E-3744/2022

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Mál þetta, sem dómtekið var þann 16. mars 2023, var höfðað þann 11. ágúst 2022. Stefnandi er A, [...], en stefndu eru Eimskip Ísland ehf., Sundabakka 2, Reykjavík, og Sjóvá- Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

2

Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennd verði skaðabótaábyrgð stefnda Eimskips Íslandsehf. gagnvart stefnanda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir á baki við vinnu sína hjá stefnda Eimskip Íslandi ehf. þann 21. ágúst 2019. Stefnandi krefst þess jafnframt að viðurkenndur verði réttur hans til vátryggingarbóta úr ábyrgðartryggingu stefnda Eimskips Íslands ehf., hjá stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf., vegna líkamstjóns á baki, sem stefnandi varð fyrir við vinnu sína hjá stefnda Eimskip Íslandi ehf. þann 21. ágúst 2019. Þá krefst stefnandi málskostnaðar líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndu krefjast aðallega sýknu en til vara að sök verði skipt og stefnanda verði gert að bera meirihluta sakar. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

Málsatvik og helstu ágreiningsefni

4

Stefnandi og stefndi Eimskip Ísland ehf. (hér eftir „stefndi Eimskip“) undirrituðu ráðningarsamning þann 15. júlí 2019 og hóf stefnandi samdægurs störf sem tækjastjóri við gámafærslur. Starfi sínu sinnti stefnandi inni á athafnasvæði stefnda Eimskips sem er lokað fyrir almennri umferð. Í gámafærslum fólst að aka með gáma um athafnasvæðið, til lestunar í skip, losunar úr skipum eða til að færa gámana. Gámum á athafnasvæðinu er raðað í merkt gámastæði og eru akbrautir á milli gámastæðanna til að unnt sé að færa gámana með svokölluðum dráttarklárum, eða SISU- dráttarbílum, sem var það tæki sem stefnandi notaði í starfi sínu.

5

Þegar stefnandi hóf störf hjá stefnda Eimskip var hann ekki með gild ökuréttindi.

Upphaflega hafði hann þó haft ökuleyfi frá því í ágúst 2006 en verið ökuleyfislaus í tvo mánuði árið 2008, hlotið 10 mánaða sviptingu ökuréttinda árin 2009– 2010 og verið síðan aftur sviptur ökuréttindum 22. mars 2013. Í upphafi ráðningarinnar hlaut hann starfsþjálfun á dráttarklárinn í þrjá vinnudaga hjá B, starfsmanni stefnda Eimskips. Á fjórða degi hóf stefnandi sjálfur að aka dráttarklár. Slysið sem mál þetta varðar gerðist eftir að stefnandi hafði starfað við gáma færslurnar á dráttarklárnum í rúmar fimm vikur.

6

Dráttarklárarnir sem stefndi Eimskip notaði voru hannaði r til að flytja gáma á milli staða með gámagrind. Gámarnir voru settir á gáma grindurnar með lyfturum og dráttarklárarnir drógu síðan gámana milli staða. Dráttarklárarnir eru 5.380 metrar á lengd og 2.500 metrar á breidd. Þeir eru án alls lyftibúnaðar og aðeins hannaði r til að draga gáma grindurnar. Í dráttarklárunum voru öryggisbelti og komust þeir ekki hraðar en 30 km/ klst. Gáma grindurnar á dráttarklárunum eru 34 cm breiðari en dráttarklárarnir þannig að á hverjum tíma stendur gámagrind 17 cm utar en dráttarklár hvoru megin.

7

Þann 19. ágúst 2019 fékk stefnandi endurútgefin almenn ökuréttindi í kjölfar þess að hafa sótt ökukennslu og tekið ökupróf. Tveimur dögum síðar, þann 21. ágúst 2019, varð stefnandi fyrir slysi við vinnu sína hjá stefnda Eimskip. Slysið varð með þeim hætti að stefnandi keyrði dráttarklár með gámagrind og vörugám, meðfram gámastæði á athafnasvæðinu og í átt að lyftara sem átti að nota til að afhlaða gáminn af gámagrindinni. Inni á akbraut milli gámastæða kræktist gámagrindin á dráttarklárnum í gám sem stóð framar en aðrir gámar í gámastæðinu þegar stefnandi ók þar hjá. Eftir áreksturinn var gámurinn metinn ónýtur og tekinn úr notkun hjá stefnda Eimskip. Umræddur gámur sem ekið var á hafði staðið óhreyfður í gámastæðinu frá 3. maí 2018 þar til slysið varð og var skráð í kerfi stefnda Eimskips þann 30. ágúst 2019 að hann yrði fjarlægður.

8

Við áreksturinn kenndistefnandis ér meins en harkaði af sér og h él tá fram störfum sínum næstu daga þar til hann varð óvinnufær 29. ágúst 2019. Leitaði hann síðan til læknis þann 19. september 2019 og var skv. læknisvottorði sem gefið var út þann dag þá metinn óvinnufær frá 29. ágúst 2019. Samkvæmt mati C bæklunarskurðlæknis var stefnandi talinn óvinnufær að öllu leyti frá 29. ágúst 2019 til 9. nóvember 2021 og varanleg læknisfræðileg örorka metin 7% vegna slyssins.

9

Þann 16. september 2019 var slysið tilkynnt til Vinnueftirlitsins. Í tilkynningunni segir: „Slasaði var að keyra með gám í 04 M og setur gáma grindina í BSIU2959563 sem stóð aðeins út úr stæðunni og krækir grindinni í hann.“ Ágreiningur er milli aðila hvort vitni hafi orðið að slysinu en í tilkynningu til Sjúkratrygginga, dags. 16. september 2019, sem undirrituð er af stefnanda og D, starfsmanni stefnda Eimskips, kemur fram að engir sjónarvottar hafi verið að slysinu.

10

Á slysdegi hafði stefndi Eimskip ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum ehf. (héreftir „stefndi Sjóvá“). Hafnað hefur verið bótaskyldu í málinu. Málinu var vísað til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem kvað upp úrskurð 24. nóvember 2020 þess efnis að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrg ðartryggingustefnda Eimskips hjá stefnda Sjóvá.

11

Við aðalmeðferð gaf stefnandi málsins skýrslu en auk hans gaf skýrslu D, starfsmaður stefnda Eimskips. Verður vitnað til framburðar framangreindra eftir því sem þurfa þykir. Við upphaf aðalmeðferðar var gengið á vettvang slyssins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

12

Stefnandi telur sig eiga lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist réttinda hans, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Samlagsaðild byggi á 1. mgr. 19. gr. sömu laga. Stefnandi byggir á sakarreglunni; að aðstæður á athafnasvæði stefnda Eimskips hafi ver ið óforsvaranlegar og vísar til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustu-hætti og öryggi á vinnustöðum( héreftir„vinnuverndarlög“), m. a. 1. gr. Stefndi Eimskip hafi ekki farið eftir fyrirmælum vinnuverndarreglna og tjón stefnanda skuli bætt enda ekki um stórfellt gáleysi hans sjálfs að ræða.

13

Saknæmt og ólögmætt hafi verið af ótilgreindum starfsmanni stefnda Eimskips að staðsetja gám langt út fyrir merkt gámastæði, þannig að gámurinn tálmaði akstursleið stórra vinnuvéla. Staðsetningin hafi verið andstæð reglum og verklagi og skapað sérstaka hættu fyrir vinnuvélar. Stefndi Eimskip hafi borið ábyrgð á aðstæðum og verkferlum, sbr. 13. og 37. gr. vinnuverndarlaga, og að umferðarleiðir væru skipulagðar og útbúnar þannig að öryggi væri tryggt, sbr. 39. gr. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995.

14

Verkstjóra stefnda Eimskips hafi skv. 23. gr. vinnuverndarlaga borið að beita sér fyrir fullnægjandi starfsskilyrðum. Stefndi Eimskip hafi ekki gert áhættumat, sbr. 1. mgr. 65. gr. a, þar sem sérstaklega hefði átt að líta til starfa hættulegum heilsu og öryggi starfsmanna og grípa til forvarna til að draga úr hættu, sbr. 2. mgr. 65. gr. a. Stefndi hefði átt að upplýsa starfsmenn um notkunarskilyrði tækja, fyrirsjáanlegar og óvenjulegar aðstæður og reynslu af notkun hlutaðeigandi tækja, sbr. 7. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Skriflegar leiðbeiningar hefðu átt að liggja frammi á vinnustaðnum.

Áhættumat hefði leitt hættueiginleika í ljós og gefið stefnda tilefni til að færa gáminn inn fyrir línuna eða vara við hættunni.

15

Stefnandi hafi ekki sýnt af sér eigin sök, sbr. 23. gr. a skaðabótalaga. Stefndi Eimskip hafi ekki tilkynnt slysið til Vinnueftirlitsins í samræmi við 79. og 81. gr. vinnuverndar-laga, fyrr en 16. september 2019 og beri því hallann teljist atvik ekki nægjanlega í ljós leidd af þeim sökum. Rannsókn öryggisdeildarstefndaí janúar 2020 hafi verið einhliða og í ósamræmi við eigin gögn stefnda. Gámurinn hafi í rannsókninni ekki verið rétt staðsettur en skv. tilkynningu stefnda til Vinnueftirlitsins hafi gámurinn staðið út fyrir línu á gámastæði.

16

Stefnandi byggir á því að þrjú skilyrði þurfi að vera uppfyllt til að starfsmaður megi stýra vinnuvél skv. 2. gr. reglna um réttindi til að stjórna vinnuvélum nr. 198/1983. Í fyrsta lagi að hafa náð 17 ára aldri, í öðru lagi að vera með ökuréttindi á bifreið og í þriðja lagi að hafa lokið tilskildu námi og þjálfun. Atvinnurekandi skal skv. 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, sjá til þess að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun við að framkvæma störf sín þannig að ekki stafi hætta af. Stefnandi hafi hvorki verið með gild ökuréttindi þegar hann var ráðinn í starfið né þegar kennsla fór fram dagana 15.– 18. júlí 2019. Hann hafði ekki lokið tilskildu námi, sbr. 3., 5. og 6. gr. reglugerðar nr. 198/1983, né fengið viðeigandi þjálfun til að stjórna vinnuvél og ekki haft vinnuvélaréttindi þegar slysið varð og á því beri stefndi Eimskip ábyrgð.

17

Stefnda hafi skv. 3. og 6. gr. reglugerðarinnar verið óheimilt að hefja verklega þjálfun stefnanda sem hafði ekki lokið bóklegu námskeiði sbr. c-lið 2. gr. reglugerðarinnar. Sá almenni starfsmaður sem hafi þjálfað stefnanda, B, hafi ekki haft kennsluréttindi líkt og áskilið sé skv. 6. gr. reglugerðarinnar.

18

Aðstæður á vinnustaðnum hafi verið óforsvaranlegar og umferðarleiðir ógreiðfærar þar sem gámurinn hafi verið staðsettur langt út fyrir gámastæði inná akstursleiðir stórra vinnuvéla. Skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu uppfyllt. Orsök tjónsins hafi verið annars vegar sú saknæma og ólögmæta háttsemi að staðsetja gám langt út fyrir gámastæði inná akstursleiðir vinnuvéla og hins vegar vanræksla að tryggja öryggi á vinnustaðnum, m. a. með að hafa látið stefnanda stjórna vinnuvél án tilskilinna réttinda, bóklegs náms eða kennslu. Stefndi Sjóvá beri jafnframt óskipta ábyrgð á tjóninu á grundvelli ábyrgðartryggingar stefnda Eimskips hjá félaginu.

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

19

Stefndi Eimskip byggir á því að stefnanda hafi hvorki lánast að sanna tjónið, umfang þess, atvik, meinta saknæma háttsemi, orsakatengsl né bótarétt úr ábyrgðartryggingu hjá stefnda Sjóvá á grundvelli tryggingarskilmála, sbr. almennar sönnunarreglur skaðabóta-réttar utan samninga.

20

Hvorki verði slakað á sönnunarkröfum né sönnunarbyrði snúið við. Meintur skortur á tilkynningum, sbr. 79. og 81. gr. vinnuverndarlaga, skuli enginréttaráhrifhafastefndu í óhag enda hafi stefnda Eimskip ekki verið kunnugt umað slysið hafi valdið óvinnufærni og slysið því ekki verið tilkynningar skylt. Stefnandi hafi haldið áfram að vinna eftir slysið til 29. ágúst 2019 án þess að tilkynna sig veikan. Rannsókn Vinnueftirlitsins hefði ekki leitt neitt annað í ljós en þegar liggi fyrir í málinu enda hafi verið búið að fjarlægja gáminn þegar stefnda varð fyrst ljóst að stefnandi teldi sig hafa orðið óvinnufæran vegna slyssins.

21

Ósannað sé að slysið megi rekja til atvika sem stefndi Eimskip beri skaðabótaábyrgð á. Slysið hafi orðið vegna óhappatilviks eða eigin aðgæsluleysis stefnanda. Gámurinn hafi hvorki staðið út fyrir merkt gámastæði né tálmað akstursleið vinnuvéla heldur hafi hann staðið hálfur á viðmiðunarlínu. Engar hátternisreglur séu fyrir hendi um hvernig eigi að staðsetja gáma á hafnarsvæðum.

22

Ómögulegt væri að tryggja að gámastæður stæðu alltaf í þráðbeinni línu. Ökumenn dráttarklára hafi orðið skv. 1. mgr. 14. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 að taka tillit til þessa við akstur. Akbrautin hafi verið um 14 metra breið og ekki nauðsyn að aka mjög nærri gámastæðunum. Stefnandi hafi verið kunnugur aðstæðum eftir nokkrarvikur í starfinu.

23

Gámurinn sem stefnandi hafi ekið á hafi staðið óhreyfður í 15 mánuði fyrir slysið. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita af staðsetningu hans og enga athugasemd gert við hana, sbr. 26. gr. vinnuverndarlaga. Aðstæður á slysstað hafi verið fullnægjandi, farið hafi verið eftir öllum öryggiskröfum og engin aukin hætta við gámafærslur fyrir hendi.

Stefndi Eimskip hafi ekki vanrækt skyldur sínar skv. 13., 14., 23. og 37. gr. vinnu-verndarlaga og 39. gr. í reglum um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995. Lagaákvæðin feli í sér almennar varúðarreglur en séu ekki sértæk. Skaðabótaskylda verði ekki eingöngu byggð á þessum reglum og hafi stefnanda ekki tekist að sanna með hvaða hætti aðstæður á slysstað hafi verið ófullnægjandi og hvaða sértæku skráðu öryggiskröfur stefndi hafi vanrækt. Stefnandi vísi þó til 39. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, en þaðv erði ekki skilið öðruvísi en að stefnandi byggi á því að umferðarleiðin sem stefnandi hafi ekið eftir hafi verið ófullnægjandi og megi rekja slysið til þess.

24

Umferðarleiðin sem stefnandi ók hafi verið örugg og til samræmis við 2. mgr. 13. gr. reglugerðar nr. 580/2017 um slysavarnir og öryggisbúnað í höfnum, 30. gr. reglugerðar nr. 326/2004 um hafnamál og 39. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða.

Ósannað sé orsakasamband milli gerðar akbrautar og slyssins eða að slysið sé sennileg afleiðing af gerð hennar.

25

Áhættumat hjá stefnda Eimskip fyrir akstur dráttarbíla á athafnasvæðinu hafi verið til síðan 2011. Það fjalli m. a. um hættur sem geti skapast af akstri á athafnasvæðinu, nánar tiltekið aðhætta sé á árekstrum við önnur tæki eða mannvirki og að sýna þurfi almenna aðgæslu og fylgja núverandi öryggis- og umferðarreglum til að lágmarka áhættu af akstrinum. Meint skaðabótaskylda verði því ekki lögð á stefndu vegna skorts á áhættu-mati. Ósannað sé hverju gerð áhættumats með einhverjum öðrum hætti hefði breytt og að orsakasamband sé milli slyssins og meints skorts á áhættumati eða að það sé sennileg afleiðing þess. Í almennum vinnureglum stefnda Eimskips segi að starfsmanni sé skylt að kynna sér reglur um öryggismál og fara eftir þeim, þ. m. t. framangreint áhættumat. Í 9. gr. ráðningarsamnings stefnanda segi að hann staðfesti með undirritun sinni að hann hafi kynnt sér reglurnar og að hann fallist á þær. Stefndi Eimskip hafi gripið til forvarna s kv. 65. gr. a vinnuverndarlaga til að koma í veg fyrir hættu á að ökumenn dráttarklára ækju á kyrrstæðar gámastæður.

26

Stefndu mótmæli því að reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja eigi við um dráttarklárinn, sem sé sérhannaður til að draga gámagrind. Í 1. gr. reglugerðarinnar segi að hún gildi um notkun tækja á vinnustöðum sem vinnuverndarlög gildi um. Tæki sé skilgreint í 3. gr. reglugerðarinnar sem vél eða vélbúnaður, áhöld, verkfæri eða þess háttar búnaður sem notaður sé á vinnustöðum. Reglugerðin nái því skv. orðalagi sínu ekki til vélknúinna ökutækja heldur aðeins til minni tækja, t. d. vélsaga og bora. Því verði því ekki byggt á 7. gr. henn ar við sakarmat í þessu máli.

27

Stefndu telji að ekki hafi verið þörf á sérstakri þjálfun stefnanda umfram þá sem hann fékk og þá þekkingu sem hann augljóslega hafi haft af akstri ökutækja á slysdegi og að meintur skortur á réttindum stefnanda til að stjórna dráttarklárnum hafi ekki verið orsök slyssins eða sennileg afleiðing þess. Athafnasvæði stefnda Eimskips sé lokað almenningi og því lokað fyrir almennri umferð á grundvelli laga nr. 50/2004 um siglingavernd og reglugerðar um hafnamál nr. 3 26/2004 og sé þar af leiðandi utan vegar í skilningi þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987.

28

Vélknúið ökutæki, sem aðallega sé ætlað til fólks- eða vöruflutninga eða til að draga annað ökutæki, á hjólum og ekki hannað til hraðari aksturs en 30 km/klst., sé vinnuvél í skilningi umferðarlaga, sbr. b-liðskilgreiningarhugtaksins „vinnuvél“ í 2. gr. þágildandi umferðarlaga. Dráttarklárinn falli undir þessa skilgreiningu. Samkvæmt 2. mgr. 55. gr. þágildandi umferðarlaga þurfi ekki gilt ökuskírteini til að aka vinnuvél utan vegar sé ökumaður fullra 17 ára. Í ákvæðinu sé ekki mælt fyrir um að ökumenn vinnuvéla skuli vera með vinnuvélaréttindiog stefnda Eimskip hafi þannig verið heimilt að fela stefnanda akstur dráttarklársins. Þá hafi stefnandi verið með ökuréttindi á slysdegi og skipti því engu máli þótt hann hafi ekki verið með þau þegar hann hafi verið ráðinn og þegar kennsla á dráttarklárinn hafi farið fram. Ekkert orsakasamband sé milli þess og slyssins eða slysið sennileg afleiðing þess.

29

Reglur nr. 198/1983 um réttindi til að stjórna vinnuvélum eigi ekki við um vélknúið ökutæki eins og dráttarklár sem sé sérhannaður til að draga gámagrind. Vinnuvél eins og dráttarklár sé ekki í upptalningu í 3. gr. á þeim vinnuvélum sem reglurnar taki til og stefnandi hafi ekki sýnt fram á að 4. gr. reglnanna eigi við. Verði ekki fallist á það byggi stefndu á því að ekki hafi verið þörf á sérstakri þjálfun umfram þá sem stefnandi hafi fengið við akstur dráttarklársins þótt stefnandi hafi ekki verið með vinnuvélaréttindi þegar slysið hafi átt sér stað.

30

Stefnandi hafi lokið frumnámskeiði skv. reglum nr. 198/1983 um réttindi til að stjórna vinnuvélum dagana 10.– 12. september 2019. Reglurnar geri ráð fyrir verklegri þjálfun hjá vinnuveitanda og verklegri kennslu hjá aðila með kennsluréttindi frá Vinnueftirlitinu, sbr. 5. og 6. gr. reglnanna. Stefnandi hafði lokið þessari verklegu þjálfun þegar slysið hafi átt sér stað, hjá vönum starfsmanni, og hafði ekið tækinu við gámafærslur í nokkrar vikur á slysdegi. Hafi stefnandi ekki rökstutt hvers eðlis frekari þjálfun eða þær leiðbeiningar gætu hafa verið sem hefðu getað afstýrt slysinu, en slíkt hljóti að vega þungt við mat á því hvort þjálfun stefnanda hafi verið saknæm. Akstur dráttarklársins sé ekki flókinn og þjálfun stefnanda hafi verið fullnægjandi. Skortur á réttindum eftir reglum nr. 198/1983 geti því ekki haft nein áhrif á sakarmat í málinu. Ekkert orsaka-samband sé milli ákeyrslu stefnanda á gáminn og skorts á öku- og vinnuvélaréttindum þegar hann var ráðinn til starfa og skorts á því síðara þegar slysið varð né sé slysið sennileg afleiðing af þessum skorti.

31

Stefnanda hafi borið að taka tillit til gámastæðanna við aksturinn og gæta þess að gámagrindin rækist ekki í þær, sbr. 1. mgr. 14. gr. þágildandi umferðarlaga. Slysið hafi verið að rekja til óhappatilviks eða mögulega eigin aðgæsluleysis stefnanda sjálfs og í því sambandi benda stefndu á eftirfarandi: Athafnasvæðið sé lokað hafnarsvæði og því utan vegar í skilningi umferðarlaga. Umferðarlög mæli fyrir um að ekki þurfi ökuskírteini til að stjórna vinnuvél utan vegar enda sé ökumaður fullra 17 ára. Stefnandi hafi verið 31 s árs á slysdegi og hafi fengið útgefið ökuskírteini tveimur dögum fyrir slysdag. Stefnandi hafi fengið kennslu á dráttarklárinn hjá vönum starfsmanni í þrjá daga við upphaf ráðningar og síðan sjálfur ekið dráttarklárnum í nokkrar vikur fyrir slysið. Akbrautin sem stefnandi hafi ekið eftir hafi verið 14 metrar að breidd og því nægilegt pláss til að tryggja að hann rækist ekki í gámastæðurnar. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita að gámastæður hafi ekki staðið í þráðbeinni röð við akbrautirnar og vitað eða mátt vita að gámagrindin sem hann var að draga hafi staðið um það bil 17 cm út fyrir dráttarklárinn báðum megin. Á hættumat um akstur á athafnasvæðinu hafi legið fyrir oggert ráð fyrir almennri aðgæslu og að öryggis- og umferðarreglum væri fylgt. Umferðarreglur umferðarlaga geri ráð fyrir að þegar ekið sé eftir akbraut skuli ökumaður taka tillit til aðstæðna þegar hann staðsetji sig á akbrautina lengst til hægri.

32

Þrátt fyrir allt framangreint hafi stefnandi ekið allt of nærri gámastæðunni og því keyrt utan í neðsta gáminn í henni þar sem gámagrindin sé 17 cm utar en dráttarklárinn og m. t. t. skemmda á gáminum hafi fjarlægð dráttarklársins frá gáminum verið 5– 10 cm.

Óþarfi hafi verið að aka svo nálægt enda nóg pláss á akbrautinni. Aksturinn hafi ekki tekið tillit til aðstæðna og það hafi verið meginorsök slyssins; óhapp eða aðgæsluleysi stefnanda sjálfs. Á hvorugu beri stefndu ábyrgð.

33

Varakröfu sína byggja stefndu á því að jafnvel þótt niðurstaðan yrði sú að stefnandi ætti bótarétt hafi hann glatað þeim rétti að mestu leyti vegna stórfellds gáleysis, sbr. almennar reglur skaðabótaréttar um meðábyrgð tjónþola og 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993. Jafnvel þótt háttsemi starfsmanna stefnda Eimskips yrði talin saknæm verði stefnandi að bera stærstan hluta tjónsins sjálfur vegna gáleysis. Því skuli sök skipt.

Niðurstaða

34

Ágreiningur aðila stendur um hvort stefndi Eimskip beri bótaábyrgð á líkamstjóni stefn-anda vegna áreksturs sem varð er dráttarklár sem hann ók kræktist þar sem hann var breiðastur utan í gám sem stóð utar en aðrir gámar í gámaröðinni sem stefnandi ók með-fram. Við aðalmeðferð málsins gekk dómari, ásamt málflytjendum, stefnanda og D, starfsmanni stefnda Eimskips, á vettvang og skoðaði umræddan slysstað og dráttarklár með gáma grind sem notaður er í starfsemi stefnda Eimskips. Ekki er ágreiningur um það í málinu að stefnandi hafi leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni við nefndan árekstur og teljist hafa lögvarða hagsmuni af málarekstrinum í því formi sem hann hefur kosið að marka dómkröfum sínum.

35

Vitnið D, starfsmaður stefnda Eimskips, bar fyrir dómi aðhann hefði sem verkstjóri verið næsti yfirmaður stefnanda og að starfsþjálfun stefnanda hafi verið venju samkvæmt hjá félaginu. E ina leiðin til starfsþjálfunar sé að láta nýtt starfsfólk fyrst um sinn sitja í stjórnklefa dráttarklárs sem annar starfsmaður aki. Bar vitnið að fyrir hafi legið að stefnandi hafi verið ökuréttindalaus og ekki með vinnuvélaréttindi en að til hafi staðið að senda hann á vinnuvélanámskeið.

36

Samkvæmt meginreglu íslensks skaðabótaréttar verður sá sem krefst skaðabóta að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni og að tjónið megi rekjatil atvika sem vátryggingartaki eða starfsmenn hans bera ábyrgð á að lögum þannig að orsakatengsl séu á milli tjóns hans og atvika og að tjónið sé sennileg afleiðing hinnar saknæmu háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans, sbr. dóm Landsréttar 5. febrúar 2021 í máli nr. 79/2020, mgr. 11. S lys stefnanda varð 21. ágúst 2019 og fyrir liggur að það var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins fyrr en 16. september sama ár. Við mat á því hvort stefndi Eimskip hafi vanrækt tilkynningarskyldu skv. 1. mgr. 79. gr. vinnuverndarlaga ber að líta til þess að skv. málatilbúnaði stefnanda harkaði hann af sér eftir slysið og hélt áfram að mæta til vinnu allt til 29. ágúst 2019. Þá ber einnig að líta til þess að stefnandi leitaði sjálfur ekki til læknis fyrr en 19. september 2019 og var þá vottorð gefið út sem staðfesti óvinnufærni hans frá 29. ágúst sama ár. Hafði stefndi Eimskip þá þegar tilkynnt slysið til Vinnu-eftirlitsins sem sá á þeim tímapunkti ekki ástæðu til að framkvæma rannsókn á vettvangi.

Að þessu virtu verður ekki fallist á að stefndi Eimskip hafi vanrækt tilkynningar skyldu skv. nefndu lagaákvæði og hefur það því ekki áhrif á sönnunarstöðu í málinu að Vinnu-eftirlitið hafi ekki verið til kvatt fyrr en 16. september 2019.

37

Stefndi Eimskip hefur lagt fram áhættumat sem til staðar var á slysdegi. Segir í áhættu-matinu að það varði akstur SISU- dráttarbíla, líkt og þann sem stefnandi ók, á svæði stefnda Eimskips í Sundahöfn í Reykjavík. Hefur stefndi með framlagningu áhættumats-ins hnekkt fullyrðingu stefnanda um að stefndi Eimskip hafi ekki framkvæmt áhættumat á umræddu verki með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnu-umhverfi, sbr. 65. gr. a vinnuverndarlaga. Í þessu sambandi er ekki á það fallist meðstefnanda að áhættumatið hefði sérgreint og sérstaklega þurft að varða akstur SISU-dráttarbíla með gámagrind, eða aðrar sérgreindar aðstæður. Stefnanda bar, skv. 9. gr. ráðningarsamnings aðila, að hafa kynnt sér almennar vinnureglur stefnda Eimskips, en í nefndum reglum kemur fram að starfsmanni sé að auki skylt að kynna sér reglur um öryggismál og fara eftir þeim. Fallist er á það með stefnda Eimskip að áhættumatið teljist hluti þessara reglna og skv. framburði vitnisins D var áhættumatið aðgengilegt starfsfólki í starfsmannaaðstöðu félagsins. Af hálfu stefnanda hefur heldur ekki verið sýnt fram á hvernig nefnt áhættumat gæti hafa stuðlað að slysinu eða falið í sér saknæmi né heldur hvernig það hefði þá átt að vera útbúið til að koma hefði mátt í veg fyrir umrætt slys. Verður hvorki talið að orsakatengsl séu milli gerðar og efnis áhættumatsins og tjóns stefnanda né að tjónið sé sennileg afleiðing gerðar og efnis áhættumatsins.

38

Stefnandi byggir á því að umræddur gámur sem hann ók á hafi verið staðsettur langt út fyrirmerktgámastæði og hafi þannig tálmað akstursleið dráttarkláranna sem ekið var um svæðið. Óumdeilt er að gámurinn skemmdist við ákeyrsluna og var fjarlægður af athafna-svæðinu þann 30. ágúst 2019. Í málinu liggur fyrir ljósmynd af umræddum gámi eftir ákeyrsluna, þar sem brún gámsins stendur á línunni sem markar gámast æðið en nær ekki út fyrir hana. Stefnandi telur myndina ekki hafa sönnunargildi í málinu, óljóst sé hvenær hún hafi verið tekin og af hverjum. Í málinu liggja að auki fyrir aðrar myndir úr starf-seminni á athafnasvæði stefnda Eimskips sem sýna að gámar standa ekki í þráðbeinni röð og mám. a. sjá gáma sem standa út fyrir nefndar línur. Nákvæm staðsetning gámsins, þ. e. hvort hann hafi verið fyrir innan nefnda línu eða hvort hann hafi skagað út fyrir hana, liggur þannig ekki nákvæmlega fyrir í málinu. Fyrir dómi bar stefnandi að gámurinn hefði jafnvel náð það langt út fyrir línuna að hylja fremsta fjórðung af tölustöfum sem málaðir hafa verið á akbrautina fyrir framan nefndar línur og sjá má á framlögðum myndum í málinu. Með vísan til þessa er það mat dómsins að jafnvel þó að gengið yrði út frá því að gámurinn hefði skagað út fyrir nefnda línu jafn langt og stefnandi bar fyrir dómi hefði slík staðsetning gámsins ekki tálmað akstursleið dráttarklára eða skapað öryggisógn. Þá hafa aðilar ekki lagt fram neinar sérstakar skráðar hátternisreglur, verklagsreglur, vinnureglur eða annað regluverk sem fjallar um uppröðun gáma. Að framangreindu virtu og þegar litið er til þess að ökuleiðin þar sem slysið varð er 14 metra breið verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að ökuleiðin hafi verið ógreiðfær þannig að brjóti í bága við ákvæði laga og reglugerða eða teljist til saknæmrar háttsemi. Í þessu sambandi er einnig litið til þess að ekki er óeðlilegt að gámar séu ekki í þráðbeinni röð heldur eru einhver frávik eðlileg.

39

Þá byggir stefnandi á því að hann hafi verið ökuréttindalaus þegar hann hlaut starfs-þjálfun og bróðurpart þess tíma sem hann starfaði hjá stefnda Eimskip fyrir slysið. U pp-lýst er í málinu að ökuréttindin hlaut stefnandi útgefin tveimur dögum áður en slysið átti sér stað og hefur það atriði því eðli málsins samkvæmt ekki áhrif á sakarmat stefnda. Byggir stefnandi á því að hann hafi ekki verið með fullnægjandi vinnuvélaréttindi er slysið varð ogaðkennsla hans og þjálfun fyrir starfið hafi verið ófullnægjandi. Stefnanda hefur ekki lánast sönnun þess að kennsla hans eða starfsþjálfun hafi verið ófullnægjandi áður en hann hóf sjálfur að sinna starfinu enda liðu fimm vikur frá því að hann lauk starfsþjálfuninni og hóf sjálfur að aka dráttarklárnum þangað til slysið varð. Hefur stefn-andi þannig ekki rökstutt hvernig starfsþjálfun í upphafi ráðningar hans gæti hafa verið til að afstýra slysi hans. Skortir þannig að sýnt hafi verið fram á orsakasamband milli slyssins og starfsþjálfunar stefnanda í upphafi ráðningar eða að slysið hafi verið sennileg afleiðing ófullnægjandi starfsþjálfunar eða að leiðbeiningar hafi skort um notkun tækis-ins, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 9. mars 2017 í máli nr. 417/2016. Ekki verður litið fram hjá því að akstur dráttarklársins var fremur einfalt verk og krafðist ekki sértækrar eða flókinnar kunnáttu og er það mat dómsins að starfsþjálfun til verksins taki mið af því. Var því ekki tilefni til að veita honum sérstakar leiðbeiningar umfram þær sem hann fékk við starfsþjálfun sína og sem ætlast mátti til að honum væri ljóst af þeirri reynslu sem hann hafði öðlast í þær fimm vikur sem hann sinnti starfinu hjá stefnda, sbr. til hlið-sjónar dóm Hæstaréttar 19. júní 2002 í máli nr. 53/2002. Í málinu er síðan ekki byggt á þvíaf hálfu stefnanda að útbúnaður dráttarklársins sjálfs hafi verið ófullnægjandi.

40

Fallist er á það með stefnanda að sýnt hafi verið fram á að til aksturs dráttarklársins þurfi vinnuvélaréttindi skv. i-lið viðauka I við reglur nr. 198/1983 um réttindi til að stjórna vinnuvélum. Á það ber einnig að líta að skv. fram lagðri öryggisúttekt stefnda Eimskips vegna slyssins gekk félagið sjálft útfráþví að stefnandi þyrfti slík vinnuvélaréttinditil að aka dráttarklárnum. Óumdeilt er að stefnandi hafði ekki slík réttindi. Á hinn bóginn er það niðurstaða dómsins að hvað sem útgefnum vinnuvélaréttindum líður hafi slysið orðið vegna aksturslags stefnanda á dráttarklárnum en ekki vegna tiltekins útbúnaðar ökutækisins sem stefnandi hefði ekki mátt vera meðvitaður um fyrr en að útgefnum vinnuvélaréttindum. Aksturslagi dráttarklársins, þ. m. t. hversu nálægt hann ók meðfram gámastæðunum, gat stefnandi stjórnað sjálfur, m. a. með því að víkja lengra út á akbraut-ina eða stöðva dráttarklárinn teldi hann sig kominn of nálægt. Stefnandi hefurekki upp-lýst með hvaða hætti slysið verði rakið til meints réttindaleysis hans né leitt líkur að þvíað slysið hafi orðið af þeim sökum, eða sé sennileg afleiðing þess, né að slysið hefði ekki orðið ef stefnandi hefði haft slík réttindi.

41

Stefnandi hefur að auki vísað til ákvæða vinnuverndarlaga sem eru almenns eðlis um aðbúnað og öryggi á vinnustöðum en telst ekki hafa sýnt fram á að brotið hafi verið gegn í tengslum við slys hans, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. janúar 2012 í máli nr. 386/2011. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á með hvaða hætti slys hans verði rakið til ófullnægjandi verkstjórnar á vinnustaðnum. Það er niðurstaða dómsins að slysið hafi orðið vegna þess aðgæsluleysis stefnanda sjálfs að aka allt of nálægt gámaröðinni sem hann ók meðfram. Ekki hefur verið sýnt fram á bótaskyldu stefndu og eru stefndu sýkn af kröfum stefnanda.

42

Rétt þykir í ljósi atvika málsins og allra aðstæðna að málskostnaður falli niður, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu skv. fyrirliggjandi gjafsóknarleyfi frá 14. desember 2022. Allur kostnaður greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda svo sem greinir í dómsorði. Þóknunin er ákvörðuð með hliðsjón af efni og umfangi málsins. Samkvæmt dómvenju í gjafsóknarmálum er virðisaukaskattur ekki meðtalinn í fjárhæðinni.

43

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu beggja stefndu flutti málið E-kk-nf B-kk-nf A-kk-nf lögmaður. S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Eimskip Ísland ehf. og Sjóvá- Almennar tryggingar ehf., eru sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hans, sem telst hæfilega ákveðin 1.800.000 krónur.

S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf