E-11760/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 2. júní 2010, er höfðað 20. október 2009.

Stefnandi er S-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, kt. 000000-0000, Helgafellsbraut 31, Vestmannaeyjum.

Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., kt. 000000-0000, Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst viðurkenningar á bótaskyldu stefnda úr húftryggingu bifreiðarinnar PV 381, Mitsubishi Lancer, árgerð 2003, vegna tjóns á bifreiðinni þann 22. júlí. 2007. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins. Til vara er krafist lækkunar á kröfu stefnanda þannig að hann beri tjón sitt að hluta sjálfur og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málavextir:

Stefnandi máls þessa ók bifreið sinni Mitsubishi Lancer, árgerð 2003, með skráningarnúmerinu PV-381, kl. 6.30 að morgni sunnudagsins 22. júlí 2007 vestur Hamarsveg í Vestmannaeyjum í átt að Stórhöfðavegi. Þegar stefnandi var kominn á móts við Dverghamar 13 missti hann stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum að hún fór eina veltu en endaði á hjólunum um 10 metra frá veginum öfugt við akstursstefnu. Stefnandi hlaut minni háttar meiðsli í óhappinu.

Lögregla var kvödd á staðinn og liggur frammi lögregluskýrsla sem P-kk-nf E-kk-nf varðstjóri skráði. Í skýrslunni kemur fram að þar sem óhappið varð ljúki malbiki og olíumöl taki við. Stefnandi hafi talið sig vera á 100 km hraða á klst. þegar hann missti stjórn á bifreiðinni, en hann hafi ekki verið í kappakstri. Aðstæður á slysstað hafi verið góð, dagsbirta, lítil umferð og þurrt veður. Á vettvangi hafi verið Þ-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, ökumaður bifreiðarinnar YB-157, og farþegar í bifreið hans J-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf. Hafi Þ-kk-nf sagt að þeir stefnandi hefðu aðeins byrjað að spyrna á Hamarsveginum en þar sem hann hefði verið á svo kraftlítilli bifreið hefði bifreið S-kk-ef fljótlega horfið þeim og þeir síðan komið að þar sem bifreiðin hafi verið utan vegar. Þá hafi vitnið S-kk-nf E-kk-nf komið á lögreglustöð síðar um daginn og sagst hafa orðið vitni að glannaakstri bifreiðanna PV-381 og YB-157 um kl. 6.30 um morguninn þar sem hann hafi verið staddur neðst og nyrst á Illugagötu. Vitnið giskaði á að bifreiðunum hafi verið ekið á um 140-150 km/klst.

Stefnandi krafði stefnda um bætur úr húftryggingunni. Stefndi hafnaði bótaskyldu en bauð að bæta tjónið að 50%. Stefnandi hafnaði því boði og skaut málinu til tjónanefndar vátryggingarfélaganna. Með bréfi, dags. 2. desember 2008, tilkynnti stefnandi stefnda um þá niðurstöðu tjónanefndar að tjónið bættist ekki, þar sem tjónanefnd teldi sannað að ökumaður bifreiðarinnar PV 381 hafi verið í kappakstri í aðdraganda óhappsins. Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þann 29. janúar 2009. Úrskurðarnefnd kvað upp álit sitt, 10. mars 2009. Taldi úrskurðarnefndin að miðað við fyrirliggjandi gögn yrði ekki annað séð en stefnandi hefði ekið í umrætt sinn af stórkostlegu gáleysi og ætti hann því ekki rétt á bótum úr húftryggingu sinni.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á samningi þeim, sem hann hefur gert við stefnda, um húftryggingu bifreiðarinnar PV 381, Mitsubishi Lancer, árgerð 2003. Stefnanda mótmælir því að um kappakstur eða glannaakstur hafi verið að ræða. Þvert á móti kveðst hann hafa verið nálægt löglegum hraða á þeim stað sem slysið varð, en þar sé hámarkshraði 90 km/klst.

Stefnandi vísar í framburð sinn hjá lögreglu um að hann telji að hraðinn hafi ekki verið meira en 10 km yfir löglegum hámarkshraða. Gott skyggni hafi verið þegar óhappið átti sér stað og lítil sem engin umferð og ekkert liggi fyrir um vanbúnað bifreiðarinnar. Óhappið hafi átt sér stað um kl. 06.30 að morgni sunnudagsins 22. júlí 2007 er stefnandi hafi verið að koma úr vinnu.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi sýnt af sér einhverja þá háttsemi sem geti fellt niður rétt hans til greiðslu úr húftryggingu bifreiðarinnar. Stefnandi telur ekkert hafa verið gert af hálfu stefnda til að upplýsa málið. Engin sérstök rannsókn óháðs aðila hafi farið fram á tildrögum óhappsins og ekki sé vitað til þess að óskað hafi verið eftir slíkri rannsókn af hálfu stefnda, þrátt fyrir að stefnandi hafi frá upphafi hafnað því að hafa ekið ógætilega og krefðist fullra bóta úr húftryggingu. Engar myndir hafi verið teknar af vettvangi, hvorki af lögreglu né tryggingafélagi. Miðað við tjónið á bílnum gæti ekki hafa verið um „ofsaakstur“ að ræða. Þá hafi ekki verið tekin framburðarskýrsla af neinum þeirra, sem sagðir séu vitni í málinu, en hið rétta sé að enginn hafi orðið vitni að slysinu. Í höfnun félagsins og niðurstöðu tjónanefndar sé byggt á framburðum „vitna“.

Varðandi vitnisburð S-kk-ef E-kk-ef fyrir lögreglu tekur stefnandi fram að Hlíðarvegur, þar sem vitnið hafi séð bifreið stefnanda á ferð og telji henni ekið á 140 – 150 km/klst., sé um eins kílómeters fjarlægð frá þeim stað þar sem bifreiðin fór út af veginum og hafi S-kk-nf því ekki orðið vitni að slysinu. Stefnandi hafnar því jafnframt að hafa verið á eins miklum hraða á Hlíðarvegi og S-kk-nf greinir. Þá tekur stefnandi fram að þeir er lögregla tók skýrslu af á vettvangi, Þ-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf og S-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, hafi ekki heldur getað verið vitni að veltunni og aðdraganda hennar þar sem ekki sé hægt að sjá til útafakstursstaðarins þar sem áætlað er að bifreiðin YB 157 hafi verið þegar PV 381 fór út af.

Stefnandi byggir á því að grein 11.1.b í vátryggingaskilmálum stefnda vegna kaskótrygginga ökutækja, sem undanskilur félagið frá greiðslu bóta þegar um kappakstur er að ræða, eigi ekki við í því tilviki sem nú sé deilt um. Ákvæði þetta eigi við um skipulagðan kappakstur eða aksturskeppni. Þá kveður stefnandi að stefnda hafi ekki tekist að sanna að skilyrði almenna undanþáguákvæðisins í grein 11.2 í skilmálunum sé uppfyllt, þ.e. að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi.

Miðað við allt framangreint og það sem fram kemur í gögnum málsins, kveður stefnandi ótækt annað en að viðurkennd verði bótaskylda úr húftryggingu bifreiðarinnar og sönnunarbyrði um stórkostlegt gáleysi, „kappakstur“ eða „glannaakstur“ verði lögð á félagið.

Um lagarök vísar stefnandi er til meginreglna kröfuréttar, skaðabótaréttar, samningaréttar og vátryggingaréttar, einkum þeirra reglna að samningar skuli standa og að sönnunarbyrði fyrir undantekningu frá því skuli hvíla á stefnda í þessu máli.

Málskostnaðarkrafa stefnanda byggir á XXI. kafla laga nr. 19 frá 1991, sérstaklega 130. gr. en krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir á lögum nr. 50 frá 1988, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar, en stefnandi máls þessa sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé honum því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda. Um varnarþing er vísað til V. kafla laga nr. 19 frá 1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að samkvæmt lið b í grein 11.1 í skilmálum kaskótryggingar ökutækja hjá stefnda, greiðist ekki bætur þegar um sé að ræða kappakstur, aksturskeppni, reynsluakstur eða æfingar fyrir slíkan akstur, nema um annað sé samið. Í þessari reglu felist hlutlæg bótatakmörkun þess efnis að taki vátryggður þátt í kappakstri greiðist ekki bætur vegna tjóns sem af slíkri háttsemi hljótist. Þrátt fyrir hugleiðingar stefnanda þar að lútandi í stefnu kveður stefndi engin skýringarvandkvæði hljótast í tengslum við hugtakið kappakstur. Það sé augljóst að hugtakið kappakstur geti átt við háttsemi sem á sér stað utan skipulagðra aksturskeppna, t.d. þegar tveir menn "spyrna".

Stefndi kveðst telja sannað að stefnandi hafi í umrætt sinn tekið þátt í kappakstri og að orsakasamband sé milli þeirrar háttsemi og tjónsins.

Í fyrsta lagi liggi fyrir framburður vitnisins, Þ-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef, í lögregluskýrslu þess efnis að stefnandi og vitnið hafi verið í kappakstri. Af framburði stefnanda og vitnisins virðist mega ráða að þar hafi verið um ójafnan leik að ræða, þar sem stefnandi hafi stungið stefnda af vegna aflsmunar sem var á bifreiðunum tveimur.

Vitnið Þ-kk-nf H-kk-nf hafi sagt lögreglu að hann hafi ekið á hraðanum 80 km/klst. eftir Hamarsvegi. Stefnandi segist hafa ekið á sama hraða. Það sé ljóst að hefði báðum bifreiðum verið ekið á sama hraða hefði stefnandi varla náð að stinga vitnið af. Vitnið Þ-kk-nf H-kk-nf beri í lögregluskýrslu að hann hafi ekki séð slysið því hann hafi verið svo langt á eftir bifreið stefnanda. Það blasir við, að slíku forskoti á bifreið vitnisins, á þeim tiltölulega stutta vegakafla sem um ræðir, hafi stefnandi ekki náð með því að aka á hraðanum 80 km/klst., einfaldlega vegna þess að það sé sá hraði sem vitnið kveðst hafa ekið á.

Stefndi bendir jafnframt á að á umræddu svæði sé hámarkshraði 50 km/klst. Af því leiði að vitnið, sem stefnandi hvarf sjónum, hafi ekið á yfir tvöföldum hámarkshraða á vettvangi.

Vitnið S-kk-nf E-kk-nf hafi verið staddur á horni Illugagötu og Hamarsvegar þegar hann hafi orðið vitni að glannaakstri bifreiðanna. Hann hafi talið að þeim hefði verið ekið á um 140-150 km/klst. Það sé rétt sem fram komi í stefnu, að vitnið S-kk-nf hafi ekki getað séð slysið sjálft frá þeim stað þar sem hann stóð. Hins vegar hafi vitnið séð stefnanda og annan bíl aka á ofsahraða innan þéttbýlis í kappi hvor við annan.

Á grundvelli framangreinds, þ.e. framburðar vitna og þeirrar staðreyndar að framburður stefnanda sjálfs um eigin hraða standist einfaldlega ekki skoðun, telji stefndi sannað að stefnandi hafi í umrætt sinn tekið þátt í kappakstri. Ótvíræð orsakatengsl séu milli þeirrar háttsemi og tjónsins og af þeim sökum ber að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Fari svo að dómurinn telji ýmist ósannað að stefnandi hafi í umrætt sinn tekið þátt í kappakstri, eða að ákvæði b-liðar greinar 11.1 í skilmálum kaskótryggingar ökutækja hjá stefnda eigi ekki við í málinu, byggir stefndi sýknukröfu sína á grundvelli ákvæðis greinar 11.2 í sömu skilmálum, sbr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Í tilgreindu ákvæði skilmála sé kveðið á um að valdi vátryggður tjóni af ásetningi beri félagið enga ábyrgð á tjóninu. Hafi hann valdið tjóninu af stórkostlegu gáleysi sé félagið laust úr ábyrgð í heild eða að hluta.

Óháð því hvort háttsemi stefnanda í aðdraganda slyssins teljist kappakstur telur stefndi að með henni hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Vísar hann í því sambandi til þess sem að framan greinir um framburð vitna.

Varakrafa stefnda er að stefnandi verði látinn bera tjón sitt að hluta sjálfur. Byggir hann á því að samkvæmt ákvæði 11.2 í skilmálum kaskótryggingar og 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sé félag laust úr ábyrgð í heild eða að hluta valdi vátryggður tjóni með stórkostlegu gáleysi. Stefndi kveðst telja ljóst að telji dómurinn ekki forsendur til að heimfæra háttsemi stefnanda undir hlutlæga bótatakmörkun skilmála er varðar kappakstur, verði stefnandi engu að síður að bera tjón sitt að mjög verulegu leyti sjálfur, vegna stórkostlegs gáleysis við akstur bifreiðarinnar.

Um lagarök vísar stefndi til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og umferðarlaga nr. 50/1987. Um málskostnaðarkröfu vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um vexti er vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur.

Skýrslur fyrir dómi:

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum. Sagðist hann hafa verið að klára næturvakt, sem pizzabakari á Pizza 67, um kl. 6.30 á sunnudagsmorgni og ætlað beint heim, en ákveðið að taka smárúnt fyrst. Sagðist stefnandi hafa séð að Þ-kk-nf H-kk-nf hafi verið að fara þessa leið. Þ-kk-nf hafi keyrt hægt svo hann hafi ákveðið að taka fram úr honum. Stefnandi sagði að þeir hefðu keyrt til vinstri og áfram og alla leið þangað til olíumöl tók við. Þar hafi hann tekið beygjuna og fundið að bíllinn kastaðist til í miðri beygju, misst stjórn á honum og lent út af veginum og bíllinn hafi oltið eina veltu. Hann sagði að bíllinn sem Þ-kk-nf var á hefði aldrei getað farið á þeim hraða sem vitnið S-kk-nf lýsti. Stefnandi segist ekki hafa stungið Þ-kk-þgf af en heyrst hafi hátt í bílnum hans þannig að svo virtist sem hann færi hraðar en hann gerði. Eftir veltuna, þegar stefnandi kom út úr bílnum, hafi Þ-kk-nf beðið uppi á veginum. Aðspurður neitaði stefnandi að hafa ekið mjög hratt en sagðist hafa verið aðeins yfir löglegum hraða inni í bænum. Þá neitaði hann því að hafa verið í kappakstri eða spyrnu, sagði þá ekki hafa ákveðið neitt slíkt. Engir aðrir bílar hafi verið á ferð. Hann sagðist hafa farið beint heim í sjokki eftir óhappið.

Vitnið Þ-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf bar fyrir dómi að eftir að þeir félagarnir hefðu lokið næturvaktinni á Pizza 67 hafi þeir keyrt út eftir, fram hjá golfvellinum. Þeir hafi verið þétt uppvið hvor annan, komnir út fyrir bæjarmörkin þegar hann hafi séð stefnanda keyra fyrir hól. Það næsta sem hann hafi séð hafi verið að bíll stefnanda hafi verið kominn handan við hólinn og í loftinu. Vitnið kvaðst hafa verið á Opel Astra með 1400 vél, en það hafi verið lélegur bíll. Hann hafi ekki getað verið í spyrnu á þessum bíl.

S-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, systursonur stefnanda, bar vitni í málinu. Hann sagðist hafa verið farþegi í bíl Þ-kk-ef. Stefnandi hafi farið af stað á undan þeim og verið á undan þeim allan tímann, svo hafi hann tekið beygju og horfið handan við hólinn. Það næsta sem hann hafi séð var að bílinn var kominn út fyrir veginn. Neitaði vitnið því að þeir hefðu verið í spyrnu.

Vitnið S-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf sagði fyrir dómi að þar sem hann hafi staðið á móts við Hásteinsblokkina hafi tveir bílar komið upp brekkuna á leið vestur úr. Það hafi verið mikil ferð á þeim. Hann staðfesti það sem fram kom í lögregluskýrslu að hann teldi bifreiðarnar hafa ekið á 140 til 150 km hraða. Annar bíllinn hafi verið hvítur og hinn rauður. Sá hvíti hafi verið öflugri og keyrt hraðar.

P-kk-nf S-kk-nf, lögreglumaður í Vestmannaeyjum, kom fyrir dóm. Hann staðfesti efni lögregluskýrslu sinnar og að það sem haft sé eftir vitnum sé framburður á vettvangi. Vitnið sagði algengt að menn væru staðnir að hraðakstri á þessum kafla og því sé lögreglan oft með radarmælingar þar.

Niðurstaða:

Málshöfðunin er reist á þeirri meginmálsástæðu að stefnandi hafi verið með húftryggingu á bifreiðinni PV-381 hjá stefnda og eigi því rétt til tjónsuppgjörs í samræmi við tryggingarskilmála.

Stefndi krefst sýknu aðallega á þeim grunni að ökumaður og eigandi bifreiðarinnar hafi verið í kappakstri við annan bíl er óhappið varð, en samkvæmt grein 11.1.b í skilmálum sem um húftrygginguna gilda, takmarki stefndi gildissvið vátryggingarinnar þegar um sé að ræða kappakstur, aksturskeppni, reynsluakstur eða æfingar fyrir slíkan akstur. Ágreiningur er annars vegar um hvort takmörkunin taki til óformlegrar keppni og hins vegar um hvort stefnandi og félagi hans, sem ók sömu leið á sama tíma hafi verið í kappakstri, eða í „spyrnu“ eins og það hefur verið nefnt. Hefur stefnda ekki tekist, gegn eindreginni neitun stefnanda, að sýna fram á svo óyggjandi sé að stefnandi hafi verið að stunda kappakstur þegar tjónsatburður átti sér stað. Því verður ekki athugað nánar hvort takmörkun ábyrgðarsviðs húftryggingarinnar nær til óformlegs kappaksturs.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína á þeirri málsástæðu að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er tjónsatburður átti sér stað. Stefndi ber sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi verið. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hraða bifreiðarinnar þegar hún fór út af veginum í nokkuð krappri beygju og valt, eina veltu, niður litla brekku en stöðvaðist á hjólunum gagnstætt akstursstefnu. Stefnandi slasaðist ekki, en bifreiðin var óökufær eftir óhappið og nokkuð mikið skemmd. Dómarinn skoðaði aðstæður á vettvangi við aðalmeðferð málsins. Vitnið S-kk-nf E-kk-nf bar fyrir dómi að hann hefði séð til umræddra tveggja bifreiða örstuttu áður en tjónsatburður varð, þar sem þær óku afar hratt fram hjá honum, en þó sú hvíta, bifreið stefnanda, á sýnu meiri siglingu. Ökumenn bifreiðanna, stefnandi og vitnið Þ-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, báru fyrir dómi að bifreið vitnisins hefði verið svo afllítil að ógerningur hefði verið að koma henni á slíkan hraða sem vitnið S-kk-nf bar, en þar sem lítil fjarlægð hefði verið á milli bifreiðanna á umræddri leið, bæri það vott um að bifreið stefnanda hefði ekki verið á mikið meira en 90 km hraða, sem er hámarkshraði á þeim stað þar sem óhappið varð.

Þegar allt framangreint er virt verður að telja ósannað að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn umrætt sinn, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Viðurkenndur er bótaréttur stefnanda úr húftryggingu bifreiðarinnar PV 381 hjá stefnda.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til greiðslu málskostnaðar að fjárhæð 753.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til 25.5% virðisaukaskatts.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt gjafsóknarleyfi 15. júní 2009. Allur gjafsóknarkostnaður, þ.m.t. þóknun lögmanns hans H-kk-ef B-kk-ef hdl., sem ákveðst hæfileg 753.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði.

U-kvk-nf G-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkenndur er réttur stefnanda S-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef, til vátryggingabóta úr hendi stefnda úr húftryggingu bifreiðarinnar PV 381, Mitsubishi Lancer, árgerð 2003, vegna tjóns á bifreiðinni þann 22. júlí 2007.

Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. greiði stefnanda málskostnað að fjárhæð 753.000 krónur og greiðist hann í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð 753.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

U-kvk-nf G-kvk-nf