E-466/2019

Mál þetta, sem tekið var til dóms 3. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra af A, [...], Akureyri, á hendur B, [...], Akureyri, með stefnu birtri 19. desember 2019.

Stefnandi gerir þær kröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.748.990 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 93.215 kr. frá 1.2.2017 til 1.3.2017, af 201.677 kr. frá 1.3.2017 til 1.4.2017, af 267.595 kr. frá 1.4.2017 til 1.5.2017, af 347.162 kr. frá 1.5.2017 til 1.6.2017, af 411.807 kr. frá 1.6.2017 til 1.7.2017, af 481.915 kr. frá 1.7.2017 til 1.8.2017, af 528.653 kr. frá 1.8.2017 til 1.9.2017, af 630.324 kr. frá 1.9.2017 til 1.10.2017, af 704.985 kr. frá 1.10.2017 til 1.11.2017, af 776.004 kr. frá 1.11.2017 til 1.12.2017, af 838.828 kr. frá 1.12.2017 til 1. 1.2018, af 954.916 kr. frá 1.1.2018 til 1.2.2018, af 1.008.635 kr. frá 1.2.2018 til 1. 3.2018, af 1.082.841 kr. frá 1.3.2018 til 1.4.2018, af 1.184.817 kr. frá 1.4.2018 til 1.5.2018, af 1.296.959 kr. frá 1.5.2018 til 1.6.2018, af 1.420.752 kr. frá 1.6.2018 til 1.7.2018, af 1.463.892 kr. frá 1.7.2018 til 1.8.2018, af 1.525.788 kr. frá 1.8.2018 til 1.9.2018, af 1.567.990 kr. frá 1.9.2018 til 1.10.2018, af 1.712.415 kr. frá 1.10.2018 til 1.11.2018, af 1.748.990 kr. frá 1.11.2018 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi, [...], krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi. I

Mál þetta er eitt af fjórum málum sem fyrrverandi starfsmenn stefnda hafa höfðað gegn stefnda vegna ætlaðra vangreiddra launa stefnda.

Stefnandi starfaði hjá stefnda sem bifvélavirki frá mars 2011 til 31. október 2018. Ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur. Um ráðningarsambandið gilti kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Samiðnar. Ekki er ágreiningur um launataxta í málinu. Stefnandi fékk greitt samkvæmt launaseðlum. Tímaskráning starfsmanna var samkvæmt stimpilklukku. Ágreiningur málsins lýtur að því að stefnandi telur að hann hafi ekki að fullu fengið laun í samræmi við skráða tíma samkvæmt stimpilklukku, því að það vanti talsvert upp á að öll yfirvinna hafi verið greidd. Þá sé líka ógreidd dagvinna og frítökuréttur. Stefndi kveðst hins vegar hafa greitt stefnanda yfirvinnu í samræmi við þá vinnu sem hann hafi óskað eftir að yrði unnin í yfirvinnu. Þá sé hvorki ógreidd dagvinna né frítökuréttur til staðar. Stefndi kveður að í flestum tilvikum hafi dugað að starfsmenn ynnu aðeins dagvinnu en fyrir kom að vinna þurfti yfirvinnu og þá óskaði stefndi alltaf sérstaklega eftir því.

Stefnandi kveður að hann hafi ekki gert athugasemdir varðandi laun sín við stefnda. Í lok starfsferilsins hafi hann snúið sér til stéttarfélagsins og óskað eftir að þeir færu yfir launamál sín.

Hinn 4. júní 2019 hafi lögmaður stefnanda, fyrir hans hönd, sent stefnda bréf og krafist þess að stefnanda yrðu greidd þau laun sem hann ætti inni hjá stefnda. Því bréfi hafi ekki verið svarað af hálfu stefnda og hafi því mál þetta verið höfðað í desember 2019.

III

Stefnandi vísar til gr. 2.1 í kjarasamningi Samiðnar og Samtaka atvinnulífsins sem gilti frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018. Þar sé mælt fyrir um að virkur vinnutími í dagvinnu sé 37 klst. og 5 mínútur á viku. Um rétt stefnanda til yfirvinnu vísast í gr. 2.2.1 í nefndum kjarasamningi.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því aðhann hafi ekki fengið dagvinnutíma sína að fullu greidda í samræmi við stimpilklukku og launaseðla. Stefnandi eigi tvímælalaust rétt til greiðslu samkvæmt stimpilklukku, sbr. framangreint ákvæði kjarasamnings og 1. gr. laga nr. 55/1980. Vegna ársins 2017 séu vangreiddir dagvinnutímar 10 klst. og vegna ársins 2018 séu 30 mín. vangreiddar.

Í öðru lagi eigi stefnandi rétt til greiðslu yfirvinnu sem stefndi hafi vangreitt. Sé það mismunur á tímafjölda skv. stimpilklukku annars vegar og launaseðlum hins vegar. Í stefnu er gerð grein fyrir vangreiddum klukkustundum á mánuði á umkröfðu tímabili og er nánari sundurliðun dómkröfu þar að finna varðandi sundurliðun á mánuði.

Í þriðja lagi sé gerð krafa um greiðslu vegna þess að stefnandi hafi ekki alltaf fengið samfellda hvíld í 11 tíma, líkt og honum bar skv. 1. mgr. 53. gr. laga nr. 46/1980 og gr. 2.8 í kjarasamningi Samiðnar og Samtaka atvinnulífsins sem gilti frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018.

Í framangreindum kjarasamningi sé kveðið á um að fái starfsmaður ekki 11 tíma hvíld á sólarhring beri honum frítökuréttur í eina og hálfa klukkustund fyrir hverja klukkustund sem hvíldin skerðist. Í tilviki stefnanda liggi meðal annars fyrir að í tvö skipti í febrúar 2017 (launatímabil 27. jan. til 26. feb.) hafi stefnandi ekki fengið 11 tíma lágmarkshvíld á sólarhring.

Hinn 27. janúar 2017 hafi stefnandi unnið frá kl. 08:05 til kl. 02:07 um nóttina og hafi þannig eingöngu náð 6 tíma hvíld. Skv. áðurnefndum kjarasamningi eigi stefnandi því rétt til frítökuréttar sem nemi 5 x 1,5 klst. = 7,5 tímum. Hinn 1. febrúar 2017 hafi stefnandi ekki heldur náð 11 tíma lágmarkshvíld er stefnandi hafi unnið frá kl. 08:14 til kl. 23:27.

Þennan sólarhring eigi stefnandi rétt til frítöku sem nemi 3,5 x 1,5 klst. = 5,25 tímum. Samkvæmt 6. mgr. gr. 2.8.2 í kjarasamningi Samiðnar og Samtaka atvinnulífsins, sem gilti frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018, skal ónýttur frítökuréttur gerður upp við starfslok og teljast hluti ráðningartíma. Stefnandi hafi ekki fengið þennan aukna frítökurétt og sé gerð krafa um að stefndi greiði honum frítökuréttinn eins og nánar sé gerð grein fyrir með sundurliðun kröfunnar í stefnu. Kröfur stefnanda byggjast eingöngu á gögnum sem stafa frá stefnda. Annars vegar sé um að ræða skráningu á vinnutíma samkvæmt skráningarkerfi stefnda og síðan launaseðla sem stefndi hafi gert án aðkomu stefnanda. Kröfurnar séu byggðar á skýrum ákvæðum gildandi kjarasamnings á þeim tíma sem kröfurnar taka til. Kjarasamningar kveði á um lágmarkskjör. Þá segir skýrt í 1. gr. laga nr. 55/1980 að óheimilt sé að semja um lakari kjör en samkvæmt kjarasamningum. Í því ljósi sýnist að krafa stefnanda hljóti að vera ótvíræð, þar sem fyrir liggi að launagreiðslur til hans séu ekki í samræmi við kjarasamning sem gilti á þeim tíma sem kröfur stefnanda taka til.

III

Stefndi byggir á því að hann hafi að fullu efnt skyldur sínar gagnvart stefnanda og greitt honum þau laun sem honum ber, samkvæmt kjarasamningi og launatöxtum. Því beri að sýkna stefnda og ákvarða honum málskostnað úr hendi stefnanda.

Útreikningum stefnanda á því hvað hann telji sig eiga inni af ógreiddri dagvinnu og yfirvinnu sé mótmælt enda séu þeir rangir eins og sjáist þegar farið sé yfir yfirlit stefnda vegna ársins 2018 á skráningum stefnanda í stimpilklukku sem og í verkbókhaldi stefnda. Svo sem þar komi fram hafi stefndi greitt stefnanda alla þá dagvinnu og yfirvinnu sem hann hafi unnið og þá yfirvinnu sem beðið hafi verið um að hann ynni. Sem dæmi þá telji stefnandi sig eiga inni ógreiddan einn yfirvinnutíma vegna föstudagsins 12. janúar 2018, en þá stimplaði hann sig inn kl. 8:09 og út kl. 19:30. Fyrir þann dag hafi hann fengið greidda tvo yfirvinnutíma enda átti hann að hætta kl. 19:00 og skráningu í verkbókhald hafi lokið kl. 19. Stefnandi geti ekki skammtað sér yfirvinnu með því að stimpla sig of seint út. Svo sem lesa megi út úr yfirliti stefnda yfir tímaskráningar og verkbókhald, og með samanburði við launaseðla, hefur stefnandi fengið alla sína dag- og yfirvinnu greidda. Með sama hætti greiddi stefndi stefnanda alla þá vinnu sem hann vann árið 2017 og þá yfirvinnu sem stefnandi var beðinn um að vinna. Það feli hins vegar í sér mikla vinnu og óhagræði fyrir stefnda að fara yfir tímaskráningar svona langt aftur í tímann, enda löngu búið að gera árið upp í bókhaldi stefnda.

Þá sé rétt að halda til haga að í stefnu sé aðeins horft á útstimplun og hún talin eiga að skapa stefnanda rétt til frekari launa. Eins og fram komi í skráningum í stimpilklukku, samanber framlögð dómskjöl, þá stimplar stefnandi sig hins vegar oft og tíðum of seint inn. Ef litið verði svo á að þessar mínútur sem stefnandi stimplar sig of seint út eigi að skapa honum rétt til frekari launa hljóta þær mínútur sem hann stimplar sig of seint inn að eiga að koma einnig til skoðunar og frádráttar launa.

Þá sé byggt áþví að stefnandi hafi fengið launaseðil um hver mánaðamót þar sem fram komi fyrir hvaða vinnu greitt sé. Stefnandi hefði átt að gera athugasemdir við hvern launaseðil þegar eftir að honum barst hann, hafi hann talið laun vangreidd, en það var ekki fyrr ení nóvember 2018 sem hann gerði athugasemdir. Það var svo ekki fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 4. júní 2019, sem stefnandi gerði formlegar athugasemdir. Þetta hafi komið stefnda á óvart, enda gerði hann alltaf upp við stefnanda þau laun sem honum bar um hver mánaðamót. Í vinnusambandi hvílir gagnkvæm tillitsskylda á aðilum og sé starfsmaður óánægður með launaseðil og telji sig eiga inni ógreidd laun, beri honum að gera athugasemdir við vinnuveitanda við fyrsta tækifæri, enda þurfi vinnuveitandi að hafa svigrúm til að bregðast við og gera leiðréttingar ef þær eiga rétt á sér. Einnig þurfi vinnuveitandi að geta rukkað sinn viðskiptavin um greiðslu vegna vinnu starfsmanns eins og við eigi í tilviki stefnda. Því lengra sem líði frá því að vinnuveitandi greiðir laun og gefur út launaseðil, því erfiðara sé fyrir vinnuveitanda að bregðast við kröfum starfsmanns um leiðréttingar. Stefnanda hefði borið að gera athugasemdir mun fyrr og verði talið að hann eigi inni einhver ógreidd laun, þá hafi hann glatað rétti sínum vegna tómlætis. Þetta eigi bæði við um laun og launaseðla vegna áranna 2017 og 2018, og ekki síst 2017, enda löngu búið að gera það ár upp í bókhaldi stefnda og erfitt sé fyrir stefnda að bregðast við athugasemdum svona langt aftur í tímann.

Þá sé bent á að ef starfsmaður gerir athugasemdir við launaseðla sína innan hæfilegs tíma, þá sem fyrst og helst ekki síðar en innan næsta mánaðar frá því að hann fékk launaseðilinn, þá hafi vinnuveitandi tóm til að bregðast við, gera leiðréttingar ef við á, jafnvel rukka sinn viðskiptavin, sem vinnan var unnin fyrir, og reynt að leysa málið. Ef starfsmaður telur sig t. d. ekki komast yfir þá vinnu sem honum sé ætluð sé hægt að bregðast við því. Þegar athugasemdir séu hins vegar gerðar löngu eftir að launaseðill hafi verið gefinn út, eins og stefnandi gerir, þá gerir það vinnuveitanda erfitt fyrir að bregðast við og hann þurfi að eyða löngum tíma í að taka saman gögn og vinna úr þeim og örðugt geti verið að upplýsa um málsatvik langt aftur í tímann. Slíkt sé mjög ósanngjarnt í garð vinnuveitanda og eigi að leiða til þess að starfsmaður, hér stefnandi, hafi glatað rétti sínum vegna tómlætis.

Þótt stefnandi hafi stundum stimplað sig út síðar en vinnu átti að ljúka geti það ekki skapað honum rétt til greiðslu yfirvinnu. Vinnuveitandi geti ekki staðið í því að reka fólk heim á réttum tíma þegar vinnu ljúki, ekki frekar en að vinnuveitandi geti staðið í því að láta fólk mæta á réttum tíma til vinnu. Það sé eðlilegt að einhverju skeiki í tímaskráningum í stimpilklukku eins og eigi við í tilviki stefnanda. Ekki sé hins vegar hægt að ætlast til að starfsmaður fái greidda yfirvinnu nema sérstaklega hafi verið óskað eftir því. Í öllu falli verði þá að gera þá kröfu til starfsmannsins að hann geri athugasemdir við launaseðla um hver mánaðamót ef hann telur vanta upp á að hann hafi fengið greidda yfirvinnu.

Varðandi kröfu stefnanda um ætlaðan vangreiddan frítökurétt tekur stefndi fram að það hafi síður en svo verið vilji stefnda að stefnandi ynni svona lengi og hæfi vinnu svona snemma aftur. Þvert á móti hentaði það stefnda illa að starfsmenn hans ynnu svona mikið enda séu viðskiptavinir stefnda ekki tilbúnir til að greiða aukalega fyrir verk vegna þess að starfsmenn vinni að þeim utan hefðbundins vinnutíma og því hafi stefndi átt erfitt með að rukka þá um slíka aukavinnu eða frítökurétt, sem starfsmaður kann að eiga inni af þessum sökum. Það hafi hins vegar verið ósk stefnanda að vinna sem mest og stefndi reyndi að koma til móts við starfsmenn sína og gerði það í tilviki stefnanda. Hann hafi hins vegar gert stefnanda ljóst að hann gæti ekki greitt honum frítökurétt þannig að ef stefnandi vildi vinna svona mikið yrði hann að sleppa honum. Stefndi taldi sig vera að gera stefnanda greiða með því að verða við ósk hans um að stefnandi fengi að vinna svona mikið og það komi stefnda því mjög á óvart að nú löngu síðar skuli stefnandi telja sig eiga inni ógreidda fjármuni vegna þessa og skuli krefjast greiðslu þeirra. Þar sem þetta hafi verið gert að ósk stefnanda og í hans þágu sé ekki unnt að líta svo á að þetta fari á svig við kjarasamning eða þau lágmarkskjör sem hann mælir fyrir um. Hafi stefnandi enn fremur einhvern tímann átt kröfur á stefnda vegna þessa sé hann búinn að glata honum vegna tómlætis enda hafi fyrst komið fram athugasemdir frá stefnanda í nóvember 2018 og formlegar athugasemdir fyrst í júní 2019, en stefnandi telur sig eiga ógreiddan frítökurétt frá ársbyrjun 2017 fram til október 2018 en frá þeim tíma sé liðinn tími sem nemur frá tveimur og hálfu ári til tveggja ára og sjö mánaða þar til stefnandi gerði formlegar athugasemdir.

Stefnanda hafi augljóslega ekki sviðið það mjög að hann hafi ekki fengið nægilega hvíld meðan hann var við störf hjá stefnda, enda gerði hann ekki athugasemdir við vinnutímann, og því stóð stefndi í þeirri trú að stefnandi væri feginn allri þessari vinnu, sem hann bað um að fá að vinna. Einnig taldi stefndi sig vera að koma til móts við óskir stefnanda og það komi honum því undarlega fyrir sjónir að stefnandi skuli fyrst krefjast greiðslna vegna frítökuréttar þegar hann hafi látið af störfum og það langt aftur í tímann. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að gera athugasemdir meðan hann var við störf hjá stefnda eða einfaldlega hætt að vinna svona mikið enda hafi það síður en svo verið stefnda kappsmál að verða við óskum stefnanda um að hann ynni svona mikið. Stefndi heldur því fram að hann hafi greitt stefnda alla þá vinnu sem hann hafi unnið og virt réttindi stefnanda í hvívetna. Í ljósi þess að stefnandi vildi vinna svona mikið og vegna tómlætis hans sé ljóst að hann geti ekki átt kröfur á stefnda vegna þessa. Því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda vegna ógreidds frítökuréttar, sem og öðrum kröfum stefnanda.

Þá tekur stefndi fram að ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur og um ráðningarsambandið hafi gilt kjarasamningur og gildandi lög og reglur sem stefndi virti í hvívetna. Engu hefði breytt þótt til hefði verið skriflegur ráðningarsamningur. Aðeins ber að greiða fyrir þá vinnu sem unnin sé og þá yfirvinnu sem óskað sé eftir að sé unnin.

IV

Ágreiningur málsins lýtur að því að stefnandi krefst greiðslu fyrir dagvinnu og yfirvinnu sem hann kveðst hafa unnið á árinu 2017 og út októbermánuð 2018 eða allt til þess að stefndi hætti starfsemi. Einnig er krafist greiðslna vegna frítökuréttar á samatímabili. Í stefnu er krafan sundurliðuð þannig að tilgreint er í hvaða mánuði ætluð vangreidd vinna hafi verið innt af hendi. Hins vegar er ekki að finna í stefnu hvaða daga mánaðarins hinir vangreiddu tímar hafi verið unnir. Framlagt launauppgjör, með ó útskýrðum áritunum á, sem lagt er fram af hálfu stefnanda, breytir ekki miklu. Stefndi hefur, með því að fara yfir bókhald sitt, lagt fram gögn, m. a. úr verkbókhaldinu, og komið með skýringar á þeim klukkustundum sem stefnandi telur vangreiddar, en einungis varðandi árið 2018. Að mat dómsins skortir á að stefnandi hafi með skýrum og skilmerkilegum hætti gert grein fyrir dómkröfum sínum í stefnu.

Ágreiningslaust er í málinu að yfirvinna sé ekki unnin nema verkstjóri hafi sérstaklega óskað eftir slíkri vinnu. Fram kom í skýrslutökum að þegar verki var lokið gengu starfsmenn frá og þrifu vinnustaðinn og skráðu síðan í verkbókhald við hvaða verk var unnið og þann tíma sem verkið tók þá og þá einnig hvenær verki lauk. Verkbókhaldið var síðan notað við uppgjör launa og var grunnur að þeim greiðslum sem stefndi greiddi starfsmönnum sínum sem og þeim klukkustundum sem stefndi seldi viðskiptavinum. Þannig að ef verki skv. verkbókhaldi lauk til dæmis kl. 17:00, sem var skráð af starfsmönnum, og þeir hafa stimplað sig síðan út kl. 17:30, þá myndast 30 mínútur sem stefnandi telur að stefnda beri að greiða honum. Ágreiningur málsins tekur því til þess tíma sem stefnandi er stimplaður inn á vinnustað, án þess að óskað hafi verið eftir vinnuframlagi hans., auk þess til greiðslu vegna ætlaðrar vangreiddrar dagvinnu og frítökuréttar.

Stefnandi hefur sönnunarbyrðina fyrir því að hann eigi rétt til þeirra greiðslna sem hann krefur um. Gegn skýringum stefnda, sem studdar eru bókhaldsgögnum, hefur stefnandi, að mati dómsins, ekki getað sýnt fram á að stefndi hafi óskað eftir frekari vinnuframlagi af hans hálfu árið 2018 og að hann eigi rétt til frekari greiðslna en hann hefur þegar þegið. Stefnandi hefur því ekki sannað réttmæti kröfu sinnar.

Varðandi umkrafinn tímafjölda árið 2017 hefur að mati dómsins ekki verið gerð með glöggum hætti grein fyrir því hvenær hinar umkröfðu klukkustundir voru unnar, svo sem að framan greinir. Þá hefur stefndi ekki lagt fram hliðstæðar upplýsingar úr verkbókhaldi sínu vegna ársins 2017 eins og hann gerði vegna ársins 2018, en sönnunarbyrðin í málinu hvílir ekki á honum, heldur á stefnanda. Þegar á allt er litið verður að telja að krafa stefnanda sé ósönnuð.

Þá er það ágreiningslaust að stefnandi gerði aldrei athugasemdir við stefnda um launakjör sín allan þann tíma er stefnandi starfaði hjá honum. Það var fyrst hinn 4. júní 2019 að stefndi fékk með formlegum hætti athugasemdir vegna ætlaðra vangreiddra launa. Hafi stefnandi talið að hann ætti rétt á greiðslu vegna frítökuréttar, sem er ósannað, bar honum að krefja stefnda um það strax, en ekki mörgum mánuðum seinna. Dómurinn telur að jafnvel þó að stefnda hafi fatast flugið í einhverjum tilfellum við launaútreikning sinn, sem er ósannað af hálfu stefnanda, eða að í einhverju tilfelli hefði átt að koma til greiðslu vegna frítökuréttar, þá væri sú krafa fallin niður fyrir tómlæti.

Stefnandi hefur að mati dómsins fengið greitt samkvæmt gildandi kjarasamningi miðað við það vinnuframlag sem hann innti af hendi og óskað var eftir. Það skapar stefnanda ekki rétt til hinnar umkröfðu fjárhæðar þótt skriflegur ráðningarsamningur hafi ekki legið fyrir. Þá hefur ekki þýðingu fyrir ágreiningsefnið að vísa til 1. gr. laga nr. 55/1980.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að sýkna eigi stefnda af kröfum stefnanda.

Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, B, er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi, A, greiði stefnda, B, 400.000 kr. í málskostnað.