A-128/2010

Með aðfararbeiðni, dags. 29. mars 2010, er af hálfu gerðarbeiðanda, Machinery ehf., krafist dómsúrskurðar um að eftirtalin tæki verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum gerðarþola, Ufsum ehf., og fengin gerðarbeiðanda.:

Löndunarbúnaður

1 stk. sjóðari, Myren BIK 230

1 stk. pressa, Kampen K 4

2 stk. Hérðins varmaskiptar og forsía

2 stk. Atlas PCD gufuþurrkarar

Westfalia CA 458 og Sharpless P-3400 mjölskilvindur

2 stk. Westfalia SA 40 og 1 stk. SA 45 skilvindur, 1 stk. Alfa Laval 213 skilvinda ásamt rörakerfi, dælum og fylgihlutum

Þriggja þrepa Bergs Landteknik soðkjarnatæki með tilheyrandi búnaði.

Glatvarmatæki SAAS með fylgihlutum.

Sprout-Matador mjólkvörn týpa 650/850 ásamt pokasíu, viftum og

Héðins kvörn HK 8.

Héðins mjölkælir með fylgihlutum.

Sniglar verksmiðjunnar, hvort sem er úti eða inni.

Rafmagnsstofntöflur, riðabreytar og skápar sem tilheyra tækjunum.

Ryðfríir tankar, rör, lokar og dælur.

Varahlutir, varamótorar, efni, verkfæri og dælur af lager og verkstæði.

Atlas Copco LE 9 og Ingersoll Rand M 11 loftpressur.

Tæki af rannsóknarstofu.

JCB 530 skotbómulyftara og Nissan Pallbíll.

Rekstrarvörubirgðir.

3 stk. 40 feta gámar á lóð verksmiðjunnar með gömlum tækjum og efni ásamt tækjum og tækjahlutum sem liggja á lóðinni.

Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins, auk þess að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð.

Af hálfu gerðarþola er þess krafist að kröfu gerðarbeiðanda verði hafnað og að gerðarbeiðanda verði gert að greiða gerðarþola málskostnað að mati dómsins.

Málið var tekið til úrskurðar 12. júlí sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Málsatvik og málsástæður gerðarbeiðanda

Gerðarbeiðandi kveðst hafa komist að samkomulagi við Ó-kk-þf B-kk-þf, forsvarsmann gerðarþola, um kaup á tækjum fiskimjölsverksmiðjunnar Gnár í Bolungarvík. Hafi ýmis samskipti og samningaumleitanir þar um farið fram með tölvupósti á milli aðila í febrúarmánuði 2010. Með tölvupósti hinn 22. þess mánaðar hafi forsvarsmaður gerðarbeiðanda samþykkt tillögu forsvarsmanns gerðarþola um að gerðarbeiðandi greiddi alls 37,5 milljónir króna fyrir tækin. Með tölvupósti, dags. 23. febrúar 2010, hafi Ó-kk-nf sent gerðarbeiðanda undirritaðan kaupsamning um kaup gerðarbeiðanda á öllum framleiðslutækjum sem tilheyrðu fiskimjölsverksmiðjunni Gná, að undanskildum þeim búnaði sem fylgi fasteignum verksmiðjunnar og Atlas gufuþurrkara. Þetta komi skýrt fram í 1. grein kaupsamningsins þar sem tekið sé fram að kaupin nái til allra framleiðslutækja verksmiðjunnar ásamt vélum, lyfturum, varahlutalager, verkfærum og öllu því sem tækjunum fylgi. Tekið sé fram að fasteign(ir) og lýsistankar séu ekki hluti af samningnum. Þá séu helstu framleiðslutækin sem seld hafi verið talin upp í 1. grein samningsins. Fram komi í tölvupóstinum að greiðsla geti beðið fram yfir helgi, enda muni Ó-kk-nf ekki númer þess reiknings sem leggja beri greiðslu inn á. Forsvarsmaður gerðarbeiðanda, sem staddur hefði verið í Marokkó á þessum tíma, hefði samþykkt samninginn með tölvupósti samdægurs og áréttað að hann þyrfti upplýsingar um reikningsnúmer svo hann gæti innt af hendi greiðslu. Þar sem samþykki beggja aðila á umræddum samningi hefði legið fyrir hinn 23. febrúar 2010 sé ljóst að kominn hefði verið á bindandi samningur sem báðum aðilum beri að virða í samræmi við meginreglur samningaréttar.

Hinn 24. febrúar hefði Ó-kk-nf haft samband símleiðis og beðið um að gerðarbeiðandi félli frá kaupunum þar sem frændur hans í Bolungarvík, þar á meðal E-kk-nf J-kk-nf, vildu kaupa verksmiðjuna og tækin. Þessu hefði gerðarbeiðandi alfarið hafnað. Vegna fyrrnefndrar dvalar forsvarsmanns gerðarbeiðandi í Marokkó hefði ekki verið unnt að senda Ó-kk-þgf undirritað eintak af samningnum fyrr en fimm dögum eftir að samningurinn hefði verið samþykktur af báðum aðilum, eða 28. febrúar 2010, enda erfitt að finna aðstöðu með skanna. Hefði gerðarbeiðandi við það tækifæri áréttað að hann þyrfti upplýsingar um bankareikning seljandans til að hann gæti innt af henti greiðslu í samræmi við kaupsamninginn. Það hefði því komið forsvarsmanni gerðarbeiðanda verulega á óvart þegar honum hafi borist tölvupóstur hinn 1. mars 2010 þar sem Ó-kk-nf hefði einfaldlega tilkynnt að tekin hefði verið „ákvörðun um að viðskiptin gætu ekki farið fram“ og að verksmiðjan hefði verið seld öðrum aðila, enda skorti gerðarþola með öllu heimild til að ráðstafa hinum seldu tækjum til annars aðila.

Um málsástæður sínar vísar gerðarbeiðandi til þess að hann sé lögformlegur eigandi þeirra tækja sem krafist sé afhendingar á. Komist hafi á bindandi kaupsamningur um kaup gerðarbeiðanda á umræddum tækjum hinn 23. febrúar 2010, enda hafi samþykki seljanda og kaupanda þá legið fyrir. Samkvæmt þessu hafi umrædd tæki verið orðin eign gerðarbeiðanda á þessu tímamarki og hafi NT ehf. þar með glatað rétti til að ráðstafa tækjunum til annarra aðila, þar á meðal til að selja þau gerðarþola. Um sé að ræða skýrt dæmi um vanheimild þar sem NT ehf. hafi ekki verið eigandi hinna seldu tækja og því skort heimild til að selja þau þriðja aðila. Vegna þessa sé sala umræddra tækja til gerðarþola ekki gild og geti gerðarþoli ekki byggt rétt á fyrirliggjandi afsali í samræmi við þá meginreglu fjármunaréttar að kröfuhafi öðlist ekki meiri rétt en skuldari hafi átt.

Jafnframt sé byggt á því að fyrirsvarsmaður gerðarþola, E-kk-nf J-kk-nf, hafi augljóslega verið grandsamur um viðskipti gerðarbeiðanda og NT ehf. Óumdeilt sé að þessi einstaklingur sé frændi Ó-kk-ef B-kk-ef og sé ljóst að honum hafi verið kunnugt um aðdraganda og gerð kaupsamningsins. Þannig segi til dæmis í tölvupósti frá Ó-kk-þgf til gerðarbeiðanda, dags. 14. febrúar 2010: „E-kk-nf J-kk-nf veit núna af þessu og getur þú hringt í hann í 892 8525 til að koma ykkur saman um skoðunartíma“. Þá hefði E-kk-nf opnað fiskimjölsverksmiðjuna fyrir gerðarbeiðanda þegar við skoðun tækjanna hinn 16. febrúar 2010. Ennfremur liggi fyrir að það hafi verið að kröfu E-kk-ef sem gerðarbeiðandi hefði hækkað kaupverðið um 2,5 milljónir króna í 37,5 milljónir króna, enda hefði Ó-kk-nf óskað eftir því með vísan til þess að E-kk-nf teldi sig eiga einhverja lausafjármuni innan verksmiðjunnar, sbr. tölvupóst, dags. 22. febrúar 2010. Samkvæmt þessu fari því fjarri að E-kk-nf hafi verið grandlaus um kaupin og geti 33. gr. þinglýsingalaga því ekki komið til skoðunar í þessu sambandi.

Gerðarbeiðandi hafi ekki með nokkru móti vanefnt umræddan samning og geti því ekki komið til greina að gerðarþola hafi verið heimilt að virða að vettugi skuldbindingar sínar samkvæmt honum. Gerðarbeiðandi hafi margsinnis lýst því yfir að hann sé reiðubúinn til að inna af hendi greiðslu í samræmi við kaupsamninginn, en hann hafi ekki getað gert það þar sem gerðarþoli hafi neitað að veita upplýsingar um reikningsnúmer. Þannig komi fram í tölvupósti Ó-kk-ef til gerðarbeiðanda hinn 23. febrúar 2010 að „greiðslan geti beðið fram yfir helgi enda man ég ekki bankanúmerið sem hefði nú kannski átt að vera í samningnum“. Með tölvupósti gerðarbeiðanda, sem sendur hafi verið samdægurs, hafi hann áréttað að hann þyrfti upplýsingar um reikningsnúmer og kennitölu, auk þess sem hann hafi tekið fram að hann myndi borga fyrstu greiðsluna þegar hann kæmi heim frá Marokkó. Þrátt fyrir þetta hafi Ó-kk-nf ekki sent gerðarbeiðanda upplýsingar um bankareikning. Gerðarbeiðandi hafi ítrekað beiðni sína með tölvupósti, dags. 3. mars 2010, þar sem segi orðrétt: ,,ég óska aftur eftir að þú sendir mér kennitölu og bankareikning seljanda þannig að ég geti látið millifæra á þig fyrri greiðsluna sem um var samið“. Samkvæmt þessu hafi gerðarbeiðandi ekki getað innt greiðsluna af hendi þar sem seljandinn hafi neitað að veita upplýsingar um greiðslustað. Sé því um að ræða viðtökudrátt gerðarþola og geti gerðarbeiðandi ekki borið ábyrgð á slíku. Gerðarbeiðandi hafi fulla getu til að greiða í samræmi við kaupsamning og eigi laust fjármagn til þess. Þessu til staðfestingar hafi gerðarbeiðandi aflað yfirlýsingar frá NBI hf. um að bankinn samþykki að fjármagna kaupin.

Með afsali, dags. 27. febrúar 2010, hafi NT ehf. afsalað gerðarþola fasteigninni að Þuríðarbraut 15 í Bolungarvík, ásamt vélum, tækjum lausafjármunum. Undanskilin hafi þó verið þau fimm tæki sem seld hafi verið til gerðarbeiðanda með kaupsamningnum hinn 23. febrúar 2010. Hafi í kröfunni verið tekið tillit til þeirra tækja sem undanskilin hafi verið samkvæmt afsalinu. Telji gerðarbeiðandi kröfuna nægilega sérgreinda og fyllilega sé ljóst til hvaða tækja hún nái.

Samkvæmt framangreindu telji gerðarbeiðandi sig hafa sýnt fram á að hann sé eigandi þeirra tækja sem krafa hans lúti að. Beri því að fallast á kröfu hans um afhendingu tækjanna með beinni aðfarargerð, enda sé réttur hans til þeirra afar skýr. Sé um lagarök vísað til 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Málsatvik og málsástæður gerðarþola

Með afsali sem undirritað hafi verið 2. mars 2010 kveðst gerðarþoli hafa keypt fasteignina Þuríðarbraut 15, Bolungarvík, ásamt öllum vélum, tækjum og öðrum lausafjármunum, að undanskildum tækjum sem sérstaklega séu upp talin í afsalinu. Afsalið hafi verið móttekið og innfært til þinglýsingar samdægurs.

Um málsástæður kveðst gerðarþoli vísa til þess að hann sé lögformlegur eigandi umdeildra tækja. Hann hafi keypt tækin í góðri trú, hafi þinglýst afsal fyrir þeim og hafi því tryggt lögformlegan eignarrétt sinn til þeirra. Sé hvað þetta varði vísað til ákv. þinglýsingarlaga nr. 39/1978, einkum 1. mgr. 33. gr. laganna. Hins vegar sé því ákveðið mótmælt að komist hafi á bindandi samningur milli gerðarbeiðanda og NT ehf. hinn 23. febrúar. Nægi þar að nefna að undir þann samning riti B-kk-nf G. K-kk-nf, f.h. gerðarbeiðanda, en samkvæmt vottorði Hlutafélagaskrár þurfi undirritun allra stjórnarmanna saman til að rita firmað, jafnframt því að enginn framkvæmdastjóri sé skráður fyrir félagið. Þá séu viðskiptin ekki í samræmi við skráðan tilgang félagsins, sbr. samþykktir fyrir gerðarbeiðanda, dags. 27. feb. 2008.

Þá sé rétt að hafa í huga í þessu sambandi að fyrir liggi í gögnum málsins að B-kk-nf hafi undirritað samninginn við gerðarbeiðanda hinn 28. febrúar 2010, en ekki þann dag sem hann sé dagsettur, eða 23. febrúar 2010. Frá samningnum við gerðarbeiðandi hafi því verið gengið degi eftir að gengið hafi verið frá samningi gerðarþola og NT ehf. og geti því, þegar af þeirri ástæðu, ekki verið um vanheimild að ræða af hálfu NT ehf.

Ekki verði betur séð af framlögðum gögnum, þ.á m. tölvusamskiptum gerðarbeiðanda við forsvarsmann NT ehf., en að NT ehf. hafi hætt við fyrirhuguð kaup m.a. vegna þess að engin greiðsla hafi borist frá gerðarbeiðanda. Gerðarbeiðandi hafi hvorki sýnt greiðsluvilja né greiðslugetu varðandi meint kaup og breyti engu þótt fyrir liggi í málinu yfirlýsing frá banka frá þeim tíma sem kaup áttu að hafa farið fram.

Þá sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að E-kk-nf J-kk-nf „hafi augljóslega verið grandsamur“ um viðskipti gerðarbeiðanda og NT ehf. Hann hafi enga vitneskju haft um framgang málsins. Þó svo að E-kk-nf hafi hitt B-kk-þf fyrir vestan hafi það verið verkstjóri fiskimjölsverksmiðjunnar sem sýndi verksmiðjuna en ekki E-kk-nf. Gerðarþoli hafi haft forleigu- og forkaupsrétt að verksmiðjunni og öllu því sem henni tilheyrði, sem hafi verið í eigu NT. ehf., en gerðarþoli hafi haft verksmiðjuna á leigu allt frá þeim tíma að verksmiðjan hafi komist í eigu NT ehf. á árinu 2008.

Á því sé byggt að útilokað sé fyrir gerðarbeiðanda að fá dómsúrskurð um að hin umdeildu tæki verði með beinni aðfarargerð tekin úr vörslu gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda þar sem gerðarbeiðandi hafi ekki greitt eina krónu af meintu söluandvirði tækjanna, þ.e. kr. 37.500.000 krónum, auk virðisaukaskatts. Það sé meginskylda gerðarbeiðanda samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 að greiða kaupverðið og geti hann í því efni ekki borið fyrir sig að hafa ekki fengið uppgefnar bankaupplýsingar frá gerðarþola. Sé rétt að minna á að í slíkum tilvikum sé nauðsynlegt að geymslugreiða kaupverðið, hafi viðkomandi yfir höfuð áhuga á að halda kaupum upp á seljanda, og að tryggja stöðu sína og sanna greiðsluvilja og greiðslugetu. Gerðarbeiðandi hafi hins vegar ekki gert neina tilraun til að tryggja sér slíka sönnun. Þess í stað sé því hátíðlega lýst yfir að gerðarbeiðandi geti greitt í samræmi við kaupsamning og eigi laust fjármagn til þess. Gerðarbeiðandi leggi um leið fram yfirlýsingu frá banka um að bankinn sé tilbúinn að lána 100% kaupverðsins, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Þá sé til þess vísað að tilgreining þeirra tækja sem umdeild beiðni lúti að sé svo óljós að henni beri að hafna. Þannig séu engin verksmiðju-, véla- og/eða framleiðslunúmer tilgreind á tækjunum. Því sé alls ekki ljóst til hvaða tækja og hluta beiðnin taki.

Ljóst sé að gerðarbeiðanda hafi ekki tekist að uppfylla ströng skilyrði 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til þess að fá kröfum sínum framgengt þar sem hann hafi ekki getað sannað eignarrétt sinn að hinum umdeildu tækjum með gögnum sem aflað verði eftir 83. gr. sömu laga. Samkvæmt dómvenju séu gerðar mjög strangar kröfur til þess að gerðarbeiðandi sýni fram á lögvarinn eignarrétt sinn í slíkum tilvikum. Verði fallist á kröfu gerðarbeiðanda verði gerðarþoli sviptur eigum sínum sem hann keypti í góðri trú, sé með þinglýst afsal fyrir og hafi að fullu greitt fyrir. Þá sé útilokað fyrir gerðarþola að afhenda gerðarbeiðanda hin umdeildu tæki þar sem ljóst sé að hluti þeirra sé ekki vörslum gerðarþola, og því komi ómöguleiki í veg fyrir að hægt sé að verða við kröfu um afhendingu tækjanna.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að komist hafi á bindandi samningur á milli NT. ehf. og gerðarbeiðanda sé loks á því byggt að þeim samningi beri að víkja til hliðar í heild sinni á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Niðurstaða

Gerðarþoli kveðst hafa keypt fasteignina Þuríðarbraut 15, Bolungarvík, ásamt umdeildum tækjum og munum, af NT ehf. og hafi afsal vegna kaupanna verið undirritað hinn 27. febrúar 2010. Ber fyrirliggjandi ljósrit af afsalinu með sér að afsalið hafi verið móttekið og innfært til þinglýsingar hinn 2. mars 2010. Lýtur ágreiningur málsaðila að því hvort gerðarbeiðandi hafi, áður en framangreind kaup áttu sér stað, þegar eignast betri rétt til tækjanna á grundvelli kaupsamnings við NT ehf. og hvort forráðamaður gerðarþola hafi verið grandsamur þar um. Telur gerðarbeiðanda sig hafa ótvíræðan og skýran rétt til tækjanna og að hann eigi því rétt á að þau verði tekin úr vörslum gerðarþola með beinni aðfarargerð.

Fyrir liggur í gögnum málsins ljósrit af „kaupsamningi“ milli gerðarbeiðanda og NT ehf. um nánar tilgreind tæki, búnað og fylgihluti, þar á meðal umdeild tæki, sem staðsett voru í Fiskimjölsverksmiðjunni Gná í Bolungarvík. Er skjal þetta dagsett 23. febrúar 2010. Af fyrirliggjandi tölvupóstum milli forsvarsmanna þessara aðila sýnist sem forsvarmaður NT ehf. hafi sent skjalið undirritað í tölvupósti til forsvarsmanns gerðarbeiðanda, en sá síðarnefndi hafi þá verið staddur í Marokkó. Í svarpósti frá forsvarsmanni gerðarbeiðanda segir m.a. svo: „Ég er erlendis amk til 3. mars og get því lítið gert nema að samþykkja samninginn í þessum tölvupósti. Þegar ég kem heim mun ég undirrita bæði eintökin og láta votta undirskriftina og senda þér annað eintakið í pósti. Samdægurs mun ég borga fyrstu greiðsluna.“ Í framhaldi kemur einnig fram í tölvupóstinum að hann vilji þó nefna tvö atriði er lúti að frágangi vegna fjarlægingar tækjanna og geymslu þeirra „á lóð verksmiðjunnar án gjaldtöku í nokkru ár“. Liggur ekki ljóst fyrir hvort atriði þessi hafi verið sett fram sem skilyrði fyrir samþykkt kaupanna af hálfu gerðarbeiðanda, en þau sýnast hins vegar, að minnsta kosti að hluta, stangast á við það sem fram kemur í umræddu skjali. Á umræddu skjali er aðeins undirritun annars tveggja stjórnarmanna gerðarbeiðanda þrátt fyrir að kveðið sé á um það í félagssamþykktum að undirritun meirihluta stjórnar þurfi til að skuldbinda félagið. Hefur gerðarbeiðandi lagt fram ódagsetta „yfirlýsingu um umboð“ undirritaða af hinum stjórnarmanni félagsins um að hún hafi veitt B-kk-þgf G. K-kk-þgf umboð til að gera samninginn við NT ehf. Lýsti lögmaður gerðarbeiðanda því yfir í þinghaldi hinn 12. júlí sl. að yfirlýsingin hefði verið undirrituð þann dag.

Óumdeilt er að gerðarbeiðandi hefur hvorki greitt fyrir tækin né geymslugreitt þau.

Þegar allt framangreint er virt verður ekki, gegn mótmælum gerðarþola, talið að gögn málsins beri svo skýrlega með sér rétt gerðarbeiðanda til umræddra tækja að lagaskilyrði séu til að aðfarargerðin nái fram að ganga, sbr. 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989. Ber því að hafna kröfu gerðarbeiðanda.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Kröfu gerðarbeiðanda, Machinery ehf., um heimild til beinnar aðfarargerðar á hendur gerðarþola, Ufsum ehf., er hafnað.

Gerðarbeiðandi greiði gerðarþola 200.000 krónur í málskostnað.