E-1051/2016

Mál þetta var þingfest 16. nóvember 2016 og tekið til dóms 31. október sl. Stefnandi er þrotabú Procura ráðgjafar ehf., Hlíðarsmára 17, Kópavogi, en stefnda er S-kvk-nf H-kvk-nf, Ásakór 12, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði gert að greiða stefnanda 1.120.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 30.000 krónum frá 6. janúar 2015 til 26. janúar 2015, af 80.000 krónum frá 26. janúar 2015 til 11. febrúar 2015, af 210.000 krónum frá 11. febrúar 2015 til 9. mars 2015, af 260.000 krónum frá 9. mars 2015 til 20. mars 2015, af 310.000 krónum frá 20. mars 2015 til 30. mars 2015, af 350.000 krónum frá 30. mars 2015 til 8. apríl 2015, af 390.000 krónum frá 8. apríl 2015 til 20. apríl 2015, af 490.000 krónum frá 20. apríl 2015 til 29. apríl 2015, af 520.000 krónum frá 29. apríl 2015 til 12. maí 2015, af 970.000 krónum frá 12. maí 2015 til 26. maí 2015 og af 1.120.000 krónum frá 26. maí 2015 til greiðsludags. Auk þess krefst stefnandi þess að stefndu verð gert að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðaryfirliti.

Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Með málshöfðun þessari leitast stefnandi við að endurheimta fjármuni sem greiddir voru til stefndu frá Procura ráðgjöf ehf. á árinu 2015 og byggir stefnandi á því að umræddar greiðslur hafi verið í andstöðu við ákvæði 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Málavextir eru að öðru leyti þeir að með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness uppkveðnum 10. desember 2015 var bú Procura ráðgjafar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og sama dag var skipaður skiptastjóri í búinu. Innköllun birtist í fyrra sinn í Lögbirtingablaðinu þann 16. desember 2015 og kröfulýsingarfrestur rann út 16. febrúar 2016. Fyrsti skiptafundur var haldinn þann 4. mars 2016. Frestdagur við skiptin er 28. október 2015. Samkvæmt kröfuskrá nema lýstar kröfur í búið samtals 43.681.121 krónum.

Starfsemi Procura ráðgjafar ehf. fólst aðallega í milligöngu milli lántaka og lögmanns um málarekstur lántaka gegn Lýsingu hf. vegna gengistryggðra lána. Eiginmaður stefndu, G-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, var framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins ásamt því að sitja í stjórn þess. Hann var jafnframt stofnandi félagsins og eigandi að öllu hlutafé þess samkvæmt ársreikningi 2014. Stefnda var stjórnarformaður félagsins. Þess ber þó að geta að við skýrslutöku í desember 2015 fullyrti G-kk-nf A-kk-nf að hann ætti 50% eignarhlut á móti stefndu í félaginu.

Stefnandi segir að við skoðun á bókhaldi og bankareikningum stefnanda hafi komið í ljós að á árinu 2015 voru millifærðir fjármunir af bankareikningi Procura ráðgjafar ehf. á persónulegan bankareikning stefndu. Að beiðni skiptastjóra stefnanda hafi endurskoðunarfyrirtækið Ernst & Young tekið að sér að rannsaka bókhald félagsins. Í því sambandi sé rétt að geta þess að þegar félagið var tekið til gjaldþrotaskipta hafði bókhald félagsins aðeins verið fært að hluta vegna ársins 2015. Þá hafi verið ljóst að hvorki bankareikningar né kreditkortayfirlit höfðu verið stemmd af í bókhaldinu vegna þess árs. Af þessum sökum hafi það einnig falist í skoðun Ernst & Young að kanna óbókaðar færslur á bankareikningi félagsins. Í skýrslu Ernst & Young, dags. 24. júní 2016, komi fram að samtals 1.120.000 krónur voru millifærðar til stefndu í 11 færslum en umræddar færslur voru ekki færðar í bókhaldi Procura ráðgjafar ehf. Ekki hafi verið um að ræða launagreiðslur, enda hafi stefnda ekki verið launþegi hjá félaginu. Þá hafi engar skýringar fengist á umræddum millifærslum og sé því algerlega óljóst á hvaða grundvelli umræddar greiðslur fóru fram.

Hinn 6. september 2016 hafi skiptastjóri sent ábyrgðarbréf til stefndu þar sem stefnda hafi verið krafin um greiðslu á skuld að fjárhæð samtals 1.120.000 krónur vegna framangreindra atriða á grundvelli 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Engin greiðsla hafi borist skiptastjóra og stefnda hafi engin viðbrögð sýnt vegna bréfsins. Sé skiptastjóra því nauðsynlegt að höfða mál þetta til innheimtu framangreindrar skuldar.

II

Stefnda lýsir málavöxtum svo að við skýrslutöku hjá skiptastjóra 17. og 18.desember 2015 hafi skiptastjóra verið gerð grein fyrir að félagið hefði verið í umtalsverðri skuld við stefndu og eiginmann hennar þar sem ljóst væri að ganga þyrfti að tryggingum sem stóðu til tryggingar persónulegum ábyrgðum stefndu og eiginmanns hennar, G-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, sem jafnframt sé stefnt í öðru máli. Samtals hafi verið um að ræða persónulegar ábyrgðir að fjárhæð 11.851.638 krónur.

Skiptastjóra hafi á fundi með eiginmanni stefndu verið gerð grein fyrir því að kaupsamningur hefði snemma á árinu verið gerður milli eiginmanns stefndu og Procura ráðgjafar ehf. um sölu á húsgögnum fyrir hönd þeirra hjóna til félagsins. Fram komi í téðum kaupsamningi nákvæm sundurliðun á þeim húsgögnum sem um ræddi og hvernig greitt hafi verið fyrir þau, m.a. með skrifstofubúnaði sem var í eigu Procura ráðgjafar ehf.

Skiptastjóra hafi einnig verið gerð grein fyrir því að samkvæmt ráðleggingum frá færsluaðila bókhalds, Virtus ehf., bæri að líta á fyrrverandi eigendur félagsins, þ.e. stefndu og eiginmann hennar, G-kk-þf A-kk-þf S-kk-þf, sem einn og sama aðilann við uppgjör og útreikninga á stöðu á viðskiptamannareikningi eigenda.

Með vísan til framangreinds telur stefnda fráleitt að hún eða eiginmaður hennar hafi skuldað Procura ráðgjöf ehf. og hafi spurningu þar að lútandi því eðlilega verið svarað neitandi af eiginmanni stefndu á téðum fundi sem stefnandi kjósi að kalla skýrslutöku.

Þótt stefnanda væri gert ljóst að Procura ráðgjöf ehf. skuldaði stefndu verulegar fjárhæðir, sem féllu á stefndu við gjaldþrot félagsins, var stefndu og eiginmanni hennar jafnframt ljóst að þær fjárhæðir fengi hvorki hún né eiginmaður hennar endurheimtar að svo komnu máli.

Þá sé á það að líta að þótt félaginu væri skipaður skiptastjóri þann 15. desember hafi hann ekki séð ástæðu til að afla eða taka til skoðunar þau gögn sem þá voru á starfsstöð félagsins. Þegar húsnæði Procura ráðgjafar ehf. var tekið undir kvikmyndaframleiðslu í byrjun janúar 2016 hafi þar verið fjöldi skjala og gagna sem tilheyrðu stefnanda. Meðal annars hafi þar verið um sex hillumetrar af skjölum í gagnageymslu en ekki sé vitað hve mikið af því hafi glatast á þeim tíma sem kvikmyndatökur stóðu yfir. Einhverju hafi stefnda ásamt eiginmanni sínum þó náð að bjarga í skjalakassa án þess þó að stefnandi hafi sýnt því áhuga að taka það til skoðunar.

Þegar stefndu hafi síðan borist ábyrgðarbréf frá stefnanda þann 8. september 2016 hafi stefnda og eiginmaður hennar þegar hafist handa við að afla þeirra gagna sem augljóst var að stefnandi lét hjá líða að taka til skoðunar og hafi þeirri gagnaöflun ekki verið lokið þegar stefna þessi var birt þann 7. nóvember 2016. Að þeirri gagnaöflun lokinni sé ljóst að stefnandi ofreikni kröfur sínar um 25.991.093 krónur og að stefnandi skuldi stefndu og eiginmanni hennar 7.821.857 krónur.

III

Stefnandi byggir aðallega á því að um hafi verið að ræða óheimilar lánveitingar í skilningi 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög sem stefndu beri að endurgreiða stefnanda ásamt dráttarvöxtum með vísan til 4. mgr. 79. gr. Ákvæðið feli í sér bann við hvers kyns lánveitingum til hluthafa, stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra einkahlutafélags að undanskildum venjulegum viðskiptalánum. Nái bannið jafnframt til þeirra sem eru giftir eða í óvígðri sambúð með hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum viðkomandi einkahlutafélags. Telur stefnandi að beinar millifærslur fjármuna, svo sem um ræðir í þessu máli, feli ótvírætt í sér lánveitingu í skilningi ákvæðisins.

Verði ekki fallist á að umrædda fjármuni beri að endurgreiða á grundvelli 79 gr. laganna styðjist endurgreiðslukrafa stefnanda til vara við meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, ásamt dráttarvöxtum frá 6. október 2016 til greiðsludags, með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Gerðar hafi verið 11 millifærslur af reikningi Procura ráðgjafar ehf. nr. [...] til stefndu á árinu 2015 en þær hafi ekki verið færðar í bókhaldi félagsins er það var tekið til gjaldþrotaskipta. Um sé að ræða eftirfarandi millifærslur:

Eins og áður segi hafi stefnda verið stjórnarformaður félagsins auk þess sem eiginmaður hennar hafi verið eini hluthafi þess, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi og hafi því haft aðgengi að bankareikningum félagsins. Þær millifærslur sem hér um ræði hafi farið fram í andstöðu við ákvæði laga um einkahlutafélög og beri því að endurgreiða með dráttarvöxtum. Í öllu falli beri stefndu að endurgreiða fjármunina til stefnanda á grundvelli meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga.

Líkt og áður greini byggi stefnandi aðallega á því að í öllum framangreindum tilvikum hafi verið um að ræða óheimilar lánveitingar í skilningi 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög sem stefndu beri að endurgreiða stefnanda, ásamt dráttarvöxtum, með vísan til 4. mgr. 79. gr. sömu laga. Byggir stefnandi á því að hver greiðsla beri dráttarvexti frá því tímamarki þegar hún átti sér stað.

Um lagarök vísast aðallega til umfjöllunar um málsástæður hér að framan. Krafa stefnanda byggist aðallega á XII. kafla laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, einkum 79. gr. Þá byggir stefnandi til vara á meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Krafan um dráttarvexti byggist á 4. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög en um fjárhæð dráttarvaxtakröfu stefnanda vísast til 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Til vara er dráttarvaxtakrafa stefnanda byggð á 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 6. gr. sömu laga. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing er vísað til 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Stefnda mótmælir kröfu stefnanda sem óréttmætri og tilhæfulausri. Bendir stefnda á að Procura ráðgjöf ehf. hafi gefið út skuldabréf til stefndu og eiginmanns hennar sem hafi staðið til tryggingar framangreindum ábyrgðarskuldbindingum. Þegar ljóst hafi verið að Procura ráðgjöf ehf. var úrskurðað gjaldþrota hafi legið fyrir að framangreindar ábyrgðir féllu á stefndu og eignmann hennar. Byggir stefnda á að skuldum stefnanda við stefndu og eiginmann hennar verði skuldajafnað á móti hugsanlegum halla á viðskiptamannareikningi þeirra.

Krafa stefnanda á hendur stefndu og eiginmanni hennar byggist á afhendingu lausafjármuna sem ekki hafi verið í eigu stefnanda, sbr. kaupsamning milli Procura ráðgjafar ehf. og eiginmanns stefndu en samkvæmt honum hafi Procura ráðgjöf ehf. keypt húsgögn samkvæmt lista að fjárhæð 4.360.000 krónur og greitt fyrir með lausafjármunum samkvæmt lista að fjárhæð 1.136.486 krónur. Mismunur, 3.223.514 krónur, sé því skuld stefnanda við eiginmann stefndu og átti samkvæmt gögnum máls að færast til lækkunar á skuld á viðskiptamannareikningi.

Xerox ColorQube prentari hafi verið leigður samkvæmt samningi við Advania. Þeim samningi hafi með samkomulagi veri rift og prentara skilað til Advania svo sem einfalt sé að staðreyna með vitnisburði starfsmanna Advania en stefnda hafi ekki aðgang að gögnum stefnanda um það atriði.

Þá sé ekki tekið tillit til tveggja 21,5” iMac-tölva sem afhentar hafi verið starfsmönnum svo sem fram komi í gögnum málsins, samtals að verðmæti 351.858 krónur.

Samkvæmt framangreindu sé ljóst að lausafé sem stefnandi meti að fjárhæð 3.140.110 krónur hafi ekki verið í eigu stefnanda. Þarna sé stefnandi því að gera tilraun til að slá eign sinni á hluti sem hann geti ómögulega átt svo sem sannreynt sé í bókhaldi félagsins en þar sé hvergi getið um kaup stefnanda á umræddum húsgögnum fyrr en með kaupsamningi milli stefnanda annars vegar og stefndu og eiginmanns hennar hins vegar. Stefnandi geti því ekki með nokkru móti gert tilkall til téðra lausafjármuna, enda hafi þeim verið afsalað til stefndu með kaupsamningi.

Stefnandi líti fram hjá greiðslu stefndu vegna bifreiðakaupa félagsins, samtals að fjárhæð 500.000 krónur en ótvírætt sé að stefndi greiddi þá fjárhæð af sínum einkareikningi til Öskju fyrir Procura ráðgjöf ehf.

Varðandi sundurliðun sem gerð sé af endurskoðendum er því mótmælt að tilgreindar færslur, samtals að fjárhæð 2.229.376 krónur, sem endurskoðendurnir telji persónulegan kostnað, sé persónulegur kostnaður. Ljóst megi vera að um sé að ræða rekstrarvörur til fyrirtækisins, útgjöld vegna starfsmanna og fleira sem augljóslega tengist rekstri fyrirtækisins. Ekki sé óeðlilegt að bókhald sé ekki fært í rauntíma í minni fyrirtækjum en ætla megi að gögn, sem styðji umræddar fjárhæðir, sem átti eftir að færa í tölvukerfi bókara, sé að finna í einhverjum þeirra sex hillumetra af gögnum sem stefnandi hafi ekki hirt um að sækja til skoðunar á stöðu félagsins. Hvað sem því líður sé ljóst að þó svo ólíklega vilji til að einhver hluti þess kostnaðar, sem talinn sé vera persónulegur kostnaður, sé samkvæmt ótvíræðri skilgreiningu slíkur. Auk þess sé óuppgerð skuld stefnanda við stefnda langt um hærri en sem því nemi.

Samkvæmt ráðleggingu frá færsluaðila bókhalds hafi aðeins verið um að ræða einn viðskiptamannareikning eigenda sem stefnda og eiginmaður hennar hafi haft aðgang að. Millifærslur inn á reikning stefndu séu því jafngildar því að þær hefðu verið færðar á reikning eiginmanns stefndu, enda ekki óalgengt að eigendur minni fyrirtækja kaupi aðföng til rekstrarins sem greidd séu með persónulegum sjóðum og slíkt síðan jafnað út á viðskiptamannareikningi eigenda.

Um lagarök vísast aðallega til XVI. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, einkum 100. gr., og XVIII. kafla sömu laga, einkum 118. gr. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr.

V

Krafa stefnanda í málinu byggist á 11 millifærslum, samtals að fjárhæð 1.120.000 krónur, af reikningi Procura ráðgjafar ehf. til stefndu á tímabilinu janúar til maí 2015. Stefnda var stjórnarformaður félagsins en eiginmaður hennar, G-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, var hluthafi, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins og hafði því aðgang að bankareikningum þess. Framangreindar greiðslur til stefndu voru ekki færðar í bókhald félagsins er það var tekið til gjaldþrotaskipta. Stefnda hefur ekki gefið skýringar á því hver hafi verið grundvöllur þessara greiðslna. Eiginmanni stefndu er af hálfu stefnanda einnig stefnt í öðru máli og hefur greinargerð hans í því máli verið lögð óbreytt fram í þessu máli. Þau nutu ekki lögmannsaðstoðar við greinargerðarskrif.

Helst er að skilja varnir stefndu þannig að hún krefjist skuldarjafnaðar á móti kröfum stefnanda á grundvelli krafna sem hún eigi á hendur stefnanda vegna skuldabréfs, sem útgefið er 1. júlí 2014 af Procura ráðgjöf ehf. til stefndu og eiginmanns hennar að fjárhæð 12.000.000 króna. Þá er það málsástæða af hálfu stefndu, sem ekki verður fallist á, að hún geti byggt varnir sínar á þeim löggerningum sem eiginmaður hennar gerði persónulega við Procura ráðgjöf ehf.

Skuldajafnaðarkrafa stefndu kom fyrst fram í greinargerð stefndu. Stefnda hefur lagt fram afrit skuldabréfsins sem er útgefið 1. júlí 2014 af G-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf fyrir hönd Procura ráðgjöf ehf. til stefndu og G-kk-ef að fjárhæð 12.000.000 króna. Þetta skuldabréf segir stefnda að sé trygging stefndu og G-kk-ef vegna ábyrgðarskuldbindinga sem þau hafi undirgengist í þágu Procura ráðgjafar ehf. Ábyrðarskuldbindingarnar hafa ekki verið lagðar fram í málinu. Skuldabréfið kom fyrst fram tæpum tveimur árum eftir skýrslutöku eiginmanns stefndu hjá skiptastjóra þar sem hann lýsti því yfir að félagið stæði ekki í skuld við hann. Skuldabréfið er gefið út af eiginmanni stefndu fyrir hönd Procura ráðgjafar ehf. og er hann einn til frásagnar um tilurð þess. Stefnandi hefur mótmælt tilvist skuldabréfsins og þar sem það er lagt fram í ljósriti og er óvottað verður fallist á með stefnanda að tilvist bréfsins sé ósönnuð. Verður því ekki fallist á með stefndu að gagnkrafa hennar sé tæk til skuldajafnaðar.

Verður því að líta svo á að framangreindar millifærslur hafi verið í andstöðu við 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 en ákvæðið felur í sér bann við hvers kyns lánveitingum til hluthafa, stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra einkahlutafélags að undanskildum venjulegum viðskiptalánum. Nær bannið jafnframt til þeirra sem eru giftir eða í óvígðri sambúð með hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum viðkomandi einkahlutafélags. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að stefndu beri að endurgreiða fjármunina til stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu verður stefnda dæmd til að greiða stefnanda 400.000 krónur í málskostnað og hefur þá ekki verið tekið tillit til reglna um virðisaukaskatt.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefnda, S-kvk-nf H-kvk-nf, greiða stefnanda, þrotabúi Procura ráðgjafar ehf., 1.120.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 30.000 krónum frá 6. janúar 2015 til 26. janúar 2015, af 80.000 krónum frá 26. janúar 2015 til 11. febrúar 2015, af 210.000 krónum frá 11. febrúar 2015 til 9. mars 2015, af 260.000 krónum frá 9. mars 2015 til 20. mars 2015, af 310.000 krónum frá 20. mars 2015 til 30. mars 2015, af 350.000 krónum frá 30. mars 2015 til 8. apríl 2015, af 390.000 krónum frá 8. apríl 2015 til 20. apríl 2015, af 490.000 krónum frá 20. apríl 2015 til 29. apríl 2015, af 520.000 krónum frá 29. apríl 2015 til 12. maí 2015, af 970.000 krónum frá 12. maí 2015 til 26. maí 2015 og af 1.120.000 krónum frá 26. maí 2015 til greiðsludags og 400.000 krónur í málskostnað.

G-kk-nf A-kk-nf