E-4081/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 9. mars sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Theo Enterprise ehf., Hamraborg 12, Kópavogi, á hendur M-kk-þgf Ó-kk-þgf, Nýlendugötu 20a, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 27. nóvember 2015. Stefndi lést undir meðferð málsins og hefur dánarbú hans tekið við aðild málsins.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi greiðslum stefnanda til stefnda að fjárhæð 75.000 krónur þann 13. mars 2012, að fjárhæð 75.405 krónur þann 7. maí 2012, að fjárhæð 75.992 krónur þann 4. júní 2012, að fjárhæð 75.973 krónur þann 17. júlí 2012, að fjárhæð 76.352 krónur þann 17. ágúst 2012, að fjárhæð 75.973 krónur 19. september 2012, að fjárhæð 75.689 krónur þann 15. október 2012, að fjárhæð 76.257 krónur þann 14. nóvember 2012, að fjárhæð 77.000 krónur þann 12. desember 2012, að fjárhæð 76.200 krónur þann 3. janúar 2013, að fjárhæð 76.749 krónur þann 4. febrúar 2013, að fjárhæð 76.820 krónur þann 4. mars 2013, að fjárhæð 78.207 krónur þann 9. apríl 2013, að fjárhæð 78.400 krónur þann 6. maí 2013, að fjárhæð 78.500 krónur þann 7. júní 2013, að fjárhæð 78.425 krónur þann 12. júlí 2013, að fjárhæð 78.995 krónur þann 16. ágúst 2013, að fjárhæð 78.719 krónur þann 9. september 2013, að fjárhæð 78.425 krónur þann 15. október 2015, að fjárhæð 79.250 krónur þann 11. nóvember 2013, að fjárhæð 78.200 krónur þann 16. desember 2013, að fjárhæð 79.400 krónur þann 2. janúar 2014, að fjárhæð 79.430 krónur þann 3. febrúar 2014, að fjárhæð 103.753 krónur þann 4. mars 2014, að fjárhæð 104.339 krónur þann 2. apríl 2014, að fjárhæð 105.310 krónur þann 9. maí 2014, að fjárhæð 105.360 krónur þann 25. júní 2014, að fjárhæð 106.000 krónur þann 14. júlí 2014, að fjárhæð 105.320 krónur þann 5. ágúst 2014, að fjárhæð 105.000 krónur þann 2. september 2014, að fjárhæð 105.400 krónur þann 1. október 2014, að fjárhæð 105.600 krónur þann 3. nóvember 2014 og að fjárhæð 105.600 krónur þann 3. desember 2014.

Stefnandi krefst þess jafnframt að stefnda verði gert að greiða stefnanda 2.831.003 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 75.000 krónum frá 13. mars 2012 til 7. maí 2012, af 150.405 krónum frá þeim degi til 4. júní 2012, af 226.397 krónum frá þeim degi til 17. júlí 2012, af 302.370 krónum frá þeim degi til 17. ágúst 2012, af 378.722 krónum frá þeim degi til 19. september 2012, af 454.695 krónum frá þeim degi til 15. október 2012, af 530.384 krónum frá þeim degi til 14. nóvember 2012, af 606.641 krónu frá þeim degi til 12. desember 2012, af 683.641 krónu frá þeim degi til 3. janúar 2013, af 759.841 krónu frá þeim degi til 4. febrúar 2013, af 836.590 krónum frá þeim degi til 4. mars 2013, af 913.410 krónum frá þeim degi til 9. apríl 2013, af 991.617 krónum frá þeim degi til 6. maí 2013, af 1.070.017 krónum frá þeim degi til 7. júní 2013, af 1.148.517 krónum frá þeim degi til 12. júlí 2013, af 1.226.942 krónum frá þeim degi til 16. ágúst 2013, af 1.305.897 krónum frá þeim degi til 9. september 2013, af 1.384.616 krónum frá þeim degi til 15. október 2013, af 1.463.041 krónu frá þeim degi til 11. nóvember 2013, af 1.542.291 krónu frá þeim degi til 16. desember 2013, af 1.620.491 krónu frá þeim degi til 2. janúar 2014, af 1.699.891 krónu frá þeim degi til 3. febrúar 2014, af 1.779.321 krónu frá þeim degi til 4. mars 2014, af 1.883.074 krónum frá þeim degi til 2. apríl 2014, af 1.987.413 krónum frá þeim degi til 9. maí 2014, af 2.092.723 krónum frá þeim degi til 24. júní 2014, af 2.198.083 krónum frá þeim degi til 14. júlí 2014, af 2.304.083 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 2014, af 2.409.403 krónum frá þeim degi til 2. september 2014, af 2.514.403 krónum frá þeim degi til 1. október 2014, af 2.619.803 krónum frá þeim degi til 3. nóvember 2014, af 2.725.403 krónum frá þeim degi til 3. desember 2014, og af 2.831.003 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda lægri fjárhæð, að mati dómsins, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar.

Þá krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu, auk virðisaukaskatts, úr hendi stefnanda.

Með úrskurði, kveðunum upp 6. júlí 2016, var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Hið gjaldþrotafélag, Theo Enterprise ehf., var stofnað 23. maí 2011. Stofnandi félagsins og stjórnarmaður þess var S-kk-nf J-kk-nf. Skráður tilgangur félagsins var heildsala, smásala, inn- og útflutningur, kaup, sala og rekstur fasteigna og lánastarfsemi. Framkvæmdastjóri félagsins var T-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf.

Með beiðni, dagsettri 15. nóvember 2014, sem barst Héraðsdómi Reykjaness 19. nóvember 2014, krafðist H-kk-nf S-kk-nf þess að bú Theo Enterprise ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Með úrskurði héraðsdóms, kveðnum upp 2. mars 2015, var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta og var I-kvk-nf I-kvk-nf hdl. hjá Lögmönnum Hamraborg 12 skipuð skiptastjóri búsins. Innköllun birtist í fyrsta sinn í Lögbirtingablaðinu 6. mars 2015 og kröfulýsingafrestur rann út 6. maí 2015. Fyrsti skiptafundur var haldinn 29. maí 2015. Frestdagur við skiptin er 19. nóvember 2014. Lýstar kröfur voru að fjárhæð alls 12.622.186 krónur, auk dráttarvaxta. Samþykktar forgangskröfur samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., námu samtals 2.504.907 krónum. Engar eignir hafa fundist í búinu utan smávægilegrar bankainnistæðu, sem á úrskurðardegi var jákvæð um 5.527 krónur, og ógreidd krafa vegna seldra kerta sem skilaði búinu 66.000 krónum.

Skiptastjóri kveður að við skoðun hans á fjárhag og bankareikningum félagsins hafi vakið athygli tíðar millifærslur af bankareikningi stefnanda hjá Íslandsbanka hf., nr. 0542-26-031113, yfir á bankareikning stefnda hjá Arion banka hf., nr. 0323-26-000344. Alls eru þetta 33 millifærslur, líkt og sjá má af framlögðum kvittunum fyrir millifærslunum. Stutt skýring vegna millifærslnanna er „Erl-Lán“ og ítarlegri skýring er „Erlenda lánið – afborgun“ eða „Erlenda lánið“ og svo nánar tiltekið númer afborgunar.

Í skýrslutöku hjá skiptastjóra þrotabúsins 20. mars 2015 kom fram í máli fyrirsvarsmanns hins gjaldþrota félags að greiðslur til stefnda væru til komnar vegna láns sem félagið hefði verið að greiða af og væri með veði í fasteign stefnda. Síðar upplýsti eigandi félagsins skiptastjóra um að enginn skriflegur samningur hefði verið gerður við stefnda vegna greiðslna félagsins á veðskuldabréfi hans. Skiptastjóri kveður að í framhaldi af skýrslutökunni hafi hann óskað eftir frekari upplýsingum og gögnum frá fyrirsvarsmönnum félagsins vegna lánsins, sem skýrt gætu millifærslurnar til stefnda. Þar sem frekari gögn hafi ekki borist hafi stefnda verið sent ábyrgðarbréf, dagsett og póstlagt 17. september 2015. Með bréfinu hafi stefndi verið upplýstur um að millifærslurnar frá hinu gjaldþrotafélagi inn á reikning hans hefðu vakið athygli skiptastjóra og að samkvæmt upplýsingum sem skiptastjóra hefðu borist hafi greiðslurnar verið vegna afborgana af láni sem fallið hefði á stefnda persónulega. Skorað hafi verið á stefnda að senda skiptastjóra upplýsingar um lánið og/eða upplýsingar sem skýrt gætu millifærslurnar enda kynni að vera um riftanlegar greiðslur að ræða samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991.

Í kjölfarið barst skiptastjóra afrit af veðskuldabréfi nr. 0130-74-313655, að fjárhæð 17.030.000 krónur, ásamt fylgiskjali. Kveðst stefndi hafa sent skiptastjóra afritið af veðskuldabréfinu. Stefndi er útgefandi bréfsins sem er tryggt með veði, á 3. veðrétti, í fasteign stefnda að Nýlendugötu 20a í Reykjavík, með fastanúmer 200-0373. Bréfið er undirritað af stefnda 7. mars 2012. Samkvæmt fylgiskjali skuldabréfsins skyldi fyrsti gjalddagi vera 1. mars 2012 og aðeins skyldu greiddir vextir af láninu fyrstu tvö árin. Skiptastjóri kveður að framangreind gögn hafi styrkt grun hans um að greiðslur stefnanda til stefnda væru vegna afborgana af skuld sem ekki hafi varðað stefnanda.

Stefndi var meðstjórnandi í stjórn félagsins L-21 ehf., áður Theo ehf., kt. 000000-0000, ásamt T-kvk-þgf E-kvk-þgf S-kvk-þgf, framkvæmdastjóra stefnanda. Framkvæmdastjóri L-21 ehf. var S-kk-nf J-kk-nf, stofnandi og stjórnarmaður í stefnanda. Samkvæmt hlutafélagaskrá fólst starfsemi félagsins í blandaðri heildverslun. Félagið hannaði, flutti inn og seldi fatnað og aðrar vörur fyrir hunda. Samkvæmt tryggingarbréfi númer 0130-63-300908, útgefnu af Theo ehf., dagsettu 28. júní 2007, var Landsbanka Íslands hf. sett að veði, á 4. veðrétti, fasteign stefnda að Nýlendugötu 20a í Reykjavík, til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum Theo ehf. við Landsbankann, að fjárhæð 12.000.000 króna, auk dráttarvaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilaálaga, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar sem og annars kostnaðar sem af vanskilum kynni að leiða. Stefndi kveður hins vegar að af hálfu bankans hafi hann verið upplýstur um að tryggingarbréfið ætti aðeins að tryggja skuld félagsins samkvæmt skuldabréfi, útgefnu af L-21 ehf. 13. júlí 2007, um lán í erlendum myntum, að jafnvirði 10.000.000 króna. Lán samkvæmt skuldabréfinu hafi verið notað af L-21 ehf. til að kaupa hundafatnað af kínversku fyrirtæki. Fyrrgreint lán var endurútreiknað af Landsbankanum til samræmis við dóma Hæstaréttar Íslands í málum varðandi ólögmæta gengistryggingu og námu eftirstöðvar þess 14.528.571 krónu í september 2011.

Með kaupsamningi, dagsettum 3. júní 2011, seldi L-21 ehf. lager félagsins til stefnanda, sem þá hét Pet Island ehf. og hafði verið stofnaður rétt áður. Stefndi kveður þetta hafa verið sama lager og L-21 ehf. hafi keypt frá Kína með þeim fjármunum sem félagið hafi fengi að láni hjá Landsbanka Íslands hf. og stefndi hafi veitt veð fyrir.

L-21 ehf. var úrskurðað gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 3. nóvember 2011 og var skiptum lokið 13. september 2012 án þess að nokkuð fengist upp í lýstar kröfur, sem námu alls 43.460.614 krónum, samkvæmt tilkynningu um skiptalok. Stefndi kveður að Landsbankinn hafi í kjölfarið gefið honum kost á að gefa persónulega út nýtt veðskuldabréf til handa bankanum, tryggt með veði í fasteign hans, ellegar gengi bankinn að fasteign stefnda á grundvelli framangreinds tryggingarbréfs, nr. 0130-63-300908. Stefndi hafi í kjölfarið tekið lán hjá bankanum, með skuldabréfi, dagsettu 7. mars 2012, að fjárhæð 17.030.000 krónur, tryggðu með 3. veðrétti í fasteign stefnda að Nýlendugötu 20a í Reykjavík.

Stefndi kveður að í ljósi þess sem að framan er rakið hafi aðilar undirritað samning, dagsettan 7. mars 2012. Samkvæmt samningnum tók stefnandi að sér að standa stefnda skil á öllum afborgunum og kostnaði vegna skuldabréfsins, sem stefndi gaf út þann sama dag. Kveður stefndi að hann hafi talið að andvirði skuldabréfsins yrði notað til að gera upp hið erlenda lán sem L-21 ehf. hefði tekið til að kaupa fyrrnefndan lager. Það hafi verið í samræmi við þær upplýsingar sem hann hafi fengið frá bankanum en sú hafi raunin hins vegar ekki verið. Bankinn hafi ráðstafað andvirði lánsins til greiðslu annarra skulda félagsins við bankann og eftirstöðvanna, 4.805.894 króna, til greiðslu á hinu erlenda láni. Það sem eftir hafi staðið af erlenda láninu hafi hins vegar verið afskrifað.

Skiptastjóri kveður að hann hafi talið líklegt, í ljósi framkominna gagna og framburðar fyrirsvarsmanna stefnanda, að greiðslur hins nýja félags til stefnda hafi verið til að bæta honum skaða sem erlent lán félagsins L-21 ehf. hafi valdið honum vegna ábyrgða samkvæmt framangreindu tryggingarbréfi, sem fallið hafi á hann í kjölfar gjaldþrots L-21 ehf. Ekki hafi komið fram gögn í málinu sem bendi til þess að lánsfjárhæðin, 17.030.000 krónur, hafi runnið til stefnanda. Telur skiptastjóri líklegt að lánið hafi verið til endurfjármögnunar vegna skuldar stefnda við Landsbankann samkvæmt tryggingarbréfinu. Ekki er getið um umrædda skuldbindingu í ársreikningum stefnanda, sem undirritaðir séu af stefnda sem skoðunarmanni félagsins.

Skiptastjóri sendi stefnda bréf, dagsett 13. nóvember 2015, og rifti með því 33 tilgreindum greiðslum sem millifærðar voru af bankareikningi stefnanda yfir á bankareikning stefnda, samtals að fjárhæð 2.831.003 krónur, og krafðist þess hinar riftanlegu greiðslur yrðu endurgreiddar búinu. Í bréfinu kom fram að, að öðrum kosti myndi skiptastjóri hefja málsókn til riftunar á greiðslunum og til staðfestingar á greiðsluskyldu stefnda. Í kjölfarið barst póstur frá lögmanni stefnda en þar eð stefndi hefur ekki samþykkt kröfur stefnanda telur stefnandi nauðsynlegt að höfða þetta mál.

III

Stefnandi kveðst höfða mál þetta til að ná fram riftun á greiðslum til stefnda, sem stefnandi telji ekki hafa verið félaginu til hagsbóta. Þvert á móti hafi greiðslur stefnanda til stefnda leitt til þess að stefnandi hafi lent snemma í vanskilum með opinber gjöld. Félagið hafi m.a. vanrækt að standa skil á tryggingagjaldi, staðgreiðslu af launum og virðisaukaskatti að hluta eða öllu leyti, allt frá árinu 2012. Stefnandi hafi ekki staðið í skuld við stefnda og því hafi stefnda verið fyllilega ljóst að ótilhlýðilegt væri af honum að taka við greiðslum frá stefnanda.

Í ljósi þeirra takmörkuðu eigna sem fundist hafa í búi Theo Enterprise ehf. kveður stefnandi að möguleg endurgreiðsla skiptatryggingar og úthlutun til forgangskröfuhafa muni alfarið ráðast af endurheimt riftanlegra greiðsla.

Stefnandi byggir aðallega á því að greiðslur til stefnda séu riftanlegar á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Í ákvæðinu sé ekki áskilnaður um tímamark greiðslna. Að því leyti sem greiðslur falli til innan tímamarks 1. og 2. mgr. 131. gr. sömu laga byggi stefnandi jafnframt á því að greiðslurnar séu riftanlegar á þeim grundvelli. Þá byggir stefnandi jafnframt á því að greiðsla til stefnda 3. desember 2013, að fjárhæð 105.600 krónur, uppfylli jafnframt skilyrði til riftunar á grundvelli 2. mgr. 139. gr. laganna, enda var ráðstöfunin gerð eftir frestdag.

Stefnandi byggir á því að greiðslur stefnanda til stefnda falli allar undir 141. gr. laga nr. 21/1991 þar sem greiðslurnar hafi allar verið ótilhlýðilegar og leitt til þess að eignir þrotamanns hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Samkvæmt ársreikningi stefnanda vegna ársins 2011 hafi eigið fé félagsins verið neikvætt um 1.119.066 krónur í lok ársins. Samkvæmt ársreikningi vegna ársins 2012 hafi eigið fé stefnanda verið neikvætt um 3.040.473 krónur í lok ársins. Það sé því fráleitt að félagið greiði af rúmlega 17.000.000 króna veðskuldabréfi, útgefnu af stefnda í mars 2012, stefnda til hagsbóta.

Stefndi hafi verið í ábyrgð fyrir hluta skulda L-21 ehf. við gjaldþrot þess félags og telur stefnandi að stefnda hljóti að hafa verið það ljóst strax í upphafi að óeðlilegt og óheimilt væri að láta nýtt einkahlutafélag, jafnvel þótt það væri að einhverju leyti í eigu tengdra aðila, taka yfir ábyrgðarskuldbindingar stefnda vegna félagsins L-21 ehf. Þá hafi stefndi séð um að færa bókhald stefnanda allt frá upphafi og árita ársreikninga stefnanda. Honum hafi því vel verið kunnugt um að stefnandi hafi ekki haft möguleika á að greiða skuld stefnda samkvæmt veðskuldabréfinu líkt og fyrirhugað virðist hafa verið. Þá hafi stefnda verið kunnugt um að stefnandi hafi ekki haft bolmagn til að standa í skilum, m.a. með vörsluskatta, en þrátt fyrir það hafi stefndi móttekið mánaðarlegar greiðslur frá félaginu um nokkurt skeið. Síðasta greiðslan hafi verið greidd stefnda 3. desember 2014, eftir að krafa um gjaldþrotaskipti hafi borist Héraðsdómi Reykjaness.

Stefnandi byggir á því að með munnlegu samkomulagi stefnda og fyrirsvarsmanna stefnanda um að stefnandi greiddi afborganir af skuldabréfi nr. 0130-74-313655 hafi stefnandi þá þegar orðið ógjaldfær. Skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 hafi því verið uppfyllt þegar við fyrstu greiðslu og hafi allar 33 greiðslurnar, samtals að fjárhæð 2.831.003 krónur, þar af leiðandi verið riftanlegar. Stefndi hafi enda vitað um ógjaldfærni stefnanda.

Hugtakið ógjaldfærni hafi verið skýrt svo að fjárhag skuldara sé svo komið að skuldir hans séu meiri en eignir og að ekki takist að sanna að hann hafi verið fær um að greiða skuldir sínar þegar þær hafi fallið í gjalddaga. Stefnandi hafi verið kominn í vandræði með að standa í skilum á skuldbindingum sínum í árslok 2011. Þá sé ljóst að enn þann dag í dag hafi stefnandi ekki staðið skil á verulegum hluta skattgreiðslna sinna frá árinu 2012 og síðar. Verði ekki fallist á að stefnandi teljist hafa verið orðinn ógjaldfær þegar með samkomulagi fyrirsvarsmanna stefnanda við stefnda um afborganir veðskuldabréfsins, þá byggi stefnandi á því að síðasta mögulega tímamark sem rétt sé að miða við, varðandi riftanlegar greiðslur á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991, sé 20. október 2012. Þann dag hafi stefndi ritað undir ársreikninga félagsins vegna ársins 2011. Jafnframt sé ljóst að á þeim tíma hafi skuld vegna ógreiddra gjalddaga virðisaukaskatts fyrir tímabilin maí/júní og júlí/ágúst verið fallin á félagið. Félagið hafi þá einnig verið komið í vanskil með staðgreiðslu af launum og greiðslu tryggingagjalds. Greiðslur stefnanda til stefnda eftir 20. október 2012 hafi samtals numið 2.300.619 krónum með 26 millifærslum á tímabilinu frá 14. nóvember 2012 til 3. desember 2014.

Verði ekki fallist á það með stefnanda að rifta beri greiðslum til stefnda á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 byggir stefnandi á því að rifta skuli sjö greiðslum frá stefnanda til stefnda að fjárhæð 105.360 krónur 24. júní 2014, að fjárhæð 106.000 krónur 14. júlí 2014, að fjárhæð 105.320 krónur 5. ágúst 2014, að fjárhæð 105.000 krónur 2. september 2014, að fjárhæð 105.400 krónur 1. október 2014, að fjárhæð 105.600 krónur 3. nóvember 2014 og að fjárhæð 105.600 krónur 3. desember 2014, á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslurnar teljist vera gjafagerningur samkvæmt lögunum og séu afhentar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag og síðar.

Stefnandi telji einnig að rifta skuli sex greiðslum frá stefnanda til stefnda að fjárhæð 78.200 krónur 16. desember 2013, að fjárhæð 79.400 krónur 2. janúar 2014, að fjárhæð 79.430 krónur 3. febrúar 2014, að fjárhæð 103.753 krónur 4. mars 2014, að fjárhæð 104.339 krónur 2. apríl 2014 og að fjárhæð 105.310 krónur 9. maí 2014, á grundvelli 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Ljóst sé að stefnandi hafi þá þegar verið orðinn ógjaldfær samkvæmt gjaldþrotalögum og greiðslurnar afhentar stefnda sex til tólf mánuðum fyrir frestdag, 19. nóvember 2014.

Stefnandi telji ljóst að ekkert endurgjald hafi komið í stað ofangreindra 13 millifærslna frá stefnanda til stefnda, samtals að fjárhæð 1.288.712 krónur. Greiðslurnar hafi verið tilefnislausar riftanlegar einhliða greiðslur sem leitt hafi til þess að engar eignir hafi verið til reiðu í búinu, til fullnustu kröfum á hendur því. Stefnandi telji einsýnt að samkomulag fyrirsvarsmanna stefnanda og stefnda um að láta stefnanda bæta stefnda það tjón sem hann hafi orðið fyrir af völdum veðsetningar fasteignar sinnar á tryggingarbréfi 0130-63-300908, sem fallið hafi á stefnda í kjölfar gjaldþrots L-21 ehf., geti ekki talist annað en gjafagerningur samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991.

Ljóst sé að stefnandi hafi verið orðinn ógjaldfær nokkru fyrir það tímamark sem 131. gr. laga nr. 21/1991 kveði á um og vísist þar um m.a. til fyrri umfjöllunar. Allar greiðslur sem krafist sé riftunar á á grundvelli 131. gr. laganna séu greiddar stefnda eftir að hann hafi áritað ársreikning stefnanda, sem skoðunarmaður, vegna ársins 2012, 10. október 2013. Í ársreikningnum komi fram að eigið fé stefnanda hafi verið neikvætt um rúmlega 3.000.000 króna. Lýstar kröfur í þrotabúið hafi numið samtals 12.622.186 krónum, auk dráttarvaxta, og óverulegar eignir hafi fundist í búinu. Þá telji stefnandi það liggja í augum uppi að félag sem ekki geti staðið í skilum á vörslusköttum árum saman sé ógjaldfært og það geti ekki hafa dulist skoðunarmanni og bókara félagsins, stefnda þessa máls. Stefndi hljóti því að hafa gert sér grein fyrir því, þegar á haustmánuðum 2013, að félagið hafi stefnt í gjaldþrot.

Stefnandi byggir endurgreiðslukröfuna á 142. gr. laga nr. 21/1991 og reglum íslensks réttar um skaðabætur utan samninga, þ. á m. almennu sakarreglunni. Þá byggir hann á almennum reglum íslensks fjármunaréttar um greiðslu skulda. Greiðslurnar hafi verið peningagreiðslur og notkun stefnda á peningunum skipti engu um kröfu stefnanda, samkvæmt 142. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi byggir endurgreiðslukröfuna einnig á því að stefndi hafi verið gjörkunnugur fjármálum félagsins og vel vitað að móttaka á umþrættum greiðslum hafi verið með öllu óheimil og óviðeigandi.

Vegna málsástæðna stefnanda sem byggi á 141. gr. laga nr. 21/1991, byggir stefnandi fjárkröfu sína á 3. mgr. 142. gr. laganna. Stefnda beri á þeim grundvelli að greiða bætur eftir almennum reglum. Ljóst sé að tjón stefnanda nemi að minnsta kosti þeirri fjárhæð sem greidd hafi verið stefnda með óheimilum og ótilhlýðilegum hætti, samtals 2.831.003 krónur auk dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Vegna málsástæðna stefnanda sem byggi á 131. gr. laga nr. 21/1991, byggir stefnandi fjárkröfu sína á 1. mgr. 142. gr. laganna. Tjón stefnanda vegna greiðslna á því tímabili sem í 131. gr. greini, nemi að minnsta kosti þeim fjárhæðum sem greiddar hafi verið stefnda, samtals 1.288.712 krónur auk dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Um dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 og byggir á því að reikna beri dráttarvexti frá greiðsludegi hverrar greiðslu, m.a. á grundvelli bótaákvæða 142. gr. laga nr. 21/1991. Verði ekki fallist á að fjárkrafa stefnanda beri dráttarvexti frá greiðsludegi hverrar greiðslu sé til vara gerð sú krafa að hún beri almenna vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, af hverri greiðslu til 13. desember 2015, en dráttarvexti frá þeim degi samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi byggir kröfur sínar á riftunarreglum XX. kafla laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum á 141., 131., 142. og 148. gr. laganna. Samkvæmt dómaframkvæmd marki fyrsti skiptafundur, sem í þessu tilviki var haldinn 29. maí 2015, upphaf málshöfðunarfrests þegar um eignalítil eða eignalaus bú sé að ræða. Stefnandi byggir einnig á reglum íslensks réttar um skaðabætur utan samninga, þ. á m. almennu sakarreglunni, og almennum reglum íslensks fjármunaréttar um greiðslu skulda. Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu og kröfu um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 130. gr. laganna.

IV

Stefndi byggir kröfu um sýknu á því að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., séu ekki uppfyllt. Stefndi kveður að til þess að unnt sé að beita ákvæðinu þurfi ekki aðeins að sýna fram á að ráðstöfun hafi verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, að hún leiði til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til fullnustu kröfuhöfum eða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, heldur þurfi í öllum tilvikum að sýna fram á að svo hafi verið með ótilhlýðilegum hætti. Þá þurfi enn fremur að sýna fram á að þrotamaðurinn hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og að sá sem hennar hafi notið hafi verið grandsamur, bæði um ógjaldfærnina og um þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg. Stefnandi beri alla sönnunarbyrði fyrir því að þessi skilyrði séu uppfyllt en stefndi hafni því alfarið að svo sé.

Stefndi bendir í fyrsta lagi á að umþrættar greiðslur hafi ekki verið til hagsbóta fyrir stefnda á kostnað annarra. Þær hafi ekki leitt til þess að eignir stefnanda yrðu ekki til fullnustu kröfuhöfum eða til skuldaaukningar, kröfuhöfum til tjóns. Líkt og ítarlega hafi verið rakið, hafi andvirði láns stefnda verið notað til þess að greiða erlent lán sem félagið L-21 ehf. hefði tekið, til að greiða fyrir lager af vörum frá Kína. Stefnandi hafi keypt þann lager af L-21 ehf. í júní 2011. Vegna þessa hafi verið gert samkomulag milli stefnanda og stefnda um að stefnandi myndi halda stefnda skaðlausum af láninu og annast greiðslur af því. Aðilar hafi staðið í þeirri trú að öll sú fjárhæð sem stefndi hafi fengið lánaða hefði farið til greiðslu á hinu erlenda láni, sem hafi numið um 14.500.000 krónum, eftir endurútreikning. Síðar hafi hins vegar komið í ljós að Landsbankinn hefði aðeins ráðstafað um 4.800.000 krónum til greiðslu á hinu erlenda láni og afskrifað það sem eftir hafi staðið. Það breyti hins vegar ekki því að stefnandi hafi tekið að sér, með samningi, að greiða af láni stefnda og af þeim samningi hafi hann að sjálfsögðu verið bundinn. Greiðslurnar hafi því ekki verið til hagsbóta fyrir stefnda, samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Þá sé ósannað að þær hafi leitt til skuldaaukningar stefnanda eða komið í veg fyrir að eignir stæðu til fullnustu kröfuhöfum.

Í öðru lagi skorti á að umþrættar greiðslur hafi verið ótilhlýðilegar. Almennt sé litið svo á að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991, um að ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg, feli í sér áskilnað um sök enda sé greinin grundvöllur skaðabótakröfu samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laganna. Við mat á því hvort ráðstöfun sé ótilhlýðileg verði því að leggja til grundvallar svipuð sjónarmið og þegar verið sé að meta saknæma háttsemi. Stefndi hafni því alfarið að umþrættar greiðslur hafi verið ótilhlýðilegar samkvæmt framangreindu. Stefnandi hafi með samningi tekið að sér að standa skil á umþrættum greiðslum gagnvart stefnda. Honum hafi verið það frjálst með tilliti til meginreglu íslensks réttar um að mönnum sé frjálst að gera þá samninga sem þeir kjósi. Ekki geti talist ótilhlýðilegt að standa við gerða samninga eða krefjast efnda á þeim. Þá geti það varla talist ótilhlýðilegt út frá almennum sjónarmiðum að einstaklingur sem kosti til fjármunum til kaupa á vörum geri kröfu um endurgreiðslu þeirra fjármuna úr hendi þess aðila sem selji vörurnar. Samningur aðila hafi því verið bæði sanngjarn og eðlilegur og á engan hátt ótilhlýðilegur.

Í öllu falli sé ljóst að stefndi hafi hvorki vitað né mátt vita að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg enda greiðslurnar verið samningsbundnar. Stefndi hefði greitt fyrir vörur sem stefnandi hafi fengið umráð yfir og svo selt í rekstri sínum. Stefndi hafi því litið svo á að hann ætti rétt á að stefnandi stæði sér skil á þeim fjármunum sem sannanlega hefðu farið í að greiða upp hið erlenda lán, sem upphaflega hafi verið notað til að kaupa vörurnar. Stefnandi hafi greinilega verið sama sinnis eins og samningur aðila beri skýrlega merki um. Frá sjónarhóli stefnda hafi hann aðeins verið að fá endurgreidda fjármuni sem stefnandi hafi skuldað honum.

Enn fremur verði að hafa í huga í þessu sambandi að í skýrslugjöf sinni hjá skiptastjóra hafi fyrirsvarsmenn stefnanda ekki gert reka að því að reyna að dylja tilurð eða tilgang umþrættra greiðslna heldur hafi þeir upplýst skiptastjóra undanbragðalaust um greiðslurnar og tilgang þeirra. Hvorki þeir né stefndi sjálfur hafi enda litið svo á að nokkuð athugavert væri við þessar greiðslur eða að þær þyrftu af einhverjum ástæðum að fara leynt. Verði að árétta í því sambandi að stefnandi hafi skuldbundið sig með samningi til að inna greiðslurnar af hendi. Það sýni, svo ekki verði um villst, að hvorki fyrirsvarsmenn stefnanda né stefndi hafi vitað eða mátt vita að greiðslurnar gætu verið ótilhlýðilegar. Það, eitt og sér, útiloki að greiðslunum verði rift á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991.

Í þriðja lagi sé ósannað að stefnandi hafi verið ógjaldfær á þeim tíma þegar greiðslurnar hafi verið inntar af hendi eða hafi orðið það vegna þeirra. Um það beri stefnandi sönnunarbyrði og dugi ekki fyrir hann í þeim efnum að benda aðeins á ársreikninga sína. Það að eigið fé stefnanda hafi verið neikvætt á árunum 2011 og 2012 geti ekki ráðið úrslitum um hvort stefnandi hafi verið ógjaldfær eða ekki. Meira máli skipti í því sambandi hvort stefnandi hafi verið fær um að standa skil á skuldbindingum sínum þegar þær hafi fallið í gjalddaga. Því sé sérstaklega mótmælt að stefnandi hafi verið orðinn ógjaldfær 20. október 2012 og því síður þegar fyrstu greiðslurnar hafi verið inntar af hendi.

Elstu greiðslurnar sem um ræði séu frá því í ársbyrjun 2012 en stefnandi hafi ekki verið tekinn til gjaldþrotaskipta fyrr en 2. mars 2015, eða þremur árum síðar. Því sé nokkuð ljóst að stefnandi hafi ekki verið ógjaldfær þegar fyrstu greiðslurnar hafi verið inntar af hendi. Stefndi byggi raunar á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið ógjaldfær fyrr en við uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti 2. mars 2015. Í öllu falli verði ekki miðað við fyrra tímamark en 18. september 2014 þegar fyrst hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá stefnanda. Samkvæmt því verði að miða við að stefnandi hafi verið gjaldfær fram að þeim degi og þá þegar af þeirri ástæðu verði greiðslum, sem inntar hafi verið af hendi fyrir þann tíma, ekki rift á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi árétti enn fremur að önnur skilyrði 141. gr. fyrir riftun séu heldur ekki fyrir hendi.

Þá sé því sérstaklega mótmælt að stefndi hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni stefnanda. Líkt og áður greini sé grandsemi um ógjaldfærni skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi hafi ekki verið fyrirsvarsmaður stefnanda og hafi ekki annast rekstur félagsins. Það að stefndi hafi séð um gerð ársreikninga fyrir félagið geti ekki eitt og sér leitt til þess að hann teljist hafa verið grandsamur um ætlaða ógjaldfærni stefnanda. Í því sambandi sé áréttað að ekki dugi að vísa til niðurstöðu ársreikninga.

Samkvæmt framansögðu hafnar stefndi því alfarið að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Stefndi mótmælir því sérstaklega að hinar samningsbundnu greiðslur hafi verið ótilhlýðilegar. Stefndi leggi jafnframt áherslu á að það sé stefnandi sem þurfi að sýna fram á að skilyrði ákvæðisins séu fyrir hendi, þ. á m. um ætlaðan ótilhlýðileika og grandsemi stefnda. Stefnanda hafi ekki lánast sú sönnun og því verði að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um riftun á umþrættum greiðslum.

Stefndi hafnar því einnig alfarið að ákvæði 131. gr. laga nr. 21/1991 eigi við um greiðslurnar. Almennt sé litið svo á að þrjú skilyrði þurfi að vera uppfyllt til þess að riftun verði byggð á ákvæðinu, þ.e. að gjöfin rýri eignir skuldarans, hún leiði til eignaaukningar hjá móttakandanum og að tilgangur með gerningnum sé að gefa. Ekkert framangreindra skilyrða eigi hins vegar við um þær ráðstafanir sem stefnandi krefjist að verði rift. Greiðslurnar, sem um ræði, hafi ekki falið í sér gjöf stefnda til handa. Tilgangurinn hafi ekki verið að gefa stefnda eitt eða neitt heldur hafi greiðslurnar falið í sér efndir á samningsskuldbindingu. Því skorti á að gjafatilgangur hafi legið þar að baki. Þá hafi greiðslurnar ekki aukið eignir stefnda enda sé stefndi enn stórskuldugur eftir að hafa gengist í ábyrgð fyrir umræddum vörukaupum og síðar gengist persónulega í skuld vegna þeirra. Riftun greiðslnanna verði því ekki grundvölluð á 131. gr. laga nr. 21/1991.

Þá liggi ekkert fyrir um ógjaldfærni stefnanda á þeim tíma sem um ræði. Í öllu falli sé ljóst að ætluð ógjaldfærni stefnanda hafi ekki komið til fyrr en 18. september 2014 þegar gert hafi verið árangurslaust fjárnám hjá stefnanda. Riftun greiðslna sem fram hafi farið fyrir þann tíma verði því ekki grundvölluð á 131. gr. laga nr. 21/1991. Riftun greiðslna lengra aftur en sex mánuði fyrir frestdag verði heldur ekki komið við á grundvelli ákvæðisins enda sé það skilyrði samkvæmt 2. mgr. 131. gr. að þrotamaður hafi þá verið ógjaldfær. Ógjaldfærni þrotamanns sé ósönnuð í málinu.

Stefndi mótmæli jafnframt riftun umþrættra greiðslna á grundvelli 2. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991. Riftun verði ekki grundvölluð á ákvæðinu hafi ráðstöfunin verið nauðsynleg í þágu atvinnurekstrar þrotamanns, eðlileg með tilliti til sameiginlegra hagsmuna lánardrottna eða til að fullnægja daglegum þörfum. Riftun verði heldur ekki komið við gagnvart þeim sem hafi mátt líta svo á að ráðstöfunin hafi verið þessa eðlis eða hvorki vitað né mátt vita um kröfu um gjaldþrotaskipti. Stefndi árétti í þessu sambandi að greiðslurnar hafi verið eðlilegar og samningsbundnar og að stefndi hafi mátt líta svo á. Ekkert liggi fyrir um að stefndi hafi vitað af því að krafa um gjaldþrotaskipti hafi verið lögð fram þegar greiðslan hafi verið innt af hendi. Stefndi mótmæli því að hann hafi verið grandsamur þar um og stefnandi beri sönnunarbyrði um hið gagnstæða. Greiðslunni verði því ekki rift á grundvelli 139. gr. laga nr. 21/1991.

Hvað varðar fjárkröfu stefnanda mótmælir stefndi því að skilyrði skaðabóta séu fyrir hendi enda geri stefnandi engan reka að því að sýna fram á annað. Slík krafa fari eftir almennum reglum og það standi því upp á stefnanda að sanna bæði bótagrundvöll og bótaskyldu stefnda sem og það tjón sem stefnandi hafi orðið fyrir. Stefnandi hafi engar slíkar sönnur fært fram. Stefndi mótmæli því sérstaklega að stefnandi hafi sýnt fram á að um ótilhlýðilega eða saknæma háttsemi af hálfu stefnda hafi verið að ræða. Það eitt og sér útiloki skaðabótaskyldu stefnda.

Stefndi mótmælir því einnig að stefnandi geti byggt fjárkröfu sína á endurgreiðslureglu 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Dómkröfur stefnanda taki ekki mið af því að verið sé að krefjast endurgreiðslu samkvæmt ákvæðinu og það skorti með öllu á að hinar umþrættu greiðslur hafi komið stefnda að notum samkvæmt ákvæðinu. Því sé og sérstaklega mótmælt af hálfu stefnda að hann hafi með einhverjum hætti verið grandsamur um að greiðslurnar kynnu að vera riftanlegar. Tjónsbætur samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 komi því heldur ekki til greina.

Stefndi mótmælir einnig kröfu stefnanda um dráttarvexti. Kröfugerð stefnanda, eins og hún sé sett fram í stefnu málsins, standist ekki. Krafa á grundvelli 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 geti ekki borið dráttarvexti frá þeim dögum þegar hinar umþrættu greiðslur hafi verið inntar af hendi. Ekki sé heimild til að reikna dráttarvexti frá þeim tíma, samkvæmt 5. gr. sömu laga. Stefnandi hefði hugsanlega getað krafist dráttarvaxta frá þeim degi þegar liðinn hafi verið mánuður frá því að hann krafði stefnda um endurgreiðslu á umræddum greiðslum, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, eða frá þeim degi þegar hann höfðaði málið, sbr. 4. mgr. 5. gr. sömu laga. Það hafi hann hins vegar ekki gert og sé hann bundinn af kröfugerð sinni.

Það sama eigi við um skaðabótakröfu stefnanda á grundvelli 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Krafan geti ekki borið dráttarvexti frá þeim dögum þegar umþrættar greiðslur hafi verið inntar af hendi enda beri skaðabótakröfur aðeins dráttarvexti frá þeim degi þegar mánuður sé liðinn frá því að kröfuhafi sannanlega leggur fram þær upplýsingar sem þörf sé á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Fram að þeim tíma sé vissulega hægt að krefjast almennra vaxta frá og með þeim degi þegar hið bótaskylda atvik eigi sér stað, sbr. 8. gr. laga nr. 38/2001, en stefnandi hafi ekki gert slíka kröfu. Þar af leiðandi verði að hafna dráttarvaxtakröfu stefnanda.

Verði fallist á kröfur stefnanda að einhverju leyti, byggir stefndi á því að lækka verði fjárkröfur stefnanda verulega með vísan til 145. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu megi lækka eða fella niður kröfu á þann sem hafi haft hag af ráðstöfun þegar sérstaklega standi á og ef greiðsla kröfunnar er svo miklum erfiðleikum bundin að ósanngjarnt megi teljast og ef önnur atvik leiða til sömu niðurstöðu. Ákvæðið feli í sér heimild til að lækka endurgreiðslu- eða skaðabótakröfu þegar slík krafa teljist ósanngjörn gagnvart þeim sem hún beinist að.

Stefndi byggi kröfu sína um lækkun stefnukrafna einnig sjálfstætt á 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem kveði á um að heimilt sé að lækka bótafjárhæð eða fella skaðabótaábyrgð niður yrði ábyrgðin hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja eða ef álíta verður skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Í ákvæðinu sé tekið fram að við mat á því hvort ástæða sé til að beita heimildinni skuli líta til þess hve mikið tjónið er, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika.

Stefndi vísar um kröfu sína um lækkun á dómkröfum stefnanda til umfjöllunar um forsögu umþrættra greiðslna. Stefndi hafi borið verulega skarðan hlut frá borði vegna lagerkaupa stefnanda og fyrirrennara hans. Framlögð gögn taki af öll tvímæli um það að stefndi hafi í raun greitt fyrir þann lager sem stefnandi hafi grundvallað rekstur sinn á. Því hafi verið fullkomlega eðlilegt og réttmætt að stefndi gerði kröfu um að stefnandi endurgreiddi sér þá fjármuni sem hann hafi þurft að fá lánaða af þeim sökum, bæði út frá sjónarhóli stefnda og almennum sanngirnissjónarmiðum.

Stefndi leggi áherslu á að hann hafi aldrei litið svo á að það væri óeðlilegt að stefnandi tæki að sér með samningi að endurgreiða honum þá fjármuni sem hann hafi lagt til kaupa á fyrrgreindum lager. Það sjáist best á því að skiptastjóri hafi að öllu leyti verið upplýstur um greiðslurnar og tilgang þeirra af fyrirsvarsmönnum stefnanda. Þá hafi stefndi sent afrit af áðurnefndu veðskuldabréfi nr. 0130-74-313655 til skiptastjóra. Það sýni, svo ekki verði um villst, að stefndi hafi verið í góðri trú um að ráðstöfunin hafi verið eðlileg. Í ljósi þessa standi öll rök til þess að lækka kröfu stefnanda verulega, bæði á grundvelli 145. gr. laga nr. 21/1991 og 24. gr. laga nr. 50/1993.

Stefndi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttarins, lögum nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 65., 139., 131., 141., 142. og 145. gr. laganna, meginreglum skaðabótaréttar og á skaðabótalögum nr. 50/1993, einkum 24. gr. laganna. Stefndi byggir kröfur sínar einnig á 4., 5., 6., 8. og 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og kröfu um málskostnað á XXI. kafla þeirra laga. Kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir stefndi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

V

Við aðalmeðferð málsins gáfu vitnaskýrslur T-kvk-nf E-kvk-nf S-kvk-nf og S-kk-nf J-kk-nf.

Stefnandi hefur höfðað þetta mál til riftunar á 33 greiðslum, samtals að fjárhæð 2.831.003 krónur, sem inntar voru af hendi til stefnda frá 13. mars 2012 til 3. desember 2014, og til endurgreiðslu framangreindrar fjárhæðar úr hendi stefnda.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína aðallega á því að í greiðslunum hafi falist ráðstöfun sem á ótilhlýðilegan hátt hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað kröfuhafa þrotabúsins, sbr. 141. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Skilyrði fyrir riftun samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 er að þrotamaður hafi verið ógjaldfær á tíma ráðstöfunar eða orðið ógjaldfær vegna ráðstöfunarinnar og að sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Ber stefnandi sönnunarbyrði um ógjaldfærni félagsins og að stefndi hafi verið grandsamur þar um, sem og um þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg.

Skal þá fyrst litið til þess hvort stefnandi hafi verið ógjaldfær samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 þegar hinar umþrættu ráðstafanir voru gerðar. Skilyrði riftunarreglna laganna hafa verið skýrð með hliðsjón af 64. gr. þeirra og skuldari talinn ógjaldfær ef svo er komið að kröfur lánadrottna falli í gjalddaga án þess að skuldari geti staðið í fullum skilum innan skamms tíma. Takist stefnanda að sýna fram á ógjaldfærni félagsins á tíma umþrættra ráðstafana færist sönnunarbyrði á stefnda um að ógjaldfærnin hafi þá aðeins verið tímabundin.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn, hvað þetta varðar, á því að ársreikningar stefnanda sýni fram á að eigið fé stefnanda hafi verið neikvætt um rúma milljón í árslok 2011 og um rúmar þrjár milljónir í árslok 2012. Í dómaframkvæmd hefur ekki þótt eðlilegt að miða ógjaldfærni eingöngu við stöðu eigna og skulda og geta framangreindar málsástæður því ekki einar og sér ráðið úrslitum um ógjaldfærni stefnanda á tíma hinna umþrættu ráðstafana. Stefnandi byggir einnig á því að félagið hafi ekki staðið í skilum á verulegum hluta skattgreiðslna allt frá árinu 2012 og að gjaldþroti félagsins. Máli sínu til stuðnings leggur stefnandi fram yfirlit yfir stöðu opinberra gjalda félagsins fyrir árin 2011-2014 og kröfulýsingu sýslumanns, dagsetta 17. mars 2015, vegna ógreiddra opinberra gjalda. Fram kemur á kröfulýsingunni að opinber gjöld félagsins voru þá, 17. mars 2015, vangreidd fyrir árin 2012-2015, samtals að fjárhæð 9.440.202 krónur. Þá liggur fyrir að gert var árangurslaust fjárnám í stefnanda, að beiðni sýslumanns, í september 2014. Að framangreindu virtu verður fallist á það með stefnanda að félagið hafi verið ógjaldfært á þeim tíma þegar hinar umþrættu greiðslur voru inntar af hendi, frá 13. mars 2012 til 3. desember 2014 og að ógjaldfærnin hafi ekki verið tímabundin. Hefur stefnda ekki tekist að sýna fram á hið gagnstæða. Breytir það ekki framangreindri niðurstöðu þótt stefnandi hafi talið sig geta gert upp skuldir sínar þegar lager félagsins yrði seldur, eins og fram kom í skýrslum T-kvk-ef E-kvk-ef S-kvk-ef og S-kk-ef J-kk-ef fyrir dómi, enda liggja ekki fyrir samningar þess efnis í málinu eða upplýsingar um virði lagersins. Þá kom fram í skýrslu S-kk-ef fyrir dómi að stefnandi hafi stöðugt reynt að losna við lagerinn með því að selja hann til útlanda en án árangurs.

Hvað varðar grandsemi stefnda þá ber að líta til þess að hann var tengdur félaginu að því leyti að hann var stjórnarmaður í félaginu L-21 ehf. ásamt T-kvk-þgf E-kvk-þgf S-kvk-þgf, sem var framkvæmdastjóri stefnanda, eins og nánar greinir í málsatvikalýsingu. Þá var framkvæmdastjóri L-21 ehf. S-kk-nf J-kk-nf, sem var stofnandi og stjórnarmaður í stefnanda. Þá kom fram í skýrslu T-kvk-ef og S-kk-ef fyrir dómi að stefndi væri „bókari“ stefnanda, að hann hafi haldið utan um bókhaldið og aðstoðað félagið við útreikninga. Gat stefnda því ekki dulist hver fjárhagsleg staða stefnanda var og getur hann ekki borið fyrir sig að hafa ekki vitað eða mátt vita um ógjaldfærni stefnanda á þeim tíma sem um ræðir.

Kemur þá til skoðunar hvort greiðslurnar hafi falið í sér ótilhlýðilega ráðstöfun, stefnda til hagsbóta, á kostnað kröfuhafa búsins. Óumdeilt er að lýstar kröfur í búið voru samtals að fjárhæð 12.622.186 krónur og að samþykktar forgangskröfur voru að fjárhæð 2.504.907 krónur en að engar eignir fundust í búinu aðrar en bankainnistæða að fjárhæð 5.527 krónur á úrskurðardegi og krafa sem skilaði búinu 66.000 krónur.

Í samræmi við málsatvikalýsingu beggja aðila virðist óumdeilt að umþrættar greiðslur frá stefnanda til stefnda hafi verið á grundvelli samnings sem undirritaður var af hálfu aðila 7. mars 2012. Í samningnum segir orðrétt:

Samkvæmt samningi þessum og að kröfu undirritaðra skuldbindur Pet Island ehf, kt. 000000-0000 sig til að standa skil á öllum afborgunum ásamt öllum kostnaði, fyrirsjáanlegum og ófyrirsjáanlegum vegna skuldabréfs við Landsbankann nr. 0130 74 313655, upphaflega að fjárhæð kr. 17.030.000,- útgáfudagur 07.03.2012, greiðandi M-kk-nf Ó-kk-nf, vegna kaupa á vörulager Pet Island.

Vörulagerinn, sem vísað er til í samningnum, keypti stefnandi af L-21 ehf. 3. júní 2011. Pet Island, sem síðar varð Theo Enterprise ehf., stefnandi þessa máls, samþykkti því með samningnum að greiða af skuldabréfi, útgefnu af stefnda, vegna skuldar hans við Landsbankann, án endurgjalds.

Eins og rakið er í málsatvikalýsingu gaf stefndi út veðskuldabréf, nr. 0130-74-313655, til þess að komast hjá því að bankinn gengi að veði í fasteign hans á grundvelli tryggingarbréfs, útgefnu af hinu gjaldþrota félagi L-21 ehf., áður Theo ehf., 28. júní 2007, til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum Theo ehf. við Landsbankann að fjárhæð 12.000.000 króna, auk dráttarvaxta, verðbóta, lögbundinna vanskilaálaga, kostnaðar við kröfugerð, innheimtu- og málskostnaðar sem og annars kostnaðar sem af vanskilum kynni að leiða. L-21 ehf. var, eins og fram hefur komið, úrskurðað gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 3. nóvember 2011 og var skiptum lokið 13. september 2012 án þess að nokkuð fengist upp í lýstar kröfur, sem námu alls 43.460.614 krónum, samkvæmt tilkynningu um skiptalok.

Samkvæmt því sem að framan er rakið átti stefndi enga kröfu á hendur hinu nýja félagi, Theo Enterprise ehf. Að öllu framangreindu virtu verða samningsbundnar greiðslur til stefnda, án nokkurs endurgjalds fyrir, taldar ótilhlýðileg ráðstöfun, stefnda til hagsbóta, sem leiddi til þess að eignir stefnanda voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Eru skýringar þær, sem fram komu í skýrslum T-kvk-ef E-kvk-ef S-kvk-ef og S-kk-ef J-kk-ef fyrir dómi, um að þau hafi litið svo á að lán stefnda hjá bankanum fylgdi lagernum sem stefnandi hafði keypt af L-21 ehf., ótrúverðugar. Ekkert hefur enda verið lagt fram sem bendir til þess að samið hafi verið svo um þegar lagerinn var keyptur og eru þessar útskýringar ekki í samræmi við það sem fram kemur í greinargerð stefnda.

Með vísan til þess sem að framan greinir um tengsl stefnda við stefnanda og þess sem fram kemur í greinargerð stefnda um að samningur aðila hafi verið gerður í því skyni að gera stefnda skaðlausan vegna þrots annars félags, sem aðilar stóðu saman að, verður að líta svo á að stefnda hafi mátt vera ljóst að umþrættar greiðslur væru ótilhlýðilega honum til hagsóta á kostnað kröfuhafa stefnanda. Er þar af leiðandi fallist á riftun umþrættra greiðslna, eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér samtals 2.831.003 krónur og byggir endurgreiðslukröfu sína á 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum. Fjárhæð kröfunnar byggir á þeim millifærslum sem fólu í sér hinar umþrættu greiðslur frá stefnanda til stefnda frá 13. mars 2012 til 3. desember 2014. Stefndi hefur ekki mótmælt því að greiðslurnar hafi verið inntar af hendi, fjárhæð þeirra eða gjalddögum. Umþrættar greiðslur fá jafnframt stoð í framlögðum gögnum. Þegar hefur verið fallist á að greiðslurnar hafi verið ótilhlýðilegar og byggir sú niðurstaða meðal annars á því að stefndi átti enga kröfu á hendur stefnanda heldur gerðu aðilar með sér samning um að stefnandi stæði straum af afborgunum og öðrum greiðslum stefnda af skuldabréfi, sem hann gaf út vegna skuldbindinga hans við Landsbankann. Ekkert gagngjald kom fyrir greiðslurnar úr hendi stefnda og hafði hann þar af leiðandi hag af ráðstöfuninni.

Þá liggur fyrir að lýstar kröfur í þrotabú stefnanda nema 12.622.186 krónum og að samþykktar forgangskröfur eru að fjárhæð 2.504.907 krónur en að engar eignir fundust í búinu aðrar en bankainnistæða að fjárhæð 5.527 krónur á úrskurðardegi og krafa sem skilaði búinu 66.000 krónum. Þar af leiðandi varð þrotabúið fyrir tjóni sem nemur þeirri fjárhæð sem ráðstafað var til stefnda með ótilhlýðilegum hætti.

Með sama hætti og rakið er hér að framan verður talið að stefnda hafi mátt vera ljóst að greiðslurnar væru ótilhlýðilegar og að þær væru á kostnað kröfuhafa stefnanda.

Að framangreindu virtu verður fallist á kröfu stefnanda um að stefndi greiði honum 2.831.003 krónur. Hefur stefnda ekki tekist að sýna fram á að skilyrði séu fyrir hendi til að lækka fjárhæð kröfunnar á grundvelli 145. gr. laga nr. 21/1991 eða 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá þeim degi þegar hver hinna umþrættu greiðslna var innt af hendi til greiðsludags. Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda á þeim grundvelli að hana skorti lagastoð. Fallist hefur verið á riftun þeirrar ráðstöfunar sem um ræðir, á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991, og endurgreiðslu, á grundvelli 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Rétt þykir að fallast á kröfu stefnanda um að endurgreiðslukrafan beri dráttarvexti en þó þannig að upphafstími dráttarvaxta verði 27. nóvember 2015, þegar mál þetta var höfðað með birtingu stefnu, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Gegn mótmælum stefnda er ekki unnt að fallast á kröfu stefnanda um að dráttarvextir verði reiknaðir lengra aftur í tímann.

Í málsástæðukafla stefnu málsins kemur fram sú varakrafa stefnanda að endurgreiðslukrafa hans beri vexti samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001, af fjárhæð hverrar greiðslu, frá þeim degi þegar hún var innt af hendi, til 13. desember 2015. Ekki er unnt að fallast á þá kröfu stefnanda enda er í 4. gr. laga nr. 38/2001 kveðið á um almenna vexti sem aðeins skal greiða af peningakröfu ef það leiðir af samningi, venju eða lögum, sbr. 3. gr. laganna, en ekkert af framangreindu á við um endurgreiðslukröfu stefnanda í máli þessu.

Eftir þessari niðurstöðu þykir rétt, samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Rift er greiðslum stefnanda, Theo Enterprise ehf., til stefnda, Magnúsar Ólafssonar, að fjárhæð 75.000 krónur sem innt var af hendi 13. mars 2012, að fjárhæð 75.405 krónur sem innt var af hendi 7. maí 2012, að fjárhæð 75.992 krónur sem innt var af hendi 4. júní 2012, að fjárhæð 75.973 krónur sem innt var af hendi 17. júlí 2012, að fjárhæð 76.352 krónur sem innt var af hendi 17. ágúst 2012, að fjárhæð 75.973 krónur sem innt var af hendi 19. september 2012, að fjárhæð 75.689 krónur sem innt var af hendi 15. október 2012, að fjárhæð 76.257 krónur sem innt var af hendi 14. nóvember 2012, að fjárhæð 77.000 krónur sem innt var af hendi 12. desember 2012, að fjárhæð 76.200 krónur sem innt var af hendi 3. janúar 2013, að fjárhæð 76.749 krónur sem innt var af hendi 4. febrúar 2013, að fjárhæð 76.820 krónur sem innt var af hendi 4. mars 2013, að fjárhæð 78.207 krónur sem innt var af hendi 9. apríl 2013, að fjárhæð 78.400 krónur sem innt var af hendi 6. maí 2013, að fjárhæð 78.500 krónur sem innt var af hendi 7. júní 2013, að fjárhæð 78.425 krónur sem innt var af hendi 12. júlí 2013, að fjárhæð 78.995 krónur sem innt var af hendi 16. ágúst 2013, að fjárhæð 78.719 krónur sem innt var af hendi 9. september 2013, að fjárhæð 78.425 krónur sem innt var af hendi 15. október 2015, að fjárhæð 79.250 krónur sem innt var af hendi 11. nóvember 2013, að fjárhæð 78.200 krónur sem innt var af hendi 16. desember 2013, að fjárhæð 79.400 krónur sem innt var af hendi 2. janúar 2014, að fjárhæð 79.430 krónur sem innt var af hendi 3. febrúar 2014, að fjárhæð 103.753 krónur sem innt var af hendi 4. mars 2014, að fjárhæð 104.339 krónur sem innt var af hendi 2. apríl 2014, að fjárhæð 105.310 krónur sem innt var af hendi 9. maí 2014, að fjárhæð 105.360 krónur sem innt var af hendi 25. júní 2014, að fjárhæð 106.000 krónur sem innt var af hendi 14. júlí 2014, að fjárhæð 105.320 krónur sem innt var af hendi 5. ágúst 2014, að fjárhæð 105.000 krónur sem innt var af hendi 2. september 2014, að fjárhæð 105.400 krónur sem innt var af hendi 1. október 2014, að fjárhæð 105.600 krónur sem innt var af hendi 3. nóvember 2014, og að fjárhæð 105.600 krónur sem innt var af hendi 3. desember 2014.

Stefndi, dánarbú M-kk-ef Ó-kk-ef, greiði stefnanda 2.831.003 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. nóvember 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf