E-1901/2014

I.

Mál þetta var höfðað 14. maí 2014 og dómtekið 26. maí 2015.

Stefnandi er D-x-x R-x-x, Selsvöllum 8, Grindavík, en stefndi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að ógilt verði með dómi undirritun stefnanda á viðauka við veðskuldabréf nr. 0143-74-430741, dags. 29. desember 2010. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar.

II.

Í máli þessu er deilt um ábyrgð stefnanda á fasteignaláni stefnda nr. 0143-74-430741.

Stefnandi fæddist í Póllandi árið 1973 og ólst þar upp. Árið 2004 flutti hún til Íslands. Skömmu síðar kynntist hún eiginmanni sínum, Þ-kk-þgf Á-kk-þgf heitnum. Festu þau kaup á fasteign að Hólavöllum 12 í Grindavík og var eignarhlutur stefnanda 50% á móti eiginmanni hennar.

Árið 2010 ákváðu stefnandi og Þ-kk-nf að flytja í nýtt húsnæði. Var gerður makaskiptasamningur, dags. 15. desember 2010, á fasteign stefnanda og Þ-kk-ef að Hólavöllum 12, Grindavík og fasteigninni Selsvöllum 8, Grindavík. Rituðu Þ-kk-nf og stefnandi bæði undir makaskiptasamninginn. Í tengslum við makaskiptin á greindum fasteignum, undirrituðu stefnandi og Þ-kk-nf umsókn um yfirtöku áðurgreinds fasteignaláns sem hvíldi á fasteigninni að Selsvöllum 8. Í tengslum við umsóknina voru framkvæmd lánayfirlit á stefnanda og Þ-kk-þf, sem dagsett er 16. nóvember 2010.

Þann 23. nóvember 2010, framkvæmdi starfsmaður stefnda fasteignalánamat á stefnanda og Þ-kk-þgf í tengslum við yfirtöku þeirra á láni sem hvíldi á fasteigninni. Var það niðurstaða matsins að greiðslugeta stefnanda og eiginmanns hennar teldist ófullnægjandi. Ritaði stefnandi nafn sitt undir matið þar sem m.a. kom fram að hún hefði kynnt sér niðurstöður þess.

Fram kemur í tölvuskeyti útibússtjóra stefnda, dags. 26. nóvember 2010, til lánanefndar stefnda, að stefnandi og eiginmaður hennar hafi komið á fund útibússtjórans og óskað eftir að ganga frá greindum fasteignakaupum þrátt fyrir neikvætt greiðslumat. Var tekið fram að í viðtalinu hefði verið farið rækilega yfir atriði sem farið gætu úrskeiðis auk þess sem þau hafi verið reiðubúin að undirrita yfirlýsingu þess efnis að þeim hafi verið ráðlagt af stefnda að leggjast ekki í auknar skuldbindingar.

Þann 29. desember 2010 rituðu stefnandi og eignmaður hennar undir niðurstöður fasteignalánamats, forsendur fasteignalánamats og skuldskeytingu. Ritaði stefnandi undir fasteignalánamatið og forsendur þess sem maki, en undir skuldskeytinguna sem skuldari. Á skuldskeytingunni er m.a. tilgreint að upphaflegur höfuðstóll sé 6.006.925 krónur. Útgáfudagur 15. nóvember 2010, eftirstöðvar þann 27. desember 2010, 6.067.385 krónur. Síðan segir „Með samþykki NBI hf. [kt. …] yfirtekur nýr skuldari hér með skyldur útgefanda/skuldara samkvæmt ofangreindu veðaskuldabréfi og staðfestir það með undirritun sinni á viðauka þennan.“ Í reitinn „Nafn NÝS skuldara“ eru nöfn stefnanda og eiginmanns hennar prentuð ásamt kennitölum og heimilisfangi. Þar fyrir neðan segir síðan: „Allar skyldur fyrri skuldara gagnvart Landsbankanum samkvæmt ofangreindu veðskuldabréfi falla niður um leið og nýr skuldari yfirtekur þær, með undirritun viðaukans.“ Neðar á skuldabréfinu kemur síðan fram: „Nýr skuldari hefur kynnt sér ákvæði veðskuldabréfsins sem haldast óbreytt að öðru leyti en að ofan greinir. Getið er um skuldskeytingu þessa á frumriti veðskuldabréfsins. Til staðfestingar undirrita aðilar viðauka þennan í viðurvist votta.“ Á skjalið rituðu stefnandi og eiginmaður hennar nöfn sín, undir fyrirsögninni: „Undirritun NÝS skuldara.“

Skiptum á dánarbúi eiginmanns stefnanda lauk þann 25. júní 2012. Við skiptin var fasteigninni að Selvöllum 8, afsalað til Íbúðalánasjóðs. Með aðfararbeiðni, dags. 22. nóvember 2013, krafðist stefndi þess að gert yrði fjárnám hjá stefnanda á grundvelli skuldabréfsins sem um er deilt í máli þessu. Samkvæmt endurriti úr gerðabók sýslumannsins í Keflavík, dags. 11. febrúar 2014 var fjárnámi lokið án árangurs fyrir kröfu að fjárhæð 8.285.672 krónur.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dóminum. Þá gaf skýrslu fyrir dómi I-kvk-nf R-kvk-nf Þ-kvk-nf, þjónustustjóri stefnda.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst ógildingar á undirritun hennar á skuldskeytingareyðublaðið með vísan til 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Telur stefnandi að þegar hún ritaði nafn sitt á skuldskeytingareyðublaðið hafi hún ekki gert sér grein fyrir því að hún væri að taka á sig skuldbindingu um að greiða kröfu stefnda. Þegar samningsgerðin fór fram hafi hún ekki talað íslensku, og hvorki verið læs né skrifandi á því tungumáli. Stefndi hafi á hinn bóginn búið yfir sérþekkingu og því hafi verið verulegur aðstöðumunur með aðilum. Starfsmenn stefnda hafi sýnt óvarkárni í umrætt sinn og látið hjá líða að gera stefnanda grein fyrir hvaða afleiðingar samþykki hennar gæti haft fyrir hana. Gildi einu hvort starfsmenn stefnda hafi verið í samskiptum við eiginmann hennar, enda hafi hvílt á þeim sjálfstæð skylda til að tryggja að stefnandi skyldi umfang skuldbindinga sinna. Því telur stefnandi bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri fyrir sig undirskrift hennar á skuldskeytingareyðublaðið.

Stefnandi vísar einnig til þess að ógilda beri löggerninginn með vísan til 31. gr. laga nr. 7/1936. Stefnda hafi mátt vera ljóst að stefnandi hafi ekki þekkt innihald skjalsins sem hún skrifaði undir og hafi ekki haft forsendur til að skilja þá skuldbindingu sem í því fólst.

Þá vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 7/1936. Það væri óheiðarlegt af stefnda að bera samninginn fyrir sig vegna þeirra atvika sem hafi verið til staðar, þegar löggerningurinn kom til vitundar starfsmanna stefnda. Vísar stefnandi í því sambandi til þess að stefnda hafi mátt vera ljóst að hún hafi ekki skilið hvað fælist í undirritun hennar. Hafi stefnda borið að leiðbeina henni.

Þá vísar stefnandi til 5. gr. laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Hafi stefndi viðhaft óréttmæta viðskiptahætti með því að láta stefndu taka á sig skuldbindinguna, sbr. einnig 1. mgr. 8. gr. sömu laga. Þá telur stefnandi að stefndi hafi brotið gegn þágildandi lögum um neytendalán nr. 121/1994, þar sem stefndi hafi ekki staðið við upplýsingaskyldu sína samkvæmt II. kafla þeirra laga. Hafi stefnandi ekki verið upplýstur um þau atriði sem talin voru upp í 1. mgr. 6. gr. laganna.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi telur að engin skilyrði séu til að ógilda skuldbindingu stefnanda samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936. Sönnunarbyrði fyrir því hvíli á stefnanda. Stefndi telur að skuldbinding stefnanda hafi falið í sér bindandi loforð og samning um að stefnandi ásamt eiginmanni hennar tæki yfir allar skyldur samkvæmt hinu umþrætta skuldabréfi. Stefnandi hafi því borið óskipta ábyrgð ásamt eiginmanni sínum til greiðslu skuldar samkvæmt bréfinu.

Stefndi telur að hann hafi kynnt stefnanda nákvæmleg hvað hafi falist í undirritun hennar sem nýr skuldari á skuldskeytinguna. Það hafi hann gert í viðtölum stefnanda og eiginmanns hennar við þjónustustjóra stefnda í aðdraganda málsins og þegar stefnandi og stefndi undirrituðu skuldskeytinguna þann 29. desember 2010. Þá hafi stefnanda og eiginmanni hennar verið ráðið frá því að taka yfir fasteignalánið, enda greiðslugeta þeirra ekki fullnægjandi samkvæmt niðurstöðu fasteignalánsmatsins.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi ekki gert sér grein fyrir að hún væri að taka á sig skuldbindingu með undirritun sinni á skuldskeytingareyðublaðið. Stefnandi hafi verið í viðskiptum hjá stefnda í rúm sex ár og m.a. gefið út skuldabréf. Þá hafi stefnandi ávallt fylgt eiginmanni sínum í útibú bankans vegna fyrirhugaðrar yfirtöku fasteignalánsins. Auk þess hafi hún undirritað öll skjöl samhliða eiginmanni sínum. Þá hefði stefndi aldrei samþykkt yfirtöku umrædds fasteignaláns ef ætlunin hafi verið að eiginmaður stefnanda tæki það einn yfir, enda sameiginleg greiðslugeta þeirra hjóna þá neikvæð. Auk þess hafi stefnandi veitt samþykki sitt fyrir því að vera nýr greiðandi að íbúðarláni hjá Íbúðarlánasjóði í janúar 2011. Séu fullyrðingar stefnanda um að hún hafi ekki skilið hvað fælist í undirritun hennar á skuldskeytingareyðublaðið afar ótrúverðugar. Hafi stefnandi ekki kynnt sér gögnin sem hún undirritaði verði hún að bera hallann af því.

Stefndi telur að stefnandi hafi ekki rökstutt að hvaða leyti skilyrði 31. gr. laga nr. 7/1936 séu ekki uppfyllt eða bent á hvers vegna óheiðarlegt hafi verið fyrir stefnda að bera fyrir sig samning sem gerður var með skuldskeytingunni, sbr. 33. gr. sömu laga. Það sé því ósannað að stefndi hafi með saknæmum hætti eða ásetningi beitt misneytingu eða óheiðarleika í framangreindu tilviki. Þá er því hafnað að stefndi hafi notfært sér fákunnáttu stefnanda í íslenskri tungu eða notfært sér grandleysi hennar um innihald skjalsins sem hún undirritaði. Þá er því mótmælt að stefnda hafi mátt vera ljóst að stefnandi þekkti ekki innihald skjalsins. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að stefndi hafi verið í betri stöðu eftir skuldskeytinguna. Stefnandi hafi samþykkt að yfirtaka fasteignalán af einstaklingi sem hafi verið skuldari á láninu. Þá hafi yfirtakan verið liður í öflun nýs heimilis fyrir stefnanda og fjölskyldu hennar. Geti slíkt ekki falið í sér bersýnilegt misvægi milli hagsmuna og endurgjalds.

Stefndi mótmælir því að hafa með háttsemi sinni brotið gegn lögum nr. 57/2005 eða þágildandi lögum nr. 121/1994. Stefnandi undirritaði skuldskeytingu sem viðauka við skuldabréf nr. 0143-74-430741. Samhliða hafi stefnanda verið kynnt umrætt skuldabréf. Hafi viðkomandi skjöl falið í sér ítarlegar upplýsingar í samræmi við II. kafla laga nr. 121/1994. Verði ekki séð hverju starfsmenn bankans hefðu átt að bæta við að þessu leyti, með upplýsingagjöf til stefnanda.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um ábyrgð stefnanda á fasteignaláni sem stefnandi og eiginmaður hennar yfirtóku í tengslum við fasteignakaup þeirra í desember árið 2010. Var gerður makaskiptasamningur á fasteign stefnanda og eiginmanns hennar að Hólavöllum 12, og Selsvöllum 8 í Grindvík og undirritaði stefnandi samninginn ásamt eiginmanni sínum.

Stefnandi, sem er pólsk og fluttist til Íslands á árinu 2004, reisir málatilbúnað sinn á því að hún hafi vegna tungumálaörðugleika ekki gert sér grein fyrir því að hún væri að taka á sig skuldbindingu um að greiða lánið sem hvíldi á fasteigninni að Selsvöllum 8. Um þetta hafi stefnda mátt vera kunnugt en hann látið hjá líða að gera henni grein fyrir hvaða afleiðingar samþykki hennar um yfirtöku fasteignaláns hefði fyrir hana.

Eins og rakið hefur verið hér að framan undirritaði stefnandi ásamt eiginmanni sínum undir umsókn um yfirtöku hins umþrætta fasteignaláns sem hvíldi á fasteigninni að Selsvöllum 8. Þá ritaði stefnandi undir niðurstöður greiðslumats sem gert var í tengslum við yfirtöku stefnanda á fasteignaláninu. Var greiðslumatið neikvætt fyrir stefnanda og eiginmann hennar og var sérstaklega tiltekið í því að stefnandi hefði kynnt sér niðurstöður þess. Þá er því lýst í tölvuskeyti útibússtjóra stefnda til lánanefndar í aðdraganda fasteignakaupanna, að stefnandi og eiginmaður hennar hafi komið á fund útibússtjórans og óskað eftir að ganga frá greindum fasteignum þrátt fyrir neikvætt greiðslumat þeirra. Þann 29. desember 2010 undirrituðu stefnandi og eiginmaður hennar niðurstöður fasteignalánamatsins og forsendur þess, og skuldskeytingu. Ritaði stefnandi undir fasteignalánamatið og forsendur þess sem maki, en undir skuldskeytinguna sem nýr skuldari.

Er stefnandi gekk frá framangreindum skuldbindingum hafði hún dvalist hér

á landi í um það bil 6 ár og á þeim tíma búið með íslenskum eiginmanni

sínum og eignast með honum tvö börn. Hún var áður sameigandi hans að fasteigninni að Hólavöllum 12 í Grindavík en hin umdeilda ábyrgðarskuldbinding stefnanda er til komin í tengslum við makaskipti þeirra hjóna á fyrrgreindri fasteign og

fasteigninni að Selsvöllum 8 Grindavík. Eiginmaður stefnanda var ásamt

henni aðili að umræddum viðskiptum og þau hjón tóku sameiginlega

fullan þátt í að undirbúa og afgreiða umrædda skuldskeytingu og forsendur

hennar. Stefnandi hefur ekki lagt fram gögn um kunnáttu sína í íslenskri tungu á

þeim tíma sem hún undirritaði skuldskeytinguna og hvorki kemur fram í

gögnum málsins né á annan hátt að stefnandi hafi óskað eftir aðstoð eða

útskýringum við efni skuldskeytingarinnar eða aðrar forsendur hennar. Ber

að hafa í huga í þessu sambandi að eðli og umfang ábyrgðar stefnanda voru

einföld hverjum þeim sem vildu afla sér upplýsinga um hana. Í þessu ljósi

er frásögn stefnanda um að hún hafi ekki gert sér grein fyrir að hún væri

að taka á sig umrædda skuldbindingu ekki trúverðug og verður hún því að

bera hallann af þeim skönnunarskorti að þessu leyti. Því lítur dómurinn svo á að

ekki sé unnt að leggja frásögn hennar til grundvallar.

Þá verður ekki séð að hvaða leyti starfsmenn stefndu hafi átt að bæta við upplýsingagjöf til stefnanda eða að þeir hafi á einn eða annan hátt sýnt óvarkárni gagnvart stefnanda í umræddum viðskiptum hennar og eiginmanns hennar.

Samkvæmt framansögðu telur dómurinn að ekki séu skilyrði til að víkja skuldbindingu stefnanda samkvæmt skuldabréfinu til hliðar með stoð í 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með síðari breytingum. Með sömu rökum og að framan greinir verður ekki heldur fallist á að ógilda beri löggerninginn með vísan til 31. gr. eða 33. gr. sömu laga. Enn fremur er því hafnað að stefndi hafi viðhaft óréttmæta viðskiptahætti eða að brotið hafi verið gegn lögum um neytendalán.

Samkvæmt framangreindu er stefndi, Landsbankinn hf., sýknaður af kröfum stefnanda, D-x-x R-x-x.

Samkvæmt þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda, 350.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, D-x-x R-x-x.

Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)