E-2299/2006

Mál þetta, sem höfðað var 12. desember 2006, var tekið til dóms 25. apríl sl.

Stefnandi er G-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf, Brúnastöðum 25, Reykjavík.

Aðalstefndu eru A-kk-nf Ó-kk-nf, Ljósabergi 48, Hafnarfirði og Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf, Tjarnarstíg 7, Seltjarnarnesi.

Varastefndu eru P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, Hólatorgi 2, Reykjavík og B-kk-nf G-kk-nf, Ásvallagötu 4, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1. Þess er krafist að eftirfarandi ummæli, sem stefndi, Ó-kk-nf H-kk-nf, viðhafði um stefnanda í blaðagrein í DV, föstudaginn 7. apríl 2006, verði dæmd dauð og ómerk:

„Góðkunningjar lögreglunnar: Vitni segja að alls kyns óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal er athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf ...“

Til vara, ef ekki verður fallist á að stefndi Ó-kk-nf H-kk-nf beri ábyrgð á ofangreindum ummælum sem höfundur, er kröfu um ómerkingu ummælanna beint að varastefndu P-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf, sem ritstjórum DV, og á þeim grundvelli verði ummælin dæmd dauð og ómerk.

2. Þá er þess einnig krafist að eftirfarandi ummæli, sem stefndu Ó-kk-nf H-kk-nf og A-kk-nf, viðhöfðu um stefnanda í blaðagrein í DV, miðvikudaginn 19. apríl 2006, verði dæmd dauð og ómerk:

„... G-kk-ef E-kk-ef sem er að sögn heimildarmanna DV náinn samverkmaður þeirra S-kk-ef og Ó-kk-ef.“

„G-kk-nf E-kk-nf Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimildir fyrir að tengist dóphringnum.“

Til vara, ef ekki verður fallist á að stefndu Ó-kk-nf H-kk-nf og A-kk-nf beri ábyrgð á ofangreindum ummælum sem höfundar, er kröfu um ómerkingu ummælanna beint að varastefndu P-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf, sem ritstjórum DV, og á þeim grundvelli verði ummælin dæmd dauð og ómerk.

3. Gerð er krafa um að stefndi, Ó-kk-nf H-kk-nf, verði dæmdur til að greiða stefnanda krónur 2.000.000,- í miskabætur, og stefndi A-kk-nf, verði dæmur til að greiða stefnanda krónur 1.000.000,- í miskabætur og beri dómkröfurnar vexti frá 19. apríl 2006 til 13. janúar 2007, en dráttarvexti frá þeim degi skv. IV. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, til greiðsludags.

Til vara, ef ekki verður fallist á miskabótakröfu á hendur stefndu Ó-kk-þgf H-kk-þgf og A-kk-þgf, er kröfu um greiðslu miskabóta beint að varastefndu P-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf, sem ritstjórum DV, og þess krafist að þeir verði dæmdir, in solidum, til að greiða stefnanda krónur 3.000.000,- í miskabætur, með vöxtum frá 19. apríl 2006 til 13. janúar 2007, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags skv. IV. kafla vaxtalaga nr. 38/2001.

4. Þá er þess krafist stefndu, Ó-kk-nf og A-kk-nf, verði in solidum, dæmdir til að greiða stefnanda krónur 800.000,- til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í þremur dagblöðum.

Til vara, ef ekki verður fallist á að stefndu Ó-kk-þgf H-kk-þgf og A-kk-þgf beri að greiða stefnanda ofangreinda fjárhæð til að kosta birtingu dóms í málinu, er kröfu þar að lútandi beint að varastefndu P-kk-þgf B-kk-þgf og B-kk-þgf, sem ritstjórum DV, og þess krafist að þeir verði dæmdir in solidum til þess að greiða stefnanda krónur 800.000,- til að kosta birtingu dóms í málinu í þremur dagblöðum.

Einnig er gerð krafa þess efnis að stefndu og varastefndu verði dæmdir til greiðslu málskostnaðar samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti, auk virðisaukaskatts.

Stefndu krefjast þess aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefjast þeir þess að stefnanda verði gert að greiða þeim málskostnað hverjum fyrir sig.

I.

Mál þetta er höfðað til ómerkingar ummæla sem birtust um stefnanda í dagblaðinu DV, annars vegar í blaðagrein 7. apríl 2006 og hins vegar 19. apríl sama ár og til greiðslu bóta vegna þeirra.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnandi og aðalstefndi Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf.

Í stefnu eru málsatvik sögð með þeim hætti að föstudaginn 7. apríl 2006, hafi birst frétt í DV með aðalfyrirsögninni „Brasilískar mellur og dóp í hóruhúsi í Ármúla”. Í fréttinni hafi verið sagt frá „strandhöggi“ sem fíkniefnalögreglan og víkingasveitin gerðu þegar ráðist var inn í húsnæði við Ármúla, en í húsnæðinu hafi fundist fíkniefni og „brasilískar mellur“. Í fréttinni sé síðan sagt frá því að það þurfi kannski ekki að koma á óvart að „glæpsamleg starfsemi“ hafi farið fram í húsnæðinu því það sé í eigu tiltekins einkahlutafélags sem sé í eigu S-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, sem sé þekktur í undirheimum Reykjavíkur og hafi verið einn af höfuðpaurunum í stóra fíkniefnamálinu svokallaða sem dæmt hafi verið í Hæstarétti árið 2000 .

Undir millifyrirsögninni „Góðkunningjar lögreglunnar“ sé síðan stefnandi nafngreindur ásamt framangreindum eiganda einkahlutafélagsins og aðila sem muni vera eftirlýstur af Interpol og það haft eftir ónafngreindum vitnum að „alls kyns óþjóðalýður“ hafi viðhaft komur sínar í húsnæðið í Ármúlanum. Þeirra á meðal „athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf“, sem sé stefnandi í máli þessu, en hann sé sá eini sem hafi verið nafngreindur sem meintur „óþjóðalýður“.

Í DV, miðvikudaginn 19. apríl 2006, hafi síðan birst frétt þar sem aðalfyrirsögnin var „Lögreglan þrengir að stærsta dóphring landsins“. Í yfirfyrirsögn sé síðan sagt frá því að lögreglan sé komin langt með að uppræta einn umfangsmesta dóphring landsins, en þrjár farsælar aðgerðir lögreglunnar að undanförnu hafi snúið íslenska fíkniefnaheiminum á annan endann og upptaka á 22 kílóum af amfetamíni og hassi sé nýjasti naglinn en ekki sá síðasti í kistu dópsalanna. Í fréttinni séu síðan S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf og Ó-kk-nf Á-kk-nf Æ-kk-nf nafngreindir, þeir sagðir tengjast í gegnum stærsta fíkniefnamál Íslandssögunnar frá árinu 2000, og þeir sagðir stýra stærsta dóphring landsins. Síðan sé greint frá því í DV að stefnandi sé náinn samverkamaður, S-kk-ef Þ-x-x og Ó-kk-ef Á-kk-ef, sem samkvæmt áreiðanlegum heimildum blaðsins stýri stærsta dóphring landsins.

Til viðbótar þessu hafi DV birt mynd af stefnanda, með fréttinni 19. apríl 2006, undir myndum af þremur forsíðum af tölublöðum DV, sem allar fjalli um umrætt mál með „stríðsfyrirsögnum“, og þar fullyrt í myndatexta, þar sem nafn stefnanda sé feitletrað, að stefnandi sé náinn samstarfsmaður „S-kvk-ef t-kvk-ef“ og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef, og sagt að stefnandi tengist dóphringnum.

Í málavaxtalýsingu í greinargerð stefndu greinir að í apríl 2006 hafi lögreglan komist á snoðir um að vændisstarfsemi væri rekin í húsnæði við Ármúla í Reykjavík. Þær upplýsingar hafi borist ritstjórn DV og hafi það verið mat ritstjórnarinnar að eðlilegt væri að birta fréttir um málið og fjalla um það hverjir hefðu tengst þessari starfsemi. Einn þeirra hafi verið stefnandi. Á grundvelli athugunar á málinu og samtölum við viðmælendur hafi fréttirnar verið skrifaðar í samræmi við almennar starfsreglur blaðamanna.

Að mati stefndu sé óþarft að rekja að öðru leyti málsatvik, en þó sé sérstaklega bent á að það sé beinlínis rangt sem komi fram í stefnu að stefnandi sé sá eini sem sé nafngreindur sem meintur „óþjóðalýður“. Þvert á móti segi orðrétt í blaðagreininni: „Knattspyrnukappinn D-kk-nf G-kk-nf [...] hefur einnig verið tíður gestur hjá S-kk-þgf.“ Með orðinu „einnig“ sé augljóslega verið að vísa til D-kk-ef G-kk-ef auk stefnanda.

Í málinu liggur fyrir að þeim þremur sakamálum sem spruttu af þeim atburðum sem frá er greint í ofangreindum fréttum DV hefur öllum verið lokið. Verður ekki séð af niðurstöðum þeirra mála að stefnandi hafi tengst þeim á nokkurn hátt. Heldur stefnandi því fram að hann hafi ekki verið kallaður til yfirheyrslu vegna neins þeirra og hafa stefndu ekki borið brigður á þá fullyrðingu.

Stefnandi greindi frá því við aðilaskýrslu að hann hefði starfað með S-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf fyrir árið 2000 og hafi hlotið dóm á því ári fyrir peningaþvætti og fíkniefnalagabrot og hafi þá verið dæmdur til greiðslu sektar og til að sæta upptöku á heimilistækjum, þar sem hann taldist annars vegar hafa keypt af S-kk-þgf Þ-kk-þgf fíkniefni til eigin neyslu en hins vegar tekið við fjármunum frá honum til kaupa á nefndum heimilistækjum, en umræddir fjármunir hafi verið taldir afrakstur fíkniefnasölu S-kk-ef Þ-kk-ef. Hann kvaðst ekki hafa verið í sambandi við S-kk-þf Þ-kk-þf frá þessum tíma. Þá kom fram hjá stefnanda að hann væri málkunnugur Ó-kk-þgf Á-kk-þgf Æ-kk-þgf, en þekkti ekki A-kk-þf T-kk-þf. Stefnandi þvertók fyrir það að hann hefði einhverntíma lagt leið sína í húsnæði það í Ármúla sem frétt DV 7. apríl fjallar um.

Stefnandi kvað umræddan fréttaflutning hafa haft alvarlegar afleiðingar fyrir sig og fjölskyldu sína, bæði tilfinningalega og fjárhagslega. Hafi fyrirtæki hans til dæmis orðið af viðskiptum vegna þessa, en stefnandi kveðst reka fyrirtæki sem dreifi matvælum í matvöruverslanir.

Í aðilaskýrslu stefnda Ó-kk-ef kom meðal annars fram að hann teldi stefnanda tengjast fyrrnefndum S-kk-þgf Þ-kk-þgf og Ó-kk-þgf Á-kk-þgf nánar en stefnandi vilji vera láta. Ó-kk-nf kvað fréttir þær sem hann hefði skrifað og um væri deilt í málinu hafa byggst á upplýsingum frá nafnlausum heimildarmönnum sem hann hafi ekki haft neina ástæðu til að rengja. Kvað Ó-kk-nf að almenna reglan við heimildavinnu sem þessa væri að upplýsingar þyrftu að berast blaðamanni frá tveimur ótengdum heimildarmönnum til að þær yrðu lagðar til grundvallar og þessa hefði verið gætt við undirbúning þeirra frétta sem um ræðir og gott betur. Varðandi nafnbirtingar kvað Ó-kk-nf það hafa verið stefnu blaðsins á þessum tíma að birta öll nöfn og ekki hafi verið gerðar sérstakar kröfur um áreiðanleika heimilda þegar nafnbirting hafi verið fyrirhuguð, umfram það sem venjulegt hafi verið og áður er lýst. Ó-kk-nf lýsti því að með frétt sinni 7. apríl hafi hann verið að lýsa því að stefnandi hafi komið í umrætt hús í Ármúla, en ekki hafi verið ætlunin að tengja stefnanda á annan hátt við það mál. Í fréttinni 19. apríl hafi hann og stefndi A-kk-nf verið að tengja saman þrjú mál. Í fyrsta lagi framangreint mál um vændishús í Ármúla, þar sem fundist hafi nokkuð magn fíkniefna, í öðru lagi smygl á tæpu kílói af fíkniefnum í tölvuturni, en maður að nafni A-kk-nf T-kk-nf hafi verið grunaður í því máli og í þriðja lagi smygl á miklu magni fíkniefna í BMW bifreið. Nafngreining stefnanda hafi einkum þjónað þeim tilgangi að tengja málin saman, en ekki hafi átt að felast í henni nein fullyrðing um að stefnandi tengdist þeim með beinum hætti. Aðeins hafi átt að tengja hina grunuðu í þessum þremur málum saman með því að greina frá tengslum þeirra við stefnanda. Eins og að framan er rakið er m.a. krafist í málinu ómerkingar á myndatexta úr frétt 19. apríl þar sem segir eftirfarandi: „G-kk-nf E-kk-nf Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimildir fyrir að tengist dóphringnum.“ Aðspurður kvað stefndi Ó-kk-nf að umræddur texti gæti ef til vill misskilist en ekki hafi verið ætlunin að tengja stefnanda við dóphringinn heldur hafi síðari hluti setningarinnar átt að vísa til þess að S-kk-nf og Ó-kk-nf tengdust dóphringnum.

Stefndi Ó-kk-nf staðfesti að hann hefði skrifað umrædda frétt í DV 7. apríl og hann hafi einnig skrifað, í samstarfi við stefnda A-kk-þf frétt í DV 19. apríl. Hann kvaðst í samræmi við reglur blaðsins hafa auðkennt fréttir sínar með netfanginu oskar@dv.is og að jafnframt hafi stefndi A-kk-nf auðkennt sig með netfanginu andri@dv.is.

II.

Málsástæður stefnanda

Ummæli í frétt DV, föstudaginn 7. apríl 2006

„Góðkunningjar lögreglunnar: Vitni segja að alls kyns óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal er athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf ...“

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi, með því að segja stefnanda vera góðkunningja lögreglunnar, verið að ýja að því að stefnandi sé velþekktur hjá lögreglunni, en hugtakið sé yfirleitt notað um afbrotamenn/síbrotamenn sem lögreglan þurfi ítrekað að hafa afskipti af. Með orðnotkuninni óþjóðalýður sé síðan verið að væna stefnanda um að vera illþýði eða skríll, enda sé sagt berum orðum í fréttinni að stefnandi tilheyri þeim „óþjóðalýð“ sem komi í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef og sé stefnandi einn nafngreindur ásamt aðila sem stefndu segi vera eftirlýstan af Interpol. Það sé ljóst að með því að viðhafa þessi ummæli um stefnanda í frétt DV hafi stefndi, Ó-kk-nf, gerst sekur um ærumeiðandi ummæli og aðdróttun í garð stefnanda.

Þegar ummælin, sem stefndi Ó-kk-nf, viðhafi um stefnanda séu síðan skoðuð í samhengi við önnur stór- og gífuryrði sem stefndi viðhafi í frétt sinni í DV auki það enn á alvarleika ummælanna. Ástæðan fyrir því sé sú að fjallað sé um stefnanda undir aðalfyrirsögninni „Brasilískar mellur og dóp í hóruhúsi í Ármúla“ og hann sé þannig tengdur við glæpastarfsemi sem bæði sé mjög siðferðilega ámælisverð og margra ára fangelsisvist liggi við að íslenskum lögum. Með frétt sinni hafi því stefndi, Ó-kk-nf, skapað þau hughrif hjá lesendum DV að stefnandi væri góðkunningi lögreglunnar og óþjóðalýður sem legði lag sitt við brasilískar mellur og dóp í hóruhúsi í Ármúla.

Það gefi augaleið að framangreind ummæli um stefnanda í frétt stefnda og það samhengi sem þau séu sett í séu stórkostlega ámælisverð og grafalvarleg aðdróttun að æru stefnanda. Ummælin beri líka að skoða í því ljósi að stefnandi sé einn af fjórum sem nafngreindir séu í frétt stefnda Ó-kk-ef, en tveir af þessum fjórum sæti nú gæsluvarðhaldi vegna rannsóknar á stórfelldu fíkniefnamáli og einn sé eftirlýstur af Interpol. Stefnandi tengist hins vegar á engan hátt þessu máli og hafi ekki verið yfirheyrður af lögreglu vegna málsins ekki einu sinni sem vitni. Það að stefnandi tengist þessu máli með einhverjum hætti sé því hreinn uppspuni eða hugarburður stefnda, Ó-kk-ef.

Það verði að telja að umfjöllunin um stefnanda og framsetning efnisins í DV sé einungis ætluð til þess að vekja athygli á blaðinu og auka sölu þess. Þar að auki vísi stefnandi til þess að DV sé gefið út í hagnaðarskyni og því hafi hvatinn að birtingu áðurgreindrar fréttar einungis verið aukin hagnaðarvon.

Það verði að telja að ummæli stefnda varði við 234., 235., og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og því beri að ómerkja ummælin með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga enda ljóst að ummæli stefnda séu bæði óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk séu því miklir.

Það liggi hins vegar fyrir að stefnda Ó-kk-þgf hafi ekki þótt nóg að gert með því að vega með jafn svívirðilegum og ósmekklegum hætti að æru blásaklauss manns, því tæplega tveimur vikum eftir að hin tilhæfulausa frétt hafi birst í DV hafi hann aftur höggvið í sama knérunn, í þetta skiptið í samstarfi við stefnda, A-kk-þf.

Ummæli í frétt DV, miðvikudaginn 19. apríl 2006

„... G-kk-ef E-kk-ef sem er að sögn heimildarmanna DV náinn samverkmaður þeirra S-kk-ef og Ó-kk-ef.“

„G-kk-nf E-kk-nf Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimildir fyrir að tengist dóphringnum.“

Aðalfyrirsögnin á frétt DV framangreindan dag hafi verið „Lögregla þrengir að stærsta dóphring landsins“. Í yfirfyrirsögn hafi síðan verið sagt frá því að lögreglan væri langt komin með að uppræta einn umfangsmesta dóphring landins, en þrjár farsælar aðgerðir lögreglunnar hafi snúið íslenska fíkniefnaheiminum á annan endann og upptaka á 22 kílóum af amfetamíni og hassi hafi verið nýjasti naglinn en ekki sá síðasti í kistu dópsalanna. Í fréttinni sé síðan greint frá því að dóphringnum sé samkvæmt öruggum heimildum DV stýrt af S-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf og Ó-kk-þgf Á-kk-þgf Æ-kk-þgf. Síðan sé greint frá því að S-kk-nf Þ-kk-nf og Ó-kk-nf Á-kk-nf tengist í gegnum stærsta fíkniefnamál Íslandssögunnar, stóra kókaínmálið, frá árinu 2000, og upplýst um að það mál sem nú sé til rannsóknar tengist öðru fíkniefnamáli, þegar maður hafi verið tekinn með tæpt kíló af kókaíni í Leifstöð, og stefnandi tengdur við það mál einnig með umfjöllun um að stefnandi sé gamall viðskiptafélagi mannsins sem tekinn hafi verið með kókaínið í Leifsstöð. Stór mynd af S-kk-þgf Þ-kk-þgf hafi fylgt fréttinni og önnur minni af stefnanda ásamt myndatexta, en ekki hafi verið birt mynd af Ó-kk-þgf Á-kk-þgf.

Eins og sjá megi af tilvitnuðum texta hér að ofan sé fullyrt fullum fetum, með vísan til ónafngreindra heimildarmanna, að stefnandi sé náinn samverkamaður S-kk-ef Þ-kk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef, sem stýri stærsta dóphring landsins, og hafi báðir á þessum tímapunkti setið í gæsluvarðhaldi vegna rannsóknar málsins. Í myndatexta sé síðan fullyrt að stefnandi sé náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef (S-kk-ef Þ-kk-ef) og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef og sagt berum orðum að stefnandi tengist dóphringnum.

Við lestur fréttarinnar í DV sé ljóst að hún fái lesendur til að draga þá ályktun að stefnandi hafi staðið fyrir stórfelldum innflutningi á fíkniefnum og stefnandi sé náinn samverkamaður manna, sem stýri stærsta dóphring landsins. Í fréttinni sé líka sagt berum orðum að stefnandi tengist dóphringnum með beinum hætti. Raunar láti stefndu sér ekki nægja að tengja stefnanda við eitt fíkniefnamál í frétt sinni, heldur sé stefnandi bendlaður við annað og alls óskylt mál í fréttinni, en það varði innflutning á kókaíni í tölvuturni. Stefndu gefi þannig ítrekað til kynna að stefnandi hafi í samstarfi við aðra staðið fyrir stórfelldum innflutningi á fíkniefnum.

Það gefi augaleið að framangreind ummæli um stefnanda, framsetning þeirra og það samhengi sem þau séu sett í sé stórkostlega ámælisverð og grafalvarleg aðdróttun að æru stefnanda. Stefnandi tengist hins vegar á engan hátt þessu máli og hafi ekki verið yfirheyrður af lögreglu vegna þess. Það að stefnandi tengist þessu máli með einhverjum hætti sé því hreinn uppspuni eða hugarburður stefndu, Ó-kk-ef og A-kk-ef.

Það verði að telja að ummæli stefndu varði við 234., 235., 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og því beri að ómerkja ummælin með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga enda ljóst að ummæli stefndu séu bæði óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk séu því miklir.

Miskabótakrafa

Stefnandi byggi á því að tilvitnuð ummæli stefndu, sem viðhöfð hafi verið í DV hafi fengið mjög á stefnanda andlega, enda um ærumeiðandi aðdróttanir að ræða, sem bæði séu rangar og bornar fram án þess að stefndi hafi nokkuð haft fyrir sér. Einnig sé ljóst að virðing stefnanda hafi beðið hnekki, sem og æra hans og persóna.

Stefnandi eigi og reki fyrirtækið Kynningar og ráðgjöf ehf., Smiðjuvegi 9, Kópavogi, og hafi lífsviðurværi sitt af rekstri þess. Fyrirtækið sé ekki stórt og viðskiptamenn þess tengi fyrirtækið beint við persónu stefnanda. Það sé því ljóst að blettur á mannorði stefnanda skaði fyrirtækið mikið og það hafi umfjöllun stefndu um stefnanda í DV þegar gert því stefnandi hafi tapað miklum viðskiptum vegna fréttarinnar.

Fjöldi fólks lesi DV og því hafi útbreiðsla ummæla sem stefndu hafi viðhaft um stefnanda verið mikil og náð til fjölda fólks, enda umælin endurtekin ítrekað. DV sé gefið út hagnaðarskyni og hvatinn að baki frétt stefndu einungis aukin hagnaðarvon. Almenn og sérstök varnaðaráhrif skaðabótareglna standi því til þess að stefnanda verði dæmdar háar miskabætur.

Krafa stefnanda um miskabætur sé byggð á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á miskabótum vísi stefnandi einnig til grunnraka að baki 234., 235. og 236. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Birting dómsins

Þess sé krafist að aðalstefndu verði dæmdir, in solidum, til að greiða 800.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í þremur dagblöðum, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Til vara sé þess krafist að varastefndu verði, in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 800.000 krónur til að kosta framangreinda birtingu.

Málsaðild

Aðalstefndu

Vísað sé til 2. mgr. 15. laga nr. 57/1956 um prentrétt varðandi varnaraðild aðalstefndu í málinu, en oskar@dv.is sé höfundur fréttarinnar sem birst hafi í DV, föstudaginn 7. apríl 2006, en oskar@dv.is og andri@dv.is séu höfundar fréttarinnar sem hafi birst í DV, miðvikudaginn 19. apríl 2006. Samkvæmt upplýsingum P-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef, ritstjóra DV, muni stefndi Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf, nota höfundareinkennið oskar@dv.is í skrifum sínum fyrir DV, en stefndi A-kk-nf Ó-kk-nf noti höfundareinkennið andri@dv.is.

Með vísan til þess er segi hér að framan sé ljóst að stefndi Ó-kk-nf, beri fébóta- og refsiábyrgð vegna fréttarinnar sem hafi birst í DV, föstudaginn 7. apríl sl., en stefndu Ó-kk-nf og A-kk-nf beri í sameiningu fébóta- og refsiábyrgð vegna fréttarinnar sem birst hafi í DV, miðvikudaginn 19. apríl sl, þar sem þeir séu nafngreindir sem höfundar greinanna.

Varastefndu

Hvað varði varnaraðild varastefndu sé byggt á 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt, sbr. 1. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en komi til þess að aðalstefndu verði sýknaðir af kröfum stefnanda, s.s. vegna þess að höfundar hafi ekki nafngreint sig með fullnægjandi hætti, verði að telja að varastefndu beri ábyrgð á þeim ummælum sem viðhöfð hafi verið um stefnanda í blaðagrein í DV, sem ritstjórar.

Þar sem varastefndu séu báðir tilgreindir sem ritstjórar á blaðsíðu 2 í DV, föstudaginn 7. apríl og miðvikudaginn 19. apríl 2006, verði að telja að þeir beri in solidum fébótaábyrgð á tjóni stefnanda vegna umfjöllunar í áðurgreindum tölublöðum DV, á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar og skýrra lagaákvæða í íslenskum rétti, verði aðalstefndu sýknaðir.

Að öðru leyti er hvað varði ábyrgð varastefndu vísað til umfjöllunar í stefnu, einkum málsatvikum og málsástæðum, um ábyrgð aðalstefndu, en telja verði að sú umfjöllun eigi að breyttu breytanda við um varastefndu.

Tjáningarfrelsi stefndu

Hvað varði tjáningarfrelsi stefndu vísi stefnandi til 2. og 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, en tjáningarfrelsi njóti ekki verndar þegar brotið sé gegn mannorði annarra manna.

Málskostnaðarkrafa

Þess sé krafist að stefndu og varastefndu greiði stefnanda málskostnað samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi og sé krafan byggð 130.gr. l. nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þess sé krafist að dæmdur málskostnaður beri virðisaukaskatt.

III.

Kröfur stefndu eru í greinargerð studdar eftirfarandi málsástæðum:

1. Almenn sjónarmið

Stefndu byggja á að löggjafinn hafi játað fjölmiðlum verulegt svigrúm til almennrar umfjöllunar um menn og málefni. Sérstaklega sé þessi réttur rúmur þegar um sé að ræða málefni sem mikla þýðingu hafi í samfélaginu. Umfjöllunarefni þeirra blaðagreina sem hin umstefndu ummæli birtist í falli án nokkurs vafa í þann flokk. Blaðagreinarnar hafi þannig átt fullt erindi við almenning auk þess sem greinarnar hafi haft augljóst fréttagildi.

Stefndu telji það aldrei geta verið hlutverk þeirra sem séu andlag umfjöllunar fjölmiðla hverju sinni að stýra umfjöllun um málefni sín og fréttamati fjölmiðla á þeim. Það sé hlutverk fjölmiðilsins. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi megi aldrei í lög leiða, sbr. 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar.

Í þessu samhengi bendi stefndu á að blaðagreinarnar byggist að verulegu leyti á upplýsingum frá nafnlausum heimildarmönnum. Í lýðræðisþjóðfélagi eigi fólk rétt á upplýsingum og veruleikinn sé sá að ýmis málefni sem varði skuggahliðar mannlífsins (t.d. undirheima samfélagsins) myndu aldrei líta dagsins ljós ef ekki væri fyrir hendi sú aðferð fjölmiðla að byggja fréttir og umfjöllun á upplýsingum frá nafnlausum heimildarmönnum. Fréttir DV hafi verið byggðar á slíkri vinnu. Í rúmu tjáningarfrelsi fjölmiðla felist ekki einungis réttur þeirra til tjáningar, heldur einnig réttur almennings til að fá upplýsingar.

Því sé sérstaklega mótmælt að dagblaðið DV hafi birt ummæli um stefnanda sem séu „óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda“, líkt og haldið sé fram í stefnu. Þvert á móti hafi fréttir DV verið fagmannlega unnar og að öllu leyti í samræmi við starfsreglur blaðamanna.

Verði nú vikið að þeim sjónarmiðum sem leiða eigi til sýknu í málinu.

2. Sýkna aðalstefndu vegna aðildarskorts.

Þau ummæli sem krafist sé ómerkingar á í 1. tölulið kröfugerðar stefnanda hafi birst í blaðagrein í DV, föstudaginn 7. apríl 2006. Blaðagrein þessi sé auðkennd með netfanginu oskar@dv.is Ummæli þau sem krafist sé ómerkingar á í 2. tölulið kröfugerðarinnar hafi birst í blaðagrein í DV, miðvikudaginn 19. apríl 2006. Blaðagreinin sé auðkennd með netföngunum oskar@dv.is og andri@dv.is. Á grundvelli þessarra netfanga stefni stefnandi aðalstefndu fyrir dóm.

Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956 sé það skilyrði sett fyrir refsi- og fébótaábyrgð höfunda á efni blaða eða tímarita að höfundur hafi nafngreint sig með fullnægjandi hætti. Að öðrum kosti verði hann ekki dreginn til ábyrgðar fyrir efni skrifanna.

Á þeim grundvelli að netföng starfsmanna sé ekki nægjanleg tilgreining í skilningi laganna um prentrétt og áratuga dómvenju sé gerð sú krafa að aðalstefndu verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í máli þessu á grundvelli aðildarskorts.

3. Málsástæður stefndu vegna krafna um ómerkingu einstakra ummæla.

A. „Góðkunningjar lögreglunnar: Vitni segja að alls konar óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal er athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf...“

Í 1. tölulið kröfugerðarkafla stefnanda sé annars vegar krafist ómerkingar á millifyrirsögninni „Góðkunningjar lögreglunnar“ og hins vegar tilgreindra ummæla sem birtist í greininni sjálfri.

Að því er fyrra atriðið varði, þ.e. millifyrirsögnina, bendi stefndu á að orðalag fyrirsagnarinnar sé í fullu samræmi við efni fréttarinnar. Um sé að ræða ályktun eða skoðun, sem dregin sé af staðreyndum sem heimildarmenn blaðsins hafi gefið upplýsingar um.

Í íslenskri orðabók á blaðsíðu 475, útgefinni af Eddu 2002, sé fjallað um orðið góðkunningi. Þar segi m.a. „góðkunningjar lögreglunnar- menn sem lögregla þarf tíðum að hafa afskipti af, smáglæpamenn, drykkjumenn o.þ.h.“

Í opinberum gögnum liggi fyrir að stefnandi eigi að baki langan afbrotaferil sem nái allt aftur til ársins 1987. Skorað sé á stefnanda að leggja fram afrit af sakavottorði sínu. Ef stefnandi verði ekki við þeirri áskorun sé áskilinn réttur til að leggja fram endurrit þeirra refsidóma þar sem stefnandi hafi verið sakfelldur.

Með vísan til framangreinds telji stefndu óhætt að fullyrða að stefnandi sé „velþekktur hjá lögreglunni“, svo notað sé orðalag úr stefnu. Orðalag millifyrirsagnarinnar sé í því ljósi afar hófsamt að mati stefndu. Í þessu samhengi sé rétt að geta þess að í texta þeim sem komi á eftir millifyrirsögninni sé verið að fjalla um tvo einstaklinga, annars vegar stefnanda þessa máls, sem eins og áður segi eigi að baki langan brotaferil, og hins vegar nafngreindan mann sem segi í greininni að hafi flúið land og sé nú eftirlýstur af Interpol.

Að því er síðara atriðið varði, þ.e. sjálfan texta greinarinnar sem vísað sé til hér að framan, beri að leggja áherslu á upphafsorð tilvitnaðs texta „Vitni segja“. Af þessum orðum megi ráða að ummælin byggi ekki á sjálfstæðu framlagi blaðamanns heldur á upplýsingum sem hafðar séu eftir viðmælanda blaðsins.

Heimildarmaður blaðsins í þessu tilviki sé ekki nafngreindur í greininni. Ástæður þess blasi við, þ.e. í blaðagreinunum sé fjallað um menn sem hafi tengsl við undirheima samfélagsins. Heimildarmenn blaðsins í umræddum blaðagreinum séu að ljóstra upp atvikum sem þar hafi gerst eða líklegt sé að muni gerast.

Í því tilviki sem hér um ræði kristallist mikilvægi grundvallarreglunnar um nafnleynd heimildarmanna, þ.e. ekki aðeins fyrir frjálsa starfsemi fjölmiðilsins heldur einnig fyrir öryggi (og jafnvel líf) heimildarmanna.

Þá sé bent á að þó að metið yrði að viðkomandi ummæli væru sjálfstætt framlag blaðamanns, en ekki fengin frá viðmælanda hans, bæri engu að síður að hafna kröfu stefnanda um ómerkingu framangreindra ummæla.

Í orðnotkuninni „óþjóðalýður“ felist gildisdómur, þ.e. mat á (meintri) staðreynd en ekki miðlun staðreynda. Með gildisdómi sé viðkomandi einfaldlega að segja skoðun sína á tilteknum manni eða málefnum, þ.e. hvað honum finnist um þetta eða hitt. Af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu megi ráða að almennt verði ekki refsað fyrir gildisdóma, þótt stóryrtir séu, hafi þeir tengsl við raunveruleikann sem eigi við í þessu máli. Ennfremur verði ekki lagt á menn að sanna skoðanir sínar fyrir dómi, heldur einungis staðhæfingar um staðreyndir.

Huga verði að því samhengi sem orðið „óþjóðalýður“ sé sett fram í. Í greininni segi að stefnandi hafi verið ákærður og dæmdur fyrir aðild að fyrrgreindu fíkniefnamáli (stóra kókaínmálið svokallaða) eftir að hann hafi tekið við peningum og illa fengnum heimilistækjum frá títtnefndum S-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf. Í stefnu sé ekki krafist ómerkingar á síðastgreindum ummælum blaðagreinarinnar. Þvert á móti sé ekki vikið að ummælunum einu orði í stefnunni. Skýringin sé væntanlega sú að ummælin séu sönn og vísist í því samhengi til dóms Hérðasdóms Reykjavíkur í máli nr. S-942/2000 sem lagður sé fram í málinu.

Fyrir liggi að stefnandi hafi átt aðild að stærsta fíkniefnamáli sem upp hafi komið hér á landi, með því að taka við fjármunum og þýfi frá höfuðpaur málsins, auk þess sem stefnandi eigi langan brotaferil að baki. Víst sé að margir myndu, með hliðsjón af framangreindu, óhikað flokka stefnanda sem „góðkunningja lögreglunnar“ eða „óþjóðalýð“. Slíkt feli þó alltaf í sér gildisdóm og falli innan marka hins rúma tjáningarfrelsis fjölmiðla um þjóðfélagsmál.

Með hliðsjón af öllu framangreindu telji stefndu einsýnt að hafna beri kröfu um ómerkingu framangreindra ummæla.

B. „....G-kk-ef E-kk-ef sem er að sögn heimildarmanna DV náinn samverkamaður þeirra S-kk-ef og Ó-kk-ef.“

Í stefnu sé þess krafist að framangreind ummæli verði dæmd dauð og ómerk. Það sama megi segja um þessi ummæli og þau sem tilgreind séu í staflið A hér að framan. Ummælin séu höfð eftir nafnlausum heimildarmanni blaðsins.

Jafnframt bendi stefndu á áðurnefndan dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. S-942/2000. Af dómnum sé ljóst að stefnandi hafi verið, a.m.k. á þeim tíma sem atvik þess máls hafi átt sér stað, í samskiptum við S-kk-þf Þ-kk-þf G-kk-þf, sbr. eftirfrandi ummæli á bls. 4 í endurriti dómsins:

Við rannsókn málsins kom í ljós að ákærði […] var ekki einn eigandi að Rimax ehf., heldur var ákærði G-kk-nf H-kk-nf E-kk-nf meðeigandi […]. Eignaraðild G-kk-ef H-kk-ef var hins vegar dulin vegna þess að hann hafði verið úrskurðaður gjaldþrota. Í ljósi þessa var talið að G-kk-nf H-kk-nf tengdist þessum hluta málsins. Við yfirheyrslur viðurkenndi G-kk-nf H-kk-nf að hafa neytt kókaíns sem hann hefði keypt af S-kk-þgf Þ-kk-þgf og jafnframt að hann hefði tekið við greiðslu vegna kaupa S-kk-ef Þ-kk-ef á 30% hlut í Rimax. Einnig er óumdeilt að S-kk-nf Þ-kk-nf hafði lagt út fyrir kaupum G-kk-ef H-kk-ef á heimilistækjum hinn 3. september 1999 með því að láta hann hafa ávísun að fjárhæð 361.434 krónur. Lögreglan lagði hald á þau tæki hinn 21. október 1999.

Með síðastnefndum dómi hafi ákærði, stefnandi þessa máls, verið sakfelldur fyrir brot gegn 1., sbr. 4. mgr. 264 gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og dæmdur til greiðslu 200.000 króna sektar í ríkissjóð.

Af framangreindu megi ljóst vera að umstefnd ummæli séu einfaldlega sönn. Stefnandi sé náinn samverkamaður S-kk-ef Þ-kk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef, eins og staðfest hafi verið af dómstólum.

Beri því að hafna kröfu stefnanda um ómerkingu framangreindra ummæla, enda valdi sannleiksgildi ummæla sýknu í íslenskum rétti.

C. „G-kk-nf E-kk-nf. Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimilidir fyrir að tengist dóphringnum.“

Í stefnu sé þess krafist að framangreind ummæli verði dæmd dauð og ómerk.

Varðandi þau ummæli að stefnandi sé „Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef“ vísist til þess sem segi hér að framan undir staflið B. Umræddur texti, sem birst hafi undir mynd af stefnanda, feli ekki í sér sjálfstætt framlag blaðamanns, heldur sé hann endursögn af því sem fram komi í blaðagreininni og haft sé eftir heimildarmanni blaðsins.

Varðandi síðari hluta ummælanna, þ.e. „DV hefur heimildir fyrir því að tengist dóphringnum“, þá sé hér enn og aftur vísað til þess að ummælin séu höfð eftir heimildarmönnum blaðsins. Með hliðsjón af löngum sakarferli stefnanda hafi ekki verið ástæða fyrir stefndu að efast um sannleiksgildi þeirra upplýsinga sem heimildarmaðurinn hafi látið blaðinu í té.

Stefndu byggi á því að öll ofangreind ummæli, sem tilgreind séu í stafliðum A-C hér að framan, hafi verið innan marka leyfilegrar tjáningar fjölmiðils og um efni sem erindi eigi við almenning. Bæri svo við að umrædd ummæli yrðu dæmd dauð og ómerk í heild eða að hluta myndi það fela í sér aðför að upplýsingaskyldu fjölmiðla í opnu lýðræðislegu samfélagi, þar sem umfjöllun um eiturlyf, vændi og aðra refsiverða háttsemi séu þjóðfélagsmál þar sem eðlilegt sé að tjáningarfrelsi fjölmiðla sé rúmt.

Að auki sé byggt á því að sannleiksgildi stefndra ummæla hafi ekki verið hnekkt. Í íslenskum rétti hafi verið byggt á því að sannleiksgildi ummæla valdi sýknu, auk þess sem þau séu höfð eftir viðmælendum stefndu sem blaðamanna, en dómvenja sé fyrir því í íslenskum rétti að dæma ekki áfall, þegar svo hátti til.

Vísan til ákvæða almennra hegningarlaga í stefnu eigi að mati stefndu ekki við, auk þess sem málsástæður fyrir þeim séu vanreifaðar í stefnu.

Stefnandi hafi ekki með neinu móti sannað þá fullyrðingu sem fram komi í stefnu, að tilgreind ummæli séu ósönn. Stefnandi beri hallan af skorti á sönnun um þetta, enda haldi hann staðhæfingunni fram.

4. Málsástæður stefndu vegna annarra krafna í stefnu

4.1. Krafa um miskabætur

Stefndu kveðast byggja á því að engin skilyrði séu í máli þessu til að dæma stefnanda miskabætur. Skilyrði miskabóta samkvæmt b lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu þau, að um sé að ræða ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns. Slíkt eigi alls ekki við í máli þessu, enda hafi umræddar blaðagreinar hvorki verið ólögmætar né birtar í þeim tilgangi að skaða stefnanda.

Þá sé fjárhæð miskabótakröfu stefnanda allt of há og án raunveruleikatengingar við íslenskar dómsúrlausnir í sambærilegum málum. Þá hafi stefnandi ekki gert neinn reka að því að sanna miska. Rökstuðningur fjárhæðar miskabóta, sem lúti að almennum og sérstökum varnaðaráhrifum skaðabótareglna, standist ekki að mati stefndu. Dómstólar hafi ekki byggt á slíkum sjónarmiðum til þessa í dómaframkvæmd um miskabætur. Sjónarmiðum um varnaðaráhrif sé hvorki getið í orðalagi 26. gr. skaðabótalaga, né í athugasemdum um lagagreinina í greinargerð með frumvarpi til laganna.

Þá sé ummælum í stefnu um meintar hvatir sem liggi að baki umfjölluninni mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

Með vísan til framangreinds beri dómstólnum að mati stefndu að hafna alfarið kröfu stefnanda um miskabætur.

4.2. Krafa vegna kostnaðar af birtingu dómsins.

Stefndu kveðast krefjast sýknu af 4. tölulið kröfugerðar stefnanda. Engin rök standi til þess í málinu að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda fjármuni til að kosta birtingu dóms í málinu. Í því sambandi vísist sérstaklega til dómaframkvæmdar síðastliðinna ára, en almennt hafi slíkt ekki verið gert.

Þá sé umkrafin fjárhæð til að kosta birtingu dómsins fyrirsjáanlega allt of há, auk þess sem hún sé vanreifuð. Enn fremur sé augljóst að dómur í máli þessu muni fá nægjanlega fjölmiðlaathygli, hvort sem dæmt verði stefnanda eða stefndu í hag.

Því mótmæli stefndu kröfunni um að þeim verði gert að kosta birtingu forsendna og dómsorðs, eins og krafa sé gerð um í stefnu, enda muni verða fjallað um niðurstöðu málsins í fjölmiðlum.

Í greinargerð stefndu er skorað á stefnanda að leggja fram afrit af sakavottorði sínu.

IV.

Í máli þessu er ágreiningslaust að aðalstefndu Ó-kk-nf og A-kk-nf skrifuðu þær fréttir DV sem um er deilt, Ó-kk-nf fréttina frá 7. apríl 2006 en þeir sameiginlega fréttina frá 19. sama mánaðar. Þá er og ágreiningslaust að fréttirnar voru merktar með netfangi þeirra á blaðinu. Í 2. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt greinir að höfundur beri refsi- og fébótaábyrgð á efni rits, ef hann hafi nafngreint sig og er auk þess annaðhvort heimilisfastur hér á landi, þegar ritið kemur út, eða undir íslenskri lögsögu þegar mál er höfðað. Í langri dómaframkvæmd hefur framangreint ákvæði verið skilið þeim bókstaflega skilningi að með nafngreiningu sé átt við að fullt nafn höfundar komi fram. Ekki þykir valda vafa að tilgreining netfangs höfundar geti ekki talist nafngreining í framangreindum skilningi, einkum þegar horft er til þeirrar dómvenju sem fyrr er vitnað til. Breytir þá engu hvort netfang inniheldur skýrnarnafn höfundar eins og hér er raunin og að viðkomandi hafi viðurkennt að hafa skrifað þær fréttir sem um ræðir. Verður þegar af þessari ástæðu að sýkna aðalstefndu Ó-kk-þf og A-kk-þf af kröfum stefnanda í málinu.

Ágreiningslaust er í málinu að varastefndu P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf G-kk-nf voru ritstjórar þeirra tveggja blaða sem umræddar fréttir birtust í. Bera þeir því ábyrgð á efni þeirra í samræmi við 3. mgr. 15. gr. fyrrnefndra laga um prentrétt.

Eins og að framan er rakið krefst stefnandi ómerkingar á ummælum í frétt DV 7. apríl 2006. Er þar um að ræða millifyrirsögnina „Góðkunningjar lögreglunnar“ og eftirfarandi ummæli sem fylgja þar strax í kjölfarið: „Vitni segja að alls kyns óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf.“

Frétt þessi fjallar í stuttu máli um að lögregla hafi farið inn í hús við Ármúla í Reykjavík og þar hafi verið konur sem lögregla taldi hafa stundað vændi í húsinu. Einnig að lögregla hafi þar lagt hald á fíkniefni. Fyrirsögn fréttarinnar er: „Brasilískar mellur og dóp í hóruhúsi í Ármúla.“ Gerð er grein fyrir því að eigandi húsnæðisins sé nafngreint einkahlutafélag en eigandi félagsins sé S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, betur þekktur sem S-kk-nf t-kvk-nf í undirheimum Reykjavíkur. Þá er frá því greint að umræddur S-kk-nf hafi verið dæmdur í sjö og hálfs árs fangelsi fyrir aðild sína að stóra fíkniefnamálinu svokallaða, en dómur í því hafi fallið á árinu 2000. Þess er getið að DV hafi ekki vitneskju um hvort S-kk-nf Þ-kk-nf sé höfuðpaur „hóruhússins“ sem rekið sé í húsnæði hans. Í kjölfar þessa kemur millifyrirsögnin „Góðkunningjar lögreglunnar“ og undir henni eftirfarandi ummæli: „Vitni segja að alls kyns óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf en hann var ákærður og dæmdur í 200.000 króna sekt fyrir aðild að fyrrgreindu fíkniefnamáli eftir að hann tók við peningum og illa fengnum heimilistækjum frá títtnefndum S-kk-þgf.“ Undir þessari millifyrirsögn er loks fjallað um annan nafngreindan mann en ekki þykir ástæða til að rekja þau ummæli hér.

Stefnandi telur að með þessum ummælum hafi stefndu brotið gegn rétti hans með því að kalla hann „góðkunningja lögreglunnar“ og „óþjóðalýð“ og með því að halda því fram að hann hafi komið í framangreint húsnæði. Telur stefnandi að framsetning fréttarinnar sé með þeim hætti að hann sé ranglega bendlaður við „brasilískar mellur og dóp í hóruhúsi við Ármúla“. Séu þau ummæli sem hann samkvæmt framansögðu krefst ómerkingar á og það samhengi sem þau birtist í ærumeiðandi og feli í sér aðdróttun gegn honum sem í bága fari við 234. gr., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Því beri að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga.

Stefndu byggja á því að sakarferill stefnanda gefi fullt tilefni til að nefna hann „góðkunningja lögreglunnar“ og að í orðinu „óþjóðalýður“ felist gildisdómur um persónu stefnanda sem lýsi ekki staðreyndum heldur mati þess sem orðið viðhefur og verði slíkur gildisdómur ekki ómerktur þótt þungur sé. Þá byggja stefndu á því að ummælin beri það með sér að vera höfð eftir heimildarmönnum sem eðli máls samkvæmt njóti nafnleyndar og feli þar af leiðandi ekki í sér sjálfstætt framlag blaðamanns.

Í íslenskri orðabók er orðasambandið „góðkunningi lögreglunnar“ skýrt þannig að um sé að ræða menn sem lögregla þurfi tíðum að hafa afskipti af, smáglæpamenn, drykkjumenn o.þ.h. Stefnandi hefur lagt fram sakavottorð sitt í málinu og er þar einungis getið um sátt sem hann gerði um greiðslu sektar vegna varslna á nokkru magni fíkniefna árið 2006. Þá liggur fyrir í málinu dómur sá frá árinu 2000 sem áður er vitnað til þar sem stefnandi var dæmdur til greiðslu sektar og upptöku heimilistækja vegna peningaþvættis og fyrir kaup á fíkniefnum. Þá kvaðst stefnandi aðspurður í aðilaskýrslu sinni kannast við að hafa fengið dóma vegna ölvunaraksturs en þeirra er ekki getið á sakavottorði hans og bendir það til þess að þeir séu nokkuð gamlir. Af framangreindum upplýsingum um sakarferil stefnanda verður ekki talið að hannn geti talist réttnefndur „góðkunningi lögreglunnar“ í þeim skilningi sem að framan er getið um og dómurinn telur í fullu samræmi við almennan málskilning. Er það mat dómsins að í þessari orðnotkun felist ærumeiðandi aðdróttun gagnvart stefnanda sem ekki eigi við rök að styðjast. Er þá haft í huga að þótt inntak orðasambandsins verði að telja matskennt þá felur það mat í sér fullyrðingu um staðreyndir sem lúta að sakarferli þess manns sem sagður er „góðkunningi lögreglunnar“.

Aftur á móti verður að fallast á það með stefndu að þegar haft er eftir vitnum að alls kyns „óþjóðalýður“ hafi komið í umrætt húsnæði og stefnandi síðan nafngreindur í því samhengi, þá sé um að ræða gildisdóm þeirra manna sem ummælin eru höfð eftir, eða eftir atvikum blaðamanns sjálfs, en ekki staðhæfingu byggða á staðreyndum. Vísað er í fréttinni beinlínis til þess dóms sem stefnandi hlaut árið 2000 og fyrr er minnst á og verður ekki betur séð en að einkunn sú sem blaðamaður, eða viðmælendur hans, gefa stefnanda byggist á því að hann hafi hlotið þann dóm. Eru því ekki efni til að ómerkja þessa orðnotkun sérstaklega þó fallast megi á með stefnanda að ekki geti hún talist smekkleg.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefndi Ó-kk-nf ekki fullyrða að stefnandi hafi staðið fyrir, eða átt þátt í þeirri starfsemi sem fram fór í umræddu húsnæði, en að heimildarmenn hans hefðu tjáð honum að stefnandi hefði komið í húsnæðið. Þegar umrædd frétt er metin í heild sinni verður ekki hjá því komist að telja að með því að hafa það eftir nafnlausum heimildarmönnum að stefnandi hafi komið í umrætt húsnæði hafi verið sköpuð hjá lesanda þau hughrif að stefnandi kynni að eiga þátt í þeirri starfsemi sem þarna fór fram. Ekkert er komið fram í málinu sem rennir stoðum undir ályktun í þá veru. Nýtur þar aðeins við framburðar stefnda Ó-kk-ef, sem hann kveðst hafa eftir heimildarmönnum sem hann geti ekki nafngreint, um að stefnandi hafi komið í húsnæðið. Í frétt DV var því lýst að í umræddu húsnæði færi fram starfsemi sem ekki aðeins er refsiverð samkvæmt íslenskum lögum heldur einnig verulega siðferðilega ámælisverð. Með því að bendla stefnanda við umrædda starfsemi, án þess að sýnt sé fram á að fyrir því hafi verið nokkur fótur, hafa stefndu viðhaft ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnanda sem í bága fara við 234. gr. og 235. gr. almennnra hegningarlaga. Ekki verður þó talið að sýnt sé að ummælin hafi verið viðhöfð gegn betri vitund og verður því ekki fallist á að með þeim hafi verið brotið gegn 236. gr. sömu laga. Með vísan til framanritaðs og 1. mgr. 241. gr. sömu laga verður fallist á kröfu stefnanda um ómerkingu ummælanna. Þó fallast megi á með stefndu, eins og nánar greinir hér að framan, að orðið „óþjóðalýður“ feli í sér gildisdóm blaðamanns, eða eftir atvikum heimildarmanna hans, sem ekki verði ómerktur sérstaklega, þykir ekki ástæða til annars en að fallast á kröfu stefnanda um ómerkingu ummælanna í heild sinni, að svo miklu leyti sem þau vísa til hans.

Í frétt DV 19. apríl 2006 birtust eins og áður greinir eftirfarandi ummæli sem stefnandi krefst ómerkingar á:

„...G-kk-ef E-kk-ef sem er að sögn heimildarmanna DV náinn samverkamaður þeirra S-kk-ef og Ó-kk-ef.“

„G-kk-nf E-kk-nf Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimildir fyrir að tengist dóphringnum.“

Síðari ummælin birtust í myndatexta við mynd af stefnanda.

Fyrirsögn fréttarinnar var: „Lögregla þrengir að stærsta dóphring landsins“

Fram kom í aðilaskýrslu stefnda Ó-kk-ef að í umræddri frétt hafi hann og stefndi A-kk-nf verið að tengja saman þrjár fréttir sem fjallað hefði verið um í blaðinu nokkru fyrr. Í fyrsta lagi fréttina frá 7. apríl sem fyrr er fjallað um. Í öðru lagi frétt um smygl á tæplega kílói af fíkniefnum í tölvuturni og í þriðja lagi frétt um innflutning á 22 kílóum af fíkniefnum í bensíntanki bifreiðar. Hafi þeir fengið upplýsingar um að málin tengdust og nafn stefnanda komið upp í því sambandi. Vísaði stefndi Ó-kk-nf enn til nafnlausra heimildarmanna um þetta og kvað samband stefnanda við fyrrnefnda tvo menn vera meira en stefnandi vilji kannast við.

Stefnandi kvaðst í aðilaskýrslu sinni hafa kynnst S-kk-þgf Þ-kk-þgf fyrir árið 2000 í tengslum við atburði sem um er dæmt í margnefndum dómi frá því ári. Kvaðst stefnandi ekki hafa verið í sambandi við S-kk-þf Þ-kk-þf frá þeim tíma. Stefnandi kvaðst málkunnugur Ó-kk-þgf Á-kk-þgf. Þá þvertók stefnandi fyrir að hann tengdist á neinn hátt þeim þremur málum sem áður eru nefnd. Hann hafnaði því að hann þekkti A-kk-þf T-kk-þf, sem dæmdur var fyrir að flytja inn tæplega kíló af fíkniefnum í tölvuturni, eins og fyrr greinir, en nefndur maður er í frétt DV sagður fyrrum viðskiptafélagi stefnanda.

Í máli þessu liggja fyrir niðurstöður í þeim refsimálum sem risu vegna þeirra þriggja atburða sem lýst er í framangreindri frétt DV. Er stefnanda þar að engu getið. Liggja því ekki aðrar upplýsingar fyrir um tengsl stefnanda við umrædd mál en fullyrðingar stefnda Ó-kk-ef, sem hann segir byggðar á upplýsingum frá nafnlausum heimildarmönnum.

Í fréttinni var fullyrt að tveir nafngreindir menn stýrðu stærsta dóphring landsins og að stefnandi væri náinn samstarfsmaður/samverkamaður þeirra. Þegar fréttin er lesin í heild verður ekki annað séð en að sterklega sé ýjað að því að stefnandi eigi þátt í þeirri brotastarfsemi sem lýst er og verður vart talið að fullyrðingar um náið samstarf við ætlaða fórkólfa dóphringsins verði túlkaðar öðruvísi en að um samstarf um eiturlyfjasölu sé þar að ræða. Engin gögn hafa verið lögð fram af hálfu stefndu sem styðja fullyrðingar í þessa veru og dugar þeim ekki að vísa einungis til nafnlausra heimildarmanna máli sínu til stuðnings. Hafa ber í huga að um er að ræða grafalvarlegar ásakanir á hendur nafngreindum manni, sem að auki er birt mynd af í fréttinni. Er það því mat dómsins að ofangreind ummæli feli í sér ærumeiðandi aðdróttun í garð stefnanda sem sé í andstöðu við ákvæði 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga og beri því að fallast á kröfu stefnanda um ómerkingu þeirra, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Á sama hátt og áður er sagt um ummæli í blaðagrein 7. apríl verður þó ekki talið sýnt að ummælin hafi verið höfð uppi gegn betri vitund þannig að brjóti gegn 236. gr. almennra hegningarlaga.

Varastefndu bera, eins og fyrr greinir refsi- og fébótaábyrgð á efni umræddra blaðagreina, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga um prentrétt. Með ummælum sem samkvæmt framansögðu hafa verið ómerkt hafa stefndu bakað sér bótaábyrgð gagnvart stefnanda, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við ákvörðun miskabóta ber að hafa í huga að umrædd ummæli um stefnanda birtust í fréttum í tveimur tölublöðum útbreidds dagblaðs og var í báðum tilvikum um forsíðufréttir blaðsins að ræða, þó hin umstefndu ummæli hafi ekki verið á forsíðu. Með þetta í huga þykja miskabætur til handa stefnanda hæfilega ákveðnar 500.000 krónur og verða varastefndu dæmdir sameiginlega til greiðslu þeirrar fjárhæðar og beri hún vexti eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefnandi hefur einnig krafist þess að stefndu verði dæmdir til að greiða honum 800.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Í nefndu ákvæði segir að dæma megi þann, sem sekur reynist um ærumeiðandi aðdróttun, til þess að greiða þeim, sem misgert hafi verið við, ef hann krefjist þess, hæfilega fjárhæð til þess að standast kostnað af birtingu dóms, atriðisorða hans, eða forsendna jafnframt, eftir því sem ástæða þyki til, í opinberu blaði eða riti, einu eða fleirum. Í máli því sem hér er til úrlausnar er þess ekki krafist að stefndu verði dæmdir til refsingar, en telja verður að skilyrði þess að umræddu ákvæði verði beitt sé að fallist sé á refsikröfu í máli, sbr. forsendur dóms Hæstaréttar í máli nr. 383/1994: S-kk-nf I-kk-nf gegn Skipatækni hf. sem kveðinn var upp 1. febrúar 1996. Verða stefndu því sýknaðir af þessari kröfu stefnanda.

Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum verður varastefndu gert að greiða stefnanda málskostnað, eins og nánar greinir í dómsorði. Rétt þykir að málskostnaður milli stefnanda og aðalstefndu falli niður.

Dómsuppsaga hefur dregist nokkuð vegna embættisanna dómara.

H-kk-nf B-kk-nf settur héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð :

Aðalstefndu, A-kk-nf Ó-kk-nf og Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf skulu vera sýknir af kröfum stefnanda, G-kk-ef H-kk-ef E-kk-ef í máli þessu.

Eftirgreind ummæli í frétt DV 7. apríl 2006 skulu vera dauð og ómerk að því leyti sem þau vísa til stefnanda:

„Góðkunningjar lögreglunnar: Vitni segja að alls kyns óþjóðalýður hafi komið í húsnæði S-kk-ef Þ-kk-ef. Þeirra á meðal er athafnamaðurinn G-kk-nf E-kk-nf ...“

Eftirgreind ummæli í frétt DV 19. apríl 2006 skulu vera dauð og ómerk:

„... G-kk-ef E-kk-ef sem er að sögn heimildarmanna DV náinn samverkmaður þeirra S-kk-ef og Ó-kk-ef.“

„G-kk-nf E-kk-nf Náinn samstarfsmaður S-kvk-ef t-kvk-ef og Ó-kk-ef Á-kk-ef Æ-kk-ef sem DV hefur heimildir fyrir að tengist dóphringnum.“

Varastefndu, P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda sameiginlega 500.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. apríl 2006 til 13. janúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Varastefndu skulu sýknir af kröfu stefnanda um greiðslu 800.000 króna til að standa straum af birtingu dóms í máli þessu.

Málskostnaður milli stefnanda og aðalstefndu fellur niður.

Varastefndu greiði stefnanda sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf