E-2399/2020

Úrskurður

Mál þetta, sem er höfðað 2. apríl 2020, var tekið til úrskurðar 24. sama mánaðar. Stefnendur eru A, og B. Stefndu eru C, D, persónulega og fyrir hönd E ehf., og F, Reykjavík.

Samkvæmt stefnu, dags. 31. mars 2020, krefjast stefnendur ógildingar á nánar tilgreindri erfðafjárskýrslu, dags. 28. mars 2019, og tveimur skiptayfirlýsingum, dags. sama dag, vegna fasteignar að Bólstaðarhlíð..., Reykjavík, auðkennd..., og fasteignar að Bólstaðarhlíð.., Reykjavík, auðkennd..., auk málskostnaðar úr hendi stefndu C, D og E ehf. Þessu til viðbótar gera stefnendur kröfu um að stefnunni verði þinglýst á fyrrgreinda fasteign að Bólstaðarhlíð....

Aðstoðarmaður dómara þingfesti málið 14. apríl 2020 á reglulegu dómþingi og var sótt þing af hálfu stefndu. Í því þinghaldi áréttuðu stefnendur framangreinda kröfu í stefnu um þinglýsingu stefnunnar og var því mótmælt af hálfu stefndu. Óskuðu lögmenn aðila eftir því að fá að tjá sig um fyrrgreinda kröfu og var málinu frestað til flutnings um þann hluta málsins. Að öðru leyti tóku stefndu ekki afstöðu til krafna stefnenda samkvæmt stefnu og eru þau á greinargerðarfresti, sbr. 1. og 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómþing var háð 24. apríl 2020 til málflutnings um fyrrgreindan ágreining um kröfu um þinglýsingu stefnunnar. Í því þinghaldi lögðu stefndu fram bókun þess efnis að þá þegar bæri að vísa málinu frá dómi án kröfu. Í þinghaldinu fór fram málflutningur um fyrrgreindan ágreining um þinglýsingu stefnunnar, auk ábendinga stefndu um formhlið málsins sem gætu leitt til frávísunar þess án kröfu, sbr. 1. mgr. 100. gr. og 2. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 og 28. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Að því loknu var málið tekið til úrskurðar. Stefnendur krefjast þess að stefnunni verði þinglýst á fyrrgreinda fasteign en stefndu krefjast þess að því verði hafnað. Þá telja stefndu að efni séu til að vísa málinu frá dómi án kröfu þar sem ekki séu uppfyllt skilyrði til að höfða mál þetta. Stefnendur eru hins vegar á öndverðri skoðun. Aðilar gera kröfu um að þeim verði úrskurðaður hæfilegur málskostnaður í þessum hluta málsins en með þeirri athugasemd stefnenda að málskostnaðarkröfu þeirra er ekki beint að stefndu F.

Niðurstöður:

Sakarefni máls þessa lítur að löggerningum aldraðrar konu, sem er á lífi, gagnvart tveimur uppkomnum börnum sínum í formi fyrirframgreidds arfs og skiptayfirlýsinga. Fyrirframgreiddur arfur byggist á samningi milli arfleifanda og hlutaðeigandi erfingja og er slíkur samningur óformbundinn. Er um að ræða löggerning sem er lífsgerningur og lítur að vissu marki, hvort tveggja í senn, réttarreglum erfðaréttar og samningaréttar. Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 14/2004 um erfðafjárskatt miðast réttaráhrif fyrirframgreiðslu upp í arf við það tímamark þegar erfðafjárskattur er greiddur. Fyrirframgreiddur arfur getur komið til frádráttar arfshluta viðkomandi erfingja þegar til skiptauppgjörs kemur gagnvart öðrum erfingjum arfláta í framhaldi af andláti arfláta en um það fer eftir 29.–33. gr. erfðalaga nr. 8/1962, sbr. 12. gr. laga nr. 48/1989, auk laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Í því sambandi getur meðal annars reynt á túlkun hlutaðeigandi löggernings sem liggur til grundvallar fyrirframgreiddum arfi og gildi frávíkjanlegra lagaákvæða.

Samkvæmt gögnum málsins ráðstafaði stefnda F fyrrgreindum fasteignum til tveggja barna sinna, stefnda C og D, með því að greiða þeim, sem lögerfingjum, arf fyrirfram þannig báðar fasteignirnar runnu að öllu leyti til þeirra þannig að hvort þeirra um sig fékk 50%. Var þetta gert með undirritaðri erfðafjárskýrslu, dags. 28. mars 2019, auk tveggja skiptayfirlýsinga, dags. sama dag. Erfðafjárskýrslan var móttekin og samþykkt hjá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 18. júlí sama ár. Þá voru skiptayfirlýsingarnar mótteknar til þinglýsingar 23. júlí sama ár og innfærðar í fasteignabók 31. sama mánaðar. Af þessum gögnum verður ráðið að erfðafjárskattur, samtals að fjárhæð 7.210.000 krónur, hafi verið greiddur eigi síðar en við móttöku skiptayfirlýsinganna til þinglýsingar, en við það tímamark urðu réttaráhrif hins fyrirframgreidda arfs virk. Þessu til viðbótar liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins að þann 22. júlí 2019 var 50% umræddrar fasteignar að Bólstaðarhlíð.. afsalað af hálfu stefndu D til stefnda E ehf. Auk þess liggur fyrir að þann 10. september 2019 var 50% af fyrrgreindri fasteign að Bólstaðarhlíð.. afsalað af hálfu stefndu D til stefnda C. Þá var þeirri sömu fasteign af hálfu stefnda C að öllu leyti afsalað til þriðja aðila þann 11. október sama ár.

Stefnendur máls þessa eru einnig börn stefndu F og jafnframt alsystkini stefndu C og D. Stefnendur reisa mál sitt á því að með fyrrgreindum löggerningum hafi verið gengið gróflega á rétt þeirra sem lögerfingja vegna arfs sem þær áttu í vændum (vonararfs) þegar móðir þeirra myndi falla frá. Með málsókninni leitast stefnendur í raun við að rétta hlut sinn í framangreindu tilliti, auk þess sem af málatilbúnaði þeirra verður ráðið að þær beri hag móður sinnar fyrir brjósti og þær vilji gera henni kleift að njóta eigna sinna sem hún aflaði áður en þeim var ráðstafað með fyrrgreindum hætti. Rökstyðja þær málssókn sína meðal annars með því að stefndu F hafi skort gerhæfi, margs konar annmarkar hafi verið á umræddum löggerningum og stefndu C og D hafi orðið uppvís að saknæmri háttsemi.

Fyrir liggur að stefnda F er á lífi og hún er lögráða í skilningi I. kafla lögræðislaga nr. 71/1997. Ágreiningur er hins vegar uppi um hvort hún eigi að vera lögráða, en samhliða þessu máli er rekið annað mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, með auðkennið L.... sem er ólokið, þar sem stefnendur í þessu máli, sem sóknaraðilar, krefjast þess að stefnda F, sem varnaraðili, verði svipt lögræði tímabundið vegna heilsubrests á grundvelli aliðar 4. gr., sbr. 5. og 7. gr., lögræðislaga. Vörnum er haldið uppi í því máli. Þá hefur áður verið uppi ágreiningur um hið sama, með sömu aðilastöðu, þar sem slíkri kröfu var hafnað, sbr. úrskurð Landsréttar 8. mars 2019, í máli nr.../2019.

Fyrir liggur að stefnendur höfðu enga aðkomu að framangreindum löggerningum þegar fyrrgreindum fasteignum var ráðstafað. Með vísan til þess sem áður greinir getur aðeins komið til endanlegs arfsuppgjörs á milli stefnenda og stefndu C og D eftir að stefnda F er fallin frá. Við þau lögskipti getur meðal annars reynt á mat á gerhæfi arfláta í lifanda lífi, túlkun löggernings varðandi hinn fyrirframgreidda arf, hugsanlega endurgreiðslu ofgreidds arfs og fleira í þeim dúr. Stefnda F er hins vegar enn á lífi og því brestur skilyrði fyrir því að unnt sé á þessu stigi, að kröfu lögerfingja sem ekki nutu hins fyrirframgreidda arfs, að fara fram á endurskoðun dómstóla á gildi umrædds erfðagjörnings sem hefur átt sér stað í lifanda lífi arfláta. Þá þarf stefnda F sjálf, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991, eða lögráðamaður fyrir hennar hönd, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, komi til þess að dómstólar fallist á fyrrgreinda kröfu um lögræðissviptingu, að koma fram, á meðan hún lifir, sem sóknaraðili í máli á hendur stefndu C og D til að fá hnekkt með dómi framangreindum löggerningum, verði það talið nauðsynlegt.

Að öllu framangreindu virtu liggur fyrir að ekki er unnt að lögum að höfða mál þetta fyrir dómi, eins og hér stendur á, og verður málinu vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Af þessu leiðir að ekki er þörf á því að fjalla um ágreining aðila um þinglýsingu á stefnu í máli þessu.

Í ljósi úrslita málsins og með vísan til 2. mgr. 130. gr. og 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnendum, óskipt, gert að greiða stefndu málskostnað sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi máls þessa hæfilega ákveðinn 100.000 krónur til stefnda C, 100.000 krónur til stefndu F, 70.000 krónur til stefndu D og 30.000 krónur til stefnda E ehf.

Af hálfu stefnenda flutti mál þetta S-kk-nf S-kvk-ef F-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefndu flutti málið J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Stefnendur, A og B, greiði óskipt, 100.000 krónur í málskostnað til stefnda C, 100.000 krónur í málskostnað til stefndu F, 70.000 krónur í málskostnað til stefndu D og 30.000 krónur í málskostnað til stefnda E ehf.

D-kk-nf K-kk-nf

Að öllu framangreindu virtu liggur fyrir að ekki er unnt að lögum að höfða mál þetta fyrir dómi, eins og hér stendur á, og verður málinu vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Af þessu leiðir að ekki er þörf á því að fjalla um ágreining aðila um þinglýsingu á stefnu í máli þessu.

Í ljósi úrslita málsins og með vísan til 2. mgr. 130. gr. og 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnendum, óskipt, gert að greiða stefndu málskostnað sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi máls þessa hæfilega ákveðinn 100.000 krónur til stefnda C, 100.000 krónur til stefndu F, 70.000 krónur til stefndu D og 30.000 krónur til stefnda E ehf.

Af hálfu stefnenda flutti mál þetta S-kk-nf S-kvk-ef F-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefndu flutti málið J-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Stefnendur, A og B, greiði óskipt, 100.000 krónur í málskostnað til stefnda C, 100.000 krónur í málskostnað til stefndu F, 70.000 krónur í málskostnað til stefndu D og 30.000 krónur í málskostnað til stefnda E ehf.

D-kk-nf K-kk-nf