S-5400/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 7. júní sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 8. september 2020, á hendur: „X, kt. [...], [...], Reykjavík, fyrir fjársvik, en til vara fyrir ólögmæta meðferð fundins fjár, með því að hafa, föstudaginn 13. maí 2016, í útibúi Arion banka að Höfðabakka í Reykjavík, með sviksamlegum hætti hagnýtt sér villu starfsmanna bankans um innstæðu á bankareikningi [...] ehf., kt. [...] (nú gjaldþrota), nr. [...], sem ákærði hafði prókúru á, og tekið út kr. 2.000.000,- sem honum hlaut að vera ljóst væri til komin vegna mistaka gjaldkera degi áður, 12. maí 2016, þegar úttekt ákærða á kr. 1.000.000,- var ranglega færð sem innlegg á reikninginn. Innstæða reikningsins hækkaði sem því nam og ákærði fékk fyrrgreindar kr. 2.000.000,- afhentar og ráðstafaði á óþekktan hátt.

Telst þetta varða við 1. mgr. 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 246. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Í málinu gerir Þ-kk-nf I. V-kk-nf lögmaður, f. h. Arion banka hf., kt. [...], kröfu um að ákærða verði gert að greiða skaðabætur að fjárhæð kr. 2.000.000,- auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. maí 2016 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er krafist málskostnaðar að mati dómsins.“

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst hann þess að bótakröfu verið vísað frá dómi, en til vara að bætur verði stórlega lækkaðar. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins sem greiðist úr ríkissjóði. Verði ákærði sakfelldur og dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar fellur verjandi ákærða frá kröfu um greiðslu málsvarnarlauna.

I

Málsatvik

Rannsókn málsins hófst eftir að lögreglu barst kæra Arion banka hf., dagsett 5. október 2016. Þar er því lýst að ákærði hafi komið í útibú bankans í Borgartúni 18 þann 12. mars 2016 og óskaði eftir því að taka 1.000.000 króna út í reiðufé hjá gjaldkera af reikningi [...] ehf., nr. [...]. Var þá inni á reikningnum 1.000.000 króna og ákærði með prókúru á reikningnum og var beiðnin afgreidd. Við afgreiðslu úttektarinnar voru gerð þau mistök af hálfu gjaldkerans í kerfi bankans að staða reikningsins var hækkuð um 1.000.000 króna í stað þess að vera lækkuð sem nemur þessari fjárhæð. Eftir þessi mistök voru 2.000.000 króna á reikningnum í stað þess að hann stæði á núlli.

Daginn eftir, 13. maí 2016, kom ákærði í útibú bankans á Höfða og óskaði eftir því að taka 2.000.000 króna í reiðufé út af reikningnum, sem prókúruhafi reikningsins. Var beiðnin afgreidd kl. 11:16 og féð afhent ákærða enda taldi gjaldkerinn að innstæða væri á reikningnum fyrir nefndri fjárhæð. Samtals fékk ákærði því afhentar 3.000.000 króna í reiðufé vegna úttekta af reikningnum og nemur sú fjárhæð sem ákærða var ofgreidd því 2.000.000 króna. Mistökin uppgötvuðust nokkrum dögum seinna og reyndi starfsmaður bankans þá að hafa samband við ákærða símleiðis en án árangurs. Sami starfsmaður sendi ákærða tölvupóst 24. maí 2016 og hafði síðan tal af ákærða símleiðis daginn eftir. Þann 26. maí 2016 sendi hann ákærða aftur tölvupóst og útskýrði að bankinn þyrfti að fá hina ofgreiddu fjárhæð endurgreidda frá ákærða. Var krafan ítrekuð með tölvupósti 31. maí 2016 og bréfi 5. júlí 2016, án viðbragða frá ákærða.

Þá segir í kæru að bankinn telji að ákærði hafi vísvitandi nýtt sér mistök starfsmanns bankans og tekið fé út af reikningi félagsins án þess að raunveruleg innstæða hefði verið fyrir því. Fyrir liggi að 13. mars 2016 voru þrjár innskráningar inn á netbanka félagsins með notandanafninu „ [...]“, kl. 10:52:02, 11:05:54 og 13:32:16. Sýni innskráningar að ákærði athugaði það sérstaklega tvisvar sinnum fyrir seinni úttektina hver staða reikningsins væri.

Fylgdu kærunni tvær kvittanir í samræmi við framangreint. Má af kvittuninni frá 12. maí sjá að 1.000.000 króna er þar lögð inn á reikninginn í stað þess að vera tekin út af honum. Þá liggur fyrir útprentun af tölvupósti í samræmi við það sem rakið er í kærunni og ljósmyndir úr eftirlitskerfi sem sýna ákærða í útibúinu á Höfða þegar úttektin fór fram 13. mars 2016.

Fyrir liggur upplýsingaskýrsla lögreglu um innskráningar með notandanafnið „ [...]“ inn á netbanka [...] ehf. Er þar rakið að bankinn hafi veitt lögreglu upplýsingar um þrjár ofangreindar innskráningar 13. maí 2016 en einnig að innskráningin hafi verið í gegnum símtæki með símanúmerið [...] sem skráð sé á A með netfangið [...]. Þá sendi lögregla fyrirspurn á Auðkenni þar sem óskað var eftir ítarlegri upplýsingum vegna innskráningarinnar. Í svari frá Auðkenni kom fram að auðkenni hefði verið notað sjö sinnum 13. mars 2016 við innskráningu í netbankann frá kl. 10:52 til kl. 16:51 og að notandaauðkenni, „ [...]“ ([...]), væri kennitala A, [...]. Einnig liggur fyrir yfirlit yfir færslur á reikningi nr. [...] frá 18. apríl 2016 til 15. júní 2016 og upplýsingaskýrsla lögreglu þar sem fram kemur að við skoðun á bankareikningum ákærða og A sé ekki að sjá að það fé sem tekið var út hafi verið lagt inn á þá. Þá liggur fyrir upplýsingaskýrsla um tilraunir lögreglu til að finna bókhald félagsins vegna ársins 2016 en það tókst ekki. Félagið var úrskurðað gjaldþrota 13. júní 2016 og engar eignir reyndust vera í búinu samkvæmt tilkynningu um skiptalok.

Einnig liggja fyrir gögn úr tölvukerfi bankans þar sem fram kemur að ítrekað hafi verið reynt að ná í ákærða símleiðis auk þess sem tölvupóstur hefði verið sendur til hans. Þá liggur fyrir vottorð hlutafélagaskrár vegna [...] ehf. og ljósrit af tilkynningum er varða félagið, m. a. um stofnun félagsins og stofnsamning og breytingar á stjórn þess. Af vottorði hlutafélagaskrár má ráða að ákærði var varamaður í stjórn félagsins 15. febrúar 2016 og með prókúruumboð.

Skýrsla var tekin af ákærða 15. janúar 2017. Sagði hann félagið [...] ehf. hafa verið stofnað í kringum fasteignaviðskipti en þau væru einnig með fleiri félög. Sagði ákærði að hugsanlega væri hann eigandi að félaginu eða eiginkona hans sem væri framkvæmdastjóri félagsins en taldi líklegt að hann væri sjálfur með prókúru vegna félagsins. Hann staðfesti að hafa tekið fjármunina út og sagði að þeir hefðu farið í það að greiða skuldir en þau hefðu verið að gera félagið upp og kvaðst hann telja að til væru gögn um þetta hjá skiptastjóra. Hann hefði enga vitneskju haft um það hvaða innstæða væri á reikningnum. Ákærða var sýnt yfirlit yfir innskráningar inn á heimabanka félagsins þennan dag og sagðist hann ekkert hafa með þetta að gera, eiginkona hans væri með aðgang að heimabankanum og sæi um allt sem því viðkæmi. Hann kvaðst kannast við framlagða tölvupósta sem bankinn sendi honum í kjölfar atvika og benti á að hálfur mánuður hefði liðið frá úttekt þar til haft var samband við hann. Ef hann hefði þá haft peningana hefði hann greitt þá til baka en gera þyrfti greinarmun á honum sem einstaklingi og félaginu sem þetta snúi að.

Skýrsla var tekin af A, eiginkonu ákærða, 31. janúar 2017, með réttarstöðu sakbornings. Var henni kynnst sakarefnið og kvaðst hún ekkert vita um það og ekki hafa tekið peningana út. Hún sagði félagið reka fasteignasölu og væri hún framkvæmdastjóri félagsins og hefði séð um rekstur þess en bæði hún og ákærði væru með prókúru. Aðspurð um ráðstöfun þessara fjármuna kvaðst hún gera ráð fyrir að þeir hefðu farið í það að borga reikninga félagsins en væri ekki viss. Hún og vitnið B hefðu getað fylgst með stöðunni á reikningum félagsins. Sagði hún rétt að hún hefði séð um heimabanka félagsins og allt sem honum viðkom og ákærði ekki komið nálægt honum. Hún sagði félagið hafa verið með átta bankareikninga og aðgangsorðið inn á þá alla hefði verið „ [...]“ og hún og B hefðu farið inn á þessa reikninga með þessu aðgangsorði. Hún kvaðst kannast við þá einu milljón króna sem var inni á reikningnum en ekki vitað af því að hún hefði verið tekin út og ekki heldur vitað af þessum tveimur milljónum króna. Kvaðst hún ekki hafa sent ákærða til að taka féð út af reikningnum, þetta væri eitthvað sem hann hefði gert sjálfur.

Skýrsla var tekin af B, fyrrverandi starfsmanni [...] ehf., við rannsókn málsins en ekki er ástæða til að rekja efni hennar.

II

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna fyrir dómi að því marki sem nauðsynlegt er til úrlausnar málsins.

Ákærði sagði að félagið [...] ehf. hefði haldið utan um [...] og hann hefði átt mörg félög á þessum tíma. Væri hann ekki viss hvort hann hefði átt hlut í þessu félagi og kvaðst einhvern tíma hafa verið með stöðu í félaginu. Sagði hann aðkomu sína að félaginu hafa verið misjafna eftir tímabilum. Ekki hefði verið mikið um reiðufé en hann hefði stundum farið í bankann til að taka út reiðufé. Nú myndi hann ekki hvers vegna hann tók út þessa einu milljón króna en í bæði skiptin hefði hann verið beðinn að fara í bankann og ná í peninga na. Væntanlega hefði það verið A, konan hans, sem bað hann um það en hún hefði séð um rekstur félagsins á þessum tíma. Kvaðst hann ekki muna aðdraganda þess að hann fór í bankann en A hefði væntanlega hringt í hann og beðið hann um þetta. Hann hefði síðan látið hana hafa peningana. Bankinn hefði síðan haft samband við hann löngu seinna og honum sagt að orðið hefðu mistök í bankanum. Hann hefði komið af fjöllum og sagst ekkert hafa haft með þetta að gera en nokkrum sinnum eftir það verið í sambandi við starfsmenn bankans vegna þessa. Hefði hann sagt þeim að hann sæi ekki um rekstur félagsins og teldi hann að hann hefði bent þeim á að hafa samband við A. Ákærði staðfesti að hann hefði verið með prókúru en hann hefði ekkert vitað um reikninga félagsins eða rekstur þess á þessum tíma. Um hefði verið að ræða fjölskyldufyrirtæki og hefði hann áður stjórnað söluteyminu og öllu sem viðkom sölumennsku en ekkert komið að fjármálum eða bókhaldi. Þá vissi hann ekki hvernig þessum fjármunum var ráðstafað. Af hálfu bankans hefði verið óskað eftir því að hann undirritaði sjálfskuldaábyrgð en hann hefði ekki ætlað að borga þetta úr eigin vasa og ekki hefðu verið til peningar til að greiða þetta. Ákærði kvaðst hafa verið með kort á þennan reikning á þeim tíma þegar hann var innviklaður í reksturinn en ekki muna hvort hann tók út með korti. Lög um fasteignasala hefðu síðan breyst og hann þá ekki nennt að fara í nám enda væri hann lesblindur og því hefði hann hætt hjá félaginu árið 2015 eða 2016. Kvaðst hann telja að hann hefði hætt hjá félaginu áður en þetta gerðist og lítið verið viðloðandi það eftir að hann hætti. Hann hefði ekki verið með aðgang reikningum félagsins og raunverulega aldrei farið inn á heimabanka, ekki heldur vegna sinna eigin reikninga. Kvað ákærði sér ekki hafa fundist neitt athugavert við það að A væri að biðja hann um að taka út reiðufé, það hefði oft komið fyrir. Kvaðst hann fyrst hafa heyrt af atvikum þegar bankinn hefði haft samband við hann löngu síðar. Kvaðst ákærði eitthvað hafa rætt málið við A eftir að það kom upp.

Borin var undir ákærða framburður hans hjá lögreglu 16. janúar 2017 og kynnt að hann hefði þá verið spurður hvernig þessum fjármunum hefði verið ráðstafað og hann hefði þá svaraði því að þeir hefðu farið í að borga upp skuldir og að þau hefðu verið að gera félagið upp og að gögn um þetta væru til hjá skiptastjóra. Kvaðst ákærði ekki muna eftir þessu en hann teldi þetta ekki hljóma ótrúlegt. Kvaðst hann væntanlega hafa munað þetta betur þegar hann gaf skýrsluna þar sem þá var styttra liðið frá átvikum. Þá staðfesti ákærði að A hefði sent hann í bankann. Var ákærða kynnt að í framburði hennar hjá lögreglu 31. janúar 2017 hefði hún sagt að hún hefði ekki sent ákærða í bankann að sækja peningana heldur hefði ákærði ákveðið það sjálfur. Kvaðst ákærði þá ekki kannast við þetta og ekki vita hvort þetta væri rétt eða rangt hjá henni.

Ákærði kvaðst ekki vita hverjir hefðu verið með aðgang að þessum reikningi en telja að fullt af fólki hefði haft hann, t. d. þeir sem unnu við uppgjör. Þótt hann hefði fengið leyniorð hefði hann ekki kunnað að fara inn á heimabankann. Borið var undir ákærða yfirlit yfir innskráningar í netbanka félagsins 13. maí 2016 með aðgangsorðinu „ [...]“, kl. 10:52, 11:05 og 13:32 og kvaðst hann ekki hafa farið inn á netbankann í þessum tilvikum og ítrekaði að hann hefði aldrei farið inn á hann.

C lögmaður kvaðst hafa verið skipaður skiptastjóri þrotabús [...] ehf. Hann hefði kallað forsvarsmenn félagsins til sín á hefðbundinn hátt og hefðu þeir ekkert haft að segja um þá fjármuni sem ákæra varðar. Hann hefði síðan fengið upplýsingar um það að félagið væri til rannsóknar hjá Skattrannsóknarstjóra ríkisins (SRS) og að bókhald félagsins væri þar. Sú rannsókn hefði leitt til ákæru á hendur forsvarsmönnum félagsins. Kvaðst vitnið halda að bókhald vegna ársins 2016 hefði aldrei verið til og sjálfur hefði hann ekki verið með frekari gögn. Staðfesti hann að hafa sent lögreglu fundargerðir vegna skiptafunda. Sagði hann búið hafa verið einfalt en það hefði verið búið að hirða allt úr því. Bankinn hefði ekki gert honum viðvart um þessar tvær milljónir króna og ekki lýst kröfu í búið. Miklu hærri fjárhæðir hefðu verið undir við rannsókn SRS. Hann hefði ekki talið ástæðu til að höfða riftunarmál eða krefjast endurgreiðslu vegna þess hve staðan var slæm. Myndi hann ekki hvort hann ræddi þetta við fyrirsvarsmann félagsins. Samkvæmt reikningum félagsins væri þetta fé ekki til á þeim. Sagði hann það ekki rétt sem fram kom í framburði ákærða hjá lögreglu að til ættu að vera gögn hjá skiptastjóra um ráðstöfun þessara fjármuna.

Lögreglumaður nr. [...] kvaðst hafa tekið við rannsókn málsins frá öðrum lögreglumanni. Eftir að hann fékk málið til meðferðar hefði hann kallað eftir frekari gögnum, bankagögnum og bókhaldsgögnum, og fengið heimild ákærða og A til að fá þau gögn afhent. Gögn hefðu borist m. a. frá Arion- banka. Við rannsóknina hefði verið til skoðunar úttekt á tveimur milljónum króna sem fyrir mistök voru inni á reikningi [...] ehf. Engin bókhaldsgögn hefðu fundist en kannað hefði verið hvort þau væru hjá skiptastjóra en félagið hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta á árinu 2016. Gögnin hefðu ekki reynst vera hjá skiptastjóra og heldur ekki hjá héraðssaksóknara eða skattinum. Einnig hefðu verið skoðaðar innskráningar í heimbanka félagsins daginn sem peningarnir voru teknir út. Þá hefði verið farið inn í netbankann í nokkur skipti í gegnum símtæki með símanúmerið [...] sem skráð hefði verið á A. Óskað hefði verið eftir upplýsingum frá Auðkenni um það hversu oft hefði verið farið inn á heimabankann 13. maí 2016 og hefði það reynst vera í sjö skipti þennan dag, 13. maí, m. a. kl. 10.52 til 16.21. Vitnið staðfesti að hafa ritað upplýsingaskýrslu um þessa gagnaöflun. Einnig hefðu verið skoðaðir persónulegir reikningar ákærða og A en ekki verið að sjá að þessi fjármunir hefðu verið lagðir inn á þá. Ekkert hefði heldur komið út úr rannsókn á ráðstöfun fjármuna og hefði hann því ekki séð hvar þeir enduðu.

Vitnið B kvaðst hafa verið starfsmaður [...] ehf. og hafið þar störf 18. júní 2014, fyrst sem sendill og síðan fasteignasali og verið fljótlega farin að sjá um m. a. afsöl og uppgjör. Hefði hún verið að vinna þarna þangað til árið 2019. Kvaðst hún hafa haft aðgang að fjármálum félagsins en hennar eina aðkoma hvað varðaði málsatvik hefði verið sú að hún hefði verið með aðgang að reikningum og starfað hjá félaginu þegar atvik gerðust. Hefði hún séð um að gera upp eftir kaupsamninga og því hefði hennar umsýsla verið með fé viðskiptavina. Hún hefði ekki gert sér grein fyrir því hvernig staða félagsinsvar en hún hefði fljótlega farið að vinna fyrir annað félag og gæti það hafa verið um það leyti sem atvik gerðust. Hún hefði verið með sitt aðgangsorð og getað með því komist inn á alla reikninga félagsins. Í sumum tilvikum hefði einungis verið um skoðunaraðgang að ræða og hvað suma reikningana varðaði hefði aldrei reynt á það hvort hún hefði verið með meira en skoðunaraðgang. Kvaðst hún halda að hún hefði verið ein með það aðgangsorð sem hún hafði og telja að það hefði haft einhverja vísun í nafn hennar. Kvaðst hún ekki telja að hún hefði skráð sig inn í heimabankann með þessum aðgangi 13. maí 2016.

Vitnið kvaðst hafa starfað hjá félaginu þangað til það hætti og haldið áfram hjá nýju félagi. Sagði hún ákærða hafa ráðið hana og hefði hann til að byrja með verið starfandi hjá félaginu en vinna hans þar hefði síðan farið minnkandi. Fyrst hefði hann verið sölumaður og héldi vitnið að hann hefði verið titlaður framkvæmdastjóri. Hann hefði síðan alveg dregið sig út úr þessu en það gæti hafa verið síðar. A hefði alltaf verið hennar yfirmaður og verið framkvæmdastjóri og séð um daglegan rekstur. Vitnið sagði að hún og A hefðu séð um bankareikninga og hefði ákærði ekkert komið nálægt uppgjöri vegna kaupsamninga en hún vissi ekki hvort hann hefði haft aðgang að þessum reikningi. Sagði hún ákærða aldrei hafa beðið hana um að skoða stöðu og framkvæma millifærslur. Vitnið staðfesti að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu 7. febrúar 2017 og kvaðst ekkert hafa vitað um atvik fyrr en þá. Kvaðst vitnið mest hafa verið að sýsla með tvo bankareikninga sem hefðu verið aðrir en sá sem hér um ræðir. Kvaðst hún ekki hafa farið inn á þennan reikning daglega og ekki hafa tekið eftir því hvort það hefði verið tekið útaf honum eða greitt inn á hann. Þá var vitninu kynnt að sjö sinnum hefði verið farið inn á heimabanka félagsins 13. maí á aðgangi sem tengdur væri við kennitölu A og kvaðst vitnið ekki hafa notað aðgang hennar og hafa verið með annað auðkenni. Kvaðst hún ekki hafa vitað til þess að mikið hefði verið tekið út í reiðufé. A hefði séð um að greiða gjöld félagsins en það hefði verið gert í gegnum annan reikning sem vitnið hefði lagt inn á. Hún hefði verið að vinna með umsýslureikninga en þaðan hefði fé farið inn á mismunandi reikninga.

Vitninu var kynnt yfirlit yfir færslur á reikningi nr. [...], frá 18. apríl til 15. júní 2016. Sagði vitnið að sér sýndist að þarna væri verið að greiða gjaldareikninga. Þetta væri ekki umsýslureikningur það sæi hún strax þar sem þeir „endi alltaf í núlli“. Kvaðst hún halda að það hefði verið A sem var að nota þennan reikning en það gætu einnig hafa verið fleiri.

Vitnið D kvaðst hafa verið þjónustustjóri í Arion- banka í Borgartúni á þessum tíma. Hefði hún komið að málinu eftir að úttektin hafði átt sér stað og þá reynt að hafa samband við ákærða. Hann hefði lengi vel ekki svaraði henni og loks gert það þegar tölvupóstur sem hún sendi var merktur áríðandi. Kvaðst hún hafa farið yfir þetta með ákærða og hefði hann ekki verið sáttur en lítið gefið út á þetta. Hann hefði sagt að hann væri að loka þessu félagi og væri að gera það upp en ekkert talað um ráðstöfun fjármunanna. Hún hefði sagt ákærða að þau hefðu farið yfir þetta allt bæði í mynd og í gegnum kerfi bankans. Hefði hún farið ítrekað yfir málsatvik, sagt þetta hafa verið mistök hjá starfsmanni bankans, og beðist afsökunar á því og sagt að hann skuldaði þessar tvær milljónir króna. Ákærða hefði verið boðið að gera þetta upp og þau verið tilbúin til að koma til móts við hann að mörgu leyti. Hún hefði síðan sent honum tölvupóst og beðið hann að koma og hitta sig. Ákærði hefði fallist á það en ekki komið þrátt fyrir ítrekaða boðun. Hún hefði þá sent honum póst og sagt honum að hann yrði að ganga frá þessu en hefði ekki heyrt frá honum aftur eftir það.

Vitnið sagði að mistök hjá starfsfólki hefðu valdið þessu. Ákærði hefði komið til að taka út eina milljón króna af reikningi [...] ehf. og verið innstæða fyrir því á reikningnum og hann með prókúru. Mistökin hefðu orðið í kerfi sem héti AK og upphæðin lögð inn í stað þess að vera tekin út. Þau séu með tölvukerfi sem heiti Féþúfa og hefði það verið búið að vera „leiðinlegt“ þennan dag. Í lok dags hefði komið í ljós mismunur og hefði hann ekki fundist í því kerfi. Mismunurinn hefði síðan verið rakinn til ákærða og í ljós komiðað hann hefði farið í annað útibú á Höfða daginn eftir og tekið út tvær milljónir króna. Eftir stæði sá mismunur en ekki hefði verið hægt að leiðrétta mistökin þar sem búið hefði verið að taka þessar tvær milljónir króna út af reikningnum. Bornir voru undir vitnið tölvupóstar sem sendir voru ákærða 24.- 31. maí. Sagði vitnið að þau hefðu byrjað að hringja í ákærða 13. maí og þá ítrekað hringt bæði í heimasíma, farsíma og önnur númer og hann annaðhvort ekki svarað eða skellt á. Einnig hefðu þau reynt að hafa samband við konuna sem skráð væri fyrir félaginu en hún svaraði heldur ekki. Það hefði fyrst verið eftir að hún sendi ákærða tölvupóst 24. maí sem hún merkti áríðandi og bað hann um að hafa samband sem ákærði hefði hringt. Hún hefði þá farið yfir atburðarásina með honum og í framhaldi af því sent honum tölvupóst og sagt að þau þyrftu að hittast. Síðan hefði hún sent tölvupóst á lögfræðing bankans en ekki haft frekari aðkomu að málinu.

Vitnið sagði að A væri fyrirsvarsmaður félagsins en ákærði væri prókúruhafi á reikningnum. Spurð hvers vegna ekki hefði verið lögð meiri áhersla á að ná sambandi við A sagði vitnið að ákærði hefði tekið út og væri með prókúru og væri það ástæða þess að reynt hefði verið að ná í hann. Það hefði einnig verið reynt að ná sambandi við A en hún ekki svaraði símtölum en vitnið vissi ekki til þess að hún hefði verið upplýst um þetta. Þá sagði vitnið að það væru verkferlar innan bankans sem tækju til svona atvika. Starfsmenn þyrftu að gera sig upp í lok dags en það hefði ekki verið fyrr eftir hádegi daginn eftir sem misræmið hefði verið rakið til ákærða. Hann hefði hins vegar tekið þessar tvær milljónir króna út um klukkan 11:00. Sagði vitnið að skráð hefði verið hjá þeim hvenær þau reyndu að hringja í ákærða. Borin var undir vitnið kvittun vegna viðskipta ákærða 12. maí 2016 og sagði vitnið að þar kæmi fram að þetta væri innlegg og undirriti hann kvittunina. Þá ættu þau upptökur af því þegar ákærði fékk peningana afhenta. Þessa kvittun hefði ákærði fengið þegar hann fékk peningana afhenta. Þá var borin undir vitnið kvittun frá útibúi bankans á Höfða 13. maí 2016. Sagði vitnið að þar kæmi fram að teknar væru út tvær milljónir króna af reikningi [...] ehf. og væri kvittunin undirrituð til staðfestingar á úttektinni. Viðskiptavinur fengi einnig kvittunina í þessu tilviki. Þá kæmi þar fram að debetkort hefði verið notað til sönnunar um þann sem tók út. Staðan á reikningnum kæmi ekki fram á kvittuninni. Sagði vitnið að mistökin hefðu falist í því að ranglega hefði verið slegið inn í kerfið að um innlögn hefði verið að ræða.

Vitnið E kvaðst hafa verið starfsmaður í Arion- banka í Borgartúni þegar atvik gerðust. Hún hefði starfað sem féhirðir og séð um að stemma reikninga og finna skekkjur, fara yfir villur, og hefði hún verið yfirmaður gjaldkera. Þau hefðu séð í lok dags að það var mismunur hjá þeim og hefðu þau verið að leita að honum alveg fram til klukkan 11:00 morguninn eftir. Þau hefðu þurft að stemma peningavél, Féþúfu, morguninn eftir til að sjá hvort skekkjan væri þar. Þau hefðu fundið skekkjuna daginn eftir, eða hvar hún lægi, og skoðað myndefni og séð hvað hafði gerst. Þegar þau áttuðu sig á því hvar skekkjan lá hefðu þau þennan sama dag byrjað að hringja í ákærða sem hefði ekki svaraði nema í eitt skipti og síðan skellt á. Hún og yfirmaður hennar, D, hefðu hringt í heimasíma ákærða, farsíma hans, í vinnuna hjá honum og í konuna hans, en ekki náð sambandi. Dhefði einnig sent tölvupósta. Þær hefðu reynt ítrekað í tvær vikur að ná sambandi við ákærða áður en málið var sent lögfræðingum bankans.

Sagði vitnið að á upptökum hefði sést að ákærði kom í bankann og starfsmaður tók út eina milljón króna sem var inni á reikningnum og rétti honum. Einnig sæist að ákærði kvittaði fyrir úttekt, eins og alltaf væri gert þegar um úttekt væri að ræða. Þegar kvittunin var skoðuð hefði sést að féð hefði verið bókað inn en ekki út og innstæðan á reikningum því orðin tvær milljónir króna. Síðan hefði ákærði komið um klukkan 11:00 daginn eftir í útibúið á Höfða. Líklega hefði hann þá verið búinn að átta sig á því sem gerðist og hefði hann þar tekið út tvær milljónir króna og verið því búinn að taka alls út þrjár milljónir króna þó hann hefði einungis átt eina. Undir vitnið var borin kvittun frá 12. maí og sagði hún að færslan hefði verið ranglega bókuð sem innlegg en samt verið kvittað fyrir en þess væri ekki krafist þegar um væri að ræða innlegg. Þá var henni sýnd kvittunin frá 13. maí og sagði hún að þar væri um úttekt að ræða og svona hefði hin kvittunin átt að vera.

Lögreglumaður nr. [...] kvaðst hafa tekið skýrslur vegna rannsóknar málsins, m. a. af ákærða. Spurður hvaða gögn lágu fyrir þegar ákærði var yfirheyrður sagði vitnið að sjá mætti á dagsetningum á bankayfirlitum hvort þau hefðu þá legið fyrir. Vitnið sagði að við rannsókn málsins hefði verið reynt að komast að því hvað varð um þessa fjármuni.

Vitnið A, eiginkona ákærða, kvaðst hafa verið fasteignasali og rekstraraðili og séð um allt hjá [...] ehf. sem hefði verið fasteignasala. Ákærði hefði starfað þar sem sölumaður einhvern tímann áður en annars ekkert hlutverk haft í félaginu. Kvaðst hún hafa beðið ákærða að taka út þessa peninga til að greiða reikninga og laun og sagði hún að það hefði verið algengt að þau tækju út reiðufé. Kvaðst hún ekki muna hver staða félagsins var á þessum tíma en telja að ekki hefði verið búið að loka fasteignasölunni. Um mánuði síðar hefði félagið verið tekið til gjaldþrotaskipta. Þá myndi hún ekki eftir því að hafa verið með önnur félög í gangi á sama tíma. Hún hefði séð um bókhald félagsins og teldi að bókhald vegna ársins 2016 væri hjá SRS en ef svo væri ekki vissi hún ekki hvar það væri. Hún hlyti að hafa verið stjórnarformaður í félaginu ogværi hún löggiltur fasteignasali. Sagði hún ákærða hafa hætt störfum hjá félaginu vorið 2015 um það leyti sem ný lög voru sett um fasteignasala og ekkert komið að rekstrinum eftir að hann hætti.

Vitnið kvaðst hafa haft aðgang að öllum reikningum og hefðu allir notað sama aðgang, t. d. vitnið B. Ákærði hefði ekki vitað lykilorðið og ekki haft aðgang að heimabankanum. Þá hefði hann enga vitneskju haft um stöðuna á reikningnum. Umrætt sinn hefði hún beðið ákærða að fara í bankann þar sem hún hefði sjálf ekki haft tíma til að fara. Ákærði hefði svo afhent henni peningana eftir að hafa tekið þá út. Kvaðst hún hafa verið að bíða eftir innborgun á reikninginn, greiðslu sölulauna, og því hefði þetta verið tekið út í tvennu lagi. Sagði vitnið að „[...]“ hefði verið eina aðgangsorðið sem hún var með og fleiri hefðu notað það. Kvaðst hún ekki hafa áttað sig á því að mistök hefðu orðið þegar hún sendi ákærða í bankann. Kvaðst vitnið ekki vita hvort innborgunin sem hún var að bíða eftir hefði skilað sér. Þessar þrjár milljónir króna sem ákærði tók út hefði hún notað til að greiða laun og reikninga.

Vitninu var kynnt að þegar hún gaf skýrslu hjá lögreglu hefði hún sagt að hún hefði ekki sent ákærða til að taka peningana út, hann hefði gert þetta sjálfur. Einnig hefði komið fram hjá henni að hún kannaðist við þessa einu milljón króna sem lögð hefði verið inn en ekki vitað þegar hún var tekin út og ekkert vitað um þessar tvær milljónir króna sem teknar voru út degi síðar. Spurð um misræmi milli framburðar hennar hjá lögreglu og fyrir dómi hvað þetta varðaði kvaðst hún hafi farið rangt með hjá lögreglu eða misskilið spurningu lögreglu. Kvaðst hún ekki getað svaraði því hvað það var sem hún hefði misskilið. Kvaðst hún hafa beðið ákærða um að taka peningana út eftir því sem þeir bærust inn á reikninginn.

III

Niðurstaða

Ákærði er ákærður fyrir fjársvik, en til vara fyrir ólögmæta meðferð fundins fjár, með því að hafa, á þeim stað og tíma sem að framan er rakinn með sviksamlegum hætti hagnýtt sér villu starfsmanna Arion- banka um innstæðu á bankareikningi [...] ehf., nr. [...], sem ákærði hafði prókúru á, og tekið út 2.000.000 króna sem honum hlaut að vera ljóst að væru til komnar vegna mistaka gjaldkera degi áður, 12. maí 2016, þegar úttekt ákærða á 1.000.000 króna var ranglega færð sem innlegg á reikninginn. Innstæða reikningsins hækkaði sem því nam og ákærði fékk fyrrgreindar 2.000.000 króna afhentar og ráðstafaði á óþekktan hátt. Í ákæru er háttsemi ákærða talin varða við 1. mgr. 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 246. gr. sömu laga. Samkvæmt 248. gr. varðar það fangelsi allt að sex árum ef maður kemur öðrum manni til að hafast eitthvað að eða láta eitthvað ógert með því á ólögmætan hátt að vekja, styrkja eða hagnýta sér ranga eða óljósa hugmynd hans um einhver atvik, og hefur þannig fé af honum eða öðrum, þá varðar það fangelsi allt að 6 árum.

Ákærði neitar sök. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu og metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá skal dómur, samkvæmt 111. gr. sömu laga, reistur á þeim sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.

Í framburði sínum fyrir dómi kvaðst ákærði hafa tekið féð út eins og greinir í ákæru en það hefði verið að beiðni vitnisins A og hefði hann afhent henni féð. Í framburði sínum hjá lögreglu kvaðst hann hins vegar hafa tekið peningana út og þeir hefðu farið í það að greiða skuldir en þau hefðu verið að gera félagið upp. Sagði hann gögn hvað þetta varðaði vera til hjá skiptastjóra en svo reyndist ekki vera. Er óumdeilt að ákærði tók út féð eins og lýst er í ákæru og varðar úrlausnarefni málsins hvort ákærði hafi með því brotið gegn framangreindum lagaákvæðum.

Framburður ákærða hefur verið stöðugur um það í gegnum meðferð málsins að hann hefði ekki vitað hvaða innstæða væri á reikningum og hann hefði ekki fylgst með því í heimabanka félagsins og sagði hann A hafa fylgst með þessu. Gögn málsins benda til þess að sjö sinnum hafi verið farið inn í heimabankann þann 13. maí á aðgangsorði A, þar af tvisvar áður en úttektin fór fram kl. 11:16. A kvaðst í skýrslu sinni hjá lögreglu ekkert hafa vitað um þessar úttektir. Fyrir dómi kvaðst hún hins vegar hafa sent ákærða í bankann til að taka peningana út, bæði 12. og 13. maí. Einnig kom þá fyrst fram hjá henni að hún hefði átt von á greiðslu vegna sölulauna sem hún gat þó ekki sagt til um hvort hefðu skilað sér. Fyrir dómi breytti ákærði einnig framburði sínum hvað það varðar að þá sagði hann A hafa sent sig í bankann til að taka féð út og er því meira samræmi milli framburða þeirra fyrir dómi en var við rannsókn málsins. Hefur framburður A-x-x verið á reiki í gegnum meðferð málsins. Við mat á framburði hennar verður að líta til þess að þau eru hjón, sbr. 126. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, og að hún hafði réttarstöðu sakbornings þegar hún gaf skýrslu sína hjá lögreglu. Er það mat dómsins að framburður þeirra beggja hafi verið á reiki.

Fyrir liggur að umræddur bankareikningur var reikningur félags sem rak fasteignasölu sem ákærði starfaði á tímabili hjá sem fasteignasali auk þess sem hann var varamaður í stjórn félagsins. Sagði ákærði að um fjölskyldufyrirtæki hefði veriðað ræða. Kvaðst hann hafa verið hættur störfum þar þegar atvik gerðust en af framburði ákærða má ráða að hann hafi áfram verið viðloðandi fyrirtækið. Fram kom hjá vitninu B að A-x-x verið framkvæmdastjóri og annast daglegan rekstur félagsins. Ekkert er fram komið sem styður það að ákærði hafi séð um fjármál fasteignasölunnar eða verið að fylgjast með innstæðu á bankareikningum þess í gegnum heimabanka. Fyrir liggur að félagið var úrskurðað gjaldþrota 13. júní 2016, um mánuði eftir að atvik gerðust, og bar skiptastjóri þrotabúsins um að engar eignir hefðu þá verið inni í félaginu. Verður af því ráðið að félagið hafi verið komið í alvarlegan greiðsluvanda þegar atvik gerðust enda bar ákærði um það í framburði sínum hjá lögreglu að þau hefðu verið að gera félagið upp.

Ákærði fór í bankann 12. maí og tók út þá einu milljón króna sem var inni á reikningum. Við þá úttekt fékk hann afhenta greiðslukvittun sem bar skýrt með sér að fjárhæðin hefði verið lögð inn á reikninginn en ekki tekin út af honum. Þá liggur fyrir að tvisvar var farið inn á heimabanka félagsins með aðgangsorði A áður en úttektin fór fram ogmá af því ráða að fylgst var með stöðu reikningsins.

Ákærði hafði engar forsendur til að ætla að tvær milljónir króna væru inni á reikningnum nema að hafa fengið upplýsingar um það frá A eða öðrum, ráðið það af kvittuninni eða skoðað stöðu reikningsins sjálfur. Ekkert er fram komið um að ákærði hafi sjálfur farið inn á heimabanka félagsins og skoðað stöðu reikningsins eftir að hann tók peningana út 12. maí og áður en hann tók aftur út af reikningnum 13. maí. Ekki er heldur fram komin nein sönnun þess efnis að ákærði hafi skoðað kvittunina eða dregið þá ályktun af henni að mistök hefðu orðið þó ætla verði að hann hafi haft forsendur til að átta sig á mistökunum með því að skoða hana. Fyrir liggur að ákærði staðfesti úttekt með undirritun sinni en samkvæmt framburði vitna sem störfuðu í bankanum er ekki krafist undirritunar þegar um innlögn er að ræða. Þá bar A um að hafa sent ákærða í bankann til að taka féð út. Sjálf kvaðst hún hafa átt von á greiðslu frá viðskiptavini. Er hins vegar ekkert fram komið sem staðfestir að A hafi veitt ákærða upplýsingar um það hvernig þessir fjármunir enduðu inni á reikningnum.

Af málsatvikum verður ráðið að starfsmaður bankans hélt að innstæða væri fyrir þessum tveimur milljónum króna þegar hann greiddi þær út til ákærða í reiðufé 13. maí. Er það mat dómsins að starfsmaðurinn hafi þá haft ranga hugmynd um atvik í skilningi 248. gr. almennra hegningarlaga. Verður móttaka ákærða á kvittuninni 12. maí ekki talin nægileg til sönnunar um vitneskju ákærða um þessa villu. Það liggur fyrir að ákærði taldi að þessi innstæða væri inni á reikningum þegar hann óskaði eftir því að fá greiddar út þessar tvær milljónir króna. Engin gögn hafa hins vegar verið lögð fram því til sönnunar að ákærði hafi haft vitneskju um um að villa hefði valdið því að fjármunirnir voru á reikningnum. Þá verður háttsemi ákærða í kjölfar úttektarinnar ekki talin vera til sönnunar um vitneskju hans þegar úttektin fór fram eða sú staðreynd að hann fór í annað útibú til að taka út 13. maí. Þykir því óvarlegt að fullyrða að ákærði hafi umrætt sinn notfært sér villu starfsmannsins og verður að meta vafa hvað þetta varðar ákærða í hag.

Hvað varðar varakröfu ákæruvaldsins þá varðar það sektum eða fangelsi allt að þremur árum ef maður kastar eign sinni á fundna muni eða muni, sem án aðgerða hans eru komnir í vörslur hans. Í samræmi við framangreint er ekki fram komin sönnun um að ákærði hafi vitað hvernig fjárhæðin endaði inni á reikningnum né heldur að hann hafi mátt hafa vitneskju um það. Þá liggur fyrir að ákærði var ekki eigandi reikningsins en féð gat hann tekið út á grundvelli prókúru sem hann hafði. Engin sönnun er fram komin um það hvað varð um féð en um það liggur einungis fyrir framburður ákærða og A um að féð hafi verið notað til greiðslu útgjalda félagsins. Í samræmi við framangreint er það niðurstaða dómsins að ekki sé framkomin sönnun þess að ákærði hafi kastað eign sinni á féð gegn betri vitund og verður ákærði að njóta vafans hvað það varðar.

Að öllu þessu virtu telur dómurinn að ekki séð sannað svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæru. Verður hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga um meðferð sakamála, er einkaréttarkröfu Arion- banka vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, O-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.100.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið G-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, er sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu Arion- bankahf. er vísað frá dómi.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, O-kk-ef S-kk-ef lögmanns,1.100.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign)