E-962/2016

D Ó M U R

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 16. mars sl. og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 12. október sl. Stefnandi er G-kk-nf F-kk-nf Á-kk-nf, Stóragerði 5, Reykjavík. Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi gerir aðallega þá kröfu að viðurkenndur verði með dómi réttur hans til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu Ribsafari ehf., sem í gildi var hjá stefnda á tjónsdegi, vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir 6. júlí 2013 um borð í bátnum Stóra Erni, skrnr. 7719, norður af Heimaey. Hann krefst einnig málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit um málsatvik

Síðdegis 6. júlí 2013 keypti stefnandi sér útsýnisferð hjá Ribsafari ehf. sem bauð upp á sjóferðir með svokölluðum ribbátum. Meðan á ferðinni stóð meiddist stefnandi á baki þegar hann fékk högg undir sitjandann. Ágreiningur aðila snýr að skaðabótaábyrgð Ribsafari ehf. vegna slyssins og ábyrgð stefnda samkvæmt ábyrgðartryggingu sem fyrirtækið hafði hjá stefnda. Ekki er um það deilt að stefnandi hafi orðið fyrir slysi á baki á meðan ferðinni stóð eða að slysið hafi leitt til varanlegs líkamstjóns. Hins vegar er uppi ágreiningur um ýmis nánari atriði við tildrög slyssins.

Atvik málsins eru nánar tiltekið þau að síðdegis 6. júlí 2013 keypti stefnandi ásamt bróður sínum sér fyrrnefnda ferð hjá Ribsafari ehf. Farið var á bátnum Stóra Erni sem er svonefndur ribbátur, þ.e. uppblásinn gúmmíbátur með hörðum kili. Áhöfn skipsins samanstóð af skipstjóranum F-kk-þgf S-kk-þgf og Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf háseta sem sinnti leiðsögn og umönnun farþega. Við aðalmeðferð málsins kom einungis fyrrgreind A-kvk-nf fyrir dóm til skýrslugjafar.

Samkvæmt haffærisskírteini Stóra Arnar er báturinn smíðaður árið 2012, er 14,34 brúttótonn að stærð og lýst sem opnu farþegaskipi. Leyfilegur hámarksfjöldi farþega er 12 manns en báturinn mun þó hafa sæti fyrir nokkuð fleiri farþega. Í skýrslu Ö-kvk-ef E-kvk-ef kom fram að við núverandi rekstur bátsins væru fremstu sætaraðir ekki lengur nýttar.

Í skýrslu rannsóknarnefndar samgönguslysa sem gerð var í framhaldi af slysinu hafði Stóri Ö-kk-nf leyfi til farþegaflutninga sem gilti frá 28. maí til 30. september 2013 og heimilaði flutning farþega að hámarki 12 manns. Í skýrslunni kemur fram í leyfinu að farsvið bátsins miðist við hafsvæði D og sé afmarkað við Vestmannaeyjar með hámarkssiglingartíma að tveimur klukkustundum. Þá eigi veðurskilyrði að vera að hámarki 6 vindstig (Beaufort) eða 13,8 m/sek og kennialda minni en 2 m.

Með skýrslu rannsóknarnefndar fylgja óundirrituð svör við spurningum sem rannsóknarnefnd samgönguslysa virðist hafa beint til starfsmanna Ribsafari ehf. Fyrir dómi kannaðist fyrrgreind A-kvk-nf E-kvk-nf við að hafa ritað niður svörin fyrir hönd fyrirtækisins. Í svörunum kemur fram að slysið hafi orðið við eyjuna Stóra Örn, norðan Heimaeyjar, kl. 16.45, hraði bátsins hafi verið um 15 sjómílur og keyrt hafi verið eftir sjólagi. Þá segir í skjalinu að veður hefði verið búið að vera frekar leiðinlegt en orðið ákjósanlegt fyrir styttri siglingar skjólmegin við eyjuna. Við spurningunni „voru farþegar aðvaraðir sérstaklega að þetta væri ekki fyrir þá sem sem ekki teldu sig heilsuhrausta?“ segir eftirfarandi: „Já það er gert fyrir hverja ferð. Þá er bent að það gæti verið smá hopp og skopp í þessari tiltekna ferð var sérstaklega farið yfir það því þannig var sjólagið og við vorum búin að fara í tvær ferðir áður og vissum því að væri svolítið rót úti fyrir. [/] Einnig bentum við þeim sem settust fremst í bátinn á það að í þeim sætum væri mesta hreyfigingin og spurt var sérstaklega um hvort viðkomandi aðilar væru veilir í baki eða hálsi og svöruðu því allir neitandi.“

Samkvæmt skýrslu rannsóknarnefndar sjóslysa var vindur 8-10 m/sek í Landeyjahöfn þegar slysið varð og ölduhæð 2,9 m á Bakkafjöruduflum. Hins vegar hafi mátt gera ráð fyrir því að alda hafi verið lægri í skjólinu undir Ystakletti, Heimakletti og Eiðinu og megi því ætla að uppfyllt hafi verið skilyrði í farþegaleyfi bátsins.

Ekki er um það deilt að áður en lagt var af stað í umrædda ferð voru öryggisatriði kynnt farþegum og þeim sagt að þegar báturinn myndi auka ferðina væri farþegum ráðlagt að standa klofvega yfir sætunum, með beygð hné og halda í beygða stöng fyrir framan sig; best væri að vera í stöðu sem væri mitt á milli þess að vera standandi og sitjandi. Í fyrrgreindri skýrslu Ö-kvk-ef E-kvk-ef kom fram að hún hefði ítrekað bent farþegum á að vera standandi meðan á ferðinni stóð. Þá hefði hún sérstaklega minnt farþega á þetta við „klettinn“ (þ.e. við Stóra Örn) þar sem þar hefði verið leiðinlegt í sjóinn.

Slysið mun hafa orðið þegar siglt hafði verið í um hálfa klukkustund. Í fyrrgreindum svörum sem fylgja með skýrslu rannsóknarnefndar samgöngumála er haft eftir skipstjóra að ekki hafi verið siglt hraðar en á 15 hnútum. Í skýrslu Ö-kvk-ef E-kvk-ef fyrir dómi kom hins vegar fram að slysið hafi orðið þegar búið var að hægja á bátnum í þeim tilgangi að snúa honum við. Hafi því verið keyrt á mjög hægri ferð eða báturinn verið nánast í kyrrstöðu. Hafi báturinn þá orðið fyrir nokkrum stórum öldum vegna „öldukasts“ frá Stóra E-kk-þgf og skollið niður.

Sæti stefnanda var í fremstu sætaröð. Í aðilaskýrslu stefnanda kom fram að þegar slysið varð hafi hann staðið með fætur bogna en höggið verið það mikið að hann keyrðist niður í sætið með fyrrgreindum afleiðingum. Af hálfu stefnda hefur þessum framburði verið mótmælt með vísan til lýsingar stefnanda sem finna megi í öðrum gögnum málsins. Er á því byggt að stefnandi hafi verið sitjandi í andstöðu við leiðbeiningar starfsmanna. Hins vegar er ekki um það deilt að stefnandi fékk við þetta högg upp í sitjandann sem leiddi upp hrygginn með sársauka í baki. Eftir slysið var stefnandi færður aftast í bátinn og hlúð að honum á meðan siglt var rólega í land og hann fluttur á sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum.

Slysið var tilkynnt sýslumanninum í Vestmannaeyjum af fyrirsvarsmönnum Ribsafari ehf. og var það í framhaldinu rannsakað af rannsóknarnefnd samgönguslysa, svo sem fyrr greinir. Í áliti rannsóknarnefndarinnar kemur fram að nefndin telji að orsök slyssins megi rekja til þess að keyrt hafi verið á of mikilli ferð með tilliti til öryggis farþeganna.

Stefnandi var fluttur á slysadeild sjúkrahússins í Vestmannaeyjum í kjölfar slyssins þar sem hann var skoðaður. Í sóknargögnum er einkennum stefnanda nánar lýst og atvinnumissi. Segir í stefnu að stefnandi hafi haft viðvarandi verki í baki frá slysdegi og hafi þeir einnig haft veruleg áhrif á andlega heilsu hans Með matsgerð S-kk-ef T-kk-ef læknis 19. mars 2015 var lagt mat á afleiðingar slyssins, þ.e. tímabundna örorku og varanlega læknisfræðilega örorku. Var varanleg læknisfræðileg örorka (varanlegur miski) metin 7%. Þá var það niðurstaða matslæknis að stefnandi hafi í slysinu hlotið tognun í lendhrygg og eftir það haft viðvarandi verki sem aukast við álag, eymsli og hreyfiskerðingu.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu en auk þess komu fyrir dóminn sem vitni fyrrgreind A-kvk-nf E-kvk-nf, starfsmaður Ribsafari ehf., og K-kk-nf A-kk-nf E-kk-nf sem var farþegi í umrætt sinn.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Í stefnu segir að krafa stefnanda sé byggð á því að tjóni hans hafi verið valdið með saknæmri og ólögmætri háttsemi starfsmanna Ribsafari ehf., þá fyrst og fremst háttsemi skipstjórans, en fyrirtækið hafi ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Stefnandi telur einsýnt að orsök slyssins hafi verið sú, líkt og fram komi í áliti rannsóknarnefndar samgönguslysa, að siglt hafi verið á of mikilli ferð í umrætt sinn með tilliti til öryggis farþeganna og miðað við aðstæður á sjó. Hafi hvílt sérstaklega rík aðgæsluskylda á aðstandendum bátsins, einkum skipstjóra, að tryggja að siglt væri á eðlilegum hraða miðað við aðstæður svo farþegum myndi ekki stafa hætta af. Sú skylda hafi ekki takmarkast við það að sigla innan marka siglingaleyfisins heldur einnig að tryggja að siglt væri í samræmi við það sem aðstæður leyfðu svo farþegunum stafaði ekki hætta af.

Í svörum Ribsafari ehf. við spurningalista rannsóknarnefndar samgönguslysa komi fram að tvær ferðir hafi verið farnar sama dag og því hafi verið vitað að það væri „svolítið rót úti fyrir“ eins og það sé orðað í svörum Ribsafari ehf. Þá komi fram að veðrið hafi verið búið að vera frekar leiðinlegt en hvorki veður né ölduhæð hafi verið skráð. Jafnframt kemur fram í svörum félagsins að „það gerist stundum að fólk sé ekki alveg tilbúið að stíga ölduna“. Með vísan til svara Ribsafari ehf. telur stefnandi ljóst að þar sem þekkt sé að fólk sé óviðbúið þá hafi hvílt sérstaklega rík skylda á starfsmönnum Ribsafari ehf. að leiðbeina viðskiptavinum um það hvernig takast ætti á við öldurnar, tryggja að farþegar væru tilbúnir og undirbúnir undir það að „stíga ölduna“ og þar að auki tryggja að aðstæður væru með þeim hætti að farþegar gætu staðið af sér höggin. Þá telur stefnandi að fullt tilefni hafi verið til að mæla ölduhæð með vísan til þeirra svara Ribsafari ehf. að veður hafi verið leiðinlegt og nokkuð erfitt sjólag þennan dag. Hafi verið um saknæma vanrækslu að ræða að láta slíkt undir höfuð leggjast.

Stefnandi, sem hafi verið heilsuhraustur og í góðu líkamlegu ástandi, hafi í öllu fylgt þeim öryggisreglum sem farið hafi verið yfir í upphafi ferðar og lagðar hafi verið fyrir farþega af starfsmönnum Ribsafari ehf. Stefnandi hafi staðið í samræmi við öryggisreglur þegar báturinn sigldi á miklum hraða inn í ölduna umrætt sinn en við höggið hafi hann hins vegar skollið niður í sætið sitt og sá skellur orsakað tjón hans. Ástæða þess að stefnandi hafi ekki getað staðið af sér höggið sem kom á bátinn þegar hann skall á öldunni hafi verið sú að of geyst var farið miðað við aðstæður. Sé orsök slyssins því að rekja til saknæmrar háttsemi skipstjóra bátsins sem Ribsafari ehf. ber ábyrgð á og sé sú sök yfirgnæfandi í samanburði við það gáleysi stefnanda sem stefndi hafi vísað til. Hefði bátnum verið siglt í samræmi við aðstæður umrætt sinn hefði verið unnt að koma í veg fyrir tjón stefnanda. Þótt siglt hafi verið innan marka siglingaleyfis sem í gildi var í umrætt sinn breyti það ekki þeirri staðreynd að um saknæma háttsemi skipstjóra hafi verið að ræða.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ekki hafi verið sannað að tjón stefnanda verði rakið til mistaka starfsmanna, aðgæsluleysis af þeirra hálfu eða annarra atvika sem stefndi kann að bera skaðabótaábyrgð á, þ.e. saknæmrar og ólögmætrar hegðunar starfsmanna Ribsafari ehf. Stefndi vísar til þess að ekki verði byggt á þeirri niðurstöðu rannsóknarnefndar samgönguslysa að orsök slyssins megi rekja til þess að keyrt hafi verið á of mikilli ferð með tilliti til öryggis farþega, sbr. 5. mgr. 4. gr. laga nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa. Stefndi heldur því fram að skipstjórinn hafi í umræddri ferð gætt fyllsta öryggis og siglt bátnum á hægri ferð miðað við aðstæður á sjó. Þeir einu sem vitnað geta um hraða bátsins og hvernig skipstjórinn hagaði stjórn hans eru farþegarnir sem voru um borð í umræddri siglingu. Stefndi vísar þessu til stuðnings til skriflegs vitnisburðar farþega sem aflað var að hans frumkvæði af hálfu Ribsafari ehf. Þá var við munnlegan flutning málsins vísað til framburðar vitna fyrir dómi. Stefndi telur því að fyllsta öryggis hafi verið gætt af hálfu Ribsafari ehf. frá upphafi ferðarinnar og farþegar vel upplýstir um ferðatilhögun, öryggisbúnað um borð og hvernig farþegar skyldu standa með hnén beygð þegar öldur skyllu á bátnum.

Stefndi telur að slys stefnanda megi rekja til þess að hann fylgdi ekki þeim öryggisreglum og leiðbeiningum sem kynntar voru fyrir ferðina. Stefndi telur að stefnandi hafi setið í sæti sínu þegar alda skall á bátnum en ekki staðið með hnén beygð eins og fyrir hafði verið lagt. Enginn annar farþegi hafi kennt sér meins eftir þessa ferð. Stefndi vísar um þetta til frásagnar stefnanda af slysinu í læknisvottorðum, sem lögð hafa verið fram í málinu, og frásagnar farþegans H-kk-ef Á-kk-ef, bróður stefnanda, sem höfð er eftir honum í bréfi Ribsafari ehf. til stefnda.

Stefndi vísar til þess að bátnum Stóra Erni hafi verið siglt á hægri ferð þegar slysið átti sér stað. Í alla staði hafi bátnum verið siglt í samræmi við aðstæður. Með hliðsjón af fyrirliggjandi upplýsingum um veður sé ljóst að aðstæður norðan megin við Heimaey, þar sem slysið varð, hafi verið í samræmi við haffærisskírteini og leyfi bátsins, þ.e. kennialda hafi verið minni en 2 m. Þá hafi verið farið yfir öryggisatriði áður en lagt var af stað og hvernig farþegar skyldu standa með hnén beygð þegar öldur skyllu á bátnum. Leiðbeinandinn hafi spurt farþega áður en þeir fengu sér sæti hvort einhverjir væru veilir í baki og ef svo væri hafi þeim verið bent á að sitja aftast í bátnum því þar væri minnsta hreyfingin. Stefnandi hafi ekki farið eftir þessum leiðbeiningum og setið í sæti sínu þegar alda skall á bátnum. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að slysið megi rekja til saknæmrar eða ólögmætrar hegðunar starfsmanna Ribsafari ehf. og beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Niðurstaða

Í málinu liggur fyrir skýrsla rannsóknarnefndar samgönguslysa. Á það verður fallist með stefnda að álit rannsóknarnefndarinnar um orsakir slyssins verði ekki lagt til grundvallar úrlausn um saknæmi háttsemi starfsmanna Ribsafari ehf. og ábyrgð stefnda sem af henni leiðir, sbr. 5. mgr. 4. gr. laga nr. 18/2013 um rannsókn samgönguslysa. Það álit rannsóknarnefndar að orsök slyssins sé sú að umræddur bátur hafi verið keyrður of hratt hefur því ekki þýðingu. Í ljósi meginreglu íslensks réttar um frjálst mat á sönnun er tilvitnað lagaákvæði því hins vegar ekki til fyrirstöðu að við staðreynslu atvika málsins sé litið til lýsingar rannsóknarnefndar samgönguslysa á tildrögum slyssins, svo og gagna sem nefndin kann að hafa aflað, þ. á m. frásagna sjónarvotta.

Fyrir liggur að starfsemi Ribsafari ehf. fólst í því að bjóða almenningi upp á ferðir á svonefndum ribbátum sem eru hraðskreiðir gúmmíbátar með hörðum kili. Þótt ljóst sé að þeir sem kaupi sér ferðir með þessum bátum sækist í sumum tilfellum eftir því að upplifa hraða og tilheyrandi spennu er ekki um það að ræða að ferðirnar séu kynntar sem áhættusamar eða sérlega hættulegar. Ekki er gerð krafa um að þeir sem kaupa sér ferðir með bátunum hafi fengið sérstaka þjálfun. Þá eru ekki gerðar sérstakar kröfur um líkamlegt ástand þótt fram sé komið að óléttum konum og háls- og bakveikum sé ráðlagt frá því að fara í þessar ferðir. Í þessu ljósi telur dómurinn að gera verði ríkar kröfur til Ribsafari ehf. til að tryggja í hvívetna öryggi þeirra farþega sem kaupa sér far með bátum fyrirtækisins og þá þannig að litið sé til aðstæðna hverju sinni.

Í málinu er fram komið að umræddan dag höfðu starfsmenn Ribsafari ehf. þegar farið tvær ferðir með farþega. Var þeim vel kunnugt um að sjólag væri ekki með besta móti og var því einungis um það að ræða að farið væri í styttri ferðir í skjóli fyrir ríkjandi vindátt þennan eftirmiðdag. Þá liggur einnig fyrir að starfsmenn Ribsafari ehf. þekktu vel þá hættu að farþegar gætu fengið högg á hryggsúlu og meiðst á baki þegar báturinn væri keyrður í veltingi. Var farþegum þannig í upphafi ferðar leiðbeint um að sitja ekki í þar til gerðum sætum heldur standa með bogna fætur auk þess sem þeir munu hafa verið spurðir um hvort þeir væru veilir í baki eða hálsi. Samkvæmt skýrslu rannsóknarnefndar samgöngumála var farþegum einnig bent á að „það gæti orðið smá hopp og skopp í þessari tilteknu ferð“ og að áhöfnin hefði vitað að „það væri svolítið rót úti fyrir“. Þá bar vitnið A-kvk-nf E-kvk-nf, sem var háseti á bátnum, fyrir dómi að á meðan ferðinni stóð hefði hún ítrekað bent farþegum á að vera ekki sitjandi og þá sérstaklega í námunda við þann stað sem slysið varð.

Samkvæmt framangreindu telur dómurinn ljóst að starfsmönnum Ribsafari ehf. hafi verið ljóst að hætta á bakmeiðslum var mest fyrir þá sem sátu í fremstu sætum bátsins þar sem búast mátti við mestum höggum ef báturinn skylli niður. Hlaut starfsmönnum fyrirtækisins því að vera ljóst, við þær aðstæður sem voru uppi, að sérlega varhugavert að sitja í fremstu sætum bátsins, jafnvel þótt fyllstu aðgæslu væri sinnt við keyrslu hans. Á það er einnig að líta að þótt farþegar hafi fengið um það leiðbeiningar að sitja ekki í þar til gerðum sætum heldur standa uppréttir, eða með bogna fætur, var ekki gerð skýlaus krafa um þetta eða farþegarnir beinlínis varaðir við því að hættulegt væri að sitja í sætunum. Verður að meta þetta starfsmönnum Ribsafari ehf., sem er sérhæft fyrirtæki í ferðaþjónustu sem fyrr segir, til sakar. Gildir þá einu þótt líkur hafi verið leiddar að því við aðalmeðferð málsins að téður bátur hafi ekki verið keyrður á of miklum hraða eða með óforsvaranlegum hætti miðað við aðstæður þegar slysið varð.

Í málinu er ósannað að stefnandi hafi verið veill í baki þegar hann keypti sér umrædda ferð. Með hliðsjón af þeim aðstæðum sem áður greinir telur dómurinn að það geti ekki haft þýðingu hvort stefnandi stóð uppi og skall niður í sætið eða var sitjandi í þar tilgerðu sæti eða hnakki, svo sem haldið er fram af stefnda. Kemur því ekki til greina að fella eigin sök á stefnanda.

Það athugast að í málinu hefur verið lagt fram töluvert af skriflegum skýrslum sjónarvotta að slysinu, sem stefndi virðist hafa aflað einhliða, án þess að gerð hafi verið tilraun til þess að leiða þetta fólk fyrir dóm. Frásagnir sem þessar geta verið eðlilegur þáttur aðila í því að upplýsa mál og taka afstöðu til bótakröfu. Á þeim verður hins vegar ekki byggt sem skýrslum vitna samkvæmt VIII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Í ljósi vafaatriða málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 868.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti máli H-kk-nf K-kk-nf hrl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Viðurkenndur er réttur stefnanda, G-kk-ef F-kk-ef Á-kk-ef, til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu Ribsafari ehf., hjá stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir um borð í bátnum Stóra Erni, með skráningarnúmer 7719, norður af Heimaey 6. júlí 2013.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., að fjárhæð 868.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kk-nf M-kk-nf