E-52/2019

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Mál þetta, sem dómtekið var 22. október sl., var höfðað með stefnu birtri 25. mars 2019, af Tandrabretti ehf., kt. [...], Strandgötu 8, 735 Eskifirði, á hendur H-kk-þgf H-kk-þgf, kt. [...], [...], Húsavík.

2 Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr. 1.668.938, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 2. september 2018 til greiðsludags, auk vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. s. l. er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

3 Stefndi krefst aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefndi sýknu. Þá krefst stefndi málskostnaðar með álagi.

4 Málflutningur um frávísunarkröfu fór fram 23. september 2019. Frávísunarkröfu stefnda var hrundið með úrskurði 4. október 2019. Aðalmeðferð fór fram í málinu þann 22. júní 2020 og aftur 8. mars 2021 fyrir dómurum þeim sem þá fóru með málið. A uðnaðistdómurunumekki að ljúka við að leggja dóm á málið. Var málið endurupptekið, flutt og dómtekið að nýju þann 22. októbersl.

Málsatvik

5 Stefnandi er félag sem vinnur að framleiðslu timburbretta. Stefndi var framkvæmdastjóri félagsins og síðar framleiðslustjóri. Í málinu deila aðilar um úttektir stefnda úr félaginusem stefnandi telur hafa verið í þágu stefnda sjálfs og í andstöðu við ráðningarkjör hans. Stefndi byggir aftur á móti á því að úttektirnar hafi samræmst starfsheimildum hans og verið í þágu félagsins.

6 Þar sem deila aðila snýr að miklu leyti um starfsheimildir stefnda og viðteknar venjur í viðskiptum félagsins er rétt að rekja forsögu málsins. Stefndi hóf smíði vörubretta árið 1984 er hann stofnaði Skipaafgreiðslu Húsavíkur í félagi við annan mann. Starfseminni óx fiskur um hrygg og þróaðist í sölu vörubretta til fyrirtækja í sjávarútvegi. Árið 1995 keypti stefndi alla hluti í félaginu ásamt eiginkonu sinni. Félagið var selt Eimskip hf. árið 2007 og stefndi tók við stöðu framleiðslustjóra í brettadeild fyrirtækisins. Voru brettin á þeim tíma einkum smíðuð fyrir sjávarútvegsfyrirtæki, vatnsframleiðendur og annan iðnað. Mun Skipaafgreiðsla Húsavíkur hafa verið langstærsti framleiðandi á vörubrettum á landinu og hafði verktaka í bretta smíðum víða um land, þ. m. t. á Akureyri, Eskifirði, Vestmannaeyjum, Hafnarfirði, Raufarhöfn, Þórshöfn og í Reykjavík. Árið 2008 seldi Eimskip hf. vörubrettaframleiðsluna til CH pökkunarfélags á Akureyri ehf. og eignaðist stefndi við það fjórðungshlut í félaginu, sem er fyrirrennari stefnanda. Aðrir hluthafar í CH pökkunarfélagi voru Á-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf S-kk-nf M-kk-nf, en sá síðarnefndi er stjórnarformaður stefnanda. Um svipað leyti tilkynnti Tandraberg ehf. á Eskifirði, er m. a. hafði smíðað vörubretti fyrir Skipaafgreiðslu Húsavíkur í verktöku, að það væri hætt að negla í verktöku og hygði st hefja samkeppnisrekstur við CH pökkunarfélag ehf.

7 Á rið 2012 keypti stefndi hluti meðeigenda sinna í CH pökkunarfélagi ehf. og varð eigandi 100% hlutafjár. Var nafni félagsins í framhaldinu breytt í SAH bretti ehf. S íðar kom Á-kk-nf G-kk-nf að tali við stefnda og ræddi um möguleika þess að sameina SAH bretti ehf. og brettasmíði Tandrabergs ehf. Voru félögin sameinuð 2016 undir nafni stefnanda, Tandrabretti ehf. Urðu hluthafar í stefnanda þrír þ. e. Tandraberg ehf. með 50% eignarhald, MAG ehf. með 40% eignarhald og stefndi með 10% eignarhald. Fyrir samrunann voru ársreikningar SAH bretta ehf. skoðaðir af hálfu verðandi meðeigenda stefnda. Ekki munu hafa verið gerðar athugasemdir að því er varðar útgjöld stefnda sem greidd voru með greiðslukortum félagsins.

8 Samið var um að stefndi færi áfram fyrir starfseiningum hins sameinaða félags á Húsavík, Hafnarfirði og Reykjavík sem framleiðslustjóri undir yfirstjórn framkvæmdastjóra stefnanda, E-kk-ef B-kk-ef K-kk-ef. Starfsstöð stefnda var á Húsavík. Var gerður sérstakur ráðningarsamningur við stefnda dags. 25. október 2016. Þ-kvk-nf S-kvk-nf, er verið hafði bókari SAH bretta ehf. um árabil, gegndi því starfi áfram eftir sameininguna. Á stjórnarfundi í stefnanda þann 23. október 2017 varstefnda sagt upp störfum frá 1. nóvember 2017. Um áramótin 2017- 2018 var starfsstöðinni á Húsavík lokað og var stefndi leystur undan vinnuskyldu 1. febrúar 2018. Uppsagnarfresti stefnda lauk 30. apríl 2018. Þá keypti Tandrabretti ehf. hlut stefnda í stefnanda í janúar 2018.

9 Ósætti komupp á milli aðila eftir uppsögn stefnda og mun framkvæmdastjóri stefnanda m. a. hafa ásakað stefnda um að hafa ætlað að koma undan brettum og tækjum í eigu stefnanda. Þá neitaði stefnandi að greiða stefnda ógreidd laun og orlof. Leitaði stefndi til stéttarfélags Þingeyinga, Framsýnar. Var haldinn fundur á Húsavík í febrúar 2018 þar sem gert var munnlegt samkomulag um að gerð yrðu upp við stefnda ógreidd laun og orlof og stefnandi félli frá ásökunum í garð stefnda. Enn varð ósætti á milli aðila og neitaði stefnandi að standa við samkomulagið þar sem félagið taldi stefnda hafa unnið gegn hagsmunum þess, m. a. með undirbúningi samkeppnisrekstrar. Fór þó svo að stefnandi féllst á að greiða stefnda uppgjör vegna aprílmánaðar 2018, auk 3 0 daga orlofs fyrir orlofsárið 2017 til 2018. Uppgjör tafðist hins vegar ogþann 30. maí 2018 tilkynnti framkvæmdastjóri stefnanda að hann hafi látið fara yfir úttektir stefnda á greiðslukorti félagsins sl. 4 ár og það hafi komið í ljós að úttektirnar hafi verið úr hófi og án skýringa.

10 Þann 11. júní 2018 sendi Framsýn stefnanda bréf með áskorun um að standa við ráðningarsamning við stefnda. Bréfinu svaraði framkvæmdastjóri stefnanda 15. júní 2018 og vísaði til samkomulagsins er gert hafi verið í febrúar 2018, en stefnandi teldi stefnda hafa brotið gegn því með því að bera út sögur og ósannindi um stefnanda. Hvað frádrátt á uppgjöri orlofs snerti vísaði framkvæmdastjórinn til reynsluleysis eigenda stefnanda í þessu sambandi. Launaseðill sá er sendur var hafi aðeins verið tillaga að uppgjöri. Þá hafnaði stefnandi kröfu um greiðslu vegna 22 daga ótekins orlofs frá orlofsárinu 2016- 2017. Voru Framsýn og framkvæmdastjóri stefnanda í tölvupóstsamskiptum allt fram til 16. ágúst 2018, en þá tilgreindi framkvæmdastjórinn að stefnandi hafi gert upp við stefnda. Þá vísaði framkvæmdastjórinn til þess að stefndi væri líklega að hefja samkeppnisrekstur við stefnanda og boðaði að stefnandi m yndi líklega fara í harðar aðgerðir gagnvart honum vegna vanefnda reyndist það rétt. Mótmælti Framsýn afdrætti stefnanda af launum stefnda.

11 Þann 2. ágúst 2018 hafði framkvæmdastjóri stefnanda sent stefnda bréf með síðasta launaseðli stefnda hjá félaginu, þar sem tilgreint var að úttektir stefnda úr félaginu á 4 ára tímabili hafi numið kr. 2.867.981. Jafnframt tilkynnti framkvæmdastjórinn að litið væri svo á að þetta væru fjármunir sem stefndi skuldaði stefnanda. Var hluti þeirrar fjárhæðar dreginn frá útborguðum launum stefnda, þ. e. kr. 1.440.776 og stefndi krafinn um greiðslu eftirstöðvanna. Eftir nánari yfirferð stefnanda á úttektum stefnda með kreditkorti félagsins á árunum 2014- 2018 taldi stefnandi heildarúttektir í þágu stefnda sjálfs vera kr. 3.109.714. Að frádregnum framangreindum afdrætti af launum stefnda nemur stefnufjárhæð kr. 1.668.938. Stefndi hefur hins vegar alfarið mótmælt kröfum stefnanda og telur sig eiga inni hjá félaginu.

Málsástæður aðila

Málsástæður stefnanda

12 Stefnandi byggir á því að hann eigi fjárkröfu á hendur stefnda vegna óheimilla úttekta stefnda með korti félagsins. Stefndi hafi verið framkvæmdastjóri félagsins og borið skyldur samkvæmt 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Frá síðari hluta 2016 hafi hann verið framleiðslustjóri félagsins. Í kjölfar starfsloka stefnda hafi félagstjórn yfirfarið bókhaldsgögn og uppgötvað úttektir stefnda sem hafi ekki verið hluti af ráðningarkjörum hans eða öðrum heimildum. Umræddar úttektir varði einkaneyslu stefnda, t. d. peningaúttektir, utanlandsferðir og kaup á vörum og þjónustu án tengsla við rekstur stefnanda sem ekki séu forsendur til að færa sem kostnað fyrirtækisins. Stefnanda sé rétt að endurkrefja stefnda um fjárhæðina. Upphaf dráttarvaxtakröfu miði stefnandi við 2. september 2018, en þá hafi verið liðinn mánuður frá því stefnandi setti endurgreiðslukröfu sína fram samhliða útgáfu síðasta launaseðils stefnda. Til vara vísist efnandi til 1. maí 2019 sem upphafsdags dráttarvaxta, en þá hafi verið liðinn mánuður frá dagsetningu innheimtubréfs. Til þrautavara miðar stefnandi dráttarvaxtakröfu við höfðun dómsmáls þessa, sbr. 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

13 Við fyrstu aðalmeðferð málsins tefldi stefnandi einnig fram þeirri málsástæðu að um duldar arðgreiðslur hafi verið að ræða, sbr. 77. gr. laga um einkahlutafélög.

14 Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna starfsmanna réttar um eðli launagreiðslna og meginreglna einkahlutafélagalaga nr. 138/1994 um starfsskyldur framkvæmdastjóra, stjórn þeirra og heimildir til útgreiðslu fjármuna.

Málsástæður stefnda

15 Stefndi kveður málatilbúnað stefnanda byggja á persónulegri óvild í sinn garð. Ásakanir um óheimilar úttektir á korti hafi fyrst komið fram í lok maí 2018 þegar Framsýn hafi skorað á stefnanda að gera upp við stefnda ógreidd laun og orlof. Kröfur stefnanda séu tilbúningur til að komast hjá því að gera upp við stefnda vangoldin laun. Tíndar séu tilmeð tilviljanakenndum hætti færslur aftur til ársins 2013 sem stefnandi, sem hafi fyrst komið að rekstrinum í október 2016, telji nú í baksýnisspegli vera óheimilar úttektir.

Stefndi hafi verið framkvæmdastjóri, prókúruhafi og eigandi allra eignarhluta í SAH brettum ehf. allt til 25. október 2016 og hafi sem slíkur haft fullar heimildir til að stofna til þessara útgjalda sem hafi verið eðlileg rekstrarútgjöld stefnanda. Um hafi verið að ræða eðlilegan ferðakostnað, risnu og kaup á flugmiðum, en eðli málsins samkvæmt hafi stefndi þurft að ferðast mikið vegna vinnu sinnar, enda hafi vörubrettin sem félagið seldi verið unnin í verktöku víða um land. H afi hann keypt persónulega flugmiða í gegnum Framsýn til að spara útgjöld fyrir stefnanda, en reglur Framsýnar hafi verið með þeim hætti að einvörðungu einstaklingar hafi getað fengið þau afsláttarkjör sem í boði hafi verið. Hins vegar hafi þurft að staðgreiða miðana og stefndi tekið út fjármuni í hraðbönkum í því skyni. Um vinnuferðir hafi verið að ræða og eðlilegt að greiðslukort fyrirtækisins væri notað. Mismunur hafi verið dreginn af launum stefnda. Stefndi hafi ávallt gætt að hagsmunum stefnanda að því er útgjöld þessi varðaði og m. a. hafi hann gist hjá vinum og ættingjum þegar hann var í vinnuferðum.

16 Þá hafi stefndi vandlega gætt þess að skila öllum nótum til bókara stefnanda vegna útgjaldanna og þau verið færð inn í bókhald fyrirtækisins. Bókari félagsins hafi alfarið séð um færslu reikninganna í bókhald félagsins og uppgjör launa stefnda. Aldrei hafi verið gerðar athugasemdir af hálfu bókara eða endurskoðanda félagsins, en SAH bretti ehf. hafi ávallt skilað ársreikningi. Aldrei hafi heldur verið gerðar athugasemdir hér að lútandi af hálfu framkvæmdastjóra stefnanda, eftir sameininguna í október 2016, þ. e. ekki fyrr en komið hafi til ágreinings á milli aðila á vormánuðum 2018. B ókhald félagsins hafi verið ítarlega skoðað af hálfu núverandi eiganda stefnanda við sameininguna síðla árs 2016 og engar athugasemdir verið gerðar af hálfu stefnanda undir því ferli. Stefnandi hafi í raun lagt blessun sína yfir þessi útgjöld, enda hafi þauv arð aðrekstur stefnanda.

17 Hvergi séað því vikið í stefnu hvernig ráðningarkjörum stefnda hafi verið háttað á þeim tíma er hann var framkvæmdastjóri og að hvaða leyti þau hafi breyst er gerður hafi veriðvið hann ráðningarsamningur í lok október 2016. H afi stefnandi haft fulla heimild til að stofna til risnukostnaðar. Telji stefndi því kröfur stefnanda að þessu leyti rangar sem og með öllu ósannaðar, en stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að umræddar úttektir hafi verið óheimilar.

18 Sýni það ótrúverðugleika málatilbúnaðar stefnanda, að allur kostnaður sem varðar flugfargjöld á rúmlega 4 ára tímabili sé tilgreindur sem persónuleg úttekt stefnda. Að mati stefnanda hafi enginn ferðakostnaður átt að stofnast á þessum tíma þrátt fyrir að stefnandi væri með viðskipti og fyrirtæki í verktöku um allt land.

19 Kostnaður sem fallið hafi til vegna kaupa á veitingum og matvörum sé einnig kostnaður sem fallið hafi til í vinnuferðum stefnda fyrir stefnanda og fyllilega réttmætt að hann væri greiddur af stefnanda. Þá hafi stefndi einnig notað kortið til að greiða jólagjafir fyrir starfsfólk, kostnað vegna árshátíða, starfsmannakort vegna líkamsræktar í sundlaug Húsavíkur og árshátíðarferða erlendis. Þetta sé allt hefðbundinn og viðurkenndur kostnaður í starfsemi fyrirtækja. Stefnandi eigi því engar kröfur á stefnda vegna útgjaldanna.

20 Þ á byggir stefndi á að hluti af höfuðstólsfjárhæð stefnanda sé fyrndur, enda sé almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda 4 ár, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007. Stefna hafi verið birt 25. mars 2019 og því séu allar kröfur stefnanda vegna úttekta á árunum 2013, 2014 og fyrir 25. mars 2015 fyrndar, en vegna óskýrleika í málatilbúnaði stefnda sé örðugt að átta sig á hvort það leiði þegar til sýknu.

21 Stefndi byggir ennfremur á að stefnanda hafi verið óheimilt að skuldajafna lögvarinni launakröfu stefnda á móti óvísri kröfu stefnanda. Stefndi eigi réttmæta kröfu á hendur stefnanda vegna vangreiddra launa og muni í framhaldinu sækja þá kröfu. Ex tuto sé henni þó haldið fram til skuldajafnaðar í málinu, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þannig skuldi stefnandi stefnda mánaðarlaun vegna aprílmánaðar 2018 að fjárhæð kr. 888.250. Þá skuldi stefnandi stefnda einnig ökutækjastyrk vegna sama mánaðar að fjárhæð kr. 80.000 Einnig skuldi stefnandi stefnda orlofsuppbót vegna ársins 2018 að fjárhæð kr. 48.000 og desemberuppbót 2018 kr. 34.255. Fyrir liggi að full uppbót vegna ársins 2018 hafi verið kr. 89.000 miðað við 45 unnar vikur, þannig eigi stefndi rétt á hlutfallslegri uppbót þar sem hann hafi starfað í 13,32 vikur. Stefnandi skuldi stefnda einnig 30 daga orlof vegna 2017/2018 að fjárhæð kr. 1.225.785 og ökutækjastyrk í orlofi sem sé einn og hálfur mánuður eða kr. 110.752. Þá eigi stefndi ennfremur inni 22 daga orlof vegna 2016/2017 að fjárhæð kr. 901.776 og ökutækjastyrk í orlofi fyrir sama tíma að fjárhæð kr. 80.000. Vísi stefndi m. a. til ráðningarsamnings dags. 25. október 2016 og þágildandi kjarasamnings stéttarfélags stefnda. Þá vísi stefndi til meginreglna vinnu-, kröfu- og samningaréttar, þ. á m. um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

22 Skuld stefnanda við stefnda vegna ógreiddra launa, orlofs, uppbóta og ökutækjastyrkja nemi í heild kr. 3.368.818 sem sé hærri krafa en nemi hinum meintu kröfum stefnda. Verði að einhverju leyti fallist á kröfur stefnanda í málinu, beri samt sem áður að sýkna stefnda á grundvelli skuldajafnaðar. Fyrir liggi að stefnandi hafi a. m. k. viðurkennt kr. 1.440.776 af kröfu þessari samkvæmt umfjöllun í stefnu.

23 Þá mótmæli stefndi upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda, í enguséunnt að miða við endurgreiðslukröfu stefnanda dags. 2. september 2018, enda séu fjárhæðir þar allt aðrar en fram komi í stefnu.

24 Stefndi kveðst telja málsókn stefnanda tilhæfulausa og að til álita komi að dæma stefnanda til greiðslu álags á málskostnað skv. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 90/1991.

25 Við fyrstu aðalmeðferð málsins mótmælti stefndi málsástæðu stefnanda um duldar arðgreiðslur sem nýrri og of seint fram kominni.

Niðurstaða

26 Fyrir dómi gáfu aðilaskýrslu framkvæmdastjóri stefnanda, E-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf, og stefndi. Vitnaskýrslu gaf Þ-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf, sem annaðist bókhald stefnanda og greiðslu reikninga.

27 Í máli þessu er deilt um uppgjör á milli stefnanda og stefnda í kjölfar starfsloka stefnda sem áður starfaði sem framkvæmdastjóri og síðar framleiðslustjóri hjá félaginu. Er ágreiningur umhvort stefnanda sé rétt að draga frá uppgjörinu meintar óheimilar úttektir stefnda.

28 Fyrir liggur í málinu að stefndi var framkvæmdastjóri stefnanda og eini eigandi félagsins fram til 25. október 2016 þegar félagið var yfirtekið af núverandi eigendum. Samkvæmt stöðu sinni hafði hann á þeim tíma fullar heimildir til ákvarðanatöku um útgjöld í þágu félagsins, þ. m. t. ferðakostnað, risnu og ráðningarkjör. Verður að líta svo á að útgjöldin hafi hlotið fullnægjandi samþykki á vettvangi félagsins, en fyrir liggur að stefndi skilaði viðeigandi fylgiskjölum til færslu í bókhald félagsins. Samkvæmt sundurliðun stefnanda á útgjöldum að baki stefnufjárhæð eru kr. 428.438 vegna ársins 2015 og kr. 758.545 vegna tímabilsins 1. janúar til 25. október 2016. Samkvæmt því eru kr. 1.186.983 stefnufjárhæðar vegna fyrrgreinds tímabils þegar stefndi var sjálfur framkvæmdastjóri, prókúruhafi og eini eigandi stefnanda. Þá er rétt að geta þess að í ársreikningi félagsins 2015 kemur fram að ferðakostnaður vegna ársins 2015 hafi verið kr. 458.162, fundakostnaður og risna kr. 279.655 og gjafir og styrkir kr. 334.485 og fyrir árið 2014 hafi ferðakostnaður verið kr. 727.651, fundakostnaður og risna kr. 86.538 og gjafir og styrkir kr. 390.711. Ársreikningarnir voru aðgengilegir núverandi forsvarsmönnum stefnanda allt frá því áður en þeir yfirtóku félagið í október 2016, en samkvæmt aðilaskýrslu framkvæmdastjóra stefnanda kynntu þeir sér ársreikninga félagsins í aðdraganda yfirtökunnar. Bókhaldsgögn voru einnig aðgengileg. Samkvæmt því lágu allar upplýsingar uppi á borði varðandi útgjöldin. Engar athugasemdir voru hins vegar gerðar af hálfu nýrra eigenda og stjórnenda við þessa útgjaldaliði fyrir yfirtökuna, né af hálfu stefnanda sjálfs eftir að þeir tóku við stjórn félagsins, fyrr en eftir að stefndi leitaði fulltingis stéttarfélagsins Framsýnar til heimtu útistandandi launa við starfslok hjá félaginu vorið 2018. Var þá liðið frá einu og hálfu og upp í tvö og hálft ár frá því útgjöldin voru samþykkt, greidd og færð til bókar af hálfu félagsins athugasemdalaust.

29 Stefnandi vísaði í málflutningi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 705/2021 og dóms Landsréttar nr. 215/2018, en bæði málin vörðuðu kröfur þrotabúa á hendur fyrrverandi framkvæmdastjóra, prókúruhafa og stjórnarmanns. Í tilteknum tilvikum var fallist á réttmæti endurgreiðslukrafna þrotabúanna á þeim forsendum að sýnt hafi verið fram á að um óheimilar lánveitingar hafi verið að ræða, sem í bága fóru við 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Stefnandi í máli þessu hefur hins vegar ekki byggt á því að umþrætt útgjöld hafi falið í sér óheimilar lánveitingar til stefnda. Þá var málsástæðu hans um að útgjöldin mætti færa undir óheimila arðsúthlutun (duldar arðgreiðslur), sem fyrst kom fram við fyrstu aðalmeðferð málsins, mótmælt sem of seint fram kominni af hálfu lögmanns stefnda. Er fallist á það með stefnda að málsástæða þessi hefði þurft að koma fram með skýrum hætti á fyrri stigum málsins og úr því verði ekki bætt síðar gegn mótmælum stefnda. Kemur beiting framangreinds lagaákvæðis því ekki til skoðunar í málinu. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á aðrar heimildir sem standa til þess, að svo komnu máli, að greiðslusamþykki félagsins verði endurskoðað og dregið til baka svo löngu síðar og stefndi krafinn um endurgreiðslu útgjaldanna. Verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfu stefnanda um endurgreiðslu framangreindrar fjárhæðar. Kemur þá ekki til skoðunar hvort stefnandi hafi fært sönnur fyrir því í málinu að einhver hluti þessara útgjalda hafi verið umfram ráðningarkjör stefnda eða umfram viðurkenndan rekstrarkostnað í starfsemi félagsins. Það athugist hins vegar að hafi stefndi fengið greidd útgjöld vegna einkaneyslu, sem voru umfram viðmið skattyfirvalda um endurgreiðslu vegna útgjalda á ferðalögum, þá bar honum að gera grein fyrir slíkum greiðslum í sínum persónulegu skattskilum. Hafi verið misbrestur á því, þá leiðir það ekki til þess að stefnandi eigi á hann endurkröfu, heldur væri það mál sem heyrði undir skattyfirvöld.

30 Samkvæmt framansögðu hafnar dómurinn því að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda vegna framangreinds tímabils, alls kr. 1.186.983. Þá standa eftir kr. 481.955 af dómkröfu stefnanda.

31 Stefndi hefur byggt á því að stefnanda hafi verið óheimilt að skuldajafna meintri endurkröfu sinni gegn launakröfu stefnda í ágúst 2018. Ekki er fallist á með stefnda að ákvæði laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups girði fyrir að stefnandi hafi getað skuldajafnað meintri kröfu sinni við launakröfu stefnda, þar sem starfssvið stefnda féll ekki undir gildissvið laganna, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 379/2012. Hins vegar er fallist á að skilyrði skuldajafnaðar hafi ekki verið fyrir hendi þegar stefnandi ákvað einhliða að draga kr. 1.440.776 frá launum stefnda. Meint gagnkrafa stefnanda var bæði óvís og umdeild og einungis studd við yfirlit stefnanda um það sem hann taldi kunna að vera úttektir af hálfu stefnda umfram ráðningarkjör, án þess að leyst hafi verið úr réttmæti þeirrar kröfu. Stefndi hefur alla tíð mótmælt meintri gagnkröfu stefnanda. Þar sem stefnandi hefur ekki leitað staðfestingar á réttmæti skuldajafnaðarins í þessu máli, né á annan hátt borið undir dóminn hvort honum hafi verið rétt að krefja stefnda um greiðslu þessara fjármuna, þá verður ekki leyst úr því hér. Þess skal þó getiðað um útgjöld þessi, sem stafa frá árinu 2014, sýnast gilda sömu sjónarmið og rakin voru hér að framan varðandi endurkröfur stefnanda vegna áranna 2015 og 2016. Að fenginni þessari niðurstöðu liggur fyrir að framangreind launakrafa stefnda að fjárhæð kr. 1.440.776 er ógreidd. Nemur krafan hærri fjárhæð en þær kr. 481.955 sem eftir standa af dómkröfu stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt aðsýknastefndaaf kröfu stefnanda. 32 Kemur þá til úrlausnar krafa stefnda um málskostnað, en stefndi hefur vísað til þess að tilefni sé til álags á málskostnað, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Koma hér helst til skoðunar a. og c. liður 1. mgr. 131. gr. Fallast verður á það með stefnda að málatilbúnaður stefnanda beri þess merki að ósætti hafi komið upp á milli aðila og ólund hlaupið í forsvarsmenn stefnanda. Í því sambandi má vísa til orða framkvæmdastjóra stefnanda í tölvupósti til Framsýnar 16. ágúst 2018, þar sem hann segir m. a. „Ég vill bara minna á að undirritaður fh Tandrabergs ehf. keypti af honum verðlaus hlutabref í Tandrabrettum og H-kk-nf hefur fengið meiri peninga frá fyrirtækinu en hann á skilið.“ Ennfremur nefnir framkvæmdastjórinn orðróm um að stefndi hafi verið að undirbúa samkeppnisrekstur við stefnanda í bága við samninga við stefnanda, en enginn fótur virðist hafa verið fyrir þeim sögusögnum. Ber málarekstur þessi öðrum þræði merkiþessað stefnandi vilji með honum jafna sakir við stefnda vegna óhagstæðra viðskipta sem hann telursighafagert við stefnda.

33 Stefnandi hefur byggt málið uppmeð þeim hætti að reikna saman úttektir á korti félagsins og leggja þær saman yfir rúmlega fjögurra ára tímabil og reikna stefnda þær til skuldar, án þess að afla nokkurra skýringa hjá útgefendum reikninganna, móttakendum risnu, stefnda sjálfum, bókara og gjaldkera félagsins eða öðrum aðilum á réttmæti útgjaldanna. Í stefnu var einfaldlega vísað til útgjaldanna í heild sem einkaneyslu stefnda, en engin rök færð fyrir því í stefnu hvers vegna tiltekin útgjöldteldustekkirekstrarútgjöld. Virðist stefnandi hafa valið þá leið að ætla stefnda að bera af sér sakir. Stærstur hluti útgjaldanna er kostnaðurvið samgöngur og fæði, sem stefndi kveður hafa verið vegna vinnuferða. Í aðilaskýrslu viðurkenndi framkvæmdastjóri stefnanda að ferðalög hafi verið eðlilegur hluti af starfi stefnda, a. m. k. þegar hann var framkvæmdastjóri félagsins. Féllst hann einnig á að flugfargjöld féllu þar undir, þ. m. t. fargjöld sem greidd voru með reiðufé til stéttarfélagsins Framsýnar samkvæmt reglum félagsins. Engu að síður breytti stefnandi ekki kröfugerð sinni til lækkunar með hliðsjón af þessu fyrir þriðju aðalmeðferð málsins. Þá liggur fyrir að gistikostnaður er ekki tilgreindur á meðal útgjaldanna, utan kostnaðar við orlofsbústað Framsýnar sem stefndi leigði í tiltekið skipti, en stefndi kveðst almennt hafa gist hjá vinum og ættingjum er hann ferðaðist í þágu stefnanda til að spara félaginu kostnað. Stefndi fékk hvorki greidda dagpeninga né fæðiskostnað á ferðalögum sínum fyrir stefnanda, en í grein 6.1. í ráðningarsamningi stefnda frá 25. október 2016, er stefndi tók við starfi framleiðslustjóra, var mælt fyrir um að útgjöld stefnda „vegna ferðalaga á vegum félagsins, innanlands og erlendis, skuli greidd í samræmi við ferðakostnaðarreglur félagsins hverju sinni og þá samkvæmt reikningi gerist þess þörf.“ Samkvæmt þessu er ljóst að einnig var gert ráð fyrir ferðalögum stefnda í þágu félagsins eftir að hann tók við starfi framleiðslustjóra. Stefnandi hefur hins vegar ekki lagt fram tilvitnaðar ferðakostnaðarreglur félagsins í málinu, en eðli málsins samkvæmt stóð það honum nær en stefnda. Liggur því ekkert fyrir um það hvort hin umþrættu ferðaútgjöld hafi farið í bága við reglurnar. Fram hefur komið að stefndi skilaði öllum reikningum vegna útgjalda sinna til félagsins og voru þau færð til bókar og greidd í samræmi við það, án athugasemda. Framkvæmdastjóri stefnanda bar ábyrgð á því að bókhald félagsins væri rétt fært samkvæmt 5. gr. laga nr. 145/1994, eftir að stefndi tók við starfi framleiðslustjóra í október 2016. Ennfremur bar hann ábyrgð á framkvæmd reglna um samþykkt reikninga til greiðslu. Fram kom í skýrslugjöf Þ-kvk-ef R-kvk-ef, bókara félagsins, að bókhaldið hafi verið rafrænt og því aðgengilegt framkvæmdastjóranum. Eins hafi hann haft aðgang að heimabanka félagsins og getað fylgst með þar. Þ á bera afrit kreditkorta yfirlita, sem stefnandi lagði fram í málinu, með sér að hafa verið send á heimilisfang félagsins að Strandgötu 8, Eskifirði, frá og með 2. mars 2017, sem var fyrir úttektartímabilið sem hófst 22. janúar 2017. Stefnandi hreyfði samt sem áður engum mótmælum við útgjöldunum fyrr en ári síðar þegar til ósættis hafði komið á milli aðila eins og áður segir. Þá bar Þ-kvk-nf R-kvk-nf að engar breytingar hafi verið gerðar á reglum um færslu bókhalds eða heimildum til samþykktar reikninga af hálfu nýs framkvæmdastjóra félagsins. Virðist fyrirkomulagið hafa verið óbreytt, bæði hvað varðar ferðalög stefnda, sem hann lýsti fyrir dómi að hafa verið umtalsverð allt frá fyrri árum í starfsemi félagsins, en bæði hafi þar verið um að ræða sölu- og markaðsferðir til viðskiptavina og mögulegra viðskiptavina vítt og breitt um landið ásamt heimsóknum til verktaka sem önnuðust framleiðslu fyrir félagið. Allt framangreint veikir málatilbúnað stefnanda.

34 Af dómi Landsréttar í máli 215/2018, sem stefnandi vísaði til í málinu, verður ráðið að stefnandi verði að leiða líkur að því að útgjöld, sem hann krefst endurgreiðslu á, hafi í raun fallið utan eðlilegra útgjalda í þágu félagsins eða verið í andstöðu við reglur þess um greiðslu kostnaðar starfsmanna, nema það sé augljóst af eðli útgjaldanna. Fer því fjarri að hægt sé að slá því föstu, eins og stefnandi hefur lagt mál þetta fyrir dóminn, að stærstur hluti útgjaldanna „sé augljóslega þess eðlis að geta ekki tengst atvinnurekstri“ félagsins, þó að tiltekinn hluti útgjaldanna sé því marki brenndur. Stefndi svaraði í aðilaskýrslu sinni greiðlega spurningum sem til hans var beint. Skýringar hans voru ekki ótrúverðugar að mati dómsins. Sönnunarreglur á vettvangi skattaréttar, sem stefnandi vísaði til, létta heldur ekki sönnunarbyrðinni af stefnanda, enda gilda þar sérreglur þar sem skattaðili verður að sýna fram á réttmæti þess að útgjöld teljist til frádráttarbærs kostnaðar. Það að kostnaður teljist ekki frádráttarbær frá skatti, girðir ekki fyrir að félag geti engu að síður fallist á að greiða slíkan kostnað í starfsemi sinni.

35 Þrátt fyrir framangreinda annmarka og veikleika á málatilbúnaði stefnanda verður til þess að líta að stefndi hætti að svara stefnanda í aðdraganda málsóknar þessarar og gaf ekki skýringar á ýmsum atriðum varðandi útgjöldin fyrr en í aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Þá voru tiltekin útgjöld þess eðlis að bera ekki með sér að geta talist til eðlilegra rekstrarútgjalda, svo sem greiðsla vegna ferðar til Kanaríeyja. Að mati dómsins eru aðdragandi og atvik málsins ekki með þeim hætti að 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 eigi við, heldur verður að líta svo á að stefndi sjálfur eigi nokkurn þátt í því að mál þetta rataði fyrir dóm. Með hliðsjón af framansögðu verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda kr. 7 50.000 í málskostnað, hefur þá verið tekið tillit til málskostnaðar vegna frávísunarkröfu stefnda sem var hrundið, auk virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf lögmaður.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við málinu 10. júní 2021, en hafði ekki aðkomu að því áður.

Dómsorð:

Stefndi, H-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Tandrabretta ehf.

Stefnandi greiði stefnda kr. 7 50.000 í málskostnað.

H-kk-nf J-kk-nf