E-4042/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 6. janúar sl., var höfðað 19. mars 2009 af skiptastjóra þrotabús Tækja, tóla og byggingavara ehf., Suðurlandsbraut 6, Reykjavík, á hendur Meistarafélagi húsasmiða, Skipholti 70, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi greiðslu frá stefnanda til stefnda að fjárhæð 520.000 krónur sem fram fór 11. júní 2008 með millifærslu í bókhaldi félagsins með því að krafa stefnanda á Þórtak ehf., að fjárhæð 520.000 krónur, var færð sem innborgun á kröfu stefnda. Einnig er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 520.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 15. apríl 2009 til greiðsludags. Þá er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins og að málskostnaðurinn beri dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá dómsuppsögu til greiðsludags.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Einnig er krafist málskostnaðar að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins að teknu tilliti til vinnu málflytjanda og annars kostnaðar af málinu. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist á höfuðstól málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991 á tólf mánaða fresti.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Krafa stefnanda í málinu er byggð á því að stefndi hafi fengið greiddan styrk, að fjárhæð 520.000 krónur, vegna árshátíðar stefnda á árinu 2007 með millifærslu í bókhaldi stefnanda 11. júní 2008. Millifærslan hafi farið þannig fram að krafa stefnanda á Þórtak ehf., að fjárhæð 520.000 krónur, hafi verið færð sem innborgun á kröfu stefnda. Stefnandi lýsir því að af hans hálfu hafi verið lofað að styrkja árshátíð stefnda með framangreindri fjárhæð. Reikningur stefnda frá 20. desember 2007 vegna þessa er sömu fjárhæðar. Nafn stefnanda var á þeim tíma Mest samsteypan ehf., síðar Tæki, tól og byggingavörur ehf., en félagið var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði dómsins 30. júlí 2008.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að stefndi hafi með millifærslunni fengið fulla greiðslu á kröfunni umfram aðra kröfuhafa. Skuldin hafi verið greidd með óvenjulegum greiðslueyri á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, en greiðslan hafi verið stefnda til hagsbóta og aðrir kröfuhafar hafi orðið fyrir tjóni vegna hennar. Greiðslunni megi því rifta samkvæmt 1. mgr. 134. gr. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Þórtak ehf. hafi ekki haft neinn hag af þessu, sem hefði þegar greitt stefnda fjárhæðina, en ekki kæmi til þess að sá aðili þyrfti að tvígreiða sömu kröfu.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að samkomulag hafi verið milli Þórtaks ehf. og Mests ehf. um að fyrrnefnda félagið greiddi kröfu stefnda vegna styrksins. Þetta hafi verið stefnda óviðkomandi og hafi engin áhrif á réttarstöðu hans gagnvart stefnanda. Kröfunni ætti því að beina að Þórtaki ehf. en ekki stefnda sem ætti enga aðild að henni. Því er mótmælt af hálfu stefnda að skilyrði riftunar séu fyrir hendi. Ekki hafi verið um óvenjulegan greiðslueyri að ræða og stefndi hefði ekki hagnast af þessari ráðstöfun. Ekki hafi heldur verið sýnt fram á tjón stefnanda vegna hennar.

Fallið var frá upphaflegri dráttarvaxtakröfu stefnanda og dráttarvaxta krafist frá 15. apríl 2009 til samræmis við fram komin andmæli stefnda við upphafsdegi dráttarvaxta í greinargerð með vísan til þess að stefndi hafi ekki verið krafinn um greiðslu fyrr en með bréfi 15. mars s.á. Í endanlegri kröfugerð stefnanda er krafist dráttarvaxta frá þeim tíma þegar mánuður var liðinn frá því að stefnandi skoraði á stefnda að greiða kröfuna.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að með úrskurði dómsins 30. júlí 2008 hafi bú Tækja, tóla og byggingavara ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta og hafi S-kvk-nf G-kvk-nf hrl. verið skipuð skiptastjóri búsins. Innköllun til kröfuhafa hafi verið gefin út 5. ágúst s.á. sem hafi birst í fyrsta sinn í Lögbirtingablaði 6. ágúst s.á. Kröfulýsingafresti hafi lokið 6. október s.á. Frestdagur við skiptin sé 29. júlí s.á.

Tæki, tól og byggingavörur ehf. hafi áður heitið Mest samsteypan ehf. Tilgangur félagsins samkvæmt samþykktum þess hafi verið rekstur steypustöðva, vinnsla jarðefna, inn- og

útflutningur, lánastarfssemi og annar skyldur rekstur. Félagið hafi meðal annars rekið steypustöð að Malarhöfða og verslun að Norðlingabraut 12 í Reykjavík. Félagið hafi verið rekið með stórfelldu tapi árið 2008. Í kröfu stjórnar um gjaldþrotaskipti komi fram að eigið fé félagsins samkvæmt milliuppgjöri fyrstu fjóra mánuði ársins hafi verið neikvætt um 1.548.155.427 krónur. Félagið hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu stjórnar 30. júlí s.á. Fyrsti skiptafundur hafi verið haldinn 30. október s.á. Lýstar kröfur í búið nemi samtals 3.368.257.240 krónum. Líklegt sé að forgangskröfur greiðist að öllu eða mestu en engin eða óveruleg úthlutun verði upp í almennar kröfur.

Stefnandi hafi lofaði að styrkja árshátíð hjá stefnda haustið 2007 um 520.000 krónur. Styrkurinn hafi hins vegar ekki verið greiddur.

Þ-kk-nf E-kk-nf sé í stjórn stefnda. Hann sé jafnframt eigandi og fyrirsvarsmaður Þórtaks ehf., en félagið hafi skuldaði stefnanda 711.077 krónur í júní 2008. Þar sem stefnandi hafi átt í erfiðleikum með að greiða skuldir sínar hafi orðið að samkomulagi að bókfæra greiðslu til stefnda. Til þess hafi verið notuð inneign stefnanda hjá Þórtaki ehf. Samhliða hafi fallið niður kröfuréttur stefnanda á hendur Þórtaki ehf. Þetta greiðslufyrirkomulag sé staðfest í tölvupósti M-kk-ef G-kk-ef hrl. Með þessu hafi stefndi fengið skuld stefnanda greidda.

Með bréfi 15. mars 2009 hafi skiptastjóri þrotabúsins tilkynnt um riftun á greiðslunni og jafnframt gert kröfu um endurgreiðslu, en stefndi hafi ekki orðið við kröfunni.

Stefnandi reisi riftunarkröfu sína aðallega á 134. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 og endurgreiðslukröfuna á 142. gr. sömu laga.

Á því sé byggt að stefndi hafi með framangreindri millifærslu fengið greiðslu á kröfu sinni á hendur stefnanda. Slíkar greiðslur á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag séu riftanlegar samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laganna ef greitt er með óvenjulegum greiðslueyri. Greiðslur í formi krafna á þriðja mann séu óvenjulegur greiðslueyrir í skilningi laganna.

Reglan sé hlutlæg, sett til að skapa greiða leið til að rifta greiðslum á skuldum sem inntar hafi verið af hendi með þeim hætti að almennt megi ætla að eitthvað sé athugavert við ráðstöfunina og að hún hefði ekki verið gerð, a.m.k. ekki með þessum hætti, ef fjárhagur skuldara hefði verið eðlilegur.

Hlutlægum skilyrðum ákvæðisins sé fullnægt. Um sé að ræða greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Greiðslan hafi farið þannig fram að bókfærð hafi verið greiðsla á skuldinni 11. júní 2008. Til þess hafi verið notuð inneign stefnanda hjá þriðja aðila. Greiðslan til stefnda hafi því verið innt af hendi með óvenjulegum greiðslueyri. Ástæðan hafi verið sú að aðrir kostir hafi ekki verið fyrir hendi vegna bágs fjárhags stefnanda. Greiðslumáti sem þessi hafi ekki tíðkast hjá félaginu. Ljóst sé að tilgangurinn með ráðstöfuninni hafi verið að greiða skuld hins gjaldþrota félags. Stefndi hafi fengið skuldina greidda umfram aðra kröfuhafa stefnanda með riftanlegum hætti. Greiðslan hafi ekki verið venjuleg eftir atvikum. Engin venja ríkti í viðskiptum aðila þess efnis að greiða skyldi skuldir á þennan hátt.

Kröfu sína um riftun styðji stefnandi einnig sjálfstætt við það að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og sé riftanleg með vísan til 1. mgr. 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl.

Greiðslan sé óheimil og með henni hafi verið brotið gegn jafnræðisreglum skuldaskilaréttar. Greiðsla skuldarinnar hafi átt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag og hafi verið ívilnandi fyrir stefnda á kostnað annarra kröfuhafa. Ekki sé ástæða til að ætla að samið hafi verið um greiðslu skuldarinnar með þessum hætti áður en til hennar var stofnað. Krafan á hendur Þórtaki ehf. hefði orðið eign þrotabúsins og beri því að rifta greiðslunni og dæma stefnda til að greiða kröfu stefnanda.

Riftunarkrafan og krafa um endurgreiðslu séu m.a. reistar á 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991, sbr. og 142. gr. sömu laga. Kröfu um dráttarvexti styðji stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001 og kröfu um málskostnað við 1. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er málsatvikum lýst þannig að stefnandi hafi um nokkurra ára skeið veitt stefnda styrk vegna árshátíðar sem hafi venjulega verið haldin í október eða nóvember ár hvert. Samkomulag hafi verið um að fyrir árið 2007 veitti stefnandi stefnda styrk að fjárhæð 520.000 krónur. Greiðsla styrksins hafi oft dregist og dæmi um að greitt hafi verið í mars eða apríl árið eftir.

Eins og fram komi í stefnu sitji Þ-kk-nf E-kk-nf í stjórn stefnda en hann sé einnig eigandi byggingarverktakans Þórtaks ehf. Samkomulag hafi verið gert við stefnanda strax í nóvember 2007 á þá leið að Þórtak ehf. greiddi stefnda árshátíðarstyrkinn fyrir hönd stefnanda. Svo virtist sem samkomulag hafi verið á milli stefnanda og Þórtaks ehf. um að á móti yrði skuld Þórtaks ehf. við stefnanda lækkuð um sömu fjárhæð. Hvers vegna skuldin var færð í bókhaldi stefnanda í júní 2008 sé stefnda algerlega óviðkomandi, enda ekki á forræði félagsins að annast um þá bókhaldsfærslu. Stefnda megi vera sama hvaðan greiðslan kom og honum óviðkomandi hvernig uppgjöri stefnanda og Þórtaks ehf. var háttað. Telji skiptastjóri að þrotabúið hafi beðið tjón vegna lækkunar á viðskiptaskuld Þórtaks ehf. við stefnanda beri félaginu að beina kröfum sínum að Þórtaki ehf. en ekki að stefnda.

Stefndi byggi kröfu sína um sýknu m.a. á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Þórtak ehf. sé sá aðili sem stefnandi eigi að beina kröfum sínum að, enda háttsemi þess félags sem valdi stefnanda meintu tjóni en ekki aðkoma stefnda. Þórtak ehf. sé vel greiðslufært í dag og félagið sé réttur gagnaðili stefnanda í riftunarmáli. Hvað teljist tíðkanlegt í viðskiptum stefnanda og Þórtaks ehf. sé stefnda óviðkomandi.

Uppgjör stefnanda og Þórtaks ehf. byggðist á skuldajöfnuði en Þórtak ehf. hafi fengið kröfu stefnda á hendur stefnanda framselda. Af þessum sökum sé málsókn ranglega beint að stefnda, enda beri stefnanda að beina riftunarkröfunni að Þórtaki ehf. sem hafi lýst yfir skuldajöfnuði nokkru fyrir frestdag eða í nóvember 2007. Öllum skilyrðum fyrir skuldajöfnuði sé fullnægt.

Í öðru lagi byggi stefndi sýknukröfu sína á því að skilyrði 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki fyrir hendi. Ekki sé um að ræða greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Samið hafi verið um greiðsluna á þann hátt sem úr varð strax í nóvember 2007, en frestdagur við skiptin sé 28. júlí 2008. Þessi skýring fái m.a. stoð í tölvupósti lögmanns Þórtaks ehf. 4. mars 2009 og yfirlýsingu fyrrum forstjóra stefnanda 17. sama mánaðar. Hvenær greiðslan var loks bókfærð hjá stefnanda sé stefnda óviðkomandi.

Þá sé því mótmælt að um hafi verið að ræða greiðslu með óvenjulegum greiðslueyri, auk þess sem ekki hafi verið greitt fyrr en eðlilegt var. Á engan hátt hafi verið um ótilhlýðilega ráðstöfun að ræða sem leitt hafi til tjóns fyrir þrotabúið. Samkomulag hafi verið gert milli allra aðila um að hafa þennan háttinn á og hafi aðilar í engu brugðist trúnaði við aðra kröfuhafa með hátterni sínu.

Verði fallist á riftun með heimild í þessu ákvæði vísi stefndi til 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotalaga. Samkvæmt því ákvæði skuli riftunarþoli aðeins greiða búi fjárhæð sem svari til þess sem greiðsla hefði komið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemi tjóni búsins. Ekki hafi verið sýnt fram á meint tjón búsins.

Riftun á grundvelli 141. gr. sé mótmælt. Viðtaka greiðslunnar af hálfu stefnda hafi ekki verið ótilhlýðileg eins og hún hafi verið framkvæmd, sbr. það sem að framan greini. Samkvæmt gögnum málsins hafi stefndi annars vegar og Þórtak ehf. hins vegar verið krafið af hálfu stefnanda um sömu greiðsluna. Krafan á hendur Þórtaki ehf. sé byggð á skuldajöfnuði félagsins við stefnanda og framsali kröfunnar.

Um lagarök fyrir kröfum stefnda sé vísað til meginreglna laga nr. 21/1991, einkum ákvæða um riftun og skuldajöfnuð auk meginreglna samninga- og kröfuréttarins. Varðandi lagarök fyrir málskostnaðarkröfunni sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Krafa stefnanda um riftun á greiðslu árshátíðarstyrks, sem stefnandi heldur fram að stefndi hafi fengið 11. júní 2008, er reist á heimild í 1. mgr. 134. gr. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt fyrra lagaákvæðinu má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt síðara lagaákvæðinu má kefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamanns og aðstæður er leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu frá þeim tíma er krafan um styrkinn varð til á árinu 2007 um að einhver annar en styrkveitandinn ætti að greiða hann. Af gögnum málsins má ráða að ekki hafi komið til þess að nota kröfu stefnanda á hendur þriðja aðila til skuldajafnaðar á greiðslu skuldarinnar vegna árshátíðarstyrksins fyrr en í fyrsta lagi í mars 2008. Þótt sagt sé frá því í gögnum málsins að samið hafi verið í nóvember 2007 um greiðslufyrirkomulagið sem notað var, eins og haldið er fram af hálfu stefnda, verður að telja ósannað að svo hafi verið enda hafa engin samtímagögn verið lögð fram um það. Riftunarkröfu ber að beina að þeim sem fengið hefur skuld greidda á sex mánaða tímabili fyrir frestdag. Riftunarkröfunni er því réttilega beint gegn stefnda.

Greiðsla styrksins fór fram 11. júní 2008 á þann hátt sem lýst hefur verið með millifærslu í bókhaldi stefnanda. Telja verður að með þessu hafi krafa stefnda á hendur stefnanda vegna styrksins verið greidd með óvenjulegum greiðslueyri á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, 29. júlí s.á. Leggja verður til grundvallar við úrlausn málsins að þetta hafi komið til af því að stefnandi átti í erfiðleikum með að greiða vegna fjárskorts. Málsatvik eða gögn málsins gefa að öðru leyti ekki til kynna að þessi ráðstöfun geti talist venjuleg eins og þarna háttaði til. Þá verður að telja að stefndi hefði ekki fengið kröfuna greidda ef millifærslan hefði ekki komið til og að sú ráðstöfun hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa með því að krafan á hendur Þórtaki ehf. kom af þessum sökum ekki til ráðstöfunar úr þrotabúinu.

Með vísan til þessa ber að fallast á að skilyrði riftunar greiðslunnar séu fyrir hendi samkvæmt 1. mgr. 134. gr. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. og verður sú krafa stefnanda tekin til greina. Stefndi hefur hagnast um fjárhæðina, sem þannig var greidd, og þessi ráðstöfun leiddi til að krafa stefnanda á hendur Þórtaki ehf. féll niður með millifærslunni. Ber því einnig að taka til greina kröfu stefnanda um greiðslu kröfunnar, að fjárhæð 520.000 krónur, þar sem uppfyllt eru skilyrði 142. gr. sömu laga um að sú greiðsla hafi komið stefnda að notum og að tjón stefnanda nemi þeirri fjárhæð.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber að dæma stefnda til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur, en málskostnaður ber dráttarvexti samkvæmt 4. mgr. 129. gr. laga um meðferð einkamála.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Greiðslu Mests ehf., að fjárhæð 520.000 krónur til stefnda, sem fram fór 11. júní 2008 með millifærslu í bókhaldi stefnanda þegar krafa stefnanda á Þórtak ehf. var færð sem innborgun á kröfu stefnda, er rift.

Stefndi, Meistarafélag húsasmiða, greiði stefnanda, þrotabúi Tækja, tóla og byggingarvara ehf., 520.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 15. apríl 2009 til greiðsludags og 250.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.