E-3897/2018

I

Mál þetta, sem dómtekið var 20. mars sl., var höfðað af Brauði útgerð ehf., […], […], á hendur Bókhaldi og þjónustu ehf., […], […], með stefnu birtri 12. nóvember 2018.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 773.760 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. desember 2017 til 10 maí 2018 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að dráttarvextir verði aðeins dæmdir frá dómsuppsögudegi. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

II

Málavextir og yfirlit ágreiningsefna

Stefnandi hefur, frá því um vorið árið 2017, rekið veitingastað. Við stofnun veitingastaðarins leitaði hann til stefnda um að taka að sér færslu bókhalds yfir reksturinn. Stefndi tók að sér að færa bókhald fyrir stefnanda til uppgjörs og annast launaútreikninga og skil á virðisaukaskatti, og fljótlega tók hann einnig að sér að útbúa mánaðarlegar skýrslur um stöðu stefnanda. Varð samkomulag með aðilum um að stefnandi greiddi fast tímagjald fyrir þjónustuna sem var 11.320 krónur samkvæmt gjaldskrá stefnda. Aðilar gerðu ekki með sér skriflegan samning um verkið.

Stefnandi lýsir því svo í stefnu að í árslok 2017 hafi stefnanda farið að gruna að ekki væri allt með felldu hvað varðaði færslu bókhaldsins, eigendur stefnanda hafi aldrei fengið stöðuyfirlit send og þeir töldu einnig líklegt að félagið væri að ofgreiða virðisaukaskatt. Í lok nóvember 2017 hafi verið haft samband við starfsmenn stefnda og gerðar athugasemdir vegna þjónustunnar og í kjölfar þess hafi verið reynt að gera bragarbót á bókhaldinu en það hafi dugað skammt. Hafi orðið úr að 19. desember 2017 hætti stefnandi viðskiptum við stefnda og leitaði til bókhaldsþjónustunnar KJ Bókun slf. Starfsmenn KJ Bókunar slf. hafi fengið aðgang að bókhaldi stefnanda 22. desember 2017 og fljótlega séð að mikið væri að færslu bókhaldsins. Ritaði K-kvk-nf S-kvk-nf starfsmaður KJ Bókunar slf. greinargerð þar sem athugasemdum var lýst.

Af hálfu stefnanda var stefnda sent bréf, 5. júní 2018, og þess krafist að stefndi greiddi stefnufjárhæð málsins með vísan til þeirra atvika sem hér eru til umfjöllunar. Stefndi hafnaði því með tölvuskeyti, dagsettu 10. júlí 2018, og hafnaði um leið ásökunum stefnanda. Bauð hann fram þá tillögu til lausnar að síðasti reikningur stefnda á hendur stefnanda vegna vinnu stefnda, að fjárhæð um 100.000 krónur, yrði felldur niður. Óumdeilt er að sá reikningur var felldur niður. Stefnandi hafnaði þessari tillögu að lausn málsins í tölvupósti dagsettum 18. júlí 2018. Þann dag sendi stefnandi stefnda einnig innheimtubréf vegna dómkröfu málsins.

Í málinu liggur fyrir framangreind greinargerð K-kvk-ef S-kvk-ef. Þar kemur fram að mikið af villum hafi verið í bókhaldinu, færslur skráðar á ranga bókhaldslykla og vörur í ranga virðisaukaskattsflokka. Þá hafi vantað fjölda reikninga og lánardrottna auk þess sem augljóst hafi verið að engar afstemmingar hefðu farið fram. K-kvk-nf hafi því þurft að yfirfara allar nótur og færslur í bókhaldinu til að fá rétta mynd af rekstri stefnanda. Þegar leiðréttingum lauk hafi komið í ljós að verulegar munur var á bókhaldinu og innsendum virðisaukaskattsskýrslum, þannig að virðisaukaskattur hafði verið ofgreiddur sem nam 763.850 krónum á þeim tíma sem stefndi sá um bókhald stefnanda. Þann virðisaukaskatt hefur stefnandi fengið endurgreiddan. Einnig liggja fyrir útprentanir úr bókhaldi stefnda. Þar má sjá að staða skuldunauta 31. desember 2017 hafi verið 3.629.786 krónur, staða lánardrottna 23. desember 2017 2.752.872 krónur og staða þeirra 31. október 2017 4.570.941 króna. Þá liggur fyrir yfirlit yfir viðskiptaskuldir vegna ársins 2017.

Stefnandi byggir fjárhæð kröfu sinnar, 773.760 krónur, á kostnaði við að ljúka vinnslu bókhaldsins vegna ársins 2017 hjá annarri bókhaldsþjónustu, KJ Bókun slf. Liggur fyrir yfirlit yfir þann kostnað og segir þar að um sé að ræða vinnu KJ Bókunar slf. við leiðréttingu bókhaldsgagna vegna ársins 2017. Þar kemur fram að vinna við verkið hafi verið 78 klukkustundir og sett er fram tillaga að uppgjöri stefnanda vegna greiðslu fyrir vinnuna. Er fjárhæðinni þar skipt á mars til desember og segir síðan: Framangreindar fjárhæðir verða settar með á reikning fyrir vinnu hvers mánaðar. Í fyrsta skipti með vinnu fyrir febrúar 2018. Byggir stefnandi á því að hann hafi orðið fyrir tjóni sem nemi þeirri fjárhæð sem hann hafi greitt þriðja aðila fyrir að koma bókhaldinu í lögmætt horf. Þá liggur fyrir tímaskýrsla K-kvk-ef vegna þeirrar vinnu. Greinir aðila m.a. á um það hvort stefndi hafi kallað eftir reikningum frá stefnanda og hvort stefnandi hafi gert athugasemdir við störf stefnda við færslu bókhaldsins.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur D-kk-nf M-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, og S-kk-nf B-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, auk þess sem K-kvk-nf S-kvk-nf, O-kk-nf R-kk-nf og E-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf gáfu vitnaskýrslur.

III

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að hann eigi að fá bætt tjón sem hann varð fyrir vegna vanrækslu stefnda, sem nemi stefnufjárhæð málsins. Á því er byggt að starfsmenn stefnda hafi valdið tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti og á því beri stefndi ábyrgð samkvæmt sakarreglu og reglunni um vinnuveitandaábyrgð.

Stefnandi vísar til þess að ítarlega sé mælt fyrir um það í lögum með hvaða hætti skuli hafa bókhald félaga og byggir á því að stefndi hafi brotið lögmæltar hátternisreglur sem hann sem sérfróður aðili gaf sig út fyrir að þekkja og kunna. Vísar stefnandi til þess að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald skuli haga bókhaldi þannig að rekja megi viðskipti og notkun fjármuna á skýran og aðgengilegan hátt. Bókhaldið skuli veita sundurliðaðar upplýsingar um rekstur og efnahag sem þarfir eiganda, lánardrottna og hins opinbera krefjast og nauðsynlegar séu til að meta megi tekjur og gjöld og eignir og skuldir. Í 2. mgr. 6. gr. laganna sé kveðið á um að bókhald skuli vera í samræmi við bókhaldsvenjur og settar reikningsskilareglur, svo og ákvæði laga og reglugerða. Í 3. mgr. 7. gr. laganna sé mælt fyrir um að bókhald skuli þannig skipulagt að auðvelt sé að rekja sig frá frumgögnum til færslna í bókhaldi og öfugt og milli niðurstöðu úr bókhaldi og ársreiknings. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 skuli haga bókhaldi og uppgjöri til virðisaukaskatts þannig að skattyfirvöld geti gengið úr skugga um réttmæti virðisaukaskattsskila. Stefnandi telur að verulega hafi skort á að stefndi hafi fylgt þessum reglum við færslu bókhalds og með því sé saknæmisskilyrði bótaábyrgðar stefnda uppfyllt. Óreiðan á umsýslu stefnda á bókhaldi stefnanda hafi verið svo mikil að mikla vinnu hafi þurft til við leiðréttingar til að koma bókhaldinu í löglegt horf. Hafi nýr þjónustuaðili talið að jafnvel hefði tekið minni tíma að bóka allt upp á nýtt en að leiðrétta bókhaldið. Með þessu hafi stefndi og starfsmenn hans brotið gegn skráðum og óskráðum reglum um færslu bókhalds þannig að það verði virt þeim til sakar. Stefnandi telur að sjónarmið um sérfræðiábyrgð og strangt sakarmat eigi við um starfsemi stefnda enda gefi hann sig út fyrir að veita faglega þjónustu.

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna vanrækslu starfsmanna stefnda. Hann hafi greitt 640.163 krónur fyrir bókhaldsþjónustuna, sem hefði svo reynst vera með öllu óforsvaranleg, í trausti þess að stefndi hefði á að skipa sérfræðingum í færslu bókhalds, eins og hann hafði gefið sig út fyrir. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir tjóni sem nemi þeirri fjárhæð sem hann hafi greitt þriðja aðila til að koma bókhaldinu í lögmælt horf. Hann hafi því orðið fyrir tjóni sem nemi stefnufjárhæð málsins. Enginn skriflegur samningur hafi verið gerður um þjónustuna og því hvergi kveðið á um bótaábyrgð innan samninga vegna viðskipta aðila. Byggi stefnandi því á meginreglum skaðabótaréttar utan samninga.

Þá byggir stefnandi á því að augljóst sé að það tjón sem hann hafi orðið fyrir með því að þurfa að fá þriðja aðila til að koma bókhaldi sínu í lögmælt horf eftir að stefndi hafi skilið það eftir í óreiðu sé bein afleiðing af vanrækslu stefnda. Þann kostnað hefði stefnandi ekki þurft að bera hefði vinna stefnda verið með þeim hætti sem stefnandi mátti gera ráð fyrir. Séu því skilyrði sakarreglu um orsakasamband uppfyllt.

Stefnandi krefst skaðabótavaxta af stefnufjárhæð samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá því tímamarki þegar hann ákvað að hann þyrfti að afþakka áframhaldandi þjónustu stefnda. Hið bótaskylda atvik í skilningi 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 hafi verið samfelld vanræksla stefnda allt frá því að hann tók að sér bókhaldsþjónustu fyrir stefnanda vorið 2017. Tjónið hafi í öllu falli verið komið fram á því tímamarki þegar stefnandi þurfti að snúa sér annað til að koma skikk á bókhaldið. Upphafstímamark dráttarvaxtakröfu sé miðað við þann tíma þegar mánuður var liðinn frá því að stefnandi sendi stefnda lýsingu á tjóni sínu og greinargerð KJ Bókunar slf. Vegna leiðréttinga á bókhaldinu. Með því hafi stefnandi lagt fram þær upplýsingar sem hafi þurft til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001.

Hvað lagarök varðar þá byggir stefnandi kröfu sína á sakarreglu skaðabótaréttar, reglunni um vinnuveitandaábyrgð og sjónarmiðum um sérfræðiábyrgð og strangt sakarmat. Kröfu sína um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og kröfu um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að skilyrði bótaskyldu séu ekki uppfyllt í málinu. Lögfull sönnun liggi ekki fyrir um að ætlað tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda. Vinna stefnda fyrir stefnanda hafi verið fagleg og lögum samkvæmt. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða. Þá byrði hafi hann ekki axlað enda hafi greinargerð KJ Bókunar slf. ekkert sönnunargildi í málinu.

Stefndi telur að hann hafi fært bókhaldið í samræmi við lög nr. 145/1994 um bókhald, bókhaldsvenjur og settar reikningsskilareglur. Hann hafi óskað eftir gögnum og upplýsingum frá stefnanda í lok nóvember 2017 en því erindi hafi ekki verið sinnt. Þess í stað hafi stefnandi fyrirvaralaust sagt upp þjónustusamningi sínum við stefnda og leitað til þriðja aðila um færslu bókhalds. Þetta hafi gert það að verkum að stefndi hafi ekki getað lokið afstemmingu bókhaldsins. Stefnandi verði að bera hallann af þessari ákvörðun sinni sem hafi verið án alls tilefnis auk þess sem hafa beri í huga að stefnandi hafði ekki skilað umbeðnum gögnum til stefnda.

Þá vísar stefndi til þess að ef stefnandi taldi að þjónusta stefnda hefði verið haldin galla þá hefði verið lágmarkskrafa að hann gerði athugasemdir og færi fram á að stefndi bætti úr göllunum. Þá hefði stefndi brugðist við ábendingum og leiðrétt bókhaldið ef tilefni hefði verið til. Vísast hvað þetta varðar til laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og grunnreglna skaðabóta- og kröfuréttar.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína í öðru lagi á því að skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu ekki uppfyllt í málinu. Engin orsakatengsl séu á milli ætlaðs tjóns stefnanda og ætlaðrar bótaskyldrar háttsemi. Það að stefnandi segi fyrirvaralaust upp samningssambandi sínu við stefnda og fái þriðja aðila í beinu framhaldi til að gera lagfæringar á bókhaldinu geti ekki talist uppfylla þessi skilyrði. Ekki sé með nokkru móti unnt að sjá þetta fyrir sem sennilega afleiðingu af þeirri þjónustu sem stefndi veitti stefnanda, það er að þriðja aðila hafi, án samráðs við stefnda, verið falið að gera lagfæringar á/ljúka bókhaldsvinnu án nokkurrar aðkomu þess aðila sem fært hafði bókhaldið á grundvelli samnings við stefnanda.

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í þriðja lagi á því að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni. Til að bótaskylda geti myndast sé það grundvallarskilyrði að tjónþoli hafi orðið fyrir tjóni. Engu tjóni sé til að dreifa í máli þessu öðru en því sem stefnandi hafi skapað sér sjálfur með bráðlæti sínu. Þá sé hér um að ræða óbeint tjón. Í skaðabótarétti séu helstu rökin fyrir því að skilgreina óbeint tjón sérstaklega þau að þannig megi afmarka fjarlæga eða lítt útreiknanlega tjónsáhættu sérstaklega. Óbeint tjón njóti ekki í öllum tilvikum verndar skaðabótareglna þó að beint tjón geri það. Þetta eigi við í máli þessu þar sem hið óbeina tjón sé eins fjarlægt beina tjóninu og raun beri vitni.

Stefndi krefst þess til vara að krafa stefnanda verði verulega lækkuð og styður þá kröfu sína við sömu málsástæður og aðalkröfu. Einnig vísar stefndi til grunnreglna skaðabótaréttar þar sem heimilað sé að lækka bætur ef aðili vanrækir skyldu sína til að takmarka tjón sitt með hæfilegum aðgerðum og verði hann þá sjálfur að bera þann hluta tjóns síns.

Þá vísar stefndi til þeirrar grunnreglu að lækka megi skaðabætur ef þær teljast ósanngjarnar í garð hins bótaskylda þegar litið sé til umfangs tjóns samanborið við það tjón sem venjulega verði í sambærilegum tilvikum og atvik að öðru leyti þau sömu. Bent er á að vinna við „lagfæringar“ á bókhaldinu nemi hærri fjárhæð en öll vinna stefnda í þágu stefnanda um margra mánaða skeið.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna skaðabóta- og kröfuréttar, þ.m.t. sakarreglunnar, reglunnar um vinnuveitandaábyrgð og sjónarmiða um takmörkun tjóns. Þá vísar stefndi til laga nr. 145/1994 um bókhald, laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hvað varðar málskostnað.

V

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi byggir kröfu sína á almennu skaðabótareglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrð og telur stefnda hafa brotið lögmæltar hátternisreglur sem honum sem sérfróðum aðila, hvað varðar bókhaldsþjónustu, hafi borið að þekkja og kunna. Vísar hann því til stuðnings til 1. og 2. mgr. 6. gr. og 3. mgr. 7. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald, og 1. mgr. 17. gr. laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Með þessu hafi hann sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem hafi valdið stefnanda tjóni og vísar stefnandi sérstaklega til sjónarmiða um sérfræðiábyrgð og strangt sakarmat.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda þar sem skilyrði skaðabótaskyldu séu ekki uppfyllt í málinu, skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu heldur ekki uppfyllt og stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni nema þá því sem hann hafi sjálfur valdið sér með bráðlæti sínu.

Stefnandi byggir kröfu sína á greinargerð K-kvk-ef S-kvk-ef, sem nú færir bókhald fyrir stefnanda, og fjárhæð kröfu sinnar á yfirliti sama aðila yfir vinnu við lagfæringu bókhaldsins. K-kvk-nf staðfesti greinargerðina í framburði sínum fyrir dómi. Hún lýsti því að hún hefði unnið greinargerðina upp úr athugasemdum sínum sem hún skráði jafnóðum og hún leiðrétti bókhaldið. Þá reikninga sem vantaði inn í bókhald stefnanda hafi hún ýmist fengið frá stefnanda eða kallað eftir þeim annars staðar frá. Af hálfu stefnda er því hafnað að greinargerð K-kvk-ef hafi sönnunargildi í málinu og því andmælt að færsla bókhaldsins hafi verið í andstöðu við lög, bókhaldsvenjur og settar reikningsskilareglur. Bendir hann á að stefnandi hafi sagt fyrirvaralaust upp þjónustusamningi sínum og hafi stefndi því ekki getað lokið afstemmingu bókhaldsins.

Í framburði S-kk-ef B-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda, fyrir dómi kom fram að eina athugasemdin sem kom frá stefnanda áður en bókhaldið var fært frá stefnda var að greiddur virðisaukaskattur væri of hár. Ástæða þess hafi verið sú að stefndi hafi ekki verið með alla reikninga en gengið hafi verið eftir því að fá þá. Hann hafi fengið þau svör að þau hefðu fengið alla reikningana en þrátt fyrir leit hafi þeir ekki fundist hjá stefnda.

Enginn skriflegur samningur var gerður um þá þjónustu sem stefnandi keypti af stefnda. Aðila greinir á um það hvort athugasemdir hafi verið gerðar við vinnu stefnda við bókhaldið af hálfu stefnanda. Af málatilbúnaði beggja aðila verður ráðið að færslu bókhalds stefnanda var ólokið vegna ársins 2017 þegar stefnandi færði það fyrirvaralaust frá stefnda. Þá vantaði reikninga inn í bókhaldið eins og það lá fyrir hjá stefnda, og má það m.a. ráða af framburði K-kvk-ef fyrir dómi. Þá liggur fyrir, bæði á grundvelli fyrirliggjandi gagna og framburða m.a. O-kk-ef, D-kk-ef og S-kk-ef við aðalmeðferð málsins, að einhver samskipti voru á milli aðila á árinu 2017 meðan bókhaldið var hjá stefnda. Þá má m.a. af þeim ráða að stefnandi gerði athugasemdir við færslu bókhaldsins, a.m.k. um mánaðamótin nóvember/desember, og að stefndi kallaði í kjölfar þess eftir reikningum en óljóst er um umfang þessara samskipta og nákvæmlega eftir hvaða gögnum var kallað.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að starfsmaður stefnda hafi valdið honum tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti með því að sinna ekki á viðeigandi hátt þeirri þjónustu sem stefndi tók að sér. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir þessari staðhæfingu sinni. Hefur hann því til sönnunar lagt fram framangreinda greinargerð K-kvk-ef. Gegn mótmælum stefnda verður ekki á því byggt að slík einhliða greinargerð sem unnin var af þeim aðila sem lagfærði bókhaldið sanni að stefndi hafi valdið stefnanda tjóni. Óumdeilt er, eins og að framan er rakið, að færslu bókhaldsins var ekki lokið þegar það var fært frá stefnda. Má m.a. ráða af málsgögnum að afstemmingu var ekki lokið og að það var hluti þess verk sem K-kvk-nf vann. Það ásamt annarri vinna við að klára bókhaldið vegna ársins 2017 er hluti þess kostnaðar sem stefnandi gerir kröfu um að sér verði bættur. Þá er ekki fallist á það með stefnanda að það að stefndi hafi ekki sett fram efnislegar athugasemdir við greinargerðina valdi því að fallast beri á efni hennar. Verður heldur ekki fallist á það með stefnanda að þær lýsingar sem þar komi fram séu eins og á stendur þess eðlis, væru þær sannaðar, að þær leiddu til þess að skilyrði bótaskyldu á grundvelli sakarreglunnar væru uppfyllt. Ekki verður heldur talið að með framlögðum gögnum hafi verið sýnt fram á orsakatengsl milli þeirrar háttsemi og ætlaðs tjóns. Þegar með hliðsjón af framangreindu er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Í samræmi við niðurstöðu málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Bókhald og þjónusta ehf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda Brauðs útgerðar ehf.

Stefnandi greiði stefnda 700.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf