S-522/2021

1 Mál þetta, sem dómtekið var 23. septembersl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, dagsettri 1. desember 2021 og móttekinni 10. sama mánaðar, á hendur X, kt. [...], [...], [...], „fyrir ofbeldisbrot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot eða til vara líkamsárás, stórfelldar ærumeiðingar gegn maka og barnaverndarlagabrot, með því að hafa aðfaranótt föstudagsins 20. ágúst 2021, ráðist gegn ófrískri sambýliskonu sinni og barnsmóður Y, kt. [...], fyrst með því að kasta grjóti í eldhúsgluggann á húsi þeirra að [...] á [...], þar sem brotaþoli vildi ekki hleypa honum inn í húsið og skömmu síðar þegar hann hafði komist að því að hann var með lykla að húsinu, ruðst inn í herbergi dóttur þeirra Z, kt. [...], en þar hafði brotaþoli leitað skjóls með barnið og í þeim tilgangi ýtt skáp upp að herbergishurðinni. Ákærði braust inn í herbergið og hrinti skápnum niður, en brotaþola tókst að koma í veg fyrir að skápurinn lenti á barninu. Ákærði skipaði því næst brotaþola að koma sér út úr húsinu og hún setti því barnið í barnavagn sem ákærði tók upp með barninu í en brotaþola tókst að ná barninu og barnavagninum af honum, en þá sló ákærði brotaþola í andlitið og ýtti (henti) henni ásamt barninu út úr húsinu. Ákærði hafði áður en þetta gerðist ítrekað beitt brotaþola ofbeldi meðal annars árið 2017 eða 2018, en þá hafði hann kýlt hana ítrekað í andlitið þar sem hún lá sofandi í rúmi sínu með þeim afleiðingum að hún fékk heilahristing. Með þessari hegðun sinni aðfaranótt 20. ágúst 2021, ógnaði hann velferð og heilsu konu sinnar, ófædds barns þeirra og eins og hálfs árs dóttur þeirra Z.

Afleiðingar þessa fyrir brotaþola voru þær að hún hlaut glóðarauga hægra megin og eymsli á kvið.

Telst þetta varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, með síðari breytingum, en til vara við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum og 1. mgr. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Afstaða og kröfur ákærða

2 Ákærði neitar sök og krefst sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Loks krefst ákærði hæfilegra málsvarnarlauna til handa verjanda sínum, sem greidd verði úr ríkissjóði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst lögreglu tilkynning kl. 1:23 aðfararnótt sunnudagsins 20. ágúst 2021 um að verið væri að brjótast inn í hús til móts við sundlaugina á [...], en þar inni væru kona og barn. Áður en lögregla kom á staðinn bárust upplýsingar um að konan og barnið væru komin til vinafólks og væru þar óhult, en að gerandi í málinu væri kærasti konunnar, ákærði, og hann væri inni í húsinu. Klukkan 2:25 komu héraðslögreglumenn frá [...] á vettvang og fundu ákærða steinsofandi í herbergi sínuí húsinu að [...], en ákváðu að vekja hann ekki. Í húsnæðinu, sem var mjög sóðalegt, mátti sjá tæki og tól til fíkniefnanotkunar ásamt upprúlluðu kannabis. Á eldhúsgólfinu lá örbylgjuofn á hvolfi, dósir og flöskur um víð og dreif, leirtau um alla bekki og á gólfinu, auk þess sem grjót var á miðju gólfinu og glerbrot um allt. Matarleifar voru á eldhúsvegg. Í barnaherbergi mátti sjá fataskáp hálfan ofan á barnarúmi.

4 Nokkru síðar komu lögreglumenn frá [...] á vettvang og tóku skýrslur af brotaþola og A, sem skotið hafði skjólshúsi yfir hana. Kemur fram að brotaþoli, Y, hafi verið í talsverðu uppnámi, en dóttir hennar, Z virst í ágætu lagi. Sjá hafi mátt mar undir hægra auga brotaþola. Voru þær fluttar í Kvennaathvarfið.

5 Í frásögn A og brotaþola á vettvangi kom fram í stuttu máli að ákærði hafi verið að drykkju með A fyrr um kvöldið. Hann hafi síðan haldið heim á leið, enekki verið kominn heim um klukkustund síðar. Brotaþoli hafi hringt í A og beðið hann að leita að ákærða, sem hann hafi gert og fundið ákærða liggjandi á grasbletti rétt hjá heimili ákærða og brotaþola, [...]. Ákærði hafi reynst viðskotaillur er A ræddi við hann. Hann hafi síðan haldið heim og reynt að komast inn, en brotaþoli hafi ekki hleypt honum inn. Hann hafi orðið æstur, lamið hurðir og glugga, kallað blótsyrði að brotaþola og síðan tekið reiðhjól og kastað því í útidyrnar. Hann hafi svo kastað grjóti í eldhúsgluggann og brotið með því rúðuna. Á endanum hafi hann uppgötvað að hann væri með lykil í vasanum og þá haldið inn í húsið. Hann hafi vísað brotaþola úr húsinu og beitt til þess valdi.

6 Lögreglumennirnir héldu heim til ákærða að loknum skýrslutökum, vöktu hann og handtóku kl. 3:30. Kemur fram að hann hafi verið mjög sljór, hægur og lengi að skilja þaðsem við hann hafi verið sagt. Var ákærði vistaður í fangaklefa.

7 Brotaþoli fór til skoðunar á SAk daginn eftir atburðinn. Samkvæmt áverkavottorði var brotaþoli ekki bráðveikindaleg eða meðtekin af verkjum að sjá, en glóðarauga var sjáanlegt hægra megin. Kvað brotaþoli ákærða hafa slegið sig með flötum lófa í andlitið og ýtt henni síðan út úr húsinu og við það hafi hún fengið áverka á kvið. Ekki voru sjáanleg önnur merki um áverka á líkama brotaþola, en hún gat um verki í kvið sem kæmu við hreyfingu. Kviður reyndist mjúkur og óþaninn við skoðun, en væg eymsli við djúpa þreifingu neðanvert hægra megin. Fram kom að brotaþoli væri að eigin sögn gengin um 8 vikur, samkvæmt heimaþungunarprófi sem hún hafi tekið.

Skýrslur fyrir dómi

8 Auk ákærða gáfu skýrslur fyrir dómi Y, brotaþoli, A, héraðslögreglumenn nr. B og D, lögreglumaður nr. E og F læknir. Verður nú gerð grein fyrir framburði þeirra að því marki sem þýðingu hefur.

9 Ákærði kvaðst hafa verið að drykkju heima hjá félaga sínum A síðdegis og fram á kvöld umræddan dag. Hann kvaðst lítið muna eftir deginum og kvaðst ekki vita hvort hann hafi neytt fíkniefna. Kvaðst hann ekki muna eftir sér fyrr en eftir að lögreglan vakti hann í rúminu.

10 Brotaþoli kvaðst ekki hafa heyrt frá ákærða fyrr en um eittleytið um nóttina. Hún hafi heyrt í vini hans sem hafi sagt hann hafa verið að drekka. Ákærði hafi hringt stuttu seinna, ruglandi, árásargjarn og æstur. Hann hafi hljómað ólíkur sjálfum sér og viljað að hún sækti hann. Vinur ákærða hafi hringt í hana og ráðlagt henni að hleypa honum ekki inn, heldur hringja í lögregluna. Ákærði hafi komið heim og lamið hurðir og glugga að utan, heyrst hafi hátt þar sem húsið sé timburhús, og brotaþoli orðið hrædd. Kvað hún ákærða hafa reynt að brjótast inn um dyrnar með því að kasta reiðhjóli í þær. Hann hafi einnig kastað hraungrjóti inn um eldhúsgluggann og brotið þannig rúðuna. Á endanum hafi hann uppgötvað að hann væri með lykil að húsinu ogkomið inn. Hún hafi falið sig í herbergi dóttur þeirra og sett skáp fyrir hurðina. Ákærði hafi komið öskrandi inn í húsið og spurt „Hvar ertu?“ leitandi að henni. Hann hafi svo ruðst inn í barnaherbergið og við það hafi skápurinn dottið, en henni hafi tekist að halda við hann þannig að hann dytti ekki á dóttur þeirra sem hafi legið í rúminu. Ákærði hafi sagt hana hafa gert ástandið verra en það hefði þurft að vera og sagt henni að yfirgefa húsið. Hún hafi fallist á það, eins og aðstæður voru. Kvaðst hún hafa lagt barnið í kerruna og síðan farið og sótt teppi, en þá hafi ákærði orðið óþolinmóður og tekið kerruna upp og virst ætla að kasta henni út með barninu í. Kvaðst brotaþoli hafa stoppað hann, en hann hafi þá slegið hana með flötum lófa í andlit.

Hún hafi upplifað þetta þannig að hann hafi viljað koma þeim sem hraðast út. Hún hafi reynt að hraða sér, en kerran verið stór og fest í dyragættinni. Ákærði hafi reynt að ýta henni út og við það hafi hún fengið óþægindi í kvið. Á endanum hafi vinir þeirra aðstoðað hana við að koma kerrunni út. Hún hafi farið með þeim og dvalið þar þangað til lögreglan kom.

11 Brotaþoli kvaðst hafa búið með ákærða frá 2018 til umrædds dags og þau eignast dóttur 2019. Fram að þessu hafi einu sinni komið upp atvik þar sem ákærði hafi beitt brotaþola ofbeldi, en það hafi verið skömmu eftir að hún flutti inn til hans 2018. Hún hafi þá vaknað við að ákærði hafi verið að slá hana í höfuðið. Kvaðst hún ekki hafa leitað til læknis vegna þess. Að þessu frátöldu hafi þau átt kjánaleg rifrildi, en ákærði hafi oft verið barnalegur, reiður og ógnandi undir áhrifum áfengis. Hann hafi ýtt í hana og öskrað ljót orð. Hún hafi alltaf verið hrædd og kvíðin er hann hafi verið að drekka.

12 Vitnið A, kvaðst hafa verið að drykkju með ákærða umrætt kvöld. Þeir hafi drukkið brennivín, en ekki mjög mikið. Ákærði hafi síðan haldið áleiðis heim, en um klukkustund síðar hafi sambýliskona hans hringt og beðið vitnið og kærustu þess að leita að ákærða. Þau hafi gert það og fundið hann liggjandi í grasi nálægt heimili sínu. Hann hafi brugðist reiður við afskiptum þeirra og reynt að slá til vitnisins, en haldið síðan heim. Þar hafi hann kastað grjóti í rúðu, hent hjóli í hurð, lamið húsið að utan. Brotaþoli hafi hringt á meðan í vitnið og beðið hann um að hringja á lögregluna. L o-x-x hafi ákærði fundið lykla og komist inn. Kvaðst vitnið síðan hafa séð hann reyna að henda barnavagni út. Lýsti hann því nánar þannig að ákærði hafi verið að ýta í vagninn og allt sem í kring var, en barnið hafi verið í vagninum. Vitnið hafi svo tekist að aðstoða brotaþola við að koma vagninum út. Hún hafi komið með vitninu og unnustu hans og þau skotið yfir hana skjólshúsi. Hún hafi verið svo hrædd að hún hafi ekki þorað að sækja skóna sína og því gengið berfætt heim til þeirra.

13 F læknir, staðfesti áverkavottorð sitt, sem hann kvað unnið upp úr sjúkraskýrslum SAk, en hann hafi sjálfur ekki skoðað brotaþola.

14 Lögreglumenn sem komu fyrir dóminn staðfestu það sem fram kemur í lögregluskýrslum og lýstu atvikum með sama hætti og þar greinir, en um það vísast til þess sem rakið er í málsgreinum 3 – 6 hérað framan.

Niðurstaða

Sönnun og heimfærsla

15 Ákærði hefur neitað sök í málinu, en kveðst ekkert muna eftir atburðum umrætt kvöld. Veltur sönnun í málinu fyrst og fremst á mati á trúverðugleika framburðar brotaþola og vitnisins A, að því leyti sem hann sá hvað gekk á. Framburður brotaþola hefur verið stöðugur frá upphafi og lýsti hún atvikum sannfærandi og ýkjulaust fyrir dómi. Var framburður hennar að öllu leyti trúverðugur. Framburður hennar fær einnig stoð í framburði vitnisins A, sem lýsti hugarástandi ákærða í umrætt sinn á þann veg að hann hafi verið æstur og árásargjarn allt frá því hann fann hann liggjandi í grasinu nálægt húsi sínu. Þá varð hann vitni að því er ákærði lamdi reiðhjóli í útidyrnar og kastaði grjóti innum eldhúsgluggann og loks er hann var að reyna að koma barnavagninum út úr húsinu. Verksummerki á vettvangi samræmast einnig frásögn brotaþola, en grjót fannst ásamt glerbrotum á eldhúsgólfinu og skápur lá utan í rúmi í barnaherberginu. Áverkavottorð staðfestir að brotaþoli var með glóðarauga hægra megin. Með vísan til framangreinds verður framburður brotaþola lagður til grundvallar um háttsemi þá sem ákærða er gefin að sök umrætt kvöld.

16 Er að mati dómsins hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi kastað grjóti í eldhúsgluggann á húsi þeirra brotaþola, ruðst inn í barnaherbergið, þar sem brotaþoli hafði lokað sig inni, og við það hafi skápur fallið utan í barnarúmið. Að því búnu hafi ákærði skipað brotaþola að yfirgefa húsið og tekið upp barnavagn, sem hún hafði lagt barnið í, og slegið síðan brotaþola með flötum lófa eftir að hún náði vagninum af honum og reynt síðan að ýta henni og vagninum út úr húsinu.

17 Í ákæru er ákærði einnig sagður hafa beitt brotaþola ítrekað ofbeldi fyrir umrætt kvöldfrá árinu 2017 eða 2018. Brotaþoli sjálf skýrði hins vegar frá því fyrir dómi að ákærði hafi einungis einu sinni lagt á hana hendur, en það hafi verið 2018 er hún var nýflutt til hans, en þá hafi hann slegið hana í höfuðið með krepptum hnefa, þar sem hún lá sofandi í rúmi þeirra. Í ákæru er brotaþoli sögð hafa hlotið heilahristing af höggum ákærða, en brotaþoli skýrði sjálf frá því fyrir dómi að hún hafi ekki leitað til læknis eftir atvikið. Liggur því ekkert fyrir um að hún kunni að hafa hlotið heilahristing, eins og fullyrt er í ákæru. Þá liggur ekkert frekar fyrir í gögnum málsins sem stutt getur frásögn brotaþola um umrætt atvik. Verður með hliðsjón af 108. og 109. gr. sakamálalaga nr. 88/2008 að telja ósannað gegn eindreginni neitun ákærða, að hann hafi veist ítrekað að brotaþola með ofbeldi fyrir umrætt kvöld.

18 Samkvæmt framangreindu er ósannað að ákærði hafi endurtekið ógnað heilsu og velferð brotaþola, sbr. 1. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaganr. 19/1940 (hgl.). Eftir stendur þá hvort háttsemi ákærða umrætt kvöld hafi verið svo alvarleg að hún verði heimfærð undir framangreint ákvæði hgl. Að mati dómsins liggur ekkert fyrir um að ákærði hafi haft ásetning til að skaða brotaþola er hann kom að heimili þeirra umrætt kvöld í annarlegu ástandi. Fyrst og fremst virðist hann hafa viljað komast inn í húsið og æstist upp er brotaþoli vildi ekki opna fyrir honum. Þó að sannað sé að ákærði hafi kastað grjóti og brotið með því rúðu í eldhúsglugga liggur ekkert fyrir um að ætlun hans hafi verið að hæfa brotaþola með grjótinu, en hún hefur ekki borið á þann veg að henni hafi stafað hætta af grjótkastinu. Háttsemi ákærða hefur hins vegar verið ógnandi og til þess fallin að valda ákærðu ótta. Að mati dómsins á hið sama við um þá háttsemi ákærða að ryðjast inn í barnaherbergið þar sem brotaþoli hafði lokað sig inni. Ósannað er að ákærði hafi vitað að brotaþoli hafði komið skáp fyrir hurðina sem gæti fallið á barnarúmið ef hann ryddist inn í herbergið. Þá er ósannað að ákærði hafi búið sig undir að kasta barnavagninum út úr húsinu með barninu í, þegar hann lyfti vagninum upp, þó að brotaþola hafi virst það. Fyrir dómi bætti hún því við að hún hafi aðallega upplifað háttsemi ákærða á þann veg að hann hafi viljað koma þeim sem hraðast út og verið óþolinmóður og æstur. Loks liggur ekkert fyrir um það í málinu hvort brotaþoli var barnshafandi í umrætt sinn, en samkvæmt áverkavottorði kvaðst hún hafa fengið jákvætt úr heimaprófi og talið sig vera gengna 8 vikur, en óléttan væri óstaðfest. Engin frekari gögn voru lögð fram um óléttu brotaþola eða hvort ákærði hafi verið meðvitaður um hana. Er því ekki hægt að leggja til grundvallar að ákærði hafi ógnað heilsu ófædds barns þeirra þegar þau stóðu í stympingum við að reyna að koma barnavagninum út um útidyrnar.

19 Samkvæmt öllu framan röktu er einungis sannað að ákærði hafi slegið brotaþola einu sinni með flötum lófa í andlit, ýtt í hana er hún var að reyna að koma barnavagninum út og sýnt henni ruddalega og ógnandi framkomu með framgöngu sinni frá því hann kom að heimilinu og þar til hún yfirgaf það. Að mati dómsins er alvarleiki háttsemi ákærða, sem hér er talin sönnuð, ekki slíkur að hún verði heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. b. hgl., eins og ákvæðið hefur verið túlkað í dómaframkvæmd, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 42/2021 og 47/2021. Telst háttsemi ákærða réttilega heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. hgl.

20 Ekkert liggur fyrir um háttsemi ákærða sem ákæruvaldið telur eiga að heimfæra undir stórfelldar ærumeiðingar gagnvart brotaþola, sbr. 233. gr. b. hgl. og verður ákærði sýknaður af þeirri háttsemi.

21 Þrátt fyrir að háttsemi ákærða hafi fyrst og fremst beinst að brotaþola, þá sýndi hann barnungri dóttur þeirra, Z, ruddalega háttsemi með því að lyfta barnakerrunni í bræði með barninu í og ögra með því brotaþola og reyna að ýta kerrunni síðan með valdi út um dyrnar og koma í veg fyrir að brotaþoli gæti búið almennilega um barnið. Er þessi háttsemi ákærða réttilega heimfærð undir 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en þykir ekki eiga undir 1. mgr. ákvæðisins.

Ákvörðun refsingar og sakarkostnaðar

22 Samkvæmt sakavottorði á ákærði ekki sakaferil að baki hér á landi. Engin gögn liggja fyrir um hvort ákærði eigi sakaferil erlendis. Ákærði á sér engar sérstakar málsbætur en haft er í huga að um var að ræða eitt tilvik og hefur sakaferill ákærða ekki áhrif til þyngingar refsingu hans. Við ákvörðun refsingar verður litið til refsiþyngingarákvæðis 3. mgr. 70. gr. hgl. Verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 4 mánuði, sem rétt þykir að binda almennu skilorði, eins og greinir í dómsorði.

23 Með hliðsjón af úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða sakarkostnað málsins að ¾ hlutum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef lögmanns, og þóknun tilnefnds réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef Ó-x-x A-kvk-ef lögmanns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir. Sakarkostnaður að ¼ greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf, aðstoðarsaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við málinu 11. mars sl. en hafði enga aðkomu að því áður.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 4 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 1. mgr.57. gr. almennra hegningarlaganr. 19/1940.

Sakarkostnað málsins,809.100 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 90.675 króna þóknun tilnefnds réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef Ó-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, og 41.726 króna í annan sakarkostnað, greiði ákærði að ¾ hlutum en ríkissjóður að ¼ hlut.