S-12/2014

I

Mál þetta, sem dómtekið var 27. maí sl., höfðaði ríkissaksóknari með ákæru 21. mars 2014 á hendur ákærða; „S-kk-þgf A-kk-þgf H-kk-þgf, kennitala [...],[...], fyrir brennu, með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 24. júní 2012, í atvinnuhúsnæði að Sundstræti 45, Ísafjarðarbæ, kveikt eld í ruslafötu innan dyra sem barst í nálægan skúffuskáp þannig að eldurinn breiddist um húsnæðið og miklar bruna- og reykskemmdir urðu þar að innan og veruleg hætta var á meiri útbreiðslu elds og eignatjóni í húsnæðinu og með því valdið eldsvoða sem hafði í för með sér almannahættu auk þess sem þörf var á slökkviliði til þess að ráða niðurlögum eldsins.

Telst þetta varða við 1. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Í málinu gerir Vátryggingafélag Íslands hf., kennitala [...], kröfu um skaðabætur úr hendi ákærða að fjárhæð 51.794.092 krónur. Auk þess er krafist vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá tjónsdegi 24. júní 2012 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðar dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga til greiðsludags. Þá er gerð krafa um greiðslu lögmannskostnaðar að mati dómsins.

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds, til vara að ákvörðun refsingar hans verði frestað skilorðsbundið en til þrautavara að honum verði dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst ákærði sýknu af framkominni bótakröfu, til vara að krafan verði verulega lækkuð. Loks krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins, auk virðisaukaskatts, sem greiðist úr ríkissjóði.

II

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst tilkynning klukkan 04.33 aðfaranótt sunnudagsins 24. júní 2012 um að eldur væri laus í húsnæði Fánasmiðjunnar að Sundstræti 45, Ísafirði. Þegar lögreglumenn komu á vettvang hafi þeir séð svartan reyk koma frá gluggum annarrar hæðar hússins. Aðkomu lögreglu er lýst svo í skýrslunni að aðalinngangurinn inn í húsið sé frá Tangagötu og hafi hann verið læstur og því hafi þurft að brjóta rúðu í hurðinni til að komast inn. Þaðan sé stigagangur upp á aðra og þriðju hæð hússins. Í stigagangi hafi verið reykjarlykt en lítill sem enginn reykur. Inn um glugga frá stigagangi inn í Fánasmiðjuna hafi sést svartur þykkur reykur. Lögreglumenn hafi gengið úr skugga um að enginn væri á efstu hæð hússins en þar hafi verið töluverður reykur en engan eld að sjá.

Meðal framlagðra gagna er skýrsla A lögregluvarðstjóra vegna brunans, dagsett 26. júní 2012. Þar er aðstæðum lýst svo að um sé að ræða þriggja hæða steinhús og sé það gamalt frystihús. Byggt sé við húsið að Tangagötu 30 og sé það hús sunnan við Sundstræti 45. Húsið sé í eigu Rafskauts ehf. og á fyrstu hæð hússins starfræki Rafskaut ehf. vatnsskurðarvél en hæðin virðist að öðru leyti vera notuð sem geymsla. Á allri annarri hæð sé Fánasmiðjan starfrækt. Á þriðju hæðinni sé starfrækt listasmiðjan Listakaupstaður. Aðalinngangur annarrar og þriðju hæðar sé á vesturhlið hússins í átt að Tangagötu 31a en aðalinngangur fyrir fyrstu hæð á norðurhlið hússins. Í húsinu eru lyftugöng sem liggja frá fyrstu hæð upp eftir öllu húsinu. Um sé að ræða hefðbundna vörulyftu og eru allir stjórntakkar utan á lyftunni við lyftudyrnar, á öllum hæðum.

Í skýrslunni kemur fram að bruninn hafi verið bundinn við hluta af húsnæði Fánasmiðjunnar. Aðstæðum í Fánasmiðjunni er lýst svo að gengið sé inn í húsnæðið um tvískipta hurð og sé þá komið í stórt rými og séu þar hillur og rekkar með vörum Fánasmiðjunnar. Þar hafi verið sót yfir öllu. Til vinstri í rýminu var hurð sem var lokuð og sjá mátti að hurðin hafði hitnað mjög mikið og var m.a. plastmerki á hurðinni búið að verpast. Þá hafði greinilega lagt sót upp frá hurðinni. Fyrir innan þessa hurð var brunavettvangur og er þar komið inn á gang og til vinstri frá ganginum eru þrjár hurðir ýmist inn á salerni eða geymslur. Til hægri við ganginn er vinnslurými sem hafi verið fullt af sóti. Við enda gangsins var brunavettvangur. Þar er opið skrifstofurými með skrifborðum til beggja handa og á þeim eru tölvuskjáir. Við borðið á vinstri hönd mátti sjá þann stað sem mest hafði brunnið. Undir skrifborðinu var skúffuskápur á hjólum og voru skúffurnar brenndar úr.

Í skýrslunni kemur fram að rætt hafi verið við vitnið E, þáverandi rekstrarstjóra Fánasmiðjunnar ehf., og kvaðst hún hafa farið úr vinnu föstudaginn 22. júní um klukkan 17.30 og hafi þá tveir starfsmenn verið enn við störf, B og C. Hún taldi líklegt að brotist hefði verið inn og þaðan stolið peningum sem hafi verið í skúffuskáp við skrifborð hennar. Í samtali við B hafi komið fram að hann hafi farið af vettvangi á undan C sem hafi ætlað að ræsta. C sagði lögreglu að hún hafi yfirgefið vettvang um klukkan 21.00 og hafi gengið úr skugga um að allt væri læst áður en hún fór.

Þá er rakið í skýrslu A að lögregla hafi skoðað húsið ásamt D, rafmagnsverkfræðingi hjá Mannvirkjastofnun, en einnig var áðurnefnd E með þeim á vettvangi. Skoðun leiddi í ljós að eldsupptök hafi verið í skúffuskáp sem var undir hægri enda skrifborðs E. Að hennar sögn voru engin rafmagnstæki þar, einungis UBS-snúrur, hleðslutæki o.fl. en ekkert af því hafi verið í notkun. Í ljós kom að peningakistill sem átti að vera í skápnum var horfinn. Farið var í gegnum allan skúffuskápinn og það sem var í honum. Þar var ekkert sem benti til þess að kviknað hefði í út frá rafmagni og við skoðun þessara hluta hafi komið í ljós að þeir hafi ekki valdið íkveikju. Þá hafi einnig verið ljóst að eldurinn kviknaði fyrir neðan þessa hluti, þ.e. í skúffuskápnum.

Loks segir í skýrslunni að í kjölfar þessarar skoðunar hafi verið leitað aðstoðar tæknideildar lögreglu til að reyna að staðfesta hvar eldurinn hafi kviknað og ástæðu þess. Með því að skoða bruna- og reykferla hafi verið fundið út hvernig eldurinn hefur breiðst út um rýmið. Alla ferlana hafi verið hægt að rekja á einn upptakastað, ofangreindan skúffuskáp. Ekkert hafi fundist sem hægt hefði verið að nota til að kveikja í né heldur neitt sem benti til þess að notuð hefðu verið eldhvetjandi efni. Nóg hafi hins vegar verið af eldsmat, t.d. lausum blöðum.

Þá liggur fyrir skýrsla tölvurannsóknardeildar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsett 18. janúar 2013, um skoðun á hörðum diski úr tölvu sem haldlögð var vegna rannsóknar málsins. Sú skoðun leiddi í ljós að netbanki Íslandsbanka var notaður, í gegnum tölvuna, af notanda með notandanafnið [...] aðfaranótt 24. júní 2012 klukkan 03.53.43. Þá hafi komið í ljós að farið hafi verið inn á Facebook-síðu [...] þessa sömu nótt klukkan 03.30.42. Í ársbyrjun 2013, eftir að framangreind skýrsla tölvurannsóknardeildar lá fyrir, beindist grunur fyrst að ákærða eftir að í ljós kom að notandanafn hans í netbanka hafði verið notað í tölvu Fánasmiðjunnar um það leyti sem eldur braust út í húsnæðinu.

Þá liggur fyrir skýrsla F, rannsóknarlögreglumanns í tæknideild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsett 1. júlí 2012, vegna skoðunar á vettvangi. Þar kemur fram að um sé að ræða þriggja hæða steinhús og snúi langhliðar þess í austur og vestur. Gengið sé inn í húsið að vestanverðu inn í sameiginlegan inngang fyrir aðra og þriðju hæð. Inngangur inn á fyrstu hæðina sé á norðurhlið hússins. Þá sé vörulyfta á fyrstu hæð upp á þriðju hæð. Húsið hafi verið óskemmt að utan. Í skýrslunni kemur fram að bruninn hafi verið staðbundinn á skrifstofu Fánasmiðjunnar en sót- og hitaskemmdir hafi verið á öllu starfssvæði hennar og að upptök brunans og mesta brunatjónið hafi verið í skrifstofurými. Í skúffuskáp undir skrifborði við norðurvegg skrifstofunnar hafi verið brunaferlar innan úr skúffuskápnum, í gegnum toppstykki hans og upp eftir hliðarstykki bókaskáps sem stóð þar við hliðina. Síðan hafi eldurinn borist í skrifborðið og upp eftir norðurveggnum yfir loftið og niður eftir suðurveggnum. Í loftunum voru hljóðeinangrandi plötur og hafði hluti þeirra fallið niður vegna hita og elds. Á suðurvegg skrifstofunnar voru prentvélar sem höfðu bráðnað af völdum hita og elds. Talið var að upptakastaður væri í skúffuskápnum og um hafi verið að ræða opinn eld af mannavöldum.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 27. febrúar 2013. Hann kvaðst þessa nótt hafa verið á gangi dauðadrukkinn eftir að hafa verið á skemmtistað. Hann hafi verið með lykil að Fánasmiðjunni og hafi farið þar inn og farið í tölvu. Einnig hafi hann verið eitthvað að gramsa þar og fundið eldspýtur, kveikt í einni þeirra og hent í ruslafötu sem þar var. Hann kvaðst ekki muna hvort eldspýtan hafi verið logandi þegar hann henti henni. Það hafi verið um tveimur tímum seinna, þegar hann heyrði sírenuhljóð, að hann hafi áttað sig á að kviknað hafði í Fánasmiðjunni. Ákærði kvaðst hafa verið með lykil að húsnæðinu þar sem hann hafði starfað í Fánasmiðjunni og hafði, þegar atvik gerðust, nýlega verið sagt upp. Hann hafi verið pirraður vegna uppsagnarinnar og pirraður út í yfirmanninn. Hann kvaðst hafa þekkt allar aðstæður í húsinu og hafa verið í skrifstofuhlutanum og fundið þar eldspýturnar í skúffu. Hann kvaðst ekki muna hvað hann var nákvæmlega að gera í tölvunni en verið geti að hann hafi farið inn á Facebook-síðu sína. Þá staðfesti hann að [...] væri notandanafn hans í netbanka Íslandsbanka. Ákærði kvaðst ekki muna hve mörgum eldspýtum hann kveikti á og sagði að ásetningur hans hafi ekki staðið til þess að kveikja í húsnæðinu heldur hafi það verið óviljaverk.

E, fyrrverandi rekstrarstjóri Fánasmiðjunnar, gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 5. mars 2013. Hún sagði ákærða hafa starfað hjá fyrirtækinu frá því í desember 2011 þar til í lok mars 2012 en þá hafi honum verið sagt upp þar sem hann hafi ekki staðið undir þeim væntingum sem fyrirtækið geri til starfsmanna sinna. Hún hafi orðið þess áskynja að ákærði hafi orðið sár út í hana vegna uppsagnarinnar. Hún sagði að við skrifborð hennar í Fánasmiðjunni, við hlið skúffuskáps, hafi verið ruslafata úr plasti um 30-40 sm há. Eftir hvern vinnudag hafi verið mikið af pappír í ruslafötunni.

Þá liggur fyrir upplýsingaskýrsla lögreglu vegna samtals við G, framkvæmdastjóra Fánasmiðjunnar. Þar kemur fram að innbú og húsnæði Fánasmiðjunnar hafi verið tryggt hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. sem hafi greitt bætur vegna brunans. Einnig hafi verðmæti eyðilagst sem ekki hafi fengist bætt.

Loks liggur fyrir matsgerð H verkfræðings, dagsett 14. nóvember 2013, en hann var dómkvaddur til að meta hvort almannahætta hafi stafað af brunanum. Niðurstaða hans var sú að telja megi öruggt að um hafi verið að ræða eldsvoða í skilningi 164. gr. almennra hegningarlaga. Taldi hann að íkveikjan hafi þróast á þann veg að eldurinn hafi breiðst út frá skrifborðinu sem kveikt var í og yfir í aðra brennanlega hluti á skrifstofunni, sem einnig tækju eld eða brynnu. Taldi matsmaðurinn að þetta myndi valda yfirgripsmikilli eyðileggingu á hæðinni, bæði á fasteigninni og á lausafé, og því hafi verið til staðar almannahætta vegna eigna. Þar sem enginn hafi verið í húsinu hafi engum verið bersýnilegur lífsháski búinn af eldsvoðanum né heldur hætta á að hagsmunir, fjárhagslegir eða líf manna og limir, utan Sundstrætis 45, færu forgörðum eða spilltust. Síðan segir í niðurstöðu H: „Eldsvoðinn hafði í för með sér augljósa hættu á að allar innréttingar og lausafé á 2. hæð hússins Sundstrætis 45 myndu eyðast, mikið tjón yrði á fasteigninni á 2. hæð en nokkrar skemmdir á 3ju hæð. Ekki hefur verið hætta á að eldur bærist í næstu hús eða lausafé vegna þessa bruna og því hefur ekki verið til staðar almannahætta vegna eldsvoðans utan Sundstrætis 45.“

III

Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði kvaðst hafa verið á veitingastað í Edinborgarhúsinu að drekka þetta kvöld. Hann hafi verið mjög ölvaður og geta lítið lýst áfengisneyslu sinni eða tímasetningum. Þegar hann fór af veitingastaðnum hafi hann farið inn í Fánasmiðjuna með lykli sem hann hafi fengið þegar hann vann þar en hann hafi áður en atvik gerðust verið rekinn frá fyrirtækinu. Skýringarnar sem hann hafi fengið á brottrekstrinum hafi verið þær að þörf væri á starfskrafti sem kynni betur á vinnumarkaðinn. Í Fánasmiðjunni hafi hann farið í tölvu og bæði notað heimabanka og farið inn á Facebook-síðu sína og giskaði ákærði á að hann hafi verið þar í um 40 mínútur. Ákærði kvaðst jafnvel halda að hann hafi farið þarna inn til að fara í tölvuna. Hann hafi eitthvað labbað um og verið að róta og þá tekið upp eldspýtustokk sem hann fann í skúffu, kveikt á eldspýtu og kastað henni í ruslafötu sem hafi verið við hlið eða undir skrifborði þar sem vinnuaðstaða E var. Þá kvaðst hann halda að hann hafi ekki sérstaklega athugað hvort eitthvað var í fötunni. Hann kvaðst ekki muna eftir eldi en muna eftir að hafa kastað eldspýtu í ruslafötuna. Nánar aðspurður kvaðst hann telja að eldspýtan hafi verið logandi áður en hann henti henni en ekki vita hvort enn hafi logað á henni þegar hún lenti í ruslafötunni. Hann kvaðst ekki vita af hverju hann hafi gert þetta. Þá muni hann ekki hvort eitthvað var í ruslafötunni eða hvort honum hafi verið sagt síðar að þar hafi verið blöð. Hann muni ekki hvort hann athugaði hvort eitthvað væri í fötunni áður en hann henti eldspýtunni í hana. Ákærði kvaðst ekkert hafa verið að hugleiða hvað gæti gerst og hafi líklega haldið að það væri slokknað á eldspýtunni. Hann hafi strax eftir að hann kastaði henni labbað í burtu og farið. Hann hafi aldrei séð loga í fötunni og sagði að ekki hafi verið samhengi milli þess að hann fór og þess að hann hafi kastað eldspýtunni í fötuna. Hann kvaðst ekkert hafa leitt hugann að því hvort hann hafi verið einn í húsnæðinu. Hann kvaðst ekki muna eftir því að hafa orðið var við það um nóttina að kviknað hefði í.

Aðspurður af hverju ákærði hafi ekki gefið sig fram vegna brunans kvaðst hann hafa verið hræddur og hafa talið líklegt að hann hafi verið valdur að brunanum þar sem hann mundi eftir því að hafa verið þarna inni. Þá hafi hann verið á sjó og það hafi einnig frestað því. Aðspurður kvaðst ákærði aldrei hafa fundið fyrir íkveikju- eða skemmdarhvötum. Honum hafi liðið ömurlega þegar hann hafi áttað sig á því að eldurinn gæti verið af hans völdum og íhugað sjálfsvíg. Hann hafi leitað sér aðstoðar vegna þessarar vanlíðanar. Hann hafi verið hræddur um að fá ekki aftur vinnu og það hvað foreldrar hans mundu halda um hann. Hann kvaðst í dag telja sig hafa valdið eldsvoðanum, engin önnur skýring sé á honum. Vilji hans hafi aldrei staðið til þess að það mundi kvikna í og hefði hann orðið var við eldinn hefði hann líklega slökkt hann. Ákærði kvaðst hafa verið eitthvað ósáttur við að hafa verið sagt upp en hafi ekki farið þarna inn vegna þess. Aðspurður um framburð sinn hjá lögreglu um að hann hafi farið inn og kveikt í af því að hann var ósáttur eða pirraður sagði hann það ekki rétt.

E, fyrrverandi rekstrarstjóri Fánasmiðjunnar, sagði ákærða hafa unnið þar í þrjá til fjóra mánuði og hafi verið sagt upp í lok apríl 2012. Áður hafði hann unnið hjá Rafskauti. Meðan hann vann hjá Fánasmiðjunni hafi hann týnt lyklum sem hann hafði fengið að húsnæði fyrirtækisins og þá fengið nýja en einungis skilað öðrum lyklunum þegar hann hætti. Ákærði hafi verið mikið frá vinnu vegna veikinda og þá hafi honum verið falið starf sem var honum ofviða og var það að hluta ástæða uppsagnarinnar. Ákærði hafi verið ósáttur við þetta.

Vitnið sagði vinnuaðstöðu sína hafi verið við skúffuskápinn þar sem talið er að eldurinn hafi komið upp. Hún kvaðst telja að verið gæti að eldspýtur hafi verið geymdar í eldhúsi. Þá hafi það oft komið fyrir að ekki væri losað úr ruslafötu sem var við skúffuskápinn. Eitthvað hafi verið af pappír í fötunni þegar hún lauk störfum á föstudeginum. Hún sagði allt vinnusvæði þeirra hafa brunnið, tölvur ásamt forritum og prenturum. Fyrirtækinu hafi verið lokað í nokkra mánuði meðan það var byggt upp á ný og hafi starfsmenn verið á launaskrá við hreinsun. Ný tæki hafi verið keypt fyrir starfsemina fyrir utan eina gamla stóra silkiprentvél sem hafi sloppið og farið fyrr í gang aftur en önnur tæki. Þau hafi reynt að halda áfram starfseminni eins og hægt var og látið prenta fyrir sig fyrir sunnan.

G, framkvæmdastjóri og rekstrarstjóri Fánasmiðjunnar ehf., gaf einnig skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann sagði ákærða hafa unnið hjá Fánasmiðjunni í nokkra mánuði en hafa áður unnið hjá Rafskauti ehf. Sagði hann ákærða hafa hætt, þar sem honum og E hafi ekki lynt saman, og hafi það líklega verið um tveimur mánuðum fyrir brunann. Hann kvaðst hafa heyrt frá ákærða að hann hafi verið ósáttur og hafi talið að E legði sig í hálfgert einelti. Þetta hafi frekar verið í aðdraganda að uppsögn heldur en eftir að honum var sagt upp. Vitnið sagði heildartjón hafa verið um 75 milljónir króna og hluti af því hafi verið bætt af Vátryggingafélagi Íslands hf. en um 15 milljónir króna hafi lent á félaginu. Bruninn hafi valdið mikilli röskun og ekki hafi verið sjálfgefið að hefja starfsemina á ný. Þetta hafi gerst á versta tíma en á sumrin sé mest að gera hjá fyrirtækinu sem framleiði auglýsingafána. Þau hafi fært starfsemina niður á fyrstu hæð og fengið aðra til að prenta til að halda starfseminni gangandi en samt hafi gengið illa þetta sumar. Aðspurður sagði vitnið að hvert og eitt tæki hafi verið listað upp þegar tjónið var tekið saman og vantryggingar hafi valdið því að ekki hafi allt tjónið fengist bætt. Þá kom fram hjá vitninu að tölvur og annar búnaður væru þess eðlis að hann væri afskrifaður hratt og því hafi félagið ekki fengið nýja hluti í stað gamalla heldur fengið greitt það sem virði tækjanna var. Hann sagði Rafskaut ehf. eiga meirihlutann í Fánasmiðjunni ehf. Á þessum tíma hafi á fyrstu hæð hússins verið hlutir bæði í eigu Fánasmiðjunnar ehf. og Rafskauts ehf. Á annarri hæð hafi Fánasmiðjan verið til húsa og leigt þá hæð af Rafskauti ehf. Á þriðju hæð hafi Listasmiðjan verið til húsa. Þá sagði vitnið að matsmaður, I, hafi komið á vettvang og farið yfir öll tæki og kostnað við að gera upp húsnæðið og sé nú búið að gera allt tjónið upp.

J lögreglumaður kvaðst hafa komið á vettvang eftir að lögreglu barst tilkynning um reyk. Útidyrahurð hafi verið læst og hafi þeir brotið rúðu til að komast inn. Þeir hafi athugað hvort fólk væri á þriðju hæð en svo hafi ekki reynst vera og þá farið út aftur og beðið slökkviliðs. Hann kvaðst ekki hafa séð eld en séð svartan reyk leggja frá húsinu. Aðspurður sagði hann lögreglu ekki hafa verið með kveikt á sírenum þegar hún ók á vettvang en hafa verið með forgangsljós.

A lögregluvarðstjóri kvaðst hafa verið á bakvakt hjá rannsóknardeild þegar bruninn varð. Þegar hann kom á vettvang hafi slökkvistarf verið í gangi og hafi þetta litið út fyrir að vera mikill bruni. Ekki hafi verið hægt að athafna sig á vettvangi vegna eiturgufu og hafi vettvangi þá verið lokað. Hann hafi komið þangað á ný daginn eftir ásamt starfsmanni Mannvirkjastofnunar, D. Skoðun D hafi leitt í ljós að ekki hafi kviknað í út frá rafmagni og hafi upptök verið talin vera í skúffuskáp. Vegna þessa hafi tæknideild verið kölluð á vettvang. E hafi verið fengin til að koma á vettvang og lýsti hún fyrir þeim hvaða munir hafi verið á vettvangi, m.a. í skúffuskáp. Niðurstaðan hafi orðið sú að kviknað hafi í af mannavöldum. Í ruslafötu, sem var við hlið skúffuskáps, hafi verið eldsmatur, m.a. pappír. Kvaðst vitnið minna að ruslafatan hafi verið brunninn og ekki hafi sést ummerki um hana. Einnig hafi skápurinn verið brunninn og hafi brunaferlar verið greinilegir. Í kjölfar þessa hafi verið farið að skoða leiðir inn í húsið. Í ljós hafi komið að nokkrir einstaklingar væru með aðgang inn í stigahús en færri inn í Fánasmiðjuna. Ályktun hans í skýrslunni um það hvernig atvik hafi gerst hafi byggst á þeim upplýsingum sem þá lágu fyrir en upplýsingar sem bárust síðar hafi breytt þeim forsendum.

D, rafmagnsiðnfræðingur og starfsmaður Mannvirkjastofnunar, kvaðst hafa verið kallaður til vegna kunnáttu sinnar en hann sé sérfræðingur í rafmagnsbrunum. Niðurstaða hans hafi orðið sú að ekki hafi kviknað í út frá rafmagni. Engan rafbúnað hafi verið að finna í skúffuskáp þar sem talið var að upptökin væru.

F, rannsóknarlögreglumaður í tæknideild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, sagði í skýrslu sinni að upptök eldsins hafi verið í skúffu og vísaði um það í skýrslu sína. Miðað við feril elds hafi þetta verið líklegasti staðurinn. Talsvert mikill eldur hafi verið þarna inni en hann geti ekki sagt til um það hve lengi hafi logað.

H, verkfræðingur og dómkvaddur matsmaður, kvaðst hafa unnið matsgerð sína upp úr gögnum frá lögreglu auk þess sem hann hafi skoðað aðstæður á vettvangi en búið hafi verið að laga skemmdirnar þá. Einnig hafi hann séð myndband af aðstæðum eftir brunann. Á grundvelli þessa hafi hann getað gert sér grein fyrir brunaálagi og áttað sig á því hvernig hafi brunnið frá upptökum og séð hvað var þar í kring sem eldurinn hefur getað borist í. Þá hafi hann getað séð hólfunina og hvort eldur hafi getað komist yfir í önnur rými og þá skipti máli hversu öflugur eldurinn verður. Eldur leiti aðallega upp en sé um að ræða lokuð rými fari hann í gegnum allan óþéttleika. Um hafi verið að ræða tiltölulega stórt rými en fátt þar sem gat brunnið. Hitinn í því sem upprunalega brann hafi ekki verið nægur til að fara í það sem sé brennanlegt og hafi verið lengra í burtu. Þegar eldurinn hafi verið kominn af stað í skrifborði þá taki ákveðinn tíma að brenna upp skrifborðið og á meðan það brennur nær eldurinn ákveðnu hámarki. Þá sé skoðað hversu auðveldlega eldurinn hafi geta farið í aðra hluti. Taldi vitnið að eldurinn hafi verið byrjaður að hjaðna þegar hann var slökktur. Vitnið sagði að það tæki innan við tíu mínútur að ná hámarki við þessar aðstæður en einhverja tugi mínútna í því sem er lengra frá. Seinni hlutann af þeim tíma sé eldurinn orðinn staðbundinn við það sem hann kemur upp í. Ef eldur hefur komið upp í ruslafötu með pappír fer tíminn sem bruninn tekur eftir því hvort pappírinn er kuðlaður saman eða liggur sléttur í fötunni en þetta sé einungis spurning um nokkrar mínútur. Þá hafi húsið verið mannlaust og því hafi eldurinn ekki valdið hættu fyrir fólk. Eldurinn hafi breiðst út í það sem sé brennanlegt í kring og því verði skemmdir vegna hita og sóts. Óþéttleiki frá rými í aðra hluta hússins valdi því að reykskemmdir verði þar. Hæðin sjálf sé eitt hólf en hurðir á stigahúsi hafi ekki verið mjög þéttar og hafi reykur því borist upp á næstu hæð. Töluverður reykur hafi farið upp á hæðina fyrir ofan. Þá hafi hann heyrt að reykur hafi farið í gengum steypuskil. Aðspurður um dreifingu á eldi ef hann hefði ekki verið slökktur sagði hann að húsið hefði ekki brunnið en það sé steypt. Eldurinn hefði hjaðnað niður en sót og reykskemmdir í öðrum rýmum hefðu orðið meiri. Sú niðurstaða vitnisins að um hafi verið að ræða almannahættu sé vegna hættu á eignaskemmdum. Þá vísaði vitnið til þess að það hefði í matsgerð sinni merkt eldsupptök inn á mynd. Þau hafi verið undir skrifborði og taldi vitnið engu breyta nákvæmlega hvar eldurinn kom að borðinu.

K, móðir ákærða, sagði hann vera hlédrægan en ekki hafa átt við neina félagslega erfiðleika að stríða. Fyrir tveimur árum hafi borið á þunglyndi hjá honum og einnig hafi hann verið að kljást við erfiðleika í starfi í Fánasmiðjunni. Hann hafi í kjölfarið farið til læknis og fengið þunglyndislyf. Hann hafi ekki sagt henni hvað hafi hvílt á honum en þegar hann hafi svo lagt spilin á borðið þá hafi honum létt mikið. Hún sagði að ákærði hefði aldrei kveikt í eða skemmt hluti. Þá sé áfengisneysla hans lítil og hafi breyst frá því að atvik gerðust. Hann hafi verið á sjó og það hafi verið í landlegu sem atvik gerðust. Hann hafi ekki verið ósáttur við uppsögnina í Fánasmiðjunni eða pirraður út í E. Hann hafi verið ósáttur meðan hann var að vinna þar en ekki eftir að hann hætti.

L, stjúpfaðir ákærða, sagði í framburði sínum að hann hefði farið með ákærða til lögreglu þegar hann tjáði sig um atvik en hafi vikið frá þar sem ákærði hafi skammast sín mikið og hafi átt erfitt með að tjá sig að vitninu viðstöddu. Eftir atvikið hafi ákærða liðið illa en þau hafi ekki vitað hvað var að. Vegna þessarar vanlíðunar hafi ákærði leitað sér aðstoðar. Seinna hafi komið í ljós að samviskan hafi verið að naga hann inn að beini vegna brunans.

IV

Ákærði er í máli þessu ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa kveikt eld í atvinnuhúsnæði, eins og nánar er lýst í ákæru, og valdið með því eldsvoða sem hafði í för með sér almannahættu auk þess sem þörf var á slökkviliði til að ráða niðurlögum eldsins. Ákærði neitar sök. Hann hefur viðurkennt að hafa kveikt á eldspýtu og kastað henni í ruslafötu á vettvangi. Hann viti hins vegar ekki hvort hún var enn logandi þegar hún lenti í fötunni eða hvort eldsmatur var í ruslafötunni.

Framburður ákærða fyrir dómi var að mestu í samræmi við þann framburð sem hann gaf hjá lögreglu. Hann hafi verið mjög drukkinn og hafi farið inn í húsnæðið og rótað þar í hirslum. Hann hafi fundið eldspýtur, kveikt á einni, og kastað henni í ruslafötu sem þar var við skúffuskáp. Hjá lögreglu lýsti ákærði því að hann hefði verið reiður út í fyrrverandi yfirmann sinn hjá Fánasmiðjunni þegar atvik gerðust og það sé ástæða þess að hann framdi verknaðinn. Þetta kannaðist hann ekki við í framburði sínum fyrir dómi eða að hafa orðið var við það um nóttina að kviknað hefði í húsnæðinu en skýrt kom fram í framburði hans hjá lögreglu að hann hefði orðið var við það þegar slökkvilið kom á vettvang og hafi þá talið að kviknað hefði í Fánasmiðjunni. Dómurinn metur framburð ákærða ótrúverðugan að því leyti sem hann hefur breyst frá því sem var hjá lögreglu og er þá sérstaklega litið til þess að engin trúverðug skýring er á breyttum framburði en langt var liðið frá atvikum þegar hann gaf framburð sinn hjá lögreglu. Þó verður að telja að þessi framburður ákærða hafi ekki verulega þýðingu fyrir niðurstöðu málsins.

Eins og rakið er hér að framan var strax í upphafi útilokað að eldurinn hefði kviknað af völdum rafmagns. Það var niðurstaða rannsóknar tæknideildar og H dómkvadds matsmanns að eldsupptök hafi verið í skúffuskáp undir skrifborði í skrifstofurými Fánasmiðjunnar. Þá var það niðurstaða tæknideildar að eldurinn hafi verið kveiktur af mannavöldum. Ákærði bar um það í framburði sínum fyrir dómi að hann hafi farið eftir að hafa kastað logandi eldspýtu í ruslafötuna og ekki athugað hverjar afleiðingar þess yrðu. Í framburði E fyrir dómi, en hún hafði vinnuaðstöðu við skúffuskapinn þar sem eldurinn kom upp, kom fram að þegar hún fór úr vinnu þennan dag hafi verið pappír í ruslafötunni sem samkvæmt framburði hennar hjá lögreglu var úr plasti og 30-40 sm há. Ákærði hefur ekki getað borið um það hvort pappír hafi verið í fötunni þegar hann kastaði eldspýtunni í hana. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst tilkynning um reyk klukkan 04.33 þessa nótt og samkvæmt skýrslu tölvurannsóknardeildar fundust seinast ummerki um að ákærði hefði notað tölvu á vettvangi klukkan 03.53.43. Þá bar ákærði um það í framburði sínum fyrir dómi að hann hafi farið af vettvangi eftir að hann henti eldspýtunni í ruslafötuna og athugaði ekki hvort eldur hefði komið upp í fötunni. Þá kom fram hjá honum að hann taldi að hann gæti hafa verið 40 mínútur inni í húsinu. Fyrir liggur að töluverður eldsmatur var á svæðinu þar sem eldurinn kom upp, m.a. skúffuskápurinn sem ruslafatan var við. Framburður ákærða um að hann hafi kastað logandi eldspýtu í ruslafötuna fær stuðning í niðurstöðu rannsóknar lögreglu um að eldsupptök hafi verið í skúffuskápnum sem ruslafatan var staðsett við og framburði H sem sagðist ekki telja það skipta máli nákvæmlega hvar eldurinn kom að skúffuskápnum en þaðan hefði hann breiðst út. Þá er einnig til þess að líta að af framburði ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi má ráða að hann hafi frá upphafi talið líklegt að hann hafi verið valdur að brunanum auk þess sem framangreindar tímasetningar styðja það að ákærði hafi verið á vettvangi þegar eldurinn kom upp. Með vísan til framangreinds telur dómurinn að hafið sé yfir allan vafa að eldurinn hafi komið upp vegna þeirrar eldspýtu sem ákærði henti logandi í ruslafötuna.

Í 1. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga segir að valdi maður eldsvoða, sem hefur í för með sér almannahættu, þá varði það fangelsi ekki skemur en sex mánuði. Samkvæmt greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að hegningarlögum nr. 19/1940 telst það vera eldsvoði þegar nauðsyn er sérstakra slökkviráðstafana til að vinna bug á eldi sem kemur upp. Þá er almannahætta þar skilgreind sem hætta fyrir margskonar óákveðna hagsmuni margra manna. Af framlögðum gögnum og framburði vitna má ráða að nauðsyn var sérstakra slökkviráðstafana til að vinna bug á þeim eldi sem upp kom í Fánasmiðjunni. Þetta má t.d. ráða af fyrirliggjandi matsgerð dómkvadds matsmanns, H, en hann taldi öruggt að um hafi verið að ræða eldsvoða í skilningi 164. gr. almennra hegningarlaga. Þá taldi H að eldurinn hafi breiðst út frá skrifborðinu og valdið yfirgripsmikilli eyðileggingu á hæðinni, bæði á fasteigninni og á lausafé, og því hafi verið til staðar almannahætta vegna eigna. Eldsvoðinn hafi haft í för með sér augljósa hættu á að allar innréttingar og lausafé á 2. hæð hússins myndu eyðast og mikið tjón yrði á 2. hæð en nokkrar skemmdir á 3. hæð. Voru því hagsmunir fleiri aðila en Fánasmiðjunnar ehf. í húfi í umrætt sinn en í húsnæðinu var einnig rekin listasmiðja auk þess sem þar voru eignir Rafskauts ehf. sem einnig var eigandi alls húsnæðisins. Ákærði, sem unnið hafði hjá Fánasmiðjunni og áður hjá Rafskauti samkvæmt framburði G og E, þekkti aðstæður í húsinu og vissi að í húsnæðinu voru fleiri aðilar en Fánasmiðjan og hlaut að vera ljóst að íkveikja í húsnæði Fánasmiðjunnar myndi hafa í för með sér hættu fyrir hagsmuni fleiri aðila. Er það því niðurstaða dómsins að eldsvoðinn hafi haft í för með sér almannahættu samkvæmt 1. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði byggir vörn sína á því að það hafi ekki verið ásetningur hans að valda eldsvoðanum. Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga verður einungis refsað fyrir brot samkvæmt lögunum séu þau framin af ásetningi nema sérstök heimild sé til annars í lögunum. Ákærði sagði í framburði sínum að hann hefði kveikt á eldspýtu og kastað henni í ruslafötu án þess að skeyta um afleiðingar þess og fór sjálfur á brott út úr húsnæðinu í kjölfar þess. Ákærði sagði að hann væri viss um að það logaði á eldspýtunni þegar hann hélt á henni en vissi ekki hvort það logaði á henni þegar hún lenti í ruslafötunni. Þá kvaðst hann ekki vita hvort eldsmatur var í ruslafötunni. Ákærði mátti vita að sú háttsemi að kasta logandi eldspýtu í ruslafötuna mundi langlíklegast valda því að eldur kæmi upp. Sá framburður hans að hugsa ekki um það hvort eitthvað væri í ruslafötunni eða um afleiðingar verknaðarins bendir til þess að ákærði hafi a.m.k. látið sér í léttu rúmi liggja hverjar afleiðingarnar yrðu. Er það því niðurstaða dómsins að ákærði hafi sýnt af sér ásetning með háttsemi sinni og sé því refsiskilyrðum fullnægt. Með vísan til alls framangreinds telur dómurinn sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og er brot hans þar réttilega heimfært til refsiákvæða.

V

Ákærði er fæddur árið 1992. Samkvæmt vottorði sakaskrár ríkisins hefur hann ekki sætt refsingu og er litið til þess við ákvörðun refsingar auk þess sem litið er til ungs aldurs ákærða. Ákærði hefur viðurkennt verknað sem talinn er vera orsök eldsvoðans. Sá framburður ákærða kom hins vegar fyrst fram þegar um átta mánuðir voru liðnir frá því að atvik gerðust og eftir að lögreglu höfðu borist vísbendingar um að ákærði hefði verið á vettvangi um það leyti sem eldurinn braust út. Lítur dómurinn því einungis að takmörkuðu leyti til framangreinds framburðar ákærða, honum til málsbóta. Ekki er dregin í efa sú frásögn ákærða að hann hafi verið mjög ölvaður þegar atvik gerðust. Ákærði ber engu að síður fulla ábyrgð á gerðum sínum, sbr. 17. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þó verður að telja líklegast að ásetningur ákærða hafi verið nokkuð þokukenndur en fyrir dómi kunni hann litlar skýringar á gerðum sínum. Til þessa lítur dómurinn við ákvörðun refsingar, ákærða til málsbóta, en einnig til þess að af framburði ákærða og foreldra hans má ráða að ákærði hefur gengið í gegnum vanlíðan í kjölfar verknaðarins vegna þessara atvika. Loks ber til þyngingar refsingu ákærða að líta til þess að ákærði hefur verið sakfelldur fyrir brot sem olli umfangsmiklu tjóni. Með vísan til alls framangreinds þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í níu mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar skilorðsbundið og falli hún niður að tveimur árum liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

VI

Fyrir liggur bótakrafa Vátryggingafélags Íslands hf. að fjárhæð 51.794.092 krónur. Bótakrefjandi byggir kröfu sína á 1. tl. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 50/1993 en samkvæmt ákvæðinu getur bótaréttur stofnast vegna tjóns sem munatrygging eða rekstrarstöðvunartrygging tekur til hafi hinn skaðabótaskyldi valdið tjóninu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Samkvæmt framlögðum gögnum var fasteignin, sem var í eigu Rafskauts ehf., brunatryggð hjá bótakrefjanda auk þess sem lausafé Fánasmiðjunnar ehf. var einnig tryggt þar. Samkvæmt 172. gr. laga nr. 88/2008 ber í greinargerð bótakrefjanda að rekja m.a. málsástæður og skulu greinargerð fylgja þau gögn er varða málatilbúnað kröfuhafa og ekki liggja þegar fyrir í sakamálinu. Með bótakröfu voru lagðar fram upplýsingar um þær greiðslur sem félagið innti af hendi vegna brunans þar sem ýmist eru tilgreindir tilteknir hlutir eða safn hluta, svo sem lausafé. Þá liggur fyrir matsgerð, dagsett 31. júlí 2012, sem inniheldur samkomulag milli Fánasmiðjunnar ehf. og félagsins um bætur vegna viðgerða og þrifa á húsnæðinu. Gögn þessi stafa flest frá bótakrefjanda. Framangreind gögn og rannsóknargögn málsins eru ekki til þess fallin að á grundvelli þeirra verði tekin afstaða til réttmætis kröfu bótakrefjanda. Skortir því á að bótakrafan sé rökstudd nægilega og studd viðhlítandi gögnum til að á hana verði lagður efnisdómur og er henni því vísað frá dómi.

VII

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar, 741.598 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, T-kk-ef G-kk-ef hdl., sem eru hæfilega ákveðin 500.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, og sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti, 241.598 krónur.

Af hálfu ákæruvalds flutti mál þetta D-kk-nf K-kk-nf saksóknari.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf dómstjóri.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, S-kk-nf A-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í níu mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að tveimur árum liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Bótakröfu Vátryggingafélags Íslands hf. er vísað frá dómi.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins, 741.598 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, T-kk-ef G-kk-ef hdl., 500.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf