E-188/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 8. apríl sl., en endurupptekið og dómtekið á ný þann 25. september sl., höfðaði X, þann 12. september 2013 gegn Akureyrarkaupstað, Geislagötu 9, Akureyri.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 3.913.702 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38, 2001 af 281.342 krónum frá 1. september 2012 til 1. október 2012, frá þeim degi af 647.054 krónum til 1. nóvember 2012, 1.012.766 krónum frá þeim degi til 1. desember 2012, 1.378.478 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, 1.714.885 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2013, 2.051.292 krónum frá þeim degi til 1. mars 2013, 2.401.054 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2013, 2.750.816 krónum frá þeim degi til 1. maí 2013, 3.100.578 krónum frá þeim degi til 1. júní 2013, 3.450.340 krónur frá þeim degi til 1. júlí 2013, 3.800.102 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2013 og af 3.913.702 krónum frá þeim degi til greiðsludags og málskostnað að mati réttarins.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hennar.

I

Stefnandi mun hafa starfað hjá stefnda frá árinu 1990. Hún var ráðin deildarstjóri á leikskólanum Pálmholti 2. ágúst 2006 og frá 1. júní 2008 var hún fastráðin í stöðu aðstoðarleikskólastjóra í 90% starfi hjá sama leikskóla. Þann 1. september 2010 jókst starfshlutfallið í 100%. Hún gegndi áfram deildarstjórn, samhliða því að vera aðstoðarleikskólastjóri.

Þann 27. apríl 2012 afhenti skólanefnd stefnda henni bréf þar sem henni voru tilkynntar skipulagsbreytingar á starfsemi leikskóla hjá stefnda. Fólu þær breytingar í sér að staða hennar sem aðstoðarleikskólastjóri var lögð niður og var henni því sagt upp því starfi. Var tekið fram að ekki væri um að ræða uppsögn á 100% starfi hennar sem deildarstjóra og í lok bréfsins var réttur hennar til biðlauna viðurkenndur til 12 mánaða frá því að hún léti af störfum sem aðstoðarleikskólastjóri. Var áréttaður fyrirvari um að til frádráttar þeim biðlaunum kæmu laun hennar vegna stöðu deildarstjóra frá 1. ágúst 2012 þar sem þeirri stöðu væri ekki sagt upp.

Stefnandi var áfram við störf eftir 1. ágúst 2012. Hinn 7. september 2012 fór hún í launalaust leyfi til 10. september 2013, en þann dag hóf hún störf á leikskólanum Krummakoti í Eyjafjarðarsveit og hefur ekki snúið aftur til starfa hjá stefnda.

Ekki er ágreiningur með aðilum um að stefnandi eigi rétt til biðlauna í 12 mánuði, en deilt er um hvort frá þeim megi draga laun hennar frá öðru sveitarfélagi á sama tíma.

II

Stefnandi er í Félagi stjórnenda leikskóla sem er eitt af aðildarfélögum Kennarasambands Íslands. Um laun hennar og launakjör sem og réttindi hennar og skyldur hjá stefnda fór samkvæmt kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla og Sambands íslenskra sveitarfélaga.

Í kjarasamningi Launanefndar sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags leikskólakennara, sem gilti frá 1. október 2006 til 30. nóvember 2008 og gilti einnig um stjórnendur leikskóla, var svohljóðandi ákvæði um biðlaun í lið 1.1. í fylgiskjali II:

Um starfsmenn sveitarfélaga gilda neðanskráðar reglur um rétttindi og skyldur þeirra, þó þannig að um þá starfsmenn sem ráðnir voru fyrir 1. mars 1997 gilda að auki eftirfarandi ákvæði um áunnin réttindi:

,,Nú er staða lögð niður, og skal þá starfsmaður jafnan fá föst laun, er starfanum fylgdu, greidd í 6 mánuði frá því að hann lét af starfi, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en 15 ár, en í 12 mánuði, eigi hann að baki lengri þjónustualdur, enda hafi hann þá ekki hafnað annarri sambærilegri stöðu á vegum ríkisins. Ef sama staða er aftur stofnuð innan 5 ára, á starfsmaður að öðru jöfnu rétt til hennar. Nú hefur maður verið leystur frá starfi vegna þeirra orsaka, sem um getur í grein þessari, eða annarra tilvika, sem honum verður ekki sök á gefin, og skal hann þá í 5 næstu ár að öðru jöfnu sitja fyrir um starf í þjónustu ríkisins, er losna kann, ef hann sækir um það. Starfsaldur hans áður og eftir skal þá saman lagður og veitir þá sömu réttindi sem óslitin þjónusta. Nú tekur maður, er launagreiðslna nýtur samkvæmt 1. mgr., við starfi í þjónustu ríkisins, áður en liðinn er 6 eða 12 mánaða tíminn, og skulu þá launagreiðslur samkvæmt þessari grein falla niður, ef laun þau, er nýja starfinu fylgja eru jöfn eða hærri en þau, er hann naut í fyrri stöðunni. Ef launin í nýju stöðunni eru lægri, skal greiða starfsmanni launamismuninn til loka 6 eða 12 mánaða tímabilsins.“

Svo sem orðalag þessa ákvæðis ber með sér er það tekið orðrétt upp úr ákvæði sem gilti um ríkisstarfsmenn og var að finna í 14. gr. laga nr. 38/1954. Þau lög voru felld úr gildi með lögum nr. 70/1996. Í 34. gr. þeirra laga er kveðið efnislega á um að taki maður sem njóti biðlauna samkvæmt 1. mgr. greinarinnar við starfi í þjónustu ríkisins eða annars aðila áður en biðlaunatíminn er liðinn skuli biðlaun skerðast sem nemur launum í nýja starfinu eða falla niður ef hið nýja sé jafnt launað eða hærra.

Í greinargerð með frumvarpi til laganna segir að það samrýmist engan veginn nútímaviðhorfum að manni séu greidd biðlaun ofan á venjuleg laun, t.d. við það eitt að ríkisstofnun sé gerð að hlutafélagi eða starf sé fært frá ríki til sveitarfélags.

Með lögum nr. 72/1996 um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda var þessum starfsmönnum tryggður sami biðlaunaréttur og verið hafði meðan grunnskólar voru á vegum ríkisins. Er að finna í 14. gr. laganna ákvæði samhljóða því sem var í 14. gr. laga nr. 38/1954, að öðru leyti en því að þar er orðið ,,sveitarfélaga“ komið í stað ,,ríkisins.“

Lög nr. 72/1996 voru felld úr gildi 1. júlí 2008 með lögum nr. 87/2008 um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda í grunnskólum, leikskólum og framhaldsskólum. Þar er ekki að finna ákvæði um biðlaun.

Þann 1. maí 2011 tók gildi kjarasamningur milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags stjórnenda leikskóla. Var hann með gildistíma til 31. mars 2014. Í lið 1.1. í fylgiskjali 3 er að finna áðurnefnt biðlaunaákvæði með óbreyttu orðalagi úr fyrri kjarasamningum. Var það því hluti af gildandi kjarasamningi milli aðila málsins, þegar staða stefnanda var lögð niður.

III

Stefnandi byggir á því að við niðurlagningu á stöðu hennar sem aðstoðarleikskólastjóra hjá stefnda hafi farið um réttindi hennar og skyldur samkvæmt kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags stjórnenda leikskóla, sem tók gildi 1. maí 2011. Samkvæmt fylgiskjali nr. 3 í þeim samningi hafi hún átt rétt til biðlauna í 12 mánuði. Liggi fyrir að stefndi hafi viðurkennt þann rétt en vilji hins vegar draga frá biðlaununum laun hennar frá Eyjafjarðarsveit.

Stefnandi telur að leggja beri texta viðeigandi samningsákvæðis til grundvallar við túlkun á efnisreglum, samkvæmt almennum túlkunarsjónarmiðum samningaréttar og vinnuréttar. Texti liðar 1.1. í þriðja fylgiskjali með kjarasamningi sé skýr um að efni hans nái yfir störf í þjónustu ríkisins. Ef skýra eigi þetta orðalag þannig að það gildi um ,,sveitarfélag“ eða ,,sveitarfélög“ sé verið að gefa því aðra merkingu en textinn gefi til kynna. Af hálfu stefnda virðist slík skýring vera gerð með hliðsjón af ætluðum markmiðum þess að hafa slíkt ákvæði inni í kjarasamningi leikskólakennara, stjórnenda leikskóla og sveitarfélaga. Markmiðsskýring sem slík eigi sér takmörk og geti almennt ekki gengið gegn skýru orðalagi réttarheimildar. Hvergi sé hægt að ráða af efni kjarasamningsins hvert efni þessa ofangreinda liðar hafi nákvæmlega átt að vera, ef það hafi ekki átt að vera samkvæmt texta hans. Markmið liðarins verði ekki ráðnar af öðru en samhengi textans og þeirri staðsetningu sem hann hafi innan kjarasamnings. Verði að fara varlega í að túlka óvissa heimild um markmið réttarheimildar á íþyngjandi hátt, borgara í óhag, sérstaklega þegar það sé gert vegna samnings við stjórnvald.

Þá verði að telja að ef átt hafi að standa ,,í þjónustu sveitarfélags“, í eintölu eða ,,í þjónustu sveitarfélaga“ í fleirtölu innan þessa texta í stað ,,þjónustu ríkisins“, hefði það skipt miklu máli fyrir réttarstöðu stefnanda hvort þessara orða kæmi fyrir. Ekki verði skýrlega séð af texta liðar 1.1. í fylgiskjali 3 hvora leiðina eigi að velja, ef aðili vilji túlka efni textans út fyrir bókstaflega meiningu hans. Hafi textinn átt að ná til þjónustu í þágu sveitarfélags, í eintölu, sé augljóst að stefndi hafi engan rétt til að skerða biðlaunarétt stefnanda. Ekkert sé í þessu biðlaunaákvæði sem gefi til kynna að frekar hefði átt að standa ,,í þjónustu sveitarfélaga“ frekar en ,,í þjónustu sveitarfélags“. Engin markmiðsheimild renni stoðum undir að þar hefði frekar átt að standa ,,í þjónustu sveitarfélaga“ eða skýra ætti textann á þann veg fram yfir sveitarfélag í eintölu. Renni þetta stoðum undir það að heimildir og markmið þessa texta séu alls ekki skýrar, sérstaklega á þann veg sem snúi að túlkun stefnda og þeirri ákvörðun um skerðingu biðlauna stefnanda sem byggi á þeirri túlkun.

Samkvæmt lögmætisreglu stjórnsýsluréttar verði stjórnvöld að byggja ákvarðanir sínar á skýrum lagaákvæðum. Sé það meining stefnanda að biðlaunaákvæði kjarasamningsins sé almennt óskýrt. Eftir því sem stjórnvaldsákvarðanir séu meira íþyngjandi séu gerðar meiri kröfur til skýrleika réttarheimildar. Samkvæmt gildandi fræðiviðhorfum hafi kjarasamningur nokkurskonar stöðu réttarheimildar. Séu slíkar réttarheimildir almennt óskýrar verði þeim ekki beitt gagnvart borgurum á íþyngjandi hátt. Í þessu tilfelli sé vinnuveitandi stjórnvald og borgari sem starfsmaður, málsatvik séu því meira einkaréttarleg og ekki sé verið að beita lagaheimild sem grundvelli fyrir stjórnvaldsákvörðun, heldur feli þetta tilfelli í sér túlkun stjórnvalds á samningi sem borgari sé gagnaðili að. Takmörk lögmætisreglu stjórnsýsluréttar séu ekki skýr en telja verði að hún nái til þeirra heimilda sem stjórnvöld byggi ákvarðanir sínar á, í þessu tilfelli biðlaunaákvæði kjarasamningsins. Geti stefndi sem stjórnvald því ekki byggt íþyngjandi ákvörðun um laun og vinnurétt starfsmanns á óskýrum kjarasamningsákvæðum. Stefndi byggi ákvörðun sína um skerðingu biðlauna á þeirri túlkun að að textinn eigi að þýða ,,í þjónustu sveitarfélaga.“ Ef stefndi haldi því fram að efni liðar 1.1. í fylgiskjali 3 sé svo óskýrt að beita þurfi lögskýringarsjónarmiðum um markmið til að finna raunverulega þýðingu textans verði að meta þá túlkunarkosti sem standi til boða. Að mati stefnanda sé einungis hægt að túlka orðalagið ,,í þjónustu ríkisins“ á þrjá vegu: Í fyrsta lagi að það vísi einungis til starfa í þjónustu ríkisins. Í öðru lagi að það vísi einungis til starfa í þjónustu sveitarfélags og að lokum að það vísi til starfa í þjónustu sveitarfélaga. Orðalag og samhengi biðlaunaákvæðisins hefði vel getað staðist á alla þessa þrjá vegu. Með hliðsjón af lögmætisreglunni og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar um að ef vafi sé uppi um merkingu texta í samningi af hálfu borgara við stjórnvald verði að velja túlkunarleið eða -leiðir sem mögulegar séu til úrlausnar máls, sem séu minnst eða minna íþyngjandi. Vilji stefnandi því halda því fram að ef túlka ætti orðalag biðlaunaákvæðisins á annan veg en beint eftir texta þess kæmi túlkun á þann veg að um væri að ræða sveitarfélag í eintölu hæglega til greina og bendi engin markmiðsheimild til annars. Að beita rýmri túlkun í andstöðu við texta kjarasamningsheimildar á þann veg sem sé íþyngjandi fyrir stefnanda verði að telja óvenjulega lögskýringaraðferð. Slík túlkun á kjarasamningi beri ekki vott um jafnræði og samræmi í túlkun innan stjórnsýslu. Orðalag kjarasamningsins hafi verið samþykkt og/eða gert af hálfu sérfræðinga hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem komi m.a. fram af hálfu stefnda sem stjórnvalds við samningsgerð. Hafi orðalag liðar 1.1. í fylgiskjali 3 verið samþykkt ítrekað og óbreytt í áraraðir. Geti stefnandi ekki borið hallann af því mörgum árum eftir að orðalagi réttinda hafi verið komið á, að stefndi ætli að leggja annan skilning í kjarasamning en þann sem leiða megi af skýru orðalagi hans. Svo virðist vera sem efni liðar 1.1. í fylgiskjali 3 í kjarasamningum hafi í áraraðir verið skýrt svo að þjónustualdur stjórnenda leikskóla leggist saman við mat á biðlaunarétti. Telja verði að þessi túlkun sé ívilnandi fyrir starfsmenn sem falli undir kjarasamninginn. Í bréfi stefnda frá 28. nóvember 2012 sé skerðing biðlauna studd með gagnályktun um að þar sem starfsaldur sé lagður saman milli sveitarfélaga, hljóti einnig að koma til frádráttur launa milli sveitarfélaga þegar biðlaun séu greidd. Þó svo að sú venja að starfsaldur leggist saman sé ívilnandi, þýði það ekki að það þurfi að koma íþyngjandi túlkun eða framkvæmd á móti. Óskýrum texta réttarheimildar verði ekki beitt á íþyngjandi máta gegn stefnanda og öðrum félagsmönnum Félags stjórnenda leikskóla, þrátt fyrir að stjórnvöld hafi túlkað efni sama texta að hluta til ívilnandi. Texti liðar 1.1. í fylgiskjali 3 hafi ítrekað haldist óbreyttur í gegnum fyrri kjarasamningsgerðir og því verði að telja það óeðlilegt að beita eigi nú mörgum árum síðar íþyngjandi túlkun á óskýru ákvæði til að skerða rétt stefnanda. Væri það óeðlilegt ef annar aðili að kjarasamningi gæti með ívilnandi framkvæmd á einu atriði kjarasamnings þvingað fram þá túlkun eða skýringu sem væri honum hagstæðari en aðrir möguleikar, þegar kæmi að öðrum atriðum samnings. Þá bendir stefnandi á að Samband íslenskra sveitarfélaga, sem eigi aðild að kjarasamningi við Félag stjórnenda leikskóla, hafi allt frá árinu 2001 túlkað biðlaunaákvæðið svo að einungis laun hjá sama sveitarfélagi eigi að dragast frá biðlaunum viðkomandi, en ekki laun hjá öðrum sveitarfélögum, sbr. tölvubréf sviðstjóra lögfræði- og kjarasviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga sem lagt er fram í málinu. Stefnandi kveðst að öðru leyti vísa til almennra reglna kröfuréttar.

IV

Stefndi byggir það að draga eigi frá biðlaunum stefnanda laun sem hún hafði í starfi hjá Eyjafjarðarsveit, í fyrsta lagi á því að ákvæði um biðlaun leikskólakennara hafi upphaflega verið sett inn óendurskoðað í kjarasamning leikskólakennara sem bráðabirgðaákvæði þegar sveitarstjórnarlögum var breytt árið 1998, en þaðan hafi það komið óendurskoðað í kjarasamning Félag stjórnenda leikskóla árið 2011. Ákvæðinu hafi verið skipað í bókun sem sé tímabundin og hafi átt að endurskoða til samræmis við sambærilegar stéttir, sbr. bókun í kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla. Ákvæði í kjarasamningi hafi verið tekið beint upp úr lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 38/1954 en það ákvæði hafi ekki átt sér lagastoð frá 1976 og sé því orðið úrelt.

Leikskólastjórnendur hafi aldrei verið í þjónustu ríkisins og því eigi auðsjáanlega að standa ,,sveitarfélaga“ í fleirtölu í stað ,,ríkisins“ samkvæmt túlkunarreglum samningaréttar. Þegar laun leikskólakennara og stjórnenda séu ákvörðuð sé farið eftir þjónustualdri þeirra hjá öðrum sveitarfélögum og því eigi það sama við um biðlaun, þannig að heimila eigi frádrátt launa frá öðrum sveitarfélögum. Með vísan til þessa verði að skoða ákvæðið í framangreindu ljósi. Telur stefndi að samanburður á texta í fylgiskjali 3 með kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags stjórnenda leikskóla og texta í 14. gr. laga nr. 72/1996 um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda, þar sem í fyrra tilvikinu segir: „starfi í þjónustu ríkisins“, en í hinu síðara „starfi í þjónustu sveitarfélaga“, styrki málsástæður stefnda um skilning á túlkun gildandi réttar, þar sem nafnorðið sveitarfélag sé notað í ákveðinni fleirtölu.

Lög um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda hafi verið felld úr gildi með lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla nr. 87, 2008. Í greinargerð með lögum nr. 72/1996 segi að réttur til biðlauna stofnist eingöngu ef staða sé í raun lögð niður. Þá komi fram að þessi grein svari til 14. gr. laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Við mat á því hvað teljist sambærilegt starf í skilningi greinarinnar sé ekki nauðsynlegt að um sambærilegt starf sé að ræða hjá sama sveitarfélagi, en að öðru leyti verði að hafa hliðsjón af dómaframkvæmd. Þegar grunnskólakennarar hafi flust frá ríki til sveitarfélaga hafi verið alveg ljóst að laun annars staðar frá, frá öðrum sveitarfélögum, ættu að koma til frádráttar á biðlaunatíma. Starfsemi leikskóla hafi hins vegar aldrei verið á könnu ríkisins, eingöngu á hendi sveitarfélaga. Ákvæðið í kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla hafi verið tekið upp óendurskoðað úr 14. gr. laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem hafi verið felld úr gildi 1. júlí 1996 með lögum nr. 70/1996. Meðal efnisbreytinga í nýju lögunum hafi verið að biðlaunaákvæði 14. gr. laganna frá 1954 hafi verið afnumið en þess í stað sett tiltekið bráðabirgðaákvæði um rétt þeirra sem eldra biðlaunaákvæði hafi tekið til. Í greinargerð með frumvarpinu segi að þarna sé skýrt kveðið á um það að þau laun sem embættismaður fái greidd meðan á biðlaunagreiðslum standi, skuli koma til frádráttar biðlaunum hvort sem launin séu innt af hendi af ríkinu eða öðrum aðilum. Sá háttur, að maður fái biðlaun greidd ofan á venjuleg laun, til dæmis við það eitt að ríkisstofnun sé gerð að hlutafélagi, eða starf sé fært frá ríki til sveitarfélags, svo sem 14. gr. laga nr. 38/1954 hafi verið skýrð, samrýmist engan veginn nútímaviðhorfum.

Samkvæmt þessu virðist sem kafli um réttindi og skyldur sem varðar biðlaun í kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla hafi verið settur óbreyttur og óendurskoðaður inn í kjarasamninginn úr lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 38/1954, sem búið sé að fella niður og gera veigamiklar breytingar á með nýjum lögum. Kaflinn hafi verið settur fyrst í kjarasamning Félags leikskólakennara og síðan í kjarasamning Félags stjórnenda leikskóla, fyrst og fremst til að gæta þess að biðlaunaréttur félli ekki niður þegar breytingar hafi verið gerðar á sveitarstjórnarlögum nr. 8/1986 en samkvæmt 1. mgr. 73. gr. þeirra laga hafi starfsmenn við stjórnsýslu sveitarfélags haft réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, en um starfskjör starfsmanna sveitarfélags átt að fara eftir ákvæðum kjarasamninga. Með sveitarstjórnarlögum nr. 45/1998 hafi umrætt ákvæði verið fellt niður og vísað almennt til ákvæða kjarasamninga um réttindi og skyldur starfsmanna sveitarfélaga. Vegna þessara lagabreytinga hafi biðlaunaákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954 verið fellt í kjarasamning Félags leikskólakennara og þaðan tekið óendurskoðað upp í kjarasamning Félags stjórnenda leikskóla. Því hafi verið skipað í sérstaka bókun, enda ljóst að ekki væri um almenn réttindi að ræða heldur tímabundin, sem yrðu þýðingarlaus með tímanum, en eftir hafi verið að endurskoða biðlaunaákvæðið. Beri bókun frá 2008 það með sér, sem segi að samningsaðilar séu sammála um að kafli um réttindi og skyldur í kjarasamningi aðila verði tekinn til endurskoðunar á samningstímabilinu og verði horft til breytinga á sambærilegum köflum í öðrum samningum. Þegar skoðaðir séu sambærilegir kaflar í öðrum kjarasamningum innan Kennarasambands Íslands megi vera ljóst að þeim réttindaköflum hafi verið breytt með þeim hætti að þar sé vísað til annarra sveitarfélaga í fleirtölu. Sem dæmi megi nefna að í kjarasamningi Félags grunnskólakennara hafi verið búið að endurskoða réttindakafla og sé svofellt endurskoðað ákvæði varðandi bótarétt í þeim samningi, þannig að taki maður er njóti launagreiðslna samkvæmt nánar greindu ákvæði við starfi í þjónustu sveitarfélaga áður en liðinn sé 6 eða 12 mánaða tíminn og skuli þá launagreiðslur falla niður ef laun þau er fylgi nýja starfinu séu jöfn eða hærri en þau er hann hafi notið í fyrri stöðunni.

Samskonar ákvæði hafi verið endurskoðað í fleiri kjarasamningum og einu stéttarfélögin sem ekki hafi endurskoðað réttindakafla þar sem ákvæði sé um biðlaun séu Félag leikskólakennara og Félag stjórnenda leikskóla, enda megi því um kenna að ekki hafi verið búið að leiðrétta réttindakafla í kjarasamningi til samræmis við sambærilega kafla í öðrum samningum. Það að ekki sé búið að endurskoða réttindakafla í kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla virðist því vera handvömm eða gleymska þeirra sem hafi komið að kjarasamningaviðræðum. Aldrei hafi hins vegar verið ætlunin að leikskólakennarar og leikskólastjórnendur fengju annan og meiri eða betri rétt en aðrar starfstéttir sveitarfélaga þegar sveitarstjórnarlögum hafi verið breytt árið 1998 og réttindi starfsmanna sveitarfélaga hafi verið færð í kjarasamninga. Það sé einnig ljóst að það ákvæði sem sett hafi verið inn í kjarasamninginn hafi verið að forskrift eldri laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frá 1954, en það ákvæði hafi ekki lagagildi í dag og því sé ekki hægt að vísa til lögmætisreglu hvað ákvæði í kjarasamningi Félags stjórnenda leikskóla varði. Eigi túlkun stefnanda að standast, þá séu leikskólakennarar og leikskólastjórnendur einu starfstéttirnar sem hafi þann rétt að biðlaun þeirra þurfi ekki að sæta frádrætti af hærri launum annarsstaðar frá. Eins og segi í greinargerðinni með breytingu á starfsmannalögum nr. 70/1996 þá samrýmist það engan veginn nútímaviðhorfum. Með vísan til þessa telji stefndi að engin rök hnígi til þess að skilja eigi óendurskoðað bráðabirgðaákvæði í bókun sem eigi sér ekki lengur lagastoð, með þeim hætti sem stefnandi vísi til og verði stefnandi því að þola frádrátt frá biðlaunum.

Stefndi vísar til meginreglna um biðlaun, meginreglna vinnuréttar, lögmætisreglunnar og ólögbundinna túlkunarreglna samningaréttar.

V

Ágreiningur aðila snýst um hvernig eigi að túlka framangreint ákvæði um biðlaun í lið 1.1. í fylgiskjali 3 með kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags stjórnenda leikskóla, að því er varðar frádrátt launa frá öðru sveitarfélagi á biðlaunatíma, en ágreiningslaust er að stefnandi eigi rétt til biðlauna samkvæmt þessu kjarasamningsákvæði.

Eins og að framan er rakið var texti ákvæðisins upphaflega tekinn úr 14. gr. laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar gilti sú regla um starfsmenn ríkisins að laun frá öðrum vinnuveitendum en ríkinu drógust ekki frá biðlaunum.

Til þess verður að líta að þótt sveitarfélög hafi samflot um kjarasamninga er hvert sveitarfélag sjálfstæður vinnuveitandi. Hefði þurft að taka það skýrt fram ef biðlaun frá öðrum vinnuveitendum, þar með töldum öðrum sveitarfélögum, ættu að dragast frá biðlaunarétti samkvæmt þessu kjarasamningsákvæði. Ekki blasir við að lesa eigi texta kjarasamningsákvæðisins svo, að þar komi ,,sveitarfélaga“, fremur en ,,sveitarfélags“ í stað ,,ríkisins“.

Í málinu hefur verið lagt fram tölvubréf frá S-kk-þgf Ó-kk-þgf K-kk-þgf hdl., þáverandi sviðsstjóra lögfræði- og kjarasviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga, frá 4. október 2001. Staðfesti S-kk-nf Ó-kk-nf efni þess fyrir dómnum, en tók fram að þarna væri að finna sína túlkun á gildandi reglum um biðlaun. Tölvubréfið er svar við fyrirspurn um hugsanlega skerðingu biðlauna leikskólakennara. Telur S-kk-nf Ó-kk-nf þar að biðlaun skerðist eingöngu af launum hjá sama sveitarfélagi, en ekki vegna launa frá ríki, öðru sveitarfélagi eða einkaaðilum.

Stefndi er ekki bundinn af þessari túlkun í tölvubréfinu, en hún er samt sem áður sterk vísbending um það hvernig regla biðlaunaákvæðisins hafi verið framkvæmd á þeim tíma sem bréfið var ritað.

Þá er til þess að líta, að þrátt fyrir breytingar á lögum að því er varðar ríkisstarfsmenn og breytingar á öðrum kjarasamningum við starfsmenn sveitarfélaga, allt í þá veru að biðlaun skerðist vegna launagreiðslna frá öðrum vinnuveitendum, hefur kjarasamningur milli stefnanda og stefnda haldist óbreyttur, þrátt fyrir ákvæði í bókun 3 frá 2008, sem tekin var upp í kjarasamning aðila sem gilti frá 1. maí 2011, um að samningsaðilar séu sammála um að endurskoða ákvæði um réttindi og skyldur á samningstímabilinu, þar sem horft verði til breytinga á sambærilegum köflum í öðrum kjarasamningum.

Að þessu virtu þykir verða að láta stefnda bera hallann af því að framangreint ákvæði er ekki skýrt og hefur verið framlengt óbreytt, þrátt fyrir að kjarasamningum við aðra hópa launþega hafi verið breytt. Samkvæmt því verður fallist á kröfur stefnanda.

Málskostnaður ákveðst 650.000 krónur.

Dóminn kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Akureyrarkaupstaður, greiði stefnanda X, 3.913.702 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38, 2001 af 281.342 krónum frá 1. september 2012 til 1. október 2012, frá þeim degi af 647.054 krónum til 1. nóvember 2012, 1.012.766 krónum frá þeim degi til 1. desember 2012, 1.378.478 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, 1.714.885 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2013, 2.051.292 krónum frá þeim degi til 1. mars 2013, 2.401.054 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2013, 2.750.816 krónum frá þeim degi til 1. maí 2013, 3.100.578 krónum frá þeim degi til 1. júní 2013, 3.450.340 krónur frá þeim degi til 1. júlí 2013, 3.800.102 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2013 og af 3.913.702 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 650.000 krónur í málskostnað.