E-3948/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 28. september sl., er höfðað með stefnu birtri 29. júlí 2011.

Stefnandi er Arion banki hf., Borgartúni 19, Reykjavík, en stefndi er M-kk-nf G-kk-nf, 15 rue Neuve, L-6137 Junglinster, Lúxemborg.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 64.378.257 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 31. ágúst til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati réttarins ásamt virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda

Í greinargerð krafðist stefndi frávísunar málsins. Með úrskurði 22. mars sl. var þeirri kröfu hafnað.

I.

Helstu málavextir eru þeir að stefndi gerði tvo lánssamninga við Kaupþing banka hf., annars vegar lánssamning nr. 0690-35-3015, dagsettan 21. desember 2005, þar sem stefnda var veitt lán að höfuðstólsfjárhæð að jafnvirði 1.327.383.945 krónur í svissneskum frönkum og hins vegar lánssamning nr. 069-35-3016, dagsettan 4. janúar 2006, þar sem stefnda var veitt lán að höfuðstólsfjárhæð að jafnvirði 120.000.000 króna í svissneskum frönkum. Í báðum samningum voru ákvæði um að lánin væru veitt til fjármögnunar hlutabréfakaupa, þ.e. á hlutum í Kaupþingi. Stefnandi byggir á því að hluti lánsfjárhæðar lánssamnings nr. 0690-35-3015, að jafnvirði 220.000.000 sem jafngildir rúmlega 16,57% af heildarlánsfjárhæðinni, hafi hins vegar aldrei verið nýtt til kaupa á hlutabréfum í bankanum í samræmi við það sem lánssamningurinn ráðgerði og hafi sú lánsfjárhæð verið veitt vegna góðrar veðþekju skuldbindinga stefnda við Kaupþing banka hf., svokallað þekjulán.

Samkvæmt ákvæðum lánssamninganna bar stefnda að endurgreiða lánin ásamt ógreiddum áföllnum vöxtum með einni greiðslu hinn 1. desember 2010. Skyldu lánin bera breytilega vexti, LIBOR-vexti, eins og þeir ákvarðast hverju sinni fyrir hvert vaxtatímabil, tveimur bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils (vaxtagrunnur) að viðbættu 1,2% vaxtaálagi.

Með handveðsyfirlýsingu, dagsettri 21. desember 2005, og síðari viðauka, dagsettum 5. maí 2006, setti stefndi Kaupþingi banka hf. að handveði hluti sína í bankanum, upphaflega að nafnverði 2.859.870 krónur, til tryggingar lánunum. Í gr. 5.2. lánssamninganna var kveðið á um að veðhlutfall, svonefnd „tryggingaþekja“, hvors lánssamnings, þ.e. markaðsverðmæti veðtrygginga samkvæmt gr. 5.1. deilt með eftirstöðvum lánsskuldarinnar, skyldi á hverjum tíma vera að lágmarki 150%. Færi veðhlutfallið niður fyrir 120%, og ekki væri bætt úr því innan 5 bankadaga, skyldi lántaki að fenginni tilkynningu lánveitanda leggja fram frekari tryggingar þannig að veðhlutfallið næði aftur 150%. Samkvæmt gr. 6.1. í samningunum var persónuleg ábyrgð stefnda á hvorri skuld takmörkuð við 10%.

Með ákvörðun stjórnar Kaupþings banka hf. hinn 25. september 2008 var persónuleg ábyrgð starfsmanna á lánum til hlutabréfakaupa í bankanum felld niður. Hinn 25. september 2008 undirrituðu forstjóri bankans, H-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, og stefndi yfirlýsingu þess efnis að bankinn hefði ákveðið að stefndi yrði ekki krafinn persónulega um efndir á hlutafjárkaupalánum sem veitt hefðu verið til kaupa á hlutum í Kaupþingi.

Slitastjórn Kaupþings banka hf. rifti síðar framangreindri ákvörðun á grundvelli ákvæða gjaldþrotalaga. Stefnandi byggir aðild sína að máli þessu á því, að þar sem lán nr. 0690-35-3015 hafi að hluta til ekki verið nýtt til hlutabréfakaupa í bankanum og lán nr. 0690-35-3016 ekki að neinu leyti, hafi niðurfelling hinnar persónulegu ábyrgðar hvorki tekið til þess hluta láns nr. 0690-35-3015, né til láns nr. 0690-35-3016. Af því leiði jafnframt að þeim lánshluta láns nr. 0690-35-3015, sem ekki var nýttur til hlutabréfakaupa í bankanum, og láni nr. 0690-35-3016, hafi verið ráðstafað til stefnanda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., nú stefnandi máls þessa, Arion banki hf.

Með bréfum, dagsettum 17. maí 2010, tilkynnti stefnandi stefnda að stefnandi teldi að veðtryggingar lánssamninganna, þ.e. hlutabréf í Kaupþingi banka hf., væru ófullnægjandi miðað við verðmæti þeirra og raunar einskis virði. Því væri áskilnaður gr. 5.2. lánssamninganna um 150% veðhlutfall ekki uppfylltur. Var þess farið á leit við stefnda að hann legði fram nýjar tryggingar að verðmæti a.m.k. 150% af útistandandi lánsfjárhæð hvors lánssamnings innan 5 bankadaga í samræmi við ákvæði lánssamninganna.

Með bréfi, dagsettu 27. maí 2010, tilkynnti stefndi að hann hygðist ekki leggja fram frekari tryggingar vegna lánssamninganna og vísaði til þess að persónuleg ábyrgð hans á lánunum hefði verið felld niður með ákvörðun stjórnar Kaupþings banka hf. hinn 28. september 2008 og væri stefnandi bundinn af þeirri ákvörðun. Þá tók stefndi fram að honum hefði borist sambærileg áskorun frá slitastjórn Kaupþings vegna sömu lánssamninga og teldi hann því ósannað að stefnandi væri eigandi viðkomandi krafna.

Með bréfum, dagsettum 26. ágúst 2010, tilkynnti stefnandi stefnda um gjaldfellingu framangreindra lánssamninga.

II.

Um aðild sína vísar stefnandi til þess að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., nú stefnandi máls þessa Arion banki hf., hafi réttindi og skyldur samkvæmt lánssamningum Kaupþings banka hf. og stefnda, þ.m.t. veðréttindi sem þeim tengdust og síðari viðaukar, verið framseld til stefnanda. Stefnandi teljist þannig kröfuhafi samkvæmt þeim lánssamningum sem mál þetta varðar. Samkvæmt gr. 16.1. lánssamninganna lúti samningarnir íslenskum lögum og skuli mál vegna þeirra rekin fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Sé stefnda því réttilega stefnt fyrir þann dómstól, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefnandi kveður kröfugerð sína annars vegar grundvallaða á lánssamningi nr. 0690-35-3015, sem Kaupþing banki hf. hafi gert við stefnda 21. desember 2005, þar sem stefnda hafi verið veitt lán vegna hlutabréfakaupa að höfuðstólsfjárhæð að jafnvirði 1.327.383.945 króna í svissneskum frönkum (CHF). Í gr. 2.3. lánssamningsins komi fram að lánið hafi verið veitt til fjármögnunar hlutabréfakaupa, þ.e. á hlutum í bankanum. Hluti lánsfjárhæðarinnar, að jafnvirði 220.000.000 króna, sem nemi tæplega 16,57% af heildarlánsfjárhæðinni, hafi hins vegar aldrei verið nýttur til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi banka hf. í samræmi við það sem lánssamningurinn ráðgerði.

Krafa stefnanda sé hins vegar grundvölluð á lánssamningi nr. 0690-35-3016, sem Kaupþing banki hf. hafi gert við stefnda 4. janúar 2006, þar sem stefnda hafi verið veitt lán vegna hlutabréfakaupa að höfuðstólsfjárhæð að jafnvirði 120.000.000 króna í svissneskum frönkum (CHF). Í gr. 2.3. lánssamningsins komi fram að lánið hafi verið veitt til fjármögnunar kaupum á hlutum í bankanum. Lánsfjárhæðin hafi hins vegar aldrei verið nýtt til kaupa á slíkum hlutabréfum í samræmi við það sem lánssamningurinn ráðgerði.

Kaupþing banki hf. hafi fellt niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna bankans vegna lána til kaupa á hlutabréfum í bankanum en stefnandi telji hins vegar að þar sem hluta láns nr. 0690-35-3015 og láni nr. 0690-35-3016 í heild hafi ekki verið ráðstafað til kaupa á hlutabréfum í bankanum, hafi niðurfelling Kaupþings banka hf. á persónulegum ábyrgðum starfsmanna hvorki náð til þess lánshluta láns nr. 0690-35-3015, né láns nr. 0690-35-3016, sem stefnandi krefji stefnda um. Af því leiði jafnframt að þeim hluta láns nr. 069-35-3015 og láni nr. 0690-35-3016 hafi verið ráðstafað til stefnanda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., nú stefnandi máls þessa, Arion banki hf. Stefnandi teljist þannig kröfuhafi samkvæmt lánssamningunum.

Stefnandi kveður ljóst að persónuleg ábyrgð stefnda samkvæmt lánssamningunum hafi verið bundin við 10%, sbr. gr. 6.1. lánssamninganna. Af því leiði að ábyrgð stefnda sé takmörkuð við 10% þeirrar skuldbindingar samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3015 og lánssamningi nr. 0690-35-3016, sem ráðstafað hafi verið til stefnanda með umræddri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Sé stefndi því krafinn um 10% af gjaldfallinni samningsfjárhæð vegna lánssamnings nr. 0690-35-3015, þ.e. af þeim hluta fjárhæðarinnar sem ekki var nýttur til hlutabréfakaupa í Kaupþingi banka hf., ásamt áföllnum samningsvöxtum, og 10% af gjaldfallinni samningsfjárhæð vegna lánssamning nr. 0690-35-3016, ásamt áföllnum samningsvöxtum, eða sem svarar til persónulegrar ábyrgðar hans á skuldbindingunum samkvæmt gr. 6.1. í lánssamningunum.

Stefnandi byggir á því að um gjaldfallnar skuldbindingar sé að ræða. Vísar hann til þess, að þar sem stefndi hafi ekki orðið við kröfum stefnanda um framlagningu frekari trygginga, sbr. kröfur stefnanda þar að lútandi hinn 17. maí 2010 með vísan til gr. 5.2. í lánssamningunum, hafi stefnanda verið heimilt að gjaldfella útistandandi lánsskuldbindingar, sbr. bréf stefnanda þar að lútandi til stefnda, dagsett 26. ágúst 2010, sbr. og gr. 9.1 (d) í lánssamningunum. Skuldbindingar stefnda samkvæmt lánssamningunum séu því að lögum fallnar í gjalddaga og miði gjaldfellingin við 31. ágúst 2010, þ.e. þegar ábyrgðarbréf þess efnis var afhent stefnda.

Stefnandi byggir enn fremur á því að skuldbindingarnar séu að lögum fallnar í gjalddaga, enda ljóst að stefnda hafi samkvæmt gr. 2.4. lánssamninganna borið að endurgreiða höfuðstól lánsfjárhæðanna að viðbættum samningsvöxtum með einni greiðslu þann 1. desember 2010.

Stefnandi krefur stefnda um endurgreiðslu lánsfjárhæðanna í íslenskum krónum auk vaxta sem eru jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum, sbr. 1. ml. 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og sem birtir eru samkvæmt 2. mgr. 10. gr. sömu laga, þ.e. að því marki sem nemur persónulegri ábyrgð hans á skuldbindingunum með vísan til gr. 6.1. lánssamninganna, sbr. umfjöllun að framan, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá gjaldfellingardegi til greiðsludags. Stefnufjárhæðin samkvæmt þessu nemur samtals 64.378.257 krónum. Um útreikning á höfuðstól lánssamninganna ásamt samningsvöxtum á hverjum tíma í samræmi við kröfu þessa, svo og þess hluta lánsfjárhæðar lánssamnings nr. 0690-35-3015, sem ekki hafi verið nýttur til hlutabréfakaupa í Kaupþingi, vísar stefnandi til framlagðs yfirlits yfir lánin og þróun þeirra, þ.m.t. varðandi tilgreiningu samningsvaxta á tímabilinu, til gjaldfellingardags hinn 31. ágúst 2010.

Verði fallist á dómkröfu þessa, kveður stefnandi það fela í sér að lánssamningarnir hafi átt að bera vexti en að um hæð þeirra verði ekki litið til þess, sem um var samið í lánssamningunum sjálfum, heldur beri að miða vexti við það að samið hafi verið um að greiða vexti af peningakröfu, án þess að tiltaka hverjir þeir væru, þ.e. vexti jafnháa vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af skuldinni samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 31. ágúst 2010 til greiðsludags. Krafa stefnanda um dráttarvexti byggir á ákvæði gr. 3.6. í lánssamningunum en þar er kveðið á um að við vanskil beri lántaka að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð frá gjalddaga til greiðsludags og geti stefnandi valið hvort hann krefst dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur.

Um varnarþing vísar stefnandi einkum til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandi efndir á lánsskuldbindingu aðila vísar stefnandi einkum til meginreglu samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Um dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

III.

Sýknukröfu sína byggir stefndi í fyrsta lagi á aðildarskorti. Stefndi hafnar því að umrædd lán hafi ekki verið veitt til hlutabréfakaupa, eins og stefnandi heldur fram, en ljóst sé að öll lánsviðskipti stefnda við Kaupþing banka hf., sem um er deilt í þessu máli, séu beintengd hlutabréfakaupum í bankanum. Þá sé það einnig viðurkennt af hálfu stefnanda að bankinn höfði nú innheimtu- og riftunarmál gegn stefnda vegna sömu lána og hér sé deilt um, auk annarra. Stefnandi geti ekki innheimt kröfuréttindi, sem hafi orðið eftir hjá Kaupþingi banka hf., enda sé ljóst að tveir aðilar geti ekki átt og innheimt sömu kröfuna. Stefnandi sé því ekki réttur aðili þessa máls og beri því að sýkna stefnda í máli þessu.

Verði ekki fallist á að stefnandi sé ekki réttur aðili þessa máls, er krafa stefnda um sýknu í öðru lagi reist á því að yfirlýsing Kaupþings banka hf. frá 25. september 2008 hafi aðeins falið í sér staðfestingu eldra loforðs bankans um að hann tryggði skaðleysi starfsmanna vegna kaupa þeirra á hlutabréfum í stefnanda. Stefndi byggir á því að stjórn Kaupþings banka hf. hafi gert sér grein fyrir því þegar á árinu 2007 að sú ábyrgðartakmörkun, sem almennt var kveðið á um í lánssamningum, væri ekki nægileg til að tryggja skaðleysi starfsmanna. Í stað þess að leysa til sín hlutabréf starfsmanna eða selja þau á markaði, hafi stjórnin hins vegar ákveðið 25. september 2008 að veita forstjóra Kaupþings banka hf. umboð til að fella niður persónulega ábyrgð starfsmanna. Yfirlýsing forstjóra bankans þessa efnis hafi verið gefin út sama dag og hafi stefnda verið gert að staðfesta móttöku hennar með undirritun sinni. Áður en að niðurfellingunni kom, hefði forstjórinn krafist þess að menn seldu ekki bréf sín, enda engin ástæða til vegna fyrri yfirlýsinga um skaðleysi. Við formlega niðurfellingu ábyrgða hinn 25. september 2008 hafi verið ljóst að stefndi átti nægar eignir til þess að greiða upp öll þau lán, sem hann sé nú krafinn um af stefnanda, en sökum yfirlýsinga stefnanda um skaðleysi og að lokum undirritaðri yfirlýsingu þess efnis, hafi stefndi ekki getað varið sig með sölu hlutabréfanna og uppgreiðslu lánanna. Við þessar yfirlýsingar framseljanda sé stefnandi bundinn sem framsalshafi. Af þessari ástæðu eigi stefnandi enga kröfu á hendur stefnda vegna hlutafjárkaupanna.

Kaupþing banki hf. hafi talið hagsmuni sína betur tryggða með því að starfsmenn væru í hópi hluthafa. Af þeim sökum hafi starfsmenn verið hvattir til að kaupa hlutabréf í bankanum, m.a. með loforði bankans um skaðleysi starfsmanna vegna kaupanna. Í upphafi hafi þetta verið gert með samningum um að starfsmenn hefðu sölurétt á hlutabréfunum en í ljósi þeirra áhrifa, sem slíkir samningar höfðu á eigið fé Kaupþings banka hf., hafi bankinn ákveðið einhliða að fella niður slíka samninga. Þar sem söluréttur tryggði stefnda með betri hætti, hafi því ítrekað verið lýst yfir af hálfu bankans að starfsmenn hans ættu að vera skaðlausir af þessum lánum.

Stefndi telur engu skipa þótt lánssamningar hans hafi að geyma ákvæði um að ábyrgð hans takmarkist við 10% af höfuðstól lánsins. Skaðleysi stefnda hafi átt að vera algert og sé það bæði í samræmi við yfirlýsingar Kaupþings banka hf. og aðgerðir fyrirtækisins en bankinn hafi ákveðið að nýta sér ekki heimildir í lánssamningnum til að gjaldfella eða krefjast aukinna trygginga þegar veðhlutföll fóru niður fyrir 120%. Þvert á móti hafi því verið lýst yfir að það yrði ekki gert. Verði því að telja að réttur samkvæmt 12. gr. lánssamninganna sé ekki lengur fyrir hendi. Umrætt ákvæði kveði á um að Kaupþing banki hf. fyrirgeri ekki rétti sínum, þótt ekki sé gripið strax til þeirra úrræða sem bankanum séu veitt samkvæmt samningunum. Yfirlýsingin feli í sér að Kaupþing banki hf. fyrirgeri rétti samkvæmt 12. gr. Sé því ljóst að ekki hafi átt að krefja starfsmenn um frekari greiðslur, enda hafi slíkt ekki þjónað hagsmunum bankans. Stefndi byggir á því að Kaupþing banki hf., og nú stefnandi, séu bundnir við loforð til stefnda um skaðleysi vegna kaupanna og að ekki yrði gjaldfellt vegna þess að veðþekja færi undir tiltekin mörk. Endurheimtur stefnanda séu því takmarkaðar við virði þeirra hlutabréfa, sem sett voru að veði, og sé ekki hægt að ganga að stefnda að öðru leyti.

Stefndi byggir jafnframt á því að meginreglan við kröfuhafaskipti, líkt og þau sem orðið hafi við umrætt framsal, sé sú að skyldur skuldara eigi ekki að aukast við framsalið. Eigi það við þótt framsalshafi hafi haft ástæðu til að ætla að hann hlyti víðtækari réttindi eða hafi ekki verið kunnugt um mótbárur skuldara. Fyrir liggi ákvarðanir stjórnar Kaupþings banka hf. og yfirlýsing forstjóra bankans um skaðleysi starfsmanna og niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar þeirra, þ.m.t. stefnda. Kaupþing banki hf. hafi hvorki kosið að gjaldfella lánin né að óska eftir frekari tryggingum, þrátt fyrir heimild þar að lútandi í lánssamningi. Samhliða því hafi bankinn fullvissað starfsmenn sína um að samningar yrðu hvorki gjaldfelldir né gengið að veðum. Slíkur réttur stefnanda sé því ekki fyrir hendi nú. Í öðru lagi liggi fyrir að verðmat láns stefnda hafi verið 0 krónur við framsalið til stefnanda. Í þriðja lagi liggi fyrir tvær samhljóða álitsgerðir um að niðurfelling persónulegrar ábyrgðar starfsmanna, þ.m.t. stefnda, hafi verið lögmæt. Álitsgerðanna hafi verið aflað af hálfu stefnanda og Kaupþings banka hf. og á grundvelli þeirra gagna sem bankinn lagði álitsgjöfunum til. Á grundvelli framangreindrar meginreglu geti stefndi því haft uppi allar þær sömu mótbárur gagnvart stefnanda og hann gat gagnvart Kaupþingi banka hf., þ.m.t. að efni kröfunnar hafi verið breytt. Stefnandi geti því ekki byggt á úrræðum lánssamninga sem framseljandi, Kaupþing banki hf., hefði lýst yfir að yrði ekki neytt. Að sama skapi geti stefnandi ekki krafið stefnda um greiðslu vegna persónulegrar ábyrgðar sem felld hefði verið niður.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í þriðja lagi á því, að það sé ósanngjarnt af stefnanda að bera fyrir sig lánssamninginn sem gerður hafi verið vegna kaupa stefnda á hlutabréfum í stefnanda, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Beri að víkja samningnum til hliðar vegna atvika sem komu til eftir samningsgerðina. Þá byggir stefndi á því að forsendur hafi brostið fyrir samningnum.

Kaupþing banki hf. hafi tryggt fjármögnun vegna kaupanna og annast skjalagerð vegna þeirra. Í lánssamningunum komi fram að lántaki setji Kaupþingi banka hf. að veði 3.442.5000 hlut í bankanum til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu skuldarinnar. Bankinn hafi hins vegar ekki hegðað sér eins og gott og gegnt fjármálafyrirtæki með hagsmuni stefnda í huga, sbr. 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Í stað þess að leysa til sín eða selja hlutabréf stefnda þegar verð þeirra lækkaði, í samræmi við heimildir í lánssamningnum, hafi Kaupþing banki hf. ekkert aðhafst, sem leitt hafi til þess að stefndi varð fyrir tjóni. Stefndi byggir á því að hann hafi mátt gera ráð fyrir að bankinn myndi selja hlutabréfin þegar verð þeirra lækkaði eða að bankinn myndi nýta þær heimildir sem kveðið er á um bæði í lánssamningum og veðskjölum, enda hafi hann gert það í tilviki annarra viðskiptavina. Ósanngjarnt sé að sú staðreynd ein að stefndi sé starfsmaður en ekki viðskiptavinur, eigi að leiða til lakari niðurstöðu fyrir hann.

Stefndi byggir á því að það hafi verið forsenda og ákvörðunarástæða að hann yrði skaðlaus af þessum viðskiptum og hafi Kaupþingi banka hf. verið um það kunnugt. Aðgerðaleysi bankans hafi ekki verið í samræmi við þær væntingar sem stefndi hafi mátt hafa varðandi framkvæmd samningsins, þ.e. þannig að skaðleysi stefnda yrði tryggt. Engu skipti hvaða ástæður hafi legið þar að baki, svo sem hvort Kaupþing banki hf. taldi óheppilegt að það kæmist í hámæli að starfsmenn þyrftu að selja hlutabréf sín og gæti skapað tortryggni meðal annarra hluthafa, fjárfesta og greiningaraðila. Yfirlýsingar bankans í kjölfarið um að ekki yrði gengið að starfsmönnum hafi hins vegar verið í samræmi við forsendu og ákvörðunarástæðu stefnda fyrir viðskiptunum. Hafi stefndi jafnframt mátt gera ráð fyrir að við slíkar yfirlýsingar yrði staðið. Framlagðar álitsgerðir, sem stefnandi hafi aflað, styðji þetta mat stefnda.

Þá hafi stefnda verið gert ómögulegt að losa sig við hlutabréfin með því að selja þau, líkt og flestir aðrir viðskiptamenn Kaupþings banka hf. gátu gert, en í lið iii í grein 7.1. í lánssamningunum hafi stefnda verið bannað að selja hlutabréfin. Í álitsgerðum V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef lagaprófessors og H-kk-ef F-kk-ef H-kk-ef hrl. sé sérstaklega tekið fram að þegar litið sé til þeirrar staðreyndar að starfsmönnum hafi verið óheimilt að selja hluti sína til að greiða upp skuldina, hafi niðurfelling persónulegra ábyrgða ekki farið í bága við 76. gr. laga nr. 2/1995, um hlutafélög. Þegar litið sé til þessa ómöguleika stefnda og þess að ætlun Kaupþings banka hf. hafi verið að starfsmenn væru skaðlausir af lánveitingum til hlutabréfakaupa, verði að telja ósanngjarnt að halda persónulegri ábyrgð stefnda til streitu. Þá hefði stefndi áður fengið staðfestingar frá Kaupþingi banka hf. og æðsta yfirmanni bankans um skaðleysi sitt. Í ljósi alls þessa beri að víkja lánssamningunum til hliðar.

Telji dómurinn að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda, byggir stefndi á því að hann eigi þá til skuldajafnaðar kröfu á hendur stefnanda á grundvelli yfirlýsinga og loforða Kaupþings banka hf. Stefndi hafi orðið fyrir tjóni vegna athafna og/eða athafnaleysis bankans sem nemi verðmæti hlutabréfanna á þeim tíma er hin persónulega ábyrgð var felld niður hinn 25. september 2008. Þann dag hafi gengi Kaupþings banka hf. verið 755 krónur á hlut en stefndi hafi þá átt 3.442.500 hluti, sem veðsettir hafi verið bankanum, og hafi virði þeirra því verið 2.599.087.500 krónur. Skaðabótakrafa stefnda byggi á hinni almennu sakarreglu og þeim kröfum, sem gera verði til góðs og gegns bankamanns. Þar sem skaðabótakrafa stefnda sé mun hærri en krafa stefnanda, beri að sýkna stefnda. Um lagarök fyrir skuldajafnaðarkröfunni vísar stefndi til 28. gr. laga nr. 91/1991.

Loks byggir stefndi á því að umræddir lánssamningar séu í íslenskum krónum og bundnir við gengi erlends gjaldmiðils en ljóst sé að samningsfjárhæðin hafi verið ákveðin í íslenskum krónum. Að auki hafi láninu verið varið beint til hlutafjárkaupa í Kaupþingi banka hf., án þess að vera greitt inn á reikning stefnda, en hlutir í bankanum hafi verið í íslenskum krónum. Vísar stefndi um þetta atriði til dómafordæmis Hæstaréttar að þessu leyti.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, geti kröfuhafi krafist dráttarvaxta frá gjalddaga að greiðsludegi, ef um er að ræða kröfu með fyrirfram ákveðnum gjalddaga. Verði krafa stefnanda að einhverju leyti tekin til greina, geti upphafsdagur dráttarvaxta aldrei orðið fyrr en þann dag er mál þetta var höfðað, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Þrautavarakröfu sína um lækkun rökstyður stefndi með vísan til þeirra málsástæðna, sem þegar hafa verið raktar. Auk þess bendir stefndi í fyrsta lagi á að krafa stefnanda eigi rót sína að rekja starfssambands stefnda við Kaupþing banka hf. Kaup stefnda á hlutabréfum í bankanum hafi verið gerð að frumkvæði bankans og hafi þau verið talin hluti af launakjörum stefnda og ákvörðun um launakjörin hafi byggst á starfskjarastefnu bankans. Við kaupin og í kjölfar þeirra hafi Kaupþing banki hf. ítrekað lýst því yfir að stefndi myndi ekki bera fjárhagslega áhættu af kaupanna. Í þessu sambandi byggir stefndi á því að Kaupþing banki hf. hafi verið vinnuveitandi sinn og sem slíkur í mun sterkari stöðu við samningsgerð en stefnandi hafi sýnt af sér aðgerðaleysi við framkvæmd lánssamnings aðila.

Í öðru lagi hafi engir fjármunir farið úr höndum Kaupþings banka hf. þegar stefndi keypti hlutabréfin. Umrædd hlutabréf hafi verið keypt af bankanum sjálfum en ekki þriðja aðila og hafi bankinn því aldrei innt neina fjármuni af hendi í tengslum við lánveitinguna. Hafi Kaupþing banki hf. því ekki orðið fyrir tjóni vegna lánssamningana.

Í þriðja lagi hafi Kaupþing banki hf. lýst því yfir að hann tryggði skaðleysi stefnda og hafi hann komið í veg fyrir að starfsmenn seldu hlutabréf sín þegar markaðsvirði þeirra hefðu enn dugað til fullrar greiðslu kaupverðs þeirra.

Í fjórða lagi séu hlutabréfin verðlaus vegna ástæðna sem stefnandi beri ábyrgð á.

Í fimmta lagi telur stefndi að það myndi leiða til mjög óeðlilegrar og óréttmætrar auðgunar ef stefnandi innheimti meinta kröfu sína til fulls þar sem hann hafi eignast kröfuna á 0 krónur.

Með vísan til alls þessa beri að lækka kröfu stefnanda með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Sýknukröfu sína byggir stefndi á meginreglum samninga- og kröfuréttar, almennum skaðabótareglum, lögum nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, lögum nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, lögum nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um málskostnaðarkröfu stefnda er sérstaklega vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV.

Við upphaf aðalmeðferðar féll stefnandi bæði frá aðalkröfu sinni og varakröfu sem settar voru fram í stefnu. Er því einungis til úrlausnar í máli þessu upphafleg þrautavarakrafa stefnanda um að stefndi verði dæmdur til að greiða umrædda lánsfjárhæð í íslenskum krónum, auk vaxta sem eru jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum, sbr. 1. málsl. 4. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Stefnandi kveður stefnufjárhæðina nema samtals 64.378.257 krónum en um sé að ræða lán samkvæmt lánssamningum aðila nr. 0690-35-3015 og 0690-35-3016 eins og nánar er lýst í málsatvikakafla hér að framan. Stefnandi kveður þann hluta láns samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3015, sem ekki var nýttur til hlutabréfakaupa, vera það lán, sem hér er stefnt vegna, auk alls lánsins samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3016 en það hafi ekki verið nýtt til hlutabréfakaupa að neinu leyti.

Ekki er tölulegur ágreiningur milli aðila að því er varðar endanlega dómkröfu stefnanda. Hins vegar byggir stefndi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti en í öðru lagi á því að með yfirlýsingu Kaupþings banka hf. frá 25. september 2008 hafi stefnda verið tryggt skaðleysi vegna kaupa þeirra á hlutabréfum í stefnanda þannig að persónuleg ábyrgð stefnda samkvæmt umstefndum lánasamningum sé ekki lengur fyrir hendi. Þá byggir stefndi í þriðja lagi á því að það beri að víkja lánssamningunum til hliðar vegna sanngirnissjónarmiða, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, auk þess sem forsendur fyrir þeim hafi brostið. Jafnframt byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hann eigi skuldajafnaðarkröfu á hendur stefnanda sem sé mun hærri en dómkrafa stefnanda.

Stefnandi vísar um aðild sína að máli þessu til þess að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka, nú Arion banka hf., dagsettri 21. október 2008, hafi réttindi og skyldur samkvæmt lánssamningum Kaupþings banka hf. og stefnda, þ.m.t. veðréttindi sem þeim tengdust og síðari viðaukar, verið framseld til stefnanda. Teljist stefnandi því kröfuhafi samkvæmt umræddum lánssamningum. Stefndi hafnar því hins vegar að umrædd lán hafi ekki verið veitt til hlutabréfakaupa, enda sé ljóst að öll lánsviðskipti stefnda við Kaupþing banka hf., sem um er deilt í þessu máli, séu beintengd hlutabréfakaupum í bankanum. Þá hafi stefnandi viðurkennt að Kaupþing banki hf. standi í málarekstri innheimtu- og riftunarmála gegn stefnda vegna sömu lána, auk annarra. Geti stefnandi því ekki innheimt kröfuréttindi, sem orðið hafi eftir hjá gamla bankanum, og sé því ekki aðili að þessu máli.

Samkvæmt ákvæðum gr. 2.3. í báðum lánssamningum voru umræddir lánssamningar gerðir til kaupa á fjármálagerningum og er óumdeilt að lánin voru ætluð til að fjármagna hlutabréfakaup stefnda í Kaupþingi banka hf. Stefnandi byggir hins vegar á því að 16,57% af heildarlánsfjárhæð samnings nr. 0690-35-3015, að jafnvirði 220.000.000 króna, hafi ekki verið nýttur til hlutafjárkaupa og sé það sá hluti lánsins, sem mál þetta fjalli um, auk allrar lánsfjárhæðarinnar samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3016, sem ekki hafi að neinu leyti verið ráðstafað til hlutafjárkaupa. Byggir stefnandi að þessu leyti á framlagðri greinargerð endurskoðunarfyrirtækisins PricewaterhouseCoopers hf., dagsettri 23. apríl 2010, um lán til lykilstarfsmanna Kaupþings banka hf. vegna hlutabréfakaupa í bankanum. Þar segir að hinn 21. desember 2005 hafi stefnda í máli þessu verið veitt viðbótarlán vegna hlutabréfakaupa í Kaupþingi banka hf. að fjárhæð 220.000.000 króna í tengslum við sameiningu margvíslegra lána í eitt lán. Er hér átt við umstefndan lánssamning nr. 0690-35-3015 og kemur fram að viðbótarlán þetta virðist vera veitt vegna góðrar veðþekju. Síðan segir að andvirði lánsins hafi verið ráðstafað inn á safnreikning í eigu Kaupþings í Lúxemborg en ekki hafi reynst mögulegt að rekja útgreiðslur af þeim reikningi. Hins vegar megi sjá af fyrirliggjandi gögnum, m.a. vörslureikningi, að lánsfjárhæðinni hafi ekki verið varið til hlutabréfakaupa í Kaupþingi banka hf. Er áréttað að þrátt fyrir að tilgangur lánsins sé sagður til fjármögnunar hlutafjárkaupa, séu ekki keypt ný hlutabréf í framangreindum banka í tengslum við þessa viðbótarlánveitingu.

Í umfjöllun greinargerðarinnar um lánssamning nr. 0690-35-3016 kemur fram að hinn 4. janúar 2006 hafi stefnda í máli þessu verið veitt lán að fjárhæð 120.000.000 króna og virðist lánið vera veitt vegna góðrar veðþekju. Andvirði lánsins hafi verið ráðstafað inn á sama safnreikning í eigu Kaupþings í Lúxemborg og áðurgreint lán. Hafi heldur ekki reynst mögulegt að rekja útgreiðslur af þeim reikningi en af fyrirliggjandi gögnum, m.a. vörslureikningi, megi sjá að lánsfjárhæðinni hafi ekki verið varið til hlutabréfakaupa í Kaupþingi banka hf. Er síðan áréttað með sama hætti og að framan er rakið að þrátt fyrir tilgang lánsins, hafi ekki verið keypt ný hlutabréf í bankanum í tengslum við lánveitinguna.

Við munnlegan málflutning mótmælti lögmaður stefnda sönnunargildi framangreindrar greinargerðar PricewaterhouseCoopers hf. með vísan til þess að fyrirtækið sé í raun endurskoðunarfyrirtæki stefnanda og þá hafi greinargerðarinnar verið aflað, án þess að stefndi hefði haft tök á að koma að athugasemdum sínum við gerð hennar. Hefði stefnanda verið í lófa lagið að tryggja sér sönnun að þessu leyti með því að afla mats dómkvaddra matsmanna. Óumdeilt er að framlögð greinargerð er unnin af sérfræðingum PricewaterhouseCoopers hf., sem er þjónustufyrirtæki m.a. á sviði endurskoðunar, fyrirtækjaráðgjafar og skatta- og lögfræðiráðgjafar. Ekki verður annað séð en að niðurstaða umræddrar greinargerðar, að því er þetta mál varðar, sé í samræmi við þau fylgigögn hennar, sem liggja frammi í málinu, og hún er byggð á. Verður því ekki fallist á það með stefnda, að efni greinargerðarinnar verði ekki lagt til grundvallar við úrlausn í máli þessu á þeim forsendum að hennar hafi ekki verið aflað með dómkvaðningu matsmanna. Er það því niðurstaða dómsins að með framangreindri greinargerð hafi stefnanda tekist að sanna að þeim hluta láns stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3015, sem hér er um deilt, og láni samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3016 hafi ekki verið ráðstafað til hlutabréfakaupa stefnda í Kaupþingi banka hf. Þegar jafnframt er litið til þess að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., nú Arion banka hf., stefnanda máls þessa, var öllum eignum gamla bankans ráðstafað til þess nýja, þ.m.t. öllum kröfuréttindum, verður að fallast á það með stefnanda að hann eigi aðild að máli þessu sem lýtur að innheimtu krafna samkvæmt umræddum lánssamningum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína jafnframt á yfirlýsingu Kaupþings banka hf. frá 25. september 2008 þar sem tryggt sé skaðleysi stefnda á kaupum í hlutabréfum í bankanum. Yfirlýsingin hafi þó aðeins falið í sér staðfestingu á mun eldra loforði bankans um að hann myndi tryggja skaðleysi starfsmanna vegna hlutabréfakaupanna. Þegar framangreind yfirlýsing hafi verið gefin út hafi stefndi átt nægar eignir til að greiða upp þau lán, sem stefnandi krefji hann nú um greiðslu á, en vegna yfirlýsinga bankans um skaðleysi hafi stefndi ekki getað varið sig með sölu hlutabréfanna og greiðslu lánanna. Sé stefnandi sem framsalshafi bundinn af framangreindum yfirlýsingum framseljanda kröfunnar og eigi stefnandi því enga kröfu á hendur stefnda vegna hlutabréfakaupanna.

Með yfirlýsingu stjórnar Kaupþings banka hf. á stjórnarfundi í bankanum 25. og 26. september 2008 var persónuleg ábyrgð á lánum starfsmanna til hlutabréfakaupa í bankanum felld niður. Segir í fundargerð í þýðingu löggilts skjalaþýðanda um þetta atriði: „Á grundvelli tillagna Starfskjaranefndar hefur stjórnin ákveðið að veita H-kk-þgf M-kk-þgf S-kk-þgf heimild til þess að fella niður og ljúka persónulegri ábyrgð starfsmanna í tengslum við öll hlutfjárkaupalán starfsmanna, sem keypt hafa hluti í Kaupþingi, með það að markmiði að stuðla að því að starfsmönnum sé kleift að einbeita sér að störfum sínum í bankanum. Ábyrgð starfsmanna takmarkast við hlutabréfin sem hafa verið sett að veði.“ Í yfirlýsingu forstjóra Kaupþings banka hf., sem undirrituð er af forstjóranum og stefnda 25. september 2008, kemur fram að bankinn hafi ákveðið að stefndi yrði ekki krafinn persónulega um efndir á lánum til hlutabréfakaupa, sem veitt hefðu verið til kaupa á hlutum í bankanum. Segir þar jafnframt að ábyrgð stefnda sé takmörkuð við veðsetta hluti hans í bankanum. Yfirlýsingin liggur frammi í málinu á ensku en íslensk þýðing hennar hefur ekki verið lögð fram. Er yfirlýsingin svohljóðandi: „Kaupthing Bank, kt. 000000-0000 has decided not to enforce your personal guarantee with regards to your equity loans to purchase shares in Kaupthing. Your liability is limited to the Kaupthing shares which have been pledged.“ Með yfirlýsingunni var þeim samningum um lán, sem stefnda voru veitt til hlutafjárkaupa í bankanum, breytt að þessu leyti, enda er þar ekki vísað til einstakra lánssamninga. Verður að líta svo á að breytingin hafi verið gerð með þessari yfirlýsingu en ekki með almennri samþykkt stjórnar bankans. Eftir orðalagi yfirlýsingar forstjóra bankans verður að skilja hana þannig að hún taki aðeins til lána, sem notuð voru til að kaupa hluti í Kaupþingi banka hf. í samræmi við tilgang lánveitingarinnar. Verður því að túlka merkingu síðari hluti yfirlýsingarinnar, um að ábyrgð stefnda verði takmörkuð við hina veðsettu hluti, í tengslum við fyrri hluta hennar. Fær sú niðurstaða jafnframt stoð í því að samþykkt stjórnarinnar, sem var tilefni yfirlýsingar forstjórans, átti rót sína í tillögum starfskjaranefndar bankans. Gögn málsins bera með sér að hlutverk nefndarinnar var að ákveða laun og starfskjör yfirmanna, m.a. kauprétt þeirra, en fjallaði ekki um peningalán bankans að öðru leyti.

Að þessu virtu og með hliðsjón af þeirri niðurstöðu dómsins að sá hluti láns samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3015, sem hér er krafist greiðslu á, og lán samkvæmt lánssamningi nr. 0690-35-3016 hafi ekki verið ráðstafað til hlutafjárkaupa í Kaupþingi banka hf., er ekki unnt að fallast á það með stefnda að framangreindar yfirlýsingar stjórnar bankans og forstjóra hans hafi breytt efni lánssamninganna að því er dómkröfur stefnanda varðar. Ber stefndi því ábyrgð á greiðslu lánssamninganna í samræmi við ákvæði gr. 6 í samningunum. Verður ekki fallist á það með stefnda að aðgerðir eða aðgerðaleysi bankans varðandi heimildir í samningunum til gjaldfellingar eða til að kalla eftir auknum tryggingum hafi leitt til þess að ekki sé lengur fyrir hendi réttur bankans samkvæmt gr. 12 í samningunum þar sem mælt er fyrir um að bankinn fyrirgeri ekki rétti sínum til að grípa til slíkra úrræða, þótt hann geri það ekki um leið og tilefni er til. Er enda ekkert fram komið gögnum málsins né í samningunum sem styður þá röksemd stefnda. Í ljósi alls framangreinds verður heldur ekki fallist á það með stefnda að skyldur hans hafi aukist við framsal krafna samkvæmt umræddum lánssamningum til stefnanda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að það sé ósanngjarnt af stefnanda að bera fyrir sig umrædda lánssamninga, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og beri því að víkja samningunum til hliðar vegna atvika sem komið hafi til eftir samningsgerðina. Þá byggir stefndi á því að forsendur fyrir samningunum hafi brostið.

Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. samningalaga má víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat samkvæmt ákvæðinu ber að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Ljóst er að stefndi var starfsmaður dótturfélags Kaupþings banka hf. í Lúxemborg og mun hann hafa gegnt þar stjórnunarstöðu. Stefndi hafði gengið til samninga við bankann með undirritun umræddra lánssamninga og handveðsyfirlýsingar, dagsettrar 21. desember 2005, auk viðauka við hana, og verður, með hliðsjón af stöðu hans hjá bankanum, að ganga út frá því að hann hafi haft fullan skilning á ákvæðum þessara skjala og jafnframt á þeirri áhættu sem er almennt tengd viðskiptum með hlutabréf.

Í framangreindum skjölum er að finna ákvæði um að bankinn geti áfram hagnýtt sér rétt sinn samkvæmt þeim, þótt hann geri það ekki um leið og tilefni er til. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi hafi óskað eftir því að hlutabréf hans í bankanum yrðu seld eða að bankinn leysti þau til sín þegar verðmæti þeirra fór niður fyrir umsamin mörk, svo hægt væri að gera skuldina upp samkvæmt lánssamningunum. Þá liggur fyrir að samkvæmt samningunum var stefnanda heimilt að segja þeim upp einhliða ef hann taldi að tryggingar eða ábyrgðir að baki lánunum væru ekki lengur fullnægjandi.

Að öllu þessu virtu og jafnframt þegar litið er til þess að ábyrgð stefnanda samkvæmt samningunum var afar takmörkuð, verður ekki fallist á það með stefnda að víkja beri umræddum lánssamningum til hliðar með vísan til ákvæða 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með sömu rökum og jafnframt með vísan til þeirrar niðurstöðu dómsins, sem áður er gerð grein fyrir, um að áðurgreindar yfirlýsingar stjórnar bankans og forstjóra hans um niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar hafi ekki breytt efni lánssamninganna að því er dómkröfur stefnanda varðar, verður að hafna þeirri málsástæðu stefnda að forsendur hafi brostið fyrir kröfum stefnanda á hendur stefnda í máli þessu.

Loks byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hann eigi kröfu á hendur stefnanda á grundvelli loforða og yfirlýsinga Kaupþings banka hf. vegna tjóns sem bankinn hafi valdið honum með athöfnum sínum og/eða athafnaleysi. Vísar stefndi til umfjöllunar sinnar hér að framan þessari kröfu til stuðnings, auk þess sem hann vísar til almennu sakarreglunnar og þeirra krafna sem gera verði til góðs og gegns bankamanns. Stefndi telur tjón sitt nema verðmæti hlutabréfa hans í bankanum á þeim tíma þegar hin persónulega ábyrgð var felld niður 25. september 2008. Gengi hlutabréfa í bankanum hafi þá verið 755 krónur á hlut og þar sem stefndi hafi átt 3.442.500 hluti, sem veðsettir voru bankanum, hafi virði þeirra verið 2.599.087.500 krónur. Skaðabótakrafa stefnda á þessum grunni er vanreifuð og getur því ekki komið hér til álita. Er skuldajafnaðarkröfu stefnda því hafnað.

Stefndi byggir kröfu sína um lækkun á dómkröfu stefnanda á sömu málsástæðum og hann hefur fært fram vegna sýknukröfu sinnar. Hann vísar til þess að krafa stefnanda eigi rót að rekja til starfssambands stefnda við Kaupþing banka hf. og að kaup stefnda á hlutabréfum í bankanum hafi verið gerð að frumkvæði bankans og sem hluti af launakjörum stefnda og að bankinn hafi sem vinnuveitandi stefnda verið í mun sterkari stöðu við samningsgerðina. Þá hafi bankinn ítrekað lýst því yfir að stefndi myndi ekki bera fjárhagslega áhættu af kaupunum og auk þess hafi bankinn sýnt af sér aðgerðaleysi við framkvæmd lánssamninganna. Eins og áður er rakið er það mat dómsins að hvorki sjónarmið um forsendubrest né ósanngirnisástæður samkvæmt 36. gr. samningalaga eigi hér við, auk þess sem yfirlýsingar Kaupþings banka hf. um niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar eru ekki taldar eiga við um lánssamning nr. 0690-35-3016 og þann hluta lánssamnings nr. 0690-35-3015 sem telst sannað að hafi ekki verið ráðstafað til hlutabréfakaupa. Eru því engin rök til að lækka kröfu stefnanda á þessum grunni og er þeirri kröfu stefnda því hafnað.

Í greinargerð byggir stefndi lækkunarkröfu sína til viðbótar á því að engir fjármunir hafi farið úr höndum Kaupþings banka hf. þegar stefndi keypti hlutabréfin, enda hefði bankinn sjálfur keypt bréfin og þar sem hann hafi enga fjármuni innt af hendi í tengslum við lánveitinguna, hafi hann ekki orðið fyrir tjóni vegna hennar. Til viðbótar byggir stefndi á því að bankinn hafi lýst yfir skaðleysi stefnda og komið í veg fyrir að starfsmenn seldu hlutabréfin þegar markaðsvirði þeirra hefði dugað til fullrar greiðslu, að hlutabréfin hafi verið verðlaus vegna ástæðna, sem stefnandi beri ábyrgð á, að stefnandi hafi eignast kröfu sína án þess að greiða neitt fyrir og því myndi innheimta hennar leiða til óeðlilegrar og óréttmætrar auðgunar. Engan frekari rökstuðning er að finna fyrir því, hvernig framangreind sjónarmið eiga að leiða til lækkunar á kröfu stefnanda, að öðru leyti en því að vísað er til ákvæða 36. gr. samningalaga. Eru þessi sjónarmið vanreifuð að þessu leyti af hálfu stefnda og verður því ekki frekar um þau fjallað, umfram það sem þegar hefur verið rakið hér að framan.

Í málinu liggja frammi ábyrgðarbréf stefnanda til stefnda, dagsett 26. ágúst 2010, þar sem tilkynnt var um að sá hluti lánssamnings nr. 0690-35-3015, sem ekki hefði verið nýttur til hlutabréfakaupa í Kaupþingi banka hf., og og lánssamningur nr. 0690-35-3016 væru gjaldfelldir. Kemur fram í stefnu að bréfin hafi verið afhent stefnda 31. ágúst 2010 og er fallist á það með stefnanda að miða beri gjaldfellingu samninganna við það tímamark. Af hálfu stefnda hefur því ekki verið haldið fram að hann hafi þá lagt fram viðbótartryggingar. Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að taka beri endanlega dómkröfu stefnanda til greina og dæma stefnda til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 64.378.257 krónur en útreikningur hennar er ágreiningslaus.

Stefndi hefur mótmælt dráttarvaxtakröfu stefnanda. Með vísan til gr. 3.6 í báðum lánssamningunum og 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, verður fallist á það með stefnanda að krafa hans beri dráttarvexti frá gjaldfellingardegi, sem samkvæmt framansögðu er 31. ágúst 2010. Verður krafa stefnanda því tekin til greina eins og hún er fram sett.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 750.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, M-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda, Arion banka hf., 64.378.257 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 31. ágúst 2010 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf