E-88/2010

Mál þetta var þingfest 13. janúar 2010 og tekið til dóms 4. nóvember sl. Stefnandi er Orkubú Vestfjarða ohf., Stakkanesi 1, Ísafirði, en stefndi er Varnarmálastofnun, Þjóðbraut 1, Reykjanesbæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 848.467 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga 38/2001 af 124.984 krónum frá 18.08.2008 til 20.10.2008, af 189.435 krónum frá 20.10.2008 til 18.11.2008, af 252.828 krónum frá 18.11.2008 til 22.12.2008, af 316.709 krónum frá 22.12.2008 til 19.01.2009, af 363.109 krónum frá 19.01.2009 til 17.02.2009, af 422.219 krónum frá 17.02.2009 til 18.03.2009, af 484.110 krónum frá 18.03.2009 til 20.04.2009, af 552.540 krónum frá 20.04.2009 til 19.05.2009, af 627.836 krónum frá 19.05.2009 til 18.06.2009, af 702.940 krónum frá 18.06.2009 til 20.07.2009, af 775.135 krónum frá 20.07.2009 til 18.08.2009, af 848.467 krónum frá 18.08.2009 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun þann 14.10.2009 að fjárhæð 848.467 krónur.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu og málskostnaðar.

I.

Stefnandi kveður kröfu þessa vera tilkomna vegna ógreidds virðisaukaskatts á orkureikningum en stefnandi sé sölu- og þjónustuaðili orkusölu á Vestfjörðum. Stefndi hafi umsjón með og beri ábyrgð á rekstri ratsjárstöðvar á Bolafjalli og séu orkureikningar vegna rafmagnskaupa stefnda til þeirrar starfsemi. Ágreiningur hafi verið milli aðila um skyldu stefnda til þess að greiða virðisaukaskatt af raforkureikningum og hafi stefndi greitt inn á kröfuna 848.467 krónur þann 14. október 2009.

Stefnandi byggir kröfu sína á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Dráttarvaxtakrafan er byggð á lögum nr. 38/2001 en krafa um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Stefndi kveður málavexti þá að með varnarmálalögum nr. 34/2008 hafi stefnda verið falið að taka við og annast þau varnar- og öryggistengdu verkefni sem fram að því höfðu verið í höndum Bandaríkjahers. Meðal þeirra verkefna hafi verið rekstur íslenska loftvarnakerfisins og þeirra fjarskipta og ratsjárstöðva sem því tengjast. Þá hafi stefnda verið falið að annast umsjón, rekstur og hagnýtingu allra öryggissvæða á Íslandi, þ. á m. við Bolafjall, þar sem ein fjögurra ratsjárstöðva íslenska loftvarnakerfisins sé staðsett. Stefndi hafi hafið störf formlega þann 1. júní 2008 og þá tekið yfir starfsemina við Bolafjall. Í 21. gr. varnarmálalaga sé kveðið á um að kaup á vöru og þjónustu á öryggissvæðum skuli undanþegin öllum opinberum gjöldum, þ.m.t. virðisaukaskatti.

Þann 14. ágúst 2008 hafi stefnandi sent stefnda orkureikning þar sem krafist hafi verið greiðslu fyrir orkunotkun við Bolafjall með virðisaukaskatti. Í tölvubréfi 3. september 2008 hafi stefndi vísað til 21. gr. varnarmálalaga og óskað eftir því að stefnandi bakfærði reikninginn og að gefinn yrði út nýr reikningur án virðisaukaskatts. Stefnandi hafi ekki orðið við þeim óskum.

Í framhaldi af því hafi stefndi leitað eftir greinargerð frá skatta- og lögfræðisviði Deloitte hf. um stöðu stefnda hvað varðaði virðisaukaskatt. Niðurstaða Deloitte hf. hafi verið sú að stefndi væri undanþeginn greiðslu virðisaukaskatts samkvæmt 21. gr. varnarmálalaga. Stefnanda hafi verið kynnt þessi niðurstaða Deloitte hf. með bréfi 8. október 2008. Þann 17. nóvember 2008 hafi stefndi sent minnisblað til utanríkisráðuneytisins þar sem lagt hafi verið til við ráðuneytið að sett yrði reglugerð um framkvæmd undanþágunnar að viðhöfðu samráði við fjármálaráðuneytið. Stefnandi hafi áfram sent stefnda orkureikninga að viðbættum virðisaukaskatti en stefndi hafi greitt þá að frátöldum skattinum með þeim fyrirvara að um væri að ræða fullnaðargreiðslu á veittri þjónustu. Þá hafi þess jafnan verið krafist að stefnandi sendi stefnda leiðréttan reikning án virðisaukaskatts.

Þann 1. september 2009 hafi tekið gildi reglugerð nr. 754/2009 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til Varnarmálastofnunar. Þar segi í 1. gr. að öryggis- og varnarsvæði og starfsemi þeim tengd skulu undanþegin öllum opinberum gjöldum. Í 2. gr. segi jafnframt að þrátt fyrir ákvæði 1. gr. skuli stefndi greiða virðisaukaskatt en fá hann endurgreiddan.

Í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar hafi stefndi óskað eftir því við stefnanda að reikningar hans yrðu frá og með 1. september 2009 gefnir út með virðisaukaskatti, sbr. bréf stefnda til stefnanda 7. október 2009. Í bréfinu sé jafnframt vísað til þess að reglugerðin kveði ekki á um að stefnda hafi verið skylt að greiða stefnanda virðisaukaskatt fram að gildistöku hennar. Með tilliti til sanngirnissjónarmiða hafi stefndi boðist til þess að greiða stefnanda þennan virðisaukaskatt en að hann teldi sér ekki skylt né heimilt að greiða innheimtukostnað eða aðrar álögur vegna virðisaukaskattsins. Í framhaldi af þessu hafi stefndi greitt 848.467 krónur til stefnanda. Hafi stefndi talið sig hafa gert málið upp með réttmætum og sanngjörnum hætti. Stefnandi hafi hins vegar meðhöndlað greiðslu stefnda sem innborgun og krafist í framhaldinu greiðslu dráttarvaxta og innheimtukostnaðar vegna málsins. Ágreiningsefni þessa máls varði því þá meintu skuld.

Sýknukrafa stefnda byggir fyrst og fremst á því að stefnda hafi samkvæmt lögum hvorki verið skylt né heimilt að greiða stefnanda virðisaukaskatt á því tímabili sem dráttarvextir og innheimtukostnaður stefnanda eiga að hafa stofnast.

Stefndi vísar til þess að samkvæmt skýru orðalagi 1. mgr. 21. gr. varnarmálalaga þá séu kaup á vöru og þjónustu vegna viðhalds og rekstrar á öryggissvæðum undanþegin öllum opinberum gjöldum. Sé þess sérstaklega getið í athugasemdum um frumvarp laganna að virðisaukaskattur falli undir hugtakið opinber gjöld. Þá sé þess jafnframt getið að ákvæði 1. mgr. 21. gr. varnarmála sé efnislega samhljóða 2. mgr. 5. gr. laga um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin um skil á varnarsvæðum á Keflavíkurflugvelli, laga nr. 176/2006, en það ákvæði hafi verið fellt úr gildi með varnarmálalögum.

Stefndi vísar einnig til þess að samkvæmt almennum lögskýringarreglum þá skuli yngri lög ganga framar eldri lögum í þeim tilvikum þar sem lagaákvæði leiði til mismunandi niðurstöðu um sama tilvik (lex posterior). Í samræmi við þá reglu teljist ákvæði 1. mgr. 21. gr. varnarmálalaga ganga framar viðkomandi ákvæðum virðisaukaskattslaga. Að sama skapi eigi hér við sú almenna lögskýringarregla að sérreglur gangi framar almennum reglum (lex specialis) en ætla verði að ákvæði 21. gr. varnarmálalaga teljist sérákvæði um opinber gjöld og þar með undantekning frá almennum reglum um greiðslu opinberra gjalda.

Stefndi byggir einnig á því að stefnanda hafi frá upphafi verið gerð grein fyrir því að stefnda hafi hvorki verið skylt né heimilt að greiða virðisaukaskatt af reikningum stefnanda.

Stefndi vísar til varnarmálalaga nr. 34/2008, einkum 1. mgr. 21. gr. laganna, og laga nr. 176/2006 um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin um skil á varnarsvæðum og Keflavíkurflugvelli. Þá vísar stefndi til almennu lögskýringarreglnanna lex posterior og lex specialis. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefndi til XXI. kafla laganna nr. 19/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. laganna.

III.

Stefndi keypti orku af stefnanda vegna starfsemi stefnda á Bolafjalli ofan Bolungarvíkur. Gerði stefnandi stefnda reikninga vegna þessa og er deilt um í málinu hvort stefnda hafi borið að greiða virðisaukaskatt af reikningunum vegna tímabilsins ágúst 2008 til ágúst 2009. Óumdeilt er að stefndi greiddi alla reikninga stefnanda en án virðisaukaskatts.

Í gildi voru á þessum tíma varnarmálalög nr. 34/2008 sem fjalla um starfsemi stefnda. Lögin tóku gildi 31. maí 2008 en stefndi hóf formlega starfsemi 1. júní 2008 og tók þá yfir starfsemina við Bolafjall.

Í 1. mgr. 21. gr. laga nr. 34/2008 segir: „Öryggis- og varnarsvæði, ásamt mannvirkjum íslenska ríkisins, Atlantshafsbandalagsins eða Bandaríkjanna þar, og starfsemi þeim tengd, skulu undanþegin öllum opinberum gjöldum, þ.m.t. vegna kaupa á vöru og þjónustu til viðhalds og rekstrar. Þá eru mannvirkin undanþegin skyldutryggingu fasteigna.“

Í frumvarpi til varnarmálalaga segir í athugasemdum við 21. gr. að eðli málsins samkvæmt falli virðisaukaskattur undir hugtakið opinber gjöld í ákvæðinu.

Samkvæmt framansögðu var stefndi undanþeginn greiðslu virðisaukaskatts. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda í málinu.

Eftir þessari niðurstöðu verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilegur 500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

G-kk-nf A-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Varnarmálastofnun, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Orkubúi Vestfjarða ohf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

G-kk-nf A-kk-nf