E-3780/2011

Mál þetta sem dómtekið var þann 1. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Magno Tree B.V., skráningarnúmer 27128025-0000, Hollandi, gegn Mogul Holding ehf., Kringlunni 7, Reykjavík, með stefnu birtri 5. september 2011.

Dómkröfur stefnanda eru að ómerktar verði með dómi samþykktir aðalfunda stefnda, sem haldnir voru þann 7. júní 2011, á ársreikningum rekstraráranna 2008, 2009 og 2010, og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Með úrskurði dagsettum 8. mars 2012 var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

Málavextir

Á árinu 2006 keypti stefnandi hlutafé fyrir 6 milljónir bandaríkjadala í stefnda, sem þá hét Leikhúsmógúllinn ehf., en félagið var stofnað á árinu 2000. Upphaflega hafi þeir hlutir sem keyptir voru verið forgangshlutir en í samþykktum stefnda er að finna ákvæði um sérréttindi forgangshluthafa. Uppi hafa verið deilur um það hvort þeir forgangshlutir hafi á árinu 2008 breyst í almenna hluti við sameiningu stefnda og dótturfélags þess, sem hét Mogul Holding ehf.

Í hlutaskrá sem gerð var eftir sameiningu félaganna kemur fram að stefnandi eigi forgangshluti að nafnvirði 1.082.250 kr. eða 22,81% hlutafjár.

Eftir sameininguna 2008 voru eigendur hluta í stefnda samkvæmt hlutaskrá B-kk-nf J-kk-nf, E-kk-nf Ó-kk-nf, G-kk-nf M-kk-nf, Ó-kk-nf E-kk-nf, S-kvk-nf E-kvk-nf, S-kvk-nf E-kvk-nf og stefnandi.

Í stefnu er rakið að stefnandi og hluthafarnir E-kk-nf Ó-kk-nf og börn hans S-kvk-nf, S-kvk-nf og Ó-kk-nf, eða ,,fjölskyldan“, hafi gert með sér hluthafasamkomulag þann 30. nóvember 2007. Í því er meðal annars kveðið á um skipan stjórnar stefnda. Samkvæmt því skyldi S-kvk-nf E-kvk-nf sitja í stjórn til næstu þriggja ára fyrir hönd almennra hluthafa. S-kk-nf I. B-kk-nf skyldi vera fulltrúi stefnanda. Þriðji stjórnarmaðurinn og stjórnarformaður félagsins skyldi vera Á-kvk-nf Þ-kvk-nf.

Af gögnum málsins má ráða að ágreiningur hafi verið milli hluthafa eftir sameininguna. Deilt hafi verið um kjör stjórnarmanns, útreikning á viðskiptastöðu hluthafa, hvort almennir hlutir hafi við sameininguna breyst í forgangshluti, og arðgreiðslur, auk þess sem að samskiptaörðugleikar virðast hafi verið á milli stjórnarmanna.

Á-kvk-nf Þ-kvk-nf sagði sig úr stjórn stefnanda í byrjun júní 2009 og til stóð á fundi þann 7. júní 2009 að kjósa þriðja stjórnarmanninn í hennar stað. Ekki náðist nein niðurstaða um það kjör og var í framhaldi af því deilt um það hvort Á-kvk-nf Þ-kvk-nf yrði áfram í stjórn þar til nýr formaður yrði kjörinn og tilraunir voru gerðar til að kjósa nýjan stjórnarmann. Þann 10. september 2010 var svo kjörinn þriðji stjórnarmaðurinn, J-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, eftir að viðskiptaráðherra hafði falið Þ-kk-þgf V. Þ-kk-þgf hrl. að boða til hluthafafundar í því skyni.

Ársreikningur fyrir rekstrarárið 2008 var lagður fram á aðalfundi félagsins þann 30. júní 2009. Honum fylgdi skýrsla stjórnar, undirrituð af öllum þáverandi stjórnarmönnum þann 23. júní 2009 ásamt endurskoðendunum, E-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf og E-kk-þgf H-kk-þgf E-kk-þgf, hjá Deloitte hf. Einn stjórnarmanna, S-kvk-nf E-kvk-nf, undirritaði skýrsluna með þeim fyrirvara að með sameiningu Mogul Holding ehf. og Leikhúsmógúlsins ehf., sem miðaðist við 30. júní 2008, hafi forgangshlutir í félaginu breyst í almenna hluti, sbr. iii-lið 5. mgr. 4. gr. samþykkta félagsins.

Í skýringum með ársreikningnum á bls. 14 sagði m.a.: ,,Þá eru á meðal skammtímakrafna færð lán til hluthafa sem stafa frá útibúi félagsins í Sviss þar sem slík lán eru heimil að lögum. Félagið skuldfærir hluthafana fyrir vöxtum af lánunum í samræmi við skilyrði svissneskra laga.“

Á fundinum þann 30. júní 2008 var lögð fram tillaga um að fresta til 26. ágúst 2009 staðfestingu ársreikningsins og hvernig fara skuli með hagnað eða tap félagsins. Þeim fundi var svo frestað áfram til 3. september 2009. Í fundargerð vegna þess fundar segir: „B-kk-nf L-kk-nf rekur ástæðu þess að G-kk-nf M-kk-nf, S-kvk-nf E-kvk-nf, Ó-kk-nf E-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf myndu fella reikninginn ef hann yrði lagður fyrir – þ.e. að stjórnin hafi ekki sinnt G-kk-þgf um aðgang að upplýsingum úr bókhaldi félagsins.“ Ársreikningurinn var ekki samþykktur á þeim fundi og var fundi þá frestað til 17. september 2009 en af þeim fundi varð ekki og var fundinum framhaldið 1. október 2009. Í fundargerð vegna þess fundar kemur fram að samþykkt var að fresta fundi á grundvelli greinargerðar endurskoðenda á vegum S-kvk-ef og lagt til að fundur yrði haldinn í stjórn ásamt endurskoðendum félagsins og ráðgjafa S-kvk-ef vegna greinargerðarinnar, hið fyrsta og var fundinum enn frestað án þess að ofangreind mál yrðu afgreidd, til 7. október 2009.

Á fundi þann 7. október var lögð fram ný útgáfa af ársreikningi, sem fól í sér tillögu til breytinga á framlögðum ársreikningi varðandi arðgreiðslur og stöðu skulda hluthafa við stefnda en samkvæmt ársreikningnum frá 23. júní 2009 hafði ekki verið gert ráð fyrir arðgreiðslum til hluthafa. Rekstrarreikningur félagsins var óbreyttur frá fyrri reikningi sem og efnahagsreikningur en leiðrétting var gerð á yfirliti um eigið fé og skuldir, en þar hefur liðurinn "Þýðingarmunur" var lækkaður úr 793.147.277 kr. í 747.242.981 kr. og eigið fé lækkað samsvarandi. Öðrum eiginfjárliðum var ekki breytt en mótbókun kemur fram í lækkun á skammtímakröfum.

Þessar tillögur til breytinga á ársreikningi rekstrarársins 2008 voru felldar með atkvæðum fjölskyldunnar og G-kk-ef M-kk-ef. B-kk-nf L-kk-nf hdl. lét í kjölfarið bóka fyrir hönd fjölskyldunnar og G-kk-ef M-kk-ef að stjórn stefnda léti tafarlaust leiðrétta ársreikninginn og boðað yrði til nýs aðalfundar innan fjögurra vikna.

Þær lagfæringar sem óskað var eftir að yrðu gerðar voru:

1. Að yfirfara útreikninga á fjárhæð forgangsarðs.

2. Að greiðslur til hluthafa sem komu frá Sviss verði færðar á gengi greiðsludags og hvorki vaxtareiknaðir né gengisreiknaðir frá þeim degi þar sem arðgreiðslur séu frá íslenska félaginu og tilgreindar í krónum.

3. Að ekki verði reiknaðir vextir af greiðslum upp í arð til hluthafa.

Með bréfi stefnanda dagsettu 27. janúar 2010 til stefnda krafðist stefnandi innlausnar á forgangshlutum sínum. Þeirri kröfu var svarað með bréfi stjórnarformanns f.h. stjórnar stefnda dagsettu 6. maí 2011 þar sem kröfunni var hafnað. Meðal röksemda stjórnarinnar fyrir því að hafna kröfunni var að krafan hafi að formi til og efnislega verið gölluð, ekki hafi með innlausnarkröfunni sjálfri né í framhaldi af afhendingu kröfunnar verið uppfyllt eða fylgt eftir ákvæðum samþykkta félagsins og áskriftarsamnings um formlega og efnislega meðferð kröfunnar og að ár sé liðið síðan krafan var afhent félaginu án frekari eftirreksturs.

Með bréfi stefnanda dagsettu 30. júní 2011 ítrekaði hann innlausnarkröfu sína. Stefnandi gerði þar athugasemd við að kröfunnar hafi ekki verið getið í ársreikningi vegna rekstrarársins 2010. Engu breyti um innlausnarrétt hans að stjórnin hafi hafnað kröfu hans þar sem hún hafi verið „að formi til og efnislega gölluð“ og gerir athugasemd við að ekki hafi verið gerð grein fyrir því hverjir hinu efnislegu gallar hafi verið og verði það ekki ráðið af 2. mgr. 21. gr. samþykkta félagsins.

Síðan segir í bréfi stefnanda:

„Samkvæmt nefndu ákvæði eiga forgangshluthafar kröfu til þess að félagið innleysi hluti þeirra. Þessa kröfu var fyrst hægt að setja fram þremur árum eftir dagsetningu þeirra samþykkta sem samþykktar voru í kjölfar fjárfestingar umbjóðanda míns í félaginu þann 21. ágúst 2006. Þrjú ár voru því liðin í ágúst 2009. Krafan kom fram í byrjun árs 2010. 2. mgr. 21. gr. geymir engin skilyrði um efni innlausnarkröfunnar. Það þarf bara að setja hana fram. Eina skilyrði innlausnar er að hún sé möguleg að lögum. Það þýðir að mögulegt verður að vera að greiða fé til hluthafa úr sjóðum félagins og félagið hafi heimild hluthafafundar til að kaupa eigin hluti. Tillögur um þetta átti stjórnin að setja fram í ljósi kröfunnar um innlausn. Það var ekki gert að ástæðum ókunnum. Á árinu 2010 voru öll lagaskilyrði til innlausnar og eru það enn.

Á stjórnarfundi þann 28. janúar 2010 var kynnt bréf stefnanda frá 27. janúar 2010 þar sem krafist var innlausnar. Er bókað í fundargerð að samþykkt hafi verið, með atkvæði annarra en S-kvk-ef, að stjórnarformaður muni ganga til viðræðna við lögmann stefnanda varðandi erindi bréfsins. Málið kom aftur á dagskrá stjórnarfundar 22. febrúar 2010. Þann fund sat lögmaður stefnda T-kk-nf J-kk-nf, og kom fram hjá honum að hann teldi að krafa stefnanda væri fullgild og stefndi yrði að ná samningum um innlausnarverðið. Á stjórnarfundi þann 15. Mars 2010 var lögð fram tillaga að stjórn félagsins leitaði formlega eftir afstöðu annarra forgangshlutahafa til verðhugmynda vegna innlausnarkröfunnar.

Framhaldsaðalfundur vegna rekstrarársins 2008 var haldinn 7. júní 2011 og var ársreikningur vegna ársins þá lagður fyrir fundinn til staðfestingar. Var reikningurinn samþykktur eftir nokkrar umræður og var m.a. bókað í fundargerð að S-kvk-nf hafi verið eini stjórnarmaðurinn sem var á fundinum og að hún hafi ekki undirritað ársreikning.

Sama dag og strax í kjölfar ofangreinds fundar voru haldnir aðalfundir vegna áranna 2009 og 2010 og voru þar samþykktir ársreikningar vegna þeirra ára.

Fram kemur í fundargerð þegar fjallað var um ársreiknings vegna ársins 2009 að athugasemd hafi verið gerð við framlagðan ársreikning þar sem þar væri ekki getið um innlausnarkröfu sem hann hefði gert á hendur félaginu en aðrir hluthafar hafi þá andmælt og bent á að virkur „innlausnarréttur“ væri ekki til staðar.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar í máli þessu á þeirri málsástæðu að samþykkt ársreikninga rekstraráranna 2008, 2009 og 2010 á aðalfundum stefnda þann 7. júní 2011 hafi verið ólögleg og hann eigi skýlausan rétt til að fá samþykkt allra ársreikninganna ómerkta með dómi á grundvelli 71. gr. laga um einkahlutafélög. Málshöfðunarheimild hans sé auk þess ekki bundin þriggja mánaða málshöfðunarfresti, þar sem samþykkt ársreikninganna hafi verið ólögleg.

Að því er varðar samþykkt aðalfundar stefnda á ársreikningi rekstrarársins 2008 er á því byggt að hinn framlagði ársreikningur sé ekki löglegur ársreikningur stefnda, sem stjórn hans hafi samið og beri ábyrgð á.

Ársreikningur þessi hafi verið lagður fram af tveimur fyrrum stjórnarmönnum í stefnda á hluthafafundi þann 7. október 2009, sem tillaga til breytingar á þegar framlögðum ársreikningi, sem stjórn stefnda hafði öll samið og lagt fram. Breytingartillaga stjórnarmannanna tveggja hafi verið felld. Auk þess sem hluthafar sem stóðu að því að fella hana samþykktu sérstaklega að ársreikningur rekstrarársins 2008 yrði leiðréttur. Stjórn stefnda kom þessari samþykkt hlutafafundarins ekki í framkvæmd á árunum 2009 og 2010 vegna deilna milli stjórnarmanna m.a. um, hvort stjórnarformaður stefnda, Á-kvk-nf Þ-kvk-nf, hefði fengið umboð sitt endurnýjað á aðalfundi 2009. Stjórnarformaðurinn gafst að lokum upp á yfirgangi hluthafa og sagði sig úr stjórn.

Stjórn stefnda undir forsæti núverandi stjórnarformanns, sem kjörinn var til stjórnarsetu þann 9. september 2010, hafi ekki heldur orðið við samþykkt hluthafafundarins frá 7. október 2009 og leiðrétt ársreikning rekstrarársins 2008. Núverandi stjórn stefnda hafi líka firrt sig allri ábyrgð á þeim reikningi, sem hún þó lagði fram á aðalfundinum 7. júní 2011, og hafi reikningurinn enga umfjöllun fengið í stjórn stefnda og aldrei verið samþykktur á stjórnarfundi.

Stjórn stefnda, eins og hún er skipuð á hverjum tíma, er ábyrg fyrir því að gerðir séu ársreikningar og að gerðar séu á þeim þær breytingar, sem hluthafafundur samþykkir. Nýr eða leiðréttur ársreikningur vegna rekstrarársins 2008 hafi ekki verið gerður og lagður fyrir aðalfund með þeim hætti sem lög og samþykktir stefnda mæli fyrir um. Samþykkt ársreiknings, sem ekki er saminn af stjórn stefnda og samþykktur á löglegum stjórnarfundi öðlast ekki lögmæti fyrir það eitt að meirihluti hluthafa samþykki hann. Síst af öllu geti það verið löglegur framgangsmáti þegar þeir hluthafar, sem að samþykkt ársreiknings standa á hluthafafundi, hafa beina fjárhagslega hagsmuni af því að koma samþykkt hans í kring á kostnað stefnda og annarra hluthafa.

Endurskoðanda stefnda hafi þann 1. júlí 2010 verið ljóst að allt var á huldu með ársreikning stefnda vegna rekstrarársins 2008. Í tölvupósti endurskoðandans til stjórnarmanna stefnda, þeirra S-kk-ef I. B-kk-ef og S-kvk-ef E-kvk-ef, frá 1. júlí 2010, komi fram að ársreikningur rekstrarársins 2009 verði ekki kláraður fyrr en fyrir liggi hvernig afgreiðslu ársreiknings 2008 hafi verið háttað. Þegar tölvupóstur þessi var sendur hafi aðeins legið fyrir einn ársreikningur vegna rekstrarársins 2008 og hafði hann verið samþykktur í stjórn stefnda. Hluthafar hafi fellt breytingartillögur við hann á hluthafafundi 7. október 2009 og ársreikninginn sjálfan.

Ein af grunnforsendum þess að stjórn geti samið nýjan ársreikning er að fyrirliggjandi sé efnahagsreikningur næstliðins árs, þar sem samsvörun verður að vera milli efnahagsreikninga og ársreikninga, sbr. 6. tl. 1. mgr. 11. gr. laga um ársreikninga. Þessu hafi ekki verið til að dreifa á árunum 2009 og 2010. Stjórn stefnda hafi því ekki getað samið löglega ársreikninga fyrir þessi rekstrarár.

Stjórn stefnda geti ekki komið sér hjá því að vinna og leggja fram eigin ársreikning fyrir rekstrarárið 2008, eins og samþykkt hluthafafundar frá 7. október 2009 kveði á um. Stjórn stefnda hafi gerst brotleg við lög um ársreikninga og skyldur sínar samkvæmt lögum um einkahlutafélög með því að leggja fram breytingartillögur stjórnamanna, sem horfnir séu úr stjórn.

Stefnandi byggir á því að framlagður ársreikningur rekstrarársins 2008 sé hrein markleysa og samþykkt hans af hálfu fjölskyldunnar og stjórnarmannsins G-kk-ef M-kk-ef á aðalfundi stefnda þann 7. júní 2011 hafi verið löglaus með öllu enda gerð í þeim tilgangi að bjarga fjárhag þessara hluthafa, sem hafi veðsett hluti sína í stefnda með greiðslu arðs úr sjóðum stefnda og uppgjöri hluthafalána til hans án vaxta.

Stjórn stefnda lagði ekki fram neina löglega tillögu um greiðslu arðs fyrir aðalfundinn þann 7. júní 2011. Enginn arður verður því löglega greiddur úr sjóðum stefnda.

Með vísan til þess sem að framan greinir ber að ómerkja með dómi samþykkt aðalfundar stefnda þann 7. júní 2011 á ársreikningi fyrir rekstrarárið 2008. Samþykkt ársreikningsins var og er ólögleg frá upphafi.

Jafnframt ber að ómerkja samþykkt aðalfunda stefnda þann 7. júní 2011 á ársreikningum rekstraráranna 2009 og 2010, þar sem þeir reikningar verða ekki samdir af stjórn stefnda fyrr en fyrir liggur afgreiðsla stjórnar- og aðalfundar á löglegum ársreikningi stefnda vegna rekstrarársins 2008.

Stefnandi bendir sérstaklega á að ársreikningur rekstrarársins 2009 var aðeins samþykktur af tveimur stjórnarmönnum stefnda 29. nóvember 2010. Ekkert liggi fyrir um afstöðu þriðja stjórnarmannsins, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef, sem kosinn var í stjórn 9. september 2010 og kjörinn formaður stjórnar stefnda. Stjórn stefnda getur ekki tekið neinar löglegar ákvarðanir, nema allir stjórnarmenn sæki stjórnarfund, sbr. 4. mgr. 16. gr. samþykkta stefnda. Ársreikningur rekstrarársins 2009 hafi því aldrei verið löglega samþykktur í stjórn stefnda og ekkert sem bendir til þess að stjórnin hafi komið að samningu hans.

Stefnandi byggir einnig á því að ársreikningur stefnda vegna rekstrarársins 2010 sé beinlínis rangur og ekki gerður í samræmi við lög um ársreikninga og alþjóðlega reikningsskilastaðla, þar sem stjórn stefnda láti þess hvergi getið í honum að stefnandi krafðist innlausnar hluta sinna þann 27. janúar 2010 á grundvelli 2. mgr. 21. gr. samþykkta félagsins sem séu bindandi fyrir stefnda og alla hluthafa. Það hafi stjórn stefnda hins vegar orðið að gera, sbr. m.a. b-lið 3. tl. 11. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006, og færa innlausnarkröfuna sem skuld í efnahagsreikningi, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um ársreikninga. Þetta hafi stjórn stefnda ekki gert. Ekki er að sjá að endurskoðandi stefnda hafi gert athugasemdir við þetta vinnulag stjórnarinnar. Verður þó að ætla að endurskoðandanum hafi borið að gera það þar sem endurskoðendum ber að rækja störf sín að kostgæfni og samviskusemi í hvívetna og fylgja ákvæðum þeirra laga og reglna sem gilda um störf þeirra, sbr. 8. gr. laga nr. 79/2008 um endurskoðendur. Verður að ætla að endurskoðandanum hafi verið kunn innlausnarkrafan eða mátt vera hún kunn, þar sem hennar er getið í fundargerðum stjórnarfunda stefnda í janúar, febrúar og mars 2010. Breyti engu í þessu sambandi þó stjórn stefnda hafi í byrjun maí 2011 hafnað kröfunni um innlausn án þess að færa fyrir þeirri höfnun nokkur efnisrök.

Ársreikningur stefnda fyrir rekstrarárið 2010 gefi því hvorki glögga né rétta mynd af efnahag stefnda við árslok 2010 og engar lagalegar forsendur séu til greiðslu arðs úr sjóðum stefnda.

Um aðild að máli þessu fer eftir 4. mgr. 71. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 og málssókninni því beint að stefnda einum.

Stefnandi byggir málssókn sína á 71. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Um lagarök að öðru leyti fyrir efniskröfum máls þessa vísar stefnandi til m.a. 37., 59., 70., 73., 74., 76. og 79. gr. laga um einkahlutafélög, laga um ársreikninga nr. 3/2006 og laga um endurskoðun nr. 79/2008.

Krafa um málskostnað er byggð á ákvæðum XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á dæmda málflutningsþóknun er byggð á ákvæðum laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefnandi byggir á því að sá ársreikningur fyrir árið 2008 sem lagður var fram til samþykktar á framhaldsaðalfundinum þann 7. júní 2011 sé ekki „löglegur ársreikningur stefnda“. Helst er að skilja af stefnu að það stafi af því að stjórn félagsins hafi ekki staðið að því að breyta eða leiðrétta ársreikning fyrir árið 2008, eins og krafa hafi verið gerð um á hluthafafundi 7. október 2009, eftir að ársreikningurinn hafði verið felldur. Er rétt að víkja fyrst að þessu atriði.

Fyrir það fyrsta sé rétt að benda á að það voru þeir hluthafar sem eiga meirihluta hlutafjár í félaginu sem létu bóka þessar kröfur um leiðréttingu í fundargerð félagsins. Þetta hafi verið gert með bókun og sé ekki ályktum fundarins heldur krafa ákveðinna hluthafa um að meirihluti stjórnar, sem voru menn handgengnir stefnanda, hlutaðist til um þessar lagfæringar. Stefnandi hafi ennfremur látið þess ógetið að í fundargerð að sama fundar hafi verið bókuð krafa um að stjórnin héldi hluthafafund þannig að kjósa mætti félaginu löglega stjórn. Stefnandi, sem réð stjórn félagsins, hafi ekki orðið við þessari kröfu, sem þó hafi verið lögskylt og endaði málið á borði viðskiptaráðuneytisins, sem hlutaðist til um málefni félagsins, eins og áður hefur verið rakið og fram kemur í skjölum málsins. Í millitíðinni hafi ekki verið unnt að leiða málið til lykta.

Í annan stað bendir stefndi á að það sé meirihluti stjórnar, þ.e. þeir aðilar sem stefnandi hafði kjörið eða tilnefnt til setu í stjórninni og bar ábyrgð á, sem hafi undirritað ársreikninginn sem lagður var fram þann 7. október 2009. Þó segir í 16. gr. samþykkta félagsins að undirskrift þriggja stjórnarmanna skuldbindi félagið og að afl atkvæða ráði afgreiðslu mála á stjórnarfundi. Það séu þá m.ö.o. tveir stjórnarmenn saman sem fari með vald í innri málefnum félagsins. Skýrsla stjórnar í ársreikningi sé ekki skuldbinding félagsins sem allir þrír stjórnarmenn verða að undirrita samkvæmt samþykktum félagsins. Því verður ógilding ársreikningsins ekki byggð á því að einn stjórnarmaður hafi ekki undirritað ársskýrsluna, heldur sé ársreikningurinn lagður fram á ábyrgð þeirra stjórnarmanna sem undir reikninginn rita. Afstaða þriðja stjórnarmannsins vegna skiptingar hlutafjárins í forgangs- og almenna hluti í félaginu komi þó fram í skýrslu stjórnar.

Í þriðja lagi sé rangt sem haldið er fram að stjórnin hafi ekki öll fjallað um ársreikningana fyrir fundinn 7. október 2009. Þvert á móti voru mikil samskipti milli stjórnarmanna innbyrðis og við endurskoðendur félagsins. Þar kemur líka fram um hvað ágreiningur hluthafanna snýst.

Í fjórða lagi sé svo rangt að efni ársreikningsins fyrir árið 2008 hafi ekki verið leiðrétt. Það sé ekki gert með að taka upp efni ársreiknings 2008, heldur er það gert í ársreikningi 2009, þegar farið var að færa bókhald félagsins í evrum. Þetta sé hin rétta aðferð við leiðréttingar eins og beinlínis er fyrirskrifað í lögum nr. 3/2006 um ársreikninga. Ársreikningalögin gera ráð fyrir að skekkjur geti orðið í reikningsskilum og setja reglur um það hvernig skuli með farið. Þannig segir í 22. gr.: „Tekjur og gjöld, sem varða fyrri reikningsár, skulu færast til breytinga á óráðstöfuðu eigin fé í ársbyrjun þegar um er að ræða skekkju eða breytingu á reikningsskilaaðferð.“ Þá segir m.a. í 4. mgr. 42. gr. ársreikningalaganna: „Ef ársreikningur fyrra reikningsárs hefur verið rangur í þeim mæli að hann hefur ekki gefið glögga mynd skulu áhrif af leiðréttingunni færast á eigið fé í ársbyrjun og samanburðarfjárhæðir leiðréttast samsvarandi.“ En ekki nóg með það. Í 5. gr. ársreikningalaganna segir að ársreikningar skuli samdir í samræmi við lögin, reglugerðir og settar reikningsskilareglur. Á grundvelli ársreikningalaganna var starfandi Reikningsskilaráð, sem setti reglur í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaða og venjur. Ráðið fjallaði m.a. um skekkjur í reglum sínum, RR 5, um framsetningu reglulegra og óreglulegra rekstrarliða. Þar kemur fram að ráðið er þess meðvitað að skekkjur geti átt sér stað við gerð reikningsskila og fjallar ráðið nokkuð um mismunandi „gerðir“ af skekkjum og hvernig fara skuli með. Þannig segir í 33. gr. reglna ráðsins: „Uppgötvist skekkja sem veruleg áhrif hefur skal færa hana um óráðstafað eigið fé. Varði skekkjan meira en eitt ár skal breyta samanburðarfjárhæðum fyrir þau reikningsár sem birt eru í reikningsskilunum. Þannig færast áhrif skekkju til breytingar á samanburðarfjárhæðum næstliðins árs og til breytingar á óráðstöfuðu fé í upphafi þess árs sem fyrst er birt...“ Þarna kemur berlega fram að ekki á að taka upp reikningsskil fyrri ára heldur lagfæra skekkjur í næstu reikningsskilum eftir að skekkjan uppgötvast og eldri ársreikningar verða ekki ógildir af þessum sökum. Eftir þessum lagafyrirmælum og reglum var einfaldlega farið. Það sé því fjarstæða að halda því fram að ógildi ársreikninga fyrir árin 2009 og 2010 byggist á því að ársreikningur 2008 hafa verið „ólöglegur“.

Vegna þess sem bókað var eftir forsvarsmanni stefnanda þann 7. júní 2011 á framhaldsaðalfundi fyrir árið 2008 að „skýrsla [stjórnar] hafi verið fölsuð inn í reikninginn“ þá verður harðlega að mótmæla slíkum áburði. Þessi staðhæfing byggir á því einu að tölur um efnahag félagsins, sem teknar eru upp í skýrslu stjórnar séu rangar. Því er í sjálfu sér ekki mótmælt. Það er hins vegar á þessu eðlileg skýring. Hún er sú að þegar ársreikningurinn var lagður fram þá fylgdi honum „Skýrsla stjórnar“ þar sem umræddar tölur úr efnahagsreikningi eru vélritaðar inn. Þegar reikningurinn var lagður fram hafi verið búið að leiðrétta efnahagsliðina eins og fjallað var um hér að framan, en endurskoðanda félagsins, sem að venju samdi textann í skýrslu stjórnar og batt hana inn með ársreikningunum, yfirsást að leiðrétta þurfti þessar tölur í skýrslu stjórnar þar sem þær uppfærðust ekki sjálfkrafa eins og aðrar tölur í reikningnum. Þessi mistök hafa ekki áhrif á ársreikninginn sjálfan, sem er réttur að því frátöldu að uppi var ágreiningur um reikningsaðferðir vegna viðskiptastöðu hlutahafana við félagið. Það sé nú svolítið sérkennilegt að forsvarsmaður stefnanda skuli halda þessu fram þar sem það eru þeir stjórnarmenn sem honum voru handgengnir sem skrifuðu undir þessa skýrslu stjórnar og beri ábyrgð á henni. Hvað sem því líður er ekki einu sinni ástæða til að taka þetta atriði upp í reikningsskil ársins 2009, sbr. reglur Reikningsskilaráðs. Samskiptum stjórnar við endurskoðanda félagsins á þessum tíma var annars gerð skil í umfjöllun hér að framan.

Að því er það varðar að ársreikningurinn sé sá hinn sami og meirihluti hluthafa hafi fellt á hluthafafundi þann 7. október 2009 en að sömu aðilar hafi síðan samþykkt hann óbreyttan á framhaldsaðalfundi þann 7. júní 2011, þá er á því augljós og eðlileg skýring. Eins og rakið er hér að framan sætti meirihluti hluthafa sig ekki við þær reikningsskilaaðferðir sem beitt var við útreikning á viðskiptastöðum hlutahafa við félagið (allra hluthafa jafnt) og taldi ársreikninginn að því leyti rangan. Með því að leiðréttingar hafi verið gerðar á viðskiptastöðum hluthafanna í ársreikningi 2009, og með tilliti til þess sem rakið er hér að framan um það hvernig leiðrétta eigi skekkjur í ársreikningum var engin ástæða fyrir þessa hluthafa að samþykkja ekki ársreikninginn 2008 og samþykkja síðan leiðréttingarnar strax á eftir í næsta ársreikningi. Þetta vinnulag er beinlínis fyrirskipað í ársreikningalögum og reglum Reikningsskilaráðs. Það sé þannig beinlínis í andstöðu við þessar reglur að breyta ársreikningum 2008 eins og stefnandi er að þess krefjast að gert verði.

Ársreikningum vegna áranna 2009 og 2010 og samþykkt þeirra hefur efnislega verið gerð skil hér að framan. Hvað varðar það atriði að einungis tveir stjórnarmenn hafi skrifað undir ársreikning 2009 þá er vísað til þess sem segir um undirskriftir stjórnarmanna hér að framan. Hvað varðar það atriði í ársreikningi 2010, að þar sé þess ekki getið að stefnandi hafi krafist „innlausnar“ (sic) á hlutafé sínu, þá er því til að svara að ekki séu efni til að taka það upp í ársreikning, þar sem sá réttur er ekki til staðar og hefur verið formlega mótmælt. Hafi stefnandi einhvern tímann átt slíkan rétt (sem sé vefengt) þá hafi sá réttur, hvað sem öðru líður, sjálfkrafa fallið niður þegar forgangshlutir stefnanda breyttust í almenna hluti, sem hann hefur sjálfur viðurkennt að hafi orðið við samruna stefnda við annað félag á miðju ári 2008. Um það atriði hefur verið rekið sérstakt dómsmál og res judicata reglur koma í veg fyrir að um það sé fjallað í þessu máli. Þetta atriði, eitt og sér, sem ætti að koma fram í athugasemdum við ársreikning en ekki meginefni hans, getur aldrei valdið ógildingu ársreikningsins sjálfs.

Krafa stefnanda um málskostnað byggist á ákvæðum 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Lagarökum er að öðru leyti lýst hér að framan.

Niðurstaða

Stefnandi byggir málsókn sína á 71. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 en samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins getur hluthafi, stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar sem hefur verið tekin með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við lögin eða samþykktir félagsins. Byggir hann kröfur sínar á því að samþykkt ársreikninga vegna rekstraráranna 2008, 2009 og 2010 á aðalfundum stefnda þann 7. júní 2011 hafi verið ólögleg og að hann eigi skýlausan rétt á að fá samþykkt þeirra ómerkta á grundvelli ofangreindrar 71. gr.

Stefnandi er hluthafi í stefnda Mogul Holding ehf. og er málið réttilega höfðað á hendur einkahlutafélaginu. Þar sem málið er höfðað á þeim grundvelli að samþykkt ársreikninga hafi verið ólögmæt eiga ekki við málshöfðunarfrestir samkvæmt 2. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994.

Að því er varðar samþykkt aðalfundar á ársreikningi vegna rekstrarársins 2008 byggir stefnandi á því að hinn framlagði ársreikningur sé ekki löglegur ársreikningur stefnda sem stjórn hans hafi samið og beri ábyrgð á heldur hafi hann verið lagður fram af tveimur fyrrum stjórnarmönnum 7. október 2009 sem tillaga til breytinga á þegar framlögðum ársreikningi sem stjórn stefnda hafði öll samið og lagt fram. Breytingartillaga stjórnarmannanna hafi verið felld og hafi þeir hluthafar sem felldu hana samþykkt sérstaklega að ársreikningurinn vegna 2008 yrði leiðréttur, sem ekki hafi verið gert.

Upphaflegi ársreikningurinn vegna rekstrarársins 2008 var lagður fram á hluthafafundi 30. júní 2009 og hafði hann þá verið afgreiddur af þáverandi stjórn félagsins með skýrslu stjórnar. Skýrslan var undirrituð af öllum þáverandi stjórnarmönnum en S-kvk-nf E-kvk-nf var með þann fyrirvara að við sameiningu Mogul Holding ehf. og Leikhúsmógúlsins ehf. sem miðaðist við þann 30. júní 2008 hafi forgangshlutir í félaginu breyst í almenna hluti. Seinni útgáfan af ársreikningi vegna þessa árs var lögð fram á framhaldsaðalfundi þann 7. júní 2011 með skýrslu stjórnar sem dagsett var sama dag og fyrri skýrsla stjórnar eða þann 23. júní 2009. Var hún undirrituð af tveimur af þremur af þeim einstaklingum sem voru í stjórn félagsins þann 23. júní 2009 en einungis tvö þeirra voru þá enn í stjórn. Það var S-kvk-nf E-kvk-nf sem ekki undirritaði skýrslu stjórnar en í skýrslunni er gerð grein fyrir sama fyrirvara af hennar hálfu og í fyrri skýrslu.

Á þessum tveimur skýrslum er sá munur að í þeirri fyrri gerði stjórn félagsins ekki tillögu um að greiddur yrði arður til hluthafa á árinu 2009 en í þeirri seinni er gert ráð fyrir greiðslu arðs bæði til forgangshluthafa og almennra hluthafa. Þar er gert ráð fyrir að arðgreiðslunni yrði ráðstafað til uppgjörs á fyrirframgreiddum arði og til útgreiðslu í þeim tilfellum sem úthlutaður arður er hærri en fyrirframgreiðslan.

Þegar reikningurinn var lagður fram á aðalfundi þann 30. júní 2009 varð það niðurstaða fundarins að fresta staðfestingu ársreikningsins og ákvörðun um það hvernig fara skuli með hagnað og tap félagsins. Þann 3. september 2009 og 1. október 2009 voru haldnir framhaldsaðalfundir þar sem rætt var um ársreikninginn en engin niðurstaða fékkst. Fundinum var framhaldið 7. október 2009 og var þá lögð fram seinni útgáfan að ársreikningnum og hann þá felldur í atkvæðagreiðslu.

Samkvæmt fundargerð vegna aðalfundar vegna rekstrarársins 2008 sem haldinn var 7. júní 2011 var ársreikningurinn samþykktur með atkvæði þeirra sem fóru með 69.3% atkvæða en einfaldur meirihluti dugar til samþykkis reikningsins, sbr. 67. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Sama dag voru einnig haldnir aðalfundir vegna rekstraráranna 2009 og 2010 og voru þá samþykktir ársreikningar vegna þeirra ára.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006 bera stjórn og framkvæmdastjóri ábyrgð á samningu ársreiknings fyrir hvert reikningsár og skal ársreikningurinn hafa að geyma rekstrarreikning, efnahagsreikning, sjóðstreymi, skýringar og skýrslu stjórnar. Jafnframt skal reikningunum fylgja áritun endurskoðenda eða skoðunarmanna. Í 2. mgr. ákvæðisins kemur fram að stjórn og framkvæmdastjóri skuli undirrita ársreikning og felst í því að reikningurinn sé saminn í samræmi við lög um ársreikninga, reglugerðir og settar reikningsskilareglur, ef við á. Einnig kemur þar fram að stjórnarmanni eða framkvæmdastjóra ber skylda til ef hann telur að ekki skuli samþykkja ársreikninginn eða hann hefur mótbárur fram að færa sem hann telur rétt að félagsaðilar fái vitneskju um, að gera grein fyrir því í áritun sinni.

Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. samþykkta stefnda ræður afl atkvæða afgreiðslu mála innan stjórnar.

Af ofangreindu má ráða að ekki er gert ráð því að ársreikningur þurfi einróma samþykki stjórnarmanna til afgreiðslu frá stjórn félags. Verði ágreiningur innan stjórnar um ársreikning ber að afgreiða hann með atkvæðagreiðslu.

Eins og rakið hefur verið ber stjórn og framkvæmdastjóri ábyrgð, samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006, á samningu ársreiknings fyrir hvert reikningsár. Ársreikningarnir eru á ábyrgð þeirra stjórnar sem undirritar þá skýrslu stjórnar sem fylgir ársreikningi og breytir þá engu hvort hún er hætt störfum þegar reikningurinn er lagður fram en stjórnarmenn á hverjum tíma bera ábyrgð á því að reikningar séu lagðir fram. Hvergi í lögum er sú krafa gerð að reikningarnir séu lagðir fram á hluthafafundi af sömu stjórnarmönnum og rituðu undir skýrslu stjórnar.

Með hliðsjón af ofangreindu er það mat dómarans að samþykkt ársreikningsins vegna ársins 2008 verði ekki talin ólögmæt af þeim sökum að einungis tveir af þremur stjórnarmönnum hafi staðið að framlagningu hans.

Stefnandi byggir á því að hvorki fyrri stjórn stefnda né sú stjórn sem sé undir forsæti núverandi stjórnarformanns hafi orðið við samþykkt hluthafafundarins frá 7. október um að leiðrétta ársreikning vegna rekstrarársins 2008. Núverandi stjórn hafi firrt sig ábyrgð á reikningi sem hún þó lagði fram, reikningurinn hafi enga umfjöllun fengið innan stjórnarinnar og aldrei verið samþykktur á stjórnarfundi.

Stefndi byggir á því að það sé rangt að efni ársreiknings vegna 2008 hafi ekki verið leiðrétt. Það hafi verið gert í ársreikningi 2009 í samræmi við ákvæði 22. gr. laga nr. 3/2006. Samkvæmt ákvæðinu skulu tekjur og gjöld sem varða fyrri reikningsár færast til breytinga á óráðstöfuðu fé í ársbyrjun þegar um er að ræða skekkju eða breytingu á reikningsskilaaðferð. Samanburðarfjárhæðum skal þá breytt til samræmis nema að það sé bundið sérstökum vandkvæðum og skal það þá upplýst í skýringum. Stefndi vísar einnig til 33. gr. reglna reikningsskilaráðs nr. RR5, framsetning reglulegra og óreglulegra rekstrarliða, þar sem fjallað er um nokkrar gerðir af skekkjum og kemur þar fram að ef skekkja uppgötvast sem veruleg áhrif hefur skal færa hana um óráðstafað eigin fé. Stefndi byggir á eldri ársreikningar geti ekki orðið ógildir þó að skekkja komi fram í þeim.

Stefndi mótmælir því harðlega í greinargerð sinni sem bókað er eftir forsvarsmanni stefnanda á framhaldsaðalfundi þann 7. júní 2011 að skýrsla stjórnar hafi verið fölsuð inn í reikninginn. Rétt sé að tölur um efnahag félagsins sem teknar voru upp í skýrslu stjórnar séu rangar sem sé vegna þess að þegar fyrri ársreikningurinn fyrir 2008 var lagður fram fylgdi honum skýrsla stjórnar þar sem umræddar tölur úr efnahagsreikningi voru vélritaðar inn. Þegar reikningurinn var lagður fram á ný var búið að leiðrétta efnahagsliðina en endurskoðenda félagsins yfirsást að leiðrétta þurfti þessar tölur þar sem þær uppfærðust ekki sjálfkrafa eins og aðrar tölur í reikningnum.

Fyrir liggur tölvupóstur S-kk-ef J-kk-ef starfsmanns á endurskoðunarsviði Deloitte hf. þar sem hann staðfestir ofangreint, að láðst hafi að leiðrétta tölurnar. Einnig staðfesti S-kk-nf þetta í skýrslu sem hann gaf við aðalmeðferð málsins.

Í fundargerð vegna aðalfundarins 30. júní 2009 þegar ársreikningur vegna rekstrarársins 2008 var fyrst lagður fram er bókað: „Tillaga var lögð fram um frestun á staðfestingu ársreiknings og hvernig fara skuli með hagnað eða tap félagsins. Þess er jafnframt krafist að staðfestingu ársreikningsins og hvernig skuli fara með hagnað eða tap félagsins sé frestað til 26. ágúst 2009. S-kk-nf G. G-kk-nf fulltrúi Mango Tree bókar mótmæli fyrir hönd sinna umbjóðenda.“ Á fundi þann 7. október 2009 var lögð fram ný útgáfa af ársreikningi sem þá var felldur með atkvæðum annarra viðstaddra en fulltrúa stefnanda. Í fundargerð vegna fundarins er bókað að hluthafarnir S-kvk-nf, S-kvk-nf, G-kk-nf, Ó-kk-nf og E-kk-nf geri þá kröfu til stjórnar félagsins að hún láti tafarlaust gera leiðréttingar á ársreikningi félagsins og boði til nýs hluthafafundar í félaginu innan fjögurra vikna. Þær breytingar sem þau vildu láta gera voru:

1. Að yfirfara útreikninga á fjárhæð forgangsarðs.

2. Að greiðslur til hluthafa sem komu frá Sviss verði færðar á gengi greiðsludags og hvorki vaxtareiknaðar né gengisreiknaðar frá þeim degi „þar sem arðgreiðslur eru frá íslenska félaginu og tilgreindar í krónum“.

3 Að ekki verði reiknaðir vextir af greiðslu upp í arð til hluthafa.

Ekki er að sjá af fundargerð að þessi tillaga hluthafanna hafi verið borin undir atkvæði. Stefnandi byggir á því að stjórn stefnda hafi ekki komið þessari samþykkt hluthafafundarins í framkvæmd á árunum 2009 og 2010 en hún sé ábyrg fyrir því að gerðar séu á ársreikningum þær breytingar sem hluthafafundur ákveður.

Í endurriti vegna hluthafafundarins þann 7. júní 2011 þegar ársreikningurinn var samþykktur má sjá að þeir sem ekki vildu samþykkja hann voru með athugasemdir er vörðuðu arðgreiðslur og færslu uppsafnaðs arðs í ársreikningi.

Samkvæmt 5. mgr. 65. gr. laga nr. 138/1994 skal halda fundargerðabók á hluthafafundum þar sem skrá skal ákvarðanir fundarins ásamt úrslitum atkvæðagreiðslna. Einnig kemur þar fram að fundargerð skuli lesa upphátt fyrir fundarlok og skrá þar athugasemdir sem fram koma.

Með hliðsjón af fyrirliggjandi fundargerð vegna fundarins þann 7. október 2010 fæst ekki séð að tillaga hluthafanna hafi verið borin undir fundinn til samþykktar eða synjunar né heldur að athugasemd hafi verið gerð við þá afgreiðslu fundarins.

Gögn málsins bera með sér að frá því ársreikningnum var hafnað og þar til hann var lagður fram á ný 2011 hafi verið leitast við að finna lausn á þeim ágreiningi sem var uppi og varðaði stöðu hluthafanna og arðgreiðslur. Meðal framlagðra gagna í málinu eru tölvupóstar sem gengu á milli stjórnarmanna þar sem athugasemdir hluthafa voru ræddar, m.a. um það við hvaða dag gengi væri miðað vegna fyrirframgreidds arðs. Einnig bera endurrit vegna stjórnarfunda 28. janúar 2010, 22. febrúar 2010 og 15. mars 2010 með sér að málið hafi verið rætt þar auk þess sem fyrirframgreiddur arður var færður í árskýrslurnar.

Samkvæmt framburði S-kvk-ef við aðalmeðferð málsins er ástæða þess að reikningurinn var ekki samþykktur þann 7. október 2009 sá að farið var fram á leiðréttingu á stöðu hluthafanna. Eins og rakið hefur verið var hún leiðrétt áður en reikningurinn var samþykktur.

Í fundargerð frá 7. júní 2011 þegar ársreikningur vegna ársins 2008 var samþykktur er ekki að sjá neinar athugasemdir frá þeim hluthöfum sem bókunin frá 7. október 2009 stafaði frá.

Það er niðurstaða dómarans að ekki hafi verið tekin um það formleg ákvörðun fundinum þann 7. október 2009 að gera þær breytingar sem þar eru nefndar. Engu að síður fóru í kjölfarið fram umræður milli aðila um breytingar á ársreikningnum og í kjölfarið gerðar breytingar sem áður hefur verið lýst. Með vísan til þessa er því hafnað að málsástæða þessi leiði til þess að samþykkt ársreikningsins vegna ársins 2008 verði ómerktur.

Stefnandi byggir á því að jafnframt beri að ómerkja samþykkt aðalfunda stefnda þann 7. júní 2011 á ársreikningum rekstraráranna 2009 og 2010 þar sem þeir reikningar verði ekki samdir af stjórn stefnda fyrr en fyrir liggur afgreiðsla stjórnarfundar og aðalfundar á löglegum ársreikningi stefnda vegna rekstarársins 2008. Reikningarnir hafi einungis verið samþykktir af tveimur stjórnarmönnum og ársreikningur vegna ársins 2010 sé beinlínis rangur þar sem ekki sé getið um innlausnarkröfu.

Einnig byggir stefnandi á því að það sé grunnforsenda þess að stjórn geti samið nýjan ársreikning að fyrir liggi efnahagsreikningur næstliðins árs þar sem samsvörun verður að vera á milli efnahagsreikninga ársreikninga, sbr. 6. tl. 1. mgr. 11. gr. laga um ársreikninga nr. 3/2006.

Eins og hér að ofan hefur verið rakið hefur að mati dómarans ekki verið sýnt fram á að þeir annmarkar séu á ársreikningi vegna rekstrarársins 2008 að ómerkja beri hann. Né heldur hefur verið sýnt fram á að hann sé rangur þannig að niðurstaða verði ekki á honum byggð hvað varðar síðari ár. Með hliðsjón af þessu er því hafnað að samþykkt ársreikninga vegna áranna 2009 og 2010 verði ómerkt af þessari ástæðu.

Þá byggir stefnandi á því að ársreikningur vegna rekstrarársins 2009 hafi einungis verið samþykktur af tveimur stjórnarmönnum en ekkert liggi fyrir um afstöðu þriðja stjórnarmannsins, J-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef. Byggir stefnandi á því að stjórn stefnda geti ekki tekið neinar löglegar ákvarðanir nema allir stjórnarmenn sæki stjórnarfund, sbr. 4.mgr. 16. gr. samþykkta stefnda. Því hafi reikningurinn aldrei verið löglega samþykktur í stjórninni og ekkert hafi komið fram sem bendir til þess að stjórnin hafi komið að samningu hans.

Stefndi byggir á því að þó að í ofangreindri 16. gr. samþykktanna segi að undirskrift þriggja stjórnarmanna skuldbindi félagið þá segi þar líka að afl atkvæða ráði afgreiðslu mála á stjórnarfundi, m.ö.o. þá séu það tveir stjórnarmenn sem fari saman með vald í innri málefnum félagsins. Skýrsla stjórnar í ársreikningi sé ekki skuldbinding félagsins sem allir þrír stjórnarmenn verða að undirrita heldur sé reikningurinn lagður fram á ábyrgð þeirra sem hann undirrita. Jafnframt bendir stefndi á að afstaða þriðja stjórnarmannsins vegna skiptingar hlutafjárins í forgangshluti og almenna hluti komi þó fram í skýrslu stjórnar.

Fyrir liggur að J-kk-nf var kjörinn inn í stjórnina 2010. Sem stjórnarmanni ber honum að tryggja að ársreikningar séu lagðir fram en afstaða hans til reikninga vegna áranna áður en hann kom inn í stjórnina skiptir ekki máli hvað varðar gildi þeirra. Ársreikningur vegna ársins 2009 var saminn af tveimur starfsmönnum KPMG endurskoðunar og fylgdi honum skýrsla stjórnar dagsett 29. nóvember 2010.

Hvað þetta varðar er það niðurstaða dómarans á sama hátt og áður hefur verið rakið að samþykki meirihluta stjórnar dugar til að stjórn teljist hafa samþykkt ársreikning. Hafi ársreikningur verið samþykktur af meirihluta stjórnar er þess ekki krafist að fyrir liggi afstaða þeirra sem tekið hafa sæti í stjórn síðan ársreikningur var samþykktur af stjórn en áður en hann var lagður fyrir hluthafafund.

Það er mat dómarans að af hálfu stefnanda hafi ekki verið sýnt fram á að rök séu til að ómerkja ársreikning vegna rekstrarársins 2009 af áðurnefndum ástæðum.

Stefnandi byggir á því að ársreikningur vegna ársins 2010 sé beinlínis rangur og sé ekki gerður í samræmi við lög um ársreikninga og alþjóðlega reikningsskilastaðla þar sem stjórn stefnda láti þess hvergi getið í honum að stefnandi hafi krafist innlausnar hluta sinna þann 27. janúar 2010 á grundvelli 2. mgr. 21. gr. samþykkta stefnda, sem sé bindandi fyrir stefnda og alla hluthafa. Með vísan til m.a. b-liðar 3. tl. 11. gr. laga nr. 3/2006 hafi stjórn stefnda borið að færa innlausnarkröfuna sem skuld í efnahagsreikningi, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um ársreikninga.

Stefndi byggir á því að ekki hafi verið efni til að taka þetta upp í ársreikning þar sem ekki hafi verið forsendur til innlausnarinnar. Hafi stefnandi átt slíkan rétt, en stefndi vefengir að félag geti átt slíkan rétt, þá hafi sá réttur hvað sem öðru líður fallið niður þegar forgangshlutir stefnanda breyttust í almenna hluti við samruna við annað félag á miðju ári 2008.

Samkvæmt b-lið 3. mgr. 11. gr. laga nr. 3/2006 skal í ársreikningi taka tillit til allra skulda sem myndast kunna á reikningsárinu eða í tengslum við fyrri reikningsár auk fyrirsjáanlegra skulda og tapa á sömu tímabilum jafnvel þótt slíkt komi fyrst í ljós eftir lok reikningsárs en áður en ársreikningur er saminn. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laganna skal færa til skuldar í efnahagsreikningi gjöld sem varða reikningsárið en koma til greiðslu síðar. Ef þessir liðir nema verulegum fjárhæðum skulu þeir sýndir sérstaklega eða þeirra getið í skýringum í ársreikningi.

Í gögnum málsins kemur fram að ágreiningur var um hugsanlegt innlausnarverð vegna framkominnar kröfu um innlausn auk þess sem stefndi byggir á því að ekki hafi verið heimild til innlausnar. Samkvæmt bréfi stefnanda frá 27. janúar 2010 taldi stefnandi að verðmæti hluta sinna í félaginu hafi verið 12.230.000 evrur og heildarverðmæti félagsins rúmar 42 milljónir evra. Hvort sem innlausn er miðað við það verð eða eitthvað lægri tölu verður með hliðsjón af heildarverðmæti félagsins og þeim upplýsingum sem fram koma um rekstur félagsins í ársreikningum að telja að hér sé um að ræða verulegar fjárhæðir fyrir félagið en þó verður að ætla miðað við rekstur félagsins og rekstrargrundvöll að innlausn hefði einungis áhrif á félagið í skamman tíma en ekki á afkomu félagsins til frambúðar. Eðlilegt verður þó að teljast að gerð sé grein fyrir því í ársreikningi eða skýrslu stjórnar, í samræmi við ofangreind ákvæði 11. eða 26. gr., hafi slík krafa komið fram sé hún óafgreidd.

Fyrir liggur að stefndi hafnaði kröfunni skriflega og stefnandi hafi í kjölfarið ítrekað kröfuna bréflega og kom þar fram að yrði ekki orðið við kröfunni verði mál höfðað til heimtu innlausnarverðsins. Ekki liggja fyrir nein gögn um að slík málsókn sé hafin hvað þessa kröfu varðar.

Það er mat dómarans að geta hefði átt um innlausnarkröfu í ársreikningi eða a.m.k. skýrslu stjórnar. Engu að síður veldur það því ekki að ársreikningurinn teljist vera ólögmætur. Lög um ársreikninga miða að því að ársreikningur gefi rétta mynd af stöðu og afkomu félags. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 65. gr. laganna skal í skýrslu stjórnar með ársreikningi upplýsa um atriði sem eru mikilvæg við mat á fjárhagslegri stöðu félags og afkomu þess á reikningsárinu og ekki koma fram í ársreikningnum. Á framhaldsaðalfundi þann 7. júní 2011 vegna rekstrarársins 2009, þar sem mætt var fyrir alla hluthafa þegar ársreikningurinn var ræddur, var fjallað um það að í ágúst 2009 hafi verið virk innlausnarkrafa bæði stefnanda og annarra forgangshluthafa. Fram fór umræða um hana og var ágreiningur á milli hluthafa um það hvort krafan væri virk. Þar er bókað eftir lögmanni stefnanda að tekið verði til alvarlegrar skoðunar af hálfu endurskoðunar félagsins að breyta ársreikningi miðað við að það sé virk innlausnarkrafa hjá félaginu. Ekki var orðið við þessu og voru ársreikningarnir lagðir fram til atkvæðagreiðslu og samþykktir eins og rakið hefur verið. Er því ljóst að öllum hluthöfum var kunn innlausnarkrafan og sá ágreiningur sem var uppi um hana. Hvorki í lögum né samþykktum félagsins eru bein ákvæði hvernig með skuli farið með innlausnarkröfu í tilviki sem þessu. Verður við það að miða að markmiðið með því að geta um kröfu í ársreikningi sé að koma upplýsingunum á framfæri, aðallega gagnvart við hluthöfum.

Það er mat dómarans að af hálfu stefnanda hafi ekki verið færð fram rök fyrir því að á samþykkt ársreikninga vegna rekstraráranna 2008, 2009 og 2010 eða ársreikningunum sjálfum hafi verið ágallar sem valdi því að þá beri að ómerkja. Dómari gerir þó athugasemd við að innlausnarkröfu hafi ekki verið getið í ársreikningi eða skýrslu stjórnar vegna ársins 2010 og byggist sú niðurstaða á því markmiði sem lög um ársreikninga miða að og áður hafa verið rakin og telja verður eðlileg vinnubrögð við aðstæður sem þessar. Ágalli þessi telst smávægilegur eins og á stendur en ljóst er að hann leiðir hvorki af sér skekkjur né rangfærslur í ársreikningi.

Ákvæði 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 byggir á því að ákvörðun hluthafafundar sem tekin hefur verið með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við lögin eða samþykktir félagsins verði ómerkt. Með vísan til þess sem rakið hefur verið er það mat dómarans að stefnandi hafi ekki fært fram rök fyrir því að ómerkja beri samþykkt aðalfunda stefnda þann 7. júní 2011 á ársreikningum vegna rekstraráranna 2008, 2009 og 2010. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 600.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatt.

Vegna anna dómara hefur dómsuppkvaðning dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Aðilar málsins og dómari töldu að ekki væri vegna þess þörf á að flytja málið að nýju

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf G. G-kk-nf hrl. og af hálfu stefnda flutti málið G-kk-nf Þ. G-kk-nf hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Mogul Holding ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Mango Tree B.V.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign.)