E-747/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 21. nóvember 2012, var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 21. febrúar 2012, af K-kvk-þgf A-kvk-þgf, Bláhömrum 4, Reykjavík, á hendur stefnda Byko ehf., Skemmuvegi 2a, Kópavogi, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu.

Stefnandi krefst viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir þegar hún, sem viðskiptavinur stefnda, féll um misfellu í gólfi plötuhúss timburverslunar á starfsstöð stefnda að Skemmuvegi 2a í Kópavogi hinn 19. apríl 2008 með þeim afleiðingum að hún hlaut m.a. líkamsáverka á hægri öxl.

Jafnframt er krafist málskostnaðar að mati réttarins, þ.m.t. kostnaðar stefnanda af 25,5% virðisaukaskatti eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Til vara er þess krafist að stefndi verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna slyssins og að málskostnaður verði felldur niður.

Réttargæslustefndi gerir engar kröfur í málinu, enda eru engar kröfur gerðar á hendur félaginu.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 30. september 2011, var stefnanda veitt gjafsókn vegna reksturs málsins fyrir héraðsdómi. Var gjafsóknin takmörkuð við úrlausn um bótaskyldu.

I.

Helstu málavextir eru þeir að stefnandi var um klukkan hálffjögur laugardaginn 19. apríl 2008 á leið út úr plötuhúsi timburverslunar stefnda við Skemmuveg 2a í Kópavogi með þrjár eða fjórar viðarfjalir í fanginu þegar hún steig ofan í misfellu á gólfinu og hrasaði. Erindi stefnanda í plötuhúsið var að fá starfmenn stefnda til að sníða fyrir sig þrjár eða fjórar fjalir í stærðinni 10 cm x 58 cm. Engin vitni urðu að umræddu atviki en einn starfsmaður stefnda heyrði hróp stefnanda og kom henni til hjálpar. Var stefnandi í kjölfarið flutt á slysadeild þar sem gert var að áverkum hennar. Að frumkvæði starfsmanna stefnda var lögreglu gert viðvart um atvikið mánudaginn 21. apríl 2008 og var þá gerð lögregluskýrsla sem dagsett er 22. sama mánaðar.

Haft er eftir stefnanda í framangreindri lögregluskýrslu að hún hafi umrætt sinn verið á leið út úr plötuhúsinu með plötu í fanginu. Þá hafi hún sett annan fótinn í misfellu á gólfinu, kastast fram og fallið í gólfið. Hún hefði við þetta brotnað á hægri öxl og hlotið mikið mar og bólgur á hægri upphandlegg. Þá sé vinstri fótur hennar marinn neðan við ökkla og fram á táberg, auk þess sem hún finni fyrir þrautum í litlu tá vinstri fótar, í þumalfingri vinstri handar og ofan við hægri síðu. Hún sé marin á stóru tá hægri fótar og miklir verkir séu í hægri ökkla, auk þess sem langatöng hægri handar sé mjög bólgin og marin. Kemur fram í lögregluskýrslunni að umrædd misfella í gólfinu hafi verið ferningslaga, 22,5 cm x 22,5 cm að flatarmáli og tveir cm á dýpt.

Í lögregluskýrslu segir jafnframt að Vinnueftirliti ríkisins hafi verið gert viðvart vegna málsins og aðstæðum á slysstað hafi verið lýst fyrir því. Hafi þótt full ástæða til þess þar sem sýnt þótti að starfsmönnum gæti verið hætta búin vegna misfellunnar og slys orðið með sama hætti og gerst hafði í tilviki stefnanda.

Í læknisvottorði, dagsettu 18. janúar 2012, kemur fram að stefnandi var greind með brot á efri enda hægri „upparmsleggjar“. Þá segir að ljóst sé að brotaáverki á hægri öxl, sem sé með miklar slit- og gigtarbreytingar fyrir, geti haft langvarandi áhrif á hreyfigetu sjúklings svo og verkjamunstur við hreyfingar. Loks segir að stefnandi glími enn við eftirköst þeirra áverka sem hún hlaut í slysinu.

Í minnisblaði Vinnueftirlitsins, dagsettu 21. janúar 2008, segir m.a.: „Viðskiptavinir geta látið starfsmenn Byko sníða til fyrir sig timbur. Viðskiptavinir koma með efnið á ákveðinn stað í plötuhúsinu og starfsmenn saga efnið.“ Um aðstæður á vettvangi segir: „Ágætis lýsing. Gólfið var með misfellu þar sem áður hefur verið stoð eða far eftir einhvern búnað sem hafði verið fjarlægður. Orsök slyssins: Misfella í gólfinu.“ Loks eru þar fyrirmæli um úrbætur og sett fram ábending um, að þangað til gólf yrði lagfært, eins og starfsmenn hefðu upplýst um að til stæði að gera, væri heppilegt að setja merkingu við misfelluna.

Réttargæslustefndi hafnaði bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda með tölvupósti, dagsettum 29. september. Málinu var skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem komst að þeirri niðurstöðu að slysið yrði ekki rakið til vanrækslu vátryggingartaka, stefnda í máli þessu, eða starfsmanna hans. Afstaða úrskurðarnefndar í máli 141/2009 er sú að rekja megi óhapp þetta að öllu leyti til aðgæsluleysis stefnanda. Höfðaði stefnandi síðan mál þetta, eins og áður er rakið.

II.

Stefnandi kveður réttargæslustefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 000000-0000, réttilega stefnt til réttargæslu í málinu, enda hafi félagið yfirtekið öll réttindi og allar skyldur eldra félags með sama nafni, Sjóvár-Almennra trygginga ehf., kt. 000000-0000, en stefndi hafi verið með gilda ábyrgðartryggingu hjá félaginu þegar slysið varð.

Stefnandi vísar til þess að misfella sú, sem stefnandi hafi hnotið um, sé staðsett á eðlilegri gönguleið þeirra sem fari fótgangandi um plötuhús timburverslunar stefnda. Þótt enginn starfsmanna stefnda kannist við að nokkur hafi áður slasast vegna misfellunnar, sé augljóst að lítt sýnileg mishæð í gólffleti með 2 cm brúnum hafi í för með sér slysahættu svo sem raunin hafi orðið í tilviki stefnanda. Sé eðlilegt að álykta að fólk velji sér leið á jaðri gólfflatarins frekar en eftir miðju gólfi vegna hættu sem kunni að stafa m.a. af tækjum sem eru þar á ferð við efnisflutninga, svo sem sjá megi á framlögðum ljósmyndum lögreglu.

Hvort heldur sem misfellan í gólfinu er niðurfall, eins og haft sé eftir starfsmönnum stefnda, eða far eftir fót á stólpa sem festur hafi verið niður með múrboltum, eins og lýst sé í lögregluskýrslu, hafi gólfið verið óslétt á þessum bletti. Viðskiptamönnum stefnda sé heimilt að fara óáreittir ferða sinna um plötuhúsið í viðskiptaerindum og því verði að vera tryggt að frágangur, aðgengi og umhverfi sé með þeim hætti að ekki skapist hætt fyrir gangandi vegfarendur. Stefnandi hafi hvorki vitað um né séð umrædda misfellu í gólfinu þegar hún átti leið þar um þegar slysið varð.

Mat Vinnueftirlits ríkisins hafi verið á þá leið, eftir lýsingu á aðstæðum á slysstað, að full ástæða væri til að skoða slysstaðinn betur þar sem sýnt þætti að starfsmönnum gæti verið hætta búin vegna misfellunnar. Misfellan hafi verið varasöm en viðskiptavinir stefnda hafi átt greiðan aðgang um plötuhúsið vegna þjónustu sem þar var veitt. Starfsmenn hafi vitað um hættuna og hafi staðið til að bæta þar úr en það hafði ekki verið gert. Gólfið hafi ekki uppfyllt reglur um frágang gólfa á vinnustað, þar sem ekki megi vera neinar hættulegar upphækkanir, göt eða hallar og skuli þau vera föst og stöðug. Sömu reglur hljóti að gilda um gólf og aðbúnað þar sem viðskiptavinum sé beinlínis ætluð för um starfsstöð til að sækja tiltekna þjónustu sem þar er í boði. Verði því að telja gólfið varasamt og beinlínis hættulegt en ekki sé um það deilt að misfellan í gólfinu var orsök slyssins. Það að aðstæðum hafi verið ábótavant, eins og lýst hafi verið, sé á ábyrgð stefnda. Stefnandi telur því greiðsluskyldu vegna tjóns síns vera fyrir hendi.

Fyrir liggi að slysið varð vegna misfellunnar í gólfi og teljist aðgengi ábótavant og umferð gangandi fólks varasöm af þeim sökum. Hafi öryggi og aðbúnaði gólfsins verið ábótavant. Engar viðvaranir eða merkingar hafi verið uppi um misfelluna og þá hafi athygli gangandi fólks ekki verið beint að henni með neinum hætti. Slíkt sé m.a. brot á ákvæðum laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglum settum á grundvelli þeirra laga, sbr. reglur nr. 581/1995. Misfellan hafi verið samlit gólffletinum og runnið saman við hann og því verið sérstaklega varasöm, ekki síst vegna þess að þjónusta stefnda við viðskiptavini hafi farið fram í plötuhúsinu og hafi viðskiptavinum stefnda verið heimil frjáls umferð um húsið. Sá vanbúnaður, sem verið hafi á gólfi plötuhússins, hafi fyrst og fremst verið orsök slyssins og á ábyrgð vátryggingartaka.

Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna þeirra áverka sem hún hlaut í umræddu slysi. Vottorð lækna Landspítala-háskólasjúkrahúss liggi fyrir sem staðfesti áverka sem hlutust í slysinu en ekki hafi verið framkvæmt mat á tímabundnum eða varanlegum afleiðingum þess. Stefndi beri bótaábyrgð á tjóni stefnanda samkvæmt almennu skaðabótareglunni og/eða húsbóndaábyrgðarreglu skaðabótaréttarins. Stefndi hafi verið með ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda og telji stefnandi að úr þeirri tryggingu eigi að bæta tjón hennar.

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningardóm um bótaskyldu stefnda á 2. mgr. 25. gr. laga 91/1991. Um samningsvarnarþing er vísað til 3. mgr. 42. gr. sömu laga. Stefnandi byggir kröfur sínar á almennu skaðabótareglunni og/eða húsbóndaábyrgðarreglu skaðabótaréttar. Einnig er byggt á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglum nr. 581/1995. Stefnandi styður kröfur um málskostnað við lög nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Krafan um virðisaukaskatt á málskostnað er reist á lögum nr. 50/1988, sbr. og reglugerð nr. 562/1989 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé henni því nauðsyn að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda.

III.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og byggir sýknukröfu sína á því að ósannað sé að tjón stefnanda sé að rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða annarra atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Í öðru lagi byggir stefndi á því að stefnandi verði að bera meint tjón sitt að fullu vegna eigin sakar.

Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir orsök tjóns síns. Stefndi byggir á því að ósannað sé að meint tjón stefnanda verði rakið til þeirra atvika sem stefnandi byggi á í stefnu.

Misfella sú, sem stefnandi hafi fallið um, sé niðurfall og hafi breidd þess verið 22,5 cm x 22,5 cm og mesta hæð kants hafi verið 1,5 cm. Í umrætt sinn hafi lýsing í húsnæðinu verið góð og niðurfallið því vel sýnilegt. Þá hafi niðurfallið verið 90 cm frá hillurekka þannig að nægjanlegt göngurými hafi verið til staðar. Stefndi mótmælir því harðlega að umrætt niðurfall hafi verið hættulegt gat í skilningi reglugerðar nr. 581/1995. Þá sé því jafnframt mótmælt að það hafi verið niðurstaða Vinnueftirlits að um hættulega misfellu hafi verið að ræða, enda þótt eftirlitið hafi mælst til þess að niðurfallið yrði merkt sérstaklega.

Byggt er á því að umætt niðurfall í plötuhúsi stefnda hafi verið til staðar í húsinu frá því starfsemi þar hófst eða í tæpa þrjá áratugi. Á því tímabili sé stefnda ekki kunnugt um að nokkur hafi hrasað um það. Þá hafi heldur aldrei komið fram athugasemdir frá Vinnueftirliti eða öðrum aðilum um að starfsmönnum eða öðrum þeim, sem leið gætu átt um húsið, gæti stafað hætta af niðurfallinu. Þá bendir stefndi á þá staðreynd að plötuhúsið hafi ekki verið eiginlegur hluti af versluninni, heldur verkstæði þar sem starfsmenn stefnda sinntu tiltekinni þjónustu fyrir viðskiptavini. Byggt er á því að óhapp stefnanda sé þannig að rekja til óhappatilviljunar en ekki saknæmrar háttsemi stefnda eða annarra atvika sem hann beri skaðabótaábyrgð á að lögum.

Verði talið að slysið sé ekki að rekja til óhappatilviljunar, byggir stefndi á því að óaðgæsla stefnanda sjálfrar hafi valdið slysinu. Á slysdegi hafi stefnandi verið 75% öryrki, þjáðst af mikilli gigt og nýlega gengist undir gerviliðsaðgerð í mjöðm. Hafi stefnanda því borið að fara með sérstakri aðgát um gólf verkstæðisins og velja sér örugga gönguleið. Það virðist hún ekki hafa gert og verði því að bera tjón sitt að fullu sjálf.

Stefndi byggir á því að í máli þessu sé þannig ekkert sem bendi til þess að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér vanrækslu í umrætt sinn. Ástæða hins meinta óhapps sé miklu frekar að rekja til aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar og/eða óhappatilviljunar. Verði því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda, gerir hann varakröfu um að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna eigin sakar stefnanda. Byggir stefndi á því að stefnandi beri í öllu falli ábyrgð á stærstum hluta tjóns síns vegna eigin sakar. Vísar stefndi að öðru leyti til málsástæðna í aðalkröfu eftir því sem við eigi.

Um lagarök vísar stefndi einkum til reglna skaðabótaréttar um óhappatilvik, gáleysi og eigin sök tjónþola og reglna um sönnun og sönnunarbyrði. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Í upphafi aðalmeðferðar var gengið á vettvang og aðstæður á slysstað skoðaðar.

Ágreiningur máls þessa lýtur að því, hvort stefndi beri bótaábyrgð á tjóni stefnanda og stefnandi eigi þar af leiðandi að fá tjón sitt bætt úr ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda en óumdeilt er tryggingin hafi verið í gildi á þeim tíma sem slysið varð.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur stefnandi og A-kk-nf E-kk-nf, flokksstjóri í timburvörudeild stefnda, og verður efni þeirra rakið eins og þurfa þykir.

Í skýrslu sinni lýsti stefnandi atvikum þannig að hún hefði verið að koma frá því að fá sagaðar þrjár til fjórar fjalir í plötuhúsi stefnda í norðausturhluta hússins. Eftir sögunina hefði hún gengið beint af augum gegnum húsið á leið sinni að útganginum í syðri endanum. Hún hafi síðan ekki vitað fyrri til en að hún tókst á loft og skall í gólfið. Hún hefði ekki séð betur en að það væri allt í lagi með gólfið og sá ekki að þar væri neitt, sem hún þyrfti að varast. Þá hefðu engar viðvaranir verið þarna eða hindranir til að varna því að fólk færi þarna um.

Samkvæmt lögregluskýrslu var misfellan í gólfinu 22,5 x 22,5 cm að stærð og 2 cm á dýpt og var hún samlit gólfi hússins. Samkvæmt vætti A-kk-ef E-kk-ef, starfsmanns stefnda, hér fyrir dóminum er umrædd misfella vegna niðurfalls í gólfinu og verður við það miðað, enda er það ekki í ósamræmi við það, sem sýnilegt var við vettvangsgöngu. Hefur niðurfallið nú verið málað í öðrum lit en gólfið sjálft en óumdeilt er að á þeim tíma, sem slysið varð, var það samlitt gólfinu. Fram kom hjá vitninu A-kk-þgf að á húsnæðinu séu fjórar hurðir og frai þar iðulega um fjöldi viðskiptavina sem eigi erindi í plötuhúsið. Sérstaklega aðspurður kvað vitnið engin sérstök fyrirmæli eða viðvaranir hafa verið á staðnum til leiðbeiningar þeim sem færu þar um. Þegar litið er til þess, sem áður greinir um umrædda misfellu vegna niðurfallsins, sem var samlit gólfinu og samkvæmt lögregluskýrslu um það bil 2 cm á dýpt, verður að fallast á það með stefnanda að misfellan hafi verið til þess fallin að skapa hættu fyrir gangandi fólk sem sótti þjónustu þá, sem stefndi bauð upp á í umræddu húsnæði. Stefnandi byggir á því að hún hafi umrætt sinn hnotið um umrætt niðurfall og hefur því ekki verið mótmælt að af hálfu stefnda. Verður því við það miðað, enda ekkert fram komið í málinu sem leiðir líkur að öðru. Í ljósi alls framangreinds verður fallist á það með stefnanda að slys hennar megi rekja til óforsvaranlegs umbúnaðar við umrætt niðurfall sem stefndi ber ábyrgð á.

Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvað stefnandi fjalir þær, sem hún bar þegar hún hrasaði um niðurfallið, ekki hafa verið sér þung byrði og þá kvaðst hún hafa farið sérstaklega varlega þar sem hún hefði farið í mjaðmaaðgerð í janúar sama ár. Er ekkert fram komið sem hrekur þennan framburð hennar. Þá er ekkert fram komið sem bendir til þess að stefnandi hafi með einhverjum hætti sýnt af sér aðgæsluleysi þegar slysið varð né að sú staðreynd, að stefnandi hafði fyrir slysdag verið metin 75% öryrki, hafi með einhverjum hætti átt þátt í falli hennar umrætt sinn. Eru því ekki efni til að fallast á lækkunarkröfu stefnda vegna eigin sakar stefnanda.

Að öllu framangreindu virtu er fallist á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda vegna tjóns þess, sem stefnandi varð fyrir við umrætt slys.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 19/1991 verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað vegna málareksturs hennar fyrir héraðsdómi, sem telst hæfilega ákveðinn 815.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda fyrir héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 753.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Byko ehf., vegna líkamstjóns stefnanda, K-kvk-ef A-kvk-ef, sem hún hlaut við slys í plötuhúsi timburverslunar stefnda að Skemmuvegi 2a í Kópavogi 19. apríl 2008.

Stefndi greiði stefnanda 815.000 krónur í málskostnað, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda fyrir héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 753.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf