E-2524/2008

Mál þetta var höfðað 2. apríl 2008 og dómtekið 21. þ.m.

Stefnandi er S-kvk-nf G-kvk-nf, Kirkjustétt 7 a, Reykjavík.

Stefndi er íslenska þjóðkirkjan, biskupsstofu, Laugavegi 31, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda voru settar fram á dómþingi 11. júní sl. Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til greiðslu bóta að fjárhæð 14.781.952 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2004 til 16. nóvember 2006 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til greiðslu bóta að fjárhæð 1.636.926 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2004 til 16. nóvember 2006 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði einungis dæmdur til að greiða stefnanda 1.636.926 krónur ásamt vöxtum frá dómsuppsögu en verði að öðru leyti sýknaður af kröfum stefnanda. Stefndi krefst þess til vara að fjárkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og vextir einungis dæmdir frá dómsuppsögu. Stefndi krefst í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Stefnandi og karl sóttu um embætti sendiráðsprests í London sem var auglýst í júní 2003 en embættið er samstarfsverkefni stefnda, utanríkisráðuneytisins og Tryggingastofnunar ríkisins. Í samræmi við niðurstöðu sérstakrar hæfisnefndar skipaði staðgengill biskups Íslands hinn 25. nóvember 2003 karlinn til að gegna embættinu frá 1. mars 2004 að telja.

Stefnandi leitaði til jafnréttisnefndar þjóðkirkjunnar og komst nefndin að þeirri niðurstöðu að við val á presti í embættið hefði jafnréttisáætlun kirkjunnar ekki verið virt. Stefnandi höfðaði síðan mál gegn biskupi Íslands fyrir hönd íslensku þjóðkirkjunnar og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna skipunarinnar. Dómur Hæstaréttar var kveðinn upp 16. nóvember 2006 í máli nr. 195/2006. Rétturinn komst að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði sýnt fram á að hún hefði verið jafnhæf eða hæfari karlinum til að gegna embætti sendiráðsprests í London. Þar sem engin kona hafi gegnt prestsstarfi erlendis hafi það verið stefnda að sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar þeirri ákvörðun að skipa karlinn í embættið. Þar sem stefnda hefði ekki auðnast það var talið að brotið hefði verið gegn 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna með skipuninni. Vísað var til þess að stefnandi hefði til stuðnings kröfu sinni bent á mismun á launum og hlunnindum sendiráðsprests í London og sóknarprests í Grafarholtsprestakalli sem hún var skipuð til að gegna frá 1. júlí 2004. Niðurstaða dómsins var sú að nægilegar líkur hefðu verið leiddar að því að stefnandi hefði orðið fyrir fjárhagstjóni sem stefndi bæri skaðabótaábyrgð á og var skaðabótaábyrgð stefnda gagnvart stefnanda vegna umræddar skipunar viðurkennd.

Í kjölfar greinds dóms óskaði stefnandi eftir gögnum um launakjör sendiráðsprests í London frá stefnda, Tryggingastofnun ríkisins og utanríkisráðuneytinu en án þess að fullnægjandi úrlausn hefði verið fengin á ritunartíma stefnu.

Meðal gagnanna var yfirlit Biskupsstofu frá 8. september 2005 um launakjör Lundúnaprests og annan starfstengdan kostnað vegna prestsembættis í Lundúnum (dskj. nr. 3). Þar kemur fram að árslaun séu 4.273.296 krónur auk greiðslna að fjárhæð 1.164.809 króna á ári fyrir 17 einingar á mánuði, eða samtals 5.438.105 krónur. Til viðbótar launum sé greiddur eftirtalinn kostnaður vegna starfsins (á ári): Launatengd gjöld 1.354.244 krónur, íþróttastyrkur og desemberuppbót 97.947 krónur, akstur og embættiskostnaður 1.199.879 krónur og staðaruppbót 3.000.000 króna. Um síðasttalinn lið eru þessar upplýsingar gefnar: „Sértekjur frá Tryggingastofnun ríkisins og utanríkisráðuneyti hafa verið nýttar til þess að greiða prestum erlendis staðaruppbót, sbr. meðfylgjandi starfsreglur um íslensku þjóðkirkjuna erlendis nr. 737/1998, 4. gr. og starfsreglur um rekstrarkostnað prestsembætta og vegna prófastsstarfa nr. 819/1999, 2. gr. Staðaruppbótin er ekki skattlögð hjá viðtakanda sem tekjur og lýtur sömu reglum og kostnaðargreiðslur til starfsmanna utanríkisráðuneytisins sem starfs erlendis, sbr. 2. málslið, 2. tl. A liðar, 1. mgr. 30. gr. laga um tekju- og eignarskatt nr. 90/2003.“

Í bréfi utanríkisráðuneytisins, dags. 15. maí 2007, til lögmanns stefnanda segir m.a. að á árinu 2005 hafi verið ákveðið að ráðuneytið greiddi sérstakan húsnæðisstyrk mánaðarlega til sendiráðsprestsins frá og með 1. október það ár. Styrkurinn nemi 1.350 pundum á mánuði og séu þessar greiðslur hinar einu sem renni beint frá utanríkisþjónustunni til prestsins eða fjölskyldu hans.

Stefnandi kveðst hafa leitað hófanna um lausn málsins án frekari málaferla en gengið bónleið til búðar þar sem hugmyndum hennar um lausn hafi verið vísað á bug.

II

Á því er byggt af hálfu stefnanda að þegar hafi verið kveðið á um skaðabótaskyldu stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar 16. nóvember 2006. Á því er byggt að ótvírætt sé að stefnda beri að bæta fjártjón stefnanda sem felist í tekjumissi af embætti sendiráðsprests í London í fimm ár. Á því tímabili hafi stefnandi mátt sætta sig við launaleysi fyrstu fjóra mánuðina sem hún hefði ella notið launa og ráðningarkjara sendiráðsprests en á því beri stefndi ótvíræða skaðabótaábyrgð sem og því að hún hafi síðan mátt sæta því að taka lakar launuðu brauði í Grafaholtsprestakalli. Skipuðum embættismanni verði ekki vikið úr stöðu sinni nema lögákveðin tilvik komi til, sbr. 25. gr. laga nr. 70/1996, og því hafi stefnandi mátt byggja á því að geta setið á friðarstóli í embætti sínu í það minnsta út skipunartímann, þ.e. til 1. mars 2009. Engum vafa sé undirorpið að embætti sendiráðsprests fylgi mun ríkulegri kjör og sporslur en venjulegu prestakalli hérlendis. Í dskj. nr. 3 sé slegið saman í sömu upptalninguna desemberuppbót, staðaruppbót, launatengdum gjöldum og aksturs- og embættiskostnaði. Um sé að ræða greiðslu tekna til sendiráðsprestsins, sem kallaðar séu ýmsum nöfnum, og öllu blandað saman óháð því að nafngiftirnar hefðu átt að gefa tilefni til afmarkaðrar flokkunar í annars vegar launakjör og hlunnindi og hins vegar endurgreiðslu útlagðs kostnaðar.

Í stefnu var krafist greiðslu bóta að fjárhæð 42.406.654 krónur vegna áætlaðs fjártjóns stefnanda.

Annars vegar er litið til launalauss tímabils stefnanda frá 1. mars 2004 til 1. júlí s.á. Á því er byggt að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi laun sendiráðsprestsins á þessu tímabili numið 1.793.104 krónum. Til viðbótar hafi verið greidd hlunnindi í formi launatengdra gjalda, íþróttastyrks og desemberuppbótar, aksturs- og embættiskostnaðar og staðaruppbótar og er fundin hlutfallsleg fjárhæð af þeim upphæðum sem fram koma á dskj. nr. 3. Þannig fæst sú niðurstaða að tjón stefnanda vegna þessara fjögurra mánaða geti numið allt að 3.225.712 krónum.

Í annan stað er vísað til þess að skipun í embætti sendiráðsprests hafi verið til fimm ára og er krafist mismunar greiðslna til stefnanda sem sóknarprests í Grafarholtsprestakalli og þeirra sem hún hefði notið sem sendiráðsprestur í London. Um sé að ræða fimmtíu og fjögurra mánaða tímabil, þ.e. frá 1. júlí 2004 til 1. mars 2009. Sömu gögn og áður getur eru síðan lögð til grundvallar útreikningi fjárhæða en að auki vísað til húsnæðisstyrks að upphæð 1.350 bresk pund á mánuði frá 1. október 2005. Fæst þannig heildarfjárhæð stefnukröfunnar, 42.406.654 krónur.

III

Af hálfu stefnda er því haldið fram að stefnanda hafi verið boðin greiðsla fyrir tímabilið frá 1. mars 2004 til 1. júlí s.á. sem hún hafi ekki þegið.

Því er mótmælt að greiðslurnar, sem tilgreindar eru í tilvitnuðu yfirliti Biskupsstofu, dskj. nr. 3, feli allar í sér endurgjald fyrir vinnuframlag sendiráðsprestsins í London og beri stefnanda að sýna fram á að í greiðslunum felist annað en heiti þeirra gefi til kynna.

Stefndi viðurkennir rétt stefnanda til bóta að fjárhæð 1.636.926 krónur vegna launagreiðslna sem henni hefðu fallið í skaut á tímabilinu frá 1. mars 2004 til og með 30. júní s.á. hefði hún verið skipuð í embætti sendiráðsprests í London. Fjárhæðin er þannig sundurliðuð: Mánaðarlaun 1.235.404 krónur, einingar 306.612 krónur, fatapeningar 4.004 krónur og bifreiðastyrkur 80.211 krónur.

Af hálfu stefnda er því mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni sem hann beri ábyrgð á vegna tímabilsins eftir 1. júlí 2004. Líta beri til eftirtalinna greiðsluliða við útreikning á því hvort mismunur sé á launum sendiráðsprestsins í London og launum stefnanda: Mánaðarlaun, aukaþjónusta, einingar, persónuuppbót, launauppbót, orlofslaun, bifreiðastyrkur, fatapeningar og íþróttastyrkur.

Stefndi kveður bæði stefnanda og starfandi sendiráðsprest njóta réttar til árlegs íþróttastyrks að fjárhæð 30.000 krónur en það sé háð ákvörðun viðkomandi prests hvort hann nýti sér rétt til styrksins og því sé hann undanskilinn við útreikningana. Stefndi kveður staðaruppbætur fela í sér endurgjald fyrir þann aukna kostnað sem fylgi því að starfa erlendis í þjónustu íslenska ríkisins. Þær séu framtalsskyldar en ekki skattskyldar þar sem ekki sé um að ræða endurgjald fyrir vinnuframlag heldur bætur fyrir útlagðan kostnað, sbr. 2. málsl. 2. tl. A-liðar 1. mgr. 30. gr. tekjuskattslaga og leiðbeiningar ríkisskattstjóra vegna skattframtala einstaklinga fyrir árið 2007. Sérstökum húsnæðisstyrk utanríkisráðuneytisins sé ætlað að mæta hinum aukna kostnaði sem felist í leigu húsnæðis í London. Styrkurinn feli ekki í sér endurgjald fyrir vinnu heldur bætur fyrir útlagðan kostnað og sé því frádráttarbær frá skatti.

Að framangreindu gættu er af hálfu stefnda settur fram samanburður á launum sendiráðsprests og stefnanda tímabilið frá 1. júlí 2004 til 30. júní 2008 (greinargerð stefnda var lögð fram 26. júní 2008), sem sýnir laun sendiráðsprestsins að upphæð 24.531.137 krónur og stefnanda að upphæð 25.014.643 krónur. Samanburður á áætluðum launum sendiráðsprests og stefnanda fyrir tímabilið frá 1. júlí 2008 til 1. mars 2009 sýnir laun sendiráðsprestsins að upphæð 4.505.008 krónur og stefnanda að upphæð 4.624.984 krónur. Af framangreindu leiði að sýkna beri stefnda af kröfu stefnanda um bætur fyrir umrætt tímabil.

Þá kröfu að vextir verði einungis dæmdir frá dómsuppsögu, verði fallist á kröfur stefnanda að einhverju leyti, styður stefndi þeim rökum að henni hafi verið boðin greiðsla fyrir tímabilið frá 1. mars 2004 til 1. júlí s.á. en hún hafi ekki þegið hana.

Að því er varðar varakröfu stefnda vísar hann til framangreindrar umfjöllunar.

IV

Á dómþingi 26. september 2008 var að beiðni stefnanda dómkvaddur matsmaður, M-kvk-nf G. F-x-x, löggiltur endurskoðandi, sem bæri að taka afstöðu til eftirtalinna matsspurninga: „1. Eru eftirtaldar greiðslur, sem greiddar eru sendiráðspresti í London, hærri en sá raunkostnaður sem þeim er ætlað að mæta: A. Árleg greiðsla, 1.199.879 krónur vegna aksturs og embættiskostnaðar. B. Launatengd gjöld að fjárhæð 1.354.244 krónur árlega. C. Staðaruppbót árlega að fjárhæð 3.000.000 króna. D. Húsnæðisstyrkur utanríkisráðuneytisins 1.350 bresk pund á mánuði frá 1. október 2005? 2. Ef svarið er jákvætt í einstökum tilvikum eða þegar greiðslurnar eru metnar saman er þess óskað að tekið verði af skarið um það hve hátt hlutfall er raunkostnaður og hve hátt hlutfall er ráðstöfunartekjur.“

Matsgerð M-kvk-ef G. F-kk-ef, dagsett 19. janúar 2009, var lögð fram 21. s.m. Niðurstöður hennar verða hér tilgreindar:

„Liðirnir mánaðarlaun, einingar, aukaþjónusta, persónuuppbót, fatapeningar, íþróttastyrkur og húsaleiga eru hér skilgreind sem laun en ekki greiðsla kostnaðar við rekstur embættanna.

Skrifstofukostnaður, símakostnaður og póstkostnaður bera með sér að vera ætluð til að standa straum af kostnaði við embættin þó ekki liggi fyrir hvort sá kostnaður sé að sömu eða svipaðri fjárhæð. Fram til ársins 2006 voru nær sömu fjárhæðir greiddar vegna þessara liða til beggja prestsembættanna. Á árinu 2006 hækkuðu greiðslur vegna skrifstofukostnaðar til sendiráðsprests verulega en ekki verður ráðið af gögnum málsins að nein breyting hafi orðið til kostnaðarauka á móti þó svo kunni að vera.

Gera má ráð fyrir að bifreiðastyrk sé ætlað að mæta kostnaði við akstur í þágu embættanna. Þar sem starfssvæði sendiráðsprests í London er mun stærra en sóknarprestsins í Grafarholti þá er sá munur sem er á þeim greiðslulið ekki óeðlilegur. Frádráttarreglur skattalaga breyta engu þar um.

Staðaruppbót, sem samkvæmt yfirliti frá Biskupsstofu (dskj. 3) nemur 3 millj. kr. árlega, er greidd til prestsins í London. Greiðsla slíkra staðaruppbóta hefur lengi tíðkast hjá utanríkisþjónustunni og má ætla að fyrirmyndin að þessari greiðslu til sendiráðsprest sé sótt þangað. Framan af er eðlilegt að líta svo á að þessi viðbótargreiðsla sé til þess ætluð að standa undir auknum húsnæðiskostnaði en með tilkomu húsnæðisstyrks frá utanríkisráðuneytinu frá og með októbermánuði 2005 er hún hér talin til launa. Sú staðreynd að staðaruppbótin er undanþegin skattgreiðslum segir ekki til um hvort um laun eða endurgreiðslu á kostnaði er að ræða.

Húsnæðisstyrkur utanríkisráðuneytisins til sendiráðsprests í London nemur 1.350 pundum á mánuði eða 16.200 pundum á ári. Við útreikning á þessum greiðslum í íslenskar krónur er stuðst við miðgildi gengis bresks punds á hverju ári samkvæmt skráningu Seðlabanka Íslands. Kostnaður við búsetu í Reykjavík og London er án efa mismunandi í ýmsu tilliti þar sem einstakir kostnaðarliðir eru ýmist hærri á öðrum staðnum eða hinum. Ekki eru fyrirliggjandi upplýsingar um þennan mismun nema hvað varðar leiguverð íbúðahúsnæðis en samkvæmt könnun Eurostat er leiga á íbúðahúsnæði um tvöfalt hærri í London en í Reykjavík. Tekið er tillit til þess í matinu en gert ráð fyrir að aðrir kostnaðarliðir jafni hver annan út. Í matinu er miðað við mismun á leiguverði þriggja til fjögurra herbergja íbúðar og er mánaðarlegur munur um 120.000 kr.

Niðurstöður mats

Tímabilið mars til júní 2004:

Mánaðarlaun, einingar, persónuuppbót, fatapeningar og húsaleiga skoðast sem laun en líta verður svo á að bifreiðastyrkur, skrifstofu-, póst- og símakostnaður séu endurgreiðsla á kostnaði. Staðaruppbót telst einnig til launa umfram þann mismun sem felst í leigukostnaði vegna íbúðahúsnæðis í London og í Reykjavík. Laun sendiráðsprest námu því 2.130 þús. á tímabilinu en S-kvk-nf G-kvk-nf fékk engin laun frá kirkjunni á sama tíma. Mismunurinn greinist því þannig:

Tímabilið júlí til desember 2004:

Mánaðalaun, einingar, persónuuppbót, fatapeningar og húsaleiga skoðast sem laun en líta verður svo á að bifreiðastyrkur, skrifstofu-, póst- og símakostnaður séu endurgreiðsla á kostnaði. Staðaruppbót telst einnig til launa umfram þann mismun sem felst í leigukostnaði vegna íbúðahúsnæðis í London og í Reykjavík. Laun sendiráðsprest námu því 3.205 þús. á tímabilinu samanborið við 2.374 þús. kr. laun Grafarholtsprests. Mismunurinn greinist þannig:

(Innskot dómara: Í matsgerðinni er síðan settur fram samanburður á launum stefnanda og sendiráðsprestsins, hliðstæður þeim sem rakinn hefur verið, árin 2005-2007. Öll árin eru sendiráðsprestinum reiknaðar til launa staðaruppbætur, að upphæð 250.000 krónur á mánuði, og húsnæðisstyrkur að upphæð 445.500 krónur árið 2005, 2.268.000 krónur 2006 og 2.025.000 krónur 2007. Öll árin er frádráttarliður vegna viðbótarhúsaleigukostnaðar í London að upphæð 1.440.000 krónur.)

Mismunur í heild:

Við matsgerð þessa eru ekki fyrirliggjandi upplýsingar um greiðslur til prestanna tveggja á árinu 2008 og enn eru tveir mánuðir eftir af ráðningartíma sendiráðsprest við upphaf árs 2009. Hér á eftir er því gengið út frá því að greiðslur og kostnaður á tímabilinu janúar 2008 til febrúar 2009 sé sá sami og á árinu 2007. Í þeim tölum sem hér eru fram settar er ekki tekið tillit til þess mikla falls sem orðið hefur á gengi íslensku krónunnar á síðastliðnu ári né eru fjárhæðir fyrri ára reiknaðar upp með tilliti til verðlagsbreytinga eða þær vaxtareiknaðar.

Að gefnum þeim forsendum sem hér að ofan greinir er því mat mitt að greiðslur íslensku þjóðkirkjunnar og utanríkisráðuneytisins til sendiráðsprests í London, sem ekki er ætlað að mæta kostnaði við rekstur embættisins, umfram greiðslur til S-kvk-ef G-kvk-ef á tímabilinu mars 2004 til febrúar 2009 nemi 14.782 þús. kr. og greinast þannig:

Ef undanskilin er sú forsenda, sem hér að framan er gefin, að hækkun á greiðslum vegna skrifstofukostnaðar til sendiráðsprests í London frá og með árinu 2006 sé vegna aukins kostnaðar, þá hækkar ofangreind fjárhæð um 1.418 þús. kr. og verður 16.200 þús. kr.“

V

Af hálfu stefnda var þess farið á leit að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir matsmenn til þess að endurmeta þau atriði sem matsmaðurinn M-kvk-nf G. F-kvk-nf lagði mat á með framangreindri matsgerð en þess yrði þó jafnframt gætt að matið næði til þeirra atriða sem mats hefði verið beiðst á í undirmatsbeiðninni. Á dómþingi 12. mars sl. voru Á-kk-nf G. V-kk-nf héraðsdómslögmaður og B-kk-nf L-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, dómkvaddir sem yfirmatsmenn. Hér verður tilgreint meginefni matsgerðar þeirra sem er dagsett 22. maí 2009:

„Forsendur

(6)Yfirmatsmenn eru sammála mati undirmatsmanns á launakjörum matsþola og sendiráðsprests nema varðandi liðina staðaruppbót og húsnæðisstyrk. Verður því aðeins fjallað um þá liði hér.

(7)Starfræksla sérstaks prestsembættis í London byggist á samkomulagi milli Biskups Íslands, Tryggingastofnunar og utanríkisráðuneytisins frá 13. febr. 2004. Presturinn er hins vegar ráðinn af biskup og nýtur launa úr ríkissjóði samkvæmt gildandi kjaraákvörðun um starfandi presta á Íslandi á hverjum tíma. Starfstöð prestsins er í íslenska sendiráðinu í London og virðast bresk stjórnvöld líta á hann sem hluta af starfsliði þess að því er varðar diplómatísk réttindi. Í samræmi við alþjóðlega samninga sætir presturinn því ekki skattlagningu í vinnulandinu Bretlandi heldur sendiríkinu Íslandi.

(8)Kjaraákvarðanir presta innihalda umfram allt ákvæði um regluleg laun og yfirvinnu svo og hlunnindi og fríðindi eins og endurgreiðslu á embættiskostnaði, íþróttastyrk o. fl. Engin ákvæði er hins vegar að finna í þeim um staðaruppbót og húsnæðisstyrk heldur eru slíkar greiðslur ákveðnar einhliða af launagreiðanda, Biskupi Íslands, ef til vill í samráði við utanríkisráðuneytið. Þetta er sami háttur og hafður er á ákvörðun slíkra greiðslna til starfsmanna utanríkisráðuneytisins.

Nánar um staðaruppbætur

(9)Starfsmönnum utanríkisþjónustunnar eru greiddar staðaruppbætur. Byggist greiðsla þeirra á 13. gr. laga nr. 39/1979 um utanríkisþjónustuna sem kveður svo á um að starfsmenn skuli njóta staðaruppbóta. Um forsendur að baki staðaruppbótum má t.d. fræðast í svari fyrrverandi utanríkisráðherra H-kk-ef Á-kk-ef við fyrirspurn M-kk-ef Á-kk-ef þáverandi alþingismanns árið 1995, sbr. http://www.althingi.is/ altext/120/s/0428.html.

(9.1)Samkvæmt því sem þar segir er tilgangur staðaruppbótar aðallega tvíþættur. Annars vegar að bæta starfsmanni upp þann aukakostnað sem hann verður fyrir að flytja búferlum til annars lands. Hins vegar að bæta fjölskyldunni upp þann tekjumissi er hún verður fyrir vegna þess að sá maki, sem ekki er starfsmaður utanríkisráðuneytisins, getur almennt ekki unnið úti. Sama máli gegnir um sumarvinnu barna. Mikilsverður þáttur í þessu er auðvitað flutningsskyldan sem starfsmenn utanríkisþjónustunnar eru undirseldir. Vegna hennar hefur umræddur maki takmarkaða möguleika á að byggja upp starfsframa. Þessi tilgangur staðaruppbótar er ítrekaður í Fyrirmæla og leiðbeiningarbók utanríkisþjónustunnar varðandi staðaruppbætur, kjara- og sérgreiðslur.

(9.2)Í skattframkvæmd er litið á staðaruppbætur starfsmanna utanríkisþjónustunnar sem endurgreiðslu á útlögðum kostnaði svipað og dagpeninga, sbr. 2. tölul. A-liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Almennt sæta þær því ekki skattlagningu. Þetta sérstaka eðli staðaruppbóta var til umfjöllunar hjá laganefnd Bandalags starfsmanna ríkis og bæja árið 2006, sbr. http://www.bhm.is/media/laganefnd//LN_06-01__FHSS__loka.pdf og komst hún að þeirri niðurstöðu eftir ítarlega skoðun að ekki borgaði sig fyrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar að hrófla við því fyrirkomulagi.

(10)Staðaruppbætur starfsmanna utanríkisþjónustunnar teljast endurgreiðsla á útlögðum kostnaði og bætur fyrir launamissi maka og barna eftir atvikum. Eðli þessara staðaruppbóta byggist á lögum og starfsreglum utanríkisþjónustunnar. Hliðstæðum lagaákvæðum og starfsreglum er hins vegar ekki til að dreifa um staðaruppbætur sóknarprestsins í London. Af dskj. nr. 3 má þó ráða að biskupsembættið líti á þær sömu augum og staðaruppbætur starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Frá sjónarhóli þess er því ekki um að ræða laun.

(10.1)Staðaruppbót, sem greidd er vegna starfa erlendis í þjónustu hins íslenska ríkis, er undanþegin tekjuskatti samkvæmt 2. tölul. A-liðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Yfirmatsmenn hafa kannað hvernig skattálagningu á sendiráðspresta er háttað og mun almennt vera lagt á þá eins og sendiráðsstarfsmenn í þessu sambandi. Samkvæmt því virðast skattyfirvöld því líta svo á að þeir falli undir ofannefnda grein.

(11)Í matsbeiðninni er þess farið á leit að lagt verði mat á það hvort og hversu stór hluti staðaruppbótar sendiráðsprestsins teljist laun. Við mat á þessu atriði ákváðu yfirmatsmenn að afla sér upplýsinga um fjárhæð staðaruppbótar næstæðsta starfsmanns íslenska sendiráðsins í London og bera þær saman við þá staðaruppbót er sendiráðsstarfsmaðurinn naut. Var sá starfsmaður valinn þar sem hann þótti vera sambærilegastur prestinum. Samkvæmt upplýsingunum kom í ljós að staðaruppbót sendiráðsstarfsmannsins í íslenskum krónum er hærri öll árin sem hér segir:

Starfsmaður Sendiráðstarfsmaður Prestur Mismunur

Árið 2004, 10. mán. 3.633.334 2.500.000 1.133.334

Árið 2005, 12. mán. 4.375.757 3.000.000 1.375.757

Árið 2006, 12. mán. 4.163.759 3.000.000 1.163.759

Árið 2007, 12. mán. 4.288.714 3.000.000 1.288.714

Árið 2008, 12. mán. 5.823.029 3.000.000 2.823.029

(11.1)Almennt er viðurkennt að staðaruppbætur sendiráðsstarfsmanna teljist kostnaðargreiðsla og bætur vegna launamissis maka og barna eftir atvikum. Þær eru því ekki laun sendiráðsmanns. Staðaruppbætur sendiráðsprestsins byggist á sams konar grunni og staðaruppbætur sendiráðsstarfsmanna. Þar sem presturinn er ekki undirseldur flutningsskyldu eru þær eins og ofangreindur samanburður sýnir þó ákveðnar nokkru lægri en staðaruppbætur sendiráðsstarfsmannsins.

Um húsaleigustyrk

(12)Starfsmenn íslensku utanríkisþjónustunnar, sem fara til dvalar erlendis, búa ýmist í íbúðum, er íslenska ríkið á eða leigir á almennum markaði. Almennt greiða starfsmenn því ekki húsaleigu. Þessi húsnæðishlunnindi eru ekki skattlögð og byggist það á flutningsskyldu þeirri sem starfsmenn utanríkisþjónustunnar eru undirseldir. Íslenska sendiráðið í London leggur prestinum ekki til húsnæði heldur leigir hann á almennum markaði.

(13)Yfirmatsmenn hafa aflað sér upplýsinga um greidda húsaleigu sendiráðsprestsins í London frá mars 2004 til og með febr. 2009. Nam hún GBP 2.130 á mánuði frá og með mars 2004 til og með maí 2005, GBP 2.430 frá og með júní 2005 til og með janúar 2009 og GBP 1.841 frá og með febrúar 2009. Til að mæta þessum kostnaði er upplýst að utanríkisráðuneytið hefur frá og með 1. október 2005 greitt prestinum GBP 1.350 á mánuði.

(14)Mánaðarleg húsaleiga sendiráðsprests frá mars 2004 til september 2005 þ.e. áður en hann fékk húsnæðisstyrk nam að meðaltali kr. 268.209 að teknu tilliti til meðalgengis GBP. Eftir að hann fékk húsaleigustyrk og að teknu tilliti til styrksins nam meðaltal húsaleigu prestsins kr. 146.388 á tímabilinu október 2005 til febrúar 2009.

Niðurstöður

(15)Til grundvallar þessu mati liggja gögn málsins þar með talið mat undirmatsmanns. Þessu til viðbótar hafa yfirmatsmenn aflað upplýsinga um eðli og fjárhagslegan grundvöll staðaruppbóta og húsnæðisstyrks hjá utanríkisráðuneytinu. Haft var samband við lögmenn málsaðila og þeir upplýstir um gang matsins. Jafnframt var þeim tilkynnt að yfirmatsmenn teldu ekki að matið gæfi tilefni til að aðilar hittust. Lögmennirnir gerðu ekki athugasemdir við það.

(16)Ekki er deilt um að sendiráðsprestur hafði kr. 1.610.902 í laun mánuðina mars 2004 til og með júní 2004 á meðan prestur í Grafarholti hafði ekki nein laun.

(17)Laun sendiráðsprests voru samtals kr. 50.471 hærri en laun prests í Grafarholti mánuðina júlí til desember 2004. Hins vegar voru laun sendiráðsprests lægri en laun prests í Grafarholti um sem nam kr. 588.885 á árinu 2005, um kr. 334.680 á árinu 2006, um kr. 395.472 á árinu 2007. Upplýsingar vantar um árið 2008 og janúar til og með febrúar 2009 en áætla má að þá hafi laun sendiráðsprests verið lægri um sem nemur samtals kr. 481.434. Samtals má því gera ráð fyrir að laun sendiráðsprests hafi verið lægri á tímabilinu júlí 2004 til febrúar 2009 um sem nemur kr. 1.750.000. Yfirmatsmenn telja að sendiráðsprestur hafi fengið þennan mismun bættan með staðaruppbótum enda eiga þær m.a. að bæta minni aukatekjur vegna starfa fjarri Íslandi.

(18)Staðaruppbætur námu kr. 2.500.000 á árinu 2004 (10 mánuðir) en kr. 3.000.000 árin 2005 – 2008 og áætla matsmenn að staðaruppbótin mánuðina janúar til febrúar 2009 hafi numið kr. 500.000. Matsmenn telja að miðað við þær forsendur sem staðaruppbót miðast, þ.e. að um sé að ræða heildargreiðslu til fjölskyldunnar vegna þess auka kostnaðar sem af búsetu erlendis hlýst, svo sem kostnaðar við samskipti við ættingja og vini, kostnaðar vegna skólagöngu barna o.s.frv. og ekki síst þess tekjutaps (að meðtöldum lífeyrisrétti) sem maki og starfsmaður sjálfur (vegna minni aukatekna) verða fyrir, þá séu þessar staðaruppbætur sem sendiráðsprestur í London fékk ekki hærri en sá kostnaður og það tekjutap sem þeim er ætlað að bæta og fjölskylda sendiráðsprests varð fyrir.

(19)Húsaleigukostnaður sendiráðsprests í London var umtalsvert hærri mánuðina frá og með mars 2004 til og með september 2005 en hann hefði verið í Reykjavík á sama tíma. Matsmenn meta að þessi munur geti numið alls kr. 2.500.000. Matsmenn líta svo á að húsnæðiskostnaður sendiráðsprests eftir að hann fékk húsnæðisstyrk hafi verið nokkuð sambærilegur og líklegt megi telja að hann hefði verið hjá prestinum ef hann hefði búið og leigt sér íbúð í Reykjavík.

(20)Svör við matsspurningum:

1. Yfirmatsmenn telja að svarið við 1. matsspurningu, það er samkvæmt a, b, c og d liðum, sé í öllum tilvikum nei. Þ.e. að við teljum að við höfum ekki ástæður til að ætla að umræddar greiðslur séu svo neinu nemur hærri en sá raunkostnaður sem þeim er ætlað að mæta.

2. Vegna svars við fyrri spurningu er óþarfi að svara seinni spurningunni.“

VI

Ekki verður séð að stefndi hafi boðið fram greiðslu þeirrar fjárhæðar, sem

aðalkrafa hans lýtur að, eða að stefnandi hafi sent stefnda kröfubréf áður en til málsóknar kom.

Við flutning málsins lýstu lögmenn aðila yfir að þeir væru sammála um að matsgerðirnar, sem liggja frammi í málinu, skuli hafa sama gildi og hefðu þær verið staðfestar af matsmönnum fyrir dómi. Þeir lýstu einnig yfir að tölulegar forsendur væru ekki umdeildar eða útreikningur fjárhæða.

Meginágreiningur aðila, að því er lýtur að aðalkröfu stefnanda, takmarkast við það hvort telja beri greiðslur staðaruppbótar og húsaleigustyrks til hennar vera laun eða ekki. Yfirmatsgerð verður lögð til grundvallar við úrlausn kröfunnar enda hefur henni ekki verið hnekkt og dómurinn fellst að öllu leyti á niðurstöður hennar og þær röksemdir sem fram eru færðar fyrir þeim.

Samkvæmt þessu ber að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnanda um greiðslu 14.781.952 króna ásamt tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum.

Varakrafa stefnanda er samhljóða aðalkröfu stefnda að því er tekur til höfuðstóls. Af því leiðir að dæma ber stefnda til að greiða stefnanda 1.636.926 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði.

Á sama hátt og stefnandi hlaut að leita réttar síns gagnvart stefnda að gengnum dómi Hæstaréttar 16. nóvember 2006 var henni nauðsynlegt að fá matsgerð unna til að henni væri unnt að móta rökstudda kröfugerð á hendur stefnda enda hafði hún ekki áður fengið fullnægjandi gögn í hendur til þess. Kostnaður vegna matsgerðar M-kvk-ef G. F-kk-ef nam 391.397 krónum og er fallist á málskostnaðarkröfu stefnanda að því marki en málskostnaður skal að öðru leyti falla niður.

Mál þetta dæmir S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska þjóðkirkjan, greiði stefnanda, S-kvk-þgf G-kvk-þgf, 1.636.926 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2004 til 21. janúar 2009 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 391.397 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf