E-1788/2012

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 9. janúar sl., höfðaði Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, á hendur Eignarhaldsfélagi RS ehf., Klapparstíg 29, Reykjavík, með stefnu birtri 17. apríl 2012.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 239.236.077 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. janúar 2009 til greiðsludags.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Vegna útivistar stefnda er mál þetta var þingfest voru dómkröfur málsins gerðar aðfararhæfar með áritun á stefnu hinn 29. júní 2012. Að beiðni stefnda og með samþykki stefnanda var málið endurupptekið 21. desember sama ár og lagði stefndi fram greinargerð í því 11. apríl 2013. Undirritaður dómari málsins tók við meðferð þess hinn 1. september sama ár og tók málið fyrst fyrir hinn 4. sama mánaðar. Eftir það var málinu ítrekað frestað til sáttaumleitana og eins vegna tengingar þess við önnur nátengd mál, meðal annars milli stefnda og Glitnis hf., allt þar til aðalmeðferð málsins fór fram 9. janúar sl., eins og fyrr segir.

II.

Í stefnu er málavöxtum og málsástæðum stefnanda lýst svo að hið stefnda félag hafi hinn 6. janúar 2006 undirritað almenna skilmála vegna markaðsviðskipta Íslandsbanka hf., kt. 550500-3530, nú Íslandsbanki hf., kt. 491008-0160, sbr. ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf. til Nýja Glitnisbanka hf. Gildi skilmálarnir um öll markaðsviðskipti stefnanda við stefnda. Á grundvelli þessa samnings hafi stefndi fengið lánaðar 200.000.000 króna. Hafi stefnda verið send staðfesting á lánveitingunni hinn 21. desember 2007 og 27. sama mánaðar hafi fjárhæðin verið lögð inn á tékkareikning stefnanda nr. 513-26-787249. Gildistími lánsins hafi upphaflega átt að vera frá 27. desember 2007 til 27. júní 2008, lánið átt að bera 15,9% vexti og endurgreiðast með einni greiðslu ásamt vöxtum á gjalddaga 27. júní 2008.

Hinn 27. júní 2008 hafi lánið ásamt vöxtum að fjárhæð 216.165.000 krónur verið framlengt, þannig að stefnda hafi verið veitt nýtt lán að framangreindri fjárhæð, með 18,5% vöxtum, sem greiðast skyldi í einu lagi á gjalddaga 1. júlí sama ár. Þann dag hinn 1. júlí 2008, þegar lánið með áföllnum vöxtum hafi numið alls 216.609.339 krónum, hafi það verið framlengt og stefnda því veitt það sem nýtt lán, með 18,5% vöxtum, sem greiðast skyldi í einu lagi á gjalddaga 11. sama mánaðar. Gildistíma framlengingarinnar hafi síðan verið breytt sama dag þannig að lánið skyldi endurgreiðast með einni afborgun höfuðstóls og vaxta hinn 15. júlí 2008.

Hinn 15. júlí 2008, þegar lánið ásamt vöxtum hafi verið alls að fjárhæð 218.209.841 króna, hafi það verið framlengt og stefnda því veitt það sem nýtt lán, með 17,4% vöxtum, sem greiðast skyldi í einu lagi hinn 18. sama mánaðar. Þann dag hafi lánið, sem þá hafi numið alls 218.526.245 krónum, verið veitt stefnda sem nýtt lán, með 19,1% vöxtum, sem átt hafi að greiða í einni greiðslu hinn 1. ágúst 2008. Þann dag, þegar lánið hafi staðið í 220.149.409 krónum hafi það enn verið framlengt og stefnda því veitt það sem nýtt lán, með 19,3% vöxtum, sem átt hafi að greiðast með einni greiðslu hinn 11. nóvember 2008. Gildistíma lánsins hafi hins vegar verið breytt og hafi lánið eftir þá breytingu átt að endurgreiðast með einni afborgun höfuðstóls og vaxta hinn 3. nóvember sama ár.

Á framangreindum gjalddaga, 3. nóvember 2008, þegar lánið hafi samtals verið að fjárhæð 231.243.716 krónur, hafi það enn verið framlengt og stefnda veitt það sem nýtt lán, með 19,75% vöxtum, sem skyldi greiðast með einni greiðslu höfuðstóls og vaxta hinn 5. janúar 2009. Frekari framlengingar hafi ekki orðið á láninu og sé það í vanskilum frá framangreindum gjalddaga, 5. janúar 2009. Hafi staða lánsins ásamt áföllnum vöxtum þá verið alls 239.236.077 krónur, sem sé stefnufjárhæð málsins. Hafi sú fjárhæð ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefndi lýsir málavöxtum hins vegar svo í greinargerð sinni að í desember 2007 hafi starfsmenn Glitnis banka hf. farið fram á það að stefndi tæki þátt í að aðstoða bankann við útfærslu á leið til að fjármagna starfsemi hans með lausafjárfyrirgreiðslu frá Seðlabanka Íslands, á þann veg sem þá hafi mjög tíðkast hjá bönkunum, með milligöngu smærri banka eins og Icebank, og lýst sé í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem svokallaðri ástarbréfafléttu. Skyldi þetta fara þannig fram að stefndi keypti skuldabréf útgefin af Glitni banka hf., með fjármögnun frá Icebank hf., sem aftur tæki bréfin að tryggingu og seldi þau Seðlabanka Íslands í endurhverfum viðskiptum. Hafi staða stefnda á þeim tíma gagnvart Glitni banka hf. verið þannig að segja megi að bankinn hafi haft öll ráð hans í hendi sér. Hafi aðstaða hans til að hafna málaleitan bankans því verið afar erfið. Bankinn hafi lagt málið þannig upp að svo hefði verið búið um hnútana að fjármögnunarkostnaðurinn hjá Icebank hf. væri lægri en sem næmi vaxtagreiðslum af skuldabréfi Glitnis banka hf. Stefnandi myndi þannig hagnast eitthvað á viðskiptunum. Jafnframt hafi stefndi verið fullvissaður um að hann bæri enga áhættu af þessum viðskiptum, enda hafi aðkoma hans verið nauðsynleg fyrir Glitni banka hf. ætti bankanum að takast að ná í fé frá Seðlabankanum með þessum hætti. Hafi niðurstaðan orðið sú að stefndi hafi keypt skuldabréf að nafnvirði 10 milljarðar króna.

Starfsmenn Glitnis banka hf. hafi séð að öllu leyti um framangreind viðskipti og hafi forsvarsmenn stefnda aldrei stigið fæti inn í Icebank hf. í tengslum við þau eða átt nein samskipti um þau við starfsmenn þess banka. Reki forsvarsmenn stefnda ekki minni til að hafa undirritað eða séð á þessum tíma einhver skjöl í tengslum við þessi viðskipti.

Stefndi hafi orðið þess áskynja einhvern tímann á árinu 2008 að Glitnir banki hf. teldi hann skulda sér svokallað peningamarkaðslán. Þegar stefndi hafi gengið eftir skýringum hjá starfsmönnum bankans hafi honum verið sagt að um væri að ræða greiðslu trygginga hjá Icebank hf. vegna áðurnefndra kaupa á skuldabréfum Glitnis banka hf. Hafi af hálfu stefnda hvorki verið kannast við að fallist hefði verið á að leggja fram neinar tryggingar né að slíkt lán hefði verið tekið og tekið fram að vænst væri leiðréttingar á þessum mistökum. Hafi stefnda verið sagt að farið yrði yfir málið og að hann myndi heyra frá bankanum. Þó að stefndi geti ekki verið alveg viss, enda langt um liðið, minnist hann þess ekki að málið hafi komið frekar til tals það sem eftir lifði árs 2008, enda hafi það algjörlega verið yfirskyggt af samskiptum um mun stærri mál milli aðila. Hafi stefndi ekkert heyrt af málinu og talið það úr sögunni þar til hann hefði fengið innheimtubréf frá stefnanda hinn 26. janúar 2011. Hafi þá verið liðin meira en tvö ár frá meintum gjalddaga.

III.

Stefndi byggir á því að skuld sú sem dómkrafa stefnanda byggir á hafi aldrei stofnast á hendur honum. Hafi stefnandi á annað borð greitt Icebank hf. 200.000.000 króna hafi hann gert það í eigin þágu til að koma á þeim ástarbréfaviðskiptum sem skipt hafi hann svo miklu á þeim tíma sem um ræði. Stefnandi hafi aldrei ætlað að taka þá áhættu að leggja fram tryggingar til Icebank hf. vegna viðskiptanna, sem stofnað hafi verið til fyrir atbeina og vegna hagsmuna Glitnis banka hf. Það sé af og frá að hann hafi tekið það lán sem dómkröfur stefnanda byggi á, enda hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem sýnt geti fram á slíka lántöku.

Almennt séu ekki gerðar neinar sérstakar formkröfur til samninga að íslenskum rétti. Hins vegar sé sú aðstaða stundum uppi að lög eða samningar kveði á um að einstakir samningar skuli aðeins gerðir í tilteknu formi.

Stefndi og þáverandi Íslandsbanki hf. hafi einmitt gert með sér slíkan samning í formi almennra skilmála vegna markaðsviðskipta, dags. 6. janúar 2006. Í 2. mgr. 2. gr. segi svo: „Um framkvæmd einstakra markaðsviðskipta, sem gerð eru á grundvelli skilmála þessara skuli gerðir skriflegir samningar þar sem kveðið er nánar á um sérgreinda skilmála, lánskjör og endurgreiðslu.“ Í 3. mgr. 2. gr. sé enn fremur kveðið á um það hvernig viðskiptamaður skuli senda stefnanda beiðni um viðskipti og svo hnykkt á því að „[a]llir samningar skuli staðfestir skriflega“. Þá sé tilgreind í 3. mgr. undantekning frá reglunni um að samningar skuli vera skriflegir, þar segi að stefnandi staðfesti viðskipti einhliða þegar um sé að ræða stundarviðskipti með gjaldeyri eða verðbréf. Í tilviki slíkra stundarviðskipta teljist viðskiptamaður hafa samþykkt viðskiptin ef hann gerir ekki athugasemd innan þriggja daga frá því að stefnandi sendir bréf til hans með slíkri staðfestingu. Geri viðskiptamaður athugasemd við slíka staðfestingu stundarviðskipta skuli m.a. hljóðritun gilda sem sönnun fyrir skilmálum viðskipta.

Enginn vafi leiki á því að samkvæmt almennu skilmálunum beri að gera samninga um peningamarkaðslán skriflega. Í því felist að efni samningsins sé ritað á blað og að samningsaðilar staðfesti samningstextann með undirritun. Í viðauka I við almennu skilmálana sé tilgreindum forsvarsmönnum stefnda veitt heimild til að eiga viðskipti við stefnda í samræmi við skilmálana og rita undir samninga fyrir hans hönd. Skemmst sé frá því að segja að hvorki tilgreindir forsvarsmenn né nokkur annar á vegum stefnda hafi undirritað samninginn sem stefnandi byggi á.

Þá kannist stefndi ekki við að hafa staðið að því að stofna tékkareikning hjá Glitni banka nr. 513-26-787249 og vísi því alfarið á bug að hann hafi gefið fyrirmæli um að lagðir yrðu fjármunir inn á þann reikning og enn frekar að greiddir yrðu fjármunir af þeim reikningi til Icebank hf. Hafi stefndi í raun ekkert vitað af þessum bankareikningi og minnist þess ekki að reikningur hafi komið fram á nokkru viðskiptayfirliti hans hjá Glitni banka hf. Þá hafi hann heldur ekki komið fram í netbanka stefnda.

Fallist dómurinn ekki á ofangreint og telji að einhvers konar krafa hafi stofnast á hendur stefnda við greiðslu Glitnis banka hf. inn á reikning nr. 513-26-787249 og af þeim reikningi til Icebank haldi stefndi því fram að slík krafa geti ekki byggst á peningaláni í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Svo sem ofangreint sýni með ótvíræðum hætti hafi aldrei komist á nein lánsviðskipti. Sé einhverri kröfu til að dreifa sé væntanlega um að ræða kröfu stefnanda til endurgreiðslu ofgreidds fjár. Slík krafa hefði þá orðið til þegar við greiðslu Glitnis banka hf. inn á umræddan reikning hinn 27. desember 2007. Um slíka kröfu eigi við almennur fjögurra ára fyrningarfrestur skv. 3. gr. fyrningarlaga og hafi slík krafa því fyrnst hinn 27. desember 2011.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi vísar til þess að hin umkrafða skuld sé vegna láns sem í upphafi hafi verið að fjárhæð 200.000.000 króna en síðan framlengt í nokkur skipti. Hafi fjárhæð þessi upphaflega verið lögð inn á bankareikning á nafni stefnda nr. 0513-26-787249 í þáverandi Íslandsbanka hf. Vísar stefnandi og til þess að almennir markaðsskilmálar vegna markaðsviðskipta þess banka, sem stefndi hafi undirritað hinn 6. janúar 2006, hafi gilt um öll markaðsviðskipti stefnda við bankann. Í 1. gr. þessara skilmála kemur fram að skilmálarnir gildi um öll markaðsviðskipti aðilanna, svo sem um skammtímalánveitingar. Þá segir meðal annars í 2. gr. skilmálanna að allir samningar skuli staðfestir skriflega, en tilgreindar eru undantekningar þegar um sé að ræða stundarviðskipti með gjaldeyri eða verðbréf, sem ekki virðist þó haldið fram að hér eigi við.

Í máli þessu liggur ekki fyrir neinn skriflegur samningur milli aðila vegna hinna meintu lánveitinga til stefnda heldur eingöngu óundirrituð og óstaðfest yfirlit frá stefnanda. Eitt yfirlitanna, dags. 21. desember 2007, ber yfirskriftina „staðfesting á lánveitingu okkar“, og er þar tilgreint að um sé að ræða peningamarkaðslán að fjárhæð 200.000.000 króna, og að „tímabilið“ sé 27. desember 2007 til 27. júní 2008, vegna þeirrar fjárhæðar sem stefnandi kveðst hafa millifært inn á bankareikning stefnda. Greitt skuli á gjalddaga, sem ekki er þó sérstaklega tilgreindur, alls 216.165.000 krónur, og má sjá að þar hefur verið tekið tillit til 15,9% ársvaxta að fjárhæð 16.165.000 krónur. Hin yfirlitin, sjö að tölu, bera öll yfirskriftina „staðfesting á framlengingu á lánveitingu“ og hafa að geyma sömu upplýsingar með uppfærslu á stöðu umræddrar fjárhæðar á hverjum nýjum framlengingardegi samningsins fyrir sig, eftir að vextir höfðu verið reiknaðir ofan á grunnfjárhæðina.

Þá liggur fyrir ljósrit af bankayfirliti vegna umrædds bankareiknings á nafni stefnda þar sem sjá má að 200.000.000 króna hafi verið lagðar inn á reikninginn 21. desember 2007 og teknar þaðan aftur út hinn 27. sama mánaðar, þann dag sem stefnandi kveður vera upphafsdag lánsins.

Eins og áður hefur verið rakið neitar stefndi að kannast við framangreindan bankareikning á sínu nafni. Neitar hann því jafnframt að hafa nokkurn tímann fengið umrædda fjárhæð að láni eða að henni hafi verið ráðstafað í sína þágu og heldur því fram að millifærslan hafi alfarið verið útfærð og framkvæmd af bankanum í þágu bankans sjálfs. Með hliðsjón af því hvernig vörnum stefnda var háttað að þessu leyti, og þar sem ekki liggur fyrir neinn skriflegur samningur milli aðilanna um umrædda millifærslu heldur einungis yfirlit sem stefndi virðist ekki kannast við að hafa fengið, verður að telja að fyllsta ástæða hafi verið fyrir stefnanda til að bregðast við í því skyni að upplýsa um þetta frekar. Þannig hefði mátt leggja fram upplýsingar um inn á hvaða bankareikning umræddri fjárhæð hafi verið ráðstafað, hugsanlegar upplýsingar um samskipti aðila í tengslum við millifærsluna, hugsanlegar símaupptökur af samskiptum aðila eða freista þess að upplýsa frekar um málið með skýrslutökum fyrir dómi.

Þá er þess hér og að geta, og áður hefur verið rakið, að því er lýst svo í stefnu að stefndi hafi hinn 6. janúar 2006 ritað undir almenna skilmála vegna markaðsviðskipta Íslandsbanka hf., kt. 550500-3530, nú Íslandsbanka hf., kt. 491008-0160, sbr. ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf. til Nýja Glitnisbanka hf. Umrædd ákvörðun hefur þó ekki verið lögð fram í málinu og það ekki skýrt nánar hvernig aðilaskipti að kröfu stefnanda eiga að hafa átt sér stað.

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að greina í stefnu svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að geta til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Meðal þeirra atriða sem þarf að lýsa er aðild máls ef aðilaskipti hafa orðið að kröfu, en varnir stefnda geta meðal annars ráðist af atriðum sem að því lúta.

Að virtu öllu því, sem að framan greinir verður að telja að slíkir brestir séu á reifun málsins af stefnanda hálfu að ófært sé að leggja á það efnisdóm. Verður af þessum ástæðum að vísa málinu frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Íslandsbanki hf., greiði stefnda, Eignarhaldsfélagi RS ehf., 300.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf