S-460/2007

Mál þetta, sem þingfest var þann 22. nóvember sl. og dómtekið sama dag, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 24. október 2007, á hendur E-kk-þgf E-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Seljavegi 15, Reykjavík,

„fyrir umferðarlagabrot

með því að hafa, síðdegis laugardaginn 11. ágúst 2007 ekið bifreiðinni AJ-243 vestur Suðurlandsveg inná gatnamót Biskupstungnabrautar, Sveitarfélaginu Ölfusi, óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa tetrahýdrókannabínólsýru.

Telst brot ákærða varða við 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50, 1987, sbr. 5. gr. laga nr. 66, 2006, sbr. 1. mgr. 100. gr. nefndra umferðarlaga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til að sæta sviptingu ökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987, sbr. lög nr. 44, 1993, lög nr. 57, 1997, lög nr. 23, 1998, lög nr. 132, 2003, lög nr. 84, 2004 og lög nr. 66, 2006.“

Ákærði mætti við þingfestingu málsins og viðurkenndi að hafa ekið í umrætt sinn en neitaði að hafa verið undir áhrifum tetrahýdrókannabínólsýru þannig að hann hafi verið óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega eins og í ákæru greinir. Sakflytjendur reifuðu sjónarmið sín um túlkun og tilgang lagasetningar 45. gr. a. umferðarlaga, sbr. 5. gr. laga nr. 656/2006, í þinghaldinu og lögðu málið í dóm.

Sækjandi málsins kvað skilyrði laganna uppfyllt þar sem niðurbrotsefni kannabisefna hefðu fundist í þvagi ákærða og því bæri að refsa honum. Tilgangur löggjafans hefði verið með setningu 45. gr. a. laga nr. 50/1987, sbr. 5. gr. laga nr. 66/2006, að mæla fyrir um að sá aðili sem hefði niðurbrotsefni eða fíkniefni í þvagi, sem væru ólögleg á íslensku yfirráðasvæði, teldist undir áhrifum ávana- og fíkniefna í skilningi laganna, samanber 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga. Kvað hann læknisfræðilega túlkun á áhrifum ekki þurfa að fara saman við lagalega túlkun á hvað teldist vera „undir áhrifum“ fíkniefna.

Verjandi ákærða kvað verknaðarlýsingu í ákæru ranga þar sem ákærði væri sagður óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega vegna áhrifa tetrahýdrókannabínólsýru. Eingöngu hefði verið um niðurbrotsefni kannabis að finna í þvagi ákærða en ekki blóði og því væri útilokað að hann hafi verið undir áhrifum efnisins við umræddan akstur. Líta verði til matsgerðar, sem lægi fyrir í málinu frá 24. ágúst sl. frá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands, þar sem kæmi fram að þar sem tetrahýdrókannabínól hafi ekki fundist í blóði, benti það til þess að ökumaður hafi neytt kannabis, en ekki verið lengur undir áhrifum efnisins þegar blóðsýni var tekið. Því sé verknaðarlýsing í ákæru röng. Auk þess séu það fyrirmæli frá ríkissaksóknara til lögreglustjóra að ákæra einungis ef fíkniefni er að finna í blóði. Þá taldi verjandi ákærða ekki skilyrði til að svipta ákærða ökurétti þar sem hann sannanlega var ekki undir áhrifum.

Niðurstöður:

Ekki er ágreiningur um að ákærði ók bifreiðinni í umrætt sinn eins og greinir í ákæru. Í málinu liggur fyrir matsgerð frá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði hjá Háskóla Íslands dagsett 24. ágúst 2007. Undir matsgerðina rita G-kvk-nf Þ-kvk-nf læknir og J-kk-nf K-kk-nf dósent. Matsgerðin hefur ekki verið véfengd í máli þessu. Í matsgerðinni segir:

„Blóðsýni nr. 42579 og þvagsýni nr. 42548: Í þvagi fannst tetrahýdrókannabínólsýra.

Tetrahýdrókannabínól var ekki mælanlegt í blóði. Tetrahýdrókannabínól er hið virka efni í kannabis. Tetrahýdrókannabínólsýra er óvirkt umbrotsefni þess í þvagi. Tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi, án þess að Tetrahýdrókannabínól sé að finna í blóði, bendir til þess að ökumaður hafi neytt kannabis, en ekki verið lengur undir áhrifum efnisins þegar blóðsýnið var tekið.

Tetrahýdrókannabínólsýra er í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður telst því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar blóð- og þvagsýnin voru tekin, sbr. gr. 45 a í umferðarlögum nr. 50/1987 m. breytingum.“

Í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987 segir: „Enginn má stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim.“

Í 2. mgr. segir: „Mælist ávana- og fíkniefni skv. 1. mgr. í blóði eða þvagi ökumanns telst hann vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega.“

Í greinargerð með lögum nr. 66/2006 segir að sett séu fram skýr viðmið um það að ökumaður teljist óhæfur til að stjórna ökutæki ef í blóði hans eða þvagi mælast ólögleg ávana- og fíkniefni og beri að refsa sem slíkum. Þá segir í greinargerðinni með 5. gr. laganna að gert sé ráð fyrir að bætt verði við lögin nýrri grein, 45. gr. a, þess efnis að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni. Nú þegar sé í lögunum bann við stjórnun ökutækis eða tilraun til stjórnunar ökutækis undir áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna, sé ökumaður ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Hér sé því um að ræða viðbót við núgildandi ákvæði með það fyrir augum að sporna við því að ökumenn séu undir áhrifum ávana- og fíkniefna við stjórn ökutækis. Gert sé ráð fyrir því að unnt sé að refsa fyrir tilraun til stjórnunar ökutækis undir slíkum kringumstæðum og telst hún því vera sem fullframið brot. Ef í blóði ökumanns eða þvagi mælast ólögleg ávana- og fíkniefni, sem hér er vísað til, telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega. Í ákvæðinu er gengið út frá því að í slíkum tilvikum sé rétt að taka af öll tvímæli um það að stjórnun eða tilraun til stjórnunar ökutækis undir áhrifum ólöglegra efna af því tagi sem hér um ræðir sé óheimil undir öllum kringumstæðum. Skilgreint mæligildi í blóði eða þvagi ökumanns er því 0 (núll). Með því að leggja til að miðað sé við núllmörk, þegar um er að ræða bannmerkt efni samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni, er farin sama leið og tíðkuð hefur verið í Svíþjóð um nokkurt skeið. Rétt er að taka fram að tillaga sú sem lögð er fram í frumvarpinu gengur lengra en sú tillaga sem fram kemur í skýrslu starfshóps dóms- og kirkjumálaráðuneytis frá því í febrúar 2001. Í skýrslunni er lagt til að um akstur ökumanna undir áhrifum ávana- og fíkniefna fari eins og um akstur undir áhrifum áfengis, sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga, þannig að ef ávana- og fíkniefni finnast í blóði eða þvagi ökumanns teljist hann ekki fær um að stjórna ökutæki örugglega. Er í skýrslunni lagt til að miðað verði við neðra ölvunarstig við ákvörðun viðurlaga vegna stjórnunar ökutækis undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Sú tillaga sem sett er fram í frumvarpinu og miðast við efra ölvunarstigið er í samræmi við alvarleika brota og ábendingar þess efnis að erfitt sé að ná fram sakfellingu í málum er varða akstur undir áhrifum lyfja eða ávana- og fíkniefna þar sem sanna þurfi að ökumaður geti ekki stjórnað ökutæki örugglega, sbr. 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga. Segir enn í greinargerðinni að Hæstiréttur hafi gert ríkar kröfur um sönnun í slíkum málum auk þess sem talsverður fjöldi mála komi aldrei á borð dómstólanna.

Af öllu ofansögðu er ljóst að vilji löggjafans er sá að refsa mönnum, reyni þeir að stjórna ökutæki eftir að hafa neytt ávana- og fíkniefna, þrátt fyrir að efnin eða niðurbrotsefni þeirra finnist eingöngu í þvagi. Í 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga segir að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna, mælist það í blóði eða þvagi hans, og því óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega. Er því háttseminni réttilega lýst í ákæru. Engu breytir, þó svo fram komi í matsgerð læknisfræðilegar útskýringar á hugtakinu að vera undir „áhrifum“, hvort skilyrði ofangreinds lagaákvæðis séu uppfyllt eða ekki.

Að öllu ofansögðu telst sannað, að ákærði hefur gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir og er háttsemin réttilega færð til refsiákvæða. Hefur ákærði því unnið sér til refsingar.

Samkvæmt sakavottorði ákærða er hann með langan brotaferil að baki. Þau brot hafa þó ekki ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar nú.

Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin 70.000 króna sekt í ríkissjóð, sem ákærða ber að greiða innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja en sæta ella fangelsi í sex daga. Þá hefur verjandi ákærða mótmælt því að ákærði verði sviptur ökurétti.

Í 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga segir: „Nú hefur stjórnandi vélknúins ökutækis brotið gegn ákvæðum 1. gr. 45. gr. eða 45. gr. a eða neitað að veita atbeina sinn við rannsókn máls skv. 3. mgr. 47. gr. og skal hann þá sviptur ökurétti. Ef sérstakar málsbætur eru og ökumaður hefur ekki áður gerst sekur um sams konar brot eða annað verulegt brot gegn skyldum sínum sem ökumaður má sleppa sviptingu ökuréttar vegna brota á ákvæðum 1. mgr. 45. gr., sbr. 2. mgr. þeirrar greinar eða 45. gr. a.“

Ákærða hefur ekki verið gerð refsing vegna brota gegn 1. sbr. 2. mgr. 45. gr. eða 45. gr. a. umferðarlaga sem hafa ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar nú. Samkvæmt sakavottorði ákærða var hann fyrst sviptur ökurétti með dómi 14. desember 1993 vegna ölvunaraksturs og þá í tvö ár. Ákærði var næst sviptur ökurétti, og þá ævilangt, fyrir ölvunarakstur og að aka sviptur ökurétti með dómi 30. nóvember 1995. Með dómi 16. mars 1998 var ákærði aftur sviptur ökurétti ævilangt vegna lyfjaaksturs og fleiri umferðarlagabrota. Með dómi 18. febrúar 2000 var ákærði enn sviptur ökurétti ævilangt, m.a. vegna ölvunaraksturs og að aka sviptur ökurétti, og aftur með dómi 21. júní 2000. Með dómi 10. maí 2000 var ákærði dæmdur í fimmtán mánaða fangelsi fyrir að aka sviptur ökurétti. Þann 8. nóvember 2002 var ákærða gerð refsing fyrir að aka sviptur ökurétti og aftur með dómi 18. mars 2003. Síðast var ákærða gerð refsing fyrir að aka sviptur ökurétti með dómi 24. október 2005.

Að þessu virtu þykja skilyrði 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga i.f. ekki vera til staðar við refsiákvörðun nú. Því ber að svipta ákærða ökurétti í þrjá mánuði frá birtingu dóms að telja.

Með vísan til 165. gr. laga um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað sem er samkvæmt yfirliti yfir sakarkostnað 92.998 krónur vegna blóðrannsóknar og matsgerðar og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 74.700 krónur, auk aksturskostnaðar. 8.580 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

G-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf flutti mál þetta af hálfu ákæruvaldsins.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði, E-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf, greiði 70.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms að telja en sæti ella fangelsi í sex daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í þrjá mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði sakarkostnað, 176.278 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef N-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 74.700 krónur, auk ferðakostnaðar, 8.580 krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.