E-4358/2006

Mál þetta var höfðað 26. júlí 2006 og dómtekið 27. f.m.

Stefnandi er Vörður Íslandstrygging hf., Skipagötu 9, Akureyri.

Stefndi er Samskip hf., Kjalarvogi 7-15, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 7.861.844 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. júlí 2006 til greiðsludags og málskostnað.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I

Málsatvik

Hinn 5. júlí 2005 var 40 feta frystigámur í eigu stefnda sendur með rækjufarm frá Sigurði Ágústssyni ehf. í Stykkishólmi, sem hafði annast hleðsluna, til Reykjavíkur á athafna- og gámasvæði stefnda. Samkvæmt hleðslulista Danica Seafood Ltd. til Sigurðar Ágústssonar ehf. „v/reiknings Ú00572“ var gámurinn nr. SANU 500957-1, innsigli hans nr. 74060, hitastig mínus 26 gráður C og magn 16.016 kg. í 1.638 kössum.

Flutningsaðilinn „Ragnar og Ásgeir“ annaðist samdægurs flutning gámsins frá Stykkishólmi til Reykjavíkur og afhenti stefnda til geymslu og framhaldsflutnings vegna Danica sjávarafurða ehf. sem hafði keypt af stefnda alla flutningsþjónustuna fyrir vöruna frá Stykkishólmi til Englands.

Samkvæmt vörufylgibréfi frá „Landflutningar/Samskip“ kvittar D-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stefnda, hinn 5. júlí 2005 fyrir móttöku á 20 brettum af rækju, samtals að þyngd 18.073 kg. í gáminum SANU 500957-1, og er krossað í reit, undir fyrirsögninni „Sérstök vörumeðferð“, til auðkenningar á að um frystivöru sé að ræða. Viðtakandi er skráður „Danica sjávarafurðir (Samskip)“ og sendandi S-x-x. Ágústsson ehf. Samdægurs kvittar nefndur D-kk-nf einnig fyrir móttöku á gáminum á formblað stefnda sem ber yfirskriftina „Gámur inn á Holtabakka.“ Ekki er merkt við að um frystigám sé að ræða. „Stilling Hitastig“ er skráð 25 gráður C.

Hinn 28. júlí 2005 liggja fyrir bókunar- og flutningsfyrirmæli Danica sjávarafurða ehf. til stefnda um flutning á frystigáminum. Móttökustaður og lestunarhöfn eru sögð vera Ísheimar og ákvörðunarstaður Immingham en viðtakandi er sagður vera Sealord (Caistor) Ltd., Caistor, Lincolnshire, England. Brúttóþyngd vörunnar er sögð vera 16.658 kg. og fyrirmæli um vörumeðferð: „Keep frozen at all times minus 24 C“. Siglt var með frystigáminn áleiðis til Englands með m/s Helgafelli hinn 28. júlí 2005 og kom skipið til Immingham á fjórða degi eða 1. ágúst.

Við aðalmeðferð málsins bar P-kk-nf A-kk-nf, starfsmaður Danica sjávarafurða ehf., vætti. Hann kvað fyrirtækið selja fisk til útflutnings. Umræddur rækjufarmur hafi verið seldur til Bretlands og stefndi hafi lagt til frystigáminn og tekið að sér flutninginn frá frystihúsinu í Stykkishólmi til Immingham. Nánar um gang mála kvað hann starfsmenn Danica sjávarafurða ehf. hafa hringt í stefnda og pantað gám. Eftir að hann hafi verið fylltur hafi framleiðandinn hringt í undirverktaka stefnda, „R-kk-nf og Á-kk-þf“, sem hafi flutt gáminn til Reykjavíkur en þaðan hafi hann farið í skip og síðan út. Hann kvað framleiðandann hafa útfyllt fylgiseðil sem tilgreini hvaða vöru um sé að ræða en frá Danica sjávarafurðum ehf. hafi komið flutningsfyrirmæli til stefnda.

Í greinargerð stefnda segir að þegar gámurinn hafi verið móttekinn af stefnda hafi hitastig hans verið skráð á 0 gráður C. Þegar eftir að framangreind flutningsfyrirmæli hafi borist hafi hitastig gámsins verið stillt í samræmi við þau. Skoðunarfyrirtækið Brown Atkinson Cargo Services Ltd. framkvæmdi skoðun á rækjufarminum 2. ágúst 2005 og kemur fram í skoðunarskýrslu að hitastig í honum hafi verið mínus 1,5 – 1,7 gráður C. Kaupandinn hafnaði móttöku farmsins.

Stefnandi greiddi hinn 14. september 2005 Danica sjávarafurðum ehf. bætur vegna farmtjónsins, 7.861.844 krónur. Stefnandi endurkrafði stefnda um greiðslu farmtjónsins með bréfi 15. júní 2006. Krafan mun hafa verið ítrekuð 7. júlí 2006 samkvæmt svarbréfi stefnda, dags. 10. júlí 2006, þar sem kröfunni er hafnað.

II

Málsástæður stefnanda.

Stefnandi, sem er vátryggingafélag, hafði tekið að sér fyrir Danica sjávarafurðir ehf. að vátryggja í flutningi rækjufarm þann, er í máli þessu greinir, til Englands.

Rækjufarmurinn eyðilagðist að fullu í vörslum og flutningi stefnda vegna rangrar meðferðar á vörunni sem leiða verður til mistaka eða handvammar starfsmanns stefnda sem tók við frystigámnum hinn 5. júlí 2005. Það verður að teljast handvömm hjá starfsmönnum stefnda að hafa tekið á móti frystigámi til geymslu um tíma og framhaldsflutnings, sem sagður hafa verið stilltur á 0 gráður, að endurstilla hann þá ekki á þær mínusgráður er ætla megi að þyrfti til að innihaldið skemmdist ekki.

Starfsmenn stefnda, sem ætla verður að séu vanir að fara höndum um gáma, geta ekki með sannfærandi hætti haldið því fram að þeir þekki ekki mismuninn á útliti frystigáma og annarra. Hér hefur einn og sami starfsmaður móttekið margnefndan frystigám og kvittað fyrir innihaldslýsingu á frystivöru og skráð hann til móttöku á geymslusvæðið hjá stefnda og ber félaginu sem vörslu- og flutningsaðila rækjufarmsins að bæta tjónið.

Stefnandi bætti Danica sjávarafurðum ehf. tjónið, sem varð í umrætt sinn, hinn 14. september 2005 með 7.861.844 krónum og veitti félagið stefnanda fullt og ótakmarkað umboð til endurkröfu á hendur tjónvaldi.

III

Málsástæður stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að tjónið verði ekki rakið til atvika sem hann beri ábyrgð á heldur til ástæðna sem hann gat ekki forðast og afleiðinga þeirra sem hann hafi ekki getað komið í veg fyrir með eðlilegri árvekni.

Stefndi kveður Almenna þjónustuskilmála Samtaka verslunar og þjónustu (SVÞ), áður Samtaka íslenskra kaupskipaútgerða (SÍK), vera grundvöll réttarstöðu stefnda og viðskiptaaðila hans um geymslu umrædds gáms en þjónustuskilmálarnir, sem hafi verið í gildi frá 1. janúar 2003, gildi um alla aðra þjónustu, sem aðildarfélög veita, en sjóflutninga. Þegar stefndi hafi móttekið gáminn hafi hann einungis verið móttekinn til vörslu en ekki til sjóflutnings.

Stefndi heldur því fram að krafa stefnanda sé fyrnd en samkvæmt 13. gr. þjónustuskilmála SVÞ skuli félagið vera laust undan ábyrgð nema mál sé höfðað innan eins árs frá afhendingu vörunnar ef um sé að ræða kröfu vegna tjóns eða skemmda á vöru. Stefndi hafi fengið vöruna afhenta 5. júlí 2005 og því hafi verið liðið rúmt ár frá afhendingunni er stefnanda var birt stefnda hinn 26. júlí 2006..

Stefndi heldur því fram að í málinu eigi við öll eftirtalin atvik sem samkvæmt skilmálunum leysi stefnda undan ábyrgð á tjóni: Gáleysi eða ásetningur viðskiptamanns eða manna á hans vegum. Meðferð, lestun, losun eða hleðslu á vöru, t.d. í gám eða á vörubretti, sem viðskiptamaður eða einhver á hans vegum hefur framkvæmt. Rangar eða ófullnægjandi upplýsingar frá viðskipamanni eða mönnum á hans vegum. Ófullnægjandi eða gallaðar umbúðir eða merkingar á vöru.

Staðfesting á því að gámurinn hafi verið stilltur á 0 gráðu við afhendingu á athafnasvæði stefnda komi fram í skýrslu skoðunarfyrirtækisins Brown Atkinson Cargo Sevices Ltd. Stefndi hafi þannig mátt ætla að gámurinn væri rétt stilltur þegar hann móttök hann inn á geymslusvæði sitt. Flutningsaðilinn hafi ekki tengt gáminn við frost eða stillt hann. Sendanda þeim, sem hlóð gáminn, hafi borið að stilla hann á rétt hitastig/frost. Þar sem það hafi ekki verið gert hafi varan verið varðveitt með þeim hætti sem stefndi hafi talið best og réttast á grundvelli þeirra upplýsinga sem hann hafi haft.

Varakrafa stefnda er annars vegar rökstudd með tilvísun í grein í almennum þjónustuskilmálum SVÞ þar sem fram kemur að lækka megi skaðabætur eða fella þær niður sé sannað að viðskiptamaður eða einhver á hans vegum hafi verið meðvaldur að tjóninu vegna ásetnings eða gáleysis. Í annan stað er krafan studd við ábyrgðartakmarkanir þjónustuskilmálanna sem kveða á um að fjárhæð skaðabóta skuli ekki vera hærri en 2 SDR fyrir hvert kílógramm brúttóþunga vöru sem tapast eða skemmist eða 667 SDR fyrir hvert stykki eða einingu, hvort heldur sem hærra reynist. Kvittun fyrir móttöku sé í tilviki þessu vörufylgibréfið þar sem komi fram að um sé að ræða 20 bretti rækju, 18.073 kg. Meðalgengi SDR 28. júlí 2005, þann dag sem varan hafi farið í skip, hafi verið 93,42. Útreikningur samkvæmt þessu gefi niðurstöðuna 3.375.549 krónur.

Stefndi byggir á því að samkvæmt ákvæðum hinna almennu þjónustuskilmála beri honum ekki að greiða vexti fyrr en frá uppkvaðningu dóms.

Þá er af hálfu stefnda athygli vakin á því að stefnandi geti ekki öðlast ríkari rétt á hendur stefnda en kveðið hafi verið á um í samningi aðila og lögum þar að lútandi.

Af hálfu stefnda er gerður sá fyrirvari að verði talið að umræddur farmur hafi skemmst í sjóflutningi frá Íslandi til Englands en ekki í vörslum stefnda á athafnasvæði stefnda byggi stefndi málsástæður sínar í aðalkröfu og varakröfu á sambærilegum ákvæðum í farmbréfi og siglingalögum nr. 34/1985 sem þeim er séu í almennum þjónustuskilmálum Samtaka verslunar og þjónustu, og þá sérstaklega 68. og 70. gr. siglingalaga.

IV

Niðurstöður.

Samningur Danica sjávarafurða ehf. og stefnda laut ekki að geymslu frystigáms heldur flutningi hans frá Stykkishólmi til Immingham í Englandi, þ.e. eðlilega að meginhluta sjóflutningi, en viðkoma á geymslusvæði stefnda í Reykjavík var óhjákvæmileg meðan beðið var skipsferðar. Þegar af þessari ástæðu verða ákvæði hinna almennu þjónustuskilmála, sem vísað er til af hálfu stefnda, ekki lögð til grundvallar úrlausn málsins en þeir gilda ekki um þjónustu sem fellur innan fjölþáttaflutnings og flutnings frá höfn til hafnar. Farmbréf hefur ekki verið lagt fram en í þessu tilviki hefur átt við útgáfa farmskírteinis fyrir fjölþáttaflutning. Niðurstaða dómsins mun ráðast af ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985 eins og nánar verður greint.

Engin stoð verður fundin fyrir því að fallist verði á kröfu stefnda um sýknu vegna fyrningar.

Engin sönnunarfærsla fór fram við meðferð málsins um hitastillingu hvort heldur sem er við upphaf ferðar í Stykkishólmi, við afhendingu gámsins á athafnasvæði stefnda í Reykjavík eða á þeim tuttugu og þremur dögum er beðið var lestunar. Í tilvitnaðri skoðunarskýrslu Brown Atkinson Cargo Services Ltd. sem var lögð fram án þýðingar á íslensku: „Loading Sticker. This sticker was placed adjacent to the refrigeration machinery. The stufffing date was entered as 5/06/05. Within the set temperatur box at the upper part of the sticker it appeared that either 0 og 10 had been written, however this had been crossed out by hand.“ (Í lauslegri þýðingu dómsins: „Hleðslumiði. Þessi miði var til hliðar við frystibúnaðinn. Hleðsludagsetning var skráð 5/06/05. Í reit ofarlega á spjaldinu til að sýna ákvarðaða hitastillingu sást að annað hvort hafði verið ritað 0 eða 10 en þó hafði verið krotað yfir það.“ Ætla má að staðhæfing stefnda um að gámurinn hafi verið 0 gráðu stilltur við afhendingu á athafnasvæði stefnda styðjist við framangreinda lýsingu en að mati dómsins hefur hún ekki sönnunargildi.

Aðild stefnanda er ekki vefengd en réttur hans til endurkröfu styðst við 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá sætir kröfugerðin ekki andmælum um framsetningu kröfufjárhæðar.

Frystigámurinn, sem um ræðir í málinu, hafði að geyma rækjufarm sem þarfnaðist öruggrar og nákvæmrar hitastýringar. Við móttöku gámsins á athafnasvæði stefnda í Reykjavík hlaut starfsmanni/starfsmönnum stefnda að vera þetta ljóst samkvæmt efni vörufylgibréfs og skjalsins „Gámur inn á Holtabakka“ sem afhent voru við afgreiðslu gámsins inn á svæðið og lýst hefur verið í dóminum.

Stefnda ber að bæta það tjón sem af því hlaust að farmurinn skemmdist meðan hann var í vörslum hans enda er ekki sýnt fram á að hvorki hann né neinn, sem hann beri ábyrgð á, eigi sök á því, sbr. 1. mgr. 68. gr. siglingalaga, og hann hefur ekki sýnt fram á að tjónið stafi af þeim atvikum sem um ræðir í 2. mgr. sömu lagagreinar, stafliðum i. og o. Um varakröfu stefnda skal tekið fram að ekki er sannað að „viðskiptamaður eða einhver á hans vegum“ hafi verið meðvaldur að tjóninu vegna ásetnings eða gáleysis. Fallist er á varakröfu stefnda um að lækka beri bætur á grundvelli 70. gr., 1. og 2. mgr., siglingalaga. Miðað er við að þungi vörunnar hafi verið 18.073 kg., sbr. vörufylgibréf, og meðalgengi SDR samkvæmt skráningu Seðlabanka Íslands 1. ágúst 2005 er m/s Helgafell kom að landi í Immingham; þannig: 2 x 94,11 x 18.073 = 3.401.700 krónur.

Samkvæmt framangreindu er niðurstaða dómsins sú að dæma beri stefnda til að greiða stefnanda 3.401.700 krónur með vöxtum eins og fram kemur í dómsorði og málskostnað sem er ákveðinn 450.000 krónur.

Mál þetta dæma S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari og meðdómendurnir J-kk-nf B. H-kk-nf skipaverkfræðingur og P-kk-nf H-kk-nf, fyrrum skipstjóri og kennari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Samskip hf., greiði stefnanda, Verði Íslandstryggingu hf., 3.401.700 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. júlí 2006 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf

J-kk-nf B. H-kk-nf

P-kk-nf H-kk-nf