E-55/2011

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 20. október 2011, var höfðað 31. desember 2010.

Stefnandi er P-kk-nf E-kk-nf, Strandgötu 19, Akureyri og stefndi er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, Bankastræti 7, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega þær, að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010 að greiða stefnanda lífeyri sem miðist við launakjör forstjóra Flugstoða ohf. og Flugmálastjóra samanlagt, í samræmi við eftirmannsreglu samkvæmt 35. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, að frádregnum þeim lífeyri, er stefndi er búinn að greiða stefnanda á tímabilinu. Jafnframt er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til greiðsludags að greiða stefnanda dráttarvexti af vangoldnum lífeyrisgreiðslum vegna tímabilsins 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010.

Til vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010, að greiða stefnanda lífeyri, sem miðist við launakjör forstjóra Flugstoða ohf., í samræmi við eftirmannsreglu samkvæmt 35. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, að frádregnum þeim lífeyri, er stefndi er búinn að greiða stefnanda á tímabilinu. Jafnframt er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til greiðsludags að greiða stefnanda dráttarvexti af vangoldnum lífeyrisgreiðslum vegna tímabilsins 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010.

Til þrautavara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010 að greiða stefnanda lífeyri, sem miðist við meðaltal af launakjörum forstjóra Flugstoða ohf. og Flugmálastjóra, í samræmi við eftirmannsreglu samkvæmt 35. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, að frádregnum þeim lífeyri, er stefndi er búinn að greiða stefnanda á tímabilinu. Jafnframt er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri frá og með 1. janúar 2007 til greiðsludags að greiða stefnanda dráttarvexti af vangoldnum lífeyrisgreiðslum vegna tímabilsins 1. janúar 2007 til 30. apríl 2010.

Þá er í öllum tilvikum krafist málskostnaðar, ásamt virðisaukaskatti, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðar-reikningi eða að mati dómsins.

Málsatvik

Með lögum nr. 24/1945 var sett á fót fimm manna flugráð sem var falin stjórn flugmála undir yfirstjórn ráðherra. Undir stjórn flugráðsins starfaði flugmálastjóri og flugvallastjóri. Með lögum nr. 119/1950 var embætti flugmálastjóra lagt niður og framkvæmdastjórn flugvallanna og annað er tengdist flugi fært til flugvallarstjóra. Gerðar voru breytingar á lögunum með lögum nr. 26/1954 og embætti flugvallarstjóra breytt í flugmálastjóra sem þótti eiga betur við vegna starfssviðs hans. Frekari reglur, m.a. um starfsemi Flugmálastjórnar voru settar í reglugerðarákvæði.

Með lögum nr. 83/1997 var sett ákvæði í lög nr. 119/1950 þess efnis að flugmálastjóri skyldi veita Flugmálastjórn Íslands forstöðu og annast daglega stjórn hennar undir yfirstjórn samgönguráðherra. Áfram starfaði flugráð undir sömu formerkjum og áður. Skyldi hlutverk flugmálastjóra vera að fara með framkvæmdavald samkvæmt þágildandi lögum um loftferðir og öðrum lögum og stjórnvaldsfyrirmælum á sviði flugmála. Þá réð hann aðra starfsmenn Flugmálastjórnar.

Í II. kafla laga nr. 60/1998 um loftferðir, sem bar yfirskriftina „stjórn flugmála“, var starfsemi Flugmálastjórnar settur traustari lagagrundvöllur sem fram til þessa var talinn hafa skort, enda að meginstefnu til byggst á reglugerðarákvæðum. Skyldi Flugmálstjórn vera sérstök stofnun sem heyri undir samgönguráðherra. Meginhlutverk hennar var að fara með stjórnsýslu á sviði loftferða, hafa eftirlit með loftferðarstarfsemi og stuðla að öryggi í flugi. Æðsti yfirmaður Flugmálastjórnar nefndist flugmálastjóri en undir hann heyra framkvæmdastjórar ýmissa deilda stofnunarinnar sem greindust í alþjóðamál, fjármálastjórn, flugleiðsöguþjónustu, flugumferðarþjónustu, flugvallaþjónustu og loftferðaeftirlit.

Setning laga nr. 100/2006 um Flugmálastjórn Íslands og laga nr. 102/2006 um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastofnunar íslands, var liður í því að koma á breyttri skipan flugmála á Íslandi. Með fyrrnefndu lögunum var felldur brott ofangreindur kafli í loftferðalögum. Markmið hinna nýju laga var að styrkja Flugmálastjórn í breyttu umhverfi og skilgreina betur hlutverk og starfsemi stofnunarinnar en gert er í loftferðalögum, eins og fram kemur í frumvarpi til laganna. Gert var ráð fyrir því að Flugmálastjórn færi með stjórnsýslu og eftirlit á sviði loftferða á landinu og á íslensku yfirráðasvæði. Með síðarnefndu lögunum var ríkisstjórninni veitt heimild til að stofna hlutafélag um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnunar og tengda starfsemi. Hlutafé félagsins skyldi alfarið vera í eigu ríkisins og sala þess og ráðstöfun óheimil. Í frumvarpi til laganna segir að hugsunin að baki þessu hafi verið sú að gera það kleift að þjónustuþættir í starfsemi Flugmálastjórnunar gætu starfað í samkeppnisumhverfi. Þann 1. júní 2006 voru Flugstoðir ohf., stofnaðar og tóku til starfa 1. janúar 2007. Tók félagið við rekstri og uppbyggingu allra flugvalla og lendingarstaða á Íslandi af Flugmálastjórn Íslands. Þá var þeim falið að annast alla flugleiðsöguþjónustu sem Ísland veitti fyrir alþjóðlegt flug og innanlandsflug. Þá var Keflavíkurflugvöllur ohf. stofnað í ágúst 2008 og tók til starfa 1. janúar 2009, sbr. lög nr. 76/2008. Hlutverk þess var að taka við rekstri Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf.

Með lögum nr. 153/2009 var mælt fyrir um samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar í nýtt opinbert hlutafélag. Hið nýja félag ber heitið Isavia ohf. og var stofnað 29. janúar 2010. Tók það við hlutverki hinna fyrrnefndu félaga þann 1. maí 2010.

Stefnandi hóf störf hjá Flugmálastjórn Íslands þann 1. ágúst 1978. Hinn 4. september 1980 var hann skipaður framkvæmdastjóri flugvalladeildar Flugmálastjórnar og varaflugmálastjóri í kjölfarið. Þann 1. mars 1983 var stefnandi skipaður Flugmálastjóri en fékk lausn frá því starfi að eigin ósk 1. júní 1992. Hinn 13. ágúst 1993 varð hann fyrir alvarlegum áverkum sem ollu honum varanlegu heilsutjóni. Stefndi, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefur greitt honum lífeyri úr B-deild sinni samkvæmt örorkumati, sem staðfesti að hann væri varanlega ófær til fyrri starfa sem flugmálastjóri. Greiddi stefndi honum því örorkulífeyri sbr. 26. gr. laga nr. 1/1997. Hafa lífeyrisgreiðslur tekið mið af svokallaðri eftirmannsreglu 35. gr. laga nr. 1/1997 að beiðni stefnanda. Hafði hann áunnið sér 27,67% úr B-deild sem reiknast af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningum, sem við starfslok fylgja stöðu þeirri fyrir fullt starf er sjóðfélagi gegndi síðast. Síðast greiddi stefnandi stefnda í starfi flugmálastjóra og miðuðust réttindi hans því við það starf samkvæmt ákvörðunum stjórnar stefnda. Lífeyrisgreiðslur til stefnanda taka nú mið af launum flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands eins og þau eru ákvörðuð af kjararáði. Viðmiðunarlaunin eru nú, kr. 682.030, sbr. úrskurð kjararáðs frá 27. ágúst 2008.

Eftir breytingar á starfi flugmálastjóra, með lögum nr. 100/2006 og 102/2006, átti stefnandi í bréfaskiptum við P-kk-þf Ó-kk-þf, yfirmann eftirmannsreglu að því er virðist til þess að átta sig á þýðingu þeirra. Er honum þar bent á að lífeyrisgreiðslur til hans tækju sömu breytingum og urðu á launum fyrir það starf sem hann gegndi sem flugmálastjóri. Stefnandi ritaði bréf til stjórnar stefnda, dags. 3. desember 2007, og fór fram á að viðmiðunarlaun stefnda til greiðslu lífeyris væru eftirleiðis laun forstjóra Flugstoða ohf. Í svarbréfi til hans, dags. 12. mars 2008, var vísað til afgreiðslu stjórnar á erindi hans. Hafi stjórnarmenn verið sammála um að embætti flugmálastjóra væri enn til hjá Flugmálstjórn Íslands og að það starf væri rétt til viðmiðunar fyrir lífeyrisgreiðslur úr sjóðnum, sbr. 35. gr. laga nr. 1/1997. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dags. 29. desember 2008, var beiðni stefnanda ítrekuð. Erindi stefnanda var svarað með bréfi stefnda þann 17. mars 2009. Vísað var til fundar stjórnar sem ítrekaði fyrri ákvörðun um að viðmiðunarstarf væri starf flugmálastjóra hjá Flugmálstjórn Íslands. Þá segir í bréfinu; „Hafnaði stjórnin kröfu um viðmið við opinbert hlutafélag þar sem slík störf þykja ekki tæk til viðmiðunar á launum úr B-deild LSR. Viðmiðunarlaun taki mið af launum skv. kjarasamningum opinberra starfsmanna eða ákvörðunum kjararáðs, sbr. 6. mgr. 23. gr. laga nr. 1/1997, sbr. 2. mgr. 35. gr. sl.“ Einnig kemur fram að stjórnin hafi ekki tekið afstöðu til þess sem fram kom í erindi stefnanda um að starf flugmálastjóra hjá Flugmálstjórn hefði breyst og umsvif starfsins minnkað þar sem hún taldi það ekki hafa áhrif á viðmiðunarlaun í tilviki hans. Við ákvörðun viðmiðunarlauna hans hafi verið litið til launaþróunar á öðrum störfum sem greidd hafi verið með sama hætti um árabil samkvæmt ákvörðun kjaranefndar. Þá segir í bréfinu; „Við það mat kom fram að ekki hafði orðið breyting á launum flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands þrátt fyrir breytingar á starfinu. Stjórnin hafnaði því beiðni um hærra launaviðmið til greiðslu lífeyris fyrir starf flugmálastjóra.“

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 28. júní 2010 var óskað eftir afstöðu stefnda um það hvort lög nr. 87/2009 um breyting á lögum um kjararáð, þar sem mælt sé fyrir um að kjararáð taki ákvarðanir um launakjör forstöðumanna hlutafélaga og annars konar félaga, einkaréttareðlis, sem séu að meirihluta í eigu ríkisins og forstöðumanna félaga í eigu þeirra, hafi áhrif á eftirlaun stefnanda. Í svarbréfi stefnda til stefnanda, dags. 12. nóvember 2010, er vísað til fundar stjórnar þann 3. nóvember 2010 þar sem erindi stefnanda var tekið fyrir. Ítrekaði stjórnin fyrri afstöðu sína og túlkun en auk þess taldi stjórnin að breyting á lögum um kjararáð hafi ekki áhrif á mál stefnanda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að starf núverandi flugmálastjóra sé ekki rétt til viðmiðunar fyrir lífeyrisgreiðslu úr sjóðnum, sbr. 35. gr. laga nr. 1/1997, þar sem það sé ekki hliðstætt eða sambærilegt við starfið sem stefnandi gegndi á sínum tíma.

Aðalkrafa stefnanda byggist á því að samanlögð störf flugmálastjóra Flugmálastjórnar Íslands og forstjóra Flugstoða ohf. séu sambærileg að eðli, umfangi og ábyrgð, og það starf sem stefnandi gegndi er hann var flugmálastjóri. Í dómaframkvæmd hafi eftirmannsreglan ekki verið túlkuð á þann veg, að hún feli í sér þak, umfram þá verðtryggingu, sem henni var ætlað að vera á lífeyrisgreiðslur. Sé því ekkert sem mæli gegn því að miðað sé við tvo störf í aðalkröfu stefnanda.

Á þeim tíma er stefnandi gegndi starfi flugmálastjóra hafi hann farið með framkvæmdarvald samkvæmt lögum um loftferðir og öðrum lögum svo og stjórnvaldsreglum sem settar voru á sviði flugmála, sbr. 2. gr laga nr. 119/1950, sbr. lög nr. 83/1997 sem og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 60/1998.

Með lagasetningu árið 2006 hafi verið ákveðið að skipta starfinu upp. Markmiðið með því hafi verið aðskilnaður flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur gömlu Flugmálstjórnar frá stjórnsýslu- og eftirlitsstarfsemi. Stofnað hafi verið sérstakt opinbert hlutafélag, Flugstoðir ohf. um rekstur flugvalla og flugleiðsögu, sbr. lög nr. 102/2006, en stjórnsýslueftirliti og alþjóðlegum samskiptum á því sviði hafi áfram verið sinnt af Flugmálastjórn Íslands, sbr. lög nr. 100/2006.

Af samanburði á áðurnefndum lögum frá 2006 og þeim lögum og reglugerðum sem giltu áður um starf stefnanda megi ráða að engin veruleg breyting hafi orðið á þeim stofnunum sem tóku við þeim verkefnum sem voru áður í verkahring þess starfs sem stefnandi gegndi, m.t.t. eðlis, umfangs og ábyrgðar. Þar af leiðandi verði að telja, að í þessu tilviki eigi við hin svokallaða eftirmannsregla samkvæmt 35. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og að stefnandi eigi því rétt á lífeyri, er miðist við launakjör framkvæmdastjóra Flugstoða ohf og Flugmálastjórnar ríkisins í samræmi við þær reglur, er gildi á hverjum tíma um útreikning á lífeyri til eftirmanns. Vísa megi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 344/2003 sem fordæmi sem líta eigi til við afgreiðslu málsins.

Varakröfu sína byggir stefnandi á því að lífeyri hans eigi að miða við það starf sem telst vera meirihluti af hans fyrra starfi, þ.e. laun forstjóra Flugstoða ohf. frá 1. janúar 2007. Sé það byggt á eðli máls þar sem starf framkvæmdastjóra Flugstoða ohf. sé hliðstætt eða sambærilegt að eðli, umfangi og ábyrgð og það starf er framkvæmdastjóri Flugmálastjórn ríkisins gegndi fyrir lagabreytinguna. Engin veruleg breyting hafi orðið á þeim stofnunum er hér um ræði að eðli, umfangi og ábyrgð. Þar af leiðandi verði að telja, að hin svokallaða eftirmannsregla eigi við samkvæmt 35. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og stefnandi eigi því rétt á lífeyri, er miðist við launakjör framkvæmdastjóra Flugstoða ohf. í samræmi við þær reglur er gilda á hverjum tíma um útreikning á lífeyri til eftirmanns. Er vísað til umfjöllunar um aðalkröfu stefnanda eftir því sem við eigi.

Þrautavarakrafa stefnanda byggir á því að sanngirnisrök og meðalhóf mæli með því að lífeyri stefnanda skuli miða við meðaltal af samanlögðum launum núverandi flugmálastjóra og forstjóra Flugstoða ohf. frá 1. janúar 2007. Er vísað til umfjöllunar um aðalkröfu stefnanda eftir því sem við eigi.

Krafa stefnanda um dráttarvexti byggir á því að stefnda sé skylt samkvæmt lögum nr. 1/1997 að greiða stefnanda mánaðarlega lífeyri í samræmi við þau réttindi sem stefnandi eigi í B-deild stefnda. Grunnregla laganna sé því sú að lífeyrisþegi eigi rétt á lífeyri frá næstu mánaðamótum eftir að hann hafi öðlast réttindi samkvæmt lögunum og verði í því sambandi eðli málsins samkvæmt að miða við fyrsta virkan dag. Taki gjalddagi kröfunnar mið af þessu.

Sé gjalddagi peningakrafna fyrir fram ákveðinn sé mælt fyrir um í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að kröfuhafa sé heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti, sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi.

Með málsókn þessari sé krafist viðurkenningar lífeyrisréttinda og dráttarvaxta af þeim greiðslum, sbr. 2. mgr. 25. gr. og d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnandi vísar til laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, þá aðallega 35. gr. þeirra laga. Þá vísar stefnandi til laga nr. 119/1950, um stjórn flugmála, laga nr. 34/1964, um loftferðir, laga nr. 60/1998, um loftferðir, laga nr. 100/2006, um Flugmálastjórn Íslands og laga nr. 102/2006, um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands. Þá vísar stefndi og til reglugerðar nr. 276/1983, um Flugmálastjórn, skipulag, starfshætti og verkefni, reglugerðar nr. 292/1993, um Flugmálastjórn, skipulag, starfshætti og verkefni og reglugerðar nr. 441/1997, um starfsemi Flugmálastjórnar Íslands.

Kröfugerð stefnanda sé viðurkenningarkrafa og byggi sem slík á 2. mgr. 25. gr. og d-lið 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála

Dráttarvaxtakrafa styðst við 5. og 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 1/1997. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Krafa um málskostnað styðst við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi virðisaukaskatt af málskostnaði vísar stefnandi til laga nr. 50/1988 og þess að hann er ekki með virðisaukaskattsskylda starfsemi og er því nauðsyn að fá stefnda dæmdan til greiðslu virðisaukaskatts af málskostnaði.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi gegnt fullu starfi flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands. Stefnandi geri aðallega kröfu um að fá greiddan lífeyrisrétt fyrir tvö 100% störf, þ.e. annars vegar starf forstjóra Flugstoða ohf. og hins vegar starf flugmálastjóra. Það liggi í hlutarins eðli að stefnandi, sem ávann sér einföld réttindi af fullu starfi sem flugmálastjóri, eigi ekki rétt á að fá tvöfaldan lífeyri og það þó svo einhverjar breytingar hafi orðið á verkefnaskipan innan Flugmálastjórnar Íslands og víðar. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af aðalkröfunni.

Stefnandi geri til vara kröfu um að greiðslur taki mið af launakjörum forstjóra Flugstoða ohf. Stefndi fallist ekki á að stefnandi eigi rétt á því að lífeyrisgreiðslur hans taki mið af launum forstjóra Flugstoða ohf. Viðmiðunarlaun, sem lífeyrir stefnanda taki nú mið af, sé fyrir síðasta starf stefnanda sem var starf flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands. Starf þetta sé enn til hjá Flugmálastjórn Íslands þótt það hafi þróast og tekið breytingum í tímans rás.

Til að tryggja að stefnandi fengi eðlilega verðtryggingu á lífeyri sinn hafi við ákvörðun á viðmiðunarlaunum til hans verið kannað hvernig laun flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands hafi þróast í samanburði við önnur störf sem launuð hafi verið með hliðstæðum hætti. Við slíkan samanburð hafi komið í ljós að þrátt fyrir umtalsverðar breytingar á starfi flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands hafa launaákvarðanir fyrir starfið haldist í fullu samræmi við launaákvarðanir fyrir störf sem voru launuð með sambærilegum hætti þegar stefnandi gegndi starfi flugmálastjóra. Því taki lífeyrir stefnda mið af launum flugmálastjóra hjá Flugmálastjórn Íslands. Hafi stefndi ekki séð ástæðu til að sannreyna né taka afstöðu til þess hvort umsvif starfs flugmálastjóra hafi minnkað frá því að stefnandi gegndi því starfi enda hafi slíkar breytingar ekki leitt til lækkunar á launum fyrir starfið.

Ákvörðun viðmiðunarlauna til greiðslu lífeyris, til þeirra sem kjósi að lífeyrir taki mið af launum, sem á hverjum tíma séu greidd fyrir það starf er þeir gegndu síðast, eins og í tilviki stefnanda, sé oft matskennt enda sé það algengt að störf og stofnanir breytist og séu jafnvel lögð niður. Í þeim tilvikum sem störf hafa verið lögð niður eða þau tekið miklum breytingum þurfi eigi að síður að finna viðmiðunarlaun til greiðslu lífeyris fyrir þá lífeyrisþega sem kjósi að greiðslur taki breytingum samkvæmt eftirmannsreglu, sbr. 35. gr. laga nr. 1/1997. Þá sé litið til starfa sem þykja sambærileg og heimila aðild að B-deild LSR. Ekki þykir tækt að líta til launa fyrir störf sem heimili ekki réttindaávinnslu í B-deild stefnda en Flugstoðir ohf. og önnur opinber hlutafélög veiti ekki slíkan rétt. Starfsmenn opinberra hlutafélaga séu ekki ríkisstarfsmenn og beri því hvorki skyldur né njóta réttinda sem slíkir. Starfsmenn opinberra hlutafélaga geti til að mynda hafið töku lífeyris úr B-deild samhliða störfum þar sem störf þeirra veiti ekki aðild að B-deild stefnda. Réttur starfsmanna opinberra hlutafélaga til lífeyristöku úr B-deild stefnda sé metinn með sambærilegum hætti og væru þeir í störfum á hinum almenna vinnumarkaði.

Verði dómurinn við kröfum stefnanda um viðurkenningu á launaviðmiði við starf forstjóra Flugstoða ohf., veki stefndi athygli á því að í 2. mgr. 35. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 1/1997, segi að ef sjóðfélagi velji að lífeyrir taki breytingum sem verði á launum á hverjum tíma sem séu greidd fyrir það starf er hann gegndi skv. 1. mgr. og laun fyrir það starf séu ekki tæk til viðmiðunar á iðgjaldagreiðslum til deildarinnar, sbr. 6. mgr. 23. gr. laganna, skuli stjórn stefnda ákveða þau viðmiðunarlaun sem greiðslur lífeyris taki mið af með hliðsjón af launaákvörðunum sem gilda um ríkisstarfsmenn eða starfsmenn sveitarfélaga samkvæmt lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og lögum um kjararáð.

Í þessu sambandi sé bent á að það hafi ekki verið fyrr en með úrskurði kjararáðs í máli nr. 2010.4.004 sem laun fyrir starf forstjóra Flugstoða ohf. gætu að þessu leyti talist tæk til viðmiðunar samkvæmt ákvæði 35. gr. laga nr. 1/1997. Verði dómurinn við kröfum stefnanda um viðmið við laun forstjóra Flugstoða ohf., beri stjórn stefnda eigi að síður skv. 2. mgr. 35. gr. laga nr. 1/1997 að ákvarða viðmiðunarlaun fyrir tímabilið frá 1. janúar 2007 til 1. mars 2010.

Stefndi vísar til ákvæða laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sérstaklega 24., 26. og 35. gr. laganna. Jafnframt er vísað til samþykkta stefnda, sérstaklega 74. gr.

Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefndi til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr., sbr. 4. mgr. 129. gr. laganna. Bent sé á að stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og krafa um greiðslu er jafngildir virðisaukaskattsgreiðslu af málflutningsþóknun byggist á lögum nr. 50/1988.

Niðurstaða

Stefnandi var skipaður flugmálastjóri hjá Flugmálastjórn Íslands árið 1983. Hann lét af störfum árið 1992. Í kjölfar slyss á árinu 1993 fékk stefnandi greiddan örorkulífeyrir í samræmi við áunninn rétt sinn í B-deild stefnda.

Ágreiningslaust er að starf Flugmálastjóra ríkisins tók breytingum með lögum nr. 100/2006 og 102/2006. Voru þá færðir undan starfinu þættir sem sneru að flugleiðsöguþjónustu og flugvallarrekstri til Flugstoða ohf. sem starfaði frá 1. janúar 2007 fram til þess dags er Isavia ohf. tók við þann 1. maí 2010.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að starf núverandi flugmálastjóra sé ekki rétt til viðmiðunar fyrir lífeyrisgreiðslu úr sjóðnum eftir þessa breytingu enda sé starfið ekki hliðstætt eða sambærilegt því starfi sem stefnandi gegndi á sínum tíma. Þannig hafi verðgildi starfsins „stórhækkað“ við lagabreytingarnar að eðli, umfangi og ábyrgð með vísan annars vegar til þess starfs sem núverandi flugmálastjóri gegni og hins vegar þess starfs sem forstjóri Flugstoða gegndi. Lýtur aðalkrafa stefnanda að því að viðurkennt verði að lífeyrir honum til handa miðist við launakjör forstjóra Flugstoða ohf. og Flugmálastjóra samanlagt. Þessu mótmælir stefndi.

Í frumvarpi til laga nr. 100/2006 um flugmálastjórn er rakin vinna stýrihóps um framtíðarskipan flugmála og meginröksemdirnar með breytingum þeim sem lagðar voru til með frumvarpi til laga nr. 100/2006 og 102/2006. Meginástæða breytinganna hafi verið þörf á breyttu hlutverki Flugmálastofnunar Íslands í takt við nýja tíma og áherslur, m.a. um gagnsæja stjórnsýslu, samkeppni og alþjóðlegar kröfur í flugmálum. Þótti því nauðsynlegt að aðskilja faglega yfirstjórn eftirlits annars vegar og þjónustustarfsemi Flugmálstjórnar hins vegar.

Að mati dómsins verður ekki hjá því litið að þær breytingar sem urðu á starfi stefnanda komu til tæplega 15 árum eftir að hann lét af störfum en þá hafði hann þegið lífeyri frá stefnda í um 14 ár. Verður að telja augljóst vegna örrar þróunar í flugmálum að innihald starfsins hafi tekið breytingum á þessum langa tíma. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 100/2006 eru verkefni Flugmálastjórnar að fara með stjórnsýslu á sviði loftferða, hafa eftirlit með loftferðastarfsemi og stuðla að öryggi í flugi. Að auki skal Flugmálastjórn annast, eftir því sem við á, undirbúning að setningu laga og reglugerða og taka þátt í mótun þeirra, m.a. á erlendum vettvangi, og annast undirbúning samninga við erlend ríki og alþjóðastofnanir og eftir atvikum gerð slíkra samninga. Samkvæmt upplýsingum sem fram koma á heimasíðu embættisins hefur flugmálastjóri yfirumsjón með stjórnsýslu stofnunarinnar, samskiptum hennar við ráðuneyti og aðrar stofnanir sem og samskipti við ýmsar alþjóðastofnanir og samtök. Má þar nefnda Alþjóðaflugmálastofnunina, Flugöryggissamtök Evrópu og Flugöryggisstofnun Evrópu. Þá heyrir Sérverkefnastofan beint undir flugmálastjóra. Dagleg stjórnun Flugmálastofnunar er í höndum flugmálastjóra og þriggja framkvæmdastjóra jafn margra sviða, stjórnsýslusviðs, flugöryggissviðs og flugleiðsögu- og flugvallasviðs.

Stefnandi gegndi fullu starfi sem flugmálastjóri í tiltekinn tíma. Þegar stefnandi hóf töku lífeyris hjá stefnda hafði hann áunnið sér 27,67% réttindi úr sjóðnum og tóku greiðslur til hans mið af því hlutfalli út frá fullu starfi flugmálastjóra, þ.e. fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningum. Hafa lífeyrisgreiðslur til stefnanda til þessa fylgt sömu breytingum og orðið hafa á launum fyrir starf flugmálastjóra. Laun flugmálastjóra hafa í gegnum tíðina tekið mið af launum fyrir störf þeirra sem tæk þóttu til viðmiðunar með tilliti til eðlis og ábyrgðar, svo sem forstjóra Landhelgisgæslu Íslands, forstjóra Hafrannsóknarstofnunar, formanns yfirskattanefndar, forstjóra Fangelsismálastofnunar ríkisins, vegamálastjóra, forstjóra Siglingamálastofnunar og forstjóra ÁTVR. Lýsti vitnið P-kk-nf Ó-kk-nf, deildarstjóri eftirmannareglu stefnda, þessu fyrir dómi og bar um hvernig þetta væri metið reglulega til þess að ganga úr skugga um að viðmið væru rétt, þ.e. að gerður væri samanburður við störf sem þróast hefðu með sambærilegum hætti.

Dómurinn bendir á að starf það sem stefnandi gegndi og lífeyrisgreiðslur til hans taka mið af hafi ekki verið lagt niður og sé því enn til. Stefndi ber ekki brigður á að starf stefnanda hafi breyst er Flugstoðir ohf. tóku til starfa á árinu 2007. Hins vegar hafði umfang starfsins ekki breyst svo að ástæða hafi þótt til að endurmeta laun fyrir starfið til lækkunar, þegar gætt hefur verið innbyrðis samræmis í starfskjörum þeirra sem sambærilegir gátu talist með tilliti til starfa og ábyrgðar. Stefnandi er því eins settur að þessu leyti og hann var þegar hann hóf töku lífeyris á sínum tíma. Að mati dómsins er dómur Hæstaréttar nr. 344/2006 ekki fordæmi hvað þetta varðar eins og stefnandi telur. Í því máli hafði starf stefnanda hjá ríkisstofnun verið lagt niður og þótti rétt að viðmiðunarlaun hans tækju mið af launum forstjóra nýrrar ríkisstofnunar en það starf var sambærilegt að eðli, umfangi og ábyrgð og starfið sem hann gegndi áður.

Aðalkrafa stefnanda gerir ráð fyrir að hann fái greiddan lífeyri sem tekur mið af launum fyrir full störf forstjóra flugmálastofnunar og forstjóra Flugstoða ohf., þrátt fyrir að iðgjaldagreiðslur hans á sínum tíma miðuðust við eitt starf. Þegar það er virt sem hér að framan hefur verið rakið er það mat dómsins að stefnanda hafi ekki getað sýnt fram á að hann eigi slíkan rétt og ber því að hafna þeirri kröfu hans.

Varakrafa stefnanda og þrautavarakrafa byggja sömuleiðis á því að viðmiðunarlaun stefnda til lífeyrisgreiðslna eigi að vera önnur en þau eru í dag, þ e. annars vegar að miðast við laun forstjóra Flugstoða ohf. og hins vegar að miðað verði við meðaltal launa beggja forstjóranna.

Flugstoðir ohf., þ.e. starfsmenn félagsins eiga ekki og hafa aldrei átt aðild að B-deild stefnda. Þess má geta að í frumvarpi til laga nr. 43/2002, um breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins í athugasemdum við 6. gr., sem síðar varð 2. mgr. 35. gr. laga nr. 1/1997, segir að ákvæðinu sé ætlað að taka af allan vafa í þeim efnum að ekki sé lagaheimild til að miða lífeyrisgreiðslur úr sjóðnum við laun fyrir starf sem ekki sé heimilt að greiða iðgjöld af til deildarinnar. Það að laun fyrir starf forstjóra Flugstoða ofh. séu eftir úrskurð Kjararáðs 2010.4.004, tæk til viðmiðunar þykir ekki hafa áhrif eins og máli þessu er háttað. Með þessari viðbót og að öðru leyti með vísan til þeirra raka sem hér að framan hafa komið fram er ekki unnt að fallast á með stefnanda að stefnda beri að greiða honum lífeyri sem taki mið af öðrum launum en í dag er miðað við þ.e. laun flugmálastjóra. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Miðað við þá niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað, 600.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kvað upp S-kvk-nf H-kvk-nf, settur héraðsdómari, sem hefur farið með málið frá 30. september sl.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Lífeyrissjóður starfmanna ríkisins, skal vera sýkn af kröfum stefnanda í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

S-kvk-nf H-kvk-nf