E-3704/2013

Mál þetta, sem tekið var dómtekið 28. apríl sl., er höfðað af Ö-kvk-þgf K-kvk-þgf P-kvk-þgf, Hagamel 51, Reykjavík, með stefnu birtri 18. september 2013, á hendur P-kk-þgf V-kk-þgf, Selbraut 11, Seltjarnarnesi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til refsingar og að dæmd verði ómerk eftirfarandi ummæli:

„Fréttamaður RÚV í Brussel falsar ummæli forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins“

„Fréttamaður RÚV er viljandi og af yfirlögðu ráði að fela þá staðreynd“ og

„Fréttafölsunin er í þágu þeirrar blekkingar.“

Þá er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 500.000 kr. í miskabætur, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 26. september 2013 til greiðsludags. Að auki krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hennar hendi.

II

Málavextir

Hinn 16. júlí 2013 flutti stefnandi, sem starfaði sem fréttamaður á fréttastofu Ríkisútvarpsins, frétt sem mál þetta varðar. Fréttinni, sem útvarpað var í hádegisfréttatíma, varðar aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Fram kemur í fréttinni að S-kk-nf D-kk-nf G-kk-nf forsætisráðherra, segði að skýrsla um gang aðildarviðræðna við Evrópusambandið yrði lögð fyrir Alþingi þá um haustið. Forsætisráðherra hefði hitt þá H-x-x V-x-x R-x-x, forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins, og J-x-x M-x-x B-x-x, forseta framkvæmdarstjórnar Evrópusambandsins, í morgun en S-kk-nf D-kk-nf væri nú í opinberri heimsókn í Brussel. Staða aðildarviðræðna yrði rædd á fundi morgundagsins. S-kk-nf D-kk-nf tilkynnti í yfirlýsingu að loknum fundi með V-x-x R-x-x að næstu skref aðildarviðræðna yrðu ákveðin á Alþingi í haust. Í viðtali við fréttamann segir forsætisráðherra: Það yrði lögð fram á Alþingi greinargerð um viðræðurnar fram til þessa og þróun Evrópusambandsins sjálfs og í framhaldi af því myndu menn meta næstu skref. Fréttamaðurinn spyr þá forsætisráðherra: En er það svo ekki eðlilegt framhald af þessum viðræðum í þinginu að það verði boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu þá fyrr en seinna? Forsætisráðherra svarar: Það auðvitað blandast inn í þetta ýmis önnur mál eins og þetta stóra mál sem er deilan um makrílinn. Ég efast um að Evrópusambandinu þætti það henta og hvað þá öðrum að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið ef að menn væru á sama tíma í verulegum átökum vegna grundvallarhagsmuna þjóðarinnar við Evrópusambandið. Þá lætur fréttamaður þess getið að V-x-x R-x-x hafi sagt að sambandið hefði skilning á stöðu mála á Íslandi. Markmiðið væri að vinna áfram að sterku sambandi milli ESB og Íslands hvort sem aðildarviðræður héldu áfram eða ekki. Í beinu framhaldi af því heyrist í V-x-x R-x-x þar sem hann segir á ensku: Our aim is to continue working for a strong relationship between European Union and Iceland either within og outside the accession process.

Sama dag birti stefndi, sem hefur starfað í samtökunum Heimsýn sem eru andvíg aðild Íslands að Evrópusambandinu, grein um fréttina á bloggvefnum blogg.is. Umræddur vefur er rekinn af Árvakri hf., útgáfufélagi Morgunblaðsins, og birtist á forsíðu www.mbl.is, vefútgáfu nefnds dagblaðs. Af forsíðunni getur fólk haldið áfram inn á blogg einstaka notenda (bloggara) blogg.is, m.a. stefnda. Fyrirsögn greinar stefnda er: RÚV falsar ummæli forseta ESB. Greinin er svofelld:

„Fréttamaður RÚV í Brussel falsar ummæli forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins, [V]a-e-x R-e-x, til að þau falli betur að málstað ESB-sinna. Í hádegisfréttum RÚV segir [V]a-e-x að hann vonist til að ESB og Ísland haldi góðu sambandi ,,either within or outside the accession process“. (3:31).

Orð [V]an Rompuy er ekki hægt að þýða á annan veg en þann að val Íslands standi um að vera í aðlögunarferli eða ekki. En ESB-sinnaður fréttamaður RÚV þýðir orð forseta leiðtogaráðsins á þennan veg: ,,hvort sem aðildarviðræður halda áfram eða ekki.‟

Fréttamaður RÚV er viljandi og af yfirlögðu ráði að fela þá staðreynd að eina leiðin inn í Evrópusambandið er leið aðlögunar þar sem umsóknarríki jafnt og þétt tekur upp lög og regluverk sambandsins.

Fréttafölsunin er í þágu þeirrar blekkingar ESB-sinna að hægt sé að ljúka óskuldbindandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið og fá samning til að kjósa um. Það er einfaldlega ekki hægt, aðlögun er eina leiðin inn í Evrópusambandið.

Í kvöldfréttum sjónvarps flutti stefnandi aftur frétt af fundi forsætisráðherra með áhrifamönnum innan Evrópusambandsins. M.a. var spiluð sama upptaka af V-x-x R-x-x og var í hádegisfréttum þar sem hann sagði: Our aim is to continue working for a strong relationship between European Union and Iceland either within og outside the accession process. Í kvöldfréttunum var orðið accession process þýtt sem aðildarferli en ekki aðildarviðræður líkt og í hádegisfréttum útvarps.

Með bréfi, dagsettu 14. ágúst 2013, gerði stefnandi athugasemdir við greind skrif stefnda. Taldi hún þau fela í sér refsivert athæfi skv. ákvæðum XXV. kafla almennra hegningarlaga og bótaskylt skv. því. Stefnda var gefinn kostur á að bregðast við þeim sjónarmiðum innan 15 daga frá ritun bréfsins en hann varð ekki við þeirri beiðni.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að þær aðdróttanir sem settar séu fram af hálfu stefnda í greindum skrifum, og sé beint að stefnanda, séu rætnar og illskeyttar. Þær vegi að mannorði stefnanda og séu til þess fallnar að meiða æru hennar. Hún sé borin þeim sökum að ljúga vísvitandi að þjóðinni í blekkingarskyni, sögð falsa ummæli forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins og falsa fréttir, sbr. þau orð og orðasambönd sem krafist er að ómerkt verði með dómi. Þó að stefnandi sé ekki nafngreind sé af samhenginu ljóst að það sé hún sem eigi í hlut og aðdróttanirnar beinist að henni og starfsheiðri hennar.

Stefnandi telur að hvað sem líði meiningarmuni um það hvort þýða beri enska orðasambandið „accession process“ sem aðildarviðræður eða aðildarferli, þá geti slíkur meiningarmunur ekki réttlætt að ráðist sé gegn æru stefnanda með greindum hætti. Með ummælum sínum hafi stefndi farið út fyrir það sem talist geti málefnaleg gagnrýni og út fyrir þau mörk, sem stjórnarskrárvörðu tjáningarfrelsi séu sett.

Stefnandi vísar til þess að ærunni og friðhelgi einkalífs sé búin vernd með ákvæðum XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt 235. gr. varði það sektum eða fangelsi allt að einu ári, ef maður dróttar að öðrum manni, einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða ber slíka aðdróttun út. Með tilgreindum ummælum sínum, hafi stefndi borið stefnanda á brýn óheiðarlega, ólögmæta, refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi. Í aðdróttunum stefnda felst að stefnandi svíki æðstu skyldu hvers blaðamanns að virða staðreyndir og greina satt og rétt frá þeim. Í aðdróttun stefnda felist þau brigsl í garð stefnanda að hún ljúgi þess í stað vísvitandi að þjóðinni í fréttaflutningi sínum. Hér sé svo mjög að starfsheiðri stefnanda vegið að það sé augljóslega til þess fallið að verða virðingu hennar til hnekkis að verða fyrir því að stefndi drótti slíku að henni. Birting þessara skrifa varðar við ákvæði tilvitnaðrar refsilagagreinar að öðrum refsiskilyrðum fullnægðum, en ásetning sinn til brotsins hafi stefndi staðfest með þeim skrifum sem hann hafi birt eftir að hann hafi móttekið athugasemdabréf stefnanda, auk þess sem skrifin sem slík beri þaðmeð sér. Um fullframið brot sé að ræða, en fullframningarstigið miðist við að ærumeiðing þurfi ekki að hafa þau áhrif að særa sjálfsvirðingu eða hnekkja mannorði, aðeins er tilskilið að hún sé til þess fallin.

Stefnandi vísar til þess að í meiðyrðamáli megi dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk, ef sá krefst þess sem misgert sé við, sbr. 1. mgr. 241. gr. hgl. og sé krafa stefnanda um ómerkingu tilgreindra ummæla stefnda stutt með vísan til þessa. Þá kveði ákvæði 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum á um skyldu þess sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn æru annars manns til að greiða þeim miskabætur sem misgert er við, sbr. b-lið lagaákvæðisins og er miskabótakrafa stefnanda studd vísan til þeirra ákvæða.

Um lagarök vísi stefnandi til ákvæða XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum 235. gr. laganna. Þá vísi hann til 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til stuðnings miskabótakröfu. Stefndi hafi birt umstefnd ummæli sín á www.mbl.is sem sé rafrænn ritmiðill skv. 32. tl. 1. mgr. 2. gr. fjölmiðlalaga nr. 38/2011, sbr. 3. gr. þeirra um gildissvið. Hann hafi ritað þau og birt undir eigin nafni og fari því um ábyrgð hans samkvæmt a-lið 1. mgr. 51. gr. fjölmiðlalaga. Um málssóknarheimild og aðild stefnanda sé vísað til 3. tl. 242. gr. og ákvæða IV. kafla almennra hegningarlaga.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er hvað varðar ummælin ,,Fréttamaður RÚV í Brussel falsar ummæli forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins‟ vísað til þess að samkvæmt viðurkenndum orðabókum sé sögnin að ,,að falsa‟ skilgreind sem ,,svíkja, villa, afbaka, afskræma‟ annars vegar og hins vegar ,,draga á tálar og búa til svikinn hlut‟. Í daglegu tali þekkist orðið ,,falsspámaður‟ í merkingunni að einhver sé ómarktækur. Stefndi mótmælir því að hann hafi borið stefnanda á brýn refsiverða háttsemi. Hið rétt sé að stefndi hafi gagnrýnt RÚV fyrir að falsa, þ.e. búa til svikna vöru og afbaka orð forseta leiðtogaráðs ESB. Engin refsing sé fyrir því að afbaka orð í opinberri umræðu. Með því að leiðrétta þýðinguna á ,,accession process‟ í sjónvarpsfréttum RÚV samdægurs, sé komin viðurkenning á því að orð forseta leiðtogaráðs ESB hafi verið afbökuð, þ.e. fölsuð, í hádegisfréttum RÚV fyrr um daginn.

Vegna fullyrðinga stefnanda þess efnis að æðsta skylda blaðamanns sé að ,,virða staðreyndir og greina satt og rétt frá‟ þá bendir stefndi á að tilfellið sé að stefnandi hafi ekki virt staðreyndir og ekki greint satt og rétt frá þegar hann hafi þýtt orð forseta leiðtogaráðs ESB, ,,accession process‟, sem ,,aðildarviðræður‟. Þýðingin sé beinlínis röng, og þjóni aðeins þeim tilgangi að draga fjöður yfir þá staðreynd að eina leið umsóknarríkis inn í ESB sé leið aðlögunar. RÚV hafi viðurkennt ranga þýðingu með því að þýða orð forseta leiðtogaráðsins í kvöldfréttum sjónvarps 16. júlí 2013 sem ,,aðildarferli‟. Ef sú þýðing hefði verið notuð í hádegisfréttum hefði stefndi ekki ritað bloggið ,,RÚV falsar ummæli forseta ESB‟ enda þá ekki tilefni til þess. Vísar stefndi til þess að í XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, í 239. gr., sé kveðið á um refsileysi ef sá sem telur brotið á sér hefur gefið tilefni til meintra ærumeiðinga með ótilhlýðilegri háttsemi. Stefndi hafi verið í góðri trú að leiðrétta sannanlega rangan fréttaflutning og beint orðum sínum að fréttastofu RÚV, samanber fyrirsögn bloggsins, ,,RÚV falsar ummæli forseta ESB‟.

Hvað varði ummælin ,,Fréttamaður RÚV er viljandi og af yfirlögðu ráði að fela þá staðreynd‟ þá vísar stefndi til þess að allir sem minnstu þekkingu hafi á blaðamennsku og starfsemi fréttadeilda viti að á hverjum degi sé vinsað út fjölmörgum fréttum og staðreyndum og aðeins birt brot af þeim í fréttatímum. Ummælin séu að því leyti aðeins lýsing á hversdagslegri starfsemi blaða- og fréttamanna. Þær fréttir og staðreyndir sem ekki koma fyrir í fréttum RÚV séu faldar í merkingunni að þær komi ekki fyrir sjón og heyrn almennings. Það geti ekki verið refsivert að segja frá því hvernig fréttastofa RÚV starfi. Í umræðu um hlutverk og frammistöðu fjölmiðla sé oft deilt um það á hvaða forsendum val á fréttum fari fram. Með ummælunum ,,Fréttamaður RÚV er viljandi og af yfirlögðu ráði að fela þá staðreynd‟, sé stefndi einmitt að vekja athygli á því hverju hafi verið sleppt í fréttinni: ,,að eina leiðin inn í Evrópusambandið er leið aðlögunar þar sem umsóknarríki jafnt og þétt tekur upp lög og regluverk sambandsins.‟ Þessi staðreynd útskýri hvers vegna ferlið inn í ESB heitir ,,accession process‟ á ensku og aðlögunarferli á íslensku. Öll frétt RÚV beri það á hinn bóginn með sér að ætlunin hafi ekki verið upplýsa á hlutlægum forsendum heldur draga upp tiltekna mynd af ESB-ferlinu sem hliðholl er fylgjendum aðildar.

Hvað varði ummælin ,,Fréttafölsunin er í þágu þeirrar blekkingar‟ þá vísi stefndi til þess að hér sé um að ræða ályktun af fyrri ummælum annars vegar og hins vegar af frétt RÚV í heild sinni og hvaða stjórnmálalegu og hugmyndafræðilegu sjónarmiðum hún þjóni. Að vekja athygli á rangri þýðingu og afbökun orða feli ekki í sér ásökun um refsiverða háttsemi. Ályktunin sem dregin sé af þessari háttsemi RÚV verður ekki skiljanleg nema í heild sinni: Fréttafölsunin er í þágu þeirrar blekkingar ESB-sinna að hægt sé að ljúka óskuldbindandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið og fá samning til að kjósa um. Það er einfaldlega ekki hægt, aðlögun er eina leiðin inn í Evrópusambandið. Stefndi hafi sett tilvísun í fréttina til að allir lesendur bloggfærslunnar gætu hlustað á upptöku af fréttinni og borið saman við ályktanir stefnda.

Stefndi vísar til þess að þýðingin á orðum V-x-x R-x-x standist ekki þær gæðakröfur og fagleg vinnubrögð sem kveðið sé um í lögum nr. 23/2013 um Ríkisútvarpið. Með rangri þýðingu hafi RÚV dregið taum ESB-sinna sem haldi fram þeirri blekkingu að hægt sé að klára aðildarviðræður án aðlögunar. Fréttin hafi ekki verið óháð stjórnmálalegum og hugmyndafræðilegum hagsmunum þar sem hún hafi haldið fram einsleitri mynd af samskiptum Íslands og Evrópusambandsins og hlaðið undir afstöðu fylgismanna aðildar sem standi fyrir undirskriftasöfnun um að klára viðræður sem þó sé ekki er hægt að klára án aðlögunar.

Stefndi mótmælir því að málefnaleg og rökstudd gagnrýni hans á frétt RÚV hafi vegið að virðingu stefnanda og starfsheiðri. Ákvæði 235. gr. almennra hegningarlaga geti ekki verið notuð til að þagga niður umræðu um samfélagsleg álitamál og hvernig stofnanir samfélagsins valdi hlutverki sínu. Stefnandi hafi eingöngu verið gagnrýndur fyrir starf sitt sem fréttamaður RÚV. Stefndi mótmælir öðrum ásökunum stefnanda, s.s. að orð stefnda séu ,,rætin og illskeytt‟.

Stefndi telur að frétt RÚV hafi ekki uppfyllt lýðræðislegar grundvallarreglur um starfsemi fjölmiðlaveitu, samkvæmt fjölmiðlalögum nr. 38/2011, sbr. 26. gr. laganna. Gagnrýni á fréttina sé því sannanlega í þágu almannahagsmuna. RÚV hafi hvorki gætt að hlutlægni né nákvæmi í fréttinni, sem sé tilefni málshöfðunarinnar, og enn síður að mismunandi sjónarmiðum í því álitamáli sem um ræði, þ.e. hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki.

Stefndi telur að ummæli hans séu innan þess tjáningarfrelsis sem 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 11. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, tryggi sérhverjum þegn þessa lands, sbr. og 10. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, líkt og íslenskir dómstólar og Mannréttindadómstóll Evrópu hafi túlkað tjáningarfrelsið í dómum sínum hin síðari ár. Ummælin séu því hvorki refsiverð né bótaskyld. Ummælin séu gagnrýni og gildisdómur um fréttaflutning sem halli réttu máli. Þau séu ekki úr hófi og í þágu málefnalegrar umræðu. Ummælin verði að skýra með hliðsjón af grundvallarreglu íslenskrar stjórnskipunar um frelsi manna til að tjá sig í ræðu og riti. Tjáningarfrelsið nái einnig til þeirra ummæla sem kunna að hneyksla og ýta við valdastofnunum og starfsstéttum sem telja sig hafna yfir gagnrýni. Tjáningarfrelsið gegni lykilhlutverki í lýðræðissamfélagi við að veita aðhald stofnunum sem fara með opinbert vald, líkt og RÚV.

Stefndi telur að ekki sé unnt að aðskilja stöðu stefnanda frá stöðu RÚV í máli þessu. Stefnandi fái á sig gagnrýnina vegna starfa sinna hjá RÚV, sem beri ábyrgð á vinnu og fagmennsku stefnanda. RÚV og starfsmenn stofnunarinnar áskilji sér rúman rétt til að fjalla um menn og málefni, stundum með þeim afleiðingum að RÚV og fréttamenn fá á sig stefnu vegna meiðyrða. Sá réttur sem RÚV og starfsmenn vilji njóta til tjáningarfrelsis geti ekki verið minni eða þrengri hjá þeim sem gagnrýna RÚV og dagskrárefni starfsmanna stofnunarinnar.

Stefndi vísar til þess að Hæstiréttur hafi í máli nr. 321/2008 ekki skilgreint blogg og bloggheima sem hefðbundna fjölmiðla, líkt og stefnandi haldi fram. Umræðu í bloggi megi jafna við almenna umræðu manna á meðal en ekki við fjölmiðlun á borð við útvarp, sjónvarp eða dagblöð. Stefnandi hafi átti þess kost, líkt og stefndi, að taka þátt í umræðunni á bloggi en hafi kosið að ráða sér lögfræðing til að höfða dómsmál. Stefndi telur að tilvísun stefnanda til a-liðar 1. mgr. 51. gr. fjölmiðlaga nr. 38/2011 með breytingum, varðandi ábyrgð stefnda, eigi ekki við. Stefndi felst á höfundarábyrgð sína en hann tekur fram að hann hafi ekki samþykkt miðlun þeirra ummæla, sem hér um ræði, og sé því samkvæmt laganna hljóðan ekki ábyrgur fyrir miðlun þeirra.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvort tiltekin ummæli, er stefndi lét falla á vefnum blogg.is 16. júlí 2013, feli í sér ærumeiðandi aðdróttun í garð stefnanda. Ummælin er að finna í grein stefnda er ber yfirskriftina RÚV falsar ummæli forseta ESB en tilefni greinaskrifanna var frétt sem stefnandi, sem þá starfaði á fréttastofu Ríkisútvarpsins, flutti í hádegisfréttum útvarps sama dag. Birtist greinin á svæði stefnda á blogg.is sem Árvakur hf., útgáfufélag Morgunblaðsins, rekur. Á vefútgáfu sama dagblaðs, mbl.is, er á forsíðu að finna slóðir á svæði einstaka notenda bloggvefsins, m.a. stefnda, undir fyrirsögninni blogg.is. Þar eru enn fremur birt sérstaklega vinsæl og ný blogg notenda blogg.is. Samkvæmt framlögðum gögnum er blogg stefnda mest lesna bloggið á blogg.is. Í notendaskilmálum fyrir blogg.is er fjallað um ábyrgð notenda blogg.is. Er notanda óheimilt að miðla eða dreifa efni sem felur í sér áreiti, hótanir eða telst vera ærumeiðandi, óviðurkvæmilegt, klámfengið eða kann að vera til þess fallið að brjóta í bága við lög og reglur. Þá kemur fram að blogg.is sé heimilt að loka eða breyta blogginu í heild eða að hluta og/eða takmarka aðgang að því. Blogg.is áskilur sér allan rétt til að fjarlægja eða breyta efni sem birtist á blogginu telji umsjónarmenn bloggsins það vera ósamrýmalegt notendaskilmálunum. Blogg.is sé heimilt að loka fyrir aðgang notanda að blogginu. Blogg.is hafi ákvörðunarvald um það hvort aðgangi verði lokað í heild eða að hluta og hvaða ástæður leiði til þess að ákvörðun um aðgang sé tekin. Þá kemur fram að blogg.is beri ekki ábyrgð á tjóni sem notandi kunni að verða fyrir vegna lokunar aðgangs. Með hliðsjón af þeirri ritstjórn sem blogg.is lýtur telst blogg.is vera fjölmiðill í skilningi 13. tl. 1. mgr. 2. gr. fjölmiðlaga nr. 38/2011. Fer því um ábyrgð stefnda á ummælunum samkvæmt IX. kafla þeirra laga. Þar sem stefndi ritaði grein sína í eigin nafni ber hann ábyrgð á henni á grundvelli a-liðar 1. mgr. 51. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Í 2. mgr. ákvæðisins segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós skoðanir sínar, en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir á tjáningarfrelsi megi þó aldrei í lög leiða. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins má tjáningarfrelsi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samræmist lýðræðishefðum. Viðurkennt er að þátttakendur í opinberri umræðu um mikilvæg þjóðfélagsleg málefni hafi rýmra tjáningarfrelsi en ella og hefur það áhrif á mat á því hvaða skorður hagsmunir annarra setja tjáningarfrelsinu. Strangar kröfur verður að gera til takmarkana á þjóðfélagslegri umræðu. Málefnið sem var til umfjöllunar í grein stefnda fellur undir það að vera mikilvægt þjóðfélagslegt málefni en umræður um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu, og málefni því tengd, hafa verið eitt aðalátakamál íslenskra stjórnmála um árabil. Enn fremur er til þess að líta að stefnandi flutti frétt þá sem varð tilefni skrifa stefnda sem fréttamaður Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið er að öllu leyti í eigu íslenska ríkisins og er rekstur þess að stærstum hluta fjármagnaður af almannafé. Gegnir stofnunin mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi en samkvæmt 1. gr. laga nr. 23/2013 um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, er Ríkisútvarpinu falin framkvæmd laganna hvers markmið er að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni í íslensku samfélagi. Í lögunum eru gerðar strangar kröfur til Ríkisútvarpsins er það sinnir lýðræðislegu hlutverki sínu sem fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu, sbr. 3. gr. þeirra. Umræður um starfshætti Ríkisútvarpsins, og þeirra er þar starfa, á því erindi til almennings og er enn fremur hluti af þjóðmálaumræðu. Leiða framangreind sjónarmið til þess að játa verður stefnda aukið svigrúm til tjáningar en ella.

Í frétt þeirri sem stefnandi flutti í hádegisfréttatíma útvarpsins er fjallað um fund forsætisráðherra, S-kk-ef D-kk-ef G-kk-ef, með áhrifamönnum innan Evrópusambandsins og framtíð aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið. Hefur stefnandi eftir H-x-x V-x-x R-x-x, forseta leiðtogaráðs Evrópusambandsins, að sambandið hefði skilning á stöðu mála á Íslandi. Markmiðið væri að vinna áfram að sterku sambandi milli ESB og Íslands hvort sem aðildarviðræðurnar héldu áfram eða ekki. Í beinu framhaldi af því heyrist í V-x-x R-x-x þar sem hann segir á ensku: Our aim is to continue working for a strong relationship between European Union and Iceland either within og outside the accession process. Stefndi fullyrðir grein sinni á blogg.is að með því að þýða orðin accession process sem aðildarviðræður en ekki aðlögunarferli hafi stefnandi falsað ummæli viðmælandans. Fullyrðir stefndi jafnframt að stefnandi sé viljandi og að yfirlögðu ráði að fela þá staðreynd að eina leiðin inn í Evrópusambandið sé leið aðlögunar þar sem umsóknarríki taki jafnt og þétt upp lög og regluverk sambandsins. Fréttafölsunin sé í þágu þeirrar blekkingar ESB-sinna að hægt sé að ljúka óskuldbindandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið og fá samning til að kjósa um. Það sé einfaldlega ekki hægt, aðlögun sé eina leiðin inn í Evrópusambandið.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að með framangreindum ummælum sínum hafi stefndi borið stefnanda á brýn óheiðarlega, ólögmæta, refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi. Stefnandi hefur í engu reynt að renna stoðum undir þá málsástæðu að sú háttsemi að falsa fréttir sé refsiverð og verður ekki séð að lög standi til þess. Hins vegar getur dómurinn fallist á að það að falsa fréttir sé óheiðarleg og siðferðislega ámælisverð háttsemi. Þá myndi sú háttsemi fréttamanns hjá Ríkisútvarpinu að falsa fréttir ganga gegn þeim kröfum sem gerðar eru til starfshátta fjölmiðilsins í 4. mgr. 3. gr. laga nr. 23/2013.

Af gögnum málsins má ráða að áhöld eru um þýðingu orðanna accession process en í kvöldfréttum sjónvarps voru þessi sömu orð V-x-x R-x-x þýdd sem aðildarferli en ekki aðildarviðræður, líkt og í hádegisfréttum útvarps. Stefndi telur hins vegar að rétt þýðing orðanna sé aðlögunarferli og færir fyrir því rök í grein sinni sem greinilega mótast af hans pólitísku sýn um eðli umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Umfjöllun stefnda og ályktanir hans voru því ekki að tilefnislausu þótt fulldjúpt væri tekið í árinni að fullyrða að þýðingin aðildarviðræður væri fölsun. Í grein stefnda var að finna slóð á frétt stefnanda og gátu lesendur greinarinnar því myndað sér sjálfstæða skoðun á því hvort gildisdómar stefnda væru á rökum reistir, en gagnvart þeim, sem ekki voru sama sinnis, dæmdu orð hans sig sjálf. Þrátt fyrir að ummæli stefnda um fölsun og blekkingu hafi verið hvöss verða þau af þessum sökum, og að gættum rétti hans samkvæmt 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, ekki ómerkt. Með vísan til framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið K-kk-nf Þ-kk-nf hrl.

Stefndi flutti mál sitt sjálfur.

K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, P-kk-nf V-kk-nf, er sýknaður af kröfum stefnanda, Ö-kvk-ef K-kvk-ef P-kvk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf S-kvk-nf