S-7/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 31. maí 2016, er höfðað með ákæru lögreglustjórans „á Eskifirði“, útgefinni 23. febrúar 2016, á hendur A, [...], [...], [...], „fyrir hegningar- og umferðarlagabrot á Fljótsdalshéraði, með því að hafa sunnudaginn 20. desember 2015, ekið bifreiðinni [...], án þess að hafa ökuskírteini sitt meðferðis og óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (tetrahýdrókannabínól í blóði mældust 1,1 ng/ml), um Tjarnarbraut og Selás og að Söluskála N1 við Kaupvang á Egilsstöðum, þar sem hann stöðvaði bifreiðina og með því hafa fyrir aksturinn, án heimildar og í blekkingarskyni, tekið burt límmiða skoðunarmanns, sem á stóð „akstursbann“, af skráningarnúmerum bifreiðarinnar.“

Í ákæruskjali er framangreind háttsemi talin varða við 1. mgr. 157. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr. a. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987, með áorðnum breytingum. Þar er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. gr. og 1. mgr., sbr. 4. mgr., 102. gr. umferðarlaga.

Við fyrirtöku málsins 19. apríl sl. óskaði sækjandi bókað um leiðréttingu á ákæru, þannig að með lögreglustjóranum „á Eskifirði“ sé átt við lögreglustjórann „á Austurlandi“. Sætti sú leiðrétting engum andmælum.

Ákærði játaði skýlaust fyrir dómi að hafa ekið bifreiðinni umrætt sinn óhæfur til að stjórna henni vegna áhrifa ávana- og fíkniefna og án þess að hafa meðferðis ökuskírteini sitt, eins og greinir í ákæru. Hann viðurkenndi jafnframt sem rétta þá háttsemislýsingu ákæru að hann hafi, fyrir aksturinn, tekið burt límmiða skoðunarmanns af skráningarnúmerum bifreiðarinnar, en kvað það hafa verið í hugsunarleysi og neitaði sök af hegningarlagabroti.

Í ljósi framangreindrar afstöðu ákærða til sakargifta ákvað dómari að taka málið til dóms á grundvelli 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þeirri ákvörðun var ekki andmælt og ekki kom fram krafa um að aðalmeðferð færi fram í málinu. Að sameiginlegri ósk sækjanda og verjanda ákærða var málinu frestað til 6. maí sl., en þann dag var málið tekið til dóms, án frekari sönnunarfærslu, eftir að sækjandi og verjandi ákærða höfðu reifað lagaatriði og sjónarmið við ákvörðun viðurlaga, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar.

Í þinghaldinu 6. maí sl. óskaði sækjandi bókað um að í stað orðsins „akstursbann“ í ákæruskjali ætti að standa „notkun bönnuð“. Einnig var þá að ósk sækjanda bókað um þá breytingu á heimfærslu til laga að það hegningarlagabrot sem ákærða er gefið að sök sé aðallega talið varða við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga, en til vara við 1. mgr. 157. gr. sömu laga eins og greinir í ákæruskjali. Verjandi ákærða kvaðst hafa verið upplýstur fyrirfram um breytta heimfærslu og vera undir það búinn að reifa málið m.t.t. beggja lagaákvæða. Var svo gert af hálfu beggja aðila. Af hálfu ákærða var því þó andmælt að heimild standi til leiðréttingar ákæru að framangreindu leyti.

Málið var tekið upp á ný 31. maí sl. þar sem dómari taldi nauðsynlegt að gefa sakarflytjendum færi á að tjá sig um það hvort umþrætt háttsemi ákærða kynni að verða heimfærð til 3. mgr. 20. gr., sbr. 40. gr., reglugerðar um skoðun ökutækja nr. 8/2009, sem sett er með heimild í 60. og 67. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Var málið að því búnu tekið til dóms að nýju.

Af hálfu ákærða er krafist þeirrar vægustu refsingar sem lög leyfa vegna þeirra umferðarlagabrota sem játuð eru, en sýknu af því hegningarlagabroti sem lýst er í ákæru. Þá er þess krafist að sakarkostnaði, þ.m.t. hæfilegri þóknun skipaðs verjanda, verði skipt þannig að verulegur hluti hans verði lagður á ríkissjóð.

Um málsatvik er skírskotað til ákæru. Með framangreindri játningu ákærða, sem er í fullu samræmi við gögn málsins, telst sannað að ákærði er sekur um að hafa ekið nefndri bifreið umrætt sinn, án þess að hafa ökuskírteini sitt meðferðis og óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Eru þau brot hans réttilega heimfærð til ákvæða umferðarlaga í ákæruskjali.

Víkur þá að þeirri háttsemi ákærða, sem hann hefur viðurkennt, þótt hann neiti sök af hegningarlagabroti, að hafa ekið bifreiðinni, eftir að hafa tekið burt límmiða skoðunarmanns af skráningarnúmerum bifreiðarinnar. Ágreiningur stendur um það hvort saknæmisskilyrði séu uppfyllt, hvort um refsivert brot sé að ræða og þá um heimfærslu háttseminnar til refsiákvæða. Þar sem vörn ákærða hefur ekki orðið áfátt að áliti dómsins vegna breyttrar heimfærslu ákæruvaldsins til refsiákvæða, sbr. það sem fyrr var ritað, standa ákvæði 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála því ekki í vegi að brot ákærða kunni að verða heimfært til 155. gr. almennra hegningarlaga eins og ákæruvaldið krefst nú aðallega, að öðrum skilyrðum uppfylltum. Með vísan til 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 er ákæruvaldi sömuleiðis heimil sú leiðrétting á ákæru sem bókað var um í þingbók, með því að í stað orðsins „akstursbann“ sem þar birtist innan gæsalappa skuli standa „notkun bönnuð“, enda er hér um aukaatriði máls að ræða og vörn ákærða hefur ekki orðið áfátt vegna þess að texti skoðunarmiða var ekki rétt tilgreindur í ákæru. Þá verður ekki undir það tekið með verjanda að ákæran sé haldin annmörkum sem varðað geti frávísun hluta hennar án kröfu, s.s. vegna þess að þar ræðir um „skráningarnúmer“ bifreiðar í stað skráningarmerkja, en augljóst má teljast þrátt fyrir þetta orðalag að átt er við númeraplöturnar sem slíkar en ekki einungis áletrun númera á þær.

Mótmæli ákærða við því að háttsemin varði við 155. gr. almennra hegningarlaga byggjast einkum á því að ekki geti talist um fölsun að ræða, enda teljist skoðunarmiðinn og skráningarmerkið ekki eitt og sama skjalið. Í dómaframkvæmd hefur skráningarmerki bifreiðar verið talið „skjal“ í skilningi ákvæða almennra hegningarlaga. Skilyrði þess að um falsað skjal verði talið að ræða er að því hafi verið breytt með einhverjum hætti. Að áliti dómsins hefur ákæruvaldið ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að það að taka af skráningarmerki bifreiðar skoðunarmiða, sem eftir atvikum er ýmist settur á skráningarmerki eða framrúðu bifreiðar í hvert sinn sem bifreið er færð til skoðunar, sbr. ákvæði reglugerðar um skoðun ökutækja, feli í sér fölsun skjals í skilningi 155. gr. almennra hegningarlaga. Verður að meta ákærða í hag þann vafa sem á um þetta leikur, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008. Verður aðalkröfu ákæruvaldsins um heimfærslu brotsins til þeirrar lagagreinar því hafnað.

Í 157. gr. almennra hegningarlaga er það lýst refsivert að nota ófalsað skjal, svo sem það varðaði annan mann en þann sem það á við, eða með öðrum hætti gagnstætt því sem til var ætlast, sé það gert til þess að blekkja með því í lögskiptum. Í langri dómaframkvæmd hefur það verið talið varða við 157. gr. almennra hegningarlaga er skráningarmerki bifreiðar eru færð á aðra bifreið sem bera á annað skráningarnúmer. Hér er ákærða ekki gefið að sök brot af því tagi, heldur að hafa ekið umræddri bifreið, eftir að hafa, án heimildar og í blekkingarskyni, tekið burt límmiða skoðunarmanns af skráningarnúmerum bifreiðarinnar.

Óumdeilt er og gögnum stutt að umrædd bifreið hafði fengið dæminguna „notkun bönnuð“ við síðustu skoðun, sem fól það í sér, samkvæmt 18. gr. reglugerðar um skoðun ökutækja nr. 8/2009, sem sett er með stoð í 60. og 67. gr. umferðarlaga, að ekki mátti aka bifreiðinni fyrir eigin vélarafli. Óheimilt er, öðrum en skoðunarmanni á skoðunarstofu eða endurskoðunarverkstæði, svo og lögreglunni, að hylja skoðunarmiða eða fjarlægja hann, sbr. 3. mgr. 20. gr. sömu reglugerðar.

Ákærði hefur skýlaust játað fyrir dómi að hafa ekið bifreiðinni umrætt sinn, sem og að hafa áður verið búinn að fjarlægja skoðunarmiðana, þótt hann beri því við fyrir dómi að hafa gert þetta í hugsunarleysi. Í samantekt á skýrslu sem ákærði gaf hjá lögreglu við rannsókn málsins 14. janúar 2016, kemur skýrt fram að ákærða var kunnugt um að bifreiðin hefði fengið dæminguna „notkun bönnuð“ við síðustu skoðun, eins og límmiðar á skráningarnúmerum hennar gáfu til kynna, og að hafa skrapað skoðunarmiðana af, til þess að geta notað bifreiðina án afskipta lögreglu.

Fallist verður á að eins og broti ákærða er lýst í ákæru, sem blekkingarbroti, falli það að verknaðarlýsingu 157. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í ljósi rannsóknargagna og skýlausrar játningar ákærða á háttsemislýsingu ákæru verður hann sakfelldur fyrir brot gegn þeirri grein almennra hegningarlaga, enda verður að telja næga sönnun fram komna fyrir því að ásetningur hans hafi staðið til blekkinga, með því að nota bifreiðina umrætt sinn með skráningarmerkjum sem hann hafði sjálfur fjarlægt skoðunarmiða af, í trássi við það bann sem honum var fullkunnugt um að lagt hefði verið við akstri bifreiðarinnar í samræmi við ákvæði reglugerðar um skoðun ökutækja. Í ljósi þeirrar niðurstöðu, og eins og ákæru er háttað, gerist ekki þörf á að taka til skoðunar hvort brotið varði jafnframt við 3. mgr. 20. gr. reglugerðar um skoðun ökutækja, sem fyrr var nefnd.

Ákærði, sem er fæddur árið [...], er hér sakfelldur fyrir þau brot sem greinir í ákæruskjali, og sem þar eru rétt heimfærð til refsiákvæða, en hann var einungis 17 ára gamall er hann framdi brot sín. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði gekkst hann undir 70.000 króna sekt hjá lögreglustjóra 25. maí sl. vegna brots gegn 2., sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Aftur gekkst hann undir sektargerð 14. júní sl., 140.000 króna sekt og 12 mánaða ökuréttarsviptingu frá sama degi, vegna brots gegn 45. gr. a. umferðarlaga. Þau brot sem hér eru til umfjöllunar voru framin fyrir undirritun þessara sektargerða. Ber því við ákvörðun viðurlaga hans að taka mið af 78. gr. almennra hegningarlaga, auk 77. gr. sömu laga.

Með vísan til ungs aldurs ákærða og a-liðar 1. mgr. 57. gr. almennra hegningalaga þykir rétt að fresta ákvörðun refsingar hans vegna hegningarlagabrotsins skilorðsbundið í tvö ár og er frestunin bundin því skilyrði að hann gerist ekki sekur um nýtt brot á skilorðstímanum, sbr. almennt skilorð 3. mgr. sömu laga.

Með heimild í 2. mgr. 57. gr. a. almennra hegningarlaga verður ákærða hins vegar gerð sekt vegna þeirra umferðarlagabrota sem hann er hér sakfelldur fyrir, sem þykir hæfilega ákveðin, sbr. 8. mgr. 100. gr. umferðarlaga, að fjárhæð 75.000 krónur, er greiða ber í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins, en ella sæti ákærði fangelsi í 6 daga.

Þá verður ákærði, með vísan til þeirra ákvæða umferðarlaga sem í ákæru greinir, sviptur ökurétti í 2 mánuði, frá 14. júní 2017 að telja, er gildandi ökuréttarsviptingu hans samkvæmt sektargerð frá 14. júní sl. lýkur.

Samkvæmt yfirliti ákæruvaldsins, sem stutt er fullnægjandi gögnum, féll til við rannsókn málsins sakarkostnaður, sem samtals nemur 85.294 krónum vegna sýnatöku, blóðrannsóknar o.fl. Þóknun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef hdl., þykir hæfilega ákveðin 186.000 krónur, að teknu tillit til virðisaukaskatts. Í ljósi úrslita málsins eru ekki efni til annars en að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar, sem samtals nemur því 271.294 krónum.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara í dómsal Héraðsdóms Austurlands að Lyngási 15, Egilsstöðum, klukkan 15.00 fimmtudaginn 30. júní 2016.

Dómsorð:

Ákvörðun um refsingu ákærða, A, vegna brots gegn 157. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. sömu laga.

Ákærði greiði 75.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins, en sæti ella fangelsi í 6 daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í 2 mánuði, frá 14. júní 2017 að telja.

Ákærði greiði 271.294 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef Þ-kk-ef E-kk-ef hdl., 186.000 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf