E-5639/2019

Mál þetta, sem var dómtekið 12. maí sl., var höfðað með stefnu birtri 14. október 2019. Stefnandi er A. Stefndi er TM hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 9.600.619 krónur með 4,5% vöxtum af 2.097.400 krónum frá 23. desember 2016 til 28. september 2017, en af 6.227.451 krónu frá þeim degi til 15. maí 2019 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. júní 2019 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 3.452.888 krónur þann 22. maí 2019. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar. Auk þess krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Stefnandi slasaðist við vinnu sína á gistiheimilinu X þann 23. desember 2016. Eigandi gistiheimilisins er Y, sem var með ábyrgðartryggingu hjá stefnda á slysdegi.

Slysið bar að með þeim hætti að stefnandi var um það bil að ljúka störfum umræddan dag. Hún var á leið út úr húsi, gekk upp kjallarastiga og upp á stigapall við útidyr hússins.

Samkvæmt framburði hennar fyrir dómi hélt hún á ruslapoka og var með hliðartösku á öxlinni. Sonur stefnanda var með henni og stóð á stigapallinum ásamt tveimur stúlkum sem voru gestir gistiheimilisins. Í þann mund þegar stefnandi ætlaði að stíga upp á stigapallinn opnaði önnur stúlknanna útidyrahurðina upp á gátt, að því er virðist til að aðstoða stefnanda við að komast út. Vildi hins vegar ekki betur til en svo að stefnandi missti jafnvægið og datt aftur fyrir sig niður stigann. Í tilkynningu stefnanda um slysið til Sjúkratrygginga Íslands 12. janúar 2017 lýsir hún atvikinu nánar þannig að hún hafi rétt verið búin að tylla fæti á stigapallinn þegar dyrnar voru opnaðar og hún missti jafnvægið. Hún hafi reynt að forða falli með því að grípa í hurð eða handrið en þar sem hún hafi ekki náð fótfestu hafi hún fallið aftur fyrir sig.

Gistiheimilið X er starfrækt á Z. Húsið var reist árið 1926. Samkvæmt teikningum er það steinsteypt íbúðarhús, kjallari, tvær hæðir og ris. Útidyrnar vísa beint út á gangstétt. Þær opnast inn á við og fyrir innan þær er lítill stigapallur, um það bil 117 cm langur. Útihurðin er um 90 cm breið og því eru um 27 cm frá hurðar brún að tröppum þegar dyrnar eru opnar upp á gátt. Af stigapallinum liggja bæði tröppur niður í kjallara og upp á fyrstu hæð hússins. Árið 2009 veitti Reykjavíkurborg Y leyfi til að starfrækja gistiheimili í húsnæðinu. Eftirlitsmenn Vinnueftirlitsins munu hafa skoðað húsnæðið tvisvar sinnum, í síðara skiptið um viku áður en stefnandi slasaðist. Vinnueftirlitið hefur staðfest að engar athugsemdir hafi verið gerðar af eftirlitsmönnum þess í þessum heimsóknum.

Óumdeilt er að stefnandi slasaðist talsvert í slysinu, m. a. hryggbrotnaði hún í mjóbaki og gekkst af þeim sökum undir skurðaðgerð samdægurs. Eftir að sár voru gróin sýndu rannsóknir m. a. að vægt samfall hafði orðið á brotsstað. Í niðurstöðu dómkvaddra matsmanna, sem mátu varanlegar afleiðingar slyssins í samræmi við ákvæði skaðabótalaga, kemur fram að varanlegur miski stefnanda sé 20 stig og varanleg örorka 30%. Tímabundið atvinnutjón er talið vera frá slysdegi til 28. september 2017 og þjáningatímabil það sama.

Stefnandi hefur fengið greiddar bætur úr slysatryggingu launþega vegna varanlegrar örorku og dagpeninga vegna tímabundinnar óvinnufærni. Stefndi hefur á hinn bóginn hafnað því að stefnandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda síns. Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum komst að sömu niðurstöðu í úrskurði sínum 13. mars 2018. Stefnandi unir ekki þeim málalokum og er mál þetta höfðað af því tilefni.

II.

Stefnandi byggir á því að slys hennar sé að rekja til vanbúnaðar á vinnustað hennar, X, sem fari í bága við ákvæði laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglur nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða. Vanbúnaðurinn felist í útbúnaði á stigapalli við útidyr og aðgengi inn í húsið, ekki sís tí ljósi þess að útidyrnar opnist inn á stigapallinn. Vísar stefnandi einkum til 13. og 42. gr. laganna og VI. kafla þeirra í heild sinni. Þá byggir hún á því að ekki hafi verið fylgt fyrirmælum 1. mgr. 3. gr. nefndra reglna þar sem segi að húsnæði vinnustaða skuli innrétta þannig að þar sé sem öruggast og heilsusamlegast vinnuumhverfi. Jafnframt hafi fyrirmæli 4. mgr. 3. gr. reglnanna verið virt að vettugi en þar sé mælt fyrir um forsvaranlegan frágang á pöllum, stigum o. fl. þannigað ekki sé hætta á að starfsfólk eða aðrir geti fallið niður og slasast. Auk þessa séu í 37. gr. fyrirmæli um greiðfæra og hindrunarlausa útganga, sem ekki hafi verið fylgt eftir á vinnustað stefnanda.

Stefnandi byggir á því að framangreindan vanbúnað megi rekja til vanrækslu vinnuveitanda hennar. Við sakarmatið beri að horfa til þess hve mikil hætta hafi verið á tjóni vegna vanbúnaðarins, hve mikið tjón líklegt hafi verið að hlytist af, hve auðvelt hafi verið að koma í veg fyrir það og loks hvaða ráðstafana unnt hafi verið að grípa til í því skyni að forða tjóni. Stefnandi byggir á því að hafið sé yfir vafa, með hliðsjón af mati á framangreindum atriðum, að vinnuveitandi hennar hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu með því að hafa aðstæður svo sem þær voru á slysdegi.

Í þessu efni vísar stefnandi til þess í fyrsta lagi að stigapallurinn við útidyrahurðina sé afar lítill og einungis 27 cm frá hurð að efsta þrepi þegar dyrnar standi opnar, enda opnist dyr narinn á við. Því sé veruleg hætta fólgin í því að standaá stigapallinum þegar dyrnar séu opnar. Umræddar dyr séu aðaldyr gistiheimilisins og eðli málsins samkvæmt mikil umferð gesta inn og út úr húsinu. Þá hafi með einföldum hætti mátt draga úr slysahættu á stigapallinum, annaðhvort með því einfaldlega að láta útidyrnar opnast úteða snúa þeim þannig að þær opnist í gagnstæða átt og jafnframt setja upp viðvörun um þrengsli í stigaganginum. Loks liggi í augum uppi að aðstæðurnar skapi slysahættu og því hefði tjónvaldi mátt vera ljóst að líklegt væri að slys gæti hlotist af.

Hvað varðar sönnunarmat vísar stefnandi til þess að slysið hafi hvorki verið tilkynnt Vinnueftirlitinu né lögreglu og því hafi engin rannsókn á orsökum þess farið fram í samræmi við 79. gr., sbr. 81. gr., laga nr. 46/1980. Tilkynningar skyldan hvíli fortakslaust á vinnuveitanda stefnanda og vanhöld á að sinna henni leiði til þess að sönnunarbyrði um atvik og orsakir slyss, og annað sem lýtur að aðstæðum á vettvangi slyss, hvíli á stefnda. Beri því að byggja á framburði stefnanda um atvik, að svo miklu leyti sem ágreiningur sé uppi um þau.

Stefnandi byggir jafnframt á því að fasteignin hafi ekki uppfyllt kröfur byggin garreglugerðar, hvorki þeirra sem giltu þegar húsið var reist árið 1926 né þeirra sem síðar hafi verið settar. Hvað varðar gildandi reglur á byggingartíma hússins vísar stefnandi til byggingarsamþykktar fyrir Reykjavíkurkaupstað frá árinu 1903. Byggir stefnandi á því að 28. gr. samþykktanna eigi við um húsnæðið. Þar segir að í kirkjum, leikhúsum og öðrum almennum samkomuhúsum skuli vera að minnsta kosti tveggja álna breiðar útgöngudyr, er opnist út. Slík hús, sem og sölubúðir, vörugeymsluhús, verksmiðjur og samkynja atvinnu hýsi, skuli að auki vera háð þeim sérstöku reglum er byggingarnefnd setji hverju sinni. Stefnandi byggir á því að ekki sé vitað hvers efnis þær sérstöku reglur séu sem vísað sé til í greininni og því sé einnig óljóst hverjar gildandi reglur hafi verið á byggingartímanum. Beri því að líta til gildandi reglna á slysdegi þegar metið sé hvort húsnæðið standist áskildar kröfur laga. Ennfremur styðji ákvæði 2. mgr. 64. gr. mannvirkjalaga nr. 160/2010 þessa málsástæðu stefnanda, einkum í ljósi þess að húsinu hafi verið breytt úr íbúðarhúsi í gistiheimili löngu eftir byggingu þess, eða í kringum árið 2009.

Í stefnu segir að stigapallurinn sé 117 cm að lengd og 90 cm á breidd. Hann uppfylli því ekki ákvæði greinar 6.4.7 í byggin garreglugerð nr. 112/2012. Þar sé mælt fyrir um að stigapallur skuli minnst vera 150 cm og að hurð skuli ekki opnast út á stigapallinn nema í undantekningartilvikum, sem ekki eigi við hér, og í slíkum tilvikum skuli auka við stærð stigapallsins sem nemi breidd hurðarinnar. Enn fremur séu í ákvæðinu fyrirmæli um að staðsetning hurða megi ekki vera þannig að hætta skapist af vegna plássleysis. Jafnvel þótt ekki yrði fallist á að miða beri við kröfur nefndrar byggin garreglugerðar sé jafnframt ljóst að stigapallurinn uppfyllti heldur ekki reglur eldri byggingarsamþykktar Reykjavíkur frá árinu 1945 um stærð stigapalla.

Augljóst sé að stigapallurinn sem stefnandi slasaðist við uppfylli ekki framangreindar reglur og sé beinlínis stórhættulegur. Stefnandi hafi engin tök haft á að víkja sér undan þegar útidyrahurðin var opnuð og ekkert rými hafi verið fyrir hana til að athafna sig á stigapallinum. Aðstæður hafi því verið óforsvaranlegar og á því beri vátryggingartaki ábyrgð.

Í stefnu er nánar gerð grein fyrir forsendum og útreikningi bótakröfu stefnanda. Þar sem fjárhæð kröfunnar er óumdeild verður sú umfjöllun ekki frekar rakin hér.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ekki hafi verið sýnt fram á og sannað að slys stefnanda sé að rekja til saknæmrar og ólögmætrar hegðunar vátryggingartaka eða annarra sem hann beri ábyrgð á. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að þessi skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi.

Í þessu efni sé þess fyrst að gæta að stefnandi hafi unnið í langan tíma á vinnustaðnum og því gjörþekkt aðstæður, m. a. umbúnað í kringum útidyrnar. Henni hafi verið vel kunnugt um að stigapallurinn var lítill og að útidyrnar opnuðust inn á við og því borið að sýna aðgát með hliðsjón af því. Í sjúkraskrá stefnanda sé haft eftir henni við komu á Landspítalann á slysdegi að hún hafi verið með mikið í höndunum þegar hún gekk upp kjallaratröppurnar. Burðurinn hafi því gert henni erfitt um vik að grípa í hurð eða handrið til að forðast fall. Aðgæsluleysi stefnanda samfara burði hennar upp tröppurnar sé meginorsök slyssins. Um sé að ræða óhappatilvik, óháð því að hve miklu leyti aðgæsluleysi stefnanda hafi átt þátt í því.

Þá hafi aðbúnaður á vinnustaðnum í alla staði verið í samræmi við lög og reglur. Húsnæði gistiheimilisins hafi verið byggt árið 1926 í samræmi við samþykktar teikningar. Í þágildandi byggingarsamþykkt, frá árinu 1903, sé ekki að finna sérstök ákvæði um stigapalla, lengd þeirra og breidd. Því sé mótmælt að ákvæði 28. gr. samþykktarinnar er varði kirkjubyggingaro. fl. almenn samkomuhús geti átt við í málinu. Hvorki vátryggingartaka né öðrum húseigendum sé skylt að breyta húsum sínum í takt við breyttar kröfur í lögum og byggin garr eglugerðum. Því sé tilvísun stefnanda til krafna í síðari tíma byggin garreglugerðum haldlaus.

Stigapallurinn sé ekki svo þröngur að ekki sé unnt að fóta sig á honum, jafnvel þótt dyrnar standi opnar. Að mati stefnda hafi stigapallurinn verið með öllu hættulaus enda sé ekki vitað til þess að rekja megi slys til hans þau 93 ár sem liðin eru frá byggingu hússins.

Stefndi mótmælir því að aðbúnaður á gistiheimilinu hafi brotið gegn þeim ákvæðum laga nr. 40/1980, um aðbúnað, hollustu og öryggi á vinnustöðum, eða reglna nr. 581/1995, um húsnæði vinnustaða, sem stefnandi vísi til. Innréttingar og fyrirkomulag við inngöngu í húsnæðið hafi verið óbreytt frá upphafi og opinberir eftirlitsaðilar hafi ekki krafist breytinga þar á, þrátt fyrir breytta starfsemi. Vátryggingartaki hafi öll tilskilin leyfi til starfsemi sinnar og engar athugasemdir hafi verið gerðar af eftirlitsaðilum, að því er varði aðbúnað eða annað sem snúi að öryggi gesta eða starfsmanna.

Loks mótmælir stefndi því að skortur á tilkynningu til Vinnueftirlitsins, sbr. 79. gr., sbr. 81. gr., laga nr. 40/1980 hafi áhrif á niðurstöðu málsins, enda sé ekki ágreiningur um málsatvik og engar breytingar hafi verið gerðar á húsnæðinu frá slysdegi.

IV.

Atvik og afleiðingar slyss stefnanda eru að mestu leyti óumdeild. Ágreiningur málsins lýtur fyrst og fremst að því hvort vinnuveitandi stefnanda, sem keypt hefur ábyrgðartryggingu af stefnda, hafi með skaðabótaskyldum hætti vanrækt að tryggja að aðbúnaður á vinnustað uppfyllti ákvæði laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglur settar á grundvelli þeirra laga. Stefnandi byggir á því að orsakir slyssins megi rekja til þess að stigapallurinn við úti dyr gistiheimilisins sem hún starfaði á hafi ekki uppfyllt áskildar kröfur um öryggi. Stefndi mótmælir þessu og byggir á því að slys stefnanda sé að rekja til óhappatilviljunar.

Að mati dómsins hefur stefnandi ekki sýnt fram á að orsakir slyss hennar sé að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka. Er í því efni fyrst að nefna að húnæði gistiheimilisins þar sem hún slasaðist er yfir 90 ára gamalt hús. Í byggingarsamþykkt fyrir Reykjavíkurkaupstað frá árinu 1903, sem í gildi var á byggingartíma hússins, voru ekki fyrirmæli um lágmarksstærð stigapalla. Þá er jafnframt haldlaust að vísa til 28. gr. nefndrar byggingarsamþykktar þar sem segir að í kirkjum og fleiri almennum samkomuhúsum skuli vera að minnsta kosti tveggja álna breiðar útgöngudyr er opnist út, enda er umdeild fasteign byggð sem íbúðarhús. Vísast í því efni til framlagðra teikninga hússins, þar sem það er auðkennt sem íbúðarhús, auk þess sem stefnandi virðist sjálf að öðru leyti byggja á því í stefnu að húsnæðið hafi í öndverðu verið reist sem íbúðarhús.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins var vettvangur skoðaður. Leiddi sú skoðun ekki annað í ljós en það sem má af gögnum málsins ráða, þ. e. að umræddur stigapallur er fremur lítill en að öðru leyti er ekki að sjá neitt athugavert við frágang og handrið innandyra. Þó er rétt að geta þess að stigapallurinn virtist vera stærri en fram kemur í stefnu, en þar segir að pallurinn sé 90*117 cm. Af þessu tilefni óskaði dómari eftir því að lögmenn hlutuðust til um að pallurinn yrði mældur á ný. Það var gert og niðurstöður mælinga sýna að stigapallurinn er 213,3*117 cm, eða rétt tæplega 2,5 m

2 að flatarmáli. Aðstæður eru ekki háskalegri en í sambærilegum stigagöngum í fjölmörgum húsum á landinu, sem byggð eru á svipuðum tíma, jafnvel þótt óumdeilt sé að síðari tíma byggin garreglugerðir geri ríkari kröfur til stærðar rýmis á stigapöllum milli hæða, sbr. 6. kafla reglugerðar nr. 112/2012, um umferðarleiðir innan bygginga, auk þess sem almennt er gert ráð fyrir að dyr opnist ekki inn á stigapall. Ekki verður gerð sú krafa til húseigenda að þeir lagi húsnæði að kröfum yngri reglna enda sé frágangur ekki svo verulega frábrugðinn því sem vænta má. Frágangur við umdeildan stigapall er í öllum meginatriðum í samræmi við það sem vænta má í húsum af þessu tagi þótt stigapallurinn sé minni en núgildandi byggin garreglugerð gerir ráð fyrir. Verður því að hafna staðhæfingum stefnanda um að frágangur fasteignarinnar að þessu leyti hafi falið í sér vanbúnað sem skapað hafi mikla og augljósa slysahættu.

Þá er ekki heldur unnt að fallast á staðhæfingar stefnanda um að auðvelt hefði verið að bæta öryggi við stigapallinn, svo sem með því að láta hurðina opnast út eða í gagnstæða átt. Hefur stefnandi með engu móti rökstutt eða sýnt fram á að slíkur umbúnaður sé almennt til þess fallinn að draga úr slysahættu. Í þessu efni er þess að geta að útidyrnar opnast beint út á gangstétt og því augljós hætta því samfara að dyr opnist beint fyrir gangveg almennra vegfarenda. Sé dyrunum snúið þannig að þær opnist í gagnstæða átt skapa þær önnur vandamál vegna þrengsla við tröppur sem liggja upp á aðalhæðir hússins. Hafnar dómurinn því að sýnt hafi verið fram á að unnt hefði verið að grípa til einfaldra aðgerða af þessu tagi til að draga úr hættu á slysum.

Svo sem rakið er í atvikalýsingu dómsins slasaðist stefnandi þegar hún var á leið upp stiga úr kjallara hússins. Hún hafði þá starfað á gistiheimilinu um níu mánaða skeið og mátti henni því vera vel kunnugt um aðstæður innandyra og að nauðsyn bæri til að sýna fyllstu aðgát við útidyr hússins. Ekki verður séð að sérstakt viðvörunarskilti, sem stefnandi heldur fram að borið hafi að koma fyrir við útganginn, hefði neinu breytt í þessu efni. Stefnandi lýsir því svo að hún hafi misst jafnvægið þegar útidyrnar hafi verið opnaðar fyrir henni í sömu mund og hún hugðist stíga upp á stigapallinn og henni hafi ekki tekist að ná taki á hurð eða handriði til að forða falli. Er að mati dómsins um hreina óhappatilviljun að ræða sem vátryggður beri ekki ábyrgð á.

Slys stefnanda var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins, svo sem vinnuveitanda hennar bar skylda til að gera skv. 1. og 2. mgr. 79. gr. laga nr. 46/ 1980. Vanræksla á tilkynningarskyldu getur haft áhrif á sönnunarstöðu í málum af þessu tagi og á það hvorum aðila verði gert að bera hallann af skorti á sönnunum um umdeild atvik. Hér háttar hins vegar svo til að ekki er uppi ágreiningur um atvik máls, að öðru leyti en því að óljóst virðist vera hve mikið stefnandi var með í höndunum þegar hún datt. Að mati dómsins hefur það atriði ekki þýðingu fyrir úrslit málsins. Allt að einu verður að meta slys stefnanda sem óhappatilvik.

Með framangreindum rökum verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda. Rétt er að málskostnaður falli niður milli aðila. Stefnandi nýtur gjafsóknar. Allur gjafsóknarkostnaður hennar, þar með talin þóknun lögmanns hennar, K-kk-ef V-kk-ef, sem er hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónurað meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist því úr ríkissjóði. I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndi, TM ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun K-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 1.200.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf