E-4456/2013

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 18. nóvember sl., höfðaði Lánasjóður íslenskra námsmanna, Borgartúni 21, Reykjavík á hendur B-kvk-þgf Á-kvk-þgf, Kaplaskjólsvegi 61, Reykjavík, með stefnu birtri 17. október 2013.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 10.814.563 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. mars 2013 til greiðsludags.

Stefnda krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst hún málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.

II.

Hinn 29. desember 2005 ritaði S-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kvk-nf undir skuldarbréf til viðurkenningar á skuld sinni við stefnanda. Í bréfinu er tilgreint að höfuðstóll þess sé 7.166.423 krónur og að lánið sé verðtryggt miðað við grunnvísitölu neysluverðs 242,7. Þar er og lýst öðrum greiðsluskilmálum bréfsins, eins og um vexti og afborganir. Til tryggingar endurgreiðslu á höfuðstól lánsins, ásamt vöxtum, verðbótum, dráttarvöxtum og öllum kostnaði ef vanskil yrðu, staðfestu stefnda og annar tilgreindur maður með undirritun sinni á bréfið að þau tækjust á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslu þess fyrir fjárhæð allt að 6.500.000 króna. Í stefnu kemur fram að fyrrgreindur aðalskuldari lánsins og hinn ábyrgðarmaður þess, fyrir utan stefndu, séu bæði gjaldþrota og hafi kröfu verið lýst í bú þeirra. Sé þeim því ekki stefnt í málinu.

III.

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á yfirlýsingu stefndu um sjálfskuldarábyrgð á greiðslu umræddrar skuldar. Segir hann lánið hafa verið gjaldfellt 26. mars 2013, í kjölfar gjaldþrots aðalskuldara. Hafi staða ábyrgðarinnar þá numið 10.814.563 krónum, sem sé dómkrafa málsins. Þar sem innheimtutilraunir hafi reynst árangurslausar hafi málshöfðun þessi verið nauðsynleg.

Stefnandi tekur fram að aðalskuldari samkvæmt umræddu skuldabréfi, S-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kvk-nf, og hinn ábyrgðarmaður þess, fyrir utan stefndu, séu bæði gjaldþrota og hafi kröfu verið lýst í bú þeirra. Sé þeim því ekki stefnt í málinu.

IV.

Stefnda byggir sýknukröfu sína aðallega á því að krafa stefnanda sé með öllu ósönnuð. Ekkert samræmi sé milli dómkrafna stefnanda og framlagðra dómskjala sem stefnandi byggi kröfur sínar á og geti skjölin ekki talist færa sönnur á þá skuld sem stefnandi krefji stefndu um og jafnframt sé ósannað hver fjárhæðin sé sem stefnda sé sögð skulda stefnanda

Einnig sé á því byggt að stefnandi hafi hvorki framkvæmt greiðslumat á skuldara lánsins né hafi hann kynnt stefndu slíkt mat. Hafi stefnandi þannig vikist undan skyldum sínu samkvæmt svokölluðu Samkomulagi um notkun sjálfskuldarábyrgða, sem undirritað hafi verið 1. nóvember 2001 af þáverandi viðskiptaráðherra, fyrir hönd stjórnvalda. Hafi samkomulagi þessu verið ætlað að setja meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum er sjálfskuldarábyrgð væri sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu og sé í 3. gr. þess kveðið á um mat á greiðslugetu. Komi þar fram að lánveitendum sé gert skylt að greiðslumeta lántaka þegar óskað sé sjálfskuldarábyrgðar til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu sem nemi meira en einni milljón króna. Þar segi jafnframt að tryggt skuli að ábyrgðarmaður geti kynnt sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann gangist í ábyrgðina, enda liggi fyrir að greiðandi hafi samþykkt það. Loks beri lánveitanda að upplýsa ábyrgðarmann ef niðurstaða greiðslumats bendir til þess að greiðandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar. Þá komi fram í 4. gr. samkomulagsins að fjármálafyrirtækjum beri að gefa út upplýsingabæklinga um sjálfskuldarábyrgðir og dreifa með skjölum sem afhent séu ábyrgðarmönnum til undirritunar.

Stefnandi sé stjórnvald og sé hann því bundinn af framangreindu samkomulagi, með vísan til undirritunar tilgreindra ráðherra, fyrir hönd stjórnvalda. Meginreglur fjármunaréttar, viðskiptavenja og almennar reglur um vandaða stjórnsýsluhætti leiði til sömu niðurstöðu, enda beri að gera sömu kröfur til stefnanda hvað varði ábyrgðarmenn og gerðar séu til annarra lánastofnana. Stefnandi heyri undir mennta- og menningarmálaráðuneytið og hafi verið stofnaður með lögum nr. 21/1992 og starfræktur eftir opinberum réttarreglum. Þá sé stefnandi háður eftirliti sérstakrar málskotsnefndar, sbr. 5. gr. a í tilvitnuðum lögum. Loks hafi þetta verið ítrekað staðfest í álitum umboðsmanna Alþingis. Fyrir liggi að umrædd sjálfskuldarábyrgð nemi alls 6.500.000 krónum, bundið við vísitölu neysluverðs, og sé hún því hærri en lágmarksfjárhæð samkomulagsins. Með hliðsjón af þessu sé þess krafist að ábyrgð stefndu verði vikið til hliðar með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, enda sé ósanngjarnt af stefnanda að bera hana fyrir sig og byggja rétt á henni.

Jafnframt sé á því byggt að stefnandi hafi ekki sinnt tilkynningarskyldu sinni skv. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, sbr. einnig þær reglur sem gilt hafi fyrir gildistíð laganna, og hafi með því sýnt af sér verulegt tómlæti. Af þeim sökum telji stefnda sig óbundna af undirritun sinni á umrædda sjálfskuldarábyrgð.

Í e-lið 2. gr. laga nr. 32/2009 komi skýrt fram að lögin gildi um stefnanda. Samkvæmt 12. gr. sömu laga gildi 7. gr. um ábyrgðir sem stofnað hafi verið til fyrir gildistöku þeirra. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. sömu laga sé með ábyrgðarmönnum átt við einstakling sem gangist persónulega í ábyrgð eða veðsetji tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka, enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágu fjárhagslegs ávinnings hans.

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 skuli lánveitandi senda ábyrgðarmanni skriflega tilkynningu svo fljótt sem kostur er þegar um sé að ræða vanefndir lántaka. Samkvæmt d-lið skuli lánveitandi með sama hætti tilkynna ábyrgðarmanni eftir hver áramót um stöðu láns sem ábyrgð standi fyrir og senda honum jafnframt yfirlit yfir ábyrgðir. Samkvæmt athugasemdum í greinagerð með frumvarpi til laganna sé meginsjónarmiðið að baki 7. gr. það að lánveitandi tilkynni ábyrgðarmanni um öll þau atvik sem áhrif geta haft á forsendur ábyrgðar, ábyrgðarmanni í óhag. Ákvæðum 7. gr. sé meðal annars ætlað að tryggja að ábyrgðarmaður eigi þess ávallt kost að grípa inn í aðstæður og greiða gjaldfallna afborgun eins og hún standi á gjalddaga, en 4. mgr. kveði á um að lánveitandi geti ekki, þannig að gildi hafi gagnvart ábyrgðarmanni, gjaldfellt lán í heild sinni nema ábyrgðarmanni hafi áður verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Þá sé forsenda þess að lánveitandi geti innheimt dráttarvexti og vanskilakostnað sú að hann hafi tilkynnt ábyrgðarmanni með hæfilegum fyrirvara um vanefndir lántaka, sbr. 3. mgr. Í greinagerð frumvarpsins sé einnig áréttað að það sé lánveitandi sem beri sönnunarbyrðina fyrir því að tilkynningarskyldu hafi verið gætt, enda standi það honum nær en ábyrgðarmanni. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að hann hafi gætt að hinni lögbundnu tilkynningarskyldu sem á honum hvíli samkvæmt ákvæðum a-, c- og d-liðar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009. Verði vanræksla stefnanda í þessum efnum að teljast veruleg, sem leiða eigi til þess að sjálfskuldarábyrgð stefndu teljist niður fallin, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009.

Loks sé á því byggt að stefnandi hafi ekki uppfyllt skilyrði 4. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um að lánveitandi geti ekki, þannig að gildi hafi gagnvart ábyrgðarmanni, gjaldfellt lán í heild sinni nema ábyrgðarmanni hafi áður verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Liggi fyrir að stefnandi hafi sýnt af sér algert tómlæti í þeim efnum. Hafi stefnda því ekki fengið færi á að grípa inn í aðstæður og greiða gjaldfallnar afborganir lánsins, eins og þær hafi staðið á gjalddaga. Að framangreindu virtu telji hún því að gjaldfelling stefnanda á láninu geti ekki haft gildi gagnvart henni og beri af þeim sökum að fella niður hina umræddu sjálfskuldarábyrgð.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu geri hún þá kröfu að dómkrafa stefnanda verði lækkuð. Sé hvað það varði vísað til þess að samkvæmt reglum stefnanda hafi hámark sjálfskuldarábyrgðar vegna eins námsmanns verið 6.500.000 krónur. Samhliða þessu máli hafi stefnandi stefnt inn öðru máli gegn stefndu. Sé það vegna skuldabréfs sem hafi verið undirritað 10. október 2005 og sé að fjárhæð 1.606.794 krónur. Sé því ljóst að stefndu hafi samkvæmt reglum sjóðsins ekki mátt taka á sig hærri ábyrgð vegna þess skuldabréfs sem hér ræði en að fjárhæð 4.893.206 krónur. Lækkunarkrafa stefndu byggi þannig m.a. á því að stefnda telji augljóst að dómkrafa málsins sé mun hærri en núvirði umræddrar sjálfskuldarábyrgðar. Því sé eðlilegt að krefjast þess að dómkrafan verði lækkuð að minnsta kosti í samræmi við raunverulegt núvirði ábyrgðarinnar. Þá byggi stefnda lækkunarkröfu sína á því að stefnandi hafi með engu móti sýnt fram á hvenær vanskil hafi hafist á láninu, hafi þá einhver vanskil verið.

Jafnframt sé vegna lækkunarkröfunnar enn vísað til þess að stefnandi hafi vanrækt þá skyldu sína að gefa ábyrgðarmanni sannanlega kost á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009. Þá liggi fyrir, með vísan til sama lagaákvæðis, að ábyrgðarmaður verði ekki krafinn um greiðslur á dráttarvöxtum eða innheimtukostnaði lántaka sem falli til eftir gjalddaga, nema liðnar séu tvær vikur frá því að ábyrgðarmanni hafi sannanlega verið gefinn kostur á að greiða gjaldfallnar afborganir lánsins. Hafi stefnandi á engan hátt sýnt fram á að þetta hafi verið gert. Loks sé til stuðnings kröfu stefndu um lækkun dómkrafna vísað til 36. gr. laga nr. 7/1936.

V.

Niðurstöður

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á þeim grundvelli að ekkert samræmi sé milli dómkrafna stefnanda og framlagðra dómskjala sem stefnandi byggi kröfur sínar á og geti skjölin ekki talist færa sönnur á þá skuld sem stefnandi krefji stefndu um. Jafnframt sé ósannað hver fjárhæðin sé sem stefnda sé sögð skulda stefnanda.

Í stefnu er því lýst að hin umstefnda skuld sé vegna skuldabréfs sem S-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kvk-nf gaf út til stefnanda hinn 29. desember 2005 vegna námslána sem hún hafði fengið frá stefnanda. Er þar tiltekið að fjárhæð skuldabréfsins hafi verið 7.166.423 krónur, verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs, grunnvísitala 242,7, og jafnframt er þar lýst öðrum greiðsluskilmálum s.s. um vexti og afborganir. Þá hafi stefnda tekið á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu lánsins, ásamt vöxtum, verðbótum, dráttarvöxtum og kostnaði ef vanskil verði, fyrir fjárhæð allt að 6.500.000 króna, miðað við grunnvísitölu 242,4. Síðan segir að umrætt lán hafi verið gjaldfellt hinn 26. mars 2013 í kjölfar gjaldþrots aðalskuldara en þá hafi staða ábyrgðar numið 10.814.563 krónum, sem sé stefnukrafa málsins. Hvergi er þó í stefnu skýrt frekar hvernig sú fjárhæð er út reiknuð, eins og t.d. við hvaða vísitölu hafi verið miðað í þeim útreikningi, og verður það ekki heldur leitt af gögnum málsins þrátt fyrir athugasemdir stefndu í greinargerð þar að lútandi. Á sama hátt er hvorki um það getið í stefnu né verður það ráðið af framangreindu skuldabréfi eða öðrum gögnum málsins hver hafi verið staða þeirrar skuldar sem ábyrgð stefnanda átti að tryggja við gjaldfellingu lánsins hinn 26. mars 2013. Loks er enga umfjöllun að finna í stefnu um forsendur þess að lánið var gjaldfellt eða þær lagaheimildir sem hún byggðist á aðrar en þær að lánið hafi verið gjaldfellt í kjölfar gjaldþrots aðalskuldara. Með hliðsjón af framangreindu þykir málatilbúnaður stefnanda svo vanreifaður að ekki verður hjá því komist að vísa máli þessu án kröfu frá dómi.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu málsins verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu 400.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Lánasjóður íslenskra námsmanna, greiði stefnanda, B-kvk-þgf Á-kvk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf

-------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur, 12. desember 2014.

Gjald: 1.000 krónur

Greitt.