E-4888/2010

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 19. marz sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Á-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Efri Ási, Sauðárkróki, með stefnu, birtri 30. júní 2010, á hendur K-Taki ehf., kt. 000000-0000, Borgartúni 1, Sauðárkróki, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 000000-0000, Kringlunni 5, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt skaðabætur að fjárhæð kr. 3.821.896 ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 30. júní 2006 til 17. júní 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu frá Sjúkratryggingum Íslands þann 26. nóvember 2012, að fjárhæð kr. 1.102.078. Þá er krafizt málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, að teknu tilliti til þess, að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað að mati dómsins. Til vara gera stefndu þær kröfur, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

II

Málavextir

Þann 31. október 1999 lenti stefnandi í umferðarslysi á Siglufjarðarvegi. Hann var framsætisfarþegi í sendibifreið, sem ók út af veginum og lenti á stórum steini. Stefnandi var ekki í bílbelti og kastaðist til inni í bílnum. Við skoðun hjá lækni næsta dag kom í ljós, að hann var aumur yfir hryggtindum í lendhrygg og yfir vöðvum báðum megin í hryggnum.

Stefnandi og stefndi fólu læknunum, G-kk-þgf B-kk-þgf og A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, að meta afleiðingar slyssins. Er matsgerð þeirra dagsett 15. október 2001. Niðurstaða þeirra var sú, að varanlegur miski stefnanda væri 8 stig og varanleg örorka 5%. Við mat á varanlegri örorku gengu matsmenn út frá því, að afleiðingar slyssins takmörkuðu álagsgetu og úthaldsþol hans til líkamlega erfiðrar vinnu eins og smíðastarfa, að nokkru leyti. Gengið var til uppgjörs skaðabóta við Sjóvá-Almennar tryggingar hf. á grundvelli matsgerðarinnar.

Eftir uppgjörið kveðst stefnandi hafa farið að finna fyrir nýjum og auknum einkennum. Árið 2007 hafi verkirnir verið orðnir svo slæmir, að hann hafi orðið að hætta allri smíðavinnu, en hann er menntaður smiður. Þegar stefnandi hætti hafi hann verið stjórnandi í vinnuhópi hjá Ístaki hf., og hafi hann því komizt hjá mikilli áreynslu á bak og herðar, en það hafi ekki dugað til. Eftir að hann hætti störfum, hafi hann keypt kúabú og hafið búskap. Þar ráði hann sjálfur álaginu, en flestir þættir starfsins séu honum þó ofviða vegna afleiðinga slyssins og þurfi hann að fá hjálp frá fjölskyldumeðlimum við öll verkefni, sem reyni á líkamann.

Þann 11. febrúar 2010 óskaði Á-kk-nf eftir því við örorkunefnd, að hún mæti varanlegan miska og varanlega örorku hans vegna afleiðinga umferðarslyssins 30. október 1999.

Álitsgerð örorkunefndar lá fyrir þann 4. maí 2010. Þar kemur fram, að varanlegur miski stefnanda skv. 4. gr. skaðabótalaga væri 8 stig og varanleg örorka hans skv. 5.-7. gr. laganna væri 15%.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. kröfubréf þann 17. maí 2010, sem byggt var á álitsgerð örorkunefndar, en stefnandi telji, að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 fyrir endurupptöku bótaákvörðunar sé fullnægt.

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., hafnaði bótakröfu stefnanda og taldi, að hann hefði ekki sýnt fram á, að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari hans frá því að matsgerð frá 15. október 2001 lá fyrir.

Stendur ágreiningur aðila um það, hvort skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótaákvörðunar sé fullnægt.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst byggja málssókn sína á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, skaðabótalögum nr. 50/1993 og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til handa tjónþola. Ökutækið, sem stefnandi var farþegi í, hafi verið tryggt lögboðinni slysatryggingu ökumanns og farþega skv. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hjá stefnda þegar slysið varð. Ekki sé ágreiningur um grundvöll bótaskyldu, enda hafi stefndu viðurkennt bótaábyrgð á slysinu og hafi stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greitt stefnanda bætur vegna afleiðinga slyssins árið 2001.

Um endurupptöku málsins, vísar stefnandi til 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Skilyrði endurupptöku sé, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola, þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Í skilyrði 11. gr. um ófyrirsjáanlegar breytingar felist, að skilyrðið teljist uppfyllt, hafi ekki þótt líklegt samkvæmt læknisfræðilegum gögnum eða örorkumati, sem fyrra uppgjör var reist á, að afleiðingar tjónsins kynnu að verða meiri en þar sagði.

Við túlkun á fyrrnefndum skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku verði að skýra þau í samhengi. Þannig sé meginreglan sú, að það eru ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsufari, sem leiði til hærra örorku- og/eða miskastigs en áður hafi verið talið.

Uppgjörið hafi verið reist á matsgerð læknanna G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, dags. 15. október 2001. Forsendur matsmanna við mat á varanlegri örorku hafi verið þessar:

Undirritaðir matsmenn eru sammála um að óþægindi þau sem hann býr við komi til með að valda honum varanlegri skerðingu á getu til tekjuöflunar, enda er starf hans líkamlega erfitt og takmarka þau álagsgetu og úthaldsþol hans að nokkru leyti. Matsmenn eru einnig sammála um að skerðing þessi sé nokkru minni en miskatala gefur til kynna.

Matsmenn geri ráð fyrir því, að stefnandi geti unnið líkamlega erfið störf með vissum takmörkunum, sem leiða eigi til 5% varanlegrar örorku. Þetta hafi alls ekki gengið eftir og sé stefnandi nú með öllu ófær um að vinna líkamlega erfið störf.

Læknisfræðileg gögn, sem legið hafi fyrir við gerð matsgerðar, dags. 15. október 2001, séu læknisvottorð Þ-kk-ef Þ-kk-ef, dags. 28. desember 2000 og læknisvottorð J-kk-ef V-kk-ef, dags. 7. júní 2001.

Á bls. 2 í vottorði Þ-kk-ef Þ-kk-ef segi m.a. um áverka Á-kk-ef og áhrif þeirra á starfsgetu:

Háir honum ekki mikið dags daglega en þó fær hann í bakið við allt álag og þolir ekki sama álag á bakið og fyrir slysið. … Tel líklegt að hann verði í framtíðinni að gæta sín á vinnu sem leggur mikið álag á bakið og halda sér við með æfingum.

Af ummælunum verð ekki dregnar aðrar ályktanir en að Á-kk-nf hafi talsvert mikla starfsgetu til líkamlega erfiðra starfa, þ.e. hann eigi að geta unnið slík störf að því gefnu að hann gæti sín við líkamleg átök.

Í vottorði J-kk-ef V-kk-ef segi m.a:

Hann hefur dregið úr störfum sínum sem húsasmiður og hefur m.a. þurft að leggja af helgarvinnu sem hann vann áður. Þannig hefur hann orðið fyrir bæði líkamlegu tjóni og fjárhagslegum skaða af völdum slyssins. Einkenni hans hafa verið óbreytt frá því í janúar 2000.

Fyrri setningin sé skýr. Ekki sé hægt að greina neina styttingu á ganglimum. Í seinni setningunni komi fram, hvaða áhrif slysið hafi haft á starfsgetu stefnanda. Áhrifin séu ekki mikil skv. tilvitnuðum ummælum. Stefnandi geti unnið líkamlega erfiða vinnu, en ekki af sama krafti og fyrir slysið.

Þegar framangreind vottorð voru rituð, hafi læknarnir, Þ-kk-nf og J-kk-nf, talið, að ástand stefnanda væri stöðugt, þ.e. að hvorki væri að búast við frekari bata né að einkennin færu versnandi.

Stefnandi telji, að heilsufar sitt hafi farið versnandi, frá því að matsmenn lögðu fram matsgerð þann 15. október 2001. Versnandi einkenni og áhrif þeirra á varanlega örorku hans hafi verið ófyrirsjáanleg árin 2000 og 2001.

Vegna aukinna bakverkja hafi stefnandi leitað til J-x-x T-x-x endurhæfingarlæknis, í marz 2007. Á bls. 2 í læknisvottorði hans segir m.a:

Alla vega er hægt að staðfesta að subjective hafði bílslysið árið 1999 stefnubreytandi áhrif á líðan Á-kk-ef, sem var þó vinnufær í fullri vinnu á sínum tíma 2007.

Tilvitnuð ummæli, þ.e. að slysið hafi haft stefnubreytandi áhrif á líf stefnanda, sé ekki unnt að túlka með öðrum hætti en að slysið hafi haft mikil áhrif á getu hans til að afla sér tekna.

Í september 2009 hafi stefnandi leitað til G-kk-ef G-kk-ef, heila- og taugaskurðlæknis. Fyrir þá skoðun hafi lækninum verið fengin í hendur fyrrnefnd matsgerð, ásamt þeim gögnum sem lágu til grundvallar henni.

Í ítarlegu vottorði G-kk-ef, dags. 1. október 2009, sé m.a. lýst dofakennd fram í báða handleggi, sem komi við álag, verkjum aftanvert í hálsi og helti á hægri fæti, auk alvarlegra einkenna frá baki. Einnig komi fram í vottorðinu, að stefnandi fái slæma verki við að ganga stuttar vegalengdir með léttar byrðar, 5-10 kg. G-kk-nf bendir einnig á, að stefnandi þurfi nú að taka 2 töflur af Norgesic (vöðvaslakandi lyf) á hverju kvöldi, og Paratabs eða Ibufen a.m.k. annan hvern dag.

Í læknisvottorði G-kk-ef segi m.a., að afleiðingarnar séu stöðugir verkir, sem versni mjög við álag og skerði verulega starfsgetu stefnanda og einkennin hafi farið hægt versnandi.

Í vottorði G-kk-ef sé lýst nýjum einkenni, sem ekki hafi verið komin fram árið 2000 og 2001, t.d. dofakennd í höndum og helti á hægri fæti. Þá sé einnig ljóst, að áverkarnir séu mun verri og alvarlegri nú en árið 2000 og 2001 og skerði verulega starfsgetu hans. G-kk-nf telji einnig, að einkennin hafi farið versnandi frá því að matið fór fram.

Stefnandi kveðst hafa óskað eftir mati örorkunefndar á varanlegri örorku og varanlegum miska, vegna nýrra og aukinna einkenna. Álitsgerð örorkunefndar hafi legið fyrir þann 4. maí 2010. Öll fyrrnefnd gögn hafi legið til grundvallar álitsgerðinni. Á grundvelli þeirra, læknisfræðilegrar skoðunar og viðtals við stefnanda hafi örorkunefnd komizt að þeirri niðurstöðu, að varanleg örorka hans vegna afleiðinga slyssins væri þrefalt hærri en áður var talið, þ.e. 15%. Á bls. 5 í álitsgerðinni sé lýst alvarlegum einkennum stefnanda, en þar segi orðrétt:

Kveðst tjónþoli í dag vera með verki daglega, notar Norgesic að kvöldi og sefur betur og það slær einnig eitthvað á verk í mjóbakinu. Hann á erfitt með burð og fær þá aukin einkenni og jafnvel dofa niður i hægri ganglim eftir átök. Þá á tjónþoli einnig erfitt með öll verk upp fyrir sig sem auka á mjóbaksverki.

Í forsendum og rökstuðningi fyrir niðurstöðu um 15% varanlega örorku segi orðrétt:

Tjónþoli var 30 ára á slysdegi. Á þeim tíma stundaði hann trésmíðanám og lauk því nokkru síðar. Hann stundaði trésmíðar í nokkur ár þar á eftir eða þar til hann keypti jörð og hóf þar búskap. Að sögn tjónþola skipti hann um starf þar sem hann hafi ekki þolað trésmíðarnar lengur vegna afleiðinga slyssins.

………….

Hann segir að líðan sín hafi farið stöðugt versnandi frá því eftir slysið. Örorkunefnd telur með vísan til alls ofangreinds að vegna afleiðinga slyssins hafi möguleikar tjónþola til öflunar atvinnutekna minnkað og sé varanleg örorka hans vegna slyssins 15%.

Forsendur og rökstuðningur örorkunefndar fyrir svo mikilli hækkun, eins og raun beri vitni, byggist á tveimur atriðum. Í fyrsta lagi að stefnandi hafi ekki lengur getað, vegna afleiðinga slyssins, unnið við trésmíðar (eða önnur líkamlega erfið störf), og í öðru lagi að líðan hans hafi farið stöðugt versnandi frá því eftir slysið. Vegna þessa hafi möguleikar hans til að afla sér tekna minnkað.

Þær miklu breytingar til hins verra, sem hafi orðið á heilsufari og þ.a.l. starfsgetu stefnanda hafi verið með öllu ófyrirsjáanlegar árin 2000 og 2001, að mati stefnanda.

Árin 2000 og 2001 hafi ekkert verið í spilunum, sem bent hafi til þess, að stefnandi yrði með öllu óvinnufær til þeirra starfa, sem hann var að mennta sig til. Raunveruleg staða hans á þeim tíma hafi ekki gefið tilefni til að ætla, að svo færi. Vegna þessa gefi vottorð Þ-kk-ef Þ-kk-ef og J-kk-ef V-kk-ef til kynna, að afleiðingar umferðarslyssins séu ekki mjög alvarlegar. Þeir gangi báðir út frá því, að stefnandi geti í framtíðinni unnið við smíðastörf, þrátt fyrir afleiðingar slyssins. Matsgerð G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef taki mið af þessum vottorðum og stöðu stefnanda árið 2001. Niðurstöður þeirra um varanlega örorku sé því mjög lág, enda hafi starfsorkuskerðing stefnanda ekki verið mikil á þessum tíma og einkennin ekki jafn alvarleg og þau séu nú.

Þegar lesin séu vottorð J-x-x T-x-x og G-kk-ef G-kk-ef sé augljóst, að þar sé lýst nýjum og versnandi einkennum. Jafnframt komi fram með skýrum hætti í vottorði G-kk-ef, að einkenni stefnanda hafi farið hægt versnandi, frá því að matið fór fram. Ógerningur hafi verið fyrir þá lækna, sem höfðu með stefnanda að gera árin 2000 og 2001, að sjá fyrir, að heilsufar hans færi versnandi og hann þyrfti í framtíðinni að láta af störfum sem trésmiður. Ef þeir hefðu séð það fyrir þá, hefði það komið fram í vottorðum þeirra og í matsgerðinni. Örorka stefnanda hefði fyrir vikið verið hærri.

Samkvæmt öllu framangreindu telji stefnandi ljóst, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari sínu frá því að mat G-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef, dags. 15. október 2001, lá fyrir.

Ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsufari stefnanda hafi leitt til hækkunar á varanlegri örorku hans vegna afleiðinga umferðarslyssins. Sú hækkun sé veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga að mati stefnanda. Matsmennirnir, G-kk-nf B-kk-nf og A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, hafi talið varanlega örorku hans vera 5%, en örorkunefnd hafi aftur á móti talið hana vera 15%. Hækkunin á varanlegri örorku sé því 300%.

Neðangreind kröfugerð stefnanda taki mið af niðurstöðum örorkunefndar, sbr. álitsgerð hennar, dags. 4. maí 2010, og ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993.

Varanleg örorka stefnanda sér metin 15%. Tekjur hans 3 ár fyrir slysið hafi verið eftirfarandi:

Viðmiðunarlaun að meðtöldu lífeyrissjóðsframlagi eru því kr. 3.012.451.

Stöðugleikatímapunktur sé 24. maí 2000. Þá hafi stefnandi verið 30 ára og 212 daga gamall. Margfeldisstuðull skv. 6. gr. skaðabótalaga sé því 212/365 af mismuninum á margföldunarstuðli 30 ára manns og 31 árs manns. Stuðullinn sé því 12,687, (12,813 – 12,595 = 0,218 x 212/365 = 0,126, 12,813 – 0,126 = 12,687).

Vegna þessar þáttar sé því krafizt 3.012.451 x 12,687 x 10% (aðeins er krafist bóta fyrir viðbótarörorkuna) = kr. 3.821.897.

Vaxtakrafa stefnanda sé byggð á 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Vaxta sé krafizt frá þeim degi, sem tjón stefnanda varð, en dráttarvaxta frá mánuði eftir að kröfubréf, dags. 17. maí 2010, var sent, samkvæmt 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Þá hafi legið fyrir öll gögn, sem stefndu hafi þurft til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta vegna tjóns stefnanda.

Málskostnaðarkrafa stefnanda sé byggð á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Um varnarþing vísist til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu

Aðalkrafa.

Krafa stefndu um sýknu af dómkröfum stefnanda sé reist á því, að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu ekki uppfyllt til endurupptöku bótaákvörðunar. Ákvæði 2. málsl. ákvæðisins setji þau skilyrði fyrir endurupptöku, að annars vegar hafi orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu tjónþola og hins vegar að af því leiði að ætla megi, að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður hafi verið talið.

Bótauppgjör til handa stefnanda hafi farið fram þann 12. desember 2001 og hafi verið byggt á matsgerð læknanna, G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, frá 15. október 2001, þar sem komizt hafi verið að þeirri niðurstöðu, að varanlegur miski stefnanda væri 8 stig og varanleg örorka 5 stig, dskj. nr. 16 og 6. Matsmenn hafi talið, að við slysið hefði stefnandi hlotið töluverða tognun á mótum brjóstbaks og mjóbaks, en ekki væru merki um áverka á hryggsúlu. Þeir hafi talið, að um varanleg mein væri að ræða og segi meðal annars orðrétt í matsgerðinni á bls. 6:

Undirritaðir matsmenn eru sammála um að óþægindi þau sem hann býr við komi til með að valda honum varanlegri skerðingu á getu til tekjuöflunar, enda er starf hans líkamlega erfitt og takmarka þau álagsgetu og úthaldsþol hans að nokkru leyti. Matsmenn eru einnig sammála um að skerðing þessi sé nokkru minni en miskatafla gefur til kynna.

Stefndu telji, að ekki hafi orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda frá því að uppgjör á grundvelli umræddrar matsgerðar fór fram, en stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir slíku. Til stuðnings því, að slíkar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda, hafi hann vísað til læknisvottorða J-x-x T-x-x endurhæfingarlæknis, dskj. nr. 7, og G-kk-ef G-kk-ef, heila- og taugaskurðlæknis, dskj. nr. 8, svo og til álitsgerðar örorkunefndar frá 4. maí 2010, dskj. nr. 10.

Í læknisvottorði J-x-x T-x-x komi, að mati stefndu, ekkert fram, sem bendi til þess, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá því að umrætt bótauppgjör fór fram. Í samantekt vottorðsins segi orðrétt:

37 ára gamall karlmaður sem hafði lent í bílslysi og síðan þá verið með verki í mjóbaki og aðallega í brjóstbaki. Á rtg.myndum sáust breytingar í brjósthryggjarliðum TH:X/XI, átta árum eftir slys var ekki hægt að segja með vissu hvort þessar breytingar sem sjást á myndum eru bein afleiðing slyss eða hvort um mb. S-x-x hefur verið að ræða. Alla vega er hægt að staðfest að subjective hafði bílslysið árið 1999 stefnubreytandi áhrif á líðan Á-kk-ef, sem var þó vinnufær í fullri vinnu á sínum tíma 2007.

Í matsgerðinni frá 15. október 2001, sem bótauppgjör byggðist á, komi að sama skapi fram, að stefnandi hefði hlotið töluverða tognun á mörkum brjóstbaks og mjóbaks vegna slyssins. Þá hafi matsmenn talið, að einkenni hans væru varanleg og hefðu í för með sér varanlega skerðingu á getu hans til tekjuöflunar. Stefndu telji, að matsmenn hafi því með sama hætti og læknirinn, J-x-x T-x-x, talið, að slysið hefði stefnubreytandi áhrif á líðan stefnanda. Af þessu vottorði verði þannig ekki ráðið, að breytingar hafi yfirhöfuð orðið á heilsufari stefnanda frá því að uppgjör fór fram, eða að slíkar breytingar hafi verið ófyrirsjáanlegar.

Fram komi í læknisvottorði G-kk-ef G-kk-ef, heila- og taugaskurðlæknis, að stefnandi hafi verið með stöðuga verki eftir slæma tognun í brjósthrygg. Þá segi meðal annars:

Einkennin hafa farið versnandi, en stöðug sjúkraþjálfun heldur nokkuð í horfinu. Við allan burð og vinnu með handleggjum versna mjög verkirnir í brjóstbakinu. [...] Vegna versnunar í einkennum frá brjóstbaki pantaði ég segulómun af mjóbakinu á FSA á Akureyri. Rannsóknin var gerð þann 23.09. 2009 og sýndi eins og fyrri rannsóknir slit í mjóbaki, ekki taugaklemmur.

Það sé mat læknisins, að einkenni stefnanda hafi farið „hægt versnandi“. Hins vegar komi ekkert fram í vottorðinu um, að þau einkenni, sem þar sé lýst, svo sem dofakennd í höndum og helti á hægri fæti, hafi ekki verið til staðar, þegar fyrra bótauppgjör fór fram, svo sem haldið sé fram í stefnu. Þannig komi ekki fram, að um ný einkenni sé að ræða. Þá skipti verulegu máli, að í læknisvottorðinu sé ekki vikið að því, hvort um ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda sé að ræða, en það sé eitt grundvallarskilyrða þess, að endurupptaka bótaákvörðunar geti átt sér stað, sbr. 11. gr. skaðabótalaga. Telji stefndu því, að þetta vottorð sýni ekki fram á réttmæti kröfu stefnanda.

Í álitsgerð örorkunefndar, dskj. nr. 10, hafi verið komizt að þeirri niðurstöðu, að varanlegur miski stefnanda væri 8 stig, og sé það sama niðurstaða og í fyrrgreindri matsgerð frá 15. október 2001, sem bótauppgjör hafi verið byggt á, dskj. nr. 6. Þá hafi verið talið, að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins væri 15%, en samkvæmt matsgerðinni hafi hún verið 5%. Ljóst sé, að beiðni um örorkumat, dskj. nr. 9, sé þannig háttað, að óskað hafi verið heildarmats á varanlegum afleiðingum þess líkamstjóns, sem stefnandi hlaut í slysinu. Hins vegar hafi ekki verið óskað eftir mati á þeirri breytingu, sem kynni að hafa orðið á varanlegum afleiðingum slyssins frá því að matsgerðin frá 2001 lá fyrir og sé fjallað um það í álitsgerðinni. Þá hafi ekki verið óskað svars við því, hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari stefnanda. Í röksemdum fyrir niðurstöðu nefndarinnar segi meðal annars:

Hefur tjónþoli, eins og nánar er rakið hér að framan, haft viðvarandi einkenni frá baki allar götur frá slysinu þrátt fyrir ýmis [sic] konar meðferð einkum sjúkraþjálfun, lyfjameðferð og seinna á árinu 2007 var reynd sprautumeðferð með skammvinnum árangri. Endurteknar röntgenrannsóknir meðal annars segulómun hafa sýnt slitbreytingar en einnig fleyglögun á tveimur neðstu brjósthryggjarliðum sem gætu samrýmst Scheuermann‘s sjúkdómi.

Þá segi jafnframt:

Skoðun leiðir meðal annars í ljós styttingu á vinstri ganglim, lítið eitt skerta hreyfingu í mjóbaki og eymsli yfir hryggtindum efst í brjóstbaki og efst í lendhrygg en taugaskoðun er eðlileg.

Að öllum gögnum virtum telur nefndin varanlegan miska tjónþola, vegna afleiðinga slyssins 31. október 1999, hæfilega metinn 8% - átta af hundraði.

[...] Að sögn tjónþola skipti hann um starf þar sem hann hafi ekki þolað trésmíðarnar lengur vegna afleiðinga slyssins. Tjónþoli hefur verið í endurteknum rannsóknum og meðferðum sem ekki virðast hafa borið árangur. Hann segir að líðan sín hafi farið stöðugt versnandi frá því eftir slysið. Örorkunefnd telur með vísan til alls ofangreinds að vegna afleiðinga slyssins hafi möguleikar tjónþola til öflunar atvinnutekna minnkað og sé varanleg örorka hans vegna slyssins 15% - fimmtán af hundraði.

Stefndu telji, að álitsgerðin beri með sér, að í reynd hafi ekki orðið sérstakar breytingar á heilsufari stefnanda, sem rekja megi til slyssins. Hér verði að hafa í huga, að varanlegur miski stefnanda sé metinn nákvæmlega sá sami og í þeirri matgerð, sem hafi legið til grundvallar bótauppgjörinu, sem fór fram í desember 2001, þ.e. 8 stig. Þegar varanlegur miski er metinn, sé litið til þess hvers eðlis og hversu miklar afleiðingar tjóns séu frá læknisfræðilegu sjónarmiði, svo og til erfiðleika, sem tjónið valdi í lífi tjónþola, sbr. 1. mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Þar sem örorkunefnd meti varanlegan miska stefnanda hinn sama í álitsgerð sinni frá árinu 2010 og hinir dómkvöddu matsmenn í matsgerð frá árinu 2001, sé ljóst, að læknisfræðilegar afleiðingar slyssins eða sjúkdómseinkenni af völdum slyssins séu talin óbreytt, enda hefði mat á varanlegum miska ella ekki verið það sama.

Í þessu sambandi vísi stefndu til greinargerðar með frumvarpi því sem varð að skaðabótalögum nr. 50/1993, athugasemda við 11. gr. laganna:

Stefndu telji, að álitsgerð örorkunefndar og einkum sú staðreynd, að varanlegur miski stefnanda skuli vera metinn hinn sami og í matsgerðinni frá 2001, beri með sér, að hækkun á varanlegri örorku megi rekja til annarra atvika en breytinga á heilsu stefnanda. Samkvæmt því séu skilyrði fyrir endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga ekki uppfyllt, og telji stefndi, að þegar af þeirri ástæðu sé ekki unnt að fallast á kröfu stefnanda.

Þá telji stefndu ljóst, að í þessari álitsgerð sé ekki frekar en í fyrirliggjandi læknisvottorðum tekin afstaða til þess álitaefnis, hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá því að bótauppgjör fór fram. Þá sé að mati stefndu ekkert í álitsgerðinni, sem unnt sé að túlka með þeim hætti. Þvert á móti sé í álitsgerðinni vísað til þess, að stefnandi hafi haft „viðvarandi einkenni“ frá því að slysið átti sér stað og hafi „endurteknar röntgenrannsóknir“ sýnt það sama, þ.e. slitbreytingar og fleyglögun á tveimur neðstu brjósthryggjarliðum.

Þannig sé með fyrirliggjandi gögnum í öllu falli ekki sýnt fram á, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda. Það sé hins vegar grundvallarskilyrði fyrir endurupptöku bótaákvörðunar, að um sé að ræða breytingar á heilsufari, sem ekki hafi verið unnt að sjá fyrir, og beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir slíku.

Samkvæmt framangreindu telji stefndu, að ekki sé uppfyllt það skilyrði 11. gr. skaðabótalaga, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda, og verði því að sýkna þá af kröfu stefnanda.

Þá telji stefndu, að það skilyrði, að miskastig eða örorkustig stefnanda sé verulega hærra en talið hafi verið, þegar bótauppgjör fór fram árið 2001, sé ekki uppfyllt. Í stefnu sé byggt á því, að hækkun á varanlegri örorku sé 300% og því veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga. Hins vegar hafi verið staðfest í dómaframkvæmd Hæstaréttar, að þegar metið sé, hvort skilyrðum þessa ákvæðis sé fullnægt, sé ekki unnt að horfa til þess, hversu miskastig eða örorkustig hafi hækkað hlutfallslega frá því mati, sem lagt hafi verið til grundvallar við upphaflega bótaákvörðun, heldur verði að taka mið af hækkuninni sem slíkri í stigum talið. Við bótauppgjör árið 2001 hafi verið miðað við 5% varanlega örorku, en samkvæmt þeirri álitsgerð örorkunefndar, sem stefndi byggi á, sé örorkan 15%. Þannig sé um að ræða 10 stiga hækkun á varanlegri örorku, og telji stefndu, að slík hækkun geti ekki talizt veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga.

Þar sem hvorugt skilyrða 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótaákvörðunar sé þannig uppfyllt, verði að sýkna stefndu af kröfunni.

Varakrafa

Verði ekki fallizt á aðalkröfu stefndu um sýknu, sé þess krafizt, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Til stuðnings varakröfunni sé vísað til þeirra málsástæðna, sem fram hafi verið færðar hér að ofan til stuðnings aðalkröfu, eftir því sem við eigi.

Stefndu mótmæli vöxtum, eldri en fjögurra ára á stefnubirtingardegi sem fyrndum og kröfu um dráttarvexti sé jafnframt mótmælt.

Um lagarök vísi stefndu til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun og sönnunarbyrði. Þá sé vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar T-kk-nf M-kk-nf læknir og S-kk-nf B. H-kk-nf hrl.

Ekki er ágreiningur um aðild stefndu.

Stefnandi krefst endurupptöku ákvörðunar um örorkubætur á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga. Heimild til endurupptöku samkvæmt þeirri grein er sú, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola, þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Stefnandi byggir á því, að ekki hafi verið fyrirsjáanlegt, samkvæmt þeim læknisfræðilegu gögnum, sem fyrir lágu, þegar örorka hans var metin hinn 15. október 2001, að afleiðingar slyssins kynnu að verða meiri en þau gögn gáfu til kynna. Þá hafi hann skotið málinu til úrlausnar örorkunefndar, sem hafi metið örorku hans 15% eða 10 prósentustigum hærri en bótauppgjörið miðaði við.

Stefndu hafa hafnað því annars vegar, að um ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda hafi verið að ræða, sem stafi frá slysinu árið 1999, og hins vegar, að hækkun á örorkumati stefnanda sé ekki veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga, og séu skilyrði laganna fyrir endurupptöku því ekki uppfyllt.

Niðurstaða Örorkunefndar er dagsett 4. maí 2010, þar sem varanlegur miski stefnanda er metinn 8%, eða hinn sami og samkvæmt matsgerð læknanna, G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef. Varanleg örorka stefnanda er hins vegar metin 15%. Ekki var lagt fyrir örorkunefnd að svara því, hvort ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda vegna slyssins hefðu leitt til þessarar hækkunar á örorkunni. Í greinargerð mótmæla stefndu sönnunargildi matsgerðar örorkunefndar. Stefnandi óskaði því eftir, að dómkvaddir yrðu matsmenn til þess að meta afleiðingar slyssins fyrir stefnanda og var m.a. lagt fyrir þá að svara því, hvort breytingar hefðu orðið á heilsufari matsbeiðanda, eftir að matsgerð læknanna, G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, lá fyrir. Í kjölfarið kvaddi dómari málsins sem hæfa menn og óvilhalla þá M-kk-þf T-kk-þf, sérfræðing í taugalækningum, og S-kk-þf B. H-kk-þf hrl.

Matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna er dagsett 1. júlí 2011 og var lögð fram í dómi hinn 29. ágúst s.á. Var í því þinghaldi bókað eftir lögmanni stefnanda, að málatilbúnaður hans myndi framvegis taka mið af niðurstöðu matsgerðarinnar. Þegar aðalmeðferð skyldi fara fram hinn 19. marz 2012, óskaði lögmaður stefnanda, með samþykki lögmanns stefndu, eftir fresti í því skyni að fá endurupptekið mat hinna dómkvöddu matsmanna. Lá viðbótarmat fyrir í byrjun júní 2012, en ekki töldu matsmenn að nýjar upplýsingar um heilsufar stefnanda hefði áhrif á niðurstöðu fyrra mats.

Samkvæmt niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna er varanlegur miski stefnanda og varanleg örorka hin sama og fram kemur í mati Örorkunefndar. Þá er stöðugleikapunktur talinn hinn sami og kemur fram í matsgerð G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, þ.e. 24. maí 2000. Spurningu um, hvort breytingar hafi orðið á heilsufari matsbeiðanda eftir að matsgerð læknanna, G-kk-ef B-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, lá fyrir, svara matsmenn svo:

Já, einkenni matsbeiðanda og heilsufar hans hefur versnað frá síðari hluta árs 2001. Bæði hafa staðbundin einkenni á mótum brjóst- og lendhryggjar og um ofanverðan lendhrygg aukist, og jafnframt hafa einkennin breiðst út, upp eftir hryggsúlu og niður í þjóhnappssvæði. Jafnframt komu fram væg einkenni í hægri ganglim og í höndum. Álagsþol hefur minnkað og svefn versnað.

Matsmaðurinn, T-kk-nf M-kk-nf, skýrði svo frá fyrir dómi, að við samanburð á einkennum stefnanda hefði hann horft til þeirra einkenna, sem lýst var í fyrra mati og svo þeirra einkenna, sem til staðar voru, þegar hann framkvæmdi sitt mat, og hafi reynt að bera þau saman og sjá, hvað það væri, sem hefði breytzt í aðra hvora áttina. Matsmaðurinn var einnig spurður, hvort hin auknu einkenni stefnanda kunni að eiga sér aðrar skýringar, svo sem hækkandi aldur eða önnur tilvik. Svaraði hann svo, að stefnandi væri ekki mjög aldraður maður og ólíklegt, að hefðbundið álag, án nokkurra áverka, valdi svona einkennum almennt séð, þannig að hann teldi líkurnar á því vera litlar. Þá var hann inntur eftir því, hvort hægt væri að slá því föstu svo óyggjandi sé, að þeir áverkar, sem hann var að meta, stöfuðu af slysi stefnanda árið 1999. Hann svaraði því svo, að hann teldi líkurnar á því vera verulegar. Stefnandi hefði ekki verið með sérstök einkenni fyrir slysið og hann hefði fengið einkenni á því svæði, sem matið tók til, strax í kjölfar slyssins, þannig að um væri að ræða staðfestan áverka á þetta svæði, sem hefði verið einkennalaust áður. Það hefðu verið staðfest talsvert mikil einkenni strax í byrjun. Einkennin séu á sama stað og hafi einfaldlega aukizt á því svæði. Versnunin hefði komið fram fljótlega eftir mat G-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef.

Matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna hefur ekki verið hnekkt og verður því á því byggt, að þau auknu einkenni, sem stefnandi hafði, þegar það mat var framkvæmt, hefðu verið ófyrirsjáanleg, þegar fyrsta matið var framkvæmt.

Annað skilyrði fyrir endurupptöku bótaákvörðunar samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga er það, að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Það liggur fyrir, að með mati hinna dómkvöddu matsmanna hefur örorkustig stefnanda hækkað um 10 prósentustig, sem er þreföldun á upphaflegu mati. Ekki er að finna nánari leiðbeiningar í skaðabótalögum um mat á því, hvað telst veruleg hækkun á örorku- eða miskastigi. Dómurinn telur hins vegar, að 300% hækkun hljóti að teljast veruleg, og fellst því á, að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótaákvörðunar séu uppfyllt.

Ekki er í sjálfu sér ágreiningur um útreikning bótafjárhæðarinnar og verður hún tekin til greina, eins og hún er endanlega fram sett. Þá hefur stefnandi fallið frá kröfu um bætur vegna annars fjártjóns í málinu, en þeirri kröfu var mótmælt í varakröfu stefndu, auk þess sem tekið hefur verið tillit til greiðslu frá Sjúkratryggingum Íslands í endanlegri kröfugerð. Í endanlegri kröfugerð krefst stefnandi vaxta frá stefnubirtingardegi og hefur stefndi ekki andmæli við því, en mótmælir hins vegar dráttarvaxtakröfu stefnanda. Með því að niðurstaða í máli þessu byggir á niðurstöðum matsgerðar T-kk-ef M-kk-ef og S-kk-ef B. H-kk-ef, sem lögð var fram í máli þessu hinn 29. ágúst 2011, verða dráttarvextir fyrst dæmdir frá því að mánuður var liðinn frá framlagningu hennar.

Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu til að greiða málskostnað, sem rennur í ríkissjóð og þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 2.105.444, að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið litið til útlagðs kostnaðar stefnanda, sem reiknast samkvæmt fylgigögnum með málskostnaðaryfirliti stefnanda kr. 662.194, en ekki hefur verið tekið tillit til kostnaðar vegna viðbótarmatsgerðar, sem telst vera stefndu óviðkomandi.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 2.268.294, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns stefnanda, kr.1.150.000, auk virðisaukaskatts, kr. 293.250, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, K-Tak ehf. og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði in solidum stefnanda, Á-kk-þgf S-kk-þgf, kr. 2.719.818, ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af kr. 3.821.896 frá 30. júní 2006 til 29. september 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 26. nóvember 2012, en af kr. 2.719.818 frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði stefndu in solidum kr. 2.105.444 í málskostnað, sem renna í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 2.268.294, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf