S-632/2005

Mál þetta var höfðað með ákæru ríkislögreglustjórans, dagsettri 12. maí 2005, gegn J-kk-þgf S-kk-þgf M-kk-þgf, kt. 000000-0000, Brekkubyggð 41, Garðabæ, ,,fyrir eftirtalin skatta- og hegningarlagabrot, sem framkvæmdastjóri og stjórnarformaður einkahlutafélagsins Iðnvéla, kt. 000000-0000.

I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt.

Með því að hafa eigi staðið Sýslumanninum í Hafnarfirði, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins á árunum 2000, 2001 og 2002, samtals að fjárhæð kr. 3.166.897,- og sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2000

Nóv. – des. kr. 116.491 kr. 116.491

Árið 2001

Mars – apríl kr. 332.938

Maí - júní kr. 490.441

Júlí - ágúst kr. 209.336

Sept. – okt. kr. 999.280

Nóv. – des. kr. 991.648 kr. 3.023.643

Árið 2002

Mars - apríl kr. 26.763 kr. 26.763

Samtals kr. 3.166.897

Telst þetta varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50,1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998.

II. Fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Með því að hafa eigi staðið Sýslumanninum í Hafnarfirði, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins á árunum 2001 og 2002, samtals að fjárhæð 6.758.156, og sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil:

Árið 2001

Febrúar kr. 877.054

Mars kr. 820.823

Maí kr. 828.819

Ágúst kr. 766.166

September kr. 610.200

Október kr. 647.135

Nóvember kr. 477.769 kr. 5.027.966

Árið 2002

Janúar kr. 388.141

Febrúar kr. 381.971

Mars kr. 331.930

Apríl kr. 317.405

Maí kr. 310.743 kr. 1.730.190

Samtals kr. 6.758.156

Telst þetta varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45, 1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.”

Af hálfu ákærða er þess aðallega krafist að ákæru verði vísað frá dómi og að allur sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði, hver sem úrslit máls verða. Til vara er krafist sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að allur sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði, hver sem úrslit máls verða. Til þrautavara er þess krafist að ákærði verði dæmdur til vægustu refsingar lögum samkvæmt og að allur sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði.

Málsatvik.

Með kæru skattrannsóknarstjóra ríkisins frá 9. janúar 2004 var vísað til opinberrar rannsóknar máli vegna ætlaðra brota J-kk-ef S-kk-ef M-kk-ef, vegna skattaðilans Iðnvéla ehf. Málið var sent á grundvelli fyrirliggjandi gagna um rannsókn skattrannsóknarstjóra á staðgreiðslu- og virðisaukaskattsskilum Iðnvéla ehf. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 7. apríl 2003 og er skiptum ólokið.

Tilefni rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins var tilkynning sýslumannsins í Hafnarfirði, dagsett 25. júlí 2002, til skattrannsóknarstjóra ríkisins vegna vanskila skattaðilans á staðgreiðslu opinberra gjalda og innheimtum virðisaukaskatti. Rannsóknin hófst formlega með því að bréf skattrannsóknarstjóra ríkisins, dagsett 20. janúar 2003, var sent á lögheimili skattaðilans þar sem tilkynnt var um að rannsókn væri hafin á skilum hans á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda og innheimtum virðisaukaskatti vegna greiðslu- og uppgjörstímabila tekjuárin 2000, 2001 og 2002.

Tilgangur skattaðilans, á því tímabili sem rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins tók til, var fólginn í heildverslun, aðallega innflutningi á vélum, tækjum og hráefnum til iðnaðar og lánastarfsemi. Samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá var ákærði málsins formaður stjórnar og framkvæmdarstjóri Iðnvéla ehf. með prókúruumboð á því tímabili sem rannsóknin nær til. Kemur fram í kæru skattrannsóknarstjóra ríkisins að rannsókn hans hafi leitt í ljós að ákærði, sem er fyrrverandi fyrirsvarsmaður skattaðilans, hafi ekki staðið að fullu skil á þeirri afdregnu staðgreiðslu opinberra gjalda og þeim innheimta virðisaukaskatti sem honum bar að standa skil á til innheimtumanns ríkissjóðs fyrir hönd skattaðilans, fyrir greiðslutímabilin ágúst, september, október og nóvember tekjuárið 2001, og janúar, febrúar, mars, apríl, maí og desember tekjuárið 2002, og fyrir uppgjörstímabilin nóvember-desember tekjuárið 2000, júlí-ágúst, september-október og nóvember-desember tekjuárið 2001, og mars-apríl tekjuárið 2002, að því er virðist af ásetningi eða a.m.k. stórkostlegu hirðuleysi. Þá hefði ákærði ýmist vanrækt að standa skil á eða ekki staðið á lögmæltum tíma skil á staðgreiðsluskilagreinum og virðisaukaskattsskýrslum skattaðilans til innheimtumanns ríkissjóðs, að því er virðist af ásetningi eða a.m.k. stórkostlegu hirðuleysi.

Með bréfi skattrannsóknarstjóra ríkisins, dagsettu 30. apríl 2003, hefði ákærða verið tilkynnt um fyrirhugaða ákvarðanatöku um refsimeðferð í málinu og gefinn kostur á að tjá sig um hana áður en til hennar kom. Bréf hefði borist frá ákærða, dagsett 30. maí 2003, þar sem hann hefði óskað þess að fallið yrði frá refsimeðferð en til vara að málið yrði sent yfirskattanefnd til meðferðar.

Rannsókninni var lokið með útgáfu sérstakrar skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins sem fylgir rannsóknargögnum málsins.

Verður nú rakinn framburður ákærða fyrir dóminum.

Ákærði hefur neitað sök. Hann kvaðst hins vegar ekki gera athugasemdir við ákæruna að því er varðar fjárhæðir. Ákærði kvaðst hafa verið framkvæmdastjóri Iðnvéla ehf. á þeim tíma sem um ræðir og hafi hann því verið ábyrgur fyrir daglegum rekstri og fjármálum félagsins. Sagði ákærði ástæðu þess að hin vangoldnu gjöld voru ekki greidd vera þá, að félagið hafi orðið fyrir áföllum vegna krafna sem ekki greiddust. Hin afdregnu gjöld hefðu því farið í rekstur félagsins og greiðslu launa.

Niðurstaða.

Ekki er ágreiningur um tölur og fjárhæðir í ákæru. Hins vegar eru bæði kröfur ákærða um frávísun og sýknu byggðar á því að ákærði hafi ekki fengið réttláta málsmeðferð við meðferð málsins hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins og ríkislögreglustjóra. Sú verklagsregla skattrannsóknarstjóra að falla frá refsimeðferð í þeim málum þar sem ríkissjóður hafi verið firrtur tjóni vegna uppgreiðslu vangoldinnar staðgreiðslu opinberra gjalda og/eða eftir atvikum virðisaukaskatts, þ. á m. með greiðslu áfallinna dráttarvaxta, álags og kostnaðar, ef uppgreiðslan á sér stað á meðan málið er enn til meðferðar hjá embættinu, sé ekki í samræmi við lög og brjóti augljóslega í bága við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Fjárhagur borgaranna eigi ekki að skipta máli um niðurstöðu mála og þá eigi ekki að vera hægt að kaupa sig frá refsingu. Því hefði verið rangt af skattrannsóknarstjóra að senda mál ákærða til ríkislögreglustjóra og einnig hefði verið rangt af ríkislögreglustjóra að ákæra í málinu. Ekki verður fallist á það með ákærða að meðferð skattrannsóknarstjóra ríkisins og ríkislögreglustjóra hafi falið í sér ólöglega mismunum og þannig brotið gegn ákvæðum 65. gr. stjórnarskrárinnar og teljast rök hans að þessu leyti ekki haldbær. Er kröfum ákærða um frávísun og sýknu því hafnað.

Af gögnum málsins og framburði ákærða fyrir dómi verður ráðið að hann var framkvæmdastjóri Iðnvéla ehf. á þeim tíma sem um ræðir og var þannig ábyrgur fyrir daglegum rekstri og fjármálum félagsins. Samkvæmt framburði ákærða var ástæða þess að umkrafin gjöld voru ekki greidd á réttum tíma sú, að félagið varð fyrir áföllum vegna krafna sem ekki greiddust og fóru hin afdregnu gjöld í rekstur félagsins og greiðslu launa. Sem framkvæmdastjóri bar ákærði ábyrgð á meðferð fjármuna félagsins og jafnframt á því að skattskil þess væru með löglegum hætti. Verður ákærði því að bera refsiábyrgð á því ef ekki eru staðin lögmælt skil á gjöldum félagsins.

Með vísan til ákvæða 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber að dæma eftir nýrri löggjöf bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu, hafi löggjöf breyst frá því að verknaður var framinn. Með 1. gr. og 3. gr. laga nr. 134/2005 var bætt nýjum málsliðum við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þeir eru efnislega samhljóða um að fésektarlágmark samkvæmt þessum málsgreinum eigi ekki við hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindri staðgreiðslu opinberra gjalda samkvæmt skilagrein eða virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattskýrslu enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur eru miklar. Er því unnt að gera greinarmun á viðurlögum vegna vanskila á ofangreindum gjöldum sem rakin verða til greiðsluerfiðleika og öðrum brotum sem fyrrgreind lagaákvæði taka til.

Fram er komið að bú Iðnvéla ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 7. apríl 2003. Ekkert er fram komið um að ákærði hafi auðgast á vanskilunum en hann kvað hið afdregna fé hafa farið í daglegan rekstur fyrirtækisins og greiðslu launa. Liggur þá fyrir að taka afstöðu til þess hvort ákærði hafi fullnægt því skilyrði hinna breyttu lagaákvæða að hafa staðið skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða hvort málsbætur séu miklar.

Samkvæmt gögnum málsins nam vangoldinn virðisaukaskattur 116.491 krónu vegna ársins 2000 en álag að fjárhæð 11.649 krónur var greitt. Enn fremur kemur fram að vanskil vegna tímabilanna mars-apríl, maí-júní, júlí-ágúst, september-október og nóvember-desember 2001 námu 3.023.643 krónum en eftir gjalddaga voru vanskil vegna tímabilanna mars-apríl og maí-júní greidd sem og álag vegna þeirra tímabila að fjárhæð 48.006 krónur. Greitt álag nemur samtals 59.655 krónum og kemur sú fjárhæð til lækkunar á höfuðstól elstu skuldarinnar sem er vegna tímabilsins nóvember-desember 2000. Þá nema vanskil vegna tímabilsins mars-apríl á árinu 2002 26.763 krónum og hefur ekkert greiðst upp í þá skuld.

Óumdeilt er og sýnt fram á með gögnum að lækkun á vanskilum á virðisaukaskatti vegna tapaðra krafna nemur 568.338 krónum. Með hliðsjón af því að undantekning frá fésektarlágmarki, sem mælt er fyrir um, sbr. 3. gr. laga nr. 134/2005, nái til þeirra gjaldatímabila, sem greidd hafa verið að fullu eða að verulegu leyti fyrir útgáfu ákæru, þykir rétt að draga framangreindar 568.338 krónur frá elstu ógreiddu gjalddögum virðisaukaskattsins. Áður er komið fram að vanskil vegna tímabilanna mars-apríl og maí-júní 2001 voru greidd sem og álag að fjárhæð 59.655 krónur sem kom til lækkunar á höfuðstól skuldarinnar vegna tímabilsins nóvember-desember 2000. Ber því að ráðstafa ofangreindum 568.338 krónum inn á ógreiddan höfuðstól gjaldatímabilanna nóvember-desember 2000 og júlí-ágúst, september-október og nóvember-desember 2001 og mars-apríl 2002. Telst því skuld samkvæmt tímabilunum nóvember-desember 2000 og júlí-ágúst 2001 að fullu greidd. Þá verður 302.166 krónum ráðstafað upp í 999.280 króna skuld tímabilsins september-október 2001 en sú fjárhæð nær ekki þeim þriðjungi skuldarinnar sem telst þurfa til svo að skuld tímabilsins teljist greidd að verulegum hluta í skilningi 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 3. gr. laga nr. 134/2005. Verður því að líta svo á að undir fésektarlágmark ákvæðisins falli skuld samkvæmt tímabilunum september-október og nóvember-desember 2001 og mars-apríl 2002 samtals að fjárhæð 1.715.525 krónur.

Samkvæmt gögnum málsins námu vanskil Iðnvéla ehf. á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda árið 2001 5.027.966 krónum. Hins vegar voru vanskil febrúar, mars og maí greidd að fullu eftir eindaga. Álag var lagt á vegna allra tímabilanna en af því voru greiddar 201.405 krónur. Draga ber hina greiddu fjárhæð frá höfuðstól elstu skuldarinnar sem samkvæmt gögnum málsins er vegna ágústmánaðar og nemur 766.166 krónum. Lækkunin nær ekki þriðjungi vanskila þess tímabils og á fésektarlágmark 30. gr. laga nr. 45/1987 því við að því er það tímabil varðar. Að þessu virtu verður að telja að fésektarlágmark ákvæðisins taki til skuldar vegna tímabilanna ágúst, september, október og nóvember 2001 og janúar, febrúar, mars, apríl og maí 2002 samtals að fjárhæð 4.030.055 krónur.

Að ofangreindu virtu nær fésektarlágmark ofangreindra ákvæða laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda til 5.745.580 króna. Brot ákærða teljast því í heild vera meiri háttar og hefur hann með þeim unnið til refsingar samkvæmt 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940 og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987.

Samkvæmt sakavottorði hefur ákærði ekki áður gerst sekur um refsiverðan verknað. Verður refsing hans ákveðin með hliðsjón af ákvæðum 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þykir hún hæfilega ákveðin fangelsi í 2 mánuði. Rétt þykir að fresta fullnustu refsivistarinnar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Þá ber að dæma ákærða til greiðslu sektar í ríkissjóð og þegar litið er til ofanritaðs og gagna málsins telst hún hæfilega ákveðin 11.800.000 krónur og komi 5 mánaða fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan 4 vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Þ-kk-ef E-kk-ef hrl., 296.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf Þ-kk-nf, fulltrúi ríkislögreglustjóra, flutti málið fyrir ákæruvaldið.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf S-kk-nf M-kk-nf, sæti fangelsi í 2 mánuði en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði 11.800.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan 4 vikna frá uppkvaðningu dómsins að telja en sæti ella fangelsi í 5 mánuði.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Þ-kk-ef E-kk-ef hrl., 296.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.