E-37/2009

Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 19. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af B-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 040965-5139, Birtingakvísl 48, Reykjavík, með stefnu þingfestri 8. janúar 2009, á hendur Tækjum, tólum og byggingavörum, kt. 620269-7439, Suðurlandsbraut 6, Reykjavík, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 701288-1739, Kringlunni 5, Reykjavík. Undir rekstri málsins var fyrirtækið, Tæki, tól og byggingavörur, tekið til gjaldþrotaskipta og féll stefnandi frá kröfum á hendur þrotabúinu.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndu greiði stefnanda kr. 7.712.294 með 4,5% ársvöxtum af kr. 1.127.045 frá 28.01. 2004 til 28.04. s.á., en af kr. 7.712.294 frá þeim degi til 08.01. 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla l. nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum eftirtöldum innborgunum: Kr. 250.000, sem greiddar voru hinn 24.06. 2004 og kr. 4.367.167, sem greiddar voru hinn 17.10. 2006. Til vara krefst stefnandi þess, að stefndu greiði honum kr. 5.875.459 með 4,5% ársvöxtum af kr. 1.127.045 frá 28.01. 2004 til 28.04. s.á., en af kr. 5.875.459 frá þeim degi til 08.01. 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla l. nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum eftirtöldum innborgunum: Kr. 250.000, sem greiddar voru hinn 24.06. 2004 og kr. 4.367.167, sem greiddar voru hinn 17.10. 2006. Til þrautavara krefst stefnanda lægri fjárhæðar að mati réttarins. Í öllum tilvikum er krafizt málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu að mati dómsins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf. eru þær aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins, en til vara, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

II

Málavextir

Stefnandi lenti í umferðarslysi þann 22.01. 2004, þegar steypubíl var ekið aftan á bifreið hans, MD 887, Toyota Hiace árg. '97 á Breiðholtsbraut á móts við Sprengisand, en stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar. Við áreksturinn fékk stefnandi m.a. högg á höfuðið, hálstognun, og fleiri áverka.

Ekki var ágreiningur um bótaskyldu, og tók stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. að sér að gæta hagsmuna tjónvaldsins, en bifreiðin var í eigu Mest ehf, kt. 620269-7439, Fornubúðum 5, Hafnarfirði.

Stefnandi og stefndu urðu ásáttir um að fara fram á tveggja lækna örorkumat og voru læknarnir J-kk-nf H-kk-nf og R-kk-nf J-kk-nf fengnir til að meta afleiðingar slyssins. Er matsgerð þeirra dagsett 13. september 2006. Er niðurstaða þeirra sú, að tímabundið atvinnutjón stefnanda skv. 2. gr. skaðabótalaga hefði verið 100% í einn mánuð, þjáningatímabil hefði verið tveir mánuði án rúmlegu, varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga 15 stig og varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga 15%. Batahvörf hefðu verið 28. apríl 2004.

Á grundvelli þessa mats sendi lögmaður stefnanda bótakröfu, dags. 11.10. 2006, þar sem krafizt var bóta, að fjárhæð kr. 7.672.309, auk vaxta og lögmannsþóknunar. Krafan sundurliðaðist svo:

1. Tímabundið atvinnutjón 349.429

2. Þjáningabætur 69.440

3. Miskabætur 958.684

4. Varanleg örorka 6.294.756

Samtals 7.672.309

Með bréfi stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., dags. 16.10. 2006, gerði félagið svofellda tillögu að fullnaðaruppgjöri:

1. Tímabundið atvinnutjón 100.000

2. Þjáningabætur 68.320

3. Miskabætur 958.725

4. Varanleg örorka 3.026.427

Samtals 4.153.472

Vextir 490.475

Samtals útreiknuð bótafjárhæð 4.643.947

Frádráttur

1. Áður greiddar innborganir 250.000

2. Frádr. vextir af innborgun 26.783

3. Ógreiddar bætur 4.367.164

Þá voru greiddar kr. 243.420 í lögmannsþóknun, auk vsk. 59.638.

Lögmaður stefnanda tók á móti greiðslum á framangreindum forsendum með fyrirvörum varðandi of lágt reiknað tímabundið atvinnutjón og árslaunaviðmiðun vegna útreiknings tjóns v/varanlegrar örorku.

Snýst ágreiningur aðila í máli þessu um viðmiðunartekjur stefnanda fyrir útreiknings tjóns vegna varanlegrar örorku.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveður mál þetta einungis höfðað til greiðslu réttra bóta vegna varanlegrar örorku, þ.e. ágreiningur sé vegna árslaunaviðmiðunar vegna útreiknings tjóns vegna varanlegrar örorku. Ekki sé stefnt vegna uppgjörs á tímabundnu atvinnutjóni, þrátt fyrir að fyrirvari hafi verið gerður um þann lið við uppgjör. Í uppgjöri miði stefndi við lágmarkslaunaviðmiðun skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hafni því, að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi.

Stefnandi telji, að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og að rétt sé og sanngjarnt að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Með vísan til tilgangs ákvæðisins, venju og dómafordæma í sambærilegum málum, sé byggt á meðallaunum iðnaðarmanna sem viðmiðun, en til vara meðallaunum verkamanna.

Stefnandi hafi verið sjálfstætt starfandi bifreiðastjóri frá árinu 2000, en sjö ár þar á undan, árin 1993 - 2000, hafi hann starfað sem lagerstjóri hjá Plastprenti í Reykjavík. Heildartekjur stefnanda af akstrinum árin 2001 - 2005 séu eftirfarandi:

2001 5.300.758

2002 4.855.193

2003 4.047.630

2004 4.206.870

2005 5.491.860

Meðaltal 4.780.462

Meðalmánaðartekjur 398.372

Uppgefnar tekjur á skattframtali gefi því ekki rétta mynd af launatekjum stefnanda þrjú ár fyrir slysið, sbr. m.a. framangreindar tekjur af starfsemi hans. Skýra verði 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þannig, að átt sé við raunverulegar tekjur, en ekki framtaldar launatekjur á skattframtali. Stefnandi hafi verið að greiða niður skuldir sem tilheyrðu rekstrinum, einkum skuld, sem stafað hafi af ógreiddum gjöldum, og hafi hann meðal annars tekið lán á árinu 2002 til þess, en vaxtagjöld og fjármagnsgjöld hafi vegið þungt í rekstri stefnanda árin fyrir slysið. Því sé reiknað endurgjald á skattframtölum stefnanda ekki gefið upp hærra, þrátt fyrir að rauntekjur hans séu eins og að framan greini. Rauntekjur séu nálægt meðaltekjum iðnaðarmanna.

Stefnandi eigi rétt á fullum, sanngjörnum bótum fyrir það tjón, sem hann hafi orðið fyrir og átt á engan hátt sök á. Tjón stefnanda sé afleiðing þess, að hann hafi, saklaus, verið að bíða á ljósum, er steypubíl hafi verið ekið á bíl hans af miklu afli. Við uppgjör á bótum beri að líta til þess rauntjóns, sem stefnandi varð fyrir, en uppgjör bótanna sé einkaréttarlegt milli stefnanda og stefnda. Í tilvikum sem þeim, sem hér sé deilt um, þar sem tjónþoli sé með eigin atvinnurekstur, séu fordæmi fyrir því að beita skuli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, og hafi þá verið miðað við meðaltekjur iðnaðarmanna við uppgjör bóta.

Vísað sé til skaðabótalaga nr. 50/1993 með seinni breytingum. Vísað sé til meginreglu skaðabótaréttar um, að tjónþoli skuli fá tjón sitt bætt að fullu. Kröfu um vexti og dráttarvexti styðji stefnandi við 16. gr. skaðabótalaga og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnanda byggi á XXI. kafla laga nr. 19/1991, sérstaklega 130. gr., en krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggi á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur, og sé honum því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda. Um varnarþing vísist til V. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála.

Stefnukrafan sé að mestu í samræmi við kröfugerð, sem sett hafi verið fram með bréfi þann 11.10. 2006, og tillögu félagsins að fullnaðaruppgjöri, dags. 16.10. 2006. Krafan sé einfölduð til að koma í veg fyrir ágreining um aðra liði kröfunnar en þann, sem deilt sé um í þessu máli þ.e. vegna varanlegrar örorku, og sé því fallizt á tillögu stefnanda að uppgjöri við öðrum liðum en vegna varanlegrar örorku. Í aðalkröfu sé viðmiðun vegna meðallauna iðnaðarmanna breytt þannig, að miðað sé við meðallaun iðnaðarmanna samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands vegna ársins 2003, og í varakröfu sé miðað við meðallaun verkamanna samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands vegna ársins 2003.

Aðalkrafan sundurliðist því svo:

Tímabundið atvinnutjón 100.000

Þjáningabætur 68.320

Miskabætur 958.725

Varanleg örorka 6.585.249

Samtals 7.712.294

Forsendur útreiknings á bótum vegna varanlegrar örorku séu í samræmi við tillögu stefnda að fullnaðaruppgjöri, þ.e. stuðullinn er 10,856, en launaviðmiðunin sé í samræmi við framangreindar tölur Hagstofunnar, 337.000 x 12 = 4.044.000. Bætur vegna varanlegrar örorku séu því 4.044.000 x 10,856 x 15% = 6.585.249.

Til frádráttar komi innborganir stefndu:

24.06.2004 kr. 250.000

17.10.2006 kr. 4.367.164

Varakrafan sundurliðist því svo:

Tímabundið atvinnutjón 100.000

Þjáningabætur 68.320

Miskabætur 958.725

Varanleg örorka 4.748.414

Samtals 5.875.459

Forsendur útreiknings á bótum vegna varanlegrar örorku í varakröfu séu í samræmi við tillögu stefnda að fullnaðaruppgjöri, þ.e. stuðullinn er 10,856, en launaviðmiðunin sé í samræmi við framangreindar tölur Hagstofunnar vegna meðallauna verkamanna árið 2003 243.000 x 12 = 2.916.000. Bætur vegna varanlegrar örorku séu því 2.916.000 x 10,856 x 15% = 4.748.414.

Til frádráttar komi innborganir stefndu:

24.06.2004 kr. 250.000

17.10.2006 kr. 4.367.164

Krafa um almenna vexti sé samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga og þarfnist ekki frekari skýringa. Krafizt sé dráttarvaxta skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 fjögur ár aftur í tímann frá þingfestingu málsins 08.01. 2009, og sé upphafsdagur dráttarvaxta því 08.01. 2005.

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að með þegar greiddum bótum sé tjón stefnanda að fullu bætt, og eigi stefnandi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta. Stefnandi, sem beri alfarið sönnunarbyrðina um umfang tjóns síns, hafi ekki sannað, að hann hafi orðið fyrir frekara tjóni en bætt hafi verið. Stefnandi hafi hvorki sannað, að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi né að annar mælikvarði en meginregla skaðabótalaganna í 1. mgr. 7. gr., sbr. 3. mgr., gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun metin sérstaklega, þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi, að annar mælikvarði en árslaun síðustu þriggja ára fyrir slys sé réttari fyrir líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hvort tveggja skilyrðanna þurfi að vera uppfyllt til að heimilt sé að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, þ.e. hið fyrra, að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi, sem og hið síðara, að annar mælikvarði en meginregla 1. mgr. 7. gr. sé réttari fyrir líklegar framtíðartekjur.

Stefndi mótmæli því, að skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu uppfyllt, þannig að heimilt sé að meta árslaun sérstaklega. Sönnunarbyrðin um, að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi og að önnur og hærri árslaun en stefndi hafi lagt til grundvallar, séu réttari viðmiðun um framtíðartekjur, hvíli á stefnanda sjálfum. Byggir stefndi á því, að stefnandi hafi ekki sýnt fram á, að hann hafi átt þess kost að afla hærri tekna til framtíðar en sem nemi uppreiknuðu lágmarkstekjuviðmiði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þvert á móti gefi atvinnusaga hans og aðstæður hið gagnstæða til kynna.

Samkvæmt 1. tl. a- liðar 7. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. nú sama ákvæði laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, skyldi sá, sem vann við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, reikna sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Framlögð skattframtöl stefnanda sýni, að reiknað endurgjald ársins 2001 hafi verið kr. 300.000 og hreinar tekjur af eigin atvinnurekstri kr. 23.087. Reiknað endurgjald vegna ársins 2002 hafi verið kr. 1.440.000 og hreinar tekjur af eigin atvinnurekstri kr. 520.247. Reiknað endurgjald vegna ársins 2003 hafi verið kr. 1.200.000 og hreinar tekjur af eigin atvinnurekstri kr. 26.302. Meðaltekjur stefnanda síðustu 3 almanaksár fyrir slysið hafi því verið lægri en sem nemi lágmarkstekjuviðmiði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi byggi á því, að heildartekjur af rekstri, þ.e. skattskyld velta, sýni, að ofangreindar tekjur gefi ekki rétta mynd af „raunverulegum“ tekjum stefnanda. Sé þessu alfarið mótmælt. Skattskyld heildarvelta, án þess að tillit sé tekið til rekstrarkostnaðar, gefi ekki með nokkrum hætti til kynna „raunverulegar“ tekjur stefnanda eða að annar mælikvarði en árslaun stefnanda sjálfs síðustu þrjú ár fyrir slys gefi réttari mynd af framtíðartekjum hans.

Ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé undantekningarregla, sem skýra beri þröngt. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á, að skilyrði hennar til að ákveða árslaun sérstaklega séu uppfyllt. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Varakrafa

Varakrafa stefnda um lækkun bóta byggi á því í fyrsta lagi, að árslaun þau, sem stefnandi byggi kröfur sína á, gefi ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Stefndi mótmæli því sem ósönnuðu, að meðaltekjur iðnaðarmanna eða verkamanna gefi réttari mynd af framtíðartekjum hans. Verði talið, að meta beri árslaun stefnanda sérstaklega, byggi stefndi á því, að leggja beri önnur og lægri árslaun til grundvallar. Af aðstæðum stefnanda, tekjusögu hans og gögnum málsins verði ekki dregin sú ályktun, að líklegt hefði verið, að hann hefði aflað meðaltekna iðnaðarmanna eða verkamanna til framtíðar, ef hann hefði ekki lent í slysinu þann 22. janúar 2004. Sé því fjarri lagi að leggja þau tekjuviðmið til grundvallar.

Í öðru lagi sé upphafstíma dráttarvaxta mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Stefndi vísar, kröfum sínum til stuðnings, til skaðabótalaga nr. 50/1993 og reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði og til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, varðandi málskostnað.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi, sem og K-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf, sem sá um bókhald stefnanda og skattframtöl frá árinu 2003.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi svo uppgefnar tekjur á skattframtölum hans síðustu 3 ár fyrir slysið gefi ekki rétta mynd af launatekjum hans. Beri því að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1990 varðandi viðmiðunartekjur hans.

Samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga þurfa tvö skilyrði að vera uppfyllt, svo ákvæðinu verði beitt. Annars vegar þurfa óvenjulegar aðstæður að vera fyrir hendi og hins vegar að þær aðstæður leiði til þess, að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Samkvæmt framburði stefnanda fyrir dómi hóf hann störf sem sendibílstjóri í lok árs 1999. Hann kvað reksturinn ekki hafa gengið vel í upphafi, og hafi hann safnað miklum skuldum, þ.á m. skattaskuldum. Kemur fram á skattframtölum hans, að tekjur hans lækkuðu verulega frá því sem verið hafði, eftir að hann hóf rekstur sendibílsins. Áður hafði hann starfað sem launamaður hjá Plastprenti. Stefnandi starfar enn við einkarekstur sinn sem sendibílstjóri, og gefa laun hans fyrir þann tíma því enga vísbendingu um framtíðartekjur hans í því starfi, sem hann gegnir nú.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því, að meðaltal heildartekna af rekstri hans árin 2001-2005, áður en tekið hefur verið tillit til rekstrarkostnaðar og annarra frádráttarliða, sýni meðalmánaðartekjur kr. 398.372, sem séu nálægt meðaltekjum iðnaðarmanna, og beri því að leggja þær til grundvallar útreikningi bóta. Varakrafan byggir á því, að miða beri við meðallaun verkamanna.

Af skattframtölum stefnanda, sem liggja fyrir í málinu og taka til síðustu ára fyrir slysið og allt til ársins 2005, eða öðrum gögnum málsins, verður ekki ráðið, að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi varðandi tekjuöflun stefnanda síðustu 3 árin fyrir slysið. Er ekki fallizt á, að heildartekjur rekstursins, án þess að tekið sé tillit til frádráttarliða vegna rekstrarkostnaðar, gefi rétta mynd af launatekjum stefnanda, og hefur hann ekki sýnt fram á eða gert sennilegt, hvorki með rekstrarskýrslum né öðrum gögnum málsins, að reksturinn hafi borið hærri launatekjur en hann reiknar sér til endurgjalds samkvæmt skattframtölum. Renna gögn málsins að öðru leyti ekki stoðum undir það, að meðaltekjur iðnaðarmanna eða verkamanna séu réttari mælikvarði á rauntekjur stefnanda. Er því ekki fallizt á, að skilyrði til að beita megi undanþáguákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu, en ágreiningslaust er, að stefndi hefur gert upp við stefnanda með hliðsjón af 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði og þykir hæfilega ákveðinn kr. 400.000, en þá hefur ekki verið litið til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, B-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 400.000, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf