E-3275/2015

Mál þetta var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 12. október sl. en málið var þingfest 8. október 2015. Stefnandi krefst þess að úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga í máli nr. 401/2011, kveðinn upp 26. apríl 2012, verði felldur úr gildi. Þá krefst stefnandi þess að viðurkennd verði bótaskylda stefndu vegna missis framfæranda stefnanda, X sem lést þann [...] 2009 og til greiðslu miskabóta. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar úr hendi beggja stefndu að mati réttarins.

Stefndu Sjúkratryggingar Íslands og íslenska ríkið krefjast þess að verða sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til greiðslu alls málskostnaðar.

II. Málavextir

Eiginmaður stefnanda, , greindist með illkynja æxli í læri í mars árið 2007. Æxlið var fjarlægt með skurðaðgerð á Landspítala 28. mars sama ár. Í kjölfarið fór í lyfja- og geislameðferð, sem lauk um mitt árið 2007. Þá tók við reglubundið eftirlit sem fólst í blóðprufum og myndatökum.

Í júní 2008 voru teknar sneiðmyndir af X sem metnar voru eðlilegar. Þann 18. desember 2008 var hins vegar tekin tölvusneiðmynd af X og komu þá í ljós fjögur meinvörp í líkama hans, við hjarta, í vinstra lunga og tvö nálægt milta. Þar sem engin merki voru um meinvörp á fyrri myndum var ákveðið að kanna sneiðmynd sem tekin var 23. júní 2008. Við endurskoðun þeirrar sneiðmyndar varð ljóst að á henni var að finna hnút í brjóstholi sem var þá 2 x 3 cm að stærð. Í viðbótargreiningu degi síðar sást einnig hnútur neðan við vinstra nýra. Við endurskoðun myndanna frá því í júní sama ár kom í ljós að á myndunum voru sýnileg meinvörp framan við hjarta hægra megin og einn hnútur neðan við vinstra nýra.

Í dagnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef læknis, sem rituð er 2. janúar 2009, eftir að viðbótargreining átti sér stað þann 19. desember 2008, segir að stigunarrannsóknir hafi sýnt fram á að X hafi verið með fleiri meinvörp en sáust og lýst var við rannsóknina þann 18. desember 2008, og að skurðaðgerð sé því ekki lengur inni í myndinni. Því hafi verið ákveðið að hefja lyfjameðferð.

Í bréfi P-kk-ef H. H-kk-ef, yfirlæknis röntgendeildar Landspítala, dags. 14. september 2009, til N-x-x C-x-x. N-x-x, aðstoðarlækningaforstjóra á spítalanum, kemur fram að hnúturinn við hjartað sé sýnilegur á myndunum frá því í júní en á mjög óvanalegum stað fyrir meinvarp. Hnúturinn við nýrað sé svo lítill og á þannig stað að hann hafi ekki verið greinanlegur sem meinvarp á þessum tíma.

Lyfjameðferð X skilaði ekki árangri og lést hann af veikindum sínum þann [...] 2009.

X sótti um bætur úr sjúklingatryggingu með tilkynningu til stefnda Sjúkratrygginga Íslands 28. júlí 2009 með vísan til þess að mistök hefðu orðið við myndgreininguna þann 23. júní 2008 auk leka úr lyfjabrunni sem átti sér stað dagana 26.-27. maí 2009 og 10.- 11. júní 2009.

Með ákvörðun stefnda Sjúkratrygginga Íslands, dags. 12. ágúst 2011, var umsókn X synjað á þeim grundvelli að orsakatengsl væru óljós milli úrvinnslu úr myndgreiningunni 23. júní 2008 og veikinda X . Þá var beiðni um bætur vegna leka úr lyfjabrunni hafnað með þeim rökum að um væri að ræða fylgikvilla lyfjameðferðar við alvarlegum sjúkdómi.

Stefnandi kærði ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands til úrskurðarnefndar almannatrygginga þann 11. nóvember 2011. Með úrskurði þann 26. apríl 2012 staðfesti úrskurðarnefndin ákvörðun stefnda um synjun umsóknar vegna úrvinnslu úr myndgreiningunni þann 23. júní, en féllst á að um hefði verið að ræða sjúklingatryggingaratburð vegna leka frá lyfjabrunni.

Í úrskurðinum sagði meðal annars svo:

„Mál þetta varðar synjun Sjúkratrygginga Íslands um sjúklingatryggingu samkvæmt ákvæðum laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu.

Í kæru segir að mistök hafi orðið við hið reglubundna sex mánaða eftirlit. Þannig hafi liðið a.m.k. tólf mánuðir á milli marktækra myndgreininga í stað sex þar sem rangt hafi verið lesið í myndirnar frá júní 2008. Sá dráttur hafi útilokað skurðaðgerð. Þá hafi kærandi einnig orðið fyrir óeðlilega miklu heilsutjóni af meðferð þegar lyfjabrunnar hafi lekið í tvígang með u.þ.b. sex vikna millibili með allmiklu vefjadrepi í kjölfarið. Samkvæmt umsókn S-kk-ef Á-kk-ef læknis sé tíðni slíks lág ef lyf hafa verið gefin af þjálfuðum hjúkrunarfræðingum eða læknum. Að lyf fari út fyrir brunna í tvígang hjá sama sjúklingi sé því sjaldgæfara.

Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að horft hafi verið til þess að kærandi hafi verið með alvarlegan sjúkdóm. Viðkomandi æxlistegund láti að jafnaði illa undan lyfjameðferð. Því verði ekki sagt með nokkurri vissu hvort árangur af meðferð hefði verið betri ef lyfjameðferð hefði hafist fyrr. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, þurfti tjón að öllum líkindum að verða rakið til sjúklingatryggingaatburðar. Þau skilyrði teljist ekki uppfyllt heldur teljist orsakasamband milli andláts og sjúklingatryggingaratburðar óljóst. Þá sé leki úr lyfjabrunni þekktur fylgikvilli þótt hann sé sjaldgæfur. Horft hafi verið til þess að um hafi verið að ræða nauðsynlega lyfjameðferð og að önnur úrræði hafi vart verið í boði enda hafi kærandi verið í umfangsmikilli krabbameinsmeðferð. Þegar af þeirri ástæðu að kærandi hafi verið í meðferð við mjög alvarlegum sjúkdómi eigi 4. tl. 1. mgr. 2. gr. laganna ekki við.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, eiga sjúklingar, sbr. 2. gr. laga, um réttindi sjúklinga, sem verða fyrir líkamlegu eða geðrænu tjóni hér á landi í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun, í sjúkraflutningum eða hjá heilbrigðisstarfsmanni sem starfar sjálfstætt og hlotið hefur löggildingu landlæknis til starfans, rétt til bóta. Bætur skal greiða án tillits til þess hvort einhver ber skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til þeirra atvika sem getið er í 1.-4. tl. 2. gr. laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu.

Í 2. gr. laga um sjúklingatryggingu segir um tjónsatvik sem lögin taka til:

Bætur skal greiða án tillits til þess hvort einhver ber skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers eftirtalinna atvika:

1. Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

2. Tjón hlýst af bilun eða galla í tæki, áhöldum eða öðrum búnaði sem notaður er við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð.

3. Mat sem síðar er gert leiðir í ljós að komast hefði mátt hjá tjóni með því að beita annarri meðferðaraðferð eða -tækni sem völ var á og hefði frá læknisfræðilegu sjónarmiði gert sama gagn við meðferð sjúklings.

4. Tjón hlýst af meðferð eða rannsókn, þ.m.t. aðgerð, sem ætlað er að greina sjúkdóm og tjónið er af sýkingu eða öðrum fylgikvilla sem er meiri en svo að sanngjarnt sé að sjúklingur þoli það bótalaust. Annars vegar skal líta til þess hve tjón er mikið og hins vegar til sjúkdóms og heilsufars sjúklings að öðru leyti. Þá skal taka mið af því hvort algengt er að tjón verði af meðferð eins og þeirri sem sjúklingur gekkst undir og hvort eða að hve miklu leyti gera mátti ráð fyrir að hætta væri á slíku tjóni.

Það er skilyrði bótaskyldu samkvæmt sjúkratryggingarlögum að tjón tengist rannsókn eða sjúkdómsmeðferð, en verði ekki rakið til skaðlegra afleiðinga og tjóns sem hlýst af sjúkdómi sem sjúklingur er haldinn fyrir eða slysi sem sjúklingur verður fyrir. Afleiðingar sem raktar verða til sjúkdóms sjálfs eða slyss eru þannig ekki bótaskyldar, en hins vegar getur tjón verið bótaskylt ef það er fyrst og fremst rakið til mistaka eða dráttar við greiningu eða meðferð. Þannig skal bæta tjón sjúklings, ef könnun og mat á málsatvikum leiðir í ljós að líklegra sé að tjónið stafi af t.d. rangri meðferð en öðrum orsökum. Ef niðurstaðan er hins vegar sú að eins líklegt sé að tjónið sé óháð meðferðinni er bótaréttur ekki fyrir hendi. Þessi lögskýringarsjónarmið eru áréttuð í greinargerð með lögunum.

Úrskurðarnefnd almannatrygginga, sem meðal annars er skipuð lækni, tekur sjálfstæða afstöðu til bótaskyldu á grundvelli fyrirliggjandi gagna sem hún telur nægjanleg. Ágreiningur máls þessa lýtur annars vegar að seinkaðri greiningu á krabbameini árið 2008. Samkvæmt gögnum málsins greindist eiginmaður kæranda með illkynja æxli í vöðva innanvert í vinstra læri í mars 2007. Æxlið var fjarlægt með skurðaðgerð þann 28. mars s.á. Í kjölfarið tók við lyfjameðferð og geislameðferð sem lauk uppúr miðju ári 2007. Eiginmaður kæranda var í reglulegu eftirliti sem fólst í læknisskoðun og blóðrannsóknum á þriggja mánaða fresti, en síðan myndrannsóknum á sex mánaða fresti. Eiginmaður kæranda kom þannig í myndrannsóknir þann 23. júní 2008 og voru þá teknar segulómmyndir af læri og tölvusneiðmyndir af kviðarholi og brjóstholi. Allar myndir voru skoðaðar og úrlestur gefinn. Í umsögn kom fram að engin sjáanleg meinvörp væru til staðar í kviðarholi eða brjóstholi. Þann 18. desember 2008 voru tölvusneiðmyndir af kviðarholi og brjóstholi endurteknar. Við aflestur þeirra kom fram að í brjóstholi, framan við hjarta, var æxli sem mælist 11x6 cm og neðan við vinstra nýra var hnútur sem mældist 2,7 cm. Auk þess sást lítill hnútur í vinstra lunga ofarlega og tvær hnútar aðlægt milta. Við endurskoðun tölvusneiðmynda frá 23. júní sást að framan við hjarta var 2x3 cm hnútur. Einnig sást við endurskoðun 0,5 cm hnútur neðan við vinstra nýra. Að áliti röntgenlækna var ljóst að eiginmaður kæranda var með tvö meinvörp þann 23. júní 2008 en aðeins annað þeirra af þeirri stærð að það hefði mátt greina það af myndum. Þá telur Ó-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf læknir líklegt að stærra æxlið hafi verið skurðtækt í júní 2008 en var það ekki í desember 2008. Við endurtekna myndgreiningu í janúar 2009 komu í ljós enn fleiri meinvörp til viðbótar þeim sem sáust í desember 2008 og því var horfið frá því að gera frekari skurðaðgerðir. Eiginmaður kæranda fór hins vegar í lyfjameðferð en lést að lokum [...] 2009.

Að virtum læknisfræðilegum gögnum málsins telur úrskurðarnefndin ljóst að mistök áttu sér stað við aflestur tölvusneiðmynda frá 23. júní 2008. Það er hins vegar skilyrði fyrir greiðslu bóta samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, að tjón megi að öllum líkindum rekja til sjúklingatryggingaatburðar. Að mati úrskurðarnefndar verður andlát eiginmanns kæranda að öllum líkindum rakið til grunnsjúkdóms hans en ekki sjúklingatryggingaatburðar. Um mjög alvarlegan grunnsjúkdóm var að ræða, kærandi var með annað meinvarp við nýra í júní 2008 og janúar 2009. Úrskurðarnefnd almannatrygginga telur því afar ólíklegt að framgangur sjúkdómsins hefði breyst ef meinvarpið framan við hjarta hefði verið fjarlægt. Synjun Sjúkratrygginga Íslands um bótaskyldu samkvæmt lögum nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, er staðfest hvað þennan sjúklingatryggingaatburð varðar.“

Í úrskurðinum komst úrskurðarnefndin einnig að þeirri niðurstöðu að stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, bæri bótaskyldu úr sjúklingatryggingu vegna tjóns sem varð við lyfjagjöf X heitins. Hafa stefnanda verið greiddar bætur vegna þess og er ekki gerður ágreiningur um þann hluta úrskurðarins í máli þessu, eins og lögmaður stefnanda upplýsti við munnlegan málflutning 12. október sl.

III. Málsástæður aðila

Málsástæður stefnanda

Krafa stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, Sjúkratrygginga Íslands, byggist á bótarétti stefnanda samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu nr. 111/2000, en krafan á hendur stefnda íslenska ríkinu byggir á ábyrgð stefnda á skaðaverkum starfsmanna Landspítala Háskólasjúkrahúss (LSH) á grundvelli meginreglu íslensks skaðabótaréttar um húsbónda- eða vinnuveitendaábyrgð.

Stefnandi rekur dómkröfur sínar á hendur báðum stefndu til sama atviks, mistaka sem urðu hjá starfsfólki LSH við greiningu, lestur og úrvinnslu segulómmynda sem teknar voru af X við reglubundið eftirlit á LSH í júní 2008, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga 19/1991. Vísar stefnandi til þess að skaðabótaábyrgð stefnda íslenska ríkisins taki til tjóns stefnanda að því marki sem tjón hans fáist ekki bætt úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum 111/2000, sbr. lög 50/1993.

Stefnandi telur að starfsfólk Landspítala Háskólasjúkrahúss hafi gert mistök við greiningu segulómmynda sem teknar voru af X á LSH 23. júní 2008. Mistökin hafi falist í því að starfsfólki LSH yfirsást tveir skurðtækir hnútar í X, annar í brjóstholi og hinn í kviðarholi. Þau mistök hafi leitt til þess að um seinan var að beita tilhlýðilegri læknismeðferð vegna meinvarpa þegar mistökin loks uppgötvuðust í desember 2008. Meinvörpin hafi þá ekki verið lengur skurðtæk og síðbúin lyfjameðferð bar ekki árangur. Telur stefnandi sig eiga bótarétt á hendur stefndu vegna missis framfæranda, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 111/2000 og 1. mgr. 12. gr. laga nr. 50/1993.

Stefnandi telur sig einnig hafa lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um bótaskyldu stefndu vegna missis framfæranda sem rekja megi til mistaka við greiningu og meðferð á LSH, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga 91/1991.

Að því er snertir mistökin við úrlestur tölvusneiðmynda vísar stefnandi til þess að illkynja æxli hafi greinst hjá X í vöðva innanvert í vinstra læri í mars 2007. Æxlið hafi verið fjarlægt með skurðaðgerð 28. mars sama ár en eftir það hafi X verið í reglubundnu eftirliti á þriggja mánaða fresti og myndrannsóknum á sex mánaða fresti. Ástæða hins tíða eftirlits og tíðra myndrannsókna hafi verið ótti við að meinið tæki sig upp að nýju og því hafi verið afar mikilvægt að vandað væri til við úrlestur tölvusneiðmynda.

Í máli X hafi þetta hins vegar farist fyrir. Stefnandi telur að sá dráttur sem varð á greiningu vegna mistaka í úrlestri tölvusneiðmynda hafi útilokað að X fengi bestu meðferð við sjúkdómi sínum. Vísar stefnandi til umsagnar S-kk-ef Á-kk-ef, sérfræðings í krabbameinslækningum og lyflækningum, til Sjúkratrygginga Íslands en þar komi m.a. fram svar hans við spurningunni „... hverju það hefði breytt ef stefnandi hefði greinst (með meinvörp) strax í júní (2008) og meðferð hafist þá“. Í umsögn S-kk-ef hafi komið fram að því verði ekki svarað með neinni vissu, en almennt gildi sú regla að því fyrr sem meðferðin hæfist, þeim mun meiri líkur væru á jákvæðri æxlissvörun. Stefnandi hefði verið með æxlistegund sem jafnan láti illa undan lyfjameðferð, enda hafi sú orðið raunin þegar fram í sótti, sbr. svörun við meðferð sem hófst í desember 2008, en þá hafi meinvörpin sem fram komu á myndum í júní 2008 ekki lengur verið skurðtæk. Stefnandi telur að komast hefði mátt hjá ótímabæru andláti X ef rétt hefði verið staðið að rannsóknum og greiningu á LSH í júní 2008.

Stefnandi telur að það sé LSH eða íslenska ríkisins að sýna fram á að mistökin við greiningu og dráttur á tilhlýðilegri meðferð hafi í raun engu máli skipt um andlát X . Vísar stefnandi að því leyti til niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 317/2005. Stefnandi telur enn fremur að stefndu verði að sýna fram á að röng greining og dráttur á viðeigandi meðferð hafi ekki verið þess valdandi að ekki tókst að hemja krabbameinið sem dró X síðar til dauða.

Stefnandi bendir á að í greinargerð Sjúkratrygginga til úrskurðarnefndar hafi ítrekað komið fram þau sjónarmið að því verði ekki svarað með nokkurri vissu hvort árangur af meðferð hefði orðið betri ef lyfjameðferð hefði hafist fyrr. Stefnandi telur að það sé ekki hennar að svara því hvort árangur meðferðar hefði orðið betri ef rétt hefði verið lesið úr tölvusneiðmyndum þegar í júní 2008. Samt megi fullyrða að þá hafi meinið verið skurðtækt, bundið við tvo hnúta, og líkindi séu til þess að lyfjameðferð sem hefjist hálfu ári fyrr sé líkleg til að skila betri árangri.

Stefnandi telur að stefndu beri sönnunarbyrði fyrir því að það hefði engu breytt um heilbrigði eða líf X , þó svo meinið hefði greinst í júní 2008 í stað þess að greinast í desember 2008 og að meðferðarúrræði þau sem tæk voru í júní 2008, en varð ekki beitt síðar vegna dráttar á greiningu, hefðu að engu gagni komið í veikindum X . Telur stefnandi að stefndu verði að bera hallann af þeirri óvissu þar sem starfsmönnum LSH yfirsást, eða brugðust ekki við þeim upplýsingum, sem fyrir lágu í tölvusneiðmyndum í júní 2008. Sönnunarbyrðin um þetta atriði snúist hér við og hvíli á stefndu en ekki á tjónþola eða þeim sem leiði rétt sinn frá honum. Vísar stefnandi að því leyti til ótilgreindra dómafordæma Hæstaréttar.

Viðurkenning bótaskyldu

Af hálfu stefnanda er einnig byggt á því að hún hafi misst framfæranda vegna handvammar við greiningu og meðhöndlun sjúkdóms sem síðar leiddi til dauða maka og framfæranda. Ágreiningur stefnanda og stefndu í þessu máli sé um bótaskyldu, þ.e.a.s. hvort stefndu beri bótaábyrgð á tjóni stefnanda og þá hvort hún eigi rétt á að fá tjón sitt bætt úr hendi stefndu. Krafist er viðurkenningar á bótarétti stefnanda á hendur stefndu.

Stefnandi vísar í því samhengi til 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga 50/1993 um miskabætur en í munnlegum málflutningi var tekið fram að þessi málsástæða ætti einungis við um íslenska ríkið. Stefnandi telur það stórkostlegt gáleysi við úrlestur segulómmyndanna frá 18. júní 2008 að hnútarnir sem myndirnar báru með sér skuli ekki hafa verið greindir. Allt bendi til þess að hnútarnir hafi verið augljósir við samviskusamlega greiningu og úrvinnslu myndanna, en alvarleg handvömm ein geti skýrt hvers vegna þeir voru ekki greindir í tæka tíð. Einkum þegar haft er í huga að segulómunin var framkvæmd á manni sem áður hafði verið greindur með æxli og í því skyni að tryggja að nógu snemma yrði gripið inn í ef meinsins yrði vart á ný. Starfsfólk LSH hefði því átt að vera sérstaklega á varðbergi gagnvart öllum breytingum sem myndirnar sýndu. Mistökin hafi kostað að X fékk ekki þá sjálfsögðu og eðlilegu meðferð sem vænta mátti við sjúkdómi sínum þar sem ekki var gripið inn í nógu tímalega.

Að því er snertir bótaskyldu stefnda Sjúkratrygginga Íslands mótmælir stefnandi þeim rökum sem úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga byggist á, einkum þeirri staðhæfingu að engu hefði breytt þótt meinvarp framan við hjarta hafi hugsanlega verið skurðtækt í júní 2008, enda hafi komið í ljós við rannsókn sex mánuðum síðar að annað meinvarp var einnig til staðar við nýra. Auk þess hafi fleiri meinvörp komið í ljós. Bæði þessi meinvörp hafi verið greinanleg á segulómmyndum í júní 2008. Stefnandi telur að yfirsjón starfsmanna LSH hafi orðið þess valdandi að meðferðarúrræðum sem tæk voru á þeim tíma varð ekki beitt síðar.

Stefnandi telur að ákvæði 1. tl. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu nr. 111/2000, sem felur í sér áskilnað um að meiri líkur en minni séu á því að tjón umsækjanda megi rekja til sjúklingatryggingaratburðar, eigi við hér. Sá dráttur sem hafi orðið á greiningu og meðferð stefnanda á LSH hafi í reynd orðið þess valdandi að ekki varð ráðið við meinið hálfu ári síðar, þ.e. að það hafi hvorki verið skurðtækt þá né hafi lyf unnið á meininu. Því falli atvikið innan bótasviðs 1. tl. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu. Stefnandi byggir m.a. kröfu sína á hendur stefnda, Sjúkratryggingum Íslands á þessu ákvæði en ábyrgð starfsmanna á skaðaverki sé ekki skilyrði bóta úr sjúklingatryggingu.

Stefnandi telur að sömu málsástæður og sjónarmið, þar sem sérstaklega er fjallað um bótaskyldu stefnda, Sjúkratrygginga Íslands, samkvæmt lögum 111/2000, eigi við um stefnda íslenska ríkið, sem beri ábyrgð á skaðaverkum starfsmanna LSH á grundvelli meginreglu íslensks skaðabótaréttar um húsbónda- eða vinnuveitendaábyrgð.

Að því er snertir kröfur stefnanda um að bótaskylda stefndu verði viðurkennd með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga 91/1991, vísar stefnandi til laga nr. 111/2000, læknalaga nr. 53/1988, almennu sakarreglunnar, ólögfestrar meginreglu íslensks skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmann. Stefnandi vísar einnig til skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Stefnandi styður kröfur um málskostnað við lög nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. grein.

Málsástæður stefnda Sjúkratrygginga Íslands

Stefndi vísar til þess að samkvæmt 1. tl. 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu skuli greiða bætur til tjónþola ef að öllum líkindum hefði mátt komast hjá tjóni, ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir, hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið, og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

Stefndi telur að með orðalaginu „að öllum líkindum“ sé átt við að meiri líkur en minni séu á að tjónið megi rekja til þeirra mistaka sem áttu sér stað. Það er því skilyrði bóta úr sjúklingatryggingu að orsakatengsl séu á milli heilsutjóns sjúklings og þeirrar meðferðar eða rannsóknar sem hann gekkst undir. Þannig bætir sjúklingatrygging ekki tjón sem er afleiðing grunnsjúkdóms sjúklings. Verður því að vega og meta allar hugsanlegar orsakir. Í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 111/2000 sagði um þetta atriði: „Ef niðurstaðan verður sú að eins líklegt sé að tjónið sé óháð meðferðinni er bótaréttur ekki fyrir hendi. Sama gildir ef ekkert verður sagt um hver sé líklegasta orsök tjóns.“

Stefndi vísar til þess að það sé meginregla í skaðabótarétti að tjónþoli sjálfur, eða sá sem leiðir rétt sinn frá tjónþola, þurfi að sanna tjón sitt og einnig orsakatengsl milli háttsemi tjónvalds og tjónsins. Það sé því undantekningarregla að snúa skuli sönnunarbyrði við, ólíkt því sem stefnandi heldur fram. Stefndi mótmælir því að stofnunin þurfi að sanna að ekki séu orsakatengsl milli mistakanna sem urðu þann 23. júní 2008 og þess tjóns sem X varð fyrir. Þvert á móti sé það hlutverk stefnanda að sýna fram á slík orsakatengsl. Byggir sú regla m.a. á meginreglum skaðabótaréttar og sönnunarreglum er koma fram í lögum nr. 111/2000. Tilgangur laganna hafi m.a. verið að auðvelda sönnunarbyrði tjónþola með því að gera ekki lengur kröfu um að tjónþoli sanni, þannig að hafið sé yfir allan vafa, orsakatengsl milli háttsemi heilbrigðisstarfsmanna og tjóns. Í stað þeirrar sönnunar nægir nú að sanna að tjónið hafi að öllum líkindum orðið vegna háttseminnar. Með öðrum orðum sé það enn á herðum tjónþola eða þess sem leiðir rétt sinn frá tjónþola, að sanna tjónið og orsakasambandið milli háttsemi aðila og tjónsins. Það væri því aðeins í undantekningartilvikum að sönnunarbyrði yrði snúið við. Telur stefndi að svo sé ekki í þessu máli.

Stefndi byggir á því að undirliggjandi grunnsjúkdómur X hafi því miður verið svo alvarlegur að engu hefði breytt þótt hnúturinn við hjartað hefði fundist í júní 2008. Samkvæmt gögnum málsins komu í ljós í myndatökum í desember 2008 og janúar 2009 nokkur önnur meinvörp í líkama X . Hefðu þau og áframhaldandi útbreiðsla krabbameinsins dregið X til dauða, jafnvel þótt meðferð hefði verið hafin strax í júní 2008. Vísar stefndi til greinargerðar S-kk-ef Á-kk-ef, sérfræðings í krabbameinslækningum, sem áður er vitnað til, en þar hafi S-kk-nf verið spurður hverju það hefði breytt ef umsækjandi hefði greinst með meinvörp strax í júní 2008 og meðferð hafist þá. Að mati S-kk-ef hafi ekki verið hægt að vita það með neinni vissu, jafnvel þótt sú regla gilti almennt, að því fyrr sem meðferð hefst því meiri líkur séu á jákvæðri æxlissvörun. Taki S-kk-nf sérstaklega fram að ekki sé unnt að svara þessu hvað varði sjúkdóm X , enda hafi þar verið um að ræða æxlistegund sem að jafnaði láti illa undan lyfjameðferð, sem svo varð raunin, sbr. lélega svörun við lyfjameðferð sem hófst í desember 2008.

Stefndi vísar einnig til þess að í myndgreiningu frá 18. desember 2008 komi fram að fundist hafi tveir hnútar við milta og hnútur í vinstra lunga. Í viðbótargreiningu frá 19. desember 2008 komi fram að auk þessa hafi fundist tveir hnútar við vinstra nýra. Í dagnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef frá 18. desember komi jafnframt fram að þau æxli sem þá hafi fundist virðist ekki vera vel lyfjanæm. Þá segi jafnframt í dagnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef frá 2. janúar 2009, að stigunarrannsóknir hafi sýnt fram á að X hafi verið með fleiri meinvörp en sáust við rannsóknina þann 18. desember, þ.e. meinvarp í vinstra nýra og neðan við vinstra nýra. Þá segi loks í bréfi P-kk-ef H. H-kk-ef, yfirlæknis á röntgendeild, til framkvæmdastjóra Landspítala-Háskólasjúkrahúss, að líklegt verði að telja að þau meinvörp sem fundust til viðbótar þann 18. og 19. desember hefðu þróast án tillits til staðbundinnar meðferðar á hnútnum við hjartað.

Í bréfi velferðarráðuneytisins frá 18. október 2013, sem er svar við bréfi ríkislögmanns þar sem óskað er umsagnar um skaðabótakröfu stefnanda, komi enn fremur fram að ráðuneytið telji með vísan til fyrirliggjandi læknisfræðilegra gagna að ekki hafi verið sýnt fram á að rétt greining af því sem fram kom á myndum sem teknar voru í júní 2008 hefði komið í veg fyrir andlát X sem ráðuneytið telur að rekja megi til grunnsjúkdóms hans. Í bréfi N-x-x C-x-x. N-x-x, aðstoðarframkvæmdastjóra lækninga á Landspítalanum Fossvogi, til ríkislögmanns, dags. 19. júní 2013, sé þetta einnig áréttað. Segir þar að X hafi verið með æxli sem láti illa undan lyfjameðferð og þó að sex mánaða dráttur hafi orðið á greiningu sé óvíst að það hafi haft áhrif á framgang sjúkdómsins í heild.

Stefndi vísar einnig til þess að samkvæmt dagnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef krabbameinslæknis frá 18. desember 2008 hafi síðar komið í ljós að meinvörpin voru ekki lyfjanæm. Í göngudeildarnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef frá 2. apríl 2009 segi að rætt sé við X um framhald meðferðar og líkur á því að æxlin hjá honum séu ónæm fyrir lyfjum. Er því lýst að sneiðmyndin hafi sýnt vaxandi hnúta, bæði í lungum og magaholi. Ó-kk-nf Þ-kk-nf vildi á þeim tíma prófa eina lyfjameðferð til viðbótar en ef hún virkaði ekki yrði aðeins um líknarmeðferð að ræða. Því miður dreifðist mein X tiltölulega hratt um líkama hans, eins og má sjá á myndgreiningarskýrslum, meðal annars í lifrina, mjöðm og lendarhrygg. Að mati stefnda, Sjúkratrygginga Íslands, hefði sjúkdómur X dreift sér um líkama hans, jafnvel þótt læknum hefði ekki yfirsést hnúturinn við hjartað þann 23. júní 2008.

Stefndi telur því ekki uppfyllt skilyrði laga nr. 111/2000 um orsakatengsl þannig að stefndi sé bótaskyldur vegna mistaka heilbrigðisstarfsmanna þann dag. Því séu ekki efni til þess að kröfur stefnanda nái fram að ganga hvað varðar viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, Sjúkratrygginga Íslands, né heldur að úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga verði felldur úr gildi.

Stefndi bendir á að aðild hans í þessu máli byggist á 13. gr. laga nr. 111/2000 en bætur úr sjúklingatryggingunni greiðist án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins. Það hvort starfsmaður Landspítala-Háskólasjúkrahúss kunni að bera skaðabótaábyrgð gegn stefnanda á grundvelli athafna sinna eða að sjúkrahúsið beri húsbóndaábyrgð á athöfnum starfsmannsins er atriði er ekki varði stefnda, Sjúkratryggingar Íslands, og verður ekki skorið úr því á grundvelli laga nr. 111/2000. Er því krafist sýknu af þessari dómkröfu á grundvelli aðildarskorts.

Að auki byggir stefndi sýknukröfu sína á þeim sjónarmiðum sem koma fram í umfjöllun að framan um viðurkenningarkröfu stefnanda um bótaskyldu úr sjúklingatryggingu. Andlát X megi rekja til undirliggjandi sjúkdóms, sem var alvarlegur og dreifði sér mjög hratt um líkama hans. Ljóst sé að varðandi kröfu stefnanda yrði ætíð að sanna orsakatengsl milli mistakanna og afleiðinga þeirra, en þar nægir ekki að stefnandi geri líklegt að um slík orsakatengsl sé að ræða. Þar sem ekki hafi verið sýnt fram á orsakatengsl milli mistakanna og tjóns X verði að sýkna stefnda, Sjúkratryggingar Íslands, af kröfu stefnanda um viðurkenningu á skyldu til greiðslu miskabóta.

Málsástæður stefnda íslenska ríkisins

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnanda og kröfum á honum reistum. Er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er því mótmælt að stefnandi hafi misst framfæranda við andlát X og stefndu beri að bæta það tjón. Þá hafnar stefndi því að mistök sem gerð hafi verið við myndgreiningu í júní 2008 hafi leitt til ótímabærs andláts X . Stefndi byggir á því að andlát X verði rakið til grunnsjúkdóms hans og réttur aflestur myndanna í júní 2008 hefði engu breytt. Bótaábyrgð verði því ekki felld á stefnda, hvorki á grundvelli meginreglu íslensks skaðabótaréttar um húsbónda- eða vinnuveitendaábyrgð, eins og stefnandi byggir á, né annarra reglna.

Stefndi telur mál þetta snúast um það hvort orsakasamband og/eða sennileg afleiðing hafi verið á milli seinkunar á réttri greiningu á meinvörpum og á andláti X . Stefndi mótmælir því að orsakasamband hafi verið þar á milli og að andlátið hafi verið sennileg afleiðing af þeirri töf sem varð á greiningunni. Þvert á móti sé líklegast að rétt greining í júní 2008 hefði ekki ráðið úrslitum um meðferðina og þess sem verða vildi. Forsendur bótaskyldu séu því ekki fyrir hendi.

Stefndi byggir á því að engri bótaskyldu sé til að dreifa og að stefnandi beri sönnunarbyrði um annað. Það sé meginregla að tjónþoli þurfi að sanna tjón sitt og að önnur skilyrði skaðabótaábyrgðar séu uppfyllt, þar á meðal að orsakatengsl séu milli háttsemi tjónvalds og tjónsins. Það sé hins vegar undantekningarregla að sönnunarbyrði skuli snúið við líkt og stefnandi heldur fram. Yrðu þannig meiri líkur en minni að vera á því að tjónið væri rakið til þeirra mistaka sem áttu sér stað.

Að mati stefnda eru ekki fyrir hendi slíkar aðstæður í máli þessu. Er því mótmælt að það sé stefnda eða Landspítala að sýna ótvírætt fram á að mistök við greiningu og dráttur á tilhlýðilegri meðferð hafi í raun engu máli skipt um alvarlegar afleiðingar krabbameinsins. Að mati stefnda benda hins vegar læknisfræðileg gögn málsins til þess að rétt greining sex mánuðum fyrr hefði ekki breytt því hver útkoman varð og hverfandi líkur séu á því að andlát X verði rakið til tafa á greiningu.

Þótt greina hefði átt meinvarp við hjarta við aflestur tölvusneiðmyndanna 23. júní 2008 telur stefndi ljóst af gögnum málsins að grunnsjúkdómur X hafi verið alvarlegur og breiðst hratt út. Í bréfi yfirlæknis röntgendeildar Landspítala sé tilgreint að meinvarpið hafi verið á mjög óvanalegum stað. Hinn hnúturinn sem fannst við endurskoðun myndanna hafi verið það lítill í júní 2008 að hann var ekki greinanlegur sem meinvarp á þeim tíma. Undir þetta mat sé tekið í álitsgerð landlæknis frá 18. ágúst 2010. Auk þessara tveggja meinvarpa hafi fleiri meinvörp komið í ljós við myndatöku í desember sama ár, þar á meðal í lunga og við milta. Afar ólíklegt verði því að teljast að framgangur sjúkdómsins hefði orðið annar ef meinvarpið við hjarta hefði verið fjarlægt sumarið 2008.

Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að meinið hafi verið skurðtækt í júní 2008. Vísar stefndi til þess að í greinargerð meðferðaraðila til meðstefnda, Sjúkratrygginga Íslands, komi einungis fram að líklegt sé að æxlið hafi verið skurðtækt í júní 2008 en hafi ekki verið það í desember sama ár. Hins vegar er sérstaklega tekið fram að hvort sem af aðgerð hefði orðið eða ekki hefði lyfjameðferð ætíð fylgt. Þá komi fram í gögnum málsins að við rannsókn 18. desember 2008 hafi staðið til að kanna möguleika á skurðaðgerð en við frekari rannsókn degi síðar hafi enn fleiri meinvörp sést og því hafi skurðaðgerð ekki verið inni í myndinni.

Stefndi byggir á því að X hafi verið með æxli sem láti illa undan lyfjameðferð. Ljóst er því að greining sex mánuðum fyrr sem leitt hefði til þess að meðferð hefði getað hafist fyrr hefði eflaust ekki komið í veg fyrir ótímabært andlát X . Meinið hafi breiðst hratt út og lyfin haft lítil áhrif. Í göngudeildarnótu Ó-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, sérfræðings í krabbameinslækningum, 2. apríl 2009 kemur fram að hann hafi rætt við X um framhaldið og líklegt sé að æxlið sé ónæmt fyrir lyfjum.

Stefndi byggir á því að engri bótaskyldu sé til að dreifa. Ekki sé fyrir að fara saknæmri eða ólögmætri háttsemi starfsmanna stefndu sem leitt hafi til tjóns fyrir stefnanda. Tjón stefnanda megi eingöngu rekja til afleiðinga grunnsjúkdóms. X hafi verið með æxli sem dreifði sér hratt og brást illa við meðferð. Greining og meðferð sex mánuðum fyrr hefði því ekki breytt því hvernig fór. Af þessu sé ljóst að skilyrði bótareglna um orsakatengsl og sennilega afleiðingu hafi ekki verið fyrir hendi og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi mótmælir því einnig að stefnandi eigi rétt á miskabótum samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna fráfalls X . Stefndi byggir á því að það geti ekki talist stórkostlegt gáleysi að tveir hnútar hafi ekki verið greindir við aflestur tölvusneiðmynda 23. júní 2008. Rakið hafi verið að hnúturinn sem fannst síðar við nýra X hafi verið svo lítill að hann hafi ekki verið greinanlegur sem meinvarp á þeim tíma er rannsóknin var gerð. Hvað meinvarpið við hjartað varðar sé ljóst að það var á mjög sjaldgæfum stað. Stefndi mótmælir því fullyrðingu í stefnu um að allt bendi til þess að hnútarnir hafi verið augljósir við samviskusamlega greiningu og úrvinnslu myndanna og að alvarleg handvömm geti ein skýrt hvers vegna þeir voru ekki greindir í tæka tíð. Ljóst sé að hnútarnir voru þvert á móti ekki augljósir og í raun skiljanlegt af hverju þeir greindust ekki fyrr en síðar. Er því mótmælt að starfsmenn Landspítala hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að greina ekki hnútana í júní 2008. Skilyrði 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga séu ekki uppfyllt og verður því hafnað kröfu stefnanda um miskabætur.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, þar sem stefnandi hafi ekki sýnt fram á að háttsemi starfsmanna stefnda hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda. Saknæmri háttsemi sé ekki til að dreifa og hvorki eru uppfyllt skilyrði bótareglna um orsakatengsl né sennilega afleiðingu að mati stefnda. Sönnunarbyrði þar að lútandi verði ekki lögð á stefnda heldur hvíli hún á stefnanda.

Stefndi hafi ítrekað bent á að andlát eiginmanns stefnanda verði rakið til grunnsjúkdóms. Líkt og gögn málsins sanna hafi starfsmenn stefnda gert allt sem í þeirra valdi stóð til að takmarka það tjón sem hlotist gat af afleiðingum grunnsjúkdómsins. Stefnandi hafi á hinn bóginn ekki leitt að því líkur að önnur meðferð hefði getað komið í veg fyrir andlát eiginmanns hennar.

Með vísan til framangreinds er krafist sýknu af kröfum stefnanda í málinu. Ekki séu uppfyllt skilyrði sakarreglunnar og ekki til að dreifa orsakasambandi eða sennilegri afleiðingu. Þá eru skilyrði 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga um stórkostlegt gáleysi ekki uppfyllt. Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV. Niðurstöður

Stefnandi í máli þessu hefur sett fram tvær kröfur. Önnur krafa hennar er að úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga sem kveðinn var upp 26. apríl 2012 verði felldur úr gildi. Hin krafan er að viðurkennd verði bótaskylda stefndu vegna missis framfæranda stefnanda.

Þótt stefnandi vísi ekki að öllu leyti til sömu málsástæðna til stuðnings dómkröfum sínum er ljóst að dómkröfurnar byggjast á sömu grundvallarmálstæðunni , þ.e. að mistök hafi verið gerð á Landspítala-háskólasjúkrahúsi við myndgreiningu sneiðmynda af eiginmanni stefnanda, X heitnum, [...], sem leitt hafi til ótímabærs andláts hans. Telur stefnandi að eiginmaður hennar hefði ekki látist vegna sjúkdóms síns, ef mistökin hefðu ekki átt sér stað. Afdrif þessarar málsástæðu eru í reynd forsenda fyrir því að unnt sé að fallast á kröfu stefnanda um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar, sem og kröfu stefnanda um að bótaskylda stefndu verði viðurkennd.

Stefndu gera í sjálfu sér ekki athugasemdir við málatilbúnað stefnanda um að mistök hafi átt sér stað við myndgreininguna í júní 2008. Aðila málsins greinir aftur á móti á um hvort mistökin hafi valdið ótímabæru andláti X.

Eins og rakið er í kafla II hér að framan var það mat úrskurðarnefndar almannatrygginga að andlát X yrði að öllum líkindum rakið til grunnsjúkdóms hans en ekki myndgreiningarinnar 23. júní 2008. Var þá vísað til þess að X hefði verið haldinn mjög alvarlegum grunnsjúkdómi og að hann hefði verið með annað meinvarp við nýra í júní 2008 og janúar 2009. Lýsti úrskurðarnefndin þeirri afstöðu að „afar ólíklegt [væri] að framgangur sjúkdómsins hefði breyst ef meinvarpið framan við hjarta hefði verið fjarlægt“ og staðfesti í kjölfarið ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að hafna bótaskyldu samkvæmt lögum nr. 111/2000 hvað þennan sjúklingatryggingaatburð varðaði.

Úrskurðurinn sem málshöfðun stefnanda beinist að lýtur að beitingu og túlkun laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. þeirra laga eiga rétt til bóta sjúklingar, sbr. 2. gr. laganna, sem verða fyrir líkamlegu eða geðrænu tjóni hér á landi í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun, í sjúkraflutningum eða hjá heilbrigðisstarfsmanni sem starfar sjálfstætt og hlotið hefur löggildingu landlæknis til starfans. Á þessi bótaréttur einnig við um þá sem missa framfæranda við andlát slíkra sjúklinga.

Í 1. mgr. 2. gr. laganna kemur síðan fram að bætur skuli greiða án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi „að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers“ af þeim tilvikum sem tiltekin eru í fjórum töluliðum ákvæðisins. Meðal þeirra eru tilvik þegar ætla má að „komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði“, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 2. gr. laganna.

Í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 111/2000 kom fram að tilgangur fyrirhugaðra breytinga frá gildandi rétti væri að tryggja tjónþola víðtækari rétt á bótum en hann ætti samkvæmt almennum skaðabótareglum og jafnframt að gera honum auðveldara að ná rétti sínum. Rök fyrir úrræði sem tryggi sjúklingum víðtækari rétt til bóta væru meðal annars þau að sönnunarvandkvæði í þessum málflokki væru oft meiri en á öðrum sviðum. Sjúklingatrygging yrði að ná til fleiri tjónsatvika en þeirra sem leiddu til bótaskyldu eftir almennum reglum skaðabótaréttar.

Ljóst er að með upphafsákvæði 2. gr. laga nr. 111/2000 er slakað á þeim kröfum sem almennt eru gerðar um sönnum orsakatengsla í skaðabótarétti. Samkvæmt athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins sem varð að lögunum dugar í þeim efnum að sýnt sé fram á „að líklegra sé að tjónið stafi af rannsókn eða meðferð en öðrum orsökum“. Þar er þó jafnframt tekið fram að „sönnunarbyrðin um að svo sé hvílir á tjónþola“.

Málatilbúnaður stefnanda á hendur Sjúkratryggingum Íslands um að úrskurður úrskurðarnefndar almannatrygginga verði ógiltur byggist á þeirri forsendu að sú ályktun sem nefndin dregur af gögnum málsins um tengsl mistaka við myndgreiningu eiginmanns stefnanda og andláts hans sé röng. Þegar horft er til tilvitnaðra ummæla í lögskýringargögnum með 2. gr. laga nr. 100/2000 og dóms Hæstaréttar frá 21. febrúar 2013 í máli nr. 388/2012 er hins vegar ljóst að það er stefnandi sem ber sönnunarbyrðina fyrir þessu atriði. Af þeim sökum er ekki hægt að taka undir málsástæður stefnanda um að stefndi beri gagnstæða sönnunarbyrði, þ.e. að stefndi þurfi að sanna að þau mistök sem urðu við meðferð eiginmanns hennar heitins hafi ekki leitt til andláts hans.

Í ljósi þessa verður að telja að stefnanda hafi verið nauðsynlegt að afla matsgerðar þegar við upphaf þessa máls, ef hún ætlaði sér á annað borð að axla þá sönnunarbyrði sem á hana er lögð samkvæmt lögum nr. 111/2000. Verður að telja að tilefni þess hafi verið ærið í þessu máli þar sem málshöfðunin beinist að því að hnekkja niðurstöðu úrskurðarnefndar almannatrygginga um að andlát eiginmanns stefnanda yrði ekki rakið til fyrrgreindra mistaka. Verður þá að hafa í huga að úrskurðarnefndin er meðal annars skipuð lækni. Þá er rétt að taka fram að þótt dómari geti beitt heimild í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, til að kveðja menn sem búa yfir sérþekkingu á þessu sviði til að taka sæti í dómi í málinu, þá getur kunnátta slíkra meðdómsmanna aldrei komið í stað nauðsynlegrar sönnunarfærslu af hálfu stefnanda samkvæmt lögum nr. 111/2000.

Fyrir liggur að af hálfu stefnanda hefur ekki farið fram nein eiginleg sönnunarfærsla í því skyni að sýna fram á að samhengi hafi verið á milli myndgreiningar X í júni 2008 og andláts hans [...] 2009. Stefnandi hefur til að mynda ekki lagt nein gögn fyrir dóminn sem aflað var í kjölfar þess að úrskurðurinn sem krafist er ógildingar á í máli þessu var kveðinn upp. Af þeim sökum verður að telja að málatilbúnaður að baki ógildingarkröfu stefnanda sé svo vanreifaður að ekki sé unnt að leggja dóm á kröfuna. Verður því ekki komist hjá að vísa kröfu stefnanda um ógildingu á úrskurði úrskurðar frá dómi án kröfu, þannig að stefnanda gefist þá aftur tækifæri til að láta reyna á rétt sinn fyrir dómstólum, ef hún svo kýs.

Stefnandi hefur í máli þessu einnig krafist þess að viðurkennd verði bótaskylda stefndu vegna missis framfæranda, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt því ákvæði getur sóknaraðili dómsmáls leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar ef hann hefur lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands.

Áskilnaður 2. mgr. 25. gr. sömu laga um lögvarða hagsmuni hefur í fjölmörgum dómum Hæstaréttar verið skýrður á þann veg að sá er höfðar mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik máls.

Í ljósi þess að stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að tjón hennar verði rakið til mistaka starfsmanna Landspítala-háskólasjúkrahúss, hvort sem málatilbúnaður hennar byggist á lögum nr. 111/2000, sakarreglu íslensks skaðabótaréttar eða 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, um miskabætur, brestur hér einnig að mál hennar hafi verið reifað með þeim hætti að unnt sé að leggja dóm á það. Rétt eins og um fyrri kröfu stefnanda hefur um viðurkenningarkröfu hennar ekki farið fram nein sönnunarfærsla til að sýna fram á að mistökin sem urðu í júní 2008 við myndgreiningu X hafi leitt til andláts hans.

Af hálfu stefnanda hefur því ekki verið sýnt nægilega fram á tengsl tjóns hennar við atvik málsins þannig að hún hafi lögvarða hagsmuni af því að leita viðurkenningardóms um skaðabótaskyldu stefndu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Af þeim sökum verður einnig að telja þessa kröfu stefnanda svo vanreifaða að ekki verði komist hjá því að vísa henni frá dómi, með sömu afleiðingum og eru um fyrri kröfu hennar.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er mál stefnanda svo vanreifað að ekki verður komist hjá því að vísa því frá dómi í heild. Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til þess að greiða stefndu Sjúkratryggingum Íslands og íslenska ríkinu málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 100.000 krónur, til hvors um sig.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð en meðferð málsins hefur dregist vegna leyfis dómara samkvæmt 4. mgr. 2. gr. laga nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir Alþingis.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu. Stefnandi greiði stefndu Sjúkratryggingum Íslands og íslenska ríkinu 100.000 krónur í málskostnað hvorum um sig.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf