E-4040/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 14. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Alp ehf., Vatnsmýrarvegi 10, Reykjavík, á hendur Ingvari Helgasyni ehf., Sævarhöfða 2, Reykjavík, og til réttargæslu gegn félögunum Auto Reykjavík ehf., Skútuvogi 13, Reykjavík, og Auto Ísland ehf., Barónsstíg 2, Reykjavík, með stefnu þingfestri 29. júní 2006.

Dómkröfur stefnanda eru þessar:

Aðallega

Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 30.906.093 með 7,7 % ársvöxtum frá 15. september 2005 til 1. nóvember 2005, með 8% ársvöxtum frá þeim degi til 1. janúar 2006, með 8,3% ársvöxtum frá þeim degi til 1. maí 2006, með 8,7% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 2006, með 9,3% ársvöxtum frá þeim degi til þingfestingardags stefnu þessarar og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn ári eftir þingfestingardag.

Til vara

Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda aðra lægri fjárhæð að mati dómsins með 7,7 % ársvöxtum frá 15. september 2005 til 1. nóvember 2005, með 8% ársvöxtum frá þeim degi til 1. janúar 2006, með 8,3% ársvöxtum frá þeim degi til 1. maí 2006, með 8,7% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 2006, með 9,3% ársvöxtum frá þeim degi til þingfestingardags stefnu þessarar og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn ári eftir þingfestingardag.

Í öllum tilvikum er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins.

Stefnandi hefur ekki uppi dómkröfur á hendur réttargæslustefndu.

Dómkrafa stefnda er aðallega sú að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Til vara gerir stefndi þá kröfu að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum gerir stefndi þá kröfu að stefnandi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað að mati dómsins.

Málavextir

Hinn 15. maí 2004 gerði réttargæslustefndi, Auto Reykjavík ehf., annars vegar og stefndi ásamt Bílheimum ehf. hins vegar með sér kaupsamning um bifreiðar sem ætlaðar voru til bílaleigu. Með samningnum keypti Auto Reykjavík ehf., sem rak á þessum tíma AVIS bílaleiguna, af félögum þessum tiltekinn fjölda bifreiða og skyldu félögin kaupa þær aftur að 15 mánuðum liðnum á fyrir fram skilgreindu endurkaupaverði samkvæmt 2. gr. samningsins. Bifreiðakaupin voru fjármögnuð með kaupleigu SP Fjármögnunar. Áttu félögin að kaupa umræddar bifreiðar til baka á tímabilinu 1. ágúst til 15. september 2005. Í 5. gr. samningsins kemur fram að til þess að viðhalda fullri ábyrgð frá seljanda og kaupskyldu skyldu bifreiðarnar færðar í smur- og þjónustueftirlit samkvæmt þjónustu- og ábyrgðarbók viðkomandi bifreiðar á verkstæði eða þjónustumiðstöð seljanda. Félögin Ingvar Helgason ehf. og Bílheimar ehf. hafa nú sameinast undir kennitölu hins stefnda félags.

Upphaflega mun hafa verið fyrirhugað að Auto Reykjavík ehf. keypti með samningnum 133 bifreiðar af Ingvari Helgasyni ehf. og Bílheimum ehf. Í samningnum eru tilgreindar 123 bifreiðar en í raun voru afhentar bifreiðar 125. Fimm bifreiðar urðu ónýtar á tímabilinu og náði því endurkaupaskyldan til 120 bifreiða.

Með samningum, dags. 13. maí 2005 og 20. maí 2005, keypti stefnandi rekstur AVIS bílaleigunnar af réttargæslustefndu. Í tilboðinu er tekið fram í gr. 1, lið 12, að samningar félaganna um endursölu á bifreiðum félaganna til bifreiðaumboða, með fyrirvara um samþykki þeirra, sé hluti hins selda. Hafi stefnandi þar með yfirtekið réttindi og skyldur réttargæslustefndu samkvæmt samningnum. Jafnframt yfirtók stefnandi samkomulag um fjármögnun milli réttargæslustefndu og SP fjármögnunar hf. og kaupleigusamninga gerða á grundvelli þess.

Með tölvupósti, hinn 9. september 2004, minnti þjónustustjóri stefnda réttargæslustefndu á að umsamið hefði verið að bifreiðarnar kæmu til stefnda til þjónustu.

Réttargæslustefndu svöruðu erindinu með tölvupósti 10. september 2004 þar sem kom fram að fyrirtækið teldi vera um stefnubreytingu að ræða af hálfu stefnda. Reynslan hafi verið sú að þessir aðilar hafi aldrei getað þjónustað bifreiðar AVIS þegar eftir því var óskað og hefði það því verið afskrifað að stefndi hefði áhuga á því að þjónusta umræddar bifreiðar.

Þegar stefnandi keypti rekstur AVIS bílaleigunnar var þess að engu getið af hálfu réttargæslustefndu að framangreind samskipti hefðu átt sér stað milli stefnda og réttargæslustefndu. Stefnanda sé ekki kunnugt um að stefndi hafi gert réttargæslustefndu ljóst að hann hygðist neita endurkaupaskyldu sinni. Hafi svo verið upplýsti réttargæslustefndu stefnanda ekki um það en tilvist endurkaupaákvæðisins var meðal þeirra forsendna sem stefnandi lagði til grundvallar kaupunum og kaupverði rekstrar AVIS bílaleigunnar.

Með tölvupósti sem S-kk-nf S-kk-nf, þjónustustjóri stefnda, sendi stefnanda 16. ágúst 2005 hafnaði stefndi því að kaupa umræddar bifreiðar til baka eins og samningur kvað á um. Var þetta byggt á því að bifreiðarnar hefðu ekki verið færðar til viðhalds hjá seljanda, þ.e. á verkstæði eða þjónustustöð hans. Af erindi þessu er ljóst að stefndi hafði samþykkt stefnanda sem réttan aðila að endurkaupasamningnum fyrir framsal frá réttargæslustefndu.

Af einhverjum ástæðum var sá misskilningur uppi af hálfu SP fjármögnunar hf., sem hafði fjármagnað kaup réttargæslustefndu á bifreiðunum, að SP fjármögnun hf. skyldi selja stefnda bifreiðarnar. Ritaði lögmaður SP fjármögnunar hf. af þessum sökum bréf til stefnda hinn 27. september 2005 og krafðist efnda á samningnum. Kröfunni var neitað með svarbréfi lögmanns stefnda hinn 6. október 2005. Eftir að fulltrúar og lögmenn SP fjármögnunar hf. og stefnanda höfðu hist á fundi varð SP fjármögnun hf. ljóst að endurkaupin skyldu fara fram milli stefnanda og stefnda.

Í framhaldi af því að misskilningur um aðildina hafði verið leiðréttur óskaði stefnandi í desember 2005 eftir matsgerð dómkvadds matsmanns á markaðsverði bifreiðanna. Jafnframt gerði lögmaður stefnanda lögmanni stefnda grein fyrir því með bréfi 2. desember 2005 að honum væri nauðsynlegt að takmarka tjón sitt með því að koma bifreiðunum í verð hið fyrsta. Stefnandi heldur því fram að þegar stefndi hafnaði því að kaupa bifreiðarnar hafi ekki legið til grundvallar því nein gefin forsenda af hans hálfu um að bifreiðarnar væru í ástandi er ekki samrýmdist samningnum enda hefði stefndi aldrei óskað eftir að fá þær til söluskoðunar. Taldi stefnandi því að stefndi ætti enga kröfu á því að skoða bifreiðarnar. Hann veitti þó stefnda færi á því, sbr. bréf, dags. 15. desember 2005 og lét stefndi skoða nokkrar bifreiðar. Engar athugasemdir hafi borist við ástandi þeirra.

Til að draga úr tjóni sínu hófst stefnandi handa um sölu bifreiðanna. Þær voru auglýstar til sölu gegnum Bílabankann í desember 2005 og gegnum Toppbíla í janúar 2006. Sala bifreiðanna gekk hægt, jafnvel þó boðin væri lækkun frá ásettu verði. Nokkur fjöldi seldist gegnum Toppbíla og stefndi tók fimm bifreiðar upp í nýjar bifreiðar sem stefnandi hefur í útleigu. Stefnandi hefur selt 85 bifreiðar en ekki hefur tekist að selja 35 bifreiðar.

Þar sem ljóst var að nokkurn tíma tæki að selja allar bifreiðarnar óskaði stefnandi hinn 15. desember 2005 eftir dómkvaðningu matsmanns til að meta markaðsverð bifreiða af þeirri gerð og miðað við það ástand, m.a. akstur, er samningur aðila gerði ráð fyrir. Matsgerð matsmannsins er dagsett 18. mars 2006 en barst lögmanni stefnanda hinn 29. maí 2006. Stefnandi telur markaðsverð bifreiðanna of hátt samkvæmt matsgerðinni og áskilur sér rétt til að afla frekari gagna um markaðsverð, þar á meðal með yfirmati ef þörf krefur.

Þar sem stefndi hefur hafnað endurkaupaskyldu sinni er stefnanda nauðsyn á að höfða mál þetta. Úrslit málsins kunna að varða hagsmuni réttargæslustefndu og er því skorað á þá að gæta réttar síns í málinu, sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst höfða mál þetta sem réttur framsalshafi endurkaupasamningsins dags. 15. maí 2004. Sé sú málsástæða höfð uppi á grundvelli þess að í samningnum sjálfum sé ekki tiltekið að framsal hans sé háð samþykki stefnda. Hafi framsalið því verið heimilt án samþykkis hans og ákvæðið í 12. lið 1. gr. tilboðsins byggt á misskilningi. Verði af einhverjum ástæðum talið að þörf hafi verið á samþykki stefnda fyrir framsali samningsins byggir stefnandi á því að í tölvupósti stefnda hinn 16. ágúst 2005 hafi falist viðurkenning af hálfu stefnda á framsali samningsins til stefnanda. Verði af einhverjum ástæðum ekki fallist á það byggir stefnandi á því að neitun framsals af hálfu stefnda hafi verið óheimil þar sem hún hafi ekki byggst á neinum málefnalegum rökum. Hljóti stefnandi því að vera réttur aðili til að hafa uppi kröfur á grundvelli samningsins.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að endurkaupaskylda stefnda hafi hinn 15. ágúst 2005 verið að fullu virk og að synjun hans á kaupum bifreiðanna sé ólögmæt. Sú ástæða ein og sér nægi ekki til þess að rifta umræddum samningi, eða láta skyldur samkvæmt honum falla niður, að bifreiðarnar hafi ekki verið færðar til eftirlits eða viðhalds á verkstæði stefnda.

Stefnandi telur að til þess að túlka hefði átt samninginn með þeim hætti sem stefndi gerir hefðu þurft að vera nákvæm ákvæði í samningnum um hvers konar eftirlit væri að ræða og einnig ákvæði um tilhögun þjónustu, þjónustustig og viðbragðsflýti. Svo dæmi sé tekið sé ekki ljóst hvers konar eftirlit skyldi framkvæma á bifreiðunum á 7.500 km fresti. Stefndi beri allan halla af skorti samningsins á samningsákvæðum og óskýrleika hans um þessi atriði.

Stefnandi byggir á því að viðhald bifreiðanna hafi farið fram með reglubundnum hætti á viðurkenndu verkstæði AVIS bílaleigunnar. Á verkstæði stefnanda sé til staðar fullkomin sérþekking til þess að framkvæma viðhald og eftirlit á umræddum bifreiðum og hafi stefnandi vitnisburð annarra bifreiðaumboða því til staðfestingar. Hann áskilji sér rétt til að leggja fram skrifleg vottorð hér að lútandi. Viti stefnandi ekki til annars en sama máli hafi gegnt um verkstæðið meðan réttargæslustefndi rak fyrirtækið. Engar athugasemdir hafi verið hafðar uppi af hálfu stefnda um ástand bifreiðanna en ákvæði samningsins um söluskoðun hafi tryggt stefnda að athugasemdir við ástand bifreiðanna yrðu metnar til lækkunar við uppgjör. Það að bifreiðarnar voru ekki færðar til stefnda til eftirlits og þjónustu hafði því engin áhrif á verðlagningu þeirra.

Stefnandi bendir á að um árabil hafi verið fyrir hendi í samningum milli bílaleiga og bifreiðaumboða, þar á meðal í stöðluðum samningskilmálum stefnda, ákvæði um að umboðið skuli þjónusta bifreiðarnar. Dæmi um þetta megi sjá á framlögðum sýnishornum um þríhliða rekstrarleigusamning milli leigutaka (bílaleigu), fjármögnunarfyrirtækis sem leigusala og seljanda bifreiða. Þrátt fyrir þetta hafi ákvæðinu um skyldu til kaupa á þjónustu ekki verið fylgt í framkvæmd heldur hafi bílaleigurnar sjálfar þjónustað bifreiðarnar. Ástæða þessa hafi meðal annars verið sú að afar erfitt sé í framkvæmd að færa bifreiðar til þjónustu á verkstæði seljenda þar sem þjónusta þurfi að ganga hratt fyrir sig og um mikið magn bifreiða sé að ræða. Meðal samninga sem stefnandi yfirtók frá réttargæslustefnda var rekstrarleigusamningur við stefnda. Þrátt fyrir sambærileg ákvæði í honum og sams konar framkvæmd þjónustu við bifreiðarnar hafi stefndi tekið við þeim bifreiðum sem þar um ræddi stuttu eftir að stefnandi tók við rekstrinum.

Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið fyrir hendi nægilegur mannafli hjá stefnda til að framkvæma þjónustu með þeim litla fyrirvara sem nauðsynlegur var og vísast þar um til fram lagðra tölvupóstsamskipta í september 2004.

Stefnandi telur að hin raunverulega ástæða fyrir höfnun stefnda á endurkaupaskyldu sinni sé sú að endursöluverð bifreiða á þessum tíma hafði þróast þannig að vera tiltölulega lágt í hlutfalli við endurkaupaverð samkvæmt samningnum og því hafi stefnandi séð fram á mikla erfiðleika í endursölu bifreiðanna eins og síðar hafi komið á daginn við sölutilraunir stefnanda.

Í stað þess að áhættan af endursölu bifreiðanna lenti á stefnda, eins og endurkaupasamningurinn gerði ráð fyrir, varð stefnandi fyrir gífurlegu tjóni við að sitja uppi með 120 bifreiðar að loknum háannatíma í rekstrinum. Það jók enn á tjón stefnanda að verð á bifreiðum á markaðnum hefur enn farið lækkandi frá haustinu 2005. Hið lækkandi verð skýrist einkum af styrkingu íslensku krónunnar og lækkandi verðs á nýjum og í kjölfarið einnig notuðum bifreiðum.

Stefnandi eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda á grundvelli almennu skaðabótareglunnar. Um sé að ræða almennt fjártjón en stærsti hluti þess samanstandi af mismun á endurkaupaverði samkvæmt samningnum við stefnda og söluverði. Hafi þá verið tekið tillit til greiðslu sölulauna. Tjón vegna óseldra bifreiða sé að svo stöddu reiknað sem meðalverð sambærilegra bifreiða sem selst hafi. Þessi hluti aðalkröfu dómkröfunnar sé fundinn þannig:

Samanlagt endurkaupaverð bifreiðanna 120 kr. 155.822.010

Lækkun vegna söluskoðunar 2) kr.( 7.642.340)

Lækkun vegna umframaksturs 3) kr. ( 1.873.085)

Útlagt vegna sölulauna 4) kr. 1.961.259)

Söluverð/áætlað söluverð kr.( 117.377.448)

Mismunur kr. 30.890.416

Frádreginn virðisaukaskattur kr.( 6.078.837)

Tjón stefnanda, hluti af stefnufjárhæð kr. 24.811.580

Áskilinn sé réttur til að hækka stefnukröfuna, m.a. ef í ljós kemur að ekki takist að selja bifreiðarnar á því verði sem matsgerðin tiltaki sem markaðsverð.

Við sölu bifreiðanna hafi stefnandi leitað hagkvæmustu leiða til að ná fram sem hæstu söluverði. Verði af einhverjum ástæðum dregið í efa að miða ætti við raunverulegt söluverð setur stefnandi fram varakröfu um greiðslu annarrar lægri fjárhæðar að mati dómsins. Af samanburði á framlögðum lista stefnanda yfir verð bifreiða sjáist að raunverulegt söluverð bifreiðanna hafi verið nærri markaðsverði því sem matsgerðin tilgreini.

Á greindum verðlista sé að finna yfirlit yfir endurkaupaverð, söluverð og markaðsverð bifreiða miðað við niðurstöðu matsgerðar. Við kröfugerðina hafi endurkaupaverð verið lækkað í samræmi við 3. mgr. 6. gr. samningsins þar sem segi að endurkaupaverð skuli lækka um kr. 5 fyrir hvern ekinn kílómetra umfram 50.000 en sé raunverulegur ekinn kílómetrafjöldi lægri hafi það ekki áhrif á endurkaupaverðið. Einnig hafi verið tekið tillit til lækkunar vegna athugasemda er hafi komið fram við söluskoðun jafnvel þó stefnandi hafi á eigin kostnað bætt úr mörgum þessara athugasemda áður en bifreiðarnar voru seldar.

Auk þessa hafi stefnandi orðið fyrir umtalsverðum kostnaði við að selja bifreiðarnar sjálfur. Hér að neðan sé gerð grein fyrir þessu tjóni stefnanda.

Samkvæmt samningnum skyldi ástand bifreiðanna við skil vera gott. Þær skyldu standast hefðbundna söluskoðun og uppfylla öryggisatriði vegna hluta eins og hemla og stýris og vera óskemmdar á undirvagni og yfirbyggingu að teknu tilliti til venjulegrar notkunar. Í þessu hafi falist að stefnandi skyldi ekki afhenda stefnda bifreiðarnar nýdekkjaðar. Til að stefnanda væri unnt að gera bifreiðarnar söluhæfar hafi hann þurft að kaupa nýja hjólbarða undir bifreiðarnar. Stefnandi krefji stefnda um tjón sitt samkvæmt framlögðum reikningum fyrir keypta hjólbarða að fjárhæð kr. 1.834.262.

Tjón stefnanda vegna umfelgunar nemi kr. 275.000 en umfelgun hafi verið framkvæmd á verkstæði stefnanda og reikni hann tjón sitt fyrir hverja bifreið kr. 2.500 eða samtals kr. 275.000 fyrir 110 bifreiðar sem sé varlega reiknað.

Samkvæmt samningnum skyldi seljandi framkvæma söluskoðun við endurkaupin. Eðli máls samkvæmt hafi stefnandi neyðst til að láta framkvæma söluskoðunina og beri því stefnda að greiða stefnanda tjón hans vegna þessa sem sé samkvæmt framlögðum reikningum án vsk. að fjárhæð kr. 358.939.

Kostnaður stefnanda við að auglýsa bifreiðarnar til sölu hjá Toppbílum hafi numið kr. 401.606 án vsk. og styðjist við framlagða reikninga en Toyota umboðið hafi tekið á sig stærstan hluta þessa auglýsingakostnaðar.

Hinn 15. febrúar 2006 hafi stefnandi greitt bifreiðagjöld fyrir fyrri hluta ársins 2006 vegna þeirra bifreiða er þá voru óseldar og hafi greidd fjárhæð numið kr. 508.993 samkvæmt framlögðum kvittunum. Stefnandi krefji stefnda um tjón sitt vegna bifreiðagjalda á þessu tímabili og áætlar það greiðslu fyrir að meðaltali þrjá mánuði þar sem fjöldi bifreiða í hans eigu sé ekki sá sami yfir allt tímabilið. Þessi fjárhæð nemi kr. 254.496. Áætluð fjárhæð greiddra bifreiðagjalda fyrir allar bifreiðarnar 120 fyrir seinni hluta ársins 2005 sé kr. 793.260 (meðalfjárhæð fyrir hverja bifreið á fyrri árshelmingi 2006, kr. 7.354, lækkuð um 10%). Stefnandi krefji stefnda um tjón af greiðslu fyrir desembermánuð, kr. 132.210, en hann hafði lagt inn númer bifreiðanna meðan viðræður hans við SP fjármögnun hf. og stefnda stóðu yfir haustið 2005. Nemi tjón stefnanda vegna bifreiðagjalda samtals kr. 386.706.

Loks hafi töf á sölu bifreiðanna leitt til þess að stefnandi hafi þurft að endurnýja kaupleigusamningana við SP fjármögnun hf. Vaxtagreiðslur af samningunum (11,95% fastir vextir) fram til 15. júní 2006 þegar stefnandi gerði upp samningana námu kr. 2.838.000 samkvæmt framlögðum kvittunum. Krefji stefnandi stefnda um þetta tjón.

Samanlagt tjón stefnanda, annars vegar vegna mismunar á söluverði og endurkaupaverði, og hins vegar vegna kostnaðar við sölu bifreiðanna og fjármagnskostnaðar af kaupleigusamningum sundurliðast þannig:

Kaup á hjólbörðum skv. reikningum kr. 1.834.262

Kostnaður við umfelgun kr. 275.000

Kostnaður við söluskoðanir kr. 358.939

Greiddar auglýsingar kr. 401.606

Áætluð bifreiðagjöld fyrir fjóra mánuði kr. 386.706

Vaxtakostnaður af fjármögnunarleigusamningum kr. 2.838.000

kr. 6.094.513

Mismunur á endurkaupaverði og söluverði kr. 24.811.580

Stefnufjárhæð kr. 30.906.093

Allar kröfur stefnanda séu kröfur um greiðslu skaðabóta en bótaskylda stefnda hafi stofnast sökum vanefnda stefnda á samningi gagnvart stefnanda.

Krafa um vexti sé byggð á 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um dráttarvexti sé byggð á 9. og 6. gr. laganna. Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Framlagður reikningur matsmanns sé hluti málskostnaðarkröfu stefnanda.

Málsástæður stefnda

Stefndi tekur til varna í máli þessu á þeim grundvelli að í fyrsta lagi eigi stefnandi enga kröfu á hendur stefnda og því beri að sýkna hann. Í öðru lagi, ef dómurinn flest ekki á sjónarmið stefnda um að hann beri að sýkna á grundvelli aðildarskorts, þá byggir stefndi á því að endurkaupaskylda hans samkvæmt samningnum frá 15. maí 2004 hafi ekki orðið virk vegna vanefnda viðsemjanda hans. Stefndi byggir á því að ákvæði það sem sé að finna í 5. gr. samningsins sé lögmætt og gilt samningsákvæði sem enginn maður þurfi að velkjast í vafa um hvað þýði á og að ákvæðið hafi verið vanefnt og því hafi stefnda verið heimilt að hafna þeirri endurkaupaskyldu sem í ákvæðinu felist. Allt það tjón sem aðili telji stafa af umræddum samningi, verði hann fyrir vikið að bera sjálfur eða leita annarra leiða en að sækja bætur fyrir slíkt tjón í vasa stefnda.

1. Sýknukrafa vegna aðildarskorts

Stefndi telur að stefnandi eigi engan rétt á hendur stefnda og því beri dómnum að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts, sbr. ákvæði 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þau réttindi sem deilt sé um séu sprottin af samningi dags. 15. maí 2004 milli stefnda og aðila sem sé ekki stefnandi í máli þessu.

Allar vangaveltur stefnanda um að hann sé réttur framsalshafi endurkaupasamningsins séu rangar og því mótmælt sem alröngu og órökréttu að framsal á rétti samkvæmt samningnum hafi verið heimilt vegna þess að í samningnum sjálfum hafi ekki verið tiltekið að framsal væri háð samþykki stefnda. Sé slík túlkun úr takt við lögfræðilegan grundvöll framsals réttinda samkvæmt gagnkvæmum samningum að íslenskum rétti.

Stefnandi byggi á því að framsal frá viðsemjanda hans hafi verið heimilt án samþykkis stefnda og ákvæði í 12. lið 1. gr. tilboðs, þar sem stefnandi kaupi rekstur viðsemjanda stefnda, sé byggt á misskilningi. Verði að telja þessa fullyrðingu stefnanda í besta falli einkennilega svo ekki sé minnst á augljósa tilhneigingu stefnanda til að misskilja og/eða hafna réttum skilningi á skýrum og auðskiljanlegum samningsákvæðum sem jafnvel stafi frá honum sjálfum. Ekki verði annað séð af umræddu tilboði en að stefnandi sjálfur, en það sé hann sem tilboðið gerði, hafi gert ráð fyrir að samþykkt stefnda hafi þurft svo hann mætti taka við réttindum þeim sem af endurkaupsamningnum leiddi. Réttargæslustefndi, viðsemjandi stefnanda, skrifi undir tilboðið án nokkurra fyrirvara um þetta ákvæði og því ljóst að báðar aðilar (ALP og Auto Reykjavík ehf.) hafi gert ráð fyrir að þessa samþykkis þyrfti að afla og því fráleitt að bera það á borð fyrir stefnda og dóminn að um misskilning hafi verið að ræða.

Stefndi mótmælir því að í tölvupósti starfsmanns stefnda frá 16. ágúst 2005 felist viðurkenning á því að stefnandi skuli talinn réttur framsalshafi endurkaupasamningsins. Verði að telja að stefnandi sé að seilast býsna langt með þeirri fullyrðingu sinni enda fráleitt að telja að í slíkum tölvupóstasamskiptum geti falist jafn viðurhluta mikill gjörningur og að samþykkja framsal á samningi sem varðar jafn mikla fjárhagslega hagsmuni og hér um ræðir. Þá sé framangreint ítrekað að stefnandi og hans viðsemjandi (þ.e. Auto Reykjavík ehf.) hafi gert ráð fyrir að sækja þyrfti samþykki stefnda og að það þyrfti að liggja fyrir með formlegum hætti. Sé stefnda nauðsynlegt að gera fyrirvara við þá hentistefnu stefnanda sem í málflutningi hans felist.

Í stefnu reisi stefnandi svo þann varnargarð utan um framsalstilgátur sínar, ef ekki verði fallist á að samþykki stefnda hafi ekki þurft eða þá að það hafi í raun verið veitt með öðrum hætti, að neitun framsals af hálfu stefnda hafi verið óheimil þar sem hún hafi ekki byggst á neinum málaefnalegum rökum. Um þetta sé að segja að í fyrsta lagi, þá liggi neitun stefnda ekki fyrir enda hafi aldrei verið falast eftir samþykki hans á framsalinu. Í öðru lagi þá sé ljóst að stefnandi hafi ekki gert ráð fyrir að stefndi þyrfti að tjalda til rökum fyrir því hvort hann heimilaði framsal eða ekki þegar stefnandi gerði tilboð sitt til réttargæslustefnda. Virðist hann einungis hafa gert ráð fyrir að þetta samþykki þyrfti að liggja fyrir. Í þriðja lagi sé ljóst að málefnaleg rök þurfi ekki fyrir framsali á rétti samkvæmt samningnum. Um sé að ræða samning þar sem fjárhagslegir hagsmunir séu gríðarlegir og ljóst að hagsmunir aðila um að viðsemjandi hans haldist óbreyttur yfirgnæfi allt annað.

Að ofangreindu virtu telur stefndi að sýkna beri hann af kröfu stefnanda enda sé ekki til að dreifa samningssambandi milli þeirra, hvorki beint né afleitt, og því geti stefnandi ekki byggt rétt á hendur stefnda á neinum grunni.

2. Krafa um sýknu á grundvelli almennra sjónarmiða

Helstu röksemdir

Fallist dómurinn ekki á að sýkna beri stefnda á grundvelli aðildarskorts byggir stefndi á því, að engu að síður beri að sýkna hann af kröfum stefnanda vegna þess að endurkaupaskylda stefnda samkvæmt 5. gr. samningsins frá 15. maí 2004 hafi fallið niður vegna vanefnda gagnaðila á skýru og afdráttarlausu ákvæði samningsins um að færa bifreiðar til skoðunar á verkstæði eða þjónustumiðstöð stefnda. Fyrir stefnda skipti það höfuðmáli að þær bifreiðar, sem hann hafði undirgengist að kaupa aftur af viðsemjanda sínum og séu mikið keyrðar á stuttum tíma, fengju eðlilegt viðhald. Endursöluverð bifreiðanna ráðist meðal annars af þessu atriði og enn fremur geri það stefnda kleift að stjórna hugsanlegri ábyrgð sinni samkvæmt almennum reglum um lausafjárkaup vegna áframsölu bifreiðanna. Hafi þetta verið áréttað í tölvupósti starfsmanns stefnda til viðsemjanda síns 9. september 2004.

Stefndi hafði ástæðu til að ætla að færslur í þjónustubækur sumra bifreiða á árunum fyrir gerð samningsins í maí 2004 hefðu ekki verið í samræmi við staðreyndir og því hafi stefndi lagt ofuráherslu á að inn í samninginn yrði tekið ákvæði sem kvæði á um að bifreiðarnar yrðu færðar í smur- og þjónustueftirliti á verkstæði eða þjónustumiðstöð seljanda. Þetta ákvæði sé að finna í 5. gr. samningsins og sé svohljóðandi:

Til að viðhalda fullri ábyrgð frá seljanda og kaupskyldu skulu bifreiðarnar færðar í smur- og þjónustueftirlit eins og kveðið er á um í þjónustu- og ábyrðarbók viðkomandi bifreiðar á verkstæði eða þjónustumiðstöð seljanda.

Engin af bifreiðunum hafi komið inn til smur- og þjónustueftirlits á verkstæði eða þjónustumiðstöð seljanda. Sýknukrafa stefnda styðjist fyrst og fremst við framangreinda staðreynd. Í samningnum sé skýrt ákvæði og við það hafi ekki verið staðið af hálfu kaupanda bifreiðanna og hafi höfnun stefnda á endurkaupaskyldu sinni verið fyllilega lögleg, eðlileg og rökrétt.

Aðrar röksemdir

Öllum vangaveltum í stefnu um að túlkun samningsins að hætti stefnda sé ótæk vegna skorts á nákvæmari ákvæðum í samningnum um hvers konar eftirlit hefði verið um að ræða, tilhögun þjónustunnar o.s.frv. sé hafnað í einu og öllu. Sé að mati stefnda fráleitt að halda slíku fram og forvitnilegt væri að vita hver viðbrögð viðsemjanda stefnda hefðu verið ef stefndi hefði hafnað því að smyrja og þjónusta bifreiðarnar vegna skorts á slíkum ákvæðum í samningnum ef bifreiðarnar hefðu í raun verið færðar á verkstæði eða þjónustumiðstöð stefnda.

Samningurinn sé fyllilega nógu skýr fyrir aðila sem starfa á þessum markaði, enda báðir aðilar eldri en tvævetur á honum. Það sé því í raun rangt að halda því fram að annar hvor aðilinn beri einhvern meintan halla af því ef einstök samningsákvæði séu ekki nógu skýr. Lagalega uppfylli samningurinn hins vegar klárlega þær kröfur sem gera megi til samnings af þessu tagi milli þeirra aðila sem að honum stóðu.

Stefndi andmælir því að rekstrarleigusamningar sem stefnandi yfirtók frá réttargæslustefnda hafi falið í sér sambærileg ákvæði um framkvæmd þjónustu við bifreiðarnar. Það séu allt önnur viðskipti en þau sem mál þetta snúist um og því óviðkomandi með öllu.

Þó mótmælir stefndi sérstaklega dylgjum í stefnu um raunverulegar ástæður höfnunar stefnda á endurkaupaskyldunni. Í þessu máli sé stefndi ekki sá aðili sem vísvitandi vanefni þá samninga sem hann hafi gert.

Nánar um kröfugerð stefnanda

Um sjálfa dómkröfu stefnanda hafi stefndi það að segja, komist dómurinn að þeirri ólíklegu niðurstöðu að endurkaupaskylda stefnda hafi verið virk, sé ómögulegt að byggja fjárhæð kröfunnar á þeim útreikningum sem stefnandi beri á borð fyrir dóminn. Hvorki verði byggt á hinu dómkvadda mati, enda óljóst hvort stefnandi byggi í raun á því, né einkaútreikningum stefnanda sem séu þeir fjarstæðukennir.

Stefndi hafi boðið aðstoð sína í því að finna raunverulegt verðmæti bílanna svo einvörðungu yrði tekist á um gildi og virkni endurkaupaskyldu stefnda. Það beri að ítreka að slíkt hafi verið gert með skýrum fyrirvara stefnda um að hann viðurkenndi stefnanda ekki sem réttan framsalshafa samkvæmt samningnum frá 15. maí 2004. Hafi stefnandi kosið að hunsa gott boð stefnda um aðstoð og lagði þess í stað út á þá braut að fara fram á dómkvatt mat. Stefnandi virðist ekki vera sáttur við niðurstöðu hins dómkvadda mats enda virðist hinn dómkvaddi matsmaður meta bifreiðarnar á hærra verði en henti stefnanda. Áhrif matsins á kröfu stefnanda séu þau að stefnandi þyrfti að draga hærri fjárhæð frá endurkaupaverði bifreiðanna en hann gerir miðað við söluverð þeirra og sína eigin útreikninga. Myndi það verka til lækkunar á dómkröfum hans.

Án tillits til þess hvort stefnandi kjósi að byggja á hinu dómkvadda mati eða ekki, telur stefndi það ljóst að á því verði ekki byggt í dómsmáli. Hinn dómkvaddi matsmaður hafi aldrei skoðað andlag hins dómkvadda mats, en það verði að teljast lágmarkskrafa þar sem tilgangur matsgerða sé að fá skoðun eða álit utanaðkomandi manns á því hvað sé staðreynd í ákveðnu tilviki. Hinn dómkvaddi matsmaður hafi í raun metið lítið annað en u.þ.b. 120 bílnúmer, enda ekki beðinn um annað af stefnanda. Hinn dómkvaddi matsmaður geti því ekki upplýst um verðmæti einstakra bifreiða miðað við ástand þeirra á þeirri stundu er matið fór fram.

Hvað einkaútreikninga stefnanda varði sé ljóst að ekki sé á þeim byggjandi. Stefnandi reikni út meðalverð þeirra bifreiða sem hann hafi ekki selt m.v. ákveðna dagsetningu, út frá söluverði sambærilegra bifreiða sem honum hafi tekist að selja. Slík aðferðafræði geti ekki verið grundvöllur útreiknings á tjóni í dómsmáli.

Þá týni stefnandi til hin og þessi atriði sem hann kjósi að telja til síns tjóns án nokkurs frekari rökstuðnings eða tilrauna til að fá mat hlutlauss aðila á því hvort þessi atriði eiga þar undir og þá eftir atvikum hver eðlileg fjárhæð þeirra sé.

Hvað einstaka kröfuliði varði sem stefnandi tekur til sem einhvers konar afleiddar bótakröfur sé ljóst að þeir liðir séu stefnda óviðkomandi og alfarið á ábyrgð stefnanda. Krafa vegna nýrra dekkja undir bifreiðarnar og krafa um vaxtakostnað vegna kaupleigusamninga eða annarra samninga megi nefna sem dæmi um kröfuliði sem tengist þessum viðskipum ekki á nokkurn hátt og séu því þessu máli með öllu óviðkomandi. Hið sama gildi um alla aðra kröfuliði sem stefnandi tiltaki vegna hins meinta afleidda tjóns. Ef tekið yrði undir kröfu stefnanda, væri hann að fá meira en meint tjón sitt bætt, enda sé kröfugerðin á skjön við dómaframkvæmd.

Virðist stefnandi með þessu vera að skammta sér nægilega miklu til að mæta því tjóni sem hann telur sig raunverulega hafa orðið fyrir, enda sé endanleg dómkrafa sláandi lík niðurstöðutölu útreikninga stefnanda.

Stefndi mómælir harðlega að byggt verði á þeirri aðferðafræði sem stefnandi beitir til að setja fram dómkröfu sína og vekur þessi aðferðafræði og sú niðurstaða sem hún leiðir til jafnvel upp þá spurningu hvort krafan sé tæk til meðferðar dómstólsins.

3. Varakrafa um lækkun dómkröfu

Stefndi vísar til ofanritaðs varðandi þá varakröfu sína að dómurinn lækki til muna fjárhæð dómkröfu stefnanda verði niðurstaða dómsins önnur en í takt við aðalkröfu stefnda. Telur stefndi útreikning stefnanda gallaðan og ekki á honum byggjandi varðandi fjárhæðir. Stefndi bendir m.a. á að stefnandi hafi ekki lagt fram niðurstöðu söluskoðana Arctic Trucks á bifreiðunum, þó svo hann telji sig þess umkominn að láta kostnað sinn vegna þessara skoðana mynda einn af þáttum dómkröfu sinnar.

Stefndi vísar um sýknukröfu sína vegna aðildarskorts til 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um almenna sýknukröfu sína vísar stefndi til meginreglna íslensks samningaréttar um skuldbindingagildi samninga og viðurkenndra sjónarmiða um eðlilega túlkun samninga og samningsákvæða.

Þá vísar stefndi til VI. og IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, um sönnun og matsgerðir sem grundvöll sönnunar í dómsmálum auk almennra sjónarmiða íslensks réttarfars um sönnunarmat.

Niðurstaða

Stefndi byggir sýknukröfu sína í málinu í fyrsta lagi á aðildarskorti þar sem stefnandi sé ekki réttur framsalshafi endurkaupasamningsins. Á það verður ekki fallist. Kröfuréttindi eru almennt framseljanleg án sérstaks samþykkis og í samningi stefnda og Auto Reykjavík ehf. frá 15. maí 2004 var ekki kveðið á um það að framsal hans væri óheimilt. Ákvæði í 12. tölulið 1. gr. tilboðs stefnanda í rekstur og eignir Auto Reykjavík ehf. og Auto Ísland ehf., dags. 13. maí 2005, um það að endursala á bifreiðum til bifreiðaumboða sé háð samþykki þeirra, hefur ekki þýðingu að því er framsalið varðar.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í málinu í öðru lagi á því að endurkaupaskylda stefnda samkvæmt 5. gr. samningsins frá 15. maí 2004 hafi fallið niður vegna vanefnda gagnaðila á skýru og afdráttarlausu ákvæði samningsins um að færa bifreiðar til skoðunar á verkstæði eða þjónustumiðstöð stefnda. Samningsákvæði þetta er svohljóðandi :

Til að viðhalda fullri ábyrgð frá seljanda og kaupskyldu skulu bifreiðarnar færðar í smur- og þjónustueftirlit eins og kveðið er á um í þjónustu- og ábyrðarbók viðkomandi bifreiðar á verkstæði eða þjónustumiðstöð seljanda.

Í ákvæði þessu er ekki kveðið sérstaklega á um það að skuldbinding stefnda til endurkaupa á bifreiðunum samkvæmt 2. gr. samningsins falli niður, ef út af því er brugðið að færa bifreiðarnar reglulega í smur- og þjónustueftirlit á verkstæði eða þjónustumiðstöð stefnanda. Þá er heldur ekki að finna í samningnum neinskonar riftunarákvæði tengt kaupskyldunni. Nauðsynlegt var að kveða ótvírætt á um það í samningnum ef vanræksla að þessu leyti átti að hafa þær afdrifaríku afleiðingar að fella kaupskylduna niður. Verður því ekki talið að framangreint orðalag 5. gr. samningsins sé nægilega skýrt að þessu leyti og ekki liggur fyrir að viðhaldi og þjónustu bifreiðanna hafi verið ábótavant meðan þær voru í eigu stefnanda og þess aðila sem hann leiðir rétt sinn frá. Þá verður ekki talið að tölvubréf þjónustustjóra stefnda til Auto Reykjavík ehf. 9. september 2004, sem ekki virðist hafa verið fylgt sérstaklega eftir, hafi sérstaka þýðingu í þessu sambandi. Verður því ekki heldur fallist á kröfu stefnda um sýknu á þessum grundvelli.

Þar sem stefndi hefur ekki fært fram aðrar haldbærar málsástæður fyrir sýknukröfu sinni í málinu er henni hafnað.

Mál þetta snýst um 120 bifreiðar sem stefnda var skylt að endurkaupa á fyrirfram skilgreindu endurkaupaverði samkvæmt 2. gr. samningsins frá 15. maí 2004. Fjárkrafa stefnanda samanstendur að stærstum hluta á mismun á umsömdu endurkaupaverði annars vegar og söluverði seldra bifreiða og áætluðu söluverði óseldra bifreiða hins vegar. Hefur stefnandi gert þá grein fyrir tölulegri sundurliðun kröfugerðar sinnar að þessu leyti að endurkaupaverð bifreiðanna sé byggt á 2. gr. samningsins að teknu tilliti til lækkunar vegna athugasemda sem komu fram við söluskoðun og lækkunar vegna umframaksturs í samræmi við 3. mgr. 6. gr. samningsins. Einnig er tekið tillit útlagðs kostnaðar vegna sölulauna. Söluverð bifreiða, sem til frádráttar kemur, samanstendur annars vegar af söluverði seldra bifreiða samkvæmt afsölum og hins vegar af áætluðu söluverði óseldra bifreiða, sem reiknað er sem meðalverð sambærilegra bifreiða sem selst hafa.

Eftir atvikum þykir mega leggja endurkaupaverðið, sem á sér skýra stoð í samningi aðila, til grundvallar fjárkröfu stefnanda á hendur stefnda, en söluverðið, sem að hluta til er byggt á áætluðu meðalverði óseldra bifreiða samkvæmt framansögðu, þykir ekki vera nægilega skýr grundvöllur í kröfugerð stefnanda. Fremur þykir að því leyti til eðlilegra að byggja á matsverði dómkvadds matsmanns. Eins og kröfugerð stefnanda er sett fram þykir því rétt að mismunur endurkaupaverðs og matsverðs, 26.102.010 kr., verði lagður til grundvallar við ákvörðun fjárhæðar um þennan þátt í kröfugerð stefnanda. Að frádregnum virðisaukaskatti, 5.136.875 kr. ber stefnda því að greiða stefnanda 20.965.135 kr. samkvæmt þessum hluta kröfugerðar stefnanda.

Stefnandi krefur stefnda um tjón vegna keyptra hjólbarða samkvæmt reikningum að fjárhæð 1.834.262 kr. Í 5. mgr. 6. gr. samningsins frá 15. maí 2004 er kveðið sérstaklega á um ástand hjólbarða við skil bifreiðanna. Þar segir svo :

Hjólbarðar skulu vera samstæðir og má mynstur þeirra ekki vera minna en 1,6 mm. Sé mynstur hjólbarðanna minna en 1,6 mm getur slíkt haft áhrif samkvæmt 2. mgr. þessarar greinar.

Þegar litið er til þess að til grundvallar söluverði bifreiðanna er lagt matsverð, sem var hærra en söluverð og áætlað söluverð þeirra þykja ekki efni til að taka þennan kröfulið til greina og er honum hafnað. Af því leiðir að einnig verður hafnað kröfu stefnanda að fjárhæð 275.000 kr. vegna umfelgunar.

Stefnandi krefur stefnda um kostnað við söluskoðanir bifreiðanna samkvæmt reikningum að fjárhæð 358.939 kr. Samkvæmt 2. mgr. 6. gr. samningsins bar stefnda að framkvæma söluskoðun við endurkaupin. Með vísan til þess ber að taka þessa kröfu stefnanda til greina, sem ekki hefur sætt tölulegum andmælum.

Stefnandi krefur stefnda um kostnað vegna söluauglýsinga bifreiðanna að fjárhæð  401.606 kr. Fallist er á að stefnda beri að greiða þennan kostnað, sem styðst við framlagða reikninga og hefur ekki sætt tölulegum andmælum.

Stefnandi krefur stefnda um endurgreiðslu vegna bifreiðagjalda að fjárhæð  386.706 kr. Eðlilegt er að fram fari uppgjör bifreiðagjalda samhliða uppgjöri endurkaupaverðs, sbr. niðurlagsákvæði 2. gr. samningsins. Krafa þessi, sem ekki hefur sætt sérstökum andmælum, verður því tekin til greina.

Stefnandi krefur stefnda um fjármagnskostnað að fjárhæð 2.838.000 kr. vegna endurnýjunar kaupleigusamninga við SP fjármögnun hf. Fallist er á með stefnda að krafa þessi sé ótengd viðskiptum aðila og er henni hafnað.

Samkvæmt framansögðu ber stefnda að greiða stefnanda 22.112.386 kr. (20.965.135+358.939+401.606+386.706) og með þeim vöxtum sem krafist er, eins og nánar greinir í dómsorði.

Þá ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem ákveðst 750.000 kr.

E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Ingvar Helgason ehf., greiði stefnanda Alp ehf., 22.112.386 kr. með 7,7 % ársvöxtum frá 15. september 2005 til 1. nóvember 2005, með 8% ársvöxtum frá þeim degi til 1. janúar 2006, með 8,3% ársvöxtum frá þeim degi til 1. maí 2006, með 8,7% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 2006, með 9,3% ársvöxtum frá þeim degi til 29. júní 2006 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og 750.000 kr. í málskostnað.

E-kk-nf Ó-kk-nf