E-2935/2022

1

Mál þetta, sem dómtekið var 31. janúar 2023, höfðaði A, [...], með stefnu birtri 2. júní 2022, á hendur B, [...], til greiðslu skaðabóta.

2

Stefnandi gerir þá kröfu að stefnda verði gert að greiða henni 16.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/ 2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. júní 2021 til þess dags er mánuður var liðinn frá birtingu stefnu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðar-reikningi eða mati dómsins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

3

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda í málinu. Til vara krefst stefndi verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda um skaða- og miskabætur. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Málsatvik

4

Stefnandi var starfsmaður hjá stefnda á árunum 2016– 2021. Starfaði hún sem aðstoðarverslunarstjóri í verslun stefnda [...]. Þann 9. júní 2021 stóð til að hefðbundið starfsmannasamtal ætti sér stað á milli verslunarstjóra verslunarinnar og stefnanda. Áður en til þess kom var stefnanda tjáð að ekkert yrði af því samtali, heldur skyldi stefnandi hitta mannauðsstjóra stefnda á fundi [...].

5

Stefnandi fékk í kjölfar þess fundarboð frá mannauðsstjóra stefnda, nánar tiltekið kl. 16:12 þann 8. júní 2021, þar sem hún var boðuð til fundar með mannauðsstjóranum kl. 15 næsta dag, í höfuðstöðvum stefnda í Reykjavík. Í fundarboðinu sagði: Sæl A, Ég boða þig hér með á fund til mín á morgun, miðvikudaginn 9. júní, kl. 15. Kjósir þú að hafa með þér trúnaðarmann eða aðila frá stéttarfélagi er það sjálfsagt. Ég bið þig að staðfesta móttöku þessa pósts.

6

Stefnandi og mannauðsstjóri stefnda eru einar til frásagnar um það sem fram fór á fundi þeirra þann 9. júní 2021, þar sem aðrir voru ekki á fundinum. Á fundinum bauð mannauðsstjóri stefnda stefnanda að gera starfslokasamning við stefnda, sem hafði verið undirbúinn og saminn fyrir fundinn og undirritaður af aðstoðarforstjóra stefnda. Stefnandi ritaði nafn sitt undir samninginn á fundinum sjálfum, sem stóð í 20- 25 mínútur eftir því sem fram kom við aðalmeðferð málsins fyrir dóminum.

7

Samkvæmt starfslokasamningnum féll vinnuskylda stefnanda niður frá og með undirritun samningsins, þ. e. 9. júní 2021, en stefndi skyldi greiða stefnanda laun frá og með þeim degi til og með 30. september 2021. Sagði jafnframt í starfsloka-samningnum: Aðilar eru sammála um að frá og með 9. júní 2021 er ráðningarsamningur A og B fallinn niður og öll réttaráhrif honum tengd.

8

Stefnandi kveðst hafa leitað til stéttarfélags síns haustið 2021. Í framhaldi af því sendi lögmaður hennar bréf til stefnda, dags. 16. nóvember 2021, þar sem því var meðal annars lýst að stefnandi teldi að málsmeðferð stefnda á máli hennar væri verulega ábótavant og að hún teldi að um ólögmæta uppsögn hefði verið að ræða. Var í bréfinu vísað til þess að stefnandi hefði ekki fengið neinar athugasemdir við störf sín og þaðan af síður verið veitt formleg áminning. Boð um starfslokasamning hefði því komið henni í opna skjöldu. Var þess enn fremur óskað í bréfinu að stefndi tæki afstöðu til bótaskyldu sinnar eða eftir atvikum legði fram formlegan rökstuðning fyrir ákvörðun um starfslok stefnanda.

9

Bréfi lögmanns stefnanda var svarað með bréfi mannauðsstjóra stefnda, dags. 30. nóvember 2021. Í bréfinu var meðal annars áréttað að stefndi hefði ekki tekið einhliða ákvörðun um starfslok stefnanda, heldur hefði verið gert gagnkvæmt samkomulag um starfslok. Stefnanda hefði hvorki verið veitt áminning né verið sagt upp störfum. Forsaga fundarins þann 9. júní 2021 var sömuleiðis rakin, þ. m. t. að mannauðsstjóranum hefðu borist ábendingar um að stefnandi hefði stundað það um nokkurt skeið að slá lán hjá samstarfsfólki sínu í verslun stefnda [...], sem væri talsvert yngra en hún. Hefðu lánsfjárhæðir í einhverjum tilvikum numið nokkrum hundruðum þúsunda króna en oft lægri fjárhæðum. Samstarfsfólki stefnanda hefði þótt þessi samskipti erfið og að staðan hefði haft mikil áhrif innan vinnustaðarins, þ. e. á móral, líðan starfsfólks í vinnu og traust. Starfsfólk upplifði að það væri beitt þrýstingi af hálfu stefnanda að veita henni peningalán, sem aftur hefði haft áhrif á traust og samskipti.

10

Í svarbréfi stefnda sagði jafnframt að ekki hefði staðið til að veita stefnanda áminn-ingu eða að segja henni upp á fundinum 9. júní 2021, enda færu slík mál í annan farveg á grundvelli laga, þar sem andmælaréttur væri veittur o. s. frv. Málið hefði verið rætt á fundinum og stefnandi ekki neitað málsatvikum. Líðan hennar hefði einnig verið rædd og henni boðin aðstoð fjölskylduráðgjafa eða sálfræðings. Stefnandi hefði ekki þegið það boð. Segir svo í svarbréfinu: Í samtalinu fólst engin þvingun í garð A, heldur aðeins hið augljósa að undirrituð gat vel ímyndað sér að henni sjálfri liði varla vel í þeirri stöðu að standa í skuld gagnvart samstarfsfólki.

11

Í svarbréfi mannauðsstjóra stefnda, dags. 30. nóvember 2021, sagði enn fremur: Undirrituð ljáði máls á því á fundinum að hægt [væri] að gera gagnkvæmt samkomulag um starfslok þar sem A yrði leyst undan vinnuskyldu en fengi greidd laun út uppsagnarfrest ásamt álagsgreiðslum og fastri yfirvinnu. Í því boði fólst að mati B að komið væri verulega til móts við A, þar sem hún fengi þá ráðrúm, á launum en án vinnuskyldu, til að vinna í sjálfri sér og sínum málum ef hún þyrfti á því að halda.

12

Í svarbréfi stefnda kom sömuleiðis fram að stefnanda hefði verið frjálst að samþykkja ekki að undirrita samkomulagið um starfslok, en það hefði hún gert og ekki annað verið séð en að hún hefði verið sátt með það, enda hefði hún engar athugasemdir gert fyrr en í október 2021, um fjórum mánuðum eftir að samkomulagið hefði verið gert. Bótaskyldu var hafnað á þeim forsendum að starfslok stefnanda hefðu ekki verið ólögmæt heldur byggst á gagnkvæmu samkomulagi um starfslok.

13

Samkvæmt stefnu hefur stefnandi glímt við mikla andlega vanlíðan í kjölfar starfs-lokasinna hjá stefnda. [...]. Hún hafi einnig sóttviðtalsmeðferðir [...]sumarið 2021 ogs álf ræði viðtöl [...], þá um haustið. H ú-kk-nf hafi sömuleiðis nokkrum sinnum leitað til heimilislæknis síns [...].

14

Í stefnu er sömuleiðis rakið að erfitt hafi reynst fyrir stefnanda að fá annað starf og að tekjufall hennar hafi verið mikið. Stefnandi búi á [...]sem sé lítill staður, og fljótt hafi spurst út að henni hefði verið sagt upp störfum vegna meintrar hegðunar sinnar.

15

Stefnandi og mannauðsstjóri stefnda gáfu báðar skýrslu við aðalmeðferð málsins, ásamt verslunarstjóra verslunar stefnda [...]. Verður vikið að framburðum þeirra og eftir atvikum annarra vitna í niðurstöðukafla dómsins, eftir því sem ástæða þykir til.

Helstu málsástæður stefnanda

16

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að henni hafi verið sagt upp starfi með ólögmætum hætti og hún orðið fyrir fjártjóni og miska, sem stefndi beri ábyrgð á, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og ákvæðinu hafi verið beitt í dóma-framkvæmd um ólögmætar uppsagnir opinberra starfsmanna. Stefndi hafi meðal annars brotið gegn mörgum af mikilvægustu reglum stjórnsýsluréttarins við uppsögn hennar.

17

Stefnandi vísar jafnframt til þess að í IX. kafla laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sé fjallað um uppsagnir, frávikningar og áminningar starfsmanna ríkisins. Í 45. gr. séu rakin þau tilvik þar sem heimilt sé að víkja starfsmanni fyrirvaralaust úr starfi. Í 44. gr. laganna sé fjallað um þau tilvik þar sem veita eigi starfsmanni áminningu, en það skuli gert meðal annars í þeim tilvikum þar sem framkoma starfsmanns eða athafnir þyki ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu. Ef veita eigi áminningu skuli starfsmaður eiga kost á því að tjá sig um tilefni áminningarinnar í viðurvist trúnaðarmanns. Þann rétt beri vinnuveitanda að kynna starfsmanninum.

18

Stefnandi telur að með því að gera henni að rita undir samkomulag um starfslok hafi verið vikið frá greindum málsmeðferðarreglum framangreindra laga. Þar með hafi veriðtekin frá henni réttindi, sem henni voru fengin í kjarasamningi og lögum. Ekkert bendi til þess að skilyrði hafi verið til þess að segja stefnanda upp störfum að fullu. Á umræddum fundi hafi legið fyrir starfslokasamningur, sem búið hafi verið að rita undir af hálfu aðstoðarforstjóra stefnda, sem ekki hafi setið fundinn. Hafi þvíbersýni-lega verið búið að taka ákvörðun um starfslok stefnanda og hún sett í þá stöðu að skrifa undir skjalið.

19

Með því að halda því að stefnanda að segja upp starfi sínu með þessum hætti hafi stefndi farið framhjá málsmeðferðarreglum og misbeitt valdi sínu við val á leið til úrlausnar málsins. Hafi hann þannig leyst sig frá skyldu sinni til að rannsaka máliðað fullu, veitt stefnanda ófullnægjandi upplýsingar og leiðbeiningar og auk þess ekki gætt meðalhófs, þar sem farin hafi verið óþarflega íþyngjandi leið og mun strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til.

20

Með vísan til framangreinds telur stefnandi að ekki hafi verið gætt að lögfestum og ólögfestum reglum stjórnsýsluréttarins, þ. e. andmæla-, meðalhófs-, réttmætis- og rannsóknarreglum stjórnsýsluréttarins, sbr. t. a. m. 10., 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. V ísar stefnandi meðal annars til fordæmis Hæstaréttar Íslands í máli nr. 175/2005, þar sem komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að stjórnvald megi ekki þvinga starfsmann til að undirrita starfslokasamning, koma sér undan málsmeðferðar- og efnisreglum stjórnsýsluréttarins og stytta sér þannig leið að því setta marki að koma starfsmanninum úr starfi.

21

Stefnandi byggir samkvæmt framansögðu á því að um ólögmæta uppsögn hafi verið ræða og að stefndi beri bótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna hinnar ólögmætu uppsagnar. Stefnandi krefst skaðabóta fyrir fjártjón sitt auk miska-bóta, samtals að fjárhæð 16.000.000 króna.

22

Varðandi kröfu um skaðabætur, þá byggir stefnandi á því að hin ólögmæta uppsögn hafi með bersýnilegum hætti haft í för með sér verulega tekjuskerðingu fyrir hana og beri stefndi skaðabótaábyrgð á því tjóni. Af staðgreiðsluskrá stefnanda fyrir árin 2021 og 2022 megi sjá hvernig tekjur stefnanda hafi lækkað í kjölfar uppsagnar hennar. Stefnandi byggir á því að tekjuskerðingin sé bein afleiðing af hinni ólögmætu upp-sögn. Um bótagrundvöll vísi st einnig til hinnar almennu sakarreglu skaðabótaréttar, en öll skilyrði þeirrar reglu séu uppfyllt í málinu.

23

Stefnandi telur að horfa beri til dómvenju varðandi fjárhæð bóta, sem feli það í sérað bætur skuli metnar að álitum. Megi í því samhengi benda á dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 275/2003, 128/2010, 121/2013 og 172/2014 og dóm Landsréttar í máli nr. 310/2018. Við ákvörðun bóta verði að horfa til þess að stefnandi hafi verið ráðin ótímabundið hjá stefnda og að öllu óbreyttu mátt gera ráð fyrir að fá áfram að gegna starfi sínu hjá stefnda. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi ekki fengið aðra vinnu og óvíst sé hvort og hvenær það kunni að gerast.

24

Stefnandi bendir á að laun hennar hafi lækkað til muna eftir að uppsögnin gekk í gegn. Í því samhengi bendir hún á að meðallaun hennar hjá stefnda árið 2021 hafi verið 575.673 krónur á mánuði. Til samanburðar hafi meðaltekjur stefnanda fyrstu mánuði ársins 2022 verið 290.292 krónur á mánuði. Með vísan til þessarar miklu tekjuskerðingar og óvissu um önnur störf verði að telja hæfilegt að fjárhæð skaðabóta verði 13.000.000 króna.

25

Stefnandi vísar til b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 varðandi kröfu sína um miskabætur. Er á því byggt að stjórnendur stefnda hafi með ófyrirleitinni framgöngu sinni brotið að ófyrirsynju gegn starfsheiðri stefnanda og að framganga stefnda gagnvart stefnanda hafi verið til þess fallin að rýra álit annarra á stefnanda. Samfélagið [...]sé lítið og því auðvelt að skaða æru persónu, orðspor og starfsheiður einstaklings með slíkri uppsögn. Uppsögnin sé þess eðlis að hún torveldi stefnanda að komast í annað sambærilegt starf. Þá hafi stefnandi glímt við [...]veikindi í kjölfar uppsagnarinnar, sem að miklu leyti megi rekja til hennar, sem auki mjög á miska stefnanda. Í uppsögninni hafi því falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda, í skilningi greinds ákvæðis. Með vísan til þess verði að telja eðlilegt að fjárhæð miskabóta verði 3.000.000 króna.

Helstu málsástæður stefnda

26

Stefndi vísar til þess að komi starfsmannamál upp, sem gefi tilefni til að veita starfsmanni áminningu, eða eftir atvikum að segja viðkomandi upp störfum, fari slík mál í fastmótað ferli, í samræmi við lagareglur þar um, svo semum tilkynningar og andmælarétt. Mál stefnanda hafi hvorki fyrir fundinn 9. júní 2021, á fundinum né eftir hann farið í þann farveg að til stæði að veita stefnanda áminningu, segja henni upp eða rifta ráðningarsamningi hennar.

27

Málatilbúnaði um uppsögn stefnanda sé samkvæmt framansögðu hafnað og mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Af því leiði að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. ákvæði 10., 12. og 13. gr., eigi ekki við í málinu. Að sama skapi eigi málsmeðferðarreglur laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins um áminningu og uppsögn ekki við.

28

Stefndi telur að samkomulag aðila beri glöggt með sér að um tvíhliða löggerning séað ræða. Uppsögn sé hins vegar skilgreind í lögum sem einhliða tilkynning um slit á ráðningarsambandi. Tilkynning um uppsögn sé ákvöð, sem hafi réttaráhrif þegar hún beri st móttakanda. Samkomulagið hafiekki verið uppsögn heldur sé augljóst af efni þess að það var tvíhliða og hefði því engin réttaráhrif nema það væri undirritað af báðum aðilum.

29

Með vísan til framangreinds hafnar stefndi því að um ólögmæta uppsögn hafi verið að ræða, sem brjóti í bága við lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða skráðar eða óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins. Í málinu hafiekkiveriðtekin einhliða ákvörðun um starfslok stefnanda. Hún hafi undirritað samkomu-lagið af fúsum og frjálsum vilja og séviðþaðbundin, sbr. almennar reglur samninga-réttarins, kröfuréttarins og vinnuréttarins um skuldbindingargildi samninga.

30

Stefndi segir það vekja athygli að stefnandi byggi ekki á því að samkomulagið sé ógilt, ógildanlegt eða riftanlegt. Málatilbúnaður stefnanda sé því nokkuð þversagna-kenndur. Sönnunarbyrði um að samkomulagið, sem óumdeilt sé að hafi verið undirritað af hálfu stefnanda eigin hendiog beri efnislega með sér að vera gagnkvæmt samkomulag um starfslok, sé þrátt fyrir það einhliða uppsögn á starfssambandinu, hvíli á stefnanda.

31

Stefndi bendir á aðforstjórar ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja hafi heimild til að semja um starfslok við starfsmenn sína á grundvelli almennra stjórnunar heimilda sinna, sbr. einnig lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sér í lagi þegar upp koma aðstæður sem lög og kjarasamningar mæli ekki fyrir um hvernig brugðist skuli við. Eitt meginmarkmiða núgildandi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafi verið að auka sjálfstæði forstöðumanna ríkisstofnana og möguleika þeirra til að taka ákvarðanir er varði stjórnun og starfsmannahald. Heimild forstöðumanna ríkisstofnana til að semja um starfslok hafi verið staðfest í dómi Hæstaréttar í máli nr. 828/2015, áður en sú heimild hafi verið lögfest í 2. mgr. 39. gr. c laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. lög nr. 130/2016.

32

Stefndi byggir einnigá því að stefnandi hafi tapað rétti til að hafa uppi kröfur vegna starfs lokanna vegna tómlætis. Starfslokasamningur innhafi verið undirritaður 9. júní 2021 og engar athugasemdir gerðar fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda þann 16. nóvember 2021, rúmum fimm mánuðum síðar. Um tómlæti sé að ræða í lagalegum skilningi sem leiði til þess, hvað sem öðru líði, að stefnandi hafi tapað rétti til þess að hafa uppi bótakröfu í málinu.

33

Stefndi telur auk framangreinds að skilyrðum bótaskyldu á grundvelli sakarreglunnar sé ekki fullnægt í málinu, svo sem um bótaskylda háttsemi, sönnun tjóns, orsaka-tengsl og sennilega afleiðingu. Stefndi hafnar því með vísan til alls framangreinds að nokkurri bótaskyldri háttsemi sé til að dreifa. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfu stefnanda um skaðabætur. Ósannað sé að einhver saknæm og/eða ólögmæt háttsemi hafi átt sér stað.

34

Þar fyrir utan telur stefndi engu fjártjóni til að dreifa. Stefnandi hafi fengið greidd laun frá 9. júní 2021 og út september sama ár, án vinnuskyldu. Orlof, orlofsuppbót og desemberuppbót hafi komið til greiðslu við lokauppgjör þann 31. október sama ár. Samtals hafi greiðslur til stefnanda á þessu tímabili numið 2.809.606 krónum, sbr. framlagða launaseðla. Samningurinn hafi verið efndur af hálfu stefnda og af þeirri ástæðu beri að sýkna hann af skaðabótakröfu stefnanda. Vísað er til meginreglna kröfu- og vinnuréttar um fullnaðaruppgjör.

35

Til viðbótar er á það bent að samkvæmt staðgreiðsluskrá hafi stefnandi notið greiðslna úr Lífeyrisauka í september og október 2021, frá Sjúkratryggingum Íslands í desember 2021, að fjárhæð 276.552 krónur, og Styrktar- og sjúkrasjóði stéttar-félagsins [...]í desember 2021, að fjárhæð 576.738 krónur.

36

Stefndi bendir á að stefnandi hafi lagt fram ýmis vottorð, þar sem fram komi að húnhafi glímt við veikindi undanfarin misseri. Framlögð gögn, sem og greiðslur frá Sjúkratryggingum og úr sjúkrasjóði stéttarfélags, bendi til þess að stefnandi hafi verið óvinnufær að minnsta kosti að hluta til frá sumrinu 2021, enda óvinnufærni almennt skilyrði umræddra greiðslna. Stefndi telur því að gögnin bendi til þess að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni. Þá bendi frásögn stefnanda af atvikum málsins til þess að stefnandi hafi glímt við [...] veikindi fyrir hið meinta bótaskylda atvik og því sé skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu ekki heldur fullnægt í málinu. S tefnandi hafi auk þess í engu sýnt fram á að hún hafi gert reka að því að takmarka meint tjón sitt, svo sem með því að sækja um störf eða atvinnuleysisbætur, eins og henni sé skylt samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins.

37

Stefndi hafnar því að stefnandi eigi kröfu um miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og telur skilyrði lagaákvæðisins engan veginn upp-fyllt. Er því hafnað að gerð starfslokasamningsins geti haft áhrif á persónu, æru, orðspor eða starfsheiður starfsfólks í skilning ákvæðisins. Til stuðnings þeim máls-ástæðum stefnanda hafi ekki verið lögð fram nein sönnunargögn eða haldbær rök.

38

Þegar starfsfólki B [...]hafi verið tilkynnt um að stefnandi hefði látið af störfum hafi verið brýnt fyrir starfsfólki að það væri bundið þagnarskyldu. Á fundinum hafi allir verið sammála um að ræða ekki málið og aðdraganda þess utan vinnustaðarins. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á því að það hafi frést að stefnandi hafi látið af störfum. Það hafi verið viðskiptavinum ljóst sem og samstarfsfólki. Engar tilkynningar eða upplýsingar hafi komið frá stefnda um starfslok stefnanda eða aðdraganda þeirra. Stefndi hafi ekkert gert í máli þessu sem teljist vera ólögmæt meingerð gagnvart stefnanda í skilningi laga.

39

Þá er því hafnað af hálfu stefnda, sem ósönnuðu, að veikindi stefnanda séu afleiðing starfslokanna. Gögn málsins og frásögn stefnanda bendi frekar til þess að stefnandi hafi verið að glíma við [...] veikindi áður en til starfslokanna hafi komið. Hafi svo verið hafi stefnda verið ókunnugt um það á þeim tíma. Stefndi hafnar því sömuleiðis að dómur Hæstaréttar í máli nr. 175/2005 geti talist fordæmi varðandi atvik þessa máls.

40

Stefndi hafnar því enn fremur að hafa ekki farið eftir óskráðum meginreglum stjórn-sýsluréttarins í máli þessu og að farið hafi verið strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til. Ákvörðun stefnda um að bjóða stefnanda samkomulag um starfslok hafi veriðtekin í flókinni og erfiðri stöðu, sem hafi haft áhrif á allan vinnustaðinn. Annað starfsfólk hafi komið á framfæri ábendingum um vanlíðan á vinnustaðnum, erfið samskipti og talað um að láta af störfum. Staðan hafi augljóslega ekki heldur getað verið þægileg fyrir stefnanda sjálfa. Þá hafi málið allt saman haft áhrif á traust milli aðila og samskipti. Þá ítrekar stefndi að stefnandi hafi ekki verið beitt þrýstingi í málinu.

41

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu, þá krefst hann þess til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefndi vísar til þeirra málsástæðna og lagaraka sem að framan eru rakin eftir því sem við eigi. Til viðbótar er vísað til þess að fjárhæð skaðabótakröfu og miskabótakröfu stefnanda sé í engu samræmi við dómaframkvæmd á þessu sviði, órökstudd og úr öllu hófi. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi reynt að lágmarka tjón sitt, svo sem með að sækja um aðra vinnu. Þá komi greiðslur sem stefnandi hafi notið á tímabilinu til frádráttar bótakröfunni í samræmi við almennar reglur.

Niðurstaða

42

Meginágreiningur aðila í máli þessu lýtur að því hvort líta beri á starfslok stefnanda 9. júní 2021 sem ólögmæta uppsögn eða ekki. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi sjálfviljug undirritað gagnkvæman samning um starfslok, án nokkurrar þvingunar af hálfu stefnda, sem hún sé bundin við. Því andmælir stefnandi, sem telur að um ólög-mæta uppsögn hafi verið að ræða, þar sem við starfslok hennar hafi ekki verið fylgt ákvæðum laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, svo sem skylt hafi verið að gera, svo og lögfestum og ólögfestum reglum stjórnsýsluréttarins, þ. m. t. tilgreindum ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndi hafi þannig misbeitt valdi sínu við val á leiðum til úrlausnar máls.

43

Aðilar eru í meginatriðum sammála um atvik málsins og aðdraganda starfsloka stefn-anda hjá stefnda. Þannig er óumdeilt að stefnandi hafði fengið persónulegt lán hjá nokkrum samstarfsmanna sinna í apríl og maí 2021, þ. á m. hjá yfirmanni sínum, vitninu C, verslunarstjóra B [...]. Í skýrslu C fyrir dómi kom sömuleiðis fram að viðmót og framkoma stefnanda hefði tekið miklum breytingum á sama tíma, hún hefði alltaf verið mjög hress en hefði orðið fálát og mjög ólík sjálfri sér. Þá kom einnig fram hjá vitninu að stefnandi hefði fram að því verið frábær starfsmaður og að þær tvær hefðu átt mjög gott samstarf. Stefnandi hefur gefið þá skýringu á breyttri hegðun sinni að hún hafi sætt fjárkúgun og hótunum um ofbeldi af hendi tveggja manna á þessum tíma, en óumdeilt er að stefnda, þ. á m. vitninu C, var ókunnugt um það er ákvörðun var tekin um starfslok stefnanda.

44

Fyrir liggur sömuleiðis að fyrirhuguðu starfsmannaviðtali stefnanda við yfirmann sinn, vitnið C, þann 8. júní 2021, var aflýst með skömmum fyrirvara. Lýsti vitnið því þannig fyrir dóminum að ákveðið hefði verið að mannauðsstjóri stefnda tæki starfsmannaviðtalið í stað vitnisins. Var stefnandi í kjölfar þess boðuð til fundar með mannauðsstjóra stefnda í höfuðstöðvum fyrirtækisins [...] degi síðar. Eru aðilar í meginatriðum sammála um það hvað rætt hafi verið á þeim fundi, sem tók um 20– 25 mínútur eftir því sem fram kom við aðalmeðferð málsins. Fundinn sátu sem fyrr segir stefnandi og mannauðsstjóri stefnda og lýsingu af því sem þar fór fram má meðal annars finna í áðurnefndu bréfi mannauðsstjórans til lögmanns stefnanda, dags. 30. nóvember 2021, sem rakin er í málsatvikakafla dómsins hér að framan.

45

Á framangreindum fundi bauð mannauðsstjóri stefnda stefnanda meðal annars að skrifa undir starfslokasamning, sem fól efnislega í sér að vinnuskylda hennar hjá stefnda félli niður frá og með þeim degi, en að hún myndi halda fullum launum út september sama ár. Ráðningarsamningur stefnanda við stefnda félli sömuleiðis niður frá og með sama tíma og öll réttaráhrif sem honum tengdust. Skrifaði stefnandi undir samninginn á fundinum, en hann hafði verið undirritaður af aðstoðarforstjóra stefnda fyrir fundinn.

Um það hvort starfslok stefnanda hafi falið í sér uppsögn, þrátt fyrir að hún hafi undirritað starfslokasamning við stefnda

46

Þótt ekki sé deilt um almenna heimild forstöðumanna ríkisstofnana til að gera starfs-lokasamninga við starfsmenn þeirra stofnana sem þeir veita forstöðu, sbr. 2. mgr. 39. gr. c í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. 8. gr. laga nr. 130/2016, verður að mati dómsins að horfa til atvika máls og aðstæðna allra við mat á því hvort réttilega hafi verið staðið að gerð slíks samnings. Þá er fyrirfram ekki hægt að útiloka að jafnvel þótt starfslok starfsmanns ríkisstofnunar eigi sér stað með starfslokasamningi sé í eðli sínu um uppsögn að ræða, sem geti þá eftir atvikum verið lögmæt eða ólögmæt.

47

Óumdeilt er að stefndi hafði frumkvæði að því að bjóða stefnanda starfslokasamning á fundi mannauðsstjórans með stefnanda 9. júní 2021 og hafði samkomulag um starfslok stefnanda verið undirbúið og undirritað af aðstoðarforstjóra stefnda fyrir fundinn. Þá er óumdeilt að engin samskipti höfðu áður átt sér stað á milli aðila um möguleg starfslok stefnanda eða nokkru sinni gefið til kynna að til stæði að bjóða stefnanda að gera starfslokasamning við stefnda. Starfslok stefnanda voru samkvæmt því fyrirvaralaus eftir því sem ráða má af gögnum málsins og framburðum fyrir dómi.

48

Þrátt fyrir að stefndi hefði undirbúið starfslok stefnanda fyrir fundinn, einhliða og án nokkurrar aðkomu stefnanda, þá var ekki á það minnst í fundarboði, þ. e. tölvupósti mannauðsstjóra stefnda til stefnanda, sem eins og áður segir var sendur seinni part dags daginn fyrir fundinn, að til stæði að ræða starfslok stefnanda á fundinum. Þá er ósannað annað en að stefnandi hafi mætt grunlaus til fundarins um að starfslok hennar yrðu rædd á fundinum. Ekkert bendir heldur til annars en að stefnandi hafi á þessum tíma haft fullan ásetning til að starfa áfram hjá stefnda.

49

Stefnandi ber því við að hún hafi verið í andlegu ójafnvægi á þeim tíma er hún undirritaði starfslokasamninginn við stefnda og ófær um að meðtaka með skýrum hætti aðstæður. Fær það stoð í framburðum mannauðsstjóra stefnda og yfirmanns stefnanda í B [...] fyrir dómi. Segir stefnandi jafnframt að boð um starfslok hafi komið henni í opna skjöldu á fundinum 9. júní 2021, sem eins og áður segir hafði verið undirbúinn af stefnda og stóð ekki nema í 20- 25 mínútur. U pplifun hennar hafi verið sú að hún hefði ekki val um annað en að skrifa undir samninginn og þar með láta af störfum hjá stefnda. Því hafnar stefndi og vísar til þess að stefnandi hafi ekki verið beitt neinni þvingun til að fá hana til að undirrita samninginn.

50

Óumdeilt er að starfslok stefnanda áttu rót sína að rekja til hegðunar hennar sjálfrar, sem ekki tengdist störfum hennar sem slíkum, heldur samskiptum hennar við samstarfsfólk sitt, sem stefndi segir að hafi haft slæm áhrif á vinnuanda í B [...]. Um skammvinna hegðunarbreytingu var þó að ræða hjá stefnanda, sem aðeins hafði staðið yfir í tiltölulega stuttan tíma, þ. e. um tveggja mánaða skeið, en stefnandi hafði sem fyrr segir starfað hjá stefnda í um fimm ár, staðið sig mjög vel og meðal annars átt í góðum samskiptum við yfirmann sinn.

51

Þegar heildstætt mat er lagt á allt framangreint, ekki síst hvernig til fundarins þann 9. júní 2021 var boðað er fyrirfram boðað starfsmannaviðtal var fyrirvaralítið fært til [...], hvernig fundurinn var undirbúinn af hálfu stefnda og hversu skamman tíma hann tók, svo og að fyrirvaralaus starfslok stefnanda höfðu aldrei áður komið til tals á milli aðila og stefnandi hafði eftir því sem best verður séð átt flekklausan feril sem starfsmaður hjá stefnda í fimm ár, þá verður að telja að starfslok stefnanda hjá stefnda hafi í raun átt sér stað með uppsögn, þrátt fyrir að hún hafi ritað nafn sitt undir samning um starfslok á fundinum. Þá verður sömuleiðis að telja að um þá uppsögn hafi gilt ákvæði laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

52

Verður sömuleiðis ekki séð að stefnandi hafi, með hliðsjón af aðdraganda málsins og atvikum öllum, mátt gera sér grein fyrir afleiðingum þess að hún ritaði nafn sitt undir starfslokasamning við stefnda, þ. m. t. að hún væri að afsala sér réttindum sem starfs-maður ríkisins, en óumdeilt er að stefnandi naut ekki aðstoðar lögmanns eða stéttar-félags síns á fundinum þann 9. júní 2021 eða fyrir hann. Þá verður ekki séð að stefn-andi hafi mátt átta sig á því fyrir fundinn, með tilliti til þess hvernig hann kom til, jafnvel þótt henni hefði verið boðið að taka trúnaðarmann eða fulltrúa stéttarfélags síns með á fundinn, að hún kynni að þurfa á aðstoð að halda á fundinum.

53

Þá bendir það sömuleiðis til þess að í raun hafi verið um uppsögn stefnanda að ræða að yfirmenn stefnda, þ. m. t. mannauðsstjóri og aðstoðarframkvæmdastjóri sölu og þjónustu, héldu sérstakan fund með starfsmönnum stefnda í B [...], í upphafi dags degi eftir að stefnandi lét af störfum, þar sem það var sérstaklega kynnt að stefnandi hefði látið af störfum daginn áður. Að mati dómsins verður almennt að telja ósennilegt að til slíkra funda sé boðað í tilefni af venjubundnum starfslokum starfsmanna stefnda.

54

Auk þess verður ekki séð að fyrirvaralaus starfslokasamningur við stefnanda hafi falið annað í sér en það sem stefnandi hafi átt rétt á samkvæmt ráðningarsamningi hennar og þeim kjarasamningi sem um starf hennar gilti, þ. e. loforð um laun út áunninn uppsagnarfrest og greiðslu áunninna réttinda. Stefnandi var þó, samstundis, losuð undan vinnuskyldu, sem styður einnig að mati dómsins þá niðurstöðu að um fyrirvaralausa uppsögn hafi verið að ræða fremur en venjubundin starfslok.

Um það hvort uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt og það hvort stefnandi teljist bundin af starfslokasamningi aðila

55

Samkvæmt ákvæðum laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gilda sem fyrr segir tilteknar reglur um það hvernig staðið er að starfslokum starfs-manna samkvæmt þeim lögum. Skulu stjórnvöld meðal annars fylgja ákvæðum IX. kafla þeirra laga, sem ber yfirskriftina Starfslok, þegar endir er bundinn á ráðningar-samband starfsmanns og stofnunar.

56

Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. laga nr. 70/1996 hefur forstöðumaður stofnunar rétt til að segja starfsmanni upp störfum eftir því sem fyrir er mælt í ráðningarsamningi. Sam-kvæmt gildandi ráðningarsamningi stefnanda, dags. 25. október 2018, sem undir-ritaður var af stefnanda og mannauðsstjóra stefnda, var stefnandi ráðin ótímabundinni ráðningu, með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Samkvæmt ráðningarsamningnum skyldu ákvæði laga nr. 70/1996 gilda um réttindi og skyldur stefnanda sem starfs-manns, auk ákvæða kjarasamnings þess stéttarfélags sem hún tilheyrði.

57

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 er skylt að veita starfsmanni áminningu samkvæmt 21. gr. laganna og gefa honum færi á að bæta ráð sitt, áður en honum er sagt upp störfum, ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem þar eru greindar. Í 21. gr. laganna eru taldar upp nokkrar ástæður sem leitt geta til þess að starfsmanni sé veitt skrifleg áminning, þ. á m. ef framkoma starfsmanns eða athafnir í starfi eða utan þess þykja ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu. Skal forstöðumaður stofnunar þá veita starfsmanninum skriflega áminningu.

58

Áður en starfsmanni er veitt áminning samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 skal þó gefa starfsmanni kost á að tala máli sínu ef það er unnt, sbr. niðurlag þess ákvæðis, sbr. einnig 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá skal enn fremur séð til þess að mál sé nægilega upplýst áður en áminning er veitt eða gripið til uppsagnar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Íþyngjandi ákvörðun skal sömuleiðis því aðeins taka þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Þess skal einnig gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.

59

Dómurinn hefur hér að framan komist að þeirri niðurstöðu að líta beri á starfslok stefnanda sem uppsögn, þrátt fyrir undirritun hennar undir starfslokasamning á fund-inum 9. júní 2021. Þá verður jafnframt að telja, með hliðsjón af framangreindu, þ. á m. ákvæðum ráðningarsamnings stefnanda við stefnda, að stefnda hafi eins og á stóð verið skylt að fylgja ákvæðum laga nr. 70/1996 og ákvæðum stjórnsýslulaga við starfslok stefnanda. Tilgangurinn með starfslokum stefnanda var sem fyrr segir að leysa þann vanda sem upp var kominn á vinnustað stefnanda, að mati stefnda.

60

Eins og áður segir komu starfslok stefnanda til vegna þeirrar hegðunar hennar að óska ítrekað eftir persónulegum peningalánum frá samstarfsfólki sínu, sem að sögn stefnda hafði neikvæð áhrif á vinnuanda í B [...]. Viðbrögð stefnda við þeirri stöðu voru að leggja til við stefnanda að hún léti af störfum. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan má ætla að markmið stefnda fyrir fundinn 9. júní 2021 hafi verið það að fá stefnanda til að undirrita samkomulag um starfslok, sem gekk eftir.

61

Að mati dómsins hefði verið rökrétt að stefndi ræddi málið við stefnanda og óskaði eftir því að hún léti af þessari háttsemi og endurgreiddi þær fjárhæðir sem hún hefði fengið að láni. Stefndi hefði einnig getað tekið það til skoðunar hvort tilefni væri til að veita stefnanda áminningu, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996. Hefði þá hafist tiltekið ferli, á grundvelli laga nr. 70/1996 og stjórnsýslulaga, þar sem frekari upplýsinga hefði verið aflað, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, stefnanda verið gefið færi á að tala máli sínu með formlegum hætti, sbr. 13. gr. sömu laga og 21. gr. laga nr. 70/1996, og tryggt að ekki yrði farið strangar í sakirnar gagnvart stefnanda en nauðsyn bar til, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.

62

Verður jafnframt að telja að full ástæða hafi verið til þess fyrir stefnda að afla frekari upplýsinga um málið, áður en ákvörðun var tekin um að leggja til að stefnandi léti af störfum hjá stefnda. Þá var það sömuleiðis ekki kannað, hvorki fyrir fundinn né á honum sjálfum, hvort aðrar leiðir væru færar til lausnar þeirri stöðu sem upp var komin í B [...], sem ekki hefðu jafn afgerandi afleiðingar í för með sér fyrir stefnanda og að hún léti fyrirvaralaust af störfum.

63

Þrátt fyrir að mannauðsstjóri stefnda hafi gengið á stefnanda á fundi þeirra 9. júní 2021 og leitað viðbragða hennar, þá verður ekki talið að stefnanda hafi verið veitt tækifæri tilað tala máli sínu með þeim hætti sem áskilið er í 21. gr. laga nr. 70/1996 og 13. gr. stjórnsýslulaga áður en ákvörðun var tekin um að bjóða henni starfslokasamning. Verður jafnframt að telja að full ástæða hafi verið til þess fyrir stefnda að veita stefnanda færi á því að tala máli sínu, með formlegum hætti, áður en ákvörðun var tekin um starfslok hennar.

64

Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnanda að ekki hafi verið rétt staðið að starfslokum hennar og að meðferð stefnda á máli hennar hafi brotið í bága við rannsóknarreglu 10. gr., meðalhófsreglu 12. gr. og 13. gr. stjórnsýslulaga og 21. gr. laga nr. 70/1996 um andmælarétt. Verður jafnframt að ætla að ef réttra aðferða hefði verið gætt hefði niðurstaða málsins getað orðið önnur en hún varð.

65

Þá verður sömuleiðis aðfallast á það með stefnanda, með hliðsjón af atvikum málsins og því sem að framan er rakið, að stefndi hafi eins og á stóð misbeitt valdi sínu við val á leiðum til úrlausnar máls, með því að velja frekar að bjóða stefnanda starfsloka-samning en að hefja skoðun á því hvort tilefni væri til að veita henni áminningu vegna þeirrar háttsemi sem leiddi til starfsloka hennar, sbr. 21. gr. laga nr. 70/1996.

66

Telst stefnandi af framangreindum ástæðum ekki bundin við þann samning sem hún undirritaði á fundi með mannauðsstjóra stefnda 9. júní 2021, en skilja verður málatilbúnað hennar þannig að hún telji að hún sé ekki bundin við þann samning, þrátt fyrir að hún geri hvorki kröfu um að þeim samningi verði vikið til hliðar né að honum verði breytt efnislega.

Um það hvort stefndi beri skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda, þ. m. t. hvort stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni

67

Stefnandi krefst skaðabóta fyrir fjártjón, auk miskabóta, samtals að fjárhæð 16.000.000 króna. Er á því byggt, hvað varðar kröfu hennar um bætur vegna fjártjóns, að hin ólögmæta uppsögn hafi með bersýnilegum hætti haft í för með sér verulega tekjuskerðingu fyrir stefnanda. Stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni á grundvelli hinnar almennu skaðabótareglu skaðabótaréttar (sakarreglunnar).

68

Samkvæmt framangreindu samkomulagi um starfslok voru stefnanda greidd laun út september 2021, eða út lögmæltan uppsagnarfrest hennar samkvæmt ráðningarsamningi og kjarasamningi stéttarfélags hennar. Launatengd réttindi voru sömuleiðis gerð upp. Verður samkvæmt því að leggja til grundvallar að samningsbundin réttindi stefnanda hjá stefnda hafi verið gerð upp og að hún eigi hvorki rétt á frekari greiðslum á grundvelli ráðningarsamnings síns við stefnda né á grundvelli starfslokasamningsins, enda hefur öðru ekki verið haldið fram.

69

Þegar um er að ræða ólögmæta uppsögn ríkisstarfsmanns hefur í dómaframkvæmd verið litið svo á að réttur til skaðabóta vegna fjártjóns sé ekki bundinn við tímabil uppsagnarfrests, heldur sé hann rýmri. Má í því samhengi meðal annars vísa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 128/2010. Samkvæmt því er ekki fyrirfram útilokað að stefnandi geti átt rétt á skaðabótum vegna fjártjóns, þótt hún hafi þegið laun á uppsagnarfresti og eigi ekki rétt á frekari greiðslum á grundvelli ráðningarsamnings síns.

70

Samkvæmt staðgreiðsluskrá ríkisskattstjóra lækkuðu tekjur stefnanda nokkuð við starfslok hennar hjá stefnda, en stefnandi hefur verið í veikindaleyfi og ófær um að vinna frá þeim tíma er starfslokin tóku gildi. Orsakir veikinda stefnanda eru óljósar, en ætla má að þær kunni að vera fleiri en ein. Á hinn bóginn má engu að síður slá því föstu, að mati dómsins, með hliðsjón af öllu framangreindu, að starfslok stefnanda hjá stefnda hafi haft í för með sér fjártjón fyrir hana, en hún hafði sem fyrr segir hug á að starfa áfram hjá stefnda.

71

Verður jafnframt að fallast á að fjártjón stefnanda sé bein og sennileg afleiðing af saknæmri og ólögmætri háttsemi stefnda, sem lýst er hér að framan. Verður sam-kvæmt því að fallast á það með stefnanda að skilyrðum almennu skaðabótareglunnar (sakarreglunnar) sé fullnægt eins og hér stendur á og að stefndi beri ábyrgð á því fjárhagslega tjóni sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna starfsloka sinna hjá honum.

72

Aftur á móti verður að fallast á það með stefnda að bótafjárhæð dómkröfu stefnanda sé of há. Samkvæmt dómvenju skulu bætur til handa þeim er sæta ólögmætri uppsögn metnar að álitum. Má af handahófi vitna til dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 275/2003, 128/2010, 121/2013 og 172/2014 og dóms Landsréttar í máli nr. 310/2018 í því samhengi. Hefur bótafjárhæð í slíkum tilvikum oftast miðast við nokkurra mánaða laun þess sem í hlut á.

73

Að teknu tilliti til þess sem rakið er hér að framan og að virtum atvikum málsins þykir rétt að stefndi greiði stefnanda skaðabætur að fjárhæð 1.800.000 krónur vegna þess fjártjóns sem hún hefur orðið fyrir vegna þess hvernig starfslok hennar hjá stefnda bar að. Er þá tekið tillit til þess að stefnandi hefur notið greiðslna vegna veikinda sinna í kjölfar starfslokanna, sem þó eru lægri en laun hennar voru hjá stefnda eftir því sem ráða má af gögnum málsins.

Um það hvort stefnandi eigi rétt á miskabótum og þá hve háum

74

Stefnandi gerir enn fremur kröfu um að stefndi verði dæmdur til að greiða henni miskabætur. Byggir krafan á því að stjórnendur stefnda hafi með ófyrirleitinni fram-göngu sinni brotið að ófyrirsynju gegn starfsheiðri stefnanda. Framganga stefnda hafi auk þess verið til þess fallin að rýra álit annarra á stefnanda, en hún búi í litlu samfélagi og því auðvelt að skaða persónu æru, orðspor og starfsheiður einstaklings með uppsögn sem spyrjist um allt.

75

Telur stefnandi að málið hafi meðal annars haft það í för með sér að hún eigi erfiðara með að finna sambærilegt starf, auk þess sem hún hafi glímt við [...]veikindi í kjölfar starfsloka sinna hjá stefnda, sem að miklu leyti megi rekja til starfslokanna. Hafi það aukið á miska hennar. Hin ólögmæta uppsögn hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru hennar og persónu, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

76

Stefndi mótmælir því að skilyrði framangreindrar lagagreinar séu uppfyllt eins og hér standi á. Stefndi hafi brýnt fyrir starfsfólki B á [...] að gæta þagmælsku enda væri það bundið þagnarskyldu. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á því þótt upplýsingar leki út. Stefndi hafi ekkert gert sem teljist vera ólögmæt meingerð gagnvart stefnanda í skilningi laga. Þá bendi margt til þess að stefnandi hafi glímt við [...] veikindi áður en til starfslokanna kom.

77

Í athugasemdum með frumvarpi til skaðabótalaga, er varð að lögum nr. 50/1993, segir að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaða-bótalaga felist að um saknæma hegðun séað ræða. Gáleysi þurfi þó að vera verulegt til að tjónsatvik yrði talið vera ólögmæt meingerð. Af dómafordæmum Hæstaréttar má ráða að lægsta stig gáleysis uppfylli ekki kröfu þessa ákvæðis um ólögmæta meingerð, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 678/2014.

78

Þótt taka megi undir með stefnda, hvað það varðar að þær andlegu afleiðingar sem lýst er í stefnu og gögnum málsins séu ekki allar til komnar vegna starfsloka stefnanda, heldur eigi sér aðrar orsakir, í það minnsta að hluta, þá verður eigi að síður að telja að starfslok stefnanda og það hvernig þau bar að hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

79

Á kvörðun stefnda um starfslok stefnanda tengdist sem fyrr segir með beinum og ákveðnum hætti persónulegri háttsemi hennar sjálfrar, sem öðrum starfsmönnum B [...]og stjórnendum stefnda var kunnugt um. Mátti stjórnendum stefnda sömuleiðis vera það ljóst að með starfslokum stefnanda, eins og að þeim var staðið, væri að ófyrirsynju vegið að persónulegu orðspori hennar og starfsheiðri, svo og að niðurstaða málsins væri til þess fallin að rýra álit annarra á stefnanda.

80

Verður samkvæmt framansögðu að fallast á það með stefnanda að skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga hafi verið uppfyllt, eins og það ákvæði hefur verið skýrt af dómstólum, sbr. og áðurnefndan dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 678/2014.

Þykja bætur vegna þess ófjárhagslega tjóns sem stefnandi þykir hafa orðið fyrir vegna starfsloka sinna hjá stefnda og þess hvernig þau bar að, þ. e. miskabætur, vera hæfilega metnar 700.000 krónur.

Um það hvort fjárkröfur stefnanda séu fallnar niður fyrir tómlæti

81

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi hvað sem öðru líði tapað rétti til að hafa uppi kröfur vegna starfs loka sinna hjá stefnda vegna tómlætis. Starfslokasamningur innhafi verið undirritaður 9. júní 2021 og engar athugasemdir gerðar frá þeim degi fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 1 6. nóvember 2021, en þá hafi verið liðnir rúmir fimm mánuðir frá undirritun starfslokasamningsins. Um tómlæti sé að ræða í lagalegum skilningi, sem leiði til þess, hvað sem öðru líði, að stefnandi hafi tapað rétti til þess að hafa uppi bótakröfu í málinu. Þessu hafnar stefnandi.

82

Dómurinn getur ekki fallist á þessa málsástæðu stefnda eða að það verði metið stefnanda til tómlætis að hafa ekki fyrr gert athugasemdir við starfslok sín. Gögn málsins og framburðir stefnanda sjálfrar og vitna fyrir dómi benda mjög eindregið til þess að hún hafi verið í miklu ójafnvægi á umræddu tímabili, þ. á m. framburðir mannauðsstjóra stefnda og næsta yfirmanns stefnanda. Mátti stefnda vera það ljóst. Þá tók það augljóslega tíma fyrir stefnanda að kanna réttarstöðu sína og leggja mat á það hvort einhverjar leiðir væru henni færar vegna þeirrar stöðu sem stefndi hafði einhliða og fyrirvaralaust sett hana í og þá hverjar.

83

Loks má ráða af svarbréfi mannauðsstjóra stefnda til lögmanns stefnanda, dags. 30. nóvember 2021, að stefnandi hafi fyrst gert athugasemdir í október sama ár, um fjórum mánuðum eftir að samkomulagið var gert, en ekki rúmum fimm mánuðum síðar. Þá kom fram í skýrslu mannauðsstjórans fyrir dómi að stefndi hefði fengið póst frá lögmönnum stefnanda í lok september 2021. Virðist stefndi því hafa vitað af óánægju stefnanda nokkru fyrren ráða má af greinargerð hans í málinu.

Niðurlag

84

Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að stefnda beri að greiða stefnanda 1.800.000 krónur í bætur vegna fjártjóns, sem hlaust af starfslokum hennar hjá stefnda og því hvernig þau bar að, og 700.000 krónur í miskabætur, eða samtals 2.500.000 króna. Rétt þykir að bótafjárhæðin beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. júní 2021 til þess dags er mánuður var liðinn frá birtingu stefnu í málinu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Stefna í málinu var birt 2. júní 2022, en það varfyrst í stefnu sem endanleg kröfugerð stefnanda lá fyrir. Samkvæmt því reiknast dráttarvextir á bótafjárhæðina frá 2. júlí 2022.

85

Með vísan til niðurstöðu málsins og þess sem að framan er rakið ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sem þykir hæfilega ákveðinn 2.500.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun lögmanns síns.

86

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf P-kk-nf H-kk-nf lögmaður.

87

Af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf M-kk-nf B-x-x lögmaður.

88

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 2.500.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. júní 2021 til 2. júlí 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 2.500.000 króna í málskostnað.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf