E-115/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 11. f.m., er höfðað 10. desember 2010 af SagaZ ehf., Bæjarlind 6 í Kópavogi, á hendur Víkurdröngum ehf., Holti, Rangárþingi eystra.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða honum 135.539 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 39/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. júní 2010 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Stefnandi er félag sem annast meðal annars útgáfu bóka, blaða og bæklinga og veitir ýmsa þjónustu tengda því. Stefndi rekur gistihús í Vík í Mýrdal. Mál þetta hefur stefnandi höfðað á hendur stefnda til heimtu skuldar á grundvelli tveggja samninga sem undirritaðir voru 24. september 2009 af starfsmönnum félaganna. Með þeim var samið um kaup stefnda á auglýsingum í bók og blaði eða tímariti sem stefnandi hugðist gefa út. Tók annar samningur til auglýsingabirtingar í upplýsingarriti um hótel og skyldi stefndi greiða fyrir þá birtingu 199.000 krónur auk virðisaukaskatts. Hinn samningurinn tók til birtingar á auglýsingu á því sem þar er nefnt „accommodation menu“ og skyldi endurgjald til stefnanda fyrir þá birtingu án virðisaukaskatts vera 125.000 krónur. Í fyrri samningnum er svohljóðandi ákvæði: „Kaupandi skal skila inn efni til útgefanda á tilskildum tíma. Greiðsluskylda kaupanda er óháð því hvort kaupandi skilar inn efni eða auglýsing birtist ekki í bókinni sökum þess að ekkert efni hefur borist útgefanda áður en prentun bókarinnar fór fram. Samningurinn er tímabundinn miðað við ofangreindan tíma og er óuppsegjanlegur af hálfu kaupanda, nema samþykki seljanda komi til.“ Sambærilegt ákvæði er í seinni samningnum, en þar er þó vísað til tímarits í stað bókar. Stefnda bar samkvæmt samningunum að standa stefnanda skil á endurgjaldi fyrir birtingu auglýsinganna með þremur jöfnum greiðslum í janúar, febrúar og mars 2010. Óumdeilt er að engar auglýsingar frá stefnda birtust í þeim ritum sem hér um ræðir enda barst stefnanda ekkert efni frá honum. Stefndi innti af hendi greiðslu til stefnanda 4. janúar 2010 að fjárhæð 139.411 krónur og er því haldið fram af hálfu félagsins að rangar upplýsingar frá þeim starfsmanni þess sem undirritaði samningana hafi leitt til þess að það var gert. Stefndi hefur ekkert greitt umfram þetta og telur það sér ekki skylt. Hefur stefnandi höfðað mál þetta til heimtu á þriðjungi þess endurgjalds sem stefnda bar samkvæmt samningunum að standa honum skil á og nemur hún stefnufjárhæð málsins, 135.539 krónum. Stendur lokagreiðsla samkvæmt samningunum þá ein eftir, en fram kom við aðalmeðferð að greiðsluskylda að því leyti muni ráðast af niðurstöðu þessa máls.

II

Krafa stefnanda styðst við tvo reikninga útgefna 24. júní 2010, annars vegar að fjárhæð 52.291 króna og hins vegar að fjárhæð 83.248 krónur, sem grundvallaðir eru á framangreindum auglýsingasamningum. Eru reikningarnir gefnir út á nafnið „Hótel Lundi“ en á kennitölu hins stefnda félags, sem er rekstraraðili hótelsins. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi verið óhjákvæmilegt að höfða málið. Byggir stefnandi kröfu sína á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

III

Af hálfu stefnda er því alfarið hafnað að á honum hvíli greiðsluskylda að því er tekur til þeirra krafna sem gerðar eru á hendur honum í málinu. Komi þar til að starfsmaður stefnda, S-kk-nf M-kk-nf, sem undirritaði þá samninga sem fjárkrafa stefnanda er grundvölluð á, hafi hvorki haft heimild til að rita firma félagsins né prókúruumboð sem þurfti til að skuldbinda það samkvæmt lögum nr. 42/1903 um verslanaskrá, firmu og prókúruumboð. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að kynna sér hvort starfsmaðurinn hefði heimild samkvæmt firmaskrá til að skuldbinda stefnda, sérstaklega með tilliti til þess að stór hluti viðskipta stefnanda byggi á því að gera samninga. Þá liggi ekkert fyrir um það að G-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf, prókúruhafi og framkvæmdastjóri stefnda, hafi á nokkurn hátt framselt prókúru sína til S-kk-ef, enda sé slíkt óheimilt samkvæmt 29. gr. tilvitnaðra laga. S-kk-nf hafi ekki heldur haft þá stöðu innan stefnda sem heimilað hafi honum að gera þá samninga fyrir hönd félagsins sem stefnukrafa byggir á, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Starfssvið hans hafi takmarkast við móttöku gesta og daglega umsjón með hótelinu, en ekki að undirrita auglýsinga- og viðskiptasamninga af því tagi sem hér er deilt um, enda um að ræða skuldbindingu fyrir stefnda upp á 324.000 krónur. Rangar upplýsingar frá S-kk-þgf hefðu síðan leitt til þess að H-kk-nf G-kk-nf stjórnarformaður stefnda og prókúruhafi greiddi tvo fyrstu reikningana sem byggðir voru á samningunum, samtals að fjárhæð 139.411 krónur.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið um að ræða samninga sem séu ógildir gagnvart stefnda af framangreindum ástæðum telur stefndi að þá beri að ógilda á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, þar sem það sé ósanngjarnt gagnvart honum að stefnandi beri þá fyrir sig. Vísar stefndi hér einkum til þess ákvæðis í samningunum að greiðsluskylda hans sé óháð því hvort hann skili inn efni til birtingar og þar með hvort auglýsing hafi yfir höfuð verið birt. Samningsákvæði þessi séu samin einhliða af stefnanda og byggi á því að full greiðsluskylda hvíli á stefnda óháð framlagi stefnanda. Sé stefnandi með þessu á ósanngjarnan hátt að tryggja sér yfirburðastöðu gagnvart viðsemjanda sínum og geri á þeim grunni fjárkröfu sem sé í engu samræmi við vinnu eða annað framlag stefnanda. Liggi ekkert fyrir um það í málinu að stefnandi hafi tapað eitthvað á þessum samningum eða hvort hann hafi eftir atvikum reynt að takmarka tjón sitt með því að afla nýrra auglýsinga í stað þeirra sem miðað var við að stefndi myndi skila inn til hans.

IV

Samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá hafa þeir H-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf J-kk-nf V-kk-nf prókúruumboð fyrir stefnda Víkurdranga ehf., en það rekur gistiheimili í Vík í Mýrdal undir heitinu Hótel Lundi. Er H-kk-nf stjórnarformaður félagsins og G-kk-nf J-kk-nf framkvæmdastjóri þess. Þá er heimild til að rita firma félagsins bundin við meirihluta stjórnar, sbr. 2. mgr. 49. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en hana skipa auk H-kk-ef þær J-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kvk-nf og M-kvk-nf J-kvk-nf K-kvk-nf. Heimild þess starfsmanns stefnda sem undirritaði fyrir hans hönd þá tvo samninga, sem fjárkrafa stefnanda er grundvölluð á, verður því ekki leidd af þessari skráningu og er reyndar ekki um það deilt. Þegar afstaða er tekin til þess hvort starfsmaðurinn, S-kk-nf M-kk-nf, hafi allt að einu haft umboð til að skuldabinda félagið, er fyrst til þess að líta að í vitnisburði hans kom fram að G-kk-nf J-kk-nf hafi veitt honum heimild til að gera auglýsingasamning við stefnanda fyrir um það bil 200.000 krónur. Þessu hefur G-kk-nf J-kk-nf andmælt og haldið því fram að heimildin hafi hljóðað upp á 15- 30 þúsund krónur. Í þessu felst viðurkenning S-kk-ef á því að hann hafi farið út fyrir það umboð sem honum hafi verið veitt. Þetta breytir því ekki að hann hefði ekki getað fengið heimild til að skuldabinda stefnda á þann veg, sem ráð er fyrir gert samkvæmt fyrirliggjandi samningum við stefnanda, nema með atbeina stjórnar félagsins, sbr. 4. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Óumdeilt er að slík heimild var ekki veitt. Er samkvæmt þessu ljóst að undirritun S-kk-ef studdist ekki við prókúruumboð, sbr. ennfremur 25. gr. laga nr. 42/1903 um verslanaskrá, firmu og prókúruumboð. Stendur þá eftir að taka afstöðu til þess hvort S-kk-nf hafi í ljósi þess starfs sem hann gegndi fyrir stefnda haft umboð til að gera þá samninga sem hér um ræðir.

Fyrir dómi skýrði G-kk-nf J-kk-nf svo frá að S-kk-nf hafi annast daglegan rekstur gistiheimilisins, en það sé einungis opið yfir sumarmánuðina. Honum hafi verið falið að annast innkaup á matvöru, skipuleggja vaktir og annast starfsmannahald. Mætti orða það svo að hann hafi verið rekstrarstjóri eða hótelstjóri. Þá tók G-kk-nf J-kk-nf það fram að ársvelta félagsins sé í kringum 30 milljónir króna og umræddur auglýsingasamningur hafi þar með falið í sér skuldbindingu sem sé 1-2% hennar. Í vitnisburði sínum lýsti S-kk-nf störfum sínum í þágu stefnda á þann veg að hann hafi séð um starfsmannamál, þar á meðal ráðningu starfsfólks, launaútreikning og innkaup á matvöru og öðrum vörum. Hann hafi þannig annast allan almennan og daglegan rekstur gistiheimilisins, en þar megi hýsa allt að 50 manns. Hann hafi á hinn bóginn ekkert haft með fjármál félagsins að gera og til að mynda ekki séð um greiðslu launa. Að þessu virtu þykja ekki vera næg efni til að líta svo að S-kk-nf hafi haft umboð til þeirrar samningagerðar, sem um er deilt í málinu, í skjóli 2. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Við munnlegan flutning málsins var því borið við af hálfu stefnanda að í öllu falli verði að líta svo á að fyrirsvarsmenn stefnda hafi samþykkt samningana eftir að þeir voru undirritaðir og þeir séu því skuldbindandi fyrir félagið. Er um þetta vísað til þess að stjórnarformaður stefnda hafi athugasemdalaust staðið skil á fyrstu greiðslunni af þremur í byrjun janúar 2010, svo og að hann hafi í lok sama mánaðar óskað eftir greiðslufresti að því er tekur til þess hluta kröfunnar samkvæmt samningunum sem eftir stóð. Af hálfu stefnda hafa verið gefnar þær skýringar á þessu að stjórnarformaðurinn hafi á þessum tíma talið að aflað hefði verið heimildar fyrir umræddri skuldbindingu hjá framkvæmdastjóra stefnda. Þegar honum hafi borist vitneskja um að svo væri ekki hafi hann komið því á framfæri við stefnanda, en af gögnum málsins má ráða að það hafi hann gert eigi síðar en 24. febrúar 2010. Dómurinn hefur engar forsendur til að hafna þessum skýringum stefnda. Þá liggur það fyrir að stefndi skilaði aldrei inn efni til birtingar. Í ljósi þessa og þeirra krafna sem gera verður svo líta megi þannig á að samningur, sem í upphafi telst óskuldbindandi fyrir samningsaðila vegna umboðsskorts, hafi verið samþykktur af honum eftir á, verður ekki fallist á þessa málsástæðu stefnanda.

Með vísan til þess sem rakið er hér að framan er óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Eftir þeim málsúrslitum verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Víkurdrangar ehf., á að vera sýkn af kröfum stefnanda, SagaZ ehf.

Stefnandi greiði stefnda 200.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 4.11. 2011.