E-4473/2014

Mál þetta var höfðað 11. nóvember 2014 og dómtekið 27. ágúst 2015.

Stefnandi er E-kk-nf J-kk-nf J-kk-nf, Strembugötu 20, Vestmannaeyjum.

Stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 9.530.365 kr., með 4,5% ársvöxtum af 1.928.381 kr. frá 25. júní 2012 til 25. desember 2012, af 9.530.365 kr. frá þeim degi til 14. desember 2013, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 4.855.739 kr. sem stefndi greiddi þann 3. janúar 2014 og 110.243 kr. sem stefnda greiddi þann 16. janúar 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar en til vara að kröfur hans verði lækkaðar verulega og málskostnaður látinn niður falla.

I.

Málavextir

Þann 25. júní 2012 kl. 15:14 var lögreglu tilkynnt um umferðarslys á Tangagötu í Vestmannaeyjum. Aðdraganda slyssins er lýst svo í lögregluskýrslu að stefnandi hafi ekið mótorhjóli sínu KG-727 vestur Tangagötu og lent á bifreiðinni PT-305 sem var ekið suður sund sem liggur vestanmegin við Kaffi Kró og beygt til vinstri austur Tangagötu. Fram kemur að umferð um Tangagötu njóti forgangs gagnvart umferð um sundið og sé það gefið til kynna með biðskyldumerki. Þá kemur fram í skýrslunni að stefnandi hafi legið í götunni 16,95 metrum frá þeim stað er áreksturinn varð. Af ljósmyndum sem teknar voru á vettvangi má sjá miklar skemmdir á ökutækjunum. Segir í skýrslunni að hjólið hafi lent hægra megin á bifreiðinni og gengið langt inn í vélarrúmið. Hafi bifreiðin verið óökufær eftir áreksturinn. Akstursskilyrðum er lýst svo í skýrslunni að dagsbirta hafi verið og þurrt. Færð hafi verið góð og umferð lítil á malbikuðum vegi.

Haft var eftir ökumanni bifreiðarinnar á vettvangi að hann hefði ekið sundið vestanmegin við Kaffi Kró til suðurs og stöðvað við biðskyldumerkið. Hann hafi ekki orðið var við umferð og því haldið leið sinni áfram og beygt til vinstri inn á Tangagötu. Þegar hann hafi verið búinn að taka beygjuna og kominn inn á Tangagötu hafi hann orðið var við bifhjólið sem hafi verið ekið á mikilli ferð vestur götuna á miðri akrein. Hann hafi því stöðvað bifreiðina til að reyna að forðast árekstur en ökumaður bifhjólsins hafi beygt til vinstri inn á öfuga akrein, lent hægra megin framan á bifreiðinni og kastast af hjólinu.

Stefnandi var fluttur á sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum og þaðan með sjúkraflugi á LSH í Fossvogi. Reyndist hann vera lærbrotinn auk þess sem hann hlaut höfuðmeiðsli. Gekkst hann undir aðgerð á hægra læri og var útskrifaður af sjúkrahúsi 27. júní 2012.

Bifhjól stefnanda var tryggt hjá stefnda Verði og var slysið tilkynnt á þar til gerðu eyðublaði 2. október 2012. Í tilkynningunni er tildrögum slyssins lýst svo að stefnandi hafi ekið bifhjóli sínu í vesturátt þegar bifreið hafi komið fyrir hornið.

Í kjölfarið krafðist stefndi greiðslu bóta úr slysatryggingu ökumanns hjá stefnda. Í bréfi stefnda dagsettu 27. september 2013 kom hins vegar fram sú afstaða stefnda að ljóst þætti að stefnandi hefði valdið slysinu með stórkostlegu gáleysi og ákvað með vísan til 1. gr. í 2. kafla skilmála vátryggingarinnar og 1. mgr. 90. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 að skerða bætur úr slysatryggingunni um 50% af þeim sökum. Í bréfinu var vísað til niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum í máli nr. 270/2013 þar sem fram kom það álit nefndarinnar að stefnandi hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn og að við mat á sakarskiptingu þætti rétt að hann bæri 2/3 sakar.

Stefnandi skaut niðurstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með kæru 8. október 2013. Niðurstaða nefndarinnar var á þann veg að stefndi ætti rétt á bótum úr slysatryggingu ökumanns en greiðsluskyldan var takmörkuð um 50% vegna stórkostlegs gáleysis hans. Í kjölfarið öfluðu aðilar sameiginlega mats S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarlæknis og I-kk-ef S-kk-ef hrl. á afleiðingum slyssins og lá matsgerð þeirra fyrir þann 29. október 2013. Niðurstöður matsgerðarinnar voru þær að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins væri 7 stig og varanleg örorka 7%. Tímabundin óvinnufærni var 100% tímabilið 25. júní 2012 til 15. nóvember 2012. Tímabil þjáninga var það sama og tímabil óvinnufærni, þar af rúmlega í þrjá daga. Heilsufar taldist stöðugt þann 25. desember 2012.

Með bréfi lögmanns stefnanda dagsettu 13. nóvember 2013 var stefndi krafinn um greiðslu fullra bóta úr slysatryggingu ökumanns vegna ofangreinds umferðarslyss. Við útreikning fjárhæðar umkrafinna bóta var vísað til ofangreindrar matsgerðar. Stefndi vísaði hins vegar til fyrri afstöðu sinnar í tölvubréfi 16. desember 2015 og gengu aðilar til uppgjörs þar sem bætur stefnda voru skertar um 50% af þeim ástæðum. Við uppgjörið gerði stefndi því fyrirvara um fjárhæð tímabundins tekjutaps, varanlegs miska, varanlegrar örorku, þjáningarbóta og skerðingar vegna eigin sakar. Voru stefnda greiddar samtals 4.855.739 kr. í bætur auk lögmannsþóknunar.

Með ákæru sýslumannsins í Vestmannaeyjum, útgefinni 17. september 2015, var höfðað mál á hendur stefnanda vegna meints umferðarlagabrots hans þegar slysið varð. Honum var gefið að sök að hafa ekið of hratt umrætt sinn, eða á allt að 84 km hraða miðað við klukkustund þar sem hámarkshraði var 50 km miðað við klukkustund, of hratt miðað við aðstæður og svo óvarlega er hann nálgaðist gatnamótin vestan við Kaffi Kró að bifhjólið hafnaði framan á bifreiðinni PT-305 sem ekið var suður yfir gatnamótin og síðan austur Tangagötu.

Í niðurstöðu dómsins frá 12. júní 2015 í máli nr. S-381/2013 segir að stefnandi hafi gerst sekur um það brot sem hann var ákærður fyrir, þar sem hann hafi ekið verulega yfir leyfðum hámarkshraða. Var sú niðurstaða byggð á framburði hans sjálfs um að hafa líklega ekið bifhjólinu á 70-80 km/klst. þegar slysið varð, en að teknu tilliti til niðurstöðu matsgerðar M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, prófessors í vélaverkfræði, um að lægsti mögulegi hraði bifhjólsins hafi verið 83 km/klst.

Óumdeilt er að stefnandi á rétt á bótum úr slysatryggingu hjá stefnda en bifhjól hans var tryggt hjá stefnda á slysdegi í samræmi við 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort og þá að hvaða marki stefndi geti takmarkað greiðsluskyldu sína vegna eigin sakar stefnanda. Ekki er ágreiningur um afleiðingar umferðarslyssins fyrir stefnanda né útreikning bótafjárhæðar.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt til greiðslu fullra bóta úr slysatryggingu ökumanns bifhjólsins KG-727, sem tryggt var hjá stefnda á slysdegi sbr. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Stefnandi telur ljóst að hann hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem sé skilyrði heimildar til að skerða bætur hans að hluta eða í heild, sbr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Hann telji sig hafa ekið á 70-80 km/klst. þegar slysið varð og verði að leggja þann framburð til grundvallar þegar metið verði hvort hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn. Stefnandi telur of strangan mælikvarða við mat á gáleysi hans að það teljist stórkostlegt gáleysi að hafa ekið á 20-30 km/klst. yfir leyfðum hámarkshraða, þó að slíkt geti talist einfalt gáleysi. Þá verði að líta til þess að ökumaður bifreiðarinnar hafi ekið gegn biðskyldu og í veg fyrir bifhjól hans. Því megi rekja frumorsök slyssins til háttsemi hans, en stefnandi hafi ekki getað komið í veg fyrir áreksturinn við þær aðstæður. Stefnandi bendir á að stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að sýna fram á að stefnandi hafi valdið slysinu með stórkostlegu gáleysi.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggir á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum fyrirliggjandi matsgerðar S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarlæknis og I-kk-ef S-kk-ef hrl. frá 29. október 2013

Kröfu sína um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns reisir stefnandi á 2. gr. skaðabótalaga, krafa um þjáningabætur er byggð á 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Varðandi kröfu um bætur vegna varanlegs miska vísar stefnandi til 4. gr. skaðabótalaga. Kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku reisir stefnandi á 5.-7. gr. skaðabótalaga. Frekari sundurliðun og rökstuðning er að finna í stefnu.

Varðandi vaxtakröfu sína vísar stefnandi til 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Varðandi kröfu um dráttarvexti vísast til 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðast við þann dag er mánuður var liðinn frá því að stefnda var send krafa stefnanda og um bætur vísast að því leyti til 4. mgr. 5. gr. og 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Til frádráttar komi greiðslur að fjárhæð 4.855.739 kr., greidd 3. janúar 2014, og 110.243 kr., greidd 16. janúar 2015.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu vegna eigin ábyrgðar stefnanda og telur að tjón stefnanda sé að fullu bætt, enda hafi stefnda verið heimilt að takmarka greiðsluskyldu sína við helming tjónsins. Vísar stefndi í þessu sambandi til 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sbr. einnig 90. gr. sömu laga.

Stefndi bendir á að fyrir liggi dómur Héraðsdóms Suðurlands, þar sem því hafi verið slegið föstu að slys stefnanda sé rakið til hans eigin háttsemi. Í dóminum hafi verið talið sannað að stefnandi hefði ekið verulega yfir leyfðum hámarkshraða og svo óvarlega er hann nálgaðist gatnamót að bifhjól hans hafnaði framan á bifreiðinni PT 305.

Í 1. mgr. 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 segi að ökuhraði í þéttbýli megi ekki vera meiri en 50 km/klst. Þá kemur fram í 1. mg. 37. gr. sömu laga að ökuhraða skuli jafnan miða við aðstæður með sérstöku tilliti til öryggis annarra. Loks segi í 1. mgr., a- og c-lið 2. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. laganna, að sérstök skylda hvíli á ökumanni til að aka nægilega hægt miðað við aðstæður í þéttbýli, við vegamót og í beygjum. Stefnandi sé búsettur í Vestmannaeyjum og því gerkunnugur aðstæðum þar sem áreksturinn hafi átt sér stað. Gáleysislegur akstur og ökuhraði langt yfir hámarkshraða, þvert gegn umferðarlögum og hátternisreglum, sýni að stefnandi hafi látið sér allar framangreindar varúðarreglur í léttu rúmi liggja. Hafi honum mátt vera fulljóst að aksturslagið var vítavert og jafnframt ólöglegt.

Málsástæður stefnda fyrir varakröfu um lækkun byggja um flest á sömu forsendum og aðalkrafa að breyttu breytanda, enda byggi sú kröfugerð fyrst og fremst á því að stigsmunur sé á sök stefnanda en ekki eðlismunur.

Þá telur stefndi ekki forsendur til annars en að miða upphafstíma dráttarvaxta við þingfestingardag.

IV.

Niðurstaða

Bifhjól stefnanda var tryggt hjá stefnda Verði þegar umferðarslysið varð þann 25. júní 2012. Jafnframt var stefnandi slysatryggður sem ökumaður þess en í skilmálum tryggingarinnar kemur fram að um hana gildi ákvæði laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Eins og áður er rakið var stefnandi með dómi Héraðsdóms Suðurlands frá 12. júní 2014, í máli S-381/2013, dæmdur til greiðslu sektar fyrir umferðarlagabrot, nánar tiltekið fyrir hraðakstur í þéttbýli, sbr. 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. og a- og c-lið 2. mgr. 36. gr. og 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Dómurinn hefur fullt sönnunargildi í máli þessu og voru aðilar ásáttir um að leggja til grundvallar framburð vitna um atvik máls sem þar eru rakin.

Aðila greinir á um það hvort stefnandi hafi með hraðakstri sínum og með hliðsjón af aðstæðum öllum, sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem réttlæti skerðingu bóta um þau 50% sem uppgjör aðila kvað á um. Telur stefndi að stefnandi hafi með greiðslu bótanna fengið tjón sitt að fullu bætt.

Stefnandi telur sig einungis hafa sýnt einfalt gáleysi umrætt sinn og séu því ekki fyrir hendi skilyrði 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2005 um vátryggingarsamninga þess efnis að hafi vátryggður valdið vátryggingaratburði með háttsemi sem telja verður stórkostlegt gáleysi losni félagið úr ábyrgð í heild eða að hluta. Við mat á því skuli m.a. líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að og atvika að öðru leyti.

Stefnandi hefur borið á sama veg um ætlaðan ökuhraða sinn frá upphafi, sem hann telur hafa verið 70-80 km/klst. Hann hafi þekkt aðstæður vel við Tangagötuna, enda heimamaður, og verið kunnugt um 50 km. hámarkshraða á klst. sem þar gilti. Kvað hann það rétt vera sem haft væri eftir vitni í lögregluskýrslu að hann hefði verið að aka upp Tangagötuna öðru sinni, en þar hafi hann snúið við og verið á leið sinni tilbaka. Hann kvaðst hafa orðið var við bifreiðina við biðskyldumerkið, hún hafi haldið áfram, síðan slegið af eins og hún væri að stöðva en síðan tekið aftur af stað. Kvaðst stefnandi hafa tekið aðeins í bremsuna en ákveðið að reyna að skjóta sér fram hjá bifreiðinni og fara vinstra megin við hana. Fram kom hjá stefnanda að hann hefði fengið útbúnað í bifhjólið sem gerði honum kleift að ná hraða bifhjólsins upp fyrr, þ.e. auka upptakið og hámarkshraða. Stefnandi telur að meginorsök slyssins verði rakin til aksturslags bifreiðarinnar en hann hafi einungis reynt að forðast árekstur.

Í fyrrgreindum dómi Héraðsdóms Suðurlands er haft eftir ökumanni bifreiðarinnar að hann hafi verið að beygja inn á Tangagötuna. Hann hafi ekki orðið var við bifhjólið fyrr en eftir að hann hafi verið búinn að taka beygjuna, en þá hafi hann hemlað og því verið kyrrstæður þegar bifhjólið lenti á honum. Honum hafi virst sem hjólið hafi verið á eðlilegum hraða en þegar miðað væri við tjón á bifreiðinni og hversu langt stefnandi kastaðist drægi hann þá ályktun að hjólinu hafi verið ekið hratt og giskaði á 80 km/klst.

Þrjú vitni voru að árekstrinum. Það fyrsta kvaðst ekki gera sér grein fyrir hraðanum áður en árekstur varð en hafi séð hjólið þegar því var ekið í austurátt og fannst því ekið fullhratt þá. Annað vitnið hafi aðeins séð þegar stefnandi „kom fljúgandi af hjólinu“ og því þriðja fannst bifhjólinu vera ekið hratt er áreksturinn varð.

Eins og áður er rakið komst dómurinn að þeirri niðurstöðu að sannað væri að stefnandi hefði ekið verulega yfir leyfðum hámarkshraða með fyrrgreindum afleiðingum. Var sú niðurstaða fyrst og fremst byggð á framburði stefnanda og matsgerð M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors en sérstaklega er til þess vísað að í henni komi fram að minnsti mögulegi hraði bifhjólsins hafi verið 83 km/klst. en þá væri miðað við að bifreiðin hafi verið á 20 km hraða á klst. Matsgerðinni hefur ekki verið hnekkt og verður niðurstaða hennar lögð til grundvallar í máli þessu. Í henni er m.a. að finna vettvangsteikningu lögreglunnar af slysstað. Þar kemur einnig fram að bíltæknirannsókn hafi verið framkvæmd sérstaklega en hún sýnir m.a. formbreytingar ökutækjanna eftir áreksturinn. Í niðurstöðu er reiknaður lágmarkshraði bifhjólsins, miðað við að bifreiðin hafi verið kyrrstæð þegar árekstur varð, 94 km/klst., mögulegur lágmarkshraði 84 km/klst. og mögulegur hámarkshraði 103 km/klst. Ef miðað væri við að bifreiðin hafi verið á 20 km hraða á klst. við áreksturinn væri ætlaður hraði bifhjólsins 83 km/klst. eins og fyrr segir.

Af niðurstöðu dómsins er þannig ljóst að stefnandi var látinn njóta vafans um það hvort bifreiðin hefði verið á einhverri ferð er áreksturinn varð en um það stóð orð á móti orði.

Í dómum Hæstaréttar, m.a. í máli nr. 666/2008, er dregin sú eðlilega ályktun að líkur séu á því að ökumaður hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi aki hann yfir leyfðum hámarkshraða. Í máli þessu er óumdeilt að stefnandi ók verulega yfir leyfðum hámarkshraða, jafnvel þótt miðað sé við þær forsendur sem byggt er á í dómi Héraðsdóms Suðurlands. Eins og áður segir byggir stefnandi vörn sína á því að það að aka á 20-33 km hraða á klst. yfir leyfðum hámarkshraða, geti ekki talist stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2005.

Verður þá vikið að aðstæðum á vettvangi að öðru leyti er áreksturinn varð svo og atvikum öðrum, en eins og fram kemur í fyrrgreindri 2. mgr. 27. gr. geta þau atriði haft vægi við mat á því hvað telst stórkostlegt gáleysi. Fyrir liggur að aðstæður allar voru góðar umræddan dag, dagsljós og malbikaður vegur þurr. Engin hemlaför sáust á veginum og samræmist það því sem stefnandi bar fyrir dómi um að hann hefði ekki hemlað heldur rétt aðeins gripið í bremsuna. Skemmdir á ökutækjum voru verulegar eftir áreksturinn eins og ljósmyndir sýna. Ákoman á bifreiðinni framanverðri sýnir að ökumaður hennar hafði rétt bifreiðina af eftir að hafa ekið suður yfir gatnamótin á ætlaðri leið sinni austur Tangagötu. Af því má draga þá ályktun að hann hafi ekki ekið fyrirvaralaust í veg fyrir bifhjólið sem þá hefði eðli máls samkvæmt hafnað í hlið bifreiðarinnar. Stefnandi kvaðst hins vegar hafa séð bifreiðina fyrst við gatnamótin og síðan þegar hún beygði inn í götuna. Hafi hann talið þann kost vænstan að reyna að sveigja til vinstri til að forðast árekstur. Það tókst hins vegar ekki og var höggið við áreksturinn það mikið að stefnandi kastaðist af hjólinu og lenti á veginum tæpum 17 metrum frá árekstrarstað.

Hvað önnur atvik varðar er til þess að líta að vegur sá sem um ræðir liggur um þéttbýli þar sem búast má við umferð bifreiða og gangandi fólks. Ráða þær aðstæður ákvörðun um hámarkshraða á vegakaflanum. Biðskyldumerki var við gatnamótin vestan við Kaffi Kró þaðan sem bifreiðin ók. Þrátt fyrir að umferð um Tangagötu njóti forgangs ber ökumönnum að sýna sérstaka aðgát eins og ákvæði umferðarlaga kveða á um. Slíka aðgát viðhafði stefnandi ekki og ber að hafa í huga að hann ók bifhjóli sem erfitt getur verið að greina úr fjarlægð. Er það mat dómsins að vegna ökuhraða stefnanda, sem hér er lagt til grundvallar að hafi verið að lágmarki 83 km/klst., hafi hann ekki náð að bregðast við til að afstýra árekstrinum, þrátt fyrir nokkurn aðdraganda frá því hann sá bifreiðina fyrst. Ákoma á bifreiðinni og vegalengdin er stefnandi kastaðist þykja styðja að hraði bifhjólsins hafi verið mjög mikill og líklega yfir áður greindum lágmarkshraða.

Óumdeilt er að ökumaður bifreiðarinnar og stefnandi áttu báðir sök á slysinu. Að öllu ofangreindu virtu er það hins vegar mat dómsins að sannað sé að orsök slyssins verði fyrst og fremst rakin til aksturshraða stefnanda og aðgæsluleysis hans við fyrrgreindar aðstæður. Þykir stefnandi þannig hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í aðdraganda árekstursins. Eru þannig skilyrði fyrir stefnda til þess að skerða bótagreiðslur sínar til stefnanda í samræmi við skilmála slysatryggingarinnar og 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2005. Þykir rétt að þær sæti skerðingu um 1/3. Eins og áður segir er ekki ágreiningur á milli aðila um útreikning dómkröfu og er því tekið mið af honum. Ber stefnda þannig að greiða stefnanda 6.353.577 kr. að frádregnum innborgunum sem nánar greinir í dómsorði. Fjárhæð þessi ber vexti samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Upphafstími dráttarvaxta er réttilega miðaður við þann tíma er liðinn er mánuður frá því að stefnda var send krafa stefnanda um bætur. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda E-kk-þgf J-kk-þgf J-kk-þgf, 6.353.577 kr., með 4,5% ársvöxtum af 1.285.587 kr. frá 25. júní 2012 til 25. desember 2012 en af 6.353.577 kr. frá þeim degi til 14. desember 2013, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 4.855.739 kr. sem stefndi greiddi þann 3. janúar 2014 og 110.243 kr. sem stefndi greiddi þann 16. janúar 2015.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf H-kvk-nf