E-3327/2017

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þess þann 8. mars sl., er höfðað af Landsbankanum hf., Austurstræti 11 Reykjavík, með stefnu birtri þann 21. október 2017 á hendur Nco ehf., Víkurströnd 5a, Seltjarnarnesi.

Stefnandi, Landsbankinn hf., gerir þær dómkröfur að stefndi, Nco ehf., verði dæmdur til þess að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 31.608.765 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 31.608.765 krónum frá 13. nóvember 2013 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi Nco ehf. gerir aðallega þá kröfu að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Landsbankans hf., en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar.

Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Ágreiningsefni og málsatvik

Málsatvik eru þau að þann 19. september 2007 gerðu fyrirrennari stefnanda, Landsbanki Íslands hf., og stefndi, Nco ehf., með sér lánssamning um fjölmyntalán að jafnvirði samtals 25.000.000 króna í eftirtöldum myntum og hlutföllum: EUR (40%), JPY (20%), CHF (20%) og CAD (20%), Landsbankinn sem lánveitandi og Nco ehf. sem lántaki. Lánstíminn skyldi vera fimm ár með sextíu afborgunum á eins mánaðar fresti. Fyrsti gjalddagi afborgana og vaxta skyldi vera þann 15. október 2007. Samkvæmt ákvæðum lánssamningsins skyldu vextir vera LIBOR og EURIBOR og í samræmi við lengd vaxtatímabils hverju sinni, auk 2,50% vaxtaálags. Lántakinn samþykkti að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð, stæði hann ekki skil á umsömdum greiðslum á gjalddaga, en lánveitandi hafði um það val hvort krafist væri dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur.

Skilyrði útborgunar samkvæmt lánssamningnum voru þau að lántaki afhenti bankanum á fullnægjandi formi upplýsingar úr fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra, auk samþykkta, væri þess óskað, þinglýst tryggingarbréf án athugasemda, sem og skriflega beiðni um útborgun. Með viðauka, dags. 21. september 2007, bað lántaki um útborgun samkvæmt framangreindum skilmálum lánssamningsins og skyldi lánið verða greitt út 25. september 2007. Útborgunarfjárhæð skyldi lögð inn á reikning lántaka og skuldfæra átti greiðslur af sama reikningi, samkvæmt skilmálum lánsins.

Nco ehf. gaf út verðtryggt tryggingarbréf nr. 0111-63-111504 með veði í fasteign, sem skyldi vera til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við Landsbanka Íslands hf., á þeim tíma eða síðar, hvort sem þær væru samkvæmt lánssamningnum, eða í hvaða öðru formi sem væri, á hvaða tíma sem væri, og í hvaða gjaldmiðli sem væri, fyrir allt að fjárhæð 30.000.000 króna. Hið veðsetta skyldi vera fasteignin Víkurströnd 5a, Seltjarnarnesi, fnr. 206-8784. Umrætt tryggingarbréf var upphaflega útgefið á 9. veðrétti til Landsbankans, en samkvæmt uppfærðu veðbandayfirliti er tryggingarbréf bankans nú á 7. veðrétti fasteignarinnar. Þinglýstir eigendur fasteignarinnar eru þau S-kvk-nf Ó-kvk-nf og Á-kk-nf R-kk-nf.

Umrætt lán var endurútreiknað 15. ágúst 2011, sbr. breytingu á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Eftirstöðvar eftir útreikning voru 31.827.716 krónur. Nýr endurútreikningur var svo gerður á láninu 13. nóvember 2013 í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í dómum nr. 600/2011 og 464/2012. Eftirstöðvar eftir hinn nýja útreikning voru 31.608.765 kónur. Þrátt fyrir að lánstíminn hafi verið liðinn þá hafi leiðréttur endurútreikningur sýnt að lánið væri ekki að fullu greitt og var skorað á lántaka að semja um lúkningu skuldarinnar. Þann 3. desember 2014 var stefnda sent innheimtubréf, en ekki hafi verið brugðist við því. Fyrir liggur að umrætt lán er meðal þeirra sem Landsbankinn hf. tók við frá Landsbanka Íslands hf., samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, sbr. einnig viðauka við lánssamninginn, dags. 12. febrúar 2009.

Samtals nemi framangreindar fjárhæðir 31.608.765 krónum sem er stefnufjárhæð auk dráttarvaxta og kostnaðar. Umsaminn gjalddagi hafi verið 13. nóvember 2013 og miði stefnufjárhæð og dráttarvextir við það tímamark. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé stefnanda því nauðsynlegt að höfða mál þetta.

Stefndi leggur áherslu á að fyrirtækið sé einkahlutafélag með starfsemi í smásölu á snyrtivörum og sápum í sérverslunum. Hafi fyrirkomulagið við gerð umrædds lánssamnings verið að áeggjan og samkvæmt ráðleggingum forvera stefnanda. Stefndi hafi lengstum framan af greitt af láninu í samræmi við lánssamninginn en í kjölfar hrunsins hafi orðið greiðslufall hans enda allar forsendur fyrir lánveitingunni brostnar. Þann 15. mars 2013 hafi lánið verið gjaldfellt í heild sinni, 25. sama mánaðar hafi stefnda verið send innheimtuviðvörun og ítrekun svo verið send honum 16. apríl 2013. Stefndi hafi ekki yfir að ráða öðrum gögnum varðandi innheimtuaðgerðir en þessum. Í stefnu og dómskjölum henni fylgjandi sé þó aðeins að finna gögn sem snúa að innheimtuaðgerðum stefnanda eftir síðari endurútreikning lánsins í nóvember 2013, en stefndi telji að stefnandi hafi gjaldfellt kröfuna í heild sinni þann 15. mars 2013.

Málsástæður og lagarök af hálfu stefnanda

Þann 19. september 2007 hafi stefnandi Landsbanki Íslands hf., sem lánveitandi, og stefndi Nco ehf., sem lántaki, gert lánssamning um fjölmyntalán að jafnvirði 25.000.000 króna í eftirtöldum myntum og hlutföllum: EUR (40%), JPY (20%), CHF (20%) og CAD (20%). Lánstími skyldi vera 5 ár með 60 afborgunum á mánaðar fresti. Fyrsti gjalddagi afborgana og vaxta hafi verið 15. október 2007. Vextir skyldu vera London Interbank Offered Rate (LIBOR) og Euro Interbank Offered Rate (EURIBOR) og í samræmi við lengd vaxtatímabils hverju sinni auk 2,50% vaxtaálags. Lántaki hafi samþykkt að greiða dráttarvexti af gjaldfallinni fjárhæð stæði hann ekki skil á greiðslum á gjalddaga. Lánveitandi hafi haft um það val hvort krafist væri dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eða af skuldinni breyttri í íslenskar krónur.

Skilyrði útborgunar samkvæmt lánssamningnum hafi verið þau að lántaki afhenti bankanum á fullnægjandi formi upplýsingar úr fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra, auk samþykkta væri þess óskað, þinglýst tryggingarbréf án athugasemda og skriflega beiðni um útborgun. Með viðauka dags. 21. september 2007 hafi lántaki beðið um útborgun samkvæmt framangreindum skilmálum samningsins og skyldi lánið verða greitt út þann 25. september 2007, útborgunarfjárhæð skyldi lögð inn á reikning lántaka og skuldfæra hafi átt greiðslur af sama reikningi samkvæmt skilmálum lánsins.

Nco ehf. hafi gefið út verðtryggt tryggingarbréf nr. 0111-63-111504 með veði í fasteign, er skyldi vera til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við Landsbanka Íslands hf., á þeim tíma eða síðar, hvort sem þær væru samkvæmt lánssamningnum, eða í hvaða öðru formi sem væri, á hvaða tíma sem væri og í hvaða gjaldmiðli sem væri, fyrir allt að fjárhæð 30.000.000 króna. Hið veðsetta skyldi vera fasteignin Víkurströnd 5a, Seltjarnarnesi í Reykjavík, fnr. 206-8784. Tryggingabréfið hafi upphaflega verið útgefið á 9 veðrétti til Landsbankans, en samkvæmt uppfærðu veðbandayfirliti sé tryggingarbréf bankans nú á 7 veðrétti. Þinglýstir eigendur fasteignarinnar séu þau S-kvk-nf Ó-kvk-nf og Á-kk-nf R-kk-nf.

Lánið hafi verið endurútreiknað 15. ágúst 2011, sbr. breyting á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Eftirstöðvar eftir útreikning hafi verið 31.827.716 krónur. Nýr endurútreikningur hafi verið gerður á láninu þann 13. nóvember 2013 í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í dómum nr. 600/2011 og 464/2012. Eftirstöðvar eftir hinn nýja útreikning hafi verið 31.608.765 krónur. Þrátt fyrir að lánstíminn hafi verið liðinn þá hafi leiðréttur endurútreikningur sýnt að lánið væri ekki að fullu greitt og skorað hafi verið á lántaka að semja um lúkningu skuldarinnar. Þann 3. desember 2014 hafi stefnda verið sent innheimtubréf en ekki hafi verið brugðist við því.

Hvað aðild Landsbankans hf. varði, þá hafi Fjármálaeftirlitið (FME) með heimild í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tekið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Ákvörðun FME um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf., til Nýja Landsbanka Íslands hf. (nú stefnandi Landsbankinn hf.), sé dagsett þann 9. október 2008, en þetta komi fram í viðauka við lánssamninginn, dags. 12. febrúar 2009.

Samtals nemi framangreindar fjárhæðir 31.608.765 krónum sem sé stefnufjárhæð í málinu auk dráttarvaxta og kostnaðar. Umsaminn gjalddagi í viðskiptum málsaðila sé 13. nóvember 2013 og stefnufjárhæðin og dráttarvextir taki mið af því tímamarki. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé málið höfðað.

Málsástæður og lagarök af hálfu stefnda

Stefndi byggi á því að krafa stefnanda í málinu sé fallin niður fyrir fyrningu. Lánssamningurinn hafi verið gerður þann 19. september 2007, en þá hafi verið í gildi lög um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905, sbr. 28. gr. núgildandi laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Byggi stefndi á því að krafan hafi fyrnst á fjórum árum eftir að stefnandi hafi gjaldfellt kröfuna þann 15. mars 2013. Því hafi fyrningarfrestur verið liðinn þegar stefnandi hafi birt stefnda stefnu í máli þessu.

Jafnframt byggi stefndi á því að hann hafi verið blekktur af hálfu starfsmanna forvera stefnanda til þess að taka þátt í viðskiptum sem fyrirsvarsmenn stefnda hafi hvorki haft vit né þekkingu á. Engin eiginleg könnun hafi farið fram á reynslu og þekkingu stefnda eða fyrirsvarsmanns hans fyrir lánveitinguna og þær ráðleggingar sem fyrirsvarsmanni stefnda hafi verið veittar hafi ekki verið í nokkru samræmi við þá takmörkuðu þekkingu sem hann hafi haft á verðbréfaviðskiptum. Þá hafði stefndi ekki áður komið að fjárfestingum af þeim toga og ekki haft reynslu til að meta tilhlýðileika fjárfestingarinnar. Forsendur fyrir lántökunni sem og útgáfu tryggingabréfs hafi ekki staðist og eftir standi stefndi skuldum vafinn. Um þetta vísi stefndi til 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki sem fjallar um góða viðskiptahætti fjármálafyrirtækja.

Þá vísi stefndi til þess að stefnandi hafi auðgast með óréttmætum hætti á hans kostnað og beri þar af leiðandi að lækka kröfuna. Tjón stefnda vegna viðskiptanna svari til dómkröfu stefnanda, sem hafi eignast hana með verulegum afslætti, en upphaflega hafi verið um að ræða veðtryggða kröfu með 25.000.000 króna höfuðstól. Stefndi vísi um framangreint til ákvæða 33. gr. og 36. gr. a-d laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga og byggi á því að efni lánssamningsins, staða samningsaðila, atvik við samningsgerðina og atvik sem síðar hafi komið til ættu að leiða til ógildingar á samningnum, a.m.k. að hluta til. Horfa þurfi til þess hvert efni samningsins hafi verið, stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerðina. Vegi þar þungt að lánssamningurinn og skilmálar hans stafi einhliða frá forvera stefnanda. Jafnframt byggi stefndi á því að allar forsendur viðskiptanna hafi brostið og síðari atvik valdið því að réttlætanlegt sé að lánssamningurinn verði ekki að fullu efndur.

Loks byggi stefndi á því að þeir vextir er lagðir hafi verið við höfuðstól fjárkröfu stefnanda séu fyrndir, en samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, þá fyrnist þeir á fjórum árum og því beri að lækka kröfuna sem því nemi. Stefndi hafi síðast greitt af kröfunni 18. mars 2009 og þegar stefna hafi verið birt hafi fyrningarfrestur vaxtakröfu verið liðinn. Lánið hafi fallið í gjalddaga 15. mars 2013 og hafi vextir þá verið í vanskilum frá 18. mars 2009. Því hafi fyrningarfrestur vaxtakröfu verið liðinn þegar málið hafi verið höfðað, jafnt í skilningi 2. töluliðar 1. mgr. 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 eða 3. gr. núgildandi laga nr. 150/2007. Þá mótmæli stefndi jafnframt hér tilgreindum upphafsdegi vaxta.

Niðurstaða

Greiðslukrafa stefnanda gagnvart stefnda í málinu grundvallast á framangreindum lánssamningi aðila, dags. 19. september 2007, þar sem fyrirrennari stefnanda lánaði stefnda jafnvirði 25.000.000 króna í þar tilgreindri erlendri mynt sem greiddar voru út til stefnda, 25. september 2007, samkvæmt beiðni hans þar um eftir skilmálum lánsins. Þá krefst stefnandi jafnframt dráttarvaxta af stefnukröfu sinni sem uppreiknuð nemur 31.608.765 krónum og tekur mið af gjaldaga dags. 13. nóvember 2013. Fyrir liggur að umrætt lán var fyrst endurútreiknað sem ólögmætt gengislán, 15. ágúst 2011, sbr. breytingu á lögum nr. 38/2001 og eftirstöðvar eftir þann útreikning voru 31.827.716 krónur. Nýr endurútreikningur var síðan gerður á láninu, 13. nóvember 2013, í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í málum nr. 600/2011 og 464/2012 og eftirstöðvar eftir þann nýja útreikning voru 31.608.765 krónur, sem er stefnufjárhæðin auk dráttarvaxta.

Af hálfu stefnda er hér í fyrsta lagi byggt á því að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir fyrningu. Lánssamningurinn hafi verið gerður þann 19. september 2007, en þá hafi verið í gildi lög um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905, sbr. 28. gr. núgildandi laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Krafa stefnanda hafi því fyrnst á fjórum árum eftir að stefnandi hafi gjaldfellt kröfuna þann 15. mars 2013 og því hafi fyrningarfrestur verið liðinn þegar stefnandi hafi birt stefnda stefnu í málinu.

Af hálfu stefnanda er einkum brugðist við framangreindum vörnum stefnda um fyrningu með vísan til þess að umrætt lán hafi verið peningalán og leiðir þá af 1. málslið 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 að fyrningarfrestur lánsins teljist vera tíu ár.

Að mati dómsins er fallist á það með stefnanda að umræddur lánssamningur sem deilt er um í máli þessu teljist vera peningalán, og þar af leiðandi gildi um hann 10 ára fyrningarfrestur, sbr. 1. málslið 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905, og verður því hér ekki fallist á varnir stefnda byggðar á því að sú krafa stefnanda teljist vera fyrnd.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að hann hafi í vankunnáttu sinni verið blekktur af starfsmönnum fyrirrennara stefnanda til þess að takast á hendur umrætt lán með þeim hætti sem gert var, sbr. einkum 19. gr. laga nr. 161/2002, stefnandi hafi með því auðgast á kostnað stefnda og væru því einnig brostnar forsendur fyrir greiðsluskyldu stefnda, sbr. og 33. gr. og 36. gr. a-d í lögum nr. 7/1936, sem allt feli í sér að réttlætanlegt sé að lánssamningurinn verði við svo búið ekki að fullu efndur.

Að mati dómsins þá verður að fallast á það með stefnanda að ofangreindar varnir geti ekki haft sérstaka þýðingu í málinu, en stefndi hefur ekki getað fært fram gild rök fyrir því hvernig framangreint eigi að geta leyst hann undan skuldbindingum sínum.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því, þá til lækkunar á dómkröfu stefnanda, að þeir vextir sem lagðir hafi verið við höfuðstól fjárkröfu stefnanda við framangreinda skuldaleiðréttingu séu fyrndir, en samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 14/1905, þá fyrnist vextir á fjórum árum og því beri að lækka dómkröfuna sem því nemi. Stefndi hafi síðast greitt af kröfunni 18. mars 2009 og þegar stefna hafi verið birt hafi fyrningarfrestur vaxtakröfu verið liðinn. Lánið hafi fallið í gjalddaga 15. mars 2013 og hafi vextir þá verið í vanskilum frá 18. mars 2009. Því hafi fyrningarfrestur vaxtakröfu stefnanda verið liðinn þegar málið hafi verið höfðað, jafnt í skilningi 2. töluliðar 1. mgr. 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 og 3. gr. núgildandi laga nr. 150/2007.

Af hálfu stefnanda er brugðist við þessum vörnum stefnda með vísan til þess að útreikningar stefnanda taki mið af því að hinn gengistryggði lánssamningur hafi verið endurskoðaður í heild og reiknaður út í samræmi við dómafordæmi um það að líta beri á kröfuna heildstætt en ekki til fyrningar vaxta sérstaklega. Vextir væru því ekki fyrndir og vísaði stefnandi í þessu sambandi einnig til útreikningsaðferðar samkvæmt 18. gr. laga nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010. En með lögum nr. 151/2010 var gerð breyting á lögum um vexti og verðtryggingu í kjölfar dóms Hæstaréttar Íslands um það að tenging fjárskuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla væri óheimil. Samkvæmt ákvæði nr. XIV til bráðabirgða í lögum 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010, þá skyldi fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar í formi gengistryggingar reiknast frá 16. júní 2010. Með lögum nr. 38/2014 var síðan mælt fyrir um lengingu fyrningarfrests sem skyldi vera átta ár frá þessu tímamarki. Um er að ræða sérákvæði um fyrningarfrest sem gengur framar almennum reglum um upphaf fyrningar. Í frumvarpi til laganna kemur fram að ákvæðið beri að skýra til samræmis við önnur ákvæði laga nr. 151/2010. Taki það til fyrningar endurgreiðslu- kröfu lántaka jafnt sem kröfu lánveitanda vegna vaxta og væri það þannig til hagsbóta fyrir lántaka og lánveitanda. Voru reiknaðir vextir af lánssamningi stefnanda því ótvírætt ófyrndir við gildistöku laga nr. 151/2010, sem tóku gildi 28. desember 2010 og nýr átta ára fyrningarfrestur byrjaði að líða 16. júní 2010, sbr. hér framangreint.

Fallist er hér á með stefnanda að fyrirliggjandi útreikningar hans taki réttilega mið af framansögðu og því verður krafa stefnda til lækkunar ekki tekin til greina á þeim forsendum að sýnt þyki að þannig upp reiknuð krafa stefnanda inniberi fyrnda vexti.

Í fjórða lagi þá hefur stefndi gert kröfu um að miða beri upphafsdag dráttarvaxta við síðara tímamark en 13. nóvember 2013 eins og stefnandi gerir hér kröfu um. Undir aðalmeðferð málsins féllst stefnandi þó á það að réttara væri að miða dráttarvaxtakröfu við 3. janúar 2014, þar sem þá var liðinn mánuður frá dagsetningu útsends innheimtubréfs, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, og er á það fallist. Verður þá ekki fallist á með stefnda að stefnandi hafi sýnt af sér sérstakt tómlæti við innheimtu skuldarinnar frá því hann sendir stefnda umrætt innheimtubréf.

Með hliðsjón af öllu hér framangreindu þá verður að mati dómsins ekki talið að aðrar fram komnar röksemdir eða málsástæður hafi við svo búið sérstaka þýðingu í málinu eða geti leitt til annarrar niðurstöðu, sbr. e-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Að öllu framangreindu virtu er það því niðurstaða dómsins að taka verði til greina framangreinda greiðslukröfu stefnanda eins og hún liggur hér fyrir í málinu, og að taka beri einnig dráttarvaxtakröfu hans til greina, en þó miðað við 3. janúar 2014.

Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu í málinu, sem og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þá ber einnig að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, er þykir vera hæfilega ákveðinn 850.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málið flutti A-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður, fyrir stefnanda, en I-kk-nf B. P-kk-nf lögmaður, fyrir stefnda.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómarinn tók við meðferð máls þessa þann 10. janúar sl., en hafði fram til þess engin afskipti af meðferð þess.

D ó m s o r ð

Stefndi, Nco ehf., greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 31.608.765 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 31.608.765 krónum frá 3. janúar 2014 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 850.000 krónur í málskostnað.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf