S-800/2013

Mál þetta, sem þingfest var 9. október sl. og dómtekið 11. nóvember sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum, dagsettri 16. september 2013, á hendur G-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Sólvöllum 10, 240 Grindavík,

„fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 20. maí 2013, ekið bifreiðinni VN-523, undir áhrifum ávana- og fíkniefna, sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði (í þvagsýni ákærða mældist amfetamín og tetrahýdrókannabínólsýra) og því verið óhæfur til að stjórna ökutækinu örugglega suður Hafnargötu, við Faxabraut, uns lögregla stöðvaði akstur ákærða við Hafnargötu nr. 88, Reykjanesbæ.

Telst þessi háttsemi ákærða varða við 1., sbr. 2. mgr., 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til sviptingar ökuréttar, skv. 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 25. gr. l. nr. 44/1993 og 5. gr. l. nr. 66/2006.“

Ákærði kom fyrir dóminn við þingfestingu málsins og játaði að hafa ekið umrætt sinn en neitaði því að hafa verið óhæfur til að stjórna ökutækinu örugglega eins og segir í ákærunni. Fór aðalmeðferð málsins fram þann 11. nóvember sl. og var málið dómtekið að málflutningi loknum.

Málsatvik.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu veitti lögregla bifreiðinni VN-523 athygli þar sem hún ók suður Hafnargötu við Faxabraut. Fór lögregla á eftir bifreiðinni til að kanna ástand ökumannsins, sem reyndist vera ákærði. Samþykkti ákærði að fara með lögreglu á lögreglustöðina og undirgangast fíkniefnapróf vegna gruns um akstur undir áhrifum fíkniefna. Reyndist fíkniefnaprófið jákvætt og var í framhaldi tekið blóð- og þvagsýni úr ákærða, sem sent var til Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands. Við handtöku ákærða upplýsti hann lögreglu um að hann hefði ekki notað fíkniefni, en kvöldið áður hefði hann verið með öðrum sem voru að reykja kannabis.

Skýrsla var tekin af ákærða í kjölfar handtökunnar og kvaðst ákærði ekki þurfa verjanda að svo stöddu. Aðspurður um það hvort ákærði hafi fundið til áhrifa fíkniefna við aksturinn neitaði ákærði því. Aðspurður hvenær hann hafi síðast neytt fíkniefna kvað ákærði það hafa verið um einni og hálfri viku áður, þá hafi hann neytt kannabis en fyrir viku hafi hann neytt „hvítt“. Kvaðst ákærði hafa verið að prófa fíkniefnin í fyrsta sinn.

Skýrslur fyrir dómi.

Ákærði gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins og kvaðst hafa reykt kannabis um einum eða einum og hálfum mánuði áður en lögregla hafði afskipti af honum í umrætt sinn og hafi þá orðið veikur á eftir. Kvaðst ákærði aldrei hafa neytt amfetamíns nema þá óafvitandi og þá í mat eða drykk. Skýrsla sem ákærði gaf fyrir lögreglu var borin undir ákærða og kvaðst hann ekki hafa lesið skýrsluna yfir, hann væri lesblindur, en hann staðfesti undirritun sína á skýrsluna. Þá kvað hann lögregluna ekki hafa lesið skýrsluna upphátt fyrir sig áður en hann undirritaði hana. Þar sem standi að hann hafi neytt kannabis einni og hálfri viku áður en hann var tekinn hafi átt að vera einum og hálfum mánuði áður og það hafi hann sagt lögreglunni. Þá hafi hann haldið, þegar lögreglan talaði um „hvítt“, að það hafi verið eitthvað hvítt sem hafi verið í kannabisefninu sem hann reykti nokkrum vikum áður.

Ákærði sagðist hafa verið í partíi í Reykjavík kvöldið áður en hann var tekinn og þar hafi kannabis verið neytt og hann því forðað sér. Íbúðin hafi verið um 180 fm og þar hafi kannski verið um tuttugu manns. Þá kvað ákærði sér hafa liðið vel síðustu daga fyrir aksturinn og ekki fundið fyrir neinu óvenjulegu. Ákærði las lögregluskýrsluna við aðalmeðferðina og staðfesti undirritun sína. Ítrekaði hann að í stað eins og hálfrar viku hafi hann sagt einn og hálfan mánuð. Ákærði kvaðst vera lesblindur og lögreglan ekki lesið skýrsluna yfir fyrir hann, en hann hafi heldur ekki sagt lögreglu að hann væri lesblindur.

Í málinu liggur fyrir matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands frá 6. júní 2013, þar sem kemur fram að amfetamín og tetrahýdrókannabínólsýra hafi mælst í þvagi ákærða en ekki í blóði.

Vitnið K-kvk-nf M-kvk-nf, deildarstjóri rannsóknastofunnar, gaf símaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Kvað vitnið fíkniefni ekki hafa fundist í blóði og einungis í þvagi ákærða. Kvað vitnið magnákvörðun í þvagi ekki vera gefna upp í matsgerðum en magnákvörðun færi fram við rannsókn á blóði og þvagi. Þær mælingar sem fari fram séu mjög nákvæmar og séu viðurkenndar aðferðir notaðar við rannsóknir. Aðspurt kvað vitnið vera mun á því hversu lengi THC og amfetamín mælist í blóði og þvagi. THC væri hægt að mæla í þvagi í tvær til fjórar vikur eftir neyslu en amfetamín sé almennt horfið úr þvagi tveimur sólarhringum eftir neyslu. Framburður ákærða um óbeinar reykingar var borinn undir vitnið og kvað vitnið nánast útilokað að það stæðist. Sé það raunin hafi ákærði verið í mikilli neyslu og af þeim sökum væri slíkt ekki útilokað. Aðspurt um það hvort óbeinar reykingar daginn áður geti komið fram í þvagi daginn eftir kvað vitnið það fjarlægan möguleika. Hins vegar hafi ekki verið sýnt fram á það með rannsóknum að það magn sem hafi fundist í þvagi við rannsóknir vegna óbeinna reykinga hafi farið yfir þann mæliþröskuld sem rannsóknastofan setji við ákvörðun á því hvort staðfest sé að efni finnist í þvagi eða ekki. Aðspurt um aðstæður við óbeinar reykingar, hvort mismunur sé á reykingum í litlu rými og stóru, kvað vitnið líkurnar meiri á óbeinum reykingum í litlu rými en stóru.

Aðspurt um það hvort inntaka á amfetamíni í gegnum mat eða drykk geti komið fram í þvagi, kvað vitnið það nánast útilokað þar sem frásog efnisins í munni væri miklu minna en úr blóði. Þá kvað vitnið aðspurt, að miðað við það magn amfetamíns, sem fannst í þvagi ákærða, þá hafi hann fundið fyrir áhrifum eftir inntökuna.

Aðspurt um þann mæliþröskuld sem stuðst sé við, við rannsókn á magni í þvagi, kvað vitnið ákveðið magn þurfa að vera í þvagi til að staðfest sé í matsgerð að fíkniefni hafi fundist í þvagi. Sé magnið undir þeim mælistuðli sé gefin út matsgerð þar sem staðfest sé að ekkert hafi fundist í þvagi. Kvað vitnið sömu aðferðir vera notaðar við rannsókn á fíkniefnum í blóði og þvagi, nema að mörkin væru mismunandi eftir efnum. Viðmiðunarþröskuldur við rannsókn á kannabisefni í þvagi væri 62 ng/ml. Sé niðurbrotsefni kannabis undir þeim stuðli sé gefin út matsgerð þar sem staðfest er að ekkert hafi fundist í þvagi.

Borið var undir vitnið að ákærði neiti að hafa neytt amfetamíns. Kvað vitnið að neysla væri forsenda þess að efnið geti mælst í þvagi.

Vitnið K-kvk-nf Ó-kvk-nf, deildarstjóri hjá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands, gaf símaskýrslu og staðfesti matsgerðina. Kvað vitnið mælingar fíkniefna í blóði og þvagi vera mjög nákvæmar. Fyrst færi fram mótefnamæling, síðan gasgreining og síðan væri niðurstaðan staðfest með massagreiningu sem væri mjög nákvæm og enginn vafi væri á þeim niðurstöðum. Aðspurt kvað vitnið styrk efnisins í þvagi vera mældan, en þar sem þvag væri missterkt væri magnið ekki gefið upp í matsgerðum. Þá væru staðlar notaðir við rannsókn á magni fíkniefna í þvagi, og í þessu máli hafi magn efnis í þvagi verið í hærri kantinum. Kvað vitnið kannabis vera lengur í þvagi en amfetamín, það færi eftir neyslunni sjálfri, en eftir mikla neyslu kannabis gæti efnið mælst í þvagi eftir nokkrar vikur hafi neyslan verið mikil og viðvarandi en hafi efnisins verið neytt í eitt skipti þá gæti það mælst í þvagi nokkrum sólarhringum síðar. Aðspurt um óbeinar reykingar kvöldið áður og hvort þær gæti haft áhrif á niðurstöðu þvagsýnisins, kvað vitnið það ólíklegt. Rannsóknir á óbeinum reykingum í litlu rými og miklum reykingum hafi sýnt að í þvagi hafi mælst minna magn en það magn sem viðmiðunarstaðlar rannsóknastofunnar taki mið af. Þá kvað vitnið, aðspurt um það hversu lengi amfetamín geti mælst í þvagi eftir neyslu, það geta mælst í einn til þrjá daga eftir einstaka neyslu. Hafi neytandi verið í mjög mikilli neyslu amfetamíns, þá hafi rannsóknir sýnt efni í þvagi, að meðaltali, í allt að fimm daga. Aðspurt hvort hægt sé að áætla, eftir því magni amfetamíns sem mældist í þvagi ákærða, hvort hann hafi fundið fyrir áhrifum, kvað vitnið magnið í þvaginu hafa verið það mikið að ef neytandinn hafi ekki fundið fyrir áhrifum hafi sá neytandi verið í mikilli neyslu og byggt upp mikið þol. Aðspurt kvað vitnið margar rannsóknir hafa verið gerðar erlendis á því hversu lengi fíkniefni væru að fara úr blóði og þvagi, bæði rannsóknir gerðar á sjálfboðaliðum og á meðferðarstofnunum. Séu þá algengustu neysluskammtar notaðir. Aðspurt um dóm Hæstaréttar í máli nr. 683/2008, kvað vitnið ekki hægt að útiloka neitt í þessum efnum, en rannsóknir hafi sýnt þær niðurstöður sem hún hafi greint frá.

Forsendur og niðurstöður.

Í máli þessu er ágreiningur um það hvort sakfella eigi ákærða fyrir það að fíkniefni hafi fundist í þvagi hans og hann þess vegna verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega. Ákærði krafðist sýknu fyrir dóminum en til vara, ef honum yrði gerð refsing fyrir, að kröfu ákæruvaldsins um sviptingu ökuréttar verði hafnað með vísan til 2. ml. 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga. Kvaðst ákærði uppfylla öll skilyrði þess að undanþágan ætti við í máli hans.

Ákærði kvað 45. gr. a laga nr. 50/1987 vera ólög og hafa verið sett fyrir mistök og ósanngjarnt sé að sakfella menn fyrir brot á því ákvæði, finnist fíkniefni einungis í þvagi. Þá sé það vilji í stjórnkerfinu að fella umrætt ákvæði úr gildi en til að komast hjá ökuleyfissviptingu í slíkum tilvikum hafi Hæstiréttur Íslands margoft staðfest að undanþáguákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga eigi við í tilvikum eins og ákærða, þannig að sakfelldir menn séu ekki sviptir ökuréttindum uppfylli þeir skilyrði undanþáguákvæðisins sem sé í þessu máli. Ákærði kvaðst, fyrir dóminum, hafa neytt kannabis um fjórum til sex vikum áður en hann var tekinn við akstur auk þess að hafa lent í óbeinum reykingum kvöldið áður og þá forðað sér. Neitaði ákærði því að hafa nokkurn tíma neytt amfetamíns. Hafi amfetamín fundist í honum hafi hann neytt þess í mat eða drykk ómeðvitað.

Eins og rakið er í framburði vitnanna K-kvk-ef M-kvk-ef og K-kvk-ef Ó-kvk-ef, deildarstjóra hjá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands, sýna rannsóknir á óbeinum reykingum kannabisefna, að mæligildi tetrahýdrókannabínólsýru í þvagi sé í öllum tilfellum mun lægra en viðmiðunarstuðull sá sem notaður sé við staðfestingar á THC í þvagi hér á landi. Það magn sem hafi verið í þvagi ákærða hafi verið meira en komið hafi frami í rannsóknum óbeinna reikinga. Því sé það mjög ólíklegt að ákærði hafi fengið svo mikið efni í líkamann, við óbeinar reykingar, að það geti hafa mælst í því magni í þvagi hans eins og raunin sé. Þá lýsti ákærði því að hann hafi verið í veislu í 180 fm íbúð og hann hafi forðað sér þegar fólk fór að reykja kannabis. Miðað við þessa frásögn ákærða og framburð vitnanna K-x-x M-kvk-ef og K-kvk-ef Ó-kvk-ef telur dómurinn ákærða ekki hafa sýnt fram á að líkur séu á að hann hafi orðið fyrir áhrifum óbeinna reykinga eins og hann heldur fram.

Ákærði kvaðst hjá lögreglu hafa neytt kannabis um einni og hálfri viku fyrir aksturinn. Fyrir dóminum breytti hann því og sagðist hafa sagt hjá lögreglu að reykingarnar hafi átt sér stað einum til einum og hálfum mánuði fyrir akstur en þá hafi hann orðið veikur af reykingunum. Eins og bæði vitnin staðfestu fyrir dóminum er mjög ósennilegt að tetrahýdrókannabínólsýra mælist í þvagi einstaklings, sem hafi reykt kannabis í eitt skipti, eftir svo langan tíma. Þó svo hafi verið breytir það ekki niðurstöðum máls þessa og þeirrar staðreyndar að efnið fannst í þvagi ákærða.

Með lögum nr. 66/2006 um breytingu á umferðarlögum nr. 50/1987 var meðal annarra breytinga bætt við lögin nýrri grein, 45. gr. a, þar sem tekin voru af öll tvímæli um að algert bann væri við því að stjórna eða reyna að stjórna ökutæki ef ólögleg ávana- og fíkniefni mældust í blóði eða þvagi viðkomandi. Til samræmis var gerð breyting á 102. gr. umferðarlaga sem lýtur að sviptingu ökuréttar.

Í greinargerð með lögum nr. 66/2006 segir að sett séu fram skýr viðmið um það að ökumaður teljist óhæfur til að stjórna ökutæki ef í blóði hans eða þvagi mælast ólögleg ávana- og fíkniefni og beri að refsa sem slíkum. Þá segir í greinargerðinni með 5. gr. laganna að gert sé ráð fyrir að bætt verði við lögin nýrri grein, 45. gr. a, þess efnis að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni. Nú þegar sé í lögunum bann við stjórnun ökutækis eða tilraun til stjórnunar ökutækis undir áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna, sé ökumaður ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Hér sé því um að ræða viðbót við núgildandi ákvæði með það fyrir augum að sporna við því að ökumenn séu undir áhrifum ávana- og fíkniefna við stjórn ökutækis. Gert sé ráð fyrir því að unnt sé að refsa fyrir tilraun til stjórnunar ökutækis undir slíkum kringumstæðum og telst hún því vera sem fullframið brot. Ef í blóði ökumanns eða þvagi mælast ólögleg ávana- og fíkniefni, sem hér er vísað til, telst hann óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega. Í ákvæðinu er gengið út frá því að í slíkum tilvikum sé rétt að taka af öll tvímæli um það að stjórnun eða tilraun til stjórnunar ökutækis undir áhrifum ólöglegra efna af því tagi sem hér um ræðir sé óheimil undir öllum kringumstæðum. Skilgreint mæligildi í blóði eða þvagi ökumanns er því 0 (núll). Með því að leggja til að miðað sé við núllmörk, þegar um er að ræða bannmerkt efni samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni, er farin sama leið og tíðkuð hefur verið í Svíþjóð um nokkurt skeið. Rétt sé að taka fram að tillaga sú sem lögð er fram í frumvarpinu gengur lengra en sú tillaga sem fram kemur í skýrslu starfshóps dóms- og kirkjumálaráðuneytis frá því í febrúar 2001. Í skýrslunni er lagt til að um akstur ökumanna undir áhrifum ávana- og fíkniefna fari eins og um akstur undir áhrifum áfengis, sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga, þannig að ef ávana- og fíkniefni finnast í blóði eða þvagi ökumanns teljist hann ekki fær um að stjórna ökutæki örugglega. Er í skýrslunni lagt til að miðað verði við neðra ölvunarstig við ákvörðun viðurlaga vegna stjórnunar ökutækis undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Sú tillaga sem sett sé fram í frumvarpinu og miðast við efra ölvunarstigið sé í samræmi við alvarleika brota og ábendingar þess efnis að erfitt sé að ná fram sakfellingu í málum er varða akstur undir áhrifum lyfja eða ávana- og fíkniefna þar sem sanna þurfi að ökumaður geti ekki stjórnað ökutæki örugglega, sbr. 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga. Segir enn í greinargerðinni að Hæstiréttur hafi gert ríkar kröfur um sönnun í slíkum málum auk þess sem talsverður fjöldi mála komi aldrei á borð dómstólanna. Þá hafnaði Hæstiréttur þeirri málsvörn í dómi Hæstaréttar nr. 490/2008 að ákærði hafi verið hæfur til að stjórna ökutæki þar sem kókaín fannst einungis í þvagi.

Af öllu ofansögðu er ljóst að vilji löggjafans er sá að refsa mönnum reyni þeir að stjórna ökutæki eftir að hafa neytt ávana- og fíkniefna, þrátt fyrir að efnin eða niðurbrotsefni þeirra finnist eingöngu í þvagi.

Ákærði hefur ekki sýnt fram á með neinum rökum að það hafi verið mistök að lögfesta slíka reglu eða að vilji stjórnvalda sé að fella þetta ákvæði niður. Ræðst niðurstaða í máli þessu þá heldur ekki af því hvað ákærða finnst sanngjarnt eða ósanngjarnt í málinu eða hvort hann hafi fundið til vímuáhrifa eða ekki.

Af öllu framansögðu virtu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi að hafa ekið umrætt sinn eins og segir í ákærunni. Er háttsemi ákærða réttilega færð til refsiákvæða í ákæru.

Ákærði krefst þess, verði hann fundinn sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæru, að hann verði ekki sviptur ökurétti og vísar til þess að undanþáguákvæði 1. ml. 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga eigi við í máli hans. Fíkniefnin hafi aðeins fundist í þvagi hans, ekkert athugavert hafi verið við akstur hans og hann sé með hreint sakavottorð. Þá kvað hann engu skipta, við mat á því hvort þetta ákvæði eigi við, hversu langt sé síðan hann neytti efnanna.

Eins og áður er rakið neitaði ákærði því að hafa nokkurn tímann neytt amfetamíns en það mældist í þvagi hans. Af framburði vitnanna K-kvk-ef Ó-kvk-ef og K-kvk-ef M-kvk-ef skilur amfetamín sig úr líkamanum á einum til þremur sólarhringum eftir neyslu. Töldu þær báðar útilokað að ákærði gæti hafa neytt amfetamíns í svo litlum mæli, í gegnum mat eða drykk, að hann hafi ekki fundið til vímuáhrifa, með hliðsjón af því magni sem mældist í þvagi hans. Þrátt fyrir neitun ákærða og skýringar á því hvernig amfetamín komst í þvag hans, telur dómurinn framburð hans ótrúverðugan, sérstaklega með hliðsjón af því að hann lýsti því hjá lögreglu að hafa neytt hvíts efnis. Þá er skýring hans nú fyrir dóminum að hann hafi verið að lýsa einhverju hvítu efni í kannabisinu sem hann neytti viku eða vikum áður mjög svo ósannfærandi og að engu hafandi. Með vísan til þess að í þvagi hans fannst amfetamín og þess að amfetamín skilur sig úr líkamanum á einum til þremur dögum, telur dómurinn sannað að ákærði hafi, stuttu áður en hann var tekinn af lögreglu, neytt amfetamíns í það miklum mæli að hann hafi fundið til áhrifa og því mátt vera ljóst að það myndi finnast í þvagi hans á þeim tíma er hann hóf akstur. Telur dómurinn því ásetning ákærða hafa verið fyrir hendi, eða alla vega að hann hafi látið sér í léttu rúmi liggja, að fíkniefni væru í þvagi hans þegar hann hóf aksturinn. Telur dómurinn því ekki skilyrði 1. ml. 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga vera uppfyllt og verður krafa ákæruvaldsins um sviptingu ökuréttar því tekin til greina.

Er refsing ákærða ákveðin 70 þúsund króna sekt, sem ákærða ber að greiða til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í sex daga. Þá skal ákærði sviptur ökurétti í fjóra mánuði.

Að þessum niðurstöðum fengnum skal ákærði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar sem er samkvæmt yfirliti 103.166 krónur vegna blóð- og þvagrannsóknar auk málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, J-kk-ef E-kk-ef hrl., 175.700 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði, G-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, greiði 70.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa en sæti ella fangelsi í sex daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í fjóra mánuði frá birtingu dóms þessa.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, 278.866 krónur, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef E-kk-ef hrl., 175.700 krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.