E-2680/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 4. febrúar 2015, var höfðað 4. júní 2013 af hálfu Vátryggingafélags Íslands, Ármúla 3, Reykjavík á hendur A, [..., ...], til greiðslu skaðabótakröfu.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði gert að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.195.031 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af stefnufjárhæðinni frá 10. desember 2011 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefnda gerir þær dómkröfur að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda.

Til vara krefst stefnda þess að fjárhæð bótakröfunnar verði lækkuð verulega.

Þá krefst stefnda málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Málsatvik eru þau að kvöldið 9. mars 2010 fékk stefnda bifreið móður sinnar, [......], lánaða og lá leiðin frá [..., ...] að Selfossi. Lögregla var við eftirlit á [...], þar sem leyfilegur hámarkshraði er 90 km/klst. Myrkur var og skýjað og talsverð rigning er bifreiðinni var ekið norður [...] allhratt. Hraðaratsjá lögreglu sýndi að bifreiðinni var ekið fyrst á 129 km/klst. og síðar á allt að 139 km/klst. og gaf lögregla ökumanni merki um að stöðva en hóf síðan eftirför og sú eftirför endaði með því að bifreiðin lenti utan vegar. Stefnda var flutt á sjúkrahús, þar sem slysið varð á mikilli ferð, og reyndist hún ekki vera undir áhrifum áfengis eða lyfja. Bifreiðin var mjög illa farin, líknarbelgir hennar voru útsprungnir og voru skráningarmerki hennar fjarlægð. Við vettvangsskoðun kom fram að 4,6 kílómetrar eru frá þeim stað þar sem bifreiðin var mæld á 139 km/klst. og að þeim stað þar sem bifreiðin fór út af veginum. Á þessum vegarkafla eru nokkrar beygjur og vegurinn mjög ósléttur.

Á leiðinni man stefnda síðast eftir því að hafa séð blikkandi blá ljós lögreglubifreiðar en eftir það man hún ekki hvað gerðist fyrr en hún rankaði við sér í sjúkrabifreið. Í nóvember 2009 fékk stefnda heilahimnubólgu og var á sjúkrahúsi í nokkurn tíma. Afleiðingar heilahimnubólgunnar voru heilaskaði og minni hennar og viðbrögð hafa verið nokkuð skert eftir þessi veikindi.

Í matsgerð tauga- og endurhæfingarlæknis, sem stefnda hefur aflað í málinu, er þeirri spurningu hvort persónuleikabreytingar hafi orðið á stefndu eftir að hún greindist með heilahimnubólgu svarað játandi. Samkvæmt lýsingu úr sjúkragögnum í bráðaveikindum sé lýst skýrum einkennum um truflun á heilastarfsemi með óróleika og truflaðri meðvitund vegna heilahimnubólgu sem greind hafi verið á LSH. Lýsing móður á því að barn hennar hafi verið breytt eftir veikindin, upptalning hennar á einkennum, lýsing stefndu sjálfrar á breyttri námsgetu, óöryggi við að aka bifreið í kjölfar veikindanna og erfiðleikar við afgreiðslu í pylsuvagninum séu sannfærandi lýsingar á einkennum sem samræmast vitrænni skerðingu. Það sé tímalegt samband við lýsingu einkenna í kjölfar heilahimnubólgu, en þekkt sé að heilahimnubólga geti valdið truflun á heilastarfsemi.

Spurningu um hvort persónuleikabreytingarnar leiði af sér að hún bregðist öðruvísi við aðstæðum en eðlilegt sé, svo sem með því að meta aðstæður ólíkt því sem við megi búast, svarar matsmaður þannig að samkvæmt lýsingu stefndu og móður hennar hafi stefnda verið breytt í kjölfar veikinda af heilahimnubólgu. Hún hafi sýnt aðra hegðun sem lýsti sér í hömluleysi, pirringi og reiði og hafi brugðist öðruvísi við áreiti, eins og í samskiptum við kærasta og móður. Svona einkenni geti sést í kjölfar vitrænnar skerðingar og verði að leiða líkum að því að þessi hegðun sé fylgikvilli heilahimnubólgunnar.

Spurningu um það hvort stefnda hafi brugðist við með öðrum hætti en eðlilegt mætti teljast þegar óhappið varð telur matsmaður ekki auðsvarað, ekki sé hægt að útskýra á einfaldan hátt hegðun fólks almennt eða í kjölfar vitrænnar skerðingar. Samkvæmt upplýsingum um persónuleikabreytingu megi segja að hömluleysi auki líkur á breyttri hegðun miðað við þá hegðun sem viðkomandi hafi sýnt áður, þó að það sé ekki algilt. Dómkvaddi matsmaðurinn segir að ekki sé hægt að svara því nákvæmar hvað nákvæmlega hafi gerst í huga stefndu þegar hún lenti í bílslysinu í mars 2010.

Í framburðarskýrslu hjá lögreglu bar stefnda því við að hún hafi frosið þegar hún sá bláu blikkandi ljósin, ætlað að stoppa með því að stíga á bremsu en bifreiðin hafi ekki stöðvast. Stefnda rengdi ekki hraðamælingu lögreglu.

Bifreiðin var tryggð með húftryggingu hjá stefnanda, sem greiddi bætur vegna tjónsins á grundvelli hennar. Stefnandi byggir málsókn sína á því að móðir stefndu hafi verið hinn vátryggði aðili og fyrir liggur það var hún sem greiddi iðgjöldin af húftryggingunni. Í skýrslu hennar við aðalmeðferð málsins kom fram að á bifreiðinni hefði hvílt lán frá Lýsingu hf., sem verið hafi skráður eigandi bifreiðarinnar, en hún hafi sjálf verið skráður notandi. Lögmaður stefnanda upplýsti þá að félagið hefði keypt bifreiðina af Lýsingu hf. eftir tjónið, fyrir jafnvirði stefnufjárhæðar máls þessa, 1.195.031 krónu, en félagið hafi auk þess borið kostnað af því að draga bifreiðina af vettvangi og vegna geymslu hennar. Bætur þær sem stefnandi greiddi vegna bifreiðarinnar og krefur stefndu um endurgreiðslu á í málinu, munu því hafa verið greiddar Lýsingu hf. til uppgreiðslu áhvílandi láns, en til vátryggingartakans, móður stefndu, hafi runnið það sem þá stóð eftir af bótafjárhæðinni.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi valdið tjóninu og beri á því skaðabótaábyrgð. Henni beri því að greiða félaginu þá fjárhæð sem það hafi greitt í bætur vegna tjónsins. Stefnda telur að rekja megi óeðlileg viðbrögð hennar til veikinda hennar og krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda, en lækkunar kröfunnar til vara.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnda skýrslu fyrir dóminum og vitni báru móðir stefndu, og matsmaðurinn Ó-kvk-nf H. B-kvk-nf, tauga- og endurhæfingarlæknir.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Með akstri sínum hafi stefnda sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi umferðarlaga þar sem hún hafi ekið langt yfir leyfilegum hámarkshraða við slæmar aðstæður þar sem bæði hafi verið myrkur og bleyta. Stefnda hafi ekið á ofsahraða undan lögreglu og valdið tjóni á bifreiðinni [......]. Bifreiðin hafi verið í eigu móður stefndu, og verið kaskótryggð hjá stefnanda. Vegna tjóns á bifreiðinni hafi stefnandi greitt út úr kaskótryggingu bifreiðarinnar 1.195.031 krónu. Vegna málsatvika og aðildar stefndu að málinu geri stefnandi þá kröfu að hún skuli endurkrafin um greiðslu bóta, með vísan til umferðarlaga nr. 50/1987, II. kafla skaðabótalaga nr. 50/1993 og 15. gr. sameiginlegra skilmála stefnanda nr. YY10.

Endanleg krafa stefnanda sé um dráttarvexti frá 10. desember 2011, mánuði eftir að stefnda hafi verið krafin um greiðslu kröfunnar. Stefndu hafi verið gefinn kostur á að greiða kröfuna án dráttarvaxta og kostnaðar en því hafi ekki verið sinnt né öðrum innheimtubréfum. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefnandi vísi til umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 36. gr. og 101. gr. laganna, II. kafla skaðabótalaga nr. 50/1993, auk þess sem vísað sé til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Stefnandi vísi til almennra reglna skaðabótaréttar um ábyrgð tjónvalds á tjóni. Stefnandi vísi til vátryggingarskilmála nr. YY10. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísist til 36. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda byggi dómkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að ástæða þess, að hún hafi brugðist við með óeðlilegum og óskynsömum hætti við áreiti lögreglu, sem endað hafi með því að bifreiðin hafi hafnað utan vegar, sé bein afleiðing þess heilaskaða sem hún hafði orðið fyrir. Þegar slysið hafi orðið hafi stefnda engan veginn gert sér grein fyrir þeim heilaskaða sem hún hefði orðið fyrir og því verið algjörlega grunlaus um þær afleiðingar sem sjúkdómurinn hefði haft og að hann hefði áhrif á akstursgetu hennar. Þrátt fyrir afleiðingar sjúkdómsins hafi stefnda haft fullgild ökuréttindi enda hafi þessi skerðing hennar ekki verið upplýst að fullu við útskrift af spítala.

Stefnda byggi sýknukröfu sína í öðru lagi á því að stefnandi geti ekki takmarkað ábyrgð sína nema vátryggingaratburði sé valdið af stórkostlegu gáleysi, sbr. 90. gr. laga um vátryggingarsamninga. Brot gegn skilmálum, sem einhliða séu samdir af vátryggingafélagi, geti ekki sjálfkrafa skoðast sem stórkostlegt gáleysi. Við gáleysismatið beri að horfa til atriða þegar vátryggingaratburður verði, m.a. hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna, aksturslags og aðstæðna og atvika að öðru leyti. Vátryggingafélag beri auk þess sönnunarbyrði fyrir stórkostlegu gáleysi. Í þessu tilfelli sé ekki um það að ræða að stefnda hafi verið undir áhrifum ávana- eða fíkniefna og ekki sé um gáleysislegan akstur að ræða. Því geti stefnandi í þessu máli ekki skorast undan bótaskyldu með því að bera við stórkostlegu gáleysi stefndu.

Teljist stefnda hafa valdið vátryggingaratburði af stórkostlegu gáleysi, hafi vátryggingafélag heimild til þess að annaðhvort lækka bótaábyrgð sína eða fella hana algerlega niður. Vátryggingafélag geti ekki tekið ákvörðun þar um óbundið og án hliðsjónar af málsatvikum öllum, á þeirri stundu sem slys verði og með hliðsjón af því tjóni sem orðið hafi. Í þessu tilfelli og í samræmi við 3. mgr. 90. gr. laganna hafi stefnda ekki vegna ástands síns gert sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna og af þeim sökum beri að fella niður bótaábyrgð.

Stefnda telji það því beinlínis rangt sem haldið sé fram í stefnu að hún hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Stefnda hafi mögulega ekið yfir lögbundnum hámarkshraða, hún sé óvanur ökumaður, hafi þegar þetta gerðist verið nýútskrifuð af spítala og gert sér illa grein fyrir hraðanum í myrkrinu, en það eitt og sér geti ekki talist stórkostlegt gáleysi. Stefndu hafi greinilega brugðið verulega við það að sjá blá blikkandi ljós elta hana og vegna þess heilaskaða sem hún hafði hlotið hafi viðbrögð hennar orðið þau að að hún hafi frosið, stigið á bensíngjöfina í stað bremsu og síðan ekkert munað eftir sér fyrr en bifreiðin sem hún hafi ekið hafi verið komin utan vegar og hún sjálf komin inn í sjúkrabifreið. Hafi einhver sýnt af sér stórkostlegt gáleysi hafi það verið lögreglan með því að veita stefndu eftirför með svo ógætilegum hætti.

Stefnda bendi til stuðnings sýknukröfu sinni í þriðja lagi á það að mál þetta hafi ekki farið fyrir endurkröfunefnd skv. 96. gr. umferðalaga sbr. og 26. gr. reglugerðar nr. 424/2008 en þar segi m.a. að vátryggingafélag, sem greitt hafi bætur vegna tjóns sem ætla megi að hafi verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, skuli senda gögn málsins til endurkröfunefndar. Það hafi ekki verið gert í þessu tilviki og beri því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu.

Verði ekki fallist á að þetta mál hefði átt að fara fyrir endurkröfunefnd heldur stefnda því fram að stefnandi eigi ekki endurkröfurétt vegna greiðslu kaskótryggingar. Í II. kafla skaðabótalaga nr. 50/1993, sem stefnandi byggi m.a. á, sé þess sérstaklega getið að 19. gr. laganna eigi ekki við sé um að ræða skaðabótakröfur sem byggi á skaðabótareglum umferðarlaga. Engu að síður byggi stefnandi málssókn sína á skaðabótareglum umferðarlaga auk II. kafla skaðabótalaga. Með öðrum orðum byggi stefnda á því að skaðabótalögin eigi ekki við og af þeim sökum hafi ekki stofnast endurkröfuréttur. Stefnandi geti ekki byggt málssókn sína á umferðarlögum og haldið því fram að kröfur samkvæmt þeim lögum falli ekki undir endurkröfunefndina en jafnframt byggt á 19. gr. skaðabótalaga sem útiloki í raun að umferðarlögin eigi við. Það sé grunnforsenda þess að stefnandi eignist endurkröfu á tjónvald að um skýrar reglur sé að ræða sem vátryggingartaki geti áttað sig á. Miðað við málatilbúnað stefnanda sé ljóst að svo sé ekki.

Stefnda byggi sýknukröfu sína í fjórða lagi á því að hún hafi verið vátryggð samkvæmt vátryggingarskilmálum stefnanda. Samkvæmt 29. gr. laga nr. 30/2004 sé óheimilt í vátryggingum, sem tengist ekki atvinnustarfsemi, að semja með þeim hætti að vátryggður tapi rétti sínum vegna háttsemi ættingja, aðstoðarmanna eða annarra sem hafi við hann sambærileg tengsl. Því telji stefnda að ákvæði 15. gr. vátryggingarskilmálanna eigi ekki við í þessu tilfelli. Óeðlilegt sé að krefja stefndu um greiðslu á 1.195.031 krónu auk vaxta og innheimtukostnaðar vegna tjóns sem hlotist hafi af akstri hennar á bifreið sem hún hafi verið tryggð til að keyra og þar að auki sé hún dóttir eiganda bifreiðarinnar. Í 15. vátryggingaskilmála segi: „Eigi einhver hinna vátryggðu fébótakröfu á hendur þriðja manni vegna bótaskylds tjóns, öðlast félagið þann rétt að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur.“ Í þessu tilfelli sé ekki um að ræða þriðja mann heldur aðila sem falli beint undir sömu tryggingarskilmála.

Slysið sé vissulega afleiðing af háttsemi stefndu en því fari fjarri að hún eigi sjálf nokkra sök eða að hún hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem réttlæti að bætur vegna bifreiðarinnar séu skertar eða felldar niður. Við mat á meintu gáleysi stefndu verði að taka mið af heildaraðstæðum. Á slysstað sé hámarkshraði bifreiðar 90 km/klst. Stefnda hafni því alfarið að hafa ekið bifreiðinni á ofsahraða, enda liggi engar sannanir þar að baki. Það eitt að aka yfir leyfðum hámarkshraða á greiðfærri umferðarleið á góðum bíl flokkist ekki sem stórkostlegt gáleysi.

Í fimmta lagi byggi stefnda kröfu sína um sýknu á 24. gr. skaðabótalaga þar sem segi m.a. að fella megi niður skaðabótaábyrgð ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja eða álíta verði að öðru leyti skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna, vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Hér séu sannarlega fyrir hendi mjög óvenjulegar aðstæður. Stefnda sé nýkomin heim eftir langa sjúkdómslegu þar sem henni hafi vart verið hugað líf. Hún hafi á þessum tíma ekki gert sér grein fyrir þeim afleiðingum sem sjúkdómurinn hefði haft á hana og grunlaus fengið bíl móður sinnar lánaðan. Við eftirför lögreglu hafi hún brugðist mjög óeðlilega við með þeim afleiðingum að bíllinn hafi hafnað utan vegar. Það að ætla stefndu að borga til baka þær bætur sem móður hennar hefðu verið greiddar af stefnanda í svo sérstæðu máli sé algjörlega óskiljanlegt.

Til stuðnings varakröfu stefndu um lækkun endurkröfubóta vísist í fyrsta lagi til 95. gr. umferðalaga nr. 50/1987 þar sem segi að lækka megi endurkröfu með hliðsjón af sök tjónvalds, efnahag hans, fjárhæð tjónsins eða öðrum atvikum. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefnda hafi orðið sek um ásetning eða stórkostlegt gáleysi séu ríkar ástæður til þess að lækka endurkröfuna m.a. með hliðsjón af þeim sjúkdómi sem stefnda hafi gengið í gegnum og dregið hafi úr hæfi hennar til að meta þá skerðingu sem sjúkdómurinn hafi valdið henni. Stefnda hafi auk þess takmarkaða möguleika til þess að afla sér tekna.

Í öðru lagi vísi stefnda til 24. gr. skaðabótalaga en þar segi m.a. að lækka megi bótafjárhæð eða fella niður skaðabótaábyrgð og að líta skuli til þess hve mikið tjónið sé, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola og annarra atvika. Stefnda í þessu máli sé dóttir eiganda bifreiðarinnar, hún búi hjá foreldrum sínum og hafi á þeim tíma þegar umrætt atvik hafi átt sér stað verið nýkomin heim af spítala eftir að hafa verið á milli heims og helju með lífshættulega heilahimnubólgu í nokkra mánuði. Stefnda hafi orðið fyrir tölvuverðum heilaskaða af völdum heilahimnubólgunnar og í tilfelli eins og hennar segi læknar að það sé kraftaverk að hún skyldi lifa sjúkdóminn af. Stefnda hafi takmarkaða möguleika á að afla sér tekna og fari svo að hún þurfi að borga til baka umrædda fjárhæð megi búast við því að foreldrar hennar sitji uppi með þá skuld. Þess vegna sé með öllu óskiljanlegt að stefnandi skuli endurkrefja stefndu um áðurnefnda upphæð. Stefnda hafi ekki ekið gáleysislega, hún hafi ekki verið undir áhrifum ávana- eða fíkniefna og þrátt fyrir að tjón bifreiðarinnar hafi verið afleiðing af háttsemi hennar sé ekkert sem réttlæti það að hún sé endurkrafin um fullar bætur fyrir tjón sem hún eigi að vera fulltryggð fyrir. Fari svo að stefnda verði ekki sýknuð af endurkröfu stefnanda sé krafist verulegrar lækkunar á endurkröfufjárhæðinni.

Stefnda byggi kröfur sínar á almennum reglum um vátryggingarsamninga og umferðarlögum nr. 50/1987, auk skaðabótalaga nr. 50/1993. Um málsmeðferð sé byggt á ákvæðum laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og almennra reglna um vátryggingarsamninga. Krafa um málskostnað styðjist við ákvæði 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og 3. mgr. 129. gr. sömu laga.

Niðurstaða

Í máli þessu krefur stefnandi, sem er vátryggingafélag, stefndu um greiðslu fjárhæðar sem svarar til þeirra bóta sem félagið hafi greitt vegna tjóns sem varð á bifreið sem stefnda ók þegar hún var 17 ára gömul. Bifreiðin var húftryggð hjá stefnanda og var móðir stefndu vátryggingartaki. Stefnandi reisir kröfu sína á II. kafla skaðabótalaga, nr. 50/1993, einkum 1. mgr. 22. gr., þar sem segir að stofnist skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem skaðatrygging taki til, eignist vátryggingafélag rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda, að svo miklu leyti sem það hafi greitt bætur. Skaðabótaréttur getur stofnast þótt munatrygging taki til tjóns ef því er valdið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, sbr. 1. tölul. 2. mgr. 19. gr. laganna. Þá byggir stefnandi á grein 15 í vátryggingarskilmálum sínum nr. YY10, sem gilda m.a. um húftrygginguna, þar sem segir að eigi einhver hinna vátryggðu fébótakröfu á hendur þriðja manni vegna bótaskylds tjóns, öðlist félagið þann rétt að svo miklu leyti sem það hafi greitt bætur.

Málsatvik að kvöldi 9. mars 2010 eru óumdeild og eru þau meðal annars upplýst með skýrslum lögreglu. Þá liggur fyrir að stefnda veiktist mjög alvarlega af heilahimnubólgu um fjórum mánuðum áður en tjónið varð. Niðurstöðum matsgerðar, sem aflað var í málinu um áhrif veikinda stefndu á atferli og viðbrögð hennar þegar atvikið varð, sem matsmaður staðfesti fyrir dóminum og gerð er grein fyrir í kafla um málsatvik hér að framan, hefur ekki verið mótmælt eða matsgerðinni hnekkt.

Í matsgerðinni eru m.a. almennar upplýsingar um helstu einkenni og afleiðingar heilaskaða og segir þar jafnframt að stefnda hafi í kjölfar veikindanna 2009 fengið persónuleikatruflun sem lýsi sér í stýritruflun með hömluleysi og pirringi og breyttri hegðun t.d. í samskiptum. Það sé því ekki útilokað, miðað við þær upplýsingar sem liggi fyrir, að kvöldið 9. mars 2010 er stefnda hafi ekið í átt að Selfossi og hlustað á tónlist að það hafi truflað einbeitingu hennar við aksturinn og hún því ekið of hratt. Síðan er lögregla geri vart við sig sé fyrsta viðbragð hennar að fara úr aðstæðum svipað og hún geri heima við, en ráði ekki við aðstæðurnar sem hún sé komin í með þeim afleiðingum að hún veltir bílnum.

Matsmaðurinn kvað í skýrslu sinni fyrir dóminum afleiðingar heilaskaða vera einstaklingsbundnar, þær geti gengið til baka og almennt verði að gefa taugafrumum og heilafrumum þrjá til sex mánuði til að komast úr bráðafasa, en bati geti haldið áfram eftir það. Sjúkragögn stefndu bendi til þess að hún hafi orðið fyrir vitrænni skerðingu, en brugðist hafi að rannsaka það nánar áður en hún var útskrifuð af sjúkrahúsinu. Valdi heilahimnubólga vitrænni skerðingu ætti að ráðleggja fólki að bíða með akstur, einkennin geti verið dulin en geti engu að síður truflað. Þetta sé falin fötlun, en sé ekki leitað eftir einkennum þá sé ekkert ráðlagt í því efni. Um það hvort stefnda eða móðir hennar hefðu átt að gera sér grein fyrir takmörkunum stefndu á þessum tíma kvað matsmaðurinn innsæi fólks á eigin getu truflast við vitræna skerðingu og að ekki væri óeðlilegt að aðstandendur væru við þessar aðstæður svo ánægðir með að viðkomandi væri á lífi að ekki væri horft á heildarmyndina.

Stefnda og móðir hennar báru fyrir dóminum að þær hefðu ekki gert sér grein fyrir því á þeim tíma að veikindin hefðu þau áhrif að skerða aksturshæfni stefndu, en eftir á væri það ljóst því að einkennin hefðu verið fyrir hendi. Móðir stefndu tók fram að stefnda hefði verið við dauðans dyr og léttirinn yfir því hversu vel fór hafi skyggt á áhyggjur af því hvaða eftirköst veikindin hefðu. Stefnda kvað lækna aldrei hafa varað sig við því að aka bifreið vegna veikindanna.

Sýknukröfu sína styður stefnda í fyrsta lagi við það að ástæða viðbragða hennar við áreiti lögreglu hafi verið veikindi hennar, en hún hafi á þeim tíma ekki getað gert sér grein fyrir þeim heilaskaða sem hún hefði orðið fyrir og því verið grunlaus um þær afleiðingar sem sjúkdómurinn hefði haft og áhrif þeirra á akstursgetu hennar. Óumdeilt er að tjónið hlaust af hraðakstri stefndu og röngum viðbrögðum hennar við stöðvunarljósum lögreglu. Að virtri matsgerð og vitnisburði matsmanns verður að telja líklegt að veikindi stefndu hafi haft bein áhrif á aksturshæfni hennar á þeim tíma sem tjónið varð og á viðbrögð hennar þá, en ekki verður með sanngirni ætlast til þess að stefnda eða móðir hennar, sem heimilaði henni akstur bifreiðarinnar, áttuðu sig fyllilega á því þá, hver áhrif veikindin hefðu að þessu leyti. Við mat á því hvort uppfyllt sé skilyrði 1. tölul. 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga, um að tjóni sé valdið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, þannig að skaðabótaréttur hafi stofnast við þessar aðstæður, er meðal annars til þess að líta að í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi til skaðabótalaga er sérstaklega bent á að gáleysi geti verið stórfellt þótt það sé ekki vísvitandi. Hegðun stefndu sem ökumanns, sem lýst er í lögregluskýrslu um atvikið, verður að því virtu talin fela í sér stórfellt gáleysi í skilningi ákvæðisins, þannig að skaðabótaréttur hafi stofnast, svo og endurkröfuréttur vátryggingafélagsins að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur vegna tjónsins, sbr. 22. gr. skaðabótalaga.

Ekkert hald er í annarri, þriðju og fjórðu málsástæðu stefndu fyrir sýknukröfu sinni, sem styðjast við 29. gr. og 90. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og 96. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sem ekki eiga við um þá kröfugerð sem mál þetta snýst um, og er þeim málsástæðum hafnað.

Stefnda styður sýknukröfu sína í fimmta lagi við heimild í 24. gr. skaðabótalaga. Þar segir að lækka megi eða fella niður skaðabótaábyrgð ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja eða álíta verði að öðru leyti skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Þegar metið sé hvort ástæða sé til að beita heimildinni skuli líta til þess hve mikið tjónið sé, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika.

Að öllu framangreindu virtu verður að telja að aðstæður í málinu séu mjög óvenjulegar. Stefnandi er vátryggingafélag sem greiddi bætur vegna tjónsins á grundvelli húftryggingar sem móðir stefndu hafði keypt hjá stefnanda. Stefnda var aðeins 17 ára gömul þegar tjónið varð. Hún hafði nýlega fengið ökuréttindi þegar hún greindist með heilahimnubólgu og glímdi á tjónsdag við alvarlegar afleiðingar hennar svo sem að framan er lýst. Samkvæmt því sem greinir í matsgerð átti stefnda í kjölfar veikindanna í erfiðleikum með nám og þjáist enn af þrálátum höfuðverkjum. Hún er til heimilis hjá móður sinni og starfar sem ófaglærður starfsmaður á leikskóla.

Að teknu tilliti til framangreindra viðmiða í 24. gr. skaðabótalaga, um það hvort ástæða sé til að beita heimild ákvæðisins til að lækka eða fella niður skaðabótaábyrgð, er það niðurstaða dómsins að álíta verði að niðurfelling skaðabótaábyrgðar stefndu í máli þessu sé sanngjörn vegna mjög óvenjulegra aðstæðna.

Verður stefnda því sýknuð af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Stefnda hefur gjafsóknarleyfi í málinu og greiðist allur gjafsóknarkostnaður hennar því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, I-kvk-ef Ó-kvk-ef V-kvk-ef hdl., sem ákveðin er 1.045.800 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefnda, A, er sýkn af kröfum stefnanda, Vátryggingafélags Íslands.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 1.045.800 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kvk-nf K-kvk-nf