E-5522/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 4. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 19. september 2006.

Stefnandi er S-kvk-nf Ó-kvk-nf, Álfheimum 26, Reykjavík.

Stefndi er Landspítali –háskólasjúkrahús, Eiríksgötu 5, Reykjavík.

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur:

Að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir þegar mænustunga hinn 19. september 1996 misheppnaðist og vegna ófullnægjandi eftirfylgni og meðferðar starfsmanna stefnda með stefnanda eftir mænustunguna.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.

MÁLSATVIK

Stefnandi kveðst hafa leitað sér lækninga í júní 1996 vegna lömunar í andliti. Hún var lögð inn á spítala vegna einkenna sinna 28. júní 1996. Í kjölfar veikindanna var ákveðið að gera mænustungu til að skoða mænuvökva stefnanda. Hinn 19. september 1996 kom stefnandi á taugadeild Landspítala þar sem S-kk-nf B-kk-nf yfirlæknir deildarinnar tók á móti henni. Tjáði S-kk-nf stefnanda að annar læknir myndi framkvæma stunguna. Stefnandi segir að sér hafi verið vísað inn í stóra stofu sem hafi virst ætluð til kennslu eða funda. Í stofunni hafi verið sjúkrarúm ásamt borði og allt hafi virst þakið ryki. Ungur aðstoðarlæknir hafi komið eftir nokkra stund ásamt hjúkrunarfræðingi. Myndvarpi hafi verið notaður til að lýsa upp bak stefnanda. Þegar aðstoðarlæknirinn var að setja nálina inn í hryggjarganginn hafi stefnandi fengið mikla verki niður í vinstri fót. Hann hafi haldið áfram að hreyfa til nálina þótt stefnandi kvartaði yfir verkjunum. Loks hafi læknirinn hætt tilrauninni og dregið nálina út. Hafi hann reynt aftur að stinga en stefnandi fundið mikið til. Þar sem mænustungan hafi ekki tekist hafi svæfingalæknir verið fenginn til að framkvæma stunguna.

Stefnandi segist hafa fundið mikið til strax eftir að aðstoðarlæknirinn hóf að stinga í bakið á henni og fengið mikla verki í bak við það eitt að hreyfa sig í sjúkrarúminu. Hún hafi legið í sólarhring á sjúkrahúsinu eftir mænustunguna og verið sagt að hún mætti ekki stíga í fæturna. Þrátt fyrir þessi fyrirmæli hafi hún verið látin fara sjálf á snyrtinguna seinna um daginn, 19. september 1996. Starfsstúlka á sjúkrahúsinu hafi talið það vera í lagi.

Stefnandi segist ekki hafa getað setið í tvær vikur eftir rannsóknina. Hún hafi verið með verki í baki, ógleði og svima, vöðvakippi í handlegg og við hné, kláða í húð, þrýsting út í eyra, eymsli og doðatilfinningu í andliti. Þá hafi þrek hennar minnkað. S-kk-nf B-kk-nf hafi tjáð stefnanda að hún hefði fengið áverka á L5 taug við mænustunguna. Stefnandi segir áverkann hafa verið staðfestan í janúar 1999. Stefnandi kveðst hafa farið í segulómskoðun 7. apríl 2006. Samkvæmt skoðuninni sé ekkert sem geti valdið þessum áverkum á tauginni annað en mænustungan, enda sé stefnandi ekki með brjósklos eða neitt annað sem útskýrt geti heilsufarsvandann sem hún hafi glímt við.

Stefnandi segist búa við varanlegan skaða vegna mistakanna og ástand hennar hafi farið versnandi síðustu árin. Stefnandi segist vinna skrifstofustörf og þar af leiðandi sitji hún mikið við vinnu sína og hái óþægindin henni því alla daga. Margt í daglegu lífi valdi henni jafnframt óþægindum og kalli fram sársauka svo sem ýmis heimilisstörf, kynlíf, hjólreiðar og leikfimi. Stefnandi segist hafa verið sérlega slæm frá áramótum 2005-2006. Þá hafi farið að bera á auknu máttleysi í báðum fótum. Hún hafi verið hölt og átt það til að skrika fótur. Í skoðun hjá S-kk-þgf B-kk-þgf 6. febrúar 2006 hafi sést að hún var með skerta tilfinningu í fótum.

Stefnandi segist hafa verið til meðferðar hjá S-kk-þgf B-kk-þgf frá 1996 til dagsins í dag. Hún hafi jafnframt verið í sjúkraþjálfun til að lina þjáningar sínar og reyna að auka mátt í fótum.

Stefnandi kveður að hinn 8. maí 2006 hafi verið tilkynnt um mænustunguna til Tryggingastofnunar ríkisins á grundvelli þágildandi ákvæða f liðar 24. gr. um slysatryggingu í lögum nr. 117/1993 um almannatryggingar. Atvikið hafi ekki verið tilkynnt stofnuninni fyrr þar sem stefnanda hafði ekki verið leiðbeint um þann möguleika. Tryggingastofnun hafnaði bótaskyldu 25. október 2006 með þeim rökum að ekki væri orsakasamband milli mænustungunnar og einkennanna og málið væri fyrnt. Ákvörðunin var kærð en úrskurðarnefnd almannatrygginga hafnaði einnig bótaskyldu með úrskurði 17. apríl 2007

Stefnandi fór fram á afstöðu ríkislögmanns til bótaskyldu 29. ágúst 2006 enda telur stefnandi að tjón hennar sé mun meira en sem nemi bótum sem hún kunni að fá greiddar skv. eldri reglum um sjúklingatryggingu.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK STEFNANDA

Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína á því að það hafi orðið skaðabótaskyld mistök hjá aðstoðarlækni sem reyndi að minnsta kosti í tvígang árangurslaust að gera á henni mænustungu 19. september 1996. Þá telur stefnandi að bótaskyld mistök hafi orðið við meðferð hennar eftir stunguna. Telur stefnandi að þessi mistök, bæði aðstoðarlæknisins og hjúkrunarfólksins sem sá um stefnanda eftir stunguna, feli að minnsta kosti í sér gáleysi. Baki mistökin stefnda bótaskyldu.

Stefnandi telur að hin bótaskyldu mistök felist aðallega í því að aðstoðarlæknirinn sem reyndi að minnsta kosti í tvígang að framkvæma mænustunguna, hafi ekki staðið rétt að verki og að tilraunir hans hafi valdið skaða á L5 rótinni. Aðstoðarlæknirinn hafi verið ungur og greinilega óvanur því að gera mænustungu. Óforsvaranlegt hafi verið að fela svo óreyndum lækni jafn vandasama aðgerð. Þá hafi hann gert tilraunir til að stinga við aðstæður sem voru ófullnægjandi og ekki sýnt þá aðgát sem nauðsynleg sé í kringum jafn viðkvæmt svæði og mænu einstaklings. Hann hafi notið birtu frá myndvarpa í stað góðrar og eðlilegrar birtu í skoðunarstofu á sjúkrahúsinu.

Stefnandi telur að reynsluleysi læknisins hafi leitt til þess að L5 taug hennar skaddaðist. Hefði stungan tekist strax hjá svæfingalækninum. Í greinargerð S-kk-ef B-kk-ef til Tryggingastofnunar ríkisins 15. júní 2006 segi: mænustunga var gerð með hefðbundnum hætti en hana annaðist aðstoðarlæknir á Taugadeild LSH og svo í framhaldi svæfingalæknir. Því miður tókst mænustungan ekki sem skyldi hjá unga lækninum. Það er nú svona stundum hjá okkur ...Ekki er hægt að ganga fram hjá þeim möguleika að rekja megi einkenni SÓ til skemmda á L5 rótinni við mænustunguna þótt erfitt sé að fullyrða en þetta er ekki central verkur og útbreiðsla hans sem og dofinn teikna sig eftir L5. ... Víst hefur maður valdið rótarsærindum við mænustungur stöku sinnum en jafnan hefur þetta lagast.

Afleiðingar þessa skaða á L5 taug sem stefnandi telur að rekja megi til mænustungunnar séu þær að stefnandi hafi átt við að stríða verki og óþægindi æ síðan sem hafi farið versnandi með árunum. Fram komi í áðurnefndri greinargerð S-kk-ef B-kk-ef að stefnandi sé með stöðugan verk vegna þessa sem valdi henni verulegum miska. Hún þoli illa setur og göngur og trufli áverkinn fjölskyldu- og einkalíf hennar. Stefnandi hafi þurft að gangast undir ýmsar meðferðir vegna afleiðinga mistakanna en tilraunir til að lina verki og óþægindi stefnanda hafi ekki borið árangur.

Þegar litið sé til afleiðinga mænustungunnar og niðurstaðna þeirra rannsókna sem gerðar hafi verið á stefnanda stefnandi að tjón hafi orðið á L5 taug hennar við mænustunguna og að einkenni hennar megi rekja til afleiðinga þess tjóns. Telur hún að stefndi eigi að bera sönnunarbyrðina fyrir því að mænustungan og afleiðingar hennar séu ekki orsök þeirra einkenna sem stefnandi hafi átt við að stríða síðan. Beri að minnsta kosti að slaka verulega á sönnunarbyrði samkvæmt dómvenju þar sem ekkert sé fram komið sem bendi til annars en að einkenni stefnanda eigi rætur að rekja til mistaka við mænustunguna.

Þá telur stefnandi hjúkrunarfólk einnig hafa sýnt af sér gáleysi með því að leyfa henni að fara án aðstoðar eða eftirlits á salerni þrátt fyrir fyrirmæli um rúmlegu og að það gáleysi hafi aukið þann skaða sem varð á L5 tauginni.

Starfsmenn spítala séu starfsmenn íslenska ríkisins og lúti heilbrigðismál yfirstjórn heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Stefnandi byggir á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á þeim mistökum starfsmanna Landspítalans sem urðu 19. september 1996 við mænustunguna og meðferð stefnanda eftir hana á grundvelli þeirrar almennu reglu íslensks réttar að vinnuveitandi beri ábyrgð á skaðaverkum starfsmanna sinna.

Vegna mistaka starfsmanns stefnda hafi stefnandi orðið fyrir bæði fjárhagslegu og ófjárhagslegu tjóni. Hafi einkennin komið í veg fyrir að hún geti sinnt vinnu og hafi orðið fyrir tekjumissi auk þess sem þau valdi mikilli röskun á fjölskyldu- og einkalífi hennar. Þá hafi stefnandi orðið fyrir miska vegna þeirra þjáninga og óþæginda sem einkennin hafi valdið henni.

Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglum skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð og vísar til sakarreglunnar og annarra meginregla skaðabótaréttar um bótaábyrgð og sök. Þá vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91//1991 og d-liðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga.

Stefnandi telur að með framlögðum gögnum og atvikum málsins að öðru leyti sé sýnt fram á að tjón hafi orðið við tilraunir aðstoðarlæknisins til mænustungu og við eftirmeðferð vegna þess atviks. Óvíst sé um fjárhæð endanlegrar kröfu stefnanda enda hafi endanlegt tjón ekki verið metið og óvíst hvenær hægt verði að meta það þar sem afleiðingarnar séu enn að koma fram.

Málskostnaðarkrafa byggist á XXI kafla laga nr. 91/1991. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyld og sé því nauðsynlegt að tekið verði tillit til greiðslu virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar, sbr. lög nr. 50/1988.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK STEFNDA

Stefndi telur að málið kunni að varða frávísun þar sem kröfur séu ódómhæfar og ekki liggi fyrir sönnunargögn eða önnur sönnunarfærsla um þau meginatriði sem byggt sé á. Ekki liggi fyrir haldbær gögn um tjón sem byggja megi skaðabótakröfu á. Engin grein sé gerð fyrir miska eða þjáningum. Málið teljist því vanreifað, sbr. 1. mgr. 80. gr. og 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómkrafa stefnanda sé um viðurkenningu á því að bótaskylda hafi stofnast. Geymi krafan málsástæður sem þar eigi ekki heima, annars vegar með því að fullyrt sé að mænustungan hafi „misheppnast“. Hins vegar sé byggt á því í kröfunni að eftirfylgni og meðferð starfsmanna stefnda hafi verið ófullnægjandi, án nánari tilgreiningar á atvikum sem vísa þyrfti til. Stefndi telur að fyrir utan það að hafa að geyma málsástæður, sé krafan ómarkviss að þessu leyti. Þá byggir stefndi á að skýra beri 25. gr. og einkum d-lið 1. mgr. 80. gr. þröngt. Engar ástæður séu færðar fram fyrir því hvers vegna ekki sé unnt að setja fram skaðabótakröfu í krónum ásamt gögnum um ætlað tjón.

Stefndi telur að engin haldbær gögn hafi verið lögð fram því til stuðnings að staðið hafi verið að mænustungunni 19. september 1996 með saknæmum og ólögmætum hætti. Málsástæður þar um séu óljósar, engin sönnunargögn liggi fyrir um orsakatengsl eða að tjón hafi orðið vegna mænustungu. Í greinargerð S-kk-ef B-kk-ef sé hvorki fullyrt um að mænustungan hafi verið framkvæmd með saknæmum hætti né að ótvíræð tengsl séu á milli ástands stefnanda og stungunnar. Bendi önnur gögn, sem meðal annars sé vísað til í áliti S-kk-ef, til þess að mænustungan í september 1996 hafi ekki valdið taugaskemmd.

Verði talið að málið sé tækt til efnisdóms krefst stefndi sýknu. Hann byggir á því að engin skilyrði bótaskyldu séu fyrir hendi. Engri saknæmri eða ólögmætri háttsemi starfsmanna stefndu sé til að dreifa vegna mænustungunnar. Þá hafi meðferð og eftirfylgni í engu verið ábótavant þannig að stofnað hafi til bótaábyrgðar. Stefndi byggir einnig á því að önnur skilyrði fébótareglna séu ekki fyrir hendi, meðal annarra skilyrði um orsakatengsl og tjón.

Stefnandi hafi verið til rannsóknar á Landspítala og gengist undir mænustungu. Ekki sé deilt um að mænustungan var nauðsynleg í rannsóknarskyni vegna læknismeðferðar eins og gögn málsins sýni. Ekkert sé annað fram komið en að mænustungan hafi verið gerð með hefðbundnum aðferðum og mótmælir stefndi því að aðstoðarlæknirinn sem hana framkvæmdi í fyrstu hafi mistekist hún með saknæmum og ólögmætum hætti. Engan veginn sé unnt að leggja til grundvallar órökstuddar fullyrðingar um að læknirinn hafi verið ungur og óreyndur og að það hafi valdið tjóni. Mænustungan hafi ekki tekist sem skyldi þar sem mænuvökvinn náðist ekki í fyrstu og frekari tilraunir hafi þurft til að ná honum. Ekki sé unnt að skilja tilvitnuð orð S-kk-ef B-kk-ef sem tekin séu upp í stefnu öðru vísi, enda segi hann í sömu andrá að mænustungan hafi verið gerð með hefðbundnum hætti. Sé því mótmælt að sérstök aðgát hafi ekki verið höfð.

Stefndi mótmælir því að aðgerðin hafi verið gerð við ófullnægjandi aðstæður eða að óhreinindi eins og ryk hafi verið á stofunni. Herbergið þar sem mænustungan fór fram sé skoðunarstofa, en jafnframt notuð til kennslu stúdenta. Þá sé því eindregið mótmælt að annað starfsfólk stefnda á Landsspítalanum hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með ófullnægjandi eftirfylgni eða meðferð. Ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að stefnandi fengi að fara á salerni. Ástæða fyrir rúmlegu hafi ekkert með taugaskaða að gera heldur sé hún vegna höfuðverkja sem geta fylgt aðgerðinni. Ekki sé unnt að fallast á að fyrirmæli hafi verið gefin um að stefnandi mætti ekki stíga í fæturna. Engin tengsl séu því á milli þessa eins og stefnandi heldur fram.

Við mænustungu sé þekkt að nálin getur komið við taugarrót. Engri saknæmri háttsemi sé til að dreifa þótt það hendi. Afleiðingar séu að jafnaði ekki stórvægilegar. Ekki sé sannað af hálfu stefnanda að aðstoðarlæknirinn hafi viðhaft ótilhlýðileg eða á einhvern hátt saknæm vinnubrögð. Breyti þá engu hvernig lýsingin var umrætt sinn, en hafi verið notast við myndlampa hafi lýsingin verið ágæt.

Stefndi mótmælir því að ástand stefnanda nú sé vegna mænustungunnar. Engin sönnun liggi fyrir um það og verði hún ekki ráðin af greinargerð S-kk-ef B-kk-ef. Önnur gögn mæli því í mót að stefnandi hafi hlotið varanlegt tjón af völdum mænustungunnar í september 1996.

Í nótu S-kk-ef B-kk-ef frá 27. ágúst 1996 sé stefnandi sögð vera á góðum batavegi og að hún muni ná sér að fullu, en nóta þessi var rituð áður en mænustungan fór fram. Í beiðnum frá 1997 um þjálfun til Tryggingastofnunar riti hinn sami læknir hins vegar stutt ágrip þar sem stefnandi er sögð slæm í mjóbaki vegna mænustungu. Þar sé ekki getið um taugaskaða. Í annarri beiðni alllöngu síðar sé stefnandi sögð með einkenni frá L 5 taug vinstra megin eftir trauma. Þá komi fram í nótu S-kk-ef frá 29. janúar 1999 að við göngudeildarheimsókn deginum áður hafi stefnandi fengið verk niður í fót við mænustungu. Finni hann ekkert athugavert við skoðun og panti taugaleiðnipróf m.t.t. radiculopathiu á LV svæði. Í niðurstöðu rannsóknar G-kk-ef J-kk-ef, læknis, sem síðan var gerð 10. febrúar 1999, segi svo:

Engin greinileg merki um taugaskemmdir í vinstra ganglim. Fasciculationir sjást ekki sjaldan hjá heilbrigðum einstaklingum. Sjúklingur segist stundum vera með fjörfiska (fasciculatoinir) í andliti en ekki eins og er.

Einnig komi fram í gögnum að rannsóknir í febrúar 1999 hafi beinst að öðrum þáttum.

Í málinu liggi frammi greinargerð S-kk-ef B-kk-ef frá 15. júní 2006 og umsögn E-kk-ef Ó-kk-ef, yfirlæknis taugalækningadeildar LSH. Í hinni fyrrnefndu sé getið um rannsóknir og skoðanir. Greindur sé dofi en ekki það sem bendi til taugaskaða. Í greinargerð S-kk-ef sé þess getið að stefnandi hafi verið rannsökuð („taugaleiðni“) á vegum M-kk-ef P. H-kk-nf læknis og niðurstöður bent til rótarmeins (radiculopathiu). Ekki komi fram hvenær þessi rannsókn var gerð og sambærileg rannsókn framkvæmd af G-kk-þgf S. J-kk-þgf lækni þann 10. febrúar 1999 hafi ekki bent til rótarmeins (radiculopatiu).

Í umsögn S-kk-ef segi að ekki sé unnt að líta fram hjá þeim möguleika að rekja megi einkenni stefnanda til skemmda á L 5 rótinni sem hafi orðið við mænustungu. Þó sé erfitt að fullyrða það. Í áliti læknisins er talið að önnur skýring á áverka blasi ekki við. Í þeim orðum telur stefndi felast að sá möguleiki sé heldur ekki útilokaður. Stefndi lítur svo á að afar ólíklegt sé að skaði hafi orðið vegna mænustungunnar enda hafi rannsókn á árinu 1999 ekki leitt það í ljós.

Stefndi byggir á því að þar sem ekkert sé fram komið um að mænustungan hafi verið framkvæmd á ótilhlýðilegan hátt eða saknæman og rannsóknir sýni að ekki hafi orðið skemmd á tauginni, hljóti ástand stefnanda að vera öðru um að kenna, sé tjóni til að dreifa. Hafi ástand hennar farið versnandi telji stefndi að önnur orsök hljóti að vera fyrir því, einkum þegar litið sé til þeirra rannsókna sem stefnandi gekkst undir í febrúar 1999 og niðurstaðna þeirra.

Verði á það fallist að orsakasamband sé milli mænustungu og tjóns byggir stefndi á því að þrátt fyrir að tjón hafi hlotist af mænustungunni sé saknæmri og ólögmætri háttsemi ekki um að kenna, heldur sé þá um að ræða fylgiverkanir aðgerðar sem nauðsynleg var. Bresti því skilyrði fyrir bótaskyldu.

Stefndi mótmælir því að sönnunarbyrði verði snúið við. Stefnanda beri að sanna að skilyrði sakarreglunnar séu fyrir hendi og að orsakatengsl séu á milli ætlaðs tjóns og athafna starfsmanna stefnda. Þá þurfi stefnandi að sanna tjón sitt og umfang þess. Stefndi hafi allt að einu sýnt fram á að tjóni geti ekki verið fyrir að fara sem afleiðingu af mænustungunni, enda hafi það verið niðurstaða skoðunar og rannsóknar á árinu 1999 að ekki væru nein merki um taugaskemmd á L5.

Stefndi kveðst mótmæla málatilbúnaði stefnanda að öðru leyti.

Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísast í öllum tilvikum til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

NIÐURSTAÐA

Stefnandi ber fyrir sig að aðstoðarlæknir sá sem í fyrstu hugðist taka mænuvökva frá henni hafi ekki staðið rétt að verki. Hann hafi tvívegis reynt, án árangurs, að ná mænuvökva frá stefnanda og telur að við þær tilraunir hafi hún orðið fyrir sköddun á rót taugar L 5 vinstra megin á lend.

Um framkvæmd mænustungunnar nýtur einungis við frásagnar stefnanda um hana þar sem hún segir að hún hafi fundið mikið til og kippst til vegna sársauka. Ekki verður litið svo á að það að aðstoðarlækni var falið að framkvæma umrætt verk hafi verið óeðlilegt eða óvarlegt. Þá er það þekkt að við mænustungu kann það að gerast að nál snerti taug og viðbrögð jafnan þau að sá sem stingur dregur nálina út, verði þessa vart. Ekkert bendir til þess að aðstæður í umrætt sinn hafi verið frábrugðnar því sem eðlilegt er við læknisverk af þessu tagi og er ekki fallist á þá málsástæðu stefnanda að stefndi beri sök á tjóni hennar vegna mistaka við framkvæmd læknisverks. Langsennilegast er að taugarótarverkur konunnar á L 5 svæðinu vinstra megin sé vegna sköddunar taugarótar við mænustunguna. Eins og áður segir getur nál snert taug við aðgerð af þessu tagi. Hins vegar er ekki sýnt fram á að nein mistök hafi verið gerð við framkvæmd aðgerðarinnar.

Þá verður ekki að heldur fallist á það með stefnanda að það að henni var leyft að fara á salerni á meðan hún skyldi hvílast í framhaldi af mænustungunni sé bótaskylt atvik. Telur dómurinn að ekkert samband sé á milli þess og líðanar stefnanda nú.

Samkvæmt framansögðu er ekki sýnt fram á það af stefnanda að umrætt læknisverk hafi verið framkvæmt þannig að bótaksylda vegna þess verði lögð á herðar stefnda og ber því að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, skal sýkn af öllum kröfum stefnanda, S-kvk-ef Ó-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

A-x-x V. M-kk-nf.

Á-kk-nf B. E-kk-nf.

G-kk-nf S-kk-nf.