E-129/2019

D Ó M U R

Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2019 í máli nr. E129/2019:

A

(J-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf lögmaður) gegn Útlendingastofnun og íslenska ríkinu

(G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður)

I. Dómkröfur

Mál þetta var þingfest 15. janúar 2019 en tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 21. maí 2019. Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála þann 25. október 2018 nr. 450/2018 þar sem ákvörðun Útlendingastofnunar frá 6. júni 2018 um synjun umsóknar hans um dvalarleyfi, var staðfest. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar.

II. Atvik málsins

Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi komið til landsins 10. október 2017 og sótt samdægurs um alþjóðlega vernd hjá móttökumiðstöð Útlendingastofnunar. Stefnandi mætti í fyrsta viðtal hjá Útlendingastofnun 12. október 2017, og mætti svo ásamt talsmanni sínum í þrjú viðtöl hjá Útlendingastofnun dagana 26. apríl, 3. og 7. maí 2018, en um þessi viðtöl var rituð ein skýrsla.

Í viðtölunum lýsti stefnandi þeim aðstæðum og ástæðum sem hann kvað hafa leitt til þess að hann flúði heimaland sitt. Að sögn stefnanda var hann fæddur og uppalinn í borginni Sulaymaniyah í Kúrdistan, þar sem hann hafi átt eignir sem nú væru honum tapaðar. Stefnandi kvaðst vera súnní múslimi, ekki hafa pólitískar skoðanir og ekki vera skuldugur. Er stefnandi var inntur eftir ástæðum flótta síns, kvað hann rætur flóttans liggja í atburðarás sem hafi farið af stað fljótlega eftir að hann gekk í hjónaband. Sú atburðarás hafi hafist með því að þáverandi eiginkona hans hafi framið hjúskaparbrot, sem undir venjulegum kringumstæðum gæti haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir konur í Kúrdistan. Greindi stefnandi frá því að hann hefði sótt um skilnað í kjölfarið sem hann hefði fengið og að hann hafi staðið við skyldur gagnvart 2 fyrrverandi eiginkonu sinni, meðal annars með því að skila henni eignum sínum aftur og með því að greiða meðlag. Stefnandi kvað hins vegar frænda fyrrverandi eiginkonu sinnar, Y-x-x Y-x-x, hafa gengið hart að sér um ástæður skilnaðarins. Kvaðst stefnandi halda að frændann hafi grunað frænku sína um hjúskaparbrot gagnvart stefnanda og því viljað halda uppi heiðri fjölskyldunnar með því að drepa hana. Stefnandi kvaðst ekki hafa sagt frændanum raunverulegar ástæður skilnaðarins, heldur sagt honum að þeim hjónum hafi einfaldlega ekki komið vel saman. Stefnandi kvaðst þess fullviss að hefði hann sagt allt af létta, hefði frændinn drepið fyrrverandi eiginkonu stefnanda og það væri eitthvað sem stefnandi gæti ekki lifað með.

Stefnandi kvað sama frænda eiginkonu sinnar hafa ofsótt sig í framhaldinu og hafi stefnandi því yfirgefið heimaland sitt árið 2016 og farið til Tyrklands. Fjölskylda stefnanda hafi hins vegar sannfært hann skömmu síðar um að ekkert væri að óttast lengur og hafi stefnandi því snúið aftur heim. Þegar þangað hafi verið komið hafi aftur á móti allt farið í sama farið og ofsóknirnar haldið áfram. Stefnandi hafi verið krafinn um peninga, hann beittur margvíslegu ofbeldi og hanns sviptur frelsi. Þar hafi verið að verki einkennisklæddir menn á svartri bifreið með dökkum rúðum sem hafi numið stefnanda á brott og farið með hann í bæ þar skammt frá, þar sem þeir, ásamt tveimur öðrum mönnum, hafi beitt stefnanda ofbeldi og misnotað hann kynferðislega. Stefnandi kvað þessa menn hafa unnið fyrir frænda fyrrum eiginkonu sinnar, sem hann sagði vera valdamikinn mann, höfuðsmann (e. General) í Sulaymaniyah, með tengsl inn í stjórnmál í borginni í gegnum flokkinn Union Party.

Að sögn stefnanda mun sami frændi fyrrverandi konu sinnar hafa notað skilnaðarpappíra þeirra til að fá útgefna handtökuskipun á stefnanda í gegnum vilhallan dómara að nafni T-x-x A-x-x H-x-x, sem hafi verið frændanum málkunnugur. Stefnandi kvað þessa handtökuskipun, sem er dagsett 2. október 2017, og liggur fyrir í gögnum málsins hafa komið til eftir að hann fór frá Kúrdistan.

Í viðtölum við starfsmenn Útlendingastofnunar mun stefnandi hafa verið inntur frekar eftir atvikum þegar hann var sviptur frelsi. Stefnandi kvað mennina hafa beitt sig margvíslegu ofbeldi í þá sex daga sem honum var haldið nauðugum og að honum hefði m.a. verið nauðgað. Eitt kvöldið hafi mennirnir hins vegar drukkið ótæpilega og hafi stefnandi komist undan þess vegna. Stefnandi kvaðst hafa fengið hjálp leigubílstjóra sem hafi komið honum heim, þar sem stefnandi sagðist hafa tekið vegabréf sitt og peninga og farið úr landi. Stefnandi kvaðst hafa farið í gegnum 3 flugvöllinn í Erbil, þar sem hann hafi óttast að útsendarar frænda fyrrum eiginkonunnar hefðu upp á honum ef hann færi í gegnum flugvöllinn í Sulaymaniyah.

Eftir viðtal hjá Útlendingastofnun var stefnanda útveguð sálfræðiþjónusta á vegum stofnunarinnar. Ekki kom fram beiðni um sálfræðimat á stefnanda frá talsmanni hans á meðan málið var til meðferðar hjá stofnuninni og það var mat stofnunarinnar að ekki væri ástæða til að óska eftir slíku sálfræðimati.

Með ákvörðun, dags. 6. júní 2018, synjaði Útlendingastofnun stefnanda um alþjóðlega vernd, ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Stefnandi kærði þessa ákvörðun til kærunefndar útlendingamála þann 12. júní 2018 og skilaði talsmaður stefnanda greinargerð til kærunefndarinnar, dags. 3. júlí 2018. Þann 11. júlí 2018 bárust kærunefnd viðbótargögn frá stefnanda. Í greinargerð stefnanda fyrir kærunefndinni var gerð krafa um að framkvæmt yrði sálfræðimat á honum, en kærunefndin taldi gögn málsins ekki gefa ástæðu til að verða við þeirri beiðni. Kærunefndin fékk túlk til þess að lesa yfir gögn málsins sem voru rituð á arabísku og Sorani og þann 3. september 2018 bárust kærunefnd viðbótargögn frá stefnanda. Kærunefndin fékk síðan 28. september 2018 annan túlk til þess að lesa yfir framlögð gögn frá stefnanda. Einnig áttu sér stað samskipti milli talsmanns stefnanda og kærunefndarinnar í september 2018, og bárust enn frekari gögn frá stefnanda þann 20. september 2018. Við meðferð málsins hjá kærunefndinni kom stefnandi einnig til viðtals hjá nefndinni þann 4. október 2018, ásamt talsmanni sínum á vegum Rauða krossins. Þann 9. október 2018 bárust athugasemdir frá stefnanda og loks bárust frekari gögn þann 10. október 2018.

Úrskurður kærunefndar útlendingamála var kveðinn upp 25. október 2018. Með úrskurðinum var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 6. júní 2018 staðfest. Í úrskurðinum kemur fram að kærunefndin hafi lagt mat á aðstæður í Írak meðal annars með hliðsjón af skýrslum sem vitnað er til í úrskurðinum. Samkvæmt þeim skýrslum hafi Kúrdum verið tryggð svæðisbundin sjálfstjórn í stjórnarskrá Íraks árið 2005 og sé norðausturhluti landsins skilgreindur sem sjálfsstjórnarsvæði Kúrda (e. Kurdish Region of Iraq (KRI)). Þrátt fyrir almennan óstöðugleika í mörgum öðrum landshlutum Íraks hafi stjórn sjálfsstjórnarsvæðisins á síðustu árum náð að viðhalda pólitískum stöðugleika, tryggja öryggi almennra borgara og auka hagvöxt innan svæðisins. Löggæsla sé mun markvissari á sjálfstjórnarsvæðinu, sé það landsvæði borið saman við suður og miðÍrak. Stofnanir eins og lögregla, saksóknari, dómstólar 4 og fangelsi séu til staðar á svæðinu og heyri þær undir svæðisstjórn Kúrda en ekki ríkisstjórn Íraks. Fyrir utan hefðbundna lögreglu sé sjálfsstjórnarsvæðið einnig með öryggissveit sem nefnist A-x-x. Hersveitir kúrdíska hersins, Peshmerga, tryggi að sjálfsstjórnarhéruð Kúrda séu tiltölulega örugg miðað við önnur svæði í Írak. Her Kúrda og öryggissveitir þeirra hafi unnið hörðum höndum við að verja svæðið gegn uppreisnarmönnum ISIS og annarra tengdra samtaka.

Í úrskurði kærunefndarinnar er einnig vikið að því að í sömu gögnum komi fram að þrátt fyrir að heiðurstengt ofbeldi sé refsivert samkvæmt landslögum þá sé það nokkuð útbreitt í menningu sjálfsstjórnarsvæðisins. Heiðursmorð sé yfirleitt morð á ættingja sem framið sé í því skyni að endurheimta heiður fjölskyldunnar þar sem þolandinn hafi á einhvern hátt vanvirt fjölskylduna. Írakar tilheyri mismunandi ættbálkum og lifi eftir fornum ættbálkasiðum, venjum og lögum, en hefðbundin fjölskyldugildi séu rótgróin menningunni. Konur séu í miklum meirihluta þeirra sem verði fórnarlömb heiðursglæpa og þá yfirleitt fyrir að hafa, að mati fjölskyldna þeirra, fært skömm yfir fjölskylduna með einhverjum hætti. En einnig séu heimildir um að karlmenn eigi á hættu að verða fórnarlömb heiðursglæpa en ástæður fyrir því séu einkum þegar karlmenn neiti að ganga í skipulögð hjónabönd, séu opinberlega samkynhneigðir eða tvíkynhneigðir eða neiti að taka þátt í heiðurstengdu ofbeldi gegn öðrum. Þá séu heiðursglæpir algengari á dreifbýlli svæðum en í stærri borgum á sjálfsstjórnarsvæðinu. Árið 2002 hafi kúrdísk yfirvöld breytt írökskum hegningarlögum á þann veg að heiðursmorð séu skilgreind sem manndráp og gerendur því saksóttir á þeim grundvelli. Þá hafi verið samþykkt lög árið 2004 sem banna mildun refsinga fyrir heiðursglæpi. Hins vegar séu heimildir um það að kúrdísk stjórnvöld hafi látið hjá líða að saksækja gerendur ofbeldisglæpa gegn konum, þar á meðal heiðursglæpa.

Í kjölfarið fjallar kærunefndin um það í úrskurði sínum hvort stefnandi sé flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, um útlendinga, og hvort hann sæti ofsóknum í skilningi sama ákvæðis, sbr. 38. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 37. gr laganna telst flóttamaður samkvæmt lögunum vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A5 lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. sömu laga.

Í 38. gr. laga nr. 80/2016 eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Þar segir að ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. séu þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama eigi við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016 sé fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá séu þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna. Í 4. mgr. 38. gr. laganna komi fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu, a) ríkið, b) hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess, eða c) aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt blið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Í framhaldinu lýsir kærunefndin þeim viðmiðum sem hún leggur til grundvallar við mat samkvæmt 37. og 38. gr. laganna:

„Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki, verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, 6 stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kæranda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2011). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).“

Í úrskurðinum er síðan vikið að því að stefnandi hafi borið fyrir sig að hann sé í hættu í heimaríki þar sem hann hafi skilið við fyrrverandi eiginkonu sína og telji fjölskylda hennar að hann hafi rýrt heiður fjölskyldunnar. Stefnandi hafi verið þolandi heiðursglæps í heimaríki en valdamikill frændi fyrrverandi eiginkonu hans, að nafni Y-x-x G-x-x, hafi ofsótt hann og stuðlað að því að honum hafi verið rænt og hann beittur kynferðis og líkamlegu ofbeldi þegar honum hafi verið haldið föngum. Þá hafi frændi fyrrverandi eiginkonu hans úr föðurætt hennar stuðlað að því að skilnaðarmál þeirra hafi verið opnað að nýju og handtökuskipun vegna þess gefin út á hendur stefnanda.

Kærunefndin vísar til þess að stefnandi hafi lagt fram afrit af gögnum sem renna stoðum undir það að einstaklingur sem beri það nafn sem hann gaf upp hafi verið í hjúskap með konu að nafni K-x-x S-x-x A-x-x en þau hafi fengið skilnað árið 2015. Kærunefnd telur, í ljósi niðurstöðu málsins, ekki ástæðu til að draga í efa hjúskap stefnanda og skilnað hans við framangreinda konu. Í úrskurðinum segir hins vegar enn fremur að kærunefndin teldi stefnanda hins vegar ekki hafa lagt fram gögn sem styddu staðhæfingar hans um að hafa orðið fyrir ofsóknum og ofbeldi af hálfu ótilgreindra aðila á vegum tveggja frænda fyrrverandi eiginkonu sinnar né frekari gögn um þessa frændur hennar; stöðu þeirra eða störf fyrir stjórnmálaflokka á sjálfsstjórnarsvæðinu og tengsl við yfirvöld þar. Mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda yrði því byggt á viðtali stefnanda hjá kærunefnd, afritum af tveimur viðtölum hans hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins, upplýsingum um heimaríki hans og upplýsingum sem kærunefnd hefði fundið á netinu. Síðan segir í úrskurðinum:

,,Í fyrsta viðtali hjá Útlendingastofnun þann 10. október 2017 greindi kærandi frá því að ástæður flótta hans frá heimaríki væru m.a. þær að móðurfrændi 7 fyrrverandi eiginkonu hans hafi m.a. ráðist á hann vegna skilnaðarins. Þessi maður sé mjög mikilvægur maður sem hafi mikið vald, sé með tengingar á öllum stöðum og áhrif í flestum stjórnmálaflokkum. Nafn móðurfrænda fyrrverandi eiginkonu hans kom ekki fram í þessu viðtali. Þann 26. apríl sl. kom kærandi í efnisviðtal hjá Útlendingastofnun. Aðspurður um ástæður flótta greindi kærandi frá því að ónafngreindir einstaklingar hafi ekki sætt sig við skort á ástæðu fyrir skilnaði hans og fyrrverandi eiginkonu hans. Þessir einstaklingar hafi angrað kæranda, ráðist á hann og krafið hann um peninga. Í viðtali hjá stofnuninni þann 3. maí sl. greindi kærandi frá því að þeir hafi krafið hann um peninga og hann hafi reynt að leggja fram kvörtun vegna frænda fyrrverandi eiginkonu hans. Í yfirlestri viðtalsins kom fram að um væri að ræða frænda hennar í Sulaymaniyah að nafni Y-x-x. Í viðtalinu svaraði kærandi því aðspurður að hann hafi í fjölda skipta farið til yfirvalda og kvartað yfir þessum manni en ekkert hafi verið gert vegna þess að hann sé með mikil pólitísk tengsl. Aðspurður um hversu oft hann hefði beðið um aðstoð hjá lögreglunni eða öðrum stjórnvöldum svaraði kærandi því að hann hafi farið þrisvar sinnum. Aðspurður greindi kærandi frá því að nafn frænda fyrrverandi eiginkonu hans væri Y-x-x G-x-x. Hann væri meðlimur Union Party í Sulaymaniyah og væri herforingi. Þá greindi kærandi frá því að þessi maður hafi oft nálgast hann og krafið hann um svör en kærandi hafi neitað að segja honum nokkuð. Aðspurður um hvort frændinn hafi beitt kæranda ofbeldi áður en honum hafi verið rænt svaraði hann því að frændinn hefði alltaf ráðið menn til þess. Kærandi var spurður að því hvernig frændinn hafi gert honum mein. Kærandi svaraði því að frændinn hafi gert honum mein mörgum sinnum fyrir frelsissviptinguna eða fólk á hans vegum. Kærandi hafi þurft að láta þá fá peninga en þeir hafi samt barið hann. Þeir hafi sparkað í hann, slegið hann og lamið með tréprikum. Afleiðingar þessa ofbeldis hafi aðeins einu sinni orðið það alvarlegar að hann hafi þurft að fara á spítala þar sem annað augað hafi orðið fyrir hnjaski. Aðspurður um það hvort hann hefði gögn frá spítalanum vegna framangreinds kvaðst kærandi ætla að athuga það. Þá var kærandi ítrekað hvattur til þess að leggja fram gögn er sýndu fram á hverjir frændur fyrrverandi eiginkonu hans væru og embætti þeirra.

Í viðtali hjá kærunefnd þann 4. október sl. var kærandi spurður hvenær fyrsta árásin gegn honum hafi gerst. Kærandi svaraði því að fyrst hafi verið ráðist á sig árið 2015. Þá var kærandi spurður að því hvort að ráðist hafi verið á hann milli þeirrar árásar og frelsissviptingarinnar í júlí 2017. Kærandi svaraði því að það hafi oft verið ráðist á hann og þeir einstaklingar hafi móðgað hann. Framburður kæranda um þessar árásir var óljós en eftir að hafa verið spurður aftur taldi hann að um væri að ræða 78 árásir. Hann hafi oft leitað til lögreglu eftir þessar árásir. Kærandi var þá spurður í ljósi þess að hann hafi farið svona oft til lögreglunnar eftir að ráðist hafi verið á hann af hverju hann hafi ekki farið eftir að hann hafi sloppið úr gíslingunni. Kærandi svaraði því að hann hafi farið svo oft til lögreglunnar og það hafi bara leitt til fleiri árása. Aðspurður um hversu oft hann hafi leitað á spítala eftir árásir kvaðst kærandi hafa farið oft. Beðinn um að vera nákvæmari um fjölda skipta kvaðst kærandi hafa farið tvisvar sinnum. Aðspurður um hvort hann hafi farið á spítala eftir að hann hafi sloppið úr gíslingunni svaraði hann því neitandi.

Þá var kærandi í viðtali hjá kærunefnd spurður að nafni móðurfrænda fyrrum eiginkonu hans og við hvað hann starfaði. Kærandi svaraði því að hann héti Y-x-x G-x-x og væri frá Sulaymaniyah. Hann væri hershöfðingi og ynni fyrir Varnarmálaráðuneytið í Sulaymaniyah. Aðspurður um það hvort verið gæti 8 að hann héti fleiri nöfnum eða gengi undir öðrum nöfnum kvaðst kærandi ekki vita til þess. Þá voru kæranda sýndar ljósmyndir af einstaklingum í herbúningum og var hann beðinn um að benda á umræddan Y-x-x G-x-x. Kærandi bar kennsl á hann á tveimur myndum. Kæranda var þá greint frá því að samkvæmt þeim upplýsingum sem kærunefnd hefði aflað af vefmiðlum og Facebook þá héti þessi maður B-x-x A-x-x Y-x-x og væri mjög háttsettur herforingi Peshmerga hernum. Kærandi var spurður að því hvort hann gæti gefið útskýringar á þessu misræmi með nöfn á framangreindum einstaklingi. Kærandi svaraði því til að þeir sem séu í hernum séu oft einnig kallaðir hershöfðingjar eða liðsforingjar. Kæranda var þá greint frá því að samkvæmt þeim upplýsingum sem kærunefnd hefði um þennan mann þá væri hann frá Erbil og byggi þar, en kærandi hafi hins vegar haldið því fram að hann væri frá Sulaymaniyah og væri starfandi þar. Kærandi var beðinn um að útskýra þetta misræmi. Kærandi svaraði því að samkvæmt hans vitneskju þá væri hann frá Sulaymaniyah. Í lok viðtals var kærandi gefinn frestur til að leggja fram gögn til stuðnings um tengsl þessa manns, B-x-x A-x-x Y-x-x, við fyrrverandi eiginkonu kæranda.“

Samkvæmt úrskurði kærunefndarinnar bárust athugasemdir frá talsmanni stefnanda þann 9. október 2018. Í þeim kæmi m.a. fram að varðandi misræmi á nöfnum þess manns er stefnandi kveður að standi að baki ofsóknum gegn honum þá gæti verið að hann héti B-x-x A-x-x Y-x-x G-x-x en í heimaríki stefnanda sé algengt að menn heiti fjórum nöfnum. Stefnandi hafi greint talsmanni frá því að hann sé til að mynda oft ávarpaður með nafni sem tengist því þorpi sem fjölskylda hans sé upprunalega frá. Stefnandi geti ekki gefið nánari skýringar á þessu, hann þekki manninn sem Y-x-x G-x-x. Þá hafi stefnandi verið kvæntur fyrrverandi eiginkonu sinni um stutta hríð og því þekki hann ekki öll smáatriði er lúti að Y-x-x G-x-x. Þá kom fram í athugasemdunum að stefnandi hafi týnt síma sínum sem hafi innihaldið allar myndir sem hann hafi safnað saman í gegnum tíðina og hann þori ekki að hafa samband við fyrrverandi eiginkonu sína eða fólk úr hennar fjölskyldu af ótta við frekari ofsóknir. Stefnandi gæti því ekki lagt fram frekari sannanir. Hins vegar fylgdi með athugasemdunum myndband þar sem sjá megi viðtal við B-x-x A-x-x Y-x-x.

Í úrskurði kærunefndar segir að hún fái ekki séð hvernig framangreint myndband styðji frásögn stefnanda. Þannig segir í úrskurðinum um þetta atriði:

„Fyrir liggur samkvæmt framangreindu að upplýsingar um framangreindan einstakling sem kærandi kveður að hafa staðið að baki ofsóknum gegn sér koma ekki heim og saman við upplýsingar sem finna má um hann á netinu. Þá voru svör kæranda um þátt B-x-x A-x-x Y-x-x í árásum á hann óljós og misvísandi. Lýsingar kæranda á því ofbeldi sem hann telur sig hafa verið beittan, þá heilbrigðisaðstoð sem hann hafi fengið og þau samskipti sem hann hafi átt við lögreglu voru einnig óljós og misvísandi. 9

Kærandi hefur ekki vísað til eða lagt fram nein gögn sem leggja grunn að staðhæfingum hans um tengsl fyrrum eiginkonu sinnar við B-x-x A-x-x Y-x-x. Þá hefur kærandi ekki lagt fram gögn um að hafa leitað til lögreglu eða á spítala eftir þær árásir er hann kveðst hafa orðið fyrir í heimaríki.

Kærunefnd telur að í ljósi þessa misræmis og skorts á gögnum sem kærandi ætti að geta útvegað með góðu móti að ekki sé unnt að byggja á frásögn kæranda um að hann hafi orðið fyrir ofsóknum, ofbeldi og frelsissviptingu af hendi ótilgreindra aðila á vegum einstaklings sem samkvæmt upplýsingum sem kærunefnd hafi aflað heiti B-x-x A-x-x Y-x-x og sé háttsettur herforingi í Peshmerga hernum. Þá sé ekki unnt að byggja á því að þessi maður sé móðurfrændi fyrrverandi eiginkonu kæranda. Telur kærunefnd að óútskýrt misræmi í frásögn kæranda, almennur óstöðugleiki í framburði hans og skortur á gögnum til stuðnings frásögn hans leiði til þess, heildstætt metið, að frásögn hans af atburðum og ástæðum flótta sé ótrúverðug og verði ekki lögð til grundvallar í málinu.

Eins og rakið er í greinargerð kæranda hefur Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna lagst gegn endursendingum einstaklinga til Íraks sem koma frá þeim svæðum þar sem átök geisa, þar sem ástandið er brothætt eða óöruggt eftir að hafa verið undir stjórn ISIS samtakanna, eða þeim svæðum þar sem ISIS er enn við völd. Þá telur Flóttamannastofnun óráðlegt að senda einstaklinga frá slíkum svæðum til annarra svæða innan Íraks. Samkvæmt þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur tekið til skoðunar er ljóst að heimabær kæranda sé á öruggu svæði í KRI. Verður því ekki talið að viðvörun Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna eigi við um einstaklinga sem séu í sambærilegri stöðu og kærandi.

Með vísan til ofangreinds er það niðurstaða kærunefndar að teknu tillit til trúverðugleikamats hafi kærandi ekki á rökstuddan hátt leitt líkur að því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 4. mgr. 38. gr. laganna.“

Kærunefndin taldi að með vísan til framangreindra atriða væri það niðurstaða nefndarinnar að stefnandi uppfyllti ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Í framhaldinu fjallaði kærunefndin um það hvort stefnandi félli undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt því ákvæði er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildi um ríkisfangslausan einstakling.

Í úrskurði nefndarinnar segir um þetta atriði að skýrslur og gögn sem kærunefndin hafi farið yfir bendi eindregið til þess að sjálfstjórnarsvæði Kúrda sé 10 talið öruggt og lögregla og öryggissveitir Kúrda öflugar og vel búnar. Þá sé heimabær stefnanda langt inni í landi sjálfstjórnarsvæðisins þar sem lögregla og öryggissveitir hafi stjórn á aðstæðum. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendi ekkert til þess að stefnandi sé í raunverulegri hættu, á heimasvæði sínu á sjálfsstjórnarsvæðinu, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til sjálfstjórnarsvæðisins. Þá verði ekki talið að hann eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Í ljósi þessa og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki stefnanda telur kærunefndin að aðstæður stefnanda þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Því uppfylli stefnandi heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi. Þar sem stefnandi uppfylli hvorugt skilyrða 37. gr. útlendingalaga eigi hann ekki rétt á alþjóðlegri vernd.

Í úrskurðinum er síðan fjallað um hvort stefnandi kunni að eiga rétt á dvalarleyfi samkvæmt 6. mgr. 37. gr. útlendingalaga. Í úrskurðinum segir svo um þetta atriði:

„Samkvæmt 6. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal stjórnvald sem kemst að því að ákvæði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna eigi ekki við um útlending að eigin frumkvæði taka til skoðunar hvort veita eigi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skv. 74. gr. sömu laga. Þrátt fyrir að orðalag 1. mgr. 74. gr. kveði ekki með skýrum hætti á um veitingu dvalarleyfis má skilja af athugasemdum með frumvarpi til laga um útlendinga nr. 80/2016, fyrirsögn greinarinnar og af 6. mgr. 37. gr. laganna að það hafi þó verið ætlunin með ákvæðinu.

Kærunefnd telur því rétt að túlka ákvæðið sem heimild til veitingar dvalarleyfis þegar skilyrði þess eru uppfyllt.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga má líta til mannúðarsjónarmiða ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur m.a. fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi 11 fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni eða óbærilegum þjáningum. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Við málsmeðferð hjá kærunefnd barst nefndinni, þann 25. júní 2018, beiðni um að gert yrði sálfræðimat á kæranda. Fram kom að kærandi hafi glímt við andleg veikindi og mikla skömm í kjölfar ofsókna sem hann hafi orðið fyrir í heimaríki, þar sem honum hafi m.a. verið nauðgað. Með tölvubréfi, sama dag, óskaði nefndin eftir því að lögð yrðu fram gögn frá þeim sálfræðingi sem kærandi hafi hitt til að hægt væri að leggja betur mat á hvort þörf væri á að óska eftir sérstöku sálfræðimati. Svör bárust þann 28. júní sl. þess efnis að kærandi hafi ekki hitt sálfræðing. Kæranda hafi verið boðinn tími hjá sálfræðingi en þegar á hafi reynt hafi hann ekki fengið tíma né upplýsingar eða leiðbeiningar frá Útlendingastofnun um rétt sinn. Hins vegar ætti kærandi pantaðan tíma hjá sálfræðingi í júlí. Kærunefnd óskaði eftir að fá upplýsingar úr þeim sálfræðitíma og myndi í framhaldi meta hvort ástæða væri til að fallast á beiðni um sálfræðimat. Þann 11. júlí 2018 bárust læknisfræðileg gögn frá kæranda. Um var að ræða samskiptaseðla frá Göngudeild sóttvarna dags. 2. til 5. júlí sl. Meðal annars kemur fram samskipaseðli dagsettum þann 4. júlí sl., sem sálfræðingur Göngudeildarinnar ritar, að kærandi hafi fengið alvarlegt áfall í heimaríki og áfallastreituröskun hafi blossað upp af meiri krafti eftir að sérsveit Ríkislögreglustjóra hafi komið að búsetuúrræði hans hér á landi. Kærandi sé á Quetapin og Citaopram og þá fái hann tíma hjá sálfræðingnum í næstu viku. Það var mat kærunefndar að þau gögn sem lögð voru fram um andlega heilsu kæranda gæfu ekki ástæðu til að fallast á beiðni um að framkvæmt yrði sálfræðimat á kæranda. Þann 3. september 2018 bárust kærunefnd frekari læknisfræðileg gögn frá kæranda. Um var að ræða gögn frá Göngudeild sóttvarna dagsett frá 31. júlí til 21. ágúst 2018. Þau gögn lúta eingöngu að líkamlegri heilsu kæranda. Fram kemur í samskiptaseðli frá 15. ágúst 2018 að kærandi hafi verið með viðvarandi kviðverki og hafi því verið ákveðið að panta magaspeglun fyrir hann. Þá kemur fram í samskiptaseðli, dags. 21. ágúst 2018, að kærandi hafi verið greindur með Giarda sýkingu og hafi verið settur á lyf við henni. Frekari læknisfræðileg gögn bárust kærunefnd þann 20. september og 10. október sl. Í gögnum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 4. september sl., skráir læknir göngudeildarinnar að kærandi sé ekki með Giarda sýkingu. Í greiningu kemur fram að kærandi þjáist af svefnleysi og áfallastreituröskun. Í endurriti úr Bráðamóttökuskrá Landspítalans, dags. 5. og 6. október sl. er greining læknis sú að hann sé með húðkýli, ígerð í hársekk og graftarkýli. Einnig sé kærandi greindur með chronic pansinusitis. Verður ekki séð á framangreindum gögnum að um alvarlegt læknisfræðilegt vandamál sé að ræða hjá kæranda og hafi læknir Bráðamóttöku hafið meðhöndlun á því. Ekkert bendir til annars en að kærandi nái ásættanlegum bata áður en til flutnings til heimaríkis komi. Þá verður enn fremur ekki séð af læknisfræðilegu gögnum sem liggja fyrir í máli kæranda að hann eigi við alvarleg andleg og 12 líkamleg vandamál að stríða. Hins vegar þykir kærunefnd rétt í ljósi heilsufarssögu kæranda að skoða heilbrigðisaðstæður í heimaríki hans.

Í ofangreindum gögnum um heilbrigðisaðstæður í KRI kemur fram að allir hafi rétt á heilbrigðisþjónustu, þar á meðal geðheilbrigðisþjónustu, og sé grunnþjónusta frí, en hún feli m.a. í sér skoðanir, rannsóknir, bólusetningar og heilbrigðisfræðslu. Þá kemur fram í endurriti frá Göngudeild sóttvarna, dags. 16. febrúar 2018, að kærandi hafi greint frá því að hann hafi fengið nýrnastein í febrúar 2017 þegar hann hafi verið í heimaríki og hafi lagst þar inn á spítala og m.a. verið ómskoðaður. Með vísan til þess sem fram hefur komið í gögnum málsins og ofangreindum gögnum um heilbrigðisaðstæður í KRI og á grundvelli heildstæðs mats á aðstæðum hans telur kærunefnd að kærandi geti fengið aðstoð í heimaríki sem og aðgang að meðferðum og lyfjum sem hann þurfi á að halda vegna heilsufarsvandamála sinna, leiti hann eftir því. Þá bendir ekkert til þess að kærandi sé í meðferð hér á landi sem sé læknisfræðilega óforsvaranlegt að rjúfa.

Í ljósi ofangreinds trúverðugleikamats kærunefndar leggur nefndin ekki til grundvallar frásögn hans um um ofsóknir, ofbeldi, frelsissviptingu, þ.m.t. kynferðisofbeldi. Þar af leiðir að kærunefnd tekur ekki þá málsástæðu kæranda til frekari skoðunar.

Þegar upplýsingar um heimaríki kæranda og gögn málsins eru virt í heild er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að hann teljist hafa ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Því er fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður kæranda í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.“

Í framhaldinu fjallar kærunefndin um athugasemdir stefnanda við málsmeðferð Útlendingastofnunar og þá meðal annars þá kröfu hans að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og stofnuninni verði gert að taka mál hans til meðferðar á ný þar sem tekin hafi verið ákvörðun án þess að stefnandi hafi fengið sálfræðiþjónustu.

Í úrskurði kærunefndarinnar er um þetta atriði málsins vísað til þess að talsmaður stefnanda og fulltrúi Útlendingastofnunar hafi átt í tölvupóstsamskiptum um tíma fyrir stefnanda hjá sálfræðingi. Fram komi í tölvubréfi frá starfsmanni Útlendingastofnunar dagsettu þann 27. apríl 2018 að stefnandi væri kominn með tíma hjá sálfræðingi þann 8. maí 2018. Þá kemur fram í afriti af samskiptaseðli sem hjúkrunarfræðingur á Göngudeild ritar þann 8. maí 2018 að stefnandi hafi greint m.a. frá því að vegna atburða sem hafi átt sér stað í heimaríki þá hafi hann ekki upplifað sig öruggan síðan, sé alltaf hræddur, sofi illa og fái martraðir. Á samskiptaseðlinum kemur jafnframt fram að tími hjá sálfræðingi hafi verið bókaður. Í gögnum málsins megi sjá að gefinn hafi verið frestur til 11. maí 2018 til að skila greinargerð til Útlendingastofnunar. Þá 13 megi sjá að talsmaður stefnandi skilaði greinargerð ásamt fylgigögnum til Útlendingastofnunar þann 1. júní 2018. Meðal fylgigagna hafi verið afrit af samskiptaseðlum Göngudeildar sóttvarna. Af þessu megi sjá að skilað var bæði greinargerð í máli stefnanda sem og læknisfræðilegum fylgigögnum. Þá verði ekki séð af þeim gögnum að gerð hafi verið krafa um frestun ákvarðanatöku í málinu vegna þess að stefnandi hafi beðið eftir að fá sálfræðitíma eða biði frekari læknisfræðilegra gagna um andlega heilsu sína.

Kærunefndin fjallar síðan um andmæli stefnanda við þá túlkun Útlendingastofnunar á heimildum um aðstæður á sjálfsstjórnarsvæði Kúrda að karlmenn sem séu fórnarlömb heiðursglæpa geti leitað raunhæfrar verndar hjá yfirvöldum í þar og gerir jafnframt athugasemd við að stofnunin hafi metið það svo að stefnandi hafi ekki lagt fram fullnægjandi gögn til stuðnings frásögn sinni. Þá víkur kærunefndin einnig að sjónarmiðum stefnanda um að samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga hvíli leiðbeiningarskylda á Útlendingastofnun um hvers konar gögn hann hafi átt að leggja fram. Í úrskurðinum leysir kærunefndin úr þessum sjónarmiðum stefnanda á þann hátt að í ljósi niðurstöðu nefndarinnar um trúverðugleika stefnanda gerir hún ekki athugasemd við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun né rökstuðning ákvörðunar stefnanda á þessum þætti málsins.

Í kjölfarið fjallar kærunefndin um brottvísun stefnanda úr landi og frest hans til að yfirgefa landið en ú úrskurðinum segir svo um þetta atriði:

,,Kærandi kom hingað til lands 10. október 2017 og sótti um alþjóðlega vernd sama dag. Eins og að framan greinir hefur umsókn hans um vernd og dvalarleyfi hér á landi verið synjað og hefur hann því ekki tilskilin leyfi til dvalar enda verður að líta á umsókn hans um alþjóðlega vernd sem áform um að dveljast í landinu meira en 90 daga, sbr. til hliðsjónar 3. mgr. 42. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017. Verður kæranda því vísað frá landinu á grundvelli cliðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. og 5. mgr. 106. laganna, enda hafði hann verið hér á landi í innan við níu mánuði þegar málsmeðferð umsóknar hans hófst hjá Útlendingastofnun.

Lagt er fyrir kæranda að yfirgefa landið sjálfviljugur innan 30 daga frá birtingu þessa úrskurðar.

Athygli kæranda er vakin á því að ef hann yfirgefur ekki landið innan frests er heimilt að brottvísa honum. Brottvísun felur í sér bann við komu til landsins síðar og skal endurkomubann að jafnaði ekki gilda skemur en tvö ár, sbr. alið 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.“

Stefnandi fór þess á leit við kærunefnd útlendingamála að réttaráhrifum úrskurðarins yrði frestað á meðan málið yrði borið undir dómstóla, með vísan til 6. mgr. 104. gr. laga nr. 80/2016. Beiðni stefnanda um frestun réttaráhrifa var synjað 14 með úrskurði kærunefndarinnar, dags. 15. nóvember 2018, og bar stefnanda því að fara úr landi innan 30 daga frá uppkvaðningu úrskurðarins. Fyrir liggur að stefnandi var við aðalmeðferð málsins enn staddur hér á landi. Þá kemur fram í gögnum málsins að stefnanda hefur verið boðið samstarf um flutning úr landi, þar á meðal fjárhagsaðstoð, sem hann hefur afþakkað.

Skýrslutökur fyrir dómi

Í skýrslu sinni fyrir dómi sagðist stefnandi vera Kúrdi og hann væri súnnímúslími. Hann lýsti pólitískum aðstæðum í Kúrdístan á þann veg að það væru tveir flokkar, PKK og annar flokkur, en hann hefði sjálfur ekki tekið þátt í stjórnmálastarfi. Hvað varðar vernd lögreglu vegna afbrota sagði stefnandi að hver sem er gæti leitað til lögreglu en það væri alveg undir hælinn lagt hvort maður myndi fá aðstoð hennar, sérstaklega ef maður hefði ekki pólítískt tengslanet.

Stefnandi kvað tildrög þess að hann flúði heimaland sitt eiga rætur að rekja til þess að hann gifti sig og sleit síðan sambandi við eiginkonu sína í kjölfar hjúskaparbrots. Frændi fyrrverandi eiginkonu hans hafi beitt hann barsmíðum vegna þessa í kjölfarið ásamt öðrum mönnum en lögregla hafi ekki sinnt beiðnum stefnanda um aðstoð. Stefnandi kveður mennina hafa beitt sig barsmíðum og kynferðisofbeldi og hann hafi í kjölfarið ákveðið að halda til Tyrklands. Sagðist stefnanda mundu verða handtekinn strax og hann kæmi til Kúrdistan þar sem hann hafi ekki borgað lífeyri til fyrrverandi eiginkonu Í skýrslu J-kk-ef S-kk-ef K-kk-ef, sálfræðings, kom fram að J-kk-nf hefði hitt stefnanda þrisvar, 4. júlí 2018, 11. júlí 2018 og síðan 29. ágúst 2018, eftir að stefnandi var fluttur úr Stigahlíð í Asparfell. Síðan hafi staðið til að J-kk-nf hitti stefnanda 3. október 2018 en stefnandi hefði ekki mætt. Hann hefði sett fram tilgátu um að stefnandi væri haldinn áfallastreituröskun, en heimsókn lögreglu í Stigahlíð hefði valdið honum áfalli. Hann hefði hins vegar ekki greint stefnanda með áfallastreituröskun og það að stefnandi hefði ekki komið oftar benti ekki til þess að hann væri með áfallastreituröskun.

Fyrir dóminum var einnig tekin skýrsla af K-x-x B-kk-þgf lækni en dómurinn telur þá skýrslu ekki hafa þýðingu fyrir úrlausn málsins og verður efni hennar því ekki rakið frekar.

III. Málsástæður aðila 15

Málsástæður stefnanda

Stefnandi telur að sjónarmiðum sem eru honum í óhag hafi verið veitt of mikið vægi við töku ákvörðunar og ekki hafi verið horft með hlutlægum hætti á málavexti og ákvörðun því tekin á ómálefnalegum grundvelli. Stefnandi telur að ákvörðun og úrskurður kærunefndar hafi farið gegn lögmætisreglu íslensk stjórnsýsluréttar og það ásamt reglunni um málefnaleg sjónarmið eigi að leiða til ógildingar á ákvörðun útlendingastofnunar. Stefnandi telur að í því efni hafi ákvörðun ekki verið í samræmi við útlendingalög og þá sáttmála sem lögin byggja á. Einnig telur stefnandi að rannsóknarregla stjórnsýslulaga hafi verið brotin við meðferð málsins hjá útlendingastofnun og kærunefnd og eigi það einnig að leiða til ógildingar á ákvörðun.

Til stuðnings þessum málsástæðum vísar stefnandi til 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 og skilgreiningar á flóttamannahugtakinu, sbr. Alið 1. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna. Þá vísar stefnandi til ákvæða 38. gr. laga nr. 80/2016. Málatilbúnaður stefnanda byggist á að hann hafi orðið fyrir ítrekuðu heiðurstengdu ofbeldi í heimaríki af hálfu fjölskyldu fyrrverandi eiginkonu sinnar. Hann hafi meðal annars verið í haldi ofbeldismanna í sex daga þar sem hann hafi verið beittur margvíslegu ofbeldi. Þeir aðilar sem stefnandi óttist hafi ítök hjá öllum ráðandi aðilum á yfirráðasvæði Kúrda í Írak, það er bæði hjá PUK og KDPflokknum, en þeir gegni valdamiklum stöðum hjá yfirvöldum þar.

Stefnandi telur að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína áður en ákvörðun var tekin. Í greinargerð hans fyrir kærunefnd útlendingamála hafi verið gerð krafa um að framkvæmt yrði sálfræðimat á honum. Kærunefndin hafi hins vegar talið að gögn málsins gæfu ekki ástæðu til að verða við þeirri beiðni. Stefnandi telur að þetta hefði verið nauðsynlegt til að staðreyna hvort stefnandi hafi orðið fyrir ofsóknum eins og lýst er í 38. gr. laga nr. 80/2016, og hvort hann hefði einkenni áfallastreituröskunnar.

Stefnandi telur að ákvörðunin sem ógildingarkrafa hans beinist sé afar íþyngjandi. Allur vafi á málsatvikum hafi verið skýrður stefnanda í óhag auk þess sem skortur á gögnum hefur jafnframt verið skýrður honum í óhag. Þá beri að árétta að á stjórnvöldum hvíli leiðbeiningarskylda, sbr. 7 gr. stjórnsýslulaga og hefði stjórnvöldum með réttu borið að leiðbeina stefnanda á þá leið að hann myndi afla nægjanlegra gagna. Með þessu verði að telja að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína. 16

Af hálfu stefnanda er byggt á því að líta verði svo á að persónulegar aðstæður hans geri það að verkum að hann eigi hættu á að verða fyrir ofsóknum sbr. 37. gr. og 38. gr. nr. 80/2016. Stefnandi vísar til þess að hann sé útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna stjórnmálaskoðana og getur hann ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands. sbr. 1. mgr. 37. gr. laganna. Telja verði að heiðurstengt ofbeldi sé hluti af stjórnmálum ríkja eða þjóðfélagshópa og flótti stefnanda sé uppsprottin af heiðurstengdu ofbeldi gagnvart honum sjálfum og af tilvonandi heiðurstengdu ofbeldi gagnvart fyrrverandi eiginkonu stefnanda. Einnig verði að telja að raunhæf ástæða sé til að ætla að hann eigi á hættu að sæta pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð sbr. 2. mgr. 37. gr. Því að stefnandi uppfylli skilyrði alþjóðlegrar verndar eins og þau skilyrði koma fram í lögum um útlendinga. Í 38. gr. laganna er hugtakið ofsóknir skýrt nánar og þar kemur meðal annars fram að ofsóknir geta falist í andlegu, líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi.

Stefnandi telur að úrskurðurinn gangi gegn grundvallarreglu þjóðarréttar um bann við því að vísa fólki brott eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kunni að vera í hættu. (e. non refoulement), sbr. 42. gr. laga nr. 80/2016 og að hann sé þar með ólögmætur, en telja verði að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskylu sína samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga til þess að kanna hvort reglan eigi við í þessu tilviki sbr. 42. gr. Stefnandi telur auk þess að ákvörðun um brottvísun muni brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna.

Ef ekki er fallist á að stefnandi uppfylli skilyrði laganna um alþjóðlega vernd byggir hann rétt sinn til dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða en stefnandi hafi ríka þörf fyrir vernd vegna erfiðra félagslegra aðstæðna í heimaríki sínu. Telja verði að stefnandi uppfylli öll skilyrði sem talin eru upp í ad. lið. 74. gr. útlendingalaga. Stefnandi vísar einnig til sérstakra athugasemda við 74. gr. í greinargerð með frumvarpi til laga um útlendinga þar sem fram komi að taka verði mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé við mat á öðrum ákvæðum kaflans, sem sagt til almennra aðstæðna í heimaríki, þar á meðal hvort grundvallarmannréttindi séu tryggð þar. Eins og rakið hefur verið óttist stefnandi að verða fyrir frekara ofbeldi snúi hann aftur til heimaríkis. Þá geti það kynferðislega ofbeldi sem hann hafi orðið fyrir gert honum sérstaklega erfitt fyrir í ljósi þess að samfélagið þar dragi ályktanir um 17 samkynhneigð einstaklinga á mjög veikum grunni. Einnig sé ljóst að viðvarandi mannréttindabrot eigi sér stað í ríkinu og yfirvöld veiti þegnum sínum ekki nægilega vernd gegn ofbeldisbrotum. Stefnandi myndi því búa við mjög erfiðar félagslegar aðstæður yrði hann sendur til heimaríkis.

Málsástæður stefndu

Stefndu mótmæla öllum málsástæðum stefnda. Þá gera stefndu athugasemdir við misræmi sem er á tilgreiningu gagna í skjalaskrá. Þannig sé misræmi hvað varðar skjöl sem tölusett eru sem 15, 15 og 18 í skjalaskrá og tilgreind eru sem ljósmyndir af Y-x-x J-x-x. Sömu skjöl hafi legið fyrir við meðferð máls stefnanda hjá kærunefnd og voru þar tilgreind af talsmanni stefnanda hjá Rauða krossi Íslands sem ljósmyndir af manni er nefnist A-x-x A-x-x. Þá sé í skjalaskránni tilgreint að skjal nr. 28 hafi að geyma samskipti milli talsmanns stefnanda, starfsmanna Rauða krossins og Útlendingastofnunar. Hið rétta sé þó að þetta skjal varði samskipti á milli talsmanns stefnanda og lögfræðings hjá kærunefnd útlendingamála.

Stefndu telja að þetta verulega misræmi í gögnum málsins, sem og röng dagsetning stefnu sé í andstöðu við 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum g og iliði ákvæðisins, sbr. einnig 1. mgr. 95. gr. sömu laga. Telja stefndu að misræmið geri þeim erfitt fyrir um að taka til varna og telja stefndu að þessir annmarkar á stefnu og framlögðum gögnum geti varðað frávísun ex officio, sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991.

Aðstæður í Írak og í sjálfsstjórnarhéruðum Kúrda.

Stefndu vísa til þess að samkvæmt þeim gögnum sem stefndu rannsökuðu áður en ákvörðun var tekin í máli stefnanda, þá búa flestir Kúrdar í Írak í norðurhluta landsins. Áður en ráðist var inn í Írak árið 2003, lutu héruð í norðurhluta landsins stjórn pólitískra yfirvalda Kúrda. Með stjórnarskrá lýðveldisins Íraks frá 15. október 2005, var Kúrdum tryggð svæðisbundin sjálfsstjórn og er norðausturhluti landsins skilgreindur sem sjálfsstjórnarsvæði Kúrda (e. Kurdish Region of Iraq, KRI). Þrátt fyrir almennan óstöðugleika í mörgum öðrum landshlutum Íraks, þá hafi stjórnin á sjálfsstjórnarsvæði Kúrda á síðustu árum náð að viðhalda pólitískum stöðugleika, tryggja öryggi almennra borgara og auka hagvöxt innan svæðisins. Samkvæmt heimildunum, þá sé löggæsla mun markvissari á sjálfsstjórnarsvæðinu, sé það landsvæði borið saman við Suður og MiðÍrak. Stofnanir eins og lögregla, saksóknari, 18 dómstólar og fangelsi séu til staðar á svæðinu og heyri undir svæðisstjórn Kúrda, en ekki ríkisstjórn Íraks. Fyrir utan hefðbundna lögreglu sé sjálfsstjórnarsvæðið einnig með öryggissveit sem nefnist A-x-x. Hersveitir kúrdíska hersins, Peshmerga, tryggja að sjálfsstjórnarhéruð Kúrda séu tiltölulega örugg miðað við önnur svæði í Írak. Her Kúrda og öryggissveitir þeirra hafi unnið hörðum höndum við að verja svæðið gegn uppreisnarmönnum ISIS og annarra tengdra samtaka.

Af hálfu stefndu er enn fremur vísað til þess að þær heimildir sem Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála rannsökuðu við meðferð máls stefnanda á stjórnsýslustigi beri með sér að mikið hafi áunnist í styrkingu löggæslu á sjálfsstjórnarsvæðum Kúrda á undanförnum árum. Á árunum 2005 til 2014 hafi stjórnvöld í Írak unnið með Evrópusambandinu að leiðum til að bæta þarlent réttarkerfi. Árið 2011 opnaði Evrópusambandið skrifstofu í Erbil til að innleiða umbæturnar í kerfið. Þrátt fyrir ýmsar umbætur beri heimildir þó með sér að enn geti skipt máli hvaða stjórnmálaflokki eða ætt einstaklingur tilheyrir, er hann sækir sér aðstoð. Þá hafi átök við öfgahópa einnig tafið framvindu umbótaverkefna. Heimildirnar beri hins vegar með sér, eins og að framan greinir, að löggæsla innan sjálfsstjórnarsvæða Kúrda sé markvissari og áhrifaríkari en annars staðar í Írak. Þannig geti lögreglan almennt veitt skilvirka vernd á þeim svæðum sem séu undir stjórn kúrdískra stjórnvalda. Sömu heimildir beri þó með sér, að ef einstaklingur sýnir opinbera andstöðu við stjórnvöld, geti það gert honum erfiðara um vik að sækja sér vernd. Þá geti fjölskyldutengsl og önnur sambönd einnig aukið líkur á að fá vernd. Það var mat stefndu að stefnandi gæti leitað eftir vernd kúrdískra yfirvalda, kysi hann að leita eftir slíkri aðstoð.

Stefndu vísa einnig til þess að í stjórnarskrá lýðveldisins Írak frá 15. október 2005, sbr. einkum ákvæði 14. gr., 15. gr., 4. mgr. 29. gr. og 2. mgr. 45. gr., sem og öðrum landslögum, sé að finna ákvæði sem m.a. er ætlað að vernda fórnarlömb eða hugsanleg fórnarlömb heiðursglæpa í Írak. Árið 2011 voru samþykkt lög gegn heimilisofbeldi sem gera heimilisofbeldi refsivert og þar með mörg algeng tilvik heiðursglæpa. Þrátt fyrir að heiðurstengt ofbeldi sé refsivert samkvæmt landslögum, þá sé það þó enn nokkuð útbreitt í menningu KRI. Írakar tilheyri mismunandi ættbálkum og lifa eftir fornum ættbálkasiðum, venjum og lögum, en hefðbundin fjölskyldugildi eru rótgróin menningunni. Konur séu í miklum meiri hluta þeirra sem verða fórnarlömb heiðursglæpa og þá yfirleitt fyrir að hafa, að mati fjölskyldna þeirra, fært skömm yfir fjölskylduna með einhverjum hætti. Einnig séu þó heimildir um að 19 karlmenn geti átt á hættu að verða fórnarlömb heiðursglæpa, en ástæður fyrir því eru einkum þegar karlmenn neita að ganga í skipulögð hjónabönd, séu opinberlega samkynhneigðir eða tvíkynhneigðir, eða þegar þeir neita að taka þátt í heiðurstengdu ofbeldi gegn öðrum. Þá séu heiðursglæpir algengari á dreifbýlli svæðum en í stærri borgum KRI. Árið 2002 breyttu kúrdísk yfirvöld íröskum hegningarlögum á þann veg að heiðursmorð eru skilgreind sem manndráp og gerendur því saksóttir á þeim grundvelli. Þá voru samþykkt lög árið 2004 sem banna mildun refsinga fyrir heiðursglæpi. Hins vegar eru til heimildir um að kúrdísk stjórnvöld hafi látið hjá líða að saksækja gerendur ofbeldisglæpa gegn konum, þar á meðal vegna heiðursglæpa.

Stefndu vísa einnig til þess að þær heimildir sem skoðaðar voru beri með sér að sálfræðiþjónusta og stuðningur sé í boði í flestum almenningssjúkrahúsum í Írak. Bráðameðferð og innlagnir vegna alvarlegra tilvika séu í boði til skemmri tíma á mörgum spítölum, m.a. í Sulaymaniyah, Dahuk og Erbil. Þessi úrræði gefi færi á innlögnum til að hámarki eins mánaðar, en þó sé algengara að innlagnir standi í tvær vikur í flestum tilvikum. Stjórnvöld hafa komið á fót endurhæfingarstöðvum fyrir konur, m.a. í heimaborg stefnanda og geðsjúkrahús eingöngu fyrir karlmenn er staðsett í Erbil. Í heimaborg stefnanda séu tvö geðsjúkrahús, annað fyrir konur og hitt fyrir karlmenn.

Rannsókn á stjórnsýslustigi

Stefndu hafna alfarið sjónarmiðum stefnanda um að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína áður en ákvörðun var tekin, m.a. þar sem ekki hafi verið fallist á kröfu stefnanda um að fram færi sálfræðimat á honum, sem sett var fram í greinargerð til kærunefndar. Stefndu telja að þvert á móti að málið hafi verið ítarlega rannsakað á báðum stjórnsýslustigum. Í ákvörðun stefnda Útlendingastofnunar séu taldar upp þær heimildir, gögn og skýrslur sem stofnunin byggði á við rannsókn málsins. Allar helstu heimildir um stöðu mannréttindamála í Írak, sem aðgengilegar voru á þeim tíma, voru rannsakaðar ítarlega við vinnslu málsins. Að sama skapi er í úrskurði kærunefndar útlendingamála listi yfir helstu heimildir sem voru rannsakaðar við meðferð málsins hjá nefndinni, sbr. bls. 56. Þar séu taldar upp um 30 skýrslur frá stjórnvöldum í ýmsum ríkjum, alþjóðlegum samtökum og frjálsum félagasamtökum og eru þar einnig skýrslur sem ekki höfðu verið gefnar út þegar mál stefnanda var til meðferðar á lægra stjórnsýslustigi. 20

Stefndu vísa til þess að í rökstuðningi úrskurðar kærunefndarinnar séu þau atriði sem þóttu sérstaklega skipta máli, reifuð stuttlega. Þá voru gögn sem urðu til við meðferð máls stefnanda hjá Útlendingastofnun og kærunefnd frá upphafi málsmeðferðar um alþjóðlega vernd, rannsökuð. Stefnandi hafi verið kallaður til viðtals hjá kærunefndinni til þess að fá frekari upplýsingar um málsatvik, en jafnframt hafi honum gefist færi á að koma afstöðu sinni og athugasemdum um meðferð málsins, milliliðalaust á framfæri við nefndina. Stefnandi naut auk þess aðstoðar talsmanns við málsmeðferðina á báðum stjórnsýslustigum, sem lagði fram greinargerðir fyrir hans hönd, þar sem málsástæðum og afstöðu stefnanda voru gerð nánari skil. Stefnandi hafi einnig fengið færi á að koma að gögnum og upplýsingum, bæði hjá Útlendingastofnun og kærunefnd. Var það mat stefndu að mál stefnanda hefði með þessu verið rannsakað og upplýst með fullnægjandi hætti, bæði hjá Útlendingastofnun sem og hjá nefndinni, til þess að hægt væri að komast að efnislega réttri niðurstöðu í málinu. Stefndu vísa einnig til síðari umfjöllunar um mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda, sem og hvað varðar þau gögn sem hann lagði fram.

Jafnframt vísa stefndu til lista yfir helstu heimildir sem stefndu byggðu ákvörðun sína á í máli stefnanda, auk tengla yfir á heimasíður þar sem heimildirnar er að finna á vefnum. Stefndu höguðu rannsókn málsins þannig að unnt væri að varpa upp hlutlægri mynd af aðstæðum í Írak og á sjálfsstjórnarsvæði Kúrda í landinu. Það sé hlutverk stefndu sem úrskurðaraðila í málum er varða alþjóðlega vernd, að skoða hvert og eitt mál hlutlægt og leggja mat á einstaklingsbundna þætti sem eiga við í hverju máli. Mál stefnanda hafi verið skoðað á sama hátt og öll önnur mál sem stefndu hafa til umfjöllunar, allar tiltækar heimildir skoðaðar og afstaða tekin til einstaklingsbundinna þátta sem gátu haft áhrif á niðurstöðu málsins. Raunar megi segja að mál stefnanda hafi verið skoðað enn ítarlegar, t.d. með því að kalla stefnanda til viðtals hjá kærunefndinni, en það séw ekki gert nema í undantekningartilvikum, þegar talin er þörf á að fá afstöðu viðkomandi milliliðalaust fyrir nefndina. Aðilar séu fyrst og fremst kallaðir fyrir kærunefndina þegar trúverðugleiki þeirra getur verið ráðandi þáttur við ákvarðanatöku og því sé bæði sanngjarnt og mannúðlegt að aðili geti eftir atvikum komið sjónarmiðum sínum beint á framfæri við nefndina. Ekki hafa verið færð nein rök fyrir því af hálfu stefnanda, hvernig rannsókn stefndu hefði getað verið með öðrum eða betri hætti. 21

Með hliðsjón af öllu framansögðu telja stefndu að málið hafi verið ítarlega og vandlega rannsakað áður en tekin var ákvörðun og síðar kveðinn upp úrskurður í því á stjórnsýslustigi. Voru þannig rannsóknarreglur 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 virtar í hvívetna að mati stefndu.

Alþjóðleg vernd – 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga.

Eins og rakið er hér að framan þá byggir stefnandi á því að hann hafi sætt ofsóknum og ofbeldi, þ. á m. kynferðislegu ofbeldi af hálfu frænda fyrrverandi eiginkonu sinnar og/eða af hálfu manna á vegum frændans. Í stefnu vísar stefnandi til þess að um tvo frændur sé að ræða, annars vegar Y-x-x G-x-x, sem sé skyldur konunni í móðurætt og hins vegar maður að nafni R-x-x A-x-x R-x-x, sem sé skyldur henni í föðurætt. Sá fyrrnefndi sé hershöfðingi í Pehmergahernum með mikil pólitísk völd og sé jafnframt meðlimur í PUKstjórnmálaflokknum í Sulaymaniyah og starfi fyrir framkvæmdavaldið. Sá síðarnefndi sé pólitískur leiðtogi KDPflokksins í Erbil og tengist hann kúrdíska öryggisráðinu. Stefnandi byggir á því að honum „séu allar dyr lokaðar í heimaríki þar sem yfirvöldum í Kúrdistan sé stjórnað af tveimur framangreindum flokkum.“

Stefndu benda í fyrsta lagi á, að stefnandi hefur eingöngu lýst ofbeldi og ofsóknum sem hann hafi orðið fyrir af hálfu móðurfrændans, Y-x-x G-x-x, eða manna á vegum hans. Engar lýsingar hafi komið fram á ofsóknum eða ofbeldi af hálfu frændans í föðurætt eiginkonunnar fyrrverandi. Þá verður ekki litið framhjá því, að stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn sem tengja fyrrverandi eiginkonu hans við þessa háttsettu aðila í stjórnmálum í Kúrdistan. Að mati stefndu hvílir það á stefnanda að í það minnsta gera slík tengsl líkleg, eða leiða líkur að slíkum tengslum, svo unnt væri að leggja frásögn stefnanda að öllu leyti til grundvallar.

Þegar komist er að niðurstöðu um hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd eigi rétt á henni er litið til ýmissa sjónarmiða, sem og byggt á þeim gögnum sem liggja fyrir. Fyrst og fremst sé það framburður umsækjanda um ástæður flótta frá heimaríki sem er kjarni málsins. Litið er til gagna sem umsækjandi leggur fram til stuðnings frásögn sinni, ef einhver eru, og þá er jafnframt stuðst við skýrslur alþjóðlegra stofnana og samtaka um aðstæður í heimaríki hans, eins og rakið hefur verið hér að framan. Við mat á trúverðugleika frásagnar umsækjanda um ástæðu umsóknar um alþjóðlega vernd er litið til þess hvort hún fái stuðning í gögnum málsins, bæði almennum gögnum um aðstæður í heimaríki umsækjanda og þeim gögnum sem varða hann persónulega. 22

Einnig sé horft til þess hversu nákvæm frásögn umsækjandans er og hvort samræmi sé í henni, bæði innbyrðis í hverri frásögn og milli þeirra skipta sem umsækjandi hefur sagt sögu sína. Við úrlausn málsins er aðeins byggt á þeim atriðum sem metin eru trúverðug og við mat á þessum trúverðugleika byggja stefndu m.a. á skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems og tilmælum varðandi trúverðugleikamat sem í henni er að finna.

Stefndu vísa til þess að eins og fram komi á bls. 1011 í úrskurði kærunefndar, hafi stefnandi ekki í viðtali hjá nefndinni getað útskýrt misræmi með nöfn á manni, sem stefnandi staðhæfði að væri móðurfrændi fyrrverandi eiginkonu sinnar og hafði lagt fram ljósmyndir af. Þá voru útskýringar í athugasemdum sem bárust frá talsmanni hans degi síðar ekki til þess fallnar að geta varpað frekara ljósi á eða til að útskýra misræmið hjá stefnanda.

Stefndu vísa til þess að á meðal gagna málsins sé að finna skjalfestar þýðingar yfir á ensku á tveimur handtökuskipunum, sem og hjúskapar og skilnaðarvottorðum stefnanda og fyrrum eiginkonu hans. Fram kemur á þessum skjölum að það sé „legal translation service“ í S-x-x sem þýði skjölin. Í þýðingu á handtökuskipun á hendur stefnanda, dags. 2. október 2017, komi fram að stefnandi sé starfsmaður á Shahid Aso spítalanum. Þá kemur fram að tegund brots stefnanda sé „7th Domestic Violence“, sem gefur til kynna að brotið eigi við um heimilisofbeldi.

Stefndu benda á að það sem komi fram í þessari skjalfestu þýðingu á handtökuskipuninni styðji á engan hátt frásögn stefnanda um að handtökuskipunin sé gefin út á þeim grundvelli að skilnaðarmál hans við fyrrverandi eiginkonu hafi verið endurupptekið, hvað þá að móðurfrændi konunnar og/eða fjölskylda hennar standi á bak við það. Þá komi fram í þýðingu hinnar handtökuskipunarinnar, að handtökuskipunin sé gefin út á hendur manni að nafni Y-x-x G-x-x en fram kemur að maður þessi sé launþegi (e. Occupation: Employee). Þessar upplýsingar komi ekki heim og saman við upplýsingar um þann mann sem stefnandi lagði fram ljósmyndir af og kveður vera móðurfrænda fyrrverandi eiginkonu sinnar, sem standi að baki ofsóknum gegn sér. Rannsókn kærunefndarinnar leiddi í ljós að sá maður sem er á myndunum heiti B-x-x A-x-x Y-x-x, og er samkvæmt því sem fram kom við rannsókn kærunefndar mjög háttsettur liðsforingi í Peshmerga hernum, sbr. bls. 10 í úrskurði kærunefndar. Að mati stefndu verði því að telja mjög ólíklegt að þessi maður væri titlaður sem venjulegur launþegi/starfsmaður, eins og raunin er á handtökuskipuninni. 23

Stefndu telja einnig að frásögn stefnanda í viðtölum hjá Útlendingastofnun hafi verið ruglingsleg og óstaðföst. Stefnandi hafi bætt atvikum við frásögnina og farið fram og aftur í tímalínu atburðarásar. Þá hafi stefnandi virst eiga í erfiðleikum með að útskýra misræmi eða það sem þótti óljóst í framburði hans. Stefnandi hafi verið hvattur til og komið í skilning um mikilvægi þess að leggja fram gögn um þá menn sem hann staðhæfði að stæðu að baki ofsóknum gegn sér, og tekið fram að ljósmyndir einar sér dygðu ekki. Var stefnandi í viðtali hjá kærunefndinni einnig hvattur til að leggja fram gögn, m.a. sem styddu tengsl B-x-x A-x-x Y-x-x við fyrrverandi eiginkonu hans. Stefndu kveðast hafa gert allt sem í þeirra valdi stóð til að rannsaka og upplýsa mál stefnanda, eins og gögn málsins beri með sér. Það er mat stefndu að stefnanda hafi verið veittur tími og tækifæri og honum leiðbeint um að afla gagna og leggja fram, sem og koma á framfæri haldbærum skýringum við spurningum kærunefndarinnar. Þrátt fyrir þetta hafi stefnandi hins vegar ekki lagt fram frekari haldbær gögn til að upplýsa um staðreyndir málsins. Það var því mat stefndu að óútskýrt misræmi í frásögn stefnanda, almennur óstöðugleiki í framburði hans og skortur á gögnum til stuðnings frásögn hans hafi leitt til þess, heildstætt metið, að frásögn hans af atburðum og ástæðu flótta hans væri ótrúverðug og yrði ekki lögð til grundvallar í málinu. Í því sambandi skal sérstaklega áréttað, að þau gögn sem stefnandi lagði fram á stjórnsýslustigi, voru ljósrit af gögnum sem hann aflaði og því ekki um eiginleg frumgögn að ræða, sem hægt hefði verið að gera áreiðanleikakönnun á.

Með hliðsjón af framansögðu komust stefndu að þeirri niðurstöðu að aðstæður stefnanda næðu ekki þeim alvarleikaþröskuldi sem lög um útlendinga gera ráð fyrir að felist í ofsóknarhugtaki laganna, eins og hugtakið er skilgreint í 38. gr. útlendingalaga. Var því ekki fallist á að vernd samkvæmt 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga ætti við í málinu. Jafnframt komust stefndu að því, að þegar litið væri til landaupplýsinga varðandi Kúrdistan, þá ætti stefnandi þess kost að leita aðstoðar yfirvalda og verndar þeirra, teldi hann sig þurfa á því að halda. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að stjórnvöld í Kúrdistan geti ekki eða vilji ekki veita honum vernd gegn hættu sem hann telur sig vera í. Var það því mat stefndu að stefnandi hefði ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hann hefði ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi útlendingalaga. Var stefndu af þeim sökum rétt að synja stefnanda um alþjóðlega vernd samkvæmt 1. mgr. 37. gr. útendingalaga.

24

Viðbótarvernd – 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga.

Stefndu telja að hafna verði málsástæðu stefnanda um að hann eigi rétt á viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga, þar sem „raunhæf ástæða [sé] til að ætla að hann eigi á hættu að sæta pyntingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð“.

Við mat á því hvort aðstæður stefnanda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. um viðbótarvernd, telja stefndu að að líta verði til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu (MSE), sbr. lög nr. 62/1994. Mannréttindadómstóll Evrópu (MDE) hafi fjallað um það mat sem þurfi að fara fram þegar metið er hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. MSE, sem bannar pyntingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Viðkomandi einstaklingur verður að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Samkvæmt þessu er ekki nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn viðkomandi að fá stuðning í öðrum gögnum máls.

Hvað varðar ástand mannréttinda í Írak, er að því vikið í þeim heimildum sem rannsakaðar hafa verið í tengslum við mál stefnanda, að þeir sem þurfa á mannréttindaaðstoð að halda séu að mestu leyti staðsettir í fylkjunum Ninewah, Anbar, Salah alDin, Erbil og Krikuk og þar er fyrst og fremst um að ræða börn, konur og eldri borgara. Þá bera heimildir með sér að í kjölfar sigurs á Daesh í Írak, hafi vegalausir einstaklingar snúið aftur til heimasvæða sinna, þótt þeirra bíði oftast erfiðar aðstæður, t.d. lélegir innviðir og eyðilögð mannvirki og heimili. Einnig beri heimildir það með sér að almennt séð sé ástand mannréttinda í Írak ekki það alvarlegt að flutningur til landsins brjóti gegna og blið 15. gr. tilskipunar 2004/83/EB um flóttamenn (nú tilskipun 2011/95/ESB), né heldur gegn 2. og 3. gr. MSE.

Dvalarleyfi af mannúðarástæðum – 74. gr. útlendingalaga.

Með vísan til orðalags ákvæðis 1. mgr. 74. gr. um „ríka þörf fyrir vernd“ telja stefndu að dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar, með tilliti til heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem vísað er til í ákvæðinu, nái tilteknu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild. Af þeim gögnum og skýrslum sem stefndu litu til megi draga þá ályktun, að þrátt fyrir að ótryggt ástand ríki á ákveðnum landsvæðum í heimalandi stefnanda, þá teljist svæði það sem hann 25 kemur frá vera öruggt svæði. Í Kúrdistan sé jafnframt til staðar virkt réttarvörslukerfi sem eigi að geta veitt stefnanda viðeigandi vernd, leiti hann á annað borð eftir henni.

Með vísan til sömu heimilda komust stefndu að þeirri niðurstöðu, að aðstæður stefnanda næðu ekki þeim þröskuldi sem réttlætt gæti dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða vegna erfiðra almennra aðstæðna eða erfiðra félagslegra aðstæðna stefnanda í heimalandi hans. Þá leiddi könnun á úrræðum í heilbrigðisþjónustu í ljós að stefnandi ætti ekki rétt á mannúðarleyfi vegna heilbrigðisaðstæðna. Var stefndu því rétt að synja stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. útlendingalaga.

Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. útlendingalaga – non refoulement.

Stefndu hafna sjónarmiðum stefnanda um að úrskurður kærunefndar útlendingamála gangi gegn grundvallarreglu þjóðaréttar um bann við því að vísa fólki brott eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu og þar með sé úrskurðurinn ólögmætur. Þá vísa stefndu því á bug að stjórnvöld hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga til þess að kanna hvort reglan eigi við í þessu tilviki, sbr. 42. gr.

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. útlendingalaga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Í 2. mgr. 42. gr. er lagt bann við því að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

Með vísan til þeirrar umfjöllunar sem rakin hefur verið að framan um aðstæður í heimaríki stefnanda og í ljósi þess að stefnandi verður ekki talinn eiga á hættu að sæta pyntingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimalandinu, né heldur að hann hafi ástæðu til að óttast ofsóknir í skilningi 38. gr. laganna, telja stefndu alveg ljóst að ákvæði 42. gr. útlendingalaga standi ekki í vegi fyrir endursendingu stefnanda þangað.

IV.Niðurstaða

1. Kröfugerð stefnanda

Eins og vikið er að hér að framan hefur stefnandi sett fram þá kröfu að úrskurður kærunefndar útlendingamála, dags. 25. október 2018 í máli nr. 450/2018, þar sem 26 ákvörðun Útlendingastofnunar frá 6. júni sama ár um synjun umsóknar hans um dvalarleyfi var staðfest verði ógiltur með dómi. Kröfugerð stefnanda lýtur að þessu leyti einungis að úrskurði kærunefndar útlendingamála en ekki samhliða því að ákvörðun Útlendingastofnunar sem staðfest er í úrskurði kærunefndar.

Ljóst er að ógilding á úrskurði kærunefndar útlendingamála í samræmi við kröfur stefnanda hefur ekki sjálfkrafa í för með sér ógildingu á ákvörðun Útlendingastofnunar. Þvert á móti stæði ákvörðun Útlendingastofnunar sem kærunefndin staðfesti áfram óbreytt, færi svo að dómurinn tæki kröfu stefnanda til greina.

Þótt gera verði athugasemd við kröfugerð stefnanda að þessu leyti, verður að mati dómsins þó ekki séð að hann skorti lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um kröfuna þrátt fyrir að henni sé eingöngu beint að úrskurði kærunefndarinnar. Þegar horft er til ákvæðis 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, um að öllum beri réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli og þess hlutverks dómstóla að skera úr um embættistakmörk yfirvalda, sbr. 60. gr. stjórnarskrárinnar, telur dómurinn að almennt verði að gæta varfærni við að vísa málum frá á þeim grunni að stefnendur skorti lögvarða hagsmuni. Að mati dómsins kemur slík frávísun að öllu jöfnu ekki til greina nema augljóst sé að það hafi ekki raunhæft gildi fyrir lögverndaða hagsmuni stefnenda að fá leyst úr sakarefninu. enn fremur verður að horfa til þess að svipaður háttur á kröfugerð og hér um ræðir hefur um árabil verið látinn átölulaus í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands, sbr. meðal annars dóm réttarins sem birtur er í dómasafni frá 1997, bls. 602, svo og dóma réttarins frá 9. febrúar 2006 í máli nr. 321/2005 og frá 22. nóvember 2007 í máli nr. 44/2007. Verður því ekki talið að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni að fá skorið úr um kröfu sína þótt henni sé eingöngu beint að úrskurði kærunefndar útlendingamála.

2. Lagagrundvöllur ákvarðana stefndu

Stefnandi vísar í upphafi málatilbúnaðar síns fyrir dómi til þess að Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi hvorki gætt að lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins né málefnalegra sjónarmiða þegar ákvörðun í máli hans var tekin.

Að mati dómsins verður ekki séð að þessar málsástæður stefnanda eigi við rök að styðjast. Ákvarðanir stjórnvalda af því tagi sem málið snýst um lúta ákvæðum laga nr. 80/2016, um útlendinga. Ekki verður annað séð en að í ákvæðum laganna sé fjallað með skilmerkilegum hætti um við hvaða aðstæður heimilt er að senda útlending í 27 stöðu stefnanda úr landi og hvenær einstaklingar skuli njóta verndar sem flóttamenn. Þannig er í 42. gr. laga nr. 80/2016 kveðið á um að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr. sömu laga. Samkvæmt ákvæðinu gildir hið sama um einstakling sem vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Um það hvenær einstaklingur telst vera flóttamaður er síðan fjallað nánar í 1. mgr. 37. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 37. gr laganna telst flóttamaður samkvæmt lögunum vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. Alið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. sömu laga.

Í 38. gr. laga nr. 80/2016 eru síðan sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Þar segir að ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. séu þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama eigi við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Þá er í 2. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016 er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist, auk þess sem þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast eru skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna. Í 4. mgr. 38. gr. kemur síðan fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu, a) ríkið, b) hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess, eða c) aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt blið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn 28 ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Ekki verður annað séð en að úrskurður kærunefndar útlendingamála, svo og ákvörðun Útlendingastofnunar, hafi í öllum meginatriðum tekið mið af þessum lagaákvæðum þegar fjallað var um mál stefnanda. Af þessum ákvörðunum sem og öðrum gögnum málsins verður því hvorki séð að stefndu hafi skort lagaheimild til þess að taka umræddar ákvarðanir né að stefndu hafi við beitingu matskenndra heimilda lagt til grundvallar sjónarmið sem ekki samræmast lögum eða verða að öðru leyti talin ómálefnaleg. Eru málsástæður stefnanda um þetta atriði því að ófyrirsynju og geta þær ekki leitt til þess að úrskurðurinn sem málshöfðun hans beinist að verði ógiltur.

Að þessu sögðu verður ekki annað séð en að ágreiningur aðila um beitingu 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016 snúist að réttu lagi um það hvort stefndu hafi gætt rannsóknarskyldu sinnar samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og dregið réttar ályktanir af gögnum málsins um aðstæður stefnda, enda er ljóst af málatilbúnaði stefnanda að hann telur sig eiga að njóta stöðu flóttamanns samkvæmt framangreindum ákvæðum.

Af gögnum málsins verður hins vegar ráðið að stefndu fallast ekki á að svo sé og að ákvarðanir þeirra byggjast í öllum meginatriðum á því að þeir telja frásögn stefnanda um aðstæður hans í Írak alls kostar trúverðuga. Þá horfðu stefndu einnig til þess hvernig aðstæður væru í upphaflegum heimkynnum stefnanda á sjálfsstjórnarvæði Kúrda.

Þegar tekin er afstaða til þess hvernig stjórnvöld sinna rannsóknarskyldu samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga í málum þar sem reynir á hvort einstaklingur falli undir 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016 verður að hafa í huga að fullnægjandi upplýsingaöflun er forsenda þess að unnt sé að slá því föstu hvort einstaklingur séu utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur af þeim ástæðum sem þar greinir. Við rannsókn slíks máls verður jafnframt að horfa til þess að óréttmæt synjun á málaleitan einstaklings um að njóta verndar samkvæmt 37. og 38. gr. kann að hafa mjög alvarlegar og hugsanlega lífshættulegar afleiðingar fyrir þann einstakling. Af því leiðir að stjórnvöld geta borið skyldu til að hafa ákveðið frumkvæði að því að tryggja að tilteknir þættir máls séu rannsakaðir.

Að sama skapi verður ekki litið hjá því að rannsókn þessara mála kann að vera erfiðleikum bundin þar sem sem oft og tíðum nýtur takmarkaðra gagna við um 29 aðstæður umsækjenda í heimalandi hans. Af þeim sökum er það jafnan umsækjandi sem ber meginábyrgð á því að sýna fram á að hann hafi ástæðuríkan ótta til að vera ofsóttur.

Þegar horft er til þess að ekki verður séð 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016, sem og þær alþjóðlegu skuldbindingar sem þau lagaákvæði byggjast á, geri ríkar kröfur til þess að umsækjandi færi sönnur á aðstæður sínar í heimalandinu verður ekki talið ósanngjarnt að ætlast til þess að hálfu umsækjanda að hann leggi fram trúverðug gögn til stuðnings umsókn sinni, hvort sem það er í formi munnlegs vitnisburðar hans sjálfs eða skriflegra gagna. Á það einkum við þegar umsækjandi ber fyrir sig einstaklingsbundnar aðstæður sem erfitt er að staðreyna, eins og raunin er í þessu máli.

Af gögnum málsins verður ráðið að við mat kærunefndar útlendingamála á trúverðugleika framburðar stefnanda í máli þessu hafi stefnandi einkum goldið þess að misræmis gætti í frásögn hans þegar hann var beðinn um að bera kennsl á ofbeldismenn, og þá einkum hvað varðar lýsingu stefnanda á meintum höfuðpaur og hvatamanni ofbeldisins gegn honum. Enn fremur taldi kærunefndin að skort hafi á að gagna væri aflað frá sjúkrahúsi um afleiðingar ofbeldis sem stefnandi kveðst hafa verið beittur, sem og gagna sem sýndu fram á hverjir frændur eiginkonu hans væru og hvaða embættum þeir gegndu.

Þegar leyst er úr því hvaða vægi verður að ljá þessu misræmi í frásögn stefnanda þá telur dómurinn ekki unnt að horfa framhjá því að misræmið sem um ræðir lýtur að grundvallaratriði í framburði stefnanda um ástæður þess að hann telur sér ekki óhætt í heimalandi sínu. Í því sambandi verður að telja óheppilegt að stefnandi geti ekki sagt réttilega deili á þeim sem hann kveður í reynd vera höfuðpaur ofbeldisaðgerða sem hann kveðst hafa verið beittur. Verður þá að hafa í huga að stefnandi hefur einnig borið að umræddur einstaklingur sé tengdur honum fjölskylduböndum. Með vísan til þessa telur dómurinn sig ekki hafa forsendur til þess að gera athugasemdir við mat kærunefndar útlendingamála á sönnunargildi framburðar stefnanda í málinu.

Að því er snertir athugasemdir stefnanda um að stefndu hafi borið að gangast fyrir því að á honum yrði gert sálfræðimat til að staðreyna hvort hann hefði orðið fyrir ofsóknum og hvort hann hefði einkenni áfallastreituröskunar þá kemur fram í úrskurði kærunefndarinnar að við meðferð nefndarinnar hafi borist bréf 25. júní 2018 með beiðni um að gert yrði sálfræðimat á stefnanda. Þar hafi komið fram að stefnandi hafi 30 glímt við andleg veikindi og mikla skömm í kjölfar ofsókna sem hann hafi orðið fyrir í heimaríki, þar sem honum hafi m.a. verið nauðgað.

Í gögnum málsins kemur einnig fram að með tölvubréfi sama dag óskaði nefndin eftir því að lögð yrðu fram gögn frá þeim sálfræðingi sem stefnandi hefði hitt til að hægt væri að leggja betur mat á hvort þörf væri á að óska eftir sérstöku sálfræðimati. Í úrskurðinum kemur fram að svör hafi borist 28. júní 2018 þess efnis að stefnandi hefði ekki hitt sálfræðing. Stefnandi hafi þá lýst því að honum hafi verið boðinn tími hjá sálfræðingi en þegar á hafi reynt hafi hann hvorki fengið tíma, upplýsingar né leiðbeiningar frá Útlendingastofnun um rétt sinn. Hins vegar ætti stefnandi pantaðan tíma hjá sálfræðingi í júlí. Kærunefnd óskaði eftir að fá upplýsingar úr þeim sálfræðitíma og greindi stefnanda frá því að hún myndi í framhaldi meta hvort ástæða væri til að fallast á beiðni hans um sálfræðimat.

Þann 11. júlí 2018 bárust læknisfræðileg gögn frá stefnanda. Um var að ræða samskiptaseðla frá göngudeild sóttvarna, dags. 2. til 5. júlí 2018. Meðal annars kemur fram á samskipaseðli, dagsettum 4. júlí 2018, sem sálfræðingur göngudeildarinnar ritar, að stefnandi hafi fengið alvarlegt áfall í heimaríki og áfallastreituröskun hafi blossað upp af meiri krafti eftir að sérsveit Ríkislögreglustjóra kom að búsetuúrræði hans hér á landi. Stefnandi sé á tilteknum lyfjum og þá fái hann tíma hjá sálfræðingnum í næstu viku. Það var hins vegar mat kærunefndar að þau gögn sem lögð voru fram um andlega heilsu stefnanda gæfu ekki ástæðu til að fallast á beiðni um að framkvæmt yrði sálfræðimat á honum.

Með vísan til þeirra gagna sem lágu fyrir kærunefndinni og vísað er til í úrskurði nefndarinnar verður að mati dómsins ekki séð að nauðsyn hafi borið til að afla sérstaks sálfræðimats á stefnanda til þess að mál hans teldist nægilega rannsakað. Í málinu lá fyrir athugasemd sálfræðings um að stefnandi hefði fengið alvarlegt áfall í heimaríki og áfallastreituröskun hans hefði blossað upp af meiri krafti eftir afskipti sérsveitar Ríkislögreglustjóra á dvalarstað hans.

Við mat á því hvaða þýðingu slík athugasemd og þá, eftir atvikum, ítarlegra sálfræðilegt mat á stefnanda, kynni að hafa fyrir úrlausn málsins hjá kærunefnd útlendingamála, þá verður ekki annað séð af úrskurði kærunefndarinnar en að þau gögn sem fyrir lágu um andlega heilsu stefnanda hefðu ekki áhrif á þær ályktanir sem nefndin dró af framburði stefnanda og gögnum málsins um trúverðugleika frásagnar hans. 31

Í ljósi þessa sem og þeirrar niðurstöðu dómsins sem rakin hefur verið hér að framan um að ekki séu tilefni til að endurskoða sönnunarmat kærunefndarinnar á framburði stefnanda telur dómurinn ekki unnt að taka undir málsástæðu stefnanda um að vöntun á sálfræðilegu mati eigi að leiða til ógildingar úrskurðar kærunefndar útlendingamála.

Hvað snertir málsástæðu stefnanda um stjórnvöld hafi ekki gætt leiðbeiningarskyldu gagnvart honum samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þá hefur stefnandi ekki lýst með neinum hætti hvernig vanræksla á slíkri skyldu eigi að leiða til þess að fallist verði á kröfu hans um ógildingu úrskurðar kærunefndar útlendingamála. Þannig hefur stefnandi ekki bent á nein gögn sem stjórnvöld hafi getað leiðbeint honum um að afla sem voru til þess fallin að breyta niðurstöðu kærunefndarinnar. Þegar metið er hvort stjórnvöld hafi gætt leiðbeiningarskyldu verður enn fremur ekki hjá því litið að stefnandi naut aðstoðar lögmanns við meðferð málsins á stjórnsýslustigi. Af þeim sökum er málsástæðu stefnanda um skort á leiðbeiningarskyldu hafnað.

Samkvæmt því sem að framan er rakið telur dómurinn sig ekki hafa forsendur til að bera brigður á þá niðurstöðu kærunefndar útlendingamála um að teknu tilliti til trúverðugleikamats hafi stefnandi ekki á rökstuddan hátt leitt líkur að því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 4. mgr. 38. gr. laganna.

Af þessari niðurstöðu dómsins leiðir jafnframt að dómurinn telur ekki tilefni til að taka undir málatilbúnað stefnanda um að brottvísun hans muni brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar, sem og 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna. Í því sambandi horfir dómurinn til þess að ekki verður annað séð en að málsástæður stefnanda um þetta atriði fari að öllu leyti saman við þær málsástæður sem hann hefur teflt fram í tengslum við 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016. Sama máli gegnir um málsástæður stefnanda sem lúta að 42. gr. laga nr. 80/2016.

Stefnandi hefur loks vísað til þess að ef hann uppfylli ekki skilyrði laga nr. 80/2016 um alþjóðlega vernd eigi hann rétt sinn til dvalarleyfis hérlendis á grundvelli mannúðarsjónarmiða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna í heimaríki sínu. Vísar stefnandi að þessu leyti til ákvæða a) til d) liðar 74. gr. laganna, sem og sérstakra athugasemda við 74. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 32

80/2016 þar sem fram komi að taka verði mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé við mat á öðrum ákvæðum kaflans, sem sagt til almennra aðstæðna í heimaríki, þar á meðal hvort grundvallarmannréttindi séu tryggð þar. Kveðst stefnandi óttast að verða fyrir frekara ofbeldi snúi hann aftur til heimaríkis, auk þess sem það kynferðislega ofbeldi sem hann kveðst hafa verið beittur geri honum sérstaklega erfitt fyrir í ljósi þess að samfélagið þar dragi ályktanir um samkynhneigð einstaklinga á mjög veikum grunni. Einnig sé ljóst að viðvarandi mannréttindabrot eigi sér stað í ríkinu og yfirvöld veiti þegnum sínum ekki nægilega vernd gegn ofbeldisbrotum. Stefnandi myndi því búa við mjög erfiðar félagslegar aðstæður yrði hann sendur til heimaríkis.

Að því er snertir þennan þátt málatilbúnaðarins þá tekur úrlausn dómsins á þessari málsástæðu óhjákvæmilega mið af því að dómurinn hefur sem fyrr greinir ekki talið tilefni til að endurskoða mat kærunefndar útlendingamála á trúverðugleika frásagnar stefnanda um ástæður flótta hans. Með vísan til gagna málsins að öðru leyti og þeirra sjónarmiða í lögskýringargögnum að baki ákvæði 74. gr. og lýst er í úrskurði kærunefndarinnar fellst dómurinn ekki á málsástæður stefnanda um þetta atriði.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og í ljósi þess að dómurinn hefur hafnað öllum málsástæðum stefnanda eru stefndu sýknaðir af kröfu stefnanda í þessu máli. Dómurinn telur rétt að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi dómsmálaráðuneytisins frá 18. febrúar 2019 og greiðist gjafsóknarkostnaður hans allur úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans J-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef, sem telst hæfilega ákveðinn 800.000 kr. með tilliti til umfangs málsins.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf kveður upp þennan dóm en við uppkvaðningu var gætt 115. gr. laga nr. 91/1919, um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndu, íslenska ríkið og Útlendingastofnun, eru sýknuð af kröfu stefnanda, A, um að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála þann 25. október 2018 nr. 450/2018.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, sem ákveðin er 800.000 kr.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf (sign). 33

33