X-416/2011

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 4. október 2011, sem barst héraðsdómi 6. sama mánaðar. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið var tekið til úrskurðar að lokinni aðalmeðferð föstudaginn 2. nóvember sl.

Sóknaraðili er Deram S.A., Rue Boisonnas 9, Genf, Sviss, en varnaraðili er Kaupþing hf., Borgartúni 26, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að viðurkennd verði við slit varnaraðila krafa hans að fjárhæð 319.512 evrur, auk 5% vanskilavaxta af 159.756 evrum frá 5. janúar 2009 til greiðsludags og af sömu fjárhæð frá 22. janúar 2010 til greiðsludags og að krafan njóti rétthæðar samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferðina.

Til vara krefst sóknaraðili þess að viðurkennd verði við slit varnaraðila krafa hans að fjárhæð 233.865 evrur, auk 5% vanskilavaxta af 159.756 evrum frá 5. janúar 2009 til greiðsludags og af 74.109 evrum frá 22. janúar 2010 til greiðsludags og að krafan njóti rétthæðar samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferðina. Þá krefst sóknaraðili þess að krafa hans að fjárhæð 85.647 evrur verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðila, en krafa um 5% vanskilavexti af 85.647 evrum frá 22. janúar 2010 til greiðsludags verði viðurkennd sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga.

Sóknaraðili krefst í öllum tilvikum málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Varnaraðili krefst þess aðallega að staðfest verði sú afstaða slitastjórnar hans að hafna kröfu sóknaraðila, en til vara, verði krafan viðurkennd í heild eða að hluta, að úrskurðað verði að hún skuli njóta rétthæðar sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

I

Eins og að framan greinir er mál þetta ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila en samkvæmt heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tók Fjármálaeftirlitið 9. október 2008 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd.

Varnaraðila var 24. nóvember 2008 veitt heimild til greiðslustöðvunar. Með lögum nr. 44/2009, sem breyttu nokkrum ákvæðum laga nr. 161/2002, var varnaraðili tekinn til slita og skyldi upphaf þeirra miðast við 22. apríl 2009 þegar lögin öðluðust gildi. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði 25. maí sama ár slitastjórn sem annast meðal annars meðferð krafna á hendur varnaraðila. Hún gaf út innköllun til skuldheimtumanna félagsins 30. júní 2009 og lauk kröfulýsingarfresti 30. desember sama ár. Í samræmi við ákvæði 102. gr. laga nr. 161/2002 eins og greininni var breytt með lögum nr. 44/2009 fer að meginstefnu um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtæki sem er til slitameðferðar eftir ákvæðum laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili lýsti kröfu sinni fyrir slitastjórn varnaraðila innan kröfulýsingarfrests, upphaflega á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991. Slitastjórn hafnaði kröfunni með bréfi 17. mars 2010 og var í bréfinu vísað til þess að kröfunni væri hafnað meðal annars vegna þess að ekki hefði verið þörf fyrir þjónustu sóknaraðila eftir skipun skilanefndar yfir varnaraðila 9. október 2008. Óumdeilt er að sóknaraðili mótmælti afstöðu slitastjórnar innan lögboðinna tímamarka. Fram kemur í gögnum málsins að slitastjórn hafi boðað sóknaraðila í tvígang á fundi til að reyna að jafna ágreining um kröfuna en af hans hálfu hafi ekki verið mætt og því hafi slitastjórn ákveðið að vísa málinu til úrlausnar dómsins með heimild í 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Í greinargerð til dómsins breytti sóknaraðili kröfu sinn í það horf sem að framan er rakið og krefst þess nú að krafa hans fái stöðu í skuldaröð sem búskrafa, sbr. 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

II

Málsatvik eru þau að á árinu 2007 falaðist varnaraðili eftir að kaupa af sóknaraðila notkunarleyfi ásamt tækniþjónustu fyrir hugbúnað sem heitir ProFile Application Suite. Var hugbúnaðinum ætlað að gera ýmsar alþjóðlegar samtímaupplýsingar um verðmæti gjaldmiðla og fjármálagerninga aðgengilegar starfsmönnum varnaraðila allan sólarhringinn.

Vegna þessa undirrituðu aðilar samning um hugbúnaðarleigu í júní 2008. Af gögnum málsins, sem og af framburði tveggja fyrrum starfsmanna varnaraðila fyrir dómi, má ráða að undirbúningur að innleiðingu umrædds tölvukerfis hófst um mitt ár 2007 og reyndist það umfangsmikið og flókið verk. Hluti leigusamningsins var sundurliðun greiðslna vegna áfallinna gjalda á árunum 2007 og 2008, samtals að fjárhæð 186.340,31 evra. Hafa samningsaðilar sett upphafsstafi sína á umrætt blað. Þá liggur fyrir að varnaraðili greiddi reikning varnaraðila að umræddri fjárhæð 29. júlí 2008.

Leigusamningurinn er ítarlegur og ekki ástæða til að rekja hér að fullu efni hans. Er þar meðal annars mælt fyrir um að fyrir notkun hugbúnaðarins skuli greiða leigugjald árlega, fyrirfram í ársbyrjun. Þá er og kveðið á um að greiða skuli 5% vanskilavexti á ári ef greiðsla berst ekki innan 30 daga frá dagsetningu reiknings. Einnig er samningurinn sagður óuppsegjanlegur fyrstu 36 mánuði eftir undirritun hans, eða samþykki. Nánar verður vikið að ákvæðum samningsins um samþykki hér síðar. Krafa sú sem sóknaraðili hefur lýst í slitabú varnaraðila er vegna tveggja reikninga að fjárhæð 159.756 evrur hvor, en sá fyrri er gefinn út 5. desember 2008, en sá síðari 22. desember 2009 og varða leigugjald vegna áranna 2009 og 2010. Þá krefst sóknaraðili og greiðslu á reikningi að fjárhæð 23.963,40 evrur sem hann gaf út 22. desember 2009 og er sagður vegna 5% vanskilavaxta vegna nánar greindra tímabila. Umræddir reikningar byggja á þeirri forsendu sóknaraðila að hugbúnaður hans hafi verið settur upp og samþykktur í samræmi við samninginn og honum beri því árlegar leigugreiðslur.

Af hálfu varnaraðila er á hinn bóginn talið að samþykkisferli sem mælt er fyrir um í grein 5.3 í samningi aðila hafi ekki verið lokið þegar varnaraðili var tekinn yfir af skilanefnd. Uppsetningu hugbúnaðarins hafi langt í frá verið lokið og kerfið því aldrei notað í viðskiptalegum tilgangi.

III

Sóknaraðili kveðst byggja aðalkröfu sína á því að greiðslur samkvæmt samningi um hugbúnaðarleigu milli málsaðila vegna þjónustu sem sóknaraðili hafi innt af hendi árið 2009 og 2010, eftir að varnaraðila hafi verið veitt heimild til greiðslustöðvunar og eftir að varnaraðili hafi verið tekinn til formlegrar slitameðferðar, skuli njóta forgangs samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt meginreglum kröfuréttar um greiðslu og efndir samninga þá beri varnaraðila að standa skil á greiðslum frá þeim tíma sem sóknaraðili hafi innt skyldur sínar af hendi samkvæmt samningi aðila um hugbúnaðarleigu, með því að veita honum þjónustu eins og lýst sé í samningnum og viðaukum við hann. Í viðauka D ákvæði 9.5 í samningnum þá sé þjónusta sem varnaraðili hafi samþykkt að kaupa af sóknaraðila sundurliðuð. Í viðauka D ákvæði 9.6 í samningnum séu leigugreiðslur sundurliðaðar. Þjónusta sem varnaraðili hafi keypt séu á dómskjali nr. 13 lituð með bláu en samtala greiðslu á mánuði nemi 13.313 evrum eða samtals 159.756 evrum vegna þjónustu í eitt ár.

Varnaraðili hafi staðfest í tölvupóstsamskiptum við sóknaraðila að kerfið hefði verið sett upp hjá honum og það starfaði eðlilega. Þar að auki hafi varnaraðili greitt fulla leigugreiðslu fyrir þjónustu sóknaraðila, að fjárhæð 186.350,31 evru, þegar samningurinn hafi verið undirritaður. Það staðfesti að allar prófanir hafi verið framkvæmdar í samræmi við ákvæði 5.5 í samningnum og því hafi varnaraðila borið að standa skil á árlegum gjöldum eins og lýst sé í umræddu ákvæði hans, sbr. og ákvæði 9.6 viðauka D.

Sóknaraðili hafi haldið áfram að veita varnaraðila þjónustu í samræmi við samninginn eftir að varnaraðili hafi verið tekinn til slitameðferðar. Samningurinn hafi verið óuppsegjanlegur í 36 mánuði frá undirritun hans eða til 24. júní 2011 en frá þeim tíma hafi verið hægt að segja samningnum upp með þriggja mánaða fyrirvara, sbr. ákvæði 5.12. Sem sönnun fyrir því að sóknaraðili hafi veitt varnaraðila hina umsömdu þjónustu árið 2009 og 2010, sé lögð fram kvittun fyrir greiðslu til hýsingaraðilans, ALTEA sem séð hafi um að viðhalda vélum o.fl. til að koma upplýsingunum frá sóknaraðila til varnaraðila með ódulritaðri FTP internettengingu, sbr. kafla 5.1 í samningnum og ákvæði 9.4 í viðauka D.

Í framhaldi af yfirtöku Fjármálaeftirlitsins yfir starfsemi varnaraðila 9. október 2008, þá hafi Nýi Kaupþing banki hf. (nú Arion banki hf.) verið stofnaður og hafi innlendar eignir varnaraðila sem og helstu eignir hans sem tengst hafi innlendri starfsemi verið fluttar yfir í nýja bankann. Allar erlendar eignir bankans sem og helstu eignir hans sem tengst hafi erlendri starfsemi hans hafi hins vegar orðið eftir hjá varnaraðila við aðskilnaðinn. Samkvæmt samningi aðila þá hafi varnaraðila verið veittur aðgangur að tilteknum alþjóðlegum samtímaupplýsingum um fjármálagerninga allan sólarhringinn, þ.e. með daglegri uppfærslu. Telja verði að varnaraðili hafi haft not fyrir þjónustu sóknaraðila á árunum 2009 og 2010 þar sem hann hafi haft umsjón með erlendum eignum gamla bankans.

Með því að þjónustan hafi fallið til eftir að varnaraðila hafi verið veitt heimild til greiðslustöðvunar sem leitt hafi til formlegrar slitameðferðar, fari um kröfuna samkvæmt XV. kafla laga nr. 21/1991, einkum 91., 96., og 97. gr., sbr. 110. gr. laganna. Þar af leiðandi sé ljóst að krafa sóknaraðila sé búskrafa skv. 110. gr. laganna vegna þjónustu sem hafi verið innt af hendi frá janúar 2009 til 22. apríl 2009, þ.e. frá því að varnaraðili hafi fengið heimild til greiðslustöðvunar þangað til bú varnaraðila hafi verið tekið til slitameðferðar.

Samkvæmt 88. gr. laga nr. 21/1991 skuli skiptastjóri, svo fljótt sem verða megi, ákveða hvernig staðið verði að atvinnurekstri þrotabúsins, gagnkvæmum samningum þess og öðrum mikilsverðum atriðum sem þoli ekki bið og gera þær ráðstafanir í þeim efnum sem hann telji nauðsynlegar fyrir hagsmuni búsins.

Í XV. kafla laga nr. 21/1991 sé að finna ákvæði um gagnkvæma samninga og hvernig fari með slík réttarsambönd við gjaldþrota samningsaðila. Samkvæmt 91. gr. laganna sé þrotabúi heimilt að taka við réttindum og skyldum þrotamanns samkvæmt gagnkvæmum samningi. Í 3. mgr. sömu greinar komi fram að mæli samningur fyrir um greiðslur smátt og smátt njóti krafa viðsemjenda til greiðslna, sem falli til eftir að úrskurður um að búið hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta, rétthæðar samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Í 96. gr. laga nr. 21/1991 sé að finna heimild fyrir þrotabú til að segja upp samningi um leigu eða annað varanlegt réttarsamband með venjulegum eða sanngjörnum hætti þótt hann sé óuppsegjanlegur. Sóknaraðili bendi á að framangreindum samningi aðila hafi aldrei verið sagt upp af hálfu varnaraðila, hvorki skilanefnd né slitastjórn. Þannig hafi uppsagnarheimild laga nr. 21/1991 ekki verið nýtt. Samningur aðila um hugbúnaðarleigu hafi því verið í fullu gildi þegar sóknaraðili hafi innt þjónustuna af hendi árin 2009 og 2010. Auk þess hafi varnaraðila borið samkvæmt 2. lið ákvæðis 5.4.2 í samningnum að tilkynna sóknaraðila um alla viðskiptaatburði sem kynnu að hafa áhrif á hina samningsbundnu þjónustu. Varnaraðili hafi hins vegar ekki sent sóknaraðila neina tilkynningu þess efnis þegar slitameðferð bankans hafi hafist í október 2008.

Kveðst sóknaraðili benda á 97. gr. laga nr. 21/1991 en þar sé beinlínis gert ráð fyrir að í tilvikum gagnkvæmra samninga gefi þrotabú yfirlýsingu um afstöðu sína. Sóknaraðili byggi á því að beita eigi ákvæðinu með lögjöfnun um kröfu sóknaraðila, þar sem tilvik sóknaraðila sé efnislega sambærilegt því sem rúmist innan þess lagaákvæðis. Frumkvæðisskylda hvíli ótvírætt á þrotabúinu og hafi hvílt á varnaraðila í máli þessu. Í framangreindu ákvæði sé gert ráð fyrir að krafa aðila, þar sem ekki hafi verið gefin yfirlýsing um afastöðu þrotabús til hennar, njóti rétthæðar samkvæmt 3. tl. 110. gr. laganna. Að framangreindu öllu virtu eigi sóknaraðili skýlausa kröfu til þess að krafa hans njóti stöðu búskröfu, skv. 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 til þess dags sem afstaða þrotabúsins hafi verið orðin ljós.

Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 falli allar kröfur á hendur þrotabúi í gjalddaga við uppkvaðningu úrskurðar um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta án tillits til þess sem áður kann að hafa verið um samið eða ákveðið með öðrum hætti. Í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, segi hins vegar að við slit fjármálafyrirtækis gildi sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga þess og kröfur á hendur því að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að það sé tekið til slita leið ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga. Samningur aðila málsins féll því ekki sjálfkrafa í gjalddaga þótt að varnaraðili hafi verið tekinn til slitameðferðar. Þar af leiðandi verði að telja að slitastjórn varnaraðila hafi tekið við réttindum og skyldum samkvæmt samningnum í samræmi við heimild laga þar um, enda hafi samningnum ekki verið slitið með lögmæltum hætti og tilheyrandi aðgerðum skilanefndar eða slitastjórnar varnaraðila, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002.

Kröfu sóknaraðila hafi verið ranglega lýst sem sértökukröfu skv. 109. gr. laga nr. 21/1991, með kröfulýsingu 29. desember 2009. Sú villa hafi ekki orðið sóknaraðila ljós fyrr en í mars 2012 þegar lögmaður sá sem með málið fer tók formlega að sér að gæta hagsmuna sóknaraðila.

Eins og fram komi hér að framan, sbr. og kröfulýsingu og fylgiskjöl hennar þá falli krafan til vegna þjónustu sem veitt hafi verið eftir að varnaraðila hafi verið veitt heimild til greiðslustöðvunar og eftir að varnaraðili hafi verið tekinn til formlegrar slitameðferðar. Krefjist sóknaraðili þess að krafa hans sem að framan er lýst falli í kröfuröð samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991, en með því sé krafist lægri réttinda en í kröfulýsingu og komist krafan því að svo breytt.

Verði ekki fallist á aðalkröfu vísar sóknaraðili um röksemdir fyrir varakröfu sinni til þess að hann hafi sent varnaraðila bréf 22. desember 2009 þar sem m.a. hafi verið óskað eftir svari frá varnaraðila um afstöðu hans til samningsins. Þessari áskorun hafi varnaraðili aldrei svarað en sóknaraðili kveðst ítrekað hafa kallað eftir slíku svari. Varnaraðili hafi verið í miklum vanefndum og sóknaraðili hafi ekki átt þess kost að hætta að veita þjónustuna þar sem það hefði verið skýlaust brot á samningi aðila. Þar sem slitastjórn eða skilanefnd varnaraðila hafi ekki svarað bréfi sóknaraðila hafi hann haldið áfram að veita þjónustuna óbreytt.

Varnaraðili hafi hafnað kröfu sóknaraðila með bréfi 17. mars 2010 með vísan til þess að ekki hefði verið þörf fyrir þjónustu varnaraðila eftir að skilanefnd hafi verið skipuð til að taka yfir stjórn bankans 9. október 2008. Kveðst sóknaraðili taka fram að varnaraðili hafi aldrei mótmælt því að hafa móttekið þjónustu sóknaraðila og hafi auk þess ekki beðið sóknaraðila að hætta að veita sér þjónustuna. Komi aðeins fram í bréfinu að varnaraðili hafi ekki haft þörf fyrir þjónustuna án frekari útskýringa.

Ef afstöðubréf varnaraðila 17. mars 2012 verði túlkað sem uppsögn á samningi aðila með vísan til 1. mgr. 96. gr. laga nr. 21/1991 þá sé eðlilegt að álykta að sanngjarn frestur til að segja samningnum upp sé þrír mánuðir sem sé í samræmi við uppsagnarfrest samkvæmt samningi aðila. Í því tilfelli þá beri varnaraðila að viðurkenna kröfu sóknaraðila vegna þjónustu fyrir árið 2009 og allt til 17. júní 2010, samtals að þeirri fjárhæð sem hann krefst til vara og nánar er rakin hér að framan ásamt þeim vöxtum sem þar eru tilgreindir og kveður hann varakröfu eiga að skipast í skuldaröð eftir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Um nánari rökstuðning fyrir varakröfu kveðst sóknaraðili í greinargerð vísa til röksemda fyrir aðalkröfu.

Sóknaraðili kveðst byggja á því að við slit varnaraðila gildi sömu reglur og um rétthæð krafna á hendur þrotabúi, sbr. og ákvæði XVIII. kafla og 5. þáttar laga nr. 21/1991, sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002. Af því leiði að krafa hans skuli njóta forgangs skv. 110. gr. laga nr. 21/1991 þar sem ráðstöfunin falli undir efnisákvæði 3. tl. lagaákvæðisins, þ.e. greiðslur samkvæmt samningi um hugbúnaðarleigu fyrir þjónustu sem innt hafi veri af hendi árin 2009 og 2010, þ.e. eftir að slitameðferð varnaraðila hafi hafist í október 2008.

Sóknaraðli kveðst vegna kröfu sinnar um málskostnað vísa til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. laganna. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun kveðst hann byggja á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV

Varnaraðili kveðst í greinargerð sinni aðallega byggja á því að sóknaraðili eigi ekki réttmæta kröfu á hendur honum á grundvelli samnings aðila um hugbúnaðarleigu sem var undirritaður hafi verið 24. júní 2008. Beri því að hafna öllum kröfum og málsástæðum sóknaraðila sem byggi á nefndum samningi.

Varnaraðili kveðst í fyrsta lagi byggja á því að skilyrði til greiðslu samkvæmt samningi aðila séu ekki uppfyllt. Óumdeilt sé með aðilum annars vegar, að hin ætlaða krafa sóknaraðila vegna hugbúnaðarleigu á tímabilinu 1. janúar 2009 til 31. desember 2010 byggi á fyrrnefndum samningi aðila 24. júní 2008, og hins vegar að áður en samningurinn hafi verið undirritaður hafði farið fram mikil undirbúningsvinna í tengslum við innleiðingu á hugbúnaði sóknaraðila hjá varnaraðila. Bera tölvupóstsamskipti milli aðila, sem liggja fyrir í málinu og eru frá árinu 2007 þess merki.

Samkvæmt samningnum hafi greiðslum varnaraðila til sóknaraðila vegna hugbúnaðarleigunnar verið skipt í þrennt. Í samræmi við þá skiptingu hafi varnaraðila borið að greiða fyrstu greiðsluna við undirritun samningsins þann 24. júní 2008, sbr. A-lið 1. mgr. ákvæðis 5.5. Telja verði að þetta fyrirkomulag hafi helgast af hinni miklu undirbúningsvinnu sem sóknaraðili hafi innt af hendi áður en samningurinn hafi tekið gildi, en þennan hluta gjaldsins hafi varnaraðili greitt.

Varnaraðili kveðst hins vegar byggja á að í ákvæði 5.5. í samningnum hafi verið kveðið með skýrum og skilmerkilegum hætti á um að síðustu tvær greiðslurnar hafi verið háðar ákveðnum skilyrðum um innleiðingu hugbúnaðarins sem sóknaraðila hafi borið að uppfylla. Hafi samningnum verið hagað með þessum hætti þar sem ljóst hafi verið við gerð hans að vinna við uppsetningu á hugbúnaði sóknaraðila yrði torveld, enda væri um talsvert flókið verkefni að ræða. Hafi því ekki endilega verið fyrirséð við samningsgerðina að innleiðingunni yrði lokið með farsælum hætti.

Ljóst sé af af ákvæði 5.5 að ákveðin skilyrði hafi þurft að vera uppfyllt svo að til greiðslu gæti komið samkvæmt B og C-lið ákvæðis 5.5. Séu umrædd skilyrði, eða áfangar, síðan skilgreind með skýrum hætti í ákvæði 5.3 um samþykki en samkvæmt ákvæði 2 í samningnum vísi það til þess að nánar tilgreindu samþykkisferli sé lokið. Varnaraðili kveðst byggja á því að sóknaraðili hafi ekki náð áfanga 1 og enn síður áfanga 2 í innleiðingarferli hugbúnaðar sóknaraðila, enda komi ekkert fram í greinargerð sóknaraðila eða í öðrum gögnum málsins því til staðfestingar. Þegar af þeirri ástæðu hafi sóknaraðili ekki uppfyllt ótvíræð greiðsluskilyrði samkvæmt samningnum og eigi hann því ekki réttmæta kröfu á hendur varnaraðila. Varnaraðili kveðst hafna þeim málatilbúnaði sóknaraðila að starfsmenn hans hafi staðfest í tölvupóstsamskiptum við sóknaraðila að kerfið hafi verið sett upp hjá honum og það starfaði eðlilega og eins sé því hafnað að varnaraðili hafi greitt fulla leigugreiðslu fyrir þjónustu sóknaraðila við undirritun samningsins.

Varnaraðili kveðst hafna fullyrðingum sóknaraðila um að greiðsla hans til sóknaraðila feli í sér líkindi fyrir að prófanir búnaðarins hafi farið fram, en ákvæði samningsins verði ekki skilin öðruvísi en að umræddar prófanir yrðu gerðar eftir greiðslu við undirritun, en ekki fyrir hana. Af þeim sökum sé því sérstaklega mótmælt af hálfu varnaraðila að í greiðslu hans við undirritun samningsins felist staðfesting þess efnis að sóknaraðili hafi sett hugbúnað sinn upp hjá varnaraðila með viðhlítandi hætti.

Loks kveðst varnaraðili mótmæla þeirri fullyrðingu sóknaraðila sérstaklega, að eitthvað samhengi sé annars vegar á milli greiðslu sóknaraðila fyrir þjónustu þriðja aðila (ALTEA) við að viðhalda vélum til að koma upplýsingum til varnaraðila og þess hins vegar, að sóknaraðili hafi sannanlega veitt varnaraðila umrædda þjónustu. Telur varnaraðili að greiðsla sóknaraðila fyrir þjónustu þriðja aðila til hans sjálfs staðfesti ekki á nokkurn hátt að sóknaraðili hafi uppfyllt skyldu sína gagnvart varnaraðila svo greiðsluskylda hafi myndast hjá varnaraðila.

Kveðst varnaraðili mótmæla því sem röngu og ósönnuðu að sóknaraðili hafi veitt honum þjónustu í samræmi við samning aðila, enda hafi hugbúnaður sóknaraðila, sem verið hafi forsenda þess að unnt væri að veita þjónustuna, aldrei verið settur upp með viðhlítandi hætti. Hafi sóknaraðili ekki lagt fram nein gögn fullyrðingum sínum til stuðnings. Sé því bæði fráleitt og verulega ósanngjarnt að gera varnaraðila að greiða fyrir þjónustu sem aldrei hafi verið veitt og sem hann hafi því ekki getað notfært sér. Beri því að hafna öllum kröfum sóknaraðila.

Þá kveðst varnaraðili telja ljóst af ákvæði 5.12. í samningi aðila að hann hafi ekki verið í gildi þegar varnaraðili hafi verið tekinn til formlegrar slitameðferðar í kjölfar heimildar hans til greiðslustöðvunar. Eins og með greiðslu til sóknaraðila hafi gildisstími samningsins ótvírætt verið bundinn við þá forsendu að hugbúnaðarlausn sóknaraðila hefði verið samþykkt með þeim formlega hætti sem kveðið sé á um í ákvæði 5.3. samningsins. Að mati varnaraðila sé ákvæði 5.12. skýrt og ótvírætt en samkvæmt því hafi aðilar samið um að samningurinn myndi gilda frá undirritunardegi 24. júní 2008 en þó ekki fyrr en fyrrnefnd skilyrði yrðu uppfyllt af hálfu sóknaraðila. Ekkert hafi komið fram í gögnum málsins um að sóknaraðili hafi uppfyllt þessi skilyrði og sé því ljóst að umræddur samningur hafi ekki öðlast þann gildistíma sem honum hafi verið ætlað.

Varnaraðili kveðst byggja á því að samning aðila beri að skýra samkvæmt orðanna hljóðan og hann telji að skýr skilyrði samningsins um greiðsluskyldu hafi ekki verið uppfyllt en ekki verði lagður annar skilningur í efni samningsákvæða og tilgang en tvímælalaust verði ráðið af orðalagi þeirra. Á því leiki enginn vafi að samkvæmt samningi þeim sem hér sé til umfjöllunar sé bæði gildistími og greiðslur sóknaraðila háðar skýrum skilyrðum um fullnægjandi uppsetningu á þeim flókna hugbúnaði sem sóknaraðili hafi boðið upp á, enda hafi sú uppsetning verið forsenda þess að varnaraðili hafi getað notað þjónustu sóknaraðila. Sóknaraðili hafi hins vegar ekki með neinum hætti sýnt fram á að umrædd skilyrði hafi verið uppfyllt enda þótt ljóst þyki að slík sönnunarfærsla ætti að geta verið honum auðveld. Að áliti varnaraðila þykir það veita sterka vísbendingu um að afstaða slitastjórnar varnaraðila um að hafna kröfu sóknaraðila hafi verið rétt og að hana beri að staðfesta.

Varnaraðili kveðst hafna málsástæðum sóknaraðila er lúta að því að honum hafi ekki verið annað unnt en að halda áfram að veita varnaraðila þjónustu þrátt fyrir vanefndir á greiðslum. Vísar varnaraðili til þess að í 5. mgr. greinar 5.5. í samningnum sé sóknaraðila veittur ríkur réttur til uppsagnar ef til greiðsludráttar komi. Kveður varnaraðili að ólíklegt verði að teljast að sóknaraðili hafi ekki vitað um stöðu varnaraðila í október 2008 og honum því unnt að hætta að veita þjónustuna. Sé að minnsta kosti ljóst að sóknaraðila hefði átt að vera kunnugt um stöðu varnaraðila þegar slitastjórn varnaraðila hafi gefið út fyrri innköllun sína 30. júní 2009 og í síðasta lagi þegar sóknaraðili hafi lýst kröfu sinni 23. desember s.á. Varnaraðili telji ljóst að fullyrðingar sóknaraðila, um ætlaða skyldu hans til að halda áfram að veita varnaraðila þjónustu sína án greiðslu, séu afar mótsagnakenndar og hreinlega rangar. Beri að áliti varnaraðila að meta þær í því ljósi. Enn fremur sé ítrekað af hálfu varnaraðila að engin þjónusta hafi í raun verið veitt af hálfu sóknaraðila.

Verði ekki fallist á með varnaraðila að sóknaraðili hafi ekki uppfyllt ótvíræð skilyrði samnings aðila um uppsetningu á hugbúnaði sóknaraðila kveðst varnaraðili byggja á því að samningur aðila hafi fallið niður 9. október 2008 þegar skilanefnd hafi verið skipuð yfir varnaraðila. Telji varnaraðili ljóst að á því tímamarki hafi brostið forsendur fyrir samstarfi aðila þar sem varnaraðili hafi ekki haft not fyrir þjónustu sóknaraðila. Í því sambandi árétti varnaraðili að þjónusta sóknaraðila hafi snúist um að miðla ákveðnum upplýsingum um verð, gengi o.fl. í tengslum við kaup og sölu varnaraðila á ýmsum fjármálagerningum. Hafi samningur aðila um það efni því beinlínis verið gerður út frá þeirri grunnforsendu að varnaraðili myndi stunda starfsemi með fjármálagerninga og hafa not fyrir þjónustu sóknaraðila í tengslum við þá starfsemi. Að áliti varnaraðila leiki enginn vafi á því að hann hefði ekki stofnað til samnings aðila eða óskað eftir þjónustu sóknaraðila hefði varnaraðili vitað eða mátt vita að starfsemi hans með fjármálagerninga yrði lögð niður í kjölfar efnahagshrunsins í október 2008. Sé því ljóst að framangreind forsenda varnaraðila fyrir samningsgerðinni, þ.e. að hann myndi stunda starfsemi með fjármálagerninga, hafi beinlínis verið veruleg ákvörðunarástæða hans fyrir samningi aðila. Þá verði að telja óumdeilt að báðum aðilum hafi verið kunnugt um þessa ákvörðunarástæðu varnaraðila, enda hafi verkefnið snúist um innleiðingu á hugbúnaði sóknaraðila einkum að því að tengja hann við önnur kerfi sem varnaraðili hafi notað í fjármálastarfsemi. Hafi sóknaraðila því mátt vera ljóst að það hafi verið meiriháttar forsenda varnaraðila fyrir samningi þeirra að hann stundaði starfsemi með fjármálagerninga og að hann gæti notað þjónustu sóknaraðila við kaup og sölu á fjármálagerningum. Með vísan til þessa ber að líta svo á að sóknaraðili eigi ekki réttmæta kröfu á hendur varnaraðila á grundvelli umrædds samnings. Beri því að staðfesta afstöðu slitastjórnar varnaraðila um að hafna kröfunni.

Varnaraðili byggir á því til vara að verði krafa sóknaraðila viðurkennd í heild eða að hluta geti hún aðeins flokkast sem almenn krafa, sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991.

Varnaraðili bendir á að sú meginregla gildi í gjaldþrotaskiptarétti að allir kröfuhafar eiga að njóta jafnræðis. Frá nefndri meginreglu séu aftur á móti gerð nokkur lögbundin frávik sem leiði til þess að kröfuhöfum sé mismunað, annars vegar með því að veita tilteknum kröfuhöfum forgang til fullnustu og hins vegar með því að skipa vissum kröfum fyrir aftan aðrar kröfur. Komi þessar reglur fram í XVII. kafla laganna um réttindaröð krafna. Undantekningar frá fyrrnefndri meginreglu beri að skýra þröngt. Í samræmi við þetta komi ekki annað til greina en að skipa kröfu í flokk almennra krafa ef einhver minnsti vafi sé um að hún falli undir nefndar undantekningar. Hafi Hæstiréttur talið í dómum sínum að reglur sem víki frá meginreglunni um að kröfuhafar skuli vera jafnsettir verði ekki skýrðar á rýmri veg en leiði af orðanna hljóðan og skipað kröfu í flokk almennra krafna ef vafi sé um að hún falli undir undantekningarnar. Um Hæstaréttardóma þar sem tekið hafi verið á þessu álitaefni megi sem dæmi nefna dóm Hæstaréttar í máli nr. 85/2012 og í máli nr. 440/2010.

Með vísan til framangreinds beri að skýra 3. tl. 110. gr. þröngt eða eftir orðanna hljóðan. Þar sem sóknaraðili telji að skipa beri kröfu hans í réttindaröð undir 3. tl. 110. gr. verði að ætla að það sjónarmið byggi á þeirri forsendu að krafa hans hafi orðið til á hendur þrotabúi varnaraðila með samningum slitastjórnar varnaraðila. Í málinu sé hins vegar óumdeilt að krafa sóknaraðila grundvallist á samningi sem tekið hafi gildi 24. júní 2008, eða löngu áður en varnaraðili hafi fengið heimild til greiðslustöðvunar sem leitt hafi til formlegrar slitameðferðar. Með vísan til þessa sé að áliti varnaraðila ekki unnt að líta svo á að krafa sóknaraðila grundvallist á samningi sem gerður hafi verið við slitastjórn varnaraðila. Af því leiði að kanna þurfi hvort slitastjórn varnaraðila hafi, þannig að enginn vafi leiki á, tekið við réttindum og skyldum samkvæmt umræddum samningi í samræmi við ákvæði XV. kafla laga nr. 21/1991. Sé þar fjallað um gagnkvæma samninga þrotamanns og byggi sóknaraðili málatilbúnað sinn um að flokka skuli kröfu hans sem búskröfu einkum á ákvæðum 91. gr., 96. gr. og 97. gr. laganna sem tilheyri nefndum kafla þeirra.

Varnaraðili kveðst hafna því að það leiði af fyrirmælum ákvæðis 91. gr. laga nr. 21/1991 að krafa sóknaraðila teljist vera búskrafa skv. 3. tl. 110. gr. laganna. Bendi varnaraðili á að megintilgangur ákvæðisins lúti að því að gera þrotabúi kleift að geta notið þeirra réttinda sem gagnkvæmur samningur kunni að veita á meðan hagkvæmt þyki. Það sé hins vegar alveg ljóst að hugbúnaður sóknaraðila hafi ekki að neinu leyti verið settur upp á starfsstöð varnaraðila. Þá hafi sóknaraðili aldrei tilkynnt varnaraðila að hann hafi haldið áfram að veita hina ætluðu þjónustu eftir að varnaraðili hafi verið tekinn til formlegrar slitameðferðar í kjölfar heimildar hans til greiðslustöðvunar. Hafi þjónusta sóknaraðila þar af leiðandi aldrei verið notuð af hálfu varnaraðila. Þá bendi varnaraðili á að það samræmist ekki tilgangi ákvæðis 91. gr. laga nr. 21/1991 að viðsemjendur þrotamanns geti ákveðið einhliða, án þess að tilkynna það viðkomandi þrotabúi, að halda áfram að veita þjónustu samkvæmt gagnkvæmum samningi þannig að það leiði til þess að kröfur þeirra flokkist sem búskröfur skv. 110. gr. laganna. Að áliti varnaraðila stríði slík vinnubrögð einfaldlega gegn ákvæði 1. mgr. 91. gr. laganna og brjóti auk þess gegn fyrrnefndri meginreglu um jafnræði kröfuhafa. Loks kveðst varnaraðili árétta að sóknaraðila hafi mátt vera kunnugt um stöðu varnaraðila 9. október 2008 þegar skilanefnd hafi verið skipuð yfir honum, þá hafi sóknaraðili átt að vera meðvitaður um stöðu varnaraðila þegar slitastjórn varnaraðila hafi gefið út fyrri innköllun 30. júní 2009 og í síðasta lagi þegar hann hafi lýst kröfu sinni 23. desember s.á. Hafi sóknaraðila því mátt vera ljóst að varnaraðili kæmi ekki fram sem hefðbundinn viðskiptaaðili og gæti ekki efnt sinn hluta samningsins. Samkvæmt þessu sé því ljóst að sóknaraðila hefði verið rétt að tilkynna slitastjórn varnaraðila að þjónustan yrði veitt áfram, en það hafi hann látið ógert. Þá hefði sóknaraðili einnig átt að krefjast svara frá slitastjórn varnaraðila í samræmi við 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991 um hvort hún óskaði eftir að fá að njóta þjónustunnar áfram. Slíkri kröfu hafi sóknaraðili hins vegar aldrei beint að slitastjórn varnaraðila. Í því sambandi hafni varnaraðili þeim málatilbúnaði sóknaraðila að líta verði á að bréf sóknaraðila 22. desember 2009, hafi innihaldið slíka kröfu í skilningi 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991. Hér beri að hafa í huga að sóknaraðili hafi sent umrætt bréf samhliða kröfulýsingu sinni, eða tæpum sex mánuðum eftir útgáfu fyrri innköllunar slitastjórnar varnaraðila. Þá verði ekki framhjá því litið að orðalag bréfsins beri með sér að um hafi verið að ræða tilboð til Nýja Kaupþings (nú Arion banka) um inngöngu í samninginn, en ekki kröfu um afstöðutöku slitastjórnar um það efni. Með vísan til þessa sé framangreindum málatilbúnaði sóknaraðila alfarið hafnað sem röngum.

Þar sem sóknaraðili hafi hvorki tilkynnt varnaraðila um þær fyrirætlanir sínar að veita þjónustu sína áfram eftir fall varnaraðila, né skorað á slitastjórn að taka afstöðu til þjónustunnar í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991, verði sóknaraðili að bera hallann af því að hafa haldið áfram að veita hina ætluðu þjónustu þrátt fyrir vitneskju um ógjaldfærni varnaraðila. Verði hins vegar litið svo á, gegn væntingum varnaraðila, að sóknaraðili hafi sannanlega gert kröfu um afstöðu slitastjórnar í samræmi við 2. mgr. 91. gr. laganna bendir varnaraðili sérstaklega á að þögn slitastjórnar gagnvart slíkri áskorun verði ekki lögð að jöfnu við ósk hennar um áframhaldandi þjónustu sóknaraðila, en gagnstæð niðurstaða sé nær lagi.

Af hálfu varnaraðila sé því hafnað að ákvæði 96. gr. laga nr. 21/1991 geti átt við í máli þessu enda fjalli ákvæðið um heimild þrotabús og viðsemjanda þrotamanns til að segja upp samningi um leigu eða annað varanlegt réttarsamband við ákveðnar aðstæður. Lagaákvæði þetta byggi á þeirri forsendu að um gildandi samningssamband sé að ræða en eins og áður sé vísað til þá telji varnaraðili að samningur aðila hafi ekki öðlast gildi. Þá mótmælir varnaraðili því, enda þótt viðurkennt yrði að 96. gr. ætti hér við, að það geti leitt til þess að skipa skuli kröfu sóknaraðila í réttindaröð undir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Bendi varnaraðili á að nefnd lagagrein fjalli eingöngu um heimild aðila, þ.e. annars vegar þrotabús og hins vegar viðsemjanda þrotamanns, til að segja upp tilteknum tegundum af samningum sem gerðir hafi verið fyrir úrskurð um skipti á viðkomandi búi. Þar sé aftur á móti hvergi kveðið á um að flokka skuli kröfur, sem til verði vegna slíkra uppsagna, sem búskröfur sbr. 110. gr. laga nr. 21/1991. Þvert á móti segi í 3. mgr. 96. gr. laganna að þegar sérstaklega standi á megi gera þeim sem segi upp samningi með heimild í 1. eða 2. mgr. ákvæðisins að greiða hinum skaðabætur vegna tjóns sem leiði af uppsögninni og að um rétthæð slíkrar skaðabótakröfu á hendur þrotabúi fari skv. 113. gr. laganna. Samkvæmt ótvíræðu orðalagi nefnds lagaákvæðis þyki því ljóst að skaðabótakröfum, sem viðsemjendur þrotamanns geti eignast með þessum hætti, verði ekki skipað í flokk með búskröfum.

Loks verði ekki framhjá því litið að ákvæði 96. gr. mæli fyrir um jafnan rétt beggja aðila til að segja upp viðkomandi samningi og hafi sóknaraðili því haft öll tök á að segja samningnum upp hefði vilji hans staðið til þess.

Varnaraðili kveðst einnig hafna þeim málatilbúnaði sóknaraðila að beita skuli ákvæði 97. gr. laga nr. 21/1991 með lögjöfnun um kröfu sóknaraðila þar sem tilvik hans sé efnislega sambærilegt því sem rúmist innan nefndrar greinar. Kveðst varnaraðili byggja á því að lögjöfnun verði aðeins beitt í undantekningartilvikum þegar ótvírætt þyki að öllum skilyrðum hennar sé fullnægt. Í því sambandi bendi varnaraðili á að eitt þeirra skilyrða lúti að því að viðkomandi tilvik verði að vera ólögmælt í rúmri merkingu. Það verði m.ö.o. að þykja ljóst að úr tilvikinu verði ekki leyst á grundvelli annarra réttarheimilda. Þá verði ekki lögjafnað frá lagaákvæðum sem geymi sérreglur, en að áliti varnaraðila leiki enginn vafi á því að ákvæði 97. gr. laga nr. 21/1991 hafi að geyma slíka sérreglu. Því til stuðnings bendi varnaraðili á að í 97. gr. sé sérstaklega kveðið á um að þær kröfur viðsemjenda þrotamanns, sem byggi á leigusamningi um fasteign, skuli njóta rétthæðar eftir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991, séu þau atvik fyrir hendi sem ákvæðið mælir fyrir um. Í ákvæði 97. gr. sé hins vegar hvergi minnst á aðrar tegundir samninga, t.d. um leigu vegna bifreiðar eða vegna hugbúnaðarþjónustu. Af því leiði að löggjafinn hafi ákveðið að láta þá vernd sem felist í skipun kröfu undir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 eingöngu ná til þeirra aðila sem samið hafi við þrotamann um leigu á fasteign til atvinnurekstrar hans, en ekki annarra viðsemjenda. Hefði ætlun löggjafans verið sú að láta vernd ákvæðisins ná til allra viðsemjenda þrotamanns, án tillits samningstegundar, sé ljóst að slíkt hefði verið tekið fram með skýrum hætti.

Að öllu framangreindu virtu sé að mati varnaraðila fráleitt að krafa sóknaraðila verði viðurkennd sem búskrafa skv. 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 á kostnað annarra kröfuhafa, enda myndi það bersýnilega stríða gegn fyrrnefndri jafnræðisreglu. Eins og áður segi sé alveg ljóst að slitastjórn varnaraðila hafi ekki óskað eftir að sóknaraðili héldi áfram verkum sínum á grundvelli samnings aðila. Þá hafi sóknaraðili ekki heldur krafist þess í samræmi við 2. mgr. 91. gr. sömu laga að slitastjórnin tæki afstöðu hvort hún vildi nýta sér þjónustu sóknaraðila. Staðreynd málsins sé einfaldlega sú að sóknaraðili hafi látið ógert að nýta þau úrræði sem honum hafi staðið til boða samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991. Þess í stað haldi hann því fram að hafa veitt varnaraðila þjónustu eftir að hann hafi verið tekinn til slitameðferðar og krefjist þess að krafa hans verði viðurkennd sem búskrafa undir 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Slíkum málatilbúnaði hafni varnaraðili alfarið enda ekki unnt að fallast á að krafa, sem í besta falli geti flokkast sem almenn krafa, skuli njóta forgangs í skuldaröð sem búskrafa, sbr. 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991.

Um lagarök kveðst varnaraðili m.a. vísa til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sem og meginreglna þeirra laga. Jafnframt kveðst hann vísa til laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og meginreglna samningaréttar. Kröfu um málskostnað kveðst hann reisa á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varnaraðili vísar til þess að hann sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og taka þurfi tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar honum til handa, sbr. ákvæði laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

V

Ekki er um það deilt í máli þessu að aðilar undirrituðu á árinu 2008 samning um hugbúnaðarleigu. Var ritað undir samninginn af hálfu varnaraðila 16. júní það ár en af hálfu sóknaraðila 24. sama mánaðar. Samningurinn var gerður á ensku en íslensk þýðing hans liggur fyrir í málinu.

Í grein 5.12 í samningnum er kveðið á um að hann skuli gilda frá undirritunardegi í 36 mánuði til að byrja með frá því „lausnin er samþykkt með formlegum hætti“. Grein 5.3 í samningnum ber fyrirsögnina „Samþykki“ og kemur þar fram að sóknaraðili muni halda áfram vinnu við innleiðinguna í samræmi við staðlaðar verklagsreglur sínar sem miðist við eftirfarandi áfanga:

„1. Áfangi 1: Uppsetningu viðkomandi forritseiningar lokið og fyrsta próf á virkni forritseiningarinnar framkvæmt.

2. Áfangi 2: Frá því áfanga 1 er náð hefur viðskiptavinurinn sextíu (60) daga til að framkvæma samþykkispróf á viðkomandi forritseiningu. Forritseiningin telst hafa náð áfanga 2 þegar viðskiptavinurinn notar hana í viðskiptalegum tilgangi eða þegar 60 (sextíu) dagar eru liðnir frá því áfanga 1 var náð, hvort sem fyrr verður.

[…]

Ef þjónustan sem veitt er uppfyllir ekki skilmála hönnunarlýsingarinnar mun samþykkisfrestur áfanga hefjast aftur eftir að viðkomandi annmarkar hafa verið leiðréttir.“

Í grein 5.5 sem ber fyrirsögnina „Greiðsla“ segir:

„Leigugjald greiðist fyrir þann tíma sem liðinn er [pro rata temporis] til ársloka eins og hér segir:

A. 1/3 heildarfjárhæðar leigugjaldsins greiðist við undirritun samnings um hverja forritseiningu hugbúnaðarins af hálfu viðskiptavinarins.

B. 1/3 heildarfjárhæðar leigugjaldsins greiðist þegar DERAM nær áfanga 1 fyrir hverja forritseiningu hugbúnaðarins, fyrir tímabilið sem hefst þegar viðskiptavinurinn pantar viðkomandi forritseiningu.

C. 1/3 heildarfjárhæðar leigugjaldsins greiðist þegar DERAM nær áfanga 2 fyrir hverja forritseiningu hugbúnaðarins, fyrir tímabilið sem hefst þegar viðskiptavinurinn pantar viðkomandi forritseiningu.

Í ársbyrjun eftir að samningur hefur verið undirritaður ber að standa skil á árlegum gjöldum eins og lýst er í liðum A, B og C að ofan að því gefnu að áföngum hafi þá verið náð.

Allar fjárhæðir sem viðskiptavininum ber að standa skil á gagnvart DERAM skv. samningi þessum skulu greiddar að fullu án skuldajöfnunarréttar eða frádráttar innan 30 daga frá dagsetningu reiknings.

[…]

Ef til greiðsludráttar kemur eru 5% ársvextir reiknaðir á hina gjaldföllnu fjárhæð. DERAM er heimilt að segja samningi þessum upp ef til greiðsludráttar kemur með afhendingu formlegrar tilkynningar um uppsögn.“

Í ákvæði 9.6 í samningnum greinir frá leigugjöldum fyrir þjónustu sem eru sögð tilgreind í meðfylgjandi töflu ásamt útreikningi á leigugjöldum sem beri að greiða fyrir árin 2007 og 2008 samkvæmt skilmálum í gr. 5.5 í samningnum.

Í umræddri töflu er sundurliðun leigugreiðslna. Koma fram leigugreiðslur fyrir árið 2007 og einnig 2008. Um árið 2008 má sjá að leigugreiðslum er skipt í þrennt fyrir hverja einingu þjónustunnar og er tilgreint við hvern lið að um sé að ræða 33,3%. Segir um fyrsta liðinn að þar sé tilgreind leiga við pöntun (rent at ordering) um annann liðinn að þar sé tilgreind leiga við innleiðingu (rent at implementation) og um þriðja liðinn að þar sé tilgreind leiga við samþykki (rent at acceptance).

Fyrir liggur í málinu reikningur sóknaraðila að fjárhæð 186.340,30 evrur dagsettur 24. júní 2008 eða sama dag og ritað var undir samninginn af hálfu sóknaraðila. Samkvæmt bankayfirliti sem sóknaraðili hefur lagt fram var umræddur reikningur greiddur að fullu í einu lagi 29. júlí 2008. Hafa ekki verið bornar brigður á þetta af hálfu varnaraðila. Það liggur því fyrir að varnaraðili greiddi þann hluta fjárkröfu sóknaraðila sem samkvæmt yfirliti sem var hluti af samningi aðila varð ekki gjaldkræf fyrr en við samþykki. Þá er og ljóst að með umræddri greiðslu stóð varnaraðili skil á leigu vegna hugbúnaðarins frá miðju ári 2007 og til ársloka 2008.

Af hálfu varnaraðila er á því byggt að skilyrði umrædds samnings um formlegt samþykki hafi ekki verið uppfyllt og uppsetning hugbúnaðarins hafi ekki náð stigi 1, samkvæmt samningnum. Af þeim sökum hafi samningurinn ekki tekið gildi og greiðsluskylda varnaraðila ekki orðið virk til þeirra 36 mánaða sem tilgreindir eru sem lágmarksgildistími hans. Þessu til stuðnings leiddi varnaraðili tvo fyrrum starfsmenn sína, S-kvk-þf L-kvk-þf J-kvk-þf, verkefnastjóra á upplýsingatæknisviði varnaraðila á árinu 2008 og R-kvk-þf Ó-kvk-þf viðskiptastjóra á upplýsinga- og tæknisviði hjá varnaraðila á Íslandi á sama tíma. Kom fram hjá þeim báðum að innleiðing hugbúnaðar sóknaraðila hafi verið flókin og tímafrek. Þá kom einnig afdráttarlaust fram hjá þeim að kerfið hefði ekki verið orðið nothæft þegar varnaraðili hafi verið tekinn yfir af skilanefnd í október 2008, en þá hafi verkefninu verið sjálfhætt. Það hafi því aldrei komið til þess að hugbúnaður sóknaraðila hefði verið tekinn í notkun hjá varnaraðila.

Sóknaraðili ber sönnunarbyrði fyrir tilvist og efni kröfu sinnar. Hefur hann teflt fram í málinu samningi þeim sem að framan er lýst, sem og kvittun fyrir greiðslu leigu árin 2007 og 2008. Um virkni hugbúnaðarins sem leigusamningurinn fjallaði um hefur sóknaraðili einungis vísað til tölvupóstsamskipta sem áttu sér stað á árinu 2007 en ekki er fyrir að fara öðrum gögnum sem ályktun verður dregin af um hvernig innleiðing hugbúnaðarins gekk eftir þennan tíma, utan frásögn fyrrum starfsmanna varnaraðila sem vísað var til hér að framan. Bendir framburður þeirra til þess að innleiðingu hugbúnaðarins hafi ekki verið lokið. Eins og fyrr er rakið þá er m.a. mælt fyrir um það í grein 5.5 í samningi aðila að í ársbyrjun eftir að samningur hefur verið undirritaður beri að standa skil á árlegum gjöldum eins og lýst sé í liðum A, B og C í greininni, að því gefnu að áföngum hafi þá verið náð. Þó fallast megi á með varnaraðila að sönnunarbyrði fyrir því að umræddum áföngum hafi verið náð hvíli á sóknaraðila verður ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að varnaraðili ritaði undir samning um hugbúnaðarleigu að loknu löngu undirbúningsferli og greiddi í kjölfarið leigugreiðslu sem í það minnsta veitir nokkur líkindi fyrir því að hann hafi talið að sóknaraðili hafi staðið við sinn hluta samningsins. Varnaraðili hefur ekki sýnt fram á með neinum hætti að hann hafi beint til sóknaraðila áskorunum eða yfirlýsingum vegna samningsins síðari hluta árs 2008, hvorki fyrir eða eftir að skilanefnd tók við stjórn hans í október það ár. Verður að leggja þá skyldu á varnaraðila, hafi hann viljað losna undan umræddum samningi að lýsa því yfir við samningsaðila sinn. Þetta gerði varnaraðili ekki. Hefur varnaraðili á engan hátt sýnt fram á að atvik er varða sóknaraðila hafi leitt til þess að hætt var við umrædda innleiðingu hugbúnaðarins. Þvert á móti virðist liggja ljóst fyrir að ástæða þess að samningurinn varð ekki efndur var greiðsluþrot varnaraðila. Varnaraðili getur ekki að réttum lögum borið fyrir sig forsendubrest sem rekja má til greiðsluþrots hans og er röksemdum hans í þá veru hafnað.

Þegar af þeim ástæðum sem að framan eru raktar verður fallist á með sóknaraðila að leggja verði til grundvallar í málinu að samningur aðila hafi tekið gildi og greiðsluskylda samkvæmt honum stofnast í samræmi við ákvæði hans.

Af hálfu sóknaraðili var kröfunni lýst fyrir slitastjórn og vísað um rétthæð hennar til 109. gr. laga nr. 21/1991, en í greinargerð til dómsins var þessum breytt og er nú byggt í aðalkröfu á að skipa skuli kröfunni í skuldaröð í eftir ákvæði 3. tl. 110. gr. sömu laga.

Í nefndum 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 greinir að þar undir falli kröfur sem hafi orðið til á hendur þrotabúinu eftir uppkvaðningu úrskurðar héraðsdómara um töku búsins til gjaldþrotaskipta með samningum skiptastjóra eða vegna tjóns sem búið bakar öðrum.

Þá greinir m.a. í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki að við slit fjármálafyrirtækis gildi sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga þess og kröfur á hendur því að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að það sé tekið til slita leiði ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur því falli í gjalddaga. Í 3. mgr. sömu lagagreinir kemur m.a. fram að við slit fjármálafyrirtækis gildi sömu reglur og um rétthæð krafna á hendur þrotabúi. Frá þessu eru gerðar nánar greindar undantekningar en þær varða ekki sakarefni máls þessa.

Í XV. kafla laga nr. 21/1991 er fjallað um gagnkvæma samninga og má af ákvæðum kaflans ráða að þau fjalla um samninga sem þrotamaður hefur átt aðild að og gerðir hafa verið áður en úrskurður gekk um töku bús hans til gjaldþrotaskipta og hvernig með slíka samninga skal fara eftir umrætt tímamark.

Eins og fyrr er rakið er hér lagt til grundvallar að samningur aðila hafi tekið gildi. Í samræmi við ákvæði samningsins gaf sóknaraðili út reikning að fjárhæð 159.756 evrur 5. desember 2008. Er í kröfugerð hans fyrir dóminum gert ráð fyrir að á umrædda fjárhæð leggist umsamdir 5% vanskilavextir frá 5. janúar 2009 til greiðsludags. Er því gengið út frá því að krafan hafi gjaldfallið 5. janúar 2009. Á þeim tíma var varnaraðili undir greiðslustöðvun og bar því ekki að greiða skuldheimtumönnum sínum, sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 21/1991 en sóknaraðili hafði takmarkaðar heimildir til að beita vanefndaúrræðum, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Hann hafði þó heimild samkvæmt lagagreininni til að beita ákvæði samnings aðila um vanskilavexti. Réttur sóknaraðila til greiðslu framangreindrar fjárhæðar á sér stoð í samningi aðila og hefur fjárhæð hennar ekki verið mótmælt. Með vísan til þeirra lagagreina sem að framan eru raktar er þó ekki unnt að fallast á að krafan skuli teljast búskrafa á grundvelli 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991. Er lagagreinin skýr um að hún geti aðeins tekið til krafna sem stofnast með tilteknum hætti eftir að úrskurður um gjaldþrotaskipti hefur verið kveðinn upp. Ber hér að miða þann dag er varnaraðili telst hafa verið tekinn til slitameðferðar en það mun vera 22. apríl 2009. Verður þegar af þessari ástæðu að hafna því að krafan njóti stöðu í réttindaröð sem búskrafa. Vextir eftir fyrrnefnt tímamark teljast til eftirstæðra krafna skv. 114. gr. laga nr. 21/1991. Í samræmi við framangreint verður krafa sóknaraðila að fjárhæð 159.756 evrur, ásamt 5% vöxtum frá 5. janúar 2009 til 22. apríl sama ár viðurkennd sem almenn krafa, skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila. Að mati dómsins skiptir það ekki máli fyrir framangreinda úrlausn þó krafan varði leigugreiðslur vegna alls ársins 2009.

Frá 22. apríl 2009 fer um samning aðila eftir ákvæðum XV. kafla laga nr. 21/1991. Það er meginregla við gjaldþrotaskipti að gagnkvæmir samningar falla niður við uppkvaðningu úrskurðar um töku bús til gjaldþrotaskipta, nema skiptastjóri nýti sér þær heimildir sem mælt er fyrir um í nefndum kafla laga nr. 21/1991 til að taka við réttindum og skyldum samkvæmt samningnum, sbr. 1. mgr. 91. gr. laganna. Er einnig í XV. kafla laganna mælt fyrir um sérstakar heimildir til uppsagnar slíkra samninga sem skiptastjóri tekur yfir án tillits til þess á hvern hátt hefur verið um það samið. Ekki er unnt að fallast á að ákvæði það í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um að kröfur á hendur fjármálafyrirtæki falli ekki sjálfkrafa í gjalddaga við töku bús þess til slitameðferðar, leggi þær skyldur á slitastjórnir að þær þurfi að tilkynna hverjum kröfuhafa um það hvort krafa hans skuli gjaldfalla við slitin, en málatilbúnaður sóknaraðila virðist byggja á því að skilja beri umrætt ákvæði með slíkum hætti. Er það mat dómsins að tilvitnað ákvæði laga nr. 161/2002 hafi ekki áhrif á úrlausn þess sakarefnis sem hér er til meðferðar. Hér á við ákvæði 91. gr. laga nr. 21/1991. Greinir í 1. mgr. ákvæðisins að þrotabúi sé heimilt að taka yfir réttindi og skyldur þrotamanns samkvæmt gagnkvæmum samningi. Sóknaraðili hefur með engu móti sýnt fram á að slitastjórn varnaraðila hafi látið í ljósi við hann að varnaraðili hygðist taka yfir réttindi og skyldur samkvæmt samningnum, hvorki beint né óbeint. Að mati dómsins eru ekki lagaskilyrði til þess að fallast á að sóknaraðili geti byggt rétt á athafnaleysi varnaraðila að þessu leyti. Eru haldlausar tilvísanir sóknaraðila til annarra ákvæða XV. kafla laga nr. 21/1991 í þessu sambandi. Féll samningurinn því úr gildi þann 22. apríl 2009. Gat sóknaraðili ekki eftir þann tíma að réttu gefið út reikninga samkvæmt samningnum eða bar honum skylda til að inna af hendi þjónustu í samræmi við ákvæði hans. Sóknaraðili kynni hins vegar að eiga rétt til skaðabóta vegna samningsrofanna en af hans hálfu hafa engar röksemdir verið hafðar í frammi sem stutt geti slíka kröfu. Með vísan til 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, verður ekki í úrskurði byggt á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram en gerðu það ekki við meðferð máls. Ber og að hafa í huga að sá hluti varakröfu sóknaraðila sem hann krefst að njóti stöðu sem almenn krafa og virðist varða leigugreiðslur eftir 17. júní 2010 er lítt eða ekki rökstuddur. Er krafa sóknaraðila er varð til 22. apríl 2009, er samningur aðila féll úr gildi, því vanreifuð og verður þegar af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar að hafna henni.

Þó krafa sóknaraðila hafi aðeins verið tekin til greina að hluta þykja ekki efni til annars en dæma varnaraðila til greiðslu málskostnaðar. Þykir hann hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem nánar greinir í úrskurðarorði.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Krafa sóknaraðila, Deram S.A. að fjárhæð 159.756 evrur, ásamt 5% vöxtum frá 5. janúar 2009 til 22. apríl sama ár er viðurkennd sem almenn krafa, skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferð varnaraðila, Kaupþings hf. Krafa um vexti af umræddri fjárhæð frá 22. apríl 2009 til greiðsludags er viðurkennd sem eftirstæð krafa, sbr. 114. gr. sömu laga.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 350.000 krónur í málskostnað.

Öðrum framangreindum kröfum sóknaraðila er hafnað.

H-kk-nf B-kk-nf