E-14098/2009

Mál þetta sem dómtekið var 2. febrúar 2011 er höfðað með stefnu birtri 3. desember og 10. desember 2009. Það var upphaflega dómtekið 27. október sl. en endurupptekið og flutt að nýju hinn 1. febrúar sl. með því að dómur varð ekki lagður á það innan lögmælts frests vegna anna dómara.

Stefnandi er Byr Sparisjóður, Borgartúni 18, Reykjavík.

Stefndu eru K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, Hrefnugötu 9, Reykjavík og E-kvk-nf R-kvk-nf H-kvk-nf, Fornhaga 23, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og E-kvk-nf R-kvk-nf H-kvk-nf verði dæmd in solidum til að greiða stefnanda 1 milljón króna samkvæmt tryggingarvíxli sem var á gjalddaga 13. nóvember.2009, að fjárhæð 2 milljónir króna, auk stimpilgjalds tryggingarvíxilsins að fjárhæð 5.000 krónur.

Enn fremur, að stefndi K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3.857.259 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 4.857.259 frá 21. desember 2008 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndu gera aðallega þær dómkröfur að þeir verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Til vara krefjast stefndu verulegrar lækkunar á stefnufjárhæð.

Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

Stefnandi kveður skuld þessa vera vegna úttekta stefnda, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, af tékkareikningi nr. 1101-26-003655 í BYR Sparisjóði en hinn 31. desember 2008 hafi staðan á reikningnum numið 4.857.259 krónum. Reikningnum hafi verið lokað hinn 6. janúar 2009, en síðasta vaxtanóta sem gjaldfærð hafi verið af reikningnum hafi tekið til tímabilsins 21. nóvember 2008 til 20. desember 2008. Sé því krafist dráttarvaxta af allri fjárhæðinni 4.857.259 krónum, frá 21. desember 2008 til greiðsludags.

Til tryggingar úttektum á fyrrnefndum tékkareikningi hafi staðið tryggingarvíxill útgefinn og framseldur af stefndu E-kvk-þgf R-kvk-þgf H-kvk-þgf og samþykktur af stefnda K-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, afsögn er óþörf. Vegna vanskila stefnda K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef við stefnanda hafi víxillinn verið formgiltur og útgáfudagur og gjalddagi ritaður á hann samkvæmt umboði stefnda K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef. Víxillinn hafi verið útgefinn hinn 3. nóvember 2009 og verið til greiðslu hinn 13. nóvember 2009 Ekki sé krafist dráttarvaxta vegna tryggingarvíxilsins þar sem stefndi sé krafinn um dráttarvexti af allri fjárhæð skuldarinnar við stefnanda, frá 21. desember 2008 til greiðsludags, sbr. 2. lið dómkrafna að ofan.

Þess er krafist að stefndu K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og E-kvk-nf R-kvk-nf H-kvk-nf verði dæmd in solidum til greiðslu tryggingarvíxilsins sem er að fjárhæð 2.000.000 króna, auk stimpilgjalds af víxlinum, sbr. lið 1 í dómkröfum hér að ofan. Stefnandi gerir nú kröfu um stefndu verði dæmd til að greiða 1.000.000 króna af víxilfjárhæðinni og hefur þannig lækkað víxilkröfu sína. Þess vegna sé stefndi K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf krafinn um greiðslu á 3.857.259 króna til viðbótar við kröfu samkvæmt tryggingarvíxlinum, en samtals nemi dómkröfur á hendur stefnda K-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf nú 4.857.259 krónum, auk dráttarvaxta frá 21. desember 2008 til greiðsludags af 4.857.259 krónum.

Lagatilvísanir:

Vísað er til víxillaga númer 93/1933, einkum 7. kafla laganna um fullnustu vegna greiðslufalls. Málið er rekið samkvæmt víxillögum og 17. kalla laga 91/1991 um meðferð einkamála. Auk þess sem vísað er til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir fjárskuldbindinga.

Kröfur um dráttarvexti, styður stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. í III kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála.

Málið gegn E-kvk-þgf R-kvk-þgf sé byggt á víxli sem sé útfylltur 6 árum eftir að hún hafði samþykkt að gangast í ábyrgð vegna skuldbindingar stefnda K-kk-ef G. Gerðar séu athugasemdir við útfyllingu víxilsins þar sem langur tími hafi liðið frá því að hann var lagður fram og þar til hann var útfylltur með dagsetningum. Engar áskoranir hafi borist henni né stefnda K-kk-þgf um greiðslu víxilsins og hafi þeim fyrst orðið ljóst að hann hefði verið útfylltur þegar stefnt hafi verið vegna málsins.

Af hálfu stefndu E-kvk-ef R-kvk-ef sé það lykilatriði að ekki hafi verið framkvæmt mat á greiðslugetu skuldarans né hafi stefnda verið upplýst um skuldastöðu stefnda K-kk-ef af hálfu bankans þegar hún hafi gengið í ábyrgðir vegna yfirdráttar á tékkareikningi. Ábyrgðarmaður leysi bankann ekki undan þeirri skyldu að framkvæma greiðslumat með því að haka ekki við beiðni um greiðslumat í ábyrgðaryfirlýsingu. Samkvæmt 3. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, er tekið hafi gildi 1. nóvember 2001, og stefnandi sé aðili að, sé fjármálafyrirtæki skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi skuldara nemi meira en 1.000.000 króna. Ábyrgðarmaður hafi því í raun ekki forræði á að gefa yfirlýsingu um greiðslumat þegar ábyrgðarfjárhæðin sé hærri en fyrrnefnd tala. Hafi því legið fyrir skilyrðislaus skylda á stefnanda að framkvæma greiðslumatið.

Að þessu virtu sé ljóst að yfirlýsing sú, er stefnda hafi undirritað hinn 23. febrúar 2004, vegna yfirdráttar á tékkareikningi stefnda K-kk-ef nr. 3655, þar sem hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi numið 2.000.000 króna, haldi ekki. Stefnda telur að með því að ekkert greiðslumat hafi verið framkvæmt hjá reikningseigandanum og að engar haldbærar upplýsingar um fjárhagsstöðu hans hafi legið fyrir hafi stefnandi orðið uppvís að háttsemi er varði ógildingu á ábyrgðarskuldbindingu stefnda.

Telur stefndi að hann geti byggt á reglum líkt og um þriðjamanns loforð væri að ræða. Verði að telja að stefndi hafi mátt treysta því að brot á reglunum hefðu í för með sér einhverjar réttarverkanir og í þessu tilviki ógildingu ábyrgðar. Þá verði jafnframt að telja, að hefði stefnandi farið að settum reglum, og að fyrir hefði legið greiðslumat, hefði stefnanda mátt vera það ljóst að niðurstaða matsins væri líkleg til að hafa áhrif á ákvörðun stefnda að gangast í ábyrgð. Vandað greiðslumat þar sem fram komi heildstætt yfirlit yfir fjárhagsstöðu skuldara sé klárlega best til þess fallið fyrir væntanlegan sjálfskuldarábyrgðarmann, að meta hugsanlega fjárhagslega áhættu sína af slíkum gjörningi. Af þessu verði stefnandi að bera hallann.

Að mati stefndu verði að gera miklar kröfur til þeirra sem starfa í bankageiranum, enda séu þeir oft í yfirburðastöðu gagnvart viðsemjendum sínum. Það að láta hjá líða að framfylgja reglum sem eigi að vernda ábyrgðarmenn sérstaklega sé með öllu ólíðandi. Stefnandi verði hér að bera hallann af þeirri ákvörðun sinni að fylgja ekki þeim vönduðu vinnubrögðum sem hann hafi undirgengist með aðild sinni að margnefndu samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Sé vandséð að takast megi að öðrum kosti að ná fram því meginmarkmiði samkomulagsins, að ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga geri sér eftir atvikum ljósa grein fyrir þeirri áhættu sem þeir taka með því að undirgangast slíka ábyrgð.

Raunar heldur stefndi því fram að samkomulagið staðfesti að í gildi sé sú viðskiptavenja að bankar og sparisjóðir framkvæmi mat á greiðslugetu einstaklings þegar ábyrgðarskuldbinding sé hærri 1.000.000 króna. Þannig hafi stefnandi ekki einvörðungu brotið reglu samkomulagsins í máli þessu heldur og orðið uppvís að háttsemi sem fari í bága við gilda viðskiptavenju. Með vísan til þessa og 36. gr. samningalaga sé ábyrgðarskuldbinding stefndu E-kvk-ef ógildanleg enda verði að telja bersýnilega ósanngjarnt að stefnandi geti hagnast á því að reglum sé ekki fylgt, þannig að ábyrgðarmaðurinn sitji í súpunni.

Með vísan til framangreinds telur stefnda að framangreind ábyrgðarskuldbinding hennar sé ógild og því beri að sýkna hana í málinu.

Stefndu byggja enn fremur á því að eins og málum er háttað sé það bersýnilega ósanngjarnt fyrir stefnda að bera umræddan víxil fyrir sig, sbr. m.a. 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Telur stefnda lagarök standa til þess að breyta eigi eða hliðra þessu ákvæði samningsins af þessum sökum. Fyrir liggi að verulegur aðstöðumunur hafi verið við samningsgerðina aukinheldur sem notast var við stöðluð form fyrirtækisins. Jafnvel þrátt fyrir að ábyrgðarmaður teljist hafa samþykkt slíka skilmála með undirritun sinni verði að telja að víkja eigi sjálfskuldarábyrgðinni til hliðar.

Þá telur stefndi í raun með ólíkindum að stefnandi sé að höfða umrædda kröfu á hendur sér, en það megi rekja til ómálefnalegra sjónarmiða. Fyrir liggi að ýmsar lánastofnanir hafa þurft að sæta mikilli gagnrýni í samfélaginu fyrir niðurfellingu á skuldum og lausn undan ábyrgðum. Telur stefndi í ljósi málavaxta auðsýnt að stefnandi telji það markaðsvænni leið að láta dómstólana skera úr um skuldbindingargildi ábyrgðar þeirrar sem stefnandi hafi gert að þrætuefni í stað þess að reyna samningaleið og í stað þess að eiga það á hættu að fá yfir sig enn frekari holskeflu gagnrýni. Megi stefnandi í raun ekki við mikið meiru í þeim efnum. Ber að átelja stefnanda fyrir þessi vinnubrögð enda leiða þau einvörðungu til þrautargöngu fyrir stefndu og fjölskyldu þeirra.

Að ofangreindu virtu telja stefndu allt bera hér að sama brunni og því beri að sýkna þau af öllum kröfum stefnanda.

Óháð ofangreindum röksemdum bera stefndu fyrir sig að skuldbinding sú sem hér er um rætt sé óskuldbindandi eða að víkja skuli henni til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli sjónarmiða um brostnar forsendur. Almennt hafa fræðimenn verið sammála um að þremur skilyrðum þurfi að vera fullnægt til þess að forsendubrestur geti haft áhrif á efndaskildu aðila, en almennt eru skilyrðin talin þessi:

1. Í fyrsta lagi hafi verið talið að forsendur þurfi að hafa verið verulegar og ákvarðandi.

2. Í öðru lagi hafi verið talið að viðsemjandi þurfi að hafa þekkt forsendurnar og gert sér ljóst mikilvægi þeirra fyrir viðsemjandann.

3. Í þriðja lagi hafi verið áskilið að það væri sanngjarnt með hliðsjón af skiptingu áhættu í réttarsambandinu, að forsendubresturinn hefði áhrif á efndaskyldu.

Þá bera stefndu fyrir sig ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga (samningalög).

NIÐURSTAÐA

Við munnlegan málflutning var því hreyft af hálfu stefndu að hugsanlegt væri að vísa bæri málinu frá vegna þess að ekki liggi fyrir um nánari sundurliðun þeirra eigna og skuldbindinga sem ráðstafað væri með þeirri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 22. apríl 2010 að ráðstafa öllum eignum Byrs sparisjóðs til stefnanda Byrs hf. Dómari telur að ekki séu nein efni til þess að vísa máli þessu frá vegna þess að slíkur vafi sé uppi um eignarhald stefnanda á kröfu sinni en hún verður að teljast þess eðlis að vafalaust sé að stefnandi hafi heimildir til þess að innheimta hana.

Stefnandi krefur hér um greiðslu samkvæmt víxli sem hann hefur lagt fram í málinu. Stefndi K-kk-nf G-kk-nf er samþykkjandi víxilsins og stefnda E-kvk-nf R-kvk-nf útgefandi og ábekingur á víxlinum. Víxill þessi var útfylltur samkvæmt umboði víxilskuldara og er formlega gildur víxill. Stefnandi byggir á XVII. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 en samkvæmt honum komast varnir stefndu ekki að hvað varðar þennan kröfulið. Stefnandi hefur kosið að lækka þennan kröfulið um 1.000.000 króna.

Verða því stefndu dæmd til þess in solidum að greiða stefnanda 1.000.000 króna auk stimpilgjalds að fjárhæð 5.000 krónur.

Þá krefur stefnandi K-kk-þf G-kk-þf um greiðslu skuldar vegna úttekta hans á tékkareikningi við BYR sparisjóð að fjárhæð 3.857.259 krónur. Þá er hann krafinn um greiðslu dráttarvaxta af þeirri fjárhæð auk víxilfjárhæðarinnar að frádreginni 1.000.000 króna eða samtals af 4.857.259 krónum.

Ekki verður fallist á það með stefnda að almennar aðstæður í íslensku efnahagslífi teljist til brostinna forsendna sem leiði til þess að hann losni undan þeirri skyldu að greiða þær fjárhæðir sem hann hafði tekið út af tékkareikningi sínum og hér er krafið um.

Þá eru engin efni til þess að beita ákvæði 36. gr. samningalaga hér og verður stefndi, K-kk-nf G-kk-nf, því dæmdur til greiðslu skuldar á tékkareikningi svo sem krafið er um hér.

Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda teknar til greina að öllu leyti.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi, K-kk-nf G-kk-nf, dæmdur til að greiða stefnanda 200.000 krónur í málskostnað þ.m.t. virðisaukaskattur en málskostnaður á milli stefnanda og stefndu, E-kvk-ef R-kvk-ef fellur niður.

DÓMSORÐ

Stefndu, E-kvk-nf R-kvk-nf H-kvk-nf og K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda BYR sparisjóði 1.005.000 krónur.

Stefndi, K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda 3.857.259 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. í III kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 4.857.259 krónum frá 21. desember 2008 til greiðsludags.

Málskostnaður á milli stefndu, E-kvk-ef R-kvk-ef og stefnanda fellur niður.

Stefndi, K-kk-nf G-kk-nf, greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað.

A-x-x V. M-kk-nf