S-228/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 26. október sl., höfðaði ríkissaksóknari hér fyrir dómi þann 29. júní 2007 með ákæru á hendur X:

„fyrir tollalagabrot og brot í opinberu starfi, með því að hafa þriðjudaginn 24. október 2006, misnotað aðstöðu sína, sem hafnarvörður í Raufarhafnarhöfn til að smygla til landsins 32 lítrum af áfengi. Að beiðni þriðja aðila og í þágu hans keypti ákærði áfengið af skipverja á flutningaskipinu Altair M-0568 sem þá lá í Raufarhafnarhöfn og móttók áfengið á hafnarsvæðinu og flutti í áhaldahús sveitarfélagsins.

Telst þetta varða við 1. mgr. 171. gr. tollalaga nr. 88, 2005, sbr. 1. mgr. 169. gr. sömu laga og 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.“

Ákærði krefst sýknu af sakargiftum um að hafa framið brot í opinberu starfi en vægustu refsingar sem lög leyfa fyrir brot gegn tollalögum og að háttsemi hans verði heimfærð til 22. gr. almennra hegningarlaga sem hlutdeildarbrot.

I.

Laust eftir kl. 9 að kvöldi 24. október 2006 lágu lögreglumenn í leyni og fylgdust með mannaferðum við skipið Altair M-0568 þar sem það lá við bryggju á Raufarhöfn. Sáu þeir úr fylgsni sínu hvar ákærði og A óku að skipshlið, tóku við þremur pökkum í svörtum ruslapokum og óku síðan brott. Síðar um nóttina tók lögregla skýrslu af nefndum A. Kvaðst hann hafa farið ásamt ákærða og keypt 32 lítra af vodka af skipsmönnum, farið með það í áhaldahús sveitarfélagsins á staðnum og gengið frá því í læstri geymslu. Vísaði hann lögreglu á áfengið og lagði hún hald á það. Mun málinu síðar hafa lokið hvað hann varðar með sektargerð lögreglustjóra.

Ákærði og A gáfu báðir skýrslu hér fyrir dómi og bera þeir báðir að A hafi verið kaupandi þessa áfengis. Hafi ákærði komið honum til aðstoðar þar sem A treysti sér ekki til að gera kaupin sjálfur vegna tungumálaerfiðleika. Ber A að hafa fengið ákærða fé til að greiða fyrir áfengið, ákærði hafi kannað hjá skipsmönnum hvort áfengi væri þar til sölu, síðan samið um verð og gert kaupin.

Í ljósi þessarar lýsingar, sem lögð verður til grundvallar um atvik, verður að líta svo á að ákærði hafi framið tollalagabrot sem aðalmaður ásamt nefndum A, þannig að ekki verður fallist á að heimfæra beri háttsemi hans til 22. gr. almennra hegningarlaga. Háttsemi ákærða varðar við tilgreind ákvæði tollalaga í ákæru.

II.

Ágreiningur í þessu máli snýst fyrst og fremst um það hvort ákærði hafi framið brot í opinberu starfi með því að misnota stöðu sína sem hafnarvörður Raufarhafnar. Við aðalmeðferð málsins var auk þess lögð áhersla á að hann væri einnig verndarfulltrúi hafnarinnar, en í ákæru er honum ekki gefið að sök að hafa misnotað stöðu sína sem slíkur til að fremja brotið og ekki er sýnt fram á að hafnarvörður sé sjálfkrafa verndarfulltrúi hafnar. Kemur þetta því ekki til álita við úrlausn málsins.

Til skýrslugjafar um þennan þátt málsins voru kölluð vitnin B, fyrrverandi sveitarstjóri Raufarhafnarhrepps og hafnarstjóri Raufarhafnar, C, fyrrverandi hafnarstjóri Raufarhafnar auk annars, og D, sveitarstjóri Norðurþings og núverandi hafnarstjóri Raufarhafnar. Þykir ekki ástæða til að rekja framburð hvers þeirra um sig sérstaklega, en hans getið eftir því sem máli skiptir.

Í málinu liggur frammi ráðningarsamningur Raufarhafnarhrepps og ákærða um framangreint starf. Segir þar um starfssvið að ákærði sé ráðinn sem hafnarvörður og daglegur stjórnandi Raufarhafnarhafnar. Meginviðfangsefnum hans er svo lýst að hann sé ábyrgur fyrir daglegum rekstri hafnar, hafi daglega umsjón með viðhaldi mannvirkja, tækja og búnaðar í samráði við sveitarstjóra, sem jafnframt sé hafnarstjóri. Þá segir að hafnarvörður sitji fundi hafnarnefndar og gefi skýrslu á þeim. Að öðru leyti er vísað til hafnarreglugerðar Raufarhafnar. Helstu verkefni eru síðan nánar greind í sjö liðum. Í V. kafla samningsins er tekið fram að starfsmaðurinn gegni ábyrgðar- og trúnaðarstarfi fyrir Raufarhafnarhrepp og í IV. kafla segir að hann hafi aðstöðu í áhaldahúsi hreppsins.

Nefnd hafnarreglugerð, nr. 149, 1964, liggur frammi í málinu. Þar er m.a. tekið fram í 6. gr. að hafnarverði sé heimilt að stöðva fermingu eða affermingu eldfimrar vöru uns gerðar hafi verið nauðsynlegar ráðstafanir, telji hann hættu stafa af. Þá er tekið fram í 9. gr. að skipum sé í hvert skipti skylt að hlýða boði hafnarvarðar eða starfsmanna hafnarinnar um það hvar þau megi leggjast. Getur hafnarnefnd látið flytja skip til í höfn tregðist eigandi við að hlýða boði hafnarvarðar eða starfsmanna hafnar. Þá segir í 14. gr. að sé fermingu eða affermingu skips ekki haldið áfram á hæfilegum hraða að dómi hafnarvarðar beri því að víkja fyrir öðrum skipum krefjist hafnarvörður þess. Enn fremur geti hann vísað skipum frá bryggjunni telji hann það nauðsynlegt vegna veðurs eða annars. Rísi ágreiningur ráði hafnarvörður í hvaða röð skip komist að bryggju. Þá geti hafnarvörður ráðið því við hvaða bryggju hafnarsjóðs áætlunarskip fái afgreiðslu ef sérstaklega standi á. Í 16. gr. reglugerðarinnar segir að hafnarvörður geti stöðvað uppskipun og útskipun við nánar tilteknar aðstæður uns bætt hafi verið úr því sem áfátt sé og kjölfestu megi ekki aka annars staðar á lóðir eða mannvirki hafnar en þar sem hafnarvörður vísi til.

Fyrrgreindir hafnarstjórar Raufarhafnar, núverandi og fyrrverandi, sem gáfu skýrslur hér fyrir dómi, voru allir þeirrar skoðunar að hafnarvörður Raufarhafnar fari ekki með opinbert vald. Bar núverandi hafnarstjóri að hafnarverði væri t.d. ekki heimilt að synja skipi um að leggjast að bryggju nema bera það undir sig fyrst. B, fyrrverandi sveitarstjóri og hafnarstjóri á Raufarhöfn, gat þess að í einhverjum tilvikum hefðu ákærða verið falin mannaforráð. Þá var einnig upplýst að á starfssviði ákærða er að skrá þau skip sem koma í höfnina, sbr. ráðningarsamning hans, og sérstök hafnargjöld reiknast fyrir og hann sjái um skráningu og útgáfu reikninga vegna hafnarinnar í tilteknu bókhaldskerfi.

Með fyrrgreindri reglugerð er hafnarverði m.a. fengið vald til að stöðva fermingu eða affermingu skipa og að vísa skipum frá bryggju. Hvernig sem innra starfssambandi hans við hafnarstjóra kann að vera háttað, fer hann samkvæmt þessu með vald til að taka ákvarðanir um réttindi og skyldur vegna heimildar sem jafnað verður til heimildar í lögum, sbr. 141. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. 6. gr. laga nr. 54/2003.

Kemur þá til athugunar hvort ákærði hafi misbeitt stöðu sinni sem hafnarvörður svo að varði við 138. gr. almennra hegningarlaga. Ekki liggur annað fyrir í málinu en að aðgangur að höfninni hafi verið ótakmarkaður þannig að ákærði þurfti ekki að neyta stöðu sinnar til að komast að skipshlið. Áhöfn skipsins annaðist sjálf vöktun þess og verður ekki litið svo á að ákærði hafi neytt stöðu sinnar sem hafnarvörður sérstaklega til að hafa vitneskju um að ekki væri sérstök vakt af hálfu hafnaryfirvalda, enda liggur fyrir í málinu að fleiri keyptu áfengi við skipshlið þetta kvöld en ákærði og A og tóbak að auki.

Ákærði flutti áfengið ásamt A í áhaldahús sveitarfélagsins, sem hann hafði aðgang að í skjóli stöðu sinnar sem hafnarvörður. Til þess verður að líta að ekki liggur annað fyrir en að hann hafi keypt áfengið í þágu A svo sem í ákæru er rakið og að A hafði starfs síns vegna einnig aðgang að þessu áhaldahúsi. Verður því ekki litið svo á að ákærði hafi notað stöðu sína sem hafnarvörður til að geyma hið smyglaða áfengi þar. Brotið framdi ákærði utan venjulegs vinnutíma síns og ekki liggur fyrir að hann hafi verið við störf er hann framdi brotið.

Þegar þetta er virt verður ekki fallist á það með ákæruvaldinu að ákærði hafi misnotað stöðu sína sem opinber starfsmaður til að fremja framangreint brot. Verður honum því ekki refsað samkvæmt 138. gr. almennra hegningarlaga.

III.

Ákærði hefur ekki sætt refsingum samkvæmt sakavottorði. Við meðferð málsins var upplýst að hann hefur áður gerst sekur um tollalagabrot og gengist undir sektargreiðslu þess vegna, sem ekki kemur fram á sakavottorði. Þetta hefur engin áhrif á ákvörðun refsingar hans í þessu máli.

Refsing ákærða ákveðst 150.000 króna sekt til ríkissjóðs, sem hann skal greiða innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja, en sæta ella fangelsi í 10 daga.

Með tilliti til þessara málsúrslita verður sakarkostnaður felldur á ríkissjóð að öllu leyti, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákveðast 230.000 krónur með virðisaukaskatti.

Dóminn kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði, X, greiði 150.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja, en sæti ella fangelsi í 10 daga.

Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl., 230.000 krónur.