X-38/2014

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 21. mars 2014. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Málið var tekið til úrskurðar þriðjudaginn 7. október sl.

Sóknaraðili er Ó-kk-nf Ó-kk-nf, Unnarbraut 4, Seltjarnarnesi, en varnaraðili er LBI hf., Álfheimum 74, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að viðurkennt verði að krafa hans komist á kröfuskrá við slit varnaraðila með vísan til ákvæðis 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldrotaskipti o.fl., sem almenn krafa á grundvelli 113. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað og að staðfest verði afstaða slitastjórnar hans um að taka kröfu sóknaraðila ekki á kröfuskrá við slitameðferðina. Þá krefst hann málskostnaðar.

Í samræmi við bókun í þingbók við fyrstu fyrirtöku máls þessa var sakarefni þess skipt á þá leið að hér er aðeins til úrlausnar ágreiningur aðila um hvort krafa sóknaraðila skuli komast á kröfuskrá, en ekki er að svo stöddu deilt um efnislegt réttmæti hennar.

I

Ekki verður séð að ágreiningur sé um málsatvik. Liggur fyrir að sóknaraðili gaf út veðskuldabréf til varnaraðila 5. mars 2007. Samkvæmt veðskuldabréfinu viðurkenndi sóknaraðili að skulda varnaraðila jafnvirði 25.000.000 króna að helmingi í japönskum jenum en að helmingi í svissneskum frönkum. Nánar tilgreind fasteign var sett að veði til tryggingar greiðslu lánsins. Lánið var til 40 ára og átti að greiðast upp með 480 afborgunum og fyrsti gjalddagi 1. apríl 2007. Sóknaraðili greiddi skuld samkvæmt bréfinu að fullu 13. mars 2008.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með lögum nr. 44/2009, sem gildi tóku 22. apríl 2009, var varnaraðili tekinn til slitameðferðar og markar gildistökudagur framangreindra laga upphaf hennar. Um slitameðferð fjármálafyrirtækja gilda að meginstefnu ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., þar á meðal um meðferð krafna á hendur slíku fyrirtæki. Var varnaraðila skipuð slitastjórn sem gaf út innköllun til kröfuhafa og lauk kröfulýsingarfresti 30. október 2009.

Sóknaraðili lýsti kröfu þeirri sem mál þetta snýst um fyrir slitastjórn varnaraðila með kröfulýsingu 31. október 2013, sem móttekin var degi síðar. Byggði kröfulýsingin á því að fyrrnefnt lán hefði verið bundið ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Taldi hann sig hafa ofgreitt lánið um 6.197.040 krónur og krafðist vaxta af þeirri fjárhæð frá 13. mars 2008 til 22. apríl 2009 og nam krafa hans því samtals 7.494.646 krónum undir þessum lið. Taldi hann framangreinda kröfu eiga að njóta stöðu í skuldaröð sem almenn krafa skv. 113. gr. laga nr. 21/1991. Þá lýsti hann einnig eftirstæðri kröfu, sem nam 2.752.250 krónum. Vísaði hann um heimild til kröfulýsingar eftir lok kröfulýsingarfrest til 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Byggði hann á því að krafa hans hefði stofnast eftir upphafsdag slitameðferðar og að henni hefði verið lýst án ástæðulausra tafa. Varnaraðili hafnaði því að taka kröfuna á kröfuskrá þar sem að hún væri fallin niður fyrir vanlýsingu og að af hans hálfu væri ekki fallist á að krafan hafi stofnast eftir upphafsdag slitameðferðar. Þá var því og hafnað að kröfunni hefði verið lýst án ástæðulausra tafa. Sóknaraðili mótmælti framangreindri afstöðu varnaraðila innan lögmæltra tímamarka. Ekki tókst að jafna ágreining aðila á fundi sem haldinn var í þeim tilgangi og var málinu í kjölfarið vísað til meðferðar héraðsdóms.

Sá ágreiningur aðila sem hér er til úrlausnar varðar það eitt hvort framangreind krafa skuli tekin á kröfuskrá við slitameðferð varnaraðila. Í því sambandi deila aðilar um það annars vegar hvort uppfyllt sé skilyrði 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um að krafan teljist hafa orðið til eftir upphafsdag slitameðferðar 22. apríl 2009. Vísar sóknaraðili til þess að krafan hafi fyrst orðið til þegar Hæstiréttur kvað upp dóma 16. júní 2010 í málum nr. 153/2010 og 92/2010 og komst að þeirri niðurstöðu að nánar tilgreind gengistrygging lánsfjár væri ólögmæt. Varnaraðili byggir á hinn bóginn á því að umrædd krafa sóknaraðila, væri hún fyrir hendi, hefði stofnast 13. mars 2008 er sóknaraðili greiddi upp umrætt lán. Á hinn bóginn deila aðilar um hvort sóknaraðili hafi lýst kröfu sinni án ástæðulausra tafa í skilningi sama lagaákvæðis.

Ekki er um það deilt í málinu að kröfu hafi verið lýst áður en boðað hafi verið til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar. Nánari grein er gerð fyrir málatilbúnaði hvors aðila um sig hér síðar.

II

Í greinargerð sóknaraðila kemur fram að hann telji að krafa hans eigi að komast að við slitameðferðina, þó henni hafi verið lýst eftir lok kröfulýsingarfrests, með vísan til 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Kveður hann að ljóst sé að krafan hafi orðið til eftir upphafsdag slitameðferðar 22. apríl 2009, enda hafi gengistrygging ekki verið dæmd ólögleg fyrr en með dómum Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 153/2010 og 92/2010. Telur hann því ljóst að skilyrði um að krafa hafi orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar sé uppfyllt. Jafnframt sé uppfyllt skilyrði ákvæðisins um að kröfunni hafi verið lýst áður en boðað hafi verið til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu.

Fyrir liggi að verið hafi að falla dómar um hvernig reikna beri út endurkröfur vegna gengistryggðra lána allt frá þeim tíma sem gengistrygging hafi verið dæmd ólögmæt og til dagsins í dag og bíði enn mörg mál úrlausnar Hæstaréttar. Sé því enn ekki ljóst hvort öll kurl séu komin til grafar og verði að telja kröfu sóknaraðila hafa verið lýst án ástæðulauss dráttar.

Niðurstöður Hæstaréttar 16. júní 2010 í ofangreindum málum hafi skorið skýrlega úr um að opinbert bann við gengistryggingu gildi á Íslandi að óbreyttum lögum og að allir fjársamningar svo tryggðir taki sjálfkrafa breytingum hvað varði réttindi og skyldur af þeirri ástæðu.

Kveðst sóknaraðili benda á að fjármálafyrirtækjum hafi verið ljóst að gengistrygging væri bönnuð og hvaða rök hafi staðið til þess. Komi þetta fram í forsendum fyrrnefndra dóma Hæstaréttar frá 16. júní 2010. Þá komi fram í forsendum dóms Hæstaréttar í málin nr. 348/2013 að starfsmönnum varnaraðila hafi almennt mátt vera ljóst við gerð slíkra samninga að þeir væru ólögmætir.

Ekki sé hægt að leggja þá skyldu á neytendur í skilningi laga nr. 121/1994 um neytendalán, sem og yngri samnefndra laga nr. 33/2013, að þeim hafi mátt vera það ljóst að ákvæði slíkra lána væru í andstöðu við ótvírætt bann vaxtalaga, enda búi neytendur, líkt og sóknaraðili máls þessa, ekki yfir sérstakri þekkingu á gjaldeyrisviðskiptum. Hafi sóknaraðili því engan veginn getað áttað sig á að samningurinn hafi verið ólögmætur og hvað þá að endurkrafa kynni að vera til staðar fyrr en eftir dóma Hæstaréttar frá 16. júní 2010 sem staðfest hafi ólögmæti gengistryggðra lána.

Þá telji sóknaraðili að með setningu laga nr. 151/2010 hafi löggjafinn markað slíkum kröfum nýjan upphafsdag, en lögfest hafi verið sérstök fyrningarregla sem markað hafi uppgjörskröfum nýjan fyrningarfrest, sem teljast skyldi frá 16. júní 2010. Með vísan til 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda teljist fyrningarfrestur kröfu frá þeim degi þegar kröfuhafi hafi fyrst getað átt rétt til efnda. Telji sóknaraðili því að það hafi verið vilji löggjafans að marka uppgjörskröfum vegna ólögmætra gengistryggðra lána nýjan upphafsdag, þ.e. 16. júní 2010.

Í frumvarpi því sem orðið hafi að lögum nr. 38/2014 um breytingu á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, hafi umræddri fyrningarreglu verið breytt á þann veg að í stað þess að fyrning miðaðist við fjögur ár skyldi hún miðast við átta ár frá umræddu tímamarki. Í framsöguræðu flutningsmanns þess frumvarps hafi upphafstímamark, 16. júní 2010, verið rökstutt með vísan til þess að þá hafi fallið framangreindir dómar Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggingar „og því eðlilegt að líta svo á að endurkrafan stofnaðist við það tímamark.“

Þennan vilja löggjafans telji sóknaraðili einnig mega lesa úr bráðabirgðaákvæði XIII í lögum nr. 38/2001, sbr. d-lið 2. gr. laga nr. 151/2010. Í athugasemdum með frumvarpi til laganna segi um ákvæðið að í því sé kveðið á um sérstakar endurupptökuheimildir þegar dómar og úrskurðir hafi gengið á grundvelli ógildanlegra samninga. Þyki því rétt í ljósi hinna sérstöku aðstæðna að víkja frá þeim tímafrestum og ströngu skilyrðum sem almennt gildi um slíkar endurupptökuheimildir.

Þá kveðst sóknaraðili telja að skilyrði 118. gr. laga nr. 21/1991 um að hann hafi lýst kröfu sinni án ástæðulauss dráttar sé einnig uppfyllt, en sóknaraðili telji að ekki séu enn öll kurl komin til grafar hvað varði endurútreikning gengistryggðra lána.

Eins og þekkt sé hafi fyrst verið mælt fyrir um það að reikna skyldi lánin með vöxtum Seðlabanka Íslands frá upphafi til enda og hafi sú aðferð verið lögfest með lögum nr. 151/2010. Síðar hafi Hæstiréttur breytt aðferðinni, fyrst með dómi í máli nr. 600/2011 og síðar í máli nr. 464/2012, en einnig með síðari dómum, þ.á.m. dómi í máli nr. 50/2013.

Sóknaraðili hafi leitað til lögmanns seint á árinu 2013 til að aðstoða sig við að sækja kröfu sína en honum hafi ekki orðið ljóst fyrr en þá er hann leitaði aðstoðar sérfræðings að lýsa þyrfti kröfunni við slitameðferð LBI hf. Þá þurfi ekki að taka fram að ekki sé hægt að gera þá kröfu til leikmanns að hann skilji eða átti sig á því hvenær, í þeim frumskógi Hæstaréttardóma sem fallið hafi og þetta varði, komin séu fram nægilega skýr dómafordæmi til að réttilega sé hægt að reikna út kröfu hans lögum samkvæmt. Beri því að líta svo á að kröfu sóknaraðila hafi verið lýst án ástæðulauss dráttar í skilningi 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991, þ.e. eftir að sóknaraðili hafi leitað sér aðstoðar lögmanns.

Sóknaraðili krefjist því að krafa hans verði tekin á kröfuskrá við slit LBI hf. í samræmi við framangreint.

Sóknaraðili kveðst vísa til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 118. gr. og til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 2. mgr. 25. gr. Þá vísi sóknaraðili til reglna kröfuréttar, auk laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 4., 13., 14., og 18. gr. laganna, auk bráðabirgðaákvæða XIII og XIV, sbr. lög nr. 151/2010 og lög nr. 38/2014. Sóknaraðili kveðst einnig vísa til laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, einkum 2. gr. og laga nr. 121/1994 um neytendalán, sem og yngri samnefndra laga nr. 33/2013. Kröfu sína um málskostnað kveðst sóknaraðili styðja við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. lög nr. 21/1991.

III

Varnaraðli kveðst byggja á því að krafa sóknaraðila sé niður fallin á grundvelli vanlýsingar enda uppfylli krafan ekki að mati varnaraðila skilyrði 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Kröfulýsingarfrestur við slitameðferð varnaraðila hafi runnið út 30. október 2009 en kröfulýsing hafi borist 1. nóvember 2013 eða um fjórum árum eftir lok kröfulýsingarfrests. Krafa sóknaraðila, sem lýst sé með stöðu í skuldaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, teljist því fallin niður fyrir vanlýsingu, sbr. 118. gr. laganna. Kveðst varnaraðili byggja á því að ekkert undanþáguákvæði tilvitnaðrar lagagreinar eigi við um hina lýstu kröfu. Sé því mótmælt að þeim skilyrðum 5. tl. ákvæðisins sem sóknaraðli byggi á geti talist fullnægt. Hafi krafa sóknaraðila þannig ekki orðið til eftir upphaf slitameðferðar og henni hafi heldur ekki verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi ákvæðisins.

Kveðst varnaraðili mótmæla því að það fái staðist að krafa sóknaraðila teljist hafa orðið til við uppkvaðningu þeirra dóma Hæstaréttar sem sóknaraðili vísi til og kveðnir hafi verið upp 16. júní 2010, eins og sóknaraðili byggi á. Vísar varnaraðili til þess að málsástæður sóknaraðila um stofndag ætlaðrar kröfu sinnar séu bæði órökstuddar og að þær eigi sér enga stoð í meginreglum kröfuréttar um stofnun kröfu. Sé á það bent að hin ætlaða krafa, sem ekki hafi verið tekin efnisleg afstaða til, eigi rætur að rekja til ætlaðrar ofgreiðslu 13. mars 2008 þegar sóknaraðili hafi greitt upp skuld samkvæmt veðskuldabréfi sem hann hafi gefið út til varnaraðila 5. mars 2007. Samkvæmt því sé krafa sóknaraðila í eðli sínu endurkrafa vegna þess að sóknaraðili telji sig hafa greitt meira samkvæmt veðskuldabréfinu en lög hafi heimilað. Hin ætlaða endurkrafa hafi því fyrst orðið til, í skilningi 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991, þegar skuldabréfið hafi verið greitt upp 13. mars 2008 en ekki eftir upphafsdag slitameðferðar varnaraðila 22. apríl 2009. Samkvæmt framangreindu uppfylli krafa sóknaraðila ekki framangreint skilyrði nefnds lagaákvæðis og beri að hafna henni þegar af þeim ástæðum.

Varnaraðili kveðst byggja á því að málsástæður varnaraðila er lúti að gildi laga nr. 151/2010 og 38/2014, sem m.a. hafi breytt ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, séu tilhæfulausar og varði ekki sakarefni málsins. Sé í fyrsta lagi vísað til þess að lögskiptum aðila hafi lokið 13. mars 2008 með greiðslu sóknaraðila, en tilvitnuð lög geti ekki tekið til lögskipta sem lokið hafi verið þegar þau öðluðust gildi.

Þá kveðst varnaraðili í öðru lagi vísa til þess að hvorki í lögum nr. 151/2010 né í lögum nr. 38/2014 sé að finna undantekningu frá ákvæðum 117. og 118. gr. laga nr. 21/1991 um nauðsyn kröfulýsingar og afleiðingar þess að kröfu sé ekki lýst. Af lögskýringargögnum með frumvarpi til laga nr. 151/2010 verði heldur ekki ráðið að til hafi staðið að lögfesta slíka undantekningu. Þá sé í engu tilviki hægt að líta á lög nr. 151/2010 og lög nr. 38/2014 sem sérlög sem gangi framar lögum nr. 21/1991. Samkvæmt því hafi tilvísun sóknaraðila til framangreindra breytingarlaga á lögum nr. 38/2001 enga þýðingu við úrlausn sakarefnisins.

Í þriðja lagi sé á það bent að um fyrningu hinnar ætluðu kröfu sóknaraðila verði ekki fjallað í þessum þætti málsins. Á það álitaefni hvort krafa sóknaraðila sé fyrnd muni ekki reyna fyrr en við efnislega meðferð kröfunnar, komi til hennar á síðari stigum.

Í samræmi við framangreint telji varnaraðili að hin ætlaða krafa sóknaraðila hafi ekki getað stofnast á öðrum degi en 13. mars 2008, þ.e. þegar sóknaraðili hafi greitt upp skuldabréfið. Af kröfulýsingu sóknaraðila verði ekki annað ráðið en að það sé skilningur sóknaraðila sjálfs, enda sé þar gerð krafa um vexti frá 13. mars 2008 til greiðsludags. Að áliti varnaraðila geti sóknaraðili ekki annars vegar haldið því fram að krafa hans hafi ekki orðið til fyrr en með dómum Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 153/2010 og 92/2010 eða við gildistöku laga nr. 151/2010 þann 29. desember 2010 og hins vegar miðað við að krafan skuli þrátt fyrir það bera vexti frá þeim degi sem hin ætlaða ofgreiðsla hafi átt sér stað.

Auk þess sem að framan greini sé sérstaklega á það bent að hvorugur málsaðila hafi verið aðili að hæstaréttarmálunum nr. 153/2010 og 92/2010 sem dæmd hafi verið 16. júní 2010 og sóknaraðili miði stofndag kröfu sinnar við.

Í ljósi alls framangreinds kveðst varnaraðili krefjast þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað.

Verði lagt til grundvallar að ætluð krafa sóknaraðila hafi fyrst orðið til eftir úrskurðardag við slit varnaraðila í skilningi 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 þá byggi varnaraðili á að kröfunni hafi ekki verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi ákvæðisins. Beri því að hafna kröfu sóknaraðila í málinu og staðfesta með því afstöðu slitastjórnar varnaraðila um að taka kröfuna ekki inn á kröfuskrá við slitameðferð varnaraðila.

Auk þess sem að framan greini um þetta efni þá sé sérstaklega vísað til þess að kröfulýsing sóknaraðila hafi borist slitastjórn varnaraðila 1. nóvember 2013, þ.e. rúmum fjórum árum eftir lok kröfulýsingarfrests. Þegar tilgreind kröfulýsing sóknaraðila hafi borist hafi verið liðin rúm þrjú ár frá því Hæstiréttur hafi kveðið upp þá dóma sem vísað hafi verið til hér að framan en sóknaraðili byggi á að stofndagur hinnar ætluðu kröfu sinnar miðist við þann dag, þar sem gengistrygging hafi ekki verið dæmd ólögleg fyrr en með þeim dómum. Þá hafi liðið tæp þrjú ár frá gildistöku laga nr. 151/2010 þann 29. desember 2010 þangað til sóknaraðili hafi lýst tilgreindri kröfu við slit varnaraðila.

Í samræmi við framangreint byggi varnaraðili á að í engu tilviki sé unnt að líta svo á að sóknaraðili hafi lýst kröfu sinni við slitameðferð varnaraðila án ástæðulausra tafa í skilningi 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Með hliðsjón af meginreglum laga um gjaldþrotaskipti um jafnræði kröfuhafa og málshraða beri að túlka undantekningarákvæði 118. gr. laganna þröngt. Sóknaraðila hafi borið að lýsa kröfu sinni án ástæðulausra tafa eftir stofndag hennar. Í málatilbúnaði sóknaraðila sjálfs komi fram að honum hafi mátt vera það ljóst í kjölfar dóma Hæstaréttar frá 16. júní 2010 að hann kynni að eiga kröfu á hendur varnaraðila. Verði sóknaraðili að bera hallan af því að hafa látið það ógert að lýsa kröfunni við slitameðferðina fyrr en 1. nóvember 2013.

Í samræmi við framangreint sé á því byggt að að skilyrði 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991, um að kröfu sé lýst án ástæðulausra tafa, sé ekki uppfyllt í málinu. Sé þess því krafist að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að staðfest verði afstaða slitastjórnar varnaraðila um að taka kröfuna ekki á kröfuskrá.

Varnaraðili kveðst vísa til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum, laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá kveðst varnaraðili vísa til meginreglna kröfu- og samningaréttar, meginreglna fjármunaréttarins sem og til almennra meginreglna gjaldþrotaskiptalaga og skuldaskilaréttar. Málskostnaðarkrafa sé byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

IV

Varnaraðili er fjármálafyrirtæki í slitameðferð og er mál þetta ágreiningsmál við þá slitameðferð. Samkvæmt 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki gilda ákvæði XVIII. kafla og 5. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtæki við slit þess, þar á meðal um áhrif þess að kröfu sé ekki lýst.

Samkvæmt 117. gr. laga nr. 21/1991, sem er í fyrrnefndum XVIII. kafla laganna, skal sá sem halda vill uppi kröfu á hendur þrotabúi og getur ekki fylgt henni eftir samkvæmt reglum 116. gr. laganna, lýsa henni fyrir skiptastjóra. Ákvæði 116. gr. laganna á ekki við hér. Í 118. gr. laganna kemur fram að ef kröfu á hendur þrotabúi sé ekki lýst innan kröfulýsingarfrests þá falli hún niður gagnvart búinu nema við eigi undantekningar sem taldar eru upp í 6. töluliðum ákvæðisins.

Ekki er um það deilt í máli þessu að kröfulýsingarfresti við slitameðferð varnaraðila lauk 30. október 2009, en kröfu sóknaraðila var lýst 1. nóvember 2013. Sóknaraðili vísar um heimild til að lýsa kröfu til 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 en þar er efnislega kveðið á um að krafa falli ekki niður gagnvart þrotabúi, hér fjármálafyrirtæki í slitameðferð, ef um kröfu sé að ræða samkvæmt 1. til 3. tl. 110. gr., eða hún hafi annars fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta og henni sé lýst án ástæðulausra tafa og áður en boðað hafi verið til fyrsta skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu. Fyrir liggur að upphafstímamark slitameðferðar varnaraðila er 22. apríl 2009.

Sóknaraðili telur kröfu sína, sem hann telur almenna kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991, fyrst hafa orðið til eftir upphaf slitameðferðar og að hann hafi lýst henni án ástæðulausra tafa. Varnaraðili mótmælir því að nefnd skilyrði lagagreinarinnar séu uppfyllt og telur ætlaða kröfu sóknaraðila, sem sé almenn krafa, fallna niður fyrir vanlýsingu.

Eins og rakið er hér að framan greiddi sóknaraðili upp lán sem hann hafði tekið hjá varnaraðila 13. mars 2008. Byggir sóknarðaðili efnislega á því að hann hafi á þessum degi ofgreitt kröfu varnaraðila sem nemi 6.197.040 krónum og í kröfulýsingu krafðist hann greiðslu þeirra fjármuna auk vaxta frá þeim degi að greiðsla fór fram og kostnaðar. Ástæðu ofgreiðslunnar telur sóknaraðili þá að umrætt skuldabréf hafi verið bundið ólögmætri gengistryggingu.

Það er mat dómsins að við framangreindar aðstæður leiði meginreglur kröfuréttar um stofnun kröfuréttinda til þess að ætluð krafa sóknaraðila til að endurheimta fjármuni úr hendi varnaraðila sem hann telur sig hafa ofgreitt geti ekki stofnast á öðru tímarki en þegar ætluð ofgreiðsla átti sér stað, eða 13. mars 2008. Er framangreint og í samræmi við forsendur í dómum Hæstaréttar, annars vegar 8. maí 2012 í máli nr. 226/2012 og hins vegar 17. september 2014 í máli nr. 591/2014, en þó sakarefni málanna sé ekki að öllu leyti sambærilegt er samhljómur um það við hvaða tímamark krafa af þessu tagi telst stofnast.

Af framangreindu leiðir að lög standa ekki til þess að telja uppkvaðningu tilgreindra dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 fela í sér stofnun þeirrar kröfu sem hér er sótt. Þá er ekki unnt að fallast á með sóknaraðila að hér sé fært að horfa til þeirra ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem mæla fyrir um fyrningu krafna af sama meiði, og miða upphafstímamark fyrningarfrests við 16. júní 2010. Verður hér að hafa í huga að ákvæði laga nr. 21/1991 um vanlýsingaráhrif fela ekki í sér fyrningarreglur. Þá eru ákvæðin fortakslaus og gilda um alla. Eru t.d. engar heimildir í 1. til 6. tl. 118. gr. til að líta til sjónarmiða um að krafa kunni að vera óviss eða að kröfuhafi sé neytandi í skilningi laga. Í lögum nr. 151/2010 og 38/2014 sem breyttu lögum nr. 38/2001 er hvergi mælt fyrir um það að þeim sé ætlað að ganga framar 117. og 118. gr. laga nr. 21/1991, en hefði vilji löggjafans staðið til þess má ætla að það hefði komið fram í ákvæðum laganna. Má hér og vísa til forsendna dóms Hæstaréttar í máli nr. 226/2012 um samspil laga nr. 38/2001 og reglna laga nr. 21/1991 um vanlýsingaráhrif. Þegar af þeim sökum sem að framan eru raktar er það niðurstaða dómsins að heimild til að lýsa umræddri kröfu eftir lok kröfulýsingarfrests verði ekki að réttu sótt í 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Verður þegar af þeirri ástæðu að telja ætlaða kröfu sóknaraðila fallna niður fyrir vanlýsingu og ber að hafna kröfunni þegar af þeirri ástæðu.

Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn, með hliðsjón af umfangi málsins, sú fjárhæð sem nánar greinir í úrskurðarorði.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið J-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf hdl. en af hálfu varnaraðila flutti málið S-kk-nf D-kk-nf hdl. vegna K-kk-ef B-kk-ef hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Framangreindum kröfum sóknaraðila, Ó-kk-ef Ó-kk-ef, sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila, LBI hf., með kröfulýsingu 31. október 2013, er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 250.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf