E-1919/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 8. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A-kk-þgf E-kk-þgf B-kk-þgf, Miðvangi 99, Hafnarfirði, gegn S-kvk-þgf M-kvk-þgf, Snorrabraut 35, Reykjavík og Vátryggingafélagi Íslands hf. Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 7. mars 2007.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd sameignlega til greiðslu skaðabóta, að fjárhæð 2.274.870 kr. með 4.5% vöxtum frá 4. febrúar 2000 til 5. febrúar 2007, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og þeim dæmdur málskostnaður að mati dómsins.

Málsatvik

Hinn 4. febrúar 2000 varð stefnandi fyrir umferðarslysi. Slysið varð með þeim hætti að stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, ók bifreið á mikilli ferð aftan á bifreið stefnanda. Báðar bifreiðirnar skemmdust mikið og voru fluttar burt með kranabifreið. Stefnandi var í belti, en fékk mikið högg á líkamann aðallega á háls og bak. Hann var í kjölfarið fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans.

Stefnandi leitaði til H-kk-ef H-kk-ef I-kk-ef læknis vegna afleiðinga slyssins. Samkvæmt læknisvottorði hans, dags. 22. september 2006, mætti stefnandi á heilsugæsluna Sólvangi þann 18. apríl 2000. Þá var hann slæmur í hálsi og herðum en talinn á batavegi. Fékk hann ráðleggingar um heit böð og að taka bólgueyðandi lyf. Samkvæmt vottorðinu kom stefnandi aftur þann 23. maí 2000 á heilsugæsluna og kvartaði um verki í hálsi og herðum auk stirðleika í vöðvum við allt álag. Honum var sagt að stunda sjúkraþjálfun og að líkamleg einkenni myndu lagast með heitum böðum og nuddi.

Í vottorði E-kk-ef H-kk-ef læknis, dagsettu 4. október 2006, kemur fram að stefnandi hafi leitað á göngudeild Landspítalans 1. júní 2000. Þar hafi hann fengið ráðleggingar um sjúkraþjálfun. Skrifað hafi verið upp á lyfseðil fyrir bólgueyðandi lyfjum, stefnanda kenndar teygjur og honum sagt að ástand hans myndi lagast.

Samkvæmt læknisvottorði S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef læknis, dagsettu 10. október 2006, hlaut stefnandi tognun á hálshryggs- og brjóstbakssvæði. Í vottorðinu er greint frá því að stefnandi hafi frá slysdegi fundið til óþæginda vegna afleiðinga slyssins, en telji þó að meira hafi borið á þeim eftir að hann hóf störf við trésmíðar. Þá kemur fram í vottorði S-kk-ef, að skoðun leiði einnig í ljós eymsli á mjóbaks- og mjaðmarsvæði. Læknirinn mælti með sjúkraþjálfun og líkamsæfingum, og áætlaði endurkomu eftir þörfum. Sérstaklega er bent á í vottorðinu að mjóbakseinkenna stefnanda varð vart þremur mánuðum eftir slysið, en þau fóru sérstaklega að hrjá hann á árinu 2006 þegar hann skipti um vinnu og fór í líkamlega erfiðara starf.

Í stefnu kemur fram að stefnandi hafi staðið í þeirri trú að líkamlegar afleiðingar slyssins myndu ganga til baka, eins og læknar hans sögðu honum ítrekað. Aukin mjóbakseinkenni hafi hins vegar farið að gera vart við sig árið 2006 og þá hafi stefnandi gert sér ljóst að afleiðingar slyssins væru varanlegar. Hafi hann þá leitað til lögmanns.

Með matsbeiðni, dags. 22. nóvember 2006, óskuðu stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. og lögmaður stefnanda eftir mati á afleiðingum umferðarslyssins þann 4. febrúar 2000.

Þann 4. janúar 2007 lá fyrir matsgerð matsmannanna I-kk-ef S-kk-ef hrl. og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef dr. med. á afleiðingum umferðarslyssins 4. febrúar 2000 fyrir stefnanda. Matsmenn komust að því að þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 án rúmlegu næmu einum mánuði, að varanlegur miski stefnanda samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga væri 7 stig og varanleg örorka hans samkvæmt 5.-7. gr. laganna væri 7%. Stöðugleikapunktur var talinn vera 4. mars 2000.

Þann 5. janúar 2007 sendi lögmaður stefnanda stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. kröfubréf byggt á framangreindum niðurstöðum matsmanna. Stefndi svaraði því bréfi með tölvupósti þann 10. janúar 2007 þar sem fram kemur að greiðslu skaðabóta sé hafnað.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á 1. mgr. 88. gr., 91. gr. og 95. gr., sbr. 97. gr. umferðarlaga nr. 55/1987. Bifreið stefnda hafi verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Meginregla skaðabótaréttar sé að skaðabætur fyrnist á tíu árum. Fjögurra ára fyrningarreglan í 1. ml. 99. gr. umferðarlaga nr. 55/1987 sé undantekningarregla frá þeirri meginreglu sem skýra beri þröngt.

Fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga byrji fyrst að líða þegar bæði skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt, þ.e. í fyrsta lagi þegar hinn slasaði fái vitneskju um varanlegar afleiðingar slyssins og bótarétt sinn og í öðru lagi þegar hinn slasaði eigi þess kost á að setja fram kröfu á grundvelli þeirrar vitneskju, sem sé ekki fyrr en mat á varanlegri örorku hans liggi fyrir. Stefnandi hafi ekki fengið örugga vitneskju um afleiðingar slyssins fyrr en eftir að hann leitaði til S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarlæknis haustið 2006 og átti ekki kost á að setja fram kröfu sína fyrr en vottorð sérfræðingsins hafi legið fyrir. Skaðabótakrafa stefnanda sé því ekki fyrnd og bótaskylda stefndu sé skýr.

Stefnukrafan byggir á skaðabótalögum nr. 50/1993 og matsgerð dómkvaddra matsmanna frá 4. janúar 2007 á afleiðingum umferðarslyss stefnanda þann 4. febrúar 2000. Krafan sé reiknuð út og sundurliðuð eins og hér fari á eftir samkvæmt lánskjaravísitölu í janúar 2007 (5.256 stig), sbr. 15. gr. skaðabótalaga.

1) Þjáningabætur, skv. 3. gr. skaðabótalaga

Matsmenn telji að stefnandi hafi verið veikur án rúmlegu í einn mánuð. Því sé krafist vegna þessa bótaþáttar kr. 1120 x 31 = 34.720,-.

2) Varanlegur miski, skv. 4. gr. skaðabótalaga

Matsmenn telji varanlegan miska stefnanda 7 stig. Því sé krafist í bætur fyrir varanlegan miska: kr. 6.406.000,- x 7% = kr. 448.420,-.

3) Varanleg örorka, skv. 5.-7. gr. skaðabótalaga

Við útreikning bóta stefnanda vegna þessa þáttar sé miðað við lágmarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga umferðarslyssins sé metin 7%.

Stefnandi hafi verið 17 ára og 213 daga gamall á stöðugleikatímapunkti. Margfeldisstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé því 213/365 af mismuninum á margföldunarstuðli 17 ára manns og 18 ára manns. Stuðullinn sé því 18,192 (18,476 - 17,990 = 0,486 x 213/365 = 0,284. 18,476 – 0,284 = 18,192). Skaðabótakrafa vegna varanlegrar örorku sé því: kr. 1.407.000,- x 7% x 18,192 = 1.791.730,-.

Sundurliðun stefnukröfu:

Þjáningabætur kr. 34.720,-

Varanlegur miski kr. 448.420,-

Varanleg örorka kr. 1.791.730,-

Samtals kr. 2.274.870,-

Vaxtakrafa stefnanda er byggð á 16. gr. skaðabótalaga og III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vaxta sé krafist frá slysdegi, en dráttarvaxta frá 5. febrúar 2007 samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, þegar mánuður var liðinn frá því að lögmaður stefnanda krafði stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. bréflega um greiðslu skaðabóta. Þá hafi legið fyrir öll gögn, sem stefndu þurftu til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.

Krafist sé málskostnaðar úr hendi stefnda. Málskostnaðarkrafa stefnanda byggir á 1. mgr. 129. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málskostnaður stefnanda beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því sé nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

Um varnarþing vísast til 1. mgr. 32. gr. og 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukröfu sína byggja stefndu á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga fyrnist bótakrafa stefnanda á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, sem kröfuhafi (stefnandi) fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost á að leita fullnustu hennar. Stefnandi hafi fyrst fengið vitneskju um kröfu sína á slysdegi því þá hafi stofnast krafa á hendur tjónvaldi samkvæmt almennum skaðabótareglum og dómvenju. Stefnandi hafi fyrst átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar þegar heilsufar hans var orðið stöðugt, þ.e. batahvörfum var náð. Fyrningarfresturinn hafi ekki byrjað að líða fyrr en í upphafi árs 2001 enda hafi stöðugleikapunkturinn verið metinn 4. mars 2000 og frá þeim tímapunkti hafi heilsufar stefnanda ekki breyst neitt. Frá upphafi fyrningarfrestsins hafði stefnandi fjögur ár til þess að afla gagna, láta meta afleiðingar slyssins og krefja um bætur vegna þess. Stefnandi hafi ekki gert það innan þess frests sem hann hafði samkvæmt 99. gr. umferðarlaga og þess vegna beri að sýkna stefndu.

Mat á upphafi fyrningarfrests sé ekki huglægt heldur hlutlægt, þ.e. fljótlega eftir að stöðugleika sé náð. Stefndu telji samkvæmt ofangreindu að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða 1. janúar 2001 og hafi runnið út í lok dags 31. desember 2004. Stefnan hafi verið birt stefndu 7. mars 2007 og sé því ljóst að þótt talið verði að upphaf fyrningarfrestsins hafi verið 1. janúar 2002 eða 1. janúar 2003 sé ljóst að krafa stefnanda sé eftir sem áður fyrnd.

Ákvæði 99. gr. umferðarlaga sé sérregla um fyrningu og gildi framar ákvæðum laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Að öðru leyti gildi lögin frá 1905, t.d. varðandi rof á fyrningarfresti, sbr. 6. og 11. gr. laganna.

Fyrningarfrestur verði eingöngu rofinn með því að skuldari viðurkenni kröfu sína með einhverjum hætti eða að mál hafi verið höfðað innan frestsins. Stefndu hafi í þessu máli aldrei viðurkennt kröfu stefnanda með neinum hætti. Til þess þyrfti skýra og afdráttarlausa viðurkenningu á tiltekinni fjárkröfu.

Stefnandi virðist byggja á því að hann hafi ekki getað leitað fullnustu kröfu sinnar fyrr en síðari hluta 2006 eða í byrjun 2007 þegar búið var að meta afleiðingar slyssins 7 árum fyrr. Þessu hafna stefndu alfarið enda sé þessi túlkun stefnanda í andstöðu við 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ef þessi túlkun stefnanda yrði lögð til grundvallar væri lítið hald í fjögurra ára fyrningarreglu umferðarlaganna sem sett sé til hagsbóta fyrir skuldara (tjónvald), eins og aðrar fyrningarreglur, enda gæti kröfuhafi (tjónþoli) þá ráðið því sjálfur hvenær fyrningarfresturinn hæfist og þar af leiðandi hvenær hann rynni út. Sé það í algerri andstöðu við grunnrök fyrningarreglna og 99. gr. umferðarlaga.

Stefndu byggja m.a. á dómi Hæstaréttar frá 14. september 2006 í máli nr. 58/2006. Þar staðfesti Hæstiréttur forsendur héraðsdóms Reykjavíkur um að krafa stefnanda væri fyrnd. Segir orðrétt í héraðsdómnum:

Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 fyrnast allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna, bæði á hendur þeim sem ábyrgð ber, og vátryggingafélagi, á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Í því tilviki sem hér er til úrlausnar liggja fyrir þær niðurstöður matsmanna að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt þegar 30. apríl 1994 og samkvæmt því byrjaði 4 ára fyrningarfrestur umferðarlaganna að líða við upphaf ársins 1995. Stefna í máli þessu var birt 27. janúar 2004 og var þá fyrningarfrestur löngu liðinn.

Þetta skýra fordæmi gildi enn í dag.

Þótt talið verði að krafa stefnanda sé ekki fyrnd samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sé ljóst að vextir eldri en fjögurra ára á málshöfðunardegi séu fyrndir samkvæmt 2. tl. 3. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905.

Málskostnaður í aðalkröfu byggir á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Byggir hann einnig á því að mál sem þessi séu margdæmd af Hæstarétti.

Niðurstaða

Ágreiningslaust er í máli þessu að stefnandi hlaut varanlegar afleiðingar af umferðarslysinu 4. febrúar 2000, eins og fram kemur í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Stefndu byggja hins vegar sýknukröfu sína á því að bótakrafa stefnanda sé fyrnd og vísa í því sambandi til 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Í málinu liggja fyrir vottorð læknanna H-kk-ef H-kk-ef I-kk-ef og E-kk-ef H-kk-ef þar sem komu stefnanda til heilsugæslustöðvarinnar Sólvangs og slysadeildar Landspítalans á árinu 2000 er lýst. Þá er meðal gagna málsins læknisvottorð S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarlæknis, frá 10. október 2006, en þar kemur fram að ekki hafi farið að bera verulega á einkennum stefnanda fyrr en hann hóf störf hjá trésmiðju um páskana árið 2006.

Stefnandi byggir bótakröfu sína á matsgerð dómkvaddra matsmanna frá 4. janúar 2007. Í matsgerðinni kemur fram að við slysið hafi stefnandi hlotið tognunaráverka á háls og brjósthrygg. Einkenni í hálsi hafi mikið til gengið til baka en eftir standi stöðug óþægindi í brjósthrygg og á herðasvæði en síðar hafi komið óþægindi fram í mjóhrygg. Komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að tímabundið atvinnutjón sé ekkert en varanlegur miski og hefðbundin læknisfræðileg örorka skuli metin 7%. Þá sé stöðugleikapunktur vegna afleiðinga slyssins 4. mars 2000. Við mat á stöðugleikapunkti sé miðað við tognunaráverka og að mestu óþægindin hafi verið um garð gengin eftir um það bil þrjá mánuði eftir slysdag.

Ákvæði 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 kveður svo á um að allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna, fyrnist á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar.

Af nýjum fordæmum Hæstaréttar þ.e. dómi í máli nr. 58/2006 frá 14. september 2006 og dómi í máli nr. 408/2006 frá 8. febrúar 2007 verður ráðið að almennt sé upphaf fyrningarfrests miðað við lok þess árs, er heilsufar kröfuhafa var orðið stöðugt og ekki mátti vænta frekari bata. Hefur í því sambandi verið litið til stöðugleikapunkts. Samkvæmt matsgerð þeirri er liggur frammi í málinu er stöðugleikapunktur talinn vera 4. mars 2000 eða mánuði eftir slysið. Samkvæmt því verður talið eðlilegt að miðað sé við að stefnandi hafi fyrst átt kost á að leita fullnustu kröfu sinnar í byrjun árs 2001.

Stefnandi byggir á því að hann hafi ekki gert sér ljóst að afleiðingar slyssins voru varanlegar fyrr en á árinu 2006 og því hafi hann þá fyrst leitað til lögmanns. Upphaf fyrningarfrestsins sé því áramótin 2006/2007. Engar haldbærar skýringar hafa komið fram í málinu á því hvers vegna stefnandi hélt að sér höndum um að afla mats á örorku sinni fyrr en að liðnum sex árum frá tjónsdegi. Verður því að miða við að tímabært hafi verið að meta örorku stefnanda í byrjun árs 2001 og sé það tímamark jafnframt upphaf fyrningar samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Krafa stefnanda á hendur stefndu var þar með fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað þann 7. mars 2007.

Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki hjá því komist að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Stefnandi málsins fékk leyfi til gjafsóknar við rekstur málsins fyrir héraðsdómi 19. febrúar 2007. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, alls 566.320 kr., þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, V-kk-ef H. V-kk-ef hrl. 540.000 kr. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts og útlagðs kostnaðar samkvæmt reikningum að fjárhæð 26.320 kr.

E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, S-kvk-nf M-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, E-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, V-kk-ef H. V-kk-ef hrl., 540.000 krónur.

E-kk-nf Ó-kk-nf.