E-3942/2015

Þetta mál, sem var tekið til dóms 14. júní 2016, er höfðað af J-x-x F-x-x V-x-x, kt. [...], Þingási 38, Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu til greiðslu miskabóta.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 900.000 krónur ásamt almennum vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 600.000 krónum frá 5. nóvember 2014 til 28. febrúar 2015, en af 900.000 krónum frá þeim degi til þingfestingardags, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst enn fremur málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál og virðisaukaskatts á málskostnað.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda svo og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað.

Til vara krefst stefndi þess að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

Stefnandi höfðar þetta mál til greiðslu miskabóta vegna meintra ólögmætra rannsóknaraðgerða lögreglu, það er tveggja húsleita á heimili hans, dagana 5. nóvember 2014 og 28. febrúar 2015 og handtöku í fyrra sinnið. Rannsókn lögreglu lauk í báðum lögreglumálunum (007-2014-064430 og 007-2015-010784) án þess að ákæra væri gefin út á hendur stefnanda. Málin voru því felld niður í skilningi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Stefnandi telur að skilyrði til bóta séu því fyrir hendi samkvæmt 2. og 3. mgr. 228. gr. laganna.

Í húsinu sem um ræðir eru tvær íbúðir. Neðri íbúðin er á fyrstu hæð og í kjallara og er innangengt á milli hæðar og kjallara. Efri íbúðin er á annarri hæð og í risi. Einar útidyr munu vera fyrir báðar íbúðirnar en gengið upp stigagang til þess að fara upp í efri íbúðina en inn úr anddyrinu inn í neðri íbúðina. Hægt er að ganga inn í neðri íbúðina á tveimur öðrum stöðum, þ.e. úr garðinum eftir tröppum upp á svalir og af þeim inn í eldhús og einnig er inngangur inn í kjallarann. Sá inngangur er undir aðalinnganginum á húsinu norðanverðu en svalaútgangurinn er sunnanmegin.

Í neðri íbúðinni bjuggu á þessum tíma fimm spænskumælandi menn.

Aðgerðir lögreglu aðfaranótt 5. nóvember 2014

Eins og fram kemur í lögregluskýrslu óskuðu nágrannar aðstoðar lögreglu að Bjarkargötu 14 í Reykjavík eftir miðnætti 5. nóvember 2014 vegna mikils tónlistarhávaða frá jarðhæð hússins. Á staðinn fóru tvær lögreglukonur. Þegar þær komu að húsinu heyrðist ekki mikil tónlist. Hins vegar fundu þær megna kannabislykt frá húsinu þegar þær komu nær því. Lögreglan hringdi á dyrabjöllu jarðhæðarinnar en því var ekki svarað. Þegar lögregla gekk í kringum húsið sá hún að ljós á jarðhæð þess voru kveikt og tónlistin hófst á ný, með áberandi sterkum bassatakti. Lögreglan reyndi að ná sambandi við tilkynnanda en án árangurs. Þá hringdi lögregla annarri dyrabjöllu og var strax hleypt inn á stigaganginn. Þar var megn kannabislykt.

Lögreglan barði á hurð á jarðhæðinni og þá var strax slökkt á tónlistinni. Lögreglan heyrði hund koma hlaupandi að hurðinni, geltandi og urrandi, og einhvern koma á eftir honum og draga hann í burtu. Lögregla barði nokkrum sinnum í viðbót á hurðina og á meðan heyrði hún einhverja hvísla saman fyrir innan og hluti vera færða til.

Fram kemur að lögregla hafði barið á hurðina í um 4 mínútur þegar G-x-x kom loks til dyra. Hann hafi opnað dyragættina mjög lítið, svo andlit hans sást lítillega, og spurt lögreglu hvað hún vildi. Lögreglan kveðst hafa kynnt sig sem lögreglumenn og kynnt ástæðu afskipta sinna. Hann var spurður hvort hann væri húsráðandi og beðinn um skilríki þegar hann kvað svo vera. Þá hafi J-x-x komið í hurðagættina og einnig kynnt sig sem húsráðanda. G-x-x hafi þá horfið inn í íbúðina. J-x-x hafi sagst ætla að ná í skilríki sín líka og hafi reynt að loka hurðinni á lögregluna. Talsverð kannabislykt barst út úr íbúðinni og taldi lögreglan yfirgnæfandi líkur á því að fíkniefni væru í íbúðinni. Vegna þess að töluverðan tíma hafði tekið fyrir þá að koma til dyra og að þeir voru að fara í hvarf frá lögreglu og ætluðu sér að loka útidyrahurðinni, taldi lögregla miklar líkur á því að þeir myndu reyna að koma undan efnum og fór lögregla því inn í íbúðina til þess að frysta ástandið.

Að sögn stefnanda voru allir strákarnir fimm sem bjuggu í íbúðinni heima. Hann og D-x-x hafi horft á kvikmynd í herbergi stefnanda og hafi verið hálfsofandi. Þá hafi verið barið á hurðina og hundurinn hans farið að gelta. Þeir hafi farið til dyra og haldið að þetta væri nágrannakonan sem væri stöðugt að kvarta undan hundinum. Þess í stað hafi staðið á stigaganginum tvær lögreglukonur sem hafi heilsað og sagt að þær fyndu lykt af kannabis. Hann hafi þvertekið fyrir það. Þau hafi þráttað um það í nokkra stund hvort það kæmi kannabislykt úr íbúðinni. Þá hafi þær beðið um skilríki. Hundurinn hafi haldið áfram að gelta og aðstæðurnar hafi verið orðnar stressandi. Hann hafi gengið inn í íbúðina til þess að ná í skilríkin en þá hafi lögreglan ýtt upp hurðinni og hrint honum inn eftir ganginum og skipað honum og D-x-x að setjast hvorum í sinn sófa en D-x-x hafi þá verið kominn til að sinna hundinum. Þeir hafi ekki mátt ræða saman.

H-kvk-nf H-kvk-nf lögreglukona, sem ritaði skýrsluna, staðfesti hana fyrir dóminum. Hún bar að tveir hefðu komið til dyra og báðir sagst vera húsráðendur. Annar þeirra hafi farið inn í íbúðina til þess að ná í skilríkin sín. Miðað við kannabislyktina sem hafi komið út um dyragættina hafi verið ákveðin hætta á að sá maður sem hvarf sjónum lögreglu gæti komið undan efnum enda hafi hinn sem kom til dyra ætlað að loka dyrunum á lögregluna. Þær hafi því ekki séð sér annað fært en þvinga sér leið inn til þess að frysta ástandið.

Samkvæmt lögregluskýrslunni sat D-x-x í stofunni með hundinn. Mikil kannabislykt hafi verið inni í íbúðinni og strax hafi sést tómur sýnapoki á borðstofuborðinu og hafi lögreglan talið mylsnuna í honum kannabismylsnu. G-x-x og J-x-x hafi verið mjög óánægðir með að lögreglan hafi farið inn í íbúðina, hafi verið með fyrirgang („höfðu sig hátt uppi“), neitað að fara að fyrirmælum lögreglu og gert sig líklega til að bola lögreglukonunum út úr íbúðinni. Þær óskuðu eftir aðstoð fleiri lögreglumanna og komu fjórir á vettvang.

H-kvk-nf bar fyrir dómi að lögreglukonunum hafi fundist mennirnir í íbúðinni ógna þeim. Af þeim sökum hafi þær óskað eftir liðsauka og hafi fjórir lögreglumenn fljótlega bæst í hópinn. Þegar þeir hafi komið hafi heimilismennirnir þrír umkringt lögreglukonurnar tvær.

H-kvk-nf kvaðst hafa talið ástæðu til að leita í húsnæðinu vegna þess hversu sterk kannabislyktin var. Hún bar að enginn hefði verið handjárnaður fyrr en liðsauki barst og þá hafi heimilismenn verið skildir að til þess að þeir væru ekki að ræða saman, hvorki á spænsku né ensku.

Í lögregluskýrslunni segir að D-x-x, J-x-x og G-x-x hafi verið handteknir kl. 1:43 vegna gruns um vörslu fíkniefna. Þar sem J-x-x og G-x-x hafi verið æstir og mikill hamagangur í þeim hafi þeir verið færðir í handjárn. Þá hafi verið farið með J-x-x inn á baðherbergi íbúðarinnar þar sem hann og G-x-x hafi tjáð sig stöðugt sín á milli á spænsku. Vegna aðstæðna á vettvangi og tungumálaörðugleika hafi ekki verið hægt að kynna þeim réttarstöðu sakbornings.

D-x-x, J-x-x og G-x-x hafi sagt að þeir hefðu ekki neytt kannabisefna í íbúðinni og enginn þeirra notaði slík efni. J-x-x samþykkti húsleit í íbúðinni en þegar kom að því að undirrita leitarheimild kom í ljós að þrátt fyrir að hann talaði ágæta íslensku hafi hann skilið illa eyðublaðið. Því var ákveðið að ræsa út lögfræðing til að gæta réttinda þeirra og hafi þeir verið ánægðir með þá ákvörðun.

Haft var samband við G-kk-þf J-kk-þf, lögmann á bakvakt Lögmannafélagsins, kl. 1:55, sem sagðist mundu koma á vettvang. Á sama tíma var haft samband við S-kk-þf nr. 9907 hjá Tollinum sem sér um leitarhundinn K-x-x.

D-x-x, J-x-x og G-x-x létu lögreglu vita að íbúðin væri á tveimur hæðum og á neðri hæðinni, í tveimur svefnherbergjum, væru tveir meðleigjendur þeirra sofandi. Lögregla fór niður á neðri hæðina og hittu fyrir N-x-x og J-x-x, sem voru steinsofandi. Þeim var kynnt ástæða afskipta lögreglu og að sögn lögreglu skildu þeir hana. Þar sem N-x-x og J-x-x voru sofandi og lítil kannabislykt fannst á neðri hæðinni var ekki talin ástæða til að handtaka þá að svo stöddu og þeim leyft að sofa áfram.

S-kk-nf nr. 9907 og Kraftur komu á vettvang kl. 2:20. Þar eð lögfræðingurinn var ekki kominn á vettvang beið K-kk-nf úti í bifreið S-kk-ef. Klukkan 2:39 viðurkenndi D-x-x í samræðum við lögreglu að þeir hefðu neytt kannabisefna um kvöldið og að hann væri með efni falin í herbergi sínu á neðri hæðinni.

G-kk-nf kom á vettvang kl. 2:40 og ræddi stuttlega við J-x-x í einrúmi um hvað væri að fara að gerast. J-x-x þýddi það fyrir félaga sína. Þeir sátu síðan á sófanum og G-kk-nf fylgdist með leitinni fyrir þeirra hönd.

Leitin hófst kl. 2:56 þegar leitarhundurinn K-kk-nf kom inn í íbúðina. Klukkan 2:58 merkti K-kk-nf við ruslafötu í herbergi J-kk-ef, inni í stofunni. Í ruslafötunni fannst tómur sýnapoki, með mylsnu og kannabislykt. Á borðinu, sem ruslafatan stóð undir, fundust áhöld til fíkniefnaneyslu. Klukkan 3:00 merkti K-kk-nf við borðstofuborðið í stofunni. Undir því fannst kassi með tómum sýnapokum og áhöldum til fíkniefnaneyslu. Klukkan 3:15 merkti K-kk-nf við skúffu í öðru kjallaraherberginu en ekkert fannst í skúffunni. Lögregla fann mikla kannabislykt úr skúffunum og taldi óhætt að ætla að efni hefðu áður verið geymd í þeim. Þar fannst einnig pappír til að vefja sígarettur. Klukkan 3:18 var Kraftur við leit í herbergi D-kk-ef og vísaði D-x-x þá lögreglu á tvo sýnapoka með efni, ætluðu kannabisefni, sem hann geymdi í kommóðuskúffu sinni. Lögregla taldi að um eitt gramm væri í hvorum poka.

Ekkert meira fannst að svo stöddu og lauk húsleitinni því klukkan 3:30. S-kk-nf og K-kk-nf fóru þá af vettvangi. Í skýrslu lögreglunnar sést að leit fór fram 5. nóvember 2014, kl. 2:56 til 3:30 þá nótt, en handtaka stóð frá kl. 1:43 - 3:30 sömu nótt. D-x-x var boðaður í skýrslutöku síðar sama dag. Að því loknu yfirgaf lögregla vettvang.

Húsleit 28. febrúar 2015

Í skýrslu lögreglu gerðri 4. mars 2015 kemur fram að Fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra sendi lögreglu að Bjarkargötu 14 vegna mikils hávaða frá samkvæmi í íbúð á fyrstu hæð. Í tilkynningu til fjarskiptamiðstöðvar var tekið fram að mikil kannabislykt kæmi frá íbúðinni. M-kk-nf J-kk-nf lögreglumaður, sem ritaði skýrsluna og staðfesti hana fyrir dómi, bar að 4-5 lögreglumenn hefðu farið á vettvang.

Þegar lögregla kom að Bjarkargötu 14 fann hún mikla kannabislykt um leið og hún steig út úr bifreiðinni. Lögreglan gekk að húsinu og tilkynnandi hleypti henni inn í húsið. Lögreglan bankaði upp á íbúð á fyrstu hæð. Þegar húsráðandi opnaði dyrnar að íbúðinni gaus þaðan út enn meiri kannabislykt. Lögregla ræddi við húsráðanda, J-x-x, sem sagðist ekki kannast við að fíkniefni væru í íbúðinni. Lögregla kynnti honum að hana grunaði að kannabisefni væru í íbúðinni því megn kannabislykt hefði borist út úr íbúðinni um leið og hann opnaði hurðina.

Lögregla spurði J-x-x hvort hún mætti koma inn í íbúðina sem hann hafnaði. Þá tilkynnti lögreglan honum að hún ætlaði að koma inn til að tryggja ástand á vettvangi. Hann hafnaði því og hélt hurðinni fastri ásamt nokkrum gestum. Í lögregluskýrslunni segir að á meðan ýtt var á hurðina hafi lögreglan séð nokkurn hóp fólks ganga aftan við J-x-x. Eftir stutta stund tókst lögreglu að komast inn í húsnæðið. Þá sá hún að gestir sem voru innandyra gengu allir að bakdyrum út úr íbúðinni.

M-kk-nf bar að miðað við lyktina sem barst hafi lögreglu grunað að fíkniefni væru inni í íbúðinni og á þeim grundvelli hafi hún farið inn í íbúðina. Einnig hafi umgangur fólksins bak við húsráðanda vakið grunsemdir um að eitthvað væri í gangi inni í íbúðinni.

Lögregla gaf sig á tal við nokkra gesti í íbúðinni en sá ekki nein fíkniefni eða áhöld til fíkniefnaneyslu. Í viðræðum við lögreglu sagði J-x-x að samkvæminu væri lokið og því yfirgaf lögregla vettvanginn.

Tæpum klukkutíma eftir að lögregla yfirgaf vettvang að Bjarkargötu var aftur kvartað undan hávaða og kannabislykt frá íbúðinni. Vakthafandi varðstjóri ákvað að öllum öðrum en íbúum í húsinu yrði vísað út. Að sögn M-kk-ef fóru þá 8-10 lögreglumenn að húsinu enda hafi gestir í samkvæminu verið á bilinu 50-70. Þegar að var komið var enn meiri kannabislykt utan við húsið en þegar lögregla kom þar fyrst að. Húsráðendur neituðu í fyrstu að opna fyrir lögreglu en eftir stutta stund komu þeir til dyra. Lögreglumenn kynntu þá húsráðendum að samkvæmið væri búið og aðrir en þeir yrðu að yfirgefa íbúðina.

Vegna þess að mikil kannabislykt barst frá íbúðinni fóru lögreglumenn aftur inn í hana og fundust þá nokkrir tómir „zip“-pokar sem grunur lék á að væru undan kannabisefnum enda var mikil kannabislykt af þeim. Þá voru nokkrar kannabiskvarnir í íbúðinni, en engin kannabisefni fundust. Eftir að aðrir en húsráðendur voru farnir úr íbúðinni yfirgaf lögregla vettvanginn.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefnda á því að hann hafi beðið tjón vegna ólögmætrar handtöku og tveggja húsleita sem fóru fram án heimildar á heimili hans að Bjarkargötu 14 í Reykjavík, aðfaranótt 5. nóvember 2014 og að kvöldi 28. febrúar 2015.

Stefnandi krefur stefnda um miskabætur á grundvelli þess að lögreglan hafi á saknæman og ólögmætan hátt valdið honum miska í tvígang með tæplega þriggja mánaða millibili og beri bótaábyrgð vegna þess, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 1. og 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og 5. mgr. 67. gr. laga nr. 33/1944. Hann byggir á því að framkoma lögreglunnar hafi brotið freklega gegn friðhelgi einkalífs og heimilis hans, sem njóti verndar, sbr. 67. og 71. gr. stjórnarskrárinnar og 5. og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Ólögmæt handtaka 5. nóvember 2014

Stefnandi byggir dómkröfu sína í fyrsta lagi á því að hann eigi rétt til miskabóta vegna ólögmætrar handtöku 5. nóvember 2014. Stefnandi telur skilyrði 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 ekki hafa verið uppfyllt þegar hann var handtekinn. Samkvæmt því ákvæði sé lögreglu rétt að handtaka mann leiki rökstuddur grunur á að hann hafi framið brot sem geti sætt ákæru, enda sé handtaka nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, til að tryggja návist hans eða öryggi hans eða annarra, ellegar til að koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum.

Skilyrðið um nauðsyn í 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 vísi til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sbr. 3. mgr. 53. gr., sbr. 1. mgr. 93. gr. laga nr. 88/2008. Í því felist að eingöngu skuli grípa til ráðstafana á borð við handtöku verði því markmiði sem að er stefnt ekki náð með öðru og vægara móti. Stefnandi og aðrir þolendur hinnar ólögmætu handtöku hafi verið samvinnuþýðir við lögregluna og því hafi hvorki verið tilefni né nauðsyn fyrir lögreglu til að handtaka þá með tilliti til rannsóknarandlagsins og aðstæðna á vettvangi, enda felist í slíkri aðgerð alvarlegt inngrip í friðhelgi einkalífs þeirra.

Samkvæmt handtökuskýrslu lögreglu hafi ástæða handtökunnar verið grunur um vörslu fíkniefna, auk þess sem tilgreint sé að stefnandi og G-x-x hafi verið æstir og mikill hamagangur í þeim og því hafi þeir verið færðir í járn. Stefnandi mótmælir þeirri skýringu í skýrslu lögreglu. Hann hafi þvert á móti verið rólegur og samvinnuþýður.

Samkvæmt almennri meðalhófsreglu 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 skuli þeir sem rannsaka sakamál gæta þess að mönnum verði ekki gert meira tjón, óhagræði eða meiri miski en óhjákvæmilegt sé eftir því sem á stendur. Þegar horft sé til rannsóknarhagsmunanna/andlagsins, fjölda lögreglumanna á vettvangi á móti þremur húsráðendum sem voru vakandi og aðstæðna á vettvangi hafi, vegna sjónarmiða meðalhófsreglunnar, ekki verið nauðsynlegt að handtaka stefnanda. Þegar sérstaklega sé horft til þess að hann hafi ekki haft fíkniefni í vörslum sínum, hafi ekki verið nein hætta á að hann spillti sönnunargögnum. Hann hafi ekki heldur truflað framkvæmd húsleitarinnar, enda hafi hann verið handtekinn áður en húsleit hófst.

Samkvæmt handtökuskýrslu hafi stefnandi verið handtekinn kl. 1:43, aðfaranótt 5. nóvember 2014, vegna gruns um vörslu fíkniefna og leystur úr handjárnum kl. 3:30. Stefnandi hafi því verið sviptur frelsi í eina klukkustund og fjörtíu og sjö mínútur. Samkvæmt því eigi hann, eftir fyrri málslið 228. gr. laga nr. 88/2008 og 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, rétt á miskabótum vegna handtökunnar.

Samkvæmt 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 skuli bæta bæði fjártjón og miska. Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt á 300.000 króna miskabótum vegna ólögmætrar handtöku með vísan til 1. og 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Í ákvæðinu felist hlutlæg bótaskylda ríkisins og hann eigi rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laganna. Stefnandi telur að engin skilyrði handtöku hafi verið uppfyllt.

Ólögmæt húsleit 5. nóvember 2014 og 4. mars 2015

Í öðru lagi telur stefnandi sig eiga rétt til bóta vegna ólögmætrar húsleitar lögreglu. Hann telur skilyrði ákvæða 74. gr., sbr. 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008, um rökstuddan grun og augljósa rannsóknarhagsmuni ekki hafa verið uppfyllt í hans tilviki. Til þess að húsleit sé lögmæt þurfi lögreglan að hafa heimild til hennar, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga nr. 88/2008 en lögreglan hafi ekki haft slíka heimild við umræddar húsleitir. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að leita í húsum sakbornings í því skyni að handtaka hann, rannsaka andlag brots og önnur ummerki eða hafa uppi á munum sem hald skal leggja á. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar sé heimilt að leita í húsum annars manns en sakbornings þegar brot hafi verið framið þar eða sakborningur handtekinn þar. Einnig ef rökstuddur grunur leikur á að sakborningur haldi sig þar eða þar séu munir sem leggja skal hald á.

Skilyrði þess að unnt sé að framkvæma húsleit sé að rökstuddur grunur leiki á að framið hafi verið brot sem sætt geti ákæru og sakborningur hafi verið þar að verki, enda séu augljósir rannsóknarhagsmunir í húfi. Tilefni húsleitarinnar hafi samkvæmt lögregluskýrslu verið megn kannabislykt utan húss. Húsið sé fjölbýlishús og þar af leiðandi sé sérstakt hvernig lögregla ákvað að tengja fasteign stefnanda við fyrrgreinda lykt, hvað þá íbúð hans í fjölbýlishúsinu. Enn fremur séu skilyrði húsleitar samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga nr. 88/2008 að rannsókn beinist að broti sem geti varðað fangelsisrefsingu að lögum. Þau brot sem grunur lögreglu beindist að hafi ekki varðað fangelsisrefsingu og því hafi ekki á neinn hátt verið málefnalegt af lögreglu að beita svo íþyngjandi rannsóknaraðgerðum, sérstaklega að fara í þessa aðgerð að næturþeli.

Hugtakið rökstuddur grunur vísi til þess að eitthvað meira þurfi að koma til en eingöngu grunsemdir. Lögreglan hafi einungis haft grunsemdir um að meint fíkniefnabrot ætti sér stað á Bjarkargötu 14 vegna þess að hún taldi að lykt af fíkniefnum kæmi frá húsinu. Fíkniefnalykt teljist til grunsemda og nægi ekki til þess að brjóta svo freklega gegn mannréttindum stefnanda eins og lögreglan gerði í umrætt skipti. Hafa verði í huga að lögreglumenn ruddust inn á heimili stefnanda og sambýlismanna hans í tvígang í heimildarleysi og hafi lögreglan þar með brotið gegn ofangreindum ákvæðum sakamálalaga en jafnframt gegn stjórnarskrárvörðum mannréttindum stefnanda þ.e. friðhelgi einkalífsins sem er verndað í 1. og 2. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994.

Eins og áður greini beri lögreglu að gæta meðalhófs við húsleit og handtöku. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til 2. mgr. 13. gr. og 14. gr. lögreglulaga, nr. 90/1996, 3. mgr. 53. gr., sbr. 3. mgr. 79. gr. laga nr. 88/2008. Í því ákvæði sakamálalaga segi að við húsleit skuli gæta þeirrar varfærni og hlífðar sem samrýmist markmiði hennar. Enn fremur segi að ekki skuli gera húsleit að næturþeli nema brýnir rannsóknarhagsmunir séu í húfi. Samkvæmt þessu beri lögreglumönnum að haga leitinni þannig að þeir sem í hlut eiga, verði fyrir sem minnstu óhagræði. Með því að framkvæma heimildarlausa húsleit um miðja nótt, færa stefnanda í járn og vekja húsráðendur hafi skilyrði 3. mgr. 79. gr. ekki verið virt og lögreglan ekki gætt þeirrar varfærni og hlífðar sem mælt er fyrir um í ákvæðinu. Auk þess hafi ekkert saknæmt fundist við húsleitirnar er varðaði stefnanda.

Stefnandi krefst í öðru lagi 600.000 kr. í miskabætur vegna tveggja ólögmætra húsleita á heimili sínu. Nánar tiltekið krefst hann 300.000 kr. fyrir hvora húsleit um sig, þ.e. 5. nóvember 2014 og 28. febrúar 2015. Stefnandi byggir á því að skilyrði 74. gr. laga nr. 88/2008 hafi ekki verið uppfyllt. Þegar leitirnar fóru fram fyrrgreinda daga, hafi ekki verið aflað úrskurðar héraðsdóms. Auk þess hafi leitirnar verið gerðar að næturþeli, án þess að brýnir rannsóknarhagsmunir hafi verið í húfi, sbr. 3. mgr. 79. gr. laga nr. 88/2008. Í skýrslu lögreglu vegna húsleitar 5. nóvember 2014 sé skráð að stefnandi hafi heimilað leitina. Stefnandi mótmælir því hins vegar. Með húsleitunum hafi friðhelgi heimilis stefnanda verið rofin. Stefnandi telur því skilyrði 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 vera fullnægt.

Stefnandi telur að samkvæmt skýru orðalagi 228. gr. sé skylt að greiða bætur sé ákvæði 1. mgr. greinarinnar uppfyllt. Þá telur stefnandi að skýra verði orðalag 2. málsliðar 2. mgr. 228. gr. þröngt í ljósi 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sem mæli fyrir um að hafi maður verið sviptur frelsi að ósekju skuli hann eiga rétt til skaðabóta. Sú túlkun sé einnig í samræmi við 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Stefnandi hafi ekki gert nokkuð til að valda eða stuðla að aðgerðunum sem gæti réttlætt lækkun skaðabóta eða niðurfellingu þeirra. Þvert á móti hafi stefnandi verið samvinnuþýður eins og kostur var.

Stefnandi byggir fjárkröfu sína á 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og telur, með hliðsjón af dómafordæmum, að miski hans nemi eigi lægri fjárhæð en 900.000 krónum.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna skaðabóta- og refsiréttar auk meginreglna sakamálaréttarfars og stjórnarskrárinnar um þvingunaraðgerðir. Þá vísar hann til ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sérstaklega 53., 74., 79., 90., 145. og 228. gr., og til reglna skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. um miskabætur. Hann vísar til almennu sakarreglunnar á sviði skaðabótaréttar, svo og 67. gr. og 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 5. og 8. gr. laga nr. 97/1995, til stuðnings kröfu sinni. Loks vísar hann til 5. og 8 gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Krafa hans um dráttarvexti styðst við III. og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Varðandi aðild vísast til 5. mgr. 17. gr. sömu laga og val á varnarþingi byggist á 3. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málskostnaðarkrafa stefnanda er bótakrafa hans í samræmi við XXI. kafla laga nr. 91/1991. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og sé því nauðsynlegt að tekið verði tillit til skyldu hans til að greiða virðisaukaskatt við ákvörðun málskostnaðar, sbr. ákvæði 1aga nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að aðgerðir lögreglu umrædd skipti hafi verið ólögmætar. Stefndi mótmælir því einnig að lögregla hafi brotið gegn meðalhófsreglu sakamálaréttar við framkvæmd húsleita og handtöku.

Stefndi mótmælir því að handtaka stefnanda 5. nóvember 2014 hafi verið ólögmæt. Gögn málsins sýni að stefnandi hafi verið handtekinn vegna gruns um fíkniefnamisferli. Rökstuddur grunur hafi verið til staðar og sé öðru mótmælt. Stefnandi hafi verið handtekinn ásamt tveimur öðrum sem voru inni í íbúðinni. Meðan á leit í íbúðinni stóð hafi fundist fíkniefni. Stefndi byggir á því að handtakan hafi verið í alla staði lögmæt og skilyrðum 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 hafi verið fullnægt. Stefndi mótmælir því að ekki hafi verið nauðsynlegt að handtaka stefnanda, nauðsyn hafi þvert á móti verið fyrir hendi. Þá mótmælir stefndi því að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga og sakamálalaga.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi verið rólegur og samvinnuþýður. Það verði ekki ráðið af fyrirliggjandi lögregluskýrslu. Fullt tilefni hafi verið til að handtaka hann og er öðru mótmælt sem röngu. Það hafi verið mat lögreglu að hætta væri á að stefnandi spillti sönnunargögnum. Í frumskýrslu lögreglu komi fram að húsráðendur hafi gert sig líklega til að reyna að bola lögreglumönnum út úr íbúðinni.

Stefnandi haldi því fram að hann hafi verið handtekinn umrætt sinn án þess að tilefni hafi verið til og hafni því að rökstuddur grunur hafi verið fyrir hendi um að hann hefði framið brot sem sætt geti ákæru, auk þess sem húsleitir lögreglu hafi ekki verið lögmætar. Stefndi mótmælir þessum málsástæðum stefnanda.

Stefndi mótmælir einnig þeirri fullyrðingu stefnanda að hann hafi ekki gefið tilefni til að honum væri haldið í járnum. Handtakan hafi verið sjálfsögð, eðlileg og nauðsynleg við þessar aðstæður og stuðst við skýra lagaheimild.

Stefndi mótmælir því jafnframt að stefnanda hafi ekki verið kynnt réttarstaða sakbornings. Lögregla hafi beðið eftir lögmanni stefnanda sem kom á vettvang um nóttina.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að húsleitir sem um er fjallað í málinu hafi verið ólögmætar. Stefndi byggir á því að húsleitir hafi í umrædd skipti fullnægt skilyrðum X. kafla laga nr. 88/2008 og er öðru mótmælt sem röngu. Stefndi vísar að auki til 74. og 75. gr. og til 3. mgr. 79. gr. en brýnir rannsóknarhagsmunir hafi verið í húfi og því heimil húsrannsókn að næturþeli. Stefndi byggir á því að fullnægt hafi verið skilyrðum um rökstuddan grun og öðrum skilyrðum sem sett séu í framangreindum ákvæðum. Stefndi mótmælir því að lögregla hafi brotið gegn framangreindum ákvæðum laga en einnig gegn friðhelgi einkalífs stefnanda, sbr. 71. sbr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Meðalhófs hafi verið gætt og sé öðru mótmælt sem röngu. Hvorki hafi verið brotið gegn 13. eða 14. gr. lögreglulaga né 53., sbr. 79. gr. sakamálalaga og sé fullyrðingum stefnanda um annað mótmælt. Stefndi mótmælir sjónarmiðum stefnanda um 2. málslið 2. mgr. 228. gr. sakamálalaga.

Leit lögreglu í íbúðinni í framangreindum tilvikum án undangengins dómsúrskurðar hafi byggt á því mati lögreglumanna á vettvangi að bið eftir úrskurði hefði í för með sér hættu á að rannsóknarhagsmunum yrði spillt.

Í þessu sambandi vísar stefndi til eftirfarandi texta í frumskýrslu lögreglu: „Talsverð kannabislykt barst út úr íbúðinni og töldum við yfirgnæfandi líkur á því að fíkniefnin væru í íbúðinni. Þar sem töluverðan tíma hafði tekið fyrir þá að koma til dyra og að þeir voru að fara í hvarf frá okkur og ætluðu sér að loka útidyrahurðinni, töldum við miklar líkur á því að þeir myndu reyna að koma undan efnum og fórum við því inn í íbúðina til þess að frysta ástandið.“

Stefndi byggir á því, með vísan til lögregluskýrslu, að stefnandi hafi samþykkt leit á heimili sínu 5. nóvember 2014.

Vegna atvika 28. febrúar 2015 hafi lögregla brugðist við útkalli vegna hávaða frá sömu íbúð að Bjarkargötu 14. Þegar komið var á vettvang hafi borist mikil kannabislykt frá íbúðinni. Lögregla tjáði J-x-x að hún yrði að leita í íbúðinni í ljósi þess grunar að þar væru fíkniefni. Stefndi vísar til framangreindrar lýsingar en lögregla þurfti að fara tvisvar á staðinn. Stefndi byggir á því að í bæði skiptin hafi verið fullnægt skilyrðum X. kafla laga nr. 88/2008 og er öðru mótmælt sem röngu. Hann byggir á sömu sjónarmiðum og málsástæðum vegna atvika þetta kvöld og um nótt og fyrr er fjallað um varðandi 5. nóvember hér að framan, m.a. um húsleit að nóttu til í síðara tilviki í febrúar 2015.

Stefndi bendir á að ósannað sé og lögreglu með öllu óviðkomandi hvort það var nágranni stefnanda sem tilkynnti meintan hávaða og kannabislykt. Það sé lögreglu einnig óviðkomandi hvort nágranninn hafi haft samband við þáverandi vinnuveitanda stefnanda og greint honum frá húsleit lögreglu með þeim afleiðingum að stefnandi hafi misst starfið og aðgerðir lögreglu því valdið stefnanda verulegum óþægindum. Tjón stefnanda sé einnig ósannað og er því mótmælt að það hafi verið nokkuð.

Stefndi mótmælir því að lögregla hafi á saknæman og ólögmætan hátt valdið stefnanda miska og að stefndi beri bótaábyrgð samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 1. og 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár. Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn 71. gr. stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu, 5. og 8. gr., almennu skaðabótareglunni eða öðrum réttarheimildum.

Stefndi byggir á því að fella eigi niður bætur þar sem stefnandi hafi í öllum framangreindum tilvikum valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Í þessu sambandi vísar stefndi til XXXVII. kafla laga nr. 88/2008, aðallega 2. mgr. 228. gr., vegna handtöku og húsleitar 5. nóvember 2014 og 3. mgr. 228. gr. sömu laga vegna aðgerða 28. febrúar (kvöld og síðan nótt).

Stefndi vísar til framangreindra lýsinga á framferði stefnanda. Í fyrra tilvikinu hafi stefnandi óhlýðnast lögreglu og haft sig hátt uppi og verið ósamvinnuþýður en í íbúð sem hann bjó í hafi fundist fíkniefni og áhöld og pokar tengd neyslu þeirra. Fram komi í lögregluskýrslu, gerðri 5. nóvember 2014, að þeir G-x-x og J-x-x hafi gert sig líklega til að bola lögreglu úr íbúðinni. Þá vísar stefndi til framferðis stefnanda sem lýst er hér að framan og í skýrslum lögreglu. Þá bendir stefndi á að fram kemur í lögregluskýrslu 5. nóvember að D-x-x hafi í samræðum við lögreglu viðurkennt að þeir hafi neytt kannabisefna um kvöldið.

Í síðara tilvikinu í febrúar 2015 hafi stefnandi óhlýðnast lögreglu og hindrað aðgang að íbúðinni. Stefndi vísar einnig til ónæðis sem kvartað var yfir við lögreglu. Í síðara skipti sem lögregla kom um kvöldið fundust nokkrir tómir „zip“-pokar sem grunur lék á að væru undan kannabisefnum og einnig fundust nokkrar kannabiskvarnir í íbúðinni.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum og kröfum stefnanda.

Varakröfu sína um lækkun styður stefndi við sömu málsástæður og sjónarmið og færð eru fram til stuðnings aðalkröfu. Stefnukrafa sé allt of há. Stefndi krefjist verulegrar lækkunar hennar.

Samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 sé heimilt að lækka bætur hafi sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi byggir á því að lækka eigi bætur til stefnanda á grundvelli þeirra sjónarmiða sem stefndi færði fyrir sýknukröfu vegna atvika 5. nóvember 2014. Að sama skapi beri að lækka bætur, sbr. 3. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, vegna atvika í febrúar 2015 með vísan til þess sama, það er vegna eigin sakar stefnanda.

Niðurstaða

Stefnandi, J-x-x F-x-x V-x-x, höfðar þetta mál því hann telur uppfyllt skilyrði fyrir bótum samkvæmt 228. gr. laga nr. 88/2008 vegna aðgerða lögreglunnar á heimili hans aðfaranótt 5. nóvember 2014 og að kvöldi 28. febrúar 2015.

Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2002, um meðferð sakamála, á maður sem hefur verið borinn sökum í sakamáli rétt til bóta skv. 2. mgr. hafi mál hans verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann var talinn ósakhæfur.

Samkvæmt 2. mgr. skal dæma bætur vegna aðgerða skv. IX.–XIV. kafla laga nr. 88/2002 séu skilyrði 1. mgr. fyrir hendi. Þó má fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á.

Samkvæmt 3. mgr. á sá maður sem ekki hefur verið borinn sökum í sakamáli einnig rétt til bóta hafi hann beðið tjón af þeim aðgerðum sem taldar eru upp í 2. mgr. Bætur má fella niður eða lækka hafi hann valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á.

Samkvæmt fram lögðu tölvuskeyti frá aðstoðarsaksóknara 30. mars 2016 voru bæði lögreglumálin, sem voru stofnuð vegna þeirra tveggja tilvika sem hér eru til umfjöllunar, felld niður án þess að ákæra væri gefin út og því er uppfyllt skilyrði 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Í lögum um meðferð sakamála er gengið út frá því að jafnskjótt og viss grunur vaknar um að maður sé viðriðinn brot, á þann hátt að refsivert geti talist, skal litið á hann sem sakborning, sbr. athugasemdir með 28. gr. í frumvarpi til laga nr. 88/2008. Þegar lögregla ræðst til inngöngu í íbúð vegna þess að hún telur yfirgnæfandi líkur á því að þar séu fíkniefni verður að telja að viss grunur sé vaknaður um að húsráðandi sé viðriðinn refsivert athæfi. Því verður talið að stefnandi geti krafist bóta á grundvelli 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Efni 1. mgr. og fyrri málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 hefur verið rakið. Ekki eru sett frekari skilyrði fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXVII. kafla laganna. Skiptir þá ekki máli hvort lögmæt skilyrði hefur brostið til aðgerða sem hafa haft í för með sér tjón eða ekki hefur verið nægilegt tilefni til að grípa til þeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt, sbr. dóma Hæstaréttar í máli nr. 451/2015 og nr. 147/2015. Engu að síður þykir rétt að tilgreina lögboðin skilyrði húsleitar og handtöku.

Eins og áður segir tekur 228. gr. til aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna. Í X. kafla er fjallað um leit og líkamsrannsókn. Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. má leita í húsum, geymslustöðum, hirslum eða farartækjum annars manns en sakbornings þegar brot hefur verið framið þar eða sakborningur handtekinn þar. Einnig ef rökstuddur grunur leikur á að sakborningur haldi sig þar eða þar sé að finna muni sem hald skal leggja á.

Samkvæmt 3. mgr. 74. gr. er það skilyrði húsleitar að rökstuddur grunur leiki á að framið hafi verið brot sem geti sætt ákæru og að sakborningur hafi verið þar að verki, enda séu augljósir rannsóknarhagsmunir í húfi. Það er enn fremur skilyrði húsleitar skv. 2. mgr. að rannsókn beinist að broti sem getur varðað fangelsisrefsingu að lögum.

Samkvæmt 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 er lögreglu rétt að handtaka mann ef rökstuddur grunur leikur á að hann hafi framið brot sem sætt getur ákæru, enda sé handtaka nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, til að tryggja návist hans eða öryggi hans eða annarra ellegar til að koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum.

Frásagnir lögreglu og stefnanda af málavöxtum eru gerólíkar. Að sögn stefnanda voru hann og D-x-x hálfsofandi í herbergi stefnanda að horfa á kvikmynd þegar lögregluna bar að. Lögreglan kveðst hins vegar hafa verið kölluð út vegna tónlistarhávaða úr íbúðinni. Þegar að húsinu var komið var tónlist ekki mjög hávær en megna kannabislykt lagði frá húsinu. Síðan fór dynjandi tónlist af stað en um leið og lögregla barði á dyr íbúðar stefnanda var slökkt á tónlistinni. Jafnframt viðurkenndi D-x-x að þeir hefðu verið að reykja áður en lögregla kom. Í ljósi þessa verður frásögn lögreglu af aðdraganda húsleitar og handtöku talin trúverðugri en frásögn stefnanda.

Eins og ákvæði 2. mgr. 228. gr. er orðað er eina fyrirstaða þess að sakborningur geti fengið greiddar bætur, hafi mál verið fellt niður, að hann hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum lögreglunnar sem hann reisir kröfu sína á.

Samkvæmt skýrslu lögreglunnar fannst strax kannabislykt utan dyra, hún varð enn sterkari þegar komið var inn á stigaganginn og þegar dyrnar að íbúðinni höfðu verið opnaðar barst þaðan út svo sterk kannabislykt að lögregla taldi yfirgnæfandi líkur á því að fíkniefni væru í íbúðinni.

Eins og áður segir viðurkenndi D-x-x, á meðan þess var beðið að lögmaður kæmi og gætti hagsmuna heimilismanna, að þeir hefðu verið að reykja. Það þykir færa því stoð að húsleitin hafi verið á rökum reist og að athafnir stefnanda sjálfs, kannabisreykingar, hafi valdið því að lögregla taldi þörf á því að leita í íbúðinni.

Dómurinn telur því að vegna fyrirmæla síðari málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 geti stefnandi ekki átt rétt til bóta vegna húsleitar sem fór fram 5. nóvember 2014 í þeirri íbúð sem hann bjó í að Bjarkargötu 14, Reykjavík.

Handtaka 5. nóvember 2014

Í skýrslu lögreglunnar segir „D-x-x, J-x-x og G-x-x voru handteknir klukkan 01:43 vegna gruns um vörslu fíkniefna. Þar sem J-x-x og G-x-x voru æstir og mikill hamagangur í þeim voru þeir færðir í handjárn. Þá var farið með J-x-x inn á baðherbergi íbúðarinnar þar sem hann og G-x-x tjáðu sig stöðugt sín á milli á spænsku.“

Stefnandi var sviptur frelsi í tæpar tvær klukkustundir, frá kl. 01:43 til 3:30. Samkvæmt fyrirmælum fyrri málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, á hann rétt á miskabótum vegna handtökunnar, nema síðari málsliður 2. mgr. eigi við um hegðun hans.

Áður er komið fram að húsráðendur opnuðu ekki fyrir lögreglu fyrr en eftir langa mæðu en lögregla heyrði að fólk væri innan dyra sem hvíslaðist á og færði hluti til. Þegar í ljós kom hvert var erindi lögreglu reyndu húsráðendur að loka dyrunum á hana. Þegar inn var komið sá lögregla á stofuborði sýnapoka með mylsnu.

Þegar litið er til aðstæðna á heimili stefnanda, svo sem megnrar kannabislyktar og sýnapoka með mylsnu sem leit út eins og kannabismylsna, þykir handtaka stefnanda hafa farið fram í lögmæltum tilgangi, sbr. 74. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. og 4. mgr. 2. gr. og 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana og fíkniefni. Þegar litið er til framkomu stefnanda, sem áður er lýst, þykir stefnandi sjálfur hafa valdið því að lögregla handtók hann aðfaranótt 5. nóvember 2014.

Húsleit 28. febrúar 2015

Eins og áður segir er í lögum nr. 88/2008 gengið út frá því að jafnskjótt og viss grunur vaknar um að maður sé viðriðinn brot, á þann hátt að refsivert geti talist, skuli litið á hann sem sakborning. Þegar lögregla fann megna kannabislykt strax þegar hún steig út úr bílnum við húsið í umrætt sinn, sem magnaðist þegar komið var inn á stigagang hússins og varð en sterkari þegar dyrnar að íbúðinni voru opnaðar, hafði hún rökstuddan grun um að innan dyra væru fíkniefni.

Hér gildir það sama og áður er greint að þegar lögregla ræðst til inngöngu í íbúð vegna þess að hún telur yfirgnæfandi líkur á því að þar séu fíkniefni verður að telja að viss grunur sé vaknaður um að húsráðandi sé viðriðinn refsivert athæfi. Því verður talið að stefnandi geti krafist bóta á grundvelli 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Í íbúðinni fundust kannabiskvarnir og „zip“-pokar sem af var mjög sterk lykt. Þegar jafnframt er litið til þeirrar lyktar sem barst úr íbúðinni þykir ekki vafi á að þar hafi kannabis verið haft um hönd í nokkru magni. Að mati dómsins hefur stefnandi því, með því að leyfa kannabisreykingar í íbúðinni, sjálfur valdið því að lögregla taldi þörf á að leita í henni.

Dómurinn telur því að vegna fyrirmæla síðari málsliðar 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 geti stefnandi ekki átt rétt til bóta vegna húsleitar sem fór fram að kvöldi 28. febrúar 2015 í þeirri íbúð sem hann bjó í að Bjarkargötu 14, Reykjavík.

Dómurinn hefur nú farið yfir þau þær þrjár aðgerðir lögreglu sem stefnandi telur að hafi skapað honum rétt til miskabóta. Að mati dómsins hefur stefnandi í öllum þremur tilvikunum sjálfur valdið eða stuðlað að aðgerðunum og hefur á þann hátt fyrirgert rétti sínum til bóta úr hendi ríkisins.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu.

Samkvæmt fyrirmælum 1. mgr. 230. gr. laga nr. 88/2008 hefur stefnandi lögbundna gjafsókn. Með bréfi innanríkisráðuneytisins, 3. júní 2015, var honum veitt gjafsókn til að reka þetta mál fyrir héraðsdómi. Gjafsóknarkostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, G-kk-ef J-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 780.000 krónur. Við ákvörðun fjárhæðarinnar var tekið tillit til skyldu stefnanda til þess að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, J-x-x F-x-x V-x-x.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, G-kk-ef J-kk-ef hdl., 780.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf

-----------------------------