E-8297/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 2. apríl sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af I-kk-þgf K-kk-þgf, Heiðargerði 45, Reykjavík á hendur Kælitækni ehf., Rauðagerði 25, Reykjavík, H-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf, Vatnsstíg 3, Reykjavík, J-kk-þgf H-kk-þgf G-kk-þgf, Gerðhömrum 11, Reykjavík, H-kk-þgf N-kk-þgf, Þorláksgeisla 21, Reykjavík, H-kk-þgf H-kk-þgf, Smárarima 78, Reykjavík, S-kk-þgf J-kk-þgf B-kk-þgf, Víðihlíð 13, Reykjavík og Þ-kk-þgf Þ-kk-þgf, Þorláksgeisla 27, Reykjavík, með stefnu birtri 27. – 29. nóvember og 5. og 6. desember 2007.

Dómkröfur stefnanda eru þær að ógilt verði með dómi samþykkt hluthafafundar í Kælitækni ehf., Rauðagerði 25, Reykjavík, sem haldinn var að Stórhöfða 23, Reykjavík, 19. september 2007, um breytingu á 7. gr. samþykkta félagsins með þeim hætti að í stað orðalagsins;

Eigendaskipti að hlutum í félaginu öðlast ekki gildi gagnvart því fyrr en stjórn þess hefur verið tilkynnt um það skriflega eða þau hafa verið færð í gerðarbók einkahlutafélags eins aðila.

Stjórn félagsins hefur forkaupsrétt fyrir félagsins hönd að fölum hlutum. Að félaginu frágengnu hefur hluthafi forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Verði ágreiningur um verð hluta skal það ákveðið með mati tveggja óvilhallra manna sem dómkvaddir skulu til þess starfa. Forkaupsréttarhafi hefur tveggja mánaða frest til að beita forkaupsrétti sínum og telst fresturinn frá tilkynningu til stjórnar um tilboð. Þá mega ekki líða fleiri en þrír mánuðir frá því kaup voru ákveðin þar til kaupverð er greitt.

Eigendaskipti vegna arfsals til lögerfingja við andlát hluthafa lúta ekki framangreindum forkaupsréttarreglum.

Óheimilt er að veðsetja eða gefa hluti í félaginu án samþykkis félagsstjórnar.

Ef einkahlutafélag, sem skráð er í eigu fleiri en eins aðila, kemst á hendur eins aðila skal tilkynna hlutafélagskrá það.

Verði greinin orðuð með eftirfarandi hætti;

Eigendaskipti að hlutum í félaginu öðlast ekki gildi gagnvart því fyrr en stjórn þess hefur verið tilkynnt um það skriflega eða þau hafa verið færð í gerðarbók einkahlutafélags eins aðila.

Stjórn félagsins hefur forkaupsrétt fyrir félagsins hönd að fölum hlutum.

Óheimilt er að veðsetja eða gefa hluti í félaginu án samþykkis félagsstjórnar.

Ef einkahlutafélag, sem skráð er í eigu fleiri en eins aðila, kemst á hendur eins aðila skal tilkynna hlutafélagaskrá það.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu in solidum eftir mati dómsins.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir.

Stefndi, Kælitækni, er einkahlutafélag. Stjórn þess skipa stefndu H-kk-nf H-kk-nf, S-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, sem jafnframt er stjórnarformaður.

Stefnandi er eigandi 500.000 króna nafnverðshlutar í Kælitækni ehf., sem svarar til 10% heildarhlutafjár félagsins. Aðrir hluthafar eru stefndu, J-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf eigandi 2.100.000 króna nafnverðshlutar, sem svarar til 42% heildarhlutafjár, Þ-kk-nf Þ-kk-nf, eigandi 500.000 króna nafnverðshlutar, sem svarar til 10% heildarhlutafjár, H-kk-nf H-kk-nf eigandi 400.000 króna nafnverðshlutar, sem svarar til 8% heildarhlutafjár, S-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf, eigandi 400.000 króna nafnverðshlutar, sem svarar til 8% heildarhlutafjár og H-kk-nf N-kk-nf, eigandi 250.000 nafnverðshlutar, sem svarar til 5% heildarhlutafjár. Þá á félagið sjálft samtals 850.000 króna nafnverðshlut, sem svarar til 17% heildarhlutafjárins.

Hinn 19. september 2007 var hluthafafundur í Kælitækni ehf., en stjórn félagsins boðaði til hans. Á dagskrá fundarins var að breyta samþykktum félagsins og afnema forkaupsrétt hluthafa að fölum hlutum. G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, lögfræðingur var fundarstjóri. Á fundinn mættu Ó-kk-nf K-kk-nf hdl. er hafði umboð frá stefndu, J-kk-þgf H-kk-þgf G-kk-þgf, H-kk-þgf N-kk-þgf, H-kk-þgf H-kk-þgf og S-kk-þgf J-kk-þgf B-kk-þgf. Ekki var mætt af hálfu Þ-kk-ef Þ-kk-ef. Stefnandi mætti sjálfur á fundinn. Fundarstjóri lýsti fundinn lögmætan og ákvörðunarbæran og samþykktu fundarmenn það. Þá var samþykkt tillaga sú að breytingum á samþykktum félagsins sem stefnandi krefst með málsókn þessari að ógilt verði. Í fundargerð er bókað, að tillagan sé samþykkt af meirihluta hluthafa.

Í ljósi þess að stefnandi er ekki samþykkur tillögunni höfðar hann mál þetta á hendur félaginu og öðrum hluthöfum til ógildingar á ákvörðun hluthafundar þar að lútandi.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 22. gr. samþykkta hins stefnda félags, Kælitækni ehf., verður samþykktum þess einungis breytt „…á lögmætum aðalfundi eða aukafundi með 2/3 hlutum greiddra atkvæða, svo og með samþykki hluthafa sem ráða yfir að minnsta kosti 2/3 hlutum af því hlutafé í félaginu sem farið er með atkvæði fyrir á fundinum, enda sé annað atkvæðamagn ekki áskilið í samþykktum eða landslögum, sbr. 68. gr. ehfl.“ Samkvæmt 3. mgr. 69. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 er ákvörðun um breytingu á félagssamþykktum, sem raskar réttarsambandinu milli hluthafa, því aðeins gild að þeir hluthafar sem sæta eiga réttarskerðingu, gjaldi henni jákvæði.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi ógildingarkröfu sína á því, að forkaupsréttur hans að fölum hlutum í félaginu verði ekki felldur niður án hans samþykkis. Hann samþykkti ekki tillögu þá til breytinga á samþykktum félagsins sem var til meðferðar á hluthafafundinum 19. september 2007 og því beri að ógilda hana vegna þess að samþykkt hennar hefur í för með sér réttarskerðingu fyrir stefnanda, sbr. 3. mgr. 69. gr. laga um meðferð einkahlutafélaga nr. 138/1994.

Í öðru lagi er byggt á því, að það hafi ávallt verið forsenda af hálfu stefnanda, er hann samþykkti að meðstefndu kæmu til liðs við félagið, að tryggt væri að hann hefði forkaupsrétt að hlutum þeirra ef þeir kysu að selja hluti sína. Meðstefndu hafi verið ljóst að forkaupsréttur stefnanda að fölum hlutum hafi verið honum afar mikilvægur. Í þessu sambandi er vísað til þess, að faðir stefnanda, K-kk-nf S-kk-nf, hafi stofnaði félagið árið 1963. Stefnandi, sem starfað hafði hjá félaginu um árabil hafði forgöngu um það fyrir u.þ.b. 10 árum, ásamt stefnda J-kk-þgf H-kk-þgf að kaupa félagið og hlutir í því hafi síðan verið í þeirra eigu. Þá vísar stefnandi til þess að það skipti hann miklu hverjir aðrir eigendur félagsins eru.

Í þriðja lagi er byggt á því að einungis meirihluti hluthafa og meirihluti atvæða hafi samþykkt tillöguna um breytingu á samþykktum Kælitæknis ehf. á hluthafafundinum 19. september 2007, en ekki 2/3 hlutar greiddra atkvæða og hluthafar sem réðu yfir að minnsta kosti 2/3 hlutum af því hlutafé í félaginu sem farið var með atkvæði fyrir á fundinum. Samkvæmt bókun í fundargerð var tillagan þannig ekki samþykkt með þeim aukna meirihluta sem áskilinn er í 22. gr. samþykktanna og 68. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Orðið meirihluti í bókun fundargerðar verður ekki skýrt öðru vísi en að einungis einfaldur meirihluti hafi samþykkt tillöguna.

Um lagarök vísar stefnandi til laga um einkahlutafélög nr. 138/1994, einkum 3. mgr. 69. gr., og laga um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Um varnarþing er vísað til 32. gr. og 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og til 129. gr., 130. gr. og 131. gr. sömu laga varðandi málskostnað.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Sýknukröfu sína byggja stefndu á því að umræddur hluthafafundur hafi verið lögmætur og í samræmi við ákvæði 22. gr. samþykkta félagsins ásamt því að fullnægja skilyrðum laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, sbr. sérstaklega 68. gr. laganna, og eru því ekki til staðar nein þau atriði er valdið geta ógildi ákvarðana fundarins eins og stefnandi heldur fram í stefnu sinni.

Í fyrsta lagi voru ákvarðanir hluthafafundar um breytingar á samþykktum félagsins teknar í fullu samræmi við 68. gr. einkahlutafélagalaga, sbr. 3. mgr. 57. gr. laganna, enda var breytingartillaga samþykkt með 86% greiddra atkvæða og þá 86% þess hlutafjár sem farið var með atkvæði fyrir á fundinum. Heildarhlutir sem farið var með atkvæði fyrir á hluthafafundinum voru 83% af útgefnu hlutafé þar sem 17% af hlutafénu voru í eigu félagsins sjálfs og ekki var farið með atkvæði fyrir þeim hlutum, sbr. 3. mgr. 57. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög. Þannig var eingöngu unnt að fara með atkvæði fyrir 83% af útgefnu hlutafé á hluthafafundinum. Á fundinum sjálfum var mætt fyrir og atkvæði greidd fyrir 73% af útgefnu hlutafé. Fyrir ákvörðun fundarins þurfti aukinn meirihluta greiddra atkvæða (2/3) svo og samþykki hluthafa sem ráða yfir a.m.k. 2/3 hlutum þess hlutafjár sem farið er með atkvæði fyrir á hluthafafundinum. Þannig er ljóst að mætt var fyrir 73% af útgefnu hlutafé, sem samsvarar öllum þeim hlutum sem atkvæði voru greidd fyrir á fundinum. Tillagan var samþykkt með 63% atkvæðum af útgefnu hlutafé, sem samsvarar 86% af þeim hlutum sem atkvæði voru greidd fyrir á fundinum (63/73). Ákvörðun hluthafafundar í einkahlutafélaginu Kælitækni ehf., hinn 19. september 2007, um að breyta samþykktum félagsins, var því að öllu leyti í samræmi við skýr ákvæði laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, einkum 68. gr. laganna, sbr. 1. mgr. 22. gr. samþykkta einkahlutafélagsins Kælitækni ehf.

Í öðru lagi byggja stefndu sýknukröfu sína á því að ákvæði 3. mgr. 69. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, eigi ekki við í máli þessu. Stefndu mótmæla skilningi stefnanda á ákvæði 3. mgr. 69. gr. einkahlutafélagalaga, enda er með orðalaginu „að raska réttarsambandi milli hluthafa“ einkum átt við atriði er lúta að ákvörðunum sem raska innbyrðis réttarsambandi milli hluthafanna. Um slíka röskun er ekki að ræða í þessu tilfelli. Afnám almenns forkaupsréttar er ekki þannig að hann teljist skerða innbyrðis réttarsamband milli hluthafa, þar sem allir hluthafar hafa með þessari ákvörðun í raun fallið frá forkaupsrétti og sama réttarsamband er á milli hluthafanna innbyrðis eftir sem áður. En ákvæði 69. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, tekur samkvæmt efni sínu til þeirra tilvika þegar verið er að íþyngja hluthöfum félaganna. Eðli forkaupsréttar er íþyngjandi fyrir þann sem hann lýtur að. Ákvörðun hluthafafundar í einkahlutafélaginu Kælitækni ehf., 19. september 2007, laut að því að afnema forkaupsréttarkvöð á hluthafa og er ákvörðunin því í raun ívilnandi fyrir hluthafa félagsins þar sem með þeirri ákvörðun er verið að aflétta hömlum á framsalsrétti hluthafa á hlutum í félaginu til hagsbóta fyrir hvern hluthafa fyrir sig. Séu þau atvik uppi að verið er að taka ívilnandi ákvarðanir fyrir hluthafa félagsins þá á ákvæði 68. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, við og ákvörðun hluthafafundar í einkahlutafélaginu Kælitækni ehf., sem fram fór á löglega boðuðum hluthafafundi 19. september 2007, því tekin að fullu í samræmi við áskilnað 68. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, samanber 1. mgr. 22. gr. samþykkta félagsins. Þannig að ákvæði 69. gr. laga um einkahlutafélög á ekki við um þau atriði sem mál þetta lýtur að.

Efnislega er ákvæði 93. gr. laga nr. 2/1995, um hlutafélög, samhljóða 68. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, og ákvæði 3. mgr. 94. gr. laga um hlutafélög, samhljóða 3. mgr. 69. gr. laga um einkahlutafélög. Ljóst er að með breytingum á samþykktum einkahlutafélagsins Kælitækni ehf., sem samþykkt var 19. september 2007, var verið að fella úr gildi forkaupsrétt allra hluthafa félagsins og því getur ekki verið um að ræða ákvörðun sem ein og sér skerðir rétt stefnanda eins og haldið er fram í stefnu hans.

Í þriðja lagi taka stefndu fram að óljós tilfinningarök í stefnu geta ekki vikið til hliðar skýrum ákvæðum laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, né ákvæðum 1. mgr. 22. gr. samþykkta félagsins. Það að faðir stefnanda hafi verið stofnandi félagsins hefur enga þýðingu í máli þessu, einkum þegar litið er til þess að stefnandi hefur um þó nokkurn tíma rekið félag í beinni samkeppni við Kælitækni ehf., er jafnframt leiðir til þess að trauðla verður séð að tilfinningar stefnanda í garð einkahlutafélagsins Kælitækni ehf. séu jákvæðar.

Forsendur og niðurstaða.

Ágreiningurinn lýtur að því, að stefnandi er mótfallinn þeirri breytingu sem gerð var á 7. gr. samþykkta Kælitæknis ehf., sem fól í sér að felldur var niður forkaupsréttur hluthafa. Það ákvæði er fellt var niður úr 7. gr. samþykktanna er svohljóðandi: „Að félaginu frágengnu hefur hluthafi forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Verði ágreiningur um verð hluta skal það ákveðið með mati tveggja óvilhallra manna sem dómkvaddir skulu til þess starfa. Forkaupsréttarhafi hefur tveggja mánaða frest til að beita forkaupsrétti sínum og telst fresturinn frá tilkynningu til stjórnar um tilboð. Þá mega ekki líða fleiri en þrír mánuðir frá því kaup voru ákveðin þar til kaupverð er greitt. - Eigendaskipti vegna arfsals til lögerfingja við andlát hluthafa lúta ekki framangreindum forkaupsréttarreglum.“ Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að samþykki hans þurfi til breytingarinnar og vísar til 3. mgr. 69. gr. laga um einkahlutafélög, en þar segir: „Ákvörðun um breytingu á félagssamþykktum, sem raskar réttarsambandinu milli hluthafa, er því aðeins gild að þeir hluthafar, sem sæta eiga réttarskerðingunni, gjaldi henni jákvæði.“ Að mati dómsins er ljóst að ákvæðið um forkaupsrétt varðar alla hluthafana í félaginu og kemur því jafnt við alla og því eru allir hluthafa eins settir. Þar af leiðandi er ekki um röskun á réttarsambandi milli hluthafanna að ræða. Kjarninn er sá að stefnandi vill ekki sætta sig við ákvörðun þá er lögmætur hluthafafundur tók, þ.e. ákvörðun sem snertir hann á sama hátt og aðra hluthafa. Slík atvik falla ekki undir 3. mgr. 69. gr. laga um einkahlutafélög, þar sem ekki er um röskun á réttarsambandi milli hluthafanna að ræða.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að ávallt hafi það verið forsenda af hans hálfu, er hann samþykkti að stefndu kæmu til liðs við Kælitækni ehf., að tryggt væri að hann hefði forkaupsrétt af hlutum þeirra, ef þeir kysu að selja hluti sína. Stefnandi hefur ekki lagt fram gögn né leitt vitni til sönnunar þessari fullyrðingu sinni. Er þessari málsástæðu því hafnað sem ósannaðri.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að einungis meirihluti hluthafa og meirihluti atvæða hafi samþykkt tillöguna um breytingu á samþykktum Kælitæknis ehf. á hluthafafundinum, en ekki 2/3 hlutar greiddra atkvæða og hluthafar sem réðu yfir að minnsta kosti 2/3 hlutum af því hlutafé í félaginu sem farið var með atkvæði fyrir á fundinum. Um þetta vísar stefnandi til bókunar í fundargerð en þar kom ekki fram að tillagan hafi verið samþykkt með þeim aukna meirihluta sem áskilinn er í 22. gr. samþykktanna og 68. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Stefnandi telur að orðið meirihluti í bókun fundargerðar verði ekki skýrt öðru vísi en að einungis einfaldur meirihluti hafi samþykkt tillöguna.

Rétt er að bókun í fundargerð kveður ekki á um að aukinn meirihluti hafi samþykkt tillöguna. Bókunin breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að tillaga var samþykkt með auknum meirihluta. Við aðalmeðferð málsins lýsti lögmaður stefnanda því yfir að ekki væri uppi ágreiningur um útreikninga stefndu í greinargerð þeirra á atkvæðamagni. Því er skilyrðum 22. gr. samþykktanna og 68. gr. laga um fullnægt. Þessari málsástæðu er hafnað.

Með vísan til þess sem að framan greinir eru stefndu sýknaðir af kröfu stefnanda. Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefndu málskostnað svo sem greinir í dómsorði, en málskostnaðaryfirlit stefndu er ekki í samræmi við umfang máls þessa.

Af hálfu stefnanda flutti málið Á-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf Ó-kk-nf hdl.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndu, Kælitækni ehf., H-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf N-kk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, S-kk-nf J-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf Þ-kk-nf, skulu sýknir af kröfu stefnanda, I-kk-ef K-kk-ef.

Stefnandi greiði stefndu 500.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.