S-397/2023

Mál þetta var þingfest 24. febrúar 2023. Með úrskurði héraðsdóms 21. apríl var A.- kafla ákæru og lið II. í B.- kafla ákæru vísað frá dómi. Með úrskurði Landsréttar [...]var fyrri úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka tilgreinda ákæruliði til efnismeðferðar. Málið var síðan dómtekið 9. ágúst sl.

Málið höfðaði Lögreglustjórinn á Suðurnesjum með ákæru 30. janúar 2023 á hendur ákærða, X, kt. [...], til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar fyrir eftirgreind brot gegn almennum hegningarlögum, svo sem ákæru var breytt á dómþingi 9. ágúst.

A.

Fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi sambýliskonu sinni, A, kt. [...], framin á tímabilinu frá 1. janúar 2018 til 17. maí 2020, með því að hafa ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi hennar, heilsu og velferð með líkamlegu, andlegu og fjárhagslegu ofbeldi og með því að hóta henni líkamsmeiðingum, m. a. sem hér nánar greinir:

A. I.

Með því að hafa, sunnudaginn 17. maí 2020, á þáverandi sameiginlegu heimili þeirra að [...], tekið A hálstaki, farið með hana úr eldhúsi íbúðarinnar, gegnum stofu og inn í svefnherbergi, hrint henni þar í rúm, haldið henni niðri og hótað að mölbrjóta á henni höfuðkúpuna.

A. II.

Með því að hafa, á tímabilinu 1. janúar 2018 til 17. maí 2020, á þáverandi heimili þeirra A á hverjum tíma innan framangreinds tímabils, fyrst að [...]og svo að [...], ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi hennar, heilsu og velferð með endurteknu líkamlegu ofbeldi í hennar garð, m. a. með því að taka um háls hennar, taka um úlnliði hennar og halda henni þannig, henda henni í rúm þeirra, ýta henni upp við vegg og halda henni þannig og er hún var ólétt af barni þeirra, slegið hana utanundir þar sem hann vildi ekki að hún sofnaði.

A. III.

Með því að hafa, á tímabilinu 1. janúar 2018 til 17. maí 2020, ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi A, heilsu og velferð, með hótunum um líkamsmeiðingar, m. a. því að hann myndi brjóta á henni lappirnar, henda henni niður stiga, brjóta á henni höfuðkúpuna og segja henni ítrekað að hann gæti meitt hana.

A. IV.

Með því að hafa, á tímabilinu 1. janúar 2018 til 17. maí 2020, ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi A, heilsu og velferð, beitt hana viðvarandi andlegu ofbeldi, öskrað á hana, kallað hana illum nöfnum, s. s. „hóru“, stjórnað henni, skoðað síma hennar og samfélagsmiðla án hennar vitundar og samþykkis, bannað henni að fara út nema í hans fylgd, kennt henni um eigin hegðun og skipað henni að hlýða sér, ógnað henni með því að brjóta innanstokksmuni, s. s. sjónvarp, myndir og glerdiska, kýlt gegnum vegg, kastað öskubakka í parket, notað fjármuni hennar og sagt á meðan meðgöngu A stóð að ófætt barn þeirra væri sæðisköggull sem hann gæti tekið frá henni.

Er framangreind háttsemi talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Til vara er háttsemi samkvæmt undirlið A. I. talin varða við 217. gr. sömu laga, háttsemi samkvæmt undirlið A. III. við 233. gr. laganna og háttsemi samkvæmt undirlið A. IV. við 228. gr. og 233. gr. b laganna.

B.

[...]

C.

Fyrir líkamsárás og stórfelldar ærumeiðingar í garð nákomins, með því að hafa, sunnudaginn 17. maí 2020, á þáverandi sameiginlegu heimili þeirra að [...], kallað þáverandi tengdamóður sína, B, kt. [...], „hóru“ og „tussu“ og síðan ýtt henni utan í skáp. Er þessi háttsemi talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. b almennra hegningarlaga.

Í ákæru eru teknar upp bótakröfur Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef réttargæslumanns brotaþola A og H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns einkaréttarkröfuhafa B. Endanlegar dómkröfur brotaþola eru þessar:

Af hálfu A er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu 5.000.000 króna miskabóta með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2021 til þess dags er liðinn er mánuður frá birtingu bótakröfunnar en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt IV. kafla, sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags. Þá verði ákærði dæmdur til greiðslu þóknunar réttargæslumanns.

Af hálfu brotaþola B er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu 1.000.000 króna miskabóta með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. apríl 2021 þar til mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfunnar en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar vegna lögmannsþjónustu við að halda kröfunni fram og fylgja henni eftir fyrir dómi.

I.

Undir rekstri málsins var C geðlæknir dómkvaddur til að framkvæma geðrannsókn á ákærða og leggja læknisfræðilegt mat á hvort andlegt ástand ákærða hafi verið með þeim hætti að hann teljist sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga og ennfremur hvort fangelsisrefsing geti borið árangur í skilningi 16. gr. sömu laga. Er skemmst frá því að segja að matsmaður telur að ákærði hafi frá ársbyrjun 2018 haft nánast stöðug einkenni um geðveiki sem gerðu hann alls ófæran um að hafa stjórn á því ofbeldi sem hann er ákærður fyrir á ákærutímabilinu. Þá hafi ákærða frá vetri 2020 versnað enn frekar og hann verið fárveikur 17. maí 2020 við lok lýsts ákærutímabils. Þá telur matsmaður útilokað að refsing í formi fangelsisvistar geti gert ákærða minnsta gagn og líklegt að slík refsing yrði honum skaðleg. Loks telur matsmaður að ekki sé ástæða til að gera frekari ráðstafanir til að hindra að samfélagslegur skaði verði af ákærða, enda sé hann nú í föstu og reglulegu eftirliti hjá [...], sem og hjá geðlækni og taki virkan þátt í flókinni lyfjameðferð til að halda viðvarandi, geðrænum vandamálum í skefjum.

II.

Á dómþingi 9. ágúst sl. játaði ákærði afdráttarlaust sök samkvæmt breyttri ákæru og viðurkenndi bótaskyldu gagnvart brotaþolum í málinu. Var því farið með málið að hætti 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og málið dómtekið án frekari sönnunarfærslu eftir að sækjandi og verjandi höfðu tjáð sig um lagaatriði máls og á kvörðun viðurlaga. Af hálfu ákærða er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa, komi á annað borð til fangelsisrefsingar og að dæmdar bætur verði stórlega lækkaðar. Þá krefst verjandi hæfilegrar þóknunar sér til handa.

III.

Með skýlausri játningu ákærða fyrir dómi, sem samrýmist rannsóknargögnum máls, er sannað að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefið að sök í hinni breyttu ákæru og þar þykir rétt heimfærð til refsiákvæða.

Með hliðsjón af niðurstöðu dómkvadds matsmanns um að hann telji að ákærði hafi verið ósakhæfur á ákærutímabilinu vegna alvarlegra geðrænna vandamála, sbr. 15. gr. almennra hegningalaga og að þess utan telji matsmaður að fangelsisrefsing geti ekki borið árangur, sem og að ekki þjóni tilgangi að láta ákærða taka út refsingu á sérstakri stofnun, sbr. 1. og 2. mgr. 16. gr. sömu laga, er það niðurstaða dómsins að hvorki beri að gera ákærða refsingu í málinu né heldur að kveða á um sérstakar ráðstafanir samkvæmt 62. gr. laganna.

IV.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og með vísan til 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 ber að taka afstöðu til framlagðra bótakrafna í málinu, en þær voru formlega birtar ákærða við þingfestingu málsins 24. febrúar 2023.

Ákærði hefur verið fundinn sekur um stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart fyrrum sambýliskonu sinni og brotaþola í málinu, A, sbr. A.- kafli ákæru. Á brotaþoli án efa rétt til miskabóta úr hendi ákærða á grundvelli b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga n r. 50/1993. Með hliðsjón af öllum atvikum að brotum ákærða og lækkunarreglu 24. gr. skaðabótalaga, sem hér þykir eiga við, telur dómurinn miskabætur til brotaþola hæfilega ákveðnar 800.000 krónur. Ber sú fjárhæð vexti samkvæmt samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2021 til 24. mars 2023, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði hefur einnig verið fundinn sekur um brot gegn B móður fyrrgreinds brotaþola, sbr. C.- kafli ákæru. Þykir brotaþoli B eiga rétt til miskabóta úr hendi ákærða á grundvelli b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með hliðsjón af öllum atvikum að broti ákærða gegn B, ekki síst því að ákærði var umræddan dag í mjög alvarlegu geðrofsástandi, og að teknu tilliti til lækkunarreglu 24. gr. skaðabótalaga telur dómurinn miskabætur til brotaþola B hæfilega ákveðnar 150.000 krónur. Ber sú fjárhæð vexti samkvæmt samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. apríl 2021 til 24. mars 2023, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

V.

Samkvæmt sömu málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar og til greiðslu málskostnaðar brotaþola B. Af hálfu ákæruvaldsins liggur ekkert fyrir um útlagðan sakarkostnað. Verður ákærði því aðeins dæmdur til greiðslu réttargæsluþóknunar Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef réttargæslumanns brotaþola A, málskostnaðar H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns vegna brotaþola B og þóknunar verjanda síns V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til framlagðra tímaskýrslna þykir þóknun réttargæslumanns hæfilega ákveðin 723.168 krónur, málskostnaður brotaþola B3 01.320 krónur og þóknun verjanda 1.506.600 krónur; í öllum tilvikum að meðtöldum virðisaukaskatti.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Ákærði greiði A 800.000 króna miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. janúar 2021 til 24. mars 2023, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags.

Ákærði greiði B 150.000 króna miskabætur með vöxtum samkvæm t 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. apríl 2021 til 24. mars 2023, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags.

Ákærði greiði 723.168 króna þóknun Á-kvk-ef B-kvk-ef E-kvk-ef réttargæslumanns A, 301.320 króna málskostnað B og 1.506.600 króna þóknun V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef verjanda síns.

J-kk-nf J-kk-nf