E-2205/2020

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

Mál þetta verður, miðað við gögn málsins, talið höfðað 30. apríl 2020 við þingfestingu þess. Stefnandi er SVÞsamtök verslunar & þjónustu, Borgartúni 35, 108 Reykjavík, og stefndi Costco Wholesale Iceland ehf., Borgartúni 26, 105 Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 7.303.907 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 3.364.992 kr. frá 27. nóvember 2018 til 27. febrúar 2019, af 4.215.990 kr. frá 27. febrúar 2019 til 30. maí 2019, af 5.066.988 kr. frá 30. maí 2019 til 15. ágúst 2019, af 5.917.986 kr. frá 15. ágúst 2019 til 30. nóvember 2019 og af 7.303.907 kr. frá 30. nóvember 2019 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans að skaðlausu.

Málið var dómtekið eftir aðalmeðferð þess 23. september 2020.

Helstu málsatvik

Stefnandi, SVÞSamtök verslunar og þjónustu, er að sögn, sbr. samþykktir samtakanna, málsvari atvinnurekenda í verslunar og þjónustufyrirtækjum en stefndi sótti um aðild að samtökunum með umsókn dagsettri 24. ágúst 2016. Samtökin vinna samkvæmt samþykktum þeirra að almennum, sameiginlegum hagsmunamálum aðildarfyrirtækja og stuðla að framförum í verslun og þjónustu, bættum starfsskilyrðum, aukinni arðsemi og samkeppnishæfni ásamt því að SVÞ á aðild að Samtökum atvinnulífsins (SA), sem annast m.a. gerð kjarasamninga fyrir hönd aðildarfyrirtækja stefnanda. Innganga í SVÞ felur, að því er virðist samkvæmt gögnum málsins, jafnframt í sér beina aðild að SA með þeim réttindum og skyldum sem kveðið er á um í samþykktum þeirra. Félög, sjálfseignarstofnanir og einstaklingar sem stunda atvinnurekstur öðlast þannig beina aðild að SA með inngöngu í aðildarfélag innan SA, en aðildarfélög SA eru sex talsins, þ.á m. stefnandi. Aðild að SVÞ er ekki skyldubundin.

Stefndi er hluti af alþjóðlegri keðju heildverslana sem starfrækir vöruhús um allan heim undir nafninu Costco Wholesale Corporation („Costco“). Stefndi hóf starfsemi hér á landi í maí 2017 en félagið starfrækir vöruhús og bensínstöð fyrir meðlimi þess að Kauptúni í Garðabæ. Fyrirsvarsmenn stefnda eru erlendir ríkisborgarar.

Stefndi kveðst hafa notið aðstoðar stefnanda í aðdraganda stofnunar dótturfélags Costco hér á landi, þ.e. stefnda máls þessa, sem fólst m.a. í ráðgjöf um einstök málefni er sneru að ráðningarsamningum félagsins.

Stefndi kannast við umsókn sína um aðild að stefnanda en kveðst hins vegar aldrei hafa verið upplýstur um að umsóknin fæli í sér ótímabundna aðild. Á umsóknareyðublaðinu, sem sé á ensku, sé heldur engin tilvísun til samþykkta eða reglna sem um samtökin gilda eða upplýsingar um að umsækjanda beri að greiða félagsgjöld.

Fyrstu reikningar sem bárust frá stefnanda fyrir félagsgjöld, þ.e. fyrir 4. árshluta 2016, allt árið 2017 og 1.–3. árshluta 2018, námu að sögn stefnda á bilinu 8.250 kr. til 13.000 kr. Stefndi hafi greitt þessa reikninga í góðri trú enda um að ræða óverulegar og hæfilegar fjárhæðir. Reikningar vegna þessa hafi hins vegar, án útskýringa, margfaldast, þ.e. farið úr því að nema að hámarki 13.000 kr. upp í 3.364.992 kr. fyrir 4. árshluta 2018. Þegar stefnda barst síðastnefndi reikningur fyrir fjárhæð sem hafi verið upp úr öllu valdi og úr takti við fyrri reikninga frá stefnanda hafi hann falið lögmönnum sínum að hafna honum formlega. Lögmenn stefnda hafi jafnframt komið sjónarmiðum stefnda á framfæri við innheimtuaðila kröfunnar sem og hafnað öllum þeim reikningum sem hafi borist síðan, enda sé augljóst af bréfum lögmanna stefnanda að félagsaðild hafi í öllu falli verið sagt upp frá og með 28. mars 2019. Efnisleg afstaða stefnanda til höfnunar stefnda á umræddum reikningum hafi hins vegar aldrei borist þrátt fyrir ítrekaðar óskir um viðbrögð stefnanda.

Fyrir liggur að mál á milli sömu aðila um hluta af þeim reikningum sem krafist er greiðslu á í þessu máli hefur áður verið höfðað fyrir þessum dómstól. Því máli var vísað frá dómi sökum vanreifunar með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 16. mars 2020 í máli nr. E6371/2019 á þeim grundvelli að málatilbúnaður stefnanda uppfyllti ekki áskilnað laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hvað varðaði forsendur kröfugerðar og rökstuðning fyrir aðild málsins.

A-kk-nf M-kk-nf framkvæmdastjóri stefnanda gaf aðilaskýrslu fyrir dómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Skuldin er að sögn stefnanda vegna vangoldinna félagsgjalda til hans og árgjalda til SA vegna 4. árshluta 2018 og ársins 2019, en stefndi mun hafa greitt gjöld vegna fyrri árshluta 2018 með 39.000 kr. Samkvæmt 9. gr. samþykkta stefnanda reiknist árgjald stefnanda af heildarlaunagreiðslum næstliðins árs án launatengdra gjalda. Árgjald stefnanda reiknist sem hér segi: 0,20% af fyrstu 100 millj. kr. launagreiðslum, 0,18% af næstu 100 millj. kr. launagreiðslum og 0,16% af launagreiðslum umfram 200 millj. kr. Lágmarksárgjald sé 25.000 kr. og hámarksárgjald 1.400.000 kr. Samkvæmt 11. gr. samþykkta SA reiknist árgjöld af heildarlaunagreiðslum næstliðins árs en frá og með árinu 2005 sé árgjaldið 0,17% og iðgjald til vinnudeilusjóðs 0,02%, eða samtals 0,19% af framangreindum stofni. Samkvæmt 15. gr. samþykkta SA sé heimilt að fela aðildarfélögum innheimtu árgjalda og sé innheimta félagsgjalda því með þeim hætti að stefnandi innheimtir þau sameiginlega fyrir hvor tveggja samtökin, sbr. sameiginlega yfirlýsingu framkvæmdastjóra SVÞ og SA frá 30. janúar 2020.

Heildarlaunagreiðslur stefnda samkvæmt upplýsingum sem stefnandi fékk afhentar rafrænt frá Ríkisskattstjóra með vísan til heimildar í samþykktum stefnanda og SA námu 1.054.732.447 kr. á árinu 2017 sem koma til útreikninga félagsgjalda 2018 og 1.336.270.932 kr. á árinu 2018 sem koma til útreikninga félagsgjalda á árinu 2019. Samkvæmt samþykktum stefnanda og SA sé heimilt að áætla árgjald á meðan upplýsingar um heildarlaunagreiðslur síðastliðins árs liggja ekki fyrir og útskýri það af hverju reikningur vegna 4. árshluta sé svo hár sem raun ber vitni, en um sé að ræða uppgjörsreikning.

Krafa stefnanda sé byggð á framlögðum reikningum og útreikningum:

Nr. Útgáfudagur Gjalddagi Fjárhæð

1. 13.11.2018 27.11.2018 3.364.992 (SVÞ kr. 1.381.250 / SA kr. 1.983.742)

2. 28.01.2019 27.02.2019 850.998 (SVÞ kr. 350.000 / SA kr. 500.998)

3. 01.05.2019 30.05.2019 850.998 (SVÞ kr. 350.000 / SA kr. 500.998)

4. 01.08.2019 15.08.2019 850.998 (SVÞ kr. 350.000 / SA kr. 500.998)

5. 01.11.2019 30.11.2019 1.385.921 (SVÞ kr. 350.000 / SA kr. 1.035.921)

Samtals nemi framangreindar fjárhæðir 7.303.907 kr. sem sé stefnufjárhæðin í máli þessu auk dráttarvaxta og kostnaðar. Gjalddagi sé samkvæmt samþykktum stefnanda.

Stefnandi byggir kröfur sínar á reglum samninga og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga og samningalögum nr. 7/1936 og lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, sbr. 23. gr. laga nr. 80/1938. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vekur í fyrstu athygli á annmarka í málatilbúnaði stefnanda sem varða eigi frávísun málsins að hluta án kröfu.

Í upphafi sé þó nefnt að sömu annmarkar séu á málatilbúnaði stefnanda og hafi verið í fyrra máli sömu aðila sem lauk með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 16. mars 2020. Í málinu krefjist stefnandi greiðslu á árgjöldum SA, samtals að fjárhæð 4.522.657 krónur, eða um 62% af stefnufjárhæðinni. Engin skjöl liggi hins vegar fyrir í málinu sem beri með sér að stefnandi geti átt aðild að málinu vegna þessara krafna sem augljóslega séu í eigu SA. Ekkert skjal hafi verið lagt fram um að kröfuframsal hafi átt sér stað en það sé skilyrði þess að stefnandi geti staðið sem aðili að málinu fyrir þessar kröfur. Ekki stoði að byggja á ákvæði 15. gr. í samþykktum SA um að heimilt sé að fela aðildarfélögum innheimtu árgjalda. Heimild til innheimtu kröfu sé allt annars eðlis en fyrirsvar fyrir kröfuna í dómsmáli. Hér beri að nefna að samkvæmt 36. gr. samþykkta SA sé það framkvæmdastjóri SA sem komi fram fyrir hönd þeirra fyrir dómstólum. Þá heimild hafi einstök aðildarfélög SA ekki. Stefndi geri ekki sérstaka frávísunarkröfu í málinu en telji að dómara beri að vísa málinu frá í heild sinni ex officio, en í öllu falli beri að vísa málinu frá að því er varði þann hluta af dómkröfu stefnanda sem nemi fjárhæð krafna SA, sbr. elið 1. mgr. 80. gr. og 1. mgr. 95. gr. laga nr. 91/1991. Vísist til forsendna fyrrnefnds úrskurðar héraðsdóms.

------

Ef þeim hluta málsins sem varðar kröfur SA verður ekki vísað frá dómi byggir stefndi á því að um aðildarskort sé að ræða vegna þess hluta dómkröfu stefnanda sem nemi fjárkröfum SA. Leiði þetta til sýknu á grundvelli aðildarskorts að því leyti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

------

Stefndi telur að reikningar þeir sem séu grundvöllur málshöfðunar þessarar eigi ekki við rök að styðjast. Stefndi hafi hafnað umræddum reikningum, bæði gagnvart stefnanda og gagnvart innheimtuaðila, sbr. framlögð gögn. Stefndi hafi sagt upp aðild sinni að stefnanda og SA eins og leiði af tölvupóstsamskiptum lögmanns stefnda frá 28. mars 2019. Í öllu falli hafi aðild stefnda verið sagt upp með greinargerð hans til héraðsdóms í máli nr. E6371/2019. Nánar tiltekið séu sjónarmið stefnda eftirfarandi.

Stefndi bendir þannig á að enginn samningur hafi verið gerður á milli stefnanda og stefnda sem geti verið grundvöllur þeirrar kröfu sem beint er að stefnda í máli þessu. Samkvæmt stefnu virðist stefnandi rekja kröfur sínar á hendur stefnda til umsóknareyðublaðs um aðild að stefnanda frá árinu 2016. Þá vísi stefnandi til samþykkta sinna og SA þar sem finna megi ákvæði um það hvernig árgjöld að samtökunum eru ákvörðuð. Við nánari skoðun á umsóknareyðublaðinu komi í ljós að hvergi sé vísað til þess að með umsókn um aðild að stefnanda skuldbindi umsækjandi sig til að lúta samþykktum stefnanda eða SA eða öðrum reglum sem um samtökin gilda, né að umsóknin feli í sér ótímabundna aðild að samtökunum. Þá hafi stefndi aldrei verið upplýstur um tilvist umræddra samþykkta með öðrum hætti. Stefndi geti því ekki verið bundinn af ákvæðum samþykkta þeirra sem stefnandi vísi til. Samningur um aðild að stefnanda sem aðilar hafi gert með sér, sbr. umsóknareyðublaðið, geti ekki verið grundvöllur þeirrar fjárkröfu sem stefnandi beini að stefnda í máli þessu, enda þar með engum hætti vísað í samþykktir stefnanda, aðildargjöld, fjárhæð þeirra eða hvernig útreikningum á slíkum gjöldum skuli háttað svo skuldbindandi sé fyrir stefnda.

Samkvæmt nýju og uppfærðu umsóknareyðublaði um aðild að stefnanda sé eftirfarandi tekið sérstaklega fram: „Verði inntökubeiðni þessi samþykkt, skuldbindum við okkur til að halda lög SVÞ Samtaka verslunar og þjónustu og Samtaka atvinnulífsins.“ Samsvarandi texta sé jafnframt að finna á enskri útgáfu umsóknareyðublaðsins. Þá sé einnig sérstök reiknivél sem reikni út áætlað árgjald miðað við gefnar forsendur, þ.e. heildarlaunagreiðslur umsækjanda síðasta árs. Stefnandi hafi því í seinni tíð séð ástæðu til að tiltaka sérstaklega á samningnum þær skyldur sem felist í aðildinni, þær reglur sem um samtökin gilda og áætlað árgjald, þótt slíkt sé ekki tekið fram á samningi um aðild stefnda. Miðað við það hvernig stefnandi búi nú um umsóknareyðublað um aðild geti umsækjanda ekki dulist þær skuldbindingar sem í aðildinni felist og áætluð fjárhæð aðildargjalda. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að búa svo um umsóknareyðublaðið að umsækjanda væri ljóst hvaða skyldur hann væri að gangast undir með aðildinni og vísa til þeirra reglna sem um samtökin gilda. Ekki sé við stefnda að sakast að slíkt hafi ekki verið gert þegar sótt var um aðild í ágúst 2016.

Stefndi bendi einnig á að fyrirsvarsmenn hans séu allir erlendir ríkisborgarar sem höfðu ekki áður stundað atvinnurekstur hér á landi. Á þeim tíma sem sótt var um aðild hafi þeir því ekki þekkt vel til stefnanda eða SA eða þeirra reglna sem um samtökin giltu. Hefði stefnanda því borið, m.t.t. tillitsskyldu samningsaðila, að upplýsa stefnda með nákvæmum hætti um það í hverju aðild að stefnanda og SA væri fólgin og hvaða skuldbindingar stefndi væri að gangast undir með umsókninni, enda hafi verulega hallað á stefnda í samningaviðræðunum með vísan til aðstæðna aðila. Þetta sé sérstaklega mikilvægt í ljósi þeirrar staðreyndar að stefnandi beri nú fyrir sig að stefndi sé skuldbundinn af áðurnefndum samþykktum, þrátt fyrir að hafa aldrei verið upplýstur um tilvist þeirra. Þá er ekki að sjá að samþykktir stefnanda séu til í enskri útgáfu en stefnandi hafi verið vel meðvitaður um að fyrirsvarsmenn stefnda væru ekki læsir á íslenskt mál.

Með vísan til alls framangreinds sé ekki fyrir að fara gildum samningi milli stefnanda og stefnda sem geti verið grundvöllur þeirrar fjárkröfu sem höfð sé uppi í máli þessu. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Í öllu falli sé þess krafist að dómkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Að mati stefnda liggi fyrir að ef SVÞ hefði skipt félagsgjöldunum fyrir árið 2018 jafnt niður á gjalddaga, eins og samþykktir hans geri ráð fyrir, hefði stefndi sagt félagsaðild sinni upp strax, enda hafi hann aldrei ætlað sér að greiða svo há félagsgjöld fyrir þátttöku í samtökunum. Ef rétt hefði verið staðið að innheimtu gjaldanna hefði fyrsti gjalddagi á árinu 2018 átt að vera að fjárhæð 850.998 krónur en ekki 13.000 krónur, en stefnandi hafi hagað innheimtu sinni með öðrum hætti á árinu 2019. Af þessum 850.998 krónum sé hlutdeild SA 500.998 krónur. Dómkrafa stefnanda geti því í besta falli verið 350.000 krónur fyrir hvern gjalddaga, enda ljóst af atvikum öllum að stefndi hefði sagt aðild sinni upp um leið og hann hefði fengið reikninga sem næmu þessum fjárhæðum. Þá telur stefndi það stangast á við meginreglur kröfuréttar að stefndi noti reikning fyrir gjalddaga 4. árshluta ársins 2018 til að bakreikna fyrri gjalddaga ársins sem hann taldi vanáætlaða. Engin heimild sé til þessa í samþykktum stefnda og í allra besta falli hefði stefnandi getað innheimt fjórðung áætlaðra árgjalda á umræddum gjalddaga, þ.e. í mesta lagi 345.313 krónur. Þess beri að geta að í 13. gr. samþykkta SA sé að finna sérstaka heimild til að leiðrétta of eða vanáætlaðar greiðslur fyrri ársfjórðunga við innheimtu árgjalds vegna síðasta ársfjórðungs. Sýni þetta vel þá afstöðu samtaka af þessu tagi að mæla þurfi skýrlega fyrir um slíkt í samþykktum. Stefndi áskilji sér rétt til að leggja fram frekari gögn um heildarlaunagreiðslur hans fyrir árin 2017 og 2018 enda kunni slíkt að leiða til lækkunar dómkröfu ef stefndi og SA hafa miðað við rangar forsendur við útreikninga sína.

Málskostnaðarkröfu styður stefndi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Enginn ágreiningur er um að í ágúst 2016 sótti stefndi um aðild að stefnanda, þ.e. samkvæmt umsókn, sem dagsett var 24. ágúst 2016, sótti Costco Wholesale Iceland ehf. um aðild að „SVTHFederation of Trade & Services“. Í umsókninni kom fram að með henni væri einnig sótt um aðild að Samtökum atvinnulífsins, enda yrði umsækjandi samhliða aðild að SVÞ aðili að SA, sbr. svohljóðandi texta á ensku: „Through membership in SVTH the company becomes cocurrently (sic!) member af the Confederation of Icelandic Employers (SA).“ Í umsókninni velur stefndi þá greiðslutilhögum að honum sé sendur reikningur með tölvuskeyti (e. invoce by email).

Ekki er heldur gerður ágreiningur um að með umsókninni hafi stefndi orðið meðlimur í Samtökum verslunar og þjónustu og í leiðinni Samtökum atvinnulífsins, og miðað við málatilbúnað aðila verður að líta svo á að við móttöku umsóknar stefnda til stefnanda hafi aðild orðið virk. Dómurinn lítur svo á að með samþykkt á umsókn stefnda um aðild að stefnanda hafi komist á samningur með aðilum. Meginágreiningur aðila er um það að stefnda virðist hafa komið á óvart að umsókn fæli í sér ótímabundna aðild, þá hafi engin tilvísun verið í umsóknareyðublaði til samþykkta eða reglna samtakanna, og engar upplýsingar gefið til kynna að stefndi þyrfti að greiða félagsgjöld. Þau félagsgjöld sem stefndi hafi svo verið krafinn um séu úr hófi og hafi komið honum í opna skjöldu.

Því hefur ekki verið mótmælt, og raunar þvert á móti, að fljótlega eftir að stefndi eða eigendur þess félags ákváðu að kanna grundvöll til að reka starfsemi sína hér á landi hafi þeir notið ráðgjafar lögmannsstofunnar LEX sem rekur og mál þetta fyrir stefnda. A-kk-nf M-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, kvaðst fyrst hafa hitt fulltrúa stefnda þegar hann fór með viðskiptasendinefnd frá Íslandi til Washington árið 2014 með fulltrúum frá öðrum EFTAríkjum. Þar hafi hann átt fund með þremur fulltrúum Costco, en þeir hafi haft mikinn áhuga á og grennslast mikið fyrir um viðskiptaumhverfi verslunar á Íslandi; réttindi og skyldur á vinnumarkaði. Fleiri fundir hafi verið haldnir í kjölfarið, allt þar til stefnandi hafi sótt um aðild að SVÞ í ágúst 2016. Eftir það hafi einnig verið haldnir allmargir fundir þar sem stefndi hafi haft íslenska lögmenn frá LEX með í för, a.m.k. hafi þeir verið viðstaddir suma fundi aðila. Þessum framburði hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda.

Fyrir liggur að fyrsta og að því er virðist eina formlega tenging aðila var framangreind umsókn sem samþykkt var af stefnanda. Enginn sérstakur samningur til viðbótar var þannig gerður með aðilum í kjölfarið til að innsigla frekar inngöngu stefnda í samtökin.

Því verður þó slegið föstu að stefndi hafi mátt gera ráð fyrir því að ef umsókn hans um aðild að samtökunum yrði samþykkt væri hann að undirgangast hverjar þær reglur sem umrædd samtök hefðu eftir atvikum samþykkt að félagsmenn skyldu fara eftir. Í tilviki stefnda og SA var um að ræða samþykktir sem ekki er ágreiningur um að hafi verið aðgengilegar hverjum sem er á heimasíðu samtakanna, án þess að það skipti sköpum. Almennt verður þannig, eðli máls samkvæmt, gengið út frá því að ef einstaklingur eða lögaðili sækist sjálfviljugur eftir inngöngu í skipulegan félagsskap, sem blasir við að framangreind samtök eru, þá samþykki hann um leið að hlíta þeim reglum sem um félaga samtakanna gilda. Þá verður einnig að líta svo á að sé ekki annað skýrlega tekið, fram hvort sem er á umsóknarformi eða með afdráttarlausum hætti á aðgengilegum stað, verði frjáls umsókn um aðild að samtökum sem þessum talin ótímabundin. Ekki verður þannig séð að rök standi til þess að aðild sem þessi sé einungis tímabundin enda slíkt fyrirkomulag bersýnilega óhentugt fyrir báða aðila og fyrir slíkri tilhögun þyrfti að mati dómsins sérstök rök og aðstæður.

Þá verður því hafnað að stefndi hafi ekki mátt gera sér grein fyrir því að honum bæri að greiða félagsgjöld vegna aðildar sinnar að samtökunum, þ.e. bæði SVÞ og þá SA. Gerði hann enda engar athugasemdir við innheimtu stefnanda á félagsgjöldum fyrir 4. ársfjórðung ársins 2017 og 1. 2. og 3. ársfjórðung ársins 2018, þar sem ársgjöld voru áætluð í samræmi við samþykktir stefnanda.

Dómurinn telur að öll framangreind atriði, sem að mati stefnda eiga að leiða til þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, séu þess eðlis að umsækjandi að samtökum stefnanda geti alla jafnan ekki borið þau fyrir sig þegar viðkomandi er krafinn um félagsgjöld og hermt upp á hann þær skyldur sem fylgja aðild. Í þessu máli hlýtur það síðan að vega töluvert þungt að auki að stefndi er í grunninn risavaxið alþjóðlegt stórfyrirtæki með starfsemi víða um heim og naut aðstoðar öflugrar íslenskrar lögfræðistofu í tengslum við umsóknaraðild sína og undirbúning starfsemi hér á landi.

Líkt og áður greinir höfðaði stefnandi mál gegn stefnda vegna sömu félagsgjalda, en fyrir ögn styttra tímabil, í febrúar 2019. Því máli var vísað frá dómi með úrskurði 16. mars 2020 í máli nr. 6371/2019. Frávísun málsins byggðist á því að skuldin væri vanreifuð í stefnu málsins og ekki væri gerð viðhlítandi grein fyrir skiptingu á milli gjalda til stefnanda annars vegar og SA hins vegar. Þá hefði grundvöllur kröfunnar verið vanreifaður, m.a. hverjar heildarlaunagreiðslur stefnda hefðu verið og hver hefði þannig verið viðmiðunarfjárhæð til útreiknings á félagsgjaldi. Þá hafi aðild SA að kröfugerð stefnanda verið vanreifuð.

Líta verður svo á að stefnandi hafi bætt úr þeim annmörkum sem taldir voru á málatilbúnaði hans í fyrra máli. Það eina sem stendur þar út af að mati stefnda, eftir því sem best verður séð, er að ekki sé útskýrt hvaða heimild standi til þess að stefnandi höfði mál til að innheimta gjöld fyrir Samtök atvinnulífsins samfara innheimtu á félagsgjöldum SVÞ. Stefndi gerir ekki kröfu um frávísun málsins af þessum sökum heldur vekur athygli dómsins á þessu og telur að dómara beri að íhuga frávísun ex officio en ella beri að sýkna af þeim hluta dómkröfu stefnanda sem tilheyrir SA, sem er um 62% að sögn stefnda, á grundvelli aðildarskorts.

Eins og segir í samþykktum SA, sem lagðar hafa verið fram í málinu, er samtökunum ætlað að reikna út árgjöld hvers aðildarfyrirtækis og innheimta gjöldin. Samtökunum er hins vegar heimilt að fela aðildarfélögum innheimtu þessara gjalda, eins og sannarlega er gert í þessu máli. Þá segir einnig að framkvæmdastjóri samtakanna, eða sá sem hann setur í sinn stað, komi fram fyrir hönd samtakanna fyrir dómstólum, hvort sem samtökin eru til sóknar eða varnar.

Ekki hefur verið gerður ágreiningur um að innheimta á félagsgjöldum SA hefur verið með sama hætti og um ræðir í máli þessu um margra ára skeið án þess að athugasemdir hafi verið gerðar að því er virðist. Í sameiginlegri yfirlýsingu frá framkvæmdastjóra stefnanda (SVÞ) og framkvæmdastjóra SA frá 30. janúar sl. sem lögð var fram í þinghaldi 2. apríl 2020 kemur fram að þetta skipulag á innheimtu hafi verið við lýði frá því að samtökin hófu starfsemi sína árið 1999. Öll fyrirtæki sem gengið hafi til liðs við SVÞ og SA síðan þá hafi gert sér grein fyrir þessu skipulagi og undirgengist þær skuldbindingar sem í aðild felist, eins og fyrr segir, án athugasemda.

Með vísan til framangreinds verður að líta svo á að SA – Samtök atvinnulífsins hafi veitt stefnanda umboð til að annast innheimtu á félagsgjöldum sínum, þ.e. að innheimta gjöld til SA samfara innheimtu gjalda til SVÞ. Verður ekki séð að það umboð sé með einhverju móti takmarkað við innheimtu fram að málssókn fyrir dómstólum en aðilum hlýtur að vera óhætt að ganga út frá því að ef gjöld eru ekki greidd þá sé alla jafnan nauðugur sá kostur að leita til dómstóla með kröfurnar. Þá verður litið til þess að dómkröfur málsins byggja á reikningum sem allir eru útgefnir af stefnanda.

Í ljósi þess að stefndi hefur ekki andmælt framangreindu og fyrir liggur að SA gerir engar athugasemdir við þessa tilhögun mála, heldur þvert á móti hefur lýst yfir samþykki sínu, telur dómurinn ekki rök til annars en að fjalla um og fella dóm á þá heildarkröfu sem stefnandi gerir fyrir sig og SA. Þannig verði ekki áskilið að til að stefnandi geti gert kröfu í þá veru sem hér um ræðir verði að koma til fullkomið framsal kröfunnar frá SA til stefnanda, þ.e. til eignar eins og stefndi byggir á. Verður enda litið svo á að stefndi hafi átt kost á að koma að öllum vörnum í málinu, einnig þeim er gætu varðað aðild að SA sbr. málatilbúnað stefnda.

Dómurinn telur eins, og fyrr greinir, að allir sem kjósa aðild megi gera sér grein fyrir því að starfsemi stefnanda geti ekki byggst á öðru en framlögum félaganna, eins og jafnan er. Af gögnum málsins verður ráðið að þeir aðilar sem kjósa að gerast félagar í stefnanda eiga hægt um vik með að kanna hvað aðild að samtökunum og þá um leið aðild að SA, sbr. umsóknareyðublaðið kosti, og hvaða viðmið séu þar lögð til grundvallar, sbr. og að reiknivél til að finna út félagsgjöld mun hafa verið aðgengileg um árabil á heimasíðu samtakanna. Á umsóknareyðublaðinu, sem lagt hefur verið fram í málinu, er óskað eftir upplýsingum um heildarlaunagreiðslur umsækjanda. Dómurinn telur að það gefi sterkar vísbendingar um á hvaða grunni aðildargjöld verði reiknuð. Fyrir liggur að ástæða þess að gjöldin voru jafn lág og raun bar vitni, þ.e. fyrir 4. árshluta 2016, allt árið 2017 og 1.–3. árshluta 2018, þ.e. á bilinu 8.250 kr. til 13.000 kr., voru þær að stefnandi hafði þá ekki forsendur til að reikna gjaldið til fulls sökum þess að stefnandi hafði ekki upplýsingar um launagreiðslur stefnda án launatengdra gjalda. Það breytir engu að stefndi hafi að sögn greitt þessa reikninga í góðri trú þar sem um hafi verið að ræða óverulegar og hæfilegar fjárhæðir. Þvert á móti gaf þetta stefnda til kynna að aðild að samtökunum væri ekki ókeypis ef hann hafði fram að því talið það, þótt fráleitt sé að stefndi hafi mátt ætla að þær fjárhæðir sem innheimtar voru í upphafi hafi endurspeglað líklegan heildarkostnað við aðild að þessum samtökum.

Stefndi hefur í engu gert það líklegt að þau gjöld sem stefnandi krefur hann um vegna aðildar að bæði SVÞ og SA séu úr einhverju hófi eða ósanngjörn miðað við þá þjónustu sem samtökin veita í staðinn eða veitt er í sambærilegum tilvikum. Hið sama á við þá viðmiðun sem notuð er til að ákvarða gjöldin. Sönnunarbyrði um slík atriði hvílir a.m.k. fyrsta kastið á stefnda og hana hefur hann ekki axlað og reyndar ekki gert tilraun til þess heldur einungis haldið því fram að fjárhæðin hafi komið honum í opna skjöldu.

Málstæður stefnda sem byggjast á því að lagaumhverfi og aðrar aðstæður hafi komið forsvarsmönnum félagsins á óvart að einhverju leyti og að um önnur atriði hafi þeim ekki verið kunnugt er hafnað. Hið sama gildir um þá staðreynd að hér á landi er töluð íslenska og hún notuð í viðskiptalífinu þótt enska hafi rutt sér mjög til rúms, ekki síst á þeim vettvangi. Þá getur reynsluleysi stjórnenda stefnda af rekstri hér á landi ekki haft þýðingu við úrlausn málsins. Vísast um þessi sjónarmið til framangreindrar umfjöllunar.

Ekki verður fallist á að lækka beri kröfur stefnanda í málinu á þeim grunni að stefndi hafi sagt sig úr samtökunum, þ.e. SVÞ og þar með SA, þegar athugasemdir hafi borist við innheimtuna frá lögmanni stefnda 28. mars 2019. Þrátt fyrir athugsemdir frá lögmanninum f.h. stefnda vegna innheimtunnar og fjárhæð gjaldanna örlar þar ekki á úrsögn úr samtökunum. Úr því hvort stefndi hafi síðar sagt sig með réttum hætti úr samtökunum, eftir atvikum með framlagningu greinargerðar sinnar fyrir dóm í þessu máli 30. apríl 2020, verður ekki skorið hér, enda hefði það enga þýðingu fyrir úrlausn málsins sem varðar innheimtu gjalda fyrir 2018 og 2019.

Ekki eru gerðar athugsemdir við fjárhæð stefnukröfu að öðru leyti en því að hún sé of há að mati stefnda og að stefndi hefði sagt sig úr samtökunum mun fyrr ef hann hefði vitað af því hversu há gjöldin væru. Eins og að framan er rakið hefur ekki verið gerð tilraun til að sýna fram á að gjöldin séu of há miðað við hvað felst í aðild að stefnda eða með öðrum rökum. Lækkun dómkrafna verður ekki heldur byggð á því sem hugsanlega hefði getað gerst varðandi áframhaldandi veru stefnda í samtökunum. Þá hefur stefndi ekki lagt fram ný gögn, eins og hann boðaði í greinargerð sinni, sem gefi til kynna að rangar forsendur séu lagðar til grundvallar við útreikning á kröfu stefnanda. Ekki verður séð að vaxtakröfum stefnanda hafi verið sérstaklega mótmælt.

Með vísan til alls framangreinds verður fallist á dómkröfur stefnanda að fullu.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn miðað við umfang málsins 750.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið A-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður og af hálfu stefnda S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Costco Wholesale Iceland ehf., greiði stefnanda, SVÞ – Samtökum verslunar og þjónustu, 7.303.907 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 3.364.992 krónum frá 27. nóvember 2018 til 27. febrúar 2019, af 4.215.990 krónum frá 27. febrúar 2019 til 30. maí 2019, af 5.066.988 krónum frá 30. maí 2019 til 15. ágúst 2019, af 5.917.986 krónum frá 15. ágúst 2019 til 30. nóvember 2019 og af 7.303.907 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf