E-27/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 19. maí 2021, höfðaði A, kt. [...], [...], [...], með stefnu birtri 17. janúar 2020, en þingfestri 6. febrúar sama ár, á hendur Fjarðabyggð, kt. [...], Hafnargötu 2, Fjarðabyggð.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 12.789.336 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, að mati réttarins, ásamt virðisaukaskatti af lögmannsþjónustu.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara krefst hann þess að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð.

Þá krefst stefndi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

I.

Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um skaða- og miskabætur vegna uppsagnar hans úr starfi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanns hjá sveitarfélaginu Fjarðabyggð í lok júlí 2019.

1. Samkvæmt stefnu og greinargerð málsaðila og því sem fram kom við meðferð máls þessa eru helstu málsatvik þau að stefnandi hóf störf hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar á árinu 2015, sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamaður, en hann hafði þá nýverið flust í sveitarfélagið ásamt maka sínum og tveimur sonum.

Slökkviliðið er ein af stofnunum sveitarfélagsins Fjarðabyggðar. Starfseminni er m. a. hagað á þann veginn að liðinu er skipt upp í fjórar þriggja manna vaktir, en að auki voru yfirmennirnir B slökkviliðsstjóri og C varaslökkviliðsstjóri, svo og eldvarnarfulltrúi, á dagvakt þegar atvik máls gerðust.

Stefnandi starfaði á svonefndri D- vakt. Á árinu 2018 var hann kosinn öryggistrúnaðarmaður hjá slökkviliðinu, en að auki var hann formaður deildar Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna (LSOS) í Fjarðabyggð og í stjórn sambandsins.

Fyrir liggur að nýliðinn og vitnið D hóf störf hjá slökkviliðinu á haustdögum 2018 og var hún þá á B- vakt. Í byrjun janúar 2019 hóf D störf á D- vaktinni, og var hún þar við störf ásamt stefnanda og vitninu E. Vitnið D var að tilhlutan slökkviliðsstjóra flutt á A- vakt íbyjun júní nefnt ár.

2. Í 1. mgr. 57. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 er mælt fyrir um að starfskjör, réttindi og skyldur starfsmanna sveitarfélaga fari eftir ákvæðum kjarasamninga hverju sinni og ráðningarsamningi. Þegar málsatvik gerðust var í gildi kjarasamningur Sambands íslenskra sveitarfélaga og Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, sem undirritaður var 24. október 2015. Í samningi þessum er í 11. kafla fjallað um réttindi og skyldur starfsmanna, og er m. a. í ákvæði 11.1.6 kveðið á um uppsögn, frávikningu og áminningu. Segir þar um í lið 11.1.6.1:

Óheimilt er að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna. Uppsögn skal vera skrifleg og miðast við mánaðamót. Óski starfsmaður þess skal veita honum skriflegan rökstuðning.

Starfsmanni skal víkja úr starfi fyrirvaralaust ef hann hefur verið sviptur með fullnaðardómi rétti til að gegna starfi sínu. Nú hefur starfsmaður verið sviptur þeim rétti með dómi í héraði og skal þá vinnuveitandi ákveða hvort það ákvæði dómsins skuli þegar koma til framkvæmda eða fresta því þar til ráðið verður hvort honum skuli skjóta til æðra dóms eða þar til úrlausn æðra dóms er fengin, enda hafi dómurinn ekki að geyma ákvæði um þetta atriði.

Starfsmanni skal og víkja úr starfi fyrirvaralaust ef hann hefur játað að hafa gerst sekur um refsiverða háttsemi, sem ætla má að hefði í för með sér sviptingu réttinda skv. 68. gr. almennra hegningarlaga.

Starfsmanni skal víkja úr starfi fyrirvaralaust verði hann uppvís að grófu broti í starfi enda valdi viðvera hans á vinnustað áframhaldandi skaða fyrir starfsemina, aðra starfsmenn eða viðskiptavini. Fulltrúa stéttarfélags starfsmanns skal veittur kostur á að kynna sér slík mál áður en ákvörðun er tekin.

Við þær aðstæður þegar frávikning úr starfi er til skoðunar þarf að gæta að andmælarétti starfsmanns áður en endanleg ákvörðun er tekin. Á meðan á slíkri málsmeðferð stendur er heimilt að afþakka vinnuframlag starfsmanns en starfsmaður heldur þó launum sínum.

Þá segir í lið 11.1.6.2 í nefndum kjarasamningi:

Ef starfsmaður hefur sýnt í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða afhafnir í því þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu skal vinnuveitandi veita honum skriflega áminningu.

Vinnuveitandi skal gefa starfsmanni kost á að tjá sig um meintar ávirðingar áður en ákvörðun um áminningu er tekin. Starfsmaður á rétt á því að tjá sig um tilefni áminningar í viðurvist trúnaðarmanns. Vinnuveitandi skal kynna honum þann rétt. Áminning skal vera skrifleg. Í áminningu skal tilgreina tilefni hennar og þá afleiðingu að bæti starfsmaður ekki ráð sitt verði honum sagt upp. Ber að veita starfsmanni tíma og tækifæri til þess að bæta ráð sitt áður en gripið er til uppsagnar.

Ekki er skylt að veita starfsmanni áminningu og kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi, ef tilefni uppsagnar er ekki rakið til starfsmannsins sjálfs, s. s. vegna hagræðingar í rekstri stofnunar eða fyrirtækis. Ekki er heldur skylt að veita áminningu ef uppsögn má rekja til ástæðna sem raktar eru í 3.- 5. mgr. gr. 11.1.6.1.

3. Við meðferð þessa máls hefur stefndi m. a. vísað til samþykkta sem hann sem sveitarfélag hefur sett um réttindi og skyldur starfsmanna sinna, sbr. að því leyti ákvæði e-liðar 1. mgr. 38. gr. og 65. gr. laga nr. 48/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þar um er vísað til a) reglna og forvarna vegna eineltis, kynbundinnar og kynferðislegrar áreitni og ofbeldis á vinnustað, b) reglna um málsmeðferð og viðbrögð við slíkum brotum, og c) reglna um meðferð brota í starfi, áminningar, frávikningar og uppsagnar. Reglur þessar voru allar settar og undirritaðar þann 19. júlí 2018. Í hinum síðastgreindu reglum, í a-lið, segir í 1. gr.: Allt starfsfólk Fjarðabyggðar á rétt á að komið sé fram við það af virðingu og umhyggju. Einelti, kynbundin og kynferðisleg áreitni sem og ofbeldi er ekki liðið á starfsstöðvum sveitarfélagsins.

Sveitarfélagið grípur til viðeigandi aðgerða gagnvart þeim sem sannanlega leggja aðra í einelti, áreita eða beita ofbeldi og verða þeir látnir axla ábyrgð. Ráðstafanir geta verið tiltal, áminning, tilflutningur í starfi eða uppsögn. Alvarleg atvik verða hugsanlega kærð að höfðu samráði við þolanda. Láti gerandi ekki af neikvæðri hegðun gagnvart þolanda um leið og hann er upplýstur um að hegðun hans valdi þolanda vanlíðan, er litið svo á að um skipulagða og meinta háttsemi sé að ræða.

Þá er í 4. gr. og 7. gr. nefndra reglna kveðið á um að stjórnandi beri ábyrgð á vinnustað og að honum beri að bregðast tafarlaust við ábendingu. Einnig er tiltekið að við könnun máls beri m. a. að sýna varfærni og nærgætni í aðgerðum með virðingu og einkahagi hlutaðeigandi starfsmanna í huga.

Í reglum stefnda, sbr. b-lið hér að framan, er m. a. kveðið á um að starfsmenn geti með skriflegum hætti tilkynnt um atvik til næsta yfirmanns eða annarra stjórnenda á vinnustað, en að auki segir þar að þeir geti leitað til öryggistrúnaðarmanns og öryggisvarðar á viðkomandi vinnustað, og loks til bæjarritara stefnda. Þá er í reglunum kveðið á um greiningu, og að slík vinna eigi að fara fram með viðtölum við vitni og samstarfsfólk.

Í reglum stefnda, sbr. c- lið hér að ofan, er vísað til ákvæða kjarasamninga um viðbrögð, en þau eru og nánar tilgreind eftir alvarleika hinnar ætluðu háttsemi, en í því sambandi er nefnt tiltal, áminning og uppsögn.

4. Samkvæmt gögnum unnu þáverandi öryggisvörður og öryggistrúnaðarmaður áhættumat í febrúar 2017 fyrir Slökkvilið Fjarðabyggðar, sbr. ákvæði XI. kafla fyrrnefndra laga nr. 48/1980, einkum ákvæði 65. gr. og 65. gr. a. Á meðal þess sem lagt var til í matinu var að setja þyrfti skýrar reglur um samskipti starfsmanna, en einnig að búa þyrfti til heildstæða stefnu „varðandi umgengni á slökkvistöð. Síðan þarf að vera eftirfylgni varðandi þær.“

Fyrir liggur að stefndi leitaði til Fornvarna ehf. í ársbyrjun 2019, en félagið hafði þá hlotið vottun og viðurkenningu Vinnueftirlitsins. Í kjölfar þess vann vitnið F, vinnu-og fyrirtækja sálfræðingur, sálfræðilegt áhættumat fyrir stofnanir sveitarfélagsins, og þar á meðal fyrir Slökkvilið Fjarðarbyggðar, en skýrsla þar um er dagsett 7. maí nefnt ár. Liggur fyrir að áhættumat þetta var unnið á grundvelli 4. gr. reglugerðar nr. 1009/2015, um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, sbr. áðurgreind ákvæði laga nr. 48/1980.

II.

1. Samkvæmt málavaxtalýsingum málsaðila og gögnum var G ráðin tímabundið til starfa til Slökkviliðisins í Fjarðabyggð á miðju ári 2017, en árið áður hafði fyrsta konan komið til starfa á aðalstarfsstöð slökkviliðsins í Reyðarfirði.

Fyrir liggur að G bar fram kvörtun í byrjun árs 2018 til slökkviliðsstjóra vegna ætlaðrar framkomu stefnanda, en samhliða mun hún hafa óskað eftir því að ekki yrði aðhafst frekar í því máli að sinni þar sem hún hefði ætlað að taka á því sjálf. Samkvæmt gögnum störfuðu stefnandi og nefnd G ekki á sömu vakt hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar.

Af gögnum verður ráðið að vegna endurtekinna kvartana hafi slökkviliðsstjóri látið ofangreint málefni til sín taka, og hafi í framhaldi af því haldið fund, þann 8. mars 2018, og þá með s-kk-þgf og G. Í fundargerð segir nánar um tilefnið og niðurstöðu fundarins: „Undirritaður (slökkviliðsstjóri) fer yfir málið og G og A eru sammála um að vanda framkomu og samskipti sín hér eftir. Þau munu leggja sitt af mörkum til að líðan samstarfsmanna og starfsandi á stöðinni verði góður. Jafnframt munu þau stuðla að góðri samvinnu á milli starfsmanna og eru sammála um að geta til að vinna í hóp sé mjög mikilvœg í starfi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna. Nauðsynlegt er að starfsmenn geti rætt hreinskilnislega sín á milli um upplifun sína af framkomu og samskiptum.“

Stefnandi vísar til þess að í fundargerðinni segi ekkert um að hann hafi áreitt G-x-þf kynbundnum hætti eða að hann hafi lagt hana í einelti, enda hafi hann hafnað slíkri háttsemi. Hann hafi á hinn bóginn undirritað fundargerðina og samþykkt efni hennar þar sem hann hafi haft vilja til þess að sýna samstarfsvilja.

Fyrir liggur að G sótti ekki um lausar stöður hjá slökkviliðinu haustið 2018, og hætti hún því störfum.

2. Af hálfu stefnda er vísað til þess að nokkrir eftirmálar hafi komið til vegna umræddrar kvörtunar G og hafi það m. a. komið fram þegar rannsóknin hófst á kvörtun D, slökkviliðs- og sjúkraflutningamanns, snemmsumars 2019. Þar um vísar stefndi til fullyrðinga samstarfsmanna G í rannsóknar- og greiningarskýrslum hans, þ. á m. vitnanna H og J, þess efnis að framkoma stefnanda gagnvart G hefði verið áberandi öðruvísi en gagnvart öðrum starfsmönnum og að sú hegðan hans hefði í raun ekkert lagast eftir fyrrnefndan sáttafund þeirra með slökkviliðsstjóra ímars 2018. Þannig hafi starfslok G m. a. tengst samskiptum hennar við stefnanda.

3. Stefndi vísar til þess að málefni G hafi enn verið til umfjöllunar í byrjun árs og á vormánuðum 2019 og þá vegna aðkomu og tilkynninga frá Landssambandi slökkviliðs-og sjúkraflutningamanna (LSS). Af þessum sökum hafi verið haft samband við Vinnueftirlitið, en tilefnið hafi m. a. varðað samskiptamál starfsmanna slökkviliðsins og í framhaldi af því hafi komið til áðurnefndra sérfræðistarfa starfsmanns Forvarna ehf., að því er varðaði hið sálfræðilega áhættumat og þá hjá stofnunum sveitarfélagsins, en ekki síst hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar.

Stefndi vísar til þess að haustið 2019 hafi sveitarfélaginu borist erindi um endurupptöku á hinni ætluðu hegðun stefnanda gagnvart G. Nánar tiltekið hafi erindið varðað ætlað einelti, sem helst hefði verið fólgið í því að stefnandi hefði gert grín að henni, en einnig gagnrýnt og baktalað hana. Að auki hafi erindið varðað sams konar athæfi annars nafngreinds starfsmanns í slökkviliðinu. Fyrir liggur að stefndi brást við þessu og réð sálfræðifyrirtækið Líf og sál ehf., sem hlotið hafði viðurkenningu hjá Vinnueftirlitinu, og þá til þess að vinna rannsóknarskýrslu um málefnið.

Samkvæmt gögnum unnu þrír sálfræðingar á vegum Lífs og sálar ehf. að umræddri rannsókn, en skýrsla þeirra er dagsett 16. desember 2019. Segir frá því í skýrslunni að við rannsókn málsins hafi verið rætt við níu nafngreinda starfsmenn Slökkviliðs Fjarðabyggðar, en tekið er fram að stefnandi, sem hætt hafði störfum vegna uppsagnar stefnda þá um sumarið, hefði kosið að taka ekki þátt. Fram kemur í skýrslunni að greining málefnisins hafi tekið mið af skilgreiningu á einelti, sbr. ákvæði 3. gr. reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, þar sem segir: „Síendurtekin hegðun sem almennt er til þess fallin að valda vanlíðan hjá þeim sem fyrir henni verður, svo sem að gera lítið úr, móðga, særa eða ógna viðkomandi eða að valda honum ótta. Skoðanaágreiningur eða ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna fellur ekki hér undir.“

Í sérfræðiskýrslu sálfræðinganna er vikið að lýsingum samstarfsmanna á G og stefnanda. Um G segir m. a.: „.......“ Um stefnanda segir: „... er sagður vera frábær slökkviliðsmaður, einn sá besti á stöðinni. Hann sé þó hrokafullur og hranalegur í samskiptum og eigi það til að vera með neikvætt viðmót.“

Í niðurstöðukafla skýrslunnar segir um þátt og hegðan stefnanda, að fyrrverandi samstarfsmaður hans, umrædd G, hafi þurft að sæta framkomu af hálfu hans, og annars starfsmanns, sem hefði verið ófagleg og óréttlætanleg. Skýrsluhöfundar treysta sér aftur á móti ekki til að segja til um hvort þessi framkoma stefnanda hafi verið einelti samkvæmt fyrrgreindri skilgreiningu þar sem tilvikin hafi verið fá. Þannig hafi eigi verið hægt að fullyrða að um síendurtekna neikvæða/ótilhlýðilega hegðun hafi verið að ræða. Aftur á móti er tekið fram að G hafi haft ríka ástæðu til að kvarta vegna framkomu stefnanda, og er ályktað að líklega hafi hún upplifað fordóma og niðurlægjandi framkomu í sinn garð vegna kyns síns.

Í umræddri skýrslu er m. a. vísað til fyrrgreindrar skýrslu Forvarna ehf. Segir frá því að samkvæmt könnun sérfræðings Forvarna ehf. hafi starfsmenn Slökkviliðs Fjarðabyggðar almennt verið mjög ánægðir í starfí sínu eða 75%, en þó hafi verið hnökrar þar á, en þar um segir: „Samskiptavandamál.... má að hluta til rekja til almennra samskiptahátta á vinnustaðnum sem og stjórnunarhátta.“ Er hið síðastnefnda rökstutt nánar, og er m. a. tekið fram að allir starfsmenn hafi virst meðvitaðir um að samskiptamenningin hafi ekki verið sem skyldi. Þar um segir að mikið vantraust hafi verið innan starfmannahópsins og togstreita á milli vakta, sem stjórnendur hafi ekki tekið á. Í niðurlagi skýrslunnar eru lagðar til úrbætur.

4. Eins og fyrr sagði hóf D störf hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar haustið 2018, á B-vakt, en í ársbyrjun 2019 fór hún á D- vaktina og starfaði þar með stefnanda og vitninu E. Verður ráðið að D hafi í febrúarmánuði nefnt ár borið fram kvörtun við slökkviliðsstjóra og þá vegna ætlaðrar hegðunar stefnanda. Af gögnum málsins verður ráðið að í tengslum við fyrrnefnt starf F sálfræðings fyrir Forvarnir ehf. hafi slökkviliðsstjóri stefnda falið henni að ræða kvörtun D við stefnanda, og gekk það eftir þann 17. apríl nefnt ár. Þá strax var leitað eftir því við stefnanda að hann ræddi málefnið við D og þá að viðstöddum nefndum sálfræðingi, og gekk það eftir. Staðhæfir stefnandi að við þetta tækifæri hafi hann fyrst haft spurnir af umræddri kvörtun D, en hann hafi þá og fengið tækifæri til að útskýra sína hlið. Þá hafi hann jafnframt andmælt því að hann hefði lagt D í einelti. Engu að síður hafi hann beðið D afsökunar, og í framhaldi af því, við fundarlok, hefðu þau tekist í hendur. Liggur fyrir að er þetta gerðist hafði slökkviliðsstjóri fært D á aðra vakt í slökkviliðinu.

Í málavaxtalýsingu stefnanda segir að hann hafi þann 8. maí haft vilja til að ræða fyrrgreinda kvörtun frekar við D og nefndan sérfræðing, enda hafi hann haft vilja til þess að fá botn í málið, en þá verið tilkynnt að D vildi eigi ræða málefnið frekar við hann, og að í framhaldi af því hefði honum verið bannað að eiga frekari samskipti við hana. Stefnandi staðhæfir að í kjölfar þessa hafi honum borist til eyrna sögusagnir þess efnis að hann og vaktfélagi hans, vitnið E, hefðu lagt D í einelti. Af þessum sökum, en einnig vegna þess að hann hafi verið að fara í sumarorlof, hefði hann í lok maímánaðar leitað til slökkviliðsstjóra og lýst vanlíðan sinni vegna málsins. Í kjölfarið hafi slökkviliðsstjórinn boðað stefnanda og D saman á sinn fund, en þegar til hafi komið hefði D ekki mætt á fundinn.

Samkvæmt málavaxtalýsingum málsaðila, þ. á m. fundargerðum stefnda, var af hálfu yfirmanna stefnda, þeirra J, þáverandi bæjarstjóra, og K bæjarritara, öllum starfsmönnum Slökkviliðs Fjarðabyggðar tilkynnt með tölvupósti, dagsettum 7. júní 2019, að borist hefði tilkynning um kvörtun um einelti á vinnustaðnum og að málið væri í vinnslu. Liggur fyrir að þennan dag var og haldinn fundur af hálfu nefndra stjórnanda með D og L, trúnaðarmanni slökkviliðsmanna. Í fundargerð segir að fundarefnið hafi varðað atvik vegna ætlaðs eineltis, áreitni, kynbundins áreitis eða kynferðislegrar áreitni eða ofbeldis gagnvart D og að þar hefðu átt hlut að máli stefnandi og vaktfélagi hans, vitnið E. Samkvæmt fundargerðinni lagði D fram á þessum fundi lista með 12 kvörtunartilvikum. Fram kemur að á nefndri stundu hafi rannsókn stefnda á hinu ætlaða einelti hafist, og þá m. a. um að stefnandi hefði samkvæmt vætti D leitt eineltið gagnvart henni, og hann „hafi beitt líkamlegri valdbeitingu, drottnunargirnd með stöðutöku með ógnandi athöfnum í yfirgangi, lítilsvirðingu, hunsun, útkalls fatnaður hafi verið falinn, baktal á fyrstu vakt.“

Í atvikalista D eru fyrrgreind tilvik tíunduð nánar þannig:

1.

„Lokað fyrir öndunar gatið þegarað ég var að prófa nýju maskana, án þess að láta vita. 18. des.“

2.

„Fyrsta vaktin mín fékk ég að heyra hvernig hinar vakirnar vinna og mikið baktal. Byrjun jan., inn í tölvuherb.“

3.

„Yfirheyrd hvað ég hafi verið að gera á meðan þeir fóru í útkall, sest ég svo í lazyboy þar sem þeir setja og stuttu seinna standa þeir upp og fara báðir niður án þess að segja neitt — 5. feb.“

„ A (stefnandi) spurði mig afhverju ég vœri að lœsa herberginu mínu á nœturvöktum. a. sidan þá hefur hann labbað 2 x inn á mig þar sem adég lá uppí rúmi að læra á helgarvakt 24. mars var seinna skiptið sem hann labbar inn til min. b. Fyrra skiptið til ad fara med eitthvad í skáp sem ader inni herberginu en seinna skiptid bankar hann og opnar strax og segir hvad ertu ad gera, þeir voru á leidi mat. Sidan þegar ég kominni sal voru bláu Ijósin á bílnum og þeir ad telja nidur 10.9.8 í kallkerfinu.“

5.

„Skórnir hurfu, leitadi af þeim þegar vid vorum að fara uten fann þá ekki strax, K-x-x opnar hurðina á babú og kallar. Finniru ekki skónna þína? Þeir eru bara uppá skápnum - 13. mars.“

6.

„Mótorbremsan á Dælubílnum, átti bara ad fara ein, þótt ad ég bad þá um ad koma med sér þar sem ad ég var ekki 100% á því hvernig Mótorbremsan var, þeir eltu á sjúkrabílnum, ég fékk Meiraprófið í Cherrios pakka 24. mars, 17:00.“ 7.

„Fann teygju i sjúkrabílnum og kallad er þetta þitt á sama tíma og hann skaut teygju sem ad lenti á kinninni minni.“

8.

„Standa upp úr sófanum um leid og ég kom inn og labba inní tölvuherbergi stuttu eftir ad ég var skipt um vakt. V-kk-nf var hissa á þessu 8. maí.“

9.

„Mikið verid ad baktala adrar vaktir, setja útá ef ad þœr eru ad gera eilthvad vitlaust eða gleyma einhverju.“

10. „Hverfa og segja ekkert hvad þeir séu ad fara ad gera, hvort ad þeir séu ad fara ad vinna eða pooleða þrífa bílana sina. Vissi ekki hvort ad eg ætti ad elta eda ekki.“ 11. „Þegar ég var að fara inni herbergi var ég pottþétt að fara að sofa, og þegar ég koma fram aftur þá sagði góðan daginn, hvernig var að leggja sig. Ég var alltaf bara að leggja mig inní herbergi.“

12.,, Gera grín að einkunnunum mínum. Hvað fékkstu bara 9 gastu ekki lœrt betur. Varstu ekki alltaf að læra. Eg hefði örugglega fengið hœrra.“

5. Þann 11. júní nefnt ár var stefnandi af ofangreindu tilefni boðaður með símtali nefnds bæjarstjóra til fundar við fyrrnefnda aðila, fyrir utan D. Fundurinn var haldinn tveimur dögum síðar, en samkvæmt staðfestri fundargerð var stefnanda þá afhent áðurakið atvikablað D. Í fundargerðinni segir frá því að stefnandi hafi svarað lýstum atvikum lið fyrir lið munnlega, en þá jafnframt haft uppi andmæli um að þar hefði verið um einelti að ræða eða að hann hafi með háttsemi sinni ætlað að valda D vanlíðan, sbr. það sem síðar verður rakið.

Samkvæmt gögnum og fundargerðum stefnda unnu nefndir stjórnendur stefnda áfram að rannsókn og greiningu málsins, þann 8. júlí nefnt ár, og þá með skýrslutökum af þremur slökkviliðsmönnum, þeim H og tvíburabræðrunum M og H, en við meðferð málsins fyrir dómi kom fram að þeir síðastnefndu væru í frændgarði D. Viðstaddur þessar skýrslutökur var fyrrnefndur trúnaðarmaður slökkviliðsmanna.

Í nefndri fundargerð er haft eftir H að hann hafi veitt því eftirtekt að stefnandi hefði allt frá því að hann hóf störf á slökkvistöðinni haft í frammi tiltekið hegðunarmynstur gagnvart nýliðum. Einnig er haft eftir H að stefnandi hafi hunsað D, og hafi sú hegðan birst í því að hann hafi ekki heilsað henni eða virt viðlits og þá með því að ganga fram hjá henni án eðlilegrar kveðju. Hafi þessi framkoma verið sérstaklega áberandi eftir að vinnan hófst við hið sálfræðilega hættumat og eftir að D hafði verið færð á milli vakta. Þá er haft eftir H að stefnandi hafi verið dómharður um störf D og hafi leitað eftir atvikum þar sem hægt hefði verið að gagnrýna og rífa hana niður. Hafi verið um kerfisbundið mynstur að ræða. Að auki hafi stefnandi verið ókurteis og talað niður til D og verið með drottnunartilburði og þá með því að lítillækka hana, en að sú framkoma hans hafi einnig bitnað á fleiri aðilum. Hafi verið um síendurtekna framkomu að ræða og hafi stefnandi þannig reynt að taka sér vald. Að lokum er haft eftir H að vegna þessarar háttsemi stefnanda hefði hann ekki haft vilja til að starfa með honum í slökkviliðinu.

Í fundargerðinni er haft eftir M að D hefði borið þá ósk fram fyrir næturvakt í maímánuði 2019, að hann tilkynnti að hún yrði sein fyrir, en ástæða þessa hefði verið hræðsla hennar um að mæta stefnanda við vaktaskiptin. Hún hefði þannig forðast að eiga samskipti við stefnanda. Stefnandi hafi brugðist við þessu með því að bíða komu D og þá lengur en venja hafi verið til eða þörf hafi verið á. Haft er eftir M að hann hafi ályktað af þessu að stefnandi hefði haft vilja til þess að hunsa D, enda hefði þessi hegðun hans endurtekið sig. Einnig er haft eftir M að stefnandi hafi sýnt álíka hegðun gagnvart þremur öðrum starfsmönnum. Að lokum er haft eftir M að vegna þessarar framkomu hefði hann ekki treyst sér til að starfa með stefnanda, og alls ekki á aukavöktum.

Í fundargerðinni er ekkert haft eftir I um ætlaða óviðeigandi framkomu stefnanda gagnvart D. Aftur á móti er greint frá frásögn hans um ætlaða framkomu stefnanda gagnvart fyrrnefndum starfsmanni, G, en einnig öðrum starfsmanni, en það hafði einnig komið fram við fyrrnefndar skýrslur H og M, eins og áður hefur verið rakið.

6. Nefndur bæjarstjóri og bæjarritari stefnda rituðu skýrslu um lýsta eineltisrannsókn og þá um hið ætlaða athæfi stefnanda gagnavart D. Í skýrslunni, sem er dagsett 9. júlí 2019, eru áðurgreindar frásagnir D og stefnanda að nokkru raktar, en einnig vitnisburðir hinna þriggja slökkviliðsmanna. Þá er í niðurstöðukaflanum vísað til skilgreiningar reglugerðar nr. 1009/2015 á einelti, en einnig til fyrrnefndra reglna sem stefndi hafði sett þann 19. júlí 2018, og áður er getið um. Niðurlagsorð skýrslunnar eru svohljóðandi:

„Að mati undirritaðra er hér um að ræða gróft einelti. Athafnir og samskipti Agagnvart D falla undir kerfisbundið einelti sem fallið er til að valda henni vanlíðan. Ahefur áður gert sátt vegna eineltis sem gerandi. Er sú sátt gerð í samræmi við reglur og ferla Fjarðabyggðar. Þolandi í því máli er ekki lengur starfsmaður hjá Fjarðabyggð. Sú sátt virðist af vitnisburðum ekkert hafa haft áhrif á hegðun A nema síður sé. Þá kom ítrekað fram í samtölum við vitni sem og þolanda að þau vildu alls ekki vinna lengur með A. Er ljóst að klíkumyndun er á vinnustaðnum og að starfsandi verður ekki bættur með hann á staðnum.

Með vísan til 1. gr. reglna og forvarna vegna eineltis, kynbundinnar og kynferðislegrar áreitni og ofbeldis á vinnustað og ákvæða 4. mgr. gr. 11.1.6.1. í kjarasamningi Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna og Sambands íslenskra sveitarfélaga verður A boðuð frávikning úr starfi án fyrirvara eftir málsmeðferðarreglum og stjórnsýslulögum.“

7. Hinn 11. júlí 2019 var stefnandi kvaddur á fund B slökkviliðsstjóra og afhent bréf með fyrirsögninni: Uppsögn úr starfi. Í upphafsorðum bréfs þessa segir að ráðgert sé að segja stefnanda upp störfum „vegna háttsemi sem samrœmist ekki starfsskyldum.“ Tekið er fram að tilefnið sé kært einelti af hálfu samstarfsmannsins D. Í bréfinu er efnislega vísað til áðurrakinnar greinargerðar bæjarstjóra og bæjarritara stefnda, þ. m. t. niðurlagsorða, en einnig er vísað til fylgiskjala, og þar á meðal áðurrakinna fundargerða. Að lokum segir í bréfinu: „Þér gefst kostur á að andmæla fyrirhugaðri ákvörðun, sbr. 4. mgr. gr. 11.1.6.1. í kjarasamningi fyrir 25. júlí nk. með skriflegum rökstuðningi. Vinnuframlag þitt er afþakkað á andmælafresti og málsmeðferðarfresti.“

8. Stefnandi ritaði andmælabréf, dagsett 24. júlí 2019, en þar mótmælir hann m. a. uppsögninni og lýstri málsmeðferð stefnda. Í bréfinu svarar hann einnig fyrrgreindri atvikalýsingu D lið fyrir lið, með líkum hætti og hann hafði áður gert á fundinum með stjórnendum stefnda þann 13. júní sama ár, sbr. fyrrnefnd fundargerð stjórnenda stefnda. Andmælabréfið er þó mun ítarlegara, en þar fjallar stefnandi m. a. sérstaklega um þau tólf atvik sem D hafði ritað niður og áður er getið um í lið 2 hér að framan, sbr. að því leyti efni greiningarskýrslu stefnda frá 9. júlí og bréf slökkviliðsstjóra frá 11. sama mánaðar. Um nefnd atvik segir m. a. í bréfi stefnanda:

Varðandi 1. lið, um prófun á reykköfunar maska, svarar stefnandi því til að þar hafi verið um hefðbundið verklag að ræða. Hann hafi þannig verið að aðstoða D við prófunina og,, talaði hana í gegnum hana. Að taka fyrir öndunargat er hluti af þéttleikaprófi maskans og hafi varað í um 1- 2 sek. Geti þetta því ekki fallið undir skilgreiningu á einelti.“

Varðandi 2. lið, um baktal, kannaðist stefnandi ekkert við það, en hann andmælti því jafnframt að slík hegðun gæti fallið undir lýsingu á einelti.

Varðandi 3. liðinn segist stefnandi ekki fyllilega átta sig á honum, en andmælir því að um óeðlilega háttsemi hafi verið að ræða, enda í sjálfu sér ekkert óeðlileg við að færa sig úr stað án orða.

Varðandi 4. liðinn segist stefnandi ekki átta sig á honum og í raun ekki minnast spurninga um hið læsta herbergi. Hann bendir á að D hefði getað læsti að sér og þannig komið í veg fyrir umgang inn í herbergið. Og um hin tilvitnuðu tvö tilvik staðhæfir hann að þau hafi gerst á dagvöktum. Í fyrra sinnið hafi hann ekki haft vitneskju um viðveru D-x-x herberginu, en í seinna sinnið hafi hann verið að kalla á hana í mat og hefði því verið um sárasaklaust atvik að ræða. Og að því er varðaði tilgreinda niðurtalningu hafi verið um glettni að ræða, sem ekki hafi sérstaklega beinst að D.

Varðandi 5. liðinn svarar stefnandi því til að hann hafi ekki viðhaft þá háttsemi að hrekkja D með því að fela skófatnað hennar. Þá hafi hann aðeins bent henni á hvar skóbúnaður hennar væri þegar hún hefði verið að leita að honum.

Varðandi 6. liðinn svarar stefnandi því til að líta verði til forsögunnar. Vísaði hann til þess að atvik hafi verið með þeim hætti að þegar D hafi byrjað á vakt stefnanda í janúarmánuði 2019 hefði hún verið búin að ljúka meiraprófinu, enda hefði hún m. a. farið með honum í þjálfunarkeyrslu þá um haustið. Stefnandi vísar til þess að D hafi lent í vanda með aksturinn í janúarmánuði og hafi hann af því tilefni vakið athygli slökkviliðsstjóra á þjálfunarleysi hennar. Hafi slökkviliðsstjórinn brugðist við og beðið hann um að þjálfa D og hafi hann hlýtt því boði. Stefnandi vísar til þess að þegar það atvik gerðist sem D vísi til hafi hún ekki beðið hann um að vera hjá sér í bifreiðinni, þ. e. þegar hann hefði spurt hana hvort hún treysti sér til að aka. Hann hafi engu að síður fylgt henni eftir, og eftir það hefði hann hrósað henni fyrir aksturinn. Og í ljósi lýstra atvika kvaðst stefnandi andmæla því að hann hefði viðhaft einelti gagnvart D.

Varðandi 7. liðinn kvaðst stefnandi í raun ekkert minnast.

Varðandi 8. liðinn kvaðst stefnandi ekki geta þrætt fyrir hann, en ætlaði að um eðlilega athöfn hefði verið að ræða og því hefði þetta ekki verið einelti. Í þessu sambandi vísaði stefnandi til þess að það hefði verið þann 8. maí 2019 sem sérfróður starfsmaður á vegum stefnda hefði lagt að honum að eiga ekki íneinum samskiptum við D.

Varðandi 9. liðinn andmæti stefnandi frásögn D um baktal um aðrar vaktir slökkviliðsins. Hann kvaðst hins vegar ekki vefengja að hann hefði látið orð falla um atvik ef aðrar vaktir hefðu ekki staðið sig í stykkinu.

Varðandi 10. liðinn vísaði stefnandi til þess að samskipti starfsmanna tækju m. a. mið af aðstæðum hverju sinni. Þar um vísaði hann til þess að D hefði verið í námi með vinnu sinni á slökkvistöðinni og því hefði hún nýtt þær stundir sem gáfust til að sinna náminu. Hið sama hefði ekki gilt um hann og samstarfsmanninn E, enda hefðu þeir ekki þurft að sinna slíku aukaverkefni. Það hefði því ekki verið óeðlilegt að þeir tveir hefðu drepið tímann saman og þá á meðan að D hefði verið að læra. Stefnandi andmælir því að þannig hefði verið um hunsun eða einelti að ræða, enda hafi það ekki verið ætlan hans að skilja hana útundan á nokkurn hátt.

Varðandi 11. liðinn svaraði stefnandi því til að e. t. v. hefði verið um að ræða glettni af hans hálfu, og vísaði hann til þess að D hefði líka átt það til að vera kaldhæðin í svörum.

Varðandi 12. liðinn sagði stefnandi að þar væri ekki farið alveg rétt með staðreyndir. Vísaði stefnandi til þess að hann hefði sagt tilvitnuð orð sem hrós og þá eftir að D hefði sjálf haft á orði að hún hefði bara fengið 9 í einkunn.

Í andmælabréfinu andmælti stefnandi einnig öðrum atriðum sem vikið er að í framlögðum gögnum stefnda, og þar á meðal efni áðurrakinna fundargerða stjórnenda hans. Stefnandi andmælti þannig þeirri ásökun að það hefði verið hann sem hefði leitt hið ætlaða einelti gagnvart D, en enn fremur að hann hefði viðhaft líkamlega valdbeitingu eða verið með drottnunargirnd og yfirgang og að hafa hundsað hana. Stefnandi andmælti því og sérstaklega sem haft hefði verið eftir fyrrnefndum samstarfsmönnum á slökkvistöðinni. Þá lýsti hann þeirri skoðun að við rannsókn og greiningu fyrrnefndra stjórnenda hefði ekki verið gætt hlutlægni og jafnræðis þar sem ekki hefði verið rætt við aðra starfsmenn en fyrrnefnda þrjá aðila, og nefndi hann í því sambandi að réttara hefði verið að ræða við fleiri. Í því sambandi nafngreindi hann átta aðra starfsmenn slökkviliðsins. Þá vísaði stefnandi til þess og áréttaði, að hann hefði verið kjörinn til trúnaðarstarfa, sem formaður Landssambands slökkviliðsmanna í sveitarfélaginu, en einnig hefði hann verið kjörinn í stjórn sambandsins á landsvísu. Í bréfinu rökstuddi stefnandi andmæli sín frekar.

9. Með bréfi slökkviliðstjóra stefnda, dagsettu 30. júlí 2019, var lögmanni stefnanda tjáð að farið hafi verið yfir andmælabréf stefnanda vegna fyrirhugaðrar uppsagnar hans. Í bréfi þessu er áréttað að samstarfsmaður stefnanda hafi lagt fram kæru um einelti og að málið hefði í kjölfarið verið rannsakað af bæjarstjóra og bæjarritara stefnda, og að niðurstaða þeirra hafi verið sú að um gróft einelti hefði verið að ræða, sem hefði valdið verulegri vanlíðan umrædds samstarfsmanns. Að auki hefði framkoma stefnanda gagnvart öðrum starfsmönnum verið metin, svo og það atriði að áframhaldandi vera stefnanda á starfsstöðinni myndi valda mikilli vanlíðan og skaða fyrir vinnustaðinn. Loks er staðhæft í bréfinu að nýlega hefði önnur formleg kæra um einelti stefnanda borist til stefnda. Að þessu sögðu er andmælt þeim sjónarmiðum stefnanda að málsmeðferð stefnda hefði verið ófullnægjandi, og er þar um m. a. vísað til fyrrgreindra laga og regluákvæða. Niðurlagið í bréfi slökkviliðsstjórans er svohljóðandi:

„Stjórnendur bera ábyrgð á framkvæmd vinnuverndar á vinnustöðum sem þeir stýra. Með vísan til áður nefndra laga ber stjórn anda að stuðla að andlegri og líkamlegri vellíðan starfsmanna sinna. Sveitarfélagið leggur þunga áherslu á að einelti, kynbundið og/eða kynferðislegt áreiti eða ofbeldi er ekki liðið. Í andmælum hafa ekki komið fram þau atriði sem að mínu mati geta hrakið niðurstöður rannsóknar þeirrar sem fyrir liggur.

Að öllu þessu samanteknu og með tilvísun í grein 11.1.6.1 í kjarasamningi LSS og SNS, tilkynnir undirritaður Slökkviliðsstjóri Fjarðabyggðar hér með, að áður boðuð áform um fyrirvaralausa uppsögn dags. 11. júlí 2019 munu standa. Starfsmaður nýtur kjarasamningsbundins uppsagnarfrests sem tekur gildi frá og með 31. júlí 2019 og er vinnuframlag hans á uppsagnarfresti afþakkað.“

III.

Málsástæður stefnanda.

1. Stefnandi byggir á því að ákvörðun stefnda um uppsögn hans, sem slökkviliðs-og sjúkraflutningamanns, hjá sveitarfélaginu Fjarðabyggð, hafi verið stjórnvaldsákvörðun, sem óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi gilt um, auk gildandi ákvæða í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Landssambands slökkvi liðs- og sjúkraflutningamanna (LSOS) um réttarstöðu starfsmanna. Stefnandi byggir á því að uppsögnin hafi verið ólögmæt, en af þeim sökum eigi hann rétt á skaðabótum.

Stefnandi byggir á því að uppsögn stefnda hafi grundvallast á efnislega röngum ásökunum, en af þeim sökum hafi efnislegar forsendur fyrir ákvörðuninni eigi verið fyrir hendi. Því hafi stefndi brotið gegn réttmætisreglunni.

Stefnandi byggir á því að stefndi beri ríka sönnunarbyrði fyrir þeim ásökunum sem uppsögn hans hafi verið grundvölluð á. Að auki beri stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi rannsakað málið hlutlægt, af fagmennsku og að þannig hafi verið búið um hnútana að gætt hafi verið að réttaröryggi hanssem ætlaðs geranda í málinu.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi við stjórnsýslumeðferð stefnda ritað þann 24. júlí 2019 ítarleg andmæli gegn ásökuninni um einelti í garð samstarfsmannsins D, og um einstök tilvik, og hafi hann alfarið hafnað þeim, sbr. það sem rakið var í II. kafla, lið 6 hér að framan.

Stefnandi byggir nánar á því og áréttar að lýst stjórnsýslumeðferð stefnda hafi verið ófagleg frá upphafi og raunar í alla staði. Þá hafi hún eigi verið í samræmi við meginreglur reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum.

Stefnandi byggir á því að sérstaklega hafi það verið ámælisvert af hálfu rannsakenda stefnda, að hafa við meðferð málsins handvalið þrjá starfsmenn til að tala við, en þá án samráðs við hann, og síðan byggt niðurstöður sínar á þeim vitnisburði án frekari rannsóknar. Að því leyti hafi m. a. ekki verið litið til ábendinga stefnanda um nauðsyn þess að ræða við fleiri starfsmenn slökkviliðsins. Af þessu hafi stefnandi mátt álykta að ásetningur stefnda hafi verið að flæma hann úr starfi, óháð staðreyndum.

2. Stefnandi byggir á því að uppsögn stefnda hafi verið ólögmæt þar sem hann hafi eigi gætt að fyrrgreinu ákvæði 11.1.6.2 í kjarasamningi málsaðila, þ. e. a. s. að hafi verið tilefni til að bregðast við kvörtun starfsmannsins D, þá hafi ekki verið skilyrði til að grípa til uppsagnar án undanfarandi áminningar, þar sem stefnanda hefði gefist kostur á að bæta ráð sitt. Í þessu samhengi byggir stefnandi á því að áðurrakin fundargerð slökkviliðsstjóra stefnda vegna kvörtunar G frá 8. mars 2018 geti ekki talist hafa verið áminning í skilningi nefnds ákvæðis kjarasamnings.

Stefnandi byggir á því að uppsögn stefnda hafi ekki verið heimil á grundvelli ákvæðis 11.1.6.1 í nefndum kjarasamningi. Hann bendir á að í greininni sé vikið að heimild til að víkja starfsmanni úr starfi fyrirvaralaust við tiltekin skilyrði, þ. e. a. s. hafi starfsmaður verið sviptur með fullnaðardómi rétti til að gegna starfinu (2. mgr.), að starfsmaður hafi játað að hafa gerst sekur um refsiverða háttsemi sem ætla megi að hefði í för með sér sviptingu réttinda skv. 68. gr. almennra hegningarlaga (3. mgr.), eða að starfsmaður hafi verið uppvís að grófu broti í starfi, enda valdi viðvera hans á vinnustað áframhaldandi skaða fyrir starfsemina, aðra starfsmenn eða viðskiptavini (4. mgr.).

Stefnandi byggir á því að ofangreind skilyrði beri að túlka þröngt, með tilliti til fyrrnefnds ákvæðis 11.1.6.1 þar sem uppsögn vegna ætlaðs brots í starfi sé háð því skilyrði að áminning hafí áður verið veitt og starfsmaðurinn hafi ekki bætt ráð sitt. Stefnandi bendir á að í lýstu ákvæði, 4. mgr., sé mælt fyrir um að sé uppsögn fyrirhuguð á grundvelli ákvæðisins eigi að veita fulltrúa stéttarfélags starfsmanns kost á því að kynna sér málavexti áður en ákvörðunin er tekin. Stefnandi bendir á að í nefndu andmælabréfi hafi hann lagt sérstaka áhrerslu á þessa skyldu stefnda, sbr. ákvæði 7. gr. reglugerðar nr. 1009/2015, en án árangurs. Stefnandi byggir á því að brýnt hafi verið að gæta að þessu atriði, þar sem hann hafi sjálfur verið öryggisfulltrúi á vinnustaðnum.

3. Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings til fyrrnefndra reglna sveitarfélagsins Fjarðabyggðar, stefnda, um forvarnir vegna eineltis, kynbundinnar og kynferðislegrar áreitni og ofbeldis á vinnustað, dagsettra 19. júlí 2018, sbr. 1. gr. Hann vísar til þess að í ákvæðinu sé gert ráð fyrir að gerandi sé upplýstur um hegðun sína og gefinn kostur á að breyta henni. Stefnandi byggir á því að sé þetta ekki gert verði ekki litið svo á að um skipulagða og meinta háttsemi hafi verið að ræða. Stefnandi staðhæfir að stefndi hafi ekki sinnt þessum skyldum sínum, en af þeim sökum verði uppsögn hans ekki byggð á áðurnefndu ákvæði kjarasamnings, 11.1.6.1.

4. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Hann vísar til þess að samkvæmt lagagreininni beri stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin.

Stefnandi bendir á að í hans tilviki hafi þáverandi bæjarstjóri stefnda, J, en einnig K, bæjarritari stefnda, rannsakað mál hans, en þá án þess að honum hefði verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna við rannsóknina. Að þessu leyti áréttar stefnandi áðurraktar athugasemdir, sbr. og efni fyrrnefnds andmælabréfs. Að auki bendir stefnandi á þá meginreglu, sem fram komi í 6. gr. reglugerðarinnnar nr. 1009/2015, þar sem kveðið sé á um að vinnuveitanda beri að sýna varfærni og nærgætni í aðgerðum sínum, og þá þannig að gætt sé að virðingu og að einkahögum starfsmanna. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi brugðist þessum skyldum sínum gjörsamlega.

Stefnandi bendir á að samkvæmt 1. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar nr. 1009/2015 beri atvinnurekanda að bregðast við eins fljótt og kostur er þegar honum berist kvörtun eða ábending um háttsemi sem reglugerðin vísi til. Við slíkar aðstæður beri atvinnurekanda að meta aðstæður í samvinnu við vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins, eftir því sem við eigi, en einnig í samvinnu við utanaðkomandi aðila ef með þurfi. Að auki sé í greininni kveðið á um að atvinnurekanda beri að tryggja að við mat á atvikum sé hlutaðeigandi starfsmönnum gefinn kostur á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og að alla jafna eigi að ræða við einn aðila í senn.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki gætt að því að hann fengi að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við meðferð málsins, sbr. það sem hér að framan hafi verið rakið, sbr. og efni andmælabréf hans. Þannig hafi stefndi eigi gætt að ofangreindum ákvæðum í hvívetna. Þar um vísar stefnandi til þess að fyrrnefndur starfsmaður, D, hafi kvartað í febrúarmánuði 2019, en að stefndi hefði brugðist við um miðjan apríl. Þá hafi stefnandi fyrst heyrt af kvörtuninni í viðtali við sérfróðan starfsmann Forvarna ehf., vitnið F. Og þegar það gerðist hafi stefndi þegar verið búinn að ákveða að flytja D til og þá á aðra vakt. Þessu til viðbótar hafi stefnanda verið bannað að eiga nokkur samskipti við D. Stefnandi byggir á því að hann hafi átt réttmæta kröfu til þess að fá að vita af umræddri kvörtun þegar í stað, og þá til þess að geta brugðist rétt við.

Stefnandi byggir á því að lýst atvik og aðstæður hafi eigi verið metnar í samvinnu við vinnuverndarfulltrúa vinnustaðarins og fulltrúa stéttarfélags, sbr. að því leyti gildandi ákvæði marggreinds kjarasamnings, né við utanaðkomandi aðila, þó svo að það hefði legið beinast við vegna þjónustu Forvarna ehf. á vettvangi. Stefnandi bendir á í þessu samhengi að í viðkæmum málum hafi tíðkast hjá vinnuveitendum að leita viðeigandi lausna með hjálp fagaðila, sem Vinnueftirlit ríkisins hafi viðurkennt. Þetta hafi ekki verið gert í tilviki hans. Að þessu leyti áréttar stefnandi þá skoðun að rannsókn málsins hjá stefnda hafi verið ófagleg í alla staði, sbr. að því leyti sambærileg mál, sem hann hafi vísað til, og hafi varðað rannsókn sérfræðinga Lífs og sálar efh., sbr. kafla II, lið 1 hér að framan.

Stefnandi áréttar að í fyrrnefndu andmælabréfi hafi hann haft uppi athugasemdir við efni fundargerða stefnanda þar sem vísað hafi verið til vitnisburða þriggja nafngreindra samstarfsmanna. Hann hafi lagt á það áherslu að þar hefði ekki verið farið rétt með staðreyndir, en af þeim sökum hefði hann lagt það til að réttast væri að ræða við mun fleiri starfsmenn á vinnustaðnum. Stefndi hafi hunsað þessi tilmæli, og hafi stefnandi metið það sérstaklega ámælisvert þar sem fram hefði komið hjá stefnda sjálfum að á vinnustaðnum hefðu viðgengist klíkumyndanir og flokkadrættir. Af þessum sökum hafi stefnandi og litið á nefnd viðbrögð sem dæmi um að rannsókn stefnda hefði ekki verið hlutlaus.

5. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi brotið gegn andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en að auki hafi af hálfu starfsmanna hans verið viðhafðar fullyrðingar sem hefðu átt að leiða til vanhæfis. Stefnandi vísar til þess að þegar slökkviliðsstjóri stefnda hafi gefið honum færi á að koma á framfæri fyrrgreindum andmælum, sbr. bréf hans, dagsett 11. júlí nefnt ár (dskj. 10.), hafi yfirmenn slökkviliðsstjórans, þ. e. þáverandi bæjarstjóri, en einnig bæjarritari, þegar verið búnir að undirrita greinargerð sína, dagsetta 9. júlí, um „meint einelti.“ Stefnandi byggir á því að í greinargerðinni hafi niðurstaðan verið afdráttarlaus og fyrirvaralaus og þá þannig að hann hefði brotið af sér með grófum hætti, en sú niðurstaða hafi í raun einnig verið tíunduð. Stefnandi byggir á því að í þessu ljósi hafi andmælaréttur hans ekki verið raunhæfur þar sem rannsóknin á máli hans hafi í rauninni verið lokið og niðurstöðunni lýst. Stefnandi byggir á því að andmælaréttur hans hafi því verið til málamynda og því ekki í samræmi við ákvæði 13. til 15. gr. í stjórnsýslulögum nr. 37/1993.

Stefnandi bendir á að í 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaganna sé kveðið á um að starfsmaður sé vanhæfur til meðferðar máls ef fyrir hendi eru þær aðstæður sem séu til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu. Stefnandi byggir á því að fyrrnefnt bréf slökkviliðsstjórans frá 11. júlí 2019 og greinargerð yfirboðara hans og rannsakenda frá 9. júlí það ár hafi gefið honum réttmæta ástæðu til að efast um hlutleysi þeirra allra, þar sem þeir hefðu lýst efnislegri niðurstöðu sinni áður en þeir hefðu hirt um að veita andmælaréttinn, í orði kveðnu.

6. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi brotið gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaganna, og þá með þeirri athöfn að víkja honum úr starfi fyrirvaralaust meðan samstarfsmanni hans, E, hafi aðeins verið veitt áminning vegna sömu eða a. m. k. sambærilegra ásakana. Hið sama hafi í raun gilt þar sem stefndi hafi við rannsókn málsins eigi gætt jafnræðis, enda hafi markmið stefnanda augljóslega verið að koma honum úr starfi.

7. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi með áðurlýstri framgöngu og háttsemi brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaganna, og þá vegna viðbragða við kvörtun starfsmanns í febrúar 2019. Þannig hafi stefnandi í raun verið skilinn eftir í lausu lofti, og þá allt þar til honum hafi verið sagt upp störfum, en þá án þess að það hefði áður verið kannað hvort ná mætti markmiði, sem að hefði verið stefnt, með öðru og vægara móti. Þar um vísar stefnandi til aðgerða líkt og upplýsingagjöf, samtal, tiltal eða formleg áminning.

Í ofangreindu samhengi áréttar stefnandi að þegar atvik máls gerðust hafi stefndi notið aðstoðar löggilts fagaðila, sem hafði verið falið það hlutverk að bæta samskiptin á vinnustaðnum og gera sálfélagslegt áhættumat. Málefni stefnanda hafi hins vegar verið tekið úr höndum fagaðilans án þess að honum gæfist færi á að bæta samskiptin. Þá bendir stefnandi einnig á að slökkviliðsstjóri stefnda hafi boðað hannog umræddan starfsmann, D, á fund sinn, sem hann hafi mætt á en hún ekki, og hafi þetta verið til merkis um að hann hafi verið samstarfsfús.

Stefnandi áréttar að þrátt fyrir ofangreind atriði hafi honum verið sagt upp störfum, án þess að önnur og vægari úrræði hefðu verið reynd. Að þessu leyti vísar stefnandi til fyrrnefndra ákvæða kjarasamnings, og byggir hann á því að einungis í hreinum undantekningartilvikum sé heimilt að vísa starfsmanni úr starfi vegna ætlaðs brots án undanfarandi áminningar. Stefnandi byggir á því að nefnd kjarasamningsákvæði séu í raun útfærsla á meðalhófsreglu stjórnsýslulaganna.

8. Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda á almennu skaðabótareglunni, og vísar hann þar um til dómaframkvæmda Hæstaréttar og Landsréttar í málum vegna ólögmætra uppsagna opinberra starfsmanna. Um röksemdir fyrir því að stefndi hafi bakað sér bótaskyldu með stjórnvaldsákvörðun, sem hafi bæði verið ólögmæt og saknæm, vísar stefnandi til áðurrakinna málsástæðna, en fjárkröfuna sundurliðar hann þannig;

Krafa um bætur vegna fjártjóns kr. 11.289.336

Miskabótakrafa kr. 1.500.000

Krafa samtals kr. 12.789.336

Stefnandi vísar til þess að krafa hans um bætur vegna fjártjóns, að fjárhæð 11.289.336 kr., sé að álitum, en samsvari eftir atvikum launum sem hann hefði haft í starfi sínu hjá stefnda á tólf mánaða tímabili. Til grundvallar þessum útreikningi vísar stefnandi til þeirra launa, sem hann hafi haft samkvæmt framlögðum launaseðlum á fyrstu sex mánuðum ársins 2019, að meðtöldum mótframlögum vinnuveitanda í lífeyrissjóð og séreignarlífeyrissjóð. Mánaðarlaunin á þessu tímabili hafi verið að meðaltali 828.932 kr. (4.973.594/6), mótframlag í lífeyrissjóð Brúar - lsj. starfsmanna sveitarfélaga 95.276 kr. (571.658/6) og mótframlag í séreignarsjóð 16.570 kr. (99.419/6), samtals 940.778 kr. á mánuði eða 11.289.336 kr. á tólf mánuðum. Stefnandi áréttar að krafa hans sé aðeins sett fram að álitum, og þá vegna þess fjártjóns sem ætla megi að hann verði fyrir vegna uppsagnarinnar, sé til framtíðar litið, en í ljósi atvika málsins sé kröfunni í raun stillt í hóf.

Stefnandi bendir á að hann hafi veriðá 44. aldursári þegar honum hafi verið vikið úr starfi. Hann bendir og á að hann sé lærður og með réttindi sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamaður, en geti eigi nýtt þessi réttindi sín eftir uppsögnina. Hann sé með stúdentspróf en ekki aðra fagmenntun eða réttindi. Eftir uppsögnina hafi hann fengið starf hjá verslunar- og þjónustufyrirtæki, sem reki útibú í Fjarðabyggð. Mánaðarlaunin hans í því starfi hafi verið 601.550 kr., að meðtöldu mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrsissjóð og séreignarsjóð, sbr. framlagða launseðla. Því sé um að ræða umtalsvert lægri laun en hann hafi notið hjá stefnda samkvæmt framansögðu og því sé tekjumissirinn til framtíðar mikill, en hið sama gildi um starfsöryggið, það sé ekki það sama, og það þrátt fyrir að hann hafi fengið stöðuhækkun og sé nú verslunarstjóri.

Stefnandi bendir á að með uppsögn stefnda hafi hann orðið fyrir álitshnekki, en það rýri möguleika hans til þess að finna starf á eigin fagsviði í framtíðinni. Því til viðbótar sé ekki um auðugan garð að gresja í þeim efnum, þar sem stefnandi sé búsettur í Fjarðabyggð og aðrir vinnuveitendur á hans fagsviði ekki til staðar.

9. Stefnandi vísar um miskabótakröfuna til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og segir að krafan sé reist á þeim málsatvikum sem hér að framan hafi verið tíunduð.

Stefnandi byggir á því að með nefndri háttsemi hafi stefndi brotið gegn starfsheiðri hansað ófyrirsynju, með röngum og ósönnuðum staðhæfingum um einelti. Framganga stefnda, þar sem í hlut hafi átt starfsmenn hans, þ. e. slökkviliðsstjóri, bæjarritari og þáverandi bæjarstjóri, hafi verið til þess fallin að rýra álit stefnanda í augum annarra. Einnig beri að líta til þess hversu alvarlega stefndi braut gegn honum við rannsókn málsins, en annmarkarnir hafi verið slíkir að ráðið verði að stefndi hafi af ásetningi í engu skeytt um réttaröryggi hans, og þar sem nefndir starfsmenn stefnda hafi í sameiningu staðið að gjörðinni hafi það leitt til enn frekari miska fyrir hann. Byggir stefnandi á því að með framöngu nefndra aðila hafi þeir gerst sekir um ólögmæta meingerð gegn persónu hans og eigi stefndi sem sveitarfélag, sem ábyrgðaraðili á starfseminni, því að greiða honum miskabætur. Stefnandi byggir á því að uppfyllt sé bótaskilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en hann áréttar að fjárhæð kröfunnar sé sett fram að álitum.

10. Stefnandi vísar um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann dráttarvaxta af miskabótum frá þingfestingardegi, sbr. að því leyti ákvæði III. og IV. kafla laganna nr. 38/2001.

11. Að því er varðar málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en þá að viðbættum virðisaukaskatti.

IV.

Málsástæður stefnda.

1. Stefndi hafnar því að uppsögn stefnanda úr starfi slökkviliðsmanns hafi verið ólögmæt og að stefnandi eigi rétt til greiðslu skaða- og miskabóta af þeim sökum. Stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda hafi hvílt á efnislega réttum forsendum, og að gætt hafi verið að réttindum hans samkvæmt kjarasamningi og reglum stjórnsýsluréttar varðandi málsmeðferð. Því hafi stefnandi ekki orðið fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á.

2. Stefndi vísar til meginreglna ógildingarfræða stjórnsýsluréttarins um að formannmarki þurfi að vera verulegur og til þess fallinn að hafa áhrif á efni ákvörðunar þannig að hann leiði til ógildingar. Stefndi byggir á því að þegar bótakrafa sé sett fram vegna stjórnvaldsákvörðunar verði með sambærilegum hætti að líta til þess að formannmarkar þurfa ekki að raska því að stjórnvald hafi tekið efnislega rétta ákvörðun í viðkomandi máli. Fjártjón stefnanda, eins og því því sé lýst í stefnu, sé vegna missis starfs, en ekki vegna brota á reglum stjórnsýsluréttar. Formannmarkar leiði því ekki sjálfkrafa til bótaskyldu, ef ekki hafi verið sýnt fram á að ákvörðun hafi verið efnislega röng.

3. Stefndi bendir á að samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar beri tjónþoli sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði skaðabótaábyrgðar séu uppfyllt og að fjárhæð tjóns sé sönnuð. Ætlaður tjónsatburður máls þessa sé uppsögn stefnda, en háttsemi stefnanda sjálfs og málsmeðferð stefnda orsakakeðjan fram að uppsögninni. Stefndi byggir á því að samkvæmt reglum skaðabótaréttar um sennilega afleiðingu sé ljóst að áhrif ætlaðra formannmarka þurfi að hafa verið slík að ákvörðun um uppsögn stefnanda hefði ekki verið tekin, væru slíkir formannmarkar ekki til staðar. Sönnunarbyrði um það hvíli á stefnanda.

4. Stefndi byggir á því að það sé grundvallaratriði í máli þessu að fjallað sé um þær skyldur sem hvílt hafi á stefnanda sem starfsmanni og um skyldur stefnda sem vinnuveitanda vegna starfsemi Sökkviliðs Fjarðabyggðar, og þá gagnvart stefnanda, en einnig almennt gagnvart starfsmönnum liðsins, enda varði atriði þeim tengd ástæður hinnar fyrirvaralausu uppsagnar stefnanda. Stefndi segir að í stefnu hafi verið sneitt hjá umfjöllun um þessi atriði.

5. Stefndi byggir á því að það sé meginregla vinnuréttarins að starfsmenn hafi trúnaðarskyldur gagnvart vinnuveitanda og að þeim beri að gæta að hagsmunum sem varði starfsemina. Stefndi segir að í reglunni felist m. a. að starfsmenn megi ekki valda vinnuveitanda tjóni eða skapa hættu á slíku. Þá sé það almenn skylda starfsmanna að vinna með samstarfsfólki sínu og þá þannig að það geti rækt skyldur sínar gagnvart vinnuveitanda. Að auki megi gera kröfur um að starfsmenn gæti almennrar háttvísi og tillitssemi, sérstaklega með tilliti til aðstæðna á hverjum vinnustað.

Stefndi segir að auk hinnar almennu trúnaðarskyldu starfsmanna gildi sértækari reglur um samskipti starfsmanna, um skyldur þeirra og um aðstæður á vinnustað, sbr. m. a. ákvæði 24.- 28. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þannig beri vinnuveitanda m. a. að stuðla að því að starfsskilyrði innan verksviðs starfsmanna séu fullnægjandi. Stefndi bendir á að í reglugerðum séu enn sértækari skyldur, sbr. ákvæði IV. kafla reglugerðar nr. 1009/2015, um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, og þá m. a. í 8. gr. þar sem segir:

„Starfsmönnum er óheimilt að leggja annan starfsmann eða aðra starfsmenn sem og hlutaðeigandi atvinnurekanda í einelti á vinnustað. Starfsmönnum er jafnframt óheimilt að áreita annan starfsmann eða aðra starfsmenn sem og hlutaðeigandi atvinnurekanda kynferðislega sem og á grundvelli kyns eða beita ofbeldi á vinnustað.“

Stefndi byggir á því að mál stefnanda varði brot á ofangreindum skyldum.

Stefndi vísar til þess að áðurgreind ákvæði laga, reglugerða og kjarasamnings varði aðstæður á vinnustöðum og áréttar að ákvæðin feli í sér skyldur vinnuveitanda gagnvart starfsmönnum, og þá m. a. að því er varðar ráðstafanir til þess tryggja öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi. Þá beri vinnuveitanda m. a. að vinna áhættumat þar sem fjallað séum áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþætti í vinnuumhverfi. Stefndi segir að slíkt mat hafi legið fyrir hjá honum þegar atvik máls þessa gerðust, en að auki hafi verið í gildi reglur um forvarnir vegna eineltis, kynbundinnar og kynferðislegrar áreitni og ofbeldis, svo og reglur um málsmeðferð og viðbrögð við slíkri háttsemi. Stefndi vísar til þess að þessar síðastnefndu reglur hafi síðast verið endurskoðaðar á árinu 2018. Sálfélagslegt áhættumat hafi á hinn bóginn verið í vinnslu.

Stefndi vísar til þess að ofangreindar skyldur hans sem vinnuveitanda hafi tekið mið af því að starfsemi Slökkviliðs Fjarðabyggðar sé lögbundin, sbr. lög um brunavarnir nr. 75/2000, en samkvæmt 16. gr. laganna beri slökkviliðsstjóri ábyrgð á starfseminni, m. a. varðandi réttindi og skyldur starfsmanna.

6. Stefndi vísar til þess að í 11. kafla gildandi kjarasamnings málsaðila sé fjallaðum réttindi og skyldur starfsmanna. Þar um vísar stefndi m. a. til áðurrakins ákvæðis 4. mgr. 11.1.6.1 í kjarasamningnum.

Stefndi leggur áherslu á að mikilvægt sé að gæta að hinu tvíþætta eðli greinds ákvæðis. Hann bendir á að þar sé vísað til grófs brots starfsmanns á starfsskyldum, en því til viðbótar þurfi að meta áhrif áframhaldandi viðveru starfsmannsins á vinnustað. Vegna þessa þurfi rannsókn slíkra mála að taka til þessara atriða og í því viðfangi einnig til hagsmuna og skyldna vinnuveitanda fyrir viðkomandi starfsemi og stjórnunarlegrar ábyrgðar hans. Þá beri vinnuveitanda að gæta að réttindum annarra starfsmanna og starfsumhverfis. Stefndi vísar til þess að þetta leiði til þess að þegar um gróft brot starfsmanns sé að ræða geti áhrif sambærilegra brota verið mismunandi, og þá eftir því hve skaðinn sé mikill af áframhaldandi viðveru starfsmannsins fyrir starfsemina, aðra starfsmenn eða viðskiptavini.

7. Stefndi vísar til þess að í áðurrakinni greinargerð þáverandi bæjarstjóra og bæjarritara stefnda, dagsettri 9. júlí 2019, vegna eineltismáls stefnanda, hafi eðli samskipta stefnanda gagnvart D verið tekið saman. Í greinargerðinni hafi verið vísað til vitnisburða um tiltekin samskipti og atferli, sem stutt hafi ásakanir hennar í veigamiklum þáttum. Stefndi segir að meginniðurstaðan hafi verið hunsun, kerfisbundin gagnrýni, ókurteisi, lítillækkun og dómharka um störf D. Hafi greiningin og verið sú að um hafi verið að ræða gróft einelti, og þá með vísan til fyrrnefndrar skilgreiningar reglugerðar 1009/2015. Til stuðnings þeirri ályktun hafi í greinargerðinni verið bent á nokkur atriði sem hvílt hafi á gögnum málsins, þ. e.:

•

Neikvæð hegðun gagnvart viðkomandi starfsmanni hafi komið fram með fjölbreyttum hætti.

•

Viðkomandi starfsmaður hafi verið í þeirri aðstöðu að vera ásamt stefnanda á þriggja manna vöktum um lengri tíma.

•

Eineltið hafi að hluta til verið viðhaft í samstarfi við þriðja aðila, sem hafi unnið á sömu vakt, en að stefnandi hafi verið talinn leiðandi í þeirri hegðun.

•

Eineltið hafi varað um langan tíma.

•

Þrátt fyrir að viðkomandi starfsmaður hafi skipt um vakt hafi eineltið haldið áfram.

•

Stefnandi hafi fengið upplýsingar um óþægindi viðkomandi starfsmanns í tengslum við starf sérfróðs aðila, vitnisins F, sem hafi unnið að sálfræðilegu áhættumati, þó svo að formleg tilkynning þar um hafi komið fram síðar. Þrátt fyrir það hafi svo virst sem að einelti stefnanda hefði eigi minnkað, heldur hafi verið vísbendingar um hið gagnstæða.

Stefndi segir að við mat á grófleika brots stefnanda hafi samkvæmt gögnum verið litið til eftirfarandi atriða:

•

Stefnandi hafi á árinu 2018 gert sátt vegna hegðunar í garð samverkamannsins G, en að vísbendingar hafi verið um að það hafi ekki breytt framkomu hans í kjölfarið. Hafi nefndur starfsmaður hætt störfum vegna þessa.

•

Stefnandi hafi verið öryggistrúnaðarmaður, en í ljósi þess og undanfarandi sáttar hafi honum átt að vera sérstaklega vel kunnugt um skyldur hans, og þá að því er varðaði samskipti við aðra starfsmenn.

•

Starfsmenn hafa kynnt að hegðun stefnanda hafi einnig verið óforsvaranleg í garð 2 - 3 ja annarra starfsmanna og hafi verið vísbendingar um að þeir hafi hætt vegna þessa.

Stefndi byggir á því að ofangreind atriði og niðurstöður í greinargerð hafi að fullu verið forsvaranlegar, og þá þannig að um gróft einelti hafi verið að ræða og einnig að um gróft brot hafi verið að ræða í skilningi áðurgreinds kjarasamningsákvæðis 4. mgr. 11.1.6.1. Brotið hafi verið framið á vinnustaðnum og hafi beinst að öðrum starfsmanni, auk hagsmuna vinnuveitanda.

Stefndi byggir á því að áframhaldandi viðvera stefnanda á vinnustaðnum hefði leitt til skaða fyrir starfsemi hans og aðra starfsmenn. Að þessu leyti vísar stefndi til greinargerðar stjórnanda stefnda og annarra gagna málsins, og áréttar að þar hafi helst skipt máli að starfsemin yrði fyrir skaða af áframhaldandi viðveru stefnanda á vinnustaðnum og þá m. a.:

- vegna röskunar á starfsmannahaldi, vaktafyrirkomulagi og samstarfi til framtíðar, að stefnandi hafi brotið starfsskyldur sínar á vinnustaðnum og að brot hans hafi beinst að öðrum starfsmanni og stefnda, - að rannsókn eineltismálsins hafi gefið vísbendingar um að hegðun stefnanda í garð fyrrnefnds samstarfsmanns, G, hefði ekki breyst til batnaðar eftir sáttafund í marsmánuði 2018 og að sá starfsmaðurinn hafi hætt störfum, - að vísbendingar hafi verið um að fleiri starfsmenn hefðu hætt störfum vegna samskipta við stefnanda, - að þrír starfsmenn sem ekki hafi verið aðilar að eineltismálinu hafi borið um að þeir vildu ekki starfa með stefnanda vegna framkomu hans, - að brot stefnanda og hegðun hans á vinnustaðnum hefði getað leitt til þess að stefndi stæði frammi fyrir mögulegum ágreiningsmálum eða bótakröfum, sbr. að því leyti mál fyrrum starfsmanns, G, og þá eftir starfslok hennar og stefnanda.

Þessu til viðbótar hafi verið litið til þess að aðrir starfsmenn gætu hafa orðið fyrir skaða af áframhaldandi viðveru stefnanda á vinnustaðnum. Að þessu leyti vísar stefndi til þess sem að framan var rakið og þá um áhrif af háttsemi stefnanda á starfsmenn á vinnustaðnum, sem ekki hafiverið aðilar að eineltismálinu, en einnig að starfsmaðurinn D hefði afráðið að halda áfram starfi sínu, og að gengið hafi verið út frá því að brot stefnanda hefði beinst gegn henni. Þessu til viðbótar hafi gögn málsins leitt það í ljós að viðvera stefnanda á vinnustaðnum hefði haft áhrif á samstarfsmann hans, vitnið E, og þá þannig að hann tæki þátt í neikvæðri hegðan. Stefndi bendir á að við meðferð málsins hafi nefndur samstarfsmaður stefnanda, E, fengið áminningu.

Stefndi byggir á því, og þá að virtum áðurgreindum gögnum, þ. m. t. andmælum stefnanda, að forsendur hafi verið fyrir hinni fyrirvaralausu uppsögn, sbr. fyrrgreint ákvæði kjarasamnings 11.1.6.14., 4. mgr. Að því leyti áréttar stefndi að það hafi verið niðurstaða hans að viðvera stefnanda á vinnustaðnum myndi valda skaða, og byggir hann á því að þeirri niðurstöðu hafi ekki verið hnekkt af hálfu stefnanda.

Ofangreindri niðurstöðu til stuðnings vísar stefndi sérstaklega til þess að fyrrnefndar reglur hans um varnir gegn einelti lúti ekki að vernd þess sem beitir einelti, enda sé slík hegðan óheimil. Reglurnar lúti þvert á móti að réttindum og hagsmunum þolanda, annarra starfsmanna og vinnustaðarins almennt, líkt og ákvæði kjarasamnings vísi til varðandi skaða. Uppsögn stefnda hafi því hvílt á málefnalegum sjónarmiðum, sbr. ákvæði 1. mgr. áðurlýsts kjarasamningsákvæðis. Stefndi byggir og á því að hann hafi við alla málsmeðferðina, líkt og við undirbúninginn, farið eftir viðeigandi reglum og meginreglum stjórnsýslulaga, og þá með tilliti til atvika málsins.

8. Stefndi andmælir þeirri málsástæðu stefnanda að ákvæði 11.1.6.2, einkum 1. mgr., í kjarasamningi málsaðila, hafi frekar átt við um háttsemi stefnanda, þar sem vísað sé til vægari brota á starfsskyldum. Stefndi áréttar að ef um gróft brot í starfi sé að ræða eigi nefnt ákvæði 4. mgr. 11.1.6.1 í kjarasamningnum við. Byggir stefndi á því að með samanburði á nefndum ákvæðum geti verið um gróf brot að ræða þegar áframhaldandi viðvera starfsmanns á vinnustað veldur skaða og þegar áminning þyki ekki nægjanlegt úrræði til að koma í veg fyrir skaðann.

Stefndi tekur fram að hann dragi ekki í efa að skilyrðið til beitingar ákvæðis 11.1.6.1 í kjarasamningi beri almennt að skýra þröngt, en áréttar að í máli stefnanda hafi það verið forsendur fyrir beitingu ákvæðisins. Þá hafnar stefndi þeim sjónarmiðum stefnanda að hann hafi farið á mis við réttindi sem ákvæðið tryggir starfsmanni. Þar um vísar stefndi til þess að stefnandi hafi notið ráðgjafar lögmanns áður en ákvörðunin um uppsögn hans var tekin. Einnig hafi aðkoma stéttarfélags verið til staðar, en þar um vísar stefndi til framlagðs endurrits fundargerðar varðandi vitnisburði samstarfsmanna. Loks liggi fyrir að trúnaðarmaður/varatrúnaðarmaður hafi verið viðstaddur öll viðtölin við rannsókn stjórnanda stefnda.

Stefndi bendir á að í fyrrnefndum reglum hans, þ. á m. um forvarnir vegna eineltis o. fl., sbr., 1. gr., segi m. a. að á meðal ráðstafana vegna eineltismála geti verið uppsögn starfsmanns. Stefnandi vísar til þess að ákvæði reglnanna takmarki þó ekki þær heimildir sem hannhafi á grundvelli gildandi kjarasamnings.

9. Stefndi hafnar þeim málsástæðum stefnanda að ágallar hafi verið á rannsókn málsins eða að slíkir ágallar geti haft þýðingu varðandi lýstar fjárkröfur. Þá hafnar stefndi því alfarið að það dragi með nokkrum hætti úr gildi rannsóknar á máli stefnanda að þáverandi bæjarstjóri og bæjarritari stefnda hafi gert hana, enda standist það enga skoðun að við rannsókn starfsmannamála hjá opinberum aðilum hafi viðkomandi stjórnvald ekki forræði á málefninu. Stefndi bendir á í því sambandi að Slökkvilið Fjarðabyggðar sé stofnun sveitarfélagsins og njóti því stuðnings skrifstofu sveitarfélagsins varðandi hvers kyns rekstrarmálefni, þ. m. t. starfsmannamál. Og á þeim grundvelli hafi máli stefnanda verið vísað til rannsóknar sem nefndir aðilar hafi síðar haft með höndum. Stefndi andmælir því að stefnandi hafi ekki fengið tækifæri til að gæta hagsmuna sinna við rannsóknina, en þar um vísar hann sérstaklega til margnefnds fundar þann 13. júní 2019.

Stefndi byggir á því að við rannsókn málsins hafi verið gætt að þeim skyldum sem kveðið sé á um í 6. gr. reglugerðar nr. 1009/2015. Þá hafi fyrrnefndir stjórnendur stefnda við rannsóknina sýnt varfærni og nærgætni í aðgerðum sínum, en að auki hafi þeir í öllum meginatriðum unnið í samræmi við áðurnefndar verklagsreglur hans um málsmeðferð og viðbrögð við einelti, kynferðislegri eða kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustað. Loks hafi eftirmálar rannsóknarinnar og meðferð tekið mið af eðli málsins og verið í samræmi við gildandi reglur og ákvæði gildandi kjarasamnings.

Stefndi byggir á því að upphaf umræddrar rannsóknar hafi verið hinn 7. júní 2019, og því eigi athugasemdir stefnanda að því er varðar 7. gr. reglugerðar nr. 1009/2015 ekki við, að því er varðaði viðbrögð sem átt hafi sér stað áður en rannsóknin hófst, enda óljóst hvernig það tengist brotum á svonefndri rannsóknarreglu. Stefndi bendir á að í febrúar 2019, þegar upplýsingar eða tilkynning um eineltismál D hafi fyrst komið fram, hafi staðið yfir vinna sérfræðings Forvarna ehf. við gerð sálfélagslegs áhættumats, en matið hafi verið til frekari fyllingar hins almenna áhættumats vinnustaðarins. Stefndi bendir á að erindi D hafi á þessum tíma ekki verið afdráttarlaus tilkynning um einelti, en hann vefengi ekki að á þeim tíma hefði þurft að vinna almennt í samskiptamálum á vinnustaðnum. Stefndi bendir á að sérfræðingur Forvarna ehf. hafi í starfi sínu fengið upplýsingar um erindi D, og hafi mál hennar í framhaldi af því verið kynnt fyrir slökkviliðsstjóra. Viðbrögðin hafi tekið mið af þessu, en fyrir liggi að nefndur sérfræðingur hafi í kjölfarið kynnt málið fyrir stefnanda á fundi þeirra um miðjan apríl 2019. Kynning málsins fyrir stefnanda og stjórnunarlegar ákvarðanir um breytingar á vaktaskipan hafi enn fremur verið gerðar í því skyni að bæta starfsaðstæður. Stefndi byggir á því að þessar ráðstafanir hafi gefið stefnanda fullt tilefni til þess að breyta háttalagi sínu, sbr. umfjöllun hér áeftir um hið ætlaða fjártjón.

10. Stefndi vísar í máli sínu til einstakra þátta í umræddri rannsókn á máli stefnanda. Stefndi mótmælir því að vitnisburðir þriggja starfsmanna sem rætt var við hafi verið efnislega rangir. Hann bendir á að starfsmennirnir hafi allir unnið með D á vöktum hjá slökkviliðinu, en af þeim sökum hafi þeir getað verið vitni að háttsemi stefnanda. Í þessu samhengi vísar stefndi til þess að þau andmæli sem stefnandi hafi sett fram með andmælabréfí sínu, dagsettu 24. júlí 2019, hafi í ljósi vitnisburðanna þriggja, kvörtunar D og annarra gagna málsins ekki þótt leiða til þess að víkja ætti frá fyrirhugaðri ákvörðun um uppsögn.

11. Stefndi andmælir þeirri málsástæðu stefnanda að í máli hans hafi eigi verið fylgt reglum um andmælarétt. Stefndi bendir að á fundinum 13. júní 2019 hafi stefnandi fengið upplýsingar um efni kvörtunar D, en á þann hátt hafi hann og fengið andmælarétt á fyrri stigum málsmeðferðarinnar, sbr. að því leyti ákvæði 5. mgr. ákvæðis 11.1.6.1 í kjarasamningi aðila, þar sem segir að við þær aðstæður að frávikning úr starfi sé til skoðunar þurfi að gæta að andmælarétti starfsmanns áður en endanleg ákvörðun er tekin. Stefndi áréttar að með ákvæðinu sé andmælarétturinn sérstaklega áskilin fyrir „endanlega“ ákvarðanatöku. Því hafi andmælaréttar stefnanda verið gætt í samræmi við ákvæðið, en að auki hafi andmælarétturinn falist í fyrrnefndum fundi. Stefnandi hafi í ljósi þessa fengið tækifæri til þess að setja fram andmæli sín við rannsókn stefnda.

12. Stefndi andmælir þeirri málsástæðu stefnanda að í máli hans hafi verið brotið gegn jafnræðisreglum og þá með þeirri niðurstöðu stefnda að veita starfsmanninum E-x-x áminningu. Að þessu leyti staðhæfir stefndi að gögn hafi leitt það í ljós að aðstæður í máli stefnanda og nefnds starfsmanns hafi verið mismunandi og því hafi málefnalegar og rökréttar ástæður verið fyrir mismunandi niðurstöðum í málum þeirra. Sem dæmi um þennan mismun nefnir stefndi að stefnandi hefði áður gert sátt vegna samskipta sinna við fyrrverandi starfsmann stefnda, G, og að vísbendingar hafi verið um að samskiptin hefðu ekki lagast eftir það. Þá hafi vitnisburðir verið um að viðvera stefnanda hefði neikvæð áhrif á samskiptahætti E, en að auki hafi komið til vitnisburðir um að aðrir starfsmenn hefðu ekki treyst sér að til að starfa með honum.

13. Stefndi tekur undir með stefnanda um að ákvæði 4. mgr. 11.1.6.1 og 1. mgr. 11.1.6.2 í kjarasamningnum, að því er varði uppsagnir, feli í sér útfærslu á meðalhófsreglum, og því eigi misalvarleg brot að leiða til misþungra úrræða. Stefndi byggir á því að í mati á skaða af áframhaldandi viðveru brotlegs starfsmanns fyrir starfsemi, starfsmenn og viðskiptavini, felist meðalhófsregla á áhrifum grófra brota í starfi. Stefndi byggir á því að hann hafi gætt að þessum atriðum, en að rannsóknin hafi leitt í ljós að starfsemin og starfsmennirnir yrðu fyrir skaða af áframhaldandi viðveru stefnanda á vinnustaðnum.

Stefndi segir að erfitt hafi verið að greina með hvaða hætti það hafi skipt máli að stefnandi hefði fengið upplýsingar um kvörtun D um miðjan apríl nefnt ár, en ekki strax í febrúar þegar hún hafi fyrst kynnt málið fyrir slökkviliðsstjóra. Hið sama hafi gilt um fyrrnefndan fund stefnanda í aprílmánuði og að þá hefði því ekki verið beint til hans að breyta hegðun sinni. Í þess stað hafi stefnanda verið bannað að eiga samskipti við D. Stefndi byggir á því að þessi atriði geti ekki tengst broti á meðalhófi, en í því sambandi bendir hann á að hluti þeirra atvika sem D hafi kvartað yfir hafi átt sér stað eftir miðjan apríl, m. a. með þeim hætti að stefnandi hafi gert sér far um að hitta hana á vaktaskiptum og að við slík tilefni hafi hann látið hana verða vara við hunsun. Um þetta síðastnefnda atriði vísar stefndi til endurrits við rannsókn málsins, þ. e. skýrslu vitnisins M, dagsettrar 8. júlí 2019.

14. Stefndi byggir á því að vægari úrræði hefðu ekki náð markmiðum um að bæta háttsemi stefnanda. Að því leyti bendir stefndi á tilvik eftir miðjan apríl 2019, sem hann segir að hafi lýst forhertri afstöðu stefnanda til eigin háttsemi, og þá um að draga hefði átt þær ályktanir af því að D hefði eigi mætttil fundar við stefnanda með fulltrúa Forvarna e hf., og að þannig hafi verið brotinn réttur á honum. Byggir stefndi á því að þetta tiltekna atvik lýsi fremur þeim skaða sem brot stefnanda hefðu þá þegar haft á starfsemi slökkviliðsins og starfsmenn þess.

15. Stefndi andmælir því að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni, en þar um vísar hann til umfjöllunar hér framar um meginreglur ógildingarfræða stjórnsýsluréttarins og skaðabótaréttar, og að skilyrði til skaðabótaskyldu stefnda geti ekki verið til staðar nema stefnandi sanni að ákvörðunin um uppsögn hans hafi verið efnislega röng eða að slíkir formgallar hafi verið á málsmeðferðinni að uppsögn hefði ekki komið til án þeirra.

16. Stefndi byggir á því að stefnandi geti ekki borið því við að skort hafi áhættumat fyrir vinnustaðinn eða að skort hafi á eftirfylgni ákvæða reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir fyrir einelti o. fl. Í því sambandi bendir stefndi á að það regluverk varði hagsmuni vinnustaða og starfsmanna almennt, en feli ekki í sér vernd fyrir gerendur eineltis. Stefndi bendir og á að í regluverkinu felist eftirlits- og athafnaskyldur í þágu almennra starfsaðstæðna, en að slíkar skyldur vinnuveitanda geti ekki komið í veg fyrir einelti. Stefndi staðhæfir að þær grundvallar ályktanir verði dregnar af dómaframkvæmd á sviði skaðabótaréttar, að einhvers konar eftirlitsskyldur leysi ekki þá sem eftirlitið beinist að undan ábyrgð á eigin athöfnum, þannig að eftirlitsaðilinn verði ábyrgur fyrir tjóni.

Stefndi byggir á því að stefnandi sé ábyrgur fyrir eigin gerðum, og þá eins og þær hefðu komið fram þegar eineltisrannsókn á vegum stefnda fór í raun fram. Stefndi staðhæfir að alvarleiki eineltis stefnanda hafi verið mikill, sem og áhrif eineltis hans á starfsemina og starfsmenn stefnda. Því stoði það ekki fyrir stefnanda að vísa til þess að önnur atburðarás eða stjórnunarákvarðanir um viðbrögð við eineltinu hefðu leitt til þess að þaðhefði orðið vægara. Slíkar ályktanir hafi jafnframt enga stoð í gögnum málsins.

17. Stefndi byggir á því að ef önnur skilyrði skaðabótaábyrgðar teldust uppfyllt beri engu að síður að sýkna stefnda af fjárkröfu stefnanda, og þá með vísan til meginreglna um eigin sök.

18. Stefndi byggir á því að ekki séu fyrir hendi í máli þessu skilyrði til greiðslu miskabóta. Stefndi bendir á að uppsögn stefnanda hafi verið gerð á grundvelli stjórnunarheimilda slökkviliðs stefnda og á ákvæðum kjarasamnings, en að auki hafi hún verið byggð á rannsókn málsins. Stefndi byggir á því að fyrir hafi legið upplýsingar sem hafi borið vitni um alvarlega annmarka á starfsháttum stefnanda og því hafi stefnda verið rétt og eðlilegt að bregðast við þeim. Þá hafi það verið fyllilega lögmætt að þetta yrði gert með aðkomu starfsmanna stefnda, s. s. bæjarstjóra og bæjarritara. Því séu engar forsendur til þess að líta svo á að ákvörðun stefnda um uppsögn hafi falið í sér ólögmæta meingerð í garð stefnanda. Stefndi byggir jafnframt á því að langsótt sé að telja að brot á formreglu stjórnsýsluréttar, s. s. rannsóknarreglu, feli í sér ólögmæta meingerð. Þar fyrir utan hafi stefnandi notið andmælaréttar í samræmi við ákvæði kjarasamnings.

19. Stefndi byggir á því, verði ekki fallist á sýknukröfu hans, að þá verði dómkröfur stefnanda lækkaðar, enda sé krafa hans um fjártjón ekki í samræmi við dómvenju þegar uppsögn hefur verið talin ólögmæt. Stefndi bendir á að stefnandi hafi fengið greidd laun eftir uppsögnina, og þá fyrir mánuðina ágúst, september og október 2019. Stefndi vísar til þess að einnig þurfi að líta til tekna stefnanda á tímabilinu eftir uppsögnina, og þá m. a. hvenær hann hafi hafið störf hjá tilteknu verslunar- og þjónustufyrirtæki í heimabyggð. Stefndi byggir á því að við útreikning á fjártjóni stefnanda beri í samræmi við dómvenju að líta til launatekna stefnanda og annarra sambærilegra greiðslna frá uppsögninni, þann 3 1. júlí 2019, í 12 mánuði þar frá. Stefndi vísar til þess að hann hafi ekki athugasemdir við að miða eigi við að laun hans til stefnanda hafi verið 940.778 krónur á mánuði, hefði uppsögnin ekki komið til. Stefndi segir að í ljósi framlagðra upplýsinga um að mánaðarlaun stefnanda hjá fyrrnefndu verslunar- og þjónustufyrirtæki hafa verið 601.440 krónur á mánuði, hafi launamismunurinn að hámarki verið 339.338 krónur á mánuði. Vegna níu mánaða tímabils geti fjárkrafa stefnanda því verið um 3.054.042 krónur. Þá hafi stefnandi fengið stöðuhækkun í núverandi starfi.

20. Stefndi byggir á því og áréttar að takmarka beri fjárhæð bóta til stefnanda, og þá með vísan til meginreglna skaðabótaréttarins um eigin sök.

21. Stefndi byggir á því að fjárhæð miskabótakröfu í stefnu sé verulega hærri en dæmi séu um, þegar uppsögn er talin ólögmæt og jafnframt talin skilyrði til greiðslu miskabóta samhliða bótum vegna fjártjóns. Stefndi byggir á því að verði talin skilyrði fyrir greiðslu miskabóta fari hann fram á verulega lækkun umkrafinnar fjárhæðar.

22. Stefndi reisir kröfu sína um málskostnað á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 1. gr., 24.- 28. gr., 65. gr. o. fl., reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum. Þá vísar stefndi til meginreglna skaðabótaréttar, s. s. um sönnun tjóns, sennilegra afleiðinga og eigin sakar.

V.

1. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi A aðilaskýrslu, en einnig Bslökkviliðsstjóri. Þá gáfu vitnaskýrslur J, fyrrverandi bæjarstjóri, K bæjarritari, Cvaraslökkviliðsstjóri svo og slökkviliðs- og sjúkraflutningamennirnir D, E, L, N, O, M, I, H, P og Q, en einnig R, framkvæmdastjóri Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, og F, verkefnastjóri mannauðssmála hjá Háskóla Íslands, áður sérfræðingur hjá Forvörnum ehf.

2. Í máli þessu er ágreiningur með aðilum máls, sem á rót sína að rekja til uppsagnar stefnanda sem slökkviliðs- og sjúkraflutningamanns hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar, þá er slökkviliðsstjóri afhenti honum bréf þess efnis, en uppsögnin var miðuð við 31. júlí 2019.

Vegna þessa krefur stefnandi stefnda m. a. um skaða- og miskabætur. Stefndi hefur alfarið hafnað kröfunum og krefst sýknu.

Stefnandi hóf störf hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar á árinu 2015, og var hann á þriggja manna vakt, svonefndri D- vakt.

Slökkvistöðin í Fjarðabyggð er rekin á ábyrgð og kostnað stefnda, sbr. 10. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir, og eru höfuðstöðvar hennar við Mjóeyrarhöfn á Reyðarfirði, en útstöðvar eru í nálægum byggðakjörnum. Auk slökkvistarfa og eldvarnareftirlits sér slökkviliðið um alla sjúkraflutninga í Fjarðabyggð og eru tólf slökkviliðs- og sjúkraflutningamenn á fjórum sólarhringsvöktum.

3. Er atvik máls þessa gerðust fór um starfskjör og önnur réttindi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna m. a. eftir ráðningarsamningi, en einnig gildandi kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna (LSOS) frá 24. október 2015.

4. Við meðferð málsins hafa aðilar lagt fram nokkurn fjölda gagna. Eru þar á meðal fyrrnefndur kjarasamningur, en einnig tilteknar reglur sem stefndi hafði samþykkt og varða aðbúnað og vinnuumhverfi starfsmanna í sveitarfélaginu, og þá um viðbraðgsáætlanir, sbr. að því leyti ákvæði e-liðar 1. mgr. 38. gr. og 65. gr. laga nr. 48/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, líkt og lýst varm. a. í kafla I., liðum 2 og 3, hér að framan.

Í málinu liggja einnig fyrir fundargerðir, andmælabréf og önnur gögn, sem varða m. a. aðdragandann og þá rannsókn, sem stefndi réðst í, sem varð síðar grundvöllurinn aðþeirri ákvörðun að segja stefnanda upp störfum. Þá liggja fyrir launaseðlar stefnanda á meðan hann starfaði hjá stefnda og þá einnig á því uppsagnartímabili sem á eftir fór, en auk þess liggur fyrir skattframtal stefnanda vegna tekna hans á árinu 2019, og loks staðgreiðsluskrár RSK vegna launa hans á árinu 2019 og einnig vegna launa á fyrstu mánuðum ársins 2020 eftir að hann lauk störfum sínum hjá stefnda og hóf störf hjá tilgreindu þjónustu- og verslunarfyrirtæki.

5. Eins og fyrr hefur verið rakið hófu stjórnendur stefnda fyrrnefnda rannsókn sína í júnímánuði í kjölfar þess að formleg tilkynning hafði borist um ætlað einelti gagnvart D, og þá m. a. af hálfu stefnanda.

Auk greiningarskýrslu stjórnenda stefnda um hið ætlaða einelti stefnanda liggja fyrir í málinu skýrslur sálfræðinga. Er annars vegar um að ræða staðfesta skýrslu F, þáverandi vinnusálfræðings hjá Forvörnum ehf., dagsetta 7. maí 2019, um sálfræðilegt áhættumat hjá Slökkviliði Fjarðabyggðar. Hins vegar er um að ræða skýrslu, sem unnin var að beiðni stefnda af þremur sálfræðingum Lífs og sálar sálfræðiskrifst ofu ehf., um ætlað einelti stefnanda gagnvart fyrrverandi starfsmanni slökkviliðsins, G, sem dagsett er 16. desember 2019.

Í málatilbúnaði sínum fjalla málsaðilar um þann aðdraganda sem leiddi m. a. til starfsloka stefnanda. Að því leyti er af hálfu stefnda bent á viðbrögð fyrirsvarsmanna hans vegna þeirra samskipta sem áður höfðu orðið á millum stefnanda og fyrrverandi starfsmanns liðsins, nefndrar G, og að stefnandi hafi af því tilefni ritað undir sáttagjörð hjá slökkviliðsstjóra þann 8. mars 2018. Fram kom í vætti slökkviliðsstjóra og bæjarritara stefnda fyrir dómi að ekki hefði verið litið á þennan gjörning sem áminningu gagnvart stefnanda. Verður það lagt til grundvallar í máli þessu.

6. Af gögnum verður ráðið að stefndi hafi í kjölfar ofangreindra atvika afráðið í ársbyrjun 2019 að fylgja eftir eigin viðbragðsreglum, en einnig ákvæðum reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, sbr. ákvæði nefndra laga nr. 48/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og þá m. a. með því að leita eftir aðstoð sérfræðings hjá sálfræðifyrirtækinu Forvörnum ehf. Afraksturinn, og þá eftir að sérfræðingurinn hafði rætt við alla fastráðna starfsmenn slökkviliðsins, var skýrslan um sálfræðilegt áhættumat, dagsett 7. maí 2019.

7. Eins og áður hefur verið rakið kvartaði D, sjúkraflutninga - og slökkviliðsmaður, við slökkviliðsstjórann B í febrúarmánuði 2019 um hegðan vaktfélaga sinna á D-vaktinni, þ. e. stefnanda og vitnisins E. Samkvæmt vætti D fyrir dómi gerðist þetta í starfsþróunarviðtali eftir að hún hafði unnið í fáeinar vikur á nefndri vakt. Óumdeilt er að D fórfram á það við slökkviliðsstjórann að umkvörtunarefni hennar yrði a. m. k. ekki að sinni gerð opinbert, enda hafi hún vonast til þess að ástandið lagaðist og að henni myndi líða betur í vinnunni.

Samkvæmt gögnum brást slökkviliðsstjórinn við um miðjan apríl nefnt ár og þá með því að leita ráða hjá hinum sérfróða starfsmanni Forvarna ehf., sem þá var enn við störf hjá slökkviliðinu vegna fyrrnefnds áhættumats. Í framhaldi af því hélt sérfræðingurinn fund með stefnanda og D. Samkvæmt skýrslu stefnanda fyrir dómi heyrði hann í fyrsta sinn á þessum fundi af umkvörtunum D, en jafnframt staðhæfði hann að aðeins hluti af þeim hefðu í raun varðað hann.

Samhliða lýstum viðbrögðum var af hálfu slökkviliðsstjórans gripið til þess ráðs að færa D af fyrrnefndri D- vakt, og þá yfir á aðra vakt í slökkviliðinu. Samkvæmt vætti D fyrir dómi var henni jafnframt ráðlagt, m. a. af slökkviliðsstjóra, að forðast samskipti við stefnanda eftirleiðis.

8. Fyrir dómi skýrði D frá því að hún hefði í raun verið ósátt við lýst viðbrögð, enda helst haft væntingar um að slökkviliðsstjórinn myndi veitta stefnanda tiltal, og þá m. a. sökum þess að þrátt fyrir tilflutninginn á aðra vakt hefði hún enn þurft að vera í návistum við stefnanda við vaktaskipti, í um 10- 20 mínútur, en einnig eftir atvikum að starfa með honum við aðrar tilteknar aðstæður. Vegna þessa og þar sem henni hafi raun fundist sem kvörtun hennar hefði verið sópað undir teppið hefði hún leitað ráða hjá Landssambandi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna.

9. Eins og áður er greint frá lá skýrsla sérfræðings Forvarna ehf. fyrir fyrrihluta maímánaðar 2019. Og eins og rakið var í II. kafla, lið 3, hér að framan er í skýrslunni vikið að styrkleikum og veikleikum hjá slökkviliðinu. Um hið síðarnefnda er það sérstaklega nefnt að borið hafi á samskiptavandamálum á meðal slökkviliðsmannanna, en einnig vantrausti. Þá hafi verið togstreita á milli vakta. Að áliti dómsins eru nefnd áhersluatriði í allgóðu samræmi við vitnisburði fyrrnefndra sjúkraflutninga - og slökkviliðsmanna fyrir dómi, en einnig slökkviliðsstjórans, sem lýsti því að vegna flokkadrátta á meðal fastráðinna slökkviliðsmanna hefði verið nauðsynlegt að leita viðeigandi lausna. Í því viðfangi er til þess að líta að fyrir dómi lýsti bæjarritari stefnda því að hann hafi gert sér grein fyrir því, eftir þá rannsókn og greiningarvinnu sem gerð hafði verið vegna kvörtunar D, að vandamálin á slökkvistöðinni hefðu verið umfangsmeiri en einungis ætlað eineltimál stefnanda gagnvart henni.

10. Samkvæmt því sem rakið var í kafla II, lið 3, hér að framan hófst rannsókn stjórnenda stefnda á ætluðu einelti gagnvart D fyrrihluta júnímánaðar. Verður ráðið að þetta hafi gerst eftir að stjórnendunum hafði borist erindi frá Landssambandi slökkviliðs-og sjúkraflutningamanna, en samkvæmt vætti slökkviliðsstjóra var hann í sumarorlofi þegar erindið barst. Liggur fyrir að þeir stjórnendur stefnda, sem höfðu með starfsmannamál sveitarfélagsins að gera, þáverandi bæjarstjóri og bæjarritari, brugðust skjótt við. Þannig kvöddu þeir D á sinn fund, og liggur fyrir að hún lét þá hafa lista með nánar tilgreindum kvörtunaratriðum í tólf liðum. Því til viðbótar kvöddu stjórnendurnir til sín stefnanda, en einnig vaktfélaga hans, vitnið E, sem einnig var talið að hefði átt hlut að máli. Er óumdeilt að máli vitnisins var á síðari stigum lokið með áminningu. Við rannsóknina kvöddu stjórnendurnir einnig til viðtals þrjá nafngreinda sjúkra- og slökkviliðsmenn, sem störfuðu á öðrum vöktum en stefnandi.

Í kjölfar greiningarvinnu rituðu stjórnendurnir skýrslu um rannsóknina, en í henni er m. a. vísað til áðurnefndra viðbraðgsreglna, en einnig til ákvæða reglugerðar nr. 1009/2015. Meginniðurstaða skýrslunnar er að stefnandi hafi sýnt af sér „gróft einelti“ í samskiptum sínum við D. Því til viðbótar er í skýrslunni vísað til sáttagjörðarinnar sem stefnandi hafði undirritað hjá slökkviliðsstjóra þann 8. mars 2018 og þá vegna samskipta hans við fyrrverandi starfsmann slökkviliðsins, sbr. kafla II, lið 1, hér að framan. Loks er í skýrslunni vísað til þess að fyrrnefndir þrír starfsfélagar stefnanda í slökkviliðinu hafi lýst því yfir að þeir treystu sér eigi til að starfa með honum. Nefndir stjórnendur staðfestu efni skýrslunnar fyrir dómi og áréttuðu jafnframt alvarleika hennar.

11. Eins og áður er rakið, sbr. kafla II, liðir 7 - 8, afhenti slökkviliðsstjóri, þann 11. júlí nefnt ár, stefnanda bréf þessi efnis að ráðgert væri að segja honum upp störfum „vegna háttsemi sem samrœmist ekki starfsskyldum.“ Í bréfinu er skýrt tekið fram að stefnanda gefist færi á að andmæla hinni fyrirhuguðu ákvörðun fyrir 25. júlí nefnt ár með skriflegum rökstuðningi. Liggur fyrir að af þessu tilefni svaraði stefnandi fyrir sig með ítarlegu andmælabréfi. Í niðurlagi bréfsins lagði stefnandi til að stjórnendur stefnda rannsökuðu málið frekar og þá með því að kalla til fleiri starfsmenn slökkviliðsins en þá þrjá sem þeir höfðu þá þegar haft samskipti við. Eigi var orðið við þessum tilmælum stefnanda, og með bréfi dagsettu 30. júlí var honum sagt upp störfum og þá með vísan til ákvæðis 11.1.6.1 í fyrrnefndum kjarasamningi.

12. Eins og fyrr sagði var D færð á umrædda D- vakt í byrjun árs 2019, en það mun hafa verið gert vegna tímabundins veikindaorlofs fastráðins starfsmanns, sem þar hafði verið fyrir. Þegar þetta gerðist hafði það atvik þegar gerst sem D lýsti í 1. tölulið kvörtunarskrár sinnar. Að áliti dómsins er í því viðfangi til þess að líta, sbr. samhljóða framburð D og stefnanda fyrir dómi, að þegar atburðurinn gerðist hafi fleiri starfsmenn slökkviliðsins verið að æfa saman notkun á svonefndum maskara, og að við slíkar aðstæður hafi það tíðkast að taka fyrir öndurgatið til þess að gæta að þéttleika. Samkvæmt frásögn D komu lýst viðbrögð stefnanda henni á óvart, en af þeim sökum hafi hún fundið til óþæginda. Hún staðfesti aftur á móti frásögn stefnanda um að háttsemin hefði aðeins varað í stutta stund. Hún kvaðst ekki hafa haft orð á athæfinu við viðstadda starfsfélaga. Í vitnisburði sínum fyrir dómi lýsti D því að hún hefði farið að finna fyrir vanlíðun í starfi sínu á vaktinni með stefnanda og vaktfélaganum E, og staðfesti að hún hefði af þeim sökum rætt líðan sína í fyrrnefndu starfsþróunarviðtali hjá slökkviliðsstjóra í febrúarmánuði 2019. Að auki kvaðst hún hafa haft orð á þessari líðan sinni á þeim fundi sem sérfræðingur Forvarna ehf. boðaði hana óvænt á í aprílmánuði, og þá m. a. haft á orði að henni fyndist framkoma stefnanda leiðinleg. Hún staðfesti að stefnandi hefði skömmu síðar á fundi þeirra þriggja beðið hana afsökunar. D greindi frá því að eftir að hún hafði verið færð á aðra vakt, og eftir að hún hafði þegið sálfræðiþjónustu á vegum stefnda, hefði hún reynt að forðast öll samskipti við stefnanda, þ. á m. við vaktaskiptin. Að því leytinu hafi hún reynt að fylgja fyrrnefndum ráðum slökkviliðsstjóra, en bar að stefnandi hefði reyndar viðhaft svipuð viðbrögð gagnvart henni.

Að því er varðaði önnur kvörtunaratriði, sbr. atvik 2- 12 á fyrrnefndum lista, lýsti D því fyrir dómi að vegna þeirra hefði henni fundist framkoma stefnanda óþægileg, óeðlileg og lítillækkandi, og þá þannig að stefnandi hafi hunsa hana, en um leið hefði hann verið að upphefja sjálfan sig. Í því sambandi nefndi hún helst atriðið með dælubifreiðina og mótorbremsuna, samkvæmt lið 6, enda hefði hún við þær aðstæður fundið til óöryggis.

Fyrir dómi áréttaði stefnandi efnislega áðurrakin andmæli og athugasemdir, sbr. kafla II, lið 8, hér að framan. Að því er varðaði notkun fyrrnefndrar mótorbremsu á dælubifreið bætti stefnandi því við að eftir að hann hafði tekið að sér að þjálfa D, að beiðni slökkviliðsstjóra, hefði hann algjörlega treyst henni til verka.

13. Í kafla 11 í kjarasamningi aðila er m. a. kveðið á um uppsögn vinnuveitanda á ráðningarsamningi. Ákvæði 11.1.6 hljóðar svo:

„ Óheimilt er að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna. Uppsögn skal vera skrifleg og miðast við mánaðamót. Óski starfsmaður þess skal veita honum skriflegan rökstuðning.“

Þá er í nefndum kafla kjarasamningsins kveðið á um áminningu til starfsmanns, en einnig um fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi. Er um þessi atriði m. a. fjallað í ákvæðum 1.6.1 og 1.6.2, sbr. kafla I., lið 2, hér að framan.

Eins og áður hefur verið rakið vísaði stefndi um heimild sína til hinnar fyrirvaralausu uppsagnar stefnanda til ákvæða í kjararsamningi og þá til 4. mgr. 11.1.6.1, sem er svohljóðandi:

„

Starfsmanni skal víkja úr starfi fyrirvaralaust verði hann uppvís að grófu broti í starfi enda valdi viðvera hans á vinnustað áframhaldandi skaða fyrir starfsemina, aðra starfsmenn eða viðskiptavini. Fulltrúa stéttarfélags starfsmanns skal veittur kostur á að kynna sér slík mál áður en ákvörðun er tekin.“

Á stefnda hvílir sem vinnuveitanda sönnunarbyrði fyrir því að uppfyllt sé það grunnskilyrði tilgreinds ákvæðis að stefnandi hafi orðið uppvís að grófu broti í starfi sem réttlætt geti fyrirvaralausa uppsögn.

Eigi er í kjarasamningsákvæðinu skilgreint nánar hvað talist getur til „grófra brota.“ Í því efni þykir m. a. rétt að líta til þeirra atriða sem um getur í ákvæði kjarasamningsins, þ. e. 11.1.6.2., þar sem gengið er út frá því að áminna beri starfsmann skriflega fyrir vanrækslu, óhlýðni, ósæmilegar athafnir eða athafnir ósamrýmanlegar starfinu, og þá þannig að brot verði að ná tilteknum alvarleika til þess að teljast til grófra brota. Verði brot þannig að fela í sér eitthvað annað og meira en það sem talið er upp í nefndu ákvæði 11.1.6.2 til þess að réttlæta uppsögn án fyrirvara.

14. Samkvæmt framansögðu greinir aðila, en einnig fyrrgreind vitni, á um atvik, en þeir hafa í skýrslum sínum hér fyrir dómi lýst þeim frá sínum sjónarhól. Að því leyti skiptast áherslur að áliti dómsins nokkuð í tvö horn. Í því viðfangi er til þess að líta að við úrlausn einkamála hafa staðhæfingar aðila um atvik almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atriði sem honum er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Við úrlausn um sönnun atvika verður í þessu máli og að taka afstöðu til þess hvort staðhæfingar aðila fái nægjanlega stoð í sönnunargögnum sem aflað hefur verið við rekstur málsins. Að því er varðar sönnunargildi vitnisburðar verður enn fremur m. a. að hafa í huga afstöðu vitna, t. d. til aðila, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991. Að öðru leyti verður skorið úr ágreiningi eftir mati á þeim gögnum sem fram hafa komið í málinu, samkvæmt almennum reglum VI. kafla nefndra laga.

Að öllu ofangreindu virtu og þá í samhengi við ákvæði við 3. gr. reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, er það niðurstaða dómsins að stefndi hafi ekki sýnt fram á að stefnandi hafi í samskiptum sínum við fyrrnefndan starfsmann Slökkviliðs Fjarðabyggðar, D, viðhaft einelti eða ofbeldi í skilningi ákvæðisins, þótt ýmislegt hefði betur mátt fara í þeim efnum. Virðast því önnur og vægari úrræði af hálfu stefnda hafa verið nærtækari, sbr. að því leyti ákvæði 11.1.6.2 í kjarasamningi, en fyrir liggur að stefnanda hafði á starfsferli sínum aldrei verið veitt skrifleg áminning.

Þegar ofangreint er virt verður fallist á með stefnanda að stefndi hafi við ákvörðun sína við uppsögnina þann 31. júlí 2019 ekki gætt að réttindum hans samkvæmt áðurröktu ákvæði í kjarasamningi, en að auki þykir stefndi í ljósi þess sem hér að framan hefur verið rakið heldur ekki hafa kannað málsatvik nægjanlega líkt og honum var skylt, sbr. ákvæði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

M eð hliðsjón af öllu hér framangreindu þá verður að mati dómsins ekki talið að aðrar framkomnar röksemdir eða málsástæður stefnda hafi sérstaka þýðingu í málinu eða geti leitt til annarrar niðurstöðu, sbr. e-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Verður því fallist á með stefnanda að stefndi hafi með nefndri uppsögn á ráðningarsamningi farið gegn ákvæðum kjarasamnings, og þannig brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með þessu athæfi bakaði stefndi sér skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda.

15. Í ljósi dómafordæma Hæstaréttar Íslands, sbr. t. d. í málum nr. 175/2005, nr. 128/2010 og nr. 528/2013, ber að ákvarða bætur til handa stefnanda að álitum. Að því leyti ber m. a. að líta til þess sem hér að framan hefur verið rakið, en einnig til þess að stefnandi var nokkuð innan við fimmtugt er atvik máls gerðust, að hann hafði verið ráðinn ótímabundið hjá stefnda með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti, en mátti að óbreyttu gera ráð fyrir að fá að gegna starfi sínu áfram. Þá ber að líta til þess að stefnandi hafði sérmenntað sig til starfa sem sjúkraflutninga - og slökkviliðsmaður, og að ekki er um ýkja fjölbreytta atvinnumöguleika að ræða í þeim efnum í þeim landshluta þar sem hann er búsettur ásamt fjölskyldu sinni. Að þessu virtu, en einnig með hliðsjón af áðurgreindum upplýsingum um launakjör stefnanda hjá stefnda, þ. á m. í uppsagnarfresti, og að hann hefur haft launatekjur eftir uppsögnina hjá nýjum vinnuveitanda, en þó lakari en hann hafði áður, þykja bætur til hans vegna fjártjóns hæfilega ákveðnar 4.500.000 krónur. Verða dráttarvextir af þeirri fjárhæð dæmdir frá þingfestingardegi.

16. Framgangur stefnda við uppsögn á ráðningarsamningi aðila fól að mati dómsins í sér brot á ákvæðum stjórnsýslulaga og kjarasamnings eins og áður var rakið. Þegar atvik máls eru hins vegar metin í heild, og þá að nokkru viðbrögð stefnanda eftir fundahöld og ábendingar stjórnenda stefnda fyrrihluta árs 2019, þykir framganga stefnda í hans garð, eins og á stóð, ekki hafa falið í sér ólögmæta meingerð, sbr. til hliðsjónar dómafordæmi Hæstaréttar Íslands, t. d. í málum nr. 588/2014 og nr. 475/2015 og að nokkru í máli nr. 828/2017. Af þessum sökum er að áliti dómsins ekki unnt að fallast á kröfu stefnanda um miskabætur, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 26/1993, og er málsástæðum hans að því leyti því hafnað.

17. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda 1.901.685 krónur í málskostnað og er þá tekið tillit virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf lögmaður, en af hálfu stefnda flutti málið J-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Fjarðabyggð, greiði stefnanda, A, 4.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. febrúar 2020 til greiðsludags.

Stefndi er sýkn af miskabótakröfu stefnanda.

Stefndi greiði stefnanda 1.901.685 krónur í málskostnað.