E-6223/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 23. júlí sl., er höfðað fyrir dóminum af A, á hendur B, með stefnu birtri 30. júní 2008.

Dómkröfur stefnanda eru þær að henni verði með dómi veitt óskipt forsjá sonar hennar og stefnda, C, fæddur […] og að ákveðið verði í dóminum hvernig umgengni barnsins við stefnda skuli háttað.

Að stefndi greiði mánaðarlega einfalt meðlag með drengnum eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni, frá dómsuppkvaðningu til fullnaðs átján ára aldurs. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að honum verði með dómi falin forsjá barnsins til fullnaðs 18 ára aldurs og að kveðið verði á um inntak umgengni stefnanda við drenginn. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda.

Eftir að mál þetta var þingfest 4. september 2008 ritaði þáverandi lögmaður stefnda bréf til dómsmálaráðuneytisins 22. september 2008 með beiðni um afhendingu barns á grundvelli laga nr. 160/1995. Í bréfinu kom fram að stefnandi hafi án samþykkis stefnda farið með son aðila til Skotlands.

Þann 10. október 2008 var þingfest í héraðsdómi mál stefnanda á hendur stefnda þar sem stefnandi gerði kröfu um bráðabirgðaforsjá yfir C þar til endanlegur dómur gengi um forsjá barnsins til frambúðar. Með úrskurði dómsins 12. nóvember 2008 var stefnanda falin forsjáin til bráðabirgða þar til endanlegur dómur gengi um forsjá. Sú niðurstaða var staðfest með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 634/2008, en dómur var upp kveðinn þriðjudaginn 2. desember 2008.

I.

Aðilar málsins voru í sambúð í 10 ár og eignuðust á sambúðartíma soninn C [...]. Aðilar slitu sambúðinni 15. desember 2005. Varð að samkomulagi að forsjá yrði sameiginleg og staðfesti sýslumaður það samkomulag 20. desember 2005. Skyldi drengurinn vera með lögheimili hjá móður og faðir greiða með honum einfalt meðlag til 18 ára aldurs. Eru aðilar sammála um að gott samkomulag hafi í upphafi verið um umgengni og samskipti vegna drengsins góð. Vorið 2007 kynntist stefndi annarri konu og hóf með henni sambúð. Eftir það fór að bera á erfiðleikum í samskiptum aðila.

Lýsir stefnandi atvikum þannig að er liðið hafi á sumarið 2007 og það haust hafi stefndi bannað stefnanda að hafa við sig nokkur samskipti vegna barnsins og hafi hann brugðist reiður við ef það hafi verið gert. Hafi stefnandi m.a. fengið sms skeyti í september 2007 sem hafi varðað það efni. Í október 2007 hafi stefndi sagt að hann gæti ekki tekið drenginn næstu þrjá mánuði þar sem hann stæði í framkvæmdum við hús sitt. Í lok nóvember 2007 hafi stefnanda borist 8 nafnlaus sms skeyti þar sem fram hafi komið grófar hótanir í garð sinn og barnsins. Vegna starfa hjá […] hafi stefnandi talið að hótanirnar kæmu frá skjólstæðingum stofnunarinnar. Hafi hún því kært atvikið til lögreglu. Nokkrum dögum síðar hafi borist fleiri hótanir sem einnig hafi verið kærðar til lögreglu. Við rannsókn lögreglu hafi komið í ljós að skilaboðin hafi verið send úr tölvu stefnda og við skýrslutöku hjá lögreglu hafi hann viðurkennt að hafa sent boðin. Hafi stefndi ekki haft samband við son sinn á afmæli hans 5. desember 2007 og sett afmælisgjöf hans inn um bréfalúgu á heimilinu. Um þau jól hafi drengurinn ekkert heyrt frá stefnda. Í janúar 2008 hafi umgengni síðan farið fram með eðlilegum hætti. Á þeim tíma hafi stefnandi ákveðið að fara til Glasgow í Skotlandi í námsleyfi frá vinnu sinni og hafi stefndi samþykkt þá ráðstöfun. Hafi hún óskað eftir að fara ein með forsjá drengsins í ljósi undanfarandi atburða. Því hafi stefndi hafnað og ekki mætt hjá sýslumanni vegna kröfu stefnanda um breytta forsjá. Gengið hafi dómur 13. mars 2008 í héraðsdómi vegna áðurnefndra sms sendinga og hafi stefndi verið dæmdur í 30 daga skilorðsbundið fangelsi vegna þeirra. Í kjölfar dómsins hafi stefndi haft samband við stefnanda og verið mjög reiður og sagt að hann vildi ekkert heyra frá stefnanda og syni sínum næstu árin. Frá þeim tíma og þar til stefna hafi verið gefin út 18. júní 2008 hafi stefndi ekki haft neitt samband við son sinn.

Stefndi lýsir atvikum þannig að eftir að hann hafi kynnst sambýliskonu sinni á árinu 2007 hafi sambýliskonunni fundist stefnandi hafa helst til of mikið samband við stefnda og truflað daglegt heimilislíf. Samskipti þessara tveggja kvenna hafi verið orðin mjög slæm. Hafi stefndi ákveðið að taka málstað sambýliskonu sinnar og beðið stefnanda um að hafa ekki samband við sig nema nauðsynlegt væri, en stefnandi hafi átt það til að hringja í stefnda á tímum sem hún vissi að hann væri upptekinn með sambýliskonu sinni. Yfirleitt hafi erindið verið lítilfjörlegt. Stefnandi hafi ekki virt þessa ósk stefnda og af því hafi sprottið deila sem magnast hafi upp í það að stefndi hafi sent stefnanda sms skeyti í september 2007 sem vitnað sé til í stefnu í málinu. Skeytið gefi hins vegar ekki rétta mynd af samskiptum aðila á þessum tíma. Í október 2007 hafi þáverandi sambýliskona stefnda orðið barnshafandi. Deilur hafi farið stigmagnandi og stefndi ákveðið að nota þá staðreynd að hann hafi verið að gera upp íbúð sína til að skapa vopnahlé. Hafi hann tilkynnt stefnanda að hann gæti ekki tekið son sinn til sín. Hafi það verið í eina skiptið sem hlé hafi orðið á umgengni stefnda við son sinn með vilja stefnda. Í nóvember 2007 hafi stefnanda borist sms skeyti sem höfðu að geyma hótanir í hennar garð og sonar aðila. Hafi lögregla rakið skeytin í tölvu stefnda. Stefndi hafi vitað að hann hafi ekki sent skeytin. Hafi hann borið það upp á sambýliskonu sína sem hafi játað að hafa sent þau. Hafi sambýliskonan á þessum tíma gengið með barni og ekki verið í andlegu jafnvægi. Hafi stefndi ákveðið að taka sökina á sig og beðið stefnanda afsökunar á framkomu sambýliskonu sinnar. Hafi stefnanda því verið fulljóst að stefndi hafi ekki staðið á bak við hótanirnar. Hafi stefnandi lýst því að hún myndi draga kæru sína til baka féllist stefndi á að hún færi ein með forsjá drengsins. Það hafi stefndi ekki getað sætt sig við og því fallið dómur í sakamálinu. Stefnandi hafi farið með son aðila til Skotlands í janúar 2008. Þau hafi síðan komið til Íslands sumarið 2008 og stefndi haft soninn í umgengni. Hafi stefndi talið að samskipti aðila hafi batnað. Stefndi hafi slitið sambúð með fyrrverandi sambýliskonu sinni. Stefnandi hafi farið aftur til Skotlands með soninn í ágúst 2008. Stefndi hafi ekki veitt samþykki sitt fyrir förinni og ekki vitað að hann gæti stöðvað förina. Hafi hann óskað eftir liðsinni dómsmálaráðuneytisins við að endurheimta soninn.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar um forsjá á 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Með vísan til þeirra aðstæðna sem upp hafi komið telji stefnandi ekki hjá því komist að krefjast ein forsjár barns hennar og stefnda. Stefnandi telji hagsmunum barnsins best borgið með því að hún hafi ein óskipt forsjá barnsins þar sem stefndi virði ekki þá samninga sem aðilar hafi gert um sameiginlega forsjá og um umgengni. Barnið hafi búið hjá stefnanda allt frá fæðingu og hafi hún alið önn fyrir barninu allan þann tíma. Hún hafi mjög góðar aðstæður til að skapa barninu festu og reglusemi sem nauðsynleg sé á heimili, sé í góðu tilfinningalegu sambandi við barnið og hafi sýnt það með umönnun barnsins alla tíð að hún sé vel fær um að hlúa vel að barninu.

Stefndi hafi með háttsemi sinni sýnt að hann sé ekki reiðubúinn að axla þá ábyrgð sem fylgi því að vera með forsjá barns og hafi m.a. hlotið dóm í sakamáli fyrir hótanir í garð stefnanda og barnsins. Stefnandi muni, verði henni dæmd forsjá, hlutast til um að barnið umgangist föður sinn og heiti því að aftra í engu umsaminni umgengni hans við barnið. Þess sé krafist að dómurinn kveði á um innihald umgengni, en taka verði tillit til þess að stefnandi dvelji í Skotlandi vegna náms. Að öðru leyti telji stefnandi eðlilegt að umgengni stefnda við barnið verði hefðbundin, þ.e. önnur hver helgi, einhver umgengni um stórhátíðir og helmingur sumarleyfis.

Ástæða þess að stefnandi ráðist í málareksturinn séu fyrst og fremst hagsmunir barnsins sjálfs. Það sé réttur barnsins að alast upp hjá foreldrum sínum og fyrir bestu að fá að búa við öryggi, bæði tilfinningalegt, fjárhagslegt og félagslegt.

Með vísan til 5. mgr. 34. gr. barnalaga sé krafist lágmarksmeðlags með barninu frá dómsuppsögu til fullnaðs 18 ára aldurs.

Um lagarök vísar stefnandi til barnalaga nr. 76/2003. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

III.

Stefndi byggir kröfu sína um forsjá sér til handa á því að það sé syninum fyrir bestu að honum verði falin forsjá hans, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga en forsendur fyrir sameiginlegri forsjá séu brostnar. Byggi stefndi á því að hann sé hæfari en stefnandi til þess að fara með forsjá sonarins. Hann byggi jafnframt á því að hagsmunum sonarins sé betur fyrir komið hjá sér.

Stefndi mótmæli því að hafa ekki virt ,,samning“ sem aðilar hafi gert um sameiginlega forsjá og um umgengni. Þvert á móti telji stefndi að það sé stefnandi sem hafi ítrekað brotið á rétti sonarins og stefnda til samvista með því að flytja með soninn til Skotlands án samráðs við stefnda og án þess að ganga frá umgengni sonarins við stefnda á meðan á dvöl í Skotlandi skyldi standa. Þá hafi stefnandi brotið gegn 8. mgr. 28. gr. barnalaga sem segi að fari aðilar saman með forsjá barns sé öðru foreldri óheimilt að fara með barnið úr landi án samþykkis hins. Stefndi kannist ekki við að hafa samþykkt för stefnanda með soninn til Skotlands.

Þá mótmæli stefndi því að stefnandi hafi ein alið önn fyrir syninum frá fæðingu. Málsaðilar hafi slitið sambúð er sonurinn hafi verið 5 ára. Stefndi fullyrði að í sambúðinni hafi hann annast barnið meira en stefnandi og eftir sambúðarslitin hafi sonurinn dvalist til jafns hjá aðilum. Sonurinn hafi því sterk og góð tilfinningatengsl við stefnda.

Stefndi telji það segja nokkra sögu um innræti stefnanda að hafa gegn betri vitund notað hótanir þær sem stefndi hafi fengið dóm fyrir gegn honum í málinu. Stefnandi viti vel að hótanirnar hafi stafað frá fyrrverandi sambýliskonu stefnda en ekki stefnda sjálfum. Að sjálfsögðu myndi stefndi aldrei hóta syni sínum eða stefnanda.

Aðstæður stefnda séu mjög góðar. Hann sé í öruggri vinnu sem […] hjá fyrirtækinu […]. Vinnutími hans sé frá 9 til 17. Hann búi í eigin húsnæði að […] sem sé í sama skólahverfi og stefnandi hafi búið í. Haldi stefnandi áfram starfi hjá […] þegar hún snúi til baka sé um að ræða vaktavinnu. Þá hafi stefndi fengið veður af því að stefnandi hyggist setjast að í Hafnarfirði þegar hún komi til baka. Sé það rétt muni það þýða enn meira rask fyrir soninn. Fái stefndi forsjá sonarins haldi sonurinn tengslum við félaga sína og vini sem hann hafi eignast í hverfinu áður en hann hafi flutt til Skotlands.

Að mati stefnda sé nauðsynlegt að dómurinn kveði á um meðlag og inntak umgengnisréttar, sbr. 4. mgr. 34. gr. barnalaga. Verði stefnda falin forsjá muni hann stuðla að eðlilegri umgengni sonarins og stefnanda. Fari umgengni fram á Íslandi sé það krafa stefnda að hún verði eftirfarandi:

1. Regluleg umgengni. Regluleg umgengni verði frá föstudegi til mánudags aðra hverja helgi. Stefnandi sæki og skili syninum í skóla.

2. Jóla- og áramótaumgengni. Umgengni um jól og áramót verði með þeim hætti að sonurinn dvelji annað hvert ár hjá stefnda á aðfangadag en hjá stefnanda frá kl. 12.00 á jóladag til kl. 20.00 annars C jóla, en öfugt næsta ár á eftir. Annað hvert ár dvelji sonurinn á gamlárskvöld hjá stefnanda, frá kl. 12.00 til kl. 12.00 á nýársdag. Það ár sem stefnandi hafi soninn ekki á gamlárskvöld hafi hún umgengni á nýársdag frá kl. 12.00 til kl. 20.00 að kvöldi 2. janúar. Önnur umgengni milli jóla og nýárs sé eftir samkomulagi aðila.

3. P-kk-nf. Sonurinn dvelji hjá stefnanda aðra hverja páska frá miðvikudegi fyrir skírdag til kvölds annars C páska, fyrst páska 2008. Hitt árið sé hann sama tíma hjá stefnda.

4. Sumarumgengni. Sonurinn skuli dvelja í a.m.k. fjórar vikur samfleytt hvert sumar hjá stefnanda og jafnlangan tíma í sumarleyfi hjá stefnda. Stefnandi skuli fyrir 1. apríl ár hvert láta stefnda vita hvaða tími henti best til sumarleyfis og fyrir 1. maí ár hvert skuli aðilar hafa ákveðið sumarleyfi sonarins með hvoru foreldri fyrir sig. Verði ágreiningur um tímasetningu sumarumgengni eigi stefndi fyrsta val annað árið en stefnandi hitt. Regluleg umgengni stefnanda og sonarins falli niður á meðan hann sé í fjögurra vikna sumarleyfi með stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til barnalaga nr. 76/2003. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV.

Hinn 23. janúar 2009 var dómkvaddur sálfræðingurinn R-kvk-nf Ó-kvk-nf til að framkvæma sálfræðilega matsgerð vegna deilu málsaðila um forsjá. Í skýrslunni, sem dagsett er 17. apríl sl. og frammi liggur á dskj. nr. 14, er rakin saga málsaðila og ýmislegt annað þeim tengt.

Í skýrslunni er að finna niðurstöður sálfræðilegra prófa er framkvæmd voru á stefnanda. Fram kemur að í niðurstöðum prófsins komi ekki fram nein einkenni um geðsjúkdóma. Stefnandi sé tilfinningalega stöðug og laus við sveiflur í skapi. Hún sé alla jafnan sjálfstæð, afslöppuð og sjálfsörugg. Hún sé kraftmikil og afslöppuð í samskiptum við annað fólk. Hún sé viðkvæm fyrir skoðunum annarra á sér og taki gagnrýni nærri sér og kunni að bregðast sterkt við ef hún fái hana. Hún sé félagslega opin og hafi sterka þörf fyrir félagsleg samskipti. Hún kunni að koma öðrum fyrir sjónir sem hefðbundin, hagsýn, ábyrg og viðkvæm manneskja. Niðurstöður gefi ekki til kynna að stefnandi stríði við þunglyndi. Það megi draga þá ályktun að þreyta og úthaldsleysi sem fram komi á prófi megi skýra sem afleiðingu af langvarandi streitu sem fylgi óhjákvæmilega því að standa í forsjárdeilu.

Niðurstöður sálfræðilegra prófa á stefnda sýni að stefndi kunni að vera í nokkurri vörn og neiti að gangast við vandamálum sem kunni að vera hjá honum. Jafnframt sýni kvarðarnir mann sem sé þannig skapi farinn að hann sé óútreiknanlegur í skapi, sveiflukenndur, óstöðugur og óánægður. Klínískir kvarðar sýni mann sem sé bjartsýnn og sjálfsöruggur. Hann sé varkár, nokkuð háðskur og hæðinn gagnvart öðru fólki. Hann sé sjálfstæður og sjálfsöruggur. Honum kunni að finnast annað fólk óþarflega bjartsýnt og hafi tilhneigingu til að einangra sig frá öðru fólki. Hann hafi fá úrræði til að takast á við sálfræðileg vandamál. Prófmynd sýni mann sem sé viðkvæmur fyrir gagnrýni og kunni að bregðast harkalega við, fái hann hana. Hann sé opinn og hafi ríka þörf til að umgangast annað fólk en kunni að eiga erfitt með að mynda merkingarbær náin tengsl. Merki séu um ofvirkni og að hann eigi í erfiðleikum með athygli og einbeitingu. Hann kunni að koma öðrum fyrir sjónir sem hvatvís og stjórnsamur.

C hafi farið í fjölskyldutengslapróf. Niðurstöður sýni að C myndi traust og jákvæð tengsl við báða foreldra sína. Hann sendi þeim einnig jákvæð skilaboð. Hann upplifi mikið ástríki, áhuga og skilning frá þeim. Hann sendi fósturföður jákvæð skilaboð. Þyki drengnum vænt um hann og treysti á hann með umönnun.

Í niðurstöðu skýrslunnar segir m.a. að báðir foreldrar teljist hæfir til að fara með forsjá barnsins. Þá komi fram á tengslaprófi og í viðtölum að drengurinn sé tengdur báðum foreldrum sínum sterkum böndum. Hann skynji ástríki þeirra og áhuga mjög vel. Móðir skynji þarfir drengsins afar vel sem endurspeglist m.a. í því hversu vel hún hafi staðið að aðlögun hans eftir að þau hafi flutt til Skotlands. Hún sé meðvituð um mikilvægi þess að drengurinn sé í góðu sambandi við föður sinn og hafi ekki hindrað umgengni þrátt fyrir ósæmilega hegðun frá föðurnum í hennar garð. Hún sýni styrk með því að blanda ekki hagsmunum drengsins í þeirra samskipti. Drengurinn sé ákaflega hrifinn af föður sínum sem sinni honum vel og hringi reglulega til hans til Skotlands. Frá fæðingu drengsins og fram að skilnaði foreldra hafi faðir tekið ríkan þátt í umönnun hans. Eftir það hafi komið tvö tímabil þar sem umgengni stefnda við drenginn hafi legið niðri vegna þess hve ósáttur faðirinn hefði verið við móður og ekki talið sig geta haldið eðlilegum samskiptum við barnið. Óneitanlega hafi forsjárhæfni hans verið skert á þeim tíma þegar hann hafi ekki sinnt drengnum sem sé honum afar tengdur.

Barnið búi við mjög ákjósanlegar aðstæður hjá móður og stjúpföður. Þau hafi rúman tíma til að sinna barninu og sé ljóst að það fái mikla athygli frá þeim. Þau taki virkan þátt í skólastarfi drengsins og sjái til þess að félagslegum þörfum sé sinnt. Drengurinn sé barn í góðu jafnvægi, glaður og uni vel við sitt. Honum gangi vel í námi, hafi góða aðlögunarhæfni og hafi náð góðum tökum á nýju tungumáli. Það sé þroskavænlegt fyrir börn að fá tækifæri til að búa í öðru landi og kynnast nýjum siðum og tungumáli. Stefndi hafi dvalið hjá móður sinni með drenginn þegar hann hafi verið í umgengni hjá honum síðastliðið ár, bæði vegna þess að húsnæði hans sé ekki fullfrágengið en ekki síst til að drengurinn og föðuramma hans geti verið saman enda mjög tengd. Stefnda sé ekkert að vanbúnaði að búa drengnum ákjósanlegar uppeldisaðstæður. Sambýlismaður stefnanda taki virkan þátt í umönnun drengsins. Fallegt og gott samband ríki á milli þeirra. Drengurinn sé einnig í ágætu sambandi við móðurforeldra. Föðurmegin sé það amma barnsins sem frá fyrstu tíð hafi sinnt því þegar þess hafi þurft. Fram komi að samband þeirra sé mjög sterkt.

Stefnandi kjósi að stefndi fái umgengni við barnið aðra hverja helgi og ríka umgengni í fríum og á hátíðum. Hún hafi ekki torveldað umgengni barnsins við föður og átti sig á mikilvægi þess að umgengni sé regluleg við hann og föðurömmu barnsins og því sé ekki ástæða til að vantreysta því að hún muni áfram stuðla að því að drengurinn muni umgangast stefnda. Á það skuli bent að þrátt fyrir að stefndi hafi í tvígang klippt á umgengni við son sinn tímabundið hafi stefnandi ekki haft það gegn honum og fallist á umgengni þegar stefndi hafi sótt það aftur. Stefndi óttist að fari stefnandi ein með forsjá muni drengurinn missa öll tengsl við sig og föðurfólk. Hann treysti ekki stefnanda þrátt fyrir að hún hafi ekki staðið í veg fyrir umgengni. Fram komi að stefndi hafi ekki áhuga á að fá forsjána til sín heldur kjósi hann sameiginlega forsjá en fyrst og fremst rýmri umgengni en stefnandi hafi fallist á. Það sé ekki ástæða til að ætla að hann muni hindra umgengni móður og barns.

C sé sjö ára gamall strákur. Hann sé fjörugur, framfærinn og vinamargur. Óhætt sé að fullyrða að honum líði vel í skóla sem og á heimili. Stefnandi hafi staðið vel að allri aðlögun drengsins þegar hann hafi flutt búferlaflutningum til Skotlands í febrúar 2008. En fram komi að drengurinn sakni föður síns.

R-kvk-nf Ó-kvk-nf staðfesti matsgerð sína fyrir dómi. Kvaðst hún þeirrar skoðunar að ekki hafi haft mikil áhrif á drenginn þau tvö tilvik þar sem stefndi hafi hætt umgengni við hann. Ætti það ekki að hafa áhrif til framtíðar. Hafi stefndi séð mikið eftir þeim tilvikum og fundist hann hafa breytt rangt. Hafi stefndi reynst drengnum ákaflega vel. Við mat á uppeldisaðstæðum hafi R-kvk-nf ekki farið á heimili föður, en drengurinn hafi ekki verið á landinu þegar viðtal við stefnda hafi farið fram. Hafi komið fram hjá stefnda að hann byggi í [...]. Þá hafi komið fram að almennt hafi stefndi borið stefnanda góða sögu sem móður. C væri ungur að árum og með mikið skap. Þá hafi komið fram að skapgerðarsveiflur stefnda hafi komið fram er hann hafi verið undir álagi. Hafi þess ekki gætt á sambúðartíma hans og stefnanda. C væri vel settur og vel hlúð að honum. Væri hann í góðum samskiptum við sína nánustu. Væri það aðdáunarvert hversu vel foreldrum C hafi tekist að halda átökum um forsjá utan við barnið og sæjust ekki merki þess á barninu.

V.

Í máli þessu deila aðilar um forsjá drengsins C, sem nú er 7 ára. Eins og rakið var hér að framan hefur R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur komist að þeirri niðurstöðu að báðir foreldrar séu hæfir til að fara með forsjá drengsins. Foreldrar C slitu sambúð í lok árs 2005 og fóru eftir það sameiginlega með forsjána. Var C frá því skráður með lögheimili hjá móður sinni. C hefur frá janúar 2008 dvalið ásamt móður sinni og fósturföður í Skotlandi. Eru bæði móðirin og fósturfaðirinn þar í námi. Hefur drengurinn sótt skóla í Skotlandi og komið til Íslands þar sem hann hefur umgengist föður sinn, nú síðast í sumar.

Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að sú umgjörð sem drengurinn býr við í C sé góð. R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur hefur í matsgerð sinni gert grein fyrir þeim tengslum sem drengurinn hefur við foreldra sína. Gerði hún nánari grein fyrir þessum atriðum fyrir dóminum. Af matsgerð og framburði hennar verður ráðið að móðirin sinni foreldrahlutverki sínu af kostgæfni og skynji þarfir drengsins mjög vel. Hafi það m.a. endurspeglast í því hversu vel henni hafi tekist til með aðlögun drengsins eftir að þau fluttu til Skotlands. Sé hún meðvituð um mikilvægi þess að drengurinn sé í góðu sambandi við föður sinn. Þá hafi hún sýnt þann styrk að blanda ekki hagsmunum drengsins inn í samskipti sín við föður drengsins. Þrátt fyrir að hafa í tvígang klippt á umgengni við son sinn tímabundið hafi móðirin ekki notað það gegn föðurnum. Búi barnið við mjög ákjósanlegar aðstæður hjá móður og stjúpföður. Sé drengurinn í góðu jafnvægi, glaður og uni vel við sitt. Gangi honum vel í námi, hafi góða aðlögunarhæfni og hafi náð góðum tökum á nýju tungumáli. Sé þroskavænlegt fyrir barnið að fá tækifæri til að búa í öðru landi. Sé óhætt að fullyrða að drengnum líði vel í skóla sem og á heimili. Í ljósi niðurstöðu úr hinni sálfræðilegu matsgerð er það álit dómsins að talsvert veigamikil rök þurfi til þess að raska núverandi skipan mála.

Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. laga nr. 76/2003 skal við úrlausn um hjá hvoru foreldri forsjá verði fara eftir því sem er barni fyrir bestu. Við mat á niðurstöðu í þessu máli vegast á þau sjónarmið annars vegar að drengurinn verði áfram í því trausta umhverfi sem hann þekkir og mótað hefur líf hans liðin ár og hins vegar tengsl hans við föður hans, sem virðist skipta hann töluvert miklu máli. Þegar aðstæður móður eru skoðaðar þykir skipta miklu máli að henni virðist hafa tekist að búa drengnum afar ákjósanlega umgjörð frá sambúðarslitunum 2005. Er að mati dómsins viðurhlutamikið að raska þeirri skipan sem vel hefur tekist til með á meðan sú umgjörð sem faðirinn getur boðið drengnum upp á er óvissari. Virðist stefndi í því sambandi í raun og veru ekki gera kröfu til þess að fá óskipta forsjá yfir drengnum heldur í raun vilja sameiginlega forsjá. Að óbreyttum lögum geta dómstólar hins vegar ekki dæmt um sameiginlega forsjá. Með vísan til þess sem hér að framan hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að við ákvörðun um forsjá sé ekki annað fært en að byggja niðurstöðu málsins á þeim atriðum er fram koma í hinni sálfræðilegu matsgerð sem sýna glaðværan strák sem ber þess merki að líða vel í núverandi aðstæðum. Með hliðsjón af því verður stefnanda dæmd forsjá yfir drengnum C til fullnaðs 18 ára aldurs hans.

Í ljósi niðurstöðu málsins er fallist á dómkröfur stefnanda um meðlagsgreiðslur úr hendi stefnda, eins og nánar greinir í dómsorði.

Í málinu er gerð krafa um að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar. Í málflutningi lýsti stefnandi sig reiðubúinn að haga umgengni með þeim hætti sem fram kemur á dskj. nr. 15 fyrir utan að umgengni samkvæmt a lið 2. gr. yrði aðra hverja viku frá föstudegi til mánudags. Umgengni föður samkvæmt nefndri 2. gr. er rýmri en almennt gerist í forsjármálum gagnvart því foreldri sem ekki fær dæmda forsjá. Eins og áður greinir er það mat dómsins að sú umgjörð sem stefndi getur boðið drengnum upp á sé ekki eins trygg og sú sem hann býr við hjá stefnanda. Á árinu 2008 virðist umgengni stefnda við son sinn að mestu hafa farið fram á heimili móður stefnda samkvæmt því sem fram kemur í matsgerð. Þá kom fram við aðalmeðferð málsins að stefndi býr ekki að [...] í Reykjavík um þessar mundir heldur á öðru aðsetri þar sem vinna sé í gangi við húsnæði stefnda að [...]. Er til þess að líta að haustið 2008 vildi stefndi ekki taka drenginn til sín um tíma þar sem hann bar því við að hafa þá verið að gera upp húsnæði sitt. Í ljósi þessara óvissu aðstæðna stefnda ákveður dómurinn að fallast á með stefnanda að umgengni samkvæmt a lið 2. gr. á dskj. nr. 15 verði frá föstudegi til mánudags. Að öðru leyti fer um umgengnina samkvæmt skjali þessu. Á umgengninni kunna aðilar að finna annan flöt síðar meir.

Nokkur vinna hefur orðið í kringum mál þetta, en fyrir utan sjálft aðalmálið hefur m.a. verið úrskurðað um bráðabirgðaforsjá í sérstöku ágreiningsmáli. Hefur fallið til nokkur lögfræðikostnaður vegna þessa. Með hliðsjón af niðurstöðu málsins þykir rétt að stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað. Úr ríkissjóði greiðast 931.657 krónur sem er kostnaður af öflun sálfræðilegrar matsgerðar um forsjárhæfni aðila, en dómurinn hlutaðist til um öflun matsgerðarinnar, sbr. 4. mgr. 42. gr. laga nr. 76/2003.

Dóminn kveða upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og sálfræðingarnir A-kk-nf S-kk-nf og J-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf sem meðdómsmenn.

D Ó M S O R Ð :

Stefnandi, A, skal fara með forsjá drengsins C, kt. […].

Stefndi, B, greiði mánaðarlega einfalt meðlag með drengnum eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni til fullnaðs átján ára aldurs hans.

Regluleg umgengni stefnda við drenginn skal vera aðra hverja helgi frá föstudegi eftir skóla til mánudags, en stefndi skal sækja barnið í skóla og skila honum þangað aftur. Drengurinn dvelji hjá stefnda í vetrarfríi frá skóla og í 4 vikur í sumarleyfi. Drengurinn dvelji ávallt hjá stefnanda á aðfangadagskvöld en hjá stefnda frá kl. 16.00 á jóladag í þrjár nætur til kl. 16.00 á síðasta degi. Barnið dvelji hjá stefnda önnur hver áramót, frá hádegi á gamlársdegi til kl. 18.00 á nýársdag. Áramótaumgengni fer fram í fyrsta sinn næstu áramót eftir að móðir og barn flytja til Íslands. Barnið dvelji hjá stefnda aðra hverja páska frá byrjun skólaleyfis og fram á hádegi á laugardegi fyrir páskasunnudag og hina páskana frá hádegi á laugardegi og fram að byrjun skóla eftir páskaleyfi. Barnið verði hjá föður um bænadagana fyrst og svo koll af kolli.

Á meðan á búsetu stefnanda og barnsins stendur erlendis skal barnið dvelja hjá stefnda í a.m.k. 9 daga um jól, þ.m.t. umgengni frá jóladegi og næstu 3 nætur á eftir. Að öðru leyti fer um umgengni um jól og áramót eins og hér að framan greinir. Þá dvelji barnið hjá stefnda í a.m.k. fjórar vikur í sumarleyfi og í viku á vormisseri, hvort sem er um páska eða á öðrum tíma. Á haustmisseri skal umgengni vera í eina viku ef flogið verður beint frá Skotlandi til Íslands á þeim tíma eða ferð býðst með öðrum hætti.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað. Úr ríkissjóði greiðast 931.657 krónur vegna öflunar sálfræðilegrar matsgerðar um forsjárhæfni aðila.

S-kk-nf S-kk-nf

A-kk-nf S-kk-nf

J-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf