X-650/2012

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, beindi slitastjórn varnaraðila til dómsins með bréfi 21. desember 2012. Um heimild til að bera ágreininginn undir dóminn vísaði slitastjórnin til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið var þingfest 10. janúar 2013 og tekið til úrskurðar 12. júní sl.

Sóknaraðili er H-kk-nf G-kk-nf, Ferjubakka 12, Reykjavík, en varnaraðili er Glitnir hf., Sóltúni 26, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að við slitameðferð varnaraðila Glitnis hf. verði viðurkennd krafa hans að fjárhæð 537.688 krónur, ásamt dráttarvöxtum frá 31. október 2006 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að staðfest verði afstaða slitastjórnar hans um að hafna kröfu sóknaraðila, nr. CL20091126-4280 í kröfuskrá, við slitameðferð hans, að fjárhæð 1.205.339 krónur sem lýst var sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

Í málinu krefst sóknaraðili viðurkenningar á skaðabótakröfu, sem hann kveður eiga rót að rekja til þess að starfsmenn varnaraðila hafi án samþykkis og vitundar sóknaraðila og þannig með ólögmætum og saknæmum hætti aflýst veði af bifreiðinni ON-169 samkvæmt veðskuldabréfi sem hann hafi selt bankanum og jafnframt tekið ábyrgð á. Varnaraðili hafnar því að starfsmenn hans hafi sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi.

I

Samkvæmt heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd.

Varnaraðila var 24. nóvember 2008 veitt heimild til greiðslustöðvunar með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Með lögum nr. 44/2009, sem breyttu nokkrum ákvæðum laga nr. 161/2002, var varnaraðili tekinn til slita og skyldi upphaf þeirra miðast við 22. apríl 2009 þegar lögin öðluðust gildi. Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði 12. maí sama ár slitastjórn sem annast meðal annars meðferð krafna á hendur varnaraðila. Hún gaf út innköllun til skuldheimtumanna félagsins 26. maí 2009 og lauk kröfulýsingarfresti 26. nóvember sama ár. Í samræmi við ákvæði 102. gr. laga nr. 161/2002 eins og greininni var breytt með lögum nr. 44/2009 fer um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtæki sem er til slitameðferðar eftir ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili lýsti þeirri kröfu sem hér er til umfjöllunar innan kröfulýsingarfrests. Slitastjórn hafnaði kröfunni. Mótmælti sóknaraðili þeirri afstöðu innan lögboðinna tímamarka og voru mótmælin tekin fyrir á kröfuhafafundum í samræmi við ákvæði laga. Sættir tókust ekki og var ágreiningnum vísað til úrlausnar dómsins í kjölfarið eins og að framan er nefnt.

II

Málsatvik eru þau að 7. febrúar 2001 seldi sóknaraðili V-kvk-þgf Á-kvk-þgf K-kvk-þgf bifreiðina ON-169 af gerðinni Ford Econoline. Greiddi kaupandi 200.000 krónur í peningum, en hluti kaupverðs var greiddur með útgáfu veðskuldabréfs 7. febrúar 2001 að fjárhæð 650.000 krónur með veði í bifreiðinni. Tveir einstaklingar tóku á sig sjálfskuldarábyrgð á efndum bréfsins. Greiða skyldi af bréfinu á þriggja mánaða fresti í alls sjö skipti og var lánið því til 21 mánaðar. Fyrsta afborgun var 3. maí 2001.

Sóknaraðli seldi varnaraðila veðskuldabréfið og með áritun á bréfið tók hann jafnframt á sig sjálfskuldarábyrgð á fullum efndum þess ásamt kostnaði. Vanskil urðu á greiðslu fyrstu afborgunar og var í kjölfarið gerð skilmálabreyting 28. maí 2001 á þann veg að lánið skyldi greiða með mánaðarlegum afborgunum í 24 mánuði, í fyrsta skipti 3. júlí 2001. Sóknaraðili samþykkti umrædda skilmálabreytingu sem sjálfskuldarábyrgðarmaður. Frekari vanskil urða á greiðslu bréfsins og var það sett í lögfræðilega innheimtu.

Sóknaraðila var send greiðsluáskorun 8. júlí 2003 og var hann þá krafinn um greiðslu á 592.157 krónum vegna vanskila á skuldabréfinu. Aðalskuldari bréfsins mun hafa greitt samtals 500.000 krónur inn á kröfu samkvæmt veðskuldabréfinu frá 26. september 2003 til 8. nóvember 2004.

Í málinu liggur fyrir tölvupóstur 26. maí 2004 þar sem fram kemur að aðalskuldari bréfsins segist vera komin með tilboð í bifreiðina og vildi ráðstafa söluverðinu, 200.000 krónum, inn á skuldina, gegn því að veði af bifreiðinni yrði aflétt. Fram kemur einnig að starfsmaður varnaraðila veitti samþykki fyrir þessu. Þetta mun hafa gengið eftir og veðinu verið aflýst af bifreiðinni 8. júlí 2004. Í tölvupóstinum kemur einnig fram að aðalskuldari ætli sér að halda áfram að greiða 50.000 krónur á mánuði inn á kröfuna.

Þann 25. apríl 2006 var gert árangurslaust fjárnám hjá aðalskuldara skuldabréfsins. Þann sama dag var gert fjárnám hjá sóknaraðila fyrir eftirstöðvum bréfsins í íbúð hans og tveimur bifreiðum. Einnig mun hafa verið gert fjárnám hjá öðrum sjálfskuldarábyrgðarmönnum sem lauk án árangurs. Sóknaraðili greiddi upp framangreinda skuld sem þá var að fjárhæð 537.688 krónur 31. október 2006. Í málinu liggur fyrir bréf sóknaraðila til varnaraðila sem ber með sér að vera afhent sama dag og skuldin var gerð upp. Er þar greint frá því að sóknaraðili telji sig knúinn til að greiða skuldina svo aflétta megi aðfararveðum af eignum hans, en að hann telji kröfu varnaraðila óréttmæta. Vísar hann einkum til þess að hann telji að ábyrgð hans á umræddu skuldabréfi hafi fallið niður þar sem varnaraðili hafi látið aflýsa veði sem verið hafi til tryggingar skuldinni án þess að leita heimildar ábyrgðarmanna til þess og án þess að skuld samkvæmt bréfinu greiddist að fullu. Telji hann að bifreiðina hefði mátt selja á verði sem nægt hefði til fullrar greiðslu skuldarinnar á þeim tíma. Í áritun lögmanns varnaraðila á umrætt bréf kemur fram að af hálfu varnaraðila sé ekki fallist á þau sjónarmið sem komi fram í bréfinu.

Í málinu liggur fyrir bréf Íslandsbanka hf. til þáverandi lögmanns sóknaraðila dags. 7. apríl 2009. Ber bréfið með sér að vera svar við bréfi lögmannsins til nefndrar bankastofnunar frá 4. desember 2008 þar sem hann óskar eftir aðgangi að gögnum. Sóknaraðili lýsti kröfu sinni 24. nóvember 2009. Í kröfulýsingu sóknaraðila kemur fram að hann hafi höfðað mál til heimtu kröfunnar 7. desember 2006 en því máli hafi verið vísað frá dómi vegna formgalla 3. apríl 2007. Þá kemur einnig fram að sóknaraðili hafi átt í margra mánaða alvarlegum veikindum eftir slys og megi rekja tafir á að sækja kröfuna til þess.

III

Í greinargerð sóknaraðila til dómsins er alfarið vísað til röksemda sem settar voru fram í kröfulýsingu til slitastjórnar varnaraðila. Kemur þar fram að sóknaraðili telji að með aflýsingu veðs án samráðs við sig og án þess að fyrir lægi samþykki hans hafi varnaraðili tekið alla ábyrgð á að frekari greiðslur fengjust inn á kröfur hans og sóknaraðili því sjálfur verið leystur undan ábyrgð sinni. Sóknaraðili hafi misst þá réttarvernd sem hann hafi haft með þinglýsingu veðréttarins og rétt til að leysa til sín veðskuldabréfið. Með samningi varnaraðila við aðalskuldara hafi jafnvel stofnast nýr samningur milli þeirra sem sóknaraðili beri ekki ábyrgð á. Telji sóknaraðili að bifreiðin ON-169 hafi verið meira virði en 200.000 krónur á þeim tíma sem hún hafi verið leyst úr veðböndum og raunar meira virði en numið hafi kröfufjárhæð varnaraðila á þeim tíma. Kveðst sóknaraðili telja að hann hefði sjálfur getað fengið hærra verð fyrir bifreiðina og að hún hefði raunar nýst honum betur sjálfum sem eign ef honum hefði verið gefinn kostur á að leysa hana til sín. Muni sóknaraðili leggja fram sönnun þess undir rekstri málsins að bifreiðin hafi verið seld undir markaðsvirði. Hann telji þó að gæta beri þess við sönnunarmat að langt hafi liðið frá söludegi bifreiðarinnar og aflýsingu veðsins 8. júlí 2004 þar til hann hafi fyrst fengið vitneskju um hvað hefði gerst sem verið hafi síðla í október 2006. Sóknaraðili kveður kröfu sína vera bótakröfu, enda telji hann sig verða fyrir ósanngjörnu og óréttmætu tjóni fái hann ekki bætt það fé sem hann hafi neyðst til að greiða varnaraðila. Krafa hans miði við þá fjárhæð. Þá vísar sóknaraðili til þess síðar í kröfulýsingu sinni að hann byggi aðallega á að krafa hans sé bótakrafa en til vara endurgreiðslukrafa vegna ofgreidds fjár.

Þá telji sóknaraðili að kostnaður varnaraðila vegna innheimtunnar sé óhóflegur og óskýr, en þrátt fyrir að leitað hafi verið eftir því hafi ekki tekist að fá nákvæma sundurgreiningu og skýringu á ýmsum kostnaðarliðum, sem honum hafi verið gert að greiða. Sé því skorað á varnaraðila að leggja fram í málinu nákvæmari skýringar í því efni og áskilinn réttur til að koma að frekari andmælum vegna þessa. Gildi það sama um vaxtakröfur.

Stöðumunur sé greinilegur á aðilum, en bankinn hafi yfir að ráða reynslu og sérþekkingu á sviði skuldabréfaviðskipta. Vísað sé til margdæmdrar reglu um að gera verði sérstakar og ríkar kröfur til stofnana á borð við banka um að þær sýni vandvirkni og aðgæslu í viðskiptum með verðbréf ásamt sanngirni gagnvart viðskiptamönnum sínum og neytendum. Sóknaraðili telji að varnaraðili hafi ekki komið fram á þann hátt sem ætlast verði til af bankastofnun. Varnaraðili hafi sýnt sóknaraðila ósanngirni og hafi breytt andstætt góðri viðskiptavenju. Sóknaraðili krefjist vaxta frá tjónsdegi en varnaraðili hafi nýtt sér fjármunina frá þeim degi. Sóknaraðili kveðst ekki virðisaukaskattskyldur.

Sóknaraðili kveðst vísa til almennra reglna skaðabótaréttar, svo sem sakarreglunnar, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. laganna, laga nr. 75/1997 um samningsveð, m.a. 9. gr. 14. gr., 19.-20. gr. og 23. gr. og almennra reglna kröfuréttar, svo og meginreglna um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Ennfremur kveðst sóknaraðili skírskota til laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, svo sem 19. gr. þeirra laga, laga nr. 121/1994 um neytendalán og samkomulags milli fjármálafyrirtækja, neytendasamtaka og viðskiptaráðuneytis frá 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða. Dráttarvaxtakrafa eigi stoð m.a. í III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

IV

Varnaraðili kveðst mótmæla því að starfsmenn hans hafi sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi gagnvart sóknaraðila þegar veði hafi verið aflýst af bifreiðinni ON-169 en bifreiðin hafi verið sett að veði til tryggingar greiðslu skuldar skv. skuldabréfi sem sóknaraðili hafi selt varnaraðila.

Sóknaraðili haldi því fram að hann hefði getað fengið mun betra verð fyrir bifreiðina þegar hún var seld og henni aflýst af skuldabréfinu án þess að rökstyðja það nokkuð frekar eða leggja fram sönnunargögn því til stuðnings. Varnaraðili kveðst mótmæla þessari fullyrðingu sóknaraðila enda sé hún ósönnuð.

Varnaraðili kveðst jafnframt mótmæla kröfu sóknaraðila á þeim grunni að það hafi verið varnaraðili sem verið hafi réttur eigandi kröfunnar á þeim tíma er bifreiðin hafi verið seld. Sóknaraðili hafi selt varnaraðila skuldabréf það sem deilt sé um í málinu og hafi með því afhent öll réttindi og allar skyldur sem á kröfuhafa hvíli við það framsal. Varnaraðili hafi við framsalið greitt sóknaraðila andvirði skuldabréfsins. Við það hafi sóknaraðili misst stöðu sína sem kröfuhafi skuldabréfsins. Sú krafa sé gerð þegar varnaraðili kaupi skuldabréf að seljandi þess takist á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu skuldabréfsins sem sóknaraðili hafi gert og sé óumdeilt í málinu.

Varnaraðili mótmæli því þeirri fullyrðingu sóknaraðila að varnaraðila hafi borið að upplýsa sóknaraðila um sölu bifreiðarinnar ON-169 og telji sig ekki hafa með ólögmætum og saknæmum hætti bakað sóknaraðila tjón með því að upplýsa hann ekki um söluna.

Varnaraðili mótmæli jafnframt þeirri fullyrðingu sóknaraðila að hann hafi ekki fengið tilkynningar um vanskil á skuldabréfinu áður en bifreiðin hafi verið seld. Sóknaraðila hafi mátt vera ljóst að vanskil hafi verið á skuldabréfinu þegar hann hafi fengið senda greiðsluáskorun frá lögmönnum varnaraðila 8. júlí 2003 eða ári áður en veðinu hafi verið aflétt af bifreiðinni. Það að varnaraðili hafi ekki hafið frekari innheimtuaðgerðir hjá sóknaraðila fyrr en nokkru síðar eigi ekki að hafa áhrif í málinu.

Sóknaraðili haldi því jafnframt fram að varnaraðili hafi sýnt honum ósanngirni og breytt andstætt góðri viðskiptavenju. Varnaraðili mótmæli þeirri staðhæfingu enda engar sannanir fyrir því.

Sóknaraðili haldi því jafnframt fram að samkomulag um notkun sjálfskuldarábyrgða frá árinu 1998 og samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001 gildi um ábyrgð hans. Varnaraðili mótmæli því þar sem þær reglur hafi einungis átt við um ábyrgðarmenn sem hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð hjá aðalskuldara sem fengið hafi lán hjá fjármálastofnun. Sóknaraðili hafi aftur á móti selt skuldabréfið til varnaraðila, en varnaraðili hafi ekki sjálfur veitt lánið sem sóknaraðili hafi skrifað undir ábyrgðina á. Varnaraðili geri það að skilyrði við sölu skuldabréfa að seljendur takist á hendur ábyrgð á skuldabréfinu við söluna og sóknaraðili hafi fallist á það. Sóknaraðili hafi fengið greitt fyrir skuldabréfið frá varnaraðila við sölu þess.

Varnaraðili mótmæli því jafnframt að lög um samningsveð nr. 75/1997 eigi við um viðskipti aðila. Þá gildi lög um neytendalán nr. 121/1994 ekki um viðskipti aðila enda komi fram í 1. gr. þeirra laga að þau gildi um lánssamninga sem lánveitandi geri í atvinnuskyni við neytendur. Sóknaraðili hafi átt skuldabréfið sem hann hafi fengið í viðskiptum sínu við sölu á bifreiðinni ON-169, og hafi selt það til varnaraðila.

Varnaraðili mótmæli því að sóknaraðili hafi ekki fengið vitneskju um þann innheimtukostnað sem fallið hafi á kröfuna. Varnaraðili hafi þurft að standa í miklum innheimtuaðgerðum til að reyna innheimtu á bréfinu sem leitt hafi til verulegs kostnaðar. Gerð hafi verið þrjú árangurslaus fjárnám hjá aðalskuldara og tveimur ábyrgðarmönnum. Nákvæma sundurliðun á kostnaðinum megi sjá í gögnum málsins. Sá kostnaður sé í samræmi við umfang og eðli innheimtumálsins. Varnaraðili hafi beitt lögmætum innheimtuaðgerðum og kostnaðurinn sé í samræmi við þær innheimtuaðgerðir sem nauðsynlegar hafi verið til að innheimta kröfuna.

Varnaraðili telji jafnframt að sóknaraðili hafi sýnt af sér tómlæti með því að aðhafast ekkert með innheimtu á hendur varnaraðila frá árinu 2006 þar til hann lýsi kröfu við slitameðferð varnaraðila. Af þeim sökum eigi að fallast á afstöðu varnaraðila til kröfunnar.

Varnaraðili hafni því að hafa móttekið bréf frá sóknaraðila vegna málsins enda liggi fyrir skv. fylgiskjali með kröfulýsingu að bréfaskriftir sóknaraðila hafi verið við Íslandsbanka hf. sem sé önnur lögpersóna.

Varnaraðili kveðst mótmæla dráttarvaxtakröfu sóknaraðila. Varnaraðili sé í slitameðferð sem hafi byrjað 22. apríl 2009. Verði fallist á kröfu sóknaraðila eigi hann einungis rétt á dráttarvöxtum af kröfunni frá 31. október 2006 til og með 22. apríl 2009 sbr. 1. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili kveðst vísa til meginreglna laga um kröfuréttindi og framsal kröfuréttinda. Jafnframt vísi hann til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Kröfu um málskostnað styðji varnaraðili við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt sé byggð á lögum nr. 50/1988.

Við munnlegan málflutning féll lögmaður varnaraðila frá mótmælum sínum við því að sóknaraðili hefði haft uppi fyrirvara um réttmæti kröfunnar, þegar hann greiddi hana 31. október 2006.

V

Fyrir liggur í máli þessu að sóknaraðili seldi nafngreindri konu bifreið sína og fékk hluta af greiðslu kaupverðsins í formi skuldabréfs að höfuðstól 650.000 krónur sem framangreind kona gaf út. Var skuldabréfið með sjálfskuldarábyrgð tveggja einstaklinga. Sóknaraðili seldi varnaraðila skuldabréfið og gekkst um leið í sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu þess, eins og nánar er lýst hér að framan. Vanskil urðu á greiðslu skuldabréfsins og var í kjölfarið gerð á því skilmálabreyting með samþykki sóknaraðila. Enn urðu vanskil og var sóknaraðila send greiðsluáskorun 8. júlí 2003 og var hann þá krafinn um greiðslu á 592.157 krónum vegna þeirra vanskila. Verður að telja að sóknaraðila hafi mátt vera kunnugt um að umrætt skuldabréf var í vanskilum og verður ekki annað séð en að þau vanskil hafi verið viðvarandi frá upphafi. Eins og nánar er lýst hér að framan greiddi sóknaraðili loks eftirstöðvar kröfunnar 31. október 2006 í kjölfar fjárnáms sem varnaraðili gerði hjá honum.

Sóknaraðili byggir á því að hann hafi orðið fyrir tjóni þar sem varnaraðili hafi heimilað sölu á hinni veðsettu bifreið og leyst hana úr veðböndum. Grundvallarforsenda þess að skaðabótakrafa stofnist er að tjón hafi orðið. Óumdeilt er í máli þessu að veðandlagið var selt fyrir 200.000 krónur og þeim fjármunum varið til að greiða inn á skuld samkvæmt skuldabréfinu. Sóknaraðili hefur ekki fært fram í málinu sönnun þess að söluverð umræddrar bifreiðar hafi verið undir sannvirði eins og hann fullyrðir í málatilbúnaði sínum, en fyrir þessu ber hann sönnunarbyrði. Þá hvíldi ekki skylda á varnaraðila að lögum að bjóða sóknaraðila að leysa til sín veðið eins og réttarsambandi þeirra var háttað eða að leita samþykkis hans við því að bifreiðin yrði leyst úr veðböndum. Verður þegar af framangreindum ástæðum að hafna því að sóknaraðili hafi sýnt fram á að hann geti af framangreindum sökum átt skaðabótakröfu á hendur varnaraðila.

Þá hefur sóknaraðili ekki rökstutt það nægilega að hvaða leiti innheimtukostnaður varnaraðila hafi verið óhóflegur en sundurliðun þess kostnaðar liggur fyrir í málinu á kvittun þeirri sem sóknaraðili fékk afhenta er hann greiddi kröfuna. Hefur sóknaraðili ekki freistað þess að hnekkja með rökum því sem fram kemur á yfirlitinu og er krafa hans því ekki nægilega rökstudd um þetta atriði. Eru því ekki heldur efni til að fallast á að sóknaraðili geti af þessum sökum átt skaðabótakröfu á hendur varnaraðila eða að sóknaraðili eigi rétt til endurgreiðslu umrædds kostnaðar með vísan til reglna um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

Þegar af þeim ástæðum sem að framan eru raktar verður ekki talið að sóknaraðili hafi fært fram í málinu haldbær sönnunargögn eða rök fyrir því að honum beri skaðabætur eða endurgreiðsla vegna þess uppgjörs á umræddri kröfu sem hann gekk til 31. október 2006.

Með hliðsjón af framangreindu ber að fallast á kröfu varnaraðila um að staðfest verði niðurstaða slitastjórnar hans um að hafna kröfu sóknaraðila.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem greinir í úrskurðarorði og er þar tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Staðfest er niðurstaða slitastjórnar varnaraðila, Glitnis hf., um að hafna kröfu sóknaraðila, H-kk-ef G-kk-ef, sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila og hefur kröfunúmerið CL20091126-4280.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 251.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf