S-3320/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 4. maí 2021, höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 10. desember 2020 á hendur ákærðu, G-kk-þgf G-kk-þgf, kt. [ ---], og K-kk-þgf K-kk-þgf, kt.[ ---] ;

„fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og fyrir peningaþvætti í rekstri einkahlutafélagsins Aflbinding– járn verktakar, kt. [ ---], nú afskráð, á hendur G-kk-þgf sem stjórnarformanni félagsins og K-kk-þgf sem framkvæmdastjóra og meðstjórnanda félagsins, með því að hafa:

1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins mars - apríl rekstrarárið 2017 og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimta bar í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörs-tímabilanna mars - apríl, maí – júní, september – október og nóvember – desember rekstrarárið 2017, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 37.248.816 krónur, sem sundurliðast sem hér greinir: mars – apríl kr. 9.236.019 maí – júní kr. 11.032.070 september – október kr. 11.192.049 nóvember – desember kr. 5.788.678

Samtals kr. 37.248.816

2. Eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma greiðslutímabilin maí og júlí rekstrarárið 2017, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins, greiðslutímabilin maí, júní, júlí, nóvember og desember rekstrarárið 2017 og janúar og febrúar rekstrarárið 2018, samtals að fjárhæð 29.158.715 krónur hvað varðar ákærða G-kk-þf og samtals að fjárhæð 32.418.435 krónur að því er varðar ákærða K-kk-þf, fjárhæðirnar sundurliðast sem hér greinir:

3. Fyrir peningaþvætti með því að hafa aflað Aflbindingu – Járnverktökum ehf. ávinnings af brotum samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru samtals að fjárhæð 66.407.531 að því er varðar ákærða G-kk-þf og samtals að fjárhæð 69.667.251 að því er varðar ákærða K-kk-þf og nýtt ávinninginn í þágu reksturs einkahlutafélagsins.

Framangreind brot ákærðu samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. lag nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Framangreind brot ákærðu samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. einnig 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Framangreind brot ákærðu samkvæmt 3. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2017 Hvað varðar K-kk-þf: maí kr. 5.474.616 júní kr. 5.798.606 júlí kr. 5.572.394 nóvember kr. 6.726.094 desember kr. 3.896.501 kr. 27.468.2112018.janúar kr. 2.634.527 febrúar kr. 2.315.697 kr. 4.950.224

Samtals: kr. 32.418.4352017 Hvað varðar G-kk-þf: maí kr. 4.822.672 júní kr. 5.146.662 júlí kr. 4.920.450 nóvember kr. 6.074.150 desember kr. 3.244.557 kr. 24.208.491

2018 janúar kr. 2.634.527 febrúar kr. 2.315.697 kr. 4.950.224

Samtals: kr. 29.158.715

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Kröfur ákærðu :

Í málinu gerir ákærði K-kk-nf kröfu um sýknu af ákæru um peningaþvætti samkvæmt ákærulið 3. Að öðru leyti krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa. Verði ákærða dæmd fangelsisrefsing krefst hann þess aðhún verði að öllu leyti bundin skilorði. Þá krefst skipaður verjandi ákærða þóknunar sér til handa.

Ákærði G-kk-nf gerir þær kröfur aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds. Til vara krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa. Í báðum tilvikum krefst ákærði þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun til handa skipuðum verjanda hans.

I

Bú Aflbindingar - Járnverktaka ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 12. apríl 2017. Skiptum lauk 29. júní 2018 og var félagið afskráð 6. júlí 2018. Samkvæmt vottorði úr Fyrirtækjaskrá RSK skipuðu ákærðu stjórn félagsins og var ákærði G-kk-nf skráður stjórnarformaður þess en ákærði K-kk-nf meðstjórnandi. Ákærði K-kk-nf var auk þess skráður framkvæmdastjóri félagsins. Þá voru báðir ákærðu með prókúruumboð fyrir félagið samkvæmt vottorðinu.

Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf sjálfstæða athugun á skattskilum Aflbindingar-

Járnverktaka ehf. 22. október 2018. Þeirri rannsókn lauk 27. nóvember 2018. Með bréfum 4. desember 2018 tilkynnti skattrannsóknarstjóri ákærðu um lok rannsóknar og fyrirhugaða töku ákvörðunar um refsimeðferð í málinu. Var ákærðu gefinn 15 daga frestur til að skila inn athugasemdum við þau áform skattrannsóknarstjóra. Engar athugasemdir bárust frá ákærða G-kk-þgf en andmæli bárust frá ákærða K-kk-þgf með bréfi 16. desember 2018. Í bréfinu kom meðal annars fram að ávinningur ákærða hefði verið enginn og að geta hans til þess að greiða sektir væri mjög takmörkuð.

Rannsókn skattrannsóknarstjóra leiddi í ljós að af hálfu Aflbindingar- Járnverktaka ehf. hefði verið vanrækt að standa skil á staðgreiðslu opinberra gjalda innan lögboðins frests til ríkissjóðs fyrir tímabilin maí, júní, júlí, nóvember og desember 2017 og janúar og febrúar 2018. Við rannsóknina var einnig upplýst að af hálfu félagsins hefði verið vanrækt að standa skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs innan lögboðins frests fyrir tímabilin mars- apríl, maí- júní, september- október og nóvember- desember 2017. Þá hefði staðgreiðsluskilagreinum fyrir tímabilin maí og júlí 2017 og virðisaukaskattsskýrslu fyrir tímabilið mars- apríl 2017 ekki verið skilað á lögmæltum tíma. Nam vangoldin afdregin staðgreiðsla samtals 32.418.435 krónum. Vangoldin innheimtur virðisaukaskattur nam 37.248.816 krónum.

Með bréfi 13. mars 2019 vísaði skattrannsóknarstjóri málinu til rannsóknar héraðssaksóknara vegna meintra brota ákærðu gegn ákvæðum laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og eftir atvikum almennum hegningarlögum nr. 19/1940. Skýrsla var tekin af ákærða K-kk-þgf hjá héraðssaksóknara 7. maí 2020. Ákærði var við skýrslutökuna spurður út í efni fyrirliggjandi skýrslu skattrannsóknarstjóra. Ákærði kvaðst telja skýrsluna rétta og vefengdi hann ekki efni hennar. Skráningu hjá Fyrirtækjaskrá RSK, sbr. framlagt vottorð, varðandi skipun stjórnar og framkvæmdastjórnar Aflbindingar - Járnverktaka ehf., staðfesti ákærði sem rétta. Verkaskiptingu á milli sín og meðákærða hjá félaginu kvað ákærði hafa verið háttað svo að hann hefði unnið mest á skrifstofu félagsins og séð um daglegan rekstur, fjármál og greiðslu reikninga. Meðákærði hefði hins vegar séð um „verk framkvæmdastjórn“ og keypt efni og aðföng til verka sem félagið hafði með höndum. Ákærði bar að þegar rekstur félagsins hefði tekið að þyngjast hefðu ákærðu tekið ákvörðun um að láta laun og greiðslur til verktaka og birgja ganga fyrir öðrum greiðslum. Ákærði sagði afdregna staðgreiðslu starfsmanna sem ekki hefði verið skilað til ríkissjóðs hafa farið til greiðslu á þeim hlutum. Sama hefði verið með innheimtan en vangoldinn virðisaukaskatt. Lýsti ákærði þeirri skoðun sinni að ákærðu hefðu staðið að rekstrinum í sameiningu, enda hefðu þeir átt félagið saman. Ákvarðanir um meiri háttar mál hefðu þeir tekið saman, einkum eftir að illa fór að ganga í rekstrinum.

Skýrsla var tekin af ákærða G-kk-þgf hjá héraðssaksóknara 8. maí 2020. Við skýrslutökuna var ákærði spurður út í efni skýrslu skattrannsóknarstjóra. Ákærði kvaðst telja skýrsluna rétta og vefengdi hann ekki efni hennar. Skráningu hjá Fyrirtækjaskrá RSK, sbr. framlagt vottorð, varðandi skipun stjórnar og framkvæmdastjórnar Aflbindingar - Járnverktaka ehf. sagði ákærði rétta. Um verkaskiptingu milli sín og meðákærða bar ákærði að meðákærði hefði séð um daglegan rekstur, fjármál og greiðslureikninga. Sjálfur hefði ákærði séð um „verk framkvæmdastjórn“. Meðákærði hefði mest unnið á skrifstofu félagsins en ákærði verið meira á verkstað, auk þess að kaupa efni og aðföng. Sagði ákærði þá tvo hafa rekið og átt félagið saman. Þegar rekstur félagsins hefði farið að þyngjast hefðu ákærðu ákveðið að láta laun og greiðslur til verktaka og birgja ganga fyrir. Allir fjármunir félagsins hefðu farið til greiðslu á þeim hlutum, þar með talinn afdregin staðgreiðsla starfsmanna félagsins og vangoldinn innheimtur virðisauka-skattur. Er í samantektarskýrslu héraðssaksóknara eftir ákærða haft að ákærðu hafi tekið ákvarðanir um meiri háttar mál saman, einkum eftir aðilla fór að gangaí rekstri félagsins.

II

Framburður ákærða K-kk-ef fyrir dómi:

Við fyrirtöku málsins 19. febrúar 2021 viðurkenndi ákærði K-kk-nf að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum 1 og 2. Hann neitaði hins vegar sök samkvæmt ákærulið 3.

Í skýrslu sinni fyrir dómi staðfesti ákærði K-kk-nf að hann hefði verið framkvæmdastjóri Aflbindingar- Járnverktaka ehf. og farið með prókúru fyrir félagið, auk þess að vera meðstjórnandi í stjórn félagsins. Félagið hefði ákærði átt að hálfu á móti meðákærða G-kk-þgf. Ákærði sagði mega orða það svo að hann hefði verið með skrifstofuhluta félagsins á sinni könnu en tók fram að fjármálastjórn félagsins hefði hvorki verið mikil að umfangi né flókin. Félagið hefði verið með einn bankareikning, sem ákærði hefði haft prókúru að, og fjármunir komið inn fyrir verk á móti launum og kostnaði.

Ákærði sagði allar megin ákvarðanir í rekstri félagsins hafa verið teknar í sameiningu af honum og meðákærða. Þá hefðu þeir fundað nær daglega um ýmsa hlutiog nefndi ákærði í því sambandi fyrirkomulag vinnunnar, verkstjórn á vinnustöðum, verkefnin sem félagið tók að sér eða sóttist eftir, þar með talið verð þeirra, skipulag verkefna og hvað væri framundan hjá félaginu. Nefndi ákærði sérstaklega að stundum hefðu þeir sest tveir niður og ákærði spurt meðákærða að því í hvaða röð þeir ættu að greiða skuldir félagsins, hver forgangsröðin ætti að vera. Í langflestum tilvikum hefðu launagreiðslur til starfsmanna verið látnar ganga fyrir öðrum útgjöldum, þar með talið vörslusköttum. Fullyrti ákærði að meðákærði hefði verið meðvitaður um vanskil félagsins á vörslusköttum. Spurður um hvað orðið hefði um þá fjármuni sem vísað væri til í liðum 1 og 2 í ákæru svaraði ákærði því til að þeir hefðu í raun brunnið upp í rekstri félagsins. Þeim hefði með öðrum orðum verið varið til þess að greiða rekstrarkostnað félagsins, þar með talið laun. Ákærðu hefðu enga fjármuni tekið sjálfir út úr félaginu.

Við aðalmeðferð málsins áréttaði ákærði þá afstöðu sína til sakagifta sem eftir honum var bókuð við fyrirtöku málsins 19. febrúar sl. Ákærði tók þó fram að hann teldi sig ávallt hafa skilað virðisaukaskattsskýrslum Aflbindingar- Járnverktaka ehf. og staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins á réttum tíma. Á ákærða var þó að skilja að mögulega hefði staðið þannig á helgum að skýrslurnar og skilagreinarnar, sem vísað væri til í ákæruliðum 1 og 2, hefðu borist einum til tveimur dögum of seint. Í þessu sambandi vísaði ákærði til þess að félagið hefði keypt þjónustu endurskoðunarfyrirtækis sem séð hefði um að skila virðisaukaskattskýrslunum og staðgreiðsluskilagreinum inn. Nánar lýsti ákærði verklaginu svo að hann hefðireglulegaafhent starfsmönnum endurskoðunar-fyrirtækisins gögn, meðal annars tímaskýrslur starfsmanna. Þeir hefðu síðan séð um að vinna virðisaukaskattskýrslurnar og staðgreiðsluskilagreinum upp úr gögnunum sem þeir fengu frá ákærða og öðrum gögnum félagsins sem þeir hefðu haft rafrænan aðgang að. Þegar skýrslurnar og skilagreinarnar hefðu verið tilbúnar hefði endurskoðunarfyrirtækið séð um að senda þær til skattyfirvalda. Það hefði síðan verið ákærði sem hefði fyrir hönd félagsins séð um að greiða virðisaukaskattinn.

Ákærði kvað starfsmenn félagsins hafa verið nærri 50 talsins þegar mest var. Félagið hefði að meginstefnu til verið undirverktaki hjá öðrum félögum og eðli málsins samkvæmt verið mjög háð aðalverktakanum hverju sinni. Ástæðu þess að undan fæti tók að halla sagði ákærði hafa verið að félaginu hefði ekki tekist að ná inn verkefnum á ásættanlegu verði á sama tíma og umtalsverðar launahækkanir hefðu orðið. Félagið hefði verið með nokkur verkefni í sigtinu, eitt þeirra mjög umfangsmikið, en svo farið að engu þessara verkefna hefði félaginu tekist að landa. Ákærði kvað hlutina hafa gengið mjög hratt fyrir sig eftir að verr fór að gangaí rekstrinum og í raun hefði ekkert verið við ráðið.

Eftir á að hyggja sæi ákærði að félagið hefði mögulega átt að bregðast harðar við þegar verkefnastaðan versnaði, segja upp starfsmönnum og draga mun hraðar úr kostnaði en gert var. Ókosturinn við þá leið hefði hins vegar verið sá að félagið hefði þá verið verr í stakk búið til að skila af sér verkefnum, hefðu þau dottið inn. Félagið hefði því verið mjög erfiðri og vandasamri stöðu.

Aðspurður kannaðist ákærði við að um tíma hefði eiginkona hans leyst hann af og þegið launagreiðslur fyrir. Á sama tímabili hefðu reglubundnar verktakagreiðslur til ákærða sjálfs vegna vinnu hans í þágu félagsins fallið niður. Ákærði sagði ekkert hafa verið óeðlilegt við þetta fyrirkomulag og hefði það engan útgjaldaauka haft í för með sér fyrir félagið. Það hefði verið jafnsett fjárhagslega.

Ákærði kannaðist við að tvö félög í eigu hans og eiginkonu hans hefðu um tíma selt Aflbindingu- Járnverktökum ehf. vörur sem félagið hefði nýtt í verkum sínum. Ákærði kvað ekkert óeðlilegt hafa verið við þau viðskipti. Ákærði sagði viðskiptin engin neikvæð áhrif hafa haft á rekstur Aflbindingar - Járnverktaka ehf. Fullyrti hann þvert á móti að félagið hefði sparað á þeim lítilsháttar fjármuni.

Framburður ákærða G-kk-ef fyrir dómi:

Við fyrirtöku málsins 19. febrúar 2021 neitaði ákærði G-kk-nf sök í öllum þremur liðum ákærunnar. Við aðalmeðferð málsins áréttaði ákærði þá afstöðu sína.

Fyrir dómi staðfesti ákærði G-kk-nf að hann hefði verið formaður stjórnar Aflbindingar - Járnverktaka ehf. og farið með prókúru fyrir félagið. Ákærði hefði jafnframt verið skráður með prókúru á bankareikningi félagsins hjá Landsbankanum.

Félagið hefði ákærði átt að hálfu á móti meðákærða K-kk-þgf.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst ákærði ekki hafa ástæðu til þess að vefengja þær fjárhæðir sem fram kæmu í ákæru málsins. Það sem þar kæmi fram tölulega „... hlýtur bara að vera rétt.“

Hlutverki sínu hjá félaginu lýsti ákærði svo að hann hefði mest unnið úti á vinnusvæðum þess. Þar hefði hann stýrt starfsmönnum félagsins og verið í sambandi við viðskiptavini þess og aðra verktaka og tekið við athugasemdum frá þeim aðilum. Ákærði hefði jafnframt séð um að skipuleggja verkin á verkstað og útvega efni, tæki, og tól tilþeirra. Fatnað fyrir starfsmenn og ýmsar aðrar smávörur kvaðst ákærði meðal annars hafa greitt fyrir með fjármunum af áðurnefndum bankareikningi félagsins í Landsbankanum.

Auk þess hefði ákærði komið að því ásamt meðákærða að taka ákvörðun um fjárhæðir tilboða í verk. Minntist ákærði þess einnig aðspurður að hafa í nokkru skipti fundað ásamt meðákærða með endurskoðendum félagsins um málefni þess. Það hefði hann þó gert í minna mæli en meðákærði sem að stærstum hluta hefði séð um samskipin við endurskoðendur fyrirtækisins og alfarið séð um aðkoma til þeirra gögnum. Ákærði sagði daglegan rekstur félagsins hafa verið í höndum meðákærða en hann einnig komið að stjórnun ýmissa verka er félagið hefði haft á sinni könnu.

Ákærði kvaðst minnast þess að um mitt ár 2017 hefði staða félagsins verið orðin erfið og hefðu hann og meðákærði K-kk-nf rætt saman um hana. Þeir hefðu meðal annars rætt hvernig verja ætti þeim fjármunum sem þó voru til í félaginu. Ákærði kannaðist við að hafa fengið að vita af því frá meðákærða að félagið væri komið í vanskil með vörsluskatta. Það hefði hins vegar meira verið verkefni meðákærða að sjá um þá hluti.

Kom fram hjá ákærða að hann og meðákærði hefðu verið sammála um það að launagreiðslur skyldu ganga fyrir öðrum útgjöldum. Því sem eftir stóð hefði meðákærði séð um að ráðstafa. H ann hefði séð um rekstur skrifstofu félagsins. Meðákærði hefði þannig séð um að greiða vörsluskatta fyrir hönd fyrirtækisins. Það hefði ákærði aldrei ger tog enga þekkingu haft á því hvernig það skyldi gert.

Eftir að erfiðleikar komu upp í rekstri fyrirtækisins kvaðst ákærði hafa haft trú á því að mögulegt væri að snúa hinni erfiðu stöðu við með því að leggja harðar að sér og skera niður í rekstrinum, meðal annars með því að segja upp hluta starfsmanna. Lántaka hefði hins vegar ekki verið kostur í stöðunni og þá hefði félagið litlar sem engar eignir átt til þess að selja. Sagðist ákærði hafa lokað sig svolítið frá þessum fjárhagsvandræðum með því að fara bara út og halda áfram að vinna. Ákærði sagði félagið hafa reynt að ná til sín frekari verkum til þess að rétta fjárhag þess af en það ekki tekist.

Ákærði sagði hina vangoldnu vörsluskatta hafa runnið inn í rekstur félagsins þar sem þeir hefðu verið notaðir til þess að greiða starfsmönnum laun og til að greiða fyrir verkfæri og vörur til rekstrarins. Ákærði kvað enga fjármuni hafa runnið út úr félaginu til sín, aðra en uppgefnar launagreiðslur. Spurður um hvað orðið hefði um þá fjármuni sem vísað væri til í liðum 1 og 2 í ákæru svaraði ákærði því til að þeir hefðu í raun brunnið upp í rekstri félagsins. Þeim hefði með öðrum orðum verið varið til þess að greiða rekstrarkostnað félagsins, þar með talið laun. Ákærðu hefðu enga fjármuni tekið sjálfir út úr félaginu.

III

Sakargiftir á hendur ákærða K-kk-þgf samkvæmt ákæruliðum 1 og 2:

Svo sem rakið er í II. kafla dómsins viðurkenndi ákærði K-kk-nf við fyrirtöku málsins 19. febrúar 2021 að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum 1 og 2. Í greinargerð ákærða var þessi afstaða hans áréttuð að því undanskildu að ákærði kannaðist ekki við að virðisaukaskatts skýrslu Aflbindingar-

Járnverktaka ehf. vegna uppgjörstímabilsins mars- apríl rekstrarárið 2017 og staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda greiðslutímabilin maí ogjúlí rekstrarárið 2017 hefði verið skilað of seint.

Í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins áréttaði ákærði K-kk-nf þá afstöðu sína til sakagifta sem eftir honum var bókuð við fyrirtöku málsins 19. febrúar sl. Ákærði tók þó fram, sbr. áður tilvitnuð ummæli í greinargerð, að hann teldi sig ávallt hafa skilað virðisaukaskattsskýrslum Aflbindingar- Járnverktaka ehf. og staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins á réttum tíma. Á ákærða var þó að skilja að mögulega hefði staðið þannig á helgum að skýrslurnar og skilagreinarnar, sem vísað væri til í ákæruliðum 1 og 2, hefðu borist einum til tveimur dögum of seint. Gögn málsins bera með sér að í þeim tveimur tilvikum sem um ræðir í ákæruliðum 1 og 2 bárust virðisaukaskattsskýrsla og staðgreiðslu skilagreinar einum degi of seint. Ákærði hefur ekki hnekkt gögnum málsins að þessu leyti og að mati dómsins er framburður hansí raun í ágætu samræmi við gögnin samkvæmt framansögðu. Að öllu þessu gættu telur dómurinn sannað að ákærði hafi skilað umræddri skýrslu og skilagreinum of seint. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til játningar ákærða þykir sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum 1 og 2 og réttilega er heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

Sakargiftir á hendur ákærða G-kk-þgf samkvæmt ákæruliðum 1 og 2:

Í ákærulið 1 er ákærða G-kk-þgf gefið að sök meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri Aflbindingar - J árnverktakaehf., sem stjórnarformaður félagsins, með þvíað hafae igi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins mars- apríl rekstrarárið 2017 og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimta bar í rekstri einkahlutafélagsins, vegna uppgjörs-tímabilanna mars- apríl, maí– júní, september– október og nóvember– desember rekstrarárið 2017, samtals að fjárhæð 37.248.816 krónur, svo sem nánar er rakið í ákæru. Þá er ákærða í ákærulið 2 gefið að sök að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðsluskilagreinum félagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma greiðslutímabilin maí og júlí rekstrarárið 2017, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahluta-félagsins, greiðslutímabilin maí, júní, júlí, nóvember og desember rekstrarárið 2017 og janúar og febrúar rekstrarárið 2018, samtals að fjárhæð 29.158.715 krónur, svo sem nánar er rakið í ákæru, og hefur þá verið tekið tillit til afdreginnar staðgreiðslu af launum ákærða sjálfs.

Fyrir liggur með framburði ákærða og framlögðu vottorði úr Fyrirtækjaskrá RSKað hann var formaður stjórnar Aflbindingar - Járnverktaka ehf. og fór með prókúru fyrir félagið. Þá er upplýst með framburði beggja ákærðu að félagið átti ákærði að hálfu á móti meðákærða.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst ákærði ekki hafa ástæðu til þess að vefengja þær fjárhæðir sem fram komi í ákæru málsins. Sagði hann að það sem þar komi fram tölulega „... hlýtur bara að vera rétt.“ Ákæran er studd gögnum sem aflað var undir rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra og hefur þeim gögnum ekki á nokkurn hátt verið hnekkt. Að þessu gættu verða þær fjárhæðir sem í ákæru greinir lagðar til grundvallar við úrlausn málsins.

Hlutverki sínu hjá Aflbindingu- Járnverktökum ehf. lýsti ákærði G-kk-nf svo fyrir dómi að hann hefði mest unnið úti á vinnusvæðum þess. Þar hefði hann stýrt starfsmönnum félagsins og verið í sambandi við viðskiptavini þess og aðra verktaka og tekið við athugasemdum frá þeim aðilum. Ákærði hefði jafnframt séð um að skipuleggja verkin á verkstað og útvega efni, tæki og tól til þeirra. Fatnað fyrir starfsmenn og ýmsar aðrar smávörur kvaðst ákærði hafa greitt fyrir með fjármunum af bankareikningi félagsins í Landsbankanum. Auk þess hefði ákærði komið að því, ásamt meðákærða, að taka ákvörðun um fjárhæðir tilboða í verk. Daglegan rekstur félagsins sagði ákærði hins vegar hafa verið í höndum meðákærða. Ákærði minntist þess aðspurður fyrir dómi að hafa nokkrum sinnum fundað ásamt meðákærða með endurskoðendum félagsins um málefni þess. Það hefði hann þó gert í minna mæli en meðákærði, sem að stærstum hluta hefði séð um samskiptin við endurskoðendur fyrirtækisins og alfarið séð um að koma til þeirra gögnum.

Fyrir dómi kannaðist ákærði G-kk-nf við að hafa um mitt ár 2017 rætt erfiða stöðu einkahlutafélagsins við meðákærða. Þeir hefðu meðal annars rætt hvernig verja ætti þeim fjármunum sem þó voru til í félaginu. Kom fram hjá ákærða að hann og meðákærði hefðu verið sammála um það að launagreiðslur skyldu ganga fyrir öðrum útgjöldum. Því sem eftir stóð hefði meðákærði séð um að ráðstafa. K annaðist ákærði við að hafa fengið um það upplýsingar frá meðákærða að félagið væri komið í vanskil með vörsluskatta.

Þegar ákærði G-kk-nf gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara 8. maí 2020 greindi hann frá verkaskiptingu milli sín og með ákærða með áþekkum hætti og fyrir dómi. Sagði ákærði þá tvo hafa rekið og átt félagið saman. Þá lýsti hann viðbrögðum ákærðu við rekstrarvanda félagsins með sama hætti og fyrir dómi. Þá er haft eftir ákærða í samantektarskýrslu héraðssaksóknara að ákærðu hafi tekið ákvarðanir um meiri háttar mál saman, einkum eftir að illa fór að ganga í rekstri félagsins.

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer félagsstjórn með málefni félagsins og skal annast um að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Sé framkvæmdastjóri ráðinn fara félagsstjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins, sbr. 2. mgr. 41. gr. Þá segir í 3. mgr. 44. gr. að félagsstjórn skuli annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins.

Á kærði G-kk-nf var samkvæmt framansögðu stjórnarformaður Aflbindinga-

Járnverktaka ehf. og bar sem slíkur ábyrgð samkvæmt 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Upplýst er að ákærðu áttu félagið að jöfnu. Er það mat dómsins að virtum framburði ákærðu að leggja verði til grundvallar við úrlausn málsins að þeir hafi rekið félagið saman, þó svo þeir hafihaft með sér þá verkaskiptingu sem að framan er lýst. Þá er ljóst samkvæmt framburði ákærðu og gögnum málsins að ákærða G-kk-þgf var fulljóst á tíma ákæru að félagið ætti í rekstrarerfiðleikum. Jafnframt er upplýst samkvæmt framansögðu og ræður hér úrslitum að ákærðu tóku í sameiningu ákvörðun um að láta tiltekin útgjöld félagsins, þ. e. laun og greiðslur til verktaka og birgja, ganga fyrir skilum á innheimtum virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu. Að því gættu telur dómurinn sannað, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði G-kk-nf hafi af stórfelldu gáleysi, sem stjórnarformaður einkahlutafélagsins, gerst sekur um meiri háttar brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, með þeim hætti sem í ákæru er lýst. Ákærði verður því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum 1 og 2 og réttilega er heimfærð til refsiákvæða í ákæru, að því undanskildu að hann verður sýknaður af ákæru um síðbúin skil á virðisaukaskattsskýrslu og staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins, enda ljóst samkvæmt framansögðu að þau skil voru á hendi ákærða K-kk-ef sem framkvæmdastjóra félagsins.

Ákæruliður 3 :

Í 3. lið ákæru er ákærðu gefið að sök peningaþvætti með því að hafa aflað Aflbindingu – Járnverktökumehf. ávinnings af brotum samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru, samtals að fjárhæð 66.407.531 krónu að því er varðar ákærða G-kk-þf og samtals að fjárhæð 69.667.251 krónu að því er varðar ákærða K-kk-þf, og nýtt ávinninginn í þágu reksturs einkahlutafélagsins. Í ákæru er lýst háttsemi ákærðu talin varða við 1. mgr., sbr.

2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga segir að hver sem takivið, nýti eða afli sér eða öðrum ávinnings af broti á lögunum eða af refsiverðu broti á öðrum lögum, eða meðal annars umbreyti slíkum ávinningi, flytji hann, sendi, geymi, aðstoði við afhendingu hans, leyni honum eða upplýsingum um uppruna hans, eðli, staðsetningu eða ráðstöfun ávinnings skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Í 2. mgr. er síðan á um það kveðið að sá sem framið hafif rumbrot og fremji jafnframt brot samkvæmt 1. mgr. skuli sæta sömu refsingu og þar greini. Ákvæði 77. gr. gildi þá eftir því sem við eigi.

Á kvæði 264. gr. var lögfest í núverandi mynd með lögum nr. 149/2009 en lögin tóku gildi 1. janúar 2010. Í skýringum við 1. mgr. greinarinnar í greinargerð með frumvarpi sem varð að lögum nr. 149/2009 segir meðal annars að við túlkun einstakra verknaðarþátta verði sem fyrr að horfa til þess að peningaþvætti sé í megindráttum hver sú starfsemi sem lúti að þvíað fela uppruna og eiganda fjár sem sé ávinningur af brotastarfsemi. Meginmarkmiðið með því að gera háttsemina refsiverða sé að höggva að rótum afbrota með því að uppræta aðalhvata þeirra, þann ávinning sem af þeim kann að leiða. Í skýringum við 2. mgr. segir í greinargerðinni: „Í 2. mgr. er lagt til að skýrt verði kveðið á um það að sá sem framið hefur frumbrot, og fremur jafnframt brot skv. 1. mgr. (peningaþvætti), skuli sæta sömu refsingu og þar greinir (sjálfsþvætti, e. self- laundering). Hér er horft til þeirra athugasemda sem fram koma í 71. mgr. í skýrslu FATF-nefndarinnar frá 13. október 2006. Þar sem framning frumbrots og síðar tilkomið sjálfsþvætti á ávinningi sem af því stafar verða þannig tvö sjálfstæð brot er í frumvarpsgreininni áréttað að 77. gr. almennra hegningarlaga um brotasamsteypu gildi eftir því sem við á.“

Á kærðu er í 3. lið ákæru gefið að sök peningaþvætti með því að hafa aflað Aflbindingu – Járnverktökum ehf. ávinnings af brotum samkvæmt 1. og 2. tölulið ákæru og nýtt ávinninginn í þágu reksturs einkahlutafélagsins. Í ákæru er þannig ekki lýst með nákvæmum hætti nýtingu ákærðu á afrakstri skattalagabrotanna í þágu einkahluta-félagsins heldur látið við það sitja að byggja á því að refsivert sjálfsþvætti leiði með beinum hætti af brotum samkvæmt ákæruliðum 1 og 2. Verður ekki af gögnum málsins ráðið að afdrif fjármunanna hafi verið rannsökuð sérstaklega heldur einfaldlega gengið út frá því að þeir hafi verið nýttir. Að þessu gættu verður að telja að háttsemi ákærðu samkvæmt ákærulið 3 verði heimfærð undir þá lýsingu 1. mgr. 264. gr. er einhver aflar sér eða öðrum ávinnings. Þar sem engra viðbótar athafna við frumbrotið var þörf svo að það félli jafnframt að þeirri verknaðarlýsingu verður að telja brotin fullframin á sama tíma.

Eins og áður var rakið nýttu ákærðu þá fjármuni sem voru ávinningur af brotum þeirra gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr.40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, í þágu einkahlutafélags síns. Hlutrænt séð féll háttsemi ákærðu því undir 1. mgr., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga. Kemur þá til skoðunar hvort ákærðu skuli jafnframt sakfelldir fyrir brot gegn því ákvæði eða hvort 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga tæmi sök eins og hér háttar gagnvart 1. mgr., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga.

Í dómum Landsréttar í málum nr. 332/2020 og 333/2020, sem kveðnir voru upp 4. júní sl., er því slegið föstu að ekki verði séð að orðalag 264. gr. almennra hegningarlaga eða lögskýringargögn með greininni beri með sér að ætlun löggjafans hafi verið sú að refsiframkvæmd yrði með þeim hætti að öll skattalaga- og auðgunarbrot fælu jafnframt í sér brot gegn 264. gr. laganna. Er sú niðurstaða leidd af orðalagi 1. málsliðar 2. mgr. 264. gr. og því sem fram kemur í lögskýringargögnum um að við túlkun einstakra verknaðarþátta verði að horfa til þess að peningaþvætti sé í megindráttum hver sú starfsemi sem lúti að því að fela uppruna og eiganda fjár sem sé ávinningur af brotastarfsemi. Jafnframt er til þess vísað að 2. málsliður 2. mgr. 264. gr. geri ekki ráð fyrir því að ákvæði 77. gr. um brotasamsteypu gil dialltaf þegar fyrir liggi bæði frumbrot og brot gegn 1. mgr. 264. gr. heldur segi þar að 77. gr. gildi „eftir því sem við á“. Í skýringum við 2. málslið nefndrar greinar í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 149/2009 sé ekki vísað til aðstæðna þar sem frumbrotið leiðimeð beinum hætti til brots gegn 1. mgr. 264. gr. heldur segi þar að frumbrot og síðar tilkomið sjálfsþvætti á ávinningi sem af því stafi teljist tvö sjálfstæð brot sem 77. gr. gild i um eftir því sem við eigi. Að endingu vísar Landsréttur til þess að reglur 77. gr. eigi samkvæmt eðli brotasamsteypu ekki við þegar um árekstur refsiákvæða sé að ræða, heldur lúti að því þegar maður hafi orðið uppvís að því að hafa framið fleiri en eitt brot.

Þar sem brot ákærðu gagnvart 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga féllu saman við frumbrot þeirra samkvæmt ákæruliðum 1 og 2 og ekkert haldbært liggur fyrir um viðbótarathafnir af hálfu ákærðu er það niðurstaða dómsins, með vísan til alls framangreinds, að eins og hér stendur á tæmi frumbrotin sök gagnvart 1. mgr., sbr. 2. mgr.,264. gr. almennra hegningarlaga.

IV

Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins á ákærði K-kk-nf engan sakaferil að baki. Hann er í málinu sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum. Að brotum ákærða virtum og með hliðsjón af dómaframkvæmd þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í sjö mánuði. Eftir atvikum þykir mega fresta fullnustu þeirrar refsinga rog skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá verður ákærða í samræmi við dómaframkvæmd jafnframt gert að greiða 70.000.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 360 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins á ákærði G-kk-nf engan sakaferil að baki. Hann er líkt og með ákærði sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum. Með sömu rökum og að framan greinir varðandi refsingu meðákærða þykir fangelsisrefsing hans einnig hæfilega ákveðin fangelsi í sjö mánuði. Eftir atvikum þykir mega fresta fullnustu þeirrar refsingar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá verður ákærða í samræmi við dómaframkvæmd gert aðgreiða 66.500.000 króna í sekt til ríkissjóðs og komi 36 0 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Með vísan til úrslita málsins, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður ákærða G-kk-þgf gert að greiða tvo þriðju hluta þóknunar skipaðs verjanda síns, Á-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns en fella einn þriðja hluta hennar á ríkissjóð. Með vísan tilþessað tilefni aðalmeðferðar málsins hvað ákærða K-kk-þf varðaði voru sakargiftir samkvæmt ákærulið 3 og niðurstöðu dómsins hvað þann ákærulið varðar þykir rétt að gera ákærða að greiða einn þriðja hluta þóknunar skipaðs verjanda síns, G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns. Þóknunin greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði. Þóknun verjenda ákærðu þykir eftir umfangi málsins og með hliðsjón af tímaskýrslum þeirra hæfilega ákveðin með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppsögu dómsins var gætt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð:

Ákærði K-kk-nf K-kk-nf sæti fangelsi ísjö mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá greiði á kærði K-kk-nf 70.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs og komi 36 0 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði G-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í sjö mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá greiði ákærði G-kk-nf 66.500.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 36 0 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði K-kk-nf greiði 431.933 krónur í sakarkostnað, sem er einn þriðji hluti þóknunar skipaðs verjanda hans, G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, en þóknunin nemur í heild 1.295.800 krónum að virðisaukaskatti meðtöldum. Ákærði G-kk-nf greiði 1.020.933 krónur í sakarkostnað, sem eru tveir þriðju hlutar þóknunar skipaðs verjanda hans, Á-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, en þóknunin nemur í heild 1.531.400 krónum að virðisaukaskatti meðtöldum. Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

K-kk-nf H-kk-nf