E-3894/2015

D Ó M U R

Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 17. nóvember 2015 og dómtekið 31. mars 2016 að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er Sérleyfisbílar Ak-Norðurleið hf., Hjalteyrargötu 10, Akureyri. Stefndi er Lýsing hf., Ármúla 1, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 67.304.098 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. nóvember 2015 til greiðsludags. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Ágreiningur málsaðila snýst um endurútreikning 26 kaupleigusamninga sem stefnandi og stefndi gerðu með sér á árunum 2001 til 2009 og lagðir hafa verið fram í málinu. Nam upphaflegur höfuðstóll samninganna 363.525.239 milljónum króna og var markmið þeirra fjármögnun kaupa á langferðarbifreiðum sem stefnandi mun hafa nýtt til atvinnustarfsemi sinnar. Samningarnir höfðu allir að geyma efnislega sambærilega skilmála og er ekki um það deilt að þeir voru bundnir ólögmætri gengistryggingu. Lýtur ágreiningur aðila að því hvort fullnægt sé skilyrðum til þess að stefnandi geti byggt rétt á fullnaðarkvittunum vegna greiðslu vaxta fram að endurútreikningi samninganna sem síðar greinir. Sé fallist á málsástæður stefnanda vegna fullnaðarkvittana er ekki deilt um útreikning fjárhæðar stefnukröfu.

Með bréfum 23. mars 2011 tilkynnti stefndi stefnanda um endurútreikning fyrrgreindra samninga „í samræmi við dóma Hæstaréttar í málum nr. 153/2010 og 471/2010“. Fól endurútreikningurinn það í sér að höfuðstóll lánanna lækkaði í tilviki 20 samninga en hækkaði í vegna sex þeirra. Þegar endurútreikningurinn var tilkynntur stefnanda hafði hann staðið í skilum með afborganir á réttum gjalddögum sem voru mánaðarlega. Nam mismunur á þeim vöxtum sem stefnandi hafði greitt fram að endurútreikningsdegi og vöxtum reiknuðum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu 105.472.146 krónum vegna allra lánanna en 82.681.291 krónu ef aðeins var miðað við þau 20 lán þar sem höfuðstóll lánanna hafði lækkað.

Í kjölfar þess að endurútreikningur samninganna var kynntur stefnanda birti stefnandi yfirlýsingu fyrir stefnda 18. maí 2011. Í yfirlýsingunni segir meðal annars að stefnandi staðfesti að ágreiningur sé uppi milli aðila um endurútreikning samninganna og áskilji stefnandi sér rétt til þess að hafna honum að hluta eða öllu leyti. Hins vegar kemur fram að stefnandi muni greiða afborganir af samningunum og sé áskilinn betri réttur sem stefnandi kunni að eiga eða eignast síðar. Með bréfi lögmanns stefnanda 16. október 2015 var gerð krafa um leiðréttingu samninganna með vísan til reglu kröfuréttar um gildi fullnaðarkvittana. Í bréfinu var þess beiðst að stefndi greiddi stefnanda ofgreiðslu af samningunum, samtals 67.304.098 krónur, eigi síðar en sjö dögum eftir dagsetningu bréfsins. Svar barst frá stefnda með tölvubréfi 29. október 2015 þar sem kröfum stefnanda var hafnað.

Ekki var um að ræða munnlegar skýrslur við aðalmeðferð málsins.

Helstu málsástæður og lagarök aðila.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á reglum kröfuréttar um gildi fullnaðarkvittana. Hafi stefnda því verið óheimilt að krefjast frekari vaxta af samningunum en stefnandi hafði þegar greitt við endurútreikning lánanna. Stefnandi telur að öllum skilyrðum fyrir beitingu fullnaðarkvittana sé fullnægt í málinu, en ekki sé um það deilt að nægileg festa hafi verið í framkvæmd greiðslna af hálfu stefnanda. Þá hafi stefnandi einnig verið í góðri trú um að greiðslur hans fælu í sér fullar efndir og haft réttmæta ástæðu til að treysta því að hann væri búinn að gera upp að fullu greiðslu sína á viðkomandi gjalddaga. Skilyrðið um aðstöðumun á milli aðila er að mati stefnanda augljóslega uppfyllt með vísan til þess að stefnandi sé lítið fyrirtæki með takmörkuð umsvif á meðan stefndi sé fjármálafyrirtæki með sérþekkingu á útlánastarfsemi. Í þessu sambandi vísar stefnandi til skilgreiningar 3. gr. laga um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi nr. 41/2015 um hvað teljist lítið fyrirtæki og fyrirliggjandi upplýsinga um veltu og starfsmannafjölda stefnanda. Skilmálar lána stefnda hafi verið samkvæmt einhliða ákvörðun stefnda og stöðluðum skilmálum hans hvað slík lán varðar. Viðbótarkrafa stefnanda hafi numið verulegri fjárhæð hvort heldur litið sé til hlutfalls af höfuðstól, hlutfalls af greiddum vöxtum eða afkomu stefnanda. Viðbótarkrafan hafi því falið í sér verulega röskun fyrir stefnanda. Standi það því stefnda nær en stefnanda að bera þann vaxtamun sem hér sé um að ræða.

Stefndi byggir varnir sínar á því að endurútreikningur hans hafi verið réttur og í samræmi við lög nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010. Hann vísar til þess að hann eigi rétt á fullum efndum samninganna samkvæmt meginreglu kröfuréttar. Hann telur einnig að stefndi hafi firrt sig rétti til að hafa uppi kröfu á grundvelli fullnaðarkvittana með því að veita viðtöku endurútreikninga í mars og apríl 2011 án þess að hafa uppi nægilega skýran og afmarkaðan fyrirvara. Hvað sem þessu líður telur stefndi að skilyrðum sé ekki fullnægt svo að stefnandi geti byggt rétt á fullnaðarkvittunum. Í því sambandi leggur hann annars vegar áherslu á að skilyrði um aðstöðumun hafi ekki verið fullnægt og hins vegar að ekki hafi verið um að ræða verulega röskun á hagsmunum stefnanda, meðal annars þannig að viðbótarkrafa stefnda hafi ekki verið veruleg og endurútreikningur stefnda hafi leitt til þess að heildarskuld stefnanda lækkaði verulega.

Stefndi telur stefnanda vera umsvifamikinn lögaðila, með tekjur í erlendri mynt, og vísar til þess að eftir gengis- og efnahagshrunið síðla árs 2008 hafi stefnandi hagnast um samtals 526.006.993 krónur eftir skatta (2009-2014). Hafi stefnandi með engum hætti sýnt fram á að viðbótarkrafa stefnda um vexti hafi valdið honum sérstakri röskun en um sé að ræða fjárhæð sem nemi 15,7% af umræddum hagnaði. Ekki geti verið um að ræða stöðumun milli stefnanda, sem sé stórfyrirtæki í ferðaþjónustu, og stefnda sem sé lítið fjármálafyrirtæki. Stefndi vísar einnig til þess að viðbótarkrafa hans hafi einungis numið 63% af hagnaði stefnanda eftir skatta árin 2011 og 2012. Stefnanda hafi ekki getað dulist að greiða þyrfti hærri vexti af lánum í íslenskum krónum samanborið við lán í erlendum myntum. Stefnandi geti þar af leiðandi ekki haldið því fram að hann hafi verið í góðri trú um að vaxtakjör kaupleigusamninganna væru óháð bindingu höfuðstóls þeirra við gengi gjaldmiðla enda hafi hann aldrei gert athugasemdir við þá greiðsluseðla sem hann fékk senda frá árinu 2001. Einnig telur stefndi að stefnandi hafi verið í góðri samningsaðstöðu til að hafa áhrif á skilmála þeirra samninga sem hér um ræðir.

Stefndi telur að viðbótarkrafa stefnanda sé ekki umtalsverð. Hann vísar til þess að viðbótarkrafa vegna fjögurra tilgreindra samninga hafi t.d. einungis verið á bilinu 3,4% til 17,6%. Við munnlegan flutning málsins var lögð á það áhersla að viðbótarkrafa stefnda hefði ekki numið 105.472.146 krónum, svo sem byggt væri á af hálfu stefnanda, heldur aðeins 79.671.080 krónur. Var þessu til stuðnings vísað til þess að í tilviki sex samninga hefði endurútreikningur ekki leitt til lækkunar skuldar stefnanda heldur hins gagnstæða og væri ekki rétt að líta svo á að stefnandi væri í málinu að gera kröfu vegna þessara samninga.

Niðurstaða

Að mati dómsins er haldlaus sú málsástæða stefnda að sá fyrirvari sem fram kom í yfirlýsingu stefnanda 18. maí 2011 hafi ekki haft að geyma nægilega sérgreindan fyrirvara um rétt stefnanda vegna fullnaðarkvittana fyrir greiðslu samningsvaxta. Verður því ekki á það fallist að stefnandi hafi firrt sig rétti með fyrirvaralausri viðtöku endurútreikningsins 23. mars 2011 og áframhaldandi greiðslum lánanna eftir það tímamark.

Ekki er um það deilt að umrædd lán voru öll í skilum og hafði stefnandi greitt af lánunum, þ.á m. vexti, með mánaðarlegum greiðslum um árabil í góðri trú. Á það verður fallist með stefnanda að líta verði svo á að viðbótarkrafa stefnda um vexti samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 með endurútreikningnum 23. mars 2011 hafi numið 105.472.146 krónum vegna allra lánanna. Eins og atvikum er háttað verður að meta þessa fjárhæð heildstætt og kemur því ekki til greina að líta til endurútreiknings einstakra samninga og skiptingu fjárhæðarinnar milli þeirra. Í þessu ljósi var sú fjárhæð sem hér um ræðir veruleg, hvort sem litið er til hennar sem hlutfalls af greiddum vöxtum eða höfuðstól lánanna í heild sinni. Með hliðsjón af fyrirliggjandi upplýsingum um fjárhag stefnanda verður enn fremur að telja að umrædd fjárhæð hafi haft talsverða þýðingu um afkomu hans.

Við úrlausn málsins verður að líta til þess að stefnandi er tiltölulega lítið fyrirtæki sem tók lán hjá stefnda, sem var sérhæft fjármálafyrirtæki, í þeim tilgangi að fjármagna kaup á tækjum til daglegrar starfsemi sinnar. Voru lánin tekin á grundvelli fleiri staðlaðra samninga sem ljóst þykir að stefnandi hafði mjög takmörkuð tækifæri til þess að hafa áhrif á. Verður þessum samningum, svo og stöðu aðila við samningsgerðina, því ekki jafnað til þeirra samninga sem fjallað var um í dómum Hæstaréttar 15. október 2015 í málum nr. 34 og 35/2015 sem vísað hefur verið til af hálfu stefnda. Að þessu virtu, svo og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 6. nóvember 2014 í máli nr. 110/2014, sem laut að sambærilegum samningum, verður fallist á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett, þ.m.t. um dráttarvexti.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf hdl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Lýsing hf., greiði stefnanda, Sérleyfisbílum Ak-Norðurleiðar hf., 67.304.098 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. nóvember 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf M-kk-nf