E-2405/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 27. janúar sl., er höfðað af Green Garage ehf., Stórakrika 38, Mosfellsbæ, á hendur Nesvegi 41, húsfélagi, Nesvegi 41, Reykjavík, H-kvk-þgf D-kvk-þgf K-x-x, [...], Reykjavík, J-x-x I-x-x, [...], Reykjavík, H-kvk-þgf Á-kvk-þgf, [...], [...], Á-kk-þgf B-kk-þgf, [...], M-kvk-þgf B-kvk-þgf B-kvk-þgf, [...], [...], S-kvk-þgf G-kvk-þgf, [...], Reykjavík, Á-kvk-þgf J-kvk-þgf, [...], Reykjavík, og Á-kvk-þgf Ó-kvk-þgf Vatnsdal, [...], Reykjavík, með stefnu birtri 27. ágúst 2018.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að aðalstefndu verði gert að greiða honum insolidum 10.530.864 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. apríl 2018 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, 3.714.201 krónu þann 28. júní 2017 og 3.321.270 krónum þann 24. júlí 2017. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum málskostnað að mati dómsins.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar stórlega. Íbáðum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Gagnstefnendur krefjast þess í gagnsök að viðurkenndur verði réttur þeirra til að rifta verksamningi dagsettum 23. júní 2017 við gagnstefnda, um endurnýjun og viðgerðir utanhúss og á stigagangi fasteignarinnar að Nesvegi 41, Reykjavík.

Þá er þess krafist, aðallega, að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða gagnstefnendum 9.282.345 krónur auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. október 2018 til greiðsludags. Gerð er krafa um viðurkenningu á rétti til skuldajafnaðar í aðalsök í málinu að því marki sem til þarf, en til sjálfstæðs dóms fyrir því sem umfram er. Til vara krefjast gagnstefnendur þess að gagnstefnda verði gert að greiða skaðabætur að álitum að mati dómsins með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. október til greiðsludags.

Gagnstefnendur krefjast þess jafnframt að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts.

Stefnandi í aðalsök krefst þess aðallega í gagnsök að hann verði sýknaður af dómkröfum gagnstefnenda og að gagnstefnendum verði gert að greiða gagnstefnda málskostnað í gagnsök að mati dómsins.

Við upphaf aðalmeðferðar breytti stefnandi aðalkröfu sinni í framangreint horf til lækkunar með hliðsjón af niðurstöðu yfirmatsmanna.

Dómsformaður tók við meðferð málsins 4. janúar 2019 en hún hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

I

Málavextir og yfirlit ágreiningsefna

Stefnandi er verktakafyrirtæki í byggingariðnaði en stefndu húsfélag sem annast rekstur fasteignarinnar að Nesvegi 41 í Reykjavík, og eigendur íbúða í húsinu. Vorið 2017 tók Hönnun og eftirlit ehf. að sér umsjón með fyrirhuguðum framkvæmdum utanhúss vegna fasteignarinnar að Nesvegi 41 og útbjó útboðsgögn vegna verksins sem dagsett eru í júní 2017. Kom þar fram að A hjá Hönnun og eftirliti ehf. væri ráðgjafi verkkaupa og eftirlitsaðili f. h. stefndu. Í útboðsgögnum kemur fram að um verkið, greiðslur fyrir verkið og reikningsskil gildi 6. útgáfa ÍST 30 frá árinu 2012. Þá segir þar að komi til aukaverka skuli 16. kafla staðalins fylgt, en stefnandi telur að hann sé ekki að finna í útgáfunni frá árinu 2012. Í gögnum kemur fram að verkið felist í viðgerð á þaki, gluggum, hurðum útveggjum og endurmálun sem og viðhaldi á svalalokunum. Er gert ráð fyrir að verkið sé unnið í samræmi við tilboð og byggt á þeim magntölum sem gefnar eru í tilboðsskrá. Falli til verkþættir sem unnir verði í tímavinnu samkvæmt beiðni og að fyrirmælum verkkaupa skuli taxti tímavinnu, verði um hann samið, vera í samræmi við taxta sem verktaki bjóði í tilboði sínu. Um aukaverkin gildi 16. kafli ÍST 30.

Þá liggur fyrir ástandsskýrsla vegna fasteignarinnar fá því í apríl 2017, einnig unnin af Hönnun og eftirliti ehf. Þar segir að við skoðun innan séreigna hafi mátt sjá leka/rakaskemmdir frá þaki þar sem þakgluggar og aðrar þéttingar hefðu gefið sig að hluta. Á ytra byrði hafi mátt sjá ryð víðs vegar í þakklæðningu og að þegar hefði verið reynt að ráðast í bráðabirgðaþéttingar til að koma í veg fyrir leka inn í séreignir. Loks hafi mátt sjá fúa og almennt niðurbrot í þakkanti. Gluggar, hurðir og karmar séu skemmdir. Þar kemur m. a. fram að staðreynt hefði verið við skoðun að tími væri kominn á endurbætur á ytra byrði fasteignarinnar. Sjá mætti lausan og brotinn múr ásamt því að steypustyrktarjárn/bendistál hafi sprengt út múr og séu sjáanlegir ryðtaumar og ryðpunktar víða á útveggjum og svalaveggjum. Þá sé leki/raki farinn að skila sér í gegnum svalagólf og með niðurföllum. Málningarfilma sé flögnuð af útveggjum og séu kaldir veggir verstir þar sem vatn eigi greiða leið inn í steypuna með tilheyrandi hættu á frostskemmdum og tæringu bendistáls. Tréverk sé nokkuð gott en skipta þurfi út nokkrum opnanlegum fögum. Sýnilegt sé að tréverk hafi staðið bert í nokkur ár og megi sjá fúa í hluta af gluggum og hurðum. Einnig liggja fyrir útboðsgögn dagsett í júní 2017.

Aðilar gerðu með sér verksamning 23. júní 2017 og átti samkvæmt honum að ljúka verkinu 20. október 2017. Þar kemur fram að verkið skuli m. a. unnið í samræmi við útboðslýsingu, útboðsgögn eins og þau eru tilgreind í grein 0.3.1 í útboðslýsingu og meðfylgjandi er tilboð frá verktaka og bréf verkkaupa um staðfestingu á töku tilboðs, dagsett 30. maí 2017. Tilboð stefnanda vegna verksins, dagsett 22. maí 2017, var að fjárhæð 13.396.770 krónur, sundurliðað eftir verkliðum, með einingarverði. Þann 23. júní 2017 undirrituðu aðilar með sér verksamning og er tilboðsblað dagsett sama dag hluti verksamnings oger samningsfjárhæð í samræmi við framangreint.

Stefndu greiddu framvindureikninga stefnanda, dagsetta 28. júní 2017, að fjárhæð 3.714.201 króna og 24. júlí 2017 að fjárhæð 3.321.270 krónur en þeim fylgdi sundurliðun á þeim verkþáttum og einingarverðum sem reikningarnir voru byggðir á. Reikningarnir voru greiddir án athugasemda en stefndu byggja á því að það hafi verið gert vegna þess að af hálfu stefnanda hefði verið gefið í skyn að eftirlitsaðili stefndu hefði yfirfarið þá og samþykkt en svo hefði ekki reynst vera. Þann 10. ágúst 2017 tók eftirlitsmaður verkið út. Taldi hann samkvæmt fyrirliggjandi fundargerð vegna verkfundar sama dag að búið hefði verið að fjarlægja bárujárn og þakpappa og koma fyrir nýjum pappa og bárujárni á efsta þak. Opnað hefði veriðað léttu þaki yfir stigagangi og væri verið að skoða úrfærslur áður en því yrði lokað. Laus málning hefði verið hreinsuð af gluggum en eftir væri að sponsa í skemmda glugga. Um 90% af sprunguviðgerðum væri lokið og búið að brjóta lausa ílögn á svölum og flota að hluta. Þá segir í fundargerðinni að verði ekki farið í svalalokun þurfi að hækka botnstykki að svalahurðum og að nauðsynlegt sé að mynda og hreinsa regnvatnslagnir og tengja saman lagnir frá rennum og niðurföllum.

Stefndu byggja málatilbúnað sinn á því að verkið hafi unnist hægt og stefnandi ekki lokið því í samræmi við samninginn. Þá hefðu verið gallar á verkinu sem m. a. leiddu til umfangsmikils leka inn í fasteignina. Eftir árangurslausar áskoranir um úrbætur að undangenginni úttekt eftirlitsaðila sáu stefndu sér ekki annað fært en að rifta verksamningnum 18. júní 2018. Fengu stefndu greidda frá Arion banka verktryggingu að fjárhæð 1.339.667 krónur og var krafan sett fram af hálfu stefndu á þeim forsendum að verktaki hefði ekki sinnt endurbótum og lagfæringum vegna viðgerða og ekki lokið verkinu innan tilskilins tíma, sem í bréfi til bankans 12. mars 2018 er sagður hafa verið 20. ágúst 2017.

Fyrir liggur matsgerð B, byggingafræðings og húsasmíðameistara, dagsett í júní 2019, sem unnin var að beiðni stefndu, auk viðauka við matsgerð sem er dagsettur 12. september 2019. Mat hann að hve miklu leyti útboðsverki hefði verið lokið með fullnægjandi og forsvaranlegum hætti þegar riftun átti sér stað 18. júní 2018. Er sérstaklega tiltekið í matsgerðinni að aðilar hafi verið sammála um þær magntölur sem byggt er á.

Í niðurstöðu matsmanns kemur fram að hvað varðar þá verkþætti sem hafi verið unnir þáhafi viðgerð á sprungum og sléttum flötum verið áberandi og þess ekki gætt að slípa niður múr þannig að ekki sköpuðust skörp skil á milli flatar og viðgerðar. Á svölum annarrar hæðar hafi verið hægt að greina leka frá efri svölum með veggjum/niðurfallsbrunnum sem beri þess merki að ekki hafi verið fullnægjandi frágangur á þéttingum með niðurfallsbrunnum svala eða endurnýjun. Þá komi fram í magnskrá að gera eigi við svalagólf með tilbúinni viðgerðar blöndu, filtun, meðalþykkt 1 - 5 mmog í verklýsingu komi fram að kústa eigi yfirborð og bera efni 10 cm upp á aðliggjandi veggi. Yfirborð svala gefi ekki til kynna að þeirri framkvæmd hafi verið lokið. Greina megi leka með svalavegg á suðvestursvölum á þriðju hæð sem komi fram yfir lofti/kverk yfir svölum annarrar hæðar. Við skoðun á þaki hafi komið í ljós að neglingu væri ekki lokið að fullu og hluti neglingar hafi ekki legið í línu. Slíkt sé útlitsatriði en hafi ekki áhrif á gæði framkvæmdar. Á nokkrum stöðum hafi negling misfarist og tveir naglar séu hvor ofan í öðrum og sé slíkt ófullnægjandi og valdi hættu á leka. Þakstál nái ekki að fullu út í þakrennu rog það valdi því að möguleg hætta sé á að vatn geti dropað niður í þakkant en ekki þakrennu. Þar sem þakjárn endar við þakkant hafi þakstálið verið klippt/skorið og sé skurður ekki jafn. Það hafi ekki áhrif á gæði þaksins en sé ekki faglegt þar sem áfellur eigi að koma yfir þakbrún og yfir á þakkant. Þá nái þakpappi ekki út fyrir enda þakstáls en það hafi heldur ekki áhrif á gæði þaks. Íkringum þakglugga virðist vera op í klæðningu ofan við glugga og neðri hluti klæðningar sé yfir klæðningu sem komi niður með hliðum glugga. Þetta sé óheppilegur frágangur og mögulegar lekaleiðir ef ekki er þeim mun betri frágangur á þakpappa upp að gluggum. Þá sé eftir að ganga frá áfellum í kringum þakglugga og setja áfellur við þakbrúnir.

Hvað varðar málun utanhúss og lagfæringu glugga þá hafði ekki farið fram viðgerð á gluggum þar sem ekki lá fyrir hvaða glugga ætti að gera við. Taldi matsmaður að búið væri að mála lítinn hluta tréverks og hægt að greina á nokkrum stöðum að undirlag hefði ekki verið hreinsað áður en það var málað. Þurfi því að endurvinna það sem búið var að gera og teljist þessi liður vera ólokinn. Þá taldi matsmaður að þakniðurfallsrör hefðu ekki verið endurnýjuð að undanskildum smáhluta af röri við suðausturhorn hússins og næði sá hluti rétt upp fyrir plötuskil á annarri hæð og væri tengdur við eldra rör. Niðurfallsstútur á svölum annarrar hæðar hafi hins vegar ekki verið tengdur við nýja rörið. Tenging við lagnir í jörðu sé óljós en útbúinn hafi verið kassi utan um þessa tengingu. Hafi þannig ekki verið gengið frá niðurfallsröri eins og var fyrir viðgerð og tenging við lögn í jörðu sé ekki eins og hefðbundið sé eða í samræmi við fagleg vinnubrögð. Taka þurfi upp hluta niðurfallsröra, ganga frá tengingum við svalir, grafa frá lögnum í jörðu og tengja niðurfallsrör við lögn í jörðu með þar til gerðu tengistykki.

Hvað varðar frágang stefnanda á vinnuaðstöðu í bílageymslu þá hafi við skoðun sést að aðstaða stefnanda hafi verið nokkuð dreifð í rýminu og telur matsmaður að hann hafi þar mátt taka sér það pláss sem hann þurfti. Skil á rýminu hafi ekki verið nægilega góð, þ. e. ekki hafi verið tekið til og efnisafgöngum hent. Hvað varðar kostnað við umsjón og eftirlit með lagfæringum vegna galla á verki taldi matsmaður að bjóða þyrftu út þá framkvæmd eða semja við verktaka og mætti gera ráð fyrir að sú vinna væri unnin í tímavinnu. Geri hann ráð fyrir að kostnaður falli til vegna undirbúnings útboðs eða samninga. Var það niðurstaða matsmanns að réttmætt endurgjald miðað við framkvæmd verksins væri 4.492.749 krónur að teknu tilliti til viðauka við matsgerð.

Þá liggur fyrir yfirmat sem unnið var af C og D, ódagsett en var lagt fram í þinghaldi 20. maí 2020, að beiðni stefnanda, ásamt viðauka og leiðréttingu á matsgerð dagsettri 24. júní 2020. Byggðu þeir matsmenn, eins og undirmatsmaður, á því að samkomulag væri um magntölur. Töldu yfirmatsmenn að verkþáttum væri að fullu lokið sem vörðuðu rif á þakjárni, förgun á þakjárni, rif pappa af þaki, kjöl og þaktúður, viðgerðir á bendistáli með menju og múrblöndu, á bendistáli við kanta og á bendistáli við dropraufar. Endurbætur innan stigagangs og málun væri ólokið með öllu. Hvað varði þak þá nái járn mislangt fram af þekju en sé alls staðar knappt þannig að vatn geti runnið niður milli járnsins og rennunnar. Þá sé lagning pappa ekki samkvæmt góðum venjum og faglegum vinnubrögðum þar sem hann nái oftast einungis niður að brún klæðningarinnar. Á hluta þaksins hafi málmáfella verið sett undir járnið sem taki við vatni. Sé slíkur frágangur á neðanverðu járninu og pappanum ófullnægjandi að öllu leyti. Negling á járni sé ekki í samræmi við hefðir og góða fagmennsku. Hún sé ekki í línu en það sé sjónræn truflun sem hafi ekki áhrif gagnvart vindálagi. Þá vanti hluta neglingar auk þess sem hún sé ekki nægilega vel frágengin og séu naglar sums staðar ekki nelgdir nægilega lagt niður en það hafi áhrif á vindþol þekjunnar. Vinna við þak og þak veggi yfir inngangi sé óunnin og ófrágengin að mestu leyti. Telja matsmenn að breytingar sem stefndu vildu gera hafi valdið því að ekki var unnt að framkvæma þessa viðgerð sem sé ekki í tilboði. Málmáfellur vanti á gafl hússins og teljist því ólokið verk en matsmenn telja að þetta verk hafi ekki verið í tilboði.

Hvað varðar tvo Velux- glugga á suðurþekju þá hafi verið notaðar sérbeygðar áfellur í stað áfella sem sérunnar eru af framleiðanda og formaðar til að falla í þar til gerðar raufar á gluggastykkinu. Sé frágangur glugganna því ekki fullnægjandi samkvæmt hefðum og góðri fagmennsku, bæði hvað varðar efni og frágang. Hvað varðar háþrýstiþvott töldu matsmenn að honum hefði ekki verið að fullu lokið vegna mosamyndunar sem hefði verið sýnileg á austurgafli. Lítill hluti gluggaviðgerða hefði farið fram, nokkrir gluggar á framhlið verið slípaðir og málaðir.

Múrviðgerðir hafi verið unnar eftir þeim verkliðum sem greini í tilboðsskrá en mismunur hafi verið á upphaflegri áætlun og rauntölum og byggi matsmenn á magntölum samþykktum af aðilum. Frágangi múr viðgerða hafi í nokkrum tilvikum verið ábótavant. Þess hafi ekki verið gætt að draga nægilega úr viðgerðarmúrnum til þess að ekki mynduðust hraukar á mótum gamla yfirborðsins og nýja múrsins en þó hafi ekkert los verið aðfinna í viðgerðunum. Víða sé viðgerð á köntum og vatnsbrettum með sama hætti. Þessi frágangur teljist ekki vera viðunandi og eða samkvæmt hefðum og góðri fagmennsku. Á nokkrum stöðum séu múrviðgerðir óunnar. Telja matsmenn að múrviðgerðir hafi verið unnar í samræmi við útboðsgögn í því magni sem tilgreint sé í magntöluskrá en ekki að öllu leyti lokið með fullnægjandi hætti. Á svalagólfi fyrstu hæðar séu merki um leka við niðurfallsbrunn á svölum annarrar hæðar í austur.

Hvað varðar viðgerð á efri svölum þá hafi sá liður ekki verið í útboðsgögnum heldur liður sem gerði ráð fyrir viðgerð með tilbúinni viðgerðar blöndu, filtun að meðaltali 1- 5 mm. Falli viðgerðin ekki undir þennan lið þar sem sagað hafi verið í ílögnina og gert við lausan múr. Ekki sé að sjá að ætlunin hafi verið að sleppa viðgerðar blöndunni og vanti hér því upp á endanlegan frágang. Samkvæmt viðauka við matsgerð telja matsmenn að ekki hafi verið hægt að lækka gólfið eða slípa það eða fræsa niður eins og eftirlitsaðili óskaði eftir og leggja ásteypulag ofan á að nýju heldur hafi orðið að fjarlægja allt lagið og steypa ofan á að nýju. Sér í lagi eigi þetta við af því að gamla steypuálagið hafi verið sprungið og mjög mikil hætta á að það losnaði frá holplötum við þá vinnu að lækka það. Samkvæmt leiðréttingu matsmanna, dagsettri 24. júní 2020, eigi þetta við um hvorar tveggja svalirnar á annarri hæð.

Ummerki um leka hafi reynst vera á svalalofti fyrstu hæðar frá svölum á annarri hæð þar sem merki séu um leka við niðurfallsbrún á svölum í austurenda. Þéttingar við brunninn hafiekki verið lagfærðar þegar gert var við svalagólfið. Þá hafi einnig mátt sjá leka frá svölum annarrar hæðar niður á svalir fyrstu hæðar og frá íbúð í austurenda annarrar hæðar niður í sólhýsi í íbúðinni fyrir neðan. Samkvæmt útboðsgögnum hafi átt að skipta um þakrennur og niðurfallsrör að öllu leyti en í tilboði sé ekki þessi verkliður. Einungis hafi verið endurnýjaður hluti af niðurfalli á austurhlið en niðurföll séu að öðru leyti ófrágengin og tengingu rörsins á austurgafli við jarðvatnskerfi hússins sé ábótavant.

Matsmenn telja sig ekki geta lagt mat á það hvort stefnandi hafi að hluta til eða að öllu leyti haft umráð yfir bílskýli sem vinnuaðstöðu og til geymslu efnis. Miðað við bárustál sem þar hafi verið við skoðun hafi það komið í veg fyrir að íbúar hafi geta notað skýlið á verktíma. Töldu þeir að munir sem voru í skýlinu við skoðun hefðu verið stefnanda óviðkomandi og að ekki væri tilefni til að meta kostnað við þennan matslið.

Hvað varðaði kostnað við umsjón og eftirlit vegna lagfæringa á göllum á verki töldu matsmenn nauðsynlegt að hafa hlutlausan úttektaraðila. Þá þyrfti að vinna útboðsgögn upp á nýtt.

Loks kemur fram í viðauka við matsgerð að matsmenn hafi engar forsendur til að meta hvort leki sem leiddi til þess að lagfæra þurfti falskt loft í kjallaraíbúð hafi verið tilkominn áður eða hafi orsakast af athugunarleysi stefn anda. Telja matsmenn að fjárhæð reiknings nr. 240 vegna viðgerðanna, 1.108.381 króna, sé ekki óeðlileg upphæð. Einnig liggur fyrir viðbótarmat yfirmatsmanna, dagsett 24. júní 2020, og er þar um að ræða greinargerð þeirra vegna leiðréttingar á matsgerð. Kemur þar fram að kostnaðarmat vegna unnins verks sé 863.750 krónum hærra en fram komi í kostnaðarmati í matsgerð þar sem láðst hafði að meta eftirfarandi verkþætti; húlkýl, kíttun undir húlkýl, ryðpunkta hraunaðan flöt, viðgerðir á plötuskilum og viðgerð á lögn.

Við kostnaðarmat matsmanna vegna verksins gengu þeir út frá einingaverði sem stefnandi setti fram í tilboði sínu og eiga þeir við um verkliði innan tilboðs. Við útreikninga á öðrum liðum sem ekki eru verðlagðir nota þeir einingaverð úr sambærilegum verkum, einingaverð úr opinberum verðbönkum eða einingaverð fengin frá birgjum. Mátu þeir þá hæfilegt verð fyrir þá vinnu sem þeir töldu stefnanda hafa innt af hendi, bæði samkvæmt tilboði og aukaverk, samtals 6.669.642 krónur. Kostnaður vegna lagfæringa á unnu verki hvað varðar múr sé 1.160.000 krónur og hvað varðar þak, glugga o. fl. 1.523.900 krónur.

Meðal framlagðra gagna eru tölvuskeyti milli aðila vegna verksins, fundargerðir vegna verkfunda og minnisblöð aðila.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur fyrirsvarsmaður stefnanda, B-kk-nf I-kk-nf E-kk-nf, og stefnda Á-kvk-nf Ó-kvk-nf Vatnsdal, en vitnaskýrslur gáfu E, F, G og A. Þá gáfu skýrslur dómkvaddir matsmenn, B, C og D.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda í aðalsök Stefnandi byggir á því að ógreiddir séu eftirtaldir reikningar: nr. 238 að fjárhæð 1.147.630 krónur vegna framvindu á múrviðgerðum sem sé samningsverk, nr. 239 vegna steypubrots og ílagna á svölum að fjárhæð 2.471.960 krónur sem sé aukaverk, nr. 240 að fjárhæð 1.108.381 vegna vinnu við niðurrif á loftklæðningu, ull og rakavörn, hreinsunar á loftagrind og uppsetningar og klæðningar lofts, nr. 252 að fjárhæð 128.214 krónur vegna þéttingar á þakglugga yfir stigagangi og lagfæringar á rennuniðurfallsröri á austurgafli hússins. Þau verk hafi verið unnin að beiðni forsvarsmann s húsfélags, auk þess sem stefnandi byggir á því að stefndi skuldi honum ó reiknings færða fjárhæð, 674.861 krónur, og andvirði verktryggingar sem innleyst hafi verið að mati stefnanda án efnislegra skilyrða.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína á neðangreindan hátt eftir að hafa breytt henni til lækkunar við upphaf aðalmeðferðar með hliðsjón af matsgerð yfirmatsmanna.

Samþykktir verkliðir samkvæmt yfirmatsgerð:

Þakvinna kr. 3.313.660

Múrviðgerðir kr. 2.181.337

Málningarvinna kr. 82.110

Aðstaða pallar og hífingar kr. 605.000

Samtals: kr. 6.182.107

Samþykktar kröfur sem aukaverk: kr. 487.535

Viðbótarverk samkvæmt beiðni eftirlits/verkkaupa:

Viðgerðir á svölum 1. hæðar kr. 1.320.200

Endurnýjað loft í kjallaraíbúð kr. 1.108.381

Bráðabirgðaviðgerð á niðurfallsröri kr. 128.214

Samtals: kr. 2.566.795

Oftekin verktrygging kr. 1.339.677

Vantalin vinna við múrverk kr. 863.750

Samtals krafa stefnanda:

Samningsverk kr. 6.182.107 Aukaverk kr. 487.535

Viðbótarverk kr. 2.566.795

Oftekin verktrygging kr. 1.339.677

Vantalin samningsverk skv. mælingu við lokaúttekt kr. 863.750

Viðurkenndir frádráttarliðir samkvæmt matsgerð:

Múrverk kr. - 340.000

Yfirferð á neglingu kr. - 100.000

Dropkantur undir járn og pappa kr. - 459.000

Samtals: kr. - 899.000

Munur á kröfu og viðurkenndum frádráttarliðum kr. 10.530.864

Krafist er dráttarvaxta frá 20. apríl 2018 en þann dag hafi stefndu gert kröfu um og fengið greidda verktryggingu að fjárhæð 1.339.677 krónur án þess að skilyrði fyrir þeirri kröfugerð væru fyrir hendi. Þá verði við uppgjör kröfunnar tekið tillit til innborgana stefndu sem gerð sé grein fyrir í dómkröfu.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að húsfélagið sé sameignarfélag í eigu íbúðareigenda í húsinu að Nesvegi 41. Þeir beri óskipta ábyrgð á öllum skuldbindingum félagsins eftir almennum reglum kröfu- og félagaréttar og til viðbótar 54. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Byggt er á því að ábyrgð þeirra sem félagsmanna taki hvorutveggja til samningsskuldbindinga húsfélagsins sem og bótaskyldu og endurgreiðsluskyldu sem falli á húsfélagið vegna gjörða þeirra sem séu í fyrirsvari fyrir félagið. Þá byggir stefnandi á því að sá 30 daga frestur sem tilgreindur er í 2. mgr. 54. gr. laga nr. 26/1994 sé löngu liðinn.

Stefnandi byggir á því að stefndu beri að greiða honum fyrir verk unnið í samræmi við verksamning aðila. Samkvæmt ÍST 30, grein 1.2.5, séu aukaverk þau verk eða verkþættir sem óhjákvæmilegt sé að vinna til að unnt sé að ljúka verksamningi en ekki er getið um í verklýsingu eða magntöluskrá. Samkvæmt grein 1.2.19 er viðbótarverk verk eða verkþættir sem verkkaupi óskar eftir að unnin verði og ekki lá fyrir ákvörðun um á útboðsstigi og ekki er nauðsynlegt að vinna til þess að unnt sé að ljúka við verksamning. Er á því byggt að stefndu skuldi stefnanda ógreidd laun vegna verkþátta sem getið er um í magntöluskrá og að auki vegna aukaverka og viðbótarverka.

Að mati stefnanda er fjárhæð vegna þakviðgerðar, 3.313.660 krónur, óumdeild og einnig er ágreiningslaust að áætlað magn í upphafi hafi verið of mikið. Er hún vegna unnins verks samkvæmt magntölu við lokaúttekt og þeim verkþáttum sem tilgreindir eru með kostnaðarlið í tilboði stefnanda.

Krafa stefnanda um greiðslu fyrir unnið samningsverk við múrviðgerðir er að fjárhæð 2.181.337 krónur. Byggir stefnandi á því að stefndu beri að greiða umsamið verð fyrir sannanlega unnið magn við verkslit. Sé krafan miðuð við samantekt á magni sem stefnandi og E hafi unnið saman við lokaúttekt en stefnandi telji samantekt eftirlitsmanns efnislega ranga og verði hún ekki lögð til grundvallar. Misræmið sé vegna mismunandi aðferðafræði við magntöku. Miði stefnandi við að múrviðgerðir á köntum, 10- 50 mm, séu alls 86,27 metrar en eftirlitsmaður 44,37 metrar og kíttun undir húlkýl 41,9 eða samtals 86,27 metrar. E hafi einungis mælt sýnilegar viðgerðir en tekið fram að sprunguviðgerðir og önnur verk kynnu að vera sýnileg undir öðrum viðgerðum. Þá hafi stefnandi ekki náð að ljúka yfirferð mælinga þar sem eftirlitsmaður hafi meinað honum að ræða mælingarnar. Hafi þess ekki verið kostur að ljúka úttekt með því að aðilar hafi sett stafi sína við mælingu en eftirlitsmaður hafi þó fallist á að taka magntölur og kröfur stefnanda inn í lokaúttekt sem niðurstöðu stefnanda.

Hvað varðar málningarvinnu þá hafi stefnandi upphaflega byggt á því að hann eigi samkvæmt verksamningi rétt til greiðslu á 580.854 krónum og byggist sú fjárhæð á magntölum frá undirverktaka. Stefndu hafi viðurkennt að þessi vinna hafi verið unnin en sé haldin ágöllum en því sé hafnað af hálfu stefnanda. Krafan hafi nú verið lækkuð í 82.110 krónur, til samræmis við yfirmat.

Þá byggir stefnandi á því að stefndu beri að greiða honum 925.000 krónur vegna aðstöðu, vinnupalla, aksturs með efni og hífingar. Stefndu hafi rift verksamningi án þess að forsendur væru til þess og eigi því stefnandi rétt á að fá þennan verklið greiddan að fullu á umsömdu verði. Þessa kröfu hafi stefnandi nú lækkað í 605.000 krónur.

Í verkskrá hafi ekki verið neinar magntölur eða verkþættir vegna nokkurra verka. Eigi það við um áfellur sem rífa þurfti frá Velux þakglugga og smíði á nýjum og vegna túða á þaki hússins. Einnig eigi þetta við um þakpakka sem rifinn var af þaki og þurfti að farga og veggjaklæðningu og veggpappa af stigahúsi og sérsmíðað þakstál á anddyri. Byggt sé að því að um sé að ræða aukaverk og hafi stefnandi í stefnu gert kröfu um að stefndu greiði 598.451 krónu fyrir en hann hafi nú lækkað kröfu sína í 487.535 krónur. Beri stefndu sönnunarbyrði fyrir því að krafa stefnanda sé ósanngjörn hvað þetta varðar. Stefnandi byggir á því að reikningar nr. 239, 240 og 252 geymi réttmætar kröfur vegna viðbótarverks sem hann hafi verið beðinn um að vinna. Hvað varðar reikning nr. 239 þá hafi þar verið um að ræða lækkun á svölum á 1. og. 2. hæð hússins og hafi í því falist að öll steypuílögn yrði brotin frá burðargólfi. Hafi verkið orðið umfangsmeira og vandasamara en búast hafi mátt við þar sem í ljós hafi komiðað burðargólf svalanna væri gert úr holplötum. Reikningur nr. 240 sé vegna niðurrifs á fölsku lofti í kjallaraíbúð og endurgerðar þess að beiðni trúnaðarmanns stefndu. Síðar hafi stefndu borið fyrir sig að hafa beðið um að verkið yrði unnið vegna þess að stefnandi hefði valdið leka inn í íbúðina. Slíkt standist ekki heldur bendi gögn til viðvarandi leka frá svölum og niðurfalli sem hafi orsakað skemmdir í íbúðinni. Verkið hafi verið aukaverk í þeim skilningi að nauðsynlegt hafi verið að taka hluta loftsins frá svo hægt væri að staðreyna umfang og eðli leka frá svölum. Hvað varðar reikning nr. 252 þá sé hann vegna viðbótarverks sem fyrirsvarsmenn húsfélagsins hafi óskað eftir að yrði unnið á fundi 11. nóvember 2017. Verkið hafi falist í því að laga rennuniðurfallsrör á austurgafli og þétta glugga á stigagangi hússins. Stefnandi byggir á því að stefndu beri að greiða sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir þessi viðbótarverk. Þá beri þau sönnunarbyrði fyrir því að reikningsfærð krafa geymi ekki sanngjarnt endurgjald fyrir unnið verk.

Stefnandi byggir á því að stefndu beri að endurgreiða stefnanda fjárhæð verktryggingar, 1.339.667 krónur, auk dráttarvaxta, þar sem hvorki hafi verið efnis- né formskilyrði til útborgunar verkábyrgðar 20. apríl 2018 þegar hún var greidd stefndu. Þá hafi stefndu verið í skuld við stefnanda og hafi krafa og viðtaka stefndu á fjárhæðinni verið ólögmæt og saknæm háttsemi gagnvart stefnanda en þau hafi ekki framvísað frumriti verkábyrgðar, sem sé skilyrði greiðslu.

Þá byggir stefnandi á því að verk hans hafi ekki verið haldið neinum göllum sem réttlætt geti greiðsludrátt eða útborgun verktryggingar og hafi skjallegar kvartanir ekki borist þrátt fyrir að ítrekað væri óskað eftir því. Stefnandi hafni því að múrviðgerðum hafi ekki verið lokið og vísi til þess að í úttektarskýrslu komi ekki fram hver þau verk séu. Við úttektina hafi borið að fara eftir reglu ÍST 30, grein 4.4.5, en það hafi ekki verið gert. Stefndu hafi borið að benda á galla á verki og sé verktaka skylt að bæta úr þeim innan hæfilegs tíma eigi ábendingar við rök að styðjast. Hafi stefnandi þannig verið sviptur úrbótarétti með því að stefndu hafi lýst yfir riftun og kröfðust þess að fá verktryggingu greidda og tóku við henni. Um þennan rétt stefnanda vísar hann til ÍST 30, greinar 4.4.8. Þá hafi við framkvæmd úttektargerðarinnar ekki verið farið að fyrirmælum ÍST 30, greinar 4.4.7, þar sem mælt er fyrir um að í verklokaúttekt skuli skrifa það sem fram fer og máli skiptir og fulltrúar verktaka og verkkaupa undirrita gerðina því til staðfestu. Þetta hafi ekki verið gert og stefnanda meinað að yfirfara magntölur. Verði ekki byggt á niðurstöðu úttektargerðarinnar þar sem ekki hafi verið gætt að fyrirmælum ÍST 30 við framkvæmd hennar. Um sé að ræða einhliða niðurstöðu stefndu sem ekki hafi gætt tillitsskyldu gagnvart stefnanda. Einnig hafi magntölum verið breytt og háþrýstiþvottur sem sannanlega var unninn ekki verið tilgreindur. Beri þannig að leggja samantekt stefnanda til grundvallar.

Þá byggir stefnandi á því að krafan beri dráttarvexti að þremur vikum liðnum frá útgáfudegi reiknings, sbr. ÍST 30, grein 5.1.6. Þó ágreiningur sé um hluta reiknings þá heimili það stefndu ekki að draga greiðslu á þeim hluta sem ekki er deilt um. Einnig leiði af meginreglum kröfuréttar að reynist mótbárur stefndu tilefnislausar beri stefnd u að greiða dráttarvexti frá gjalddaga.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglu kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi loforða, 54. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús og 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Einnig er vísað til reglu íslensks kröfuréttar um óréttmæta auðgun og til sakarreglu ísensks réttar um afleiðingar ólögmætrar háttsemi í samningssambandi og til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

III

Málsástæður og lagarök stefndu í aðalsök Stefndu gera ekki athugasemdir við aðild málsins en hafna því að húsfélagið að Nesvegi 41 sé sameignarfélag í lagalegum skilningi með þeim lögfylgjum sem af því leiðir.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki unnið umsamið verk með fullnægjandi og forsvaranlegum hætti í samræmi við efni verksamnings aðila, útboðsgögn og fagvenjur á þessu sviði. Auk þess hafi stefnandi krafið um framvindugreiðslur umfram framvindu sem stefndu hafi greitt umfram skyldu. Um stöðu verksins og galla vísa stefndu einkum til úttektarskýrslu umsjónaraðila með verkinu, Hönnunar og Eftirlits ehf., dags. í mars 2018, en þar segir:

[Ekki hefur verið] full lokið við neinn af þeim verkþáttum sem verktaki átti að ljúka fyrir 20. ágúst 2017 ásamt því að verktaki hefur ekki byrjað á endurbótum innan stigagangs. Sjá má ýmsa ágalla á verki og hefur verktaki ekki ráðist í endurbætur þrátt fyrir ítrekaðar óskir þess efnis. Ekki er um endanlegan lista eða upptalningu að ræða þar sem um er að ræða stöðuúttekt og grófa lýsingu á verkstöðu [...]

Einnig vísa stefndu til úttektarskýrslu frá maí 2018 en þá hafði stefnandi ekki unnið neitt frekar við verkið frá fyrri úttekt. Telja stefndu að úttektirnar hafi leitt í ljós takmarkaða framvindu verks og galla, sem stefnandi hafi kosið að bæta ekki úr þrátt fyrir áskoranir. Hafi stefndu ekki séð sér annað fært en að rifta samningi sínum við stefnanda í samræmi við almennar reglur verktakaréttar, sbr. m. a. ákvæði ÍST 30, sem teljist hluti af verksamningi aðila.

Stefndu byggja á því að óumdeilt sé að stefndu hafa greitt 7.035.471 krónu vegna verksins. Í síðarnefndu úttektinni hafi stefnandi komið sjálfur að mælingum og skoðun á framvindu ásamt E, byggingafræðingi og umsjónaraðila verkkaupa. Í úttektinni kemur fram að framvinda verks við úttektina hafi numið 5.413.449 krónum. Það sé 1.622.022 krónum minna en krafið hafði verið um af stefnanda og greitt af stefndu í júní og júlí 2017. Þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að svokallaður framvindureikningur frá 13. nóvember 2017 samræmist framvindu ekki ogsé honum mótmælt og telji stefndu að enn hærri fjárhæð eigi að koma til frádráttar.

Stefndu geri að öðru leyti fjölmargar athugasemdir við framvindureikninga stefnanda og málatilbúnað hans. Í stefnu sé krafist 3.709.997 króna vegna múrviðgerða en í verksamningi sé kveðið á um að kostnaður vegna þeirra skuli nema alls 2.510.000 krónum og telji stefndu skýringar og málsástæður stefnanda hvað þetta varðar óljósar.

Þá byggja stefndu á því að umfang galla á verkinu leiði sjálfstætt til sýknu enda muni verulegur kostnaður hljótast af úrbótum vegna óforsvaranlegrar vinnu stefnanda sem að talsverðu leyti sé vikið að í úttektarskýrslum. Að mati stefndu séu helstu gallar á verkinu: Þakið er óvarið í kringum stigagang svo vatn á greiða leið inn í þakrými. Bárujárn á þaki nær ekki út fyrir rennu svo vatn fellur ekki í hana heldur ofan í ófrágenginn þakkant. Neglingu er ekki lokið og línur í neglingu eru ekki réttar. Þakgluggar eru ófrágengnir og það hafi leitt til leka. Undirvinnu fyrir málun er ábótavant, ekki var sponsað í skemmda glugga o. s. frv. og þarf að undirvinna þá á nýjan leik að öllu leyti áður en málun, sem einnig er ábótavant, geti farið fram.

Múrviðgerðum sé ólokið þrátt fyrir að krafist sé um 1.200.000 króna umfram þau verklaun sem samningur kveði á um fyrir þann verkþátt. Þá sé frágangi ábótavant, enda áferð/ásýnd viðgerðra svæða ekki sambærileg öðrum og viðgerðir því sýnilegri en þær ættu að vera.

Frágangi svala sé ekki lokið og ekki endurbótum innan íbúðar á jarðhæð sem stefndu byggi á að hafi skemmst vegna óforsvaranlegs frágangs á svölum og galla á verki stefnanda, einkum að því er varði niðurföll. Stefndu hafna þeim málatilbúnaði stefnanda að sá leki í íbúð á jarðhæð hafi komið til áður en framkvæmdir hófust. Frágangi niðurfalla sé að öðru leyti ekki lokið og annmarkar á þeim hluta verks sem lokið sé. Þá benda stefndu á að einkennilegt verklag stefnanda, t. d. við stokk sem rör á austurenda hússins er leitt niður í, hafi e. t. v. bakað honum aukna vinnu, en stefndu beri ekki að greiða fyrir slík axarsköft.

Við verkið hafi verið gert ráð fyrir 800.000 krónum í kostnað vegna vinnuaðstöðu. Stefnanda hafi verið heimilt og nauðsynlegt að koma upp vinnuaðstöðu á lóð og samkvæmt útboðsgögnum hafi honum borið að leggja til hvers kyns vinnuaðstöðu vegna verksins, þ. m. t. fyrir efni og verkfæri. Eins og rakið sé í tilvitnuðum skýrslum hafi stefnandi þess í stað notað bílageymslu hússins, sem hafi verið undirlögð af efnisafgöngum og öðru sem frá honum stafaði. Geymslan hafi því verið ónothæf fyrir stefndu meðan stefnandi vann við verkið og einnig eftir það vegna efnis og annars sem þar hafi verið skilið eftir. Byggja stefndu á því að umgengni og frágangur stefnanda hafi verið í fullkominni andstöðu við útboðsgögn og ÍST 30, sbr. grein 4.2. Eðli málsins skv. komi þessi aðstöðusköpun til frádráttar verklaunum stefnanda, en hann hafi með þessu sparað sér verulegar fjárhæðir.

Stefndu árétta að framkvæmd úttektar hafi verið í fullu samræmi við útboðsgögn og ÍST 30, enda hafi stefnanda verið gefið færi á að vera viðstaddur úttektina og koma þar að sjónarmiðum sínum og sé röksemdum stefnanda um annað hafnað. Forsvarsmaður stefnanda hafi sjálfur annast allar mælingar við úttekt, ásamt E byggingafræðingi, sem skráðar hafi verið niður í samræmi við mælingar og staðfestar af stefnanda. Þá hafi útmælingar jafnframt verið sendar stefnanda að lokinni úttekt og honum gefið færi á að koma að athugasemdum, sem hann og gerði. Verði því að leggja niðurstöðu úttektarinnar til grundvallar í málinu. Stefndu byggja á því að þau hafi veitt stefnanda ríflegan frest til að bæta úr ágöllum á verkinu án þess að við því hafi verið brugðist. Hafi stefndu því enga aðra úrkosti átt en að rifta samningi aðila og ganga að verktryggingu.

Stefndi hafnar þeim málatilbúnaði stefnanda að vinna við Velux- þakglugga feli í sér aukaverk með vísan til þess að engar magntölur séu í magnskrá. Í öllum tilvikum sé um að ræða verkþætti sem falli undir aðra þætti samningsins og sé þeirra ítarlega getið í útboðsgögnum, sem séu hluti samnings. Stefndu telja stefnanda þegar hafa krafið um verklaun vegna þessa með útgáfu annarra reikninga. Varðandi verklaun og önnur sjónarmið vísist að öðru leyti til umfjöllunar um viðbótarverk.

Af hálfu stefndu er kröfum stefnanda er lúta að reikningum vegna viðbótarverka hafnað með vísan til þess að þeirra hafi ekki verið óskað og einnig að þau hafi falist í upphaflegum verksamningi og ekki verði vikið frá tilboði. Ef stefnandi taldi útboðsgögn ekki bera með sér tiltekna verkliði sé réttur til verklauna allt að einu fallinn niður sakir tómlætis, sbr. greinar 3.4 og 3.6 í ÍST 30. Stefndu vísa og til þess að samningur málsaðila lúti sjónarmiðum laga um þjónustukaup nr. 42/2000, enda megi af dómaframkvæmd og lögskýringargögnum ráða að húsfélög falli undir ákvæði laganna og teljist neytendur í skilningi 1. gr. þeirra. Fái það stoð í rétti stefnanda til að beina kröfum insolidum að stefndu. Stefnanda hafi því borið, í samræmi við ákvæði laganna, sbr. og verksamning aðila, útboðsgögn og ÍST 30, sem teljist hluti samningsins, að upplýsa stefndu með afdráttarlausum hætti um slík viðbótarverk, í hverju þau fælust nákvæmlega og hver ætlaður kostnaður yrði. Stefnandi verði að bera hallann af því að hafa ekki sinnt þeirri sjálfsögðu, samningsbundnu og lögbundnu leiðbeiningarskyldu sinni, sbr. m. a. 6. og 8. gr. laganna. Kröfugerð stefnanda vegna viðbótarverka sé því alfarið hafnað.

Þá er á það ben tað verð vegna vinnu fyrir viðbótarverk hafi ekki verið umsamið í verksamningi aðila með öðrum hætti en þeim að innheimt yrði í samræmi við tímagjald miðað við taxta „sem verktaki býður í tilboði sínu“. Ekkert slíkt ákvæði sé hins vegar að finna í tilboði stefnanda eða í verksamningi og því hvíldi á stefnanda sú sjálfsagða skylda að upplýsa stefndu um slíkt, ekki síst vegna þess að umkrafin verklaun vegna auka-/viðbótarverka nemi um þriðjungi samningsfjárhæðar. Þrátt fyrir þetta hafi stefnandi ekki gert þetta fyrr en með útgáfu reiknings. Stefndu álíta jafnframt, verði talið að viðbótarverk hafi að einhverju leyti verið umbeðin eða þau samþykkt, að fjárhæðir og tímagjald stefnanda hvað það varðar séu úr öllu hófi. Þau séu í engu samræmi við samningaðila og það sem almennt gangi og gerist og þá vinnuþætti sem stefnandi kveðst hafa unnið að þessu leyti og fjölda starfsmanna sem þeirri vinnu hafi sinnt. Einnig vísist til þess að ekki sé um að ræða sanngjarnt endurgjald miðað við umfang og eðli verks, sbr. 28. gr. þjónustukaupalaga. Þá álíta stefndu jafnframt að umrædd vinna hafi ekki verið unnin með fullnægjandi og forsvaranlegum hætti. Ósannað sé að eftir viðbótarverkum hafi verið óskað af hálfu stefndu eða þau samþykkt umfram takmarkaða framkvæmd við svala gólf, sem þó samræmist ekki kröfum í stefnu. Stefndu mótmæli sérstaklega reikningum og meintum kostnaði stefnanda vegna þeirra auka- og viðbótarverka sem séu talin felast í vinnu við Velux- þakglugga, lækkun svala, niðurrif á lofti í kjallaraíbúð og vinnu við rennuniðurfallsrör, með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin hafa verið og upplýsinga- og leiðbeiningarskyldu stefnanda.

Hvað svalagólf áhræri sérstaklega þá hafi verið beðið um að svalagólf yrði lækkað um 2- 3 cm en ekki að það yrði fjarlægt að öllu leyti, eins og byggt sé á af hálfu stefnanda. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að farið hafi verið fram á slíkt. Hafi stefnandi talið að nauðsynlegt hefði verið að ráðast í jafn umfangsmiklar aðgerðir á svölum og haldið sé fram í stefnu hafi stefnanda borið að upplýsa stefndu um þá vinnu fyrir fram með skriflegum og sannanlegum hætti í samræmi við almenn sjónarmið verktakaréttar. Í þessu hafi jafnframt falist sú sjálfsagða krafa að gólfið yrði ekki látið standa óvarið, í andstöðu við samning og faglegar kröfur, í um sex vikur, eins og raun varð á og leiddi til umfangsmikils leka. Stefnandi krefjist 2.471.960 króna vegna þessa fyrir 272 klst. vinnu sem jafngildi sleitulausri vinnu fagmanns í ríflega einn og hálfan mánuð og telji stefndu fráleitt að umfang verksins hafi verið slíkt.

Þá komi fram í útboðsgögnum að skipta eigi út niðurföllum á svölum. Geti vinna við lagfæringu rennuniðurfallslagna á austurgafli því ekki talist til auka- eða viðbótarverka. Auk þess hafi reynst nauðsynlegt að ráðast í lagfæringu á þeim verkþætti vegna mistaka stefnanda sjálfs við tengingu niðurfalla frá þaki og svölum, en frágangur þar hafi verið ófullnægjandi. Stefndu leggja áherslu á að kostnaður vegna niðurrifs á lofti í kjallaraíbúð sé til kominn vegna verulegs leka sem hafi komið af svölum vegna þess að svalir voru óvarðar um langt skeið og vegna annmarka á frágangi niðurfalla.

Stefndu hafna kröfu stefnanda er lúti að vinnu við að þétta þakglugga yfir stigagangi og lagfæringu niðurfallsrörs á austurgafli hússins, að fjárhæð 128.214 krónur, sem stefnandi virðist byggja á að séu viðbótarverk að beiðni stefndu. Vísist um þetta til samnings aðila og ítarlegra útboðsgagna, en af þeim megi ráða að vinna við þak, þ. á m. þétting þakglugga og skipti niðurfallsröra, hafi talist hluti af hinu umsamda verki en ekki viðbótarverk. Misskilnings gæti í stefnu hvað varðar staðsetningu þakglugga, en þeirséu ekki yfir stigagangi, eins og þar sé haldið fram. Þá hafi verkið verið unnið með alls ófullnægjandi hætti og beri stefndu því ekki að standa straum af kostnaði vegna þeirrar vinnu. Ekki hafi verið frá þeim gengið með forsvaranlegum hætti, þ. á m. þéttingum við glugga, sem leitt hafi til þess að lekið hafi með þeim inn í íbúðir. Frágangur niðurfallsrörs á austurgafli sé jafnframt algerlega óforsvaranlegur, en í andstöðu við samning hafi þar verið gripið til þess ráðs að smíða óhrjálegan lítinn stokk úr söguðum borðum og hafi stefnandi varið til verksins níu klst. í dagvinnu og fjórum til viðbótar í yfirvinnu. Þá vísi stefndu jafnframt til þess að reikningar stefnanda vegna vinnu við meint auka- og viðbótarverk séu alls ófullnægjandi og óljósir, þannig að ekki verði ráðið af þeim með skýrum hætti í hverju vinna stefnanda hafi falist eða hvernig hún sé sundurliðuð.

Hvað verktryggingu varðar vísa stefndu til þess að þeim hafi verið heimilt að sækja í trygginguna vegna þeirra verulegu ágalla sem séu á verkinu, enda sé slík trygging, eðli málsins samkvæmt, sett til hagsbóta fyrir stefndu og til að tryggja hagsmuni þeirra reyndust gallar á verki eða framvindu verks, sbr. títtnefndar úttektarskýrslur eftirlitsmanns o. fl. Vísast um þetta til skilmála tryggingarinnar en þar greinir að verkkaupi geti krafið bankann um greiðslu tryggingarfjárins að einhverju eða öllu leyti, einhliða og án undangengins dóms, til að bæta galla sem fram hafi komið á verki verktaka, eða til greiðslu á hvers konar kostnaði sem hann hafi orðið fyrir vegna vanefnda verktaka á ákvæðum verksamnings. Telja stefndu því að fyrir hendi hafi verið skilyrði til að sækja í trygginguna á grundvelli fyrirliggjandi gagna, einkum fyrrgreindra úttekta.

Þá benda stefndu sérstaklega á að ekki sé rétt sem fram komi í stefnu, að stefnandi hafi ekki fengið viðvaranir um beitingu vanefndaúrræða. Stefndu hafi gert stefnanda það ítrekað ljóst að við þetta yrði ekki unað. Þar sem stefnandi hafi ekki orðið við ítrekuðum tilmælum stefndu um að ljúka verkinu í samræmi við samning aðila hafi þeim engin önnur leið verið fær en að sækja í verktrygginguna og lýsa yfir riftun samningsins. Af þeim sökum sé m. a. hafnað kröfum stefnanda er lúti að vinnuaðstöðu og pöllum og akstri með efni og hífingum. Þrátt fyrir að hafa hvergi nærri lokið verkinu krefjist stefnandi 925.000 króna vegna þessa, þ. e. 125.000 krónum meira en skv. tilboði og það þrátt fyrir að hafa nýtt húsnæði stefndu sem vinnuaðstöðu.

Að öðru leyti hafna stefndu kröfugerð stefnanda eins og hún er sett fram í stefnu og álíta að þau hafi þegar innt af hendi of háa fjárhæð. Stefndu telja sig hafa fullnægt að öllu leyti skilyrðum ákvæða ÍST 30 hvað varðar athugasemdir, úttektir og riftun verksamningsins. Stefndu hafi ávallt gert athugasemdir við galla á verkinu þegar í stað, bæði sjálf og fyrir atbeina eftirlitsmanns verksins, sbr. m. a. fundargerð frá 9. janúar 2018, sem send hafi verið stefnanda í beinu framhaldi af fundinum. Stefnandi hafi hins vegar sýnt af sér fullkomið skeytingarleysi um lagfæringar og áframhaldandi vinnu við verkið. Skipti athugasemdir stefnanda við fundargerðina engu máli í því sambandi né heldur krafa hans um að fá í hendur „undirritað eintak verksamnings“. Stefnandi hafi ekki sinnt skyldum sínum þrátt fyrir ítrekaðar óskir stefndu og langlundargeð þeirra gagnvart stefnanda, sem á endanum þraut snemma árs 2018.

Um varakröfu vísa stefndu til þeirra sjónarmiða sem þegar hafa verið rakin varðandi aðalkröfu, bæði varðandi takmarkaða framvindu, galla verks og varðandi ætluð auka- /viðbótarverk stefnanda. Kröfu um upphafsdag dráttarvaxta frá fyrri tíma en þingfestingardegi er andmælt, enda hafi endanleg fjárkrafa sem unnt er að taka afstöðu til ekki verið sett fram fyrr en með stefnu.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna kröfu- og verktakaréttar og laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og til ÍST 30. Málskostnaðarkrafa er byggð á XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 129- 130. gr. þeirra.

V

Málsástæður og lagarök gagnstefnenda í gagnsök Gagnstefnendur byggja dómkröfur sínar á því að með verksamningi, dagsettum 26. júní 2017, hafi gagnstefndi tekið að sér að vinna að viðgerðum og viðhaldi við fasteign gagnstefnenda að Nesvegi 41, Reykjavík. Gagnstefndi hafi hins vegar ekki lokið að öllu leyti við verkið auk þess sem umtalsverða ágalla sé að finna á þeim verkþáttum sem gagnstefndi hefur þegar unnið að.

Í samræmi við það lýstu gagnstefnendur yfir riftun á verksamningi með bréfi dags. 18. júní 2018, annars vegar með vísan til umtalsverðra galla á verkinu og hins vegar til þess, að gagnstefndi hefði hvorki lokið við verkið innan þess tíma sem honum var veittur skv. verksamningi né hefði gagnstefndi bætt úr þeim vanköntum sem voru á verkinu. Af þeim sökum er þess krafist að viðurkenndur verði réttur þeirra til riftun ar á verksamningi aðila. Vísist um það m. a. til ÍST 30, einkum kafla 6.2, auk 14. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, en áður en lýst var yfir riftun á samningi var gagnstefnda veitt tilhlýðileg viðvörun og gefið færi á að bæta úr göllum, auk þess sem stöðuúttekt var gerð á verkinu þar sem gagnstefnda var veitt færi á að gæta hagsmuna sinna.

Gagnstefnendur hafi greitt tvo reikninga vegna vinnu gagnstefnda við fasteignina, þ. e. reikninga nr. 194 og 204, samtals að fjárhæð 7.035.471 krónu, sem þeir telji vera of háa fjárhæð miðað við framgang verksins af hálfu gagnstefnda og þá galla sem í ljós hafi komið á því. Fjárkrafa gagnstefnenda sé því annars vegar vegna endurgreiðslu á ofgreiddum verklaunum, sem nemur 1.622.022 krónum, og hins vegar vegna skaðabóta sem þau telji sig eiga skýlausan rétt til úr hendi gagnstefnda vegna umfangsmikilla galla á verkinu auk annars tjóns sem hafi hlotist af handvömm gagnstefnda við verkframkvæmdir, svo sem leka inni í fasteigninni og annars tjóns. Muni það baka gagnstefnendum verulegan úrbótakostnað, eða 9.000.000 króna.

Aðalkrafa gagnstefnenda sé því öðrum þræði reist á mati þeirra á kostnaði við úrbætur á verkinu, í samræmi við úttektarskýrslu eftirlitsmanns verksins, Hönnunar og Eftirlits ehf., og kostnaði við viðgerðir vegna tjóns sem af því hafi hlotist. Gagnstefnendur hafi því ekki nú nægar forsendur til að meta með afdráttarlausum hætti fjárhæð tjónsins og sé kröfugerð þeirra því sett fram með þeim fyrirvara að hún gæti, eftir atvikum, lækkað. Eins og fram komi í dómkröfum sé krafist skuldajafnaðar við kröfur gagnstefnda í aðalsök, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, að því marki sem á þær kunni að verða fallist, en sjálfstæðs dóms er krafist fyrir kröfum umfram það. Byggist varakrafa gagnstefnenda á sömu sjónarmiðum og aðalkrafa en er sett fram til öryggis (ex tuto), verði ekki fallist á aðalkröfu. Gagnstefnendur byggi kröfugerð sína í gagnsök að öðru leyti á sömu málsástæðum og röksemdum og gert sé í greinargerð þeirra í aðalsök og vísist til hennar. Fari hins vegar svo að fallist verði á kröfur gagnstefnda í aðalsök að hluta sé ljóst að krafa gagnstefnenda er hærri en krafa gagnstefnda og beri gagnstefnendum að fá dóm fyrir kröfu sinni, sem nemur því sem umfram er.

Um lagarök vísa gagnstefnendur til meginreglna kröfu-, skaðabóta- og verktakaréttar og laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og ÍST 30. Um heimild til höfðunar gagnsakarmáls vísast til 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málskostnaðarkrafa byggist á XXI. sömu laga, einkum 129.- 130. gr. þeirra.

VI

Málsástæður og lagarök gagnstefnda í gagnsök Gagnstefndi áréttar sérstaklega að samkvæmt útboðsgögnum hafi verkinu átt að ljúka eigi síðar en 20. ágúst 2017 og hafi þessi dagsetning, sem sögð er vera umsamin verklok, komið fram í kröfubréfi lögmanns stefndu til Arion banka, dagsettu 12. mars 2018. Komi þetta einnig fram í einhliða úttekt eftirlitsmanns gagnstefnenda frá 5. mars 2018. Í verksamningi séu verklok hins vegar tilgreind 20. október 2017. Hafi stefndu þannig veitt bankanum rangar upplýsingar um verklokadag þegar þeir hagnýttu sér, án skilyrða, einhliða og ívilnandi skilmála verktryggingar til að krefjast greiðslu.

Þá bendir gagnstefndi á að í útboðsgögnum komi fram að bjóðendur skuli í tilboði sínu reikna með þeim magntölum sem gefnar séu í tilboðsskrá. Í verklýsingum segir um flesta þætti að magntölur skuli vera samkvæmt mælingu. Gera útboðsgögn þannig ráð fyrir að boðin séu einingaverð og greitt fyrir unnið magn. Í tilboðsskrá eru engar magntölur uppgefnar og þegar af þeirri ástæðu hafi ekki verið hægt að nota hana. Múrviðgerðir séu vandasöm og margbreytileg verk en í tilboðsskránni hafi einungis verið einn verkþáttur, viðgerðir/filtun. Tilboð stefnanda hafi verið sett fram með magntölum og einingaverðum í samræmi við forsendur útboðsgagna sem gagnstefnendur beri ábyrgð á. Í útboðsgögnum segir að færa skuli niðurstöðutölur af margfeldi einingaverða og uppgefinna magntalna á tilboðsblað. Það hafi gagnstefndi gert og eigi þau verð sem þar komu fram samsvörun í niðurstöðutölum tilboðsins. Sé niðurstöðutala sundurliðaðs tilboðs sem byggist á magntölum og einingarverðum sú sama og tilboðsfjárhæðin. Þá komi fram í útboðsgögnum að tilboð skuli gera í verkið eins og því sé lýst í útboðsgögnum en tilboð gagnstefnda geti ekki tekið til þátta sem ekki sé að finna þar.

Þá segir gagnstefndi það vera rangt að hann hafi beitt blekkingum til að fá reikninga nr. 198 og 204 greidda með því að halda því fram að eftirlitsmaður hefði samþykkt þá. Engar athugasemdir hafi verið gerðar vegna verkframvindu eða verkgæða í kjölfar þess að reikningarnir voru greiddir.

Þá liggi fyrir tölvuskeyti eftirlitsmanns frá 5. og 14. september 2017 þar sem hann segir annars vegar að það besta í stöðunni sé að brjóta burtu alla efri ílögn á svölum og hins vegar talar hann um að nú sé beðið færis til að lækka svalirnar. Hafi hér verið um að ræða aukaverk eins og framangreint staðfesti og hafi gagnstefndi verið beðinn um að brjóta í burtu ílögn á svölum. Verkið hafi tafist vegna þessa auka verks sem ekki hafi verið fjallað um í útboðsgögnum. Þá telur gagnstefndi einnig að það hafi valdið töfum á verkinu að stefndu svöruðu ekki málaleitan hans um afrit verksamnings sem smiður sem hætti störfum tók með sér. Hafi þetta vald ið því að sá húsasmíðameistari sem ætlaði að taka við verkinu hafi orðið frá að hverfa.

Gagnstefndi telur að ranglega sé staðhæft í málatilbúnaði gagnstefnenda að leka inn í íbúð um opnar sprungur á svölum megi rekja til atvika sem hann beri ábyrgð á. Eftirlitsmaður staðhæfi sjálfur í tölvupósti til nokkurra stefndu 5. september 2017 að lekann megi rekja til mistaka við byggingu hússins. Hafi þetta verið ritað áður en stefnandi braut í burtu steypta ílögn ofan á holplötum sem báru svalirnar uppi.

Þá telur gagnstefndi að skilyrði riftunar séu ekki uppfyllt þar sem orsök tafa megi rekja til ófyrirséðra atvika sem gagnstefnda verði ekki um kennt. Beðið hafi verið eftir ákvörðun eftirlitsmanns sem hafi valdið því að verkið lenti á erfiðari verktíma. Gagnstefnendur hafi þrætt fyrir verkbeiðnir, krafist þess að verkþættir utan útboðsgagna yrðu unnir án endurgjalds og staðhæft að boðið hefði verið í fast verð fyrir heildarverkið. Þá hafi þau vanrækt hliðarskyldur, t. d. með því að afhenda ekki gögn eftir að smiður lét af störfum. Gagnstefndi telur augljóst að gagnstefnendur séu í stórfelldri skuld við gagnstefnda og geti því ekki beitt fyrir sig riftun sem vanefndaúrræði. Gagnstefnda hafi verið rétt að halda að sér höndum með framkvæmd verksins uns greiðslur yrðu inntar afhendi.

Þá bendir gagnstefndi á að eftir að ílögn á svölum hafði verið brotin upp hafi gagnstefnendur haldið því fram að lækkun svala þýddi tveggja til þriggja cm lækkun en ekki brot á allri lögninni. Slíkt hefði verið tilgangslaus aðgerð og ekki í samræmi við ráðagerð eftirlitsmanns um það hvernig komast skyldi fyrir rót vandans. Einnig bendir gagnstefndi á að gagnstefnendur hafi krafist útborgunar á verktryggingu og gefið þá vísvitandi rangar upplýsingar um umsamin verklok, sem þeir hafi sagt vera 20. ágúst 2017. Þá hafi skilyrði útborgunar ekki verið fyrir hendi.

Gagnstefndi byggir sýknukröfu sína hvað varðar kröfu um greiðslu skaðabóta á því að engir þeir gallar séu á verkinu sem réttlætt geti bótaskyldu hans. Þá hafi honum ekki verið gefinn kostur á að bæta úr meintum göllum og með því hafi gagnstefnendur firrt sig rétti til að krefjast skaðabóta. Geti einhliða úttekt eftirlitsmanns gagnstefnenda aldrei talist vera réttmætur grundvöllur bótakröfu. Hvað þetta varðar vísar gagnstefndi jafnframt til málsástæðna vegna riftunarkröfu og hvað varðar báðar kröfurnar til málsástæðna í stefnu.

Gagnstefndi vísar til sömu lagaraka og fram komi í stefnu en að auki til meginreglna kröfuréttar um hliðarskyldur og vanefndaafleiðingar vegna vanrækslu aðal-og hliðar skyldna.

VII

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi höfðaði mál þetta til innheimtu ógreiddra reikninga vegna viðgerða á fasteigninni að Nesvegi 41 á grundvelli verksamnings aðila. Þá höfðuðu stefndu gagnsök og kröfðust viðurkenningar á rétti til riftunar verksamnings og höfðu jafnframt uppi fjárkröfu á hendur stefnanda vegna ágalla á unnu verki til skuldajafnaðar eða eftir atvikum til sjálfstæðs dóms. Ekki er ágreiningur um aðild málsins en stefnandi byggir á því að húsfélagið sé sameignarfélag í eigu íbúðareigenda í húsinu sem beri óskipta ábyrgð á skuldbindingum félagsins. Þá er óumdeilt að stefnandi hóf verkið í samræmi við samninga aðila en ágreiningur varð til þess að verkið stöðvaðist. Það ágreiningsefni sem dómurinn hefur til úrlausnar er uppgjör vegna vinnu stefnanda.

Stefnandi hefur gefið út sex reikninga vegna verksins, nr. 194, 204, 238, 239, 240 og 252, samtals að fjárhæð 13.501.323 krónur. Afrit af reikningunum liggja fyrir en þeim fylgja upplýsingar um það verk sem krafist er greiðslu fyrir og fjöldi vinnustunda. Taldi hann sig jafnframt eiga viðbótarkröfu vegna lokaúttektar að fjárhæð 674.861 króna og er upphafleg stefnufjárhæð málsins því 14.176.184 krónur. Stefnandi lækkaði kröfu sína við upphaf aðalmeðferðar málsins þannig aðfjárhæð hennar er nú 10.530.864 krónur og er hún sundurliðuð hér að framan. Óumdeilt er að stefndu hafa greitt samtals 7.035.471 krónu vegna verksins, með innborgun 28. júní 2017 að fjárhæð 3.714.201 króna og 24. júlí 2017 að fjárhæð 3.321.270 krónur. Byggir stefnandi kröfu sína á því að stefndu beri að greiða honum fyrir unnið verk í samræmi við samning aðila með vísan til m. a. meginreglu kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga. Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að umsamið verk hafi ekki verið unnið með fullnægjandi og forsvaranlegum hætti og í samræmi við verksamning aðila og vísa því til stuðnings m. a. til meginreglna kröfu- og verktakaréttar og laga um þjónustukaup nr. 42/2000.

Fyrir liggur matsgerð B og yfirmatsgerð C og D sem matsmennirnir staðfestu í skýrslum sínum fyrir dómi. Dómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, gekk á vettvang við aðalmeðferð málsins. Við þá skoðun virtust aðstæður að mestu vera í samræmi við það sem ráða má af matsgerð yfirmatsmanna um þau atriði sem máli skipta. Af framlögðum gögnum má ráða að skort hafi á eftirlit með framkvæmd og skilvirka ferla hvað varðar ákvarðanatöku vegna verksins. Þá töldu matsmenn útboðsgögn um margt ekki nothæf. Telur dómurinn að atburðarásin litist að einhverjuleyti af þessu. Af hálfu aðila komu ekki fram athugasemdir við þær magntölur sem byggt er á í yfirmati og verður því á því byggt að þær séu óumdeildar.

Vinna stefnanda byggist á tilboði hans frá 23. maí 2017 og verksamningi aðila auk þeirra gagna sem þar er vísað til. Óumdeilt er að verkþættir sem varða endurbætur innan stigagangs og málun stigagangs hafa ekki verið unnir. Hvað varðar þann verkþátt sem snýr að þakviðgerðum þá krafði stefnandi stefndu um greiðslu vegna þeirrar vinnu með reikning nr. 194. Samkvæmt matsgerð yfirmatsmanna var vinnu við þak lokið og vinna við verkið metin að fjárhæð 3.313.660 krónur. Þeir töldu hins vegar galla vera á viðgerðinni, í nokkru samræmi við málatilbúnað stefndu, eins og hér framar er lýst. Það sama eigi við um múrviðgerðir, sbr. reikning stefnanda nr. 204, en samkvæmt yfirmati var kostnaður við það verk 2.181.337 krónur að viðbættum 863.750 krónum vegna vantalinnar vinnu við múrverk. Þá mátu matsmenn málningarvinnu einungis að litlu leyti lokið og hæfilegan kostnað vegna þeirrar vinnu 82.110 krónur. Krafa stefnanda er í samræmi við niðurstöðu matsmanna hvað framangreind atriði varðar og hafa af hálfu stefndu ekki verið settar fram frekari athugasemdir en þær sem matsmenn litu til. Metur dómurinn framangreindan kostnað hæfilegan og í eðlilegu samhengi við stöðu verksins er stefnandi hvarf frá því.

Hvað varðar umkrafinn kostnað vegna vinnuaðstöðu, palla, aksturs með efni og hífingar þá hafa stefndu alfarið hafnað því að greiða hann, m. a. með þeim rökum að þau hafi lagt stefnanda til vinnuaðstöðu í bílageymslu en óumdeilt er að stefnandi var þar með aðstöðu og m. a. geymdi þar efni. Yfirmatsmenn mátu það svo að stefndu bæri að greiða 60% af kostnaði vegna palla, aksturs með efni og hífingar, sem samkvæmt tilboði var 800.000 krónur, eða 480.000 krónur, með þeim rökum að enn væri ekki lokið hluta af þeim verkþáttum sem tilboðið tekur til og sé þar veigamesti hlutinn málun. Töldu þeir ekki efni til að meta kostnað vegna notkunar stefnanda á bílageymslu. Þá var í tilboði gert ráðfyrir greiðslu að fjárhæð 125.000 krónur vegna aksturs með efni og hífingar og féllust matsmenn á að þann kostnað bæri stefndu að greiða. Tekur dómurinn undir niðurstöðu mats manna og metur kostnað hæfilega ákveðinn í mati þeirra og í eðlilegu samhengi viðstöðu verksins.

Þá deila aðilar um greiðslur fyrir auka- og viðbótarverk. Hvað varðar þá verkþætti sem ekki eru með kostnaðarliði í tilboði; rif á flasningum við þakglugga, flasningar í kringum þakglugga, rif á þaktúðum, þaktúður lóðaðar í plötu og tengdar, förgun þakpappa, rif á veggjaklæðningu, rif á veggpappa og þakstál ofan við anddyri, þá eru þeir í yfirmati taldir vera aukaverk. Er kostnaður vegna þeirra metinn á 598.451 krónu en að frádregnum kostnaði vegna vinnu við flasningar við þakglugga, sem ekki var unnin með fullnægjandi hætti að mati yfirmatsmanna, er kostnaðurinn metinn 487.535 krónur. Telja matsmenn að um nauðsynleg verk hafi verið að ræða. Stefndu hafna greiðsluskyldu vegna þessara verka og byggja á því að þau falli undir aðra þætti verksamningsins og sé ítarleg grein gerð fyrir þeim m. a. í útboðsgögnum. Af útboðsgögnum og tilboði stefnanda verður skýrt ráðið að ekki var ætlunin að allt verkið yrði unnið fyrir fast verð. Í framlögðum tölvupósti eftirlitsaðila frá 24. maí 2017 er fór á milliaðila var það t. d. tekið fram að sú fjárhæð sem boðin væri í verkið væri „miðað við skráða verkliði“. Þá liggur fyrir að kostnaðarliðir vegna þeirra komu ekki fram í tilboði. Dómurinn telur því að um aukaverk sé að ræða og tekur undir nauðsyn þeirra með yfirmatsmönnum, með hliðsjón af samhengi þessara verkþátta við verkið að öðru leyti, sbr. ÍST 30, grein 1.2.5, en samkvæmt útboðsgögnum er ÍST 30 hluti af samningi aðila. Tekur dómurinn undir verðlagningu yfirmatsmanna vegna þessara verkliða og telur hana eftir atvikum hæfilega. Hvað varðar reikning nr. 239 er tekur til lækkunar tvennra svala þá hafa stefndu hafnað þessu reikningi og byggja á því að vinna stefnanda hafi verið miklu umfangsmeiri en óskað hafði verið eftir, þ. e. að lækka gólfið, auk þess sem kostnaður vegna þeirrar vinnu sem var unnin hafi verið úr hófi. Yfirmatsmenn mátu það svo að sú aðferð sem stefnandi notaði, að brjóta upp gólf svala og steypa í að nýju hafi verið rétt og forsvaranleg í þessu tilviki. Þeir töldu þó að miða bæri við færri vinnustundir og að hæfilegur kostnaður væri 1.320.200 krónur. Af málsgögn um verður ráðið að ákvarðanir hvað þetta varðar voru ekki teknar með formlegum hætti og kynntar stefnanda heldur virðist sem samskiptin hafi yfirleitt verið munnleg. Um þetta atriði liggur engu að síður fyrir tölvupóstur milli nokkurra stefndu og eftirlitsaðila frá 5. september 2017 sem ráða má af að ætlunin hafi verið sú að brjóta upp gólfið í samræmi við það sem stefnandi byggir á og að sú ákvörðun eigi forsendur í frágangi við byggingu hússins. Eftirlitsmaður verksins hefur stöðu sinnar vegna heimild til að gefa stefnanda fyrirmæli vegna verksins sem binda stefndu. Teljast stefndu því hafa óskað eftir því að verkið yrði unnið á þennan hátt og er því um viðbótarverk að ræða, sbr. ÍST30, grein 1.2.19. Tekur dómurinn undir mat dómkvaddra matsmanna hvað varðar fjölda vinnustunda og hæfilegan kostnað vegna vinnu við verkið.

Hvað varðar niðurrif á fölsku lofti í íbúð á jarðhæð þá gerði stefnandi stefndu reikning nr. 240 vegna þeirrar vinnu. Stefndu byggja á því að með þessu hafi stefnandi verið að lagfæra tjón sem hann hafi sjálfur valdið vegna frágangs á svölum. Yfirmatsmenn töldu sig ekki hafa forsendur til að skera úr um hver væri orsök leka niður í íbúðina þó fyrir lægi að hann kæmi af svölunum. Í útboðsgögnum er það rakið að þessi leki hafi verið þarna þegar þau voru unnin. Engin gögn hafa verið lögð fram sem staðfesta orsakatengsl milli framkvæmda á svölum og lekans eða aukins leka en framburður aðila og vitna um atvik sem tengd verða lekanum var mjög misvísandi fyrir dómi hvað tímasetningar varðar. Þá er það mat dómsins að stefndu hafi óskað eftir því að stefnandi ynni þetta verk og sé því um viðbótarverk að ræða. Verða stefndu dæmd til greiðslu kostnaðar vegna viðgerðarinnar. Yfirmatsmenn mátu þennan kostnað 1.108.381 krónu og telur dómurinn hann hæfilegan.

Með reikningi stefnanda nr. 252 voru stefndu krafin um greiðslu vegna rennuniðurfallsrörs á austurgafli og þéttingar við þakglugga. Eins og að framan er rakið töldu matsmenn rörið einungis hafa verið endurnýjað að hluta og að frágangi rörsins við jarðvatnskerfi væri ábótavant. Stefndu hafa sérstaklega mótmælt kröfu um greiðslu vegna vinnu við stokk við tengingu í jarðvatnskerfi. Í yfirmati var talið að verkið hefði verið hæfilega verðlagt samkvæmt reikningi eða 128.214 krónur. Óumdeilt er að stefndu óskuðu eftir því að niðurfallsrörið yrði lagfært enda ekki á öðru byggt. Ekki er gert ráð fyrir kostnaði vegna þessara verka í verksamningi og telur dómurinn að um aukaverk sé að ræða. Ertekið undir niðurstöðu matsmanna hvað kostnaðarmatið varðar.

Óumdeilt er að stefndu fengu greidda verktryggingu á þeim grundvelli að ágallar væru á verkinu. Með vísan til framangreinds mats yfirmatsmanna hefur það að einhverju leyti verið staðfest. Þá er einnig óumdeilt að þegar krafa um greiðslu tryggingarinnar var sett fram var miðað við að umsamin verklok væru 20. ágúst 2017 en ekki 20. október sama ár, eins og kveðið er á um í verksamningi. Í ljósi atvika verður ekki fallist á að stefndu eigi rétt til greiðslunnar enda verkið að stórum hluta unnið en á skortir að stefndu hafi greitt til samræmis við það. Er það því mat dómsins að stefndu hafi ekki sýnt fram á að skilyrði riftunar hafi verið fyrir hendi og að riftun stefnda á verksamningnum hafi verið ólögmæt. Í því ljósi ber stefndu að greiða stefnanda fjárhæð verktryggingar. Samkvæmt framangreindu eru ekki forsendur til að fallast á riftunarkröfu stefndu í gagnsök né heldur kröfu um skaðabætur að álitum vegna kostnaðar við úrbætur sökum galla á verkinu. Verður gagnstefndi því sýknaður af öllum kröfum í gagnsök.

Er það niðurstaða dómsins að stefndu beri að greiða stefnanda í samræmi við ofangreinda niðurstöðu hvað einstaka verkliði varðar. Til frádráttar komi kostnaður við að lagfæra unnið múrverk að fjárhæð 340.000 krónur og óunninn frágangur á þaki að fjárhæð 559.000 krónur. Í ljósi þeirra galla sem reyndust vera á útboðsgögnum þá verður kostnaður við gerð nýrra gagna í því skyni að ljúka viðgerð hússins ekki lagður á stefnanda né heldur kostnaður vegna tveggja niðurfallsbrunna, enda ekki gert ráð fyrir því verki í útboði. Hvað varðar annan kostnað en þann sem þegar hefur verið tilgreindur og kemur fram í töflu í yfirmatsgerð sem ber yfirskriftina „eftirfarandi verkþættir eru vegna endurbóta“ þá er þar um að ræða óunnið verk og kemur það því ekki til frekari skoðunar við uppgjör aðila.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða dómsins að stefndu beri að greiða stefnanda insolidum 10.530.864 krónur vegna vangreiddra reikninga auk dráttarvaxta eins og nánar greinir í dómsorði og að teknu tilliti til innborgana. Í samræmi við niðurstöðu málsins eru ekki forsendur til að miða upphaf dráttarvaxta við síðara tímamark.

Með vísan til atvika og niðurstöðu dómsins um kröfur aðila og í samræmi við 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, fellur málskostnaður milli aðila niður og ber hvor málsaðila útlagðan kostnað sinn vegna málsins, m. a. af öflun matsgerða.

Við uppkvaðningu dómsins er gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Dóm þennan kveða upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari sem dómsformaður og S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari og G-kk-nf V-kk-nf byggingarverkfræðingur.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Nesvegur 41, húsfélag, H-kvk-nf D-kvk-nf K-x-x, J-x-x I-x-x, H-kvk-nf Á-kvk-nf, Á-kk-nf B-kk-nf, M-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf, S-kvk-nf G-kvk-nf, Á-kvk-nf J-kvk-nf, og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf V-kk-þgf, greiði stefnanda, Green Garage ehf., insolidum 10.530.864 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. apríl 2018 til greiðsludags að frádregnum innborgunum að fjárhæð 3.714.201 króna þann 28. júní 2017 og 3.321.270 krónur þann 24. júlí 2017.

Gagnstefndi er sýknaður af kröfum gagnstefnenda í gagnsök.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf

S-kvk-nf G-kvk-nf

G-kk-nf V-kk-nf