Q-1/2012

Mál þetta barst dómnum 15. febrúar 2012 með bréfi skiptastjóra, Þ-kvk-ef I. J-kvk-ef hrl. Málið var þingfest 7. mars og tekið til úrskurðar 10. maí sl.

Sóknaraðili er K

Varnaraðili er M

Í málinu gerir sóknaraðili þær dómkröfur að sú breyting verði gerð á fyrirliggjandi frumvarpi skiptastjóra að úthlutun vegna fjárslita milli málsaðila frá 19. desember 2011 að eignarhluti varnaraðila í S verði við fjárslitin metinn á 6.146.033 krónur. Þá krefst sóknaraðili þess einnig að varnaraðila verði gert að greiða honum málskostnað.

Kröfur varnaraðila eru að staðfest verði fyrirliggjandi frumvarp skiptastjóra að úthlutun vegna fjárslita milli málsaðila frá 19. desember 2011. Varnaraðili krefst þess jafnframt að sóknaraðili verði úrskurðaður til að greiða honum málskostnað.

I.

Með úrskurði dómsins 6. júní 2008 var kveðið á um að opinber skipti skyldu fara fram til fjárslita milli málsaðila. Var Þ-kvk-nf I-kvk-nf J-kvk-nf hrl. skipuð skiptastjóri til að fara með skiptin. Á fyrsta skiptafundinum 7. ágúst 2008 var meðal annars farið yfir eignir og skuldir málsaðila. Þá var á fundinum bókað að viðmiðunardagur skipta væri 1. janúar 2008. Jafnframt var bókað eftir lögmanni varnaraðila að aðalkrafa varnaraðila við skiptin væri að eignarhlutum hans í félögunum A og B yrði haldið utan við skiptin. Af hálfu sóknaraðila var hins vegar sett fram krafa um helmingaskipti og að allar eignir málsaðila kæmu til skipta.

Á skiptafundi 12. febrúar 2009 setti skiptastjóri fram tillögu til lausnar á ágreiningi aðila sem miðaðist við helmingaskipti. Ekki náðist samkomulag um tillögu skiptastjóra og var því ákveðið að vísa ágreiningi aðila um hvort miða ætti við helmingaskipti eða skáskipti til héraðsdóms. Hinn 20. febrúar 2009 sendi skiptastjóri héraðsdómi erindi og óskaði úrlausnar dómsins um ágreining málsaðila. Ekki kom til þess að héraðsdómur úrskurðaði í því ágreiningsmáli aðila þar sem á skiptafundi 13. maí 2009 féll varnaraðili frá kröfu sinni um skáskipti og var ágreiningsmálið í kjölfarið fellt niður.

Á fjórða skiptafundinum, sem haldinn var 15. maí 2009, var farið yfir eignir og skuldir aðila, verðmæti þeirra, svo og teknar ákvarðanir um með hvaða hætti eignunum yrði ráðstafað. Var meðal annars bókað að aðilar væru sammála um að eignarhlutir í félögunum A og B kæmu í hlut varnaraðila, en að þá greindi á um verðmæti félaganna. Jafnfram að samkomulag væri með aðilum um að krafa varnaraðila á A, að fjárhæð 1.865.804 krónur, kæmi í hlut varnaraðila, en að ósamkomulag væri um raunverulegt verðmæti kröfunnar. Þá var bókað um endurgjaldskröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila vegna greiðslna eftir viðmiðunardag skipta. Enn fremur er í fundargerð skiptastjóra að finna eftirfarandi bókun:

Aðilar eru sammála um að eignarhlutur í S komi í hlut M við skiptin og að eignarhluturinn verði metinn á genginu 1, og þar með sé heildarverðmæti eignarhlutans kr. 6.146.033,- og á móti honum komi skuld vegna hlutakaupanna að fjárhæð um kr. 1.500.000,- Lögmaður M kemur til skiptastjóra staðfestingu um fjárhæð þeirrar skuldar m.v. daginn í dag. Lögmaður K gerir fyrirvara um endanlega afstöðu hennar til mats á verðæti þessa eignarhluta við skiptin.

Á skiptafundi 8. september 2009 lagði skiptastjóri fram frumvarp að skiptum milli málsaðila. Aðilum var á fundinum gefinn frestur til að tilkynna skiptastjóra um afstöðu sína til frumvarpsins. Með bréfi 18. september 2009 upplýsti varnaraðili um afstöðu sína. Gerði varnaraðili athugasemd við að í frumvarpinu kæmi ekki fram skipting hjúskapareigna milli málsaðila, auk þess sem hann gerði athugasemd við fjárhæð skuldabréfs vegna kaupa á stofnfjárbréfum í S, er hann sagði hafa staðið í 2.020.202 krónum á viðmiðunardegi skipta, en ekki 1.500.000 krónum, sbr. frumvarp skiptastjóra. Þá var í bréfinu ítrekuð sú afstaða varnaraðila að eignarhlutir í A og B væru verðlausir.

Með bréfi til skiptastjóra 21. september 2009 lýsti sóknaraðili því yfir að hann gæti ekki fallist á frumvarpið. Vörðuðu athugasemdir sóknaraðila í fyrsta lagi bankainnstæður á nafni varnaraðila í S. Í öðru lagi kvaðst sóknaraðili ekki geta fallist á að krafa varnaraðila á hendur A væri einskis metin. Í þriðja lagi gæti sóknaraðili ekki fallist á að 66% hlutafjár í A og stofnfé í B væri einskis metið. Að lokum var á það bent af hálfu sóknaraðila að eðlilegt væri að innborgun varnaraðila á tiltekið skuldabréf eftir hjúskaparslit aðila yrði tekið inn í fjárhagslegt uppgjör þeirra.

Á skiptafundi 20. nóvember 2009 lagði skiptastjóri fram endurskoðað frumvarp að skiptum að framkomnum athugasemdum málsaðila. Hinn 10. desember sama ár var á ný haldinn skiptafundur og óskaði skiptastjóri þá eftir afstöðu málsaðila til frumvarpsins. Um afstöðu aðila bókaði skiptastjóri í fundargerð:

Lögmaður M segir hann samþykkja frumvarpið að öðru leyti en því að leiðrétta eigi stöðu láns vegna kaupa á eignarhluta í S, þar hafi verið kr. 2.020.202,- á viðmiðunardegi skipta og miða eigi við þá fjárhæð við skiptin. Auk þess eigi M eftir að fá afhenta hluti af innbúi skv. tölvupósti lögmannsins sem sendur var skiptastjóra og lögmanni K þann 1. desember 2009.

Skiptastjóri fellst á þessa beiðni um leiðréttingu á frumvarpinu þ.s. miða eigi við stöðu eigna og skulda á viðmiðunardegi skipta.

Lögmaður K hafnar að frumvarp skiptastjóra verði lagt til grundvallar við skiptin og óskar þess að ágreiningur aðila verði sendur héraðsdómi til umfjöllunar.

Með bréfi 21. desember 2009 vísaði skiptastjóri ágreiningi aðila til dómsins á grundvelli 112. gr., sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Kröfur sóknaraðila í ágreiningsmálinu, máli nr. Q-2/2009, vörðuðu þrjú atriði. Í fyrsta lagi verðmæti eignarhluta í félögunum A og B, í öðru lagi verðmæti kröfu á hendur A og í þriðja lagi endurgjaldskröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila vegna greiðslna eftir viðmiðunardag skipta. Var þess krafist af hálfu sóknaraðila að frumvarpi skiptastjóra varðandi nefnd þrjú atriði yrði breytt. Kröfur varnaraðila í málinu voru hins vegar þær að varnaraðili yrði sýknaður af öllum kröfum sóknaraðila og að frumvarp skiptastjóra yrði staðfest óbreytt.

Hinn 10. júní 2010 var stofnfé S fært niður um 95,44% og var sú aðgerð liður í fjárhagslegri endurskipulagningu sparisjóðsins. Eftir niðurfærsluna var stofnfjáreign varnaraðila í S 279.706 krónur, eða 0,042% af heildarstofnfé sparisjóðsins. Af hálfu varnaraðila hefur í málinu verið lögð fram yfirlýsing sparisjóðsstjóra S þar sem fram kemur að í „... árslok 2010 var heildar eigið fé sparisjóðsins 537.994 kr. og því er innra virði stofnfjárins í dag kr. 225.207.“

Héraðsdómur kvað upp úrskurð í máli nr. Q-2/2009 hinn 11. júlí 2011 og var í úrskurðinum fallist á að gera ákveðnar breytingar á frumvarpi skiptastjóra, en hluta krafna sóknaraðila var hafnað og enn öðrum vísað frá dómi. Úrskurðurinn var lagður fram á skiptafundi 9. nóvember 2011. Á fundinum lýsti lögmaður sóknaraðila því yfir að hann teldi ekki efni til að gera frekari breytingar á fyrirliggjandi frumvarpi að skiptum en leiddu af úrskurði héraðsdóms. Af hálfu varnaraðila var þess hins vegar meðal annars krafist að breyting yrði gerð á frumvarpinu varðandi verðmæti stofnfjárbréfanna í S. Veitti skiptastjóri lögmönnum aðila frest til að koma kröfum sínum og sjónarmiðum á framfæri við skiptastjóra. Hinn 20. desember 2011 var enn haldinn skiptafundur og lagði skiptastjóri þá fram endurskoðað frumvarp að skiptum til fjárslita milli aðila. Var í hinu nýja frumvarpi tekið tillit til þeirra breytinga sem leiddu af fyrrnefndum úrskurði héraðsdóms, auk þess sem skiptastjóri féllst á kröfu varnaraðila um lækkun á verðmæti stofnfjáreignar í S. Ákvað skiptastjóri að lækka verðmæti stofnfjárbréfanna úr 6.146.033 krónum í 2.020.202 krónur, þ.e. í sömu fjárhæð og eftirstöðvar skuldabréfs vegna kaupanna var á viðmiðunardegi skipta 1. janúar 2008. Á skiptafundinum kom fram af hálfu varnaraðila að hann væri ekki reiðubúinn að svo stöddu að taka afstöðu til frumvarpsins. Af hálfu sóknaraðila var fyrrnefndri breytingu á verðmæti stofnfjárbréfanna hins vegar mótmælt og þess óskað að ágreiningi um það atriði yrði vísað til héraðsdóms. Voru mótmæli sóknaraðila ítrekuð með bréfi lögmanns hans til skiptastjóra 4. janúar 2012 og sú skoðun sóknaraðila áréttuð að sóknaraðili teldi óheimilt að gera aðrar breytingar á frumvarpi skiptastjóra frá 20. nóvember 2009 en þær er leiddu af úrskurði héraðsdóms frá 11. júlí 2011 í máli nr. Q-2/2009.

II.

Sóknaraðili byggir á því að óheimilt sé að gera frekari breytingar á því frumvarpi skiptastjóra að úthlutun vegna fjárslitanna, sem lagt hafi verið fram á skiptafundi 10. desember 2009, en leiði af úrskurði Héraðsdóms Vestfjarða frá 1. júlí sl. í máli nr. Q-2/2009. Ekki sé heimilt að gera breytingar á verðmæti stofnfjárbréfa málsaðila í S frá því sem áður hafði verið ákveðið með bindandi samkomulagi aðila.

Til þess er vísað af hálfu sóknaraðila að á skiptafundi 15. maí 2009 hafi verið bókað að málsaðilar væru sammála um að eignarhlutur þeirra í S kæmi í hlut varnaraðila við skiptin og að eignarhluturinn yrði við þau metinn á genginu 1,0, þannig að heildarverðmæti hans væri 6.146.033 krónur og að á móti honum kæmi skuld vegna hlutakaupanna að fjárhæð um kr. 1.500.000 krónur. Á skiptafundinum hafi þannig verið sammæli um verðmæti umræddrar eignar og að hún kæmi í hlut varnaraðila við skiptin. Þeirri ákvörðun fundarins verði ekki breytt nema með nýju samkomulagi aðila. Slíkt samkomulag liggi ekki fyrir.

Sóknaraðili bendir á að í 105. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. komi fram að skiptastjóri skuli svo fljótt sem verða megi eftir skipun hans boða aðila og umboðsmenn þeirra til skiptafundar þar sem leita skuli vitneskju um hvaða eignir komi til skipta, hvorum þær tilheyri og hvert sé verðmæti þeirra. Í 3. mgr. ákvæðisins sé kveðið á um það að verði ekki sammæli um verðmat eigna og ekki liggi fyrir að þeim verði komið í verð við skiptin geti hvor aðilinn sem er krafist þess að skiptastjóri æski mats á þeim eftir ákvæðum 17.-23. gr. laganna. Varnaraðili hafi ekki óskað eftir slíku mati, enda liggi það fyrir að málsaðilar hafi orðið sammála um verðmæti stofnfjárbréfanna og að þau kæmu í hlut varnaraðila. Eftir að samkomulagið 15. maí 2009 komst á hafi varnaraðili farið með stofnfjárbréfin, meðal annars notið þeirra réttinda sem þeim fylgi, svo sem mætt á fundi stofnfjáreigenda, greitt atkvæði og tekið ákvarðanir sem stofnfjáreigandi á fundi, svo dæmi séu tekin. Þó svo vera kunni að verðmæti stofnbréfanna hafi rýrnað frá 15. maí 2009 breyti það ekki samkomulagi málsaðila um verðmæti og ráðstöfun bréfanna, en nákvæmlega sömu sjónarmið eigi við ef verðmæti stofnfjárbréfanna hefði hækkað. Sömu sjónarmið eigi einnig við um samkomulag aðila um ráðstöfun annarra eigna, svo sem fasteignarinnar D og bifreiðarinnar E, en verðmæti þeirra eigna hafi án efa tekið breytingum frá því málsaðilar sammæltust um verðmæti og ráðstöfun þeirra.

Sóknaraðili segir varnaraðila hafa fengið umrædda stofnfjáreign lagða út með vísan til 110. gr. laga nr. 20/1991, þar sem samkomulag hafi verið milli málsaðila þegar á skiptafundinum 15. maí 2009 hvert væri verðmæti eignarinnar og að hún kæmi í hlut varnaraðila við skiptin með útlagningu. Varnaraðili hafi fengið eignina til fullrar ráðstöfunar í samræmi við ákvæði 110. gr. laga nr. 20/1991. Í frumvarpinu frá 20. nóvember 2009 sé beinlínis tekið fram að stofnfjáreignin hafi verið lögð út til varnaraðila fyrir ákveðna fjárhæð, þ.e. 6.146.033 krónur. Ef svo ólíklega vildi til að talið yrði að ekki hafi verið um útlagningu að ræða til varnaraðila vísi sóknaraðili til þess að tekin hafi verið ákvörðun um það á skiptafundi í samræmi við ákvæði 109. og 111. gr. laga nr. 20/1991 að ráðstafa stofnfjáreigninni til varnaraðila á ákveðnu verði. Þannig hafi tekist samkomulag með málsaðilum um ráðstöfun þessarar eignar og verðmæti hennar og jafnframt að varnaraðili tæki á sig skuld vegna kaupa á stofnfjárbréfunum.

Í frumvarpi skiptastjóra 20. nóvember 2009, sem lagt hafi verið fram á skiptafundi 10. desember 2009, hafi stofnfjárbréfin verið metin á 6.146.033 krónur í samræmi við fyrrnefnt samkomulag aðila. Á skiptafundinum hafi sérstaklega verið bókað að varnaraðili samþykkti fyrirliggjandi frumvarp skiptastjóra með þeim eina fyrirvara að leiðrétt yrði staða láns vegna kaupa á fyrrgreindum stofnfjárbréfum í S. Skiptastjóri hafi orðið við þeirri kröfu varnaraðila og breytt frumvarpinu til samræmis við kröfu hans. Að teknu tilliti til þessarar breytingar hafi varnaraðili samþykkt frumvarpið og þannig ítrekað fyrra samkomulag um verðmæti og útlagningu stofnfjárbréfanna í S og greiðslu þeirrar skuldar sem tilkomin hafi verið vegna kaupanna. Sóknaraðili hafi hins vegar hafnað því að frumvarpið yrði lagt óbreytt til grundvallar skiptum og gert athugasemdir við ákveðna liði frumvarpsins. Þeim ágreiningi hafi síðan verið vísað til héraðsdóms. Fyrir dómi hafi varnaraðili gert þá kröfu að frumvarp skiptastjóra yrði staðfest og að öllum kröfum sóknaraðila um breytingar á því yrði hafnað. Með því hafi varnaraðili á ný ítrekað samkomulag málsaðila um ráðstöfun og verðmæti stofnfjárbréfanna við skiptin.

Samkvæmt framansögðu kveðst sóknaraðli telja að varnaraðili sé bundinn af því samkomulagi og þeim ákvörðunum sem málsaðilar hafi þegar komið sér saman um við skiptin. Á skiptafundinum 15. maí 2009 og síðari fundum hafi ítrekað verið bókað samkomulag málsaðila um verðmæti og útlagningu stofnfjárbréfanna. Ekki verði gerðar frekari breytingar á frumvarpi skiptastjóra að skiptum, sem lagt hafi verið fram á skiptafundi 10. desember 2009, en leiði af úrskurði Héraðsdóms Vestfjarða frá 11. júlí sl. í máli nr. Q-2/2009. Við meðferð þess ágreiningsmáls fyrir dómi hafi varnaraðili gert þær dómkröfur að frumvarp skiptastjóra yrði staðfest óbreytt, enda hafði hann þá þegar samþykkt frumvarpið. Með bréfi skiptastjóra til héraðsdóms 21. desember 2009 hafi ágreiningur málsaðila um frumvarp skiptastjóra frá 20. nóvember 2009 verið afmarkaður með vísan til 122. gr. laga nr. 20/1991. Í afstöðu og greinargerðum málsaðila hafi einnig falist afmörkun á ágreiningsefninu og geti aðilar ekki komið síðar með kröfur um breytingar á frumvarpinu, frumvarpi sem varnaraðili hafi þegar lýst yfir fyrir dómi að hann samþykkti óbreytt. Varnaraðili sé bundinn af yfirlýsingum sínum fyrir dómi um að hann samþykki frumvarpið með þeim breytingum einum sem kynnu að leiða af niðurstöðu ágreiningsmáls þess sem lagt var fyrir dóminn í desember 2009.

Sóknaraðili vísar einnig til 3. mgr. 113. gr. laga nr. 20/1991 þar sem fram komi að um efni og meðferð frumvarps til úthlutunar vegna fjárslita milli hjóna skuli fara eftir ákvæðum 77.-79. gr. laganna. Í 3. mgr. 78. gr. komi fram að á skiptafundi þar sem frumvarpið sé lagt fram skuli koma fram mótmæli, ef einhver séu, við frumvarpi skiptastjóra að úthlutun. Komi mótmæli ekki fram á skiptafundinum teljist frumvarpið samþykkt. Með hliðsjón af þessu ákvæði verði að telja að þar sem varnaraðili hafi engar athugasemdir gert við frumvarp það sem lagt hafi verið fram á skiptafundinum 10. desember 2009 verði að líta svo á að hann hafi samþykkt frumvarpið fyrir sitt leyti. Þá segi í 79. gr. laganna að komi mótmæli fram við frumvarpi skiptastjóra að úthlutun skuli skiptastjóri reyna að jafna ágreininginn en takist það ekki skuli vísa honum til héraðsdóms. Í ákvæðinu sé síðan mælt fyrir um að þegar ágreiningurinn hafi verið leiddur til lykta af dómnum skuli skiptastjóri gera nýtt frumvarp til úthlutunar og boða til fundar um það, nema forsendur fyrra frumvarps standi óhaggaðar og teljist það þá samþykkt. Af lagaákvæðum þessum sé ljóst að ráð sé fyrir því gert að frumvarpið taki einungis breytingum út frá niðurstöðum þess ágreiningsmáls sem rekið sé um efni frumvarpsins. Ekki sé mögulegt að koma sífellt fram með nýjar og nýjar athugasemdir við frumvarpið sem síðan kalli stöðugt á ný ágreiningsmál.

Af öllu framangreindu segir sóknaraðili leiða að meta beri stofnfjáreign varnaraðila í S við fjárslitin á 6.146.033 krónur í samræmi við samkomulag málsaðila um verðmæti stofnfjáreignarinnar og útlagningu hennar til varnaraðila.

Til stuðnings kröfum sínum vísar sóknaraðili fyrst og fremst til laga nr. 20/1991, einkum ákvæða XIV. og XVI. kafla þeirra er varði opinber skipti til fjárslita milli hjóna o.fl. Jafnframt vísar sóknaraðili til ákvæða hjúskaparlaga nr. 31/1993, einkum 103. gr. laganna. Þá vísar hann enn fremur til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir loforða.

III.

Varnaraðili kveðst hafa samþykkt á sínum tíma að í frumvarpi skiptastjóra, sem lagt hafi verið fram á skiptafundi 8. september 2009, væri miðað við nafnverð stofnfjárbréfa hans vegna þess að það hafi verið í samræmi við raunverulegt verðmæti bréfanna. Hins vegar hafi liðið tæplega tvö ár frá því að frumvarpið var lagt fram og þar til niðurstaða lá fyrir í ágreiningsmáli vegna frumvarpsins. Á þeim tíma hafi verðmæti stofnfjárbréfanna orðið allt annað og lægra, sbr. framlagða staðfestingu sparisjóðsstjóra S. Sú lækkun hafi með öllu verið án aðkomu varnaraðila, en um ákvörðun stofnfjáreigenda sparisjóðsins hafi verið að ræða, og hafi persónuleg afstaða varnaraðila þar ekkert haft að segja. Varnaraðili hafi ekki getað komið því að við málflutning í ágreiningsmáli um frumvarpið, máli nr. Q-2/2009, að gera þyrfti breytingar á frumvarpinu vegna verðmætis stofnfjárbréfanna, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 146/2002. Í því máli hafi einungis verið hægt að fjalla um þau ágreiningsatriði sem tiltekin hefðu verið í bréfi skiptastjóra. Forsendur séu hins vegar brostnar fyrir því samþykki sem varnaraðili hafi gefið fyrir frumvarpinu 2009 vegna hinna miklu breytinga á verðmæti stofnfjárbréfanna á árinu 2010. Segir varnaraðili frumvarp ekki teljast samþykkt nema það sé samþykkt af aðilum máls eða leitt til lykta með niðurstöðu dóms, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 478/2010.

Varnaraðili segir enga útlagningu hafa átt sér stað á stofnfjárbréfum í S. Útlagning hafi einungis farið fram á fasteign bús (sic) aðila að D, en þeirri fasteign hafi verið afsalað af skiptastjóra til sóknaraðila á fyrri stigum hinna opinberu skipta. Ekkert slíkt hafi átt sér stað vegna stofnfjárbréfanna. Skiptin hafi tekið langan tíma og á þeim tíma hafi verðlag eigna, þ. á m. stofnfjárbréfa í S, breyst. Óumdeilt sé milli aðila að verðmæti stofnfjárbréfanna sé það sem sparisjóðsstjórinn hafi staðfest. Engin rök séu fyrir því hvers vegna ekki ætti að taka tillit til þessarar staðreyndar við uppgjör eigna. Hæstiréttur hafi staðfest að miða skuli við verðmat eigna á þeim tímapunkti sem útlagning þeirra fari fram. Nefnir varnaraðili þessu sambandi að meðal eigna aðila hafi verið ýmis hlutabréf þar sem markaðsverð hafi fallið í 0 krónur við bankahrunið 2008. Enn fremur bendir hann á að samkvæmt verðmati sem J-kk-nf H. S-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, hafi framkvæmt á A hafi verðmæti félagsins verið meira í lok árs 2010 en í byrjun árs 2008.

Kröfu sína segir varnaraðili byggja á því að allar forsendur séu brostnar fyrir því samþykki sem hann hafi gefið á skiptafundi árið 2009 vegna verðmætis stofnfjárbréfa í frumvarpi sem lagt hafi verið fram af hálfu skiptastjóra. Samþykkið hafi verið gefið miðað við aðstæður eins og þær hafi verið á þeim tímapunkti og birst í verðmæti stofnfjárbréfanna.

Auk framangreinds vísar varnaraðili til 101. gr. hjúskaparlaga og ákvæða laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sérstaklega 14. kafla laganna.

Málskostnaðarkröfu sína kveðst varnaraðili byggja á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. laganna. Hvað þá kröfu varðar tekur varnaraðili sérstaklega fram að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og sé honum því nauðsynlegt að fá dóm fyrir skattinum úr hendi sóknaraðila.

IV.

Í máli þessu deila aðilar um hvert verðmæti stofnfjárbréfa í S, sem voru hjúskapareign varnaraðila við lok hjúskapar hans og sóknaraðila, skuli vera við skiptin. Óumdeilt er hins vegar að stofnbréfin skuli koma í hlut varnaraðila.

Skv. 1. mgr. 105. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. skal skiptastjóri svo fljótt sem verða má eftir skipun hans boða aðilana eða umboðsmenn þeirra til skiptafundar og leita þar vitneskju um hverjar eignir geti komið til skipta samkvæmt 104. gr. laganna, hvorum aðilanum þær tilheyri og hvert verðmæti þeirra sé. Þá segir í 3. mgr. 105. gr. að verði ekki sammæli um verðmat eigna og liggi ekki þá þegar fyrir að þeim verði komið í verð við skiptin geti hvor aðilinn sem er krafist að skiptastjóri æski mats á þeim eftir ákvæðum 17.-23. gr. laganna.

Svo sem rakið er í kafla I hér að framan var á skiptafundi 15. maí 2009 farið yfir eignir og skuldir aðila, verðmæti þeirra, svo og teknar ákvarðanir um með hvaða hætti eignunum yrði ráðstafað. Er í fundargerð skiptastjóra meðal annars að finna svohljóðandi bókun: „Aðilar eru sammála um að eignarhlutur í S komi í hlut M við skiptin og að eignarhluturinn verði metinn á genginu 1, og þar með sé heildarverðmæti eignarhlutans kr. 6.146.033,- og á móti honum komi skuld vegna hlutakaupanna að fjárhæð um kr. 1.500.000,- Lögmaður M kemur til skiptastjóra staðfestingu um fjárhæð þeirrar skuldar m.v. daginn í dag.“ Á skiptafundinum varð með öðrum orðum sammæli um verðmæti stofnfjárbréfanna og að þau kæmu í hlut varnaraðila við skiptin. Af þeirri augljósu ástæðu kom aldrei til þess að málsaðilar færu fram á mat á verðmæti stofnfjárbréfanna samkvæmt ákvæðum 17.-23. gr. laga nr. 20/1991.

Á skiptafundi 10. desember 2009 bókaði skiptastjóri í fundargerð um afstöðu varnaraðila til frumvarps, er lagt hafði verið fram á skiptafundi 8. september það ár, í samræmi við áðurgreint samkomulag aðila:

Lögmaður M segir hann samþykkja frumvarpið að öðru leyti en því að leiðrétta eigi stöðu láns vegna kaupa á eignarhluta í S, þar hafi verið kr. 2.020.202,- á viðmiðunardegi skipta og miða eigi við þá fjárhæð við skiptin. ...

Skiptastjóri fellst á þessa beiðni um leiðréttingu á frumvarpinu þ.s. miða eigi við stöðu eigna og skulda á viðmiðunardegi skipta.

Sóknaraðili hafnaði því hins vegar að frumvarp skiptastjóra yrði lagt til grundvallar við skiptin og óskaði þess að ágreiningi aðila yrði vísað til héraðsdóms sem skiptastjóri gerði með bréfi 21. desember 2009. Vörðuðu kröfur sóknaraðila í ágreiningsmálinu, máli nr. Q-2/2009, í engu verðmæti umræddra stofnfjárbréfa í S, sem var í fullu samræmi við fyrrnefnt samkomulag málsaðila á skiptafundinum 15. maí 2009. Úrskurður var kveðinn upp í málinu 11. júlí 2011 og var í honum fallist á að gera ákveðnar breytingar á frumvarpi skiptastjóra. Úrskurðurinn var lagður fram á skiptafundi 9. nóvember 2011. Á fundinum var þess krafist af hálfu varnaraðila að breyting yrði gerð á frumvarpinu varðandi verðmæti stofnfjárbréfanna í S. Á skiptafundi 20. desember 2011 lagði skiptastjóri fram endurskoðað frumvarp að skiptum til fjárslita milli aðila þar sem tekið var tillit til þeirra breytinga sem leiddu af fyrrnefndum úrskurði héraðsdóms, auk þess sem skiptastjóri féllst á kröfu varnaraðila um lækkun á verðmæti stofnfjáreignar í S í 2.020.202 krónur. Mótmælti sóknaraðili þessari breytingu á verðmæti stofnfjárbréfanna í frumvarpinu.

Undir skiptunum komst samkvæmt framansögðu á bindandi samkomulag milli aðila um verðmæti stofnfjárbréfanna við skiptin. Á skiptafundi 9. nóvember 2011 setti varnaraðili síðan fram þá kröfu að miðað yrði við allt annað og lægra verðmæti stofnfjárbréfanna við skiptin þar sem raunverulegt verðmæti bréfanna hefði lækkað mikið frá því hann gaf samþykki sitt á skiptafundi 15. maí 2009. Freistar varnaraðili þess að fá samkomulag aðila fellt úr gildi með vísan til réttarreglna um brostnar forsendur en „samþykkið hafi verið gefið miðað við þær aðstæður sem þá voru til staðar vegna verðmætis stofnfjárbréfa hans í S“, eins og orðrétt segir í greinargerð hans. Var þessum málatilbúnaði varnaraðila mótmælt af lögmanni sóknaraðila í munnlegum málflutningi og hann sagður með öllu ósannaður.

Brostnar forsendur hafa verið taldar til ógildingarástæðna í samningarétti og er þar almennt átt við þá aðstöðu þegar forsenda bregst vegna atvika sem kunnugt verður um, eða koma fyrir, eftir að samningur er gerður. Er almennt viðurkennt að aðili að löggerningi geti almennt ekki borið fyrir sig að forsenda hafi brostið nema hún hafi verið ákvörðunarástæða fyrir hann.

Sú staðreynd að verðgildi stofnfjárbréfa í S mun hafa lækkað umtalsvert undir skiptunum, sem tekið hafa mjög langan tíma af ýmsum ástæðum, getur ekki ein og sér talist sönnun þess að forsenda fyrir umræddu samþykki varnaraðila hafi brostið í þeim lagalega skilningi sem hér um ræðir. Töluvert skortir á að málatilbúnaður varnaraðila sé hvað umrædda málsástæðu varðar nægilega reifaður og studdur gögnum. Hefur þannig ekkert haldbært komið fram í málinu um fjárhagsstöðu S 15. maí 2009 og þá liggur heldur ekkert fyrir um hvaða upplýsingum aðilar bjuggu yfir á þeim tíma um fjárhagsleg málefni sjóðsins, eða þeim voru eftir atvikum tiltækar. Að endingu verður hér ekki litið framhjá þeirri alkunnu staðreynd, eins og lögmaður sóknaraðila benti á í munnlegum málflutningi, að fjármálakerfi landsins hrundi í október 2008, eða mörgum mánuðum áður en varnaraðili gaf umrætt samþykki sitt. Að öllu þessu virtu þykir því fara fjarri að varnaraðila hafi tekist að færa fullnægjandi sönnur fyrir umræddum málatilbúnaði sínum og telst hann því bundinn af fyrrnefndu samkomulagi aðila. Af því leiðir að fallist verður á kröfu sóknaraðila og lagt fyrir skiptastjóra að gera þá breytingu á frumvarpi skiptastjóra að úthlutun vegna fjárslita milli málsaðila frá 19. desember 2011 að eignarhluti varnaraðila í S verði við fjárslitin metinn á 6.146.033 krónur.

Að ágreiningi málsaðila virtum, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, þykir rétt að láta hvorn málsaðila bera sinn kostnað af málinu.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu úrskurðarins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Gera skal þá breytingu á fyrirliggjandi frumvarpi skiptastjóra að úthlutun vegna fjárslita milli málsaðila, K og M, frá 19. desember 2011 að eignarhluti varnaraðila, M, í S verði við fjárslitin metinn á 6.146.033 krónur.

Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf H-kk-nf