E-4551/2008

Mál þetta sem höfðað var 6. júní 2008, var dómtekið 27. febrúar 2009.

Stefnandi er A [...] og stefndi er B [...]

Dómkröfur stefnanda eru í fyrsta lagi að fjárskiptasamningur um skilnaðarkjör, dags. 21. júní 2007, verði felldur úr gildi skv. 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og í öðru lagi að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 10.135.880 krónur, aðallega ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. júní 2007 til greiðsludags, en til vara með almennum bankavöxtum skv. sömu lögum frá 21. júní 2007 til greiðsludags. Þá þess krefst stefnandi málskostnaðar auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts.

Málsatvik og ágreiningsefni:

Aðilar máls þessa höfðu verið í hjónabandi frá árinu 1973 þegar þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng 25. júní 2007, en þau höfðu slitið samvistir í maímánuði árið 2007. Fjárskiptasamningur vegna skilnaðar aðila er dagsettur 21. júní 2007. Þar voru þar taldar upp eftirfarandi eignir og skuldir: [...] og áhvílandi veðskuldir, hjólhýsi, viðhaldsreikningur vegna [...], bifreiðin [...] , bifreiðin [...], með áhvílandi veðskuld, og innbú. Í fjárskiptasamningi er kveðið á um að húsið, hjólhýsið og viðhaldsreikningurinn skiptist milli aðila að jöfnu. Bifreiðin [...] skyldi koma í hlut mannsins og bifreiðin [...] í hlut konunnar, með áhvílandi skuld. Þá kemur fram að innbúi hafi verið skipt með samkomulagi. Aðrar eignir og skuldir eru ekki nefndar.

Ágreiningur er um hvort fjárskipti við skilnað aðila hafi verið sanngjörn. Ljóst er að bæði eignum og skuldum var haldið utan við formleg fjárskipti, auk þess sem því er haldið fram að formlegur fjárskiptasamningur hafi ekki verið í samræmi við helmingaskiptareglu, einkum að því er varðar skiptingu á bifreiðum aðila.

Hvorugt hjónanna naut aðstoðar lögmanns við skilnaðinn en samkvæmt þeim endurritum sýslumannsins í Hafnarfirði sem lögð hafa verið fram í málinu, var gætt leiðbeiningarskyldu samkvæmt hjúskaparlögum við meðferð skilnaðarmáls aðila.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Að því er varðar kröfu um ógildingu fjárskiptasamnings aðila byggir stefnandi á því að hann sé um margt ófullkominn. Fjárskiptasamningur sá sem gerður hafi verið gefi alls ekki glögga mynd af eignum og skuldum. Stórum hluta eigna sé haldið utan skipta. Stefndi hafi einn útbúið hann og krafist þess að stefnandi samþykkti skiptin með þessum hætti. Stefndi hafi ekki sýnt stefnanda gögn til sönnunar þeim upplýsingum sem fram komi í samningnum, en stefndi hafði alltaf séð um fjármál aðila og framtöl þeirra til skatts. Stefnandi hafi ekki notið aðstoðar lögmanns. Hún hafi verið dofin á þessum tíma vegna þess áfalls sem skilnaðurinn hafi verið. Verulega halli á stefnanda við fjárskiptin, svo mjög að telja verði samninginn bersýnilega ósanngjarnan.

Í 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 segi:

„Nú hafa hjón vegna væntanlegs skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar gert samning um fjárskipti sín og er þá unnt að fella hann úr gildi að nokkru eða öllu með dómi ef hann var bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Dómsmál skal höfða innan árs frá fullnaðardómi til skilnaðar eða frá útgáfu leyfisbréfs til skilnaðar.“

Stefnandi telji að bæði séu fjárskiptin ósanngjörn og ekki í samræmi við helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og ekki sé getið um veigamiklar eignir búsins við skiptin. Þess vegna sé þess krafist að fjárskiptasamningurinn verði ógiltur með vísan til ákvæða 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Að því er varðar kröfu stefnanda um leiðréttingu á fjárskiptum, sé áhersla lögð á eftirfarandi atriði:

Skipti á bifreiðum

Í hlut stefnda hafi komið bifreiðin [...], Nissan Patrol jeppi árgerð 2005. Á skattframtali sé verðmæti bílsins talið 4.185.000 krónur og hafi hann verið skuldlaus. Í hlut stefnanda hafi komið bifreiðin [...], Toyota Yaris árgerð 2005, sem hafi samkvæmt skattframtali verið 1.376.100 króna virði. Áhvílandi á bílnum hafi verið lán að fjárhæð 551.958 krónur, sem stefnandi hafi tekið á sig. Nettóandvirði bíls stefnanda megi því áætla 824.142 krónur. Hér muni 3.360.858 krónum á þeim verðmætum sem stefndi hafi fengið í sinn hlut og þeim verðmætum sem stefnandi hafi fengið í sinn hlut. Það sem vanti á helmingshlutdeild stefnanda séu 1.680.429 krónur.

Bankainnstæður

Á skattframtali 2007, sem lýsir stöðunni um áramót 2006/2007 séu taldar fram bankainnstæður, samtals að fjárhæð 4.266.554 krónur.

Einungis sé getið um viðhaldsreikning í fjárskiptasamningi, kr. 37.531 og hafi hann komið til skipta. Við meðferð málsins hafi verið lögð fram gögn sem sýndu að staða bankareikninga stefnda við skilnað hafi verið 3.562.768 krónur. Hlutdeild stefnanda í bankainnstæðum sé því 1.781.384 krónur.

Stefnandi hafi selt hárgreiðslustofu sína á árinu 2003. Andvirði af sölunni hafi meðal annars verið notað til að kaupa bifreið stefnanda, til utanlandsferða og annarrar eyðslu heimilisins. Eftirstöðvar af sölunni hafi við skilnaðinn í maí 2007 numið 608.692 krónum. Sé sú fjárhæð dregin frá bankainnistæðunni ættu 2.954.076 krónur að hafa komið til skipta og í hlut stefnanda hefði því átt að koma helmingur, eða 1.477.038 krónur.

Lífeyrisréttindi

Samkvæmt upplýsingum frá LSR eru lífeyrisréttindi stefnda mun meiri en lífeyrisréttindi stefnanda og telur hún það bersýnilega ósanngjarnt að taka ekki tillit til þessa við fjárskiptin. Ennfremur eigi stefndi lífeyrisréttindi víðar en í lífeyrissjóði LSR, sem ekki hafi verið upplýst um. Hjónabandið hafi staðið í 34 ár og stefndi verið á vinnumarkaði og aflað sér lífeyrisréttinda, en stefnandi um langt skeið verið heimavinnandi auk þess að stunda hárgreiðslustörf og hafi takmarkað greitt í lífeyrissjóð. Að taka ekki tillit til þessarar skekkju sé bersýnilega ósanngjarnt. Heildargögn um innstæðu stefnda í lífeyrissjóðum hafi ekki verið til staðar við málshöfðun, en frekari gögn hafi verið lögð fram undir rekstri málsins. Samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings á lífeyrisréttindum aðila sem stefnandi hafi látið vinna, og lagður var fram við aðalmeðferð málsins, sé eingreiðsluverðmæti lífeyrisréttinda stefnanda 1.063.425 krónur, en stefnda 28.787.512 krónur, mismunur á réttindum aðila að þessu leyti sé því 27.724.087 krónur. Geri stefnandi kröfu til 5.351.893 króna fjárgreiðslu til að bæta henni upp þessi réttindi með vísan til 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 91/1991.

Séreignarsjóður

Samkvæmt yfirliti um séreignarsparnað stefnda hafi hann staðið í 3.253.040 krónum við skilnað. Samkvæmt reglum hjúskaparréttarins og dómafordæmum telji stefnandi að skipta beri séreignarsparnaði hjóna til helminga við skilnað. Hér beri stefnda því að greiða stefnanda 1.626.520 krónur.

Fjárkrafa stefnanda sundurliðist því þannig:

1. Vegna skipta á bifreiðum kr. 1.680.429

2. Vegna bankainnstæðna kr. 1.477.038

3. Vegna lífeyrisréttinda kr. 5.351.893

4. Vegna séreignarlífeyrissparnaðar kr. 1.626.520

------------------

Samt. kr. 10.135.880

Um greiðslu frá móður stefnda

Stefndi hafi haldið því fram að greiðslu frá móður stefnda, líklega á árunum 2004 eða 2005, skuli halda utan skipta. Hann hafi ennfremur haldið því fram þetta hafi verið lán. Óumdeilt er að móðir stefnda greiddi aðilum ca. 12.000.000 króna á þessum tíma. Ekkert liggi fyrir um að þetta hafi verið lánveiting og hennar sé ekki getið á skattframtali aðila. Móðir stefnda sé nú látin. Þar sem sönnun skortir fyrir því að um lán hafi verið að ræða verði að líta svo á að hér sé um lífsgjöf að ræða eða fyrirframgreiddan arf, sem runnið hafi til bús aðila að óskiptu. Gjafir eða arfur sem þegar hafi verið útgreiddur fyrir skilnað komi til skipta við skilnaðinn, nema sérstaklega hafi verið kveðið á um annað eða sérstaklega standi á. Ekkert slíkt eigi við í þessu máli, aðilar höfðu verið í hjúskap í 34 ár við skilnað, greiðslan hafi fram nokkrum árum fyrir skilnað og engin tilraun gerð til að ganga þannig frá að greiðslan skyldi vera séreign stefnda eða að um lán væri að ræða.

Krafa stefnanda um ógildingu á fjárskiptasamningi aðila byggist á hjúskaparlögum nr. 31/1993, aðallega 2. mgr. 95. gr., 104. og 108.-109. gr. Kröfur um vexti byggjast á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um réttarfar vísast til hjúskaparlaga nr. 31/1993, einkum 115. og 117. gr., svo og laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu um málflutningsþóknun styður stefnandi við reglur XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kröfu um virðisaukaskatt við ákvæði laga nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi byggir sýknukröfu sína fyrst og fremst á því að fjárskiptasamningur sem aðilar gerðu með sér hafi verið sanngjarn við gerð hans og þar hafi ekki hallað á stefnanda að neinu leyti. Hafi hallað á annan hvorn aðilann við gerð fjárskiptasamningsins, þá hafi hallað á stefnda en ekki stefnanda.

Stefndi hafi fengið lán hjá móður sinni upp á 12.212.687 krónur. Andvirði lánsins hafi að öllu leyti farið í endurbætur á fasteigninni að [...], til hagsbóta fyrir báða aðila.

Endurbæturnar hafi aukið verðmæti fasteignarinnar til muna en hún hafi verið keypt á 25.000.000 króna, en seld skömmu eftir endurbæturnar á 59.900.000 króna. Láninu hafi verið haldið utan skipta og stefndi tekið á sig að greiða það. Stefnandi hafi hins vegar fengið tæplega 30.000.000 króna vegna sölu fasteignarinnar við skilnaðinn.

Þá byggir stefndi sýknukröfu sína á því að ekki einungis hafi stefnandi notið verulega góðs af eignum móður hans heldur hafi stefndi stóraukið verðmæti eigna þeirra með vinnuframlagi sínu á hjúskapartímanum.

Stefndi byggir á því að hafna beri þeirri málsástæðu stefnanda að ógilda beri fjárskiptasamninginn á þeim grundvelli að stefndi hafi ekki sýnt stefnanda nein gögn til sönnunar þeim upplýsingum sem fram koma í samningnum og á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki notið lögmannsaðstoðar. Stefndi hafi engu leynt stefnanda við gerð samningsins. Báðir aðilar hafi vitað af öllum þeim eignum stefnda sem ekki var getið í fjárskiptasamningnum. Hvað sem aðilar vissu um eignir hins, sem ekki var getið í samningnum, hafi þeir gengið til samninga af fúsum og frjálsum vilja og stefnandi ekki verið beittur neinum þrýstingi af hálfu stefnda til að ganga frá fjárskiptasamningi.

Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu að ógilda beri fjárskiptasamninginn á þeim grundvelli að stefnandi hafi verið dofin á þeim tíma er hann var gerður vegna þess áfalls sem skilnaðurinn var. Ekkert bendi til þess að stefnandi hafi verið verr á sig komin andlega vegna áfalls í kjölfar skilnaðar en stefndi. Ljóst sé að skilnaðurinn hafi verið báðum aðilum erfiður og líðan stefnanda á engan hátt betri eða verri en stefnda. Stefnandi hafi engin gögn lagt fram þess efnis að andleg heilsa hennar hafi verið svo slæm á þeim tíma er fjárskiptasamningurinn var gerður að hún hafi ekki verið fær um að ráða persónulegum högum sínum eða fé.

Því er mótmælt að ógilda beri fjárskiptasamninginn þar sem hann gefi ekki glögga mynd af eignum og skuldum auk þess sem hann hafi verið um margt ófullkominn. Samkomulag hafi verið á milli aðila um að halda ákveðnum eignum og skuldum utan fjárskiptanna. Hins vegar innihaldi fjárskiptasamningur aðila í stórum dráttum allar aðaleigur aðila. Þar sé tilgreind fasteign aðila, hjólhýsi, tvær bifreiðar og viðhaldsreikningur vegna fasteignar. Þá séu tilgreind áhvílandi lán á fasteigninni og bifreið. Aðrar eignir búsins hafi verið bankareikningar á nafni stefnda að upphæð 3.562.768, séreignarlífeyrissparnaður á nafni stefnda að fjárhæð 3.253.040. Skuldir búsins hafi að auki verið 12.212.686 krónur sem stefndi hafi tekið á sig eins og hefur verið rakið.

Auk ofangreindra eigna á nafni stefnda telur stefndi stefnanda hafa átt bankareikninga sem innihéldu söluhagnað stefnanda af sölu á fyrirtæki hennar, [...], að upphæð um það bil 2.750.000 krónur. Stefndi hafi ítrekað óskað eftir að stefnandi legði fram gögn um ofangreint án árangurs. Þá hafi stefnandi átt þinglýstan íbúðarrétt í hótelíbúð í [...]. Stefnandi hafi haldið því fram að sá réttur sé niðurfallinn en hafi þó ekki lagt fram nein gögn um aflýsingu réttarins. Af þeim sökum telur stefndi eðlilegt að líta svo á að stefnandi eigi enn þennan rétt. Alltént sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn um að umræddur íbúðarréttur hafi fallið niður.

Stefndi telur ljóst samkvæmt ofangreindu að þó svo að ákveðnum eignum hafi verið haldið utan skipta þá hafi það ekki að neinu leyti leitt til ósanngjarnar niðurstöðu fyrir stefnanda. Þvert á móti hafi niðurstaðan verið stefnanda í hag þar sem skuldin sem stefndi tók á sig hafi verið hærri en þær eigur á hans nafni sem haldið var utan skipta.

Þá byggir stefndi síðast en ekki síst á því að ekki liggi fyrir í málinu að verulega hafi verið vikið frá helmingaskiptareglunni við fjárskiptin enda hafi aðilar fengið tæpar þrjátíu milljónir hvort í sinn hlut við sölu fasteignarinnar að [...].

Stefndi hafnar fjárkröfu stefnanda til leiðréttingu skipta. Stefndi byggir á því að ekki hafi hallað á stefnanda við skiptin heldur hafi hún þvert á móti fengið meira í sinn hlut en hún hefði gert hefðu aðilar fylgt helmingaskiptareglunni í einu og öllu.

Stefnandi geri í stefnu kröfu um helmingshlutdeild í bankainnistæðum á nafni stefnda að fjárhæð 4.266.554 krónur, eða 2.133.277 krónur og miðar þá við stöðu bankareikninga um áramót 2006/2007. Fjárskipti aðila hafi farið fram í maí 2007 og beri því að miða við stöðu reikninganna í maí 2006. Staða reikninga stefnda hafi í lok maí verið 3.562.768 krónur. Krafa stefnanda í helmingshlutdeild bankainnistæðna stefnda gæti því aldrei orðið hærri en 1.781.384.

Jafnframt sé kröfu stefnanda um helmingshlutdeild í séreignarlífeyrissparnaði stefnda upp á 3.253.040 krónur, alls 1.626.520 krónur og í lífeyrisréttindum upp á 5.351.893 krónur mótmælt enda um að ræða persónubundin réttindi sem óvíst er að komi nokkurn tíma til útborgunar. Heimilt sé skv. 2. tl. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 að halda þessum réttindum utan skipta. Þá sé krafan vegna lífeyrisréttindanna augljóslega úr hófi há og algerlega órökstudd. Stefnandi sé sjálf ekki lífeyrisréttindalaus en hún hafi ekki lagt fram nein gögn um lífeyrisréttindi sín þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir stefnda þess efnis og vandséð hvernig unnt væri að fallast á kröfu stefnanda ef ekki séu gögn um þetta í málinu. Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefndi framlögðum útreikningi tryggingastærðfræðings á lífeyrisréttindum aðila.

Ennfremur verði ekki hjá því komist að minnast á að stefnandi hafi um tíma rekið fyrirtækið [...] og hafi haft á orði við sölu þess að hún liti á 2.750.000 krónur sem fékkst fyrir fyrirtækið, sem framtíðarlífeyri sinn. Stefndi hafi aldrei notið þeirra fjármuna og þeir ekki komið til skipta við fjárskipti aðila. Hafi stefndi litið svo á að þeim fjármunum væri haldið utan skipta líkt og þeim fjármunum sem hann hafi átt inni á banka og í séreignarsparnaði. Krafa stefnda um að halda séreignarlífeyrissparnaði sínum utan skipta geti því ekki talist ósanngjörn gagnvart stefnanda. Stefnandi hafi orðið tvísaga varðandi þessa eign sína. Hún hafi viðurkennt í bréfi frá 27. febrúar 2008 að eiga eina milljón eftir af þessum peningum, en í stefnu sé hins vegar talað um að eftirstöðvarnar við skilnaðinn í maí 2007 hafi verið 608.692 krónur.

Ef tekið sé tillit til þeirra eigna stefnanda og skulda stefnda sem haldið var utan skipta komi í ljós að stefndi eigi rétt á helmingshlutdeild í söluandvirði fyrirtækisins [...], samtals 1.375.000 krónur, auk verðmæta sem felast í þinglýstum íbúðarrétti stefnanda í hótelíbúð á [...]. Þá hafi stefndi tekið á sig skuld að fjárhæð 12.212.868 krónur. Helmingshlutdeild stefnanda í þeirri skuld sé 6.106.434 krónur. Beri að draga ofangreindar fjárhæðir frá kröfu stefnanda. Sé það gert verði um að ræða verulegar fjárhæðir sem stefnanda beri að greiða stefnda.

Þá sé dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt, sem og varakröfu um almenna bankavexti en engin skilyrði séu til að dæma vexti frá fyrra tímamarki en dómsuppsögu.

Stefndi vísar til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga, til XIV kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993 einkum til 1. mgr. 95. gr., 101. gr., 2. tl. 1. mgr. 102. gr. og 104. gr. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála

Niðurstaða:

Til úrlausnar er í máli þessu hvort fjárskipti aðila við skilnað þeirra hafi verið svo bersýnilega ósanngjörn þegar þau urðu, að samkomulag þeirra um fjárskipti verði, að kröfu stefnanda, fellt úr gildi að nokkru eða öllu leyti, á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993, hjúskaparlaga. Eins og fram hefur komið gerðu aðilar með sér skriflegan fjárskiptasamning sem lagður var fram við skilnað þeirra að borði og sæng, en eins og einnig hefur komið fram, liggur fyrir að til staðar voru bæði eignir og skuldir sem ekki var getið í hinum skriflega samningi. Líta verður svo á að undir slíkum kringumstæðum sé hjónum sem eru að skilja, heimilt að semja um að halda einhverjum eignum og skuldum utan skriflegs fjárskiptasamnings.

Kröfur stefnanda eru í tvennu lagi, annars vegar krafa um að fjárskiptasamningur verði felldur úr gildi og hins vegar fjárkrafa til leiðréttingar á skiptum. Nauðsynlegt verður að telja að fjallað sé um báðar kröfurnar í einu, þar sem ljóst er að fjalla verður um fjárskiptin við skilnað aðila í heild sinni, auk aðstæðna sem uppi voru við framkvæmd fjárskiptanna, til þess að unnt sé að meta það hvort samningurinn sem gerður var hafi verið það ósanngjarn að uppfyllt séu skilyrði hjúskaparlaga til að fella megi hann úr gildi.

Í fjárskiptasamningi sem lagður var fram við skilnað aðila, var ekki minnst á fjárframlag sem aðilar fengu frá móður stefnda í tengslum við kaup þeirra á fasteigninni að [...]. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að þar hafi í raun verið um fyrirframgreiddan arf að ræða, en stefndi byggir á því að um hafi verið að ræða lán frá móður hans. Lögð hafa verið fram gögn í málinu til að sýna fram á að um lán var að ræða, bæði er þess getið í skattframtölum lánveitanda og lántaka, fyrir utan að lánsins var ekki getið í skattframtali aðila vegna ársins 2006, og einnig hefur verið lögð fram í málinu erfðafjárskýrsla vegna skipta á búi móður stefnda sem lést eftir að aðilar skildu, þar sem talið er fram lán til stefnda. Verður að líta svo á að sýnt hafi verið fram á það með ótvíræðum gögnum að um lán hafi verið að ræða, sem var útistandandi við skilnað aðila, og hefði átt að koma til skipta við skilnað ef fylgt hefði verið helmingaskiptareglu hjúskaparlaga.

Ef einungis er litið til hins skriflega fjárskiptasamnings, verður að fallast á það með stefnanda að hann er ekki í fullu samræmi við helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaganna, en í samningnum er öllu skipt til helminga nema að því er varðar bifreiðar aðila, þar virðist muna 1.680.429 krónum miðað við upplýsingar stefnanda, sem stefndi hefur ekki gert sérstakar athugasemdir við. Hins vegar verður að skoða þennan mismun í samhengi við þær eignir og skuldir sem haldið var utan skiptanna, auk þess sem líta verður svo á að aðilum sé frjálst að semja um að ekki sé farið eftir helmingaskiptareglunni. Þá virðist ekki vera ágreiningur með aðilum um innistæður á bankareikningum við skilnað, utan það að stefndi heldur því fram að stefnandi eigi hugsanlega meiri innstæður á bankareikningum en fram er komið í málinu, án þess að honum hafi tekist að sýna fram á það. Verður lagt til grundvallar að upplýsingar um innstæður á bankareikningum aðila sem fram hafa komið hér að framan, séu réttar og samkvæmt því sé stefnandi vanhaldinn um 1.477.038 krónur, ef miðað er við skipti á grundvelli helmingaskiptareglu hjúskaparlaga.

Fallast verður á með stefnanda að séreignarlífeyrissparnaður eigi að koma undir skipti á milli hjóna við skilnað ef helmingaskiptareglu hjúskaparlaga er beitt. Hins vegar verður talið að lækka megi fjárhæð þá sem kæmi í hlut stefnanda við skiptin vegna skatta- og eingreiðsluhagræðis. Í kröfugerð stefnanda er helmingshlutdeild stefnanda talin vera 1.626.520 krónur, en með tilliti til ofangreind hagræðis, verður hér miðað við að eðlilegt hefði verið að 950.000 krónur kæmu í hlut stefnanda.

Miðað við framangreindar niðurstöður varðandi fjárskipti á milli aðila, að því er varðar skuld við móður stefnda, bifreiðar, bankainnistæður og séreignarlífeyrissparnað, er niðurstaðan þegar einungis er eftir að fjalla um kröfu stefnanda til hlutdeildar í lífeyrisréttindum stefnda, að munurinn á því sem í hlut aðila kom við fjárskipti þeirra nemi 1.998.876 krónum (1.680.429 + 1.477.038 + 950.000 = 4.107.467 - 6.106.343 = -1.998.876), þannig að stefnandi fékk meira sem nemur nefndri fjárhæð.

Stendur þá eftir að fjalla um kröfu stefnanda um hlutdeild í lífeyrisréttindum stefnda. Samkvæmt 54. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 verður eign maka hjúskapareign, nema sérstakar heimildir standi til annars, og skiptist til helminga milli maka við hjúskaparslit, sbr. 103. gr. laganna. Í 57. gr. laganna er fjallað um persónubundin réttindi og kveðið á um, að reglur um hjúskapareign eigi við um réttindi persónulegs eðlis, svo fremi sem þær fari ekki í bága við sérreglur, sem um þau réttindi gildi, enda séu þessi réttindi ekki séreign lögum samkvæmt. Samkvæmt 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga getur maki krafist þess að persónubundnum réttindum, til dæmis lífeyrisréttindum, sé haldið utan skipta, en í 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga er heimilað að bæta hinum makanum slíkt upp með fjárgreiðslum, ef ósanngjarnt þykir að halda réttindunum utan skipta. Ekkert hefur komið fram í málinu um að aðilar hafi fjallað sérstaklega um lífeyrisréttindi við fjárskipti við skilnað þeirra. Ekki verður hins vegar talið útilokað að stefnandi hefði getað átt rétt á einhverri fjárgreiðslu á grundvelli 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga, vegna lífeyrisréttinda stefnda, sem haldið hafi verið utan skipta samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 102. gr. laganna. Ef miðað er við dómafordæmi þar sem fjallað hefur verið um þetta atriði má gera ráð fyrir að í hlut stefnanda hefðu getið komið nálægt 10% - 30% af mismuni á lífeyrisréttindum aðila, þegar tekið hefði verið tillit til ýmissa atriða, svo sem eingreiðslu- og skattahagræðis, raunverulegrar stöðu aðila og möguleika þeirra til öflunar lífeyrisréttinda í framtíðinni. Miðað við þetta hefði fjárgreiðsla til stefnanda vegna lífeyrisréttinda getað orðið frá um það bil 2.800.000 krónum ef miðað er við þann útreikning tryggingastærðfræðings, sem lagður var fram af hálfu stefnanda við aðalmeðferð málsins, en stefndi hefur ekki hnekkt þeim útreikningum tölulega þó að hann hafi gert athugasemdir við niðurstöður þeirra. Þó er það að athuga í þessu sambandi að stefnandi upplýsti við aðalmeðferð málsins að hún hefði greitt í lífeyrissjóð frá því að hún stofnaði sína hárgreiðslustofu árið 1983, án þess að fram kæmi í hvaða lífeyrissjóð hefði verið greitt, en í framlögðu skjali þar sem reiknuð voru út lífeyrisréttindi aðila, kemur fram að við 65 ára aldur muni stefnandi eiga réttindi til 9.316 króna á mánuði. Verður að telja ólíklegt að þetta séu einu lífeyrisréttindi stefnanda, ef rétt er að hún hafi greitt í lífeyrissjóð frá árinu 1983, en svo virðist sem eingöngu hafi verið skoðuð réttindi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins.

Við aðalmeðferð málsins kom fram að stefnandi var heimavinnandi á fyrstu árum hjúskapar aðilanna, en starfaði síðar við hárgreiðslu og rak um árabil sína eigin hárgreiðslustofu. Stefndi starfaði allan hjúskapartímann utan heimilis. Hann er menntaður kerfisfræðingur og hefur starfað sem slíkur. Fram kom við skýrslutöku hjá stefnanda að hún hefði verið miður sín þegar verið var að ganga frá skilnaðinum og ekki skoðað málið vel áður en hún skrifaði undir fjárskiptasamninginn. Þá kom fram að hún hafi leitað aðstoðar sálfræðings vegna skilnaðarins, en staðfesting á þremur heimsóknum til sálfræðings liggur frammi í málinu. Af hálfu stefnda kom fram að hann teldi ekki að stefnandi hefði verið í slæmu ástandi þegar verið var að ganga frá skilnaði þeirra og alls ekki í verra ástandi en hann sjálfur. Ekki verður talið að fram hafi komið málinu slíkur aðstöðumunur hjá aðilum að þau hafi ekki getað ráðið sínum málum sjálf hvort um sig og gengið til samninga um fjárskipti og skilnaðarkjör. Verður því ekki séð, miðað við þetta síðastnefnda, niðurstöðuna varðandi heildarfjárskipti hér að framan og allt það er fram hefur komið í málinu að fallist verði á kröfu stefnanda um að fjárskiptasamningur aðila verði felldur úr gildi. Verður stefndi því sýknaður af þeirri kröfu stefnanda.

Að því er varðar fjárkröfu stefnanda til leiðréttingar á skiptum verður með vísan til framanritaðs og í ljósi þess að líkur hafa verið leiddar að því hér að framan að skipti á milli aðila við skilnaðinn hafi verið sanngjörn, eða að minnsta kosti ekki bersýnilega ósanngjörn, einnig að sýkna stefnda af þeim kröfum stefnanda. Þrátt fyrir þessa niðurstöðu málsins þykir mega fella málskostnað niður á milli aðila málsins.

Dóminn kveður upp A-kvk-nf M. K-kvk-nf, settur héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, B, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf