E-2408/2021

Mál þetta var höfðað 28. apríl 2021. Stefnandi er A, [...], en stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., [...]. Málið var dómtekið 23. nóvember sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.000.000 króna með vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 2. febrúar 2019 til 22. janúar 2021, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hennar hendi en til vara lækkunar krafna stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Málavextir

Ekki er neinn ágreiningur með aðilum um atvik málsins. Krafa stefnanda á rætur að rekja til umferðarslyss sem hún varð fyrir þann [...]. febrúar 2019. Stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar C og hafði stöðvað hana á rauðu ljósi á mótum [...] Reykjavík þegar bifreiðinni B var ekið aftan á bifreið hennar. Ökumaður B reyndist vera undir áhrifum áfengis. Stefnandi hlaut af slysinu varanlegt líkamstjón. Í matsgerð D læknis og Elögmanns frá [...]desember 2020 var varanlegur miski hennar metinn 3 stig og varanleg örorka 3%. Þá var stöðugleikapunktur talinn vera 2. maí 2019.

Slysið var tilkynnt til stefnda, sem vátryggði bifreiðina B á slysdegi, en enginn ágreiningur er um bótaskyldu stefnda vegna slyssins. Með bréfi [...] desember 2020 krafðist stefnandi bóta á grundvelli niðurstöðu matsgerðarinnar og 1.000.000 króna í miskabætur á grundvelli a-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi greiddi stefnanda bætur [...]janúar 2020 en hafnaði kröfu um miskabætur þar sem atvik málsins væru ekki með þeim hætti að skilyrði væru til að greiða slíkar bætur samkvæmt fyrrgreindu ákvæði. Uppgjörið var samþykkt af hálfu lögmanns stefnanda 5. mars 2021, m. a. með sérstökum fyrirvara um „frekari kröfur vegna bóta skv. 26. gr. skbl.“.

Stefnandi kveðst ekki geta fallist á afstöðu stefnda og telur einsýnt að hún eigi rétt á bótum frá stefnda á grundvelli a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993. Sé henni því nauðugur sá kostur að leita réttar síns fyrir dómstólum.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé heimilt að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur líkamstjóni greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Samkvæmt þessu sé það skilyrði þess að fallast megi á kröfu stefnanda að ökumaður bifreiðarinnar B hafi valdið slysinu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Ökumaðurinn hafi verið undir áhrifum áfengis umrætt sinn. Í lögregluskýrslu komi fram að ökumaðurinn hafi aðspurð sagst hafa verið að drekka áfengi og hún verið sýnilega undir áhrifum. Hún hafi blásið í trektina á FST- áfengismæli og niðurstaðan verið „jákvæð“ svörun á áfengi. Þá hafi henni verið fylgt að lögreglubifreiðinni þar sem hún hafi sest inn og blásið í sama mæli en með niðurstöðu mælingu. Hún hafi blásið „1.13 mg. l. lofts“. Henni hafi þá verið kynnt réttarstaða handtekinna.

Stefnandi telur samkvæmt þessu ljóst að ökumaður bifreiðarinnar B hafi valdið henni líkamstjóni með stórkostlegu gáleysi í skilningi a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993. Heimild til greiðslu miskabóta samkvæmt ákvæðinu sé því fyrir hendi. Þá er byggt á því að hið stefnda félag sé greiðsluskylt samkvæmt 1. mgr. 95. gr. þágildandi umferðarlaga, nú 19. gr. umferðarlaga nr. 30/2019, en ákvæðið mæli fyrir um að vátryggingafélag sé greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna bótakrafna samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga.

Í athugasemdum við 13. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 37/1999 og breytti 26. gr. laga nr. 50/1993 er lögð áhersla á að fjárhæðir bóta samkvæmt greininni eigi að ákvarðast samkvæmt því sem sanngjarnt þykir hverju sinni. Segi þar að hafa skuli meðal annars í huga umfang tjóns, sök tjónvalds og fjárhagsstöðu hans. Enginn ágreiningur sé í málinu um að ökumaður bifreiðarinnar B hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi er hún varð völd að slysi stefnanda og sé sök tjónvalds því fyrir hendi. Þá liggi fyrir matsgerð þar sem niðurstaðan sé sú að varanlegur miski stefnanda nemi 3 stigum og varanleg örorka 3%. Þar með sé umfang tjónsins ljóst.

Stefnandi kveðst styðja kröfur sínar við lög nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum a-lið 1. mgr. 26 gr. um miskabætur. Þá vísar stefnandi einnig til umferðarlaga nr. 77/2019. Stefnandi krefst vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu vegna miskabóta samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 frá 2. febrúar 2019, slysdegi, fram til 22. janúar 2021, mánuði eftir dagsetningu kröfubréfs, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri henni því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar. Stefnandi njóti gjafsóknar í málinu.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Aðalkrafa stefnda um sýknu byggist á því að stefnandi hafi þegar fengið fjártjón sitt að fullu bætt. Hafnar stefndi því að greiðsluskylda samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 sé fyrir hendi.

Þótt ágreiningslaust sé að líkamstjóni stefnanda hafi verið valdið af háttsemi sem teljist til stórfellds gáleysis sé það afstaða stefnda að í fyrrnefndu ákvæði skaðabótalaga felist ekki sjálfkrafa, lögvarinn réttur til bótagreiðslna á grundvelli þess óháð öðrum atvikum málsins. Ekki nægi að sýna fram á að tjóni hafi verið valdið með háttsemi sem teljist til stórfellds gáleysis. Við mat á því hvort greiðsluskylda stofnist beri að horfa til þess að um heimildarákvæði sé að ræða, eins og orðalag ákvæðisins beri með sér, en ekki skyldu. Þá sé um undantekningarreglu frá meginreglu að ræða og ákvæðið beri því að skýra þröngt.

Við mat á því hvort beita beri ákvæðinu skuli tekið tillit til þess sem sanngjarnt þyki. Í því felist að horfa verði til atvika hvers máls fyrir sig, sérstaklega til umfangs tjóns og sakar tjónvalds, þ. m. t. hvernig atvikið hafi borið að gagnvart tjónþola.

Þegar horft sé til umfangs líkamstjóns stefnanda liggi fyrir matsgerð þar sem fram komi að þjáningarbætur samkvæmt 3. gr. laga nr. 50/1993 séu metnar engar, varanlegur miski samkvæmt 4. gr. þeirra sé metinn þrjú stig og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. sömu laga sé metin 3%. Líkamstjón stefnanda sé því með minnsta móti.

Þegar horft sé til sakar tjónvalds beri að horfa til þess hvernig tjónsatvikið hafi borið að „í heild sinni“. Um væga aftanákeyrslu hafi verið að ræða á litlum hraða eins og sjá megi af ákomum bifreiðanna á ljósmyndum í frumskýrslu lögreglu. Einnig verði að horfa til þess að þrátt fyrir ölvunarástand ökumanns þá hafi þessi aftanákeyrsla í engu verið frábrugðin öðrum venjulegum árekstrum sem eigi sér stað daglega. Þannig standi engin rök til þess að stefnandi hafi orðið fyrir auknum afleiðingum, sem ekki hafi þegar verið bættar samkvæmt I. kafla skaðabótalaga, af þeirri ástæðu einni að tjónvaldur hafi verið undir áhrifum áfengis, samanborið viðþað ef hann hefði verið allsgáður þegar hann olli tjóninu. Í öllu falli hafi stefnandi ekki rökstutt eða lagt fram gögn því til stuðnings í hverju hið meinta, aukna tjón hennar felist umfram það sem hún hafi þegar fengið greitt, en sönnunarbyrði þar um hvíli á henni.

Þegar litið sé til ofangreinds, sérstaklega þess hversu litlar líkamlegar afleiðingar atvikið hafi haft fyrir stefnanda og hversu smávægilegt tjónsatvik hafi verið um að ræða, sé það afstaða stefnda að ekki sé tilefni til þess að beita heimild a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 í tilviki stefnanda til viðbótar þegar greiddum miskabótum samkvæmt I. kafla laganna. Stefndi krefst greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins í aðalkröfu samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að tilefni sé til greiðslu bóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 gerir stefndi þá varakröfu að krafa stefnanda verði stórlega lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Við mat á fjárhæð bóta samkvæmt ákvæðinu verði að horfa til þess að um heimildarákvæði sé að ræða og undantekningarreglu sem skýra beri þröngt. Enn fremur verði ákvörðun bóta að ráðast af sanngirni í hverju tilviki fyrir sig. Þannig verði að horfa til atvika hvers máls fyrir sig, sérstaklega til umfangs tjóns, sakar tjónvalds, fjárhagsstöðu hans og atvika að öðru leyti, þ. m. t. hvernig atvikið hafi borið að gagnvart tjónþola. Vísi stefndi um þetta til umfjöllunar um sömu atriði í aðalkröfu.

Jafnframt verði að meta fjárhæð bótanna með hliðsjón af þeirri meginreglu íslensks skaðabótaréttar að einungis séu greiddar bætur vegna raunverulegs sannaðs fjártjóns. Bætur fyrir ófjárhagslegt tjón séu undantekning frá þeirri meginreglu og beri því að túlka hana þröngt og beita af hófsemi. Telur stefndi að fjárhæð bótakröfu stefnanda sé langtum hærri en ráða megi af fordæmum Hæstaréttar Íslands í sambærilegum málum að teknu tilliti til umfangs tjóns.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um greiðslu samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001. Kröfur um bætur samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 beri ekki vexti samkvæmt 16. gr. laganna enda beri að ákveða fjárhæð bóta fyrir slíkt tjón á grundvelli verðlags eins og það sé á hverjum tíma eftir tjónsatvikið. Skýrt sé kveðið á um það í 2. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 að sé fjárhæð skaðabótakröfu miðuð við verðlag síðar en hið bótaskylda atvik varð beri krafan almenna vexti frá þeim tíma. Því séu ekki lagaskilyrði til þess að dæma stefnda til greiðslu almennra vaxta af skaðabótakröfu frá tjónsdegi eins og stefnandi geri kröfu um. Stefndi krefst þess í varakröfu að málskostnaður verði látinn niður falla, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi miskabóta á grundvelli a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993, eins og greininni var breytt með 13. gr. laga nr. 37/1999. Samkvæmt ákvæðinu er heimilt að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur líkamstjóni greiða miskabætur til þess sem misgert var við.

Ekki er ágreiningur milli aðila um atvik málsins. Ágreiningurinn lýtur eingöngu að því hvort stefnandi eigi rétt á miskabótum úr hendi stefnda á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis. Þannig er ágreiningslaust með aðilum að ökumaður bifreiðarinnar B hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi er hann ók bifreið sinni undir áhrifum áfengis aftan á bifreið stefnanda þar sem hún var kyrrstæð á götuljósum. Stefnandi telur atvik, þegar af þeirri ástæðu, hafa verið með þeim hætti að beita beri fyrrgreindu ákvæði laga nr. 50/1993. Af hálfu stefnda er á því byggt að þótt ökumaður innhafi sýnt af sér stórfellt gáleysi umrætt sinn séu skilyrði áðurnefnds ákvæðis ekki uppfyllt. Svo ákvæðinu verði beitt verði að horfa til atvika hvers máls fyrir sig, sérstaklega til umfangs tjóns, sakar tjónvalds, fjárhagsstöðu hans og atvika að öðru leyti, þ. m. t. hvernig atvikið hafi borið að gagnvart tjónþola.

Í skýringum í greinargerð með 14. gr. frumvarps þess er síðar varð að lögum nr. 37/1999, en greinin varð áðurnefnd 13. gr. laganna, sagði að ef skilyrði til greiðslu miskabóta samkvæmt ákvæðinu væru fyrir hendi gæti tjónþoli hvort sem er átt rétt til bóta sjálfstætt samkvæmt ákvæðinu eða til viðbótar bótum samkvæmt 3. og 4. gr. skaðabótalaga. Einnig kom fram að fjárhæð bótanna væri matskennd og réðist af sanngirni í hverju tilviki. Skuli meðal annars hafa í huga umfang tjóns, sök tjónvalds og fjárhagslega getu hans.

Samkvæmt þessu er það ekki skilyrði þess að heimild a-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga verði beitt að sýnt sé fram á að þjáningar eða miski tjónþola yrði vanbættur ef einungis yrðu greiddar bætur á grundvelli 3. og 4. gr. laganna. Verður kröfu stefnanda því ekki hafnað af þeim sökum að ekki hafi verið gerð grein fyrir því í hverju ætlaður vanbættur miski hennar felist.

Dómurinn tekur fram að ákvæði a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 er heimildarákvæði. Við mat á beitingu þess þykir þurfa að horfa á atvik hvers máls fyrir sig, m. a. til þess hvernig slys bar að og til umfangs tjóns. Óumdeilt er að ökumaður bifreiðar þeirrar er ók aftan á bifreið stefnanda sýndi af sér stórfellt gáleysi með því að aka ölvaður umrætt sinn. Dómurinn telur þó, þegar litið er heildstætt á atvik máls þessa, að ekki séu fyrir hendi skilyrði til þess að beita heimild a-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993 til greiðslu miskabóta í málinu. Er óhjákvæmilegt að taka mið af því að tjón stefnanda er ekki umfangsmikið þegar litið er til niðurstöðu matsgerðar í málinu. Stefnandi varð ekki fyrir tímabundnu atvinnutjóni, ekki voru talin vera fyrir hendi skilyrði til greiðslu þjáningabóta, og þá var varanlegur miski hennar metinn 3 stig og varanleg örorka 3%. Þá tekur dómurinn sérstaklega fram að atvik að slysinu þykja ekki sambærileg þeim sem uppi voru og um var fjallað í dómum Hæstaréttar í málum nr. 11/2019, 449/2010 og 160/2009 og í dómi Landsréttar í máli nr. 424/2020. Ljóst er að slys stefnanda bar að með allt öðrum hætti þar sem um tiltölulega væga aftanákeyrslu var að ræða. Þá má sjá af gögnum málsins að ákomur á bifreið stefnanda voru ekki miklar. Þykir við þessar aðstæður ekki vera unnt að fallast á beitingu a-liðar 1. mgr. 23. gr. laga nr. 50/1993. Verður því sjónarmiðum stefnanda í málunum hafnað og stefndi sýknaður af kröfu hennar.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt útgefnu gjafsóknarleyfi 24. nóvember 2021. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist því úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hennar, sem þykir hæfilega ákveðin 750.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er þóknunin ákveðin án virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf B-kk-nf lögmaður en af hálfu stefnda flutti málið Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómi kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. júlí sl.

Dómsorð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kk-ef B-kk-ef, 750.000 krónur.

H-kvk-nf G-kvk-nf