E-2487/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 8. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A, á hendur B, með stefnu birtri 11. júní 2013.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu bóta að fjárhæð 9.920.000 kr. með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. október 2012 til 18. júní 2013, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaður úr hans hendi. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Hinn 7. september 2012 var auglýst á Starfatorgi staða skrifstofustjóra landgæða í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Í auglýsingunni kom fram að skrifstofustjóra skrifstofu landgæða væri ætlað að leiða starf skrifstofunnar undir yfirstjórn ráðuneytisstjóra, framfylgja stefnu og markmiðum, sem og áherslum og gildum ráðuneytisins. Í auglýsingunni voru nánar tilgreindar kröfur gerðar til menntunar og hæfni umsækjanda.

Hinn 22. september 2012 sótti stefnandi um embættið og var einn tuttugu og fimm umsækjenda.

Í samræmi við reglur um ráðgefandi nefndir er meta hæfni umsækjenda um embætti við Stjórnarráð Íslands nr. 393/2012, setti stefndi á fót sérstaka nefnd í þeim tilgangi að meta hæfni umsækjenda. Í henni áttu sæti C, dósent í mannauðsstjórnun og varaforseti viðskiptafræðideildar HÍ, D, dósent í ferðamálafræði og varaforseti líf- og umhverfisvísindadeildar HÍ, og E, lögfræðingur á skrifstofu löggjafarmála í forsætisráðuneytinu.

Í samræmi við 2. mgr. 5. gr. reglnanna gerði nefndin áætlun um ráðningarferli. Í áætluninni kom meðal annars fram til hvaða atriða nefndinni væri skylt eða heimilt að líta við mat á einstökum þáttum og hverjar væru áherslur hennar. Var greint frá því að við mat á færni og öðrum eiginleikum væri lögð áhersla á mótun stefnu, lausna og hugmynda, samstarfshæfileika og skýra sannfærandi tjáningu og boðskipti. Þá kom enn fremur fram í áætlun nefndarinnar að gert væri ráð fyrir að verki nefndarinnar yrði lokið í síðasta lagi 24. október 2012. Hinn 1. október 2012 staðfesti ráðherra áætlunina.

Á tímabilinu 26. september 2012 til 29. október 2012 voru haldnir sjö fundir í nefndinni. Skýrsla nefndarinnar ber með sér að nefndin vann í samræmi við þá áætlun sem unnin hafði verið um ferlið. Fyrst voru umsóknir, og fylgigögn, allra umsækjenda yfirfarnar og metnar samkvæmt fyrir fram ákveðnum kvarða og með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem ráðherra hafði ákveðið og staðfest að lögð skyldu til grundvallar. Nefndarmenn mátu umsækjendur hver í sínu lagi án þess að bera saman bækur sínar. Þegar nefndin hafði fækkað þeim sem til greina komu í átta umsækjendur voru þeir boðaðir í viðtal hjá nefndinni. Í því viðtali var stuðst við staðlaðar spurningar sem nefndin vann. Sama verklag og fyrr var viðhaft við mat á niðurstöðum. Hver nefndarmaður mat umsækjendur sjálfstætt og í framhaldi af því varð samdóma niðurstaða nefndarinnar að boða fjóra umsækjendur í seinna viðtal. Var sama vinnulag viðhaft í þessu seinna viðtali og fyrr. Lagðar voru fyrir níu staðlaðar spurningar, þar sem leitast var við að fara dýpra í einstaka þætti sem óskað var svara við en í fyrra viðtali, m.a. með aðstæðubundnum spurningum. Þá var þess farið á leit við F á þessum tíma, 18. október, að fyrirtækið myndi taka að sér að hringja í umsagnaraðila/meðmælendur þessara fjögurra en fyrirtækið sá sér ekki fært að sinna því verki fyrir þann tíma sem þess var þörf. Sá nefndin því um að útbúa spurningar fyrir umsagnaraðila sem þeir fengu skriflega og þá var einnig hringt í viðkomandi. Að loknum síðari viðtölum og að fengnum niðurstöðum frá meðmælendum var það samdóma niðurstaða nefndarinnar að ekki yrði leitað eftir hæfnisprófi eða stjórnendamati.

Á fundi nefndarinnar 29. október 2012 lauk hæfnisnefndin störfum og afhenti ráðherra skýrslu sína og kynnti niðurstöðu sína sem var sú, að stefnandi og G væru hæfastir.

Hinn 30. október 2012 var stefnanda tilkynnt sú ákvörðun ráðherra að þeir tveir sem nefndin taldi hæfasta til starfans, skyldu þreyta frekari próf hjá F og fara í viðtal í ráðuneytinu þar sem þeir skyldu kynna framtíðarsýn sína fyrir þessa skrifstofu.

Hinn 4. nóvember 2012 þreytti stefnandi próf frá F á netinu heiman að frá sér og hinn 7. nóvember 2012 mætti hann til fyrrnefnds viðtals í ráðuneytinu þar sem hann lagði fram skriflega framtíðarsýn sína á skrifstofu landgæða og kynnti hana.

Hinn 9. nóvember 2012 var stefnanda tilkynnt að ákveðið hefði verið að ráða G sem skrifstofustjóra. Stefnandi var ósáttur við þessi málalok og tjáði sig um það við ráðuneytið með tölvupósti. Í framhaldi af því hafði stefnandi símsamband við H hjá F og hittust þeir síðar sama dag á skrifstofu F þar sem H fór yfir niðurstöður prófanna sem stefnandi hafði þreytt á vegum fyrirtækisins

Hinn 12. nóvember 2012 óskaði stefnandi eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun ráðherra og var sá rökstuðningur veittur með bréfi, dags. 6. desember 2012. Hinn 13. desember 2012 óskaði stéttarfélag stefnanda, Félag íslenskra náttúrufræðinga, eftir fundi með ráðherra til þess að koma að athugasemdum við málsmeðferðina og ráðningu í stöðuna í umboði stefnanda. Þeirri beiðni var hafnað hinn 5. janúar 2013 en félaginu boðið að senda skriflegar athugasemdir við ráðningarferlið teldi það ástæðu til þess.

Hinn 2. apríl 2013 tilkynnti stefnandi stefnda að hann myndi leita réttar síns fyrir dómstólnum.

II

Stefnandi byggir kröfur sínar um bætur úr hendi stefnda á því að með því að ráða G til starfans hafi stefndi farið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga og þannig bakað stefnanda fjártjón og miska.

Stefnandi byggir á því að við ákvörðun um ráðninguna hafi stefndi brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins með því að ómálefnaleg sjónarmið hafi verið látin ráða úrslitum við val á umsækjendum.

Í stað þess að fylgja þeim reglum sem settar hafi verið í þeim yfirlýsta tilgangi að tryggja að hæfasti umsækjandinn sé ráðinn hverju sinni, þ.e. reglum nr. 393/2012, hafi ráðherra valið að láta nýtt mat fara fram á þeim tveimur er eftir stóðu þegar hin lögskipaða nefnd hafði lokið vinnu sinni.

Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. reglna nr. 393/2012, sbr. 19. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, sé niðurstaða matsnefndar ráðgefandi, en engu að síður beri ráðherra að taka mið af fyrirliggjandi ráðningaráætlun. Nefndin hafði metið það svo að ekki væri sérstök þörf á frekari hæfnisprófum eða stjórnunarmati og gert grein fyrir því í niðurstöðu sinni. Fullyrðingum í rökstuðningi ráðherra, þess efnis að það hafi verið tillaga nefndarinnar að slík próf yrðu gerð, sé því mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Að mati stefnanda var vandinn, sem ráðherra stóð frammi fyrir, sá einn, að stefnandi kom heldur betur út í niðurstöðu nefndarinnar en sá sem vilji ráðuneytis stóð til að ráða, þ.e. starfsmaður skrifstofunnar. Af þeirri ástæðu var ákveðið að halda „leitinni“ áfram og sett upp nýtt skipulag, eins og gögn málsins sýna, sem tryggði „rétta“ niðurstöðu.

Í þeim tilgangi var við hið síðara mat byggt á öðrum og nýjum viðmiðum sem ekki voru lögð til grundvallar við mat nefndarinnar. Þannig hafi verið farið á svig við þau sjónarmið sem staðfest hafði verið með formlegum hætti að eigi að liggja til grundvallar mati á umsækjendum og slíkt verði ekki metið öðruvísi en svo að geðþótti hafi ráðið för þegar þar var komið sögu.

Mat hæfnisnefndarinnar var unnið í samræmi við fyrrgreindar reglur, með gagnsæjum og upplýstum aðferðum sem allar liggja fyrir í skýrslu nefndarinnar. Hið síðara mat var hins vegar öðru marki brennt. Þar var aðeins um að ræða eitt heimapróf umsækjenda í tölvu sem alls ekki var til þess fallið að leiða fram hvor umsækjenda væri í reynd hæfari til starfans. Þau próf sem F lagði fyrir stefnanda og G séu annars vegar próf sem kallast OPQ32. Prófið mælir í raun ekki frammistöðu í starfi eða hæfni heldur sé um að ræða mat viðkomandi á sjálfum sér í þeim þáttum sem prófið mælir. Sýnir það því fyrst og fremst hvernig þátttakandinn metur eigin styrkleika og veikleika í þeim þáttum sem prófaðir eru en mælir ekki frammistöðu í starfi. Hitt prófið sem F lagði fyrir var ákveðin tegund af greindarprófi, Inductive Reasoning, sem felst í því að próftakinn leysir rökþrautir á sem skemmstum tíma. Í skýrslu F kemur skýrt fram að ekki hafi reynst tölfræðilega marktækur munur á niðurstöðum hæfnisprófa þeirra tveggja sem þreyttu prófin. Byggi stefnandi því á því að þessi próf hafi í engu breytt eða bætt við þær niðurstöður sem hæfnisnefndin hafði þegar komist að með mun fleiri og vandaðri rannsóknum og viðtölum á breiðu sviði.

Byggi stefnandi og á því að með hinu seinna mati hafi verið farið gegn tillögum nefndarinnar sem skýrlega tók fram í skýrslu sinni að ekki væri tilefni eða þörf á frekari prófunum á þeim tveimur sem eftir stóðu. Í skýrslu nefndarinnar til ráðherra segir að í kjölfar viðtala og að fengnum umsögnum hafi það verið samhljóma niðurstaða hæfnisnefndar að ekki væri þörf á að leggja hæfni/stjórnendapróf fyrir umsækjendur sem síðast komu til greina. Þá kemur og fram í síðustu fundargerð nefndarinnar að nefndarmenn hafi verið sammála um að leita ekki eftir hæfnisprófi eða stjórnendamati.

Með því að byggja á seinna matinu kaus ráðherra að skipta um hest í miðri á og gaf um leið þeim reglum sem um slíkt mat eiga að gilda engan gaum. Við þetta síðara mat var teflt fram öðrum sjónarmiðum en áður höfðu legið til grundvallar og aðferðin við matið var að mati stefnanda til þess gerð sérstaklega að unnt væri að færa fram mat sem væri hagfelldara þeim umsækjanda sem ráðherra hafði augastað á.

Sérstaklega sé á því byggt að hér hafi ómálefnaleg sjónarmið ráðið för þegar kom að þeim þætti að umsækjendur hafi verið beðnir um að leggja fram minnisblað fyrir ráðherra um framtíðarsýn þeirra á verkefni skrifstofunnar. Með því hafi auk þess verið farið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þar sem annar þessara tveggja, þ.e. sá sem varð fyrir valinu, var starfsmaður nefndrar skrifstofu og hafði verið það frá árinu 2008. Hann var því eðli máls samkvæmt í annarri aðstöðu en stefnandi til þess að fjalla um það málefni, enda gjörkunnugur því starfi sem þar hafði verið unnið við mótun þessarar skrifstofu og þar með hvað ráðherra kynni að hugnast í því efni sem þeim var lagt fyrir að fjalla um.

Með þessum hætti telji stefnandi að ráðherra hafi farið á svig við settar reglur um ráðningar og hæfismat og misbeitt valdi sínu.

Hæfnisnefndin vann í samræmi við sérstaka og vandaða áætlun þar að lútandi eins og reglur nr. 393/2012 gera ráð fyrir. Fundargerðir nefndarinnar bera með sér að nefndarmenn mátu hvern og einn umsækjanda sjálfstætt áður en þeir báru saman bækur sínar. Þar kemur m.a. fram að niðurstöður nefndarinnar hafi verið einróma. Niðurstöður F byggi hins vegar á einu prófi sem þreytt var úr tölvu heiman að frá próftaka og viðtali um framtíðarsýn fyrir skrifstofuna, sem áður hefur verið fjallað um. Það sé því ljóst að vinna hæfnisnefndarinnar var mun vandaðri og ítarlegri en sú matsvinna sem síðar var í raun lögð til grunvallar ákvörðuninni. Þetta ráðslag telji stefnandi beinlínis fara gegn reglum nr. 393/2012, auk þess sem þessi málsmeðferð fari gegn meginreglunni um skyldubundið mat stjórnvalda og lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

Samkvæmt 18. gr. laga um Stjórnarráð Íslands nr. 115/2011 skipi ráðherra ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra að fengnu mati hæfnisnefndar. Niðurstaða nefndarinnar sé að sönnu ráðgefandi, sbr. 19. gr. sömu laga. Það hins vegar leysi ráðherrann ekki undan þeirri persónulegu skyldu sinni að velja þann sem ráðinn er ef valið stendur milli tveggja. Reglan um skyldubundið mat stjórnvalds feli einmitt í sér að ráðherra sé óheimilt að afnema slíkt mat með því að setja verklagsreglur eða framkvæma mat óháð hinu reglubundna mati, til þess að komast hjá því að taka sjálfur ákvörðun. Það var hins vegar raunin í þessu tilviki og með því að ákvörðun ráðherra á grundvelli hins síðara mats, og þeirra sjónarmiða sem þá voru höfð frammi, misbeitti ráðherra valdi sínu við val á leið til úrlausnar í málinu.

Þá byggi stefnandi á því að niðurstöður þeirra matsgerða sem lagðar séu til grundvallar ákvörðun ráðherra stangist á. Í niðurstöðukafla skýrslu hæfnisnefndar komi fram að sá sem ráðinn var, G, hefði minnsta stjórnunarreynslu þeirra fjögurra sem síðast voru metnir. G og stefnandi hefðu haft skýrustu framtíðarsýn fyrir ráðuneytið og verkefnin og sömuleiðis komu þeir best út úr áhersluþáttum varðandi menntun, tjáningu og boðskipti. Þá var það niðurstaða nefndarinnar að stefnandi hefði meiri stjórnunarreynslu en sá sem ráðinn var og sömuleiðis meiri færni og áhuga á sviði stjórnunar og starfsmannamála. Í engum matsþætti var G metinn hæfari en stefnandi.

Í niðurstöðu prófsins sem F ráðningar lögðu fyrir stefnanda sé farið yfir einstaka matsþætti á bls. 2. Þær niðurstöður verða að teljast harla furðulegar og í hróplegu ósamræmi við niðurstöðu hæfnisnefndarinnar. Þannig var stefnandi metinn mun lakari þegar kom að eiginleikum sem lúta að stjórnun en G í mati F, meðan staðan var öndverð í mati hæfnisnefndar í þeim þáttum sem lutu að stjórnun.

Mat hæfnisnefndarinnar fól í sér efnisgreiningar þriggja sérfróðra matsmanna. Mat F byggðist hins vegar á vélrænni framsetningu og greiningu starfsfólks sem aldrei hafði fundað með stefnanda um þessi mál. Þá sé niðurstaða F í engu rökstudd en framsetning í tölum og litum frekar til þess fallin að kasta rýrð á stefnanda. Í þessu samhengi verður að árétta að í niðurstöðunni segi þrátt fyrir allt að ekki hafi reynst tölfræðilegur munur á niðurstöðum þeirra tveggja úr prófunum.

Þá mat hæfnisnefndin þá G og stefnanda jafna þegar kom að framtíðarsýn fyrir verkefnið en skýrsla F gerir mikið úr frammistöðu G í viðtali, t.d. að hann hefði getað rökstutt mál sitt með nýlegum dæmum sem höfðu beina skírskotun í starf skrifstofustjóra. Þar telji stefnandi glöggt koma fram sá aðstöðumunur sem umsækjendum þessum var gerður með því að verkefni viðtalsins laut beinlínis að því starfi og þeim vinnustað sem G starfaði á þegar viðtalið var tekið og fór fram á hans vinnustað, þ.e. í ráðuneytinu sjálfu. Það þarf því ekki að sæta undrun að viðfangefnið hafi verið honum nærtækara til umfjöllunar í þeim smáatriðum sem ráðherra og ráðuneytisstjóri kynnu að óska svara við heldur en stefnanda. Niðurstaða þessa viðtals virðist svo vera það sem endanlega sé látið ráða úrslitum um mat F sem ráðherra gerði svo að sínu. Þessa málsmeðferð telji stefnandi ótæka og að ólögum. Þau próf sem F lagði til grundvallar telji stefnandi auk þess ekki til þess fallin að eiga að ráða úrslitum um það hvor aðilinn skyldi ráðinn. Með því að færa valið í þennan farveg telji stefnandi að markmið reglna nr. 393/2012, að jafnræði og gagnsæi séu höfð að leiðarljósi við val í embætti sem það sem hér er um að ræða, sbr. 2. gr., hafi verið virt að vettugi stefnanda til tjóns.

Stefnandi byggi á því að niðurstaða hæfnisnefndarinnar hafi verið nægilega skýr til þess að ráðherra hefði borið að ráða hann til starfans. Með því að gera það ekki heldur fá annan aðila til þess að framkvæmd einhvers konar fljótaskriftarmat á þeim tveimur með skilgreiningum sem miðuðu að fyrir fram gefnum niðurstöðum, sem glögglega voru sniðnar að þörfum hins umsækjandans hafi ráðherra brotið gegn rétti stefnanda og bakað honum það fjártjón sem hér er gerð krafa um bætur fyrir.

Dómkrafa stefnanda sé um mismun þeirra launa sem stefnandi hefði haft ef hann hefði verið skipaður í embætti skrifstofustjóra landgæða og þeirra launa sem hann hefur sem þjóðgarðsvörður.

Þá er gerð krafa um greiðslu miskabóta úr hendi stefnda samkvæmt heimild í b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, að fjárhæð 2.000.000 kr., þar sem í hinni ólögmætu framgöngu ráðuneytisins við ráðningu stefnanda hafi falist ólögmæt meingerð gegn frelsi, friði, æru og persónu stefnanda.

Stefnandi byggi kröfu sína um miskabætur á því að framganga ráðherra við ráðningarferlið hafi falið í sér ólögmæta meingerð í garð stefnanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Framsetning mats F á frammistöðu stefnanda á dskj. nr. 19 sé til þess fallin að varpa rýrð á stefnanda faglega og valda stefnanda álitshnekki.

Telji stefnandi skýrslu F hafa að geyma umsögn um hann sem sé í eðli sínu meiðandi. Umsögnin og niðurstöðurnar séu lítt sem ekkert rökstuddar en hins vegar settar fram með mjög afgerandi hætti sem séu til þess fallnar að kasta rýrð á stefnanda og hæfni hans í starfi. Sem dæmi fái stefnandi falleinkunn í mörgum þáttum sambærilegum þeim sem hæfnisnefndin hafði metið hann mjög hæfan í.

Krafist er þannig skaða- og miskabóta er nemi samtals 9.920.000 kr. auk vaxta og kostnaðar. Krafist er vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá tjónsdegi til þingfestingardags 13. júní 2013 en þá skv. 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags.

III

Stefndi mótmæli málatilbúnaði stefnanda og kröfum á honum reistum. Því sé alfarið hafnað að farið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga við ráðningu í starf skrifstofustjóra landgæða. Þá sé því einnig mótmælt að stefndi hafi brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins með því að ómálefnaleg sjónarmið hafi verið látin ráða úrslitum. Þvert á móti var ákvörðun stefnda byggð á lögmætum og málaefnalegum sjónarmiðum.

Stefndi mótmæli fullyrðingum í stefnu um að við mat ráðherra hafi verið teflt fram öðrum sjónarmiðum en áður hafi legið til grundvallar og að aðferðin við matið hafi verið sérstaklega til þess gerð að unnt væri að færa fram mat sem væri hagfelldara þeim umsækjanda sem ráðherra hafði augastað á. Ákvörðun stefnda um skipun í embætti skrifstofustjóra byggðist á lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum. Farið var eftir þeirri málsmeðferð sem gerð er krafa um í reglum nr. 393/2012 og var hún í fullu samræmi við ráðleggingar og niðurstöðu hæfnisnefndar.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins fer það eftir ákvæðum laga hvaða stjórnvald veitir starf. Í 1. mgr. 18. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands segir að ráðherra skipi skrifstofustjóra að fengnu mati hæfnisnefndar. Skal ráðherra skipa þriggja manna nefnd til að meta hæfni umsækjenda um embættið og er niðurstaða nefndarinnar ráðgefandi, sbr. 19. gr. laganna. Sérstaklega sé vísað til 5. gr. og 7. gr. reglna nr. 393/2012.

Stefndi telji að í stefnu gæti ákveðins misskilnings á því hvað felist í ráðningarferli vegna skipunar skrifstofustjóra. Ferlið sé tvíþætt. Fyrst sé skipuð hæfnisnefnd sem metur hæfni umsækjenda um embættið. Þegar skýrsla hæfnisnefndar liggi fyrir metur ráðherra síðan hvort ástæða sé til frekari gagna- eða upplýsingaöflunar. Þegar ráðherra telji að ekki sé þörf á frekari gögnum eða upplýsingum um umsækjendur taki hann endanlega ákvörðun. Hæfnisnefndin hefur ráðgefandi hlutverk gagnvart ráðherra, en ráðherra tekur ákvörðun um skipun í embættið.

Sem fyrr greini skilaði hæfnisnefnd skýrslu sinni 29. október 2012. Í niðurstöðukafla skýrslunnar komi skýrt fram að það sé einróma sameiginleg niðurstaða nefndarinnar að loknu heildstæðu mati á einstökum liðum í ráðningarferlinu að tveir umsækjendur, stefnandi og G, teljist hæfastir, miðað við þau sjónarmið sem leggja beri til grundvallar. Hæfnisnefnd mat því þessa tvo aðila jafnhæfa í skýrslu sinni til ráðherra. Sé því mótmælt, sem stefnandi heldur fram, að nefndin hafi metið stefnanda hæfari.

Stefndi byggi á því að ráðherra hafi borið að leggja mat á þá tvo umsækjendur sem hæfnisnefnd hafði talið hæfasta í starfið til þess að geta tekið ákvörðun um hvorn hann taldi að skipa ætti í embættið. Við það mat ákvað ráðherra að fara að ráðleggingum nefndarinnar og leggja fyrir umsækjendurna tvo hæfnispróf og persónuleikamat og taka við þá viðtöl þar sem þeir fengju tækifæri til þess að lýsa framtíðarsýn sinni. Stefndi leitaði til F og fól þeim að leggja fyrir umsækjendurna próf og mat og sitja viðtöl með ráðherra. F tók saman minnispunkta fyrir stefnda um niðurstöður úr framangreindu mati og viðtölum við ráðherra, sem stefnandi fékk afhent að hans ósk.

Stefndi leggi áherslu á að með framangreindri málsmeðferð hafi verið tryggt að hið skyldubundna mat stefnda, á þeim umsækjendum sem hann ákvað að valið skyldi standa um, hafi farið fram á eins faglegan og vandaðan hátt og frekast hafi verið unnt. Sé því mótmælt, sem fullyrt er í stefnu, að ráðherra hafi vikið sér undan hinu skyldubundna mati. Stefndi byggi jafnframt á því að ráðningarferlið hafi verið í fullu samræmi við kröfur sem gerðar séu í reglum nr. 393/2012 og í samræmi við stjórnsýslulög nr. 37/1993, auk vandaðra stjórnsýsluhátta og meginreglna um skyldubundið mat stjórnvalds.

Stefndi mótmæli fullyrðingum í stefnu um að ráðningarferlinu hafi verið breytt í miðjum klíðum til þess að ná fram viðunandi niðurstöðu til samræmis við fyrir fram gefnar væntingar stefnda um hvern skyldi ráða. Þvert á móti var ráðningarferlið í fullu samræmi við þær kröfur sem gerðar séu til þessa ferlis. Þá hefur stefnandi ekki fært fram nein rök fyrir þeirri staðhæfingu sinni að hæfasti umsækjandinn hafi ekki verið ráðinn.

Stefndi telji þarft að árétta að niðurstaða hæfnisnefndar sé ráðgefandi við skipun í embætti. Það sé því rangt, sem fullyrt er í stefnu, að stefnda hafi verið skylt að leggja niðurstöðu hæfnisnefndar til grundvallar. Ráðherra skipar skrifstofustjóra að fengnu mati hæfnisnefndar, sbr. 1. mgr. 18. gr. laga nr. 115/2011, og tekur þannig hina endanlegu ákvörðun um skipunina. Við þá ákvörðun þarf ráðherra að leggja mat á þá umsækjendur sem hann telji hæfasta til starfsins. Stefndi byggi á því að það hafi ráðherra einmitt gert er hann lagði niðurstöðu hæfnisnefndar til grundvallar þegar hann tók ákvörðun um að leggja frekara mat á þá tvo umsækjendur sem hæfnisnefndin taldi hæfasta, til þess að geta tekið hina endanlegu ákvörðun um skipun í embættið.

Stefndi mótmæli því sem byggt sé á í stefnu, að með hinu seinna mati hafi verið farið gegn tillögum nefndarinnar, sem hafi skýrlega tekið fram í skýrslu sinni að ekki væri tilefni til eða þörf á frekari prófunum á þeim tveimur sem stóðu eftir. Stefndi leggi áherslu á að það var ráðherra en ekki hæfnisnefndarinnar að taka ákvörðun um hver skyldi skipaður í áðurnefnt embætti. Það var því einnig hans að taka ákvörðun um hvaða aðferðum yrði beitt í ráðningarferlinu, það er hvort þörf væri á til dæmis sérstökum hæfnisprófum, raunhæfum verkefnum eða öðru viðtali. Þá segir í 2. mgr. 7. gr. reglna nr. 393/2012, eins og fyrr greinir, að þegar skýrsla hæfnisnefndar liggi fyrir meti ráðherra hvort ástæða sé til frekari gagna- eða upplýsingaöflunar, svo sem í formi viðtala.

Stefndi byggi enn fremur á því að ráðherra hafi fundað með hæfnisnefnd og óskað ráðlegginga um framhald málsins. Lagði nefndin það til á fundinum að ráðherra gæti lagt próf og mat fyrir þá tvo umsækjendur sem nefndin taldi hæfasta til starfans. Enda þótt hæfnisnefndin hefði sjálf ekki talið þörf á að leggja slíkt mat á umsækjendur í störfum sínum laut það eingöngu að starfi nefndarinnar en ekki framhaldi ferlisins þegar nefndin hafði lokið störfum sínum. Var ákvörðun ráðherra um að leggja próf fyrir umsækjendurna því í fullu samræmi við ráðningarferlið.

Stefnandi vísi í niðurstöðu hæfnisprófa, sem lögð voru fyrir umsækjendurna tvo, og beri því við að ekki hafi reynst tölfræðilegur marktækur munur á niðurstöðunum. Það sé rétt að þetta komi fram í niðurstöðu matsins vegna hæfnisprófanna. Stefndi byggi hins vegar á því að einnig hafi komið fram að niðurstöður úr mati, að teknu tilliti til starfsgreiningar sem gerð var, leiði til þess að G teljist talsvert líklegri en stefnandi til að falla að kröfum og þörfum starfsins. Niðurstöður úr persónuleikamati, sem lagt var fyrir þá tvo, þar sem teknir voru fyrir sjö persónulegir hæfnisþættir, hafi verið þær að G fékk 3,9 stig en stefnandi 2,3 stig.

Stefnandi virðist byggja sérstaklega á því að ómálefnaleg sjónarmið hafi ráðið för þegar kom að þeim þætti að umsækjendur hafi verið beðnir um að leggja minnisblað fyrir ráðherra um framtíðarsýn þeirra á verkefni skrifstofunnar. Með því hafi einnig verið farið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þar sem sá sem varð fyrir valinu var starfsmaður skrifstofunnar. Þessu hafnar stefndi. Sjónarmið um framtíðarsýn umsækjenda hafa verið talin lögmæt og málefnaleg, hvort heldur í dómum Hæstaréttar eða í álitum umboðsmanns Alþingis. Þá voru þau sjónarmið sem byggt var á við skipun í áðurnefnt embætti lögmæt og málefnaleg og í samræmi við auglýsingu um starfið og ráðningaráætlun ráðherra. Því sé mótmælt að jafnræðisregla stjórnsýslulaga hafi verið brotin. Það getur eðli máls samkvæmt ekki talist brot á jafnræðisreglu að ráða umsækjanda sem yfirmann skrifstofu þó að hann hafi verið starfsmaður hennar. Það að útiloka hann væri frekar brot á jafnræðisreglu.

Stefndi telji að það að G hafi verið starfsmaður þeirrar skrifstofu sem hið auglýsta embætti skrifstofustjóra tók til og hafi þar með haft þekkingu á starfssviði skrifstofunnar þegar hann sótti um embættið, geti með engum hætti talist vera brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Eitt af þeim skilyrðum sem sett voru fram í auglýsingu um starfið var sérþekking og/eða starfsreynsla á starfssviði tengdu viðfangsefni skrifstofunnar. G, eins og aðrir með slíka þekkingu, hafði fullan rétt á að sækja um starfið. Ef sjónarmið stefnanda væru á rökum reist ætti í raun frekar að útiloka þá aðila sem vinna á tilteknum vinnustað og hafa þar með þekkingu á málefnasviði starfsins frá því að sækja um starf á viðkomandi vinnustað. Stefndi telji að slíkt bryti frekar í bága við jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og væri engan veginn heimilt. Telji stefndi því ljóst að hann hafi á engan hátt brotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga.

Stefndi mótmæli því að niðurstöður þeirra matsgerða sem lagðar voru til grundvallar ákvörðun ráðherra stangist á, það er annars vegar skýrsla hæfnisnefndar og hins vegar niðurstöður úr persónuleikamati.

Stefndi árétti að hæfnisnefnd mat stefnanda og G hæfasta. Með öðrum orðum voru þeir metnir jafnhæfir, enda gerði nefndin ekki greinarmun á hæfni þeirra í niðurstöðu sinni. Ráðherra varð því að ákveða hvaða sjónarmið ætti að leggja áherslu á. Framkvæmd var ítarleg greining á starfinu og ákveðið að lögð yrðu fyrir umsækjendurna tvö persónuleika- og hæfnispróf, tekin viðtöl og þeim falið að kynna framtíðarsýn skrifstofu landgæða í viðtali. Þetta var gert til að leiða í ljós hvor þeirra væri hæfari til að gegna embættinu. Stefndi byggi á því að mat það sem fór fram af hálfu hæfnisnefndar og síðan af stefnda hafi því engan veginn verið ósamrýmanlegt heldur hafi mat stefnda eingöngu falið í sér að leggja ætti frekara mat á þá tvo umsækjendur sem eftir stóðu, en það mat hafði ekki farið fram hjá hæfnisnefndinni. Sé enn fremur mótmælt fullyrðingum stefnanda um að niðurstaða hæfnisnefndar hafi verið nægilega skýr til þess að stefnda hafi borið að ráða hann til starfa og með því að gera það ekki hafi verið gert nýtt mat sem sniðið hafi verið að þörfum hins umsækjandans.

Stefndi leggi áherslu á að það stjórnvald sem veiti starf ákveði hverju sinni á hvaða sjónarmiðum ákvörðunin eigi að byggjast ef ekki er mælt sérstaklega fyrir um það í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum enda séu sjónarmiðin málefnaleg og lögmæt. Þegar þau sjónarmið sem veitingarvaldshafi hefur ákveðið að byggja ákvörðun sína á leiða ekki öll til sömu niðurstöðu þarf að meta þau innbyrðis. Stefndi byggi á því að við slíkt mat hafi ekki öll sjónarmið sama vægi. Meginreglan sé sú að veitingarvaldshafinn ákveður á hvaða sjónarmið hann vilji leggja áherslu. Engin ákvæði séu í lögum um það hvaða menntunar- og hæfniskröfur eigi að gera til skrifstofustjóra í stjórnarráðinu fyrir utan almenn hæfnisskilyrði ríkisstarfsmanna sem kveðið er á um í 6. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Samkvæmt óskráðri grundvallarreglu stjórnsýsluréttarins beri að velja þann umsækjanda sem talinn sé hæfastur til að gegna viðkomandi starfi með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem byggt sé á. Stefndi byggi á því að þau sjónarmið sem byggt var á við skipun í embætti skrifstofustjóra skrifstofu landgæða hafi verið málefnaleg og lögmæt. Var það mat ráðherra að G væri hæfastur til að gegna embættinu og var það byggt á heildarmati á skýrslu hæfnisnefndar, persónuleika- og hæfnisprófum, viðtali og kynningu umsækjenda. Telji stefndi jafnframt að mikilvægt sé að hafa í huga að það er tilgangur starfsveitingar að sjá til þess að verkefni hins opinbera séu sem best af hendi leyst. Telji hann að farið hafi verið að lögum í einu og öllu við skipun í starf skrifstofustjóra landgæða og því beri að hafna öllum kröfum stefnanda og sýkna stefnda.

Stefndi mótmæli kröfu stefnanda um skaðabætur. Ákvörðun um skipun G var byggð á lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum. Þá var málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga fylgt. Þá er skaðabótakrafan alltof há að mati stefnda.

Stefndi mótmæli jafnframt kröfu stefnanda um miskabætur. Því sé mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu af hálfu stefnda, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ákvörðun um skipun G var eins og rakið hefur verið byggð á lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum og var málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga fylgt. Í stefnu sé vísað til mats F og niðurstöðu úr persónuleikamati stefnanda og þess sem var skipaður og mats á frammistöðu þeirra í viðtali. Stefndi fær ekki séð að skriflegt mat á frammistöðu í starfsviðtali geti falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu. Þá sé skjalið merkt trúnaðarmál. Því verður ekki séð hvernig skjalið getur kastað rýrð á stefnanda og hæfni hans í starfi. Stefndi mótmælir einnig kröfunni sem of hárri og í ósamræmi við dómaframkvæmd.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé á því byggt að lækka beri kröfur stefnanda til muna með vísan til fyrri málsástæðna auk þess sem kröfur stefnanda eru ekki í samræmi við dómaframkvæmd.

Af hálfu stefnda er kröfum um vexti og dráttarvexti mótmælt, einkum upphafstíma þeirra. Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í máli þessu krefst stefnandi bóta vegna fjártjóns og miska, þar sem hann var ekki skipaður skrifstofustjóri skrifstofu landgæða í umhverfisráðuneytinu í kjölfar auglýsingar og umsóknarferlis haustið 2012. Telur stefnandi að við skipunina hafi verið farið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga og brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins með því að ómálefnaleg sjónarmið hafi verið látin ráða úrslitum við val á umsækjendum. Samkvæmt 18. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands skipar ráðherra skrifstofustjóra að fengnu mati hæfnisnefndar, sbr. 19. gr. sömu laga. Í 19. gr. er kveðið á um að ráðherra skuli skipa þriggja manna nefnd til að meta hæfni umsækjenda um embættið. Niðurstaða hæfnisnefndarinnar skuli vera ráðgefandi við skipun í embættið. Forsætisráðherra skuli setja hæfnisnefndinni reglur sem fjalla eigi meðal annars um verkefni og málsmeðferð, sbr. reglur nr. 393/2012.

Í 5. gr. reglna nr. 393/2012 er kveðið á um verkefni hæfnisnefndar. Samkvæmt 1. mgr. skal starf hæfnisnefndar miða að því að leiða í ljós með gagnsæjum hætti hvaða umsækjandi eða umsækjendur séu hæfastir til að hljóta skipun í viðkomandi embætti. Nefndin skal í hvívetna gæta samræmis gagnvart umsækjendum þannig að jafnræði sé í heiðri haft. Þá ber henni að vera sjálfstæð í störfum sínum að öðru leyti en því er greini í 2. og 3. mgr. um staðfestingu ráðherra á áætlun um ráðningarferli. Í 2. mgr. sömu greinar segir að við upphaf starfs hæfnisnefndar skuli ráðherra, að fenginni tillögu nefndarinnar, gera áætlun um ráðningarferli. Þar segir enn fremur að í áætlun skuli meðal annars koma fram til hvaða atriða hæfnisnefnd sé skylt eða heimilt að líta við mat á einstökum þáttum og hverjar skuli vera áherslur í því sambandi. Jafnframt skuli koma fram í áætluninni hvaða aðferðafræði eigi að beita við mat á umsækjendum að öðru leyti, til dæmis hvort leggja eigi fyrir skrifleg próf af tilteknu tagi. Þá segir enn fremur að áætlunin skuli kveða á um hvaða frest nefndin hafi til að ljúka störfum sínum. Hæfnisnefnd var skipuð og gerði áætlun um ráðningarferlið hinn 3. október 2012. Í áætluninni var gert ráð fyrir fjórum skrefum. Í „fyrsta skrefi“ var tekið fram að við mat á færni og öðrum eiginleikum væri lögð áhersla á mótun stefnu, lausna og hugmynda, samstarfshæfileika og skýra, sannfærandi tjáningu og boðskipti. Í „þriðja skrefi“ átti að leggja mat á þörf fyrir hæfnispróf og/eða stjórnendamat og leitað yrði til ráðningarfyrirtækis ef til slíks kæmi. Samkvæmt gögnum málsins hélt hæfnisnefndin 7 fundi á tímabilinu 26. september til 29. október 2012.

Samkvæmt 7. gr. sömu reglna nr. 393/2012 skal hæfnisnefndin skila skýrslu til ráðherra um störf sín og skal þar koma fram með rökstuddum hætti hvaða umsækjendur séu að mati nefndarinnar hæfastir, miðað við þau sjónarmið sem leggja beri til grundvallar við skipun í embættið. Í 2. mgr. er kveðið á um heimild ráðherra til að meta hvort ástæða sé til frekari gagna- eða upplýsingaöflunar, svo sem í formi viðtala. Í 3. mgr. er tekið fram að niðurstaða hæfnisnefndar sé ráðgefandi við skipun í embætti, sbr. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 115/2011, en við ákvörðun ráðherra beri að taka mið af fyrirliggjandi ráðningaráætlun.

Niðurstaða hæfnisnefndarinnar kom fram í skýrslu hennar, sem dagsett er 29. október 2012. Þar kemur skýrt fram að í kjölfar viðtala við umsækjendur, og að fengnum umsögnum, hafi hæfnisnefndin ekki talið þörf á því að leggja fyrir umsækjendur hæfnispróf og/eða stjórnendamat, þ.e. skref þrjú. Í niðurstöðum nefndarinnar segir að það sé einróma sameiginleg niðurstaða hæfnisnefndar að loknu heildstæðu mati á einstökum liðum í ráðningarferlinu að stefnandi og G teljist hæfastir miðað við þau sjónarmið sem leggja beri til grundvallar við skipun í embættið, sbr. 7. gr. reglna nr. 393/2012. Eins og að framan greinir, og fram kemur í 2. mgr. 19. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands, er niðurstaða nefndarinnar einungis ráðgefandi og gat ráðherra því skipað hvorn þann í starfið er hann kaus.

Ráðherra tók þann pól í hæðina að leita aðstoðar F. Lögð voru fyrir stefnanda og G tvö próf. Annars vegar var hæfnisprófið Inductive Reasoning, sem er próf til mælinga á hugrænni hæfni. Hins vegar var persónuleikamatið OPQ32, sem leggur mat á það hvaða persónulega hæfileika próftaki hafi með tilliti til vinnuaðstæðna. Prófin þreyttu umsækjendurnir heima hjá sér í gegnum tölvu og tók hvort þeirra um sig um það bil 30 mín. Síðan var fulltrúi frá F viðstaddur kynningu umsækjendanna tveggja á framtíðarsýn þeirra vegna hinnar nýju skrifstofu, ásamt ráðuneytisstjóra og settum skrifstofustjóra skrifstofu landgæða.

Niðurstaða úr nefndum prófum var sú að ekki væri marktækur munur á niðurstöðunni úr hæfnisprófinu. Ótrúlega mikill munur var hins vegar á niðurstöðu úr persónuleikamatinu, sérstaklega í ljósi þess að stefnandi og G höfðu verið metnir hæfastir hjá hæfnisnefndinni. Um próf þetta liggur ekki annað fyrir í málinu en að í því sé verið að kanna sjö þætti, þ.e. ákvarðanatöku og frumkvæði, forystu og stjórnun, samvinnu, tengslamyndun, frumleika og sköpun, skipulag og áætlanir og álags og streituþol. Svo virðist sem hér sé um sambærileg atriði að ræða og lögð voru til grundvallar í mati hæfnisnefndarinnar. Dómurinn telur niðurstöðu í tölvuprófi þessu ekki trúverðuga þegar til samanburðar er fagleg vinna sem unnin var af hæfnisnefndinni sem skipuð var þremur sérfræðingum.

Þá segir í niðurstöðum F að í kynningu stefnanda á framtíðarsýn fyrir skrifstofuna vanti raunsæjar tillögur um framkvæmd og fyrstu skref að framtíðarsýninni og ekki hafi verið tilgreind nýleg dæmi. Hér er til þess að líta að G starfaði frá árinu 2008 sem sérfræðingur á skrifstofu landgæða. Hann hafði því augljóslega forskot hvað þetta varðar fram yfir stefnanda og stóðu þeir ekki jafnfætis við kynningu þessa. Auk þess fór kynningin fram á starfsstöð G fyrir nánum samstarfsmönnum hans. Í skýrslu hæfnisnefndar kemur hins vegar fram að nefndin gerði ekki mun á stefnanda og G varðandi kynningu þeirra á framtíðarsýn fyrir ráðuneytið og á verkefninu, en í nefndinni sat m.a. varaforseti líf- og umhverfisvísindadeildar Háskóla Íslands.

Hinn 9. nóvember 2012 var stefnanda tilkynnt símleiðis að ákveðið hefði verið að skipa G sem skrifstofustjóra. Í rökstuðningi ráðherra fyrir veitingunni, dags. 6. desember 2012, kemur fram að á grundvelli skýrslu hæfnisnefndar, persónuleika- og hæfnisprófa, viðtals og kynningar umsækjendanna tveggja á sérstöku verkefni sem þeim voru falin að halda, hafi það verið mat ráðherra að G fengi starfið.

Hér er til þess að líta að á grundvelli niðurstöðu hæfnisnefndarinnar frá 29. október 2012 voru stefnandi og G taldir hæfastir. Ráðherra gat því skipað annan hvorn þeirra til starfsins. Ráðherra ákvað hins vegar að fá F til aðstoðar. Dómurinn telur niðurstöðu mats F ótrúverðuga svo sem að framan greinir. Matið er lítið sem ekkert rökstutt og í miklu ósamræmi við rökstudda niðurstöðu hæfnisnefndarinnar. Þá hafi ekki verið gætt að því að hafa jafnræði aðila í heiðri við kynninguna um framtíðarsýnina sem fram fór í ráðuneytinu. Framsetning mats F á frammistöðu stefnanda sé í eðli sínu meiðandi fyrir stefnanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og til þess fallin að varpa rýrð á faglega og persónulega hæfni hans. Engu skiptir þótt matið hafi verið sent sem trúnaðarmál. Ráðherra byggði ákvörðun sína á skipun G í starfið meðal annars á umsögn og niðurstöðu F. Ber stefnda því að greiða stefnanda miskabætur sem þykja hæfilega ákvarðaðar 600.000 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. október 2012 til 18. júní 2013, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Mótmæli stefnda við vöxtum og upphafstíma vaxta eru vanreifuð af hans hálfu og verður krafan því tekin til greina eins og hún er sett fram af hálfu stefnanda. Í ljósi niðurstöðu hæfnisnefndarinnar, um að stefnandi og G teldust jafnhæfir, er stefndi sýknaður af kröfum stefnanda um fjártjón.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 600.000 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. október 2012 til 18. júní 2013, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf