E-465/2013

Mál þetta, sem tekið var til dóms 20. mars sl., er höfðað með þingfestingu málsins 17. apríl 2013.

Stefnandi er þrotabú Dynjanda ehf., kt. 000000-0000, Bæjarhrauni 8, Hafnarfirði.

Stefndi er Bakki fiskvinnsla ehf., áður SKB ehf., kt. 000000-0000, Skemmuvegi 16, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði ráðstöfun eða afhendingu Dynjanda ehf. á 3.400.000 krónum til stefnda hinn 5. september 2012. Jafnframt er þess krafist að stefndi greiði þrotabúinu 3.400.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 13. apríl 2013 til greiðsludags.

Loks er þess krafist að stefndi greiði allan málskostnað að skaðlausu að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að hann verði dæmdur til að greiða lægri fjárhæð að mati dómsins og að tekið verði tillit til þjónustu stefnda í þágu Dynjanda ehf. og innborgana stefnda inn á reikning stefnanda að fjárhæð 589.476 kr.

Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

II.

Málavextir eru þeir að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. X-615/2012, uppkveðnum 28. nóvember 2012, var bú Dynjanda ehf., kt. 000000-0000, tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli tveggja árangurslausra fjárnáma sem fram fóru 13. ágúst 2012 annars vegar og 22. ágúst 2012 hins vegar. Var G-kk-nf K-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri í búinu og rekur hann mál þetta sem slíkur. Samkvæmt úrskurðinum er frestdagur í búinu 30. ágúst 2012.

Hinn 4. september 2012 fékk Dynjandi ehf. innborgun að fjárhæð 3.400.000 krónur inn á bankareikning sinn nr. 1098 við Íslandsbanka hf. Var hér um að ræða greiðslu Netbókhalds.is ehf. á fyrirframgreiddri leigu fyrir skrifstofuhúsnæði í Kringlunni 4-6, Reykjavík, samkvæmt samningi þar um. Þessa fjárhæð lagði Dynjandi ehf. daginn eftir inn á reikning stefnda, 0528-26-001350, í sama banka. Við skýrslugjöf hjá skiptastjóra 15. febrúar 2013 sagði A-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf., að fyrrgreind leigugreiðsla hefði runnið til stefnda sem greiðsla fyrir veitta þjónustu. A-kk-nf var á þessum tíma stjórnarmaður í báðum nefndum félögum.

Stefnandi kveður að á meðal bókhaldsskjala þrotabúsins sé ódagsettur reikningur stefnda á hendur Dynjanda ehf. að fjárhæð 4.300.000 krónur og að lýsing á greiðslunni í reikningnum sé „samkv. samkomulagi.“ Reikningurinn, sem handritaður er af nefndum A-kk-þgf, er jafnframt bæði samþykktur og kvittaður fyrir greiðslu af honum. Samkvæmt áðurgreindri skýrslu A-kk-ef hjá skiptastjóra er tilvitnað samkomulag samningur sem dagsettur er 1. apríl 2012 og ber yfirskriftina „Samningur um vinnu, þjónustu og hagsmunagæslu.“ Í meginmáli samningsins segir svo:

„Verkefnin lúta að framkvæmdum og umsjón með:

Annast fyrir Dynjanda ehf móttöku á utanaðkomandi kröfum og gæta hagsmuna félagsins í hvívetna. Ráða lögmenn til að annast kröfugerð, varnir og málssóknir á hendur starfsmanna Landsbankans, vinna við upplýsingagjöf þessu tengt.

Annast fasteign Dynjanda ehf. í Kringlunni, samskipti við leigjendur og ræstingar. Hafa til þjónustu ræstingafólk sem framkvæmir ræstingar og uppfylla leigusamninga.

Annast skip Dynjanda ehf. Varðveita, vakta, keyra vélar, halda frostfríu og annast sölu. Hafa til þjónustu fagmenntaðan vélfræðing og skipstjóra til að annast og varðveita skipið og hafa samskipti við utanaðkomandi varðandi skipið.

Þóknun og gjaldtaka. Dynjandi ehf greiðir fyrir ofangreinda liði með eingreiðslu kr. 4.300.000, sem er heildarþóknun fyrir tímabilið 01.09.2011 til 01.09.2012. sjá meðf. Reikning.“

Undir þennan samning ritar A-kk-nf f.h. beggja samningsaðilanna. Stefnandi kveður hann hafa afhent skiptastjóra samninginn við skýrslugjöf hjá honum hinn 8. mars 2013.

Samkvæmt fyrirtækjaskrá er tilgangur stefnda „almennur rekstur á sviði sjávarútvegs.“

Stefnandi kveður lok kröfulýsingarfrests við skipti á búi Dynjanda ehf. hafa verið 5. febrúar 2013. Lýstar kröfur í þrotabúið hafi numið alls 770.471.050 krónum og sé LBI hf. þar með langstærstu kröfuna eða að fjárhæð 745.617.960 krónur. Stefndi hafi ekki lýst kröfu í þrotabúið. Engar eignir hafi verið í búinu umfram hluta af veðkröfu LBI hf. og skiptatryggingu.

Í greinargerð stefnda segir að í mars 2012 hafi fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf J-kk-nf, stofnað hið stefnda félag, Bakka fiskvinnslu ehf. (áður SKB ehf.). Tilgangur félagsins sé almennur rekstur á sviði sjávarútvegs samkvæmt stofngögnum félagsins. Á sama tíma hafi A-kk-nf verið eigandi og fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf. Hið stefnda félag hafi meðal annars verið notað til að annast umsýslu fyrir Dynjanda ehf. og til að reikningsfæra fyrir þá þjónustu í stað þess að reikningsfæra launagreiðslur og þóknanir úr bókhaldi Dynjanda ehf. Gerður hafi verið samningur milli Dynjanda ehf. og stefnda um þessa þjónustu og umsýslu, sbr. samning á dskj. nr. 7. Einkum hafi verið um að ræða eftirfarandi þjónustu:

Í fyrsta lagi ræstingu á fasteign Dynjanda ehf. í Kringlunni 4-6, Reykjavík, fnr. 222-0520, skrifstofa 02-0701, sem farið hafi fram tvisvar í viku. Fyrir tímabilið 1. mars 2012–28. nóvember 2012 hafi verið skuldfærðar 360.000 krónur fyrir ræstingu og hafi sú fjárhæð verið innifalin í reikningi stefnda, sbr. dskj. nr. 6. Rétt sé að geta þess að félagið Dynjandi ehf. hafi verið skuldbundið til þess að inna af hendi þessa þjónustu í samræmi við þinglýstan húsaleigusamning, sbr. dskj. nr. 14.

Í öðru lagi hafi þjónusta stefnda verið fólgin í umsjón og umsýslu með skipi Dynjanda ehf., G-kvk-þgf G-kvk-þgf, skipaskrárnúmer 971. Skipið hafi ekki verið gert út frá og með ágúst 2011 og hafi það legið við bryggju í Reykjanesbæ frá þeim tíma meðan það hafi verið í sölumeðferð. Fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf J-kk-nf, hafi séð til þess að vélar skipsins væru keyrðar, helst daglega, hann hafi haldið skipinu frostfríu, auk þess sem hann hafi annast um samskipti við hafnaryfirvöld, þar á meðal vegna landfesta. Jafnframt hafi A-kk-nf sinnt sölumeðferð skipsins og átt sinn þátt í því að finna kaupanda að því. Skipið hafi selst hinn 15. júní 2012 á 7.000.000 króna og hafi andvirði þess runnið í hafnargjöld og upp í áhvílandi veðskuldir.

Í þriðja lagi hafi þjónusta stefnda verið fólgin í undirbúningi og vinnu í tengslum við skaðabótamál gegn þremur fyrrverandi starfsmönnum Landsbanka Íslands hf., sem höfðað hafi verið fyrir héraðsdómi Reykjaness hinn 24. október 2012. Hafi það verið mál nr. E-1354/2012: Dynjandi ehf. gegn Y-kk-þgf E-kk-þgf K-kk-þgf, A-kk-þgf J-kk-þgf og S-kk-þgf S-kk-þgf. Stefnukrafan hafi verið að fjárhæð 370.851.103 japönsk jen auk dráttarvaxta og málskostnaðar.

Forsaga þess máls hafi verið sú að um svipað leyti og hið stefnda félag, Bakki fiskvinnsla ehf., hafi verið stofnað eða hinn 22. mars 2012 hafi Hæstiréttur kveðið upp dóm sinn í málinu nr. 513/2011: Landsbanki Íslands hf. gegn Dynjanda ehf. Hafi Dynjandi ehf. verið dæmt til að greiða bankanum 370.851.103 japönsk jen með dráttarvöxtum frá 9. apríl 2010 til greiðsludags auk málskostnaðar. Ljóst hafi verið að Dynjandi ehf. gæti aldrei greitt tildæmda kröfu nema að hluta til. Reynt hafi verið að ná samkomulagi við bankann, sem ekki hafi verið tilbúinn til að semja um uppgjör á skuldinni. A-kk-nf J-kk-nf hafi verið afar ósáttur við dóminn og ákveðið að leita eftir ráðgjöf á lögmæti afleiðuviðskipta Dynjanda ehf. í Landsbanka Íslands. Við hafi tekið margra mánaða vinna við að tína til gögn, fara í gegnum þau og yfirlestur á hundruðum skjala, sum hver orðin 6-8 ára gömul, sem tengst hafi afleiðuviðskiptum Dynjanda ehf. Um fimm mánaða skeið hafi A-kk-nf unnið að þessari gagnaöflun og öðru í tengslum við fyrirhugaðan málarekstur gagnvart fyrrverandi starfsmönnum Landsbanka Íslands hf. Varlegt sé að áætla þessa vinnu 60% starf í fimm mánuði. Þar að auki hafi A-kk-nf J-kk-nf sem fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf. tekið á móti stefnuvottum á heimili sínu og mætt í héraðsdóm og í fyrirtökur hjá sýslumanninum í Reykjavík. Alla þessa fyrirhöfn beri að meta til fjár.

Miklir hagsmunir hafi verið í húfi fyrir Dynjanda ehf. í tengslum við skaðabótamálið. Hefði það unnist og krafan fengist greidd hefði aldrei komið til gjaldþrots Dynjanda ehf. Aðalástæða gjaldþrots Dynjanda ehf. sé áðurgreindur dómur Hæstaréttar í málinu nr. 513/2011 frá 22. mars 2012. Öll gögn tengd skaðabótamálinu nr. E-1354/2012 séu til staðar í héraðsdómi Reykjaness og þau séu því ekki lögð fram í máli þessu. Afdrif skaðabótamálsins hafi orðið þau að það hafi verið fellt niður gagnvart stefnda A-kk-þgf og stefnda S-kk-þgf þar sem málskostnaðartrygging hafi ekki verið lögð fram af hálfu stefnanda eða þrotabús hans. Skiptastjóri Dynjanda hef. hafi ákveðið að fella skaðabótamálið niður gagnvart stefnda Y-kk-þgf E-kk-þgf þó svo að dómari málsins hafi ekki fallist á kröfu Y-kk-ef A-kk-ef um að þrotabúið legði fram málskostnaðartryggingu.

Hvað varði reikning á dskj. nr. 6 kveðst stefndi benda á að eintak stefnda af reikningnum sé dagsett 1. apríl 2012, sbr. dskj. nr. 15, og því sé hann útgefinn fyrir frestdag. Reikningurinn hafi verið tekjufærður í bókhaldi stefnda sama dag, sbr. dskj. nr. 16.

Af hálfu stefnda er því mótmælt að 131., 133., 134., 139. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. eigi við í þessu máli. Er athygli dómsins vakin á því að stefndi hafi millifært eftirfarandi greiðslur inn á bankareikning stefnanda, sbr. dskj. nr. 17:

Hinn 20. september 2012 að fjárhæð 200.000 kr., sbr. dskj. nr. 18.

Hinn 2. október 2012 að fjárhæð 200.000 kr., sbr. dskj. nr. 19.

Hinn 2. október 2012 að fjárhæð 189.476 kr., sbr. dskj. nr. 20.

Fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf J-kk-nf, kom fyrir dóminn og gaf aðilaskýrslu.

III.

Stefnandi kveðst telja að greiðsla Dynjanda ehf. til stefnda að fjárhæð 4.300.000 krónur hinn 5. september 2012 sé a.m.k. eitt af eftirfarandi: Gjöf, greiðsla til nákomins sem endurgjald fyrir vinnu, sem sé bersýnilega hærri en sanngjarnt sé miðað við vinnuna, tekjur af atvinnurekstrinum og önnur atvik, eða greiðsla, sem skert hafi verulega greiðslugetu félagsins.

Stefnandi kveðst álíta að umrædd greiðsla, sem fram hafi farið eftir frestdag, sé riftanleg samkvæmt ákvæðum í XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samningurinn staðfesti bága stöðu þess þar sem það hefði við eðlilegar aðstæður sjálft getað annast framangreind verkefni. Með greiðslunni samkvæmt samningnum hafi kröfuhöfum félagsins í raun verið beinlínis og vísvitandi mismunað til hagsbóta fyrir stefnda. Gangi það þvert gegn jafnræðismarkmiði reglna nefnds XX. kafla. Stefnandi hafi tilkynnt A-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnda, hinn 8. mars síðastliðinn að hann krefðist riftunar greiðslunnar og ef hann mótmælti kröfunni væri málssókn þessi nauðsynleg. Hinn 15. sama mánaðar hafi skiptastjóri síðan með tölvupósti krafið stefnda um endurgreiðslu á 3.400.000 krónum fyrir hönd þrotabúsins.

Stefnandi kveðst benda á að umræddur reikningur sé kvittaður fyrir greiðslu. Þrátt fyrir það sé alls ekki víst að umrædd greiðsla að fjárhæð 3.400.000 krónur hafi í raun runnið til greiðslu hans. Hann hafi að fullu verið greiddur með annarri eða öðrum greiðslum eða öðrum ráðstöfunum. Kveður stefnandi á þessu byggt.

Stefnandi kveðst reisa riftunarkröfu sína einkum á 139. gr. áðurnefndra laga nr. 21/1991 en lagagreinin taki til greiðslu skuldar og annarra ráðstafana, sem fram hafi farið eftir frestdag eins og hér sé um að ræða. Kveður stefnandi þau skilyrði sem greinin setji fyrir kröfunni ekki mæla gegn henni. Ljóst sé að skuldin hefði ekki greiðst við skiptin samanber fyrirliggjandi kröfuskrá og að ekki hafi verið nauðsynlegt að greiða hana til að komast hjá tjóni. Einsýnt sé jafnframt að stefndi hafi a.m.k. mátt vita að komin væri fram gjaldþrotaskiptakrafa á bú greiðanda þegar hann móttók greiðsluna. Greiðslukröfuna kveðst stefnandi byggja á 3. mgr. 141. gr. laganna verði fallist á riftun samkvæmt 139. gr.

Stefnandi kveðst einnig byggja riftunarkröfu sína á því, og eftir atvikum samhliða nefndri 139. gr., (1) að hér sé um gjöf, örlætisgerning, að ræða samkvæmt 131. gr. gjaldþrotaskiptalaganna, og/eða (2) að umrædd greiðsla til nákomins aðila fyrir vinnuendurgjald hafi verið bersýnilega hærri en sanngjarnt hafi verið miðað við vinnuna, tekjur af atvinnurekstrinum og önnur atvik sbr. og samkvæmt 133. gr. laganna og/eða (3) að greiðslan hafi skert verulega greiðslugetu Dynjanda ehf., sbr. og samkvæmt 134. gr. laganna. Fari riftun fram eftir þessum lagagreinum kveðst stefnandi styðja kröfu sínu um fjárgreiðslu við 1. mgr. 142. gr. laganna.

Loks kveðst stefnandi einnig byggja á 141. gr. gjaldþrotaskiptalaganna. Kveðst hann telja, með vísan til framanritaðra málavaxta, að með framangreindri ráðstöfun sinni á 3.400.000 krónum inn á bankareikning stefnda hafi Dynjandi ehf. komið því til leiðar að samsvarandi eign félagsins hafi ekki verið öðrum kröfuhöfum til reiðu til fullnustu krafna þeirra á hendur félaginu. Jafnframt hafi hún leitt til skuldaaukningar kröfuhöfunum til tjóns. Við þessa ráðstöfun hafi félagið orðið ógjaldfært og það hafi stefndi vitað eða mátt vita sem og um þær aðstæður allar, er gert hafi þessa ráðstöfun ótilhlýðilega. Þessi háttsemi félagsins varði beinlínis við nýnefnda 141. gr. að mati stefnanda. Öll atvik séu hér með þeim hætti, sem lagagreinin taki til, og beri því að rifta henni og gera stefnda að greiða þær bætur sem krafist sé, sbr. og samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laganna, sbr. og almennar reglur skaðabótaréttar.

Stefnandi kveður kröfu sína um dráttarvexti á höfuðstólinn styðjast við 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og málskostnaðarkrafan við 129.–130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafan um virðisaukaskatt á kostnað þennan styðjist við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi kveðst ekki reka virðisaukaskattskylda starfsemi.

IV.

Stefndi kveður sýknukröfu sína byggjast í fyrsta lagi á því að fyrirliggjandi sé samningur stefnda við Dynjanda ehf. um ákveðna þjónustu, sem stefndi hafi tekið að sér gegn gjaldi. Umfang þjónustunnar komi þar skýrt fram og sé reifað hér að framan. Hvorki hafi verið um að ræða málamyndagerning né gjöf heldur þóknun fyrir þjónustu. Að því virtu sé ljóst að 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. eigi engan veginn við í þessu máli þar sem sú lagagrein varði riftun á gjafagerningi.

Í öðru lagi kveðst stefndi byggja sýknukröfu sína á því að endurgjald fyrir veitta þjónustu hafi ekki verið bersýnilega hærra en sanngjarnt hafi verið. Skilyrði þess að greiðslur þær, sem falli undir 133. gr. laga um gjaldþrotaskipti, séu riftanlegar, sé að þær séu bersýnilega hærri en sanngjarnt geti talist. Þegar meta eigi greiðslur í ljósi vinnunnar, þ.e. bæði vinnuframlagsins að magni til og gæða þess, þurfi að líta til umfangs atvinnurekstrar, tekna af honum og annarra atvika. Í þessu tilviki hafi verið veitt þjónusta við ræstingu, umsýslu og sölumeðferð á skipi félagsins, sem og undirbúning skaðabótamáls gegn fyrrverandi starfsmönnum Landsbanka Íslands hf. sem gríðarleg vinna hafi verið lögð í. Það hafi verið ákvörðun skiptastjóra þrotabús Dynjanda ehf., stefnanda í máli þessu, og þar af leiðandi á ábyrgð hans að ekki hafi verið haldið áfram með dómsmál nr. E-1354/2012. Ekki sé sanngjarnt að rifta greiðslum til stefnda í heild eða að hluta einungis vegna þess að vinnan við undirbúning dómsmálsins hafi verið unnin fyrir gýg vegna þeirrar ákvörðunar skiptastjóra stefnanda að fella dómsmálið niður. Miðað við þá hagsmuni sem í húfi hafi verið fyrir félagið Dynjanda ehf. verði að telja þóknun stefnda mjög hóflega og mun lægri en ef ótengdir aðilar hefðu átt hlut að máli.

Í þriðja lagi kveður stefndi á því byggt að greiðslan til stefnda hafi hvorki verið greidd með óvenjulegum greiðslueyri né fyrr en eðlilegt hafi verið og þá hafi greiðslan ekki skert greiðslugetu þrotamannsins verulega heldur hafi hún að öllu leyti verið venjuleg. Greiðslan hafi farið fram fimm mánuðum eftir útgáfu reiknings stefnda og hafi ástæða þess verið viðvarandi lausafjárskortur félagsins Dynjanda ehf., fyrst og fremst vegna kostnaðar við að taka til varna í málarekstri Landsbanka Íslands hf. gegn félaginu. Greiðsla þessi hafi ekki skert gjaldþol Dynjanda ehf. gagnvart öðrum kröfuhöfum, enda hafi félagið ekki verið orðið gjaldþrota og fyrirsjáanlegt hafi verið skaðabótamál, sem hefði rétt við fjárhag félagsins hefði það unnist.

Í fjórða lagi kveður stefndi á því byggt að eintak stefnda, sbr. dskj. nr. 15, af reikningi, sbr. dskj. nr. 6, sé dagsett 1. apríl 2012 og því innan frestdags. Jafnframt sé á því byggt að reikningur stefnda hafi verið tekjufærður í bókhaldi hans þann 1. apríl 2012, sbr. dskj. nr. 16.

Í fimmta lagi sé krafa stefnda studd þeim rökum að fyrirsvarsmaður stefnda hafi ekki vitað að komin hafi verið fram krafa til Héraðsdóms Reykjavíkur um gjaldþrotaskipti á búi Dynjanda ehf. Svo virðist sem Landsbanki Íslands hf. hafi lagt mikið kapp á að gera Dynjanda ehf. gjaldþrota við fyrsta tækifæri til að koma í veg fyrir málssókn félagsins gagnvart fyrrverandi starfsmönnum bankans. Allar eignir Dynjanda ehf. hafi verið veðsettar bankanum, bæði fasteign félagsins, bankainnistæður og önnur verðbréf.

Jafnframt sé byggt á því að greiðslan hafi verið nauðsynleg atvinnurekstri Dynjanda ehf. þegar tekið sé tillit til þeirrar þjónustu, sem innt hafi verið af hendi í þágu félagsins. Þar af leiðandi sé því mótmælt að riftun geti farið fram á grundvelli 139. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í sjötta og síðasta lagi kveður stefndi á því byggt að greiðsla á reikningi stefnda hafi ekki verið ótilhlýðileg á nokkurn hátt eða stefnda til hagsbóta á kostnað annarra. Ráðstöfunin hafi hvorki leitt til skuldaaukningar Dynjanda ehf. né til gjaldþrots eða ógjaldfærni félagsins. Þar af leiðandi sé því mótmælt að 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. eigi við um greiðsluna til stefnda. Þvert á móti hafi greiðslan verið innt af hendi til hagsbóta Dynjanda ehf. og kveðst stefndi vísa til málavaxtalýsingar sinnar hér að framan því til stuðnings. Að gefnu tilefni skuli og tekið fram að Landsbanki Íslands hf. sé aðalkröfuhafi stefnanda.

Varakröfu sína kveðst stefndi styðja þeim rökum að hluti úttektarinnar hafi verið endurgreiddur inn á reikning Dynjanda ehf., sbr. viðskiptayfirlit á dskj. nr. 17 og greiðslukvittanir á dskj. nr. 18-20, samtals að fjárhæð 589.476 krónur. Jafnframt sé varakrafa stefnda studd þeim rökum að vinnuframlag samkvæmt samningi á dskj. nr. 7 hafi verið að baki reikningi stefnda, þar á meðal vegna sölumeðferðar skips, undirbúnings skaðabótamáls gagnvart fyrrverandi starfsmönnum Landsbanka Íslands hf. og ræstingar á skrifstofuhúsnæði Dynjanda ehf. í Kringlunni. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að greitt hafi verið meira fyrir þjónustu stefnda en bersýnilega sé sanngjarnt sé farið fram á að greiðslunni verði aðeins rift að því leyti sem hún hafi verið hærri en sanngjarnt geti talist.

V.

Eins og fram hefur komið var bú Dynjanda ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 28. nóvember 2012. Frestdagur við skiptin er 30. ágúst sama ár, en þann dag var beiðni um gjaldþrotaskipti á félaginu móttekin í héraðsdómi. Hinn 4. september 2013 eða fimm dögum eftir frestdag greiddi Netbókhald.is ehf. 3.400.000 krónur inn á bankareikning Dynjanda ehf. Samkvæmt gögnum málsins var um að ræða fyrirframgreiðslu á húsaleigu í 10 mánuði vegna skrifstofuhúsnæðis í fasteign Dynjanda ehf. í Kringlunni 4-6 í Reykjavík. Daginn eftir eða 5. september 2012 var sama fjárhæð millifærð af reikningi Dynjanda ehf. og inn á reikning stefnda.

Fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf J-kk-nf, sem jafnframt var fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf. á þessum tíma, hefur gefið þær skýringar á greiðslu þessari að um hafi verið að ræða endurgjald fyrir veitta þjónustu stefnda í þágu Dynjanda ehf. samkvæmt samningi þar um, dagsettum 1. apríl 2012. Nánar tiltekið hafi stefndi annast fasteign Dynjanda ehf. í Kringlunni 4-6 í Reykjavík og m.a. séð um að til taks væri starfsmaður sem annaðist ræstingar. Þá hafi stefndi haft umsjón með skipi Dynjanda ehf., sem bundið hafi verið við bryggju í Reykjanesbæ, og annast sölu á því. Loks hafi stefndi annast undirbúning fyrir höfðun skaðabótamáls Dynjanda ehf. á hendur fyrirsvarsmönnum Landsbankans. Fram hefur komið að málið var fellt niður eftir að bú Dynjanda ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta.

Stefnandi reisir riftunarkröfu sína einkum á 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en samkvæmt 1. mgr. þeirrar greinar má krefjast riftunar á greiðslu skuldar ef greitt var eftir frestdag nema reglur XVII. kafla hefðu leitt til að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotaskiptin, nauðsynlegt hafi verið að greiða til að komast hjá tjóni eða sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram, í þessu tilviki, krafa um gjaldþrotaskipti.

Samkvæmt framangreindu er það meginregla samkvæmt áðurgreindri 139. gr. að greiðsla skuldar eftir frestdag sé riftanleg nema örugglega eigi við undantekningarreglur þær sem fram koma í ákvæðinu.

Með hliðsjón af eðli kröfu stefnda og stöðu hennar í kröfuröð samkvæmt reglum XVII. kafla laganna, framlagðri skrá yfir lýstar kröfur í þrotabú Dynjanda ehf. og því sem fram hefur komið í málinu um eignir þrotabúsins þykir ljóst að umrædd skuld hefði ekki greiðst við gjaldþrotaskiptin. Þá verður ekki fallist á það með hliðsjón af málsatvikum og gögnum málsins að nauðsynlegt hafi verið að greiða skuldina til að komast hjá tjóni.

Hvað varðar þriðju undantekningarregluna um grandleysi þess, sem greiðslu naut, ber að líta til þess að fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf J-kk-nf, var jafnframt fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf. þegar greiðslan fór fram. Þá ber að líta til þess að sönnunarbyrði um grandleysi hvílir á þeim sem greiðslu naut, þ.e. stefnda í máli þessu.

Í framlögðu endurriti úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur frá 28. nóvember 2012 í ágreiningsmáli nr. X-615/2012 vegna kröfu Landsbanka Íslands hf. um gjaldþrotaskipti á búi Dynjanda ehf., kemur fram að fjárkrafa Landsbankans sé samkvæmt dómi Hæstaréttar Íslands frá 22. mars 2012, þar sem félaginu hafi verið gert að greiða bankanum 370.851.103 japönsk jen, sem auk dráttarvaxta og kostnaðar hafi numið 759.257.081 krónu miðað við gengi Seðlabankans 29. ágúst 2012. Einnig kemur fram að hinn 22. ágúst 2012 hafi að kröfu Landsbankans verið gert fjárnám hjá Dynjanda ehf. í eignum sem hafi verið að veði fyrir öllum skuldum félagsins við bankann. Hafi gerðinni lokið án árangurs að hluta þar sem sýslumaður hafi fallist á að eignirnar dygðu ekki til að greiða kröfu bankans. Ekki verður annað ráðið af úrskurðinum en að mætt hafi verið til gerðarinnar af hálfu Dynjanda ehf. og þá kemur þar fram að af hálfu félagsins hafi verið krafist úrlausnar héraðsdóms um aðfarargerðina. Loks kemur fram í úrskurðinum að einnig hafi verið lagt fram endurrit árangurslauss fjárnáms, sem gert hafi verið hjá Dynjanda ehf. 13. ágúst 2012 að kröfu Tryggingamiðstöðvarinnar, en ekki hafi verið mætt til gerðarinnar af hálfu Dynjanda ehf.

Fyrirsvarsmaður stefnda, sem eins og áður sagði var einnig fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf. á þeim tíma sem um ræðir, staðfesti fyrir dóminum að Dynjandi ehf. hefði ekki haft bolmagn til að greiða kröfu Landsbankans samkvæmt áðurgreindum dómi Hæstaréttar 22. mars 2012. Þá kom fram í skýrslu hans að Dynjandi ehf. hefði glímt við fjárskort þegar greiðsla sú, sem um er fjallað í málinu, var innt af hendi.

Með hliðsjón af öllu framangreindu og með sérstakri skírskotun til þess að genginn var endanlegur dómur um fjárkröfu Landsbankans á hendur Dynjanda ehf., sem ljóst var að félagið gat ekki greitt, árangurslaust fjárnám hafði verið gert hjá félaginu um miðjan ágúst og nokkru síðar fjárnám sem var árangurslaust að hluta og gert á grundvelli áðurgreinds dóms Hæstaréttar, verður að telja að fyrirsvarsmanni stefnda, sem jafnframt var fyrirsvarsmaður Dynjanda ehf., hafi verið vel kunnugt að staða Dynjanda ehf. var orðin afar þröng þegar hér var komið sögu. Í þessu sambandi er einnig til þess að líta að áður en greiðslan var innt af hendi greiddi viðskiptamaður Dynjanda ehf., Netbókhald.is ehf., félaginu húsaleigu fyrirfram í 10 mánuði, en sú fyrirframgreiðsla á sér ekki stoð í húsaleigusamningi aðila og nær auk þess til lengra tímabils en þar greinir. Hefur fyrirsvarsmaður stefnda enga skýringu getað gefið á þessari óvenjulegu ráðstöfun. Þykir þetta benda eindregið til þess að fyrirsvarsmanni stefnda hafi verið kunnugt að gjaldþrotaskipti á búi Dynjanda ehf. væru yfirvofandi. Með vísan til alls framangreinds og gagna málsins að öðru leyti þykir stefndi ekki hafa sannað að hann hafi verið grandlaus um framkomna kröfu um gjaldþrotaskipti á búi félagsins þegar greiðslan fór fram. Er því fullnægt skilyrðum 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 til að verða við kröfu stefnanda um riftun.

Stefndi, sem var eins og að framan greinir, grandsamur um riftanleika greiðslunnar 5. september 2012, hafði hag af henni, sbr. 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Tjón stefnanda svarar til fullrar fjárhæðar greiðslunnar að frádregnum þremur innborgunum stefnda inn á reikning Dynjanda ehf. í september og október 2012, samtals að fjárhæð 589.476 krónur. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 2.810.524 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. maí 2013, en þá var mánuður liðinn frá birtingu stefnu í málinu, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnda gert að greiða stefnanda 627.500 krónur í málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn. Við uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Rift er greiðslu á skuld Dynjanda ehf. við stefnda, Bakka fiskvinnslu ehf., 5. september 2012 að fjárhæð 3.400.000 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 2.810.524 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. maí 2013 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 627.500 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness 08.05.2014