E-1817/2012

Mál þetta sem er riftunarmál á grundvelli XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, var höfðað 23. apríl 2012, en þingfest 24. maí sama ár. Málið var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 28. nóvember sl.

Stefnandi er Glitnir hf., Sóltúni 26, Reykjavík, en stefndi er Deutsche Bank AG., Winchester House, 1 Great Winchestar Street, London, Bretlandi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði yfirlýsingu stefnda um skuldajöfnuð 1. desember 2008, þar sem stefndi skuldajafnaði kröfu sinni á hendur stefnanda samkvæmt lausafjársamningi, dags. 29. janúar 2008, á móti kröfu stefnanda á hendur stefnda samkvæmt ISDA rammasamningi stefnanda og stefnda dags. 7. maí 1998. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins en til vara sýknu. Þá krefst hann málskostnaðar.

Í þessum þætti málsins er stefnandi þess varnaraðili en stefndi sóknaraðili. Eingöngu er hér til úrlausnar krafa stefnda um frávísun málsins, ásamt kröfu hans um málskostnað af því tilefni. Stefnandi krefst þess að kröfunni verði hafnað. Hann gerir ekki kröfu um að málskostnaður verði ákveðinn sérstaklega vegna þessa þáttar málsins en krefst þess að til þessarar málsmeðferðar verði litið þegar málskostnaður verði endanlega ákvarðaður í því.

I

Til stuðnings kröfu sinni um frávísun málsins vísar sóknaraðili til þess að varnaraðili höfði mál þetta fyrir varnarþingi hér á landi með vísan til 4. mgr. 103. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, eins og greininni hafi verið breytt með lögum nr. 146/2011, sem tekið hafi gildi 26. október 2011. Í málinu krefjist varnaraðili hins vegar riftunar á skuldajöfnuði sóknaraðila sem lýst hafi verið yfir 1. desember 2008.

Með hinum nýju lögum, nr. 146/2011, hafi verið hróflað við þætti í myndun réttarstöðu aðila sem liðinn hafi verið við gildistöku laganna, það er þeim skuldajöfnuði sem sóknaraðili hafi lýst yfir og sem varnaraðli leitist við að rifta í málinu. Atvikin hafi gerst og lögskiptunum hafi þannig lokið fyrir gildistöku umræddra laga. Skuldajöfnuðurinn hafi ekki skapað varanlegt ástand, heldur hafi lögskiptunum lokið með honum. Að óbreyttum lögum hefði réttarstaðan verið sú að varnaraðili hefði þurft að innheimta þá fjárhæð sem hann telji sig eiga inni hjá sóknaraðila eftir þeim erlendu lögum sem um kröfuna gildi og fyrir erlendu varnarþingi sóknaraðila, þ.e. annað hvort fyrir enskum dómstólum samkvæmt ISDA rammasamningnum eða á heimilisvarnarþingi sóknaraðila.

Sé miðað við málatilbúnað varnaraðila, óháð þeim efnislegu vörnum sem sóknaraðili hafi fram að færa, sé ljóst að réttarstaða aðila sé í öllum atriðum önnur eftir gildistöku laga nr. 146/2011 og megi þá nefna sem dæmi að riftunarreglur laga nr. 21/1991 geti ákvarðað niðurstöðu málsins en þær hefðu annars ekki komið til skoðunar í málinu. Þannig feli breytingarnar í sér skerðingu á efnislegum rétti sóknaraðila og brjóti gegn rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi, sem honum sé tryggður með ákvæðum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. mgr. 1. gr. 1. samningsviðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Byggi stefndi og á að með þeirri breytingu sem orðið hafi á varnarþingsreglum, sem í raun hafi verið ætlað að gera efnislegar varnir aðila í stöðu sóknaraðila að engu, hafi verið gengið gegn rétti sóknaraðila til aðgangs að dómstólum. Að sama skapi fari lög nr. 146/2011 í bága við lögmætar væntingar sóknaraðila sem njóti verndar samkvæmt 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. mgr. 1. gr. 1. samningsviðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Leiði lagabreytingin meðal annars til þess, sé miðað við málatilbúnað varnaraðila og óháð efnislegum vörnum sóknaraðila, að krafa sóknaraðila ónýtist að miklu leyti og ráðstöfunarréttur sóknaraðila yfir kröfunni takmarkist verulega.

Við meðferð einkamála beri að hlýta þeim kröfum sem fram komi í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og Mannréttindasáttmála Evrópu. Í þessu máli verði því að miða við að reglur um lagaskil leiði til þess að vísa beri málinu frá dómi, þar sem það sé höfðað á röngu varnarþingi, sbr. sérstaklega 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Af hálfu varnaraðila er einkum byggt á því að slitameðferð á búi hans fari fram á Íslandi og um hana gildi íslensk lög. Málið sé þingfest fyrir héraðsdómi Reykjavíkur eins og mælt sé fyrir um í 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki eins og þeirri lagagrein var breytt með 1. gr. laga nr. 146/2011. Varnaraðili byggir á því að lögskiptum aðila geti ekki talist hafa verið lokið á þeim tíma sem sóknaraðili haldi fram enda hafi varnaraðili enn notið heimildar til að höfða riftunarmál vegna lögskipta þeirra við höfðun máls þessa. Varnaraðili byggir og á því að lög nr. 146/2011 hafi ekki falið í sér breytingu sem hafi efnisleg áhrif á deilu aðila og geti sóknaraðili komið að öllum efnisvörnum í málinu þar á meðal vörnum sem lúti að því hvaða lögum verði að réttu beytt við úrlausn þess.

III

Með lögum nr. 146/2011, sem öðluðust gildi 26. október 2011, var mælt fyrir um skyldu slitastjórnar til að þingfesta riftunarmál sem höfðuð verði á grundvelli riftunarreglna XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við þann dómstól þar sem fjármálafyrirtæki var tekið til slita. Mál þetta var þingfest 24. maí 2012. Með lögfestingu þessarar reglu var að mati dómsins hvorki gengið á rétt sóknaraðila til aðgangs að dómstólum né fólst í henni takmörkun á heimild hans til að færa fram efnisvarnir í máli því sem hér er til meðferðar. Breyta tilvísanir hans til enskra og franskra dómsúrlausna engu um þetta. Verður í þessu sambandi að hafa í huga að heimild til beitingar riftunarreglna laga nr. 21/1991 við slit fjármálafyrirtækis innan íslenskrar lögsögu kom ekki í íslensk lög með umræddri lagasetningu og hefur slík regla verið í lögum frá því áður en stofnað var til þeirra lögskipta sem aðilar máls þessa deila um. Eru því engin efni til þess að líta svo á að með setningu laga nr. 146/2011 hafi verið gerð afturvirk breyting á réttarstöðu sóknaraðila þannig að hann geti talist af þeim sökum hafa glatað efnislegum réttindum sem hann að öðrum kosti hefði notið. Verður enda ekki kveðið upp úr um það fyrirfram á grundvelli þeirra gagna og röksemda sem færð hafa verið fram hér fyrir dómi hvort og þá að hvaða marki úrlausn sakarefnis máls þessa gæti orðið á annan veg í meðförum ensks dómara en íslensks, en fyrir liggur að hluti efniságreinings aðila lýtur að því hvors lands lögum skuli beita við úrlausnina. Þegar af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar eru ekki efni til annars en telja að dómurinn hafi lögsögu til að leysa úr ágreiningi aðila, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og verður kröfu sóknaraðila um frávísun málsins því hafnað, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar.

Rétt þykir að ákvörðun um málskostnað bíði endanlegrar niðurstöðu í málinu.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 en uppkvaðning úrskurðarins dróst vegna embættisanna dómara.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Deutsce Bank AG, um að kröfum varnaraðila, Glitnis hf., á hendur honum verði vísað frá dómi.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegrar niðurstöðu í málinu.

H-kk-nf B-kk-nf