E-4210/2015

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 1. desember 2015, var dómtekið 25. janúar sl. Stefnandi er Vagneignir ehf., Vagnhöfða 23 í Reykjavík og stefndi er Bílaþvottur ehf., Blikavöllum 5 í Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 7.688.186 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 546.322 kr. frá 1. júní 2015, af 1.968.451 kr. frá 1. júlí 2015, af 3.394.233 kr. frá 1. ágúst 2015, af 4.822.340 kr. frá 1. september 2015, af 6.258.086 kr. frá 1. október 2015 og af 7.688.186 kr. frá 1. nóvember.2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Í báðum tilvikum krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Atvik máls og ágreiningsefni

Þann 21. júní 2013 gerðu aðilar þessa máls með sér samning um að stefndi leigði af stefnanda 700 m2 atvinnuhúsnæði við Blikavelli 5 í Sandgerði, auk um 15 m2 skrifstofurýmis og 23 bílastæði við húsnæðið. Samningurinn var tímabundinn frá 1. janúar 2013 til 31. desember 2018 og segir í 1. mgr. 4. gr. hans að um uppsögn fari eftir húsaleigulögum nr. 36/1994, með áorðnum breytingum.

Þá segir í 2. mgr. sömu greinar að stefndi hafi verið upplýstur um að stefnandi sé eigandi bílaleigunnar Bergs ehf. sem stefndi hafi gert þjónustusamning við um þrif og þjónustu á bílum bílaleigunnar. Þá eru í sömu grein eftirfarandi ákvæði um forsendur samningsins: „Það er forsenda fyrir leigusamningi þessum að leigutaki sinni þjónustu og viðmóti gagnvart bílaleigunni Berg ehf. til jafns við bílaleiguna Geysi sem einnig er með sambærilegan þjónustusamning við leigutaka í sama húsnæði. // Komi til þess að leigutaki segi þjónustusamningi sínum við bílaleiguna Berg upp og/eða að bílaleigan Berg segi upp þjónustusamningi sínum við leigutaka, hefur hvor aðili fyrir sig (leigutaki og/eða leigusali) heimild til að segja þessum leigusamningi upp með sama fyrirvara og uppsögn þjónustusamnings kveður á um.“

Samkvæmt 5. gr. leigusamningsins var leigan 1.076.705 kr. á mánuði, sem skyldi greiðast fyrir fram 1. hvers mánaðar en eindagi skyldi vera fimm dögum síðar. Fjárhæð leigunnar skyldi taka breytingum í takt við vísitölu neysluverðs.

Samningurinn við bílaleiguna Berg sem vísað er til í samningnum er gerður sama dag og leigusamningurinn. Með þeim samningi tekur stefnandi að sér að þrífa bifreiðar bílaleigunnar Sixt á Keflavíkurflugvelli samkvæmt skipulagi sem sagt er vera lýst nánar í fylgiskjali með samningnum, sem ekki er meðal dómsskjala. Þá skyldi stefnandi sinna smáviðhaldi bifreiðanna, ef óskað yrði eftir því, svo sem að skipta um perur og þurrkublöð. Í 3. gr. samningsins segir að áætlað sé að 4500 bifreiðar verði þrifnar samkvæmt samningnum. Þá er í ákvæðinu kveðið á um afslátt af þrifunum verði bifreiðarnar fleiri. Í 4. gr. segir að verðið fyrir þrif hverrar bifreiðar sé 4.818 kr. án virðisaukaskatts, sem endurskoðað skuli 1. janúar ár hvert. Gildistími samningsins er sá sami og húsaleigusamningsins, eða til 31. desember 2018, þó þannig að hvor aðili um sig gat sagt samningnum upp á samningstímanum með sex mánaða fyrirvara.

Um tengsl stefnanda og bílaleigunnar Bergs ehf. liggur fyrir að þau eru bæði í eigu sama aðila. Þá liggur jafnframt fyrir að eignarhald stefnda og Bílaleigunnar Geysis, sem leigði hluta af sama húsnæði og stefndi af stefnanda, er á hendi eins og sama aðila.

Bílaleigan Berg ehf. sagði upp þjónustusamningnum við stefnda í lok apríl 2015 með sex mánaða fyrirvara og ekki er deilt um að bílaleigan hætti að koma með bíla í þvott til stefnda um miðjan maí það ár. Um mánuði eftir uppsögn framangreinds þjónustusamnings sagði stefnandi stefnda upp húsaleigusamningnum með sama fyrirvara, þ.e. sex mánaða fyrirvara, og skyldu lok samningsins samkvæmt því vera í lok nóvember.

Stefndi hætti að greiða húsaleigu samkvæmt samningnum eftir að honum var sagt upp og er óumdeilt að hann greiddi ekki húsaleigu eftir 1. júní 2015 og jafnframt að hann rýmdi ekki húsnæðið fyrr en uppsagnarfresturinn rann út, í lok nóvember sama ár. Stefnandi sendi stefnda innheimtuviðvörun 4. september 2015 og áskildi sér rétt til að rifta samningnum ef greiðslur bærust ekki innan 10 daga. Stefndi greiddi ekki innan tilskilins frest og hafnaði boði stefnanda um að afhenda húsnæðið fyrir lok samningstímans gegn niðurfellingu leigu. Þá má af bréfaskiptum aðila frá þessum tíma ráða að stefndi taldi sig ekki standa í skuld við stefnanda.

Stefnandi lýsti yfir riftun leigusamningsins með bréfi lögmanns stefnanda dagsettu 5. október 2015 og var skorað á stefnda að rýma húsnæðið innan sjö daga frá dagsetningu bréfsins. Stefndi mótmælti riftuninni bréflega degi síðar. Í bréfinu kemur fram að stefndi telji forsendur samnings aðila um húsaleigu vera þá að stefndi annaðist þvott á bílum fyrir bílaleiguna Berg ehf. Á því hafi orðið misbrestur sem stefnandi beri ábyrgð á.

Stefndi var áfram í húsnæðinu út uppsagnarfrestinn. Stefnandi kveðst höfða þetta mál til innheimtu ógreiddrar húsaleigu. Stefndi andmælir því að um eiginlega húsaleiguskuld sé að ræða og leggur í atvikalýsingu greinargerðar sinnar áherslu á að leigusamningurinn hafi verið hluti af stærri rammasamningi aðila og órjúfanlega tengur því að bílaleigan Berg stæði við sinn hluta þjónustusamnings um þrif stefnda á bifreiðum bílaleigunnar.

Vitnið M-kk-nf V-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnda, gaf skýrslu fyrir dómi í upphafi aðalmeðferðar.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst greiðslu vangoldinnar húsaleiguskuldar og vísar til samnings aðila um leigu stefnda á húsnæði stefnanda að Blikavöllum 5, dagsettur 21. júní 2013. Stefnandi hafi sagt stefnda upp leigu á húsnæði í lok maí 2015 með sex mánaða fyrirvara og stefnda hafi borið að greiða leigu í samræmi við ákvæði samningsins þar til uppsagnarfrestur rynni út. Það hafi stefndi hins vegar ekki gert og hvorki gefið skýringar á vanskilum sínum né orðið við ítrekuðum greiðsluáskorunum. Auk þess hafi hann hafnað tilboðum stefnanda um að afhenda húsnæðið áður en samningstími rynni út gegn því að stefnandi félli frá kröfu um húsaleigu fyrir þann tíma.

Óumdeilt sé að stefndi hafi verið með húsnæðið á leigu og til afnota þann tíma sem krafan tilgreinir og stefnda beri að greiða þá reikninga sem gefnir voru út á leigutíma enda hafi stefndi aldrei mótmælt greiðsluskyldu sinni. Kröfuna sundurliðar hann með eftirfarandi hætti:

Staða viðskiptareiknings 30.5.2015 -871.822 kr.

Gjalddagi leigu 1.6.2015 1.418.144 kr.

Gjalddagi leigu 1.7.2015 1.422.129 kr.

Gjalddagi leigu 1.8.2015 1.425.782 kr.

Gjalddagi leigu 1.9.2015 1.428.107 kr.

Gjalddagi leigu 1.10.2015 1.435.746 kr.

Gjalddagi leigu 1.11.2015 1.430.100 kr.

Samtals: 7.688.186 kr.

Stefnandi byggir á því að framangreind skuld hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir og áskoranir stefnanda á stefnda þar um. Um lagarök vísar hann til meginreglu samningaréttar um að samningar skuli standa, samningalaga, nr. 7/1936, meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í VI. og VII. kafla laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, sbr. einkum 51. gr. þeirra sem fjalli um úrræði seljanda vegna vanefnda kaupanda. Dráttarvaxtakröfu sína styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Um upphafstíma dráttarvaxta vísar stefnandi til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en upphafstími dráttarvaxta sé miðaður við gjalddaga útgefinna reikninga, sem er 1. hvers mánaðar samkvæmt samningi aðila.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að samningar skuli standa. Þegar litið sé heildstætt á samstarf og viðskipti félaganna sem um ræðir komi í ljós að stefndi skuldi stefnanda ekkert. Umræddur leigusamningur hafi einungis verið hluti af mun stærri rammasamningi um samstarf milli aðila málsins sem bæði hafi verið samið um munnlega og skriflega allt frá ágústmánuði 2012. Í leigusamningnum komi fram að samningsaðili stefnda í þjónustusamningi um bílaþrif, sé félag í eigu stefnanda. Jafnframt komi þar fram að það sé forsenda fyrir leigusamningnum að leigutaki sinni þjónustu gagnvart Bílaleigunni Berg til jafns við Bílaleiguna Geysi. Það sé algerlega á ábyrgð stefnanda að Bílaleigan Berg hafi ekki staðið við sinn hluta þjónustusamnings við stefnda. Stefnandi hafi kosið að láta annan en stefnda sjá um þrif á bílum bílaleigunnar þótt hann hafi verið bundinn samkvæmt samningi við stefnda að láta hann sjá um þau. Bílaleigan hafi hætt viðskiptum við stefnda áður en samningstíminn rann út af ástæðum sem stefndi hafi á engan hátt komið að. Í þessu sambandi skipti ekki máli þótt stefnandi og bílaleigan séu hvor sinn lögaðilinn enda bæði fyrirtækin í eigu sama aðila.

Stefndi mótmæli því ekki að honum hafi borið að greiða leigu samkvæmt leigusamningnum. Hins vegar hafi stefnanda jafnframt borið að standa við sínar skuldbindingar sem hafi falist í því að útvega viðskipti með a.m.k. 10.000 bílaleiguþrif frá Bílaleigunni Bergi auk annarra afleiddra viðskipta. Stefnandi hafði lofað viðskiptum fyrir að lágmarki 100 milljónir króna og tryggt sér viðskipti stefnda á móti fyrir ríflega 50 milljónir, að meðtöldum leigutekjum. Við þetta hafi stefnandi ekki staðið.

Verði ekki fallist á þessa málsástæðu byggir stefndi sýknukröfu sína á því að víkja beri samningi aðila til hliðar, að hluta eða í heild. Séu viðskipti aðila skoðuð í heild frá upphafi sé bersýnilega ósanngjarnt að stefnandi geti heimtað að stefndi greiði sér fulla leigu á sama tíma og hann kjósi að láta annan lögaðila í sinni eigu brjóta gróflega gegn skyldum sínum gagnvart stefnda. Með því að hætta viðskiptum fyrirvaralaust, þrátt fyrir að vera samningsbundinn til að skipta við stefnda, hafi hann valdið stefnda verulegum skaða. Stefndi hafi haft skyldum að gegna gagnvart starfsfólki sem ráðið hafði verið til sumarstarfa, sérstaklega til að sinna störfum við þrif og þjónustu við bílaleigu stefnanda. Þannig hafi stefndi verið samningsbundinn við mun fleiri starfsmenn en hann hefði þurft á að halda ef ekki hefði verið fyrir samningsskyldur við stefnanda. Háttsemi stefnanda gagnvart stefnda hafi því valdið honum verulegum skaða. Með vísan til framangreinds sé það bæði andstætt góðri viðskiptavenju og bersýnilega ósanngjarnt að stefnandi krefjist fullra efnda á meðan hann kjósi að haga málum svo að rammasamningurinn sé vanefndur af hans hálfu, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Þá mótmælir stefndi sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda og staðhæfingu um skuld á viðskiptareikningi sem rangri og ósannaðri.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi greiðslu vangoldinnar húsaleigu í sex mánuði. Ekki er um það deilt að stefndi tók húsnæði á leigu hjá stefnanda á grundvelli leigusamnings sem gerður var 21. júní 2013. Jafnframt er ágreiningslaust að hann nýtti húsnæðið þar til leigutímanum lauk í lok nóvember 2015. Loks er ekki um það deilt að stefnandi hefur ekki greitt leigu fyrir síðustu sex mánuði leigutímans.

Svo sem rakið er í atvikalýsingu þá er málatilbúnaður stefnda á því reistur að leigusamningurinn hafi einungis verið einn hluti af stærri rammasamningi milli aðila og má skilja málatilbúnað hans þannig að aðalmálástæða hans fyrir sýknu felist í því að forsendur fyrir skyldu hans til greiðslu húsaleigu hafi brostið þar sem stefnandi hafi látið hjá líða að afla honum viðskipta með þrif á bifreiðum Bílaleigunnar Bergs. Þetta er þó engan veginn skýrt í greinargerð stefnda enda þessari málsástæðu þannig lýst að á því sé byggt að samningar skuldi standa. Við munnlegan flutning málsins var þó framangreindur skilningur á kröfugerð stefnda staðfestur. Þar hélt stefndi því fram að auk fyrirliggjandi samnings við Bílaleiguna Berg hafi verið gerðir ýmsir viðbótarsamningar sem fólu í sér skuldbindingu bílaleigunnar um tiltekin lágmarksviðskipti gegn því að stefndi lækkaði verðið á þjónustu sinni. Síðasta samning þessa efnis kveður stefndi hafa verið gerðan í ársbyrjun 2015. Þá hafi bílaleigan skuldbundið sig að koma með 10 þúsund bíla í þrif til stefnda og verð fyrir þrif hvers bíls á móti lækkað verulega frá því sem upphaflega hafi verið samið um.

Ekki er um það deilt að bílaleigan Berg og stefnandi eru í eigu sama aðila og af gögnum málsins má víða sjá að báðir aðilar virðast, að minnst kosti stundum, líta á þessi fyrirtæki sem einn og sama aðilann. Engu að síður hefur stefnda ekki tekist að færa sönnur á staðhæfingar sem lúta að því að forsendur greiðslu hans á húsaleigu til stefnanda hafi brostið vegna ætlaðra vanefnda bílaleigunnar á samningsskuldbindingum sínum. Er í því efni fyrst að geta þess að um tvö einkahlutafélög er að ræða sem eru hvort um sig sjálfstæður lögaðili þótt eignarhald þeirra sé í höndum sama aðila. Því verður samningsskyldum annars, jafnvel þótt þær teldust sannaðar, ekki jafnað til samningsskyldna hins nema um það sé sérstaklega samið.

Þá er í leigusamningum aðila fjallað um forsendur hans, m.a. þá að stefndi þrífi bíla fyrir Bílaleiguna Berg og er í því efni vísað til þjónustusamnings stefnda við bílaleiguna. Af þessu samningsákvæði og öðrum gögnum málsins má ráða að náin tengsl eru milli húsaleigusamningsins, sem deilt er um efndir á í þessu máli, og þjónustusamnings stefnda við bílaleiguna, sem í leigusamningi aðila er sögð vera í eigu stefnanda. Á hinn bóginn verður af orðalagi samnings aðila ekki ráðið að bílaleigan Berg eða stefnandi hafi skuldbundið sig til að kaupa þrif af stefnanda fyrir tiltekna fjárhæð eða tryggja honum viðskipti með þrif á tilteknum fjölda bifreiða á ári. En svo sem áður greinir þá verður að skilja málatilbúnað stefnda á þann veg að sýknukrafa hans sé aðallega byggð á því að honum hafi verið heimilt að fella niður allar leigugreiðslur þar sem stefnandi eða bílaleigan hafi ekki staðið við ofangreindan samning um fjölda bíla. Þá hefur stefndi ekki lagt fram önnur haldbær sönnunargögn til stuðnings þessari staðhæfingu og virðist ekki hafa haft hana uppi gagnvart stefnanda fyrr en við málshöfðun þessa. Með vísan til þess sem að framan er rakið og til eindreginna andmæla stefnanda eru ósannaðar staðhæfingar stefnanda um að þetta hafi verið samningsforsenda í samningi aðila. Stefndi ber hallann af skorti á sönnun um þetta atriði og verður sýknukröfu hans á grundvelli þessarar málsástæðu hafnað.

Í annan stað krefst stefndi sýknu á grundvelli 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í ákvæðinu segir að heimilt sé að víkja samningi aðila til hliðar, að hluta eða í heild, eða breyta honum ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við mat á því hvort til álita komi að beita ákvæðinu ber að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar koma til, sbr. 2. mgr. 36. gr. Að mati dómsins er málsástæða þessi og kröfugerð henni tengd óljós og vanreifuð. Skortir þar bæði á að stefndi geri grein fyrir því hvaða viðskiptavenja eða sanngirnisrök hnígi að því að hann nýti húsnæði stefnanda í sex mánuði án þess að leigugjald komi á móti, auk þess sem ekki er ljóst hvaða atvik við samningsgerð eða síðar eigi að leiða til þeirrar niðurstöðu. Þá hefur því verið hafnað, svo sem áður er fram komið, að unnt sé að líta til samnings stefnda við félög tengd stefnanda. Loks er augljóst að með aðilum er enginn aðstöðumunur í viðskiptum þessum Af þessum ástæðum kemur þessi málsástæða ekki til frekari skoðunar.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er ekki efni til að fallast á sýknukröfu stefnda og verður krafa stefnanda tekin til greina að fullu. Svo sem stefnandi hefur gert grein fyrir felur krafan í sér greiðslu húsaleigu í sex mánuði og er ekki ágreiningur um fjárhæð húsaleigunnar. Þá hefur stefnandi dregið frá viðskiptaskuld sína við stefnda þann 30. maí 2015, sem hann kveður vera 871.822 kr. Staðhæfingar stefnda um að skuld þessi sé hærri er hvorki studd gögnum né heldur er ljóst hve háa hann telur hana vera. Mótbárur stefnda á þeim grundvelli er því hafnað.

Krafa stefnanda um dráttarvexti byggir á 2. gr. samnings aðila, þar sem kveðið er á um gjalddaga umdeildrar húsaleigu, sbr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Verður hún sömuleiðis tekin til greina enda mótmæli stefnda við henni ekki studd neinum haldbærum rökum.

Með vísan til niðurstöðu málsins og samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 550.000 krónur, án tillits til virðisaukaskatts..

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndi, Bílaþvottur ehf., skal greiða stefnanda, Vagneignum ehf., 7.688.186 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 546.322 kr. frá 1. júní 2015, af 1.968.451 kr. frá 1. júlí 2015, af 3.394.233 kr. frá 1. ágúst 2015, af 4.822.340 kr. frá 1. september 2015, af 6.258.086 kr. frá 1. október 2015 og af 7.688.186 kr. frá 1. nóvember 2015 til greiðsludags. Þá skal stefndi greiða stefnanda 550.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf

--------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur 2. mars 2017.