E-416/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 8. nóvember síðastliðinn, er höfðað 30. apríl 2019.

Stefnandi er Veiðiveitingar ehf., [...], Reykjavík.

Stefndu eru Ö-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf A-kk-nf, báðir til heimilis að [...], Garðabæ.

Stefnandi krefst þess að kaupsamningur 5. janúar 2018, sem stefnandi gerði við stefndu, Ö-kk-þf G-kk-þf og Þ-kk-þf A-kk-þf, um kaup stefnanda á 33,33% hluta í ÞA Veitingum ehf. af stefndu, verði ógiltur með dómi og að stefndu verði dæmdir til að endurgreiða stefnanda kaupverð hlutanna þannig að stefnda E-kk-þgf G-kk-þgf verði gert að endurgreiða stefnanda 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. janúar 2018 til greiðsludags, gegn afhendingu 16,665% hluta í ÞA Veitingum ehf., [...], Garðabæ, að nafnverði 83.325 krónur og að stefnda Þ-kk-þgf A-kk-þgf verði gert að endurgreiða stefnanda 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. janúar 2018 til greiðsludags, gegn afhendingu 16,665% hluta í ÞA Veitingum ehf. að nafnverði 88.325 krónur.

Þá krefst stefnandi þess að viðurkenndur verði réttur hans til að fá greiddan hagnað eftir skatta af rekstri ÞA Veitinga ehf. á tímabilinu 5. janúar 2018 til 8. september 2018, að frádregnum dráttavöxtum samkvæmt fyrri kröfulið, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. maí 2019 til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

Stefnandi, Veiðiveitingar ehf., tóku við aðild málsins af G-kk-þgf V-kk-þgf 13. september 2019, eftir framsal á kröfum, dagsettu 1. september 2019, sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I

Málsatvik

Stefnandi er einkahlutafélag í jafnri eigu hjónanna G-kk-ef V-kk-ef og M-kvk-ef D-kvk-ef. Stefndi Ö-kk-nf er framkvæmdastjóri og prókúruhafi ÞA Veitinga ehf. og stefndi Þ-kk-nf A-kk-nf stjórnarformaður og prókúruhafi sama félags.

Í maí 2017 tóku ÞA Veitingar ehf. yfir samning um veitingarekstur í Golfskálanum í Grafarholti í samvinnu við Golfklúbb Reykjavíkur. Var staðurinn nefndur Klúbbhúsið og reka ÞA Veitingar ehf. hann þar enn. Samstarf stefndu og G-kk-ef V-kk-ef hófst á árinu 2017 þegar G-kk-nf hóf störf sem verktaki fyrir ÞA Veitingar ehf. og sá um veislur fyrir félagið.

Eftir nokkurra mánaða samstarf var G-kk-þgf V-kk-þgf boðið að koma í samstarf við eigendur ÞA Veitinga ehf. og úr varð að Veiðiveitingar ehf. keyptu þriðjungshlut í ÞA Veitingum ehf. 5. janúar 2018. Starfaði G-kk-nf V-kk-nf áfram fyrir ÞA Veitingar ehf. eftir kaupin, fyrst sem verktaki en hóf síðan störf sem starfsmaður félagsins frá 1. júní 2018. Í stefnu segir að G-kk-nf hafi endurskipulagt veitingaþjónustu ÞA Veitinga ehf., útbúið nýja matseðla og aukið gæði í framleiðslu veitinga. Hafi hann fengið mikið lof frá viðskiptamönnum ÞA Veitinga ehf. bæði í veisluþjónustu og almennri veitingaþjónustu hjá golfklúbbnum.

Stefndu og fyrirsvarsmann stefnanda, G-kk-þf V-kk-þf, greinir á um það hvort G-kk-nf hafi látið stefndu vita af því með fyrirvara að hann hygðist taka sér frí í september 2018 til að fara í tvær veiðiferðir. Heldur G-kk-nf því fram að hann hafi snemma á árinu 2018 upplýst stefndu um fyrirhugað frí og að engar athugasemdir hafi verið gerðar. Hafi G-kk-nf hætt við að fara í fyrri veiðiferðina en þegar komið hafi að þeirri síðari, sem hafi verið þrír almennir orlofsdagar, hafi hann fyrirvaralaust verið rekinn úr starfi sínu.

Samkvæmt gögnum málsins tilkynnti G-kk-nf 8. september 2018 að hann væri að fara í fyrrnefnda veiðiferð. Fékk hann þá eftirfarandi viðbrögð við því með smáskilaboðum frá E-kk-þgf G-kk-þgf: „Sæll G-kk-nf, J-kk-nf sagði mér að þú værir að fara í 5 daga frí. Hver verður með honum á mánudag, þriðjudag og miðvikudag í hádegi og undirbúningi, hann sér ekki um þetta einn. Hvernig er hægt að láta hann vinna svona?“ Sama dag bárust tvö önnur skilaboð frá E-kk-þgf án þess að G-kk-nf hefði svarað hinum fyrri. Þar segir: „Sæll þú vinnur eins og um var samið“ og „Sæll við getum gleymt þessu samstarfi.“

Heldur G-kk-nf V-kk-nf því fram að hann hafi ekki séð skilaboðin fyrr en að kvöldi sama dags og ákveðið að svara þeim ekki en fara þess í stað á starfsstöð ÞA Veitinga ehf. morguninn eftir til að ræða við Ö-kk-þf. Þar hafi Ö-kk-nf margítrekað að hann væri búinn að slíta öllu samstarfi við G-kk-þf vegna þess að hann væri alltaf í fríi. G-kk-nf kveðst hafa mótmælt því og bent á að dagar hans frá vinnu í þá átta mánuði sem hafi verið liðnir af árinu 2018, hefðu alls verið fimm. Af þeim fimm dögum hafi tveir verið orlofsdagar og aðrir dagar ekki almennir vinnudagar. Kvaðst G-kk-nf ekki hafa getað rætt málið nánar við Ö-kk-þf sem hafi verið æstur og dónalegur. Hafi hann við svo búið farið í fríið, enda hafi hann talið sig eiga fullan rétt á því samkvæmt lögum og kjarasamningum.

G-kk-nf segir að þegar hann hafi mætt til vinnu eftir að hann kom úr veiðiferðinni hafi Ö-kk-nf tekið á móti honum með svívirðingum og látum sagt honum að „drulla“ sér út, eins og hann hafi orðað það, og hótað því um leið að hringja á lögregluna ef hann yrði ekki við því. Við það hafi G-kk-nf yfirgefið vinnustaðinn.

Í greinargerð stefndu er því mótmælt að G-kk-nf hafi upplýst Ö-kk-þf um fyrirhugað frí í september 2018. Þá er því enn fremur mótmælt að G-kk-þgf hafi verið vikið fyrirvaralaust úr starfi 8. september. Það hafi verið 13. september sem honum hafi verið vikið fyrirvaralaust úr starfi sökum vanrækslu hans á starfsskyldum sínum, enda hafi fjarvera G-kk-ef valdið vandræðum og aukið álag á aðra starfsmenn.

G-kk-nf kveðst hafa mótmælt uppsögninni sem broti á vinnusamningi auk þess sem uppsögnin væri í andstöðu við þær forsendur sem hafi legið að baki samningi stefnanda við stefndu þar sem stefnandi hafi keypt 33,33% hlutafjár í ÞA Veitingum ehf. af þeim.

Í stefnu segir að stefndi Ö-kk-nf hafi fyrir hönd ÞA Veitinga ehf. slitið vinnusambandi og um leið hafnað öllu vinnuframlagi G-kk-ef sem í framhaldi af þessu hafi falið lögmanni að gæta hagsmuna sinna. Lögmaðurinn hafi mótmælt uppsögninni í símtali við lögmann stefndu og ÞA Veitinga ehf. sem broti á vinnusamningi. Einnig segir að það hafi verið í andstöðu við þær forsendur G-kk-ef sem hafi legið að baki kaupsamningi stefnanda við stefndu Ö-kk-þf og Þ-kk-þf þar sem stefnandi hafi keypt hlutinn í ÞA Veitingum ehf. af þeim. Er fullyrt að stefndu hafi frá upphafi verið ljós þessi forsenda G-kk-ef og að með fyrirvaralausri uppsögn stefnda A-kk-ef fyrir hönd ÞA Veitinga ehf. á starfssamningi við G-kk-þf þá hafi forsendur fyrir kaupum stefnanda á hlut í ÞA Veitingum ehf. brostið algerlega.

Hafi þess verið krafist að kaupin gengju til baka þannig að stefndu leystu til sín umrædda hluti á því verði sem þeir hafi verið keyptir á, eða 7.000.000 króna. Jafnframt hafi þess verið krafist að annað hvort yrðu stefnanda greiddir vextir samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 af kaupverðinu frá því að kaupverð hafi verið greitt og þar til að innlausn ætti sér stað að fullu, eða eftir atvikum að fram færi milliuppgjör á félaginu og að stefnandi fengi greiddan arð af starfsemi þess frá áramótum til innlausnardags. Lögmaður stefndu hafi svarað kröfu stefnanda með tölvupósti 24. september 2018 þar sem stefnanda hafi verið gert gagntilboð um að stefndu leystu til sín hlutina á 7.000.000 króna án vaxta og hlutdeildar í arði félagins fram til 8. september 2018, en að frádreginni meintri skuld G-kk-ef við ÞA Veitingar ehf. að fjárhæð 1.479.990 krónur. Tekið hafi verið fram í gagntilboðinu að greiðslan yrði greidd þannig að 2.000.000 króna yrðu greiddar strax og 3.520.010 krónur yrðu greiddar 31. júlí 2019. Hafi gagntilboði stefndu verið hafnað með tölvupósti 27. september 2018 og fyrri kröfur áréttaðar auk þess sem fullyrðingum um lán hafi verið mótmælt sem röngum.

Í kjölfarið hafi átt sér stað viðræður á milli G-kk-ef og stefndu um lausn málsins. Þeim viðræðum hafi lokið í árslok 2018 án árangurs.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Eigandi stefnanda, G-kk-nf V-kk-nf, kveðst um árabil hafa unnið sem matreiðslumeistari og verið í stéttarfélaginu Matvæla og veitingafélag Íslands (Matvís). Hafi hann átt rétt á eins mánaðar uppsagnarfresti samkvæmt grein 12.1. í kjarasamningi Matvís við Samtök atvinnulífsins sem hafi verið í gildi frá 1. maí 2015 til 31. desember 2018. Kröfur stefnanda séu byggðar á því að G-kk-þgf hafi verið sagt upp störfum fyrirvaralaust og án sakar 8. september 2018 og með því hafi forsendur fyrir kaupsamningi stefnanda á hlutum í ÞA Veitingum ehf. af stefndu brostið.

Það hafi verið forsenda fyrir kaupunum á ÞA Veitingum ehf. að G-kk-nf gæti í framhaldinu starfað hjá félaginu og haft þannig starf en um leið stöðu til að nýta þekkingu sína, hæfileika og reynslu til bæta starfsemi félagsins, gæði veitinga og auka þannig viðskipti þess og hagnað hluthafa. Um hafi verið að ræða verulega forsendu fyrir kaupunum sem unnt hefði verið að gera að skilyrði fyrir kaupunum. Hafi stefndu mátt vera það ljóst að G-kk-nf, með sína menntun, færni og bakgrunn, væri að kaupa sig inn í félag þeirra í þeim tilgangi að nýta þekkingu sína, reynslu og vinnuframlag til þess að byggja upp rekstur félagsins og gæði þeirrar vöru og þjónustu sem félagið hafi boðið upp á í starfsemi sinni og hafa um leið atvinnu á sínu sviði. Jafnframt liggi fyrir að engin önnur ástæða eða aðrar hvatir hafi legið að baki þeirri ákvörðun G-kk-ef að Veiðiveitingar ehf. keyptu 33,33% hlut í félagi stefndu sem eingöngu starfi á sviði veitingaþjónustu. Það að G-kk-nf ynni hjá ÞA Veitingum ehf. og héldi utan um veitingastarfsemi félagins hafi þannig verið veruleg forsenda kaupanna auk þess sem hún hafi verið bein og ótvíræð ákvörðunarástæða sem hafi haft úrslitaáhrif varðandi kaup stefnanda á hlutum í ÞA Veitingum ehf.

Þá kveðst G-kk-nf V-kk-nf mótmæla sem rangri þeirri fullyrðingu stefndu að hann skuldi þeim 1.479.990 krónur sem þeim sé heimilt að draga frá við uppgjör við hann. Verði því ekki skuldajafnað með þeirri meintu kröfu í uppgjöri vegna ógildingar samnings. Hið rétta sé að um hafi verið að ræða greiðslur sem annars vegar hafi verið verktakagreiðslur að fjárhæð 1.000.000 króna (2 x 500.000) sem G-kk-nf hafi fengið fyrir vinnu sína á fyrri helmingi ársins 2018 og hins vegar útlögðum kostnaði að fjárhæð 479.990 krónur vegna ferðarkostnaðar sem G-kk-nf, hafi fengið greiddan á árinu 2018 eins og aðrir hluthafar. Hafi allir hluthafar ÞA Veitingar ehf. setið við sama borð hvað þessar greiðslur snerti og fengið greidda sömu fjárhæð í ferðakostnað og verktakalaun í samræmi við þau verk sem unnin hafi verið. Aldrei hafi verið gerð tilraun til að innheimta meint lán þó að langt sé um liðið frá þeim tíma sem þau hafi átt að vera veitt. Sé þessum fullyrðingum um lán til G-kk-ef mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

Kröfur stefnanda miðist við að stefndu hafi hvor um sig selt Veiðiveitingum ehf. helming af hinum selda eignarhlut í ÞA Veitingum ehf. Það byggist á því annars vegar að rétt sé að líta svo á hvor þeirra hafi selt Veiðiveitingum ehf. jafn stóran hlut þegar ekkert sé tekið fram í kaupsamningi um hve stóran hlut hvor stefndu hafi selt. Hins vegar á því að hluthafar hafi allir átt jafnan hlut í ÞA Veitingum ehf. eftir að kaupin hafi átt sér stað. Með vísan til þessa beri að fallast á allar kröfur stefnanda.

Dráttarvaxtakrafa stefnanda miðist við ógildingardag, 5. janúar 2018, sem sé dagsetning kaupsamnings aðila.

Stefnandi vísar til almennra reglna vinnu, samninga og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga, brostnar forsendur og ógildingu samninga. Varðandi kröfu um málskostnað er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um málskostnað byggist á þeirri meginreglu að stefnandi eigi að vera skaðlaus af því að sækja rétt sinn.

III

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu kveðast í fyrsta lagi byggja sýknukröfu sína á aðildarskorti stefnanda. Aðild málsins hafi verið á reiki en það hafi komið niður á vörnum stefndu. Vegna dagsetningar framsals á réttindum frá G-kk-þgf V-kk-þgf til stefnanda, Veiðiveitinga ehf., leiki vafi á því hvort framsalið nái til þess að gera kröfu um ógildingu kaupsamnings á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar um brostnar forsendur. Nái framsalið til réttinda vegna „vanefnda þeirra á kaupsamningi sem Veiðiveitingar ehf.“ hafi gert við stefndu. Ógildingarregla samningaréttar um brotnar forsendur sé ekki vanefndaúrræði og leiði ekki af vanefnd. Í öðru lagi sé á því byggt að skilyrði til ógildingar kaupsamningsins á grundvelli brostinna forsendna séu ekki fyrir hendi. Hafi stefnandi á engan hátt sýnt fram á það að stefndu hafi vitað að það væri veruleg ákvörðunarástæða stefnanda Veiðiveitinga ehf. fyrir kaupum á hlut í ÞA Veitingum ehf. að G-kk-nf V-kk-nf fengi að hafa þar fortakslausan rétt til fastrar atvinnu út í hið óendanlega. Hann hafi hæglega getað komið því að í samningi aðila, eða með einhverjum öðrum hætti gert stefndu ljóst að slíkt skilyrði væri fyrir kaupunum, eins og tíðkist iðulega þegar slík réttindi séu áskilin. Stefndu kannist ekki við að slíkt hafi komið fram við samningsgerð þeirra við stefnanda Veiðiveitinga ehf. Engar forsendur séu því fyrir því að ógilda beri samning aðila.

Í þriðja lagi sé byggt á því að krafa um að fá jafnframt greiddan arð á grundvelli eignarhluta stefnanda í ÞA Veitingum ehf., til viðbótar við að ofangreindur kaupsamningur verði ógiltur, fari gegn þeirri meginreglu kröfuréttar að ekki verði krafist efnda in natura á grundvelli ógilds samnings eða samnings sem hafi verið rift. Arður verði lögum samkvæmt greiddur með ákvörðun hluthafafundar og að tillögu félagsstjórnar eða á aðalfundi að kröfu hluthafa. Arður verði því einungis greiddur hluthöfum þegar og ef til lögmætrar ákvörðunar þess efnis komi, að öðrum skilyrðum einkahlutafélagalaga uppfylltum.

Stefndu kveða skilyrði bresta fyrir því að byggja kröfuna á grundvelli ólögmætrar auðgunar. Stefndu fái ekkert umfram aðra hluthafa nema laun, en hagnaður annarra eigenda félagsins hljóti að vera forsenda fyrir því að auðgun hafi verið ólögmæt á kostnað stefnanda Veiðiveitinga ehf.

Auk þess sé því ekki mótmælt að stefnandi Veiðiveitingar ehf. eigi í sjálfu sér rétt til arðgreiðslna vegna eignarhlutans í ÞA Veitingum ehf., þegar og ef til lögmætrar ákvörðunar um arðgreiðslu komi, en því sé hafnað að stefnandi eigi ríkari rétt til greiðslna, svo sem dráttarvaxta, á grundvelli annarra sjónarmiða. Raunar sé ekki ljóst á hvaða grundvelli stefnandi byggi þessa kröfu sína. Væri rétt að vísa henni frá dómi. Loks megi nefna að kröfu um arðgreiðslu verði ekki beint að hluthöfum í félagi, heldur ber að beina slíkri kröfu að félaginu sem um ræði, enda sé það félagið sem greiði út arð en ekki hluthafar. Ef fallist yrði á að stefnandi ætti auðgunarkröfu í málinu, væri þeirri kröfu jafnframt réttilega beint að ÞA Veitingum ehf., enda væri það félagið sem hefði hagnast á kostnað stefnanda, en ekki aðrir hluthafar.

Stefndu byggi varakröfu sína aðallega á því að dráttarvexti samkvæmt fyrsta kröfulið í stefnu sé ekki hægt að reikna nema í fyrsta lagi frá höfðun dómsmáls 8. maí 2019, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, enda hafi stefndu boðið stefnanda greiðslu 24. september 2018 og því sé um viðtökudrátt stefnanda að ræða samkvæmt 7. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Að öðrum kosti sé í allra fyrsta lagi hægt að reikna dráttarvexti frá 28. október 2018, eða mánuði eftir að stefnandi hafi borið fyrir sig ógildingu samningsins og krafa komið fram um greiðslu, í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Engin rök standi til þess að miða upphaf dráttarvaxta við undirritun kaupsamnings á hlut stefnanda í ÞA Veitingum ehf.

Yrði fallist á að samningur stefnanda Veiðiveitinga ehf. og stefndu væri ógildur og að upphaf dráttarvaxta ætti að miða við greiðslu kaupverðs, hafi kaupverð fyrir hluti í ÞA Veitingum ehf. ekki verið greitt fyrir en nokkrum mánuðum eftir undirritun kaupsamnings. Eins og áður segi séu þó engin rök sem réttlæti að miða upphaf dráttarvaxta við undirritun kaupsamnings eða greiðslu kaupverðs.

Stefndu byggja kröfur sínar á almennum reglum félaga, kröfu, og samningsréttar, auk laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 16. gr. um aðildarskort. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Krafa stefndu um sýknu er meðal annars byggð á aðildarskorti, en aðild málsins hafi verið á reiki sem komið hafi niður á vörnum stefndu.

Fyrir liggur að upphaflegur stefnandi málsins, G-kk-nf V-kk-nf, fékk framseldar allar kröfur á hendur stefndu frá Veiðiveitingum ehf. með skriflegri yfirlýsingu 6. mars 2019. Er sérstaklega tekið fram að framsalið sé liður í undirbúningi málssóknar á hendur stefndu vegna vanefnda á samningi. Með annarri skriflegri yfirlýsingu, dagsettri 1. september 2019, framseldi G-kk-nf V-kk-nf til Veiðiveitinga ehf. „allar kröfur og allan rétt sinn“ á hendur stefndu „vegna vanefnda þeirra á kaupsamningi sem Veiðiveitingar ehf. gerðu við þá Ö-kk-þf og Þ-kk-þf þann 5. janúar 2018 um kaup á hlutum í félaginu ÞA Veitingar ehf.“ Í kjölfar framsalsins tóku Veiðiveitingar ehf. við aðild málsins á grundvelli 1. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Tóku Veiðiveitingar ehf. við aðild málsins með bókun í þingbók 13. september 2019 og verður ekki fallist á að sýkna beri stefndu á grundvelli aðildarskorts. Veiðiveitingar ehf. eru aðili að þeim samningi við stefndu sem málatilbúnaður stefnanda er reistur á. Þá verður ekki séð að breyting á aðild málsins undir rekstri þess hafi komið niður á vörnum stefndu í málinu.

Við munnlegan flutning málsins var af hálfu stefnanda meðal annars vísað til þess að rétt væri að víkja samningi aðila frá 5. janúar 2018 til hliðar að öllu leyti eða að hluta vegna atvika sem voru til staðar eða síðar komu til, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Sætti þessi málsástæða andmælum stefndu sem of seint fram komin.

Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka þær til greina nema gagnaðili samþykki eða aðili hefur þarfnast leiðbeininga dómara en ekki fengið þær. Hygðist stefnandi byggja kröfur sínar í málinu að einhverju leyti á því að skilyrði væru til þess að lögum að víkja samningi aðila málsins til hliðar vegna atvika sem komu til eftir samningsgerðina þá bar honum að setja fram þá málsástæðu í stefnu, sbr. 1. málslið 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, enda verður ekki með nokkru móti séð að tilefni til þess hafi gefist eftir höfðun málsins. Verður því ekki byggt á þessari málsástæðu gegn framkomnum andmælum stefndu.

Stefnandi krefst þess í málinu að kaupsamningur á milli stefnanda og stefndu, dagsettur 5. janúar 2018, um kaup stefnanda á þriðjungs hlut í ÞA Veitingum ehf. af stefndu verði ógiltur með dómi og að stefndu verði gert að endurgreiða stefnanda kaupverð hlutanna, samtals 7.000.000 króna, að viðbættum dráttarvöxtum frá kaupsamningsdegi til greiðsludags gegn afhendingu hlutanna til stefndu. Krafa stefnanda er reist á því að forsenda stefnanda fyrir kaupum á hlutnum í ÞA Veitingum ehf. hafi verið að annar eigenda stefnanda, G-kk-nf V-kk-nf, gæti starfað hjá félaginu og öðlast stöðu til að nýta þekkingu sína, hæfileika og reynslu til að bæta starfsemi félagsins, gæði veitinga og auka þannig viðskipti þess og hagnað hluthafa. Um hafi verið að ræða verulega forsendu stefnanda sem unnt hefði verið að gera að skilyrði fyrir kaupunum og hafi stefndu mátt vera þetta ljóst. Vísar stefnandi til þess að þegar G-kk-þgf V-kk-þgf hafi verið sagt upp störfum hjá ÞA Veitingum ehf. í september 2018 hafi forsendur fyrir kaupum stefnanda á hlutum í félaginu brostið.

Stefndi hafnar þessum sjónarmiðum stefnanda og bendir á að ekki séu skilyrði til ógildingar á kaupsamningi aðila á grundvelli brostinna forsendna. Ekki hafi verið sýnt fram á að stefndu hafi vitað að það væri veruleg ákvörðunarástæða fyrir kaupum á hlut í ÞA Veitingum ehf. að G-kk-nf V-kk-nf fengi þar fortakslausan rétt til fastrar atvinnu út í hið óendanlega.

G-kk-nf V-kk-nf greindi frá því fyrir dómi að aðdragandi þess að stefnandi keypti hlut í ÞA Veitingum ehf. hefði verið samkomulag á milli hans og stefndu um að hann færi að vinna í eldhúsi ÞA Veitinga. Hann hefði byrjað að aðstoða við veislur og út frá því hefði honum verið boðið að sjá um eldhús félagsins. Frumkvæði að kaupunum hefði komið frá stefnda E-kk-þgf. Ástæða þess að stefnandi hefði gengið til kaupanna hefði verið að honum hefði þótt verkefnið spennandi og séð ýmsa möguleika með kaupunum. Hann hefði nýlega selt rekstur og verið að leita að öðrum tækifærum og starfi fyrir sig sjálfan. Það hefði verið augljós forsenda hans fyrir kaupunum að hann myndi starfa fyrir félagið. Til þess hafi kaupin verið gerð. Stefndu sem seljendum hefði verið þetta ljóst. Í framburði stefnda A-kk-ef fyrir dómi kom á hinn bóginn fram að G-kk-nf hefði átt frumkvæði að samstarfi hans og stefndu. Ákveðið hefði verið að starfa með G-kk-þgf enda hefði hann víðtæka reynslu sem matreiðslumaður. Aðspurður neitaði Ö-kk-nf því að G-kk-nf hefði tekið það fram við gerð samnings aðila að það væri forsenda af hans hálfu að hann starfaði hjá ÞA Veitingum til frambúðar. Í sama streng tók stefndi Þ-kk-nf.

Fyrir liggur að G-kk-nf V-kk-nf var starfsmaður ÞA Veitinga ehf. í janúar 2018 þegar félag hans og eiginkonu hans keypti hlut í ÞA Veitingum ehf. af stefndu og hafði starfað fyrir félagið, bæði sem verktaki og launþegi, í meira en hálft ár þegar stefnandi keypti hlutinn í ÞA Veitingum ehf. Kaup stefnanda á hlutunum tryggðu G-kk-þgf þannig ekki það starf sem hann gegndi hjá félaginu. Þá kannast stefndu ekki við að G-kk-nf hafi nefnt það við kaup Veiðiveitinga ehf. á hlutunum að það væri veruleg ákvörðunarástæða fyrir kaupunum að hann hefði starf hjá ÞA Veitingum áfram. Er að mati dómsins ósannað að áframhaldandi starf G-kk-ef V-kk-ef hjá félaginu hafi verið forsenda fyrir þeirri ákvörðun að kaupa hlutina af stefndu. Hafi svo verið var G-kk-þgf í lófa lagið að tryggja að það kæmi fram við samningsgerðina með sannanlegum hætti. Það gerði hann ekki og verður stefnandi að bera hallann af því. Brestur því skilyrði til að verða við kröfu stefnanda um að kaupsamningur aðila frá 5. janúar 2018 um kaup á 33,33% hlut í ÞA Veitingum ehf. verði ógiltur og að stefndu verði gert að endurgreiða stefnanda kaupverð hlutanna gegn afhendingu þeirra.

Stefnandi krefst þess einnig í málinu að viðurkenndur verði réttur hans til að fá greiddan „hagnað eftir skatta af rekstri ÞA Veitinga ehf.“ á tímabilinu frá 5. janúar til 8. september 2018. Stefnandi segir þessa dómkröfu byggða á því að forsendubrestur hafi orðið þann 8. september 2018, en fram að þeim tíma hafi G-kk-nf tekið fullan þátt í rekstri félagsins og átt mikinn þátt í því að reksturinn hafi batnað og gengið vel. Áætlaður hagnaður á tímabilinu sé 1015 milljónir króna og sé eðlilegt að stefnandi njóti arðs með sama hætti og stefndu sem eigi báðir jafnstóran hlut í félaginu. Verði ekki tekið tillit til kröfunnar sé ljóst að stefndu muni auðgast verulega á kostnað stefnanda á grundvelli ólögmætrar uppsagnar G-kk-ef en það væri ólögmæt auðgun. Stefndu hafna þessum sjónarmiðum stefnanda og benda meðal annars á að arður verði lögum samkvæmt greiddur með ákvörðun hluthafafundar og að tillögu félagsstjórnar eða á aðalfundi að kröfu hluthafa.

Fjallað er um úthlutun arðs í XII. kafla nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar segir í 73. gr. að óheimilt sé að úthluta fjármunum einkahlutafélags til hluthafa nema þeir fari eftir reglum um úthlutun arðs, sem endurgreiðsla vegna lækkunar hlutafjár eða varasjóðs eða vegna félagsslita. Þá segir í 1. mgr. 74. gr. að einungis sé heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta rekstrarárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Loks segir í 76. gr. laganna að hluthafafundur taki ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögu um það efni. Óheimilt er að ákveða að úthluta meiri arði en félagsstjórn leggur til eða samþykkir.

Samkvæmt þessu hafa lög um einkahlutafélög að geyma skýr fyrirmæli um það hvernig staðið er að úthlutun á arði einkahlutafélaga til hluthafa. Fyrrnefnd dómkrafa stefnanda um að viðurkenndur verði réttur hans til að fá greiddan „hagnað eftir skatta“ af rekstri ÞA Veitinga ehf. á tilgreindu tímabili er ekki studd gögnum sem sýna fram á lögmæta ákvörðun um arðsúthlutun í félaginu. Krafan er því að mati dómsins vanreifuð og uppfyllir ekki skilyrði d. og e. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað. Ber að vísa kröfunni frá dómi án kröfu.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu óskipt málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Aðilar málsins og dómari töldu óþarft að málið yrði flutt á ný.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Kröfu stefnanda, Veiðiveitinga ehf., um að viðurkenndur verði réttur stefnanda til að fá greiddan hagnað eftir skatta af rekstri ÞA Veitinga ehf. á tímabilinu 5. janúar 2018 til 8. september 2018, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. maí 2019 til greiðsludags, er vísað frá dómi.

Stefndu, Ö-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf A-kk-nf, eru sýknaðir af kröfum stefnanda.

Stefnandi greiði stefndu óskipt 800.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Loks segir í 76. gr. laganna að hluthafafundur taki ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögu um það efni. Óheimilt er að ákveða að úthluta meiri arði en félagsstjórn leggur til eða samþykkir.

Samkvæmt þessu hafa lög um einkahlutafélög að geyma skýr fyrirmæli um það hvernig staðið er að úthlutun á arði einkahlutafélaga til hluthafa. Fyrrnefnd dómkrafa stefnanda um að viðurkenndur verði réttur hans til að fá greiddan „hagnað eftir skatta“ af rekstri ÞA Veitinga ehf. á tilgreindu tímabili er ekki studd gögnum sem sýna fram á lögmæta ákvörðun um arðsúthlutun í félaginu. Krafan er því að mati dómsins vanreifuð og uppfyllir ekki skilyrði d. og e. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað. Ber að vísa kröfunni frá dómi án kröfu.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu óskipt málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Aðilar málsins og dómari töldu óþarft að málið yrði flutt á ný.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Kröfu stefnanda, Veiðiveitinga ehf., um að viðurkenndur verði réttur stefnanda til að fá greiddan hagnað eftir skatta af rekstri ÞA Veitinga ehf. á tímabilinu 5. janúar 2018 til 8. september 2018, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. maí 2019 til greiðsludags, er vísað frá dómi.

Stefndu, Ö-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf A-kk-nf, eru sýknaðir af kröfum stefnanda.

Stefnandi greiði stefndu óskipt 800.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf