E-630/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 6. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af SG dúkara ehf., Hlíðarási 6 í Hafnarfirði, á hendur Jáverki ehf., Gagnheiði 28 á Selfossi með stefnu birtri 1. febrúar 2012. Í þinghaldi þann 13. mars sl. lagði stefndi fram gagnstefnu sem birt var stefnanda 9. sama mánaðar.

Í aðalsök krefst aðalstefnandi þess að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða 203.047 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. og III. kafla sömu laga, frá 1. maí 2011 til greiðsludags. Þá krefst aðalstefnandi málskostnaðar úr hendi gagnstefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Gagnstefnandi krefst sýknu en til vara að kröfur aðalstefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst gagnstefnandi greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Í gagnsök gerir gagnstefnandi þá kröfu að aðalstefnandi verði dæmdur til að greiða honum 890.504 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. júní til greiðsludags. Jafnframt krefst gagnstefnandi greiðslu málskostnaðar. Aðalstefnandi krefst sýknu en til vara að kröfur hans verði lækkaðar verulega auk greiðslu málskostnaðar.

Báðir aðilar gerðu kröfu um að gagnsök yrði sameinuð fyrra málinu.

Atvik máls og helsta ágreiningsefni

Þann 3. desember 2008 gerðu aðilar með sér verksamning um að aðalstefnandi legði dúk á Hjúkrunarheimilið Suðurlandsbraut 66 í Reykjavík á grundvelli tilboðs sem aðalstefnandi hafði gert í verkið þann 28. apríl það ár. Heildarfjárhæð samkvæmt samningi aðila var 27.596.975 kr. Hjúkrunarheimilið var þá í byggingu og hafði gagnstefnandi yfirumsjón með byggingu þess.

Aðalstefnandi hóf verk sitt í byrjun febrúar 2009 og lauk því síðari hluta júnímánaðar sama ár. Verkið var unnið í áföngum og að lokinni dúkalögn í hverjum áfanga var dúkurinn þveginn og bónaður.

Gagnstefnandi greiddi alla reikninga fyrir verkið að frátöldum tveimur síðustu reikningum, sem gefnir voru út 22. júlí 2010 og 1. september 2010. Ógreiddar eftirstöðvar, eftir leiðréttingu með kreditreikningi dags. 1. apríl 2011, sem gerð var eftir að magnuppgjör fór fram, nemur 203.047 kr. sem er stefnufjárhæðin í aðalsök.

Ágreiningur reis um lokauppgjör verksins þar sem gagnstefnandi taldi aðalstefnanda ekki hafa varið dúk í samræmi við ákvæði verksamnings og fyrirliggjandi verklýsingar. Kemur ítrekað fram í verkfundargerðum að gagnstefnandi telji það verk vera á verksviði aðalstefnanda samkvæmt samningi aðila. Telur hann sig því eiga gagnkröfu hærri en kröfu aðalstefnanda vegna vanefnda aðalstefnanda. Stefnufjárhæð í gagnsök svarar til þess tjóns eða kostnaðar sem gagnstefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna vanefnda aðalstefnanda, að fjárhæð 890.504 kr.

Í framangreindum verksamningi milli aðila segir í 1. gr. að aðalstefnandi taki að sér dúklögn og að hann sjái um alla vinnu og tæki sem þurfi til verksins og skili fullunnu verki í samræmi við útboðsgögn. Í 2. gr. segir að verkið skuli unnið í samræmi við útboðs- og verklýsingu, sem eru hluti af samningnum samkvæmt 11. gr. hans. Kafli 5.7 í verklýsingu fjallar um dúklögn og mottur. Í 4. mgr. greinar 5.7.1.0 sem ber yfirskriftina „Almennt um dúklögn“ segir: „Verktaki skal á sinn kostnað verja ákominn dúk skemmdum á meðan á verkframkvæmdum stendur og lagfæra dúk ef skemmdir verða. Hafa skal fullt samráð við verkkaupa vega hugsanlegra viðgerða.“ Í grein 5.7.1.1 er ákvæði þessa efnis: „Verja skal dúkinn með yfirbreiðslum þannig að hann verði ekki fyrir skemmdum á meðan á verki stendur.“ Þar segir ennfremur „Að lokinni dúkalögn skal þrífa dúkinn með þurraaðferð, þ.e. með ryksugu áður en dúkurinn er þveginn. Ef dúkurinn hefur ekki orðið fyrir skemmdum meðan á framkvæmdum stóð nægir að þvo hann með mildu alhliða hreinsiefni með Ph gildi 7.5. Þegar dúkurinn er þurr skal bera tvö þunn lög af hálfmöttu bóni á hann til að þétta hann.“ Ákvæði sama efnis er í grein 5.7.1.2 sem fjallar um dúklagningu á stiga.

Ágreiningur varð með aðilum um hvernig túlka bæri umrædd ákvæði verklýsingar og eru allmörg bréfaskipti þeirra í milli vegna þessa meðal gagna málsins.

Málshöfðun vegna sama ágreinings var vísað frá héraðsdómi Reykjaness að kröfu gagnstefnanda með úrskurði 5. júlí 2011 þar sem málið var höfðað á röngu varnarþingi.

Undir rekstri málsins voru reyndar sættir með aðilum án árangurs. Við aðalmeðferð gáfu eftirfarandi aðilar skýrslu: S-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður aðalstefnanda, og vitnin G-kk-nf S-kk-nf eftirlitsmaður, G-kk-nf B. G-kk-nf, einn af eigendum gagnstefnanda, E-kk-nf J-kk-nf Ó-kk-nf, verkstjóri hjá gagnstefnanda og E-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf, verkefnastjóri hjá gagnstefnanda. Einnig gaf símaskýrslu J-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, verkstjóri hjá gagnstefnanda.

Málsástæður og lagarök stefnanda í aðalsök og stefnda í gagnsök

Aðalstefnandi kveðst byggja kröfu sína í aðalsök á almennum reglum fjármunaréttarins um ábyrgð á fjárskuldbindingum innan og utan samninga og ákvæðum samnings aðila um verkið. Ekki sé ágreiningur um eftirstöðvar skuldar gagnstefnanda. Hann hafi í tölvuskeytum til aðalstefnanda 1. og 4. apríl 2011, þar sem hann hafi óskað eftir kreditreikningi til endanlegs uppgjörs, sett fram þá útreikninga sem dómkrafan í máli þessu byggi á. Gagnstefnandi sé bundinn af því sem segi í síðara skeytinu: „Í samræmi við bréfið sem ég sendi þann 1. apríl þurfum við að fá kredid reikning frá þér vegna uppgjörs framvindu að upphæð kr. 225.090“. Hafi staðan milli aðila þá verið með þeim hætti að ógreiddir hafi verið tveir reikningar, annars vegar reikningur útgefinn 22. júlí 2010 að fjárhæð 536.959 kr. og hins vegar reikningur útgefinn 1. september 2010 að fjárhæð 91.178 kr. Gagnstefnandi hafi greitt inn á verkið 2. október 2010 200.000 kr. og aðalstefnandi gefið út kreditreikning vegna leiðréttingar á magntölum 1. apríl 2011. Ógreiddur mismunur 1. apríl 2011 sé því 203.047 kr. sem sé stefnufjárhæð í aðalsök.

Fram að þeim tíma hafi gagnstefnandi greitt alla reikninga aðalstefnanda án athugasemda en umkrafinn mismun samkvæm ofangreindu hafi hann hins vegar neitað að greiða.

Dráttarvaxtakröfu sína kveðst aðalstefnandi byggja á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sbr. og III. kafla sömu laga.

Gagnstefnandi telji sig eiga kröfu til skuldajafnaðar á hendur aðalstefnanda þar sem aðalstefnandi hafi vanrækt þá skyldu sína að verja dúkinn sem hann setti niður á verkstað og vísi hann til greinar 5.7.1.0 í verklýsingu í því efni. Í gagnsök krefur gagnstefnandi aðalstefnanda um þá fjárhæð sem hann telji að svari til kostnaðar af vanefndum ætluðum vanefndum hans. Þessu sé alfarið mótmælt af hálfu aðalstefnanda með eftirfarandi rökum.

Fjárhæðin sé alls órökstudd og ósönnuð samkvæmt almennum sönnunarreglum. Þá eigi gagnstefnandi ekki lögvarinn rétt til að hafa uppi umræddar kröfu samkvæmt framlögðum reikningum. Til þess séu engar umsamdar heimildir. Því sé mótmælt að gagnstefnandi geti leitt heimildir sínar út frá skilalýsingu eða verksamningi.

Auk þess sé því mótmælt að aðalstefnandi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt verklýsingu. Verkið hafi snúið að dúklagningu í mörgum álmum á fjórum hæðum og kjallara í fyrrgreindri byggingu. Byggt sé á því að þegar gagnstefnandi hafi tekið við einstökum verkþáttum og einstakir verkþættir teknir út af fulltrúa/eftirlitsmanni gagnstefnanda, þá hafi þætti aðalstefnanda varðandi viðkomandi verklið verið lokið. Við þessar úttektir hafi komið fram smávægilegar athugasemdir á einstökum verkþáttum sem þegar hafi verið bætt úr. Úttekt hafi farið fram 26. febrúar 2010 og fyrir liggi teikningar, áritaðar um skoðun á verkinu. Engar athugsemdir hafi verið gerðar við þessa úttekt sem lutu að vörnum á dúknum. Engar athugasemdir eða annað hafi komið fram sem gaf aðalstefnanda til kynna um að verki hans væri ekki lokið að öðru leyti og alls engar athugasemdir um ætlaða skyldu til að verja dúka. Þá hafi þegar legið fyrir í verkfundargerðum mótmæli aðalstefnanda þar að lútandi. Það sé oftúlkun að ætla aðalstefnanda að halda áfram að bera ábyrgð á verkinu eftir yfirtöku þess af verkkaupa. Slík túlkun myndi leiða til þess að aðalstefnandi væri bundinn yfir verkinu um ófyrirséðan tíma og hefði enga stjórna á þeim sem þar færu um eða hve langan tími tæki að klára aðra verkþætti. Sömu sjónarmið eigi að gilda um verk á hans sviði og gildi varðandi iðnaðarmenn í líkum greinum, s.s. málara, sem ljúki sínu verki við úttekt. Aðalstefnandi eigi að njóta sömu réttinda og skyldna nema annað sé áréttað sérstaklega. Gagnstefnandi beri á því ábyrgð á að tjá sig skýrt vilji hann halda öðru fram en venja er til og lesa megi út úr gögnum málsins.

Vinna sem unnin hafi verið eftir afhendingu á verki aðalstefnanda sé á ábyrgð gagnstefnanda. Hann hafi sjálfur af þeirri ástæður sent öllum verktökum, sem unnu við húsið, tölvuskeyti 8. og 11. febrúar 2010, þar sem vakin er athygli á að öll umgengni við dúka hússins verði að fara fram með sérstakri gætni. Þeir verktakar sem kunni að vinna skemmdir á dúkum yrðu gerðir ábyrgir fyrir því. Auk þess setti gagnstefnandi reglur um skófatnað sem nota átti á dúkum til að forðast skemmdir. Það sé bæði óeðlilegt og ósanngjarnt að ætla aðalstefnanda að verja dúka í öllu rýminu eftir að hans verki hafi verið lokið og gagnstefnandi hafi athugasemdalaust tekið við svæðinu. Sá skilningur gagnstefnanda sé rangur og í ósamræmi við verklýsingu. Ekki hafi verið samið um að frekari umsjón með dúki eða vörn á dúknum. Hafi verið til þess ætlast hafi verið eðlilegt að greiða fyrir það sérstaklega. Aðalstefnandi muni leggja fram afrit verkfunda og mótmæli sín við röngum skilningi gagnstefnanda í þessu efni.

Enginn ágreiningur hafi verið um vinnu og frágang og skil verksins fyrr en á síðustu metrum í umræddu verki. Gagnstefnandi hafi með þessu verið að reyna að koma af stað ágreiningi þegar síðustu reikningarnir voru komnir í vanskil, til að skapa sér stöðu til einhvers konar afsláttar á verki. Slíkt sé bæði ósanngjarnt og óeðlilegt og mótmæli séu of seint fram komin.

Þá hafi gagnstefnandi ekki haft heimild samkvæmt samningi aðila til að hefja einhliða ætlaðar varnir gegn ætluðum vanefndum aðalstefnanda Í 7. gr. verksamnings aðila segi að skylt sé að biðja skriflega um breytingar á verkinu. Gagnstefnanda hafi borið að gera greinilegan fyrirvara af sinni hálfu og bera einstaka verkþætti undir aðalstefnanda. Hann geti ekki síðar komið og krafið aðalstefnanda um kostnað vegna aðgerða sem hann hafi ákveðið að grípa til án samráðs við aðalstefnanda.

Hafi gagnstefnandi átt rétt til þessarar kröfu þá sé hún í öllu falli fallin niður vegna vanlýsingar þar sem honum hafi borið að leggja fram reikninga innan mánaðar eftir að verkið var unnið. Þá hafi honum einnig borið að takmarka sitt tjón og sýna fulla sanngirni í samskiptum og gera aðalstefnanda ljóst með skýrum hætti hver ætluð ábyrgð hans væri. Þessa hafi á engan hátt verið gætt.

Til öryggis sé reikningunum mótmælt sem röngum og einhliða byggðum á sjónarmiðum gagnstefnanda, staðfestingar á vinnuliðum vanti og borið hafi að bera þá undir aðalstefnanda jafnóðum og gagnstefnandi kveðst hafa unnið verkið. Engin sönnun liggi fyrir um kostnað, s.s. matsgerð. Hér sé alfarið hent fram órökstuddum fjárhæðum og verða þær því ekki teknar til greina. Gagnstefnandi hafi aldrei borið reikninga eða vinnuskýrslur undir verkefnisstjóra aðalstefnanda. Vinnuskýrslum sé alfarið mótmælt sem röngum, óstaðfestum og ósönnuðum. Vísað sé til þeirra reglna sem gildir í samningssamböndum sem þessum og að bera skuli öll „aukaverk“ undir samningsaðila og fá til þess skriflegt samþykki (beiðni), sbr. 7. gr. verksamnings.

Vinnubrögð gagnstefnanda séu andstæð þeim samningi sem báðum aðilum hafi borið að vinna eftir og ennfremur án heimildar í almennum viðskiptum verktaka. Því sé mótmælt að gagnstefnandi hafi gert aðalstefnanda ljóst eftir að hann tók við verkinu að hann myndi gera hann ábyrgan fyrir kostnaði við að verja dúkinn eftir það. Áréttað sé að þessi sjónarmið gagnstefnanda hafi komið fram löngu síðar.

Öll þessi atriði saman eða hvert og eitt leiði til þess að sýkna beri aðalstefnanda.

Varðandi lagarök víar aðalstefnandi auk ofangreinds til almennra reglna um sönnun sbr. 2. þátt laga nr. 91/1991.Þá vísar hann til almennra reglna samningsréttar. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 og um varnarþing er vísað til 36. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda í aðalsök og stefnanda í gagnsök

Gagnstefnandi byggir kröfu sína í um sýknu af aðalsök á því að þar sem krafa hans á hendur aðalstefnanda vegna viðskipta þeirra, sé hærri en sú krafa sem aðalstefnandi telur sig eiga á hendur gagnstefnanda, sé honum heimilt að skuldajafna henni við kröfu aðalstefnanda að því marki sem til þurfi, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en í gagnsök krefjist hann jafnframt sjálfstæðs dóms fyrir því sem eftir standi af kröfu sinni. Kröfur aðila séu samkynja og gagnkvæmar, enda sprottnar af sama löggerningi, þ.e. verksamningi aðilanna, krafa hans sé lögvarin og efndatími hennar kominn. Almenn skilyrði skuldajafnaðar séu því fyrir hendi. Krafa gagnstefnanda í aðalsök felist því í því að kröfu hans verði skuldajafnað á móti kröfu aðalstefnanda, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91, 1991. Þar sem krafa gagnstefnanda sé mun hærri en krafa aðalstefnanda, beri að sýkna hann af kröfum aðalstefnanda.

Þá mótmæli gagnstefnandi sérstaklega kröfum aðalstefnanda um dráttarvexti. Gagnstefnandi hafi sjálfur þurft að annast um varnir á gólfdúkinn vegna vanefnda aðalstefnanda. Gagnstefnanda hafi því verið rétt að halda eftir greiðslum á reikningum aðalstefnanda, enda hafi komið í ljós að gagnkrafa gagnstefnanda var mun hærri en krafa aðalstefnanda. Dráttarvextir af kröfu aðalstefnanda komi því ekki til álita, sbr. 7. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Um lagarök varðandi aðalsök vísar gagnstefnandi til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 28. gr. Þá sé vísað til almennra reglna íslensks samninga- og kröfuréttar sem og til ákvæða íslensks staðals 30:2003, um almenna útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir, auk verksamnings aðilanna og fylgigagna hans. Þá vísar gagnstefnandi til laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 7. gr. laganna, sem og til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, einkum 45., 47. og 49. gr. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Í gagnsök byggir gagnstefnandi málatilbúnað sinn á því að hann eigi kröfu á hendur aðalstefnanda vegna vanefnda þess síðarnefnda á verksamningi aðilanna. Vegna þeirra vanefnda hafi gagnstefnandi sjálfur þurft að leggja út í umtalsverðan kostnað sem aðalstefnandi verði að standa honum skil á.

Gagnstefnandi byggir á því að skýrlega komi fram í verklýsingu verksins að aðalstefnanda hafi borið að verja ákominn dúk skemmdum. Gagnstefnandi hafi tekið tilboði aðalstefnanda í alla dúklögn á hjúkrunarheimilinu að Suðurlandsbraut 66. Aðalstefnandi hafi miðað tilboð sitt alfarið við hvern verkþátt heildarverklýsingar verksins þar að lútandi. Í útboðslýsingunni hafi sérstaklega verið tekið fram að verktaki skyldi verja ákominn dúk skemmdum á meðan á verkframkvæmdum stæði á sinn kostnað. Í kjölfarið gerðu gagnstefnandi og aðalstefnandi með sér verksamning, þar sem áréttað var að verkið væri unnið samkvæmt útboðs- og verklýsingu. Með framlagningu tilboðs og gerð verksamnings í kjölfarið, hafi aðalstefnandi því tekið á sig þá skyldu samkvæmt útboðslýsingu að verja ákominn dúk skemmdum á sinn kostnað.

Í stefnu í aðalsök sé því hins vegar haldið fram af hálfu aðalstefnanda að hann hafi unnið verkið í áföngum eftir álmum hússins þannig að tekin hafi verið fyrir ein álma í einu og dúkurinn lagður þar á. Á þeim tíma hafi dúkurinn verið varinn. Að lokinni dúkalögn á hverri álmu fyrir sig, hafi dúkurinn svo verið þrifinn og bónaður. Samkvæmt því virðist aðalstefnandi byggja á því að honum hafi aðeins borið að verja dúkinn með yfirbreiðslum á meðan hann sjálfur var að vinna við niðurlögn hans. Eftir það hafi honum hins vegar ekki borið að verja dúkinn skemmdum.

Gagnstefnandi kveður slíkan skilning augljóslega ekki fá staðist, enda í andstöðu við útboðslýsingu verksins. Skýrt hafi komið fram í lið 5.7.1.0 í verklýsingu, sem hafði að geyma almenna lýsingu á dúklögn, að verktaka beri á sinn kostnað að verja ákominn dúk skemmdum á meðan á verkframkvæmdum stendur og lagfæra dúk ef skemmdir verða. Hafi þetta verið áréttað undir liðum 5.7.1.1 og 5.7.1.2 í útboðslýsingunni. Verkframkvæmdum hafi hins vegar ekki verið lokið þótt dúklögn væri lokið, enda teljist verkframkvæmdum ekki lokið fyrr en lokaúttekt hafi farið fram.

Væri skilningur aðalstefnanda réttur hefði það þýtt að dúkurinn hefði einungis verið varinn rétt á meðan að aðalstefnandi sjálfur var að vinna að niðurlagningu hans. Dúkurinn hefði hins vegar staðið nýbónaður og óvarinn að því loknu, en framkvæmdum hafi þá enn verið ólokið. Dúkurinn hefði þá m.ö.o. staðið óvarinn á meðan á framkvæmdum stóð, einmitt þegar mest hafi legið á að verja hann. Slíkur skilningur fáist augljóslega engan veginn staðist, enda í ósamræmi við verklýsingu, sbr. lið 5.7.1.0.

Af þessu hefði ennfremur leitt að alltaf hefði þurft að kosta því til að verja dúkinn tvisvar sinnum, annars vegar á meðan niðurlagningu hans stóð og hins vegar eftir lok dúklagnar. Slíkt fái hins vegar hvorki stoð í útboðslýsingu verksins, né í því sem kalla mætti hefðbundin og eðlileg vinnubrögð, enda væri þá um augljósan og fullkomlega óþarfan tvíverknað að ræða.

Í samræmi við þetta mótmælir gagnstefnandi því sem haldið er fram í stefnu í aðalsök, að það hafi verið nokkuð „óeðlilegt“ eða „ósanngjarnt“ við þann áskilnað að aðalstefnandi, sem dúklagningameistari, sæi um að verja ákominn dúk skemmdum til loka verkframkvæmda. Hefði þvert á móti verið einkar óeðlilegt að láta við það sitja að krefjast einungis varna á dúkinn rétt á meðan niðurlögn hans stóð. Hafi aðalstefnanda þótt eðlilegt að áskilja sér einhverjar auka greiðslur fyrir dúkvarnir, hafi honum borið að taka það sérstaklega fram í tilboði sínu og eftirfarandi verksamningi. Það hafi hann hins vegar ekki gert og verði því að miða við að kostnaður við varnir á dúk hafi verið innifaldar í tilboði hans, sbr. ákvæði útboðslýsingar þar um. Engu breytir í þessu sambandi þótt gagnstefnandi hafi áréttað við verktaka hússins að ganga með sómasamlegum hætti um verkstað. Gagnstefnandi hafi verið aðalverktaki verksins og því fullkomlega eðlilegt að hann minnti þá sem að verkinu komu á að ganga vel um. Slíkar áminningar séu ekki ótíðar í jafn umfangsmiklum verkframkvæmdum og hér um ræðir. Breyti það engu um skyldu aðalstefnanda til að verja ákominn dúk í samræmi við verklýsingu og samning aðila, þótt gagnstefnandi hafi áréttað við verktaka að gæta að dúknum. Hafi engin vanþörf verið á þar sem aðalstefnandi hafði hafnað því að verja dúkinn og hafi hann því verið óvarinn. Gagnstefnandi hafi því neyðst til að sjá sjálfur um varnir á dúkinn til að forða honum frá skemmdum.

Því sé sérstaklega og harðlega mótmælt sem fram komi í stefnu í aðalsök að gagnstefnandi hafi verið að reyna að koma af stað einhvers konar ágreiningi til að skapa sér stöðu til afsláttar af verkinu. Aðalstefnandi geri þá kröfu í aðalsök að gagnstefnandi greiði sér 203.047 kr. Heildartilboð aðalstefnanda í verkið hafi hins vegar hljóðað upp á 27.596.975 kr. Sé því ekki um háar fjárhæðir að ræða. Gagnstefnandi hafi reynt til hins ýtrasta að ná sáttum við aðalstefnanda.

Af ofangreindu megi ljóst vera að a-kk-þgf hafi, á sinn kostnað, borið að annast um að verja ákominn dúk eftir niðurlagningu hans allt fram að lokum verkframkvæmda, eða fram að lokaúttekt. Það hafi hann hins vegar ekki gert og þar með vanefnt verksamning aðilanna. Gagnstefnandi hafi því sjálfur orðið að hlutast til um að verja dúkinn. Eftir að ljóst hafi orðið að aðalstefnandi ætlaði sér ekki að sætta málin, hafi gagnstefnandi tekið saman yfirlit yfir bæði efni og vinnu sem hann hafi þurft að kosta til í því skyni að verja dúkinn. Þá hafi komið í ljós að gagnstefnandi hafði kostað samtals kr. 890.504, við að verja dúkinn. Gerði gagnstefnandi í kjölfarið reikning á aðalstefnanda fyrir þeirri fjárhæð.

Áðurnefndur reikningur, að fjárhæð kr. 890.504, myndar stefnufjárhæð málsins.

Krafa gagnstefnanda byggir einnig á ákvæðum ÍST 30:2003, sbr. einkum gr. 25.6.10, 25.7.3 og 25.7.4, en staðallinn hafi verið hluti af samningi aðilanna. Af nefndum ákvæðum leiði að gagnstefnanda hafi verið rétt að halda eftir þeim fjármunum sem ellegar hefðu farið til greiðslu á reikningum aðalstefnanda. Þá byggi gagnstefnandi kröfu sína ennfremur á meginreglum 45. og 47. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000.

Gagnstefnandi byggir á því að þar sem kröfur aðilanna séu samkynja og gagnkvæmar, auk þess sem krafa gagnstefnanda sé lögvarin og efndatími hennar kominn, megi skuldajafna henni á móti kröfu stefnanda til samræmis við skuldajafnaðaryfirlýsingu í greinargerð gagnstefnanda í aðalsök, að því marki sem til þarf, en gagnstefnandi krefst jafnframt sjálfstæðs dóms fyrir því sem eftir stendur af kröfu sinni, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá vísar gagnstefnandi til almennra meginreglna íslensks samninga- og kröfuréttar. Loks vísar gagnstefnandi til ákvæða laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og varðandi málskostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, en um varnarþing er vísað til 2. mgr. 42. gr. sömu laga.

Niðurstaða

Deila aðila snýst um það hvernig túlka beri þau ákvæði í verklýsingu, sem er hluti af verksamningi aðila, sem fjalla um varnir á ákomnum dúk. Ekki er um það deilt að eftirstöðvar af kostnaði við verkið hafi verið sú fjárhæð sem aðalstefnandi krefur um í aðalsök, 203.047 kr. Gagnstefnandi telur sig hins vegar eiga kröfu á aðalstefnanda hærri en sem nemur þessum eftirstöðvum þar sem hann hafi kostað til framangreindum vörnum á dúknum eftir að aðalstefnandi hafi ítrekað hafnað því að verða við beiðni hans þar að lútandi.

Í framangreindri verklýsinu eru ákvæði um að verktaki skuli á sinn kostnað verja ákomin dúk skemmdum á meðan á verkframkvæmdum stendur og lagfæra dúk ef skemmdir verði. Þetta kemur fram bæði í kafla 5.7.1.0, sem fjallar almennt um dúkalögn, og er áréttað á tveimur öðrum stöðum í verklýsingunni. Það er niðurstaða dómsins að framangreind ákvæði í verklýsingu verði ekki skýrð öðru vísi en svo að þau feli í sér skyldu aðalstefnanda til að leggja yfirbreiðslu yfir dúkinn á sinn kostnað eftir að dúklagningu lauk og þar til verkframkvæmdum öllum væri lokið í húsinu. Sá skilningur á sér bæði stoð í orðum ákvæðisins sjálfs, „á meðan á verkframkvæmdum stendur“ og er eðlilegur í ljósi þess að varnir á gólfdúk hafa þann tilgang að verja dúkinn fyrir hnjaski og skemmdum vegna umgangs annarra en þess sem leggur hann á gólfið. Að mati dómsins hefur það ekki áhrif á framangreinda samningsskyldu aðalstefnanda þótt fyrir liggi að hann lauk við verk sitt í áföngum og verkstjóri gagnstefnanda fór yfir frágang dúklagningar einstakra áfanga og gerði athugasemdir ef tilefni var til. Þá er ekki fallist á það með aðalstefnanda að krafa um varnir á dúk séu ósanngjarnar eða óeðlilegar enda hefur aðalstefnandi ekki sýnt fram á að sá verkhluti hafi orðið umfangsmeiri eða varað í lengri tíma en gera mátti ráð fyrir við samningsgerðina.

Samkvæmt gögnum málsins fór gagnstefnandi fram á það við aðalstefnanda að hann verði ákominn dúk fyrir skemmdum og vísaði til framangreindra ákvæða í samningi aðila. Þetta kemur fram í fundagerð verkfundar þann 10. febrúar 2010 og er ítrekað í tölvupóstsamskiptum aðila 15. og 16. febrúar og síðan á ný á verkfundi þann 24. sama mánaðar. Enn er þetta atriði til umfjöllunar í tölvuskeytum frá gagnstefnanda frá 1. og 4. apríl 2011. Því er ekki fallist á það með aðalstefnanda að hann hafi haft tilefni til að álykta að gagnstefnandi hafi fallist á að þessi verkliður félli utan samnings eða að hann hafi fallið frá kröfu sinni á hendur aðalstefnanda um að hann sæi um þennan verklið, þótt gagnstefnandi hafi ekki gert sérstakan fyrirvara um þetta atriði við úttekt á hlutum verksins í febrúar og júní 2010.

Aðalstefnandi féllst ekki á skilning gagnstefnanda á umræddum ákvæðum samnings aðila og gerði gagnstefnanda grein fyrir því að hann teldi sér óskylt að verða við áskorun hans um úrbætur. Svo sem að framan greinir er niðurstaða dómsins sú að umdeild vinna hafi verið hluti af samningsskyldum aðalstefnanda. Jafnvel þótt fallist yrði á það með aðalstefnanda, að ekki hafi verið samið um að hann verði dúkinn á sinn kostnað, leiðir það af almennum reglum um verkkaup af þessu tagi að verktaki verður að bregðast við beiðni eða fyrirmælum verkkaupa um hvernig standa beri að vinnu. Aðalstefnandi hefði eftir sem áður getað gert fyrirvara um greiðslu fyrir varnir á dúk sem aukaverk. Þar sem hann einfaldlega neitaði að bregðast við beiðni verkaupa að þessu leyti mátti honum vera ljóst að verkkaupi myndi sjálfur grípa til ráðstafana og krefja aðalstefnanda um greiðslu vegna þess verkhluta á grundvelli samningsskilmála, sbr. m.a. ákvæði í grein 25 í ÍST 30:2003. Fallist er á það með gagnstefnanda að honum hafi verið heimilt að grípa til aðgerða á kostnað aðalstefnanda til að verja dúkinn. Af framangreindum samskiptum þeirra má sjá að a-kk-þgf er ítrekað gefinn kostur á að verða við óskum um að vinna umbeðið verk og eftir að ljóst er að hann muni ekki verða við því gerir gagnstefnandi honum grein fyrir kostnaði sem hann telur sig hafa haft af útbótum vegna þessa. Þá er ennfremur í tölvuskeytum frá því í apríl 2011 að finna sáttatilboð til að ljúka deilu aðila sem fól í sér greiðslu hluta kostnaðar af vörnum á dúk. Verður því að telja að gagnstefnandi hafi skýrlega haft uppi kröfu, fyrst um úrbætur og síðan greiðslu vegna vanefnda. Ákvæði 7. gr. verksamnings aðila fjalla ekki um úrræði verkkaupa í tilvikum sem þessum og eiga því ekki við um deilu aðila.

Verður niðurstaða dómsins samkvæmt framansögðu sú að aðalstefnandi hafi vanefnt samning aðila með því að verja ekki dúkinn sem hann lagði á gólf hjúkrunarheimilisins að Suðurlandsbraut 66 á því tímabili sem gagnstefnandi fór fram á. Er jafnframt fallist á það með gagnstefnanda að honum hafi verið rétt að grípa til aðgerða á kostnað aðalstefnanda til að bæta úr þessu. Á hann því rétt á að skuldajafna á móti ógreiddum reikningum fyrir samningsverk þeim kostnaði sem hann hafði við að verja dúkinn enda eru skilyrði skuldajafnaðar fyrir hendi hvað kröfurnar varðar. Ber samkvæmt þessu að sýkna gagnstefnanda af kröfu stefnanda í aðalsök.

Gagnstefnandi hefur lagt fram reikning að fjárhæð 890.504 kr. sem hann kveður vera þann kostnað sem hann hafði af því að verja dúkinn og lagfæra skemmdir. Reikningurinn er vegna vinnu starfsmanna gagnstefnanda í 168 klukkustundir auk efniskostnaðar og aksturs. Reikningurinn er studdur dagskýrslum frá tímabilinu 27. febrúar til 30. apríl 2010 þar sem skráðar eru unnar vinnustundir viðkomandi daga vegum gagnstefnanda, m.a. við að verja gólf. Við aðalmeðferð málsins kvaðst vitnið J-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, sem var verkstjóri hjá gagnstefnanda við verkið, hafa gert umræddar dagskýrslur. Hann kvað varnir á gólfi alfarið hafa verið unnar á vegum gagnstefnanda. Notast hefði verið við pappa og masónít plötur og fyrst og fremst lagt á stigaganga og aðra álagsfleti. Þá kemur fram á framangreindum reikningi að ekki er krafist greiðslu vegna 1500 fm af masónít plötum en fram kom í málflutningi gagnstefnanda að þær plötur hafi hann átt og getað nýtt til verksins sér að kostnaðarlausu.

Aðalstefnandi mótmælir fjárhæð reikningsins. Verður með hliðsjón af framlögðum gögnum að telja að gagnstefnandi hafi sýnt fram á með nægjanlega skýrum hætti að umræddur reikningur endurspegli raunverulegan kostnað hans vegna varna á dúki og jafnframt að hann hafi leitast við að takmarka tjón sitt með því að verja ekki stærri hluta gólfsins en nauðsynlegt var og notað til þess tiltækt efni. Aðalstefnanda hefur ekki tekist sönnun þess að reikningurinn sé ósanngjarn eða leitt líkur að því að umfang verksins hafi verið annað en gagnstefnandi heldur fram. Með hliðsjón af grunnreglu 45. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/200 verður fjárhæð reikningsins því lögð til grundvallar niðurstöðu málsins.

Með vísan til þess sem að framan greinir er niðurstaða málsins sú að aðalstefnandi skal greiða gagnstefnanda 687.457 kr. sem er stefnufjárhæð í gagnstefnu að frádregnum ógreiddum reikningum vegna vinnu aðalstefnanda við dúklögn samkvæmt verksamningi aðila (890.504-203.047) með dráttarvöxtum frá þeim tíma sem krafist er í gagnstefnu en upphafstíma dráttarvaxta er ekki sérstaklega mótmælt. Eftir þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 skal aðalstefnandi greiða gagnstefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 450.000 kr. og er virðisaukaskattur þar meðtalinn.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Gagnstefnandi, Jáverk ehf. er sýkn af kröfu aðalstefnanda, SG dúkara ehf., í aðalsök. Aðalstefnandi skal greiða gagnstefnanda 687.457 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. júní 2011 til greiðsludags og að auki 450.000 kr. í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf