E-517/2014

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 5. september sl., er höfðað með áritun á stefnu 8. apríl 2014. Málið var þingfest 16. apríl sama ár.

Stefnendur eru S-kk-nf Þ-kk-nf, kt. 000000-0000 og B-kvk-nf R-kvk-nf Þ-kvk-nf, kt. 000000-0000, bæði til heimilis að Glæsivöllum 13 í Grindavík.

Stefndi er Landsbankinn hf., kt. 000000-0000, Austurstræti 11, Reykjavík.

Báðir stefnendur gera eftirfarandi dómkröfur:

1. að felld verði úr gildi með dómi veðsetning sú sem stefnendur veittu í fasteign sinni að Glæsivöllum 13, Grindavík, fastanúmer 223-1464 á 4 veðrétt, nú á 3. veðrétti með undirritun á skuldabréf nr. 0121-74-42444, upphaflega að fjárhæð kr. 4.000.000, útgefnu af Þ-kk-þgf B-kk-þgf K-kk-þgf til Sparisjóðsins í Keflavík, dags. 25. mars 2003.

að felld verði úr gildi með dómi veðsetning sú sem stefnendur veittu í fasteign sinni að Glæsivöllum 13, Grindavík, fastanúmer 223-1464 á 5 veðrétt, nú á 4. veðrétti með undirritun á skuldabréf nr. 0143-74-43201, upphaflega að fjárhæð kr. 3.000.000, útgefnu af S-kvk-þgf S-kvk-þgf til Landsbanka Íslands hf., dags. 14. maí 2004.

að felld verði úr gildi með dómi veðsetning sú sem stefnendur veittu í fasteign sinni að Glæsivöllum 13, Grindavík, fastanúmer 223-1464, á 6 veðrétt, nú á 5. veðrétti með undirritun á skuldabréf nr. 0121-74-425511, upphaflega að fjárhæð kr. 800.000, útgefnu af Þ-kk-þgf B-kk-þgf K-kk-þgf til Sparisjóðsins í Keflavík, dags. 19. maí 2004.

að ógilt verði með dómi sjálfskuldarábyrgð stefnenda á skuldabréfi nr. 0143-74-431295, útgefið 13. júlí 2008, upphaflega að fjárhæð kr. 1.500.000,-.

að ógilt verði með dómi sjálfskuldarábyrgð stefnenda á skuldabréfi nr. 0121-74-429918, útgefið 25. mars 2009, upphaflega að fjárhæð kr. 2.270.000,-.

Stefnandi S-kk-nf Þ-kk-nf gerir jafnframt eftirfarandi dómkröfur:

að ógilt verði með dómi sjálfskuldarábyrgð stefnanda á skuldabréfi nr. 0143-74-431075, útgefið 28. mars 2006, upphaflega að fjárhæð 750.000 krónur.

að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum málskostnað í samræmi við hagsmuni málsins að teknu tilliti til vinnu málflytjanda og annan kostnað af málinu.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins frá dómi, en til vara sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Að auki krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins og virðisaukaskatts af dæmdri málflutningsþóknun stefnda.

Krafa stefnda um frávísun málsins er hér einungis til meðferðar.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað og að ákvörðun um málskostnað vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms.

II.

Stefnandi lýsir málsatvikum með þeim hætti að hinn 25. mars 2003 hafi Þ-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf gefið út veðskuldabréf nr. 0121-74-424444, að fjárhæð 4.000.000 krónur, til Sparisjóðsins í Keflavík. Hafi fasteign stefnenda að Glæsivöllum 13 verið sett að veði á 4 veðrétti, nú 3. veðrétti, til tryggingar láninu. Síðar hafi skilmálum skuldabréfsins verið breytt.

Hinn 14. maí 2004 hafi S-kvk-nf S-kvk-nf gefið út veðskuldbréf nr. 0143-74-430201, að fjárhæð 3.000.000 krónur, til Sparisjóðsins í Keflavík. Fasteign stefnenda hafi verið sett að veði á 5. veðrétti, nú 4. veðrétti, til tryggingar láninu. Síðar hafi skilmálum skuldabréfsins verið breytt. Í málinu liggi fyrir skjal merkt „Framboðnar tryggingar“, dags. 19. maí 2004, sem sé undirritað af öðrum stefnenda.

Hinn 19. maí 2004 hafi Þ-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf gefið út veðskuldabréf nr. 0121-74-425511, að fjárhæð 800.000 krónur, til Sparisjóðsins í Keflavík. Fasteign stefnenda að Glæsivöllum 13 hafi verið sett að veði á 6. veðrétti, nú 5. veðrétti, til tryggingar láninu. Síðar hafi skilmálum skuldabréfsins verið breytt.

Hinn 13. júlí 2008 hafi Þ-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf gefið út skuldabréf nr. 0143-74-431295, að fjárhæð 1.500.000 krónur, til Landsbanka Íslands hf., forvera stefnda. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu hafi stefnendur tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu. Fram komi á skuldabréfinu að stefnendur hafi óskað eftir undanþágu frá mati á greiðslugetu greiðanda. Samhliða undirritun á skuldbréfið hafi verið gengið frá lánsumsókn einstaklings, ásamt því að fyrir liggi niðurstöður greiðslumats, dags. 13. júlí 2008. Skilmálum skuldabréfsins hafi verið breytt 10. maí 2011.

Hinn 25. mars 2009 hafi Þ-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf gefið út skuldabréf nr. 1109-74-429918, að fjárhæð 2.270.000 krónur, til Sparisjóðsins í Keflavík, forvera stefnda. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu hafi stefnendur tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu. Í málinu liggi fyrir lánsumsókn/greiðslumat ásamt niðurstöðu greiðslumats, dags. 25. mars 2009. Skilmálum skuldabréfsins hafi verið breytt 20. október 2010.

Hinn 28. mars 2006 hafi S-kvk-nf S-kvk-nf gefið út skuldabréf nr. 0143-74-431075, að fjárhæð 750.000 krónur, til Landsbanka Íslands hf., forvera stefnda. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu hafi stefnandi S-kk-nf Þ-kk-nf tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu. Fram komi á skuldabréfinu að stefnendur hafi óskað eftir undanþágu frá mati á greiðslugetu greiðanda. Samhliða undirritun skuldabréfsins hafi verið gengið frá lánsumsókn einstaklings, dags. 28. mars 2006. Skilmálum skuldabréfsins hafi verið breytt 10. maí 2011.

Á árinu 2012 hafi stefnendur óskað eftir því að framangreindar ábyrgðar- og veðskuldbindingar þeirra yrðu metnar ógildar. Með bréfi, dags. 26. júní 2012, hafi svar stefnda borist vegna lána nr. 0121-74-424444 og 0143-74-430201 og hafi kröfu stefnenda verið hafnað. Stefnendur hafi beint kvörtun sinni til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki og hafi úrskurður nefndarinnar legið fyrir 4. janúar 2013. Með honum hafi verið fallist á ógildingu veðsetningar í fasteign stefnenda að því er varðaði lán nr. 0121-74-424444 og 0143-74-430201, en kröfum vegna annarra skuldabréfa hafi verið vísað frá með þeim rökum að stefnendur hefðu ekki á fyrri stigum borið kröfur er varðaði þær skuldbindingar undir stefnda. Með bréfi, dags. 16. janúar 2013, hafi stefndi tilkynnt að hann sætti sig ekki við niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Þar sem stefndi hafi ekki orðið við augljósum og réttmætum kröfum stefnenda hafi borið nauðsyn til að höfða mál þetta.

Stefndi kveður málavaxtalýsingu í stefnu ófullkomna og ónákvæma. Í hana vanti mikilvæga heildarmynd, sem að mati stefnda hafi afgerandi áhrif og þýðingu varðandi niðurstöðu málsins. Kveður stefndi því nauðsynlegt að bæta við málavaxtalýsingu stefnenda þar sem henni sleppi og lýsa málavöxtum frá sjónarhóli stefnda.

Stefndi kveðst hafa tekið yfir tiltekin réttindi og skyldur Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 9. október 2008, og sé óumdeilt að lán Landsbanka Íslands, sem um sé deilt í máli þessu hafi flust yfir til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 22. apríl 2010, hafi tilgreindum eignum og skuldum Sparisjóðsins í Keflavík verið ráðstafað til Spkef sparisjóðs. Stefndi hafi tekið yfir réttindi og skyldur Spkef sparisjóðs með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 5. mars 2011.

Stefndi kveður S-kvk-þf S-kvk-þf hafa hinn 29. september 2002 gefið út óverðtryggt veðskuldabréf til Landsbanka Íslands, að fjárhæð 950.000 krónur, en bréfið hafi fengið númerið 4424 í bókum bankans. Stefnendur hafi gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir dóttur sína vegna skuldabréfsins og á lánsumsókn með láninu, dags. 29. september 2002, hafi stefnendur staðfest með undirritun sinni að þeir hefðu kynnt sér upplýsingabækling bankans um persónuábyrgðir.

Fyrsti gjalddagi lánsins hafi farið í vanskil og hafi stefnandanum B-kvk-þgf verið sent bréf 3. nóvember 2003 þar sem henni hafi verið tilkynnt um vanskil á gjalddaganum 2. október 2003. Annar gjalddagi lánsins, 2. desember 2002, hafi einnig farið í vanskil og hafi stefnendum verið send tilkynning um vanskilin með bréfi 3. janúar 2003. Hafi þau einnig fengið sendar tilkynningar um vanskil gjalddaganna 2. janúar 2003 til og með 2. mars 2003.

Gerð hafi verið breyting á greiðsluskilmálum bréfsins 8. apríl 2003 þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól og hafi stefnendur ritað undir skilmálabreytinguna.

Þegar stefnendur hafi samþykkt að veita veð í fasteign sinni til tryggingar láni samkvæmt veðskuldabréfi nr. 424444, sem tengdasonur þeirra, Þ-kk-nf B-kk-nf, hafi gefið út til Sparisjóðsins í Keflavík 25. mars 2003, hafi þau verið búin að fá send þrjú bréf frá Landsbanka Íslands með tilkynningum um vanskil á láni dóttur þeirra nr. 4424.

Í 5. og 10. tölulið veðskuldabréfsins sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða Sparisjóðurinn í Keflavík gæti gripið ef vanskil yrðu á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði. Að beiðni skuldara hafi skilmálum veðskuldabréfsins verið breytt fjórum sinnum þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess, þ.e. 18. maí 2004, 30. janúar 2006, 22. ágúst 2006 og 25. mars 2009. Stefnendur hafi undirritað allar þessar skilmálabreytingar. Samkvæmt skilmálabreytingunni 25. mars 2009 hafi stefnendur ritað undir svohljóðandi yfirlýsingu:

“Ég undirritaður hef kynnt mér efni bréfs þessa og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín sem veðleyfisgjafa er fólgin og tel hana samrýmast greiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni gildandi samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.”

Hinn 30. apríl 2004 hafi stefnendur gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir dóttur sína S-kvk-þf vegna skuldbindinga hennar í tengslum við Visakreditkort sem hún hafi verið með hjá Landsbanka Íslands. Hafi stefnendur ritað hvort um sig undir ábyrgðaryfirlýsingu að fjárhæð 200.000 krónur.

Stefndi bendir á að meðal gagna málsins sé umsókn S-kvk-ef vegna láns sem veitt hafi verið með veðskuldabréfi nr. 0143-74-430201 til Landsbanka Íslands 14. maí 2004, en þar staðfesti stefnandinn S-kk-nf að hafa kynnt sér upplýsingabækling Landsbanka Íslands um persónuábyrgðir og að hann óski ekki eftir því að bankinn meti greiðslugetu greiðanda. Andvirði veðskuldabréfsins hafi að hluta til verið notað til að greiða upp skuldabréf nr. 0143-74-4424. Þegar stefnendur hafi ritað undir veðskuldabréf nr. 430201 hafi þau þegar verið búin að fá tilkynningar frá Landsbanka Íslands um vanskil vegna fyrra lánsins.

Í veðskuldabréfinu sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða Landsbankinn gæti gripið ef vanskil yrði á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði. Að beiðni skuldara hafi skilmálum veðskuldabréfsins verið breytt þrisvar sinnum þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess, þ.e. 2. október 2006, 21. apríl 2009 og 10. maí 2011.

Stefndi kveður að í veðskuldabréfi nr. 0121-74-425511, sem gefið hafi verið út af áðurgreindum tengdasyni stefnenda til Sparisjóðsins í Keflavík 19. maí 2004 sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða Landsbanki Íslands gæti gripið til ef vanskil yrðu á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði.

Að beiðni skuldara hafi skilmálum framangreinds veðskuldabréfs verið breytt fjórum sinnum þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess, þ.e. 30. janúar 2006 og 22. ágúst 2006, 25. mars 2009 og 20. október 2010. Stefnandi S-kk-nf hafi skrifað undir skilmálabreytinguna 20. október 2010 fyrir hönd skuldarans, samkvæmt umboði frá honum. Samkvæmt skilmálabreytingu veðskuldabréfsins 25. mars 2009 hafi stefnendur ritað undir svohljóðandi yfirlýsingu:

„Ég undirritaður hef kynnt mér efni bréfs þessa og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín sem veðleyfisgjafa er fólgin og tel hana samrýmast greiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni gildandi samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.“

Samkvæmt skilmálabreytingu veðskuldabréfsins 20. október 2010 hafi stefnendur ritað undir svohljóðandi yfirlýsingu:

„Ég undirritaður hef kynnt mér efni skjals þessa auk upphaflegs skuldaskjals og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín sem eiganda hinnar veðsettu eignar er fólgin. Ef undirritaður er ekki skuldari og veðsetningin heyrir undir lög um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009, samþykki ég efni bréfs þessa með tilvísun til viðfests samnings um lánsveð.“

Hinn 10. janúar 2005 hafi stefnandi, B-kvk-nf R-kvk-nf, ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar Þ-kk-ef B-kk-ef á tékkareikningi hans hjá Landsbanka Íslands nr. 0143-26-8022, að fjárhæð 300.000 krónur. Stefnandi hafi staðfest að hún óskaði ekki eftir því að bankinn mæti greiðslugetu reikningseiganda.

Hinn 7. júní 2005 hafi stefnandi, B-kvk-nf R-kvk-nf, ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar S-kvk-ef S-kvk-ef á tékkareikningi hennar hjá Landsbanka Íslands nr. 0143-26-2728, að fjárhæð 175.000 krónur. Stefnandi hafi staðfest að hún óskaði ekki eftir því að bankinn mæti greiðslugetu reikningseiganda.

Stefndi kveður að í skuldabréfi nr. 0143-74-431075, sem S-kvk-nf hafi gefið út til Landsbanka Íslands 28. mars 2006, komi fram að stefnandi S-kk-nf hafi óskað eftir undanþágu frá mati á greiðslugetu greiðanda en hann hafi staðfest það með því að setja upphafsstafi sína á bréfið.

Í 6. og 8. tölulið skuldabréfsins sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða LBI gæti gripið til ef vanskil yrðu á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði. Fram komi í 13. tölulið skuldabréfsins að með undirritun sinni hafi sjálfskuldarábyrgðaraðili staðfest að hafa kynnt sér efni upplýsingabæklings Landsbanka Íslands um persónuábyrgðir og veðtryggingu þriðja aðila. Stefnandi S-kk-nf hafi einnig staðfest með undirritun sinni á umsókn um lánið að hafa kynnt sér upplýsingabæklinginn og einnig merkt við að hann félli frá þeirri kröfu að bankinn framkvæmdi mat á greiðslugetu skuldara.

Að beiðni skuldara hafi skilmálum framangreinds skuldabréfs verið breytt tvisvar sinnum þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess, þ.e. 15. maí 2009 og 10. maí 2011.

Hinn 10. júní 2008 hafi stefnandi S-kk-nf ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar Þ-kk-ef B-kk-ef á tékkareikningi hans hjá Landsbanka Íslands nr. 0143-26-430400, að fjárhæð 500.000 krónur. Stefnandi hafi staðfest að hann óskaði ekki eftir því að bankinn mæti greiðslugetu reikningseiganda.

Stefndi kveður að með áritun upphafsstafa sinna á skuldabréf nr. 0143-74-431295, sem áðurgreindur tengdasonur stefnenda gaf út 13. júlí 2008 til Landsbanka Íslands, hafi stefnendur óskað eftir undanþágu frá mati á greiðslugetu greiðanda. Þegar stefnendur hafi undirritað skuldabréfið sem ábyrgðaraðilar hafi þau þegar verið búin að fá tilkynningar um vanskil á láni nr. 431075, en þau hafi undirritað það skuldabréf aðeins þremur mánuðum fyrr.

Í 6. og 8. tölulið skuldabréfsins sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða Landsbanki Íslands gæti gripið ef vanskil yrðu á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði. Fram komi í 13. tölulið skuldabréfsins að með undirritun sinni staðfesti sjálfskuldarábyrgðaraðilar að hafa kynnt sér efni upplýsingabæklings bankans um persónuábyrgðir og veðtryggingu þriðja aðila. Stefnendur hafi einnig staðfest með undirritun sinni á umsókn um lánið að hafa kynnt sér upplýsingabæklinginn.

Landsbanki Íslands hafi framkvæmt greiðslumat á lántakandanum Þ-kk-þgf B-kk-þgf hinn 3. júlí 2008. Niðurstaða greiðslumatsins hafi verið jákvæð, þ.e. hann hafi átt afgang af mánaðarlegum tekjum sínum að fjárhæð 39.716 krónur þegar búið hafi verið að taka tillit til framfærslu og afborgana skulda. Stefnendur hafi undirritað greiðslumatið 13. júlí 2008 og staðfest að þau hefðu kynnt sér og skilið matið og samþykkt það sem fullnægjandi fyrir sig. Þau hafi einnig staðfest að hafa kynnt sér upplýsingabækling Landsbanka Íslands um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila.

Að beiðni skuldara hafi skilmálum framangreinds veðskuldabréfs verið breytt 10. maí 2010 þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess og hafi stefnendur undirritað skilmálabreytinguna.

Stefndi kveður að við útgáfu skuldabréfs nr. 1109-74-429918, sem áðurgreindur tengdasonur stefnenda gaf út til Sparisjóðsins í Keflavík 25. mars 2009, hafi stefnendur undirritað svohljóðandi yfirlýsingu:

„Ég undirritaður hef kynnt mér efni bréfs þessa og geri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín er fólgin og tel hana samrýmast greiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir og efni gildandi samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.”

Í 7. og 8. tölulið skuldabréfsins sé gerð ítarleg grein fyrir því til hvaða réttarúrræða Sparisjóðurinn í Keflavík gæti gripið ef vanskil yrðu á greiðslum bréfsins, þ.m.t. að selja eignina á nauðungaruppboði.

Sparisjóðurinn í Keflavík hafi framkvæmt greiðslumat á Þ-kk-þgf B-kk-þgf vegna lánveitingarinnar. Niðurstaða greiðslumatsins hafi verið sú að lántakandi gæti ekki efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu. Einnig hafi komið fram í niðurstöðu greiðslumatsins að meira en helmingi lánsfjárhæðar yrði varið til greiðslu á skuldum lántakanda hjá sparisjóðnum. Stefnendur hafi staðfest með undirritun sinni á niðurstöðu greiðslumatsins 25. mars 2009 að þau óskuðu eftir að gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu lánsins þrátt fyrir að lántaki stæðist ekki greiðslumatið. Sama dag hafi þau undirritað skuldabréfið sem sjálfskuldarábyrgðarmenn.

Sparisjóðurinn í Keflavík hafi síðan gert sérstakan samning um sjálfskuldarábyrgðina við stefnendur þar sem stefnendur hafi ritað undir eftirfarandi yfirlýsingu:

“Niðurstaða greiðslumats bendi til þess að skuldari geti EKKI efnt skuldbindingar sínar miðað við núverandi fjárhagsstöðu. Af þeim ástæðum vill (sparisjóðurinn) ráða eiganda eignarinnar frá því að setja hana að veði fyrir ofangreindri skuld.”

Að beiðni skuldara hafi skilmálum framangreinds skuldabréfs verið breytt 20. október 2010 þar sem vanskilum vegna lánsins hafi verið bætt við höfuðstól þess.

Eftir setningu laga nr. 32/2009 kveðst stefndi hafa sent bréf um hver áramót til stefnenda þar sem fram hafi komið í hvaða ábyrgðum þau væru hjá bankanum og hafi þar jafnframt verið upplýst um stöðu ábyrgðarskuldbindinganna. Stefnendur hafi aldrei gert athugasemdir við þessi bréf eða haldið því fram að þau væri ekki bundin við sjálfskuldarábyrgðir sínar.

Skuldabréfin hafi farið nokkrum sinnum í vanskil og hafi stefndi þá sent tilkynningar til stefnenda um vanskilin. Þar hafi komið fram að ef vanskilin yrðu ekki gerð upp myndi stefndi innheimta þau hjá stefnendum. Fyrstu tilkynningar um vanskil hafi verið sendar til stefnenda í september 2009 og hafi stefnendur einnig fengið sendar tilkynningar um vanskil síðar á árinu 2009 og nokkrum sinnum á árinu 2010. Stefnendur hafi aldrei gert athugasemdir við þessi bréf né neitað að þau væru í ábyrgð vegna umræddra skuldabréfa.

III.

Í stefnu er tekið fram að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi valdi stjórnar og hluthafafundar Landsbanka Íslands hf. og Sparisjóðs Keflavíkur verið komið til stefnda. Eignum og skuldum forvera stefnda hafi þannig verið ráðstafað að hluta til nústofnaðs félags þ.e.a.s. stefnda í máli þessu, m.a. kröfum samkvæmt töluliðum 1-6 í dómkröfum.

Stefnendur byggja á því að forverar stefnda hafi vegna aðildar sinnar að Samtökum banka og fjármálafyrirtækja verið bundnir af reglum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, en ekki staðið við skyldur sínar samkvæmt samkomulaginu. Í samkomulaginu sé kveðið á um skyldu fjármálafyrirtækja til þess að meta greiðslugetu greiðanda þegar einstaklingur gengur í ábyrgð eða veitir leyfi til að veðsetja eign til tryggingar réttum efndum. Byggja stefnendur á því að greiðslugeta lántakenda samkvæmt þeim skuldabréfum sem tilgreind séu í stefnukröfum hafi ekki verið metin áður en ábyrgðir og veðleyfi voru veitt þrátt fyrir að forverum stefnda hafi verið það skylt samkvæmt framangreindu. Þá byggja stefnendur á því að hafi greiðslugeta lántakenda verið metin eða tilraun gerð til þess þá hafi það greiðslumat verið haldið fjölmörgum annmörkum. Ekki sé unnt að sjá hver niðurstaða þess hefði orðið ef réttar upplýsingar hefðu verið notaðar og samræmis gætt í tilgreiningu tekna annars vegar og greiðslubyrði og ætluðum framfærslukostnaði og föstum útgjöldum hins vegar.

Með vísan til framangreinds, 1. mgr. 36. gr. samningalaga og ólögfestra reglna samningaréttar um brostnar forsendur beri að ógilda ábyrgðarskuldbindingar og veðleyfi stefnenda og víkja þeim til hliðar. Þá vísa stefnendur til sjónarmiða er fram komi í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, einkum 1. mgr. 4. gr. þeirra, en að öðru leyti vísa stefnendur til röksemda í forsendum úrskurðar Úrskurðarnefndarinnar, sem þau kveðast gera að sínum.

Fram kemur í stefnu að lántakendur, S-kvk-nf og Þ-kk-nf, séu dóttir og tengdasonur stefnanda, sem búið hafi tímabundið á heimili þeirra. Þrátt fyrir það hafi stefnendur ekki haft tækifæri til að kynna sér fjárhagsstöðu þeirra, enda um fullorðið fólk að ræða. Þá byggja stefnendur á því að sökum skilyrðislausrar skyldu stefnda til að meta greiðslugetu áðurgreindra lántakenda áður en stefnendur gengust í ábyrgð og veittu veðleyfi í fasteign sinni leysi það stefnda ekki undan ábyrgð þó svo að í einhverjum tilfellum hafi verið merkt við reit þar sem þess sé óskað að greiðslugeta skuldara verði ekki metin. Einnig benda stefnendur á að ekki sé vitað hver merkti við þann reit.

IV.

Stefndi kveðst byggja kröfu sína um frávísun á því að málatilbúnaður stefnenda sé í heild sinni haldinn annmörkum, sem leiða eigi til frávísunar málsins. Stefndi kveðst telja að málatilbúnaðurinn standist ekki kröfur b-, d-, e- og f- liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála um skýra kröfugerð. Málsatvikum sem búi að baki kröfu stefnenda sé ekki nægjanlega lýst og ekki sé greint frá málsástæðum og lagarökum sem leitt hafi til stofnunar kröfunnar. Þá sé engin grein gerð fyrir aðild stefnda og sé í því sambandi ekki vísað til nokkurra lagaraka eða lögð fram gögn sem útskýri það hvernig þær ábyrgðir sem stefnendur krefjast ógildingar á og veittar hafi verið löngu áður en til stefnda var stofnað, hafi flust frá Sparisjóðnum í Keflavík til Spkef og þaðan til stefnda. Sama eigi við um flutning ábyrgða frá Landsbanka Íslands til stefnda. Þá sé heldur ekki getið um forsvarsmann stefnda. Sé því um vanreifun að ræða og því óhjákvæmilegt að vísa málinu frá dómi.

Stefnendur byggi á því að greiðslugeta skuldara hafi ekki verið metin áður stefnendur hafi gengist í ábyrgðir vegna lánveitinganna, en skylda hafi hvílt á forvera stefnda að framkvæma greiðslumat. Síðar segi í stefnunni að hafi greiðslumat verið framkvæmt eða tilraun gerð til þess hafi það verið haldið fjölmörgum annmörkum svo ekki hafi verið unnt að sjá hver niðurstaða þess hefði orðið ef réttar upplýsingar hefðu verið verið notaðar og samræmis gætt í tilgreiningu tekna annars vegar og greiðslubyrgði og áætluðum framfærslukostnaði og föstum útgjöldum hins vegar. Ekki sé útskýrt í stefnu hvernig standi á þessum mótsögnum, þ.e. að annars vegar sé byggt á því að ekki hafi verið framkvæmt greiðslumat og svo hins vegar því að hafi greiðslumat verið framkvæmt þá sé það rangt. Stefnendur byggja á því að rangar tölur hafi verið notaðar við mötin og þau séu því haldin fjölmörgum annmörkum án þess að rökstyðja það frekar eða sýna fram á hverjir þeir annmarkarnir séu. Með vísan til framangreinds sé umfjöllun stefnenda um greiðslumötin vanreifuð og mótsagnarkennd og eigi stefndi því óhægt um vik að taka til varna um þetta efni. Stefnendur geti ekki bætt úr framangreindum annmörkum á stefnunni undir rekstri málsins.

Til stuðnings kröfu sinni um ógildingu ábyrgðarskuldbindinga stefnenda vísi stefnendur til brostinna forsendna en sú málsástæða sé ekki útlistuð eða skýrð frekar í stefnu. Sé því ómögulegt fyrir stefnda að taka til varna um þessa málsástæðu eins og þær sem getið sé um hér að framan.

Samkvæmt 80. gr. laga um meðferð einkamála beri stefnanda að leggja grunn að málsókn sinni með stefnu svo stefndi geti haldið uppi vörnum og tekið afstöðu til þess í greinargerð á hverju hann byggi varnir sínar. Stefnendur geti ekki bætt úr þessum annmörkum undir rekstri málsins. Stefnda sé hins vegar ómögulegt að halda uppi vörnum í málinu vegna framangreindrar vanreifunar stefnenda.

V.

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber í stefnu að greina svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til að þess að samhengi málsástæðna verði ljóst.

Meðal þeirra atriða sem þarf að lýsa er aðild máls ef aðilaskipti hafa orðið að kröfu, en þannig háttar einmitt til í máli þessu. Geta varnir stefnda meðal annars ráðist af atriðum sem að aðildinni lúta.

Í stefnu segir að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi valdi stjórnar og hluthafafundar Landsbanka Íslands hf. og Sparisjóðs Keflavíkur verið komið til stefnda. Eignum og skuldum forvera stefnda hafi þannig verið ráðstafað að hluta til stefnda, m.a. kröfum samkvæmt töluliðum 1-6 í dómkröfum.

Lýsing þessi þykir bæði ónákvæm og villandi. Af henni má ráða að valdi stjórnar og hluthafafundar bæði Landsbanka Íslands og Sparisjóðsins í Keflavík hafi með sömu ákvörðun Fjármálaeftirlitsins verið komið til stefnda. Hvorki er getið um á hvaða lagagrundvelli slík ákvörðun var tekin né hvenær hún tók gildi. Af stefnu verður því ekki ráðið með vissu með hvaða hætti stefndi stefndi eignaðist fjárkröfur Landsbanka Íslands hf. og Sparisjóðsins í Keflavík á hendur stefnendum. Þá voru engin gögn lögð fram með stefnunni sem skýrt gátu hvernig það átti sér stað. Aðild stefnda er því ekki reifuð sem skyldi.

Lýsing á málsástæðum stefnenda er takmörkuð og óljós í stefnu. Ýmist er byggt á því að greiðslugeta lántakenda hafi ekki verið metin eða að hún hafi verið ranglega metin. Stuðst hafi verið við rangar upplýsingar og ekki gætt samræmis á milli tekna annars vegar og greiðslubyrði og annars fasts kostnaðar hins vegar. Engin nánari grein er gerð fyrir því í hverju hinir ætluðu annmarkar á greiðslumötunum voru fólgnir. Þá er heldur ekki gerð nægjanlega skýr grein fyrir því í hvaða tilvikum stefnendur telja að greiðslugeta lántakenda hafi ekki verið metin og í hvaða tilvikum hún hafi verið metin og þá ranglega. Þá er í stefnu bæði byggt á 1. mgr. 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 og ólögfestum reglum samningaréttar um brostnar forsendur án frekari útlistana eða skýringa á síðarnefndu málsástæðunni eða í hvaða tilvikum á henni er byggt í málinu. Loks er í stefnu vísað til röksemda í forsendum úrskurðar Úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki 4. janúar 2013 í máli nr. 118/2012 sem stefnendur kveðast gera að sínum. Ekki er gerð frekari grein fyrir á hvaða röksemdum úrskurðarnefndin byggði niðurstöðu sína. Með öllu er því óljóst til hvaða málsástæðna stefnendur skírskota í þessu sambandi. Allt er þetta í brýnni andstöðu við skýrleikakröfur e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Loks ber að nefna að samkvæmt töluliðum 4, 5 og 6 í stefnukröfum er krafist ógildingar á sjálfskuldarábyrgðum stefnanda samkvæmt þremur skuldabréfum með nánar tilgreindum númerum, útgáfudögum og fjárhæðum. Þess er hins vegar hvorki getið hver gaf bréfin út né til hvaða aðila. Þykir þessi lýsing ekki fullnægja kröfum d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýra kröfugerð.

Auk framangreinds er sá annmarki á stefnunni að fyrirsvarsmanns stefnda er ekki getið þar eins og skýrt er kveðið á um í b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Með vísan til alls framangreinds stangast málatilbúnaður stefnanda á við fyrirmæli b-, d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og þykir hann í heild haldinn slíkum annmörkum að ekki verði hjá því komist að vísa málinu frá dómi.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnendum gert að greiða stefnda 251.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn. Við uppkvaðningu úrskurðarins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnendur greiði stefnda 251.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 20. október 2014.