E-82/2022

I. Dómkröfur, aðild og málsmeðferð

1. Mál þetta er höfðað 30. maí 2022. Stefnendur eru D-x-x W-x-x S-x-x og B-x-x W-x-x S-x-x, Skólastíg 32, 340 Stykkishólmi, sem stefna fyrir dóm TM tryggingum hf., Síðumúla 24, 108 Reykjavík.

2. Stefnendur krefjast þess að viðurkennd verði bótaskylda úr fasteignatryggingu hjá stefnda og bótaréttur stefnenda samkvæmt vátryggingarskírteini nr. 1475437, vegna vatnstjóns sem varð á fasteign stefnenda að Skólastíg 32, Stykkishólmi, fastanúmer F211- 6201. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnenda.

4. Dómari fékk málinu úthlutað 6. september 2022. Aðalmeðferð málsins var fyrst fyrirhuguð 3. febrúar sl., en þurft hefur að fresta henni ítrekað utan réttar þar sem ekki hefur reynst mögulegt að koma henni á af ýmsum orsökum.

5. Aðalmeðferð málsins fór fram miðvikudaginn 17. maí 2023 og var málið dómtekið sama dag. Stefnandinn D-x-x gaf skýrslu fyrir dómi auk þess sem vitnið S-kk-nf I-kk-nf B-kk-nf gaf skýrslu. Þá gaf L-kk-nf S. G-kk-nf skýrslu símleiðis.

I I. Málsatvik

6. Stefnendur keyptu íbúð á neðri hæð fasteignarinnar við Skólastíg 32 í Stykkishólmi 1. september 2017 og hugðust gera á eigninni miklar endurbætur og breytingar. Stefnendur kveðast þannig hafa endurnýjað alla glugga og hurðir, klætt húsið trefjaklæðningu og sett flísar á gólf. Allt hafi virst líta velút í upphafi, þar til stefnendur tóku eftir skemmdum í útveggjum hússins sem komu að sögn alveg flatt upp á stefnendur, þar sem allar lagnir og drenlagnir hafi áttað vera nýlegar í húsinu.

7. Stefnendur kveðast hafa sett sig strax í samband við stefnda, eða þann 21. febrúar 2019, í þeirri von að fá tjón sitt bætt og að brugðist yrði við eins fljótt og unnt væri. Daginn eftir hafi stefndi staðfest móttöku á tjónstilkynningu um leið og tilkynnt hafi verið að skoðunarmaður kæmi til að skoða rakaskemmdirnar. Stefndi bendir hins vegar á í þessu sambandi að dómskjal sem vísað sé til þessu til stuðnings beri með sér að tjónið hafi verið tilkynnt 17. september 2019 samkvæmt dagsetningu skjalsins.

8. Stefnendur lýsa því svo að enginn hafi sett sig í samband við stefnendur frá stefnda þrátt fyrir eftirgangsmuni stefnenda sem töldu að bregðast yrði við sem allra fyrst áður en skemmdirnar yrðu meiri. Stefndi kannast ekki við þessa lýsingu málsatvika og kveður þetta rangt og ósannað, sem og staðhæfingar um að eignin hafi skemmst á þeim tíma sem liðið hafi frá meintri tjónstilkynningu og þar til gripið hafi verið til ráðstafana til að finna orsök rakaskemmda.

9. Stefnendur tilkynntu stefnda 2. s eptember 2019 að enn væri enginn kominn til þess að skoða eignina. Stefnendur kveðast þá loksins eða 17. september hafa heyrt frá stefnda, eða að sögn rúmum sex mánuðum frá upphaflegri tjónstilkynningu.

10. Í kjölfarið fór fram umfangsmikil skoðun á því hvað var að valda umræddum rakaskemmdum en á þeim tíma varekki enn vitað hvað orsakaði tjónið, en líkur taldar á því að þetta stafaði frá efri hæð hússins.

11. Við nánari skoðun tæplega ári seinna eða þann 15. september 2020 kom í ljós að skólplögn á efri hæð hússins var stífluð án þess að orsök stíflunnar væru ljós. Flæddi úr lögninni með þeim afleiðingumað sögn stefnenda að íbúð þeirra hafi nánast eyðilagst á þeim tíma sem stefnendur höfðu beðið eftir viðbrögðum frá stefnda, en þessu mótmælir stefndi, sbr. framangreint. Daginn eftir voru lagnirnar myndaðar og þá kom í ljós að lagnir í íbúð stefnenda voru í góðu ástandi en rörin á milli hæða höfðu sprungið sem olli raka í íbúð stefnenda.

12. Þann 15. október 2020 hafnaði stefndi bótaskyldu í málinu með þeim rökum að rekja mætti skemmdirnar til frárennslislagna í grunni fasteignarinnar, en slíkt tjón væri undanþegið bótaskyldu samkvæmt skilmálum vátryggingarinnar.

13. Í málinu liggja fyrir teikningar af fasteigninni. Þar má sjá að fasteignin á efri hæð er stærri að flatarmáli en fasteignin á neðri hæð. Upphaflega mun hafa veriðum eina fasteign að ræða sem var síðar skipt upp í tvær fasteignir, þ. e. efri og neðri hæð. Stefndi lýsir því þannig að umrædd skólplögn efri hæðar tilheyri einungis efri hæð eignarinnar og liggi lóðrétt niður í gegnum grunn þeirrar fasteignar og framhjá íbúð stefnenda á grundvelli framangreinds stærðarmunar á gólffleti íbúðanna.

14. Af gögnum málsins verður ráðið að sú lögn sem sé orsök vandan sí fasteign stefnenda tilheyri eingöngu íbúð efri hæðar og nýtist einungis þeirri fasteign. Í stefnu segir þannig að frárennslislagnir úr íbúð stefnenda liggi allar niður í lagnir fyrir neðan botnplötu fasteignarinnar og renni þaðan beint út úr fasteigninni þar sem þær tengist fráveitukerfi sveitarfélagsins.

15. Þann 25. janúar 2021 var afstaða stefnda kærð til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, bæði að sögn stefnenda vegna athafnaleysis stefnda um að hafa ekki brugðist við ítrekuðum beiðnum stefnenda um að framkvæma skoðun á eigninni og jafnframt vegna höfnunar stefnda á bótaskyldu.

16. Þann 2. mars 2021 barst niðurstaða frá úrskurðarnefndinni sem kvað á um að stefnandinn D-x-x n, sem sótti málið fyrir hönd beggja stefnenda, ætti rétt á bótum úr fasteignatryggingu sinni hjá stefnda. Úrskurðarnefndin taldi það hvíla á stefnda að sýna fram á að fyrrgreint undanþáguákvæði ætti við sem ekki hefði tekist og því væri bótaskylda fyrir hendi.

17. Stefndi hafnaði þessari niðurstöðu og tilkynnti stefnanda D-x-x um þá afstöðu með bréfi 15. mars 2021 með vísan til 4. mgr. 7. gr. samþykkta fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum nr. 1090/2005.

18. Stefnendur sendu stefnda bréf 25. maí 2021 til að freista þess að sögn að ná sátt í málinu enán árangurs.

19. Ágreiningslaust er að fasteignatrygging stefnenda hjá félaginu er ekki trygging fyrir fjöleignarhúsið í heild, heldur einungis fyrir íbúð stefnenda.

I II. Málsástæður og lagarök stefnenda 20. Stefnendur byggja á því að stefndi sé skaðabótaskyldur vegna leka sem olli tjóni í fasteign þeirra á grundvelli vátryggingar sem stefnendur keyptu hjá stefnda. Stefn endurbyggja á 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004 umv átryggingasamninga, en samkvæmt þeirri grein eigi vátryggður rétt á fullum bótum fyrir fjártjón sitt sé ekki um annað samið í vátryggingarsamningi.

21. Í 1. mgr. 92. gr. laganna segi að hafi vátryggingaratburður orðið skuli hver sá sem telur sig eiga kröfu á félagið skýra frá því án ástæðulauss dráttar, sbr. og 3. mgr. 28. gr. sömu laga. Ó umdeilt sé í máli þessu að stefnendur hafi haft samband við stefnda um leið og tjónsins varð vart þann 21. febrúar 2019.

22. Stefnendur hafna þeirri málsástæðu stefnda, sem hann hafi byggt m. a. á við meðferð málsins fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum, að það væri mikið sig undir plötu. Þetta eigi sér enga stoð enda gólfið í íbúð stefnenda nýlegt og ekkert sig í því.

23. Frárennslislögn sú sem valdið hafi umræddu tjóni liggi frá íbúð á efri hæð hússins lóðrétt niður í fyllingu undir efri hæð hússins en við hlið neðri íbúðar hússins, sem séí eigu stefnenda. Lögn þessi sé ekki staðsett inni í vegg íbúðar stefnenda heldur fyrir utan vegginn en þó í fyllingu undirlags efri íbúðarinnar. Skýrist það afþvíað íbúð efri hæðar er mun stærri en íbúð neðri hæðar og teygi grunnur efri íbúðar sig því út fyrir grunn neðri íbúðar. Loks beygist frárennslislögnin til hliðar og liggi þannig lárétt undir botnplötu íbúðar stefnenda þaðan sem hún tengist fráveitukerfi sveitarfélagsins. Við skoðun 16. september 2020 hafi það fengist staðfest að allar lagnir í íbúð stefnenda voru í lagi. Hins vegar hafi komið í ljós að rör á milli hæða væri allt sprungið sem hafi valdið tjóni. Staðsetning sprungunnar sé því fyrir neðan íbúðina á efri hæð en við hlið ytri veggjar íbúðar stefnenda. Eðli málsins samkvæmt geti ekki verið um að ræða lögn í grunni neðri íbúðar hússins, hinnar vátryggðu fasteignar, þar sem staðsetning hins skemmda rörs sé fyrir ofan botnplötu þess.

24. Stefnendur mótmæla því að rörið liggi í gegnum vegg hjá stefnendum líkt og stefndi hafi haldið fram, þvíað staðreyndin sésú að rörið liggi, líkt og að framan greinir, á bakvið vegg hjá stefnendum, í fyllingu undir grunni íbúðar á efri hæð. Tjónið sem um ræðir sé ekki í grunni hinnar vátryggðu fasteignar heldur megi rekja tjónið til lagnar sem tilheyri efri hæð hússins.

25. Í vátryggingarskírteini nr. 1564748 komi skýrlega fram að vátryggingarstaður samkvæmt fasteignatryggingu stefnanda sé Skólastígur 32, Stykkishólmsbæ, fastanúmer 211- 6201. Skolp-og frárennslis leiðslur úr íbúð stefnenda liggi allar niður í lagnir fyrir neðan botnplötu íbúðarinnar og renni þaðan beint út úr húsinu þar sem þær tengist fráveitukerfi sveitarfélagsins. Skolp úr fasteign stefnenda renni því með engu móti upp í gegnum frárennslis leiðslur þær sem séu í grunni íbúðar á efri hæð, bakvið vegg neðri íbúðarinnar, áður en þær fara út í fráveitukerfið. Verði því ekki séð hvernig rör það sem valdið hafi tjóni á fasteign stefnenda geti talist s kolp- eða frárennslis leiðsla í grunni hinnar vátryggðu fasteignar.

26. Stefnendur byggja og á því að undanþáguskilmálar stefnda séu ekki nægilega skýrir til þess að hafna bótaskyldu í málinu. Stefnendur telja að afstaða stefnda sé röng og byggð á misskilningi, þ. e. undanþáguákvæði greinar 19.3 geti ekki átt við. Þá er á því byggt að það hvíli á stefnda að sýna fram á að nefnt undanþáguákvæði geti átt við. Stefndi hafi til þessa ekki axlað þá sönnunarbyrði.

I V. Málsástæður og lagarök stefnda 27. Stefndi, TM tryggingar hf., hafnar og mótmælir öllum málsástæðum stefnenda. Stefndi byggir í fyrsta lagi á því að meint tjón stefnenda heyri ekki undir þá fasteignatryggingu sem keypt hafi verið af félaginu. Í öðru lagi byggir stefndi á því að undanþága í skilmála tryggingarinnar komi í veg fyrir greiðsluskyldu stefnda vegna krafna stefnenda.

Tjón stefnenda heyri ekki undir fasteignatryggingu hjá stefnda 28. Stefndi áréttar að í húsinu við Skólastíg 32 séu tvær aðskildar fasteignir. Stefnendur séu eigendur fasteignar á neðri hæð og hafi þau keypt fasteignatryggingu hjá stefnda. Hins vegar liggi ekkert fyrir um hvort eigandi fasteignar efri hæðar hafi keypt fasteignatryggingu.

29. Upplýst sé að það hafi verið lögn sem einungis fasteign efri hæðar hafði afnot af sem hafi verið farin að láta á sjá. Í 4. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994 segi um séreign að hún sé afmarkaður hluti af húsi eða lóð eins og honum er lýst í þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu, skiptasamningi og/eða öðrum þinglýstum heimildum um húsið, ásamt því sem honum fylgir sérstaklega, hvort heldur er húsrými í húsinu sjálfu, bílskúr á lóð þess eða sameiginlegri lóð margra húsa, lóðarhluti, búnaður eða annað samkvæmt sömu heimildum, ákvæðum laganna eða eðli máls. Í 5. gr. laganna sé svo nánar útlistað hvað teljist til séreignar í fjöleignarhúsi en þar segi að undir séreign fjöleignarhúss falli lagnir og tilfæringar, hverju nafni sem þær nefnast og hvar sem þær eru, sem eingöngu þjóna þörfum viðkomandi séreignar. Óumdeilt séí máli þessu að hin umþrætta lögn sem leiddi til raka í fasteign stefnenda þjóni eingöngu þörfum fasteignar efri hæðar með fastanúmerið 211- 6202. Lögnin tilheyri því ekki fasteign stefnenda heldur fasteign efri hæðar.

30. Í skilmálum fasteignatryggingar stefnda sem eigi við í máli þessu segi í grein 2.1 að vátryggingin nái til húseignar þeirrar eða hluta húseignar, sem nefnd er í vátryggingarskírteini eða iðgjaldskvittun ásamt fylgifé, sem fellur undir lögboðna brunatryggingu húseignarinnar. Vátryggingin nái því ekki til fasteignar efri hæðar sem sémeð annað fastanúmer en tilgreint sé í framlögðum vátryggingarskilmálum stefnda. Í vátryggingarskírteini komi skýrt fram að tryggingin taki til fasteignar stefnenda sem sé neðri hæð Skólastígs 32.

31. Í 18. gr. skilmálanna sésvo ákvæði um hvað vatnstjónshluti fasteignatryggingarinnar bætir. Þar segir í 1. mgr.:

„Vátryggingin bætir skemmdir á vátryggðri húseign af völdum vatns, sem á upptök sín innan veggja hússins, og stafa eingöngu af skyndilegum og óvæntum leka úr vatnsleiðslum, hitakerfi eða frárennslislögnum þess.

Einnig bætist tjón, sem verður þegar vatn flæðir úr hreinlætistækjum, vatnsrúmum eða fiskabúrum vegna mistaka eða skyndilegra bilana á þeim, svo og tjón vegna leka frá frysti- og kæliskápum.“

Vátryggingin bæti því ekki tjón sem á upptök sín utan veggja fasteignarinnar og enn síður ef upptökin tilheyra annarri fasteign eins og sé óumdeilt í máli þessu. Það megi því ljóst vera að fasteignatrygging stefnda taki ekki til tjóns stefnenda.

Undanþáguákvæði skilmála stefnda eigi við

32. Jafnvel þótt tjón stefnenda ætti undir gildissvið fasteignatryggingar stefnda þá komi undanþáguákvæði 19. gr. skilmála tryggingarinnar í veg fyrir greiðsluskyldu stefnda. Í 19. gr. eru ákvæði um undanskildar áhættur en þar segi í 3. mgr.:

„Vátryggingin bætir ekki tjón af völdum leka úr skolp- eða frárennslisleiðslum í grunni hinnar vátryggðu fasteignar, sem rekja má til missigs, eðlilegs slits eða tæringar.“

Stefndi telur að um leka úr skolp- eða frárennslislögn sé að ræða sem liggi í grunni og að rekja megi lekann til eðlilegs slits, tæringar eða missigs lagnarinnar.

33. Stefndi telur ljóst að sú fylling sem sé undir fasteign efri hæðar og hin umþrætta lögn liggi um sé hluti grunns fasteignar efri hæðar. Það sé óumdeilt að lögnin liggi undir þeim hluta efri hæðar sem séekki fyrir ofan fasteign stefnenda. Stefnendur kalli þetta fyllingu en stefndi telur ljóst að umrætt svæði sé grunnur efri hæðar. Þar af leiðandi eigi undanþáguákvæði 3. mgr. 19. gr. skilmála stefnda við og því geti ekki verið um greiðsluskyldu stefnda aðræða.

34. Því er mótmælt að skilmálar stefnda séu ekki nægilega skýrir og telur stefndi alveg ljóst af framangreindri 3. mgr. 19. gr. að hún eigi við í tilfelli stefnenda.

Ráðstafanir til varnar tjóni.

35. Í stefnu sé því haldið fram að fasteign stefnenda hafi eyðilagst á tímabilinu frá febrúar og fram í september 2019. Því er mótmælt sem röngu og ósönnuðu. Allt að einu þá hvílir sú skylda á vátryggðum að gera ráðstafanir til að varna tjóni. Í 10. gr. skilmála fasteignatryggingar stefnda segi að þegar vátryggingaratburður hefur gerst eða hætta er á að hann beri að höndum, beri vátryggðum að reyna að afstýra tjóninu. Vanræksla í því efni getur varðað lækkun eða missi bóta, sbr. lög um vátryggingarsamninga.

36. Stefndi verði því ekki gerður ábyrgur fyrirþví ef tjón hefur aukist frá fyrstu tilkynningu enda hvíli sú skylda á stefnendum að takmarka tjón sitt. Ef fasteignin hefur legið undir skemmdum vegna leka frá lögn þá hafi stefndi ekki búið yfir þeim upplýsingum. Hafi stefnendum við slíkar aðstæður til að komast hjá frekara tjóni borið að gera ráðstafanir svo að fasteign þeirra „eyðilegðist“ ekki. Stefndi vísar einnig til 28. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004 í þessu samhengi.

V. Niðurstaða

Málatilbúnaður stefnenda

37. Stefndi hreyfði því við aðalmeðferð málsins að ekki væru uppfyllt skilyrði til að hafa uppi viðurkenningarkröfu í málinu þar sem ekkert lægi fyrir samkvæmt framlögðum gögnum um að stefnendur hefðu orðið fyrir fjárhagslegu tjóni.

38. Þótt stefnendur hafi ekki vísað sérstaklega til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður að líta svo á að krafa þeirra um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda sé gerð á grundvelli þess ákvæðis um heimild til slíkrar kröfugerðar.

39. Viðurkenningardómur í framangreinda veru um bótaskyldu er ekki sjálfkrafa ávísun á skaðabætur og slær engu föstu um fjárhæð bóta, en verður að byggjast á þeirri grunnstoð að sá sem sækir slíkt mál geri það líklegt að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni. Dómurinn telur engin efni til að draga í efa út frá gögnum málsins að stefnendur hafi orðið fyrir slíku tjóni þótt ekki sé það reifað sérstaklega eða gerð fyrir því grein með öðrum hætti og hefur stefndi enda ekki áður ljáð máls á þessum meinta ágalla á málatilbúnaði stefnenda. Dómurinn telur því vafalaust að málið sé með vísan til framangreinds tækt til efnisúrlausnar, en ella myndi málið sæta frávísun án kröfu á grundvelli skorts á lögvörðum hagsmunum.

40. Fallast verður á með stefnda að nokkuð skorti á rökstuðning í stefnu málsins um það á hvaða ákvæði í vátryggingar samningi aðila eða hvaða tilteknu tryggingu krafa stefnenda á hendur stefnda byggst. Þar skiptir engu máli að mati dómsins tilvísun til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingar samninga um fullar bætur, sem hvílir eðli máls samkvæmt á þeirri forsendu að bóta- og greiðsluskylda sé fyrir hendi. Um þann grundvöll er hins vegar deilt í málinu en ekki greiðslu bóta eða fjárhæð þeirra ef bótaskylda yrði talin liggja fyrir. Dómurinn telur þó að eins og málið er lagt fyrir dóminn verði ekki gerður ágreiningur um það á hvaða ákvæði í vátryggingarsamningi aðila, sbr. skilmála tryggingarinnar, stefnendur freista þess að byggja greiðsluskyldu stefnda á og stefnendur vísa vissulega almennt til þeirrar vátryggingar sem þau keyptu hjá stefnda sem grundvöll kröfugerðar sinnar. Ákveðin skýring á þessum málatilbúnaði stefnenda gæti og verið afstaða stefnda í málinu fyrir höfðun málsins, sbr. eftirgreinda umfjöllun. Verður allt að einu ekki séð að framangreindur óskýrleiki hafi komið niður á tækifæri stefnda til að taka til varna og því enda ekki borið við þótt á þetta hafi vissulega verið bent.

Málatilbúnaður stefnda

41. Stefnendur byggja á því, í tilefni af greinargerð stefnda til dómsins, að sú málsástæða stefnda, að þegar af þeirri ástæðu að lögnin sem olli rakaskemmdum í íbúð stefnenda standi alfarið fyrir utan íbúð stefnenda firri félagið bótaskyldu, sé of seint fram komin. Með öðrum orðum telja stefnendur að þar sem þeirri málsástæðu var ekki haldið fram af hálfu stefnda fyrr en eftir að málið kom fyrir dóm að þá hafi stefndi viðurkennt bótaskyldu í málinu. Af málatilbúnaði stefnda hafi þannig mátt draga þá ályktun að bótaskylda væri viðurkennd í grunninn en til greiðslu ætti ekki að koma þar sem undanþáguákvæði í vátryggingarskilmálum leiði til þess.

42. Fallast verður á með stefnendum að ekkert hafi legið fyrir um þessa afstöðu stefnda fyrr en málið var lagt fyrir dóminn. Í athugasemdum sem stefndi sendi til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 8. febrúar 2021, hverju fylgdi uppdráttur af legu þeirrar lagnar sem ágreiningslaust er að olli tjóninu, virðist þannig sýn félagsins á málið nokkuð önnur. Í bréfi stefnda segir þannig:

„ Að mati félagsins liggur því ljóst fyrir að lögn sem um ræðir liggi í grunni (fyllingu) hinnar vátryggðu fasteignar.“

Í niðurlagi bréfs stefnda til nefndarinnar segir þá:

„Að mati félagsins liggur ljóst fyrir að um sé að ræða leka úr skólplögn hinnar vátryggðu fasteignar sem rekja má til eðlilegs slits eða tæringar og þar með falli tjónið algjörlega undir undanþáguákvæði skilmálanna.

43. Með vísan til framangreindra atriða byggði félagið þannig á því að tjónið félli undir undanþáguákvæði í grein 19.3 í vátryggingarskilmálum, sem undanskilur tjón af völdum leka úr skólp- eða frárennslislögnum í grunni hinnar vátryggðu eignar sem rekja má til missigs, eðlilegs slits eða tæringar.

44. Þarna gefur stefndi sér tvennt sem gengur að því er virðist þvert á málatilbúnað hans hér fyrir dómi. Annars vegar að lögnin sem tjóninu olli sé skólplögn hinnar vátryggðu eignar og hins vegar að hún liggi í grunni hennar.

45. Fyrir úrskurðarnefndinni var umfjöllunarefnið þannig að því er virðist það eitt hvort undanþáguákvæðið ætti við og sagði beinlínis í úrskurði nefndarinnar í máli nr. 32/2021 frá 2. mars 2021: „Þannig verður ekki séð að V telji uppi ágreining um orsök tjónsins sem slíka eða hvort umrætt tjón falli undir bótasvið vátryggingarinnar.“

46. Í bréfi stefnda til stefnenda rituðu 15. mars 2021 að gengnum framangreindum úrskurði var niðurstöðu nefndarinnar hafnað og þar áréttuð höfnun á bótaskyldu stefnda sem fyrr einvörðungu með vísan til framangreinds undanþáguákvæðis enda væru málsatvik ágreiningslaus.

47. Þrátt fyrir framangreinda framgöngu stefnda, sem verður að telja með nokkrum ólíkindum, verður ekki fallist á að stefndi geti ekki haft uppi frekari ástæður til stuðnings því að ekki eigi að koma til greiðslu á grundvelli þeirra trygginga sem stefnendur keyptu hjá stefnda. Stefndi sem vátryggingafélag verður ekki talið hafa minni möguleika á því að bera fyrir sig málsástæður þegar félag hafnar kröfum sem að því er beint eftir að í dómsmál er komið, frekar en aðrir sem bregðast þurfa við málsókn. Vissulega verða nefnd til sögunnar sérstök sjónarmið sem gilda um vátryggjanda og kunna að þrengja rétt félags til að bera fyrir sig ákveðin atriði og lúta að greiðsluskyldu félags, s. s. vegna brota á varúðarreglum, eða atriði er varða alvarlega háttsemi vátryggingataka, séu þau ekki höfð uppi án ástæðulausra tafa, án þess að ástæða sé til að rekja þau sjónarmið nánar hér. Ekki verður hins vegar fallist á að sú takmörkun á því að hafa uppi málsástæður gildi um atriði er lúta að grunnforsendum fyrir bótaskyldu ef á hana er látið reyna og undanþáguákvæði ekki talin gilda.

48. Ekkert liggur þannig fyrir um að stefndi hafi nokkru sinni viðurkennt bótaskyldu úr tryggingunni. Á hinn bóginn mætti færa rök fyrir því að þegar gripið er til þess að vísa til undanþáguákvæða sé gjarnan forsendan sú að ef undanþága ætti ekki við þá væri greiðsluskylda fyrir hendi; keimlíkt því ef borið er við fyrningu kröfu sem ella væri lögvarin, að þá væri jafnan gengið út frá því að um greiðsluskyldu hefði í öndverðu verið að ræða. Kröfuhafi geti þá að jafnaði verið í góðri trú um að ekki sé gerður ágreiningur um grunnstoð kröfunnar sem slíkrar.

4 9. Dómurinn telur hins vegar a. m. k. vafalaust að ef síðar er í ljós leitt að slík niðurstaða sé bersýnilega röng sé ekki hægt að svipta skuldara rétti til að bera fyrir sig slíkar mótbárur síðar, eftir atvikum þegar í dómsmál er komið, þótt ætla hefði mátt á fyrri stigum að slíkar mótbárur yrðu ekki hafðar uppi.

Niðurstaða varðandi greiðsluskyldu stefnda

50. Í málinu hafa aðilar sammælst um að það tjón sem stefnendur urðu fyrir á fasteign sinni verði rakið til þess að ein ákveðin frárennslislögn frá efri hæð hússins hafi gefið sig.

51. Jafnframt verður talið sannað að sú lögn liggi hvergi inni í vegg í séreign stefnenda. Vegna umfjöllunar við aðalmeðferð málsins um þetta grundvallaratriði málsins telur dómurinn rétt að taka orðrétt upp úr stefnu málsins umfjöllun um þetta atriði:

„Frárennslislögn sú sem olli umræddu tjóni liggur frá íbúð á efri hæð hússins lóðrétt niður fyllingu sem er undir efri hæð hússins en við hlið neðri íbúðar hússins, sem er í eigu stefnanda. Lögn þessi er ekki staðsett inni í vegg íbúðar stefnenda heldur fyrir utan vegg þess en þó í fyllingu undirlags efri íbúðar. Skýrist það af þeim sökum að íbúð efri hæðar er mun stærri en íbúð neðri hæðar og teygir grunnur efri íbúðar sig því út fyrir grunn neðri íbúðar. Loks beygist frárennslislögnin til hliðar og liggur þannig lárétt undir botnplötu íbúðar stefnenda þaðan sem hún tengist í fráveitukerfi sveitarfélagsins. Við skoðun, dags 16. september 2020, fékkst það staðfest að allar lagnir í íbúð stefnenda voru í lagi. Hins vegar kom í ljós að rör á milli hæða væri allt sprungið og hafði þar með ollið tjóni.“

52. Þessari umfjöllun var að því er virðist einkum ætlað að undirstrika að tjónið gæti ekki verið frá lögn í grunni fasteignar stefnenda líkt og stefndi hafði byggt á og taldi undanþegið bótaskyldu af þeim sökum.

53. Til frekari áréttingar á þessu var eftirfarandi fært til bókar í þinghaldi í málinu 22. nóvember sl.:

„ Til að skýra málið og ágreining aðila, er bókað að frumkvæði lögmanns stefnda, og lögmenn sammælast um, að lögn sem hafi lekið sé utan við íbúð stefnenda og liggi þá í grunni eða fyllingu utan veggjar íbúðarinnar.“

54. Ástæða þess að lögmaður stefnda lagði áherslu á að fá framangreint bókað í þingbók var sú að stefndi vildi með því forðast að óska eftir dómkvaðningu matsmanns til að staðreyna legu lagnarinnar og rannsaka málið frekar, með tilheyrandi kostnaði ef ekki væri þörf á slíku. Þetta var áréttað bæði í þinghaldinu í nóvember þegar bókunin var gerð og við aðalmeðferð málsins.

55. Dómurinn telur efasemdir lögmanns stefnenda sem lýst var við aðalmeðferð, um að þessi lýsing á stöðunni, sem birtist í bókuninni og þáverandi lögmaður stefnenda stóð að, væri ekki allskostar rétt, ekki geta breytt þessum málatilbúnaði og fyrri málflutningsyfirlýsingum og heldur ekki framburður stefnanda D-x-x fyrir dómi sem va renda óskýr um þetta atriði og átti sér ekki stuðning í öðrum gögnum málsins.

56. Óhjákvæmilegt er því að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að umrædd lögn, sem gaf sig, hafi staðið fyrir utan íbúð stefnenda og ekki tengst lagnakerfi hennar nema mögulega undir grunni íbúðar stefnenda, þ. e. ef lagnirnar sameinast þar áður en lögn liggur út í götu sem þó hefur ekki verið staðreynt eftir því sem næst verður komist. Verður heldur ekki annað séð en að þrátt fyrir einhverjar efasemdir við skýrslutökur bendi ekkert til annars en að teikning, sem stafar að vísu frá fulltrúa stefnda en stefnendur hafa lagt fram í málinu, sem fylgdi með athugasemdum félagsins til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, sem vísað var til hér að framan, sé rétt og sýni legu lagnarinnar samkvæmt þversniði. Önnur gögn málsins, m. a. framburður vitnisins L-kk-ef S. G-kk-ef fyrir dómi um að allar lagnir íbúðar stefnenda væru nýjar og úr plasti og lægju út í götu, gefa þá til kynna fremur en hitt að lagnirnar sameinist ekki undir grunni íbúðar stefnenda, án þess að það skipti þó höfuðmáli, sbr. framangreint.

57. Í 4. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994 segir um séreign að hún sé afmarkaður hluti af húsi eða lóð eins og honum er lýst í þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu, skiptasamningi og/eða öðrum þinglýstum heimildum um húsið, ásamt því sem honum fylgir sérstaklega hvort heldur er húsrými í húsinu sjálfu, bílskúr á lóð þess eða sameiginlegri lóð margra húsa, lóðarhluti, búnaður eða annað samkvæmt sömu heimildum, ákvæðum laganna eða eðli máls. Í 5. gr. laganna segir svo nánar um hvað teljist til séreignar í fjöleignarhúsi að undir séreign fjöleignarhúss teljast lagnir og tilfæringar, hverju nafni sem þær nefnast og hvar sem þær eru, sem eingöngu þjóna þörfum viðkomandi séreignar. Óumdeilt er í máli þessu að hin umþrætta lögn sem leiddi til raka í fasteign stefnenda þjónar eingöngu þörfum fasteignar efri hæðar með fastanúmerið 211- 6202. Lögnin tilheyrir því að mati dómsins ekki fasteign stefnenda heldur fasteign efri hæðar.

58. Í skilmálum fasteignatryggingar stefnda sem eiga við í máli þessu segir í grein 2.1 að vátryggingin nái til húseignar þeirrar eða hluta húseignar, sem nefnd er í vátryggingarskírteini eða iðgjaldskvittun ásamt fylgifé, sem fellur undir lögboðna brunatryggingu húseignarinnar.

59. Ágreiningslaust er að vátryggingin nær því ekki til fasteignar efri hæðar sem er með annað fastanúmer en tilgreint er í vátryggingarskilmálum stefnda. Í vátryggingarskírteini kemur skýrt fram að tryggingin tekur til fasteignar stefnenda sem er neðri hæð Skólastígs 32.

60. Í 18. gr. skilmálanna er svo ákvæði um hvað vatnstjónshluti fasteignatryggingarinnar bætir. Þar segir í 1. mgr.:

„ Vátryggingin bætir skemmdir á vátryggðri húseign af völdum vatns, sem á upptök sín innan veggja hússins, og stafa eingöngu af skyndilegum og óvæntum leka úr vatnsleiðslum, hitakerfi eða frárennslislögnum þess.

Einnig bætist tjón, sem verður þegar vatn flæðir úr hreinlætistækjum, vatnsrúmum eða fiskabúrum vegna mistaka eða skyndilegra bilana á þeim, svo og tjón vegna leka frá frysti- og kæliskápum.“61. Vá tryggingin bætir því ekki samkvæmt skýru orðalagi tjón sem á upptök sín utan veggja fasteignarinnar ogenn síður ef upptökin tilheyra annarri fasteign. Stefnendur hafa ekki rökstutt með tilvísun til annarra skilmála tryggingarinnar eða með öðrum hætti hvernig umrætt tjón verður talið bótaskylt úr þeirri tryggingu sem þau keyptu hjá stefnda og að tryggingin bæti þannig tjón sem verður af völdum lagna sem liggja alfarið utan við fasteign stefnenda og tilheyra sannanlega öðrum. Breytir engu í þeim efnum tilvísun lögmanns stefnenda við aðalmeðferð málsins í ákvæði 19. greinar skilmálanna sem lögmaðurinn taldi óljósa um þetta atriði, en dómurinn getur ekki fallist á að breyti skýringu á framangreindu ákvæði eða gefi til kynna víðtækari tryggingarvernd.

62. Með vísan til þess að ekki verður annað séð en að þrátt fyrir ýmsar vangaveltur á fyrri stigum hafi verið við höfðun þessa máls og sé enn í dag ágreiningslaust að það tjón, sem hér er fjallað um, hafi orðið vegna þess að framangreind lögn hafi gefið sig á stað, í fyllingu til hliðar við útvegg íbúðar stefnenda, þar sem dómurinn telur ekkert benda til annars en að lögnin hafi eingöngu tilheyrt íbúð hússins á efri hæð og þörfum íbúa hennar. Skiptir þá engu máli hvort lögn stefnenda sameinist síðar lögninni á leiðinni út í holræsakerfi sveitarfélagsins, enda í engu byggt á því að sú sameining lagnanna hafi eitthvað haft um tjónsatburðinn að segja og jafnvel orsakað tjónið en fyrir því bæru stefnendur sönnunarbyrði sem þeir hafa þá ekki axlað.

63. Tjón stefnenda verður því alfarið rakið til atvika sem varða alfarið aðra fasteign en þeirra þótt um fjölbýlishús sé að ræða. Orsökin er tjón á lögn sem þau eiga ekki og bera enga ábyrgð á og er ósannað að þau hafi keypt sér tryggingu fyrir því að umrædd lögn stæðist ekki álag þannig að ylli tjóni.

64. Er því óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfum stefnenda í máli þessu þegar af framangreindum ástæðum og reynir því ekki á það hvort upphafleg höfnun stefnda á greiðsluskyldu á grundvelli ákvæðis 19.3 í vátryggingarskilmálum hafi verið réttmæt.

Málskostnaður o. fl.

65. Við ákvörðun málskostnaðar verður eftirfarandi haft í huga. Þótt ekki hafi verið fjallað um samskipti aðila eftir að fyrst vöknuðu grunsemdir um tjónið sem síðan ágerðust mjög, enda ekki þörf á miðað við kröfugerð og málatilbúnað aðila, bendir ýmislegt til þess að þar hafi verið hægt að grípa betur og fyrr inn í. Á þá atburðarás reynir ekki hér eða þýðingu hennar en hitt blasir við að þegar stefnendur ákveða að höfða mál, og höfðu til þess ríka ástæðu, lá hvergi fyrir sú afstaða stefnda sem birtist til krafna stefnenda þegar greinargerð var skilað í málinu 6. september sl., eða um þremur árum eftir að fulltrúar stefnda komu þó sannanlega á vettvang tjónsins. Hvort sem þessi framganga stefnda eigi sér skýringar eður ei eða sé afsakanleg er hún að mati dómsins með öllu óásættanleg gagnvart stefnendum í gagnkvæmu samningssambandi þar sem ákveðin tillitsskylda ríkir og þar sem styrkur og staða samningsaðila er jafn ólík og við blasir. Ef framangreind afstaða hefði legið fyrir með skýrum hætti fyrr hefði hún mögulega getað leitt til þess að stefnendur hefðu haldið með öðrum hætti á málum og jafnvel beint kröfum sínum eftir atvikum annað. Dómurinn telur vegna framangreinds rétt að stefndi verði, þrátt fyrir niðurstöðu málsins og meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, látinn bera hluta af málskostnaði stefnenda málsins skv. nánari ákvörðun í dómsorði, á grundvelli sjónarmiða og heimild í 3. mgr. sama ákvæðis.

66. Fyrir stefnendur flutti málið R-kvk-nf Ó-kvk-nf G-kvk-nf lögmaður og fyrir varnaraðila H-kvk-nf Ý-kvk-nf V-kvk-nf lögmaður.

67. Dóminn kveður upp L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ

Stefndi, TM tryggingar hf., er sýknaður af kröfum stefnenda, B-x-x W-x-x S-x-x

D-x-x W-x-x S-x-x.

Stefndi greiði stefnendum sameiginlega 1.25 0.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf