E-4636/2011

Mál þetta sem telst höfðað við þingfestingu 1. desember 2011 var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 19. febrúar 2013.

Stefnandi er LBI hf. (áður Landsbanki Íslands hf., í slitameðferð), Álfheimum 74, Reykjavík en stefndi er DNB Norbank ASA., Stranden 21, Aker Brygge, Oslo, Noregi.

Stefnandi krefst þess aðallega að staðfest verði með dómi riftun á greiðslu Landsbanka Íslands hf. á peningamarkaðsinnláni að fjárhæð 193.084.438 krónur til stefnda 9. október 2008. Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda sömu fjárhæð með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. október 2008 til 15. september 2011, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að á fjárkröfuna reiknist vextir skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. október 2008 til 15. september 2011, en dráttarvextir skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

Stefndi krafðist frávísunar málsins í greinargerð sinni en féll frá þeirri kröfu undir rekstri málsins.

I

Í máli þessu deila aðilar um hvort stefnandi, sem er fjármálafyrirtæki í slitameðferð, geti á grundvelli 134. gr. eða 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki rift greiðslu á peningamarkaðsinnláni sem stefndi átti hjá stefnanda, sem innt var af hendi 9. október 2008 til stefnda og að stefndi verði af því tilefni dæmdur til að greiða slitabúi stefnanda umrædda fjárhæð ásamt vöxtum. Nánari grein verður gerð fyrir málsástæðum hvors aðila fyrir sig hér síðar í dómnum.

Í stefnu málsins er málavöxtum m.a. lýst með þeim hætti að upp úr miðju ári 2007 hafi byrjað lausafjárkreppa á fjármálamörkuðum í heiminum. Á árinu 2008 hafi ástandið á erlendum og íslenskum fjármálamörkuðum farið versnandi og hafi staða stefnanda og margra annarra fjármálafyrirtækja verið orðin mjög alvarleg þegar liðið hafi á árið af þeim sökum.

Þann 29. september 2008 hafi verið tilkynnt að ríkisstjórn Íslands og helstu hluthafar Glitnis banka hf. hefðu gert með sér samning um yfirtöku ríkisins á 75% af hlutafé bankans. Á fundi bankaráðs stefnanda 29. september 2008 hafi verið rætt um að framangreind ákvörðun ríkisins hefði haft neikvæð áhrif á eigið fé stefnanda og á þessum tíma hafi legið fyrir að stefnandi uppfyllti ekki kröfur sem til hans hafi verið gerðar um stöðu eiginfjárgrunns banka.

Síðdegis 3. október sama ár hafi fjármálaeftirlitið í Bretlandi gert kröfu um að stefnandi greiddi 400.000.000 sterlingspund til Englandsbanka að morgni mánudagsins 6. október sama ár til þess að auka við varasjóð vegna Icesave reikninga í Bretlandi. Á sama tíma hafi Seðlabanki Evrópu tilkynnt breytingar á skilmálum í endurhverfum viðskiptum við stefnanda. Samtals hafi þessar breytingar haft í för með sér að lausafjárþörf stefnanda hafi aukist um 800.000.000 evra. Á sunnudeginum 5. október sama ár hafi legið fyrir að Seðlabanki Evrópu hefði frestað því að gera kröfu um 400.000.000 evra innborgun, en hafi hins vegar staðið á að lækka fyrirgreiðslu sína um 400.000.000 evra. Þá hafi breska fjármálaeftirlitið lækkað kröfur sínar í 200.000.000 sterlingspund. Eini möguleiki stefnanda til að fjármagna þessa síðastnefndu kröfu hafi verið að leita til Seðlabanka Íslands um fyrirgreiðslu.

Um helgina 4. til 5. október 2008 hafi beiðnir um úttektir af Icesave reikningum stefnanda í Bretlandi og Hollandi aukist verulega. Vegna skorts á erlendum gjaldeyri mánudaginn 6. október sama ár hafi ekki verið unnt að verða við öllum beiðnum um úttektir sem safnast hafi um helgina. Við upphaf viðskipta síðastefndan dag hafi legið fyrir að Seðlabanki Íslands væri ekki reiðubúinn að lána stefnanda þá fjármuni sem bankinn hafi þurft til að mæta kröfum frá breska fjármálaeftirlitinu. Stefnandi hafi því ekki getað staðið við skuldbindingar sínar við upphaf viðskipta á þessum viðskiptadegi og hafi því verið ógjaldfær. Síðdegis þennan dag hafi þáverandi forsætisráðherra Íslands flutt ávarp þar sem almenningi hafi verið tilkynnt um yfirvofandi hrun bankakerfisins og að lagt yrði fyrir Alþingi frumvarp að lögum til að bregðast við hinum bráða og aðsteðjandi vanda. Frumvarpið hafi verið lagt fram síðar um daginn og hafi orðið að lögum nr. 125/2008 (svokölluðum „neyðarlögum“) um kvöldið.

Vegna ógjaldfærni stefnanda hafi honum verið skipuð skilanefnd 7. október 2008 á grundvelli neyðarlaganna. Á grundvelli sömu laga hafi Fjármálaeftirlitið (hér eftir skammstafað FME) tekið ákvörðun um að færa tilteknar eignir og skuldbindingar stefnanda inn í nýjan banka, Nýja Landsbanka Íslands hf., og hafi sá banki tekið til starfa að morgni dags 9. október 2008.

Sú lýsing málsatvika sem að framan er rakin er almenns eðlis og sætir ekki sérstökum athugasemdum af hálfu stefnda. Af hálfu stefnda er þó bent á að í aðdraganda skipunar skilanefndar og stofnunar Nýja Landsbanka Íslands hf. hafi ríkisstjórn Íslands ítrekað lýst því yfir að allar innstæður á Íslandi væru að fullu tryggðar. Þetta hafi einnig verið áréttað í fréttatilkynningum FME sem tengdust stofnun hins nýja banka og ákvörðunum þess um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda. FME hafi birt ákvörðun sína um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda á grundvelli 100. gr. a. laga um fjármálafyrirtæki, 9. október 2008. Þar hafi verið tekið fram að tilteknum eignum væri ráðstafað til Landsbankans hf. og jafnframt að Landsbankinn hf. skyldi taka yfir tilteknar skuldir og aðrar skuldbindingar stefnanda Í 7. tl. ákvörðunar þessarar hafi síðan sagt orðrétt:

„Nýi Landsbanki Íslands hf. yfirtekur skuldbindingar í útibúum Landsbanka Íslands hf. á Íslandi vegna innlána frá fjármálafyrirtækjum, Seðlabanka Íslands og öðrum viðskiptavinum. Jafnframt yfirtekur Nýi Landsbanki Íslands hf. réttindi og skyldur samkvæmt afleiðusamningum.“

Þá segi orðrétt í 8. tl. sömu ákvörðunar:

„Innlendar innstæður við Landsbanka Íslands hf. flytjast yfir til Nýja Landsbanka Íslands hf. miðað við stöðu og áunna vexti á tímamarki framsals skv. 5. tl. Ekki er þörf á innköllun eða auglýsingu vegna þeirrar færslu.“

Þennan sama dag, 9. október 2008, hafi peningamarkaðsinnlán stefnda verið laust til ráðstöfunar af reikningi stefnda sem skráður hafi verið hjá Landsbankanum hf. í kjölfar yfirtöku Landsbankans hf. á öllum innlánum frá stefnanda.

Af framangreindu má ráða að stefndi telur að peningamarkaðsinnlán hjá stefnanda hafi verið flutt til Nýja Landsbanka Íslands hf. 9. október 2008. Stefnandi telur á hinn bóginn að vafi hafi verið um þetta í upphafi sem leitt hafi til þess að peningamarkaðsinnlán stefnda og nokkurra annarra fjármálafyrirtækja hafi verið greidd út fyrir mistök eftir fall stefnanda. Með bréfi Fjármálaeftirlitsins 21. nóvember 2008 hafi á hinn bóginn verið tekin af öll tvímæli um að skuldbindingar sem falist hafi í peningamarkaðsinnlánum sem fjármálafyrirtæki hafi lagt inn hér á landi hefðu ekki færst yfir til hins nýja banka á grundvelli stjórnvaldsákvarðana eftirlitsins. Stefnandi upplýsti undir rekstri málsins að umrædd greiðsla hafi verið innt af hendi af Nýja Landsbanka Íslands hf. en það hafi verið gert fyrir hönd stefnanda.

Fyrir liggur að stefnanda var veitt heimild til greiðslustöðvunar 5. desember 2008. Með lögum nr. 44/2009 var stefnandi tekinn til slitameðferðar og markar gildistaka laganna þann 22. apríl 2009 upphaf hennar. Slitameðferðinni er enn ekki lokið. Stefnanda var skipuð slitastjórn 29. apríl 2009. Frestdagur við slitameðferð stefnanda er 15. nóvember 2008, samkvæmt III. ákvæði til bráðabirgða laga nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Í stefnu kemur og fram að fjölmörg fjármálafyrirtæki hafi lýst kröfum í bú bankans vegna peningamarkaðsinnlána. Nánar tiltekið séu þær kröfur að fjárhæð 15.470.793.059 krónur. Afstaða slitastjórnar til þessara krafna hafi verið að þær njóti forgangs sem innstæður. Þessi afstaða slitastjórnar sé umþrætt og hafi ágreiningi vegna þeirra mála verið vísað til dómstóla til úrlausnar. Einnig kemur fram í stefnu að á tímabilinu 7. október til 19. nóvember 2008 hafi verið greiddar samtals 43.672.201.488 krónur, 280.034 bresk pund og 40.579.742 bandaríkjadalir til fjármálafyrirtækja vegna peningamarkaðsinnlána.

Undir rekstri málsins hafa málsatvik að því er varðar endurgreiðslu hinnar umdeildu fjárkröfu verið skýrð nokkuð og voru við aðalmeðferð að mestu óumdeild þó aðila greini á um þýðingu þess fyrir úrlausn málsins.

Liggja fyrir í málinu endurrit svokallaðra SWIFT samskipta starfsmanna málsaðila sem lýsa samningi aðila. Þann 6. október 2008 gerðu málsaðilar með sér samning um peningamarkaðsinnlán (e. Money Market Deposit). Samkvæmt samningnum skyldi stefndi leggja til stefnanda þann dag 193.000.000 krónur og skyldi fjárhæðin bera 15,75% ársvexti. Umsaminn gjalddagi var 7. október 2008 og vextir voru því samtals að fjárhæð 84.438 krónur.

Í málinu liggur fyrir reikningsyfirlit reiknings í eigu stefnda. Sést þar að 9. október 2008 voru lagðar 193.084.438 krónur inn á reikninginn en þessi fjárhæð samsvarar peningamarkaðsinnláninu ásamt umsömdum vöxtum.

Þá segir og í stefnu að þegar umrædd greiðsla hafi verið innt af hendi til stefnda hafi stefnandi verið ógjaldfær. Bankanum hafi því verið óheimilt að efna aðrar skuldbindingar en nauðsynlegt hafi verið til að forða verulegu tjóni eða skuldbindingar sem myndu greiðast við gjaldþrotaskipti. Á þeim tíma sem greiðslan hafi farið fram hafi bankinn hvorki átt laust reiðufé í íslenskum krónum né erlendum gjaldeyri og hún því fjármögnuð með lántöku. Stefndi vísar m.a. til þess í greinargerð sinni að stefnandi hefði ekki innt af hendi umrædda greiðslu heldur Nýi Landsbanki Íslands hf. sem stofnaður var 9. október 2008. Stefnandi hefur lýst því yfir undir rekstri málsins að þetta sé rétt en þessa fjármuni hafi Nýi Landsbanki Íslands hf. greitt fyrir hönd stefnanda og hafi hinn nýi banki vegna þessa greitt stefnanda lægra endurgjald fyrir þær eignir sem fluttar hafi verið frá stefnanda til hans.

Fyrir liggur að 15. ágúst 2011 sendi slitastjórn stefnanda yfirlýsingu til stefnda þar sem lýst var yfir riftun greiðslu peningamarkaðsinnláns með auðkennið IRLD0003011229 að fjárhæð 193.084.438 krónur sem innt hafi verið af hendi 9. október 2008. Í riftunaryfirlýsingunni kom fram að riftunin væri byggð á 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

II

Í stefnu vísar stefnandi til þess að við slit fjármálafyrirtækis ráðstafi slitastjórn hagsmunum þess eftir sömu reglum og gildi um bústjórn skiptastjóra við gjaldþrotaskipti samkvæmt 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009. Samkvæmt 4. mgr. 103. gr. framangreindra laga geti slitastjórn rift ráðstöfunum fjármálafyrirtækis í slitameðferð eftir sömu reglum og gildi um riftun ráðstafana þrotamanns við gjaldþrotaskipti, sbr. XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., enda sé sýnt að eignir fyrirtækisins muni ekki nægja til að efna skuldbindingar þess. Fyrir liggi að stefnandi geti ekki efnt að fullu skuldbindingar sínar við kröfuhafa sína, svo sem fram hafi komið á kröfuhafafundi stefnanda hinn 23. nóvember 2009 í samræmi við fyrirmæli í 5. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 6. gr. laga nr. 44/2009.

Stefnandi lýsi yfir riftun gagnvart stefnda á þeirri greiðslu sem hann hafi innt af hendi til stefnda 9. október 2008. Þess sé krafist að dómurinn staðfesti riftunarkröfu stefnanda og fjárkröfu sem send hafi verið til stefnda með bréfi 15. ágúst 2011.

Riftun stefnanda á greiðslu tilgreindrar skuldar samkvæmt samningi hans og stefnda um peningamarkaðsinnlán sé reist á 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en stefnandi byggi á að skilyrði beggja ákvæðanna séu uppfyllt. Með hliðsjón af fjárhagsstöðu stefnanda þegar greiðsla peningamarkaðsinnlánsins hafi verið innt af hendi sé á því byggt að greiðslan hafi skert greiðslugetu bankans verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Fyrir liggi að bankinn hafi verið ógjaldfær þegar greiðslan hafi verið innt af hendi og hafi kröfuhöfum því verið mismunað með henni. Samtals hafi verið greiddar 43.672.201.488 krónur, 280.034 sterlingspund og 40.579.742 bandaríkjadalir vegna peningamarkaðsinnlána til fjármálafyrirtækja á tímabilinu frá 7. október til 19. nóvember 2008. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi ekki haft fjármuni til að greiða hinar umdeildu kröfur og kröfur annarra fjármálafyrirtækja vegna peningamarkaðsinnlána. Fjármagna hafi þurft greiðsluna m.a. með láni frá Seðlabanka Íslands. Ljóst sé að greiðslan til stefnda og sambærilegar greiðslur hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega í skilningi ákvæðis 134. gr. laga nr. 21/1991. Auk þess sé á því byggt, eins og atvikum hafi verið háttað, að í skilningi síðastnefnds lagaákvæðis hafi skuldin verið greidd fyrr en eðlilegt hafi verið, vegna fjárhagsstöðu bankans og óvissu um efndir skuldbindinga og að ekki hafi verið réttmætt af þessum sökum að greiða peningamarkaðsinnlánið á umræddum degi. Þá sé á því byggt að greiðslan geti ekki verið venjuleg eftir atvikum þegar af þeirri ástæðu að kröfuhöfum bankans hafi verið eða hafi mátt vera kunnugt um fall bankans og ógjaldfærni hans.

Kröfur stefnanda byggi einnig á því að það hafi verið ótilhlýðilegt í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 að greiða einstökum kröfuhöfum út fjármuni þegar ljóst hafi verið að stefnandi hafi verið ógjaldfær og ljóst hafi mátt vera að viðkomandi greiðslur gætu skert jafnræði kröfuhafa. Þá telji stefnandi að líta verði svo á að kröfuhafar bankans og þá sérstaklega fjármálafyrirtæki hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni hans í síðasta lagi frá skipun skilanefndar bankans.

Stefnandi telji að í ljósi þeirra aðstæðna sem verið hafi á íslenskum fjármálamarkaði þegar greiðslan hafi átt sér stað og þess að stefnandi hafi verið ógjaldfær hafi ekki verið tilhlýðilegt af stjórnendum stefnanda að greiða upp peningamarkaðsinnlánið. Það að þetta hafi verið ótilhlýðilegt sem og að stefnandi hafi verið ógjaldfær hafi mátt vera öllum ljóst sem átt hafi viðskipti á íslenskum fjármálamarkaði eftir skipun skilanefndar bankans í byrjun dags 7. október 2008.

Með vísan til 142. gr. laga nr. 21/1991 krefjist stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 193.084.438 krónur með vöxtum. Aðallega sé byggt á því að stefndi skuli greiða vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því greiðslan var innt af hendi til upphafs dráttarvaxtaútreiknings þar sem endurheimtukrafa vegna riftunar á grundvelli 141.gr. laga nr. 21/1991 sé skaðabótakrafa, skv. 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Til vara sé byggt á því að greiða skuli vexti á umræddu tímabili skv. 4. gr. laga nr. 38/2001. Krafan um dráttarvexti miði að því að þeir reiknist á kröfuna mánuði eftir að áskorun um greiðslu hafi verið send stefnda, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 134., 141. og 142. gr. laganna.

Vaxtarkröfur séu reistar á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 4., 3. mgr. 5., 6. og 1. mgr. 8. gr. laganna.

Kröfu um málskostnað byggi stefnandi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Fyrir liggur að mál þetta er rekið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt fyrirmælum 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 1. gr. laga nr. 146/2011, sem mælir fyrir um að mál til riftunar ráðstafana á grundvelli XX. kafla laga nr. 21/1991 skuli þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki hafi verið tekið til slita.

III

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því í fyrsta lagi á því að um aðildarskort sé að ræða, í öðru lagi á því að skilyrði riftunar samkvæmt 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt og í þriðja lagi að stefnandi geti ekki borið fyrir sig innlánsgerninginn og því ekki rift endurgreiðslu á honum þar sem jafna megi móttöku fjármunanna af hálfu stefnanda frá stefnda, í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi hafi verið 3. október 2008, við blekkingar og að óheiðarlegt sé að bera gerninginn fyrir sig vegna atvika sem verið hafi fyrir hendi þegar innlánsgerningurinn hafi verið gerður, sbr. 33. og/eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Stefndi kveðst byggja á því að sýkna verði hann sökum aðildarskorts þar sem þriðji aðili hafi í raun greitt innlánið til stefnda en ekki stefnandi. Stefnandi byggi kröfur sínar um riftun á XX. kafla laga nr. 21/1991 um riftun ráðstafana þrotmanns, sem taki eingöngu til riftana á ráðstöfunum þrotamanns sjálfs. Ekki sé til staðar heimild í lögum til að rifta ráðstöfunum þriðja aðila hvort sem sá aðili sé tengdur eða ótengdur þrotamanni. Af gögnum málsins virðist mega ráða að Landsbankinn hf. hafi verið sá aðili sem hafi greitt innlán stefnda vegna þess að hann hafi talið sér það skylt á grundvelli ákvörðunar FME frá 9. október 2008, um yfirtöku eigna og skulda stefnanda, þar sem um innlánsskuldbindingu hafi verið að ræða. Óumdeilt sé milli málsaðila að peningamarkaðsinnlán stefnda hafi verið innlán í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Hafi slitastjórn stefnanda samþykkt forgang slíkra krafna í búið eins og fram komi í stefnu. Þá hafi Hæstiréttur Íslands staðfest að svokölluð heildsöluinnlán, sem í eðli sínu séu nákvæmlega sömu innlánsgerningar og hin svokölluðu peningamarkaðsinnlán (eini munurinn sé eðli starfsemi innlánseigandans) séu innlán sem njóti forgangs við slitameðferð stefnanda. Um þetta vísi stefndi t.d. til dóma Hæstaréttar í málunum nr. 276/2011, nr. 277/2011, nr. 300/2011, nr. 301/2011 og nr. 314/2011. Ólíkt því sem hafi átt við um heildsöluinnlánin sem um hafi verið deilt í fyrrgreindum dómum Hæstaréttar Íslands hafi peningamarkaðsinnlán stefnda verið lögð inn hjá stefnanda á Íslandi en ekki í útibúum erlendis. Þetta atriði sé óumdeilt í málinu. Byggi stefndi þannig á því að með skýru orðalagi ákvörðunar FME frá 9. október 2008 hafi skuldbindingar stefnanda vegna innláns stefnda verið fluttar yfir til Landsbankans hf. sem síðar hafi greitt stefnda. Í því sambandi skipti engu máli hvort peningamarkaðsinnlán stefnda hafi verið innlán sem hafi verið tryggt samkvæmt innstæðutryggingarlögunum eða undanskilið tryggingunni þar sem innlánseigandinn sé lánastofnun því ákvörðun FME hafi lotið að því að flytja skuldbindingar vegna allra innlána til Landsbankans hf. Í ákvörðuninni hafi ekki verið að finna neina undantekningu varðandi innlán frá fjármálafyrirtækjum heldur hafi þvert á móti verið sérstaklega tekið fram að þau skyldu flytjast yfir. Þá hafi ekki heldur verið að finna neina undantekningu varðandi innlán sem ekki hafi verið á sérgreindum reikningi í nafni innlánseiganda. Þess þá síður kveði ákvörðun FME á um undantekningu að því er varði peningamarkaðsinnlán. Umræddri ákvörðun FME hafi aldrei verið breytt að því er þetta varði og bréf FME frá 21. nóvember 2008, sem ekki hafi verið opinberlega birt geti ekki talist breyting á skýru orðalagi formlegrar stjórnvaldákvörðunar sem gildi gæti haft varðandi innlán stefnda. Í þessu sambandi veki stefndi athygli á því til samanburðar að í ákvörðun FME frá 19. mars 2009 varðandi ráðstöfun innlána Straums-Burðaráss fjárfestingarbanka hf., segi sérstaklega í 2. tl. að „[þ]á yfirtek[i] Íslandsbanki hf. heldur ekki peningamarkaðsinnlán frá fjármálafyrirtækjum sem kunn[i] að eiga innlán hjá Straumi-Burðarás fjárfestingabanka hf. og [séu] aðilar að Tryggingasjóði innstæðueigenda og fjárfesta.“ Þarna sé skýrt kveðið á um að peningamarkaðsinnlán fjármálafyrirtækja séu skilin eftir ólíkt því sem átt hafi við um ákvörðun FME sem lotið hafi að stefnanda.

Með því að ákvörðun FME frá 9. október 2008 varðandi ráðstöfun skulda og eigna stefnanda, hafi að lögum flutt skuldbindingar stefnanda vegna innláns stefnda til Landsbankans hf. frá og með klukkan 09:00 þann morguninn hafi samstundis lokið lögskiptum stefnanda og stefnda. Eftir þetta tímamark hafi stefndi enga kröfu átt á hendur stefnanda og því síður geti stefnandi átt riftunarkröfu á hendur stefnda. Sé því uppi aðildarskortur í málinu og beri á þeim grundvelli að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Óháð því hvort framangreindri ákvörðun FME hafi verið ætlað að flytja peningamarkaðsinnlán fjármálafyrirtækja til nýja bankans eða hvort eftirá skýringar FME teljist hafa breytt ákvörðuninni að þessu leyti þá hafi Landsbankinn hf. greitt innlánið í þeirri trú að honum væri það skylt. Hafi þær forsendur sem stefnandi og Landsbankinn hf. hafi lagt til grundvallar þegar endurgreiðslan hafi verið framkvæmd reynst rangar eða á misskilningi byggðar telji stefndi að líta beri svo á að endurgreiðsla eða uppgjör vegna þessa sé stefnda óviðkomandi og verði Landsbankinn hf. og stefnandi að leysa úr því sín á milli.

Af 1. tl. umræddrar ákvörðunar FME megi sjá að öllum eignum stefnanda, nema þeim sem sérstaklega hafi verið tekið fram að yrðu skyldar eftir, hafi verið ráðstafað til Landsbankans hf. Landsbankinn hf. hafi á móti tekið yfir ákveðnar skuldir og skyldi greiða fyrir mismuninn með útgáfu skuldabréfs til handa stefnanda, sbr. 11. tl. ákvörðunarinnar. Gögn málsins bendi til þess að Landsbankinn hf. hafi ekki fengið neinar eignir frá stefnanda beinlínis vegna yfirtöku á skuldum stefnanda við stefnda, sem hann hefði annars ekki fengið. Auk þess liggi ekki fyrir í gögnum málsins að Landsbankinn hf. hafi verið krafinn um að skila neinum eignum sem hann hafi tekið yfir með vísan til þess að hann hafi tekið yfir minni skuldir en talið hafi verið í fyrstu, þ.e. ef litið yrði svo á að Landsbankinn hf. hafi ekki tekið yfir skuldbindingar vegna innláns stefnda. Hins vegar kunni fjárhæð skuldabréfs Landsbankans hf. til stefnanda að verða lægri að fjárhæð sem nemi innláni stefnda. Um þetta uppgjör liggi hins vegar ekkert fyrir í málinu og því fullkomlega óljóst hvort og þá að hvaða leyti þessar ráðstafanir milli Landsbankans hf. og stefnanda hafi áhrif á fjárhagslega stöðu bús stefnanda. Stefndi telji sýnt af öllu framangreindu að þeir fjármunir sem nýttir hafi verið til að greiða innlán stefnda hafi annað hvort verið fjármunir sem Landsbankinn hf. hafi átt samkvæmt 1. tl. framangreindrar ákvörðunar FME eða fjármunir sem Landsbankinn hf. hafi fengið að láni frá Seðlabanka Íslands.

Í ljósi þess að skuldbinding vegna innlána stefnda hafi verið flutt til Landsbankans hf. og í ljósi þess að stefnandi hafi á engan hátt sýnt fram á að það hafi verið hann sem hafi greitt stefnda umrædd innlán eða að þau hafi verið greidd með eignum stefnanda beri að sýkna stefna af öllum kröfum stefnanda sökum aðildarskorts.

Verði ekki fallist á framangreint byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hvorki séu uppfyllt skilyrði 134. gr. né 141. gr. laga nr. 21/1991 og þar af leiðandi ekki hægt að krefja stefnda um greiðslu samkvæmt 142. gr. sömu laga.

Fyrir beitingu riftunarreglu 134. gr. gjaldþrotalaga séu þau skilyrði helst að til að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar þurfi greiðslan að hafa verið innt af hendi á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri eða fyrr en eðlilegt hafi verið eða greidd hafi verið fjárhæð sem hafi skert greiðslugetu þrotamannsins verulega. Ekki sé þó hægt að rifta greiðslu sem framangreint eigi við hafi hún virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggi á því að umrædd greiðsla hafi verið greidd fyrr en eðlilegt hafi verið, hún hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega og greiðslan geti ekki talist venjuleg eftir atvikum.

Óumdeilt sé í málinu að stefndi hafi ekki fengið greitt fyrr en eftir gjalddaga. Lúti ágreiningurinn einungis að því hvort engu að síður beri að líta svo á að greitt hafi verið fyrr en eðlilegt hafi verið í ljósi fjárhagsstöðu stefnanda en stefnandi rökstyðji þó með engu móti í stefnu þessa málsástæðu. Fræðimenn hafi talið að hægt sé að krefjast riftunar á greiðslu skuldar sem greidd hafi verið eftir gjalddaga ef atvik bendi engu að síður til þess að skuldin hafi verið greidd fyrr en eðlilegt hafi verið, ef horft sé til venja sem skapast hafi í samskiptum aðila. Annað dæmi sem nefnt hafi verið sé ef breyting verði á greiðsluflæði hjá skuldara t.d. þannig að hann minnki vanskil sín verulega frá því sem venja hefur verið til eða stytti þann tíma sem hann hafi venjulega dregið það að greiða. Stefndi hafni því alfarið að slíkt eigi við í þessu máli, enda hafi stefnandi ekki með nokkru móti reynt að sýna fram á að slíkt eigi við, og því getur þetta skilyrði 134. gr. gjaldþrotalaga ekki talist uppfyllt. Beri af þeim sökum að hafna þessari málsástæðu stefnanda.

Stefndi byggi á því að verulega skorti á að stefnandi hafi sýnt fram á að greiðslur til stefnda hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega og beri því að sýkna stefnda. Engin gögn hafi verið lögð fram af hálfu stefnanda sem sýni fram á að umrædd greiðsla hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega. Engar fjárhagsupplýsingar varðandi stefnanda liggi fyrir í málinu, hverjar eignir hans hafi verið á þessum tímapunkti, hvað hann hafi átt mikið reiðufé eða annað lausafé og hversu hátt hlutfall greiðslur til stefnda hafi verið samanborið við þessar eignir eða samanborið við aðrar kröfur og tekjur stefnanda af rekstri sínum. Í þessu sambandi megi hafa dóm Hæstaréttar í málinu nr. 151/2011 til hliðsjónar þar sem riftun á grundvelli 134. gr. gjaldþrotalaga hafi verið hafnað þar sem engin gögn hafi verið lögð fram sem sýnt hafi að greiðsla skerti greiðslugetu verulega.

Þess megi geta að fræðimenn á Norðurlöndum hafi haldið því fram að til þess að ákvæði sambærileg 134. gr. laga nr. 21/1991 geti átt við þurfi greiðsla að vera 10% eða meira af eignum skuldara sem séu til ráðstöfunar. Ekkert liggi fyrir í málinu um hvaða eignir hafi verið til ráðstöfunar á því tímamarki er stefndi hafi fengið innlán sín greidd. Ef miðað sé við eignir stefnanda eins og þær séu núna megi sjá að samkvæmt upplýsingum birtum af stefnanda séu áætlaðar endurheimtur úr búi stefnanda 1.353.000.000.000 kr. (eitt þúsund þrjú hundruð fimmtíu og þrír milljarðar). Innlán stefnda hafi numið um það bil 0,00078% af þeirri fjárhæð. Þá hafi reiðufé stefnanda þann 30. september 2011 verið talið nema 510.000.000.000 kr. miðað við gengi gjaldmiðla þann 22. apríl 2009 en innlán stefnda nemi 0,0001423% af þeirri fjárhæð. Telji stefndi það enga þýðingu hafa við þetta mat þó fjöldanum öllum af öðrum eigendum peningamarkaðsinnlána hafi borist greiðsla á tímabilinu frá 7. október til 19. nóvember 2008 og að samanlögð upphæð þessara greiðslna hafi verið allhá. Jafnvel þótt rétt væri að leggja allar þessar greiðslur til allra þessara fjármálafyrirtækja saman í einn pott til að meta hvort greiðslur þessar teknar saman hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega hafi engin gögn verið lögð fram í málinu sem styðji fullyrðingar stefnanda í þessum efnum. Í ljósi þessa verði að telja útilokað að líta svo á að innlán stefnda hafi í samhengi hlutanna verið svo stór greiðsla að skert hafi greiðslugetu stefnanda verulega.

Jafnvel þótt dómurinn kæmist að þeirri niðurstöðu að málatilbúnaði stefnanda sé ekki áfátt að þessu leyti og sýnt þætti að greitt hafi verið fyrr en eðlilegt var eða greiðslan til stefnda hefði skert greiðslugetu stefnanda verulega byggi stefndi á því að greiðslan hafi, í ljósi atvika, virst venjuleg og þar af leiðandi sé ekki unnt að rifta greiðslum til stefnda með vísan til 134. gr. laga nr. 21/1991.

Í tengslum við mat á því hvort greiðsla virðist venjulega eftir atvikum hafi verið bent á að almennt eigi við matið að beita hlutlægum aðferðum og líta til allra aðstæðna. Bent hafi verið á að leiðbeiningarreglan við matið sé sú að greiðslur sem hefðu farið fram á sama tíma og með sama hætti, þótt fjárhagsvandræði skuldarans hefðu ekki komið til, séu venjulegar eftir atvikum. Með öðrum orðum, greiðslur sem inntar hafi verið af hendi án þess að það sé fyrir áhrif frá aðsteðjandi fjárhagsvandræðum skuldara séu almennt venjulegar eftir atvikum. Þetta eigi fullum fetum við um greiðslur til stefnda og hafi stefnandi ekki gert neinn reka að því að sýna fram á að eitthvað óvenjulegt sé við greiðslur til hans.

Þá hafi fræðimenn einnig bent á að jafnvel greiðslur sem skerði greiðslugetu skuldara verulega geti verið venjulegar eftir atvikum, t.d. ef greiðsla hafi farið fram í beinu framhaldi eða mjög skömmu eftir að skuldarinn hafi átt að fá hana samkvæmt viðkomandi samningi. Í þessu sambandi hafi verið bent á að undantekningarregla þessi takmarki mjög riftun á greiðslum sem fram fari með venjulegum greiðslueyri á réttum gjalddaga.

Í ofanálag byggi stefndi á ítrekuðum yfirlýsingum ríkisstjórnar Íslands, t.d. þann 6. október 2008, um að innlán væru að fullu tryggð, því að neyðarlögin nr. 125/2008 hafi lagt línurnar með forgang innstæðueigenda, ákvörðun FME frá 9. október 2008 um yfirtöku Landsbankans hf. m.a. á öllum innlánum frá fjármálafyrirtækjum og að greiðslan hafi farið fram eftir að FME hafi tekið yfir vald hluthafafundar stefnanda og skipað stefnanda skilanefnd. FME hafi haft heimild samkvæmt 5. mgr. 100. gr. a. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, sbr. 5. mgr. 5. gr. laga nr. 125/2008 til að takmarka eða banna ráðstöfun fjármuna og eigna stefnanda ef nauðsynlegt reyndist. Þá komi fram í ákvörðun FME frá 7. október 2008, að skilanefndin fari með öll málefni stefnanda, þar á meðal hafi hún umsjón með allri meðferð eigna stefnanda og annast annan rekstur hans. Þá hafi sérstaklega verið tekið fram að skilanefndin, sem m.a. hafi það hlutverk að gæta hagsmuna kröfuhafa og hámarka endurheimtur, skyldi starfa í samráði við FME og fara eftir ákvörðunum þess. Þá bendi stefndi á að fjöldi peningamarkaðsinnlánseigenda hafi fengið greitt á fyrstu vikunum eftir fall stefnanda. Þá hafi ríkisstjórnir víðs vegar um Evrópu verið að gera ráðstafanir til að tryggja innstæður. Í ljósi alls þessa og í ljósi þess að peningamarkaðsinnlán stefnda hafi óumdeilanlega verið innlán hafi alls ekkert verið óvenjulegt eða óeðlilegt við það að stefndi hafi fengið umþrætta greiðslu og hafi stefndi verið algerlega í góðri trú um að greiðslan væri í samræmi við ákvarðanir íslenskra yfirvalda um að tryggja innstæður. Það skuli ítrekað að til þess að undantekningarreglan í 134. gr. laga nr. 21/1991 eigi við sé nóg að greiðslan hafi „virst“ venjuleg eftir atvikum og ljóst sé að ekki séu gerðar strangar kröfur í þeim efnum.

Jafnvel þótt skilyrði riftunar á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 teldust vera fyrir hendi hafi stefnandi ekki með nokkrum hætti reynt að gera grein fyrir eða rökstyðja hvert ætlað tjón hans hafi verið en samkvæmt 142. gr. sömu laga verði riftunarþola ekki gert að endurgreiða hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins. Stefndi ítreki að slitastjórn stefnanda hafi fallist á stöðu krafna vegna peningamarkaðsinnlána sem forgangskrafna sem njóti stöðu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki, en stefnandi hafi sjálfur lýst því yfir að slíkar kröfur fáist greiddar að fullu.

Stefndi kveðst hafna því að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt í málinu.

Stefndi kveðst byggja á því að greiðsla skulda með peningum sem eigi sér stað á gjalddaga eða í beinu framhaldi af gjalddaga, t.d. fáeinum dögum eftir hann sé ekki ótilhlýðileg. Stefndi byggi á því að skilyrðið um ótilhlýðileika sé langt frá því að vera fullnægt og kveðst í því sambandi vísa til umfjöllunar hér að framan um undantekningarreglu 134. gr. gjaldþrotalaga um að greiðsla hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefndi bendi einnig á að fráleitt sé að halda því fram að stefndi hafi verið grandsamur um ótilhlýðileika þar sem stefnandi sjálfur, sem starfað hafi í umboði og í samstarfi við FME, og Landsbankinn hf. hafi sjálfur talið að það bæri að greiða þessa greiðslu.

Stefndi bendi á að stefnandi hafi með engu móti leitast við að sýna fram á að stefnandi hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna greiðslu til stefnda á kröfufjárhæðinni. Bendi stefndi á að þótt skilanefnd hafi verið skipuð fyrir stefnanda þann 7. október 2008 þá sé ekkert sjálfgefið að stefnandi hafi verið ógjaldfær enda komi ekkert fram um ógjaldfærni stefnanda í ákvörðuninni en heimildir FME til yfirtöku á fjármálafyrirtækjum á grundvelli 5. gr. laga 125/2008 hafi ekki verið einskorðuð við ógjaldfærni þeirra. Þeim mun síður hafi stefnandi reynt að sýna fram á að stefndi hafi mátt vita um ógjaldfærni stefnanda eða þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin teldist ótilhlýðileg. Telji stefndi að hafa megi til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í málinu nr. 151/2011 þar sem riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið hafnað þar sem engin gögn hafi sýnt fram á að stefndi hefði mátt vita um ógjaldfærni.

Stefndi byggi jafnframt á því að greiðsla á innláni hans hafi ekki verið á kostnað annarra kröfuhafa. Þannig bendi stefndi á að hann hafi átt innlánskröfu sem hefði fengist að fullu greidd við ráðstöfun eigna úr búi stefnanda sem forgangskrafa. Hafi ráðstöfunin því ekki leitt til þess að aðrir kröfuhafar fái minna en þeir annars hefðu fengið. Þvert á móti hefði stefnandi þurft að greiða vexti af kröfu stefnda til 22. apríl 2009 hefði stefndi ekki fengið greitt og því hefðu minni eignir komið til skiptanna milli annarra kröfuhafa.

Með vísan til alls framanritaðs byggi stefndi á því að sýkna beri hann af kröfum stefnanda.

Sé ekki fallist á að framangreindar málsástæður eigi að leiða til sýknu, byggi stefndi á því að það beri engu að síður að sýkna hann af öllum dómkröfum stefnanda þar sem stefnandi geti ekki borið fyrir sig innlánsgerninginn þar sem hann hafi verið ógildur. Því sé ekki hægt að rifta skilum á fjármunum til stefnda með sama hætti og hægt væri að rifta greiðslu á skuld þar sem afleiðingar ógildingar séu þær að stefndi eigi að vera eins settur og ef hann hefði aldrei lagt inn peningamarkaðsinnlánið en eins og gefi að skilja væri engu hægt að rifta ef ekkert peningamarkaðsinnlán hefði verið lagt inn. Byggi stefndi á því að stefnandi hafi vitað eða mátt vita þegar hann hafi tekið á móti peningamarkaðsinnláni stefnda að stefnandi væri á leið í þrot og þar af leiðandi að óforsvaranlegt væri að taka við fjármunum frá stefnda en hafi þagað yfir þessum atriðum sem hefðu, ef stefnda hefði verið kunnugt um þau, leitt til þess að stefndi hefði ekki lagt inn peningamarkaðsinnlán hjá stefnda. Þannig byggi stefndi á því að hvort sem litið yrði til 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga sé málum svo háttað að stefnandi geti ekki borið samninginn um peningamarkaðsinnlán stefnda fyrir sig og þar af leiðandi geti hann ekki krafist riftunar á endurgreiðslu innláns samkvæmt honum.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu, þrátt fyrir framangreindar röksemdir, að stefnda beri að greiða fjármuni til stefnanda á grundvelli 142. gr. laga nr. 21/1991 byggi stefndi til þrautarvara á því að lækka beri þá fjárhæð umtalsvert frá því sem fram komi í dómkröfu stefnanda.

Í ljósi þess að um innlán sé að ræða og þar sem innlán muni, samkvæmt yfirlýsingum stefnanda, væntanlega greiðast að fullu miðað við áunna vexti til 22. apríl 2009 byggi stefndi á því að honum beri einungis að greiða fjárhæð sem svari til raunverulegs tjóns stefnanda. Telji stefndi að raunverulegt tjón stefnanda, ef eitthvað sé, geti aðeins falist í þeim vöxtum sem stefnandi hefði getað fengið af umræddum fjármunum hefði hann ekki greitt stefnda að frádregnum þeim vöxtum og dráttarvöxtum sem hefðu lagst ofan á kröfufjárhæð stefnda til 22. apríl 2009.

Sé ekki fallist á að lækka beri dómkröfu stefnanda í samræmi við framangreint byggi stefndi á því að lækka beri kröfufjárhæðina um fjárhæð sem svari til þeirrar upphæðar sem stefndi, sem forgangskröfuhafi, hefði fengið úr fyrstu hlutagreiðslu sem slitastjórn stefnanda hafi ákveðið að greiða út til forgangskröfuhafa.

Þá mótmæli stefndi vaxtakröfu stefnanda í heild sinni þar sem ekki séu fyrir hendi lagaskilyrði fyrir því að krefjast vaxta, sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi kveðst aðallega byggja á þeim ákvæðum laga sem vísað sé til hér að framan. Sé þar um að ræða ákvæði laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 125/2008, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, laga nr. 98/1999, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, laga nr. 146/2011 og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá sé krafa um málskostnað byggð á ákvæði 130. gr. laga nr. 91/1991 og lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt af málskostnaði. Þá byggi stefndi einnig á grundvallarreglum kröfu- og samningaréttar.

IV

Eins og nánar er lýst hér að framan samdist aðilum svo um 6. október 2008 að stefndi legði inn/lánaði stefnda 193.000.000 krónur þann dag, en fjárhæðina skyldi greiða til baka 7. október sama ár ásamt umsömdum vöxtum sem námu 84.438 krónum. Stefnandi greiddi umrædda fjárhæð ekki á gjalddaga, en þann 9. október 2008 voru lagðar inn á reikning stefnda í Nýja Landsbanka Íslands hf. 193.084.438 krónur sem er fjárhæð sem nam innláninu ásamt vöxtum. Riftunarkrafa stefnanda beinist að umræddri endurgreiðslu og krefst stefnandi þess að auki að stefnda verði gert að endurgreiða nefnda fjárhæð ásamt vöxtum.

Óumdeilt er í málinu að fyrrnefnd greiðsla var innt af hendi af Nýja Landsbanka Íslands hf. inn á vostro reikning í eigu stefnda. Stefnandi byggir á því að greiðsla hafi farið fram fyrir hans hönd. Stefndi byggir á því að stefnandi eigi ekki réttilega aðild að málinu vegna síðastnefndrar staðreyndar um það hver innti í raun umrædda greiðslu af hendi sem og þess að Fjármálaeftirlitið hafi ráðstafað umræddu peningamarkaðsinnláni til Nýja Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun sinn 9. október 2008. Síðari tíma skýringar Fjármálaeftirlitsins sem komið hafi fram eftir að stefnda hafi verið greitt geti ekki breytt þessu svo gilt sé gagnvart stefnda.

Fyrir liggur að stefnandi stofnaði til þeirrar skuldar við stefnda sem um ræðir í málinu og það er bú stefnanda sem er undir slitameðferð. Verður ekki fallist á með stefnda að hann geti að réttu borið við aðildarskorti þó greiðsla skuldarinnar hafi komið frá Nýja Landsbanka Íslands hf. sem alkunna er að ætlað var að taka yfir hluta af rekstri stefnanda. Ber þá til þess að líta að almennt getur greiðsla frá þriðja manni falið í sér fullar efndir kröfu. Liggur það og fyrir og hefur m.a. verið staðfest í dómi Hæstaréttar 17. janúar 2013 í máli réttarins nr. 169/2011 að ekki verði litið svo á að kröfur af því tagi sem hér um ræðir geti talist hafa flust yfir til Nýja Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008. Kjarnaatriði er hér að skuld sú sem stefnandi stóð í við stefnda var greidd og er ekki lengur til staðar og þeir fjármunir sem um ræðir því ekki slitabúinu lengur til ráðstöfunar. Þegar af þeim ástæðum sem raktar hafa verið hér að framan er hafnað þeim vörnum stefnda að um aðildarskort sé að ræða sem og sjónarmiðum hans um að hér skipti máli hvort greiðsla var innt af hendi af gamla eða nýja bankanum.

Stefnandi vísar til stuðnings riftunarkröfu sinni aðallega til 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í nefndri lagagrein er kveðið á um að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamanns verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggir fyrst og fremst á því að umrædd greiðsla hafi skert greiðslugetu hans verulega. Fyrir liggur að frestdagur við slitameðferð stefnanda er 15. nóvember 2008. Greiðsla sú sem um er rætt var innt af hendi 9. október það ár og því innan þeirra tímamarka sem ákvæðið tilgreinir. Við mat á því hvort fjárhæð greiðslunnar hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega í skilningi ákvæðisins ber að líta til þeirrar fjárhæðar sem stefnandi krefst endurgreiðslu á sem er 193.084.438 krónur. Sú fjárhæð verður á hinn bóginn ekki metin án þess að bera hana saman við greiðslugetu stefnanda á umræddum tíma. Hvílir sönnunarbyrðin á stefnanda um að greiðsla fjárhæðarinnar hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Hafa verður í huga að hugtakið greiðslugeta verður ekki lagt að jöfnu við hugtakið gjaldfærni í skilningi laga nr. 21/1991, en telja verður hafið yfir vafa að stefnandi var ógjaldfær í skilningi laga nr. 21/1991 þegar skilanefnd var skipuð yfir hann 7. október 2008. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem stefnandi hefur lagt fyrir dóminn verður ekki fullyrt að greiðsla á umræddu peningamarkaðsinnláni hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi tilvitnaðs lagaákvæðis. Ber hér að hafa í huga að þó fjárhæðin sé há á almennan mælikvarða þá er hér um að ræða bankastofnun sem samkvæmt árshlutauppgjöri fyrsta ársfjórðungs 2008 átti skammtímakröfur á hendur öðrum með gjalddaga innan þriggja mánaða sem taldar voru nema 2.353,7 milljörðum króna. Þá liggur fyrir að forgangskröfur í slitabú stefnanda nema 1.323 milljörðum og heildarfjárhæð allra samþykktra krafna munu vera um 2.985 milljarðar króna. Áætlanir gera ráð fyrir að slitabúið greiði forgangskröfur að fullu og eitthvað upp í almennar kröfur. Þegar framangreindar fjárhagsstærðir eru hafðar í huga ásamt því að lánið sem endurgreitt var skyldi aðeins standa stefnanda til rástöfunar í einn dag verður ekki talið að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að greiðsla þess hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi tilvitnaðs lagaákvæðis. Nægir ekki í þessu samhengi að stefnandi vísi til þess að skuld hans við Seðlabanka Íslands hafi hækkað á umræddum dögum eða að umrædd greiðsla hafi verið fjármögnuð með lántökum. Ekki er fallist á með stefnanda að lagaskilyrði séu til þess eins og hér stendur á að líta til heildarfjárhæðar á peningamarkaðsinnlánum sem að sögn stefnanda hafi verið greidd til fjármálastofnana á tímabilinu frá 9. október til 19. nóvember 2008 en stefnandi kveður þær greiðslur hafa numið ríflega 43,6 milljörðum króna auk nánar tilgreindra greiðslna í breskum pundum og bandaríkjadölum.

Umrædd greiðsla var innt af hendi tveimur dögum eftir gjalddaga. Ekki hefur verið sýnt fram á að venja hafi staðið til þess í viðskiptum aðila að greiða kröfur sem þessar síðar en gert var, en greiðslur inntar af hendi á gjalddaga eða fljótlega í kjölfar hans eru almennt ekki taldar greiddar of fljótt í skilningi ákvæðisins. Eru því engin efni til að líta svo á að krafa þessi hafi verið greidd fyrr en eðlilegt var. Verður hér að hafa í huga að þrátt fyrir að stefnanda hafi verið skipuð slitastjórn tveimur dögum fyrir greiðsluna þá var stefnandi ekki í greiðslustöðvun, frestdagur var ekki kominn og bú stefnanda hafði ekki á þeim tíma verið tekið til slitameðferðar. Er til þess að líta í þessu sambandi að ekki liggur annað fyrir í málinu en að greiðsla umrædds peningamarkaðsinnláns hafi verið í samræmi við samning aðila, sem hafi að auki verið í samræmi við tíðkanlegar venjur, bæði almennt og í samskiptum þeirra aðila sem hér um ræðir. Hefur greiðslan því ekki á sér neitt það yfirbragð að vera riftanleg á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þegar af þeim ástæðum sem að framan eru raktar verður riftunarkröfu stefnanda sem byggð er á þessum grunni hafnað.

Stefnandi byggir loks á að umrædd greiðsla sé riftanleg á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Í nefndri lagagrein segir að krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin teljist ótilhlýðileg. Leggja verður til grundvallar í máli þessu að stefndi sem fjármálastofnun á alþjóðlegum markaði hafi haft vitneskju um fjárhagslega erfiðleika stefnanda eftir skipun skilanefndar 7. október 2008. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því litið að mati dómsins að framangreind vitneskja var til þess fallin að vekja hjá stefnda traust um að greiðslur sem inntar væru af hendi til hans, án þess að hann kallaði eftir þeim, ættu sér stað að tilhlutan skilanefndar bankans sem fór þá með stjórn hans í krafti opinbers valds. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna því að uppfyllt teljist í málinu það nauðsynlega skilyrði nefnds lagaákvæðis að stefndi, sem móttakandi greiðslnanna geti talist hafa verið grandsamur um að þær gætu talist ótilhlýðilegar eins og hér stóð á. Leiða framangreindar röksemdir þegar til þeirrar niðurstöðu að ekki eru efni til að fallast á riftunarkröfu stefnanda á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991.

Á grundvelli þeirra röksemda sem hér hafa verið raktar verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti með þeirri fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómslögmaður fyrir hönd J-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns.

Af hálfu stefnda flutti málið Á-kk-nf Á-kk-nf R-kk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, DNB Norbank ASA., er sýkn af kröfu stefnanda, LBI hf. í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 627.500 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf