E-1351/2006

Mál þetta sem dómtekið var 2. apríl 2007 er höfðað 21. febrúar 2006 af S-kk-þgf E-kk-þgf, prófessor, Melgerði 8, Reykjavík á hendur Háskóla Íslands við Suðurgötu, Reykjavík, og íslenska ríkinu.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd til greiðslu höfuðstóls að fjárhæð 856.537 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 161.433 krónum frá 1. september 2000 til 1. júlí 2001 en frá þeim degi samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 til 1. september 2001, af 341.238 krónum frá 1. september 2001 til 1. september 2002, af 480.152 krónum frá 1. september 2002 til 1. september 2003, af 835.108 krónum frá 1. september 2003 til 1. september 2004, af 856.537 krónum frá 1. september 2004 til greiðsludags, allt sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001 og að frádreginni innborgun að fjárhæð 856.537 krónum þann 1. nóvember 2005.

Til vara að stefndu verði með dómi gert skylt að greiða stefnanda 856.537 krónur ásamt vöxtum samkvæmt II. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 161.433 krónum frá 1. september 2000 til 1. júlí 2001 en frá þeim degi samkvæmt II. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 til 1. september 2001, af 341.238 krónum frá 1. september 2001 til 1. september 2002, af 480.152 krónum frá 1. september 2002 til 1. september 2003, af 835.108 krónum frá 1. september 2003 til 1. september 2004, af 856.537 krónum frá 1. september 2004 til 5. ágúst 2005, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001 um vaxtavexti en með dráttarvöxtum frá þeim degi samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 til greiðsludags allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 856.537 krónur þann 1. nóvember 2005.

Til þrautavara að stefndu verði með dómi gert skylt að greiða stefnanda 856.537 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2005 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 856.537 krónur þann 1. nóvember2005.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda, íslenska ríkisins, er aðallega krafist sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar verulega og að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnda, Háskóla Íslands, er aðallega krafist sýknu af kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Stefnandi er prófessor við verkfræðideild Háskóla Íslands. Með 6. gr. laga nr. 150/1996 um breytingar á sérákvæðum í nokkrum lögum er varða réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, var kjaranefnd falið að ákveða laun og starfskjör prófessora, enda yrði talið að þeir gegndu því starfi að aðalstarfi. Í úrskurði nefndarinnar um launakjör prófessora 2. júlí 1998 kemur fram að prófessorar hafi fram til þessa tekið laun samkvæmt kjarasamningum einhvers hinna þriggja félaga háskólakennara við Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólans á Akureyri og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs, en auk þess átt kost á að sækja um greiðslu fyrir rannsóknir umfram vinnuskyldu úr svokölluðum vinnumatssjóði innan hvers háskóla. Mun vinnumatssjóður Háskóla Íslands hafa verið stofnaður 27. apríl 1989. Í úrskurði nefndarinnar var kveðið á um, að nýtt launakerfi skyldi taka gildi frá 1. janúar 1998. Eftir því skyldi prófessorum raðað í flokka á grundvelli stigafjölda samkvæmt matsreglum nefndarinnar og taka mánaðarlaun eftir niðurstöðu þeirrar röðunar. Jafnframt skyldi greiða prófessorum nánar tiltekinn fjölda eininga fyrir fasta yfirvinnu og heimilt að greiða þeim nánar tiltekinn fjölda stunda fyrir aðra yfirvinnu. Þá var mælt fyrir um, að 1. janúar 1999 skyldi taka til starfa ritlauna- og rannsóknasjóður prófessora. Var tekið fram, að prófessorar gætu sótt um greiðslu úr sjóðnum fyrir nýsköpun og árangur í rannsóknum, en fram til 1. janúar 1999 gætu þeir sótt um greiðslur úr vinnumatssjóðum þeirra háskóla þar sem þeir störfuðu. Um fjármögnun sjóðsins var svofellt ákvæði í 6. tölulið IX. kafla úrskurðarins: „Ríkissjóður skal leggja til sjóðsins (Sum M + Sum E) * 0,125, þar sem M eru mánaðarlaun prófessors og E eru fastar einingagreiðslur prófessors.“ Samkvæmt reglum um ritlauna- og rannsóknasjóð prófessora, settum af Kjaranefnd þann 3. nóvember 1999, skal nefndin úthluta úr sjóðnum 1. september ár hvert.

Á árunum 2000 til 2004 kveðst stefnandi hafa fengið greiðslur úr ritlauna- og rannsóknasjóði eins og aðrir prófessorar en launatengd gjöld hafi verið dregin frá þessum greiðslum til prófessora. Einn prófessora stefndi íslenska ríkinu og Háskóla Íslands til greiðslu þeirra fjárhæða sem dregnar voru af greiðslum til hans þar sem um ólögmætan frádrátt hafi verið að ræða. Það var niðurstaða í dómi Hæstarétti Íslands í máli nr. 501 / 2004, uppkveðnum þann 26. maí 2005, að óheimilt hefði verið að draga launatengd gjöld frá úthlutun úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora þar sem eðlilegt sé að túlka ákvæði úrskurðar Kjaranefndar í 6. tl. IX. kafla þannig að allar greiðslur ríkissjóðs í sjóðinn skuli renna úr honum aftur til rétthafa án frádráttar. Stefnandi kveður frádrátt vegna launatengdra gjalda hafa verið meðvitaðan af hálfu stefnda enda í samræmi við yfirlit fjármálaráðuneytis yfir launatengd gjöld sem atvinnurekanda beri að greiða vegna starfsmanna sinna.

Í kjölfar dómsins sendi lögmaður stefnanda bréf til fjármálaráðuneytisins og Háskóla Íslands, dags. 31. maí 2005. Var í bréfinu vísað til dóms Hæstaréttar uppkveðnum 27. maí (sic) 2004 og jafnframt var gerð krafa um að úthlutanir til prófessora úr rannsóknar- og ritlaunasjóði fyrir árin 1999, 2000, 2001, 2002 og 2003 verði leiðréttar og þeim prófessorum sem höfðu fengið greiðslur, endurgreiddur hinn ólögmæti frádráttur.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins, dags. 14. júní 2005, segir m.a. að metið verði sjálfstætt hvaða áhríf framangreindur dómur verði talinn hafa á aðra sem taldir séu í sambærilegri stöðu og sá prófessor sem átti kröfu í máli Hæstaréttar nr. 501/2004.

Í bréfi lögmanns stefnanda til fjármálaráðuneytisins, dagsettu 5. júlí 2005, var sendur listi yfir nöfn þeirra prófessora í Félagi prófessora í Háskóla Íslands sem fengið höfðu úthlutanir úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora árin 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004. Á listanum er heildarfjárhæð frádráttar tilgreind. Gerð var krafa um að hverjum prófessor yrðu greiddar þær fjárhæðir sem ranglega höfðu verið dregnar frá hverri úthlutun fyrir sig og jafnframt gerð krafa um greiðslu vaxta og dráttarvaxta.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins til lögmanns stefnanda, dags. 18. ágúst 2005, er greint frá því að verið sé að vinna að máli prófessora og jafnframt er tilkynnt að ráðuneytið muni ekki bera við reglum um fyrningu gagnvart prófessorum vegna endurgreiðslnanna úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins til Háskóla Íslands þann 9. september 2005 kemur fram að leiðrétta þurfi greiðslur prófessora sem fengu greitt úr sjóðnum við úthlutanir á árunum 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004. Leiðréttingarnar ættu að nema þeim fjárhæðum sem dregnar voru af árlegum úthlutunum til að standa straum af kostnaði vegna launatengdra gjalda. Í bréfinu er Háskóla Íslands falið að annast leiðréttingar þeirra prófessora sem verið höfðu í hans skóla.

Í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 3. október 2005, er gerð athugasemd vegna fyrri bréfa þar sem þar sé ekki tekin afstaða til greiðslu vaxta, sem prófessorar geri kröfu um og er vaxtakrafa vegna væntanlegra endurgreiðslna ítrekuð.

Í bréfi lögmanns stefnanda þann 21. október 2005 er ítrekað gerð krafa um greiðslu vaxta á endurgreiðslu hins ólögmæta frádráttar.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins, dags. 21. október 2005, til lögmanns stefnanda er kröfugerð vegna vaxta svarað. Þar segir að þrátt fyrir að settar hafi verið fram kröfur fyrir hönd prófessora í Félagí prófessora í Háskóla Íslands um sambærilegar leiðréttingar og sá prófessor fékk, sem átti kröfuna sem deilt var um í máli Hæstaréttar nr. 501/2004, hafi, á þeim tímapunkti, skort upplýsingar um það hversu miklum frádrætti hver og einn hafði sætt. Fjármálaráðuneytið taldi sig ekki geta byggt á þeim gögnum sem lögmaður stefnanda sendi þann 5. júlí 2005, heldur hafi þurft að leita til kjaranefndar sem og launasviðs Fjársýslu ríkisins í því sambandi. Um leið og þær upplýsingar hafi legið fyrir hafi ráðuneytið með bréfi, dagsettu 9. september 2005, beðið um að leiðréttingar yrðu gerðar vegna úthlutana til prófessora árin 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004. Jafnframt telur ráðuneytið að með vísan til 7. gr. laga nr. 38/2001, um drátt á greiðslu vegna atvika sem skuldara verði ekki kennt um, eigi prófessorar ekki rétt til greiðslu vaxta.

Stefnandi kveðst, hinn 1. nóvember 2005, rúmum 5 mánuðum eftir að stefndu fengu bréflega kröfu um leiðréttingu, hafa fengið endurgreiðslu vegna launatengdra gjalda sem dregin voru af úthlutunum til hans úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora fyrir framlögð verk áranna 1999, 2000, 2001, 2002 og 2003 og áttu að koma til greiðslu 1. september árin 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004, að heildarfjárhæð 856.537 krónur sem hafi sundurliðast þannig:

Frádráttur vegna greiðslu sem fór fram þann 1. september 2000 kr. 161.433

Frádráttur vegna greiðslu sem fór fram þann 31. ágúst 2001 kr. 179.805

Frádráttur vegna greiðslu sem fór fram þann 6. september 2002 kr. 138.914

Frádráttur vegna greiðslu sem fór fram þann 5. september 2003 kr. 354.956

Frádráttur vegna greiðslu sem fór fram þann 1. september 2004 kr. 21.428

Samtals kr. 856,537

Ofangreind sundurliðun var staðfest þann 15. desember 2005 af G-kk-þgf H. J-kk-þgf, framkvæmdastjóra fjárreiðusviðs Háskóla Íslands.

Engir vextir voru greiddir vegna ofangreindrar endurgreiðslu. Stefnandi telur sig hins vegar eiga, samkvæmt ákvæðum laga, rétt á greiðslu dráttarvaxta.

Stefnandi gerir því í máli þessu kröfu um greiðslu dráttarvaxta á framangreindar endurgreiðslur vegna ólögmæts frádráttar sem stefnandi hafi þolað og hafi verið talinn ólögmætur samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 501/2004. Kröfu sína byggir stefnandi á ákvæðum vaxtalaga nr. 25/1987 og laga 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum ákvæðum 9. gr. laga nr. 25/1987 og 5. gr. laga nr. 38/2001.

Varðandi málavexti bendir stefndi, íslenska ríkið, á að í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 31. maí 2005, hafi ekki komið fram hvort lögmaðurinn væri með umboð fyrir alla prófessora í þjónustu ríkisins eða einungis prófessora við Háskóla Íslands, en prófessorar í þjónustu ríkisins sé nokkuð fjölmenn stétt, u.þ.b. 220-230 í dag. Þeir starfi ekki einungis hjá Háskóla Íslands heldur einnig öðrum ríkisháskólum, þ.e. Kennaraháskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri og Landbúnaðarháskóla Íslands. Í framangreindu bréfi hafi ekki verið gerð krafa um vexti. Í svarbréfi fjármálaráðuneytis, dags. 14.6.2005, hafi komið fram að embætti ríkislögmanns myndi alfarið sjá um uppgjör dómsins, en varðandi aðra prófessora í þjónustu ríkisins var tekið fram að það yrði metið sjálfstætt hvaða áhrif umræddur dómur hefði á aðra sem taldir væru í sambærilegri stöðu og umbjóðandi lögmannsins.

Með bréfi, dags. 5. júlí 2005, hafi lögmaður stefnanda sent fjármálaráðuneytinu lista yfír nöfn þeirra prófessora í Félagi prófessora í Háskóla Íslands sem fengið höfðu úthlutanir úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora. Þar segi að á listanum væri sundurliðaður frádráttur frá úthlutunum til þeirra vegna launatengdra gjalda o.fl. sundurgreint á árin 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004, auk þess sem heildarfjárhæðir frádráttar þessi ár væru tilgreindar. Þá segi: „Þar með liggja fyrir nægilegar upplýsingar íil að fjármálaráðuneytið geti tekið afstöðu til málsins og greitt hverjum og einum þær fjárhæðir sem ranglega hafa verið dregnar frá úthlutunum til nefndra prófessora, sbr. einnig dóm Hæstaréttar uppkveðinn 26. maí 2005.“ Í niðurlagi bréfsins hafi jafnframt verið gerð krafa um greiðslu vaxta og dráttarvaxta án frekari útlistunar, varðandi tegund vaxta og tímamörk. Það hafi því ekki verið ljóst hver krafa lögmannsins var í þessum efnum að mati stefnda.

Niðurstaða Hæstaréttar í nefndu dómsmáli nr. 501/2004 hafi verið sú að greiddir skyldu vextir skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2001 til 28. janúar 2003, þingfestingardags í héraði, á hina dæmdu fjárhæð en dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Á umræddu árabili sem deilt hafi verið um í því dómsmáli hafi stefnandi einungis orðið einu sinni fyrir frádrætti vegna úthlutunar úr ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora. Að mati fjármálaráðuneytis hafi ekki verið sjálfgefið að taka mið af þessari niðurstöðu þar sem málið hafi ekki verið rekið sem prófmál. Auk þess sem láðst hafi að gera athugasemd við kröfu stefnanda um vexti, almenna vexti, frá 1. september 2001 fram til 28. janúar 2003 í umsögn ráðuneytisins til embættis ríkislögmanns, dags. 21. mars 2003.

Listinn sem ráðuneytið hafi fengið sendan með nefndu bréfi, dags. 5. júlí 2005, hafi ekki verið fullnægjandi að mati stefnda. Upplýsingar sem þar hafi verið settar fram hafi ekki verið studdar nokkrum gögnum eða tílvísunum. Í bréfinu hafi ekki komið fram hvaðan eða hvernig upplýsingarnar á listanum voru fengnar um þann frádrátt sem hver og einn tilgreindra prófessora hafði sætt vegna úthlutana úr ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora á árabilinu frá árinu 2000 - 2004. Fullnægjandi upplýsingar um þetta hafi ekki verið hægt að nálgast úr launavinnslukerfi ríkisins og því ljóst, að mati stefnda, að þær voru ekki fengnar þaðan. Ætla verði að í bréfinu hafi verið lagðar til grundvallar upplýsingar úr úthlutunarbréfum kjaranefndar sem og launaseðlum. Í þessu sambandi sé rétt að vekja athygli á því að í úthlutunarbréfum kjaranefndar á árunum 2000 og 2001 hafi verið greint frá heildarfjárhæð (brúttó) þeirri sem viðkomandi fékk úthlutað og tekið fram að öll launatengd gjöld drægjust frá þeirri upphæð. Í úthlutunarbréfum kjaranefndar árin 2002, 2003 og 2004 hafi aftur á móti einungis verið gefin upp sú fjárhæð sem viðkomandi fékk greidda að frádregnum launatengdum gjöldum (nettó). Þá hafi legið fyrir að árið 2001 var greitt meira úr sjóðnum en til stóð þar sem þau mistök voru gerð við úthlutun úr sjóðnum að miðað var við lægri prósentutölu en átti að gera. Á þessum tíma hafi því ekki legið fyrir hvort miðað hefði verið við rétta prósentutölu við úthlutanir úr sjóðnum hin fjögur árin. Vegna þessa þótti ótækt að leggja til grundvallar upplýsingar þær sem voru á nefndum lista, enda hafi komið á daginn að þær hafi ekki verið alveg réttar. Samkvæmt listanum hafði stefnandi sætt frádrætti alls að fjárhæð 862.452 krónur, en samkvæmt útreikningum Háskóla Íslands höfðu úthlutanir til hans sætt frádrætti alls að fjárhæð 856.537 krónur.

Varðandi leiðréttingar á greiðslum/úthlutunum úr ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora til samræmis við nefndan dóm Hæstaréttar tekur stefndi fram að það hafi ekki verið einfalt verk. Málsástæðum stefnanda um annað sé mótmælt sem röngum. Það hafi ekki verið hægt að fela fjársýslu ríkisins að annast verkið miðlægt/rafrænt þar sem upplýsingarnar í launavinnslukerfinu hafi verið ófullnægjandi. Vegna þessa, og þar sem afgreiðsla á úthlutunum kjaranefndar úr sjóðnum hafi verið og sé í höndum ríkisháskólanna sjálfra, hafi verið ákveðið, með bréfum dags. 9. september 2005, að fela þeim að annast leiðréttingar á greiðslum til prófessora í þeirra þjónustu. Sú vinna hafi einkum falist í því að afla nákvæmra upplýsinga um það hversu miklum frádrætti hver og einn prófessor hafði sætt við úthlutanir á umræddu árabili. Samtala þeirra fjárhæða hafi svo verið afgreidd „handvirkt“ í gegnum launavinnslukerfi ríkisins.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að samkvæmt 5. gr. reglna um ritlauna- og rannsóknasjóð prófessora úthluti kjaranefnd greiðslum úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora þann 1. september ár hvert og fari útreikningur á greiðslum til hvers prófessors eftir nánar tilgreindum reglum. Gjalddagi greiðslna hvert ár sé því ákveðinn og séu umræddar greiðslur til prófessora vegna ritlauna- og rannsókna, hluti launakjara prófessora og þar með stefnanda.

Þegar greiðslur til stefnanda hafi farið fram árin 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004 hafi stefndu vitað hver frádráttur var í hvert skipti vegna launatengdra gjalda enda hafi úreikningur þessara launatengdu gjalda verið í samræmi við yfirlit fjármálaráðuneytisins yfir lögbundin launatengd gjöld. Frádrátturinn hafi því verið meðvitaður og ólögmætur samkvæmt niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 501/2004, enda hafi greiðslurnar komið frá ríkisbókhaldi, sem falli undir fjármálaráðuneytið samkvæmt reglum stjórnsýslunnar. Frádrátturinn hafi meðal annars verið andstæður lögum um Kjaradóm og kjaranefnd nr. 120/1992, lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 1/1997, lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997 og lögum um tryggingagjald nr. 113/1990. Það hafi legið fyrir hjá stefndu í hvert skipti sem greiðslurnar fóru fram hvaða fjárhæðir voru dregnar frá stefnanda og öllum öðrum prófessorum í hvert skipti sem greiðslur áttu sér stað. Undantekningarákvæði 7. gr. laga nr. 38/2001 geti alls ekki átt við í tilviki stefnanda þannig að komi í veg fyrir skyldu stefndu til greiðslu dráttarvaxta. Stefndu hafi verið þeir einu sem hafi haft sundurliðaðar í bókhaldi sínu allar þær fjárhæðir sem dregnar voru af greiðslum til prófessora og þar með talið til stefnanda. Þeir hafi því vitað eða mátt vita að frádrátturinn væri ólögmætur. Það hafi staðið þeim næst sem launagreiðendum að halda til haga og sundurliða frádráttinn.

Aðalkröfu sína um greiðslu dráttarvaxta byggir stefnandi á ákvæðum vaxtalaga nr. 25/1987 sem í gildi voru til 1. júlí 2001 og á ákvæðum laga um vexti og verðbætur nr. 38/2001 sem tóku við af fyrri vaxtalögum og tóku gildi þann 1. júlí 2001. Af orðalagi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/2001 og lögskýringargögnum verði ráðið að gildissvið laganna hafi ekki átt að taka breytingum frá gildissviði eldri vaxtalaga nr. 25/1987 eins og lýst sé í áliti umboðsmanns alþingis í máli nr. 4243/2004. Í álitinu segi að samkvæmt lögskýringargögnum eigi lögin fyrst og fremst við um fjárkröfur á sviði fjármunaréttar en taki eínnig til krafna á öðrum sviðum réttarins eftir því sem við geti átt og sifjaréttarkröfur og kröfur á sviði allsherjarréttar séu sérstaklega nefndar. Sá fyrirvari sé þó settur um allsherjarréttarlegar kröfur að skilja verði lögskýringargögn þannig að skilyrði sé að slíkar kröfur hafi þá eiginleika að ákvæði laganna um dráttarvexti geti eðli máls samkvæmt átt við um þær. Það verði því að meta í hverju tilviki fyrir sig hvort ákvæði laganna um greiðslu dráttarvexti eigi við. Telja verði að ef skilyrði séu til að reikna dráttarvexti á kröfu opinbersréttarlegs eðlis, beri krafan dráttarvexti.

Það sé augljóst að ákvæði vaxtalaga og laga um vexti og verðtryggingu hvað varðar dráttarvexti eigi við um kröfu stefnanda vegna eðlis hennar og megi í því sambandi vísa til þess, sem áður hafi verið nefnt, að í úrskurði Kjaranefndar segi að hluti launa prófessora séu greiðslur úr ritlauna- og rannsóknasjóði. Prófessorar geti árlega sótt um greiðslur úr sjóðnum eigi síðar en 1. mars ár hvert vegna vinnu á almanaksárinu á undan. Jafnframt sé skýrt kveðið á um að greiðslur skuli fara fram einu sinni á ári, 1. september ár hvert. Það sé því skýrt kveðið á um gjalddaga þessa hluta launa prófessora og þar með sé skilyrðum fullnægt fyrir því að stefnandi eigi rétt til greiðslu dráttarvaxta frá gjalddaga kröfunnar.

Eins og komi fram í áliti umboðsmanns alþingis í máli nr. 4243/2004 sé almenna reglan sú samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 að hafi gjalddagi verið ákveðinn fyrir fram sé kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknist af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Undantekningarákvæði frá þessu ákvæði í 3. mgr. 5. gr. laganna eigi ekki við í tilviki stefnanda enda eigi það ákvæði einungis við í þeim tilvikum þegar gjalddagi sé ekki fyrir fram ákveðinn. Í tilviki stefnanda hafi það verið ákveðið í reglum sem settar voru af Kjaranefnd að greiðslur úr ritlauna- og rannsóknasjóði skyldu fara fram 1. september ár hvert vegna almanaksársins á undan og með því hafi gjalddagi og eindagi í skiptum aðila verið ákveðinn. Samskonar ákvæði og í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 hafi verið í 1. mgr. 9. gr.laga nr. 25/1987.

Í nefndu áliti umboðsmanns alþingis komi fram að ekki verði vikið frá III. kafla laga um vexti og verðbætur nema að því marki sem þar sé kveðið á um. Í álitinu segi að af ákvæðum kaflans og lögskýringargögnum með honum sé ljóst að ekki sé hægt að víkja frá öðrum ákvæðum kaflans en 2. mgr. 6. gr. um hæð dráttarvaxta en rétt sé að geta þess að í eldri vaxtalögum nr. 25/1987 hafi ekki verið sambærilegt ákvæði við núgildandi 2. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Umboðsmaður lýsi því í áliti sínu að rétturinn til dráttarvaxta sé ekki háður samningum eða venju heldur sé mælt fyrir um hann í 5. gr. laganna. Kröfugerð stefnanda byggist á nefndum rökstuðningi umboðsmanns alþingis.

Varakröfu sína kveðst stefnandi byggja á ákvæðum 3. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. ákvæði 4. gr. vaxtalaga nr. 25/1987, en í fyrrgreindu lagaákvæði sé vísað til lögskýringargagna sem fylgt hafi síðargreinda lagaákvæðinu, þar sem segi að aðalregla sé að engir vextir greiðist fram að gjalddaga kröfu nema um þá sé berum orðum samið eða það leiði af eðlilegum sanngirnisrökum, ef um verulegar fjárhæðir er að ræða og ef lánveiting sé til alllangs tíma. Auk þessa sé vísað til þess að stefndu beri að greiða stefnanda vexti á kröfu hans. Almennt gildi sú regla, sem einnig hafi stoð í dómvenju. Það sé auk þess í samræmi við skoðanir fræðimanna að almennt skuli greiða vexti í slíkum tilvikum. Öll framangreind sjónarmið eigi við í tilviki stefnanda og því sé það sanngjarnt og eðlilegt og í samræmi við gildandi rétt að stefndi greiði stefnanda vexti í samræmi við varakröfu, verði aðalkrafa ekki samþykkt. Verði litið svo á að gjalddagi kröfu stefnanda sé á því tímamarki þegar krafa var sett fram um greiðslu vaxta og dráttarvaxta, sé gerð krafa um greiðslu vaxta til 5. ágúst 2005 en greiðslu dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags.

Sundurliðuð kröfugerð hafi verið send stefndu með bréfi, dagsettu 5. júlí 2005, og hafi stefndu haft ærið ráðrúm, eða í einn mánuð, til að greiða kröfu stefnanda. Greiðsla frá stefndu hafi hins vegar ekki borist fyrr en 1. nóvember 2005 eins og fyrr segi. Verði stefndu að bera halla af sleifarlagi sínu. Í því samhengi sé einnig minnt á að fyrsta kröfubréf til stefndu sé dagsett 31. maí 2005.

Þrautavarakröfu sína kveðst stefnandi byggja á því að honum beri dráttarvextir í samræmi við ákvæði 5. gr. laga nr. 38/2001, frá 5. ágúst 2005, en þann dag hafi verið liðinn einn mánuðnr frá því að krafa var sett fram gagnvart stefnda af lögmanni stefnanda um greiðslu vaxta ofan á vangreiddan ólögmætan frádrátt á laun stefnanda frá árinu 2001 sbr. einnig rök hér að framan.

Allar kröfur stefnanda styðjist auk þess við þá málsástæðu að stefndu auðgist með ólögmætum hætti með því að neita að greiða vexti á kröfu stefnanda. Sú niðurstaða sé bæði óeðlileg og ósanngjörn.

Krafan um málskostnað styðjist við XXI. kafla laga 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga númer 91/1991.

Rétt sé að geta þess að mál þetta sé rekið sem fordæmismál vegna þeirra prófessora sem fengið hafi samskonar endurgreiðslur og stefnandi. Þeir 162 prófessorar sem fengið hafi greiðslur samkvæmt reglum um ritlauna- og rannsóknasjóð, sem taldir voru upp í bréfi lögmanns stefnanda til stefnda þann 5. julí 2005 hafi allir þolað ólögmætan frádrátt frá launagreiðslum vegna launatengdra gjalda og líti allir svo á að mál stefnanda hafi fordæmisgildi vegna greiðslna til þeirra frá stefndu.

Málsástæður stefndu og lagarök

Í greinargerð stefnda, Háskóla Íslands, er um málavexti, málsástæður og lagarök alfarið vísað til greinargerðar stefnda, íslenska ríkisins. Í málinu sé deilt um ákvarðanir fjármálaráðuneytisins um það hvernig beri að standa að uppgjöri greiðslna úr rannsókna- og ritlaunasjóði til stefnanda. Af hálfu stefnda HÍ sé litið svo á að hann lúti ákvörðunarvaldi fjármálaráðuneytisins um þessi atriði, enda umræddur sjóður alfarið fjármagnaður með fjárveitingum úr ríkissjóði og ekki á forræði HÍ að ákveða greiðslur úr sjóðnum. Með vísan til þessa og atvika málsins að öðru leyti sé þess krafist að málskostnaður gagnvart Háskóla Íslands verði felldur niður, sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í greinargerð stefnda, íslenska ríkisins, er á því byggt að með greiðslu til stefnanda að fjárhæð 856.537 krónum, þann 1. nóvember 2005, hafi stefndi gert upp við stefnanda og eigi stefnandi ekki frekari kröfur á hendur stefnda. Krafan hafi verið greidd að fullu.

Að mati stefnda sé ekki skilyrði í þessu máli til greiðslu vaxta og sé öðru mótmælt sem röngu. Engri vanefnd sé fyrir að fara af hálfu stefnda.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður stefnanda þá sé á því byggt að ekki séu skilyrði til að dæma dráttarvexti. Aðalkrafa stefnanda sé reist á III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af tiltekinni fjárhæð til 1. júlí 2001 en frá þeim degi á III. kafla laga nr. 38/2001 til greiðsludags. Einkum sé þar vísað til 9. gr. laga nr. 25/1987 og til 5. gr. laga nr. 38/2001. Að mati stefnda séu ekki skilyrði fyrir því í þessu máli að dæma dráttarvexti. Krafa um greiðslu vaxta komi fyrst fram í bréfi lögmanns stefnanda dags. 5. júlí 2005 og síðar í bréfum dags. 3. október og 21. október 2005. Þar hafi engar frekari útlistanir verið að finna um tegund vaxta og tímamörk. Að mati stefnda hafi því ekki legið fyrir hver krafa stefnanda var. Með bréfi fjármálaráðuneytis, dags. 18. ágúst 2005, hafi bréfinu frá 5. júlí 2005 verið svarað. Þar komi m.a. fram að ekki yrði borið við reglum um fyrningu gagnvart prófessorum sem teldust í sambærilegri stöðu og J-kk-nf S-kk-nf hvað varðar greiðslur úr ritlauna- og rannsóknasjóði, en að mati stefnda hafi frádráttur sá sem gerður var á úthlutunum til annarra prófessora úr sjóðnum haustið 2000 verið fyrndur. Ekkert hafi verið fjallað um vexti í bréfi ráðuneytisins og hafi framangreind yfirlýsing um að ekki yrði borið við reglum um fyrningu ekki tekið til vaxta. Eins og fyrr greini hafi krafa fyrst komið fram með bréfi dags. 5. júlí 2005 f.h. stefnanda þessa máls, um greiðslu til samræmis við dóminn auk vaxta, en vaxtakrafan hafi verið mjög óljós að mati stefnda. Þá sé á það bent af hálfu stefnda að listi sá sem fylgdi nefndu bréfi hafði einungis að geyma nöfn prófessora í Félagi prófessora í Háskóla Íslands sem fengið höfðu úthlutanir úr sjóðnum.

Í bréfi fjármálaráðuneytis til Háskóla Íslands, dags. 9. september 2005, hafi verið tekið fram að leiðrétta þyrfti greiðslur þar tilgreindra prófessora sem hefðu fengið greitt úr sjóðnum við úthlutanir á árunum 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004. Sagði í bréfinu m.a.: „Leiðréttingarnar eiga að nema þeim fjárhæðum sem dregnar voru af úthlutunum til að standa straum af kostnaði vegna launatengdra gjalda.“ Í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 3. október 2005, komi fram að í bréfinu frá 9. september 2005 væri ekki tekin afstaða til greiðslu vaxta og var krafa um vexti ítrekuð auk þess sem krafist var að leiðrétting og uppgjör færi fram hið fyrsta.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins, dags. 21. október 2005, komi fram sú afstaða að prófessorar ættu ekki rétt til greiðslu vaxta í tengslum við leiðréttingar þær sem gerðar hafi verið á úthlutunum þeirra úr ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora.

Að framan sé að því vikið að stefndi telji að ekki sé fullnægt skilyrðum laga til að dæma dráttarvexti í þessu máli, hvorki samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 né III. kafla laga nr. 38/2001, m.a. samkvæmt þeim greinum sem stefnandi vísar til.

Auk framangreindra raka vísar stefndi einnig til 7. gr. laga nr. 38/2001 um vaxtakröfu stefnanda eftir 1. júlí 2001 en fram að þeim tíma vísi stefndi til 13. gr. laga nr. 25/1987. Í því máli sem hér sé til umfjöllunar verði stefnda ekki kennt um þann drátt sem varð á greiðslu en sérstaklega sé bent á að ekki hafi verið ágreiningur um framangreindar greiðslur fyrr en með málshöfðun eins prófessors í hæstaréttarmáli nr. 501/2004 en dómur hafi gengið í því máli í hæstarétti þann 26. maí 2005. Það mál hafi ekki verið rekið sem prófmál fyrir dómi. Fram að dómi Hæstaréttar hafi ríkt réttaróvissa. Að mati stefnda hafði stefnandi ekki fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda 5. júlí 2005 borið brigður á útreikninga í málinu. Ítrekað sé að engri vanefnd hafi verið fyrir að fara.

Lögmætar ástæður hafi verið fyrir því að krafan var ekki greidd fyrr en 1. nóvember 2005 og verði stefnda ekki um það kennt og sé öðru mótmælt sem röngu. Að mati stefnda væri það andstætt tilgangi og hlutverki dráttarvaxta að stefnandi ætti rétt á greiðslu dráttarvaxta í þessu máli. Á því sé byggt að krafan hafi verið greidd innan eðlilegs og sanngjarns tíma og sé öðru mótmælt sem röngu. Afgreiðsla úthlutananna til stefnanda, sem og annarra rétthafa úr sjóðnum, hafi verið í samræmi við úthlutunarbréf kjarnefndar á umræddu árabili, þ.e. 2000, 2001, 2002, 2003 og 2004. Í þeim hafi ávallt verið sérstaklega tekið fram að dregið væri af úthlutunum hvers og eins til að standa straum af launatengdum gjöldum. Sú aðferð hafi því verið öllum ljós og í samræmi við þá aðferð sem tíðkast hafði og tíðkist enn í sambærilegum sjóðum ríkisháskólanna, en elsti sjóðurinn, vinnumatssjóður Félags háskólakennara (við HÍ), hafi verið stofnaður 1989. Að þessu virtu, og í ljósi þess að kjaranefnd sé sjálfstæður úrskurðaraðili á stjórnsýslustigi sem hafi m.a. það lögbundna hlutverk að ákveða laun og önnur starfskjör prófessora, verði að mati stefnda að telja að stefndu, íslenska ríkið og Háskóli Íslands, hafi ekki verið í aðstöðu til annars, og ekki haft ástæðu til annars, en að framkvæma úthlutanir úr sjóðnum með þeim hætti sem gert var. Að þessu virtu verði að telja að sá háttur sem Háskóli Íslands hafi viðhaft við afgreiðslu úthlutana kjaranefndar úr sjóðnum, þar með talið til stefnanda, hafi verið í samræmi við það sem best var vitað, allt þar til dómur Hæstaréttar var kveðinn upp í máli nr. 501/2004, en stefndu hafi verið sýknaðir í héraði, fyrst með dómi uppkveðnum 30. júní 2003 og svo með dómi uppkveðnum 13. ágúst 2004. Í þessu sambandi sé rétt að benda á að í bréfi fjármálaráðuneytisins til Háskóla Íslands, dags. 6. ágúst 2002, komi fram sú afstaða að framkvæmd háskólans á frádrætti launatengdra gjalda af úthlutunum til prófessora við háskólann úr sjóðnum væri rétt.

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda, m.a. að frádráttur hafi verið meðvitaður og ólögmætur eða andstæður lögum. Því er mótmælt sem röngu að gjalddagi hafi verið ákveðinn, með vísan til framanritaðs. Stefndi mótmælir öllum rökstuðningi stefnanda fyrir vaxtakröfum hans.

Telji dómurinn að dæma eigi vexti í máli þessu er á því byggt að allir vextir eldri en 4 ára frá birtingardegi stefnu í málinu að telja séu fyrndir með vísan til 3. gr. laga nr. 14/1905, aðallega 2. tl.

Vegna varakröfu stefnanda ítreki stefndi, með vísan til framanritaðs, að stefndi telur að slíkir vextir geti ekki átt við í þessu máli. Að mati stefnda sé ekki fullnægt skilyrðum tilvitnaðra lagagreina fyrir greiðslu vaxta í því tilviki sem hér um ræði og sé öðru mótmælt sem röngu. Að mati stefnda sé hvorki fullnægt skilyrðum 4. gr. eldri vaxtalaga nr. 25/1987 né 3. gr. laga nr. 38/2001 enda leiði það hvorki af samningi, venju né lögum. Þá verði ekki séð að stefnandi eigi kröfu um slíka vexti á grundvelli „eðlilegra sanngirnisraka“ en um slíkan grundvöll sé ekki mælt í lögum. Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi rétt til vaxta í máli þessu. Í stefnu segi að allar kröfur stefnanda styðjist auk þess við þá málsástæðu að stefndu auðgist með ólögmætum hætti með því að neita að greiða vexti á kröfu stefnanda. Þá segi í stefnu að sú niðurstaða sé bæði óeðlileg og ósanngjörn. Stefndi mótmælir þessu. Í þessu sambandi vill stefndi taka fram að ákveðið hafi verið að bera ekki við reglum um fyrningu heldur greiða prófessorum allan þann frádrátt sem þeir höfðu sætt við úthlutanir úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora. Þetta eigi við um höfuðstól en ekki um vexti. Þá sé vakin á því athygli að á árunum 1999, 2000 og 2001 hafi verið greitt meira úr sjóðnum heldur en úrskurður kjaranefndar frá 2. júlí 1998 hafi kveðið á um, þ.e. 12,5% af föstum launum prófessora (mánaðarlaunum og föstum einingagreiðslum). Sömu reiknireglu upp á 12,5% sé að finna í síðari úrskurðum/ákvörðunum kjaranefndar varðandi fjármögnun sjóðsins. Hvað sanngirni viðkomi verði að taka fram að J-kk-nf S-kk-nf hafi, að mati stefnda, unnið dómsmál sitt í Hæstarétti í framangreindu máli nr. 501/2004 alfarið á lagatæknilegum atriðum. Í úrskurði kjaranefndar þann 2. júlí 1998 megi sjá að ætlun nefndarinnar hafi verið að verða við óskum viðræðunefndar prófessora varðandi vinnumatssjóð, þ.e. með því að setja á laggirnar samskonar sjóð fyrir prófessora, ritlauna- og rannsóknarsjóð prófessora. Það hafi því verið eðlilegt og sanngjarnt að úthlutunum úr prófessorasjóðnum yrði hagað með sama hætti og vinnumatssjóðnum, þannig að sjóðurinn stæði straum af kostnaði launatengdra gjalda vegna úthlutana úr honum. Kjaranefnd hafi aftur á móti láðst að taka skýrt fram í úrskurði sínum, og/eða reglum nefndarinnar um sjóðinn, að dregið yrði af úthlutunum úr sjóðnum ár hvert vegna kostnaðar við launatengd gjöld. Þar sem formlega ákvörðun nefndarinnar skorti í þessu hafi verið fallist á með áfrýjanda, J-kk-þgf S-kk-þgf, að óheimilt hafi verið að draga launatengd gjöld frá úthlutunum til hans af heildarframlagi sjóðsins.

Stefndi vísar til fyrri umfjöllunar um fyrningu vaxta sem séu eldri en 4 ára frá birtingardegi stefnu.

Stefndi mótmælir því sem fram kemur í stefnu á bls. 6, að málið sé rekið sem fordæmismál vegna þeirra prófessora sem fengið hafa samskonar endurgreiðslur og stefnandi. Svo virðist sem stefnandi eigi þá aðeins við þá prófessora sem séu félagar í Félagi prófessora við Háskóla íslands. Stefndi bendi sérstaklega á að til að málið verði talið fordæmismál þurfi samningur málsaðila þar að lútandi að liggja fyrir. Slíkur samningur liggi ekki fyrir.

Vegna þrautavarakröfu stefnanda sé vísað til þess sem fram komi hér að framan en stefndi telur ekki skilyrði í þessu máli til að dæma vexti og vísast til þess sem að framan greini.

Um málskostnaðarkröfu er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Vegna varakröfu stefnda um verulega lækkun stefnukröfu vísar stefndi til þeirra sjónarmiða og lagaákvæða sem rakin séu hér að framan. Atvik séu með þeim hætti í þessu máli að óeðlilegt væri að dæma vexti af greiðslum þessum fyrr en í fyrsta lagi mánuði eftir þingfestingu málsins. Stefndi ítreki að hann telur að ekki séu skilyrði til að greiða dráttarvexti í máli þessu. Vísist til fyrri umfjöllunar um fyrningu eldri vaxta en 4 ára frá birtingardegi stefnu. Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda.

Niðurstaða

Eins og rakið er hér að framan höfðaði J-kk-nf S-kk-nf prófessor mál á hendur íslenska ríkinu og Háskóla Íslands til viðurkenningar á því að stefndu hefði verið óheimilt að draga launatengd gjöld frá úthlutun til hans af heildarframlagi ritlauna- og rannsóknarsjóðs prófessora. Máli hans var áfrýjað til Hæstaréttar Íslands. Í dómi Hæstaréttar frá 26. maí 2005 í málinu, sem var nr. 501/2004, segir m.a. að með 6. gr. laga nr. 150/1996 hafi kjaranefnd verið falið að ákvarða laun og önnur starfskjör prófessora enda yrði talið að þeir gegndu því starfi að aðalstarfi. Í úrskurði kjaranefndar um launakjör prófessora 2. júlí 1998 hafi m.a. verið kveðið á um að nýtt launakerfi skyldi taka gildi frá 1. janúar 1998. Jafnframt hafi verið mælt fyrir um að 1. janúar 1999 skyldi taka til starfa ritlauna- og rannsóknasjóður prófessora. Reglur um sjóðinn hafi verið samþykktar á fundi kjaranefndar 3. nóvember 1999. Í dóminum er vísað til þessara reglna. 1. gr. þeirra reglna segir: „Úr sjóðnum renna allar greiðslur frá ríkissjóði samkvæmt ákv. 6. tl. IX. kafla úrskurðarins.“ Eins og segir í dómi Hæstaréttar mun þar vísað til úrskurðar kjaranefndar 2. júlí 1998. Samkvæmt 3. gr. geta prófessorar árlega sótt um greiðslur úr sjóðnum fyrir nýsköpun og árangur í rannsóknum á liðnu almanaksári. Í 5. gr. segir m.a. að kjaranefnd úthluti greiðslum úr sjóðnum 1. september ár hvert. Í dómi Hæstaréttar segir að í úrskurði kjaranefndar frá 2. júlí 1998 sé hvergi minnst á launatengd gjöld heldur eingöngu rætt um greiðslur. Nærtækast sé að skýra ákvæði áðurnefndrar 1. gr. reglna kjaranefndar um sjóðinn þannig að allar greiðslur ríkissjóðs skuli renna úr honum aftur til rétthafa án frádráttar. Miðað við lögbundið hlutverk kjaranefndar verði að telja að orðið hefði að taka fram með skýrum hætti, ef ætlunin var að draga launatengd gjöld frá úthlutun úr sjóðnum. Niðurstaða Hæstaréttar var því sú að óheimilt hefði verið í tilviki áfrýjanda, J-kk-ef S-kk-ef, að skerða úthlutun til hans úr sjóðnum.

Fyrir liggur í máli þessu að stefnanda voru endurgreidd þau launatengdu gjöld sem dregin voru frá úthlutunum til hans úr ritlauna og rannsóknasjóði prófessora á árunum 2000 til 2004, samtals 856.537 krónur. Aðila greinir hins vegar á um það hvort stefndu beri að greiða vexti af þessum fjárhæðum.

Í aðalkröfu sinni gerir stefnandi þá kröfu að stefndu verði dæmd til þess að greiða honum dráttarvexti frá 1. september 2000, er stefnandi fékk fyrst úthlutun úr sjóðnum, nánar eins og greinir í kröfugerð hans. Byggir stefnandi kröfu sína á ákvæðum vaxtalaga. Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að ekki séu skilyrði til þess að dæma dráttarvexti í máli þessu. Þá hafi krafa stefnanda um greiðslu vaxta fyrst komið fram í júlí 2005 og kröfur stefnanda í þessu efni verið óljósar. Stefndu verði ekki kennt um þann drátt sem hafi orðið á endurgreiðslu þar sem ekki hafi komið upp ágreiningur með aðilum um þetta fyrr en eftir dóm Hæstaréttar, sem áður er getið. Lögmætar ástæður hafi því verið fyrir því að krafan var ekki greidd fyrr en 1. nóvember 2005. Þá byggir stefndi á því að vextir eldri en 4 ára frá birtingardegi stefnu að telja séu fyrndir.

Fyrir liggur samkvæmt dómi Hæstaréttar að ólögmætt var að skerða greiðslur úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora til stefnanda með þeim hætti sem gert var. Var það á ábyrgð fjármálaráðuneytisins hvernig að greiðslum úr sjóðnum var staðið og þar með íslenska ríkisins, en sjóðurinn er fjármagnaður með greiðslum úr ríkissjóði. Eins og fram kemur í greinargerð stefnda, Háskóla Íslands, lýtur hann ákvörðunarvaldi ráðuneytisins um þessi atriði.

Krafa stefnanda í þessu máli er fjárkrafa og telja verður, eðli máls samkvæmt, að ákvæði vaxtalaga taki til hennar. Samkvæmt 5. gr. reglna um ritlauna- og rannsóknasjóð prófessora skal greiðslum úr sjóðnum úthlutað 1. september ár hvert. Verður litið svo á að sú dagsetning hafi verið gjalddagi umræddra greiðslna úr sjóðnum í skilningi vaxtalaga. Er því, með vísan til 5. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. laga nr. 25/1987, fallist á að sú fjárhæð sem vangreidd var stefnanda árin 2000 til 2004 beri dráttarvexti frá greiðsludegi.

Í bréfi fjármálaráðuneytisins til lögmanns stefnanda, dags. 18. ágúst 2005, þar sem fjallað er um að yfir standi vinna við að fara yfir mál allra prófessora í þjónustu ríkisins sem fengið höfðu greitt úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora, segir í lok bréfsins: „Að lokum er rétt að taka fram að með tilliti til þess hvernig mál þetta er vaxið mun ráðuneytið ekki bera við reglum um fyrningu gagnvart öðrum prófessorum sem teljast í sambærilegri stöðu og umbjóðandi yðar hvað varðar greiðslur úr Ritlauna- og rannsóknarsjóði prófessora.“ Í bréfinu er ekki fjallað sérstaklega um vexti. Gegn andmælum stefndu þykir stefnandi með yfirlýsingu sinni í umræddu bréfi því ekki hafa skuldbundið sig til þess að bera ekki fyrir sig fyrningu að því er kröfu stefnanda um dráttarvexti varðar. Samkvæmt 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast kröfur um vexti á fjórum árum. Mál þetta var höfðað 28. febrúar 2006. Dráttarvextir af greiðslum sem komu til fyrir 28. febrúar 2002 eru samkvæmt því fyrndar.

Með hliðsjón af framansögðu verður krafa stefnanda tekin til greina þannig að stefndu er gert að greiða stefnanda 856.537 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 341.238 krónum frá 28. febrúar 2002 til 1. september 2002, af 480.152 krónum frá þeim degi til 1. september 2003, af 835.108 krónum frá þeim degi til 1. september 2004, en af 856.537 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001, og að frádreginni innborgun að fjárhæð 856.537 krónur þann 1. nóvember 2005.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 380.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, íslenska ríkið og Háskóli Íslands, greiði stefnanda, S-kk-þgf E-kk-þgf, 856.537 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 341.238 krónum frá 28. febrúar 2002 til 1. september 2002, af 480.152 krónum frá þeim degi til 1. september 2003, af 835.108 krónum frá þeim degi til 1. september 2004, en af 856.537 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001, og að frádreginni innborgun að fjárhæð 856.537 krónur þann 1. nóvember 2005.

Stefndu greiði stefnanda 380.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf