E-2388/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 28. mars 2012, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A-x-x S-x-x og M-kk-þgf G-kk-þgf, báðum til heimilis að Hlíðargerði 15, Reykjavík, með stefnu birtri 3. júní 2011, á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Dómkröfur stefnenda eru þær að felld verði úr gildi með dómi veðsetning fasteignar þeirra að Hlíðargerði 15 í Reykjavík, með fastanúmerið 203-4642, til tryggingar skuldum Magant ehf., við stefnda, samkvæmt tryggingarbréfi, útgefnu 17. október 2007, að höfuðstól 30.500.000 krónur, auk þess sem undirritun og allar skuldbindingar þeirra samkvæmt tryggingarbréfinu verði felldar úr gildi. Þá er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnendum málskostnað að skaðlausu samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst þess að öllum dómkröfum stefnenda verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts.

I.

Hinn 17. október 2007 gaf Magant ehf., út tryggingarbréf nr. 0101-63-111732, til tryggingar á skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við Landsbanka Íslands hf., allt að fjárhæð 30.500.000 krónur. Með tryggingarbréfinu, sem ber með sér að vera allsherjarveð, var fasteign stefnenda að Hlíðargerði 15, Reykjavík, með fasteignanúmerið 203-4642, sett Landsbanka Íslands hf. að veði á 1. veðrétti. Tryggingarbréfið var undirritað af M-kk-þgf A-kk-þgf, sem nú heitir M-kk-nf A-x-x, fyrir hönd Magant ehf., auk þess sem stefnandi, A-x-x, undirritaði tryggingarbréfið sem þinglýstur eigandi fasteignarinnar og stefnandi, M-kk-nf, sem maki þinglýsts eiganda eignarinnar. Tryggingarbréfinu var síðan þinglýst hjá sýslumanninum í Reykjavík, 22. október sama ár, og í kjölfar þess veitti Landsbanki Íslands hf., Magant ehf., yfirdráttarlán að fjárhæð 30.500.000 krónur.

Einkahlutafélagið Magant ehf. var stofnað í desember 2005 af M-kk-þgf A-x-x, barnabarni stefnenda. Félagið er í eigu hans og hefur hann verið eini hluthafi og stjórnarmaður frá stofnun þess. Tilgangur félagsins samkvæmt hlutafélagaskrá er fjárfestingar, rekstur fasteigna og lánastarfsemi, svonefnt eignarhaldsfélag.

Stefndi, Landsbankinn hf., tók yfir réttindi og skyldur Landsbanka Íslands hf., samkvæmt áðurnefndu tryggingarbréfi í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, 9. október 2008. Kröfum stefnenda í málinu er því beint að Landsbankanum hf.

Lögmaður stefnenda sendi stefnda bréf 21. desember 2009 þar sem þess var krafist að fyrrgreindu tryggingarbréfi yrði aflétt af fasteign stefnenda. Með bréfinu fylgdi yfirlýsing þeirra frá 18. desember 2009, þar sem þau sögðu upp ábyrgð sinni samkvæmt tryggingarbréfinu. Stefndi svaraði fyrrgreindu bréfi 13. janúar 2010 þar sem því var lýst yfir að einhliða uppsögn stefnenda á ábyrgð samkvæmt tryggingarbréfinu væri ekki gild, enda ekki kveðið á um að slík uppsögn væri möguleg samkvæmt skilmálum tryggingarbréfsins. Stefndi hafnaði einnig öðrum sjónarmiðum stefnenda til málsins og kröfu þeirra um að veðsetningunni yrði aflétt.

Lögmaður stefnenda sendi stefnda bréf að nýju 19. janúar 2010 þar sem óskað var eftir því að stefndi léti stefnendum í té afrit af þeim innanhússreglum eða leiðbeiningarreglum stefnda, sem ættu við um gerð slíkra ábyrgðaskuldbindinga, afrit af greiðslumati, hefði það farið fram, svo og aðrar upplýsingar um það hvernig hefði verið staðið að gerð fyrrgreinds tryggingarbréfs. Í svari stefnda frá 12. febrúar 2010 var fyrri afstaða hans til málsins ítrekuð. Þá kom fram að verklagsreglur stefnda varðandi ábyrgðir veittra lána væru byggðar á samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 sem gert var af Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Samtökum íslenskra sparisjóða, Neytendasamtökunum og viðskiptaráðherra fyrir hönd stjórnvalda.

Með bréfi, dagsettu 16. mars 2010, óskaði lögmaður stefnenda eftir því að fá upplýsingar um heildarfjárhæð þeirra fjárskuldskuldbindinga sem tryggðar væru með fyrrgreindu tryggingarbréfi. Sú beiðni var ítrekuð með bréfi 24. apríl 2010 og fylgdi þá með skjal, undirritað af M-kk-þgf A-kk-þgf, fyrir hönd Magant ehf., þar sem hann heimilaði að umbeðnar upplýsingar yrðu veittar. Með tölvupósti 3. maí 2010 sendi stefndi upplýsingar til stefnenda um þær fjárskuldbindingar sem væru tryggðar með tryggingarbréfinu og kom þar fram að um væri að ræða yfirdráttarlán á tékkareikningi nr. 0101-26-091212 og skuldabréf sem Magant ehf. hafði gefið út til Landsbanka Íslands hf., 9. janúar 2006, upphaflega að fjárhæð 17.000.000 krónur, tryggt með sjálfskuldarábyrgð M-kk-ef A-kk-ef og E-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef.

Hinn 24. júní 2010 sendu stefnendur kvörtun vegna málsins til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki og var þess aðallega krafist að veðsetning húseignar stefnenda samkvæmt tryggingarbréfinu yrði metin ógild og að veðinu yrði aflétt af fasteigninni. Til vara var þess krafist að viðurkennd yrði uppsögn stefnenda á ábyrgðarskuldbindingu þeirra samkvæmt tryggingarbréfinu sem send var stefnda með bréfi, 21. desember 2009. Úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki kvað upp úrskurð í málinu 13. desember 2010 og hafnaði kröfum stefnenda.

Með aðfararbeiðni, dagsettri 16. nóvember 2010, fór stefndi þess á leit við sýslumanninn í Reykjavík að fjárnám yrði gert í fasteign stefnenda, Agnete, til tryggingar skuld Magant ehf. við stefnda, samkvæmt skuldabréfi útgefnu 9. janúar 2006. Þá lá fyrir að árangurslaust fjárnám hafði þegar verið gert hjá sjálfskuldarábyrgðaraðilum skuldabréfsins.

II.

Stefnendur krefjast þess að samningi þeim, sem felist í tryggingarbréfinu, sé vikið til hliðar í heild sinni með vísan til 1. mgr. 36. gr. nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þannig yrði veðsetningin felld úr gildi þar sem það sé bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnda að bera tryggingarbréfið fyrir sig. Stefnendur vísa til þess að samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laganna beri við mat á 1. mgr. 36. gr. þeirra að líta til efni samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komi til.

Stefnendur byggja á því að form og efni tryggingarbréfsins beri með sér að því sé ætlað að taka til tryggingar á skuldum og fjárskuldbindingum einstaklings eða einstaklinga en ekki lögaðila. Stefnendur bendi í því sambandi á 10. tölulið tryggingarbréfsins þar sem vísað sé til upplýsingabæklings Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila og tekið sé fram að bankinn sé aðili að samkomulagi fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og neytendasamtaka um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.

Stefnendur vísa til þess að tryggingarbréfinu hafi verið ætlað að tryggja fjárhæð allt að 30.500.000 krónur, sem sé nærri raunvirði fasteignarinnar sem sett hafi verið að veði. Hafi tryggingarbréfið því verið íþyngjandi fyrir stefnendur og að það hafi átt að veita Landsbanka Íslands hf. tilefni til að tryggja sér sönnun þess að stefnendur hefðu gert sér grein fyrir þýðingu þess að undirrita slíka skuldbindingu, ekki síst vegna þess að lántakinn hafi verið einkahlutafélag. Þá telji stefnendur að fjárhæð tryggingarbréfsins hafi átt að gefa bankanum sérstakt tilefni til að framkvæma greiðslumat á greiðslugetu lántakans og kynna þá niðurstöðu fyrir stefnendum. Það hafi verið mikilvægt sökum þess að hvorki lántakinn sjálfur þ.e. Magant ehf., né eigandi þess, M-kk-nf A-x-x, virtust hafa getað sett tryggingar fyrir láninu. Þannig hafi bankanum mátt vera ljóst að faglegt mat á greiðslugetu lántakans hafi getað sagt fyrir um það hvort reyna myndi á veðsetninguna í framtíðinni, líkt og raunin hafi orðið.

Stefnendur byggja jafnframt á því að munur hafi verið á stöðu málsaðila við samningsgerðina. Landsbanki Íslands hf. hafi verið stórt fjármálafyrirtæki, sem hafi haft yfir að ráða margvíslegri sérfræðiþekkingu, sem og að hafa verið viðskiptabanki lántakans og eiganda félagsins og hafi því þekkt vel til fjárhagsstöðu þeirra. Stefnendur telji að staða félagsins og M-kk-ef persónulega hafi verið bágborin á þessum tíma, þar sem hvorki félagið né M-kk-nf, hafi á þessum tíma virst hafa átt eignir til að setja til tryggingar því yfirdráttarláni sem bankinn hafi verið reiðubúinn að lána Magant ehf. í október 2007. Þar af leiðandi hafi ákveðnar skyldur hvílt á stefnda sem lánveitanda að upplýsa alla hlutaðeigandi, þ.m.t stefnendur, um þær forsendur sem hafi legið að baki slíkri lánveitingu, ekki síst þegar veð sé tekið í eignum þriðja aðila. Stefnda hafi einnig mátt vera það ljóst að veðsalarnir voru fullorðnir einstaklingar með takmarkaða þekkingu á fjármálgerningum. Þau hafi sett fasteign sína að veði til tryggingar láni, sem hafi verið ætlað til áhættufjárfestinga, og viðkomandi lántaki hafi sjálfur ekki haft næga tryggingu fyrir. Stefnendur hafi auk þess ekki haft hagsmuni af veðsetningunni. Það hafi gefið stefnda sérstakt tilefni til að fara gætilega og tryggja að stefnendum hafi verið ljósar þær skuldbindingar sem þau hafi tekist á hendur með undirritun sinni á tryggingarbréfið. Þá verði hér jafnframt að líta til sjónarmiða 31. gr. laga nr. 7/1936.

Stefnendur telja, að þegar litið sé til atvika við samningsgerðina verði ekki horft framhjá því að takmörkuð gögn voru til hjá stefnda um áðurnefnda lánveitingu. Samkvæmt ákvörðunarblaði bankans frá 15. október 2007, séu einu upplýsingarnar um lánveitinguna þær að nota skyldi hluta af fjárhæðinni til að greiða upp greiðslukortaskuld OMY ehf., sem M-kk-nf A-x-x hafi verið í persónulegri ábyrgð fyrir. Stefnendur álykti því að yfirdráttarláninu hafi verið ráðstafað til persónulegra fjárfestingu M-kk-ef, meðal annars til hlutabréfakaupa, enda hafi stefndi ekki veitt stefnendum upplýsingar um ráðstöfun lánsins. Hafi andvirði lánsins að einhverju leyti verið ráðstafað af reikningi Magant ehf. yfir á persónulega reikninga M-kk-ef A-kk-ef í framhaldinu eða til greiðslu á persónulegum skuldbindingum hans, verði að telja að stefndi hafi í raun verið að lána M-kk-þgf persónulega og því hafi stefnda verið skylt að framkvæma mat á greiðslugetu hans. Þá virðist engin gögn hafa legið fyrir um fjárhagsstöðu eða mat á greiðslugetu lántakans, Magant ehf., þegar bankinn tók ákvörðun um að lána félaginu 30.500.000 krónur gegn tryggingu í fasteign þriðja aðila sem hvorki hafi verið í viðskiptasambandi við bankann né lántakann.

Stefnendur byggja á því að gera verði þá kröfu til lánastofnana að faglegt og rökstutt mat sé lagt á greiðslugetu lántaka, áður en þeim séu veitt há lán og þá sérstaklega þegar lán eru veitt gegn tryggingum í eignum þriðja aðila. Það sé andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu bankans sem lánveitanda, að gera stefnendum, sem ábyrgðaraðilum, ekki grein fyrir greiðslugetu lántakans, óháð því hvort um einstakling eða lögaðila sé að ræða. Ljóst sé að samkvæmt reglum bankans á þessum tíma hafi hvílt sú skylda á honum að leggja faglegt mat á greiðslugetu Magant ehf., í stað þess að horfa einvörðungu til þeirrar tryggingar sem veitt hafi verið fyrir láninu. Þar sem engin gögn virðist hafa legið fyrir hjá stefnda varðandi fjárhagsstöðu Magants ehf. við lánveitinguna dragi stefnendur þá ályktun að ekkert mat á greiðslugetu félagsins hafi farið fram af hálfu stefnda og að slíkt geti ekki talist eðlilegt. Stefndi verði að bera hallann af því að ófullnægjandi gögn hafi verið til staðar við lánveitinguna.

Magant ehf. hafi á þessum tíma verið eignalaust félag og sé svo enn. Það gefi til kynna að lánið hafi verið ætlað til persónulegra fjárfestinga M-kk-ef og að það hafi Landsbanka Íslands hf. verið ljóst frá upphafi. Stefnendur álykti því að sú ákvörðun bankans að lána einkahlutafélaginu Magant ehf., en ekki M-kk-þgf A-x-x persónulega, hafi verið tekin í þeim tilgangi að takmarka áhættu hans og komast hjá mati á greiðslugetu hans gagnvart stefnendum. Hafi lánið að einhverju leyti verið ætlað til hlutabréfakaupa hafi M-kk-nf allt eins getað verið lántakinn eins og Magant ehf. Ef M-kk-nf hefði ekki staðist greiðslumat hefði það væntanlega komið í veg fyrir lánveitinguna og auk þess hefði þurft að kynna stefnendum niðurstöðu slíks greiðslumats áður en þau samþykktu veðsetninguna. Bankanum hafi verið það ljóst að í gildi væri samkomulag sem fjármálastofnanir væru aðilar að, sem miðaði að því að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og hafi einn liður þess samkomulags verið að fram færi mat á greiðslugetu lántakans. Stefnendur telji því að það hafi verið einkennileg ákvörðun hjá bankanum að lána einkahlutafélagi, sem ekki hafi verið í rekstri og í eigu eins aðila, háa fjárhæð gegn tryggingu í eign þriðja manns, án mats á greiðslugetu. Þegar upplýsingar um efni veðsamningsins, staða samningsaðilanna, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komi til, s.s. upplýsingar um eignaleysi Magant ehf. og M-kk-ef A-x-x, séu skoðaðar, verði ekki annað séð en að komast hafi átt framhjá þeim reglum sem í gildi hafi verið varðandi greiðslumat vegna ábyrgða á skuldum einstaklinga.

Stefnendur vísa einnig til þess að stefndi hafi nú gert kröfu um að tryggingarbréfið standi til tryggingar skuldbindingum Magant ehf. sem gefnar voru út fyrir útgáfu tryggingarbréfsins. Það gefi vísbendingu um að áðurnefndu tryggingarbréfi hafi verið ætlað að loka tryggingargati vegna skuldbindinga Magant ehf. og/eða M-kk-ef A-x-x við stefnda, sem hafi verið til staðar við útgáfu tryggingarbréfsins. Hafi verið um slíkt að ræða kynni að vera um misneytingu og/eða sviksamlega hegðun að ræða af hálfu starfsmanna stefnda við útgáfu tryggingarbréfsins.

Þá vísa stefnendur til ákvæða 33. gr. laga nr. 7/1936 kröfum sínum til stuðnings. Gera verði ráð fyrir því að sá aðili sem hafi tekið ákvörðun um lánveitinguna, af hálfu Landsbanka Íslands hf., hafi rætt við forsvarsmann Magant ehf. um þá tryggingu sem þyrfti að setja fyrir láninu. Stefnda hafi þannig mátt vera ljóst að veðsetja ætti fasteign aldraðra einstaklinga, sem hvorki hafi verið í viðskiptasambandi við bankann né lántakann. Stefnendur hafi jafnframt ekki haft hagsmuni af veðsetningunni og þá hafi hún hafi hún höggið nærri verðmæti fasteignar þeirra. Þetta hafi gefið stefnda sérstakt tilefni til að ganga úr skugga um það að stefnendum væri ljós þýðing þess að veita slíka tryggingu. Í útlánareglum Landsbanka Íslands hf. á þessum tíma hafi verið ákvæði þess efnis að almennt skyldu ábyrgðarmenn á lánum ekki vera eldri en 70 ára, sbr. grein 3.4.12 í útlánareglum bankans. Ekki verði séð að þessar reglur hafi einungis átt að gilda um sjálfskuldarábyrgðir og einfaldar ábyrgðir en ekki um lánsveð. Stefnendur telji ljóst að stefndi hafi vikið frá fyrrgreindum útlánareglum, án þess að viðhlítandi skýringar hafi fengist á ástæðum þess. Slík frávik frá útlánareglum séu andstæð góðri viðskiptavenju og beri vott um óvönduð vinnubrögð af hálfu stefnda og beri stefndi hallann af því að hafa vikið frá reglunum.

Stefnendur vísa einnig til þess að í hinum stöðluðu skilmálum tryggingarbréfsins, sem séu einhliða samningsskilmálar samdir af Landsbanka Íslands hf., sé í 10. tölulið skilmálanna vísað til áðurnefnds samkomulags fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna. Þrátt fyrir að samkomulagið hafi verið talið eiga einungis við um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga verði ekki annað séð en að fyrrgreind tilvísun í tryggingarbréfinu geri það að verkum að samkomulagið teljist hluti af skilmálum bréfsins og gildi um þann veðsamning sem hér um ræðir. Þá verði óháð því hvort samkomulagið teljist hluti af skilmálum tryggingarbréfsins eða ekki, ekki horft framhjá tilgangi og þeim markmiðum sem fram komi í áðurnefndu samkomulagi. Markmið þess hafi verið að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar skyldu miðaðar við greiðslugetu skuldara og eigin trygginga hans, sbr. 1. gr. Gildissvið samkomulagsins sé síðan afmarkað þannig í 2. gr. að það taki til allra skuldaábyrgða einstaklinga og einnig til þess þegar einstaklingur gefi út leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars einstaklings sbr. 2. mgr. 2. gr. samkomulagsins. Öll þessi sjónarmið eigi við í þessu máli, þó svo að lántakinn hafi verið einkahlutafélag en ekki einstaklingur. Stefnda hafi við gerð tryggingarbréfsins mátt vera ljós fyrrgreind markmið samkomulagsins.

Þá komi fram í 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins að sé veð sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu sé fjármálafyrirtæki skylt að meta greiðslugetu greiðanda, nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því skriflega að það verði ekki gert. Ábyrgðarmaður geti þó ekki hafnað greiðslumati þegar ábyrgð nemi hærri fjárhæð en 1.000.000 króna, sbr. 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins. Fjármálafyrirtækið skuli jafnframt tryggja að ábyrgðarmaður geti kynnt sé niðurstöðu greiðslumatsins áður en hann gengst í ábyrgðina, sbr. 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins. Stefnendur telji að ekki hafi verið farið eftir fyrrgreindum ákvæðum við undirbúning þeirrar veðsetningar sem hér um ræði.

Þá komi fram í 2. mgr. 9. gr. samkomulagsins að óheimilt sé að stofna til veðsetningar án þess að tilgreina fjárhæð skuldbindingarinnar og í 6. gr. komi fram að sé veð sett til tryggingar yfirdráttarheimild á tékkareikningi skuli ábyrgðin miðast við tiltekna hámarksfjárhæð. Við útgáfu tryggingarbréfsins 17. október 2007 hafi ekki verið getið um hámarksfjárhæðir þeirra skuldbindinga Magant ehf. sem tryggingarbréfinu hafi verið ætlað að tryggja. Samkvæmt ákvæðum samkomulagsins hafi borið að tilgreina nákvæmlega til hvaða skuldbindinga Magant ehf. tryggingarbréfið tæki og fjárhæð hverrar skuldbindingar fyrir sig en þessum ákvæðum hafi ekki verið fylgt af hálfu stefnda. Stefnendur byggja á því að stefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki fylgt þeim skuldbindingum sem hann gekkst undir með aðild sinni að áðurnefndu samkomulagi frá 1. nóvember 2001, en í veðsamningnum frá 17. október 2007 sé vísað til fyrrgreinds samkomulags. Slík tilvísun geti ekki verið marklaus eins og haldið hefur verið fram af hálfu stefnda í málinu.

Þá vísa stefnendur einnig til þeirra grunnsjónarmiða, sem fram komi í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, en samkvæmt þeim sé ekki gerður greinarmunur á ábyrgðarskuldbindingum fyrir einstaklinga annars vegar og lögaðila hins vegar. Lögin byggist öðrum þræði á sjónarmiðum um neytendavernd og því að fjármálafyrirtæki viðhafi vönduð vinnubrögð við lánveitingar sínar. Tilgangur laganna hafi verið að takmarka vægi ábyrgða og að sjá til þess að ábyrgðarmaður væri upplýstur um þá áhættu sem í ábyrgð fælist áður en hann gengist undir hana. Öll þessi grunnsjónarmið eigi við í því máli sem hér um ræðir þrátt fyrir að lögin hafi ekki tekið gildi fyrr en eftir að tryggingarbréfið hafi verið undirritað. Þá sé vísað til ákvæðis til bráðabirgða í lögunum en þar komi fram að heimilt sé að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 og að teknu tilliti til þeirra atvika sem hafi leitt til setningar laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.

Um lagarök vísa stefnendur fyrst og fremst til III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 29., 31., 33., 36., 36 gr. a og 36. gr. c. laganna. Þá er vísað þeirra grunnsjónarmiða sem fram koma í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn og til samkomulags fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Þá vísa stefnendur einnig til útlánareglna Landsbanka Íslands hf. varðandi notkun ábyrgða. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. laganna. Um varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi hafnar því að fella beri úr gildi veðsetningu fasteignar stefnenda, sem og undirritun og skuldbindingar þeirra samkvæmt tryggingarbréfinu á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Hann mótmælir því jafnframt að ósanngjarnt sé og andstætt góðri viðskiptavenju af hans hálfu að bera tryggingarbréfið fyrir sig. Hvorki verði séð af dómaframkvæmd Hæstaréttar né héraðsdómstóla að ábyrgð hafi verið vikið til hliðar í samræmi við 36. gr. laganna á grundvelli þess að greiðslumat hafi ekki verið framkvæmt á fyrirtæki. Stefndi telji skilmála tryggingarbréfsins ekki hafa brotið gegn 36. gr. laganna og þegar litið sé til atriða sem komi fram í 2. mgr. 36. gr. þeirra, í ljósi atvika þessa máls, verði ekki séð að lagagreinin eigi hér við.

Stefnendur styðji kröfur sínar á samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Í 2. gr. samkomulagsins sé fjallað um gildissvið þess og sé þar kveðið á um að það eigi einungis við þegar einstaklingur hefur gefið út leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars einstaklings. Lögskiptin milli stefnenda og Landsbanka Íslands hf. falli því ekki þar undir enda hafi tryggingarbréfið verið gefið út til tryggingar skuldum einkahlutafélags. Að auki hafi bankanum verið óskylt og óheimilt að upplýsa stefnanda um fjárhagslega stöðu Magant ehf. samkvæmt 58. og 60. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Brot á þessum lagagreinum varði starfsmenn fjármálafyrirtækja sektum eða fangelsi.

Engin lagaleg skylda hafi hvílt á Landsbanka Íslands hf. að greiðslumeta lántakann, Magant ehf., og hafi bankinn því ekki brotið upplýsingaskyldu gagnvart stefnanda, eins og haldið sé fram í stefnu. Þessi skilningur stefnda eigi sér stoð í niðurstöðu úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki nr. 21/2004. Auk þess megi benda á þann úrskurð sem úrskurðarnefndin kvað upp í máli stefnenda gegn stefnda, nr. 27/2010, þar sem nefndin komst að þeirri niðurstöðu að gildissvið samkomulagsins næði ekki til útgáfu tryggingarbréfs Magant ehf. Hafi úrskurðarnefndin einnig hafnað sjónarmiðum stefnenda um að þar sem Magant ehf. hafi haft umfangslítinn rekstur með höndum og hafi átt litlar eignir, þá ættu ákvæði samkomulagsins við og að bankanum hafi borið að greiðslumeta félagið. Stefndi tekur undir sjónarmið nefndarinnar að þessu leyti.

Stefndi hafnar fullyrðingu stefnenda að form tryggingarbréfsins gefi til kynna að því sé ætlað að taka til tryggingar á skuldum og fjárskuldbindingum einstaklings eða einstaklinga en ekki lögaðila. Tryggingarbréfið sjálft sé með hefðbundnu sniði og sé einungis til tryggingar skuldum Magant ehf. og beri ekki með sér að það sé til tryggingar skuldum annarra. Ástæða þess að vísað sé í 10. tölulið tryggingarbréfsins í upplýsingabækling Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar, sé sú að form þess sé staðlað og hafi verið og sé notað bæði fyrir tryggingar skulda einstaklinga og félaga. Í ljósi þess að bersýnilegt sé að einkahlutafélag sé útgefandi tryggingarbréfsins en ekki einstaklingur mótmæli stefndi því að hægt sé að draga þá ályktun út frá orðalagi 10. gr. að samkomulagið gildi um útgáfu þess, enda hljóti það að ráðast af því hvort bréfið standi til tryggingar skuldum einstaklings eða lögaðila.

Um stöðu málsaðila við samningsgerðina vísi stefnendur til þess að Landsbanki Íslands hf. hafi haft þekkingu á fjármálum Magant ehf. en stefnendur ekki. Stefndi byggir á því að einkahlutafélagið hafi verið í eigu barnabarns stefnenda og hafi þeim verið í lófa lagt að ræða málefni félagsins við barnabarnið og taka þannig upplýsta ákvörðun um veðsetninguna. Bankanum hafi verið óheimilt að veita stefnendum upplýsingar um félagið og hafi farið í öllu eftir lögum og reglum sem í gildi hafi verið þegar tryggingarbréfið hafi verið gefið út. Um ætlaða takmarkaða þekkingu stefnenda á fjármálagerningum sé rétt að nefna að vanalegt sé að einstaklingar veiti veð til tryggingar lánum í fasteignum sínum og séu slíkir gerningar kunnir meðal almennings. Ekkert liggi fyrir um ástand stefnenda sem leiði líkur að því að þau hafi skerta hæfni til að taka ákvarðanir um fjármál sín og ábyrgðir, þrátt fyrir aldur. Engin læknisfræðileg gögn hafi verið lögð fram þess efnis að stefnendur hafi við undirritun tryggingarbréfsins verið haldin slíkum andlegum annmörkum að þau hafi ekki vitað hvað þau væru að gera. Með vísan til þessa hafi hvorki verið ólöglegt né óeðlilegt að bankinn samþykkti að stefnendur veittu veð í fasteign sinni fyrir láni félags í eigu barnabarns síns. Á þessum tíma hafi ekki mátt sjá annað en að rekstur Magant ehf. hafi verið í farsælum farvegi og að M-kk-nf A-x-x starfaði af heilum hug í þágu félagsins, enda persónulega ábyrgur fyrir öðrum skuldbindingum félagsins. Auk þess hafi M-kk-nf talið að félagið nyti stuðnings stefnenda og hafi sá stuðningur birst í veitingu veðréttinda í fasteign þeirra. Óeðlilegt væri að hár aldur einn og sér hefði úrslitaráhrif við mat á því hvort einstaklingur sé hæfur til að ganga til samninga. Stefnendur séu fjárráða og samkvæmt meginreglum um öryggi í viðskiptum hafi Landsbanki Íslands hf. mátt því treysta því að stefnendur hafi verið hæf til þess að taka ákvörðun um að veita bankanum veð í fasteign sinni.

Stefndi bendir á það að þegar aðilar að samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga hafi verið að koma sér saman um ákvæði þess, hafi í upphafi verið sett inn ákvæði um að hámarksaldur þess einstaklings sem gæti gengið í ábyrgð fyrir annan einstakling væri 70 ár. Þessu ákvæði hafi samtök eldri borgara mótmælt með þeim rökum að með aldurshámarki væri verið að svipta eldri borgara mannréttindum, með því að meina þeim eins og öllum öðrum einstaklingum sem séu fjár síns ráðandi, að gangast í ábyrgð fyrir börn, barnabörn og aðra fjölskyldumeðlimi. Hafi því verið fallið frá því að setja ákvæði um hámarksaldur inn í samkomulagið og aðeins sett skilyrði um lágmarksaldur. Stefndi vilji einnig vekja sérstaka athygli á því að í lögum nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, sé ekki að finna ákvæði um hámarksaldur ábyrgðarmanna.

Stefnendur byggja einnig á því að í útlánareglum Landsbanka Íslands hf. hafi verið ákvæði þess efnis að ábyrgðarmenn skyldu að jafnaði ekki vera eldri en 70 ára og að bankinn hafi brotið þessar reglur með því að samþykkja að taka veð í fasteign stefnenda. Stefndi hafnar þessu og bendir á að þetta ákvæði eigi aðeins við um sjálfskuldarábyrgðir og einfaldar ábyrgðir, en ekki um lánsveð. Einnig vísi stefndi til þess að orðalagið „að jafnaði“ þýði að almennt hafi ekki átt að taka sjálfskuldarábyrgð hjá einstaklingi, sem hafi verið eldri en 70 ára, en það hafi þó ekki verið óheimilt og hafi þurft að meta það í hverju tilviki fyrir sig. Í reglum bankans um veðsetningu íbúðarhúsnæðis hafi ekki verið að finna neitt ákvæði um hámarksaldur veðsala.

Stefnendur haldi því fram að fjárhæð tryggingarbréfsins hafi átt að gefa Landsbanka Íslands hf. sérstakt tilefni til að ganga úr skugga um að stefnendur hafi gert sér grein fyrir þýðingu þess að undirrita tryggingarbréfið. Stefnendur byggi jafnframt á því að fjárhæð tryggingarbréfsins hafi verið nálægt raunvirði fasteignarinnar sem sett hafi verið til tryggingar. Þessi fullyrðing sé ekki rétt, enda komi fram á ákvörðunarblaði bankans frá 15. október 2007 að markaðsverð fasteignarinnar, þegar veðsetningin hafi verið samþykkt, hafi verið 60.000.000 krónur og því sé um 50% veðsetningarhlutfall að ræða en ekki 100%. Bankinn hafi mátt treysta því að stefnendur hafi gefið sér góðan tíma til að taka ákvörðun um að veðsetja fasteign sína fyrir 50% af virði hennar. Sú skylda hafi hvílt á stefnendum sjálfum að fá upplýsingar frá M-kk-þgf um fjárhag félagsins, skuldir þess og eignir og getu til þess að standa við skuldbindingar sinar enda hafi bankinn ekki mátt veita þær. Hafi stefnendur ekki sinnt þessari skyldu sinni sjálf geti þau ekki varpað ábyrgð á því athafnaleysi sínu á bankann og stefnda. Bankinn hafi einnig mátt treysta því að stefnendur hafi gert sér grein fyrir þýðingu þess að undirrita tryggingarbréfið í ljósi þess að í 10. gr. tryggingarbréfsins komi fram að ábyrgðaraðilar staðfesti með undirskrift sinni á bréfið að þeir hafi kynnt sér upplýsingabækling bankans um persónuábyrgðir og veðtryggingu þriðja aðila.

Stefndi kveður að það liggi fyrir í málinu að ekki hafi verið framkvæmt sambærilegt greiðslumat á Magant ehf. líkt og þegar einstaklingur kaupir fasteign. Til séu almennar reglur um framkvæmd greiðslumats á einstaklingum, sem umboðsmaður skuldara hafi gefið út, en sambærilegar reglur séu ekki til um framkvæmd greiðslumats fyrirtækja. Landsbanki Íslands hf. hafi lagt mat á greiðslugetu og viðskiptasögu Magant ehf. og forsvarsmanns þess, ásamt því að mat hafi verið lagt á framboðnar tryggingar. Ekkert fjármálafyrirtæki láni 30.000.000 krónur án þess að leggja mat á lántaka. Á ákvörðunarblaði vegna lánveitingarinnar frá 15. október 2007, komi fram yfirlit yfir skuldir og tryggingar Magant ehf. og M-kk-ef A-x-x. Þar megi sjá að skuld Magant ehf. við bankann hafi verið 6.345.000 krónur en þar sé um að ræða eftirstöðvar skuldabréfs sem bankinn hafi lánað félaginu árinu áður og hafi upphaflega verið að fjárhæð 17.000.000 krónur. Einnig sé þar að finna yfirlit yfir skuldir M-kk-ef og þær tryggingar sem bankinn hafi haft fyrir þessum skuldum. Fram komi á ákvörðunarblaðinu að eina skilyrði bankans fyrir veitingu lánsins hafi verið að greiðslukortaskuld OMY ehf. yrði greidd upp en M-kk-nf hafi verið í ábyrgð fyrir skuldinni. M-kk-nf A-x-x hafi hvorki verið eigandi OMY ehf. né í stjórn þess. Efni ákvörðunarblaðsins beri það með sér að engin ástæða hafi verið fyrir bankann að efast um að Magant ehf. gæti greitt lánið. Þá hafi hvorki Magant ehf. né M-kk-nf verið á vanskilaskrá þegar ákvörðun um lánveitinguna var tekin. Fyrsta færsla á vanskilaskrá hjá Magant ehf. hafi verið skráð 4. september 2008 eða tæpu ári eftir að lánveitingin hafi átt sér stað. Fyrsta færsla á M-kk-þf sé frá 2. september 2010. Stefndi hafni því öllum fullyrðingum stefnenda um að bankinn hafi vitað við lánveitinguna að Magant ehf. gæti ekki greitt lánið. Framlögð gögn málsins sýni fram á að félagið hafi verið greiðslufært og hafi greitt reglulega af skuldabréfi sínu til bankans og engin ástæða til að ætla að það myndi breytast.

Stefndi hafnar þeirri fullyrðingu stefnenda að Landsbanki Íslands hf. hafi brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga með því að hafa veitt Magant ehf. lán í stað M-kk-ef A-x-x þar sem ljóst þyki að andvirði lánsins hafi verið notað í þágu M-kk-ef. Magant ehf. hafi verið eignarhaldsfélag og algengt hafi verið á þessum tíma að félög væru stofnuð til að stunda fjárfestingarstarfsemi sem framkvæmd væri utan atvinnurekstrar. Þó Magant ehf. hafi ekki haft með höndum eiginlegan atvinnurekstur þýði það ekki að lánið, sem félagið hafi tekið, hafi verið til að greiða persónulegar skuldir M-kk-ef. Stefnendur hafi ekki sýnt fram á það með framlögðum gögnum að andvirði lánsins hafi runnið til M-kk-ef og mótmælir stefndi því sem röngu. Af áðurnefndu ákvörðunarblaðinu megi ráða að 489.700 krónur hafi farið til að greiða greiðslukortaskuld OMY ehf., sem M-kk-nf hafi verið í persónulegri ábyrgð fyrir. Að öðru leyti hafi bankinn ekki sett skilyrði fyrir ráðstöfun lánsins og hafnar stefndi því að hægt sé að draga þá ályktun að fjármunum einkahlutafélags hafi sjálfkrafa verið varið til greiðslu persónulegra skulda eigenda þeirra. Það sé andstætt 79. gr. laga nr. 28/1944, um einkahlutafélög, að einkahlutafélag veiti hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjóra félagsins lán eða setji tryggingu fyrir þá. Starfsfólk bankans hafi ekki vitað til þess að andvirði lánsins yrði nýtt í þágu M-kk-ef og hafi þeir ekki vitað betur en að Magant ehf. hafi ætlað að nota andvirði lánsins til að fjárfesta í hlutum í tölvufyrirtæki, Kerfisþróun Íslands ehf.

Stefndi mótmælir sem rangri þeirri fullyrðingu stefnenda að samkvæmt reglum Landsbanka íslands hf., á þeim tíma sem lánveitingin hafi átt sér stað, hafi borið að framkvæma greiðslumat á Magant ehf. Hafi reglur bankans verið í samræmi við samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og því hafi einungis verið gert greiðslumat þegar einstaklingur tæki á sig ábyrgð fyrir annan einstakling. Stefndi árétti að það hafi ekki verið fyrr en 9. apríl 2009, er lög um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 tóku gildi, að skylt hafi verið að framkvæma greiðslumat þegar einstaklingur gengi í ábyrgð fyrir félag. Lögin hafi ekki tekið gildi fyrr en rúmu einu og hálfu ári eftir að lánveitingin hafi farið fram og því ljóst að þau eigi ekki við í þessu máli.

Stefnendur haldi því fram að Landsbanki Íslands hf. hafi brotið 2. mgr. 9. gr. samkomulagsins með því að tilgreina ekki hámarksfjárhæð ábyrgðarskuldbindingarinnar. Þessu hafnar stefndi og vísar til þess að samkomulagið hafi ekki átt við í lögskiptum aðila málsins. Einnig vísi stefndi til þess að í 23. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 sé kveðið á um að efni skjals, sem þinglýsa eigi, skuli vera endanlega ákveðið en að þinglýsa megi engu að síður tryggingarbréfum sem tilgreina eingöngu hámarksfjárhæð skuldar sem tryggja eigi. Í 1. mgr. 4. gr. laga um samningsveð nr. 75/1997 megi finna sambærilegt ákvæði en þar segi að eina skilyrði þess að samningsveð njóti réttarverndar við þinglýsingu sé að fjárhæð veðkröfu eða hámark þeirrar kröfu, sem veðið skuli tryggja, sé tilgreint í skjali því sem stofnar til veðréttarins. Af framansögðu telji stefndi að tilgreining hámarksfjárhæðar þeirra skulda, sem tryggingarbréfið hafi átt að tryggja, hafi verið í samræmi við skilyrði laga og að skortur á nákvæmri tilgreiningu þeirra skuldbindinga sem veðinu hafi verið ætlað að tryggja valdi ekki ógildi veðsetningarinnar.

Stefnendur hafi í stefnu ásakað starfsmenn Landsbanka Íslands hf. um að hafa með sviksamlegum hætti og/eða misneytingu gefið út umrætt tryggingarbréf með það fyrir augum að loka tryggingargati og takmarka persónulega ábyrgð M-kk-ef A-x-x í skjóli aðstöðumunar. Þessum málatilbúnaði stefnenda sé alfarið hafnað. Einnig sé því hafnað að óheiðarlegt hafi verið af stefnda að bera tryggingarbréfið fyrir sig, enda telji stefndi löggerningurinn hafi ekki komið til á grundvelli óheiðarlegra atvika, sbr. ákvæði 31, sbr. 33. gr. nr. 7/1936. Stefndi byggir á því að ekkert hafi komið fram í málinu, sem bendi til þess að atvik hafi verið með þeim hætti sem haldið sé fram í stefnu, og séu um að ræða alvarlegar aðdróttanir gegn heiðri og æru starfsfólks bankans, sem hafi sinnt störfum sínum að heilindum og farið í öllu eftir lögum reglum og því verklagi sem hefð hafi verið fyrir í sambærilegum viðskiptum.

Stefndi veki athygli á því það stefnendur hafi ekki lagt fram gögn í málinu sem styðji þá málsástæðu þeirra að starfsmenn Landsbanka Íslands hf. hafi gerst brotlegir við lög, samkomulag um notkun ábyrða á skuldum einstaklinga eða útlánareglur bankans sem hafi gilt á þeim tíma hafi farið lánveitingin fór fram. Starfsfólk Landsbanka Íslands hf. hafi farið eftir lögum og reglum þegar lánveitingin fór fram og einnig hafi verið unnið í samræmi við innri reglur bankans.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 75/1995, um samningsveð, laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, Samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, og meginreglna samninga- og veðréttar. Einnig sé vísað til laga um einkahlutafélög nr. 28/1994, einkum 79. gr. Krafa stefnda um málskostnað byggir á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, en stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnanda.

IV.

Mál þetta lýtur að ágreiningi aðila um það, hvort fella beri úr gildi veðsetningu þá, sem stefnendur heimiluðu í fasteign sinni að Hlíðargerði 15 í Reykjavík með undirritun sinni á tryggingarbréfi, útgefnu af Magant ehf. hinn 17. október 2004. Óumdeilt er að Magant ehf. var í eigu M-kk-ef A-x-x, barnabarns stefnenda, og að stefnendur undirrituðu bréfið 17. október 2004 og voru þá 84 ára og 91 árs.

Stefnendur byggja kröfur sínar á því að það sé bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnda að bera tryggingarbréfið fyrir sig og vísa því til stuðnings einkum til ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá byggja stefnendur á því að form og efni tryggingarbréfsins beri með sér að því sé ætlað að taka til tryggingar á skuldum og fjárskuldbindingum einstaklings en ekki lögaðila, sem sjáist m.a. af því að vísað sé í bréfinu í upplýsingabækling Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila og tekið fram að bankinn sé aðili að tilteknu samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Þá vísa stefnendur til aðstöðumunar stefnenda og bankans. Stefndi hafnar öllum málsástæðum stefnenda.

Í framlögðu tryggingarbréfi er skýrlega tilgreint að útgefandi þess sé Magant ehf. og undir nafnritun M-kk-ef A-x-x á línu, þar sem gert er ráð fyrir undirritun útgefanda, er ritað „Magant ehf., stjórnarmaður“. Þrátt fyrir að í 10. gr. tryggingarbréfsins komi fram að bankinn sé aðili að samkomulagi fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, verður ekki fallist á með stefnendum að form og efni tryggingarbréfsins sé villandi og beri með sér að því sé ætlað að taka til tryggingar á skuldum og fjárskuldbindingum einstaklings eða einstaklinga en ekki lögaðila. Í 2. gr. framangreinds samkomulags er skýrt tekið fram að það taki til þess þegar einstaklingur hefur gefið út leyfi til að veðsetja fasteign sína til tryggingar skuldum annars einstaklings. Af orðalagi ákvæðisins og heiti samkomulagsins er því ljóst að því er einungis ætlað að ná til ábyrgða á skuldum einstaklinga. Verður því ekki beitt um ábyrgðir á skuldum einkahlutafélags og breytir engu að þessu leyti, þótt félagið hafi verið í litlum eða engum rekstri og eignalítið.

Að því er varðar þá málsástæðu stefnenda að vegna munar á stöðu aðila við samningsgerðina hafi það verði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að halda veðsetningunni til streitu, verður að líta til þess að ekkert er fram komið í málinu sem bendir til annars en að stefnendur hafi undirritað tryggingarbréfið af fúsum og frjálsum vilja og er það óumdeilt. Í skýrslu sinni hér fyrir dóminum kvaðst stefnandi M-kk-nf hins vegar hvorki hafa gert sér grein fyrir hvað það var, sem hann undirritaði, né vitað að hann væri að veðsetja hús þeirra hjóna sem tryggingu fyrir greiðslu skulda. Þá hefði hann ekki lesið tryggingarbréfið yfir áður en hann undirritaði það. Þó kannaðist hann við að M-kk-nf, barnabarn hans, hefði áður minnst á að hann vantaði peninga.

Umrætt tryggingarbréf ber skýrlega með sér hver er útgefandi þess, eins og áður er rakið, og þá verður ekki talið að ákvæði þess um eðli ábyrgðar stefnenda og umfang hennar séu flókin. Í bréfinu kemur einnig fram að um sé að ræða allsherjarveð að tiltekinni fjárhæð og jafnframt hverju það varði ef til vanskila kemur. Þótt stefnandi M-kk-nf hafi ekki lesið bréfið yfir áður en hann undirritaði það, verður ábyrgð á þeirri háttsemi ekki lögð á aðra en hann sjálfan. Liggja enda engin gögn frammi um að stefnendur hafi við undirritun bréfsins verið ófær um að veðsetja eign sína eða gera sér grein fyrir þýðingu slíkrar skuldbindingar. Ákvæði framlagðra útlánareglna í kafla 3.4.12 um að almennt skuli ábyrgðarmaður ekki vera yngri en 20 ára og að jafnaði ekki eldri en 70 ára eiga samkvæmt kaflaheiti einungis við um sjálfskuldarábyrgðir og einfaldar ábyrgðir en ekki tryggingarábyrgðir.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með stefnendum að hár aldur þeirra eða efni tryggingarbréfsins eigi að leiða til þess að það verði talið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að taka að veði eign þeirra fyrir skuldum einkahlutafélags í eigu barnabarns þeirra. Þá verður heldur ekki fallist á það skuldbindi stefnda með einhverjum hætti eða varði ógildingu veðsetningarinnar þótt M-kk-nf A-x-x hafi gefið stefnendum einhvers konar fyrirheit um að veðsetningin gilti í skamman tíma. Loks verður ekki, með vísan til framangreinds, fallist á með stefnendum að fjárhæð tryggingarbréfsins hafi átt að gefa bankanum sérstakt tilefni til að ganga úr skugga um að stefnendur hefðu gert sér grein fyrir þýðingu undirritunar sinnar á bréfið. Samkvæmt framlögðu ákvörðunarblaði vegna lánveitingarinnar frá 15. október 2007 var verðmat fasteignar stefnenda á þessum tíma 60.000.000 króna og því er um að ræða 50% veðsetningarhlutfall en ekki fjárhæð, sem var nærri raunvirði fasteignarinnar sem sett hafi verið að veði, eins og stefnendur byggi á. Þá verður hér jafnframt að líta til þess að bankanum var óskylt og beinlínis óheimilt, án samþykkis Magants ehf., að upplýsa stefnendur um fjárhagsleg málefni félagsins, sbr. ákvæði 58. og 60. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki.

Í málinu hefur hvorki verið sýnt fram á að bankinn hafi brotið gegn útlánareglum sínum við lánveitingar til M-kk-ef A-x-x eða Magants ehf. né heldur að kunningsskapur M-kk-ef A-kk-ef og G-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef, þáverandi útibússtjóra Landsbanka Íslands hf. í Austurstræti, sem tók ákvörðun um lántöku til Magants ehf., hafi haft óeðlileg áhrif á lántökuna og útgáfu tryggingarbréfsins. Er ljóst að á þeim tíma, sem tryggingarbréfið var gefið út, voru ekki í gildi samkomulag, lög eða reglugerðir, sem skylduðu Landsbanka Íslands hf. til að framkvæma greiðslumat á einkahlutafélagi og bar bankanum því ekki á þeim tíma skylda til að láta fara fram greiðslumat í tengslum við útgáfu bréfsins. Hins vegar bera gögn málsins með sér að á vegum bankans hafi farið fram fjárhagslegt mat á stöðu einkahlutafélagsins og M-kk-ef A-x-x gagnvart bankanum í tengslum við lántöku félagsins á þessum tíma.

Eins og áður er lýst, ber umrætt tryggingarbréf með sér að það er útgefið af Magant ehf. en ekki M-kk-þgf A-x-x. Fram kom í vætti M-kk-ef A-x-x hér fyrir dóminum að aldrei hefði komið til greina að hann sjálfur yrði lántaki að umræddu 30.500.000 króna yfirdráttarláni, sem Magant ehf. var veitt, og þá bar vitnið, G-kk-nf I-kk-nf útibússtjóri, á sama veg um að aldrei hefði komið til umræðu að bankinn lánaði M-kk-þgf A-x-x persónulega þessa fjárhæð. Tók G-kk-nf I-kk-nf jafnframt fram að hann hefði einungis séð um lánafyrirgreiðslur til fyrirtækja, enda í fyrirsvari fyrir þeirri deild bankans sem sá um fyrirtækjaþjónustu. Að þessu virtu verður hvorki á það fallist með stefnendum að umrædd lánveiting hafi í raun verið ætluð til persónulegra fjárfestinga M-kk-ef A-kk-ef, né að tilgangurinn með því að lána til Magants ehf. í stað M-kk-ef, hafi verið sá að komast framhjá reglum um greiðslumat. Styðja enda engin framlögð gögn þá fullyrðingu.

Í ljósi alls framanritaðs er ekki unnt að fallast á það með stefnendum, að með vísan til tilvitnaðra ákvæða laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, beri að víkja til hliðar í heild sinni samningi þeim, sem felst í umræddu tryggingarbréfi, eða fella úr gildi undirritanir þeirra á bréfið og allar skuldbindingar þeirra samkvæmt því. Verður stefndi því sýknaður af dómkröfum stefnenda. Hins vegar þykir rétt, eins og mál þetta er vaxið og með vísan til ákvæða 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfum stefnenda, A-x-x S-x-x og M-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf