X-4/2010

Sóknaraðili máls þessa er X. Varnaraðili er þrotabú Y. Málið var þingfest hinn 28. september 2010 og tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi hinn 8. marz.

Með bréfi skiptastjóra þrotabús Y til dómsins, dags. 16. júlí 2010, vísaði hann til dómsins ágreiningi sem orðið hafði vegna afstöðu skiptastjóra til peningaeignar í búinu. X, sóknaraðili máls þessa, hefði krafizt þess að skiptastjóri léti af hendi fjárupphæð sem við gjaldþrot hennar hefði staðið inni á reikningi [...] í Landsbankanum á Akureyri. Innstæða reikningsins væri fimm milljónir króna auk áfallinna vaxta. Skiptastjóri hafnaði kröfunni.

Sóknaraðili krefst þess í málinu að afstöðu skiptastjóra verði hrundið en viðurkennd sú krafa sóknaraðila að varnaraðili greiði honum utan skuldaraðar alla innstæðu bankareikningsins [...], fimm milljónir króna auk áfallinna vaxta og annars virðisauka sem fjárhæðin hafi borið að óskiptu. Til vara krefst sóknaraðili þess að afstöðu skiptastjóra verði hrundið og krafa sín viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 109. gr. gjaldþrotalaga nr. 21/1991. Í hvoru tilviki er krafizt málskostnaðar að skaðlausu.

Varnaraðili krefst þess að úrskurðað verði að innstæða á bankareikningi [...] ásamt vöxtum og öðrum virðisauka á höfuðstólinn teljist eign varnaraðila og komi til skipta milli kröfuhafa búsins. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Málavextir

Sóknaraðili og Y eru sambýlisfólk.

Sóknaraðili starfaði sem sjómaður. Árið 2007 varð hann tvívegis fyrir slysi við vinnu sína. Vegna fyrra slyssins var varanlegur miski hans metinn 7% en varanleg örorka 10%. Vegna síðara slyssins var varanlegur miski hans metinn 15% en varanleg örorka 40%. Tryggingamiðstöðin hf. samþykkti að greiða sóknaraðila bætur vegna þessara slysa. Hinn 3. marz 2009 millifærði Tryggingamiðstöðin tvær milljónir króna inn á einkareikning sóknaraðila nr. [...] og hinn 22. apríl 2009 millifærði lögmannsstofa sú, er sá um innheimtu bótanna, 34.169.774 krónur inn á sama reikning. Af þessum einkareikningi sínum og inn á vaxtareikning sinn nr. [...], færði sóknaraðili 200.000 krónur hinn 11. marz 2009, 500.000 krónur hinn 13. marz 2009, 600.000 krónur hinn 17. marz 2009 og 28.700.000 í tveimur millifærslum hinn 22. apríl, alls þrjátíu milljónir króna. Hinn 21. ágúst 2009 eyðilagði sóknaraðili reikninginn og var þá á honum 25.801.061 króna sem sóknaraðili lagði inn á vaxtareikning sinn nr. [...], en áður var ekkert inni á þeim reikningi, en reikningurinn hafði verið stofnaður hinn 9. júní 2009. Hinn 25. janúar 2010 millifærði sóknaraðili fimm milljónir króna inn á ávísanareikning Y nr. [...]. Hinn 27. janúar 2010 millifærði Y fjárhæðina inn á vaxtareikning nr. [...] í sínu nafni, en áður var ekkert á þeim reikningi.

Hinn 1. febrúar 2010 voru bæði sóknaraðili og Y úrskurðuð gjaldþrota.

Í málinu liggur fyrir reikningur ferðaskrifstofu til sóknaraðila og kemur þar fram að sóknaraðili hafi fest kaup á ferð til Kanaríeyja og er brottför skráð 27. janúar 2010 en heimkoma 10. febrúar 2010.

Í málinu liggur yfirlýsing Y, dags. 20. október 2010, þar sem hún segir sóknaraðila vera eiganda fimm milljóna króna innstæðu sem sé á bankareikningi í hennar nafni. Segir svo: „Þó reikningur nr. [...] og [...] hafi verið á mínu nafni, hafði [X] full yfirráð yfir þessum fjármunum, og taldi ég mig ekki á nokkrum tíma hafa þá til frjálsrar ráðstöfunar fyrir mig. [...] gaf til að mynda fyrirmæli um ráðstöfun á þessum aurum til sérgreiningar inn á reikningi nr. [...] sem ég fylgdi. Því er sérstaklega mótmælt að um hafi verið að ræða gjöf til mín.“

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili segir engan ágreining um það í málinu að sér hafi tæmzt bætur vegna tveggja slysa og hafi þær einkum verið vegna varanlegrar örorku sóknaraðila, alls 34.169.774 krónur sem lögmaður sóknaraðila hafi innheimt og lagt inn á tékkareikning sóknaraðila nr. [...] hinn 22. apríl 2009.

Sóknaraðili segir að undanþáguákvæði 41. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 um aðför hafi ætíð verið til staðar að því varði umrædda fjárhæð og hafi hún því ætíð verið undanþegin fjárnámi. Umræddur reikningur nr. [...] hafi verið sá reikningur er sóknaraðili hafi notað til daglegra nota og framfærslu sinni og sinna. Peningaeign sóknaraðila á þessum reikningi og öðrum hafi, eftir slys þau er sóknaraðili hafi orðið fyrir árið 2007, hafi átt undir undanþáguákvæði 41. gr. laga nr. 90/1989 sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili segir að hinn 14. júlí 2008 hafi staða á umræddum reikningi verið 794 krónur en hafi verið þúsund krónur í viku þar á undan. Þróun frá þessum tíma sé sú að reikningurinn sé innan þeirra marka sem telja verði að falli undir 3. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga, en fjármunir á reikningnum hafi verið sóknaraðila og fjölskyldu hans algerlega nauðsynlegir til framfærslu. Innstæðan hafi því þá og síðar verið undanþegin fjárnámi.

Sóknaraðili segir að nauðsynlegt sé að skoða sjóðsstreymi reikningsins ef finna eigi því stað að innstæður hafi nokkuru sinni verið lögmætt fjárnámsandlag. Svo sé hins vegar ekki, enda séu tekjurnar jafnan „smáskammtar“ sem ætlað hafi verið að standa straum af daglegum útgjöldum. Fari reikningsstaðan iðulega niður fyrir 100.000 krónur sem sé örugglega innan marka 3. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga þegar tekjur séu óvissar, óreglulegar og óverulegar.

Sóknaraðili segir að fyrst hinn 3. marz 2009 hafi bætur komið frá Tryggingamiðstöðinni, tvær milljónir króna, sem hafi verið hluti bóta fyrir líkamstjón sóknaraðila og undanþegnar fjárnámi. Þeir fjármunir sem upp frá þessu séu á reikningnum eigi að öllu verulegu leyti uppruna sinn í slysabótum, ýmist frá tryggingafélagi eða lífeyrissjóði. Hluta fjárins hafi sóknaraðili sérgreint þegar hann hafi millifært inn á vaxtareikning nr. [...], 200.000 krónur hinn 11. marz 2009, 500.000 krónur hinn 13. marz 2009 og 600.000 krónur hinn 17. marz 2009. Það hafi svo verið hinn 22. apríl 2009 sem stærstur hluti slysabótanna hafi verið greiddur, en þáverandi lögmaður sóknaraðila, sem innheimt hafi slysabæturnar, hafi þá lagt 34.169.774 krónur inn á tékkareikning sóknaraðila nr. [...]. Sama dag hafi sóknaraðili sérgreint þessa fjármuni inn á áðurnefndan reikning nr. [...]. Þetta hafi sóknaraðili gert með tveimur færslum, 25.000.000 krónur og 3.700.000 krónur. Inni á reikningnum hafi fyrir verið 1.300.000 krónur, svo sem áður var rakið, auk 69.778 króna sem Almenni lífeyrissjóðurinn hafi greitt inn á af viðbótarlífeyrissparnaði, en sóknaraðili hafi ekki greitt það sjálfur þangað inn. Nokkurar smærri greiðslur hafi komið inn á reikninginn en farið jafnharðan út aftur innan sama tímabils og vísar sóknaraðili í því sambandi til 3. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga. Bætur sóknaraðila hafi áfram verið inni á reikningnum.

Hinn 21. ágúst 2009 hafi bótafjárhæðin endanlega verið sérgreind til frambúðar á vaxtareikning nr. [...], þegar reikningur nr. [...] hafi verið eyðilagður. Segir sóknaraðili að inn á þennan reikning komi ekki aðrar greiðslur en þær sem raktar verði beint til slysanna. Sé þar fyrst og fremst um vaxtatekjur af innstæðunni að ræða. Þá komi inn greiðslur sem ekki geti talizt falla undir það að skerða sérgreiningu, vegna þess að aðrar greiðslur, smáar, eigi allar uppruna sinn í bótagreiðslum lífeyrissjóða til að standa straum af nauðsynlegum skammtímakostnaði fjölskyldunnar, sbr. 3. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga. Þær greiðslur fari ætíð allar út af reikningnum innan sama mánaðar að heitið geti, og gengið sé á vaxtatekjur slysabótanna. Hafi með þessu ekki verið brotið gegn sérgreiningarreglu 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga en ekki sé óheimilt að draga á reikning með sérgreindu fé og brjóti það ekki gegn sérgreiningarreglunni.

Sóknaraðili segir að um hver mánaðamót hafi innstæðu á reikningi nr. [...] alfarið mátt rekja til slysabótanna og vaxtatekna af þeim.

Sóknaraðili kveðst hafa hinn 25. janúar 2010 ráðstafað fimm milljónum króna inn á reikning Y nr. [...] og tveimur dögum síðar hafi þeirri fjárhæð, samkvæmt fyrirmælum sóknaraðila, verið ráðstafað inn á nýstofnaðan vaxtareikning nr. [...], sem hafi borið sömu kjör og reikningur sóknaraðila nr. [...]. Hafi sóknaraðili þannig fullkomlega sérgreint fjárhæðina í samræmi við 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga. Þótt reikningurinn hafi verið á nafni Y þá hafi sóknaraðili haft full yfirráð yfir honum og gefið fyrirmæli um millifærslu sem Y hafi framkvæmt hinn 27. janúar, enda hafi hún aldrei haft ástæðu til að ætla að fjárhæðin væri henni til frjálsrar ráðstöfunar. Tilgangur sóknaraðila hafi verið að tryggja að Y hefði til frambúðar aðgang að þessu framfærslufé þeirra, ef slys bæri að höndum í utanlandsferð sóknaraðila sem sama dag hafi farið til Kanaríeyja til að freista þess að finna þar atvinnu sem hann gæti sinnt með sína skertu starfsorku. Sóknaraðili hafi haft fulla ráðstöfunarheimild yfir fénu. Kveðst sóknaraðili benda á reglur veðréttar til samanburðar, en þær séu samofnar reglum fullnusturéttarfars um fjárnám. Samkvæmt almennum reglum veðréttar þurfi að svipta veðsala, sem selji verðmæti að handveði, vörzlum hins handveðsetta ef tryggja eigi réttindi veðhafa. Sé ekki nægilegt að taka hinar áþreifanlegu vörzlur af handveðsala heldur verði að tryggja að hann geti ekki með nokkuru móti ráðstafað hinu handveðsetta. Sé hið handveðsetta í vörzlum þriðja manns sé ekki aðeins nauðsynlegt að tilkynna þeim manni um handveðsetninguna heldur þurfi hann að samþykkja að varðveita veðandlagið fyrir handveðhafann. Sóknaraðili segir að sama staða sé uppi um bankareikning nr. [...], sóknaraðili hafi haft fullan ráðstöfunarrétt yfir innstæðunni og Y talið sér skylt að hlíta fyrirmælum hans um ráðstöfun hennar í einu og öllu. Megi ráða af lögskýringargögnum með aðfararlögum að vægar kröfur skuli gerðar til sóknaraðila að þessu leyti.

Sóknaraðili segir fjarstæðukennda þá ályktun skiptastjóra að sóknaraðili hafi gefið Y þetta fé, einhliða, skilyrðislaust og án gjafagernings. Verði að telja þá fullyrðingu úr öllu samhengi við atvik málsins, órökstudda og algerlega ósannaða, enda liggi hið gagnstæða fyrir. Millifærslan hafi átt sér eðlilegar skýringar og fái stoð í gögnum.

Sóknaraðili segist ekki hafa með henni freistað að koma fjármunum í skjól fyrir skuldheimtumönnum sínum, enda hefði hann þá vart látið nægja að flytja fimm milljónir króna yfir á reikning sambýliskonu sinnar, en á þessum tíma hafi legið fyrir að krafizt hefði verið úrskurðar um að bú þeirra yrðu tekin til gjaldþrotaskipta.

Sóknaraðili segir að um hver mánaðamót hafi innstæðu á reikningi nr. [...] alfarið mátt rekja til slysabótanna og vaxtatekna af þeim. Skipti hér ekki máli hvaða feril innstæðan hafi farið áður. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga sé nægilegt að peningaeign sé sérgreind. Ekki sé nauðsynlegt að hún hafi frá upphafi verið sérgreind og aldrei blandazt öðru fé. Öll rök og lögskýringargögn styðji þá túlkun og einnig þá að vægar kröfur skuli gera við túlkun á 41. gr. aðfararlaga. Þessu til stuðnings bendi sóknaraðili á, að peningaeign megi skipta um fasa þannig að peningum sé skipt yfir í verðbréf, svo sem í formi verðtryggðra spariskírteina.

Sóknaraðili segir að ákvæði 41. gr. aðfararlaga skuli skýrð í samræmi við tilgang greinarinnar og megi þann skilning ráða af athugasemdum með frumvarpi til aðfararlaga. Skipti máli að bótaþegi geti sannað að fé sé runnið úr bótagreiðslu. Hafi þetta einkum þýðingu þegar lengra líður frá greiðslu bóta, enda bótafjárhæð ætlað að endast starfsævina á enda. Hér sé ekki sé liðið ár frá því að bæturnar hafi tæmzt bótaþega, og ekkert annað fé, hvort sem væri tekjur, gjafir, arfur, söluhagnaður eða annað, sem gefi efni til að álykta að blandazt hafi við annað fé.

Sé ljóst í þessu máli að nær allar tekjur hvers tíma séu bætur, sem ýmist falli undir 3. eða 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga. Bætur, aðrar en hin stóra bótagreiðsla, hafi á hverjum tíma farið til reglulegra, eðlilegra og hóflegra útgjalda sóknaraðila og hafi hann gengið á höfuðstól bótanna til að standa straum af daglegum útgjöldum sínum, en slíkt sé tilgangur bótanna.

Sóknaraðili segir að gagnstæð niðurstaða byggðist á túlkun sem legði of stranga sönnunarbyrði á sóknaraðila. Þegar atvik máls hafi verið skýrð svo sem hér hafi verið gert, liggi beint við að snúa sönnunarbyrði um uppruna fjárins við. Segir sóknaraðili að því sé raunar ómótmælt af varnaraðila að uppruni fjárins sé umræddar bætur. Sóknaraðili segir varnaraðila reka erindi skiptabeiðandans Z, til að ná með óréttmætum hætti öllu því sem eftir standi af bótum sóknaraðila, öllu framtíðaraflahæfi hans sem hann eigi ekki möguleika á að vinna aftur, þó hann vildi. Sé málatilbúnaður varnaraðila, sem sóknaraðili segir gerðan í skjóli og á ábyrgð Z, „einkar ógeðfelldur og óbilgjarn“ en reynt sé að ná þessum hagsmunum undir þrotabúið með því að nýta sér að sóknaraðili sé ekki löglærður og hafi ekki gætt þess „að aðgreina bótafé sitt með skýrari hætti en hann þó gerði, en hann gerði einmitt það – hann sérgreindi“ bótaféð. Þá segir sóknaraðili að til þess sé að líta, að óvenjulegt sé að fjármálafyrirtæki láti ekki sitja við árangurslaust fjárnám einstaklinga, svo sem tilgangur núverandi gjaldþrotalöggjafar sé, heldur fara fram á gjaldþrotaskipti sóknaraðila og sambýliskonu hans, að því er virðist til þess að ná til sín bótafé hans. Segir sóknaraðili að málið verði þessum skiptabeiðanda til ævarandi minnkunar, hvernig sem lyktir þess verði, og væri maklegast að varnaraðili féllist málalengingalaust á kröfur sóknaraðila.

Sóknaraðili segir að fram hjá því verði ekki litið að bótaféð sé sérgreint, uppruni þess augljós og ágreiningslaus, tilgangur reglnanna skýr en afleiðingar þess, ef ekki verður fallizt á kröfur sóknaraðila, þær að framtíðartekjur sóknaraðila eru frá honum teknar. Varnaraðili auðgist þá með óréttmætum hætti, á kostnað sóknaraðila, án þess hafi mátt eiga réttmætar væntingar um slíkt. Sú niðurstaða að hafna kröfu sóknaraðila en staðfesta afstöðu varnaraðila gangi þvert gegn tilgangi 41. gr. aðfararlaga.

Sóknaraðili segir ágreiningslaust að ókominn sé sá tími er bæturnar skuli ráðstafast fyrir.

Sóknaraðili kveðst vísa til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, einkum 72. gr., aðfararlaga nr. 90/1989, einkum 41. gr., og almennra reglna veðréttar. Þá vísi sóknaraðili til XXI. kafla laga nr. 91/1991 vegna málskostnaðar, einkum 130. gr. og reglna laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili segir deilt um hver hafi verið tilgangur greiðslu fimm milljóna króna af reikningi sóknaraðila inn á reikning sambýliskonu hans hinn 25. janúar 2010. Varnaraðili segir, að sóknaraðili beri að ástæðan hafi verið sú, að hann hafi verið á förum úr landi til að athuga um atvinnu og hafi viljað sjá til þess að sambýliskona sín hefði nægt framfærslufé á meðan. Ekkert komi hins vegar fram um hversu langan tíma gert hafi verið ráð fyrir að ferðin tæki, en samkvæmt reikningi ferðaskrifstofu hafi sóknaraðili farið utan 27. janúar en komið heim 10. febrúar. Ekkert komi fram um að sóknaraðili hafi átt von á vinnu á Kanaríeyjum, hvers konar eða hve lengi, né hvort fyrirfram hafi heimferð verið á dagskrá 10. febrúar. Segir varnaraðili að miðað við þennan skamma tíma verði að telja upphæðina sem lögð hafi verið á reikning Y hafa verið mjög háa, en ekki hafi verið upplýst um neina sérstaklega stóra upphæð sem hafi verið að falla í gjalddaga.

Varnaraðili segir, að við sameiginlega skýrslugjöf hjá skiptastjóra hafi sóknaraðili og Y upplýst að upphæðin hafi átt að vera til tryggingar framfærslu og kostnaðar Y og að ætlunin hafi verið að það sem ekki nýttist yrði flutt til baka, en þá hafi gjaldþrotið tekið fyrir aðgang þeirra að fjármunum sínum. Hins vegar segi í greinargerð sóknaraðila að tilgangurinn hafi verið að tryggja Y framfærslu til frambúðar og sé þarna ósamræmi, ef upphæðina hafi átt að færa til baka um það leyti sem gjaldþrotið hefði orðið.

Varnaraðili segir að sóknaraðili fullyrði að hann hafi haft full yfirráð yfir fénu þrátt fyrir að það væri komið á reikning á nafni Y, en sóknaraðili hafi haft full yfirráð yfir reikningnum. Þar eigi sóknaraðili líklega við hinn nýja vaxtareikning sem fjárhæðin hafi verið flutt á hinn 27. janúar, reikning nr. [...]. Y hafi stofnað reikninginn sama dag en sóknaraðili þá væntanlega verið farinn af landinu. Varnaraðili segir að það fái ekki samrýmzt að Y hafi haft aðgang að þessu fé til framfærslu til frambúðar ef hún hafi aldrei mátt hafa ástæðu til að ætla að það væri henni til frjálsrar ráðstöfunar.

Varnaraðili segir að á yfirliti um reikninginn sé ekki annað að sjá en Y sé ein stofnandi og umráðamaður reikningsins, enda hafi sóknaraðili verið víðs fjarri er reikningurinn hafi verið stofnaður. Ekkert sé lagt fram í málinu um að sóknaraðili hafi haft umráð reikningsins eða að bankinn hefði haft fyrirmæli um að Y þyrfti heimild sóknaraðila til að hefja fé af reikningnum. Sú útlistun í greinargerð sóknaraðila að þrátt fyrir yfirfærslu fjárins á nafn Y og á reikning hennar gildi fullkomin sérgreining í skilningi 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga fái ekki staðizt, því til þess að svo yrði þyrfti að vera girt fyrir umráð reikningseigandans.

Varnaraðili segir að fjármunirnir séu komnir úr vörzlu sóknaraðila jafnskjótt og þeir hafa verið færðir af reikningi hans og yfir á annars manns reikning og því ekki lengur sérgreindir sem hans eign, og skipti þar ekki sérstaklega máli að um sambýliskonu hans sé að ræða. Hugleiðingar um reglur veðréttar eigi ekki við enda ekkert komið fram um að Y hafi verið tálmað að nýta sér féð eftir þörfum eða eigin höfði.

Varnaraðili segir að eins og undantekningarákvæðum 41. gr. aðfararlaga sé lýst hljóti að verða að beita þröngri túlkun um umráð fjármuna sem þar séu tilgreindir til þess að þeir falli undir ákvæði greinarinnar. Fyrsta atriðið hljóti að vera að peningarnir hverfi ekki úr umráðum þess sem njóta skal undantekningarinnar um fé sitt. Þá miði 3. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlega við að peningaupphæð sé manni nauðsynleg til að standa straum af kostnaði um skamman tíma við framfærslu þess sem eiganda fjárins er skylt að framfæra. Fimm milljónir króna falli varla undir slíkt.

Varnaraðili segir að hvert sem tilefnið hafi verið í raun, þá hafi sóknaraðili framkvæmt óafturkræfa yfirfærslu á reikning Y og því sé eðlileg sú ályktun skiptastjóra að um gjafagerning hafi verið að ræða, og sé þá haft í huga hversu há fjárhæðin sé. Þessari ályktun sé til stuðnings að Y hafi tveimur dögum eftir innborgunina fært upphæðina yfir á reikning sem hún hafi stofnað sérstaklega, væntanlega til að njóta betri vaxtakjara. Hafi upphæðin einungis átt að standa á reikningi Y sem trygging eða til skammtíma framfærslu og síðan færast að nýju á reikning sóknaraðila hefði slík ráðstöfun litlum arði skilað. Líta verði svo á að þar sem ekki hafi verið gengið með skýrari og tryggari hætti frá þessari greiðslu, að því er umráð sóknaraðila hafi varðað, hafi hún talizt eign Y án skilyrða.

Varnaraðili segir að ótækt sé að vafi leiki á því hvort peningaeign einstaklings sem verður gjaldþrota og komi fram á bankareikningi hans, sé takmörkunum háð. Það geti átt við um peninga sem sannanlega sé haldið aðgreindum frá öðru fé frá upphafi og tilkomið sé með þeim hætti sem greini í 41. gr. aðfararlaga sbr. og 72. gr. gjaldþrotalaga, en þá verði einnig að líta svo á að það haldist áfram sérgreint í fullum og óskoruðum umráðum þess sem féð hafi fengið, í þessu tilfelli sem eingreiðslu slysabóta. Svo sé ekki og skipti eftiráskýringar Y ekki máli. Sérgreiningin, hafi hún ekki áður verið rofin með því hvernig sóknaraðili hafi farið með eigin reikninga, hafi bersýnilega verið rofin hér, þar sem bótaféð hafi aldrei getað verið undir ótvíræðri og skýrri aðgreiningu frá öðru fé, þegar það hafi verið flutt á annars manns nafn. Hafi sóknaraðili talið sig gegna með þessum hætti framfærsluskyldu, hafi honum verið í lófa lagið að nota nútímaaðferðir til að færa hæfilegt fé á reikning Y, þó hann dveldi í öðru landi.

Varnaraðili kveðst vísa til 72. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og 41. gr. aðfararlaga nr. 90/1989. Vegna málskostnaðar vísi sóknaraðili til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og vegna virðisaukaskatts til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Niðurstaða

Almennt verður að telja að fjármunir sem liggja á bankareikningi séu eign reikningseiganda. Sá sem kveður sig í raun vera eiganda fjár sem liggur á bankareikningi annars manns hefur sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu. Í máli þessu byggir varnaraðili á því að slík sönnun hafi ekki tekizt og hafi Y því verið eigandi umræddra fjármuna þegar bú hennar hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta.

Sóknaraðili og Y eru sambúðarfólk. Er ekki óeðlilegt að þau hafi margháttuð fjárhagsleg samskipti eftir því sem þeim þykir henta í heimilishaldinu. Hér háttar svo til að sóknaraðili hefur greitt fimm milljónir króna inn á reikning Y og farið að því búnu úr landi. Ekkert handbært liggur hins vegar fyrir í málinu um að sú ferð hafi átt að standa lengur en þær tvær vikur sem reikningur ferðaskrifstofu gefur til kynna. Í málinu liggur fyrir yfirlýsing Y, dagsett 20. október 2010, þess efnis að sóknaraðili hafi í raun verið eigandi innstæðu á reikningi hennar nr. [...] og að hún hafi aldrei talið sér heimilt að ráðstafa þeim peningum. Ekkert annað hefur verið lagt fram í málinu sem færir sönnur á þá staðhæfingu að sóknaraðili hafi í raun verið eigandi fjárins. Að mati dómsins nægir yfirlýsing Y, sem gefin er eftir að bú hennar hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta, ekki ein og sér til sönnunar þess að sóknaraðili hafi í raun verið eigandi þess fjár sem lá á umræddum reikningi hennar. Sú staðreynd að sóknaraðili fór til útlanda sama dag og hann lagði fimm milljóna króna greiðslu inn á reikning hennar þykir ekki heldur nægja til að litið verði svo á að slíkt eignarhald verði sannað. Sóknaraðila hefði verið nauðsynlegt að búa sterkar um hnúta ef hann vildi tryggja áframhaldandi óskorað eignarhald sitt á fjármunum sem hann lagði inn á reikning í nafni sambýliskonu sinnar. Sú staðreynd, að þá hafði þess verið krafizt að bú hennar yrði tekið til gjaldþrotaskipta, var aukið tilefni til sérstakrar varkárni að þessu leyti. Þar sem dómurinn telur ekki unnt að líta svo á, að sannað hafi verið að sóknaraðili hafi í raun verið eigandi fjárins, er óhjákvæmilegt að miða í máli þessu við að Y teljist eigandi þess fjár sem á reikningi hennar var.

Samkvæmt 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti getur þrotamaður haldið þeim fjárhagslegu réttindum sem fjárnám verður ekki gert í eða verða undanþegin fjárnámi, nema mælt sé sérstaklega á annan veg í lögum. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 41. gr. aðfararlaga verður fjárnám ekki gert í peningaeign ef sannanlega er um að ræða eingreiðslu bóta fyrir varanlega örorku gerðarþola eða fyrir missi hans á framfæranda, ef féð er sérgreint í vörslum hans og sá tími er ókominn, sem bótafénu er ætlað að bæta tjón hans fyrir. Eins og áður segir verður að miða við að féð á umræddum reikningi hafi ekki lengur verið eign sóknaraðila heldur Y. Y hefði ekki getað haldið umræddum fjármunum frá fjárnámi með vísan til 2. tl. 41. gr., en sú grein verndar einungis eingreiðslu bóta vegna örorku gerðarþola en ekki annarra.

Þegar horft er á framanritað þykir sóknaraðila ekki hafa tekizt að sanna tilkall sitt til umræddra fjármuna og verður því að hafna bæði aðal- og varakröfu sóknaraðila. Þar sem ekki hafa verið færðar sönnur á, að peningar þeir er voru á reikningi Y er bú hennar var tekið til skipta eigi ekki að falla til búsins, þykir verða að fallast á kröfu varnaraðila.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Málið fluttu Ó-kk-nf R-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómslögmaður fyrir sóknaraðila og H-kk-nf P-kk-nf hæstaréttarlögmaður fyrir varnaraðila.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kröfum sóknaraðila, X, í máli þessu er hafnað. Viðurkennt er að innstæða á bankareikningi [...] ásamt vöxtum og öðrum virðisaukum, sé eign varnaraðila, þrotabús Y.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 450.000 krónur.