E-153/2018

Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð þann 8. apríl 2019, er höfðað með stefnu birtri 21. september 2018.

Stefnandi er G-kk-nf L-kk-nf.

Stefndi er Fjölbrautaskóla Suðurlands, Tryggvagötu 25, Selfossi. Fyrirsvarsmaður stefnda er O-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf skólameistari.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 825.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af kr. 75.000 frá 1. október 2017, af kr. 75.000 frá 1. nóvember 2017, af kr. 75.000 frá 1. desember 2017, af kr. 75.000 frá 30. desember 2017, af kr. 75.000 frá 1. febrúar 2018, af kr. 75.000 frá 1. mars 2018, af kr. 75.000 frá 1. apríl 2018, af kr. 75.000 frá 1. maí 2018, af kr. 75.000 frá 1. júní 2018, af kr. 75.000 frá 1. júlí 2018 og kr. 75.000 1. ágúst 2018, í hverju tilviki til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess einnig að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins, þar með talið kostnað við greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Til vara krefst stefndi verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Við aðalmeðferð gáfu aðilaskýrslur stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda.

Áður en dómur var kveðinn upp var gætt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Málavextir

Mál þetta snýst um kröfu sem stefnandi telur sig eiga á stefnda vegna ofgreiddra launa stefnanda, sem stefndi dró af stefnanda eftir að ofgreiðslan kom í ljós.

Stefnandi er framhaldsskólakennari og starfar hjá stefnda, Fjölbrautaskóla Suðurlands. Hefur stefnandi starfað við kennslu hjá stefnda frá árinu 2007.

Þegar stefnandi var við störf þann 23. ágúst 2017 ræddi A, fjármálastjóri stefnda, við stefnanda og var erindið það að upplýsa stefnanda um að A hefði verið að skoða launaseðla og komið hafi í ljós að stefnandi hefði fengið greidd of há laun á tólf mánaða tímabili, allt frá 1. september 2016. Yrði stefnandi að endurgreiða hina ofgreiddu fjárhæð. Fyrirkomulagið yrði þannig að heildarfjárhæðinni yrði dreift á tólf mánuði og haldið eftir af útborguðum launum hans hverju sinni.

Stefnandi kveður þetta hafa komið sér í opna skjöldu og spurðist hann fyrir um hvernig á þessu stæði. Var honum tjáð að aðstoðarskólameistari, sem sjái um vinnumat og skráningu á vinnutíma, hefði gert mistök sem leiddu til ofgreiðslunnar.

Upphafið má rekja til haustsins 2015 en þá tók stefndi að sér kennslu áfanga á tiltekinni starfsbraut sem merktur var RAFM1SX05. Kennsla var skráð á sérstakt viðfang í launakerfi og fékk sér línu á launaseðli undir heitinu FSU sérkennsla. Um var að ræða 27% starfshlutfall á mánuði, en á sama tíma gegndi stefnandi 73% starfshlutfalli í sínu venjulega starfi. Sérkennslan stóð yfir allt skólaárið 20152016 og átti að ljúka 31. júlí 2016. Kveður stefndi að svo óheppilega hafi viljað til að ekki hafi verið skráð lokadagsetning á þessari launafærslu og laun því áfram greidd í samræmi við færsluna þó ekki væri innt af hendi vinna, en þá var stefnandi aftur kominn í 100% starfshlutfall í venjulegu starfi sínu. Kveður stefnandi að við innsetningu nýrra forsendna fyrir haustönn 2017 hafi ofgreiðslan komið í ljós þegar fjármálastjóri og aðstoðarskólameistari hafi tekið eftir misræminu. Kveður stefndi að stefnanda hafi strax verið tilkynnt um að mistök hefðu átt sér stað og að upphæðin yrði leiðrétt.

Fyrir liggur í málinu að launaseðlar eru ekki sendir kennurunum, heldur er unnt að nálgast þá í gegnum vefsíðu heimabanka. Stefnandi kveðst ekki hafa skoðað launaseðla sína á netinu, heldur hafi hann einfaldlega treyst stefnda, sem vinnuveitanda, fyrir réttum launauppgjörum.

Í launaseðli útgefnum 1. september 2017 var færð sem skuld stefnanda kr. 825.000. Allt frá 1. október 2017 voru dregnar af útborguðum launum stefnanda kr. 75.000 á mánuði og meint skuld lækkuð um sömu upphæð, allt þar til hún var að fullu greidd með útgáfu launaseðils 1. ágúst 2018.

Stefnandi ritaði skólameistara og fleirum tölvubréf, dags. 3. október 2017, þar sem hann mótmælti rétti stefnda til að endurkrefja hann um ofgreidd laun.

Lögmaður stefnanda ritaði skólameistara innheimtuviðvörun með rökstuðningi, dags. 7. maí 2018. Skólameistari svaraði með bréfi dags. 11. júní 2018, þar sem sjónarmiðum stefnanda var hafnað og byggt á að stefnandi hefði verið grandsamur um hinar ofgreiddu fjárhæðir. Stefnandi bendir á að í svarbréfi skólameistara komi fram að þá, þ.e. í júní 2018, ætti einungis eftir að innheimta eina greiðslu að upphæð kr. 79.200. Hið rétta sé að innheimtar hafi verið kr. 75.000 til og með launaseðils 1. ágúst 2018.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að í vinnurétti gildi sérstök lagasjónarmið um rétt vinnuveitanda til að endurkrefja starfsmann um ofgreidd laun. Þessi lagasjónarmið byggist m.a. á því að laun séu ætluð til framfærslu. Dæmi um lagaákvæði, sem byggi á þessum sjónarmiðum, sé 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, en af ákvæðinu leiði að vinnuveitanda sé óheimilt að greiða laun með skuldajöfnuði. Annað dæmi séu ákvæði 45. og 47. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, en samkvæmt þeim séu laun undanþegin aðför. Þá bendir stefnandi á að vinnuveitendur séu í yfirburða aðstöðu til að reikna út laun sem fari samkvæmt flóknum kjarasamningum. Vinnuveitendur, einkum opinberir vinnuveitendur og stærri fyrirtæki, hafi yfir að ráða fullkomnum tölvukerfum, sem einfaldi þeim vinnuna auk þess sem þeir hafi á að skipa starfsmönnum sem séu sérhæfðir í launaútreikningum. Almennt sé því litið svo á að starfsmanni sé rétt að treysta því að laungreiðandinn reikni út og greiði laun samkvæmt réttum forsendum og útreikningum.

Sú regla hafi verið mótuð í dómaframkvæmd að vinnuveitanda sé óheimilt að endurkrefja starfsmann um ofgreidd laun, enda sé ekki sýnt fram á að starfsmaður hafi verið grandsamur um ofgreiðsluna. Stefnandi hafi tekið við laununum í góðri trú.

Hvað launaseðla varðar, þá áréttar stefnandi að hann hafi ekki fengið þá senda frá stefnda til skoðunar. Þeir hafi eingöngu verið gerðir aðgengilegir í gegnum heimabanka. Stefnandi byggir á að stefndi sem vinnuveitandi hafi ekki átt kröfu til þess að stefnandi nálgaðist launaseðlana sérstaklega í því skyni að yfirfara þá. Starfsmenn geti treyst launaútreikningum vinnuveitanda enda hafi þeir ekki sérstaka ástæðu til að ætla mistök. Stefnandi hafði ekki haft þess háttar ástæðu og tekið við laununum í góðri trú.

Stefnandi leggur áherslu á að þótt samtala ofgreiddrar fjárhæðar nemi umtalsverðri fjárhæð, þá hafi hún safnast upp í skömmtum á lengri tíma án þess að mistökin hafi uppgötvast. Endurgreiðsla síðar komi því ósanngjarnt í bakið á stefnanda, en það séu einmitt rökin fyrir reglunni um að vinnuveitandi geti almennt ekki krafist endurgreiðslu á ofgreiddum launum sem ætluð séu til framfærslu. Stefnandi telur að málatilbúnaður stefnda fari þvert gegn reglunni.

Kveðst því stefnandi byggja á að stefndi hafi ekki átt rétt til endurgreiðslu launanna úr hendi stefnanda, samkvæmt meginreglum kröfuréttar um endurheimt ofgreidds fjár. Þar sem stefndi hafi ekki átt kröfurétt á hendur stefnanda, og þar sem stefnandi hafi mótmælt innheimtunni, krefjist hann þess, með vísan til meginreglna kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár, að stefndi endurgreiði honum téðar greiðslur, þ.e.a.s. þær fjárhæðir sem stefndi hafi dregið af honum fyrst 1. október 2017 og mánaðarlega eftir það. Þessar fjárhæðir séu í raun réttri vangreidd laun. Sundurliðun þeirra sé nánar tiltekið:

Greiðsludagur fjárhæð

01.10.2017 kr. 75.000

01.11.2017 kr. 75.000

01.12.2017 kr. 75.000

31.12.2017 kr. 75.000

01.02.2018 kr. 75.000

01.03.2018 kr. 75.000

01.04.2018 kr. 75.000

01.05.2018 kr. 75.000

01.06.2018 kr. 75.000

01.07.2018 kr. 75.000

01.08.2018 kr. 75.000

Samtals kr. 825.000

Stefnandi kveður kröfu sína um dráttarvexti vera gerða með stoð í 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist sé dráttarvaxta frá greiðsludegi hverju sinni, sem jafnframt hafi verið gjalddagi launanna.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um að við ákvörðun málskostnaðar verði gætt að skyldu til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé skaðleysiskrafa, þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og eignist því ekki frádráttarrétt á móti skattinum.

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðalkrafa stefnda um sýknu

Vegna sýknukröfu sinnar vísar stefndi til þess að í málinu liggi fyrir að ofgreidd laun hafi numið 27% starfshlutfalli fyrir sérkennslu yfir 12 mánaða tímabil og mánaðarlegar heildargreiðslur frá kr. 142.004 – 146.974 eftir því um hvaða mánuð hafi verið að ræða. Kveður stefndi að umræddar greiðslur komi mjög skýrt fram á launaseðlum stefnanda og hafi þannig verið greiddar til viðbótar við 100% starfshlutfall hans og því vart getað dulist honum né öðrum sem þá skoða.

Kveður stefndi að stefnandi hafi sinnt 27% starfshlutfalli við sérkennslu á móti annarri kennslu sem hafi numið 73% starfshlutfalli. Þegar sérkennslunni hafi lokið hafi starfshlutfall stefnanda hækkað í 100% og 27% starfshlutfall við sérkennslu hafi átt að falla niður, enda hafi stefnandi aldrei sinnt kennslu í föstu starfshlutfalli umfram 100%. Þannig hafi stefnanda mátt vera ljóst að 127% starfshlutfall, sem hafi komið skýrt fram á launaseðli, hafi ekki verið í samræmi við vinnuframlag hans. Launaseðlar hafi verið sendir í heimabanka stefnanda vegna hverrar launagreiðslu og þar aðgengilegir.

Vísar stefndi til þess að áður en skólaár hefjist, ár hvert, séu gerðar vinnuskýrslur sem grundvallist á kennslumagni hvers og eins kennara. Á árum áður hafi þessar skýrslur verið undirritaðar af kennara í upphafi skólaárs en með tilkomu nýs vinnumats kennara vorið 2014 hafi verið látið af því fyrirkomulagi og kennurum kynnt vinnumatið sem og stundarskrár í nýju kennsluumsýslukerfi framhalsskólanna, Innu. Í umræddu kerfi, Innu, séu allar upplýsingar og gögn aðgengileg kennurum þ.m.t. vinnumat og umræddar vinnuskýrslur og kveður stefndi að þau gögn séu það fyrsta sem birtist kennurum á síðunni þegar þeir skrá sig inn í kerfið. Þar af leiði að stefnanda hafi mátt vera ljóst að sá sérkennsluáfangi sem um ræðir, væri ekki skráður í kerfið og þ.a.l. að þær launagreiðslur sem hann hafi þegið og sem hafi birst á launaseðli hans væri ofaukið.

Byggir stefndi á því að áfangar á umræddri starfsbraut séu sérmerktir með sértæku áfangaheiti í kennsluumsýslukerfinu og hafi stefnanda verið fullkunnugt að hann kenndi enga slíka áfanga.

Við slíkar aðstæður kveður stefndi að ekki sé unnt að bera fyrir sig grandleysi.

Umræddar greiðslur komi skýrt fram á launaseðlum og hafi ekki getað farið fram hjá stefnanda að hann hafi verið að fá greitt fyrir kennslu sem hann hafi ekki verið að sinna.

Kveður stefndi að til að uppfylla starfsskyldur sínar hafi stefnanda borið að kynna sér fyrirliggjandi vinnuskýrslur og stundarskrár í Innu hverju sinni og þannig hafi stefnandi ekki getað komist hjá því að fá upplýsingar um hvert skráð vinnumagn hans væri og hvernig fyrirkomulagi kennslustunda væri háttað.

Bendir stefndi á að allt frá því að stefnandi hóf störf hjá stefnda árið 2007 hafi hann fengið rafræna launaseðla senda í einkabanka sinn þar sem útprentun og póstsendingum launaseðla hafi verið hætt árið 2006. Því hafi slík sending launaseðla ekki verið neitt nýtt á árinu 2016. Hafnar stefndi því að stefnandi hafi öðlast einhver réttindi eða sérstöðu með því að hafa ekki gaumgæft launaseðla sína eins og haldið sé fram í stefnu.

Forsendur kennslu hafi breyst og hafi vart getað farið fram hjá stefnanda að hann væri að fá yfir 10% auknar tekjur ef marka megi launaseðla hans og yfirlit um laun sem stefnandi hefur lagt fram í málinu. Við skoðun á t.d. launaseðli dags. 1. ágúst 2016 sé sérkennsla merkt mjög sérstaklega.

Vísar stefndi til þess að sú meginregla gildi að íslenskum rétti að þeir sem fyrir mistök fá greidda peninga sem þeir eiga ekki rétt til skuli endurgreiða þá. Frá þeirri meginreglu séu til undantekningar og taki þær mið af hver atvik eru að ofgreiðslu og endurkröfu hennar. Hafi dómstólar fjallað um atvik sem til skoðunar geti komið varðandi mat á framangreindu og taki mið af aðstæðum hverju sinni.

Kveður stefndi að um leið og mistök hafi uppgötvast hafi stefnanda verið tilkynnt um þau. Þá hafi stefnanda mátt hafa verið ljóst um nokkuð skeið að um mistök hafi verið að ræða. Ekki sé unnt að fallast á að þegar starfsmaður fær ofgreidd laun án þess þó að gera athugasemdir þar um skapist honum réttur til þeirrar ofgreiðslu.

Stefndi kveður að meðalhófs hafi verið gætt þegar stefnandi hafi endurgreitt ofgreidd laun á 12 mánaða tímabili eða á jafnlöngum tíma og ofgreiðslur hafi staðið yfir.

Stefndi bendir á að stefnandi hafi ekki gert athugasemdir við endurgreiðslur fyrr en með bréfi dags. 7. maí 2018, en rétt sé að hann hafi áður mótmælt framkvæmdinni með tölvupósti.

Stefndi vísar til þess að ekki sé því mótmælt af hálfu stefnanda að um ofgreiðslu launa hafi verið að ræða, heldur aðeins að ekki hafi mátt krefja um og innheimta ofgreiðsluna þar sem stefnandi hafi verið í góðri trú þegar hin ofgreiddu laun voru greidd. Það liggi hins vegar fyrir við skoðun launaseðla að stefnandi hafi ekki getað verið í góðri trú þar sem augljóst sé af þeim að greitt hafi verið fyrir vinnu sem stefnandi hafi ekki sinnt.

Sé því spurningin sú hvort stefnandi geti átt endurkröfu vegna greiðslna sem hann hafi engan rétt haft til að fá og hafi mátt vera það ljóst. Að mati stefnda geti það ekki verið. Auk þess geti stefnandi ekki átt rétt á vöxtum vegna endurkröfu á greiðslum sem hann hafi ekki átt rétt til að fá í upphafi.

Varakrafa stefnda um verulega lækkun

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda kveðst hann til vara krefjast þess að aðeins verði fallist á að stefnandi eigi rétt á endurgreiðslu þess sem krafið hafi verið um eftir að stefnda barst bréf þess efnis, dags. 7. maí 2018. Eins og fram komi í svari stefnda í bréfi dags. 11. júní 2018, hafi þá staðið út af einungis einn gjalddagi endurgreiðslu að fjárhæð kr. 79.200,. Kveðst stefndi telja að það væri þá greiðsla innheimt eftir að athugasemdir stefnanda lágu fyrir og gegn mótmælum hans. Kveðst stefndi í þessu tilviki einnig mótmæla vaxtakröfu stefnanda.

Til stuðnings kröfum sínum um málskostnað vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr.

Forsendur og niðurstaða

Í málinu er óumdeilt að um ofgreiðslur var að ræða og að stefnandi fékk þannig greiðslur sem honum bar ekki að fá. Er því ekki haldið fram af stefnanda að hann hafi leyst af hendi vinnu skv. hinum ofgreiddu launum og ekki haldið fram að hann hafi átt rétt á greiðslunum. Stendur deila aðila raunverulega aðeins um það hvort stefnanda hafi verið heimilt að draga ofgreiðslurnar af stefnanda á þann hátt sem gert var.

Þá hefur stefnandi ekki byggt á því að launaseðlar hans hafi verið þannig að á þeim hafi ekki mátt sjá að um ofgreiðslur væri að ræða.

Í framlögðu yfirliti frá stefnanda kemur fram að mánaðarlegar ofgreiðslur hafi numið á bilinu frá kr. 142.004 til kr. 146.974 og verið í prósentum 10,7% til 21,2%. Hefur þessu ekki verið mótmælt af hálfu stefnda.

Við skýrslugjöf sína við aðalmeðferð kvaðst stefnandi þekkja til þess að launaseðlar væru aðgengilegir í heimabankanum á netinu, en hann kvaðst því miður ekki hafa skoðað þá þar, en hann væri farinn að gera það nú. Ekki hafi hann fengið neina kröfu eða tilmæli frá stefnda um að skoða launaseðla sína. Kvaðst hann ekki hafa getað áttað sig á því að hann væri að fá ofgreidd laun skv. því sem hann hefði séð í vinnumatskerfinu Innu, en O-kvk-nf L-kvk-nf G-kvk-nf lýsti því hins vegar við skýrslugjöf sína að það hefði hann hlotið að sjá. Stendur um þetta orð gegn orði.

Við aðalmeðferð lýsti stefnandi því að hann fari í heimabankann mánaðarlega og greiði þar fyrirliggjandi reikninga. Stefnandi kvaðst ekki hafa tekið eftir sérstakri hækkun útborgaðra launa þegar hann fór á 100% starf og fékk áfram greitt fyrir 27% starf við sérkennsluna þegar ofgreiðslunnar hófust.

Almennt gildir sú regla að þegar maður hefur fengið greitt fé sem hann átti ekki rétt á, þá ber honum að skila því. Vegna ofgreiddra launa hefur mótast í dómaframkvæmd sú regla að launamaður verði ekki endurkrafinn um ofgreidd laun nema því aðeins að hann hafi verið grandsamur um ofgreiðsluna. Eru aðilar sammála um þetta. Byggir stefnandi á því í málinu að hann hafi verið grandlaus um hin ofgreiddu laun og hafi því verið óheimilt að endurkrefja hann um þau. Er stefndi á öndverðum meiði um þetta og byggir mál sitt á því að stefnandi hafi verið grandsamur um ofgreiðslurnar og því hafi verið heimilt að endurkrefja hann um féð.

Upplýst er í málinu að launaseðlar voru sendir í heimabanka, en ekki sendir heim til stefnanda í bréfpósti. Hefur hvorki verið haldið fram, né rennt undir það stoðum, að stefnda hafi borið skylda til að senda launaseðlana í bréfpósti. Fyrir liggur að stefnandi vissi að launaseðlarnir komu í heimabankann, en að hann kveðst sjálfur hafa kosið að skoða þá ekki. Við skoðun launaseðlanna má glögglega sjá að stefnandi hélt áfram að fá greitt fyrir sérkennsluna, eftir að hann hætti að sinna þeirri vinnu.

Að mati dómsins má líkja því, að skoða ekki launaseðlana sína í heimabankanum, við það að setja bréfpóst óopnaðan niður í skúffu. Hvort sem stefnandi raunverulega skoðaði launaseðlana sína í heimabankanum eða ekki, þá liggur fyrir að þeir voru í heimabankanum og að stefnandi vissi að þeir voru þar, en hann kveðst hafa kosið að skoða þá ekki, þó svo að hann færi a.m.k. mánaðarlega í heimabankann til að sinna þar málum sínum. Ekki getur stefndi borið á því ábyrgð að stefnandi hafi kosið að skoða ekki launaseðla sína. Við þessar aðstæður getur dómurinn ekki fallist á að stefnandi geti talist hafa verið grandlaus um hin ofgreiddu laun.

Fyrir liggur að strax og mistökin uppgötvuðust var stefnanda gert viðvart um þetta og honum skýrt frá því að honum yrði gert að endurgreiða hin ofgreiddu laun og hvernig staðið yrði að endurgreiðslunni. Það er mat dómsins að innheimtan hafi verið hófleg og að gætt hafi verið meðalhófs, en stefnandi hefur raunar ekki byggt á því í málinu að ekki hafi verið farið að reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður falli niður í málinu. S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Fjölbrautaskóli Suðurlands, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, G-kk-ef L-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf G. G-kk-nf