E-4761/2013

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 5. nóvember sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af N-x-x S-kk-þgf, Álfheimum 29, Reykjavík, á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 19. nóvember 2013 og sakaukastefnu þingfestri 10. apríl 2014.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að viðurkennt verði með dómi, að lán samkvæmt lánasamningi, dagsettum 28. mars 2007, sem stefnandi tók hjá Sparisjóði Keflavíkur og stefndi tók yfir, sé íslenskt lán, sem varði lánsfé í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Einnig krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að eftirstöðvar lánasamnings frá 28. mars 2007 milli stefnanda og stefnda hafi hinn 1. júlí 2011 verið 14.157.978 krónur. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefnandi greiði honum málskostnað, samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 28. mars 2007 undirrituðu stefnandi og Sparisjóður Keflavíkur, nú Landsbankinn hf., lánssamning, sem ber yfirskriftina „Lánssamningur í erlendri mynt“. Lánssamningurinn var til 25 ára að fjárhæð 10.600.000 japönsk jen, 84.000 svissneskir frankar og 53.000 evrur, eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, miðað við sölugengi japanskra jena, svissneskra franka og evra í íslenskum sparisjóðum á gjalddaga eða greiðsludegi, því sem hærra reynist. Í samningnum er kveðið á um að lánið beri eins mánaðar LIBOR-vexti, eins og þeir eru ákveðnir á framangreindum myntum á alþjóðlegum fjármagnsmarkaði og til viðbótar fast vaxtaálag 2.75%. Í samningnum kemur fram að fjárhæð hans sé endurlánað erlent lánsfé sem skuli endurgreiða að fullu á 25 árum með jöfnum afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. maí 2007. Þá er kveðið á um það í samningi aðila að lántaki veiti skuldareiganda heimild til þess að skuldfæra viðskiptareikning sinn, sem var í íslenskum krónum, hjá Sparisjóðnum í Keflavík fyrir afborgunum og vöxtum og innheimtukostnaði af láninu á gjalddögum. Samkvæmt samningnum var skuldareiganda og heimilt að láta gengistryggingu haldast á gjaldfallinni fjárhæð til greiðsludags. Þá segir og í samningnum að haldist gengistrygging á gjaldfallinni fjárhæð eftir gjalddaga skuli greiða dráttarvexti í samræmi við vaxtalög.

Hinn 10. október 2008 var skilmálum lánssamningsins breytt þannig að á næstu 6 gjalddögum greiddust aðeins vextir og var fyrsti gjalddagi afborgana ákveðinn 1. maí 2009.

Hinn 7. apríl 2009 var skilmálum lánssamningsins aftur breytt á þá leið að á næstu 6 gjalddögum greiddust aðeins vextir og var næsti gjalddagi ákveðinn 1. maí 2010. Skilmálum lánssamningsins var aftur breytt hinn 29. apríl 2009 þannig að á næstu 6 gjalddögum greiddust aðeins vextir og var næsti gjalddagi ákveðinn 1. maí 2009. Hinn 15. október 2009 var skilmálum lánssamningsins enn á ný breytt á þá leið að á næstu 6 gjalddögum greiddust aðeins vextir og var næsti gjalddagi ákveðinn 1. nóvember 2009. Enn var skilmálum lánsins breytt með skilmálabreytingu, dagsettri 21. október 2010, þannig að á næstu 6 gjalddögum greiddust aðeins vextir og var næsti gjalddagi ákveðinn 1. nóvember 2010. Fyrirsögn allra skilmálabreytinganna var „Breyting á greiðsluskilmálum erlends endurláns“ og í þeim öllum var höfuðstóll lánsins einungis tilgreindur í hinum erlendu myntum.

Í samræmi við ákvæði X til bráðabirgða, sbr. 18. gr. laga nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010, var lánið endurreiknað af SpKef miðað við 1. júlí 2011. Fyrir endurútreikning var staða lánsins 33.094.042 krónur en eftir endurútreikning var staða þess 18.596.504 krónur.

Með bréfi stefnda, dagsettu 26. mars 2013, var stefnanda tilkynnt að með hliðsjón af dómafordæmum Hæstaréttar teldist lán stefnanda ekki vera gengistryggt og yrði endurútreikningur þess því ekki leiðréttur frekar.

Með bréfi stefnda, dagsettu 16. maí 2013, ítrekaði stefndi þessa afstöðu sína og enn á ný með bréfi, dagsettu 21. maí 2013.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að framangreindur lánasamningur sé um gengistryggt íslenskt lán en slíkt fari í bága við VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands 9. júní 2011 í málinu nr. 155/2011.

Í VI. kafla laga um vexti og verðtryggingu, sé fjallað um verðtryggingu lánsfjár og sparifjár og þar komi fram í 13. gr. að um heimildir til verðtryggingar á lánsfé og sparifé fari samkvæmt 14. gr. sömu laga, nema lög kveði á um annað. Í 14. gr. laganna komi fram að heimilt sé að verðtryggja sparifé og lánsfé sé grundvöllur verðtryggingarinnar vísitala neysluverðs sem Hagstofa Íslands reikni samkvæmt lögum sem um vísitöluna gildi. Í athugasemdum með 13. og 14. gr. í frumvarpi til laga nr. 38/2001 segi, að samkvæmt 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. frumvarpsins verði ekki heimilt að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við dagsgengi erlendra gjaldmiðla og að rétt sé að taka af allan vafa þar að lútandi.

Í umdeildum lánssamningi komi fram að stefnandi skuldi stefnda þær erlendu myntir sem tilgreindar séu í höfuðstól eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, miðað við sölugengi japanskra jena, svissneskra franka og evra í íslenskum sparisjóðum á gjalddaga eða greiðsludegi, því sem hærra reynist. Brjóti þetta í bága við tilvitnaðar greinar í lögum nr. 38/2001. Ljóst megi vera að skuldbinding stefnandi miðist við að endurgreiða hina tilgreindu fjárhæð í íslenskum krónum en ekki í erlendri mynt. Lánssamningurinn hafi að öllu leyti verið efndur samkvæmt aðalefni sínu í íslenskum krónum og erlendar myntir hafi aldrei skipt um hendur.

Með dómi Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 524/2011 leggi dómurinn til grundvallar því hvort um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum sé að ræða, heiti skuldabréfsins, lánsfjárhæðina, samkvæmt orðalagi skuldabréfsins, og að tilgreining á vaxtaviðmiði við LIBOR-vexti og Eurobor-vexti sé til samræmis við það að um erlent lán sé að ræða. Í fjölmörgum dómum Hæstaréttar komi fram að orðalag í tiltekinni tegund samninga dugi ekki eitt og sér til að komast að niðurstöðu um það hvort lán sé í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, heldur verði jafnframt að líta til þess hvernig aðilar samningsins hefðu í raun efnt hann hvor fyrir sitt leyti.

Í lögum nr. 38/2001 komi hvergi fram hvað teljist vera erlent lán í skilningi laga enda taki lögin aðeins til atriða er varði vexti og verðtryggingu, en ekki skilyrði lánveitinga í öðrum myntum en hinni íslensku krónu. Þó sé tekið sérstaklega fram í lokamálslið 2. gr. laganna að víkja megi frá ákvæðum laganna til hagsbóta fyrir skuldara.

Á Íslandi sé gjaldmiðillinn íslensk króna, sbr. 1. gr. laga nr. 22/1968, um gjaldmiðil Íslands. Lög um gjaldeyrismál nr. 87/1992 taki til þeirra þátta sem varði gjaldeyrismál og gjaldeyrisviðskipti hér á landi. Í 1. gr. þeirra laga komi fram skilgreiningar á því hvaða merkingu orð hafi í lögunum með vísan til þess hvað teljist vera innlent og hvað teljist vera erlent í skilningi laganna. Í 1. tl. 1. mgr. 1. gr. laganna sé skilgreining á því hvað sé talið vera innlendur aðili í merkingu laganna og það sagt vera sérhver maður sem hafi fasta búsetu hér á landi samkvæmt lögum um lögheimili án tillits til ríkisfangs. Í 2. tl. 1. mgr. 1. gr. laganna segi jafnframt að innlendur aðili sé sérhver lögaðili sem skráður sé til heimilis hér á landi á lögmæltan átt, telji heimili sitt vera hér á landi, samkvæmt samþykktum sínum, eða ef raunveruleg framkvæmdastjórn hans er hér á landi. Þá segi í 2. mgr. 2. tl. 1. gr. að erlendur aðili merki alla aðra aðila en innlenda. Í lokamálslið 2. tl. 1. gr. segi svo að innlend verðbréf merki hvers konar framseljanleg kröfuréttindi sem innlendur aðili gefi út, svo sem hlutabréf, arðmiða, skuldabréf, vaxtamiða, hlutdeildarskírteini í verðbréfasjóði, svo og framseljanleg skilríki fyrir eignaréttindum að öðrum eignum en fasteignum eða einstökum lausafjármunum. Um erlend verðbréf gildi sömu merkingar og um innlendar að því tilskildu að þau teljist erlend sé útgefandinn erlendur maður.

Í athugasemdum um einstakar greinar frumvarpsins, sem síðar hafi orðið að lögum, segi m.a. um 1. grein að búseta einstaklings og heimili lögaðila séu lögð til grundvallar skilgreiningu á því hver teljist vera innlendur eða erlendur aðili í skilningi laganna. Þá segi jafnframt: „Rétt er að vekja athygli á því að það fer eftir búsetu útgefanda hvort verðbréf eru flokkuð sem innlend eða erlend en ekki myntinni sem verðbréfið er gefið út í. Þannig sé verðbréf ávallt innlent ef aðili búsettur hér á landi gefi það út og gildi þá einu hvort að það sé gefið út hér á landi, erlendis, í íslenskum krónum eða erlendri mynt. Þessar skilgreiningar séu í samræmi við skilgreiningar OECD.“ Svo segi: „Svipað gildir um erlend lán. Í samræmi við notkun hugtaka í þessu frumvarpi er um að ræða erlent lán þegar innlendur aðili fær lán hjá erlendum aðila. Mynt lánsins ræður hér engu um. Í þeim tilvikum, þegar innlendur aðili tekur lán hjá erlendum aðila og endurlánar lánsféð öðrum innlendum aðila, telst fyrra lánið erlent lán en hið síðara innlent.“

Eins og fram komi í texta lánssamningsins í málinu segi að lánsfjárhæðin sé endurlánað erlent lánsfé. Miðað við framangreinda skilgreiningu á því hvað teljist erlent lán sé ljóst að umþrætt lán sé innlent lán í skilningi laga. Lán stefnanda hjá stefnda sé innlent og þar af leiðandi íslenskt lán í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla, enda segi í fyrrgreindri skilgreiningu á innlendu láni að einu gildi hvort verðbréf sé gefið út hér á landi, erlendis, í íslenskum krónum eða erlendri mynt. Lánið sé innlent og þar af leiðandi íslenskt lán, enda skipti myntin sem bréfið sé gefið út í ekki máli í því sambandi.

Þegar litið sé til þess hvernig stefnandi hafi sannanlega efnt aðalskyldu sína liggi fyrir að lánið hafi verið greitt út í íslenskum krónum, inn á innlendan viðskiptareikning stefnanda og afborganir verið skuldfærðar í íslenskum krónum af innlendum skuldfærslureikningi stefnanda. Hafi ætlun aðila verið að eiga viðskipti með erlendan gjaldeyri hefði þurft að tilgreina gjaldeyrisreikning stefnanda á lánssamninginn og sannanlega ráðstafa þeim erlendu myntum inn á slíkan reikning stefnanda, sem ekki hafi verið reyndin. Líkt og dómaframkvæmd beri með sér ráðist niðurstaða um það hvort lán af þessum toga sé í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðli óhjákvæmilega af ákveðnu heildarmati. Eins og fram hafi komið í dómaframkvæmd undanfarinna ára dugi orðalag og framsetning í samningi ekki eitt og sér til að komast að niðurstöðu heldur verði að líta til þess hvernig aðilar samnings hafi raunverulega efnt hann hvor fyrir sitt leyti. Ef litið er til framkvæmdar á lántöku stefnanda, útgreiðslu lánsins, afborgunarsögu og viðmiðum í undirliggjandi skuldaskjölum og yfirlitum, liggi fyrir að lánið sé tekið í íslenskum krónum, enda hafi engin raunveruleg gjaldeyrisviðskipti átt sér stað milli stefnanda og stefnda. Efndir samningsaðila á aðalskyldum sínum samkvæmt lánasamningnum hafi að öllu leyti falið það í sér að fjárhæðir í íslenskum krónum hafi skipt um hendur og þegar efndir á samningsskyldum séu virtar í heild sé ljóst að aðeins íslenskar krónur hafi skipt um hendur, sem staðfesti að um íslenskt lán sé að ræða, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Þó að stefndi hafi fjármagnað lánið með erlendri lántöku og endurlánað á innlendan neytendamarkað séu lögin skýr um að að slíkt lán teljist innlent og þar af leiðandi íslenskt, en ekki erlent.

Seðlabanki Íslands hafi gefið út svokölluð lýsigögn fyrir bankakerfið og sé tilgangur gagnasöfnunarinnar að fylgjast með þróun bankakerfisins og upplýsingar notaðar í efnahags- og peningalegum tilgangi. Gögnin séu jafnframt notuð við uppgjör á innlendum lánamarkaði og fjármálareikningum sem unnir séu í samstarfi við Hagstofu Íslands. Í 2. gr. upplýsingaritsins séu hugtök skilgreind og komi þar fram að erlend útlán séu skilgreind sem útlán til erlendra aðila og markaðsverðbréf í eigu innlánsstofnana, sem útgefin séu af erlendum aðilum. Innlend útlán og markaðsverðbréf séu skilgreind sem útlán innlánsstofnana til innlendra aðila, eignaleigusamningar við innlenda aðila, svo og ríkisvíxlar, markaðsskuldabréf og hlutabréf í eigu innlánsstofnana, sem útgefin séu af innlendum aðilum.

Í riti Seðlabanka Íslands 30. júní 2011 séu leiðbeiningar með efnahagsyfirliti innlánsstofnana. Þar sé innlent lán skilgreint, sem lán tekið hjá innlendum aðila, án tillits til þess í hvaða gjaldmiðli lánið sé, og lán tekið hjá erlendum aðila, án tillits til þess í hvaða gjaldmiðli lánið sé, skilgreint sem erlent lán. Þrátt fyrir heimildir fjármálafyrirtækja til útlána í erlendum gjaldeyri sé ljóst að slík lánveiting geti aldrei talist erlend lánveiting, þar sem ítrekað komi fram í öllum skilgreiningum að ekki skipti máli í hvaða gjaldmiðli lánið sé þegar litið sé til þess hvort um innlent eða erlent lán sé að ræða. Framangreint rími við þá fullyrðingu að innlendar lánastofnanir geti ekki veitt erlend lán til innlendra aðila og geti lán stefnanda hjá stefnda því ekki verið erlent í skilningi laga. Af því leiði að lán stefnanda hjá stefnda sé innlent og þar af leiðandi íslenskt lán í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla, enda ómögulegt að skilgreina lánið sem erlent samkvæmt lögum.

Fjárkröfu sína, sem stefnandi setti fram í sakaukastefnu, byggir hann á að eftirstöðvar umþrætts lánssamnings séu 5.235.211 krónum lægri, en útreikningur stefnda sýni. Byggir hann kröfu sína á reglum um fullnaðarkvittanir. Stefnandi kveðst hafa greitt af láninu í samræmi við skilmála þess frá 1. maí 2007 fram til 1. nóvember 2008, en eins og fram komi í greinargerð stefnda hafi aðilar samið um það frá þeim tíma, í fimm skipti samtals, til sex mánaða í senn, að stefnandi myndi aðeins greiða vexti af láninu og hafi það verið gert fram til 1. febrúar 2011, þegar ljóst hafi verið að stefndi myndi endurreikna lánið samkvæmt lagafyrirmælum. Á haustmánuðum 2008, þegar ljóst hafi orðið að afborganir gengistryggðra lána hefðu hækkað upp úr öllu valdi, hafi fjármálastofnanir boðið lántökum ýmist að frysta lánin alveg eða frysta afborganir af höfuðstól og greiða bara vexti um tiltekinn tíma. Þegar þessar skilmálabreytingar hafi verið gerðar hafi það verið skilningur beggja aðila að greiðsluvilji væri til staðar og að lánið væri í fullum skilum enda ekki um neinar breytingar á samningskjörum að ræða að öðru leyti. Skilmálabreytingarnar hafi aðeins náð til greiðsluskilmála lánasamningsins og ljóst sé að það hafi verið samningsbundið samkomulag beggja aðila að greiða aðeins vexti um tiltekinn tíma. Þegar þessar skilmálabreytingar hafi verið gerðar hafi það verið skilningur beggja aðila að greiðsluvilji væri til staðar og að lánið væri í fullum skilum enda ekki um neinar breytingar á samningskjörum að ræða að öðru leyti. Skilmálabreytingar hafi aðeins náð til greiðsluskilmála lánasamningsins og ljóst sé að það hafi verið samningsbundið samkomulag beggja aðila að greiða aðeins vexti og fresta afborgunum af höfuðstól í tiltekinn tíma vegna aðstæðna á fjármálamarkaði.

Í ljósi þess að lán stefnanda hafi aldrei farið í vanskil sé óheimilt að reikna vexti afturvirkt á lán, sem hafi verið í skilum, eins og gert hafi verið með endurútreikningi, dagsettum 1. júlí 2011. Breytingar á greiðsluskilmálum hafi verið gerðar í fullu samkomulagi við stefnda, undir hans leiðsögn og samkomulagið, sem aðilar hafi undirritað hafi stefnandi efnt að fullu. Með því sé reglunni um fullnaðarkvittanir fullnægt og þar sem kvittanir um vaxtagreiðslur, greiddar á gjalddögum, liggi fyrir sé uppgjöri á þeim lokið.

Stefnandi kveðst hafa verið í góðri trú um að skuldbindingar hans væru lögmætar og að ekki verði gerð sú krafa til stefnandi að hann þekkti rétta skýringu vaxtalaga fyrir þann tíma sem gengistrygging hafi verið dæmd ólögmæt, í júní 2010. Þá hafi stefndi tekið við greiðslum frá stefnanda samkvæmt greiðslutilkynningum án fyrirvara. Það hljóti að standa stefnda nær að bera þann vaxtamun, sem leitt hafi af ólögmætri gengistryggingu, frekar en stefnanda sem neytanda. Þegar lán stefnanda hafi verið endurreiknað hafi hann þegar greitt 46 greiðslur af láninu og því haft réttmætar væntingar til þess að þeir greiðsluseðlar, sem honum hafi borist, væru réttir. Stefnandi telur jafnframt að stefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki endurreiknað lánið fyrr en mörgum mánuðum eftir gildistöku laga nr. 151/2010.

Stefnandi telur að vaxtamunur, sem felist í stöðu lánsins eftir uppreikning hinn 1. júlí 2011, sé umtalsverður, hvort sem horft sé til upphaflegs höfuðstóls lánsins eða til greiddra vaxta. Byggir stefnandi þetta á eftirfarandi útreikningi: Stefnandi hafi greitt fyrstu 18 gjalddaga af 51 af höfuðstól, samtals 1.060.302 krónur. Næstu 28 gjalddaga hafi stefnandi aðeins greitt vexti, og hafi vaxtagreiðslur af þessum 51 gjalddaga verið samtals 4.160.512 krónur. Byggir stefnandi á því að hann hafi fengið fullnaðarkvittanir fyrir afborgunum sínum af höfuðstól og vöxtum og því skuli draga afborganir hans af höfuðstól frá upphaflegum höfuðstól, sem þannig myndi réttar eftirstöðvar lánsins hinn 1. júlí 2011. Sá höfuðstóll sé 15.218.280 krónur – 1.060.302 krónur = 14.157.978 krónur. Hafi framangreindur útreikningur verið hafður við útreikning réttra eftirstöðva í dómi Hæstaréttar í máli nr. 464/2012. Lánið sé með jöfnum höfuðstólsafborgunum, rétt eins og það sem fjallað sé um í fyrrgreindum hæstaréttardómi. Því megi nota þá aðferð sem þar hafi verið stuðst við til að komast að því hvort um umtalsverða viðbótakröfu hafi verið að ræða. Í fyrrgreindu máli hafi verið talið að 28% viðbótarkrafa væri umtalsverð. Í eftirfarandi útreikningum megi sjá hvert hlutfall viðbótarkröfu stefnanda við endurútreikning lánsins sé, miðað við að greiddar hafi verið 18 afborganir af höfuðstól við endurútreikning:

Upprunalegur höfuðstóll = 15.218.280 kr.

Höfuðstóll eftir 18 afborganir = 14.157.978 kr.

Eftirstöðvar eftir endurútreikning stefnda = 18.596.504 kr.

Viðbótarkrafa stefnda = 4.438.526 kr.

Hlutfall viðbótarkröfu af upprunalegum

höfuðstól = 4.438.526 kr.

15.218.280 kr.

Stefnandi telur ljóst, samkvæmt viðmiðum Hæstaréttar í máli nr. 446/2012 og síðari dómum réttarins, að 29% viðbótarkrafa, umfram það sem útreikningar stefnandi sýni, sé umtalsverð. Framangreindur útreikningur samræmist þeim forsendum sem liggi til grundvallar reiknivél umboðsmanns skuldara, þar sem tekið sé mið af leiðbeiningum sem komi fram í dómum Hæstaréttar í málinu nr. 464/2012 og máli nr. 600/2011. Stefnandi kveður að hefði lánið sannanlega verið veitt í erlendum myntum hefðu gengissveiflur aldrei haft áhrif á endurgreiðslu af höfuðstól heldur aðeins breytingar á vöxtum. Stefndi hafi ekki sýnt fram á það með hvaða hætti höfuðstóll hinna erlendu mynta hafi getað hækkað eins og raun beri vitni, hefði lánsfjárhæðin ekki verið gengistryggð. Það sé í raun ómögulegt að halda því fram að lánið sé í erlendum myntum, án tengingar við gengisvísitölu, ef útborgun og endurgreiðsla á því miðast við mismunandi gengisvísitölur útgáfudags, útborgunardags, eða gjalddaga afborgunardags.

Samkvæmt kaupnótu bankans vegna umþrætts láns, sem ber heitið fjölmyntalán, sé höfuðstóll hinna erlendu mynta tilgreindur sem hlutfall þeirra og hann umreiknaður í íslenskar krónur miðað við gengi myntanna, sem einnig sé tilgreint í skjalinu. Þar segi að gengi hinna erlendu mynta sé japanskt jen 0,5634, svissneskur franki 54,4 og evra 88,08. Gera verði ráð fyrir því að bankinn hafi verið að kaupa hinn erlenda gjaldeyri af lántaka og ætti höfuðstóll lánsins því að miðast við kaupgengi hinna erlendu mynta hjá Seðlabanka Íslands þann dag. Ef skoðað er hvert gengi þessara gjaldmiðla hafi verið hjá Seðlabanka Íslands, hvort sem um ræði kaup-, sölu- eða miðgengi, megi sjá að gengi stefnda sé ekki í samræmi við skráð gengi Seðlabankans þann dag. Mismunur á höfuðstól lánsins eftir því hvort miðað sé við gengi bankans eða gengi Seðlabankans bæði á útgáfudegi lánsins, 28. mars 207, og útborgunardegi, 29. mars 2007, sé augljós. Samkvæmt gengi bankans hafi höfuðstólsfjárhæð á útgáfudegi verið 15.218.280 krónur, en 15.244.920 krónur, samkvæmt miðgengi miðað við gengisskráningu Seðlabankans sama dag og 15.202.110 krónur, samkvæmt kaupgengi Seðlabankans. Miðað við miðgengi Seðlabankans á útborgunardegi hafi fjárhæð lánsins átt að vera 15.245.010 krónur og 15.202.200 krónur, samkvæmt kaupgengi Seðlabankans sama dag. Sýni þetta ótvírætt að lánið sé gengistryggt, því að öðrum kosti hefði útborgun þess verið, miðuð við gengi gjaldmiðlanna á útborgunardegi við umbreytingu fjárhæðarinnar í íslenskar krónur, 15.202.200 krónur, eða rúmlega 16.000 krónum lægri en sú fjárhæð sem greidd hafi verið út.

Stefnandi kveðst hafa leitað til stefnda um að taka lán í íslenskum krónum bundnu við gengi erlendra gjaldmiðla, enda hafi umræðan hjá fjármálastofnunum og opinberum aðilum verið í þá veru að engu máli skipti í hvaða búningi fjármálagjörningur væri settur fram þegar um væri að ræða einstaklinga sem hefðu tekjur sínar í íslenskum krónum. Þeir væru þá að taka íslenskt lán í íslenskum krónum sem væru gengistryggðar. Hins vegar hafi stefndi notað samningsform útbúið af bankanum. Skilmálar lánssamningsins hafi verið samdir fyrir fram af lánveitanda og hafi stefnandi, sem neytandi, ekkert haft um efni samningsskilmálanna að segja. Því sé um að ræða samningsskilmála, sem ekki hafi verið samið um sérstaklega í skilningi laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Í neytendaverndarákvæði b-liðar 36. gr. þeirra laga sé að finna reglur sem varði skýrleika samninga og túlkun þeirra, en þar segi í 1. mgr. að komi upp vafi um merkingu samnings sem nefndur er í 1. mgr. 36. gr. a, skuli túlka samninginn neytandanum í hag. Í samræmi við það verði að skoða samninginn heildstætt þegar ljóst sé að samningsskilmálar séu óskýrir og ágreiningur sé um skýringu á texta samningsins.

Í umþrættum lánssamningi liggi fyrir að stefnandi hefði val um það að greiða af samningnum í erlendum myntum eða íslenskum krónum, enda komi það skýrt fram í samningnum að stefnandi viðurkenni að skulda stefnda tilgreindar erlendar fjárhæðir eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, miðað við sölugengi hinna erlendu mynta. Ekki sé hægt að líta öðru vísi á en að samningsákvæðið sé óskýrt. Slíkt samningsákvæði hefði augljóslega verið óþarft hefði vilji aðila staðið til þess að samningurinn væri um lán í erlendum myntum. Sú staðreynd að fjárhæð hinna íslensku króna sé ekki tilgreind sérstaklega eigi ekki að leiða til þess að túlkunarreglur samningalaga gildi ekki þegar samningsákvæðin séu óskýr og ekki liggi fyrir hverjar skyldurnar séu samkvæmt þeim. Samkvæmt andskýringarreglunni beri að jafnaði að skýra samningsákvæði sem séu umdeilanleg eða óljós þeim aðila í óhag sem samið hafi þau einhliða.

Um lagarök vísar stefnandi til 25. gr. og 29. gr., sbr. 27. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 151/2010, um umboðsmann skuldara, laga nr. 87/1992, um gjaldeyrismál og laga nr. 161/202, um fjármálafyrirtæki. Þá vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að framangreindur lánssamningur, sem ber númerið 13009, sé lán í erlendri mynt, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 524/2011 og 332/2012. Þess vegna eigi ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, ekki við, enda sé ekki um að ræða verðtryggingu samningsfjárhæðarinnar í skilningi VI. kafla nefndra laga, sbr. einkum 1. mgr. 13. gr. laganna, þar sem kveðið sé á um að ákvæði kaflans taki eingöngu til skuldbindinga í íslenskum krónum.

Skuldbinding stefnanda samkvæmt lánssamningnum hafi verið ákveðin í japönskum jenum, svissneskum frönkum og evrum og fjárhæðin tilgreind í þeim gjaldmiðlum. Jafnframt sé ljóst að í lánssamningnum sé hvergi minnst á skuldbindingu í íslenskum krónum og engin krónufjárhæð tilgreind. Sé því hafið yfir vafa að lánssamningurinn falli utan gildissviðs laga nr. 38/2001.

Í lögum nr. 38/2001 sé ekki að finna skilgreiningu á því hvað teljist vera „skuldbinding um lánsfé í íslenskum krónum“. Af því leiði að túlka verði skuldbindingu aðila í hvert og eitt skipti samkvæmt fyrirliggjandi samningi og orðalagi hans. Við þá túlkun verði að horfa til grundvallarreglu samningaréttar um samningsfrelsi aðila, en af henni leiði m.a. að allar takmarkanir frá henni verði að túlka þröngt. Þá hafi því verið slegið föstu af Hæstarétti Íslands að við þetta mat þurfi fyrst og fremst að líta til forms þess gernings sem liggi til grundvallar skuldbindingunni. Hafi rétturinn lagt á það áherslu að hér skipti einkum máli hvernig sjálf skuldbindingin sé tilgreind í viðkomandi löggerningi. Ef lánsfjárhæðin er tilgreind á forsíðu lánssamnings í erlendri mynt hafi hann talið að þeir samningar séu um skuldbindingar í erlendri mynt. Ef formskilyrðið er ekki uppfyllt, þ.e. að í lánssamningi sé getið um lánsfjárhæðina sem jafnvirði íslenskra króna og aðeins getið um hlutföll hinna erlendu mynta, hafi Hæstiréttur horft til þess hvernig aðilar hafi efnt samningsskyldur sínar. Í umþrættum lánssamningi sé fjárhæð lánsins tilgreind í hinum erlendu myntum, þ.e. 10.600 japönskum jenum, 84.000 svissneskum frönkum og 53.000 evrum, og því þurfi ekki að horfa til þess hvernig aðilar samningsins hafi efnt samningsskyldur sínar heldur feli formið í sér að um sé að ræða skuldbindingu í erlendum myntum.

Stefndi byggir á því að sannanlega sé um að ræða skuldbindingu í erlendri mynt. Í þessu samhengi sé lögð áhersla á að í fyrirsögn lánaskjalsins segi að það sé „Lánssamningur í erlendri mynt“. Lánsfjárhæð sé tilgreind í erlendri mynt og sé jafnvirði hennar í íslenskum krónum hvergi tilgreint. Þá hafi hin erlenda lánsfjárhæð verið tilgreind sú sama við útgreiðslu lánsins og í lánssamningnum, auk þess sem gengi fjárhæðarinnar hafi verið sérstaklega tilgreint. Framangreint sé ótvírætt til marks um að lánveitingin sé í erlendri mynt, sem fái jafnframt stoð í ákvæðum lánssamningsins. Á forsíðu hans komi skýrum orðum fram, að um sé að ræða „lánssamning í erlendri mynt“. Í þessu felist skýr yfirlýsing beggja aðila um að lánið hafi ekki verið veitt í íslenskum krónum heldur erlendri mynt. Í upphafi lánssamningsins komi skýrt fram að stefndi láni stefnanda 10.600 japönsk jen, 84.000 svissneska franka og 50.000 evrur. Að mati stefnda felist í þessu að stefnandi hafi samþykkt að undirgangast skuldbindingu um að taka lán í erlendum gjaldmiðlum en ekki íslenskum krónum.

Í lánssamningnum komi fram skylda stefnanda til að greiða vexti af láninu. Samkvæmt samningnum lofi stefnandi að greiða stefnda eins mánaða LIBOR-vexti eins og þeir séu ákveðnir fyrir viðkomandi gjaldmiðil á alþjóðlegum fjármagnsmarkaði og til viðbótar fast vaxtaálag 2,75%. Vextirnir séu breytilegir og ákveðist síðan fyrir fram miðað við skráða LIBOR-vexti samkvæmt framansögðu kl. 10:00 GMT tveimur virkum dögum fyrir upphaf næsta vaxtatímabils. Með umræddri skammstöfun sé átt við vexti á millibankamarkaði í London. Skuldbinding stefnanda felist samkvæmt þessu ekki í greiðslu vaxta á íslenskar krónur en þá væru tilgreindir Reibor-vextir. Ljóst sé að ef ætlun aðila hefur verið að miða við íslenskar krónur hefði skuldbindingin byggst á stýrivöxtum Seðlabanka Íslands og vextirnir þannig orðið umtalsvert hærri en samkvæmt fyrirliggjandi samningi. Í ljósi framangreinds byggi stefndi á því að skilgreina verði skuldbindingu aðila, samkvæmt lánssamningnum, sem skuldbindingu í erlendri mynt, en ekki í íslenskum krónum.

Skilmálum samningsins hafi verið breytt fimm sinnum frá 10. október 2008 til 21. október 2010. Sé litið til skilmálabreytinga lánssamningsins sé fyrirsögn þeirra: „Breyting á greiðsluskilmálum erlends endurláns.“ Í öllum þessum skilmálabreytingum sé getið um höfuðstól lánsins í hinum erlendu myntum og sé hvergi minnst á jafnvirðisfjárhæð þeirra í íslenskum krónum.

Jafnframt beri að líta til þess að til tryggingar hinni erlendu skuldbindingu hafi stefnandi gefið út tryggingarbréf í erlendri mynt, tryggt með veði í fasteign stefnanda. Á forsíðu tryggingarbréfsins komi skýrt fram að um tryggingarbréf í erlendri mynt sé að ræða og í upphafi þess sé lánsfjárhæðin tilgreind í svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum. Tryggingarbréfið sé undirritað af stefnanda 23. mars 2007. Renni þetta enn fremur stoðum undir þá fullyrðingu stefnda að umþrættur lánssamningur sé í erlendri mynt en ekki í íslenskum krónum.

Framangreind atriði varpi skýru ljósi á þá staðreynd að skuldbinding stefnanda, samkvæmt lánssamningi aðila, sé í erlendum myntum en ekki í íslenskum krónum. Þegar af þeirri ástæðu eigi ákvæði laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, ekki við um skuldbindinguna. Vísar stefndi til dóms Hæstaréttar, dagsetts 10. október 2013 í máli nr. 194/2013, þessu til stuðnings.

Hæstiréttur hafi mótað þá afstöðu að ef lánsfjárhæð er tilgreind í hinum erlendu myntum og form og efni samningsins ber ótvírætt með sér að um sé að ræða lán í erlendum myntum breyti það engu þó að vísað sé til jafnvirðis lánsfjárhæðarinnar í íslenskum krónum í samningi, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 446/2013. Stefndi mótmælir því að ákveðin samningsákvæði lánssamningsins leiði til þess að ekki sé unnt að líta svo á að um erlent lán sé að ræða, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 194/2013. Í því máli hafi verið talið að svipuð samningsákvæði hnekktu ekki skýrri tilgreiningu lánsfjárhæðarinnar í erlendum myntum í samningnum. Auk framangreinds sé það í andstöðu við viðurkennd sjónarmið um samningsfrelsi að lögð sé skylda á lánveitanda að greiða út fjármunina í hinni erlendu mynt, eða á gjaldeyrisreikning, til þess að um lánsskuldbindingu í erlendri mynt sé að ræða. Enn síður geti gildi samningsins verið háð því að lánveitandi gangi gegn fyrirmælum lántaka um útborgun láns. Í þessu sambandi verði að horfa til þess að niðurstaðan í fjárhagslegu tilliti sé sú sama þegar lánið hafi verið greitt út, hvort heldur fyrir lánveitanda eða lántaka. Sömu sjónarmið eigi við um greiðslu afborgana og vaxta að breyttu breytanda. Í öllu falli geti greiðsla lánsins aldrei leitt til þess að lánið teljist í íslenskum krónum þegar svo sé ástatt að lánsfjárhæðin, og þar með lánsskuldbindingin, sé í grunninn tiltekin í hinni erlendu mynt svo sem hér sé ástatt, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 520/2011, nr. 551/2011 og nr. 552/2011.

Stefndi kveður umþrættan lánssamning ekki lúta ákvæðum laga um gjaldeyrismál. Ekki sé hægt að hafa framangreind lög og lögskýringargögn þeirra til hliðsjónar þegar lagt sé mat á hvort lánssamningur sé erlent lán eða gengistryggt lán, þar sem umþrættur lánssamningur sé ekki skuldabréf/verðbréf í skilningi laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, heldur lánssamningur í skilningi laga nr. 21/1994, um neytendalán. Skilgreining á hugtakinu erlent lán í fyrrgreindum lögum um gjaldeyrismál sé einungis til þess gerð að gæta skýrleika og greina á milli lántöku innanlands og erlendis, en ekki til að skapa almenna lagalega skilgreiningu hugtaksins. Ekki sé unnt að draga þá ályktun af framangreindu að skilgreining frumvarps til laga um gjaldeyrismál á hugtakinu „erlent lán“ sé lagaleg skilgreining þess samkvæmt íslenskum rétti. Innlendar fjármálastofnanir geti veitt erlend lán, sbr. til hliðsjónar umfjöllun í dómum Hæstaréttar í málunum nr. 50/2012, 524/2011 og 194/2013.

Stefndi leggur áherslu á að gera verði greinarmun á skilgreiningu Seðlabanka Íslands á innlendum lánaviðskiptum og lánssamningi í erlendri mynt. Ekki sé unnt að setja samasemmerki við það að lánsviðskipti stefnda sem íslensks fjármálafyrirtækis séu innlend og að umþrætt lán sé í íslenskum krónum.

Stefnandi hafi raunverulega fengið lán í erlendum myntum og stefndi hafi verið skuldbundinn sínum lánardrottni í erlendum myntum. Aðilar hafi gert með sér gagnkvæman samning í erlendum myntum sem samkvæmt meginreglu samningaréttarins skuli standa óbreyttur. Meginreglan um samningsfrelsi sé grundvallarregla í íslenskum rétti og sé ljóst að takmarkanir á því verði almennt ekki gerðar nema með settum lögum. Í ljósi þessa, og með vísan til þess sem að framan greini, verði að telja að stefnandi sé skuldbundinn samkvæmt skýru orðalagi samningsins um að lánið sé í hinum tilgreindu erlendu myntum.

Stefndi mótmælti umfjöllun stefnanda í sakaukastefnu um þau atriði sem þegar hefðu verið gerð skil á í stefnu og greinargerð í aðalsök, sem of seint fram komnum. Framlögð gögn þurfi að vera í samræmi við þær málsástæður sem komi fram í stefnu í aðalsök, en 29. gr. laga nr. 91/1991, um aukningu sakar, sé ekki til þess fallin að veita stefnanda svigrúm til að koma að andsvörum við greinargerð stefnda og viðbótargögnum eða viðbótarrökstuðningi við þær dómkröfur sem fjallað sé um í stefnu. Heimildin sé bundin við það að auka við fyrri kröfur en ekki bæta við málsástæðum og gögnum til stuðnings fyrri kröfu.

Stefndi mótmælir, sem bæði rangri og of seint fram kominni, þeirri málsástæðu stefnanda að ef stefndi hefði verið að kaupa hinn erlenda gjaldeyri af stefnanda hefði höfuðstóll lánsins átt að miðast við kaupgengi hinna erlendu mynta hjá Seðlabanka Íslands þann dag. Kaupgengi það sem stefnandi vísi til sé hið birta opinbera viðmiðunargengi sem Seðlabanka Íslands beri lagaskylda til að skrá, sbr. 19. gr. laga nr. 36/2001. Í ákvæðinu segi að það gengi skuli notað til viðmiðunar í opinberum samningum, dómsmálum og öðrum samningum milli aðila þegar engin önnur gengisviðmiðun sé sérstaklega tiltekin. Við kaup á þeim gjaldmiðli sem stefnandi hafi fengið að láni hjá Sparisjóðnum í Keflavík og sparisjóðurinn hafi keypt til að greiða stefnanda út í íslenskum krónum, hafi verið tekið mið af gengi (kvóta) á millibankamarkaði, en upplýsingar um það séu fengnar hjá Sparisjóðabankanum sem hafi verið á millibankamarkaði og hafi séð um alla gengisöflun fyrir sparisjóðakerfið. Seðlabanki Íslands birti einu sinni á dag upplýsingar um viðmiðunargengi en Sparisjóðabankinn hafi vaktað gengisbreytingar frá opnun markaðar til lokunar. Þetta útskýri þann mun sem sé á viðmiðunargengi Seðlabanka Íslands og kaupgengi Sparisjóðsins í Keflavík á erlendri mynt hinn 28. mars 2007.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda, að tilgreining lánsfjárhæðar hafi verið óskýr og efndir skuldbindingarinnar sýni að samið hafi verið um lán í íslenskum krónum, sem of seint fram kominni og rangri. Lánssamningurinn sé skýr um það að lán hafi verið tekið í erlendum myntum. Lánsfjárhæðin hafi verið tilgreind í hinum erlendu myntum á forsíðu og hvergi getið um jafnvirði hennar í íslenskri krónu. Heiti lánssamningsins sé „Lánssamningur í erlendri mynt“ og hafi lánið borið LIBOR-vexti. Dómaframkvæmd Hæstaréttar styðji málsástæðu stefnda.

Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda, að samningsskilmálar lánssamningsins hafi verið óskýrir og tilvísun hans til 36. gr.laga nr. 7/1936, sem ósönnuðum og of seint fram komnum. Vísar stefndi til meginreglu samningsréttar um efndaskyldu loforða. Allar undantekningar á þeirri reglu beri einungis að beita í algerum undantekningartilvikum.

Stefndi mótmælir og túlkun stefnanda á dómaframkvæmd Hæstaréttar. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar um erlenda lánssamninga og gengistryggða megi ráða að algert lykilatriði sé hvort hinar erlendu fjárhæðir séu tilgreindar í lánssamningnum eða ekki. Eins og áður hafi komið fram hafi lánsfjárhæð í hinum umþrætta lánssamningi eingöngu verið tilgreind í hinum erlendu myntum og hafi jafnvirði hennar í íslenskum krónum hvergi verið tilgreind.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að umþrættur lánssamningur sé um lán í erlendri mynt, sbr. dóma Hæstaréttar í málunum nr. 524/2011 og nr. 332/2012. Þess vegna eigi ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, ekki við, enda sé ekki um að ræða verðtryggingu samningsfjárhæðarinnar í skilningi laganna. Vísar stefndi einkum til 1. mgr. 13. gr. laga nr. 38/2001, þar sem kveðið sé á um að ákvæði kaflans taki eingöngu til skuldbindinga í íslenskum krónum. Lán stefnanda hafi verið endurreiknað miðað við 1. júlí 2011, samkvæmt ákvæði X til bráðabirgða, sbr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Fyrir endurútreikning lánsins hafi staða þess verið 33.094.042 krónur, en eftir útreikninginn 18.596.504 krónur. Í kjölfar dóma Hæstaréttar í málum nr. 524/2011 og nr. 332/2012 hafi stefnanda verið tilkynnt með bréfi, dagsettu 26. mars 2013, að með hliðsjón af dómafordæmum Hæstaréttar teldist lán hans ekki vera gengistryggt, þar sem lánsfjárhæðin væri tilgreind í hinum erlendu myntum, heldur lán í erlendri mynt, og yrði endurútreikningurinn því ekki leiðréttur frekar. Með bréfum, dagsettum 16. maí 2013 og 21. maí 2013, hafi stefndi ítrekað þá afstöðu sína.

Telji dómurinn að um ólögmætt gengistryggt lán sé að ræða, sem beri að endurreikna, mótmælir stefndi því að skilyrði séu fyrir hendi til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu. Við mat á því hvort svo standi á að efni séu til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu, hafi Hæstiréttur í fyrsta lagi litið til þess hvort skuldari hafi verið í góðri trú og þannig hvorki vitað né mátt vita að greiðsla hans á vöxtum væri ófullnægjandi þegar hann hafi innt hana af hendi. Þá hafi verið litið til þess hvort sá munur hafi verið á aðstöðu aðila að það réttlæti að hafna viðbótarkröfu um vexti, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, og í framhaldi af því hvorum stæði nær að bera áhættu af þeim mistökum sem leitt hafi til þess að vangreitt hafi verið. Í þeim efnum hafi einkum verið litið til þess hvort festa hafi verið komin á framkvæmd samningsins, hversu langur tími hafi liðið frá því að mistök hafi komi fram þar til krafa hafi verið höfð uppi, hvorum aðila megi fremur kenna um mistökin, hvort samningssambandið sé í eðli sínu einfalt eða flókið og hvert sé umfang viðbótarkröfu. Öll þessi atriði skipti máli og ekkert eitt þeirra geti ráðið úrslitum um hvort vikið skuli frá meginreglunni um að kröfuhafi eigi rétt til viðbótargreiðslu. Þar ráði heildarmat, en því verulegra sem óhagræði skuldarans yrði af viðbótargreiðslu, því sterkari séu rökin til að víkja frá meginreglunni.

Í áðurnefndum dómum Hæstaréttar í málunum nr. 600/2011, 464/2012 og 50/2013 hafi verið um ólögmæt erlend lán að ræða. Í þeim málum hafi mátt rekja villu skuldara til mistaka kröfuhafa. Þá hafi skuldari verið í góðri trú, auk þess sem mistökin hafi ekki verið leiðrétt þegar í stað. Í því ljósi eigi framangreind dómafordæmi ekki við í þessu máli.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda sem rangri að lánsfjárhæð hafi eftir endurútreikning verið 14.157.978 krónur og telur að aðferð stefnanda við endurreikning lánsins samræmist ekki dómafordæmum. Byggir stefndi á því að staða umþrætts láns hinn 1. júlí 2011 hefði aldrei getað verið lægri fjárhæð en 14.384.555 krónur miðað við að stefnandi eigi ekki fullnaðarkvittanir eftir 1. febrúar 2011, en þann dag hafi stefnandi hætt að greiða af láninu.

Samkvæmt endurútreikningi stefnda, með hliðsjón af 18. gr. laga nr. 38/2001 og framangreindum dómafordæmum Hæstaréttar, hafi staða lánsins hinn 1. júlí 2011 verið 14.384.555 krónur. Stefndi dragi allar afborganir auk gjalda frá höfuðstól lánsins, samtals 14.073.759 krónur, og reikni seðlabankavexti á fjárhæðina frá 1. febrúar til 1. júlí 2011, samtals 310.796 krónur. Í ljósi þess að viðurkenningarkrafa stefnanda um stöðu lánsins sé röng beri þegar af þeim ástæðum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, laga nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, og til almennra reglna kröfuréttar og samningaréttar.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir stefndi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnanda.

V

Í máli þessu greinir aðila á um hvort framangreindur lánssamningur, dagsettur 28. mars 2007, sem upphaflega var gerður milli Sparisjóðsins í Keflavík og stefnanda, sé skuld í erlendum myntum eða hvort um sé að ræða skuld í íslenskum krónum sem bundin sé með ólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla, í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Eins og greinir í forsendum dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 fer skuldbinding í erlendum gjaldmiðlum ekki gegn ákvæðum 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt þeim er hins vegar óheimilt að verðtryggja lánsfé í íslenskum krónum á þann hátt að það sé bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Af orðalagi ákvæðanna og lögskýringargögnum verður ráðið að við úrlausn á því, hvort um sé að ræða skuldbindingu í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðli eða gjaldmiðlum, verði fyrst og fremst að líta til forms og meginefnis þeirra gerninga sem liggja til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skiptir einkum máli hvernig sjálf skuldbindinginn er tilgreind í þeim.

Umdeildum lánssamningi hefur verið líst hér að framan og eins og þar greinir bar fyrirsögn lánssamningsins, sem mál þetta varðar, með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum myntum. Enn fremur var skuldbindingin þar nákvæmlega tilgreind í japönskum jenum, svissneskum frönkum og evrum eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, án þess að fjárhæðin í íslenskum krónum væri þar tilgreind. Engin breyting varð á tilgreiningu skuldarinnar að þessu leyti þegar skilmálum lánssamningsins var síðar breytt.

Með skírskotun til þess að heiti lánssamningsins bar með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum myntum, og enn frekar að þar var hún nákvæmlega tilgreind í þeim þremur gjaldmiðlum sem að framan greinir, verður að telja að í lánssamningi þeim sem hér um ræðir felist skuldbinding í erlendum myntum, sem ekki sé í andstöðu við reglur laga nr. 38/2001, sbr. fyrrgreinda dóma Hæstaréttar. Samkvæmt því verður að hafna aðalkröfu stefnanda um að viðurkennt verði að lánssamningurinn feli í sér skuldbindingu í íslenskum krónum, sem verðtryggður sé þannig að fjárhæð hans sé bundin við gengi erlendra gjaldmiðla, í andstöðu við 13., sbr. 14. gr., laga nr. 38/2001.

Stefnandi gerir og kröfu um að viðurkennt verði að eftirstöðvar lánssamningsins frá 28. mars 2007 hafi þann 1. júlí 2011 verið 14.157.978 krónur. Þessa kröfu sína byggir stefnandi eingöngu á því að umdeildur lánssamningur hafi verið gerður í íslenskum krónum og því hafi endurreikningur stefnda á láninu, í samræmi við ákvæði X í lögum nr. 38/2001, ekki verið réttur. Með því að þegar hefur verið hafnað þeirri kröfu stefnanda að umþrætt lán hafi verið í íslenskum krónum, bundið gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, verður, eins og stefnandi hagar málatilbúnaði sínum, þegar af þeim sökum að hafna þessari kröfu stefnanda.

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýkn af kröfum stefnanda, N-kk-ef S-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf