E-869/2016

Mál þetta, sem var dómtekið 6. janúar sl., er höfðað 9. mars 2016 af Landsbankanum hf., Austurstræti 11 í Reykjavík, á hendur S-kk-þgf A-kk-þgf Ú-kk-þgf, Hjarðarhaga 54 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 420.788 krónur með 13,35% yfirdráttarvöxtum frá lokunardegi reiknings 31. desember 2015 til 8. mars 2016 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda og málskostnaðar, en til vara krefst hann verulegrar lækkunar að mati réttarins og þess að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Með úrskurði dómsins 26. ágúst 2016 var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

I

Mál þetta er höfðað til innheimtu skuldar vegna yfirdráttar stefnda á tékkareikningi nr. 1950 hjá stefnanda, en áður Sparisjóði Vestmannaeyja ses., sbr. ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 29. mars 2015 með heimild í IV. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 161/2002.

Stefndi stofnaði reikninginn 22. júlí 2008. Yfirdráttarheimild á reikningnum rann út án þess að uppsöfnuð skuld væri greidd. Var reikningum lokað 31. desember 2015 en þá nam skuldin 420.788 krónum. Stefnda var sent innheimtubréf 8. febrúar 2016 en skuldin hefur ekki verið greidd.

II

Stefnandi kveður stefnda ekki hafa verið heimilt að yfirdraga tékkareikning sinn þar sem yfirdráttarheimild hans hafi verið fallin niður. Stefndi hafi ekki greitt skuld sína við stefnanda þrátt fyrir innheimtutilraunir. Stefnandi vísi til reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

III

Stefndi kveður ágreining málsins lúta að því hvort hann hafi verið búinn að greiða niður yfirdráttarheimildina að hluta eða öllu leyti og hvort honum hafi borið að greiða yfirdráttarvexti/dráttarvexti eða annars konar vexti af reikningnum. Einnig sé deilt um hver kjörin hafi verið, þ. á m. hvort heimilt sé að bæta vöxtum við höfuðstól á eins mánaðar fresti og hvort vaxtalög eða fyrningarlög gildi um kröfur stefnanda. Þá sé deilt um hvort stefnandi hafi uppfyllt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 121/1994 um neytendalán, nú lögum nr. 33/2013, og lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002.

Ekki hafi verið gerður skriflegur samningur á milli stefnda og Sparisjóðs Vestmannaeyja ses. um yfirdráttinn. Þá kannist stefndi ekki við að hafa fengið nein erindi frá stefnanda vegna yfirdráttarins. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán séu gerðar ríkar kröfur um upplýsingaskyldu gagnvart neytendum við samning um yfirdráttarheimild af reikningi. Meðal annars skuli veita upplýsingar um takmörk á lánsupphæð, vexti og gjöld sem falli á lánið, hvort breytingar geti orðið á vöxtum á samningstímanum, árlega hlutfallstölu kostnaðar o.s.frv. Þá komi fram að árlega skuli senda neytendum almennar upplýsingar með dæmum um útreikning kostnaðar. Sambærilegt ákvæði sé að finna í 8. gr. núgildandi laga nr. 33/2013 um neytendalán. Þá sé í 14. gr. þeirra ítarlegt ákvæði um upplýsingaskyldu gagnvart neytendum í tengslum við yfirdráttarlán.

Sparisjóður Vestmannaeyja ses. hafi verið fjármálafyrirtæki sem hafi starfað á grundvelli starfsleyfis frá Fjármálaeftirlitinu, sbr. 3. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Því verði að gera ríkari kröfur en ella til þess að starf sjóðsins hafi verið í samræmi við góða og eðlilega viðskiptahætti. Starfsmenn Sparisjóðsins hafi ekki starfað í samræmi við góða viðskiptahætti og venjur eins og krefjast megi af sérfræðingum, sbr. 19. gr. laganna. Í því felist m.a. að sjá til þess að öllum reglum og skyldum sem settar séu til hagsbóta og verndar almenningi sé framfylgt að fullu.

Ekkert í framlögðum gögnum stefnanda bendi til þess að hann hafi framfylgt þessari upplýsingaskyldu sinni. Stefndi kannist ekki við að hafa fengið slíkar upplýsingar sendar. Einu erindin sem hann kannist við séu innheimtuviðvörun og innheimtubréf í byrjun árs 2016. Stefnandi þurfi að bera hallann af því að ekki hafi verið gengið með tryggilegum og skuldbindandi hætti frá skjölum vegna yfirdráttarlánsins og beri áhættu af þeirri vanrækslu sinni að hafa ekki sinnt lögboðinni tilkynninga- og upplýsingaskyldu gagnvart stefnda. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Verði talið að stefndi hafi stofnað til lögmætrar fjárhagslegrar skuldbindingar við útibú Sparisjóðs Vestmannaeyja ses. í júlí 2008 vegna tékkareiknings með yfirdráttarheimild krefjist stefndi verulegrar lækkunar. Þar sem enginn samningur sé í gildi á milli aðila hafi ekki verið samið um greiðslu yfirdráttarvaxta/dráttarvaxta eða annars konar vaxta af tékkareikningnum.

Stefndi byggi á því að ef talið verði að skuldbinding sem stefnandi hafi stofnað til á tékkareikningi með yfirdráttarheimild sé peningalán sem fyrnist á 10 árum, sbr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sé ljóst að þeir vextir sem kunni að falla á úttektirnar fyrnist á fjórum árum, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 4. gr. laganna. Stefnandi geti þar af leiðandi aldrei öðlast lögvarða kröfu til vaxta fyrir lengra tímabil aftur í tímann en sem nemi fjórum árum frá þingfestingardegi eða stefnubirtingu.

Þar sem skriflegur samningur um yfirdráttinn hafi ekki verið gerður hafi ekki verið samið sérstaklega um vexti og/eða vaxtakjör. Verði fallist á að stefnandi eigi lögvarða kröfu til vaxta byggi stefndi á því að þeir geti ekki orðið hærri en almennir vextir óverðtryggðra útlána samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Því sé alfarið hafnað að stefnandi geti krafið stefnda um yfirdráttarvexti/dráttarvexti sem kunni að vera hluti af heildarskuld samkvæmt stefnu, m.a. með hliðsjón af því að ekki hafi verið samið um vexti og vaxtakjör. Stefndi telji ekki heimilt að reikna dráttarvexti fyrr en frá dómsuppkvaðningardegi, en ekki frá lokun reiknings, en að öðrum kosti frá þingfestingardegi. Krafan um vexti geti ekki náð lengra en fjögur ár aftur í tímann frá þingfestingardegi að telja.

Verði talið að samningur um yfirdrátt hafi komist á milli aðila sé byggt á því að lækka beri kröfu stefnanda verulega og víkja henni til hliðar í heild eða að hluta með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Þá byggi stefndi að lokum á því að hafi krafa um vexti ekki fyrnst hafi hún að öðru leyti eða að hluta til fallið niður fyrir tómlæti. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins um að stefnandi hafi gert tilraun til þess að innheimta úttektirnar hjá stefnda fyrr en með innheimtuviðvörun 25. janúar 2016 og innheimtubréfi 8. febrúar 2016.

IV

Stefnandi krefur stefnda í máli þessu um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar hans á tékkareikningi sem hann stofnaði í júlí 2008. Reikningnum var lokað 31. desember 2015 og var hann þá yfirdreginn um 420.788 krónur. Stefnandi kveðst hafa stofnað reikninginn og notað hann fram til ársins 2010 en telur ýmsar ástæður eiga að leiða til þess að hann verði sýknaður eða ella að krafa stefnanda verði lækkuð.

Stefndi byggir á því að ekki hafi verið gerður skriflegur samningur milli aðila um yfirdrátt og þar af leiðandi hafi ekki verið samið um kjör hans. Í málinu liggur fyrir umsókn stefnda um debetkortareikning. Í munnlegum málflutningi var af hans hálfu vísað til þess að munur væri á því hvort merkt væri við að sótt væri um debetkortareikning eða tékkareikning og debetkort, eins og einnig væri mögulegt. Á ítarlegum yfirlitum yfir reikning stefnda allt frá stofnun hans 22. júlí 2008 til ársloka 2015 sést að stefndi hafði heimild til yfirdráttar hans frá 16. júní 2009 sem upphaflega var að fjárhæð 200.000 krónur. Þann 22. mars 2010 var yfirdráttarheimildin hækkuð tímabundið til 23. sama mánaðar í 211.500 krónur. Heimildin virðist endurnýjað nokkrum sinnum þar til 29. júní 2011 þegar hún var hækkuð í 230.000 krónur til 29. júní 2012. Aftur virðist fallist á yfirdráttarheimild stefnda 26. júní 2013 til 26. júní 2014 að fjárhæð 290.000 krónur en eftir það hefur hann ekki haft heimild til yfirdráttar. Síðast var lagt inn á reikning stefnda 11. október 2010 en eftir það hefur hann ekki notað reikninginn og einungis hafa bæst við vextir og gjöld.

Framangreind gögn bera það með sér að stefndi hafi haft heimild til að yfirdraga reikninginn. Ekki skiptir máli þótt ekki liggi fyrir sérstakur skriflegur samningur vegna yfirdráttarins, en fyrir liggur að stefndi notaði reikninginn í samræmi við heimildir sínar. Hefur stefndi með samfelldri notkun sinni á reikningnum frá stofnun hans þar til í október 2010 samþykkt þær yfirdráttarheimildir sem honum voru veittar og í gildi voru hverju sinni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 605/2012.

Stefndi telur stefnanda, eða forvera hans, hafa brotið gegn 3. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán þar sem hann hafi ekki fengið afhentar eða sendar neinar þær upplýsingar sem stefnanda hafi verið skylt að veita samkvæmt ákvæðinu. Í umsókn sinni um debetkortareikning kemur fram að stefndi hafi kynnt sér reglur og skilmála sem gildi um debetkort, sem liggi frammi við undirritunina, og hafi fengið afhent eintak þeirra. Þá staðfesti stefndi með undirritun sinni að hann myndi fara í einu og öllu eftir ákvæðum þeirra. Þau yfirlit sem liggja fyrir um reikning stefnda bera með sér að hafa ekki verið send stefnda fyrr en á vormánuðum 2015 er hann flutti til landsins frá Danmörku. Fyrir þann tíma er skráð heimilisfang stefnda einungis Danmörk. Þó liggur fyrir að stefndi notaði reikninginn talsvert u.þ.b. tvö ár af þeim tíma og getur hafa séð yfirlit hans í heimabanka. Frá vorinu 2015 hafa regluleg yfirlit verið send á heimilisfang stefnda auk þeirra innheimtubréfa sem stefndi hefur viðurkennt að hafa móttekið. Stefndi gerði þó ekki athugasemdir við yfirlitin þrátt fyrir áskilnað á þeim um að athugasemdir skyldu gerðar innan 20 daga frá viðtöku yfirlitsins, en annars teldist reikningurinn réttur. Í ljósi framangreinds verður ekki fallist á að stefnandi eða forveri hans hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmt lögum um neytendavernd.

Stefndi byggir á því að ekki liggi fyrir samningur milli aðila um kjör af yfirdrættinum. Eins og að framan greinir staðfesti stefndi við umsókn sína um debetkortareikning að hafa kynnt sér reglur og skilmála bankans. Mátti honum því vera ljóst hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi við bankann og að hann þyrfti að greiða vexti og annan kostnað. Að framangreindu virtu telst hafa komist á samningur milli aðila um lánsviðskiptin, þ. á m. um að leggja vexti við höfuðstól mánaðarlega.

Stefndi byggir jafnframt á því að lækka beri kröfu stefnanda verulega eða víkja henni til hliðar í heild eða að hluta með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Framangreindri málsástæðu stefnda verður hafnað en hann hefur ekki leitt í ljós nein atvik sem valdið geti því að rétt sé að víkja samningi aðila til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá er ekkert sem bendir til þess að starfsmenn stefnanda eða forvera hans hafi ekki starfað í samræmi við góða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði.

Krafa stefnanda á hendur stefnda er vegna peningaláns. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist slík krafa á tíu árum. Krafa stefnanda er því ófyrnd. Stefndi telur að vextir á úttektir af reikningi hans séu fyrndir en þeir fyrnist á fjórum árum sbr. 3. gr. og 2. mgr. 5. gr. og laganna. Hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að samningur hefði komist á milli aðila um lánsviðskiptin. Var þar m.a. samið um vexti af yfirdrættinum og höfuðstólsfærslu þeirra. Þá greinir í 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu að heimilt sé að höfuðstólsfæra vexti á tólf mánaða fresti, en þó sé slíkt heimilt oftar ef um er að ræða innlánsreikninga lánastofnana. Stefndi notaði reikning sinn síðast 11. október 2010, en eftir það hafa vextir og gjöld lagst við fjárhæðina. Eins og að framan greinir var stefnda þó áfram veitt yfirdráttarheimild en hún féll að lokum úr gildi 26. júní 2014. Reikningnum var lokað í lok árs 2015 og málið höfðað 9. mars 2016. Með hliðsjón af framangreindu verður ekki fallist á að vextir af reikningnum séu fyrndir, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 605/2012, 533/2014 og 598/2015.

Stefndi vísar að lokum til þess að krafa stefnanda um vexti verði að teljast fallin niður fyrir tómlæti þar sem stefnandi hafi ekki hafist handa um innheimtu kröfunnar fyrr en í upphafi árs 2016. Þótt stefndi hafi ekki notað reikning sinn eftir árið 2010 var fallist á yfirdráttarheimild hans eftir það, sem féll að lokum niður um mitt ár 2014. Stefndi var búsettur erlendis en var kominn með heimilisfang á landinu um vorið 2015. Voru honum þá send reikningsyfirlit sem hann gerði ekki athugasemdir við, en reikningnum var lokað í lok ársins og honum skömmu síðar send innheimtuviðvörun og í kjölfarið innheimtubréf. Verður því ekki fallist á að krafa stefnanda sé að neinu leyti fallin niður sökum tómlætis.

Stefnandi krefst 13,35% yfirdráttarvaxta frá því reikningi stefnda var lokað þar til mánuður var liðinn frá því stefnda var sent innheimtubréf, en þá krefst hann dráttarvaxta til greiðsludags. Krafa stefnanda um 13,35% yfirdráttarvexti frá lokun reiknings er ekki sérstaklega rökstudd í stefnu og verður ekki séð á hverju stefnandi byggir kröfuna. Verður henni því hafnað. Með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 verður hins vegar fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda.

Í samræmi við framangreint verður fallist á kröfu stefnanda þannig að stefndi verður dæmdur til þess að greiða stefnanda 420.788 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. mars 2016 til greiðsludags.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 250.000 krónur.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kvað upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, S-kk-nf E-kk-nf Ú-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 420.788 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. mars 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur í málskostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf