E-1298/2015

Mál þetta, sem tekið var til dóms 22. nóvember sl., er höfðað með birtingu stefnu 8. og 9. desember 2015. Stefnandi er Húsfélagið Laut 16, Grindavík, en aðalstefndu eru LMD ehf., Eyravegi 31, Selfossi, S-kk-nf Á-kk-nf, Lyngheiði 4, Selfossi, Grindavíkurbær, Víkurbraut 62, Grindavík og Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík. Varastefndu eru G-kvk-nf J-kvk-nf G-kvk-nf, Hraunteigi 19, Reykjavík, og Tryggingamiðstöðin hf.

Stefnandi krefst þess aðallega að aðalstefndu LMD ehf., S-kk-þgf Á-kk-þgf, Grindavíkurbæ og Tryggingamiðstöðinni hf. verði gert að greiða stefnanda in solidum 28.210.978 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. desember 2011 til greiðsludags. Ef ekki verður orðið við dómkröfum stefnanda í aðalaðild krefst stefnandi þess að varastefndu G-kvk-nf J-kvk-nf G-kvk-nf og Tryggingamiðstöðin hf. greiði stefnanda in solidum 28.210.978 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 31. október 2012 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess í öllum tilvikum að sér verði dæmdur málskostnaður að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefndu LMD ehf. og S-kk-ef Á-kk-ef var ekki mætt í málinu og engar kröfur gerðar.

Stefndi Grindarvíkurbær krefst þess aðallega að verða sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Aðalstefndi Tryggingamiðstöðin hf. krefst þess að verða sýknuð af öllum kröfum stefnanda í aðalsök og að stefnanda verð gert að greiða aðalstefndu málskostnað.

Í varasök krefjast stefndu G-kvk-nf J-kvk-nf G-kvk-nf og Tryggingamiðstöðin hf. þess að verða sýknuð af öllum kröfum stefnanda í máli þessu og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Með úrskurði 10. mars 2016 var hafnað kröfum stefndu Grindavíkurbæjar, G-kvk-ef J-kvk-ef G-kvk-ef og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. um frávísun málsins.

I

Í málinu er deilt um skaðabótaábyrgð allra aðalstefndu vegna galla sem fram komu á fasteigninni Laut 16, Grindavík, sem er fjöleignarhús með 12 íbúðum. Stefnandi gerir kröfur á hendur aðalstefnda LMD ehf. sem byggingaraðila hússins og seljanda þess, S-kk-þgf Á-kk-þgf, á grundvelli byggingarstjóraábyrgðar, Grindavíkurbæ vegna starfa byggingarfulltrúa síns og Tryggingamiðstöðinni hf. á grundvelli starfsábyrgðartryggingar byggingarstjórans. Í varaaðild er varastefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf G-kvk-þgf, fyrrverandi lögmanni stefnanda, stefnt á grundvelli skaðabótareglunnar og því haldið fram, verði það niðurstaða í aðalaðild að kröfur stefnanda á hendur aðalstefndu verði taldar fyrndar, að varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf beri þá ábyrgð á tjóni stefnanda vegna dráttar á málsmeðferð. Tryggingamiðstöðinni hf. er einnig stefnt í varaaðild á grundvelli starfsábyrgðartryggingar varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef.

Málavextir eru þeir að aðalstefndi LMD ehf. (áður Landmenn ehf.) byggði fjöleignarhúsið að Laut 16, Grindavík, og var upphaflegur eigandi og seljandi íbúða í húsinu sem voru afhentar fullbúnar án gólfefna. Aðalstefndi S-kk-nf Á-kk-nf var byggingarstjóri hússins og var byggingarár þess 2007. Aðalstefndi Grindavíkurbær gaf út byggingarleyfi fyrir húsinu 8. maí 2006 og hófust framkvæmdir í ársbyrjun 2007. Fokheldisvottorð var gefið út 19. nóvember 2007. Lokaúttekt á húsinu hófst 30. maí 2008 en henni mun ekki lokið. Aðalstefndi S-kk-nf var skráður byggingarstjóri hússins frá janúar 2007 en starfsábyrgðartrygging byggingarstjórans hjá aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. tók hins vegar ekki gildi fyrr en 11. október 2007. Þegar leitað var upplýsinga hjá aðalstefnda Grindavíkurbæ um byggingarsögu hússins og úttektir, sem fram höfðu farið, auk afrits af vátryggingarskírteini byggingarstjóra fengust þær upplýsingar að engin byggingarsaga væri til, engar skriflegar úttektir hefðu farið fram né væri þar til afrit af vátryggingarskírteini byggingarstjóra vegna starfsábyrgðartryggingar hans vegna byggingar hússins.

Fljótlega eftir að fyrstu íbúar fluttu inn um vorið 2008 kom í ljós leki. Gaf aðalstefndi S-kk-nf þá skýringu að svalir hússins hefðu verið steyptar þremur cm of hátt. Var verkfræðistofunni VST-Rafteikningu hf. falið af hálfu stefnanda að taka út eignina og vinna minnisblöð um ástand hennar. Verkfræðistofan skilaði af sér þremur minnisblöðum sem hafa verið lögð fram í málinu. Eftir að lekans varð vart var stefnandi í sambandi við aðalstefnda LMD ehf. og aðalstefnda S-kk-þf um úrbætur en þar sem þau samskipti báru ekki árangur leitaði stefnandi lögfræðiaðstoðar hjá varastefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf.

Með bréfi 20. nóvember 2008 skoraði stefnandi á Landmenn ehf. að grípa til aðgerða vegna galla hússins og veittur var frestur til að skila verkáætlun. Með bréfi 1. desember 2008 var framangreind áskorun ítrekuð. Aðalstefndi LMD ehf. brást ekki við þessum áskorunum. Með bréfi 8. desember 2008 var aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. tilkynnt um galla sem fram hefðu komið í húsinu. Í bréfinu er tekið fram að úttekt á göllunum hafi ekki farið fram. Þá var óskað eftir afstöðu aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. til greiðslu bóta úr starfsábyrgðartryggingu byggingarstjórans. Aðalstefnda Tryggingamiðstöðin hf. svaraði erindinu 23. desember 2008 og upplýsti stefnanda um starfsábyrgðartryggingu Landmanna ehf. og að gildistími hennar hafi verið frá 11. október 2007. Jafnframt að í skilmálum tryggingarinnar segi að félagið greiði ekki bætur fyrir tjón vegna atvika sem verða áður en vátryggingartímabil hefst, enda þótt tjónið komi ekki fram fyrr en á vátryggingartímanum. Stefnandi ítrekaði kröfu sína til aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. með bréfi 29. desember 2008 og gerði jafnframt kröfu um greiðslu bóta úr tryggingu Einingaverksmiðjunnar Borgar, sem séð hafði um að reisa húsið en Borg var með tryggingar hjá aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. Í bréfi aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. til stefnanda 7. janúar 2009 kemur fram að félagið sé að afla gagna um hvenær einstakir verkþættir hafi verið framkvæmdir.

Aðalstefndi S-kk-nf gerði grein fyrir byggingarsögu hússins í tölvupósti til aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. 19. janúar 2009. Með vísan til upplýsinga aðalstefnda S-kk-ef hafnaði aðalstefnda Tryggingamiðstöðin hf. bótaskyldu úr starfsábyrgðartryggingu byggingarstjórans með tölvupósti 17. febrúar 2009 og gat þess einnig að Einingaverksmiðjan Borg hefði verið með ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar á tímabilinu 1. apríl 2007 til 31. mars 2008. Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar bæti félagið ekki tjón vegna skaðabótakröfu sem gerð sé á hendur vátryggðum á vátryggingartímanum ef vátryggður tilkynnir félaginu ekki um kröfuna innan þriggja mánaða frá lokum vátryggingarinnar. Þar sem félaginu hafi ekki verið tilkynnt um kröfuna fyrir júlíbyrjun 2008 gæti ekki komið til þess að bótaskylda væri fyrir hendi úr téðri ábyrgðartryggingu vegna ákvæðis 2. mgr. 34. gr. skilmálanna. Frekari kröfur á hendur Einingaverksmiðjunni Borg hafa ekki borist aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf.

Stefnandi skoraði enn á Landmenn ehf. með bréfi 17. mars 2009 að lagfæra framkomna galla. Þessu erindi svaraði aðalstefndi S-kk-nf 7. apríl 2009 og greindi frá því að leitað væri lausna og að til stæði að senda áætlunargerð varðandi lausnir og tillögur af hálfu Landmanna ehf. Aðalstefndi S-kk-nf greindi stefnanda frá í tölvupósti 11. maí 2009 að búið væri að skoða húsið með tæknimanni og væru þeir á því að best væri að klæða tvær hliðar hússins og væri hann að kanna hugsanlega fjármögnun verksins.

Hinn 30. júlí 2009 var aflað upplýsinga hvort stefndu, S-kk-nf og Landmenn ehf., hefðu verið með starfsábyrgðartryggingar hjá öðrum tryggingarfélögunum en í ljós kom að svo var ekki.

Í byrjun september 2009, meðan beðið var upplýsinga um fjármögnun og aðgerða af hálfu stefndu LMD ehf. og S-kk-ef, höfðaði stefndi LMD ehf. mál á hendur eigendum íbúðar 0202 vegna vangoldinnar kaupsamningsgreiðslu að fjárhæð 1.425.000 krónur sem þau höfðu haldið eftir vegna galla á eigninni. Málið átti að þingfesta 9. september 2009 en var fellt niður.

Þar sem ítrekuðum kröfum um lagfæringar á framkomnum göllum var ekki sinnt og tillögur um úrbætur og verkáætlun bárust ekki frá aðalstefnda S-kk-þgf ákvað stefnandi að óska eftir að dómkvaddur yrði matsmaður til að svara matsspurningum stefnanda og meta framkomna galla. Matsbeiðnin er dagsett 20. janúar 2010 og matsgerð matsmannsins er frá mars 2011. Í matsgerðinni kemur fram að húsið sé haldið verulegum göllum og var það mat matsmannsins að heildarkostnaður við endurbætur næmi 22.719.000 krónum en að frádregnum virðisaukaskatti af vinnulið á verkstað næmu endurbætur 20.456.000 krónur.

Eigendum íbúðar 0202 var síðan stefnt aftur og málið þingfest 27. janúar 2010. Þegar matsgerð dómkvadds matsmanns lá fyrir í málinu í mars 2011 sendi lögmaður LMD ehf. dómara tölvupóst um að stefnandi í málinu, þ.e. LMD ehf., hefði ekki ástæðu til að reka málið áfram þar sem gagnkrafa samkvæmt matsgerðinni yrði fyrirsjáanlega hærri en stefnukrafan og því yrði ekki mætt frekar í málinu. Málinu lauk með úrskurði héraðsdóms Reykjaness sem uppkveðinn var 29. apríl 2011 og var málið fellt niður. Eigendur íbúðar 0202 hafa fengið 1.425.000 krónur í afslátt vegna galla.

Með bréfi stefnanda 30. september 2011 til aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. var á ný gerð krafa í starfsábyrgðartryggingu byggingarstjórans, aðalstefnda S-kk-ef, á grundvelli matsgerðarinnar. Aðalstefnda Tryggingamiðstöðin hf. hafnaði bótakröfunni með tölvupósti 7. nóvember 2011. Í svari aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. var bent á að af matsgerðinni yrði ekki annað ráðið en að þeir verkþættir sem matsmaður taldi orsök tjóns hafi verið framkvæmdir áður en vátryggingin tók gildi. Stefnandi sendi einnig bréf til aðalstefnda LMD ehf. 30. september 2011 og gerði kröfur á hendur félaginu. Með tölvupósti 7. nóvember 2011 var lögmanni LMD ehf., sem hafði verið með mál félagsins á hendur eigendur íbúðar 0202, sent afrit af bréfinu ásamt tölvupóstinum frá Tryggingamiðstöðinni sem barst sama dag. Í kjölfarið tilkynnti lögmaðurinn að hann væri ekki lengur lögmaður félagsins.

Stefnandi gerði kröfu á aðalstefnda Grindavíkurbæ með bréfi 16. nóvember 2011. Krafan var byggð á vanrækslu bæjarins að halda utan um byggingarsögu hússins, að engar úttektir hefðu farið fram og ekki hefði verið gengið úr skugga um að starfsábyrgðartrygging væri til staðar áður en byggingarleyfi var gefið út. Aðalstefndi Grindavíkurbær hafnaði kröfunni einu og hálfu ári seinna eða 9. apríl 2013. Óumdeilt er að dagsetning bréfsins, 9. apríl 2012, sé röng.

Stefnandi ítrekaði kröfur sínar á hendur aðalstefnda LMD ehf. og aðalstefnda S-kk-þgf 18. nóvember 2011. Húsfundur var haldinn 5. desember 2013 þar sem varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf gerði grein fyrir málinu.

Með tölvupósti 9. maí 2014 var varastefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf tilkynnt um að samþykkt hefði verið á húsfundi að veita henni umboð til málshöfðunar en vegna breyttra aðstæðna hjá varastefndu gat hún ekki annast málið frekar. Stefnandi réð þá T-kk-þf H-kk-þf S-kk-þf, hrl. sem lögmann sinn en hann starfaði á lögmannsstofunni Bonafide. Stefnandi veitti T-kk-þgf H-kk-þgf umboð til að reka dómsmálið 28. ágúst 2014 og afturkallaði umboð varastefndu sama dag. Afhenti varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf T-kk-þgf H-kk-þgf öll skjöl málsins haustið 2014 auk málavaxtalýsingar.

Nýr lögmaður stefnanda, E-kvk-nf H-kvk-nf Ó-kvk-nf hdl., sendi varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf. bréf 20. apríl 2015, ásamt umboði, dags. 12. apríl 2015, og krafðist viðurkenningar á skaðabóta- og greiðsluskyldu úr starfsábyrgðartryggingu varastefndu G-kvk-ef J-kvk-þgf. Byggðist krafa stefnanda á að kröfur á hendur aðalstefndu hefðu fyrnst meðan varastefnda gætti hagsmuna stefnanda. Varastefnda Tryggingamiðstöðin hf. hafnaði kröfunni 24. ágúst 2015. Varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf gerði varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf. grein fyrir aðkomu sinni að málinu með bréfi 15. ágúst 2015.

T-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf hrl., sem starfaði á sömu lögmannsstofu og núverandi lögmaður stefnanda, Bonafide lögmönnum, var lögmaður stefnanda frá 28. ágúst 2014, þar til núverandi lögmaður tók við sem lögmaður stefnanda með umboði, dags. 12. apríl 2015.

II

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að fasteignin Laut 16, Grindavík, standist ekki þær kröfur sem kaupendur eignarinnar hafi með réttu mátt gera til hennar um ástand, eiginleika, gæði og búnað. Af hálfu stefnanda er ennfremur á því byggt að aðalstefndu beri ábyrgð in solidum á framangreindu.

Ábyrgð aðalstefnda LMD ehf.

Stefnandi heldur því fram að aðalstefndi LMD ehf. hafi byggt fasteignina að Laut 16 í atvinnuskyni og selt allar íbúðir eignarinnar. Stefnandi byggir kröfur á hendur aðalstefnda LMD ehf. á sakarreglu skaðabótaréttarins með vísan til fyrirmæla skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og viðurkenndra byggingarvenja en einnig á ákvæðum laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, sérstaklega á 43. gr.

Líkt og rakið hafi verið í málavaxtalýsingu skilaði dómkvaddur matsmaður niðurstöðu sinni í matsgerð. Niðurstaðan sé sú að fasteignin sé haldin verulegum ágöllum sem lýsi sér í því að hún leki. Ástæðan sé óvandaður frágangur við byggingu hússins og þá sérstaklega við steypu á gólfplötu annarrar hæðar og svalagólfa. Miklar rakaskemmdir séu í flestum íbúðum vegna leka sem komi utan frá. Á neðri hæð sé kominn leki að öllum líkindum að ofan frá láréttum skilum milli veggeininga og frá svölum en á efri hæð sé komi leki öllum líkindum að koma frá svölum. Þá sé það álit matsmanns að frágangi veggjaeininga sé ábótavant, bæði nálægt svölum og þar sem engar svalir eru. Matsmaður álíti að gólfplata hafi verið steypt út að ytri veggnum í einingunni en þar hafi átt að setja einangrun á milli til að tryggja slit á hárpípukröftum milli ytri og innri veggja. Matsmaður geri nánari grein fyrir annmörkum á eigninni og nauðsynlegum úrbótum í matsbeiðni og vísist því til hennar um nánari tilgreiningu og skýringar. Það sem sé bersýnilega ljóst af lestri matsgerðarinnar sé að annmarkar séu verulegir og það sé nauðsynlegt að fara í mjög kostnaðarsamar framkvæmdir til að koma eigninni í ásættanlegt ástand.

Stefnandi telur ljóst að eignin standist ekki þær kröfur um gæði og búnað sem leiði af fasteignakaupalögum, kaupsamningum, skilalýsingu og þeim lögum og reglum og venjum sem gildi um nýbyggingar. Sem byggingaraðili og seljandi fasteignarinnar beri aðalstefndi LMD ehf. ábyrgð á að forsvaranlega hafi verið staðið að byggingu fasteignarinnar. Aðalstefndi beri ennfremur ábyrgð á því að það hafi verið gert í samræmi við þekkingu og venjur á þeim tíma sem byggt var og í samræmi við lög og reglur, þ.m.t. ákvæði skipulags- og byggingarlaga, byggingarreglugerðar og viðurkenndar byggingarvenjur. Nánar sé fjallað um áskilnað laga og reglna til gæða nýrra mannvirkja í umfjöllun um ábyrgð aðalstefnda S-kk-ef og vísist til þeirrar umfjöllunar. Til viðbótar við framangreint sé síðan á því byggt að aðalstefndi LMD ehf. beri ábyrgð á réttum efndum samningsskyldna sinna, t.a.m. samkvæmt kaupsamningum og skilalýsingum. Kaupendur hafi mátt leggja til grundvallar við kaupin að hið selda væri byggt og frá því gengið í samræmi við það sem almennt megi gera ráð fyrir um nýbyggðar eignir og að eignin væri ekki haldin neinum göllum. Nýbygging sé gölluð þegar hún hafi ekki þá kosti sem kaupendur megi gera ráð fyrir á grundvelli almennra forsendna. Þurfi kaupendur nýrrar fasteignar ekki að þola að eignin sé haldin nokkrum göllum. Með vísan til framangreinds sé ljóst að eignin að Laut 16 sé gölluð í skilningi 18. og 19. gr. fasteignakaupalaga.

Stefnandi byggir kröfu sína um skaðabætur úr hendi aðalstefnda LMD ehf. á 37. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 43. gr. og 4. mgr. 39. gr., fasteignakaupalaga. Í 1. mgr. 43. gr. fasteignakaupalaga segi að kaupandi geti krafist skaðabóta vegna óbeins tjóns ef fasteign er gölluð þótt seljandi hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi. Í 2. mgr. sama ákvæðis sé kveðið á um rétt kaupanda til skaðabóta fyrir bæði beint og óbeint tjón ef galla eða tjón megi rekja til saknæmrar háttsemi seljanda. Þá sé í 4. mgr. 39. gr. fasteignakaupalaga kveðið á um rétt kaupanda til skaðabóta vegna kostnaðar sem hann hafi af úrbótum ef seljandi hafi ekki sinnt úrbótaskyldu. Það hafi ekki áhrif að hluti hóps framseljanda réttar til stefnanda, þ.e. eigendur íbúða að Laut 16, keyptu ekki beint af aðalstefnda LMD ehf. því að í þeim tilvikum sé réttur til að krefjast bóta úr hendi aðalstefnda LMD ehf. einfaldlega reistur á heimild fasteignakaupalaga til að gera sprangkröfur, sbr. 45. gr. fasteignakaupalaga.

Ábyrgð aðalstefnda S-kk-ef Á-kk-ef byggingarstjóra

Aðalstefndi S-kk-nf Á-kk-nf hafi verið byggingarstjóri fasteignarinnar að Laut 16. Stefnandi byggir kröfur á hendur honum á skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, sérstaklega á 51. gr. Þá byggir stefnandi á byggingarreglugerð nr. 441/1998, sérstaklega 32. gr., og öðrum ákvæðum II. kafla. Eins byggir stefnandi á hinni almennu sakarreglu skaðabótaréttarins.

Eins og rakið hafi verið í málavaxtalýsingu hér að ofan sé fasteignin að Laut 16 haldin verulegum göllum. Ástæðan sé óvandaður frágangur við byggingu hússins. Sem framkvæmdastjóri verksins hafi byggingarstjóra borið að fylgjast með og hafa yfirumsjón með meisturum og starfsmönnum dag frá degi og gæta að því að öll vinna væri í samræmi við lög, reglur og almennar kröfur um gæði. Liggi því ljóst fyrir að byggingarstjóri hússins hafi stórlega vanefnt skyldur sínar lögum samkvæmt um að framkvæmdin væri tæknilega og faglega fullnægjandi og þannig sýnt af sér saknæma háttsemi við byggingu fasteignarinnar á öllum stigum, enda verði ekki annað ráðið en að byggingarstjóra hafi átt að vera ljóst að ekki væri byggt í samræmi við samþykktar teikningar og það myndi leiða til leka á eigninni. Þá hvíli sú skylda á byggingarstjóra að framkvæmd sé hagað í samræmi við fyrirmæli laga, reglugerða og í samræmi við almennar venjur.

Aðalstefndi LMD ehf. hafi keypt byggingarstjóratryggingu til handa aðalstefnda S-kk-þgf hjá aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. vegna byggingar fasteignarinnar að Laut 16. Stefnandi byggir kröfur á hendur aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. á gr. 2.1 í skilmála nr. 860 um starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra hjá aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. Samkvæmt ákvæðinu sé vátryggt gegn bótaskyldu, er falli á vátryggðan sem byggingarstjóra, þegar þriðji maður verði fyrir almennu fjártjóni, sem rakið verði til gáleysis í störfum byggingarstjóra, sbr. 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, áður 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, enda hafi vátryggður undirritað yfirlýsingu um ábyrgð sína á hlutaðeigandi mannvirki fyrir leyfisveitanda og tjónið falli undir þá ábyrgð að lögum.

Í erindi frá aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. hafi verið vísað til þess að vátryggingartímabil tryggingar aðalstefnda S-kk-ef hjá félaginu væri frá 11. október 2007 að telja. Þá hafi verið vísað til þess að í 6. gr. skilmála nr. 860 hjá félaginu væri kveðið á um að félagið greiði ekki bætur fyrir tjón vegna atvika sem verði áður en vátryggingartímabil hefst, enda þótt tjónið komi ekki í ljós fyrr en á vátryggingartímanum. Þá hafi ennfremur verið sagt í erindinu að í ljósi þess hvenær starfsábyrgðartryggingin tók gildi hjá félaginu gæti félagið ekki tekið afstöðu til þess hvort einstakir gallar féllu undir gildissvið trygginga eða ekki. Aðalstefnda Tryggingamiðstöðin hf. hafi síðan ítrekað þessa afstöðu í síðari samskiptum við stefnanda.

Þá megi ráða af dómaframkvæmd að við mat á því hvenær vátryggingaratburður (tjónstilvik) eigi sér stað skipti höfuðmáli hvenær saknæmri vanrækslu byggingarstjórans hafi lokið. Stefnandi byggir á því, ekki síst í ljósi þess hversu margþættir annmarkar á fasteigninni Laut 16 eru, að líta verði á vanrækslu byggingarstjórans sem órofa heild frá því að hann tók að sér framkvæmda- og yfirstjórn með verkinu og fram að afhendingu fasteignarinnar árið 2008 en þá hafi vanrækslu lokið. Með vísan til alls þessa telur stefnandi ljóst að ekki sé hægt að miða við annað en að tjónsatvik falli undir skilmála vátryggingar og sé því bótaskylt af hálfu aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar.

Ábyrgð aðalstefnda Grindavíkurbæjar

Að því er varðar ábyrgð aðalstefnda Grindavíkurbæjar sé ljóst að sveitarstjórn skuli fylgjast með reglum um meðferð sveitarstjórnarmála sem ákveðnar séu í settum lögum og reglugerðum. Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur aðalstefnda Grindavíkurbæ á þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, sérstaklega 61. gr. laganna, þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998 og þágildandi sveitarstjórnarlögum nr. 45/1998. Þá byggir stefnandi á réttmætis- og lögmætisreglunni og meginreglu skaðabótaréttarins um bótaábyrgð hins opinbera vegna tjóns sem starfsmenn valda við framkvæmd starfs síns og stjórnsýslu.

Samkvæmt 38. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1993 hafi byggingarnefndir, eða skipulags- og byggingarnefndir farið með byggingarmál undir yfirstjórn sveitarstjórna. Samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis skuli byggingarnefnd fjalla um byggingarleyfisumsóknir og álykta um úrlausn til viðkomandi sveitarstjórnar. Þá skuli nefndin hafa eftirlit með því að hvarvetna í umdæmi hennar sé byggt í samræmi við gildandi skipulag, lagaákvæði og reglugerðir um skipulags- og byggingarmál. Þá sé gerð frekari grein fyrir skyldum, sérstaklega eftirlitsskyldum, byggingarnefnda í 8. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998.

Byggingarfulltrúa beri m.a. að annast eftirlit með því að allar framkvæmdir við byggingar og önnur mannvirki séu í samræmi við samþykkta uppdrætti, sbr. gr. 9.4 í byggingarreglugerð. Hann skuli ennfremur annast úttektir og eftirlit einstakra þátta byggingarframkvæmda og gefa út vottorð í samræmi við önnur fyrirmæli 9. gr. sömu reglugerðar. Líkt og upplýst hafi verið, og rakið sé í málavaxtalýsingu, hafi úttektir í tengslum við byggingu fasteignar að Laut 16 ekki verið unnar skriflega. Eina skriflega úttektin sé lokaúttektin þar sem ýmsar athugasemdir hafi verið gerðar en ætla megi að ef eftirliti hefði verið betur sinnt hefðu verið gerðar athugasemdir við ýmsa þætti á fyrri stigum. Stefnandi telur að byggingarfulltrúinn í Grindavík hafi sýnt af sér alvarlega vanrækslu við eftirlit og framkvæmd úttekta á eigninni að Laut 16. Byggingarfulltrúa hafi borið að gegna lögmæltum eftirlitsskyldum sínum og knýja fram úrbætur á göllum á eigninni og ganga úr skugga um að framvísað væri staðfestingu fyrir lögbundnum tryggingum.

Líkt og rakið sé hér að ofan hvíli sú skylda að lögum á byggingarstjórum að vera með tryggingu vegna fjárhagstjóns sem leitt geti af gáleysi í starfi hans. Í 33.4 gr. í byggingarreglugerð segi að byggingarstjóri skuli áður en hann tekur að sér byggingarstjórn tiltekins mannvirkis leggja fram hjá viðkomandi byggingarfulltrúa staðfestingu þess, er tryggingu veitir, að hann hafi fullnægjandi tryggingu. Upplýst hafi verið að staðfesting fyrir tryggingu aðalstefnda S-kk-ef liggi ekki fyrir hjá sveitarfélaginu og því ljóst að brotið hafi verið í bága við fyrirmæli laga og reglugerðar að þessu leyti.

Með vísan til framangreinds sé ljóst að víðtæk eftirlitsskylda hafi hvílt á aðalstefnda Grindavíkurbæ á sviði byggingarmála. Aðalstefnda hafi borið að tryggja að byggingin stæðist þær kröfur sem gerðar séu til fasteigna að lögum, m.a. um gæði, og gera viðeigandi athugasemdir í áfangaúttektum. Þessi eftirlitsskylda hafi verið vanrækt. Auk þess hafi lögbundinna gagna ekki verið aflað, s.s. staðfestingar á tryggingum byggingarstjóra. Vegna þessarar vanrækslu hafi eigendur fasteignarinnar að Laut 16 orðið fyrir tjóni.

Ábyrgð varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef G-kvk-ef

Verði ekki orðið við ofangreindum dómkröfum á hendur aðalstefndu í málinu vegna fyrningar telur stefnandi ljóst að hann hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til vanrækslu fyrrverandi lögmanns stefnanda, varastefndu G-kvk-ef.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Þetta sé ákveðin meginregla um fyrningu en jafnframt séu fyrir hendi sérreglur í lögum, s.s. ákvæði 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga o.fl., en þar sé t.a.m. mælt fyrir um skemmri fyrningarfrest. Í þessu máli hafi eigendum að Laut 16 og stefnanda orðið hugsanlegir gallar ljósir árið 2008. Það ár hafi verið aflað álits sérfræðings, leitað til lögmanns og kröfubréf send út vegna málsins. Megi því ætla að miða verði við að upphaf fyrningarfrests hafi verið á árinu 2008, enda hafi húsfélaginu og íbúðareigendum á því tímamarki borið að afla sér nauðsynlegra upplýsinga um umfang tjóns og ábyrgðaraðila vegna þess. Af framangreindu og fyrrgreindri 9. gr. laga nr. 150/2007 og 52. gr. laga nr. 30/2004 leiði að bótakröfur á hendur aðalstefndu vegna galla á fasteigninni Laut 16 hafi fyrnst árið 2012.

Almennt sé það á ábyrgð lögmanna sem sérfróðra aðila sem selja þjónustu sína að kanna fyrningu krafna sem þeim sé falið að sækja og ennfremur að tryggja að kröfur fyrnist ekki í höndum þeirra á kostnað umbjóðanda þeirra. Í þessu máli hafi varastefnda G-kvk-nf tekið við máli stefnanda þegar upphafstími fyrningarfrests var rétt farinn að líða og verið með það allt fram á mitt ár 2014 eða í sex ár. Varastefnda hafi sent nokkur erindi og aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns en engan reka gert að því að tryggja að kröfurnar héldu gildi gagnvart fyrningu. Lög nr. 150/2007 mæli fyrir um hvernig slíta megi fyrningu og sé það t.d. mögulegt með því að höfða mál, sbr. 15. gr. laganna. Verði að gera þá kröfu til starfandi lögmanns að honum sé kunnugt um fyrningarreglur og hvernig slíta megi fyrningarfresti. Varastefnda G-kvk-nf hafi ekki, þrátt fyrir að hafa til þess fullnægjandi umboð, gripið til ráðstafana til að sporna við fyrningu né hafi hún upplýst umbjóðendur sína um nauðsyn þess að gripið væri til slíkra ráðstafana. Verði að telja að aðgerðarleysi varastefndu G-kvk-ef hafi valdið stefnanda verulegum réttarspjöllum og fjártjóni, enda legið fyrir niðurstaða dómkvadds matmanns sem staðfesti tilvist og umfang galla en bótakrafa stefnanda hafi eðli máls samkvæmt verið grundvölluð á þeirri niðurstöðu.

Samkvæmt 25. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn beri lögmaður bótaábyrgð á störfum sínum eftir almennum reglum. Tilvísun til almennra reglna feli í sér að ábyrgðin sé metin á grundvelli sakarreglunnar en almennt sé þó viðurkennt að þegar um sérfræðinga, líkt og lögmann sé að ræða, sé sakarreglunni beitt með afbrigðilegum hætti, þ.e. sérstaklega ströngum hætti. Sé þá talað um svokallaða sérfræðiábyrgð. Þá hafi lögmenn siðareglur sem þeir starfi eftir. Í umræddum reglum sé m.a. mælt fyrir um skyldur lögmanna gagnvart skjólstæðingum sínum. Í 8. gr. reglnanna segi að lögmaður skuli leggja sig fram við að gæta hagsmuna skjólstæðinga sinna og í 12. gr. sé mælt fyrir um að lögmanni, sem tekur að sér verkefni, beri að reka það áfram með hæfilegum hraða. Skuli hann tilkynna skjólstæðingi sínum ef verkið dregst eða ætla megi að það dragist.

Árið 2008 hafi legið fyrir þrjú minnisblöð sem sýndu fram á galla á eigninni. Í mars 2011 hafi legið fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns sem staðfesti að eignin væri haldin verulegum ágöllum sem rekja mætti til óvandaðs frágangs við byggingu fasteignarinnar. Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar leiði að byggingaraðili, seljandi, byggingarstjóri og mögulega byggingarfulltrúi beri skaðabótaábyrgð vegna þessara galla. Hefði varastefndu G-kvk-þgf sem lögmanni stefnanda verið rétt að ráðleggja stefnanda að höfða mál á hendur framangreindum aðilum áður en kröfur á hendur þeim fyrndust og fá skaðabótakröfu viðurkennda með dómi (sem fjárkröfu eða eftir atvikum viðurkenningarkröfu) eða a.m.k. grípa til annarra úrræða til að slíta fyrningu krafna á hendur þeim. Verði að ætla að gera megi lágmarkskröfur til þess hvað felist í hagsmunagæslu lögmanns sem hefur tekið að sér mál gegn þóknun. Varastefndu G-kvk-þgf hafi mátt vera ljóst að nauðsynlegt var, eins og atvikum var háttað, að grípa til ráðstafana því að ella myndi réttur stefnanda fyrnast. Varastefndu G-kvk-þgf hafi verið falin hagsmunagæsla þegar fyrning krafna var nýhafin og hafi hún verið með málið í sínum höndum fram á mitt ár 2014, í alls um 6 ár. Þannig hafi varastefnda G-kvk-nf sýnt af sér verulega vanrækslu þegar kröfur stefnanda fyrndust á meðan hún gætti hagsmuna í málinu.

Vátrygging varastefndu G-kvk-ef hjá varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf.

Varastefnda G-kvk-nf sé með lögbundna ábyrgðartryggingu vegna starfa sinna hjá varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf. Stefnandi byggir kröfur á hendur varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf. í varakröfu á gr. 2.1 í skilmála nr. 850 hjá varastefndu Tryggingamiðstöðinni hf. Samkvæmt ákvæðinu sé vátryggt gegn bótaskyldu er falli á vátryggingartaka sem lögmann þegar þriðji maður verði fyrir almennu fjártjóni sem rakið verði til vátryggingartaka sjálfs eða starfsmanna hans.

Nánari rökstuðningur fyrir fjárhæð kröfu á hendur aðalstefndu

Að því er varðar fjárhæð greiðslukröfu stefnanda á hendur aðalstefndu krefst stefnandi greiðslu að fjárhæð 28.210.978 krónur auk dráttarvaxta sem byggist á niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns. Þar sé kveðið á um að kostnaður vegna nauðsynlegra úrbóta vegna galla á fasteigninni hafi í mars 2011 numið 22.719.000 krónum.

Árið 2009 hafi aðalstefndi LMD ehf. höfðað mál á hendur eigendum íbúðar 0202 vegna vangoldinnar kaupsamningsgreiðslu að fjárhæð 1.425.000 krónur sem viðkomandi eigendur höfðu haldið eftir vegna galla á eigninni. Eftir að matsgerð dómkvadds matsmanns lá fyrir hafi málið verið fellt niður. Niðurstaðan hafi verið sú að eigendur íbúðar 0202 hafi fengið afslátt eða skaðabætur að fjárhæð 1.025.000 krónur og komi sú fjárhæð því til frádráttar dómkröfu stefnanda.

Kostnaður vegna nauðsynlegra endurbóta samkvæmt matsgerðinni, að frádreginni framangreindri lækkun vegna íbúðar 0202, nemi þá 20.975.000 krónum. Þessi kostnaður hafi frá því í mars 2011 hækkað a.m.k. í samræmi við hækkun byggingarvísitölu. Ef kostnaðurinn er uppreiknaður í samræmi við þróun byggingarvísitölu nemi hann 26.383.907 krónum. Til viðbótar við framangreint bætist kostnaður við matsgerðina að fjárhæð 439.250 krónur, þingfestingargjald vegna öflunar mats að fjárhæð 15.000 krónur og lögfræðikostnaður vegna starfa fyrri lögmanns að fjárhæð 1.372.821 króna. Alls sé krafa stefnanda á hendur aðalstefndu því 28.210.978 krónur.

Eftir að matsbeiðnin lá fyrir hafi verið send kröfubréf á alla aðalstefndu í málinu. Þann 30. september 2011 hafi kröfubréf verið send aðalstefndu LMD ehf. og Tryggingamiðstöðinni hf. Aðalstefnda Grindavíkurbæ hafi verið sent kröfubréf 16. nóvember s.á. og aðalstefnda S-kk-þgf þann 18. nóvember s.á. Til einföldunar sé látið nægja að miða upphaf dráttarvaxta að liðnum mánuði frá því að síðastnefnt kröfubréf var sent, þ.e. frá 18. desember 2011 með vísan til 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001.

Nánari rökstuðningur fyrir fjárhæð kröfu á hendur varastefndu

Varaðild sé byggð á því að stefnandi eigi rétt til skaðabóta þar sem kröfur á hendur aðalstefndu hafi fyrnst á meðan varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf sinnti hagsmunagæslu fyrir stefnanda. Um fjárhæð kröfu á hendur aðalstefndu vísist til framangreindrar umfjöllunar. Samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 skulu kröfur um skaðabætur bera vexti frá og með þeim degi er hið bótaskylda atvik átti sér stað. Í tilviki varastefndu sé hið bótaskylda atvik það tímamark er kröfur á hendur aðalstefndu fyrndust. Þurfi því að afmarka tímamark fyrningar.

Meginreglan í fasteignakauparétti um upphafstímamark fyrningar á kröfum vegna galla í fasteign miðast við afhendingu eigna. Orðalag 9. gr. laga nr. 150/2007 geri þó ráð fyrir því að upphafstímamarkið kunni að vera við síðara tímamark og miðist það þá við það tímamark er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið, þann sem ábyrgð bar á því eða bar að afla slíkra upplýsinga. Það sé alveg ljóst að þegar minnisblöð VST-Rafteikninga hf. lágu fyrir, en síðasta minnisblaðið sé dagsett 30. október 2008, hafi verið komin staðfesting á galla og ábyrgðaraðila eða a.m.k. upplýsingar sem gerðu það að verkum að tjónþola bar að afla nauðsynlegra upplýsinga ef hann taldi fyrirliggjandi upplýsingar ekki nægjanlegar einar og sér. Kröfurnar á hendur aðalstefndu hafi því fyrnst í síðasta lagi 31. október 2012.

Hér að ofan hafi verið gerð grein fyrir heimild til að reikna dráttarvexti á fjárkröfu á hendur aðalstefndu í síðasta lagi frá 18. desember 2011. Sé því miðað við að dráttarvextir hafi lagst við kröfu á hendur varastefndu frá því tímamarki og fram að 31. október 2012, þ.e. fram að fyrningu þeirrar kröfu ef ofangreind sjónarmið um fyrningu eru lögð til grundvallar. Frá því tímamarki verði frekari dráttarvextir ekki lagðir á fyrnda kröfu og því sé gerð krafa um skaðabótavexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá fyrningu, þ.e. 31. október 2012 til greiðsludags, vegna kröfu á hendur varastefndu.

Lagarök

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, sérstaklega 18., 19., 37., 39. og 43. gr., skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sérstaklega 38., 51. og 61. gr., byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sérstaklega 8. og 9. gr., 32. gr. og annarra ákvæða II. kafla. Þá er byggt á ákvæðum sveitarstjórnarlaga nr. 45/1998, réttmætis- og lögmætisreglunni sem og ákvæðum laga nr. 77/1998 um lögmenn. Auk framangreinds er byggt á meginreglum skaðabótaréttar og fasteignakauparéttar. Krafa um vexti vegna varaaðildar byggist á 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og krafa um dráttarvexti vegna aðalkröfu byggist á 9., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001. Um tilhögun aðildar vísar stefnandi að því er aðalkröfu varðar til 18. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 en varaaðild er byggð á heimild 2. mgr. 19. gr. sömu laga. Um aðild húsfélagsins er byggt á 3. mgr. 71. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Um varnarþing vísast til 34. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa stefnanda er byggð á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því sé nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

III

Málsástæður aðalstefnda Grindarvikurbæjar

Fyrning

Aðalstefndi Grindavíkurbær byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að allar kröfur á hendur aðalstefnda Grindavíkurbæ séu fyrndar. Stefnandi byggi varakröfu sína sjálfur á því að upphaf fyrningarfrests kröfunnar hafi verið árið 2008. Stefnandi byggi jafnframt á því með vísan til 9. gr. laga nr. 150/2007 að krafan hafi fyrnst árið 2012. Aðalstefndi tekur undir þessar málsástæður stefnanda og telur að þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna aðalstefnda.

Aðalstefndi bendir að auki á, verði ekki fallist á að kröfurnar hafi fyrnst árið 2008, að þær hafi á grundvelli 9. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007 fyrnst í síðasta lagi í mars 2015, þ.e. fjórum árum eftir að matsgerð hins dómkvadda matsmanns lá fyrir. Matsgerðin hafi legið fyrir í mars 2011. Forsvarsmanni aðalstefnda, bæjarstjóra Grindavíkur, hafi verið birt stefna máls þessa þann 4. desember 2015, þ.e. átta mánuðum eftir að málið fyrndist í síðasta lagi.

Tómlæti

Í öðru lagi telur aðalstefndi að stefnendur hafi sýnt af sér verulegt tómlæti við að halda kröfu sinni fram. Það eitt leiði til þess að allar kröfur, sem aðalstefndi kunni að hafa átt á hendur sveitarfélaginu, séu fallnar niður fyrir tómlæti. Kröfubréf vegna málsins hafi borist aðalstefnda þann 16. nóvember 2011. Því hafi verið svarað með bréfi þann 9. apríl 2013 (bréfið sé ranglega dagsett árið 2012). Frá þeim tíma, eða í tvö ár, hafi aðalstefnda Grindavíkurbæ ekki borist nein erindi eða kröfur vegna málsins. Það hafi ekki verið fyrr en með birtingu stefnu 4. desember 2015 að kröfur hafi verið settar fram á hendur sveitarfélaginu að nýju. Í ljósi þess tíma, sem liðinn var frá því að stefnandi hafnaði kröfum stefnanda, hafi aðalstefndi mátt teysta því að ekki yrðu gerðar kröfur á hendur aðalstefnda vegna málsins.

Eftirlit aðalstefnda Grindavíkurbæjar

Stefnandi byggi á því að aðalstefndi Grindavíkurbær beri ábyrgð á tjóni stefnanda þar sem aðalstefndi hafi vanrækt eftirlitsskyldu sína með byggingarframkvæmdum við húsið. Aðalstefndi mótmælir því að hann hafi ekki fullnægt lögbundinni eftirlitsskyldu í samræmi við ákvæði þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og þágildandi byggingarreglugerð nr. 441 frá 1998. Aðalstefndi telur ósannað að hann hafi ekki uppfyllt þær eftirlitsskyldur sem hvíldu á aðalstefnda að lögum. Þá telur aðalstefndi að ekki hafi verið sýnt fram á orsakatengsl vegna skorts á slíku eftirliti og tjóns stefnanda. Aðalstefndi hafi farið yfir uppdrætti hússins og tekið út einstaka verkþætti eins og lög mæli fyrir um.

Aðalstefndi Grindavíkurbær byggir á því að ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/ 1997 og byggingarreglugerðar nr. 441/1998, um eftirlit sveitarfélaga, byggingarfulltrúa og byggingarnefnda með því að fylgt sé fyrirmælum í löggjöf um byggingu húsa, séu sett vegna almannahagsmuna og til að efla almennt öryggi við mannvirkjagerð. Slíku eftirliti sé ekki ætlað að koma í stað faglegrar ábyrgðar þeirra sérfræðinga og fagaðila sem að verkinu koma, s.s. hönnuða, byggingarstjóra, iðnaðarmanna og verktaka.

Í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 sé með skýrum hætti mælt fyrir um ábyrgð þessara sérfræðinga og fagaðila. Þar sé bæði hönnuðum og byggingarstjórum gert að vera með ábyrgðartryggingar vegna þeirrar ríku ábyrgðar sem þessir aðilar beri. Í 47. gr. laganna komi fram að uppdrættir skuli gerðir af hönnuðum sem fengið hafi löggildingu. Jafnframt að þeir skuli árita teikningar sínar og þannig ábyrgjast að hönnun sé faglega unnin og í samræmi við lög og reglugerðir um byggingarmál.

Um byggingarstjóra sé fjallað í 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og um ábyrgð iðnmeistara sé fjallað í 52. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.

Eftirlit sveitarfélagsins samkvæmt lögunum sé sett til að veita þessum aðilum aðhald og tryggja öryggi eins og kostur sé. Ábyrgðin hvíli hins vegar á þessum fagaðilum eins og lögin kveða skýrt á um en ekki á aðalstefnda. Hvergi sé í lögunum mælt fyrir um að aðalstefndi beri faglega ábyrgð á hönnun eða framkvæmdum. Dómstólar hafi hafnað því að hægt sé að byggja bótakröfur af einkaréttarlegum toga á að slíkt eftirlit hafi brugðist. Þá vísar aðalstefndi til sjónarmiða skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð hins opinbera en mjög strangar kröfur hafi almennt verið gerðar til þess að bótaábyrgð verði felld á opinbera aðila í tilvikum sem þessum.

Óumdeilt sé í málinu að ekki liggi fyrir skriflegar úttektir á einstökum verkþáttum. Úttektir hafi hins vegar farið fram af aðalstefnda. Stefnandi hafi hvorki sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að skriflegar úttektir liggi ekki fyrir, né að aðalstefndi hafi gert mistök við úttektirnar. Ábyrgð verði því ekki felld á aðalstefnda vegna þess.

Að mati aðalstefnda verði ekki lesið annað úr niðurstöðum hins dómkvadda matsmanns um leka á einingum hússins, sem sé stærsti hluti bótakröfunnar, en að hönnun hússins sé ábótavant. Fram komi að þar sem svalir séu á húsinu hafi þurft að tryggja stærri vatnslás við gólfplötu en gert hafi verið til að koma í veg fyrir skemmdir á efri hæðum. Hvergi komi fram á uppdráttum hversu mikill munurinn eigi að vera. Þetta hafi þó ekki komið í veg fyrir skemmdir á neðri hæðum. Til að koma í veg fyrir þær hefði þurft, að mati matsmannsins, að saga svalir frá húsinu og klæða húsið með álklæðningu. Segi matsmaður að sú aðferð, að saga 5 cm djúpa rauf nálægt 5 cm frá útvegg, hafi verið að ryðja sér til rúms í slíkum húsum þar sem fyrri reynsla hafi sýnt að lekavandamál séu víða í húsum með áfastar svalir. Þá bendi matsmaðurinn á að gert sé ráð fyrir að niðurföll séu upp við veggi, sem enn auki líkur á leka ef frágangur svala er ekki réttur. Ekki sé getið um vatnshalla á teikningum. Af þessu leiði að mati aðalstefnda að hönnun svala og frágangs þeirra hafi verið röng. Á því beri aðalstefndi ekki ábyrgð heldur hönnuður hússins. Honum sé ekki stefnt í málinu og sé aðalstefnda ekki kunnugt um að stefnandi hafi látið reyna á ábyrgð hönnuðar. Aðalstefndi telur ekki ljóst af matsgerð hvort leki á hjólageymslu sé vegna rangs frágangs, rangar hönnunar eða hvort eftir sé að ganga betur frá þaki geymslunnar, þ.e. að frágangi sé ólokið. Hvað varði leka, þar sem ekki séu svalir, sé niðurstaða hins dómkvadda matsmanns að leki stafi af því að gólfplata hafi verið steypt út að ytra byrði veggja þótt annar frágangur sé fyrirskrifaður. Ekki verði séð hvernig eftirlit byggingarfulltrúa við framkvæmdina hefði átt að koma í veg fyrir þennan ágalla. Aðalstefndi setur jafnframt fyrirvara við þá niðurstöðu matsmannsins um að til þess að koma í veg fyrir leka á húsinu þurfi að klæða allt húsið fyrir 15.000.000 króna. Gallaður frágangur á handriði svala geti ekki verið á ábyrgð aðalstefnda á þeim forsendum að eftirlit hafi ekki verið nægilegt eða að skriflegar úttektir vanti. Það lúti að faglegum vinnubrögðum við framkvæmd verksins. Stefnandi hafi auk framangreinds ekki látið reyna á ábyrgð og greiðslugetu þeirra sérfræðinga og fagaðila sem að framkvæmdum hússins komu. Telur aðalstefndi að það sé, hvað sem öðru líður, forsenda fyrir mögulegri ábyrgð aðalstefnda að stefnandi hafi áður tæmt slíkar leiðir.

Með vísan til framangreinds verði ábyrgð á tjóni stefnanda ekki felld á aðalstefnda á þeim forsendum að eftirlit aðalstefnda hafi brugðist eða að skriflegar úttektir liggi ekki fyrir.

Ekki skylt að lögum að krefjast staðfestingar tryggingarfélags á tryggingu byggingarstjóra

Stefnandi byggi kröfur sínar á hendur aðalstefnda jafnframt á því að aðalstefndi hafi ekki tryggt að við upphaf framkvæmda lægi fyrir staðfesting tryggingarfélags um að byggingarstjóri hefði fullnægjandi tryggingu. Óumdeilt sé í málinu að byggingarstjóri, meðstefndi S-kk-nf Á-kk-nf, hafi ekki lagt fram staðfestingu tryggingaraðila um að hann hefði fullnægjandi tryggingu sem byggingarstjóri, eins og honum hafi borið samkvæmt grein 33.4 í byggingarreglugerð nr. 441/1998, áður en framkvæmdir hófust við byggingu hússins. Aðalstefndi Grindavíkurbær mótmælir því að aðalstefndi beri ábyrgð á því að byggingarstjóri hússins hafi ekki haft í gildi fullnægjandi tryggingu. Aðalstefndi byggir í fyrsta lagi á sömu sjónarmiðum og rakin voru að framan í umfjöllun um meinta ábyrgð aðalstefnda vegna meints skorts á eftirliti. Ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og byggingarreglugerðar nr. 441/1998 um eftirlit sveitarfélaga byggingarfulltrúa og byggingarnefnda um að fylgt sé fyrirmælum í löggjöf um byggingu húsa séu sett vegna almannahagsmuna og til að efla almennt öryggi. Slíku eftirliti, þ.m.t. eftirliti með því að byggingarstjórar séu með tryggingarmál sín í samræmi við ákvæði laga, sé hins vegar ekki ætlað að flytja ábyrgðina frá byggingarstjóra eða verktökum yfir á sveitarfélögin. Dómstólar hafi hafnað því að hægt sé að byggja bótakröfur af einkaréttarlegum toga á að slíkt eftirlit hafi brugðist. Aðalstefndi beri því ekki ábyrgð á tjóni sem kunni að hljótast af því að slík trygging sé ekki til staðar.

Auk framangreinds bendir aðalstefndi á að hvergi sé í lögum eða reglugerð ákvæði um að óheimilt sé að veita byggingarleyfi eða hefja framkvæmdir áður en slík staðfesting liggi fyrir. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 hafi þurft að uppfylla tvö skilyrði til að gefa mætti út byggingarleyfi, annars vegar að sveitarstjórn hefði staðfest samþykkt byggingarnefndar um veitingu byggingarleyfis og byggingarfulltrúi áritað aðaluppdrætti og hins vegar að byggingarleyfisgjöld og önnur tilskilin gjöld, svo sem gatnagerðargjald, bílastæðagjald og tengigjöld, þar sem við á, hefðu verið greidd. Í 3. mgr. 44. gr. komi reyndar fram að áður en framkvæmdir hæfust skyldi byggingarstjóri undirrita yfirlýsingu um ábyrgð sína og tilkynna byggingarfulltrúa nöfn iðnmeistara. Hvergi sé hins vegar minnst á að staðfesting um tryggingu byggingarstjóra þurfi að liggja fyrir. Þessi þrjú skilyrði hafi svo verið endurtekin í a, b og c lið greinar 13.1 í byggingarreglugerð nr. 441/ 1998.

Aðalstefnda hafi því verið heimilt að gefa út byggingarleyfi án þess að staðfesting um trygginguna lægi fyrir. Aðalstefndi geti ekki borið ábyrgð á því tjóni sem kunni að hljótast af því að slík yfirlýsing hafi ekki legið fyrir fyrr en eftir að framkvæmdir hófust. Þá bendir aðalstefndi á, eins og gerð hafi verið grein fyrir að framan, að tjón stefnanda stafi líklega að mestu eða að öllu leyti af því að hönnun hússins hafi verið ábótavant. Vöntun á yfirlýsingu byggingarstjóra um ábyrgð breyti því engu um meint tjón stefnanda, enda hafi hann ekki látið reyna á ábyrgð hönnuðar í málinu.

Þrautavarakrafa

Þrautavarakrafa um lækkun kröfu á hendur aðalstefnda byggist á öllum sömu málsástæðum og raktar séu hér að framan. Að auki byggist þrautavarakrafa um lækkun á eftirfarandi málsástæðum: Í fyrsta lagi geti krafa stefnanda aldrei orðið hærri en sem nemi niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns að frádregnum virðisaukaskatti vegna vinnu á verkstað, sbr. dómvenju, eða að hámarki 20.456.000 krónur. Þá kröfu beri að lækka um afslátt eða skaðabætur sem eigendur íbúðar 202 hafi fengið vegna umræddra galla að fjárhæð 1.025.000 krónur. Hámarkskrafa geti því mest numið 19.431.000 krónum. Hækkun kröfunnar, sem nemi matskostnaði, þinggjöldum og lögmannsþóknun, sé mótmælt, enda um að ræða málskostnað samkvæmt 1. mgr. 129. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Verðbótaútreikningi stefnanda sé mótmælt, enda engin lagastoð eða dómvenja fyrir slíkum útreikningi eftir að niðurstaða mats liggi fyrir.

Verði ábyrgð felld á aðalstefnda á þeim forsendum að aðalstefndi Grindavíkurbær beri ábyrgð á því að meðaðalstefndi, S-kk-nf Á-kk-nf byggingarstjóri, hafi ekki haft fullnægjandi ábyrgðartryggingu við upphaf framkvæmda, geti ábyrgð aðalstefnda Grindavíkurbæjar ekki orðið hærri en sem nemur hámarki bóta sem fengist hefðu úr slíkri tryggingu hefði hún verið fyrir hendi. Í greinargerð aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. sé gerð grein fyrir því að hámark bóta á grundvelli slíkrar tryggingar vegna hvers einstaks tjónstilviks hefði árið 2008 numið 8.196.000 krónum. Aðalstefndi Grindavíkurbær verði ekki dæmdur til að greiða hærri skaðabætur en það.

Upphafstíma dráttarvaxta er mótmælt og þess krafist að ekki verði miðað við fyrra tímamark en dómsuppsögu, sbr. 2. málslið 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, verði fallist á kröfur á hendur aðalstefnda. Í ljósi þess dráttar sem orðið hafi á málinu og tómlætis sem stefnandi hafi sýnt sé ósanngjarnt að leggja dráttarvexti á kröfufjárhæð við fyrra tímamark.

Lagarök

Aðalstefndi vísar að öðru leyti máli sínu til stuðnings til meginreglna skaðabótaréttar, einkum reglna um skaðbótaábyrgð hins opinbera, almennra reglna kröfuréttar, ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Þá vísar aðalstefndi til laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, laga um fyrningu nr. 150/2007 og laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa aðalstefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga um meðferð einkamála.

IV

Málsástæður varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. í aðal- og varaaðild.

Varastefndu G-kvk-nf J-kvk-nf og Tryggingamiðstöðin hf. taka fram í málavaxtalýsingu að því sé haldið fram af hálfu stefnanda að eftir að bréfin voru send 18. nóvember 2011 hafi varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf ekkert gert í málinu. Þetta kveður varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf ekki rétt. Varastefnda hafi ítrekað reynt að fá svar frá lögmanni aðalstefnda Grindavíkurbæjar, bæði símleiðis og á skrifstofu hans, en erfiðlega gengið að fá svör. Svar hafi borist loks 9. apríl 2013 (bréfið sé ranglega dagsett 2012). Þá hafi varastefnda ekki fengið umboð á árinu 2013 til að höfða mál fyrir hönd stefnanda. Ástæða þess að beðið hafi verið svars frá aðalstefnda Grindavíkurbæ hafi m.a. verið sú að fjárhagsstaða seljanda, aðalstefnda LMD ehf. og byggingarstjóra, aðalstefnda S-kk-ef, hafi verið þannig að þótt dómur félli stefnanda í hag hafi með öllu verið óvíst hvort dómkrafan fengist greidd. Á árinu 2009 hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá aðalstefnda LMD ehf. og félagið á árinu 2010 úrskurðað gjaldþrota en gjaldþrotaúrskurður síðar felldur úr gildi. Samkvæmt upplýsingum Creditinfo hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá félaginu 25. ágúst 2014.

Um sýknukröfu aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Sýknukrafa aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. er byggð á eftirfarandi málsástæðum: Í fyrsta lagi er byggt á því að í stefnu komi fram ótvíræð málflutningsyfirlýsing um að kröfur á aðalstefndu séu fyrndar. Í stefnu segi: „Í þessu máli er ljóst að eigendum að Laut 16 og stefnanda var ljóst um hugsanlega galla á fasteign þegar árið 2008. Það ár var aflað álits sérfræðings, leitað til lögmanns og kröfubréf sent út vegna málsins. Má því ætla að miða verði við að upphaf fyrningarfrests hafi verið á árinu 2008 enda hafi húsfélaginu og íbúðareigendum á því tímamarki borið að afla sér nauðsynlegra upplýsinga um umfang tjóns og ábyrgðaraðila vegna þess. Af framangreindu og fyrrgreindri 9. gr. laga nr. 150/2007 og 52. gr. laga nr. 30/2004 leiðir að bótakröfur á hendur aðalstefndu vegna galla á fasteigninni Laut hafi fyrnst árið 2012.“ Samsvarandi málflutningsyfirlýsing sé einnig í stefnu en þar segi: „Kröfurnar á hendur aðalstefndu fyrndust því í síðasta lagi 31. október 2012.“ Við þessar málflutningsyfirlýsingar sé stefnandi bundinn samkvæmt 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Beri því að sýkna aðalstefndu á grundvelli ákvæða laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Í öðru lagi er á því byggt að fyrningarfrestur skaðabótakröfu stefnanda á hendur aðalstefndu hafi í síðasta lagi byrjað að líða við tímamörk matsgerðar dómkvadds matsmanns sem sé frá mars 2011. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Við móttöku matsgerðarinnar 30. mars 2011 hafi stefnanda verið ljóst umfang tjónsins og að þá þegar hafi legið ljóst fyrir hver bar ábyrgð á tjóninu. Kröfur stefnanda um skaðabætur á hendur aðalstefndu hafi því fyrnst í mars 2015 og verið fyrndar þegar mál þetta var höfðað með stefnu útgefinni 2. desember sl. Krafan hafi því fyrnst hjá Bonafide lögmönnum sem höfðu verið með málið frá 28. ágúst 2014, sbr. umboð, dags. 28. ágúst 2014, til T-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef hrl., og umboð til E-kvk-ef H-kvk-ef Ó-kvk-ef hdl., dags. 12. apríl 2015.

Í þriðja lagi er á því byggt að af matsgerð dómkvadds matsmanns verði ráðið að þeir verkþættir, sem matsmaður telur orsök tjóns, hafi verið framkvæmdir áður en vátrygging byggingarstjóra tók gildi þann 11. október 2007 og þar af leiðandi taki vátryggingin ekki til þeirra, sbr. lokamálslið gr. 6.1 í skilmálum starfsábyrgðartryggingarinnar.

Í fjórða lagi er sýknukrafa aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. á því byggð að samkvæmt vátryggingarskilmálum starfsábyrgðartryggingar byggingarstjóra, gr. 2.1, taki tryggingin til bótaskyldu sem falli á vátryggingartaka sem byggingarstjóra þegar þriðji maður verði fyrir almennu fjártjóni sem rakið verði til þess að ekki hafi verið byggt í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997 (þágildandi skipulags- og byggingarlög), enda hafi vátryggingartaki með undirritun sinni staðfest ábyrgð sína á hlutaðeigandi mannvirki fyrir byggingarfulltrúa og tjónið falli undir þá ábyrgð að lögum.

Í stefnu komi fram að afrit af vátryggingarskírteini byggingarstjóra lægi ekki fyrir hjá aðalstefnda Grindavíkurbæ. Byggingarstjórinn, aðalstefndi S-kk-nf, hafi því ekki staðfest ábyrgð sína á hlutaðeigandi mannvirki fyrir byggingarfulltrúa sem sé afdráttarlaust skilyrði þess að tryggingin taki gildi. Því taki vátryggingarskírteini byggingarstjórans ekki til fjöleignarhússins Lautar 16.

Með vísan til alls framanritaðs beri að sýkna aðalstefndu Tryggingamiðstöðina hf. af öllum kröfum stefnanda í aðalsök.

Um sýknukröfu varastefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og G-kvk-ef J-kvk-ef G-kvk-ef í varaaðild

Sýknukrafa varastefndu í varasök er á því byggð að sú málsástæða, sem stefnandi byggir á í varaaðild, að kröfur stefnanda gagnvart þeim sem stefnt er í aðalaðild hafi fyrnst á þeim tíma er varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf gætti hagsmuna stefnanda, sé röng og styðjist hvorki við gögn málsins né skýr lagaákvæði.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga.

Stefnandi byggi dómkröfur um að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða árið 2008 á því að þá hafi borið að afla nauðsynlegra gagna og upplýsinga um tjónið og ábyrgðaraðila. Hið rétta sé að mati varastefndu að byggja á því tímamarki þegar tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber eins og 9. gr. laga 150/2007 kveði skýrt á um. Með matsgerðinni frá 30. mars 2011 hafi legið fyrir nauðsynlegar upplýsingar um tjónið, þ.e. hvert umfang þess var, hverjir bæru mögulega skaðabótaábyrgð á tjóninu og hver fjárhæð tjónsins væri. Þá fyrst hafi veið hægt að setja fram skaðabótakröfu og tilgreina stefnufjárhæð. Matsgerð dómkvaddra matsmanna sé nauðsynlegur grundvöllur skaðabótakröfu í gallamálum.

Í greinargerð með frumvarpi til laganna komi fram að gert sé ráð fyrir að fyrningarfrestur hefjist á síðara tímamarki en samkvæmt gildandi fyrningarlögum (lög nr. 14/1905). Byggist skilyrðið um vitneskju tjónþola á tveimur þáttum, annars vegar vitneskju um tjónið og hins vegar vitneskju um þann sem ábyrgð ber á því. Fyrst þegar bæði þessi skilyrði séu uppfyllt byrji fyrningarfrestur kröfunnar að líða. Sé tekið fram að þessi skilyrði séu matskennd. Þegar tjónþoli hafi fyrst fengið slíkar upplýsingar sé fyrst grundvöllur fyrir hann að setja fram kröfur um bætur. Þar sem tjónþoli geti ekki setið aðgerðarlaus segi í ákvæðinu að miða eigi við tímamarkið þegar honum hefði borið að afla sér slíkra upplýsinga ef hann gerði það ekki.

Sú röksemdafærsla stefnanda að strax á árinu 2008 hafi fyrningarfrestur byrjað að líða án þess að umfang galla lægi fyrir, hverjir bæru ábyrgðina og hver fjárhæð tjónsins væri eigi ekki við rök að styðjast, enda nauðsynlegt að afla matsgerðar í gallamálum. Sérstaklega sé tekið fram í bréfi stefnanda 8. desember 2008 til varastefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. að úttekt á göllunum hafi ekki farið fram. Umfang tjónsins hafi ekki legið fyrir fyrr en með matsgerð dómkvadds matsmanns í mars 2011. Matsbeiðnin hafi verið lögð fram rúmu ári eftir að varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf byrjaði að gæta hagsmuna stefnanda. Matsstörfin hafi síðan tekið eitt ár. Þegar matsgerðin hafi legið fyrir hafi verið hafist handa við undirbúning dómsmáls.

Eins og áður sé fram komið hafi varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf ekki fengið umboð til málshöfðunar á húsfélagsfundi 5. desember 2013. Hafi það ekki verið fyrr en í maí 2014 sem stefnandi hafi tilkynnt varastefndu það loks að samþykkt hefði verið að veita henni umboð en hún ekki getað tekið að sér málið þar sem hún hafi verið komin til annarra starfa. Umboð varastefndu hafi formlega verið afturkallað á fundi stefnanda 28. ágúst 2014. Upphaf fyrningarfrests miðist við matsgerðina sem afhent hafi verið 30. mars 2011 og hafi fyrningarfresti þá lokið 30. mars 2015. Þetta hafi stefnanda og lögmanni hans verið ljóst en einhverra hluta vegna hafi fyrning ekki verið rofin með birtingu stefnu sem vel hafi mátt gera á tímabilinu ágúst 2014 til mars 2015. Kröfur stefnanda á hendur aðalstefndu hafi því fyrnst eftir að umboð varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef var afturkallað. Kröfur stefnanda á aðalstefndu hafi að mati varastefndu fallið niður fyrir fyrningu meðan annar lögmaður gætti hagsmuna stefnanda, þ.e. lögmaður á sömu lögmannsstofu og núverandi lögmaður. Verði ekki annað ráðið en málið hafi uppgötvast þar 12. apríl 2015 þegar núverandi lögmanni var veitt umboðið, 13 dögum eftir að málið var fyrnt og því beri núverandi lögmaður fyrir sig að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða á árinu 2008 og hafi lokið 2012, þ.e. áður en afstaða aðalstefnda Grindavíkurbæjar til kröfunnar lá fyrir en það var ekki fyrr en 9. apríl 2013.

Með vísan til alls framanritaðs beri að sýkna varastefndu Tryggingamiðstöðina hf. og G-kvk-þf J-kvk-þf G-kvk-þf af öllum kröfum stefnanda í varasök.

Um þrautavarakröfu stefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og G-kvk-ef J-kvk-ef G-kvk-ef um lækkun dómkrafna

Dómkrafa stefnanda sé 28.210.978 krónur og sé dráttarvaxta krafist frá 18. desember 2011. Sé tjónsfjárhæðin uppreiknuð miðað við þróun byggingarvísitölu frá mars 2011 fram í október 2015. Með þessari framsetningu sé verið að reikna ígildi vaxta og dráttarvexti fyrir sama tímabil. Slíkt sé ekki heimilt.

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 beri kröfur um skaðabætur vexti frá og með þeim degi er hið bótaskylda atvik átti sér stað. Sé fjárhæð skaðabótakröfu miðuð við verðlag síðar en hið bótaskylda atvik varð beri krafan þó vexti samkvæmt 1. mgr. frá þeim tíma, sbr. 2. mgr. 8. gr. vaxtalaganna.

Í 9. gr. vaxtalaga sé svo fjallað um dráttarvexti af skaðabótakröfum en þær skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi lagði sannanlega fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Almennir vextir eða verðbætur falli því á kröfuna fram að þeim tíma að hún fari að bera dráttarvexti. Skaðabótakrafan geti ekki á sama tímabili bæði borið almenna vexti og dráttarvexti eða verið miðuð við verðlag sem falli innan tímabils þegar dráttarvaxta sé krafist. Þessi framsetning dómkröfunnar í stefnu sé í andstöðu við lög.

Í stefnu sé að finna frekari sundurliðun dómkröfunnar. Þar segi að auk 26.383.907 króna bætist við 439.250 krónur sem matskostnaður, 15.000 krónur vegna þingfestingargjalds og 1.372.821 króna vegna lögmannsþóknunar varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef. Þessir kröfuliðir séu málkostnaður samkvæmt 1. mgr. 129. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Vegna matskostnaðarins vísist til e liðar 1. mgr. 129. gr., vegna þingfestingargjalds til c liðar sömu greinar og vegna lögmannskostnaðar vísist til a og g liðar 1. mgr. 129. gr., sbr. og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 206/2011. Þá fylgi engin gögn þessum kröfuliðum til stuðnings. Varastefnda G-kvk-nf hafi einungis gefið út reikninga á stefnanda að fjárhæð 626.975 krónur auk virðisaukaskatts að fjárhæð 158.199 krónur eða samtals 785.174 krónur.

Í matsgerðinni komi fram að húsið sé haldið verulegum göllum og að heildarkostnaður við endurbætur nemi 22.719.000 krónum. Í matsgerðinni komi fram að fjárhæð endurbóta, að frádregnum virðisaukaskatti af vinnulið á verkstað sem fáist endurgreiddur, nemi 20.456.000 krónum. Endurgreiddur virðisaukaskattur af vinnulið, sbr. lög nr. 50/1988, nemi því 2.263.000 krónum. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttarins beri tjónþola að takmarka tjón sitt og beri að lækka dómkröfur hans um fjárhæð virðisaukaskatts af vinnulið og um aðra þá liði sem gerð sé grein fyrir hér að framan.

Um dráttarvaxtakröfur stefnanda í varasök

Stefnandi krefjist dráttarvaxta frá 18. desember 2011 og styðji þá framsetningu þeim rökum að þá hafi verið mánuður liðinn frá því að kröfubréf var sent aðalstefndu á grundvelli matsgerðar. Samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 beri skaðabótakröfur dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Krafa í starfsábyrgðartryggingu varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef var fyrst sett fram 20. apríl 2015 og geti því dráttarvextir fyrst fallið til 20. maí 2015.

Lagatilvísanir

Varastefndu vísa máli sínu til stuðnings til meginreglna skaðabótaréttarins sem og almennra reglna kröfuréttar. Ennfremur til áður gildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og byggingarreglugerðar nr. 441/1988. Þá er vísað til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa stefndu byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

U-kk-nf S-kk-nf sat í stjórn stefnanda frá 2011. Hann sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að íbúðareigendur hafi farið að hafa áhyggjur af drætti málsins eftir að matsgerð hafði verið skilað í mars 2011. Hann kvaðst margoft hafa reynt að ná til varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef símleiðis en það gengið illa. Húsfundurinn 5. desember 2013 hafi verið boðaður til þess að hún gæti gert grein fyrir stöðu málsins og útskýrt hvers vegna það hefði dregist svo á langinn. Varastefnda hafi á fundinum viðurkennt að ef til vill hafi ekki verið rétt að bíða í eitt og hálft ár eftir svari frá aðalstefnda Grindavíkurbæ vegna kröfubréfs stefnanda. U-kk-nf sagði að það hafi alltaf verið skilningur stefnanda að varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hefði umboð stefnanda til þess að hefja málarekstur. Undir þetta tók vitnið H-kvk-nf K-kvk-nf G-kvk-nf, gjaldkeri húsfélagsins, og sagði að varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hefði boðist til þess á húsfundi að hætta störfum fyrir stefnanda en fundarmenn hafi verið á einu máli um að hún héldi áfram með málið.

Varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hún hafi í upphafi kannað fjárhagsstöðu Landsmanna ehf., forvera aðalstefnda LMD ehf., og byggingarstjórans, aðalstefnda S-kk-ef Á-kk-ef. Í ljós hafi komið að fjárhagsstaða þeirra var bág. Bú aðalstefnda LMD ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2010 en aðalstefndi hafi fengið bú sitt afhent að nýju án þess að komið hafi til skipta. Hún hafi einnig kannað fjárhagsstöðu aðalstefnda S-kk-ef. Árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá honum. Hann hafi verið skráður fyrir nokkrum félögum sem hafi verið mjög skuldug. Hann hafi átt eina fasteign sem hafi verið yfirveðsett. Varastefnda kvaðst hafa gert stefnanda grein fyrir þessari stöðu strax í upphafi, þ.e. þeim sem hún hafi verið í samskiptum við í húsfélaginu en það hafi verið M-kk-nf, B-kvk-nf, E-kk-nf og H-kvk-nf K-kvk-nf. Hún hafi sagt þeim að það væri ekki til neins að fara í mál gegn þessum stefndu, af því hlytist aðeins kostnaður. Fyrirsvarsmenn stefnanda hafi verið sammála því. Á húsfundinum 5. desember 2013 hafi hún einnig útskýrt þetta og að málið hefði dregist vegna þess að ekkert væri af aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-þgf að hafa. Eini möguleikinn væri að stefna Grindavíkurbæ og þess vegna hafi hún ákveðið að bíða eftir svari frá bænum vegna kröfubréfs stefnanda. Húsfundurinn hafi verið hitafundur og hafi hún boðist til þess að segja sig frá málinu vegna trúnaðarbrests. Hún hafi jafnframt sagt að hún teldi sig ekki vera með umboð frá stefnanda til þess að hefja málarekstur fyrir dómstólum. Í raun hafi hún talið að störfum sínum fyrir stefnanda hafi lokið á þessum fundi.

Auk þess gáfu skýrslu fyrir dóminum S-kk-nf B-kk-nf Á-kk-nf, byggingarfulltrúi hjá aðalstefnda Grindavíkurbæ, og I-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, fyrrverandi byggingarfulltrúi aðalstefnda Grindavíkurbæjar.

VI

Húsið Laut 16 í Grindavík er tveggja hæða fjöleignarhús með 12 íbúðum sem byggt var árið 2007 með forsteyptum einingum. Niðurstaða matsmanns er að húsið sé haldið verulegum göllum vegna leka og miklar rakaskemmdir séu í flestum íbúðum. Til þess að koma í veg fyrir lekann telur matsmaður m.a. nauðsynlegt að klæða húsið og saga svalir frá húsinu þannig að bil verði milli húss og svala. Áætlar matsmaður í matsgerð sinni í mars 2011 að það muni kosta 22.719.000 krónur að gera við gallann.

Í málinu gerir stefnandi kröfur á hendur aðalstefndu til greiðslu skaðabóta, LMD ehf. sem byggingaraðila hússins og seljanda þess, S-kk-þgf Á-kk-þgf, á grundvelli byggingarstjóraábyrgðar, Grindavíkurbæ vegna starfa byggingarfulltrúa síns og Tryggingamiðstöðinni hf. á grundvelli starfsábyrgðartryggingar byggingarstjórans. Í varaaðild er varastefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf G-kvk-þgf, fyrrverandi lögmanni stefnanda, stefnt á grundvelli skaðabótareglunnar og því haldið fram, verði það niðurstaða í aðalaðild að kröfur stefnanda á hendur aðalstefndu verði taldar fyrndar, að varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf beri þá ábyrgð á tjóni stefnanda vegna dráttar á málsmeðferð. Tryggingamiðstöðinni hf. er einnig stefnt í varaaðild á grundvelli starfsábyrgðartryggingar varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef.

Af hálfu aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-ef Á-kk-ef var ekki mætt í málinu og því ekki tekið til varnar. Skaðabótakröfur fyrnast á fjórum árum frá því að tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ber ábyrgð á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt 15. gr. laganna var fyrningu slitið 8. desember 2015 með málsókn stefnanda á hendur stefndu LMD ehf. og S-kk-þgf. Fram hefur komið í málinu að vart varð við leka í húsinu fljótlega eftir að flutt var inn í það vorið 2008. Verkfræðistofa var fengin til þess að skoða eignina og gefa ráðleggingar um hvað gera skyldi. Í minnisblaði stofunnar 30. október 2008 segir m.a. að rakasmit sé í flestum íbúðum í kverkum við gólf sem geti stafað af því að þétting milli veggeininga að utan sé ábótavant. Er því ljóst að þá þegar höfðu íbúar hússins vitneskju um gallann og ber að miða við það tímamark. Fjögurra ára fyrningarfrestur byrjaði þess vegna að líða í lok árs 2008 og var fresturinn liðinn þegar mál þetta var höfðað 8. desember 2015. Ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-þf Á-kk-þf af skaðabótakröfu stefnanda í málinu.

Af þessari niðurstöðu leiðir að krafa stefnanda á hendur aðalstefndu Tryggingamiðstöðinni hf. vegna starfsábyrgðartryggingar byggingarstjórans, aðalstefnda S-kk-ef, er einnig fyrnd. Þá ber einnig til þess að líta að þeir verkþættir, sem matsmaður telur orsök tjóns stefnanda, höfðu verið framkvæmdir áður en vátrygging byggingarstjórans tók gildi 11. október 2007. Samkvæmt skilmálum starfsábyrgðartryggingarinnar, grein 6.1, greiðir félagið ekki bætur fyrir tjón vegna atvika sem verða áður en vátryggingartími hefst, enda þótt tjónið komi ekki í ljós fyrr en á vátryggingartímanum. Samkvæmt matsgerð hins dómkvadda matsmanns hafði aðalstefndi LMD ehf. lokið við þá verkþætti sem orsökuðu lekann áður en tryggingin tók gildi og ber samkvæmt því einnig af þeirri ástæðu að sýkna aðalstefndu Tryggingamiðstöðina hf. af kröfum stefnanda vegna starfsábyrgðartryggingar byggingarstjórans.

Skaðabótakrafa stefnanda á hendur aðalstefnda Grindavíkurbæ byggist á því að eftirlitsskylda bæjarins með byggingunni að Laut 16 hafi brugðist sem leitt hafi til tjóns stefnanda. Fallist verður á með aðalstefnda Grindavíkurbæ að ákvæði þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998 um eftirlit sveitarfélaga, byggingarfulltrúa og byggingarnefndar með því að fylgt sé fyrirmælum í löggjöf um byggingu húsa hafi verið sett vegna almannahagsmuna og til að efla almennt öryggi við mannvirkjagerð. Slíku eftirliti er hins vegar ekki ætlað að koma í stað faglegrar ábyrgðar þeirra sérfræðinga og fagaðila sem að verkinu koma, svo sem hönnuða, byggingarstjóra, iðnaðarmanna og verktaka. Í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 er mælt fyrir um ábyrgð þessara sérfræðinga og fagaðila. Hvergi í lögum er mælt fyrir um að sveitarfélög beri faglega ábyrgð á hönnun eða framkvæmdum.

Krafa stefnanda á hendur aðalstefnda Grindavíkurbæ er einnig á því byggð að aðalstefndi hafi ekki tryggt að við upphaf framkvæmda lægi fyrir staðfesting tryggingarfélags um að byggingarstjóri hefði fullnægjandi tryggingu. Samkvæmt grein 33.4 í þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998 ber byggingarstjóra að leggja fram slíka tryggingu áður en framkvæmdir hefjast. Að áliti dómsins verður ekki fallist á þessi sjónarmið stefnanda með sömu rökum og hér að framan greinir um meinta ábyrgð meðstefnda Grindavíkur vegna skorts á eftirliti. Skortur á eftirliti með því að byggingarstjóri sé með tryggingamál sín í samræmi við ákvæði laga leiðir ekki til þess að ábyrgð frá byggingarstjóra færist yfir á aðalstefnda Grindavíkurbæ, enda þótt eftirlit sveitarfélagsins hafi brugðist. Hvergi í lögum eða reglugerðum eru ákvæði um að óheimilt sé að veita byggingarleyfi eða hefja framkvæmdir áður en trygging liggur fyrir, sbr. 44. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. a, b og c liði greinar 13.1 í byggingarreglugerð nr. 441/1998.

Krafa stefnanda á hendur aðalstefnda Grindavíkurbæ er einnig fyrnd samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 en upphaf fyrningarfrests var eins og áður sagði í lok árs 2008. Fjögurra ára fyrningarfrestur kröfunnar var því liðinn en fresturinn var slitinn með málssókn 8. desember 2015. Ber því einnig að sýkna aðalstefnda Grindarvíkurbæ af þessari ástæðu.

Verði ekki fallist á kröfur stefnanda í aðalaðild og kröfur á hendur aðalstefndu taldar fyrndar, byggir stefnandi kröfu sína á hendur varastefndu G-kvk-þgf J-kvk-þgf á því að hún hafi vanrækt að halda til laga rétti stefnanda á hendur aðalstefndu.

Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að kröfur á hendur öllum aðalstefndu voru fyrndar samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 þegar mál þetta var höfðað. Var við það miðað að fyrningarfrestur hafi í síðasta lagi byrjað að líða gagnvart þeim í lok árs 2008 en málið var ekki höfðað fyrr en um sjö árum síðar.

Samkvæmt gögnum málsins hóf aðalstefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hagsmunagæslu fyrir stefnanda í nóvember 2008 en fyrsta bréf hennar í þágu stefnanda er dagsett 20. nóvember 2008. Í bréfinu kemur m.a. fram að rakasmit sé víða í íbúðum í kverkum við gólf og líkur á að þéttingu milli veggeininga að utan sé ábótavant. Var skorað á forsvarsmenn aðalstefnda LMD ehf. að bæta úr gallanum. Þá leitaði varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf eftir afstöðu aðalstefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. vegna tryggingar byggingarstjóra með bréfi 8. desember 2008 og gerði kröfu á hendur félaginu 29. desember 2008. Krafa á hendur forsvarsmanni aðalstefnda LMD ehf. um úrbætur var ítrekuð 17. mars 2009. Aðalstefnda Tryggingamiðstöðin hf. hafnaði skaðabótakröfu með bréfi 17. febrúar 2009. Meðal gagna málsins er tölvubréf, dags. 11. maí 2009, frá forsvarsmanni LMD ehf., aðalstefnda S-kk-þgf Á-kk-þgf, um vilja félagsins til að bæta úr gallanum ef fjármögnun fengist. Af því varð ekki. Matsbeiðni var lögð fram í dómi 20. janúar 2010 og lá mat fyrir í mars 2011.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda byrjar krafa um skaðabætur að fyrnast frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ber ábyrgð á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Líta verður svo á að allar upplýsingar um gallann hafi í raun verið komnar fram í október 2008, sbr. áðurnefnt minnisblað verkfræðistofunnar sem fengin var til að gefa álit sitt á leka í eigninni. Ekki var nauðsynlegt að bíða eftir því að matsgerð dómkvadds matsmanns lægi fyrir áður en mál var höfðað, eins og varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf heldur fram, en þótt beðið hefði verið eftir því fram í mars 2011 var rúmur tími til málshöfðunar ef málið hefði fengið eðlilegan framgang í kjölfar þess. Varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hóf hins vegar ekki málsókn í þágu stefnanda með þeim afleiðingum að hugsanlegar kröfur stefnanda á hendur varastefndu fyrndust eigi síðar en í lok árs 2012.

Kemur þá næst til skoðunar hvort varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hafi með athöfnum sínum eða athafnaleysi orðið skaðabótaskyld gagnvart stefnanda svo og hvort stefnandi hafi orðið fyrir tjóni af hennar völdum.

Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu, burtséð frá reglum um fyrningu, að sýkna beri aðalstefndu Grindavíkurbæ og Tryggingamiðstöðina hf. efnislega á þeim grunni að réttur stefnanda til skaðabóta úr hendi þessum aðalstefndu sé ekki fyrir hendi í málinu. Samkvæmt því hefði stefnandi ekki fengið bætur úr hendi aðalstefndu Grindavíkurbæjar og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. þótt mál á hendur þeim hefði verið höfðað í tæka tíð innan fyrningarfrests. Öðru máli gildir hins vegar um aðalstefnda LMD ehf. og aðalstefnda S-kk-þf Á-kk-þf. Líkur eru á því að þeir hefðu hlotið efnisdóm ef ekki hefði komið til fyrningar kröfunnar á hendur þeim, aðalstefndi LMD ehf. sem seljandi eignarinnar og byggingaraðili og aðalstefndi S-kk-nf á grundvelli ábyrgðar byggingarstjóra en staðreynt hefur verið að eignin er haldin verulegum göllum.

Þar næst kemur til skoðunar hvort unnt hefði verið að fullnusta dæmdri kröfu á hendur aðalstefnda LMD ehf. og aðalstefnda S-kk-þgf ef varastefnda G-kvk-nf J-kvk-nf hefði haldið kröfunni til laga og stefnt þessum aðalstefndu í tæka tíð áður en fyrningarfrestur rann út.

Af hálfu varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef er því haldið fram í skýrslu hennar fyrir dómi að hún hafi kannað fjárhagsstöðu þessara aðalstefndu strax í upphafi er hún tók við málinu og sú könnun hafi leitt í ljós að hæpið væri, þótt dómur í málinu félli stefnanda í vil, að unnt yrði að fullnusta dóminn á hendur þeim vegna eignarleysis þeirra. Árangurslaust fjárnám hafði verið gert á hendur þeim báðum og gjaldþrotaskipta verið krafist á búi aðalstefnda LMD ehf. Aðalstefndi S-kk-nf hafi átt fasteign en hún hafi verið yfirveðsett. Svipuð sjónarmið koma fram í greinargerð varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef þar sem segir að óvíst hafi verið með öllu um efndir kröfunnar vegna bágrar fjárhagsstöðu aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-ef. Aðalstefnda kveðst hafa borið þetta undir þá sem hún var í samskiptum við í húsfélaginu og sátu í stjórn þess og hafi þeir verið henni sammála um að málsókn á hendur þeim þjónaði ekki tilgangi. Hún kvaðst einnig hafa gert grein fyrir þessu vandamáli á húsfundinum 5. desember 2013. Útivist varð af hálfu aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-ef við þingfestingu málsins og vörnum ekki haldið uppi af þeirra hálfu. Gafst því ekki tækifæri til að inna þá eftir því hvernig fjárhagsstöðu þeirra var háttað eða skora á þá að leggja fram gögn þar að lútandi.

Af hálfu stefnanda hefur staðhæfingu varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef um eignarleysi aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-ef ekki verið mótmælt undir rekstri málsins og heldur ekki á því byggt að þessu kunni að hafa verið öðruvísi farið. Verður því lagt til grundvallar að nægilega sé komið fram í málinu að líkur séu ekki á því að stefnandi hefði fengið greiddar bætur úr hendi aðalstefndu LMD ehf. og S-kk-þgf þótt stefnandi hefði fengið aðfararhæfan dóm fyrir kröfum sínum.

Það er því niðurstaða dómsins að þótt málinu hefði verið haldið til laga af hálfu varastefndu G-kvk-ef J-kvk-ef og mál höfðað innan fyrningarfrests, hefði engu að síður ekki náðst bætur úr hendi aðalstefndu LMD ehf., S-kk-þgf Á-kk-þgf, Grindavíkurbæ og Tryggingamiðstöðinni hf. Hefur því ekki verið sýnt fram á af hálfu stefnanda að orsakasamband sé milli tjóns stefnanda og þeirrar staðreyndar að krafa stefnanda fyrndist á þeim tíma er varastefnda gætti hagsmuna stefnanda. Ber því að sýkna varastefndu G-kvk-þf J-kvk-þf af kröfum stefnanda í málinu og að fenginni þeirri niðurstöðu ber einnig að sýkna varastefndu Tryggingamiðstöðina hf. af kröfum stefnanda í varaaðild.

Samkvæmt framansögðu verða allir stefndu, bæði í aðal- og varaaðild, sýknaðir í málinu en eftir öllum atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum S-kk-þgf P-kk-þgf byggingarverkfræðingi og H-kk-þgf S-kk-þgf, byggingartæknifræðingi og húsasmíðameistara.

Dómsorð

Stefndu, LMD ehf., S-kk-nf Á-kk-nf, Grindavíkurbær, G-kvk-nf J-kvk-nf G-kvk-nf og Tryggingamiðstöðin hf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Húsfélagsins Lautar 16, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður milli aðila.

G-kk-nf A-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf

S-kk-nf P-kk-nf