E-27/2012

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 18. febrúar sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af A-x-x E-e-x., Kirchstrasse 39, FL-9490 Vaduz, Fustadæminu Liechenstein, á hendur M-x-x S-x-x, Vedbæk Stationsveij 21A, 1th, D-2950 Vedbæk Danmörku, með stefndu birtri 4. nóvember 2011.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 25.200 Bandaríkjadollara ásamt 10% vöxtum frá 1. ágúst 2008 til 7. september 2008, og dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 25.200 Bandaríkjadollara ásamt 10% vöxtum frá 1. ágúst 2008 til greiðsludags.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að hann verði sýknaður að hluta, þannig að kröfur stefnanda verði lækkaðar, að mati dómsins, og til þrautavara að ákvæðu 3.2 og/eða 3.4 í samningi aðila, dagsettum í maí 2008 verði vikið til hliðar.

Hinn 21. júní 2012 var kveðinn upp úrskurður í málinu, þar sem frávísunarkröfu stefnda var hafnað.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málsatvik eru þau, að A-x-x ESt. og stefndi gerðu með sér samning, dagsettan 1. maí 2008, um að stefndi tæki að sér starf flugmanns hjá Avijet Est. Í 3. gr. samningsins er kveðið á um að stefnda beri að gangast undir nauðsynleg námskeið og í kjölfarið próf, sem þurfi til að fá leyfi til að fljúga tiltekinni tegund þotu sem tilgreind er í 1. mgr. 2. gr. samningsins. Í 2. mgr. 3. gr. samningsins er kveðið á um að stefnda beri að endurgreiða A-x-x E-e-x. allan kostnað vegna námskeiðsins, þar á meðal kostnað við flutning, húsnæði og fæði, eigi síðar en 1. ágúst 2008. Í 4. mgr. 3. gr. segir, að ef stefndi hætti störfum hjá Avijet Est. innan 12 mánaða frá því að hann lauk prófinu eða ef samningnum sé sagt upp í samræmi við 7. gr., sem kveður á um lok samningsins, beri stefnda að endurgreiða þann kostnað sem kveðið er á um í 2. mgr. 3. gr., að fullu.

Stefndi sótti námskeið hjá Bombardier í Kanada dagana 28. maí til 17. júní 2007. Kveðst stefnandi hafa greitt 25.200 Bandaríkjadollara vegna námskeiðsins. Samkvæmt tölvuskeyti, dagsettu 14. júní 2007, óskaði Avijet Ltd. eftir upplýsingum um það hvenær og hvernig stefndi ætli að greiða vegna námskeiðsins. Engar upplýsingar bárust frá stefnda.

Stefnandi kveður stefnda hafa sagt munnlega upp störfum í lok júlí 2008. Af því tilefni taldi stefnandi sig eiga rétt á því að stefndi endurgreiddi sér kostnað vegna námskeiðsins, samkvæmt 3. gr. samningsins og sendi stefnda því reikning, dagsettan 7. ágúst 2008. Stefnandi sendi síðan stefnda tvö bréf, dagsett 5. september 2008 og 29. september 2008. Stefndi hefur ekki orðið við beiðni stefnanda um að greiða umstefnda fjárhæð.

Stefndi er atvinnuflugmaður og kveðst hann hafa lokið flugnámi sínu árið 2004. Í apríl 2007 hafi honum verið boðið starf hjá Avijet Ltd. í Bretlandi að því gefnu að hann lyki námskeiði til að fljúga tiltekinni gerð flugvéla. Hafi hann átt að vera hluti af flugstjórateymi sem Avijet Ltd. hafi útvegað eigendum einkaflugvéla gegn greiðslu. Hafi verið gert ráð fyrir því að stefndi greiddi námskeiðið, sem til hafi staðið að hann tæki 2-3 mánuðum síðar. Kveðst stefndi hafa gert það ljóst að fjárhagsstöðu sinnar vegna gæti hann ekki staðið undir kostnaði við slíkt námskeið fyrr en að þeim tíma liðnum. Forsvarsmenn Avijet Ltd. hafi hins vegar fljótlega óskað eftir því að hann hæfi störf fyrr og sækti námskeiðið fyrr en ætlað hafi verið í upphafi. Á grundvelli þessara óska hafi hann farið á umrætt námskeið.

Hinn 14. júní 2007 hafi starfsmaður Avijet Ltd. sent honum tölvupóst þar sem félagið hafi óskað eftir starfskröftum hans um leið og námskeiðinu lyki. Jafnframt hafi verið gerð krafa um að hann greiddi námskeiðið beint til Bombardier. Tölvuskeytinu hafi fylgt reikningur sá sem lagður hafi verið fram í málinu sem dskj. nr. 4. Kveðst stefndi hafi upplýst um að hann ætti erfitt með að reiða fram þessa fjárhæð og hafi ekki verið gerðar athugasemdir við það af hálfu Avijet Ltd. Stefndi hóf síðan störf hjá Avijet Ltd. í júní 2007, en ekki var gerður skriflegur samningur.

Stefndi kveður að samdráttur hafi verið hjá Avijet þegar líða hafi tekið á árið 2008, en verkefnum félagsins hafi þá fækkað. Stefndi kveðst að jafnaði hafa flogið 1-2 sinnum í mánuði, sem hafi verið langt undir því sem ráð hafi verið fyrir gert er hann hóf störf.

Krafa stefnanda byggir á þátttöku stefnda á námskeiði sem stefndi sótti hjá kanadískum lögaðila á árinu 2007, Bombardier Inc, og lögskipti hins kanadíska aðila og bresks lögaðila, Avijet Ltd., vegna kostnaðar við námskeiðið. Reikningur vegna námskeiðsins var stílaður á Avijet Ltd. í Bretlandi, sem tók á móti reikningnum, samkvæmt dskj. nr. 4, hinn 11. júní 2007. Starfsmaður Avijet í Bretlandi óskaði eftir því við stefnda hinn 14. júní 2007, sbr. dskj. nr. 14, að hann greiddi þennan reikning beint til Bombardier Inc.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnda beri að greiða stefnanda vegna áðurgreinds námskeiðs sem stefnandi sótti árið 2007 hjá Bombardier Inc.

III

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á samningi aðila. Í 3. gr. samningsins komi fram að stefnda beri að endurgreiða stefnanda allan kostnað vegna námskeiðsins, eigi síðar en 1. ágúst 2008. Þá segi í umræddri grein, að hafi kostnaður vegna námskeiðsins ekki verið greiddur fyrir þann tíma áskilji stefnandi sér rétt til að krefja stefnda um 10% ársvexti og halda eftir launagreiðslum, þar til gjaldið fyrir námskeiðið hafi verið endurgreitt að fullu. Ennfremur komi fram í 3. gr. samningsins að ef stefndi segi upp samningnum innan 12 mánaða frá því að hann hafi lokið námskeiðinu eða ef samningnum er sagt upp af beggja hálfu skuli stefndi endurgreiða kostnaðinn að fullu.

Stefnandi kveður fjárhæð aðalkröfu byggjast á kvittun um greiðslu stefnanda vegna námskeiðsins sem stefndi sótti.

Í samningi aðila sé kveðið á um rétt stefnanda til að krefja stefnda um 10% ársvexti hafi hann ekki endurgreitt stefnanda námskeiðsgjaldið fyrir 1. ágúst 2008, og sé krafist vaxta frá þeim degi til 7. september 2008, en með bréfi 7. ágúst 2008 hafi stefnandi krafið stefnda um greiðslu á kröfunni. Gerð sé krafa um dráttarvexti mánuði eftir þann dag, sbr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Um vaxtafót dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Fjárhæð varakröfu byggir stefnandi á kvittun um greiðslu stefnanda vegna námskeiðs sem stefndi sótti, sbr. fyrrgreindan samning aðila. Gerð sé krafa um samningsvexti samkvæmt 3. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. ágúst 2008, þar sem stefnandi hafi ekki endurgreitt stefnanda námskeiðsgjaldið fyrir þann dag, eins og kveðið sé á um í samningi aðila að gert skuli.

Um varnarþing vísar stefnandi til 9. gr. samnings aðila, þar sem segi að um samninginn skuli fara eftir íslenskum lögum. Þá segi í 3. mgr. 9. gr. samningsins, að rísi ágreiningur vegna samningsins skuli leysa úr þeim ágreiningi fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Af þeim sökum sé vísað til 35. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, um varnarþing, en þar komi fram að aðilum sé heimilt að semja um varnarþing.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningsréttar, um skuldbindingargildi samningsins.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Ekkert komi fram um það í stefnu eða í gögnum málsins með hvaða hætti stefnandi hafi öðlast rétt til þeirrar kröfu til greiðslu sem hann hafi beint að stefnda í máli þessu. Reikningur sá sem krafan byggi á sé stílaður á Avijet Ltd, og hafi starfsmaður þess félags krafið stefnda um að greiða reikninginn beint til Bombardier Inc. Sé krafa þessi til staðar verði að telja að stefnandi sé ekki réttur aðili að henni og því óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Ekki verði annað ráðið af gögnum málsins en að Avijet Ltd. og stefnandi séu tveir sjálfstæðir lögaðilar, sem leiði ekki sjálfkrafa rétttindi og skyldur hvor frá öðrum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einnig á því, að ekkert liggi fyrir í gögnum málsins um að endurkrafa sú sem deilt sé um hafi stofnast með greiðslu upprunalegrar kröfu. Mögulegur endurkröfuréttur stefnanda, sem fjallað sé um í samningi aðila, sé ótvírætt háður greiðslu upphaflegu kröfunnar. Hafi sú greiðsla ekki verið reidd fram verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Eins og rakið sé að framan hafi stefndi hafi ástæðu til að ætla að námskeiðskostnaður hafi verið innifalinn í greiðslum eigenda vélanna sem Avjet hafi veitt þjónustu. Skoraði stefndi á stefnanda að leggja fram sönnunargögn um greiðslu kröfunnar og sundurliðaða reikninga sem sendir hafi verið eigendum þeirra véla sem stefndi hafi stýrt, sbr. 67. gr. laga nr. 91/1991. Krafðist stefndi þess að það yrði skýrt stefnanda í óhag, sbr. 68. gr. laga nr. 91/1991, ef hann yrði ekki við áskoruninni. Hafi annar aðili en stefnandi greitt kröfuna, geti hann samkvæmt framansögðu ekki átt réttmætan endurkröfurétt á stefnda og fullnusta endurkröfu við slíkar aðstæður geti falið í sér ólögmæta auðgun á kostnað stefnda.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína á því að krafan sé fyrnd. Krafa Bombardier Inc. á hendur Avijet Ltd., hafi verið á gjalddaga 11. júní 2007. Gjalddagi kröfunnar gagnvart stefnda, sé slík krafa til staðar, hafi þá ekki verið síðar en þegar starfsmaður Avijet Ltd. hafi krafið stefnda um greiðslu 14. júní 2007. Þar sem almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda sé fjögur ár teljist krafan fallin niður fyrir fyrningu.

Stefndi byggir einnig á því að veruleg forsenda fyrir verktakasamningi aðila hafi verið að næg verkefni væru til staðar fyrir stefnda og að eftir starfskröftum hans væri leitað, samkvæmt ákvæðum samningsins, enda mikilsvert fyrir flugmenn, einkum þá sem séu að hasla sér völl, að safna flugtímum og reynslu. Þessar forsendur hafi brugðist, auk þess sem stefnandi hafi ekki innt af hendi samningsbundnar greiðslur á síðari hluta ársins 2008.

Þá byggir stefndi á því, að skylda til endurgreiðslu hafi ekki hvílt á stefnda í skilningi samningsins. Stefndi hafi ekki sagt upp samningi með skriflegum hætti eins og fram komi í gögnum málsins, heldur hafi hann verið reiðubúinn til að halda áfram að sinna skyldum sínum samkvæmt samningi samhliða öðrum störfum. Ekkert í samningi aðila hafi girt fyrir að hann sinnti öðrum störfum en sérstaklega hafi verið gert ráð fyrir að stefndi væri laus undan starfsskyldum sínum í tvær vikur í hverjum mánuði, sbr. grein 2 í samningnum. Stefnandi hafi hins vegar átt frumkvæðið að því að slíta samningssambandi aðila, eins og fram komi í gögnum málsins að í septemberlok árið 2008 hafi stefnandi óskað eftir því að stefndi afhenti einkennisfatnað, kreditkost o.fl., í tengslum við starf sitt fyrir Avijet. Samkvæmt grein 3.5 í samningi aðila skyldi stefnandi greiða kostnað sem leiddi af námskeiðum en ekki stefndi ef samningi yrði slitið af stefnanda af einhverri annarri ástæðu en grófum brotum stefnda á starfsskyldum sínum. Stefndi hafi ekkert brotið af sér í starfi og verði því að líta svo á að skyldan til að bera þennan kostnað hafi hvílt á stefnanda en ekki stefnda. Ljóst sé að samningssamband aðila hafi ekki verið slitið fyrr en eftir að 12 mánuðir hafi verið liðnir frá því að stefndi hafi lokið námskeiði, sbr. grein 3.4 og verði greinin ekki skilin á annan veg, með hliðsjón af grein 3.5 í samningnum, en að hún eigi einvörðungu við ef samningi sé rift vegna brota á starfsskyldum, sbr. grein 7.2. Verði af þessum sökum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Varakröfu sína um lækkun á dómkröfum byggir stefndi á því að hann eigi gagnkröfu á hendur stefnanda til skuldajafnaðar. Stefnandi hafi ekki innt af hendi samningsbundnar greiðslur að öllu leyti. Þannig hafi stefndi ekki fengið greiddar samningsbundnar greiðslur á tímabilinu frá ágúst til desember 2008, allt að fjárhæð samtals 25.000 evrur, eins og hann hafi átt rétt á samkvæmt 5. gr. samningsins, sbr. og 7. gr. samningsins. Teljist stefnandi eiga kröfu á stefnda séu skilyrði skuldajafnaðar samkvæmt reglum laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, uppfyllt, þar sem kröfur aðila verði að teljast samkynja og efndatími beggja kominn.

Kröfu sína um að víkja beri ákvæðum 3.2 og/eða 3.4 í samningi aðila frá því í maí 2008 til hliðar byggir stefndi á því að ósanngjarnt sé að bera þessi tilteknu ákvæði samningsins fyrir sig vegna stöðu samningsaðila, aðstæðna við samningsgerð og þeirra aðstæðna sem komi hafi upp síðar í samningssambandinu. Stefndi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að kröfu vegna námskeiðsins yrði ekki haldið upp á hann, m.a. vegna þess hvernig námskeiðið hafi borið að og þrýstings um að hefja störf fyrr en ætla mátti. Hér verði enn fremur að líta til efnis samningsins, að ekki hafi verið staðið við fyrirheit um greiðslur stóran hluta samningstímans, en ekki síst að ekki hafi verið venja til að gera slíkar kröfur gagnvart öðrum verktökum í sömu stöðu. Verði að telja ósanngjarnt gagnvart stefnda í skilningi 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 að stefnandi beri þessi tilgreindu ákvæði samningsins fyrir sig.

Stefndi mótmælir því að skjal sem lagt hefur verið fram sem dskj. nr. 4 feli í sér kvittun fyrir greiðslu stefnanda á umræddu námskeiði. Ekkert liggi fyrir um það hvort upphaflega krafan hafi verið greidd, hver hafi innt greiðsluna af hendi eða hvenær. Stefndi mótmælir einnig sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda, og telur að ekki sé unnt að krefjast dráttarvaxta á endurkröfu ef ekki liggi fyrir að upphaflega krafan hafi verið greidd.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Eins og að framan greinir lýtur ágreiningur aðila að því hvort stefnda beri að greiða stefnanda kostnað vegna námskeiðs sem stefnandi sótti hjá Bombardier í Kanada dagana 28. maí 2007 til 17. júní 2007. Stefnandi kveðst hafa greitt umstefnda fjárhæð vegna námskeiðsins, en stefnda beri að endurgreiða honum þá fjárhæð samkvæmt samningi aðila.

Stefnandi hefur lagt fram þann samning sem hann byggir kröfu sína á. Umræddur samningur var undirritaður af aðilum 1. maí 2008 og liggur hann einnig frammi í þýðingu löggilts skjalaþýðanda. Í 3. gr. samningsins segir að stefndi samþykki að gangast undir nauðsynlega tegundarvottun til að fljúga þotu hvenær sem stefnandi fari fram á það. Þá segir að stefndi samþykki að endurgreiða AviJet fyrir tegundarvottun sína frá Bomardier að fullu (þar með talið ferðir og gistingu) eigi síðar en 1. ágúst 2008. Hafi tegundarvottunin ekki verið greidd fyrir þann tíma áskilji AviJet sér rétt til að krefja stefnda um 10% ársvexti og halda eftir launagreiðslum þar til tegundarvottunin hafi verið endurgreidd að fullu. Í greininni er einnig kveðið á um það, að rifti stefndi samningnum innan 12 mánaða frá þeim tíma sem stefnandi lauk tegundarvottuninni eða ef samningnum verði rift á annan hátt í samræmi við grein 7 í samningnum, samþykki stefndi að endurgreiða kostnaðinn, sem tiltekinn er í greininni, að fullu.

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á aðildarskorti stefnanda, þar sem reikningur sá sem stefnandi byggi kröfu sína á sé stílaður á Avijet Ltd. og hafi starfsmaður þess félags krafið stefnda um greiðslu reikningsins, samkvæmt gögnum málsins.

Fallast verður á það með stefnda að gögn þau sem liggja frammi í málinu sýni að félagið Avijet Ltd. sé eigandi reikningsins, sem stefnandi byggir kröfu sína á. Upplýsingar um tengsl Avijet Ltd. og Avijet Est., liggja ekki fyrir í málinu. Samkvæmt fyrrgreindu samningsákvæði átti stefndi að endurgreiða stefnanda kostnað vegna námskeiðsins. Af gögnum málsins verður hins vegar ekki ráðið að stefnandi hafi greitt reikning þann sem hann byggir kröfu sína á. Með því að gögn málsins sýna ekki að stefnandi hafi greitt reikninginn sem hann reisir kröfu sína á eða krafan hafi verið framseld stefnanda, verður ekki talið að stefnandi hafi í skilningi fyrrgreinds ákvæðis í samningi aðila sýnt fram á að hann eigi kröfuna. Verður að fallast á það að stefnandi hafi ekki gegn mótmælum stefnda tekist að sanna að hann sé eigandi hinnar umstefndu kröfu. Þegar af þeirri ástæðu verður því ekki hjá því komist að sýkna stefnda af kröfu stefnanda, með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, M-x-x S-x-x, er sýkn af kröfum stefnanda, A-x-x E-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf