E-287/2010

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 10. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Suðurlands af eigendum jarðarinnar Lýtingsstaða, S-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 000000-0000, S-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000 og G-kvk-þgf E-kvk-þgf, kt. 000000-0000, öllum til heimilis að Lýtingsstöðum, Rangárþingi ytra, H-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Giljatanga 3, Rangárþingi ytra, Ó-kvk-þgf E-kvk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Drafnarsandi 1, Hellu, G-kvk-þgf A-kvk-þgf E-kvk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Freyvangi 18, Hellu og eiganda Sumarliðarbæjar 2, Þ-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Vatnsenda, Kópavogi, á hendur eigendum Raftholts, H-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Raftholti 1, Rangárþingi ytra, G-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. 000000-0000, S-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000 og H-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, öllum til heimilis að Raftholti 2, Rangárþingi ytra, við þingfestingu málsins, þann 5. maí 2010, þar sem lögmanni, sem mætti fyrir hönd stefndu, var afhent stefna ásamt öðrum gögnum málsins.

Til réttargæslu var, með stefnu birtri þann 20. apríl 2010, stefnt B-kvk-þgf D-x-x, kt. 000000-0000, og S-kk-þgf G. K-kk-þgf, kt. 000000-0000, báðum til heimilis að Gíslholti, Rangárþingi ytra, með stefnu birtri þann 21. apríl 2010, Ó-kk-þgf A-kk-þgf J-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Herríðarhóli, Rangárþingi ytra og með stefnu birtri þann 26. apríl 2010, H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Sumarliðabæ 1, Rangárþingi ytra. Engar kröfur voru gerðar á hendur réttargæslustefndu og hafa þeir ekki látið málið til sín taka.

Endanlegar dómkröfur stefnenda eru að viðurkennt verði með dómi að rétt landamerki milli Raftholts annarsvegar og Sumarliðabæjar 2 og Lýtingsstaða hinsvegar, á hinu umþrætta svæði, séu: Úr hornmarksvörðu, Raftholts, Gíslholts, Herríðarhóls og Sumarliðarbæjar, framan á Lyngholti (sic), (V.O1, hnit: A-426286,35; N-381536,04) beina línu í hornmark í miðju Mjóasundi framanvert við brúna (L.23, hnit: A-427285,06; N-381129,07). Þaðan sjónhendingu um vestustu-Fögrubrekku; (A-427833,12; N-381163,37) og þaðan að síðustu sjónhending í fyrstnefnda vörðu á Krosshól (L.10, hnit: A-428940,18; N-381232,68).

Þá er þess krafist að stefndu verði gert að greiða stefnendum in solidum málskostnað að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins, vinnu málflytjanda auk annars kostnaðar sem af málinu leiðir, bæði vegna aðal- og varakröfu eins og segir í stefnu.

Stefndu krefjast þess að verða sýknuð af öllum kröfum stefnenda og að stefnendur verði dæmdir til að greiða þeim málskostnað að skaðlausu. Í kröfugerð stefndu er ekki gerð krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Málavextir

Mál þetta varðar landamerki milli jarðanna Lýtingsstaða og Sumarliðarbæjar 2 í Rangárvallasýslu annars vegar og Raftholts í Rangárvallasýslu hins vegar. Jarðirnar Lýtingsstaðir og Sumarliðabær 2 eru í eigu stefnenda og jörðin Raftholt í eigu stefndu.

Ágreiningur aðila í máli þessu snýr aðallega að staðsetningu tveggja tiltekinna landamerkjapunkta. Annars vegar hornmarks í Mjóasundi sem markar landamerki jarðanna Lýtingsstaða í norðvestri og Sumarliðabæjar 2 í norðaustri gagnvart Raftholti, nánar tiltekið punkts L23 í kröfugerð stefnenda. Hins vegar greinir aðila á um norðvestur mörk jarðarinnar Sumarliðabæjar 2 gagnvart Raftholti, nánar tiltekið staðsetningu punkts VO1 á Lyngholti eins og segir í kröfugerð stefnenda.

Lögð hafa verið fram landamerkjabréf jarðanna þriggja auk landamerkjabréfa tveggja aðliggjandi jarða sem nánar er gerð grein fyrir síðar í þessum kafla.

Enginn ágreiningur er milli eigenda Lýtingsstaða og Raftholts um legu landmerkjapunktsins Krosshóls, L10, sem er á norðaustur mörkum Lýtingsstaða gagnvart Raftholti. Aðila greinir ekki á um að hornmark jarðanna Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar 2 og Raftholts sé í Mjóasundi en deilt er um nákvæma staðsetningu merkjapunktsins í nefndu sundi. Stefnendur telja punktinn hafa hnitið A-427285,06; N-381129,07, kröfulínupunktur L23. Stefndu telja hornmark jarðanna hins vegar vera sunnar, þ.e. í punkti L11, annars vegar eftir hlöðnum garði vestur frá nefndum punkti milli Raftholts og Sumarliðabæjar 2 og hins vegar eftir skurði austur frá punktinum og síðan eftir mæðiveikigirðingu sem tekur við af skurðinum austur að Krosshóli. Þá greinir eigendur Sumarliðabæjar 2 og Raftholts um hvar markapunktur Sumarliðabæjar 2 og Raftholts í vestri liggur. Í landamerkjabréfum Raftholts, Gíslholts og Herríðarhóls er vísað til hornmarks jarðanna á Langholti en í landamerkjabréfi Sumarliðabæjar er ekki getið um nefnt hornmark.

Aðilar hafa lagt fram ýmis skrifleg gögn og kort til stuðnings kröfum sínum. Stefnendur hafa m.a. lagt fram eftirtalin skjöl:

Dskj. nr. 3, uppdráttur af upphaflegri kröfulínu stefnenda. Uppdrátturinn sýnir m.a. hnit upphaflegrar kröfulínu stefnenda og hnit hornmarkspunkts í Mjóasundi sem stefndu telja réttan.

Dskj. nr. 4, landamerkjabréf Lýtingsstaða. Bréfið er dagsett 6. júlí 1886 og upplesið og bókað á manntalsþingi að Þjóðólfshaga í Holtamannahreppi, hinn 11. júní 1887 og innfært í landamerkjabók Rangárvallasýslu sem númer 53.

Dskj. nr. 5, landamerkjabréf Raftholts. Bréfið er dagsett 10. maí 1887 og var upplesið og bókað á manntalsþingi að Þjóðólfshaga hinn 25. maí 1891 og innfært í landamerkjabók Rangárvallasýslu II sem númer 8.

Dskj. nr. 6, landamerkjabréf Sumarliðabæjar. Bréfið er dagsett í október 1886 og var upplesið og bókað á manntalsþingi að Þjóðólfshaga í Holtamannahreppi hinn 11. júní 1887 og innfært í landamerkjabók Rangárvallasýslu sem númer 55.

Dskj. nr. 7, landamerkjabréf Herríðarhóls. Bréfið er dagsett 19. maí 1886 og var upplesið og bókað á manntalsþingi að Þjóðólfshaga hinn 27. maí 1886 og innfært í landamerkjabók Rangárvallasýslu sem númer 41.

Dskj. nr. 8, landamerkjabréf Gíslaholts og Kambs í Holtamannahreppi. Bréfið er dagsett 20. desember 1884 og var upplesið og bókað á manntalsþingi að Þjóðólfshaga hinn 27. maí 1886 og ritað í landamerkjabók Rangárvallasýslu sem númer 38.

Dskj. nr. 9, uppdráttur Verkfræðistofu Suðurlands, dags. 20. júlí 2006. Í texta kemur fram að uppdrátturinn sé unninn fyrir ábúendur Lýtingsstaða til leiðréttingar á landamörkum milli Hvamms og Lýtingsstaða annarsvegar og Raftholts og Lýtingsstaða hins vegar.

Dskj. nr. 14, örnefnakort Lýtingsstaða. Á kortinu segir að um sé að ræða lauslegan örnefnauppdrátt eftir flugmynd en engum mælingum. Heimildarmenn eru sagðir vera L-kk-nf J-kk-nf, á Lýtingsstöðum 1907-59 og K-kvk-nf S-kvk-nf J-kvk-nf, á Lýtingsstöðum 1913-53. Þá segir að örnefnalýsing sé skráð af B-kk-þgf K-kk-þgf. Kortið ber með sér að vera gert árið 1976 og er undirritað af I-kk-þgf E-kk-þgf.

Dskj. nr. 15 – 17, örnefnaskrá Lýtingsstaða og viðaukar. Örnefni Lýtingsstaða eru eftir lýsingu K-kvk-ef S-kvk-ef J-kvk-ef á Lýtingsstöðum og dóttir hennar, Þ-kvk-ef M-kvk-ef. Hluti þeirra er frá árunum 1992 og 1993.

Dskj. nr. 18, örnefnaskrá Raftholts. Örnefni í Raftholti eru skráð eftir lýsingu S-kk-ef S-kk-ef bónda í Raftholti. Lýsingin er ódagsett.

Dskj. nr. 19, ljósrit úr fundabók Nautgripafélags Holtahrepps.

Dskj. nr. 20 – 22, leigumáli, kvittanir fyrir leigu á beitilandi og reikningur vegna vinnu við nautgripagirðingu.

Dskj. nr. 23 – 28, þinglýsingarvottorð. Þinglýsingarvottorð jarðanna Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar 1 og 2, Raftholts, Gíslholts og Herríðarhóls.

Dskj. nr. 44, endanleg kröfugerð stefnanda.

Dskj. nr. 45, minnisblað Verkfræðistofu Suðurlands, dags. 3. nóvember 2010. Á minnisblaðinu eru m.a. myndir sem teknar voru þegar mældur var endanlegur kröfugerðarpunktur stefnenda, L23, í Mjóasundi.

Dskj. nr. 46, uppdráttur af endanlegri kröfulínu stefnenda. Uppdrátturinn sýnir m.a. bæði hnit upphaf- og endanlegrar kröfulínu stefnenda sem og hnit hornmarkspunkts í Mjóasundi sem stefndu telja réttan. Á uppdrættinum er mæðiveikigirðing frá árinu 1942 merkt inn og sýnileg ummerki eftir nautagirðingu sem reist var árið 1930.

Stefndu hafa m.a. lagt fram eftirtalin skjöl:

Dskj. nr. 33 – 36, ljósmyndir. Myndirnar sýna punkt VO2, sem tilgreindur var í upphaflegri kröfugerð stefnenda. Þá sýna myndirnar einnig svæðið í kringum punktinn.

Dskj. nr. 37, kaupsamningur um jörðina Sumarliðabæ 2, dags. 29. apríl 1995.

Dskj. nr. 38, mörk jarðarhluta Sumarliðabæjar 1 við skipti í september 1997 ásamt uppdrætti.

Dskj. nr. 39 – 40, ljósmyndir. Myndirnar sýna punkt VO1 sem tilgreindur er í kröfugerð stefnenda.

Dskj. nr. 41 – 43, ljósmyndir. Myndirnar sýna garð á vestur- og suðurmörkum Raftholts og girðingu milli Gíslholts og Herríðarhóls. Mynd á dskj. nr. 42 sýnir hornmark Sumarliðabæjar 1 og Raftholts að mati stefndu.

Ágreining aðila má rekja til ársins 2006 þegar eigendur Lýtingsstaða hugðust hnitsetja landamerki jarðarinnar. Af því tilefni var gerður uppdráttur af landamerkjum Lýtingsstaða, dskj. nr. 9, þar sem gert var ráð fyrir að eigendur aðliggjandi jarða, þ.m.t. Raftholts, rituðu samþykki sitt fyrir hnitsettum landamerkjum Lýtingsstaða. Stefndu, eigendur Raftholts, neituðu hins vegar að skrifa undir nefndan uppdrátt. Þegar eigendur Lýtingsstaða tóku að vinna í málinu kom í ljós að eigendur Sumarliðabæjar 2 töldu einnig vera ágreining um merki gagnvart Raftholti. Aðilar málsins hafa árangurslaust leitað sátta hjá sýslumanni, sbr. endurrit úr sáttabók sýslumannsins á Hvolsvelli, dskj. nr. 12.

Dómari og aðstoðarmaður dómara gengu á vettvang ásamt lögmönnum aðila þann 29. október sl. Eftirtaldir voru einnig viðstaddir: Stefnendur, H-kk-nf og S-kk-nf E-kk-nf frá Lýtingsstöðum, og stefndi, H-kk-nf S-kk-nf frá Raftholti. Í vettvangsgöngu kom í ljós búið var að setja upp tvær stikur eða hæla á því svæði í Mjóasundi þar sem hinn meinti merkjapunktur L12 samkvæmt upphaflegri kröfugerð stefnenda átti að vera. Upplýst var í málinu að þegar hnit á punkti L12 var mælt af starfsmönnum verkfræðistofu var ekki sett niður merki eða annað auðkenni. Aðalmeðferð var þá frestað með samþykki stefndu og stefnendum gefinn kostur á að láta fara fram mælingu á kröfulínupunkti í Mjóasundi. Umrædd mæling fór fram 1. nóvember sl. að viðstöddum S-kk-þgf E-kk-þgf, f.h. stefnenda, og H-kk-þgf S-kk-þgf, f.h. stefndu. Á dskj. nr. 45, minnisblaði Verkfræðistofu Suðurlands, kemur fram að stefndu hafi látið setja niður hvítmerkta hæla samkvæmt hnitum í korti verkfræðistofunnar en stefnendur hafi verið óánægðir með staðsetningu þeirra, talið að um mistök eða skekkju hafi verið að ræða og því sett niður aðra hæla sem þeir töldu rétta. Að kröfu fulltrúa stefnenda var þann 1. nóvember sl. settur niður nýr kröfulínupunktur í Mjóasundi sem fulltrúi stefnenda taldi rétt hornmark jarðanna Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar 2 og Raftholts. Var þar um að ræða kröfulínupunkt L23 sem stefnendur miða endanlega kröfugerð við en sá punktur er nokkru sunnar en fyrri kröfulínupunktur, L12.

Málsástæður stefnenda

Kröfu sína styðja stefnendur þeim rökum að kröfulína þeirra sé í samræmi við landamerkjabréf jarðanna allra, sem og aðliggjandi jarða. Varðandi landamerkjapunktinn í Mjóasundi vísa stefnendur til landamerkjabréfa jarðanna Lýtingsstaða, Raftholts og Sumarliðabæjar. Þá vísa stefnendur til landamerkjabréfa Raftholts, Herríðarhóls og Gíslholts, hvað hornmark þeirra jarða varðar og halda fram að landamerkjabréf Sumarliðabæjar sé í ósamræmi við þau landamerkjabréf en í bréfi Sumarliðabæjar er ekki getið um nefnt hornmark.

Kveða stefnendur að miða eigi merkjalínuna við orðalag landamerkjabréfanna er segja merki jarðanna koma saman í miðju Mjóasundi, framanvert við brúna eða við vörðu í Mjóasundi, síðan fari merkin milli Raftholts og Sumarliðabæjar úr vörðunni í til vesturs í hornmark gagnvart Gíslholti og Herríðarhóli, í vörðu á Langholti, líkt og segir í landamerkjabréfi Raftholts, þar hljóti Sumarliðabær að eiga merki á móti, svo landamerkin gangi upp.

Þá kveða stefnendur nautagirðingu, sem staðið hafi á hinu umþrætta svæði, hafa verið alla í landi Lýtingsstaða og hafi norðaustasta horn girðingarinnar legið að mörkum jarðanna, en hún hafi ekki verið girt í mörkum. Vísa stefnendur, í þessu sambandi, til fundargerða Nautgripafélagsins Holtahrepps, er reisti umrædda nautagirðingu, sem og annarra gagna er sýni að eiganda Lýtingsstaða hafi verið greitt leigugjald frá félaginu. Kveða stefnendur sambærileg gögn ekki hafa fundist vegna Raftholts.

Stefnendur benda einnig á að þarna hafi hagstætt girðingastæði ráðið för fremur en landamerki auk þess sem um Mjóasund hafi legið alfaraleið sem ekki hafi verið hægt að þrengja með girðingum. Þannig telja stefnendur að núverandi girðingar og skurðir milli bæjanna séu ekki í mörkum. Staðsetning girðinga og síðar skurða hafi ráðist af staðsetningu mæðiveikigirðingar sem girt hafi verið árið 1942, en þar hafi girðingarstæði ráðið fremur en jarðamörk. Seinna hafi skurður verið grafinn í stað hluta girðingar. Öllum hafi mátt vera ljóst að mannvirki þessi væru ekki á jarðamörkum enda girðingin langt fyrir sunnan brúna á Mjóasundi, auk þess sem skurðurinn og girðingin fari fyrir sunnan Vestustu-Fögrubrekku, sem vera eigi í merkjum samkvæmt landamerkjabréfi Lýtingsstaða. Þá benda stefnendur á að landamerkjabréf bæði Raftholts og Lýtingsstaða vísi til ákveðins staðar í Mjóasundi, framanvert við brú sem þar var og enn sjáist móta fyrir. Telja stefnendur orðalagið „framanvert við brúna“, eins og segir í landamerkjabréfi Lýtingsstaða, vísa til þess að landamerkin hafi verið skammt frá brúnni, þar sem sundið er mjóst. Kveða stefnendur vörðuna ekki sjást lengur en hún hljóti að hafa verið þar sem sundið er mjóst, enda sé þar sjónhending í vestustu Fögrubrekku.

Stefnendur telja að hornmarksvarða Raftholts, Gíslholts og Herríðarhóls, framan á Langholti, sem nefnd er í landamerkjabréfum þeirra jarða en í stefnu er sögð vera á Lyngholti, ráði mörkum jarðanna Raftholts og Sumarliðabæjar 2. Vilja stefnendur meina að hornmarksvarðan sé á punkti tilgreindum VO1 í kröfugerð sinni, og benda því til stuðnings á að markagirðingar bæði Gíslholts og Herríðarhóls annars vegar og Herríðarhóls og Sumarliðabæjar 1 hins vegar, stefni á tilgreindan punkt VO1. Telja stefnendur að núverandi merki Raftholts gagnvart nefndum jörðum, eins og þau séu girt, fáist með engu móti staðist og túlka beri orðalag landamerkjabréfs Sumarliðabæjar með hliðsjón af því að merki allra jarðanna hljóti að liggja saman, þannig að hin umrædda hornmarksvarða sé einnig hornpunktur Sumarliðabæjar. Skipti í þessu sambandi máli að landamerkjabréf Raftholts sé yngra en bréf Sumarliðabæjar og gildi því framar, enda hafi því verið þinglýst athugasemdalaust á manntalsþingi að Þjóðólfshaga árið 1891.

Kveða stefnendur engu breyta þó girðingar og skurðir séu ekki á mörkum á hinu umþrætta svæði. Uppsetning slíkra mannvirkja breyti ekki þinglýstum landamerkjum. Uppsetning slíkra mannvirkja helgist af því hvar besta girðingarstæði sé að finna, en girðingin sem stefndu telja vera á jarðamörkum hafi upphaflega verið mæðiveikigirðing, og kveða stefnendur slíkar girðingar oft hafa legið annars staðar en á landamerkjum, enda hafi tilgangur þeirra verið annar. Þá kveða stefnendur að mönnum sé ekki unnt að auka rétt sinn umfram eldri heimildir með uppsetningu girðinga eða skurða, nema með samþykki allra hlutaðeigandi aðila, en slíkt samþykki liggi ekki fyrir í máli þessu.

Þá fjalla stefnendur um punkt VO2 í stefnu, en sá punktur féll út í endanlegum dómkröfum stefnenda og verður því ekki fjallað um málsástæður tengdar honum.

Auk landamerkjabréfa jarðanna vísa stefnendur í örnefnaskrár fyrir jarðirnar, sér í lagi hvað varðar staðsetningu Vestustu (utustu) Fögrubrekku vegna landamerkja Raftholts og Lýtingsstaða, auk ýmissa eldri heimilda.

Um lagarök vísa stefnendur til landamerkjalaga nr. 5/1882 og 41/1919, með síðari breytingum, sem og meginreglna íslensks réttar um gildi landamerkjabréfa og túlkun þeirra. Þá er vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vísað er til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, um friðhelgi eignarréttarins. Um málskostnað vísa stefnendur til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu

Stefndu byggja sýknukröfu sína annars vegar á aðildarskorti stefndu S-kk-ef H-kk-ef og G-kvk-ef J-kvk-ef, þar sem þau eigi einungis íbúðarhús á hlaðinu í Raftholti og séu ábúendur, en stefndu H-kk-nf og H-kk-nf séu þinglesnir eigendur Raftholts. Eigi S-kk-nf og G-kvk-nf því enga lögvarða hagsmuni af niðurstöðu deilunnar um landamerki jarðanna.

Sýknukröfu sína byggja stefndu að öðru leyti á því að landamerki jarðanna Sumarliðabæjar, síðar Sumarliðabæjar 2, Lýtingsstaða og Raftholts hafi verið óumdeild frá ómunatíð og frá árinu 1928 hafi ekki leikið vafi á því af nokkrum hlutaðeigandi að núverandi mörk séu til samræmis við þinglýstar landamerkjalýsingar jarðanna. Stefndu hafna alfarið þeirri túlkun stefnenda að orðalag landamerkjabréfanna styðji kröfur þeirra. Þvert á móti megi ráða af orðalagi bréfanna að kröfugerð stefnenda sé ekki í samræmi við landamerki eins og þeim sé lýst í bréfunum. Telja stefndu hins vegar ljóst að núverandi landamerki séu í samræmi við lýsingar landamerkjabréfanna.

Varðandi landamerki milli Lýtingsstaða og Raftholts benda stefndu í greinargerð sinni á að stefnendur vísi í stefnu til þess að bæði landamerkjabréf Raftholts og Lýtingsstaða vísi til ákveðins staðar í Mjóasundi, framanvert við brúna, en rétt sé að ekki sé minnst á brú í bréfi Raftholts. Gegni brúin því ekki sérstöku hlutverki, nema að með tilvísun til Lýtingsstaðabréfsins megi ráða að merki jarðanna nái ekki að brúnni. Því er hafnað að orðalagið framanvert við brúna vísi til þess að umrædd varða hafi staðið upp við brúna eins og stefnendur haldi fram. Þá hafna stefndu þeirri túlkun stefnenda, sem órökréttri, að miðja Mjóasunds sé þar sem sundið sé mjóst. Kveða stefndu miðju sundsins markast af upphafi þess og enda en ekki breidd þess.

Stefndu vísa einnig til örnefnaskrár Lýtingsstaða máli sínu til stuðnings, þá helst hvað varðar Mjóasund og staðsetningu Einbúa og Einbúahóla, en hólarnir eru sagðir vera norðan undan merkjum mót Raftholti. Þá vísa stefndu til örnefnakorts sem fylgi örnefnaskránni, en á því sjáist glöggt að merki jarðanna hafi verið þar sem þau liggi í dag, en kortið styðji á engan hátt kröfulínu stefnenda. Stefndu benda á að áðurnefnd örnefnaskrá sé gerð eftir lýsingu S-kvk-ef K-kvk-ef J-kvk-ef, sem bjó á Lýtingsstöðum í marga áratugi. Hún hafi verið systir L-kk-ef á Lýtingsstöðum og því afasystir þeirra stefnenda sem eiga Lýtingsstaði í dag. Þá sýni örnefna- og staðháttakort, sem fylgi örnefnaskránni og dregin er upp af loftmynd, að landamerki jarðanna voru og eru eins og þau liggja í dag en kortið styðji á engan hátt kröfulínu stefnenda.

Varðandi nautagirðingu, sem dregin er upp að hluta með hvítri punktalínu á dskj. nr. 3, sbr. og dskj. nr. 46, hafna stefndu því að hún hafi alfarið legið á landi Lýtingsstaða. Kveða stefndu að girðingin, sem nú sé löngu fallin, hafi náð um það bil til helminga inn á land Raftholts og Lýtingsstaða, en syðsti endi hennar, sem ekki er sýndur á áðurnefndum dómskjölum hafi verið í landi Sumarliðabæjar. Vísa stefndu til fundabóka Nautgripafélags Holtahrepps sem og ritsins Sunnlenskra byggða máli sínu til stuðnings. Kveða stefndu menn gjarnan hafa lagt til slíkra félaga án endurgjalds, það sem þurft hafi til rekstursins. Þar að auki kveða stefndu girðinguna hafa verið reista árið 1930 og telja þeir eina greiðslukvittun fyrir leigu til eigenda Lýtingsstaða ekki nægilega sönnun fyrir eignarrétti stefnenda að öllu landi innan hinnar föllnu nautagirðingar. Auk þess telja stefndu orðalag leigumála (dskj. 20) þar sem eigandi Lýtingsstaða talar um „…land mitt í nautagirðingunni…” benda til þess að fleiri hafi átt land innan girðingarinnar. Einnig benda stefndu á að girðingin falli mjög sérkennilega að hinu meintu landamerkjum Lýtingsstaða, samkvæmt túlkun stefnenda, og er fullyrðingum stefnenda um hagstætt girðingarstæði alfarið hafnað.

Varðandi girðingar og skurði, er stefndu telja ráða mörkum jarðanna, er hafnað staðhæfingum stefnenda um að ekki hafi mátt raska þjóðleið þeirri er lá um Mjóasund. Stefndu kveða þá þjóðleið hafa verið nánast aflagða um 1930 enda þá komnir betri slóðar upp Holtahrepp. Því geti staðsetning girðingarinnar, sem reist hafi verið árið 1942, ekki hafa ráðist af legu þjóðleiðar. Þá er skýringum stefnenda á að ekki hafi verið girt og/eða grafið í mörkum hafnað sem afar langsóttum og ótrúverðugum. Þykir stefndu afar sérkennilegt að eigendur Lýtingsstaða hafi samþykkt að girða umrædda girðingu langt sunnan við „hin raunverulegu merki“, án þess að hafa um það orð fyrr eða síðar. Benda stefndu einnig á að þáverandi eigendur Lýtingsstaða hafi komið að vinnu við girðingu á mörkum jarðanna auk þess sem þáverandi bóndi í Lýtingsstöðum hafi sjálfur grafið markaskurðinn úr Mjóasundi. Þá er því hafnað að mæðiveikigirðing sem reist var á hinu umþrætta svæði hafi ekki verið í mörkum sem og þeirri staðhæfingu stefnenda að opinberar girðingar hafi oft verið girtar ekki í mörkum.

Varðandi deilur um mörk jarðanna Sumarliðarbæjar 2 og Raftholts telja stefndu að enginn vafi geti leikið á því að merkjagarður sá sem eigendur bæjanna hófu að reisa árið 1937, og lokið hafi verið við árið 1939, séu óumdeilanlega rétt mörk jarðanna eins og þeim er lýst í landamerkjabréfum. Hafna stefndu alfarið þeirri staðhæfingu stefnenda að þúfa sú, kröfulínupunktur VO1, sem stefnendur kveða markagirðingar milli Gíslholts og Herríðarhóls annars vegar og Herríðarhóls og Sumarliðabæjar hins vegar stefna á, sé hið rétta hornmark milli Sumarliðabæjar 2 og Raftholts. Benda stefndu í þessu sambandi í fyrsta lagi á að rangt sé að girðingin milli Gíslholts og Herríðarhóls stefni á hina meintu vörðu. Í öðru lagi telja stefndu útilokað að slík þúst, eða hundaþúfa, sem þeir telja hina meintu vörðu í punkti VO1 vera, geti talist landamerkjavarða. Slíkar þúfur sé að finna um allar jarðir og séu þær t.a.m. fjölmargar innan jarðarinnar Raftholts. Í þriðja lagi telja stefndu umrædda hornmarksvörðu ei lengur að finna, þar sem um hana fari garðurinn er reistur var á árunum 1937-1939. Í fjórða lagi kveða stefndu að þúfa sú er stefnendur telji hornmarksvörðu liggi ekki á Langholti, eins og lýst er í landamerkjabréfi, heldur á Flatholti. Í fimmta lagi telja stefndu þá staðhæfingu stefnenda að ekki fáist annað staðist en að Sumarliðabær 1 eigi sama hornmark og Herríðarhóll, Gíslholt og Raftholt, ranga og á misskilningi byggða. Landamerki milli Raftholts og Sumarliðabæjar séu bein lína sem afmarkist frá punkti austast í Ferðamannalág í austur að vörðunni í Mjóasundi. Telja stefndu hugsanlegt að þessi misskilningur sé tilkominn vegna skipta á jörðinni milli Sumarliðabæjar 1 og 2, en við það hafi orðið til nýtt hornmark milli jarðanna. Auk þess telja stefndu mörk milli jarðanna Gíslholts og Herríðarhóls annars vegar og Herríðarhóls og Sumarliðabæjar 1 hins vegar vera ranglega girt, enda ekki í samræmi við landamerkjabréf Sumarliðabæjar.

Um merki á landamerkjum jarðanna allra vísa stefndu til þess að samkvæmt skýru lagaboði 1. gr. landamerkjalaga nr. 41/1919 sé eigendum jarða skylt að setja glögg merki milli jarða, svo sem með girðingum, skurðum eða vörðum. Telja stefndu svo hafa verið gert milli jarðanna og með því hafi hlutaðeigandi jarðeigendur á þeim tíma samþykkt og gengið frá merkjum til marks um það land sem hver taldi sig eiga samkvæmt landamerkjalýsingu. Síðari rétthafar geti, að mati stefndu, ekki krafist þess áratugum síðar eða haldið fram að þeirra túlkun sé réttari en fyrri eigendur töldu og samþykktu, sbr. meginreglur 2. – 4. gr. landamerkjalaga. Stefnendur geti því ekki öðlast meiri og víðtækari rétt til lands en sá sem upphaflega átti og afmarkaði landið sjálfur. Kveða stefndu þau mörk sem þeir telja rétt hafa gilt um áratugi þegar jarðirnar hafa gengið kaupum og sölum. Vísa stefndu sérstaklega til framlagðs kaupsamnings sem gerður var vegna sölu Sumarliðabæjar 2 árið 1995, þar sem skýrlega komi fram að landamerki jarðarinnar séu ágreiningslaus, sem og uppdráttar af uppskiptingu Sumarliðabæjar 1 er sýni mörk jarðanna eins og stefndu telja þau rétt.

Þá bera stefndu einnig fyrir sig hefð og telja að hvað sem líði túlkun landamerkjalýsinga hafi stefndu hefðað eignarrétt á öllu því landi sem er innan marka merkjagarðsins og girðingarinnar gagnvart Sumarliðabæ og merkjagirðinga og skurða gagnvart Lýtingsstöðum. Vísa stefndu til 1. gr. laga nr. 46/1905 um hefð sem og 2. gr. varðandi skilyrði hefðar sem þeir telja öll vera uppfyllt.

Þá er í greinargerð stefndu umfjöllun er varða punkta L12, NO1 og VO2, sem féllu út í endanlegum dómkröfum stefnenda og verður því ekki fjallað um málsástæður tengdar þeim.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna íslensks réttar um sönnun og sönnunarbyrði stefnenda. Stefndu vísa einnig til meginreglna landamerkjalaga nr. 4/1919 og um hefðarrétt til laga nr. 46/1905. Um málskostnað vísa stefndu til 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísa stefndu til laga nr. 50/1988 en í kröfugerð stefndu er ekki gerð krafa um virðisaukaskatt eins og áður hefur verið rakið.

Niðurstaða

Gerð er krafa um að stefndu G-kvk-nf J-kvk-nf og S-kk-nf H-kk-nf verði sýknuð sökum aðildarskorts með vísan til þess að þau séu ekki þinglesnir eigendur jarðarinnar Raftholts. Kveða stefndu einu eignarheimildinni sem þinglýst hafi verið á jörðina sé afsal frá árinu 1971, eignarheimild stefndu H-kk-ef S-kk-ef og H-kk-ef S-kk-ef. Stefndu G-kvk-nf og S-kk-nf eigi hins vegar nýbyggingu á jörðinni Raftholti þar sem þau búa en hvorki aðrar fasteignir eða hluta af jörðinni.

Í málinu liggur frammi staðfest ljósrit af þinglýsingarvottorði vegna jarðarinnar Raftholts í Rangárþingi ytra, sbr. dskj. nr. 25, útgefið af sýslumanninum á Hvolsvelli. Þar eru stefndu, G-kvk-nf J-kvk-nf og S-kk-nf H-kk-nf, tilgreindir sem þinglýstir eigendur jarðarinnar Raftholts ásamt H-kk-þgf S-kk-þgf og H-kk-þgf S-kk-þgf. Eignarheimild G-kvk-ef og S-kk-ef er eignayfirlýsingu, útgáfudagur 1. janúar 1994. Með vísan til þess að við þinglýsingabækur er bundinn ákveðinn áreiðanleiki að lögum og þess að stefnendur eiga að geta reitt sig á að eignarheimildum í þinglýsingarvottorði sé ekki áfátt, er ekki fallist á kröfu stefndu, G-kvk-ef J-kvk-ef og S-kk-ef H-kk-ef, um sýknu vegna aðildarskorts enda er þeim réttilega stefnt sem þinglýstum eigendum Raftholts.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur stefnendur málsins, S-kvk-nf H-kvk-nf og S-kk-nf E-kk-nf, og af hálfu stefndu, H-kk-nf S-kk-nf. Enn fremur gáfu skýrslu vitnin H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf og Ó-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf. Þeim var eins og áður er getið stefnt til réttargæslu en engar kröfur voru gerðar á hendur þeim og létu þeir málið ekki til sín taka.

Mörk jarða stefnenda, Lýtingsstaða og Sumarliðabæjar 2 liggja að norðan að jörð stefndu, Raftholti, Lýtingsstaðir að austan og Sumarliðabær 2 að vestan. Í máli þessu er í fyrsta lagi deilt um staðsetningu hornmarks milli Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar 2 og Raftholts í Mjóasundi. Umrætt hornmark ræður annars vegar mörkum milli Lýtingsstaða og Raftholts í austur að Krosshóli, sem er óumdeilt hornmark, og hins vegar í vestur milli Sumarliðabæjar 2 og Raftholts. Í öðru lagi er deilt um staðsetningu merkja milli Sumarliðabæjar 2 og Rafholts að vestan.

Stefnendur hafa sönnunarbyrði fyrir því að staðsetning kröfulínupunktanna og tilgreind hnitsetning í endanlegri kröfugerð séu hin réttu landamerki milli jarðanna Lýtingsstaða og Sumarliðabæjar 2 gagnvart Raftholti.

Í landamerkjabréfi Lýtingsstaða er landamerkjum jarðarinnar að norðan til austurs lýst þannig. „…í hornmark í Miðju Mjóasundi framanvert við brúna. Þaðan sjónhending í vörðu á vestustu Fögrubrekku, þaðan að síðustu sjónhending í fyrstnefnda vörðu á Krosshóll”. Í landamerkjabréfi Raftholts er landamerkjum jarðarinnar að sunnan til vesturs lýst á eftirfarandi hátt. „…Úr Krosshól [….] ræður bein stefna í vörðu í Mjóasundi, …” Í landamerkjabréfi Sumarliðabæjar, sem á þeim tíma var óskipt jörð, er merkjum að norðan til austurs lýst með eftirfarandi hætti: „.. í vörðu á Móabarði austanvið Ferðamannalág. Að norðan frá nefndri vörðu beint í hornmarkavörðu milli Raptholts og Lýtingsstaða…“

Aðilar eru sammála um að varða sú í Mjóasundi sem nefnd er í landamerkjabréfum Raftholts og Sumarliðabæjar sjáist ekki í dag. Sama gildir um vörðu á Vestustu – Fögrubrekku. Stefndi, H-kk-nf S-kk-nf sem fæddur er 1929 og uppalinn í Raftholti, kvaðst í skýrslutöku fyrir dómi ekki muna eftir vörðum á umræddu svæði. Fram kom í skýrslu stefnanda, S-kvk-ef H-kvk-nf, fyrir dómi, aðspurð um landamerkjavörður á Fögrubrekku að hún kannist ekki við vörður þar en kvaðst hafa heyrt talað um vörður sem einhverjar hafi verið niðurstungnar þegar búið var að gera mæðuveikigirðinguna. Í athugasemdum og viðbótum við örnefnalýsingu K-kvk-ef S. J-kvk-ef á dskj. nr. 16, en hún bjó á Lýtingsstöðum frá 1913 til 1953, kemur fram að landamerki hafi verið á ystu Fögrubrekku og að krakkar sem sátu yfir fé hafi hlaðið þar vörður, en ekki hafi allir verið vissir um hver varðan var landamerkjavarða. Aðilar eru einnig sammála um að þó svo hvorki sé getið um hina manngerðu brú í Mjóasundi í landamerkjabréfi Raftholts eða Sumarliðabæjar séu mörkin í sundinu framan, þ.e. sunnan, við umrædda brú. Ágreiningurinn snýst hins vegar um hve langt í suður frá nefndri brú hornmark jarðanna þriggja í Mjóasundi liggur. Af kröfulínukorti á dskj. nr. 46, má ráða að um 150 metrar eru milli endanlegs kröfulínupunkts stefnenda, L23, og punkts L11, sem stefndu telja hið rétta hornmark.

Landamerkjabréf Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar og Raftholts kveða að mati dómsins ekki með afgerandi hætti á um staðsetningu hornmarks jarðanna í Mjóasundi. Þá eru ekki á hinu umþrætta svæði kennileiti, vörður eða sjáanlegir merkjapuntar sem vísa til þess hvar hornmark jarðanna er nákvæmlega staðsett. Koma því til skoðunar lýsingar á landamerkjum í landamerkjabréfum jarðanna út frá nefndu hornmarki sem og önnur framlögð gögn.

Í fyrsta lagi verður fjallað um lýsingu í landamerkjabréfum Lýtingsstaða og Raftholts í austur frá Mjóasundi. Í landamerkjabréfi Lýtingsstaða er að austan getið um vörðu á kennileitinu Vestustu – Fögrubrekku. Í örnefnalýsingu Lýtingsstaða á dskj. nr. 17 er fjallað um umrætt kennileiti. Samkvæmt örnefnalýsingunni er Vestasta – Fagrabrekka, eða Utasta – Fagrabrekka, ein af þremur svökölluðum Fögrubrekkum. Segir þar að syðst sé Syðsta – Fagrabrekka, norður af henni Mið- Fagrabrekka og nyrst Utasta – Fagrabrekka. Í athugasemdum og viðbótum við örnefnalýsingu Lýtingsstaða, á dskj. nr. 16, segir að landamerki hafi verið á yztu – Fögrubrekku. Af framangreindri lýsingu, upplýsingum sem fram koma á örnefnakorti á dskj. nr. 14, og eftir skoðun á vettvangi er það mat dómsins að mæðiveikigirðing sú sem girt var árið 1942 frá Krosshól í austurhluta nautagirðingar, sem þá stóð uppi, liggi um Vestustu – Fögrubrekku en ekki sunnan við brekkuna eins og stefnendur halda fram. Þá verður ekki fallist á það með stefnendum að hagstætt girðingastæði hafi ráðið staðsetningu mæðiveikigirðingarinnar sem fer niður af Vestustu- Fögrubrekku þar sem brekkan er hæst. Þvert á móti bendi aðstæður á vettvangi ekki til þess að það hefði verið sérstökum erfiðleikum bundið að reisa girðingu nokkru norðar og þá nær endanlegri kröfulínu stefnenda.

Fyrir liggur í málinu að E-kk-nf heitinn, faðir stefnenda H-kk-ef, S-kk-ef, Ó-kvk-ef, G-kvk-ef og G-kvk-ef A-kvk-ef og eiginmaður stefnanda S-kvk-ef, gróf á árunum 1960-1970 framræsluskurð á hinu umdeilda svæði að hluta þar sem mæðiveikigirðingin stóð. Umræddan skurð telja stefndu ráða merkjum. Í vettvangsgöngu mátti sjá að skurðurinn er í beinu framhaldi og sömu stefnu og mæðiveikigirðingin frá 1942 og endar í Mjóasundi á móts við garðinn sem hlaðinn var á árinum 1937-1939 og nánar verður vikið að síðar. Í skýrslutöku fyrir dómi var stefnandi S-kvk-nf E-kvk-nf sérstaklega spurð um áðurnefndan skurð. Fram kom að stefnandi tók, ásamt E-kk-þgf heitnum eiginmanni sínum, við búi að Lýtingsstöðum af L-kk-þgf J-kk-þgf árið 1959. E-kk-nf var bróðursonur L-kk-ef sem búið hafði á Lýtingsstöðum allt frá árinu 1907. E-kk-nf hafi síðan, á árabilinu 1960-1970, óskað eftir því við S-kk-þf, þáverandi eiganda Raftholts, að grafa áðurnefndan skurð í mörkum, þ.e. norðar en hann er í dag, en S-kk-nf hafi aftekið annað en að girðingin, mæðiveikigirðingin, væri í mörkum.

Stefnendur hafa engin gögn lagt fram til stuðnings fullyrðingum um ágreining milli eigenda jarðanna Lýtingsstaða og Raftholts um landamerki. Stefnandi S-kvk-nf upplýsti fyrir dómi að þegar þau hjón keyptu Lýtingsstaði af L-kk-þgf J-kk-þgf árið 1959 hafi hann gert þeim grein fyrir að ekki hafi væri girt í réttum mörkum gagnvart Raftholti. Kaupin á jörðinni voru þrátt fyrir þetta gerð og ekki hafa ekki verið lögð fram gögn í tengslum við kaupin sem staðfesti að ágreiningur hafi verið um landamerki og skýringar stefnanda S-kvk-ef á því að málinu var ekki fylgt eftir af þeirra hálfu eru ekki teknar til greina. Það liggur hins vegar fyrir í málinu að um mitt ár 2006 settu stefnendur fram kröfu til leiðréttingar á landamerkjum jarðanna eins það er orðað á dskj. nr. 9 og leituðu síðari hluta janúarmánaðar 2008 til sýslumanns um sáttameðferð á grundvelli laga nr. 451/199. Þá hafa stefnendur ekki lagt fram gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu sinni að opinberar girðingar, eins og mæðiveikigirðin á hinu umþrætta svæði, hafi oft ekki verið girtar á mörkum. Þá þykir orðalag framlagðra gagna frá árinu 1948 um samning um afnot Nautgripafélags Holtahrepps af landi Lýtingsstaða í nautagirðingunni, dskj. nr. 20, og kvittun fyrir greiðslu leigugjalds frá sama ári, dsjk. nr. 21, ekki fullnægjandi sönnun þess að allt land innan nautagirðingarinnar hafi eingöngu verið úr landi Lýtingsstaða.

Eins og áður er rakið er það álit dómsins að landamerkjabréf Lýtingsstaða, Sumarliðabæjar og Raftholts, kennileiti, vörður eða sjáanlegir merkjapunktar kveði ekki með afgerandi hætti á um staðsetningu hornmarks jarðanna í Mjóasundi og því komi til skoðunar lýsingar á landamerkjum í landamerkjabréfum jarðanna út frá nefndu hornmarki sem og önnur framlögð gögn. Verður því í öðru lagi fjallað um lýsingu í landamerkjabréfum Sumarliðabæjar og Raftholts í vestur frá Mjóasundi.

Í landamerkjabréfi Sumarliðabæjar frá 1887, sem á þeim tíma var óskipt jörð eins og áður greinir, er ekki getið um kennileiti eða merki frá vesturmörkum jarðarinnar að hornmarksvörðu milli Raftholts og Lýtingsstaða í Mjóasundi. Í landamerkjabréfi segir aðeins að merki að norðan séu frá vörðu á Móabarði austan við Ferðamannalág „…beint í hornmarkavörðu milli Raptholts og Lýtingsstaða…”, þ.e. í Mjóasundi. Í landamerkjabréfi Raftholts sem er frá árinu 1891 segir að merki séu „…úr vörðunni í Mjóasundi ræður bein stefna í hornmarksvörðu Raftholts, Gíslaholts og Herríðarhóls framan á Langholti.” Í örnefnalýsingu Raftholts á dskj. nr. 18, þar sem heimildarmaður er S-kk-nf S-kk-nf bóndi í Raftholti, segir að „Vestur af Nónviki og Höfða heitir Flatholt og liggur að landi Sumarliðabæjar.“

Garður sá sem þáverandi eigandi Raftholts, S-kk-nf faðir stefnda H-kk-ef, kostaði og hlaðinn var á árunum 1937-1939 liggur úr Mjóasundi í vestur og beygir í norður skammt fyrir vestan punktinn GO1 á kröfulínukorti en þar eru landamerki Sumarliðabæjar 2 og Sumarliðabæjar 1. Stefndi H-kk-nf S-kk-nf bar í skýrslugjöf fyrir dómi að garðurinn hafi verið gerður í fullu samráði við Sumarliðabæjarmenn. Vitnið Ó-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf, bóndi á Herríðarhóli, taldi að girt væri í mörkum á milli Herríðarhóls og Gíslholts og að hornmark jarðanna væri kröfulínupunktur VO1 og kvaðst hann hafa það eftir föður sínum. Vitnið H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, eigandi Sumarliðabæjar 1, kvað það hafa verið altalað í sveitinni þegar hann var barn að girðingin (garðurinn) væri ekki á mörkum. Fram kom hjá vitninu að fljótlega eftir að hann eignaðist jörðina hafi H-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi kaupfélagsstjóri á Rauðalæk, fært það í tal við sig hvort hann vildi gera eitthvað í málinu. Vitnið kvaðst hafa séð að þetta snerti Sumarliðabæ 1 afskaplega lítið en tók fram að hann hefði þá ekki vitað um punktinn við Lýtingsstaði. Aðspurður um ástæðu þess að í landamerkjabréfi Sumarliðabæjar sé ekki minnst á hornmarksvörðu hafði vitnið það eftir áðurnefndum H-kk-þgf að þeir sem skrifuðu undir landamerkjabréfið 1888 hefðu hvorki verið staðkunnugir né ábúendur. Einnig kom fram hjá vitninu að annað hvort hefðu menn gleymt sér, ekki verið á staðnum þegar þeir skrifuðu bréfið eða þá hreinlega hafi misfarist að skrá þennan punkt. Fram kom hjá vitninu að Sumarliðabæ hefði verið skipt í Sumarliðabæ 1 og 2 árið 1930.

Varða sú sem stefnendur segja vera hornmarksvörðu Raftholts, Gíslholts, Herríðarhóls og Sumarliðabæjar, og í stefnu er sögð vera framan á Lyngholti, kröfulínupunktur VO1, var skoðuð í vettvangsgöngu. Er þar ekki um að ræða eiginlega vörðu heldur frekar þúfu lítið frábrugðna mörgum öðrum þúfum á hinu umdeilda svæði og ekkert liggur fyrir um að umrædd þúfa beri þess merki að hafa verið hornmarksvarða fyrir rúmri öld síðan. Af framlögðu kröfulínukorti á dskj. nr. 46, má ráða að um 160 metrar eru milli endanlegs kröfulínupunkts stefnenda, VO1, og punkts GO1, landamerkja milli Sumarliðabæjar 1 og 2, sem er skammt fyrir austan horn hins hlaðna garðs sem stefndu telja hið rétta hornmark.

Hlaðni garðurinn frá 1937-1939, sem reistur var eftir að jörðinni Sumarliðabæ var skipt í Sumarliðabæ 1 og 2, hefur verið mikið mannvirki á sínum tíma. Óumdeilt er að lega hans úr Mjóasundi, punkti L11, er í beina stefnu á punkt VO3 austan við Ferðamannalág sem tilgreint er á kröfulínukorti sem hornmark Sumarliðabæjar 1, Herríðarhóls, Heiði og Efri – Hamra. Stefnendur hafa að mati dómsins ekki fært fram fullnægjandi sönnur þess að umræddur garður hafi á sínum tíma verið reistur í óþökk landeigenda Sumarliðabæjar 2 og ekki verður byggt á framburði vitnanna Ó-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef og H-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef hvað þetta atriði varðar. Þvert á móti benda framlögð gögn, þ.e. kaupsamningur um Sumarliðabæ 2 frá árinu 1995, sbr. dskj. nr. 37, þar sem fram kemur að landamerki jarðarinnar séu ágreiningslaus og lýsing á mörkum jarðarhluta Sumarliðabæjar 1 frá árinu 1997 og meðfylgjandi kort sem sýnir legu Sumarliðabæjar 1 og 2 gagnvart Raftholti, sbr. dskj. nr. 38, til þess að merki milli Sumarliðabæjarjarðanna og Raftholts eins og þau eru í dag eftir áðurnefndum garði hafi á þeim tíma verið ágreiningslaus.

Það er niðurstaða dómsins með vísan til alls þess sem að framan er rakið og 1. mgr. 1. gr. laga um landamerki nr. 41/1991, að mannvirki þau sem reist voru á fyrri hluta og um miðbik síðustu aldar á hinu umdeilda svæði hafi, óháð því hvar hin upprunalegu merki hafa verið, í framkvæmd ráðið merkjum milli jarða stefnenda og stefndu vestan og austan Mjóasunds enda telst ekki sannað að stefnendur hafi gert athugasemdir við þau merki fyrr en um mitt ár 2006 hvað eigendur Lýtingsstaða varðar og við þingfestingu máls þessa hvað eigendur Sumarliðabæjar 2 varðar. Varðandi landamerki milli Sumarliðabæjar 2 og Raftholts vísast í þessu sambandi til hins hlaðna garðs sem reistur var á árunum 1937-1939 í vestur frá Mjóasundi. Milli Lýtingsstaða og Raftholts vísast í fyrsta lagi til mæðiveikigirðingar sem reist var árið 1942 og liggur frá hornmarki jarðanna við Krosshól í vestur í átt að Mjóasundi og í öðru lagi til skurðar sem þáverandi eigandi Lýtingsstaða gróf á árunum 1960-1970 í framhaldi af og að hluta þar sem mæðiveikigirðingin stóð. Ber því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnenda í máli þessu.

Í samræmi við kröfugerð stefndu og samkvæmt meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að dæma stefnendur til að greiða stefndu óskipt 600.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð :

Stefndu H-kk-nf S-kk-nf, G-kvk-nf J-kvk-nf, S-kk-nf H-kk-nf og H-kk-nf S-kk-nf eru sýkn af öllum kröfum stefnenda S-kvk-ef H-kvk-ef, H-kk-ef E-kk-ef, S-kk-ef E-kk-ef, Ó-kvk-ef E-kvk-ef, G-kvk-ef E-kvk-ef, G-kvk-ef A-kvk-ef E-kvk-ef og Þ-kk-ef H-kk-ef.

Stefnendur greiði stefndu óskipt samtals krónur 600.000 í málskostnað.

R-kvk-nf T-kvk-nf