Q-16/2015

Mál þetta barst dómnum 2. október 2015 með bréfi skiptastjóra, H-kk-ef M-kk-ef hrl., dagsettu 30. september 2015. Málið var þingfest 26. október 2015 og tekið til úrskurðar 31. mars sl. Um málskot þetta vísar skiptastjóri til 68. gr., sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Sóknaraðili er A, kt. [...], til heimilis í [...]. Varnaraðilar eru C, kt. [...], og B, kt. [...], báðar til heimilis að [...],[...].

Sóknaraðili gerir eftirfarandi dómkröfur í málinu:

Í fyrsta lagi gegn varnaraðila B einni að henni verði gert að greiða dánarbúi [...] 12.549.981 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.176.982 krónum frá 31. desember 2010, og af 8.666.929 krónum frá 31. desember 2011, og af 12.427.139 krónum frá 31. desember 2012, og af 12.549.981 krónu frá 31. desember 2013 og til greiðsludags.

Í öðru lagi krefst sóknaraðili þess aðallega að viðurkennt verði að fasteignir þær sem komu í hlut varnaraðila við fyrirframgreiðslu arfs, sbr. yfirlýsingu dagsetta 24. júní 2012, beri að meta þannig að miðað verði við matsverð þeirra við arfsskiptin og að peningagreiðsla til sóknaraðila samkvæmt sömu yfirlýsingu verði framreiknuð samkvæmt vísitölu neysluverðs frá móttöku þeirra til arfskipta. Til vara krefst sóknaraðili þess að viðurkennt verði að varnaraðili B hafi fengið 3.513.133 krónur (34.000.000 x 70,97% - 20.616.667) umfram sóknaraðila, þ.e. 24.129.800 krónur og C 5.658.813 krónur (41.800.000 x 62,86% - 20.616.667) umfram hann, þ.e. 26.275.480 krónur, sem fyrirframgreiddan arf, sbr. fyrirliggjandi verðmat dómkvadds matsmanns á íbúðunum miðað við þann tíma er fyrirframgreiðsla arfsins fór fram í júní 2012, verðbætt með vísitölu neysluverðs frá júní 2012 fram til arfsskipta.

Þá krefst sóknaraðili þess að hvernig sem málið fer verði varnaraðilar úrskurðaðir til greiðslu málskostnaðar, auk virðisaukaskatts.

Varnaraðilar krefjast sýknu af kröfum sóknaraðila. Þá krefjast þær hvor um sig málskostnaðar úr hendi sóknaraðila, auk virðisaukaskatts.

I

Foreldrar málsaðila, [...] og [...], áttu þrjú börn, aðila máls þessa. Eru þau lögerfingjar í dánarbúi [...].

Þegar fasteignin að [...] í [...] var í byggingu keypti varnaraðili B íbúð á 9. hæð í húsinu. Ákváðu foreldrar málsaðila að gera slíkt hið sama og keyptu þau íbúð númer [...]. Fluttu þau inn á sama tíma og varnaraðili B. Varnaraðili C bjó á [...] frá 1973 til 2006 er hún flutti til [...] þar sem fjölskylda hennar átti íbúð. Sóknaraðili hefur lengst af verið búsettur erlendis. Frá Íslandi fluttist hann fyrst til [...] en síðar bjó hann í [...], [...], [...] og [...].

Um áramótin 2009/2010 tók faðir málsaðila þá ákvörðun að festa kaup á annarri íbúð að [...], íbúð númer [...]. Svo fór að varnaraðili C og fjölskylda hennar fluttu í þá íbúð er hún var fullbúin. Eftir kaupin gerðu foreldrar málsaðila erfðaskrá þar sem tekið var fram að það væri eindregin ósk þeirra og skipan „... að við skipti á dánarbúi okkar falli íbúð merkt [...] í [...], [...], í hlut C, dóttur okkar.“ Í erfðaskránni var tekið fram að ef matsverð íbúðarinnar næmi hærri fjárhæð en erfðahluta varnaraðila [...] skyldi hún „... bæta búinu mismuninn til að halda jöfnum skiptum.“

Í málinu er til þess vísað af hálfu varnaraðila að þær hafi annast foreldra sína. Þannig hafi faðir þeirra veitt varnaraðila B umboð til að ráðstafa fé á heimilisreikningi þeirra hjóna, nr. [...], hinn 20. nóvember 2008, svo að hún gæti séð um allar daglegar útréttingar og greiðslur fyrir foreldra sína. Sú skipan hafi haldist eftir andlát móður aðila. Fyrir andlát hennar, nánar til tekið 18. janúar 2010, hafi varnaraðila B verið veitt umboð vegna tveggja annarra bankareikninga, reikninga nr. [...] og [...].

Hinn 24. júní 2012 ákvað faðir málsaðila að ganga frá arfsgreiðslum til barna sinna. Var sú ráðstöfun gerð með skjali sem bar yfirskriftina ,,Yfirlýsing um fyrirframgreiddan arf - Afsal“. Samkvæmt skjalinu átti hver málsaðila að fá í sinn hlut eignir að andvirði 20.616.667 krónur. Á grundvelli þessa erfðagernings fengu varnaraðilar afsal, hvor fyrir sinni íbúð að [...] í [...], gegn greiðslu á mismuni fasteignamatsverðs og áðurgreindra 20.616.667 króna. Gengið var frá tveimur erfðafjárskýrslum vegna þessara arfleiðslna, annars vegar erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu til beggja varnaraðila, og hins vegar erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu til sóknaraðila.

Faðir málsaðila sendi sóknaraðila erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu arfs með bréfi 30. júní 2012 og óskaði eftir því að sóknaraðili undirritaði skýrsluna, væri það hans vilji að þiggja hinn fyrirframgreidda arf. Áður höfðu feðgarnir rætt símleiðis um arfleiðsluna. Í niðurlagi bréfsins vísaði faðir málsaðila til símtals þeirra og þá er í bréfinu áréttað að varnaraðilar ættu að fá að kaupa íbúðirnar að [...] í [...] á fasteignamatsverði, stæði vilji þeirra til þess. Síðan segir: ,,Það má um það deila hvort það verð sé of lágt eða ekki, en á það er að líta að í gegnum árin hefur þú fengið mun meira en systur þínar úr búinu. Með þessu er ég að reyna að jafna milli ykkar. Þegar litið er á heildarmyndina er síst á þig hallað.“

Faðir málsaðila lést 9. febrúar 2013. Við andlátið sat hann í óskiptu búi eftir konu sína, en hún lést 2. október 2011. Óskað var eftir leyfi til einkaskipta 19. júní 2013. Með bréfi 4. október 2013 tilkynnti lögmaður sóknaraðila varnaraðilum að sóknaraðili myndi ekki ljúka skiptum á grundvelli einkaskiptaleyfis. Svo fór að sýslumaðurinn í [...] krafðist opinberra skipta á dánarbúinu 16. janúar 2014. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness, uppkveðnum 25. apríl 2014, var dánarbúið tekið til opinberra skipta. Í sama þinghaldi var H-kk-nf M-kk-nf hrl. skipaður skiptastjóri dánarbúsins. Samkvæmt fundargerð af skiptafundi 23. september 2014 bárust engar kröfulýsingar í dánarbúið að undangenginni innköllun. Í fundargerðinni kemur og fram að eina eign dánarbúsins séu fjármunir á bankareikningi, um það bil 6,4 milljónir króna.

Undir skiptum kom upp ágreiningur sem skiptastjóri vísaði til dómsins með bréfi, dagsettu 30. september 2015, en mótteknu 2. október sama ár. Um málsskotið er í bréfi skiptastjóra vísað til 68. gr., sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Undir rekstri málsins aflaði sóknaraðili mats dómkvadds matsmanns, J-kk-ef G-kk-ef, löggilts fasteignasala, á verðmæti fyrrnefndra tveggja íbúða sem faðir málsaðila ráðstafaði til varnaraðila samkvæmt framansögðu. Mat hinn dómkvaddi matsmaður mögulegt söluverð íbúðanna, hvorrar fyrir sig, ásamt öllu sem þeim fylgir og fylgja ber, annars vegar við matið, sem dagsett er 23. mars sl., og hins vegar í júní 2012.

II

Sóknaraðili kveðst undir skiptum hafa gert þá kröfu að skiptastjóri vísaði ágreiningi málsaðila til úrausnar héraðsdóms á grundvelli 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sbr. einnig 3.-5. mgr. 68. gr. sömu laga.

Kröfu þess efnis að varnaraðila B verði gert að greiða dánarbúinu samtals 12.549.981 krónu, auk dráttarvaxta, segir sóknaraðili á því reista að varnaraðili B hafi ein haft umboð til úttekta af bankareikningum föður málsaðila og hafi hún séð um allar greiðslur af reikningum hans. Varnaraðili B hafi hafnað áskorunum um að gera fullnægjandi grein fyrir fjárreiðum sínum fyrir dánarbúið. Í því sambandi hafi verið byggt á reglum um umboðsmennsku og að umboðsmanni beri að standa umbjóðanda sínum skil á erindum sem hann reki í skjóli umboðsins. Það hafi varnaraðili ekki gert og á því beri hún ábyrgð gagnvart búinu. Nánar sé um að ræða úttektir samkvæmt yfirlitum af bankareikningum nr. [...], alls að fjárhæð 7.930.501 króna, nr. [...], alls 252.244 krónur, og nr. [...], alls 4.367.326 krónur. Sóknaraðili hafi merkt umræddar úttektir sérstaklega á framlögðum bankayfirlitum. Krafan sé þannig upp byggð að samtölur hvers árs séu teknar saman og dráttarvaxta krafist af útteknum fjárhæðum fyrir hvert ár miðað við árslok.

Á skiptafundi í dánarbúinu 16. júní 2015 hafi umræddri kröfu verið hafnað af hálfu varnaraðila B og á það bent að allar fjárúttektir af reikningum föður málsaðila hafi verið framkvæmdar á meðan hann var á lífi. Til þess hafi og verið vísað að hinn látni hafi engar athugasemdir gert við úttektirnar, enda hafi þær allar verið í hans þágu. Þessum málatilbúnaði hafnar sóknaraðili og er af hans hálfu á því byggt að varnaraðili B beri sönnunarbyrðina fyrir því að hún hafi ráðstafað þeim fjármunum, sem hún fór með, í þágu búsins.

Til stuðnings ofangreindri fjárkröfu vísar sóknaraðili til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um endurgreiðslu fjár. Þá vísar sóknaraðili um umboð til laga nr. 7/1936, sérstaklega II. kafla laganna.

Hvað varðar kröfur sóknaraðila á hendur varnaraðilum báðum vísar sóknaraðili til þess að erfðaskrá foreldra málsaðila frá 2. apríl 2010 hafi ekki verið ætlað að raska erfðahlutum milli lögerfingja. Í erfðaskránni sé sérstaklega kveðið á um að næmi matsverð íbúðar, sem koma skyldi í hlut varnaraðila C, hærri fjárhæð en erfðahlut hennar skyldi hún bæta búinu mismuninn til að halda jöfnum skiptum milli erfingja. Sóknaraðili telji framlögð gögn staðfesta að fyrirframgreiðsla arfs til beggja varnaraðila hafi verið mun verðmætari en greiðslan til sóknaraðila.

Með erfðafjárskýrslu, dagsettri 24. júní 2012, hafi faðir málsaðila greitt varnaraðilum arf fyrirfram þannig að í hlut varnaraðila C kom 62,86% eignarhluti í íbúð að [...], fnr. [...], að fasteignamatsverði 20.616.667 krónur og í hlut varnaraðila B kom 70,97% eignarhluti í annarri íbúð í sama húsi, fnr. [...], að fasteignamatsverði 20.616.667 krónur. Þá hafi sóknaraðila verið greiddar 20.616.667 krónur í reiðufé samkvæmt erfðafjárskýrslu, dagsettri 30. júní 2012.

Sóknaraðili kveðst byggja á því að við útreikning á fyrirframgreiddum arfi til varnaraðila samkvæmt 31. gr. erfðalaga skuli leggja til grundvallar matsverð íbúðanna við arfsskiptin og að peningagreiðsla til sóknaraðila verði framreiknuð samkvæmt vísitölu neysluverðs frá móttöku til arfskipta. Sóknaraðili telji að verðmæti þeirra íbúða, er varnaraðilar hafi samkvæmt framansögðu fengið afhentar sem fyrirframgreiddan arf, hafi við arfsskiptin verið mun meira en andvirði þeirrar peningagreiðslu sem sóknaraðili fékk, sé miðað við gangverð íbúðanna í dag, en við það skuli miða þegar verðmæti séu virt erfingja til frádráttar samkvæmt 31. gr. erfðalaga og erfðahlutur ákvarðaður samkvæmt 33. gr. sömu laga. Þá skuli sú fyrirframframgreiðsla arfs, sem sóknaraðili fékk í reiðufé, framreiknuð með vísitölu neysluverðs frá júní 2012 til arfskipta.

Til vara krefst sóknaraðili þess að viðurkennt verði að varnaraðili B hafi fengið 3.513.133 krónur (34.000.000 x 70,97% - 20.616.667) umfram sóknaraðila, þ.e. 24.129.800 krónur og C 5.658.813 krónur (41.800.000 x 62,86% - 20.616.667) umfram hann, þ.e. 26.275.480 krónur, sem fyrirframgreiddan arf, sbr. fyrirliggjandi verðmat dómkvadds matsmanns á íbúðunum miðað við þann tíma er fyrirframgreiðsla arfsins fór fram í júní 2012, verðbætt með vísitölu neysluverðs frá júní 2012 fram til arfsskipta.

Málskostnaðarkröfu sína kveðst sóknaraðili byggja á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili tekur sérstaklega fram að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og honum beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi varnaraðila, sbr. lög nr. 50/1988.

III

A

Varnaraðili B krefst þess að hún verði sýknuð af þeirri kröfu að henni verði gert að greiða dánarbúinu 12.549.981 krónu, auk dráttarvaxta. Sýknukröfuna reisir varnaraðili B á því að allar þær greiðslur sem hún annaðist um fyrir föður sinn, eftir að henni var veitt umboð til að greiða fé af þremur bankareikningum hans, hafi verið gerðar í fullu samráði og samkvæmt fyrirmælum hans og því í samræmi við umboð varnaraðila. Hið sama hafi gilt varðandi úttektir peninga af reikningum, en faðir málsaðila hafi kosið að hafa ávallt reiðufé í vörslum sínum. Hann hafi auk þess alltaf farið yfir færslur á bankareikningum sínum og fengið gögn þeim til staðfestingar.

Sóknaraðila og lögmanni hans hafi verið gerð grein fyrir öllum fjárráðstöfunum varnaraðila í þágu föður málsaðila í mars 2013. Svo virðist sem sóknaraðili vilji ekki una þeim skýringum, þar sem hann telji sig bera skarðan hlut frá borði við skiptin, vitandi þó að samkvæmt bréflegri yfirlýsingu föður aðila frá 30. júní 2012 hafi hann verið þeirrar skoðunar að jöfnuður næðist varla með sóknaraðila annars vegar og varnaraðila B hins vegar þótt varnaraðili fengi afsal fyrir íbúð nr. [...]. Þessi afstaða arfleifanda, sem verið hafi lögmaður, endurskoðandi ... sýni og sanni betur en nokkur orð að faðir málsaðila hafði fulla yfirsýn yfir fjármála sín og konu sinnar og vissi hvað hver afkomandi hans hafði þegar fengið, og hvað honum bæri svo skipti yrðu jöfn.

Varnaraðili B vísar til þess að skipti á dánarbúi miðist við þær eignir sem til séu á dánardægri en feli ekki í sér endurskoðun á ráðstöfun fjármuna hins látna í lifanda lífi, svo sem sóknaraðili hafi í raun gert kröfu um á skiptafundum. Sóknaraðila hafi verið ljóst allt frá því skömmu eftir andlát föður aðila hvernig hann kaus að ráðstafa fé sínu í lifanda lífi allt fram til hinstu stundar. Ekkert sé við þær ráðstafanir að athuga og ekki á færi einstakra erfingja, skiptastjóra eða dómstóla að endurskoða þær í heild sinni eða að hluta.

Þá bendir varnaraðili B á að hvergi í greinargerð sóknaraðila sé að finna neitt um hvaða greiðslur hann vilji að varnaraðila verði gert að endurgreiða. Aðeins sé vísað til úttekta sem merktar séu á fyrirliggjandi bankayfirlitum og samtölur hvers árs teknar saman. Krafa sóknaraðila sé að þessu leyti vanreifuð og feli í raun í sér hreina rangfærslu. Varnaraðili vísar einnig til þess að í bankayfirlitum sem sóknaraðili hafi fengið í hendur í mars 2013 sé í dálknum „tilvísun“ á reikningsyfirlitum, dagsettum 5. mars 2013, að finna upplýsingar um ráðstöfun fjármuna föður málsaðila út af almennri sparisjóðsbók nr. [...] frá byrjun árs 2010 til 7. febrúar 2013. Á yngri yfirlitum sé líka að finna upplýsingar um hvað eða hverjum var verið að greiða. Engin þessara greiðslna hafi verið án heimildar eða fallið utan umboðs varnaraðila B. Hún verði því hvorki krafin um 12.549.981 krónu né nokkra lægri fjárhæð.

Varnaraðili B mótmælir sérstaklega upphafstíma dráttarvaxtakröfu og krefst þess að ef dómkrafa sóknaraðila verði að einhverju leyti tekin til greina beri hún vexti frá uppkvaðningu úrskurðar í málinu. Þá verði líka að horfa til þess að faðir málsaðila hafi búið endurgjaldslaust í íbúð varnaraðila B frá því í júní 2012 og þar til hann lést í byrjun árs 2013. Eigi dánarbúið einhverja kröfu á hendur varnaraðila eigi sóknaraðili gagnkröfu á hendur því fyrir sjö mánaða leigu, sem nemi 1.400.000 krónum og gjaldfallið hafi þegar íbúðinni taldist skilað 1. apríl 2014.

B

Varnaraðilar byggja sýknukröfu sína af aðal- og varakröfu samkvæmt 2. kröfulið sóknaraðila á því að fyrir liggi í málinu skrifleg og skýr afstaða arfleifanda um að með fyrirframgreiðslu arfs 24. júní 2012 hafi verið ætlunin að tryggja að sóknaraðili annars vegar og varnaraðilar hins vegar fengju sem jafnasta hlutdeild í eigum foreldra sinna. Sóknaraðili hafi fallist á þá skipan föður aðila sem komið hafi fram í erfðaráðstöfuninni frá 24. júní 2012 með því að undirrita erfðafjárskýrslu sem tók til arfs hans, svo sem varnaraðilar hafi einnig gert varðandi arf til þeirra. Allir skylduerfingjar arfleifanda hafi því samþykkt erfðagerning hans frá 24. júní 2012 og séu þeir bundnir af samþykki sínu. Erfingjum sé heimilt að gefa slíkt samþykki, enda sé þeim einnig heimilt að afsala sér arftökurétti með öllu. Vegna samþykkis allra erfingja verði erfðagerningnum frá 24. júní 2012 því ekki hnekkt með viðurkenningardómi, eins og aðalkrafa sóknaraðila á hendur varnaraðilum báðum lúti að.

Af hálfu varnaraðila er einnig á það bent að með öllu sé óljóst á hvaða lagagrunni viðurkenningarkrafa sóknaraðila byggist. Engra málsástæðna sé getið til stuðnings kröfunni en af lagarökum í greinargerð sóknaraðila megi helst ráða að viðurkenningarkrafan eigi að byggjast á 31. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Viðurkenningarkrafa sóknaraðila sé hins vegar ekki í neinu samræmi við efni 31. gr. Hún sé í raun hrein fjarstæða og með öllu ódómtæk.

Varnaraðilar segja sóknaraðila heldur ekki geta fengið viðurkenningardóm fyrir því að varnaraðili B hafi fengið 3.513.133 krónur umfram sóknaraðila og varnaraðili C 5.658.813 krónur. Um þá kröfu sóknaraðila gildi hið sama og fyrri viðurkenningarkröfuna, þ.e. að erfingjar hafi samþykkt erfðaráðstöfun arfleifanda frá 24. júní 2012 og séu þeir bundnir af samþykki sínu.

Áréttað er af hálfu varnaraðila að með erfðaráðstöfuninni 24. júní 2012 hafi varnaraðilar ekki fengið arf umfram það sem þeim bar. Við það tækifæri hafi megin þorra eigna arfleifanda verið ráðstafað til erfingja með það eitt að leiðarljósi að sem jöfnustum skiptum yrði náð með erfingjum, á meðan arfleifandi væri enn lifandi og bær um að gera ráðstöfunina og gæti svarað gagnrýni erfingja, kæmi hún upp í kjölfar erfðaráðstöfunarinnar. Sóknaraðili hafi enga athugasemd gert eftir að erfðaráðstöfunin var formlega framkvæmd. Það sé ekki á valdi dómstóla að breyta henni með þeim hætti sem sóknaraðili krefjist. Erfðaráðstöfunin hafi verið endanleg og við henni verði ekki hróflað á grundvelli 31. gr., sbr. 33. gr., laga nr. 8/1962. Þá geti hún engin áhrif haft á skipti þeirra fjármuna sem enn séu í dánarbúinu.

Auk alls framangreinds verði við úrlausn málsins að horfa til 32. gr. erfðalaga, þar sem fram komi sú regla að erfingi, sem fengið hafi meira fé frá arfleifanda en nemi erfðahluta hans eftir arfleifanda, verði ekki skyldaður til þess að standa dánarbúinu skil á mismuninum, nema hann hafi sérstaklega skuldbundið sig til þess. Engum slíkum skuldbindingum sé til að dreifa hér, enda heldur ekki um það að ræða að varnaraðilar hafi fengið meira en þeim bar við erfðaráðstöfunina 24. júní 2012.

Til stuðnings kröfum sínum vísa varnaraðilar til dómafordæma Hæstaréttar Íslands í málum varðandi ágreining um skipti á dánarbúum og kröfur erfingja um greiðslur úr hendi annarra erfingja. Varnaraðilar vísa einnig til reglna laga nr. 7/1936 og reglna erfðalaga nr. 8/1962. Málskostnaðarkröfu segja varnaraðilar reista á ákvæðum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

A

Mál þetta barst dómnum 2. október 2015 með bréfi skiptastjóra í dánarbúi [...]. Í erindi skiptastjóra er um málsskotið vísað til 122. gr., sbr. 3. mgr. 68. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Fyrir liggur að faðir málsaðila veitti varnaraðila B umboð til að ráðstafa fé á heimilisreikningi sínum og móður aðila nr. [...], hinn 20. nóvember 2008. Sú skipan hélst eftir andlát móður aðila. Fyrir andlát hennar, nánar til tekið 18. janúar 2010, var varnaraðila B einnig veitt umboð vegna tveggja annarra bankareikninga.

Ekkert liggur fyrir um að faðir málsaðila hafi frá árinu 2010 verið ófær um að fara með fjármuni sína, og síðar einnig hins óskipta bús, svo sem ýjað var að af hálfu lögmanns sóknaraðila í munnlegum málflutningi.

Upplýst er að síðustu æviár sín bjó faðir málsaðila í íbúð að [...] í [...]. Í húsinu bjó einnig varnaraðili B og hefur verið til þess vísað af hennar hálfu að foreldrar málsaðila hafi flust í húsið til þess að geta verið nærri henni, enda hafi hún annast mikið um foreldra sína. Meðal annars hafi hún séð um að aka þeim þegar á þurfti að halda eftir að faðir málsaðila þurfti að láta af akstri vegna sjóndepru. Þessum fullyrðingum varnaraðila hefur sóknaraðili ekki andmælt.

Að mati dómsins er hinn mikli fjöldi millifærslna af reikningum föður aðila sem hér um ræðir, og sú staðreynd að í mörgum tilvikum var um lágar upphæðir að ræða, því til stuðnings, auk þess sem fyrr segir um nábýli varnaraðila B og foreldra aðila, að hún hafi í skjóli fyrrgreindra umboða frá föður sínum haft mikla aðkomu að heimilisrekstri foreldranna. Þær skýringar sem fram koma á framlögðum reikningsyfirlitum, þótt fátæklegar séu, benda að mati dómsins til hins sama. Þá þykir í þessu sambandi mega líta sérstaklega til bréflegrar yfirlýsingar föður aðila frá 30. júní 2012, en af efni hennar verður skýrlega ráðið að arfleifandi, sem verið hafði lögmaður, endurskoðandi ... hafi á þeim tímapunkti haft góða yfirsýn yfir fjármál sín og hins óskipta bús. Samkvæmt þessu og með vísan til alls þess sem að framan er rakið þykja ekki hafa verið leiddar nægar líkur að því að umræddar ráðstafanir varnaraðila B hafi verið gerðar án vitundar og vilja föður aðila. Þeirri kröfu sóknaraðila, sem hann hefur sett fram fyrir hönd dánarbúsins, að varnaraðila B verði gert að greiða 12.549.981 krónu, ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum, er því hafnað.

B

Svo sem áður var rakið ákvað faðir málsaðila 24. júní 2012 að ganga frá arfgreiðslum til barna sinna. Var sú ráðstöfun gerð með skjali sem bar yfirskriftina ,,Yfirlýsing um fyrirframgreiddan arf - Afsal“. Samkvæmt skjalinu átti hver málsaðila að fá í sinn hlut eignir að andvirði 20.616.667 krónur. Á grundvelli þessa erfðagernings fengu varnaraðilar afsal, hvor fyrir sinni íbúð að [...] í [...], gegn greiðslu á mismuni fasteignamatsverðs og áðurgreindra 20.616.667 króna. Gengið var frá tveimur erfðafjárskýrslum vegna þessara arfleiðslna, annars vegar erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu til beggja varnaraðila, og hins vegar erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu til sóknaraðila.

Fyrir dómi staðfesti sóknaraðili að faðir hans hafi sent honum erfðafjárskýrslu vegna fyrirframgreiðslu arfs með bréfi, dagsettu 30. júní 2012, en bréf þetta liggur frammi í málinu. Í bréfinu óskar arfleifandi eftir því að sóknaraðili undirriti erfðafjárskýrsluna, sé það hans vilji að þiggja hinn fyrirframgreidda arf. Þá kemur fram í bréfinu að hann hafi boðið varnaraðilum að kaupa íbúðirnar að [...] í [...] á fasteignamatsverði, stæði vilji þeirra til þess. Síðan segir svo: ,,Það má um það deila hvort það verð sé of lágt eða ekki, en á það er að líta að í gegnum árin hefur þú fengið mun meira en systur þínar úr búinu. Með þessu er ég að reyna að jafna milli ykkar. Þegar litið er á heildarmyndina er síst á þig hallað.“ Augljóst er af þessum orðum að arfleifandi gerði sér fulla grein fyrir því, sem nú hefur verið staðreynt með framlagningu matsgerðar dómkvadds matsmanns, að verðmæti þeirra eignarhluta í íbúðunum tveimur, sem varnaraðilar fengu í sinn hlut, væri nokkru meira en sem næmi 20.616.667 krónum. Jafnljóst er að arfleifandi tók af því mið við ákvörðun sína 24. júní 2012.

Samkvæmt framansögðu liggur fyrir í málinu skrifleg og skýr afstaða föður málsaðila um að með áðurgreindri fyrirframgreiðslu arfs hafi verið ætlunin að tryggja að málsaðilar fengju sem jafnasta hlutdeild í eigum foreldra sinna. Á það þykir verða að fallast með varnaraðilum að sóknaraðili hafi, með því að undirrita þá erfðafjárskýrslu sem tók til arfs hans, samþykkt þá ráðstöfun föður aðila sem fram kom í erfðaráðstöfuninni 24. júní 2012 og arfleifandi rökstuddi sérstaklega í bréfi sínu til sóknaraðila samkvæmt áðursögðu. Telja verður að sóknaraðili sé bundinn af því samþykki sínu. Þá liggur ekkert haldbært fyrir í málinu um að sóknaraðili hafi gert athugasemdir við erfðaráðstöfunina eftir að hún var formlega framkvæmd fyrr en að föður sínum látnum. Þegar að þessu gættu eru engin efni til þess að hrófla við títtnefndri erfðaráðstöfun föður málsaðila á grundvelli hinna frávíkjanlegu reglna sem fram koma í 31. og 33. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Viðurkenningarkröfum sóknaraðila, bæði aðal- og varakröfum, er því hafnað.

C

Eftir úrslitum málsins þykir rétt, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., að sóknaraðili greiði varnaraðilum, hvorri fyrir sig, málskostnað sem hæfilega þykir ákveðinn með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu úrskurðarins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Öllum kröfum sóknaraðila, A, í máli þessu er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, B og C, hvorri fyrir sig, 350.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf