E-998/2018

1. Mál þetta var höfðað 22. mars 2018 og tekið til dóms 4. apríl 2019. Stefnandi er Eirberg ehf., Stórhöfða 25 í Reykjavík. Stefndi er B-kk-nf B-kk-nf, Ystaseli 23 í Reykjavík.

2. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 33.883.456 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2016 til 8. febrúar 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að fjárhæð 8.512.239 krónur. Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega og dráttarvextir aðeins dæmdir frá dómsuppsögudegi. Í báðum kröfum sínum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað.

3. Stefndi hóf störf sem sölumaður hjá stefnanda árið 2005 og starfaði sem slíkur fram í janúar 2016. Meðal helstu verkefna stefnda var að annast sölu og þjónustu vara frá danska fyrirtækinu Guldmann sem stefnandi og forveri þess fyrirtækis höfðu átt í samstarfi við frá því snemma á níunda áratug síðustu aldar. Guldmann er leiðandi framleiðandi á lyftibúnaði sem notaður er við umönnun sjúkra og hreyfihamlaðra. Stefnandi sagði stefnda upp störfum með þriggja mánaða uppsagnarfresti í lok október 2015 og skyldi uppsagnarfrestinum ljúka í lok janúar 2016. Ástæða uppsagnarinnar var sögð vera trúnaðarbrot. Stefndi stofnaði einkahlutafélagið Titus 4. nóvember 2015 og samkvæmt samþykktum þess skyldi tilgangur félagsins vera að flytja inn vörur, selja þær og þjónusta. Um áramótin 2015 og 2016, meðan uppsagnarfresturinn stóð, voru stefndi og fyrirsvarsmaður G-kk-ef í samskiptum sem stefndi segir að hafi verið að frumkvæði G-kk-ef þar sem stefnda mun hafa verið boðið að taka við hlutverki stefnanda gagnvart G-x-x hérlendis. Stefndi kveðst ekki hafa tekið þessu boði í fyrstu en látið til leiðast, eftir að uppsagnarfresturinn gagnvart stefnanda var úti, að taka þetta hlutverk að sér. Þann 4. janúar 2016 barst stefnanda tölvubréf frá fyrirsvarsmanni G-kk-ef þar sem upplýst var um að félagið hygðist taka upp samstarf við nýjan aðila á Íslandi. Stefnandi, sem taldi ástæðu til að gruna að stefndi kæmi að þessum sinnaskiptum G-kk-ef, rifti ráðningarsamningi við stefnda með bréfi 21. janúar 2016 og bar við vanefndum og grófum brotum stefnda. Taldi stefnandi að stefndi hefði brotið gegn hagsmunum sínum með því að freista þess að véla til sín viðskiptamenn og áskyldi sér rétt til skaðabóta úr hendi hans. Fyrirtæki stefnda, Titus, tók þátt í útboði Ríkiskaupa og Sjúkratrygginga Íslands og gerði tilboð um sölu á vörum frá Guldmann og voru tilboð opnuð 3. febrúar 2016.

4. Stefnandi telur að stefndi hafi með háttsemi sinni brotið gegn ráðningarsamningi sínum við stefnanda og gegn skráðum og óskráðum réttarreglum um trúnaðarskyldur í vinnusambandi. Þannig hafi stefndi á ráðningartíma sínum hjá stefnanda stofnað til samkeppnisrekstrar gegn stefnanda og markvisst unnið að því að ná til sín verðmætum viðskiptasamböndum við aðila sem honum hafði verið trúað fyrir að annast um samskipti við í þágu stefnanda. Þessi háttsemi stefnda hafi verið saknæm og ólögmæt og hafi valdið stefnanda verulegu tjóni. Það tjón sé í augljósu orsakasambandi við atferli stefnda og sé sömuleiðis sennileg afleiðing af atferli hans.

5. Stefnandi telur tjón sitt felast í tapaðri framlegð af sölu og þjónustu á vörum G-kk-ef á Íslandi. Stefnandi fékk dómkvaddan matsmann til að meta tjón sitt og varð það niðurstaða matsmannsins að tjón stefnanda næmi alls 29.417.944 krónum miðað við 1. febrúar 2016 er viðskiptum stefnanda og G-kk-ef lauk. Stefnandi telur sig einnig hafa orðið fyrir tjóni vegna óendurkræfs kostnaðar af kaupum á varahlutum frá hinum danska framleiðanda. Niðurstaða matsmanns var að þetta tjón stefnanda næmi alls 2.300.243 krónum. Þá telur stefnandi sig einnig hafa orðið fyrir tjóni vegna óendurkræfs kostnaðar af markaðssetningu á vörum Guldmanns á Íslandi. Niðurstaða matsmanns var að þetta tjón stefnanda næmi 649.809 krónum. Loks telur stefnandi sig geta krafið stefnda um endurgreiðslu launa í uppsagnarfresti með því að hann hafi rift ráðningarsamningi við stefnda sem honum hafi verið rétt að gera vegna trúnaðarbrota stefnda. Þetta telur stefnandi leiða til þess að stefnda beri að endurgreiða þau laun sem hann fékk frá stefnanda á uppsagnarfresti í nóvember og desember 2015, samtals 1.461.710 krónur. Stefnandi vísar auk ólögfestra reglna og ákvæðis ráðningarsamnings til 16. gr. c í lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Þar segir að óheimilt sé í atvinnustarfsemi að afla sér eða reyna að afla sér með ótilhlýðilegum hætti upplýsinga um eða umráða yfir atvinnuleyndarmálum og að þeim sem fengið hafi vitneskju um eða umráð yfir atvinnuleyndarmálum á réttmætan hátt í starfi sínu fyrir annan sé bannað að veita upplýsingar um eða hagnýta sér slík leyndarmál í þrjú ár frá því að starfi er lokið eða samningi slitið.

6. Stefndi hafnar afdráttarlaust skýringum stefnanda á uppsögn sinni. Stefndi telur þær skýringar ósannar og fullyrðir að hann hafi á engan hátt rofið trúnað gagnvart stefnanda sem réttlætt hefði uppsögn hans. Stefndi vísar til þess að eftir að honum hafi að ósekju verið sagt upp störfum hjá stefnanda hafi honum verið nauðugur sá kostur að finna sér ný verkefni. Hann hafi hafið undirbúning þessa með því að stofna Titus ehf. í nóvember 2015. Rekstur félagsins hafi þó ekki hafist fyrr en eftir að uppsagnarfresti hans hjá stefnanda lauk í lok janúar 2016. Stefndi vísar því á bug að hann hafi á nokkurn hátt reynt að stuðla að því að ná til sín viðskiptum sem áður voru hjá stefnanda meðan á uppsagnarfrestinum stóð eða fyrr. Hann fullyrðir að það hafi verið að frumkvæði fyrirsvarsmanna G-kk-ef sem stofnað var til samskipta við hann um áramótin 2015 og 2016 en að hann hafi ekki tekið að sér verkefni fyrir G-x-x fyrr en eftir að uppsagnarfresti hans lauk.

7. Stefndi hafnar því að hann hafi brotið gegn trúnaðarskyldum sínum gagnvart stefnanda með því að taka að sér verkefni fyrir danska fyrirtækið Guldmann. Hann vísar til þess að ákvæði ráðningarsamnings hans við stefnanda sem varðar bann við samkeppnisatvinnu sé þannig orðað að ekki verði á því byggt um að athafnafrelsi stefnda hafi með því verið takmarkað á nokkurn hátt. Þá verði, jafnvel þó að ákvæðið yrði talið hafa einhverja þýðingu, að takmarka þau áhrif við það að stefnda hafi verið óheimilt að hefja störf hjá samkeppnisaðila í sex mánuði frá starfslokum hjá stefnanda. Þetta gildi þó einu þar sem ljóst sé að stefndi hafi alls ekki hafið störf hjá samkeppnisaðila. Stefndi gerir alvarlegar athugasemdir við niðurstöður hins dómkvadda mats sem stefnandi aflaði. Hann vísar til þess að hinn dómkvaddi matsmaður hafi ekki sinnt neinni sjálfstæðri gagnaöflun heldur aðeins byggt á gögnum sem honum hafi verið fengin frá stefnanda. Þetta leiði til þess að matsgerð sé einhliða og ómarktæk og að ekki sé á henni byggjandi um meint tjón stefnanda.

Niðurstaða

8. Starfsmaður sem tekur að sér störf í þágu atvinnurekanda gengst undir það með ráðningu sinni að vinna að hagsmunum atvinnurekanda síns og sýna honum trúnað, sem meðal annars felur í sér að starfsmanni er óheimilt að stuðla að því að atvinnurekandi hans missi viðskipti eða að atvinnurekstur hans verði fyrir tjóni. Þessar skyldur starfsmannsins standa meðan ráðningarsambandið varir og einnig að nokkru eftir að því lýkur. Fer eftir atvikum hversu lengi og í hversu ríkum mæli trúnaðarskyldur starfsmanns standa eftir lok ráðningarsambands. Þannig hefur verið talið heimilt með ákvæði í ráðningarsamningi að leggja bann við ráðningu starfsmanns til samkeppnisatvinnu í afmarkaðan tíma eftir lok ráðningarsamnings. Slíkum ákvæðum verður þó að setja mörk með tilliti til hagsmuna starfsmanns og atvinnufrelsis hans. Því lengur sem banni er ætlað að standa, þeim mun betur afmarkað þarf umfang þess að vera og þeim mun ljósara hvaða fyrirtæki það eru sem starfsmaður má ekki ráða sig til og hvers konar atvinnu starfsmaðurinn má ekki stunda. Ákvæði ráðningarsamnings stefnda um bann við ráðningu stefnda til samkeppnisatvinnu eftir starfslok er óljóst og klúðurslega orðað. Á því ákvæði verður tæplega byggt um annað en það að stefnandi hafi ekki ætlað samkeppnishömlum lengri gildistíma gagnvart starfsmanninum en sex mánuði.

9. Þrátt fyrir haldleysi hins óljósa ákvæðis ráðningarsamnings stefnda um bann við ráðningu til samkeppnisatvinnu eftir starfslok gat stefnda ekki dulist að hann var eigi að síður bundinn trúnaði við atvinnurekanda sinn meðan ráðningarsamband þeirra varði. Þetta átti enn frekar við þar sem um var að ræða sérhæfða þjónustu- og sölustarfsemi á borð við þá sem stefnandi stundar. Í slíkum viðskiptum er atvinnurekandi nauðbeygður til að fela einstökum starfsmönnum sínum að fara með viðkvæmar upplýsingar og persónutengsl við viðskiptamenn sem hann verður að geta treyst að starfsmaður misnoti sér ekki til tjóns fyrir atvinnureksturinn. Af óumdeildum atvikum málsins er ljóst að stefndi hafði hafið undirbúning samkeppnisatvinnurekstrar löngu áður en ráðningarsambandi hans og stefnanda lauk, er hann stofnaði Titus ehf. í nóvember 2015. Þá er frásögn stefnda um samskipti sín við hið danska fyrirtæki Guldmann með nokkrum ólíkindablæ. Hvernig sem því var annars í raun háttað er ljóst að stefndi gat gert umfangsmikið tilboð þar sem hann í nafni atvinnufyrirtækis síns bauð til sölu vörur frá Guldmann og tilboð voru opnuð aðeins þremur dögum eftir að uppsagnarfresti stefnda hjá stefnanda skyldi ljúka. Dómurinn fellst ekki á skýringar stefnda á þessu. Stefndi hefur neitað, þrátt fyrir áskoranir stefnanda og tilmæli matsmanns, að leggja fram gögn úr bókhaldi Titusar ehf., hvort heldur sem er um rekstur félagsins á fyrstu starfsmánuðum þess eða um gögn þau sem varða fyrsta tilboð Titusar ehf. með vörum frá Guldmann. Dómurinn telur með hliðsjón af þessu sýnt að stefndi hafi hafist handa um að starfa í þágu G-kk-ef áður en uppsagnarfresti hans lauk hjá stefnanda. Telur dómurinn því að fallast verði á það með stefnanda að stefndi hafi brotið gegn trúnaðarskyldum sínum gagnvart honum og með því bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda.

10. Viðskiptasamband stefnanda og hins danska fyrirtækis Guldmanns, sem varað hafði í meira en þrjá áratugi er stefndi náði því til sín, var ekki einkaumboð eða skriflegur samningur með gagnkvæmum loforðum um trúnað eða festu. Eigi að síður var um að ræða langvarandi og verðmætt viðskiptasamband sem stefnanda var rétt að líta á sem mikilvæga eign í rekstri sínum, viðkvæmt viðskiptasamband sem stefnda var trúað fyrir að rækta. Þeim trúnaði brást stefndi. Á hinn bóginn gerði stefnandi ekki viðeigandi eða fullnægjandi ráðstafanir til að tryggja að stefndi yrði bundinn af trúnaðarákvæðum ráðningarsamnings síns svo sem honum hefði verið unnt og eðlilegt getur talist. Þannig verður að leggja til grundvallar að stefndi gat reynt að ná til sín viðskiptum frá stefnanda að liðnum sex mánuðum frá lokum ráðningarsamnings aðila án þess að slíkt hefði verið talið brot á ráðningarsamningi hans eða almennum trúnaðarskyldum. Af þessu leiðir að mat hins dómkvadda matsmanns verður ekki að fullu lagt til grundvallar um tjón stefnanda vegna saknæmrar háttsemi stefnda. Bætur verður því að meta að álitum. Með hliðsjón af atvikum öllum eru hæfilegar bætur úr hendi stefnda til stefnanda 10.000.000 króna. Þá er rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 7.000.000 króna að teknu tilliti til útlagðs kostnaðar stefnanda og kostnaðar vegna þóknunar lögmanns hans. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf G-kk-nf Á-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið M-kk-nf G-kk-nf lögmaður. Málið dæmdi Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð

Stefndi, B-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnanda, Eirbergi ehf., 10.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2016 til 8. febrúar 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 7.000.000 króna í málskostnað.