E-4205/2009

Mál þetta, sem tekið var til dóms 16. desember sl., er höfðað með birtingu stefnu 27. mars 2009.

Stefnandi er Á-kk-nf H-kk-nf D-kk-nf, Kirkjuvegi 42, Reykjanesbæ.

Stefndi er íslenska ríkið, Sölvhólsgötu 7, Reykjavík.

Endanleg dómkrafa stefnanda er aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 16.813.518 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af fjárhæð 5.623.775 krónum frá 3. september 2003 til 21. júlí 2006 en af 16.813.518 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verður dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 14.376.034 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 5.623.775 krónum frá 3. september 2003 til 21. júlí 2006 en af 14.376.034 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verður dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 10.307.799 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.966.945 krónum frá 3. september 2003 til 3. september 2004 en af 10.307.799 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess að stefndi verður dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 8.409.741 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 3.966.945krónum frá 3. september 2003 til 3. september 2004 en af 8.409.741 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið sé eigi gjafsóknarmál.

Stefndi, íslenska ríkið, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins.

Til vara er krafist lækkunar á stefnukröfum og að í því tilviki verði málskostnaður látinn niður falla.

Málsatvik

Stefnandi, sem er flogaveikur, ók bifreiðinni YH-647, 3. september 2003 eftir Njarðarbraut í Njarðvík þegar hann fékk flogaveikiskast. Missti hann stjórn á bifreið sinni og ók henni utan í vegrið sem er með fram hluta Njarðarbrautar.

Við flogakastið missti stefnandi meðvitund og var meðvitundarlaus þegar vegfarendur, S-kk-nf J-kk-nf smiður og G-kk-nf N-kk-nf E-kk-nf hjúkrunarfræðingur, komu á vettvang. Var S-kk-þgf kunnugt um að stefnandi væri flogaveikur. Stefnandi hafði áður lent í umferðaróhöppum sem rekja má til flogaveiki hans og í annað skiptið, þ.e. hinn 4. janúar 2002 kom H-kk-nf Ó-kk-nf á slysstað, en hann er einn þeirra lögreglumanna sem komu á slysstað er atvik þau urðu sem rekja má mál þetta til. Í lögregluskýrslu frá 4. janúar 2002 kemur fram að lögreglumenn þeir sem komu á slysstað þá hafi reynt að ræða við stefnanda en erfitt hafi verið að ná sambandi við hann. Þar kemur jafnframt fram að annar þeirra lögreglumanna sem kom þá á slysstað hafi farið á heilsugæslustöð og rætt þar við lækni, sem var að skoða stefnanda. Hafi hann tjáð lögreglumanninum að stefnandi væri flogaveikur og hefði líklega fengið flog undir stýri.

Þegar stefnandi var að koma til meðvitundar eftir umferðarslysið 3. september 2003, átti hann erfitt með öndun og tóku áðurnefndir S-kk-nf og G-kk-nf hann því út úr bifreiðinni og lá hann í götunni þegar lögregla kom á vettvang. Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 4. september 2003, var stefnandi kominn til meðvitundar þegar lögreglu og sjúkraflutningamenn bar að en G-kk-nf tjáði þeim að stefnandi virtist vera að koma úr miklu krampakasti, hann væri fjarrænn og illa áttaður, svitnaði mikið og væri frekar kaldur viðkomu.

Stefnandi hlaut áverka á höndum við handtökuna og liggur fyrir áverkavottorð J-kvk-ef H-kvk-ef E-kvk-ef læknanema, dags. 9. október 2003.

Þar kemur fram að stefnandi hafi komið á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja 3. september 2003 um sjö klukkustundum eftir handtöku. Hann hafi verið marinn yfir vinstri augabrún með 3 sm fleiður þar yfir. Hann hafi verið stífur í hálsinum og með takmarkaðar hreyfingar til hægri og vinstri um hálsliðinn. Hann hafi haft hringlaga för á báðum úlnliðum og töluverður roði þar yfir. Húðin hafi flagnað eða flest af í förunum og séu þar fleiðursár. Hann sé með bjúg á báðum höndum, sérstaklega hægri hendi. Þá sé hann marinn á hægri síðu og niður á rasskinn. Hann sé einnig með 3 sm fleiðursár á hægri rasskinn. Þá sé hann með marbletti á báðum fótleggjum, sérstaklega á hægri kálfa. Hann titri mikið, sé mikið niðri fyrir og sé grátklökkur.

Með kæru stefnanda til ríkissaksóknara, dags. 27. október 2003, var farið fram á rannsókn á því, í fyrsta lagi hvort fullnægjandi handtökuheimild hafi verið fyrir hendi í umrætt sinn, í öðru lagi hvort lögregla hafi gengið lengra í beitingu valds en þörf var á og í þriðja lagi hvort brot lögreglunnar flokkist undir 132. gr. eða 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í lok kærunnar var gerður áskilnaður um að leggja fram skaðabótakröfu á síðari stigum eftir því sem málið gaf tilefni til.

Í svarbréfi ríkissaksóknara, dags. 1. apríl 2004, til stefnanda kemur m.a. fram að í rannsókn embættisins, sem fram fór með aðstoð ríkislögreglustjóra, hafi fjórir lögreglumenn gefið skýrslu og fjögur vitni, auk stefnanda.

Í framburðarskýrslu G-kk-ef N-kk-ef E-kk-ef hjúkrunarfræðings 22. nóvember 2003, sem tekin var af hálfu Ríkissaksóknara vegna kæru stefnanda, kom fram að bæði sjúkraflutningamenn og lögreglumenn á vettvangi hafi verið mjög rólegir og yfirvegaðir, en stefnandi ógnandi.

Í framburðarskýrslu I-kk-ef G-kk-ef G-kk-ef, sjúkraflutningamanns frá 24. nóvember 2004, kemur fram að stefnandi hefði streist mikið á móti er verið var að færa hann inn í sjúkrabifreiðina. Hann hafi slegið frá sér, þar til lögreglumaður tók aðra hönd hans aftur fyrir bak hans. Annar lögreglumaður hafi þá tekið hann tökum og vitnið hafi beðið lögreglumennina að slaka aðeins á honum, en það hafi ekki þýtt þar sem hann hafi verið æstur og slegið mikið frá sér.

Í framburðarskýrslu G-kk-ef A-kk-ef Á-kk-ef, sjúkraflutningamanns, frá 26. nóvember 2003, kemur fram að stefnandi hafi streist mikið á móti en að hann geri sér ekki grein fyrir því hvort beitt hafi verið meira valdi við handtökuna en nauðsyn hafi borið til.

Í framburðarskýrslu S-kk-ef J-kk-ef frá 26. nóvember 2003, kemur fram að stefnandi hafi streist mikið á móti við handtökuna og hafi vitnið ekki séð nákvæmlega hvað gerðist en honum hafi fundist handtakan vera harkaleg.

Í framburðarskýrslu H-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, lögreglumanns, frá 15. janúar 2004, kemur fram að lögreglumennirnir H-kk-nf Ó-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf A-kk-nf hafi eytt drjúgri stund í að ræða við stefnanda, án árangurs. Stefnandi hafi slegið til lögreglumannanna og streist á móti, er færa átti hann inn í sjúkrabíl. Ekki hafi verið önnur úrræði tiltæk en að handtaka stefnanda og færa hann í járn. Ekki hafi verið forsvaranlegt að fara með stefnanda á heilsugæslustöð, heldur hafi þótt eðlilegra að færa hann á lögreglustöð og fá lækni þangað.

Í framburðarskýrslu H-kk-ef Ó-kk-ef frá 8. desember 2003, kemur fram að hann hafi gripið um hönd stefnanda þegar hann hafi reitt hana til höggs móti öðrum sjúkraflutningamanninum. Þá hafi stefnandi verið tekinn venjubundnum tökum við handtöku, með báðar hendur fyrir aftan bak, hann verið settur í járn og síðan inn í lögreglubifreið. Hann hafi tekið ákvörðun um handtöku þegar stefnandi hafi reynt að slá til sjúkraflutningamanns og vegna þess hversu ógnandi stefnandi hafi verið.

Í framburðarskýrslu G-kk-ef G-kk-ef A-kk-ef lögreglumanns frá 21. janúar 2004, kemur fram að stefnandi hafi verið handtekinn til að tryggja öryggi hans og annars fólks á vettvangi. Hann kvað stefnanda hafa verið mjög æstan, stífan og látið ófriðlega á leiðinni á lögreglustöðina. Ekki hafi komið til tals að flytja hann á lögreglubílnum beint á sjúkrahús, þar sem hann hafi verið svo æstur og engin merki um að hann þyrfti á bráðameðferð að halda. Ætlunin hafi verið að reyna að róa hann niður á lögreglustöðinni og fá lækni þangað. Á lögreglustöðinni hafi stefnandi verið settur á dýnu sem var á bekk í klefanum. Þegar reynt hafi verið að losa handjárnin hafi stefnandi barist um. Ekki hafi verið unnt að losa járnin af honum fyrr en hann hafi örmagnast og hætt að berjast um.

Í framburðarskýrslu K-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef, sem var varðstjóri á lögreglustöðinni þennan dag, frá 4. febrúar 2004, kemur fram að þegar komið var með stefnanda hafi hann verið æstur, en með fullri meðvitund og krafist þess að járnin yrðu tekin af honum. Þar sem hann hafi verið mjög æstur og erfiður, hafi verið best að setjast niður í næsta klefa til að reyna að róa hann niður. Reynt hafi verið að losa af honum handjárnin, en þá hafi stefnandi tryllst og mikið púður farið í að reyna að halda honum niðri og koma í veg fyrir að stefnandi skaðaði sjálfan sig.

Stefnandi bar sjálfur við rannsókn málsins hjá Ríkissaksóknara að hann myndi ekki eftir sér frá því áður en slysið varð og þar til hann var kominn í fangaklefa á lögreglustöðinni þar sem hann rankaði við sér í svitapolli á maganum, handjárnaður fyrir aftan bak. Hann bar á sömu lund fyrir dómi, að hann hefði rankað við sér grátandi og sveittur.

Í fyrrgreindu bréfi Ríkissaksóknara rá 1. apríl 2004, segir einnig að af skýrslum lögreglumannanna fjögurra verði ekki annað séð en þeim hafi fyrst eftir á verið kunnugt um flogaveiki stefnanda. Eins að þeir hafi talið handtöku nauðsynlega til að hindra það að stefnandi yrði sér eða öðrum að meini. Enn fremur segir í bréfinu að „[e]nda þótt ráða megi af sumu í skýrslum vitna að lögreglumönnunum hafi átt að vera kunnugt um flogaveikina þegar til handtökunnar kom og þeir hafi gengið lengra með framkvæmd handtökunnar en nauðsyn krafði, verður að ætla eftir framburðum lögreglumannanna að þeir hafi ekki gengið lengra en þeir töldu sig mega við þær aðstæður er þeir stóðu frammi fyrir.“ Í lok bréfsins er tekið fram með vísan til þess sem að framan greinir að ekki þyki efni til frekari rannsóknar á grundvelli kærunnar. Með bréfi stefnanda, dags. 11. nóvember 2004, var þess krafist að sýslumaðurinn í Keflavík greiddi stefnanda bætur vegna þess miska sem hann hefði orðið fyrir vegna handtökunnar. Með bréfi ríkislögmanns, dags. 19. nóvember 2004, var kröfu stefnanda hafnað á þeim grundvelli að rannsókn ríkissaksóknara á málinu benti ekki til þess að handtaka hans væri bótaskyld í skilningi 176. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 175. gr. sömu laga. Í kjölfar þess að niðurstaða ríkislögmanns lá fyrir óskaði stefnandi þess með gjafsóknarbeiðni, dags. 24. janúar 2005, að honum yrði veitt gjafsókn í fyrirhugaðri málsókn á hendur íslenska ríkinu til heimtu skaðabóta vegna ólögmætrar handtöku. Fallist var á beiðni stefnanda og hefur hann gjafsókn í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 21. febrúar 2005.

Stefnandi gekkst á árunum 2005 og 2006 undir aðgerðir á báðum höndum hjá M-kk-þgf P-kk-þgf A-kk-þgf, sérfræðingi í bæklunar- og handarskurðlækningum, vegna taugaklemmu í úlnliðum auk þess sem búa þurfti til nýtt liðband í vinstri úlnlið, í stað liðbands sem slitnaði.

Í vottorði M-kk-ef P-kk-ef frá 9. ágúst 2006 kemur fram að stefnandi hafi farið í aðgerðir á úlnliðum hjá lækninum. Hann var beðinn að gefa álit sitt á því hvort heilsutjón á höndum stefnanda mætti rekja til handtökunnar 3. september 2003. Kvað læknirinn erfitt að gefa eindregið svar, en miðað við lýsingar stefnanda og föður hans, féllu einkenni hans saman við handtökuna í tíma og af því hægt að draga þá ályktun að einkenni mætti rekja til hennar. Þá segir í vottorði þessu að taugaklemmur þær sem stefnandi hafi verið með, komi reyndar oftast upp sem sjúkdómur og óháðar áverkum en þær geti líka verið afleiðing áverka. Sé þá helst um að ræða áverka sem hafi í för með sér blæðingu í úlnliðsrennu eða í nánd við hana. Slit á SL liðbandi eins og stefnandi hafi verið með í vinstri úlnlið, sé algengast eftir áverka þar sem sjúklingur detti á útrétta hönd og fái yfirréttu á úlnlið. Á sama hátt sé það mögulegt að liðbandið slitni við mikil átök, án þess að um sé að ræða högg eins og hljótist af því að viðkomandi detti. Þá sé það einnig þekkt að sjúklingar geti komið til skoðunar með umrætt liðband slitið, án þess að hægt sé að benda á ákveðinn áverka sem orsök. Í lokaorðum vottorðsins segir að læknirinn hafi fyrst séð stefnanda í ágúst 2005, eða tæpum tveimur árum eftir umrædda handtöku og hafi hann aldrei skoðað hann fyrir handtökuna heldur. Það geri það að verkum að hann geti ekki staðfest að ofannefndir áverkar séu afleiðing handtökunnar en læknirinn sé þó þeirrar skoðunar, að það sé vel mögulegt, jafnvel líklegt þegar tekið sé mið af frásögn stefnanda og föður hans.

Sumarið 2006 lagðist stefnandi inn á Reykjalund til endurhæfingar og iðjuþjálfunar m.a. vegna áfallastreituröskunar sem hann kvað vera að rekja til handtökunnar. Áður hafði stefnandi verið í meðferð hjá geðlækni vegna áfallastreituröskunar.

Í málinu liggur frammi greinargerð E-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í taugasjúkdómafræði og klínískri taugalífeðlisfræði, sem stefnandi aflaði og er dagsett 25. janúar 2006. Í niðurstöðu hennar segir að einkenni og rannsóknir staðfesti að stefnandi sé með flogaveiki og fái hann eingöngu stór flog án fyrirboða. Eitt einkenni stórra floga sé rugl eftir flog og geti viðkomandi einstaklingur þá verið mjög órólegur og jafnvel barið frá sér. Allar líkur bendi til að hann hafi verið í slíku ástandi eftir stórt flog þegar hann var handtekinn og handjárnaður 3. október 2003.

Um áverka á höndum árið 2003 segir í greinargerð þessari að um sé að ræða staðbundna náladofatilfinningu í höndum. Þessi einkenni stefnanda samrýmist vel mari á húðgreinum úlnar taugarinnar til handarbaksins beggja vegna. Skyntruflanir á þumlum beggja vegna stafi líklegast af mari á radial taug beggja vegna, þótt mar á medianus taug komi jafnframt til greina.

Að mati læknisins hafi stefnandi verið í tímabundnu ruglástandi eftir stórt flog sem leitt hafi til þess að hann hafi verið handtekinn umrætt sinn og handjárnaður. Stefnandi hafi fengið talsvert mar og áverka á úlnliði beggja vegna og samrýmist einkenni hans mari á húðskynstaugum til beggja handa. Einkenni stefnanda hafi gengið til baka að hluta en hann haldi áfram að hafa veruleg óþægindi frá höndum sem hann tengi handjárnun árið 2003 og telji læknirinn þá kvörtun koma vel heim og saman við áverka sem hlutust af handjárnuninni.

Stefnandi óskaði eftir dómkvaðningu matsmanna til að meta tímabundnar og varanlegar afleiðingar handtökunnar, sbr. matsbeiðni, dags. 6. ágúst 2007. Til að framkvæma hið umbeðna mat voru dómkvaddir P-kk-nf S-kk-nf, lagaprófessor, og J-kk-nf H-kk-nf, læknir.

Í beiðni um dómkvaðningu matsmanna, dags. 6. ágúst 2007, er þess óskað, að matsmenn láti í té skriflegt og rökstutt álit um eftirfarandi atriði:

Hvert sé þjáningartímabil matsbeiðanda á grundvelli 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna handtökunnar 3. september 2003.

Hver sé varanlegur miski matsbeiðanda á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga vegna sama atviks.

Hver sé varanleg örorka matsbeiðanda á grundvelli 5. gr., sbr. 8. gr. skaðabótalaga vegna sama atviks.

Hvert sé tímabil tímabundins atvinnutjóns matsbeiðanda á grundvelli 2. gr., sbr. 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga vegna sama atviks.

Matsmenn töldu að af fyrirliggjandi gögnum mætti ráða að varanlegar afleiðingar handtökunnar 3. september 2003, sem til mats væru, væru þessar:

Hálstognun með leiðslu út í herðar og eitthvað niður eftir baki. Matsmenn benda á að hugsanlega eigi áreksturinn, sem leiddi til handtökunnar, einhvern þátt í þessari tognun.

Álagsverkir um úlnliði auk handaskjálfta, sem tengist álagi. Staðfest þyki, að handtakan hafi leitt til klemmu á miðtaugum beggja handa, sem tókst að ráða bót á með skurðaðgerð.

Óljós dofatilfinning í fingrum, sem matsbeiðandi kvarti um, kunni að vera rekjanleg til lítils háttar eftirstöðva taugaáverkans.

Vægur stirðleiki um vinstri úlnlið, sem er rekjanlegur til liðbandaslits, er tókst að gera við. Handaskurðlæknirinn telji mögulegt að síðar þurfi að gera staurliðsaðgerð á svæðinu ef slitgigt myndist þar.

Áfallastreituröskun vegna atburðarins hafi verið greind af tveimur geðlæknum. Geðlæknarnir lögðu ekki mat á þessa röskun skv. miskatöflu. Töflur örorkunefndar um miskastig geti ekki um afleiðingar áfallastreituröskunar og því notfæri matsmenn sér danska miskabótatöflu frá Arbejdsskadestyrelsen í Danmörku. Samkvæmt yngra geðlæknisvottorðinu virðist einkenni matsbeiðanda á þessu sviði hafa minnkað frá því sem var skv. eldra vottorði.

Staðfest hefur verið, að atburðurinn hefur ekki haft nein áhrif á flogaveiki matsbeiðanda.

Svör við einstökum spurningum í matsbeiðni

a. Þjáningartímabil

Matsmenn töldu eðlilegt að setja batahvörf, og þar með lok þjáningartímabils, við útskrift matsbeiðanda af Reykjalundi 21. júlí 2006. Þjáningartímabil matsbeiðanda, frá því að hann varð fyrir umræddri handtöku, taldist að mati dómkvaddra matsmanna vera óvenjulega langt samkvæmt því sem hér segir, en sannanlega hafi matsbeiðandi fengið bót með tveimur aðgerðum M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, í nóvember 2005 og í febrúar 2006, og einhver bót virðist hafa orðið á líðan hans við dvölina á Reykjalundi. Matsbeiðandi taldist hafa verið rúmliggjandi meðan á vistun á Reykjalundi stóð, eða frá 16. júní 2006 til 21. júlí 2006.

b. Varanlegur miski

Í matsgerð segir eftirfarandi:

,,Samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er varanlegur miski metinn út frá læknisfræðilegu sjónarmiði og til þess litið, hversu miklum erfiðleikum tiltekið tjón veldur í lífi tjónþolans. Miða á við heilsufar tjónþola þegar það er orðið stöðugt.

Um er að ræða almennt mat í þeim skilningi að sambærileg meiðsl eiga almennt að leiða til sama miskastigs hjá tveimur eða fleiri einstaklingum, enda þótt svigrúm sé til frávika þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi.

Hefur örorkunefnd samið töflur, þar sem miskastig vegna ýmiss konar líkamstjóns er metið með almennum hætti. Hafa töflur þessar verulegt gildi til leiðbeiningar við mat á varanlegum miska einstakra tjónþola, þótt ekki séu þær bindandi og heldur ekki tæmandi. Er byggt á töflum þessum að því marki sem unnt er, en ella reynt að draga af þeim ályktanir um meginstefnu. Sé það ekki hægt er leitast við að haga mati þannig, að samræmi sé í því og miskastigum samkvæmt töflunum.

Varanlegur miski er metinn á grundvelli fremur vægrar hálstognunar með leiðslu í herðar og eitthvað niður eftir baki. Einkenni vegna hálstognunar teljast svara, heildstætt, til 8% miska, skv. töflum örorkunefndar, og vilja matsmenn rekja 5% miska til handtökunnar og 3% til árekstursins.

Heildarmiski vegna einkenna frá úlnliðum og höndum, vegna handtökunnar, er metinn samtals 10%. Vísað er í nánari lýsingu í kafla XII-1 hér að ofan. Eru miskatöflur örorkunefndar þar hafðar til hliðsjónar (VII-A-c-1 í töflunum).

Miski vegna varanlegrar áfallastreituröskunar sökum afleiðinga handtökunnar er, með hliðsjón af dönskum miskatöflum (sjá XII-1 hér að framan), metinn 10%.

Þannig er miski sá sem rekja má til handtökunnar metinn samtals 25%.“

c. Varanleg örorka.

Um varanlega örorku segir í matsgerðinni:

,,Samkvæmt 1. og 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga á tjónþoli rétt á bótum fyrir varanlega örorku sökum líkamstjóns, eftir að heilsufar hans er orðið stöðugt, valdi tjónið varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna.

Við mat á tjóni vegna þeirrar örorku skal líta til þeirra kosta, sem tjónþoli á til að afla sér tekna með vinnu, sem sanngjarnt er að ætlast til að hann starfi við. Um er að ræða svokallað fjárhagslegt örorkumat en ekki læknisfræðilegt mat og er þetta örorkumat að öllu leyti einstaklingsbundið. Niðurstöður læknisfræðilegra athugana og ályktana skipta þó engu að síður verulegu máli í þessu efni þar sem nauðsynlegt er að staðreyna læknisfræðilegt tjón tjónþolans og síðan áhrif þess á tekjumöguleika hans í framtíðinni. Matið snýst um það að áætla, á grundvelli fyrirliggjandi gagna og rökstuddrar spár um framtíð tjónþolans, hver sé hin varanlega skerðing á getu hans til að afla launatekna í framtíðinni vegna hlutaðeigandi tjóns – eða, að öðrum kosti, að staðreyna að ekki sé um þess háttar skerðingu að ræða. Sú spá, sem hér um ræðir, snýr annars vegar að því að áætla, hver orðið hefði framvinda í lífi tjónþolans, ef líkamstjónið hefði ekki orðið, og hins vegar að ályktun um hvernig líklegt sé að framtíð hans verði að þeirri staðreynd gefinni að hann varð fyrir líkamstjóninu. Við þetta mat ber m.a. að taka hæfilegt tillit til félagslegrar stöðu tjónþolans, aldurs hans, atvinnu- og tekjusögu, andlegs og líkamlegs atgervis, menntunar, heilsufars, eðlis líkamstjónsins og hinna varanlegu áhrifa þess. Þá skulu metnir þeir kostir, sem tjónþola bjóðast eða kunna hugsanlega að standa til boða varðandi það að halda fyrra starfi sínu eða finna sér nýtt starf við sitt hæfi. Jafnframt ber að gæta þess, að samkvæmt grunnreglum skaðabótaréttar hvílir sú skylda á tjónþola að takmarka tjón sitt eins og unnt er að ætlast til af honum miðað við aðstæður.

Í 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga er gefið til kynna, að verðmæti vinnu við heimilisstörf skuli lagt að jöfnu við launatekjur varðandi bætur fyrir örorkutjón, sem lögin ná til, og verður að telja að við mat á örorkustigum samkvæmt lögunum sé rétt að hafa m.a. mið af þessu eftir því sem við getur átt.

Í ljósi allra þessara viðmiðunaratriða verður, eftir því sem við getur átt, að leggja mat á það, hvort matsbeiðandi í máli þessu hafi beðið varanlega örorku í kjölfar þeirrar handtöku, sem hann varð fyrir 3. september 2003, og ef svo er þá hversu mikið í stigum talið.

Eins og fram hefur komið fyrr í matsgerð þessari hefur matsbeiðandi leitað til lækna vegna heilsufars síns, eftir umrætt atvik, og gengist undir læknisaðgerðir á höndum í því sambandi. Jafnframt hefur hann m.a. gengið undir sjúkraþjálfun og endurhæfingu að læknisráði. Að því leyti hefur hann, með virkum hætti, leitast við að takmarka tjón sitt í skilningi skaðabótaréttar.

Þegar matsbeiðandi varð fyrir umræddri handtöku var hann 21 árs að aldri og talinn heilsugóður að öðru leyti en því að hann var haldinn alvarlegri flogaveiki, sem var síðan metin afturvirkt sem 75% örorka á vegum Tryggingastofnunar ríkisins, frá 1. apríl 2000. Hann hafði þá að baki nám í grunnskóla þar sem hann hafði þó ekki lokið öllum greinum í samræmdum prófum með fullnægjandi árangri. Síðan hafði hann verið við nám um eins árs skeið við High School í Bandaríkjunum og hafði hafið annan námsvetur sinn við Fjölbrautaskóla Suðurnesja þegar atburðurinn varð, en í kjölfarið sagði hann sig úr námi, 30. september 2003 og hefur ekki stundað nám síðan. Enskukunnátta matsbeiðanda er góð, frá barnsaldri.

Starfsreynsla matsbeiðanda, sem var stopul, var einkum bundin við margs konar verkamannastörf hjá ýmsum atvinnuveitendum, um stuttan tíma hjá sumum þeirra en með atvinnuleysistímabilum inn á milli. Meðal annars sökum flogaveiki matsbeiðanda og hugsanlega félagslegra þátta, sem háðu honum, er örðugt, að áliti matsmanna, að meta raunverulega starfshæfni matsbeiðanda fyrir atburðinn. Atburðurinn, sem slíkur, hefur síðan skert starfshæfni matsbeiðanda frekar en orðið var. Nefna matsmenn í því sambandi tognunareinkenni frá hálsi og einkenni frá úlnliðum og höndum. Líklega vegur þó áfallastreituröskunin einna þyngst við ákvörðun á skerðingu starfsorku. Sú röskun getur á margvíslegan hátt haft áhrif á framtak, einbeitingu og úthald til vinnu auk samskiptaörðugleika við aðra. Ennfremur er líklegt, að áfallastreituröskunin geti haft einhver áhrif á mögulega námsframvindu matsbeiðanda á komandi árum. Bent er á, að matsbeiðandi flosnaði upp úr námi í kjölfar atburðarins og hefur ekki mótað neina stefnu um áframhaldandi nám, svo að matsmönnum sé kunnugt.

Á slysdegi var matsbeiðandi í námi á fyrstu misserum í fjölbrautarskóla og þar af leiðandi er ógerlegt að áætla neitt um námsframvindu eða starfsval hans, hvort sem hann hefði lokið því námi eða ekki.

Eins og fyrr hefur verið rakið í matsgerð þessari varð matsbeiðandi fyrir áverka við umrædda handtöku, sem leiddi til varanlegs miska. Matsmenn telja einnig, að matsbeiðandi hafi orðið fyrir varanlegri skerðingu á aflahæfi sínu í kjölfar slyssins, þ.e. beðið varanlega örorku í skilningi skaðabótalaga.

Við mat á varanlegri örorku í kjölfar umrædds atburðar hafa matsmenn hliðsjón af því, sem fyrr hefur verið sagt um miska matsbeiðanda. Telja þeir að afleiðingar áfallastreituröskunarinnar vegi þar nokkuð þyngra en afleiðingar líkamstjónsins.

Afdrifaríkasti heilsufarsþáttur matsbeiðanda varðandi atvinnu- og tekjumöguleika matsbeiðanda á komandi árum er þó, að áliti matsmanna, flogaveiki hans, sem hér er ekki til mats, en vegna flogaveiki hefur hann verið metinn 75% öryrki á vegum Tryggingastofnunar ríkisins (en sú örorka er ekki vel sambærileg við þá örorku, sem metin er eftir skaðabótalögum). Tilraunir hans, að eigin sögn, til þess að fá atvinnu í seinni tíð hafa strandað á upplýsingum hans um að hann sé haldinn flogaveiki.

Matsmenn telja, að í kjölfar handtöku matsbeiðanda búi hann við þrekskerðingu af völdum þreytu og verkja, sem standa í beinu orsakasambandi við handtökuna, sem sé til þess fallin að draga úr getu hans til að stunda krefjandi starf af hvaða tagi sem er. Skerðir það m.a. starfsval matsbeiðanda, sem ætla má að dragi úr aflahæfi hans þegar til langs tíma er litið.

Að áliti matsmanna, er ólíklegt að matsbeiðandi muni að jafnaði geta unnið fulla vinnu sökum líkamlegra og andlegra afleiðinga umræddrar handtöku, með tilheyrandi tekjuskerðingu. Þá verður einnig að hafa hugfast, að matsbeiðanda mun ekki, af sömu ástæðu, henta að vinna yfirvinnu í umtalsverðum mæli, en talsverður hluti tekna heilbrigðra og verkfærra manna kemur gjarna af yfirvinnu í hlutaðeigandi störfum.

Þótt starf muni fást, sem hentar heilsu og þreki matsbeiðanda, mun hann engu að síður þurfa að búa við nokkurt óöryggi í starfi, sem jafna má til skerðingar á aflahæfi þegar til langs tíma er litið, sökum þess að þeim starfsmönnum sem ekki ganga heilir til skógar er gjarnan fremur sagt upp starfi en heilbrigðum mönnum, þegar fyrirtæki þurfa að segja upp starfsmönnum sökum samdráttar í rekstri eða af öðrum ytri ástæðum.

Þá er ekki ólíklegt, enda þótt örðugt sé að spá nánar fyrir um það nú, að matsbeiðandi þurfi að hætta störfum, sökum afleiðinga umrædds atburðar, eitthvað fyrr á ævinni en ella hefði orðið, þ.e. ef hann hefði ekki sætt umræddri handtöku. Hann hefur einnig nú þegar beðið tekjutjón í kjölfar slyssins eftir að heilsufar hans var orðið stöðugt, sbr. það sem fyrr hefur verið sagt um það efni.

Tekjusaga matsbeiðanda gefur ekki mikinn grundvöll til framtíðarspár um tekjur hans á komandi árum, enda var hann ungur að árum er hann sætti umræddri handtöku og hafði fram til þess haft stopula atvinnu.

Með vísun til þess, sem hér hefur verið rakið, telja matsmenn að varanleg örorka matsbeiðanda, sem rekjanleg er til afleiðinga handtökunnar 3. september 2003, sé réttilega metin 30 stig – þrjátíu örorkustig.“

d. Tímabundið atvinnutjón

,,Matsbeiðandi var ekki í launuðu starfi þegar hann var handtekinn og er því ekki um tímabundið atvinnutjón að ræða vegna afleiðinga handtökunnar.“

Í niðurstöðum matsgerðar kemur fram að vegna atvika, sem rekja megi til handtöku matsbeiðanda 3. september 2003, hafi matsbeiðandi beðið tjón skv. skaðabótalögum nr. 50/1993 sem hér segir:

Þjáningabótatímabil: Frá slysdegi 3. september 2003 til útskriftar af Reykjalundi 21. júlí 2006. Á þeim tíma rúmliggjandi á Reykjalundi frá 16. júní 2006 til 21. júlí 2006, eða í 36 daga. Batahvörf eru sett 21. júlí 2006.

Varanlegur miski: 25% - tuttugu og fimm miskastig.

Varanleg örorka: 30 stig - þrjátíu örorkustig.

Tímabundið atvinnutjón: Ekkert.

Lögmaður stefnda aflaði álits örorkuefndar, samkvæmt 10. gr. laga nr. 50/1993.

Í niðurstöðu álitsgerðarinnar segir m.a. eftirfarandi:

,,Tjónþoli segist hafa verið i losti eftir slysið, hann hafi verið mjög reiður vegna meðferðarinnar og skilningsleysis þeirra, sem áttu að vita betur. Hann fór viku síðar á HS og vildi láta skoða á sér hendurnar en sú skoðun leiddi ekki til frekari aðgerða, þó hann hefði dofa og minni kraft í fingrum. Þrátt fyrir slysið 3. september 2003, fór hann fljótlega að leika körfubolta og þann 19. september 2003 fékk hann högg á höfuðið í boltanum. Sauma þurfti skurð á vinstri augabrún og hann var talinn hafa fengið heilahristing. Í janúar 2004 hlaut hann áverka á fingur í körfuboltanum.

Þann 21. október 2003 var gert tauga- og vöðvarafrit á Landspítala, sem sýndi leiðslutruflun í miðtaug báðumegin og í sveifartaug. Í september 2005 var þessi rannsókn endurtekin og sýndi hún merki um leiðslutruflun í bæði hægri og vinstri miðtaug við úlnlið (carpal tunnel syndrome). Taugaleiðni í sveifar- og ölnartaugum var beggja vegna eðlileg.

Tjónþoli leitaði þann 31. ágúst 2005 til M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum vegna dofa og verkja í báðum höndum og fingrum. Hann kvartaði einnig undan verkjum í úlnliðum og kvaðst verri vinstra megin og eftir áreynslu og átök. Við skoðun var hann aumur yfir bátsbeini í vinstri úlnlið og yfir lið milli bátsbeins og mánabeins. Röntgenmyndir af úlnliðum og bátsbeinum tjónþola í september 2005 sýndu engin merki um áverka á beinum, en bilið milli báts- og mánabeins var aukið. Segulómskoðun á vinstri úlnlið sýndi að liðbandið í SL liðnum var slitið. MPA gerði aðgerð vegna þrengsla í úlnliðsgöngum beggja vegna og bjó til nýtt liðband milli báts- og mánabeins í vinstri úlnlið. Tókust þessar aðgerðir vel og voru án fylgikvilla.

Vandi tjónþola, sem hann rekur einvörðungu til áverka 3. september 2003 eru verkir um úlnlið, sem hann segir nú vera verri hægra megin. Aðgerðir vegna þrengsla í úlnliðsgöngum og liðbandsslits hjálpuðu mikið. Hann finnur enn fyrir skjálfta í höndum af og til, dofa í lófum og fram í góma, minnst ölnarmegin. Hann segist hafa óþægindi um háls, herðar, axlir og efra bak og líka um ganglimi, hné og leggi.

Tjónþoli kveðst nú ráða við að („tækla“) streituvanda sinn betur, hann vinni í því að bæta umgengni sína við aðra og komast úr einangrun, sem hann lenti í með fyrra líferni.

Tjónþoli kom eðlilega fyrir og þótti trúverðugur. Holdafar hans, limaburður og litarháttur var eðlilegt nema hvað hann hafði mikið húðflúr m.a. um arma og bringu.

Það voru engar skekkjur í stoðkerfi, gott samræmi var í vöðvum, hvergi rýrnanir og kraftar góðir. Hann er rétthentur. Við skoðun á hálshrygg var hreyfiferill eðlilegur, eymsli voru í hnakkafestum og hann til við álag á hryggtinda neðst í hálsinum. Hann var aumur við þreifingu um háls og herðar, einkum í tígulvöðvum hægra megin og hann fann til við álag á hryggtinda efst í brjósthryggnum.

Kraftur handa og fingra var góður og nokkuð jafn, snertiskyn og hreyfing eðlileg. Velgróið ör var handarbaksmegin um vinstri úlnlið og lófamegin fínlegt og velgróið ör. Lófamegin við hægri úlnlið var fínt ör og velgróið. Við réttingu vantaði um 10° vinstra megin borið saman við hægri en a.ö.l var hreyfiferill úlnliða eðlilegur. Við áslátt var væg svörun báðumegin. Tveggja punkta aðgreining eðlileg. Það var ekkert athugavert við mjóhrygg og mjaðmaliðir voru eðlilegir. Hné, leggir og ökklar voru eðlilegir, stöðugleiki og ferill góður. Hann gekk vel á hælum og tám, taugaboð um hné og ökkla voru jöfn og eðlileg.

Tjónþoli greindist með erfiða flogaveiki í barnæsku og hefur fengið mikil og slæm flogaköst gegnum tíðina. Hann hefur orðið fyrir erfiðum áföllum í lífinu, móðir hans hefur átt við mikil veikindi að stríða, bróðir hans lést ársgamall vegna slyss að því er talið er. Hann var um tíma alinn upp í Bandaríkjunum en faðir hans er þarlendur Hann fór til föður síns fyrir nokkrum árum í von um að ná sambandi við hann en varð fyrir vonbrigðum. Hann fékk staðfest, það sem móðir hans hafði sagt, að faðirinn ætti við mikið áfengis- og atferlisvandamál að stríða. Loks brann hús fjölskyldunnar, þegar hann var fimmtán ára og sluppu þau naumlega út. Í kjölfarið lenti fjölskyldan í miklum erfiðleikum svo álagið hefur verið mikið.(heimild nr. 59)

Mjög alvarlegur sjúkdómur frá 16 ára aldri hefur heft tjónþola mikið og vafalítið valdið honum miklum andlegum erfiðleikum s.s. kvíða, þunglyndi, skapsveiflum svo eitthvað sé nefnt. Uppsagnir í vinnu, erfiðleikar við að fá vinnu, endurtekin umferðaróhöpp vegna floga og meiðsla samfara því, ökuleyfissvipting, misnotkun á áfengi og fíkniefnum, átök og slagsmál setur allt mark á börn og unglinga. Það skilur eftir spor, sem erfitt getur verið að má út. Búi tjónþoli við áfallastreituröskun eða aðra streituröskun þykir líklegast að hana sé að rekja til framanritaðs.

Í sjúkraskrá frá Landspítala Háskólasjúkrahús (heimild nr. 36) og greinargerð (heimild nr. 35) eru skráðar um 12 komur tjónþola til E-kk-ef Ó-kk-ef, læknis, sérfræðings í taugasjúkdómafræði og klínískri taugalífeðlisfræði. Þessar komur eru m.a. frá 19. september 2003 til 10. desember 2005. Í ekkert þessara skipta benda kvartanir tjónþola til þess að hann líði af áfallastreitu.

Þann 20. september 2004 kom tjónþoli ásamt fóstra sínum á LSH og upplýstu þeir lækninn um að tjónþoli hefði ekki fengið flog í rúmt ár. Í sjúkraskrá Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja (heimild nr. 58) stendur að tjónþoli hafi verið í viðtali og skoðun þann 2. febrúar 2004. Þar segir að hann hafi verið í skóla og fengið krampakast. Enn fremur segir: ,,Saga um flogaveiki og drug abuse“.

Í fyrrnefndri sjúkraskrá (heimild nr. 58) eru skráð a.m.k. 25 samskipti frá 3. september 2003 til 6. júní 2006. Í engu þessara tilfella er minnst á einkenni eða kvartanir, sem leiða hugann að áfallastreituröskun. Þann 13. október 2008 var móðir tjónþola áhyggjufull vegna þunglyndis sonar síns.

Það kemur hins vegar greinilega fram í gögnum málsins, að tjónþoli er ákaflega reiður lögreglunni vegna meðferðarinnar. Það er ekkert óeðlilegt við það að fólk reiðist, þegar því finnst það vera beitt órétti, hvort heldur það er af lögreglu eða öðrum.

Örorkunefnd telur að tjónþoli hafi ekki getað reiknað með frekari bata eftir 3. mars 2004 en þá var orðinn. (hér er augsýnilega um prentvillu að ræða, á að vera 3. september 2004, innskot dómsins)

Að öllum gögnum virtum og eftir að hafa talað við tjónþola og skoðað hann þykir miski hans hæfilega metinn 17%. Vegur þar þyngst (12%) áverki á vinstri úlnlið, þar sem að þrátt fyrir aðgerð á liðbandi er aukin hætta á slitgigt. Hún kann síðar meir að leiða til staurliðsaðgerða á úlnliðnum. Auk þessa hefur hann trúlega búið við önnur væg óþægindi bæði til líkama og sálar.

Tjónþoli var 21 árs á slysdegi. Tjónþoli stundaði nám erlendis eftir grunnskóla og var þar jafnframt í körfubolta. Hann hefur ekki lokið námi sem veitir honum starfsréttindi.

Á slysdegi var hann við nám í fjölbrautarskóla. Tjónþoli vann margs konar verkamannastörf fram til ársins 2005 en á árinu 2006 var hann metinn til 75% örorku vegna flogaveiki og var það mat gert afturvirkt til ársins 2000. Nýlegt endurmat gildir næstu 2 til 3 árin. Tjónþoli hefur áfram stundað körfubolta og spilaði með 1. deildar liði á síðustu leiktíð. Hann hefur ekki unnið launuð störf frá árinu 2005. Örorkunefnd telur að þrátt fyrir afleiðingar slyssins geti tjónþoli unnið léttari störf bjóðist þau honum. Nefndin telur að afleiðingar slyssins hafi dregið úr möguleikum tjónþola til að afla sér atvinnutekna og er varanleg örorka hans vegna þess 17% - sautján af hundraði.“

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi fullyrðir að bæði tímabundnar og varanlegar afleiðingar umræddrar handtöku hafi verið verulegar. Megi telja óumdeilt að líkamstjón hans megi rekja til vinnubragða þeirra lögreglumanna sem að honum hafi komið á vettvangi í umrætt sinn. Stefndi beri ábyrgð sem vinnuveitandi á tjóni sem valdið sé með saknæmum og ólögmætum hætti af hálfu starfsmanna sinna. Samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins standi það ekki í vegi þess að vinnuveitandi verði dæmdur skaðabótaskyldur þótt ekki sé unnt að benda á einhvern tiltekinn starfsmann hans, sem valdið hafi tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi, heldur þurfi aðeins að vera ljóst að tjóni hafi verið valdið með þeim hætti.

Stefnandi kveðst byggja á því í fyrsta lagi að lagaheimild hafi skort fyrir handtökunni, í öðru lagi að saknæmt hafi verið af lögreglumönnum að handtaka stefnanda þar sem hann hafi verið að jafna sig eftir flogaveikiskast og í þriðja lagi að handtakan og framganga lögreglumannanna hafi gengið lengra en lög leyfa. Af þessu telur stefnandi leiða að framangreind handtaka hafi verið ólögmæt og saknæm og því beri stefnda að greiða stefnanda skaðabætur vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir við handtökuna.

Stefnandi byggir á því að skilyrði handtöku, samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, sé að til staðar sé rökstuddur grunur um refsivert afbrot. Jafnframt verði handtaka að vera nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, tryggja návist handtekins manns og öryggi eða koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum.

Stefnandi telur að í umræddu tilviki hafi tilgangur handtökunnar ekki verið lögmætur. Fráleitt sé að halda því fram að fyrir hendi hafi verið rökstuddur grunur um refsivert afbrot, enda hafi stefnandi aldrei gerst brotlegur við almenn hegningarlög. Hverjum manni hafi mátt vera ljóst, sérstaklega reyndum lögreglumönnum, að stefnandi hafi fengið flogaveikiskast. Valdbeiting lögreglu í umrætt sinn hafi verið ónauðsynleg og brotið gegn þágildandi 97. gr. laga nr. 19/1991 og 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

Stefnandi vísar til þess að þegar lögreglumenn grípi til aðgerða sem séu liður í framkvæmd rannsóknar opinbers máls hafi gilt ákvæði 21. kafla laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Í 176. gr. laganna komi fram að dæma megi bætur m.a. vegna handtöku og annarra aðgerða sem hafi frelsisskerðingu í för með sér, aðrar en fangelsi, ef lögmæt skilyrði hafi brostið til slíkra aðgerða eða ef ekki hafi verið, eins og á stóð, nægilegt tilefni til slíkra aðgerða eða þær hafi verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt, sé jafnframt uppfyllt skilyrði 175. gr. sömu laga. Stefnandi vísar til undirstöðuraka þessara ákvæða til stuðnings kröfum sínum um skaðabætur úr hendi stefnda.

Stefnandi segir að umræddir lögreglumenn sem komið hafi á vettvangs slyssins hafi sýnt af sér sök þegar þeir hafi handtekið hann í kjölfar flogaveikikastsins þar sem þeir hafi vitað eða a.m.k. mátt vita um flogaveiki hans.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að vitni hafi borið um grandsemi lögreglumanna. Við rannsókn ríkissaksóknara hafi fjögur vitni gefið skýrslu hjá embættinu. Lögregluskýrslur hafi verið teknar 22. til 26. nóvember 2003 af G-kk-þgf N-kk-þgf E-kk-þgf, I-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, S-kk-þgf J-kk-þgf og G-kk-þgf E-kk-þgf Á-kk-þgf. Stefnandi dregur þá ályktun af þessum lögregluskýrslum að vitni á vettvangi hafi áttað sig á því að stefnandi hafi fengið flogakast. Þeir lögreglumenn sem komið hafi að vettvangi slyssins hafi einnig átt að átta sig á að stefnandi hafi verið í flogakasti áður en til handtökunnar hafi komið, þar sem vitnin hafi upplýst lögreglumennina um ástand stefnanda.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að þeir lögreglumenn sem voru á vettvangi hafi sjálfir borið um vitneskju sína við skýrslutöku hjá ríkissaksóknara. Fyrst hafi komið á vettvang lögreglumennirnir G-kk-nf G-kk-nf A-kk-nf (nr. 0127) og H-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf (nr. 0230). Skömmu síðar hafi H-kk-nf Ó-kk-nf (nr. 8220) og A-kvk-nf H-kvk-nf (nr. 0243) komið á vettvanginn. Við rannsókn ríkissaksóknara hafi skýrslur verið teknar af þremur fyrstnefndu lögreglumönnunum auk þess sem tekin hafi verið lögregluskýrsla af K-kk-þgf F-kk-þgf G-kk-þgf sem tekið hafi á móti stefnanda á lögreglustöðinni í Keflavík. Ekki hafi verið tekin lögregluskýrsla af lögreglumanninum A-kvk-þgf H-kvk-þgf. Stefnandi dregur þá ályktun af framburði lögreglumannanna að þeir hafi vitað eða mátt vita um flogaveiki stefnanda.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að sumir lögreglumannanna hafi áður haft afskipti af honum í kjölfar flogaveikikasts. Í frumskýrslu lögreglu vegna slyssins, dagsettri 4. september 2003, sé kafli sem beri heitið ,,Akstursferill Ágústar“. Þar sé því lýst að stefnandi hafi lent í umferðaróhappi 9. september 2001, 4. janúar 2002 og 23. apríl 2003. Í öllum tilvikum hafi orsök umferðaróhappanna verið talin flogaveikikast stefnanda.

Í frumskýrslu lögreglu, dagsettri 8. janúar 2002, vegna umferðaróhappsins 4. janúar 2002, segi að meðal lögreglumanna á vettvangi hafi verið H-kk-nf Ó-kk-nf og K-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf. Þá komi fram í skýrslunni að sökum þess að ekki hafi verið unnt að ræða við stefnanda á vettvangi hafi H-kk-nf farið með sjúkrabifreiðinni á sjúkrahús. Við skoðun á sjúkrahúsinu hafi komið í ljós að stefnandi sé haldinn flogaveiki og hafi líklega fengið flogakast og því misst stjórn á bifreiðinni. Stefnandi telur af þessu ljóst að lögreglan hafi haft vitneskju um flogaveiki stefnanda þegar ákveðið hafi verið að handtaka hann umrætt sinn.

Með bréfi ríkislögmanns til stefnanda, dagsettu 19. nóvember 2004, hafi bótakröfu stefnanda verið hafnað með vísan til niðurstöðu rannsóknar ríkissaksóknara, dagsettri 1. apríl s.á. Í bréfinu sé það hins vegar í raun viðurkennt af hálfu ríkissaksóknara, með vísan til vitnaskýrslna, að lögreglumönnum á vettvangi hafi átt að vera kunnugt um flogaveiki stefnanda þegar til handtökunnar hafi komið. Skaðabótaskyldu hafi þó verið hafnað af stefnda með vísan til framburðar lögreglumannanna um að þeir hafi ekki gengið lengra en efni hafi staðið til miðað við aðstæður.

Stefnandi telur að þeir lögreglumenn sem hafi staðið að handtöku hans hafi farið langt út fyrir heimildir sínar og ekki gætt meðalhófs í aðgerðum sínum, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 skuli handhafar lögregluvalds aldrei ganga lengra í beitingu valds en þörf sé á hverju sinni og samkvæmt 101. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála skuli þess gætt við handtöku að baka hinum handtekna ekki óþægindi framar en nauðsyn er til.

Stefnandi gerir ráð fyrir að umræddir lögreglumenn hafi hlotið sérstaka þjálfun í að handtaka menn, þ.m.t. að handjárna þá. Stefnandi hafi orðið fyrir umtalsverðum og varanlegum áverkum á höndum og úlnliðum við handtökuna auk þess sem hann hafi fengið áverka á augabrún, háls, síðu, rasskinn og fótleggi og hafi honum verið stefnt í mikla hættu. Stefnandi segir að flogaveikt fólk beri að annast varlega meðan flogakast standi yfir og að því loknu. Sjúklingum megi alls ekki halda niðri og þvinga þá til aðgerða líkt og gert hafi verið í tilviki stefnanda. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 skuli handhafar lögregluvalds gæta þess að mönnum verði ekki gert tjón, óhagræði eða miski eftir því sem á standi.

Stefnandi telur ljóst að umræddir lögreglumenn hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi þegar þeir hafi ákveðið að handjárna stefnanda og halda honum niðri þegar hann hafi verið að vakna úr flogaveikikasti. Lögreglumönnunum hafi verið kunnugt, eða mátti vera kunnugt, um að stefnandi væri flogaveikur og væri að ranka við sér eftir flogakast og hafi þeim því mátt vera hættan ljós af því að handjárna hann og beita þvingun.

Stefnandi hafi verið fluttur á lögreglustöð þar sem hann hafi verið vistaður í fangaklefa í stað þess að færa hann undir læknishendur. Stefnandi hafi, burtséð frá sjúkdómi sínum, lent í alvarlegu umferðarslysi og hafi vitni komið að honum meðvitundarlausum. Lögreglumenn sem hafi handtekið stefnanda og flutt á lögreglustöð hafi virt ástand hans að vettugi og stofnað honum í enn frekari hættu með því að beita hann harðræði án þess að vita fyrir hvaða afleiðingar umferðarslysið hafi haft á stefnanda. Þá hafi stefnandi verið hafður í haldi of lengi, enda hafi ástand stefnanda verið augljóst.

Endanleg kröfugerð stefnanda er sundurliðuð og rökstudd á eftirfarandi hátt.:

Aðalkrafa:

Þjáningabætur kr. 1.526.880,-

Bætur fyrir varanlegan miska kr. 2.014.375,-

Bætur fyrir varanlega örorku kr. 11.189.743,-

Bætur fyrir annað fjártjón kr. 82.520,-

Miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000,-

Samtals kr. 16.813.518,-

1. Þjáningabætur

Krafa stefnanda um þjáningabætur er reist 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Byggt er á því þjáningartímabil hafi verið frá 3. september 2003 til 21. júlí 2006, en þar af hafi stefnandi verið rúmliggjandi meðan á vistun hans á Reykjalundi stóð, eða frá 16. júní 2006 til 21. júlí 2006.

Samtals er um að ræða 36 daga þar sem stefnandi var rúmliggjandi. Þjáningabætur fyrir hvern dag sem stefnandi var rúmliggjandi eru kr. 2.620,- x 36 dagar, samtals kr. 94.320,-. Þjáningabætur fyrir hvern dag þar sem stefnandi var veikur, án þess að vera rúmfastur, eru kr. 1.410,- x 1016 dagar, samtals kr. 1.432.560,-. Samtals nemur þessi kröfuliður því kr. 1.526.880,-.

2. Varanlegur miski

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegs miska er reist á 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á því er byggt að samtals miski sem rekja megi til handtökunnar sé 25%.

Stefnandi var 21 árs og 176 daga gamall á slysdegi þann 3. september 2003. Uppreiknað hámark miskabóta samkvæmt 2. mgr. 4. gr., sbr. 15. gr. laga skaðabótalaga, er kr. 8.057.500,-. Samtals nemur því krafa stefnanda vegna varanlegs miska kr. 2.014.375,- (8.057.500 x 25% = 2.014.375).

3. Varanleg örorka

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku hans vegna hinnar ólögmætu handtöku er reist á 5. – 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á því er byggt að varanleg örorka stefnanda vegna handtökunnar sé 30%. Um frekari rökstuðning vísast til matsgerðarinnar, einkum blaðsíðna 28 – 30.

Stöðugleikatímapunktur samkvæmt matsgerðinni er 21. júlí 2006. Á þeim degi var stefnandi 24 ára og 132 daga gamall og er því stuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 15,432. Miða ber við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna enda voru árstekjur stefnanda síðustu þrjú ár fyrir hinn bótaskylda atburð lægri en árslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Uppreiknuð lágmarkslaun samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga eru kr. 2.417.000,- ((1.200.000 x 6611)/3282).

Krafa stefanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku er samkvæmt framansögu reiknuð með eftirfarandi hætti:

2.417.000 x 15,432 x 30,00% = kr. 11.189.743,-.

4. Bætur fyrir annað fjártjón

Krafa um bætur fyrir annað fjártjón byggist á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga og almennum ólögfestum reglum skaðabótaréttarins um að tjónþolar skuli vera eins settir fjárhagslega eftir uppgjör bóta og ef líkamstjón hefði ekki orðið. Krafan grundvallast á því að vegna afleiðinga handtökunnar hefur stefnandi þurft að standa straum af ýmsum kostnaði svo sem við að sækja læknisaðstoð, sjúkraþjálfun o.fl. Ekki fær staðist að stefnandi verði að bera sjálfur það tjón sem hann hefur orðið fyrir vegna handtökunnar. Fjárhæð kröfunnar nemur samtals kr. 82.520 kr.

5. Bætur fyrir ófjárhagslegt tjón stefnanda

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð kr. 2.000.000,-. Í háttsemi lögreglumanna fólst ólögmæt meingerð gegn frelsi, æru og persónu stefnanda sem hann á ekki að þola bótalaust. Þjáningar stefnanda vegna þessa hafa verið umtalsverðar og vísast til matsgerðar dómkvaddra matsmanna vegna þeirra. Háttsemi lögreglumannanna hefur skilið eftir alvarlegt andlegt mein hjá stefnanda og þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 59/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Ljóst er að starfsmenn stefnda sýndu af sér stórfellt gáleysi þegar þeir færðu stefnanda í handjárn og beittu hann ofbeldi strax í kjölfar flogaveikiskasts. Um sakarmat vísast til málsástæðna sem að framan hafa verið raktar.

Varakrafa

Þjáningabætur kr. 1.526.880,-

Bætur fyrir varanlegan miska kr. 2.014.375,-

Bætur fyrir varanlega örorku kr. 8.752.259,-

Bætur fyrir annað fjártjón kr. 82.520,-

Miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000,-

Samtals kr. 14.376.034,-

1. Varanleg örorka

Hér er byggt á sömu forsendum og í aðalkröfu að öllu leyti nema að lánskjaravísitala miðast ekki við dagsetningu útreiknings bótafjárhæðar, þ.e. í mars 2009, heldur við stöðugleikapunkt samkvæmt dómkvöddu mati, þ.e. í júlí 2006.

Uppreiknuð lágmarkslaun samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga eru því kr. 1.890.500,- ((1.200.000 x 5171)/3282)

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku er samkvæmt framansögðu reiknuð með eftirfarandi hætti:

1.890.500 x 15,432 x 30,00% = kr 8.752.259,-

Þrautavarakrafa

Þjáningabætur kr. 514.650,-

Bætur fyrir varanlegan miska kr. 1.369.775,-

Bætur fyrir varanlega örorku kr. 6.340.854,-

Bætur fyrir annað fjártjón kr. 82.520,-

Miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000,-

Samtals kr. 10.307.799,-

1. Þjáningabætur

Hér er byggt á því að þjáningatímabilið hafi staðið yfir í eitt ár, þ.e. frá 3.9.2003 til 3.9.2004, skv. matsgerð örorkunefndar. Samtals er því um að ræða 365 daga þar sem stefnandi var veikur, án þess að vera rúmfastur. Samtals nemur því krafa stefanda vegna þjáningabóta kr. 514.650,- (1.410 x 365 dagar).

2. Varanlegur miski

Hér er byggt á mati örorkunefndar en samkvæmt því var niðurstaðan sú að varanlegur miski stefnanda hafi verið 17%.

Uppreiknað hámark miskabóta skv. 2. mgr. 4. gr., sbr. 15. gr. skaðabótalaga, er kr. 8.057.500,- Samtals nemur því krafa stefnanda vegna varanlegs miska kr. 1.369.775,- (8.057.500 x 17% = 1.369.775,-).

3. Varanleg örorka

Hér er byggt á sömu forsendum og í aðalkröfu fyrir utan það að varanleg örorka er miðuð við mat örorkunefndar þar sem örorkustigið var talið 17%.

2.417.000,- ((1.200.000 x 6611)/3282)

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku er samkvæmt framansögðu reiknuð með eftirfarandi hætti:

2.417.000 x 15.432 x 17,00% = kr. 6.340.854,-

Þrautaþrautavarakrafa

Þjáningabætur kr. 514.650,-

Bætur fyrir varanlegan miska kr. 1.369.775,-

Bætur fyrir varanlega örorku kr. 4.442.796,-

Bætur fyrir annað fjártjón kr. 82.520,-

Miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000,-

Samtals kr. 8.409.741,-

1. Þjáningabætur

Hér er byggt á því að þjáningatímabilið hafi staðið yfir í eitt ár, þ.e. frá 3.9.2003 til 3.9.2004, skv. matsgerð örorkunefndar. Samtals er því um að ræða 365 daga þar sem stefnandi var veikur, án þess að vera rúmfastur. Samtals nemur því krafa stefanda vegna þjáningabóta kr. 514.650,- (1.410 x 365 dagar).

2. Varanlegur miski

Hér er byggt á mati örorkunefndar en samkvæmt því var niðurstaðan sú að varanlegur miski stefnanda hafi verið 17%.

Uppreiknað hámark miskabóta skv. 2. mgr. 4. gr., sbr. 15. gr. skaðabótalaga, er kr. 8.057.500,- Samtals nemur því krafa stefnanda vegna varanlegs miska kr. 1.369.775,- (8.057.500 x 17% = 1.369.775,-).

3. Varanleg örorka

Hér er byggt á þeim forsendum að varanleg örorka er miðuð við mat örorkunefndar þar sem örorkustigið var talið 17% auk þess sem lánskjaravísitala miðast ekki við dagsetningu útreiknings bótafjárhæðar, þ.e. í mars 2009, heldur við stöðugleikapunkt samkvæmt mati örorkunefndar, þ.e. í september 2004. kr. 1.693.500,- ((1.200.000 x 4632)/3282)

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku er samkvæmt framansögðu reiknuð með eftirfarandi hætti:

1.693.500 x 15.432 x 17,00% = kr. 4.442.796,-

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar því á bug að skilyrði séu uppfyllt fyrir því að stefndi beri bótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir og rekja má til handtöku hans. Stefndi byggir á því að allar kröfur stefnanda, að því marki sem þær byggja á 176. gr. sbr. 175. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, séu löngu fallnar niður fyrir fyrningu, sbr. 181. gr. sömu laga. Einnig fullyrðir stefndi að ákvæði 67. gr. stjórnarskrár og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, veiti ekki ríkari bótarétt. Þá séu ekki uppfyllt skilyrði sakarreglunnar um að starfsmenn hafi valdið stefnanda tjóni með ólögmætum og saknæmum hætti.

Stefndi hafnar því að lagastoð hafi brostið fyrir handtöku stefnanda. Stefndi vísar til þess að í 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 sé kveðið á um að handhöfum lögregluvalds sé heimilt að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna en þeir megi þó aldrei ganga lengra í beitingu valds en þörf sé á hverju sinni. Í 2. mgr. 13. gr. sömu laga komi fram að ekki megi beita mann harðræði fram yfir það sem lög heimili og nauðsynlegt sé til þess að vinna bug á mótþróa hans gegn lögmætum aðgerðum. Í 15. gr. laganna séu lögreglu veittar víðtækar heimildir til að hafa afskipti af borgurunum til að halda uppi almannafriði og allsherjarreglu eða koma í veg fyrir yfirvofandi röskun til að gæta öryggis einstaklinga eða almennings eða til að afstýra brotum eða stöðva þau. Samkvæmt a. lið 1. mgr. 16. gr. laganna sé lögreglu heimilt að handtaka mann og færa á lögreglustöð eða annan stað þar sem lögregla hefur aðstöðu í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu, svo sem ef maður ærist á almannafæri.

Stefndi vísar í frumskýrslu lögreglu og handtökuskýrslu, báðar frá 4. september 2003, en samkvæmt þeim hafi stefnandi verið í handjárnum í 23 mínútur. Í báðum skýrslum segi að forsendur aðgerða hafi verið aðstoð vegna veikinda vegna óstöðugs ástands hans og til að tryggja návist og öryggi hans sjálfs og annarra. Ljóst sé að stefnandi hafi verið orðinn illur og ofbeldisfullur í framkomu á slysvettvangi áður en til valdbeitingar lögreglu hafi komið.

Stefndi mótmælir staðhæfingum stefnanda um ólögmæt og saknæm viðbrögð lögreglumanna. Stefndi andmælir einnig fullyrðingum stefnanda um að alls ekki megi halda eða beita flogaveika sem eru að jafna sig eftir kast þvingunum. Stefndi telur þessar fullyrðingar ekki studdar neinum læknisfræðilegum gögnum. Stefndi segir að viðbrögð stefnanda hafi ekki verið í neinu samræmi við viðbrögð stefnanda í kjölfar fyrri umferðarslysa hans vegna flogakasta á árunum 2001-2003, né hafi þau verið dæmigerð fyrir ástand sjúklinga eftir flogakast. Við þessar aðstæður hafi handtaka verið nauðsynleg til að koma í veg fyrir að stefnandi skaðaði sjálfan sig og aðra. Þá hafi verið óhjákvæmilegt vegna ástands stefnanda að halda honum til að koma í veg fyrir að hann skaðaði sjálfan sig. Eðlilega hafi verið staðið að málum miðað við aðstæður og ljóst sé að áverka þá sem stefnandi hlaut, sé alfarið að rekja til framkomu stefnanda sjálfs eftir að hann hafi verið handjárnaður og hins mikla mótþróa hans. Stefnandi verði sjálfur að bera bótaábyrgð á því tjóni sem af því hafi hlotist.

Stefndi byggir á því að samkvæmt framangreindu hafi lögreglumenn ekki gerst sekir um ólögmæta eða saknæma háttsemi sem fellt geti skaðabótaskyldu á stefnda. Þegar af þeim ástæðum beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi hafnar því að uppfyllt séu skilyrði um orsakatengsl og vávæni milli handtökunnar og einstakra kröfuliða stefnanda. Ekki verði ráðið af framlögðum gögnum stefnanda að hann hafi í kjölfar handtökunnar verið veikur og óvinnufær vegna þeirra áverka sem hann bar samkvæmt skoðun læknis að kvöldi 3. september 2003.

Stefndi telur að þau takmörkuðu samtímagögn sem fyrir liggi úr sjúkraskrá stefnanda hjá Landspítala bendi til þess að stefnandi hafi eftir 3. september 2003 ótrauður haldið áfram að æfa og keppa í körfubolta, verið í skóla og á vinnumarkaði og a.m.k. þrívegis eftir þann dag orðið fyrir frekari slysum.

Stefndi rekur að samkvæmt sjúkraskrá Landspítala hafi stefnandi komið á slysadeild 19. september 2003 eftir að hafa verið í körfubolta og fengið höfuðhögg þannig að sprungið hafi fyrir augabrún. Stefnandi hafi verið greindur með heilahristing eftir höfuðhögg og einnig verið með óþægindi í hálsi. Hann hafi neitað dofa eða máttleysi í útlimum. Stefnandi hafi leitað til E-kk-ef Ó-kk-ef læknis, 26. mars 2004, sem hafi meðhöndlað stefnanda vegna flogaveikinnar. Stefnandi hafi þá fengið flog frá síðustu heimsókn og 26. nóvember 2004 hafi stefnandi lent í hörðum árekstri og sé það mat E-kk-ef Ó-kk-ef læknis að hann hafi þá fengið flog.

Stefnandi hafi hinn 31. ágúst 2005 leitað til M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunar- og handaskurðlækningum. Af vottorðinu verði ráðið að læknirinn hafi ekki haft gögn um slysið 3. september 2003 eða um önnur slys og upplýsingar hafi verið byggðar á lýsingum stefnanda og föður hans. Í vottorðinu komi fram að stefnandi hafi neitað í viðtölum við lækninn að hafa orðið fyrir áverkum á úlnliði að öðru leyti. Rannsóknir hafi bent til að hann væri með taugaklemmu á miðtaug í úlnliðsrennu beggja handa. Þrálátir verkir í vinstri úlnlið hafi verið taldir stafa af því að SL liðband hafi verið slitið. Stefnandi hafi tvisvar farið í aðgerð hjá lækninum og 8. nóvember 2005 hafi verið gerð aðgerð á vinstri úlnlið þar sem losað hafi verið um taugaklemmu og búið til nýtt liðband. Hinn 28. febrúar 2006 hafi sams konar taugalosun verið gerð á hægri úlnlið. Stefnandi hafi verið útskrifaður úr eftirliti 13. mars s.á. Í vottorðinu segi að horfur væru ágætar með tilliti til taugaklemmu og ekki væri gert ráð fyrir neinum varanlegum meinum vegna þeirra. Áverkar eins og slæmar tognanir eða maráverkar gætu hæglega orsakað taugaklemmur. Vegna hins slitna liðbands væri aukin hætta á slitgigt í vinstri úlnlið. Slit á SL liðbandi eins og stefnandi hafi verið með á vinstri úlnlið sé algengast eftir áverka þar sem sjúklingurinn detti á útrétta hönd og fái yfirréttu á úlnlið.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna, J-kk-ef H-kk-ef læknis og P-kk-ef S-kk-ef prófessors, frá 13. maí 2008, sé þjáningabótatímabil metið frá 3. september 2003 til stöðugleikatímapunkts 26. júlí 2006. Varanlegur miski sé metinn alls 25 stig sem skiptist þannig að 5 stig séu vegna hálstognunar, 10 stig vegna úlnliða og handa og 10 stig vegna áfallastreituröskunar. Þá sé varanleg örorka metin 30%. Sá ágalli sé á matsgerðinni að matsmenn hafi ekki gefið stefnda kost á að tjá sig um síðar fram komin gögn. Þá hafi matsmenn ekki haft nein gögn frá heimilislækni stefnanda eða sjúkrahúsi Suðurnesja né gögn um síðari slys, þ.á m. gögn vegna áðurnefnds umferðarslyss 26. nóvember 2004. Einnig megi ráða af vottorði M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef að hann hafi ekki haft gögn um síðari slys. Stefndi mótmælir því sönnunargildi matsgerðarinnar.

Stefndi byggir á því að ósannað sé að orsakasamband og vávæni sé til staðar milli hinna metnu þátta í matsgerð dómkvaddra matsmanna og umræddrar handtöku sem fellt gætu skaðabótaábyrgð á stefnda.

Stefndi kveður umferðarslysið 3. september 2003 hafa verið harkalegt. Jafnframt hafi stefnandi skömmu síðar fengið höfuðhögg í körfuboltaleik með átaki á háls. Ekki verði séð að stefnandi hafi við komu á slysadeild 19. september s.á. tengt óþægindi í hálsi við handtökuna. Stefnandi hafi aðeins farið í fjögur skipti í sjúkraþjálfun í lok október og byrjun nóvember 2003. Þá hafi hann þegar lent í slysinu hinn 19. september s.á. og verði ekki annað ráðið en að hann hafi í kjölfarið verið orðinn góður því langur tími líði þar til hann fari á ný í sjúkraþjálfun í janúar 2005. Þá hafi stefnandi sannanlega lent í harkalegum árekstri þar sem hann hafi fengið á sig högg þegar líknarbelgir hafi sprungið út og sem væri til þess fallið að valda honum hálshnykk og handáverka. Þá séu liðbandaáverkar stefnanda dæmigerðir fyrir slys sem geti orðið við íþróttaiðkun. Við komur stefnanda til E-kk-ef Ó-kk-ef læknis í maí og september 2004 virðist sem einkenni vegna taugaklemmu tengd handjárnum hafi þá að verulegu eða öllu leyti verið gengin til baka. Samkvæmt læknisvottorði K-kk-ef T-kk-ef, sérfræðings í geð- og embættislækningum, sé handtakan í kjölfar umferðarslyssins í september 2003 ekki atburður af þeirri stærðargráðu eða umfangi sem að öllu jöfnu geti leitt til áfallastreituröskunar. Þannig sé ekki um vávæna afleiðingu að ræða. Jafnframt skortir samtímagögn er stutt geti orsakatengsl. Stefnandi fari fyrst til geðlæknis í ársbyrjun 2005. Þá hafi hann nýlega lent í harkalegu umferðarslysi 24. nóvember 2004 vegna flogaveiki, misst á svipuðum tíma vinnu, auk þess sem stefnandi hafi misst ökuréttindi vegna flogaveiki sinnar. Ráða megi af gögnum málsins að ökuleyfissviptingin hafi lagst afar þungt á stefnanda og hafi, ásamt öðrum félagslegum vandkvæðum hans tengd flogaveiki og skapgerð hans, leitt til meðferðar hjá geðlækni þar sem stefnandi fari að rekja öll sín vandkvæði til umræddrar handtöku. Stefndi fær ekki séð að hugsanlega áfallastreituröskun stefnanda megi rekja til handtöku hans hinn 3. september 2003.

Stefndi segir engin haldbær læknisfræðileg gögn vera til staðar um hvort eða að hvaða marki stefnandi hafi á þjáningabótatímabili átt við veikindi að stríða í merkingu 3. gr. skaðabótalaga sem rekja megi til umræddrar handtöku. Samkvæmt ákvæðinu sé það skilyrði fyrir greiðslu þjáningabóta á þjáningabótatímabili frá tjónsdegi til stöðugleikatímapunkts að tjónþoli hafi verið veikur í skilningi ákvæðisins vegna tjónsatviksins og að læknisfræðileg gögn séu til staðar bæði um það og óvinnufærni innan þess tímabils. Sú aðferð sem notuð sé í matsgerð og byggt sé á í kröfugerð stefnanda, að gera kröfu um þjáningabætur á öllu því tímabili, fái ekki staðist og sé í ósamræmi við fyrirliggjandi gögn. Kröfur stefnanda, byggðar á öðru fjártjóni vegna kostnaðar við læknisaðstoð og sjúkraþjálfun, fái þegar af þeirri ástæðu ekki heldur staðist.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Staðhæfingar stefnanda um ólögmæta meingerð og stórfellt gáleysi af hálfu lögreglumanna sem hafi skilið eftir sig alvarleg mein fái ekki staðist og séu skilyrði ákvæðisins því ekki uppfyllt.

Varðandi varakröfu sína byggir stefndi á sömu málsástæðum og fyrir aðalkröfu, Stefndi byggir á því að verði ekki sýknað af einstökum kröfuliðum stefnanda beri að lækka þá stórkostlega, þ.á m. á grundvelli lækkunar mats á varanlegum miska og varanlegri örorku samkvæmt mati örorkunefndar. Þá er á því byggt að stefnanda verði vegna eigin sakar gert að bera tjón sitt að mestu leyti sjálfur.

Stefndi mótmælir kröfum stefnanda vegna þjáningabóta sem allt of háum og krefst stórkostlegrar lækkunar þeirra, þ.á m. á grundvelli heimildar lokamálsliðar 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi andmælir kröfu stefnanda um bætur vegna annars fjártjóns sem allt of hárri. Krafa stefnanda sé að fjárhæð 155.152 krónur og sé rökstudd með því að stefnandi hafi orðið fyrir kostnaði vegna læknismeðferðar og sjúkraþjálfunar. Stefnandi leggi eingöngu fram gögn um greiðslur samtals að fjárhæð 82.528 krónur. Samkvæmt framlögðu greiðsluyfirliti nemi reikningar lækna 23.441 krónu og hluti sjúklings vegna sjúkraþjálfunar nemi alls 59.087 krónum, en þar af séu 24.056 krónur eftir stöðugleikatímapunkt 26. júlí 2006 samkvæmt matsgerð. Stefndi mótmælir kröfum stefnanda sem byggi á kostnaði vegna sjúkraþjálfunar og læknismeðferðar sem ekki tengist bótaskyldum afleiðingum umræddrar handtöku, sem og öllum kostnaði vegna sjúkraþjálfunar eftir stöðugleikatímapunkt.

Stefndi hafnar viðmiðunarfjárhæð vegna lágmarkslauna að fjárhæð 2.417.000 krónur sem stefnandi miði við vegna varanlegrar örorku. Stefndi mótmælir þeirri aðferð stefnanda að reikna verðbætur á þær fjárhæðir sem gildi samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga miðað við lánskjaravísitölu í mars 2009 sem hafi verið 6.611 stig. Hér gildi sama regla og um verðbætur árslauna skv. 2. mgr. 7. gr. og beri að miða við lánskjaravísitölu á stöðugleikapunkti, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 363/2003. Lánskjaravísitala hafi verið 5.171 stig í júlí 2006 og uppreiknuð lágmarksárslaun á þeim tímapunkti því 1.890.500 krónur. Miðað við það séu bætur vegna 30% varanlegrar örorku 8.752.258 krónur en ekki 11.189.743 krónur eins og stefnandi miði við.

Stefndi krefst stórkostlegrar lækkunar miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Ekki verði séð að efni séu til að dæma sérstaklega miskabætur samkvæmt því ákvæði samhliða bótum fyrir varanlegan miska, yrði á þá kröfu stefnanda fallist.

Stefndi mótmælir kröfum stefnanda um vexti sem of háum. Stefndi hafni því að reikna beri vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga af höfuðstól bóta vegna varanlegrar örorku frá fyrri tíma en miðað við stöðugleikapunkt. Þá séu vextir sem eldri eru en fjögurra ára fyrir þingfestingu máls þessa, fyrndir. Stefndi mótmælir því kröfu stefnanda um vexti fyrir 31. mars 2005.

Stefndi áskilur sér rétt til að krefjast frádráttar frá bótum komi í ljós að stefnandi hafi notið greiðslna sem skuli samkvæmt skaðabótalögum koma til frádráttar bótum.

Niðurstaða

Stefnandi hefur krafist skaðabóta úr hendi stefnda vegna líkamstjóns í kjölfar handtöku eftir umferðarslys sem stefnandi lenti í 3. september 2003. Kröfur sínar reisir hann á skaðabótalögum nr. 50/1993, almennum reglum skaðabótalaga og eftir atvikum á 176. gr., sbr. 175. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, auk 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Samkvæmt 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er handhöfum lögregluvalds heimilt að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna og samkvæmt 1. mgr. 15. gr. sömu laga er lögreglu heimilt að hafa afskipti af borgurunum til að halda uppi almannafriði og allsherjarreglu eða koma í veg fyrir yfirvofandi röskun til að gæta öryggis einstaklinga eða almennings eða til að afstýra afbrotum eða stöðva þau. Þá er kveðið svo á um í 16. gr. sömu laga að handhafa lögregluvalds sé heimilt að handtaka mann og færa á lögreglustöð eða á annan stað, þar sem lögregla hefur aðstöðu, í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu.

Af framburðarskýrslum þeim sem liggja frammi í dóminum verður ráðið að á vettvangi voru vitni sem vissu um flogaveiki stefnanda, þar á meðal þeir sem komu að stefnanda, G-kk-nf N-kk-nf E-kk-nf og S-kk-nf J-kk-nf, en auk þeirra vissu sjúkraflutningamennirnir I-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf Ö-kk-nf Á-kk-nf um flogaveiki stefnanda. Þá bar lögreglumaðurinn H-kk-nf Ó-kk-nf í yfirheyrslu hjá Ríkissaksóknara 8. desember 2003, á þá lund að annar hvor lögreglumannanna, G-kk-nf eða L-kk-nf, hafi sagt sér, er verið var að færa stefnanda í sjúkrabifreiðina umrætt sinn, að stefnandi væri með flogaveiki af verra tagi. Fyrir liggur í málinu að fyrrnefndur H-kk-nf hafði áður haft afskipti af stefnanda í kjölfar umferðarslyss vegna flogaveikikasts, auk K-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef, sem var varðstjóri, er komið var með stefnanda á lögreglustöð umræddan dag. Þannig átti lögreglumönnum þeim sem stóðu að handtöku stefnanda umrætt sinn og varðstjóra þeim sem tók á móti stefnanda á lögreglustöð að vera kunnugt um að stefnandi væri flogaveikur. Þeim vitnum sem á vettvangi umferðarslyssins voru, ber öllum saman um að ekki var unnt að ná vitrænu sambandi við stefnanda og að hann hafi verið í ,,ruglástandi“ og brugðist illa við er reynt var að þvinga hann inn í sjúkrabíl. Er það því mat dómsins, þegar litið er til hegðunar stefnanda í kjölfar umferðarslyssins að handhöfum lögregluvalds hafi verið heimil sú valdbeiting sem fólst í að handjárna stefnanda og færa hann í lögreglubifreið. Brast því ekki lögmælt skilyrði fyrir handtöku stefnanda umrætt sinn.

Við mat á því hvort við beitingu lögregluvalds hafi, í kjölfar þess að hann var handtekinn, verið gengið lengra en þörf var á, verður að líta til þess, að stefnandi, sem skömmu áður hafði lent í umferðarslysi var færður beint á lögreglustöð, án þess að læknir væri kallaður til. Fyrir liggur að sjúkrabíll var kallaður á vettvang. Viðbúnaður á slysstað var því með þeim hætti að flytja átti stefnanda á sjúkrahús. Í stað þess að aðstoða við það tók lögregla fram fyrir hendur á sjúkraflutningamönnum og ákvað að færa stefnanda á lögreglustöð. Í skýrslum þeirra lögreglumanna sem á vettvang komu, er rakið að stefnandi hafi verið æstur, drafandi, muldrandi og ekki hafi verið unnt að ná sambandi við hann. Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að hluta þeirra lögreglumanna sem stóðu að handtöku stefnanda, sem og lögreglumanni þeim sem var varðstjóri á vakt og tók á móti stefnanda á lögreglustöð, hafi átt að vera kunnugt um flogaveiki stefnanda. Í ljósi þessa verður fallist á með stefnanda að lögregla hafi, við vistun stefnanda í fangaklefa í handjárnum, án þess að læknir væri kallaður til, farið út fyrir heimildir sínar til beitingar valds, sbr. 14. gr. lögreglulaga og með þeirri valdbeitingu bakað stefnanda tjón á saknæman og ólögmætan hátt, sem stefndi ber ábyrgð á, á grundvelli sakarreglunnar. Það er jafnframt skoðun dómsins að vegna ,,post-ictal confusion“ sem eru þekkt einkenni í kjölfar flogakasts, hafi stefnandi ekki verið meðvitaður um ástand sitt, stað eða stund. Jafnframt hafi lögreglumönnum þeim sem stóðu að handtöku stefnanda átt að vera kunnugt um að í flogakasti og í kjölfar þess sé óvarlegt að þvinga menn. Stefnanda verður því ekki kennt um afleiðingar handtökunnar og verður sök ekki lögð á hann að hluta vegna þess tjóns sem hann varð fyrir.

Í vitnisburðum þeirra sem komu að stefnanda eftir slysið kemur fram að ekki voru þá sjáanlegir áverkar á stefnanda. Í áverkavottorði J-kvk-ef H-kvk-ef E-kvk-ef, sem byggt var á skoðun á stefnanda um sjö klukkustundum eftir handtöku, er lýst hringlaga förum um báða úlnliði, auk þess sem bólga og bjúgur voru til staðar. Auk þess kvartaði stefnandi undan stirðleika og eymslum í hálshrygg og var marinn yfir mjóbaki. Þá var stefnandi til skoðunar hjá E-kk-þgf Ó-kk-þgf, 8. október 2003. Þá voru enn til staðar áverkamerki á úlnliðum beggja megin. Þá var minnkað snertiskyn í báðum höndum. Auk þess var ákveðinn stirðleiki til staðar í hálshrygg. Gert var tauga-og vöðvarit á LSH 21. október 2003 og voru þá til staðar merki um klemmu miðtaugar í úlnliðum beggja vegna. Sömu klemmueinkenni á miðtaug voru til staðar í sams konar rannsókn 13. september 2005.

Í vottorði M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef, sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum, kemur fram að stefnandi hafi leitað til hans 31. ágúst 2005 vegna verkja og dofa í höndum og fingrum auk verkja í úlnliðum. Kemur þar fram að stefnanda hafi verið vísað til M-kk-ef af J-kvk-þgf Ó-kvk-þgf J-kvk-þgf lækni. Í nótu hennar frá heilsugæslunni í Keflavík 7. júlí 2005 kemur fram að stefnandi reki óþægindin í úlnliðum og höndum til handtökunnar. Enn fremur kemur fram í nótu hennar að stefnandi haldi því fram að hann hafi margoft rætt þessi óþægindi sín við E-kk-þf Ó-kk-þf lækni, án þess að það hafi leitt til frekari rannsókna eða meðferðar. Þegar lesið er í komunótur E-kk-ef, má sjá að hann beinir athygli sinni fyrst og fremst að flogaveiki stefnanda og þegar hann víkur orðum að höndum hans, virðist hann aðallega meta skyntruflanir, en ekkert kemur fram um óþægindi sem stefnandi kann að hafa kvartað yfir. Rannsóknir sem gerðar voru á höndum stefnanda leiddu í ljós slitið liðband í vinstri úlnlið. Niðurstaða M-kk-ef P-kk-ef A-kk-ef læknis var sú að einkenni stefnanda frá höndum og úlnlið gætu stafað af handtökunni.

Það er einnig mat dómsins, samkvæmt því sem að framan er rakið, að einkenni stefnanda sem að ofan er lýst verði rakin til handtökunnar 3. september 2003.

Önnur líkamleg einkenni sem stefnandi hefur rakið til handtökunnar eru óþægindi frá hálshrygg og baki. Í sjúkraskrá stefnanda frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, sem nær yfir tímabilið frá 1. janúar 1998 til 24. janúar 2010, kemur lítið fram um ofangreind einkenni. Í færslu 17. apríl 2003 kemur fram að stefnandi hafi lent í umferðaróhappi nokkrum dögum fyrr og komið þá til skoðunar að undirlagi boxþjálfara síns. Skoðun á hálshrygg þá reyndist eðlileg. Eftir atburðinn 3. september 2003 kom fram í áverkavottorði að stefnandi væri með takmarkaða hreyfigetu í hálshrygg og hann kvartaði undan eymslum við þreifingu yfir hálshrygg. Hann var einnig með óþægindi í hálshrygg þegar hann var til skoðunar hjá E-kk-þgf Ó-kk-þgf 8. október 2003, en hreyfingar voru þá ekki skertar. Í millitíðinni, eða 19. september 2003, hafði stefnandi leitað á slysa- og bráðamóttöku LSH vegna höfuðhöggs í körfuboltaleik. Þá voru nefndar kvartanir um óþægindi í hálsi, sem þó voru liðin hjá við komu á slysadeild. Í greinargerð sjúkraþjálfara, V-kk-ef B-kk-ef, kemur fram að stefnandi hafi fyrst leitað til hans vegna óþæginda í hálsi og herðum 27. október 2003. Stefnandi kom einungis í sjúkraþjálfun í fjögur skipti til ársloka 2003. Eftir umferðaróhapp, sem stefnandi lenti í 27. nóvember 2004, voru ekki skráðar kvartanir frá hálshrygg. Í læknisvottorði P-kk-ef H-kk-ef, frá 23. desember 2006, vísar hann til skýrslu sjúkraþjálfara á Reykjalundi, sem hafði með stefnanda að gera, þegar hann var þar til endurhæfingar í 6 vikur sumarið 2006. Þar rekur P-kk-nf að fram hafi komið að stefnandi hafi haft veruleg óþægindi frá hálshrygg og mjóbaki. Eins og að framan er rakið er atvikið 3. september 2003 hið eina þar sem hálseinkenni stefnanda eru rakin beint til ákveðins áverka og er það mat dómsins að hluti þeirra einkenna sem stefnandi hefur haft frá hryggsúlu verði beinlínis rakinn til handtöku á stefnanda 3. september 2003.

Í gögnum málsins kemur fram að stefnandi hafi glímt við margvíslega andlega erfiðleika. Mjög takmarkaðar upplýsingar liggja hins vegar fyrir um tengsl þessara erfiðleika við handtökuna 3. september 2003. Í áverkavottorði sem gert var í kjölfar hennar kemur þó fram að stefnandi hafi verið í miklu uppnámi. Eftir það liggja ekki fyrir neinar samtímaheimildir í sjúkraskrám LSH og Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja varðandi andlegt ástand stefnanda. Í vottorði P-kk-ef H-kk-ef geðlæknis, frá 23. desember 2006, kemst hann að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi þjáðst, a.m.k tímabundið, af svokallaðri áfallastreituröskun. Þá rekur P-kk-nf áfengisvandamál stefnanda til áfallastreituröskunar. Í vottorði K-kk-ef T-kk-ef, sérfræðings í geð- og embættislækningum, frá 5. febrúar 2008, kemur hins vegar fram að áfengissýki stefnanda sé ótengd áfallastreituröskun hans. Hann taldi stefnanda þjást af vægum einkennum áfallastreituröskunar. Í sjúkraskrá stefnanda frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja kemur fram að á árunum 1998 fram að atburðinum 3. september 2003, leitaði hann fimm sinnum þangað, þar sem áfengisneysla hans kom við sögu. Þá segir í álitsgerð örorkunefndar frá 13. júlí 2010 að stefnandi hafi farið í áfengismeðferð árið 2006 og eftir það hafi hann ekki neytt áfengis eða annarra vímuefna.

Þá kemur fram í álitsgerð örorkunefndar að erfið veikindi stefnanda, þ.e. flogaveiki frá barnæsku, uppsagnir í vinnu, erfiðleikar við að fá vinnu, endurtekin umferðaróhöpp vegna floga og meiðsl því samfara, ökuleyfissvipting, misnotkun á áfengi og öðrum vímuefnum, sé líklegasta orsökin fyrir áfallastreituröskun stefnanda, búi hann við slíka streituröskun. Það er einnig mat dómsins, með hliðsjón af öllu framangreindu, að í gögnum málsins sé ekki að finna nægilega sönnun þess að áfallastreituröskun stefnanda, sé um slíka röskun að ræða, verði rakin til handtöku stefnanda 3. september 2003.

Í dómkvaddri matsgerð var varanlegur miski stefnanda samtals metinn 25%. Heildarmiski vegna einkenna frá úlnliðum og höndum var metinn samtals 10%, miski vegna varanlegrar áfallastreituröskunar sökum afleiðinga handtökunnar var metinn 10% og miski vegna vægrar hálstognunar 5%.

Í álitsgerð örorkunefndar var miski hins vegar metinn 17% og vó þar þyngst áverki á vinstri úlnlið, sem metinn var til 12%, auk þess sem stefnandi var trúlega talinn hafa ,,búið við önnur væg óþægindi bæði til líkama og sálar“, sem eru þá væntanlega metin til 5% miska, án þess að það sé tilgreint í álitsgerð örorkunefndar.

Eins og að framan er rakið er það mat dómsins að í gögnum málsins sé ekki að finna nægilega sönnun þess að stefnandi hafi við handtökuna 3. september 2003 orðið fyrir slíku áfalli að hann búi varanlega við áfallastreituröskun. Varanlegur miski vegna hennar verður því ekki dæmdur, heldur einvörðungu varanlegur miski vegna áverka á úlnliðum, sem dómurinn telur réttilega metinn 12% og vegna viðvarandi einkenna stefnanda frá háls- og lendhrygg, 5%. Telur dómurinn miska vegna þessara áverka því nema 17%, sem er í samræmi við niðurstöðu álits örorkunefndar.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er varanleg örorka metin til 30%. Þar segir jafnframt að þegar stefnandi var handtekinn hafi hann verið 21 árs að aldri og talinn heilsugóður að öðru leyti en því að hann var haldinn alvarlegri flogaveiki sem var síðan metin afturvirkt sem 75% örorka á vegum Tryggingastofnunar ríkisins frá 1. apríl 2000. Þá segir í matsgerðinni að starfsreynsla matsbeiðanda, sem hafi verið stopul, hafi einkum verið bundin við margs konar verkamannastörf hjá ýmsum vinnuveitendum. Meðal annars vegna flogaveiki stefnanda, og hugsanlegra félagslegra þátta, sé örðugt að meta raunverulega starfshæfni stefnanda fyrir umrædda handtöku. Atburðurinn sem slíkur hafi síðan skert starfshæfni matsbeiðanda frekar en orðið var. Nefna matsmenn í því sambandi tognunareinkenni frá hálsi og einkenni frá úlnliðum og höndum. Þá segir orðrétt í matsgerð: ,,Líklega vegur þó áfallastreituröskunin þyngst við ákvörðun á skerðingu starfsorku. Sú röskun getur á margvíslegan hátt haft áhrif á framtak, einbeitingu og úthald til vinnu, auk samskiptaörðugleika við aðra. Ennfremur er líklegt að áfallastreituröskunin geti haft einhver áhrif á mögulega námsframvindu matsbeiðanda á komandi árum…“ Jafnframt segir í matsgerðinni: ,,Við mat á varanlegri örorku í kjölfar umrædds atburðar hafa matsmenn hliðsjón af því sem fyrr hefur verið sagt um miska matsbeiðanda. Telja þeir að afleiðingar áfallastreituröskunarinnar vegi þar nokkuð þyngra en afleiðingar líkamstjónsins. Afdrifaríkasti heilsufarsþáttur matsbeiðanda varðandi atvinnu- og tekjumöguleika matsbeiðanda á komandi árum er þó, að áliti matsmanna, flogaveiki hans, sem hér er ekki til mats… Tilraunir hans, að eigin sögn, til þess að fá atvinnu í seinni tíð hafa strandað á upplýsingum hans um að hann sé haldinn flogaveiki… Tekjusaga matsbeiðanda gefur ekki mikinn grundvöll til framtíðarspár um tekjur hans á komandi árum, enda var hann ungur að árum er hann sætti umræddri handtöku og hafði fram til þess haft stopula atvinnu…“

Í álitsgerð örorkunefndar var varanleg örorka stefnanda metin til 17%, en við rökstuðning þess mats segir í álitsgerðinni að stefnandi hafi ekki lokið námi sem veitti honum starfsréttindi. Hann hafi á slysdegi verið við nám í fjölbrautaskóla. Hann hafi unnið margs konar verkamannastörf til ársins 2005. Hann hafi haldið áfram að spila körfubolta eftir slysið. Hann hafi ekki haft launað starf frá árinu 2005. Taldi örorkunefnd að afleiðingar slyssins hefðu dregið úr möguleikum hans til að afla sér atvinnutekna og var varanleg örorka því metin til 17% örorkustiga.

Eins og að framan greinir hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að ósannað sé að áfallastreituröskun stefnanda, sé henni fyrir að fara, verði rakin til handtöku stefnanda 3. september 2003. Er því ljóst að forsendur mats hinna dómkvöddu matsmanna á varanlegri örorku stefnanda eru brostnar, enda vó meint áfallastreituröskun stefnanda þyngst við ákvörðun um skerðingu starfsorku. Það er því mat dómsins að varanleg örorka stefnanda vegna umræddrar handtöku sé réttilega metin til 17 % .

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna er stöðugleikapunktur ákvarðaður 21. júlí 2006, við útskrift stefnanda af Reykjalundi þann dag. Í álitsgerð örorkunefndar er stöðugleikapunktur hins vegar ákvarðaður 3. september 2004. Hvorug niðurstaðan er rökstudd á afgerandi hátt. Í málinu er fram komið að um tveimur vikum eftir handtökuna 3. september 2003 var stefnandi farinn að leika körfubolta á ný. Hann leitaði fyrst til sjúkraþjálfara vegna óþæginda í hálsi og herðum 27. október 2003 og kom einungis í fjögur skipti til sjúkraþjálfara til ársloka 2003. Hann leitaði ekki aftur til sjúkraþjálfara fyrr en í upphafi árs 2005 og var þá reglulega hjá honum til meðferðar. Hann fór í aðgerðir á úlnliðum í nóvember 2005 og í febrúar 2006 og fór í endurhæfingu á Reykjalundi sumarið 2006, þar sem mest áhersla var lögð á að meðhöndla einkenni frá hálsi og baki. Þegar litið er til framangreinds telur dómurinn að fallast megi á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um að ekki hafi verið frekari bata að vænta hjá stefnanda 21. júlí 2006, er hann útskrifaðist af Reykjalundi.

Við mat á því hvort og á hvaða tímabili stefnandi hafi verið veikur, í skilningi 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ber að líta til þess sem að framan er rakið, að stefnandi hóf að stunda körfuknattleik skömmu eftir tjónsatburð og hefur stundað hann síðan með meistaraflokki, hann æfði hnefaleika í nokkrum mæli eftir slysið, hann fór aðeins í fjóra tíma í sjúkraþjálfun á árinu 2003 og ekki aftur fyrr en í byrjun árs 2005. Þegar allt framangreint er virt er það mat dómsins að stefnandi hafi aðeins fært sönnur á að hann hafi verið veikur í skilningi 1. mgr. 3. gr. skaðabótalaga, frá þeim tíma er tjónsatburður varð og til loka ársins 2003. Á stefnandi því einungis rétt á þjáningabótum á tímabilinu frá 3. september 2003 til 31. desember 2003.

Krafa stefnanda um sérstakar miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna vegna ,,varanlegs andlegs meins“ hjá stefnanda, er ekki studd fullnægjandi gögnum og á í máli þessu ekki við lagarök að styðjast og verður því stefndi sýknaður af þeirri kröfu.

Krafa stefnanda um bætur vegna annars fjártjóns sem studd er fullnægjandi gögnum verður tekin til greina, að fjárhæð 82.520 krónur.

Verður samkvæmt framangreindu fallist á kröfu stefnanda eins og hér segir, en við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku var haft mið af niðurstöðu Hæstaréttar í málinu nr. 363/2003, frá 4. mars 2004, þannig að miðað er við lánskjaravísitölu þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, þ.e. 21. júlí 2006.

Þjáningabætur vegna 120 daga, 1.410 krónur á dag……………169.200 krónur

Varanlegur miski: 8.057.500 x17% 1.369.775 krónur

Varanleg örorka: 1.890.500 x 15,432 x17% 4.959.613 krónur

Bætur fyrir annað fjártjón 82.520 krónur

Samtals 6.581.108 krónur

og verður stefndi dæmdur til greiðslu þeirrar fjárhæðar, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.621.495 krónum frá 27. mars 2005 til 21. júlí 2006, en af 6.581.108 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Vextir sem á kröfu stefnanda hafa fallið fyrir 27. mars 2005, eru fyrndir, sbr. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og kröfuréttinda, sem í gildi voru þegar krafa um vexti stofnaðist.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er rétt að hvor aðili greiði sinn kostnað af málinu.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og greiðist úr ríkissjóði gjafsóknarkostnaður hans, sem er málsvarnarþóknun lögmanns hans, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef héraðsdómslögmanns, 2.000.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari, ásamt meðdómendunum B-kk-þgf S-kk-þgf og G-kk-þgf E-kk-þgf G-kk-þgf bæklunarskurðlæknum, kveða upp þennan dóm.

Ágreiningur varð meðal dómenda um bótaábyrgð stefnda, en meðdómarinn B-kk-nf S-kk-nf telur að stefndi beri ekki bótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir við handtökuna.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, Á-kk-þgf H. D-x-x 6.581.108 krónur

með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 1.621.495 krónum frá 27. mars 2005 til 21. júlí 2006, en af 6.581.108 krónum frá þeim degi til 27. apríl 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður milli aðila.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málsvarnarþóknun lögmanns hans, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef héraðsdómslögmanns, 2.000.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf E-kvk-nf

G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf

SÉRATKVÆÐI

B-kk-ef S-kk-ef

Ég er sammála þeirri niðurstöðu dómsins að ekki hafi brostið lögmælt skilyrði fyrir handtöku stefnanda 3. september 2003.

Ólíkt meðdómurum mínum tel ég hins vegar að lögreglan hafi ekki farið út fyrir heimildar sínar til beitingar valds, sbr. 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 þegar stefnandi var fluttur á lögreglustöð í kjölfar handtökunnar. Samkvæmt a. lið 1. mgr. 16 gr. lögreglulaga er lögreglu heimilt að handtaka mann og færa á lögreglustöð, eða annan stað þar sem lögregla hefur aðstöðu, í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu, svo sem ef maður ærist á almannafæri.

Í framburðarskýrslu H-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, lögreglumanns, segir að stefnandi hafi verið það æstur og í annarlegu ástandi, að ekki hafi verið forsvaranlegt að fara með hann beint á heilsugæslustöðina og eðlilegra hafi verið að færa hann á lögreglustöð og fá lækni þangað til að líta á hann. Ég fellst á að það mat hafi verið viðeigandi.

Í framburðarskýrslu K-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef, varðstjóra umræddan dag, kemur fram að stefnandi hafi gersamlega tryllst þegar reynt var að losa af honum handjárnin eftir komuna á lögreglustöðina. Handjárnin hafi verið losuð um leið og tækifæri gafst. Varðstjórinn sagði móður stefnanda hafa tekið við honum þá og ekki hafi komið til tals í samræðum við hana, að stefnandi þyrfti að fara til læknis. Samkvæmt því sem fram kemur í gögnum málsins fór móðir stefnanda með hann heim að því loknu.

Tekin var ákvörðun um að handjárna stefnanda kl. 14:57 og samkvæmt skýrslu um handtöku var hann látinn laus 23 mínútum síðar eða kl. 15:20. Þannig verður ekki séð af gögnum, að frelsissviptingin hafi varað lengur en bráðnauðsynlegt var.

Þannig tel ég, að handtakan hafi verið lögmæt og framganga lögreglumanna í kjölfarið innan heimilda. Stefndi beri þannig ekki skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda og þar með eigi að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

B-kk-nf S-kk-nf