E-2659/2020

1 Mál þetta, sem dómtekið var 16. febrúar 2021, höfðaði A, [...], með stefnu birtri 20. apríl 2020, á hendur Sjóvá- Almennum tryggingum hf., [...], til heimtu skaðabóta, auk vaxta og málskostnaðar.

2 Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 189.977 krónur, með dráttavöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. nóvember 2019 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað.

3 Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

I

Málsatvik

4 Stefnandi varð fyrir slysi 21. febrúar 2018 við vinnu sína hjá B. Fyrirtækið var með almenna ábyrgðartryggingu/frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda vegna starfsemi sinnar og viðurkenndi stefndi greiðsluskyldu úr tryggingunni.

5 Í samræmi við niðurstöðu matsgerðar C og D, dags. 31. október 2019, sendi lögmaður stefnanda kröfubréf á stefnda 1. nóvember 2019.

6 Krafa stefnanda var samþykkt, að öðru leyti en því að ekki tókst að jafna ágreining aðila um útreikning vaxta af bótum vegna varanlegrar örorku. Þannig reiknaði stefndi vexti af höfuðstól bóta eftir að dregnar höfðu verið frá honum áætlaðar bætur til stefnanda frá Sjúkratryggingum Íslands og úr slysatryggingu launþega, en stefnandi taldi að reikna ætti vexti á bætur áður en þessir liðir hefðu verið dregnir frá.

7 Stefnda voru upphaflega greiddar bætur fyrir varanlega örorku að fjárhæð 18.214.340 krónur, en frá höfuðstól kröfu fyrir varanlega örorku var þá búið að draga 4.365.361 krónu vegna bóta úr slysatryggingu launþega og áætlaðar bætur frá Sjúkratryggingum Íslands, að fjárhæð 1.500.000 krónur (24.079.701 – 4.365.361 –1.500.000 = 18.214.340 krónur).

8 Eftir að fjárhæð bóta frá Sjúkratryggingum Íslands lá endanlega fyrir, nánar tiltekið að fjárhæð 1.113.876 krónur, bættust 386.124 krónur við höfuðstólinn (1.500.000-1.113.876 krónur), sem stefndi greiddi, auk vaxta að fjárhæð 17.554 krónur.

9 Samkvæmt því voru vextir að lokum reiknaðir af fjárhæð höfuðstóls kröfu fyrir varanlega örorku, alls 18.600.464 krónur (24.079.701 – 4.365.361 - 1.113.876 = 18.600.464 krónur), í stað 24.079.701 krónu, sem var höfuðstóll bóta fyrir varanlega örorku, áður en tillit hafði verið tekið til greiðslna úr slysatryggingu launþega og frá Sjúkratryggingum Íslands.

10 Stefnandi var ósammála þessari aðferðafræði og taldi að reikna ætti vexti af höfuðstólnum óskertum, þ. e. áður en tillit hefði verið tekið til greiðslu bóta frá öðrum aðilum. Lögmaður hans gerði samkvæmt því fyrirvara um útreikning stefnda á vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga við uppgjör og greiðslu bóta.

11 Stefndi er ekki sammála skilningi stefnanda og hafnaði félagið því kröfu lögmanns stefnanda um auknar vaxtagreiðslur.

12 Snýr ágreiningur aðila að umræddum vaxtaútreikningi en aðilar eru sammála um bótaskyldu og uppgjör bóta að öðru leyti, þ. m. t. varðandi tölulegt uppgjör verði fallist á sjónarmið stefnanda í málinu.

II

Helstu málsástæður stefnanda

13 Stefnandi byggir mál sitt á því að samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga skuli bætur fyrir tímabundið atvinnutjón, þjáningar og varanlegan miska bera vexti frá því að tjón varð. Bætur fyrir varanlega örorku beri vexti frá upphafsdegi metinnar örorku (stöðugleikatímamarki) samkvæmt 5. gr. laganna. Samkvæmt 2. málslið 16. gr. þeirra skuli vextir nema 4,5% á ári. Í athugasemdum við það frumvarp sem varð að skaðabótalögum nr. 50/1993 komi fram að með 16. gr. laganna sé annars vegar stefnt að því að tjónvaldur hagnist ekki á því að mál dragist á langinn og hins vegar að vextir bæti tjónþola það upp, að einhverju eða öllu leyti, að hann fái höfuðstól skaðabótanna ekki greiddan fyrr en nokkur tími sé liðinn frá því að tjón varð.

14 Stefnandi kveður það vera meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli skuli fá tjón sitt að fullu bætt. Af því leiði meðal annars að draga skuli frá skaðabótakröfu tilteknar greiðslur frá þriðja aðila, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, enda eigi heildargreiðslur ekki að nema hærri fjárhæð en sem svari til raunverulegs tjóns. Í annan stað sé það ótvíræð meginregla skaðabótaréttar að skaðabótaskylda stofnist þegar tjón verði, enda þótt greiðsla fyrir tjón fari iðulega ekki fram fyrr en síðar. Miði 16. gr. laganna að því að tryggja rétt tjónþola til fullra bóta við þær aðstæður er nokkur tími líður frá tjónsdegi uns bætur séu greiddar.

15 Stefnandi telur leiða af þessum réttarreglum að greiðslur úr slysatryggingu launþega og frá Sjúkratryggingum Íslands eigi ekki að skerða rétt hans til vaxta af höfuðstól bóta fyrir varanlega örorku. Það að draga þær greiðslur frá, áður en vextir séu reiknaðir, leiði ekki eingöngu til lægri vaxta en mælt sé fyrir um í lögum, heldur sé tjónþolum einnig mismunað eftir því hvort greiðslur berist frá þriðja aðila eða ekki. Sé greiðsla frá þriðja manni, sem innt sé af hendi eftir að tjón varð, dregin frá óvaxtafærðum höfuðstóli bótakröfu sé ljóst að tjónþoli njóti ekki góðs af mögulegri ávöxtun bóta frá þeim tíma er tjón varð og þar til bætur eru greiddar.

16 Vaxtakrafa miðað við útreikning stefnanda nemi samkvæmt því 800.650 krónum (24.079.701 krónur x 4,5% x (266/360)), en samkvæmt útreikningi stefnda nemi krafan 610.673 krónum, eftir að leiðrétt hefur verið frádregin greiðsla frá Sjúkratryggingum Íslands. Mismunurinn sé því 189.977 krónur, sem sé stefnufjárhæð málsins.

III

Helstu málsástæður stefnda

17 Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi fengið tjón sitt að fullu bætt og eigi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta.

18 Samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar eigi tjónþoli rétt á því að fá tjón sitt bætt að fullu, en skuli á hinn bóginn ekki fá hærri bætur en með þarf til að bæta raunverulegt tjón hans. Í þessu augnamiði sé mælt fyrir um í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að bætur frá þriðja manni skuli dragast frá skaðabótakröfu tjónþola, enda megi lesa af greinargerð þeirri er fylgdi frumvarpi er varð að skaðabótalögum að tilgangurinn með frádráttarreglum 4. mgr. 5. gr. sé að tjónþoli auðgist ekki á tjóni sínu.

19 Á grundvelli þessa byggir stefndi á því að stefnandi hafi þegar fengið tjón sitt bætt að fullu, enda hafi stefndi innt af hendi allar greiðslur sem stefnandi átti rétt á, að teknu tilliti til frádráttarreglna 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og greitt vaxtagreiðslur í samræmi við það.

20 Stefndi vísar einnig til þess að hvergi komi fram að reikna skuli vexti af fjárhæðum áður en ljóst sé hver höfuðstóll bóta er. Væri fallist á kröfur stefnanda myndi það ekki einungis fela í sér ankannalega niðurstöðu um framkvæmd við útreikning vaxta, heldur einnig þá niðurstöðu að stefndi þyrfti að greiða vexti af fjárhæð sem öðrum en honum sjálfum bæri að greiða.

21 Stefndi byggir á því að hann geti enga ábyrgð borið á því hvenær greiðslur berist frá þriðja manni, í skilningi 4. mgr. 5. gr., eða hvort tjónþoli sækir slíkar greiðslur yfir höfuð. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar sé jafnframt skýrt að réttur til greiðslna dragist frá skaðabótum vegna varanlegrar örorku og varanlegs miska, þótt stefnandi hafi í raun ekki sótt þær greiðslur. Stefndi telur þá dómaframkvæmd styðja málatilbúnað sinn í málinu.

22 Stefndi vísar einnig til þess að ef fjárhæð greiðslna frá þriðja manni væri jafnhá og höfuðstóll kröfu tjónþola myndi hinn skaðabótaskyldi engu að síður þurfa að greiða vexti þrátt fyrir að höfuðstóll kröfunnar, sem vextirnir ættu að taka mið af, væri niður fallinn. Telur stefndi augljóst að sú aðferðafræði og túlkun sé ekki tæk.

23 Þá bendir stefndi á að ef ákveðið yrði með dómi að hinn skaðabótaskyldi skyldi greiða vexti á fjárhæð, sem þriðji maður ætti að greiða, þar til þriðji maður greiddi yrði ósamræmi á milli bóta frá þriðja aðila sem greiddar væru í eingreiðslu og þeirra sem greiddar væru sem lífeyrir.

24 Stefndi vísar sömuleiðis til þess að sú venja hafi myndast í framkvæmd að vextir samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga séu lagðir á höfuðstól bótakröfu, eftir að greiðslur frá þriðja manni samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga hafi verið dregnar frá. Venja þessi hafi hlotið náð fyrir augum dómstóla, sbr. til dæmis Hrd. 549/2011 og 598/2017. Í hinu fyrrnefnda máli hafi vextir verið lagðir á kröfu tjónþola eftir að tekið hafði verið tillit til eigin sakar og greiðslu frá þriðja manni samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Í hinu síðarnefnda hafi greiðslur frá þriðja manni numið hærri fjárhæð en skaðabótakrafa á hendur vátryggingafélagi og hafi mismunurinn á milli upphæðanna verið reiknaður án tillits til vaxta. Af framangreindu telur stefndi ljóst að hafna beri kröfum stefnanda.

IV

Niðurstöður

25 Ágreiningur aðila lýtur að vöxtum, sem stefnandi telur að séu óuppgerðir en stefndi ekki. Upphafstími vaxtakröfu stefnanda er óumdeildur, að því gefnu að hann eigi rétt á frekari vöxtum, en upphafstíminn er í þessu tilviki lögákveðinn. Samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga skulu bætur fyrir varanlega örorku bera vexti frá upphafsdegi metinnar örorku samkvæmt 5. gr. sömu laga, þ. e. frá þeim degi er heilsufar tjónþola er orðið stöðugt, sbr. 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Aðilar eru sammála um að í því tilviki sem hér um ræðir skuli, í þessu samhengi, miðað við að upphafstími vaxtakröfunnar hafi verið 21. febrúar 2019. Ekki er heldur deilt um vaxtaprósentu, sem einnig er lögákveðin, þ. e. 4,5% á ári.

26 Þá er sömuleiðis óumdeilt á milli aðila að ákveðnir liðir, þ. m. t. örorkubætur úr slysatryggingu launþega og bætur frá Sjúkratryggingum Íslands, skuli dragast frá höfuðstólskröfu vegna varanlegrar örorku samkvæmt 5.– 7. gr. skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 5. gr. sömu laga.

27 Ágreiningur aðila lýtur hins vegar að því hvort reikna skuli vexti af heildarfjárhæð reiknaðra bóta vegna varanlegrar örorku, þ. e. 24.079.701 krónur, eða höfuðstól eins og hann stendur áður en til frádráttar samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga kemur, eins og stefnandi heldur fram, eða hvort einungis skuli reikna vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga af heildarfjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku að teknu tilliti til greiðslna frá þriðja aðila samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, þ. e. 24.079.701 krónur – 4.365.361 krónur (bætur úr slysatryggingu launþega sem greiddar voru hinn 14. nóvember 2019) – 1.113.876 krónur (bætur frá Sjúkratryggingum Íslands sem greiddar voru 25. febrúar 2020) = 18.600.464, eins og stefndi heldur fram.

28 Samkvæmt framansögðu snýst ágreiningur aðila í reynd um það hvort stefnandi eigi rétt á 4,5% vöxtum úr hendi stefnda vegna þess hluta örorkubóta sem greiddur var úr slysatryggingu launþega annars vegar og af Sjúkratryggingum Íslands hins vegar, frá upphafs degi metinnar örorku hinn 21. febrúar 2019 til 14. nóvember sama ár, alls í 266 daga. Greiðsla barst úr slysatryggingu launþega þann dag, en greiðsla frá Sjúkratryggingum Íslands barst hinn 25. febrúar 2020.

29 Það er meginregla skaðabótaréttar að tjónþoli skuli fá tjón sitt bætt að fullu, en ekkert umfram það. Með frádrætti bóta úr slysatryggingu launþega og frá Sjúkratryggingum Íslands frá bótum fyrir varanlega örorku, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, er fyrirbyggt að tjónþoli fái sama tjónið bætt tvisvar og fái með þeim hætti hærri bætur en sem nemur heildartjóni hans vegna varanlegrar örorku.

30 Ákvæði 16. gr. skaðabótalaga er sérregla sem gengur framar almennum reglum um vexti. Tilgangur ákvæðisins er sá að bæta tjónþola það tjón sem hann verður fyrir, í formi glataðrar ávöxtunar, vegna þess dráttar sem gjarnan verður á uppgjöri bóta.

31 Af uppgjörsblöðum vegna annars vegar greiðslu úr slysatryggingu launþega og hins vegar frá Sjúkratryggingum Íslands, sem frammi liggja í málinu, verður ekki séð að tekið hafi verið tillit til vaxta við uppgjör bóta frá þessum aðilum. Uppgjör hafi m. ö. o. farið fram án þess að stefnandi hafi fengið nokkra vexti greidda vegna þessa hluta tjóns hans, sem er sem fyrr segir hluti af tjóni hans vegna varanlegrar örorku.

32 Að því virtu verður að fallast á það með stefnanda að tjón hans verði ekki að fullu bætt nema því aðeins að vextir verði greiddir af þeim hluta örorkubóta hans sem greiddur var úr slysatryggingu launþega og af Sjúkratryggingum Íslands, sbr. 16. gr. skaðabótalaga.

33 Meginreglur skaðabótaréttar og tilgangur 16. gr. skaðabótalaga mæla sömuleiðis gegn þeirri skýringu að greiðslur samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laganna séu dregnar frá óvaxtafærðum höfuðstól skaðabótakröfu. Orðalag 4. mgr. 5. gr. laganna styður það jafnframt að greiðslur frá þriðja manni skuli dregnar frá skaðabótakröfu eins og hún stendur á hverjum tíma, þ. e. frá höfuðstól og áföllnum vöxtum.

34 Þessi skilningur fær auk þess stoð í almennum meginreglum fjármunaréttar, sem gera ráð fyrir því að innborgun verði gjaldfærð og komi til frádráttar kröfu á þeim tíma er hún á sér stað, þ. e. til frádráttar höfuðstól, vöxtum og kostnaði. Jafnræðisrök þykja sömuleiðis styðja þessa niðurstöðu, enda ljóst að gagnstæð niðurstaða gæti haft í för með sér ólíka niðurstöðu fyrir tvo tjónþola, sem í upphafi eru í nákvæmlega sömu stöðu en munur er á því hvenær þeim berast greiðslur frá þriðja aðila.

35 Stefndi byggir á því að sú venja hafi myndast í framkvæmd að vextir samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga séu lagðir á höfuðstól bótakröfu eftir að greiðslur frá þriðja manni samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga hafi verið dregnar frá. Á þetta verður ekki fallist og vísast í því samhengi til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 113/2008, þar sem fallist er á gagnstæð sjónarmið.

36 Að framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnanda að frádráttarliðir samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga skuli koma til frádráttar bótum fyrir varanlega örorku á þeim tíma er greiðslur berast, þ. e. að greiðslur skuli dregnar frá uppfærðum höfuðstól með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga á þeim tíma er þær berast.

37 Óumdeilt er að uppgjör í máli þessu hefur ekki farið fram í samræmi við framangreint. Því verður að telja að stefnandi eigi rétt á frekari bótum, sem nema stefnufjárhæð málsins, en ekki er ágreiningur um tölulegan útreikning kröfunnar.

38 Eftir úrslitum málsins þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála. Hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af þóknun lögmanns síns. 39 Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf G-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður.

40 Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

41 J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 189.977 krónur, með dráttavöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. nóvember 2019 til greiðsludags.

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 600.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf