E-2655/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 23. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af H-kvk-þgf E-kvk-þgf G-kvk-þgf, Einivöllum 7, Hafnarfirði á hendur E-kvk-þgf D-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, Norðurbakka 5b, Hafnarfirði, V-kk-þgf A. E-kk-þgf, Laufvangi 11, Hafnarfirði og Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 29. og 30. mars 2009.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða stefnanda 4.100.080 kr. ásamt 2% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.857.000 kr. frá 24. janúar 1999 til 21. júlí 1999 og af 4.100.080 kr. frá þeim degi til 5. apríl 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál skv. framlögðum málskostnaðarreikningi og að tekið verði tillit til virðisaukaskattskyldu aðila.

Dómkröfur stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef Ó-kvk-ef, eru þær að hún verði alfarið sýknuð af kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefndi, V-kk-nf, krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefndi, Vátryggingafélags Íslands, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þess er jafnframt krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda VÍS málskostnað. Til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Við upphaf aðalmeðferðar voru kröfur felldar niður á hendur stefnda, V-kk-þgf.

Málavextir

Hinn 24. janúar 1999 var stefnandi ásamt stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, og þriðju stúlkunni, T-kvk-þgf B-kvk-þgf, stödd í stigaganginum að Hjallabraut 17, Hafnarfirði í því skyni að safna tómum drykkjarumbúðum, sem fjáröflun fyrir keppnisferð knattspyrnudeildar íþróttafélagsins FH.

Í lögregluskýrslu frá 2. febrúar 1999 er atvikum lýst svo að þær hafi staðið á stigapalli fyrir utan íbúð konu sem veitt hafði vilyrðið um tómar drykkjarumbúðir. Þá hafi stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, viljað að stefnandi og T-kvk-nf stæðu ekki þar með henni við dyrnar. Hafi stefnandi neitað að fara af pallinum en stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, líkað það illa. Hafi stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, því næst komið þar að sem stefnandi stóð á stigapallinum og ýtt stefnanda niður stigann og kveðst stefnandi hafa misst jafnvægið og fallið niður stigatröppurnar. Áfram er haft eftir stefnanda, að hún hafi ekki getað staðið upp og hafi hrópað upp af sársauka. Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi þá komið að henni og haldið fyrir munn hennar til að hún hljóðaði ekki svona hátt. Samkvæmt sömu lögregluskýrslu upplýsti T-kvk-nf að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hefði sagt að þær ættu að segja að stefnandi hefði dottið.

Samkvæmt dagbók lögreglunnar tilkynni sjúkraflutningamaðurinn að stefnanda hefði verið hrint niður tröppurnar, en lögreglan var ekki kvödd á staðinn. Taldi hann rétt að tilkynna þetta ef einhverjir eftirmálar yrðu.

Samkvæmt læknisvottorði, E-kk-ef H-kk-ef læknis á Slysadeild LSH Fossvogi, fékk stefnandi áverka á andlit, sprungu á vinstri olnboga og brot á vinstri ökkla. Þá kemur fram að E-kk-nf taldi hana hafa náð sér af þessum áverkum á 3-6 mánuðum og líklegt að hún hafi náð sér að fullu þegar vottorðið er ritað þann 12. maí 2006.

Stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., var tilkynnt um slysið. Bótaskyldu úr ábyrgðarlið heimilistryggingar fjölskyldu stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, var hafnað af hálfu félagsins, þar sem ekki var talið að það félli undir skilmála tryggingarinnar þar sem því hafi verið valdið af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi auk þess sem krafan væri fyrnd eftir fjögurra ára fyrningarreglu skilmálanna.

Hinn 11. ágúst 2006 var afstöðu félagsins skotið til Tjónanefndar vátryggingafélaganna og var niðurstaða nefndarinnar sú, að það yrði að meta það stefndu, E-kvk-þf D-kvk-þf, til ásetnings að hafa ýtt stefnanda niður tröppurnar þótt ásetningur hafi ekki endilega staðið til þeirra afleiðinga sem atvikið leiddi til. Bættist tjónið því ekki úr F+ tryggingu stefnda, V-kk-ef.

Hinn 26. september 2006 komst Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum að sömu niðurstöðu. Er í áliti nefndarinnar vísað til 4. gr. skilmála tryggingarinnar um að undanskilin séu þau tjón sem valdið er af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi og að virða yrði háttsemi stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, til stórkostlegs gáleysis. Segir að þrátt fyrir ungan aldur hafi stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, engu að síður átt að gera sér grein fyrir að stefnandi gæti orðið fyrir verulegum meiðslum við það að henni var ýtt niður stigann.

Hinn 23. maí 2007 var stefna birt á hendur stefndu, Vátryggingafélagi Íslands vegna málsins. Málið var fellt niður hinn 5. desember 2007. Aftur var mál höfðað hinn 18. janúar 2008 með stefnu sem birt var stefndu, V-kk-þgf E-kk-þgf og E-kvk-þgf D-kvk-þgf Ó-kvk-þgf og stefnda, Vátryggingafélagi Íslands til réttargæslu. Það mál var fellt niður 2. apríl 2008. Enn var mál höfðað og það þingfest 26. júní 2008. Aðalmeðferð þess fór fram 21. september 2009, en málið var síðan endurupptekið hinn 5. október 2009 og fellt niður.

Með matsgerð dómkvaddra matsmanna, dags. 29. janúar 2009, sem aflað var undir rekstri síðasta máls stefnanda vegna atviksins, var varanlegur miski hennar talinn vera 20 stig og varanleg örorka 5%. Batahvörf töldust 21. júlí 1999 og óvinnufærni til sama dags frá slysdegi að telja og einnig tímabil þjáningabóta. Þá töldu matsmenn að tímabært hefði verið að meta varanlegar afleiðingar slyssins um áramótin 2000/2001 og að þá hafi mátt gera þá kröfu til hennar (eða foreldra hennar fyrir hennar hönd) að gerður yrði reki að því að láta reyna á rétt vegna líkamstjónsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið henni líkamstjóni sem hún hafi hvorki fengið bætt úr hendi hennar eða öðrum stefndu hvort sem er úr ábyrgðarlið fjölskyldutryggingar sem til staðar var á tjónsdegi eða með öðrum hætti. Byggir stefnandi á því að tjón hennar falli undir ábyrgðarlið umræddrar tryggingar samkvæmt skilmálum hennar. Stefnandi byggir á því að stefna beri öllum stefndu vegna tjónsins og að þau sé greiðsluskyld vegna þess. Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, þar sem hún beri skaðabótaábyrgð á afleiðingum slyss stefnanda samkvæmt sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og Vátryggingafélag Íslands, sem seldi V-kk-þgf E-kk-þgf, umrædda tryggingu og skuldbatt sig þar með til að greiða bætur vegna tjónsatvika sem falla undir trygginguna.

Stefnandi byggir á því að foreldrar/forráðamenn stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, hafi keypt F+ fjölskyldutryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands, sem taki m.a. til þess þegar vátryggður veldur öðrum tjóni líkt og gerðist umrætt sinn. Telur stefnandi að hún eigi í samræmi við skilmála ábyrgðarliðs tryggingarinnar rétt til bóta vegna þess tjóns sem hún varð fyrir 24. janúar 1999, sem stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, olli henni og beri jafnframt persónulega ábyrgð á samkvæmt sakarreglu íslensks skaðabótaréttar. Að öðru leyti fari um fjárhæð bóta, bótaskyldu og greiðslu bóta úr ábyrgðarlið F+ fjölskyldutryggingar eftir skilmálum þeim sem um hana giltu á tjónsdegi sem og ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993.

Af hálfu stefnanda eru dómkröfur á því byggðar að tjónsatburður hafi verið slys af völdum einfalds gáleysis í skilningi skilmála ábyrgðarliðs F+ fjölskyldutryggingar og falli slysið því undir trygginguna auk þess sem það sé skaðabótaskylt samkvæmt sakarreglunni.

Sú afstaða stefnda VÍS að hafna því að tjónsatvik stefnanda sé bótaskylt úr ábyrgðarlið F+ fjölskyldutryggingar þeirrar sem um ræðir, er byggð á 4. gr. sameiginlegra skilmála félagsins, en ákvæðið á sér stoð í 18. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954. Í 4. gr. skilmálanna segir; „Vátrygging þessi gildir ekki um tjón, sem vátryggingartaki eða vátryggður valda af ásettu ráði, af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis, örvunar- eða deyfilyfja.“ Ákvæði 18. gr. þágildandi vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 hljóðaði þannig; „Ef vátryggður verður þess valdur af ásettu ráði, að vátryggingaratburðurinn gerist, á hann enga kröfu á hendur félaginu. Hafi hann af vangá sinni valdið því, að vátryggingaratburðurinn gerðist, og telja má vangá hans stórkostlega eftir því, sem atvik lágu til, skal úr því skorið, hvort greiða skuli bætur og hve háar, eftir því, hversu mikil sökin er, og eftir öðrum atvikum. Þegar um er að ræða líftryggingar eða ábyrgðartryggingar, ber félagið þó fulla ábyrgð.

Stefnandi byggir jafnframt á 19. gr. þágildandi vátryggingasamningalaga nr. 20/1954, en vísað er til laga nr. 20/1954 í heild sinni í þeim skilmálum sem gilda um þá tryggingu sem málið varðar. Ákvæðið hljóðaði þannig: „Ákvæðum 18. gr. um brottfall eða takmörkun ábyrgðar félagsins skal þó eigi beitt, er vátryggður var yngri en 15 ára eða gat eigi hegðað sér skynsamlega vegna geðveiki, andlegs vanþroska, geðtruflana um stundarsakir eða annars þess konar ástands.“

Stefnandi byggir þrátt fyrir þetta hins vegar í fyrsta lagi á því að vegna lokamálsliðar 2. mgr. 18. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 sé aðeins hægt að bera fyrir sig ábyrgðartakmörkun ef vátryggður hefur valdið tjóni af ásetningi sé um ábyrgðartryggingu að ræða, en krafa stefnanda er krafa um greiðslu úr ábyrgðarhluta fjölskyldutryggingar þeirrar sem um ræðir og er í eðli sínu ábyrgðartrygging. Í öðru lagi byggir stefnandi á því að skv. 19. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 sé eigi unnt að beita framangreindri ábyrgðartakmörkun 18. gr. laganna eða 4. gr. sameiginlegra skilmála tryggingarinnar, enda hafi stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, verið yngri en 15 ára á tjónsdegi. Ekki verði séð að ákvæði 19. gr. þágildandi vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 hafi verið frávíkjanlegt eða að með beinum hætti hafi verið áskilið í skilmálum þeim sem um trygginguna giltu að það ætti ekki að gilda um hana, sbr. áskilnað 3. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954. Þannig sé ekki hægt að fella niður bótarétt stefnanda úr F+ fjölskyldutryggingu þeirri sem stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, var vátryggð samkvæmt.

Verði ekki talið að ákvæði lokamálsliðar 2. mgr. 18. gr. eða 19. gr. þágildandi vátryggingasamningalaga eigi við í málinu og vegna afstöðu stefnda, VÍS, skilmála F+ fjölskyldutryggingar og tilvitnaðra ákvæða vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 og þrátt fyrir að stefnandi telji að ekki eigi að beita ábyrgðartakmörkunum þeim sem stefnda, Vátryggingafélag Íslands, byggir á, er nauðsynlegt að fjallað sé nánar um það hvort tjóni stefnanda hafi verið valdið með einföldu eða stórkostlegu gáleysi stefndu E-kvk-ef D-kvk-ef.

Stefnandi hafnar því alfarið að svo geti verið að það hafi verið ásetningur stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, að hrinda henni niður stigann.

Stefnandi byggir á því að háttsemi stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, falli undir sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og myndi sakarreglan þar með bótagrundvöll gagnvart henni, enda nægir hvað sakarregluna varðar að tjóni sé valdið af einföldu gáleysi. Stefnandi byggir einnig á því að ekki sé unnt að jafna háttsemi stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, umrætt sinn til stórkostlegs gáleysis og því sé tjón stefnanda jafnframt bótaskylt úr þeirri tryggingu sem krafist er greiðslu úr. Af gögnum málsins sé ljóst að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi aðeins ýtt við stefnanda en ekki hrint henni niður stigann. Telur stefnandi ljóst af gögnum málsins að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi aðeins viljað ýta stefnanda frá sér sem við það hafi misst jafnvægið og fallið niður stiga. Byggir stefnandi á því að miðað við ungan aldur stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, og aðstæður, megi reikna með að hún hafi ekki gert sér grein fyrir hversu alvarlegar afleiðingar gerðir henni gátu haft í för með sér. Í hita leiksins hafi hún ýtt við stefnanda en tilgangurinn með því hafi einungis verið sá að ýta stefnanda frá sér er orðaskipti urðu á milli þeirra en ekki að stefnandi félli niður stigann eins og gerðist. Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi því valdið stefnanda tjóni með einföldu gáleysi sem bótaskylt sé samkvæmt sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og bótaskylt sé úr ábyrgðarlið tryggingar þeirrar sem krafist er greiðslu úr. Ábyrgðartakmörkun skilmála tryggingarinnar, sbr. 18. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954, eigi því ekki við, en samkvæmt framangreindri umfjöllun er nauðsynlegt að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi valdið tjóni stefnanda með ásetningi til þess að til hennar geti komið.

Verði talið að heimilt sé að fella niður bótarétt stefnanda á grundvelli þess að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi valdið tjóni stefnanda með stórkostlegu gáleysi, er á því byggt að afleiðingar þess að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, ýtti við stefnanda, þ.e. að stefnandi missti jafnvægið og féll niður stiga, séu afleiðingar sem stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hvorki sá eða gat séð fyrir. Þessar afleiðingar gerða hennar verði ekki metnar henni til stórkostlegs gáleysis.

Sá mælikvarði sem leggja beri til grundvallar þegar gáleysi er metið leiðir að mati stefnanda til þess, að ekki sé unnt að telja að um stórkostlegt gáleysi stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, hafi verið að ræða. Telur stefnandi að gera þurfi enn ríkari kröfur til þess að hægt sé að segja að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða í tilviki stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, enda hafi hún verið ung að árum og átt erfiðara með að hafa stjórn á aðgerðum sínum í þeim aðstæðum sem voru uppi. Sú lýsing atvika sem stefnandi byggir á fær stoð í bókun lögreglu, dags. 2. febrúar 1999 og í læknisvottorði, dags. 12. maí 2006.

Stefnandi telur sig þannig hafa sannað að hún hafi orðið fyrir tjóni sem stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi valdið henni með gáleysi sem varði hana persónulega bótaábyrgð skv. sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og sé jafnframt bótaskylt úr ábyrgðarlið F+ tryggingar V-kk-ef E-kk-ef hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands. Í samræmi við hefðbundna skilgreiningu slysahugtaksins, sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og í samræmi við skilmála ábyrgðartryggingar F+ fjölskyldutryggingar og ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1. gr. laganna, á stefnandi því ótvíræðan rétt til bóta.

Um aðild málsins: Í málinu er E-kvk-þgf D-kvk-þgf Ó-kvk-þgf stefnt sem tjónvaldi og til persónulegrar ábyrgðar vegna tjóns stefnanda. Vátryggingafélagi Íslands er stefnt sem aðila málsins þar sem það er, samkvæmt skilmálum félagsins, eigi á forræði vátryggingartaka eða vátryggðs að viðurkenna greiðsluskyldu úr ábyrgðarlið F+ fjölskyldutryggingar, en jafnframt vegna þess að félagið er greiðsluskylt vegna tjónsins verði bótaskylda úr F+ fjölskyldutryggingu vegna tjónsins viðurkennd. Félaginu er jafnframt stefnt vegna afstöðu þess til málsins og þar sem gera má ráð fyrir því að stefndu geti greint á um tildrög slyssins og hvort jafna megi því til stórkostlegs gáleysis eða aðeins einfalds gáleysis.

Um dómkröfu stefnanda: Útreikningur kröfunnar er byggðir á matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis og V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef prófessors, dags. 29. janúar 2009 og fer eftir ákvæðum laga nr. 50/1993 um skaðabætur eins og þau voru á tjónsdegi. Dómkrafan sundurliðast þannig:

Þjáningabætur skv. 3. gr.

miðað við 182 daga án rúmlegu 1.400 kr. á dag kr. 254.800

Varanlegur miski skv. 4. gr.

8.011.000 x 20% kr. 1.602.200

Varanleg örorka skv. 8. gr. þág. skbl.

Árslaun kr. 8.011.000 x 10,00000 x 5% kr. 2.243.080

Samtals kr. 4.100.080

Þjáningabætur að fjárhæð 254.800 kr. reiknast skv. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og eru uppfærðar í samræmi við lánskjaravísitölu skv. 15. gr. laganna.

Varanlegur miski að fjárhæð 1.602.200 kr. er reiknaður skv. 4. gr. laganna uppfærður í samræmi við lánskjaravísitölu skv. 15. gr. Reiknað er út frá metnu miskastigi í fyrirliggjandi matsgerð.

Varanleg örorka að fjárhæð 2.243.080 er reiknuð skv. 8. gr. þágildandi skaðabótalaga er kvað á um að ef metið miskastig væri 20% skyldi varanleg örorka reiknast 140% af bótum fyrir varanlegan miska. (140% *1.602.200 = 2.243.080.)

Útreikningur stefnanda er dagsettur 9. febrúar 2009 og miðast útreikningur skv. 15. gr. skaðabótalaga við þann dag í samræmi við þann tjónsútreikning sem lagður var fram undir rekstri málsins áður en það var fellt niður 5. október 2009.

Af þjáningabótum og varanlegum miska er gerð krafa um 2% vexti skv. 16. gr. þágildandi skaðabótalaga frá tjónsdegi en gerð er krafa um 2% vexti af varanlegri örorku frá metnum stöðugleikatímapunkti.

Þá er krafist dráttarvaxta frá 5. apríl 2009, skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, einkum 10. gr. og 15. gr., en 5. apríl 2009 var mánuður liðinn frá því að endanleg dómkrafa var lögð fram.

Að öðru leyti er áskilinn frekari réttur til reifunar málsástæðna varðandi kröfugerð og tjónsútreikning stefnanda við aðalmeðferð málsins.

Um hugsanlega fyrningu kröfu stefnanda og tómlæti: Stefnandi byggir á því að um kröfu hennar gildi reglur um fyrningu sem eiga við um ábyrgð utan samninga, enda sé um að ræða kröfu á hendur stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf Ó-kvk-þgf, sem sé krafa utan samninga. Líta verði til þess að stefnandi sé þriðji maður gagnvart tryggingunni. Þannig verði að líta til þess varðandi ákvörðun fyrningarfrests gagnvart öðrum stefndu í málinu að gerð er krafa um viðurkenningu úr ábyrgðarlið fjölskyldutryggingar sem varðar skaðabótaábyrgð vátryggðra og greiðsluskyldu vátryggingafélags gagnvart þriðja manni, þ.e. ábyrgð utan samninga, enda var ekkert samningssamband milli stefnanda og stefndu. Í þessu sambandi er jafnframt vísað til þess sem fram kemur í skilmálum tryggingarinnar, þ.e. í 2. gr. III. kafla skilmálanna þar sem fjallað er um ábyrgðarlið tryggingarinnar, en þar er vísað beint til þess að um sé að ræða skaðabótaskyldu utan samninga. Ákvæðið hljóðar þannig; „Vátryggt er gegn þeirri skaðabótaskyldu, er fellur á vátryggðan að íslenskum lögum, sem einstakling, enda sé skaðabótaskyldan bein afleiðing af tjóni á mönnum eða munum (þar með taldar fasteignir og dýr) og ekki víðtækari en venjuleg skaðabótaskylda utan samninga.“

Með vísan til þessa telur stefnandi að fyrningarfrestur vegna kröfu hennar sé sá sem gildir um skaðabótakröfur utan samninga, eða 10 ár, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Jafnframt er bent á að í ákvæðum skilmála tryggingar þeirrar sem um ræðir kemur fram að fyrningarfrestur krafna um greiðslu bóta skv. tryggingunni sé í síðasta lagi 10 ár frá því að vátryggingaratburður gerðist, þ.e. 24. janúar 1999.

Varðandi upphaf fyrningarfrests kröfu stefnanda er byggt á því að hann hafi í fyrsta lagi hafist um áramótin 2000/2001, en í matsgerð dómkvaddra matsmanna segir að tímabært hafi verið að mat á varanlegum afleiðingum tjónsins færi fram þá. Á þeim tímapunkti byggir stefnandi á því að henni hafi fyrst mátt vera ljósar afleiðingar þess atburðar sem um ræðir. Í þessu sambandi er einnig vísað til 13. gr. sameiginlegra skilmála VÍS sem og 13. gr. VI. kafla skilmála fjölskyldutryggingar þeirrar sem um ræðir, sbr. einnig 1. mgr. 29. gr. þágildandi vátryggingasamningalaga nr. 20/1954, en þar segir efnislega í tilgreindum ákvæðum um upphaf fyrningarfrests að hann hefjist við lok þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk fyrst vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar.

Stefnandi hefur áður höfðað mál vegna þess atviks sem mál þetta snýst um. Með stefnu dags. 12 júní 2008 var rofinn fyrningarfrestur vegna kröfu stefnanda á hendur stefndu, en stefnan var birt fyrir stefnda Vátryggingafélagi Íslands hinn 13. júní 2008 og fyrir öðrum stefndu málsins hinn 16. júní 2008, eða innan 10 ára frá 24. janúar 1999. Í þinghaldi 5. október 2009 var mál stefnanda á hendur stefndu fellt niður. Samkvæmt 11. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda getur kröfueigandi sem höfðað hefur mál sem fellt hefur verið niður höfðað mál að nýju innan sex mánaða frá því að málið var fellt niður til að viðhalda upphaflegu rofi á hugsanlegri fyrningu málsins. Með vísan til þessa ákvæðis, sem og ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 93. gr. laganna, var fyrningarfrestur vegna málsins rofinn gagnvart stefndu eins og áður segir í júní 2008, enda er málið höfðað að nýju innan sex mánaða frá því að það var fellt niður.

Stefnandi telur jafnframt að krafa hennar hafi ekki verið fallin niður fyrir tómlæti .

Stefnandi vísar til laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga. Vísað er til skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og þau voru 24. janúar 1999 en jafnframt til laganna í heild sinni að teknu tilliti til breytingalaga. Þá vísar stefnandi til sakarreglu skaðabótaréttar, meginreglna samningaréttar um efndir samninga og annarra skuldbindinga svo og meginreglna kröfuréttar og skaðabótaréttar. Stefnandi vísar enn fremur til skilmála ábyrgðarliðs F+ fjölskyldutryggingar hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands. Vísað er til laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda sem og ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um vexti vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 16. gr. þeirra. Um dráttarvexti er vísað til III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 en einnig til laga nr. 38/2001. Um aðild málsins er vísað til 18. gr., einkum 1. og 2. mgr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sem og III. kafla laganna. Hvað varnarþing varðar er byggt á V. kafla, sbr. einkum 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en varnarþing stefnda VÍS er í Reykjavík.

Um málskostnað vísar stefnandi sérstaklega til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggir á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef Ó-kvk-ef

Stefnda byggir kröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að ekki sé til staðar orsakasamband. Í öðru lagi að um óhappatilvik hafi verið að ræða. Í þriðja lagi að stefnandi hafi sýnt af sé tómlæti og í fjórða lagi að krafa sé fyrnd.

Orsakasamband: Samkvæmt stefnu hlaut stefnandi brot á vinstri hendi og vinstri fæti við slysið 24. janúar 1999, auk þess að fá mar á andlit. Samkvæmt matsgerð dags. 29. janúar 2009 er varanlegur miski vegna slyssins 20 stig, en varanleg örorka 5%. Batahvörf (stöðugleikatímapunkt) telja matsmenn vera 21. júlí 1999 og að tímabært hafi verið að meta varanlegar afleiðingar um áramót 2000/2001. Samkvæmt læknisvottorði E-kk-ef H-kk-ef dagsettu í maí 2006 kemur fram að stefnandi leitaði síðast til Landspítala Háskólasjúkrahúss hinn 3. mars 1999 vegna afleiðinga slyssins. Í vottorðinu kemur fram það álit læknisins, eins og þar segir, að stefnandi „... hafi náð sér af þessum áverkum á 3-6 mánuðum. Tel líklegt að hún hafi náð sér að fullu“.

Í læknisvottorði Þ-kvk-ef S-kvk-ef, dags. 30. apríl 2006 er heilsufarssaga stefnanda rakin. Þar kemur fram að stefnandi leitaði aldrei til heimilislæknis vegna afleiðinga slyssins 21. janúar 1999. Í vottorði sama læknis frá 10. desember 2008 segir: „Við skoðun á vinstri ökkla virðist hreyfigeta eðlilegt þegar borið er saman við hægri ökkla. Það er ekki að sjá merki um bólgu og engin eymsli við þreifingu“.

Slys stefnanda átti sér stað í janúar 1999 eða fyrir ellefu og hálfu ári. Samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorðum leitaði hún ekki til læknis vegna afleiðinga slyssins frá mars 1999 allt til 2. desember 2008, er hún leitaði til Þ-kvk-ef S-kvk-ef, læknis á Heilsugæslunni Sólvangi, væntanlega í tilefni málshöfðunar þessarar.

Með vísan til framangreinds telur stefnda, að af gögnum málsins verði hvorki talið sannað að stefnandi búi við varanlegar afleiðingar vegna slyssins, né að sýnt sé fram á að orsakasamband sé á milli meints ástands stefnanda í dag og slyssins 1999. Matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna bætir ekki úr þeim skorti sem er á sönnun framangreindra atriða af stefnanda hálfu. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

Óhappatilviljun: Stefnandi byggir á því, að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi sýnt af sér einfalt gáleysi og að hún hafi m.a. vegna ungs aldurs ekki getað gert sér grein fyrir hversu alvarlegar afleiðingar gerðir hennar gátu haft í för með sér. Hún hafi í hita leiksins stjakað við stefnanda, en tilgangurinn með því hafi einungis verið sá að ýta stefnanda frá sér en ekki að hrinda niður tröppur eins og raun varð. Byggt er á því að ekkert liggi fyrir um að orsakir slyssins verði raktar til gáleysis, heldur hafi verið um óhappatilviljun ræða. Þá leggur hinn langi tími sem liðinn er frá því að tjón varð enn þyngri sönnunarbyrði á stefnanda um málsatvik en ella, sbr. umfjöllun um tómlæti stefnanda.

Tómlæti: Þegar slys stefnanda átti sér stað í janúar 1999 var stefnda aðeins 13 ára. Hún heyrði fyrst af málinu þegar henni var birt stefna í júní 2008, níu og hálfu ári eftir að atvikið átti sér stað. Stefnda man aðeins lauslega eftir atburðinum. Vegna þess langa tíma sem er liðinn er miklum vandkvæðum bundið að upplýsa um málsatvik. Stefnda minnist þess t.a.m. ekki, að T-kvk-nf B-kvk-nf eða nokkur annar hafi verið vitni að atburðinum. Aðgerðarleysi stefnanda og þau vandkvæði sem af því leiðir við að upplýsa málsatvik veldur því að hún ber þyngri byrði sönnunar en ella um að uppfyllt séu öll skilyrði skaðabótaskyldu.

Hafi stefnandi ætlað að hafa uppi kröfu á hendur stefndu vegna þess atviks sem um ræðir, bar henni án ástæðulauss dráttar að tilkynna henni um það. Samkvæmt stefnu var meðstefnda, Vátryggingafélagi Íslands, tilkynnt um slysið 6. mars 2006. Stefnda var ekki upplýst um málið fyrr en liðin voru nærri 10 ár frá því að hinn meinti bótaskyldi atburður átti sér stað. Stefnandi hefur ekki fært fram ástæður fyrir þessum drætti og því sýnt af sér slíkt tómlæti að hún hefur glatað rétti til að hafa uppi bótakröfur á hendur stefndu.

Krafan fyrnd: Af hálfu stefndu er byggt á því að krafa stefnanda sé fyrnd. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905 sem í gildi voru á slysdegi stefnanda fyrnast skaðabótakröfur á tíu árum. Þetta mál er höfðað á hendur stefndu með birtingu stefnu 30. mars 2010, rúmum ellefu árum eftir slysatburðinn.

Stefnandi bendir á að hún hafi áður, innan tíu ára fyrningarfrestsins, höfðað mál vegna þess atviks, með stefnu sem birt var fyrir stefndu 16. júní 2008. Það mál hafi verið fellt niður í þinghaldi 5. október 2009. Telur stefnandi sig geta með vísan í 11. gr. laga nr. 14/1905 höfðað nýtt mál innan sex mánaða frá því að málið var niður fellt til að viðhalda upphaflegu rofi á fyrningu.

Þegar stefnandi höfðaði málið sem hún telur að rjúfi fyrningu gerði hún það án þess að reyna að sýna fram á umfang tjóns, heldur krafðist ósundurliðaðrar og órökstuddrar fjárhæðar, 30.000.000 kr., sem hún sagði setta fram til bráðabirgða. Í stefnunni, sem liggur frammi í máli þessu, var hvergi lýst afleiðingum atburðarins fyrir stefnanda og ekki skilgreint hvort um var að ræða tímabundið eða varanlegt tjón, fjárhagslegt eða ófjárhagslegt. Engin lagarök voru færð fram fyrir kröfum stefnanda og ekki var byggt á ákvæðum skaðabótalaga í stefnunni. Ef fyrri málshöfðun á að hafa þær réttarverkanir, sem stefnandi byggir á og fjallað er um í 11. gr. laga nr. 14/1905, verða dómkröfurnar að koma fram með skilmerkilegum hætti og hvers verið sé að krefjast, s.s. fjártjóns eða miska. Þannig er byggt á því af hálfu stefndu að það sé fyrst í þessu máli sem stefnandi krefur hana um bætur skv. 3., 4. og 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og því séu kröfurnar löngu fyrndar.

Eins og fyrr segir gilda lög nr. 14/1905 um kröfur stefnanda. Þótt reynt hafi verið að klæða fyrri málshöfðun í búning fjárkröfu var í raun um viðurkenningarmál að ræða því ekki var reynt að sýna fram á umfang tjóns. Mál sem er höfðað til viðurkenningar á greiðsluskyldu slítur ekki fyrningu skv. lögum nr. 14/1905.

Þá er ljóst, hvað sem líður fyrningu aðalkröfunnar, að vextir eldri en fjögurra ára frá höfðun máls þessa eru fyndir.

Niðurfelling eða lækkun skaðabótakröfu: Ef fallist er á það með stefnanda að stefnda beri skaðabótaábyrgð á tjóni hennar, er á því byggt að skilyrði séu til þess að fella niður skaðabótarétt hennar á grundvelli 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í ljósi aðstæðna yrði mjög ósanngjarnt, m.a. vegna vanrækslu stefnanda um að viðhalda kröfu sinni, ungs aldurs stefndu er atburður átti sér stað, efnahags hennar og aðstæðna að öðru leyti að leggja bótaábyrgð á hana. Þannig kann aðgerðarleysi stefnanda að hafa valdið því að krafa á hendur hinu meðstefnda tryggingafélagi sé fyrnd. Á því er byggt að fyrir hendi sé skilyrði 24. gr. skaðabótalaga að fella niður bótaábyrgð eða lækka bætur, ef svo ólíklega vildi til að skaðabótaskylda væri talin vera fyrir hendi. Þá er einnig byggt á því að stefnandi þurfi að sæta lækkun vegna meðábyrgðar.

Tekið er undir ábendingar meðstefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. um ágalla á kröfugerð stefnanda hvað varðar uppreikning á fjárhæðum skv. 3. og 4. gr. skaðabótalaga.

Um sjónarmið meðstefnda Vátryggingafélags Íslands hf. Af hálfu stefndu er mótmælt málsástæðu meðstefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., um að atvik að slysi stefnanda falli utan fjölskyldutryggingar foreldra stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef. Á hinn bóginn er tekið undir sjónarmið meðstefnda um tómlæti stefnanda og áhrif þess á ætlaðan skaðabótarétt.

Málsástæður og lagarök stefnda Vátryggingafélags Íslands

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því í fyrsta lagi að sýkna beri félagið vegna aðildarskorts, í öðru lagi að stefnda E-kvk-nf D-kvk-nf hafi valdið slysinu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi og falli það því utan skilmála F+ tryggingarinnar, í þriðja lagi að krafan sé niður fallin fyrir tómlæti stefnanda og í fjórða lagi á því að krafan sé fyrnd.

Í fyrsta lagi er byggt á aðildarskorti og vísað til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnandi krefst bóta úr ábyrgðartryggingu sem V-kk-nf A. E-kk-nf tók hjá stefnda vegna sín og fjölskyldu sinnar, eins og nánar er greint í skilmálum tryggingarinnar. Eðli slíkrar ábyrgðartryggingar er að hún bætir vátryggingartaka bætur fyrir fjártjón vegna skaðabótakröfu á hendur honum en tjónþolinn, sem er stefnandi í þessu tilviki, á ekki beinan rétt á vátryggingafélagið nema skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 séu uppfyllt. Það er fyrst þegar „staðreynt hefur verið að vátryggður sé skaðabótaskyldur þeim sem tjónið beið og upphæð bótanna ákveðin“, eins og segir í ákvæðinu, að svo er. Verða skilyrði þessi að vera fyrir hendi til að unnt sé að höfða mál á hendur stefnda, en svo er ekki í þessu máli.

Ekkert réttarsamband er því á milli stefnda, Vátryggingafélagsins og stefnanda sem veitir stefnanda beinan aðgangsrétt að hinu stefnda félagi með bótakröfu sína og verður mál því ekki höfðað á hendur stefnda með þeim hætti sem stefnandi gerir en kröfum er beint að báðum stefndu in solidum.

Leiðir af framangreindu að sýkna ber stefnda, af kröfum stefnanda um bætur úr umræddri tryggingu vegna aðildarskorts, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Verði ekki fallist á sýknu vegna aðildarskorts telur stefndi að þá beri samkvæmt dómvenju að vísa málinu frá ex officio þar sem stefnandi geti ekki beint kröfum sínum beint að félaginu sbr. 1. mgr. 95. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, og er vísað til sömu sjónarmiða og að framan eru rakin varðandi sýknu vegna aðildarskorts.

Þá bendir stefndi á að dráttarvaxtakrafan er ranglega tilgreind í stefnukröfum þar sem vísað er til III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 en þau lög voru felld úr gildi með lögum nr. 38/2001. Leiðir það til frávísunar, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum d-lið og f-lið, þar sem lögbundin málshöfðunarskilyrði eru að þessu leyti ekki uppfyllt.

Í öðru lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því, að atvik það sem stefnandi byggir kröfu sína á falli utan skilmála F+tryggingarinnar sem stefndi, V-kk-nf var með hjá stefnda.

Krafan á hendur stefnda grundvallast á skyldu félagsins til greiðslu bóta úr svokallaðri F+ tryggingu. Um ábyrgð Vátryggingafélagsins fer því eingöngu eftir skilmálum tryggingarinnar og verður hún aldrei víðtækari en þar er kveðið á um.

Í 4. gr. sameiginlegra skilmála, nr. YY10 segir eftirfarandi: „Vátrygging þessi gildir ekki um tjón sem vátryggingartaki eða vátryggðu valda af ásettu ráði, stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis, örvunar- eða deyfilyfja.“

Grundvallast 4. gr. skilmálanna á 18. gr. vátryggingasamningalaga nr. 20/1954 sem giltu á þeim tíma sem umrætt atvik átti sér stað. Er því ljóst að slysið er einungis bótaskylt úr tryggingunni ef því var valdið af einföldu gáleysi.

Þá hafnar stefndi því alfarið sem stefnandi heldur fram að lokamálsliður 18. gr. og 19. gr. laga nr. 20/1954 leiði til þess að óheimilt sé að beita ábyrgðartakmörkun skilmálanna enda ákvæðin frávíkjanleg og byggir það á dómvenju.

Stefndi hafnar alfarið þeirri málsástæðu stefnanda að umræddu atviki hafi verið valdið af einföldu gáleysi og þar með falli það undir trygginguna. Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi einungis ýtt við stefnanda sem við það hafi misst jafnvægið og fallið niður stigann og að sú háttsemi geti einungis talist einfalt gáleysi af hennar hálfu. Bendir stefndi á að sönnunarbyrðin fyrir því að um einfalt gáleysi hafi verið að ræða sé alfarið stefnanda enda liggur fyrir í málinu að stefndi Vátryggingafélagið, Tjónanefnd vátryggingafélaganna og Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum eru öll á annarri skoðun og telja að um stórfellt gáleysi eða ásetning stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, hafi verið að ræða.

Er niðurstaða Tjónanefndar vátryggingafélaganna sú að tjónið bætist ekki úr F+ tryggingunni, sbr. 4. gr. skilmálanna, þar sem það verði að meta stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þf, það til ásetnings að ýta stefnanda niður tröppurnar þó að ásetningur hafi ekki endilega staðið til þeirra afleiðinga sem leiddi af því.

Niðurstaða Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum er einnig sú, að hafna því að atvikið falli undir trygginguna enda hafi stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, þrátt fyrir ungan aldur, mátt gera sér ljósa grein fyrir að stefnandi gæti orðið fyrir verulegum meiðslum við það að henni var ýtt niður stigann og yrði ekki hjá því komist að virða þá háttsemi til stórfellds gáleysis.

Hefur stefnandi ekki fært fram nein rök fyrir annarri niðurstöðu enda er atvikinu lýst þannig af stefnanda sjálfri í gögnum málsins að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi komið að henni þar sem hún stóð á stigapallinum, við brún stigatrappanna og ýtti henni niður stigann. Var sú skýrsla gefin 2. febrúar 1999, eða mjög skömmu eftir slysið. Þá lýsir sjúkraflutningamaðurinn, V-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, því þannig að stefnanda hafi verið hrint niður tröppur. Er ekki annað hægt en meta þessa hegðun stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, sem stórkostlegt gáleysi. Skiptir ekki máli í þessu sambandi hvort ýtt var fast eða ekki, það sem skiptir máli er að beitt var líkamsafli við að hrinda stefnanda niður stigann og mátti stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, vera það fullljóst að slíkt var hættulegt og líklegt til að hafa afleiðingar.

Þeirri málsástæðu stefnanda að ungur aldur stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef, og þar með erfiðleikar við að hafa stjórn á aðgerðum sínum, leiði til þess að ekki beri að meta umrædda háttsemi hennar sem stórfellt gáleysi er alfarið hafnað. Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, var rúmlega 13 ára á þessum tíma og því fullfær um að gera sér grein fyrir gjörðum sínum og afleiðingum af þeim. Er það sérstaklega ljóst af þeirri frásögn stefnanda sjálfrar í lögregluskýrslunni, að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi komið að stefnanda og haldið fyrir munn hennar til að koma í veg fyrir að hún gæfi frá sér hljóð. Einnig því sem þar er haft eftir T-kvk-þgf, sem einnig var stödd á staðnum, að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi sagt að þær ættu að segja að stefnandi hefði dottið. Er augljóst af þessu að stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, var fyllilega meðvituð um alvarleika þess að hrinda stefnanda niður stigann og að það hafði haft afleiðingar og því er þessi málsástæða stefnanda haldslaus.

Tekið skal fram í þessu sambandi að ekki skiptir máli þótt stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, hafi e.t.v. ekki haft ásetning til að hrinda stefnanda niður stigann enda ekki gerð sú krafa til þess, við mat á stórfelldu gáleysi, að tjónvaldur sé meðvitaður um möguleika á tjóni. Ekki skiptir heldur máli við gáleysismatið þó að stefnda E-kvk-nf D-kvk-nf sjái eftir háttsemi sinni.

Af öllu framangreindu telur stefndi að fyrir liggi að tjóni stefnanda hafi verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi af hálfu stefndu, E-kvk-ef D-kvk-ef. Leiðir af því, eins og að framan er rakið, að atvikið fellur utan samningsskilmála F+ tryggingar stefnda, V-kk-ef, hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands og ber því að sýkna stefnda af bótakröfu stefnanda.

Í þriðja lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því að krafa stefnanda sé niður fallin fyrir tómlæti.

Atvikið sem mál þetta er sprottið af varð 24. janúar 1999. Hinn 14. júní 2006 hafnaði stefndi bótaskyldu. Engum gögnum er hins vegar til að dreifa um hvenær nákvæmlega var tilkynnt til félagsins um atvikið en í stefnu segir að það hafi verið 2. mars 2006 eða rúmlega sjö árum síðar.

Er augljóst að um verulegt tómlæti er að ræða af hálfu stefnanda við að halda kröfu sinni fram gagnvart stefnda og engar afsakanlegar ástæður fyrir því að svo var ekki gert. Þvert á móti heldur stefnandi því sjálf fram að hún hafi talsverð óþægindi eftir slysið sem séu viðvarandi og hefði það átt að gefa henni enn frekari ástæðu til að hefjast fyrr handa um kröfugerðina. Þá er til þess að líta að matsmenn telja að um áramótin 2000/2001 hafi mátt gera þá kröfu til hennar að leita réttar síns.

Ljóst er af framangreindu að stefnandi hefur fyrirgert öllum hugsanlegum bótarétti sínum vegna tómlætis enda tilgangur tómlætisreglna einmitt sá að koma í veg fyrir að hægt sé að draga það of lengi að gæta réttar síns og sá sem ekki hirðir um það verður að sæta því að réttur hans telst niður fallinn.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að umstefnd bótakrafa stefnanda hafi, áður en mál þetta var höfðað, fallið niður fyrir fyrningu samkvæmt fjögurra ára fyrningareglu 29. gr. þágildandi laga um vátryggingasamninga nr. 20/1954, sbr. einnig 13. gr. sameiginlegra skilmála stefnda VÍS nr. YY10 og er greinin efnislega samhljóða 29. gr. laganna. Er því alfarið hafnað sem haldið er fram í stefnu að miða eigi fyrningarfrest við 10 ára fyrningarreglu 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda enda eru þau lög almenn lög um fyrningu sem víkja fyrir sérákvæði annarra laga um sama.

Í 29. gr. laga nr. 20/1954 er kveðið á um tvenns konar fyrningarfrest, annars vegar 4 ára frest sem byrjar að líða frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafinn fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar og hins vegar 10 ára fyrningarfrest sem hefst þegar vátryggingaratburður gerðist. Í þessu felst að fjögurra ára fresturinn er virkur og gildir innan tíu ára frestsins og verður tjónþoli að leita réttar síns innan fjögurra ára frestsins annars fyrnist krafan þótt tíu árin séu ekki liðin.

Þótt litið sé svo á að fyrning hafi verið rofin hvað tíu ára frestinn varðar telur stefndi að krafan sé fyrnd á grundvelli fjögurra ára fyrningarfrestsins. Tvö skilyrði eru sett vegna fjögurra ára fyrningartímans, annars vegar verður tjónþoli að hafa vitneskju um kröfuna og hins vegar verður það tímamark að vera komið að hann eigi þess fyrst kost að leita fullnustu kröfunnar.

Hvað fyrra tímamarkið varðar er það almennt óumdeilt, þ.e. þegar atvik sem leiddi til tjónsins gerðist, en álitaefni kann að vera um hið síðara tímamark, hvenær tjónþoli á þess fyrst kost að leita fullnustu kröfunnar. Samkvæmt dómvenju ber að beita hlutlægum mælikvarða á það hvenær sá frestur hófst enda myndu önnur viðmið þýða að tjónþoli réði því alfarið sjálfur hvenær fyrningarfresturinn byrjar að líða. Tjónþoli gæti þá dregið það árum saman að leita til sérfræðings og/eða látið meta afleiðingar slyssins, án þess að það hefði nokkur áhrif á upphaf fjögurra ára fyrningarfrestsins. Það fær hins vegar ekki staðist þegar litið er til þess að fjögurra ára fyrningarregla 29. gr. laga nr. 20/1954 er eins og aðrar fyrningarreglur sett í þágu bótagreiðanda og almannahagsmuna en ekki til hagsbóta fyrir tjónþolann (kröfuhafa).

Ákvæði 29. gr. laga nr. 20/1954 er samhljóða ákvæði 99. gr. umferðarlaga um fyrningarfrest og því hægt að líta til túlkunar Hæstaréttar á því við hvað skuli miða upphaf fyrningarfrests samkvæmt því ákvæði. Hæstiréttur hefur í dómum sínum talið upphaf fyrningarfrests 99. gr. umfl. miðast við hvenær fyrst var tímabært að meta afleiðingar slyssins en sá tímapunktur er almennt tilgreindur í matsgerðum matsmanna eða vottorðum sérfræðinga. Einnig hefur Hæstiréttur miðað við það hvenær tjónþoli fór fyrst til sérfræðings en áður tók Hæstiréttur stundum mið af því hvenær svokölluðum stöðugleikapunkti eða batahvörfum var náð, þótt horfið sé frá þeirri viðmiðun í nýjustu dómum Hæstaréttar.

Í máli þessu háttar svo til að fyrir liggur matsgerð dómkvaddra matsmanna, og voru matsmenn m.a. beðnir að leggja mat á hvenær tímabært hafi verið að meta varanlegar afleiðingar óhappsins, án tillits til stöðugleikapunkts. Er niðurstaðan sú að batahvörf hafi verið þann 21. júlí 1999 en þá hafi verið ómögulegt fyrir stefnanda að átta sig á áhrifum líkamstjónsins og telja matsmenn að rétt sé að miða við það tímamark þegar stefnandi hvarf frá námi í hárgreiðslu, haustið 1999, að viðbættum hæfilegum tíma í rúmlega eitt ár til að átta sig á aðstæðum og að hugsanlega sé til staðar bótaréttur vegna líkamstjóns. Taka matsmenn sérstaklega fram að hér sé horft til ungs aldurs stefnanda. Telja matsmann að frá áramótum 2000/2001 hafi mátt gera þá kröfu til hennar að hún eða foreldrar hennar fyrir hennar hönd, gerðu reka að því að láta reyna á rétt vegna líkamstjónsins.

Það liggur því fyrir með skýrum hætti við hvað miða skuli upphaf fjögurra ára fyrningarfrests 29. gr. laga nr. 20/1954, sbr. 13. gr. skilmálanna. Af orðalagi í matsgerð er ljóst að matsmenn telja að upphaf fyrningarfrestsins miðist við tilgreind áramót og byrji því að líða 1. janúar 2001. Krafan var því fyrnd í árslok 2004. Skiptir í raun ekki máli þótt miðað sé við 1. janúar 2002 en þá var krafan fyrnd í árslok 2005.

Fyrsta stefna í máli þessu var hins vegar ekki birt fyrr en á árinu 2007 en engum gögnum er til að dreifa um aðgerðir sem rjúfa fyrningarfrestinn fyrr. Krafa stefnanda var því fyrnd, sama við hvorn upphafsdaginn er miðað og ber af þeim sökum að sýkna stefnda VÍS af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á aðalkröfuna er þess krafist til vara að bætur verði lækkaðar. Byggir það á því að útreikningur kröfunnar í stefnu sé rangur að því leyti að fjárhæðir 3. og 4. gr. skaðabótalaga skuli uppreiknaðar miðað við vísitölu eins og hún var á þeim tímapunkti sem batahvörf voru eða í júlí 1999 en ekki með þeim hætti sem stefnandi gerir. Lækka beri bætur til samræmis.

Vaxtakröfu stefnanda er mótmælt sem of hárri en vextir sem eru eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu eru fyrndir, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 14/1905. Kröfu um dráttarvexti er mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Stefndi vísar einkum til almennra reglna skaðabóta- og vátryggingaréttar, laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga, sameiginlegra skilmála VÍS nr. YY10, einkum 4. og 13. gr., laga um meðferð einkamála í héraði nr. 91/1991 og vaxtalaga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað byggir á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í málinu er krafist bóta vegna atburðar sem sem átti sér stað 24. janúar 1999 eða fyrir rúmlega tólf árum. Stefnandi krefst þess að stefndu greiði henni bætur in solidum að fjárhæð 4.100.080 kr. ásamt vöxtum og kostnaði.

Krafa stefnanda á hendur stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, er byggð á sakarreglunni og krafan á hendur, stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. er byggð á F+ fjölskyldutryggingu er V-kk-nf A. E-kk-nf hafði. Við upphaf aðalmeðferðar féll stefnandi frá kröfum á hendur honum, en hann krefst málkostnaðar.

Eins og að framan greinir á atvikið sé stað í janúar 1999. Fyrir liggur að stefndi, Vátryggingafélag Íslands, hafnaði bótaskyldu vegna atviksins á árinu 2000 og síðan aftur á árinu 2006. Það sama ár töldu bæði Tjónanefnd vátryggingamála sem og Úrskurðarnefnd vátryggingamála að tjónið ætti ekki að bætast úr F+ tryggingu V-kk-ef A. E-kk-ef. Síðan, eða á árinu 2007, er mál höfðað gegn stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., og það fellt niður í árslok sama ár. Mál á hendur stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, er þingfest 24. janúar 2008 og það fellt niður 3. apríl sama ár. Þar er fyrst með þessari málshöfðun sem stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, fær vitneskju um kröfu stefnanda, en þá eru liðin níu ár frá atvikinu. Hinn 26. júní 2008 er þingfest annað mál á hendur stefndu. Það mál var fellt niður 5. október 2009. Þá hafði aðalmeðferð farið fram í málinu, en stefnandi óskaði eftir endurupptöku málsins og felldi það niður. Ágreiningsatriði er hér hvort þessi málssókn rjúfi fyrningu en mál þetta er höfðað með birtingu stefnu hinn 30. mars 2010 eða rúmum ellefu árum eftir slysið.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905 er gilti er krafan stofnaðist fyrnast skaðabótakröfur á tíu árum. Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. sömu laga getur kröfueignandi höfðað nýtt mál innan sex mánaða sé fyrra málið fellt niður og rífur það þá fyrningarfrestinn. Álitaefnið er því hvort málssóknin í júní 2008, þar sem málið var fellt niður 5. október 2009, hafi rofið fyrningarfrestinn.

Stefnukrafa málsins frá júní 2008 var 30.000.000 kr. og var hún ósundurliðuð. Ekki er tiltekið um hvers konar tjón sé að ræða og ekki er fjallað um afleiðingar atviksins fyrir stefnanda. Varðandi lagagrundvöllinn er aðallega vísað til laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga og má ljóst vera af stefnunni og forsögunni að ætlun stefnanda var sú, að tjón hennar yrði bætt úr F+ fjölskyldutryggingu V-kk-ef A. E-kk-ef. Það er fyrst með stefnu máls þessa sem, eins og áður greinir, var birt stefndu, E-kvk-þgf D-kvk-þgf, hinn 30. mars 2010, að hún er krafin um bætur vegna þjáninga, varanlegs miska og varanlegrar örorku, það er krafa sem byggð er á 3., 4., og 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum og bótakrafan er sundurliðuð og rökstudd. Lögsókn af því tagi sem lýst er hér að framan nægir ekki til að rjúfa fyrningu. Þegar af þessari ástæðu er stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf, sýknuð af öllum kröfum stefnanda.

Krafa stefnanda á hendur Vátryggingafélagi Íslands er byggð á ábyrgðartryggingu sem V-kk-nf A. E-kk-nf tók hjá hinu stefnda tryggingafélagi vegna sín og fjölskyldu sinnar. Í 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga segir svo: „Þegar staðreynt hefur verið, að vátryggður sé skaðabótaskyldur þeim, er tjónið beið, og upphæð bótanna ákveðin, öðlast sá, sem tjónið beið, rétt vátryggðs á hendur félaginu að því leyti til, sem kröfu hans er eigi þegar fullnægt.“

Skilyrðum ákvæðisins er ekki fullnægt. Skaðabótaskyldan liggur ekki fyrir né heldur liggur fyrir að upphæð bótanna hafi verið ákveðin. Ekkert réttarsamband er því á milli stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf. og stefnanda sem veitir stefnanda beinan aðgangsrétt að hinu stefnda tryggingafélagi með bótakröfu sína.

Samkvæmt þessu og með vísan til 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður kröfum stefnanda á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands, vísað frá dómi án kröfu.

Stefnandi hefur fallið frá kröfum á hendur stefnda, V-kk-þgf A. E-kk-þgf. Hann gerir kröfu um málskostnað.

Stefnandi greiði hverjum stefnda um sig 150.000 kr. í málskostnað. Stefnandi hefur gjafsóknarleyfi. Allur kostnaður greiðist því úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hennar, H-kvk-ef P-kvk-ef hdl. 250.000 kr. Við ákvörðun málskostnaðar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts. Þá athugast að við niðurfellingu málsins hinn 5. október 2009 var málsaðilum ákvarðaður málskostnaður og gjafsóknarkostnaður.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Krafa stefnanda, H-kvk-ef E-kvk-þgf G-kvk-ef, á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., er vísað frá dómi ex officio.

Stefnda, E-kvk-nf D-kvk-nf Ó-kvk-nf, er sýknuð af kröfum stefnanda, H-kvk-ef E-kvk-ef G-kvk-ef.

Stefnandi, H-kvk-nf E-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefndu, hverju um sig, 150.000 kr. í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kvk-ef P-kvk-ef, hdl. 250.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf.

--------------------------- --------------------------- ---------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur 28. febr. 2011.

Gjald 4.500 krónur.

Greitt: