E-1754/2021

Þetta mál, semvar tekið til dóms 27. september 202 1, höfðaði stefn andi, Neyt-endasamtökin, kt. 480269- 0559, Hverfisgötu 105, Reykjavík, með gagnstefnu, birtri stefnda 22. október 2020, í máli sem stefndi, e Commerce 2020 Ap S, fyrirtækisnúmer(cvr.) 38073532, Havnegade 39, Kaupmannahöfn, Danmörku, hafði höfðað á hendur samtöku numogformanni þeirra.

Á dómþingi 22. mars sl., með heimild í 3. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991, ákva ðdómari að aðskilja kröfur í aðalsök og gagnsök og er gagnsökin hér til meðferðar.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 507.180 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 7. ágúst 2020 til greiðsludags.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda svo og málskostnaðar úr hendi hans.

Málsatvik

Ágreiningur þessa máls varðar í stórum dráttum það hvort íslensk lög eða dönsk gildi um lán sem stefndi veitti einstaklingum á þeim tæpu tveimur árum sem hann veitti Íslendingum svokölluð smálán. Síðastliðinn rúman áratug hafa slík lán verið veitt íslenskum neytendum. Oftast eru lánaðar, í fjarsölu, lágar fjárhæðir, í skamman tíma með háum vöxtum. Með setningu laga nr. 33/2013 var lögfest að kostnaður af lánum mætti ekki vera hærri en tiltekinn hundraðshluti af láns fjárhæð-inni.

Þótt einstaklingur hafi tekið lánin sem ágreiningurinn er sprottinn af eru m áls-aðilar tveir lögaðilar. Stefnandi, Neytendasamtökin, erfrjáls félagasamtök stofnuð árið 1953. Þau hafa frá upphafi gætt hagsmuna neytenda og talað máli þeirra, séð til þess að neytendur njóti sannmælis í við skiptum, veitt þeim upplýsingar um verð og gæði vöru og þjónustu, og aðstoðað félagsmenn við að ná fram rétti sínum hafi þeir þurft þess með. Samtökin beita sér bæði á innlendum og alþjóðlegum vettvangi fyrir hags-munum neytenda.

Stefndi er félag sem veitir neytendalán og hó f starfsemi sína árið 2017. Félagið er danskt og er heimilisfesti þess skráð í Kaupmannahöfn, Danmörku. Félagið hefur skrifstofu þar í borg og tilskilin leyfi hjá danska fjármálaeftirlitinu. Félagið bauð í upphafi dönskum ríkisborgurum upp á neytendalán en ákvað síðar að færa starfsemi sína út til Íslands.

Stefndi keypti árið 2017 rekstur nokkurra íslenska fyrirtækja sem veittu smá-lán, nánar tiltekið hluta af rekstri Hraðpeninga, 1909, Smálán og Múla lán. Þ á átti stefnda tékkneskur ríkisborgari. Stefndih afðiþvístarfsstöðvar bæðií Kaupmannahöfn og Prag. Starfsemi félagsins fór að nær öllu leyti fram á veraldarvefnum. Að sögn stefnda hefur fyrir tæki í alþjóðlegum rekstri margvíslegan ábata af því að rekstur þess sé háður einu lagaumhverfi fremuren mörgum. Því hafi verið ákveðið að neytendalán félagsins yrðu öll háð dönskum lögum, án tillits til þess hvort viðskiptavinurinn væri danskur eða íslenskur. Nýjasta tilskipun Evrópusambandsins um neytendalán, nr.

2008/48/EC, hafi verið leidd bæði í íslenskan og danskan rétt. Að sögn stefnda vartalið að íslenskir neytendur nytu sambærilegrar verndar, hvort sem íslensk lög giltu um samningana eða dönsk lög.

Með 26. gr. l aga nr. 33/2013 um neytendalán sé hins vegar sett hámark á þann kost nað sem þeim sem veitaneytendaláner heimilt að leggja á lán innan tiltekins árs. Í dönskum lögum um neytenda lán sé ekki sambærilegt ákvæði. Af þessum sökum hafi kostnaður lána félagsins verið hærri en 26. gr. laga nr. 33/2013 gerði ráð fyrir, en þó fyllilega innan marka danskra laga um neytendalán.

Að sögn stefnanda, Neytendasamta kanna, hafa þau, allt frá því að smálán birt-ust fyrst á markaði árið 2008, haldið því fram að lánin væru ólögmæt og brytu í bága við lög og reglur, þar á meðal endurgreiðslufyrirkomulag lánanna og innheimta. Á síðast liðnum árum hafi margir neytendur leitað til samtakanna vegna smá lána sem þeir hafi freistast til að taka en átt erfitt með að endurgreiða því þeir hafi ekki gert sérgrein fyrir því hversu há endurgreiðslufjárhæðin gæti orðið.

Um nokkurt skeið hafi staðið til að láta reyna á lögmæti neytendalána stefnda.

Stefnandi hafi vitaða f neytanda sem taldi sig eiga kröfu á hendur stefnda og hafði hug á að sækja hana fyrir dómstólum.

Á tímabilinu frá 18. apríl 2017 til 6. nóvember 2017 hafi neytandinn reglulega tekið smálán í gegnum Múla, Smálán, Kredia og Hraðpeninga, sem voru vörumerki sem lánveitandinn E - content ehf. átti. Höfuðstóll lánanna sem hann tók hjá því félagi nam samtals 1.510.000 kr. Hann endurgreiddi höfuðstól inn ásamt 526.348 kr. í kostnað.

Á tímabilinu frá 14. nóvember 2017 til 4. apríl 2019 hafi sami neytandi tekið smálán en þá hafði stefndi keypt vörumerkin, sem í orði kveðnu veittu lánin. Lánin voru tekin í gegnum vefsíður á dönskum lénum, t. d. www. smal an. dk og www. hrad-peningar. dk, en vefsíðurnar voru í öllum tilvikum á íslensku. Höfuðstóll lánanna sem neytandinn tók hjá stefnda nam samtals 1.440.000 kr. Hann endurgreiddi höfuðstólinn ásamt 507.180 kr. í kostnað.

Lánin voru til skamms tíma, í langflestum tilvikum til 30 daga, og námu ýmist 10.000, 20.000, 30.000 eða 40.000 krónum. Neytandinn hafi í öllum tilvikum endur-greittlánin fyrir eða á gjalddaga og hafi því aldrei verið í vanskilum með þau.

Stefnandi áréttar að á fyrrgreindu tímabili, frá 18. apríl 2017 til 4. apríl 2019, hafi neytandinn einnig reglulega fengið textaskilaboð með auglýsingum og tilboðum þar sem hann var hvattur til að taka smálán.

Neytandinn sendi stefnda kröfubréf, dags. 7. júlí 2020, og krafðist endur-greiðslu alls kostnaðar af lánunum. Honum barst hvorki formlegt svar né nokkur end-urgreiðsla. Neytandinn hugðist höfða má l áhendur stefnda til þess að fá ofgreiddan kostnað við lántökuna endurgreiddan. Neytandanum reyndist erfitt að höfða mál gegn stefnda, meðal annars þar eð stefndi er skráðu rí Danmörku og lögmaður stefnda hér á landihafð i ekki umboð til þess að taka við stefnu neytandans fyrir hönd stefnda.

M eð stefnu birtri 18. september 2020 höfðaði stefndi, e Commerce 2020 Ap S, mál á hendur B-kk-þgf K-kk-þgf, formanni Neytendasamtakanna, og Neytendasamtök-unum, til ógildingar ummæla og greiðslu kostnaðar og miskabóta. Eins og áður segir gekk neytandanum erfiðlega að höfða mál gegn stefnda í Danmörku. S t efn andi, Neyt-endasamtökin, keypti þá fjárkröfuna af neytandanum 2 1. október 2020 og höfðaði gagnsakar mál í meiðyrðamálinu með stefnu birtri daginn eftir, 22. október 2020. Stefna í aðalsök hafði verið þingfest 24. september sama ár og því var uppfyllt það skilyrði 2. mgr. 28. gr. lag a nr. 91/1991 um meðferð einkamála að gagnsökin væri höfðuð innan mánaðar frá þingfestingu aðalsakar. Fjárkröfur í gagnsök voru fjórar.

Stefndi í þessu máli, aðalstefnandi í meiðyrðamálinu, krafðist þess að gagnsök-inni yrði vísað frá dómi. Fyrir því færði hann aðallega þau rök að til þess að unnt væri að höfða gagnsakarmál þyrftu ekki einvörðungu að vera uppfyllt skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 heldur jafnframt skilyrði 19. gr. sömu laga. Hann byggði á því til vara að gagnsökin væri ekki höfðuð á réttu varnarþingi en í því tilviki krafðist hann eingöngu frávísunar aðal-, vara- og þrautaþrautavarakröfu gagnstefnanda.

Dómurinn hafnaði fyrri málsástæðunni en féllst á þá síðari og vísaði því einungis frá þeim kröfuliðum sem stefndi krafðist. Í þessu máli er því einvörðungu til umfjöllunar þrautavarakrafa stefnanda.

Málsástæðu rog lagarök stefnanda

Aðild og breytingalög nr. 163/2019

Stefnandi vísar til þess að lántaka n um, sem stefnandi kallar æ tíð neytanda ogl eiðir rétt sinn frá, hafi verið gert að greiða kostnað umfram lögbundið hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, eins og hún var skilgreind í lögum nr. 33/2013 um neytendalán á þeim tíma þegar hann tók lánin og endurgreiddi þau. L á ntakinnhafi því átt kröfur um endurgreiðslu alls þess kostnaðar sem honum var gert að greiða, í það minnsta þess kostnaðar sem braut íbága við ófrávíkjanlegar reglur íslenskra laga.

Stefnandi hafi, eins og fyrr segi, fengið allar kröfur lántakans á hendur stefnda framseldar. Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar um framsal krafna hafi stef n -andivið framsalið öðlast allan þann rétt sem lántakinn, neytandinn, átti og sé stefnandi því réttur aðili að þeim kröfum sem hann geri í málinu.

Stefndi sé, eins og fyrr greini, danskt fyrirtæki sem hafi veitt íslenskum neyt-endum lán. Það sé fallið til þess að skerða réttarstöðu íslenskra neytenda og valda ýmsum réttarfarslegum erfiðleikum, meðal annars með tilliti til varnarþings, lagavals, lagaskila o. fl. þegar lánveitandi sé félag skráð í öðru landi en landi lántakans. Breyt-i ngar á lögum nr. 33/2013 um neytendalán, sbr. breytinga lög nr. 163/2019, sem tóku gildi 2020, hafi verið gerðar til höfuðs þessu fyrirkomulagi.

Með lögunum hafi verið lögfest ýmis ákvæði sem var ætlað að styrkja stöðu neytenda í tengslum við lánsviðskipti við erlenda aðila. Í lögunum séu þannig reglur um að íslensk lög gildi við slíkar aðstæður, sbr. 4. gr. a, skýr ákvæði um að lögin séu ófrávíkjanleg, sbr. 4. gr., reglur um viðurlög við brotum lánveitanda gegn ákvæðum laganna, sbr. 2. mgr.26. gr., og reglur um aukið eftirlit Neytendastofu.

Að mati stefnanda eigi að hafa þessi nýlega lögfestu ákvæði til hliðsjónar við úrlausn málsins þar eð þau séu að sumu leyti lögfesting á reglum sem þegar komi framí öðrum lögum og alþjóðasáttmálum, sbr. einkum reglur um lagaskil. Ákvæðin séu ennfremur til marks um tilraunir löggjafans til þess að vernda neytendur við aðstæður fyllilega sambærilegar aðst æ ðumþessa máls.

Lagaskil – íslensk lög skulu gilda um ágreininginn Stefnandi byggi á því að um réttarsamband neytanda og smálán afyrirtækja gildi íslensk lög. Hyggist stefndi halda því fram að samið hafi verið um lagaval byggi stefnandi á því að stefndi beri alla sönnunarbyrðina fyrir því að lántakinn, sem stefn-andi leiði rétt sinn frá, hafi löglega gengist undir slíkt samningsákvæði. Enn fremur séu slík samningsákvæði ógild með vísan til 36. gr. og a- til d-liðar 36. gr. samninga-laga.

Til stuðnings því að íslensk lög skuli gilda um ágreininginn vísar stefnandi aðallega til 5. gr. laga nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samningaréttar. Heimild aðila til þess að semja sig undan ófrávíkjanlegum reglum þess aðildarríkis þar sem neytand-inn býr sé takmörkuð samkvæmt ákvæðinu. Í 1. mgr. 5. gr. sé tekið fram að ákvæðið eigi við um samninga sem neytandi geri um afhendingu á vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verði að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin. Í 2. mgr. 5. gr. sé tekið fram að lagavalsákvæði geti aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi njóti samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum í lögum heimalands neytand-ans falli aðstæður við samningsgerðina undir einhverja af stafliðum ákvæðisins. S tefn-andi byggi aðallega á því að aðstæður við samningsgerðina falli undir a-lið 2. mgr. 5. g r. sem segi: „ef undanfari samningsins var sérstakt tilboð til neytandans eða almenn auglýsing og allar nauðsynlegar ráðstafanir til samningsgerðarinnar af hans hálfu fóru fram í því landi“.

Ákvæði laga um neytendalán nr. 33/2013, sem stefnandi byggi á að stefndi hafi brotið gegn, séu ófrávíkjanleg nema vikið sé frá lögunum til hagsbóta fyrir neyt-anda, sbr. þágildandi 4. gr. laganna. Því hafi verið óheimilt að takmarka þá vernd sem stefnandi naut samkvæmt ákvæðum laga um neytendalán að öðrum skilyrðum 5. gr. laga nr. 43/2000 uppfylltum. Þ ettaséí samræmi við niðurstöðu áfrýjunarnefndar neyt-endamála í máli nr. 6/2019.

Í úrskurðinum hafi nefndin komi stað þeirri niðurstöðu að lán stefnda tilíslenskr a neytenda féllu undirlög nr. 33/2013 um neytendalán. Í úrskurðinum sé rakið að lánin falli undir hugtakið „þjónustu“ í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000.

Einnig hafi verið talið að aðstæður málsins ættu undir a-lið 2. mgr. 5. gr. sömu laga. Til stuðnings því að beita ætti a-lið 2. mgr. 5. gr. hafi í úrskurðinum verið vísað til ýmissa aðstæðna, meðal annars þess að stefndi hefði sent íslenskum neytendum tölvu-bréf og smáskilaboð í farsíma, að heimasíður félagsins væru á íslensku, að lán væru veitt í íslenskum krónum, markaðssetning færi fram á íslensku og að lánþegar þyrftu að hafa íslenska kennitölu tilþessað taka lán.

Í 87. mgr. úrskurðarins segi svo:

Verður því talið að almenn markaðssetning kæranda, einkum og sér í lagi rekstur heimasíðu hans sem er sniðin að íslenskum neytendum umfram aðra, upp fylli skil-yrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 er lýtur að undanfara samnings, enda má jafna aðstæðum til þess að kærandi hafi birt auglýsingu á Íslandi. Þá verður af sömu ástæðum og hér hafa verið raktar að ganga út frá að í þeim tilvikum sem neytendur á Íslandi hafa gert samning við kæranda um lán hafi nauðsynlegar ráð-stafanir til samningsgerðarinnar farið fram á Íslandi eins og áskilið er í ákvæðinu.

Af framangreindu megi ráða að almennri markaðssetningu félagsins hafi verið beint að íslenskum neytendum, þar með talið þeim sem stefnandi leiði rétt sinn frá. Þessu til frekari stuðnings megi einnig vísa til skýrslu starfshóps um starfsumhverfi smálán afyrirtækja á Íslandi þar sem fjallað séum markaðssetningu stefnda og þá stað-reynda ð s t efndi veitti eingöngu íslenskum neytendum lán.

Allar nauðsynlegar ráðstafanir neytandans til samningsgerðarinnar hafi jafn-framt farið fram hér á landi. Neytandinn hafi sótt um lánið á meðan hann var staddur hér álandi, fengið lánið greitt inn á íslensk an bankareikning í íslenskum krónum og endurgreitt það inn á íslenska bankareikninga í íslenskum krónum.

Þ ó fallist yrði á að dönsk lög gildi um ágreininginn byggi stefnandi engu að síður á því að beita ætti ófrávíkjanlegum reglum íslenskra laga um neytendalán. Þessu til stuðnings vísar gagnstefnandi til 7. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samn-ingaréttars em hljóði svo:

7. gr. Ófrávíkjanlegar reglur.

Þegar beitt er lögum tiltekins lands samkvæmt lögum þessum er einnig heimilt að beita ófrávíkjanlegum reglum í lögum annars lands sem atvik málsins hafa náin tengsl við, ef og að því marki sem skylt er að beita þeim samkvæmt lögum þess lands, óháð því hvaða lög eiga annars við um samninginn. Þegar metið er hvaða ófrávíkjanlegu reglur eiga við skal litið til eðlis þeirra og tilgangs og afleiðinga þess að beita þeim eða beita þeim ekki.

Ekkert í lögum þessum takmarkar beitingu ófrávíkjanlegra reglna íslensks réttar, ef mál er rekið hér álandi, óháð því hvers lands lögum hvaða lands á ann-ars að beita um samninginn.

Málið sé réttilega höfðað fyrir íslenskum dómstólum, sbr. aðallega 2. mgr. 42. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Því sé ekkert sem takmarki beitingu ófrá-víkjanlegra reglna íslensks réttar um ágreininginn, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 43/2000, óháð því lögum hvaða lands eigi annars að beita um samninginn. Ákvæði 7. greinar-innar byggistá þeirri grunnforsendu að reglur, sem ætlunin séað beita, séuófrávíkjan-legar. Lögum neytendalán séu, eins og fyrr segi, ófrávíkjanleg.

Um ólögmæti lánanna og kröfur stefnanda Stefnandi áréttar að lög um neytendalán nr. 33/2013 gildi um lánssamninga sem lánveitandi geri í atvinnuskyni við neytendur. Öll neytendalán falli undir ákvæði laganna, sbr. 1. gr. þeirra, n emaþ au séu sérstaklega undanskilin samkvæmt 2. og 3. gr.

Hin umdeildu lán falli ekki undir undanþáguákvæði laganna og því gildi lögin, sem fyrr segi, um lánin sem neytandinn tók hjá stefnda og E - content ehf. Lánafyrirkomu-lag beggja lánveitenda hafi á ýmsan hátt brotið gegn fyrirmælum laga um neytenda-lán, eins og hafi meðal annars verið leitt í ljós við rannsókn Neytendastofu. Þau brot sem skipti þó mestu máli við úrlausn þessa ágreinings lúti að lögbundnu hámarki árlegrar hlutfallstölu kostnaðar.

Í lögum nr. 33/2013 séfjallaðum árlega hlutfallstölu kostnaðar. Í b-lið 1. mgr. 5. gr. laganna sé hugtakið skilgreint þannig: „Heildarlántökukostnaður, lýst sem árlegum hundraðshluta af heildarfjárhæð láns þess sem veitt er og reiknað út í sam-ræmi við ákvæði 21. gr.“ Í 21. gr. sén án ar fjallað um útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar. Meðal annars sé tekið fram að við útreikning hennar skuli ákvarða heildar-lántökukostnað neytanda, sbr.4. mgr. ákvæðisins.

Samkvæmt h-lið 1. mgr. 5. gr. laganna sé heildarlántökukostnaður allur kostn-aður sem neytandi þurfi að greiða í tengslum við lánssamning og lánveitanda sékunn-ugt um við samningsgerð, að frátöldum þinglýsingarkostnaði.

Í 26. gr. laga nr. 33/2013 sé mælt fyrir um hámark árlegrar hlutfallstölu kostn-aðar. Á þeim tíma sem atvik þessa máls urðu hafi lögbundið hámark þeirrar hlutfalls-töluverið 50 hundraðshlutar að viðbættum stýrivöxtum. Lánveitanda hafi þá og sé enn óheimilt að krefja neytanda um hærri kostnað af lánveitingu en kveðið sé á um í 26. g r. laganna en í því ákvæði sé ófrávíkjanlegt bann í þágu neytandans. Í reglugerð nr. 965/2013 séu nánari reglur um útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar.

Árleg hlutfallstala kostnaðar af þeim lánum sem neytandinn tók hjá stefnda og félaginu E- content ehf. hafi farið margfalt fram úr því lögbundna hámarki sem til-greint séí 26. gr. laga nr. 33/2013 og hafi það almennt verið á bilinu 400 – 600%. Neyt-andanum hafi því verið gert að greiða kostnað sem hafi verið í andstöðu við ófrávíkj-anleg fyrirmæli laga um neytendalán, sem mæli fyrir um lágmarksvernd neytenda.

Stefnandi byggi kröfur sínar aðallega á meginreglum kröfuréttar, einkum meg-inreglunni um endurheimtu ofgreidds fjár. Samkvæmt henni eigi sá sem greitt ha f iumfram skyldu kröfu til að fá það endurgreitt sem hann ofgreiddi.

Neytandanum hafi verið gert, eins og fyrr segi, að greiða kröfur um kostnað sem fóru langt fram úr því sem var heimilt samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum íslensks réttar. Fjár hæðirnar sem hann greiddi hafi því verið ólögmætar og á n lög-verndar. Neytandanum hafi veriðgert að greiða kröfur umfram skyldu. Það standi lán-veitanda nær að ganga úr skugga um að álagning og innheimta kostnaðar sé í samræmi við gildandi lagafyrirmæli og milli samningsaðila hafi verið augljós aðstöðumunur. Allt mæli þetta meðþvíað fallist verði á kröfur stefnanda.

S t efnandi byggi kröfur sínar einnig á því að stefndi og E - content ehf. hafi, á saknæman og ólögmætan hátt, krafið neytandann um kostnað sem hafi verið í and-stöðu við ófrávíkjanleg lagafyrirmæli og hafi með þeirri háttsemi bakað sér bóta-skyldu gagnvart neytandanum. Þá byggi stefnandi einnig á meginreglum kröfuréttar um óréttmæta auðgun með vísan til þess að álagning og innheimt a hins umdeilda kostnaðar hafi falið í sér óréttmæta auðgun á kostnað neytandans.

Kröfugerð

Stefnandi bendir á að fjárhæð krafna hans byggi st á samantekt og útreikn-ingum doktors í viðskiptafræði. Fjárhæðir greiðslna neytandans, sem stefnandi leiði rétt sinn frá, til stefnda og E - content ehf. séu fengnar úr yfirlitum yfir bankareikning neytandans hjá Landsbankanum hf. og upplýsingar um lengd lána frá yfirlitum af heimasíðum stefnda. Í samantektum viðskiptafræðingsins séu upplýsingar um höfuð-stól lánanna, kostnað þeirra og hve rsu mikið hafi verið greitt umfram hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar af neytendalánum.

Samkvæmt samantekt viðskiptafræðingsins hafi lántakinn, neytandinn, endur-greitt samtals 2.950.000 kr. höfuðstól lánanna og 1.033.528 kr. í kostnað af þeim ;526.348 kr. vegna lána frá E - content ehf. og 507.180 kr. vegna lána frá stefnda. Kostnaður, sem hafi farið fram úr árlegri hlutfallstölu kostnaðar, eins og hún var skil-greind á þeim tíma sem lánin voru tekin og endurgreidd, og að viðbættum stýri-vöxtum, hafi numið samtal s 9 76.955 kr., 505.121 kr. vegna lána frá E - content ehf. og 4 71.834 kr. vegna lána frá stefnda. Þessar fjárhæðir myndi aðal- og varakröfu stefn-anda.

Þótt vísað hafi verið frá dómi aðal-, vara- og þrautavarakröfu stefnanda þykirr é ttað rekja hvernig stefnandi gerir grein fyrir aðal- og varakröfum sínumþar eð krafa stefnda um frávísun þrautavarakröfu, sem kom fyrst fram við aðalmeðferð, byggist á því að fjárkröfur stefnanda séu vanreifaðar.

Aðalkrafa

Fjárhæð aðalkröfu stefnanda nemi 1.033.528 kr. (526.348 kr. + 507.180 kr.). Með henni krefjist stefnandi endurgreiðslu alls þess kostnaðar sem neytandinn hafi greitt af hinum ólögmætu lánum, bæði lánveitingum tengdum félaginu E- content ehf. og stefnda. Eins og áður greini hafi stefndi keypt eða yfirtek ið lánasafn E- content ehf. Stefnandi byggi á því að með því að taka yfir eða kaupa lánasafnið hafi stefndi tekið við öllum réttindum og skyldum E - content við lántaka. Haldi stefndi öðru framberi honum að sanna það.

Stefnandi telji líklegast að stefndi hafi keypt rekstur félagsins í heild enda hafi félagið E- content ehf. ekki lengur neina starfsemi og lögheimili þess sé skráð í póst-hólfi. Stefnandi telji það ekki standast að nýr lánveitandi geti yfirtekið rekstur fyrri lánveitanda og einungis tekið bestu bitana úr rekstri hans; haldið áfram að innheimta ólögmæt smálán og um leið byggt á því að félagið beri ekki ábyrgð á endurkröfum vegna eldri lán a. Það væri andstætt meginreglum um kröfuhafaskipti og meginreglum um neytendavernd, sbr. einnig 1 7. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán.

Með aðalkröfu sinni krefjist stefnandi ekki aðeins endurgreiðslu þess kostn-aðar sem hafi farið fram úr lögbundinni árlegri hlutfallstölu kostnaðar heldur endur-greiðslu lántökukostnaðarins í heild sinni. Álagður kostnaður hafi brotið í bága við ófrávíkjanlegar reglur íslenskra laga og því sé hann í heild sinni ólögmætur. Stefnandi telji aðra túlkun íþyngjandi fyrir neytendur enda ekki á færi leikmanns að endurreikna lán með tilliti til þess hvað lánveitanda hefði verið heimilt að innheimta á grundvelli laga um neytendalán og þar með setja fram kröfu um endurgreiðslu oftekins kostn-aðar.

Stefnandi hafi orðið að fá liðsinni sérfræðings á þessu sviði til að reikna kröfu sína út og hafi það verið töluvert flókið. Ljóst séað hundruð ef ekki þúsundir neytenda kunni að eiga endurkröfur á hendur stefnda og öðrum smálán af yrirt ækjum. Til þess að tryggja neytendavernd þurfi að setja það fordæmi, verði fallist á kröfur stefnanda, að þessum aðil um verði unnt að sækja allan ólögmætan kostnað og án þess að kosta til tíma og fé við endurútreikning á lánunum.

Varakrafa

Varakrafa stefnanda nemi 9 76.955 kr. (471.834 kr. + 505.121 kr.). Með henni krefjist hann endurgreiðslu þess kostnaðar sem neytandinn, lántakinn sem stefnandi leiði rétt sinn frá, greiddi af hinum ólögmætu lánum að því leyti sem sá kostnaður hafi farið fram úr 1. mgr. 26. gr. laga um neytendalán um lögbundið hámark árlegrar hlut-fallstölu kostnaðar, eins oghún var skilgreind á þeim tíma sem atvik þessa máls urðu, að viðbættum stýrivöxtum. Varakrafan taki bæði til lána stefnda og félagsins E-content ehf. tilneytandan s.

Þrautavarakrafa

Verði ekki fallist á að stefndi beri ábyrgð á lánveitingum félagsins E- content ehf. sémeð þrautavarakröfu stefnanda, að fjárhæð 507.180 kr., einungis krafist endur-greiðslu þess kostnaðar sem neytandinn greiddi stefnda, þ. e. í þrautavarakröfunni sé und an skilinn kostnaður tengdur lánveitingum félagsins E- content ehf. Krafist er end-urgreiðslu kostnaðarins í heild sinni, eins og í aðalkröfu, og vísað til röksemda með henni.

Þrautaþrautavarakrafa

Með þrautaþrautavarakröfu stefnanda, að fjárhæð 471.834 k r., sé, eins og í þrautavarakröfunni, einungis krafist endurgreiðslu þess kostnaðar sem neytandinn greiddi stefnda. Þá sé aðeins krafist endurgreiðslu þess kostnaðar sem hafi farið fram úr lögbundinni árlegri hlutfallstölu kostnaðar eins og hlutfallstalan var skilgreind á þeim tíma sem atvik þessa máls urðu, og að viðbættum stýrivöxtum.

Lagarök

Stefnandi byggi kröfur sínar á lögum nr. 33/2013 um neytendalán og megin-reglum neytendaréttar, almennum reglum samninga- og kröfuréttar, einkum megin-reglum um s kuldara- og kröfuhafaskipti, meginreglum kröfuréttar um endurheimt ofgreidds fjár, almennum reglum kröfuréttar um óréttmæta auðgun og almennum reglum kröfuréttar og skaðabótaréttar um skaðabætur innan og utan samninga. Þá vísar stefnandi einnig til laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggern-inga, einkum 36. gr. og 36. gr. a– 36. gr. d. í þeim lögum.

Um lagaskil vísast til laga nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 3., 5. og 7. gr. þeirra laga. Um kröfusamlag vísast til 27. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um heimild til að höfða gagnsök vísast til 28. gr. sömu laga.

Krafa stefnanda um dráttarvexti byggist á lögum nr. 38/20 0 1, um vexti og verðtryggingu. Krafist er dráttarvaxta frá því að mánuður var liðinn frá dagsetningu kröfubréfs, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna. Um kröfu um virðisaukaskatt á málflutnings-þóknun vísa st tillaga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Málskostnaðarkrafa s tefnandaá sér stoð í 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

M á lsástæðurog lagarök stefnd a Sýknukrafa stefnda byggist í fyrsta lagi á því að stefnandi geti ekki átt kröfuna. Sýknukrafan byggist í öðru lagi á því dönsk lög gildi um lánssamninga stefnda og að kröfur stefnanda sem byggistá lánssamningum E- content ehf. séu fyrndar sökum tóm-lætis. Fari svo ólíklega að fallist verði á greiðsluskyldu stefnda byggi hann á því a ðskyldan taki einungis til meints raunverulega ofgreidds kostnaðar, þ. e. þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu stefnanda.

Aðildarskortur til sóknar

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu í fyrstalagi á því að stefnandi sé ekki rétt-mætur eigandi þeirra meintu krafna sem rekja megi til lánssamninga sem E - content ehf. og stefndi gerðu við lántakann.

Fram komi í 11. gr. allra lánssamninga stefnda, sem og 9. gr. almennra skil-málafélagsins, að lántaki hafi ekki, án skriflegs samþykkis frá lánveitanda, rétttil þess að yfirfæra réttindi sín og skyldur til þriðja aðila. Sambærilegt ákvæði sé í 9. gr. almennra skilmála E- content ehf. sem lántakinn hafi samþykkt að hafa lesið, auk þess sem hann hafi samþykkt að hafa lesið skilmálana í hvert einasta skipti sem hann tók lán hjá E- content ehf. og síðar meir s t efnda.

Í þessu dómsmáli sé tekist á um hver skylda lántakans hafi verið. Stefnandi byggi fjárkröfu sína á því að lántakinn hafi greitt stefnda og E- content ehf. umfram skyldu. Ágreiningurinn varði því beint skyldur og réttindi lántaka. Samkvæmt skýrum ákvæðum framangreindra skilmála sem stefndi og E- content ehf. hafi samið um við hann þurfi skriflegt samþykki stefnda til þess að réttindi og skyldur verði framseldar þriðja aðila.

Stefndi hafi ekkert skriflegt samþykki veitt fyrir framsali lántakan sá réttindum sínum og skyldum til stefnanda. Þá liggi ekki fyrir neitt skriflegt samþykki E - content ehf. fyrir fram sali lántakans á réttindum og skyldum til stefnanda. Af því leiði að framsalið sé ekki lög mætt og því sé stefnandi ekki rétt mætur eigandi þeirrar fjárkröfu sem félagið geri. Á þeim grundvelli beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda, s br. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

Dönsk lög gilda um lánssamninga stefnda Stefndi krefst enn fremur sýknu á þeim grundvelli að dönsk lög gildi um láns-samninga félagsinsog að ófrávíkjanlegar neytenda reglur í íslenskum lögum komi ekki til skoðunar í tilviki lántakans. Það leiði til sýknu af þeim dómkröfum stefnanda sem leiða megi af lánssamningum stefnda, þ. e. aðal-, vara- ogþ rautaþrautavarakröfustefn-anda. Í því felist að stefnandi eigi enga kröfu á hendur stefnda vegna lána sem lántak-inn tók hjá stefnd a, enda gildi þá dönsk lög að öllu leyti um lán félagsins. Í dönskum lögum sé ekki þak á hámarks lántökukostnað neytendalána, eins og í 26. gr. íslenskra laga um neytendalán. Því eigi stefnandi enga endurkröfu á hendur stefnda. Lántakinn hafi því aldrei ofgreitt stefndan ein lán og hafi því ekki átt neina endurgreiðslukröfu tilað frams elja stefnanda.

Stefnandi byggi þá kröfu sína að íslensk lög gildi um lánssamninga stefnda á ákvörðun Neytendastofu nr. 31/2019 sem hafi síðar verið staðfest af áfrýjunarnefnd neytendamála í úrskurði nr. 6/2019. Í rökstuðningi beggja stjórnvalda sé byggt á því að skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga um lagaskil á sviði samningaréttar séu uppfyllt. Stefndi hafni þeim skilningi með eftirfarandi rökum. a) Starfsemi s tefndaerundanskilin 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000

Í fyrsta lagi byggist efndi á því að gildissvið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 taki ekki til starfsemi stefnda sem lánveitanda. Í frumvarpi til laga um lagaskil á sviði samningaréttar komi framað lögin séu grundvölluð á Rómarsamningnum (e. The Rome Convention), sem var undirritaður 19. júní 1980. Nær öll lögin, þar með talin 5. gr. þeirra, séu bein þýðing á Rómarsamningnum. Í 1. m gr. 5. gr. laganna sé fjallað um gildissvið ákvæðisins sem fjalli um neytendasamninga. Gagnálykta megi út frá umfjöllun 1. mgr. 5. gr. að sú starfsemi sem sé ekki nefnd í ákvæðinu falli utan gildis-sviðs þess.

Fram komi í 1. mgr. 5. gr. að ákvæðið eigi við um samninga sem neytandi geri um afhendingu á vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verði að varði ekki atvinnu hans eða samninga um lán til að fjármagna kaupin. Í 5. gr. Rómarsamningsins útlegg-i st ákvæðið svoá ensku:

This Article applies to a contract the object of which is the supply ofgoods or services to a person (the consumer) for a purpose which can be regarded as being outside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

Af þessu megi sjá að gildissvið 5. gr. laga nr. 43/2000 og 5. gr. Rómarsamn-ingsins sé hið sama, enda hafi markmiðið með lögum um lagaskil á sviði samninga-r éttar verið að samræma reglur í Evrópuríkjum um lagaskil. Af 5. gr. laganna og 5. gr. Rómarsamningsins megi skýrt draga þá ályktun að þrenns konar starfsemi falli undir gildissvið ákvæðanna:

1) samningar um afhendingu á vörum;

2) samningar um veitingu á þjónustu; og

3) samningar um lán til þess að fjármagna liði 1. og 2.

Einungis lánssamningar sem að hluta til eða öllu leyti hafi það markmið að fjármagna kaup á vörum og þjónustu falli undir gildissvið 5. gr. laganna og 5. gr. Rómarsamningsins. Ákvæðinu sé því ætlað að taka til lána sem fjármagni kaup á vörum og þjónustu. Dæmi um lán af þessu tagi væru raðgreiðslulán sem verslun veitt ineytanda eða önnurlán af því tagi.

Lánssamningar sem séu veittir án nokkurrar tengingar við kaup á vöru og þjón-ustu falli því ekki undir gildissvið 5. gr. laganna og Rómarsamningsins. Með öðrum orðum taki ákvæðin ekki til þeirra til vika þar sem lántakinn hafi fullt vald yfir því hvernig hann ráðstafi láninu. Lánssamningar stefnda hafi ekki verið veittir í tengslum við kaup á vörum og þjónustu. Þvert á móti hafi þeim sem tóku lán hjá stefnda verið í sjálfsvald sett hvernig þeir verðu lánsfjárhæðinni. Þegar af þessari ástæðu geti stefn-andi ekki borið fyrir sig 5. gr. laga nr. 43/2000 í tengslum við lánssamninga stefnda, enda uppfylli starfs emi stefnda ekki almenn skilyrði 5. gr. laganna, sem fram koma í 1. mgr. ákvæðisins.

Þessi túlkun stefnda eigi sér stoð í lögskýringargögnum sem hafi verið undir-búin við gerð Rómarsamningsins sem og í fræði skrifum evrópskra fræðimanna. Það séljóst að við gerð Rómarsamningsins, sem sé grundvöllur laga nr. 43/2000, hafi verið litið svo á að fjármálastarfsemi, þar með talið neytenda lán, væru undanskilin nema þau væru sérstaklega tengd kaupum á vöru ogþjónustu. Þá byggist efndi á því að túlka eigi íslensk lög í samræmi við alþjóðaskuldbindingar. Með lögum um lagaskil á sviði samningaréttar hafi einmitt verið stefnt að því að samræma íslensk lög um lagaval lögum Evrópuríkja.

Þegar Rómarsamningurinn var ritaður, seint á áttunda áratug síðustu aldar, hafi rafræn viðskipti ekki verið til. Enn fremur hafi lánastarfsemi þá nær alltaf verið í formi skuldabréfa og víxla. Skuldbindingar sem byggi st á víxlum, tékkum og skulda-bréfum séu hins vegar undanskildar gildissviði laganna og Rómarsamningsins. Það renni stoðum undir að það hafi aldrei verið ætlun löggjafans að almenn lán féllu undir gildissvið laganna, nema þau væru bundin kaupum á vörum eða þjónustu (t. d. rað -greiðslulán). Neytendalán þess tíma hafi almennt verið veitt með víxlum, tékkum eða skuldabréf um og þau hafi verið undan skilin lögunum, sbr. c-lið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 43/2000. Þá hafi sú leið verið farinað tiltaka að lán sem væru veitt í beinum tengslum við kaup á vöru eða á þjónustu skyldu þó falla undir gildissvið laganna, en það tíðkað-ist að verslanir veittu raðgreiðslulán og ekki hafi verið talið fært, með tilliti til laga-vals, að aðskilja þau frá sjálfum kaupunum sem þau áttu að fjármagna ef upp kæmi ágreiningur.

Nú, fjörutíu árum síðar, hafi lánastarfsemi þróast umtalsvert og lánaframboðaukist. Engu að síður hafi gildissviði laga nr. 43/2000 ekki verið breytt. Samkvæmth ljóðan orða 1. mgr. 5. gr. þeirra séu neytendalán undanskilin nema í ákveðnum til-vikum og lán stefnda falli ekki undir þau tilvik. Með vísan til framangreinds séu láns -s amningar stefnda því háðir dönskum lögum að öllu leyti í samræmi við 3. gr. laganr. 43/2000. Því beri að sýkna stefnda af fjárkröfum stefnanda er byggist á láns samn-ingum félagsins, þ. e. aðal-, vara-, og þrautaþrautavarakröfu. b) Skilyrði a. liðar 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 ekki uppfyllt Í öðru lagi, færi svo ólíklega að talið yrði að starfsemi stefnda félli undir gild-issvið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000, byggi stefndi á því að öðrum skilyrðum ákvæð-isins sé ekki fullnægt, þ. e. sértækum skilyrðum 2. mgr. 5. gr. S tefnandi hafi ekkert reynt að rökstyðja að lántakinn hafi uppfyllt skilyrði 2. mgr. 5. gr. laga nna og geti borið fyrir sig ófrávíkjanlegar neytendareglur íslenskra laga. Það sé grundvallar-forsenda þess að stefnandi geti haft uppi endurgreiðslukröfu að þær reglur gildi.

Stefndi byggi á því að hann hafi ekki beint sérstöku tilboði eða almennri aug-lýsingu að lántakanum, sbr. a-lið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000. Í athugasemdum við 5. gr. í frumvarpi til laganna sé nánar afmarkað hvað sé sérstakt tilboð eða almenn auglýsing í skilningi ákvæðisins. Þar segi orðrétt:

Í þessu felst skilyrði um að seljandinn hafi boðið fram vöru sína, svo sem með sérstöku tilboði eða auglýsingu í blöðum, útvarpi eða sjónvarpi, eða á annan háttí því landi þar sem neytandinn á heima. Til nánari skýringar má taka sem dæmi að seljandinn birtir auglýsingu í íslensku blaði eða tímariti. Samningar sem gerðir yrðu í framhaldi af því falla undir sérreglu greinarinnar. Ef slík auglýsing birtistí dönsku blaði, sem ætlað er fyrir danskan markað, gæti Íslendingur búsettur hér á landi ekki borið ákvæðið fyrir sig.

Gera þurfi greinarmun á því þegar neytandi fái sendan (tölvu) póst og smáskila-boð með auglýsing u, einsog lögin vísa til, og þess þegar neytandi biðji sérstaklega umað fá sendan (tölvu) póst og smáskilaboð, eins og þessi lántaki. Stefndi hafi einungis sent smáskilaboð og tölvupóst þeim viðskiptavinum sem höfðu beðið um slík skeyti. Það þýði að einungis þeir viðskiptavinir sem höfðu óskað eftir þeim á vefsíðu stefnda hafi fengið skeyti send. Það geti að sjálfsögðu ekki verið grundvöllur þess að a-lið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 sé beitt. Ekki sé með nokkru móti hægt að jafna slíku við það þegar auglýsingar séu sendar, óumbeðið, heim til neytenda eða birtingu a uglýs-i nga í blöðum, einsog vísað sétil í greinargerð með lögunum.

Auk þess þurfi að hafa í huga að fjölmargir viðskiptavinir stefnda hafi nýtt sér þjónustu félagsins án þess að auglýsing hafi komið við sögu. Sumir hafi heyrt af lánum stefnda frá kunningjum á meðan aðrir hafi fundið fyrirtækið með leitarvél á netinu. Nóg hafi verið að leita að orðinu „smálán“ í leitarvél til þess að finna vefsíðu stefnda. Gildissvið 2. mgr. 5. gr. l aga nr. 43/2000 taki ekki til slík rat il vika, enda sé þess krafi stað undanfari viðskiptanna sé almenn auglýsing eða sérstakt tilboð, eins og gerð hafi verið grein fyrir.

Stefnandi rökstyðji ekki hvernig skilyrði a-liðar 2. mgr. 5. gr. laganna séu upp-fyllt í tilviki lántakans. Þau verði að vera uppfyllt svo hann geti borið fyrir sig íslensk lögað því leyti sem þau veiti meiri neytendavernd en dönsk lög. S tefnandiþ u rfi því að sýna fram á að lántakinn hafi fengið sérstakt tilboð eða séð almenna auglýsingu sem hafi verið undanfari þess að hann gerði lánssamning við stefnda. Þá þurfi stefnandi að sýna fram á að allar nauðsynlegar ráðstafanir vegna samningsgerðarinnar hafi farið fram á Íslandi o. s. frv.

Þar eð stefnandi rökstyðji dómkröfur sínar ekki á fullnægjandi hátt sé ekkihægt að fallast á þær. Því beri að sýkna stefnda af aðal-, vara- og þrauta þ rautavara-kröfustefnanda. Þetta kunni jafnvel að leiða til þess að kröfunum verði vísað frá dómi exofficio sökum vanreifunar.

Þá telji stefndi að 7. gr. laganna geti ekki komi til skoðunar í málinu. Í 5. gr. laganna sé sérregla um ófrávíkjanlega neytendavernd og geti almenn regla 7. gr. ekki veitt ríkari rétt en sértækt ákvæði um sama tilvik. Að þessu sögðu telji stefndi ekki að skilyrði 7. gr. séu uppfyllt. Þá geri ákvæðið ekki ráð fyrir því að allar ófrávíkjanlegur reglur gildi, en stefnandi fjalli ekkert um það atriði. Því kunni þessi málsástæða að vera vanreifuð.

Stefnandi er ekki neytandi

Stefndi byggi enn fremur á því að stefnandi geti ekki borið fyrir sig lög um neytendalán og neytendaákvæði í lögum um lagaskil enda sé gagnstefnandi ekki „neytandi“ í skilningi laganna. Mótbárur sem lántaki kunni að hafa haft á hendur stefnda hafi fallið niður við framsal meintrar kröfu hans til stefnanda. Það leiði til sýknu stefnda af öllum dómkröfum.

Greiðsluskylda tekur einungis til kostnaðar umfram hámark 26. gr. laga nr. 3 3/2013 F ari svo ólíklega að fallist verði á greiðsluskyldu stefnda sé ljóst að greiðslu-skyldan geti einungis tekið til þrautaþrautavarakröfu stefnanda. Stefnandi geti ekki átt kröfu um endurgreiðslu á hærri fjárhæð en þeirri sem lántakinn sannarlega ofgreiddi stefnda og E- content ehf. að teknu tilliti til 26. gr. neytendalánalaga.

Í aðal-, vara- og þrautavarakröfu stefnanda sé farið fram á endurgreiðslu alls kostnaðar sem lántakinn hafi greitt stefnda og E- content ehf. vegna lántöku hans hjá félögunum. Í kröfu hans felist að endurgreiða eigi hverja einustu krónu sem lántakinn greiddi félögunum í vexti eða annan kostnað vegna þess að tiltekinn hluti kostnaðar af lánunum hafi verið ólögmætur. Þessi málatilbúnaður stefnanda eigi sér engin fordæmi í íslensku réttarfari. Þó skorti ekki dóma um greiðsluskyldu fyrirtækja vegna ofgreidds kostnaðar viðskiptavina. Það sé venjan að endurgreiða eigi þann kostnað sem hafi verið umfram þak á hámarkskostnaði neytendalána, sbr. 26. gr. laga um neytendalán, einsog stefnandi fari fram áí þrautaþrautavarakröfu sinni.

Þann 4. janúar 2020 hafi 2. mgr. 26. gr. neytendalánalaga tekið gildi. Sam-kvæmt henni sé neytanda ekki skylt að greiða nokkurn kostnað af láni reynist lánið bera kostnað sem fari umfram hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, sbr. 1. mgr. 26. gr. laganna. Ákvæðið sé nýmæli og gildi einungis um samninga gerða eftir gildistöku þess. Það komi þvíekki til skoðunar í þessumáli.

Samkvæmt framangreindu komi greiðsluskylda stefnda því einungis til skoð-unar með tilliti til þrautaþrautavarakröfu stefnanda og beri í öllum tilfellum að sýkna stefnda af öðrum kröfum stefnanda.

Að endingu krefjist stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda sér að skaðlausu, sbr. 129. gr. og 130. gr. laga um meðferð einkamála.

Stefndi vísar til laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 1. gr., 3. gr., 5. gr. og 7. gr. l aganna. Þá vísar hann til 26. gr. laga nr. 33/2013 um neyt-endalán. Einnig er vísað til 19. og 2 8. gr. laga um meðferð einkamála. Málskostnað-arkrafa stefnda styðst við 129. gr., sbr. 130. gr., laga um meðferð einkamála. Einnig er vísað til laga nr. 7/2011 um Lúganó- samninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, einkum 23. gr. laganna.

Niðurstaða

Eins og áður segir varðar ágreiningur þessa máls í stórum dráttum það hvort íslensk lög eða dönsk gildi um lán sem stefndi veitti einstaklingum á þeim tæpu tveimur árum sem hann veitti íslendingum lán. Séu dönsk lög talin gilda reynir á hvort unnt sé að beita ófrávíkjanlegum íslenskum reglum neytendaréttar en að því frátöldu reynir á ógildingarákvæði samningalaga.

K o mið er fram að þetta mál er sprottið af því að neytandi hafði tekið fjölda-mörg smálán, fyrst hjá félaginu E - content ehf. en síðar hjá stefnda, félaginu e Comm-erce, sem hafði þá keypt starfsemi E- content. Með hliðsjón af fyrirmælum 1. mgr. 26. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán taldi lántakinn sig hafa greitt þessum lánveit-endum of háan kostnað af þeim lánum sem hann tók. Með vísan til sama ákvæðis taldi hann sig eiga rétt til þess að stefndi endurgreiddi honum það sem hann hefði ofgreitt og lagði drög að málshöfðun. Neytandanum tókst ekki að höfða mál gegn stefnda í Danmörku. Úr varð að stefnandi, Neytendasamtökin, keyptu kröfu lántakans á hendur stefnda og með heimild í lögum nr. 91/1991 gátu þau komið máli hans fyrir íslenska dómstóla.

Ber að vísa þrautavarakröfu stefnanda frá dómi?

Eins og áður greinir er þetta mál höfðað sem gagnsök í meiðyrða máli sem aðalstefnandi, e Commerce 2020 Ap S, höfðaði á hendur B-kk-þgf K-kk-þgf og Neytenda-samtökunum. Í því máli krafðist aðalstefnandi, nú stefndi, þess að gagnsökinni væri vísað frá dómi með þeim rökum að ekki nægði að skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 væru uppfyllt. Vegna samlagsaðildar til varnar í aðalsök þyrftu jafnframt að vera upp-fyllt skilyrði 19. gr. laganna um samlagsaðild í gagnsök. Til stuðnings kröfu sinni um frávísun gagnsakar byggði hann til vara á þvíað hún væri höfðuð á röngu varna r þingi.

Dómurinn hafnaði því að vísa gagnsök frá á grundvelli fyrstu málsástæðu stefnda. Dómurinn féllst hins vegar á þá málsástæðu sem stefndi setti fram til vara, að höfða hefði átt málið fyrir dönskum dómstólum.

Eins og áður segir var fjárkrafa gagnstefnanda fjórþætt. Í dómkröfu sinni í gagnsök krafðist gagnstefndi þess að málinu yrði vísað frá dómi án þess að tilgreina einhverja kröfu sérstaklega. Í greinargerð hans, í umfjöllun um máls ástæðu hans til vara, varnarþing í Danmörku, var tekið fram að einungis væri krafist frávísunar aðal-, vara- og þrautaþrautavarakröfu stefnanda í gagnsök, því þær kröfur vörðuðu láns-samninga stefnda, e Commerce 2020 Ap S. Við munnlegan málflutning um frávísun gagnsakar útskýrði gagnstefndi þessa kröfu þannig að þraut avara krafan varðaði ein-ungis lán sem lántakinn hefði tekið hjá félaginu E- content. Það væri íslenskt félag, með íslenska samninga, og ekki væri krafist frávísunar á þeirri kröfu vegna þeirrar málsástæðu að gagnsökin væri höfðuð á röngu varnarþingi. Einungis væri krafist sýknu af henni.

Af þessum sökum vísaði dómurinn einungis frá aðal-, vara- og þrautaþrauta-varakröfu stefnanda í gagnsök.

Með heimild í 3. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 ákvað dómari að kljúfa gagn-sökina frá aðalsökinni og er gagnsökin hér til meðferðar. Þar eð gagnsökin var klofin frá og fékk nýtt málsnúmer verða málsaðilar hér eftir ekki nefndir gagnstefnandi og gagnstefndi heldur stefnandi og stefndi.

Við aðalmeðferð málsins 27. september sl. var það fyrsta krafa stefnda að þrautavarakröfu stefnanda yrði vísað frá dómi. Því til stuðnings vísaði hann fyrst til þess að í dómkröfu hefði hann krafist frávísunar málsins í heild. Í meginmáli greinar-gerðar í gagnsök hefðu hins vegar einungis verið tilgreindar aðal-, vara- og þrauta-þrautavarakrafa stefnanda. Þaðhefði stafað afþví hversu ruglingslegur málatilbúnaður stefnanda hefði verið þegar hann gerði grein fyrir fjárkröfum í kröfuliðunum fjórum í stefnu í gagnsök. Dómari hefði ætíð heimild til þess að vísa má li frá af sjálfsdáðum (ex officio).

Í gagnstefnu fer stefnandi yfir það að aðalkrafan sé sá kostnaður sem lántakinn greiddi af lánum frá báðum félög unum, E - content og e Commerce, og krafan taki bæði til lögmæts kostnaðar og ólögmæts.

Varakrafan taki til kostnaðar af lánum frá báðum félögunum en einungis þess kostnaðar sem var umfram 1. mgr. 26. gr. laga nr. 33/2013, þ. e. a. s. ólögmæts kostn-aðar.

Í umfjöllun um þrautavarakröfu stefnanda er í gagnstefnu tekið fram að ein -ungis sé krafist endurgreiðslu þess kostnaðar sem lántakinn greiddi stefnda. Síðan segir orðrétt: „ þ. e. í þrautavarakröfunni er undan skilinn kostnaður tengdur lánveit-ingum félagsins E- content ehf.“ Þarna er því tekið fram aðþ rautavarakrafan varði ein-göngu kostnað af lánum stefnda, e Commerce.

Dómurinn fellst á það að dómkrafa í þrautavarakröfu stefnanda er ekki útfærð jafnítarlega og þær dómkröfur sem á undan koma. Það sem máli skiptir, það er hvort fyrirtækjanna hafði veitt þau lán sem endurgreiðslukrafan í þrautavarakröfunni tók til, var þó skýrt og ótvírætt tekið fram. Þrautavarakrafa stefnanda var því ekki vanreifuð um þann þátt sem réði úrslitum um það hvort stefndi taldi sig eiga að krefjast frávísunar hennar vegna málsástæðu hans til vara um varnarþing.

Dómurinn sér ekki aðra skýringu en stefndi hafi mislesið texta gagnstefnunnar. Misskilningur hans kom bæði fram í greinargerð og við munnlegan málflutning um kröfu hans um frávísun gagnsakar. Dómurinn áttaði sig ekki á þessum misskilningi enda hafði hann á þessu m tíma einungis kynnt sér málsástæður stefnda fyrir frávísun en ekki það hvernig stefnandi byggði upp fjárkröfur sínar. Ósagt skal látið hvort lög-maður stefnanda áttaði sig á þessum misskilningi lögmanns stefnda á fjárkröfum stefnanda, þ. e. a. s. að stefndi en ekki E- content ehf. hafði veitt lánin sem þrautavara-kra fan tekur til.

Ástæða þess að stefndi krafðist ekki í greinargerð frávísunar þrautavarakröf-unnar vegna málsástæðu sinnar til vara var ekki vanreifun stefnanda heldur misskiln-ingur stefnda. Af þeim sökum telur dómurinn að krafa hans um frávísun komist ekki að nú, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991, enda telur dómurinn að misskilningur stefnda á kröfugerð stefnanda sé ekki atriði sem dómara beri að gæta af sjálfsdáðum.

Auk þess hefur stefnandi hvorki samþykkt að krafan k o mist að, sbr. 1. mgr. 111. gr. né samþykkt að málsástæða stefnda um vanreifun komist að, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Því er hafnað þeirri kröfu stefnda, sem hann setti fyrst fram í fyrri ræðu sinni við efnismeðferð málsins, að þrautavarakröfu stefnanda verði vísað frá dómi.

M átti lántakinn framselja kröfuna ?

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu fyrst á því að samkvæmt 11. gr. allra láns-s a mninga sem neytandinn hafi gert við stefnda og samkvæmt 9. gr. almennra skilmála stefnda hafi lántaki ekki rétt til þess að yfirfæra réttindi sín og skyldur til þriðja aðila án skriflegs samþykkis stefnda sem lánveitanda. Sambærilegt ákvæði sé í almennum skilmálum E- content ehf.

Þann rétt sem lántakinn hugðist sækja úr hendi stefn da, lánveitanda, byggir hann strangt til tekið ekki á lánssamningnum sjálfum. Hann byggir þann ætlaða rétt sinn á lögum, nánar tiltekið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán, þar sem er lögfest hámark hlutfallstölu kostnaðar af lánum til neytenda. Endurgreiðsluskyldan sem lántakinn telur að hvíli á stefnda á því ekki stoð í samningssambandi þeirra heldur þeirri skyldu sem lántakinn telur að hvíli á stefnda að lögum, að endurgreiða þann kostnað af lántökunni sem nam hærri fjárhæð en 1. mgr. 26. gr. mælir fyrir um.

Þau ákvæði í lánssamningum og almennum skilmálum sem stefndi vísar til til-greina að lántakinn geti hvorki framselt rétt né skyldur á grundvelli lánssamninganna. Þar eð endurkrafa lántakans grundvallast ekki á lánssamningunum telur dómurinn að ákvæðin sem stefndi byggir á komi ekki í veg fyrir að lántakanum hafi verið heimilt að framselja stefnanda, Neytendasamtökunum, þá kröfu sem hann telur sig eiga á hendur stefnda.

Falla lánin undir 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil?

Stefnandi byggir endurgreiðslukröfu sína í fyrsta lagi á því að íslensk lög gildi um lánssamningana sem lántaki gerði við stefnda. Þessa málsástæðu byggir stefnandi á 5. gr. laga nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samningaréttar. Á kvæðið takmarki heim-ild samningsaðila til að semja sig undan ófrávíkjanlegum reglum þess aðildarríkis þar sem neytandinn býr. Til stuðnings því að lán stefnda falli undir 5. gr. laga nr. 43/2000 vísar stefnandi til úrskurðar áfrýjunarnefndar neytendamála í máli nr. 6/2019. Í þeim úrskurði taldi nefndin að lán stefnda féllu undir hugtakið „þjónusta “í skilningi 1. mgr. 5. gr. laganna.

Í dómi 11. ágúst 2021 í máli nr. E- 5637/2020 tók dómurinn afstöðu til þess hvort orðið „þjónusta“ í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 yrði túlkað sem lánveiting. Að mati dómsins eiga sömu rök við umþ essa málsástæðu stefnanda og áttu við í því máli.

Af þeim sökum verður röksemdafærsla í því máli endurtekin hér að því marki sem röksemdir málsaðila gefa tilefni til.

Á kvæði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar er orðað þannig:

Grein þessi á við um samninga sem maður (neytandi) gerir um afhendingu vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin.

Rómarsamningurinn sem tók gildi 19. júní 1980 er grundvöllur laganna. Sam-svarandi ákvæði er orðað þannig í 1. mgr. 5. gr. hans:

Article 5 Certain consumer contracts

1. This Article applies to a contract the object of which is the supply of goods or services to a person ('the consumer') for a purpose which can ber egarded as beingoutside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

Það er óumdeilt að stefndi veitir lán í atvinnuskyni og gengið er út frá því að þeir sem taka lán hjá honum nýti féð ekki í atvinnuskyni. Lánveitandi og lántaki eru því í þeirri réttarstöðu sem ákvæðið tekur til. Álitaefnið er hvort samningurinn sem þeir tveir gera falli undir ákvæðið.

Að mati dómsins leikur varla nokkur vafi á því að þótt notað sé orðið afhend-ing sé í ákvæðinu átt við af hendingu gegn gjaldi, þ. e. a. s. kaup á vöru eða þjónustu.

Orðalag b-liðar 4. mgr. 5. gr. gefur skýra vísbendingu umþað. Umfjöllun um ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 43/2000 segir það einnig berum orðum. Þar segir til dæmis að ákvæðið eigi því aðeins við þegar „annar aðili samnings selji vöru eða þjónustu til neytanda semlið í atvinnu sinni“.

Enn fremur segir í frumvarpinu að ákvæði 5. gr. eigi jafnt við um staðgreiðslu-viðskipti og um samning um lánsviðskipti sem sé gerður í tengslum við kaupin. Ráða má af þessum orðum löggjafans að þeir lánssamningar sem ákvæðið tekur til séu lán sem séu tekin í tengslum við kaup á vörum og þjónustu.

Að mati dómsins má lesandi við fyrstu sýn telja að undir ákvæðið falli a) samningar sem neytandi gerir um kaup á vör u eða b) samningar sem hann gerir um kaup á þjónustu, eða c) samn ingar sem hann gerir um lán til þess að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu. Texti laganna veitir ekki vísbendingu um það að tilefni sé til þess að ve fengja þessa merkingu ákvæðisins.

Lög nr. 43/2002 um lagaskil á sviði samningaréttar eru, eins og áður segir, grundv ölluð á Rómarsamningnum frá 1980. Allar efnisreglur samningsins eru óbreyttar í lögunum.

Í frumvarpi til laga um lagaskil segir að álitamál kunni að rísa um merkinguh ugtak a. Inntak þeirra verði að ráðast af Evrópuréttinum en ekki af lögum einstakra aðildarríkja samningsins. Í frumvarpinu er enn fremur tekið fram að í 18. gr. Rómar-samn ingsins sé ákvæði umtúlkun ákvæða hans. Þar segi að við túlkun og beitingu ákvæðanna skuli taka tillit til alþjóðlegs eðlis þeirra og þarfarinnar fyrir einsleita túlkun og beitingu í öllum þeim ríkjum þar sem sömu reglur gilda. Í bókun við samn-inginn sé gert ráð fyrir því að EB- dómstóllinn hafi vald til þess að túlka ákvæði hans. Það sé liður í að ná fram þeirri samræmingu sem 18. gr. geriráð fyrir.

Að auki segir í frumvarpinu að með lögfestingu þess verði þær efnisreglur Rómarsamningsins sem séu teknar upp í frumvarpið hluti af íslenskum rétti og hafi þar stöðu sem almenn lög. Um túlkun þeirra og beitingu fari því samkvæmt þeim aðferðum og sjónarmiðum sem tíðki st í íslenskum rétti almennt. Áréttað er að lögfest-ing þessara reglna sé liður í því að samræma íslenska löggjöf á þessu sviði löggjöf og lagaframkvæmd í ríkjum EB. Af þeim sökum verði að telja heppilegt að túlkun þeirra og framkvæmd sé einnig samræmd Rómarsamningnum. V ið túlkun ákvæða frum-varpsi ns og framkvæmd hér á landi sé nauðsynlegt að hafa þetta í huga Að öðrumk osti sé hætta á að markmiðin með lögfestingu þessara reglna náist ekki.

Af þessu leiði að telja verði heppilegt að tillit verði tekið til dóma fram-kvæmdar EB- dómstólsins viðtúlkunogbeitingu samningsins, auk dómaframkvæmdar í einstökum ríkjum EB. Því eigi við svipuð sjónarmið og gildi yfirleitt um E ES- samn-ing inn, sbr. einkum 6. gr. hans, og þau sjónarmið sem gildi um túlkun og beitingu Lúganó - samningsins, sbr. bókun 2 við þann samning. Sömu sjónarmið eigi einnig viðum túlkun og beitingu allra alþjóðasamninga sem hafi verið lögfestir hér á landi. Íslenskir dómstólar séu að sjálfsögðu hvorki bundnir af þeim dómsúrlausnum EB-dómstólsins né úrlausnum dómstóla aðildarríkja sem varða Rómarsamninginn. Engu að síður sée ðlilegt að tillit verði tekið tilþeirra eigi markmiðin með lögfestingu frum-varps i ns að nást.

Í frumvarpinu er því lögð áhersla á það að túlkunin eigi að vera samræmd innan þeirra ríkja sem hafa annaðhvort ger st aðilar að samningnum eða leitt hann í lög sín þannig að þeir sem gera einkaréttarlega samninga, þar með taldir neytendur, njóti sömu réttarstöðu í öllum þessum löndum. V ið túlkun laganna skuli beita aðferðum sem nái fram einsleitri og samræmdri framkvæmd.

Þessu til viðbótar segir í athugasemdum með 1. mgr. 5. gr. að það sé tilgangur ákvæðisins að vernda neytendur og beri að skýra ákvæðið í samræmi við þann tilgang. Að lokum segir í athugasemdum við ákvæðið að dæmi um íslenskar reglur sem ekki sé hægt að víkja frá með samningi neytanda í óhag séu ákvæði laga um neytendalán, sem voru þá lög nr. 121/1994 en eru nú lög nr.33/2013.

Hugtakið vörur og þjónusta/ vörur eða þjónusta Það er alkunna að undir hugtakið þjónustu má fella nánast hvað sem er. Það á einnig við um enska orðið „services “. Efni þess ræðst alfarið af því samhengi sem það stendur í.

Þótt það lagaákvæði sem þurfi að túlka sé lagaskilaregla varðar það tiltekna réttarstöðu þar sem annar samningsaðilinn er neytandi en hinn er seljandi vöru eða þjónustu í atvinnuskyni eða lánveitandi. Auk þess eru þau fyrirmæli í frumvarpi til laga um lagaskil að skýra beri ákvæðið í samræmi við þann tilgang þess að vernda neytendur. Jafnframt er þar tekið fram að ekki megi með samningi víkja frá ákvæðum laga um neytendalán neytanda í óhag.

Um neytendavernd hafa Efnahagsbandalag Evrópu og síðar Evrópusambandið(Evrópubandalagið) sett fjöldamargar tilskipanir. Þeirra á meðal má nefna tilskipun 87/102/ EBEum samræmingu á lögum og stjórnsýslu fyrirmælum aðildarríkjanna varð-andi neytendalán, 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, 97/7/EB um neytendavernd að því er varðar fjarsölusamninga, 2007/64/EB um greiðslu þjón -ustu á innri markaðnum og 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur og um nið-urf ellingu tilskipunar ráðsins 87/102/EB.

Í þessum tilskipunum er, eins og heiti þeirra gefa til kynna, fjallað um kaup neytenda á vörum og þjónustu og lán til þeirra kaupa. Stundum er talað um veitingu þjónustu og afhendingu vöru. L jóst er þó að umfjöllunin varðar kaup neytanda á þessu tvennu, hvort heldur hann greiðir með reiðufé eða láni. O rðas amstæðan„ vara og þjón-usta“ svo og„ vörur eða þjónusta“ er síendurtekin í öllum textun um. Af tilskipununum er ljóst að þegar orðin vörur og þjónusta standa saman mynda þau einingu eðas érstakthug tak. Á ensku er samstæða n „goods or services“ eða „goods andservices“.

Þessu til stuðnings má vísa til inngangsorða tilskipunar 2008/48/EB um láns-samninga fyrir neytendur. Í 4. efnisgrein segir að ólík lög í löndum Evrópusambands-ins skapi hindranir á innri markaðnum. Þær hindranir takmarki „þá möguleika neyt-enda að nýta sér beint síaukið framboð á lánum yfir landamæri. Þessi röskun og t ak-markanir geti svo aftur haft áhrif á eftirspurn eftir vörum og þjónustu.“

Í 9. efnisgrein er rætt um innlenda löggjöf sem aðildarríkjum er frjálst að við-h alda og að þeirra á meðal gætu verið ákvæði „um uppsögn samnings um sölu á vöru eða þjónustu ef neytandinn nýtir sér rétt sinn til að falla frá lánssamningnum“.

Í 37. efnisgrein segir: „ Þegar um er að ræða tengda lánssamninga eru kaupin á vöru eða þjónustu og lánssamningur, sem er gerður vegna þessara kaupa, gagnkvæmt háð hvort öðru. Þess vegna skal neytandi, sem nýtir sér rétt sinn til að falla frá kaup-samningi, sem byggður er á lögum Bandalagsins, ekki lengur vera bundinn af tengda lánssamningnum. [...] Þetta skal ekki heldur hafa áhrif á rétt neytenda, sem veittur er samkvæmt innlendum ákvæðum, þar sem kveðið er á um að ekki megi stofna til neinna skuldbindinga milli neytandans og veitanda vöru eða þjónustu, og ekki heldur eiga sér stað greiðslur á milli þessara aðila, á meðan neytandinn hefur ekki undirritað lánssamning til að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu.“

Af þessum texta í inngangsorðum tilskipunarinnar er ljóst að þegar orðið þjón-usta er í þessu síams hugtaki með orðinu vörur og í söm u setningu er fjallað um lán ( credit/ credit agreement) til að fjármagna kaupin vísar orðið þjónusta ekki til láns eð a fjárhagslegrar fyrirgreiðslu. Það vísar til þeirrar þjónustu sem neytandinn getur keypt með láninu. Inngangsorð tilskipananna eru síðan endurspegluð í ákvæðum þeirra.

Nánast öll íslensk lög á sviði neytendaréttar byggjast á evrópskum tilskip-unum. Nefna má lög nr. 5 7/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu og lög nr. 16/2016 um neytendasamninga. Í þeim, eins og í brottföllnum lögum á sviði neytendaréttar, kemur hugtakið „vara og þjónusta“ svo og „vörur eða þjónusta “oft fyrir.

Tilskipun 2008/48/EB var leidd inní íslenskan rétt með lögum nr. 33/2013 um neytendalán. Þessi samstæða orðanna „vörur eða þjónusta“ er endurspegluð í mörgum ákvæðum laganna. Af þessum ákvæðum sést afdráttarlaust, eins og í tilskipuninni, aðþegar orðið þjónusta helst í hendur við orðið vörur verður það ekki klofið frá orðinu vörur í því skyni að gefa því merkinguna lánveiting eða merkinguna fjármálaþjónusta.

Þegar orðið þjónusta helst ekki í hendur við orðið vörur ílögunum kemur það eingöngu fyrir sem síðari liður í hugtökunum „viðbótarþjónusta“, „ fjármálaþjónusta“eða „ láns þjónusta“ ogí setningum þar sem talað er um þjónustu lánamiðlara.

Í lögum n r. 33/2013 er því gerður skýr greinarmunur á annars vegar hugtök -unum fjármálaþjónustu (financial services) og viðbótarþjónustu (ancillary services) og hins vegar „vörum eða þjónustu“ (goods or services).

Væri hugtakinu þjónusta í samstæðunni „vörur og þjónusta“ í lögum um neyt-endalán gefin merkingin fjármálaþj ó nusta yrði sérhvert ákvæði laganna þar sem þetta síamshugtak er notað vandskilið.

Með þessu er dómurinn ekki að segja að ekki geti þurft að túlka inntak orðsins þjónusta þegar það stendur með orðinu vörur. Einungis er verið að benda á það að í tilskipunum Efnahagsbandalagsins og Evrópusambandsins, svo og í lögum sem eru sett til þess að leiða þessar tilskipanir í íslenskan rétt, verður hugtakinu þjónusta í þessu sérstaka samhengi ekki gefin merkin gin fjármálaþjónusta, því efnislegt sam-hengi í ákvæð unum býður ekki upp á þá túlkun.

Ákvæði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 er, einsog áður segir, orðað svo:

G rein þessi á við um samninga sem maður (neytandi) gerir um afhendingu vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin.

Fyrirmyndin í enskri þýðingu á 1. mgr. 5. gr. Rómarsamningsinserþ annig:

Article 5 Certain consumer contracts

1. This Article applies to a contract the object of which is the supply of goods or services to a person ('the consumer') for a purpose which can be regarded as being outside his trade or profession, or a contract for the provision of credit for that object.

Orðalag ákvæðisins, hvort heldur er í íslensku lögunum eða enskri útgáfu Rómarsamningsins, er algerlega hliðstætt þeim ákvæðum í tilskipunum og lögum sem hér hefur verið vís að til. Að mati dómsins á það sama við um túlkun þess og túlkun til-vitnaðra lagagreina, að þar sem orðin „vörur eða þjónusta“ standa saman, ekki hvað síst séu þau ísetningu þar sem jafnframt er vísað í lánveitingar til kaupanna (credit agreement), verður orðið þjónusta ekki skýrt eða túlkað sem fjármálaþjónusta eða lán-veiti ng, því efnislegt samhengi ákvæðisins rúmar ekki slíka túlkun.

Það er því mat dómsins aðhugta kið lán samrými stekki efnisinntaki hugtaksins þjónusta í neytendarétti þegar það orð helst í hendur við orðið vara og alveg sérstak-lega ekki þegar í sömu efnisgrein er rætt um láns samning vegna kaupanna. Dómurinn telurslíkatúlkunefnislega ósamrýmanlega ákvæði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 enda yrði efni þess þá að það ætti við um samninga sem neytandi gerði um kaup á vöru eðaum kaup á láni eða samninga um lán til að fjármagna kaupin. Má segja að merking ákvæðisins í þeirri túlkun verði mótsagnakennd.

Í ákvæðinu er berum orðum vísað í samning um lán. Það er samningur um lán semeru veitt til þess að fjármagna kaup á „vörum eða þjónustu“. Þannig eru lán stefn-a ndaekki. Þau falla því ekki undir ákvæðið. Af þessum sökum er það mat dómsins að íslensk lög gildi ekki um þá lánssamninga sem lántakinn gerði við stefnda heldur þau lög sem samið var um, sbr. 3. gr. laga nr. 43/2000, það er dönsk lög.

Hugtakið neytandi og 7. gr. l aga nr. 43/2000 um lagaskil Stefnandi byggir í öðru lagi á því að þótt dönsk lög gildi um ágreininginn eigi engu að síður að beita ó frávíkjanlegum reglum íslenskra laga. Þeirra á meðal sé 1. mgr. 26. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán. Þ ótt erlend lög gildi um tiltekið ágrein-ingsefni sé í 7. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar veitt heimild til þess að beita ófrávíkjanlegum reglum í lögum annars lands sem atvik málsins hafi náin tengsl við, að því marki sem skylt sé að beita þessum ófrávíkjanlegu reglum sam-kvæmt lögum þess lands.

Stefndi bendir hins vegar á að stefnandi sé ekki neytandi í skilningi laga um lagaskil og því geti hann ekki reist kröfu á neytendarétti þótt lántakinn kynni að geta það.

Eins og fram er komið fjallar 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samn-ingar éttar sérstaklega um neytendasamninga. Í greinargerð með frumvarpi til laganna segir um 5. gr. að hugtakið neytendasamningur eigi sér samsvörun í 13. gr. Lúganó-samn ingsins. Það ákvæði er nú í 15. gr. þess samnings sem var gerður 30. október 2007, sbr. lög nr. 7/2011. Samkvæmt því er neytendasamningur samningur, sem maður, neytandi, gerir í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans.

Í fræðum og framkvæmd er gengið út frá því að skýra beri hugtakið neytandi sjálfstæðri skýringu og þröngt. Skýringin á hugtakinu verði að byggjast á stöðu við-komandi í tengslum við ákveðinn samning ásamt eðli og markmiði samningsins.

Á kvæði 1. mgr. 15. gr. Lúganó- samningsins þykir styðja þá túlkun að einungis einstaklingar geti fallið undir hugtakið neytandi. Til stuðnings þeirri túlkun má einnig vísa til dóms Evrópudómstólsins í máli nr. C- 898/91 S-x-x L-x-x g. TVB [1993]

ECR I- 139 þar sem lögaðili, sem hafði keypt kröfu af neytanda, gat ekki borið fyrir sig réttindi sem voru sérstaklega sett til verndar neytendum.

Stefnandi er lögaðili en ekki einstaklingur. Þótt sá sem hann leiðir rétt sinn frá hefði getað byggt á lögum nr. 33/2013, með vísan til 7. gr. laga nr. 43/2000, telur dómurinn að stefnandi geti það ekki. Því verður ekki tekin afstaða til þeirrar máls -ástæðu stefnanda að beita eigi ófrávíkjanlegum reglum íslensks neytendaréttar.

Er hægt að beita 36. gr. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936?

Samkvæmt því sem hefur verið rakið gilda íslensk lög ekki um lánssamninga lántakans og stefnda þar eð lánssamningarnir falla ekki undir 5. gr. laga nr. 43/2000. Auk þess verður ófrávíkjanlegum reglum íslensks neytendaréttar ekki beitt á grund-velli heimild ar í 7. gr. sömu laga þar eð stefnandi telst ekki vera neytandi. Samkvæmt þessu gilda um lánssamningana lög þess lands sem lántakinn og stefndi sömdu um í lánssamningum sínum, sbr. 3. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil. Í 16. gr. samninganna segir að lánakjörin lúti dönskum lögum og kveða skuli á um þau fyrir dönskum dóm-stólum.

Stefnandi byggir í þriðja lagi á því að víkja beri 16. gr. lánssamninganna til hliðar með vísan til 36. gr. og 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Þar eð dönsk lög gilda um samningssamband lántaka og lánveitanda kemur aðmati dómsins ekki til greina að beita íslenskum ógildingarreglum um tiltekin samn-ingsákvæði. Í dönskum samningalögum eru einnig ógildingarreglu r. Á þeim byggir stefnandi hins vegar ekki þá kröfu að víkja skuli 16. gr. samningss kilmálanna til hliðar. Fyrir þeirri málsástæðu hans að það ákvæði sé ósanngjarnt vantar því lagarök.

Af þeim sökum verður ekki fallist á að víkja beri samningsákvæðinu til hliðar.

Samandregið

Þ að er því niðurstaða dómsins að lántakanum hafi verið heimilt að framselja stefnanda, Neytendasamtökunum, ætlaða kröfu sína á hendur stefnda. Dómurinn telur hins vegar að láns samningar lántakans og stefnda falli ekki undir 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar því þau lán sem stefndi veitti hafi ekki verið veitt til þess að fjármagna kaup á vöru eða þjónustu. Af þeim sökum gildi um samningssamband þeirra lög þess lands sem þeir sömdu um, þ. e. dönsk lög.

Það er jafnframt niðurstaða dómsins að stefnandi falli ekki undir hugtakið neytandi og því geti hann ekki borið fyrir sig ófrávíkjanlegar reglur íslensks neytenda-réttar með vísan til 7. gr. laga nr. 43/2000. Enn fremur telur dómurinn að ógildingar-ákvæðum íslensks samningaréttar verði ekki beitt um samningsákvæði sem dönsk lög gilda um. Þar með vanti rök fyrir því að víkja skuli lagavalsákvæði lánssamninganna til hliðar.

Af þessum sökum verður að sýkna stefnda af þrautavarakröfu stefnanda.

Með vísan til atvika þessa máls og aðstæðna allra þykir rétt að hvor málsaðili um sig beri sinn kostnað af málinu.

I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari kveður uppþ ennan dóm.

D Ó MS O R Ð

Stefndi, e Commerce 2020 Ap S, er sýkn af þrautavarakröfu stefnanda, Neyt-endasamta kanna.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

I-kvk-nf L-kvk-nf