E-2016/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 21. febrúar sl., er höfðað 1. júní 2012.

Stefnandi er G-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf (áður J-kvk-nf), kt. 130763-3249, Ljósakri 18, Garðabæ.

Stefndu eru D-kvk-nf P-kvk-nf, Laugarnesvegi 89, Reykjavík og Málsefni ehf., Síðumúla 13, Reykjavík.

Undir rekstri málsins upplýsti lögmaður stefndu að bú D-kvk-ef hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og hann hefði umboð skiptastjóra til að annast málið fyrir hönd þrotabúsins.

Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði full bótaskylda stefndu vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir vegna meðferðar tjónauppgjörsmáls í kjölfar umferðarslyss sem hún hafi lent í 2. apríl 2005 á Spáni. Þá krefst hún málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndu og réttargæslustefndi skiluðu sameiginlegri greinargerð í málinu 13. september 2012. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar. Réttargæslustefndi gerir ekki sjálfstæðar dómkröfur.

Með úrskurði dómsins 15. nóvember 2012 var frávísunarkröfu stefndu hafnað.

I

Þann 2. apríl 2005 lenti stefnandi ásamt eiginmanni sínum, E-kk-þgf V-kk-þgf, í umferðarslysi á Benalmádena á Spáni. Slysið varð með þeim hætti að bifreiðinni 7477CZL var ekið aftan á bifreið sem eiginmaður stefnanda ók, en stefnandi, sem var farþegi í aftursæti, varð fyrir nokkrum meiðslum.

Bifreiðin sem olli tjóninu var vátryggð hjá spænska vátryggingafélaginu Mapfre. Ö-kk-nf leitaði upplýsinga hér á landi um hvert þau hjónin ættu að snúa sér til að sækja bætur vegna umferðarslyssins. Fékk hann þær upplýsingar hjá Alþjóðlegum bifreiðatryggingum á Íslandi að D-kvk-nf P-kvk-nf hæstaréttarlögmaður væri tjónsuppgjörsfulltrúi Mapfre hér á landi. Í framhaldi af því fór hann til fundar við D-kvk-þf og tilkynnti að hann og stefnandi hefðu orðið fyrir líkamstjóni í umferðarslysinu á Spáni 2. apríl 2005 og óskaði aðstoðar hennar. Í kjölfarið sendi D-kvk-nf tölvupóst til M-x-x, dags. 6. júní 2005, og tilkynnti félaginu að stefnandi og eiginmaður hennar hefðu leitað til sín vegna afleiðinga umferðarslyssins. Óskaði hún eftir upplýsingum um næstu skref í málinu. Þann 8. júní 2005 barst henni svar frá M-x-x. Var þar staðfest að trygging bifreiðarinnar 7477CZL hafi verið í gildi á slysdegi. Þá var þess óskað að D-kvk-nf myndi sjá um málið af hálfu tryggingafélagsins, en fram kom að hún þyrfti þó að fá skriflegt samþykki áður en tekin yrði lokaákvörðun í málinu. Þá voru tilgreind þau gögn sem stefnandi og eiginmaður hennar þyrftu að afla. D-kvk-nf framsendi svarið til A-kk-ef og tilkynnti honum að henni hefði verið falin milliganga í málinu. Ö-kk-nf sendi D-kvk-þgf svar með fyrirspurn um greiðslu reikninga. Þá spurði hann hvort ekki væri best að þau hjónin fengju sér lögmann og legðu fram bótakröfu. Í svari D-kk-ef kvaðst hún myndu koma reikningum áfram og sagðist telja það skynsamlegt að þau hjónin leituðu til lögmanns vegna málsins. Í kjölfarið leituðu stefnandi og eiginmaður hennar til Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns og óskuðu aðstoðar hans við að leggja fram bótakröfu.

Þann 11. júlí 2006 barst D-kvk-þgf bréf frá B-kk-þgf E-kk-þgf héraðsdómslögmanni þess efnis að hann hefði tekið við málum stefnanda og eiginmanns hennar af Ó-kk-þgf S-kk-þgf hæstaréttarlögmanni, við fráfall hans. Óskaði B-kk-nf upplýsinga um hvaða gagna þyrfti að afla og hvort afstaða hefði verið tekin til þess hvernig staðið yrði að endurgreiðslu þess kostnaðar sem stefnandi hafi orðið fyrir. D-kvk-nf svaraði með tölvupósti, dags. 12. júlí 2006, og sagði vátryggingafélagið hafa verið seint í svörum, en hún myndi senda þeim erindi og óska svara við spurningum hans. B-kk-nf ítrekaði erindi sitt með bréfi 13. september 2006. Erindinu var svarað með tölvupósti 17. október 2006, þar sem fram kom að enn væri verið að bíða svara frá vátryggingafélaginu. B-kk-nf ítrekaði erindið enn með bréfi 28. nóvember sama ár. Þegar svar hafði ekki borist 14. janúar 2007 sendi B-kk-nf erindi til Sambands íslenskra tryggingafélaga og óskaði aðstoðar sambandsins við að leggja fyrir D-kvk-þf að upplýsa stefnanda og eiginmann hennar um hvaða gagna og/eða vottorða þau þyrftu að afla til að unnt væri að leggja fram bótakröfu á hendur M-x-x. Þann 18. janúar 2007 sendi D-kvk-nf B-kk-ef tölvupóst þar sem fram kom að hún hefði ekki fengið frekari viðbrögð frá vátryggingafélaginu en þau sem hún hefði fengið í júní 2005 og fylgdi afrit af þeim pósti. Hún benti á að þau gögn sem óskað hefði verið eftir hefðu enn ekki borist. Þann 12. september 2007 áttu D-kvk-nf og B-kk-nf samskipti vegna gagnaöflunar í málinu og komust að samkomulagi um að A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir yrði fenginn til að meta varanlegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda og eiginmann hennar. Umrætt mat var þó ekki framkvæmt.

Þann 30. janúar 2008 leituðu stefnandi og eiginmaður hennar til Ó-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns (nú hæstaréttarlögmanns) og veittu honum umboð til að gæta hagsmuna sinna gagnvart hinu spænska vátryggingafélagi eða öðrum þeim sem málið kynni að beinast að vegna umferðarslyssins 2. apríl 2005. Að gagnaöflun lögmannsins lokinni sendi hann D-kvk-þgf tölvupóst 30. maí 2008 þar sem fram kom að aflað hefði verið nauðsynlegra vottorða fyrir örorkumat og spurst var fyrir um hver væru næstu skref. Með tölvupósti, dags. 15. júlí 2008, tilkynnti D-kvk-nf að hún hefði verið að fá vitneskju um að kröfufrestur samkvæmt reglum á Spáni væri eitt ár. Væri frestur stefnanda og eiginmanns hennar því runninn út, þar sem lengra en ár væri frá slysinu.

Með bréfi 3. apríl 2009 var óskað eftir afstöðu réttargæslustefnda til bótaskyldu úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Málsefnis ehf., sem D-kvk-nf P-kvk-nf hæstaréttarlögmaður féll undir, vegna tjóns sem stefnandi og eiginmaður hennar hefðu orðið fyrir, þar sem kröfu þeirra um bætur hefði ekki verið lýst innan þess ársfrests sem kveðið sé á um í spænskum lögum. Réttargæslustefndi hafnaði bótaskyldu með tölvupósti 24. apríl 2009.

Þann 25. janúar 2010 sendi lögmaður stefnanda erindi til Mapfre þar sem óskað var staðfestingar á því að bótaréttur stefnanda væri fallinn niður fyrir fyrningu. Í svari vátryggingafélagsins, dags. 3. febrúar 2010, kom fram að ef ekki væri hægt að sýna fram á rof fyrningar með tilteknum hætti væri ekki hægt að samþykkja frekari kröfur vegna slyssins. Þá var vísað til viðeigandi lagaákvæða í spænskum lögum.

Með bréfi 23. febrúar 2010 óskaði stefnandi eftir því að úrskurðarnefnd í vátryggingamálum tæki afstöðu til bótaskyldu úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Málsefnis ehf. Úrskurðarnefndin komst að þeirri niðurstöðu 7. maí 2010 í máli nr. 67/2010 að greiðsluskylda væri fyrir hendi úr starfsábyrgðartryggingu D-kvk-ef P-kvk-ef hjá réttargæslustefnda. Með bréfi 20. maí 2010 tilkynnti réttargæslustefndi að félagið myndi ekki una úrskurði nefndarinnar.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu stefnandi, Ö-kk-nf V-kk-nf, eiginmaður stefnanda, og D-kvk-nf P-kvk-nf.

II

Stefnandi kveðst byggja dómkröfur sínar gagnvart stefndu á því að D-kvk-nf P-kvk-nf, sem falli undir starfsábyrgðartryggingu stefnda Málsefnis ehf., hafi vanrækt skyldur sínar sem tjónsuppgjörsfulltrúi spænska vátryggingafélagsins Mapfre hér á landi og sýnt af sér ámælisvert tómlæti sem hafi leitt til þess að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Skortur á upplýsingagjöf D-kk-nf hafi orðið til þess að bótaréttur stefnanda gagnvart vátryggingafélaginu Mapfre hafi fallið niður. Stefnandi telji að störf D-kk-ef sem tjónsuppgjörsfulltrúa Mapfre á Íslandi hafi fallið undir störf hennar sem lögmaður og að hún hafi komið fram gagnvart stefnanda sem slíkur. Ekki sé unnt að undanskilja þessi störf hennar starfsábyrgðartryggingu lögmanna og bótaskylda sé því fyrir hendi úr starfsábyrgðartryggingu stefnda Málsefnis ehf. hjá réttargæslustefnda, sem D-kvk-nf hafi fallið undir.

Sérfræðiábyrgð lögmanna sé, samkvæmt almennum reglum íslensks skaðabótaréttar, ströng ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Í þessari ströngu skaðabótaábyrgð felist að gerðar séu ríkari kröfur til vandvirkni og aðgæslu þess sem undir ábyrgðina falli. Gerðar séu ríkari kröfur til þess hvað sérfræðingur sjái eða megi sjá um afleiðingar háttsemi sinnar. Þá sé beiting sönnunarreglna með þeim hætti að hliðrað sé til um sönnun, tjónþola í vil. Fræðimenn hafi litið svo á að þegar um sérfræðiábyrgð sé að ræða leiði allt gáleysi, sem valdi tjóni, til skaðabótaábyrgðar þess sem undir regluna falli.

Lögmenn séu meðal þeirra sem falli undir reglur skaðabótaréttarins um sérfræðiábyrgð. Þær ríku kröfur sem gerðar séu til vinnubragða lögmanna séu lögfestar, en einnig skráðar í siðareglur lögmanna. Samkvæmt 18. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn beri lögmönnum í hvívetna að rækja af alúð þau störf sem þeim sé trúað fyrir og neyta allra lögmætra úrræða til að gæta lögvarinna hagsmuna umbjóðenda sinna. Í 3. mgr. 8. gr. siðareglna lögmanna segi að lögmaður skuli ekki taka að sér verkefni, sem hann viti eða megi vita að hann sé ekki fær um að sinna af kunnáttu og fagmennsku, nema verkið sé unnið í samstarfi við hæfan lögmann á viðkomandi sviði. Samkvæmt 25. gr. laga nr. 77/1998 beri lögmaður bótaábyrgð á störfum sínum og starfsmanna sinna eftir almennum reglum. Um starfsábyrgðartryggingu lögmanna sé fjallað nánar í reglugerð nr. 200/1999.

Stefndi Málsefni ehf. hafi verið með starfsábyrgðartryggingu lögmanna í gildi hjá réttargæslustefnda. Um vátrygginguna hafi gilt skilmálar félagsins nr. 850. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skilmála vátryggingarinnar sé vátryggt gegn bótaskyldu sem falli á vátryggingartaka sem lögmann þegar þriðji maður verði fyrir almennu fjártjóni sem rakið verði til vátryggingartaka sjálfs eða starfsmanna hans. Í liðum a til f í 1. mgr. 3. gr. skilmálanna séu taldar upp undanskildar áhættur, en meðal þeirra sé ábyrgð sem vátryggingartaki taki á sig og sé víðtækari en almenn bótaskylda hans sem lögmanns.

Ekki sé skilgreint í skilmálum starfsábyrgðartryggingarinnar hvað felist í lögmannsstörfum samkvæmt vátryggingunni. Í lögum nr. 77/1998 um lögmenn og frumvarpi því er orðið hafi að þeim lögum sé ekki að finna skilgreiningu á því hvað almennt felst í störfum lögmanns. Ákvæði um skyldubundna starfsábyrgðartryggingu lögmanna hafi fyrst komið inn í lög um málflytjendur með lögum nr. 24/1995. Í frumvarpi til þeirra laga komi fram að starfsábyrgðartrygging eigi að tryggja viðskiptamanni lögmanns bætur ef hann verði fyrir tjóni sem lögmaðurinn beri skaðabótaábyrgð á vegna lögmannsstarfa sinna. Vátryggingin eigi að veita viðskiptamanninum vernd af hvaða ástæðu sem skaðabótaskylda lögmannsins stofnist ef það skilyrði er uppfyllt að ábyrgðin hafi stofnast vegna lögmannsstarfa. Ekki skipti máli gagnvart viðskiptamanninum hvort skaðabótaskylda stofnist vegna ásetnings eða gáleysis.

Störf lögmanna hafi í gegnum tíðina orðið fjölbreyttari en áður og taki lögmenn að sér ýmis verkefni sem geti reynst erfitt að skilgreina hvort séu lögmannsstörf í skilningi laga nr. 77/1998 og skilmála starfsábyrgðartryggingarinnar. Lögmenn taki til dæmis að sér sölu fyrirtækja, fasteigna og skipa við skipti á búum vegna gjaldþrota o.fl. og þurfi ekki löggildingu til að stunda slíka milligöngu, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Stefnandi telji að við mat á því hvort tiltekin störf teljist lögmannsstörf þurfi að leggja mat á samband lögmanns og þess sem leitað hafi til hans; hvers vegna leitað hafi verið til lögmannsins, hvernig samskiptum þeirra hafi verið háttað og hvað lögmaðurinn hafi tekið að sér fyrir hönd þess sem til hans hafi leitað. Sé leitað til lögmanns eftir ráðgjöf eða aðstoð vegna lögfræðilegrar sérþekkingar hans sé eðlilegt og sanngjarnt að líta svo á að um lögmannsstörf sé að ræða. Þá telji stefnandi að það skipti máli hvernig samskiptum við lögmann sé háttað, það er hvort hann komi fram gagnvart einstaklingi sem lögmaður eða ekki.

Í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2000/26/EB frá 16. maí 2000 sé fjallað um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja. Í tilskipuninni komi fram að nauðsynlegt hafi verið að leysa vanda tjónþola sem þurfi að gera kröfu á hendur vátryggingafélagi með starfsleyfi í öðru aðildarríki. Í því skyni að bæta úr þeim vanda sé kveðið á um að vátryggingafélög tilnefni tjónsuppgjörsfulltrúa sem búsettir séu, eða hafi staðfestu, í hinum aðildarríkjunum. Þeir skuli safna öllum nauðsynlegum upplýsingum í tengslum við kröfur vegna slíkra slysa og gera viðeigandi ráðstafanir til að gera upp kröfur fyrir hönd vátryggingafélagsins og á kostnað þess. Auk þess að tryggja að vátryggingafélagið hafi fulltrúa í ríkinu þar sem tjónþoli sé búsettur, beri að tryggja tjónþola þann rétt að krafan verði gerð upp eins skjótt og auðið sé. Í 1. mgr. 4. gr. tilskipunarinnar segi að tjónsuppgjörsfulltrúi skuli fara með kröfur og uppgjör vegna tjóna af völdum slysa í þeim tilvikum sem tjónþoli eigi rétt á skaðabótum vegna slysa sem eigi sér stað í öðru aðildarríki en því þar sem tjónþoli sé búsettur og hljótist af notkun ökutækja. Samkvæmt 4. mgr. 4. gr. tilskipunarinnar skuli tjónsuppgjörsfulltrúi í tengslum við slíkar kröfur safna öllum nauðsynlegum upplýsingum er varði tjónauppgjör og gera nauðsynlegar ráðstafanir til að semja um þær. Á slysdegi hafi verið í gildi hér á landi reglugerð nr. 392/2003 um lögmæltar ökutækjatryggingar þar sem tekin hafi verið upp ákvæði tilskipunar nr. 2000/26/EB um tjónsuppgjörsfulltrúa.

Stefnandi og eiginmaður hennar hafi leitað til D-kvk-ef P-kvk-ef þar sem þau hafi sóst eftir aðstoð við að leggja fram kröfu á hendur erlendu vátryggingafélagi vegna tjóns sem þau hafi orðið fyrir í umferðarslysi erlendis. Á þeim tíma hafi legið fyrir að D-kvk-nf hafi verið tjónsuppgjörsfulltrúi hins erlenda vátryggingafélags hér á landi. D-kvk-nf hafi komið fram sem hæstaréttarlögmaður í samskiptum sínum við stefnanda og eiginmann hennar, meðal annars með undirskrift í tölvupósti.

Af gögnum máls verði ekki ráðið að D-kvk-nf hafi aðhafst í máli stefnanda frá júní 2005, fyrr en hún hafi svarað tölvupósti lögmanns stefnanda 12. júlí 2006. Þeir reikningar sem eiginmaður stefnanda hafi fært D-kvk-þf í júní 2005 hafi aldrei verið endurgreiddir. Af tölvupóstsamskiptum D-kk-nf við eiginmann stefnanda og lögmenn hennar megi sjá að aldrei hafi komið fram að gæta þyrfti að því að leggja fram bótakröfu innan árs frá slysdegi, líkt og komið hafi á daginn þegar mat á afleiðingum slyssins hafi átt að fara fram sumarið 2008.

Þar sem hvorki stefnandi né eiginmaður hennar séu löglærð hafi þau leitað til D-kvk-ef vegna kröfu sinnar á hendur hinu erlenda vátryggingafélagi. Samskipti stefnanda og eiginmanns hennar við D-kvk-þf beri með sér að hún hafi, sem hæstaréttarlögmaður, tekið að sér ákveðið verk fyrir þeirra hönd, einkum vegna sérþekkingar sinnar á því sviði. Það verk sem D-kvk-nf hafi tekið að sér hafi verið að annast samskipti og uppgjör á bótakröfu gagnvart hinu erlenda vátryggingafélagi. Stefnandi telji engu máli skipta í þeim efnum að þau hafi ráðið sér annan lögmann til að annast gagnaöflun og móta bótakröfu fyrir þeirra hönd. D-kvk-nf P-kvk-nf hafi tekið málið að sér fyrir þeirra hönd gagnvart hinu erlenda vátryggingafélagi. Hafi hún gagnvart stefnanda gert það sem hæstaréttarlögmaður. Stefnandi og eiginmaður hennar hafi mátt búast við því að í ljósi stöðu sinnar og sérfræðiþekkingar myndi D-kvk-nf búa yfir og koma á framfæri nauðsynlegum upplýsingum varðandi kröfu þeirra á hendur hinu erlenda tryggingafélagi svo hún myndi ekki glatast, líkt og raunin hafi orðið.

Stefnandi byggi á því að háttsemi eða athafnaleysi D-kk-nf hafi falið í sér frávik frá viðurkenndri hegðun á því sviði sem hún hafi gefið sig út fyrir að vera sérfræðingur á. Hún hafi vitað, eða mátt vita, að væri ekki lögð fram krafa á hendur hinu erlenda vátryggingafélagi innan tiltekins frests félli bótaréttur niður. Stefnandi hafi ekki verið upplýst um þau réttaráhrif fyrr en rúmlega þremur árum eftir að hún hafi lent í slysinu og rúmlega tveimur árum eftir að sá frestur hafi runnið út. Af samskiptum lögmanns stefnanda við D-kvk-þf 15. júlí 2008 megi reyndar ráða að hún sjálf hafi ekki verið meðvituð um þær réttarreglur sem hafi gilt í málum af þessu tagi á Spáni. D-kvk-nf hafi tekið að sér starf tjónsuppgjörsfulltrúa Mapfre hér á landi þrátt fyrir að þekkja ekki þær reglur sem gildi í málum af þessu tagi á Spáni. Henni hafi því borið að afla sér vitneskju um þær réttarreglur sem um uppgjör málsins hafi gilt. D-kvk-nf hafi ekkert aðhafst í máli stefnanda frá 24. júní 2005 til 12. júlí 2006, en þá hafi sá ársfrestur sem kveðið sé á um í spænskum lögum verið liðinn og bótakrafa stefnanda fallin niður. D-kvk-þgf hafi mátt vera ljóst að hætta væri á tjóni fyrir stefnanda ef upplýsingum um þennan skamma kröfufrest væri ekki komið á framfæri. Henni hafi verið auðvelt að sjá að tjón gæti átt sér stað og auðvelt hefði verið að grípa til ráðstafana til að koma í veg fyrir það tjón. Í ljósi framangreinds telji stefnandi að bótaskylda sé fyrir hendi úr starfsábyrgðartryggingu sem hafi verið í gildi hjá réttargæslustefnda á tjónsdegi vegna framangreindrar saknæmrar háttsemi D-kvk-ef.

Stefnandi hafi leitað á slysadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss 3. apríl 2005 vegna verkja í hálsi eftir slysið og verið greind með hálstognun. Í læknisvottorði Ö-kvk-ef M. G-kvk-ef, dags. 17. apríl 2008, komi fram að við skoðun 23. apríl 2008 hafi stefnandi lýst því að vegna slyssins fyndi hún fyrir daglegum verkjum og stífleika aftan í hnakka og hálsi með leiðni niður að vinstri öxl. Í dag eigi stefnandi enn við óþægindi í hálsi að stríða sem hái henni verulega í öllu daglegu lífi. Því sé ljóst að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í slysinu 2. apríl 2005. Stefnandi hafi einnig orðið fyrir töluverðu fjártjóni, en í málinu liggi fyrir útlagður kostnaður vegna læknismeðferðar sem ekki hafi fengist greiddur. Örorkumat hafi ekki farið fram þar sem bótaskyldu hafi verið hafnað. Með vísan til framangreinds telji stefnandi að sýnt hafi verið fram á það með fullnægjandi hætti að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni í slysinu. Vegna tómlætis D-kvk-ef P-kvk-ef hafi stefnandi ekki fengið greiddar bætur vegna þess líkamstjóns, auk þess sem hún hafi ekki fengið útlagðan kostnað sinn vegna slyssins greiddan. Það hafi því verið sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna málsmeðferðarinnar og hagsmuni hennar af málshöfðuninni, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort bótaskylda sé fyrir hendi úr starfsábyrgðartryggingu sem stefndu hafi verið með í gildi hjá réttargæslustefnda á slysdegi og sé krafa hennar því viðurkenningarkrafa, samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi vísi til sakarreglu skaðabótaréttar, svo og meginreglna íslensks skaðabótaréttar. Vísað sé til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2000/26/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja (Fjórða tilskipun um ökutækjatryggingar). Vísað sé til reglugerðar nr. 392/2003 um lögmæltar ökutækjatryggingar. Einnig sé vísað til laga nr. 77/1998 um lögmenn og laga nr. 24/1995 um málflytjendur. Vísað sé til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa nr. 99/2004. Þá sé vísað til eldri laga um vátryggingasamninga nr. 20/1954 og laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004. Um aðild stefnda Málsefnis ehf. sé vísað til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um aðild réttargæslustefnda sé vísað til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og 21. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing vísist til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. sömu laga. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1998 með síðari breytingum.

III

Sýknukrafa stefndu byggist í fyrsta lagi á því að D-kvk-nf P-kvk-nf hafi ekki sýnt af sér neina saknæma eða refsiverða háttsemi gagnvart stefnanda sem leitt geti til bótaskyldu. D-kvk-nf hafi starfað sem tjónsuppgjörsfulltrúi spænska vátryggingafélagsins Mapfre en aldrei hafi verið neitt vinnusamband milli hennar og stefnanda.

Í 1. mgr. 25. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn komi fram að lögmaður beri bótaábyrgð á störfum sínum og starfsmanna eftir almennum reglum. Í frumvarpi til laganna sé vísað til þess að ákvæði um skyldubundna starfsábyrgðartryggingu lögmanna hafi fyrst komið inn í lög um málflytjendur með lögum 24/1995. Í frumvarpi til þeirra laga komi fram að skyldubundin vátrygging eigi að tryggja viðskiptamanni lögmanns bætur ef hann verður fyrir tjóni sem lögmaðurinn beri skaðabótaábyrgð á vegna lögmannsstarfa sinna. Einnig komi fram að vátrygging eigi að veita viðskiptamanninum vernd af hvaða ástæðu sem skaðabótaskylda lögmannsins hafi stofnast ef það skilyrði er uppfyllt að ábyrgðin hafi stofnast vegna lögmannsstarfa. Þessi atriði komi meðal annars fram í framlögðu áliti úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Í áliti úrskurðarnefndarinnar sé hins vegar hvergi vikið að viðskiptasambandi stefnanda og D-kvk-ef, en stefnandi hafi alla tíð verið með aðra lögmenn í sinni þjónustu, sem hafi átt að gæta hagsmuna hennar. Rétt sé að vekja athygli á því að D-kvk-nf hafi aldrei verið gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina og rýri það mjög gildi álitsins. Stefnandi hafi aldrei verið viðskiptavinur D-kvk-ef og geti því að mati stefndu ekki komið til álita að heimfæra hugsanlega bótakröfu undir skyldubundna starfsábyrgðartryggingu lögmanna.

Í júní 2005 hafi átt sér stað tölvupóstssamskipti milli eiginmanns stefnanda og D-kvk-ef um hvort þau ættu að fá sér sinn eigin lögmann og leggja fram bótakröfu. D-kvk-nf hafi ráðlagt þeim að gera það. Upplýst sé í málinu að þau hafi ráðið Ó-kk-þf S-kk-þf hæstaréttarlögmann til að gæta hagsmuna sinna og setja fram bótakröfu. Eftir lát Ó-kk-ef hafi annar lögmaður, B-kk-nf E-kk-nf héraðsdómslögmaður, tekið við hagsmunagæslu stefnanda og loks Ó-kk-nf E-kk-nf hæstaréttarlögmaður. Stefnandi hafi því frá fyrstu tíð haft lögmenn til að gæta hagsmuna sinna og séu það þeir sem beri skyldur gagnvart stefnanda, en ekki D-kvk-nf P-kvk-nf. Þrátt fyrir að rúm sjö ár séu liðin frá tjónsdegi hafi engin bótakrafa verið sett fram.

Í öðru lagi sé því alfarið mótmælt sem fram komi í stefnu að D-kvk-nf P-kvk-nf hafi tekið að sér ákveðið verk fyrir hönd stefnanda og eiginmanns hennar; að annast samskipti og uppgjör á bótakröfu gagnvart hinu erlenda vátryggingafélagi. Í málinu liggi skýrt fyrir að frá fyrstu tíð hafi stefnandi haft lögmann í sinni þjónustu sem hafði verið falið að setja fram bótakröfu. Stefnda hafi einvörðungu móttekið tjónstilkynningu frá eiginmanni stefnanda og komið henni til skila til spænska félagsins sem hún hafi starfað fyrir. Óumdeilt sé að D-kvk-nf hafi komið þeim skilaboðum til eiginmanns stefnanda í júní 2005 hvaða gögnum þyrfti að skila til félagsins til þess að málið fengi framgang. Af tölvupósti D-kk-ef til þáverandi lögmanns stefndu, 18. janúar 2007, megi sjá að stefnandi hafi þá ekki skilað nauðsynlegum gögnum.

Í þriðja lagi sé byggt á því að af tölvupósti frá vátryggingafélaginu Mapfre til D-kvk-ef frá 8. júní 2005 megi sjá að umboð hennar hafi verið takmarkað við að koma fram sem fulltrúi félagsins, en umboðið hafi ekki falið í sér heimild til ákvörðunartöku. Henni hafi borið að afla skriflegs samþykkis vátryggingafélagsins áður en til einhverrar afgreiðslu kæmi. Þetta hafi stefnanda verið ljóst frá fyrstu tíð, enda hafi eiginmaður hennar fengið afrit af þessum tölvupósti. Það hafi alla tíð verið hlutverk stefnanda og lögmanna hennar að setja fram bótakröfu og koma henni áleiðis til tjónsuppgjörsfulltrúans, D-kvk-ef P-kvk-ef. Hlutverk D-kk-ef hafi verið það eitt að koma bótakröfunni áleiðis til vátryggingafélagsins, en hvorki að setja fram bótakröfuna né að gera reka að því að hún yrði sett fram. Til þess hafi stefnandi ráðið aðra lögmenn.

Í fjórða lagi sé því mótmælt, sem fram komi í stefnu, að háttsemi eða athafnaleysi D-kk-ef hafi falið í sér frávik frá viðurkenndri hegðun á því sviði sem hún hafi gefið sig út fyrir að vera sérfræðingur á. Ekkert liggi fyrir í málinu um að D-kvk-nf sé eða hafi verið sérfræðingur í spænskum skaðabótarétti enda hafi hún aldrei komið fram sem slíkur sérfræðingur. Hún hafi verið tjónsuppgjörsfulltrúi og hafi starfað á grundvelli tilskipunar Evrópuráðsins og þingsins nr. 2000/26/EB, sbr. V. kafla reglugerðar nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar og IV. kafla áðurgildandi reglugerðar nr. 392/2003. Í reglugerðunum sé engin krafa gerð um sérfræðiþekkingu tjónsuppgjörsfulltrúa eða starfsábyrgðartryggingu. D-kvk-nf hafi því komið fram sem fulltrúi spænska félagsins, en ekki sem starfandi lögmaður. Stefnandi byggi enn fremur á því að D-kvk-nf hafi vitað eða mátt vita að væri ekki lögð fram krafa á hið erlenda vátryggingafélag innan tiltekins frests félli bótaréttur niður. Eins og áður hafi komið fram hafi stefnandi ávallt haft starfandi lögmann sér við hlið sem hafi átt að annast hagsmunagæslu hennar og setja fram bótakröfu. Þessu hlutverki hafi lögmenn stefnanda ekki sinnt. Ekki sé við D-kvk-þf P-kvk-þf að sakast í þeim efnum. Hefðu lögmenn stefnanda spurst fyrir um fyrningarfrest hefði hún sem tjónsuppgjörsfulltrúi komið þeirri fyrirspurn á framfæri við spænska félagið og miðlað svarinu til lögmanna stefnanda. Að sama skapi hafi stefnandi eða lögmenn hennar beint fyrirspurnum til upplýsingamiðstöðvar sem starfi á grundvelli reglugerðar um lögmæltar ökutækjatryggingar. Að mati stefndu verði að gera skýran greinarmun á starfi tjónsuppgjörsfulltrúans annars vegar og lögmanna stefnanda hins vegar. Tjónsuppgjörsfulltrúinn sé starfsmaður erlenda félagsins og beri skyldur gagnvart því. Lögmenn stefnanda séu starfsmenn hennar og beri skyldur gagnvart henni.

Í fimmta lagi sé sýknukrafan byggð á því að stefnandi og lögmenn hennar hafi sýnt af sér tómlæti og ekki haldið hugsanlegri bótakröfu til haga þau sjö ár sem liðin séu frá tjónsatburðinum. Það hafi verið hlutverk lögmanna stefnanda að viðhalda hugsanlegri bótakröfu og kynna sér þær réttarreglur sem um hana hafi gilt. Í stefnu komi fram að eiginmaður stefnanda hafi strax eftir slysið sett sig í samband við Alþjóðlegar bifreiðartryggingar á Íslandi og fengið uppgefið að D-kvk-nf P-kvk-nf gegndi starfi tjónsuppgjörsfulltrúa fyrir spænska vátryggingafélagið. Stefnanda hafi því frá upphafi verið kunnugt um starfsemi tjónsuppgjörsmiðstöðvar, en Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf. hafi verið viðurkenndar sem íslensk tjónsuppgjörsmiðstöð og upplýsingamiðstöð, sbr. nú reglugerð 424/2008. Þegar stefnanda hafi verið ljóst að umboð tjónsuppgjörsfulltrúans hafi verið mjög takamarkað hafi hann getað beint skaðabótakröfu sinni beint að tjónsuppgjörsmiðstöðinni sem hafi getað greitt bætur beint til stefnanda, sbr. 18. gr. reglugerðarinnar. Þetta hafi stefnandi og lögmenn hennar getað gert ef erlenda vátryggingafélagið eða tjónsuppgjörsfulltrúinn hafi ekki gert rökstutt tilboð eða gefið rökstutt svar innan þriggja mánaða frá því að tjónþoli hafi krafið vátryggingafélagið eða tjónsuppgjörsfulltrúann skaðabóta. Af gögnum málsins verði ráðið að hvorki stefnandi né lögmenn hennar hafi beint kröfum að íslensku tjónsuppgjörsmiðstöðinni. Það hljóti því að vera skoðunarefni stefnanda hvort kröfu sé beint að réttum aðila og hvort ekki væri nærtækara að beina kröfum í starfsábyrgðartryggingu hennar eigin lögmanna.

Núverandi lögmaður stefnanda hafi snúið sér til erlenda vátryggingafélagsins í ársbyrjun 2010 með fyrirspurn um stöðu málsins og hvort nauðsynlegt hafi verið að setja fram skaðabótakröfu innan árs frá tjónsdegi. Í svari spænska félagsins sé vísað til reglna 1968 og 1974 um lagaboð varðandi málshöfðunarfresti. Ekki verði séð á íslenskri þýðingu þessara lagagreina að þær séu upplýsandi fyrir það mál sem hér sé til meðferðar. Samkvæmt reglugerð 424/2008 eigi tjónþoli rétt á upplýsingum frá upplýsingamiðstöð í allt að sjö ár frá tjónsatviki. Ef fyrningarfrestur væri aðeins eitt ár væri vart jafnlöng upplýsingaskylda til staðar. Ekki liggi fyrir af hálfu stefnanda hvort fyrningarfresturinn miðist við tjónsatburðinn eða þann tíma er afleiðingar tjónsins séu að fullu komnar fram. Að mati stefndu verði hugsanlegur missir bótaréttar stefnanda sökum fyrningar eingöngu rakinn til stefnanda sjálfrar og lögmanna hennar.

Með skírskotun til alls framanritaðs beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Stefndu vísa máli sínu til stuðnings til ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, ákvæða laga nr. 56/2010 um vátryggingastarfsemi, reglugerða um lögmæltar ökutækjatryggingar nr. 392/2003 og 424/2008 og tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2000/26/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja. Þá sé vísað til laga nr. 77/1998 um lögmenn. Málskostnaðarkrafa stefndu byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Með lögum nr. 26/2003 var umferðarlögum nr. 50/1987 breytt vegna innleiðingar tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2000/26/EB frá 16. maí 2000 um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja. Var tilgangur breytinganna sá að auðvelda tjónþola að fá bætur vegna umferðarslyss í EES-ríkjum og Sviss. Samkvæmt 4. gr. tilskipunarinnar skal hvert aðildarríki gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að öll vátryggingafélög tilnefni tjónsuppgjörsfulltrúa í sérhverju aðildarríki, öðru en því þar sem þau hafa fengið starfsleyfi yfirvalda. Þá skyldi sett á fót sérstök upplýsingamiðstöð. Hlutverki tjónsuppgjörsfulltrúa er lýst í V. kafla reglugerðar nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar, áður IV. kafla reglugerðar nr. 392/2003. Samkvæmt 14. gr. þágildandi reglugerðar nr. 392/2003 koma tjónsuppgjörsfulltrúar fram fyrir hönd erlendra vátryggingafélaga í samræmi við 11. tölulið 2. mgr. 21. gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi. Þeir skulu afgreiða og taka ákvörðun eða semja um skaðabótakröfur tjónþola, sem búsettir eru á Íslandi, vegna tjónsatviks í öðru aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins eða Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í öðru ríki sem er aðili að tilhöguninni um græna kortið, enda verði tjónsatvik rakið til ökutækis sem sé vátryggt og að öllu jöfnu staðsett í öðru EES- eða EFTA-ríki. Þær kröfur koma fram til tjónsuppgjörsfulltrúa að hann skuli vera búsettur á Íslandi og vera fær um að sinna starfi sínu á íslensku. Þá segir að honum sé heimilt að starfa fyrir fleiri en eitt vátryggingafélag. Í 4. gr. framangreindrar tilskipunar er hlutverki og kröfum til tjónsuppgjörsfulltrúa lýst þannig að hann skuli fara með kröfur og uppgjör vegna tjóna sem þar sé fjallað um og hann skuli vera búsettur eða hafa staðfestu í aðildarríkinu þar sem hann hafi verið tilnefndur. Þá kemur fram að val á fulltrúanum skuli vera ákvörðun vátryggingafélagsins og aðildarríkjum sé óheimilt að takmarka þetta val.

D-kvk-nf P-kvk-nf starfaði sem tjónsuppgjörsfulltrúi fyrir spænska vátryggingafélagið Mapfre og var hún jafnframt starfandi hæstaréttarlögmaður. Eiginmaður stefnanda leitaði til hennar vegna tjóns sem þau hjónin urðu fyrir í umferðarslysi á Spáni 2. apríl 2005. Í kjölfar komu hans sendi D-kvk-nf M-x-x tölvupóst með nauðsynlegum upplýsingum um fram komna tilkynningu. Staðfesting barst frá Mapfre skömmu síðar með upplýsingum um hverra gagna skyldi aflað. D-kvk-nf kom þeim upplýsingum á framfæri við eiginmann stefnanda, auk þess sem hún benti þeim á að leita til lögmanns vegna málsins. Eins og fram kemur í stefnu leituðu þau í kjölfarið til lögmanns og óskuðu aðstoðar hans við að setja fram bótakröfu. Við fráfall þess lögmanns tók annar lögmaður við málinu og síðar núverandi lögmaður þeirra. Óumdeilt er að stefnandi og eiginmaður hennar, eða lögmenn þeirra, skiluðu aldrei til D-kvk-ef þeim gögnum sem M-x-x hafði óskað eftir.

Með hliðsjón af reglugerð um lögmæltar ökutækjatryggingar verður að líta svo á að D-kvk-nf hafi komið fram gagnvart stefnanda og eiginmanni hennar sem fulltrúi hins erlenda vátryggingafélags. Þrátt fyrir að hún hafi á þessum tíma starfað sem hæstaréttarlögmaður verður ekki talið að hún hafi tekið að sér verk fyrir þau. Var það fyrst og fremst hlutverk hennar að hafa milligöngu um að koma bótakröfu á framfæri við félagið og sjá um uppgjör bóta. Stefnandi lýsir þessu hlutverki svo í stefnu að D-kvk-nf hafi tekið að sér að annast samskipti og uppgjör bótakröfu fyrir þeirra hönd. Í tölvupósti til D-kvk-ef frá vátryggingafélaginu, þar sem henni var falin milliganga í málinu, kom fram að hún þyrfti samþykki félagsins til að ganga frá málinu. Hvergi kemur fram í lögum, reglugerð um lögmæltar ökutækjatryggingar eða gögnum málsins að gerðar séu þær kröfur til tjónsuppgjörsfulltrúa að hann hafi lögmannsréttindi eða aðra sérfræðikunnáttu. Virðast ekki gerðar aðrar kröfur til þess sem tekur að sér þetta starf en að hann sé búsettur á Íslandi og fær um að sinna starfi sínu á íslensku. Stefnandi og eiginmaður hennar höfðu annan lögmann sér til aðstoðar við framsetningu bótakröfunnar. Var það hlutverk hans að afla þeirra gagna sem vátryggingafélagið óskaði eftir og koma bótakröfunni til tjónsuppgjörsfulltrúans. Í málinu liggur eingöngu fyrir umboð stefnanda til núverandi lögmanns síns, en þar kemur skýrt fram að hún veiti honum umboð til að gæta hagsmuna sinna gagnvart hinu erlenda vátryggingafélagi vegna umferðarslyssins og að umboðið nái til sérhverra ráðstafana til að gæta réttar hennar.

Samkvæmt 25. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn ber lögmaður bótaábyrgð á störfum sínum og starfsmanna sinna eftir almennum reglum og er þeim skylt að hafa í gildi ábyrgðartryggingu vegna fjárhagstjóns sem leitt geti af gáleysi í störfum þeirra eða starfsmanna þeirra. Lagaákvæði um skyldubundna starfsábyrgðartryggingu lögmanna kom fyrst í lög með lögum nr. 24/1995 sem breyttu lögum nr. 61/1942 um málflytjendur. Kemur fram í frumvarpi til þeirra laga að vátryggingin eigi að tryggja viðskiptamanni lögmanns bætur verði hann fyrir tjóni sem lögmaður beri skaðabótaábyrgð á vegna lögmannsstarfa sinna. Vátryggingin eigi að veita viðskiptamanninum vernd af hvaða ástæðu sem skaðabótaskylda lögmannsins stofnist, ef það skilyrði er uppfyllt að ábyrgðin hafi stofnast vegna lögmannsstarfa. Ekki skipti máli gagnvart viðskiptamanninum hvort skaðabótaskyldan stofnist vegna ásetnings eða gáleysis. Samkvæmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 77/1998 er lögmönnum heimilt að stofna félag um rekstur sinn í því formi sem þeir sjálfir kjósa, þar á meðal með takmarkaðri ábyrgð. Sú takmörkun breytir því þó ekki að lögmaður ber alltaf óskerta ábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmaður hans veldur öðrum með störfum sínum.

Kröfur um bótaábyrgð lögmanna byggjast á því að gera megi ríkar kröfur til þeirra sem sérfræðinga. Þrátt fyrir ummæli í frumvarpi því er varð að lögum nr. 24/1995 verður talið að ábyrgð lögmanns sé víðtækari en svo að hún nái eingöngu til viðskiptamanna hans, þannig að hann geti einnig orðið bótaskyldur vegna tjóns sem þriðji maður verður fyrir vegna athafna hans eða athafnaleysis. Í skilmálum starfsábyrgðartryggingar stefnda Málsefnis ehf. hjá réttargæslustefnda kemur fram að vátryggt sé gegn bótaskyldu er falli á vátryggingartaka sem lögmann þegar þriðji maður verði fyrir almennu fjártjóni sem rakið verði til vátryggingartaka sjálfs eða starfsmanna hans.

Eins og hér hefur verið rakið var það fyrst og fremst hlutverk D-kvk-ef P-kvk-ef að koma fram fyrir hönd spænska vátryggingafélagsins Mapfre gagnvart stefnanda og hafa milligöngu um að koma gögnum til félagsins og sjá um uppgjör bóta. D-kvk-nf tók við tjónstilkynningu frá eiginmanni stefnanda og kom henni til skila til félagsins. Þá kom hún upplýsingum á framfæri um það hvaða gögnum vátryggingafélagið þyrfti á að halda til þess að málið gæti fengið frekari framgang. Þar sem þau gögn bárust ekki aðhafðist hún ekki frekar í málinu fyrr en hún fékk fyrirspurn frá þáverandi lögmanni stefnanda.

Fram kom fyrir dóminum, og er óumdeilt, að D-kvk-nf þekkti ekki til spænsks skaðabótaréttar eða reglna um fyrningu skaðabótakrafna á Spáni. Það var ekki fyrr en á árinu 2008, eða þremur árum eftir slys stefnanda, að henni bárust upplýsingar um að krafa stefnanda væri fyrnd þar sem setja þyrfti bótakröfu fram innan eins árs. Eins og fram hefur komið hafði stefnandi lögmenn sem gættu hagsmuna hennar frá upphafi málsins og var það verkefni þeirra að setja fram bótakröfu í málinu. Mátti þeim vera ljóst að hugsanlega giltu aðrar reglur um fyrningu krafna á Spáni en á Íslandi. Þrátt fyrir það gerðu þeir enga könnun á því og leituðu ekki upplýsinga um það hjá tjónsuppgjörsfulltrúanum. Þykir ljóst að það hafi verið hlutverk þeirra að kynna sér það regluverk sem gilti um framsetningu bótakröfunnar á Spáni, eftir atvikum með aðstoð tjónsuppgjörsfulltrúans. Verður ekki fallist á að það hafi verið á ábyrgð D-kk-ef sem tjónsuppgjörsfulltrúa að upplýsa stefnanda um framangreindar reglur eða gæta þess að krafa stefnanda fyrndist ekki. Verður því ekki talið að hún hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem varði hana bótaskyldu og verður hið stefnda þrotabú því sýknað af kröfu stefnanda. Með vísan til framangreinds og þess að ekki verður séð að rök standi til þess að fallast á bótaskyldu stefnda Málsefnis ehf. í málinu verður það einnig sýknað af kröfu stefnanda.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

B-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari, sem tók við málinu 4. febrúar sl., kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, þrotabú D-kvk-ef P-kvk-ef og Málsefni ehf., eru sýkn af kröfu stefnanda, G-kvk-ef M-kvk-ef S-kvk-ef.

Stefnandi greiði stefndu 800.000 krónur í málskostnað.