S-175/2019

Mál þetta, sem dómtekið var [...] apríl 2019, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. [...] febrúar 2019 á hendur:

„X, kt. [...],

[...],

fyrir tilraun til ráns og brot í nánu sambandi með því að hafa, [...] 2018, á heimili foreldra sinna [...], krafið foreldra sína, A, kt. [...], og B, kt. [...], um peningagreiðslu að fjárhæð 100.000 kr. og í því skyni dregið upp tvo hnífa og sýnt þeim og ýtt við B með þeim afleiðingum að hann datt á vegg.

Mál nr. 007-2018-62655.”

Brot ákærða er talið varða við 1. mgr. 218. gr. b. og 252. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu en til vara vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa.

I.

Í frumskýrslu lögreglu frá [...] 2018 segir að kl. [...] hafi kona óskað eftir aðstoð strax að [...]. Farið var á vettvang með forgangi en þar hittust fyrir ákærði og foreldrar hans. Fóru foreldrarnir fram á að ákærði yrði fjarlægður af heimili þeirra.

Var ákærði handtekinn og færður á lögreglustöðina. Í handtökuskýrslu kemur fram að tal hans hafi verið óskýrt, sjáöldur útvíkkuð og ástand annarlegt og ölvun sjáanleg og áberandi.

Rætt var við foreldra ákærða á vettvangi og lýstu þau atvikum svo að ákærði hefði komið daginn áður ásamt vini sínum og heimtað peninga og orðið ósáttur þegar þau hefðu ekki orðið við því. Hafi hann að sögn föður ákærða tekið upp hnífa, en móðir ákærða kvað hann hafa sagt að hann væri með hníf í vasanum áður en hann hefði dregið hann upp svo að hún sæi. Hafi brotaþoli ítrekað að hann fengi ekki peninga og hafi hann að lokum farið. Tilefni þess að þau hringdu á lögreglu í þetta skipti hefði verið að ákærði hefði enn komið en nú einn og heimtað peninga. Hafi ákærði verið með háreysti og hrint eða ýtt við brotaþola þannig að hann datt utan í vegg.

Jafnframt segir í skýrslunni að lögregla hafi haft samband við félagsþjónustuna sem foreldrarnir höfðu fyrir atvikið ráðfært sig við. Var stefnt að því að ákærði yrði fluttur á geðdeild næsta dag. Var síðan haft samband við varðstjóra sem tók ákvörðun um að ákærði yrði vistaður í fangageymslu þangað til.

Ákærði var yfirheyrður vegna málsins [...] 2018. Kvaðst hann hafa komið og beðið foreldra sína um 100.000 krónur sem hann hefði talið sig eiga réttmæta kröfu til, en hann hefði talið sig eiga inni hjá þeim verulega mikið fé. Kannaðist ákærði við að hafa hrint föður sínum sem hefði þá „komið við hilluna“ en þeir hefðu rifist og kynni ákærði að hafa sagt eitthvað sem hefði misskilist. Einnig kannaðist hann við að hafa komið með vini sínum í sömu erindagjörðum og þá haft meðferðis hnífa. Hafi hann gert föður sínum grein fyrir því og spurt hann í framhaldinu „hvar er peningurinn“? Gengi hann almennt með hnífa til að verja sig.

Í kjölfarið var ákærði færður fyrir dómara sem með úrskurði samdægurs féllst á kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að ákærða yrði gert að sæta afplánun á 250 daga eftirstöðvum refsingar samkvæmt dómum Héraðsdóms Reykjavíkur frá [...] og [...] 2015, sem honum var veitt reynslulausn á með ákvörðun Fangelsismálastofnunar frá [...] 2016. Úrskurðurinn var staðfestur með úrskurði Landsréttar [...] 2018.

Skýrsla var tekin af föður ákærða hjá lögreglu [...] 2018. Staðfesti hann framburð sinn í frumskýrslu. Þá var borinn undir hann framburður eiginkonu hans á vettvangi svo og ákærða í yfirheyrslu hjá lögreglu. Kvað brotaþoli það rétt vera að ákærði gengi alltaf um með hnífa á sér og hefði hann sýnt þeim hnífana. Þá kvað hann rétt vera að ákærði hefði rætt fjölskyldumál við þau og að hann teldi sig eiga tilkall til peninga sem hann ætti ekki. Hefði ákærði farið fram á að fá þá peninga. Brotaþoli kvað rétt vera að ákærði hefði ýtt við honum en við það hefði hann hrasað og lent á hillunni. Hann hefði hins vegar ekki meiðst. Brotaþoli kvaðst ekki óttast ákærða. Ákærði væri veikur og þyrfti á aðstoð að halda. Vildi hann að lögregla myndi ekki aðhafast frekar.

Skýrsla var tekin af móður ákærða hjá lögreglu [...] 2018. Sami háttur var hafður á við skýrslutöku af henni og eiginmanni hennar. Staðfesti hún framburð sinn og kvað einnig rétt eftir þeim haft. Kvað hún rétt vera að ákærði gengi með hnífa á sér. Þá kvað hún rétt vera að ákærði hefði ýtt við föður sínum, sem hefði lent á hillunni, en þeir hefðu ekki slegist. Vitnið kvað langan aðdraganda hafa verið að því sem gerðist. Hafi hún verið í sambandi við félagsþjónustuna til að leita úrræða fyrir hann. Hefðu þau hjónin oft leitað á geðdeild með ákærða en jafnan verið vísað frá. Hefði hún fengið þær ráðleggingar að tilkynna til lögreglu ef eitthvað gerðist, en þá væri unnt að grípa inn í og fá hjálp fyrir ákærða. Kvaðst vitnið ekki vera hrædd við ákærða heldur óttast um hans eigin velferð. Fór hún fram á að lögreglan aðhefðist ekki frekar í málinu.

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburðum fyrir dómi.

Ákærði bar fyrir sig minnisleysi um atvik. Þá kvaðst hann ekki muna eftir því að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu. Þegar borinn var undir ákærða framburður hans hjá lögreglu taldi hann sig ekki hafa farið með rétt mál. Kvaðst ákærði stöðugt fara með rangt mál. Á þeim tíma sem um ræðir hefði hann búið í [...] en hefði verið hjá þeim umrætt sinn. Kvaðst hann hafa rifist við föður sinn og neitað að fara út og hefði móðir hans þá hringt á lögregluna. Ákærði kannaðist ekki við að hafa krafið foreldra sína um peninga og kvað þau ekki skulda sér fé. Þá kvaðst ákærði ekki hafa beitt foreldra sína ofbeldi og ekki hafa dregið upp eða haft meðferðis vopn. Kvaðst ákærði hafa verið í „rugli eins og alltaf“. Hefði hann neytt áfengis, en nánar spurður kannaðist ákærði við að hafa neytt fíkniefna líka. Andlegt ástand hans hefði einnig verið mjög slæmt. Aðspurður kvað hann foreldra sína ekki hafa ástæðu til þess að bera á hann rangar sakir.

Brotaþoli, faðir ákærða, og A, móðir ákærða, voru samkvæmt beiðni leyst undan vitnaskyldu, sbr. b-lið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Kusu þau að tjá sig hvorki um atvik né lögregluskýrslur sínar en staðfestu að þeim hefði gengið það eitt til að fylgja fyrirmælum félagsþjónustunnar og tilkynna lögreglu um atvik. Ákærði hefði verið í neyslu og andlega veikur. Hafi hann í aðdraganda þess sem gerðist verið á mörkum þess að fara í geðrof þegar atvik áttu sér stað. Hafi þau staðið í þeirri trú að ákærði fengi aðstoð á geðdeild í kjölfarið en þess í stað hefði hann verið fluttur í afplánun.

Lögreglumenn sem komu á vettvang umrætt sinn komu fyrir dóminn og lýstu aðkomu sinni og verkaskiptingu. D lögreglumaður ritaði frumskýrslu málsins og staðfesti hana. Kvaðst hún fyrir dómnum ekki geta rakið atvik nákvæmlega og vísaði til skýrslunnar. Tilkynningin hafi verið óljós um atvik og þegar á vettvang var komið hafi allt verið rólegt. Kvaðst vitnið hafa rætt við brotaþola og eiginkonu hans á vettvangi um það sem gerðist en ákærði hefði verið færður út á meðan. Hafi foreldrar ákærða verið langþreytt á ástandinu og viljað fá aðstoð fyrir ákærða. Hafi þau sagt ákærða vera í neyslu.

C lögreglumaður kvaðst hafa rætt við brotaþola og ákærða á vettvangi. Fram hefði komið að ákærði hefði komið og beðið um peninga en ekki fengið. Hafi hann þá verið með háreysti og hrint brotaþola á vegg. Hefði eiginkona brotaþola reynt að róa ástandið og hringt á lögregluna. Tilkynningin hafi verið óljós en rifrildi hafi heyrst í bakgrunni. Þá hefði komið fram að ákærði hefði komið daginn áður með vini sínum og hefði þá haft hnífa meðferðis. Aðspurður kvað vitnið ákærða hafa verið rólegan.

E og F lögreglumenn kváðust hafa aðstoðað félaga sína og flutt ákærða á lögreglustöðina. Fannst þeim sem ástand ákærða hefði verið annarlegt en hann hefði þó verið viðræðuhæfur. Hafi verið uppi ágreiningur um peninga og ákærði svekktur yfir því að hafa ekki fengið þá.

III.

Niðurstaða

Ákærða er gefin að sök tilraun til ráns og brot í nánu sambandi. Við þingfestingu málsins neitaði ákærði sök. Kannaðist hann ekki við að atvik hefðu verið með þeim hætti sem í ákæru greinir. Við aðalmeðferð málsins bar ákærði fyrir sig minnisleysi sem væri að einhverju leyti rakið til áfengis- og fíkniefnaneyslu hans. Þá bar hann til baka framburð sinn hjá lögreglu og gaf þá skýringu að hann hefði farið með rangt mál.

Foreldrar ákærða kusu að tjá sig ekki um atvik fyrir dómi. Eins og fram er komið ræddu þau við lögreglu á vettvangi. Í skýrslunni kemur fram að þeim hafi verið kynnt vitnaskylda og vitnaábyrgð. Hins vegar verður ekki séð að gætt hafi verið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008. Í skýrslum þeirra hjá lögreglu var þessa hins vegar gætt og var framburður þeirra á vettvangi borinn undir þau.

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Sé sú staða uppi sem er í máli þessu metur dómari sönnunargildi fyrirliggjandi lögregluskýrslna og metur svo heildstætt hvort lögfull sönnun sé fram komin um sekt ákærða.

Þegar ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu kannaðist hann við að hafa rifist við föður sinn umrætt sinn og viljað fá framangreinda fjárhæð. Þá viðurkenndi hann að hafa ýtt við föður sínum svo að hann féll utan í vegg. Ákærði var jafnframt spurður út í atvik er hann kom ásamt vini sínum heim til foreldra sinna daginn áður og um vopnaburð sinn, eins og áður er lýst. Var þessi framburður hans í samræmi við vitnisburð foreldra hans hjá lögreglu, eins og nánar verður rakið.

Samkvæmt 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal hver sem með líkamlegu ofbeldi eða hótun um að beita því þegar í stað tekur af manni eða neyðir út úr manni fjármuni eða önnur verðmæti, kemur undan hlut, sem verið er að stela eða neyðir mann til að gera eitthvað eða láta eitthvað ógert, sem hefur í för með sér fjárhagstjón fyrir þann mann eða aðra, sæta fangelsi ekki skemur en 6 mánuði og allt að 10 árum. Þá verður manni aðeins refsað fyrir brot gegn framangreindu ákvæði hafi það verið framið í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. laga nr. 19/1940. Þannig verður ákærði ótvírætt að hafa sýnt ásetning sinn í verki til þess að fremja rán.

Eins og áður segir er ákærða gefin að sök tilraun til ráns með því að krefja foreldra sína um 100.000 krónur og hafa í því skyni hótað þeim með því að sýna hnífa sem hann bar á sér og jafnframt að beita föður sinn ofbeldi með því að ýta við honum svo að hann féll á skáp.

Foreldrar ákærða báru hjá lögreglu að ákærði hefði viljað fá peninga sem faðir hans hefði neitaði honum um. Hafi þeir rifist og ákærði orðið æstur og lyktaði því svo að hann ýtti við honum. Að þessu leyti er framburður ákærða og foreldra hans hjá lögreglu á sama veg. Að mati dómsins eru skýringar ákærða á breyttum framburði nú ótrúverðugar og í engu samræmi við framangreint eða önnur gögn málsins sem staðfest voru af lögreglumönnunum D og C sem á vettvang komu. Þykir því ekki varhugavert að byggja niðurstöðu á framangreindu.

Dómurinn telur gögn málsins bera með sér tvískipta en þó tengda atburðarás, annars vegar atvik sem áttu sér stað [...] 2018, daginn fyrir atvik þau sem urðu tilefni afskipta lögreglu, en þá var félagi ákærða með í för. Greindi faðir ákærða skilmerkilega frá því í frumskýrslu. Krafði ákærði þá foreldra sína fyrst um peninga en fékk ekki, en við það tilefni sýndi hann hnífa sem hann bar á sér. Í skýrslutöku af foreldrum ákærða voru þau ekki beðin um að lýsa atvikum sjálfstætt, eins og rétt hefði verið, heldur borinn undir þau framburður þeirra úr frumskýrslu svo og viðbrögð ákærða við honum. Að mati dómsins var þetta til þess fallið að valda misskilningi enda runnu tilvikin nánast saman í eina samfellda atburðarás. Verður ekki annað séð af tilsvörum foreldra ákærða en að ákærði hafi ekki sýnt þeim hnífana þegar hann kom einn síns liðs [...] 2018 og bað enn á ný um peninga.

Í frumskýrslu er þess ekki getið að hnífar hafi fundist á ákærða eða á vettvangi og haldlagðir. Í munaskýrslu lögreglu, sem rituð er eftir handtöku ákærða, er hnífa ekki getið. Þá voru foreldrar ákærða ekki spurð um hnífana sérstaklega og þá hvort þau vissu hvað hefði orðið af þeim.

Dómurinn telur að vafa um framangreint beri að skýra ákærða í hag og telur ósannað að ákærði hafi beitt hótun um líkamsmeiðingar þegar í stað sem verknaðaraðferð með því að draga upp tvo hnífa og sýna foreldrum sínum. Þá verður ekki ráðið af framburði foreldra ákærða hjá lögreglu að ákærði hafi beitt föður sinn ofbeldi sem verknaðaraðferð, allt til þess að taka eða neyða út úr honum fé eins og áskilið er í 252. gr. almennra hegningarlaga. Lagður er til grundvallar framburður þeirra um að þau hafi neitað ákærða um peninga og hafi því hafist rifrildi og ákærði ýtt við föður sínum. Ekkert liggur fyrir um að reiðufé hafi verið á heimilinu sem ákærði hafi gengið eftir að fá eða að hann hafi krafist millifærslu fjárins og þannig reynt að neyða foreldra sína til athafna eða beitt ofbeldi til að brjóta á bak mótspyrnu til að fá peningana afhenta. Líta ber til þess að ákærði er ekki ákærður fyrir hótanir um líkamsmeiðingar samhliða því er hann ýtti við föður sínum. Telur dómurinn því ósannað að ákærði hafi sýnt ásetning til ráns í verki. Eru skilyrði verknaðarlýsingar 252. gr. þannig ekki uppfyllt og verður ákærði sýknaður af tilraun til ráns.

Dómurinn telur á hinn bóginn, með vísan til þess sem áður er rakið, að sannað sé með játningu ákærða hjá lögreglu, sem er að fullu í samræmi við framburð foreldra hans hjá lögreglu og fær stoð af vitnisburði lögreglumannanna D og C, að ákærði hafi ýtt við föður sínum. Engir áverkar hlutust af háttseminni, sem telst ekki vera þess eðlis eða á því alvarleikastigi að hún verði felld undir 218. gr. b. Hins vegar verður ákærði sakfelldur fyrir líkamsárás á föður sinn sem er heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Refsiákvörðun

Ákærði hefur nú verið sakfelldur fyrir ofbeldisbrot gegn föður sínum. Ákærði á að baki nokkurn sakaferil sem nær aftur til ársins [...]. Hann var síðast dæmdur í 45 daga fangelsi með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá [...] 2018. Brot það sem hann er nú sakfelldur fyrir var framið fyrir uppkvaðningu hans og verður honum því dæmdur hegningarauki sem nemur þeirri refsingu sem ætla má að hann hefði hlotið ef dæmt hefði verið um brot hans í einu lagi, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga.

Við ákvörðun refsingar nú er til þess að líta að ákærði var á árinu 2015 dæmdur til fangelsisrefsingar fyrir ofbeldi og ofbeldistengd brot. Sá dómur hefur ítrekunaráhrif nú og vísast um það til 218. gr. c, sbr. 71. gr., í almennum hegningarlögum. Þá horfir til þyngingar að um brot gegn nákomnum var að ræða og vísast í því sambandi til 1. tl. 1. mgr. 71. gr. og 3. mgr. 71. gr. laganna. Ákærði á sér engar málsbætur en fyrir liggur að hann hefur glímt við fíkniefnavanda um langt skeið sem hefur ýtt undir andlega vanlíðan hans. Það réttlætir ekki framgöngu hans umrætt sinn.

Nokkuð er liðið frá atvikum, en rannsókn málsins, sem er hvorki umfangsmikið né flókið, var lokið í [...] 2018, rúmlega þremur mánuðum eftir að atvik áttu sér stað. Á þeim tíma var ákærði á reynslulausn og í neyslutengdum afbrotum og var honum í desember gert að afplána eftirstöðvar reynslulausnarinnar eins og áður er rakið. Ákæra í máli þessu var hins vegar ekki gefin út fyrr en [...] febrúar 2019.

Að öllu framangreindu virtu þykir hæfileg refsing ákærða vera 45 daga fangelsi.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, m.a. vegna vinnu hans á rannsóknarstigi. Þykja þau að teknu tilliti til umfangs máls og tímaskýrslu verjanda hæfilega ákveðin 632.400 krónur og 13.200 krónur vegna aksturs. Annan sakarkostnað leiddi ekki af máli þessu.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 45 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur, og 13.200 krónur vegna aksturs.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)