E-33/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 19. janúar sl., er höfðað af Dýrfiski hf., [...], [...], gegn Urð og grjóti ehf., [...], [...], með stefnu birtri 12. maí 2015.

Stefnandi krefst þess að stefndi verið dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 1.523.300 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 20. mars 2014 til 6. mars 2015, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að honum verði gert að greiða stefnda málskostnað.

Málsatvik

Með kaupsamningi 20. mars 2014 keypti stefnandi af stefnda beltagröfu, [...], af gerðinni Volvo EC 240 B, fyrir milligöngu bifreiðasölu, [...]. Umsamið kaupverð gröfunnar var 7.600.000 krónur auk virðisaukaskatts að fjárhæð 1.938.000 krónur. Samkvæmt kaupsamningi var mælastaða gröfunnar við sölu 7.660 vinnustundir og fyrsti skráningardagur hennar 1. júlí 2005.

Í framangreindum kaupsamningi, sem liggur fyrir í málinu, segir eftirfarandi: Ökutækið selst í núverandi ástandi sem kaupandi hefur kynnt sér og sætt sig við, en seljandi kann að vera ábyrgur gagnvart kaupanda vegna galla samkvæmt almennum reglum.

Einnig er bent á skoðunarskyldu kaupanda. Kaupandi staðfestir að bifreiðasali hefur vakið athygli hans á þeim rétti sínum að láta óháðan aðila meta ástand ökutækisins.

Grafan var afhent stefnanda 23. mars 2014 í Stykkishólmi. Þaðan var farið með hana með [...] þaðan sem hún var, samkvæmt stefnanda, flutt með flutningabifreið til [...].

Stefndi lýsir því í greinargerð sinni að í byrjun mars 2014 hafi stefnandi skoðað gröfuna og ástand hennar. Skoðunin hafi m.a. farið fram með þeim hætti að gröfunni var ekið og látið reyna á hana til vinnu. Þá hafi hún verið skoðuð af sérfróðum viðgerðarmanni á vegum stefnanda og hafi það verið álit hans að ekkert væri athugavert við ástand gröfunnar.

Stefnandi lýsir því í stefnu að eftir að grafan var komin til [...] hafi hún verið notuð hluta úr degi, 25., 26. og 27. mars 2014, við mokstur á möl. Þá kom fram fyrir dómi í framburði C, starfsmanns stefnanda er vann á gröfunni, að á fyrsta eða öðrum degi hafi glussaslanga farið og hafi verið skipt um hana. Á fjórða notkunardegi, mánudaginn 31. mars, hafi grafan bilað og hafi hún þá reynst vera óökufær eftir tæplega kílómetra akstur frá afhendingardegi og var vinnustundamælir í 7.700 vinnustundum. Stefnandi hafi þá samdægurs haft samband við stefnda og bílasölu [...] og látið vita af bilun gröfunnar. Stefndi telur hins vegar að stefnandi hafi ekið gröfunni á beltunum 5-6 kílómetra á vinnustað og að starfsmaður stefnanda hafi haft samband við starfsmann stefnda eftir þann akstur og sagt að olía læki úr vélinni. Engu að síður hafi stefnandi notað gröfuna við að harpa möl í um viku þar til hún bilaði. Eftir að grafan bilaði var henni komið fyrir hjá Vélsmiðju [...] ehf. á [...]. Stefnandi lýsir því svo að starfsmenn vélsmiðjunnar hafi tekið hægra hliðardrif úr gröfunni og sent á verkstæði [...] og þar hafi D kannað ástands þess. Niðurstaða bilanagreiningar verkstæðisins hafi verið sú að keyrsludrifið, glussadrifinn mótor sem knýr gír gröfunnar áfram, væri ónýtur. Var áætlað að til viðgerðar þyrfti nýtt drif sem kostaði 3.130.000 krónur, og ætti þá eftir að gera ráð fyrir frekari viðgerðarkostnaði. Þann 14. apríl 2014 hafi stefndi verið upplýstur um málsatvik og 25. apríl hafi hann neitað allri ábyrgð.

Með bréfi stefnanda dagsettu 6. maí 2014 lýsti stefnandi yfir riftun kaupsamningsins og krafði stefnda um endurgreiðslu kaupverðs. Með bréfi stefnda dagsettu 25. júní 2014 var kröfu um riftun mótmælt.

Þann 2. júlí 2014 var E véliðnfræðingur dómkvaddur sem matsmaður til að meta fimm neðangreind atriði sem hann gerði, eins og hér að neðan er rakið, í ódagsettri matsgerð er lögð var fram við þingfestingu málsins.

1. Hver er orsök þess að beltagrafan […], sé óökufær?

Sv: Bilun í hliðardrifi þ.e. hliðardrif gröfunnar er óvirkt vegna bilunar í glussamótor sem drífur hliðardrifið.

2. Hverjar eru skemmdir á glussamótorum beltagröfunnar, […]. Séu þeir skemmdir þá er spurt hver orsök skemmdanna sé og hvort orskavaldur hafi verið kominn á byrjunarstig við afhendingu hennar 23. mars 2014?

Sv: Stimplar í glussamótor (hægra megin miðað við að drifhjól séu að aftan verðu) eru brotnir og rifnir. Einnig er driföxull sem tengir glussamótor við hliðardrif ónýtur. (Sjá mynd 1.)

