E-2728/2020

Dómur

Mál þetta, sem er tekið til dóms 14. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af X, [...], aðallega á hendur Y, [...] Reykjavík, og til vara á hendur Z, [...], Reykjavík, með stefnu birtri 28. apríl 2020.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi Y verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 5.134.212 kr. ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá [...]. nóvember 2015 til 23. maí 2018, en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laganna.

Þá krefst stefnandi þess að aðalstefndi verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.140.890 kr. ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga, frá [...]. apríl 2014 til 23. maí 2018, en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laganna.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu sér að skaðlausu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Til vara krefst stefnandi þess að varastefndi, Z, verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 5.134.212 kr. ásamt 4,5% vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá [...]. nóvember 2015 til 23. maí 2018, en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laganna, úr ábyrgðartryggingu A.

Þá krefst stefnandi þess að varastefndi verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.140.890 kr. ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga, frá [...]. apríl 2014 til 23. maí 2018, en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laganna Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu sér að skaðlausu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi, Y, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og til vara er krafist verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Varastefndi, Z, krefst þess aðallega að sýknað verði af öllum kröfum stefnanda og stefnanda verði gert að greiða varastefnda Z málskostnað að mati dómsins. Til vara krefst varastefndi Z sýknu af kröfum stefnanda á þeim forsendum að krafa stefnanda um bætur úr ábyrgðartryggingu A sé að fullu greidd, og hann krefst þess að stefnanda verði gert að greiða varastefnda Z málskostnað að mati dómsins. Til þrautavara krefst varastefndi Z þess að krafa stefnanda verði lækkuð verulega og málskostnaður verði felldur niður.

Í greinargerð sinni krafðist stefndi, Y, þess að málinu yrði vísað frá dómi en féll frá þeirri kröfu áður en til munnlegs málflutnings kom um hana.

Að ósk lögmanns stefnanda og með vísan til 31. gr. laga nr. 91/1991 hefur sakarefni málsins verði skipt þannig að í þessum þætti málsins verður dæmt um hvort skaðabótaskylda af hálfu stefndu sé fyrir hendi.

Stefnandi gerir hér þá kröfu að viðurkennd verði skaðabótaskylda aðalstefnda vegna vinnuslyss stefnanda [...] . apríl 2014 og til vara að viðurkennd verði skaðabótaskylda varastefnda vegna sama slyss. Þá er gerð krafa um málskostnað eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Bæði aðalstefndi og varastefndi krefjast sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Hinn [...]. apríl 2014 varð stefnandi fyrir vinnuslysi í starfi sínu á N, en hún vann hjá A, þ.e. vátryggingartaka. Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. [...]. apríl 2014, var stefnandi á leið inn í flugvél þegar henni skrikaði fótur á járnundirlagi landgangsins sem lá þétt við inngangsop flugvélarinnar með þeim afleiðingum að hún missteig sig. Tekið var fram í lögregluskýrslu að stefnandi hefði verið búin nýlegum Nikeíþróttaskóm á fótum og að við skoðun á járnundirlaginu hefði mátt greina bleytu. Þá kemur einnig fram að vitnið B hafi staðið inni í flugvélinni og horft út um útganginn þegar hún hafi séð hvar stefnandi virtist renna til og detta í kjölfarið. Í tilkynningu til Vinnueftirlitsins kemur fram að stefnandi hafi dottið í landganginum og kennt sér mikil meins í hægri fæti við ökkla. Samkvæmt tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands dags. [...]. maí 2014 var stefnandi að stíga um borð í flugvél þegar farþegi kom á móti henni og steig stefnandi til baka á landganginn og vék fyrir farþeganum. Í því rann hún til á blautu yfirborðinu, sem var rásuð álplata, en rigning hafði verið er vélin kom inn. Féll stefnandi og kom illa niður á hægri fótinn og slasaðist.

Hinn [...]. maí 2014 tilkynnti vátryggingartakinn A slysið til varastefnda Z og [...]. júlí 2014 tilkynnti stefnandi slysið til varastefnda Z. Hinn [...]. maí 2018 viðurkenndi varastefndi Z bótaskyldu úr slysatryggingu launþega sem vátryggingartaki var með í gildi hjá varastefnda Z, með greiðslu bóta úr tryggingunni að fjárhæð 2.278.876 kr. vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku.

Hinn [...]. maí 2016 gerði stefnandi kröfu í frjálsa ábyrgðartryggingu vátryggingartaka. Varastefndi Z hafnaði bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni með bréfi dags. [...]. júlí 2016. Stefnandi vísaði málinu til úrskurðarnefndar í Vátryggingarmálum sem kvað upp úrskurð um að bótaskylda væri ekki fyrir hendi úr ábyrgðartryggingunni með úrskurði nr. [...]/2017, dags. [...]. ágúst 2017.

II

Krafa stefnanda um bótaskyldu byggist á því að starfsmenn aðalstefnda hafi sýnt af sér gáleysi er þeir festu landganginn við flugvélina umrætt sinn. Landgangurinn hafi verið festur of neðarlega þannig að hæðarmunur hafi verið á vélinni og landganginum sem hafi verið ástæða þess að stefnandi datt svo illa sem raun var þegar farþegi kom skyndilega á móti henni út úr vélinni. Umræddur landgangur sé í eigu aðalstefnda, Y.

Byggist krafan á hendur aðalstefnda á reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð enda sé tjónið að rekja til þess að starfsmenn aðalstefnda hafi ekki fest landganginn með hefðbundnum eða tryggilegum hætti við flugvél þannig að hæðarmunur myndaðist, svo sem dómskjöl sýni. Um þetta sé vísað til ljósmyndar á lögregluskýrslu, dags.

[...] . apríl 2014. Þessi hæðarmunur sé aðfinnsluverður og til þess fallinn að auka hættu á slysi. Þar sem stefnandi neyddist skyndilega til að bakka út úr flugvélinni og taka skref aftur á bak megi ljóst vera að niðurstigið hafi verið orsök slyssins, en almennt sé ekki slíkur hæðarmunur á vél og landgangi. Sama hættustig sé ekki fyrir hendi þegar farþegar ganga út úr flugvélinni.

Verði komist að þeirri niðurstöðu að aðalstefndi beri ekki ábyrgð á hæðarmun á gólfi flugvélar og landgangsins byggir stefnandi til vara á því að A sem vinnuveitandi hennar hafi borið ábyrgð á þessari ófullnægjandi vinnuaðstöðu. Í 6. tölulið 6. gr. reglugerðar nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða sé að finna bann við hættulegum upphækkunum á gólfum vinnustaða og beita beri því ákvæði með lögjöfnun.

Sé ekki fallist á að nefnd mishæð hafi verið orsök slyssins byggir stefnandi til vara á því að vinnuaðstæður hennar hafi ekki verið fullnægjandi og ekki í samræmi við lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. t.d. ákvæði 13., 23. og 37. gr. Þannig verði að gera þá kröfu til A að félagið haldi í lágmarki hættu á að starfsmenn renni til í bleytu. Í fyrsta lagi sé ósannað að stefndi hafi nokkuð gert til að þurrka upp bleytuna. Í öðru lagi hafi verið óvarlegt af hálfu vinnuveitanda að láta [...] fara um borð áður en allir farþegar voru farnir úr vélinni. Í þriðja lagi samrýmist vinnuaðstæðurnar sem slíkar ekki skráðum reglum. Í 5. tölulið 6. gr. reglna nr. 581/1998 um húsnæði vinnustaða sé m.a. kveðið á um að gera skuli ráðstafanir til að draga úr hálku á gólfi þar sem þess gerist þörf. Engar slíkar ráðstafanir hafi verið gerðar. Í því tilviki sem hér um ræðir hafi undirlagið verið hált og orsök slyssins í tilkynningu til Vinnueftirlitsins sögð vera hált undirlag.

A hafi verið með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá varastefnda er slysið átti sér stað. Þar sem félagið hefur verið afskráð beinir stefnandi kröfunni aðeins að varastefnda og krefur hann um greiðslu úr ábyrgðartryggingu A á grundvelli framangreinds.

III

Aðalstefndi, Y, kveðst leggja áherslu á að málatilbúnaður stefnanda sé byggður á þeim grundvallarmisskilningi að starfsmenn hans hafi fest landganginn við flugvélina. Fyrrgreindur landgangur sé í eigu aðalstefnda, en starfsmenn hans sinni því ekki að færa landganga að flugvélum í lendingu eða við brottför flugvéla. Það sé hlutverk þjónustuaðila á flugvellinum, þ.e. A. Starfsmenn A hafi séð um að flytja landgang að flugvélinni í umrætt sinn og þeir hafi fest hann við flugvélina. Það hafi því verið í verkahring starfsmanna þess félags og á ábyrgð þess félags að festa landganginn með tryggum og réttum hætti við flugvélina. Á þeim ætluðum verkum beri aðalstefndi enga ábyrgð og beri þegar að sýkna hann vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Sýknukrafa varastefnda, Z, byggist á því að ekki hafi verið sýnt fram á að slys stefnanda verði rakið til vanbúnaðar sem vátryggingartakinn A geti borið ábyrgð á eða að starfsmaður hans hafi valdið slysinu með saknæmum og ólögmætum hætti. Umrætt slys verði einungis rakið til óhappatilviljunar.

Byggt sé á því, að stefnandi hafi verið með langa starfsreynslu er slysið átti sér stað, en hún hafi verið fastráðin hjá A frá [...] 2006. Hún hafi því mátt vita að þegar landgangur sé færður að flugvél í rigningu geti sá hluti landgangsins sem snúi að flugvélinni verið blautur. Henni hafi borið að sýna varkárni í samræmi við þá staðreynd. Af myndum í lögregluskýrslu megi sjá að gólf landgangs upp við flugvélina sé með upphleyptu mynstri, sem sé augljóslega gert til þess að gera plötuna stamari viðkomu. Þá segir í lögregluskýrslu að stefnandi hafi haft nýlega Nikeíþróttaskó á fótum.

Allir farþegar og áhöfn flugvélarinnar hafi komist frá borði áfallalaust og ekkert hafi bent til þess að aðstæður í landganginum hafi verið hættulegar, óforsvaranlegar eða frábrugðnar aðstæðum þegar farþegar ganga um borð og frá borði flugvéla allan sólarhringinn á N og um allan heim.

Vátryggingartaki, A, stjórni því ekki hvenær farþegar gangi frá borði heldur starfsmenn viðkomandi flugfélags. Verði því ekki séð hvernig það verði metið vátryggingartaka til sakar að stefnandi hafi mætt farþega í dyrunum að flugvélinni. Þá verði ekki séð hvernig það að farþegar hafi enn verið að ganga frá borði þegar stefnandi ætlaði að fara um borð teljist til hættulegra og óforsvaranlegra vinnuaðstæðna.

Varastefndi mótmælir því að reglugerð nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða eigi við um aðstæður í umræddum landgangi. Landgangur flugvéla sé ekki atvinnuhúsnæði og verði aldrei jafnað til atvinnuhúsnæðis. Þá sé því sérstaklega mótmælt að reglugerð nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða verði beitt um landgang að flugvél með lögjöfnun. Skilyrði um lögjöfnun landgangs flugvélar til atvinnuhúsnæðis séu ekki uppfyllt.

Vinnueftirliti ríkisins hafi verið tilkynnt um slysið innan þess frests sem 79. gr. laga nr. 46/1980 setur vinnuveitanda til slíkrar tilkynningar. Slysið hafi átt sér stað rétt fyrir miðnætti [...]. apríl 2014 og tilkynning til VER er dags. [...]. apríl 2014. Slysið hafi einnig verið tilkynnt til lögreglu, sem hafi komið á staðinn og rannsakaði vettvang, sbr. lögregluskýrslu dags. [...]. apríl 2014. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að slys hennar verði rakið til saknæms vanbúnaðar eða saknæmrar háttsemi starfsmanna vátryggingartaka. Henni hafi ekki tekist sú sönnun samkvæmt ofangreindu.

Að öllu ofangreindu virtu sé bótaskylda ekki fyrir hendi úr frjálsri ábyrgðartryggingu A og beri því að sýkna varastefnda Z af kröfum stefnanda.

V

Stefnandi byggir einvörðungu á því gagnvart aðalstefnda, Y, að landgangurinn hafi verið festur of neðarlega þannig að hæðarmunur hafi verið á dyraopi flugvélar og landgangs. Hafi þessi hæðarmunur verið ástæða þess að stefnandi datt svo illa sem raun var þegar farþegi kom skyndilega á móti henni og stefnandi gekk aftur á bak út úr vélinni. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir þessari málsástæðu sinni.

Stefndi, Y, er eigandi landgangs þess sem settur var upp að flugvélinni. Við aðalmeðferð málsins var upplýst, og er það ágreiningslaust milli beggja stefndu, að það er þjónustuaðilinn A sem ber ábyrgð á setningu landgangsins að dyraopi flugvélarinnar, en ekki aðalstefndi, Y. Málinu er því ranglega beint að aðalstefnda, Y. Þar af leiðir að sýkna ber aðalstefnda, Y, á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

Slysið átti sér stað seint að kvöldi [...]. apríl 2014. Fyrir dómi er atvikinu lýst svo að stefnandi hafi stigið aftur á bak og til hliðar út úr flugvélinni er farþegi kom á móti henni og hafi hún við það runnið á hálu undirlaginu, dottið og fótbrotnað illa.

Í málinu liggur fyrir að hæðarmunur er á dyraopi flugvélarinnar og landgangsins og byggir stefnandi á því að sá hæðarmunur hafi átt sinn þátt í óhappinu. Til stuðnings þessari málsástæðu sinni vísar stefnandi til ljósmyndar lögreglu sem tekin var á vettvangi og sýnir að landgangurinn er aðeins lægri en dyraopið. Í málinu liggur annars vegar fyrir ljósrit úr kennsluhefti Y um frágang landgangs að flugvélum og hins vegar ljósrit af gátlista frá C um sama efni, og á báðum skjölunum kemur fram að landganginum skuli lagt um 10 cm undir dyraopi flugvélarinnar. Af þessu verður ekki annað ráðið en að landgangurinn hafi verið í samræmi við fyrirmæli og að stefnandi hafi mátt vita um hæðarmun þann sem var á milli landgangsins og dyraops flugvélarinnar. Er því hafnað að stefnandi geti byggt bótaskyldu varastefnda á þessum hæðarmun.

Í annan stað heldur stefnandi því fram að hún hafi runnið til í bleytu sem hafi verið fremst á landganginum, næst flugvélinni. Í málinu liggur ekkert fyrir um hversu mikil bleytan var, en í lögregluskýrslu er sagt að greina hefði mátt bleytu. Í tilkynningu til Sjúkratrygginga er sérstaklega nefnt að mikil rigning hafi verið þegar flugvélin hafi komi inn til lendingar, en það segir í raun ekkert um það hversu blautur fremsti hluti landgangsins var. Eðlilegt er að fremsti hluti landgangsins sé blautur þegar rigning er. Fyrir dómi bar stefnandi að hún hefði vitað að það hefði rignt og að yfirborðið væri blautt. Í ljósi þessarar vitneskju sinnar bar stefnanda að sýna sérstaka varkárni. Sá hluti landgangsins sem næstur er flugvélaropinu er rásuð álplata og eiga rásirnar að varna því að fólk renni til. Ekki liggur fyrir í málinu að aðrir þeir er gengu þar um hafi runnið til eða að álplata þessi sé þekkt slysagildra. Fyrir dómi hélt stefnandi því fram að setja hefði átt teppi eða tuskur yfir álplötuna. Ekkert liggur fyrir í framlögðum dómskjölum um að það hafi verið verklag þegar bleyta hafi verið á álplötunni og ekki er byggt á því í stefnu. Málsástæða þessi er því bæði vanreifuð og of seint fram komin. Byggt er á því í stefnu að vinnuveitandinn hefði átt á sjá til þess að bleytan væri þurrkuð upp. Stefnandi hefur ekki tilgreint hver hefði átt að þurrka upp þá bleytu. Var það [...] er hreinsaði vélarnar eða einhverjir aðrir? Þá liggur ekki fyrir að það hafi verið verkferill hjá A að þurrka upp bleytu á álplötunni. Þessi málsástæða stefnanda er því vanreifuð.

Þá hefur stefnandi haldið því fram að stefnanda hefði verið bent á að fara inn í vélina án þess að allir farþegar hennar hefðu yfirgefið hana. Upplýst er að það eru flugliðar sem stjórna því hvenær [...] kemur inn í flugvélina en ekki varastefndi.

Eins og mál þetta liggur fyrir verður ekki fallist á að óhappið sé að rekja til þess að vinnuaðstæður stefnanda hafi verið ófullnægjandi og ekki í samræmi við lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þá verður, eins og óhappinu hefur verið lýst, ekki séð að reglugerð nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða eigi við um aðstæður í umræddum landgangi.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður að telja að um óhappatilvik hafi verið að ræða er stefnandi slasaðist við vinnu sína að kvöldi [...]. apríl 2014 og verði hún því að bera tjón sitt sjálf. Því ber að sýkna varastefnda af öllum kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hennar svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Y. og Z, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kvk-ef J-kvk-ef, 1.000.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndu, Y. og Z, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kvk-ef J-kvk-ef, 1.000.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)