E-7031/2010

I

Mál þetta, sem dómtekið var 24. maí sl., var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af P-kvk-þgf W-x-x, með stefnu birtri 23. og 24. nóvember 2009, á hendur G-kk-þgf V-kk-þgf, Verði tryggingum hf. og Vátryggingafélagi Íslands hf.

Endalegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndu, G-kk-nf V-kk-nf og Vörður tryggingar hf., verði dæmd til að greiða henni 929.314 krónur, annars vegar með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 685.334 krónum frá 31. júlí 2009 til 7. maí 2010, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, en hins vegar með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu af 243.980 krónum frá 4. maí 2010 til 4. júní 2010, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gerir stefnandi sömu kröfur á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Í aðal- og varakröfu krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefndu, G-kk-ef og Varðar trygginga hf., er krafist sýknu. Endanlegar dómkröfur stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., er þær að félagið verði sýknað af kröfum stefnanda en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Stefndu gera enn fremur kröfu um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II

Málavextir

Hinn 31. júlí 2009 var bifreiðinni SZ-592, sem stefnandi var skráður umráðamaður að, ekið vestur Álftanesveg í Garðabæ. Bifreiðinni KO-673 var ekið suður Hraunsholtsbraut að gatnamótum við Álftanesveg og beygt áleiðis inn á Álftanesveg til austurs. Óumdeilt er að ökumaður bifreiðarinnar KO-673 virti ekki biðskyldu er hann ók inn á Álftanesveg í veg fyrir bifreiðina SZ-592 með þeim afleiðingum að báðar bifreiðirnar skemmdust og voru óökuhæfar eftir áreksturinn. Í málinu liggur fyrir niðurstaða Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði á blóðsýni sem tekið var úr ökumanni bifreiðarinnar SZ-592, Ó-kk-þgf K-kk-þgf, eftir áreksturinn en samkvæmt henni mældust 6,6 ng/ml af tetrahýdrókannabínól í blóði hans. Þá liggur fyrir álitsgerð M-kk-ef Þ-kk-ef J-x-x prófessors, sem hann vann að beiðni lögreglu um hraða bifreiðarinnar SZ-592 þegar henni var ekið á bifreiðina KO-673. Samkvæmt niðurstöðu M-kk-ef Þ-kk-ef var ætlaður hraði SZ-592 83 km/klst., mögulegur lágmarkshraði 72 km/klst. en mögulegur hámarkshraði 94 km/klst. Stefndi, Vörður tryggingar hf., aflaði einhliða útreikninga á ökuhraða beggja bifreiðanna frá fyrirtækinu Aðstoð & öryggi. Þar kemur fram áætlaður hraði ökutækisins KO-673 hafi verið 30 km/klst. en hraði ökutækisins SZ-952 78 km/klst. Að beiðni lögreglu skoðaði S-kk-nf S. S-kk-nf bifvélavirkjameistari bifreiðina SZ-592. Niðurstaða rannsóknar hans var að ökutækið hefði verið í verulega hættulegu ástandi í aðdraganda slyssins sökum ástands hjólbarða og hemla. Vegna ástands hjólbarðanna hafi rásfesta ökutækisins verið verulega skert auk þess sem veruleg hætta hafi verið á að barðarnir gætu tæst í sundur í akstri, hvellsprungið. Þá hafi hemlageta ökutækisins verið skert vegna lélegs ástands hemla.

Ökutækið KO-673 var vátryggt lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækja hjá stefnda, Verði tryggingum hf., á tjónsdegi en ökutæki stefnanda var tryggt al-kaskótryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Hafa aðilar deilt um hvernig skipta skuli sök í málinu. Tjónanefnd tryggingafélaganna taldi að þar sem ökumaður SZ-592 hefði verið óhæfur til aksturs bifreiðarinnar vegna fíkniefnaáhrifa, sem hafi haft áhrif á viðbragðshæfni hans, væri hæfilegt að skipta sök til helminga. Málinu var skotið til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem taldi að þar sem ökumaður bifreiðarinnar SZ-592 hefði ekið yfir lögmæltum hámarkshraða væri sakarskipting tjónsins á þann veg að 1/3 sakar yrði felldur á ökumann bifreiðar stefnanda en 2/3 sakar á ökumann bifreiðarinnar KO-673. Bæði tryggingafélögin höfnuðu niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Samhliða höfnun sinni tilkynnti stefndi, Vörður tryggingafélag hf., stefnanda að félagið væri tilbúið að greiða bætur fyrir bifreiðina samkvæmt sakarskiptingu úrskurðarnefndarinnar, án viðurkenningar á bótaskyldu. Tók stefndi við bótum frá félaginu með fyrirvara um sakarskiptingu. Stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., hafnaði hins vegar greiðslu bóta úr al-kaskóktryggingu á þeim grunni að ökumaður SZ-592 hefði verið óhæfur til aksturs vegna neyslu vímuefna er áreksturinn átti sér stað.

Skýrslur fyrir dóminum gáfu Ó-kk-nf K-kk-nf, ökumaður bifreiðarinnar SZ-592, I-kvk-nf A. Þ-kvk-nf, farþegi í bifreiðinni, og S-kk-nf K-kk-nf bifvélavirkjameistari.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er aðallega á því byggt að tjón bifreiðarinnar SZ-592 sé að fullu bótaskylt hjá stefnda, Verði tryggingum hf., sem hafi tryggt bifreiðina KO-673 lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækja samkvæmt 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ökumaður bifreiðarinnar KO-673 eigi alla sök á því að árekstur hafi orðið með bifreiðunum umrætt sinn og sé hann því fébótaskyldur vegna þess tjóns sem hann hafi valdið með ökulagi sínu, sbr. 88. og 89. gr. umferðarlaga, ásamt stefnda, Verði tryggingum hf. Óumdeilt sé að ökumaður bifreiðarinnar KO-673 hafi ekki virt biðskyldu þegar hann ók út á aðalgötu sem hafi orðið til þess að árekstur varð með bifreiðunum.

Stefnandi hafnar þeirri afstöðu stefnda, Varðar trygginga hf., að ástand bifreiðar stefnanda eigi þátt í því að áreksturinn hafi orðið. Líkt og fram komi í frumskýrslu lögreglunnar í málinu sé haft eftir ökumanni bifreiðarinnar SZ-592 að bifreiðinni KO-637 hafi verið ekið skyndilega í veg fyrir bifreið stefnanda þannig að ökumaður hennar hafði ekki ráðrúm til að hemla umrætt sinn heldur lenti á framhorni bifreiðarinnar. Þá sé haft eftir farþega bifreiðarinnar SZ-592 í sömu skýrslu að hún muni lítið eftir árekstrinum, aðeins að silfurlituðum jeppling hafi verið ekið í veg fyrir bifreiðina þegar þau hafi verið á leið út á Álftanes. Á vettvangi hafi ekki verið bremsuför eftir bifreiðina SZ-592.

Stefnandi hafnar þeirri fullyrðingu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., að áreksturinn megi rekja til ástands ökumannsins umrætt sinn og telur hana ekki eiga við rök að styðjast. Ekki sé orsakasamband á milli ástands ökumannsins og árekstursins og hafi það því ekki áhrif í málinu.

Stefnandi byggir á því að ökumaður bifreiðarinnar SZ-592 hafi ekið á löglegum hraða í aðdraganda árekstursins. Því til stuðnings bendir stefnandi á framburð ökumannsins í frumskýrslu lögreglu þar sem hann kveðst hafa ekið á um 70 km/klst. sem sé hámarkshraði á Álftanesvegi. Engin radarmæling hafi verið framkvæmd á ökutækinu í aðdraganda árekstursins og því liggi raunverulegur hraði bifreiðarinnar ekki fyrir í málinu. Stefnandi mótmælir að útreikningar sem stefndi, Vörður tryggingafélag hf., aflaði frá fyrirtækinu Aðstoð & öryggi verði lagðir til grundvallar sönnun í málinu. Um sé að ræða einhliða aflaða álitsgerð, unna að beiðni tryggingafélagsins og hafi stefnanda ekki verið gefinn kostur á að koma að sjónarmiðum eða gögnum við gerð útreikningsins. Sama eigi við um útreikninga M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors, sem aflað var af hálfu lögreglunnar.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ökumaður bifreiðarinnar SZ-592 eigi einhverja sök á árekstrinum, krefst stefnandi þess til vara að stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði honum bætur úr al-kaskótryggingu bifreiðarinnar sem hafi verið í gildi hjá félaginu á tjónsdegi, í samræmi við þá sök sem ökumaður bifreiðarinnar SZ-592 sé talinn eiga á árekstrinum. Að mati stefnanda geti félagið ekki borið fyrir sig grein 6.2. (varúðarreglu) í vátryggingaskilmálunum. Vísar hann til þess að í 26. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sé kveðið á um að félagið geti ekki borið fyrir sig takmörkun ábyrgðar vegna brots á varúðarreglu ef ekki sé við vátryggðan að sakast, sök hans sé óveruleg eða að vátryggingaratburður verði ekki rakinn til brota vátryggðs á varúðarreglu í skilmálum.

Dómkröfu sína sundurliðar stefnandi með eftirfarandi hætti:

a) 1/3 af verðmæti bifreiðarinnar SZ-592

– staðgreiðsluverð 2.056.000/3 = kr. 685.334,-

b) Geymslukostnaður hjá Króki bílastöð

- til 25. febrúar 2010 (1/3) kr. 128.268,-

- 26. febrúar 2010 – 30. apríl 2010 kr. 115.712,-

Samtals kr. 929.314,-

Um lagarök vísar stefnandi til umferðarlaga nr. 50/1987, einkum XIII. kafla laganna um fébætur og vátryggingar. Einnig vísar hann til reglugerða settra á grundvelli laganna. Þá vísar stefnandi til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Jafnframt er vísað til vaxtalaga nr. 38/2001. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu G-kk-ef V-kk-ef og Varðar trygginga hf.

Af hálfu stefndu er lagt til grundvallar að ábyrgð á tjóni stefnanda eigi að skiptast þannig að 2/3 hlutar tjónsins falli í þeirra skaut. Í samræmi við þessa afstöðu hafi þessi hluti tjóns stefnanda verið bættur. Ótvírætt sé að skipta beri ábyrgðinni á tjóni stefnanda þannig að meginhlutinn hvíli á tryggingu bifreiðarinnar KO-673 en hinn hlutinn, 1/3, komi í hlut tryggingar bifreiðarinnar SZ-592 að öðrum skilyrðum uppfylltum. Afstöðu sína í þessum efnum byggja stefndu á sakarskiptingarreglu 89. gr. laga nr. 50/1987 en einnig standi full rök til að horfa til 3. mgr. 88. gr. umferðarlaganna. Upplýst sé að bifreiðin SZ-592 hafi verið í óökuhæfu ástandi. Dekk bifreiðarinnar hafi verið þannig útleikið vegna slits að engum gat dulist og hafi því verið ónothæf. Að sama skapi sé vísindalega sannað að ökumaðurinn hafi ekki verið í lögmætu ástandi til að aka bifreiðinni. Þá hnígi tveir vísindalegir útreikningar að þeirri niðurstöðu að framburður ökumanns bifreiðarinnar KO-673 sé réttur hvað varðar ökuhraða SZ-592. Henni hafi verið ekið alltof hratt og ólöglega.

Stefndu mótmæla kröfu stefnanda vegna geymslukostnaðar frá febrúar fram í apríl.

Varakröfu sína um lækkun stefnukrafna styðja stefndu við sömu rök og í aðalkröfu.

Um lagarök vísa stefndu til áðurgreindra lagaraka er varðar sýknukröfu. Kröfu um málskostnað styðja stefndu við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda Vátryggingafélags Íslands hf.

Af hálfu stefnda er á því byggt að stefnandi eigi ekki rétt til bóta úr al-kaskótryggingunni vegna fíkniefnaneyslu ökumanns bifreiðar stefnanda þar sem fyrir liggi að hann hafi verið óhæfur til aksturs vegna neyslu vímuefna er áreksturinn hafi orðið, sbr. matsgerð frá rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði.

Í grein 6.2. í vátryggingarskilmálum al-kaskótryggingar stefnda komi fram að ökumaður skuli ekki vera undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna við notkun ökutækja. Þessa grein sé að finna í 6. kafla skilmálanna sem fjalli um varúðarreglur. Í 7. kafla skilmálanna, sem innihaldi ákvæði um brot á varúðarreglum, komi síðan fram að skylt sé að fara eftir varúðarreglum í skilmálunum og sé þeim ekki fylgt geti ábyrgð félagsins fallið niður í heild eða að hluta. Sé um þetta vísað til 26. gr. laga um vátryggingarsamninga en skilyrðum ákvæðisins sé fullnægt í þessu tilviki.

Ökumaður SZ-592 hafi mælst með 6,6 ng/ml af efninu tetrahýdrókannabínól í blóði sínu stuttu eftir áreksturinn, en um sé að ræða efni sem er óheimilt á íslensku yfirráðasvæði, og hafi þannig brotið gegn 1. mgr. 45. gr. a umferðarlaga. Í 2. mgr. 45. gr. a laganna komi fram að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- og fíkniefni mælist í blóði eða þvagi hans. Orsakatengsl séu milli árekstursins og þess að ökumaður bifreiðar stefnanda hafi ekið undir áhrifum fíkniefnis. Ökumaður bifreiðar stefnanda hafi ekki hemlað í aðdraganda árekstursins, enda hafi engin hemlaför verið sjáanleg eftir bifreiðina. Telur stefndi ljóst að sú staðreynd að ökumaðurinn hafi ekki reynt að hemla eða sveigja bifreiðinni frá áður en árekstur hafi orðið megi, að minnsta kosti að verulegum hluta, rekja til líkamlegs ástands hans.

Hvað varðar varakröfu stefnda um lækkun vísar hann til þess sem fram kemur í rökstuðningi hér að framan, að breyttu breytanda. Þá sé þrautavarakrafan einnig á því byggð að í öllu falli beri að lækka kröfu stefnanda vegna eigin áhættu, sem nemi 59.800 krónum vegna tjóns stefnanda, sbr. vátryggingaskírteini.

Um lagarök vísar stefnda til laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga og meginreglna vátryggingaréttar. Kröfu um málskostnað byggir hann á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um hvernig skipta beri sök vegna áreksturs sem varð með bifreiðunum SZ-592 og KO-673 á Álftanesvegi hinn 31. júlí 2009. Stefnandi, sem var skráður umráðamaður bifreiðarinnar SZ-592, hefur þegar fengið tjón sitt bætt frá stefnda Verði tryggingum hf. að 2/3 hlutum á grundvelli ábyrgðartryggingar bifreiðarinnar KO-673. Stefndu G-kk-nf V-kk-nf og Vörður tryggingar hf. telja að þar sem ökumaður bifreiðarinnar SZ-592 hafi sýnt af sér gáleysi með því að aka bifreið sem ekki hafi verið í ökuhæfu ástandi, undir áhrifum fíkniefna og of hratt beri stefnandi 1/3 hluta tjónsins vegna sakarskiptingarinnar, sbr. 89. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, eða á grundvelli lækkunarreglu 3. mgr. 88. gr. laganna. Stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., hefur hafnað greiðslu bóta úr al-kaskóktryggingu á þeim grunni að ökumaður SZ-592 hafi verið óhæfur til aksturs vegna neyslu vímuefna er áreksturinn átti sér stað, sbr. varúðarreglu í vátryggingarskilmálum al-kaskótryggingar.

Óumdeilt er að ökumaður bifreiðarinnar KO-373 virti ekki biðskyldu er hann tók vinstri beygju af Hraunsholtsbraut inn á Álftanesveg til austurs. Braut hann þannig gegn 2. mgr. 25. gr. umferðarlaga. Ó-kk-nf K-kk-nf, sem ók bifreiðinni SZ-592, vestur Álftanesveg, bar fyrir dómi að bifreiðinni KO-373 hefði skyndilega verið ekið í veg fyrir hann og hefði honum ekki gefist ráðrúm til að hemla. Samkvæmt gögnum sem lögregla aflaði undir rannsókn málsins var bifreiðin SZ-592 vanbúin til aksturs vegna lélegs ástands hjólbarða og hemla, henni var ekið yfir hámarkshraða og fíkniefni fundust í blóði ökumannsins. Ber að leggja þessi gögn til grundvallar niðurstöðu enda hefur aðilum gefist kostur á að fjalla um þau við meðferð málsins, meðal annars í því skyni að hnekkja sönnunargildi þeirra.

Áreksturinn átti sér stað að sumarlagi og voru skilyrði til aksturs góð, dagsbirta og yfirborð hins malbikaða vegar þurrt. Af ljósmyndum af vettvangi að dæma er góð yfirsýn yfir Álftanesveg frá gatnamótunum við Hraunholtsbraut. Í lögregluskýrslu er haft eftir ökumanni bifreiðarinnar KO-376 að hann hafi komið að gatnamótunum og ætlað að beygja til vinstri inn á Álftanesveg. Hann hefði sé bifreiðina SZ-592 á Álftanesvegi en talið sig hafa nægan tíma til að aka yfir akreinina sem bifreiðinni var ekið á. Taldi hann að bifreiðinni hefði verið ekið of hratt. Þegar horft er til þess að ökumaðurinn varð bifreiðarinnar SZ-592 var, en ók samt sem áður yfir akreinina, verður að telja að hann hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi, en hámarkshraði á Álftanesvegi er 20 km/klst. yfir almennum hámarkshraða í þéttbýli, sbr. 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga, þ.e. 70 km/klst. Verður hann að bera skaðann af því að hafa misreiknað fjarlægð í bifreiðina. Samkvæmt ljósmyndum og lögregluskýrslu lenti vinstra framhorn bifreiðarinnar KO-373 framan á bifreiðinni SZ-592. Má því álykta að bifreiðin KO-373 hafi verið komin skammt inn á Álftanesveginn er áreksturinn átti sér stað og því síður möguleiki fyrir ökumann SZ-592 að forðast árekstur. Jafnvel þótt hann hefði orðið bifreiðarinnar KO-373 fyrr var er til þess að líta að hann átti takmarkaða möguleika á að sveigja bifreið sinni til hliðar til að forðast árekstur þar sem að á vinstri hönd hans var umferðareyja og umferð í gagnstæða átt en á hægri hönd mói og ljósastaurar sem hann hefði mögulega lent á. Að virtu framangreindu verður að telja að þrátt fyrir að lagt yrði til grundvallar að ökumaður SZ-592 hefði ekið bifreiðinni vanbúinni, undir áhrifum fíkniefna og of hratt, sé ósannað að hann hefði getað afstýrt árekstrinum. Með öðrum orðum er ekki orsakasamhengi milli framgreindra þátta og þess að áreksturinn varð. Ber því að fallast á aðalkröfu stefnanda um greiðslu 1/3 hluta bóta úr tryggingu ökutækisins KO-373, sem tryggt var hjá stefnda, Verði tryggingum hf., að öðru leyti en því að hafnað er kröfu hans um greiðslu geymslukostnaðar vegna tímabilsins 25. febrúar til 20. apríl 2010 en stefnandi hefur ekki sýnt fram á að um nauðsynlegan kostnað sé að ræða. Verða stefndu, G-kk-nf V-kk-nf og Vörður tryggingar hf., því dæmd til að greiða stefnanda samtals 813.602 krónur ásamt vöxtum eins og greinir í dómsorði en vaxtaútreikningi hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefndu.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu reynir ekki á varakröfu stefnanda og er stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. því sýknað af henni.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 þykir rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málinu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, A-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef hdl., 614.950 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kvk-nf S-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, G-kk-nf V-kk-nf og Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda, P-kvk-þgf W-x-x, 813.602 krónur, annars vegar með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 685.334 krónum frá 31. júlí 2009 til 7. maí 2010, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, en hins vegar með vöxtum samkvæmt 8. gr. laganna af 128.268 krónum frá 4. maí 2010 til 4. júní 2010, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. er sýknað af kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, A-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef hdl., 614.950 krónur.

K-kvk-nf S-kvk-nf