E-3/2017

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð þann 2. júní 2017, er höfðað með stefnu birtri 19. desember 2016.

Stefnandi er BA ehf., Suðurgötu 7, Reykjavík, fyrirsvarsmaður A-kvk-nf H-kvk-nf framkvæmdastjóri, Naustabryggju 20, Reykjavík.

Stefndi er Grímsnes og Grafningshreppur, Borg, Selfoss, fyrirsvarsmaður I-kvk-nf H-kvk-nf sveitarstjóri, Björk 2, Selfoss.

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur:

1. Að felldur verði úr gildi úrskurður yfirfasteignamatsnefndar í máli nr. 17/2016, BA ehf., gegn Grímsnes- og Grafningshreppi, dags 13. október 2016.

2. Að viðurkennt verði með dómi að stefnda sé óheimilt, innan álagningarárs, að endurákvarða fasteignaskatt á fasteign stefnanda að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi og að álagning samkvæmt álagningarseðli fasteignagjalda 2016, dags. 12.02.2016 skuli gilda og að stefndi endurgreiði stefnanda ofgreidd fasteignagjöld vegna ársins 2016 að fjárhæð krónur 516.062, ásamt dráttarvöxtum á krónur 103.214 frá 01.06.2016 og til 30.06.2016, á krónur 206.426 frá 01.07.2016 og til 31.07.2016, á krónur 309.938 frá 01.08.2016 og til 31.08.2016, á krónur 412.850 frá 01.09.2016 og til 30.09.2016 og á krónur 516.062 frá 01.10.2016 og til greiðsludags.

3. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti eða að mati dómsins.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Í öllum tilvikum er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Málavextir

Mál þetta er sprottið af breyttri álagningu fasteignagjalda stefnda á fasteign stefnanda að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi. Eignin samanstendur af sumarbústað og bílskúr.

Með álagningarseðli, dags. 12. febrúar 2016, tilkynnti stefndi stefnanda um álagningu fasteignagjalda fyrir árið 2016 og skyldu gjöldin að samtölu nema kr. 322.339. Var álagningin skv. a lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga, en í ákvæðinu er mælt fyrir um það að álögð fasteignagjöld, m.a. á sumarbústaði megi nema allt að 0,5% af fasteignamati og ákveður sveitarstjórn fyrir lok árs skatthlutfall næsta árs innan þeirra marka, en mismunandi skatthlutfall er eftir mismunandi flokkum fasteigna og í c lið ákvæðisins segir að gjöldin megi vera allt að 1,32% af fasteignamati m.a. á mannvirki sem nýtt eru fyrir ferðaþjónustu.

Stefnandi greiddi álögð fasteignagjöld fyrri hluta ársins 2016 í samræmi við fyrrgreinda álagningu. Þannig greiddi stefnandi kr. 46.051 í mars og kr. 46.048 í apríl. Greiðsluseðill fyrir maí var hins vegar kr. 149.262 og kom fram á honum að álagning ársins væri kr. 838.401.

Með tölvupósti 2. maí 2016 gerði stefnandi athugasemdir við greiðsluseðilinn fyrir maí mánuð og var honum svarað með bréfi sveitarstjóra stefnda, dags. 4. maí 2016, þar sem sagði m.a. að skv. upplýsingum stefnda hefði verið gefið út rekstrarleyfi til rekstrar gististaðar í fasteigninni Ásabraut 26 og af þeim sökum bæri að skattleggja fasteignina samkvæmt framangreindum c lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 og hefði álagningarhlutfalli verið breytt til samræmis við notkun eignarinnar og lagaskyldu. Var stefnanda jafnframt send tilkynning um breytingu á álagningu, dags. 15. apríl 2016.

Fyrir liggur að þann 16. desember 2014 gaf Sýslumaðurinn á Selfossi út leyfisbréf þar sem stefnanda var veitt leyfi til rekstrar gististaða í flokki II skv. lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald nr. 50/1987 og reglugerð nr. 585/2007. Áður en leyfi þetta var veitt óskaði sýslumaður eftir umsögn stefnda um umsókn stefnanda um leyfið. Veitti stefndi umsögnina með bréfi, dags. 4. apríl 2014 og gerði ekki athugasemdir við að leyfið yrði veitt, en óskaði eftir að fá afrit af leyfinu þegar það væri gefið út.

Stefnandi vildi ekki una hinni breyttu álagningu og kærði hana til Yfirfasteignamatsnefndar. Nefndin úrskurðaði í málinu þann 13. október 2016 og var kröfum stefnanda þar hafnað og álögð fasteignagjöld fyrir árið 2016 staðfest.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður ágreining aðila snúast um það hvort stefnda sé heimilt, þegar stefndi hefur ákveðið fasteignagjöld stefnanda og sent honum ákvörðun þar að lútandi og sú ákvörðun komin til stefnanda og sé þar af leiðandi bindandi, að framkvæma það sem stefndi nefni breytingarálagningu.

Stefnandi kveður að framangreind svokölluð breytingarálagning sé í raun ný ákvörðun, þar sem stefndi ákveði að stefnandi eigi að greiða mikið hærri fasteignagjöld en stefndi hafi ákveðið lögum samkvæmt. Þar sem stefndi hafi ekki getað vísað til lagaheimildar sem heimili honum nýja ákvörðun að því er varðar fasteignagjöld hafi stefnandi ekki átt annarra kosta völ en að vísa ágreiningnum til Yfirfasteignamatsnefndar.

Hafi stefnandi kært framangreinda svokallaða breytingarálagningu stefnda til Yfirfasteignamatsnefndar. Stefnandi telur að úrskurður nefndarinnar í máli nr. 17/2016 sé ekki í samræmi við lög og þar af leiðandi rangur auk þess sem nefndin segi stefnanda hafa rætt um og samþykkt tiltekin atriði sem stefnandi hafi hvorki rætt um né samþykkt og þess vegna séu forsendur og rökstuðningur yfirfasteignamatsnefndar í máli nr. 17/2016 rangur. Í upphafi úrskurðar fjalli nefndin um eitthvað sem komi málinu ekkert við eins og hvort lagaheimild sé fyrir álagningu fasteignaskatts, en um það sé ekki deilt. Svo fjalli nefndin um að ferðaþjónusta sé ekki skilgreind í lögum en að Hagstofan skilgreini hvað felst í ferðaþjónustu, og sé ómögulegt að vita hvers vegna nefndin tiltaki þetta. Kæran fjalli ekkert um ferðaþjónustu. Enn haldi nefndin áfram að fjalla um eitthvað sem sé óskylt málinu. Yfirfasteignamatsnefnd leyfi sér í úrskurði sínum að segja að óumdeilt sé að kærandi, þ.e. stefnandi, hafi nýtt fasteign sína að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi fyrir ferðaþjónustu í skilningi c-liðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Stefnandi telji að með þessu hafi yfirfasteignamatsnefnd farið langt út fyrir valdsvið sitt sem og velsæmi og lagt stefnanda orð í munn. Mál nefndarinnar nr. 17/2016 eins og það hafi verið lagt fram af hálfu stefnanda, þ.e. kæranda, hafi ekki fjallað um það hvort stefnandi hafi nýtt fasteign sína að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi fyrir ferðaþjónustu í skilningi c-liðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Samkvæmt þessu verði að telja að yfirfasteignamatsnefnd hafi ekki farið að 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem segi að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega vel upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Ekki sé nóg með að nefndin hafi ekki farið að framangreindri grein stjórnsýslulaga heldur verði einnig að telja að hún hafi brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 22. og 31. gr. laganna þar sem nefndin byggi á röngum sjónarmiðum við rökstuðning sinn og það feli í sér að rökstuðningurinn sé rangur.

Þessu næst segi yfirfasteignamatsnefnd að sveitarstjórn skuli ákveða fyrir lok hvers árs skatthlutfall fasteignaskatts næsta árs. Svo segi nefndin að ekki þurfi að ákveða fyrir lok árs í hvaða gjaldflokki fasteign er og segi að slíkt geti tekið breytingum eftir atvikum svo sem með breyttri notkun. Ekki sé ljóst hvers vegna yfirfasteignamatsnefnd nefni ekki 1. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 en þar segi að leggja skuli árlega fasteignaskatt á allar fasteignir. Árlega merki einu sinni á ári. Samkvæmt lögunum skuli sem sagt leggja fasteignaskatt á einu sinni á ári og ekkert sé fjallað um að eftir atvikum megi breyta þeirri álagningu eins og yfirfasteignamatsnefnd segi. Vegna þess að löggjafinn hafi tiltekið að álagning skyldi vera árlega þá sé hann að segja að álagning fasteignagjalda skuli vera einu sinni á ári og svo ekki aftur á því ári. Næsta álagning verði á næsta ári. Þrátt fyrir að lögin séu skýr að þessu leyti og segi að álagning skuli vera árlega þá segi nefndin að ef notkun breytist innan gjaldaársins, sem eigi þó ekki við hér og þá ekki í því máli sem hafi verið til umfjöllunar hjá nefndinni, þá sé heimilt með hliðsjón af 1. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 og 1. mgr. 4. gr. sömu laga að breyta flokkun fasteigna milli gjaldflokka. Ekkert sé fjallað um slíkt í lögunum og ef löggjafinn hefði talið þörf á slíku þá hefði hann sett ákvæði þar að lútandi. Í síðari greininni, þ.e. 1. mgr. 4. gr., sé fjallað um að sveitarstjórn annist álagningu og að sveitarstjórn geti falið sérstökum innheimtumanni innheimtu þeirra. Um þetta sé engin ágreiningur, þ.e. um að sveitarstjórn annist álagningu og geti falið innheimtumanni starfið en þetta ákvæði veiti sveitarfélagi ekki heimild til að breyta álagningunni innan gjaldaársins eins og yfirfasteignamatsnefnd haldi fram. Svo segi nefndin að ekki sé kveðið nánar á um framkvæmd álagningar. Þetta sé rangt og hafi stefnandi vakið athygli yfirfasteignamatsnefndar á þessu ákvæði í kæru sinni. Álagning sé árlega, sem sagt einu sinni á ári, ekki tvisvar eða oftar. Hér verði einnig að telja að nefndin hafi brotið 1. mgr. 22. og 31. gr. laganna þar sem nefndin byggi á röngum sjónarmiðum, þ.e. það sé rangt að breyting hafi orðið á notkun umræddrar fasteignar innan ársins auk þess sem nefndin sleppi að vísa til lagagreinar sem segi að leggja skuli á fasteignagjöld árlega en vísi til annarra lagaákvæða sem segi ekkert um hvenær skuli leggja á fasteignagjöld og telji þau styðja sjónarmið nefndarinnar um að heimilt sé að breyta álagningu fasteignagjalda innan gjaldaársins, sem sé rangt.

Stefnandi kveður að Yfirfasteignamatsnefnd telji að svokölluð breytingarálagning stefnda sé íþyngjandi ákvörðun gagnvart stefnanda en telji þó ekki þurfa skýrt lagaákvæði til að taka slíka ákvörðun, heldur sé nóg að hafa hliðsjón af lagaákvæðum. Lögmætisreglan sé talin ein mikilvægasta meginregla stjórnvaldsákvarðana. Talið sé að samkvæmt lögmætisreglunni geti stjórnvöld ekki tekið íþyngjandi ákvarðanir nema þau hafi heimild til þess í settum lögum. Næst segi svo yfirfasteignamatsnefndin að hún hafi komist að þeirri niðurstöðu í fyrri úrskurðum sínum að lög nr. 4/1995 geri ráð fyrir að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld samanber orðalag 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995. Í úrskurði sínum nr. 17/2016 hafi yfirfasteignamatsnefnd nú bætt um betur og vísi ekki einungis til 2. mgr. heldur einnig til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 og 1. gr. sömu laga og telji að með hliðsjón af framangreindum ákvæðum sé heimilt að endurákvarða fasteignaskatt og þess vegna sé ekki fallist á það með kæranda, þ.e. stefnanda, að lagaheimild til endurákvörðunar sé ekki fyrir hendi. Stefnanda sé ekki ljóst hvers vegna tilvísun til 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 hafi ekki dugað í úrskurði nr. 17/2016 þar sem yfirfasteignamatsnefnd hafi sagt að hún hefði dugað í mörgum úrskurðum nefndarinnar fram að því. Sé möguleg skýring þess sú að í umsögn sinni eða kæru til nefndarinnar hafi stefnandi fjallað um það í töluvert löngu máli og með útskýringum að 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 eigi ekki við um fasteignaskatt. Það sjáist í fyrsta lagi af orðalagi hennar, í öðru lagi með því að samlesa hana og aðrar greinar laganna og síðast en ekki síst að þegar hún hafi upphaflega verið tekin í lög hafi það verið vegna útsvars en ekki fasteignaskatts enda feli orðalagið það í sér. Um þetta fjalli yfirfasteignamatsnefnd ekkert í úrskurði sínum sem verði að telja undarlegt vegna þess að með því að vísa til 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 verði að telja að nefndin hafi vikið frá lögmætisreglunni vegna þess að, eins og nefndin segi, sé hér til umfjöllunar íþyngjandi ákvörðun og samkvæmt lögmætisreglunni verði slík ákvörðun að vera byggð á skýru ákvæði í settum lögum. Í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 sé ekkert fjallað um að heimilt sé að breyta álögðum fasteignagjöldum og taka nýja ákvörðun þar að lútandi og geti þess vegna ekki talist skýrt lagaákvæði þar að lútandi. Einnig verði að telja að yfirfasteignamatsnefnd hafi með tilvísun í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 brotið gegn ákvæðum 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1997, samanber og 22. gr. sömu laga. Í úrskurðinum segi yfirfasteignamatsnefnd að lög nr. 4/1995 geri ráð fyrir því að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld samanber orðalag 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995. Yfirfasteignamatsnefnd telji samkvæmt þessu ekki að það segi í lögunum að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld heldur að þau geri ráð fyrir því. Það sé rangt hjá yfirfasteignamatsnefnd að lög 4/1995 geri ráð fyrir að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld. Lögin geri ekki ráð fyrir þessu, heldur séu þau þvert á móti mjög skýr varðandi það að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld samanber 2. mgr., 3. mgr. og 5. mgr. 27. gr. laga nr, 4/1995 sem og 1. mgr. 28. gr. sömu laga og 1. mgr. 29. gr. sömu laga. Í þessum ákvæðum komi skýrt fram að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld, þ.e. útsvar, og að um bráðabirgðagreiðslu sé að ræða sem að öllum líkindum verði endurákvörðuð og þess vegna sé orðalag 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 með þeim hætti sem raun ber vitni.

Stefnandi kveður ekki ljóst hvað nefndin eigi við þegar hún segi að lögin geri ráð fyrir einhverju. Ef gert er ráð fyrir einhverju þá sé kannski líklegra en ekki að svo verði, þó ekkert sé öruggt um það. Stefnandi kveður að nefndin virðist hér telja eitthvað sem sé mjög matskennt duga til að taka íþyngjandi ákvörðun gagnvart stefnanda. Samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laga nr. 37/1993 skuli í rökstuðningi, þegar ákvörðun byggist á mati, greina frá þeim meginsjónarmiðum sem ráðandi voru við matið. Nefndin hafi ekki vísað til slíkra sjónarmiða og hafi þess vegna brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 22. gr. laga nr. 37/1993.

Stefnandi kveður að samkvæmt úrskurði nr. 17/2016 hafi yfirfasteignamatsnefnd talið að andmælaréttur samkvæmt 13. gr. laga nr. 37/1993 hafi ekki verið brotinn á stefnda. Í úrskurðinum segi um andmælaréttinn eftirfarandi:

“Hins vegar er til þess að líta að andmæli kæranda hafa í raun ekki snúið að efnisatriðum ákvörðunarinnar heldur eins og áður hefur komið fram að lögmæti endurálagningarinnar og málsmeðferð sveitarfélagsins. Eins og áður hefur komið fram hafa ekki komið athugasemdir af hálfu kæranda við að fasteign sé nýtt til ferðaþjónustu og þá hefur ekki verið sýnt fram á að sveitarfélaginu hafi verið kunnugt um þá nýtingu fyrr en á árinu 2016. Kærandi hefur ekki lagt fram gögn sem gefa til kynna að ákvörðun sveitarfélagsins um að fasteign hans falli undir c-lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 sé efnislega röng. Því verður að telja að ekki hafi verið sýnt fram á það að þeir annmarkar sem voru á meðferð málsins hjá Grímsnes- og Grafningshreppi hafi haft áhrif á meðferð málsins en samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar verður ákvörðun ekki breytt eða ógilt ef fyrir liggur að þeir annmarkar sem eru á ákvörðuninni hafi ekki áhrif á efni hennar.”

Kveður stefnandi að yfirfasteignamatsnefnd virðist misskilja hver efnisatriði kærunnar séu, þrátt fyrir að nefndin hafi farið yfir það framar í úrskurði sínum. Efnisatriði kæru séu þau að stefnandi telji að stefndi hafi ekki haft lagaheimild til að taka nýja ákvörðun að því er varðar fasteignagjöld stefnanda og svokölluð breytingarálagning stefnda sé þess vegna ólögmæt. Fasteignagjöld skuli ákveða árlega. Efnisatriði kæru fjalli ekki um hvað fari fram í fasteign stefnanda. Stefndi hafi tekið ákvörðun um breytingu á fasteignagjöldum án þess að afturkalla fyrri ákvörðun, án þess að tilkynna stefnanda um ákvörðunina áður en breytingarákvörðunin hafi verið tekin, án þess að gefa stefnanda andmælarétt og án þess að rökstyðja ákvörðun sína eins og stefnda hafi borið að gera. Stefnandi hafi talið og telji að stefndi hafi ekki haft heimild til að endurákvarða fasteignaskatt stefnda. Ákvörðun hafi verið tekin um fasteignagjöld og samkvæmt 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 geti stjórnvald einungis afturkallað ákvörðun sína ef það sé ekki til tjóns fyrir aðila. Afturköllun í því tilviki sem hér um ræðir sé til tjóns fyrir aðila og þá standi eftir hvort ákvörðun sé ógildanleg en ekkert slíkt hafi verið sýnt fram á. Í þessu tilfelli sé einnig rétt að vísa til 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um að stjórnvald skuli gæta meðalhófs en stefndi hafi ekki gætt að því við endurákvörðun fasteignaskatts stefnanda. Einnig hafi stefnda borið að gefa stefnanda rétt til andmæla samanber 13. gr. laga nr. 37/1993 sem og að veita stefnanda rökstuðning fyrir ákvörðun sinni. Allt framangreint hafi stefnda borið að gera áður en ákvörðun hafi verið tekin. Stefnandi kveður þannig að yfirfasteignamatsnefnd virðist misskilja hver efnisatriði kæru séu eins og sjá megi þegar nefndin segi í úrskurði sínum að stefnandi/kærandi hafi ekki lagt fram gögn sem gefi til kynna að ákvörðun stefnda um að fasteign stefnanda skuli falla undir c-lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 sé efnislega röng. Stefnandi hafi engin slík gögn fram vegna þess að kæran hafi ekki snúið að því. Með þessu verði að telja að yfirfasteignamatsnefnd hafi ekki farið að 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem segi að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega vel upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Ekki aðeins hafi nefndin ekki farið að framangreindri grein stjórnsýslulaga heldur verði einnig að telja að hún hafi brotið 1. mgr. 22. og 31. gr. laganna þar sem nefndin byggi á röngum sjónarmiðum við rökstuðning sinn og slíkt feli í sér að rökstuðningurinn sé rangur.

Stefnandi kveður að Yfirfasteignamatsnefnd hafi fjallað um að engar athugasemdir hafi komið fram hjá stefnanda um að fasteignin sé nýtt til ferðaþjónustu og segi einnig að ekki hafi verið sýnt fram á að sveitarfélaginu hafi verið kunnugt um þá nýtingu fyrr en á árinu 2016. Kveður stefnandi þetta rangt. Í fyrsta lagi telur stefnandi að nefndin byggi á að málsforræðisreglan gildi um afgreiðslu hennar vegna þess að hún segi að ekki hafi verið sýnt fram á að sveitarfélaginu hafi verið kunnugt um einhverja nýtingu á fasteigninni. Með þessu kveður stefnandi að nefndin virðist telja að sönnunarreglur einkamálalaga gildi og auk þess að hún virðist leggja sönnun um eitthvað sem stefndi haldi fram á stefnanda, en ekki stefnda. Það sé að jafnframt rangt hjá nefndinni að engin gögn hafi verið lögð fram varðandi framangreint atriði. Stefnandi kveður að um störf nefndarinnar gildi rannsóknarregla stjórnsýsluréttar en ekki málsforræðisregla einkamálaréttar. Samkvæmt málsforræðisreglunni sé það meginregla að sá sem haldi einhverju fram þurfi að sanna þá fullyrðingu sína. Ekki sé nóg með að nefndin telji málsforræðisregluna gilda um störf sín heldur telji hún einnig að stefnandi þurfi að afsanna fullyrðingu stefnda um að stefnda hafi ekki verið kunnugt um tiltekna nýtingu á umræddri eign. Nýtingu sem nefndin gefi sér að hafi átt sér stað. Þessi nálgun hjá nefndinni sé röng og ekki lögum samkvæm. Yfirfasteignamatsnefnd beri að vinna í samræmi við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Vísar stefnandi til þess að það sé rangt hjá nefndinni að ekki hafi verið sýnt fram á að stefnda hafi ekki verið kunnugt um þá notkun sem nefndin tiltaki að stefnda hafi verið ljóst um á árinu 2016. Stefndi vísi til rekstrarleyfis í málflutningi sínum fyrir yfirfasteignamatsnefnd, þ.e. gistileyfis og af málflutningi stefnda megi jafnvel halda að honum hafi ekkert verið kunnugt um gistileyfið fyrr en árið 2016, en það standist ekki nánari skoðun.

Vísar stefnandi til þess að gistileyfi fyrir umrædda fasteign, þ.e. Ásabraut 26, sé útgefið 16. desember 2014. Um leyfið gildi lög nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald og reglugerð nr. 585/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Samkvæmt lögunum séu sýslumenn leyfisveitendur að forminu til. Efnislega sé það þó sveitarfélagið sem er leyfisveitandi, eða sem ákveði hvort leyfið er veitt, eins og sjá megi af 10. gr. laga nr. 85/2007. Samkvæmt greininni skuli leita umsagnar hjá sveitarstjórn, heilbrigðisnefnd sveitarfélagsins, byggingarfulltrúa sveitarfélagsins og slökkviliði. Í 10. mgr. 10. gr laga nr. 85/2007 segi svo að óheimilt sé að gefa út rekstrarleyfi ef einhver framangreindra aðila leggst gegn útgáfu leyfisins. Það sé þannig raunverulega sveitarfélagið en ekki sýslumaður sem ákveði hvort leyfið verði gefið út, þó sýslumaður gefi leyfið út að forminu til, þ.e. þegar sveitarfélagið hefur fallist á að öll skilyrði séu fyrir hendi.

Stefnandi hafi lagt fram framangreint leyfi fyrir yfirfasteignamatsnefndina. Það standist ekki skoðun sem nefndin segi, að stefnda hafi ekki verið kunnugt um leyfið fyrr en árið 2016. Efnislega ákveði stefndi hvort leyfið sé útgefið eða ekki og sé þess vegna ljóst hvenær það er gefið út eða hvort það er gefið út. Kveður stefnandi að ef yfirfasteignamatsnefndin hefði gætt að 10. gr. laga nr. 37/1993 hefði henni borið að rannsaka málið betur í stað þess að komast að niðurstöðu að órannsökuðu máli. Henni hefði borið að spyrja stefnda hvernig það mætti vera að stefnda væri ekki kunnugt um leyfi sem nokkrar stofnanir sveitarfélagsins hafi gefið umsagnir um og að þessar umsagnir ráði í raun hvort leyfið er gefið út eða ekki. Henni hefði borið að spyrja stefnda um hvernig ferla stefndi viðhefði við slíkar umsagnir um leyfisveitingu. Ekkert slíkt hafi yfirfasteignamatsnefnd gert. Þar að auki hafi nefndin litið fram hjá sönnunargagni sem hafi sýnt fram á að stefnda hafi átt að vera ljóst um gistileyfið frá árinu 2014 og með þeirri aðferðafræði hafi nefndin komist að rangri niðurstöðu.

Kveður stefnandi að vegna alls þessa beri að fella úrskurð yfirfasteignamatsnefndar nr. 17/2016 úr gildi samanber og 3. mgr. 4. gr. laga nr. 4/1995 þar sem segi að úrskurðum nefndarinnar megi skjóta til dómstóla.

Þá kveðst stefnandi í samræmi við þetta krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda sé óheimilt, innan álagningarárs, að endurákvarða fasteignaskatt á fasteign stefnanda að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi og að stefndi endurgreiði stefnanda ofgreidd fasteignagjöld vegna ársins 2016 að fjárhæð krónur 516.062, ásamt dráttarvöxtum. Dráttarvaxtakrafa sé samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995 sem breytt hafi verið með lögum nr. 131/2001 samanber og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Dráttarvaxtakrafan sé í samræmi við eftirfarandi töflu:

Greiðsla miðað við Greiðsla miðað við

álagningu breytingarálagningu Mismunur Ofgreitt Eindagi

46.048 149.262 103.214 103.214 1.05.2016

46.048 149.260 103.212 206.426 30.06.2016

46.048 149.260 103.212 309.638 31.07.2016

46.048 149.260 103.212 412.850 31.08.2016

46.048 149.260 103.212 516.062 30.09.2016

Kveður stefnandi að í töflu þessari komi fram hvað stefnandi hefði átt að greiða miðað við álagningu og hvað hafi verið ofgreitt á hverju tímabili og dráttarvextir reiknist frá næsta degi eftir eindaga greiðslu og það sem ofgreitt sé safnast upp þar til það sé orðið að kröfufjárhæðinni kr. 516.062. Stefnandi hafi tilkynnt stefnda að hann teldi að þessar auknu kröfur, sem hafi komið fram í breytingarálagningu, væru ekki í samræmi við lög og hafi þær þess vegna verið greiddar með fyrirvara um réttmæti þeirra og þess vegna beri að reikna dráttarvexti frá því þegar þær hafi verið greiddar.

Stefnandi kveðst um lagarök vísa til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Byggt sé meðal annars á því að ekki hafi verið farið að lögmætisreglunni né lögum nr. 4/1995 og að ekki hafi verið farið að lögum nr. 37/1993. Dráttarvaxtakrafa sé byggð á lögum um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda nr. 29/1995 samanber og 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 samanber og 11. gr. vaxtalaga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi vekur þó athygli dómsins á annmörkum sem hann kveður vera á öðrum tölulið kröfugerðar stefnanda, sem leiði til þess að vísa beri honum frá dómi ex officio, sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kveður stefndi að í fyrsta lagi sé sú krafa, sem sett er fram í umræddum tölulið kröfugerðar stefnanda, aðeins málsástæða fyrir þeirri kröfu hans, sem fram komi í fyrsta tölulið, að fella úr gildi úrskurð yfirfasteignamatsnefndar í máli nr. 17/2016 frá 13. október 2016. Málsástæður verði ekki gerðar að sjálfstæðum kröfulið. Í öðru lagi hafi stefnandi ekki sjálfstæða lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfunnar, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í þriðja lagi sé vanreifað í kröfunni hvaða ákvörðun það sé sem stefnandi vilji að skuli gilda eða með hvaða hætti slík ákvörðun eigi að geta talist bindandi fyrir stefnda. Í fjórða lagi geti krafa um endurgreiðslu ekki staðið samhliða viðurkenningarkröfu um að stefnda hafi verið óheimilt að endurákvarða fasteignaskatt.

Sýknukröfu sína kveður stefndi styðjast við eftirfarandi málsástæður.

Stefndi kveðst hafna því að yfirfasteignamatsnefnd hafi ekki farið eftir rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Úrskurðurinn sé í samræmi við lög.

Stefndi kveður að stefnandi haldi því fram að nefndin hafi byggt úrskurð sinn á því að stefnandi hafi nýtt fasteign sína að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi fyrir ferðaþjónustu í skilningi c-liðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995, þrátt fyrir að ekkert kæmi fram í kæru stefnanda um að eignin væri nýtt til ferðaþjónustu. Í þessu samhengi vísar stefndi til þess að fyrir liggi og sé óumdeilt að stefnandi hafi fengið útgefið rekstrarleyfi hjá sýslumanni í árslok 2014. Með kæru sinni til yfirfasteignamatsnefndar hafi stefnandi sjálfur lagt fram gildandi rekstrarleyfi fyrir eignina. Ekkert í málatilbúnaði stefnanda fyrir nefndinni hafi bent til annars en að nýting á eigninni væri í samræmi við útgefið rekstrarleyfi. Því hafi ekkert gefið til kynna að þetta atriði þarfnaðist nánari rannsóknar.

Stefndi kveður einnig að stefnandi haldi því fram því fram að þar sem fram komi í úrskurði nefndarinnar, að engar athugasemdir hafi komið frá stefnanda til stefnda um nýtingu fasteignarinnar, að nefndin starfi eftir málsforræðisreglu einkamálalaga. Í þessu samhengi vísar stefndi til þess að nefndin taki ákvörðun byggða á þeim gögnum sem fyrir nefndinni liggi. Ef nefndin sjái enga ástæðu til að kalla eftir frekari gögnum telji hún sig eðlilega bæra til að taka ákvörðun í máli. Fyrir nefndinni fari ekki fram munnleg sönnunarfærsla og því ljóst að nefndin geti aðeins tekið ákvörðun byggða á þeim gögnum sem liggi fyrir. Í ljósi fyrirliggjandi gagna málsins hafi verið með öllu óþarft fyrir nefndina að kanna frekar um nýtingu eignarinnar enda hafi stefnandi ekki tekið annað fram en að eignin væri nýtt samkvæmt efni leyfisins.

Stefndi kveður stefnanda byggja á því að stefndi hafi ekki getað talist grandlaus um veitingu leyfisins fyrir kærunefnd þar sem sveitarfélagið hafi samkvæmt 10. gr. laga nr. 85/2007 veitt umsögn um hvort leyfið yrði veitt og í raun veitt leyfið. Kveður stefndi að stefnandi byggi hér á misskilningi. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2007 séu sýslumenn leyfisveitendur samkvæmt lögunum. Sá sem hyggist stunda starfsemi, sem fellur undir ákvæði laganna, skuli hafa til þess rekstrarleyfi sem gefið sé út af sýslumanni. Umsókn sé beint til sýslumanns í því umdæmi sem leyfisskyld starfsemi er fyrirhuguð, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 85/2007. Í umsóknarferlinu veiti sveitarstjórnir leyfisveitanda, þ.e. sýslumanni, umsögn ásamt fleiri aðilum, sbr. 4. mgr. 10. gr. laganna. Þó að sveitarfélag setji sig ekki á móti veitingu leyfis geti sveitarfélag ekki með neinu móti vitað hvað aðrir aðilar sem veita umsögn, hafi um málið að segja. Umsögn sveitarstjórnar lúti eingöngu að því hvort starfsemi sé í samræmi við byggingarleyfi og skipulagsskilmála og hvort lokaúttekt hafi farið fram á húsnæðinu, sbr. 1. tölulið 4. mgr. 10. gr. Sé því alfarið rangt að sveitarfélag sé í raun sá sem veitir leyfi þó að sýslumaður gefi leyfið út.

Stefndi vísar til þess að sveitarstjóri stefnda hafi sent bréf til sýslumanns dagsett 4. apríl 2014, þar sem fram hafi komið að stefndi myndi ekki setja sig á móti því að leyfi yrði veitt til rekstrar gististaðar í flokki II en hafi í bréfinu jafnframt óskað eftir því að leyfið yrði sent til stefnda þegar það væri gefið út. Kveður stefndi útilokað að gera ráð fyrir því að þar með hafi stefndi verið búinn að fá nægilega vitneskju til að ákvarða fasteignaskatt á stefnanda. Leyfið hafi enda ekki verið gefið út fyrr en í lok ársins 2014, greiðsla fyrir leyfið hafi borist til sýslumanns 24. nóvember 2015, en vitneskja um útgáfu leyfisins hafi ekki borist stefnda fyrr en í apríl 2016.

Af framangreindu sé ljóst að röksemdir stefnanda um að yfirfasteignamatsnefnd hafi ekki farið að 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eigi ekki við rök að styðjast og sé ljóst að nefndin hafi sinnt skyldu sinni í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti.

Þá kveður stefndi að stefnandi telji að niðurstaða nefndarinnar sé byggð á röngum sjónarmiðum sem leiði til þess að rökstuðningurinn sé rangur og því hafi verið brotið gegn 2. mgr. 22. gr. og 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Vegna þessa vísar stefndi til þess að skv. 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skuli stjórnvald rekja í stuttu máli upplýsingar um þau málsatvik sem hafi haft verulega þýðingu við úrlausn málsins og í 31. gr. laganna segi að rökstuðningur fyrir niðurstöðu í kærumáli skuli ávallt fylgja með úrskurði. Úrskurður nefndarinnar sé í samræmi við þetta.

Stefndi kveður rangt hjá stefnanda að þar sem yfirfasteignamatsnefnd hafi byggt á því að eign hans væri nýtt undir ferðaþjónustu samkvæmt útgefnu leyfi frá sýslumanni væri rökstuðningur nefndarinnar rangur og því ógildur.

Stefndi kveður að stefnandi haldi því fram að yfirfasteignamatsnefnd hafi byggt á röngum sjónarmiðum varðandi túlkun á 3. og 4. gr. laga nr. 4/1995 og þar af leiðandi brotið gegn ofangreindum reglum, en þessu kveðst stefndi hafna.

Stefndi kveður að í úrskurði yfirfasteignamatsnefndar segi að sveitarstjórn skuli ákveða fyrir lok hvers árs skatthlutfall fasteignaskatts næsta árs og ekki þurfi að ákveða fyrir lok árs í hvaða gjaldflokki fasteign er og segi þá einnig að slíkt geti tekið breytingum eftir atvikum svo sem með breyttri notkun. Stefndi kveður stefnanda telja þetta rangt hjá nefndinni og vísi þar í 1. mgr. 3. gr. laganna þar sem segi að leggja skuli árlega fasteignaskatt á allar fasteignir. Stefndi kveður skilning stefnanda um þetta rangan. Með því að endurákvarða álagningu á eign stefnanda vegna breyttrar notkunar hafi stefndi ekki verið leggja skatt aftur á eignina, heldur aðeins verið að færa eignina um gjaldflokk samkvæmt nýtingu hennar. Það að leggja fasteignaskatt á eign samkvæmt 3. gr. laganna hafi þá merkingu að ákveðið sé skatthlutfall fyrir þær eignir sem fasteignaskattur reiknist á. Ákvæðið hafi ekki þá þýðingu að sendur sé út ófrávíkjanlegur álagningarseðill til allra sem eiga fasteignir, heldur sé heimilt að endurákvarða álagningu samkvæmt nýtingu. Samkvæmt ákvæðinu sé skatthlutfall fyrir gjaldflokka ákvarðað og gjald innheimt eftir þeirri flokkun sem komi fram í 3. mgr. 3. gr. laganna. Flokkun samkvæmt 3. mgr. 3. gr. laganna fari eftir nýtingu.

Af dómum Hæstaréttar og úrskurðum yfirfasteignamatsnefndar megi ráða að eignir skuli skattlagðar samkvæmt þeirri nýtingu sem á sér stað á eigninni á hverjum tíma. Eðli málsins samkvæmt sé heimilt að endurákvarða skattlagningu eftir nýtingu á eign á hverjum tíma enda sé ekki með því verið að skattleggja eign aftur eða verið að skattleggja eignina tvisvar það ár, heldur einungis leiðrétta álagningu miðað við nýtingu, enda hafi álagning verið lögð á samkvæmt röngum upplýsingum.

Samkvæmt framangreindu hafi þau sjónarmið, sem yfirfasteignamatsnefnd hafi byggt á, því verið í samræmi við lög og ljóst að rökstuðningur nefndarinnar fyrir niðurstöðu sinni verið á réttum rökum reistur. Þá skuli því haldið til haga að stefnandi hafi fengið rekstrarleyfi í árslok 2014 en stefndi ekki fengið vitneskju um nýtinguna fyrr en í apríl 2016. Hafi eignin því verið ranglega skattlögð í rúmt ár.

Stefndi vísar til þess að stefnandi telji að þar sem í úrskurði nefndarinnar segi að lög nr. 4/1995 geri ráð fyrir því að heimilt sé að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld, samanber orðalag 2. mgr. 32. gr. laganna, að nefndin hafi brotið gegn framangreindum ákvæðum stjórnsýslulaga. Telji stefnandi að þessi fullyrðing nefndarinnar sé röng þar sem ákvæðið heimili aðeins endurákvörðun á útsvari.

Þetta kveður stefndi líka rangt hjá stefnanda. Í lögunum sé talað um endurákvörðun á sveitarsjóðsgjöldum. Skýrlega komi fram í 1. mgr. 32. gr. laganna að ákvæðið taki til gjalda samkvæmt lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Af því leiði að ákvæðið taki einnig til fasteignagjalda skv. 3. gr. laganna. Túlkun nefndarinnar sé því í samræmi við lög og ljóst að hvorki hafi verið brotið gegn lögmætisreglunni né stjórnsýslulögum.

Af þessu megi ráða að úrskurður yfirfasteignamatsnefndar hafi hvorki byggt á röngum upplýsingum né skorti á upplýsingum og því ljóst að nefndin hafi farið eftir stjórnsýslulögum í úrskurði sínum.

Þá vísar stefndi til þess að stefnandi telji að brotið hafi verið gegn 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndi andmælir þessu og bendir á að líkt og fram komi í úrskurði yfirfasteignamatsnefndar verði ekki séð að þeir annmarkar sem stefnandi haldi fram að hafi verið á meðferð málsins hafi haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins auk þess sem stefndi kveðst hafna því að einhverjir annmarkar hafi verið á málsmeðferðinni. Fyrir hafi legið útgefið rekstrarleyfi sem og afstaða stefnanda til málsins og þá hafi augljóslega verið óþarft að veita stefnanda færi á að tjá sig um efni þess. Stefndi bendir jafnhliða á að stefnandi hafi fyrir dómi ekki lagt fram nein gögn um notkun eignarinnar eða mótmælt útgefnu rekstrarleyfi frá sýslumanni en ljóst sé að notkun eignarinnar skipti öllu við skoðun á málinu. Sé því niðurstaðan efnislega rétt og ljóst að þeir annmarkar sem stefnandi haldi fram að hafi verið á málinu hafi ekki haft áhrif á efni ákvörðunarinnar.

Stefndi kveður að stefnandi haldi því fram að honum þyki yfirfasteignamatsnefnd leggja það til að hann hefði þurft að sanna að stefnda hefði ekki verið kunnugt um að stefnandi hefði ekki fengið útgefið rekstrarleyfi fyrr en í apríl 2016. Vegna þessa bendir stefndi á að það að nefndin vísi til þess að ekki hafi verið sýnt fram á annað en að sveitarfélaginu hefði ekki verið kunnugt um að eignin hefði verið nýtt til ferðaþjónustu fyrr en á árinu 2016, hafi ekki þá þýðingu að nefndin sé að leggja það til að það hafi verið stefnanda að sýna fram á annað. Nefndin sé einfaldlega að velta því upp að ekkert annað komi fram í gögnum málsins en að sá málatilbúnaður sem stefndi haldi fram sé réttur, enda ljóst að stefndi hafi lagt fasteignaskatt á eftir þeim upplýsingum sem sveitarfélagið hafi haft á hverjum tíma.

Þá kveðst stefndi ekki sá hvernig þetta geti haft þýðingu í málinu. Það breyti engu um gildi ákvörðunarinnar hvort stefndi hafi haft vitneskju um rekstrarleyfið eða ekki. Samkvæmt upplýsingum frá sýslumanni sé rekstrarleyfi sent til hlutaðeigandi sveitarfélags þegar greiðsla fyrir leyfinu berist. Samkvæmt Sýslumanninum á Selfossi hafi greiðsla borist fyrir umræddu leyfi stefnanda til sýslumannsembættisins þann 24. nóvember 2015 eða tæpu ári eftir að leyfið hafi verið veitt. Það renni stoðum undir það að stefndi hafi ekki haft upplýsingar um leyfið fyrr en í apríl 2016. Þó vill stefndi halda því til að haga að ekki verði séð hvaða máli þetta skipti, enda snúist ágreiningur þessa máls fyrst og fremst um hvort endurálagning hafi verið heimil eða ekki, en stefndi telji svo hafa verið.

Stefndi byggir á því að ákvörðun hans frá 3. apríl 2016 hafi tekið mið af notkun eignarinnar í ferðaþjónustu. Samkvæmt a. lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 skuli skatthlutfall fyrir íbúðir, íbúðarhús og sumarbústaði, ásamt lóðarréttindum, vera allt að 0,5% af fasteignamati. Samkvæmt c. lið sömu greinar skuli skatthlutfall fyrir aðrar eignir, þ. á m. mannvirki sem nýtt eru fyrir ferðaþjónustu, vera allt að 1,32% af fasteignamati ásamt lóðarréttindum. Þá sé sveitarstjórn veitt heimild til þess með 4. mgr. 3. gr. laganna að hækka um allt að 25 hundraðshluta álagningar á þær eignir sem falla undir a- og c-liði 3. mgr. 3. gr. laganna.

Stefndi kveður vera óumdeilt að stefnandi hafi nýtt og nýti sumarhús sitt til ferðaþjónustu í skilningi síðastnefnds stafliðar. Hafi stefnandi í samskiptum sínum við stefnda staðfest að hann hefði fengið útgefið rekstrarleyfi í lok árs 2014. Stefnandi hafi því verið að nýta húsnæði sitt fyrir ferðaþjónustu í skilningi c. liðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 allt árið um kring og hafi honum því borið að sæta álagningu fasteignaskatts til samræmis við það.

Stefndi byggir á því að honum sé heimilt að endurákvarða sveitarsjóðsgjöld. Í lögum nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga sé gert ráð fyrir því að heimilt sé að endurákvarða álagningu fasteignaskatts eftir notkun, sbr. 1. og 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995. Þar skipti notkun eignar höfuðmáli enda ljóst að notkun eignar hafi í þessu tilviki tekið breytingum. Hafi yfirfasteignamatsnefnd staðfest það í úrskurðum sínum, bæði í þessu tilfelli sem og fyrri úrskurðum sínum.

Kveður stefndi það liggja fyrir í málinu að hann hafi ekki fengið upplýsingar um notkun eignar stefnanda til ferðaþjónustu fyrr en í byrjun apríl 2016. Stefnandi hafi ekki upplýst sjálfur um þessa notkun eignar sinnar líkt og honum hefði verið rétt og skylt að gera. Stefndi hafi því haft heimild til að breyta þá álagningarflokki eignarinnar í samræmi við notkun hennar.

Stefndi byggir á því að álagning stefnda sé ekki í andstöðu við stjórnsýslulög nr. 37/1993. Grundallaratriði í því samhengi sé að stefnandi eigi ekki rétt á að borga lægri fasteignaskatt af sumarhúsi sínu, enda nýti hann eignina til atvinnurekstrar. Óumdeilt sé í málinu að sýslumaður hafi gefið út rekstrarleyfi og stefnandi ekki með neinum hætti sýnt fram á eða svo mikið sem nefnt að hann hafi ekki nýtt eignina samkvæmt leyfinu. Upplýsingar um þessa notkun eignarinnar hafi ekki legið fyrir fyrr en í byrjun apríl 2016.

Kveðst stefndi hafa haft fulla lagaheimild til endurálagningar samkvæmt lögum nr. 4/1995. Hvort heldur sem er, hefði stefndi haft heimild til endurupptöku fyrri álagningar samkvæmt 24. gr. stjórnsýslulaga, ef lagaheimild fyrir endurálagningu hefði ekki verið til staðar samkvæmt lögum nr. 4/1995, enda ljóst að fyrri ákvörðun hafi ekki byggt ekki á réttum upplýsingum um notkun eignar stefnanda. Þá hafi stefnanda verið tilkynnt um ákvörðun um endurálagningu með bréfi 15. apríl 2016. Ekki hafi verið þörf á að leita eftir afstöðu stefnanda til hinnar umdeildu ákvörðunar áður en hún hafi verið tekin, enda hafi ákvörðunin byggt á réttri notkun eignarinnar. Þá hafi legið fyrir upplýsingar frá sýslumanni um útgefið rekstrarleyfi og þar með staðfest að sumarhúsið skyldi sæta álagningu samkvæmt c-lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Stefnanda hafi sjálfum verið fullkunnugt um þessa notkun eignar sinnar í atvinnurekstri sem og skyldu sína til að greiða hærri fasteignaskatt sökum þess, en hann hafi kosið að láta hjá líða að upplýsa stefnda um það. Í ljósi þess að eignin sé nýtt til ferðaþjónustu allt árið um kring hafi ákvörðun um endurálagningu ekki verið of íþyngjandi fyrir stefnanda. Þá megi nefna að þar sem rekstarleyfið hafi ekki tekið til bílskúrsins á lóðinni þá hafi endurálagningin jafnframt ekki tekið til hans heldur eingöngu sumarhússins.

Þannig hafi álagning stefnda því að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði laga nr. 4/1995 og byggt á málefnalegum sjónarmiðum og gætt hafi verið fyllsta jafnræðis.

Kveðst því stefndi hafna öllum kröfum stefnanda, þ.m.t. kröfu stefnanda um endurgreiðslu, enda sé ljóst að lagaheimild hafi verið til endurálagningar fasteignaskatta á sumarhús stefnanda, sem hann hafi nýtt til ferðaþjónustu. Þá sé mótmælt kröfu stefnanda um dráttarvexti.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga, einkum 3. gr., 4. gr. og 32. gr. laganna, laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, einkum 7., 9. og 10. gr. laganna, auk stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá vísar stefndi til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en krafa stefnda um málskostnað styðst við XXI. kafla síðastnefndra laga. Um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun vísar stefndi til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Forsendur og niðurstaða

Ágreiningsefni máls þessa lýtur að því hvort stefnda hafi verið heimilt að breyta álögðum fasteignagjöldum á miðju gjaldári þannig að fasteign stefnanda væri færð til um flokk og hvort réttilega hafi verið að því staðið, sem og hvort við meðferð málsins hafi verið gætt réttra málsmeðferðarreglna.

Í málinu gerir stefndi kröfur um sýknu, en víkur þá að því að efni kunni að vera til að vísa málinu frá að hluta ex officio.

Að mati dómsins hefur stefnandi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um að viðurkennt verði að „stefnda sé óheimilt, innan álagningarárs, að endurákvarða fasteignaskatt á fasteign stefnanda að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi“, en krafa þessi getur í eðli sínu, eins og hún er fram sett með öðrum kröfum, aðeins verið málsástæða til stuðnings öðrum kröfum hans í málinu. Verður þessum hluta krafna stefnanda vísað frá dómi sbr. 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en ekki þykja vera efni til að vísa öðrum kröfum stefnanda frá án kröfu.

Í lögum nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga er mælt fyrir um álagningu fasteignaskatta og er í 3. gr. laganna gerð grein fyrir mismunandi flokkum fasteigna að þessu leyti og er skatthlutfallið mismunandi milli flokka. Fyrir liggur að stefnandi hafði fengið rekstrarleyfi fyrir fasteign sína til að reka þar gististað og gilti leyfið fyrir allt umrætt ár. Hefur stefnandi hvorki byggt málatilbúnað sinn á því að hann stundi þar ekki ferðaþjónustu, né heldur að það sé efnislega rangt að skattleggja fasteignina sem mannvirki sem nýtt er fyrir ferðaþjónustu sbr. c lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Verður byggt á því við úrlausn málsins að skattlagningin sé efnislega rétt.

Stefnandi byggir á því að ekki hafi stefndi mátt breyta flokkun á fasteign stefnanda úr a-flokki í c-flokk sbr. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 á miðju ári. Dómurinn fellst ekki á þetta. Í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 4/1995 er fjallað um endurákvörðun sveitarsjóðsgjalda og er vafalaust að mati dómsins að fasteignaskattar falla undir það hugtak, sbr. 1. mgr. 32. gr. laganna þar sem fjallað er um gjöld „samkvæmt lögum þessum“ og eru fasteignaskattar þar ekki undanþegnir. Er samkvæmt þessu ljóst að ef í ljós kemur á miðju ári að skattlagning er röng þá er stefnda heimilt að þessu leiti að breyta og eða leiðrétta hana til samræmis við það sem rétt er, líkt og í þessu máli. Má hér jafnframt vísa til raunveruleikareglu skattaréttar, en í henni felst að hafa ber það sem sannara reynist. Þá liggur ekkert fyrir um það að stefnda hafi verið kunnugt um reksturinn fyrr en í apríl 2016. Getur í því efni engu breytt að stefndi hafi veitt umsögn um beiðni stefnanda um útgáfu slíks leyfis, enda veitir ekki stefndi leyfið heldur er sýslumaður sá sem það gerir. Er ekkert hald í málatilbúnaði stefnanda um að stefndi sé í raun sá sem veiti leyfið.

Stefnandi byggir á því að rannsóknarregla hafi verið brotin á stefnanda við meðferð málsins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Á þetta verður ekki fallist. Ekki hefur stefnandi gert neina grein fyrir því hvað hafi farið úrskeiðis við rannsókn málsins og hvaða atvik máls hafi ekki verið leidd í ljós með frekari könnun á málinu. Enn síður hefur stefnandi fært fram nokkuð um það á hvern handa máta þessir ágallar sem hann kveður vera á rannsókn málsins hafi haft áhrif á niðurstöðu þess og verður ekki séð að það hefði getað orðið, þar sem óumdeilt er að skattlagningin er efnislega rétt skv. 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Gildir þetta hvort heldur sem er um meðferð málsins hjá stefnda og yfirfasteignamatsnefnd.

Stefnandi byggir á því að úrskurður yfirfasteignamatsnefndar sé byggður á röngum sjónarmiðum sem leiði til þess að rökstuðningur sé rangur. Á þetta verður ekki fallist. Þvert á móti verður ekki betur séð en að í úrskurði nefndarinnar sé fjallað um allt það er máli skipti og byggt á málefnalegum sjónarmiðum.

Stefnandi byggir á því að brotinn hafi verið á honum bæði andmælaréttur og meðalhófsregla, sbr. 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Á hvorugt verður fallist. Ber hér enn að líta til þess að ekki liggur í rauninni annað fyrir en að efnislega sé skattlagningin rétt. Að því er varðar meðalhófsregluna verður ekki séð hvernig hefði átt að vera mögulegt að taka minna íþyngjandi ákvörðun úr því að fasteignin var á annað borð færð á milli flokka og að því gættu að ekki eru áhöld um að skattlagningin sé efnislega rétt, en auk þess ber að líta til þess að upplýst er í málinu að einvörðungu var breytt skattflokkun sumarhússins sjálfs en ekki útihúss. Hefur stefnandi ekki gert grein fyrir því hver hefði verið hin minna íþyngjandi ákvörðun sem hann telur þá að hefði mátt taka en sem samt hefði náð lögmætu markmiði, þ.e. réttri skattlagningu. Hvað varðar málsástæður um andmælarétt er það vissulega rétt að ekki var stefnanda boðið að neyta andmæla við meðferð málsins hjá stefnda. Það getur þó engu breytt enda verður að telja að slíkt hafi verið augljóslega óþarft, auk þess að stefnandi hefur í engu rennt undir það stoðum að þessi meinti ágalli á meðferð málsins hafi haft áhrif á efnislega niðurstöðu þess, eða hver andmælin hefðu verið, en náin tengsl eru milli andmælaréttar og rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins.

Ekkert hald er í öðrum málatilbúnaði stefnanda hvað varðar þá kröfu hans að úrskurður yfirfasteignamatsnefndar verði felldur úr gildi. Verður stefndi því sýknaður af þeirri kröfu stefnanda.

Samkvæmt þessu getur ekki komið til álita að fallist verði á kröfur stefnanda um að álagning skv. álagningarseðli 12. febrúar 2016 skuli gilda og að stefndi endurgreiði stefnanda þau fasteignagjöld sem stefnandi telur vera ofgreidd, enda ekki unnt að fallast á þær kröfur að fenginni þeirri niðurstöðu að hrófla ekki við úrskurði nefndarinnar.

Verður því stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Rétt er að stefnandi greiði stefnda málskostnað og er hann hæfilega ákveðinn kr. 1.682.680 og hefur þá verið litið til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Frá dómi er vísað kröfu stefnanda, BA ehf., um að „stefnda sé óheimilt, innan álagningarárs, að endurákvarða fasteignaskatt á fasteign stefnanda að Ásabraut 26, Grímsnes- og Grafningshreppi“.

Stefndi, Grímsnes- og Grafningshreppur, skal vera sýkn af öðrum kröfum stefnanda.

Stefnandi greiði stefnda kr. 1.682.680 í málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf