E-12679/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 18. mars sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kvk-þgf R. S-kvk-þgf, Mýrarkoti 6, Álftanesi, á hendur Nýja Kaupþingi banka hf., nú Arion banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, með stefnu birtri í nóvember 2009.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 49.179.500 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/ 2001 frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að kröfufjárhæðin verði lækkuð.

Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu.

Málavextir

Stefndi kveður að hinn 15. desember 2006 hafi eiginmaður stefnanda, E-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, gefið út skuldabréf nr. 327-35-7015 (upprunalega nr. 327-74-6222), að höfuðstól upprunalega 147.000.000 kr. Kröfuhafi var Kaupþing banki hf., nú í eigu stefnda. Til tryggingar skilvísum greiðslum á öllum skuldbindingum E-kk-ef Þ-kk-ef gagnvart stefnda, þ.á m. kröfu bankans skv. skuldabréfinu, hafi verið inneign E-kk-ef Þ-kk-ef á innlánsreikningi hans hjá Kaupþingi banka hf., nr. 327-13-300926, að handveði skv. handveðssamningi, dags. 5. maí 2006. Þegar lánið var veitt var inneign innlánsreikningsins rúmlega 77 millj. kr. Hinn 13. mars 2008 hafi E-kk-nf Þ-kk-nf óskað eftir því að inneign hans á fyrrgreindum innlánsreikningi yrði flutt á eignasafn hans nr. B 470500, sem stofnað var til á grundvelli samnings um eignastýringu, dags. 4. júní 2004. Stefndi tekur fram að hann hafi staðið í þeirri trú að eignasafnið væri, eins og innlánsreikningur hans nr. 327-13-300926, handveðsettur til tryggingar greiðslum á öllum skuldbindingum E-kk-ef Þ-kk-ef gagnvart stefnda, þ.á m. kröfu bankans skv. skuldabréfi nr. 327-35-7015 (upprunalega 327-85-6222). Sú hafi hins vegar ekki verið raunin, þar sem eignastýringarsafnið nr. B. 470500 hafi verið handveðsett bankanum til tryggingar á greiðslu yfirdráttarskuldar, eins og hún væri á hverjum tíma, á tékkareikningi nr. 327-26-763.

Hinn 20. júlí 2009 fór E-kk-nf Þ-kk-nf fram á það við stefnda að eignarhaldi að eignasafni hans nr. B 470500 yrði breytt þannig að stefnandi yrði skráður eigandi þess ásamt E-kk-þgf Þ-kk-þgf. Þessari málaleitan var ekki svarað af hálfu stefnda.

Hinn 6. ágúst 2009 afhenti E-kk-nf Þ-kk-nf stefnda yfirlýsingu, dags. 31. júlí 2009, um uppsögn samnings hans við stefnda um eignastýringu, dags. 4. júní, og fyrirmæli um ráðstöfun fjármuna á eignasafn nr. B 470500 inn á innlánsreikning nr. 327-13-74 í eigu stefnanda. Stefndi varð ekki við þeim fyrirmælum. Stefndi kveðst hafa staðið í þeirri trú að eignasafnið væri veðsett fyrir kröfu stefnda skv. skuldabréfi nr. 327-35-7015 (upprunalega nr. 327-74-6222) og því gæti E-kk-nf Þ-kk-nf ekki gefið fyrirmæli um ráðstöfun þess í trássi við veðsetninguna.

Hinn 12. ágúst 2009 krafðist stefndi kyrrsetningar á eign E-kk-ef Þ-kk-ef á eignastýringarsafni hans nr. B 470500.

Hinn 17. ágúst 2009 ítrekaði lögmaður stefnanda uppsögnina á samningnum og kröfu um að innistæðan yrði lögð inn á tilgreindan bankareikning.

Hinn 18. ágúst 2009 var fallist á kyrrsetningarbeiðnina og gaf Héraðsdómur Reykjaness út stefnu í staðfestingarmáli vegna kyrrsetningarinnar hinn 21. ágúst 2009, sem þingfest var 9. september 2009. Málið er nú dómtekið.

Stefna máls þessa var síðan þingfest í nóvember 2009.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður að þau hjónin, hún og E-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, hafi átt fjármuni í eignastýringu í eignasafni nr. 470500, skv. samningi dags. 4. júní 2004. Eiginmaður stefndu hafi frá öndverðu einn verið skráður fyrir eignasafninu.

Með bréfi til stefnda, dags. 20. júlí 2009, móttekið sama dag, var þess farið á leit að eignarhaldi á eignasafninu yrði breytt og skráð eftirleiðis á nafn beggja hjóna enda væri það hjúskapareign. Við framvísun beiðninnar fékk stefnandi yfirlit um inneign á safni. Tilkynning þessi til bankans var í samræmi við ákvæði 10. gr. samnings. Stefnandi kveður að á eignasafninu hafi ekki hvílt kvaðir eða bönd og bar bankanum að verða þegar við beiðninni, sbr. bréf lögmanns stefnanda, dags. 17. ágúst 2009. Stefndi varð ekki við tilmælum og bar fyrir sig að starfsmenn, er með erindið færu, væru í sumarleyfum.

Stefnandi og eiginmaður hennar sögðu upp samningi um eignastýringu með bréfi, dags. 31. júlí 2009. Uppsögn var með skýrri heimild í 11. gr. samnings. Bankinn áritaði tilkynningu um móttöku tilkynningar 6. ágúst 2009. Eigendur tilkynntu um ráðstöfun andvirðis inn á sparisjóðsreikning hjá stefnda. Stefndi virti ekki þessi fyrirmæli stefnanda án nokkurra skýringa. Eignasafn stefnanda og maka nam samtal 98.359.000 kr., sbr. yfirlit stefnda, dags. 6. ágúst 2009. Á eignasafni hvíldu engin bönd og var stefnanda, skv. 11. gr. samnings, frjálst að segja samningi upp án fyrirvara og gefa fyrirmæli um ráðstöfun allt í samræmi við samning og var stefnda skylt að verða við tilmælunum.

Hinn 18. ágúst sl. fékk stefndi kyrrsett eignasafn gerðarþola, þ.e. eiginmanns stefnanda, hjá Sýslumanninum í Hafnarfirði. Stefnandi heldur því fram að kyrrsetningin taki einungis til eignasafns eiginmanns hennar sem gerðarþola, sbr. skýra bókun kyrrsetningargerðar en þar segir „ ... og kyrrsetur eignasafn gerðarþola nr. B # 470500”. Í staðfestingarmálinu vegna kyrrsetningarinnar eru engar kröfur hafðar uppi á hendur stefnanda.

Með því að stefndi hefur ekki svarað kröfum stefnanda og hlýtt fyrirmælum, er málshöfðun þessi óhjákvæmileg. Dómkröfur stefnanda eru til að fá andvirði af eignasafni sínu útgreitt með dráttarvöxtum og kostnaði. Eindagi kröfunnar er 6. ágúst 2009, en þann dag áritaði stefndi kröfu um fyrirmæli.

Stefnandi vísar til laga nr. 113/1996 um viðskipti banka og sparisjóða. Um réttarfar er vísað til eml. nr. 91, 1991. Krafan um dráttarvexti styðst við 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38, 2001. Krafa um málskostnað er reist á ákvæðum einkamálalaga nr. 91, 1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. eml. Í málinu krefst stefnandi greiðslu á 49.179.500 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags. Í stefnu er ekki útskýrt hvernig kröfufjárhæðin er fundin út né heldur hvernig fjárkrafan á að hafa myndast. Án nokkurra frekari útskýringa telur stefnandi sig eiga fjárkröfu á hendur stefnda án þess að nokkuð samningssamband sé milli aðila né heldur nokkur greiðsluskylda stefnda vegna skuldar stefnda við stefnanda. Stefndi getur ekki séð hvernig hægt sé að beina umræddri fjárkröfu að honum.

Sé skilningur stefnda á málatilbúnaði stefnanda réttur og hann sækist eftir helmingshlut af fjármunum E-kk-ef Þ-kk-ef á eignasafni nr. B470500, byggir stefndi sýknukröfu sína á því að ekki sé hægt að krefjast greiðslu á hluta þeirrar inneignar sem vistuð er á eignasafninu. Inneignin hafi verið kyrrsett í heild sinni, með kyrrsetningargerð dags. 18. ágúst 2009, og því sé E-kk-þgf Þ-kk-þgf og öðrum óheimilt að ráðstafa henni þannig að í bága fari við rétt stefnda, sem gerðarbeiðanda kyrrsetningarinnar.

Verði fallist á dómkröfu stefnanda, krefst stefndi þess að hann verði ekki dæmdur til að greiða dráttarvexti af fjárkröfu stefnanda. Sé skilningur stefnda á málatilbúnaði stefnanda réttur, og hann sækist eftir helmingshlut af fjármunum E-kk-ef Þ-kk-ef á eignasafni nr. B470500, krefst stefnandi ekki fjármuna sem eru í eigu stefnda, heldur fjármuna sem eru á innlánsreikningi í eigu E-kk-ef Þ-kk-ef, þar sem þeir bera innlánsvexti. Það væri því, að mati stefnda, verið að bera í bakkafullan lækinn ef stefndi yrði dæmdur til að greiða stefnanda kröfufjárhæð málsins, ásamt dráttarvöxtum, þegar þeir fjármunir hafa verið á vaxtaberandi innlánsreikningi í eigu eiginmanns stefnanda.

Um helstu lagarök vísar stefndi til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, meginreglna einkamálaréttarfars, laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., reglna íslensks réttar um óréttmæta auðgun o.fl. Varðandi kröfu um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi krefst þess að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu hans til að greiða virðisaukaskatt af þóknun lögmanns síns, sbr. ákvæði laga nr. 50/1988. Stefndi er ekki virðisaukaskattsskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Óumdeilt er í málinu að hinn 4. júní 2004 gerði eiginmaður stefnanda, E-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf, samning við Kaupþing Búnaðarbanka hf., nú stefndi, um eignastýringu. Ástæða samningsins mun vera sú að hann seldi fyrirtæki er hann átti og setti andvirðið í eignastýringarsafn nr. B 470500.

Ágreining málsins er að rekja til þess að stefndi varð ekki við þeirri málaleitan stefnanda, og eignmanns hennar, frá 20. júlí 2009, að skrá eignarsafnið á nafn þeirra beggja þar sem það væri hjúskapareign þeirra. Með vísan til 10. gr. samningsins frá 4. júní 2004 bar stefnda að verða við þessari ósk stefnanda. Gildir þá einu hvort eignasafnið hafi verið veðsett eða ekki. Sú mótbára stefnda að á hafi skort að stefnandi skrifaði undir samninginn um eignastýringuna og fleiri skjöl, t.d. áhættumat, á ekki við rök að styðjast. Stefnda bar að gera stefnanda grein fyrir því að undirritunar hennar væri þörf á skjölin. Í ljósi atvika málsins er þeirri málsástæðu stefnda hafnað að sýkna eigi stefnda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. eml.

Er stefnandi fékk ekki svar við málaleitan sinni frá 20. júlí 2009, sögðu þau samningnum frá 4. júní 2004 upp og óskuðu eftir því að andvirðið yrði lagt inn á bankareikning stefnanda. Þetta átti sér stað 6. ágúst 2009. Uppsögnina byggðu þau á 11. gr. samningsins, en þar segir að viðskiptavinur geti sagt samningum upp hvenær sem honum henti, en stefndi geti sagt honum upp með fjögurra vikna fyrirvara. Stefndi tók ekki uppsögn þessa til greina, sem honum bar þó að gera, samanber tilvitnað samningsákvæði.

Samkvæmt gögnum málsins var eignasafni nr. B 470500 ekki handveðsett. Um það vísast t.d. til yfirlýsingar lögmanns bankans, dags. 18. ágúst 2009 til Héraðsdóms Reykjaness. Hafi það verið ætlun stefnda að eignasafnið væri sett að handveði, eins og stefndi heldur fram, en mistök stefnda hafi valdið því að handveðsetningin var ekki til staðar, þá eru þau mistök á hans ábyrgð.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að stefnandi eigi helming af eignasafni nr. B 470500 og stefnda hafi borið að verða við því að greiða hennar hlut inn á sparisjóðsreikning hennar er þess var óskað 6. ágúst 2009. Svo sem fram kemur í dómi Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 75/2010 er stefnandi ekki aðili að dómsmáli því sem rekið er í Héraðsdómi Reykjaness til staðfestingar kyrrsetningu stefnda á eignum gerðarþola, þ.e. eiginmanns hennar, E-kk-ef Þ-kk-ef. Því stendur það dómsmál ekki í vegi fyrir niðurstöðu þessari.

Í málinu liggur fyrir úrskrift af stöðu á eignasafni stefnanda og E-kk-ef Þ-kk-ef hinn 6. ágúst 2009. Haldlaust er að halda því fram af hálfu stefnda að ekki sé útskýrt hvernig kröfufjárhæðin sé fundin né heldur hvernig fjárkrafan á að hafa myndast. Því er ekki tölulegur ágreiningur í málinu. Samkvæmt 11. gr. samningsins frá 4. júní 2004 er hægt að segja samningnum upp án fyrirvara. Það gerði stefnandi og eiginmaður hennar, en því var ekki sinnt af hálfu stefnda. Í ljósi þessa ber stefnda að greiða stefnanda dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. ágúst 2009. Með vísan til 130. gr. eml. ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Arion banki hf., greiði stefnanda, S-kvk-þgf R. S-kvk-þgf, 49.179.500 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/ 2001 frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags og 800.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.