E-1022/2018

Mál þetta, sem var dómtekið 21. janúar sl., var höfðað 20. mars 2018.

Stefnandi er P-x-x S-x-x M-x-x, [...] í [...].

Stefndi er Summus ehf., [...] í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 427.026 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

I

Haustið 2016 hóf stefnandi störf hjá bílaleigunni FairCar, sem rekin er af stefnda. Þann 29. desember 2017 var stefnanda sagt upp störfum með bréfi stefnda þar sem fram kom að stefnanda væri sagt upp fyrirvaralaust vegna alvarlegra brota í starfi. Nánar tiltekið kom fram í bréfinu að stefnandi hefði misnotað stimpilklukku á vinnustað og þannig stolið fjármunum af stefnda. Auk þess kom fram í bréfinu að stefnandi hefði ítrekað orðið vís að alvarlegu broti í starfi er varðaði „vanrækslu við að vinna hluti ekki eftir fyrirmælum“, en það hefði bitnað á viðskiptavinum og „valdið lélegri þjónustugæðum“. Málsaðila greinir nokkuð á um aðdraganda uppsagnarinnar, en ekki er tölulegur ágreiningur um útreikning á dómkröfu stefnanda.

Hinn sama dag var eiginkonu stefnanda, A, sem starfaði með honum á bílaleigunni, afhent samhljóða uppsagnarbréf. Síðasti launaseðill stefnanda barst 31. janúar 2018. Þar voru greidd laun fyrir tímabilið 21. desember 2017 til 20. janúar 2018. Stefnandi fékk aðeins greidd laun fyrir eina viku af því tímabili, alls 40 vinnustundir, auk fjögurra tíma í yfirvinnu. Önnur laun hafa ekki verið greidd. Stefnandi er meðlimur í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur og nágrennis (VSFK).

Stefnandi byggir málshöfðun þessa á því að uppsögnin hafi verið óréttmæt og hann eigi því rétt til launa á uppsagnarfresti. Stefndi byggir aftur á móti á því að uppsögnin hafi verið réttmæt þar sem stefnandi hafi misnotað stimpilklukku stefnda í því skyni að svíkja af honum fé.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi, eiginkona hans og B, starfsmaður stefnda. Þá gaf skýrslu C, framkvæmdastjóri stefnda.

II

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að stefndi hafi rift ráðningarsamningi með óheimilum hætti. Stefnandi hafi ekki gerst brotlegur við ráðningarsamning með nokkrum þeim hætti sem heimilaði riftun hans. Meginregla íslensks vinnuréttar sé sú að ráðningarsamningi sé sagt upp með uppsagnarfresti, sem ráðist af ákvæðum ráðningarsamnings, kjarasamnings eða laga í hverju tilviki fyrir sig. Samkvæmt ákvæði 12.2 í kjarasamningi VSFK og SA nemi uppsagnarfrestur einum mánuði miðað við mánaðamót eftir þriggja mánaða samfellt starf hjá sama atvinnurekanda. Vinnuveitanda sé því aðeins heimilt að rifta ráðningarsamningi án fyrirvara hafi starfsmaður brotið svo alvarlega af sér í starfi að varði fyrirvaralausri uppsögn. Hann beri jafnframt sönnunarbyrðina fyrir því að brot hafi verið framið. Ellegar gætu atvinnurekendur komið sér undan því að virða samningsbundna uppsagnarfresti við starfsmenn með því einu að rifta ráðningarsamningum og vísa til háttsemi í starfi.

Við mat á því hvort brottrekstur á almennum vinnumarkaði hafi verið heimill hverju sinni sé jafnan tekið til skoðunar hvort yfirmaður hafi aðvarað starfsmann nægilega eða áminnt hann í aðdraganda brottreksturs. Sú skylda hvíli á atvinnurekanda að tilkynna launþega með sannanlegum hætti að láti hann ekki af tiltekinni háttsemi í starfi geti það valdið brottrekstri. Þá verði aðvörunin að bera það ótvírætt með sér að bæti viðtakandinn ekki ráð sitt þá verði ráðningarsamningi rift. Takist vinnuveitanda ekki að sanna að starfsmaður hafi verið upplýstur um að vanræksla í starfi geti leitt til fyrirvaralauss brottreksturs verði honum ekki stætt á því að segja viðkomandi upp án fyrirvara.

Stefndi hafi ekki sýnt fram á það með nokkrum hætti að stefnandi hafi brotið af sér í starfi þannig að varði brottrekstri án undangenginnar áminningar. Í fyrsta lagi feli sú háttsemi sem lýst hafi verið í bréfi stefnda, dags. 29. desember 2017, þ.e. að misnota stimpilklukku eða að vinna ekki eftir fyrirmælum, ekki í sér svo alvarleg brot í starfi að réttlæti uppsögn án fyrirvara. Þá séu tilvísanir til háttsemi í erindinu svo almennar að stefnanda sé með öllu ómögulegt að gera sér grein fyrir því til hvers þar sé vísað. Þannig liggi ekki fyrir hvort ráðningarsamningi hafi verið rift í beinu framhaldi af því að upplýst hafi verið um meint brot í starfi, en það sé þó ein af meginforsendum þess að ráðningarsamningi verði rift. Jafnframt liggi fyrir að stefndi hafi hvorki aðvarað né áminnt stefnanda með nokkrum hætti í aðdraganda brottreksturs. Enn fremur veki það óneitanlega athygli að þótt vísað sé til þess í bréfi dags. 29. desember 2017 að stefnandi hafi brotið af sér í starfi með alvarlegum hætti, skuli allt að einu hafa verið miðað við að síðasti starfsdagur hjá félaginu yrði 31. desember sama ár. Loks hafi fulltrúi hjá stéttarfélagi stefnanda upplýst að stefndi hefði leitað þangað veturinn 2017 í því skyni að fá aðstoð við að segja upp starfsmönnum með sem minnstum tilkostnaði. Í þessum tilgangi hafi meðal annars verið gerð tilraun til að flytja starfsmenn á milli stéttarfélaga til að stytta kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest.

Samandregið telji stefnandi forsendur hafa skort til að segja ráðningarsamningi stefnanda upp án fyrirvara. Stefnandi eigi því rétt til launa á uppsagnarfresti samkvæmt lágmarksákvæðum gildandi kjarasamnings, eins og stefnandi rekur nánar í stefnu, en eins og áður segir er ekki uppi tölulegur ágreiningur að þessu leyti.

Um lagarök sé vísað til laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Flóabandalagsins, sem VSFK tilheyri og gildi um ráðningarsamband aðila, sbr. lög nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sérstaklega ákvæða 1.3, 1.4, 4.1 og 12.2. Jafnframt sé vísað til laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, sérstaklega 1. gr. þeirra. Þá sé byggt á meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi misnotað stimpilklukku stefnda í því skyni að svíkja af honum fé í minnst tvö skipti, 5. og 8. desember 2017. Um þetta liggi fyrir staðfesting óháðs aðila, þ.e. samstarfsmanns stefnanda, sem enga ástæðu hafi til annars en að fara rétt með, öndvert við stefnanda.

Misnotkun stimpilklukku til þess að blekkja vinnuveitanda til að greiða starfsmanni fyrir vinnu sem hann hafi ekki lagt af mörkum falli ótvírætt undir XXVI. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að líkindum 248. gr. Þannig sé um að ræða mjög alvarlega, refsiverða háttsemi. Augljóslega geti vinnuveitandi ekki haft starfsmann í vinnu sem gerst hafi sekur um slíkt trúnaðarbrot, enda ekkert tilefni til þess að ætla að starfsmaðurinn láti af þeirri háttsemi sinni að flytja verðmæti frá vinnuveitanda sínum til sín með ólögmætum hætti hafi hann tækifæri til. Brot stefnanda séu því af þeim toga að stefnda hafi verið rétt og heimilt að segja honum upp fyrirvaralaust og án sérstakrar áminningar.

Stefndi hafi sagt stefnanda upp í beinu framhaldi af því að fullnaðarstaðfesting hafi legið fyrir á misnotkun stefnanda á stimpilklukku stefnda. Þannig hafi samstarfsmaður stefnanda ritað undir staðfestingu á misnotkuninni þann 29. desember 2017 og þann sama dag hafi stefnanda verið sagt upp störfum. Þannig hafi að hámarki nokkrar klukkustundir liðið á milli þess að brot stefnanda lá fyrir með ótvíræðum hætti og þess að honum hafi verið sagt upp störfum.

Varðandi ummæli í bréfi stefnda til stefnanda um að síðasti starfsdagur hans yrði 31. desember 2017 þá sé augljóst að vísað sé til þess tímamarks er stefndi muni hætta að greiða stefnanda laun. Þannig segi í 2. mgr. bréfsins: „Starfsmaður skal hætta störfum og skila af sér lyklum af húsnæði félagsins, starfsmannaklæðnaði og öðrum eignum félagsins í afgreiðslu félagsins, að Hólmbergsbraut 1 – 230 Reykjanesbæ, við móttöku þessa bréfs.“ Þannig megi öllum vera ljóst að stefnandi hafi verið látinn hætta störfum strax við uppsögn. Ummæli í stefnu um þetta atriði séu því hreinn útúrsnúningur. Það að stefndi hafi miðað launauppgjör við lok desember stafi af því einu að stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréfið í lok síðustu vaktar hans í desember, en hann hafi verið á leið í frí til Póllands. Það hafi því engin ástæða verið fyrir stefnda til þess að gera sérstakt launauppgjör fyrir stefnanda miðað við annað vinnutímabil en hjá öðrum starfsmönnum, enda hefði það engin áhrif haft á launagreiðslur til hans.

Um lagarök sé vísað til almennra reglna samninga- og vinnumarkaðsréttar.

IV

Ágreiningslaust er að stefnda hefði að öllu jöfnu borið að greiða stefnanda laun sem næmu einum mánuði ef honum yrði sagt upp störfum. Stefndi telur aftur á móti að sér hafi verið heimilt að segja stefnanda upp fyrirvaralaust vegna brota hans í starfi.

Með trúverðugum framburði vitnisins B, starfsmanns stefnda, telst sannað að stefnandi braut tvívegis í bága við starfsskyldur sínar gagnvart stefnda í desember 2017 með því að hafa í samráði við eiginkonu sína misnotað stimpilklukku og þar með áskotnast eða stuðlað að því að eiginkonu hans áskotnuðust hærri launagreiðslur sem námu samtals fáeinum klukkustundum. Aðrar ávirðingar á hendur stefnanda vegna starfa hans í þágu stefnda eru ósannaðar.

Ekkert liggur fyrir um að stefnanda hafi verið veitt áminning af nokkru tagi áður en stefndi sagði honum upp störfum þann 29. desember 2017. Forsenda þess að stefndi gæti neitað stefnanda um kjarasamningsbundinn rétt til launa sem næmu uppsagnarfresti hans var þó að trúnaðarbrot stefnanda væri svo alvarlegt að slíkt réttlætti fyrirvaralausa uppsögn. Að mati dómsins var þessu skilyrði aftur á móti ekki fullnægt í málinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. febrúar 2014 í máli nr. 582/2013 og dóm Hæstaréttar 24. nóvember 2016 í máli nr. 75/2016.

Að þessu virtu ber að fallast á kröfu stefnanda um að stefnda verði gert að greiða stefnanda fjárhæð sem samsvarar launum í einn mánuð. Í greinargerð stefnda kemur fram að ekki sé tölulegur ágreiningur um útreikning kröfunnar. Við aðalmeðferð málsins byggði lögmaður stefnda þó á því að ef til þess kæmi að fallist yrði á greiðsluskyldu stefnda þá bæri að lækka kröfufjárhæðina um 69.214 krónur vegna atvinnuleysisbóta sem stefnanda hlotnuðust í janúar 2018, en upplýsingar um þær greiðslur voru lagðar fram eftir að greinargerð var skilað. Lögmaður stefnanda féllst á þessa málaleitan. Í samræmi við þetta verður stefnda gert að greiða stefnanda 357.812 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 kr., að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Er í þeim efnum litið til þess að samhliða máli þessu hefur annað nokkuð sambærilegt mál verið rekið af eiginkonu stefnanda gegn stefnda.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kvk-nf K-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið E-kk-nf P-kk-nf T-kk-nf lögmaður.

A-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Summus ehf., greiði stefnanda, P-x-x S-x-x M-x-x, 357.812 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

A-kk-nf H-kk-nf