E-3157/2022

1. Mál þetta, semvar dómtekið 24. mars 2023, er höfðað af Trévídd ehf., [...], með stefnu birtri á ótilteknum tíma, á hendur Geymd ehf., [...].

2. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði honum skuld að fjárhæð 6.214.490 krónur, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. desember 2019 af 713.064 krónum til 30. janúar 2019 og frá þeim degi af 2.116.107 krónum til 4. apríl 2020 og frá þeim degi af 6.214.490 krónum til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 24. janúar 2020 að fjárhæð 500.000 krónur, 29. s. m. að fjárhæð 300.000 krónur, 3. febrúar s. á. að fjárhæð 200.000 krónur, 27. maí s. á. að fjárhæð 2.056.028 krónur og 4. september s. á. að fjárhæð 200.994 krónur. Þá er krafist málskostnaðar.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur hans verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

4. Dómari, lögmenn aðila og fyrirsvarsmenn þeirra gengu á vettvang í upphafi aðalmeðferðar 24. mars 2022.

Helstu málavextir

5. Stefnandi tók að sér fyrir stefnda endurbætur á íbúð á 3. hæð Hverfisgötu 76, Reykjavík. Liggur fyrir dóminum tölvupóstur stefnanda til fyrirsvarsmanns stefnda frá 15. ágúst 2019 þar sem fram kemur kostnaðaráætlun vegna verksins. Áætlunin er vegna breytinga á skrifstofuhúsnæði að Hverfisgötu 76, Reykjavík, í samþykktar íbúðir á 2. og 3. hæðog er tekið fram að breytingar taki einn mánuð. Hljóðaði áætlunin fyrir hvora íbúð upp á 5.995.000 krónur væri timbur í svölum en annars 5.745.000 krónur. Kostnaðarskipting vegna íbúðanna var með líkum hætti en ekki samhljóða. Skiptist kostnaðurinn svo vegna 3. hæðar samkvæmt áætluninni:

Svalir úr galvjárni. 750.000 með galv gólfi en bætist við 250.000 ef það er sett timburgólf. Uppsetning svala 150.000

Svalahurð 2 x 60 cm með gleri. 330.000, rif og ísetning 95.000, sögun 150.000

Spónaplötuveggir, tilbúnir fyrir málningarvinnu 95 m 2 1.300.000

Opnun herbergisveggs inn í stofu 30.000

Smíði ísskápsveggsinnréttingar inn í gangrými 90.000

Eldavél og uppsetning 50.000

Setja gler í efri hluta innveggja til aukinnar birtu. 230.000

Hvítar innihurðir 3 stk með ísetningu 220.000

Koma fyrir sturtu með klefa inn á núverandi snyrtingu. Heild 630.000

Þvottavélartengi. 20.000

Ný loftræst snyrting með hreinlætistækjum, sturtu og skolpdælu. 1.400.000

Annað. 300.000

6. Verkið mun samkvæmt vinnuskýrslum hafa hafist 20. nóvember 2019 með mælingum en fram-kvæmdir hafist 25. s. m. Sendi fyrirsvarsmaður stefnda tölvupóst til stefnanda 10. desembers. á. þar sem hann óskaði eftir vinnuhléi og úttekt á mælingum þar sem honum sýndist á ljós-myndum nokkur atriði hafa farið úrskeiðis og bað hann um fleiri myndir. Þá gerði hann athuga-semdir við að verkefni pípara væru ekki að ganga upp samkvæmt áætlun og við tafir vegna verkstjórnar.

7. Vegna verksins gerði stefnandi stefnda fjóra reikninga, samtals að fjárhæð 6.214.490 krónur. Reikningur nr. 196 að fjárhæð 713.064 krónur var gefinn út 30. nóvember 2019 og saman-stendur hann af 46 tíma útseldri smiðsvinnu á einingaverðinu 7.100 krónur, án virðisauka-skatts, auk efniskostnaðar og aksturs. Reikningur nr. 198 að fjárhæð 1.403.043 krónur var gefinn út 30. desember 2019 og greinist í 142,5 tíma á sama einingaverði og áður vegna útseldrar smiðsvinnu, efniskostnað, akstur og Sorpu. Tveir reikningar voru gefnir út 4. mars 2020, nr. 219 og 220. Á reikningi nr. 219 er útseld vinna smiðs tilgreind 258 tímar á einingaverðinu 7.100 krónur og 60 tíma rá einingaverðinu 6.500, hvort tveggja án virðisauka-skatts, en á seinna verðinu er vinnan einnig leiðrétt um 12 tíma. Á reikningi nr. 220 er útseld vinna smiðs tilgreind 99 tímar á hærra einingaverðinu en 46,5 tímar á lægra einingaverðinu. Þá er í báðum reikningunum einnig innheimt fyrir efni, akstur og Sorpu.

8. Með tölvupósti 17. janúar 2020 sendi stefnandi fyrirsvarsmanni stefnda tölvupóst sem fylgdi vinnuskýrsla fyrir nóvember. Var gerð grein fyrir því að staðan væri 2.116.107 krónur og spurt hvort reikna mætti með peningum þann sama dag.

9. Með tölvupósti 14. apríl 2020 sendi fyrirsvarsmaður stefnda til stefnanda ítarlega greinargerð sína, dags. 10. s. m., ásamt greiningu sinni á tímaskýrslum og tillögu til uppgjörs aðila á milli. Lagði stefndi til að viðskiptum aðila yrði lokið með greiðslu á 3.056.028 krónum, að frá-dreginni þeirri 1.000.000 króna sem stefndi hafði þegar greitt samtals í þremur greiðslum 24. og 29. janúar 2020 og 3. febrúar s. á. Gerði stefndi kröfu um verulega lækkun reikninga og vísaði til þess að reikningar og tímaskýrslur væru ófullnægjandi, tímaviðveru ofaukið og kostn-aður fyrir verkið í heild og einstaka verkþætti almennt ofreiknaður. Í greinargerðinni var farið fram á afrit efnisreikninga og bent á að hvorki lægju fyrir reikningar Sorpu né væri getið tilefnis aksturs.

10. Af hálfu stefnanda var með kröfubréfi, dags. 5. maí 2020, skorað á stefnda að greiða eftir-stöðvar útgefinna reikninga og 12. s. m. var því fylgt eftir með tölvupósti lögmanns stefnanda til fyrirsvarsmanns stefnda þar sem fram kom að fyrirsvarsmaður stefnanda hefði greint lög-manninum frá athugasemdum stefnda. Tók lögmaðurinn fram að þeim athugasemdum væri hafnað enda hefði verkið verið unnið eftir fyrirmælum fyrirsvarsmanns stefnda og án athuga-semda, en hann hefði verið á verkstað hluta verktímans. Væri tilboði stefnda um uppgjör fyrir vinnunni hafnað og greiðslu óskað svo ekki þyrfti að koma til frekari innheimtuaðgerða.

11. Hinn 27. maí 2020 greiddi stefndi stefnanda 2.056.028 krónur í samræmi við tilboð hans til stefnanda með fyrirvara um að stefnda yrðu látnir efnisreikningar í té, auk reikninga Sorpu fyrir förgun. Einnig um að stefnda yrði skilað útidyra- og innilyklum að húsnæði því sem um ræddi, fjarstýringu að öryggishliði bílastæða og bókahillu sem færð hefði verið á verkstæði stefnanda til breytinga. Þá greiddi stefndi stefnanda 200.994 krónur 4. september 2020 í kjölfar þess að hafa rýnt í reikninga fyrir efniskaup, sem munu hafa verið sendir áður. Greiðslunni fylgdi yfirlit reikninga vegna efniskostnaðar með rýni fyrirsvarsmanns stefnda og kom þar fram að um uppbót við fullnaðargreiðslu væri að ræða og væri hún skilyrt því að um væri að ræða endanlegt uppgjör aðila. Stefnandi sætti sig ekki við það og var mál þetta höfðað, eins og áður greinir.

12. Skýrslutökur fóru fram við aðalmeðferð málsins og verður vísað til þess sem þar kom fram eftir því sem tilefni gefst til.

Helstu málsástæður stefnanda

13. Stefnandi byggir á því að samkomulag hafi ríkt milli aðila um að hann tæki að sér vinnu við íbúð stefnda og að stefndi myndi greiða fyrir vinnuna eftir tímakaupi og tímaskýrslum. Stefn-andi hefði sent tímaskýrslur og reikninga í samræmi við þá vinnu sem hefði farið í verkið og stefndi greitt reikningana að hluta án athugasemda. Athugasemdir hafi fyrst komið fram af hálfu stefnda eftir að verki hafi verið lokið og innheimta hafin. Hafi stefnandi hafnað athuga-semdunum, enda hafi vinna við endurgerð íbúðarinnar verið undir umsjón fyrirsvarsmanns stefnda sem sé arkitekt og hönnuður.

14. Engar athugasemdir við reikninga né heldur um tímakaup eða tímaskýrslur hafi af hálfu stefnda verið gerðar við upphaf verks. Stefndi hafi sérstaklega tekið fram að hann hafi verið viðstaddur og fylgt verki eftir mætti á vinnustað en hann hafi ekki gert athugasemdir við viðveru iðnaðarmanna stefnanda fyrr en eftir að reikningar voru sendir. Hefði stefnda verið í lófa lagið að koma með athugasemdir strax og tilefni gafst til. Um eftiráskýringar sé að ræða til þess eins að reyna að lækka reikninga vegna verksins. Fjöldi tíma við verkið og heildarkostnaður verksins hafi verið svipaður og við endurgerð 2. hæðar í sama húsi fyrir annan aðila, en þeir reikningar hafi verið greiddir að fullu.

15. Kröfur sínar byggi stefnandi á útgefnum reikningum, að teknu tilliti til innborgana, og styðjist þær við lög nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og meginreglur kröfu-réttar.

Helstu málsástæður stefnda

16. Stefndi vísar tilþessað grundvöllur samkomulags aðila hafi verið fyrirliggjandi og sundurliðuð áætlun sem hafi gert ráð fyrir heildarkostnaði að fjárhæð 5.995.000 krónur, en verkliðir sem stefnandi hafi ekki unnið eða lokið við ættu að leiða til umtalsverðrar lækkunar. Byggi stefnandi á því að hann hafi að fullu greitt stefnanda fyrir það verk sem stefnandi vann við íbúð stefnda og jafnframt að fullu greitt fyrir efni og annan kostnað. Hann hafi í raun ofgreitt stefnanda til að leysa málið og vísi til þess að hann hafi innt greiðslur af hendi með fyrirvara.

17. Kröfur stefnanda séu ósanngjarnar og óeðlilegar og fjarri því að geta talist sanngjarnt eða hæfilegt endurgjald fyrir þá vinnu og þjónustu sem stefnandi innti af hendi í þágu stefnda. Stefnandi setji fram of hátt tímagjald fyrir tiltekna starfsmenn og krefji jafnframt um of marga tíma. Stefndi hafi þegar greitt stefnanda sanngjarnt og hæfilegt endurgjald fyrir þá vinnu sem hann hafi innt af hendi og fyrir efni og annan kostnað og vísi stefndi til ítarlegra yfirlita og samantekta sinna sem hann hafi sent stefnanda en stefnandi ekki svarað.

18. Framsetning reikninga og krafna stefnanda hafi frá upphafi verið óforsvaranleg og í engu sam-ræmi við kröfur sem gera megi til sérhæfðra byggingaraðila. Vinnuskýrslur og yfirlit hafi verið óskýr og illa framsett, borist seint og illa án þess að vera nægjanlega tengd við verkliði sem unnið var við. Þannig hafi vinnuskýrsla vegna fyrsta reiknings stefnanda sem gefinn hafi verið út í lok nóvember 2019 ekki borist fyrr en í janúar 2020. Yfirlit um efniskaup hafi ekki fylgt reikningum og síðar komið í ljós að stefndi hafi verið krafinn um greiðslur fyrir efni langt umfram raunveruleg efniskaup. Með því hafi stefnandi gerst sekur um alvarlega háttsemi og óforsvaranlega viðskiptahætti. Stefnandi hafi virt athugasemdir stefnda að vettugi, engu svarað og gert enga tilraun til þess í stefnu að rökstyðja það að hann hafi farið fram á sanngjarnt og hæfilegt endurgjald fyrir þá vinnu sem hann hafi unnið fyrir stefnda. Byggi stefndi á því að óforsvaranleg framsetning krafna og reikninga stefnanda og vanreifun þeirra leiði til þess að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda. Stefnandi beri allan halla af vafa um það hvort athugasemdir og röksemdir stefnda séu réttar og um hvort greiðslur stefnda séu hæfilegt endurgjald fyrir þá vinnuog þjónustu sem stefnandi innti af hendi í þágu stefnda.

19. Stefndi andmæli sérstaklega þeim málatilbúnaði stefnanda að stefndi hafi engar athugasemdir sett fram fyrr en eftir að stefnandi hvarf frá verkinu, en skriflegar athugasemdir varðandi verktilhögun o. fl. hafi verið settar fram í byrjun desember 2019.

20. Stefndi byggi á því að sönnunarbyrði hafi snúist við í málinu. Meginreglan sé sú að sá sem h aldi því fram að umkrafið verð vegna verklauna sé ósanngjarnt beri sönnunarbyrði fyrir því.

Stefndi hafi hins vegar sett fram ítarleg yfirlit og röksemdir um að kröfur stefnanda séu ósanngjarnar en stefnandi virt þær athugasemdir og röksemdir að vettugi. L eiði það til þess að sönnunarbyrði snúist við og beri stefnanda að sanna að greiðslur stefnda til stefnanda séu ekki hæfilegt endurgjald til stefnanda.

21. Varakrö f u um verulega lækkun krafna stefnanda byggi stefndi á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfu um sýknu.

22. Stefndi hafi uppi gagnkröfu að fjárhæð 19.13 5 krónur til skuldajafnaðar, sem áður hafi verið lýst yfir. Samtalan sé vegna muna sem stefnandi hafi ekki skilað stefnda en þar sé um að ræða hillu að verðmæti 9.975 krónur, bílastæðis fjarstýringar á 6.760 krónurog inni- og útidyralykla í búðará 2.400 krónur.

23. Stefndi mótmæli sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda. Með vísan til málatilbúnaðar stefn-anda og þess tíma sem liðið hafifrá því að stefndi setti fram ítarlegar röksemdir þar til stefnandi höfðaði mál án þess að svara stefnda verði vextir fyrst dæmdir frá málshöfðun verði að einhverju leyti fallist á kröfur stefnanda.

24. Enn fremur sé kröfu stefnanda um málskostnað mótmælt með vísan til þess að stefnandi hafi virt bréf og athugasemdir stefnda að vettugi. Þótt fallist verði á kröfur stefnanda að einhverju leyti beri engu að síður að dæma stefnanda tilað greiða stefnda málskostnað vegna þessa.

Niðurstaða

25. Ekki er deilt um það í málinu að stefnandi tók að sér vinnu við endurbætur á húsnæði stefnda og fór hún fram frá nóvembermánuði 2019 fram í febrúarmánuð 2020. Fyrirsvarsmenn aðila eru báðir byggingafróðir, fyrirsvarsmaður stefnanda sem húsasmíðameistari og fyrirsvarsmaður stefnda sem arkitekt. Kostnaðaráætlun stefnanda vegna endurbóta á bæði 2. og 3. hæð Hverfisgötu 76 lá fyrir í tölvupósti frá miðjum ágúst 2019 og ber aðilum saman um að hún hafi verið gerð í kjölfar samtals aðila um verkið. Í greinargerð stefnda eru varnir hans fyrst og fremst á því reistar að umkrafin stefnufjárhæð geti ekki talist sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir það verk sem unnið var. Í greinargerð stefnda er þó einnig tekið fram í málavaxtalýsingu að nefnd áætlun hafi verið grundvöllur samkomulags aðila og er í málsástæðukafla vísað til málavaxtalýsingar í heild sinni. V ið aðalmeðferð málsins var af hálfu stefnda vísað til áætlunarinnar og bent á að sönnunarbyrði fyrir því að samkomulag hefði ekki komist á í samræmi við kostnaðaráætlun hvíldi á stefnanda og verður að telja þá málsástæðu rúmast innan framangreinds málatilbúnaðar í greinargerð stefnda. Á þá málsástæðu verður hins vegar ekki fallist en í nefndum tölvupósti kemur berlega fram að um kostnaðaráætlun sé að ræða og ber hún hvorki með sér að hafa verið tilboðum fast verð né drög að samningi. Beinir fyrirsvarsmaður stefnanda því til fyrirsvarsmanns stefnda að skoða þetta og hafa samband. Engin svör fyrirsvarsmanns stefnda liggja fyrir í málinu eða önnur skrifleg samskipti aðila á milli sem styðja að litið hafi verið svo á að um fast verðtilboð væri að ræða og að því hefði verið tekið. Er og til þess að líta að þótt fyrirsvarsmaður stefnda hafi játað því við skýrslutöku fyrir dóminum að hann hafi litið svo á að það hefði verið kominn samningur aðila á milli byggt á áætluninni gekkst hann jafnframt við því að hafa ekki fengið tilboð í verkið þar sem honum hefði fundist hagstætt að stefnandi tæki að sér verkið fyrir þetta verð og hygðist ljúka því á 30 dögum. Enn fremur kvað hann verksamning ekki hafa verið gerðan þar sem traust hefði ríkt manna á milli. Var honum í lófa lagið að ganga eftir samningi þessa efnis, en eins og áður segir eru báðir aðilar sérfróðir. Eru atvik m. a. að því leyti önnur en uppi voru í dómi Landsréttar frá 24. september 2021 í máli nr. 325/2020 og eru atvik einnig ólík þeim sem uppi voru í dómi Hæstaréttar frá 15. nóvember 2012 í máli nr. 255/2012 þar sem í tölvupósti var vísað til fasts verðs og einingaverðs, ólíkt því sem hér var gert. Verður því lagt til grundvallar að ekki hafi verið samið um fast endurgjald vegna verksins.

26. Í dómaframkvæmd hefur verið staðfest sú meginregla kröfuréttar að þegar ekki hefur verið samið um fast verð fyrir verk beri verkkaupa að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur, sbr. hértil hliðsjónar 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Enn fremur að sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt hvíli á þeim sem heldur slíku fram. Vísast um þessi atriði til dóms Hæstaréttar frá 30. mars 2017 í máli nr. 442/2016 og dóms Landsréttar frá 11. október 2019 í máli nr. 909/2018, sbr. og einnig dóm Hæstaréttar frá 26. janúar 2017 í máli nr. 305/2016 og dóm réttarins frá 4. október 2012 í máli nr. 13/2012. Þá tekur vinnuframlag mið af því hve mikil vinnan er og hvers eðlis hún er, sbr. dóm Hæstaréttar frá 24. nóvember 2011 í máli nr. 115/2011.

27. Deila aðilar um flest þau efnisatriði sem máli skipta þegar metið er hvort um sanngjarnt endur-gjald sé að ræða. Þannig heldur stefndi því fram að stefnandi hafi ekki lokið öllum verkþáttum samkvæmt upphaflegri áætlun sem hljóti að leiða til lækkunar, of margir tímar hafi verið skráðir á verkið og að tímakaup hafi verið of hátt. Þá sé ofrukkað vegna efniskaupa og annars kostnaðar. Stefndi hefur aftur á móti vísað til útgefinna reikninga og þeirra gagna sem þar liggi að baki, s. s. tímaskýrslna og reikninga vegna efniskaupa.

28. Stefndi kaus að afla ekki matsgerðar dómkvadds matsmanns í málinu um hvert geti talist sann-gjarnt endurgjald fyrir verk það sem stefnandi innti af hendi. Þess í stað heldur hann fram einhliða greiningum sínum og rýni á verkinu sem unnið va rog þeim gögnum sem fyrir liggja. Þá fór fram sönnunarfærsla við aðalmeðferð málsins.

29. Til þess er að líta að þýðing matsgerða dómkvaddra matsmanna felst ekki síst í því að sérstak-lega er gert ráð fyrir aðkomu málsaðila og skoðun matsmanns á því sem matsgerð beinist að, sbr. ákvæði 2.– 4. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. G egn andmælum stefn-anda verður ekki byggt á einhliða greiningu stefnda um hvaða tímafjölda eigi að miða við að teknu tilliti til umfangs verks og vinnuframlags eðaá því sem stefndi heldur fram um kaup og kostnað við efniskaup og annað. Stendur um þetta orð gegn orði en eins og áður segir hvílir sönnunarbyrðin á stefnda sem verður að bera hallann afþví að hafa ekki nýtt sér framangreint úrræði til að axla hana nema hann geti sýnt fram á að atvik séu með þeim hætti að sönnunarbyrðin eigi að snúist við, en til þess dugar ekki mat hans sjálfs eitt og sér.

30. Deilt er um umfang vinnuframlags stefnanda, þ. e. þann fjölda tíma sem stefnandi krefur stefnda um greiðslu á samkvæmt reikningum. Heldur stefndi því öðrum þræði framað kröfur stefnanda að þessu leyti séu vanreifaðar, enda styðji gögn málsins þær ekki, auk þess sem krafist sé greiðslu fyrir of marga tíma miðað við það verk sem var unnið.

31. F yrir dóminum liggja tímaskýrslur vegna verksins og eru fyrstu tímar skráðir á verkið 20. nóvember 2019 og þeir síðustu 13. febrúar 2020. Skráðir eru tímar á fyrirsvarsmann stefnanda og fjóra aðra starfsmenn hans og er fjöldi skráðra tíma í samræmi við það sem tilgreint er í útgefnum reikningum. Auk dagsetninga og fjölda tíma má finna lýsingu á verkskráningu í tímaskýrslunum að öðru leyti en því að hluti þeirra, innan við 30% heildartímafjölda, er skráðu rsem „Verkskráning tengd stimplun“. Er þá skráningu helst að finna vegna tíma fyrirsvarsmanns stefnanda sem bar fyrir dómi að starfsmenn skráðu tíma sína í tímaskráningarkerfið Tímon sem þeir hefðu aðgang að í snjallsímum sínum. Tími sá sem fyrirsvarsmaður stefnanda hefði varið í verkið hefði komið inn í kerfið sem „Verkskráning tengd stimplun“, hvort sem hann hafi verið við vinnu á verkstað eða verkstæði þar sem smíðavinna hafi einnig farið fram. Þannig hafi tímaskráningarkerfið verið stillt hvað sig varðaði og sé um að ræða ákveðinn galla í kerfinu þar sem ekki komi inn hvað fyrirsvarsmaðurinn vinni hverju sinni. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi hins vegar verið mikið á staðnum og meðvitaður um hvað fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið að gera hverju sinni. Stefnandi hefur þannig lagt fram samtímagögn sem styðja kröfu hans þótt þau séu ekki hnökralaus, en hann gerði frekari grein fyrir gögnunum og því sem lægi til grundvallar kröfunni við skýrslutöku við aðalmeðferð málsins. Eru þessi atvik ekki sambærileg atvikum þeirra dóma sem stefndi vísar til, annars vegar í dómi Landsréttar frá 12. apríl 2019 í máli nr. 807/2018 og hins vegar í dómi Hæstaréttar frá 13. mars 2014 í máli nr. 157/2014, og verður ekki séð að stefndi hafi átt í vandræðum með að taka til varna í málinu vegna málatilbúnaðar stefnanda. Breytir þessu ekki þótt stefndi telji framsetningu ábótavant og svör hafa borist seint og illa, en viðhlítandi grundvöllur málatilbúnaðar stefnanda er nú fyrir hendi og fékk stefndi miðað við gögn málsins fyrstu tímaskýrslu þegar eftir henni var kallað, en ósannað er að beðið hafi verið um hana fyrr en í aðdraganda þess að hún var látin í té 17. janúar 2020. Innti stefndi enga greiðslu af hendi til stefnanda fyrr en hún lá fyrir. Þá hafði stefndi allar vinnuskýrslur undir höndum miðað við rýni hans á þeimí greinargerð hans, dags. 10. apríl 2020, sem send var stefnanda 14. s. m. í tölvupósti, en gögn málsins bera ekki með sér að fyrir þann tíma hafi verið sett fram gagnrýni á fjölda vinnutíma þrátt fyrir að stefndi hafi þá verið búinn að inna af hendi þrjár greiðslur til stefnanda.

32. Eins og áður segir tekur vinnuframlag ekki bara mið af því hve mikil vinnan er heldur einnig hvers eðlis hún er. Fyrirsvarsmönnum aðila bar saman um að forsvarsmaður stefnda hefði verið hönnuður verksins, svo og verksins á 2. hæð. Lýsti fyrirsvarsmaður stefnda því svo að hann hefði verið á staðnum á fyrstu vikum framkvæmda á 2. hæð og teiknað upp fríhendis það sem hefði átt að gera. Fullkomnar tölvuteikningar hefðu svo legið fyrir 4. og 10. desember 2019, en lagnateikningar hefði ekki þurft. Bar fyrirsvarsmaður stefnanda að við gerð kostnaðar-áætlunar og upphaf verks hefðu hvorki legið fyrir teikningar né magnútreikningar og hefði það sem lagt var til í upphafi ekki reynst í samræmi við það sem svo hefði verið framkvæmt. Verkið hefði reynst flóknara og í því falist nákvæmnisvinna, t. a. m. hefðu veggir verið með alls konar inn- og útskotum, auk þess sem bæst hefðu við verkliðir, s. s. gerð arins. Forsvarsmaður stefnda hefði verið mikið á staðnum þegar hann hefði verið á landinu og hefði hann sem hönnuður framkvæmdanna mikið til hannað á staðnum. Hefði stefnandi þá fengið blöð sem forsvarsmaður stefnda hefði teiknað á staðnum eða teiknað á veggina meira og minna jafnóðum. Þá hafi engin teikniblokk legið fyrir með lagnateikningum og miklum tíma hafiverið eytt í að finna út úr lögnum með öðrum iðnaðarmönnum vegna þessa. Stefndi bar á móti að verkið hefði ekki verið flókið, það hefði átt að elta framkvæmdir á 2. hæðinni sem hefðu verið yfirstaðnar þótt raunar hefði verkið verið einfaldað frá því sem hefði verið á 2. hæðinni. Enn stendur hér orð gegn orði en sú sönnunarfærsla sem fór fram í skýrslutökum styður ekki orð annars umfram orð hins. Þó kom fram í skýrslutökum vitnisins A að hann hefði komið að verkinu á 2. hæð þegar stefnandi hefði þegar verið farinn frá verkinu á 3. hæð, en þá hefði verkinu á 2. hæð ekki verið lokið. Þá vísar stefndi til þess að hann hefði gert athugasemdir 10. desember 2019 og stöðvað verkið þar sem hann hefði séð smíðamistök á myndum sem hann hefði fengið sendar. Í sjálfu sér er ekki deilt um að verkið hafi dregist umfram það sem fyrsta áætlun gerði ráð fyrir, eins og staðfest var einnig í skýrslum vitna fyrir dóminum. Af hálfu stefnanda hafa verið veittar skýringar á því og verða tafir ekki raktar til atvika sem vörðuðu hann eingöngu, auk þess voru veittar skýringar á umfangi og eðli verksins og þar með á tímafjölda í málinu. Lúta þær skýringar m. a. að því að teikningar hafi ekki legið fyrir og hefur stefndi hvorki lagt fram handgerðar né tölvugerðar teikningar. Liggja því engar slíkar fyrir í málinu. V erður að telja ósannað að fullnægjandi teikningar hafi legið fyrir fyrr en í fyrsta lagi í desember 2019 þegar verkið hafi þegar verið hafið og smíðamistök þau sem stefndi heldur fram í athuga semdum sínum höfðu þegar átt sér stað.

33. B áðir aðilar hafa um umfang verksins vísað til samanburðar til þeirra framkvæmda sem áttu sér stað á 2. hæð hússins Hverfisgötu 76. Telur stefndi verkið á 3. hæð hafa verið einfaldara en á 2. hæðinni en stefnandi hafnar því, auk þess að benda á að reikningar vegna endurgerðar 2. hæðar, sem hafi verið ámóta þeim sem fyrir liggi vegna 3. hæðar, hafi verið greiddir að fullu. Ágreiningur máls þessa snýst um vinnuframlag vegna framkvæmda á 3. hæð, ekki 2. hæð. Þá liggja teikningar ekki fyrir og hafa framkvæmdir á þessum tveimur hæðum ekki verið bornar saman af sérfræðingi ef frá eru taldir fyrirsvarsmenn aðila sem báðir eru byggingafróðir en hafa augljósra hagsmuna að gæta í málinu. Vitnið A kom fyrir dóminnog lýsti því að eigandi 2. hæðar hefði fengið sig til aðstoðar til að gæta hagsmuna sinna á verkstað. Hefði hann einnig átt samskipti við forsvarsmann stefnda og komið í íbúðina á 3. hæð tvisvar til þrisvar sinnumí viku vegna sameiginlegra mála þótt hann hefði ekki beint fylgst með framkvæmdum þar. Vitnið kom fyrir dóm til að svara spurningum um málsatvik skv. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og skýrðist ekki fyrr en leið á skýrslutökuna að hvaða marki hannhefði orðið vitni að málsatvikum eða ekki. Vitnið kom því ekki fyrir dóminn til að bera vitni umum sérfræðileg atriði, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 24. mars 2011 í máli nr. 333/2010 þar sem fram kemur að sönnun í einkamáli verði ekki fengin með slíkum vitnisburði sérfræðings. Hefur því enga þýðingu það álit vitnisins sem hann lýsti við skýrslutöku að umfang verksins á 2. hæðinni væri minna en á 3. hæð. Mun vitnið raunar ekki vera menntaðu rá þessu sviði, eins og hann staðfesti sjálfur fyrir dóminum, þótt hann hafi áður átt og rekið trésmíðaverkstæði sem smíðaði mest húsgögn og innréttingar og kunni að hafa reynslu af verklegum framkvæmdum af þeim sökum. Þá verður ekki séð að vitninu hafi verið kunnugt um málsatvik er vörðuðu tímaskráningu eða viðveru starfsmanna stefnanda vegna verksins á 3. hæðinni, enda tengdist hann því verki í engu og kvaðst fyrir dómi fyrst hafa komið að verkinu á 2. hæðinni þegar stefnandi hefði verið horfinn frá störfum fyrir stefnda. Verða þannig engar ályktanir um hvernig hlutum var háttað við verkið á 3. hæðinni dregnar af vitnisburði vitnisins um framkvæmdir á 2. hæð, s. s. um að ekki hefði verið fullt samræmi milli tímaskýrslu stefnanda fyrir verkið á 2. hæð og viðveru starfsmanna þar sem vitnið hefði fylgst með.

34. Þ egar litið er til þess sem að framan er rakið eru engin efni til að líta svo á að sönnunarbyrði um sanngjarnt endurgjald að teknu tilliti til vinnuframlags eigi að vera með öðrum hætti en dómaframkvæmd sú sem rakin er í efnisgrein 26 segir til um. Hefur stefndi ekki sýnt fram á nein þau atvik sem ættu að leiða til þess að sönnunarbyrði hafi snúist við í málinu hvað varðar umfang verks þess sem stefnandi vannog berstefndiþvíeftir sem áður hallann af því að hafa ekki hlutast til um að afla matsgerðar dómkvadds matsmanns til að meta eðlilegt umfang þess, sbr. hér einnig ummæli Hæstaréttar í áðurgreindum dómi í máli nr. 333/2010.

35. Áður hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að samkomulag aðila hafi ekki byggst á föstu verðtilboði. Fyrir dóminum kvaðst fyrirsvarsmaður stefnanda hafa tekið verk ið að sér í tímavinnu og hefðu tvö verð verið notuð, annað fyrir smiði en hitt fyrir handlangara. Hefði verið um lægra verð að ræða en hann hefði almennt rukkað og væri tímagjald hans töluvert hærra í dag. Fyrstu athugasemdir stefnda við tímakaup var að finna í greinargerð frá 10. apríl 2020 sem send var stefnanda 14. s. m. Fyrir utan þau almennu mótmæli stefnda sem hann ítrekar í greinargerð sinni fyrir dóminum hefur hann ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þeirri full-yrðingu sinni að um of hátt tímagjald sé að ræða eða sýnt fram á með öðrum hætti hvert gjaldið ætti að vera, s. s. með öflun matsgerðar dómkvadds matsmanns. Bar fyrirsvarsmaður stefnda og fyrir dómi að ákveðið tímakaup hefði verið rætt í viðræðum aðila í samræmi við að stefnandi hefði ætlað að útvega alla iðnaðarmenn til verksins. Ekki kom hins vegar fram hjá honum hvaða tímakaup hefði verið rætt. Verður það tímagjald lagt til grundvallar sem stefnandi krefst, enda hefur stefndi enga tilraun gert til að sýna fram á að um ósanngjarnt tímagjald sé að ræða. 36. Stefndi óskaði í greinargerð sinni 10. apríl 2020 sem send var stefnanda 14. s. m. eftir afriti efnisreikninga. Fyrir dóminum kvaðst forsvarsmaður stefnda hafa fengið afrit efnisreikninga 21. júlí 2020 og samkvæmt gögnum málsins greiddi stefndi 4. september s. á. greiðslu sem hann taldi vera fullnaðargreiðslu til stefnanda vegna efniskaupa. Sömu afrit voru lögð fyrir dóminn af hálfu stefnda, en þau eru að mörgu leyti óskýr og styðja ekki alla kröfu stefnanda vegna efniskaupa. Stefnandi lagði hins vegar fram, þó ekki fyrr en við upphaf aðalmeðferðar, skýrari afrit þeirra reikninga og annarra reikninga sem styðja þessa kröfu hans að langmestu leyti. Af 30 fyrirliggjandi reikningum eru flestir merktir framkvæmdum á 3. hæð Hverfisgötu 76 og nokkrir merktir ýmist Hverfisgötu eða Hverfisgötu 76. Hefur stefndi hvorki aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns til að meta sanngjarnt endurgjald vegna öflunar efnis til verksins né sýnt fram á að reikningar þessir hafi ekki næga tengingu við verk það sem unnið var fyrir hann. Má í því sambandi nefna að stefndi bendir m. a. á reikning að fjárhæð 2.701 króna sem hann kveður ekki tilheyra verkinu þótt hann sé merktur framkvæmdum Hverfisgötu 76, 3. hæð og tekur fram að á þeim reikningi sé tilgreint Turbo, BMW og lyklahringur sem hann telur augljóslega ekki ganga upp. Við aðalmeðferð málsins kom fram að T-x-x er límkítti og eru fleiri reikningar merktir T-x-x. Þá er á reikningnum vísað til BMF- vinkils en ekki BMW og er það sýnilegt á því eintaki sem stefndi fékk í hendur í júlí 2020. Þá er ekki augljóst að lyklahringur, að verðmæti 65 krónur án virðisaukaskatts tengist ekki framkvæmdum, en stefndi byggir á því til skuldajöfnunar að stefnandi hafi ekki skilað inni- og útidyralyklum og kann lyklahringur að tengjast því lyklahaldi. Þ ó ber einn þessara reikninga, að fjárhæð 11.536 krónur, með sér að hafa verið gefinn út 28. febrúar 2020 þegar stefnandi hafði horfið frá verkinu samkvæmt því sem fram kom fyrir dómi og ráða má af tímaskýrslum. Þá er meðal efnisreikninga að finna reikning að fjárhæð 27.468 krónur sem hvorki má sjá dagsetningu á né er hann merktur sérstökum framkvæmdum. Verður fjárhæð þessara tveggja reikninga, samtals 39.004 krónur, dregin frá dómkröfu stefnanda. Að öðru leyti en þessu veita framlagðir reikningar stefnanda fullnægjandi stoð fyrir umkrafinni fjárhæð vegna efniskaupa, þ. á m. reikningar vegna efniskaupa skömmu áður en vinna hófst á 3. hæð hússins Hverfisgötu 76 enda hefur stefndi ekki fært haldbær rök fyrir því að óeðlilegt hafi verið að efnisöflun færi að hluta fram fyrir verkbyrjun.

37. Stefndi byggir á því að hann hafi ekki bara þegar greitt að fullu fyrir vinnu og efni heldur einnig annan kostnað, en annar kostnaður sem tiltekinn er í reikningum stefnanda er vegna aksturs annars vegar og Sorpu hins vegar. Akstur er rukkaður á einingaverðinu 3.500 krónur og er fjöldi ferða tilgreindur á reikningum. Fyrir liggur að stefnandi útvegaði efni til verksins og sá um förgun efnis. Þá eru skráðar ferðir í tímaskýrslum bæði þegar efni er sótt og þegar farið er með efni í Sorpu þótt ekki sé um hárnákvæma skráningu að ræða hvað fjölda varðar. Að þessu virtu verður gegn andmælum stefnanda ekki talið að um ósanngjarnt endurgjald sé að ræða að þessu leyti, enda hefur stefndi ekki sýnt fram á að svo sé. Hvað kostnað við förgun í Sorpu varðar bera framlagðir reikningar hins vegar með sér að útlagður kostnaður stefnanda vegna þessa hafi verið 20.958 krónur en ekki þær 27.688 krónur sem hann krefur stefnda um að viðbættum virðisaukaskatti samkvæmt reikningum þeim sem stefnandi gerði stefnda. Verða dómkröfur stefnanda lækkaðar sem nemur mismuninum, en hann er 6.730 krónur.

38. Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi stutt gögnum og gert viðhlítandi grein fyrir kröfum sínum hvað varðar umfang vinnu þeirrar sem fram fór og tímagjald og að mestu hvað varðar efniskostnað og annan kostnað, eins og áður er fjallað um. Enn fremur að stefnda hafi ekki tekist að færa sönnur á að endurgjald það sem stefnandi krefst teljist ósanngjarnt í skilningi meginreglna kröfuréttar um að verkkaupa beri að greiða sanngjarnt endurgjald fyrir verk þegar ekki er samið um fast verð. Í þessu sambandi hefur sérstaka þýðingu að stefndi kaus að afla ekki matsgerðar dómkvadds matsmanns eins og honum var kleift að gera, auk þess sem sönnunarbyrði um hvað teljist sanngjarnt endurgjald verður ekki velt yfir á stefnanda með því einu að stefndi efist um réttmæti útgefinna reikninga þegar þeir eru að langmestu studdir viðhlítandi gögnum og frekari skýringar hafa verið veittar á fyrir dómi. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda stefnufjárhæð málsins, að teknu tilliti til innborgana stefnda að fjárhæð 3.257.022 krónur ( 500.000 + 300.000 + 200.000 + 2.056.028 + 200.994), og að frádregnum þeim fjárhæð umsem um getur í efnisgreinum 36 og 37 þar sem ekki liggja fyrir gögn um að stefnandi hafi lagt út þann kostnað vegna framkvæmda í þágu stefnda. Stefndi lýsti yfir skuldajöfnuði í september 2020 og gerir gagnkröfu til skuldajöfnuðar fyrir dómi. Þessari kröfu var ekki mótmælt af hálfu stefnanda fyrr en við málflutning við aðalmeðferð málsins og þá í svari lögmanns hans við spurningu dómara. Stefndi hefur stutt kröfu sína um skuldajöfnuð með gögnum að hluta og verður fallist á að honum sé heimilt að skuldajafna 9.975 krónum vegna hillu og 5.007 krónum vegna bílastæðisfjarstýringar sem hann þurfti að afla sér að nýju. Verða þessar fjárhæðir, samtals 14.982 krónur, einnig dregnar frá dómkröfu stefnanda en að öðru leyti er gagnkrafa hans um skuldajöfnun ekki studd gögnum og verður þeim hluta hafnað. Að öllu þessu virtu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 2.896.752 krónur (6.214.490 - 3.257.022 - 39.004 -6.730 - 14.982). Með hliðsjón af atvikum málsins þykir rétt að fjárhæðin beri dráttarvexti frá höfðun dómsmáls þessa, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en stefndi fékk ekki öll gögn við útgáfu reikninga og lágu þau ekki fyrir að fullu fyrr en við aðalmeðferð málsins, sbr. og hér til hliðsjónar dóm Landsréttar frá 18. nóvember 2022 í máli nr. 308/2021. Stefna var birt í málinu fyrir lögmanni stefnda en ekki kemur fram hvenær hún var birt, telst málið því höfðað við þingfestingu þess 30. júní 2022 og ber tildæmd fjárhæð dráttarvexti frá þeim tíma.

39. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi eftir þessum úrslitum málsins dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem að teknu tilliti til umfangs málsins þykir hæfilega ákveðinn eins og nánar greinir í dómsorði. Er málskostnaður ákveðinn án virðis-aukaskatts, enda er stefnandi virðisaukaskatts skyldur aðili.

40. Málið fluttu G-kk-nf B-kk-nf Ó-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnanda og B-kk-nf B-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnda.

41. N-kvk-nf M-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Geymd ehf., greiði stefnanda, Trévídd ehf., 2.896.752 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júní 2022 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.150.000 krónur í málskostnað.

N-kvk-nf M-kvk-nf