E-13460/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 5. janúar sl., er höfðað 30. nóvember 2009.

Stefnandi er Þrotabú Baugs Group hf., Efstaleiti 5, Reykjavík

Stefndi er K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, Hrefnugötu 9, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þessar:

1. Að staðfest verði riftun stefnanda á tveimur greiðslum frá Baugi Group hf. til stefnda, dags. 18. desember 2008 og 12. janúar 2009, samtals að fjárhæð 9.900.000 krónur.

2. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 9.900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.900.000 krónum frá 18. desember 2008 til 12. janúar 2009 og af 9.900.000 krónum frá 18. janúar 2009 til greiðsludags.

3. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda.

Þá kefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins að teknu tilliti til vinnu málflytjanda og annars kostnaðar af málinu. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist á málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991 og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti.

Málavextir

Stefnandi er þrotabú Baugs Group hf. en félagið var eignarhaldsfélag á sviði smásölu, fjölmiðla, fjarskipta og fasteignareksturs. Félagið var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 13. mars 2009.

Við skiptin komu í ljós tvær greiðslur til stefnda frá Baugi Group hf., dags. 18. desember 2008 og 12. janúar 2009, samtals að fjárhæð 9.900.000 krónur. Um var að ræða greiðslu vegna útlagðs málskostnaðar og bóta vegna málareksturs opinbers máls sem höfðað var á hendur stefnda í tengslum við milligöngu hans um sölu á stofnfjárbréfum í Sparisjóði Hafnafjarðar fyrir hönd A-Holding Branch office, S.A. Luxembourg.

Hinn 23. janúar 2009 gerðu A-Holding Branch office og stefndi með sér samning um greiðslur skaðabóta vegna málarekstursins. Þar segir m.a. að samkomulag sé með aðilum um að A-Holding haldi stefnda skaðlausum vegna málarekstursins en ákæran og rannsókn málsins hjá lögreglu hafi valdið stefnda ómældum skaða, svo sem missi viðskiptavina með tilheyrandi álitshnekki og tekjumissi. Í niðurlagi samningsins segir að samkomulag sé með aðilum um að fyrir þennan þátt málsins muni stefndi fá skaðabætur frá A-Holding að fjárhæð allt að 15.000.000 króna sem greiddar verði í fimm greiðslum árið 2008-2009. Þar að auki muni A-Holding, dótturfélag Baugs, og Baugur hf. ábyrgjast greiðslur lögmannskostnaðar stefnda vegna málsins. Baugur hf. muni ábyrgjast umræddar greiðslu til handa stefnda f.h. A-Holding.

Samningurinn kvað ekki á um sérstaka gjalddaga á greiðslunni að öðru leyti en því að hana átti að inna af hendi í fimm greiðslum árið 2008-2009. Hin umstefnda fjárhæð var innt af hendi í tveimur greiðslum áður en frá samkomulaginu var gengið. Stefnandi heldur því fram að þegar greiðslurnar fóru fram hafi Baugur Group hf. verið ógjaldfært.

Með bréfi dags. 27. júlí 2009 lýsti skiptastjóri stefnanda því yfir að framangreindum greiðslum væri rift með vísan til 131., 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Í sama bréfi var skorað á stefnda að greiða stefnanda fyrrgreinda fjárhæð innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins.

Með bréfi, dags. 7. ágúst 2009, mótmælti stefndi riftuninni.

Í greinargerð sinni lýsir stefndi, sem er starfandi hæstaréttarlögmaður, upphafi þessa máls á þann veg að í byrjun árs 2005 hafi dótturfélag Baugs Group hf., A-Holding Branch office, S.A. Luxembourg, Succursale de Fribourg, Avenue de Baeauregards, Sviss, fengið hann til að vinna lögmannsstörf fyrir sig. Kveður stefndi það vera eina verkið sem hann hafi tekið að sér fyrir Baug Group hf. og tengd félög. Lögmannsstörfin hafi falist í því að hafa milligöngu, sem lögmaður fyrir hönd A-Holding og aðila á þess vegum, um kaup á stofnfjárbréfum í Sparisjóði Hafnarfjarðar, SPH, á árinu 2005 og 2006. Þau viðskipti hafi leitt til þess að Fjármálaeftirlitið, FME, hóf rannsókn á viðskiptunum og hafi rannsóknin orðið umfangsmikil.

Með bréfi FME til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra, RLS, dags. 16. desember 2005, segir að FME hafi haft til athugunar mánuðina á undan hvort myndast hafi virkur eignarhlutur í Sparisjóði Hafnarfjarðar í andstöðu við lög nr. 161/2002.

Með bréfum, dags. 7. febrúar og 9. maí 2007 hafi hæstaréttarlögmaður, fyrir hönd ákveðinna einstaklinga, kært stefnda til RLS fyrir ætlaðar blekkingar við sölu á stofnfjárbréfum þeirra í sparisjóðnum með milligöngu ákærða.

Kæran hafi leitt til þess að RLS hóf rannsókn á málinu í upphafi árs 2006. Með ákæru, dags. 23. júlí 2008, hafi verið höfðað opinbert mál á hendur stefnda. Stefnda hafi verið gefin að sök ,,fjársvik, með því að hafa í janúar og í byrjun febrúar 2006, í tengslum við milligöngu sína sem lögmaður um sölu á tíu stofnfjárbréfum í Sparisjóði Hafnarfjarðar, sem seljendur óskuðu samþykkis sparisjóðsstjórnar til að framselja fimmtudaginn 9. febrúar 2006, og samþykkt var daginn eftir, styrkt og hagnýtt sér ranga hugmynd“ nánar tilgreinda einstaklinga ,,um að það hámarksverð sem kaupendur bréfanna væru tilbúnir að greiða seljendum fyrir hvert stofnfjárbréf væri kr. 25.000.000, en hið rétta var að ákærði hafði á sama tíma samið við kaupendur bréfanna um að greiða kr. 45.000.000 fyrir hvert þeirra. Með þessu fékk ákærði, sem leyndi verðmuninum, eftirgreinda fimm eigendur bréfanna til að selja stofnfjárbréfin á lægra verðinu og hafði af þeim samtals kr. 200.000.000...“. Í ákæruskjali hafi verið gerð krafa um að stefndi yrði sviptur rétti til að vera lögmaður. Stefndi hafi verið sýknaður af öllum sakargiftum með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 16. mars 2009 í málinu nr. S-970/2008. Hafi málinu verið áfrýjað til Hæstaréttar, en hafi ekki verið flutt þar.

Stefndi kveður allt þetta mál hafa reynt verulega á sig. Að frátalinni þeirri andlegu raun sem felist í því að vera sakborningur við rannsókn RLS í rúm tvö og hálft ár, samhliða því að vera starfandi hæstaréttarlögmaður og löggiltur fasteignasali, hafi málið valdið stefnda verulegu fjárhagslegu tjóni í formi tapaðra viðskipta í störfum sínum. Gróft áætlað megi segja að 50-70% af föstum viðskiptavinum stefnda hafi leitað annað. Bæði fyrirtækin hafi verið tekin til gjaldþrotaskipta. Þegar ákæran var gefin út hafi stefndi gert þá kröfu á hendur A-Holding að hann fengi fébætur sem myndu bæta tjón hans að hluta. Hafi hann leitað til S-kk-ef H-kk-ef, þáverandi aðstoðarforstjóra Baugs Group hf., sem upphaflega hafi fengið hann til verksins.

Um sumarið 2008 hafi komist á munnlegur samningur milli stefnda og S-kk-ef H-kk-ef um að stefnda yrðu greiddar bætur og fjárhæð þeirra. Sé það skýring þess að greiðslur hafi verið inntar af hendi áður en skriflegur samningur var undirritaður, sbr. m.a. tölvupóst frá S-kk-þgf H-kk-þgf frá 12. janúar 2009. Skriflegur samningur hafi verið gerður hinn 23. janúar 2009. Samningurinn hafi verið á milli stefnda annars vegar og A-Holding hins vegar um greiðslu skaðabóta að fjárhæð allt að 15.000.000 króna sem greiddar skyldu í fimm greiðslum árið 2008-2009. Stefndi hafi áskilið sér rétt til frekari skaðabóta ef málið færi fyrir Hæstarétt Íslands, auk greiðslu lögmannskostnaðar vegna málsins.

A-Holding sé erlent félag og ekki með neinn rekstur. Þess vegna hafi verið sett ákvæði í samninginn þess efnis að Baugur Group hf., móðurfélag A-Holding, ábyrgðist greiðslur til stefnda. Tvær greiðslur hafi verið greiddar, annars vegar hinn 18. desember 2008 að fjárhæð 4.900.000 krónur og hins vegar hinn 12. janúar 2009 að fjárhæð 5.000.000 króna.

Bú Baugs Group hf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta hinn 13. mars 2009, en Baugur Group hf. hafi leitað greiðslustöðvunar hinn. 4. febrúar 2009 sem sé frestdagur við skiptin. Deginum áður hafi Landsbanki Íslands hf. slitið viðræðum við forsvarsmenn Baugs Group hf. um fjárhagslega endurskipulagningu félagsins og gengið að veðum bankans í Bretlandi sem voru í eigu dótturfélags Baugs Group hf., BG Holding ehf. Fyrr hafi ekkert bent til annars en að Baugur Group hf. næði samningum við kröfuhafa sína og yrði þar með ekki tekið til gjaldþrotaskipta.

Stefndi telur að skilyrði fyrir riftun greiðslunnar séu ekki fyrir hendi að íslenskum rétti og kveðst þess vegna taka til varna í málinu.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að engin lagaskylda hafi staðið til þess að Baugur Group hf. greiddi stefnda skaðabætur vegna ætlaðs tjóns sem hann átti að hafa orðið fyrir í starfi sínu er fólst í milligöngu fyrir annað félag en Baug Group hf. við sölu á stofnfjárbréfum. Í því sambandi beri að horfa til eðlis umræddra greiðslna, sem frá sjónarhorni stefnanda séu örlætisgerningar og riftanlegar á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991.

Það sé með öllu ósannað að stefndi hafi orðið fyrir tjóni vegna starfa sinna fyrir A-Holding og jafnvel þótt svo hefði verið þá hafi Baugi Group hf. verið óskylt að bæta það, enda engri bótaskyldu til að dreifa. Eigi stefndi einhverja kröfu á hendur umbjóðanda sínum vegna starfa sinna við framangreind viðskipti þá sé sú krafa á hendur umbjóðanda stefnda, A-Holding Branch Office S.A., sem sé sjálfstæður lögaðili. Um örlætisgerning sé að ræða, sem sé riftanlegur á grundvelli 131. gr. laganna þar sem Baugi Group hf. hafi engin skylda borið til að greiða umræddar bætur auk þess sem greiðslurnar fóru fram um mánuði fyrir frestdag.

Greiðslurnar til stefnda hafi rýrt eignir Baugs Group hf. og leitt til eignaaukningar hjá stefnda. Án fyrirliggjandi lagaskyldu til að greiða stefnda bætur teljist eini tilgangur greiðslnanna hafa verið sá að gefa í skilningi gjaldþrotalaga.

Þá reisir stefnandi kröfu sína á því að greiðslurnar séu einnig riftanlegar á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991. Í fyrsta lagi þar sem þær hafi verið greiddar fyrr en eðlilegt var, eða áður en skrifað var undir samninginn, hinn 23. janúar 2009, og án þess að fyrir lægi endanleg samningsfjárhæð. Samkvæmt samningnum hafi átt að greiða umsamda fjárhæð í fimm greiðslum árið 2008-2009 án nánari tilgreiningar á gjalddaga. Túlka verði samninginn þannig að gjalddagi gæti í fyrsta lagi verið við undirskrift samnings. Því hafi greiðslur Baugs Group hf. til stefnda, að upphæð 9.900.000 krónur, fyrir 23. janúar 2009 verið riftanlegar samkvæmt síðastgreindu ákvæði. Í annan stað hafi greiðslurnar skert greiðslugetu Baugs Group hf. verulega, en í janúarmánuði 2009 hafi svo verið komið fyrir Baugi Group hf. að félagið hafi ekki átt fyrir greiðslu launa til starfsmanna og hafi þurft að grípa til sérstakra skammtímalána til að greiða laun. Greiðslan til stefnda hafi því haft bein og veruleg áhrif á greiðslugetu félagsins.

Loks kveðst stefnandi byggja á því að umræddar greiðslur hafi verið ótilhlýðilegar í skilningi 141. gr. laganna og séu einnig riftanlegar af þeim sökum. Verði í því sambandi að telja að greiðslurnar hafi verið til hagsbóta fyrir stefnda á kostnað annarra kröfuhafa og meðal annars leitt til þess að eignir Baugs Group hf. hafi ekki orðið til fullnustu kröfuhöfum.

Þar sem greiðslurnar hafi farið fram áður en samningur komst endanlega á teljist þær ótilhlýðilegar í skilningi ákvæðisins. Auk þess hafi greiðslan ekki verið hluti af skuld til þess að koma endurskipulagningu á fjárhag stefnanda, er leiddi til þess að kröfuhöfum var mismunað.

Í ljósi þeirrar sérþekkingar og menntunar stefnda sem lögmanns, verði að telja að hann hafi vitað af slæmri fjárhagsstöðu Baugs Group hf. á þeim tíma er greiðslan fór fram, eða að minnsta kosti mátt vita um fjárhagsstöðuna og í raun ógjaldfærni Baugs Group hf. og þær aðstæður er leiddu til þess að greiðslan var ótilhlýðileg.

Greiðslur Baugs Group hf. til stefnda hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda hafi eignir þrotamanns ekki staðið til fullnustu kröfum annarra kröfuhafa. Þetta hafi stefndi vitað eða mátt vita í ljósi sérþekkingar sinnar.

Tjón þrotabúsins af ráðstöfuninni nemi þeirri fjárhæð sem hefði að öðrum kosti komið til úthlutunar úr þrotabúinu, enda dugi eignir búsins ekki til þess að greiða upp lýstar kröfur í þrotabúið.

Varðandi kröfu um endurgreiðslu vegna riftunar á grundvelli 131., 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 byggir stefnandi á 1. mgr. 142. gr. laganna, þá aðallega 3. málslið 1. mgr. 142. gr. laganna um tjónsbætur enda hafi stefndi verið, eða hlotið að vera, grandsamur um riftanleika ráðstöfunarinnar.

Til vara sé byggt á 1. málslið 1. gr. 142. gr. laga nr. 21/1991, enda sé ljóst að stefndi hafi óumdeilanlega haft hag af hinni riftanlegu ráðstöfun. Stefnda beri því að greiða stefnanda fé sem svari til þess sem greiðsla til þrotamanns hefði orðið honum að notum, verði krafa um tjónsbætur ekki tekin til greina.

Verði fallist á riftunarkröfu samkvæmt 141. gr. gjaldþrotalaga byggist kröfugerð á 3. mgr. 142. gr. laganna. Slík krafa sé skaðabótakrafa og sé fjárhæð hennar sú sama og fjárhæð kröfu um tjónsbætur.

Stefnandi krefjist þess að stefndi endurgreiði stefnanda framangreindar greiðslur, alls að fjárhæð 9.900.000 krónur.

Stefnandi krefjist dráttarvaxta af fyrri greiðslunni til stefnda, það er 4.900.000 krónum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. desember 2008 til 12. janúar 2009, en af heildargreiðslu til stefnda, það er 9.900.000 krónum, frá þeim degi til greiðsludags.

Um lagarök varðandi riftunarkröfu vísar stefnandi til ákvæða 131., 134., 141. og 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Um fyrirsvar skiptastjóra vísar stefnandi til XIX. kafla laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991.

Um dráttarvexti vísar stefnandi til III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, þá sérstaklega 1. mgr. 6. gr. laganna.

Um málskostnað vísar stefnandi til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi telur að sýkna eigi hann af kröfum stefnanda. Fyrir þeirri kröfu eru færð eftirfarandi rök:

Inngangur

Stefndi kveður umræddar greiðslur hafa verið greiddar í reiðufé með innleggi á bankareikning stefnda á grundvelli samningsins. Þegar greiðslurnar voru inntar af hendi hafði Baugur Group hf. ekki óskað greiðslustöðvunar né gjaldþrotaskipta. Engar opinberar upplýsingar hafi legið fyrir þess efnis að Baugur Group hf. ætti í þeim fjárhagslegu erfiðleikum að gjaldþrot félagsins væri yfirvofandi, a.m.k. hafi stefndi ekki verið meðvitaður um slíkar upplýsingar.

Greiðslurnar hafi verið afsprengi frjálsra samninga milli aðila þar sem viðurkennt var að stefndi hefði orðið fyrir tjóni í lögmannsstörfum sínum fyrir A-Holding, án þess að nákvæm greining færi fram á því hversu stórt það tjón væri. Stefndi haldi því fram að tjón hans hafi verið mun meira en þær 15.000.000 króna sem samningurinn hafi kveðið á um, enda hafi hann farið fram á mun hærri fjárhæð í upphafi viðræðna við S-kk-þf H-kk-þf. Engu máli skipti þótt gjalddagar greiðslnanna hafi ekki verið fyrir fram ákveðnir. Samning aðila beri að túlka þannig að öll fjárhæðin hafi átt að greiðast fyrir lok ársins 2009.

Gjaldfærni Baugs Group hf.

Í stefnu segi að Baugur Group hf. hafi verið ógjaldfært félag þegar greiðslurnar voru inntar af hendi. Um það séu engin gögn lögð fram af hálfu stefnanda. Stefnda hafi a.m.k. ekki verið kunnugt um fjárhagslega stöðu Baugs Group hf. Menntun stefnda sem lögfræðings og störf hans sem lögmaður geri það ekki að verkum að hann hafi vitað eða mátt vita af slæmri fjárhagsstöðu Baugs Group hf. á þeim tíma sem um ræði. Stefndi hafi enga þekkingu á málefnum Baugs Group hf., né hafi hann verið í aðstöðu til að afla sér upplýsinga um stöðu félagsins, enda hafi hann ekki unnið fyrir Baug Group hf.

Eðli greiðslunnar

Stefndi mótmæli því að greiðslan hafi verið örlætisgerningur og engin lagaskylda hafi staðið til að greiða hana. Greiðslan hafi verið byggð á samningi sem falið hafi í sér að A-Holding með ábyrgð Baugs Group hf. viðurkenndi að stefndi hefði orðið fyrir tjóni og fyrirtækið væri bótaskylt. Þrotabúið sé bundið af þeim skilningi forsvarsmanns Baugs Group hf. á þeim tíma sem samningurinn var gerður. Í þessu máli sé því hafnað að skilyrði séu fyrir því að takast á um bótagrundvöllinn. Stefndi byggi hins vegar á að hann hafi verið fyrir hendi.

Greiðslan sé skaðabótagreiðsla vegna tjóns sem stefndi varð fyrir í störfum sínum fyrir A Holding, dótturfélag Baugs Group hf. Stefndi hafi orðið fyrir verulegu tekjutapi vegna stöðu sinnar sem sakbornings og síðar sem ákærðs manns í refsimáli, sem kom til vegna viðskiptanna. Sú staðreynd hafi verið viðurkennd af hálfu forsvarsmanna Baugs Group hf. Óskiljanlegt sé hvernig samningur um greiðslu skaðabóta geti flokkast sem gjafagerningur þegar fyrir liggi óumdeild atvik sem hafi valdið tjóni eða séu til þess fallin að valda tjóni. Forsenda riftunar á grundvelli 131. gr. gjaldþrotalaga sé að tilgangurinn hafi verið að gefa og móttakandi greiðslunnar hafi verið meðvitaður um gjafatilganginn. Það sé fjarri sanni í þessu máli.

Við mat á greiðslunni verði einnig að horfa til stærðar Baugs Group hf. sem fyrirtækis.

Aðkoma Baugs Group hf.

Samningur stefnda hafi verið við A-Holding S.A., sem sé dótturfélag Baugs Group hf. Þar sem A-Holding sé erlent fyrirtæki hafi það verið niðurstaða aðila að Baugur Group hf., sem hafi notið fjárhagslegs ávinnings A-Holding, gengist í ábyrgð fyrir greiðslunni. Hafi það í alla staði verið eðlileg ráðstöfun. Það hafi síðan verið ákvörðun sem tekin var innan Baugs Group hf. hver innti greiðsluna af hendi. Um það hafi stefnda ekki verið kunnugt fyrr en greiðslurnar bárust honum. Greiðsluskylda Baugs Group hf. hafi því verið til staðar á grundvelli ábyrgðarinnar, en ákvörðun um hver greiddi hafi verið tekin af forsvarsmönnum Baugs Group hf. án aðkomu stefnda.

Ákvæði 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga

Í stefnu sé byggt á því að greiðslurnar séu einnig riftanlegar á grundvelli 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga þar sem þær hafi verið greiddar áður en skrifað var undir samninginn og án þess að fyrir lægi endanleg samningsfjárhæð. Þessu mótmæli stefndi. Samkomulag um greiðslu bóta hafi legið fyrir þegar greiðslurnar voru inntar af hendi. Eins og komi fram í tölvupósti S-kk-ef H-kk-ef frá 12. janúar 2009 sé á þeim tíma verið að ganga frá samningi sem fyrirhugað var að undirrita skömmu síðar. Hafi það enga þýðingu fyrir riftun greiðslunnar að greitt hafi verið að hluta áður en skriflegur samningur var gerður þar sem munnlegur samningur hafi legið fyrir við greiðsluna. Munnlegir og skriflegir samningar séu jafngildir. Því sé mótmælt að hægt sé að túlka samninginn með þeim hætti að gjalddagi geti í fyrsta lagi verið við undirskrift samningsins. Fyrsti gjalddagi sé sú dagsetning þegar fyrst var greitt, enda hafi samningur þá verið kominn á.

Riftun á grundvelli 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga sé ekki tæk ef hún hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefndi hafi ekkert vitað um fjárhagsstöðu Baugs Group hf. á þessum tíma. Hann hafi gert samning um bætur vegna atvika sem hafi verið óumdeild og höfðu valdið stefnda tjóni. Greiðslan hafi verið innt af hendi í reiðufé. Fyrir stefnda hafi greiðslan því verið venjuleg eftir atvikum. Bresti því skilyrði til riftunar á grundvelli 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

Ákvæði 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga

Stefndi byggi á því að skilyrði fyrir riftun á grundvelli 141. gr. gjaldþrotalaga sé að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra. Skilyrði fyrir beitingu greinarinnar sé að stefndi hafi verið grandsamur við móttöku fjárins. Stefndi hafni því að svo hafi verið. Þá byggi stefndi á því að skilyrði skaðabóta séu ekki fyrir hendi. Það sé þrotabúsins að sanna að skilyrði um ótilhlýðileika sé til staðar auk annarra skilyrða sem komi fram í ákvæðinu. Þau skilyrði séu að ráðstöfun hafi leitt til þess að eignir þrotamanns séu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða hafi leitt til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hag hafði af ráðstöfun hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Þrotabúsins sé að sanna að stefndi hafi verið grandsamur um þessi atriði. Í stefnu sé málið ekki reifað út frá þessu.

Eins og hér hafi verið rakið hafi stefndi ekkert vitað um gjaldfærni eða ógjaldfærni Baugs Group hf. á þeim tíma sem hann fékk greiðsluna. Stefndi hafi fengið greiðslu í reiðufé á grundvelli samnings sem hann hafi gert í ljósi ákveðinna atburða sem séu óumdeildir í málinu. Það sé stefnanda að sanna að þessi skilyrði 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga hafi verið fyrir hendi. Því sé mótmælt að greiðslur hafi átt sér stað áður en samningur komst á. Hið rétta sé að samningur hafi komist á þótt hann hafi ekki verið færður í letur fyrr, eins og rakið hafi verið.

Með vísan til þess sem hér hafi verið rakið sé krafist sýknu af kröfum stefnanda.

Stefndi kveðst byggja kröfur sínar á reglum samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga. Enn fremur sé vísað til reglna gjaldþrotaskiptaréttar, en stefndi telji að skilyrði þeirra fyrir riftun séu ekki til staðar. Um lagarök fyrir málskostnaðarkröfunni sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Stefnandi höfðar mál þetta til riftunar á tveimur greiðslum Baugs Group hf. til stefnda, eins og áður er rakið. Greiðslurnar voru inntar af hendi 18. desember 2008 og 12. janúar 2009 og námu samtals 9.900.0000 króna.

Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. má krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag.

Fyrir liggur að umræddar greiðslur voru inntar af hendi um það bil tveimur mánuðum fyrir frestdag og því innan þeirra tímamarka sem greinin setur. Kemur þá til skoðunar hvort um gjafagerning hafi verið að ræða.

Fram er komið að stefndi tók að sér að hafa milligöngu fyrir A-Holding og aðila á þess vegum um kaup á stofnfjárbréfum í Sparisjóði Hafnarfjarðar. Liggur ekki annað fyrir en að stefndi hafi fengið greitt fyrir vinnu sína fyrir það verkefni.

S-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, aðstoðarforstjóri Baugs Group hf. og stjórnarformaður A-Holding, bar fyrir dómi að hann hefði haft víðtækar heimildir til þess að skuldbinda Baug Group hf. Hann kvaðst hafa ráðið stefnda til starfans. Hann kvaðst hafa verið jákvæður gagnvart því að bæta stefnda tjón sem hann hefði orðið fyrir vegna málaferlanna. Hann hefði borið hitann og þungann af þeirri rannsókn sem beindist gegn A-x-x. Kvað hann ástæðu þess að dregist hefði að gera samninginn vera þá að þeir hafi ekki náð saman um fjárhæð auk þess sem hann hafi verið störfum hlaðinn á þessum tíma. Kvaðst hann líta á umræddar greiðslur sem lokagreiðslur fyrir þetta tiltekna verkefni.

Hinn 23 janúar 2009 gerðu A-Holding og stefndi með sér skriflegan samning um greiðslur skaðabóta til handa stefnda vegna opinbers máls sem höfðað hafði verið á hendur honum vegna starfa hans fyrir A-Holding. Í niðurlagi samningsins segir að samkomulag sé með aðilum að fyrir þennan þátt málsins muni stefndi fá skaðabætur frá A-Holding að fjárhæð allt að 15.000.000 króna, sem greiddar verði í fimm greiðslum árið 2008-2009. Stefndi áskildi sér rétt til frekari skaðabóta ef málið færi fyrir Hæstarétt Íslands. Þá segir: „Þar að auki mun A-Holding dótturfélag Baugs og Baugur hf. ábyrgjast greiðslur lögmannskostnaðar KGS vegna málsins. Baugur hf. mun ábyrgjast umræddar greiðslur til handa KGS f.h. A-Holding.“

Samkvæmt orðalagi samningsins er ljóst að umræddar greiðslur voru skaðabætur til handa stefnda vegna rannsóknar á málefnum A-Holding og málssóknar í kjölfar hennar. Stefndi hefur ekki lagt fram nein gögn er sýna fram á tjón hans vegna málssóknarinnar. Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu er sýni fram á skaðabótaábyrgð A-Holding gagnvart stefnda vegna málssóknar á hendur honum. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að lagaskylda hafi hvílt á A-Holding þess efnis að greiða honum skaðabætur vegna málssóknarinnar. Því síður hefur verið sýnt fram á skaðabótaskyldu Baugs Group ehf. Þótt A-Holding hafi verið dótturfélag Baugs Group hf. og í 100% eigu þess félags er um tvo sjálfstæða lögaðila að ræða. Hefur ekki verið sýnt fram á að Baugur Group hf. hafi verið aðili að því samkomulagi sem A-Holding gerði við stefnda vegna hins tiltekna verkefnis.

Samkvæmt framansögðu þykir sýnt að Baugur Group hf. hafi greitt stefnda, umfram skyldu, þær fjárhæðir sem um er deilt í málinu, skömmu áður en félagið var tekið til gjaldþrotaskipta. Eins og atvikum háttar verður að telja að stefnda hafi, í ljósi stöðu sinnar, mátt vera það ljóst. Er því fallist á að um örlætisgerning hafi verið að ræða sem rýrði eignir Baugs Group hf. og leiddi til eignaaukningar stefnda.

Þegar Baugur Group hf. greiddi stefnda umræddar fjárhæðir hinn 18. desember 2008 og 12. janúar 2009, var því um gjafagerninga að ræða sem riftanlegir eru á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

Ef riftun fer fram með stoð í 131.–138. gr. laga nr. 21/1991 skal, samkvæmt 142. gr. laganna, sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins.

Samkvæmt því sem áður segir þykir sýnt að stefndi hafi haft hag af umræddum greiðslum sem nemur fjárhæð þeirra, enda hefur ekki verið sýnt fram á annað, og ber honum því að endurgreiða stefnanda þær. Ber því að taka til greina kröfu stefnanda samkvæmt 2. kröfulið hér að framan.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 500.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Staðfest er riftun tveggja greiðslna frá Baugi Group hf. til stefnda, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, er fram fóru 18. desember 2008, greiðslu að fjárhæð 4.800.000 krónur, og 12. janúar 2009, greiðslu að fjárhæð 5.000.000 króna, eða samtals að fjárhæð 9.900.000 krónur.

Stefndi, K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, þrotabúi Baugs Group hf., 9.900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.900.000 krónum frá 18. desember 2008 til 12. janúar 2009 og af 9.900.000 krónum frá 18. janúar 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf