E-2485/2013

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 24. janúar sl., var höfðað fyrir dómþinginu af Laugum ehf., Sundlaugavegi 30A, Reykjavík, á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 13. júní 2013.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að viðurkennt verði með dómi að ákvæði lánssamnings Lauga ehf. og stefnda, Landsbankans hf., nr. 0106-36-11793, dagsettur 23. maí 2008, upphaflega milli stefnanda og Landsbanka Íslands hf., kt. 000000-0000, sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu.

Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og málskostnaðar, að skaðlausu, úr hendi stefnanda.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Stefnandi rekur heilsuræktarstöðvar á höfuðborgarsvæðinu undir merkjum World Class. Á árinu 2007 hóf stefnandi byggingu á heilsuræktarstöð við Suðurströnd á Seltjarnarnesi. Framkvæmdum lauk í janúar 2008. Vegna framkvæmdarinnar veitti Landsbanki Íslands hf. stefnanda eftirgreind lán.

1. Lán nr. 0106-8151

Um er að ræða svokallað reikningslínulán, sem Landsbanki Íslands hf. veitti stefnanda í upphafi áðurgreindra framkvæmda, hinn 27. mars 2007. Lánið var að fjárhæð 345.000.000 króna.

Á forsíðu lánssamningsins var tilgreint að um væri að ræða viðskiptasamning um reikningslánalínu að fjárhæð „Kr. 345.000.000,-“. Í grein 2.1. sagði að bankinn skuli „hafa til reiðu fyrir lántaka reikningslánalínu að fjárhæð kr. 345.000.000,- þrjúhundruð fjörtíu og fimm milljónir 00/100“, en í grein 2.2. sagði að „innan þeirra marka er lántaka heimilt að taka lán hjá bankanum í öllum algengum erlendum gjaldmiðlum sem bankinn á viðskipti með“. Samkvæmt grein 3.1 var hver lánshluti sem lántaki tók innan lánsheimildar reikningslánalínunnar sjálfstætt lán. Á lánið var dregið fimm sinnum eftir framvindu húsbyggingarinnar á Suðurströnd, samtals 334.215.975 krónur, sem lagðar voru inn á tékkareikning í eigu stefnanda nr. 0101-26-001959 í íslenskum krónum.

Í samningnum er hvergi tekið fram í hvaða gjaldmiðlum lánið kæmi til með að verða.

2. Lán nr. 0106-36-11793

Eftir að framkvæmdum var lokið við byggingu heilsuræktastöðvarinnar var lán nr. 0106-8151, að sögn stefnanda, endurfjármagnað af hálfu Landsbanka Íslands hf., með lánssamningi, dagsettum 23. maí 2008. Um það lán stendur ágreiningur málsins.

Á forsíðu lánssamningsins er tilgreint að hann sé um lán að fjárhæð „ISK 446.000.000,-“. Í upphafsorðum meginmáls samningsins segir að samningsaðilar geri „með sér svohljóðandi lánssamning um fjölmyntalán til 5 ára að jafnvirði kr. 446.000.000,- Krónur fjögur hundruð fjörtíu og sex milljónir 00/100, í neðanskráðum myntum og hlutföllum: CHF 40% JPY 30% EUR 30%. Fjárhæð hvers gjaldmiðils ákvarðast þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Skuldin verður þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra erlendu mynta eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum. Greiði lántaki afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skal hann greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga.“ Í grein 1.1 segir síðan meðal annars að lántaki lofi að taka að láni og Landsbanki Íslands hf. að lána „umsamda lánsfjárhæð“, en í grein 1.2 að lántaki sendi bankanum beiðni um útborgun með að minnsta kosti tveggja virkra bankadaga fyrirvara, þar sem tiltekinn sé sá reikningur sem leggja skuli „lánshlutann“ inn á.

Samkvæmt grein 2.2 átti greiðslustaður að vera hjá Landsbanka Íslands hf. og var tekið fram að lántaki óskaði eftir að reikningur hans nr. 0101-26-001959 hjá bankanum yrði skuldfærður fyrir afborgun og vöxtum. Um er að ræða tékkareikning stefnanda í íslenskum krónum.

Samkvæmt 3. gr. samningsins bar lánsfjárhæðin tiltekna LIBOR-vexti og var stefnanda heimilt samkvæmt 4. gr. samningsins að myntbreyta samningnum.

Í grein 4 í samningnum er kveðið á um heimild lántakanda, ef skuldin væri í skilum, að óska eftir breyttri myntsamsetningu lánsins, þannig að eftirstöðvar skuldarinnar miðist að öllu leyti eða að hluta við aðrar erlendar myntir eða mynteiningar, eina eða fleiri, og í öðrum hlutföllum en upphaflega hafi verið samið um.

Samkvæmt grein 7.1 í samningnum hafði stefndi val um að krefjast dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða breyta skuldinni í íslenskar krónur og krefjast dráttarvaxta samkvæmt lögum nr. 38/2001. Stefndi kaus að breyta skuldinni í íslenskar krónur og innheimta íslenska dráttarvexti.

Í útborgunarbeiðni samningsins, dagsettri sama dag og lánssamningurinn, kemur fram að stefnandi óskaði eftir að lánið yrði greitt út 27. maí 2008 og útborgunarfjárhæðinni yrði ráðstafað til uppgreiðslu láns nr. 0106-8151, sem stefnandi var greiðandi að, eins og að framan greinir. Í sömu beiðni áréttaði stefnandi einnig að tiltekinn reikningur hans í íslenskum krónum yrði skuldfærður fyrir greiðslu afborgana, vaxta og annarra gjalda samkvæmt lánssamningnum.

Í kaupnótu sem stefnandi fékk vegna láns nr. 11793 kemur fram að fjárhæð lánsins hafi verið: 1.177.298,72 evrur, 192.684.332 japönsk jen og 2.537.334,66 svissneskir frankar. Frá þessari fjárhæð hafi svo verið dregið 0,5% lántökugjald auk þess sem stefnandi hafi selt 32.751,43 evrur til að greiða kostnað vegna þinglýsingar og skjalagerðar. Í kaupnótunni kemur einnig fram að hinn 27. maí 2008 hafi verið greitt vegna lánsins 191.720.910 japönsk jen, 1.138.660,80 evrur og 2.524.647.99 svissneskir frankar og að fjárhæðirnar hafi verið notaðar til uppgreiðslu á láni nr. 8151.

Stefndi kveður stefnanda hafa fengið tilkynningar um gjalddaga frá Landsbanka Íslands hf., síðar stefnda, en í þeim hafi skuld stefnanda verið tilgreind í svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum. Stefndi tekur sérstaklega fram að tilkynning um gjalddagann 6. ágúst 2010 hafi verið send vegna vanskila stefnanda, en þar var skuldin tilgreind í íslenskum krónum. Í framlögðum kvittunum vegna greiddra gjalddaga eru greiðslur hans tilgreindar í svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum, að undanskilinni kvittuninni fyrir 6. ágúst 2010.

Hinn 15. desember 2008 undirrituðu aðilar samningsviðauka við lánssamninginn. Í viðaukanum voru eftirstöðvar lánsins tilgreindar sem 188.830.645 japönsk jen, 2.486.587,97 svissneskir frankar og 1.153.752,75 evrur. Með viðaukanum voru gerðar breytingar á greiðslu samningsins samkvæmt gr. 2.1 í samningnum.

Með bréfi, dagsettu 27. janúar 2011, tilkynnti stefndi stefnanda um hækkun kjara á láninu. Í bréfinu voru eftirstöðvar höfuðstóls lánsins tilgreindar sem 1.073.631 evra, 175.717.406 japönsk jen og 2.313.908 svissneskir frankar.

Með tölvuskeyti, dagsettu 16. júní 2011, óskaði fyrirsvarsmaður stefnanda eftir að nýta sér hina svonefndu 55% leið sem stefndi bauð viðskiptavinum sínum. Stefndi kveður að þessi leið hafi verið boðin þar sem óvissa hafi verið talin um hvort lánssamningur fæli í sér erlent lán eða gengistryggt lán og hafi stefndi því boðið viðskiptavinum sínum að létta greiðslubyrði sína með því að greiða 55% af höfuðstól skuldarinnar.

Með bréfi, dagsettu 21. desember 2011, tilkynnti stefndi stefnanda að umþrætt lán nr. 11793 félli ekki undir fordæmisgildi dóms Hæstaréttar nr. 155/2011 og af þeirri ástæðu myndi stefndi ekki endurútreikna lánið. Í bréfinu segir svo að hafi úrræði stefnda, að greiða 55% af fjárhæð á gjalddaga lánsins verið nýtt myndist mismunur á milli fullrar fjárhæðar gjalddaga og þeirrar fjárhæðar sem greidd hafi verið. Í lok bréfsins kemur svo fram að lánið verði innheimt í samræmi við gildandi skilmála lánaskjalsins.

Í bréfi stefnda, dagsettu 16. október 2012, er vísað til framangreinds bréfs og sagt að óskað hafi verið eftir frekari rökstuðningi fyrir afstöðu stefnda. Í bréfinu kemur svo fram að lán nr. 11793 hafi verið greitt út í evrum, japönskum jenum og svissneskum frönkum og því til stuðnings vísað til kvittunar sem fylgi með bréfinu. Því næst er vísað til þess að með hliðsjón af dómafordæmum í dómum Hæstaréttar, í málum nr. 3/2012 og 332/2012, og dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-1682/2010 teldist lánið erlent og yrði ekki endurreiknað.

Hinn 4. nóvember 2012 gerðu stefnandi og stefndi viðauka við lánssamninginn. Í viðaukanum var upphafleg lánsfjárhæð tiltekin sem 1.177.298.72 evrur, 192.684.332 japönsk jen og 2.537.334,66 svissneskir frankar. Með viðaukanum var eftirstöðvum lánsins í erlendum myntum breytt í íslenskar krónur miðað við lokasölugengi viðkomandi gjaldmiðla hinn 30. apríl 2010, sbr. 2. gr. samkomulagsins. Þegar eftirstöðvum lánsins hafði verið myntbreytt voru þær lækkaðar um 25% og varð höfuðstóll lánsins þá 547.538.072 krónur. Þessar breytingar voru í samræmi við ákveðna leið sem stefndi bauð viðskiptavinum sínum.

Hinn 9. október 2008 neytti Fjármálaeftirlitið heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, en í framhaldi af því var settur á stofn Nýi Landsbanki Íslands hf., sem nú ber heiti stefnda.

Óumdeilt er að meðal eigna eldri bankans, sem færðar voru til stefnda samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, voru réttindi samkvæmt lánssamningi nr. 0106-36-11793, dagsettum 23. maí 2008, upphaflega milli stefnanda og Landsbanka Íslands hf.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að lán samkvæmt lánssamningi nr. 0106-36-1179, dagsettum 23. maí 2008, hafi verið lán í íslenskum krónum bundið ólögmætu ákvæði um gengistryggingu

Í dómum Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 hafi því verið slegið föstu að ófrávíkjanleg ákvæði 14. gr. laga nr. 38/2001 stæðu því í vegi að lántaki væri skuldbundinn af ákvæði í samningi um að fjárhæð láns í íslenskum krónum tæki breytingum eftir gengi erlends gjaldmiðils. Frá þeim tíma hefur rétturinn kveðið upp marga dóma, þar sem á það hefur reynt hvort skuldbinding samkvæmt lánssamningi teljist vera um fjárhæð í íslenskum krónum, sem á þennan óheimila hátt hafi verið gengistryggð, eða fjárhæð í erlendum gjaldmiðli, einum eða fleiri, sem fyrrnefnt lagaákvæði taki ekki til. Af þeim meiði sé meðal annars dómur Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011, þar sem stefndi í máli þessu hafi verið annar málsaðila. Stefnandi telur að framangreindur dómur Hæstaréttar hafi fordæmisgildi um niðurstöðu máls þessa.

Byggir stefnandi kröfu sína á því að efni samningsins samkvæmt orðalagi hans sem og efndir aðila á samningsskyldum sínum sýni að samið hafi verið um lán í íslenskum krónum bundið gengistryggingu.

Eina tilgreining í lánssamningi nr. 0106-36-11793 á fjárhæð lánsins hafi samkvæmt framansögðu verið í íslenskum krónum, en hvergi sé getið um fjárhæð skuldarinnar í hinum erlendu gjaldmiðlum, heldur aðeins hlutföll þeirra og viðmiðun við virði íslensku krónunnar á tilteknum degi fyrir útborgun lánsins. Fjárhæð lánsins hafi þannig í grunninn eingöngu verið tiltekin í íslenskum krónum. Aðalskylda stefnanda, sem skuldara samkvæmt lánssamningnum, hafi verið greiðsla vaxta og afborgana. Þær greiðslur hafi stefnandi ávallt greitt í íslenskum krónum. Þannig sé þess sérstaklega getið í lánssamningnum að afborganir lánsfjárins skuli skuldfærðar af íslenskum tékkareikningi stefnanda hjá stefnda. Aðalskylda stefnda hafi verið innt af hendi við uppgreiðslu á láni nr. 0106-8151, sem, samkvæmt framansögðu, hafi verið í íslenskum krónum, þar sem eina beina eða óbeina tilgreiningin í þeim samningi á fjárhæð lánanna hafi verið í íslenskum krónum og aðalskyldur aðila hafi auk þess verið efndar með greiðslum í íslenskum krónum af hálfu beggja samningsaðila.

Um heimild til öflunar viðurkenningardóms vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá lán sitt leiðrétt til samræmis við lög.

Um lagarök vísar stefnandi til laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 13. gr. og 14. gr., sbr. 2. gr. laganna.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Sýknukröfu sína byggir stefndi á því, að með undirritun sinni á hinn umþrætta lánssamning nr. 11793 hafi stefnandi skuldbundið sig til að taka lán í erlendum gjaldmiðlum. Stefnanda beri að efna gerðan samning og virða skuldbindingu sína. Sýknukrafa stefnda sé þannig á því byggð að krafa hans á hendur stefnanda, samkvæmt hinum umþrætta lánssamningi, sé skuldbinding í erlendum myntum og falli þess vegna utan gildissviðs VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 13. gr. þeirra laga. Byggir stefndi á því að lánssamningurinn sjálfur, sem og framkvæmd lánveitingarinnar, beri með sér að um skuldbindingu í erlendum myntum sé að ræða. Stefndi hafi ávallt fært lánið í erlendum myntum í viðskiptakerfum sínum svo sem sjá megi af þeim tilkynningum um gjalddaga og þeim kvittunum sem gefnar hafa verið út vegna lánsins. Stefnandi hafi á sama hátt litið á lánið sem lán í erlendri mynt, svo sem sjá megi af skýringu í ársreikningi stefnanda fyrir árið 2009 og 2012.

Stefndi vill þó taka það fram að skuldbinding stefnanda samkvæmt lánssamningi nr. 8151 hafi verið gerð upp hjá LBI í maí 2008. Lánið hafi því ekki verið hluti af þeim eignum sem færst hafi til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 9. október 2008. Stefndi sé því ekki réttur aðili til að svara fyrir þann lánssamning og beri því að sýkna stefnda vegna aðildarskorts, þar sem málatilbúnaður stefnanda byggi á framangreindri málsástæðu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefndi byggir og á því að ekki skipti máli við mat á lánssamningi 11793 hvort lánssamningur 8151 standist kröfur sem gerðar hafa verið af dómstólum til að lán teljist hafa verið veitt í erlendri mynt.

Stefndi byggir á því að niðurstaða um það hvort umdeilt lán sé í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðlum ráðist af ákveðnu heildarmati. Slíkt heildarmat leiði án vafa til þess að skuldbinding stefnanda samkvæmt láni nr. 11793 teljist vera í erlendum gjaldmiðlum. Stefndi mótmælir fullyrðingu stefnanda, um að texti lánssamningsins beri með sér að skuldbindingin sé í íslenskum krónum, sem rangri og byggir á því að texti lánssamningsins beri með sér að um sé að ræða skuldbindingu í erlendum myntum.

Stefndi byggir á því að Landsbanki Íslands hf. hafi efnt aðalskyldu sína, samkvæmt samningnum, í erlendum myntum.

Í lánsbeiðni stefnanda hafi hann óskað eftir að útborgunarfjárhæðinni yrði ráðstafað til uppgreiðslu láns nr. 8151 sem stefnandi hafi verið greiðandi að, en það lán hafi verið reikningslán um erlendar myntir. Ætlun aðila hafi því verið sú að erlent lán yrði notað til að greiða annað erlent lán.

Kaupnóta sú, sem stefnandi hafi fengið afhenta þegar andvirði láns nr. 11793 hafi verið greitt út og nýtt til að greiða niður lán nr. 8151, sýni, að stefnandi hafi fengið að láni 1.177.298,72 evrur, 192.684.332 japönsk jen og 2.537.334,66 svissneska franka en við útgreiðsluna hafi verið dregið frá 0,5% lántökugjald. Á síðari blaðsíðu kaupnótunnar komi fram að þessum fjárhæðum, að frádregnu lántökugjaldinu, hafi verið varið til greiðslu á láni 8151. Ekki komi fram að þessum gjaldmiðlum hafi verið skipt yfir í íslenskar krónur heldur séu eingöngu tilgreindar þær erlendu fjárhæðir sem greiddar hafi verið inn á lán 8151. Við framkvæmd útgreiðslunnar hafi hin erlenda fjárhæð verið færð á sérstakan reikning í viðkomandi mynt sem skráður sé eign „Landsbankinn hf. fyrirtækjab.“, svo sem sjá megi í gögnum málsins, en tilvísunarnúmer gefi til kynna að greiðslan stafi frá lánssamningi 11793.

Kostnaður stefnanda vegna lántökunnar sé tilgreindur í íslenskum krónum, þ.e. þinglýsing 3.702.700 krónur og skjalagerð 19.500 krónur, samtals 3.722.200 krónur. Í því skyni að greiða þessa fjárhæð, sem óumdeilt sé að skyldi greiða í íslenskum krónum, hafi stefnandi selt 32.751,43 evrur, eins og fram komi á síðari blaðsíðu kaupnótunnar.

Landsbanki Íslands hf. hafi þannig efnt aðalskyldu sína, samkvæmt lánssamningi nr. 11793, í erlendum gjaldmiðlum með því framkvæma beiðni stefnanda um að greiða niður lán nr. 8151.

Stefndi telur nægilegt að sýna fram á að útborgun vegna láns 11793 hafi farið fram í erlendum myntum. Til vara byggir stefndi á því, að lán nr. 8151 hafi í reynd verið greitt upp í erlendum myntum. Í gögnum málsins komi skýrt fram að evrur, japönsk jen og svissneskir frankar hafi verið notuð til að greiða niður lán nr. 8151. Þar sem evru hluti láns nr. 11793 hafi ekki nægt til að greiða niður evru hluta láns nr. 8151 hafi stefnandi annars vegar þurft að selja hluta af japönsku jenunum og svissnesku frönkunum, sem hann hafi fengið að láni með lánssamningi nr. 11793 og kaupa evrur, og svo hins vegar kaupa evrur fyrir íslenskar krónur.

Stefndi byggir á því, að stefnandi hafi efnt aðalskyldu sína, samkvæmt samningnum, í erlendum myntum.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi endurgreitt lán 11793 með svissneskum frönkum, evrum og japönskum jenum. Stefnandi hafi greitt afborganir og vexti lánsins með því að kaupa erlendar myntir til að greiða hinar umkröfðu fjárhæðir. Fráleitt sé að ætla að skuldbinding, sem upphaflega hafi verið ákveðin í erlendum myntum og greidd til baka í erlendum myntum, verði metin sem skuldbinding í íslenskum krónum. Ef svo hefði verið hefði stefnandi að sjálfsögðu alltaf endurgreitt hana í íslenskum krónum enda mun einfaldara og ódýrara að nálgast íslenskar krónur og ekki þörf á að eyða erlendum gjaldeyri í endurgreiðslur eða greiða stefnda þóknun fyrir gjaldeyrisviðskipti. Stefnandi hafi þannig efnt aðalskyldu sína samkvæmt samningi nr. 11793 í erlendum gjaldmiðli.

Fyrir liggi samkvæmt framansögðu að báðir aðilar lánssamningsins hafi efnt aðalskyldur sínar með því að erlendir gjaldmiðlar hafi skipt um hendur og því verði við mat á eðli skuldbindingarinnar að líta til þeirrar staðreyndar. Stefndi byggir á því að við þessar aðstæður geti skuldbinding aldrei talist vera í íslenskum krónum. Stefndi telur nægilegt að annar aðilanna hafi efnt aðalskyldu sína í erlendum myntum til að um lán í erlendum myntum teljist vera að ræða.

Stefndi byggir einnig á því, að texti lánssamningsins sýni að hann hafi verið í erlendum myntum.

Upphafsorð lánssamningsins kveði á um að um sé að ræða fjölmyntalán í þeim myntum og hlutföllum sem þar greinir, þ.e. 40% í svissneskum frönkum, 30% í japönskum jenum og 30% í evrum. Svo sem fram komi í samningnum hafi fjárhæð hvers gjaldmiðils átt að ákvarðast tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Tekið sé fram að skuldin verði þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra erlendu mynta.

Svo sem greinir í 3. gr. lánssamningsins skyldi lántaki greiða LIBOR-vexti auk 2,9% álags í vexti af láninu. Í gr. 3.2 sé tilgreint hvað LIBOR-vextir séu, en svo sem kunnugt sé hafi aldrei verið til LIBOR-vextir fyrir íslenska krónu. Lán í íslenskum krónum séu veitt með REIBOR-vöxtum eða kjörvöxtum.

Í 4. gr. lánssamningsins sé síðan að finna myntbreytingarheimild en með henni hafi stefnanda verið veitt heimild til að óska eftir að myntsamsetningu lánsins yrði breytt. Heimildin hafi hins vegar einskorðast við erlendar myntir sem til boða hafi staðið hjá Landsbanka Íslands hf. og síðar stefnda.

Tveir viðaukar hafi verið gerið við umdeildan lánssamning nr. 11793. Tilgangur fyrri viðaukans hafi verið að breyta greiðsluflæði lánsins. Í þessum viðauka séu eingöngu tilgreindar fjárhæðir þeirra mynta sem þá hafi myndað höfuðstól lánssamningsins. Tilgangur síðari viðaukans, frá 4. nóvember 2012, hafi hins vegar verið sá að breyta láninu úr erlendum myntum í lán í íslenskum krónum. Fjárhæð höfuðstóls fyrir myntbreytingu sé hins vegar tilgreind í hinum erlendu fjárhæðum eingöngu.

Kaupnóta lánssamningsins bendi og til að um erlent lán hafi verið að ræða.

Tilkynningar um gjalddaga beri og með sér að um hafi verið að ræða lán í erlendum myntum, en allar fjárhæðir séu þar tilgreindar í erlendum myntum. Þannig hafi höfuðstóll lánsins ávallt verið tilgreindur í erlendum myntum fyrir og eftir greiðslu ásamt fjárhæð afborgunar og vaxta.

Kvittanir fyrir greiðslum afborgana og vaxta beri einnig með sér að um hafi verið að ræða lán í erlendum myntum. Þær sýni höfuðstól lánsins fyrir og eftir greiðslu og hversu há fjárhæð í erlendum myntum hafi verið greidd í afborgun annars vegar og vexti hins vegar.

Þá sé í tilkynningu um hækkun vaxtakjara eftirstöðvar höfuðstóls lánsins eingöngu tilgreindar sem fjárhæðir í erlendum myntum.

Stefndi mótmælir því að tilgreining íslenskra króna í lánssamningnum hafi þau áhrif að lánið teljist ólögmætt gengistryggt lán enda skuldbindingin í öllum öðrum skjölum, sem séu hluti lánssamningsins, tilgreind með hinum erlendu myntum.

Þegar allt framangreint sé virt verði, að mati stefnda, að leggja til grundvallar að stefnandi hafi tekið erlent lán en ekki gengistryggt lán í íslenskum krónum. Stefndi bendir á að í dómaframkvæmd hafi langt í frá verið gerð krafa um að öll framangreind atriði eigi við um lánssamning til að hann teljist erlent lán.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og almennra reglna samninga- og kröfuréttar, um samningsfrelsi, skuldbindingargildi loforða og efndaskyldu krafna, sem og laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Mál þetta varðar ágreining um hvort stefnandi hafi með lánssamningi nr. 0106-36-11793 frá 23. maí 2008 tekið á sig skuldbindingu í erlendri mynt eða hvort lánið hafi verið í íslenskum krónum og endurgreiðsla þess bundin við gengi þeirra gjaldmiðla sem tilgreindir eru í samningnum.

Ákvæðum samningsins, sem mestu ráða við úrlausn ágreinings aðila, er lýst hér að framan. Á forsíðu samningsins kemur fram að um sé að ræða lánssamning í íslenskum krónum að fjárhæð 446.000.000 króna og í upphafsorðum hans segir að lánið sé fjölmyntalán að jafnvirði 446.000.000 króna „í neðanskráðum myntum og hlutföllum“. Þar á eftir eru tilgreindir gjaldmiðlarnir þrír og hlutföll þeirra og kveðið á um að fjárhæð þeirra verði ekki ákveðin fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Jafnframt er tekið fram að skuldin verði þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra gjaldmiðla eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum. Eina tilgreiningin í samningnum á fjárhæð lánsins er, samkvæmt framangreindu, í íslenskum krónum en hvergi er getið um fjárhæð skuldarinnar í hinum erlendu gjaldmiðlum heldur aðeins hlutföll þeirra og viðmiðun við virði íslenskrar krónu tveimur dögum fyrir útborgun lánsins. Fjárhæð lánsins er þannig í grunninn ákveðin og tilgreind í íslenskum krónum. Stefndi hefur ekki gefið skýringar á því hvers vegna fjárhæð lánsins hafi á þennan hátt verið miðuð við íslenskar krónur, enda hefði honum átt að vera í lófa lagið, ef ætlunin hefði verið að lána erlenda gjaldmiðla, að tilgreina fjárhæð þeirra í samningnum. Bendir þessi tilgreining til þess að höfuðstóll lánsins hafi verið ákveðinn í íslenskum krónum, miðaður við gengi hinna erlendu gjaldmiðla. Þá er í lánssamningi aðila ákvæði sem heimilar að myntsamsetning lánsins verði breytt þannig að eftirstöðvar skuldar miðist við aðra erlenda gjaldmiðla en upphaflega hafi verið samið um. Kemur þar glöggt fram að hinir erlendu gjaldmiðlar eru notaðir til viðmiðunar á höfuðstól skuldarinnar. Hvað varðar efndir aðila á skyldum sínum samkvæmt lánssamningnum þá er í grein 1.2 í samningnum gert ráð fyrir því að lántaki sendi bankanum beiðni um útborgun og tiltaki þá þann reikning sem leggja skuli lánið inn á. Jafnframt er tekið fram að form að beiðninni fylgi með samningnum sem viðauki 1. Hvorki í ákvæði greinar 1.2 né í formi að útborgunarbeiðni kemur nokkuð það fram sem gefur til kynna í hvaða gjaldmiðli eða gjaldmiðlum lánið skyldi greiða út. Hins vegar segir í viðaukanum að lántaki óski eftir að útborgunarfjárhæðinni verði ráðstafað til uppgreiðslu láns nr. 0106-8151, sem var milli sömu aðila. Þá óskar lántaki eftir því, samkvæmt grein 2.2 í lánssamningnum sem og viðaukanum, að tékkareikningur hans í íslenskum krónum verði skuldfærður fyrir afborgunum og vöxtum af láninu. Í lánssamningnum er kveðið á um að lánið skuli bera LIBOR-vexti, en í samræmi við dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands breytir það eitt og sér ekki gjaldmiðli lánsins. Um vaxtavexti og dráttarvexti er svo vísað til ákvæða laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Af orðalagi lánssamningsins verður því ekki annað ráðið en að samið hafi verið um lán í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá ber og til þess að líta að Hæstiréttur Íslands hefur í dómum sínum, m.a. í máli nr. 155/2011, tekið afstöðu til þess að lánssamningar, sem höfðu að geyma sömu skilmála og fram koma í lánssamningi í þessu máli, hafi verið um skuldbindingar í íslenskum krónum. Viðauki sem síðar var gerður, eða á árinu 2008, kvað á um breytingar á gjalddögum lánsins en sérstaklega var þar tekið fram að önnur ákvæði upphaflegs lánssamnings héldust óbreytt. Samkvæmt orðalagi viðaukans breytti hann því ekki gjaldmiðli lánsins né gaf hann til kynna að upphaflega hafi verið samið um annað en lán í íslenskum krónum enda tilgreint að upphaflega hafi verið samið um fjölmyntalán að jafnvirði 446.000.000 króna „í eftirtöldum myntum og hlutföllum: CHF 40%, EUR 30% og JPY 30%“. Ekki verður talið að viðauki sem gerður var 4. nóvember 2012, geti skýrt frekar um hvað var upphaflega samið milli aðila, enda á þeim tíma kominn upp ágreiningur milli aðila um efni samningsins. Þá liggur fyrir að umþrætt lán var notað til að greiða annað lán stefnanda hjá stefnda, samkvæmt samskonar lánssamningi, þar sem tilgreining lánsfjárhæðar var einungis í íslenskum krónum. Þegar allt framangreint er virt verður að líta svo á að hér sé um að ræða lán sem ákveðið var í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Breytir það ekki þessari niðurstöðu þótt á framlögðum greiðslukvittunum, sem og á greiðslutilkynningum frá bankanum, sé fjárhæð hinna erlendu gjaldmiðla tilgreind og enn síður þótt tilgreining lánsins sé svo í ársreikningum stefnanda.

Samkvæmt 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og dómafordæmi Hæstaréttar Íslands er lánabinding eða annars konar skuldbinding í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla óheimil. Slík verðtrygging er ólögmæt og ógild. Þar af leiðandi er fallist á dómkröfu stefnanda um að viðurkennt verði með dómi að lánssamningur aðila, dagsettur 23. maí 2008 nr. 11793, sé bundinn ólögmætri gengistryggingu samkvæmt 14. gr. laga nr. 38/2001.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur og hefur þá verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennt er að lánssamningur nr. 0106-36-11793, dagsettur 23. maí 2008, upphaflega milli stefnanda og Landsbanka Íslands hf., kt. 000000-0000, sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Stefndi, Landsbankinn hf., greiði stefnanda, Laugum ehf., 600.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf