E-3735/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 22. júní 2023, var höfðað með stefnu birtri 16. júní 2022. Stefnendur eru A, [...], og B, [...], bæði ríkisborgarar Venesúela. Stefndi er íslenska ríkið.

Stefnendur krefjast þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 164/2022 frá 13. apríl 2022 í stjórnsýslumálum nr. KNU22030024 og KNU22030025, þess efnis að hafna efnislegri meðferð á umsóknum stefnenda um alþjóðlega vernd hér á landi og endursenda þau til Argentínu. Stefnendur gera einnig kröfu um málskostnað úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnenda og málskostnaðar úr þeirra hendi en til vara, verði fallist á kröfur stefnenda, að málskostnaður verði felldur niður.

Í stefnu kröfðust stefnendur þess jafnframt að felldar yrðu úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 18. febrúar 2022. Við upphaf aðalmeðferðar breyttu stefnendur kröfugerð sinni að þessu leyti, m. a. vegna athugasemda frá stefnda, og krefjast þess nú eingöngu að úrskurður kærunefndar verði ógiltur.

I Málsatvik

Stefnendur eru ríkisborgarar Venesúela sem sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 30. nóvember 2021. Með umsóknum sínum framvísuðu stefnendur vegabréfum frá Venesúela og dvalarleyfisskírteinum frá Argentínu þar sem fram kom að þau hefðu heimild til ótímabundinnar dvalar þar í landi. Stefnendur mættu ásamt talsmanni í tvö viðtöl hjá Útlendingastofnun, m. a. dagana 12. og 14. janúar 2022. Í viðtölunum var stefnendum kynnt að leitað hefði verið upplýsinga um stöðu dvalarleyfa þeirra hjá yfirvöldum í Argentínu og að þau svör hefðu borist Útlendingastofnun að dvalarleyfi þeirra væru ótímabundin. Einnig var stefnendum gerð grein fyrir því að möguleiki væri á að umsóknir þeirra yrðu ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.

Í viðtölunum hjá Útlendingastofnun greindu stefnendur frá atriðum eins og heilsufari sínu, aðstæðum og lífi í Venesúela og Argentínu. Fram kom að þau væru par á þrítugsaldri og hefðu flúið frá Venesúela til Argentínu, m. a. vegna óöruggs ástands í Venesúela og slæms heilbrigðiskerfis þar. Í frásögnum stefnenda kom fram að þau væru bæði við almennt góða heilsu en stefnandi B glímdi þó við astma og notaði innúðalyf vegna þess. Hún væri einnig með ofnæmi fyrir mjólk, hveiti og eggjum. B greindi frá því að þegar hún bjó í Venesúela hefðu ókunnugir menn ruðst inn á heimili hennar og fjölskyldu hennar og rænt þaðan skartgripum, raftækjum og innanstokksmunum auk bifreiðar föður hennar. Mennirnir hefðu haft í hótunum við B og fjölskyldu hennar og hótað að nauðga henni og drepa foreldra hennar yrði þeim ekki hlýtt í einu og öllu. Eins hefðu þeir virst búa yfir miklum upplýsingum um B og fjölskyldu hennar og þau hefðu orðið mjög hrædd. Fram kom að stefnendur hefðu dvalið í Argentínu í á fjórða ár. Þau hefðu bæði verið með vinnu í Argentínu en greindu frá því að illa hefði verið komið fram við þau á vinnustöðum. Meðal annars hefðu þau þurft að vinna lengri vinnutíma og þeim verið greidd lægri laun en heimilt væri. Um ástæður þess að þau yfirgáfu Argentínu greindu stefnendur frá því að þau hefðu orðið fyrir fordómum og mismunun þar í landi og ekki talið sig örugg þar lengur. Til að mynda hefði A lent í því að vera rændur og B-kk-nf frá því að hún hefði orðið fyrir kynferðislegri áreitni í orðum á vinnustað, verið elt af hópi fólks á serðabíl og verið rænd af manni sem miðaði á hana byssu.

Útlendingastofnun ákvað 18. febrúar 2022 að taka beiðnir stefnenda ekki til efnismeðferðar á grundvelli ákvæðis a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 og að þeim skyldi vísað frá landi. Gerðar voru breytingar á ákvæðinu 15. mars sl. með breytingalögum nr. 14/2023 en þegar ákvarðanir voru teknar í málum stefnenda var ákvæðið svohljóðandi:

„Umsókn um alþjóðlega vernd skv. 37. gr. skal tekin til efnismeðferðar nema: a. umsækjandi hafi komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið virka alþjóðlega vernd eða annars konar vernd í öðru ríki eða ef hann, eftir að hafa dvalist í ríki þar sem hann þurfti ekki að sæta ofsóknum, gat óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og, ef hann var talinn flóttamaður, fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.“

Undantekningar frá reglunni koma fram í 2. og 3. mgr. 36. gr. laganna. Sam-kvæmt 2. mgr. 36. gr. skal m. a. taka umsókn viðkomandi útlendings til efnismeðferðar, þótt svo standi á sem að framan greinir, þegar viðkomandi hefur sérstök tengsl við landið eða sérstakar ástæður mæla annars með því. Samkvæmt 3. mgr. 36. gr. á það sama við séu aðstæður í því landi sem senda ætti viðkomandi til slíkar að brottvísun eða endursending þangað myndi leiða til brots gegn 42. gr. laganna.

Fram kemur í ákvörðunum Útlendingastofnunar að stefnendur væru handhafar gildra og ótímabundinna dvalarleyfisskírteina í Argentínu og því bæði raunhæft og sann-g jarnt að þau sneru aftur þangað og óskuðu eftir viðbótarvernd eða réttarstöðu flótta-manna þar í landi. Á grundvelli þeirra gagna og upplýsinga um aðstæður í Argentínu sem Útlendingastofnun horfði til við ákvörðun í máli stefnenda taldi stofnunin að ekkert benti til þess að þau ættu á hættu að sæta þar ofsóknum í skilningi laga nr. 80/2016 eða gætu ekki leitað til yfirvalda þyrftu þau á aðstoð að halda.

Í ákvörðuninni kemur einnig fram að það væri mat Útlendingastofnunar að ekki væru fyrir hendi sérstaklega sannfærandi mannúðarástæður sem mæltu gegn endur-sendingu stefnenda til Argentínu. Ekki hefði verið sýnt fram á að horfur umsækjenda, að því er varðaði aðbúnað í Argentínu eða heilsufar, væru með þeim hætti að raunveruleg hætta gæti talist á því að þau mættu þar erfiðleikum af því alvarleikastigi að bryti gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga nr. 80/2016. Hefði heldur ekki verið sýnt fram á að þarlend yfirvöld myndu ekki veita stefnendum þá vernd sem áskilin væri í alþjóðlegum skuldbindingum ríkisins, þ. á m. reglunni um að mönnum skuli ekki vísað brott þangað sem líf þeirra eða frelsi kynni að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. Skilyrði 3. mgr. 36. gr. til að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar væru því ekki upp-fyllt. Ekki yrði ráðið af gögnum málsins eða fyrirliggjandi heimildum að einstaklings-bundnar aðstæður stefnenda væru þess háttar að þau myndu eiga verulega erfitt upp-dráttar í Argentínu vegna alvarlegrar mismununar eða að þau gætu vænst þess að staða þeirra yrði verulega síðri en staða almennings þar í landi. Þá mæltu heilbrigðisástæður eða aðgengi að heilbrigðisþjónustu í Argentínu ekki sérstaklega með því að umsóknir þeirra yrðu teknar til efnislegrar meðferðar á grundvelli 2. mgr. 36. gr. í lögum nr. 80/2016 um útlendinga, sbr. 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, en í máli B var það mat Útlendingastofnunar að kvillar hennar teldust hvorki skyndileg né lífshættuleg veikindi. Þá benti ekkert til þess að meðferð við þeim væri ekki aðgengileg í viðtökuríki.

Stefnendur kærðu ákvarðanir Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendinga-mála sem staðfesti þær 13. apríl 2022 með úrskurði nr. 164/2022. Fyrir kærunefndinni byggðu stefnendur m. a. á því að ekki væri heimilt að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga einungis vegna þess að umsækjandi um alþjóðlega vernd gat óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður í öðru ríki. Að mati stefnenda yrði að túlka ákvæðið svo að einungis væri heimilt að beita því þegar umsækjandi hefði áður óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður í öðru ríki. Þá yrði að gera ríkari kröfur til rannsóknar þegar til greina kæmi að synja um efnislega meðferð þegar umsækjandi hefði dvalið í ríki utan Schengen- svæðisins.

Stefnendur byggðu einnig á því að Útlendingastofnun hefði ekki rannsakað hvort dvalarleyfi þeirra kynnu að hafa fallið úr gildi vegna dvalar utan Argentínu en nokkur tími væri liðinn frá því að þau yfirgáfu landið. Þá hefði ekki verið kannað hvort þau réttindi sem fælust í dvalarleyfum þeirra gætu talist fela í sér virka vernd eða hvort þau ættu möguleika á varanlegri lausn í Argentínu, þ. e. hvort raunhæft væri fyrir þau að óska eftir ríkisborgararétti þar í landi.

Þá byggðu stefnendur á því að eitt meginskilyrða fyrir beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. væri ekki uppfyllt í máli þeirra, þ. e. að umsækjandi þyrfti ekki að óttast ofsóknir í viðtökuríki. Vísuðu stefnendur til landaupplýsinga um Argentínu og frásagna sinna í viðtölum hjá Útlendingastofnun af nauðungarvinnu og fordómum sem innflytjendur þurfi að þola í Argentínu auk takmarkana á réttindum sínum. Töldu stefnendur sig því hafa ástæðu til að óttast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laganna þegar litið væri til samansafns ástæðna og því væru skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna ekki uppfyllt í máli þeirra.

Stefnendur vísuðu jafnframt til sérstakra ástæðna í máli sínu sem ættu að leiða til efnismeðferðar umsókna þeirra, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 og 32. gr. a reglugerðar nr. 540/2017 um útlendinga, með síðari breytingum. Byggðu stefnendur á því að þau hefðu orðið fyrir fordómum og útlendingaandúð í Argentínu vegna uppruna síns og vísuðu einnig til þess að með breytingum á útlendingalögum Argentínu á árinu 2017 hefðu réttindi innflytjenda verið þrengd og heimildir til uppsagna á dvalarleyfum rýmkaðar. Staða þeirra væri því verulega síðri en staða almennings í landinu B væri jafnframt þolandi kynferðislegrar áreitni og vísuðu þau til þess að þolendur kynferðisofbeldis teldust til einstaklinga í sérstaklega viðkvæmri stöðu samkvæmt 6. tölulið 3. gr. laganna. Því bæri að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar á grundvelli sérstakra ástæðna.

Að lokum væri ekki tryggt að stefnendur yrðu ekki send aftur til Venesúela við komuna til Argentínu þar sem ekki lægju fyrir nægar upplýsingar um dvalarleyfi þeirra. Það gerði stöðu þeirra óljósa. Einnig vísuðu þau til þess að yfirvöld í Argentínu hefðu sýnt stjórnvöldum í Venesúela stuðning og umbæru þau mannréttindabrot sem framin væru í heimaríki stefnenda. Því væri ekki hægt að tryggja að þau yrðu ekki send aftur til Venesúela og endursending þeirra til Argentínu því í andstöðu við 3. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. 42. gr., laganna.

Í úrskurði kærunefndar kemur fram að lagt hafi verið mat á aðstæður í Argentínu með hliðsjón af skýrslum og gögnum frá ýmsum alþjóðastofnunum og mannréttinda-samtökum sem þar eru tilgreind, auk upplýsinga af vefsíðu innanríkisráðuneytis Argen-tínu. Í umfjöllun um dvalarleyfi í Argentínu kemur fram að ótímabundin dvalarleyfi veiti einstaklingum rétt til að dvelja þar og starfa í óákveðinn tíma en hægt sé að sækja um ríkisborgararétt eftir tveggja ára búsetu í landinu. Fjöldi Venesúelabúa sem flytji til Argentínu hafi aukist jafnt og þétt frá árinu 2014 og stjórnvöld í Argentínu hafi gripið til ýmissa aðgerða til að greiða fyrir löglegri dvöl þeirra í landinu. Löggjöf í Argentínu sé ríkisborgurum Venesúela til að mynda hliðhollari en löggjöf flestra annarra ríkja í Suður-

Ameríku en ríkisborgurum Venesúela hafi verið veittar ótakmarkaðar vegabréfsáritanir sem geri þeim kleift að búa þar og starfa í tvö ár. Að þeim tíma liðnum sé hægt að sækja um endurnýjun og einnig hafi tímafrestir fyrir umsækjendur frá Venesúela til að leggja fram nauðsynleg skjöl verið framlengdir þar sem erfitt hafi reynst að fá útgefin opinber skjöl í Venesúela.

Kveðið sé á um veitingu alþjóðlegrar verndar eða stöðu flóttamanns í lögum Argentínu sem sé jafnframt aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, Cartagena- yfirlýsingunni, sem sé samkomulag á milli ríkja í Suður- Ameríku um málefni flóttamanna og árétti m. a. grundvallarregluna um bann við endursendingum og rétt ein-staklinga til alþjóðlegrar verndar. Í Argentínu sé til staðar kerfi sem tryggi vernd og rétt-indi flótta- og farandfólks. Öllum væri tryggður réttur að heilbrigðiskerfi Argentínu, sem m. a. tryggi öllum frían aðgang að heilsugæslum og sjúkrahúsum. Lagt væri bann við nauðungarvinnu, mansali og mismunun í Argentínu og til staðar væri regluverk til að framfylgja því banni. Þá kemur fram að þótt gögn beri með sér að spilling innan stjórnsýslukerfisins sé landlægt vandamál í Argentínu sé þar til staðar virkt löggæslukerfi og að lögregla bregðist almennt við lögbrotum.

Í umfjöllun kærunefndarinnar um a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 segir að þar sé um að ræða regluna um fyrsta griðland (e. first country of asylum). Reglan feli í sér að umsókn um alþjóðlega vernd skuli vera afgreidd í fyrsta ríki sem flóttamaður komi til og geti veitt honum vernd, en forsenda fyrir beitingu reglunnar sé að hlutaðeigandi ríki samþykki að taka við útlendingnum. Þá eru rakin þau viðmið sem Flóttamanna-stofnunin hefur sett fram um beitingu reglunnar um fyrsta griðland, m. a. um þær aðstæð-ur og þau réttindi sem einstaklingnum verði að vera tryggð í viðtökuríki.

Í úrskurði kærunefndar er vísað til þess að stefnendur hafi dvalið í Argentínu undanfarin ár og séu með gild dvalarleyfi þar í landi. Annað yrði ekki ráðið af fyrirliggj-andi gögnum en að stefnendur hefðu átt kost á að óska eftir alþjóðlegri vernd þar í landi og að engar lögformlegar hindranir væru á því að þau sneru þangað aftur sjálfviljug. Lagði kærunefndin til grundvallar að stefnendur hefðu heimild til atvinnu í Argentínu, gætu séð sér farborða með löglegum hætti og leitað aðstoðar yfirvalda yrði brotið á rétti þeirra. Samkvæmt gögnum málsins væru aðstæður í Argentínu ekki slíkar að stefnendur hefðu ástæðu til að óttast ofsóknir þar í landi, sbr. 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016, eða væru í hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Það mat byggðist m. a. á því að Argentína væri aðili að Cartagena- yfirlýsingunni sem veitti vernd gegn endursendingu einstaklinga til ríkis þar sem þeir eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi yrði ógnað (e. non- refoulement). Eins væri Argentína aðili að mannréttindasáttmála Ameríku sem banni m. a. pyndingar eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð. Að mati kærunefndar útlendingamála væru því uppfyllt skilyrðia -liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 til að taka umsóknir stefnenda ekki til efnislegrar meðferðar.

Í umfjöllun nefndarinnar um 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 voru rakin viðmið sem eru sett fram í 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017 varðandi mat á því hvort sérstakar ástæður séu til að taka umsókn til efnislegrar meðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Fram kemur að samkvæmt ákvæði reglugerðarinnar sé með sérstökum ástæðum átt við einstaklingsbundnar aðstæður sem varði umsækjanda sjálfan, svo sem hvort hann muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar eða hvort hann glími við mikil og alvarleg veikindi sem hann gæti fengið meðferð við hér á landi en ekki í viðtökuríki.

Vísað var til þess að stefnandi A hefði greint frá því í viðtali hjá Útlendinga-stofnun að hann væri við almennt góða heilsu og að stefnandi B hefði greint frá því að vera með astma og að hún notaði innúðalyf. Þá væri á meðal gagna málsins komu nóta frá göngudeild sóttvarna 20. janúar 2022 þar sem kæmi fram að hún væri almennt hraust en hefði sögu um astma og fjölblöðrueggjastokkaheilkenni (e. Polycystic ovarian syndrome, PCOS). Í komunótunni komi einnig fram að hún hafi greint frá andlegri vanlíðan vegna atburða í heimaríki og að hún eigi erfitt með svefn. Fram kemur að pantaður hafi verið tími hjá lækni fyrir hana vegna andlegrar líðanar. Tekið var fram að stefnendum hefði verið leiðbeint um mikilvægi þess að afla og leggja fram gögn um heilsufar sem þau teldu hafa þýðingu fyrir mál sitt. Taldi kærunefndin fyrirliggjandi gögn málsins ekki benda til þess að heilsufar stefnenda væri með þeim hætti að það teldist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 eða samkvæmt þeim viðmiðum sem kæmu fram í 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017. Þá yrði ráðið af þeim gögnum sem kærunefndin hefði kynnt sér um aðstæður í Argentínu að stefnendur hefðu aðgang að heilbrigðisþjónustu þar í landi.

Þá hefðu stefnendur borið því við að þau hefðu orðið fyrir og ættu á hættu að verða fyrir fordómum og mismunun í Argentínu vegna þjóðernis. Fram kom að sam-kvæmt landaupplýsingum um Argentínu væri mismunun og ofbeldi á grundvelli þjóð-ernis vandamál þar í landi en gögn málsins bæru hins vegar ekki með sér að stefnendur myndu eiga erfitt uppdráttar vegna alvarlegrar mismununar þar í landi, svo sem með því að vera útilokuð frá nauðsynlegri þjónustu, eða að þau gætu ekki leitað ásjár yfirvalda yrðu þau fyrir mismunun eða óttuðust um öryggi sitt.

Því næst fjallar kærunefnd útlendingamála um 3. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 en samkvæmt ákvæðinu skal taka umsókn til efnislegrar meðferðar ef beiting 1. mgr. 36. gr. myndi leiða til þess að brotið yrði gegn 42. gr. laganna. Fram kemur að við túlkun á inntaki 42. gr., og þar með 3. mgr. 36. gr., yrði hliðsjón höfð af 3. gr. mannréttinda-sáttmála Evrópu og rakin var dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu um túlkun á inntaki ákvæðisins. Þar segir m. a. að samkvæmt dómaframkvæmd mannréttindadóm-stólsins verði aðbúnaður og meðferð í viðtökuríki að ná ákveðnu lágmarksstigi alvarleika til að teljast brot gegn 3. gr. mannréttindasáttmálans og að settur væri hár þröskuldur fyrir því að meðferð eða aðstæður teldust ná því alvarleikastigi. Það eitt og sér að efnahags-staða einstaklings versni við frávísun eða brottvísun frá aðildarríki næði t. d. ekki því alvarleikastigi að teljast brot gegn 3. gr. mannréttindasáttmálans. Þá væri jafnvel veruleg skerðing lífsgæða ekki nægjanleg til að teljast brot gegn 3. gr. sáttmálans nema sérstaklega sannfærandi mannúðarástæður mæltu gegn endursendingu.

Kærunefndin vísaði til þess að þau gögn sem litið hefði verið til um aðstæður í Argentínu bæru með sér að einstaklingar gætu orðið fyrir mismunun á grundvelli þjóð-ernis en þrátt fyrir það benti heildarmat á gögnum málsins ekki til þess að slík mismunun næði því marki að teljast ofsóknir í skilningi 37. og 38. gr. laganna. Þá væri það mat nefndarinnar að einstaklingsbundnar aðstæður kærenda væru ekki slíkar að vegna stöðu þeirra í viðtökuríki yrði endursending þangað talin ómannúðleg eða vanvirðandi með-ferð. Var það mat nefndarinnar, m. a. með vísan til alþjóðlegra skuldbindinga Argentínu á sviði mannréttinda og flóttamannaréttar, að ekki hefði verið sýnt fram á að stefnendur ættu á hættu meðferð sem bryti gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og synjun á efnismeðferð umsókna þeirra og flutningur til Argentínu leiddi því ekki til brots gegn 42. gr. laganna. Mál stefnenda yrðu því ekki tekin til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

Í úrskurðinum er einnig fjallað um athugasemdir stefnenda um mat Útlendinga-stofnunar á sérstaklega viðkvæmri stöðu stefnanda B í skilningi 6. töluliðar 3. gr. laga nr. 80/2016. Í úrskurðinum er tekið fram að ákvörðun um það hvort einstaklingur teljist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi ákvæðisins lúti að því hvort þörf sé á sérstökum stuðningi við umsækjanda í gegnum umsóknarferlið og á meðan dvöl hans hér á landi standi, t. d. hvort þörf sé á tiltekinni heilbrigðisþjónustu, sbr. 1. mgr. 25. gr. laganna. Vísaði kærunefndin til þess að skilgreining á slíkri stöðu hefði ekki önnur réttaráhrif en getið væri um í lögum eða reglugerð sbr. 2. mgr. 25. gr. Vísaði kærunefndin til þess að ákvörðun um mat á því hvort viðkomandi væri í sérstaklega viðkvæmri stöðu væri annað en mat á einstaklingsbundnum aðstæðum umsækjanda þó svo að hugtökin sköruðust nokkuð. Litið hefði verið til frásagna stefnenda og framlagðra heilsufarsgagna og taldi kærunefndin að mál stefnenda hefði verið nægilega upplýst varðandi heilsufar og aðrar einstaklingsbundnar aðstæður stefnenda. Taldi nefndin að þegar litið væri til þeirra viðmiða sem kæmu fram í 32. gr. a reglugerðar nr. 540/2017 um útlendinga væri ljóst að þau gögn sem fyrir lægju í málinu bentu ekki til þess að frekari gagnaöflun gæti haft áhrif á niðurstöðu málsins. Taldi kærunefndin því ekki ástæðu til að gera athugasemdir við mat Útlendingastofnunar á þeim einstaklingsbundnu aðstæðum stefnanda B sem horfa bæri til við mat í því hvort rétt væri að taka umsóknir stefnenda til efnismeðferðar hér á landi. Með vísan til framangreinds voru ákvarðanir kærunefndarinnar staðfestar, bæði hvað varðar synjun á að taka umsóknir stefnenda til efnismeðferðar og að þeim skyldi vísað úr landi.

Stefnendur óskuðu eftir frestun réttaráhrifa á framangreindum úrskurði kæru-nefndarinnar sem féllst á beiðni stefnenda 31. maí 2022 með úrskurði nr. 214/2022. Þar kemur fram að fallist hafi verið á að fresta réttaráhrifum á fyrri úrskurði nefndarinnar á grundvelli 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga á meðan aðilar reki mál sín fyrir dóm-stólum. Þá kemur fram að kærunefndin hafi talið rétt að fresta réttaráhrifum í þágu sjónar-miða um réttaröryggi þar sem um eitt af fyrstu málum sinnar tegundar væri að ræða en fyrir lægi að stefnendur hefðu hvorki hlotið alþjóðlega vernd né ríkisborgararétt í við-tökuríki.

Þá var frestun réttaráhrifa bundin því skilyrði að málið yrði borið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu úrskurðarins og að óskað yrði eftir flýtimeðferð. Yrði flýti-meðferð hafnað yrði að höfða mál með hefðbundnum hætti innan sjö daga frá þeirri synjun. Stefnendur óskuðu eftir flýtimeðferð við Héraðsdóm Reykjavíkur en var hafnað með úrskurði 9. júní 2022. Sem fyrr segir var mál þetta svo höfðað með stefnu birtri 16. júní 2022.

II

Málsástæður stefnenda

Stefnendur byggja á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 164/2022 sé ólög-mætur og ógildanlegur. Við meðferð málsins hafi málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga og óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar verið brotnar, auk þess að farið hafi verið gegn ákvæðum laga nr. 80/2016 um útlendinga, alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og mannréttindum sem tryggð séu í stjórnarskrá. Sérstaklega byggja stefnendur á því að rannsókn hafi verið ófullnægjandi og brotið í bága við 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Jafnframt sé niðurstaðan í máli þeirra efnislega röng.

Í úrskurðinum hafi verið lagt til grundvallar að þar sem stefnendur hefðu gild dvalarleyfi í Argentínu gætu þau snúið þangað aftur og óskað eftir viðbótarvernd eða réttarstöðu flóttamanna þar í landi og því væru uppfyllt skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 til þess að taka umsóknir þeirra um alþjóðlega vernd ekki til efnislegrar meðferðar. Stefnendur vísa til þess að sáralítið hafi reynt á beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna vegna dvalar útlendings í ríkjum utan Schengen- svæðisins, líkt og fram komi í úrskurði nr. 214/2022 um frestun réttaráhrifa úrskurðar nr. 164/2022. Stefnendur telja ljóst að gera verði ríkari kröfur til rannsóknar stjórnvalda á því hvort heimilt sé að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. þegar móttökuríki sé ekki eitt af Schengen- ríkjunum þar sem þau ríki eigi með sér samstarf um alþjóðlega vernd og móttöku flóttafólks og fylgi í verulegum mæli sömu viðmiðum. Að auki sé Argentína ekki á lista Útlendingastofnunar yfir örugg ríki.

Stefnendur vísa til þess að samkvæmt athugasemdum við 36. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 80/2016 byggi ákvæðið á 46. gr. a í þágildandi lögum um útlendinga eins og þeim hafi verið breytt með breytingalögum nr. 115/2010 og grundvallist á alþjóðasamstarfi um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd, einkum og sér í lagi á Schengen- samstarfinu og Dyflinnarsamningnum. Einnig vísa stefnendur til umfjöllunar um regluna um fyrsta griðland í athugasemdum með frumvarpi því er varð að eldri lögum um útlendinga nr. 96/2002. Reglan hafi komið fram í c-lið 1. mgr. 46. gr. laganna en samkvæmt því ákvæði hafi flóttamaður ekki átt rétt á hæli hér á landi ef hann kom til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið vernd í öðru ríki eða eftir að hafa dvalist í ríki eða á svæði þar sem hann þurfti ekki að sæta ofsóknum og hafi ekki ástæðu til að óttast að verða sendur aftur til heimalands síns. Í frumvarpinu sé m. a. tekið fram að reglan um fyrsta griðland komi m. a. fram í Schengen- og Dyflinnarsamningnum og að forsenda þess að henni verði beitt sé að hlutaðeigandi ríki samþykki að taka við umsækjandanum. Argentína sé augljóslega ekki hluti af Evrópusambandinu og enn síður Dyflinnarsamstarfi Evrópusambandsríkja. Telji stefnendur því ljóst að ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 hafi aldrei verið ætlað að taka til tilvika eins og hér um ræði, þ. e. þegar ekkert samstarf sé á milli landa um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd. Því eigi ekki að beita heimildinni í a-lið 1. mgr. 36. gr. í máli þeirra heldur beri að taka umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar.

Þá vísa stefnendur til þess að reglan í a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 feli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að umsóknir skuli taka til efnismeðferðar og hana beri því að túlka þröngt. Ekki sé heimilt að túlka svar argentínskra yfirvalda með víðari hætti en beinlínis leiði af orðanna hljóðan. Skýlaus áskilnaður sé gerður um sam-þykki viðtökuríkis og því verði að gera þá kröfu að argentínsk yfirvöld samþykki með sannanlegum og skýrum hætti viðtöku stefnenda. Hins vegar liggi fyrir að ekkert slíkt samþykki hafi borist íslenskum stjórnvöldum sem verði að bera hallann af því að hafa ekki sent fyrirspurn til argentínskra yfirvalda um það hvort tekið yrði við stefnendum. Telja stefnendur því að ákvörðun stjórnvalda í máli þeirra brjóti gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Stefnendur byggja á því að óheimilt sé að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 nema þegar umsækjandi hafi þegar óskað eftir stöðu flóttamanns í móttöku-ríkinu. Ákvæðið feli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að stjórnvöldum beri að taka umsóknir um alþjóðlega vernd til efnislegrar meðferðar og því beri að túlka það þröngt. Orðalag ákvæðisins feli í sér að umsækjandi verði að hafa óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður í móttökuríki, það nægi ekki að umsækjandi hefði getað gert það. Synjun á því að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar sé ákaflega íþyngjandi sem leiði enn frekar til þess að ákvæðið verði ekki túlkað víðara, umsækjandanum í óhag. Þar sem stefnendur hafi ekki óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamenn í Argentínu séu ekki fyrir hendi skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. til að hafna því að taka umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar hér á landi.

Þá fjalla stefnendur um sjónarmið að baki reglunni um fyrsta griðland og vísa til þess að í athugasemdum við 36. gr. í frumvarpi til núgildandi laga nr. 80/2016 komi fram að annar málsliður a-liðar 1. mgr. 36. gr. byggi á reglum um fyrsta griðland. Stefnendur telji hugtakið fyrsta griðland nokkuð óljóst og vísa til umfjöllunar alþjóðlegra mannrétt-indasamtaka um 35. gr. tilskipunar Evrópusambandsins nr. 2013/32/EU. Þótt tilskipunin hafi ekki fengið lagagildi hér á landi hafi umfjöllun um ákvæðið engu að síður þýðingu við skýringu og túlkun hugtaksins fyrsta griðland. Í b-lið 35. gr. tilskipunarinnar sé miðað við að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og geti veitt honum viðeigandi vernd (e. sufficient protection), m. a. samkvæmt megin-reglunni um bann við endursendingu fólks til ríkja þar sem líf eða frelsi þess kunni að vera í hættu (e. non- refoulement).

Stefnendur kveða beitingu og framkvæmd ákvæðisins vera afar umdeilda. Meðal annars hafi ECRE (e. European Council on Refugees and Exiles) lýst sig mótfallið reglunni um fyrsta griðland og sambærilegum sjónarmiðum. Þá hafi Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna fjallað um hugtakið á svipuðum nótum og vari við því að hugtakið „sufficient protection“ í ákvæðinu tryggi ekki nægjanlega að umsækjandi geti snúið öruggur aftur til fyrsta griðlands enda sé ekki skilgreint í hverju slík vernd felist. Aðeins sé vísað til meginreglunnar um „non- refoulement“ í ákvæðinu en Flóttamannastofnunin bendi á að samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna eigi flóttamenn að njóta ríkari réttinda en sem felist í þeirri meginreglu. Þá myndi beiting reglunnar um fyrsta griðland án þess að gengið væri úr skugga um að móttökuríkið tæki á móti umsækj-andanum brjóta gegn ákvæði reglugerðarinnar. Enn fremur hvíli það á því ríki sem hafi til meðferðar umsókn um alþjóðlega vernd að ganga úr skugga um að umsækjandinn hafi aðgang að vernd í móttökuríkinu, sem að mati Flóttamannastofnunarinnar verði að vera bæði virk og aðgengileg (e. effective and available). Þá skuli geta móttökuríkisins til að veita virka vernd vera tekin sérstaklega til skoðunar með tilliti til fjölda flóttamanna í hlutaðeigandi ríki.

Þar sem a-liður 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga byggi á hugtakinu um fyrsta griðland telji stefnendur að íslensk stjórnvöld geti ekki einskorðað mat sitt í málinu við það hvort umsækjandi verði fyrir ofsóknum í móttökuríki og hvort skilyrði 1., 2. og 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga séu fyrir hendi. Rétt sé að taka fullt tillit til sjónarmiða Flóttamannastofnunarinnar og vísa stefnendur til þess að samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga skuli íslensk stjórnvöld eiga í samvinnu við Flóttamannastofnun Samein-uðu þjóðanna, m. a. um framkvæmd og túlkun laganna. Stefnendur byggja á því að íslensk stjórnvöld hafi ekki lagt mat á það hvort Argentína væri öruggt þriðja ríki, aðeins tekið til skoðunar hvort skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. væru uppfyllt. Telja stefnendur það benda til þess að komist hafi verið að niðurstöðu í máli þeirra án þess að tekið hafi verið tillit til allra þátta málsins.

Samkvæmt framangreindu beri stjórnvöldum að ganga úr skugga um að móttöku-ríkið muni taka á móti umsækjandanum og meta hvort viðkomandi eigi möguleika á virkri vernd í móttökuríkinu. Sönnunarbyrðin um það hvíli á stefnda sem að mati stefn-enda hafi ekki axlað þá ábyrgð. Stefnendur byggja á því að a-liður 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga veiti stjórnvöldum ekki heimild til að synja um efnismeðferð umsóknar á þeim grundvelli einum að umsækjandi sé með dvalarleyfi í þriðjaríki. Ákaflega víðtækt mat þurfi að fara fram á því hvort heimilt sé að beita ákvæðinu og hvergi sé minnst á dvalarleyfi eða þýðingu þeirra í lögskýringargögnum eða umfjöllunum um hugtakið fyrsta griðland. Stjórnvöld hafi gengið út frá því að þau væru með virk dvalarleyfi í Argentínu og virðist þar byggt á svari argentínskra yfirvalda. Þar sem ekki hafi verið rannsakað hvaða áhrif dvöl þeirra utan Argentínu hefði á gildi dvalarleyfa þeirra byggja stefnendur á því að óheimilt hafi verið að leggja til grundvallar við ákvörðun í máli þeirra að þau væru með gild dvalarleyfi í Argentínu. Íslensk stjórnvöld hafi heldur ekki gengið úr skugga um að stefnendum stæði til boða að sækja um alþjóðlega vernd í Argentínu og telja stefnendur rannsókn stjórnvalda því brjóta gegn 10. gr. stjórnsýslulaga.

Þá hafi stjórnvöld ekki kannað hvort stefnendur ættu möguleika á virkri vernd í Argentínu og vísa til þess að dvalarleyfi jafngildi ekki virkri vernd. Stefnendur telja einnig að taka þurfi tillit til þess að yfirvöld í Argentínu hafi nú þegar tekið á móti 180 þúsund flóttamönnum en það geti verið til þess fallið að skerða getu ríkisins til að veita stefnendum virka vernd. Einnig þurfi að kanna hvort þau eigi kost á varanlegri lausn í Argentínu en ekkert liggi fyrir um það hvort raunhæft sé fyrir þau að sækja um ríkis-borgararétt þar í landi. Stefnendur vísa til þess að þau séu flóttamenn vegna aðstæðna í heimaríki og því verði að ganga úr skugga um að þau njóti réttinda í samræmi við þá stöðu sína. Stefnendur benda á að samkvæmt sjónarmiðum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sé ekki nóg að stjórnvöld gangi úr skugga um að þau njóti verndar samkvæmt meginreglunni um „non- refoulement“, þ. e. að þau verði ekki send aftur þangað þar sem líf og frelsi þeirra kunni að vera í hættu, enda felist í því lakari réttindi en flóttamönnum eigi að vera tryggð. Ætluð vernd stefnenda í Argentínu geti ekki falið í sér varanlega lausn fyrir þau. Stefnendur byggja á því að íslensk stjórnvöld geti ekki lagt að jöfnu vernd Schengen- ríkjanna og vernd ríkja sem standi fyrir utan það samstarf. Því sé enn mikilvægara en ella að stjórnvöld rannsaki stöðu umsækjenda í viðtökuríkinu með fullnægjandi hætti en verulega skorti á að það hafi verið gert í málum stefnenda. Rannsókn stjórnvalda á málum þeirra sé því stórkostlega áfátt. Af því leiði að ekki hafi verið heimilt að synja um efnislega meðferð umsókna stefnenda með vísan til dvalarleyfa þeirra í Argentínu.

Þá byggja stefnendur á því að samkvæmt a-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga beri að taka umsóknir um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar, nema umsækjandi hafi dvalist í ríki þar sem hann hafi ekki þurft að sæta ofsóknum. Stefnendur hafi komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa dvalist í Argentínu og greint frá því við meðferð málsins að þeim hafi ekki verið stætt á að dvelja þar sökum þess að þau hafi ekki upplifað sig örugg þar og orðið fyrir verulegum fordómum vegna uppruna síns. Eitt grundvallar-skilyrði þess að unnt sé að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. sé að umsækjandi þurfi ekki að óttast ofsóknir í þriðja ríki en hugtakið ofsóknir sé skilgreint í 1. mgr. 38. gr. laganna. Stefn-endur vísa til þess að við tilteknar aðstæður sé mismunun talin jafngilda ofsóknum, til að mynda þegar meðferð hafi verulega skaðlegar afleiðingar fyrir viðkomandi, svo sem alvarlegar takmarkanir á rétti hans til að framfleyta sér og iðka trú sína eða aðgengi sé lakara að menntastofnunum sem alla jafna standi öðrum til boða. Þá geti ráðstafanir falið í sér mismunun þótt þær séu ekki af alvarlegum toga ef þær leiði til ótta og öryggisleysis hjá viðkomandi um framtíð sína. Slíkt verði að meta með tilliti til allra aðstæðna hverju sinni.

Stefnendur kveða innflytjendur í Argentínu þurfa að þola takmarkanir á réttindum sínum, sem geti haft skaðlegar afleiðingar í för með sér. Stefnendur kveða berskjaldaða og viðkvæma innflytjendur í Argentínu oft verða fórnarlömb mansals og setta í nauð-ungarvinnu. Einnig vísa stefnendur til þess að í Argentínu hafi þau orðið fyrir miklum fordómum á grundvelli uppruna síns. Telja þau að þegar aðstæður þeirra séu metnar í heild sé ljóst að þau hafi ástæðu til að óttast ofsóknir þar í landi í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Skilyrði fyrir beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna séu því ekki uppfyllt í tilviki þeirra og beri þar af leiðandi að ógilda úrskurð kærunefndar útlendinga-mála og taka umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar.

Stefnendur byggja á því að umsóknum þeirra hafi verið synjað á grundvelli breyttrar túlkunar stjórnvalda á ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. lagaum útlendinga án þess að til nokkurra lagabreytinga hafi komið eða að skilyrði hafi verið fyrir breyttri stjórn-sýsluframkvæmd. Stefnendur benda á að mál þeirra sé eitt fyrsta mál sinnar tegundar þar sem ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga hafi verið beitt vegna dvalar umsækjanda utan Schengen- svæðisins. Engin tilkynning hafi verið birt og enginn fyrir-vari gefinn áður en stjórnvöld hafi breytt frá fyrri framkvæmd en með því hafi stjórnvöld skert tiltekin réttindi stefnendum til verndar, sem aðrir umsækjendur í sömu stöðu hafi notið um margra ára tímabil. Málsmeðferð og niðurstaða íslenskra stjórnvalda í máli stefnenda sé að þessu leyti haldin svo verulegum annmörkum að það leiði til þess að ógilda beri úrskurð kærunefndar útlendingamála og taka umsóknir þeirra til efnismeð-ferðar.

Stefnendur vísa til þess að samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé heim-ilt að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar mæli sérstakar ástæður með því. Með sérstökum ástæðum sé átt við að einstaklingar kunni að vera í viðkvæmri stöðu, svo sem vegna heilsufars eða þungunar, eða geti átt erfitt uppdráttar í viðtökulandinu vegna mismununar. Stefnendur telja íslensk stjórnvöld hafa horft í of ríkum mæli til mannréttindasáttmála Evrópu við túlkun hugtaksins „sérstakar ástæður“ í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 og notað dómafordæmi alþjóðadómstóla til að skerða réttindi umsækj-enda um alþjóðlega vernd til að fá mál sín tekin til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli sérstakra ástæðna. Það gangi bæði gegn 17. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og lögskýr-ingargögnum að baki ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Samkvæmt lögskýringar-gögnum hafi íslensk stjórnvöld svigrúm til mats á því hvort sérstakar ástæður séu í máli og sé heimilt að taka umsóknir til efnislegrar meðferðar umfram það sem leiði af sérstök-um reglum, svo sem reglum Dyflinnarreglugerðarinnar. Íslensk stjórnvöld hafi þó fyrst og fremst stuðst við dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við mat á því hvort sérstakar aðstæður væru fyrir hendi og sett kröfur í anda þess dómstóls um hátt alvarleikastig ástands og aðstæðna í viðtökuríki og þeirra afleiðinga sem endursending myndi hafa á andlega og líkamlega heilsu umsækjanda. Telja stefnendur slíkar kröfur íslenskra stjórnvalda algerlega órökstuddar og ósamrýmanlegar lögskýringargögnum. Því til stuðnings vísa þau til þess að í frumvarpi til laga nr. 81/2017 um breytingu á núgildandi lögum um útlendinga nr. 80/2016 sé áréttaður sá vilji löggjafans að ávallt skuli taka til efnislegrar meðferðar umsóknir um alþjóðlega vernd ef umsækjandi teljist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu. Þá segi í athugasemdum við frumvarp til laga nr. 80/2016 að í öllum málum sem varði endursendingu útlendinga til þriðja lands skuli fara fram ítarlegt mat á aðstæðum viðkomandi útlendings og aðstæðum og ástandi í móttökuríki.

Í ljósi framangreinds og markmiðs laga nr. 80/2016, að tryggja mannúðlega meðferð stjórnvalda í málum útlendinga hér á landi, sbr. 4. mgr. 2. gr., auk almennra sjónarmiða um aukið vægi mannréttinda við mat á persónulegri stöðu umsækjenda, hafni stefnendur því að sjónarmið um skilvirkni umsóknarferlisins og samvinnu aðildarríkja Dyflinnarsamstarfsins eigi að hafa nokkurt vægi við einstaklingsbundið mat á því hvort sérstakar ástæður teljist vera fyrir hendi.

Í lögskýringargögnum að baki lögum nr. 80/2016, þ. e. í athugasemdum með frumvarpi og í nefndaráliti, segi að við mat á sérstökum ástæðum skuli litið til við-kvæmrar stöðu umsækjanda um alþjóðlega vernd og hvort viðkomandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökulandi. Í athugasemdum við frumvarpið segi í dæmaskyni að það geti t. d. verið vegna mismununar sökum kynhneigðar, kynþáttar eða kyns og í nefndaráliti séu taldar upp fleiri ástæður þess að viðkomandi muni eiga erfitt uppdráttar í móttökuríki, svo sem vegna heilsufars, aldurs og fyrri reynslu, t. d. þegar í hlut eigi fórnarlömb mansals, ofbeldis og pyndinga. Stefnendur vísa til þess að hvergi sé að finna kröfur um hátt alvarleikastig erfiðleika, alvarlega mismunun, verulegar og óafturkræfar neikvæðar afleiðingar á andlega eða líkamlega heilsu eða að meðferð sjúkdóms sé aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Slíkar kröfur hafi því enga stoð í lögum og gangi gegn lögmætisreglunni. Framangreint beri með sér að matið sem stjórnvöldum sé eftirlátið í lögum sé ekki jafn strangt og t. d. mat Mannréttindadómstóls Evrópu við túlkun á 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Stefnendur byggja á því að reglugerð nr. 276/2018, um breytingu á reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, brjóti gegn 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrár auk lögmætisreglu og lagaáskilnaðarreglu, sem séu grundvallarreglur í íslenskri stjórnskipun. Ekki nægi að ráðherra hafi verið veitt almenn reglugerðarheimild í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Í breytingarreglugerðinni sé að finna skilyrði vegna sérstakra ástæðna sem hafi ekki stoð í settum lögum og gangi beinlínis gegn ákvæðum laga nr. 80/2016. Stefnendur byggja því á að líta skuli fram hjá reglugerðinni við úrlausn í málum stefnenda. Í besta falli beri að túlka þau atriði sem þar séu talin upp í dæmaskyni með hliðsjón af framangreindri umfjöllun stefnenda.

Stefnendur vísa til þess að stefnandi B hafi greint stjórnvöldum frá ástæðum þess að hún flúði frá Venesúela og sagt frá því þegar vopnaðir menn brutust inn á heimili fjölskyldu hennar í Venesúela og hótað að nauðga henni á meðan þeir miðuðu að henni byssu og hótað fjölskyldu hennar ofbeldi. Stefnendur byggja á því að hún hafi sætt kynferðisofbeldi í Argentínu sem hún sé viðkvæm fyrir í ljósi fyrri reynslu. Þá liggi fyrir að hún þjáist af astma og að hún hafi neyðst til að flýja frá heimaríki þar sem hún hafi haft takmarkaðan aðgang að lífsnauðsynlegum innúðalyfjum. Fordómar gagnvart flótta-mönnum og mikill fjöldi þeirra í Argentínu geri það að verkum að þeim sé ómögulegt að afla sér fjármuna, sem þó sé nauðsynlegt svo stefnandi B geti lifað þar mannsæmandi lífi með astma.

Stefnendur telja því fráleitt að jafna stöðu þeirra við stöðu almennings í Argentínu í skilningi 32. gr. a reglugerðarnr. 540/2017, sbr. reglugerð nr. 276/2018. Ljóst sé að þau hafi átt mjög erfitt uppdráttar í Argentínu vegna alvarlegar mismununar, sem m. a. birtist í fordómum argentínsks samfélags gagnvart fólki frá Venesúela og reglum og lögum um flóttafólk sem geri þeim nánast ómögulegt að nálgast lífsnauðsynlega þjónustu og aðstoð þarlendra yfirvalda. Þau geti því vænst þess að staða þeirra verði verulega síðri en staða almennings þar í landi.

Stefnendur byggja einnig á því að íslenskum stjórnvöldum hafi borið skylda til að rannsaka með aðstoð viðeigandi sérfræðinga hvort stefnendur, sér í lagi B, ættu með réttu að teljast í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. töluliðar 3. gr. laga nr. 80/2016, með vísan til þess kynferðisofbeldis sem hún hafi orðið fyrir. Hvorki Útlend-ingastofnun né kærunefnd hafi krafist umsagnar sálfræðings þrátt fyrir að það komi fram í gögnum frá göngudeild sóttvarna 20. janúar 2022 að hún hafi ekki ennþá hitt sálfræðing þar sem of löng bið sé eftir því. Stefnandi B hafi frá upphafi farið fram á að vera skilgreind sem einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu en nánast engin umfjöllun hafi verið um þá beiðni í ákvörðun Útlendingastofnunar, aðeins hafi komið fram að stofnunin hafi ekki litið svo á að umsækjandi teldist í sérstaklega viðkvæmri stöðu með hliðsjón af gögnum og atvikum málsins. Kærunefnd hafi aðeins fjallað um athugasemdir stefnenda hvað þetta varðar með því að segja að skilgreining á stöðu samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016 hafi ekki önnur réttaráhrif en þau sem sérstaklega sé getið í lögum eða reglugerð. Telja stefnendur því að kærunefndin leggi til grundvallar að óþarft hafi verið að skilgreina stöðu stefnanda B þar sem slík niðurstaða hafi ekkert efnislegt vægi í máli hennar. Stefnendur vísa til þess að löggjafinn hafi hins vegar ætlast til þess að allir sem skilgreindir séu í sérstaklega viðkvæmri stöðu eigi rétt á því að umsókn þeirra verði tekin til efnismeðferðar.

Verði ekki fallist á að sérstakar ástæður eigi við í máli stefnenda byggja stefn-endur á því að endursending þeirra til Argentínu jafngildi broti á grundvallarreglu þjóða-réttar, svokallaðri „non- refoulement“ reglu, sem leggi bann við því að vísa fólki brott eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kunni að vera í hættu. Reglan sé lögfest í 42. gr. laga um útlendinga en samkvæmt 3. mgr. 36. gr. laganna skuli taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar þrátt fyrir heimildir 1. mgr. 36. gr., ef beiting þeirra heimilda myndi leiða til þess að brotið yrði gegn áðurnefndri 42. gr. Reglan sé hornsteinn í flóttamannarétti og bindandi fyrir öll ríki að þjóðarétti án tillits til alþjóðasamninga. Reglan hafi einnig verið tekin beint eða óbeint upp í fjölda alþjóðasamninga. Þar beri helst að nefna 33. gr. flóttamannasamningsins, 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 7. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi.

Stefnendur byggja á því að veruleg ástæða sé til að ætla að þau séu í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé andstæð 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem leggi bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð. Stefnendur hafi greint frá því að þau hafi neyðst til að stunda vinnu sem sé ekki annað en launaþrælkun til að sjá sér farborða í Argentínu. Eftir Covid- 19 faraldurinn hafi þeim reynst erfitt að fá vinnu og þau hafi haft takmarkaðan aðgang að félagslega kerfinu, húsnæðismarkaðnum og heilbrigðisþjónustu í Argentínu á meðan þau dvöldu þar. Þau séu með öðrum orðum háð ríkinu í einu og öllu enda hafi þau enga fjármuni eða húsnæði í að venda þar í landi. Stefnendur vísa til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi í máli M. S. S. gegn Belgíu frá 21. janúar 2011 komist að þeirri niðurstöðu að þegar umsækjandi um alþjóð-lega vernd sé algerlega háður viðkomandi ríki og líði þar skort sem sé ósamrýmanlegur réttinum til mannlegrar sæmdar kunni afskiptaleysi stjórnvalda að því leyti að varða við 3. gr. mannréttindasáttmálans. Í dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins hafi verið lögð áhersla á að umsækjendur um alþjóðlega vernd tilheyri jaðarsettum og viðkvæmum þjóðfélagshóp sem þurfi á sérstakri vernd að halda.

Stefnendur byggja á því að íslensk stjórnvöld hafi ekki rannsakað þær ömurlegu aðstæður sem bíði stefnenda í Argentínu, m. a. vegna gríðarlegs fjölda flóttamanna þar í landi. Telja stefnendur aðí ljósi stöðu þeirra og aðstæðna í Argentínu geti efnahagslegar ástæður komið til skoðunar við mat á því hvort endursending þangað brjóti gegn 3. gr. mannréttindasáttmálans. Stefnendur byggja á því að í málinu séu fyrir hendi hlutlægar og trúverðugar upplýsingar, sem séu nægjanlega nákvæmar og uppfærðar, þess efnis að stefnendur séu í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé ósamrýmanleg 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Íslenska ríkið beri beinar skyldur gagnvart þeim á grundvelli ákvæðisins en aðstæður í Argentínu séu svo slæmar að þær jafnist á við ómannúðlega og vanvirðandi meðferð í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmálans og 42. gr. laga um útlendinga. Lýsingar stefnenda á aðstæðum sínum í Argentínu komi heim og saman við opinberar heimildir um aðstæður og aðbúnað þar í landi, m. a. hvað varði húsnæði, atvinnu, félagslega þjónustu, heilbrigðisþjónustu og mismunun. Því sé óheimilt að vísa stefnendum aftur þangað. Auk þess myndi slík ákvörðun brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar, 7. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. flóttamannasamningsins.

Stefnendur byggja á því að gallar á málsmeðferð og niðurstöðu stjórnvalda í máli þeirra séu svo verulegir og veigamiklir að ógilda beri úrskurð kærunefndar útlendinga-mála nr. 164/2022. Mati stjórnvalda á aðstæðum í Argentínu hafi verið verulega ábóta-vant, sér í lagi með vísan til þess að ýmsum athugasemdum og málsástæðum stefnenda hafi ekki verið svarað þrátt fyrir að þau hafi með framlögðum gögnum sýnt fram á rétt-mætan vafa um sannleiksgildi þess sem komi fram í ákvörðunum stjórnvalda. Rökstuðn-ingi stjórnvalda sé verulega ábótavant og hann fylgi oft á tíðum hvorki lögum né alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins. Þá stríði það gegn lögmætisreglunni að íslensk stjórnvöld grundvalli mat sitt á fyrsta griðlandi á norskri réttarframkvæmd sem geri lakari kröfur en Flóttamannastofnun Evrópu.

III

Málsástæður stefnda

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnenda og byggir á því að úrskurður kæru-n efndar útlendingamála nr. 164/2022 sé efnislega réttur og að ekkert bendi til þess að rannsókn stjórnvalda eða málsmeðferð þeirra hafi verið ófullnægjandi eða brotið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga, óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar og málsmeðferðarreglum laga um útlendinga.

Stefndi hafnar því að stjórnvöldum hafi verið óheimilt að beita ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga í tilviki stefnenda og hafna því að taka umsókn þeirra um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar. Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnenda sem snýr að þeirri túlkun á orðalagi ákvæðisins að umsækjandi um alþjóðlega vernd verði að hafa óskað eftir því í öruggu þriðja ríki að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður svo heimilt sé að beita ákvæðinu. Orðalag ákvæðisins sé skýrt um að heimilt sé að beita því ef umsækjandi gat óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður. Ekki sé um séríslenska reglu að ræða heldur komi fram í lögskýringargögnum með eldri útlendinga-lögum að slíkri reglu sé beitt með einum eða öðrum hætti í flestum löndum.

Við túlkun þágildandi a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé mikilvægt að líta til þess að liðurinn byggi á tveimur sjónarmiðum í flóttamannarétti, annars vegar sjónarmiðinu um fyrsta griðland (e. first country of asylum) og hins vegar um öruggt þriðja ríki (e. safe third country concept). Stefndi vísar til þess að sjónarmiðið um fyrsta griðland varði þá sem þegar hafi hlotið alþjóðlega vernd. Fyrri málsliður a-liðar taki til slíkra tilvika. Sjónarmiðið um öruggt þriðja ríkið komi fram í seinni málslið a-liðar. Ólíkt því sem stefnendur haldi fram séu sjónarmið um fyrsta griðland og öruggt þriðja ríki ekki óljós í framkvæmd hér á landi. Sjónarmiðin byggi á því að ríkjum sé heimilt að hafna því að leysa efnislega úr umsókn um alþjóðlega vernd þegar aðstæður útlendings falli undir sjónarmiðin. Þá sé ljóst af orðalagi a-liðar 1. mgr. 36. gr. hvaða kröfur séu gerðar til beitingar ákvæðisins, svo sem að umsækjandi geti ferðast aftur til öruggs þriðja ríkis á grundvelli samþykkis eða gildandi dvalarleyfis. Í lögum nr. 80/2016 séu útfærð nánar þau sjónarmið sem líta skuli til við beitingu ákvæðisins og rannsókn mála á þeim grund-velli. Byggir stefndi á því að rannsókn bæði Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála hafi verið í fullu samræmi við þau sjónarmið og þær kröfur sem komi fram í lögunum.

Varðandi það skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins að viðtökuríki verði að sam-þykkja að taka aftur við umsækjanda um alþjóðlega vernd vísar stefndi til þess að í úr-skurði kærunefndar komi fram að til grundvallar geti annað hvort legið samskipti við viðkomandi ríki eða staðfesting á því að viðkomandi hafi þar heimild til dvalar. Kæru-nefnd útlendingamála hafi fjallað nánar um þetta skilyrði í úrskurði nr. 214/2022 frá 31. maí 2022. Þar komi m. a. fram að þegar umsækjandi hafi gilt dvalarleyfi í hlutaðeigandi ríki þurfi samþykki ríkisins ekki að liggja fyrir þar sem dvalarleyfið feli í sér heimild til að snúa þangað aftur. Annað eigi við þegar dvalarleyfi sé útrunnið en þá sé ekki hægt að ganga út frá því að umsækjanda verði heimiluð koma eða dvöl í ríkinu. Í slíkum tilvikum verði að gera ríkari kröfur til rannsóknar stjórnvalda, auk þess að fyrir þurfi að liggja samþykki hlutaðeigandi ríkis eða einhvers konar almennt samkomulag milli Íslands og hlutaðeigandi þriðja ríkis.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins hafi stefnendur dvalið í Argentínu undanfarin ár og séu handhafar ótímabundinna dvalarleyfa þar í landi. Í málinu hafi ekkert komið fram sem bendi til þess að dvalarleyfi þeirra séu fallin úr gildi og vísar stefndi til þess að samkvæmt útlendingalögum Argentínu sé hægt að fella ótímabundin dvalarleyfi úr gildi hafi handhafi dvalarleyfis dvalið utan ríkisins í tvö ár. Þau tímamörk séu augljóslega ekki uppfyllt í máli þessu. Þá vísar stefndi til þess að á grundvelli upp-lýsinga um Argentínu hafi kærunefndin talið að stefnendur hefðu möguleika á endurkomu þangað og ættu þess kost að óska þar eftir alþjóðlegri vernd. Þá væri tekið fram í úrskurði kærunefndar að samkvæmt argentínskum lögum sé hægt að óska eftir ríkisborgararétti eftir tveggja ára búsetu í landinu. Að mati stefnda liggi því fyrir full-nægjandi sönnun þess að stefnendur hafi heimild til dvalar í viðtökuríki og að engar lög-formlegar hindranir séu á því að þau snúi sjálfviljug þangað aftur og óski eftir alþjóðlegri vernd. Því liggi fyrir að ekki hafi verið brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórn-sýslulaga.

Stefndi hafnar því einnig að formlegt samstarf milli íslenskra og argentínskra yfirvalda um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd sé forsenda fyrir beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Slíkt fái hvorki stoð í lögunum né í lögskýringargögnum. Stefndi byggir á því að löggjafinn hafi ekki verið að binda heimild a-liðar við tilvist einhvers konar formlegs samstarfs með athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 80/2016. Sú ályktun fái einkum stoð í því að b- og c-liðir 1. mgr. taki einungis til slíkra tilvika. Í a-lið 1. mgr. sé gert ráð fyrir tilvikum þar sem einstaklingur hefur dvalið í þriðja ríki og gat óskað eftir alþjóðlegri vernd. Heimildin sé aðeins afmörkuð við ríki sem uppfylli þau skilyrði sem sett séu í ákvæðinu og verður því ekki ráðið að það hafi nokkra þýðingu að ríki taki þátt í Schengen- samstarfinu eða eigi í öðru formlegu samstarfi við íslensk stjórnvöld.

Þá sé ljóst af gögnum málsins og heimildum um Argentínu að stefnendur hafi ekki ástæðu til að óttast ofsóknir þar í landi í skilningi 37. og 38. gr. laga nr. 80/2016 eða að þau séu í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð líkt og greini í flóttamannahugtakinu. Þau gögn sem kærunefndin hafi kynnt sér við úrlausn í máli stefnenda hafi borið með sér að stefnendur gætu orðið fyrir mismunun á grundvelli þjóðernis í Argentínu en í úrskurðinum kemur fram að heildarmat á gögnum málsins hafi ekki bent til þess að slík mismunun næði því marki að teljast ofsóknir í skilningi framangreindra lagaákvæða. Meðal annars hafi kærunefndin litið til þess að stjórnvöld í Argentínu séu aðilar að Cartagena- yfirlýsingunni þar sem veitt sé vernd gegn endursendingu einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi ógnað. Þá séu stjórnvöld í Argentínu jafnframt aðilar að mannréttindasáttmála Ameríku þar sem m. a. sé mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Að mati stefnda falli aðstæður stefnenda í viðtökuríki undir skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

Stefndi hafnar þeirri málsástæðu stefnenda að synjað hafi verið um efnislega meðferð umsókna þeirra á grundvelli breyttrar túlkunar á a-lið 1. mgr. 36. gr. eða breyt-ingar á stjórnsýsluframkvæmd. Ákvæðið feli í sér skýra lagaheimild sem byggt hafi verið á í máli stefnenda. Sjálfstætt mat á því hvort rétt sé að beita ákvæðinu fari fram í hverju máli og engar breytingar hafi orðið á þeirri framkvæmd. Þá geti umsækjendur um alþjóð-lega vernd ekki haft væntingar til annars en að ríki kunni að nýta sér lagaheimild til að hafna því að taka umsókn þeirra til efnislegrar meðferðar, óháð því hvort dvöl utan heimaríkis hafi verið í Evrópuríki eða annars staðar.

Þá hafnar stefndi því að í máli stefnenda séu fyrir hendi sérstakar ástæður sem leiði til þess að taka beri mál þeirra til efnismeðferðar samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Ákvæðið sé mjög matskennt og veiti stjórnvöldum ríkt svigrúm til að ákveða á hvaða málefnalegu sjónarmiðum ákvörðun sé byggð og hvert vægi þeirra skuli vera. Stefndi rekur forsögu ákvæðisins og vísar til þess að þegar frumvarp til laga nr. 80/2016 hafi fyrst verið lagt fyrir Alþingi hafi verið lagt til að það yrði útfært í lögunum hvað fælist í sérstökum ástæðum, sbr. 2. mgr. 36. gr., t. d. gætu það talist sérstakar ástæður ef umsækjandi væri í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölulið 3. gr. og 2. mgr. 25. gr. Því orðalagi hafi þó verið breytt í meðförum þingsins og vísun til sérstaklega viðkvæmrar stöðu tekin út. Þessar breytingar hafi verið lagðar til í nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar en þar hafi verið tekið fram að sérstaklega þurfi að meta bæði aðstæður einstaklings og aðstæður og ástand í því ríki sem eigi að senda hann til.

Stefndi vísar til þess að við meðferð mála hjá stjórnvöldum sé ávallt horft til einstaklingsbundinna aðstæðna og aðstæðna í móttökuríki við mat á því hvort sérstakar ástæður mæli með því að mál umsækjanda verði tekið til efnismeðferðar. Stefndi áréttar að mat á einstaklingsbundnum aðstæðum í þessum skilningi sé ekki það sama og mat á því hvort einstaklingur teljist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu samkvæmt 6. tölulið 3. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016. Algengt sé að þessu tvennu sé blandað saman en tilgangur þessara tveggja matsferla sé um margt ólíkur þó svo að þeir skarist að ýmsu leyti varðandi þau viðmið sem byggt sé á. Ákvörðun um það hvort einstaklingur sé í sérstaklega viðkvæmri stöðu lúti að málsmeðferð og snúist um það hvort þörf sé á stuðningi við umsækjanda í gegnum umsóknarferlið og á meðan dvöl hans standi hér á landi. Í 2. mgr. 25. gr. laganna komi fram að það hafi ekki önnur réttaráhrif að umsækj-andi sé skilgreindur sem einstaklingur í viðkvæmri stöðu en þau sem sérstaklega sé getið í lögum og reglugerð um útlendinga. Hvorki í lögum nr. 80/2016 né reglugerð nr. 540/2017, sbr. reglugerð nr. 276/2018, sé vísað til þess að við mat á því hvort sérstakar ástæður séu til að taka umsókn til efnismeðferðar á grundvelli 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 skuli taka tillit til sérstaklega viðkvæmrar stöðu einstaklings samkvæmt 6. tölulið 3. gr. laganna, fyrir utan þau tilvik þegar umsækjandi er fylgdarlaust barn.

Í 32. gr. a reglugerðar nr. 540/2017, sbr. reglugerð nr. 276/2018, séu í dæmaskyni talin upp nokkur sjónarmið sem geti komið til greina við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi, svo sem vegna heilsufars umsækjanda og annarra þátta. Ekki sé þar um tæmandi framsetningu á skilyrðum að ræða líkt og stefnendur haldi fram í tenglum við þá málsástæðu stefnenda að reglugerðin brjóti gegn lögmætis- og laga-áskilnaðarreglu. Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu og vísar til þess að í úrskurðar-framkvæmd kærunefndar útlendingamála hafi verið lagt til grundvallar að reglugerðina skorti ekki lagastoð, líkt og staðfest hafi verið af Héraðsdómi Reykjavíkur í mál nr. E-8252/2020 frá 14. júlí 2021.

Þá mótmæli stefndi þeirri fullyrðingu stefnenda sem rangri og óviðeigandi að ís-lensk stjórnvöld hafi notað dómafordæmi alþjóðadómstóla til að skerða réttindi umsækj-enda um alþjóðlega vernd með því að hafa horft í of ríkum mæli til Mannréttindadómstóls Evrópu við túlkun hugtaksins sérstakar ástæður. Mat á því hvort 3. gr. mannréttinda-sáttmála Evrópu hafi verið brotin snúist því ekki aðeins um aðstæður í viðkomandi ríki heldur einnig um hvaða áhrif þær hafi á viðkomandi einstakling og í hvaða aðstöðu hann sé til að takast á við þær. Stefndi tekur fram að þótt mat á því hvort sérstakar ástæður séu til að taka mál til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, sé að sumu leyti ólíkt mati á því hvort endursending leiði til brota á 3. gr. mannréttinda-sáttmálans, séu þessi sjónarmið um mat á einstaklingsbundnum aðstæðum einnig óað-skiljanlegur hluti fyrrnefnda matsins. Einstaklingsbundið mat sé alltaf framkvæmt þegar ákveðið er hvort taka eigi umsóknir um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar hér á landi samkvæmt 2. og 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Stefndi byggir á því að í úrskurði kærunefndarinnar hafi einstaklingsbundnar aðstæður stefnenda verið raktar og lagðar til grundvallar niðurstöðu málsins. Meðal annars hafi verið byggt á frásögn stefnenda af aðstæðum þeirra auk gagna sem þau lögðu fram við meðferð málsins. Mat kærunefndarinnar hafi verið að aðstæður stefnenda væru ekki slíkar að sérstakar ástæður mæltu með því að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laganna. Framlögð gögn og framburður stefnenda hafi leitt í ljós að stefnandi A væri almennt heilsuhraustur en að stefnandi B væri með astma og fjölblöðrueggjastokkaheilkenni. Hún hafi einnig greint frá andlegri vanlíðan vegna atburða í heimaríki þar sem hún hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi. Í úrskurði kærunefndarinnar hafi verið lagt til grundvallar að samkvæmt þeim upplýsingum um aðstæður í Argentínu sem litið hefði verið til ættu þau rétt á heilbrigðisþjónustu og hefðu aðgengi að ókeypis þjónustu á ríkisreknum sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum. Því væru ekki forsendur til annars en að líta svo á að stefnandi B gæti fengið viðhlítandi aðstoð í Argentínu vegna heilsufarsvandamála sinna. Kærunefndin hafi tekið fram að samkvæmt gögnum málsins væru stefnendur ungt, almennt heilbrigt og vinnufært par og aðstæður þeirra væru slíkar að þau gætu sótt sér þau réttindi og þjónustu í Argentínu sem þau ættu rétt á. Landaupplýsingar um Argentínu bæru með sér að stefnendur gætu leitað ásjár yfirvalda yrðu þau fyrir mismunun þar í landi eða óttuðust um öryggi sitt. Byggir stefndi á því að mál stefnenda hafi verið nægjanlega upplýst er varðar heilsufar stefnenda og einstaklingsbundnar aðstæður að öðru leyti. Er það því mat stefnda að aðstæður stefnenda hafi verið nægjanlega upplýstar og meðferð mála þeirra hjá stjórnvöldum í samræmi við ákvæði 25. gr. laga um útlendinga, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga.

Stefndi mótmælir því að endursending stefnenda til Argentínu jafngildi broti á 42. gr. laga um útlendinga og að taka beri umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar á þeim grundvelli, sbr. 3. mgr. 36. gr. laganna. Ítarlega hafi verið farið yfir þær aðstæður sem búast mætti við að biðu stefnenda í Argentínu. Af heildarmati á einstaklingsbundnum aðstæðum þeirra þar í landi hafi það verið mat íslenskra stjórnvalda að synjun á efnismeðferð umsókna þeirra um alþjóðlega vernd myndi ekki leiða til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Þá hefði ekki verið ráðið af fyrirliggjandi landaupplýsingum og framburðum stefnenda að þau hefðu sætt ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, eða ættu slíka meðferð á hættu. Rannsókn kærunefndar útlendingamála og Útlendingastofnunar á þessum þáttum hafi verið fullnægjandi. Öll málsmeðferð hafi verið í samræmi við stjórnsýslulög, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferðarreglur laga um útlendinga og úrskurður kærunefndar sé efnislega réttur. Skilyrði fyrir ógildingu séu ekki fyrir hendi og því beri að sýkna stefnda.

IV

Niðurstaða

Stefnendur í máli þessu krefjast ógildingar á úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 164/2022 frá 13. apríl 2022 þar sem staðfestar voru ákvarðanir Útlendingastofnunar um að taka umsóknir þeirra um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnislegrar meðferðar á grundvelli a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Stefnendur byggja á því að á úrskurði kærunefndarinnar séu bæði form- og efnisannmarkar sem varði ógildingu hans. Einkum telja þau að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og lögmætis-reglu stjórnsýsluréttarins. Stefnendur telja niðurstöðu kærunefndarinnar í máli þeirra vera efnislega ranga en hún byggi m. a. á því að stefnendur hafi getað óskað eftir alþjóð-legri vernd í Argentínu. Stefnendur byggja hins vegar á því að óheimilt sé að beita ákvæði a-liðar 1. mgr. 36. gr. í slíkum tilvikum. Ákvæðinu verði aðeins beitt þegar umsækjandi hefur þegar óskað eftir stöðu flóttamanns í viðtökuríkinu. Þá telja þau jafnframt forsendu fyrir beitingu ákvæðisins að íslenska ríkið eigi í formlegu samstarfi við hlutaðeigandi ríki um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd.

Um 1. mgr. 36. gr. laga nr.80/2016.

Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 kemur fram sú meginregla að umsóknir um alþjóðlega vernd skuli teknar til efnislegrar meðferðar nema fyrir hendi séu einhver þeirra skilyrða sem þar eru talin upp í stafliðum a– c. Í a-lið 1. mgr. er fjallað um þær aðstæður þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd kemur hingað til lands frá þriðja ríki og þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt svo heimilt sé að hafna efnislegri meðferð umsóknar viðkom-andi. Þegar úrskurður kærunefndar útlendingamála var kveðinn upp voru í a-lið 1. mgr. tilgreindar tvenns konar aðstæður eða tilvik þar sem það var heimilt. Annars vegar þegar umsækjandi hafði komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið virka alþjóð-lega vernd eða annars konar vernd í öðru ríki. Hins vegar þegar hann, eftir að hafa dvalist í ríki þar sem hann þurfti ekki að sæta ofsóknum, gat óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og, ef hann var talinn flóttamaður, fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.

Í athugasemdum við 1. mgr. 36. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 80/2016 segir að í ákvæðinu séu rakin skilyrði fyrir því að stjórnvöldum sé heimilt að hafna því að taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar. Í fyrsta lagi sé í a-lið ákvæðisins um að ræða þær aðstæður að umsækjanda hafi þegar verið veitt alþjóðleg vernd eða annars konar virk vernd í öðru ríki í samræmi við ákvæði flóttamannasamnings Samein-uðu þjóðanna (e. effective protection). Í öðru lagi sé í a-lið um að ræða regluna um fyrsta griðland. Í athugasemdunum er vísað til þess að reglan um fyrsta griðland byggi á því að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og geti veitt honum vernd. Þá segir að í orðalagi ákvæðisins komi fram þau skilyrði sem þurfi að vera fyrir hendi svo stjórnvöldum sé heimilt að hafna efnismeðferð umsókna á þeim grundvelli, m. a. að gengið hafi verið úr skugga um að umsækjandi verði ekki sendur aftur til ríkis þar sem hann þurfi að óttast ofsóknir eða að vera sendur áfram til heimalands síns í andstöðu við meginregluna um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kunni að vera í hættu (e. non- refoulement) eða þar sem hætta sé á ómannúðlegri eða vansæmandi meðferð.

Í athugasemdum við 1. mgr. 36. gr. kemur einnig fram að ákvæðið byggi á 46. gr. a í þágildandi lögum um útlendinga nr. 96/2002, sem var leidd inn í eldri lögin með breytingalögum nr. 115/2010. Í greinargerð með frumvarpi til breytingalaganna kemur fram að með 46. gr. a væri lagt til að lögfest yrðu þau sjónarmið sem viðurkennd væru í framkvæmd, þ. e. sjónarmið um fyrsta griðland og að nokkru leyti sjónarmið um öruggt þriðja land. Samkvæmt athugasemdum í greinargerðinni felur síðara sjónarmiðið í sérað umsækjandi hafi tengsl við ríki sem senda má viðkomandi til og þar sem ekki er hætta á ofsóknum. Þá segir að í b-lið 46. gr. a komi fram reglan um fyrsta griðland en samkvæmt ákvæðinu var stjórnvöldum heimilt að synja því að taka umsókn um hæli til efnismeð-ferðar ef umsækjandi hafði komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið vernd í öðru ríki eða eftir að hafa dvalist í ríki eða á svæði þar sem hann þurfti ekki að sæta ofsóknum og hafði ekki ástæðu til að óttast að verða sendur aftur til heimalands síns.

Í greinargerðinni er fjallað nánar um regluna um fyrsta griðland en þar segir að reglan miði við að hælisumsókn skuli afgreidd í fyrsta ríki sem flóttamaður komi til og veitt geti honum vernd en reglunni sé ætlað að varna því að flóttamenn verði sendir frá einu ríki til annars án þess að mál þeirra fái viðeigandi meðferð. Í því sambandi sé nægi-legt að viðkomandi hafi átt þar mjög stutta dvöl, t. d. farið í gegnum vegabréfaeftirlit á flugvelli, en reglunni sé beitt með einum eða öðrum hætti í flestum löndum og komi m. a. fram í Schengen- og Dyflinnarsamningnum. Þá segir að forsenda þess að reglunni verði beitt sé að hlutaðeigandi ríki samþykki að taka við umsækjandanum.

Að mati stefnenda er hugtakið fyrsta griðland nokkuð óljóst og vísað er til þess að mannréttindasamtök hafi talið beitingu þess vera umdeilda. Stefndi byggir á því að hvorki fyrri né seinni málsliður a-liðar 1. mgr. 36. gr. hafi talist óljósir í framkvæmd hér á landi en í ákvæðinu komi skýrlega fram hvaða kröfur séu gerðar svo til beitingar þess geti komið. Þá byggi sjónarmiðin að baki ákvæðinu, þ. e. um fyrsta griðland og öruggt þriðja land, á því að ríkjum sé heimilt að hafna því að leysa efnislega úr umsókn útlend-ings falli aðstæður hans undir sjónarmiðin sem þar komi fram. Þessi sjónarmið séu ekki óljós og þau séu nánar útfærð í lögum nr. 80/2016.

Við munnlegan flutning málsins var nokkuð fjallað um skýrleika orðalags a-liðar 1. mgr. 36. gr. eins og ákvæðið var orðað þegar úrskurðað var í málum stefnenda og vísað til umfjöllunar í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. apríl 2023 í máli nr. E- 4023/2022 sem varðar sambærileg tilvik og þau sem hér eru til umfjöllunar. Gefur það ásamt framangreindum vörnum stefnda tilefni til að fjalla um þessi sjónarmið þótt ekki verði séð að byggt hafi verið sérstaklega á því í stefnu að orðalag síðari málsliðar a-liðar 1. mgr. 36. gr. hafi verið svo óskýrt fyrir lagabreytingu 15. mars sl. að óheimilt hafi verið að leggja það til grundvallar niðurstöðu í málum þeirra. Í fyrrgreindum dómi héraðsdóms eru raktar þær breytingar sem gerðar voru á a-lið 1. mgr. 36. gr. með breytingalögum nr. 14/2023 hinn 15. mars sl. og vísað til þess að í greinargerð með frumvarpi breytinga-laganna segi að ákvæðinu um fyrsta griðland í þágildandi lögum hafi ekki verið beitt að fullu þar sem það væri talið óskýrt. Í málinu vísar dómurinn til þess að ekkert í lögskýringargögnum né í úrskurði kærunefndar víki að því hvað hafi verið talið óljóst í ákvæðinu áður en því hafi verið breytt. Að mati dómsins væri þó fyllilega ljóst sam-kvæmt ákvæðinu að mál yrðu ekki tekin til efnismeðferðar ef umsækjandi gat óskað eftir því að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður í móttökuríki, enda hafi það verið beinlínis tekið þar fram. Það sem dómurinn taldi hins vegar óskýrt var framhaldið, þar sem sagði „og ef hann var talinn flóttamaður, fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna“. Að mati dómsins í því máli gæti þetta orðalag þrengt þann hóp umsækj-enda sem þá teldist geta fengið viðhlítandi vernd í móttökuríki meira en efni stæðu til. Sú lögskýring stæðist að mati dómsins augljóslega ekki ummæli í greinargerð þar sem afdráttarlaust væri kveðið á um það að forsenda þess að ákvæðinu væri beitt um umsækj-anda væri að sjálfsögðu að hlutaðeigandi ríki samþykkti að taka við honum. Taldi dómur-inn engin rök standa til þess að skilyrði um viðhlítandi vernd gætu ráðist af því hvort viðkomandi hefði fengið viðurkennda stöðu sem flóttamaður eða ekki.

Taka verður undir þau lögskýringarsjónarmið sem fram koma í umræddum dómi. Þótt telja verði að orðalag ákvæðisins, eins og það var fyrir lagabreytinguna 15. mars sl., hafi verið óþarflega flókið verður það út frá samhengi lögskýringargagna ekki túlkað öðruvísi en svo að þar sé átt við að ef umsækjandi gat óskað eftir stöðu flóttamanns í viðtökuríkinu, eins og beinlínis segir í ákvæðinu, verði sú vernd sem honum standi þar til boða að vera í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna svo heimilt sé að hafna því að taka umsókn viðkomandi til efnismeðferðar. Í greinargerð með frumvarpi er svo nánar fjallað um að með því sé átt við að ganga þurfi úr skugga um að viðkomandi verði ekki sendur áfram til heimalands síns í andstöðu við regluna um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess og frelsi kann að vera í hættu eða þar sem hætta er á ómannúðlegri eða vansæmandi meðferð. Er því ekki hægt aðfallast á þá túlkun stefnenda að umsækjendur verði að hafa fengið stöðu flóttamanns svo að heimilt sé að beita ákvæðinu.

Stefnendur hafa einnig vísað til þess að samkvæmt athugasemdum um 1. mgr. 36. gr. í frumvarpi að lögum nr. 80/2016 grundvallist ákvæðið á alþjóðasamstarfi sem Ísland taki þátt í um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd, einkum og sér í lagi á Schengen-samstarfinu og Dyflinnarsamningnum. Byggja stefnendur á því að þar sem ekkert slíkt samstarf sé á milli íslenskra og argentínskra yfirvalda beri að taka umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar. Stefndi byggir á því að með framangreindri athugasemd í greinargerð með lögunum hafi löggjafinn ekki verið að takmarka beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. eingöngu við þær aðstæður þegar umsækjandi kemur hingað til lands frá þriðja ríki sem eigi í formlegu samstarfi við íslensk stjórnvöld. Sú túlkun eigi sér hvorki stoð í lögunum né í lögskýringargögnum.

Líkt og stefndi hefur vísað til kemur hvergi fram í lögum nr. 80/2016 að beiting a-liðar 1. mgr. 36. gr. sé ætlað að vera bundin við að formlegt samstarf sé á milli íslenskra stjórnvalda og viðtökuríkisins, ólíkt þeim reglum sem koma fram í b- og c-liðum 1. mgr. Í a-lið eru talin upp skilyrði þess að stjórnvöldum sé heimilt að hafna því að taka umsókn til efnislegrar meðferðar en þau lúta öll að því að tryggja að umsækjandi um alþjóðlega vernd verði ekki sendur aftur til ríkis sem getur ekki veitt honum virka vernd og setur fram ákveðin skilyrði fyrir beitingu þess. Tilvist formlegs samstarfs á milli íslenskra stjórnvalda og viðtökuríkis er ekki eitt þeirra. Þá er ekkert í umfjöllun um ákvæðið og hugtakið fyrsta griðland í lögskýringargögnum sem gefur tilefni til að líta svo á og verður því ekki fallist á þessa málsástæðu stefnenda.

Eins og fram hefur komið er forsenda fyrir beitingu reglunnar um fyrsta griðland og þar með a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 að hlutaðeigandi ríki taki aftur við umsækjanda. Þegar stefnendur komu hingað til lands frá Argentínu framvísuðu þau dvalarleyfisskírteinum sínumen á þeim kemur fram að dvalarleyfin séu ótímabundin. Þá liggur fyrir að Útlendingastofnun sendi fyrirspurn til argentínskra yfirvalda um dvalarleyfi stefnenda og fékk þau svör að þau væru með ótímabundin dvalarleyfi þar í landi. Stefnendur byggja á því að reglan um fyrsta griðland áskilji að hlutaðeigandi ríki samþykki með skýrum og sannanlegum hætti að veita umsækjanda viðtöku. Í svari argentínskra stjórnvalda hafi ekkert komið fram sem gefi íslenskum stjórnvöldum tilefni til að telja að stefnendum sé frjálst að snúa þangað aftur og óska þar eftir vernd. Þá hafa stefnendur byggt á því fyrir kærunefnd útlendingamála og í máli þessu að ekki hafi verið kannað hvaða áhrif dvöl þeirra utan Argentínu hefði á dvalarleyfi þeirra sem gætu því verið fallin úr gildi. Með þessu hafi verið brotið gegn lögmætisreglu og rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga.

Svo sem að framan greinir er mál þetta höfðað til ógildingar á úrskurði kæru-nefndar útlendingamála á þeim grundvelli að ýmsir form- og efnisannmarkar hafi verið á málsmeðferð nefndarinnar og niðurstöðu hennar í máli stefnenda. Verður því við úrlausn málsins að horfa til þess hvort málsmeðferð og úrlausn kærunefndar hafi tekið mið af þeim aðstæðum sem voru fyrir hendi í tilviki stefnenda þegar ákvörðun var tekin um að hafna efnislegri meðferð umsókna þeirra.

Í úrskurði kærunefndar er tekið fram að við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd geti snúið aftur til viðtökuríkis geti annað hvort legið til grundvallar samskipti við viðkomandi ríki eða staðfesting á því að viðkomandi einstaklingur hafi gilda heimild til dvalar í því ríki. Fallast verður á þessi sjónarmið sem og þau að gilt dvalarleyfi feli í sér heimild til að snúa aftur til hlutaðeigandi ríkis. Lagt var til grundvallar í niðurstöðu kærunefndarinnar að dvalarleyfi stefnenda væru gild og að í því fælist fullnægjandi sönnun þess að þau gætu snúið aftur til Argentínu. Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á þá málsástæðu stefnenda að óheimilt hafi verið að beita a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 í máli þeirra þar sem ekki liggi fyrir formlegt samþykki argentínskra stjórnvalda á því að taka aftur við stefnendum. Í máli þessu er ekkert sem bendir til þess að dvalarleyfi stefnenda hafi við umfjöllun kærunefndarinnar verið fallin úr gildi vegna dvalar þeirra utan Argentínu og hafa stefnendur ekki sýnt fram á annað. Það sama verður sagt um sjónarmið er varða tengsl atvinnu- og dvalarleyfa. Í ljósi sjónarmiða og fullyrðinga stefnenda fyrir kærunefndinni um gildi dvalarleyfa sinna hefði umfjöllun kærunefndarinnar þó að ósekju mátt vera skýrari en varðar þetta þó ekki ógildi úrskurðar kærunefndarinnar.

Stefnendur byggja einnig á því að stjórnvöld hafi ekki tekið nægjanlegt tillit til sjónarmiða Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um hugtakið fyrsta griðland eins og það birtist í 35. gr. reglugerðar Evrópusambandsins nr. 2013/32/EUog þeirra viðmiða sem stofnunin hafi sett um beitingu reglunnar og inntak þeirrar verndar sem umsækjanda verði að vera tryggð í móttökuríkinu. Þar sem það hafi ekki verið gert sé ekki öruggt að þau muni eigi möguleika á virkri og aðgengilegri vernd við endurkomu til Argentínu, verði þau send aftur þangað.

Í úrskurði kærunefndarinnar er tekið fram að við framkvæmd ákvæða III. og IV. kafla laga nr. 80/2016 beri íslenskum stjórnvöldum að eiga í samvinnu við Flóttamanna-stofnun Sameinuðu þjóðanna um túlkun flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna og laga nr. 80/2016. Þá eru rakin þau viðmið sem Flóttamannastofnunin hefur sett fram um beitingu reglunnar um fyrsta griðland, þ. e. að við slíka ákvörðun verði að líta til þess hvort grundvallarmannréttindi umsækjanda yrðu virt í þriðja ríki í samræmi við alþjóð-legar skuldbindingar og hvort raunhæf vernd væri veitt gegn því að einstaklingum yrði brottvísað þangað sem líf þeirra eða frelsi kynni að vera í hættu (e. non- refoulement) eða þangað sem hætta væri á ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Fram kemur að við það mat þurfi að horfa til aðstæðna í viðtökuríki með hliðsjón af einstaklingsbundinni stöðu viðkomandi og möguleika hans á að sjá sér farborða. Einnig að forsenda fyrir beitingu reglunnar sé að hlutaðeigandi ríki samþykki að taka við umsækjandanum, líkt og þegar hefur verið fjallað um.

Fram kemur að kærunefndin hafi leitað upplýsinga um stöðu mála í Argentínu hjá ýmsum alþjóðastofnunum og mannréttindasamtökum sem eru tilgreind í úrskurðinum. Taldi kærunefndin að ráðið yrði af þeim upplýsingum að stefnendur hefðu getað og gætu óskað eftir alþjóðlegri vernd eða stöðu flóttamanns í Argentínu, sem sé jafnframt aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna og Cartagena-yfirlýsingunni. Fram kemur að skilgreining Cartagena- yfirlýsingarinnar á flóttamannahugtakinu hafi verið felld inn í argentínsk lög en hún gangi lengra en skilgreining flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna. Þá veiti Cartagena- yfirlýsingin vernd gegn endursendingu einstaklinga til ríkis þar sem þeir eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi ógnað. Eins væri Argentína aðili að mannréttindasáttmála Ameríku sem banni m. a. pyndingar eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð. Þá kemur fram kemur að öllum sé tryggður réttur að heilbrigðiskerfi Argentínu sem skiptist í þrjá hluta; í fyrsta lagi ríkisrekinn hluta sem tryggi öllum frían aðgang að heilsugæslum og sjúkrahúsum, í öðru lagi skyldubundna almannatryggingakerfið og í þriðja lagi einkareknar heilbrigðisstofnanir. Þar sem biðlistar eftir þjónustu á sjúkrahúsum væru oft langir hafi einstaklingar þó þurft að sækja heilbrigðisþjónustu hjá einkageiranum. Gögn málsins bæru með sér að þau hefðu heimild til atvinnu og því möguleika á að sjá sér farborða með löglegum hætti. Lagt væri bann við mismunun í Argentínu og til staðar væri regluverk til að framfylgja og hafa eftirlit með því banni. Þá bæru upplýsingar um aðstæður í Argentínu með sér að stefnendur gætu leitað til yfirvalda yrði brotið á rétti þeirra.

Samkvæmt framangreindu verður ekki annað séð en að ítarleg rannsókn hafi farið fram á aðstæðum í Argentínu og þeirri vernd sem flóttamönnum standi þar til boða, og þar með hvort skilyrði hafi verið fyrir beitingu a-liðar 36. gr. í máli stefnenda, sem sé í fullu samræmi þau viðmið sem flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur sett fram í tengslum við regluna um fyrsta griðland. Verður því ekki fallist á að rannsókn stjórnvalda hafi verið ófullnægjandi með hliðsjón af framangreindum viðmiðum Flóttamannastofnunarinnar eða að stjórnvöld hafi litið til gagna eða framkvæmdar með þeim hætti að feli í sér brot á lögmætisreglu stjórnsýsluréttar. Þá er tekið fram í úrskurðinum að handhafar ótímabundinna dvalarleyfa í Argentínu geti óskað eftir ríkisborgararétti eftir tveggja ára dvöl þar í landi. Samkvæmt því hefur stefnendum staðið varanleg lausn til boða í Argentínu og hefur ekki verið sýnt fram á annað.

Stefnendur byggja jafnframt á því að ekki hafi verið tekið tillit til þess að þau hafi þurft að upplifa takmarkanir á réttindum sínum í Argentínu og upplifað mikla fordóma vegna þjóðernis síns en eitt af grundvallarskilyrðum fyrir beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 sé að umsækjandi þurfi ekki að óttast ofsóknir í viðtökuríki, sbr. 37. og 38. gr. laganna. Í 1. mgr. 37. gr. laganna kemur m. a. fram að útlendingur teljist flóttamaður þegar hann er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur, svo sem vegna þjóðernis eða aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi, og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd slíks lands. Í 38. gr. kemur fram að ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. séu þær athafnir sem í eðli sínu, eða vegna þess að þær eru endurteknar, fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Það sama eigi við um samsafn athafna, þar með talda ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling. Þá eru talin upp ýmis viðmið um í hverju ofsóknir geta falist, svo sem hvers kyns ofbeldi og mismunun stjórnvalda.

Stefnendur hafa greint frá því að auk þess að verða fyrir mismunun og fordómum í Argentínu yrðu berskjaldaðir og viðkvæmir innflytjendur oft fórnarlömb mansals og þvingaðir til nauðungarvinnu. Telja þau að þegar litið sé til samansafns ástæðna sé ljóst að þau hafi ástæðu til að óttast ofsóknir í Argentínu og því séu skilyrði fyrir beitingu a-liðar 1. mgr. 36. gr. ekki uppfyllt í tilviki þeirra. Í úrskurði kærunefndar kemur fram að þau gögn sem litið hafi verið til um aðstæður í Argentínu beri með sér að einstaklingar hafi orðið fyrir fordómum og mismunun í Argentínu á grundvelli þjóðernis. Einnig kom fram að þrátt fyrir bann við nauðungarvinnu í lögum Argentínu og nokkuð skilvirkt eftirlit stjórnvalda tíðkaðist nauðungarvinna þar engu að síður. Til að sporna við því hefðu stjórnvöld sett af stað átak í að draga gerendur til saka. Einnig væri starfandi embætti sérstaks saksóknara fyrir mansal og misnotkun sem rannsakaði slíka glæpi. Þá væri lagt bann við mismunun í lögum og viðurlögum hafi verið komið á til að framfylgja þeim réttindum. Í Argentínu væri starfrækt stofnun sem heyrði undir dóms- og mannréttindaráðuneytið og ynni gegn mismunun, útlendingahatri og kynþáttafordómum. Meðal annars stæði þolendum í málaflokknum til boða að fá ráðgjöf hjá stofnuninni og leggja fram kvartanir í gegnum síma alla daga vikunnar. Þá kom fram að þótt gögn bæru með sér að spilling innan stjórnsýslukerfisins væri landlægt vandamál í Argentínu væri þar til staðar virkt löggæslukerfi og að lögregla brygðist almennt við lögbrotum. Af þessu má ráða að framangreint mat hafi byggt á frásögnum stefnenda og opinberum upplýsingum um aðstæður í Argentínu. Þá er ekki að sjá annað en að það mat hafi byggt á hlutlausum og málefnalegum sjónarmiðum en stefnendur hafa ekki lagt fram nein gögn sem gefa annað til kynna. Verður því hvorki fallist á með stefnendum að rannsókn stjórnvalda að þessu leyti hafi verið ófullnægjandi né að skilyrði a-liðar 1. mgr. 36. gr. hafi ekki verið fyrir hendi í máli þeirra.

Þá kveða stefnendur niðurstöðu í máli þeirra hafa falið í sér breytingu á stjórn-sýsluframkvæmd en andstætt venju hafi verið ákveðið að synja þeim um efnismeðferð á grundvelli a-liðar 36. gr. vegna dvalar í ríki utan Schengen- svæðisins. Mál þeirra sé eitt þeirra fyrstu sinnar tegundar og þau hafi haft réttmætar væntingar til þess að hljóta sam-bærilega meðferð og fjölmargir samlandar þeirra, með tilliti til jafnræðisreglu stjórn-sýsluréttar en stjórnvöld hafi ekki kynnt breytta framkvæmd í sambærilegum málum með skýrum hætti og hæfilegum fyrirvara. Þar sem það hafi ekki verið gert og um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða beri að ógilda úrskurð kærunefndar í máli þeirra. Stefndi mótmælir því að um breytingu á framkvæmd sé að ræða enda sé aðeins verið að beita heimild sem stjórnvöldum hafi verið fengin með lögum. Könnun á því hvort rétt sé að beita a-lið 36. gr. laga nr. 80/2016 fari fram í hverju tilviki fyrir sig. Eins og stefnendur benda á er þetta mál eitt hið fyrsta sinnar tegundar og engar forsendur til að líta svo á að skýr og ótvíræð framkvæmd hafi myndast um afgreiðslu þeirra. Hér að framan hefur ítarlega verið fjallað um sjónarmið að baki ákvæðinu og þau skilyrði sem lögin setja fyrir beitingu þess. Verður ekki fallist á að í niðurstöðu stjórnvalda í máli stefnenda felist breytt stjórnsýslu-framkvæmd og að taka beri mál stefnenda til efnislegrar meðferðar á þeim grundvelli. Auk þess verður ávallt að fara fram sjálfstætt mat á því hvort rétt sé að beita umræddu ákvæði sem ræðst þá að einhverju leyti af einstaklingsbundnum atvikum hverju sinni.

Ekki er annað að sjá en að niðurstaða stjórnvalda hafi byggst á gildandi lagaákvæðum og sjónarmiðum að baki þeim og ákvörðun verið tekin í máli stefnenda með hliðsjón af framburði þeirra og hlutlægum og trúverðugum upplýsingum um aðstæður í Argentínu Um 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

Þótt svo standi á sem í a-lið 1. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 greinir skal samkvæmt 2. mgr. 36. gr. taka umsókn til efnislegrar meðferðar ef sérstakar ástæður mæla með því.

Stefnendur byggja á því að í máli þeirra séu fyrir hendi sérstakar ástæður sem hefðu átt að leiða til efnislegrar meðferðar umsókna þeirra samkvæmt 2. mgr. 36. gr laga nr. 80/2016, m. a. vegna þess að stefnandi B sé einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. töluliðar 3. gr. laganna. Að mati stefnenda verður ráðið af því frumvarpi til laga nr. 80/2016 sem var upphaflega lagt fyrir Alþingi að vilji löggjafans hafi verið sá að ávallt skyldi taka til efnismeðferðar umsóknir einstaklinga sem væru í sérstaklega viðkvæmri stöðu sbr., 6. tölulið 3. gr. Með hliðsjón af því telja stefnendur stjórnvöld leggja of strangan mælikvarða til grundvallar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu til að taka umsóknir um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar og að þau skilyrði sem komi fram í 32. gr. a. reglugerðar nr. 540/2017, sbr. reglugerð nr. 276/2018, eigi sér ekki stoð í lögum og gangi hreinlega gegn ákvæðum laga nr. 80/2016.

Eins og stefnendur vísa til var í upphaflegu frumvarpi að lögum nr. 80/2016 lagt til að mælt yrði fyrir um að líta bæri til þess hvort umsækjandi teldist vera einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölulið 3. gr., við matið á því hvort sérstakar ástæður væru til að taka umsókn hans til efnismeðferðar samkvæmt 2. mgr. 36. gr. Ákvæðið tók þó breytingum í meðförum þingsins og var tilvísun til sérstaklega viðkvæmrar stöðu einstaklings felld út og áhersla lögð á að aðstæður einstaklingsins yrðu sérstaklega metnar með hliðsjón af aðstæðum og ástandi í því ríki sem senda eigi hann til. Þá kemur fram í athugasemdum við 2. mgr. 36. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 80/2016 að með sérstökum ástæðum sé vísað til þess að einstaklingar geti verið í viðkvæmri stöðu, svo sem vegna heilsufars eða þungunar eða átt erfitt uppdráttar í viðtökulandi vegna mismununar sem viðkomandi einstaklingur verði fyrir sökum kynhneigðar, kynþáttar eða kyns. Þá segir að í öllum málum sem varði endursendingu skuli fara fram ítarlegt mat á aðstæðum viðkomandi útlendings og aðstæðum og ástandi í móttökuríki. Stjórnvöldum er eftirlátið þetta mat og hafa þau heimild til að taka mál til efnismeðferðar umfram það sem leiði af almennum reglum.

Í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 er að finna reglugerðarheimild til handa ráðherra til að kveða nánar á um framkvæmd greinarinnar Í 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017, sbr. reglugerð nr. 276/2018, eru í dæmaskyni talin upp nokkur viðmið sem hafa má til hliðsjónar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu til þess að taka umsókn um alþjóð-lega vernd til efnismeðferðar. Þar segir að með sérstökum ástæðum sé átt við ein-staklingsbundnar ástæður er varða umsækjanda sjálfan, aðrar en þær sem myndu að jafnaði rúmast innan 3. mgr. 36. gr. laga nr.80/2016, svo sem ef umsækjandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar sem útiloki hann frá menntun, nauðsynlegri þjónustu eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns, eða ef umsækjandi geti vænst þess að staða hans verði í ljósi framangreindra ástæðna verulega síðri en staða almennings í viðtökuríkinu. Einnig ef umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi og meðferð er aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, eða ef umsækjanda standi ekki til boða fullnægjandi fæðingaraðstoð þar í landi. Tekið er fram að meðferð teljist að jafnaði ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur sé átt við þær aðstæður að meðferðin sé til í viðtökuríki en hún muni ekki standa viðkom-andi til boða. Þá geti efnahagslegar ástæður ekki talist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laganna. Heilsufar umsækjanda hafi að öðru leyti takmarkað vægi við mat á því hvort umsókn hans verði tekin til efnislegrar meðferðar hér á landi nema ástæðan sé talin það einstaklingsbundin og sérstök að ekki verði fram hjá henni litið.

Samkvæmt framangreindu setur reglugerðin ekki fram skilyrði fyrir beitingu 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 líkt og stefnendur halda fram heldur er þar um að ræða viðmið sem sett eru í dæmaskyni samkvæmt orðalagi reglugerðarákvæðisins. Eins og fram kemur í Héraðsdómi Reykjavíkur í mál nr. E- 8252/2020 frá 14. júlí 2021 verður að leggja til grundvallar að viðmiðin veiti stjórnvöldum greinargóða leiðsögn við mat á því hvort skilyrði séu uppfyllt til að taka megi umsókn til efnislegrar meðferðar hér á landi.

Verður því ekki fallist á að 32. gr. a í reglugerðinni gangi gegn lagaáskilnaðarreglu eða lögmætisreglu. Þá verður ekki fallist á það að reglugerðina skorti lagastoð en hún er sett með heimild ráðherra í 4. mgr. 36. gr. laganna.

Varðandi þá málsástæðu stefnenda að þau séu í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. töluliður 3. gr. laga nr. 80/2016 tekur stefndi fram að umrætt ákvæði lúti eingöngu að málsmeðferð, þ. e. hvort einstaklingur eigi rétt á sérstökum stuðningi við meðferð máls hans. Ákvæðið hafi ekki önnur réttaráhrif en þau sem sérstaklega er getið í lögum og reglugerð, sbr. 2. mgr. 25. gr. laganna.

Líkt og stefndi bendir á er í 6. tölulið 3. gr. laga nr. 80/2016 að finna orðskýringu á hugtakinu „einstaklingar í sérstaklega viðkvæmri stöðu“. Þar segir að við meðferð máls þurfi að taka tillit til sérþarfa einstaklinga sem vegna tiltekinna persónulegra einkenna eða aðstæðna geti ekki nýtt sér rétt sinn eða uppfyllt skyldur sem kveðið sé á um í lögunum. Í dæmaskyni eru svo talin upp fylgdarlaus börn, fatlað fólk, þungaðar konur og fleiri. Í 1. mgr. 25. gr. laganna segir svo að við meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun tryggja að fram fari einstaklingsbundin greining á því hvort umsækjandi teljist vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu samkvæmt 6. tölulið 3. gr. laganna. Teljist umsækjandi vera í slíkri stöðu skal meta hvort hann hafi vegna þessa einhverjar sérþarfir sem taka þurfi tillit til meðferð málsins, t. d. þörf fyrir tiltekna heilbrigðisþjónustu. Í þessu felst að þótt einhver þeirra atriða sem talin eru upp í 6. tölulið 3. gr. eigi við um umsækjanda leiði það ekki sjálfkrafa til þess að viðkomandi teljist hafa sérþarfir sem taka þurfi tillit til við málsmeðferðina heldur verður að meta hverju sinni hvort svo sé. Þá segir í 2. mgr. 25. gr. að skilgreining á stöðu umsækjanda samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins hafi ekki önnur réttaráhrif en þau sem sérstaklega sé getið í lögum eða reglugerð.

Samkvæmt framansögðu er ljóst að þótt viðkvæm staða umsækjanda um alþjóð-lega vernd komi við sögu í báðum ákvæðum hafa 6. töluliður 3. gr. og 2. mgr. 36. gr. ólíkan tilgang og stefna ekki að sama markmiði. Það eitt að umsækjandi um alþjóðlega vernd kunni að hafa sérþarfir sem taka þurfi tillit til við málsmeðferðina myndi sam-kvæmt lögunum ekki sjálfkrafa leiða til þess að í máli hans teldust jafnframt vera sér-stakarástæður til að taka umsókn hans til efnislegrar meðferðar.

Við mat á því hvort sérstakar ástæður séu til þess að taka mál umsækjanda til efnislegrar meðferðar verður ávallt að fara fram einstaklingsbundið mat á aðstæðum viðkomandi með hliðsjón af aðstæðum hans í viðtökuríki. Í úrskurði kærunefndarinnar voru rakin ítarlega þau viðmið sem fram koma í 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017 og þau borin saman við frásagnir stefnenda og fyrirliggjandi gögn um aðstæður þeirra og upplýs-ingar um aðstæður í Argentínu. Að mati kærunefndarinnar yrði að vera sýnt fram á að umsækjandi væri í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun af slíkum toga og alvarleika sem lýst væri í reglugerðarákvæðinu og með þeim afleiðingum sem þar kæmu fram. Ekki væri nægilegt aðaðeins um möguleika á slíkri mismunun væri að ræða. Fram kom að ráðið yrði af þeim upplýsingum sem nefndin hefði litið til að mismunun og ofbeldi á grundvelli þjóðernis væri vandamál í Argentínu en að stefnendur gætu leitað ásjár þar til bærra stjórnvalda óttuðust þau um öryggi sitt. Þá bæru upplýsingar um aðstæður í Argentínu og frásagnir stefnenda bæru ekki með sér að þau myndu eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns, eða þau gætu vænst þess að staða þeirra yrði verulega síðri en almennings þar í landi vegna sömu ástæðna. Þá hefðu stefnendur ekki sýnt fram á að aðstæður þeirra í viðtökuríki væru slíkar að önnur viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem lýst væri í 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017, ættu að leiða til þess að umsóknir þeirra skyldu teknar til efnislegrar meðferðar.

Kærunefndin fjallaði einnig um það hvort taka bæri mál stefnenda til efnislegrar meðferðar á grundvelli heilsufarsástæðna en samkvæmt viðmiði reglugerðarinnar ber einnig að líta til þess hvort umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi, svo sem skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm, sem hann geti fengið meðferð við hér á landi en ekki í viðtökuríki. Vísaði kærunefndin til þess að samkvæmt viðmiðum reglugerðarinnar teldist meðferð ekki óaðgengileg þótt greiða yrði fyrir hana, aðeins ef hún væri til í við-tökuríki en stæði umsækjanda ekki til boða. Fram kom að í máli stefnenda hefði verið litið til heilsufarsgagna og hlutlægra og trúverðugra upplýsinga um það hvort stefnendur hefðu aðgengi að þeirri heilbrigðisþjónustu sem þau þörfnuðust í Argentínu. Fram kom að annað lægi ekki fyrir um heilsufar stefnanda A en að hann væri við góða heilsu og að stefnandi B hefði greint frá því að hún væri með astma og fæðuofnæmi. Hún þyrfti lyf við astmanum en auk þess kæmi fram í gögnum málsins að hún væri með fjölblöðrueggjastokkaheilkenni og glímdi við andlega vanlíðan vegna atburða í heimaríki. Tekið var fram að stefnendum hafi verið leiðbeint undir rekstri málsins fyrir stjórnvöldum um mikilvægi öflunar og framlagningar heilsufarsgagna sem þau teldu hafa þýðingu fyrir mál sitt og að frekari heilsufarsgögn hefðu borist kærunefndinni. Taldi nefndin fyrirliggjandi gögn málsins ekki benda til þess að heilsufar stefnenda væri slíkt að sérstakar ástæður væru til að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar. Þá bæru upplýsingar um aðstæður í Argentínu með sér að þau hefðu aðgang að heilbrigðisþjónustu þar í landi. Var það því mat nefndarinnar að í máli stefnenda væru ekki sérstakar ástæður til að taka mál þeirratil efnislegrar meðferðar á grundvelli 2. mgr. 36. gr. laganna.

Af framangreindu verður ráðið að fjallað hafi verið ítarlega um þessa málsástæðu stefnenda á grundvelli viðmiða 32. gr. a í reglugerð nr. 540/2017 og fyrirliggjandi gagna um aðstæður í Argentínu og frásagna stefnenda af einstaklingsbundnum aðstæðum þeirra og framlagðra gagna. Þá verður ekki fallist á að stjórnvöld hafi beitt of ströngum mælikvörðum við mat á aðstæðum stefnenda. Verður því ekki séð að rannsókn eða mat stjórnvalda á aðstæðum í málinu hafi verið haldið neinum annmörkum sem leiða eigi til ógildingar úrskurðarins og efnismeðferðar á umsóknum stefnenda.

Um 3. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

Þá byggja stefnendur á því að aðstæðurnar sem bíði þeirra í Argentínu séu slíkar að endursending þangað brjóti gegn 42. gr. laga nr. 80/2016 og því beri að taka umsóknir þeirra til efnislegrar meðferðar samkvæmt 3. mgr. 36. gr. laganna. Stefnendur hafa greint frá þeim fordómum sem þau hafi orðið fyrir í Argentínu og að þau hafi neyðst til að stunda vinnu sem jafnaðist á við launaþrælkun til að sjá fyrir sér í þar í landi. Þeim hafi reynst erfitt að fá vinnu eftir Covid- 19 faraldurinn og hafi skert aðgengi að húsnæðismarkaðnum, félagslega kerfinu og nauðsynlegri þjónustu á borð við heilbrigðisþjónustu. Stefnendur byggja á því að þau væru réttindalaus með öllu við komuna til Argentínu og því algerlega háð ríkinu að öllu leyti.. Telja þau að þeirra bíði svo bágar efnahagslegar aðstæður í Argentínu að varði við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr. 80/2016 er óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr. laganna, eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. 42. gr. á það sama við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem í 1. mgr. greinir.

Þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að rannsókn kærunefndarinnar á því hvort stefnendur væru í hættu á að verða fyrir ofsóknum í viðtökuríki hafi verið fullnægj-andi. Líkt og fram kemur í úrskurði kærunefndarinnar verður við túlkun á inntaki 1. mgr. 42. gr. höfð hliðsjón af 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 68. gr. stjórnarskrárinnar sem leggja bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Í úrskurðinum er rakin dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu um túlkun á inntaki 3. gr. sáttmálans og hugtökunum ómannúðleg og vanvirðandi meðferð. Samkvæmt dómaframkvæmdinni þarf meðferð viðtökuríkis á umsækjanda og aðstæður hans þar að ná tilteknu lágmarksstigi alvarleika til að ákvörðun um brottvísun hans verði talin brjóta gegn 3. gr. sáttmálans. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni eða lífs-gæði hans skerðist, jafnvel verulega, nægi ekki til að teljast brot gegn 3. gr. nema sér-staklega sannfærandi mannúðarástæður mæli annars gegn endursendingu. Þannig geti einstaklingur sem vísa eigi brott t. d. ekki gert kröfu um áframhaldandi dvöl í ríki til að njóta þar heilbrigðis- eða félagsþjónustu. Fram kemur að samkvæmt dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins þurfi umsækjandi að sýna fram á það með vísan til hlutlægra og trúverðugra upplýsinga sem séu nægilega nákvæmar og uppfærðar að hann sé í raun-verulegri hættu á að sæta meðferð í viðtökuríkinu sem sé ósamrýmanleg ákvæðinu. Ekki sé nægilegt að aðeins sé um möguleika á slíkri meðferð að ræða.

Með vísan til viðmiða úr dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu, umfjöllunar um aðstæður í Argentínu og frásagna stefnenda af aðstæðum sínum taldi kærunefndin að ekki hefði verið sýnt fram á að stefnendur ættu á hættu meðferð sem gengi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Lagt var heildarmat á aðstæður í máli þeirra. Þar sem stefnendur væru með gild dvalarleyfi ættu þau heldur ekki á hættu að vera send aftur til heimaríkis. Komst kærunefndin því að þeirri niðurstöðu að synjun á að taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar og brottvísun til Argentínu myndi samkvæmt framangreindu ekki leiða til brots gegn 42. gr. laga nr. 80/2016. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að rannsókn kærunefndarinnar á aðstæðum stefnenda í Argentínu hafi verið fullnægjandi og að túlkun á 3. mgr. 36. gr., sbr. 42. gr., laganna hafi verið í samræmi við ríkjandi dómaframkvæmd um túlkun á inntaki 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Stefnendur hafa ekki sýnt fram á það að þau séu í raunverulegri hættu á að sæta meðferð í Argentínu sem fellur undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 68. gr. stjórnarskrárinnar. Verður heldur ekki séð að beiting stjórnvalda á þeim ákvæðum hafi verið röng með hliðsjón af atvikum og gögnum málsins og því er ekki fallist á að úrskurður kærunefndarinnar sé haldinn slíkum form-og efnisannmörkum að það valdi ógildingu úrskurðarins.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að úrskurður kærunefndar útlend-ingamála sé haldinn nokkrum þeim annmörkum að efni og formi að hann beri að ógilda. Verður ekki fallist á þau sjónarmið að við meðferð og ákvarðanatöku í máli þeirra hafi ekki verið gætt að lögmætis- eða jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins. Ekki verður annað séð en að málsmeðferð, rannsókn og niðurstaða stjórnvalda hafi byggst á lögum og mál-efnalegum sjónarmiðum, verið í samræmi við lög, alþjóðlegar skuldbindingar stefnda og uppfyllt kröfur um réttaröryggi, fyrirsjáanleika og stöðugleika. Er því hafnað sjónar-miðum stefnenda um að í máli þeirra hafi verið brotið gegn málsmeðferðar- eða efnis-reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993, óskráðum reglum stjórnsýsluréttar eða lögum nr. 80/2016. Samkvæmt því verður stefndi sýknaður í málinu.

Með vísan til atvika málsins og með hliðsjón af 3. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður falli niður á milli aðila.

Af hálfu stefnenda flutti málið H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður en af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómari tók við meðferð málsins 3. febrúar sl.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnenda, A og B.

Málskostnaður fellur niður.