E-1506/2018

D Ó M U R

Héraðsdóms Reykjavíkur 24. september 2019 í máli nr. E1506/2018:

A

(Á-kk-nf F-kk-nf Á-kk-nf lögmaður) gegn kærunefnd útlendingamála og

Útlendingastofnun

(Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður)

Mál þetta var höfðað 30. apríl 2018 og dómtekið 10. september 2019. Stefnandi er A, fæddur 13. maí 1971, með dvalarstað að [...], Reykjavík. Stefndu eru kærunefnd útlendingamála, Skúlagötu 17, Reykjavík, og Útlendingastofnun, Dalvegi 18, Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála, dagsettur 8. mars 2018, nr. 117/2018, um að staðfesta beri ákvörðun Útlendingastofnunar frá 11. janúar 2018, um að synja stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er jafnframt krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Stefnandi er fæddur árið 1971 í Senegal og er með ríkisborgararétt í því landi. Hann er kvæntur B sem einnig er frá Senegal og með þarlent ríkisfang. B og A gengu í hjónaband árið 2010. Hún er íslamstrúar en hann er kaþólskrar trúar frá árinu 1992, en hafði verið íslamstrúar frá fæðingu. Að sögn stefnanda flúðu þau heimaland sitt árið 2012 með því að fara til Evrópu. Ástæða þess að þau flúðu, að sögn stefnanda, var að þau sættu ofsóknum vegna trúarbragða þar sem blönduð hjónabönd eru fordæmd af samfélaginu en einnig vegna þess að hann sneri baki við íslamstrú. Þjóðarbrot stefnanda, S-x-x, skipti miklu máli í því sambandi, að sögn stefnanda. Að hans sögn snerist fjölskylda hans gegn honum og sætti hann stöðugri ógn, ofbeldi o.fl. vegna trúar sinnar. Stefnandi og B komu hingað til lands 29. janúar 2014, en hún var þá barnshafandi. Með umsóknum til Útlendingastofnunar 27. mars sama ár óskuðu þau eftir atvinnu og dvalarleyfi samhliða því að þau sóttu um heimild til að vera á landinu á meðan umsóknir þeirra væru í vinnslu hjá stofnuninni. Barn þeirra fæddist hér á landi 15. maí 2014 og reyndist það vera stúlka, C.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar 30. janúar 2015 synjaði stofnunin A, B og dóttur þeirra um að vera áfram í landinu á meðan dvalarleyfisumsóknir þeirra væru í vinnslu. Ákvarðanirnar voru kærðar til kærunefndar útlendingamála 16. febrúar 2015. Lögðu þau hjónin fram greinargerðir hjá Útlendingastofnun 5. maí sama ár þar sem þau óskuðu eftir dvalarleyfum á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá afturkölluðu þau fyrrgreindar kærur 8. sama mánaðar. Á þeim tíma lá fyrir að Útlendingastofnun tæki umsóknir þeirra um dvalarleyfi til meðferðar þó að þau væru enn stödd á landinu. Umsóknum þeirra um dvalarleyfi var synjað með ákvörðunum Útlendingastofnunar 11. október 2016. Þá voru ákvarðanirnar staðfestar með úrskurðum kærunefndar útlendingamála 22. desember sama ár.

Stefnandi bjó með konu sinni og barni hér á landi. Fyrst um sinn sinnti hann sjálfboðastörfum fyrir kaþólsku kirkjuna en síðar var honum veitt tímabundið atvinnuleyfi hér á landi og hefur hann verið á vinnumarkaði frá þeim tíma.

Hinn 16. febrúar 2017 leituðu A og B til Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu með umsóknir um alþjóðlega vernd o.fl. fyrir þau og dóttur þeirra hér á landi. B var þá aftur barnshafandi. Þeim umsóknum var vísað til meðferðar hjá Útlendingastofnun. Eignuðust þau sitt annað barn 6. júlí 2017, stúlkuna C. B hefur átt við veikindi að stríða frá fæðingu yngri dótturinnar og meðal annars glímt við þunglyndi og sótt sálfræðimeðferð vegna þess. Með ákvörðunum Útlendingastofnunar 11. janúar 2018 var beiðnum þeirra um alþjóðlega vernd hér á landi synjað á grundvelli 37. gr. útlendingalaga nr. 80/2016. Þá var þeim einnig synjað um dvalarleyfi á grundvelli 73. gr. sömu laga. Jafnframt var umsóknum þeirra um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða synjað samkvæmt 74. gr. laganna. Því til viðbótar var þeim gert að fara brott af landinu innan 20 daga til heimalands síns eða annars lands þar sem þau hefðu löglega heimild til dvalar, en sæta ella ákvörðun um brottvísun og endurkomubann, sbr. alið 2. mgr. 98. gr. laga nr. 80/2016. Með úrskurðum kærunefndar útlendingamála 8. mars 2018 voru staðfestar framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar um synjun um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Ákvarðanir stofnunarinnar um frávísun fjölskyldunnar voru hins vegar felldar úr gildi en lagt fyrir þau að hverfa sjálfviljug af landi brott innan 40 daga.

Mál B og dætra þeirra hjóna, sem er af sama toga og mál stefnanda, er rekið samhliða máli hans, sbr. mál Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E1507/2018.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi svo og H-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf frá Kærunefnd útlendingamála.

II

Stefnandi byggir á því að bæði niðurstaða Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar útlendingamála séu ólögmæt og því beri að ógilda hvort tveggja. Rannsóknarregla stjórnsýsluréttar hafi verið brotin. Þær skýringar sem stefnandi hafi gefið við skýrslutöku um ástæðu flótta hans frá Senegal hafi ekki verið rannsakaðar nægjanlega vel. Að því virtu sé fyrrgreind niðurstaða Útlendingastofnunar ólögmæt og ógildanleg. Hið sama eigi við um niðurstöðu kærunefndar útlendingamála. Stefnandi tekur fram að mál hans sé rekið samhliða dómsmáli eiginkonu hans, B, sem rekið sé í hennar eigin nafni og fyrir hönd ólögráða dætra þeirra, C og D, sbr. fyrrgreint mál nr. E1507/2018. Sumar af málsástæðum stefnanda í dómsmáli hans tengjast því einnig máli mæðgnanna. Því til viðbótar byggir stefnandi sjálfstætt á því að veita beri honum dvalarleyfi hér á landi af mannúðarástæðum. Stefnandi tekur fram að hann byggi dómkröfur sínar í meginatriðum á fjórum málsástæðum. Í fyrsta lagi að ekki hafi mátt synja honum um dvöl hér á landi þar sem synjunin brjóti á réttindum barna hans til þess að þekkja og umgangast foreldra sína. Í annan stað að ekki hafi mátt synja honum um dvöl hérlendis þar sem synjunin ógni fjölskyldueiningu hans. Í þriðja lagi að ekki hafi mátt synja honum um dvöl hérlendis þar sem hann uppfylli öll skilyrði þess að hljóta réttarstöðu flóttamanns með tilkall til viðbótarverndar á Íslandi. Í fjórða lagi að ekki hafi mátt synja umsókn hans um dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Hvað varðar það hvort stefnandi uppfylli öll skilyrði þess að hljóta réttarstöðu flóttamanns með tilkall til viðbótarverndar á Íslandi, þá vísar hann til 1. mgr. 40. gr. laga nr. 80/2016. Í því ákvæði sé kveðið á um að flóttamaður samkvæmt 1. mgr. 37. gr. sömu laga, sem sé hér á landi eða komi hingað til lands, eigi rétt á alþjóðlegri vernd. Í 1. mgr. 37. gr. laganna segi að flóttamaður sé útlendingur sem sé utan heimalands síns af raunverulegum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða stjórnmálaskoðana, og geti eða vilji ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands. Aðstæður stefnanda séu einstaklingsbundnar og byggist á þeirri staðreynd að hann hafi skipt um trú í Senegal. Forsendur sem Útlendingastofnun byggi á séu hins vegar almennar. Þær séu byggðar á opinberum upplýsingum um lagaleg réttindi og stjórnmálaástand í því landi. Þar sé ekki vikið að samfélagslegum aðstæðum hjá einstaklingum í því landi sem eins háttar til og með stefnanda. Að því hafi hins vegar verið vikið í greinargerð hans til Útlendingastofnunar. Stofnunin hafi þannig einungis byggt á upplýsingum um það hvernig ástandið í landinu ætti að vera í stað þess að líta til aðstæðna eins og þær eru. Stefnandi byggir meðal annars á því að rannsóknarregla hafi verið brotin þegar Útlendingastofnun ákvað að synja honum og fjölskyldu hans um hæli og dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þá hafi skýringar hans við skýrslutöku um ástæður þess að hann flúði frá Senegal ekki verið rannsakaðar nægjanlega vel. Stefnandi vísar til þess að stjórnvaldi beri að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Þá beri sérstaklega að huga að hagsmunum barna og fólks í viðkvæmri stöðu. Stefnandi telur sig og fjölskyldu sína vera í mikilli hættu í Senegal þar sem þau tilheyri minnihlutahópi og hjónaband ólíkra trúarhópa sæti ofsóknum, árásum og misþyrmingu. Stefnandi tekur fram að 95% íbúa í Senegal séu íslamstrúar en 5% dreifist á mismunandi trúarbrögð. Fjölskyldan hafi verið jaðarsett í senegölsku samfélagi og orðið fyrir miklum ofsóknum þar sem hann sé kaþólskrar trúar. Það hafi leitt til þess að þau flúðu land árið 2012. Að mati stefnanda sé nálgun Útlendingastofnunar, og síðar kærunefndar í útlendingamálum, ótæk við úrlausn á umsókn hans um alþjóðlega vernd. Ekkert af því sem stefnandi hafi fært sönnur á í greinargerð sinni til Útlendingastofnunar, um það hvernig ástandið í Senegal sé í raun og veru, hafi verið hrakið. Að mati stefnanda liggi fyrir að fjölskylda hans muni sæta ofsóknum í Senegal á grundvelli trúarbragða verði honum gert að snúa þangað aftur. Þegar af þeirri ástæðu verði að fallast á það að hann teljist vera flóttamaður í skilningi laga nr. 80/2016, sem eigi tilkall til aukinnar alþjóðlegrar verndar hér á landi.

Hvað varðar það hvort stefnandi uppfylli öll skilyrði þess að verða veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum, þá vísar hann til þess að Útlendingastofnun beri skylda til þess, telji hún útlending ekki vera flóttamann, að taka til skoðunar hvort viðkomandi falli undir ákvæði 74. gr. laga nr. 80/2016, sbr. 6. mgr. 37. gr. þeirra laga. Samkvæmt þeim ákvæðum beri meðal annars að líta til heilbrigðisástæðna, erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki. Ekki sé um að ræða tæmandi upptalningu. Þá beri að meta aðstæður heildstætt út frá mannúðarsjónarmiðum og með hliðsjón af því hver eigi í hlut og hvernig aðstæður hans séu í heimalandi hans, sbr. greinargerð með frumvarpi sem varð að lögum nr. 80/2016. Í þessu sambandi vísar stefnandi til þess að í afgreiðslu Útlendingastofnunar, og síðar kærunefndar útlendingamála, á rétti hans til þess að fá dvalarleyfi af mannúðarástæðum hafi einungis verið litið til upptalningar í ákvæðinu og aðstæður hans heimfærðar undir það, eins og um tæmandi upptalningu væri að ræða. Sérstaklega vanti greiningu á félagslegum aðstæðum stefnanda í Senegal, einkum út frá þjóðarbroti hans og afleiðingum þess að hann skipti um trú. Stefnandi telur að aðstæður hans, eins og þær séu í Senegal, réttlæti að fullu að honum verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarástæðna. Einnig byggir stefnandi á því, við heildstætt mat á aðstæðum í skilningi ákvæðisins, að líta verði til þess tíma sem hann hafi búið hér á landi með fjölskyldu sinni. Í því sambandi verði að taka tillit til þess að hann hafi skotið rótum hér á landi, bæði félagslega og efnahagslega. Stefnandi telur að þegar aðstæður hans og fjölskyldunnar séu virtar heildstætt þá sé ekki annað hægt en að fallast á að veita honum dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Að því virtu beri að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunar, og eftirfarandi afgreiðslu kærunefndar útlendingamála, og leggja fyrir stofnunina að veita stefnanda dvalarleyfi á Íslandi.

III

Stefndu mótmæla málatilbúnaði og öllum málsástæðum stefnanda. Stefndu telja að stefnandi hafi ekki sýnt fram á neitt er leitt geti til þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála eða ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Því beri að sýkna stefndu.

Varðandi rannsókn málsins þá mótmæla stefndu fullyrðingum stefnanda um að henni hafi verið áfátt. Byggja stefndu á því að rannsóknarskyldu hafi verið fylgt í hvívetna og í samræmi við ákvæði laga nr. 37/1993 og nr. 80/2016. Stefndu vísa til þess að í III. og IV. kafla laga nr. 80/2016 sé að finna helstu ákvæði er varði umsóknir um alþjóðlega vernd. Um málsmeðferð stjórnvalda gildi að auki lög nr. 37/1993. Þá sé við meðferð umsókna um alþjóðlega vernd höfð hliðsjón af handbók Flóttamanna stofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) um réttarstöðu flóttamanna, tiltækar landaupplýsingar, auk annarra leiðbeininga og viðmiða frá Flóttamannastofnun. Allar tiltækar heimildir um aðstæður í Senegal hafi verið skoðaðar sérstaklega af stefndu út frá fjölskylduaðstæðum stefnanda. Stefndu benda á að ekki hafi verið færð rök fyrir því af hálfu stefnanda hvernig rannsókn stefndu hefði getað verið með öðrum eða betri hætti. Stefndu benda á að stefnandi vísi ekki til neinna heimilda eða gagna sem sýni fram á aðstæður í Senegal, annarra en þeirra sem stefndu hafi lagt til grundvallar, og hafi hann því hvorki sannað né hafi honum tekist að leiða líkur að því að aðstæður séu með öðrum hætti en stefndu hafi komist að með rannsóknum og grundvallað ákvarðanir sínar á.

Varðandi það hvort stefnandi uppfylli skilyrði fyrir réttarstöðu flóttamanns og tilkalli til viðbótarverndar vísa stefndu til almennra upplýsinga um viðhorf og aðstæður í Senegal, sem komi fram í nánar tilgreindum gögnum frá fyrrgreindri flóttamannastofnun o.fl. Þær upplýsingar hafi ekki verið hraktar af stefnanda. Því til viðbótar hafi verið farið yfir alþjóðlegar skýrslur um aðstæður í Senegal. Þessu til frekari skýringar taki stefndu fram að Senegal sé lýðveldisríki í VesturAfríku og eigi landamæri að Gambíu, Gíneu, GíneuBissaú, Malí og Máritaníu. Íbúar landsins séu tæplega 15 milljónir talsins og skiptist í nokkur þjóðarbrot. Þau fjölmennustu séu W-x-x, P-x-x og S-x-x en um 80% íbúa landsins tilheyri einu þessara þriggja þjóðarbrota. Rúmlega 95% Senegala aðhyllist íslamstrú, rúm 4% séu kristnir og um 0,4% séu andatrúarmenn. Senegal sé eitt stöðugasta lýðveldisríkið í Afríku og hafi um árabil verið virkur þátttakandi í alþjóðlegu friðarsamstarfi og svæðisbundinni sáttaumleitan. Þá hafi enn fremur verið bent á að hið sérstaka trúarkerfi og menning umburðarlyndis hafi gert Senegal að landi stöðugleikans á svæði sem eigi við ýmis vandamál að stríða. Meðal helstu vandamála á sviði mannréttinda í Senegal séu slæmar aðstæður í fangelsum, langur tími varðhalds áður en til réttarhalda komi og ofbeldi og mismunun gegn konum, þar á meðal kynfæralimlestingar. Dæmi um misbeitingu valds þekkist innan öryggissveita landsins, þar með talið pyntingar, geðþóttahandtökur, vafasamar yfirheyrsluaðferðir, auk skorts á sjálfstæði dómstóla og spillingar meðal lögreglu, dómsvalds og framkvæmdavalds. Senegölsk yfirvöld hafi stigið ákveðin skref til að ákæra og refsa fyrir brot í opinberu starfi, hvort sem sé innan öryggissveita eða annarra stjórnvalda, en refsileysi þekkist þó enn. Heimildir beri með sér að ríkisborgarar Senegals geti leitað til dómstóla þar í landi þegar þeir telji brotið á mannréttindum sínum. Enn fremur standi þeim til boða að senda inn erindi til sjálfstæðs embættis umboðsmanns. Þegar um sé að ræða mál tengd mannréttindum geti einstaklingar og samtök áfrýjað ákvörðunum til dómstóls efnahagsbandalags VesturAfríkuríkja (e. ECOWAS Court of Justice) í Abuja í Nígeríu. Virðing yfirvalda í Senegal fyrir borgaralegum réttindum hafi aukist með tímanum og nú sé ríkið þekkt fyrir sjálfstæða og óháða fjölmiðla, tjáningarfrelsi og frjálsa umræðu.

Þessu til viðbótar vísa stefndu til þess að í stjórnarskrá Senegals sé kveðið á um trúfrelsi og sjálfstæði trúfélaga án afskipta yfirvalda. Yfirvöld krefjist þess að trúarhópar og aðrir hópar séu skráðir sem slíkir og þau útvegi styrki til íslamskra og kristinna skóla. Stjórnarskrá Senegals kveði sérstaklega á um aðskilnað ríkis og kirkju. Yfirvöld útvegi trúarhópum beina fjárhagsaðstoð og aðra aðstoð, einkum til þess að tryggja viðhald trúarbygginga eða halda sérstaka viðburði. Allir trúarhópar hafi aðgang að þessari aðstoð. Þá hafi yfirvöld leyft að allt að fjórar klukkustundir á viku séu nýttar í trúfræðslu í grunnskólum fyrir þá sem hafi áhuga á slíku. Geti foreldrar þá valið annaðhvort að trúfræðslan sé af kristnum eða íslömskum toga. Einnig hafi nemendur möguleika á því að sleppa slíkri kennslu. Samkvæmt skýrslu bandarísku utanríkisþjónustunnar frá 2015 hafi bandaríski sendiherrann í Senegal og aðrir embættismenn sendiráðsins átt uppbyggjandi samræður og samvinnu við trúarleiðtoga þar í landi í þeim tilgangi að liðka fyrir og tryggja áframhaldandi trúfrelsi og gagnkvæma virðingu fyrir trúfrelsi. Hafi sendiherrann hitt leiðtoga þriggja stærstu Sufibræðralaganna, auk kristinna trúarleiðtoga, sem hafi sagt frá friðsömum samskiptum og sambandi á milli ólíkra trúarhópa í landinu. Senegal sé talið vera umburðarlynt og opið samfélag þar sem mismunandi þjóðernis og trúarhópar lifi í sátt og samlyndi. Mikill meirihluti landsmanna sé, eins og áður segi, múslimar og flestir tilheyri ýmsum Sufibræðralögum. Bræðralögin stuðli að friðsömu íslam og teljist vera til þess fallin að draga úr íslamskri öfgastefnu í Senegal. Senegal sé jafnframt talið vera ríki þar sem trúfrelsi sé byggt á sterkum stoðum og yfirvöld styðji trúarlega fjölbreytni og opna umræðu milli mismunandi trúarbragða.

Stefndu taka fram að Útlendingastofnun hafi ekki séð ástæðu til þess að bera brigður á þær fullyrðingar stefnanda að hann og eiginkona hans hafi orðið fyrir fordómum af hendi fjölskyldna þeirra og annarra meðlima samfélagsins. Stefndu taki hins vegar fram að heimildir bendi ekki til þess að þeir sem aðhyllist kristna trú eða beri kristin nöfn séu beittir misrétti eða ofsóknum í senegölsku samfélagi þótt þeir séu í minnihlutahópi. Þvert á móti megi ráða að þar ríki mikið umburðarlyndi gagnvart mismunandi trúarhópum. Þá sé ljóst af landaupplýsingum um Senegal að íbúum þar í landi standi til boða að leita aðstoðar yfirvalda ef þeir telja brotið á mannréttindum sínum. Ljóst hafi verið að hið sama ætti við um börn stefnanda.

Vert sé að nefna að í úrskurði kærunefndar í máli stefnanda, dagsettum 8 mars 2018, komi fram almennar upplýsingar um Senegal sem nefndin hafi skoðað. Bendi þær til þess að múslimar sem snúist frá íslam til annarra trúarbragða geti af þeim ástæðum mætt andúð frá fjölskyldu og öðrum múslimum. Hið sama geti átt við gangi múslimsk kona í hjónaband með einstaklingi sem er annarrar trúar án þess að viðkomandi taki upp íslamska trú. Þau gögn sem kærunefndin hafi kynnt sér hafi samt sem áður bent til þess að þótt yfirgnæfandi hluti landsmanna sé múslimar aðhyllist flestir þeirra hófsama túlkun á íslam og að þar ríki samlyndi á milli fólks af ólíkum trúarbrögðum. Umburðarlynt viðhorf landsmanna til trúarskoðana eigi mikinn þátt í þeim stöðugleika sem ríki í landinu. Þá hafi ekkert í gögnum málsins bent til þess að múslimar sem taki upp aðra trú eða hjón sem ekki eru sömu trúar verði fyrir aðkasti eða áreiti í Senegal.

Stefnandi hafi jafnframt borið því við að hann glímdi við heilsubrest sökum brjóskloss í mjóhrygg og æxlis í hendi og hafi hann lagt fram læknisvottorð því til stuðnings. Þar komi fram að einkenni hans samræmist annars vegar brjósklosi í baki og hins vegar góðkynja æxli í hendi. Samkvæmt tölvuskeyti frá talsmanni stefnanda hafi hann farið í aðgerð á handlegg vegna góðkynja æxlisins 30. október 2017. Ekki sé byggt á því af hálfu stefnanda að svo sé ástatt um heilsufar hans að hann eigi rétt á dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Að mati stefndu sé hins vegar rétt að gera grein fyrir sjónarmiðum þeirra að þessu leyti.

Stefndu vísa til þess að þær heimildir sem Útlendingastofnun hafi kynnt sér beri með sér að heilbrigðisþjónusta í Senegal sé almennt góð á þéttbýlum svæðum. Þótt ríkið glími við fátækt sé heilbrigðisaðstoð að fá í borgum, á héraðsspítölum og heilsugæslustöðvum. Samkvæmt upplýsingum Útlendingastofnunar verji senegölsk stjórnvöld um 5,65% af landsframleiðslu í heilbrigðiskerfið en hafi þó náð góðum árangri, til dæmis í baráttu gegn malaríu o.fl. Stjórnvöld í Senegal hafi markað sérstaka stefnu um að bæta kerfið til þess að tryggja landsmönnum bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu. Einnig sé í landinu almennt heilbrigðistryggingakerfi.

Við úrlausn málsins hafi því báðir stefndu byggt á því að stefnandi og eiginkona hans hafi orðið fyrir fordómum landa sinna vegna hjónabands síns. Þau gætu hins vegar leitað aðstoðar yfirvalda ef þau teldu brotið á mannréttindum sínum. Þá hafi einnig verið lagt til grundvallar að stefnandi hafi þjáðst af brjósklosi í mjóhrygg, auk þess sem hann hafi verið með góðkynja æxli í handlegg, en hann gæti hins vegar leitað heilbrigðisaðstoðar í heimalandi sínu.

Með vísan til frásagnar stefnanda og þeirra heimilda sem Útlendingastofnun kannaði hafi ekki verið talið að ótti hans um ofsóknir vegna þess að hann væri kristinnar trúar hafi verið ástæðuríkur í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Þá benda stefndu á að í 4. mgr. 38. gr. sömu laga sé tilgreint hvaða aðilar geti staðið að ofsóknum og illri meðferð í skilningi þeirra ákvæða sem þar greinir. Stefnandi hafi hins vegar ekki borið því við að eiga á hættu ofsóknir af hendi aðila sem þar séu tilgreindir. Auk þess hafi þótt ljóst að stefnanda stæði til boða vernd stjórnvalda í Senegal ef hann leitaði þangað. Þá hafi Útlendingastofnun talið ljóst að hið sama ætti við um börn stefnanda. Að þessu virtu hafi það verið niðurstaða Útlendingastofnunar að stefnandi ætti ekki á hættu ofsóknir eða meðferð í heimalandi sínu sem jafnað yrði til ofsókna. Stefndu hafi því borið að synja honum um alþjóðlega vernd samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016.

Með vísan til frásagnar stefnanda, gagna málsins og landaupplýsinga taka stefndu fram að talið hafi verið ljóst að hann ætti ekki á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hið sama hafi verið lagt til grundvallar við mat á hættu á alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki væri greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka yrði stefnandi sendur aftur til heimalands síns. Að þessu virtu hafi það verið niðurstaða Útlendingastofnunar að stefnandi ætti ekki á hættu illa meðferð samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 í Senegal og því hafi borið að synja honum um alþjóðlega vernd samkvæmt sama ákvæði.

Stefndu vísa til þess að í úrskurði kærunefndarinnar komi fram það mat nefndarinnar að þegar atvik, sem stefnandi byggði umsókn sína um alþjóðlega vernd á, séu virt í heild sinni þá séu þau ekki svo alvarleg að þau geti talist vera ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016. Þá hafi það einnig verið mat kærunefndarinnar, með hliðsjón af þeim upplýsingum sem raktar voru um aðstæður í Senegal varðandi trúarbrögð, að hann hafi ekki haft ríkar ástæður til að óttast ofsóknir vegna trúarbragða, sbr. 1. mgr. 38. gr. og blið 3. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016. Í því sambandi hafi kærunefndin tekið fram að stefnandi hefði ekki byggt á því að hafa sætt öðru ofbeldi af hálfu múslimskra ungliða en frá var greint og í viðtali hjá Útlendingastofnun hefði ekkert komið fram sem benti til þess að hann ætti á hættu að sæta frekara ofbeldi af þeirra hálfu. Ekki hefði heldur verið sýnt fram á það, að mati nefndarinnar, að stjórnvöld í Senegal gætu ekki eða vildu ekki veita honum vernd, meðal annars með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem fælu í sér ofsóknir. Stefnandi hefði því raunhæfan möguleika á að leita ásjár stjórnvalda þar í landi, teldi hann sig þurfa á henni að halda. Var það mat nefndarinnar að stefnandi hefði ekki ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 og uppfyllti ekki skilyrði sama ákvæðis um stöðu sem flóttamaður hér á landi. Þá vísa stefndu til þess að þar sem kærunefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi uppfyllti ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, þá eigi hann ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. sömu laga.

Varðandi það hvort stefnandi uppfylli skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis af mannúðarástæðum þá mótmæla stefndu þeirri málsástæðu og benda á að samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 megi líta til mannúðarsjónarmiða ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd. Með vísan til orðalags ákvæðisins um ríka þörf fyrir vernd, auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, verði að telja að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laganna verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar, með tilliti til heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar sé vísað til, nái vissu alvarleikastigi þegar málið sé virt í heild. Að mati Útlendingastofnunar hafi aðstæður stefnanda, að því er varðar heilsufar, ekki verið svo alvarlegar að fallist yrði á veitingu slíks leyfis. Að auki hafi heimildir borið með sér að allar grunnstoðir heilbrigðiskerfisins væru fyrir hendi í Senegal og að stefnandi og fjölskylda hans gætu leitað sér slíkrar aðstoðar teldu þau sig þurfa þess. Það hafi verið mat Útlendingastofnunar, þegar upplýsingar um heimaríki stefnanda og gögn málsins voru virt í heild, að stefnandi hefði ekki sýnt fram á aðrar ástæður, til dæmis erfiðar félagslegar aðstæður eða almennar aðstæður í heimalandi, sem væru svo alvarlegar að hann teldist hafa ríka þörf á vernd, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016. Þá hafi Útlendingastofnun talið ljóst að hið sama ætti við um börn stefnanda. Að þessu virtu hafi það verið niðurstaða Útlendingastofnunar að synja bæri stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðum 74. gr. laga nr. 80/2016.

Í úrskurði kærunefndar í máli stefnanda, dagsettum 8. mars 2018, að því er varðar erfiðar félagslegar aðstæður hans, hafi komið fram að þótt almennar upplýsingar um íslam hafi bent til þess að múslimar sem taki upp aðra trú og múslimskar konur sem gangi í hjónaband með manni af annarri trú geti mætt andúð frá fjölskyldu og öðrum múslimum, þá hafi ekkert í fyrrgreindum gögnum gefið til kynna að slík viðhorf væru ríkjandi í Senegal. Á hinn bóginn hafi gögnin borið með sér að í Senegal ríkti mikið umburðarlyndi fyrir trúarskoðunum og að samlyndi væri á milli kristinna og múslima í landinu. Þá hafi yfirvöld í Senegal undanfarin ár veitt fátækustu fjölskyldum landsins fjárhagslegan stuðning, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þá beri einnig að nefna að kærunefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu í úrskurði sínum, varðandi heilbrigðisástæður stefnanda, að ekki yrði talið að þeir kvillar sem stefnandi hefði glímt við væru lífshættulegir eða að hann væri í meðferð sem óforsvaranlegt væri að rjúfa. Ekki hafi kærunefndin heldur ráðið annað af þeim gögnum sem hún hafi kynnt sér um heilbrigðiskerfið í Senegal en að hann gæti leitað meðferðar við heilsufarsvanda sínum þar í landi. Þegar upplýsingar um aðstæður í heimaríki stefnanda, að því er varðar félagslega aðstæður og heilsufar, hafi verið virt í heild, og að teknu tilliti til annarra gagna málsins, þá hafi það verið niðurstaða kærunefndar að hann hefði ekki sýnt fram á að aðstæður væru það alvarlegar að hann hefði ríka þörf fyrir vernd, eins og 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 kveði á um. Því hafi verið fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður stefnanda í heimaríki hans væru ekki slíkar að það bæri að veita honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá benda stefndu á að í 74. gr. laga nr. 80/2016 sé ekki gert ráð fyrir því að tengsl útlendings við landið hafi vægi við mat á því hvort veita beri dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins. Þess í stað verði útlendingur að geta sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, til dæmis af heilbrigðisástæðum.

IV

Stefnandi krefst þess að fá alþjóðleg vernd hér á landi með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, en til vara að honum verði veitt dvalarleyfi með vísan til 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kröfunum var hafnað með ákvörðun Útlendingastofnunar sem var staðfest af kærunefnd útlendingamála.

Stefnandi sótti um alþjóðlega vernd 16. febrúar 2017. Til grundarvallar kröfum sínum vísar stefnandi til þess að hann hafi tekið upp kristna trú en hann hafi fæðst inn í íslamtrú. Kona hans sé íslamstrúar. Þau hafi flúið til Evrópu árið 2012 sökum ofsókna sem þau hafi sætt vegna trúarbragða, þar sem blönduð hjónabönd séu fordæmd af samfélaginu, en einnig vegna þess að hann sneri baki við íslamstrú. Þá kveður hann að fjölskylda hans hafi snúist gegn honum og hafi hann sætt stöðugri ógn, ofbeldi o.fl. vegna trúar sinnar. Stefnandi og eiginkona hans eru bæði með ríkisborgararétt í Senegal.

Um grundvöll alþjóðlegrar verndar er fjallað í 37. gr. laga um útlendinga. Um það hvenær einstaklingur telst vera flóttamaður er fjallað nánar í 1. mgr. 37. gr. sömu laga. Samkvæmt því ákvæði telst flóttamaður samkvæmt lögunum vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. Alið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. sömu laga. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. sömu laga telst útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka verði hann sendur aftur til heimalands síns. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Í 38. gr. laga nr. 80/2016 eru síðan sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Þar segir að ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. séu þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama eigi við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafi eða geti haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling. Þá er í 2. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016 fjallað um það í hverju ofsóknir geta falist, auk þess sem þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast eru skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna. Í 4. mgr. 38. gr. kemur síðan fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu, a) ríkið, b) hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess, eða c) aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald.

Bæði ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður kærunefndar bera það með sér að aflað hafi verið nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga til að rannsaka málið, sbr. 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga og 10. gr. stjórnsýslulaga. Í stefnu málsins er því borið við að ekki hafi verið rannsakaðar nægilega þær skýringar sem stefnandi hafi gefið á ástæðum flóttans frá heimalandinu, án þess að þetta sé rökstutt frekar. Framlögð gögn stefnanda eru ekki til skýringar á málsástæðu þessari og þau rýra ekki réttmæti þeirra upplýsinga sem þegar hafði verið aflað af hálfu stefndu.

Það er ekki dregið í efa að þeir sem snúast frá íslam til kristinnar trúar geti mætt andúð frá fjölskyldu eða öðrum múslimum. Hins vegar var það niðurstaða kærunefndar eftir ítarlegar rannsóknir hennar og Útlendingastofnunar, sem ekki hafa verið hraktar af hálfu stefnanda, að aðstæður í Senegal séu þannig að þótt yfirgnæfandi hluti landsmanna sé múslimar, þá aðhyllist flestir þeirra hófsama túlkun á íslam og samlyndi sé á milli fólks af ólíkum trúarbrögðum. Þegar horft er til þeirra atvika í heild sem stefnandi byggir á í málinu, þá telur dómurinn að þau nái ekki því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga og stefnandi hafi ekki ástæðuríkan ótta við ofsóknir vegna trúarbragða, sbr. 1. mgr. 38. gr. og blið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá er heldur ekki fallist á að aðstæður stefnanda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, en engin gögn hafa verið lög fram sem styðja að það ákvæði eigi við. Í ljósi þess að ekki er fallist á að skilyrðum 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga sé fullnægt og á stefnandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. sömu laga.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þó að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Samkvæmt athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum um útlendinga er tekið fram varðandi 74. gr. að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé miðað við atriði á borðvið það hvort um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í heimalandi viðkomandi. Varðandi erfiðar félagslegar aðstæður eru nefndar sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt geti til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríkinu eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig undir kynhlutverk sem sé hefðbundið í heimaríkinu og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Í

74. gr. er ekki gert ráð fyrir því að tengsl útlendings við landið hafi vægi við mat á því hvort veita beri dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins Í úrskurði kærunefndar er tekið fram að þeir kvillar sem stefnandi glímir við séu ekki lífshættulegir og stefnandi sé ekki í meðferð sem sé óforsvaranlegt að rjúfa.

Engin læknisfræðileg gögn hafa verið lögð fram fyrir dóminn. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á að félagslegar aðstæður hans nái því alvarleikastigi að hann hafi ríka þörf á vernd, eins og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Samhliða þessum dómi er kveðin upp dómur í málinu nr. E 1507/2018, en þar eru eiginkona og dætur stefnanda aðilar. Í ljósi niðurstöðu í því máli þykja ekki efni til að taka afstöðu til annarra málsástæðna stefnanda.

Með vísan til þess sem að framan greinir er kröfu stefnanda, um að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja stefnanda um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt því synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga, hafnað.

Ágreiningur málsins tekur til beiðni um alþjóðlega vernd hér á landi og var sú beiðni sett fram hinn 16. febrúar 2017. Því verður ekki tekin frekari afstaða til þeirrar málsástæðu að stefnandi hafi dvalið hér á landi frá árinu 2014, eða í fjögur ár er mál þetta var höfðað.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi dags. 23. maí 2018 og greiðist gjafsóknarkostnaður úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, Á-kk-ef F-kk-ef Á-kk-ef, sem telst hæfilega ákveðin 700.000 með tilliti til umfangs málsins, en mál þetta er flutt samhliða málinu nr. E1506/2018.

Dómari fékk máli þessu úthlutað 2. september sl. og hefur enga aðkomu haft að því fyrir þann tíma.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Útlendingastofnun og Kærunefnd útlendingamála, eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmann hans, 700.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndu, Útlendingastofnun og Kærunefnd útlendingamála, eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmann hans, 700.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf