E-1288/2006

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu 23. júní sl., höfðaði dánarbú Ö-kvk-ef T-kvk-ef, Kringlunni 4-12, Reykjavík gegn H-kvk-þgf Á-kvk-þgf S-kvk-þgf, Stóragerði 5, Vestmannaeyjum og L-kvk-þgf S-kvk-þgf, Lokastíg 15, Reykjavík með, stefnu birtri 14. og 21. febrúar 2006.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi greiðslum til stefndu samtals að fjárhæð kr. 1.500.000,

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdar in solidum til að greiða stefnanda kr. 1.500.000 með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 500.000 frá 6. desember 2001 til 11. febrúar 2002, en frá þeim degi af kr. 1.000.000 til 30. desember s.á. en af kr. 1.500.000 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdar til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara krefjast stefndu sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefjast stefndu þess að stefnandi greiði þeim málskostnað með virðisaukaskatti.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefndu verði hrundið og að stefnandi greiði þeim málskostnað í þessum þætti málsins.

II

Móðir stefndu, A-kvk-nf T-kvk-nf, andaðist 5. maí 2003. Með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands hinn 7. apríl 2004, samkvæmt beiðni sem dags. er 8. desember 2003, var dánarbú Ö-kvk-ef tekið til opinberra skipta og V-kk-nf B-kk-nf hdl. skipaður skiptastjóri. Í kröfu sýslumannsins í Vestmannaeyjum um opinber skipti á dánarbúinu kemur fram að A-kvk-nf heitin hafi verið eigandi tveggja bankareikninga, annars í Sparisjóði Vestmannaeyja og hins í Íslandsbanka í Vestmannaeyjum og fylgdu kröfunni yfirlit yfir þá reikninga. Upplýst er að A-kvk-nf heitin tók út, eða lét taka út, af innleggsreikningi sínum í Sparisjóði Vestmannaeyja, nr. 1167-18-640071, og greiddi hvorri dætranna um sig helming eftirtalinna fjárhæða: hinn 6. desember 2001 kr. 500.000, 11. febrúar 2002 kr. 500.000 og 30. desember 2002 kr. 500.000. Fékk þannig hvor dóttirin greiddar samtals kr. 750.000.

Í málinu hefur verið lagt fram yfirlit um hreyfingar á framangreindum bankareikningi frá 29. janúar 1999 til 31. desember 2003, sem prentað er 26. janúar 2004, og kemur fram á yfirlitinu að þessar fjárhæðir hafa verið teknar út á framangreindum dögum. Á yfirlitinu kemur ekki fram að fjárhæðirnar hafi verið færðar á aðra bankareikninga. Óumdeilt er í málinu að skiptastjóri fékk sams konar yfirlit í hendur. Hins vegar kemur fram á ljósriti af þremur viðskiptakvittunum frá Sparisjóði Vestmannaeyja að sömu daga voru fjárhæðirnar lagðar inn á reikninga stefndu. Ekki er upplýst hvort skiptastjóri fékk þessar kvittanir í hendur en lögreglan í Vestmannaeyjum mun hafa aflað þeirra.

Þá hefur og verið lagt fram ljósrit af bréfi sparisjóðsstjóra Sparisjóðs Vestmannaeyja til lögreglunnar í Vestmannaeyjum, dags. 18. febrúar 2004, þar sem vísað er til meðfylgjandi yfirlita um færslur á reikningi nr. 640071 án þess að sérstaklega sé tekið fram hver þessi yfirlit eru. Tekið er fram að á tímabilinu frá 1. janúar 1998 til og með 31. janúar 2003 sé aðeins um að ræða fimm hreyfingar vegna innleggs og úttekta, allar aðrar hreyfingar séu vegna verðbóta, vaxta og fjármagnstekjuskatts. Meðal þessara fimm hreyfinga eru úttektirnar þrjár. Með þetta bréf gegnir sama máli og viðskiptakvittanirnar ekki er upplýst hvort skiptastjóri fékk það í hendur.

Með bréfi, dags. 12. janúar 2004, bað lögmaður A-kvk-ef S-kvk-ef og G-kk-ef Á-kk-ef um opinbera rannsókn á því hvort eignum Ö-kvk-ef heitinnar hefði verið skotið undan í því skyni að rýra efnahag hennar svo að koma mætti í veg fyrir greiðslu á kröfu kærenda vegna galla á húseigninni Túngötu 23, kr. 4.056.420, en þá eign höfðu þau keypt af Ö-kvk-þgf heitinni 23. júní 1998. Kemur fram í bréfinu að lögmanninum er kunnugt um að óskað hafi verið eftir opinberum skiptum á dánarbúinu. Kærðu eru stefndu í þessu máli.

Hinn 29. apríl 2004 hélt skiptastjórinn fund með erfingjum, sem eru stefndu í þessu máli. Stefnda L-kvk-nf mætti þar. Á fundinum kom fram að A-kvk-nf heitin hefði selt fasteign sína að Túngötu 23 í Vestmannaeyjum á árinu 1998 fyrir kr. 8.900.000 og sagði stefnda H-kk-þgf, sem mætt var á fundinn, að þá hefði sér verið greiddur föðurarfur, u.þ.b. kr. 2.000.000. Stefnda L-kvk-nf kvaðst ekki vita hvað móðir hennar hefði gert við söluandvirðið að öðru leyti. Á fundinum kom og fram að kaupendur eignarinnar hefðu krafist bóta vegna galla á henni. Stefnda L-kvk-nf kvaðst ekki vita hvað móðir hennar hefði gert við peninga sína eftir sölu hússins fram að andlátinu.

Hinn 19. maí 2004 hélt skiptastjórinn fund með erfingjum í dánarbúinu. Stefnda H-kvk-nf mætti á þeim fundi svo og H-kk-nf G-kk-nf, eiginmaður hennar. Á fundinum kom hið sama fram um eigur Ö-kvk-ef heitinnar og stefnda L-kvk-nf sagði á skiptafundinum 29. apríl. Stefnda H-kvk-nf sagðist ekki vita hvað móðir hennar hefði gert við peninga sína eftir sölu hússins fram að andlátinu.

H-kk-nf G-kk-nf skýrði frá því að hann hefði tekið út peninga fyrir Ö-kvk-þf heitina. Kom fram að það hefðu verið 2 milljónir, 1.640 þúsund og 500 þúsund, þ.e. í þrjú skipti. Ekki kvaðst H-kk-nf vita hvað A-kvk-nf heitin hefði gert við þessa peninga.

Hinn 15. júlí 2004 gerði skiptastjórinn kröfuskrá og kemur þar fram að A-kvk-nf S-kvk-nf og G-kk-nf Á-kk-nf séu þau einu sem lýst hafi kröfu í búið og er hún að fjárhæð kr. 6.327.796. Samþykkti skiptastjórinn kr. 4.398.729 af henni. Þá kemur og fram að kröfulýsingafresti hafi lokið 28. júní 2004.

Hinn 10. október 2004 var haldinn fundur með erfingjum í dánarbúinu og mætti þar stefnda L-kvk-nf. Skiptastjórinn hafði verið í símsambandi við stefndu H-kvk-þf og H-kk-þf G-kk-þf og höfðu þau ítrekað að þau hefðu tekið út fé af reikningum Ö-kvk-ef heitinnar og afhent henni þá. Þau kváðust ekki vita hvað hefði orðið af þeim. Stefnda L-kvk-nf kvaðst sjálf ekki hafa tekið við neinu af þessum fjármunum.

Skiptastjóri upplýsti á fundinum að búið ætti ekki eignir fyrir skuldum og yrði framvegis farið með skipti á búinu eftir lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti.

Þá var hinn 19. nóvember 2004 haldinn skiptafundur í dánarbúinu en til hans var boðað í því skyni að taka ákvörðun um væntanlega málshöfðun vegna úttekta af reikningum hinnar látnu sem áttu sér stað síðustu mánuði fyrir andlát Ö-kvk-ef. Segir að fyrir liggi að tengdasonur hinnar látnu og önnur dóttir hennar hefðu kvittað fyrir umræddum úttektum að fjárhæð um kr. 4,2 milljónir. Einnig hafi komið í ljós að seld hafi verið hinn 11. apríl 2003 ríkisskuldabréf í eigu hinnar látnu að andvirði u.þ.b. 2,1 milljón og á þessu stigi væri ekki vitað um afdrif þeirra fjármuna. Ekkert er bókað um væntanlega málshöfðun vegna þeirra fjárhæða sem mál þetta nær til. Á fundinn mætti H-kk-nf B-kk-nf hrl. f.h. kröfuhafanna A-kvk-ef S-kvk-ef og G-kk-ef Á-kk-ef og gerði kröfu til þess að skjólstæðingum hans yrði falin málshöfðunin. Það sem bókað er í fundargerð skiptafundarins verður að skilja svo að skiptastjóri hafi fallist á fyrirhugaða málsókn og að mál þetta sé þá höfðað á grundvelli þess samþykkis. Ekki hefur komið fram í málinu af hálfu stefndu að dregin sé í efa heimild stefnenda til þessarar málshöfðunar.

Hinn 23. júlí 2004 gaf stefnda H-kk-þgf skýrslu fyrir lögreglunni í Vestmannaeyjum í tilefni af kæru lögmanns A-kvk-ef S-kvk-ef og G-kk-ef Á-kk-ef frá 12. janúar 2004. Í skýrslunni er m.a. bókað eftirfarandi:

H-kvk-nf segir að móðir hennar hafi lagt inn á bækur sem hún og systir hennar

eiga samtals um kr. 1.500.000 og segist H-kvk-nf ekki hafa snert þessa peninga

frá því þeir voru lagðir inn. Hún segist ekki vita hver lagði þennan pening inn

en segist halda að H-kk-nf G-kk-nf hafi lagt þetta inn fyrir hana. H-kvk-nf segist

ekki muna þetta vel þar sem það sé langt síðan þetta var að hún segist ekki

einu sinni vilja giska á það.

Hinn 28. október 2004 gaf stefnda L-kvk-nf skýrslu fyrir lögreglunni í Vestmannaeyjum af sama tilefni. Í skýrslunni er m.a. bókað eftirfarandi:

L-kvk-nf segir að móðir hennar hafi gefið henni og H-kvk-þgf pening 750.000 hvorri

sem hún lagði inn á reikning hjá þeim. Hún segist hins vegar ekki vera viss um

hvenær það var en það var í kringum áramót sem það var. Segist telja að það

hafi verið árið 2001. L-kvk-nf segir að móðir hennar hafi lagt inn á hana í þrjú

skipti 250.000 í hvert skipti og segir L-kvk-nf að þessi upphæð sé enn inni á þeim

reikningi sem hún lagði hann inn á.

L-kvk-nf er kynnt yfirlit frá Sparisjóði Vestmannaeyja (skjal nr. 6, bls.1) þar sem

fram kemur í töluliðum 3-5 að millifært hafi verið af bankareikningi nr. 1167-

18-640071, sem nú er á nafni dánarbús Ö-kvk-ef T-kvk-ef, á bankareikning

hennar (L-kvk-ef) og systur hennar H-kvk-ef S-kvk-ef. L-kvk-nf er spurð hvort

hún kannist við þessar færslur.

L-kvk-nf segist kannast við þetta og segir þetta vera þann pening sem hún lagði

inn á þann reikning sem hún hefur þegar getið um. L-kvk-nf segir að þessi

peningur hafi verið hugsaður til barna hennar og H-kvk-ef.

Hinn 21. júlí 2005 ritaði Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum H-kk-þgf B-kk-þgf hrl. bréf vegna kærunnar á hendur stefndu. Segir m.a. í bréfinu að rannsókn lögreglunnar hafi ekki leitt í ljós hvert fjármunir Ö-kvk-ef heitinnar fóru og verði ekki af hálfu sýslumanns krafist frekari aðgerða á hendur kærðu vegna kærumálsins.

Hinn 23. ágúst 2005 ritaði sýslumaður lögmanninum bréf og er efni þess svohljóðandi:

Hér með sendist yður, herra hæstaréttarlögmaður, ljósrit málsgagna ofangreinds máls, samkvæmt beiðni yðar í bréfi dags. 10. ágúst s.l.

III

Stefndu byggja frávísunarkröfu sína á því að þar sem stefnandi hafi höfðað riftunarmál skv. 131. gr. laga nr. 21/1991 hafi sex mánaða málshöfðunarfrestur skv. 148. gr. sömu laga verið liðinn þegar málið var höfðað. Upphaf málshöfðunarfrests eigi annað hvort að miða við fyrsta skiptafund, sem haldinn hafi verið 29. apríl 2004, eða lok kröfulýsingarfrests sem hafi verið 28. júní sama ár. Því er haldið fram af hálfu stefndu að í dómaframkvæmd sé upphaf málshöfðunarfrests venjulega miðað við fyrsta skiptafund. Þótt miðað væri við síðari skiptafundi í þessu máli, en sá síðasti hafi verið haldinn 19. nóvember 2004, þá sé málshöfðunarfresturinn engu að síður liðinn.

Skiptastjóri hafi strax við skipun sína fengið yfirlit yfir þann bankareikning sem fjárhæðirnar þrjár, kr. 500.000 í hvert sinn, voru teknar út af. Því sé haldið fram að um millifærslur hafi verið að ræða inn á reikninga stefndu sem skiptastjóri hafi getað rakið og hafi honum verið ljóst eða mátt vera ljóst hvað um féð varð. Helstu hreyfingar á reikningunum hafi verið þessar millifærslur, þannig að skiptastjóri hafi átt auðvelt með að koma auga á þær. Millifærslurnar sjáist einnig af viðskiptakvittunum sem lagðar hafi verið fram í málinu og skiptastjóri hafi haft í höndum eða getað aflað sér. Skiptastjóri hafi aldrei spurt stefndu um þessar millifærslur, sem ekki hafi verið refsiverðar á nokkurn hátt.

Á skiptafundi hinn 19. nóvember 2004 hafi verið til umfjöllunar málsókn vegna úttekta af bankareikningum Ö-kvk-ef heitinnar og hljóti skiptastjóri þá að hafa haft öll yfirlit í höndum er vörðuðu þá reikninga eða getað aflað þeirra. Hann hafi á þeim tíma þegar málsókn var fyrirhuguð haft fulla ástæðu til þess að afla allra gagna um eignir dánarbúsins. Stefnandi verði að bera hallann af því hafi þessi gagnaöflun ekki farið fram, en skiptastjóri geti ekki látið tímann líða og beðið eftir því að honum berist af einhverjum ástæðum gögn í hendur sem honum sjálfum sé skylt að afla. Líta verði svo á að skiptastjóri, hafi a.m.k. á þessum tíma, átt þess kost að gera riftunarkröfuna, sbr. 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991.

Sú lögreglurannsókn sem lögmaður stefnanda hafi beðið um hafi verið dánarbúinu óviðkomandi. Stefndu hafi þar verið spurðar um millifærslurnar og skýrt frá því hvernig þeim var háttað. Afhending gagna lögreglu til lögmanns stafnenda geti á engan hátt markað upphaf málshöfðunarfrestsins, enda hafi lögmaður stefnanda ekki stöðu skiptastjóra að því er málshöfðunarfrestinn varði.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að upphaf málshöfðunarfrests eigi að miða við þann tíma er lögmaður hans fékk í hendur gögn lögreglu um rannsókn þá sem lögmaðurinn bað um á sínum tíma. Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum hafi sent lögmanninum gögnin með bréfi, dags. 23. ágúst 2005. Við skoðun gagnanna hafi fyrst komið í ljós að stefndu hefðu fengið lagða inn á reikninga sína þær fjárhæðir sem riftunarkrafa stefnanda nái til. Upphaf málshöfðunarfrestsins sé því rétt að miða við þann tíma og málið því höfðað áður en frestur samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 hafi runnið út. Samkvæmt þeirri grein laganna byrji málshöfðunarfrestur í fyrsta lagi að líða við lok kröfulýsingarfrests. Hins vegar geti hann byrjað að líða eftir þann tíma og sé þá miðað við hvenær skiptastjóri hafi átt þess kost að gera riftunarkröfu.

Stefndu hafi aldrei skýrt frá því hjá skiptastjóra að þær hefðu fengið þessar fjárhæðir frá móður sinni og þannig skýrt rangt frá hjá skiptastjóra. Skiptastjóri hafi því ekki átt þess kost að fara í riftunarmál fyrr en lögmaður sá sem hann hafi falið að höfða slíkt mál hafi fengið lögregluskýrslurnar í hendur þar sem stefndu hafi skýrt frá því að hafa fengið greiðslurnar frá móður sinni. Bankayfirlit, sem skiptastjóri hafi haft í höndum og sýni að þrisvar sinnum hafi verið teknar út kr. 500.000, hafi ekki borið með sér að þessar upphæðir hafi verið millifærðar á aðra bankareikninga, einungis að þær hafi verið teknar út af reikningnum. Þannig hafi lögmaðurinn, sem skiptastjóri hafi falið að höfða riftunarmál, ekki átt þess kost að höfða málið fyrr en hann hafi fengið að vita hvað kom fram í framangreindum lögregluskýrslum. Dráttur sá sem orðið hafi á höfðun þessa máls sé því stefndu einum að kenna.

IV

Eins og fyrr er rakið hafa fjórir skiptafundir verið haldnir í dánarbúi Ö-kvk-ef heitinnar T-kvk-ef, allir á árinu 2004, þ.e. 29. apríl, 19. maí, 10. október og 19. nóvember. Það er upplýst og óumdeilt í málinu að skiptastjóri hafði undir höndum yfirlit um færslur á reikningi Ö-kvk-ef heitinnar, nr. 1167-18-640071, í Sparisjóði Vestmannaeyja á tímabilinu frá 29. janúar 1999 til 31. desember 2003. Á þessu yfirliti sést að út af reikningnum hafa verið teknar hinn 6. desember 2001 kr. 500.000, 11. febrúar 2002 kr. 500.000 og 30. desember 2002 kr. 500.000, sem nú er upplýst að lagðar voru inn á reikninga stefndu. Einnig eru hinn 7. janúar 2000 rúmlega kr. 130.000 teknar út af reikningnum en að öðru leyti eru úttekir vegna fjármagnstekjuskatts og nokkrum sinnum örfá hundruð króna sem væntanlega eru gjöld til bankans. Ekki kemur fram á yfirlitinu að framangreindar úttektir, að fjárhæð kr. 500.000 í hvert sinn, hafi verið millifærðar á reikninga stefndu. Í málinu hafa verið lagðar fram viðskiptakvittanir frá Sparisjóði Vestmannaeyja sem sýna að svo hafi verið. Stefndu skýrðu ekki frá þessu innleggi fyrir skiptastjóra og ekki er að sjá að hann hafi sérstaklega innt þær eftir því hvort þær vissu hvert þetta fé hefði farið. Stefndu skýrðu hins vegar frá því að þessar fjárhæðir hefðu verið lagðar inn á reikninga þeirra þegar þær gáfu skýrslu fyrir lögreglu 23. júlí og 28. október 2004. Var því hjá lögreglunni að finna órækar upplýsingar frá þeim tíma um það hverjum voru greiddar fjárhæðirnar.

Ein af þeim skyldum sem á skiptastjóra hvíla er að ganga úr skugga um hvort þrotamaður hafi viðhaft ráðstafanir sem geti verið riftanlegar. Samkvæmt 82. gr. laga nr. 21/1991 er þeim sem hafa eignir þrotabús í umráðum sínum skylt að láta skiptastjóra í té þær upplýsingar og gögn um málefni búsins sem hann gerir kröfu til, þ. á m. viðskiptabönkum. Verður ekki annað séð en skiptastjóri hafi sem best getað á grundvelli þessarar heimildar aflað gagna frá Sparisjóði Vestmannaeyja og lögreglunni í Vestmannaeyjum um það hvert fjárhæðirnar þrjár runnu, og má að því er upplýsingar hjá lögreglu varðar hafa í huga 1. mgr. 170. gr. laga nr. 19/1991.

Á skiptafundi hinn 19. nóvember 2004 var ákveðið að höfða riftunarmál og er mál þetta höfðað samkvæmt þeirri ákvörðun eins og fyrr er greint. Verður að líta svo á að á þeim tíma hafi skiptastjóri talið sig hafa ástæðu til að höfða mál og hlaut hann þá í beinu framhaldi af því að hefjast handa um málsóknina sem hann gerði ekki. Verður að telja að skiptastjóri hafi átt þess nægan kost, í skilningi 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991, að kynna sér á þessum tíma, og þá löngu fyrir þann tíma, sem stefnandi telur að eigi að miða upphaf málshöfðunarfrests við, hvort úttektirnar þrjár gætu verið riftanlegar. Í því tilviki sem hér um ræðir þykir verða, samkvæmt því sem að framan segir, að miða upphaf málshöfðunarfrestsins við 19. nóvember 2004, sbr. 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991. Málshöfðunarfresturinn var því liðinn þegar mál þetta var höfðað með stefnu birtri 14. og 21. febrúar 2006. Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að vísa málinu frá dómi að kröfu stefndu.

Málskostnaður, sem stefnandi greiði stefndu, ákveðst kr. 150.000 auk virðisaukaskatts.

F-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð.

Máli þessu er vísað frá dómi. Stefnandi, db. Ö-kvk-þgf T-kvk-þgf, greiði stefndu, H-kvk-þgf Á-kvk-þgf S-kvk-þgf og L-kvk-þgf S-kvk-þgf, kr. 150.000 í málskostnað auk virðisaukaskatts.

F-kk-nf B-kk-nf.