E-243/2017

Mál þetta, sem þingfest var 1. mars 2017 og dómtekið 13. desember sl., var höfðað með stefnu, birtri 21. febrúar 2017.

Stefnandi er S-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, Heiðarhorni 8, 230 Reykjanesbæ. Stefnda er H-kvk-nf K-kvk-nf I-kvk-nf, kt. 000000-0000, Heiðarhvammi 8, Reykjanesbæ.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að stefnda greiði stefnanda 1.640.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. nóvember 2014 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefnda málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Málsatvik.

Samkvæmt gögnum málsins undirrituðu aðilar samning um skilnaðarkjör þann 30. desember 2009. Skiptu þau eignum og skuldum með samningnum á milli sín. Í 4. grein samningsins segir: „Eignir og skuldir skiptast þannig: Innbú skiptist á milli aðila samkvæmt nánara samkomulagi þeirra þar um. S-kk-nf fær bifreiðina NK-718 og tekur við bílaláni sem hvílir á bifreiðinni.“ Í 5. grein segir: „Áformað er að H-kvk-nf K-kvk-nf haldi fasteigninni að Birkiteig 18, Keflavík og mun S-kk-nf greiða til helmings greiðslur sem til koma vegna fasteignarinnar þó aldrei lengur en til áramóta 2010/2011 eða eftir nánara samkomulagi þeirra í millum.“ Síðan er handrituð viðbót við þessa grein að ábendingu sýslumanns samkvæmt stefnanda. „Hafi húsið ekki verið selt/keypt í jan 2011. Skal húsið sett í sölu, verði hagnaður af sölu fær H-kvk-nf hann. Þetta gildir hafi aðilar ekki náð samkomulagi um annað.“ Setja aðilar upphafsstafi sína við þessa breytingu á greininni. Í 7. grein samningsins segir m.a.: „Með samningi þessum hafa aðilar náð samkomulagi um fjárskipti og á hvorugt þeirra kröfu á hitt umfram það sem fyrr greinir í samningnum.“ Samningur sá er dómurinn hefur undir höndum er ekki staðfestur af sýslumanni en aðilar voru sammála um að hann hafi verið staðfestur 30. desember 2009.

Í gögnum málsins er afrit bílasamnings Lýsingar frá 14. apríl 2008, nr. 70071165, þar sem stefnda gerir samning við Lýsingu vegna bifreiðarinnar NK-718. Er kaupverð bifreiðarinnar 2.990.000 krónur. Greitt er við undirritun 890.000 krónur. Voru eftirstöðvar með kostnaði 2.208.158 krónur og skyldi greiða með sextíu afborgunum. Voru leigugreiðslurnar tryggðar í erlendri mynt.

Í kjölfar skilnaðar aðila gerði stefnandi samning við Lýsingu og yfirtók eldri bílasamninginn og var nýr leigutaki stefnandi en fyrri leigutaki stefnda. Var nýi samningurinn undirritaður 18. mars 2010 að fjárhæð 3.052.897 krónur tryggður í erlendri mynt. Segir í samningnum að nýr greiðandi lýsi með undirritun sinni á skjal þetta og fengnu samþykki Lýsingar hf. yfir yfirtöku ofangreinds samnings. Nýr greiðandi yfirtaki samning, sbr. ofangreinda stöðu. Skulu öll önnur ákvæði samnings gilda óbreytt gagnvart undirrituðum. Samhliða nýjum samningi undirrituðu aðilar yfirlýsingu vegna yfirtökunnar þar sem segir: „Vegna réttaróvissu eftir dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-7206/2009 frá 12. febrúar 2010 vill Lýsing hf. taka fram að ábyrgð á yfirtökunni liggur hjá þeim leigutaka sem er að losna undan samningi sem og þeim aðila sem yfirtekur bílasamninginn en ekki hjá Lýsingu. Hefur báðum aðilum verið bent á að leita sér lögfræðilegrar aðstoðar sjái þeir tilefni til slíks. Neðangreindir aðilar hafa móttekið ábendingu Lýsingar hf. og ákveðið að taka á sig fulla ábyrgð á lögskiptum þessum.“ Er yfirlýsing þessi undirrituð 18. mars 2010 af aðilum máls þessa með númerið 70071165.

Tölvupóstsamskipti milli stefnanda og Lýsingar hf. liggja fyrir í málinu frá 19. apríl 2011 þar sem stefnandi fjallar um að honum hafi borið að fá endurgreiðslu vegna endurreiknings á bílaláninu en sú endurgreiðsla hafi farið til fyrrverandi eiginkonu hans. Kvaðst stefnandi hafa verið í þeirri trú að Lýsing hf. myndi greiða honum umrædda leiðréttingu.

Þann 26. febrúar 2013 sendi lögmaður stefnanda Lýsingu hf. bréf þar sem gerð var sú krafa að Lýsing hf. greiddi stefnanda 1.640.000 krónur ásamt dráttarvöxtum en það var sú fjárhæð sem Lýsing hafði greitt stefndu vegna endurútreiknings á bílaláninu í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 153/2010.

Þann 17. apríl 2013 svaraði lögmaður Lýsingar lögmanni stefnanda og mótmælti því að Lýsingu hf. hafi borið að greiða endurgreiðslu vegna bílaláns sem stefnda var skuldari að til stefnanda.

Stefnandi sendi stefndu tölvupóst 8. október 2014 þar sem hann leggur til tvær leiðir til að ljúka endurgreiðslu á bílaláninu. Leið A þar sem stefnda átti að staðfesta að hennar skilningur hafi verið að bíllinn og lánið sem með honum fylgdi væri stefnanda hvernig svo sem endurútreikningur lána kæmi til með að líta út. Einnig að stefnda hafi ekki gert ráð fyrir endurgreiðslu né nokkrum eftirmála varðandi bílalánið. Segir svo að ef þessi leið verði farin þá losni stefnda undan öllum frekari fjárkröfum af hálfu stefnanda og Lýsing gerð ábyrg fyrir mistökum þeirra. Hins vegar leggur stefnandi til leið B ef leið A verði ekki farin. Sá kostur sé að gera fjárkröfu á stefndu sem yrði auðunnið mál og myndi þýða gríðarlegan kostnað fyrir stefndu. Stefnda svaraði stefnanda samdægurs með tölvupósti og kvaðst ekki hafa tíma í þessi leiðindi.

Í gögnum málsins liggur fyrir endurútreikningur á samningi nr. 70071165 en Lýsing hf. greiddi 2. mars 2011 1.567.200 krónur inn á reikning stefndu vegna bifreiðarinnar NK-718.

Þann 9. ágúst 2012 fékk stefnda samþykktan samning um greiðsluaðlögun, sbr. 17. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga nr. 101/2010. Var innköllun birt í Lögbirtingablaði 30. júní 2011 og aftur 7. júlí 2011. Lýsti stefnandi ekki kröfu við væntanlegan samning vegna greiðsluaðlögunar stefndu. Að greiðslutímabilinu loknu skyldu allar kröfur falla niður. Segir svo að vanlýst krafa falli undir greiðsluaðlögunina en viðkomandi kröfuhafa sé ekki heimilt að hafa afskipti af greiðsluaðlögunarumleitunum.

Eins og áður segir var stefna í máli þessu birt 21. febrúar 2017.

Skýrslur fyrir dómi.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum og lýsti því að þau hjón hafi skilið í árslok 2009 og samningur þeirra um skilnaðarkjör hafi verið gerður á sama tíma. Stefnda hafi ekki treyst sér til að halda bifreiðinni vegna greiðslubyrðarinnar og hafi stefnandi viljað fá bílinn í sinn hlut. Stefnandi hafi haft mikið fyrir því að eignast bílinn en hann hafi staðið í bílabraski á þessum tíma. Lýsing hf. hafi síðan ekki viljað hafa nafnabreytingu á láninu sem var áhvílandi á bílnum og hafi stefnandi farið með skilnaðarsamninginn til þeirra til að fá á hreint að stefnandi væri að taka við bílnum. Hann hafi síðan þurft að taka nýtt lán til að fjármagna bifreiðina og eldra lánið verið greitt upp. Eignarhluturinn hafi verið lítill í bílnum en stefnandi hafi ákveðið að taka áhættuna á að þeir dómar sem voru að falla á þeim tíma, um ólögmæta gengistryggingu lána, yrðu til hagsbóta fyrir stefnanda. Upphafleg hugmynd aðila hafi verið að nafnabreyta lánunum en það hafi ekki verið hægt. Kvaðst stefnandi hafa verið í samskiptum við Lýsingu hf. og þar hafi allir verið meðvitaðir um að það væri stefnandi sem ætti að fá endurgreiðslu vegna fyrra láns ef það yrði niðurstaða dómstóla um gengistryggð lán. Þá hafi stefnandi ætíð litið svo á að bíllinn væri þeirra beggja og því engu máli skipt á hvort þeirra bíllinn væri skráður. Aðspurður um handritaðan texta í 5. gr. skilnaðarsamningsins kvað stefnandi fulltrúa sýslumanns hafa bent þeim á að lagfæra textann í þeirri grein en hann hefði ekki gert neinar athugasemdir við 4. gr. samningsins og hafi ekki fundist neinu við hana að bæta. Stefnandi kvaðst hafa gengið frá nýju láni vegna bifreiðarinnar og þar með greitt bifreiðina að fullu aftur. Kvað stefnandi að þegar gengið hafi verið frá skilnaðarsamningnum hafi það verið samkomulag aðila að stefnandi nyti góðs af endurútreikningi lánsins sem hvíldi á bifreiðinni. Stefnandi kvaðst hafa lagt það fyrir Lýsingu hf. að leysa þetta mál þar sem klúðrið hafi verið af þeirra völdum. Svo hafi ekki verið gert. Stefnandi kvaðst hafa sent stefndu tölvupóst í október 2014 og viljað fá staðfestingu stefndu á því að þau hafi haft sama skilning á uppgjöri á láninu. Hún hafi ekki svarað því. Stefnandi kvaðst hafa vitað að stefnda hafi fengið endurgreiðslu en ekki vitað endanlega hver fjárhæðin var fyrr en við rekstur dómsmálsins. Aðspurður um það hvenær stefnandi hafi fengið vitneskju um endurgreiðsluna kvaðst stefnandi hafa fengið grun um það fljótlega eftir að greiðslan fór fram þar sem hann hafði fengið fregnir um að stefnda hafi þakkað sér fyrir fjárstuðninginn á Facebook. Hann hafi hins vegar ekki fengið neina formlega staðfestingu á endurgreiðslunni til stefndu en vitað þegar hann sendi henni tölvupóstinn í október 2014 að hann hafi snúist um endurgreiðsluna.

H-kvk-nf K-kvk-nf I-kvk-nf gaf símaskýrslu fyrir dóminum og kvað aðspurð að hún og stefnandi hafi aldrei rætt um hugsanlega endurgreiðslu vegna lánsins á bílnum. H-kvk-nf kvað þau hafa skilið í september 2009 og stefnda hafi greitt bæði af lánum á bílnum og húsinu eftir það. Stefnandi hafi ekki staðið við loforð sín um að greiða sinn hluta af lánum.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hjón geti ráðið fjárskiptum sínum vegna skilnaðar til lykta með samningi, sbr. 1. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Þá byggi hann á 1. mgr. 6. sömu laga þar sem tekið sé fram að hjón geti samið um fjárskipti sín vegna skilnaðar. Það sé því augljóst að vilji aðila hafi verið að umrædd bifreið kæmi í hlut stefnanda og öll réttindi og skyldur sem henni fylgdu og áhvílandi lán yrðu yfirtekin af hálfu stefnanda.

Stefnandi byggir kröfu sína á skilnaðarsamningi sem gerður var 30. desember 2009. Í honum hafi falist bindandi samkomulag sem leggi skyldur á stefndu til greiðslu og efnda skv. efni hans. Vísar stefnandi til meginreglna fjármuna- og kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en regla þessi fái m.a. stoð í hjúskaparlögum nr. 31/1993. Byggir stefnandi á meginreglu fjármunaréttar um skuldbindingargildi samninga en hún kveði á um að gilda samninga beri að halda og hægt sé að leita til yfirvalda og krefjast efnda samkvæmt aðalefni samningsins. Við fjárskipti málsaðila gildi ákvæði hjúskaparlaga. Á grundvelli þeirra hafi stefnandi átt rétt á að skipti færu fram samkvæmt helmingaskiptareglu 103. gr. laganna. Stefnandi hafi því ávallt átt rétt á að í hans hlut kæmi a.m.k. helmingurinn af þeirri fjárhæð sem stefnda hafi ranglega fengið greitt inn á sinn reikning. Stefnandi hefði aldrei gert umræddan fjárskiptasamning í aðdraganda skilnaðar við stefndu þar sem hann gefur frá sér fasteign þeirra, innbú og öll önnur verðmæti að undanskilinni umræddri bifreið nema á þeirri forsendu að öll tilvonandi endurgreiðsla frá lánveitanda kæmi í hans hlut. Hafi báðum samningsaðilum verið þessi ákvörðunarástæða stefnanda ljós og hún samþykkt af hálfu stefndu með undirskrift á samninginn. Stefnda hafi tekið einhliða ákvörðun um að vanefna gagnkvæman fjárskiptasamning málsaðila þegar hún athugasemdalaust tók á móti greiðslu frá Lýsingu hf. í vondri trú og án haldbærra skýringa. Stefnda hafi alla tíð gert sér grein fyrir því að umrædd greiðsla tilheyrði henni ekki heldur stefnanda.

Stefnandi byggir á þeirri meginreglu samningaréttar að samningar skuli standa. Krafa stefnanda lúti að því að samningur sá sem gerður hafi verið um fjárskipti aðila verði virtur og að stefnda skuli efna skuldbindingar sínar samkvæmt þeim samningi. Stefnandi vísar til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til stuðnings málskostnaðarkröfu sinni og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt auk hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda krefst sýknu en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefnda byggir fyrst og fremst á því að krafa stefnanda sé fyrnd, hafi hann einhvern tímann átt kröfu á hendur henni. Vísar stefnda til 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samningar aðila hafi verið undirritaðir 30. desember 2009 hjá sýslumanni eða fyrir sjö árum. Krafa stefnanda styðjist við endurútreikning á lánssamningi stefndu hjá Lýsingu hf. sem hafi myndað inneign á reikningi hennar 10. mars 2011 að fjárhæð 1.567.200 krónur. Tilkoma inneignarinnar hafi verið vegna ofreiðslu afborgana af samningi stefndu við Lýsingu hf. Í 2. mgr. laga nr. 150/2007 segi að fyrningarfrestur kröfu reiknist frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Hafi stefnandi talið sig eiga tilkall til fjárhæðarinnar hefði honum borið að krefjast hennar eigi síðar en 10. mars 2011. Stefna hafi ekki verið gefin út fyrr en 20. febrúar 2017 og því sé krafan fyrnd.

Þá byggir stefnda sýknukröfu sína á því að aðilar hafi fyrir löngu gengið frá fjárskiptum vegna hjónaskilnaðar. Stefnandi hafi ekki nýtt sér 95. gr. hjúskaparlaga en hafi stefnandi verið ósáttur við skilnaðarkjörin eða talið samninginn ósanngjarnan hefði hann getað höfðað mál innan árs til ógildingar á samningnum en það hafi hann ekki nýtt sér. Því verði krafa stefnanda ekki byggð á því ákvæði hjúskaparlaganna. Stefnandi hafi vitað í mars 2011 af endurgreiðslunni þar sem hann hafði verið í sambandi við Lýsingu hf. vegna endurgreiðslunnar.

Í þriðja lagi byggir stefnda á því að dómkrafan verði ekki studd við vanefndir á samkomulagi aðila frá 30. desember 2009 enda ekki að finna í þeim samningi stafkrók um að stefnda hafi skuldbundið sig til að afsala sér réttinum til endurgreiðslu úr hendi Lýsingar hf. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á samþykki stefndu fyrir því að endurgreiðslan kæmi í hlut stefnanda og sé reyndar ekki byggt á því í málatilbúnaði hans. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á nein þau atvik sem ættu að leiða til þess að samningi aðila sem hafi að geyma endanleg fjárskipti vegna hjónaskilnaðar verði vikið til hliðar. Samningurinn hafi verið sanngjarn á þeim tíma sem til hans var stofnað. Bú aðila hafi verið eignalaust og miðuðust fjárskiptin því við skiptingu skulda. Þá verði ekki byggt á 33. gr. samningalaga enda hafi almennt verið vitað á þeim tíma sem stofnað var til samkomulagsins að réttaróvissa hafi verið um gildi gengistryggðra samninga. Þá verði ekki horft framhjá því að stefnandi var upplýstur um réttaróvissuna þegar hann tók yfir samninginn við Lýsingu hf., með fyrirvaralausri undirritun sinni. Þá sé í 7. gr. fjárskiptasamnings aðila tekið fram að öllum skiptum milli aðila sé lokið með samkomulaginu og að aðilar eigi ekki frekari kröfur á hendur hinu.

Stefnda byggir á almennum reglum fjármunaréttarins. Byggt er á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga og einnig vísað til hjúskapalaga. Þá er vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála varðandi málskostnað og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt á málsvarnarlaun.

Forsendur og niðurstaða.

Stefnda krefst sýknu í máli þessu þar sem krafa stefnanda sé fyrnd.

Í málinu krefst stefnandi þess að stefnda greiði honum endurgreiðslu sem henni barst frá Lýsingu hf. 10. mars 2011. Hafði stefnda tekið umrætt lán á árinu 2008 vegna kaupa á bifreiðinni NK-718 en stefnandi fékk bifreiðina í sinn hlut við skilnaðarkjör aðila 30. desember 2009. Í skilnaðarsamningnum segir í 4. gr. að stefnandi fái bifreiðina NK-718 og taki við bílaláni sem hvíli á bifreiðinni.

Stefnandi byggir kröfu sína m.a. á 4. gr. samnings aðila um skilnaðarkjör þar sem fram komi að stefnandi fái bifreiðina og taki einnig við áhvílandi bílaláni á henni. Beri stefndu að standa við gerða samninga en það hafi verið skilningur aðila að ef gengistrygging áhvílandi láns á bílnum yrði endurreiknuð og endurgreidd vegna ofgreiðslu þá færi sú endurgreiðsla til stefnanda. Stefnda mótmælir þessu og kveður þau aldrei hafa rætt um það. Þá mótmælir stefnda því að stefnandi geti byggt kröfu sína á umræddum skilnaðarsamningi þar sem hann hafi ekki gert reka að því að fá skilnaðarsamningi aðila breytt innan tímafrests 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 hafi hann talið hann ósanngjarnan en frest til þess hafði stefnandi til 30. desember 2010. Fyrir þann tíma gengu dómar Hæstaréttar Íslands í málum nr. 153/2010 og nr. 471/2010 sem kveðnir voru upp 16. júní 2010 og 16. september 2010.

Tekur dómurinn undir þá málsástæðu stefndu að það verði að telja að á þeim tíma hafi stefnandi vitað eða mátt vita að gengistryggð lán voru í miklu uppnámi og réttaróvissu um þau lokið. Kvaðst stefnandi hafa verið í samskiptum við Lýsingu hf. og undirritaði hann m.a. yfirlýsingu þann 18. mars 2010 þar sem stefnanda var bent sérstaklega á þá réttaróvissu sem ríkti um gengistryggð lán eftir dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-7206/2009.

Þá verður að telja að í síðasta lagi eftir að stefnda fékk greiðslu frá Lýsingu hf., í mars 2011, hafi stefnandi haft vitneskju um að hann gæti átt endurkröfu á hendur stefndu en stefnandi kvaðst fyrir dóminum hafa fengið fregnir af því nokkrum dögum eftir endurgreiðsluna að stefnda hafi fengið endurgreiðslu vegna ofgreiðslu á bílaláninu.

Hvernig aðilar eignuðust bifreiðina og hvernig greitt var af henni á meðan þau voru í hjúskap hefur engin áhrif við úrlausn þessa máls.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda byrjar fyrningarfrestur að líða frá þeim degi er kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 er almennur fyrningartími kröfuréttinda fjögur ár. Í 10. gr. laganna segir að nú hafi kröfuhafi ekki haft uppi kröfu sökum þess að hann skorti nauðsynlega vitneskju um kröfuna eða skuldarann og fyrnist þá krafa hans aldrei fyrr en einu ári eftir þann dag þegar kröfuhafi fékk eða bar að afla sér slíkrar vitneskju.

Eins og rakið er mátti stefnanda vera ljóst í síðasta lagi í mars 2011 að greiðsla hafði borist stefndu frá Lýsingu hf. Stefnandi krefur stefndu ekki um endurgreiðslu fyrr en með útgáfu stefnu 20. febrúar 2017 eða rétt tæpum sex árum eftir að hann vissi eða mátti vita um kröfuna. Verður því að taka undir þá kröfu stefndu að krafan gegn henni sé fyrnd. Hafa innheimtuaðgerðir stefnanda hjá Lýsingu hf. engin áhrif á endurkröfurétt stefnanda á stefndu né upphaf fyrningar. Verður stefnda því sýknuð í máli þessu af öllum kröfum stefnanda. Þegar af þessari ástæðu verða aðrar málsástæður stefnanda ekki reifaðar.

Dómurinn hefur fallist á málsástæður stefndu og kröfur hennar. Af þeim sökum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnanda til þess að greiða henni málskostnað. Þegar litið er til umfangs málsins þykir málflutningsþóknun, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðin 628.680 krónur.

Stefndu var með bréfi innanríkisráðuneytisins 2. desember 2016 veitt gjafsókn til að að taka til varna í máli þessu. Af þeim sökum verður stefnandi dæmdur til þess að greiða ofangreinda fjárhæð í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefndu, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, greiðist úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð.

Stefnda er sýkn í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu 628.680 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

Málskostnaður stefndu, 628.680 krónur, sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef hdl., greiðist úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.