E-9784/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 31. mars sl., var höfðað 7. ágúst 2009 af E-x-x P-x-x, Dolomitowa 3, 66-40 Gorzow, WLKP, Póllandi, gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu Altaks ehf., kt. 591001-2990, hjá stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., vegna vinnuslyss sem stefnandi varð fyrir 15. apríl 2008 við Hellisheiðarvirkjun. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu, en til vara að sök verði skipt. Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, en í varakröfu að málskostnaður falli niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Málavextir eru þeir að stefnandi varð fyrir vinnuslysi 15. apríl 2008 er hann vann við stálsmíðar hjá Altak ehf. við Hellisheiðarvirkjun. Slysið varð með þeim hætti að stefnandi hafði ásamt öðrum starfsmönnum verið að tjakka í sundur stálrör með vökvatjakki, en það hafði aflagast og þurfti að rétta. Verklag var þannig að bita var komið fyrir inni í enda rörsins sem var festur öðrum megin að neðan með einum rafsuðupunkti. Ofan á bitann komu tveir 50 mm trékubbar úr furu og þar ofan á vökvatjakkurinn. Notaður var gashitari til að hita rörið fyrir ofan tjakkinn. Skyndilega gaf undirstaðan undir tjakknum sig með þeim afleiðingum að tjakkurinn hentist fram og í andlit stefnanda.

Lögregla og fulltrúi Vinnueftirlits ríkisins voru kallaðir á vettvang og liggur fyrir í málinu lögregluskýrsla og umsögn Vinnueftirlitsins. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins er að ekki hefði verið gengið tryggilega frá undirstöðum tjakks.

Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítala í Fossvogi. Við komu á bráðamóttöku blæddi mikið úr vitum hans og hann var mikið bólginn í andliti. Samkvæmt læknisvottorði gat stefnandi rétt opnað vinstra augað og var aumur yfir kinnbeinsboga og nefbeini sem vísaði til hægri. Stefnandi gat ekki bitið tönnum saman og hafði um 2 cm op milli framtannanna. Um 2 cm opinn skurður var á neðri vör sömu megin. Gerð var sneiðmynd af andlitsbeinum sem sýndi mikinn andlitsáverka með útbreiddum brotum á andlitsbeinum. Hægra megin voru brot í efri kjálkabeini og augntóftargólfi. Vinstra megin voru brot í efri kjálka þar sem allir veggir vinstri kjálkaholu voru brotnir og hliðraðir og einnig var kinnbeinsboginn margbrotinn og laus frá aftan til. Brotin voru töluvert hliðruð út á við. Augntóftarbotn var brotinn og innkýldur og mölbrot á nefbeini. Sama dag var gerð opin rétting á andlitsbrotum í svæfingu. Stefnandi var óvinnufær í einn og hálfan mánuð eftir slysið.

Vinnuveitandi stefnanda, Altak ehf., var með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda og krafðist stefnandi bóta úr henni en þeim kröfum var hafnað af stefnda. Af hálfu stefnanda er vísað til þess að samkvæmt 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga sé kröfu í málinu beint að hinu stefnda félagi.

Kröfur stefnanda eru byggðar á því að til bótaskyldu hafi stofnast vegna þess að búnaðurinn og tækin sem honum voru fengin til að vinna með hafi ekki hentað til verksins. Slysið verði því rakið til ófullnægjandi vinnuaðstæðna og skorts á verkstjórn og leiðbeiningum. Af hálfu stefnda er því mótmælt að til bótaskyldu hafi stofnast. Stefnandi sé fagmaður og hafi sjálfur átt að ganga betur frá undirstöðum undir tjakknum. Tjónið verði því rakið til þessarar vanrækslu hans en eigin sök tjónþola leiði til sýknu stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Varakrafan um að sök verði skipt er byggð á sömu sjónarmiðum og sýknukrafan.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til umsagnar Vinnueftirlits ríkisins um tildrög slyssins. Þar komi fram að orsök slyssins hafi verið að ekki var gengið nægilega frá undirstöðum tjakksins. Einnig er vísað til I-viðauka reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, grein 2.5 þar sem fram komi að ef hætta stafi af notkun tækis vegna þess að hlutir geti fallið eða þeyst í sundur skuli hafa á því viðeigandi öryggisbúnað í samræmi við það hvers eðlis hættan sé. Þá sé vísað til 5. gr. sömu reglugerðar þar sem fram komi að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki, sem starfsmönnum sé ætlað að nota innan fyrirtækisins, hæfi verkinu, sem inna skuli af hendi, eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin. Í umsögn Vinnueftirlitsins undir liðnum „Fyrirmæli um úrbætur“ sé mælt fyrir um að ganga skuli tryggilega frá undirstöðum fyrir tjakk og setja öryggisfestingar þannig að hann eða undirstöður geti ekki hreyfst þegar unnið er við svona aðstæður. Kröfum sem fram koma í reglum nr. 367/2005 hafi ekki verið fullnægt í starfsemi vinnuveitanda. Stefnandi byggi á því að sá búnaður og tæki sem honum voru fengin til að vinna með hafi alls ekki hentað til verksins. Slysið verði því rakið til ófullnægjandi vinnuaðstæðna og skorts á verkstjórn og leiðbeiningum.

Stefnandi sé pólskur ríkisborgari. Vegna þessa hafi verið nauðsynlegt að greiða úr samskiptaörðugleikum, en eins og fram komi í lögregluskýrslu hafi stefnandi lítið getað tjáð sig vegna tungumálaörðugleika. Gera verði þær kröfur til vinnuveitenda að nauðsynlegum leiðbeiningum sé komið til starfsmanna þannig að þeir skilji í raun hvað átt sé við og hvað beri að varast.

Samkvæmt 13. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 43/1980 skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. sömu laga, sbr. einnig 42. gr., segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Vinnuveitanda stefnanda hafi því borið skylda til að gera starfsmönnum sínum ljósa slysahættu vegna starfs þeirra, sbr. 14. gr. sömu laga. Atvinnurekandi skuli að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Slíkt hljóti að vera sérstaklega brýnt þegar um er að ræða erlent starfsfólk sem ekki sé íslenskumælandi. Þar sem stefnandi tali ekki íslensku hafi yfirmönnum hans sérstaklega borið að gæta þess að leiðbeiningar vegna verksins kæmust örugglega til skila.

Verkstjóri á byggingarvinnustað beri einnig mikilvægar skyldur samkvæmt lögum nr. 46/1980. Samkvæmt 21. gr. laganna sé verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og beri honum að sjá til þess að allur búnaður sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hafi umsjón með. Í 1. mgr. 23. gr. sé einnig kveðið á um að verkstjóri skuli beita sér fyrir að starfsskilyrði innan þess starfssviðs, sem hann stjórni, séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann skuli sjá um að þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skuli verkstjóri jafnframt tryggja að hættu sé afstýrt, verði hann var við einhver þau atriði, sem leitt geti til hættu á slysum eða sjúkdómum. Verkstjóri á vettvangi hafi með öllu brugðist þeim skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980.

Atvinnurekandinn hafi vanrækt þær skyldur sem á honum hvíli varðandi öryggi á byggingarvinnustað. Um skýrt brot sé að ræða á framangreindum reglum. Verkstjóri hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi, sérstaklega þegar horft sé til þess að stefnandi hafi orðið fyrir alvarlegu vinnuslysi vegna höggs frá mjög þungum málmhlutum sem valdið hafi mölbroti á andlitsbeinum vinstra megin í andliti með nefblæðingu, bitskerðingu og broti á augntóftargólfi.

Á grundvelli hinnar ólögfestu meginreglu íslensks skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð sé um að ræða bótaskylda háttsemi og því eigi stefnandi rétt á greiðslu úr frjálsri ábyrgðartryggingu Altaks ehf. Stefnda hafi hafnað bótaskyldu en stefnandi hafi höfðað málið til að ná fram rétti sínum og krefjist þess að viðurkenndur verði að fullu réttur hans til skaðabóta úr hendi stefnda.

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög með síðari breytingum og almennar ólögfestar reglur íslensks réttar um skaðabætur, þ.á m. sakarregluna og regluna um vinnuveitendaábyrgð. Sérstaklega sé vísað til breytinga á skaðabótalögum með lögum nr. 124/2009. Einnig vísi stefnandi kröfum sínum til stuðnings til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til þess að umræddan dag hafi stefnandi, sem sé stálsmiður að mennt, verið að rétta enda á 700 mm gufuröri úr stáli, sem hafði aflagast. Stefnandi hafi stillt upp undirstöðum undir tveggja tonna vökvatjakk sem notaður var til verksins. Þegar þrýstingur kom á tjakkinn hafi undirstaðan gefið sig með þeim afleiðingum að tjakkurinn hafi þeyst úr rörinu og lent í andliti stefnanda. Hann hafi slasast mikið í andliti. Í skýrslu Vinnueftirlits komi fram það álit að orsök slyssins hafi verið sú að ekki hafi verið gengið tryggilega frá undirstöðum tjakksins.

Stefnandi hafi leitað til lögmanns vegna slyssins. Með bréfi lögmannsins 28. nóvember 2008 til stefnda komi fram að slysið mætti rekja til bótaskyldrar háttsemi af hálfu vinnuveitanda stefnanda, sem hafi á slysdegi haft ábyrgðartryggingu í gildi hjá stefnda. Óskað hafi verið eftir afstöðu stefnda til bótaskyldunnar. Stefndi hafi sent bréf til vinnuveitanda stefnanda, Altaks hf., 2. desember s.á. og spurst fyrir um afstöðu til tiltekinna atriða, sem vörðuðu meinta bótaskyldu, þ.e. hvort vinnuaðstæður, búnaður og verkstjórn hafi verið ófullnægjandi, og jafnframt hvort vinnubrögð stefnanda hefðu verið rétt. Í svarinu komi fram að sú aðferð sem þarna hafi verið notuð hafi verið án vandræða í sambærilegum tilvikum. Verkstjórn hafi verið með eðlilegum hætti, enda um iðnlærðan mann að ræða sem unnið hafi undir stjórn landa síns, en þeir væru báðir Pólverjar. Í bréfinu sé lögð áhersla á að röng notkun á öllum búnaði geti verið hættuleg ef ekki væru viðhöfð rétt vinnubrögð og hafi stefndi, m.a. í ljósi þessa, hafnað bótaskyldu með bréfi 31. júlí 2009. Þar hafi verið lögð áhersla á að ekki hefðu verið gerðar athugasemdir við aðstæður eða búnað og þar sem stefnandi, sem sé iðnlærður, hafi sjálfur gengið frá undirstöðum tjakksins, sem síðan hafi gefið sig, verði ekki séð að slysið megi rekja til aðstæðna sem vinnuveitandi stefnanda, Altak hf., beri sakarábyrgð á.

Stefnandi byggi á að slysið megi rekja til ófullnægjandi vinnuaðstæðna, auk skorts á verkstjórn og leiðbeiningum. Hann vísi til reglugerðar 367/2006 um notkun tækja, einkum gr. 2.5 og 5. gr. Þessu hafni stefndi og mótmæli að tilvitnuð ákvæði reglugerðarinnar hafi verið brotin enda eigi þau ekki við í tilviki sem þessu. Stefndi hafni því að þjóðerni stefnanda hafi hér eitthvað með meinta bótaskyldu að gera. Flokksstjóri stefnanda hafi verið samlandi hans og engir tungumálerfiðleikar milli þeirra. Ekki liggi annað fyrir en að vinnuveitandi stefnanda hafi í einu og öllu farið eftir fyrirmælum laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem og reglugerðum byggðum á þeim, en stefnandi hafi sönnunarbyrði um að þau hafi verið brotin.

Vinnueftirlitið geri engar athugasemdir um brot á reglum, en hefði komist að þeirri niðurstöðu að orsök slyssins hafi verið sú að ekki hafi verið gengið tryggilega frá undirstöðum tjakksins. Það hafi alfarið verið verk stefnanda sjálfs, sem geti ekki komið ábyrgð á því yfir á aðra, en hann sé lærður stálsmiður og því fagmaður á þessu sviði. Þegar slysið varð hafði hann starfað hjá Altaki hf. í tæpt ár og allan þann tíma unnið við Hellisheiðarvirkjun og fengist við störf af því tagi sem hann hafi þarna verið að vinna. Hann hafi því verið þrælvanur þessari vinnu og þar hafi ekkert átt að geta komið honum á óvart.

Stefndi mótmæli að verkstjórn hafi skort, en flokksstjóri stefnanda hafi verið samlandi hans. Útilokað sé á stórum vinnustað, eins og þarna var um að ræða, að verkstjóri geti fylgst með hverju handtaki starfsmanna. Slys það sem hér um ræði hafi ekki orðið vegna vanbúnaðar, ófullnægjandi aðstæðna á vinnustað eða skorts á leiðbeiningum, heldur verði að telja það óhappatilvik, eða að óaðgæsla stefnanda, sem öðrum verði ekki um kennt, hafi hér skipt sköpum.

Ekki hafi verið um flókna athöfn að ræða fyrir fagmann sem hann hefði þar að auki oft fengist við áður. Með eðlilegri aðgæslu stefnanda hefði mátt koma í veg fyrir slysið og á því beri enginn ábyrgð nema hann sjálfur. Vissulega beri að gera kröfur til atvinnurekenda um að aðstæður á vinnustað séu sem bestar. Slíkar kröfur verði þó að vera raunhæfar og geti ekki verið einungis á annan veginn. Gera verði einnig þær kröfur til starfsmanna að þeir gæti fyllstu varúðar í hvívetna, einkum reynslumikill starfsmaður eins og stefnandi.

Með vísan til þessa beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Varakrafa um lækkun byggðist á meintri eigin sök stefnanda, en hún sé augljós. Stefndi vísi til raka fyrir sýknukröfunni um það, enda sömu sjónarmið sem liggi þar til grundvallar.

Niðurstaða

Samkvæmt lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi tryggja, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Þetta kemur fram í 13. gr. laganna og að sérstaklega sé vísað til þeirra kafla laganna þar sem fjallað er um framkvæmd vinnu, vinnustað, vélar, tækjabúnað og fleira, hættuleg efni og vörur og áhættumat, heilsuvernd og heilsufarsskoðanir. Samkvæmt 14. gr. skal atvinnurekandi gera starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómshættu sem kunni að vera bundin við starf þeirra. Hann skal þar að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Samkvæmt 21. gr. laganna er verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og sér um, að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum sem hann hefur umsjón með.

Af gögnum málsins verður ráðið að vinnuaðstæður voru ófullnægjandi þegar stefnandi varð fyrir umræddu slysi 15. apríl 2008. Í umsögn Vinnueftirlitsins sama dag kemur fram að ekki var gengið tryggilega frá undirstöðum tjakksins sem lenti í andliti stefnanda þegar undirstöður gáfu sig undan þrýstingi. Í skýrslutökum fyrir dóminum kom fram að þrír menn unnu saman að verkinu, þar með taldir stefnandi og flokksstjóri. Stefnandi kvaðst hafa verið í 2,5 til 3 metra fjarlægð frá tækinu þegar það losnaði og lenti í andliti hans. Enginn annar búnaður hafi verið til staðar til að ganga frá tjakknum eða önnur tæki en þau sem notuð voru við verkið.

Í málinu liggur ekki annað fyrir en að til þess hafi verið ætlast af hálfu vinnuveitanda stefnanda að verkið væri unnið á þann hátt sem hér að framan hefur verið lýst. Engin gögn liggja fyrir um að stefnandi hafi farið rangt að við verkið og þau gefa heldur ekki tilefni til að líta þannig á að stefnandi hafi átt að eiga frumkvæði að því að ganga betur frá undirstöðum tjakksins en gert var, enda fór hann ekki með verkstjórn á verkinu. Engu breytir um þá niðurstöðu þótt stefnandi sé fagmaður á því sviði sem um ræðir, eins og vísað er til af hálfu stefnda, enda hvílir meginábyrgðin á öruggu vinnuumhverfi, samkvæmt framangreindum reglum, á vinnuveitanda við þær aðstæður sem þarna voru og hér að framan er lýst. Með vísan til þessa verður að telja ósannað að tjónið verði rakið til háttsemi stefnanda sem hann beri sjálfur, að öllu eða að hluta, ábyrgð á.

Telja verður, að öllu þessu virtu, að vinnuveitandi stefnanda hafi vanrækt þær skyldur sem á honum hvíla samkvæmt framangreindum lagareglum með því að hafa ekki tiltæk önnur tæki til verksins en þau sem höfðu hættu í för með sér fyrir starfsmenn og tryggðu öryggi þeirra ekki betur en raun varð á. Verklag og verkstjórn var heldur ekki samkvæmt framangreindum lagareglum. Tjón stefnanda verður rakið til þessarar vanrækslu vinnuveitandans eða starfsmanna hans sem vinnuveitandinn telst af þeim sökum bera skaðabótaábyrgð á.

Kröfunni er beint að stefnda samkvæmt 44. gr. laga um vátryggingasamninga, eins og þegar hefur komið fram. Með vísan til þess og framangreindra forsendna ber að taka til greina kröfu stefnanda, þess efnis að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda stefnanda hjá stefnda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Viðurkennd er bótaskylda úr ábyrgðartryggingu Altaks ehf., kt. 591001-2990, hjá stefndu, Tryggingamiðstöðinni hf., vegna vinnuslyss sem stefnandi, E-x-x P-x-x, varð fyrir 15. apríl 2008 við Hellisheiðarvirkjun.

Stefnda greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf