E-252/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 21. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 21. nóvember sl.

Stefnandi er G-kk-nf P-kk-nf Ó-kk-nf, kt. 000000-0000, Lækjarvaði 5, Reykjavík.

Stefndi er Hafnarnes VER hf., kt. 000000-0000, Óseyrarbraut 16b, Þorlákshöfn.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð kr. 1.573.248 með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af kr. 98.328 frá 1. desember 2010 til 1. janúar 2011, en þá af kr. 606.356 frá þeim degi til 1. febrúar 2011 en þá af kr. 1.114.384 frá þeim degi til 1. mars 2011, en þá af stefnufjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Málavextir.

Stefnandi lýsir málsatvikum svo í stefnu að hann hafi verið lögskráður sem vélstjóri á Sæfara ÁR-170, sknr. 1964, þann 18. nóvember 2010 til 24. nóvember 2010, en stefndi gerir út skipið. Þegar stefnandi hafi ætlað að mæta til vinnu að nýju hafi verið búið að ráða nýja áhöfn og ekki gert ráð fyrir honum um borð. Hafi stefnandi þegar gert athugasemdir við þetta og þá verið bent á að tala við skipstjóra skipsins en hann hafi þá verið í Noregi. Stefnandi hafi þá sent tölvupóst á stefnda þann 15. desember sama ár og gert kröfu um að skrifstofa útgerðarinnar gæfi honum svör svo ekki þyrfti að hafa upp á skipstjóranum. Engin svör hafi borist og þar sem stefnandi hafi litið svo á að honum hafi fyrirvaralaust verið sagt upp starfi hafi stefnda verið sent inn heimtubréf 12. janúar 2012 þar sem gerð hafi verið krafa um að stefnanda yrðu greidd laun vegna ólögmætrar uppsagnar. Hafi í samkomulagsskyni verið miðað við tveggja mánaða laun eða til þess tíma er stefnandi hafi fengið vinnu að nýju.

Stefndi skýrir hins vegar frá atvikum með þeim hætti að á miðri humarvertíð haustið 2010 hafi vantað vélavörð á skip stefnda til að ljúka vertíðinni, en áætlað hafi verið að hún stæði út nóvember. Að vertíðinni lokinni hafi átt að útbúa skipið til netaveiða og hafi nýr skipstjóri og áhöfn átt að taka við því. Hafi skipstjóri ráðið stefnanda á þessum grundvelli og hafi þessi tímabundna ráðning átt að vera stefnanda og áhöfn skipsins ljós, enda allir í sömu stöðu að þessu leyti. Þá hafi stefnandi verið ráðinn á skipið sem vélavörður en ekki vélstjóri og hafi hann aldrei gegnt stöðu vélstjóra eða annarri yfirmannsstöðu á skipinu. Í áhöfn skipsins séu 6 manns, skipstjóri, yfirstýrimaður, yfirvélstjóri, vélavörður, háseti og matsveinn. Humarvertíðinni hafi lokið 29. nóvember 2010 en í þeirri veiðiferð hafi stefnandi verið í fríi, en honum hafi verið ljóst að um hafi verið að ræða síðustu veiðiferð skipsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að honum hafi verið sagt upp störfum sem vélstjóri um borð í skipinu þann 24. nóvember 2010, en hann hafi hvorki verið ráðinn til ákveðins tíma né til ákveðinna ferða heldur ótímabundið. Samkvæmt gr. 1.22 í kjarasamningi LÍÚ og SA annars vegar og Félags vélstjóra og málmtæknimanna hins vegar sé uppsagnarfrestur vélstjóra þrír mánuðir og skuli uppsögnin vera skrifleg af beggja hálfu. Ákvæði kjarasamningsins sé hliðstætt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 þar sem kveðið sé á um þriggja mánaða uppsagnarfrest en vélstjóri um borð í fiskiskipi sé yfirmaður í skilningi ákvæðisins. Stefnanda hafi ekki verið veittur kostur á að vinna hjá stefnda á þeim þriggja mánaða uppsagnarfresti sem hann hafi átt. Stefndi hafi engu svarað um það hvað orðið hafi um starf stefnanda og hvers vegna ekki hafi verið gert ráð fyrir starfskröftum hans eða hvers vegna stefnandi ætti ekki að eiga rétt á launum í uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningi. Líta beri svo á að stefndi hafi með háttsemi sinni sagt stefnanda upp starfi og beri þá að greiða honum laun í uppsagnarfresti frá og með 24. nóvember 2010 til loka febrúar 2012, en uppsagnarfrestur reiknist frá mánaðamótum, þ.e. 1. desember 2010.

Stefnandi byggir útreikninga sína á síðasta launaseðli stefnanda en samkvæmt honum hafi honum verið greiddar kr. 819.414 fyrir 50 daga vinnu hjá stefnda og hafi laun pr. dag því verið kr. 16.388. Eigi stefnandi því rétt á launum í 6 daga í nóvember, 31 dag í desember og janúar og 28 daga í febrúar, samtals 96 daga. Stefnandi telur sig eiga rétt á launum í uppsagnarfresti óháð því hvort hann fái tekjur annars staðar frá og þurfi hann ekki að sæta frádrætti af þeim sökum skv. ákvæðum kjarasamnings og sjómannalögum. Taki krafan því mið af óskertum launum á umræddu tímabili. Stefnandi krefst dráttarvaxta 1. hvers mánaðar vegna þeirra launa sem greiða hefði átt mánuðinn á undan.

Stefnandi byggir á meginreglum vinnuréttar, kjarasamningi LÍÚ og SA annars vegar og Félags vélstjóra og málmtæknimanna hins vegar frá 17. desember 2008 og sjómannalögum nr. 35/1985, einkum 2. mgr. 9. gr. laganna. Krafa um dráttarvexti er byggð á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað er reist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi verið ráðinn tímabundið af skipstjóra út humarvertíð sem hafi átt að standa út nóvember 2010 nema eitthvað óvænt kæmi upp á. Hið sama hafi átt við um aðra áhafnarmeðlimi og skipstjóra, enda hafi nýr skipstjóri og áhöfn átt að taka við skipinu að humarvertíð lokinni. Hafi þessi staða verið rædd sérstaklega við stefnanda í upphafi ráðningar, svo og innan áhafnarinnar á ráðningartímanum, enda allir í áhöfn skipsins í sömu stöðu og stefnandi. Eigi stefnandi því ekki rétt til launa í uppsagnarfresti. Þá hafi stefnandi verið ráðinn sem vélavörður á skipið en ekki vélstjóri, en aðeins þurfi einn vélstjóra við mönnun skipsins auk vélavarðar, sbr. 3. tl. a-liðar 3. mgr. 12. gr. laga nr. 30/2007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa o.fl. Staða vélavarðar sé sérstaklega skilgreind í 26. tl. 1. mgr. 3. gr. laganna, en þar komi fram að vélavörður sé sá sem hafi lokið vélstjórnarnámskeiði samkvæmt reglugerð. Staða vélavarðar sé ekki sú sama og vélstjóra eða undirvélstjóra og vélavörður sé ekki það sama og að vera vélstjóri, sbr. skilgreiningar á stöðum vélstjóra í 3. gr. laga nr. 30/2007, sjá 8., 27. og 30. tl. Til þess að stefnandi teldist gegna yfirmannsstöðu hefði hann þurft að vera ráðinn sem 1. vélstjóri á skipið, sbr. 8. tl. Engu máli skipti hvaða vélstjórnarréttindi stefnandi hafi, aðeins hver sú staða hafi verið sem hann hafi verið ráðinn til að gegna.

Í 9. gr. sjómannalaga sé uppsagnarfrestur skipverja skilgreindur og hafi yfirmenn þriggja mánaða uppsagnarfrest en undirmenn á fiskiskipum 7 daga. Í 5. gr. laganna séu yfirmenn á fiskiskipum sérstaklega skilgreindir og samkvæmt þeirri grein teljist vélstjórar til yfirmanna skipa en vélaverðir séu þar ekki tilgreindir. Sérstaklega sé fjallað um stjórnun og ábyrgð á vél í 53. gr. laganna, en yfirvélstjóri beri ábyrgð á stjórnun og vélgæslu, rekstri, viðhaldi og birgðum sem snúi að vélinni. Í forföllum yfirvélstjóra beri 1. vélstjóri þessa ábyrgð og síðan undirvélstjórar, sbr. ákvæði 3. gr. laga nr. 30/2007 um mönnun fiskiskipa. Vélavörður beri undir engum kringumstæðum þessa ábyrgð og komi ekki í stað undirvélstjóra samkvæmt lögunum. Stefnandi hafi því sem vélavörður á skipi stefnda hvorki að lögum né í raun borið ábyrgð á stjórnun vélarinnar eða rekstri og þá hafi hann ekki farið með mannaforráð.

Stefndi byggir á því að í gr. 1.22 í kjarasamningi sem stefnandi vísi til sé aðeins að finna samkomulag um uppsagnarfrest vélstjóra sem sé í samræmi við 9. gr. sjómannalaga. Ekki sé í ákvæðinu kveðið á um að vélaverðir skuli njóta þriggja mánaða uppsagnarfrests. Í kjarasamningnum sé gerður greinarmunur á vélstjórum og vélavörðum. Þó að vélavörður fái aukaaflahlut og í sumum tilvikum sama aflahlut og undirvélstjórar, þá geri það hann ekki að yfirmanni á skipinu. Margir undirmenn fái greidda aukahluti, svo sem matsveinn, bátsmaður, netamenn, umsjónarmenn vinnsluvéla o.fl. Stefndi vísar til dóma Hæstaréttar í málum nr. 216/1996 og 318/2002, en bæði málin varði ágreining um hvort matsveinn teljist yfirmaður í þeim tilvikum þegar enginn bryti er ráðinn á skip, en matsveinn njóti m.a. aukahlutar samkvæmt kjarasamningum.

Stefndi telur því að verði talið að stefnandi eigi rétt til launa í uppsagnarfresti sé hann 7 dagar skv. 9. gr. sjómannalaga og beri því að lækka kröfu stefnanda í samræmi við það. Þá sé uppsagnarfrestur skv. sjómannalögum talinn frá uppsögn en ekki mánaðamótum eins og stefnandi byggi á.

Verði talið að stefnandi eigi rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti byggir stefndi á því að réttur hans til launa hafi fallið niður frá og með 1. febrúar 2011 er hann hafi ráðið sig til vinnu annars staðar, a.m.k. verði stefnandi að draga frá kröfum sínum þau laun sem hann hafi fengið vegna vinnu annars staðar á uppsagnarfresti.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfum stefnanda og telur kröfu hans ekki geta borið vexti fyrr en mánuði frá stefnubirtingu, enda hafi krafan þá fyrst verið sett fram. Þá telur stefndi skipta máli að í kröfubréfi stefnanda frá 12. janúar 2012 hafi hann ekki gert sömu kröfur og nú.

Stefndi vísar um málskostnað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða.

Ágreiningur aðila í máli þessu lýtur að því hvort stefnandi hafi verið ráðinn í skipsrúm tímabundið af skipstjóra Sæfara ÁR-170, þ.e. út humarvertíð haustið 2010, eins og stefndi heldur fram eða hvort stefnandi hafi verið ráðinn ótímabundið sem vélstjóri á skipið eins og stefnandi heldur fram. Stefnandi lítur svo á að honum hafi verið sagt upp störfum 24. nóvember sama ár, en hann hafði farið í frí í einn túr eftir róður þann dag, og eigi hann því rétt til launa í uppsagnarfresti í þrjá mánuði. Stefnandi heldur því fram að hann hafi verið lögskráður sem vélstjóri á skipið en stefndi byggir á því að hann hafi verið ráðinn sem vélavörður á skipið en ekki vélstjóri og hafi hann því ekki gegnt yfirmannsstöðu á skipinu. Gildi því ákvæði 9. gr. sjómannalaga um stefnanda en samkvæmt þeirri lagagrein sé uppsagnarfrestur yfirmanna þrír mánuðir en undirmanna á fiskiskipum sjö dagar. Stefnandi fékk engin laun greidd í uppsagnarfrestinum.

Óumdeilt er að ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda en samkvæmt 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 skal útgerðarmaður sjá um að gerður sé skriflegur ráðningarsamnmingur (skiprúmssamningur) við skipverja. Skal þar meðal annars greina stöðu skipverjans á skipinu, ferð þá eða tímabil sem hann er ráðinn til, hvar ráðningu skuli slitið og uppsagnarfrest sé um það samið. Í dómaframkvæmd hafa þessi lagafyrirmæli ekki verið skýrð svo að skriflegur skiprúmssamningur sé gildisskilyrði slíkra samninga. Sjómenn hafa hins vegar ekki verið látnir bera hallann af því að slíkir samningar séu ekki gerðir. Skipstjóri stefnda gaf skýrslu fyrir dómi og skýrði svo frá að hann myndi ekki nánar hvernig starfslokum stefnanda var háttað en ljóst hafi verið í samræðum á milli áhafnarinnar að veiðitímabilið væri að fjara út og óvissa væri framundan. Alltaf hafi því verið hótað að um síðasta túr væri að ræða, það hafi þó farið eftir veiðinni hvort fleiri túrar hafi verið farnir. Einnig hafi verið talað um að skipið færi í slipp og menn yrðu þá atvinnulausir.

Samkvæmt gögnum málsins var stefnandi lögskráður sem vélavörður á skipið, en ekki verður annað séð en að á þeim tíma sem stefnandi starfaði á skipinu hafi annar maður starfað sem yfirvélstjóri og verið lögskráður sem slíkur. Samkvæmt 5. gr. sjómannalaga teljast yfirmenn vera stýrimenn, vélstjórar, loftskeytamenn og brytar, svo og aðrir skipverjar sem skipstjóri eða útgerðarmaður hefur ráðið til sambærilegra og/eða sérhæfðra starfa. Kemur þá til skoðunar hvort stefnandi hafi verið yfirmaður í skilningi sjómannalaga og eigi því rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laganna. Samkvæmt 26. tl. 3. gr. laga nr. 30/2007 um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa er vélavörður sá sem hefur lokið vélstjórnarnámi samkvæmt reglugerð. Skv. 27. til sömu lagagreinar er undirvélstjóri sá vélstjóri sem er lægra settur en yfirvélstjóri eða fyrsti vélstjóri og samkvæmt 30. tl. er yfirvélstjóri æðsti vélstjóri um borð og ber ábyrgð á vélum sem knýja skipið og rekstri og viðhaldi vél- og rafbúnaðar þess. Telja verður að ekkert sé því til fyrirstöðu að stefnandi geti í krafti menntunar sinnar starfað sem yfirmaður á fiskiskipi en hins vegar verður ekki fram hjá því litið að í sex manna áhöfn skipsins voru tveir menn með vélstjórnarmenntun, þar af yfirvélstjóri sem var yfirmaður stefnanda. Ber því að hafna þeirri málsástæðu stefnanda að hann hafi verið yfirmaður á skipinu í skilningi sjómannalaga og átti hann því einungis rétt á sjö daga uppsagnarfresti í samræmi við ákvæði 1. mgr. 9. gr. sjómannalaga. Ekki er ágreiningur um viðmiðunarlaun stefnanda og verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 114.716 krónur ásamt vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum þykir rétt að stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur upp í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Hafnarnes VER hf., greiði stefnanda, G-kk-þgf P-kk-þgf Ó-kk-þgf, 114.716 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af kr. 98.328 frá 1. desember 2010 til 1. janúar 2011, en af kr. 114.716 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur upp í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf.