E-2271/2022

I.

Málið var þingfest 17. maí 2022 en tekið til dóms 24. nóvember að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er [A], [...]í [...], en stefndi TM tryggingar hf., [...]í [...].

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 674.431 kr., auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð frá 14. apríl 2022 til greiðsludags. Stefnandi krefst jafnframt málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að vera sýknaður af kröfum stefnanda og til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II.

Helstu málsatvik

Stefnandi varð fyrir slysi 29. júlí 2020 þegar hann ók vörubifreið með skráningar-númerið [...] við vinnu sína. Slysið varð þegar stefnandi var að sturta farmi bifreiðarinnar og vörubifreiðin valt með þeim afleiðingum að hann slasaðist. Lögregla og sjúkraflutningamenn voru kölluð á vettvang og var stefnandi fluttur á sjúkrahús í Reykjavík þar sem hann var greindur með heilahristing, tognun og ofreynslu á úlnlið auk rifbeinsbrots.

Í framhaldi af slysinu leitaði stefnandi til lögmanns og óskaði eftir aðstoð við að fá bætur vegna líkamstjóns síns samkvæmt umboði til lögmanns, dags. 10. september 2020, sem gengið var frá á fundi sama dag. Samdægurs sendi lögmaður stefnanda tölvupóst til stefnda þar sem tilkynnt var um tjónið og óskað eftir afstöðu til bótaskyldu. Stefndi svaraði tölvupósti lögmannsins næsta dag þar sem hann staðfesti móttöku tilkynningar og að tjónstilvikið hefði verið skráð í ökumannstryggingu bifreiðarinnar hjá félaginu. Í tölvupóstinum var jafnframt bent á að félagið þyrfti áverkavottorð áður en þaðgæti viðurkennt bótaskyldu en stefndi hefði lögregluskýrslu undir höndum sem hann gæti sent stefnanda.

Með tölvupósti, dags. 5. nóvember 2020, sendi lögmaður stefnanda læknisvottorð frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi til stefnda. Ítrekaði lögmaðurinn jafnframt beiðni stefnanda um að afstaða yrði tekin til bótaskyldu og að greiddur yrði útlagður kostnaður af því að afla læknisvottorðs. Með tölvupósti til stefnda, dags. 2. febrúar 2021, spurðist lögmaðurinn fyrir um hvort frekari gögn vantaði um líkamstjón stefnanda til þess að félagið gæti tekið afstöðu. Stefndi svaraði lögmanninum um hæl um að málið væri í eðlilegum farvegi. Lögmaðurinn spurðist þá fyrir um það í tölvupósti hvort hann þyrfti að fá mat á tjónið. Í svari stefnda til lögmanns stefnanda í tölvupósti kl. 15:17 sama dag kemur fram að almennt sé ekki farið í matá tjóni fyrr en í fyrsta lagi ári eftir slys, en síðar ef meðferðarlæknir meti það svo. Í tölvupósti félagsins kom jafnframt fram að ef stefnandi hefði frekari kröfur á hendur stefnda, svo sem um sjúkrakostnað eða tímabundið tekjutap, væri best að bíða þangað til ár væri liðið frá slysi. Þá gæti stefnandi kallað eftir lokagögnum í málið og sent félaginu matsbeiðni og gögn til yfirferðar.

Í tölvupósti lögmanns stefnanda, dags. 8. febrúar 2021, til stefnda kom fram að stefnandi hefði ekki fengið greidd laun 30. júlí til 8. ágúst 2020 og að hann gerði því kröfu vegna þess tímabundna tekjutaps. Spurðist lögmaðurinn jafnframt fyrir um hvaða gögn hann þyrfti að senda stefnda til þess að unnt væri að meta bótaskyldu.

Í svari stefnda til lögmannsins í tölvupósti næsta dag, 9. febrúar 2021, kemur fram að til þess að unnt sé að taka afstöðu til tekjutaps stefnanda þurfi stefndi skattframtöl síðustu þrjú ár fyrir slys, staðgreiðsluyfirlit ársins 2020, vottorð sem staðfesti óvinnufærni, útfyllt eyðublað vinnuveitanda og launaseðla í þrjá mánuði fyrir slys og til september 2020. Þá óskaði félagið eftir uppsettri kröfu með rökstuðningi og vísun í gögn.

Lögmaður stefnanda ritaði annan tölvupóst til stefnda 11. febrúar 2021 þar sem hann óskaði eftir upplýsingum um hvort stefndi gerði kröfu um að hann aflaði sérstaks og nýs læknisvottorðs vegna skamms tímabils óvinnufærni. Kvaðst lögmaðurinn spyrja vegna þess að stefndi hefði kvartað yfir því að tveggja læknisvottorða hefði verið aflað. Stefndi svaraði tölvupóstinum rúmlega hálfri klukkustund síðar þar sem félagið kvaðst ekki hafa kvartað yfir gagnaöflun nema alltof dýru vottorði frá Landspítalanum. Var í tölvupóstinum bent á að yfirleitt fengju einstaklingar þessi vottorð frá meðferðarlæknum til að skila til vinnuveitenda. Ef stefnandi hefði slíkt vottorð væri gott að fá afrit af því.

Með tölvupósti til stefnda, dags. 31. ágúst 2021, lýsti lögmaður stefnanda því að hann teldi tímabært að meta afleiðingar slyss stefnanda þar sem rúmt ár væri liðið frá slysinu. Stefndi svaraði tölvupóstinum næsta dag og greindi lögmanninum frá því að hann mætti senda stefnda matsbeiðni til yfirferðar ef hann teldi gagnaöflun lokið. Í tölvupóstinum sagði þó jafnframt að engin gögn væru komin frá skattstjóra, hvorki skattframtöl né staðgreiðsluyfirlit.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda síðan drög að mats beiðni ásamt fylgiskjölum í tölvupósti 7. september 2021. Aðilar sammæltust í framhaldinu um að A, bæklunar- og handaskurðlæknir, og B, lögmaður, önnuðust mat á afleiðingum slyssins. Af gögnum málsins verður ráðið að matsbeiðninni fylgdu tvö læknisvottorð, auk lögregluskýrslu, skattframtala og staðgreiðsluyfirlits.

Í kjölfar þess að matsgerð lá fyrir sendi lögmaður stefnanda tölvupóst til stefnda, dags. 7. mars 2022, þar sem hann spurðist fyrir um hvort stefndi myndi stilla upp bótauppgjöri á grundvelli þessarar matsgerðar. Stefndi svaraði þessum tölvupósti þremur dögum síðar þar sem lögmanninum var greint frá því að í skaðabótamálum væri venjan sú að lögmaður stillti upp uppgjörstillögu til félagsins, ef hann væri sáttur við matið. Félagið færi svo yfir bótakröfuna og tæki afstöðu tilhennar.

Lögmaðurinn sendi í kjölfarið bótakröfu til stefnda, dags. 14. mars 2002, þar sem krafist var samtals 1.686.739 kr. Inni í þeirri kröfu var krafa um áfallna vinnu lögmannsins og útlagðan kostnað að fjárhæð 1.081.125 kr. Um kostnað vegna vinnu lögmannsins var vísað til meðfylgjandi vinnuskýrslu.

Í vinnuskýrslunni segir að lögmaður stefnanda hafi varið alls 31,25 klukkustundum ívinnu vegna hagsmunagæslu fyrir stefnanda. Þar af hafi lögmaðurinn varið alls 14,5 klukkustundum 11. september 2020 í ótilgreinda gagnaöflun og samskipti við heimilis lækni með ósk eftir vottorði. Þá segir í tímaskýrslunni að lögmaðurinn hafi varið þremur klukkustundum í september og nóvember 2020 í móttöku og yfirferð tveggja læknisvottorða og að senda þau til stefnda. Í skýrslunni er jafnframt tilgreint að lögmaðurinn hafi varið 6,5 klukkustundum í vinnu við ritun matsbeiðni og samskipti við matsmenn, sem og stefnanda og stefnda.

Þann 8. apríl 2022 greiddi stefndi lögmanni stefnanda 781.710 kr. upp í kröfuna, þá á grundvelli eigin útreiknings stefnda á tjóninu. Með þeirri greiðslu gerði stefndi upp kröfu stefnanda varðandi þjáningabætur, varanlegan miska auk vaxta að fullu. Stefndi greiddi hins vegar einungis 136.096 kr. upp í umkrafinn kostnað vegna vinnu lögmanns stefnanda. Jafn-framt var greiðslum til stefnanda sem fallið höfðu á málið vegna vinnu lögmanns lýst sem „Innheimtuþóknun lögmanns m/vsk“.

III.

Helstu málsástæður stefnanda

Krafa stefnanda í þessu máli snýr aðeins að greiðslu kostnaðar sem hann hefur þurft að bera vegna lögmannsaðstoðar. Um vinnu lögmanns við gerð bótakröfu og rekstur málsins er vísað til vinnuskýrslu sem lögð var fram með kröfu hans 14. mars 2022.

Stefnandi byggir á því að meðferð máls vegna slysabóta, þá varðandi gagnaöflun, matsmál og kröfugerð, séekki einföld innheimta lögmanns eins og stefndi haldi fram. Meðferð bótakröfu vegna líkamstjóns kalli á allmikla vinnu og utanumhald, auk þess sem meta þurfi afleiðingar slyssins, reikna út bætur og gera kröfu en varðandi nánari útlistun á því er vísað til málavaxtalýsingar, framlagðra gagna í málinu auk vinnuskýrslu lögmanns. Gerð er krafa til þess að vinna lögmanna sé vönduð og nákvæm, auk þess sem ábyrgð fylgir meðferð slíkra mála sem verðiað endurspeglast í þeirri þóknun sem fyrir þá vinnu fæst að einhverju leyti.

Stefnandi telur jafnframt ljóst að stefndi hefur á öllum stigum máls lagt alla vinnu við málið á hendur lögmanni stefnanda, svo sem varðandi gagnaöflun, ritun matsbeiðni, utanum-hald um málið og eftirfylgni, ásamt útreikningi og kröfugerð. Stefnda hefði verið í lófa lagið að koma að úrlausn málsins með virkum hætti, t. d. með því að afla gagna sjálfur, rita matsbeiðni og reikna út umfang bóta, þar sem stefndi hafi fengið öll gögn í hendur til þess. Stefndi sinnti því þó í engu og lagði alla vinnu við málið á hendur lögmanni stefnanda. Þegar komi að því að bæta fyrir þann kostnað sem sú vinna hefur útheimt vilji stefndi hvorki viðurkenna né bæta þann kostnað. Stefnandi telur stefnda hafa verið í lófa lagið að létta á vinnu lögmanns stefnanda með virkari þátttöku í úrvinnslu málsins en hann gerði það ekki.

Bótaskylda stefnda varðandi lögmannskostnað grundvallast á slysatryggingu þeirri sem hvílir á ökutækinu [...] og er sú bótaskylda jafnframt óumdeild og viðurkennd af stefnda. Slík slysatrygging, sem bótakrafa í máli þessu byggist á, bætir hins vegar ekki aðeins það líkamstjón sem stefnandi varð fyrir heldur einnig allt annað tjón sem verði vegna slyssins eða aðrar afleiðingar sem bótaskyldar eru úr viðkomandi ábyrgðartryggingu, þá þar með talið vinnu lögmanns við meðferð bótamáls. Stefnandi byggir á því að samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar í málum nr. 204/1995, 312/1997 og 395/2000 bæti slík slysatrygging ekki aðeins beint tjón heldur einnig þann lögmannskostnað sem tjónþoli þarf að bera við aðstoð og ráðgjöf þá sem hann nýtur við að ná fram bótum vegna viðkomandi tjóns og séu bætur þá byggðar á gjaldskrá viðkomandi lögmanns. Samkvæmt gjaldskrá lögmannstofu stefnanda, grein 2.1., miði stþóknunalmennt við unna tíma vegna verks nema kveðið sé sérstaklega á um annað og það leiði þá jafnframt til greiðslu hærri heildarþóknunar en sem nemur þóknun fyrir unna tíma, samkvæmt vinnuskýrslu, auk annars kostnaðar, samkvæmt gjaldskrá. Jafnframt sé sérstakur kafli í tilvísaðri gjaldskrá, sbr. V. kafla, um tjónabætur en þar segir í grein 6.1. að þóknun fyrir uppgjör og samninga um tjónabætur skuli almennt ákvörðuð með tilliti til fjárhæðar tjónabóta að viðbættu 40% álagi ef gagnaöflun er samfara en að þóknun samkvæmt greininni geti þó aldrei orðið lægri en sem nemur tímagjaldi, samkvæmt tímaskráningu, sbr. 3. gr. gjaldskrárinnar.

Um fjárhæð bóta vegna lögmannsaðstoðar byggir stefnandi á reikningi lögmanns síns vegna þeirrar aðstoðar, að teknu tilliti til leiðréttingar sem gerð var með bókun sem lögð var fram við aðalmeðferð málsins 24. nóvember 2022. Reikningurinn er dagsettur þann 11. apríl 2022 og er upp á 813.634 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti. Samkvæmt bókun stefnanda mun tímafjölda í upphaflegum reikningi hafa verið ofaukið um 10 klukkustundir. Krafa stefnanda lækki þó aðeins um 3.107 kr. frá upphaflegri dómkröfu þar sem 25% afsláttur sem lögmaður stefnanda hafi veitt honum einhliða vegna of hárrar dómkröfu hafi gengið til baka við leiðréttingu dómkröfunnar.

Krafa stefnanda um greiðslu byggir jafnframt á gjaldskrá lögmannstofu lögmanns stefnanda, sbr. grein 3.1. gjaldskrárinnar, og er byggt á lágmarkstaxta lögmanns fyrir umkrafða vinnutíma. Stefnandi byggir því jafnframt á þvíað krafan sé hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir störf lögmanns hans við meðferð bótakröfunnar.

Í ljósi þess að höfuðstóll greiddra slysabóta vegna líkamstjónsins sjálfs nemi aðeins 599.125 kr. telur stefnandi að krafa um bætur vegna lögmannskostnaðar verði ekki byggð á hlutfallslegri prósentu af þeirri fjárhæð þar sem niðurstaða þess myndi ekki endurspegla eðlilegar bætur fyrir þann kostnað sem stefnandi hefur borið vegna vinnu lögmanns síns. Af því leiðir að krafa vegna lögmannskostnaðar er byggð á vinnu lögmanns samkvæmt tímaskráningu og því endurgjaldi sem kveðið er á um fyrir unna tíma. Þar sem þær bætur sem stefndi hefur greitt og nefnir innheimtukostnað nemi einungis 136.096 kr., að meðtöldum virðisaukaskatti, jafngildi þær bætur sem stefndi hafi greitt einungis tæplega fjögurra klukkustunda vinnu lögmanns miðað við gjaldskrá lögmanns stefnanda. Ljóst megi vera að verulega meiri vinna fór í málið og að stefnandi beri mun meiri kostnað en þann sem stefndi hefur kosið einhliða að ákvarða og greiða honum bætur fyrir.

Dómkrafa stefnanda er 671.431 kr. Skýrist höfuðstóll dómkröfu annars vegar af fjárhæð reiknings vegna vinnu lögmanns, að fjárhæð 810.527 kr., en frá þeirri fjárhæð dregst innborgun stefnda á þann lögmannskostnað upp á 136.096 kr. Höfuðstóll dómkröfu sé því mismunur þeirra talna, þ. e. a. s. 671.431.

Helstu málsástæður stefnda

Stefndi vísar til þess að samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar beri tjónþoli sönnunarbyrðina á umfangi tjóns. Sönnunarfærsla fari m. a. fram með framlagningu sönnunargagna sem í máli stefnda voru m. a. læknisvottorð, lögregluskýrsla og tekjugögn. Þegar tjónþoli veiti lögmanni umboð til að sinna hagsmunagæslu í máli hafi sá lögmaður forræði á málinu, þ. m. t. gagnaöflun. Lögmaður tjónþola afli því sönnunargagna um tjón umbjóðanda síns og gerir kröfur fyrir hans hönd, sbr. umboð lögmanns í þessu máli.

Stefndi kveður áralanga venju vera fyrir því að greiða hagsmunatengda þóknun þegar lögmenn sinni hagsmunagæslu við skaðabótauppgjör vegna líkamstjóns og vísar í því sambandi til dóma Hæstaréttar í málum nr. 204/1995 og 395/2000. Útreikningur á þóknun lögmanns í máli stefnanda tak imið af heildarhagsmunum í málinu, 599.125 kr. Stefndi greiði þóknun á grundvelli meðaltals þriggja gjaldskráa frá lögmannsstofum sem allar sérhæfa sig í hagsmunagæslu tjónþola og innheimtu slysabóta. Um séað ræða gjaldskrár lögmannsstofanna C, D og E. Stefndi telur greiðslu til handa stefnanda í málinu sanngjarna og eðlilega í ljósi framlagðra gjaldskráa. Vísar stefndi þá til þess að samkvæmt gjaldskrá C hefðu innheimtulaun vegna kröfunnar numið 138.753 kr. ásamt virðisaukaskatti, en 156.077 kr. samkvæmt gjaldskrá D og 113.457 kr. samkvæmt gjaldskrá E, í öllum tilvikum að meðtöldum virðisaukaskatti. Greiðslan til lögmanns stefnanda, 136.096 kr., nemi meðaltali þessara greiðslna.

Stefndi telur ljóst að sú langa venja sem vísað er til geri það að verkum að ekki sé greitt samkvæmt tímagjaldi lögmanna þegar kemur að hagsmunagæslu þeirra í slysamálum. Tímagjald og tímaskráning lögmanna komi því ekki til skoðunar við uppgjör. Enda þótt lög-manni sé rétt að áskilja sér hæfilegt endurgjald fyrir störf sín, sbr. 24. gr. laga nr. 77/1998, um lögmenn, gangi heildarreikningur lögmanns stefnanda gegn fyrrgreindu ákvæði þar sem umfang þóknunar lögmanns sé komið langt út fyrir það sem kalla má eðlilegt. Því til stuðnings vísar stefndi til umfangs málsins og annarra gjaldskráa fyrir sömu vinnu. Útreikningur stefnda á þóknun lögmanns sé ekki gripin úr lausu lofti heldur taki hún mið af gjaldskrám lögmanna sem sérhæfa sig í hagsmunagæslu tjónþola vegna líkamstjóna. Það að lögmaður stefnanda innheimti þóknun sem sé rúmlega áttfalt hærri en meðaltal þeirra þriggja gjaldskráa sem liggja fyrir verður ekki talið hæfilegt í skilningi ákvæðisins.

Stefndi vísar til þess að greiðsla lögmannsþóknunar feli í sér bætur til handa tjónþola en umfang og eðli skaðabótauppgjörs sé almennt með þeim hætti að erfitt geti verið fyrir tjónþola sjálfan að gæta hagsmuna sinna vegna vanþekkingar á sviði skaðabótaréttar. Stefndi taki mið af meðaltali þriggja gjaldskráa lögmannsstofa sem sérhæfa sig í hagsmunagæslu tjónþola í slysamálum. Það sé því ljóst að stefnandi hefði getað leitað til sérfræðinga á sviði skaðabótaréttar sem innheimta mun lægri þóknun fyrir vinnu sína.

IV.

Samkvæmt gögnum málsins greiddi stefndi alls 781.710 kr. í bætur til stefnda 8. apríl 2022, þar af 136.096 kr. í kostnað vegna vinnu lögmanns hans í tengslum við uppgjör bótakröfunnar. Í málinu er enginn ágreiningur um bótaskyldu sem og fjárhæð bóta fyrir þjáningar og varanlegan miska sem og vexti af þeim bótum. Málatilbúnaður stefnanda byggist einvörðungu á því að stefndi hafi með greiðslu sinni ekki bætt honum að fullu þann kostnað hans sem féll til vegna vinnu lögmannsins við uppgjör á bótakröfu án þess að dómsmál væri höfðað.

Það er markmið skaðabóta að gera tjónþola fjárhagslega eins settan og ef hann hefði ekki orðið fyrir tjóni, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Af þeirri meginreglu leiðir að tjónþoli á rétt á því að sá sem ber bótaábyrgð greiði honum þóknun lögmanns sem hannhefur leitað til í því skyni að fá ráðgjöf og aðra aðstoð við gerð og uppgjör bótakröfu, að því tilskildu að þóknunin feli í sér hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir störf lögmannsins, sbr. 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn, sem og dóm Hæstaréttar frá 20. desember 2011 í máli nr. 206/2011.

Af gögnum málsins verður ráðið að vinna lögmanns stefnanda í þessu máli hafi falist í því að veita stefnanda ráðgjöf um bótarétt sinn, afla læknisvottorða hans, skattframtala hans og staðgreiðsluyfirlits og setja fram beiðni um mat á afleiðingum slyssins. Samkvæmt tímaskýrslu sem stefnandi lagði upphaflega fram hafði lögmaðurinn 8. febrúar 2021 skráð á sig alls 22,25 klukkustundir í vinnu við mál stefnanda að andvirði 620.775 kr. samkvæmt gjaldskrá. Með bókun sem stefnandi lagði fram í þinghaldi 24. nóvember 2022 leiðrétti stefnandi kröfugerð sína að þessu leyti og kvað hið rétta vera að skráningu í tímaskýrslu hafi verið ofaukið um tíu klukkustundir 11. september 2020.

Samkvæmt þessu byggist málatilbúnaður stefnanda fyrir dómi á því að lögmaður hanshafi varið alls 12,25 vinnustundum í vinnu við mál stefnanda fram til 8. febrúar 2021. Ekkier unnt að ráða annað af þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu en að sú vinna hafi þá í öllum meginatriðum aðeins numið samtali við stefnanda, því að senda tilkynningu um tjónið til stefnda og afla tveggja læknisvottorða. Auk þess átti lögmaður stefnanda í tölvupóstsamskiptum við stefnda. Þau samskipti voru hvorki umfangsmikil né flókin en þar svaraði stefndi meðal annars fyrirspurnum lögmannsins og leiðbeindi honum um hvernig ætti að haga gagnaöflun í tengslum við framsetningu bótakröfu. Frá og með 31. ágúst 2021 til 14. mars 2022 er skráð í tímaskýrslu lögmanns stefnanda að hann hafi va rið níu klukku stundum í vinnu við mál stefnanda og að sú vinna nemi fundi með umbjóðanda, ritun matsbeiðni og samskiptum við matsmenn.

Með vísan til framangreinds og þegar litið er til annars vegar umfangs og eðlis þeirrar vinnu sem lögmaður stefnanda vann sem og þeirra hagsmuna sem í húfi voru verður að telja að sú þóknun sem stefndi hefur fallist á að greiða stefnanda vegna vinnu lögmanns stefnanda við uppgjör bóta sé hæfileg samkvæmt 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998. Er í því sambandi horft til dóms Hæstaréttar frá 26. október 1995 í máli nr. 204/1995, sem birtur er á bls. 2456 í dómasafni réttarins það ár, og dóms Hæstaréttar frá 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000. Ber því að fallast á sýknukröfu stefnda í máli þessu en í ljósi atvika málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, TM tryggingar hf., er sýknaður af kröfu stefnanda, [A]. Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf