E-23/2023

1 Mál þetta, sem tekið var til dóms að lokinni aðalmeðferð 1 9. júní sl., höfðuðu B-kvk-nf Ó-kvk-nf Ó-kvk-nf, kt. [...], [...], 605 Akureyri og S-kk-nf V-kk-nf H-kk-nf, kt. [...], [...], 600 Akureyri, með stefnu birtri 17. og 28. desember 2022, á hendur R-kvk-þgf S-kvk-þgf, kt. [...], [...], Akureyri og T-kk-þgf S-kk-þgf, kt. [...], [...], Akureyri.

2 Endanlegar dómkröfur stefnenda eru að stefndu verði gert skylt að fjarlægja núverandi girðingu, sem reist hefur verið innan landamerkja Þormóðsstaða, fyrir 1. júlí 2023 að viðlögðum dagsektum að mati dómsins.

3 Loks krefjast stefnendur málskostnaðar úr hendi stefndu.

4 Endanlegar dómkröfur stefndu eru að frestur þeirra til að fjarlægja girðingu sem reist hefur verið innan landamerkja Þormóðsstaða verði til 15. ágúst 2023. Þá krefjast stefndu þess að málskostnaður verði felldur niður.

5 Frávísunarkröfu stefndu var hafnað með úrskurði dómsins 10. mars sl. Aðalmeðferð málsins hófst með vettvangsgöngu 17. maí sl. Að lokinni vettvangsgöngu var málinu frestað til sáttaumleitana. Sátt varð á milli aðila um að landamerki jarðarinnar væru í samræmi við upphaflega dómkröfu stefnenda, en úr þeim ágreiningi sem eftir stæði yrði leyst með dómi.

Málsatvik

6 Mál þetta er sprottið af ágreiningi um landamerki á milli jarðanna Þormóðsstaða, eign stefnenda, og Draflastaða, eign stefndu, í Eyjafjarðarsveit.

7 Jörðin Þormóðsstaðir var samkvæmt gögnum málsins lögfest 15. maí árið 1843, með leyfi og samþykki eigandans. Lögfestan var undirrituð af S-kk-þgf J-kk-þgf, bónda, á Þormóðsstöðum í Sölvadal fyrir landareign þeirrar jarðar. J-kk-nf B-kk-nf, bóndi á Draflastöðum í Eyjafjarðarsveit var viðstaddur og kvaðst hann ekki hafa ástæðu til að mótmæla lögfestunni.

8 Í landamerkjabók frá 20. maí 1890 er landamerkjum Þormóðsstaða lýst með eftirfarandi hætti:„ Að norðan eru merki úr svokölluðum Gildru læk, þar sem hann rennur í Núpá, og þaðan beina línu til fjalls í vörðu sem hlaðin er á klett framan í svokallaðri Vömb og þaðan beina línu uppá fjall.“

9 Í landamerkjabók frá 20. maí 1890 er landamerkjum Draflastaða lýst með sama hætti:„ Merki jarðarinnar að sunnan er í svokallaðan Gildru læk, þar sem hann rennur í Núpá og þaðan bein sjónhending til fjalls í vörðu sem hlaðin er á kletti framan í svokallaðri Vömb og svo þaðan beina línu upp á fjall.“

10 Í bókinni Örnefni í Saurbæjarhreppi, eftir A-kk-þf H. H-kk-þf, bls. 45, er að finna örnefnalýsingar sem lýsa staðsetningu Vambar í Draflastaða heiði, þar segir: „Uppi í brekkunum er stór bunga á Heiðarbrúninni og nefnizt Vömb.“

11 Þá er að finna nánari lýsingar á staðarháttum í sömu bók, bls. 49, en þar segir um merki Draflastaða og Þormóðsstaða: „En í fjallinu, sem kallað er Draflastaða heiði, eru merkin í Vambar klett, er stendur syðst framan í Vömb.“

12 Í úrskurði óbyggðanefndar í máli nr. 1/2008 bls. 50, er vísað í Lögfestu Þormóðsstaða frá 15. maí 1843, þar sem landamerkjum er lýst með eftirfarandi hætti: „... að þessum Merkjum og Ørnefnum, að norðanverðu: í einstaka Klöpp eður Klett, er stendur í sunnan -eður -ofanverðri svokallaðri Vömb, og þaðan beint á Fjall upp og aptur réttlínis ofan frá nefndum Kletti, í svonefndt Gildru gil, og þaðan, beint ofaní Núpá. Þessi tilteknu Landamerki að norðan eru alls samhljóða þeirri Lögfestu, sem af sjálfum Eiganda nærstu jarðar að norðan verðu, nefnl. Drablastaða (hvör Lögfesta hér með fylgir Réttinum til sýnis) samin var og þínglýst A-x-x 1785.“

13 Stefnendur töldu framangreindar heimildir staðfesta að girðing, sem stefndu töldu vera á landamerkjum jarðanna, væri raunverulega staðsett innan jarðarinnar Þormóðsstaða. Stefndu höfnuðu því og töldu girðinguna réttilega staðsetta á mörkum jarðanna. Leituðu stefnendur atbeina sýslumanns til sáttaumleitana, en þeim lauk án árangurs.

14 Leituðu stefnendur í framhaldinu til H-kk-ef J-kk-ef, landmælingamanns, og fengu hann til þess að hnitsetja landamerkin miðað við framangreindar lýsingar. Miðaði H-kk-nf við bungu á heiðarbrúninni, sem hallaði af til suðurs. Á bungunni stæði nokkuð langur klettur. Ekki hafi verið hægt að sjá annan klett sem um gæti verið að ræða.

15 Stefndu féllust ekki á framangreinda hnitsetningu og töldu landamerkin vera mun sunna ren hnitsetning H-kk-ef gerði ráð fyrir. Hann væri ekki staðkunnugur og hefði alfarið byggt á lýsingum stefnenda, sem væru ekki í samræmi við skráðar heimildir. Girðing á milli jarðanna væri réttilega staðsett á mörkum þeirra.

16 Höfðuðu stefnendur mál þetta til viðurkenningar á landamerkjum jarðanna í samræmi við hnitsetningu H-kk-ef J-kk-ef, auk endanlegra dómakrafna. Eins og rakið er að framan var gengið á vettvang 17. maí sl. Í vettvangsgöngunni tók þátt N-kk-nf K-kk-nf, fyrrum bóndi á Draflastöðum, sem gjörþekkti landið. Taldi N-kk-nf engan vafa leika á því að fyrrgreindur klettur væri umrædd Vömb, sem landamerkin miðuðust við. Voru aðilar á vettvangi sammála því. Eftir að staðfest var að hnitsetning H-kk-ef J-kk-ef væri í samræmi við hin óumdeildu kennileiti tókst sátt með aðilum um að landamerki jarðanna væru í samræmi við kröfulínu stefnenda. Eftir stendur framangreindur ágreiningur um frest stefndu til þess að fjarlægja girðingu inni á landi Þormóðsstaða og ákvörðun málskostnaðar. Verða hér að neðan einungis raktar málsástæður aðila hvað það varðar.

Málsástæður stefnenda

17 Stefnendur byggja á því að stefndu hafi verið ljóst frá upphafi hvar landamerkin lægju miðað við landamerkjalýsingar. Þau hafi tafið málið. Í það minnsta hafi þeim verið landamerkin ljós frá vettvangsgöngu 17. maí sl. Þá hafi náðst sátt 6. júní sl. og stefndu því haft nægan tíma til aðhefjast handa við að fjarlægja umþrætta girðingu stefndu sem standi inni á landi stefnenda. Stefnendur eigi ekki að þurfa að sæta því að girðing stefndu sé á þeirra landi.

18 Stefndu hafi þráa st við og því hafi stefnendum verið nauðugur sá kostur að höfða mál þetta. Þau hafi áður leitað aðstoðar sýslumanns til að sætta málið og boðið stefndu endurgjaldslaus afnot af hluta lands síns. Þá hafi þau boðið stefndu að fá óháðan mann til hnitsetningarlandamerkjanna, en stefndu hafi hafnað öllum tillögum til sátta.

19 Stefnendur vísa um kröfur sínar til friðhelgi eignaréttar, sbr. 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944 og á kvæðalaga nr. 41/1991 um landamerki o. fl. með síðari breytingum.

20 Um málskostnað vísa stefnendur til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu

21 Stefndu styðja kröfu sína um að málskostnaður falli niður við það að landamerkjalýsing hafi verið óskýr af hálfu stefnenda. B unga sé sunnanmegin við Vambar klett, sem stefndu hafi talið vera kennileitið sem landamerkjalýsingar hafi svarað til. Girðingin hafi staðið á landinu er þau keyptu það og þau talið girðinguna hafa verið reista á landamerkjum jarðanna. Girðingin hafi verið staðsett á landinu ágreiningslaust í fjölda ára og stefndu talið sig hafa réttmætar væntingar til þess að landið norðan girðingarinnar hafi tilheyrt þeim. Engin viðvörun hafi borist frá stefnendum um málsókn þessa. Það hafi skýrst við vettvangsgönguna að stefndu hafi skjátlast um viðmiðið og því hafi málið verið sætt í kjölfarið um landamerkin.

22 Stefndu fallist á kröfu stefnenda um að girðingin verði fjarlægð. Þau þurfi hins vegar rýmri tíma til vinnu við það og telji 15. ágúst næst komandi fullnægjandi í þeim efnum.

Forsendur og niðurstaða

23 Eins og að framan er rakið varð sátt með aðilum málsins um staðsetningu landamerkja jarðanna í samræmi við dómkröfur stefnenda. Ekki er ágreiningur með aðilum um að stefndu fjarlægi girðingu sína innan landamerkja Þormóðsstaða, að öðru leyti en því hvenær þeirri vinnu skuli lokið. Að mati dómsins er krafa stefndu í þeim efnum hæfileg og verður fallist á hana.

24 Með vísan til þess sem rakið er hér að framan getur dómurinn ekki fallist á þann málatilbúnað stefndu að réttmæt óvissa hafi verið til staðar um staðsetningu landamerkjanna, sem ekki hafi mátt eyða án þess að stofna þyrfti til málareksturs. Ísamræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndu því gert að greiða stefnendum málskostnað að 9/10 hlutum, en með hliðsjón af niðurstöðuum ágreining varðandi upphafstíma dagsekta, er rétt að stefnendur beri 1/10 málskostnaðar síns sjálf. Þá þykir rétt að aðilar deili að jöfnu útlögðum kostnaði vegna hnitsetningar landamerkja. Þykir dæmdur málskostnaður hæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir að virðisaukaskatti meðtöldum. Hefur þá verið tekið tillit til frávísunarþáttar málsins.

25 Af hálfu stefnenda flutti málið J-kvk-nf Ó-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður, en J-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf lögmaður af hálfu stefndu.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, R-kvk-nf S-kvk-nf r-x-x T-kk-nf S-kk-nf, skulu fjarlægja girðingu sem reist hefur verið innan landamerkja Þormóðsstaða, Eyjafjarðarsveit, eigi síðar en 15. ágúst næst komandi, að viðlögðum 10.000 króna dagsektum.

Stefndu greiði óskipt stefnendum, B-kvk-þgf Ó-kvk-þgf Ó-kvk-þgf og S-kk-þgf V-kk-þgf H-kk-þgf, sameiginlega, samtals 1.260.000 krónur í málskostnað.