E-131/2015

I

Mál þetta sem tekið var til dóms 10. mars sl., var höfðað 16. júní 2015.

Stefnandi er S-kk-nf Á-kk-nf, Fróðaþingi 5, Kópavogi.

Stefndi er Borg eignarhaldsfélag ehf., Skólavegi 4, Hrísey.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 910.551 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 16. febrúar 2015 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefnda. Loks krefst hann þess að viðurkenndur verði sjóveðréttur í m.s. Eyborgu ST- 59 (2190) til tryggingar dæmdum kröfum.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefnandi gerði upphaflega kröfu um greiðslu vegna yfirvinnu í 302 klukkustundir samtals að fjárhæð 1.284.104 krónur en féll frá þeirri kröfu við aðalmeðferð málsins og þá gerði hann einnig breytingu á upphafstíma dráttarvaxta.

II

Atvik máls

Stefnandi sem er vélstjóramenntaður réði sig sem 1. vélstjóra á Eyborgu ST-59 28. mars 2014 sem er togskip í eigu stefnda og aðallega gert út til rækjuveiða. Frá 23. ágúst sama ár varð hann yfirvélstjóri. Stefnandi hafði áður, frá 27. maí til 7. nóvember 2013, gegnt stöðu 1. vélstjóra á skipinu en hann hvarf úr skipsrúmi síðarnefnda daginn vegna andlegra veikinda. Að sögn stefnda gaf stefnandi honum loforð, áður en hann var ráðinn í síðara skiptið um að hann léti vita ef veikindi gerðu vart við sig þannig að unnt væri að finna annan mann í hans stað. Í lok september 2014 var allri áhöfn skipsins sagt upp störfum þegar vertíðarlok voru fyrirsjáanleg. Hinn 19. október 2014 kom skipið í höfn á Siglufirði vegna brælu á miðunum. Daginn eftir fór stefnandi frá borði án þess að hann tilkynna nokkrum í áhöfn skipsins eða fyrirsvarsmanni stefnda um þá ákvörðun sína en þann dag stóð til að skipið héldi aftur til veiða. Af því gat ekki orðið þar sem yfirvélstjóra vantaði á skipið.

Hinn 20. október 2014 leitaði stefnandi til læknis sem sama dag ritar vottorð um óvinnufærni stefnanda. Í framhaldinu krefur stefnandi stefnda um laun vegna ógreiddrar yfirvinnu og launa vegna veikinda í 60 daga eða launa í uppsagnarfresti sem nam sama dagafjölda og fjárhæð og krafa vegna veikinda en stefndi hafnaði kröfum stefnanda.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi reisir kröfu sína um greiðslu fullra launa í 60 daga vegna óvinnufærni á því að hann hafi verið í ráðningarsambandi við stefnda þegar hann, hinn 20 október 2014 var úrskurðaður óvinnufær vegna geðræns sjúkdóms. Styður hann kröfu sína um staðgengislaun tímabilið 20. október til 20. desember 2014 við 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. gr. 1.39 í kjarasamningi Félags vélstjóra og málmtæknimanna við Landsamband íslenskra útvegsmanna og Samtök atvinnulífsins. Að mati stefnanda er óumdeilt að stefnandi var í ráðningarsambandi við stefnda, þegar hann varð óvinnufær. Samkvæmt læknisvottorðum sé ljóst að stefnandi varð óvinnufær 20. október 2014, þegar hann hvarf úr skipsrúmi af völdum þess geðsjúkdóms, sem hrjáði hann. Hafnar stefnandi því að hann hafi horfið úr skipsrúmi af öðrum ástæðum en þeim sjúkdómurinn hafi get hann óvinnufæran. Framkvæmdastjóra stefnda hafi vel verið kunnugt um geðsjúkdóm stefnanda þegar hann endurréði stefnanda sem áður hafði unnið hjá stefnda og þá einnig horfið úr skipsrúmi vegna þessa sama sjúkdóms. Þetta leiðir að mati stefnanda til þess að hýrudráttur komi ekki til álita og heldur ekki skuldajöfnun á móti launakröfum stefnanda, sbr. 1. gr. laga 28/1930 um greiðslu verkkaups. Vísar stefnandi sérstaklega til 3. mgr. 24. gr. sjómannlaga þar sem fram komi að geti skipverji ekki komið til skips vegna veikinda eða meiðsla, sem hann á ekki sök á, skuli hann þó eiga rétt til kaups samkvæmt fyrirmælum 36. gr. Atvik hafi verið með þessum hætti í tilfelli stefnanda.

Fallist dómurinn ekki á kröfu stefnanda um greiðslu launa vegna óvinnufærni byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á launum í 60 daga sem séu eftirstöðvar þriggja mánaða uppsagnarfrests hans. Vísar stefnandi til þess að hann hafi hinn 28. mars 2014 verið ráðinn ótímabundið sem yfirvélstjóri á nefnst skip stefnda. Hann hafi verið í ráðningarsambandi við stefnanda til 20. október 2014 þegar stefndi lagði skipinu og hætti útgerð þess. Fjárhæð kröfu vegna launa í uppsagnarfresti sé sú sama og stefnandi krefur um vegna launa fyrir það tímabil sem hann var óvinnufær vegna veikinda. Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið gerður við hann skriflegur ráðningarsamningur, sbr. 6. gr. laga nr. 35/1985. Ráðningin hafi ekki verið tímabundin eða til ákveðins tíma. Uppsagnarfrestur yfirmanna, þ.m.t. vélstjóra sé þrír mánuðir sbr. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 2. mgr. gr. 1.22 í kjarasamningi þeim sem um ráðninguna gilti. Ráðningu stefnanda hafi lokið 20. október 2014 þegar stefndi rifti ráðningu stefnanda og þá hafi verið eftir tveir mánuðir af ráðningartímanum.

Stefnandi sundurliðar kröfu sína þannig að hann krefst greiðslu kauptryggingar, fasts kaups, fatapeninga, starfsaldursálags og fæðispeninga fyrir tvo mánuði að viðbættu orlofi. Samtala þessara liða sé 910.551 króna.

Stefndi reisir kröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi gerst sekur um brot á 80. gr. sbr. 2. mgr. sjómannalaga nr. 35/1985 með því að hverfa úr skipsrúmi að nóttu til og skilja skipið eftir vélarvana við bryggju, í vondu veðri, vitandi það að enginn um borð gat gangsett skipið. Telur stefndi að þessi háttsemi stefnanda hafi orðið til þess að hann hraðaði sér til læknis eftir að hann kom til Reykjavíkur til þess að fá læknisvottorð og lyf. Telur stefndi einsýnt að stefnandi hafi verið þjakaður af samviskubiti eftir að hafa gengið að baki orða sinna með þessum hætti. Stefndi andmælir því að læknisvottorð sem fengið er daginn eftir stórfellt brot á sjómannalögum getið orðið til þess að stefnandi eigi rétt til veikindalauna eða rétt til launa í uppsagnarfresti. Heldur stefndi því fram að það sé þekkt að þunglyndi felist ekki nema að litlu leyti í líkamlegum einkennum og greining þess sé að mestu byggð á frásögn meints sjúkling sem geti hagað henni að vild.

Við aðalmeðferð málsins andmælti stefndi gildi þeirra læknisvottorða sem fyrir liggja í málinu. Stefnandi hafi ekki lagt vottorð G-kk-ef S-kk-ef geðlæknis, dagsett 18. janúar 2016, fram fyrr en við aðalmeðferð. Í því komi fram að læknirinn hafi hitt stefnanda í lok febrúar 2015 en þá hafi þeir ekki hist í fjögur ár. Heldur stefndi því fram að vottorð læknisins frá því í janúar á þessu ári verði ekki lagt til grundvallar við úrlausn máls þessa vegna þess augljósa galla að læknirinn hitti ekki stefnda fyrr en nokkrum mánuðum eftir að hann fór í leyfisleysi frá borði.

Stefndi mótmælir því sem ósönnu að stefnandi hafi verið haldinn geðveiki þegar hann vék úr skipsrúmi og vel skipulagt strok hans bendi til vandlegs undirbúnings og einbeitts brotavilja. Með því að tilkynna skipstjóra ekki um brottför sína frá skipinu hafi stefnandi glatað rétti til veikindalauna og eða rétt til launa í uppsagnarfresti.

Stefndi heldur því jafnframt fram að stefnandi geti ekki átt rétt til launa í uppsagnarfresti þar sem hann hafi hlaupist á brott áður en uppsagnarfresti lauk. Stefndi segir rétt sem fram kemur í málatilbúnaði stefnanda að útgerð skipsins hafi stöðvast en það hafi komið til vegna brotthvarfs stefnanda þar sem ekki fékkst annar vélstjóri í hans stað. Næg verkefni hafi hins vegar verið um borð og aðrir yfirmenn hafi starfað við skipið fram yfir næstu áramót.

Stefnandi gerir athugasemdir við útreikning á kröfum stefnanda og heldur því fram að stefnandi geti hvorki átt rétt til fæðis- eða fatapeninga. Af grein 1.18 í kjarasamningi sem gilti um ráðninguna komi fram að til þess að skipverji eigi rétt á fæðispeningum þurfi hann að vera lögskráður á skip. Þá eigi stefnandi ekki rétt á að fá greidda fatapeninga þar sem hann var ekki við vinnu. Þá andmælir stefndi kröfu stefnanda um dráttarvexti en þeirra sé ekki unnt að krefjast frá fyrra tímamarki en liðinn var mánuður frá því að kröfubréf var sent. Loks telur stefndi að við ákvörðun málskostnaðar verði að taka tillit til þess að stefnandi hefur fallið frá stórum hluta kröfu sinnar.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er óumdeilt að stefnandi vék úr skipsrúmi hinn 20. október 2014 og fór án þess að láta nokkurn af skipverjum eða fyrirsvarsmönnum stefnda vita um brottför sína. Daginn áður hafði skipið leitað vars í höfn á Siglufirði og til stóð að það héldi til veiða daginn sem stefnandi hljópst á brott. Þá verður við það að miða að stefndi hafi ráðið stefnanda í skipsrúm þrátt fyrir að honum væri kunnugt um að stefnandi ætti við geðræn vandamál að stríða enda hafði stefnandi áður hlaupist úr skipsrúmi hjá stefnda vegna veikinda sinna. Sama dag fór stefnandi á heilsugæslustöðina á Seltjarnarnesi og hitti þar S-kk-þf Á-kk-þf lækni sem ritaði á staðlað vottorð til atvinnurekanda vegna fjarvistar að stefnandi væri óvinnufær með öllu um óvissan tíma frá 20. október 2014 að telja. Annað kemur ekki fram í vottorðinu. Þá lagði stefnandi við aðalmeðferð málsins fram vottorð G-kk-ef S-kk-ef geðlæknis frá 18. janúar á þessu ári. Í því kemur m.a. fram að læknirinn hefur sinnt stefnanda allt frá árinu 1993. Þá segir í vottorðinu að læknirinn hafi hitt stefnanda í lok febrúar 2015 og í samtali við stefnanda hafi komið fram hjá honum að stefnandi hefði enn á ný orðið þunglyndur og gefist upp í vinnu 20. október 2014. Þá segir að í framhaldi af þessu viðtali hafi læknirinn ritað vottorð það, sem mál þetta snýst um. Hann hafi talið stefnda augljóslega óvinnufæran frá þeim tíma sem hann hætti í síðasta starfi sínu hinn 20. október 2010. Hann hafi í framhaldinu sótt um örorkulífeyri fyrir stefnanda til Tryggingastofnunar ríkisins.

Með hliðsjón af því að stefnda var kunnugt um veikindi stefnanda verður við það að miða að hann hafi tekið nokkra áhættu með því að ráða hann til starfa á ný og að honum hafi mátt vera ljóst að veikindi stefnanda gætu tekið sig upp. Ræðst niðurstaða máls þessa því á því hvort læknisvottorð sem fyrir liggja í málinu séu fullgild sönnun um veikindi stefnanda sem aftur leiðir til þess að hann eigi rétt á launum í tvo mánuði eins og hann krefst, sbr. 1.mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

Eins og áður er getið leitaði stefnandi sama dag og hann yfirgaf skip stefnda til heilsugæslulæknis sem mat hann óvinnufæran. Þá hitti hann G-kk-þf S-kk-þf geðlækni í lok febrúar 2015 eða um fjórum mánuðum síðar. Í vottorði G-kk-ef kemur fram að hann hafi stundað stefnanda allt frá árinu 1993 og verður að gera ráð fyrir að hann þekki vel til þeirra veikinda sem stefnandi hefur átt að stríða um árabil. Hvorki stefnandi né stefndi sáu ástæðu til að leiða lækna þessa fyrir dóminn í þeim tilgangi að fá þá til að staðfesta vottorð sín og gera nánari grein fyrir því á hverju mat þeirra var byggt. Þar sem ekkert hefur komið fram í málinu sem er til þess fallið að draga efni læknisvottorðanna í efa og þeim hefur ekki verið hnekkt með matsgerð eða á annan hátt verða þau lögð til grundvallar við úrlausn máls þessa og talið að stefnanda hafi tekist að sanna að hann hafi verið óvinnufær 20. október 2014.

Að fenginni þessari niðurstöðu verður krafa stefnanda um laun í 60 daga tekin til greina. Krafa stefnanda miðast við staðgengislaun og ber að fallast á með stefnanda að hann eigi rétt til fæðis- og fatapeninga líkt og hann krefst. Stefnandi krafði stefnda um greiðslu veikindalauna með bréfi dagsettu 16. febrúar 2015 og miðast upphafsdagur dráttarvaxta því við 16. mars 2015, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 50/1987. Fallist er á kröfu stefnanda um viðurkenningu á sjóveðrétti í fiskiskipinu Eyborgu ST-49, skipaskrárnúmer 2190 til tryggingar tildæmdri kröfu.

Dæma ber stefnda til að greiða málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn, að meðtöldum virðisaukaskatti, 300.000 krónur en við ákvörðun hans hefur verið tekið tillit til þess að stefnandi breytti kröfum sínum verulega við aðalmeðferð málsins.

Af hálfu stefnanda flutti mál þetta J-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefnda S-kk-nf A. Þ-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Borg eignarhaldsfélag ehf. greiði stefnanda S-kk-þgf Á-kk-þgf, 910.551 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr.50/1987 frá 16. mars 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

Stefnandi á sjóveðrétt í Eyborgu ST-49, skipaskrárnúmer 2190, til tryggingar framangreindri kröfu sinni.