E-4552/2014

Mál þetta höfðaði F-kk-nf J-kk-nf J-kk-nf, Brautartungu, Rangárþingi ytra, með stefnu birtri 13. nóvember 2014 á hendur Lífeyrissjóði verslunarmanna, Húsi verslunarinnar, Reykjavík. Málið var dómtekið 15. júní sl.

Stefnandi gerir svohljóðandi kröfur:

Að staðfest verði með dómi að ábyrgðarskuldbinding stefnanda samkvæmt veðskuldabréfi nr. 45929 sé fyrnd og

að stefnda verði gert að aflýsa veðskuldabréfi nr. 45929 af eignarhlutum stefnanda í eftirfarandi eignum; a) Brautartungu, landnúmer 175747, Rangárþingi ytra, ásamt 287,4 m2 íbúðarhúsi með fastanúmer 222-5863 og 2,8 hektara lóð með fastanúmer 222-5862, b) Brautartungu, landnúmer 165366, Rangárþingi ytra, ásamt tilheyrandi framleiðslurétti og c) Hala, landnúmer 165389, Rangárþingi ytra, þ.m.t. útihús með fastanúmer 219-8515/8516/8517/8518/8519/8521/8522/8523/8524 og 222-1307 ásamt tilheyrandi framleiðslurétti.

Stefnandi krefst málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins.

Þann 15. október 2004 gaf L-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf út veðskuldabréf til stefnda að höfuðstól 2.300.000 krónur. Ofangreindar eignir stefnanda voru veðsettar til tryggingar endurgreiðslu lánsins, en stefnandi áritaði skuldabréfið um samþykki sitt.

Lán stefnda var veitt til 20 ára og skyldi endurgreiðast með 240 jöfnum afborgunum, 1. hvers mánaðar. Síðast var greitt af bréfinu 1. september 2009.

L-kvk-þgf B-kvk-þgf, útgefanda veðskuldabréfsins, var veitt heimild til að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar með úrskurði héraðsdóms 12. nóvember 2009. Var nauðasamningur staðfestur 1. mars 2010, en hann kvað á um algera eftirgjöf samningskrafna, þ. á m. kröfu stefnda samkvæmt umræddu veðskuldabréfi.

Stefnanda hefur ekki verið stefnt til greiðslu skuldarinnar og uppboðs hefur ekki verið krafist á hinum veðsettu eignum. Í stefnu segir að skuldara, L-kvk-þgf B-kvk-þgf, hafi verið sendar greiðsluáskoranir. Stefnanda var sent bréf, dags. 4. febrúar 2013, þar sem hann var upplýstur um stöðu lánsins. Í bréfinu segir að lánið sé í greiðsluaðlögun. Honum var síðan send aðvörun þann 17. mars 2014, þar sem tilkynnt var um vanskil og vísað til 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Stefnandi krafðist þess skömmu síðar bréflega að veðskuldabréfinu yrði aflýst, þar sem krafan væri fallin niður fyrir fyrningu. Þessu hafnaði stefndi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að þegar nauðasamningur skuldara bréfsins hafði verið staðfestur, hafi enginn skuldari verið að veðskuldabréfinu. Af 5. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 megi ráða að nauðasamningurinn haggi ekki rétti stefnda til að ganga að þeim tryggingum sem stefnandi lagði fram. Það geti hann hins vegar aðeins á grundvelli einhvers konar kröfu á hendur stefnanda. Deilt sé í málinu um eðli skuldbindingar stefnanda gagnvart stefnda og hvort sú skuldbinding sé fyrnd.

Stefnandi segir óumdeilt að reglum um tryggingarréttindi þriðja manns beri að framfylgja á sama hátt og þegar um persónulegar ábyrgðarskuldbindingar sé að ræða.

Stefnandi bendir á fjögur atriði til stuðnings því að skuldbinding sín sé ábyrgðarskuldbinding. Fyrst segir hann að samkvæmt 5. gr. 60. gr. laga nr. 21/1991 og athugasemdum í greinargerð komi fram að þegar gengið sé að eignum þriðja manns, sem settar hafi verið að veði án þess að persónuleg ábyrgð fylgdi, færi um endurkröfu veðþola eins og um ábyrgðarkröfu væri að ræða, enda félli endurgreiðslukrafan undir nauðasamninginn þar sem til ábyrgðar hefði verið stofnað fyrir staðfestingu hans. Í öðru lagi segir hann að samkvæmt 35. til 39. gr. eldri gjaldþrotalaga nr. 6/1978 skyldi í þeim tilvikum að tryggingarréttur væri í eign þriðja manns, beita sömu reglum við úthlutun og ef þriðji maður væri persónulega ábyrgur. Í þriðja lagi segir stefnandi að skilgreining eldri og núgildandi gjaldþrotalaga á eðli skuldbindingar þegar þriðji maður veiti tryggingarréttindi í eign sinni sé í samræmi við Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001. Loks í fjórða lagi segir hann að þessi skilgreining sé í samræmi við skilgreiningu á hugtakinu ábyrgðarmaður í lögum um ábyrgðarmenn nr. 32/2009. Kröfur á hendur veðsölum séu í öllum þessum tilvikum skilgreindar sem ábyrgðarskuldbindingar. Því sé ekki tilefni til að draga í efa að skuldbinding stefnanda sé ábyrgðarskuldbinding og að hún fyrnist í samræmi við reglur um ábyrgðarskuldbindingar.

Stefnandi byggir á því að þar sem skuldabréfið hafi verið gefið út 15. október 2004 gildi um fyrningu þess lög nr. 14/1905, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 fyrnist krafa samkvæmt veðskuldabréfinu á fjórum árum.

Stefnandi byggir á því að skuldin öll hafi fallið í gjalddaga samkvæmt skilmálum bréfsins, þegar ekki var staðið í skilum með afborgun 1. október 2009. Fyrningarfrestur reiknist frá þeim degi. Frá þeim degi hafi liðið fjögur ár án þess að fyrningu væri slitið. Byggir stefnandi á því að kröfulýsing vegna nauðasamningsumleitana hafi ekki rofið fyrningu gagnvart sér.

Til vara byggir stefnandi á því að upphaf fyrningarfrests skuli ekki miða við síðara tímamark en 1. mars 2010, þegar nauðasamningur skuldara var staðfestur. Samkvæmt 1. mgr. 30. gr. gjaldþrotalaga falli allar samningskröfur í gjalddaga þegar nauðasamningur kemst á, nema samið sé um tiltekinn gjaldfrest. Þótt miðað væri við 1. mars 2010 sé krafan fyrnd.

Loks krefst stefnandi þess að veðskuldabréfinu verði aflýst, enda eigi stefndi enga lögvarða fjárkröfu á hendur sér.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda um að ábyrgðarskuldbinding hans sé fyrnd og að stefnda sé því ekki heimilt að ganga að eignum stefnanda.

Stefndi byggir á því að hann eigi veð í umræddum eignum. Í þeim rétti felist forgangsréttur til að leita fullnustu á veðkröfunni í hinum veðsettu eignum, sbr. 1. tl. 1. gr. laga nr. 75/1997. Stefnandi hafi ekki tekið á sig persónulega ábyrgð á greiðslu kröfunnar. Veðsetning eigna hans feli ekki í sér ábyrgðarskuldbindingu og verði ekki jafnað til slíkrar skuldbindingar. Þess vegna eigi 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 ekki við hér.

Stefndi mótmælir því að í 5. mgr. 60. gr. gjaldþrotalaga felist að það teljist ábyrgðarskuldbinding þegar þriðji maður setji tryggingu fyrir efndum. Skýr munur sé gerður í ákvæðinu á tryggingu og ábyrgð. Þótt sama regla gildi um endurkröfu í báðum tilvikum, verði þessu tvennu ekki að öðru leyti jafnað saman.

Sama eigi við um tilvísun stefnanda til 35.-39. gr. eldri gjaldþrotalaga. Þar sé einungis um það að ræða að sama regla gildi um úthlutun úr þrotabúi í tveimur annars ólíkum tilvikum. Ekki sé hér kveðið á um eðli veðs sem sett er til tryggingar efndum.

Þá telur stefndi að ekki verði dregin víðtæk ályktun af því að í Samkomulagi um notkun ábyrgða sé hugtakið ábyrgðarmaður notað bæði um þá sem gengist hafi í persónulega ábyrgð og þá sem sett hafi eign sína að veði til tryggingar skuldum annars aðila. Ekki sé mælt fyrir um að skuldbindingin sé sú sama. Það sama eigi við um lög um ábyrgðarmenn nr. 32/2009.

Stefndi ítrekar tilvísun til 5. mgr. 60. gr. gjaldþrotalaga nr. 21/1991. Hann mótmælir þeim skilningi stefnanda að heimild til að ganga að veðsettum eignum þurfi að byggjast á einhvers konar kröfu. Veðrétti þurfi ekki að fylgja persónuleg ábyrgð á greiðslu.

Loks vísar stefndi til 3. mgr. 1. gr. laga nr. 14/105 um fyrningu.

Í málflutningi mótmælti stefndi ýmsu sem fram kom í máli lögmanns stefnanda sem nýjum málsástæðum sem væru of seint fram komnar.

Niðurstaða

Í munnlegum málflutningi komu fram að mörgu leyti gleggri útskýringar og nákvæmari lagatilvísanir af hálfu stefnanda en í stefnu. Hins vegar hafði hann ekki uppi neinar málsástæður sem ekki var bryddað upp á í stefnu. Engar af framangreindum málsástæðum stefnanda eru of seint fram komnar.

Í íslenskum og öðrum norrænum rétti hefur um langan aldur verið gerður skýr greinarmunur á kröfu með persónulegri ábyrgð og veðkröfu. Persónuleg ábyrgð felst almennt í því að kröfuhafi getur gengið að öllum eignum skuldara til fullnustu peningagreiðslu. Veðkrafa felur í sér rétt til að taka fullnustu kröfu af verðmæti hins veðsetta og forgangsrétt til þess framar öðrum kröfuhöfum veðþolans. Þá var sá munur gerður að krafa með persónulegri ábyrgð fyrndist, en veðkrafa ekki, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 14/1905. Þessari reglu var ekki breytt með lögum nr. 150/2007.

Stefnandi vísar til nokkurra lagaákvæða þar sem réttarstaða þess sem sett hefur eign sína að veði til tryggingar skuld annars aðila, er gerð sem næst sambærileg réttarstöðu þess sem gengist hefur í persónulega ábyrgð fyrir greiðslu kröfu. Þessi ákvæði fela ekki í sér lagareglu um að leggja beri að jöfnu að öllu leyti réttarstöðu þessara aðila. Þannig breyta þau ekki þeirri meginreglu að veðréttur fyrnist ekki.

Stefnandi setti eign sína að veði til tryggingar skuld annars aðila. Héraðsdómur hefur staðfest nauðasamning fyrir þennan skuldara sem felur í sér að krafa stefnda á hendur honum fellur niður. Nauðasamningurinn hefur ekki nein áhrif á réttarstöðu aðila þessa máls sín á milli, sbr. 5. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991. Við staðfestingu nauðasamningsins varð ekki nein breyting á skuldbindingu stefnanda. Hann er eigandi eignar sem er að veði til tryggingar fjárkröfu stefnda. Stefndi á veðkröfu á hendur honum. Sú krafa fyrnist ekki. Verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Ekki verður undan því vikist að gera stefnanda að greiða hluta málskostnaðar stefnda. Er greiðslan hæfilega ákveðin 300.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Lífeyrissjóður verslunarmanna, er sýknaður af kröfum stefnanda, F-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef.

Stefnandi greiði stefnda 300.000 krónur í málskostnað.