[Mynd 1.]

Orsök skemmda á glussamótor er sú að lega á driföxli (sjá mynd 2.) hefur gefið sig og brot og rusl úr henni fara í stimpla á glussamótor og brýtur þá og eyðileggur. Miðað við útlit skemmdu legunnar þ.e. að hún er klofin þá eru miklar líkur á að grind sem heldur legukúlum í réttri stöðu milli ytri og innri slýfar í legu hafi brotnað eða gefið sig. Við það liggja legukúlur saman og mynda mikinn núning og innri spennu í legunni sem endar með því að hún gefur sig.

[Mynd 2.]

Spurt er hvort bilun hafi verið kominn á byrjunar stig við afhendingu [...].

Miðað við stöðu á vinnustundamæli sem er gefin upp 7.660 vinnustundir samkvæmt stöðu þegar vél er sett á sölu og núverandi stöðu á mæli sem er 7.700 vinnustundir þá eru það um 40 vinnustundir sem vél hefur verið notuð á þessum tíma.

Ekki er nákvæmlega vitað hvaða vegalengd vélinni [...] hefur verið ekið langt eftir að hún var afhent kaupanda en að sögn C gröfumanns þá telur hann að vél hafi verið ekið tæpan kílómeter á þessum tíma. Telja má að sú vegalengd sé í samræmi við vinnustundafjölda vélar á þessum tíma. T.d. er gróft viðmið að það taki um 50 tíma að grafa 1 km langan skurð samkvæmt vönum gröfumönnum sem matsmaður ræddi við.

Miðað við skemmdir á legu og lýsingu hér að ofan hvernig bilun í legu verður þá má telja full víst að skemmdir hafi verið komnar á byrjunar stig við afhendingu. Rökin fyrir því eru að fyrst þarf legu grind að gefa sig þ.e. yfirleitt slitna þær vegna núnings. Síðan þegar kúlur í legu ná saman getur liðið einhver tími þar til lega gefur sig alveg.

3. Hverjar eru skemmdir á plánetugírum beltagröfunnar, [...]. Séu […] skemmdir og þá er spurt hver er orsök skemdanna […] og hvort orsakavaldur hafi verið kominn á byrjunarstig við afhendingu 23. mars 2014?

Aðal skemmdir á plánetugír eru að svarf og járnarusl hefur farið inn í stóru burðarlegu (sjá mynd 3.) og er hún ónýt. Svarf hefur farið í alla slitfleti á plánetugír og skoða verður þá mjög vel ef ætlunin er að nota þá aftur.

[Mynd 3.]

Skemmdir á plánetugír eru að lega við áðurnefndan glussamótor hefur gefið sig og skemmir pakkdós á driföxli (sjá mynd 2.) sem er við hlið legunnar og varnar því að glussi fari saman við gírolíu í plánetugír. Þegar lega gefur sig og skemmir pakkdós fer glussi og svarf úr glussamótor inn í hliðardrif og fer í burðarlegu og aðra slitfleti þar og veldur þeim skemmdum sem eru á hliðardrifi.

Varðandi orsök á skemmdum á hliðardrifi þá eru þær afleiðing af skemmdur á glussamótor sem er rakin í svari við spurningu 2. Orsökin er þar af leiðandi sú sama og í svari 2.

4. Hverjar eru skemmdir á öðrum drifbúnaði beltagröfunnar, […]. Séu þeir skemmdir þá er spurt hver orsök skemmdanna sé og hvort orsakavaldur hafi verið kominn á byrjunarstig við afhendingu hennar 23. mars 2014?

Til að meta skemmdir á öðrum drifbúnaði þá lét matsmaður taka sýni af olíu á glussakerfi vélar þ.e. er glussi sem knýr glussamótora í sitt hvoru belti og er annar glussamótorinn sá sem varð ónýtur.

Samkvæmt niðurstöðu úr olíusýni (sjá mynd 4) þá er talsverð óhreinindi í olíunni og eitthvað af járnsvarfi sem kemur úr skemmda glussamótornum. Verður að gera ráðstafanir með að skipta um olíu og síur og hreinsa glussakerfi áður en nýir hlutir verða settir í vél.

[Mynd 4. Olíusýni glussa.]

Þá var einnig tekið olíusýni (mynd 5.) af gírnum á hinu hliðardrifi gröfunnar (vinstra megin miðað við að drifhjól séu að aftan verðu). Samkvæmt því sýni þá er eitthvað mikið að bila í því þar sem sýnið bendir á að það sé vatn, skítur og svarf og olía ónýt á því.

Gömul og ónýt olía er líkleg orsök og hefur verið þannig þegar vél var seld miðað við hvað vél var lítið notuð frá því að hún var seld og þar til hún bilar.

[Mynd 5. Olíusýni á hinu hliðardrifi.]

5. Hver sé hæfilegur heildarkostnaður við að gera gröfuna aftur ökufæra?

Á mynd 6 er gróft kostnaðarmat sem miðast við annarsvegar að fá hliðardrif frá [...] og síðan hinsvegar frá [...]. Ekki hefur matsmaður fengið þetta verð staðfest frá [...] þrátt fyrir nokkrar tilraunir en ég læt fylgja afrit af tölvupósti (mynd 7) sem A hjá Urð og Grjót fékk frá [...] sem sýnir á hvaða verði [...] getur boðið drifið á.

Mynd 6. Kostnaðarmat

Kostnaðarmat á viðgerð [...].

Ath öll verð án/vsk

Hliðardrif keypt hjá [...]

Varahlutir:

Hliðardrif 2.600.000

Olía glussi/gírolía 180.000

Síur í glussakerfi 73.000

Efni frá verkstæði 45.000

Vinna 302.500

Samtals án/vsk 3.200.500

Hliðardrif keypt hjá [...]

Varahlutir:

Hliðardrif 922.800

Olía glussi/gírolía 180.000

Síur í glussakerfi 73.000

Efni frá verkstæði 45.000

Vinna 302.500

Samtals án/vsk 1.523.300

Mismunur án/vsk 1.677.200

Með tölvupósti 10. október 2014 ítrekaði stefnandi kröfu um riftun kaupsamnings og endurgreiðslu kaupverðs en með tölvupósti 23. október 2014 hafnaði stefndi því að skilyrði riftunar væru fyrir hendi.

Með bréfi stefnanda til stefnda 4. febrúar 2015 setti hann fram kröfu um greiðslu skaðabóta vegna málsins og féll frá riftunarkröfu.

Samkvæmt stefnu tekur fjárhæð kröfu stefnanda mið af ofangreindu tilboði [...] án virðisaukaskatts.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu A, framkvæmdastjóri stefnda, B, starfsmaður stefnda, C, starfsmaður stefnanda, D, starfsmaður verkstæðis [...] atvinnutækja hjá [...], E, véliðnfræðingur og dómkvaddur matsmaður, F og G og H, starfsmenn Vélsmiðjunnar [...].

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur á því að hægra hliðardrif gröfunnar og glussaolía hafi verið í óforsvaranlegu ástandi við kaup gröfunnar og hafi grafan því verið haldin leyndum göllum í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup sem stefnandi beri ekki ábyrgð á. Stefnandi vísar til þess að við mat á galla beri að miða við það tímamark þegar áhættan af söluhlut fluttist yfir til kaupanda, jafnvel þótt gallinn hafi ekki komið fram fyrr en síðar, sbr. 21. gr. laga nr. 50/2000. Áhættuskiptatímamarkið við kaupin hafi verið 23. mars 2014 þegar afhending fór fram samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/2000. Með vísan til matsgerðar og afar stutts endingartíma gröfunnar telur stefnandi fullvíst að grafan hafi verið haldin galla við afhendingu hennar.

Til stuðnings bótakröfu sinni vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga og til 40. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Kröfu um dráttarvexti byggir hann á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 1. mgr. 6. gr., kröfu um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. og hvað varðar varnarþing vísar hann til 37. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda mótmælt. Stefndi byggir á því að grafan hafi ekki verið gölluð við afhendingu og frá þeim tíma hafi stefnandi borið ábyrgð á henni. Hafi tækið verið haldið einhverjum annmarka hafi þeir verið innan þeirra marka sem gera má ráð fyrir af gömlu og notuðu tæki. Eðlilegt slit og nauðsynlegt viðhald teljist ekki vera galli á notuðu tæki. Ekki hafi verið sýnt fram á að stefndi hafi með nokkru móti getað annast gröfuna öðruvísi eða betur. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að notkun stefnanda sjálfs á tækinu hafi verið forsvaranleg enda telur stefndi ljóst að hún hafi átt verulegan þátt í núverandi ástandi þess.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að grafan hafi verið gölluð og þá sönnunarbyrði hafi hann ekki axlað. Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 flyst áhættan af söluhlut til kaupanda þegar hann hefur verið afhentur. Stefnandi hefur fengið gröfuna afhenta og við afhendingu var hún ógölluð og án athugasemda. Stefnandi ber ábyrgð á því ef grafa í hans eigu og vörslum reynist haldin annmörkum. Ætli stefnandi sér að koma þeirri ábyrgð yfir á aðra verður hann að sýna fram á að öllum skilyrðum til skaðabóta sé fullnægt. Stefnandi hefur ekki leitast við að sanna að stefndi hefði getað komið í veg fyrir hinn meinta galla og ekki sýnt fram á að stefndi hafi gert neitt rangt í meðferð gröfunnar. Fyrir liggur að annmarkar á gröfunni komu ekki upp fyrr en eftir að stefnandi hóf notkun hennar. Þar til stefnandi sýnir fram á annað verður því að líta svo á að notkun stefnanda á gröfunni sé aðalorsök gallans, eða a.m.k. meðorsök. Grafan hafi verið notuð í níu ár án þess að gallar kæmu upp en eftir einungis vikunotkun stefnanda varð vart við galla.

Stefndi bendir á að í matsbeiðni stefnanda óski hann aðeins eftir því að matsmaður meti hans kenningu fyrir meintum göllum. Til þess að mögulegt sé að bótaábyrgð stefnda stofnist verði stefnandi að sýna fram á að meintir annmarkar á gröfunni við afhendingu séu eina mögulega ástæðan fyrir núverandi ástandi hennar. Stefnandi verði þannig m.a. að sýna fram á að notkun hans hafi ekki haft áhrif á ástand gröfunnar. Stefnandi hefur ekki sinnt sönnunarbyrði sinni hvað þetta varðar.

Þá telur stefndi að matsgerð sé ekki nægjanlega vel unnin til þess að teljast sönnunargagn um olíuna. Stefndi gerir tvær stórar athugasemdir við framkvæmd matsmanns: Í fyrsta lagi hafi olíuprufa verið tekin úr gröfunni með því að láta olíu renna úr vélinni í mengaðan olíudall á verkstæði [...]. Olían hafi síðan verið tekin úr dallinum og könnuð. Hér hafi matsmaður ekki gætt að því að olíudallurinn var mjög skítugur og þykkt sandlag á botninum. Eru prófanirnar þannig ómarktækar enda olíudallar ekki ætlaðir til slíkra rannsókna. Í öðru lagi þá hafi stefndi tekið fram við matsmann á fundinum að olían hefði verið yfirfarin stuttu fyrir afhendingu gröfunnar, þ.e. í janúar eða febrúar 201[4]. Óskað var eftir því að þessar upplýsingar yrðu skráðar í fundargerð matsfundar en matsmaður geti ekki þessa mikilvæga atriðis í matsgerðinni.

Þá vísar stefndi til þess að grafan hafi verið afhent gallalaus 23. mars 2014 og hafi hún þá uppfyllt alla þá eiginleika sem leiða mátti af kaupsamningi. Þá hafi grafan jafnframt uppfyllt allar þær kröfur sem almennt megi gera til hennar. Við afhendingu gröfunnar hentaði hún enn fremur í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir eru venjulega notaðir til og stefndi lofaði ekki neinum sérstökum eiginleikum hennar. Þar af leiðandi telst grafan ekki gölluð, sbr. 17. gr. laga nr. 50/2000. Þá vissi stefnandi að grafan var 9 ára gömul og hafði verið notuð í 7.660 vinnustundir. Eiginleikar gröfunnar og verð endurspeglist í því. Verði að hafa í huga að verð gröfunnar var u.þ.b. 1/3 af verði nýrrar sambærilegrar gröfu. Stefnandi mátti vita að mögulega væri kominn tími á viðhald eða viðgerðir. Sé bilun gröfunnar ekki einungis vegna notkunar stefnanda ber honum að sýna fram á að hún sé umfram það sem gera má ráð fyrir að geti komið fyrir á 9 ára gamalli og notaðri gröfu.

Stefndi mótmælir því að grafan hafi verið haldin leyndum galla sem stefndi beri ábyrgð á. Grafan sé gömul og mikið notuð og í slíkum tilvikum geti komið í ljós vankantar á söluhlut sem hvorki seljanda né kaupanda var kunnungt um við kaupin. Leyndir vankantar á gömlu notuðu tæki teljist ekki gallar í kröfuréttarlegum skilningi. Stefndi fékk ekki ráðið við þau atriði sem stefnandi byggir kröfu sína á og ekki sé með sanngirni unnt að ætlast til að stefndi hafi haft atriðin í huga við samningsgerð eða hafi getað komist hjá eða sigrast á afleiðingum þeirra, sbr. 40. og 27. gr. laga nr. 50/2000.

Einnig byggir stefndi á því að skemmdir á gröfunni séu á ábyrgð stefnanda sem hafi notað gröfuna með röngum hætti sem leitt hafi til þess að grafan sé nú skemmd. Stefnandi vissi um aldur gröfu og notkun. Eftir að hann fékk gröfuna afhenta hafi hann byrjað á því að keyra hana á beltunum 5-6 kílómetra. Keyrsla á beltum sé óæskileg, sérstaklega á svo gamalli vél. Þá hafi stefnandi haldið áfram að nota gröfuna þrátt fyrir að hafa tekið eftir því að olía læki úr vélinni. Framangreind notkun hafi áhrif á ástand gröfunnar og myndi hafa áhrif á allar sambærilegar gröfur.

Þá bendir stefndi á að stefnandi hafi skoðað gröfuna með aðstoð sérfræðings áður en kaupsamningur var gerður. Bæði hafi henni verið ekið og hún reynd til vinnu. Geti hann því ekki borið fyrir sig neitt það sem hann hefði þá átt að veita athygli, sbr. 20. gr. laga nr. 50/2000. Stefnandi hafði viðgerðarmann með sér við skoðunina sem hafði sérþekkingu á vélum líkt og þeirri sem hér um ræðir og ber þannig að miða framanritaða reglu við það sem sérfræðingur hefði átt að veita athygli. Mun ríkari kröfur eru gerðar til skoðunar sérfróðra aðila en þeirra sem enga sérfræðiþekkingu hafa. Má því gera kröfu um að sérfræðingurinn hefði átt að veita hinum meinta galla athygli, hafi hann verið til staðar. Miðað við aldur og notkun gröfunnar bar sérfræðingnum að kanna sérstaklega þá hluta vélarinnar sem slitna með aldri og notkun. Þar sem engar athugasemdir voru gerðar við skoðun stefnanda verður að gera ráð fyrir að hliðardrifin hafi annaðhvort verið í ásættanlegu ástandi við kaupin eða að hinn sérfróði aðili hafi ekki sinnt aðgæsluskyldu hvað þau varðar. Hafi grafan verið haldin galla við afhendingu getur stefnandi ekki borið fyrir sig gallann, samkvæmt 1. mgr. 20. gr. laga nr. 50/2000.

Þá vísar stefndi til þess að fram komi í kaupsamningi að bifreiðasali hafi vakið athygli stefnanda á þeim rétti sínum að láta óháðan aðila meta ástand ökutækisins. Stefnandi verði þannig að bera hallann af því að hafa ekki farið með gröfuna í ástandsskoðun verði talið að meintur galli hefði komið í ljós við slíka skoðun.

Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð stefnda séu uppfyllt. Hann verði í fyrsta lagi að sanna að um galla sé að ræða í skilningi laga um lausafjárkaup, og vísast um það til framangreindrar umfjöllunar, og í öðru lagi að gallann megi rekja til atvika sem stefndi ber ábyrgð á. Eins og áður segir vanti gögn sem sýni fram á að notkun stefnanda sé ekki aðalorsök eða a.m.k. hluti af orsök gallans. Jafnvel þótt talið verði að ástand gröfunnar við afhendingu hafi verið ein orsök vankantanna þá er ekki þar með sagt að stefndi beri ábyrgð á þeim. Þá sé engin grein gerð fyrir því í stefnu hvernig skilyrðum er fullnægt fyrir því að slík ábyrgð hafi stofnast.

Einnig bendir stefndi á að þrátt fyrir að í matsgerð komi fram að skemmdir kunni að hafa verið komnar á byrjunarstig við afhendingu gröfunnar þá leiði það eitt ekki til hlutlægrar ábyrgðar stefnda. Auk þess hafi stefnandi ekki sannað að meintan galla á byrjunarstigi hefði ekki mátt sjá við skoðun sérfræðings og ekki hafi verið sýnt fram á að sá galli sem stefnandi byggir á sé sennileg afleiðing af meintri vanefnd stefnda. Samkvæmt 1. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 nær umfang tjóns einungis til þess sem aðili gat með sanngirni séð fyrir sem hugsanlega afleiðingu vanefndar. Við samningsgerðina hafi stefndi hvorki vitað né mátt vita um þau atvik sem stefnandi byggi nú á.

Stefndi bendir á að stefnandi byggi ekki á því að stefndi beri ábyrgð vegna saknæmrar háttsemi, vanrækslu eða annars slíks. Í stefnu sé ekki byggt á því að umhirða og viðhald stefnda á gröfunni hefði getað verið betra, enda var það ekki svo. Stefndi vanrækti ekki upplýsingaskyldu sína og var í góðri trú um eiginleika gröfunnar við afhendingu. Stefndi hefði þannig ekki getað fullnægt betur skyldum sínum sem seljandi gröfunnar.

Loks bendir stefndi á að umfang kröfu stefnanda sé meira en nauðsynlegt sé. Drif gröfunnar sé ekki ónýtt með öllu. Aftur á móti þurfi að skipta um nokkur stykki. Þessa varahluti megi fá fyrir 2-300.000 krónur. Nauðsynlegur viðgerðarkostnaður sé þannig aðeins brot af kaupverði (um 3%) en slíkur smávægilegur annmarki telst ekki galli á notuðu tæki.

Sú viðgerð sem matsmaður leggi til sé aftur á móti mun umfangsmeiri en nauðsynleg sé. Hann leggi til að sett verði nýtt drif en slík viðgerð myndi bæta og endurnýja mun meira en það sem er skemmt. Verði gengið að kröfu stefnanda að fullu muni hann þannig fá verulega endurnýjun á gröfu sem hann vissi að var 9 ára gömul og mikið notuð þegar hún var keypt.

Verði ekki fallist á málsástæður stefnda að öllu leyti krefst stefndi þess að bótafjárhæð verði lækkuð, m.a. með vísan til framangreinds. Stefnandi beri a.m.k. ábyrgð á hluta af tjóninu vegna meðferðar sinnar á tækinu. Auk þess hafi stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi takmarkað tjónið, þvert á móti hafi stefnandi haldið áfram að nota gröfuna eftir að olía fór að leka. Vísað er til 1. og 2. mgr. 70. gr. laga nr. 50/2000 að þessu leyti. Þá sé ekki eðlilegt að bæta gamla gröfu með nýjum varahlutum, enda auðgist stefnandi þannig með óréttmætum hætti. Stefnandi keypti gamla notaða gröfu fyrir um þriðjung af verði nýrrar gröfu. Verður hann því að gera ráð fyrir að fá ekki sömu eiginleika og í nýrri gröfu auk þess sem stefnandi mátti gera ráð fyrir því að einhverjar viðgerðir gætu verið tímabærar. Þá skorar stefndi á stefnanda að sýna fram á hvernig grafan var tryggð og hversu mikill hluti af meintu tjóni greiðist úr tryggingu.

Hvað varðar lagarök vísar stefndi til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 1. og 2. mgr. 17. gr., 20. gr. og 1. mgr. 40. gr. laganna. Auk þess vísar stefndi til meginreglna skaðabóta- og kauparéttar. Dráttarvaxtakröfu er sérstaklega mótmælt enda gerði stefnandi ekki bótakröfu fyrr en í febrúar 2015 en fram að því hafði stefnandi krafist riftunar. Stefndi telur að dráttarvextir geti í fyrsta lagi reiknast frá og með dómsuppsögu. Málskostnaðarkrafa stefnda á sér stoð í 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi byggir kröfu sína á því að um leyndan galla sé að ræða í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Þá vísar hann til þess að við mat á galla beri að miða við það tímamark þegar áhættan af söluhlut fluttist yfir til kaupanda, þ.e. 23. mars 2014, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar, sbr. 21. gr. laganna. Kröfu sinni til stuðnings vísar stefnandi til framlagðar matsgerðar dómkvadds matsmanns, E véliðnfræðings, og afar stutts endingartíma gröfunnar.

Stefndi byggir vörn sína á því að ósannað sé að grafan hafi verið gölluð þegar hún var afhent, en hafi svo verið sé ósannað að gallinn sé á ábyrgð stefnanda heldur sé um eðlilegt slit að ræða eða galla sem rekja megi til notkunar stefnanda á gröfunni.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000, sem óumdeilt er að gilda um kaup stefnanda á gröfunni, skal söluhlutur, hvað varðar tegund, magn, gæði, aðra eiginleika og innpökkun, fullnægja þeim kröfum sem leiðir af samningi. Samkvæmt b-lið 2. mgr. ákvæðisins skal söluhlutur, ef annað leiðir ekki af samningi, henta í ákveðnum tilgangi sem seljandinn vissi eða mátti vita um þegar kaup voru gerð, nema leiða megi af atvikum að kaupandi hafi ekki byggt á sérþekkingu seljanda og mati hans eða hafði ekki sanngjarna ástæðu til þess. Í 4. mgr. 17. gr. kemur fram að söluhlutur telst gallaður ef hann er ekki í samræmi við þær kröfur sem fram koma í 1. og 2. mgr. ákvæðisins.

Fyrir liggur matsgerð ofangreinds matsmanns og komst hann að þeirri niðurstöðu að skemmdir á glussamótor væru þær að lega á driföxli hefði gefið sig og brot og rusl úr henni hafi farið inn í stimpla glussamótorsins og brotið þá og eyðilagt. Miðað við útlit skemmdu legunnar, þ.e. hún var klofin, þá séu miklar líkur á að grind sem heldur legukúlum í réttri stöðu milli ytri og innri slífar í legu hafi brotnað eða gefið sig. Við það liggi legukúlur saman og myndi mikinn núning og innri spennu í legunni sem endi með því að hún gefi sig. Þá séu aðalskemmdir á plánetugír þær að svarf og járnarusl hefur farið inn í stóra burðarlegu og sé hún ónýt. Þessar skemmdir hafi orðið þar sem lega við glussamótor hafi gefið sig og skemmt pakkdós á driföxli sem er við hlið legunnar og varnar því að glussi fari saman við gírolíu í plánetugír. Þegar lega gefi sig og skemmi pakkdós fari glussi og svarf úr glussamótor inn í hliðardrif og í burðarlegu og aðra slitfleti og valdi þeim skemmdum sem urðu á hliðardrifi. Þá staðfesti matsmaður það í skýrslu sinni fyrir dómi að olíusýni hafi verið tekið af hinu hliðardrifi gröfunnar og samkvæmt því hafi eitthvað „mikið verið að bila þar“ en sýnið hafi reynst innihalda vatn, skít og svarf og var olían þar ónýt.

Í matsgerð kemur fram að matsmaður telji að gömul og ónýt olía sé líkleg orsök bilunar. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði matsmaður að slitfletir eyðist smám saman og hafi það áhrif á atburðarásina en mestu máli skipti ástand olíu og notkun vélarinnar. Ef trassað sé að skipta um olíu þá slitni hlutir fyrr. Fyrirsvarsmaður stefnanda, A, sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að olíu hafi verið bætt á hliðardrifin í janúar eða febrúar 2014 og skipt um olíu á mótor. Olía á drifum hafi litið mjög vel út og ekki hafi verið til svarf í þeim. Þá bar vitnið B, starfsmaður stefnanda, einnig um að skipt hafi verið um olíu á þessum tíma. Grafan var seld 20. mars 2014. Nokkrum dögum síðar bilaði hún. Niðurstaða matsmanns var sú, eftir að hafa látið rannsaka olíusýni, að olían á því hliðardrifi sem ekki bilaði hafi verið gömul. Þá bar vitnið G, vélvirkjameistari og starfsmaður hjá Vélsmiðjunni [...], um að mjög léleg olía hafi verið á plánetudrifinu og taldi hann að það gæti verið orsök bilunar en einnig mikil notkun. Aðspurður hvaða þýðingu það hafi ef grafa er keyrð lengi á gamalli olíu sagði vitnið að gömul olía sem er léleg, sem vatn er komið í og er brunnin eins og á hliðardrifunum, „...það hefur aldrei góða þýðingu hvorki fyrir legur eða diskakerfi, bremsukerfi eða annað.“ Aðspurður hvort ástand olíu hafi eitthvað með bilun á hliðardrifi að gera svaraði hann játandi og sagði að olía á hliðardrifi þurfi að vera í góðu ástandi og sé legan í olíunni.

Stefndi byggir á því að röng notkun stefnanda á gröfunni hafi leitt til bilunarinnar. Bendir hann sérstaklega á að gröfunni hafi verið ekið 5-6 kílómetra eftir að stefnandi tók við henni og kunni það að hafa haft áhrif á að grafan bilaði. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir þessari staðhæfingu. Ekkert er fram komið sem styður þessa fullyrðingu stefnda og er hún í andstöðu við niðurstöðu matsmanns og framburð C um akstur. Er þessari málsástæðu hans því hafnað. Þá er ekkert fram komið sem bendir til þess að bilun í gröfu tveimur dögum fyrr hafi verið annað og meira en það að glussaslanga hafi gefið sig. Þá er ósannað að það hafi haft áhrif á þá bilun sem hér er til umfjöllunar.

Þá byggir stefndi á því að stefnandi hafi skoðað gröfuna með sérfræðingi. Fyrir liggur að stefnandi fékk starfsmann sinn, vitnið C, til að skoða hana. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að hann hafi búið yfir sérfræðiþekkingu sem næði lengra en til þess sem vinna á gröfu krefst. Þá kom fram hjá vitninu F, sem kvaðst vera með mikla reynslu af rekstri krana, að hann hafi verið fenginn af stefnanda til að skoða gröfuna en hafi orðið frá að hverfa vegna ástands hennar. Grafan hafi verið óhrein, annað beltið var ekki undir henni og glussi opinn og var ekki hægt að gangsetja hana. Hann hafi skoðað „sprocket“ hjól úr þeim enda sem strekkt er á beltinu og stýringar við það og hafi þetta verið mjög illa farið. Þá hafi hann skoðað burðinn í kringum hjólið og hafi það verið snúið. Hafi hann bent A á þetta sem hafi þá sagt að skipt yrði um allt sem sæi á. Hann hafi svo sagt fyrirsvarsmanni stefnanda að ekki væri hægt að skoða gröfuna. Þá taldi hann óvíst að hægt hefði verið að átta sig á ástandi gröfunnar hvað þetta varðar jafnvel þótt hægt hefði verið að gangsetja hana. Þá kom fram hjá C að grafan hafi virst vera í lagi þegar hann prófaði hana auk þess sem ofangreindir, A og B, töldu hana vera í lagi er hún var seld. Einnig bar C um að starfsmaður stefnda hafi sagt honum að ástand gröfunnar væri gott. Þá kom fram hjá matsmanni í skýrslu hans fyrir dómi að kunnáttumaður hefði ekki getað áttað sig á ástandi gröfunnar við skoðun nema að hliðardrifið hefði verið hætt að virka eða mjög lítil virkni væri í því. Ef sýni hefði hins vegar verið tekið út glussanum þá hefði getað verið komið svarf og agnir í það sem hægt hefði verið að átta sig á þrátt fyrir að enn hefði verið virkni til staðar í drifi. Með vísan til alls framangreinds telur dómurinn að ekki hafi verið sýnt fram á að grafan hafi verið skoðuð af sérfróðum aðila af hálfu stefnanda. Þá telst ósannað að skoðun slíks aðila hefði leitt gallann í ljós. Er því þessari málsástæðu stefnda hafnað.

Stefndi byggir á því að staðlað ákvæði í kaupsamningi um að bifreiðasali hafi bent kaupanda á að láta óháðan aðila meta ástand gröfunnar og að hún seljist í núverandi ástandi sem kaupandi hefur kynnt sér og sætt sig við að öllu leyti, firri hann ábyrgð. Almennir fyrirvarar sem þessir girða ekki fyrir heimildir kaupanda til að bera fyrir sig vanefndir, meðal annars ef ástand hlutar er til muna verra en kaupandi hafði ástæðu til að ætla miðað við kaupverð og atvik að öðru leyti, sbr. c-lið 1. mgr. 19. gr. laga nr. 50/2000. Verður ekki talið að kaupverð, aldur og notkun gröfunnar hafi gefið stefnanda tilefni til að ætla að endurnýja þyrfti hliðardrif gröfunnar. Er því þessari málsástæðu stefnda hafnað.

Stefndi telur að matsgerð geti ekki verið sönnunargagn um olíu þar sem annars vegar hafi prufa af olíu verið tekin í mengaðan olíudall á verkstæði [...] og sé hún því ómarktæk og hins vegar hafi matsmaður vanrækt að skrá þær upplýsingar, sem fyrirsvarsmaður stefnda kom á framfæri á matsfundi, að olían hefði verið yfirfarin stuttu fyrir afhendingu gröfunnar, þ.e. í janúar eða febrúar 2014. Af framburði matsmanns og matsgerð má ráða að ekki var tekið olíusýni af gröfunni í [...]. Þá staðfestu vitnin H, nemi hjá Vélsmiðjunni [...], og áðurnefndur G að hafa tekið sýnin á starfsstöð vélsmiðjunnar og hafi sýnin verið tekin í ílát sem sérstaklega hafi verið til þess ætluð. Er því alls ósannað að ranglega hafi verið staðið að töku sýnis úr olíu þannig að áhrif hafi á niðurstöðu rannsókna á henni. Þá verður ekki talið að það hafi áhrif á gildi matsgerðar að matsmaður skráði ekki í matsgerð framangreinda athugasemd.

Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/2000 flyst áhættan yfir til kaupanda þegar söluhlutur hefur verið afhentur í samræmi við ákvæði samnings sem óumdeilt er að var 23. mars 2014. Dómkvaddur matsmaður komst að þeirri niðurstöðu í mati sínu, sem hann staðfesti fyrir dómi, að fullvíst megi telja að skemmdirnar hafi verið komnar á byrjunarstig við afhendingu. Þessa niðurstöðu sína rökstyður hann með vísan til þess að fyrst þurfi legugrind að gefa sig, þ.e. yfirleitt slitna þær vegna núnings og síðar þegar kúlur í legu ná saman geti liðið einhver tími þar til lega gefur sig alveg. Í framburði sínum fyrir dómi sagði matsmaður að miðað við útlit legunnar, vinnustundamæli gröfunnar og miðað við það hve lítið hún hafi verið keyrð séu miklar líkur á því að hún hafi verið skemmd í einhvern tíma.

Héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, fellst á álit dómkvadds matsmanns, um orsök bilunar, sem ekki hefur verið hnekkt af hálfu stefnda. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að matið sé haldið göllum sem leiða eigi til þess að ekki verði á því byggt. Fullyrðingar stefnda um að skipt hafi verið um olíu tveimur til þremur mánuðum áður en vélin bilaði standast ekki með hliðsjón af niðurstöðu dómkvadds matsmanns um aldur olíunnar og framburði G. Með því hafnar dómurinn því að ástæða bilunarinnar sé eðlilegt slit heldur sé um galla að ræða sem rekja megi til þess að olía á hliðardrifi hafi verið orðin gömul. Gallinn var ekki sýnilegur við skoðun og er ekki hægt að ætlast til þess að við skoðun á tæki sem þessu, vegna hugsanlegra kaupa, séu hliðardrif opnuð eða tekin olíusýni til rannsóknar. Stefnandi mátti ætla að drifin væru nothæf og að hann gæti haft venjuleg not af tækinu miðað við aldur þess og notkun.

Stefndi byggir á því að hann hafi ekki fengið ráðið við þau atriði sem stefnandi byggir bótakröfu sína á, þ.e. ekki sé með sanngirni hægt að ætlast til þess að stefndi hafi haft þetta atriði í huga við samningsgerð eða hefði getað komist hjá eða sigrast á afleiðingum þess, sbr. 40. gr. og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000. Með vísan til framangreindrar niðurstöðu matsmanns um orsök bilunar telur dómurinn að af hálfu stefnda hafi ekki verið sýnt fram á að rök séu til að sýkna hann af bótakröfu vegna framangreindra ákvæða. Þá verður ekki talið að rök séu til að sýkna stefnda af kröfunni með vísan til þess að tjónið falli utan þess sem stefndi gat með sanngirni séð fyrir sem hugsanlega afleiðingu vanefndar, sbr. 67. gr. laga nr. 50/2000, eins og stefndi byggir á.

Eftir öllu framangreindu er því fallist á það með stefnanda að grafan hafi verið haldin galla samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000. Með vísan til niðurstöðu matsmanns, sem hann staðfesti í framburði sínum fyrir dómi, og framburðar G, og með hliðsjón af tímasetningu atvika málsins verður að telja að orsakavaldur bilunarinnar hafi ótvírætt verið fyrir hendi þegar grafan var afhent stefnanda, sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2000.

Þá byggir stefndi á því að verði talið að hann beri bótaábyrgð vegna gallans þá sé sú viðgerð sem matsmaður leggi til að gerð verði umfangsmeiri en þörf er á. Nægjanlegt hefði verið að skipta um varahluti í hliðardrifinu en ekki um hliðardrifið í heild en slík viðgerð mundi bæta og endurnýja meira en það sem er skemmt. Þessari málsástæðu hafnar stefnandi. Dómurinn telur að skýrt hafi komið fram í framburði matsmanns og vitnanna G og D að kostnaður við viðgerð á hliðardrifi væri minni ef keypt væri nýtt hliðardrif en ef keyptir væru einstakir varahlutir til viðgerðar á drifi. Hefur þessum framburði ekki verið hnekkt af hálfu stefnda. Hafnar dómurinn því að viðgerð sem fæli í sér skipti á hliðardrifi leiði til óeðlilega mikillar endurnýjunar á gröfunni og að rök séu til að líta til þessa við ákvörðun bótafjárhæðar.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndi bæti honum beint tjón vegna gallans með greiðslu skaðabóta, sbr. 40. gr. laga nr. 50/2000. Af hálfu stefnda hefur kröfu stefnanda, sem byggð er á kostnaði vegna viðgerðar á gröfunni miðað við að keypt sé nýtt drif á hana hjá [...], ekki verið mótmælt tölulega.

Með hliðsjón af framangreindu er krafa stefnanda tekin til greina. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá því tímamarki er rúmur mánuður var liðinn frá því hann krafði stefnda um skaðabætur á grundvelli matsgerðar sem var 4. febrúar 2015. Er því fallist á vaxtakröfur stefnanda eins og nánar er rakið í dómsorði.

Eftir atvikum verður stefndi, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem ákveðinn er 1.400.000 krónur, og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun og útlagðs kostnaðar stefnanda við öflun matsgerðar.

Af hálfu stefnanda flutti málið K-kk-nf Ó-kk-nf Á-kk-nf hdl. og af hálfu stefnda flutti málið S-kvk-nf D-kvk-nf G-kvk-nf hdl.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf dómstjóri ásamt sérfróðu meðdómsmönnunum K-kk-þgf G-kk-þgf T-kk-þgf og V-kk-þgf Z-kk-þgf bifvélavirkjameisturum.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Urð og grjót ehf., greiði stefnanda, Dýrfiski hf., 1.523.300 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. mars 2014 til 6. mars 2015, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.400.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf

K-kk-nf G-x-x T-kk-nf

V-kk-nf Z-kk-nf