E-5613/2010

Mál þetta sem dómtekið var 1. mars sl. er höfðað með stefnu birtri 10. september sl.

Stefnendur eru H-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf og Þ-kvk-nf Á-kvk-nf bæði til heimilis að Starhólma 10, Kópavogi.

Stefndi er B-kk-nf E-kk-nf, Háaleitisbraut 121, Reykjavík.

Stefnendur krefjast greiðslu á miska- og skaðabótum að fjárhæð 706.127 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 306.127 krónum frá 3. nóvember, 2008 til 8. september, 2010 en af stefnufjárhæð til greiðsludags og til greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda.

Þá er gerð krafa um málskostnað.

MÁLSATVIK OG MÁLSÁSTÆÐUR.

Stefnendur kveðast hafa sett upp veghlið við frístundalóð sína nr. 14 við Selsmýrarveg í Grímsnes- og Grafningshreppi. Uppsetning hliðsins hafi sætt hörðum viðbrögðum stefnda og veghliðið verið fjarlægt án vitundar stefnenda.

Eignarspjöllin hafi verið kærð til lögreglu og hafi stefndi þessa máls aldrei neitað með skýrum hætti að hafa staðið að verki. Hliðið hafi fundist við starfsstöð stefnda og miðað við aðstæður þar hafi verið ómögulegt að koma því þar fyrir nema með því að fara um lokað svæði sem stefndi hafi einn haft aðgang að.

Undir rannsókn málsins hjá lögreglu hafði stefndi þessa máls haldið því staðfastlega fram að stefnendur hafi í reynd ekki haft heimild til að setja umrætt veghlið upp.

Í málsgögnum komi greinilega fram að stefnendur þessa máls hafi aldrei farið gegn vilja sveitarfélagsins og verið í fullum rétti til ofangreindra framkvæmda. Í bréfi sveitarstjóra Grímsnes- og Grafningshrepps frá 6. júní segi m.a: „Skv. ofansögðu setur sveitarfélagið sig ekki á móti því að hlið verði sett á gönguleiðina til að koma í veg fyrir umferð annarra ökutækja en eiganda lóðar að Selmýrarvegi 14“

Hinn 14. nóvember, 2009 hafi lögreglustjórinn á Selfossi ekki talið nægjanlegar líkur til sakfellis á hendur stefnda þessa máls og hafi fellt málið niður.

Sú ákvörðun hafi verið kærð til ríkissaksóknara og afstaða hans hafi legið fyrir hinn 9. febrúar 2010. Í þeirri niðurstöðu telji ríkissaksóknari að ætluð háttsemi stefnda þessa máls verði virt sem gertæki, þ.e. ólögmæt sjálftaka réttar og kunni sem slík að varða við 260 gr. alm. hegningalaga. Og í framhaldi komist ríkissaksóknari að því að slík mál sæti ekki opinberri málshöfðun, en fari að lögum um meðferð einkamála, sem einkarefsimál.

Ríkissaksóknari segi á bls. 6 í afstöðu sinni orðrétt: „ Að mati ríkissaksóknara þykir hafið yfir skynsamlegan vafa, að fyrir liggi rökstuddur grunur, að kærði eða einhver á hans vegum hafi verið að verki.“

Hins vegar hafi ríkissaksóknari talið að gagnaöflun vegna einkamála, þar með talin einkarefsimál, falli utan við hlutverk lögreglu samkvæmt c-lið 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og slík mál sæti ekki rannsókn að hætti sakamála samkvæmt 1. og 2. mgr. 52 gr. laga um meðferð sakamála. Niðurstaða ríkissaksóknara um ákvörðun lögreglustjórans á Selfossi hafi verið felld úr gildi, en hætta skyldi rannsókn málsins sbr. sem fram kemur að ofan.

Af gögnum málsins megi ráða að stefndi þessa máls hafi beitt stefnendur órétti. Ef reglur um aðgreiningu heimilar og óheimilar sjálftöku og meginviðmið sé skoðuð megi nokkuð ljóst vera að engin skilyrði fyrir lögmætri sjálftöku hafi verið fyrir hendi. Enn fremur ef slík væri staðan myndi sanngirnismat koma í veg fyrir slíka sjálftöku. Ef sérstök viðmið séu skoðuð sé nokkuð ljóst að slík valdbeiting sem beitt hafi verið í þessu máli sé ekki tæk, þ.e. eignaspjöll og fari því bótarétturinn um ólögmæta sjálftöku eftir almennum reglum.

Mál þetta hafi haftvaldið stefnendum miklum óþægindum til margra ára vegna ágangs stefnda. Einkavegur að frístundahúsi þeirra hafi verið óvarinn og þannig meiri hætta á þjófnaði en ella. Stefnendur hafi ekki treyst sér til að fara í framkvæmdir öðru sinni á meðan stefndi telji sig í fullum rétti að bæði eyðileggja og fjarlægja eignir þeirra af staðnum án þess að hafa til þess lögvarinn rétt.

Á fyrri stigum málsins hafi stefnendur farið fram á miskabætur að fjárhæð 100.000 krónur. Miðað við allt sem á undan sé gengið og þau óþægindi og ómak sem þau hafi orðið fyrir telji þau við hæfi að fara fram á 500.000 krónur í miskabætur. Þá sé sundurliðun stefnukröfunnar að öðru leyti byggð á útreikningi sem framkvæmdur hafi verið af J-kk-þgf F. M-kk-þgf, byggingatæknifræðing hjá M2 teiknistofunni ehf., dags. 30. október, 2008 og sé því mjög í hóf stillt, sérstaklega í ljósi þess að hér sé um allt að tveggja ára gamlan útreikning að ræða, á verðlagi þess tíma.

Stefnukrafan sundurliðist nánar á eftirfarandi hátt og er byggð á tilvitnuðum gögnum.

1. Kostnaðaráætlun við uppsetningu á stálhliði 206.127 krónur

2. Miskabætur, 500.000 krónur

Krafa um dráttarvexti af stefnufjárhæð sé byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 og sé þeirra krafist frá þeim degi af hluta fjárhæðar er stefnendur lögðu hana fram í bréfi til lögreglunnar á Selfossi hinn 3. nóvember, 2008.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda með vísan til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar einkum á 260. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og almennu skaðabótareglunni.

Krafa um dráttarvexti byggir á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála í héraði.

Krafa um greiðslu virðisaukaskatts á málskostnað er byggð á I. og II. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Um varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu stefnda er á það bent að málatilbúnaður stefnenda sé óljós og í nokkurri andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars um skýran og glöggan málatilbúnað, sem ákvæði 80. gr. laga nr. 91/1991 séu reist á. Í ljósi þess að stefnendur hafi um nokkurt skeið hótað stefnda þessari málshöfðun skipti máli fyrir stefnda að ljúka málinu með efnisdómi um þessar kröfur stefnenda. Af þeim sökum geri stefndi ekki kröfu um frávísun en vekur athygli dómsins á að þetta kann að varða frávísun ex officio.

Stefndi sé eigandi sumarbústaðalóðar nr. 10 við Selmýrarveg í Grímsnes- og Grafningshreppi, en stefnendur séu eigendur lóðar nr. 14 við sama veg. Mál þetta varði hlið sem sett hafi verið upp á göngustíg Grímsnes- og Grafningshrepps sem liggi á milli lóðanna tveggja, en stefnendur hafi eignað sér göngustíginn sem heimkeyrslu með einkalæsingu.

Sérstök athygli sé vakin á því að í bókun sveitarfélagsins frá 6. júní 2008 sé ekki fallist á beiðni stefnenda um „að viðurkenndur verði eignarréttur að innkeyrslu að bústaðnum.“ Þá breyti sú afstaða sveitarfélagsins að setja „sig ekki á móti því að hlið verði sett á gönguleiðina“ því ekki að hliðið hafi verið ólöglega staðsett í október 2007 þegar það var fjarlægt. Þá virðist sem sveitarfélagið sé í umræddri bókun að bregðast við fyrirhugaðri uppsetningu hliðs á göngustígnum, sbr. orðalag í beiðni stefnenda til sveitarfélagsins, en sé ekki að taka afstöðu til þess hvort hliðið sem fjarlægt var í október 2007 hafi verið löglegt. Að lokum skuli þess getið að umrædd bókun breyti ekki fyrirliggjandi skipulagi svæðisins, enda hafi sú breyting sem fylgi í kjölfar bókunarinnar ekki verið kynnt fyrir íbúum svæðisins. Það sé því rangt að stefnendur þessa máls hafi aldrei farið gegn vilja sveitarfélagsins og hafi verið í fullum rétti til að setja upp veghlið á þessum stað.

Stefndi hafi frá upphafi mótmælt ólöglegri uppsetningu hliðsins, sem takmarki möguleika stefnda sem og annarra til að nýta sér skipulagt leiksvæði fyrir innan lóð stefnenda. Í ljósi þess hafi stefndi gripið til lögmætra aðgerða til að fá umrætt hlið fjarlægt af göngustígnum, s.s. með erindum til skipulagsyfirvalda og kæru til lögreglu. Stefndi hafni því alfarið að hafa fjarlægt hliðið með þeim ólögmæta hætti sem lýst sé í stefnu.

Í stefnu vísi stefnendur sérstaklega til bréfs ríkissaksóknara, sem þau geri að aðalatriði í sínum málflutningi. Bréf þetta hafi enga þýðingu í máli þessu, enda sé það hvorki hlutverk lögreglu né ríkissaksóknara að fjalla um þennan ágreining.

Í stefnu sé einungis vísað til almennu skaðabótareglunnar, en engin tilraun gerð til að sýna fram á frumskilyrði skaðabótaábyrgðar um bótagrundvöll, orsakatengsl eða tjón stefnenda. Samkvæmt útilokunarreglu einkamálaréttarfars, sem birtist m.a. í 5. mgr. 101. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verði málsástæður að koma fram jafn skjótt og tilefni er til, en að öðrum kosti megi ekki taka þær til greina nema gagnaðili samþykki að þær komist að, en engin forsvaranleg ástæða hafi verið til að halda ekki málsástæðunum fram frá byrjun. Að því sögðu beri að sýkna stefnda af kröfum stefnenda þar sem hann hafi ekki sýnt fram á grundvöll kröfu sinnar.

Stefndi vekur sérstaka athygli á að meint tjón stefnenda sé ósannað. Í fyrsta lagi sé ósannað að stefnendur hafi í reynd átt hliðið sem staðið hafi utan lóðarmarka þeirra. Í öðru lagi sé útreikningum J-kk-ef F. M-kk-ef mótmælt sérstaklega, enda sé um einhvers konar utanréttarvottorð að ræða sem gefið sé að frumkvæði stefnenda auk þess sem ekkert bendi til þess að útreikningarnir miði við sambærilegt hlið og var fjarlægt. Útreikningar J-kk-ef hafi því ekkert sönnunargildi og sé tjón stefnanda því ósannað.

Þá mótmælir stefndi sérstaklega miskabótakröfu stefnenda sem myndi um 70% af kröfugerð þeirra. Enginn lagagrundvöllur sé fyrir slíkri kröfu í máli sem þessu, enda hafi stefnendur ekki reynt að sýna fram á að skilyrði fyrir miskabótakröfunni séu uppfyllt. Þá er fjárhæð miskabótakröfunnar mótmælt sérstaklega, enda sé hún ótrúlega há og í algjöru ósamræmi við málavexti.

Stefnendur krefjist dráttarvaxta án þess að tilgreina ákveðinn vaxtafót eða með réttri vísun til ákvæða laga nr. 38/2001. Samkvæmt d - lið 1. mgr. 80. gr. eml. skuli í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur, þar á meðal um vexti. Beri því að vísa þessari kröfu frá dómi ex officio.

Upphafsdegi dráttarvaxtakröfu stefnenda er mótmælt sérstaklega. Virðist stefnendur miða upphafsdag dráttarvaxtakröfunnar við tilkynningu til lögreglu Árnessýslu 3. nóvember 2008. Slík tilkynning hafi engin réttaráhrif gagnvart stefnda sem hafi ekki verið viðtakandi bréfsins.

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnenda og krefst sýknu af öllum kröfum þeirra með skírskotun til alls framangreinds. Þá krefst stefndi álags á málskostnað sinn þar sem hann hafi neyðst til að taka til varna gegn haldlausum kröfum stefnenda sem séu einungis til þess fallnar að eyða tíma dómstólanna og baka stefnda óþarfa lögfræðikostnað, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Því til stuðnings vísar stefndi til málatilbúnaðs stefnenda, sbr. framangreinda umfjöllun, en þó sérstaklega til hálfrar milljón króna miskabótakröfu stefnenda.

Vísað hafi verið til lagaraka samhliða umfjöllun um málsástæður stefnda. Stefndi byggir kröfur sínar einkum á meginreglum einkamálaréttarfars og skaðabótaréttar.

NIÐURSTAÐA

Í máli þessu gera stefnendur kröfu um skaðabætur og miskabætur úr hendi stefnda vegna tjóns sem þau telja sig hafa orðið fyrir vegna þess að hlið var fjarlægt af heimreið að sumarbústað þeirra. Er mál þetta því höfðað og rekið sem skaðbótamál en ekki einkarefsimál. Er enda engin refsikrafa gerð í stefnu og ekki er þar að finna lýsingu á því broti sem stefndi hafi átt að fremja. Í máli þessu bera stefnendur sönnunarbyrði um það að stefndi hafi valdið þeim tjóni með því að fjarlægja eða láta fjarlægja umrætt hlið. Enda þótt fram komi í málatilbúnaði stefnanda að stefndi hafi verið andvígur því að hlið þetta væri sett upp þykir stefnendum gegn eindreginni neitun stefnda ekki hafa tekist sönnun um það að hann hafi fjarlægt hliðið eða hlutast til um að það var fjarlægt. Þegar af þeirri ástæðu verður hann sýknaður af öllum kröfum stefnenda og eftir úrslitum málsins verða stefnendur dæmdir til að greiða stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

Við dómsuppkvaðningu var gætt ákvæða 1. mgr. 15. gr. laga nr. 91/1991.

DÓMSORÐ

Stefndi, B-kk-nf E-kk-nf, skal sýkn af öllum kröfum stefnenda H-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef og Þ-kvk-ef Á-kvk-ef.

Stefnendur greiði stefnda 250.000 krónur í málskostnað.

A-x-x V. M-kk-nf