E-7426/2019

Mál þetta, sem var dómtekið 19. nóvember 2020, var höfðað 18. desember 2019, af þrotabúi Finnsku búðarinnar ehf., [...], gegn R-x-x A-x-x M-x-x K-x-x, [...].

Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að rift verði með dómi „gjafagerningi Finnsku búðarinnar ehf. til stefndu samtals að fjárhæð 3.890.751 krónur, sem fram fór með millifærslum á tímabilinu 10. desember 2018 til og með 6. febrúar 2019“. Þá er þess krafist að stefndu verði gert að greiða stefnanda 3.890.751 krónu með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 175.000 krónum frá 10. til 21. desember 2018, en af 450.000 krónum frá þeim degi til 28. desember 2018, en af 1.463.646 krónum frá þeim degi til 17. janúar 2019, en af 1.981.065 krónum frá þeim degi til 22. janúar 2019, en af 2.331.065 krónum frá þeim degi til 24. janúar 2019, en af 2.803.391 krónu frá þeim degi til 31. janúar 2019, en af 3.830.751 krónu frá þeim degi til 6. febrúar 2019, en af 3.890.751 krónu frá þeim degi til 30. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst aðallega sýknu, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Helstu málsatvik

Félagið Suomi PRKL! Design ehf. var stofnað á árinu 2009 af stefndu og Retromedia ehf. sem var í eigu S-x-x L-x-x M-x-x R-x-x. Stefnda var í stjórn félagsins frá upphafi og var jafnframt framkvæmdastjóri þess. Frá árinu 2014 áttu stefnda, S-x-x L-x-x og P-x-x S-x-x M-x-x hver um sig þriðjungshlut í félaginu.

Samkvæmt ráðningarsamningi frá 1. febrúar 2012 starfaði stefnda sem framkvæmdastjóri félagsins og var starfshlutfallið tilgreint sem 100%. Fram kom að greiddar yrðu 2.760 krónur fyrir dagvinnu, en 4.968 krónur fyrir yfirvinnu. Þá sagði „Laun kr/mán: 472.000 (B4)“. Um launin sagði nánar: „Laun munu fylgja flokki B4 2 skv. reiknuðu endurgjaldi RSK og verða aldrei lægri en full mánaðarlaun fyrir flokk B(4)“.

Samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2014 fólst starfsemi þess í rekstri gjafavöruverslunar við Laugaveg í Reykjavík. Á árinu 2015 var nafni félagsins breytt í Finnsku búðina ehf., en eingöngu voru seldar finnskar vörur í versluninni. Ráðið verður af ársreikningi vegna 2014 að hagnaður félagsins hafi numið 1.140.242 krónum og að eigið fé hafi verið jákvætt sem nam 2.909.841 krónu. Á árinu 2015 flutti verslunin í Kringluna og var gerður leigusamningur við Reiti fasteignafélag í mars það ár. Sé litið til ársreikninga félagsins vegna 2015 og 2016 er ljóst að umtalsvert tap varð á rekstri þess. Samkvæmt ársreikningi vegna 2015 var eigið fé neikvætt um 1.187.851 krónu, en ráðið verður af ársreikningi vegna 2016 að eigið fé hafi verið neikvætt um 8.799.735. Samkvæmt ársreikningi vegna ársins 2017 nam hagnaður félagsins 1.324.685 krónum, en eigið fé var í árslok neikvætt um 7.475.050 krónur. Ekki liggur fyrir ársreikningur vegna ársins 2018.

Vegna vangreiddrar staðgreiðslu stóð félagið í skuld við embætti tollstjóra. Skuldin virðist hafa myndast vegna álagningar í júlí, ágúst, september og október 2016, janúar til og með september 2017, sem og vegna júní 2018. Hinn 24. júlí 2018 undirritaði stefnda sem framkvæmdastjóri félagsins svokallaða „Greiðsluáætlun“ fyrir hönd þess. Ráðið verður af áætluninni að skuldin hafi á þessum tíma numið 3.151.799 krónum með vöxtum, en höfuðstóllinn nam 2.821.812 krónum. Í áætluninni var gert ráð fyrir að 100.000 krónur yrðu inntar af hendi 1. ágúst, 1. september, 1. október og 1. nóvember 2018. Þá skyldi greiða eftirstöðvarnar, 2.751.799 krónur, hinn 1. desember 2018. Fram kom að ekki yrði krafist gjaldþrotaskipta á meðan skuldari stæði við þessa greiðsluáætlun, en að öðrum vanefndaúrræðum kröfuhafa, svo sem stöðvun atvinnurekstrar, vörslusviptingu lausafjár og nauðungarsöluaðgerðum yrði haldið áfram. Þá var meðal annars tekið fram að vanskil á nýjum álagningum, áætlunum, hækkunum eða breytingum á tímabilinu yllu því að greiðsluáætlunin teldist fallin úr gildi fyrirvaralaust. Svohljóðandi yfirlýsing sem bar heitið „Yfirlýsing skv. 4. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.“ var hluti af greiðsluáætluninni: „Því er hér með lýst yfir fyrir hönd félagsins að verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa sé það vegna þess að félagið er eignalaust og geti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga, þ.m.t. greiðsluáætlun þessi og að ekki sé sennilegt að greiðsluörðugleikar félagsins líði hjá innan skamms tíma. Okkur er ljóst að á grundvelli þessarar yfirlýsingar geti innheimtumaður ríkissjóðs sett fram kröfu um gjaldþrotaskipti á búi félagsins á næstu 12 mánuðum, skv. 4. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa.“ 3

Það liggur fyrir að félagið innti af hendi greiðslur til tollstjóra í samræmi við greiðsluáætlunina fram að gjalddaga í desember 2018. Frekari greiðslur voru ekki inntar af hendi til embættisins.

Í janúar 2019 tóku eigendur félagsins, það er stefnda, R-x-x A-x-x og S-x-x L-x-x, ákvörðun um að loka versluninni og fór rýmingarsala fram. Þær kveða ástæðu þessarar ákvörðunar hafa verið að helsti birgir félagsins hætti að selja vörur til verslana, en við það hafi forsendur fyrir rekstrinum breyst.

Bú stefnanda var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2019 á grundvelli beiðni tollstjóra frá 26. mars sama ár. Fram kemur í úrskurðinum að skiptabeiðandi segi skuld félagsins nema samtals 6.089.827 krónum. Þá er tekið fram að fyrir liggi yfirlýsing skuldara um eignaleysi frá 24. júlí 2018, en þar virðist vísað til yfirlýsingar í fyrrgreindri greiðsluáætlun tollstjóra frá þeim degi. Frestdagur við skiptin er 26. mars 2019. Við skoðun skiptastjóra fundust engar eignir í búi félagsins. Ýmsum kröfum var lýst í búið og samkvæmt fyrirliggjandi kröfuskrá námu þær samtals 18.735.153 krónum. Þar af nam krafa ríkisskattstjóra 7.137.097 krónum og krafa fasteignafélagsins Reita vegna vangoldinnar leigu 3.315.910 krónum.

Hinn 25. ágúst 2018 var undirritað skuldabréf á milli stefndu og félagsins. Þar kom fram að stefnda lánaði félaginu 350.000 krónum og að lánið skyldi að fullu greitt í síðasta lagi 30. nóvember 2018. Tekið var fram að dráttarvextir skyldu vera „samkvæmt lögum“.

Það liggur fyrir að á tímabilinu 10. desember 2018 til 6. febrúar 2019 fékk stefnda samtals greiddar 3.890.751 krónur með átta millifærslum frá félaginu. Stefnda heldur því fram að um hafi verið að ræða launagreiðslur, þar með talið greiðslur vegna vangoldinna launa, sem og endurgreiðslur vegna fyrrgreinds láns.

Með bréfi 30. september 2019 lýsti skiptastjóri yfir riftun á þessum greiðslum og krafðist þess að stefnda myndi endurgreiða fjárhæð sem þeim næmi til búsins.

Með tölvubréfi lögmanns stefndu 7. október 2019 var riftun mótmælt.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að átta greiðslur sem stefnda móttók frá félaginu á tímabilinu 10. desember 2018 til 6. febrúar 2019 séu riftanlegar á grundvelli 1. mgr. 131. gr., 1. mgr. 133. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Umræddar greiðslur nemi samtals 3.890.751 krónu og séu ýmist skýrðar sem „laun“ eða „millifærslur“ í bókhaldi félagsins. Greiðslurnar sundurliðist með eftirfarandi hætti:

06.02.2019 Laun 60.000 kr.

31.01.2019 Laun 1.027.360 kr.

24.01.2019 Laun 472.326 kr.

22.01.2019 Laun 350.000 kr. 4

17.01.2019 Laun 517.419 kr.

28.12.2018 Laun 1.013.646 kr.

21.12.2018 Millifært 275.000 kr.

10.12.2018 Millifært 175.000 kr.

Byggt er á því að greiðslurnar hafi allar farið fram innan sex mánaða frá frestdegi, eins og áskilið sé í 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þær skýringar stefndu að greiðslurnar hafi verið vegna vangoldinna launa séu ekki trúverðugar, enda séu þær langt umfram þær fjárhæðir sem venja hafði myndast um að greiddar væru fyrir vinnu stefndu hjá félaginu fram til þessa. Sönnunarbyrði fyrir því að greiðslurnar séu vegna raunverulegs vinnuframlags hvíli á stefndu, en ekki hafi verið greidd staðgreiðsla og launatengd gjöld af greiðslunum nema að litlu leyti. Sé því um að ræða gjafagerning sem sé riftanlegur samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

Verði ekki fallist á að umræddar greiðslur teljist vera gjafagerningur er byggt á því að þær séu riftanlegar samkvæmt 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991. Stefnda sé nákomin hinu gjaldþrota félagi, sbr. 4. og 5. tölulið 3. gr. laganna. Greiðslurnar séu til muna hærri en þau laun sem hún hafi fengið að meðaltali frá félaginu á síðustu mánuðum fyrir gjaldþrot og venja hafði myndast um. Séu greiðslurnar bersýnilega hærri en sanngjarnt geti talist. Þá hafi stefndu sem einum eiganda félagsins og stjórnarmanni verið að fullu ljóst hvernig fjárhagsstöðu félagsins hefði verið háttað þegar greiðslurnar voru inntar af hendi. Jafnframt hafi tekjur af atvinnurekstrinum verið litlar sem engar undir lok reksturs félagsins.

Til stuðnings kröfu um riftun er jafnframt byggt á 141. gr. laga nr. 21/1991 þar sem um ótilhlýðilegar ráðstafanir hafi verið að ræða. Áréttað er að stefndu hafi verið ljóst hversu slæm fjárhagsleg staða félagsins hefði verið á þeim tíma þegar greiðslan fór fram, enda hafi hún verið einn eigenda félagsins og setið í stjórn þess. Þá hafi hún vitað að ekki hefði verið unnt að standa við greiðslusamkomulag við tollstjóra, einn stærsta kröfuhafa félagsins, sem og að samkomulagið gerði ráð fyrir heimild embættisins til að krefjast gjaldþrotaskipta á félaginu yrði ekki staðið við það.

Verði fallist á kröfu stefnanda um riftun sé stefndu skylt að endurgreiða stefnanda þær greiðslur sem um ræðir. Sé fallist á riftun samkvæmt 1. mgr. 131. gr. eða 1. mgr. 133 gr. laga nr. 21/1991 byggist krafa um endurgreiðslu á 1. mgr. 142. gr. sömu laga. Stefnda hafi haft hag af umræddum greiðslum og nemi þær samtals 3.890.751 krónu. Sú fjárhæð svari einnig til þess tjóns sem þrotabúið hafi orðið fyrir, enda hafi fjárhæðin ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Sé fallist á riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 sé krafa um endurgreiðslu byggð á 3. mgr. 142. gr. sömu laga, enda ljóst að stefnda hafi verið grandsöm um riftanleika umræddra greiðslna. Tekið er fram að krafa um vexti sé studd við 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og miðist upphafsdagur vaxta við þann dag þegar greiðslurnar fóru 5 fram. Krafa um dráttarvexti styðjist við 1. mgr. 6. gr. sömu laga og miðist við þingfestingu málsins.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda byggir á því að ekki séu uppfyllt skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 til að rifta umræddum greiðslum. Um hafi verið að ræða laun til stefndu vegna júlí, ágúst, október og desember 2018 og janúar 2019, auk endurgreiðslu á láni hennar til félagsins. Ekki hafi verið um það að ræða að verðmæti væru afhent stefndu án þess að endurgjald kæmi fyrir og séu skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 því ekki uppfyllt. Rökum stefnanda um að greiðslurnar séu langt umfram það sem venja hafi skapast um að greiða stefndu í laun er mótmælt. Samkvæmt ráðningarsamningi hafi félaginu borið að greiða stefndu tímagjald fyrir dag og yfirvinnu, en þó aldrei lægri laun en samkvæmt reiknuðu endurgjaldi ríkisskattstjóra hverju sinni. Samkvæmt viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra hafi reiknað endurgjald fyrir árið 2018 numið 722.000 krónum á mánuði eða 8.664.000 krónum á ári. Fyrir árið 2019 hafi það numið 769.000 krónum á mánuði eða 9.228.000 krónum á ári. Samkvæmt fyrirliggjandi launaseðlum hafi stefnda fengið greiddar 1.013.646 krónur fyrir mánuðina, júlí, ágúst og hluta af október 2018. Fyrir nóvember 2018 hafi stefnda fengið greiddar 517.419 krónur, 822.326 krónur fyrir desember 2018 og 1.087.000 krónur fyrir janúar 2019. Þá hafi heildarlaun stefndu fyrir árið 2018 numið 5.055.629 krónum, en 5.821.072 krónum fyrir árið 2017. Hafi launagreiðslurnar því verið langt undir því sem greini í ráðningarsamningi og viðmiðum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald. Laun stefndu hafi vissulega verið hærri í desember 2018 og janúar 2019, en það skýrist einfaldlega af jólaverslun og janúarútsölu. Þessir tveir mánuðir séu stærstir í verslunarrekstri. Í ljósi þessa geti umræddar launagreiðslur ekki talist bersýnilega hærri en sanngjarnt þyki og séu skilyrði 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 því ekki uppfyllt í málinu.

Stefnda byggir einnig á því að skilyrði fyrir riftun samkvæmt 133. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt. Til að riftun á þessum grunni sé heimil þurfi greiðslur að vera bersýnilega hærri en sanngjarnt geti talist og taki reglan eingöngu til grófra tilvika. Við sanngirnismatið verði að taka mið af ýmsum þáttum, svo sem vinnuframlagi og sérfræðiþekkingu þess sem í hlut eigi, sem og atvika á borð það við hvort launagreiðandi hafi staðið við skyldur sínar gagnvart launamanni. Tekið er fram að greiðslur 10. og 21. desember 2018, sem námu samtals 350.000 krónum, hafi verið endurgreiðsla á láni stefndu til félagsins og geti ekki komið til riftunar þeirra samkvæmt 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991. Þá hafi laun stefndu verið umtalsvert lægri en greinir í viðmiðum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald og gert var ráð fyrir í ráðningarsamningi hennar við félagið. 6

Því er jafnframt mótmælt að uppfyllt séu skilyrði til riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Ósannað sé að félagið hafi verið ógjaldfært þegar umræddar greiðslur fóru fram. Sjá megi af ársreikningi 2017 að hagnaður félagsins hafi numið 1.324.685 krónum og heildartekjur 49.389.777 krónum. Ekki liggi fyrir ársreikningur fyrir árið 2018, en ganga verði út frá því að rekstur félagsins hafi gengið vel. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýni fram á ógjaldfærni félagsins á umræddum tíma og sé aðeins vísað til greiðslusamkomulags við tollstjóra frá júlí 2018. Bent er á að tollstjóri hafi gert greiðslusamkomulagið við stefnanda vegna lánstrausts félagsins. Greitt hafi verið samkvæmt samkomulaginu fram til nóvember 2018 og ætlunin verið að greiða upp eftirstöðvar eftir jólaverslun og janúarútsölu 2019. Félagið hafi ekki verið á vanskilaskrá og fjárnám ekki verið gert í eignum þess fyrr en löngu eftir að umræddar greiðslur voru inntar af hendi. Þá er bent á að 9. janúar 2019 hafi stefnandi greitt upp 6.000.000 króna yfirdrátt félagsins við Landsbankann hf. ásamt öðrum skuldum. Heildarinnstæða félagsins á bankareikningi hafi hinn 17. janúar 2019 verið jákvæð og standist ekki að það hafi verið ógjaldfært. Því er sérstaklega mótmælt að gerð greiðslusamkomulags við tollstjóra í júlí 2018 sé til marks um grandsemi stefndu um ógjaldfærni félagsins. Samkomulagið hafi verið gert þar sem félagið naut trausts hjá tollstjóra og hafi það innt af hendi greiðslur til embættisins samkvæmt samkomulaginu. Enn fremur hafi verið ráðist í töluverða vinnu við gerð vefverslunar á sama tíma og greiðslusamkomulagið var undirritað, en ekki hefði verið stofnað til slíks kostnaðar hefði stefndu verið ljóst að félagið væri ógjaldfært. Þar að auki hefðu stefnda og sameigendur hennar getað nýtt yfirdrátt félagsins hjá Landsbankanum hf. og haldið rekstri áfram. Því er einnig mótmælt að umræddar greiðslur hafi valdið stefnanda tjóni og lögð áhersla á að krafa vegna vangreiddra launa sé forgangskrafa við skipti. Þá hafi lán stefndu til félagsins verið greitt eftir umsaminn gjalddaga, eins og venjan hafi verið við uppgreiðslu sambærilegra lán. Sé ósannað að stefnandi hafi verið ógjaldfær þegar umræddar greiðslur fóru fram og að stefnda hafi verið grandsöm um ógjaldfærnina, sbr. fyrri röksemdir.

Hvað varðar varakröfu stefndu um lækkun á fjárkröfu stefnanda er áréttað að aðeins geti verið unnt að rifta greiðslu að því marki sem hún teljist hærri en sanngjarnt var, sbr. 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991. Þá beri að lækka kröfuna með vísan til 145. gr. sömu laga þar sem krafan sé ósanngjörn í garð stefndu. Um sé að ræða riftun á launagreiðslum til stefndu sem njóti forgangs við búskipti og hefðu fengist greiddar af eignum búsins. Hafi stefnandi því ekki orðið fyrir tjóni. Þá hafi stefnda frá upphafi ekki fengið greidd laun í samræmi við ráðningarsamning og eigi hún raunar inni laun frá árunum 2012 til 2018 sem auðsýnt þyki að ekki fáist greidd úr þrotabúinu. Stefnda hafi verið atvinnulaus frá því að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta og sé stærsti 7 kröfuhafi í þrotabú stefnanda eitt stærsta fasteignafélag landsins. Verði því að teljast ósanngjarnt að gera stefndu að greiða þær fjárhæðir sem um ræðir. Jafnframt er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt og þess krafist að þeir miðist við dómsuppsögu fari svo ólíklega að kröfur stefnanda verði teknar til greina.

IV

Niðurstaða

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort uppfyllt séu skilyrði til að rifta átta greiðslum til stefndu, sem námu samtals 3.890.751 krónu, og fóru fram með millifærslum á tímabilinu 10. desember 2018 til og með 6. febrúar 2019. Krafa stefnanda er reist á 131., 133. og 141. gr. laga nr. 21/1991.

Eins og rakið hefur verið kom stefnda að stofnun félagsins á árinu 2009 og átti hún þriðjungshlut í félaginu frá árinu 2014. Þá var hún framkvæmdastjóri félagsins í fullu starfshlutfalli og sat í stjórn þess frá upphafi. Það er því ljóst að stefnda var nákomin félaginu í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 95/2010. Fyrir liggur ráðningarsamningur á milli félagsins og stefndu frá 1. febrúar 2012. Gerð var grein fyrir efni ráðningarsamningsins hér að framan, en samkvæmt honum skyldu laun stefndu aldrei vera lægri en full mánaðarlaun fyrir flokk B(4) samkvæmt viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald. Ráðið verður af gögnum málsins að laun stefndu á árunum 2017 og 2018 hafi verið lægri en gert var ráð fyrir í ráðningarsamningnum, en til að mynda námu greiðslur vegna ársins 2018 samtals 5.055.629 krónum. Það liggur fyrir að með skuldabréfi 15. ágúst 2018 lánaði stefnda félaginu 350.000 krónur og var gert ráð fyrir að lánið skyldi að fullu greitt 30. nóvember 2018.

Þær greiðslur sem krafist er riftunar á fóru nánar tiltekið fram 10., 21. og 28. desember 2018, 17., 22., 24. og 31. janúar 2019, sem og 6. febrúar 2019. Greiðslurnar fóru því allar fram innan fjögurra mánaða frá frestdegi sem var 26. mars 2019. Af hálfu stefndu er byggt á því að um hafi verið að ræða launagreiðslur, að öðru leyti en því að greiðslur 10. og 21. desember 2018, sem námu samtals 450.000 krónum, hafi að mestu verið vegna endurgreiðslu á láni samkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi frá 15. ágúst 2018. Þessar röksemdir fá nokkra stoð í fyrirliggjandi launaseðlum og fyrrgreindu skuldabréfi. Ráðið verður af aðilaskýrslu stefndu, sem og skýrslum meðeigenda hennar fyrir dómi, að ákveðið hafi verið að millifæra þessar greiðslur til stefndu í því skyni að greiða henni laun fyrir vinnuframlag hennar, sem og til endurgreiðslu á umræddu láni. Þessu til grundvallar hafi legið sameiginleg ákvörðun allra þriggja meðeigendanna, en þær hefðu að jafnaði tekið ákvarðanir um greiðslur af þessum toga saman.

Við mat á því hvort uppfyllt séu skilyrði til riftunar umræddra greiðslna telur dómurinn rétt að líta til fjárhagslegrar stöðu félagsins á þeim tíma sem um ræðir, þar 8 með talið til þess hvort félagið hafi verið gjaldfært. Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur hugtakið gjaldfærni verið skýrt til samræmis við það skilyrði fyrir töku bús skuldara til gjaldþrotaskipta sem fram kemur í 1. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar frá 29. október 2020 í máli nr. 19/2020. Hefur þannig verið horft til þess hvort skuldari geti staðið í fullum skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga og ef svo er ekki hvort telja verði sennilegt að greiðsluörðugleikar hans muni líða hjá innan skamms. Á þeim tíma sem um ræðir hafði félagið vanefnt greiðsluáætlun við tollstjóra frá júlí 2018, en greiðsla sem nam 2.751.799 krónum og var á gjalddaga 1. desember 2018 hafði ekki verið innt af hendi. Eins og áður greinir var umrædd greiðsluáætlun gerð vegna fjárhagslegra erfiðleika félagsins sem gat ekki staðið skil á staðgreiðslu til tollstjóra og nam skuld vegna þessa rúmum 3.000.000 króna þegar greiðsluáætlunin var gerð. Það verður ekki fram hjá því horft að með samþykkt umræddrar áætlunar lýsti félagið því yfir að kæmi til vanefnda væri það „vegna þess að félagið er eignalaust og geti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þess falla í gjalddaga […] og að ekki sé sennilegt að greiðsluörðugleikar félagsins líði hjá innan skamms tíma“. Þessi yfirlýsing um eignaleysi var jafnframt grundvöllur úrskurðar héraðsdóms frá maí 2019 um að bú félagsins skyldi tekið til gjaldþrotaskipta í samræmi við kröfu tollstjóra frá mars á sama ári.

Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að fjárhagsleg staða félagsins hafi verið slæm í desember 2018, enda vanefndi félagið í byrjun þess mánaðar greiðsluáætlun við tollstjóra. Sé litið til annarra gagna sem varða fjárhagslega stöðu félagsins þá var eigið fé þess neikvætt samkvæmt ársreikningi vegna ársins 2017 og hið sama er að segja um ársreikninga vegna áranna 2015 og 2016, en ekki var unninn ársreikningur vegna ársins 2018. Þá hefur verið upplýst að félagið átti engar eignir að frátöldum vörubirgðum, en ekki liggja fyrir upplýsingar um verðmæti þeirra. Að mati dómsins er ekki unnt að fallast á að fyrirliggjandi yfirlit vegna bankareiknings félagsins, þar sem meðal annars má sjá að staðan var jákvæð á tilteknum tíma í desember 2018 og janúar 2019, renni stoðum undir að félagið hafi í reynd verið gjaldfært í desember 2018 og janúar 2019. Í þeim efnum skal tekið fram að jafnvel þó að umtalsvert meiri tekjur hafi verið af rekstri verslunarinnar í desember og janúar en aðra mánuði þá sýnir jákvæð staða á reikningnum hvorki ein og sér að félagið hafi getað staðið í fullum skilum við lánardrottna þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga né að telja hafi mátt sennilegt að greiðsluerfiðleikar félagsins, sem sannarlega voru til staðar, myndu líða hjá innan skamms. Að öllu framangreindu virtu telur dómurinn rétt að leggja til grundvallar að félagið hafi verið ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 þegar hinar umdeildu greiðslur fóru fram. 9

Hvað sem líður röksemdum um að stefnda hafi átt inni laun hjá félaginu vegna vinnuframlags síns, sem og að tvær greiðslnanna hafi verið vegna endurgreiðslu á láni, verður ekki fram hjá því horft að félagið var ógjaldfært á þeim tíma sem um ræðir. Þegar stefnda og meðeigendur hennar tóku ákvörðun um að inna af hendi umræddar greiðslur til hennar virðist hafa verið horft fram hjá þeirri grunnreglu gjaldþrotaskiptaréttar að kröfuhafar njóta jafnræðis gagnvart hver öðrum og að skipta ber eignum bús milli þeirra að tiltölu að gættri rétthæð krafna þeirra að lögum, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar frá 17. desember 2013 í máli nr. 518/2013. Stefnda og meðeigendur hennar gátu ekki ákveðið upp á sitt eindæmi hvaða kröfur eða skuldir skyldi greiða þegar fyrir lá að félagið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Með umræddum greiðslum var í raun verið að hygla tilteknum kröfuhafa, það er stefndu sem var nátengd félaginu, á kostnað annarra. Með þessu var kröfuhöfum mismunað með ótilhlýðilegum hætti og leiddu greiðslurnar til þess að eignir voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Þá skal tekið fram að þó að um launakröfur kunni að hafa verið að ræða að hluta þá njóta kröfur stefndu ekki forgangs við skipti á búinu þar sem stefnda var nákomin félaginu, sbr. 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 95/2010. Samkvæmt þessu telur dómurinn að hinar umdeildu millifærslur teljist til ótilhlýðilegra ráðstafana í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Þá verður lagt til grundvallar að stefndu hafi, sem stjórnarmanni í félaginu, framkvæmdastjóra þess og eiganda að þriðjungshlut í því, hafi verið eða mátt vera kunnugt um ógjaldfærni félagsins, sem og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Það eru því uppfyllt skilyrði til að rifta greiðslunum samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 og er fallist á kröfu stefnanda á þeim grunni.

Samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af ráðstöfun sem er riftanleg samkvæmt 141. gr. greiða bætur eftir almennum reglum. Með umræddum greiðslum runnu 3.890.751 króna frá félaginu til stefndu sem hefðu ella komið til skipta í þrotabúinu. Stefnda hafði hag af þessu og hafa ekki verið færð haldbær rök fyrir því að lækka beri greiðsluna með vísan til 145. gr. laga nr. 21/1991. Hafa þannig ekki verið lögð fram gögn sem varða fjárhagslega stöðu stefndu að öðru leyti en því að fyrir liggur að hún er atvinnulaus. Það dugar ekki til að sýna fram á að greiðsla kröfunnar væri henni svo miklum erfiðleikum bundin að ósanngjarnt megi teljast, en það er grunnskilyrði ákvæðisins. Að þessu virtu verður stefndu gert að greiða stefnanda þá fjárhæð sem um ræðir. Kröfu um vexti hefur ekki verið mótmælt, en stefnandi telur að upphafstími dráttarvaxta eigi að miðast við dómsuppsögu. Að teknu tilliti til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er rétt að reikna dráttarvexti frá þeim tíma er mánuður var liðinn frá því að stefnandi krafðist endurgreiðslu umræddrar fjárhæðar en það var gert 30 september 2019. Verða dráttarvextir því dæmdir af kröfunni frá 30. október 2019. 10

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er meðal annars litið til umfangs málsins og þess að samhliða þessu máli eru rekin tvö önnur mál þar sem svipuð sakarefni eru til úrlausnar. Að teknu tilliti til þessa þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 650.000 krónur.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Rift er greiðslum Finnsku búðarinnar ehf. til stefndu, R-x-x A-x-x M-x-x K-x-x, sem fram fóru með millifærslu 175.000 króna 10. desember 2018, millifærslu 275.000 króna 21. desember 2018, millifærslu 1.013.646 króna 28. desember 2018, millifærslu 517.419 króna 17. janúar 2019, millifærslu 350.000 króna 22. janúar 2019, millifærslu 472.326 króna 24. janúar 2019, millifærslu 1.027.360 króna 31. janúar 2019 og millifærslu 60.000 króna 6. febrúar 2019.

Stefnda greiði stefnanda, þrotabúi Finnsku búðarinnar ehf., 3.890.751 krónu með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 175.000 krónum frá 10. til 21. desember 2018, en af 450.000 krónum frá þeim degi til 28. desember 2018, en af 1.463.646 krónum frá þeim degi til 17. janúar 2019, en af 1.981.065 krónum frá þeim degi til 22. janúar 2019, en af 2.331.065 krónum frá þeim degi til 24. janúar 2019, en af 2.803.391 krónu frá þeim degi til 31. janúar 2019, en af 3.830.751 krónu frá þeim degi til 6. febrúar 2019, en af 3.890.751 krónu frá þeim degi til 30. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf R-kvk-nf