E-2578/2011

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 21. nóvember sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af E-kvk-þgf S-kvk-þgf H-kvk-þgf, Framnesvegi 14, Reykjanesbæ, á hendur V-kk-þgf H-kk-þgf G-kk-þgf, Noregi, og Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 7. júní 2011.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði in solidum dæmd til þess að greiða stefnanda 500.000 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðbætur, frá 15. júní 2001 til 14. júní 2007, og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, og að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta skipti 15. júní 2002, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, þ.m.t. virðisaukaskattur.

Dómkröfur stefndu eru þær, að þau verði sýknuð af kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til þess að greiða þeim málskostnað, að skaðlausu.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 15. júní 2001 lenti stefnandi í umferðarslysi þegar ökutæki í eigu stefnda, V-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, með skráningarnúmerið SA-752 ók aftan á bifreið sem stefnandi ók með þeim afleiðingum að stefnandi varð fyrir líkamstjóni. Þegar slysið varð var stefnandi á vegum atvinnurekanda síns að aka samstarfsfólki heim að loknum vinnudegi.

Stefnandi leitaði samdægurs á slysastofu og kvartaði um eymsli í hálsi og var talið að hún hefði hlotið hálshnykk í óhappinu.

Stefnandi leitaði til lögmanns í október 2002 og óskuðu aðilar sameiginlega eftir því að afleiðingar óhappsins yrðu metnar.

J-kk-nf V-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf hrl., mátu afleiðingar slyssins. Matsgerð þeirra, er dagsett 17. nóvember 2004 og niðurstaða hennar er sú að tímabundin óvinnufærni stefnanda samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var talin ein vika, tímabil þjáninga samkvæmt 3. gr. laganna þrír mánuðir án rúmlegu, varanlegur miski samkvæmt 4. gr. laganna var metinn 5 stig og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. laganna 10%.

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., var ábyrgðartryggjandi bifreiðarinnar og viðurkenndi stefndi bótaskyldu vegna slyssins. Félagið greiddi stefnanda skaðabætur hinn 9. desember 2004, en hélt eftir 500.000 krónum, sem voru áætlaðar eingreiðslubætur frá Tryggingastofnun ríkisins, nú Sjúkratryggingum Íslands, þar sem umrætt óhapp var talið vinnuslys og veitti þar af leiðandi rétt til bóta þaðan. Nam heildargreiðsla bóta 3.933.918 krónum.

Vinnuveitandi stefnanda, IGS flugþjónusta ehf., tilkynnti slysið til Tryggingastofnunar ríkisins hinn 21. desember 2004. Tryggingastofnun taldi tilkynninguna ófullnægjandi og deildu IGS flugþjónusta ehf. og Tryggingastofnun lengi um það hvort stefnandi hefði verið í vinnunni þegar hún slasaðist. Með bréfi, dagsettu 18. apríl 2011, höfnuðu Sjúkratryggingar Íslands umsókn stefnanda um bætur úr slysatryggingu almannatrygginga vegna vinnuslyssins á grundvelli þess að orsakasamband milli einkenna stefnanda og slyssins væri óljós. Sökum þessa væru ekki skilyrði til að víkja frá eins árs fyrningarfresti 28. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar.

Með tölvupósti, dagsettum 5. maí 2011, krafði lögmaður stefnanda stefndu, Tryggingamiðstöðina hf., um greiðslu eftirstöðva skaðabóta 500.000 krónur, auk vaxta frá slysdegi og innheimtukostnaðar. Með tölvupósti, dagsettum 13. maí 2011, hafnaði félagið kröfunni með þeim rökum að vegna þess að stefnandi hefði sjálf ekki tilkynnt slys sitt til Tryggingastofnunar ríkisins fyrr en eftir að frestur til þess hafi verið liðinn gæti hún ekki sótt frekari bætur í ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar SA-752.

Bótaskylda V-kk-ef H-kk-ef G-kk-ef, og þar með greiðsluskylda Tryggingamiðstöðvarinnar hf., grundvallast á umferðarlögum nr. 50/1987 og 5. gr. skaðabótalaga.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að málssókn hennar sé reist á 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ásamt síðari breytingum, auk meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur fyrir tjónþola. Bifreið stefnda V-kk-ef var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefndu, Tryggingamiðstöðinni hf. Stefnda, Tryggingamiðstöðin hf., hafi viðurkennt greiðsluskyldu sína, en deilt sé um frádrátt samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaganna.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga eigi tjónþoli rétt á bótum vegna varanlegrar örorku valdi líkamstjón, þegar heilsufar tjónþola sé orðið stöðugt, varanlegri skerðingu á getu til að afla vinnutekna. Þá gildi sú meginregla í skaðabótarétti að greiða skuli tjónþola fullar bætur fyrir raunverulegt fjártjón sitt. Vísað sé til þess að stefnda, Tryggingamiðstöðin hf., hafi greitt stefnanda, hinn 9. desember 2004, aðeins hluta af réttmætri bótakröfu hennar vegna varanlegrar örorku og eigi reglurnar að koma í veg fyrir að tjón hennar verði ofbætt. Þessar frádráttarreglur eigi ekki að leiða til skerðingar á skaðabótum tjónþola.

Stefnandi telur sig eiga rétt á fullum bótum vegna umferðarslyssins samkvæmt fyrrnefndum ákvæðum skaðabótalaga án nokkurs frádráttar, enda hafi hún ekki fengið og muni ekki fá neinar „greiðslur“ af því tagi sem taldar séu upp í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga frá almannatryggingum. Í því sambandi sé bent á að með bréfi, dagsettu 18. apríl 2001 hafi Sjúkratryggingar Íslands hafnað umsókn stefnanda um greiðslu bóta úr slysatryggingu almannatrygginga. Sökum þessa eigi stefnandi engan rétt til bóta úr slysatryggingu og fái enga greiðslu þaðan.

Stefnda, Tryggingamiðstöðin hf., krefjist þess að frádráttarreglum 4. mgr. 5. gr. verði beitt, þannig að frá útreiknuðu heildartjóni stefnanda vegna umferðarslyssins verði dregin áætluð greiðsla vegna frádráttar, greiðsla sem stefnandi fái ekki greidda. Ef þetta verði viðurkennt fái stefnandi aðeins hluta af tjóni sínu bættan því frádráttur stefnda á bótum stefnanda byggist á áætlaðri fjárhæð sem stefnandi muni aldrei fá. Með slíkum útreikningi og frádrætti samkvæmt honum fái stefnandi því ekki réttar bætur samkvæmt skaðabótalögum.

Frá þeim bótum sem stefnda, Tryggingamiðstöðin hf., hafi skuldbundið sig með vátryggingasamningi að greiða stefnanda, dragi stefnda fjárhæðir, sem stefnandi muni aldrei fá greiddar og geti aldrei talist vera greiðslur í skilningi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Frádráttur stefnu uppfylli þannig ekki skilyrði fyrir því að honum megi beita.

Í athugasemd við 4. gr. í greinargerð frumvarps, sem orðið hafi að lögum nr. 37/1999, sem hafi breytt skaðabótalögunum segi: „Margföldunarstuðull 5. gr. frumvarpsins er annars eðlis en í gildandi lögum og við það miðaður að tjónþoli fái að fullu bætt það tekjutap sem hann verður fyrir vegna varanlegrar örorku. Vegna þessa er lagt til að til frádráttar bótum komi greiðslur af félagslegum toga sem koma í hlut tjónþola vegna örorkunnar.“

Af þessum ummælum í greinargerð verði ráðið að greiðslur samkvæmt 4. mgr. 5. gr. eigi að draga frá skaðabótakröfu þegar fjárhæðin hafi komið eða muni koma í hlut hins slasaða, þ.e. fái hann greiðsluna.

Frádrátturinn frá kröfu stefnanda vegna áætlaðrar greiðslu sé í andstöðu við 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Enn fremur fari slíkur frádráttur í bága við þær meginreglur skaðabótaréttar að stefnandi eigi að fá tjón sitt að fullu bætt og einungis raunverulegar greiðslur sem stefnandi fái greiddar dragist frá réttum bótum hennar.

Loks sé frádráttarregla 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga undantekning frá almennri reglu skaðabótaréttar um fullar bætur til handa tjónþola. Þess vega eigi að skýra ákvæðið þröngri lögskýringu.

Augljós forsenda þess að framangreindu ákvæði verði beitt sé að tjónþoli fái greiðslu frá almannatryggingum. Verði slík greiðsla ekki innt af hendi af einhverjum ástæðum sé hinum skaðabótaskylda ekki heimilt að halda eftir hluta réttmætra bóta tjónþola. Stefnandi hafi hvorki fengið né muni fá bætur úr slysatryggingu almannatrygginga sökum höfnunar Sjúkratrygginga Íslands á umsókn hennar um greiðslu slíkra bóta og af því leiðir að stefndu, Tryggingamiðstöðinni hf., sé ekki heimilt að halda eftir umstefndri fjárhæð.

Stefnandi vísar og til þess, að skyldan til að tilkynna slys til almannatrygginga hvíli fyrst og fremst á atvinnurekanda, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Stefnandi hafi verið grandlaus um vanrækslu vinnuveitanda síns, IGS flugþjónustunnar ehf., að tilkynna slysið og hafi lögmaður stefnanda gengið frá tilkynningunni um leið og vanrækslan hafi komið fram. Vanræksla IGS flugþjónustunnar ehf. á tilkynningarskyldu sinni eigi ekki að leiða til þess að stefnandi verði fyrir fjártjóni, enda hafi stefnandi mátt treysta því að atvinnurekandi hennar fullnægði lagalegum skyldum sínum.

Framangreind sjónarmið leiði til þess að frádráttur stefndu vegna áætlaðrar greiðslu sé óheimill.

Stefnandi kveðst ítrekað hafa reynt að ná fram rétti sínum gagnvart stefndu, en án árangurs. Vegna þessa sé henni nauðsynlegt að höfða mál þetta á hendur stefndu til greiðslu réttmætra eftirstöðva bóta vegna varanlegrar örorku.

Um lagarök vísar stefnandi til 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, 1. mgr. 95. gr., sbr. 1. mgr. 91. gr. sömu laga, og 97. gr. sömu laga. Stefnandi vísar einnig til 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar.

Kröfu um vexti byggir stefnandi á III. – V. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Dráttarvaxta sé krafist frá 14. júní 2007, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyld og því beri henni nauðsyn á að tekið verði tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

IV

Stefndu byggja kröfur sínar á því, að í uppgjörstillögu stefndu, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., dagsettri 7. desember 2004, sem orðið hafi grundvöllur uppgjörsins, sé bent á, að þar sem um vinnuslys hafi verið að ræða sé þess vænst að kannað verði með bótarétt stefnanda hjá Tryggingastofnun ríkisins og hafi tillagan verið sett fram með fyrirvara um það.

Ljóst sé að stefnandi hafi ekki talið ástæðu til þess þar og þá að kanna þessi mál nánar, heldur viljað ganga strax til uppgjörs, en fallist þess í stað á að í uppgjörinu yrðu dregnar 500.000 krónur frá endanlegum bótum, sem verið hafi áætluð tala vegna væntanlegra bóta, sem stefnandi gæti samkvæmt gildandi lögum sótt til Tryggingastofnunar ríkisins.

Höfnun Sjúkratrygginga Íslands á bótaskyldu hinn 18. apríl 2011, þar sem slysið hafi ekki verið tilkynnt innan lögbundins frests og orsakasamband milli slyssins og einkenna stefnanda í dag séu óljós, sé stefndu algjörlega óviðkomandi.

Enginn ágreiningur sé um það milli aðila að frádráttarreglur 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eigi við.

Stefndu byggja á því að lagastoð hafi verið til þess að halda eftir umræddri fjárhæð við uppgjörið í desember 2004, og frádrátturinn verið gerður með fullu samþykki stefnanda og enginn fyrirvari gerður af hennar hálfu varðandi hann. Vandinn sé hins vegar sá að af ástæðum sem stefndu hafi engin áhrif haft á hafi greiðsluskyldu Sjúkratrygginga ríkisins nú verið hafnað. Hér verði m.a. að hafa í huga að skaðabótaréttur snúist ekki eingöngu um rétt tjónþola til bóta, heldur hafi tjónþoli einnig skyldur gagnvart tjónvaldi.

Tjónþola beri m.a að takmarka tjón sitt eftir því sem kostur sé. Í því felist m.a. að krefja um allar þær bætur, sem hann kunni að eiga rétt á samkvæmt lögum og koma eigi til frádráttar greiðslu tjónvalds, með vísan til 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaganna, og hafi tjónþoli ekkert val um það hvort hann nýti lögbundinn réttindi sín að þessu leyti.

Samkvæmt IV. kafla laga nr. 100/2007, áður III. kafla laga nr. 117/1993, séu launþegar slysatryggðir við vinnu sína að uppfylltum nánari skilyrðum laganna.

Í 28. gr. laganna sé kveðið á um hvernig staðið skuli að tilkynningum varðandi bótaskyld slys, en þar segi: „Þegar að höndum ber slys sem ætla má bótaskylt samkvæmt þessum kafla, skal atvinnurekandi eða hinn tryggði, ef ekki er um atvinnurekanda að ræða, tafarlaust senda tilkynningu um slysið í því formi, sem (sjúkratryggingarstofnun) skipar fyrir um til lögreglustjóra eða umboðsmanns hans (í Reykjavík til sjúkratryggingarstofnunar). Lögreglustjóri sendir tilkynninguna til (sjúkratryggingarstofnunar) ásamt nauðsynlegum upplýsingum. Hinum slasaða eða þeim öðrum, sem gera vilja kröfu til bóta vegna slyssins, ber að fylgjast með því að tilkynningarskyldunni sé fullnægt og geta þessir aðilar leitað aðstoðar lögreglustjóra ef atvinnurekandi vanrækir tilkynninguna..“

Eins og fram komi í bréfi Sjúkratrygginga Íslands, dagsettu 18. apríl 2011, telji stofnunin ekki efni til þess að veita undanþágu frá eins árs fyrningarfresti laganna varðandi tilkynningarskylduna eins og nánar sé rökstutt í bréfinu. Með vísan til áðurnefndar 28. gr. laga nr. 100/2007 sé ljóst að tjónþoli beri ábyrgð á því að títtnefndri tilkynningarskyldu sé fullnægt og þar sem stefnandi máls þessa hafi ekki gætt þess megi að sama skapi vera ljóst að hún hljóti að bera ábyrgð á því. Stefndu hafna því að unnt sé að gera þau ábyrg vegna vanrækslu vinnuveitanda stefnanda og eða stefnanda sjálfrar á því að tilkynna slysið innan réttra tímamarka þannig að stefndu beri nú að greiða stefnanda umstefnda fjárhæð. Stefndu líti svo á að með greiðslunni 9. desember 2004 hafi stefnanda verið greiddar fullar bætur í skilningi skaðabótalaga vegna þess líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir í slysinu 15. júní 2001 og eigi hún ekki rétt á frekari greiðslum vegna þess.

Stefndu mótmæla sérstaklega vaxta- og dráttarvaxtakröfu stefnanda. Vexti áfallnir fyrir 15. júní 2007, séu fyrndir, sbr. 3. gr. 2. tl. laga nr. 14/1905.

V

Óumdeilt er að stefndu bera skaðabótaábyrgð á afleiðingum slyss, sem stefnandi varð fyrir hinn 15. júní 2001 og hefur stefnda, Tryggingamiðstöðin hf., greitt stefnanda bætur vegna þess. Aðilar voru sammála um, að þar sem stefnandi ætti hugsanlega bótarétt frá Tryggingastofnun, nú Sjúkratryggingum Íslands, þar eð um vinnuslys væri að ræða, skyldu áætlaðar eingreiðslubætur, að fjárhæð 500.000 krónur, haldið eftir. Aðila greindi ekki á um að greiðslur frá Tryggingastofnun ættu að koma til frádráttar bótum vegna slyssins í samræmi við skaðabótalög nr. 50/1993, er gengið var frá uppgjöri vegna bótanna.

Eins og að framan greinir snýst ágreiningur aðila um það hvort stefndu beri að greiða stefnanda þá fjárhæð, sem nú hefur verið hafnað að greiða henni úr Sjúkratryggingum Íslands hf. Ekki er ágreiningur um að slys stefnanda var ekki tilkynnt Tryggingastofnun ríkisins fyrr en 23. desember 2004, eða rúmum þremur árum frá slysinu. Frestur til að tilkynna slysið var þá liðinn, samkvæmt 1. mgr. 23. gr. þágildandi almannatryggingalaga nr. 117/1993. Fyrir liggur að Sjúkratryggingar Íslands hafa hafnað greiðslu, þar sem læknisfræðileg gögn málsins beri ekki með sér að orsakatengsl séu milli læknisfræðilegra einkenna stefnanda og slyssins. Þó svo skylda til að tilkynna slysið til Tryggingastofnunar hafi hvílt á vinnuveitanda stefnanda var það stefnanda, samkvæmt lögunum, að fylgjast með því að svo væri gert. Hún gætti ekki að þeirri tilkynningarskyldu. Með því að svo var ekki gert getur hún ekki krafið stefndu um það tjón sem af þeirri vanrækslu hlaust, nú rúmum 11 árum frá slysinu. Ber því þegar af þeirri ástæðu að fallast á kröfur stefndu um sýknu.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir, eins og mál þetta er vaxið, rétt að hver aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, V-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, og Tryggingamiðstöðinni hf., eru sýkn af kröfum stefnanda, E-kvk-ef S-kvk-ef H-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf