E-55/2008

Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum flutningi 13. október sl., var höfðað 15. mars 2008 af Avant hf., Suðurlandsbraut 12, Reykjavík, gegn H-kvk-þgf R-kvk-þgf N-kvk-þgf og N-kk-þgf Í-kk-þgf, báðum til heimilis að Hvammstangabraut 30, Hvammstanga.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum 459.043 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. mars 2008 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. Þá krefjast þau þess að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að þau eru ekki virðisaukaskattsskyld.

II

Málavextir

Stefnandi, sem áður hét Sjóvá fjármögnun, er fjármögnunarfyrirtæki sem meðal annars býður upp á svokallaða bílasamninga. Í desember 2006 keypti S-kvk-nf A-kvk-nf bifreiðina KJ-809. Kaupin voru fjármögnuð með bílasamningi hjá stefnanda og var verðmæti hans 1.241.026 krónur en samningurinn var í erlendri mynt, að hálfu í japönskum yenum en hinn helmingurinn í svissneskum frönkum. Að sögn stefnanda er bílasamningur eins og þessi í eðli sínu kaupleigusamningur sem þýði að fjármögnunaraðili greiði ákveðið hlutfall af kaupverði bifreiðar sem kaupandi endurgreiðir með vöxtum á ákveðnu tímabili. Fjármögnunaraðilinn sé skráður eigandi bifreiðarinnar meðan á leigutímabilinu stendur en í lokin greiði kaupandi lokagreiðslu og að því búnu sé bifreiðin skráð sem eign kaupanda.

Í febrúar á síðasta ári keypti stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf bifreiðina KJ-809 af S-kvk-þgf A-kvk-þgf. Við kaupin yfirtók stefnda, með skriflegu samþykki stefnanda, nefndan bílasamning en verðmæti hans var þá 1.127.868 krónur. Stefndi N-kk-nf tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð gagnvart stefnanda með áritun sinni á samninginn. Stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf seldi B-kk-þgf S-kk-þgf bifreiðina í ágúst 2007. Til stóð að B-kk-nf yfirtæki bílasamninginn en þá námu eftirstöðvar hans 953.265 krónum. Svo virðist sem stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi afhent skjöl á skrifstofu Forsvars ehf. á Hvammstanga varðandi sölu hennar á bifreiðinni og yfirtöku B-kk-ef sem kaupanda á áhvílandi bílasamningi. Hins vegar varð aldrei af umskráningu bifreiðarinnar á nafn B-kk-ef eða yfirtöku hans á nefndum bílasamningi. Stefndu segjast ekki vita af hverju þetta stafaði en stefnandi segir ástæðuna vera þá að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi ekki fyllt skjölin rétt út. Af þessum sökum hélt stefnandi áfram að krefja stefndu H-kvk-þf R-kvk-þf um greiðslur í samræmi við ákvæði samningsins en hún segist hafa gert athugasemdir við það án árangurs. Bifreiðin KJ-809 eyðilagðist í umferðaróhappi í desembermánuði 2007. Tryggingabætur vegna bifreiðarinnar að frádregnum kostnaði voru greiddar inn á bílasamninginn samtals 653.150 krónur, en eftir þessa innborgun voru eftirstöðvar samningsins, eftir yfirfærslu í íslenska mynt, 459.043 krónur. Þessa fjárhæð krefur stefnandi stefndu um í máli þessu.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi kveðst vera að innheimta hjá stefndu eftirstöðvar á bílasamningi sem gerður var við stefndu H-kvk-þf R-kvk-þf hinn 29. desember 2006 en stefndi N-kk-nf hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á samningnum með áritun á hann. Stefndi vísar til þess að í III. lið samningsins, sbr. 2. og 3. gr. almennra samningsskilmála bílasamninga stefnanda, skuldbindi leigutaki sig til að greiða mánaðarlegar greiðslur fyrir afnot bifreiðarinnar. Þessi skylda falli ekki niður þótt notkun bifreiðarinnar stöðvist vegna tjóns á henni, sbr. 12. gr. nefndra skilmála. Stefndu hafi borið að greiða allar gjaldfallnar leigugreiðslur óháð því að bifreiðin eyðilagðist í tjóni.

Stefnandi vísar í málatilbúnaði sínum til þess að í 12. gr. almennra samningsskilmála hans komi fram að verði tjón á bifreið svo mikið að leigusali telji ekki svara kostnaði að gera við hana beri að loka samningnum og þá fari uppgjör hans eftir ákvæðum 17. gr. skilmálanna. Í þeirri grein komi fram að leigutaki skuli bæði greiða gjaldfallnar og ógjaldfallnar leigugreiðslur ásamt öllum kostnaði að frádregnum vátryggingarbótum. Í þessu tilfelli sé ljóst að tjón á bifreiðinni KJ-809 var það mikið að ekki svaraði kostnaði að gera við hana og andvirði bifreiðarinnar hafi verið greitt af Sjóvá og sú greiðsla hafi verið notuð til að greiða gjaldfallnar leigugreiðslur og eftirstöðvar greiddar inn á ógjaldfelldar eftirstöðvar. Eftir þetta hafi restin af samningnum verið gjaldfelld og það sé sú upphæð sem um er krafið í málinu að viðbættum innheimtukostnaði. Í þessu sambandi vísar stefnandi til 1., 2. og 3. liðar 17. gr. almennu samningsskilmálanna sem getið er hér að framan.

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefnda N-kk-þgf á því að hann hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á efndum samningsins. Þá vísar stefnandi til þess að í 1. gr. nefndra almennra skilmála komi fram að ábyrgð sjálfskuldarábyrgðaraðila nái hvoru tveggja til efnda samningsins eftir aðalefni hans sem og til afleiddra krafna.

Stefnandi heldur því fram að mótbára stefndu þess efnis að B-kk-nf S-kk-nf hafi ætlað að yfirtaka samninginn geti ekki losað þau undan skyldum sínum gagnvart stefnanda. Óumdeilt sé að umráðamannaskipti á bifreiðinni hafi ekki farið fram og nefndur B-kk-nf hafi aldrei verið skráður fyrir bifreiðinni né hún tryggð á hans nafni. Af þessum sökum hafi yfirtaka B-kk-ef á bílasamningnum ekki getað gengið í gegn, enda komi skýrt fram á yfirlýsingu um yfirtökuna, sem liggi frammi í málinu, að hún sé háð því að umráðamannaskipti hafi átt sér stað og þá þurfi stefnandi að samþykkja yfirtökuna með undirritun sinni. Stefndi heldur því fram að stefndu beri sjálf ábyrgð á þeim vanköntum sem voru á tilkynningunni um umráðamann, en stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi sjálf fyllt hana út og sent til Umferðarstofu. Nefndur B-kk-nf hafi aldrei komið á skrifstofu stefnda í Reykjavík eða á skrifstofu Forsvars ehf. á Hvammstanga í þeim tilgangi að sækja gögn varðandi bílaviðskiptin. Stefnandi mótmælir sérstaklega að honum hafi verið send gögn um þetta til afgreiðslu, enda liggi fyrir að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi sjálf séð um afgreiðslu á málinu.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til meginreglna samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Einnig til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en þessi regla fá m.a. lagastoð í VI. og VII. kafla laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Hvað gjalddaga kröfunnar varðar byggir stefnandi á meginreglu 49. gr. nefndra laga nr. 50/2000. Kröfu um málskostnað úr hendi stefndu reisir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndu byggja sýknukröfu sína aðallega á því að þau séu ekki aðilar að málinu og því beri að sýkna þau vegna aðildarskorts. Verði ekki á það fallist byggja þau á því að stefnandi geti ekki krafið þau um greiðslu skuldarinnar þar sem bifreiðinni sem var til tryggingar skuldinni hafi verið ráðstafað án samráðs eða samþykkis þeirra.

Stefndu benda á að fyrir liggi að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi selt bifreiðina í ágústmánuði 2007 og kaupandinn hafi ætlað að yfirtaka skuld sem til staðar var vegna bílasamningsins og um leið hafi sjálfskuldarábyrgð stefnda N-kk-ef átt að falla niður. Eftir þetta hafi bifreiðin verið afhent kaupanda og stefndu ekkert haft með hana að gera. Stefndu hafi heldur ekkert komið að því að ráðstafa bifreiðinni eftir að hún lenti í tjóni og þá verði ekki séð að stefnandi hafi talið stefndu H-kvk-þf R-kvk-þf þá vera leigutaka að bifreiðinni. Stefndu benda á að í 12. gr. bílasamningsins sé mælt fyrir um skyldur leigutaka ef tjón verði á bifreið sem samningurinn tekur til. Sökum þess að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi ekkert haft með bifreiðina að gera þegar tjónið varð hafi hún ekkert komið að því að ráðstafa bifreiðinni né hafi hún fengið tilkynningu frá stefnanda um að bifreiðin hafi lent í tjóni. Af þessu verði ekki annað séð en að stefnandi hafi litið svo á að stefndu væru ekki lengur aðilar samningsins og þar með viðurkennt að þau ættu á þessum tíma ekki aðild að samningnum. Þetta leiði til þess að sýkna verði stefndu vegna aðildarskorts. Stefndu halda því fram að fullyrðingar stefnanda, sem koma fram í bréfi hans frá 22. febrúar á þessu ári þess efnis að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hafi ekki verið til viðræðna um tjónsuppgjör vegna bifreiðarinnar, séu rangar. Stefnandi hafi ekki boðið til slíkra viðræðna. Þá halda stefndu því fram að þó svo að stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hefði hafnað aðkomu að uppgjörinu hafi stefnanda ekki verið heimilt að ráðstafa bifreiðinni án samráðs við þá aðila sem stefnandi taldi að bæru ábyrgð á efndum á umræddum bílasamningi. Í 17. gr. samningsins komi fram hvernig hátta skuli uppgjöri ef ágreiningur er um mat á verðmæti bifreiðar og/eða viðgerðarkostnaði þegar aðilar ná ekki samkomulagi. Þá verði leigusali (stefnandi) að senda leigutaka (stefndu) mat eða tillögu að uppgjöri með sannanlegum hætti. Ef leigutaki mótmæli matinu geti leigusali látið selja bifreiðina á uppboði en ef leigutaki mótmæli ekki matinu sé hann við það bundinn. Í máli þessu liggi ekki frammi nein gögn sem sýni að bifreiðinni hafi verið ráðstafað með þessum hætti, þ.e. að stefndu hafi verið gefinn kostur á að tjá sig um mat á bifreiðinni, eftir að hún lenti í tjóni, eða ráðstöfun á henni. Stefnandi hafi þannig ekki lagt fram nein gögn um að hann hafi gefið stefndu kost á að gæta hagsmuna sinna þegar bifreiðinni var ráðstafað og þar með hafi hann í raun viðurkennt að skuld samkvæmt umræddum bílasamningi sé stefndu óviðkomandi.

Hvað lagarök varðar vísa stefndu aðallega til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 en einnig til þeirrar almennu reglu að þau verði ekki krafin um greiðslu skuldar án þess að hafa fengið að koma að ráðstöfun eignar sem staðið hafi til tryggingar skuldinni. Krafa um málskostnað úr hendi stefnanda er reist á 1. mgr. 130. gr. nefndra laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Niðurstaða

Að framan er rakið að stefnandi og S-kvk-nf A-kvk-nf gerðu í desember 2006 með sér svokallaðan bílasamning vegna kaupa hennar á bifreiðinni KJ-809 en slíkir samningar eru í eðli sínu kaupleigusamningar. Þennan samning yfirtók stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf, að fengnu samþykki stefnanda, þegar hún keypti bifreiðina af S-kvk-þgf í febrúar á síðasta ári. Stefndi N-kk-nf gekkst í sjálfskuldarábyrgð gagnvart stefnanda með undirritun sinni á samninginn. Stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf seldi nafngreindum manni bifreiðina og taldi að þar með myndi hún losna undan skyldum sínum samkvæmt samningi en hún mun hafa undirritað skjöl í þessum tilgangi. Til að losna undan skyldum sínum samkvæmt samningnum gagnvart stefnanda þurfti stefnda H-kvk-nf R-kvk-nf hins vegar samþykki stefnanda. Ekkert slíkt samþykki liggur fyrir í málinu. Þvert á móti liggur fyrir að stefndu H-kvk-þgf R-kvk-nf voru áfram sendir greiðsluseðlar vegna samningsins og mátti henni því vera ljóst að aðilaskipti að samningnum höfðu ekki gengið eftir þrátt fyrir aðgerðir hennar til að svo mætti vera. Þegar af þessum sökum verða stefndu ekki sýknuð sökum aðildarskorts.

Stefndu hafa borið fyrir sig að þeim hafi ekki verið gefinn kostur á að koma að uppgjöri vegna tjóns sem varð á bifreiðinni og því beri að sýkna þau af kröfum stefnanda. Ekki verður séð að aðila greini á um að bifreiðin hafi eyðilagst í umferðaróhappi í desembermánuði 2007. Bætur vegna bifreiðarinnar voru greiddar inn á bílasamninginn frá tryggingarfélagi stefndu. Í 12. gr. samnings aðila er að finna ákvæði varðandi það hvað skuli gera þegar tjón verður á bifreiðinni. Þar segir m.a. að ef vafi sé á því hvort gera eigi við bifreiðina eða krefjast útborgunar á henni skuli leigutaki hafa samband við leigusalann sem taki endanlega ákvörðun. Sé tjón bifreiðar það mikið að mati leigusala að það svari ekki kostnaði að gera við hana fer fram uppgjör samkvæmt ákvæðum 17. gr. samningsins. Samkvæmt þessu var það í verkahring leigutaka (stefndu) að tilkynna leigusala (stefnanda) um að bifreiðin hefði lent í tjóni. Ekkert liggur fyrir um að stefnda hafi efnt þessa skyldu sína enda taldi hún sig hafa losnað undan samningsskyldum sínum við sölu bifreiðarinnar. Þá liggur og fyrir að það er í verkahring stefnanda að meta hvort það svar kostnaði að gera við bifreið sem lendir í tjóni og verður hér að miða við að það hafi verið mat stefnanda að ekki hafi svarað kostnaði að gera við bifreiðina sem um ræðir í þessu máli. Í nefndri 17. gr. samnings aðila er fjallað um uppgjör milli aðila vegna loka samningsins samkvæmt ákvæðum 9., 11., 12. eða 15. gr. samningsins. Í 9. gr. samningsins er fjallað um vanefndir leigutaka, í 11. gr. er fjallað um meðferð bifreiðarinnar, í 12. gr. er fjallað um tjón á bifreiðinni og í 15. gr. er fjallað um riftun samningsins. Niðurlag 2. mgr. nefndrar 17. gr. er svohljóðandi: „Frá kröfu leigusala samkvæmt töluliðum 2.-6. skal jafnframt draga frá endurgreiðslur og/eða skaðabætur frá seljanda vegna galla eða annarra vanefnda skv. 9. gr. og vátryggingabætur ef hið leigða glatast eða ferst sbr. 12. og 13. gr. hafi slíkar greiðslur ekki þegar verið dregnar frá leiguskuld.” Er hér því sérstakt ákvæði um frádrátt vegna vátryggingarbóta eins og um ræðir í þessu máli. Fyrri hluti 2. mgr. 17. gr. fjallar hins vegar um uppgjör vegna vanefnda leigutaka og hvernig verðmeta skuli bifreiðina þegar leigusalinn tekur hana til sín en það á ekki við hér. Verður því ekki fallist á með stefndu að sýkna beri þau vegna þess að þeim hafi ekki verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna við mat á verðmæti bifreiðarinnar eða við ráðstöfun hennar. Samkvæmt framanrituðu verða kröfur stefnanda teknar til greina.

Að fenginni þessari niðurstöðu verða stefndu sameiginlega dæmd til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 124.500 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómarans en lögmenn aðila töldu ekki þörf á endurflutningi.

DÓMSORÐ

Stefndu, H-kvk-nf R-kvk-nf N-kvk-nf og N-kk-nf Í-kk-nf, greiði stefnanda, Avant hf., 459.043 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. mars 2008 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda sameiginlega 124.500 krónur í málskostnað.

H-kk-nf H-kk-nf.