E-2709/2013

I.

Mál þetta var höfðað 27. júní 2013 og dómtekið 10. október 2014 að loknum munnlegum málflutningi.

Stefnandi er Tapas ehf., Vesturgötu 3b, Reykjavík, en stefndi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að fella niður sjálfskuldarábyrgð stefnanda á skuldabréfi nr. 0130-74-303312, hjá stefnda, sem útgefið var af Fersku ítölsku ehf., þann 1. október 2010.

Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 7.970.677 krónur auk dráttarvaxta skv. III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 27. júní 2013. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

II.

Í máli þessu er deilt um sjálfskuldarábyrgð sem stefnandi gekk í vegna láns að fjárhæð 7.180.000 krónur sem Ferskt ítalskt ehf. tók hjá stefnda þann 1. október 2010.

Forsaga málsins er sú að í mars 2011 kynntu stefnandi og maður af nafni G-kk-nf S-kk-nf fyrir stefnda fyrirætlanir þeirra um að aðilar sem greindur G-kk-nf væri í fyrirsvari fyrir, hygðust kaupa af stefnanda hlut hans í Fersku ítölsku ehf. Í viðræðum þeirra og stefnda um hina fyrirhuguðu sölu var m.a. rætt um hvernig væntanlegir kaupendur gætu yfirtekið fyrrgreinda sjálfskuldarábyrgð stefnanda. Var lagt til að umræddur G-kk-nf legði fram reiðufé sem lagt yrði inn á handveðsettan reikning hans sem stæði til tryggingar á efndum skuldabréfsins. Samþykkti stefndi að handveðsetning á innstæðu sem væri hærri en eftirstöðvar lánsins gæti komið í stað umræddrar sjálfskuldarábyrgðar stefnanda. Því til staðfestingar undirritaði stefndi svohljóðandi yfirlýsingu sem dags. er 25. mars 2011:

Hér með staðfestist að við handveðsetningu á 6,8 m.kr. á reikningi númer 0130-15-382299 á nafni G-kk-ef S-kk-ef 010749-7519 sem verður til tryggingar á láni Ferskt Ítalsk ehf. 700910-0670 númer 0130-74-303312 mun núverandi trygging fyrir láninu, þ.e. sjálfskuldarábyrgð Tapas ehf. [falla] niður. G-kk-nf hefur í dag lagt 6,8 m.kr. inn á reikninginn bíður handveðsetningin þess að gengið verði formlega frá kaupsamningi.

Kaupsamningur um sölu stefnanda á hlutafé í Fersku ítölsku ehf., er dags. 30. mars 2011, þar sem segir að G-kk-nf S-kk-nf [kt. ...] f.h. óstofnaðs einkahlutafélags (“kaupandiˮ) og Tapas ehf., [kt. ...] (“seljandiˮ) [... geri] með sér svohljóðandi kaupsamning sem er gerður á grundvelli undirritaðs kauptilboðs milli aðila, dags. 24. mars 2011.

Undir kaupsamninginn rita fyrirsvarsmenn stefnanda og G-kk-nf S-kk-nf.

Í tölulið 2.3.4 í kaupsamningnum er mælt fyrir um tryggingar á greiðslu. Þar segir að [kaupandi] leggi fram tryggingu í öllum hinum seldu hlutabréfum í félaginu ásamt tryggingabréfi í fasteigninni að Stórakrika 32, […] en seljandi hefur aðeins rétt í bréfinu sem nemur kr. 5.400.000. Við greiðslu, skal seljandi afhenda kaupanda tryggingabréfið.

Samkvæmt tölulið 3.4 í kaupsamningnum segir eftirfarandi: Kaupandi hefur náð samkomulagi við kröfuhafa um að leysa seljanda undan þeim ábyrgðum sem hann er í vegna þeirra. Skal kaupandi leggja fram skriflega staðfestingu þess efnis til seljanda eigi síðar en við afhendingu, 4. apríl 2011.

Afsal vegna kaupanna var undirritað sama dag og greindur kaupsamningur, þ.e. þann 30. mars 2011. Þar segir að Tapas ehf., [kt. …]afslar hér með 350.000 hlutum eða sem nemur 70% af öllu hlutafé í Fersku ítölsku ehf., [kt. …], til G-kk-ef S-kk-ef, [kt. …] sbr. undirritaðan kaupsamning um kaup G-kk-ef á umræddum hlutum af Tapas ehf. Kaupandi tekur á sig öll réttindi og skyldur vegna hinna seldu hluta mánudaginn 4. apríl 2011.

Þann 28. janúar 2012, ritaði lögmaður stefnanda, stefnda bréf þar sem fram kemur að stefnandi hafi verið fullvissaður um eftir fund hans með stefnda að G-kk-nf S-kk-nf hafi lagt 6.800.000, kr. inn á framangreindan reikning og jafnframt að umrædd fjárhæð væri til tryggingar því, að umbjóðendur mínir yrðu leystir úr ábyrgð á tilgreindu láni hjá Landsbanka Íslands. Hafi þeir lokið efndum af sinni hálfu í kjölfar þess. [...] Umbjóðendum mínum er nauðsynlegt að fá framangreint upplýst hið allra fyrsta en hafi efndir á afléttingu á ábyrgðar þeirra farið fram telst kaupsamningurinn efndur að fullu. Sé svo ekki er krefjast umbj. m. tafalausrar afléttingar ábyrgðarinnar í samræmi við samning aðila og yfirlýsingu Landsbanka Íslands.

Í framhaldi af tölvubréfum og bréfasendingum á milli lögmanns stefnanda og starfsmanns stefnda, ritaði stefndi lögmanni stefnanda bréf, dags. 20. júní 2012, vegna málsins. Í svari stefnda kemur fram að stefndi geti ekki orðið við beiðni stefnanda um afléttingu á sjálfskuldarábyrgð félagsins, enda eru þau skilyrði sem fram koma í yfirlýsingu bankans frá 25. mars 2011 ekki komin fram. Kemur skýrt fram í yfirlýsingunni að sjálfskuldarábyrgð umbj. þíns verði ekki felld niður fyrr en gengið hefur verið frá handveðsetningu á reikningi G-kk-ef S-kk-ef. Handveðsetning hefur ekki átt sér stað og því mun bankinn ekki fella niður sjálfskuldarábyrgð Tapas ehf.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 21. nóvember 2012, var bú Fersks ítalsks ehf. tekið til gjaldþrotaskipta.

Fyrirsvarsmenn stefnanda, þeir B-x-x C-x-x G-x-x og N-x-x A-x-x B-x-x S-x-x gáfu aðilaskýrslur fyrir dóminum. Vitnaskýrslur gáfu V-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stefnda, G-kk-nf H-kk-nf og G-kk-nf S-kk-nf.

III.

1. Helstu málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á þeirri málsástæðu að stefndi hafi með undirritun yfirlýsingar, dags. 25. mars 2011, undirgengist loforð um að stefnandi yrði leystur undan sjálfskuldarábyrgð þegar gengið yrði formlega frá kaupsamningi. Með greindri yfirlýsingu hafi stefndi lýst því yfir að stefndi hafi móttekið peninga að fjárhæð 6,8 milljónir króna frá G-kk-þgf S-kk-þgf, að sú fjárhæð yrði handveðsett og samtímis yrði sjálfskuldarábyrgð stefnanda felld niður. Yfirlýsingin beri með sér að starfsmenn stefnda hafi búið þannig um hnútana að gengið yrði frá afléttingu sjálfskuldarábyrgðarinnar þegar formlegur kaupsamningur yrði undirritaður.

Varakröfu um skaðabætur byggir stefnandi á því að stórkostleg vanræksla starfsmanns stefnda hafi valdið stefnanda fjártjóni, sem stefnda beri að bæta stefnanda samkvæmt reglum skaðabótaréttar. Starfsmaður stefnda hafi valdið stefnanda tjóni með þeirri saknæmu vanrækslu sinni að útbúa greinda yfirlýsingu um að sjálfskuldarábyrgð yrði aflétt ef gengið yrði frá kaupsamningi. Slík yfirlýsing hafi verið afhent stefnanda þrátt fyrir að stefnda hafi verið kunnugt um að engar ráðstafanir hefðu verið gerðar til að ganga frá handveðsetningu. Stefnda hafi borið að útbúa yfirlýsingu sína þannig að stefnandi gæti áttað sig á gildi hennar. Vönduð vinnubrögð stefnda hefðu verið þau að útbúa handveðsyfirlýsingu á bankareikningi G-kk-ef og með undirritun hans. Stefnda hafi borið að vara stefnanda við því að handveðsetningin yrði ekki virk fyrr en G-kk-nf hefði undirritað hana. Tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af háttsemi starfsmanns stefnda. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir tjóni. Greiðandi skuldabréfsins, Ferskt ítalskt ehf., hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta og útlit sé fyrir að þrotabúið sé eignalaust. Ekki fáist greitt upp í lýstar kröfur. Þar sem þrotabúið sé eignalaust og lýstar kröfur um 70 milljónir króna, megi telja fullsannað að skuldin muni ekki fást greidd af greiðanda skuldabréfsins og muni því lenda á stefnanda vegna sjálfskuldarábyrgðar hans.

2. Helstu málsástæður stefnda

Stefndi mótmælir sem röngum þeim fullyrðingum stefnanda að bankinn hafi tekist á hendur ábyrgð á því að losa stefnanda undan þeim ábyrgðarskuldbindingum sem kveðið var á um í kaupsamningi. Í yfirlýsingu stefnda hafi ekki falist neitt slíkt loforð. Yfirlýsingin sé staðfesting á því hvað hafi verið búið að gera á þessum tíma til þess að kaupandinn gæti tekið yfir ábyrgðarskuldbindinguna.

Stefndi tekur fram að þegar yfirlýsingin hafi verið gefin út þá hafi ekki verið búið að undirrita kaupsamning um sölu á Fersku ítölsku ehf. og ekki hafi verið búið að semja um fjárhæðir og skilyrði kaupanna. Það hafi því ekki verið ljóst hvort af kaupunum yrði. Stefndi hafi ekki verið aðili að þessum kaupsamningi, hafi ekki komið að gerð hans og hafi engin áhrif haft á efni hans.

Í yfirlýsingu stefnda felist einfaldlega staðfesting á því að G-kk-nf S-kk-nf hafi lagt inn á reikning hjá stefnda fjárhæð sem dygði sem trygging fyrir ábyrgð á skuldabréfinu. Einnig hafi verið tekið fram í yfirlýsingunni að ekki væri búið að undirrita handveðsetningu á reikningnum og það yrði ekki gert fyrr en kaupsamningur yrði undirritaður. G-kk-nf hafi ekki viljað útbúa handveðsyfirlýsingu nema vera þess fullviss að kaupin gengju eftir og ljóst yrði hver væri kaupandi félagsins. Í kaupsamningi komi fram að kaupandi sé óstofnað einkahlutafélag og ekki liggi enn fyrir hvert sé heiti þess. Það hafi því verið vanræksla af hálfu stefnanda að ganga ekki úr skugga um, við undirritun kaupsamningsins þann 30. mars 2011 og afhendingu hlutanna þann 4. apríl 2011, hvort G-kk-nf væri búinn að ganga frá handveðsetningu innstæðunnar til tryggingar veðskuldabréfinu svo stefndi gæti fellt niður sjálfskuldarábyrgð stefnanda. Sé vanrækslan enn meiri þar sem í grein 3.4 í kaupsamningnum hafi verið sérstakt skilyrði af hálfu stefnanda um að kaupandi legði fram sérstaka skriflega staðfestingu þess efnis. Stefnandi hafi ekki farið fram á það við kaupandann að hann legði fram þessa staðfestingu sem væri sérstakt í ljósi þess að það hafi verið skilyrði af hans hálfu fyrir sölunni að stefnandi losnaði undan ábyrgðum sínum vegna félagsins. Beri stefnandi einn ábyrgð á því athafnaleysi sínu.

Stefndi hafnar þeim fullyrðingum stefnanda sem röngum að starfsmaður stefnda hafi í símtölum við stefnanda lofað því að ábyrgð stefnanda á skuldabréfinu yrði felld niður í kjölfar þess að kaupsamningur yrði undirritaður.

Þá telur stefndi að stefnandi hafi ekki átt að aflétta tryggingum fyrir greiðslum kaupverðs, sbr. grein 2.3.4 í kaupsamningnum fyrr en G-kk-nf hefði uppfyllt ákvæði kaupsamningsins og losað stefnanda undan ábyrgð sinni á veðskuldabréfinu. Hafi stefnandi aflétt þessum tryggingum beri hann hallann af því og geti ekki fært ábyrgðina af því yfir á stefnda.

IV.

Niðurstaða

Sem áður greinir hljóðar hin umþrætta yfirlýsing í aðalatriðum svo:

Hér með staðfestist að við handveðsetningu (…) á nafni G-kk-ef S-kk-ef (…) sem verður til tryggingar á láni Ferskt Ítalsk ehf. (…) mun núverandi trygging fyrir láninu, þ.e. sjálfskuldarábyrgð Tapas ehf. falla niður. G-kk-nf hefur í dag lagt 6,8 m.kr. inn á reikninginn bíður handveðsetningin þess að gengið verði formlega frá kaupsamningi.

Stefnandi byggir á því að að stefndi hafi með undirritun greindrar yfirlýsingar, dags. 25. mars 2011, undirgengist loforð um að stefnandi yrði leystur undan sjálfskuldarábyrgð þegar gengið yrði formlega frá kaupsamningi á milli stefnanda og G-kk-ef S-kk-ef, eða félags á hans vegum, samkvæmt kaupsamningnum. Með yfirlýsingunni hafi stefndi lýst því yfir að hafa tekið við peningum að fjárhæð 6,8 milljónir króna frá G-kk-þgf S-kk-þgf, að sú fjárhæð yrði handveðsett og samtímis yrði sjálfskuldarábyrgð stefnanda felld niður. Yfirlýsingin beri með sér að starfsmenn stefnda hafi búið þannig um hnútana að gengið yrði frá afléttingu sjálfskuldarábyrgðarinnar þegar formlegur kaupsamningur yrði undirritaður.

Stefndi hafnar því að bankinn hafi tekist á hendur ábyrgð á því að losa stefnanda undan þeim ábyrgðarskuldbindingum sem kveðið var á um í kaupsamningi stefnanda við G-kk-þf S-kk-þf. Yfirlýsingin sé staðfesting á því hvað hafi verið búið að gera á þessum tímapunkti til þess að kaupandinn G-kk-nf S-kk-nf gæti tekið yfir ábyrgðarskuldbindingu stefnanda hjá stefnda.

Dómurinn telur að orðalag yfirlýsingarinnar feli í sér fyrirheit af hálfu stefnda um að tilgreind peningainnstæða hjá stefnda geti komið í stað sjálfskuldarábyrgðar stefnanda og jafnframt yfirlýsingu um að þegar gengið hafi verið frá kaupsamningi og handveðsetningu geti sjálfskuldaábyrgðin fallið niður. Handveðsetningin komi þannig í stað sjálfskuldarábyrgðarinnar. Hún felur hins vegar ekki í sér að stefndi hafi tekið að sér skuldbindingar umfram þetta. Á stefnda hvíldu því engar skyldur til að eiga frumkvæði að því að ganga frá handveðsetningu á innstæðu G-kk-ef hjá stefnda.

Dómurinn telur að stefnandi og viðsemjandi hans, G-kk-nf S-kk-nf, hafi ekki gert reka að því að ganga frá handveðsetningunni í kjölfar undirritunar kaupsamningsins. Var m.a. staðfest fyrir dóminum af G-kk-þgf S-kk-þgf að slíkt hefði staðið til, en það hafi ekki verið gert.

Með vísan til framangreinds er stefndi, Landsbankinn hf., sýknaður af aðalkröfu stefnanda, Tapas ehf.

Varakrafa stefnanda er í raun byggð upp á sömu forsendum og aðalkrafa. Eins og fram er komið telur dómurinn að aðalkrafan hafi ekki lagagrundvöll. Af því leiðir að varakrafa hefur það ekki heldur. Verður hún því ekki tekin til greina.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ber stefnanda að greiða stefnda 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Tapas ehf.

Stefnandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)