E-2504/2016

Mál þetta var höfðað 6. september 2016 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð sem fram fór 8. mars sl.

Stefnandi er A-kk-nf H-kk-nf, [...] og stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., [...]

Endanlegar dómkröfur stefnanda lágu fyrir í þinghaldi 6. febrúar 2017 en breytingar voru gerðar vegna endurmats undir rekstri málsins á örorku stefnanda vegna greiðslna úr lífeyrissjóði hans.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða honum 29.048.922 krónur með 4,5% ársvöxtum af 5.179.479 krónum frá 18. maí 2014 til 18. maí 2015, af 29.048.922 krónum frá þeim degi til 19. júní 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 7.844.558 krónum sem stefndi greiddi 16. júní 2016.

Stefnandi krefst þess til vara að stefnda verði gert að greiða honum 18.914.400 krónur með 4,5% ársvöxtum af 5.179.479 krónum frá 18. maí 2014 til 18. maí 2015, af 18.914.400 krónum frá þeim degi til 19. júní 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 7.844.558 krónur sem stefndi greiddi 16. júní 2016.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum gerir hann kröfu um málskostnað.

Stefndi krafðist í fyrstu frávísunar á málinu en féll frá þeirri kröfu í þinghaldi 17. janúar sl. eftir að stefnandi hafði breytt kröfugerð sinni í þinghaldi 15. desember 2016. Stefnandi breytti svo aftur til lækkunar kröfugerð sinni í þinghaldi 6. febrúar sl. og þá í framangreinda veru.

I.

Mál þetta verður rakið til slyss sem stefnandi varð fyrir sunnudaginn 18. maí 2014 við störf sín fyrir Íslenska gámafélagið ehf. Tiltölulega lítið mun hafa verið að gera og ákvað stefnandi, sem var verkstjóri á vinnustaðnum, að taka að sér tilfallandi verk og fara eina ferð á vörubifreiðinni OO-495, í eigu vinnuveitandans, og flytja brotamálm frá starfsstöð félagsins í Gufunesi til losunar hjá Furu ehf., sem er staðsett í Hafnarfirði. Með því vildi hann búa í haginn fyrir mánudaginn. Íslenska gámafélagið safnar saman brotamálmi fyrir Furu og notar til þess sérstaka gáma sem eru hannaðir fyrir brotamálm og eru t.d. sérstaklega styrktir.

Gámurinn sem var á bifreiðinni var eign Furu en Íslenska gámafélagið hafði hann þó endurgjaldslaust til varanlegra afnota. Starfsmenn félagsins hlaða gáminn almennt í starfsstöð sinni, fara með hann til Furu, tæma hann og fara því næst aftur með hann á starfsstöðina. Umræddan gám mun gámafélagið hafa haft til afnota í fjögur ár.

Stefnandi sá ekki oft um gámalosun á vörubifreiðinni þar sem það var ekki hans aðalstarf hjá fyrirtækinu, en stefnandi var verkstjóri yfir fjögurra manna deild sem tók við úrgangi og flokkaði. Þegar kom að því að losa gáminn hjá starfsstöð Furu ehf. í Hafnarfirði fór stefnandi út úr vörubifreiðinni og ætlaði að losa hurðir gámsins til þess að geta sturtað úr honum. Stefnandi kveðst hafa reynt að opna gáminn en hann hafi staðið á sér. Splitti, eða pinni, sem heldur svokölluðu læsingajárni, sem er fyrir hurðunum á gámnum, hafi verið fastur. Stefnandi kveðst ekki hafa getað fengið aðstoð við að opna gáminn þar sem þetta var á sunnudegi. Engir starfsmenn voru á staðnum fyrir utan einn vaktmann. Enginn tækjamaður hafi þannig verið á staðnum og engin tæki aðgengileg til að halda við gáminn. Stefnandi varð því að reyna að losa pinnann sjálfur, tók upp járnrör og sló í pinnann. Við það losnaði læsingajárnið og skaust í höfuð stefnanda sem kastaðist um tvo metra aftur á bak. Stefnandi slasaðist alvarlega við höggið, sbr. síðari umfjöllun.

Opnunarkerfi gámsins mun vera tvöfalt. Það felst annars vegar í læsingajárninu, sem skaust í höfuð stefnanda, og pinnanum sem heldur því. Hins vegar felst það í stöng, sem er undir hurðinni, og á að snúa upp og inn í járnhring sem er um 30 cm ofar á hægri hlið gámsins. Sú stöng mun eiga að koma í veg fyrir að hurðin geti þrýst á læsingajárnið. Endinn á öryggisstönginni á þessum tiltekna gámi mun hins vegar hafa verið brotinn og náði ekki upp í járnhringinn. Þar af leiðandi var ekki hægt að setja stöngina í réttar skorður og setja öryggið á. Stefnandi kveðst ítrekað hafa bent yfirmönnum sínum á að þessi tiltekni gámur væri vanbúinn og beðið um að hann yrði lagaður, en við því hafi ekki verið brugðist. Um þetta er þó ágreiningur.

Lögregla var kölluð til og samkvæmt lögregluskýrslu kemur fram að lögreglan hafi haft samband við starfsmann hjá Vinnueftirliti ríkisins. Fyrir liggur tilkynning Íslenska gámafélagsins til Vinnueftirlitsins, dagsett 3. júní 2014, en samkvæmt bréfi frá Vinnueftirlitinu, 16. júlí 2014, barst tilkynningin ekki fyrr en 10. júlí 2014 og slysið hafi ekki verið rannsakað af eftirlitinu.

Lögreglan tók skýrslu af E-kk-þgf V-kk-þgf, öryggisfulltrúa Íslenska gámafélagsins, 2. júlí 2014 og þar kom fram að ekki væri gerð krafa um að starfsmenn notuðu sérstakan öryggisbúnað við að vinna þetta tiltekna verk. Það hefði verið rætt um að innleiða hjálmaskyldu í hvert sinn sem starfsmenn færu út úr vörubifreiðunum en slík skylda hefði ekki verið innleidd. Við skýrslutöku af stefnanda hjá lögreglu þann 1. júlí 2014 kom fram að hann hefði ekki verið með hjálm þegar slysið varð. Þá sagði stefnandi að engar starfsreglur hefðu verið um þetta tiltekna verk nema þá að fara varlega.

Stefnda var tilkynnt um slysið með tjónstilkynningu 2. júní 2014, sem vátryggjanda í málinu. Þá var slysið tilkynnt Sjúkratryggingum Íslands af hálfu stefnanda og stefnda með tilkynningum 2. júní og 21. október 2014.

Stefnandi gerði kröfu þann 17. mars 2015 í ábyrgðartryggingu Íslenska gámafélagsins hjá stefnda og í ábyrgðartryggingu Furu ehf. hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Með tölvuskeyti frá Sjóvá hf. 15. apríl 2015 bárust upplýsingar sem sýndu að viðhald og ábyrgð á gámnum hvíldi á Íslenska gámafélaginu. Stefndi hafnaði kröfu stefnanda með bréfi 14. september 2015, einkum á þeim grundvelli að félagið teldi ósannað að yfirmenn stefnanda hjá Íslenska gámafélaginu hefðu vitað af vanbúnaði gámsins.

Við slysið fékk stefnandi högg á höfuðið. Hann var fluttur með sjúkrabifreið á slysa- og bráðadeild LSH. Við skoðun á slysadeild sást stór skurður á höfði sem gekk langsum niður eftir hægri augabrún hliðlægt. Skurðbrúnir voru nokkuð tættar. Þá var hann bólginn og aumur yfir hægri kinnkjálka og með væg eymsli yfir mjúkpörtum beggja vegna aftan á hálsinum. Eftir skoðun og rannsóknir var hann greindur með opið sár á höfði, tognun og ofreynslu á hálshrygg, brot á vanga- og kinnkjálkabeinum og heilahristing. Stefnandi var síðan í áframhaldandi meðferð hjá háls-, nef- og eyrnalæknum, taugasjúkdómalæknum, á Grensásdeild LSH o.fl. vegna áverka sinna.

Aflað var matsgerðar um áhrif slyssins á heilsu og hag stefnanda. Samkvæmt henni var stefnandi metinn 100% óvinnufær frá slysdegi til 18. maí 2015. Tímabil þjáninga var metið það sama og tímabil óvinnufærni. Varanlegur miski var metinn 35 stig og varanleg örorka 40%. Þá var metin þörf á áframhaldandi lyfjameðferð. Heilsufar stefnanda var metið stöðugt þann 18. maí 2015.

Í kjölfar þessa var, 19. maí 2016, send skaðabótakrafa til stefnda og gerð krafa um bætur að fjárhæð 35.201.939 krónur, en stefndi hafnaði kröfunni með tölvuskeyti 9. júní 2016 með vísan til fyrra höfnunarbréfs. Þann 16. júní 2016 greiddi stefndi hins vegar stefnanda bætur úr slysatryggingu launþega, í samræmi við niðurstöðu matsgerðar, samtals að fjárhæð 7.844.558 krónur.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefnda sé skylt að greiða honum skaðabætur samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna slyssins en greiðsluskylda hafi skapast við slysið úr ábyrgðartryggingu sem var í gildi á slysdegi og heimilt sé að beina kröfu beint að vátryggjanda.

Stefnandi telur Íslenska gámafélagið bera skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Gámafélagið og forsvarsmenn þess hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem félagið beri ábyrgð á. Samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, séu lagðar ríkar kröfur á vinnuveitanda um að tryggja öryggi starfsmanna sinna og öruggt vinnuumhverfi.

Stefnandi vísar til 13. og 37. gr. laganna. Þá byggir stefnandi á því að félaginu hafi einnig borið að fara eftir reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja. Til dæmis hafi félaginu borið samkvæmt 5. gr. reglugerðarinnar að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota innan fyrirtækis hæfi verkinu sem inna skal af hendi eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin.

Fyrir liggi að gámurinn sem stefnandi þurfti að vinna með hafi verið vanbúinn. Stangarendi á gámnum hafi verið brotinn þannig að ekki var hægt að setja á öryggi sem eigi að koma í veg fyrir að hurð gámsins spryngi upp vegna spennu líkt og gerðist umræddan dag. Stefnandi kveðst ítrekað hafa gert yfirmönnum sínum grein fyrir þessu áður en slysið varð en gámurinn hafi engu að síður verið í fullri notkun.

Af hálfu stefnanda er einnig byggt á því að í öryggisskyni og í ljósi ákvæða laga nr. 46/1986 hefði Íslenska gámafélagið átt að setja reglur um hjálmsskyldu þegar starfsmenn færu út úr vörubifreiðunum til að vinna við brotamálmsgáma, eins og hefði verið rætt um. Ljóst sé að forsvarsmenn félagsins hafi vitað af þessari áhættu varðandi hurðirnar og þrýsting á þær fyrir slysið. Samkvæmt 3. gr. reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa, sem sé sett á grundvelli laga nr. 46/1980, sé meginreglan sú að nota skuli persónuhlífar þegar ekki er hægt að komast hjá áhættu eða takmarka hana nægilega með tæknilegum ráðum sem veita almenna vernd eða með ráðstöfunum, aðferðum eða annarri tilhögun við skipulagningu vinnunnar. Stefnandi vísar og til 6. og 7. mgr. 4. gr. reglnanna um hlutverk atvinnurekanda í þessum efnum. Stefnandi telur að í tilviki stefnanda hefði hjálmur getað takmarkað tjón hans verulega. Þótt höggið hafi ekki komið ofan á höfuð stefnanda hefði skyggni framan á öryggishjálmi dempað höggið og tekið versta skellinn.

Stefnandi bendir einnig á að Íslenska gámafélagið hafi ekki tilkynnt slysið til Vinnueftirlits ríkisins strax eins og félaginu hafi verið skylt samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980. Slysið hafi verið tilkynnt lögreglu en lögregla ekki framkvæmt ítarlega rannsókn á aðstæðum, s.s. hvort gámurinn væri vanbúinn. Félagið hafi þannig ekki séð til þess að tildrög slyssins væru rannsökuð með ítarlegum hætti, en ljóst sé að yfirmenn hjá félaginu hafi vitað af slysinu stuttu eftir að það varð. Strax hafi legið fyrir að meiðsl stefnanda væru til þess fallin að valda honum langvinnu eða varanlegu heilsutjóni í skilningi 79. gr. laga nr. 46/1980 og að félaginu hafi því borið skylda til þess að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins. Samkvæmt bréfi Vinnueftirlitsins 16. júlí 2014, hafi slysið þó ekki verið tilkynnt þangað fyrr en 10. júlí 2014 eða tæpum tveimur mánuðum eftir slysið. Því hafi ekki farið fram vettvangskönnun af hálfu eftirlitsins, sbr. 81. gr. laga nr. 46/1980, eða önnur rannsókn á tildrögum slyssins og aðstæðum. Af þessum sökum beri félagið hallann á skorti á sönnun um atriði sem talin eru óljós. Því verði að leggja til grundvallar annars vegar að gámurinn hafi verið vanbúinn og hins vegar að yfirmenn félagsins hafi vitað af þeim vanbúnaði.

Stefnandi kveðst hafna því alfarið að hann sjálfur beri sök á því að slysið varð. Hann hafi ítrekað verið búinn að gera yfirmönnum sínum grein fyrir því að gámurinn væri vanbúinn en gámurinn hafi engu að síður verið enn í notkun. Þar sem slysið varð á sunnudegi hafi hann ekki getað fengið aðstoð við að opna gáminn og því ekki átt annarra kosta völ en að gera það með þessum hætti. Þá er vísað til þess að samkvæmt 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50/1993 sé óheimilt að skerða bótarétt starfsmanns vegna meðábyrgðar í vinnuslysi nema hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi eða ásetning. Stefnandi telur að hann hafi ekki sýnt af sér slíka háttsemi í aðdraganda slyssins.

Stefnandi byggir að auki á því, í tengslum við ofangreint, að samkvæmt tilvísuðum reglum laga nr. 46/1980, og reglugerðum byggðum á þeim, hvíli sjálfstæð skylda á vinnuveitanda að láta kanna þau áhöld og tæki sem starfsmönnum er falið að nota og tryggja að þau séu ekki vanbúin og að hægt sé að nota þau með öruggum hætti. Það hafi forsvarsmenn félagsins þó ekki gert.

Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi sýnt að Íslenska gámafélagið og forsvarsmenn þess hafi sýnt af sér ólögmæta og saknæma vanrækslu með því að tryggja ekki að vinnuaðstæður væru viðunandi og í samræmi við lögmæltar og eðlilegar kröfur um öryggi starfsmanna. Beri stefndi því fyrir hönd félagsins ábyrgð á tjóni stefnanda vegna slyssins.

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum fyrirliggjandi matsgerðar frá 29. apríl 2016, sbr. og endurmat frá 5. janúar 2017. Þrátt fyrir orðalag bókunar stefnda við upphaf aðalmeðferðar, verður ekki séð af greinargerð hans eða mátti merkja í málflutningi að ágreiningur sé um útreikning stefnanda á kröfu sinni, utan þess að stefndi telur að miða eigi við, við frádrátt á kröfu stefnanda, að örorkustig sem grundvalli réttindi hans úr lífeyrissjóðum, haldist óbreytt. Því er ekki nauðsynlegt að fjalla sérstaklega um útreikninginn utan þessa atriðis sbr. niðurstöðu, en í stefnu er ítarlega gerð grein fyrir forsendum kröfunnar.

Hið sama gildir um tekjuviðmið, sem stefnandi leggur til grundvallar útreikningi bóta fyrir varanlega örorku, en þar byggir stefnandi á því að 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga taki til máls stefnanda en ekki 1. mgr. sama ákvæðis. Stefnandi hafi verið atvinnulaus hluta árs 2011. Því miðar stefnandi við tekjur hans 2012 og 2013, uppreiknaðar til stöðugleikapunkts m.t.t. launavísitölu, í samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, og að viðbættu 11,5% framlagi í lífeyrissjóð, en þá nema viðmiðunartekjurnar 6.646.935 krónum og tekur bótakrafan mið af því. Til frádráttar kröfunni komi greiðsla sem stefndi innti af henti til stefnanda vegna uppgjörs úr slysatryggingu launþega, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, samtals 7.844.558 krónur þann 16. júní 2016.

Stefnandi kveðst ekki eiga rétt til eingreiddra örorkubóta samkvæmt lögum nr. 45/2015 um slysatryggingu almannatrygginga. Stefnandi var metinn með 75% örorku af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins þann 8. apríl 2016, sbr. fyrirliggjandi örorkumat, á grundvelli laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Hann hefur fengið greiddan örorkulífeyri frá TR síðan. Hann fékk áður greiddan endurhæfingarlífeyri frá sömu stofnun. Samkvæmt 14. gr. laga nr. 45/2015 geti enginn notið fleiri en einnar tegundar greiddra bóta samkvæmt lögunum og lögum um almannatryggingar vegna sama atviks eða fyrir sama tímabil. Sé því ekki um frádrátt vegna eingreiddra örorkubóta að ræða á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Kröfur um tímabundið atvinnutjón, þjáningabætur og bætur fyrir miska og örorku beri vexti eftir 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Kröfur vegna atvinnutjóns, þjáningabóta og varanlegs miska beri vexti frá tjónsdegi, 18. maí 2014 samkvæmt ákvæðinu, en krafa vegna varanlegrar örorku beri vexti frá upphafsdegi metinnar örorku sem var 18. maí 2015. Upphafstími dráttarvaxta í kröfu stefnanda miðast við þann tíma þegar mánuður var liðinn frá því að bótakrafa var send stefnda, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Bótakrafa hafi verið send stefnda 19. maí 2016 og því sé upphafsdagur dráttarvaxta 19. júní s.á.

Stefnandi styður kröfur sínar fyrst og fremst við meginreglur skaðabótaréttar, einkum sakarregluna og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Hann byggir einnig á ákvæðum laga nr. 46/1980, einkum 13. gr., 14. gr., 37. gr., 46. gr., 79. gr. og 81. gr. Þá vísar stefnandi til reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa og reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja.

Um aðild stefnda vísist til 44. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

Varðandi útreikning skaðabóta vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1.-7. gr. og 15.-16. gr. Stefnandi vísar einnig til 23. gr. a í skaðabótalögum. Varðandi dráttarvexti vísar stefnandi til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga um meðferð einkamála og um málskostnaðarkröfu til 129. og 130. gr. sömu laga.

III.

Stefndi vísar til þess að í málinu liggi fyrir þrjár lögregluskýrslur og að í engri þeirra sé þess getið að læsibúnaður gámsins hafi verið bilaður. Þá liggi fyrir að forsvarsmenn Íslenska gámafélagsins ehf. hafi svarað því aðspurðir að ekki væri hægt að greina það af ljósmyndum af gámnum, teknum á vettvangi, að hringur sá sem átti að taka við stangarenda hafi verið skemmdur. Stangarendi hafi hins vegar greinilega verið skemmdur.

Í fyrsta lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi vitað að önnur læsingin á gámnum hafi verið óvirk og að orsök slyssins megi rekja til rangra vinnubragða stefnanda.

Eins og fram komi í málavaxtalýsingu sé tvöfaldur lokunarbúnaður á gámnum. Annars vegar sé um að ræða stöngina sem fór í höfuð stefnanda í umrætt sinn en stöngin eigi að vera skorðuð með splitti sem heldur gámnum í lokaðri stöðu. Hins vegar sé um að ræða lokun sem virkjuð sé með því að snúa stöng sem staðsett er við hægra afturhorn gámsins en stangarendinn gangi inn í hring og sé gámurinn þá í lokaðri stöðu. Fyrst sé fyrrnefnda læsingin virkjuð með því að taka splittið úr og svo sú síðarnefnda, enda geti sá sem losar gáminn þá staðið hægra megin við afturenda gámsins þegar hann opnast.

Stefnandi hafi vitað að annar lokunarbúnaðurinn hafi verið óvirkur þar sem stöngin náði ekki í öryggishringinn. Hafi því annar lokunarbúnaðurinn verið virkur, þ.e. sá sem splittið hélt. Stefnandi hafi ekki getað losað splittið, sem hélt gámnum lokuðum á auðveldan máta og hafi því mátt vera ljóst að varningur í gámnum þrýsti á hurðina og hurð gámsins þrýsti á splittið og varnaði því að hægt væri að losa það. Í stað þess að hætta við að opna gáminn eða leita aðstoðar annarra hafi stefnandi ákveðið að beita afli til að losa splittið. Tók hann upp járnrör og sló í splittið með þeim afleiðingum að splittið losnaði og stöngin á bak við það losnaði og fór í höfuð stefnanda.

Orsök slyssins verði því fyrst og fremst rakin til rangra vinnubragða stefnanda. Undir engum kringumstæðum sé gert ráð fyrir að berja á splittinu til að opna gáminn. Þegar splittið losni ekki auðveldlega liggi í augum uppi að spenna sé á stönginni á bak við splittið.

Í öðru lagi er á því byggt að stefnandi hafi starfað sem verkstjóri hjá Íslenska gámafélaginu ehf. og hafi sem slíkur borið meiri ábyrgð á vinnuumhverfi sínu en almennt gerist. Um skyldur verkstjóra sé sérstaklega fjallað í 20.- 23. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Samkvæmt 21. gr. laganna sé verkstjóri fulltrúi atvinnurekanda og sjái um, að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustöðum, sem hann hefur umsjón með. Í 1. mgr. 23. gr. laganna sé kveðið á um að verkstjóri skuli beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs, sem hann stjórnar, séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Hann skal sjá um að þeim ráðstöfunum sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti sé framfylgt. Í 2. mgr. 23. gr. laganna sé svo kveðið á um að verði verkstjóri var við einhver þau atriði, sem leitt geta til hættu á slysum eða sjúkdómum, skuli hann tryggja að hættunni sé afstýrt. Sé ekki hægt að afstýra hættunni með því, sem tiltækt er á staðnum, skuli hann umsvifalaust gera vinnuveitanda viðvart. Verkstjóra beri jafnframt að gæta þeirrar skyldu, sem kveðið er á um í 86. gr. laganna og stöðva framkvæmd vinnu við hættulegar aðstæður þar til úr hefur verið bætt.

Á verkstjóra hvíli því ríkari skyldur en á almennum starfsmönnum. Verkstjóri eigi að sjá til þess að verk sé ekki unnið við ófullkomnar aðstæður. Verði hann var við að tæki eða búnaður sé bilaður með þeim hætti að hætta geti stafað af notkun hans skuli hann sjá til þess að tækið eða búnaðurinn sé tekinn úr notkun þar til úr hefur verið bætt. Stefnandi hafi í þessu tilviki brugðist verkstjóraskyldum sínum. Hefði verkstjóri falið óbreyttum starfsmanni að vinna við þessar aðstæður megi leiða líkum að því að tjón óbreytts starfsmanns hefði orðið bótaskylt vegna þeirrar ákvörðunar verkstjóra að láta framkvæma verk við óforsvaranlegar aðstæður. Öðru máli gegni um verkstjórann sjálfan. Í þessu tilviki hafi hann ákveðið að freista þess að opna gáminn með notkun járnrörs og beita þar með afli til að losa splittið. Enginn annar hefði gefið verkstjóranum fyrirmæli um að framkvæma verkið með þeim hætti sem hann gerði. Honum hafi sjálfum borið að tryggja öryggi sitt. Með því að gera það ekki og framkvæma verkið með þeim hætti sem hann gerði hafi hann skapað þær aðstæður sem leiddu til slyssins. Stefnandi beri einn ábyrgð á framkvæmd verksins og því tjóni sem af hlaust.

Í þriðja lagi er sýknukrafa stefnda byggð á því að forsvarsmönnum Íslenska gámafélagsins ehf. hafi verið ókunnugt um að stöng sem staðsett er við hægra afturhorn gámsins þar sem stangarendinn gengur inn í hring hafi verið skemmd, en stefnanda hafi hins vegar samkvæmt gögnum málsins verið kunnugt um þetta.

Fullyrðingu stefnanda um að hann hafi ítrekað bent yfirmönnum sínum á að gámurinn væri vanbúinn og beðið um að hann yrði lagfærður er mótmælt. Fullyrðingin sé ósönnuð og verði ekki byggt á henni við úrlausn málsins.

Stefndi byggir varakröfu sína um lækkun krafna stefnanda á því að rekja megi tjón stefnanda til stórkostlegs gáleysis hans við framkvæmd losunar gámsins. Samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, grein 23 a sé heimilt að skerða bætur starfsmanns vegna líkamstjóns hafi hann af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð.

Orsök slyssins verður að mati stefnda ekki rakin til þess að stangarendinn hafi verið skemmdur, heldur fyrst og fremst til þess hvernig stefnandi hafi ákveðið að standa að opnun gámsins, þ.e. að berja í splittið með járnstöng sem leiddi til þess að splittið hrökk úr festingu sinni og stöngin á bak við það skaust fram vegna þrýstings á hurð gámsins og í andlit stefnanda. Þessi vinnubrögð hafi verið óforsvaranleg og beri vott um stórkostlegt gáleysi.

Stefnanda hafi að eigin sögn verið kunnugt um vanbúnað gámsins og verið búinn að kvarta yfir búnaði hans við yfirmenn sína. Honum hafi borið annaðhvort að láta ógert að vinna við gáminn við þessar aðstæður eða gæta aukinnar varúðar við framkvæmd verksins. Stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við opnum gámsins og sé því rétt að hann beri hluta tjónsins sjálfur að verulegu leyti.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins sem og almennra reglna kröfuréttar. Enn fremur er vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Ekki verður betur séð en að ágreiningslaust sé að sá gámur sem um ræðir hafi verið vanbúinn; að öryggislæsing hafi verið biluð. Einnig verður því slegið föstu með framburði stefnanda, en þó einkum vitnanna G-kk-ef M-kk-ef og E-kk-ef Ó-kk-ef að þetta ástand á gámnum hafi verið til komið löngu áður. Þá bendir allt til þess að forsvarsmenn félagsins; yfirmönnum stefnanda hafi verið kunnugt um þessa stöðu mála. Vitnið G-kk-nf M-kk-nf staðhæfði að hann hefði ásamt stefnanda margsinnis rætt við E-kk-þf öryggisfulltrúa um málið og taldi víst að A-kk-nf rekstrarstjóri hafi vitað af þessu. E-kk-nf Ó-kk-nf taldi og ljóst að yfirmenn hefðu haft vitneskju um ástand gámsins fyrir slysið. Yfirmenn fyrirtækisins voru ekki jafn afdráttarlausir um þetta atriði heldur treystu sér ekki til að fullyrða að kvartanir vegna ástandsins á gámnum hefðu borist fyrir slysið. Burt séð frá því hver staðan var þarna þá yrði að ganga út frá því að yfirmönnum hafi borið að hafa slíkt eftirlit með tækjum og búnaði innan fyrirtækisins að þeim hafi átt að vera kunnugt um alvarlegan vanbúnað á tæki sem hafði viðgengist um langt skeið. Jafnframt hafi þeir átt að tryggja að slík tæki væru tekin úr umferð ef jafn mikil hætta gat stafað af þeim og í þessu tilviki. Sterkar líkur eru á því samkvæmt framburði fyrir dómi, að viðhaldsdeild fyrirtækisins hafi verið undirmönnuð og aðstæður til viðgerða ófullnægjandi miðað við umfang rekstrarins og þess vegna hafi það viðgengist að biluð tæki væru í notkun. E-kk-nf Ó-kk-nf sagðist ekki muna eftir því að bilað eða gallað tæki hafi nokkru sinni verið tekið úr umferð. Það hafi bara verið haldið áfram.

Eins og atvikum háttar má telja nokkuð ljóst að slysið hefði aldrei orðið ef öryggislæsingin hefði verið í lagi. Sá vanbúnaður telst því frumorsök slyssins og verður Íslenska gámafélagið látið bera ábyrgð vegna þessa. Því hefur stofnast til greiðsluskyldu úr hendi stefnda á grundvelli þeirrar ábyrgðartryggingar sem félagið hafði keypt. Einnig má leiða að því líkum að öryggishjálmur hefði hæglega getað dregið úr tjóni stefnanda, en engin skylda hvíldi á starfsmönnum til að bera hjálm.

Stefnandi var verkstjóri á vinnustaðnum og bar sem slíkur, ásamt yfirmönnum sínum, ábyrgð á því að öryggismál starfsmanna væru í lagi, þar með talið hans eigið öryggi, sbr. 1. mgr. 23. gr. sbr. 20. og 21. gr. laga nr. 46/1980. Í 1. mgr. 37. gr. sömu laga greinir frá því að vinnu skuli framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Til þess ber að líta að stefnandi sjálfur fyllti umræddan gám og hafði áður framkvæmt sams konar verk og það sem orsakaði slysið. Eins hafði hann áður lent í því að mikil spenna væri á hurðum gáma af sama toga, sem jafnan eru fylltir af brotajárni. Ræðst þetta af framburði vitnanna G-kk-ef M-kk-ef og E-kk-ef Ó-kk-ef. Síðargreinda vitnið orðaði það svo að stundum þyrfti að opna gámana með tilhlaupi til að verða ekki fyrir brotajárninu. Vitnið kvaðst reyna að standa afsíðis er hann opnaði umrædda gáma. Í skýrslu fyrir dómi kvaðst stefnandi hafa getað hreyft aðeins við splittinu sem hélt við járnstöngina sem lokaði gámnum og því talið að spennan væri ekki svo mikil. Þetta er í ósamræmi við það sem eftir stefnanda var haft í lögregluskýrslu 1. júlí 2014. Þar kemur fram að splittið hafi ekki virst hafa hreyfst en að svo mikil spenna hafi verið á hurðinni að splittið hafi losnað og við það hafi stöngin skotist út. Þá kemur ekki fram í tjónstilkynningu stefanda til stefnda eða í tilkynningu til Vinnueftirlitsins og Sjúkratrygginga Íslands að hann hafi getað hreyft splittið. Önnur gögn málsins eru samhljóða um þetta. Raunin varð enda sú að um leið og stefnandi sló með járnstykki sem var við höndina í splittið skaust stöngin út af miklu afli og í höfuð stefnanda. Dómurinn fær ekki betur séð en að hægt hafi verið að standa til hliðar þegar splittið var slegið úr. Er þar tekið mið af framburði vitnisins E-kk-ef Ó-kk-ef. Ekki liggur fyrir sérstök rannsókn á þessu atriði enda verður ekki séð af gögnum málsins að Vinnueftirlit ríkisins hafi verið kallað á vettvang, þrátt fyrir fullyrðingar vitnisins A-kk-ef um annað. Hvað sem því líður telst stefnandi hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við framkvæmd starfa sinna í umrætt sinn. Sem fyrr segir hafði stefnandi reynslu af framkvæmd þessa starfa, vissi af vanbúnaði gámsins og hverjar afleiðingar spenna á hurðum gat haft. Er því óhjákvæmilegt að líta svo á að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn og því fullnægt skilyrði 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi verður með vísan til framangreinds og með hliðsjón af dómafordæmum látinn bera helming af tjóni sínu.

Ekki verður ráðið að ágreiningur sé gerður um forsendur útreiknings á bótakröfu stefnanda utan frádráttar vegna eingreiðsluverðmætis lífeyrisgreiðslna, svo sem fyrr segir. Dómurinn telur að við uppgjör bótanna verði ekki miðað við annað en að réttindi stefnanda til greiðslna úr lífeyrissjóði haldist óbreytt til loka starfsævi hans. Verður því fallist á varakröfu stefnanda að teknu tilliti til innborgunar 16. júní 2016 að fjárhæð 7.844.558 krónur og þess að hann þarf að bera tjón sitt að hálfu. Innborgun dregst frá heildartjóni áður en sök er skipt þar sem um bætur úr slysatryggingu launþega er að ræða. Um vexti fer eins og í dómsorði greinir, en stefnandi sendi stefnda bótakröfu 19. maí 2016.

Stefnandi hefur lagt fram gjafsóknarleyfi frá 12. janúar 2016. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 1.586.920 krónur, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, K-kk-ef B. T-kk-ef hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.350.000 krónur með virðisaukaskatti, en útlagður kostnaður er samkvæmt yfirliti lögmannsins 236.920 krónur.

Rétt þykir að stefndi greiði hluta af málskostnaði, eins og segir í dómsorði, er renni í ríkissjóð.

Af hálfu stefnanda flutti málið K-kk-nf B. T-kk-nf hrl. og af hálfu stefnda H-kk-nf B. K-kk-nf hrl.

Fyrir dómsuppkvaðningu var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en lögmenn aðila voru sammála dómara um að endurflutningur væri óþarfur.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda A-kk-þgf H-kk-þgf 5.534.921 krónu með 4,5% ársvöxtum af 2.589.740 krónum frá 18. maí 2014 til 18. maí 2015, en frá þeim degi af 5.534.921 krónu til 19. júní 2016, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans 1.350.000 krónur.

Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. greiði 1.000.000 króna í ríkissjóð.

L-kk-nf K-kk-nf