E-5569/2010

Mál þetta, sem var dómtekið 10. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík á hendur B-kk-þgf G-kk-þgf J-kk-þgf, Sunnubraut 23, Garði og Ó-kk-þgf G-kk-þgf, Sóltúni 9, Reykjavík, með stefnu birtri 30. júní 2010.

Stefnandi krefst þess, að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 15.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 15.000.000 kr. frá 8. mars 2010 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndu krefjast sýknu af dómkröfum stefnanda eða að þær verði lækkaðar. Til vara krefjast stefndu sýknu af dómkröfum stefnanda að svo stöddu. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málavextir

Stefndi, B-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, stofnaði firmað Pípulagnir Benna Jóns ehf., kt. …, en hann var upphaflega eigandi allra hluta í félaginu. Nafni félagsins var síðast breytt í Rör og tæki ehf., en hafði í millitíðinni verið Vatnsafl ehf. Félögin voru með tékkareikning nr. 914 í útibúi Íslandsbanka hf. í Keflavík […]

Á þeim tíma sem stefndi, B-kk-nf, átti alla hluti í félaginu gaf hann út þrjú tryggingarbréf til stefnanda, með veði í fasteigninni Sunnubraut 23, Garði, þinglýstri eign hans og maka hans. Tryggingarbréfin voru gefin út til tryggingar á skuldum við stefnanda á áðurnefndum tékkareikningi. Fyrsta tryggingarbréfið var gefið út 5. desember 2000, að fjárhæð 1.000.000 kr., bundið neysluvísitölu til verðtryggingar upphaflega 202,10 stig. Annað tryggingarbréfið var gefið út 7. ágúst 2001, að fjárhæð 2.000.000 kr., bundið nvt. 212,6 stig og þriðja tryggingarbréfið var gefið út 30. janúar 2003, að fjárhæð 1.500.000 kr., bundið nvt. 224,7 stig.

Seinna keypti stefndi, Ó-kk-nf, helming hluta í félaginu af stefnda B-kk-þgf. Hinn 24. janúar 2008 voru 27.066.658 kr., sem var andvirði eða hluti af andvirði lána stefnanda til félagsins, greiddar inn á tékkareikning nr. 914, og við það lækkaði yfirdráttur á tékkareikningnum úr 42.018.636 kr. í 14.951.978 kr. Að veði fyrir lánunum var fasteign félagsins að Njarðargötu 3 í Reykjanesbæ, eignarhlutar með fastanúmerin 225-4710, 225-4711 og 225-4712.

Samhliða áðurgreindum lánveitingum stefnanda til félagsins, sem hét þá Vatnsafl ehf., gengust stefndu í persónulega og óskipta sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á téðum reikningi nr. […], að fjárhæð 15.000.000 kr. en yfirlýsing um ábyrgðina er dags. 23. janúar 2008.

Með úrskurði héraðsdóms Reykjaness, uppkveðnum 10. júní 2010, var bú Röra og tækja ehf. tekið til gjaldþrotaskipta en skiptunum var lokið 3. mars 2011.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi tekur fram að hinn 21. ágúst 1991 hafi tékkareikningur nr. 914 við útibú stefnanda Hafnargötu 91 í Keflavík verið stofnaður. Stefndi, B-kk-nf, hafði stofnað reikninginn. Var reikningurinn síðan yfirtekinn af einkahlutafélögum, fyrst Vatnsafli ehf. og síðan Rörum og tækjum ehf. Heimild hafi verið til yfirdráttar á reikningnum og hafi sú heimild fallið niður 20. desember 2009, en þá hafi ekki verið innstæða fyrir úttektum af reikningnum. Hinn 8. mars 2010 námu innstæðulausar færslur á reikningum 25.595.574 kr. Var reikningnum þá lokað. Deginum áður hafði félaginu og hinum stefndu ábyrgðarmönnum borist tilkynning um löginnheimtu.

Hinn 23. janúar 2008 undirrituðu stefndi, Ó-kk-nf G-kk-nf og stefndi, B-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf, yfirlýsingu um að þeir tækju á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að 15.000.000 kr. ásamt vöxtum og kostnaði. Í málinu er þeim stefnt til greiðslu þessarar skuldar.

Stefnandi tekur fram að Rör og tæki ehf. hafi verið reikningseigandi. Það félag hafi verið úrskurðað gjaldþrota 10. júní 2010 og hafi almennum kröfum verið lýst í búið.

Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu byggja á því að lýsing stefnanda á yfirdráttarskuldinni og stöðu á yfirdráttarskuldinni hinn 8. mars 2010, 25.595.574 kr., sé órökstudd, ófullnægjandi og beinlínis röng, og óvíst að nokkur skuld sé til staðar eða að skuldin nái því að vera 15.000.000 kr. eða hærri hinn 8. mars 2010. Ljóst sé við skoðun á fyrirliggjandi yfirliti stefnanda yfir tékkareikninginn að á tímabilinu 3. janúar 2008 til 8. mars 2010 séu reiknaðir vextir á yfirdráttarskuldina í lok hvers mánaðar til hækkunar á yfirdráttarskuldinni, með skýringunni „vaxtanóta“, og að auki sé tékkareikningurinn stundum skuldfærður fyrir þjónustugjöldum í lok mánaðar. Stefndu reiknist til að áfallnir yfirdráttarvextir á þessu tímabili skv. þessum mánaðarlegu skuldfærslum skv. „vaxtanótum“ séu samtals 10.207.283 kr. Stefnandi geri enga grein fyrir því hvernig yfirdráttarvextirnir séu reiknaðir í lok hvers mánaðar, t.d. hvort yfirdráttarvextir leggist á áður reiknaða og skuldfærða yfirdráttarvexti. Ef það hafi verið gert felist í því skýrt brot á því hvernig reikna megi vaxtavexti, sbr. 12. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Þá megi vera ljóst að þegar um háa yfirdráttarskuld sé að ræða á tékkareikningi skipti verulega miklu máli hvort rétt sé staðið að útreikningi yfirdráttarvaxta sem séu oft hærri en dráttarvextir á hverjum tíma. Þá hafi stefnandi ekki lagt fram vaxtanótur. Hvergi komi fram í gögnum málsins hvaða vaxtaprósenta sé lögð til grundvallar við útreikning vaxta á yfirdráttarskuld á hverjum tíma, né sé gerð grein fyrir því í stefnu.

Stefndu telja að aðferðir stefnanda við útreikning yfirdráttarvaxta í lok hvers mánaðar kunni að vera ólögmætar. Stefnandi haldi því fram að yfirdráttarskuldin sé 25.595.574 kr., en ljóst sé að stór hluti þeirrar meintu skuldar, eða 10.207.283 kr. séu yfirdráttarvextir sem séu skuldfærðir á tékkareikninginn í lok hvers mánaðar þ.e. fyrst hinn 31. janúar 2008 og síðast hinn 26. febrúar 2010, sbr. framlagt yfirlit. Stefndu kveða að í stefnu sé engar skýringar að finna á því hvers vegna vextir á yfirdráttarskuld, sem stefnandi hafi reiknað, teljist hluti af höfuðstól skuldarinnar. Í stefnu segir að stofndagur tékkareikningsins sé 21. ágúst 1991. Ef tékkareikningurinn hafi verið lengi yfirdreginn sé mögulegt að engin skuld hafi verið til staðar á tékkareikningnum hinn 8. mars 2010, sbr. áðurgreint. Stefndu eigi enga möguleika á því að átta sig á því hvort stefnandi fari með rétt mál varðandi vaxtaútreikninga og útreikning stefnanda á eftirstöðvum á yfirdráttarskuldinni miðað við málatilbúnað stefnanda og þau gögn sem liggi frammi í málinu.

Vegna kröfu stefnanda taka stefndu fram að þeir hafi gengið í 15 milljóna króna sjálfskuldarábyrgð fyrir yfirdrætti á tékkareikningi […] gegn því að aflétt yrði tryggingarbréfum af fasteign í eigu stefnda, B-kk-ef, og maka hans. Ábyrgðin hafi verið gefin út sama dag og svokölluð erlend lán hafi verið tekin hjá stefnanda og þá yfirdrátturinn lækkað niður í 14.951.978 kr. Tryggingarbréfunum hafi enn ekki verið aflétt og því beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda að svo stöddu.

Stefndu krefjast sýknu af málskostnaðarkröfu stefnanda hver sem úrslit málsins verða enda sé fullt tilefni fyrir stefndu að taka til varna í þessu máli. Enn fremur vísa stefndu til þess að stefnandi hafi lýst háum kröfum vegna innheimtuþóknana í þrotabú Röra og tækja ehf. og keypt fasteign af þrotabúinu á 60.000.000 kr., en ekkert endanlegt mat liggi fyrir um verðmæti eignarinnar á þeim degi sem stefnandi keypti hana, en kaupverðið hafi verið heldur lægra en mat löggilts fasteignasala sem hafi verið unnið fyrir stefnanda. Kröfur stefndu um málskostnað og dráttarvexti af honum styðji þeir við 129. gr. og 1. tl. 130. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem stefndu hafa ekki með höndum virðisaukaskattskylda starfsemi sé þeim nauðsyn á að fá dæmdan virðisaukaskatt á tildæmdan málskostnað, sbr. lög um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Niðurstaða

Ágreiningslaust er að stefndu tóku á sig sjálfskuldarábyrgð til greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á bankareikningi […], að fjárhæð 15.000.000 kr. ásamt vöxtum og kostnaði. Var þetta gert hinn 23. janúar 2008. Hinn 8. mars 2008 telur stefnandi að innstæðulausar færslur á reikningnum hafi verið 25.595.574 kr. og lokaði hann reikningnum. Stefnandi telur því að stefndu beri að greiða hina umkröfu fjárhæð.

Í greinargerð stefndu kemur fram að aðalkrafa hans sé um frávísun málsins og málsástæður þær er frávísunarkrafan er byggð á eru raktar á tveimur blaðsíðum. Stefndu féllu frá þessari kröfu sinni. Til vara gerðu stefndu kröfu um sýknu af dómkröfum stefnanda eða að þær yrðu lækkaðar. Um málsástæður fyrir þessari kröfu segir svo í greinargerð. „Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda eða lækkunar á þeim, en stefndu telja hugsanlegt að engin krafa sé til staðar sem varði sjálfskuldarábyrgð þeirra, sbr. rökstuðning í aðalkröfu. Ef vextir á yfirdráttarskuld eru t.d. ranglega reiknaðir eiga stefndu rétt á að þeir útreikningar verði endurskoðaðir og leiðréttir a.m.k. fjögur ár aftur í tímann sbr. almennan fyrningarfrest skv. 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007.“ Við aðalmeðferð málsins kvaðst lögmaður stefndu byggja aðalkröfu sína á þremur málsástæðum. Í fyrsta lagi leiki vafi á því hvernig yfirdráttarvextir séu reiknaðir og hvort það sé gert á lögmæta hátt. Í öðru lagi telji stefndu að dráttarvaxtakrafan sé ólögmæt, þ.e. fari gegn 12. gr. laga nr. 38/2001. Í þriðja lagi telji stefndu að fyrirsvarsmenn stefnanda hafi lofað að aflétta tryggingarbréfunum þremur af fasteign stefnda, B-kk-ef og eiginkonu hans, þegar gengið hafi verið frá sjálfskuldarábyrgðinni 23. janúar 2008. Í ljósi þess að það hafi ekki verið gert leiði það a.m.k. til sýknu að svo stöddu.

Stefnandi hefur lagt fram yfirlit yfir reikning […], fyrir tímabilið 1. janúar 2008 til 8. mars 2010, sem unnið er af honum. Þar kemur fram að skuldin á reikningnum hinn 8. mars 2010 hafi verið 25.595.574 kr. Þá hefur stefnandi einnig lagt fram staðfestingu úr reikningsskrá Reikningsstofu bankanna og nemur yfirdrátturinn á reikningnum sömu fjárhæð. Í ljósi þessa verður að leggja til grundvallar að útreikningur skuldarinnar sé réttur, enda ekkert í gögnum málsins sem hefur hrakið það.

Alkunna er að vaxtaprósenta á yfirdrætti er mjög há og að vera með yfirdrátt á reikningi er með dýrustu lánum sem hægt er að hafa. Sá útreikningur stefndu að miða við að rúmar 10 milljónir hafi verið greiddar í vexti á tímabilinu frá janúar 2008 til mars 2010 af fjárhæðum sem enduðu í 25 milljóna króna skuld, sem stefndu telja að geri það að verkum að tæpast sé til staðar skuld á reikningnum, er ekki trúverðugur. Fjárhæðin, þ.e. rúmu 10 milljónirnar, virðist vera fundin út með því að leggja saman alla skuldfærða vexti. Því virðist ekki vera gert ráð fyrir að yfirdrátturinn beri yfirleitt vexti.

Eins og að framan greinir liggur fyrir færsluyfirlit yfir bankareikninginn, gert af stefnanda, sem stemmir við stöðu reikningsins hjá Reikningsstofnun bankanna. Litið er svo á að vaxtatímabilið á bankareikningnum sé frá 21. hvers mánaðar til jafnlengdar næsta mánaðar og séu vextir tímabilsins færðir á lokadegi hvers mánaðar. Vextir tímabilsins eru því skuld sem bankinn lánar fyrir og bætist skuldin við stöðu reikningsins mánaðarlega. Í ljósi þessa er því hafnað að 12. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 m.s.br. eigi hér við.

Stefndu halda því fram að með því að sjálfskuldarábyrgðin hafi verið undirrituð hinn 23. janúar 2008 hafi stefnandi ætlað að aflétta þremur tryggingarbréfum af fasteign stefnda, B-kk-ef. Engin skjalleg sönnun liggur fyrir í málinu fyrir þessari staðhæfingu stefndu, en eðlilegt er að líta svo á að ef þetta hefði verið raunin þá hefði að minnsta kosti verið ritað bréf/tölvupóstur með kröfu um afléttingu, úr því að ekki var gengið frá afléttingu á sannanlega hátt þegar endurskipulagning fjármála fyrirtækis stefndu, Röra og tækja ehf., fór fram í janúar 2008. Þá hefur útibússtjóri stefnanda í Reykjanesbæ hafnað því fyrir dómi að stefnandi hefði samþykkt að aflétta skuldabréfunum.

Í ljósi þess sem að framan greinir er krafa stefnanda tekin til greina. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndu, B-kk-nf G-kk-nf J-kk-nf og Ó-kk-nf G-kk-nf greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., in solidum 15.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 15.000.000 kr. frá 8. mars 2010 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf.