E-1767/2023

1

Mál þetta, sem dómtekið var 16. nóvember 2023, höfðaði A, [...], Reykjavík, með stefnu birtri 16. mars 2023, á hendur íslenska ríkinu, Arnarhváli, Reykjavík, til heimtu skaða- og miskabóta.

2

Stefnandi gerir þær dómkröfur í málinu að stefnda verði gert að greiða henni skaða-bætur, að fjárhæð 29.014.728 krónur, með skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.289.462 krónum frá 01.10.2019 til 01.11.2019, af 2.578.924 krónum frá 01.11.2019 til 01.12.2019, af 3.868.386 krón-um frá 01.12.2019 til 05.12.2019, af 4.099.398 krónum frá 05.12.2019 til 01.01.2020, af 5.388.860 krónum frá 01.01.2020 til 01.02.2020, af 6.678.322 krónum frá 01.02.2020 til 04.02.2020, af 6.947.836 krónum frá 04.02.2020 til 01.03.2020, af 8.237.298 krónum frá 01.03.2020 til 01.04.2020, af 9.526.760 krónum frá 01.04.2020 til 14.04.2020, af 9.963.116 krónum frá 14.04.2020 til 01.05.2020, af 11.252.578 krónum frá 01.05.2020 til 01.06.2020, af 12.542.040 krónum frá 01.06.2020 til 01.07.2020, af 13.831.502 krónum frá 01.07.2020 til 01.08.2020, af 15.120.964 krónum frá 01.08.2020 til 01.09.2020, af 16.410.426 krónum frá 01.09.2020 til 01.10.2020, af 17.699.888 krónum frá 01.10.2020 til 01.11.2020, af 18.989.350 krónum frá 01.11.2020 til 01.12.2020, af 20.278.812 krónum frá 01.12.2020 til 01.01.2021, af 21.568.274 krónum frá 01.01.2021 til 01.02.2021, af 22.857.736 krónum frá 01.02.2021 til 01.03.2021, af 24.147.198 krónum frá 01.03.2021 til 04.03.2021, af 24.538.635 krónum frá 04.03.2021 til 22.10.2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verð-tryggingu af 29.014.728 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum hinn 01.04.2020 að fjárhæð 2.199.633 krónur og hinn 01.06.2020 að fjárhæð 518.664 krónur. Þá er gerð krafa um að stefnda verði gert að greiða stefnanda 5.000.000 króna í miskabætur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna, frá 22. október 2022 til greiðsludags. Loks krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða henni málskostnað að mati dómsins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

3

Stefndi krefst þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Jafnframt er aðallega krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Helstu málsatvik

4

Stefnandi var þann 17. desember 2015 skipuð í embætti nefndarmanns úrskurðar-nefndar velferðarmála frá og með 1. janúar 2016 til fimm ára, sbr. lög nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála.

5

Stefnandi var frá vinnu vegna veikinda á árinu 2019. Hafði hún samkvæmt gögnum málsins fullnýtt veikindarétt sinn þann 23. ágúst það ár. Í framhaldi af því, nánar tiltekið í september og október 2019, átti stefnandi í tölvupóstsamskiptum við for-mann úrskurðarnefndar velferðarmála varðandi heilsufar sitt og endurkomu til vinnu. 6

Í tölvupósti til formannsins 19. september 2019 upplýsti stefnandi meðal annars að hún myndi hitta lækni 24. sama mánaðar og þá yrði ákveðið hvort hún þyrfti lengra leyfi. Deginum áður, 23. september, sendi stefnandi annan tölvupóst þar sem hún sagði að læknir hennar hefði reynst veikur og að hún fengi ekki tíma fyrr en í vikunni þar á eftir. Kvaðst stefnandi ætla að sjá til hvernig hún yrði þá og vonaðist til að koma til vinnu. Þessu svaraði formaður nefndarinnar með tölvupósti daginn eftir, þar sem eftirfarandi kom fram: Ég myndi vilja að sérfræðingurinn, þ. e. læknirinn tæki ákvörðun um framhaldið, þ. e. hvort þú sért komin á þann stað að mæta til vinnu.

7

Með tölvupósti 10. október 2019 kvaðst stefnandi hafa verið að koma frá lækninum. Hún væri útskrifuð og myndi mæta til vinnu á mánudag, þ. e. 14. sama mánaðar. Tölvupósti stefnanda var svarað með tölvupósti formanns úrskurðarnefndarinnar 11. október 2019 þar sem þess var óskað að stefnandi kæmi ekki til vinnu fyrr en starfshæfnisvottorðlægi fyrir. Stakk formaðurinn jafnframt upp á því að þær myndu ræða saman þegar vottorðið lægi fyrir.

8

Stefnandi fór í viðtal hjá tilgreindum trúnaðarlækni úrskurðarnefndarinnar þann 1. nóvember 2019 og greindi hann formanni nefndarinnar frá niðurstöðu sinni þann 13. desember 2019. Í áliti trúnaðarlæknisins kom fram að hann mæti stefnanda, að höfðu sambandi við sérfræðilækni stefnanda, vinnufæra að fullu. Sjálft starfshæfnisvottorð-ið barst formanni úrskurðarnefndar velferðarmála 16. desember 2019.

9

Þann 11. nóvember 2019 óskaði þáverandi lögmaður stefnanda eftir afriti tölvupósts hjá formanni úrskurðarnefndar velferðarmála, sem ætlað var að formaðurinn hefði sent trúnaðarlækni nefndarinnar. Þá var þess krafist að stefnandi fengi greidd laun frá 14. októberþ aðár. Þetta var ítrekað 14. nóvember 2019 og erindi sent til félagsmála-ráðuneytisins 12. desember 2019, þar sem farið var fram á það að ráðuneytið sæi til þess að látið yrði af ólögmætri stjórnsýslu formanns nefndarinnar. Enn fremur var óskað eftir viðræðum við ráðuneytið um starfsaðstæður stefnanda það sem eftir væri af skipunartíma hennar.

10

Í greinargerð stefnda er haft eftir formanni úrskurðarnefndar velferðarmála að hún hafi reynt að ná sambandi við stefnanda símleiðis á tímabilinu 16. til 18. desember 2019 til að upplýsa hana um niðurstöðu starfshæfnimats. Fær það stoð í tölvupósti formannsins til stefnanda frá 17. þess mánaðar þar sem vitnað er í tilraun formannsins til að ná tali af stefnanda og hún hvött til að hafa samband. Mun það ekki hafa gengið eftir. Formaður úrskurðarnefndar velferðarmála mun því næst hafa haft samband við lögmann stefnanda, símleiðis, 13. janúar 2020 og óskað eftir því að stefnandi mætti til starfa.

11

Þann 20. janúar 2020 ítrekaði lögmaður stefnandaerindisitttil félagsmálaráðuneytis-ins frá 12. desember 2019. Í ítrekunarbréfi lögmannsins kom meðal annars fram að á meðan kröfu stefnanda um greiðslu launa og afhendingu gagna hefði ekki verið svarað treysti hún sér ekki til að mæta aftur á vinnustaðinn, þótt hún hefði eindreginn vilja til að sinna embætti sínu áfram, eins og hún væri skipuð til. Hinn 6. febrúar 2020 svaraði ráðuneytisstjóri félagsmálaráðuneytisins lögmanni stefnanda og kvað ráðu-neytið ekki myndu aðhafast í málinu og vísaði á formann nefndarinnar.

12

H inn 7. febrúar 2020 sendi formaður úrskurðarnefndar velferðarmála stefnanda ábyrgðarbréf, þar sem farið var fram á að hún mætti til vinnu 14. sama mánaðar, en ella yrði litið svo á að um brotthlaup úr starfi væri að ræða og þar með uppsögn af hennar hálfu. Lögmaður stefnanda svaraði bréfi formannsins 13. febrúar 2020 með bréfi þar sem fram kom að stefnandi hefði fullan vilja til að koma til starfa, hún hefði ekki sagt embætti sínu lausu og hótun formanns nefndarinnar væri harðlega mótmælt sem rangri og ólögmætri.

13

Sama dag ritaði lögmaður stefnanda félagsmálaráðuneytinu bréf, með vísan til svars þess frá 6. febrúar 2020, þar sem farið var fram á það að ráðuneytið veitti skrifleg og rökstudd svör við erindinu. Vísaði lögmaður stefnanda til synjunar á afhendingu tölvupósts til trúnaðarlæknisins, ógreiddra launa eftir að stefnandi hefði sýnt fram á starfshæfni sína og óskað eftir að mæta til vinnu í október 2019, svo og til framkomu formanns nefndarinnar. Hinn 4. mars 2020 ítrekaði ráðuneytisstjóri fyrra svar sitt til lögmanns stefnanda og tók fram að ekki yrði annað séð en að formaðurinn hefði sinnt sínum skyldum.

14

Með bréfi, dags. 3. mars 2020, tilkynnti formaður úrskurðarnefndar velferðarmála lögmanni stefnanda að þar sem stefnandi hefði ekki mætt til starfa, þrátt fyrir áskor-anir þar um, væri litið svo á að hún hefði sagt starfi sínu lausu. Launauppgjör vegna starfsloka færi fram um næstu mánaðamót þar á eftir og yrðu stefnanda þá greidd laun fyrir tímabilið 14. október 2019 til 16. desember 2019. Í málinu liggur frammi vottorð um starfslok stefnanda, dags. 18. maí 2020, þar sem fram kemur að starfslok hennar hafi verið 16. desember 2019.

15

Þann 16. apríl 2020 kvartaði stefnandi til umboðsmanns Alþingis yfir samskiptum sínum við formann úrskurðarnefndar velferðarmála og ráðuneytisstjóra félagsmála-ráðuneytisins, þá sér í lagi ákvörðun formannsins um starfslok. Í tilefni af fyrirspurn umboðsmanns til félagsmálaráðuneytisins ákvað ráðuneytið í júní 2020 að taka erindi stefnanda frá 12. desember 2019 til meðferðar að nýju. Með vísan til þess lauk umboðsmaður málinu að svo stöddu.

16

Hinn 29. júní 2020 tilkynnti félagsmálaráðuneytið hins vegar stefnanda að til stæði að auglýsa stöður nefndarmanna úrskurðarnefndar velferðarmála lausar til umsóknar, áður en skipunartími hennar væri á enda, en honum hefði átt að ljúka 31. desember 2020. Hinn 10. september 2020 tilkynnti ráðuneytisstjóri félagsmálaráðuneytisins lögmanni stefnanda svo að til stæði að veita henni lausn þar sem hún hefði horfið fyrirvaralaust úr embætti án þess að biðjast lausnar. Var jafnframt tiltekinn frestur til að koma andmælum á framfæri.

17

Með bréfi 23. september 2020 áréttaði lögmaður stefnanda fyrri kröfur um afrit af tölvupósti formanns úrskurðarnefndar velferðarmála til trúnaðarlæknis nefndarinnar. Með tölvupósti 8. desember 2020 gaf ráðuneytið lögmanni stefnanda kost á að koma á framfæri athugasemdum vegna gagna sem borist hefðu frá úrskurðarnefndinni í október það ár. Ráðuneytið upplýsti því næst þann 16. desember 2020 um að tölvu-póstur formanns úrskurðarnefndarinnar til trúnaðarlæknis hefði ekki borist ráðu-neytinu og væri því ekki meðal gagna málsins.

18

Hinn 30. desember 2020 lauk meðferð félagsmálaráðuneytisins á máli stefnanda með tveimur bréfum, dagsettum þann dag. Annars vegar var um að ræða lausn úr embætti, án þess þó að dagur embættisloka væri tiltekinn, og hins vegar afstöðu til umkvört-unarefna stefnanda að öðru leyti. Í lausnarbréfinu var vísað til fyrrnefndrar forsendu um að stefnandi hefði horfið fyrirvaralaust úr embætti og tekið var fram að afstaða ráðuneytisins væri sú að fullnaðaruppgjör vegna launa hefði farið fram. Var kröfum um frekari launagreiðslur hafnað.

19

Meðal þess sem fram kom í síðarnefnda bréfinu var að ráðuneytið teldi að formaður úrskurðarnefndar velferðarmála hefði við yfirlýsingu um starfslok í bréfi sínu 7. febrúar 2020 gengið lengra en heimilt hefði verið samkvæmt VI. kafla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Var vísað til lausnarbréfsins og aðdraganda þess og að þar með hefði verið bætt úr þeim formannmarka sem verið hefði á meðferð málsins að því leyti. Þá tók ráðuneytið fram að það teldi ekki skýrt að skylt hefði verið að greiða stefnanda laun meðan beðið hefði verið niðurstöðu trúnaðarlæknis um starfshæfni hennar. Þó sagði að ráðuneytið gerði ekki athugasemd við að stefnanda hefðu verið greidd þessi laun með vísan til meðalhófssjónarmiða, enda hefðu hvorki úrskurðarnefndin né stefnandi borið ábyrgð á þeim töfum sem orðið hafi á niðurstöðunni. Kvaðst ráðuneytið ekki geta veitt aðgang að meintum pósti formanns úrskurðarnefndarinnar til trúnaðarlæknis nefndarinnar, þar sem pósturinn lægi ekki fyrir í gögnum málsins.

20

Umboðsmaður Alþingis tók mál stefnanda því næst til efnismeðferðar. Í bréfi til félagsmálaráðuneytisins 9. febrúar 2021 var óskað eftir því að skýrt yrði hvernig ákvörðun ráðuneytisins frá 30. desember 2020, um að veita stefnanda lausn frá embætti að fullu, án þess að nefnd samkvæmt 27. gr. laga nr. 70/1996 hefði rannsakað mál hennar, samrýmdi st öðrum ákvæðum VI. kafla sömu laga um lausn frá embætti. Þá var farið fram á upplýsingar um ástæður þess að stefnandi hefði ekki fengið aðgang að tölvupósti formanns úrskurðarnefndarinnar til trúnaðarlæknis nefndar-innar.

21

Álit umboðsmanns Alþingis lá fyrir 18. mars 2022, sbr. mál nr. 10929/2021. Niðurstaða umboðsmanns varð sú að málsmeðferð og ákvörðun félagsmálaráðu-neytisins 30. desember 2020, um lausn stefnanda frá embætti, hefði brotið gegn lögum, eins og nánar verður vikið að í umfjöllun um málsástæður aðila og niður-stöðukafla dómsins. Umboðsmaður beindi því jafnframt til félagsmálaráðuneytisins að rétta hlut stefnanda. Núverandi lögmaður stefnanda ritaði í framhaldi af því bréf til félagsmálaráðherra, dags. 6. apríl 2022, þar sem farið var fram á það við ráðherra að hann upplýsti hvernig ráðuneytið hygðist koma til móts við stefnanda og rétta hlut hennar í málinu.

22

Lögmaður stefnanda sendi kröfubréf á ríkislögmann 22. september 2022. Með tölvupósti 28. október 2022 upplýsti ríkislögmaður að fallist væri á bótaskyldu af hálfu íslenska ríkisins í málinu. Í tölvupósti ríkislögmanns til lögmanns stefnanda 22. febrúar 2023 bauðst embætti ríkislögmanns til að greiða stefnanda bætur, sem samsvöruðu launum hennar sem nefndarmanns í úrskurðarnefnd velferðarmála í 18 mánuði, samtals 23.210.316 krónur. Þá bauðst embættið til að greiða stefnanda 1.200.000 krónur í miskabætur, með hliðsjón af dómaframkvæmd. Loks kvaðst embættið tilbúið til að skoða greiðslu lögmannskostnaðar, meðal annars út frá tímaskýrslu, en öðrum liðum bótakröfu stefnanda var hafnað. Stefnandi sætti sig ekki við boðið og höfðaði mál þetta.

Helstu málsástæður stefnanda

23

Stefnandi kveðst byggja mál sitt á því að stefndi hafi með athöfnum sínum við starfs-lok stefnanda, sem embættismanns, brotið gegn lagaskyldum sem á stefnda hvíldu.

Stefnandi vísar til þess að í V. og VI. kafla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sé að finna ákvæði sem taki einungis til embættismanna. Þeir séu að jafnaði skipaðir til fimm ára í senn, sbr. 1. mgr. 23. gr. laganna, og gegni embætti þar til eitthvert þeirra atriða sem talin séu upp í 25. gr. laganna komi til. Ástæður, sem geti leitt til lausnar frá embætti, séu síðan nánar tilgreindar í VI. kafla laganna.

24

Stefnandi vísar einnig til þess að í 31. gr. laga nr. 70/1996 komi fram að stjórnvald sem skipi mann í embætti veiti honum jafnframt lausn frá því, nema öðruvísi sé sérstaklega fyrir mælt í lögum. Jafnframt komifram að lausn skuli veita skriflega og að orsakir lausnar skuli þar greindar. Þá skuli jafnframt tekið fram frá hvaða degi embættismanni sé veitt lausn frá störfum og á hvaða kjörum.

25

Framangreind ákvæði um skipunartíma embættismanna og lausn frá störfum tryggi þeim réttaröryggi umfram þá opinberu starfsmenn sem ráðnir eru með ráðningar-samningum. Tilgangur þessa sé að stuðla að sjálfstæði embættismanna gagnvart veitingarvaldshafa. Verði þannig að leggja til grundvallar að skipun ljúki ekki án formlegrar tilkynningar veitingarvaldshafa um lausn embættismanns.

26

Byggir stefnandi á því að skipunartíma hennar hafi hvorki verið lokið, er formaður úrskurðarnefndar velferðarmála hafi leyst hana frá störfum, né hafi stefnanda verið veitt lausn af til þess bæru stjórnvaldi. Áréttað er að það hafi verið veitingar valds-hafans, félagsmálaráðherra, að taka ákvörðun um lausn stefnanda frá embætti, ekki formanns úrskurðarnefndar velferðarmála. Í málinu liggi fyrir að stefnanda hafi verið veitt lausn frá embætti af þar til bærum veitingarvaldshafa 30. desember 2020. Hafi félagsmálaráðuneytið staðfest að lausnin hafi tekið gildi frá og með þeim degi. Fari sú staðfesting þvert á fyrri afstöðu ráðuneytisins, þess efnis að stefnandi hafi fyrir þetta tímamark ekki verið í starfi.

27

Stefnandi telur að framangreint leiði með óyggjandi hætti í ljós að hún hafi verið í starfi í skilningi 2. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996 þar til henni hafi verið veitt lausn þann 30. desember 2020.

28

Hvað stöðu stefnanda sem embættismanns og lausn hennar frá störfum varðaði hafi umboðsmaður Alþingis komist að þeirri niðurstöðu að borið hefði að leggja mál stefnanda í farveg málsmeðferðarreglna VI. kafla laga nr. 70/1996. Hafi það þar af leiðandi falið í sér brot á lögum að fara með málið með öðrum hætti og þá með þeim hætti að stefnandi hafi ekki notið þess réttaröryggis sem ákvæðum laga nr. 70/1996 sé ætlað að tryggja embættismönnum.

29

Stefnandi áréttar að áður en félagsmálaráðuneytið hafi tekið ákvörðun um lausn hennar frá embætti 30. desember 2020 hafi formaður úrskurðarnefndar velferðar-mála, fyrir sitt leyti, algerlega án valdheimildar og af fullkominni valdþurrð, tekið ákvörðun um starfslok hennar, nánar tiltekið þann 3. mars 2020. Hafi ráðuneytið talið formanninn hafa gengið lengra en heimilt hafi verið samkvæmt VI. kafla laga nr. 70/1996, en um formannmarka hafi verið að ræða.

30

Umboðsmaður Alþingis hafi fjallað um þessa framkvæmd og afstöðu ráðuneytisins í áliti sínu. Hafi þar komið fram það mat umboðsmanns að valdþurrð formanns úr-skurðarnefndarinnar hefði mátt vera ráðuneytinu ljós, að minnsta kosti hálfu ári áður en ráðuneytið hafi sjálft lokið málinu, með því að ráðuneytinu hefði átt að vera ljóst að stefnandi hafi verið skipaður nefndarmaður af ráðherra, sem jafnframt hafi borið að veita stefnanda formlega lausn. Umboðsmaður Alþingis hafi þannig áréttað að ráðherra hefði borið að gera viðeigandi ráðstafanir til að koma framkvæmd úrskurðarnefndarinnar í rétt horf, þegar ráðuneytinu hefði orðið ljóst að ótvíræðir lagalegir annmarkar væru á framkvæmdinni.

31

Samkvæmt öllu framangreindu telur stefnandi ótvírætt að félagsmálaráðherra hafi gerst brotlegur gagnvart sér og með háttsemi sinni bakað íslenska ríkinu miska- og skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda. Hafi stefndi enda viðurkennt bótaskyldu í málinu gagnvart stefnanda. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem nemi þeim launum sem hún hefði haft, sem skipaður embættismaður, út skipunartíma sinn, auk áunninna lífeyrisréttinda, réttar til vaxta á launakröfu, miskabóta og skaðabóta, svo og vegna útlagðs kostnaðar semhafi fallið á stefnanda við rekstur málsins á stjórnsýslustigi.

32

Samkvæmt stefnanda er krafa hennar um skaðabætur vegna launamissis miðuð við launaseðla. Mánaðarlaun hennar hafi numið 1.289.462 krónum fyrir hvern mánuð. Launakrafa (sic) stefnanda miði st við greiðslu 18 mánaða launa, þ. e. a. s. fyrir þann tíma sem skipunartími stefnanda hafi staðið yfir og þrjá mánuði að skipunartíma loknum. Samtals nemi krafa stefnanda vegna ógreiddra launa 23.210.316 krónum, með skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 fyrir hvern gjald-fallinn launamánuð fyrir sig, en með dráttarvöxtum frá 22. október 2022 til greiðslu-dags.

33

Inn á launakröfuna hafi verið greiddar 2.638.297 krónur (sic), sem komi til frádráttar kröfum stefnanda við uppgjör málsins. Annars vegar séum að ræða innborgun á laun þann 1. apríl 2020, að fjárhæð 2.199.633 krónur, og hins vegar innborgun á orlof þann 1. júní 2020, að fjárhæð 518.664 krónur.

34

Stefnandi segir að í útreikningum tryggingastærðfræðings, sem hún hafi leitað til í þeim tilgangi að reikna út töpuð lífeyrisréttindi, sé reiknað verðmæti sem áunnist hefði fyrir launagreiðslur samkvæmt kröfu umfram það sem greitt hafi verið. Samtals hefðu áunnist viðbótarréttindi að fjárhæð 35.625 krónur á mánuði. Einnig hefði framreikningsréttur hækkað árin 2020 til 2024. Verðmæti lífeyrisréttinda stefnanda vegna þess tímabils sem málið varðar væri nánar tiltekið sem hér segir:

Tegund réttinda Tryggingafræðilegt núvirði

Eftirlauna- og örorkuréttur 5.285.203

Makalífeyrisréttur 67.338

Alls 5.352.541

Eigið iðgjald, 4% launa - 876.448

Verðmæti lífeyrisréttinda

nettó 4.476.09335

Stefnandi kveðst sömuleiðis krefjast dráttarvaxta á kröfu vegna áunninna lífeyris-réttinda frá 22. október 2022 til greiðsludags.

36

Heildarfjárhæð þess tjóns, í formi ógreiddra launa og áunninna lífeyrisréttinda, sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna hinnar ólögmætu málsmeðferðar, nemi þannig 27.686.409 krónum. Um sé að ræða raunverulegt fjártjón, sem stefnandi hafi orðiðfyrir og þau réttindi sem stefnandi hafi orðið af vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda. Þannig séu engar forsendur til lækkunar kröfu stefnanda.

37

Stefnandi gerir jafnframt kröfu til þess að stefndi greiði sér skaðabætur vegna fjár-tjóns að fjárhæð 1.328.319 krónur, sem svari til útlagðs kostnaðar stefnanda vegna málsmeðferðar á stjórnsýslustigi, vegna kvartana stefnanda til félagsmálaráðu-neytisins og síðar kvörtunar til umboðsmanns Alþingis.

38

Byggt er á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda að þessu leyti til, á grundvelli almennu sakarreglunnar, með því að hafa með ólögmætum og saknæm-um hætti orðið þess valdandi að stefnandi stofnaði til kostnaðar að fjárhæð skaða-bótakröfunnar, sem sé sennileg afleiðing af þeirri háttsemi. Vísað er til fordæma Hæstaréttar um að dómstólar hafi fallist á að stjórnvöldum beri að greiða þeim sem misgert er við slíkan kostnað, sbr. t. a. m. dóma Hæstaréttarfrá 7. apríl 2009 í máli nr. 444/2008 ogfrá 30. október 2008 í máli nr. 70/2008.

39

Nemur skaðabótakrafa stefnanda vegna þessa liðar samtals 1.328.319 krónum, sbr. útgefna reikninga þáverandi lögmanns hennar 2. desember 2019 að fjárhæð 231.012 krónur, 2. febrúar 2020 að fjárhæð 269.514 krónur, 8. apríl 2020 að fjárhæð 436.356 krónur og 17. febrúar 2021 að fjárhæð 391.437 krónur. Þá gerir stefnandi kröfu um að til viðbótar tildæmdum skaðabótum leggist skaðabótavextir frá gjalddögum eða eindögum einstakra reikninga.

40

Kröfu sínaum miskabætur byggir stefnandi á því að vegið hafi verið að starfsheiðri, orðspori, reynslu og hæfni hennar, með hinni ólögmætu ákvörðun formanns úrskurð-arnefndarinnar, sem framkvæmd hafi verið af valdþurrð og með fullkomnu skeyt-ingar leysi um réttindi og hagsmuni stefnanda. Ráðherra beri húsbóndaábyrgð á nefndarformanninum að þessu leyti til.

41

K rafa stefnanda byggi á því að ótvírætt sé að ráðherra hafi ekki farið eftir þeim reglum sem honum hafi borið að fara eftir við lausn stefnanda frá embætti. Þ á hafi ráðherra mátt vera ljóst að gerðir hans myndu bitna á stefnanda og verða stefnanda til miska. Hafi stefnandi átt erfitt uppdráttar vegna hinnar ólögmætu háttsemi stefnda og gengið treglega að fá starf að nýju. Slíkt hafi valdið stefnanda miklu hugarvíli.

Hafi það verið stefnanda til miska að vera með ólögmætum hætti svipt þeirri réttar-vernd sem hún hafi notið sem embættismaður.

42

Þá hafiþað jafnframt valdið stefnanda auknum miska að formaður úrskurðarnefndar velferðarmála virðist hafa vélað um persónu og mögulega um heilsufar stefnanda í tölvupósti til trúnaðarlæknis. Hafi stefnandi, þrátt fyrir margítrekaðar tilraunir, ekki fengið aðgang að téðum tölvupósti þrátt fyrir að hann hafi að geyma mikilvægar persónulegar upplýsingar um stefnanda, sem aðrir – og þá sérstaklega formaður úrskurðarnefndarinnar – hafi ekkert með að gera. Stefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki lagt fram téðan tölvupóst.

43

Stefnandi kveður að hinn langi málsmeðferðartími hafieinnig reynt mjög á hanaog þá einkum þannig að húnh afi ekki átt þess kost að vísa á formann úrskurðarnefndar velferðarmála, sem fyrri vinnuveitanda, með upplýsingar um hæfni stefnanda til annarra starfa, þar sem starfslok stefnanda hafi veriðmeð svo ólögmætum hætti sem raun ber vitni og framferði formannsins hafi verið neikvætt og markast af illgirni í garð stefnanda.

44

Stefnandi telur miska sinn vegna þessarar ólögmætu meingerðar í sinn garð hæfilega metinn 5.000.000 króna. Byggir stefnandi á því að skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu uppfyllt og að stefnda verði gert að greiða stefnanda miskabætur, enda hafi öll háttsemi stefnda gagnvart stefnanda valdið stefnanda miska, sem sé sennileg afleiðing háttseminnar.

45

Stefnandi gerir kröfu til að við dæmdar miskabætur leggist dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. október 2022 til greiðsludags, en þann dag var einn mánuður liðinn frá því að stefnandi gerði kröfu til þess að stefndi greiddi sér miskabætur. Er í því sambandi vísað til 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Helstu málsástæður stefnda

46

Stefndi vísar til þess að í ljósi veikindasögu stefnanda, sem hafi verið mikið frá á árunum 2018 og 2019, hafi það verið í samræmi við almenna framkvæmd, bæði hjá opinberum starfsmönnum og embættismönnum, að óska eftir því að trúnaðarlæknir úrskurðarnefndar velferðarmála skoðaði stefnanda og legði mat á það hvort stefnandi hefði starfshæfni til að sinna embætti sínu. Séþað mat stefnda að þessi framkvæmd hafi ekki verið íþyngjandi fyrir stefnanda umfram það sem nauðsynlegt hafi verið til að ná því markmiði að upplýsa um starfshæfni hennar.

47

Gögn málsins beri það enn fremur með sér að gripið hafi veriðtil ítrekaðra ráðstafana til að skora á stefnanda að koma aftur til starfa eftir að vottorð trúnaðarlæknisins um starfshæfni hennar hafi legið fyrir. Þessum áskorunum hafi stefnandi ekki sinnt og gefið þær skýringar að hún hefði ekki fengið afrit af tölvupósti sem formaður úrskurðarnefndar velferðarmála hefði sent trúnaðarlækni nefndarinnar. Jafnframt hafi stefnandi gefið það upp, sem ástæðu fyrir fjarveru sinni frá vinnu, að hún hafi ekki fengið greidd laun eftir 14. október 2019, þ. e. það tímamark er stefnandi hafði boðað komu sína til starfa eftir að læknir stefnanda hafði veitt henni starfshæfnisvottorð. Stefnandi hafi þó fengið greidd laun fyrir það tímabil og fram til 16. desember 2019, þegar skorað hafi verið á hana að mæta aftur til vinnu eftir að vottorð trúnaðarlæknisins lá fyrir.

48

Í ljósi starfshæfni stefnanda hafi það verið niðurstaða ráðuneytisins að engin gögn bentu til þess að lögmæt forföll hefðu réttlætt fjarveru hennar frá störfum frá 16. desember 2019 og þar til henni var veitt lausn frá embætti þann 30. desember 2020. Í því sambandi hafi ráðuneytið áréttað að ekki væri unnt að líta á þann ágreining sem uppi var í málinu, þ. e. um afhendingu tölvupóstsins og greiðslu launa, sem grundvöll fyrir áframhaldandi forföllum stefnanda.

49

Stefndi byggir á því að mál þetta varði viðbrögð opinbers vinnuveitanda þegar starfs-maður hætti að sinna vinnuskyldu sinni án þess að biðjast lausnar eða segja formlega upp störfum. Við umfjöllun um réttarstöðu starfsmanna við þessar aðstæður verði að mati stefnda að líta til þess að innan ráðningarsambands, bæði á almennum og opin-berum vinnumarkaði, séu tvær meginskyldur, annars vegar vinnuskylda starfsmanns og hins vegar skylda vinnuveitanda til greiðslu launa. Vinnuskyldansémeginskylda starfsmanns, en honum beri almennt að sinna vinnuskyldu samkvæmt ráðningar-samningi nema hann hafi lögmæt forföll. Gildi þetta einnig í tilvikum embættis-manna, sem skipaðir séu af ráðherra og þar sem ráðherra ákveði laun og starfskjör, sbr. 39. gr. a laga nr. 70/1996, sbr. 1. tölulið 2. gr. in fine laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála.

50

Í lögum nr. 70/1996 séu engin ákvæði sem fjalli með beinum hætti um hvernig opin-ber vinnuveitandi eigiað bregðast við ef starfsmaður/embættismaður hætti alfarið að sinna vinnuskyldu sinni, án lögmætra forfalla. Félagsmálaráðuneytið hafi byggt ákvörðun sína um lausn stefnanda frá embætti einkum á því að með hliðsjón af þeirri staðreynd að stefnandi hefði alfarið neitað að mæta til starfa og þar með valið sjálf að hætta að skila vinnuframlagi sínu mætti jafna því til þeirra aðstæðna að hún hafi hætt störfum að eigin frumkvæði.

51

Ráðuneytið hafi í svörum sínum til umboðsmanns Alþingis fjallað um ákvæði 21. gr. og 2. og 4. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996 og talið aðþau ættu ekki við í máli stefnanda, þar sem hún hefði alfarið hætt að sinna starfsskyldum sínum. Hafi ráðuneytið því talið að ekki hefði borið að leggja málið í þann sértæka málsmeðferðarfarveg áminn-ingar og lausnar um stundarsakir, sem kveðið er á um í 26. og 27. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 21. gr. laganna. Hafi málið verið sett í farveg almenns stjórnsýslumáls samkvæmt stjórnsýslulögum, þar sem stefnanda hafi meðal annars verið veittur andmælaréttur og lausn stefnanda svo byggð á hinu almenna ákvæði 1. mgr. 31. gr. laga nr. 70/1996.

52

Hvað varði aðgang stefnanda að tölvupósti formanns úrskurðarnefndarinnar til trúnaðarlæknisins, þá hafi ráðuneytið talið að þar sem niðurstaða læknisins hafi verið sú að hún væri hæf til að koma aftur til starfa væri ekki ástæða eða málefnalegur tilgangur til að afla umrædds gagns í tengslum við vinnslu ráðuneytisins á málinu, enda væri ljóst að það hefði ekki áhrif á framvindu þess. Það hafi verið niðurstaða ráðuneytisins að ákveðnir formannmarkar hefðu verið á meðferð málsins að því er varðaði lausn stefnanda frá embætti. Hins vegar hafi ekki verið talið að þeir annmark-ar væru þess eðlis að þeir gætu réttlætt fjarveru stefnanda frá embætti.

53

Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 18. mars 2022 hafi ekki verið fallist á framan-greinda afstöðu ráðuneytisins. Þannig hafi það verið niðurstaða umboðsmanns að leggja yrði til grundvallar að stefnandi hefði verið í starfi í skilningi 2. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996 þar til henni hafi verið veitt lausn 30. desember 2020. Umboðsmaður hafi taliðað ganga yrði út frá því að stefnandi hefði ekki einhliða getað bundið enda á skipun sína sem embættismanns, heldur hafi það verið hlutaðeigandi veitingar-valdshafa (ráðherra) að taka ákvörðun um lausn hennar frá embætti.

54

Umboðsmaður hafi enn fremur talið að jafnvel þótt á það yrði fallist að stefnandi hefði horfið fyrirvaralaust úr embætti veitti það, eitt og sér, ráðuneytinu ekki heimild til þess að víkja frá þeim málsmeðferðarreglum laga nr. 70/1996 sem hafi ætlaða vanrækslu embættismanns í starfi að andlagi sínu og sé ætlað að tryggja réttaröryggi og sjálfstæði embættismanna. Hafi það þannig verið niðurstaða umboðsmanns að borið hefði að fara með starfslokamál stefnanda eftir málsmeðferðarreglunum í VI. kafla laga nr. 70/1996, sbr. einkum 2. og 4. mgr. 26. gr., sem og 27. gr., laganna. Með því að gera það ekki hefði verið brotið gegn lögum, með þeim afleiðingum að stefnandi hefði ekki notið þess réttaröryggis sem þessum ákvæðum laga nr. 70/1996 er ætlað að tryggja embættismönnum.

55

Umboðsmaður hafi einnig fundið að viðbrögðum félagsmálaráðuneytisins gagnvart valdþurrð formanns úrskurðarnefndar velferðarmála. Þannig hafi ráðuneytið ekki gert athugasemdir fyrr en 10. september 2020 við ákvörðun formanns nefndarinnar um starfslok stefnanda, sem fram hafi komiðí bréfi til lögmanns stefnanda, dags. 3. mars 2020. Í bréfum ráðuneytisins frá 30. desember 2020 hafi verið fallist á að með bréfi 7. febrúar 2020 hefði formaðurinn gengið lengra en heimilt væri, s amkvæmt VI. kafla laga nr. 70/1996, við yfirlýsingar um starfslok stefnanda. Þá segi í áliti umboðsmanns að um ákvörðunina 3. mars 2020 hafi ráðuneytið einungis látið í ljós að á henni hefði verið formann marki sem ráðuneytið hefði bætt úr.

56

Umboðsmaður hafi talið að ráðuneytinu hefði mátt vera valdþurrð formannsins ljósað minnsta kosti hálfu ári áður en ráðuneytið hafi lokið málinu, þar sem ljóst hafi veriðað stefnandi var skipuð nefndarmaður af ráðherra, sem hafiþví einn verið bær um að veita henni lausn frá embætti, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 70/1996. Hafi umboðsmaður með hliðsjón af þessu talið að ráðuneytinu hefði, um leið og það gerði sér grein fyrir að formaður nefndarinnar var ekki bær til að taka ákvörðun um starfs-lok stefnanda, borið að leita leiðatil að ráða bót á hinu ólögmæta ástandi eins og fljótt og kostur var. Með því að gera það ekki hafi stjórnsýsla ráðuneytisins, sem æðra setts eftirlitsstjórnvalds, að þessu leyti ekki verið í samræmi við lögákveðið hlutverk þess á grundvelli laga nr. 85/2015 og almennra reglna stjórnsýsluréttar.

57

Umboðsmaður Alþingis hafi einnig fundið að afstöðu félagsmálaráðuneytisins til launakröfu stefnanda, þ. e. að hafna öllum kröfum hennar um greiðslu launa eftir 16. desember 2019. Í afstöðu ráðuneytisins til umboðsmanns hafi komið fram að stefn-anda hefði verið í sjálfsvald sett að koma aftur til starfa og þar með öðlast rétt til greiðslu launa á ný, eftir að formaður úrskurðarnefndarinnar hafði skorað ítrekað á hana að koma aftur til starfa. Umboðsmaður hafi hins vegar fundið að því að með synjun launagreiðslnanna hefði ráðuneytið ekki gert neinn greinarmun á fjarveru stefnanda fram til 3. mars 2020 og eftir þann tíma, þegar henni hafði í reynd verið tilkynnt um starfslok af hálfu formanns nefndarinnar. Þá féllst umboðsmaður ekki á það með ráðuneytinu að eftir tímamarkið 3. mars 2020 hefði stefnanda verið í sjálfsvald sett að mæta til starfa, án þess að fyrir lægi afstaða ráðuneytisins til ákvörðunar formanns nefndarinnar og stöðu stefnanda sem skipaðs nefndarmanns.

58

Þ að hafi verið niðurstaða umboðsmanns að ráðuneytið hefði, með því að líta með öllu framhjá ólögmætri ákvörðun formanns úrskurðarnefndarinnar um stöðu stefn-anda, ekki lagt fullnægjandi grundvöll að ákvörðun um synjun allra launagreiðslna til stefnanda eftir 16. desember 2019. Umboðsmaður hafi þó tekið sérstaklega fram að með þessari niðurstöðu væri ekki tekin afstaða til þess hvort – og þá hvaða –launagreiðslur stefnanda hefði borið fyrir það tímabil sem um var að ræða. Enn fremur fælist í álitinu engin afstaða til þess hvort stefnandi kynni að eiga rétt til skaða-bóta. Hafi umboðsmaður tekið fram að þar kynni að reyna á hvaða þýðingu það hefði að stefnandi hefði verið leyst frá störfum degi áður en skipun hennar rann út og hefði með því verið svipt rétti til að njóta embættislauna í þrjá mánuði að loknum skipunartíma, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 70/1996.

59

Stefndi telur að með tilboði ríkislögmanns til stefnanda 22. febrúar 2023 um greiðslu skaða- og miskabóta hafi verið gengið eins langt og mögulegt er í málinu og raunar langt umfram dómaframkvæmd í sambærilegum málum. Í því sambandi bendir stefndi á að þegar horft sé til dómaframkvæmdar sem mótast hafi um áratugaskeið um bætur vegna óréttmæts starfsmissis hafi bætur í slíkum málum almennt verið dæmdar að álitum.

60

Stefndi byggir á því að við ákvörðun bótafjárhæðar verði að skoða og taka tillit til þess hvort stefnandi hafi notið greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði eða öðrum sjóðum eftir starfslokin. Þá sé kröfufjárhæðin sett fram í stefnu án þess að tillit hafi verið tekið til lögbundinnar staðgreiðsluskyldu sem renni í ríkissjóð, en í því sam-hengi sé bent á að ekki sé greiddur skattur af skaðabótum. Jafnframt telur stefndi að líta verði til þess að stefnandi hafi hætt að sinna starfsskyldum sínum þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir um að mæta til starfa allt fram til 3. mars 2020. Hljóti það að mati stefnda að leiða til lækkunar.

61

Þá byggir stefndi á því að ekki sé rétt að leggja til grundvallar útreikning trygginga-stærðfræðings við ákvörðun bóta, eins og gert séí stefnu, meðal annarsvegna þeirra óvissuþátta sem þeim fylgi. Er sérstaklega áréttað að engin rök standi til þess að bæta stefnanda töpuð lífeyrisréttindi og að liðir eins og makalífeyris- og örorku-lífeyrisréttur eigi ekki við vegna þeirrar óvissu sem tengi st þeim réttindum.

62

Stefndi telur rétt að leggja áherslu á að dómur Hæstaréttar frá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020, sem vísað hafi veriðtil af hálfu lögmanns stefnanda í sáttaviðræðum við stefnda, sé engan veginn fordæmisgefandi fyrir mál stefnanda, enda hafi það mál verið mjög sérstakt. Aðili þess máls hafi að lokum fengið þá stöðu sem hann hafi sóst eftir. Þá bendir stefndi á þann grundvallarmun, sem hafi veriðá aðila þess máls annars vegar og stefnanda hins vegar, að hann hafi verið skipaður dómari og verði því ekki vikið úr embætti. Af þeim sökum hafi verið tekið tillit til lífeyrisréttinda, sem sé einsdæmi í dómaframkvæmd af þessu tagi.

63

Hvað varði kröfu stefnanda um greiðslu útlagðs kostnaðar vegna málsmeðferðar á stjórnsýslustigi vegna kvartana til félagsmálaráðuneytisins og síðar kvörtunar til umboðsmanns Alþingis, þá kveðst stefndi hafna þeirri kröfu. Í því sambandi sé bent á að það sé meginregla íslensks réttar að aðilar verði sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafi af erindum sínum til stjórnvalda og málarekstri fyrir þeim. Kjósi þeir að nota aðstoð sérfræðinga við slík erindi og hafi af því kostnað sé almennt ekki unnt að krefjast þess að sá kostnaður verði þeim bættur, jafnvel þótt erindið eða málarekstur-inn verði árangurslaus.

64

Stefndi telur að þeir dómar Hæstaréttar sem stefnandi vísi til í stefnu til stuðnings kröfu sinni hvað þetta varði séu ekki fordæmisgefandi í þessu máli, enda hafi þeir varðað tilvik þar sem útlagður kostnaður áfrýjenda í málum hafi ónýst þeim og þannig leitt til tjóns, sem bætt hafi verið. Í forsendum dómanna hafi meginreglan, um að einstaklingar verði sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafi af erindum sínum til stjórnvalda og málarekstri fyrir þeim, verið áréttuð og enn fremur áréttað í öðru málinu að hið sama eigi við um kostnað sem hljóti staf því að leita álits umboðsmanns Alþingis. Hafi þetta einnig verið áréttað í nýrri dómaframkvæmd. Stefndi vísar til þess að kvörtun stefnanda til umboðsmanns hafi borið þann árangur að fallist hafi verið á bótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda, sáttaumleitanir reyndar og boðnar fram skaða- og miskabætur vegna annmarka á málsmeðferð stjórnvalda.

65

Stefndi mótmælir fjárhæð miskabótakröfu stefnanda og bendir á að engin dómafor-dæmi séufyrir svo háum miskabótum vegna ólögmætra starfsloka hjá ríkinu. Sémeð öllu órökstutt af hverju stefnanda beri hærri miskabætur en öðrum í starfsmanna-málum. Líkt og að framan greini hafi stefnanda að lokum verið boðnar miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur. Stefndi áréttar að í áðurnefndum dómi Hæstaréttarfrá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020, sem stefnandi hafi vísað til, hafi aðila málsins verið dæmd 1.000.000 króna í miskabætur með hliðsjón af alvarleika málsins. Aðrir í sambærilegri stöðu hafifengið dæmdar 700.000 krónur í miskabætur.

66

Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu í stefnu að framferði formanns úrskurðarnefndar velferðarmála hafi markast af illgirni í garð stefnanda. Enginn rökstuðningur liggi þessari fullyrðingu til grundvallar og engin gögn hafi verið lögð fram sem sýni fram á slíka illgirni formannsins eða neikvæðni í garð stefnanda. Það hafi verið mat for-mannsins á umræddum tíma að nauðsynlegt væri að fá traust gögn um starfshæfni stefnanda og í þeim tilgangi hafi verið leitað til trúnaðarlæknis nefndarinnar. Þá telur stefndi að ekki hafi á nokkurn hátt verið sýnt fram á annað en að samskipti for-mannsins og stefnanda hafi ávallt verið með ágætum á meðan þær hafi starfað saman í nefndinni og jafnframt að formaðurinn hafi tekið fullt tillit til og sýnt veikindum stefnanda mikinn skilning.

67

Með hliðsjón af framangreindu hafnar stefndi því að það hafi verið ógerlegt fyrir stefnanda að afla sér tekna eða að hún hafi ekki getað vísað til formanns úrskurðar-nefndarinnar við umsóknir um störf annars staðar. Engin gögn hafi verið lögð fram um að stefnandi hafi sótt um störf á þeim tíma sem liðið hafi frá því að henni hafi verið veitt lausn frá embætti í lok desember 2020. Með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar beri stefnanda að takmarka tjón sitt og engin gögn séuí málinu sem staðfesti að stefnandi hafi reynt að takmarka tjón sitt á nokkurn hátt. Beri að mati stefnda að taka tillit til þess þegar fjárhæð miskabóta er ákveðin.

68

Að teknu tilliti til alls framangreinds krefst stefndi þess að skaða- og miskabætur verði lækkaðar verulega frá því sem sett hafi verið fram í stefnu. Kröfurnar séuí engu samræmi við dómafordæmi í sambærilegum málum, en venja séað slíkar bætur séu dæmdar samkvæmt álitum. Að öðru leyti en að framan greinir er málatilbúnaði stefn-anda mótmælt í heild sinni, þ. m. t. vaxtakröfu stefnanda, einkum upphafstíma vaxt-anna.

Niðurstaða

69

Umboðsmaður Alþingis komst sem fyrr segir að þeirri niðurstöðu í áliti sínu 18. mars 2022 í máli nr. 10929/2021 að málsmeðferð og ákvörðun félagsmálaráðuneytisins 30. desember 2020, um lausn stefnanda frá embætti nefndarmanns í úrskurðarnefnd velferðarmála, hafi brotið gegn lögum. Borið hafi að leggja starfslokamál hennar í farveg málsmeðferðar samkvæmt VI. kafla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem tryggir embættismönnum tiltekna réttarvernd við starfslok.

70

Þá var það jafnframt niðurstaða umboðsmanns að viðbrögð félagsmálaráðuneytisins við valdþurrð formanns úrskurðarnefndar velferðarmála, sem leyst hafði stefnanda frá embætti frá og með 16. desember 2019 að telja, rúmu ári áður en skipunartíma hennar hefði átt að ljúka, án þess að hafa til þess vald, hafi ekki verið í samræmi við lögboðið eftirlitshlutverk þess. Synjun launakröfu hennar hafi sömuleiðis ekki byggst á fullnægjandi lagalegum grundvelli. Þá taldi umboðsmaður enn fremur að verulega hefði skort á að félagsmálaráðuneytið hefði afgreitt mál stefnanda í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Beindi umboðsmaður þeim tilmælum til félagsmálaráðuneytisins að það leitaði leiða til að rétta hlut stefnanda vegna þessa.

71

Stefnandi hefur valið að höfða þetta mál sem skaðabótamál þótt í stefnu megi sjá tilvísun til þess að um sé að ræða kröfu um ógreidd laun, þ. e. launakröfu. Er í því samhengi ekki um það deilt að stefndi ber skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna þeirra atvika sem að framan er lýst, en stefndi hefur sem fyrr segir viðurkennt bótaskyldu sína í málinu. Bótaskylda stefnda er samkvæmt því óumdeild og aðeins deilt um fjárhæð bóta og hvort stefnda beri skylda til að bæta stefnanda einstaka bótaliði samkvæmt kröfugerð hennar og þá að hvaða marki.

Um sáttaumleitanir aðila

72

Hinn 22. september 2022 sendi lögmaður stefnanda stefnda kröfubréf þar sem settar voru fram bótakröfur af hálfu stefnanda. Gerði stefnandi kröfu um að stefndi greiddi henni samtals 39.178.935, á frádregnum innborgunum, að fjárhæð 2.638.297 krónur. Var bótafjárhæðin sundurliðuð með eftirgreindum hætti:

73

Framangreindu bréfi lögmanns stefnanda var svarað með tölvupósti ríkislögmanns 28. október 2022 þar sem sagði meðal annars orðrétt: Fallist er á bótaskyldu af hálfu íslenska ríkisins. Hefur þú tök á að senda skattframtöl vegna tímans sem um ræðir og/eða launaseðla? Frekari samskipti áttu sér stað á milli lögmannanna í kjölfar þessa, en svo virðist sem stefndi hafi verið kominn með þau gögn sem hann taldi sig þurfa 2. nóvember 2022, sbr. tölvupóst ríkislögmanns til lögmanns stefnanda þann dag.

74

Ríkislögmaður sendi lögmanni stefnanda tölvupóst 22. nóvember 2022 þar sem fram kom að ef miðað yrði við laun í 18 mánuði næmi fjárhæðin 17.715.276 krónum (984.182 kr. x 18). Íslenska ríkið væri tilbúið að greiða stefnanda þá fjárhæð og 800.000 krónur í miskabætur til viðbótar. Þá yrði hæfileg lögmannsþóknun greidd. Þetta boð virðist hafa verið ítrekað með tölvupósti ríkislögmanns 27. sama mánaðar og aftur þann 9. desember sama ár.

Höfuðstóll 26.387.300 krónur

Dráttarvextir 7.819.446 krónur

Miskabætur 5.000.000 krónur

Útl. kostn. vegna lögmanns 1.328.319 krónur Útl. kostn. vegna trygg. stærðfr. 124.000 krónur

Lögmannsþóknun 933.570 krónur

VSK á lögmannsþóknun 224.057 krónur

Innborgun -2.638.297 krónur

Samtals 39.178.395

75

Stefnandi féllst ekki á framangreint boð stefnda, sbr. tölvupóst lögmanns hennar til ríkislögmanns 20. desember 2022. Var boði stefnda hafnað með þeim rökum, meðal annars, að ekki hefði verið tekið tillit til fastra eininga sem hafiverið hluti launa, ekki hafi verið tekið tillit til orlofs, ekki hafi verið tekið tillit til lífeyrissjóðs nema að hluta, þ. á m. hafi ekki verið tekið tillit til mótframlaga stefnda í lífeyrissjóð, og ekki hafi verið tekið tillit til dráttarvaxta eða kostnaðar sem stefnandi hefði haft af málinu á stjórnsýslustigi þess. Þá taldi stefnandi að boð stefnda um miskabætur væri talsvert frá því sem eðlilegt væri. Var fyrra boð stefnanda frá 22. september 2022 ítrekað, ásamt síðar áföllnum vöxtum.

76

Lögmaður stefnanda sendi ríkislögmanni 3. febrúar 2023 nýtt tilboð til lúkningar málinu, sem sundurliðað var með eftirgreindum hætti:

77

Framangreint tilboð var útskýrt með þeim hætti í tölvupósti lögmanns stefnanda að höfuðstólskrafan næmi 18 mánaða launum hennar (1.289.462 kr. x 18). Dráttarvextir væru reiknaðir á hvern gjalddaga höfuðstóls í lok hvers mánaðar, frá 1. október 2019 og hækkandi mánuð fyrir mánuð fram til 1. mars 2021. Útreikningur lífeyrisréttinda væru samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings en ekki væru reiknaðir dráttar-vextir á þá fjárhæð. Um væri að ræða lækkun á fjárhæð miskabóta úr 5.000.000 króna í 1.500.000 krónur. Útlagður kostnaður byggði á raunkostnaði. Þá voru færð rök fyrir kröfu um lögmannsþóknun.

78

Áréttað var í framangreindum tölvupósti lögmanns stefnanda 3. febrúar 2023 að krafa stefnanda ætti ekki að vera að álitum. Tjón hennar hefði verið reiknað út frá tölu-legum staðreyndum. Þar væru engin matsatriði, utan miskabætur. Jafnframt kom fram að stefnandi hefði ekki þegið greiðslur frá öðrum á því tímabili sem um ræddi og að um rauntjón væri að ræða. Þá var vísað til áðurnefnds dóms Hæstaréttar frá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020 til stuðnings kröfum stefnanda.

Höfuðstóll 23.210.316 krónur

Dráttarvextir 6.763.093 krónur

Lífeyrisréttindi 4.476.093 krónur

Miskabætur 1.500.000 krónur

Útl. kostn. vegna lögmanns 1.328.319 krónur Útl. kostn. vegna trygg. stærðfr. 234.360 krónur

Lögmannsþóknun 1.790.250 krónur

Innborgun -2.638.297 krónur

Samtals 36.664.134

79

Ríkislögmaður svaraði tölvupósti lögmanns stefnanda frá 3. febrúar 2023 með tölvupósti 22. febrúar 2023. Bent var á að af dómaframkvæmd yrði ráðið að bætur fyrir mál á borð við mál stefnanda væru jafnan dæmdar að álitum. Við það ætti einnig að miða í hennar tilviki. Þá voru færð rök fyrir því að dómur Hæstaréttar frá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020 gæti ekki verið fordæmi í málinu. Stefndi bauðst sömuleiðis til að greiða stefnanda bætur sem samsvöruðu 18 mánaða launum, samtals 23.210.316 krónur, og 1.200.000 krónur í miskabætur. Lögmannskostnaður yrði sömuleiðis tekinn til skoðunar. Öðrum kröfuliðum, sem settir höfðu verið fram í tölvupósti lögmannsins 3. febrúar 2023, væri hafnað.

80

Lögmaður stefnanda svaraði framangreindum tölvupósti ríkislögmanns með tölvu-pósti 24. febrúar 2023, þar sem fram kom að stefnandi teldi kröfur sínar að öllu leyti í samræmi við það tjón sem hún hefði orðið fyrir og að ríkinu bæri að bæta. Miðað við þá afstöðu sem kynnt hefði verið í tölvupósti ríkislögmanns væri ekki annað í stöðunni en að leita atbeina dómstóla til framgangs málsins. Mál þetta var svo höfð-að með stefnu birtri 16. mars 2023, eins og áður segir. Sáttaumleitanir fyrir dómi reyndust árangurslausar.

Um dómaframkvæmd varðandi ólögmæta uppsögn eða frávikningu úr starfi 81

Löng dómvenja er fyrir því hér á landi að bætur séu dæmdar að álitum þegar um er að ræða ólögmæta uppsögn starfsmanns ríkisins eða frávikningu úr starfi. Má hér, í dæmaskyni, vísa til dóma Hæstaréttar frá 26. janúar 2017 í máli nr. 278/2016, 23. október 2014 í máli nr. 172/2014, 13. júní 2013 í máli nr. 121/2013 og 18. mars 2004 í máli nr. 275/2003. Þá má enn fremur vísa til dóma Landsréttar frá 28. maí 2021 í máli nr. 13/2020 og 1. mars 2019 í máli nr. 310/2018 í þessu samhengi.

82

Hefur því sömuleiðis ítrekað verið hafnað í dómaframkvæmd að miða skuli við út-reikning sérfræðings á tekjum viðkomandi, sbr. meðal annars áðurnefnda dóma Hæstaréttar frá 23. október 2014 í máli nr. 172/2014 og 18. mars 2004 í máli nr. 275/2003.

83

Gildir sú dómvenja að ákveða skuli bætur vegna ólögmætrar uppsagnar eða frávikn-ingarað álitum, að teknu tilliti til aðstæðna viðkomandi, ekki aðeins um aðra starfs-menn ríkisins en embættismenn, heldur einnig um embættismenn í skilningi laga nr. 70/1996, jafnvel þótt aðrar reglur gildi um uppsögn þeirra og frávikningu heldur en gilda um starfslok annarra ríkisstarfsmanna, sbr. VI. kafla nefndra laga. Þetta má meðal annars ráða af dómum Hæstaréttar frá 19. desember 2012 í máli nr. 236/2012 og 8. desember 2005 í máli nr. 175/2005, en báðir þessir dómar vörðuðu embættis-menn.

84

Fallast verður á það með stefnda að áðurnefndur dómur Hæstaréttar frá 11. febrúar 2021 í máli nr. 23/2020 breyti ekki þessari dómvenju, enda voru atvik í þeim dómi afar sérstök. Sá einstaklingur sem þar var um að ræða var og er enn starfandi dómari og því í annarri stöðu en stefnandi í þessu máli. Réttarstaða dómara er auk þess að sumu leyti önnur en annarra embættismanna samkvæmt lögum nr. 70/1996, þ. á m. varðandi lausn frá embætti. Þá varðaði málið ekki ólögmæta uppsögn eða frávikningu ríkisstarfsmanns heldur hafði, með saknæmum og ólögmætum hætti, verið gengið framhjá viðkomandi við veitingu embættis, sem umræddur einstaklingur hlaut síðar skipun í. Viðkomandi var sömuleiðis enn starfsmaður ríkisins á þeim tíma er dómur féll. Vegna sérstæðra atvika og aðstæðna í þessu máli getur dómur í málinu, að mati dómsins, ekki haft fordæmisgildi í því máli sem hér er til úrlausnar.

85

Hvað embættismenn varðar hefur verið við það miðað í dómaframkvæmd að þeir megi almennt séð og að öllu óbreyttu búast við að njóta þeirra launa sem embætti þeirra fylgja út skipunartíma sinn. Embættismenn kunna þó að verða leystir frá störfum áður en skipunartíma þeirra lýkur, sbr. 26. til 2 8. gr. laga nr. 70/1996, en þá aðeins eftir lögmætum leiðum og á lögmætum forsendum, sbr. ákvæði VI. kafla laganna.

86

Ýmis sjónarmið geta komið til skoðunar við mat á því hvað teljist hæfilegar bætur við ólögmæta uppsögn eða frávikningu ríkisstarfsmanns, sbr. 2. mgr. 32. gr. laga nr.

70/1996, svo sem aðstæður viðkomandi, menntun, starfsaldur, möguleikar til að finna sér annað starf við hæfi, hvort viðkomandi hafi notið annarra greiðslna vegna starfs-lokanna, t. d. launa á uppsagnarfresti eða biðlauna, málsbætur stjórnvalds o. s. frv. Af þessum ástæðum verður ekki dregin nein algild regla af þeim dómsúrlausnum sem gengið hafa varðandi það hvað teljist vera hæfilegar bætur þegar um er að ræða ólög-mæta uppsögn eða frávikningu ríkisstarfsmanns.

87

Bætur vegna ólögmætrar uppsagnar eða frávikningar hafa stundum verið ákvarðaðar sem næst því að vera margfeldi mánaðarlauna, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar frá 13. júní 2013 í máli nr. 121/2013, þar sem skaðabætur voru ákveðnar sem næst fimm mánaðarlaunum viðkomandi, eða í lengsta falli sem jafngildi launa út skipunartíma viðkomandi, sbr. t. d. dóm Landsréttar frá 24. nóvember 2023 í máli nr. 442/2022.

Um bætur til stefnanda vegna missis tekna

88

Stefnandi í því máli sem hér er til úrlausnar er í dag 59 ára gömul, en var þremur árum yngri er skipunartíma hennar hefði átt að ljúka, í árslok 2020. Í dómi Hæsta-réttar frá 18. mars 2004 í máli nr. 275/2003 var litið til þess við ákvörðun bóta að telja yrði að 59 ára gömlu [fólki] væri almennt óhægt um vik að koma undir sig fót-unum á vinnumarkaði að nýju, þrátt fyrir góða menntun og starfsreynslu. Litið var til svipaðra sjónarmiða í dómi Landsréttar frá 28. maí 2021 í máli nr. 13/2020.

89

Þá verður ekki séð af gögnum málsins að stefnandi hafi notið greiðslna frá öðrum en stefnda þar til skipunartími hennar hefði átt að renna út. Engra gagna nýtur heldur við um það hvort hún hafi leitað eftir öðru starfi eftir að skipunartíma hennar hefði átt að ljúka eða hvernig það hafi þá gengið. Eru þessi atriði því ósönnuð, en í stefnu kemur sem fyrr segir fram að stefnandi hafi átt erfitt með að fá atvinnu á þeim tíma sem liðinn er.

90

Samkvæmt stefnu og greinargerð í málinu hefur stefndi ekki aðeins boðið skaðabætur sem jafngilda þeim launum, sem stefnandi hefði haft út skipunartíma sinn sem nefndarmaður í úrskurðarnefnd velferðarmála, heldur í þrjá mánuði umfram það, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 35. gr. laga nr. 70/1996, að frádregnum innborgunum. Var stefndi samkvæmt því tilbúinn til að greiða stefnanda ígildi 18 mánaða launa í skaðabætur, eða 23.210.316 krónur, að frádregnum innborgunum, sbr. tölvupóst ríkislögmanns til lögmanns stefnanda 22. febrúar 2023. Verður ekki betur séð, með hliðsjón af framansögðu og dómafordæmum, en að stefndi hafi með þessu boðið stefnanda hæstu bætur sem hún hefði mögulega getað vænst miðað við fyrri dóma í sambærilegum málum.

91

Má hér meðal annars vitna til áðurnefnds dóms Hæstaréttar frá 8. desember 2005 í máli nr. 175/2005. Þar hafði embættismaður krafist skaðabóta sem samsvöruðu launum út skipunartíma viðkomandi eða í 18 mánuði. Embættismaðurinn krafðist því til viðbótar þriggja mánaða launa á grundvelli 35. gr. laga nr. 70/1996, auk miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstarétti þótti hæfilegt, með hliðsjón af dómaframkvæmd réttarins og aðstæðum í því tiltekna máli, að stefndi greiddi viðkomandi 6.000.000 króna í bætur, að meðtöldum miskabótum. Var sú fjárhæð ákveðin að álitum og mun lægri en sú sem krafist var í málinu.

92

Með nýlegum dómi Landsréttar frá 24. nóvember 2023 í máli nr. 442/2022, sem áður var vísað til, var á það fallist að ólöglega hefði verið staðið að starfslokum embættis-manns og að íslenska ríkið teldist skaðabótaskylt gagnvart viðkomandi vegna þess. Var ráðherra nánar tiltekið talinn hafa komið sér hjá því að leggja mál viðkomandi í þann farveg sem gengið væri út frá í 26. til 2 8. gr. laga nr. 70/1996, rétt eins og í því máli sem hér er til úrlausnar. Voru viðkomandi vegna þessa dæmdar skaðabætur vegna fjártjóns, sem talið var nema eftirstandandi launum á skipunartíma hans, að frádregnum tekjum á sama tímabili.

93

Verður með hliðsjón af öllu því sem rakið er hér að framan, þ. m. t. áralangri dómvenju um að fjártjón skuli bætt að álitum í málum eins og þessu og að virtum persónulegum aðstæðum stefnanda og atvikum öllum, að telja að tekjutjón stefnanda vegna launa-missis sé að fullu bætt með greiðslu stefnda á 23.210.316 krónum, að frádregnum þeim fjárhæðum sem henni voru greiddar. Jafngildir sú fjárhæð eins og áður segir þeim launum sem hún hefði haft út skipunartíma sinn og í þrjá mánuði þar til viðbótar, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 70/1996. Þar sem stefndi hafði áður boðið þessa fjárhæð og að virtum atvikum öllum þykir ekki rétt að lækka þessa fjárhæð, jafnvel þótt stefndi teljist strangt tiltekið ekki lengur bundinn af boði sínu í ljósi höfnunar stefnanda.

94

Ekki er hægt að fallast á það með stefnda að lækka beri skaðabætur til stefnanda vegna skattfrelsis skaðabótanna, enda verður ekki séð að um skattfrjálsar skaðabætur sé að ræða. Þá þykir ekki rétt, eins og atvikum málsins er háttað og að því virtu að málsmeðferð félagsmálaráðuneytisins á máli stefnanda var metin ólögmæt, að lækka bætur til stefnanda á þeim forsendum að hún hafi ekki sinnt vinnuskyldu sinni út skipunartíma sinn, eða að félagsmálaráðuneytið eigi sér sérstakar málsbætur.

Um innborganir inn á tjón stefnanda

95

Ekki er um það deilt að stefnandi hafi móttekið tvær innborganir inn á tjón vegna fjártjóns. Þannig kemur bæði fram í áðurnefndu kröfubréfi lögmanns stefnanda, dags. 22. september 2022, og í stefnu að stefnandi hafi fengið tvær innborganir inn á kröfu sína, sem eigi að koma til frádráttar bótafjárhæð. Í kröfubréfi lögmanns stefnanda og í gögnum málsins er samtala þessara greiðslna sögð vera 2.638.297 krónur. Er það nánar sundurliðað þannig að stefnandi hafi fengið innborguð laun 1. apríl 2020, að fjárhæð 2.199.633 krónur, og innborgun á orlof 1. júní sama ár, að fjárhæð 518.664 krónur.

96

Engra gagna nýtur við í málinu varðandi framangreindar innborganir, en samtala 2.199.633 króna og 518.664 króna er ekki 2.638.297 krónur heldur 2.718.297 krónur. Verður með hliðsjón af framansögðu að ætla að hér sé um samlagningarskekkju að ræða og að draga beri síðastnefnda fjárhæð frá dæmdum bótum, en ekki 2.638.297 krónur eins og ráða mætti af áðurnefndu kröfubréfi stefnanda og öðrum gögnum málsins.

Um kröfu stefnanda um miskabætur

97

Fallist er á það með stefnanda að félagsmálaráðuneytið hafi með meðferð sinni á máli stefnanda, sem að áliti umboðsmanns Alþingis var í andstöðu við ákvæði laga nr. 70/1996 og leiddi til þess að stefndi gekkst við bótaskyldu sinni í málinu, valdið stefnanda ófjárhagslegu tjóni (miska). Hefur stefnandi að mati dómsins orðið fyrir ólögmætri meingerð á æru sinni og persónu vegna þess hvernig staðið var að starfs-lokum hennar, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að virtum atvik-um málsins og forsögu þess, svo og með hliðsjón af dómaframkvæmd, þykja miska-bætur hæfilega ákveðnar 1.200.000 krónur.

98

Með hliðsjón af framangreindu og þar sem bótaskylda stefnda í málinu er óumdeild, er að mati dómsins óþarfi í þessu samhengi að fjalla sérstaklega um samskipti stefnanda og formanns úrskurðarnefndar velferðarmála, tölvupóst formannsins til trúnaðarlæknis nefndarinnar, sem ekki liggur frammi í máli þessu, eða málsmeð-ferðartíma málsins.

Um kröfu stefnanda um bætur vegna lögmannskostnaðar á stjórnsýslustigi 99

Stefnandi gerir auk framangreinds kröfu um að stefndi verði dæmdur til að bæta henni kostnað sem hún hafi haft af fyrri meðferð málsins á stjórnsýslustigi þess. Hún hafi þurft að leggja út í kostnað vegna lögfræðiaðstoðar við hagsmunagæslu gagnvart félagsmálaráðuneytinu og vegna kvörtunar til umboðsmanns Alþingis. Hvort tveggja hafi borið árangur og stefndi í framhaldi af því viðurkennt bótaskyldu sína í málinu. 100

Það er meginregla íslensks réttar að borgararnir verði sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafa af erindum sínum til stjórnvalds og málarekstri fyrir þeim. Hið sama á við um þann kostnað sem þeir kunna að hafa af því að leita álits umboðsmanns Alþingis. Kjósi þeir að nota aðstoð sérfræðinga við slík erindi og hafi af því kostnað geta þeir ekki krafist þess að sá kostnaður verði þeim bættur. Þarf sérstaka laga-heimild til að unnt sé að krefjast greiðslu slíks kostnaðar úr hendi stjórnvalda. Má í þessu samhengi vitna til dóma Hæstaréttar frá 13. maí 2015 í máli nr. 678/2014 og 30. október 2008 í máli nr. 70/2008. Stefnandi hefur að mati dómsins ekki lagt fram haldbær rök fyrir því að víkja beri frá þessari meginreglu í þessu máli. Er þessum kröfulið því hafnað.

Um vaxtakröfur stefnanda o. fl.

101

Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að stefnda beri að greiða stefn-anda 23.210.316 krónur vegna fjártjóns, en frá þeirri tölu dragast innborganir, alls að fjárhæð 2.718.297 krónur. Þá beri stefnda sömuleiðis að greiða stefnanda miska-bætur, að fjárhæð 1.200.000 krónur. Ekki er hins vegar fallist á að stefnda beri að greiða, þessu til viðbótar, 4.476.093 krónur vegna tapaðra lífeyrisréttinda eða 1.328.319 krónur vegna kostnaðar við lögmannsaðstoð á fyrri stigum málsins.

102

Stefndi gerði stefnanda, sem fyrr segir, þegar þann 2 2. febrúar 2023 tilboð um að ljúka málinu með greiðslu bóta sem eru jafn háar dæmdum fjárhæðum. Því tilboði hafnaði stefnandi og höfðaði mál þetta í framhaldi af því. Stefnda verður samkvæmt því ekki kennt um þann drátt sem orðið hefur á viðtöku stefnanda á þeim fjármunum sem boðnir hafa verið til lúkningar málinu og nú dæmdir. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til atvika málsins og þess sem rakið er hér að framan þykir rétt að dæmd fjárhæð beri dráttarvexti frá dómsuppsögu í máli þessu, eins og nánar greinir í dómsorði. Vaxtakröfu stefnanda er að öðru leyti hafnað.

103

Rétt þykir með hliðsjón af atvikum málsins og niðurstöðu þess, svo og með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af máli þessu. Er málskostnaður samkvæmt því felldur niður á milli aðila.

104

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu, sbr. gjafsóknarleyfi, dags. 15. nóvember 2023. Greiðist allur gjafsóknarkostnaður hennar þar með úr ríkissjóði, þ. m. t. málflutnings-þóknun lögmanns hennar, sem þykir hæfilega ákveðin 2.500.000 krónur. Samkvæmt úrskurði Landsréttar frá 10. apríl 2018 í máli nr. 288/2018 ber ekki að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málflutningsþóknunar þegar um gjafsókn er að ræða.

105

Af hálfu stefnanda flutti málið L-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

106

Af hálfu stefnda flutti málið F-kvk-nf R-kvk-nf Þ-kvk-nf ríkislögmaður.

107

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 23.210.316 krónur í skaðabætur, að frádregnum 2.199.633 krónum, sem greiddar voru 1. apríl 2020, og 518.664 krónum, sem greiddar voru 1. júní 2020, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna, frá deginum í dag að telja ogtil greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í miskabætur.

Málskostnaður fellur niður á milli aðila.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ. m. t. málflutningsþóknun lögmanns hennar, L-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 2.500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf