E-6187/2005

Mál þetta var höfðað 29. september 2005 og dómtekið 16. maí sl. Stefnandi er Sjóvá-Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík. Stefndu eru Samkeppnis-eftirlitið, Rauðarárstíg 10, Reykjavík, og íslenska ríkið, Arnarhváli við Lindargötu, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda á hendur stefnda, Samkeppniseftirlitinu, eru aðallega þær að úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála, dags. 3. maí 2005, í málinu nr. 8/2005, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. gegn samkeppnisráði, verði ógiltur. Til vara er gerð sú krafa að úrskurðurinn verði felldur úr gildi að því er varðar ákvörðun stjórnvaldssektar á hendur stefnanda að fjárhæð 27.000.000 kr. Til þrautavara er þess krafist að úrskurðinum verði breytt og sektarfjárhæðin lækkuð verulega. Á hendur stefnda, íslenska ríkinu, er þess aðallega krafist að stefndi endurgreiði stefnanda 27.000.000 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. júní 2005 til endurgreiðsludags. Til vara er gerð sú krafa að stefndu endurgreiði stefnanda mismuninn á 27.000.000 kr. og endanlegri lægri fjárhæð dómsins um stjórnvaldssekt úr hendi stefnanda, auk dráttarvaxta frá 3. júní 2005 til greiðsludags. Þá er þess krafist, hvernig svo sem málið fari, að stefndu verði óskipt gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu.

Stefndi, Samkeppniseftirlitið, og stefndi, íslenska ríkið, gera hvor sína kröfu um sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefjast þeir málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Stefnandi er vátryggingafélag og er markmið félagsins að reka vátrygginga- og fjármálastarfsemi á arðbæran hátt. Félagið leggur áherslu á að vera í forystu íslenskra vátrygginga- og fjármálafyrirtækja um nýjungar og þróun markaðarins, sem og þjónustu við viðskiptavini. Stefnandi býður einstaklingum og fyrirtækjum á Íslandi alhliða vátryggingavernd á sviði skaðatrygginga.

Stefnandi hefur ávallt verið stór aðili á sviði bifreiðatrygginga. Á árinu 2004 var hann með 36,4% markaðshlutdeild í lögboðnum ökutækjatryggingum og 43,5% markaðshlutdeild í öðrum ökutækjatryggingum, miðað við bókfærð iðgjöld ársins.

Upp úr 1990 hófst á vegum Bílgreinasambandsins vinna við aðlögun og þýðingu málningarhluta Cabas-tjónamatskerfisins frá sænska fyrirtækinu Consulting AB Lennermark & Anderson.

Cabas er reiknikerfi sem notað er til að meta fjölda áætlaðra vinnustunda við viðgerð ökutækja sem orðið hafa fyrir tjóni. Tjónskostnaður er fundinn þannig út að tiltekið tjón er metið til ákveðins einingafjölda, sem grundvallast á tímamælingum, sem síðan er margfaldaður með einingaverði sem gert er ráð fyrir að verkstæði og vátryggingafélög semji um. Kerfið inniheldur upplýsingar um flestar tegundir og gerðir bifreiða og eftirfarandi höfuðþætti:

a) Upplýsingar um skiptitíma, þ.e. hvað það tekur langan tíma að skipta um t.d. bretti á tiltekinni bifreið.

b) Verð varahlutarins, t.d. brettisins.

c) Einingar í málningu, þ.e. hversu langan tíma það tekur að mála viðkomandi varahlut.

d) Réttingakerfi, hægt er að nálgast upplýsingar um það hversu langan tíma það taki að rétta ákveðna stærð af dæld/beyglu.

e) Útreikningskerfi.

Fram að þessum tíma hafði aðferðin við tjónsmat verið huglæg. J-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf bílamálari vann að málinu fyrir Bílgreinasambandið og annaðist m.a. kynningu verkefnisins fyrir félagsmönnum þess. Hann hafði milligöngu um það á árunum 1995 og 1996 að finna bíla af mismunandi stærðum og gerðum og lagði upp nokkur mismunandi viðgerðardæmi. Valin voru fimm verkstæði innan Bílgreina-sambandsins til að gera kostnaðarmat á málningarvinnu samkvæmt því kerfi sem unnið var eftir á þeim tíma, auk þess sem fengnir voru skoðunarmenn frá stefnanda og Vátryggingafélagi Íslands hf. (hér eftir VÍS) til að gera sínar kostnaðaráætlanir eftir sömu viðgerðardæmum. Vegna mismunandi umfangs verkefna reyndist verð á hverja málningareiningu vera frá 50 kr. upp í allt að 141 kr., en verð eininga var fundið út með því að deila einingafjölda í Cabas í verð hverrar viðgerðar fyrir sig. Á vegum Bílgreinasambandsins fór J-kk-nf Þ-kk-nf af stað með Cabas-málningarkerfið í verð-útreikningum fyrir sitt verkstæði og var viðmiðunarverð hverrar einingar í því ... kr. í málningu. Vátryggingafélögin töldu að leiðrétta þyrfti almennt málningarverð um allt að 15% í þágu verkstæðanna. Stefnandi samdi við verkstæði J-kk-ef Þ-kk-ef um ... kr. á einingu. Eftir að J-kk-nf Þ-kk-nf hafði unnið um nokkurt skeið með kerfið var haft samband við hann frá P. Samúelssyni ehf. og hann beðinn um að aðstoða fyrirtækið við uppsetningu á kerfinu á málningarverkstæði þeirra. Vegna stærðar og umfangs verkstæðisins fengust fljótt góðar og gagnlegar upplýsingar um gæði og nytsemi kerfisins. J-kk-nf Þ-kk-nf nýtti síðan þá reynslu sem fékkst af kerfinu hjá P. Samúelssyni ehf. fyrir Bílgreinasambandið.

Cabas-kerfið hafði því verið notað í tengslum við bílamálun þegar umræður hófust um upptöku kerfisins almennt við viðgerðir og réttingar í lok árs 1999. Stefnandi kveður markmiðið með því að taka upp Cabas-kerfið það að hagnýta nýjustu tækni og aðferðir við tjónsmat. Slíkt myndi hafa í för með sér verulega hagræðingu og bætta þjónustu við neytendur. Fjöldi bifreiðatjóna hefur aukist mjög hin síðari ár, t.d. greiddi stefnandi bætur vegna rúmlega tíu þúsund bifreiða á árinu 2001. Stefnandi taldi því brýna þörf fyrir tölvustýrt tjónamatskerfi. Samband íslenskra tryggingafélaga (hér eftir SÍT) gerði samning 1. júlí 2000 við sænska fyrirtækið Consulting AB, um notkunarrétt á Cabas-matskerfinu á Íslandi.

Áður en SÍT gerði samninginn leituðu samtökin til Samkeppnisstofnunar og óskuðu eftir athugasemdum stofnunarinnar við upptöku og rekstur Cabas-kerfisins. Í bréfi Samkeppnisstofnunar til SÍT, dags. 15. júní 2000, kom fram að stofnunin taldi ekki ástæðu til að gera athugasemdir við upptöku kerfisins. Hins vegar útilokaði stofnunin ekki að taka kerfið til frekari skoðunar bærust henni athugasemdir sem gæfu tilefni til slíks.

Hinn 6. september 2000 var á vegum SÍT settur saman starfshópur í því skyni að taka upp Cabas-kerfið hér á landi. Í starfshópnum áttu sæti fulltrúi stefnanda, VÍS og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. (hér eftir TM). Fulltrúi stefnanda í hópnum var S-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf. Í upphafi var H-kk-nf S-kk-nf fulltrúi TM í hópnum, en fljótlega tók Á-kk-nf Á-kk-nf sæti hans. P-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf var fulltrúi VÍS. Verkefni starfshópsins var að vinna að upptöku Cabas-kerfisins, m.a. að annast tæknileg samskipti við sænska eigendur kerfisins, samskipti við Bílgreinasambandið, bifreiðaumboð og viðgerðarverkstæði ökutækja í samræmi við sérstakt samkomulag sem SÍT gerði við þá aðila. Þá átti vinnuhópurinn að sinna fræðslu- og þjálfunarmálum vegna upptöku kerfisins, bæði meðal vátryggingafélaganna og innan bílgreinarinnar og stuðla að útbreiðslu kerfisins.

Stefnandi, ásamt VÍS og TM, gerðu munnlegt samkomulag við P. Samúelsson ehf. um að prufukeyra Cabas-kerfið í fjóra mánuði á verkstæði fyrirtækisins. Ástæða þess að það verkstæði varð fyrir valinu hjá vátryggingafélögunum var sú að flestar bifreiðar á Íslandi eru af Toyota-gerð (25%) og fyrirtækið rekur eigið réttingaverkstæði. Þá hafði fyrirtækið þegar tekið upp Cabas-kerfið í sprautun og málningu. Í samkomulaginu fólst að fyrirtækið átti að bera saman vinnustund samkvæmt eldra matsfyrirkomulagi og vinnustund samkvæmt Cabas-kerfinu, en yfirlýst stefna var að verkstæðin ættu ekki að skaðast við upptöku kerfisins. Fyrirtækið átti nánar tiltekið að vinna samkvæmt Cabas-kerfinu og síðan yrði borið saman hvað tímagjaldið þyrfti að hækka til að verkstæðið væri jafnsett eftir tímamælingu samkvæmt Cabas-kerfinu og tímamælingu eldra matsfyrirkomulags.

Fulltrúi stefnanda, S-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf, sat a.m.k. tvo fundi með fulltrúum VÍS, TM og P. Samúelssonar ehf., í tengslum við innleiðingu Cabas-kerfisins. Sá fundur sem mesta þýðingu hefur í þessu máli fór fram 2. maí 2002. Því er haldið fram að fulltrúar VÍS og TM hafi, ásamt fulltrúa P. Samúelssonar ehf., hist á öðrum fundi í framhaldi fundarins 2. maí, sem fulltrúi stefnanda sat ekki. Meðan á verkefninu stóð voru send ýmis tölvupóstskeyti milli fulltrúa P. Samúelssonar ehf. og fulltrúa vátryggingafélaganna. Meðal annars gerði P. Samúelsson ehf., meðan á mælingum stóð, vátryggingafélögunum reglulega grein fyrir mælingum. Sendar voru upplýsingar um viðgerðarkostnað og viðgerðartíma þeirra bifreiða sem fyrirtækið hafði gert við. Átti það bæði við um bifreiðar tryggðar hjá viðkomandi vátryggingafélagi og öðrum vátryggingafélögum. Í þessum upplýsingum komu jafnframt fram hugmyndir P. Samúelssonar ehf. um verð á Cabas-einingu að teknu tilliti til álags vegna tjónamats og annarra þátta. Vinnu P. Samúelssonar ehf. lauk um mánaðamótin apríl – maí 2002.

Stefnandi taldi að til þess að verkstæðin yrðu eins sett samkvæmt Cabas-kerfinu og eldra matsfyrirkomulagi þyrfti tímagjaldið í Cabas-kerfinu að hækka um 57% miðað við eldri matsaðferð. TM mat hækkunarþörfina 53% og VÍS 57%. Samhliða vinnu P. Samúelssonar ehf. hafði verið unnið að kynningu kerfisins meðal eigenda og starfsmanna bifreiðaverkstæða. Stefnandi gerði fyrsta samninginn við bifreiða-verkstæði um gjald í Cabas-kerfinu 24. júní 2002 og voru fleiri samningar gerðir á tímabilinu til mars 2003. Umsamið gjald fyrir 100 einingar (1 klst.) var allt frá ... kr. upp í ... kr., en umsamið einingarverð fyrir málningarvinnu var allt frá ... kr. upp í ... kr.

Í júlí 2002 leitaði aðili sem starfar við bifreiðaréttingar og sprautun til Samkeppnisstofnunar og taldi að aðgerðir vátryggingafélaganna í tengslum við innleiðingu Cabas-kerfisins færu gegn ákvæðum samkeppnislaga. Í máli hans kom m.a. fram að vátryggingafélögin settu einhliða upp það einingarverð sem þau væru tilbúin að greiða og væri verðið 45 krónur á eininguna (100 einingar fyrir klukkustund), það sama hjá öllum félögunum. Lítill sem enginn sveigjanleiki væri fyrir hendi hjá samningamönnum félaganna um einingarverð. Taldi þessi aðili samningsstöðu sína mjög bága gagnvart félögunum.

Samkeppnisstofnun tók málið til rannsóknar og sendi vátryggingafélögunum kvörtunina til umsagnar með bréfi, dags. 22. júlí 2002. Athugasemdir bárust frá öllum félögunum. Frumathugun stofnunarinnar var síðan kynnt félögunum í janúar 2003. Helstu niðurstöður hennar voru þær að stofnunin taldi gögn málsins sýna að félögin hefðu haft með sér samráð um að meta þá hækkunarþörf á greiðslum verkstæða sem talin var nauðsynleg vegna innleiðingar Cabas-kerfisins. Jafnframt hefðu félögin ákveðið sameiginlegt viðmiðunarverð á hverri einingu í Cabas-kerfinu. Ennfremur hefðu félögin haft með sér samráð um endanlegt kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá P. Samúelssyni ehf. Með þessu hefðu félögin brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993. Félögin gerðu öll athugasemdir við frumathugunina. Í janúar 2005 ákvað samkeppnisráð að gefa félögunum kost á því að tjá sig munnlega um efni málsins. Áður en til þess kom óskaði VÍS eftir viðræðum við Samkeppnis-stofnun um að ljúka málinu með sátt. Samkeppnisráð og VÍS gerðu sátt 13. janúar 2005 þar sem VÍS gekkst við því að hafa brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga í eftirfarandi tilvikum:

1. Með því að hafa ásamt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. (SA) og Tryggingamiðstöðinni hf. (TM), aðallega á árinu 2002, haft samvinnu um að meta breytingaþörf á greiðslum til bifreiðaverkstæða í tengslum við innleiðingu Cabas kerfisins.

2. Með því að hafa ásamt SA og TM haft á árinu 2002 samvinnu um viðmiðunarverð á einingu í Cabas kerfinu.

3. Með því að hafa ásamt SA og TM átt sameiginlegar viðræður við P. Samúelsson ehf. á árinu 2002 um innkaupsverð á viðgerðarþjónustu af því fyrirtæki.

VÍS greiddi stjórnvaldssekt að fjárhæð 15.000.000 kr. og var málinu þar með lokið gagnvart VÍS.

Sáttin var send stefnanda og TM til upplýsingar. TM óskaði eftir viðræðum við Samkeppnisstofnun í framhaldi þess og gerði sátt við samkeppnisráð 4. febrúar 2005. Í sáttinni fólst að TM gekkst við því að hafa brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga með því að hafa, aðallega á árinu 2002, haft ólögmætt samráð við VÍS og stefnanda í tengslum við að meta áhrif þess að taka upp Cabas-kerfið við bifreiðaréttingar og bifreiðasprautun. TM féllst á að greiða 18.500.000 kr. í sekt og var málinu þar með lokið gagnvart TM.

Stefnandi kveður að efni þessara tveggja sátta hafi komið honum verulega á óvart, en stefnandi taldi sig á engan hátt hafa brotið gegn samkeppnislögum. Stefnandi óskaði eftir þriggja mánaða frestun málsins hjá samkeppnisráði, svo félaginu ynnist tími til að höfða vitnamál fyrir dómi og fá skýrslur teknar af starfsmönnum VÍS og TM sem höfðu fullyrt að þeir hefðu átt í ólögmætu samráði við stefnanda. Samkeppnisráð samþykkti bókun vegna þessarar beiðni og taldi ekki forsendur til að fallast á frestbeiðnina. Stefnandi kærði þá bókun til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Með úrskurði 8. febrúar 2005 var málinu vísað frá þar sem bókun samkeppnisráðs væri ekki kæranleg.

Stefnandi sendi beiðni 11. febrúar 2005 til Héraðsdóms Reykjavíkur og Héraðsdóms Reykjaness um höfðun vitnamála samkvæmt 77. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Beiðni stefnanda um að tekin yrði skýrsla af Á-kk-þgf Á-kk-þgf, sem sæti átti í undirbúningshóp vegna innleiðingar Cabas-kerfisins fyrir hönd TM, var tekin fyrir í Héraðsdómi Reykjavíkur 2. mars 2005. Á-kk-nf mætti þá fyrir dóm og gaf skýrslu í málinu. Beiðni stefnanda um skýrslutökur yfir S-kk-þgf E-kk-þgf K-kk-þgf, sem sæti átti í undirbúningshópnum fyrir hönd stefnanda, og P-kk-þgf B-kk-þgf P-kk-þgf, sem sat í hópnum fyrir hönd VÍS, var tekin fyrir í Héraðsdómi Reykjaness 4. mars 2005. Með P-kk-þgf B-kk-þgf mætti Ó-kk-nf P-kk-nf, lögmaður VÍS, og krafðist þess að beiðni stefnanda yrði synjað, þar sem stefnandi hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá vitnið fyrir dóm til skýrslutöku. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 11. mars 2005 var beiðni stefnanda um að P-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf gæfi skýrslu samkvæmt 77. gr. laga nr. 91/1991, synjað. S-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf, fulltrúi stefnanda í undirbúningshópnum, gaf hins vegar skýrslu fyrir dómi.

Í ákvörðun samkeppnisráðs, sem tekin var 23. febrúar 2005, í málinu nr. 9/2005: Ólögmætt samráð tryggingafélaganna við að taka upp Cabas-tjónamatskerfið við bifreiðaréttingar og -sprautun, komst ráðið að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði gerst sekur um brot á samkeppnislögum. Í fyrsta lagi með því að hafa haft samráð við VÍS og TM um hækkunarþörf á tímagjaldi verkstæða vegna upptöku Cabas-kerfisins. Í örðu lagi með því að hafa haft ólögmætt samráð við TM og VÍS um viðmiðunarverð á einingu í Cabas-kerfinu og í þriðja lagi með því að hafa haft samráð með VÍS og TM um endanlegt kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá P. Samúelssyni ehf. Samkeppnisráð lagði sekt á stefnanda að fjárhæð 27.000.000 kr.

Stefnandi kærði ákvörðun samkeppnisráðs til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Í úrskurði frá 3. maí 2005, í máli nr. 8/2005, komst nefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði gerst brotlegur við 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, með því að hafa haft samráð við VÍS og TM um hækkunarþörf á tímagjaldi verkstæða vegna upptöku Cabas-kerfisins og með því að hafa haft samráð um endanlegt kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá P. Samúelssyni hf. Áfrýjunarnefndin taldi hins vegar að ekki hefði komið fram nægjanleg sönnun fyrir því að stefnandi hefði tekið þátt í samráði um að miða við 45 kr. sem einingaverð í Cabas-kerfinu gagnvart viðgerðar-verkstæðunum. Sektarákvörðun samkeppnisráðs var staðfest. Stefnandi greiddi sektina til ríkissjóðs 1. júní 2005, en með fyrirvara.

Þar sem stefnandi telur sig ekki hafa gerst sekan um brot gegn samkeppnislögum telur hann óhjákvæmilegt að höfða mál þetta til að fá hnekkt úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Með nýjum samkeppnislögum nr. 44/2005, sem tóku gildi 1. júlí 2005, tók Samkeppniseftirlitið við þeim verkefnum Samkeppnisstofnunar sem vörðuðu samkeppnisrétt og samkeppnisráð var lagt niður. Stefnandi stefnir því Samkeppniseftirlitinu til að þola dóm um ógildingu á úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, en ekki samkeppnisráði sem var gagnaðili stefnanda fyrir nefndinni.

II.

Ákvörðun samkeppnisráðs í málinu nr. 9/2005 er mjög ítarleg. Þar er rakið erindi kvartanda og lýst meðferð málsins fyrir samkeppnisráði, sem ekki er ástæða til að gera nánar grein fyrir hér. Samkeppnisráð greindi markaðinn og stöðu vátrygginga-félaganna á honum, þar sem slíkt getur skipt máli til þess að meta hvort minniháttar-regla 13. gr. samkeppnislaga eigi við og við ákvörðun stjórnvaldssekta. Því stærri sem markaðurinn er sem samráðið nær til þeim mun alvarlega telst brotið. Með sama hætti telst samráð almennt alvarlegra eftir því sem staða viðkomandi fyrirtækja er sterkari á markaðnum. Litið er á markaðinn frá tveimur sjónarhornum. Annars vegar vöru- og þjónustumarkaðurinn og hins vegar landfræðilegi markaðurinn. Samkeppnisráð taldi þjónustumarkaðinn í málinu vera kaup á bifreiðaréttingu og -sprautun samkvæmt Cabas-kerfinu og að landfræðilegi markaðurinn væri landið allt. Hvað varðar markaðshlutdeild kom fram að vátryggingafélögin höfðu yfir 95% hlutdeild á markaðinum á árinu 2003. Stefnandi var með stærstu markaðshlutdeildina af vátryggingafélögunum eða 36,8%.

Samkeppnisráð fjallar síðan um efni 10. gr. samkeppnislaga og Cabas-kerfið og innleiðingu þess. Með hliðsjón af sakarefni málsins er óhjákvæmilegt að rekja að miklu leyti orðrétt forsendur niðurstöðu samkeppnisráðs um mat á því hvort tryggingafélögin hafi brotið gegn samkeppnislögum. Neðanmálsgreinar í ákvörðun samkeppnisráðs, þar sem m.a. er vísað til dóma dómstóla Evrópusambandsins eða fræðirita, hafa verið felldar út og aðrar athugasemdir felldar inn í meginmál textans. Um samvinnu vátryggingafélaganna um verð, vísar samkeppnisráð til þess að félögin gerðu samkomulag við P. Samúelsson ehf., um samanburðarrannsókn á Cabas-kerfinu og eldra tjónamatsfyrirkomulagi. Síðan segir orðrétt:

Gögn málsins sýna að í þessum aðgerðum fólst einnig samvinna tryggingafélaganna um mat á því hvernig verð til verkstæða þyrfti að breytast við þessa kerfisbreytingu. Þetta kemur í fyrsta lagi skýrt fram í þeim upplýsingum sem tryggingafélögin hafa veitt samkeppnisyfirvöldum. Þannig kemur eftirfarandi fram í bréfi SA [Sjóvár-Almennra trygginga hf.] til Samkeppnisstofnunar, dags. 15. ágúst 2002:

„Megininntak "pilotverkefnisins" var að bera saman fyrri tímaáœtlanir og tímaáœtlanir CABAS-kerfisins en yfirlýst stefna var að verkstæðin œttu ekki að skaðast við upptöku kerfisins. Gert var munnlegt samkomulag milli P. S-kk-ef og bifreiðatryggingafélaganna þriggja um að unnið skyldi samkvæmt CABAS-kerfinu og síðan borið saman hvað tímagjald þyrfti að hækka í prósentustigum til að verkstœðið vœri jafnsett eftir tímamœlingu samkvæmt CABAS-kerfinu og tímamœlingu eldra matskerfis.... Niðurstaðan varð sú að til þess að halda sama gjaldi fyrir einstök verk þyrfti verð fyrir klukkustund i CABAS (100 einingar) að vera 57% hœrri en klukkustund samkvœmt eldri matsaðferð.“

Enn fremur vísaði samkeppnisráð í þessu sambandi til bréfa VÍS til Samkeppnisstofnunar frá 15. ágúst 2002, bréfs VÍS, dags. 15. október 2002, bréfa TM, dags. 19. ágúst 2002 og 4. febrúar 2003, þar sem samkomulagi félaganna við P. Samúelsson ehf. var lýst. Síðan sagði:

Önnur gögn málsins sýna einnig að í þessari samvinnu tryggingafélaganna við P. Samúelsson fólst mat á verðhækkunarþörf tímagjalds verkstæða vegna innleiðingu Cabas-kerfisins. Dæmi um þetta er tölvupóstur sem P. S-kk-nf sendi forstöðumönnum tjónaskoðunardeilda SA, VÍS og TM þann 2. apríl 2002. Í tölvupóstinum segir: „Meðfylgjandi eru fleiri tjón til samanburðar. Núna eru þau orðin 126. Vinsamlegast skoðið þetta vel og síðan verðum við að hittast og klára þetta dœmi." Með tölvupóstinum fylgdi viðhengi þar sem niðurstöður samanburðar-rannsóknarinnar eru dregnar saman á eftirfarandi hátt:

Í þessum tölvupósti til tryggingafélaganna var þannig sett fram einingaverð á Cabas viðgerðareiningu miðað við gefnar forsendur. Niðurstaðan sem þar kemur fram er sú að „núllpunktur“ á klukkustund án virðisaukaskatts sé um 6.500.- krónur eða 65 krónur á Cabas-eininguna. Sú fjárhæð felur í sér þá hækkun sem leiðir af því að taka upp Cabas-kerfið miðað við framangreindar forsendur. Síðan er gert ráð fyrir 15% álagi vegna tjónamats og þá er niðurstaðan 7.492.- krónur eða tæpar 75 krónur á eininguna. Í tölvupóstum sem P. S-kk-nf sendi til tryggingafélaganna 26. febrúar og 13. mars 2002 komu fram samskonar útreikningar á einingaverði. Með þessum tölvupóstum fengu tryggingafélögin einnig yfirlit og upplýsingar um allar viðgerðar bifreiðar í samanburðarverkefninu hvort sem bifreiðarnar hafi verið vátryggðar hjá viðkomandi félagi eða ekki.

Um fund vátryggingafélaganna og P. Samúelssonar ehf. 2. maí 2002, sagði þetta:

SA fullyrðir að á þeim fundi hafi fulltrúi P. S-kk-ef stungið upp á „ákveðnu

útsöluverði til allra tryggingafélaganna. Fulltrúi SA vísaði því á bug þar sem þetta

verkefni sem verið var að vinna væri ekki vettvangur samninga við einstök félög og

alls ekki ætti að rœða verð“, sbr. athugasemdir SA við frumathugun

Samkeppnisstofnunar. Heldur SA því fram að ekki hafi verið haldinn annar

sameiginlegur fundur. Í athugasemdum VÍS við frumathugun Samkeppnisstofnunar er

ekki fjallað berum orðum um fundinn 2. maí 2002 en viðurkennt að tryggingafélögin

hafi „sameiginlega komið að viðrœðum“ við P. S-kk-þf um verð í kjölfar „pilot“-

verkefnisins, sbr. einnig sátt félagsins við samkeppnisráð. Í þessu samhengi ber einnig

að líta til þess að í bréfi P. Samúelssonar til Samkeppnisstofnunar segir að fyrirtækið

hafi „átt mjög góðar viðrœður við tryggingafélögin um verð á einingunni og ekki hafa

allir verið sammála.“ [Bréf P. S-kk-ef til Samkeppnisstofnunar, dags. 20. janúar 2003.]

Samkvæmt framangreindu hefur SA upplýst að P. S-kk-nf hafi viljað ræða verð á umræddum fundi en SA hafi vísað því á bug. Áður en lagt er mat á það hvað teljist sannað í þessum samskiptum tryggingafélaganna ber að líta til tölvupósta sem sendir voru eftir fundinn 2. maí 2002.

...

Eftir að fundinum 2. maí 2002 lauk sendi viðkomandi starfsmaður P. Samúelssonar síðar þann sama dag tölvupóst til þeirra starfsmanna SA, VÍS og TM sem setið höfðu fundinn. Í tölvupóstinum var m.a. fjallað frekar um þau atriði sem rædd höfðu verið á fundinum og var efni tölvupóstsins sagt vera „Verðsamningar“. Í tölvupóstinum segir m.a. þetta:

„Sœlir félagar,

Í framhaldi [af] fundinum í morgun langar mig að leggja fyrir ykkur mínar tillögur. En fyrst langar mig að koma með nokkrar athugasemdir. Þegar við ræddum saman í upphafi um að P. Samúelsson hf. tæki að sér að vera „pilot“ verkstœði fyrir Cabas verkefnið var ákveðið að við mundum bera saman Cabas vs núverandi kerfi. Þetta gerðum við mjög samviskusamlega og lögðum mikla vinnu í að allar tölur vœru réttar og nákvœmlega unnar. Niðurstaða af okkar mœlingum hafið þið séð sbr. meðfylgjandi töflu. Mér fannst því afar leitt að þegar við hittumst hjá [starfsmaður VÍS] að þið rengduð þessar niðurstöður okkar. Með öðrum orðum ég skil ekki af hverju við vorum yfir höfuð að leggja í þessa vinnu ef ekki átti að nota niðurstöðurnar. Það sem þið hafið lagt til grundvallar nýju verði er aðeins ykkar tölur en ekkert tillit tekið til okkar mœlinga sem mér finnst harla ósanngjarnt og ófagleg vinnubrögð. ...

Mér finnst að fyrirtœki sem P. S-kk-nf geti með góðri samvisku sett upp verð fyrir þjónustu sína sem er töluvert hœrra en það sem sett er upp hjá fyrirtæki sem getur ekki veitt þá þjónustu og umgerð sem um hefur verið rætt....

Það verð sem við höfum reiknað út sem núllpunkt er 6.335 án vsk. Töluverð hækkun hefur verið vegna launa og annarra hækkana, sem við metum að hafi um 5% áhrif (en er eflaust meira).

Okkar tilboð er því eftirfarandi

Verð pr. útseldan tíma með l5% afslœtti 5.654 kr.

Auka afsláttur af varahlutum 2%

Afsláttur af framrúðum 35%

Árangurstengdur bónusafsláttur af varahlutum eftir markmiðum allt að 3%“

Með þessum tölvupósti fylgdi skjal þar sem sett var fram einingaverð á Cabas-viðgerðareiningu. Þar er tiltekið að „núllpunktur“ á klukkustund án virðisaukaskatts sé rúmlega 6.300.- eða 63 krónur á eininguna. Síðan er gert ráð fyrir 5% álagi vegna launa o.fl. og þá er niðurstaðan 6.652.- krónur eða rúmar 66 krónur á eininguna. Einnig kemur fram tilboð P. S-kk-ef um að veita 15% afslátt frá þessari upphæð sem jafngildir 5.654 kr. á klukkustund.

Fulltrúi TM á fundinum 2. maí 2002 svaraði þessum tölvupósti frá P. S-kk-þgf. Í svari hans er P. S-kk-þgf þakkað fyrir að hafa unnið gott starf sem leiðandi aðila í samvinnu við tryggingafélögin vegna upptöku á Cabas-kerfínu. Síðar segir:

„Varðandi þá forvinnu sem í gangi hefur verið vegna upptöku á Cabas tjónamatskerfi hefur P. S-x-x. notið fyllsta trausts, allar tjónsáœtlanir P. Sam úr Cabas hafa verið notaðar við útreikning á þeirri hækkunarþörf sem skapast við upptöku kerfisins, á móti hafa verið lagðar áœtlanir félaganna fyrir sömu tjón, þessi aðferð á að skila okkur þeirri niðurstöðu sem leitað var að þegar vinnan fór af stað, grunni að faglegum útreikningi á þeirri hœkkunarþörf sem skapast við upptöku Cabas kerfisins.

Ég er sannfœrður um að bæði tryggingafélögin og P. Sam. hafa unnið þessi mál á ábyrgan hátt enda er skoðun mín að mismunandi niðurstöður aðila séu innan eðlilegra marka og með góðum vilja megi ná samkomulagi sem allir geta sœtt sig við.

Ég tel ekki að umrœða um það hvort réttlátt sé að P. S-x-x selji þjónustu sína hœrra verði en aðrir aðilar á markaðnum, blandist inn í þessa umrœðu, þá umræðu verður að mínu mati að taka upp undir öðrum formerkjum....

A síðasta fundi okkar lögðum við til að einingin í Cabas yrði verðlögð á kr. 49.00.- en það er niðurstaða útreikninga okkar. Tilboð þitt um verð á einingu verði 56.54.- getum við ekki fallist á en erum að sjálfsögðu reiðubúnir til frekari viðrœðna og trúi að með góðum vilja náist samkomulag fyrir báða aðila. Það er að mínu mati afar áríðandi að samningar náist sem allra fyrst og ekki seinna en 15. maí.

Varðandi nœsta fund okkar þá legg ég til að hann verði i Tjónaskoðunarstöð Sjal. [Sjóvá-Almennar tryggingar.] Þriðjudaginn 14 maí kl 09.00 þú lætur mig vita hvernig það hentar þér."

SA svaraði einnig þessum tölvupósti P. S-kk-ef og var það gert með tölvupósti sem sendur var 7. maí 2002. Í honum er tekið fram „að þegar ég tala um okkur þá er ég að tala um Sjóvá Almennar en ekki önnur tryggingafélög enda hef ég enga heimild til að tala fyrir þeirra hönd.“ Í tölvupóstinum segir einnig m.a. þetta:

„Það er rétt að við höfum átt gott samstarf við P. S-x-x og var það ástœðan að við vildum keyra CABAS verkefnið fyrst með því fyrirtœki áður en við færum í almenn verkstœði.... Það er einnig rétt að fyrirtæki eins og P. Sam ... á að setja upp eðlilegt verð fyrir sína þjónustu þannig að eðlilegur afrakstur náist af starfseminni.

Það er hins vegar ljóst í mínum huga að við höfum verið að tala í austur og vestur. Verkefnið sem snýst um það að finna út hœkkunarþörf vegna upptöku CABAS virðist ekki skýrt í hugum okkar og leyfi ég að minna á út á hvað það gengur.

Hvað Sjóvá Almennar varðar þá var alltaf ljóst hvert verkefnið átti að vera og breytir þá engu um hvort verkstœðin voru að rukka okkur of lítið eða of mikið því verkefnið lá í sjálfu sér fyrir utan þœr hugrenningar. Verkefnið snérist einfaldlega um hver hækkunarþörf tímagjalds vœri vegna upptöku CABAS?

Það er:

Tími uppgefin í CABAS (TC) x Verð fyrir tíma í CABAS (VC) =

Tími uppgefin í gamla kerfinu (TG) x Verð fyrir klst. í gamla kerfinu (VG).

Verkefnið snérist eingöngu um að finna hœkkunarþörf á VC til að útkoman í þessum tveimur kerfum yrði sú sama hvort sem reiknað vœri, það er TC x VC = TG x VG.

Það var einnig ljóst að það sem vátryggingafélögin œtluðu sér að ná út úr þessu vœri innri hagrœðing, það er að með tímanum væri hægt að fækka tjónaskoðunarmönnum, því kom aldrei til greina að greiða fyrir tjónaskoðun sérstaklega. ...

Ef hins vegar P. S-x-x. telur að hœkka þurfi tímaverð vegna þess að ekki náist ásœttanlegur arður út úr viðkomandi einingu þá náði verkefnið ekki yfir það og þarf í raun að rœðast alveg sérstaklega (hœkkunarþörf ekki leiðréttingaþörf)....

Samkvœmt mínum útreikningum er hækkunarþörf vegna upptöku CABAS kerfisins 57%. Ef frekari hœkkunar er þörf þá er það eingöngu út af öðrum atriðum sem koma upptöku CABAS ekkert við. ...

Í framhaldi af þessu tel ég æskilegt að við rœðum málin út frá upphaflegu markmiði (leiðréttingaþörf v. CABAS) en ekki út frá hver hækkunarþörf P. S-x-x er, það má taka þá umrœðu upp í framhaldi. ...“

Samkeppnisráð taldi sönnunargildi framangreindra tölvuskeyta ríkt þar sem þau væru rituð á þeim tíma sem atvikin gerðust og án tengsla við síðari rannsókn. Var talið að þau sýndu eða staðfestu að félögin hefðu haft samvinnu um að meta breytingarþörf á greiðslum til verkstæða vegna innleiðingar Cabas-kerfisins, að tryggingafélögin hafi komið sér saman um hvaða verð á Cabas-einingu ætti að miða við og að tryggingafélögin hafi haft samráð um endanlegt kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá P. Samúelssyni. Um tengsl þessara aðgerða félaganna sagði:

Ljóst er að náin tengsl eru á milli þeirrar samvinnu tryggingafélaganna að meta þörf á breytingum á greiðslum til verkstæða og ákveða viðmiðunarverð á Cabas-einingu. Má segja að í vissum skilningi sé seinna atriðið rökrétt framhald af hinu fyrra.

Jafnframt verður að telja að samráðið um kaupverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni leiði af samvinnunni um hækkunarþörf og viðmiðunarverð á Cabas-einingu. Þessi atriði ber því að virða heildstætt í málinu.

Samkeppnisráð taldi hins vegar gagnlegt og skýrara að fjalla um þessarar aðgerðir vátryggingafélaganna hverja fyrir sig. Hvað varðar samvinnu félaganna um hækkunarþörf á tímagjaldi verkstæða var talið að tölvuskeytin staðfestu með skýrum hætti að félögin hefðu haft með sér þessa samvinnu. Vísað var m.a. í tölvuskeyti stefnanda þar sem segir að „[v]erkefnið snérist einfaldlega um hver hœkkunarþörf tímagjalds vœri vegna upptöku Cabas“. Í tölvuskeyti TM sé rætt um að samvinna félaganna og P. Samúelssonar ehf. hafi átt að skila „grunni að faglegum útreikningi á þeirri hœkkunarþörf sem skapast við upptöku Cabas kerfisins“. Þá vísaði samkeppnisráð til sátta sem VÍS og TM gerðu, þar sem félögin gengust við því að hafa brotið 10. gr. samkeppnislaga, með því að hafa haft samvinnu, ásamt stefnanda, um að meta breytingarþörf á greiðslum til bifreiðaverkstæða í tengslum við innleiðingu Cabas-kerfisins. Litið var svo á að framangreint munnlegt samkomulag félaganna og samvinna þeirra í kjölfar þess fælu í sér samning og samstilltar aðgerðir í skilningi 10. gr. samkeppnislaga. Síðan sagði:

... Í samkeppnisrétti er á því byggt að aðgerðir sem taka til eða ætlað er að hafa áhrif á verðlagningu keppinauta teljist ávallt hafa það að markmiði að raska samkeppni.[...] Í framangreindu samráði tryggingafélaganna felst í eðli sínu að þau hafa sameiginlega fjallað um og lagt á það mat hvað tímagjald verkstæða þyrfti að hækka vegna þeirra breytinga sem leiddu af því að taka upp Cabas-kerfið. Þar með höfðu tryggingafélögin samráð að þessu leyti um innkaupsverð á verkstæðisþjónustu. Þessi samvinna hafði því að markmiði að raska samkeppni og brýtur í bága við 10. gr. samkeppnislaga.

Í athugasemdum SA við frumathugun Samkeppnisstofnunar kemur fram að verkefni tryggingafélaganna hafi verið, í samvinnu við P. Samúelsson, að finna „stuðul“ sem hægt væri að nota til hliðsjónar við „útreikning tímafjöldamismunar á huglœgu tímamati og Cabas tímamati og hver vœri hœkkunarþörf tímagjalds vegna Cabas, en ekki hvert tímagjaldið œtti að vera.“ SA kveðst viðurkenna að hafa tekið þátt í þessari samvinnu með TM og VÍS. Fyrirtækið mótmælir því hins vegar að sú samvinna hafi raskað samkeppni og því sé ekki um að ræða brot á 10. gr. samkeppnislaga.

SA lýsir því yfir að það sé vissulega rétt að tryggingafélögin hefðu getað unnið þessa vinnu hvert fyrir sig, en ávinningur af samvinnunni hafi verið sá að á tiltölulega stuttum tíma hafi verið hægt að vinna úr miklu magni upplýsinga um fjölda tjóna sem gátu gefið vísbendingar um mismuninn á þessum tveimur kerfum. Sökum þessa hafi verið unnt að innleiða Cabas-kerfið fyrr en ella.

Samkvæmt þessu viðurkennir SA í athugasemdum sínum að hafa haft samvinnu við hin tryggingafélögin um að meta umrædda hækkunarþörf. Hér að framan var gerð grein fyrir því að sú samvinna brýtur gegn 10. gr. og vísast til þess. Rétt er þó að taka fram að ekki er skilyrði fyrir broti á 10. gr. að keppinautar hafi sameiginlega ákveðið verð. Það dugar að keppinautar skiptist á skoðunum um verðlagsmálefni.[...] Jafnframt ber að hafa í huga að brot SA að þessu leyti felst í samráðinu sem slíku alveg án tillits til þess hvaða áhrif samráðið hafði á samkeppni og hegðun fyrirtækisins á markaðnum.[...]

Hvað varðar samvinnu um kaupverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni ehf. taldi samkeppnisráð að gögn málsins gæfu ótvírætt til kynna að tilboð fyrirtækisins um útsöluverð á viðgerðarþjónustu til vátryggingafélaganna þriggja hefði verið lagt fram og verið að einhverju leyti til umfjöllunar á fundinum 2. maí 2002. Síðan sagði samkeppnisráð orðrétt:

Þá ber að líta til þess að tölvupóstur P. S-kk-ef er ritaður nokkrum klukkutímum eftir að umræddum fundi lauk og þegar tölvupósturinn er virtur í heild sinni ber hann þess merki að fela í sér framhald á þeirri umræðu sem var á fundinum. Í tölvupóstinum er lýst yfir óánægju með sjónarmið tryggingafélaganna og settur fram rökstuðningur fyrir því að P. S-kk-nf geti með „góðri samvisku sett upp verð fyrir þjónustu sína sem er töluvert hœrra en það sem sett er upp hjá fyrirtœki sem getur ekki veitt þá þjónustu og umgerð sem um hefur verið rætt.“ Þetta styður það að fyrirtækið hafi á fundinum lagt fram tilboð sitt.

... Í tölvupósti SA er gerð athugasemd við að P. S-kk-nf leggi fram tilboð um kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá fyrirtækinu ... Tölvupóstur SA ber með sér að fyrirtækið hafi ekki talið tilboð P. S-kk-ef í samræmi við samanburðarverkefni tryggingafélaganna og P. S-kk-ef sem hafi verið að meta almenna hækkunarþörf vegna upptöku Cabas-kerfisins en ekki hækkunarþörf P. S-kk-ef sérstaklega. Orðalag og efni tölvupósts SA gefur til kynna að fyrirtækið sé að árétta sjónarmið sem það hafði sett fram á fundinum 2. maí 2002. Þessi skilningur er í raun staðfestur af SA í athugasemdum við frumathugun Samkeppnisstofnunar þar sem tekið er fram að í tölvupóstinum sé fyrirtækið að ítreka sjónarmið sem sett hafi verið fram á fundinum.

Sama viðhorf til tilboðs P. S-kk-ef má ráða af tölvupósti TM þar sem m.a. segir að ekki sé rétt að „umrœða um það hvort réttlátt sé að P. S-x-nf selji þjónustu sína á hærra verði en aðrir á markaðnum“ blandist inn í umræðu um hækkunarþörf vegna upptöku Cabas-kerfisins.

Þegar allt framangreint er virt saman telur samkeppnisráð að á fundinum 2. maí 2002 hafi P. S-x-x lagt fram tilboð um verð á þjónustu sinni en tryggingafélögin hafi á þeim fundi ekki verið reiðubúin að ganga til samninga við fyrirtækið þar sem slík umræða hafi ekki verið hluti af verkefni fundarins, sem var að fjalla um hækkunarþörf vegna Cabas-kerfisins og um viðmiðunarverð á Cabas-einingu. Hins vegar verður að líta til þess að í bæði tölvupóstum SA og TM er lýst yfir vilja til að hefja samningaviðræður við P. Samúelsson um kaupverð á viðgerðarþjónustu fyrirtækisins. Ekki verður annað ráðið af tölvupósti TM en að þær viðræður hafi átt að vera milli tryggingafélaganna þriggja og P. Samúelssonar.

Samkeppnisráð vísaði síðan til tölvuskeytis fulltrúa TM í kjölfar fundarins 2. maí, sem rakið er hér að framan, þar sem ítrekað hafi verið rætt um tryggingafélögin í einu lagi og þeim í raun lýst sem einum aðila í samvinnu við P. Samúelsson ehf. Talið var að þessi skoðun styrktist þegar horft væri til þess að TM lýsti nauðsyn þess að ná samningum fyrir 15. maí 2002 og boðaði fyrirtækið í því skyni til fundar hjá stefnanda 14. maí s.á. Einnig yrði að líta til eftirfarandi ummæla í bréfi P. S-kk-ef til Samkeppnisstofnunar, dags. 20. janúar 2003:

Við höfum átt mjög góðar viðræður við tryggingafélögin um verð á einingunni og ekki hafa allir verið sammála. Okkar samanburðar útreikningar gáfu til kynna að við þyrftum að fá 56,54 kr. fyrir eininguna en samþykktum [...] kr. [Var fellt úr vegna trúnaðar] þar sem ég tel að með Cabas kerfinu höfum við aukið hagrœði og nýtingu til muna.“

Samkeppnisráð bendir á að í málinu liggur fyrir að eftir 2. maí 2002 hafi öll tryggingafélögin samið við P. Samúelsson um sama verð á viðgerðarþjónustu. Framangreind ummæli í bréfi P. S-kk-ef gefa til kynna að fyrirtækið hafi samið í einu lagi við tryggingafélögin. Í því sambandi verður og að hafa í huga að það er mjög ósennilegt að nákvæmlega sama niðurstaða hefði orðið í sjálfstæðum samningaviðræðum P. Samúelssonar við hvert og eitt tryggingafélaganna. Í því samhengi verður að líta til þess að tryggingafélögin eru magnkaupendur á umræddri þjónustu og öflugir viðsemjendur.

Samkeppnisráð taldi að hér yrði einnig að líta til sátta sem annars vegar VÍS og hins vegar TM gerðu vegna brota á 10. gr. samkeppnislaga, þess efnis að félögin hefðu ásamt SA átt sameiginlegar viðræður við P. Samúelsson ehf., um innkaupsverð á viðgerðarþjónustu af því fyrirtæki. Talið var, þegar öll framangreind gögn væru metin saman, að stefnandi hefði, ásamt VÍS og TM, haft samráð um innkaupaverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni ehf.

Samkeppnisráð taldi stefnanda ekki hafa lagt fram nein gögn sem styddu það að á fundinum 2. maí 2002 hefði fulltrúi hans gert öðrum þátttakendum grein fyrir því að fyrirtækið hafi ekki viljað taka þátt í ólögmætu samráði. Tölvuskeyti sem send hafi verið eftir fundinn styddu ekki þá fullyrðingu stefnanda.

„Hvorki í tölvupósti SA né í tölvupósti TM eða P. S-kk-ef er vísað til þess að yfirlýsingar af þessum toga hafi verið gefnar af hálfu SA á fundinum. Sú staðreynd að í tölvupósti TM er P. S-kk-nf boðað til samningaviðræðna hjá SA bendir þvert á móti sterklega til þess að engin slík yfirlýsing hafi verið gefin. Það að P. S-kk-nf sendi strax eftir fundinn verðtilboð til allra tryggingafélaganna bendir í sömu átt. Að mati samkeppnisráðs telst því ósannað að SA hafi gefið umrædda yfirlýsingu á fundinum 2. maí 2002.

Jafnframt verður að líta til þess að í umræddum tölvupósti SA til P. S-kk-ef segir hvergi að SA hafni því yfir höfuð að ganga til samninga við P. S-kk-þf í samvinnu við hin tryggingafélögin. Hafi það verið tilgangur SA með tölvupóstinum að gefa það skýrt til kynna að fyrirtækið vildi ekki taka þátt í ólögmætu samráði verður að ætla að slík yfirlýsing kæmi skýrt fram í honum. Það sem hins vegar segir í tölvupósti SA er að fyrirtækið hafi ekki verið reiðubúið á þessu stigi að ganga til samninga við P. S-kk-þf þar sem slík umræða hafi ekki verið hluti af samvinnunni við P. S-kk-þf sem hafi verið að fjalla m.a. um hækkunarþörf vegna Cabas-kerfisins en ekki um „hœkkunarþörf P. S-kk-ef“, eins og það er orðað í tölvupóstinum. Hins vegar verður að líta til þess að bæði í tölvupóstum SA og TM er lýst yfir vilja til að hefja samningaviðræður við P. Samúelsson um kaupverð á viðgerðarþjónustu fyrirtækisins. Þegar þetta er haft í huga og litið er á tölvupóst SA í heild sinni er ljóst að í tölvupóstinum var SA ekki að hafna ólögmætri samvinnu við hin tryggingafélögin heldur að gera athugasemdir við það verklag P. S-kk-ef að blanda samningaviðræðum um kaup á viðgerðarþjónustu við samvinnuna um að meta almenna hækkunarþörf vegna upptöku Cabas-kerfisins.

Engu breytir um framangreint þó SA hafi tekið fram í tölvupósti sínum að félagið væri ekki að tala fyrir hönd hinna tryggingafélaganna. Sú yfirlýsing ein og sér felur það ekki í sér að félagið hafi verið að tilkynna að það vildi ekki taka þátt í ólögmætu samráði. Það að SA hafi tekið þetta fram gagnvart P. S-kk-þgf breytir heldur ekki mati samkeppnisráðs á gögnum málsins. Það er ekki skilyrði fyrir ólögmætu samráði að allir þátttakendur séu sammála og samstíga um alla þætti þess, sbr. m.a. úrskurð áfrýjunarefndar samkeppnismála nr. 3/2004. Þannig geta fyrirtæki brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga ef þau taka þátt í samningaviðræðum um kaupverð þótt þau hafi í samráðinu mismunandi viðhorf og áherslur varðandi efni viðræðnanna.“

Í niðurstöðu samkeppnisráðs um viðurlög var rakið ákvæði 52. gr. samkeppnislaga, sem heimilar að leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki vegna brota á lögunum. Tekið var fram að ákvæðinu væri ætlað að skapa almenn og sérstök varnaðaráhrif. Við ákvörðun sektar var horft til þess að vart sé að finna alvarlegri samkeppnistakmarkanir en verðsamráð. Það var talið skipta máli að um væri að ræða mikilvæga þjónustu og að stefnandi ásamt hinum vátryggingafélögunum hefði yfirburðastöðu á umræddum markaði. Að mati samkeppnisráðs var brot stefnanda í eðli sínu til þess fallið að valda viðskiptavinum félagsins tjóni. Af þessu leiddi að brot stefnanda gat ekki talist vera óverulegt og rétt þótti að beita heimildum 52. gr. samkeppnislaga. Tekið var fram að við brot á 10. gr. samkeppnislaga þurfi ráðstöfunin ekki að hafa haft nein áhrif á markaðnum. Væri sýnt fram á skaðleg áhrif gæti slíkt hins vegar leitt til hækkunar sekta. Ekki var talið að sekt stefnanda yrði hækkuð vegna sannanlegra skaðlegra áhrifa á markaðinn. Hins vegar var litið til þess að brot félaganna hefði verið framkvæmt og haft áhrif að því leyti að stefnandi hefði þá þegar samið við allmörg verkstæði um einingarverð á grundvelli samanburðarathugunar P. Samúelssonar. Vegna tilvísunar stefnanda til eldri mála í íslenskum rétti, vegna ólögmæts samráðs, taldi samkeppnisráð ástæðu til að fjalla um fordæmisgildi eldri sektarákvarðana í EES/EB-samkeppnisrétti. Samkeppnisráð komst síðan að þeirri niðurstöðu að mál Hæstaréttar Íslands nr. 37/2003, í svokölluðu grænmetismáli, væri ekki sambærilegt við mál þetta. Var í því sambandi vísað til þess að stefnandi væri mun fjársterkari og stærri en fyrirtækin í grænmetismálinu. Hvað varðar tilvísun stefnanda til ákvörðunar samkeppnisráðs í máli nr. 2/2004, vegna Lögmannafélags Íslands, var bent á að í því máli hafi sektir verið lagðar á félagið sjálft en ekki félagsmenn og því ekki hægt að draga þá ályktun að sektir hafi einungis numið 0,1% af heildarveltu brotlegra fyrirtækja í málinu. Ekki var talin ástæða til að hækka sektir vegna tímalengdar brotsins. Litið var til þess að stefnandi velti verulegum fjármunum og að markaður fyrir bifreiðatryggingar væri stór hluti af starfsemi stefnanda. Að mati samkeppnisráðs bar einnig að líta til þess að stefnandi starfi á fákeppnismarkaði, en gera verði sérstaklega strangar kröfur til fyrirtækja sem starfa á slíkum markaði. Með vísan til alls þessa var talið hæfilegt að leggja á stefnanda sekt að fjárhæð 27.000.000 kr. Tekið var fram að eðlilegt væri að VÍS og TM greiddu lægri sekt en stefnandi, vegna sáttar sem þau gerðu við samkeppnisráð og með því hjálpuðu þau við að upplýsa málið, sérstaklega VÍS sem fyrst gekkst undir sátt í málinu.

III.

Eins og að framan greinir kærði stefnandi ákvörðun samkeppnisráðs til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Nauðsynlegt er að gera grein fyrir forsendum úrskurðar nefndarinnar frá 3. maí 2005 í máli nr. 8/2005, í meginatriðum.

Áfrýjunarnefnd samkeppnismála féllst á skilgreiningar samkeppnisráðs um markaðinn. Þá var engin athugasemd gerð við niðurstöðu um markaðshlutdeild vátryggingafélaganna.

Áfrýjunarnefndin taldi ljóst af gögnum málsins, m.a. af tölvupósti sem P. Samúelsson ehf. sendi vátryggingafélögunum þremur hinn 2. apríl 2002, að umræðan hefði einnig snúist um verð verkstæðisins á útselda klukkustund. Í þeim tölvupósti komi m.a. fram hugmyndir P. Samúelssonar ehf. um einingaverð á Cabas-viðgerðareiningu miðað við tilteknar forsendur fyrirtækisins og hver sé fjárhæð svonefnds núllpunkts á klukkustund. Stefnandi hefði einnig upplýst að á fundinum 2. maí 2002 hefði fulltrúi P. Samúelssonar ehf. stungið upp á ákveðnu útsöluverði til allra félaganna, en því hafi fulltrúi stefnanda vísað á bug í tölvupósti 7. maí 2002. Taldi áfrýjunarnefndin með vísan til þess sem þar kom fram og öðrum gögnum málsins að félögin hefðu haft með sér samráð um tilraunaverkefnið. Vísað var til þess að stefnandi hefði staðfest að tilgangur verkefnisins hefði verið að yfirfæra tímaáætlanir úr gamla kerfinu yfir í einingakerfi þess nýja með það markmið í huga að verkstæðin væru jafnsett eftir einingamælingu samkvæmt Cabas-kerfinu og þau væru samkvæmt tímamælingu eldra kerfisins. Talið var að í þessu fælist verðstýring að því er varðar ákvörðun viðgerðartíma. Í samstarfi félaganna hefði einnig falist að sameiginlegur aðgangur hefði verið að upplýsingum um verð á tímaeiningu. Þá þóttu önnur gögn málsins, einkum niðurstaðan um meðalhækkunarþörf tryggingafélaganna, veita nægar vísbendingar um að stefnandi hefði tekið þátt í samstarfi um verðlagninguna. Var talið að samstarf þetta fæli í sér ólögmætt verðsamráð sem væri andstætt 10. gr. samkeppnislaga. Að því marki sem slík samvinna gæti haft jákvæð áhrif bar að leita undanþágu samkvæmt 16. gr. samkeppnislaga, en það hefði ekki verið gert.

Að því er varðar niðurstöðu samkeppnisráðs um að stefnandi hefði enn fremur tekið þátt í samráði með hinum vátryggingafélögunum um kaupverð á viðgerðarþjónustu frá P. Samúelssyni, benti áfrýjunarnefndin á að fundir hefðu verið haldnir með félögunum þremur og fyrirtækinu vegna samstarfsverkefnis þeirra. Þar hefði P. Samúelsson ehf. reifað m.a. hugmyndir sínar um tímaverð vegna verkefnisins og fjallað einnig um með hvaða hætti félögin hefðu fundið út sín verð. Enn fremur var það talið hafa þýðingu að tilgangur verkefnisins hafi óhjákvæmilega falið í sér visst samstarf um verð, enda hefði sú orðið raunin. Með hliðsjón af þessu og öðrum sönnunargögnum sem nefnd voru í hinni kærðu ákvörðun var talið nægilega sannað að stefnandi hefði tekið þátt í þessu samráði, sem talið var varða við 10. gr. samkeppnislaga.

Um viðurlög sagði að verðsamráð væri að jafnaði alvarlegt einkum ef til þess væri horft að það hefði hér verið haft um mikilvæga þjónustu á tryggingamarkaðnum. Einnig var sameiginleg yfirburðastaða vátryggingafélaganna talin skipta máli. Tekið var undir með samkeppnisráði að brot stefnanda væri í eðli sínu til þess fallið að valda viðskiptavinum stefnanda tjóni og að þau gætu ekki talist óveruleg. Með hliðsjón af þessu og öðrum röksemdum samkeppnisráðs í hinni kærðu ákvörðun var sektarákvörðun staðfest.

IV.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hann hafi ekki átt þátt í ólögmætu samráði með VÍS og TM vegna innleiðingar Cabas-kerfisins. Markmiðið með því að taka upp kerfið hafi ekki verið að samræma verð til tryggingafélaganna heldur að tryggja að ekki yrði óeðlilegt rask á markaði og vinnuskilyrðum verkstæðanna við að taka upp kerfið.

Stefnandi vísar til þess að hann starfi sjálfstætt á markaðinum. Stefnandi hafi tekið sjálfstæða ákvörðun um verð í tengslum við Cabas og samið sjálfstætt við hvert verkstæði fyrir sig, þ. á m. P. Samúelsson ehf.

Stefnandi telur að þjónustumarkaðurinn sem um ræðir í þessu máli sé markaður fyrir kaup á bifreiðaréttingum samkvæmt Cabas-kerfinu. Málið taki hins vegar ekki til markaðar fyrir málningu og sprautun. Stefnandi vísar til þess að Cabas-kerfið hafi verið í gangi í nokkur ár hér á landi fyrir málningu og sprautun, áður en það hafi verið tekið upp í viðgerðum og réttingu. Forgöngu að því hafi Bílgreinasambandið haft. Stefnandi hafi samið um sérstakt einingaverð fyrir réttingu og sérstakt einingaverð fyrir málningu og sprautun, eins og fram komi í nokkrum samningum sem stefnandi hafi gert við viðgerðarverkstæði. Einingaverðið sem samið hafi verið um í málningarhlutanum hafi verið miklu hærra en það verð sem samið hafi verið um í réttinga- og viðgerðahlutanum. Landfræðilegi markaðurinn sé landið allt.

Stefnandi vísar til og rekur efni sáttar sem VÍS gekkst undir við samkeppnisráð 13. janúar 2005. Í sáttinni hafi VÍS gengist við athöfnum sem félagið hefði áður haldið fram að það hefði ekki tekið þátt í, auk þess sem í sáttinni hafi falist alvarlegar ásakanir á hendur stefnanda. Sáttin sem TM hafi gert við samkeppnisráð 4. febrúar 2005 sé orðuð með allt öðrum hætti. Í sáttinni hafi TM gengist við því að hafa, aðallega á árinu 2002, haft ólögmætt samráð við VÍS og stefnanda í tengslum við að meta áhrif þess að taka upp Cabas-kerfið við bifreiðaréttingar og bifreiðasprautun. Stefnandi telur ekki alveg ljóst hvað átt sé við með því orðalagi sáttarinnar að samráð hafi verið haft við upptöku Cabas-kerfisins við bifreiðasprautun, sökum þess að undirbúningurinn á árinu 2002 varði aðeins réttinga- og viðgerðarhluta kerfisins. TM hafi ekki viðurkennt að hafa haft samráð um viðmiðunarverð á einingu í Cabas- kerfinu og viðurkenni ekki að hafa átt sameiginlegar viðræður við P. Samúelsson ehf. á árinu 2002 um innkaupsverð á viðgerðarþjónustu hjá því fyrirtæki, eins og VÍS hafi gert. Efni þessara tveggja sátta sé rangt að því er stefnanda varðar. Sönnunargildi þeirra sé ekkert.

Stefnandi telur að þegar skoðuð séu viðbrögð VÍS og TM við ákvörðun samkeppnisráðs, eins og þau hafi birst í fjölmiðlum, sé enn frekar ljóst að sættirnar sem félögin gerðu hafi takmarkað sönnunargildi. Í fréttatilkynningu VÍS, dags. 23. febrúar 2005, komi fram að fulltrúar VÍS hafi ekki setið fundi um nýtt tjónamatskerfi til að miðla upplýsingum, hvað þá að viðmiðunarverð væri samræmt eða annað sem sneri að viðskiptum félagsins gagnvart verkstæðum eða öðrum. J-kk-nf J-kk-nf, deildarstjóri tjónadeildar VÍS, hafi sagt í viðtali við Morgunblaðið 24. febrúar 2005, að félögin hefðu ekki rætt viðmiðunarverð. G-kk-nf F-kk-nf, forstjóri TM, hafi sagt sama dag að efnisatriði málsins réttlættu ekki sektarákvarðanir. TM hafi aðeins gert sátt vegna þess að VÍS gerði sátt og hafi ekki viljað eyða fé og fyrirhöfn í málið. Annars hefði ákvörðun samkeppnisráðs verið áfrýjað. Stefnandi telur ekki hægt að skilja þessi orð fulltrúa VÍS og TM á annan veg en þann að ekkert hafi verið að marka orðalag sáttanna sem félögin skrifuðu undir.

Þá bendir stefnandi á að þrátt fyrir að VÍS hafi gengist við því að hafa átt í ólögmætu samráði með stefnanda og TM um viðmiðunarverð á Cabas-einingu, hafi áfrýjunarnefnd samkeppnismála komist að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að stefnandi hefði tekið þátt í slíku samráði. Sú staðreynd rýri sönnunargildi sáttanna enn frekar.

Stefnandi hafnar því alfarið að hafa átt þátt í ólögmætu samráði við TM og VÍS um hækkunarþörf verkstæða vegna innleiðingar á Cabas, eins og áfrýjunarnefnd samkeppnismála hafi komist að niðurstöðu um.

Stefnandi vísar til þess að fyrir innleiðingu Cabas-kerfisins hafi verið í gildi samningar milli stefnanda og einstakra verkstæða um tímagjald. Því hafi ekki verið haldið fram í málinu að þeir samningar hafi orðið til fyrir ólöglegt samráð vátryggingafélaganna. Verkefni P. Samúelssonar ehf. hafi gengið út á að finna stuðul sem hægt væri að nota til hliðsjónar við útreikning tímafjöldamismunar á huglægu tímamati og Cabas-tímamati. Svipað verklag hafi verið viðhaft þegar málningarhluti kerfisins hafi verið innleiddur nokkrum árum fyrr. Markmiðið hafi verið að finna út hver leiðréttingarþörfin væri á einingu í Cabas-kerfi miðað við eldri tímamælingar til þess að verkstæðin yrðu jafnsett við vinnu samkvæmt eldra fyrirkomulagi og við vinnu í hinu nýja kerfi. Þetta hafi verið talið nauðsynlegt til þess að tryggja að verkstæðin bæru ekki skarðan hlut frá borði vegna uppbyggingar eininga í Cabas- kerfinu. Þetta hafi verið orðað á þann veg að leitast hafi verið við að finna hvað leiðrétta þyrfti tímagjald mikið hlutfallslega til þess að verkstæðin yrðu jafnsett og áður. Félögin hefðu ekki komist að sömu niðurstöðu varðandi leiðréttingar. Stefnandi hafi komist að þeirri niðurstöðu að hækkunarþörfin væri 57%. VÍS hafi metið hækkunarþörfina 57% og TM metið hækkunarþörfina 53%.

Stefnandi segir að vinnureglur hans hafi verið þær að eftir að eigandi bifreiðar, sem lent hefði í tjóni, væri búinn að velja sér verkstæði hafi áætlun verið uppreiknuð með leiðréttingum á fjölda klukkustunda og verði viðkomandi verkstæðis. Ef verkstæði væri ekki búið að semja um einingarverð í Cabas væri tíminn einfaldlega fundinn út frá gefnum forsendum með fyrrgreindum stuðli. Stefnandi nefnir sem dæmi áætlun í Cabas sem geri ráð fyrir 10 klst. (1.000 einingum) vinnu við viðgerð. Ef verkstæði réði ekki yfir Cabas-kerfinu væri þessi tímafjöldi uppreiknaður um 57% (það er 15,7 klst.) og samningsverð viðkomandi verkstæðis notað til að finna út verð fyrir viðgerðina (t.d. 15,7 klst á 3.200 kr./klst. = 50.240 kr., eða 46.315 kr., ef miðað væri við 2.950 kr./klst. Verðmunur um 8%). Fyrst þyrfti hins vegar að leiðrétta tíma-fjöldann miðað við áætlun verkstæðisins. Þessa aðferð við útreikninga hafi fulltrúi stefnanda notað alveg óháð útreikningum starfsmanna hinna félaganna. Stefnandi hafi tekið sjálfstæðar ákvarðanir á markaðinum, án samráðs og án áhrifa frá keppinautum sínum.

Stefnandi vísar til þess að á bls. 14 í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, segi að tilgangur verkefnis P. Samúelssonar ehf. hafi verið að færa tímaáætlanir úr gamla kerfinu yfir í einingakerfi þess nýja með það að markmiði að verkstæðin væru jafnsett eftir einingamælingu samkvæmt Cabas-kerfinu og þau voru samkvæmt tímamælingu eldra kerfisins. Áfrýjunarnefndin taldi að í þessu fælist verðstýring að því er varðar ákvörðun viðgerðartíma. Stefnandi telur að í þessu felist grundvalla-misskilningur áfrýjunarnefndar á því hvert markmið tilraunaverkefnisins hafi verið. Það sé alveg ljóst að stefnandi hafi samið sjálfstætt við hvert verkstæði fyrir sig, enda hafi áfrýjunarnefndin komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði ekki gerst sekur um samráð að því er varðar viðmiðunarverð.

Stefnandi mótmælir niðurstöðu áfrýjunarnefndarinnar um að stefnandi hafi átt þátt í ólögmætu samráði við VÍS og TM vegna innleiðingar á Cabas-kerfinu. Telur hann þá niðurstöðu ranga í fyrsta lagi af því að stefnandi hafi ekki tekið þátt í viðræðum um samráð um verð við keppinauta sína. Í öðru lagi þar sem þær viðræður sem hefðu átt sér stað hafi ekki snúist um atriði sem bannað sé að ræða samkvæmt 10. gr. samkeppnislaga.

Stefnandi hafnar því alfarið að hann hafi brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga, með því að hafa haft samráð við TM og VÍS um kaupverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni ehf.

Stefnandi vísar til þess að VÍS hafi viðurkennt í athugasemdum félagsins við frumathugunina, dags. 5. mars 2003, að hafa sameiginlega komið að viðræðum við P. Samúelsson ehf. um verð í kjölfar verkefnis fyrirtækisins. Stefnandi kannast ekki við að hafa komið að sameiginlegum viðræðum af þessu tagi. Í athugasemdum VÍS komi ekki fram hvenær þessar meintu sameiginlegu viðræður hafi átt sér stað, aðeins að þær hafi verið eftir að „pilot“ verkefninu lauk. Það sé upplýst í málinu með skýrslu þeirri sem Á-kk-nf Á-kk-nf gaf fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 2. mars 2005, að í lok verkefnis P. Samúelssonar ehf. hafi hann átt fund með B-kk-þgf S-kk-þgf, fulltrúa P. Samúelssonar ehf., og inn á þann fund hafi síðan komið P-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, fulltrúi VÍS. Fundurinn muni hafa átt sér stað eftir 2. maí 2002. Á-kk-nf Á-kk-nf hefði lýst þessum fundi svo fyrir dómi: „Já ég man eftir fundi þar sem að B-kk-nf kom upp á tjónaskoðunarstöð Tryggingamiðstöðvarinnar til mín og við settumst saman og ræddum aðeins þessi mál ... síðan kom P-kk-nf þarna inn frá VÍS og þá hélt spjallið áfram og ég man ekki til þess að fulltrúi Sjóvá hafi verið þar ég held að ég sé alveg klár með það að við vorum bara þrír þar“. Hvað gerðist á þeim fundi viti stefnandi ekki. Á-kk-nf hefði lýst fundinum sem almennum viðræðufundi.

Stefnandi segir að vinna P. Samúelssonar ehf. hafi alls ekki falist í því að semja sameiginlega við vátryggingafélögin þrjú. Fulltrúi stefnanda hafi hafnað því strax á fundinum 2. maí 2002 að ræða sameiginlega við P. Samúelsson ehf. um verð og hafi tilkynnt að samið yrði sérstaklega við fyrirtækið, sbr. tölvuskeytið frá 7. maí 2002. Fundurinn 2. maí 2002 hafi verið síðasti sameiginlegi fundurinn sem fulltrúi stefnanda hafi setið vegna innleiðingar Cabas-kerfisins. Stefnandi hafi síðan samið einn og sér við P. Samúelsson ehf.

Stefnandi vísar til þess að áfrýjunarnefnd samkeppnismála hafi bent á að fundir hefðu verið haldnir með vátryggingafélögunum þremur og P. Samúelssyni ehf., þar sem sá síðastnefndi hefði reifað hugmyndir sínar um tímaverð vegna verkefnisins og fjallað einnig um með hvaða hætti félögin hefðu fundið út sín verð. Nefndin benti síðan á að markmið verkefnisins hefði óhjákvæmilega falið í sér visst samstarf um verð, enda hefði sú orðið raunin. Áfrýjunarnefndin taldi að sönnun væri fram komin fyrir því að aðilar hefðu átt með sér ólögmætt samráð. Stefnandi bendir hér á að aldrei hafi verið rætt um tímaverð, heldur hafi fulltrúi P. Samúelssonar ehf. viljað ræða einingaverð. Stefnandi áréttar að fulltrúi hans hafi hafnað því strax.

Stefnandi vísar enn fremur til þess að í rökstuðningi fyrir niðurstöðu sinni vísar áfrýjunarnefndin einnig til sönnunargagna sem nefnd eru í ákvörðun samkeppnisráðs. Í ákvörðuninni segir m.a. að ráða megi af tölvupóstum stefnanda og TM að lýst sé yfir vilja til að hefja samningaviðræður við P. Samúelsson ehf. um kaupverð á viðgerðarþjónustu fyrirtækisins. Þá segir að ekki verði annað ráðið af tölvupósti TM en að þær viðræður hafi átt að vera milli tryggingafélaganna þriggja og P. Samúelssonar ehf. Stefnandi segir að hann geti að sjálfsögðu ekki borið ábyrgð á því sem fram komi í tölvuskeytum frá öðrum aðilum, en stefnandi hafnar því alfarið að hann hafi tekið þátt í sameiginlegum viðræðum með TM og VÍS við P. Samúelsson ehf. um einingaverð. Það hafi hins vegar verið alveg skýrt í huga stefnanda að fyrirtækið ætlaði að semja sjálft við P. Samúelsson ehf., án afskipta hinna tryggingafélaganna.

Stefnandi telur nauðsynlegt að fjalla nokkuð um þetta tölvuskeyti TM, sem samkeppnisráð hafi túlkað svo að þar væri verið að tala fyrir hönd allra vátryggingafélaganna. Samkeppnisráð vísi m.a. til orðanna „báða aðila“ í tölvu-póstinum og taldi víst að þar væri annars vegar vísað til tryggingafélaganna í einu lagi og hins vegar til P. Samúelssonar ehf. Stefnandi hafi aldrei falið TM að ræða við P. Samúelsson ehf. fyrir sína hönd og það sé ekkert sem bendi til þess að TM hafi haft slíkt umboð. Samkeppnisráð og áfrýjunarnefnd samkeppnismála hljóti að þurfa að sanna að TM hafi verið falið þetta. Á-kk-nf Á-kk-nf hafi tekið það sérstaklega fram í skýrslu sinni fyrir dómi 2. mars 2005, að í tölvupóstinum hefði hann aðeins verið að tala fyrir hönd TM, en ekki hinna félaganna. Við mat á þessum framburði Á-kk-ef verði að hafa í huga að hann bar þetta fyrir dómi, áminntur um sannsögli og að málinu væri lokið gagnvart TM. Stefnandi spyr, ef TM hefði verið falið að tala fyrir hönd félaganna, hvers vegna stefnandi hafi þá sent tölvuskeytið 7. maí 2002 til P. Samúelssonar ehf., þar sem sérstaklega sé tekið fram að félagið sé að tala fyrir hönd stefnanda en ekki hinna félaganna. Þá hafi þeir Á-kk-nf og S-kk-nf Ö-kk-nf lýst fundinum frá 2. maí 2002 fyrir dómi með mjög svipuðum hætti. Fulltrúi P. Samúelssonar ehf. hefði boðið fram ákveðið verð, en bæði fulltrúi TM og stefnandi hefðu hafnað því að ræða verð á þessum fundi. Þá hefði ekki rekið minni til að fulltrúi VÍS hefði mótmælt þessu sérstaklega, en VÍS hafi mótmælt því að P-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf kæmi fyrir dóm og gæfi sína lýsingu á atburðum.

Stefnandi kveður að þegar fulltrúi P. Samúelssonar ehf. hafi farið að ræða verð á fundinum 2. maí 2002 hefði fulltrúi stefnanda, S-kk-nf Ö-kk-nf, lýst því strax yfir að þetta væri ekki vettvangur til að ræða um verð, það myndu þeir gera hver og einn fyrir sig. Þetta hefði verið síðasti fundurinn sem S-kk-nf Ö-kk-nf sat með undirbúnings-hópnum. Í framhaldi af því hafi fundinum verið slitið. Á-kk-nf Á-kk-nf hafi lýst því að B-kk-nf S-kk-nf, fulltrúi P. Samúelssonar ehf., hefði boðið félögunum að semja við sig um eina ákveðna tölu frá öllum félögunum. Á-kk-nf hafi lýst viðbrögðunum svo: „Það er tillaga frá honum já algerlega frá honum en það var ekki áhugi hjá mér og ég skynjaði það að S-kk-nf Ö-kk-nf hann var algjörlega mótfallinn þessu og það kom fram á þessum fundi að við teldum okkur ekki vera þarna til þess að ræða verð, það yrði að gera það annarsstaðar.“ Á-kk-nf hafi sagt að þetta hefði verið alveg skýrt á fundinum.

Stefnandi telur að í tölvuskeyti fulltrúa hans frá 7. maí 2002 til P. Samúelssonar ehf., sé skýrt tekið fram að hann sé aðeins að tala fyrir hönd stefnanda, hann hafi enga heimild til að tala fyrir hönd annarra vátryggingafélaga. Stefnandi spyr hvort hægt sé að orða það skýrar að menn séu ekki í samráði. Ólögmætt samráð hafi verið fjarri huga fulltrúa hans. Hann hafi ekki verið að úthugsa orðalagið sérstaklega með þetta í huga. Það verði að hafa í huga að þetta tölvuskeyti, sem segi það svo skýrt að aðeins sé verið að tala fyrir hönd stefnanda, sé sent löngu áður en rannsókn málsins hafi hafist og því sé enn skýrara að stefnandi hafi verið að hafna öllu samráði. Þá verði að hafa hér í huga hvert verkefni P. Samúelssonar ehf. hafi verið, þ.e. að meta hækkunarþörfina, en ekki að meta hvert væri eðlilegt verð. Fyrir innleiðingu Cabas-kerfisins hafi stefnandi verið með samninga við fjölda verkstæða. Því hafi aldrei verið haldið fram í málinu að þeir samningar hafi verið gerðir með ólögmætu samráði tryggingafélaganna. Verkefni P. Samúelssonar ehf. hafi falist í að meta hækkunar-þörfina. Niðurstaða stefnanda um hækkun upp á 57% hafi alls ekki leitt til sama verðs fyrir alla. Hún hafi hins vegar leitt til þess að verkstæði sem hafi verið með mismunandi samninga hækkuðu hlutfallslega jafnt.

Stefnandi vísar til þess að í bréfi P. Samúelssonar ehf. til Samkeppnisstofnunar, dags. 20. janúar 2003, komi fram að margir hefðu staðið í ströngum samningaviðræðum við tryggingafélögin, þ. á m. P. Samúelsson ehf. Þetta renni enn frekari stoðum undir það að vátryggingafélögin hafi ekki staðið í ólögmætu samráði í samningum við P. Samúelsson ehf.

Loks bendir stefnandi á að í sáttinni sem TM gerði 4. febrúar 2005, hafi félagið ekki gengist við því að hafa átt sameiginlegar viðræður með stefnanda og VÍS við P. Samúelsson ehf. um verð á viðgerðarþjónustu P. Samúelssonar ehf. Stefnandi hafi samið sjálfstætt við P. Samúelsson ehf. Stefnanda sé ekki kunnugt um það á hvern hátt TM og VÍS hafi samið við fyrirtækið.

Með vísan til alls framagreinds telur stefnandi það með ólíkindum að áfrýjunarnefndin skuli hafa staðfest þá niðurstöðu samkeppnisráðs að stefnandi hafi átt í ólögmætu samráði við VÍS og TM um innkaupsverð á þjónustu af P. Samúelssyni ehf.

Varakröfu sína rökstyður stefnandi með því að jafnvel þótt dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að félagið hafi brotið gegn samkeppnislögum við innleiðingu Cabas-kerfisins þá geti slíkt ekki réttlætt sektir og alls ekki sektir af þeirri stærðargráðu sem stefnanda var gert að greiða.

Stefnandi vísar í þessu sambandi til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Reglan kveði á um það að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli stjórnvald gæta þess að fara ekki strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Þessi grundvallarregla feli í sér að stjórnvöld skulu gæta hófs í meðferð valds síns. Í reglunni felist ekki einungis að stjórnvöld eigi að velja vægasta úrræðið heldur felist einnig í reglunni að hóf verði að vera í beitingu þess úrræðis sem valið sé, miðað við þá hagsmuni sem í húfi séu og ekki megi ganga lengra en nauðsyn beri til. Stefnandi telur að áfrýjunarnefnd samkeppnismála hafi ekki haft meðalhófsregluna í heiðri. Það sé ekkert í hegðan stefnanda sem réttlæti sektarákvörðun og vísar hann til umfjöllunar um aðalkröfu til rökstuðnings fyrir því.

Stefnandi vísar til þess að í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála segir að brot stefnanda hafi í eðli sínu verið til þess fallið að valda viðskiptavinum félagsins tjóni. Síðan segir á bls. 17 í úrskurðinum: „Það felst einkum í að samræma verð fyrir réttingar- og viðgerðarþjónustu bifreiðaverkstæða, m.a. með ákvörðun um verktíma.“ Stefnandi telur að hér sé um grundvallamisskilning á eðli Cabas-kerfisins að ræða. Það liggi í eðli kerfisins að fjöldi eininga fyrir hvert verk sé hinn sami. Það kosti t.d. alltaf sama einingafjölda að skipta um vinstra frambretti á Toyota Corolla, árgerð 2003. Verktíminn hafi ekkert með það að gera. Verkstæðið geti verið 3 tíma eða 13 tíma að skipta um brettið, það fái hins vegar alltaf greitt fyrir sama einingafjölda. Stefnandi hafi síðan samið við hvert verkstæði fyrir sig um verð fyrir einingu.

Jafnframt vísar stefnandi til þess að áfrýjunarnefndin hafi staðfest sektarákvörðun samkeppnisráðs meðal annars með vísan til röksemda samkeppnisráðs. Nefndin geri hins vegar engan reka að því að útskýra hvers vegna niðurstaðan um sektarfjárhæð sé sú sama, þrátt fyrir það að stefnandi hafi verið sýknaður af einu atriði af þremur.

Þá taki áfrýjunarnefndin undir það með samkeppnisráði að um sé að ræða mikilvæga þjónustu á markaðinum. Vegna þessa tekur stefnandi undir það að viðgerðarþjónusta tjónabifreiða sé auðvitað mikilvæg þjónusta, en hins vegar sé ekki skilyrði að verkstæði séu með Cabas-kerfi til að geta innt þessa þjónustu af hendi, eða til að fá verkefni frá vátryggingafélögunum. Reyndin hafi hins vegar orðið sú að mörg verkstæði hafi kosið að taka upp Cabas-kerfið vegna þess hversu gott og aðgengilegt kerfið sé, en í bréfi P. Samúelssonar ehf. til Samkeppnisstofnunar, dags. 20. janúar 2003, séu kostir kerfisins tíundaðir.

Stefnandi telur því engin rök standa til þess að leggja á hann sektir. Með vísan til alls framangreinds beri að taka varakröfu stefnanda til greina, ef ekki verði fallist á aðalkröfu.

Um þrautavarakröfu segir að stefnandi telji sekt að fjárhæð 27.000.000 kr. á skjön við það sem hafi viðgengist í málum vegna brota fyrirtækja á 10. gr. samkeppnislaga.

Stefnandi bendir á að í maí 2003 hafi rannsókn samkeppnisyfirvalda á meintu samráði vátryggingafélaganna og SÍT lokið, með ákvörðun samkeppnisráðs nr. 17/2004, án þess að félögunum eða SÍT væri gerð sekt, þrátt fyrir þá niðurstöðu samkeppnisráðs að samráðið hefði staðið árum saman.

Hæstu sektir sem ákvarðaðar hafi verið í samráðsmálum hér á landi séu sektir í svokölluðum olíumálum, sbr. úrskurð áfrýjunarnefndar samkeppnismála í máli nr. 3/2004 frá 29. janúar 2005. Þar hafi verið um að ræða samráð sem staðið hefði árum saman, samráð um verð, skiptingu markaða o.fl. Stefnandi telur þetta mál og olíumálin ekki á nokkurn hátt sambærileg.

Í máli nr. 5/2004 hafi samkeppnisráð komist að þeirri niðurstöðu að Lögmannafélag Íslands skyldi greiða sekt að fjárhæð 3.500.000 kr., vegna ólögmæts samráðs sem m.a. fólst í hvatningu til lögmanna um að hækka verð á lögmannsþjónustu með kynningu á svokallaðri kostnaðargrunnsskýrslu.

Stefnandi telur það því engan veginn í samræmi við fordæmi í íslenskum samkeppnisrétti að áfrýjunarnefnd samkeppnismála skuli ákvarða stefnanda sekt upp á 27.000.000 kr. og það fyrir þátttöku í meintu samráði, sem á að hafa staðið í skamman tíma og engar samkeppnishömlur haft í för með sér, svo sem sjáist best á þeim samningum um mismunandi einingaverð sem stefnandi hafi gert við verkstæðin.

Með vísan til alls framangreinds telur stefnandi að lækka beri sekt hans verulega. Að öðru leyti vísar stefnandi til málsástæðna um aðalkröfu og varakröfu.

Um kröfur á hendur íslenska ríkinu segir í stefnu að stefnandi telji sig ekki hafa átt annarra kosta völ en að greiða umrædda sekt, innan mánaðar frá dagsetningu úrskurðarins 4. maí 2005, með fyrirvara um niðurstöðu dómstóla um réttmæti hennar. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ógilda beri úrskurðinn í heild eða ef sektirnar verða lækkaðar skapist endurgreiðsluskylda íslenska ríkisins. Engu að síður telur stefnandi nauðsynlegt að fá dóm fyrir endurgreiðslunni á hendur íslenska ríkinu til að tryggja að ríkið muni endurgreiða sektina í heild eða hluta með dráttarvöxtum frá greiðsludegi sektarinnar.

Um málskostnaðarkröfu er vísað til 1. mgr. 130., sbr. 4. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um lagarök er að öðru leyti vísað til málsástæðna.

V.

Stefndi, Samkeppniseftirlitið, og stefndi, íslenska ríkið, tefla hvor fram sínum málsástæðum, sem eru nánast allar samhljóða. Verður því gerð grein fyrir málsástæðum stefndu í einu lagi, nema annars sé getið.

Krafa stefndu um sýknu af aðalkröfu stefnanda er reist á því að stefnandi hafi haft samráð við keppinauta sína, VÍS og TM, annars vegar um að meta þörf íslenskra bifreiðaverkstæða til að breyta gjaldskrám sínum við upptöku Cabas-kerfisins og hins vegar um kaupverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni ehf. Er byggt á því að fullnægjandi rökstuðningur komi fram um þetta í ákvörðun samkeppnisráðs 23. febrúar 2005 í máli nr. 9/2005 og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 3. maí 2005 í máli nr. 8/2005.

Stefndu vísa til þess að vátryggingafélögin hafi gert samkomulag við P. Samúelsson hf. um að bera saman Cabas-kerfið og fyrra fyrirkomulag í tilefni af innleiðingu kerfisins. Er á því byggt að framkvæmd samkomulagsins hafi brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, sbr. nú 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Í því hafi falist ólögmætt samráð vátryggingafélaganna um innkaupsverð á verkstæðisþjónustu. Þannig hafi vátryggingafélögin öll fengið sendar niðurstöður P. Samúelssonar ehf. og á grundvelli þeirra búið yfir upplýsingum um verðhugmyndir keppinauta sinna þegar að því hafi komið að semja við bifreiðaverkstæðin um að taka upp Cabas-kerfið. Stefndu telja aðgerðir stefnanda og keppinauta hans til þess fallnar að koma í veg fyrir, takmarka eða raska samkeppni á milli þeirra í skilningi 10. gr. samkeppnislaga. Í þessu sambandi er bent á að írsk samkeppnisyfirvöld hafi komist að þeirri niðurstöðu að hliðstæð samvinna og vátryggingafélögin hafi haft með sér við innleiðingu Cabas-kerfisins hafi falið í sér ólögmætt verðsamráð, en ákvæði íslenskra og írska samkeppnislaga séu efnislega samhljóða að þessu leyti.

Stefndu telja vátryggingafélögin hafa stillt bifreiðaverkstæðunum upp við vegg, eins og hafi sýnt sig með samningum þeirra við P. Samúelsson ehf. Er á því byggt að aðgerðir vátryggingafélaganna hafi með beinum eða óbeinum hætti haft áhrif á verð verkstæðanna og að þær hafi ekki verið nauðsynlegur undanfari þess að taka Cabas-kerfið í notkun. Vátryggingafélögin hafi hvert og eitt getað látið sér nægja að leggja eigin mælingar til grundvallar samningum við bifreiðaverkstæðin. Er því mómælt að aðgerðir stefnanda hafi átt sér stað með hagsmuni bifreiðaverkstæðanna í huga. Með samkomulagi sínu við P. Samúelsson ehf. hafi vátryggingafélögin þvert á móti stefnt að því að skapa sér trausta fótfestu er kæmi að samningum við verkstæðin. Stefndu telja ekki skipta máli að niðurstaða TM um hækkunarþörf verkstæðanna hafi ekki verið nákvæmlega hin sama og niðurstaða stefnanda og VÍS, enda brjóti samráð keppinauta ávallt í bága við samkeppnislög óháð því hvort því sé á endanum fylgt eftir og hvaða afleiðingar það hafi. Þá skipti ekki máli hvort fulltrúar vátryggingafélaganna hafi verið í góðri trú um lögmæti aðgerða sinna. Þær hafi allt að einu brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga.

Að því er snertir samráð stefnanda við VÍS og TM um kaupverð á viðgerðarþjónustu P. Samúelssonar ehf., vísa stefndu til þess sem fyrir liggi í gögnum málins um viðræður félaganna og samþykki P. Samúelssonar ehf. á tilboði þeirra. Er á því byggt að fullnægjandi sönnun liggi fyrir um samráðið og að stefnandi hafi á engu stigi þess lýst því yfir að hann væri því mótfallinn. Er um þetta vísað til rökstuðnings á bls. 35-40 í ákvörðun samkeppnisráðs og á bls. 15 í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála.

Þá byggja stefndu á því að bæði sátt VÍS og sátt TM hf. hafi ríkt sönnunargildi við mat á því hvort stefnandi hafi átt aðild að samráðinu. Jafnframt dragi þær úr sönnunargildi skýrslna og yfirlýsinga sem fulltrúar félaganna hafi gefið á síðari stigum. Stefndu telja að meta verði sönnunargildi slíkra gagna í ljósi refsi- og skaðabótaábyrgðar sem þeir einstaklingar sem um ræðir kynnu að baka sér með því að upplýsa um aðild sína að brotunum. Sönnunargildi gagna sem verði til eftir að rannsókn samkeppnisyfirvalda hefjist sé ekkert eða að minnsta kosti takmarkað að því leyti sem þau stangist á við gögn sem séu samin meðan á samráði stendur.

Stefndi byggir á því að í málinu liggi fyrir viðurkenning VÍS um að vátryggingafélögin, þar á meðal stefnandi, hafi sameiginlega komið að viðræðum um verð við P. Samúelsson ehf. vegna upptöku Cabas-kerfisins, sem fram komi í bréfi VÍS til Samkeppnisstofnunar, dags. 5. mars 2003. Jafnframt liggi fyrir tölvupóstar frá P. Samúelssyni ehf. 2. maí 2002, Tryggingamiðstöðinni hf., ódags., og stefnanda 7. maí 2002, þar sem skýrt komi fram að vátryggingafélögin hafi staðið saman að viðræðum við P. Samúelsson ehf. um verð fyrir hverja klukkustund sem sé greitt fyrir á grundvelli kerfisins. Að öðru leyti vísar stefndi til þess sem kemur fram um samráð stefnanda við hin vátryggingafélögin á bls. 35-40 í ákvörðun samkeppnisráðs, bls. 14-19 í greinargerð samkeppnisráðs fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála og bls. 15 í úrskurði nefndarinnar. Stefndu telja framangreint samráð stefnanda fela í sér brot á 10. gr. samkeppnislaga.

Krafa stefnda um sýknu af varakröfu stefnanda er á því byggð að aðgerðir stefnanda hafi gefið fullt tilefni til að honum væri gert að greiða stjórnvaldssekt, enda beri samkeppnisráði á grundvelli 52. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, sbr. 17. gr. laga nr. 107/2000, almennt að leggja sektir á fyrirtæki vegna brota á 10. gr. laganna. Vart sé að finna alvarlegri samkeppnistakmarkanir en samráð keppinauta, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 37/2003, og því verði ekki hjá því komist að leggja á sektir. Samkeppnisráð hafi áður komist að þeirri niðurstöðu í máli nr. 17/2004 að stefnandi hafi brotið ákvæði laganna, en ákveðið að leggja ekki stjórnvaldssekt á stefnanda af því tilefni. Hafi því ekki verið unnt að grípa til vægara úrræðis vegna brota stefnanda en að gera honum að greiða stjórnvaldssekt, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Að því er fjárhæð sektarinnar snertir sé áfrýjunarnefnd samkeppnis-mála óbundin af mati samkeppnisráðs, en niðurstaða nefndarinnar hafi verið sú að um svo alvarlegt brot væri að ræða að ástæðulaust væri að hagga við fjárhæð sektarinnar. Megi í þessu sambandi hafa hliðsjón af dómi Evrópudómstólsins í máli nr. C-286/98P, Stora Kopparbergs Bergslags AB gegn Framkvæmdastjórninni. Stefndu vísa að öðru leyti til ákvörðunar samkeppnisráðs og úrskurðar áfrýjunar-nefndar samkeppnismála.

Krafa stefnda um sýknu af þrautavarakröfu stefnanda er byggð á því að fjárhæð sektarinnar, sem stefnanda hafi verið gert að greiða, sé í fullu samræmi við eldri ákvarðanir samkeppnisyfirvalda. Þær ákvarðanir sem stefnandi nefni kröfu sinni til stuðnings varði mál sem séu að öllu leyti ósambærileg máli stefnanda, eins og lýst sé á bls. 25-26 í greinargerð samkeppnisráðs í máli áfrýjunarnefndar samkeppnismála nr. 8/2005. Þá er því mótmælt að lengd tímabilsins sem stefnandi hafi haft samráð við hin vátryggingafélögin skipti máli í þessu sambandi, enda hafi samráðið sem slíkt í eðli sínu verið til þess fallið að hafa áhrif til lengri tíma. Fyrir liggi að samráðið hafi verið grundvöllur samninga stefnanda við fjölda bifreiðaverkstæða.

Stefndi, Samkeppniseftirlitið, gerir þá athugasemd við málatilbúnað stefnanda að af stefnu sé ekki ljóst hvort stefnandi viðurkenni að hafa átt samráð við keppinauta sína um að meta þörf íslenskra bifreiðaverkstæða til að hækka gjaldskrár sínar í tilefni af upptöku Cabas-kerfisins, en mótmæli því að samráðið feli í sér brot gegn 10. gr. samkeppnislaga, eða hvort hann neiti samráðinu samhliða því að hann mótmæli því að aðgerðir hans hafi brotið gegn áðurnefndu lagaákvæði. Stefndi bendir í þessu sambandi á viðurkenningu stefnanda um þetta atriði í bréfi hans til Samkeppnisstofnunar, dags. 21. mars 2003. Er skorað á stefnanda að skýra afstöðu sína í þessu sambandi.

Krafa stefnda um málskostnað er studd við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Í 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993 er lagt bann við samráði fyrirtækja af ýmsu tagi. Ný samkeppnislög nr. 44/2005, tóku gildi 1. júlí 2005, og er þar að finna ákvæði sem er samhljóða 10. gr. laga nr. 8/1993. Í 1. mgr. 10. gr. segir að allir samningar og samþykktir milli fyrirtækja, hvort heldur þær eru bindandi eða leiðbeinandi, og samstilltar aðgerðir sem hafa að markmiði eða af þeim leiði að komið sé í veg fyrir samkeppni, hún sé takmörkuð eða henni raskað, séu bannaðar. Í 2. mgr. 10. gr. eru talin í dæmaskyni aðgerðir sem bann þetta tekur til, m.a. þær sem áhrif hafa á verð, afslætti, álagningu eða önnur viðskiptakjör með beinum eða óbeinum hætti, sbr. a-liður 2. mgr. Ákvæðið er í samræmi við 1. mgr. 53. gr. EES-samningsins og 81. gr. Rómarsamningsins.

Hugtökin samningur, samþykktir og samstilltar aðgerðir eru ekki skilgreind í samkeppnislögum. Samningur í skilningi 10. gr. laganna getur verið í hvaða formi sem er og verður að skýra hugtakið rúmt. Í samstilltum aðgerðum felst að fyrirtæki hafi vísvitandi með sér einhvers konar samkeppnishamlandi samvinnu, án þess að hún byggist á samningi. Þannig getur verið um samstilltar aðgerðir að ræða þegar um einhvers konar samskipti milli keppinauta er að ræða, t.d. á fundi, í viðræðum eða með upplýsingaskiptum. Það er grundvallaratriði í samkeppni í skilningi samkeppnis-réttarins að hvert fyrirtæki fyrir sig verði að ákveða sjálfstætt hvernig það ætlar að hegða sér á markaði. Í samkeppnisrétti er ekki talið nauðsynlegt að flokka brot með þeim hætti að skilgreint sé nákvæmlega hvort tiltekin samskipti teljist samningur, samþykktir eða samstilltar aðgerðir. Hefur því ekki sérstaka þýðingu hvort aðgerðir stefnanda kunni að teljast samningur eða samstilltar aðgerðir.

Svo að um brot á 10. gr. samkeppnislaga sé að ræða þarf að sýna fram á annars vegar að um samning, samþykktir eða samstilltar aðgerðir hafi verið að ræða og hins vegar að aðgerðirnar hafi að markmiði eða af þeim leiði að komið sé í veg fyrir samkeppni.

Óumdeilt er að við innleiðingu Cabas-kerfisins gerðu vátryggingafélögin þrjú samkomulag við P. Samúelsson ehf. um að vinna samkvæmt kerfinu og síðan yrði borið saman hvað tímagjaldið þyrfti að hækka til að verkstæði væru jafnsett eftir tímamælingu samkvæmt Cabas-kerfinu og tímamælingu eldra matsfyrirkomulags. Haldnir voru a.m.k. tveir fundir með fulltrúum þessara aðila og fyrir liggja ýmis samskipti þeirra með tölvuskeytum, þar sem fram komu upplýsingar um viðgerðartíma samkvæmt eldra fyrirkomulagi annars vegar og Cabas-kerfinu hins vegar. Auk þess komu fram hugmyndir P. Samúelssonar ehf. um einingarverð miðað við tilteknar forsendur.

Ljóst er að með Cabas-kerfinu gátu vátryggingafélögin náð innri hagræðingu með því að fækka tjónaskoðunarmönnum. Kerfið gat orðið til hagsbóta fyrir félögin og verkstæðin og þar af leiðandi neytendur. Dómurinn gerir ekki athugasemd við að talin var ástæða til að meta hvað tímagjaldið þyrfti að hækka vegna innleiðingar Cabas-kerfisins, í því skyni að hvetja verkstæði til að taka upp kerfið. Hins vegar var ekki nein sérstök þörf á því að vátryggingafélögin hefðu samráð um innleiðingu kerfisins til að finna út hver hækkunarþörfin á tímagjaldi væri. Í þessari samvinnu, þar sem fóru fram upplýsingaskipti um tímamælingar og hugmyndir um einingarverð, fólst í raun samvinna um að finna hvað verð til verkstæða þyrfti að hækka. Slík samvinna verður að teljast hafa að markmiði að raska samkeppni. Slík háttsemi þarf ekki að hafa haft áhrif á markaðinn til þess að 10. gr. samkeppnislaga teljist hafa verið brotin. Nægilegt er að keppinautar hafi með sér samráð eða samstilltar aðgerðir, sem lúta að eða ætlað er að hafa áhrif á verð eða skiptingu markaða, burtséð frá því hver huglæg afstaða þeirra er. Þannig skiptir ekki máli hver tilgangur aðila hafi verið og ekki þarf að sýna fram á að þeir hafi haft ásetning til þess að raska samkeppni. Teljist aðgerð hafa að markmiði að raska samkeppni þarf því ekki að rannsaka hvort hún hefur samkeppnishamlandi áhrif. Hvað sem segja má um ágæti Cabas-kerfisins, gátu vátryggingafélögin sótt um undanþágu frá 10. gr. samkeppnislaga, á grundvelli 16. gr. laganna, en það var ekki gert.

Með vísan til alls framangreinds verður fallist á með áfrýjunarnefnd samkeppnis-mála að stefnandi hafi með þessari háttsemi brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993.

Kemur þá næst til skoðunar hvort stefnandi hafi enn fremur haft ólögmætt samráð um kaupverð á viðgerðarþjónustu hjá P. Samúelssyni.

Fyrir liggja tölvuskeyti frá P. Samúelssyni ehf. til vátryggingafélaganna þriggja, frá 13. mars, 2. apríl og 2. maí 2002, þar sem fram koma tillögur um verð til fyrirtækisins. Þá kemur fram í bréfi P. Samúelssonar ehf. til Samkeppnisstofnunar, dags. 20. janúar 2003, að fyrirtækið hafi „átt mjög góðar viðræður við tryggingafélögin um verð á einingunni ...“ Af tölvuskeyti fyrirtækisins 2. maí 2002, sem ritað er í framhaldi fundar þann dag, sem fulltrúar vátryggingafélaganna þriggja sátu, verður ekki annað ráðið en að verð til fyrirtækisins hafi verið til umræðu á fundinum. Slíkt verður jafnframt ráðið af bréfi fulltrúa TM, ódags., sem virðist ritað í framhaldi fundarins. Við aðalmeðferð máls þessa kom fyrir dóminn P-kk-nf B-kk-nf P-kk-nf, fulltrúi VÍS. Greindi hann frá því að meðan á verkefni P. Samúelssonar ehf. stóð hafi verð margsinnis komið upp í umræðu og að verið var að gera verðkönnun. Þá liggur fyrir sátt VÍS frá 13. janúar 2005, þar sem félagið gengst við því að hafa brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga, m.a. með því að hafa ásamt stefnanda og TM átt sameiginlegar viðræður við P. Samúelsson ehf. um innkaupsverð hjá fyrirtækinu. Hvað sem líður yfirlýsingum VÍS í kjölfar sáttanna breytir það ekki efni hennar.

Þegar aðili tekur þátt í fundi, eða öðrum samskiptum, þar sem viðræður eða upplýsingaskipti eiga sér stað, sem þýðingu hafa við verðákvörðun, telst hann hafa brotið samkeppnisreglur, nema hann geti sýnt fram á að hann hafi látið uppi mótmæli eða sett fram fyrirvara þegar honum var látin vitneskjan í té. Stefnandi heldur því fram að hann hafi haft uppi slík mótmæli eða fyrirvara, sem leysi hann undan ábyrgð. Vísar stefnandi í því sambandi til vitnisburðar S-kk-ef A-kk-ef K-kk-ef, fulltrúa stefnanda, fyrir Héraðsdómi Reykjaness 4. mars 2005, og Á-kk-ef Á-kk-ef, fulltrúa TM, fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 3. febrúar 2005, auk tölvuskeytis S-kk-ef A-kk-ef frá 7. maí 2002.

Við aðalmeðferð málsins upplýsti S-kk-nf Ö-kk-nf K-kk-nf að hann hefði ekki brugðist sérstaklega við tölvuskeytum P. Samúelssonar ehf. til vátryggingafélaganna þriggja, frá 13. mars og 2. apríl 2002, þar sem fram kom verð. Stefnandi lét þannig ekki uppi mótmæli eða gerði fyrirvara þegar honum voru látnar þessar upplýsingar í té. Verð til P. Samúelssonar ehf. var einnig til umræðu á fundinum 2. maí 2002. Í tölvuskeyti fulltrúa stefnanda 7. maí 2002, sem ritað er eftir fundinn, er áréttað að verkefnið snerist um hækkunarþörf tímagjalds vegna innleiðingar Cabas-kerfisins. Þar segir að ef P. Samúelsson ehf. telji að hækka þurfi tímaverð vegna kerfisins hafi verkefnið ekki náð yfir það og þyrfti „í raun að ræðast alveg sérstaklega ...“ Þá sagði að hann teldi æskilegt að ræða málin út frá upphaflegu markmiði en ekki út frá því hver hækkunarþörf P. Samúelssonar ehf. á verði væri, það megi „taka þá umræðu upp í framhaldi.“ Verkefni P. Samúelssonar ehf. lauk um mánaðamótin apríl – maí 2002, en þá lá fyrir fjöldi tímamælinga. Á þeim tíma hafa því átt að liggja fyrir þær forsendur sem félögin töldu sig þurfa til að meta hækkunarþörf. Í bréfi fulltrúa TM, sem virðist ritað í kjölfar fundarins, er hins vegar stungið upp á öðrum fundi 14. maí 2002 á skoðunarstöð stefnanda. Ekki hafa komið fram skýringar á því af hverju sú stund og staður var ákveðinn, en fundurinn var að öllum líkindum ekki haldinn. Ekki verður séð hver tilgangur þess fundar á að hafa verið, nema þá að ræða verð. Að mati dómara komu ekki fram afdráttarlaus mótmæli eða fyrirvari í tölvuskeytinu 7. maí 2002, sem leysir stefnanda undan ábyrgð, einkum þegar öll sönnunargögn eru virt heildstætt. Gögn sem rituð eru á þeim tíma sem atvik gerðust og án tengsla við síðari rannsókn hafa sérstaklega ríkt sönnunargildi. Verður að skoða vitnisburð Á-kk-ef Á-kk-ef og S-kk-ef A-kk-ef í því ljósi. Við skýrslutöku Á-kk-ef fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 2. febrúar 2005, kom fram að tillaga um verð til P. Samúelssonar ehf. hafi komið frá fulltrúa fyrirtækisins. Þá kom fram að Á-kk-nf „skynjaði“ það að S-kk-nf Ö-kk-nf hafi verið algjörlega mótfallinn þessu og það hafi komið skýrt fram á fundinum að vátryggingafélögin teldi sig „ekki vera þarna til þess að ræða verð, það yrði að gera það annarsstaðar.“ Að mati dómara sýnir þessi vitnisburður ekki fram á að stefnandi hafi á fundinum haft í frammi fullnægjandi mótmæli eða fyrirvara, þegar upplýsingarnar voru látnar honum í té. Þá hefur vitnisburður S-kk-ef A-kk-ef takmarkað gildi, enda fær hann ekki stoð í öðrum vitnisburði eða gögnum málsins.

Við mat á því hvort stefnandi hafi tekið þátt í ólögmætu samráði verður enn fremur að líta til þess að samskipti keppinauta hafa mikla þýðingu og getur hegðun þeirra sem slík gefið sterkar vísbendingar um ólögmætt atferli. Því hefur það mikla þýðingu að á endanum var samið um sama einingarverð milli vátryggingafélaganna þriggja og P. Samúelssonar ehf.

Með vísan til alls þess sem hér hefur verið rakið verður fallist á með áfrýjunarnefnd samkeppnismála að stefnandi hafi haft ólögmætt samráð um kaupverð á viðgerðarþjónustu af P. Samúelssyni og þar með brotið gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993.

Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, sbr. 17. gr. laga nr. 107/2000, bar samkeppnisráði að leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki eða samtök fyrirtækja vegna brota á 10. gr. laganna, nema brotið teldist óverulegt eða af öðrum ástæðum væri ekki talin þörf á slíkum sektum til að stuðla að og efla virka samkeppni. Þannig er það meginreglan að sektir verði lagðar á. Við ákvörðun sekta skyldi hafa hliðsjón af eðli og umfangi samkeppnishamlana og hvað þær hafa staðið lengi. Í 2. mgr. 52. gr. sagði að sekt gæti numið frá 50 þús. kr. til 40 millj. kr. eða meira, en sektin skyldi þó ekki vera hærri en sem næmi 10% af veltu síðasta almanaksárs hjá viðkomandi fyrirtæki.

Við ákvörðun sektar ber að hafa í huga að samráð fyrirtækja, sem 10. gr. samkeppnislaga tekur til, er til þess fallið að valda neytendum og atvinnulífinu tjóni. Vart er að finna alvarlegri samkeppnistakmarkanir en þegar fyrirtæki koma sér saman um verð eða atriði sem áhrif hafa á verð. Hér var um að ræða mikilvæga þjónustu á tryggingamarkaðinum. Stjórnvaldssektum vegna brota á samkeppnislögum er ætlað með almennum og sérstökum varnaðaráhrifum að vinna gegn því að fyrirtæki brjóti lögin. Í máli nr. 17/2004, vegna rannsóknar á samkeppnishamlandi samstarfi á íslenska vátryggingamarkaðinum, beindi samkeppnisráð fyrirmælum m.a. til stefnanda, vegna háttsemi sem á stundum hafði hamlað samkeppni og farið út fyrir þann ramma sem samkeppnislög setja starfsemi fyrirtækja á samkeppnismarkaði. Ákveðið var að leggja ekki stjórnvaldssekt á aðila af því tilefni þar sem ýmsar breytingar höfðu verið gerðar er lutu að samstarfi vátryggingafélaganna og hagsmunagæslu þeirra eftir að rannsókn samkeppnisyfirvalda hófst. Með hliðsjón af öllu þessu verður ekki fallist á að brotin hafi verið meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að leggja á stefnanda sekt. Þá verður að líta til þess að stefnandi hefur stærstu markaðshlutdeildina af vátryggingafélögunum þremur og veltir verulegum fjárhæðum. Nemur sektarfjárhæðin um 2,7% af veltu hans. Með hliðsjón af öllu þessu þykir sekt stefnanda að fjárhæð 27.000.000 milljónir kr. hæfilega ákveðin.

Eftir úrslitum málsins verður stefnandi, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, dæmdur til að greiða stefndu málskostnað. Stefndu hafa ekki lagt fram málskostnaðaryfirlit. Verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu hvorum um sig málskostnað sem ákveðst hæfilegur eftir umfangi málsins 350.000 kr. til stefnda Samkeppniseftirlitsins og 350.000 kr. til stefnda íslenska ríkisins. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndu, Samkeppniseftirlitið og íslenska ríkið, eru sýkn af kröfum stefnanda, Sjóvá-Almennra trygginga hf.

Stefnandi greiði stefndu hvorum um sig 350.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf