2. mgr. segir að framkvæmdastjóri annist daglegan rekstur félagsins og skuli í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Hinn daglegi rekstur taki ekki til ráðstafana sem séu óvenjulegar eða mikils háttar. Slíkar ráðstafanir getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Í slíkum tilvikum skuli félagsstjórn tafarlaust tilkynnt um ráðstöfunina.

Eins og áður segir kom S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, stjórnarformaður og prókúruhafi, að máli við stefnanda og óskaði eftir kaupum á bifreið. Um atvinnubifreið var að ræða en starfsemi stefnda er samkvæmt tilkynningu um breyttan tilgang til ríkisskattstjóra þann 19. desember 2011: „Rekstur smábátafiskveiða í sjó, sjóstöng, hvalaskoðun, eignaumsýsla og annað sem kann að vera til hagsbóta hverju sinni.“ Aðalstarfsemi er sögð vinnsla sjávarafurða.

Við kaup á bifreiðinni, í byrjun maí 2014, undirritaði S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf tilkynningu til Samgöngustofu þar sem fram kemur að hið stefnda félag sé umráðamaður bifreiðarinnar. Þó svo að við undirskrift S-kk-ef á tilkynninguna hafi ekki verið ritað „pr.pr.“ eða „samkvæmt umboði“ þá hefur sú yfirlýsing lögmanns stefnda, að S-kk-nf hafi verið að undirrita beiðnina persónulega, ekkert gildi hvað það varðar nema þá að S-kk-nf hafi ætlað sér að notfæra sér í sviksamlegum tilgangi að rita ekki undir samkvæmt umboði en hann ritar undir tilkynninguna vitandi að stefndi er skráður umráðamaður bifreiðarinnar.

Í tölvupósti þann 16. desember 2015 til lögmanns stefnanda segir lögmaður stefnda: „Fyrirsvarsmaður umbjóðanda míns hefur lýst sig tilbúinn til að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð.“ Þá ákvað S-kk-nf að mæta ekki fyrir dóminn til að skýra undirritun sína á tilkynninguna til Samgöngustofu né aðrar yfirlýsingar sem stafa frá honum og ber hann því hallann af því. Eru því þessi mótmæli lögmanns stefnda órökstudd og gegn mótmælum stefnanda að engu hafandi.

Þá kemur til skoðunar hvort stefnandi hafi mátt treysta því að undirritun S-kk-ef fyrir hönd stefnda hafi verið ein og sér næg til að bindandi samningur væri kominn á milli þeirra. Stefndi byggir m.a. á því að 1. og 2. tl. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 138/1994 eigi m.a. við í þessu máli en þar segir að ef sá sem komi fram fyrir hönd félags samkvæmt ákvæðum 49.-50. gr. geri löggerning fyrir hönd þess bindi sá gerningur félagið nema: 1. hann hafi farið út fyrir þær takmarkanir á heimild sinni sem ákveðnar eru í lögum þessum og 2. hann hafi farið út fyrir takmarkanir á heimild sinni á annan hátt enda hafi viðsemjandi vitað eða mátt vita um heimildarskortinn og telja verði ósanngjarnt að viðsemjandinn hafi fram rétti sinn.

S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf er skráður stjórnarformaður og prókúruhafi félagsins. Framkvæmdastjóri félagsins er sonur hans, A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf. Samkvæmt framburði hans býr hann í Vestmannaeyjum og kveðst reka félagið þaðan. Kvaðst hann ekki hafa vitað um kaup félagsins á bifreiðinni og heldur ekki vitað hvort bifreiðin hafi verið í notkun fyrir stefnda. Í tilkynningu til ríkisskattstjóra um breytingu á stjórn einkahlutafélaga, tilkynningu um breytingu á framkvæmdastjórn og prókúru félaga og tilkynningu um breyttan tilgang eða starfsemi einkahlutafélaga er gerð sú krafa að þær séu undirritaðar af meirihluta stjórnar eða prókúruhafa. S-kk-nf G-kk-nf er hvorutveggja, stjórnarformaður og prókúruhafi, og telst það fullnægjandi heimild til að undirrita þau skjöl og tilkynningar til ríkisskattstjóra og binda félagið að því leyti.

Í 16. gr. samþykkta stefnda segir í 2. mgr. að stjórn félagsins stýri öllum málefnum félagsins milli hluthafafunda og gæti hagsmuna þess gagnvart þriðja manni. Í fjölskipaðri stjórn skuldbindi undirskriftir meirihluta stjórnar félagið en í eins manns stjórn undirskrift stjórnarmannsins. Í 4. mgr. segir að ef stjórn félagsins sé aðeins skipuð einum manni og framkvæmdastjóri sé í félaginu skuli stjórnarmaðurinn að jafnaði taka mikilvægar ákvarðanir í málefnum félagsins að höfðu samráði við framkvæmdastjórann, sé hann eigi sami maður, og skrá þær í gerðabók félagsins. Í stjórn stefnda er stjórnarformaður og meðstjórnandi. Stjórnarformaður er með prókúru og meðstjórnandinn er framkvæmdastjóri. Telur dómurinn að þrátt fyrir þessi ákvæði í samþykktum félagsins hafi S-kk-nf G-kk-nf, sem stjórnarformaður og prókúruhafi, haft umboð til þess að kaupa bifreið til notkunar í rekstri stefnda. Mátti stefnandi treysta því að svo hafi verið. S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf kaus að gefa ekki skýrslu fyrir dóminum og ber hann hallann af því. Þá undirritaði S-kk-nf fyrir hönd stefnda samþykki til upplýsingaöflunar um lánshæfi stefnda hjá Lýsingu og Lykli vegna fjármögnunar stefnda til kaupa á bifreiðinni. Ekkert hefur komið fram í málinu um að honum hafi ekki verið heimilt að gefa samþykki fyrir slíkri upplýsingaöflun, sem telja verði meiri háttar upplýsingar og kvöð á stefnda.

Þá liggur fyrir í tölvupósti, sem fær stoð í framburði vitnisins H-kvk-ef I-kvk-ef, að stefnandi aðstoðaði S-kk-þf við að fjármagna kaupin á bifreiðinni í nafni stefnda, sem tókst ekki. Í framhaldi var reynt að fá lán til kaupanna í nafni S-kk-ef persónulega og A-kk-ef persónulega þegar stefndi fékk synjun á lánafyrirgreiðslu. Ekkert kom fram í þeim samskiptum annað en að framkvæmdastjórinn og meðstjórnandi stefnda væri samþykkur þessum kaupum.

Að öllu þessu virtu telur dómurinn að með undirritun S-kk-ef G-kk-ef á tilkynningu um eigendaskipti til Samgöngustofu, ásamt samskiptum hans við stefnanda vegna tilrauna til að fjármagna kaupin á bifreiðinni í nafni stefnda og því að meðstjórnandi, A-kk-nf, var einnig í samskiptum við stefnda vegna fjármögnunar á bifreiðinni, hafi fullnægjandi samþykki legið fyrir gagnvart stefnanda svo að skuldbindandi samningur komst á á milli aðila. Verður þeirri málsástæðu stefnda að S-kk-nf G-kk-nf hafi farið út fyrir þær takmarkanir sem heimild hans sem prókúruhafi hafi veitt honum og að fyrir liggi sönnun á því að stefndi hafi vitað eða mátt vita um heimildarskort S-kk-ef G-kk-ef og það sé því ósanngjarnt að stefndi haldi fram rétti sínum, hafnað.

Stefnandi skoraði á stefnda að leggja fram gögn sem sýndu fram á það hver hafi séð um greiðslu tryggingariðgjalda og bifreiðagjalda á því tímabili sem bifreiðin var í umsjá stefnda og hver hafi séð um greiðslu tveggja afborgana á skuld stefnda við stefnanda í maí 2016. Stefndi varð ekki við þeirri áskorun og verður því að líta svo á að stefndi beri hallann af þeim sönnunarskorti, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi byggir einnig á því að umrædd bifreið hafi ekki verið skráð í eignaskrá félagsins á árunum 2014-2016 og staðfesti það að stefndi hafi ekki litið á bifreiðina sem eign félagsins. Þessu er mótmælt af hálfu stefnanda. Taka verður undir það með stefnanda að félög beri sjálf ábyrgð á því hvaða eignir eru taldar fram í eignaskrá eða skattframtölum og er það ekki næg sönnun fyrir því að stefndi hafi ekki stofnað til skuldbindandi viðskipta við stefnanda.

Stefndi byggir á því að engum kaupsamningi sé til að dreifa í þessum viðskiptum og sé því ekki skuldbindandi samningur kominn á milli aðila. Við sölu nýrra bifreiða er það ekki skilyrði að sérstakur kaupsamningur sé gerður til að viðskiptin fari fram með lögformlegum hætti. Eins og gögn málsins bera með sér er stefnandi sagður vera innflytjandi og eigandi en stefndi umráðamaður bifreiðarinnar. Síðan var stefnda gerður reikningur fyrir kaupverði bifreiðarinnar. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að gerð kaupsamnings í slíkum viðskiptum ráði því hvort aðilar séu skuldbundnir af samningagerðinni eða ekki. Verður þessari mótbáru stefnda hafnað.

Stefndi byggir á því að starfsmaður stefnanda, B-kk-nf, hafi verið kunnugur fjárreiðum stefnda og því vitað að stefndi væri ekki fær um að standa skil á greiðslum til stefnanda. Stefnandi hafi því verið í vondri trú. Stefndi leiddi umræddan B-kk-þf ekki fyrir dóminn til að staðfesta þær fullyrðingar. Gegn mótmælum stefnanda verður ekki byggt á þessari málsástæðu stefnda.

Stefndi beinir því til dómsins að málinu sé vísað frá án kröfu þar sem málatilbúnaður stefnanda sé óglöggur og óskýr um aðild félagsins ásamt því að misræmi sé í málatilbúnaði hans, annars vegar varðandi kaup á gjaldfresti og hins vegar um staðgreiðsluviðskipti.

Ekki er að sjá af vörnum stefnda að málatilbúnaður stefnanda hafi komið niður á vörn stefnda og málsástæðum. Þá kemur það hvergi fram í gögnum málsins að umrædd viðskipti hafi átt að vera með gjaldfresti þó svo að dregist hafi að greiða söluandvirðið þegar á reyndi. Verður þessari kröfu því hafnað.

Stefndi byggir varakröfu sína um lækkun á dómkröfum á því að endurgreiðsluverð bifreiðarinnar hafi verið 1.800.000 krónur en ekki 1.325.000 krónur. Þessu mótmælir stefnandi. Eins og kemur fram í gögnum málsins var endurgreiðsluverð bifreiðarinnar 1.800.000 krónur en frá þeirri fjárhæð dróst viðgerðarkostnaður að fjárhæð 475.000 krónur. Þessari málsástæðu var fyrst komið að í greinargerð stefnda og er ekki að sjá að hann hafi mótmælt þessu uppgjöri fyrr. Verður þessari málsástæðu því hafnað.

Að öllu ofangreindu virtu verða dómkröfur stefnanda teknar til greina. Stefndi mótmælti vaxtakröfu stefnanda og kveðst ekki hafa séð reikning fyrir bifreiðinni fyrr en við þingfestingu málsins. Þessu mótmælir stefnandi. Ekkert er í málinu sem styður þessa fullyrðingu stefnda. Þá er ekkert í málinu sem bendir til að sérstakur gjaldfrestur hafi verið veittur á greiðslu kaupverðsins eins og stefndi heldur fram. Verður stefndi því einnig dæmdur til að greiða vexti samkvæmt dómkröfu stefnanda.

Að þessu virtu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilegur 700.000 krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð.

Stefndi, Víking Sjávarfang ehf., kt. 000000-0000, greiði stefnanda, Bílaumboðinu Öskju ehf., kt. 000000-0000, 3.641.497 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. maí 2014 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum þann 10. maí 2016, 150.000 krónum, þann 17. maí 2016, 150.000 krónum og 1.325.000 krónum þann 9. september 2016.

Stefndi greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.