B-1/2006

I.

Krafa sóknaraðila, K, kt. 000000-0000, [heimilisfang] um forsjá til bráðabirgða var móttekin í héraðsdómi 22. maí sl. Varnaraðili er M, kt. 000000-0000, með lögheimili að [heimilisfang].

Sóknaraðili krefst þess aðallega að henni verði til bráðabirgða falin forsjá stúlknanna A, kt. 000000-0000 og B, kt. 000000-0000, á meðan forsjármál aðila er rekið fyrir héraðsdómi. Til vara er þess krafist að staðfest verði með dómi að lögheimili barnanna sé hjá sóknaraðila.

Þá krefst sóknaraðili þess að úrskurðað verði um inntak umgengnisréttar varnaraðila við dætur sínar í samræmi við það, sem þeim sé fyrir bestu. Jafnframt er þess krafist að kveðið verði á um að óheimilt sé að fara með börnin frá Íslandi fyrir en forsjármál aðila hefur verið til lykta leitt fyrir dómstólum.

Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Af hálfu varnaraðila er þess aðallega krafist að aðal- og varakröfu sóknaraðila verði hafnað og þeim vísað frá dómi.

Til vara krefst varnaraðili þess að honum verði til bráðabirgða falin forsjá barnanna A, kt. 000000-0000 og B, kt. 000000-0000.

Til þrautavara er þess krafist, verði sóknaraðila falin forsjáin til bráðabirgða, að rétturinn mæli fyrir um umgengni barnanna og varnaraðila á meðan forsjármál aðila er rekið.

Í öllum tilvikum krefst varnaraðili þess að sóknaraðila verði gert að greiða honum málskostnað að mati réttarins.

II.

Málsatvik

Málsaðilar, sem báðir eru [...] ríkisborgarar, gengu í hjúskap í [...] árið 1997 og eignuðust tvær dætur, A, fædda [...] 1997 og B, fædda [...] 2001. Báðar eru stúlkurnar fæddar í [...]. Málsaðilar fluttu til Íslands, nánar tiltekið til [...], í febrúar 2003. Þau keyptu sér íbúð á [...] í mars 2004. Málsaðilar slitu samvistum er varnaraðili fór einn heim úr sameiginlegu sumarfríi fjölskyldunnar til [...] hinn 9. september 2004.

Fram kemur í gögnum málsins að sóknaraðili dvaldi ásamt dætrum sínum í Kvennaathvarfinu frá 25. júlí til 10. ágúst 2005. Kveður sóknaraðili það hafa verið vegna langvarandi hótana og ofbeldis varnaraðila.

Á árinu 2005 flutti varnaraðili til [...] og mun hann vera þar í fastri vinnu sem gangavörður í grunnskóla. Samkvæmt gögnum málsins hefur sóknaraðili verið fastráðinn starfsmaður hjá [...] hf. á [...] frá 13. febrúar 2003.

Dæturnar hafa búið hjá sóknaraðila frá samvistaslitum málsaðila í september 2004. Eldri telpan A, sem er 9 ára, gengur í Grunnskóla [...], en yngri telpan B, sem er 5 ára, er á leikskólanum [...]. Samkvæmt framlögðu vottorði tveggja umsjónarkennara A dags. 9. nóvember 2005 gengur henni vel í skólanum og sýnir sífellt framfarir. Þar segir að hún tali og riti orðið góða íslensku. Einnig tali hún sitt tungumál við aðra nemendur frá [...]. Staða hennar í öðrum námsgreinum sé góð og hún fái greinilega góða aðstoð heima fyrir. Jafnframt segir að gott samband sé á milli umsjónarkennara og móður hennar, sem hafi komið nokkrum sinnum í heimsókn í skólann til að fá skýringar ef henni hefur fundist eitthvað vera óljóst. Um félagslega stöðu telpunnar segir í vottorðinu að A sé virkur nemandi og taki þátt í leik og starfi. Hún falli vel í nemendahópinn og eigi marga vini, sem hún leiki sér við bæði í skólanum og utan hans. Loks segir að A sé mjög kát og glöð stelpa, sem virðist líða mjög vel í skólanum. Í vottorði leikskólans [...] dags. 7. nóvember 2005 segir að B sé í góðu andlegu jafnvægi og standi vel að vígi félagslega. Henni gangi vel að tjá sig á íslensku og að færni hennar á flestum sviðum sé algerlega aldurssvarandi. B gangi vel að vinna í hóp, hún eigi félaga og sé kátt og glaðlegt barn, sem eigi auðvelt með að sýna samstarfsfólki sínu, jafnt börnum sem fullorðnum, hlýju og vináttu. Loks segir að allur aðbúnaður B sé góður.

Ljóst er af gögnum málsins að umgengni varnaraðila og dætranna hefur verið stopul eftir að varnaraðili flutti til [...]. Þó hefur varnaraðili nokkrum sinnum birst fyrirvaralaust á heimili sóknaraðila, hafst þar við gegn vilja hennar og hótað henni þar og ögrað. Jafnframt hefur varnaraðili sótt stúlkurnar í skóla og leikskóla án samráðs við móður þeirra.

Með úrskurði héraðsdóms, uppkveðnum 31. maí 2006, var varnaraðila gert að sæta nálgunarbanni samkvæmt 110. gr. a laga nr. 19/1991 í sex mánuði þannig að lagt var bann við því að hann kæmi á eða í námunda við heimili sóknaraðila eða hefði annað samband við hana. Með dómi Hæstaréttar, uppkveðnum 29. júní sama ár, var niðurstaða héraðsdóms um að varnaraðili sætti nálgunarbanni gagnvart sóknaraðila og heimil hennar staðfest, en gildistími bannsins styttur í þrjá mánuði.

Með stefnu birtri 24. nóvember 2005 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila og krafðist þess aðallega að henni yrði veittur lögskilnaður, en til vara skilnaður að borði og sæng frá varnaraðila. Jafnframt krafðist hún þess að forsjá dætranna yrði óskipt hjá sér. Mál þetta er nú rekið fyrir héraðsdómi.

III.

Málsástæður

Af hálfu sóknaraðila er á það bent að stúlkurnar hafi búið hjá móður sinni að [heimilisfang] frá samvistarslitum foreldra í september 2004. Þær hafi gengið þar í skóla og leikskóla og uni vel sínum hag. Varnaraðili hafi hingað til ekki sóst eftir samvistum við dætur sínar en hafi þó í tvígang dúkkað upp án fyrirvara, nú síðast 22. maí sl., er hann hafi sótt stúlkurnar í skóla og leikskóla án samráðs við móður. Helgina áður hafi hann ráðist á móður og veitt henni áverka að tilefnislausu og hótað henni því að taka stúlkurnar með sér til [...]. Sóknaraðili kveðst ekki lengur geta unað slíkri óvissu um framtíðaröryggi stúlknanna, en þar sem forsjármál taki almennt langan tíma og vegna hinna sérstöku aðstæðna í málinu sé sóknaraðili knúinn til að krefjast þess að henni verði falin bráðabirgðaforsjá barnanna.

Sóknaraðili kveðst styðja beiðni sína þeim rökum að það sé tvímælalaust stúlkunum fyrir bestu að lúta forsjá hennar til bráðabirgða á meðan forsjármál á milli aðila sé rekið fyrir dómstólum. Stúlkurnar eigi ekki að þurfa að þola það að faðir þeirra komi án alls fyrirvara og rífi þær úr því umhverfi, sem þær þekki. Þá sé sú hætta fyrir hendi að varnaraðili geri alvöru úr þeirri hótun sinni að fara með dæturnar til Bosníu.

Um lagarök er vísað til 1., 2. og 3. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Varnaraðili kveðst byggja aðalkröfu sína á því að með beiðni sinni um bráðabirgðaforsjá sé sóknaraðili í raun að fara offari. Búið sé að hindra varnaraðila í því að nálgast bústað sóknaraðila eða hafa samband við varnaraðila símleiðis með nálgunarbanni, sem honum hafi verið gert að sæta. Þá sé búið að tryggja framfærslu barnanna með úrskurði sýslumanns um meðlagsgreiðslur úr hendi varnaraðila. Engin þörf sé á því að fallast á aðal- eða varakröfu sóknaraðila. Kveðst varnaraðili vekja athygli á því að ákvæði 35. gr. barnalaga sé einungis heimildarákvæði, sem hljóti að þýða að ekki skuli beita því að nauðsynjalausu.

Varnaraðili kveður fullyrðingu sóknaraðila um að börnum aðila sé fyrir bestu að vera hjá sóknaraðila órökstudda og ranga. Í væntanlegum dómi um varanlega skipan forsjár barnanna muni niðurstaða dómsins væntanlega byggjast aðallega á mati hans á því hvað börnunum sé fyrir bestu. Óréttmætt sé, bæði gagnvart réttinum og eins gagnvart varnaraðila, að ætlast til þess að tekin verði afstað til þess sama atriðis nú.

Ef svo ólíklega vilji til að rétturinn telji þörf á að skipa forsjármálum til bráðabirgða, þá bendi varnaraðili á að börnunum sé vel borgið hjá sér. Ekkert liggi fyrir um það í málinu að varnaraðili sé erfiður í samskiptum við sóknaraðila nema fullyrðingar sóknaraðila sjálfs. Erfið samskipti þeirra á milli komi forsjárhæfni hans heldur ekkert við.

Til stuðnings þrautavarakröfu sinni vísar varnaraðili til 1. mgr. i.f. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003. Jafnframt kveðst varnaraðili vísa til þeirrar grunnreglu barnaréttarins að börn eigi að njóta samvista við báða foreldra sína.

Til stuðnings málskostnaðarkröfu sinni vísar varnaraðili til 129. og 130. gr. laga nr. 91/991 um meðferð einkamála, svo og sérstaklega til 1. mgr. 131. gr. sömu laga.

IV.

Niðurstaða

Eins og fram hefur komið slitu málsaðilar samvistum í september 2004 og hafa farið sameiginlega með forsjá barna sinna síðan. Börnin hafa frá samvistaslitum foreldra sinna dvalið hjá móður sinni, fyrst í [...] og síðan á [...], en varnaraðili flutti til Reykjavíkur á síðasta ári og er þar með lögheimili.

Gögn málsins bera með sér að samskipti málsaðila eru mjög erfið og hafa alloft endað með afskiptum lögreglu og félagsmálayfirvalda á [...]. Liggur fyrir að varnaraðili hefur komið á heimili sóknaraðila án samþykkis hennar eftir að þau slitu samvistum og haft þar uppi yfirlýsingar um að honum væri það heimilt og haft í alvarlegum hótunum við sóknaraðila. Leiddi þetta til þess að varnaraðila var með úrskurði héraðsdóms gert að sæta nálgunarbanni gagnvart sóknaraðila og heimili hennar. Úrskurður héraðsdóms var staðfestur í Hæstarétti Íslands 29. júní sl. að öðru leyti en því að gildistími bannsins var styttur úr sex mánuðum í þrjá mánuði.

Eðli málsins samkvæmt eru góð samskipti foreldra forsenda þess að sameiginleg forsjá haldist og börnin fái notið ávinnings af henni. Foreldrarnir verða því að geta ræðst við á friðsamlegan hátt og verið samstíga um helstu þarfir og hagsmunamál barnanna.

Ljóst er að samskipti málsaðila eru með þeim hætti að sameiginleg forsjá þeirra væri beinlínis andstæð hagsmunum barnanna og þykir því ekki koma ekki til greina við úrlausn máls þessa.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003 ber að úrskurða um forsjá barns til bráðabirgða eftir því sem barni er fyrir bestu, þ.e. samkvæmt því grunnsjónarmiði barnalaganna og barnaréttarins að hagsmunir barnsins skuli ávallt hafðir í fyrirrúmi.

Enn liggur ekki fyrir í málinu sálfræðileg álitsgerð um forsjárhæfi aðila og hæfni þeirra hvors um sig sem uppalanda. Þá liggur ekkert fyrir um tengsl þeirra við dæturnar, A og B. Verður því ekki tekin afstaða til þess hjá hvorum aðilanum hagsmunum barnanna er betur borgið til frambúðar.

Fyrir liggur að dætur málsaðila hafa búið á [...] frá því að þær fluttu til Íslands í febrúar 2003 og hjá sóknaraðila frá samvistaslitum málsaðila í september 2004. Framlögð vottorð frá Grunnskóla [...] og leikskólanum [...] benda til þess að stúlkurnar uni hag sínum vel á [...] og að vel sé að þeim búið af hálfu sóknaraðila. Aðstæður stúlknanna og aðbúnaður hjá sóknaraðila krefjast þess því ekki að gerð sé breyting á búsetu þeirra.

Varnaraðili býr nú í [...], í umhverfi sem stúlkurnar þekkja ekki. Telja verður að það væri andstætt þörfum barnanna að rífa þær upp úr því umhverfi sem þær þekkja og líður vel í til að fela varnaraðila forsjána til bráðabirgða.

Með framangreind atriði í huga velkist dómurinn ekki í vafa um að það sé stúlkunum fyrir bestu að lúta óskiptri forsjá sóknaraðila til bráðabirgða. Ber því að ákvarða svo í samræmi við 1. mgr. 35. gr. barnalaga.

Báðir málsaðilar hafa krafist þess að dómurinn kveði á um umgengni varnaraðila við dætur sínar. Æskilegt er að stúlkurnar njóti sem mestrar umgengni við varnaraðila á þessum tíma og rétt er að taka fram að aðilar geta ávallt hagrætt umgengninni með samkomulagi sín á milli, enda hafi þau hagsmuni stúlknanna að leiðarljósi. Við ákvörðun um umgengni verður að taka tillit til þess að óhjákvæmilega fer nokkur tími í ferðalög á milli heimila málsaðila.

Stúlkurnar skulu báðar dvelja hjá varnaraðila þriðju hverja helgi, í fyrsta skipti helgina 21. til 23. júlí nk. Miðað skal við að stúlkurnar fari til varnaraðila síðdegis á föstudögum, í vetur eftir að skóla lýkur, og komi aftur til sóknaraðila síðdegis á sunnudögum. Í sumarleyfinu skulu stúlkurnar dvelja hjá varnaraðila frá 8. til 22. ágúst nk. Því næst skulu þær dvelja hjá varnaraðila helgina 15. til 17. september nk. og þriðju hverju helgi upp frá því. Ekki verður kveðið á um umgengni um næstu jól og áramót þar sem ólíklegt er að málið dragist svo á langinn.

Loks þykir rétt að ákveða í samræmi við 4. mgr. 35. gr. barnalaga og að kröfu sóknaraðila að óheimilt sé að fara með stúlkurnar, A og B, frá Íslandi fyrr en forsjármál aðila hefur endanlega verið til lykta leitt fyrir dómstólum.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegs dóms í málinu.

Úrskurðarorð:

Sóknaraðili, K, fari ein með forsjá A, kt. 000000-0000, og B, kt. 000000-0000, dætra sinna og varnaraðila, M, þar til forsjármáli aðila er endanlega til lykta leitt fyrir dómstólum.

Stúlkurnar skulu báðar dvelja hjá varnaraðila þriðju hverja helgi, í fyrsta skipti helgina 21. til 23. júlí nk. Miðað skal við að stúlkurnar fari til varnaraðila síðdegis á föstudögum, í vetur eftir að skóla lýkur, og komi aftur til sóknaraðila síðdegis á sunnudögum. Í sumarleyfinu skulu stúlkurnar dvelja hjá varnaraðila frá 8. til 22. ágúst nk. Því næst skulu þær dvelja hjá varnaraðila helgina 15. til 17. september nk. og þriðju hverju helgi upp frá því.

Óheimilt er að fara með stúlkurnar frá Íslandi fyrr en forsjármál aðila hefur endanlega verið til lykta leitt fyrir dómstólum.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegs dóms í málinu.

R-kvk-nf B-kvk-nf