E-7/2013

Mál þetta sem dómtekið var 6. nóvember 2014 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 8. janúar 2013 af D-kvk-þgf J-kvk-þgf, Heiðarbrún 27, Hveragerði, á hendur íslenska ríkinu, Arnarhváli, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess í I. lið kröfugerðar sinnar að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 594.741 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 14.340 frá 01.02.2009, af kr. 13.093 frá 01.03.2009,

af kr. 13.093 frá 01.04.2009, af kr. 14.340 frá 01.05.2009, af kr. 14.340 frá 01.06.2009, af kr. 14.340 frá 01.07.2009, af kr. 14.340 frá 01.08.2009, af kr. 13.717 frá 01.09.2009, af kr. 14.340 frá 01.10.2009, af kr. 13.093 frá 01.11.2009, af kr. 13.093 frá 01.12.2009, af kr. 11.846 frá 31.12.2009, af kr. 14.340 frá 01.02.2010, af kr. 13.717 frá 01.03.2010, af kr. 15.587 frá 01.04.2010, af kr. 15.587 frá 01.05.2010, af kr. 11.223 frá 01.06.2010, af kr. 14.964 frá 01.07.2010, af kr. 16.211 frá 01.08.2010, af kr. 16.211 frá 01.09.2010, af kr. 14.964 frá 01.10.2010, af kr. 13.717 frá 01.11.2010, af kr. 14.964 frá 01.12.2010, af kr. 16.653 frá 31.12.2010, af kr. 10.248 frá 01.02.2011, af kr. 7.686 frá 01.03.2011, af kr. 12.169 frá 01.04.2011, af kr. 7.686 frá 01.05.2011, af kr. 19.215 frá 01.06.2011, af kr. 19.422 frá 01.07.2011, af kr. 18.280 frá 01.08.2011, af kr. 22.850 frá 01.09.2011, af kr. 18.280 frá 01.10.2011, af kr. 20.565 frá 01.11.2011, af kr. 20.565 frá 01.12.2011, af kr. 20.565 frá 31.12.2011, af kr. 21.350 frá 01.02.2012, af kr. 17.080 frá 01.03.2012 og af kr. 16.660 frá 01.04.2012, í hverju tilviki til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess í II. lið kröfugerðarinnar að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 289.122 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 14.616 frá 01.02.2009, af kr. 9.744 frá 01.03.2009, af kr. 9.744 frá 01.04.2009, af kr. 9.744 frá 01.05.2009, af kr. 14.616 frá 01.06.2009, af kr. 9.744 frá 01.07.2009, af kr. 9.744 frá 01.08.2009, af kr. 9.744 frá 01.09.2009, af kr. 9.744 frá 01.10.2009, af kr. 9.744 frá 01.11.2009, af kr. 4.872 frá 01.12.2009, af kr. 4.872 frá 31.12.2009, af kr. 14.616 frá 01.02.2010, af kr. 9.744 frá 01.03.2010, af kr. 9.744 frá 01.04.2010, af kr. 9.744 frá 01.05.2010, af kr. 9.744 frá 01.06.2010, af kr. 14.616 frá 01.07.2010, af kr. 14.616 frá 01.08.2010, af kr. 14.616 frá 01.09.2010, af kr. 9.744 frá 01.10.2010, af kr. 9.744 frá 01.11.2010, af kr. 9.744 frá 01.12.2010, af kr. 25.020 frá 31.12.2010, af kr. 20.016 frá 01.02.2011 og af kr. 5.358 frá 31.12.2011, í hverju tilviki til greiðsludags.

Auk framangreindra krafna krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað að skaðlausu, samkvæmt gjaldskrá Markarinnar lögmannsstofu hf. eða samkvæmt mati réttarins, þ.m.t. virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati dómsins.

Atvik máls

Stefnandi hóf störf sem sjúkraliði hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands, 1. febrúar 2006, á grundvelli tímabundins ráðningarsamnings, dags. 4. janúar 2006. Ráðningartíminn var frá 1. febrúar 2006 til 31. desember 2007. Umsamið starfshlutfall var 70%. Hinn 1. september 2007 var ráðning hennar framlengt ótímabundið. Umsamið starfshlutfall var óbreytt. Stefnandi starfaði meðan á ráðningu hennar hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands stóð, í vaktavinnu, við heimahjúkrun hjá heilsugæslunni á Selfossi. Um starfskjör stefnanda hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands fór samkvæmt skriflegum ráðningarsamningum frá 4. janúar 2006 og 1. september 2007 og Kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins. Stefnandi sagði upp störfum hjá stofnuninni 8. febrúar 2012 og lét af störfum, 11. maí s.á.

Í samningi Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins, 30. júní 2005, um breytingar og framlengingu á kjarasamningi aðila, sem gilti frá 1. júní 2005 til 30. apríl 2008 var svofellt ákvæði í grein 2.6.9:

„Starfsmenn í vaktavinnu hafa ekki sérstaka matar- og kaffitíma. Starfsmönnum er þó heimilt að neyta matar og kaffis við vinnu sína á vaktinni ef því verður við komið starfsins vegna. Vegna takmörkunar þeirrar sem að ofan greinir á matar- og kaffitímum, skal telja hverja vakt sem unnin er til uppfyllingar vikulegri vinnuskyldu, 15 mínútum lengri en raunverulegri viðveru nam.“

Framangreint ákvæði var óbreytt í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins, sem gilti frá 1. maí 2008 til 31. mars 2009. Ákvæðinu var hins vegar breytt með samkomulagi, dagsettu 14. október 2010, um breytingar og framlengingu á kjarasamningi aðila, sem gilti frá undirskriftardegi til og með 30. nóvember 2010, í þá veru að í stað 15 mínútna komu 25 mínútur. Ákvæðinu var enn breytt með samkomulagi um breytingar og framlengingu á kjarasamningi aðila, sem undirritað var 27. júní 2011, en kröfugerð stefnanda í máli þessu byggir ekki á þeirri breytingu.

Í nóvember 2011 mun formaður Sjúkraliðafélags Íslands hafa sent hjúkrunarframkvæmdastjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurlands og hjúkrunarstjóra heilsugæslunnar á Selfossi erindi þar sem því var haldið fram ekki hefði verið staðið við framangreint kjarasamningsákvæði 2.6.9 um viðbót við raunverulegan vinnutíma sjúkraliði er ynnu vaktavinnu við heimahjúkrun. Í svari Heilbrigðisstofnunar Suðurlands við framangreindu erindi Sjúkraliðafélags Íslands, sem sent var formanni félagsins, 30. nóvember 2011, var því haldið fram að það hefði verið sameiginlegur skilningur hjúkrunarstjórnenda og sjúkraliða, frá því að vaktavinna hefði hafist við stofnunina á árinu 2005, að kaffitímar greiddust ekki þar sem afsláttur væri gefinn af vinnuskyldu á vöktum. Afslátturinn hefði numið frá 1 klst. upp í 3 klst. á vakt, allt eftir fjölda skjólstæðinga. Það hefði hins vegar komið sér betur fyrir stofnunina að greiða yfirvinnu á vaktir heldur en að gefa afslátt af vinnuskyldu en talið hefði verið að með þessari framkvæmd væri verið að gera vel við starfsmenn. Þar sem nokkrir úr hópi sjúkraliða vildu hins vegar frekar fá greidda kaffitíma en fá afslátt af vinnuskyldu og matarhlé yrði horfið frá fyrra fyrirkomulagi þannig að sjúkraliðum yrðu greiddir kaffitímar í samræmi við kjarasamning, frá 1. nóvember 2011, en jafnframt yrði hætt að gefa þeim afslátt af vinnuskyldu frá 1. janúar 2012. Þá myndu kvöld- og helgarvaktir þeirra styttast um eina klukkustund og myndu þeir vinna þriðju hverja helgi í stað fjórðu hverrar áður. Ekki yrði breyting á stöðuhlutfalli starfandi sjúkraliða. Hinn 1. janúar 2012 mun einnig hafa verið horfið frá þeirri venju að gefa sjúkraliðum launað matarhlé á dagvöktum og hætt að vinna tvöfaldar vaktir um helgar.

Hinn 21. mars 2012 var haldinn fundur í samstarfsnefnd Sjúkraliðafélags Íslands og Heilbrigðisstofnunar Suðurlands m.a. til að ræða framangreint ágreiningsefni án þess að samkomulag næðist.

Hinn 2. maí 2012 ritaði lögmaður Sjúkraliðafélags Íslands Heilbrigðisstofnun Suðurlands bréf. Í bréfinu var því hafnað að samkomulag hafi verið í gildi um afslátt af vinnuskyldu í stað greiðslna vegna matar- og kaffitíma skv. ákvæði 2.6.9 í viðkomandi kjarasamningi. Af hálfu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands var kröfugerð félagsins hafnað með bréfi 14. maí 2012. Deila aðila í máli þessu um hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda fyrir ógreidda matar- og kaffitíma skv. ákvæði 2.6.9 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda eða hvort hún hafi fengið umrædda tíma greidda með afslætti af vinnuskyldu.

Í áður tilgreindum kjarasamningum Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda segir í ákvæði 1.6.3:

„Vinnutími starfsmanna skal vera samfelldur eftir því sem við verður komið. Greitt skal fyrir eyður í vinnutíma með vaktaálagi skv. gr. 1.6.1.“

Í stefnu gerir stefnandi kröfu á hendur stefnda um greiðslur á grundvelli framangreinds kjarasamningsákvæðis. Engin samskipti áttu sér stað milli stefnanda og eða Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda vegna þessara kröfu fyrir en með höfðun málsins. Stefndi hefur hafnað kröfunni.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því hvað I. lið kröfugerðar sinnar varðar að hún eigi inni hjá stefnda vangoldin yfirvinnulaun, þar sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands hafi ekki greitt henni samkvæmt ákvæði 2.6.9 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins, vegna takmörkunar á matar- og kaffitímum. Krafa stefnanda eigi sér stoð í nefndu ákvæði kjarasamningsins og síðara samkomulagi um breytingar og framlengingu á kjarasamningnum. Krafan sé gerð með vísan til meginreglu samningaréttar og vinnuréttar um að kjarasamninga eins og aðra samninga beri að halda. Stefnandi byggi á að ekki hafi verið í gildi neitt samkomulag í þá veru, sem haldið sé fram af hálfu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, þ.e. að í stað greiðslna samkvæmt tilvitnuðu kjarasamningsákvæði hafi komið afsláttur af vinnuskyldu en á stefnda hvíli sönnunarbyrði fyrir að því að slíkt samkomulag hafi verið til staðar. Um sé að ræða ástand, sem verið hafi viðvarandi allt til 1. apríl 2012 og taki kröfugerðin því til tímabilsins 1. janúar 2009 til 1. apríl 2012.

Krafa stefnanda sundurliðist þannig eftir árum:

v. ársins 2009 kr. 163.980

v. ársins 2010 kr. 178.139

v. ársins 2011 kr. 197.532

v. ársins 2012 kr. 55.090

Samtals kr. 594.741

Nánari sundurliðun eftir einstökum mánuðum og gjalddögum krafna megi ráða af kröfugerð í stefnu, en hún komi einnig fram í öðrum skjölum málsins.

Hvað II. lið kröfugerðar stefnanda varði sé hún á því byggð að stefnandi eigi inni hjá stefnda vangoldin laun, nánar tiltekið vaktaálag, vegna eyða í vinnutíma hennar, þar sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands hafi ekki greitt henni fyrir eyðurnar í samræmi við grein nr. 1.6.3 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda. Krafa stefnanda eigi sér stoð í nefndu ákvæði kjarasamningsins og sé gerð með vísan til meginreglu samningaréttar og vinnuréttar um að kjarasamninga eins og aðra samninga beri að halda. Krafan sé vegna tímabilsins 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 og sundurliðist þannig eftir árum:

v. ársins 2009 kr. 116.928

v. ársins 2010 kr. 146.820

v. ársins 2011 kr. 25.374

Samtals kr. 289.122

Í öllum tilvikum sé um að ræða 55,00% vaktaálag vegna tímabila frá kl. 17:00 - 24:00 föstudaga og frá kl. 00:00-08:00 mánudaga til föstudaga. Nánari sundurliðun eftir einstökum mánuðum og gjalddögum megi ráða af kröfugerð í stefnunni, auk þess sem vísað sé til áðurnefndra fyrirliggjandi sundurliðana. Kröfur um dráttarvexti séu reistar á ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist sé dráttarvaxta frá gjalddaga launanna hverju sinni. Krafa um málskostnað sé gerð með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé skaðleysiskrafa, þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyld og eignist því ekki frádráttarrétt við greiðslu skattsins.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir sýknukröfu sína í málinu á því að stefnandi hafi fengið greidd þau laun sem henni hafi borið að fá greidd og eigi hún engan rétt til frekari greiðslna, hvorki á grundvelli ráðningarsamnings eða kjarasamnings fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Sjúkraliðafélags Íslands. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að kröfugerð stefnanda, bæði samkvæmt I. og II. tölulið í stefnu, sé órökstudd og ósönnuð. Kröfugerðin sé ekki studd neinum gögnum sem styðji réttmæti hennar. Engin gögn sem sanni vinnuframlag stefnanda liggi til grundvallar dómkröfunni. Þeim útreikningum sem sé að finna á fyrirliggjandi dómskjölum lögðum fram af stefnanda sé mótmælt sem röngum, órökstuddum og ósönnuðum. Þeirri kröfu stefnanda að hún eigi inni hjá stefnda vangoldin yfirvinnulaun vegna takmörkunar á matar- og kaffitímum sé mótmælt sem rangri og ósannaðri. Kröfugerð stefnanda byggi einvörðungu á breytingum á ákvæði 2.6.9 í kjarasamningi samkvæmt samkomulagi undirrituðu 30. júní 2005 annars vegar og samkomulagi undirrituðu 14. október 2010 hins vegar. Grein 2.6.9 hafi verið svohljóðandi frá 1. nóvember 2010:

„Starfsmenn í vaktavinnu hafa ekki sérstaka matar- og kaffitíma. Starfsmönnum er þó heimilt að neyta matar og kaffis við vinnu sína á vaktinni ef því verður við komið starfsins vegna. Vegna takmörkunar þeirrar sem að ofan greinir á matar- og kaffitímum, skal telja hverja vakt sem unnin er til uppfyllingar vikulegri vinnuskyldu, 25 mínútum lengri en raunverulegri viðveru nam.“

Ágreiningur aðila lúti að skýringu og túlkun á þessu ákvæði. Í ákvæðinu sé ekki tiltekið að greiða skuli fyrir að sérstökum matar- og kaffitímum sé ekki til að dreifa, með dagvinnu- eða yfirvinnukaupi. Jafnvel þó svo yrði talið sé þess ekki getið hvort sá mínútufjöldi skuli greiddur með yfirvinnukaupi eða dagvinnukaupi. Þá sé ekki heldur tekið fram í ákvæðinu hvernig hátta skuli greiðslum. Stefndi hafi staðið stefnanda skil á þessum 15 mínútum frá 1. febrúar 2009 og síðan 25 mínútum frá 1. nóvember 2010, annars vegar með föstum launuðum matartíma á dagvöktum og hins vegar með ríflegri eftirgjöf á vinnuskyldu á kvöld- og helgarvöktum. Því beri að sýkna stefnda af kröfu um greiðslu kaffitíma skv. ákvæði 2.6.9. Stefnandi eigi því engar frekari kröfur vegna þessa. Þá telji stefndi að túlka beri ákvæði 2.6.9 með þeim hætti að mælist raunverulegur vinnutími lengri en umsamin vinnuskylda, þegar búið sé að leggja 25 mínúturnar við, þá skuli greiða raunverulega skerðingu á matar- eða kaffitíma, en annars ekki. Raunverulegur vinnutími stefnanda, með slíkri viðbót, hafi ávallt numið skemmri tíma en umsamin vinnuskylda hennar. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda um greiðslu á grundvelli ákvæðis 2.6.9 í kjarasamningi aðila. Stefnandi hafi haft sérstakan matartíma. Hann hafi verið á milli kl. 12 og 13 þá daga sem stefnandi hafi sinnt skipulögðum dagvöktum hjá stefnda. Stefndi hafi því gefið stefnanda eftir eina klukkustund af hverri dagvakt sem stefnandi hafi sinnt. Raunveruleg viðvera stefnanda við störf hafi því verið 60 mínútum styttri á hverri dagvakt en sem numið hafi vinnuskyldu hennar, samkvæmt vaktaskipulagi stefnda. Til grundvallar því samkomulagi fjármálaráðherra og Sjúkraliðafélagsins, sem undirritað hafi verið 30. júní 2005 um breytingar og framlengingu á kjarasamningi aðila, hafi legið það almenna kjarasamningsmarkmið aðila að kjarasamningarnir styddu við framsækna starfsmannastefnu einstakra stofnana. Fjölgað yrði þeim úrræðum sem stofnanir hefðu til að umbuna starfsmönnum og bregðast við margbreytilegum aðstæðum með fleiri möguleikum til útfærslu launagreiðslna. Þá sé sérstaklega tekið fram að möguleikar á launaþróun umfram það sem í samkomulaginu greini, byggðu á því að hagræðing næðist á stofnun að óbreyttum fjárheimildum. Sú staðreynd sé óumdeild að allur rekstur heilbrigðisstofnana á Íslandi hafi sætt verulegum niðurskurði mörg undanfarin ár. Mikið aðhald hafi verið í rekstri þeirra og beri sameining sú sem leitt hafi til stofnunar stefnda þess glöggt merki. Lítið svigrúm sé til að umbuna starfsmönnum með beinum launahækkunum. Stefndi hafi talið sig vera að umbuna þeim sjúkraliðum sem unnið hafi við heimaþjónustu hjá honum, þar á meðal stefnanda, með því að greiða þeim laun umfram raunverulega viðveru. Með þessu fyrirkomulagi hafi stefnandi í raun notið betri kjara en þeirra lágmarkskjara sem tilgreind séu í grein 2.6.9 í kjarasamningi, en samkvæmt kjarasamningi hafi stefnda ekki borið nein skylda til að greiða matartíma fyrir stefnanda á dagvakt, né gefa henni eftir vinnuskyldu á kvöld- og helgarvöktum. Stefnandi hafi þannig fengið greidd laun eins og hún hefði unnið allar vaktir sínar að fullu, öndvert raunveruleikanum. Staðreyndin sé hins vegar sú að á tímabilinu frá 1. janúar 2009 til og með febrúar 2012 hafi stefndi greitt stefnanda laun fyrir kvöld- og helgarvaktir umfram vinnuskyldu sem nemi 69 dögum miðað við 8 stunda vinnudag og séu þá ótaldir matartímar, klukkustund á hverri dagvakt frá ársbyrjun 2006 til ársbyrjunar 2012. Fullt endurgjald hafi komið fyrir kaffitímana. Þessi tilhögun við greiðslu á kaffitímalaunum hafi verið viðhöfð allt frá því að vaktavinnufyrirkomulagi við heimaþjónustu hafi verið komið á hjá stefnda, um áramótin 2005/2006 og verið venjuhelguð framkvæmd og heimil samkvæmt kjarasamningi allt til ársloka 2011, er Sjúkraliðafélagið hafi tilkynnt stefnda að félagið teldi þetta fyrirkomulag brjóta gegn kjarasamningi. Stefnandi hafi sjálf aldrei gert athugasemd við þetta fyrirkomulag fyrr en eftir að fyrirsvarsmaður Sjúkraliðafélagsins hafði kynnt stefnda afstöðu sína í lok árs 2011. Þvert á móti hafi stefnandi hagnýtt sér þetta fyrirkomulag, eins og glöggt megi sjá af fyrirliggjandi dómskjölum. Samkomulag þessa efnis hafi verið milli stefnda og þeirra sjúkraliða sem hjá honum hafi starfað og sé andstæðri fullyrðingu stefnanda mótmælt sem rangri og ósannaðri. Ljóst sé að raunveruleg viðvera stefnanda, frá 1. janúar 2009 til 11. maí 2012 hafi verið með þeim hætti að hver vakt, sem hún hafi unnið til uppfyllingar vikulegri vinnuskyldu, hafi undantekningalaust verið styttri en þeir tímar sem hver vakt hafi staðið. Stefnandi hafi þegar af þeirri ástæðu aldrei átt rétt til þeirrar viðbótar sem tilgreind sé í grein 2.6.9 í kjarasamningi aðila, enda hafði stefndi endurgoldið stefnanda þær með eftirgjöf á vinnuskyldu. Stefnandi hafi fengið greidd þau laun sem henni hafi borið að fá greidd og hún engan rétt átt til frekari greiðslna, hvorki á grundvelli ráðningarsamnings eða kjarasamnings fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Sjúkraliðafélags Íslands. Útfærsla stefnda á títtnefndri umbun vegna matar- og kaffitíma rúmist fyllilega innan ákvæða kjarasamnings og feli á engan hátt í sér brot á lágmarkskjörum samkvæmt kjarasamningi. Þá byggi stefndi sýknukröfu sína á því að allar kröfur stefnanda séu niður fallnar fyrir tómlæti. Stefnandi hafi vitað af þessu fyrirkomulagi í þau tæpu 6 ár sem hún hafi starfað hjá stefnda og samþykkt það. Stefnda hafi fyrst orðið ljóst að stefnandi gerði athugasemdir við fyrirkomulagið í lok árs 2011, þegar stéttarfélag hennar hafi sett fram athugasemdir sínar. Þá hafi stefndi breytt framkvæmdinni enda í anda þess að fyrirkomulag þetta hefði verið útfært á þennan máta í samræmi við óskir starfsmanna. Athugasemdir stéttarfélags stefnanda urðu ekki túlkaðar á annan máta en þann að nú kysu starfsmenn stefnda, sem verið hafi félagsmenn Sjúkraliðafélagsins, að hafa annan hátt á. Stefndi hafi komið til móts við þessar breyttu óskir með því að greiða fyrir nefndar mínútur og fella niður þann afslátt sem starfsmennirnir höfðu notið fyrr, meðal annars í formi klukkustundarlangs matarhlés daglega. Þetta tómlæti stefnanda renni frekari stoðum undir þá málsástæðu stefnda að frá upphafi vaktafyrirkomulagsins í ársbyrjun 2006, hafi verið í gildi venjuhelgað samkomulag aðila um að gegn þessum eftirgjöfum af vinnuskyldu yrði ekki greitt sérstaklega fyrir kaffitíma. Þá sé það sjálfstæð sýknuástæða að fyrir síðustu breytingu, sem gerð hafi verið á grein 2.6.9, hafi hún almennt verið túlkuð og framkvæmd annað hvort þannig að þegar starfsmaður hafi ekki náð 40 klst. að meðaltali á viku á vöktum hafi 15 mínúturnar (síðar 25 mínútur) verið notaðar til uppfyllingar á vinnuskyldu eða starfsmaður verið ráðinn í hlutastarf og hlutfall mánaðarlauna miðast við staðinn tíma að viðbættum 15 mínútum (síðar 25 mínútum). Í báðum tilvikum séu 15 mínútur (eða 25 mínútur) greiddar sem hluti af mánaðarlaunum. Óumdeilt sé að stefnandi hafi aldrei verið í 100% starfi hjá stefnanda, heldur hafi hún verið ráðin í 70% starf og því hafi hún þegar af þeirri ástæðu ekki átt rétt til greiðslu í samræmi við grein 2.6.9, hvað þá heldur yfirvinnulauna. Í stefnu sé gerð krafa um greiðslu kaffitíma á grundvelli greinar 2.6.9 í kjarasamningi aðila til 1. apríl 2012. Stefndi hafi greitt stefnanda kaffitíma í samræmi við það kjarasamningsákvæði frá 1. nóvember 2011 og sé kröfum um greiðslur eftir þann tíma mótmælt sérstaklega. Fullyrðingu í stefndu að þær greiðslur hafi fyrst komið til framkvæmda, 1. apríl 2012, sé mótmælt sem rangri.

Kröfugerð stefnanda um greiðslur fyrir eyður í vinnutíma hafi ekki verið kynnt stefnanda fyrr en í stefnu. Sýknukrafa stefnda byggist á því í fyrsta lagi að krafan eigi ekki rétt á sér en sé að auki niðurfallinn sökum tómlætis stefnanda, í samræmi við meginreglu vinnuréttar um fyrirvaralausa viðtöku launa og aðgerðarleysis. Um áramótin 2005/2006 hafi stefndi sett upp vaktaplan á kvöld- og helgarþjónustu í heimahjúkrun með þeim hætti að sjúkraliðar hafi aldrei unnið tvær vaktir á dag. Fljótt hafi komið í ljós mikil óánægja með þetta fyrirkomulag, þar sem sjúkraliðar hafi af þessum sökum þurft að vinna aðra hverja helgi, annað hvort morgunvakt eða kvöldvakt. Í fyrstu hafi þeir sjálfir skipt með sér vöktum til að gera vinnufyrirkomulagið hagfelldara fyrir sig, en smátt og smátt hafi þetta þróast í þá átt að vaktaplanið hafi verið sett upp í samræmi við óskir þeirra, þ.e. að vinna bæði morgun- og kvöldvakt um helgar og þá eina helgi í mánuði í stað tveggja. Báðir aðilar hafi litið svo á að með þessu fyrirkomulagi væri full vinnuskylda tveggja daga sett á einn dag og því ekki um að ræða hlé í skilningi gr. 1.6.3 í kjarasamningi. Túlkun þessi og framkvæmd hafi verið athugasemdalaus um árabil. Helgarvaktir stefnanda hafi, í samræmi við óskir hennar, verið skipulagðar þannig að hún hafi oftast tekið, einu sinni í mánuði, fjórar fullar vaktir yfir helgi en átt þess í stað frí þrjár helgar í röð. Í grein 1.6.3 í viðkomandi kjarasamningi segi að vinnutími starfsmanna skuli vera samfelldur eftir því sem við verði komið. Hafi svo verið í tilfelli stefnanda enda hver vakt sjálfstæð eining. Sú stund sem liðið hafi milli vakta hafi þannig ekki verið „eyða“ í vinnutíma heldur einfaldlega frítími stefnanda sem henni hafi verið frjálst að hagnýta og ráðstafa með sama hætti og öðrum frítíma sínum. Jafnvel þó talið yrði að þessi frítími teldist „eyða“ í skilningi kjarasamnings verði að leggja til grundvallar að þetta vinnufyrirkomulag hafi verið viðhaft til að mæta óskum stefnanda og samstarfsmanna hennar til að draga sem mest úr helgarvinnu, með því að koma henni fyrir á fjórðu hverja helgi í stað annarrar hverrar. Það eigi ekki við rök að styðjast að slík hagræðing, sem eingöngu sé gerð fyrir stefnanda, leysi úr læðingi álagsgreiðslu fyrir óhagkvæmt vinnukerfi sem valdi eyðum í samfellda vinnu. Stefnandi hafi starfað við heimahjúkrun á Selfossi frá 1. febrúar 2006 til 11. maí 2012. Engar athugasemdir hafi komið frá henni við þetta fyrirkomulag fyrr en í stefnu, löngu eftir að hún hafi látið af störfum hjá stefnda. Stefnandi hafi tekið við launum athugasemdalaust um árabil og í samræmi við ráðningasamning. Það að stefnandi hafi engum athugasemdum hreyft á ráðningartíma staðfesti þennan skilning. Alltof seint sé nú að gera athugasemdir við þessa framkvæmd og endurgjald fyrir hana. Tómlæti stefnanda sé algert, sem leiði til sýknu. Það sé enda svo að hefði stefnda verið ljósar athugasemdir sem þessar í öndverðu hefði hann ekki ljáð máls á að haga vaktafyrirkomulaginu með þessum hætti í samræmi við óskir starfsmanna. Þetta fyrirkomulag hafi verið fyrir þá gert. Stefndi hafi engan hag haft af þessu fyrirkomulagi og hefði aldrei ljáð máls á því að greiða sérstaklega fyrir það. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Frá janúar 2009 til janúar 2011 hafi kvöld og helgarvaktir verið skipulagðar þannig að morgunvakt hafi hafist kl. 09:00 og lokið kl. 13:00 og kvöldvakt hafist kl. 18:00 og lokið kl. 22:00. Frá 1. febrúar 2009 til áramóta 2011/2012 hafi þessar vaktir verið frá 17:00 til 23:00 og 09:00 til 15:00. Millitími í stefnu sé því rangur og beri því að lækka kröfur stefnanda sem því nemi, verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda. Þá sé vakin athygli á villu í vaxtakröfu stefnanda í dómkröfu II. Gerð sé krafa um dráttarvexti af 14.616 krónum frá 1. júlí 2010 en samkvæmt framlögðum gögnum stefnanda eiga þetta að vera 9.744 krónur. Dráttarvaxtakröfu sé mótmælt enda telji stefndi að stefnandi eigi ekki neina kröfu um greiðslu launa umfram þau sem honum hafa þegar verið greidd. Stefndi vísi til áðurgreindra lagaraka er varði sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður er rakið byggir stefnandi kröfur sínar skv. I. tl. í stefnu á því að hún eigi inni hjá stefnda vangoldin yfirvinnulaun, þar sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands hafi ekki greitt henni samkvæmt ákvæði 2.6.9 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins vegna takmörkunar á matar- og kaffitímum. Ekki hafi verið í gildi neitt samkomulag um að í stað greiðslna skv. tilvitnuðu kjarasamningsákvæði kæmi afsláttur af vinnuskyldu líkt og stefndi haldi fram en á stefnda hvíli sönnunarbyrði fyrir að slíku samkomulagi hafi verið til að dreifa.

Stefndi byggir sýknukröfu sína meðal annars á því að hann hafi staðið stefnanda skil á umsömdum viðbótargreiðslum vegna skerðingar á matar- og kaffitímum, annars vegar með föstum launuðum matartíma á dagvöktum og hins vegar með ríflegri eftirgjöf á vinnuskyldu á kvöld- og helgarvöktum. Þessi útfærsla stefnda á endurgjaldi vegna matar- og kaffitímanna rúmist fyllilega innan ákvæða kjarasamnings og feli á engan hátt í sér brot á lágmarkskjörum samkvæmt kjarasamningi. Þá byggir stefndi sýknukröfu sína á því að allar kröfur stefnanda séu niður fallnar fyrir tómlæti. Stefnandi hafi vitað af framangreindri útfærslu á ákvæði 2.6.9 í þau tæpu 6 ár sem hún hafi starfað hjá stefnda og samþykkt hana. Stefnda hafi fyrst orðið ljóst að stefnandi gerði athugasemdir við fyrirkomulagið í lok árs 2011, þegar stéttarfélag hennar hafi sett fram athugasemdir sínar. Þá hafi stefndi breytt framkvæmdinni enda hafi fyrri framkvæmd verið í samræmi við óskir starfsmanna. Athugasemdir stéttarfélags stefnanda hafi ekki verið hægt að túlka á annan veg en þann að nú kysu starfsmenn stefnda, sem verið hafi félagsmenn í Sjúkraliðafélagi Íslands að hafa annan hátt á en verið hefði. Stefndi hafi komið til móts við þessar breyttu óskir með því að greiða fyrir nefndar viðbótarmínútur og fella niður þann afslátt sem starfsmennirnir hefðu áður notið, meðal annars í formi klukkustundarlangs matarhlés daglega. Þetta tómlæti stefnanda renni frekari stoðum undir þá málsástæðu stefnda að frá upphafi vaktafyrirkomulagsins í ársbyrjun 2006, hafi verið í gildi venjuhelgað samkomulag aðila um að gegn þessum eftirgjöfum af vinnuskyldu yrði ekki greitt sérstaklega fyrir kaffitíma.

Fyrir liggja í málinu yfirlýsingar fjögurra núverandi eða fyrrverandi sjúkraliða við Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem allir nema einn störfuðu við heilsugæsluna á Selfossi á þeim tíma sem stefnandi starfaði þar. Í yfirlýsingunum segir að sjúkraliðarnir hafi gert sér grein fyrir að þeir hafi fengið verulegan afslátt af vinnuskyldu á kvöld- og helgarvöktum og þeir vitað eða gert sér grein fyrir að afslátturinn kæmi m.a. á móti matar- og kaffitímalaunum sjúkraliða, sem unnið hafi vatkavinnu. Umræddir sjúkraliðar staðfestu allir yfirlýsingar sínar efnislega við aðalmeðferð málsins. Þrír sjúkraliðar aðrir, sem starfa eða hafa starfað við heilsugæsluna, gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins. Höfnuðuð þeir því allir að í gildi hefði verið samkomulag um að í stað greiðslna fyrir matar- og kaffitíma, samkvæmt tilvitnuðu kjarasamningsákvæði, hefði átt að koma afsláttur af vinnuskyldu líkt og stefndi héldi fram. Ekkert slíkt samkomulag hefði verið til staðar.

Á stefnda hvílir sönnunarbyrði fyrir því að samkomulag hafi orðið milli stefnanda og stefnda um að í stað greiðslna samkvæmt ákvæði 2.6.9 í tilvitnuðum kjarasamningum Sjúkraliðafélags Íslands og ríkisins kæmi 1 klst. matarhlé á dagvöktum og afsláttur af vinnuskyldu á kvöld- og næturvöktum. Stefnandi hefur alfarið hafnað því að slíkt samkomulag hafi verið til staðar. Framburður annarra sjúkraliða er starfa eða starfað hafa hjá heilsugæslunni á Selfossi er eins og að framan greinir misvísandi hvað framangreinda málsástæðu stefnda varðar. Verður stefndi að bera hallann af því. Er umræddri málsástæðu stefnda því hafnað.

Eins og rakið hefur verið hóf stefnandi störf hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands 1. ferbrúar 2006. Það er fyrst í nóvember 2011 sem Sjúkraliðafélag Íslands gerir athugasemdir við framkvæmd ákvæðis 2.6.9 í kjarasamningi félagsins og ríksins. Þá viðurkenndi stefnandi í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að hún hefði aldrei, meðan á ráðningu hennar stóð, kvartað yfir því að hún fengi ekki greitt skv. kjarasamningi, vegna skerðinga á matar- og kaffitímum eða gert fyrirvara í þá veru við móttöku launa. Fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda, vegna umræddrar skerðingar, var fyrst sett fram með höfðun máls þessa, 8. janúar 2013. Meta verður þennan drátt á athugasemdum við launafyrirkomulag, sem verið hafði í gildi gagnvart stefnanda allt frá 1. febrúar 2006, stefnanda til aðgerðaleysis. Með þessu aðgerðarleysi þykir stefnandi hafa fyrirgert rétti sínum á hendur stefnda skv. I lið í stefnu og verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af þessum þætti kröfugerðar stefnanda.

Dómkröfur stefnanda skv. II. lið í stefnu eru á því reistar að hún eigi inni hjá stefnda vangoldið vaktaálag vegna eyða í vinnutíma hennar skv. ákvæði 1.6.3 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og stefnda. Krafan sé vegna tímabilsins 1. janúar 2009 til 31. desember 2011.

Sýknukrafa stefnda, hvað þennan þátt í kröfugerð stefnanda varðar, er meðal annars á því byggð að krafan sé ósönnuð en hafi hún stofnast sé hún niður fallin sökum tómlætis stefnanda, í samræmi við meginreglu vinnuréttar um fyrirvaralausa viðtöku launa og aðgerðarleysi.

Allan tímann sem stefnandi starfaði hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands vann hún vaktavinnu. Kröfur stefnanda samkvæmt II. lið kröfugerðar hennar ná yfir tímabilið frá 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 og eru eins og áður er rakið á því reistar að stefndi hafi ekki staðið við greiðslur fyrir eyður í vinnutíma samkvæmt ákvæði 1.6.3 í þeim kjarasamningum sem í gildi voru meðan hún starfaði hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands.

Í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins viðurkenndi stefnandi aðspurð að hún hefði aldrei, meðan á ráðningu hennar hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands stóð, kvartað yfir því að hafa ekki fengi greitt fyrir eyður í vinnutíma eða gert fyrirvara í þá veru við móttöku launa. Þá liggur fyrir að stefnandi gerði engar athugasemdir við þá framkvæmd Heilbrigðisstofnunar Suðurlands að greiða ekki fyrir eyður skv. ákvæði 1.6.3 fyrr en með höfðun máls þessa, 8. janúar 2013. Meta verður þennan drátt á athugasemdum við launafyrirkomulag, sem verið hafði í gildi gagnvart stefnanda allt frá 1. febrúar 2006, stefnanda til aðgerðaleysis. Með þessu aðgerðarleysi þykir stefnandi hafa fyrirgert rétti sínum á hendur stefnda skv. II. lið í stefnu og verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af þessum þætti kröfugerðar stefnanda.

Þrátt fyrir framangreinda niðurstöðu þykir, með hliðsjón af afvikum málsins, rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð.

Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, D-kvk-ef J-kvk-ef, í máli þessu. Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf