S-50/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 16. þ.m., höfðaði sýslumaðurinn á Ísafirði 4. maí sl. með ákæru á hendur V-kk-þgf A-kk-þgf, fæddum 20. desember 1966, Vitastíg 21, Bolungarvík,

„fyrir brot á lögum um eftirlit með skipum, siglingalögum og lögum um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða, með því að hafa þriðjudaginn 25. júlí 2006, sem skipstjóri á Ölver Ís 49, sknr. 2552, sem er 6,99 brúttórúmlestir með 196,7 kw vél, lagt bátnum úr höfn í Bolungarvík óhaffærum og vanmönnuðum vegna þess að haffærisskírteini hans var útrunnið og ekki var vélavörður með vélstjórnarréttindi um borð, en landhelgisgæslan kom að bátnum þar sem hann var á siglingu 5 sjómílur norður af Rit.

Telst þetta varða við 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. tl. 17. gr. og 29. gr. laga um eftirlit með skipum nr. 47/2003 og a-lið 1. mgr. 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum nr. 113/1984, sbr. 2. gr. laga nr. 60/1995, sbr. 18. gr. laga nr. 76/2001, 3. mgr. 1. gr. laga nr. 112/1984 og 1. gr. laga nr. 62/1995, sbr. 1. mgr. 6 gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.“

I.

Ákærði sótti ekki þing, sem hann var boðaður til með fyrirkalli, þar sem þess er getið að fjarvist hans yrði metin svo að hann viðurkenndi að hafa framið þá háttsemi sem hann er ákærður fyrir og að málið yrði dæmt að honum fjarstöddum, sbr. 126. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður fjarvera hans skilin svo í samræmi við þetta að hann játi að hafa framið þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru.

Við þingfestingu málsins kynnti dómari fulltrúa ákæruvaldsins að ágalli væri á málatilbúnaði þess fyrir brot gegn lögum nr. 113/1984, þannig að varðaði frávísun án kröfu hvað þann þátt snertir. Var málið dómtekið eftir að sækjandi hafði tjáð sig stuttlega um þetta atriði.

II.

Samkvæmt skoðunarskýrslu Landhelgisgæslu Íslands kom v/s Ægir að framangreindum báti þann 25. júlí 2006 á 66. gráðu, 28. mínútu norðlægrar breiddar og 22. gráðu, 44. mínútu vestlægrar lengdar, eða 5 sjómílur norðaustur af Rit, en ekki norður af Rit eins og misritast hefur í ákæru. Við búnaðarskoðun kom í ljós að gildistími haffærisskírteinis var útrunninn og að ákærði var ekki með réttindi til vélstjórnar. Er tekið fram í bréfi skipherra til sýslumannsins á Ísafirði, dagsettu 26. júlí 2006, að síðastnefnda atriðið teljist varða við lög nr. 113/1984 með síðari tíma breytingum.

Ekki verður ráðið af gögnum málsins að nefnt bréf ásamt skoðunarskýrslu hafi borist sýslumanninum á Ísafirði, en samkvæmt rannsóknargagnamöppu var málið skráð hjá sýslumanninum í Bolungarvík 1. september 2006. Segir raunar í skeyti, sem ber með sér að vera frá v/s Ægi og er sent til „TFB“, að málið sé kært til þess sýslumanns. Lögregla við embætti hans yfirheyrði ákærða þann 14. október sl. Það sem hér skiptir máli úr skýrslu hans þar er að hann kvaðst hafa fengið munnlegt leyfi starfsmanns Siglingastofnunar til að fara á sjó, þar sem „haffæri væri komið á bátinn“ og hann myndi fá skírteinið sent í pósti. Hann hafi verið búinn að sækja um námskeið í „vélstjórnarréttindum“ og hefði starfsmaður Siglingastofnunar sagt sér að það ætti að vera næg undanþága að hafa staðfestingu þess um borð, uns námskeiðinu lyki. Stýrimaður varðskipsins hafi ekki verið sama sinnis. Síðast í þeim hluta skýrslu lögreglu sem varðar framburð ákærða um vélstjórnarréttindi sín, eða öllu heldur réttindaleysi, stendur setningin: „V-kk-nf segir að hann yrði að hafa samband við umboðsaðila vélarinnar sem er Brimborg og að það jafngilti vélaverði.“

Sýslumaðurinn á Ísafirði fer nú með lögreglustjórn í umdæmi sýslumannsins í Bolungarvík og þar með ákæruvald sem lögreglustjórum er falið.

III.

Háttsemi ákærða, eins og henni er lýst í ákæru, er heimfærð til a-liðar 1. mgr. 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 113/1984 um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, sbr. 2. gr. laga nr. 60/1995, sbr. 18. gr. laga nr. 76/2001.

Í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 113/1984 er lögð refsing við brotum gegn ákvæðum laganna. Með 18. gr. laga nr. 76/2001, sem tók gildi 1. júlí 2001, var ákvæði a-liðar 1. mgr. 2. gr. laga nr. 113/1984 fellt brott. Verður ákærða ekki refsað fyrir brot gegn því ákvæði. Samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 er heimilt að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en í ákæru segir, enda hafi vörn ákærða ekki verið áfátt þess vegna. Ákærði hefur engum vörnum haldið uppi, en varhugavert er að slá því föstu að sama hefði verið uppi á teningnum ef brot hans hefði verið heimfært til bráðabirgðaákvæðis laga nr. 76/2001, sbr. 15. gr. sömu laga. Rétt er einnig að hafa í huga að síðastnefnt ákvæði kveður á um sektir eða fangelsi allt að tveimur árum, sbr. hins vegar nefnt ákvæði 1. mgr. 14. gr. laga nr. 113/1984, sem kveður aðeins á um sektir.

Í 3. mgr. nefnds bráðabirgðaákvæðis er kveðið á um að á fiskiskipi með 75 kW vél til og með 375 kW vél skuli vera vélgæslumaður, sem megi vera hinn sami og skipstjóri á skipum að 30 brúttótonnum, enda sé hann eini réttindamaðurinn í áhöfn og útivera skipsins skemmri en 24 klukkustundir, nema á tímabilinu frá 1. apríl til 30. september þegar útivera megi vera allt að 36 klukkustundir. Að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, sem Siglingastofnun Íslands setji, sé ekki skylt að vélgæslumaður sé í áhöfn skips undir 20 brúttótonnum ef gerður hafi verið þjónustusamningur við þjónustuaðila um viðhald vélbúnaðar skipsins og sá samningur sé staðfestur af Siglingastofnun Íslands.

Þetta bráðabirgðaákvæði hefur gilt frá 1. júlí 2001. Ekki verður ráðið af því hvaða tímabundna ástand það átti að gilda um, eða hvaða skilyrði þurftu fram að koma til að það ætti ekki lengur við. Ákvæðið er hið eina í lögum nr. 76/2001 sem fjallar um fiskiskip, en lögin taka til áhafna allra íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa sem skráð eru hér á landi samkvæmt lögum um skráningu skipa, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna.

Hér að framan er tekin upp orðrétt setning úr skýrslu lögreglu um framburð ákærða, þar sem eftir honum er haft að hann yrði að hafa samband við þjónustuaðila vélarinnar og að það jafngilti vélaverði. Þótt þessi setning sé ekki vel skiljanleg, getur hún vakið hugmynd um að ákærði hafi talið að uppfyllt væri heimild bráðabirgðaákvæðisins um staðfestan þjónustusamning í stað vélgæslumanns. Ekkert liggur fyrir um að þetta skilyrði hafi verið uppfyllt, en ákærði var heldur ekki spurður nánar um það af lögreglu hvað átt væri við með þessu.

Þegar til þessara atriða er litið þykir varhugavert að telja heimild 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 nægja til að refsa ákærða samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 76/2001 fyrir brot gegn 3. mgr. nefnds bráðabirgðaákvæðis. Verður því vísað frá dómi kröfu ákæruvaldsins um að honum verði refsað fyrir brot gegn greindum ákvæðum laga nr. 113/1984.

Þá er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn nánar greindum ákvæðum laga um eftirlit með skipum með því að hafa siglt skipinu óhaffæru vegna þess að haffærisskírteini var útrunnið. Er þessi háttsemi réttilega heimfærð í ákæru til ákvæða laga um eftirlit með skipum, sbr. einnig tilvitnuð ákvæði laga nr. 113/1984 og siglingalaga nr. 34/1985.

Í framburði ákærða fyrir lögreglu kom fram að hann hefði fengið einhvers konar munnlegt leyfi starfsmanns Siglingastofnunar til að sigla skipinu án þess að hafa gilt haffærisskírteini um borð. Ekki verður séð að rannsakað hafi verið hvort staðhæfing ákærða um þetta stæðist. Jafnvel þótt svo væri leysti það hann ekki undan sök, enda ber skipstjóra að sjá til þess að skip sé haffært og að gild lögboðin skírteini séu um borð, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 47/2003. Til hins ber að líta að háttsemi ákærða yrði í því tilviki ekki talin eins refsiverð og ella, sbr. 3. tl. 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verður ákærði látinn njóta þess að vafi er um hvort staðhæfing hans um framangreint munnlegt leyfi Siglingastofnunar er rétt eða röng og ákveðið með heimild í lokamálsgrein síðastnefndrar lagagreinar og með tilliti til þess að ákærði hefur hreinan sakaferil, að refsing hans skuli falla niður að öllu leyti.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Vísað er frá dómi kröfu ákæruvaldsins um að ákærða, V-kk-þgf A-kk-þgf, verði refsað fyrir brot gegn a-lið 1. mgr. 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 113/1984.

Ákærða er ekki gerð refsing í máli þessu.

E-kk-nf S-kk-nf