E-177/2006

Mál þetta, sem var dómtekið 16. apríl sl., en endurupptekið 7. maí sl. og dómtekið 16. maí sl., höfðaði Sólberg ehf., Góuholti 8, Ísafirði, þann 27. september 2006 gegn Valdimar Geirssyni ehf., Víðigrund 13, Akranesi.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að þola flutning á 0,0037476% aflamarki af bát stefnda, m.b. Sigursæli AK 18 (skipaskrárnúmer 1148) yfir á bát í eigu stefnanda eða á annan bát er hann síðar tilgreinir og greiða stefnanda 1.924.164 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 983.500 krónum frá 1. september 2004 til 1. september 2005 og af 1.924.164 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 13.052.464 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 983.500 krónum frá 1. september 2004 til 1. september 2005, 1.924.164 krónum frá þeim degi til 1. september 2006 og af 13.052.464 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Í báðum tilvikum er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 og málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

I.

Stefnandi lýsir málsatvikum og málsástæðum sínum svo að hann og stefndi hafi gert kaupsamning um kaup stefnda á m.b. Báru ÍS 66, skipaskrárnúmer 1148, nú Ársæll AK 18. Hafi báturinn verið seldur án þess að hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni, engar veiðiheimildir hafi fylgt honum og hafi auk þess verið undanskildar í kaupunum þær veiðiheimildir, aflahlutdeild eða aflamark sem honum kynni að verða úthlutað og byggðust á veiðum hans fyrir afhendingu eða á grundvelli þeirra heimilda sem hafi verið fyrir á honum. Sambærileg ákvæði hafi verið í afsali 30. apríl 2006.

Eftir að báturinn var seldur hafi hann tvívegis fengið úthlutað aflamarki til eins fiskveiðiárs í senn, 7.868 kg af þorski fyrir fiskveiðiárið 2004/2005 samkvæmt reglugerð nr. 671/2004 og 7.856 kg af þorski fyrir fiskveiðiárið 2005/2006 samkvæmt reglugerð 721/2005.

Stefnandi segir leiguverð á þorski við upphaf fyrrgreinda fiskveiðiársins hafa verið 125 krónur fyrir hvert kílógramm og 124 krónur fyrir hvert kílógramm í upphafi síðargreinda fiskveiðiársins. Eins og fram komi í tilkynningum Fiskistofu við úthlutanirnar hafi verið miðað við heildaraflamark bátsins í þorskígildum, eins og það hafi verið 1. desember 1998.

Með bréfi Fiskistofu í júní 2006 hafi stefnda verið tilkynnt að úthlutað sé á Sigursæl AK aflamarki, sem sé 5.857 kg af þorski. Hafi þetta verið varanleg úthlutun samkvæmt bráðabirgðaákvæði III við lög nr. 1/1991 um breytingar á lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Í þessu bréfi komi skýrt fram að þessi úthlutun byggist á rétti sem hafi verið bundinn við Báru ÍS 66 þann 1. desember 1998.

Stefnandi segir það vera ljóst að þær árlegu úthlutanir sem stefndi fékk vegna Ársæls AK og jafnframt hin varanlega úthlutun sem hann fékk samkvæmt bréfi Fiskistofu í júní 2006 byggist alfarið og eingöngu á rétti sem hafi verið til á Báru ÍS þann 1. desember 1998. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hafi stefndi ekki sinnt því að flytja réttindin yfir á bát í eigu stefnanda. Hann hafi veitt aflann sjálfur og því fénýtt rétt sem hann átti ekki. Nú, eftir lagabreytingar, verði ekki um að ræða frekari úthlutanir sérstaks aflamarks, heldur sé rétthöfum úthlutað aflahlutdeild varanlega, sem þeir geti selt eða leigt að vild. Stefndi hafi ekki sinnt því að flytja hlutdeildina til stefnanda og ekki greitt fyrir hana.

Stefnandi kveður stefnda hafa keypt bátinn fyrir 1.500.000 krónur. Hann hafi þá verið án haffærisskírteinis, en með rétti til úthlutunar á grundvelli veiðireynslu og fyrri skerðingar samkvæmt 9. gr. a. laga nr. 38/1990. Fyrstu tvö árin eftir kaupin hafi stefndi veitt 15.454 kg af þorski án þess að eiga rétt til þess. Hann hefði þurft að greiða 1.924.164 krónur til þess að leigja til sín þessar aflaheimildir, þ.e. ríflega 400.000 krónum meira en hann greiddi fyrir bátinn. Sá varanlegi kvóti sem nú hafi verið úthlutað sé að verðmæti 11.128.300 krónur.

Stefnandi kveðst reisa kröfur sínar á almennum reglum samninga- og kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, einkum lögum nr. 50/2000, og vísar til reglugerða nr. 671/2004 og 721/2005, sem báðar styðjist við 9. gr. a laga nr. 38/1990, og reglugerðar nr. 504/2006 um úthlutun aflahlutdeilda, sbr. lög nr. 41/2006 um breytingu á lögum nr. 38/1990.

II.

Stefndi kveðst hafa keypt bátinn nánast ónýtan. Hafi hann varið 3.800.000 krónum til að gera hann haffæran. Hann hafi fengið á hann veiðileyfi og flutt á hann veiðiheimildir. Hafi þessar aðgerðir stefnda verið forsenda þess að bátnum var úthlutað aflamarki.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að hann hafi gert við bátinn með verulegum tilkostnaði til að gera hann haffæran, aflað honum leyfis til veiða í atvinnuskyni og flutt á hann aflaheimildir. Þessar aðgerðir hafi verið forsenda þess að hann fékk úthlutað sérstöku aflamarki og síðan varanlegri aflahlutdeild og hefði úthlutunin ekki komið til greina án þeirra.

Stefndi kveðst halda því fram að það aflamark sem um ræðir og stefnandi geri aðallega kröfu um að verði flutt til sín, en til vara að verði greitt með ákveðinni fjárhæð, sé eign stefnda og stefnandi eigi ekkert tilkall til þess, þar sem sú úthlutun aflamarks sem um ræði sé honum gersamlega óviðkomandi og stefnandi hafi ekkert gert til að tryggja slíka úthlutun, heldur hafi það verið aðgerðir stefnda sem komu úthlutuninni á.

Varðandi aðalkröfu stefnanda um að stefnda verði gert að flytja aflamark af bát sínum, þá komi hún ekki til greina þegar af þeirri ástæðu að um hafi verið að ræða sérstaka úthlutun aflamarks, sem þegar hafi farið fram og sé ekki lengur til staðar. Því geti ekki orðið um flutning á slíku sérstöku tímabundnu aflamarki að ræða. Sé aflamarkið ekki lengur til staðar og beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna af aðalkröfu stefnanda.

Þá tekur stefndi fram varðandi varakröfu stefnanda að ekki liggi fyrir á hvaða forsendum stefnandi geri hana, hvort hún sé byggð á almennum kröfuréttarsjónarmiðum eða skaðabótareglum eða öðru. Sé hún þannig sett fram að þessu leyti að þegar af þeirri ástæðu eigi að sýkna stefnda af henni.

Stefndi kveður erfitt að bregðast við kröfu stefnanda, þegar ekki liggi fyrir á hverju hún sé byggð. Ef stefnandi byggi á almennum kröfuréttarsjónarmiðum verði hann að sýna fram á að hann eigi rétt til greiðslu þeirrar fjárhæðar sem hann krefji þá væntanlega um á þeim forsendum að stefndi hafi eignað sér fjármuni sem stefnandi ætti að fá til sín. Stefnandi hafi þó ekki sýnt fram á að stefndi hafi fengið til sín þá fjármuni sem varakrafa hans hljóði um. Sé byggt á sjónarmiðum um skaðabætur innan samninga, skorti á að sýnt hafi verið fram á tjón. Varakrafa stefnanda sé svo illa skilgreind og óljós að vísa eigi henni sjálfkrafa frá dómi, þar sem hún uppfylli ekki skilyrði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. sérstaklega 80. gr., stafliði d og e. Hvað sem því líði hafi stefnandi ekki fært fram lögfulla sönnun fyrir réttmæti þeirrar kröfugerðar hvað varði fjárhæðina og sé stefnukrafan að því leyti ekki nægilega rökstudd.

Stefndi tekur fram að samkvæmt reglugerðum 671/2004 og 721/2005 hafi verið um sérstaka úthlutun að ræða miðað við ákveðin fiskveiðiár. Slík úthlutun hafi farið fram og verði ekki flutt, þar sem hún hafi miðast við þau ár og ekki önnur. Af flutningi geti því ekki orðið, því réttindin séu ekki lengur til og ekki mögulegt að flytja réttindi sem ekki séu lengur fyrir hendi. Sá réttur sem um sé að ræða og kröfugerð stefnanda byggist á hafi verið tímabundinn og ekki unnt að flytja hann nú þegar komið sé út fyrir tímamörk réttindanna.

III.

Fyrir dómi gáfu A-kk-nf K-kk-nf og V-kk-nf G-kk-nf aðilaskýrslur. Þá gaf B-kk-nf J-kk-nf héraðsdómslögmaður, sem samdi kaupsamning aðila um bátinn, skýrslu vitnis. Það eintak samningsins sem lagt var fyrir réttinn er óundirritað, en ekki er vefengt að samningurinn hafi komist á eins og þetta eintak hljóðar um. Hér að framan er reifað ákvæði samningsins varðandi veiðiheimildir. Í afsali er tekið fram að engar veiðiheimildir fylgi með í kaupunum og að komi til þess að bátnum verði úthlutað aflahlutdeild eða aflamarki sem byggist á aflareynslu seljanda skuli þær heimildir verða eign seljanda.

Samkvæmt 9. gr. a. laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002, skyldi úthluta árlega 3.000 lestum af þorski til báta sem höfðu aflahlutdeild 1. desember 1998 og voru þann dag minni en 200 brúttótonn, enda hefðu þeir landað þorskafla á fiskveiðiárinu 1996/1997 eða 1997/1998. Skyldi úthluta til einstakra báta miðað við heildaraflamark þeirra í þorskígildum talið. Við útreikning skyldi miða við aflahlutdeildarstöðu þeirra 1. desember 1998, úthlutað heildaraflamark fiskveiðiársins 1998/1999 og verðmætastuðla á því fiskveiðiári, þó þannig að enginn bátur fengi meira en 100% aukningu á þorskaflamarki og enginn hærri úthlutun en 10 lestir miðað við óslægðan fisk. Þá skyldi úthlutun samkvæmt ákvæðinu aldrei leiða til þess að heildaraflaheimildir einstakra skipa yrðu meiri en 450 þorskígildislestir samtals. Yrðu breytingar á skipakosti útgerðar væri henni heimilt að flytja rétt sinn til úthlutunar samkvæmt þessari grein yfir á annan bát í sinni eign.

Sigursæli AK 18, skipaskrárnr. 1148, var úthlutað 7.868 kg þorskaflamarki fiskveiðiárið 2004/2005 með skírskotun til þessa ákvæðis, samkvæmt tilkynningu Fiskistofu 26. ágúst 2004, og 7.586 kg þorskaflamarki fiskveiðiárið 2005/2006, samkvæmt tilkynningu Fiskistofu 26. ágúst 2005.

Samkvæmt bráðabirgðaákvæði III í lögum nr. 116/2006 skyldi í upphafi fiskveiðiárs 2006/2007 úthluta aflahlutdeild í þorski þeim fiskiskipum sem réttur samkvæmt 9. gr. a laga nr. 38/1990 væri bundinn við þegar lögin tækju gildi. Samkvæmt bréfi Fiskistofu í júní 2006 var Sigursæli AK 18, skipaskrárnr. 1148, reiknað 5.857 kg þorskaflamark til ákvörðunar aflahlutdeildar samkvæmt þessu ákvæði, sem svaraði til 0,0037476% aflahlutdeildar miðað við úthlutun yfirstandandi fiskveiðiárs.

Í málinu liggur frammi eyðublað útfyllt af fyrirsvarsmanni stefnanda 1. júlí 2004 með umsókn til Fiskistofu um að réttindi samkvæmt 9. gr. a laga nr. 38/1990 verði flutt af Báru ÍS-66, skipaskrárnr. 1148, á annan tilgreindan bát. Skýrði fyrirsvarsmaðurinn svo frá hér fyrir dómi að hann hefði beðið fyrirsvarsmann stefnda að undirrita umsóknina fyrir hönd stefnda sem þinglýsts eiganda bátsins, en hann hefði ekki orðið við því. Fyrirsvarsmaður stefnda kvaðst hafa talið og telja að þessi réttindi hefðu fylgt bátnum við söluna og ættu að tilheyra stefnda sem eiganda hans.

Því var haldið fram af hálfu stefnda við flutning málsins að samningur aðila verði ekki túlkaður svo að áskilnaður seljanda um veiðiheimildir taki til réttinda samkvæmt þágildandi ákvæði 9. gr. a laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002.

Samkvæmt nefndu ákvæði voru skilyrði úthlutunar að skip hefði haft aflahlutdeild 1. desember 1998, verið þann dag minna en 200 brúttótonn og landað þorskafla á fiskveiðiárinu 1996/1997 eða 1997/1998.

Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 38/1990 skyldi aflahlutdeild fiskiskips fylgja því við eigendaskipti, nema skriflega væri samið um annað. Í því máli sem hér er til úrlausnar sömdu aðilar skriflega um að engar veiðiheimildir, aflahlutdeildir eða aflamark fylgdu með í kaupunum og ef bátnum yrði úthlutað veiðiheimildum, aflamarki eða aflahlutdeild, sem byggðist á veiðum hans fyrir afhendingu eða á grundvelli heimilda sem voru fyrir á honum, skyldu þær verða eign seljanda. Ótvírætt er að úthlutun aflamarks samkvæmt 9. gr. a. laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002, og síðan úthlutun varanlegrar hlutdeildar samkvæmt bráðabirgðaákvæði III í lögum nr. 116/2006 var á grundvelli réttinda sem tengdust bátnum þegar þessi samningur var gerður, því hann fékk þessum heimildum úthlutað vegna þess að hann hafði aflahlutdeild 1. desember 1998 og landaði afla á fiskveiðiárinu 1996/1997 eða 1997/1998. Er ljóst af texta samningsins að stefnandi undanskildi við söluna allar aflaheimildir á bátnum og áskildi sér eignarrétt að öllum aflaheimildum sem yrði úthlutað til hans á grundvelli réttinda sem tengdust bátnum þegar samningurinn var gerður. Falla þau réttindi sem um er deilt í þessu máli skýrlega undir þessi samningsákvæði.

Stefndi hefur ekki fært fram nein haldbær rök fyrir því að hinni varanlegu aflahlutdeild hefði ekki verið úthlutað ef stefndi hefði ekki verið búinn að gera bátinn haffæran og afla leyfis til veiða í atvinnuskyni. Er ljóst af 2. gr. reglugerðar 504/2006 að stefnandi hefði getað fengið varanlegu hlutdeildinni úthlutað til annars skips, jafnvel þótt báturinn hefði verið tekinn af skipaskrá.

Samkvæmt 9. gr. a laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002, var útgerð heimilt að flytja rétt til úthlutunar á annan bát í sinni eign vegna breytinga á skipakosti. Samkvæmt framansögðu áttu veiðiheimildirnar að verða eign stefnanda samkvæmt samningi aðila. Bar stefnda samkvæmt því að ljá stefnanda atbeina sinn að því að flytja réttindin er eftir því var leitað. Hefur ekki verið sýnt fram á að flutningur réttindanna hefði af einhverjum ástæðum verið ómögulegur.

Í aðalkröfu stefnanda er orðið aflamark ranglega notað um aflahlutdeild og tekið fram að „aflamarkið“ sé 0,0037476%. Kröfugerð stefnanda og málsútlistun hvað aðalkröfu hans varðar er samt sem áður að mati dómara nægilega skýr um það að hann krefst þess að stefnda verði gert skylt að afhenda sér tiltekna aflahlutdeild. Er hér um að ræða varanlega aflahlutdeild sem bátnum var úthlutað í upphafi yfirstandandi fiskveiðiárs samkvæmt bráðabirgðaákvæði III í lögum nr. 116/2006, sem upphaflega var bráðabirgðaákvæði laga nr. 41/2006. Þá er í aðalkröfu hans einnig krafist tiltekinnar fjárhæðar úr hendi stefnda. Svarar hún til leiguverðs aflamarks sem framangreindum báti var úthlutað fiskveiðiárin 2004/2005 og 2005/2006 samkvæmt reglum 9. gr. a laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002.

Varanleg aflahlutdeild er enn til staðar, hvað sem kann að líða því aflamarki sem árlega er úthlutað á grundvelli slíkrar hlutdeildar. Kröfugerð stefnanda hljóðar ekki um flutning á sérstöku tímabundnu aflamarki fiskveiðiárin 2004/2005 og 2006/2007, heldur um endurgjald fyrir það.

Fyrirsvarsmaður stefnda skýrði frá því við aðalmeðferð málsins að fyrrgreindur bátur tilheyrði stefnda ekki lengur og þar með ekki heldur sú aflahlutdeild sem krafist er dóms um að stefnda verði gert skylt að færa af honum. Lögmaður stefnanda tók fram við munnlegan málflutning að hann héldi samt sem áður aðalkröfu sinni fram óbreyttri. Þar sem þessi aflahlutdeild átti að verða eign stefnanda samkvæmt samningi aðila verður stefndi því dæmdur til afhendingar hennar í samræmi við kröfugerð stefnanda.

Kröfugerð stefnanda í stefnu hvað varðar þessa aflahlutdeild er tölulega reist á bréfi Fiskistofu frá því í júní 2006, þar sem reiknað er aflamark sem svarar til 0,0037476% aflahlutdeildar miðað við úthlutun þá yfirstandandi fiskveiðiárs (2005-2006). Eftir dómtöku málsins í apríl sl. veitti dómari því eftirtekt að hér væri ekki um óyggjandi gagn að ræða um endanlega úthlutun, sbr. bráðabirgðaákvæði laga nr. 41/2006, nú bráðabirgðaákvæði III í lögum nr. 116/2006 og ákvæði 1. gr. reglugerðar nr. 504/2006 um að þegar aflahlutdeild hvers fiskiskips hafi verið reiknuð út frá reiknigrunni sem hlutfall af úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2005/2006 í þorski skuli aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð með hliðsjón af þeim breytingum sem af þessari úthlutun leiða. Ákvað dómari að endurupptaka málið og beina því til stefnanda að leggja fram vottorð Fiskistofu um endanlega úthlutun samkvæmt þessu. Við endurupptökuna lagði stefnandi fram bréf Fiskistofu, þar sem segir að aflahlutdeild sú sem var fjallað um í greindu bréfi hafi verið 0,0037476 í þorski miðað við fiskveiðiárið 2005-2006. Í upphafi yfirstandandi fiskveiðiárs hafi allar aflahlutdeildir í þorski verið endurreiknaðar vegna breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu. Einstakar aflahlutdeildir hafi verið margfaldaðar með stuðlinum 0,9867726, þannig að ofangreind aflahlutdeild sé nú 0,0036980. Sú aflahlutdeild gefi 5.719 kg aflamark á yfirstandandi fiskveiðiári. Stefnandi hefur þrátt fyrir þetta ekki lækkað kröfugerð sína til samræmis við þetta, en eftir þessu verður stefndi aðeins dæmdur til að afhenda honum 0,0036980% varanlega aflahlutdeild.

Þá gerir stefnandi kröfu um að stefnda verði gert að greiða honum 1.924.164 krónur með nánar greindum dráttarvöxtum. Er sú krafa miðuð við leiguverð á almennum markaði fyrir þorskaflamark samsvarandi því sem bátnum var úthlutað fiskveiðiárið 2004/2005 og 2005/2006 í upphafi hvors fiskveiðiárs um sig. Af hálfu stefnda hefur því ekki verið sérstaklega mótmælt að markaðsverð þorskaflamarks hafi verið það sem stefnandi miðar við og er stutt afritum samninga um leigu á aflamarki. Aflamarkinu var úthlutað til bátsins á grundvelli réttinda samkvæmt 9. gr. a laga nr. 38/1990, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2002. Eins og áður segir synjaði stefndi um atbeina sinn til að stefnandi gæti sótt um að þessi réttindi yrðu flutt af bátnum. Samkvæmt samningi aðila áttu allar veiðiheimildir á bátnum að tilheyra stefnanda og verða þessi réttindi talin falla þar undir. Bar stefnda því að afhenda þau, þ.e. ljá atbeina sinn til að þau yrðu flutt að ósk stefnanda, þegar eftir var leitað. Þar sem hann sinnti því ekki verður hann dæmdur til að greiða stefnanda fyrir aflamarkið miðað við þetta markaðsverð eins og krafist er. Þar sem fyrir liggur að stefndi neitaði að ljá atbeina sinn til þess að réttindi, sem úthlutun aflamarksins byggðist á, yrðu flutt af bátnum fyrir upphaf fiskveiðiársins 2004/2005 verður fallist á kröfu stefnanda um dráttarvexti sem miðast við upphaf hvors fiskveiðiárs um sig. Óþarft er að taka sérstaklega fram að heimilt sé að höfuðstólsfæra vexti samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001.

Eftir þessum málsúrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 300.000 krónur.

Dóminn kveður upp E-kk-nf S-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, Valdimar Geirsson ehf., skal þola flutning á 0,0036980% þorskaflahlutdeild af báti sínum Sigursæli AK 18 (skipaskrárnr. 1148) yfir á bát í eigu stefnanda, Sólbergs ehf., eða á annan bát sem hann tilgreinir.

Stefndi greiði stefnanda 1.924.164 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 983.500 krónum frá 1. september 2004 til 1. september 2005, en af 1.924.164 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 300.000 krónur í málskostnað.

E-kk-nf S-kk-nf