T-1/2007

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 12. desember sl., barst dóminum með bréfi S-kk-ef A. Þ-kk-ef hdl., dagsettu 8. nóvember 2007 og mótteknu sama dag.

Sóknaraðili er A.

Varnaraðili er sýslumaðurinn á Blönduósi, Hnjúkabyggð 33, Blönduósi.

Kröfur sóknaraðila eru að lagt verði fyrir þinglýsingarstjórann á Patreksfirði að afmá þinglýsta yfirlýsingu frá varnaraðila, dagsetta 27. september 2007 og merkta Z, með öllu af eignarhlutum hans í jörðinni X ásamt sumarhúsi ... Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Kröfur varnaraðila eru aðallega að kröfum sóknaraðila verði vísað frá dómi, en til vara að varnaraðili verði sýknaður af dómkröfum sóknaraðila. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

I.

Atvik máls þessa varða jörðina X í Vesturbyggð. Með afsali og kaupsamningi 10. ágúst 2007 keypti sóknaraðili eignarhluta föður síns, B, í heildareigninni ásamt öllu því sem hlutdeild hans fylgdi og fylgja bæri, nánar til tekið: „Jörð ásamt mannvirkjum ... 30% hlutur, geymsla ... 30% hlutur. Á jörðinni er auk þess sumarhús ..., 37,5% hlutur.“ Kaupverð eignarinnar var í samningi þeirra feðga sagt vera 3.750.000 krónur sem væri að fullu greitt við undirritun samningsins. Afhendingardagur hins selda var í samningnum sagður vera 10. ágúst 2007.

Hinn 5. október sl. móttók sýslumaðurinn á Patreksfirði til þinglýsingar yfirlýsingu varnaraðila frá 27. september 2007. Í yfirlýsingunni, sem innfærð var í þinglýsingabók embættisins fimm dögum eftir móttöku hennar, sagði meðal annars eftirfarandi:

Innheimtumiðstöð sekta og sakarkostnaðar hér við embættið hefur fengið til innheimtu mál B, vegna dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. ..., en hann var dæmdur til að greiða kr. 8.600.000,- í sekt til ríkissjóðs og kr. 809.596,- í málskostnað.

Undir innheimtutilraunum embættisins hefur B á ólögmætan hátt og af grandsemi skotið undan skráðum eignum sínum, þ.e. 30% eignarhluta hans í jörðinni X í Vesturbyggð, ... og tveimur ökutækjum sem bera skráningarnúmerin ...

Með kaupsamningi og afsali, dags. 10. ágúst 2007, ráðstafaði B ofangreindri jörð: X, Vesturbyggð, til sonar síns, A. Skjalið var móttekið til þinglýsingar hjá sýslumanninum á Patreksfirði þann 22.08.2007 og innfært í þinglýsingabók daginn eftir sem skjal merkt ...

Þann 20. september 2007 var kæra send til embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu/auðgunarbrotadeild, vegna ætlaðs brots B á 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Lögmannsstofunni Kollekta ehf., Suðurlandsbraut 30, 108 Reykjavík, hefur jafnframt verið falið að höfða riftunarmál til riftunar á ofangreindum ráðstöfunum B.

Til að tryggja frekari ráðstöfun (sic) á 30% eignarhluta B (nú A) á jörðinni X, Vesturbyggð, er yfirlýsing þessi send yður, herra sýslumaður, til þinglýsingar uns lyktir ofangreindra mála liggja fyrir.

Tilkynning sýslumannsins á Patreksfirði um þinglýsingu yfirlýsingarinnar, dagsett 10. október 2007, barst sóknaraðila 15. sama mánaðar. Degi síðar tilkynnti sóknaraðili sýslumanni bréflega að hann hygðist bera umrædda úrlausn hans sem þinglýsingarstjóra undir dóminn og óskaði jafnframt eftir staðfestu ljósriti gagna og endurriti úr þinglýsingabók í samræmi við ákvæði 3. gr. laga nr. 39/1978. Með bréfi 8. nóvember sl. sendi sóknaraðili dóminum erindi sitt, svo sem áður var getið.

II.

Sóknaraðili segir þinglýsingu yfirlýsingar varnaraðila frá 27. september 2007 hafa verið með öllu ólögmæta og því beri að afmá hana úr þinglýsingabókum. Í 2. mgr. 7. gr. þinglýsingalaga nr. 39/19878 sé kveðið á um að vísa skuli skjali frá þinglýsingu ef útgefanda þess bresti heimild til eignar á þann veg er skjalið greini, sbr. þó undantekningar í 24. gr., 25. gr. og 3. mgr. 51. gr. laganna. Engin þeirra undantekninga heimili hins vegar að þinglýst sé á eignir manna ólögmætum og órökstuddum ásökunum um glæp. Segir sóknaraðili sérstaklega ámælisvert í tilviki því sem hér um ræði að í hlut eigi aðili sem sé nátengdur þinglýsingarstjóra. Í því sambandi bendir sóknaraðili ennfremur á að þinglýst sé á fleiri eignir en krafist sé í yfirlýsingunni, en í henni sé einungis krafist þinglýsingar á eignarhluta í jörðinni X.

Þá segir sóknaraðili því jafnframt lýst yfir í hinni umþrættu yfirlýsingu að höfðað verði riftunarmál til að rifta eignarrétti sóknaraðila. Vandséð sé hvernig þinglýsingarbeiðandi, varnaraðili máls þessa, geti orðið aðili að slíku máli, staðhæfingin sé með öllu órökstudd og eigi sér enga lagastoð.

Með bréfi til sýslumannsins á Patreksfirði 16. október 2007 segir sóknaraðili þess hafa verið óskað með vísan til 3. gr. laga nr. 39/1978 að þinglýsingarstjóri afhenti án tafar staðfest ljósrit gagna og endurrit úr þinglýsingabók svo unnt væri að senda málið til héraðsdóms. Gögn þessi hafi borist sóknaraðila 8. nóvember sl., en þó hafi ekki borist afrit af bréfi þinglýsingarstjóra til sóknaraðila, svo sem ráð sé fyrir gert í tilvitnaðri grein þinglýsingalaga.

Kröfu sína um málskostnað úr hendi varnaraðila segir sóknaraðili byggja á XXI. kafla laga nr. 91/1991 og þá vísar hann um rétt sinn til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun til laga nr. 50/1988, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og honum beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum.

Til stuðnings kröfum sínum vísar sóknaraðili að lokum til þinglýsingalaga nr. 39/1978, aðallega 2. mgr. 7. gr. laganna, varðandi kröfu um afmáningu yfirlýsingarinnar. Þá vísar sóknaraðili jafnframt til almennra reglna eignarréttarins, 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1994 og til 1. gr. samningsviðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

III.

Varnaraðili reisir frávísunarkröfu sína á því að ekki séu allir þinglýstir eigendur að X aðilar að málinu, eða hafi lýst því yfir að þeir láti málið ekki til sín taka. Svo virðist sem eignin sé í óskiptri sameign og að hin umdeilda yfirlýsing hvíli á allri fasteigninni. Ekki hafi komið fram krafa frá öðrum sem til réttinda telji yfir jörðinni en sóknaraðila um að yfirlýsingin verði afmáð úr þinglýsingabók sýslumannsins á Patreksfirði. Vísa beri því kröfum sóknaraðila frá dómi vegna aðildarskorts, sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

Sýknukröfu sína kveðst varnaraðili byggja á skýru ákvæði 2. málsliðar 2. mgr. 2. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 um heimild þinglýsingarstjóra til að þinglýsa skjölum sem séu til þess fallin að varna réttarspjöllum, réttarvörslusjónarmið séu eina forsenda þinglýsingar hinnar umdeildu yfirlýsingar. Almennt sé viðurkennt að þinglýsa megi stefnum og öðrum gögnum, svo sem fram komi í framlögðum athugasemdum þinglýsingarstjóra frá 2007.

Varnaraðili vísar til þess að samkvæmt þinglýsingarvottorði útgefnu 24. júlí 2007 hafi B verið þinglýstur eigandi að 30% hluta jarðarinnar X. Með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. ... hafi hann verið dæmdur til greiðslu sektar og sakarkostnaðar. Hann hafi síðan 10. ágúst sl. selt syni sínum, sóknaraðila í máli þessu, eignarhluta sinn í X og hafi afsalsgerningi verið þinglýst í framhaldi af því.

Föður sóknaraðila var að sögn varnaraðila ljóst að með ofangreindum gerningi væri hann að skjóta undan eignum í þeim tilgangi að komast hjá því að greiða áðurnefnda dómskuld sína. Hinn 27. júlí sl. hafi B haft samband símleiðis við Innheimtumiðstöð sekta og þá komið í ljós að ekki var hægt að verða við kröfum hans um afplánun með samfélagsþjónustu þar sem hann væri skráður fyrir eignum. Framkoma B beri því vitni um klárt brot á ákvæði almennra hegningarlaga um skilasvik, enda hafi honum verið kunnugt um að fjárnámsaðgerðir væru komnar af stað af hálfu varnaraðila á grundvelli hæstaréttardómsins.

Þá vísar varnaraðili til þess að árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá B 3. desember sl. og í kjölfarið hafi krafa um gjaldþrotaskipti verið lögð fram í Héraðsdómi Reykjaness 11. sama mánaðar. Segir varnaraðili riftunarkröfu verða byggða á XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Ljóst sé að umrædd eign hafi verið seld til nákomins aðila og þá liggi ekki fyrir kvittanir í málinu eða sönnun fyrir greiðslu söluverðs eignarhluta B.

Riftunarkrafa myndi að sögn varnaraðila beinast að sóknaraðila máls þessa og verði gerningur B talinn ólögmætt undanskot eigna myndi það hafa þýðingu gagnvart sóknaraðila, óháð því hvort byggt yrði á ákvæði hegningarlaganna eða riftunarheimild gjaldþrotalaganna. Hefði B sönnunarbyrðina fyrir gjaldfærni sinni og þyrfti hann að skila endurgjaldi því sem hann hafi fengið til þrotabús síns.

Varnaraðili segir kæru hafa verið lagða fram á hendur föður sóknaraðila hjá lögreglustjóra höfuðborgarsvæðisins fyrir meint brot á 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hinni umdeildu yfirlýsingu hafi verið beint að sóknaraðila í þeim tilgangi að tryggja að fasteignin yrði ekki seld þriðja aðila, sem jafnvel myndi þá bera fyrir sig grandleysi. Krafa varnaraðila sé því gerð í því lögmæta augnamiði að tryggja lögvarða hagsmuni varnaraðila, svo sem heimild sé fyrir í 2. gr. þinglýsingalaga. Þar til réttarágreiningur aðila verði útkljáður sé það krafa varnaraðila að yfirlýsingin verði áfram skráð á fasteignina. Segir varnaraðili sóknaraðila ekkert tjón bera vegna yfirlýsingarinnar þar sem hann hafi öll afnot eignarinnar, hann geti veðsett hana o.s.frv.

Af hálfu varnaraðila er því vísað á bug að um ástæðulausan gerning sé að ræða. Með framlagningu gjaldþrotaskiptabeiðni hafi varnaraðili orðið skiptabeiðandi og jafnframt kröfuhafi í bú þrotamannsins. Hann fari einnig með innheimtu sekta samkvæmt sérstöku umboði sem stjórnvald. Varnaraðili hafi kært háttsemi föður sóknaraðila, sem hafi verið réttmæt krafa handhafa lögregluvalds, og gerð til að tryggja opinbera hagsmuni. Um skýringar á því hvernig þinglýsingin hafi verið framkvæmd vísar varnaraðili til framlagðra athugasemda þinglýsingarstjóra.

Varnaraðili tekur fram að yfirlýsingu hafi ekki verið þinglýst með órökstuddum ásökunum um glæp, heldur rökstuddum. Þinglýsing yfirlýsingarinnar hafi því bæði verið lögmæt og rétt í því samhengi sem hún hafi verið sett fram. Sóknaraðili sé sonur dómfellda, samkvæmt fyrrnefndum dómi Hæstaréttar, sem afsalað hafi einu eignum sínum til hans þegar fyrir hafi legið að dómfelldi myndi ekki geta afplánað refsingu sína með samfélagsþjónustu. Framkoma dómfellda feli í sér fullframið brot á skilasvikaákvæði almennra hegningarlaga, heimild til riftunar sé að finna í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl. og því sé yfirlýsing varnaraðila í samræmi við 2. gr. þinglýsingalaga.

IV.

Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 3. gr. laga nr. 39/1978 sendi þinglýsingarstjóri dómaranum athugasemdir um málefni það sem hér er til umfjöllunar. Í athugasemdum þinglýsingarstjóra segir að ákvörðun hans hafi byggt á því sjónarmiði að varna þriðja aðila réttarspjöllum í ljósi fyrirsjáanlegs málareksturs sem lýst sé í yfirlýsingu varnaraðila varðandi gildi eignarheimildar sóknaraðila. Ákvörðunin hafi byggt á skýru ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 2. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978.

Þinglýsingarstjóri tekur fram að í þinglýsingarhluta Landskrár fasteigna sé um að ræða tvö þinglýsingarandlög, annars vegar jörðina X, ..., og hins vegar sumarbústað í landi X, ...

Þá vísar þinglýsingarstjóri til þess að með afsali 10. ágúst 2007 hafi B afsalað eignarhluta sínum í X, sem og öllu því sem honum fylgi og fylgja beri, til sóknaraðila. Afsalinu hafi verið þinglýst á þinglýsingarandlögin X ... og X ... og hafi það fengið þinglýsingarnúmerið Z. Önnur fastanúmer sem komi fram í afsalinu, ... og ..., séu ekki sérstök þinglýsingarandlög (fasteignanúmer á þinglýsingarvottorði) en séu þau slegin inn birtist hljóðandi aðvörun í kerfinu: „Númerið sem leitað var eftir er ekki rétt þinglýsingarandlag. Í staðinn verður númerið ... notað.“ Með sama hætti sé landnúmerið ... ekki leyfilegt þinglýsingarandlag, en að baki því sé fastanúmerið ...

Framangreindar skýringar kveður þinglýsingarstjóri verða að skoða í ljósi athugasemdar sem hann hafi gert við þinglýsingu afsals, dagsett 30. ágúst 2006 (skjal nr. Y), þar sem C hafi afsalað sér eignarhluta sínum í heildareigninni X til bræðra sinna B og D, en við það hafi eignarhluti hvors þeirra um sig orðið 30% í jörðinni og 37,5% í sumarhúsinu. Nefnda athugasemd kveður þinglýsingarstjóri hljóða svo: „Sérstakri lóð hefur ekki verið skipt út úr jörðinni X fyrir sumarhúsið ... Þó landnúmerið ... sé til staðar í FMR byggir það hvorki á þinglýstu stofnskjali lóðar, lóðarleigusamningi né afsali lands.“ Í þessu segir þinglýsingarstjóri felast að sérstök fasteign hafi ekki stofnast um sumarhúsið, sem standi án lóðarréttinda á jörðinni X. Á meðan tvö þinglýsingarandlög komi fram í Landskrá fasteigna sé að mati þinglýsingarstjóra óhjákvæmilegt að þinglýsa skjölum eins og því er hér um ræði á bæði andlögin.

V.

Samkvæmt athugasemdum þinglýsingarstjóra á framlögðum þinglýsingarvottorðum varðar hin umdeilda yfirlýsing 30% eignarhluta sóknaraðila í jörðinni X, þinglýsingarandlagið ..., og 37,5% eignarhluta hans í sumarhúsi í landi jarðarinnar, þinglýsingarandlagið ... (fasteignanúmer ...), svo sem skilmerkilega er skýrt og rakið í athugasemdum þinglýsingarstjóra sem reifaðar eru í kafla IV. Þá snýr yfirlýsingin efnislega eingöngu að sóknaraðila en ekki sameigendum hans. Verður því ekki séð að sameigendur sóknaraðila hafi nokkra lögvarða hagsmuni af úrlausn máls þessa. Eru því ekki efni til að verða við frávísunarkröfu varnaraðila.

Í 1. málslið 1. mgr. 2. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 er kveðið á um að þinglýsingarstjóri skuli ekki greiða úr hvort skjali skuli þinglýst, ef hann er vanhæfur samkvæmt stjórnsýslulögum. Frá þessari reglu er þó að finna undantekningu í 2. málslið sömu málsgreinar þess efnis að þinglýsingarstjóra beri þó jafnan að hlutast til um aðgerðir, sem nauðsynlegar séu til að varna réttarspjöllum.

Í 2. gr. þinglýsingalaga er fjallað um hæfi þinglýsingarstjóra og er tilvitnuðu ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. greinarinnar ætlað að fyrirbyggja að til réttarspjalla komi í þeim tilvikum sem þinglýsingarstjóri er vanhæfur til að greiða úr því hvort skjali skuli þinglýst. Ákvæðið verður því fráleitt túlkað svo að á grundvelli þess sé þinglýsingarstjóra rétt að þinglýsa skjali, telji hann þinglýsingu skjalsins nauðsynlega til að varna réttarspjöllum, óháð því hvort hin almennu skilyrði þinglýsingalaga fyrir þinglýsingu þess séu uppfyllt. Tilvísun varnaraðila til 2. málsliðar 1. mgr. 2. gr. laganna til stuðnings þinglýsingu yfirlýsingar hans á því ekki við í málinu. Samkvæmt þessu varðar dómur Hæstaréttar Íslands yfir föður sóknaraðila o.fl., sem kveðinn var upp ..., og meint refsiverð háttsemi föður sóknaraðila eftir uppkvaðningu hans, í engu úrlausnarefni máls þessa.

Með vísan til ofangreindrar niðurstöðu, og þar sem ekki verður séð að önnur ákvæði þinglýsingalaga geti stutt þinglýsingu hinnar umdeildu yfirlýsingar varnaraðila bar þinglýsingarstjóra að vísa henni frá þinglýsingu. Verður því fallist á kröfu sóknaraðila og lagt fyrir þinglýsingarstjóra að afmá yfirlýsinguna með öllu af eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni X, Vesturbyggð, þ.m.t. eignarhluta hans í fyrrgreindu sumarhúsi sem á landi jarðarinnar stendur.

Eftir úrslitum málsins verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað svo sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Lagt er fyrir þinglýsingarstjóra, sýslumanninn á Patreksfirði, að afmá þinglýsta yfirlýsingu varnaraðila, sýslumannsins á Blönduósi, dagsetta 27. september 2007 og merkta Z, með öllu af eignarhluta sóknaraðila, A, í fasteigninni X, Vesturbyggð, þ.m.t. eignarhluta hans í sumarhúsi í landi jarðarinnar.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 80.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf