E-181/2022

I Mál þetta, sem höfðað var með stefnu birtri 13. janúar 2022, var dómtekið 30. mars 2023. Stefnandi er A, á óljósum aldri, ríkisborgari Nígeríu. Stefndi er íslenska ríkið.

Dómkröfur stefnanda eru þær að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. [...]/2020 frá [...]. nóvember 2020 þess efnis að hafna umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi og synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi krefst einnig greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að vera sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins. Til vara krefst stefndi þess að málskostnaður verði látinn niður falla.

II

Stefnandi kom til landsins [...]. janúar 2020 og sótti um alþjóðlega vernd þann sama dag.

Stefnandi mætti í svokallað fyrsta viðtal hjá Útlendingastofnun [...]. janúar 2020 og gaf meðal annars þær upplýsingar að hann hefði áður sótt um alþjóðlega vernd á Ítalíu árið 2008 en umsókn hans hefði verið synjað. Við leit í svokölluðum EURODAC-gagnagrunni fannst samsvörun við fingraför stefnanda en þau höfðu verið skráð í Sviss árið 2015 og í Þýskalandi árið 2017.

Mál stefnanda var í fyrstu tekið til meðferðar á grundvelli reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 604/2013 um Dyflinnarsamstarfið, eða „Dyflinnarreglugerðarinnar“, og sendi Útlendingastofnun beiðni um endurviðtöku til ítalskra stjórnvalda [...]. janúar 2020. Stefnandi mætti ásamt talsmanni sínum frá Rauða krossinum á Íslandi í viðtal hjá Útlendingastofnun vegna málsmeðferðar á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar 17. febrúar 2020.

Útlendingastofnun ákvað að taka málið til efnismeðferðar í maí 2020 vegna COVID- 19 faraldursins og mætti stefnandi til viðtals á ný [...]. júní 2020 ásamt talsmanni sínum frá Rauða krossinum. Í viðtalinu greindi stefnandi frá því að hann byggði umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann væri í hættu í heimaríki sínu. Stefnandi greindi meðal annars frá því að hann væri tvíburi og tilheyrði þjóðarbroti [...]- ættbálks í heimaríki sínu. Innan ættbálksins ríkti, að sögn stefnanda, hjátrú um tvíburadrengi sem væri honum hættuleg en samkvæmt hefðum væru tvíburadrengir sem náð hefðu 18 ára aldri sendir inn í „vonda skóginn“ (e. evil forest“) í þrjá daga til að sjá hvort þeir kæmust lífs af. Drengir sem lifðu af slíka þrekraun kæmu til greina sem yfirprestur þorpsins sem stefnandi hefði fæðst í. Stefnandi kvað móður sína hafa logið því að þorpsbúum að þeir bræður hefðu fæðst andvana og komið þeim fyrir á munaðarleysingjahæli til að vernda líf þeirra. Hann óttaðist því að verða tekinn af lífi yrði honum gert að snúa aftur til heimaríkis síns og kvað dæmi vera um slíkt.

Stefnandi greindi einnig frá því í viðtalinu að hann óttaðist mjög nígerísk glæpasamtök sem hann hefði átt í samskiptum við og kallist „Black Axe“. Stefnandi kvaðst upphaflega hafa komist í samband við glæpasamtökin í gegnum vin sinn þegar hann vantaði fé til að aðstoða systur sína vegna veikinda hennar. Kvaðst stefnandi hafa flutt fíkniefni fyrir glæpasamtökin á Ítalíu en hafa náðst og hlotið þriggja ára dóm fyrir verknaðinn. Stefnandi lýsti því að hann hefði orðið fyrir ofbeldi og hótunum frá meðlimum samtakanna vegna skuldar sem samtökin teldu hann standa í við sig. Kvað stefnandi meðlimi samtakanna meðal annars hafa reynt að drepa sig með því að kveikja í húsnæði sem hann hefði búið í og sýndi myndband af húsbruna máli sínu til stuðnings. Teldi stefnandi að meðlimir samtakanna myndu hafa uppi á honum yrði hann sendur aftur til heimaríkis síns þar sem glæpasamtökin störfuðu víða í Nígeríu. Þá greindi stefnandi frá því að hann væri kristinnar trúar og teldi sig því helst öruggan í norðurhluta Nígeríu. Þar ríktu þó stöðug átök og kristnir menn væru myrtir. Stefnandi greindi frá þvíað yfirvöld í heimaríki hans gætu ekki verndað hann og lögregla skipti sér ekki af siðum og venjum samfélagsins. Auk þess væru gengjameðlimir innan lögreglunnar og því væri ekki hægt að treysta á vernd lögreglu fyrir glæpasamtökunum.

Stefnandi lagði einnig fram greinargerð vegna efnismeðferðar á máli hans hjá Útlendingastofnun [...]. ágúst 2020 þar sem hann gerði nánar grein fyrir ástæðum umsóknar sinnar.

Með ákvörðun [...]. ágúst 2020 synjaði Útlendingastofnun umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Niðurstaða Útlendingastofnunar byggðist á því að stefnandi væri að mati stofnunarinnar ekki flóttamaður í skilningi 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og því bæri að synja honum um alþjóðlega vernd hér á landi. Þá þótti stefnandi ekki hafa sýnt fram á að hans biðu aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann hefði ríka þörf á vernd samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga og því var umsókn hans um dvalarleyfi af mannúðarsjónarmiðum einnig hafnað.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var meðal annars fjallað um það sem kom fram í greinargerð stefnanda og viðtali [...]. júní 2020 um samskipti hans og ótta við glæpasamtökin „Black Axe“ og þær ofsóknir sem hann kvaðst eiga á hættu að verða fyrir í heimaríki vegna kristinnar trúar sinnar af hálfu múslimskra hópa á borð við Fulani-hirðingja og Boko Haram.

Hvað fyrrgreindu ástæðuna varðaði lagði Útlendingastofnun til grundvallar að frásögn stefnanda um samskipti hans við umrædd glæpasamtök væri ónákvæm um mörg atriði. Að mati stofnunarinnar gætti einnig misræmis í framburði stefnanda við tiltekin gögn og upplýsingar sem stofnunin hefði aflað frá ítölskum og svissneskum yfirvöldum, meðal annars um það hvenær hann hefði afplánað fangelsisrefsingu á Ítalíu, hve oft hann hefði verið handtekinn og flutninga hans milli landa. Þá var framburður stefnanda um að meðlimir glæpasamtakanna „Black Axe“ hefðu hótað honum og reynt að drepa hann með því að kveikja í íbúðarhúsnæði hans metinn ótrúverðugur og ekki lagður til grundvallar við mat á réttarstöðu stefnanda. Þó kom fram að ekki væri hægt að útiloka að hann hefði átt í einhverjum samskiptum við glæpasamtökin á Ítalíu.

Um seinni ástæðu stefnanda vísaði Útlendingastofnun til þess að samkvæmt þeim skýrslum og gögnum um ástand mála í Nígeríu sem stofnunin hefði litið til væru hlutföll kristinna og múslima nánast jöfn. Íbúar suðurhluta landsins væru að mestu kristnir og íbúar norðurhluta landsins væru flestir múslimar. Sú skipting væri þó til mikillar einföldunar og til að mynda væri fjöldi íbúa nokkurra fylkja í norðurhluta landsins kristinnar trúar. Þá hefðu kristnir í Nígeríu orðið fyrir árásum Boko Haram en Útlendingastofnun taldi það ekki verða ráðið af framangreindum gögnum að samtökin hefðu verið í [...], sem væri heimafylki stefnanda að hans sögn, heldur hefðu þau aðsetur í Borno- fylki í norðausturhluta Nígeríu. Fram kom að gögn um ástand mála í Nígeríu bæru hvorki með sér að þeir sem væru kristinnar trúar eða af [...]- þjóðarbroti yrðu fyrir kerfisbundnu áreiti eða ofbeldi í suðurhluta Nígeríu eða [...]- fylki vegna trúarbragða sinna og uppruna.

Stefnandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála [...]. september 2020 og skilaði greinargerð [...]. október 2020. Í greinargerð stefnda var byggt á að slíkir annmarkar hefðu verið á málsmeðferðinni hjá Útlendingastofnun að rétt væri að ógilda ákvörðunina og taka mál hans til nýrrar meðferðar. Vísaði stefnandi meðal annars til þess að brotið hefði verið gegn andmæla- og upplýsingarétti hans þar sem Útlendingastofnun hefði í mati á trúverðugleika frásagnar hans lagt til grundvallar gögn frá ítölskum og svissneskum yfirvöldum sem stefnanda hefði fyrst orðið kunnugt um þegar honum var birt ákvörðun stofnunarinnar [...]. ágúst 2020. Gaf kærunefnd útlendingamála stefnanda færi á að koma að frekari athugasemdum sínum og upplýsingum um málsatvik og umrædd gögn, sem bárust kærunefndinni [...]. og [...]. október 2020.

Í greinargerð óskaði stefnandi einnig eftir því að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni málsins. Í ljósi frásagnar stefnanda og skýrslna um heimaríki stefnanda taldi kærunefndin þó ekki ástæðu til að gefa honum kost á að koma fyrir nefndina, sbr. 7. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Kærunefnd útlendingamála staðfesti hina kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar [...]. nóvember 2020 með úrskurði nr. [...]/2020. Í úrskurði kærunefndarinnar voru raktar ástæður og rök stefnanda fyrir umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi. Kom fram að stefnandi byggði aðallega á því að hann teldist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna þar sem hann hefði ríka ástæðu til að óttast ofsóknir í heimaríki sínu vegna þjóðernis síns, trúarbragða og aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi.

Stefnandi vísaði í því sambandi nánar til hjátrúar og hefðar sem ríkti um tvíburadrengi á því svæði í Nígeríu sem hann væri upprunalega frá og að hann óttaðist að vera tekinn af lífi sneri hann aftur. Jafnframt vísaði stefnandi til þess að hann ætti á hættu ofsóknir glæpasamtakanna „Black Axe“ í Nígeríu og hann hefði einnig ástæðu til að óttast ofsóknir múslimskra hópa á borð við F-kk-þf- hirðingja og Boko Haram vegna þess að hann væri kristinnar trúar og af [...]- ættbálki. Þá gætu þarlend yfirvöld ekki veitt honum fullnægjandi vernd gegn þeirri hættu sem að honum steðjaði.

Fram kemur að til vara byggði stefnandi á því að hann ætti rétt á viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga þar sem hann væri með sömu röksemdum í raunverulegri hættu á að sæta ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð yrði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Til þrautavara krafðist stefnandi þess að vera veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarástæðna með vísan til erfiðra aðstæðna í Nígeríu, þess að hann tilheyrði [...]- ættbálknum sem ætti undir högg að sækja og að hann ætti ekkert bakland. Taldi stefnandi að hann myndi búa við slæmar aðstæður yrði hann sendur til baka og hann uppfyllti því skilyrði ákvæðisins. Jafnframt byggði stefnandi á því að endursending hans myndi brjóta gegn þeirri grundvallarreglu að þjóðarétti að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kunni að vera í hættu, sbr. 42. gr. laga um útlendinga.

Í umfjöllun kærunefndar um þá málsástæðu stefnanda að hann væri flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga var vísað til þeirrar málsástæðu stefnanda að hann væri meðal annars í hættu vegna hjátrúar og hefðar um tvíbura á því svæði sem hann væri upprunalega frá. Tekið er fram í úrskurðinum að ekki hafi verið fjallað um þá ástæðu í ákvörðun Útlendingastofnunar og hafi hún að því leyti verið haldin annmarka.

Vísaði kærunefndin til landaupplýsinga um aðstæður í Nígeríu sem nefndin hefði lagt mat á, meðal annars með hliðsjón af tuttugu og þremur skýrslum sem tilgreindar eru í úrskurðinum. Taldi nefndin að þær heimildir bæru meðal annars með sér að meðal tiltekinna ættbálka í Suðaustur- Nígeríu, [...]- ættbálksins til að mynda, hefði mátt finna það viðhorf að börn sem fæddust sem tvíburar væru álitin djöfulleg og að þau væru ýmist drepin eftir fæðingu, send út í skóg til að láta lífið (e. evil forest) eða þeim bjargað og þau gefin til athvarfs. Að mati kærunefndarinnar bentu framangreindar landaupplýsingar til þess að um gamla hjátrú væri að ræða, sem að einhverju leyti gætti enn hjá vissum ættbálkum á tilteknum svæðum í Nígeríu. Gögnin bæru þó ekki með sér að einstaklingar sem ekki hefðu fengið að kenna á hefðinni fyrir rúmlega 30 árum væru í hættu sneru þeir til baka. Því taldi kærunefndin stefnanda ekki eiga á hættu ofsóknir eða vera í hættu í Nígeríu af þeim sökum í dag. Taldi kærunefndin að með umfjöllun um þessa málsástæðu stefnanda í úrskurði nefndarinnar hefði verið bætt úr framangreindum annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar á æðra stjórnsýslustigi.

Varðandi þá málsástæðu stefnanda að honum stæði hætta af ofsóknum og árásum glæpasamtakanna „Black Axe“ rakti kærunefndin að kærandi hefði greint frá því í viðtölum við Útlendingastofnun dagana [...]. febrúar og [...]. júní 2020 að hann hefði meðal annars flutt fíkniefni fyrir glæpasamtökin á Ítalíu og afplánað þriggja ára fangelsisrefsingu vegna þess á Ítalíu á árunum 2013– 2016. Stefnandi hefði einnig lýst því að hafa orðið fyrir ofbeldi og hótunum af hendi meðlima glæpasamtakanna en meðal annars hefðu þeir reynt að drepa hann með því að kveikja í húsi sem hann hefði búið í og hefði hann lagt fram myndband af húsbruna og ljósmyndir af örum sem hann kvað vera af völdum sára sem hann hefði hlotið í átökum við meðlimi glæpasamtakanna. Þá teldi stefnandi að meðlimir glæpasamtakanna myndu hafa uppi á honum færi hann aftur til Nígeríu en samtökin störfuðu um allt landið.

Í úrskurðinum kemur fram að Útlendingastofnun hafi talið framburð stefnanda í viðtali [...]. júní 2020 um samskipti hans og ótta við samtökin „Black Axe“ ónákvæman og ekki í samræmi við tiltekin gögn málsins, meðal annars upplýsingar frá yfirvöldum á Ítalíu og í Sviss. Þá hafi framburður stefnanda um morðtilræði samtakanna með íkveikju í íbúðarhúsnæði hans þótt ótrúverðugur og hafi hann ekki verið lagður til grundvallar ákvörðun Útlendingastofnunar.

Tekið var fram í úrskurði kærunefndar að stefnandi hefði gert athugasemdir í greinargerð [...]. október 2020 þess efnis að sér hefði ekki verið kunnugt um tilvist framangreindra gagna sem Útlendingastofnun hefði horft til við mat á trúverðugleika frásagnar hans fyrr en sér hefði verið birt ákvörðunin. Taldi kærunefndin að um annmarka á málsmeðferð stofnunarinnar væri að ræða en að bætt hefði verið úr þeim annmarka með því að stefnanda hefði verið gefið færi á að koma að athugasemdum sínum og frekari upplýsingum varðandi fyrrgreind gögn hjá kærunefndinni, sem hefðu borist nefndinni [...]. október 2022. Í athugasemdum stefnanda hefði meðal annars komið fram að hann ætti erfitt með að muna dagsetningar og því kynni að vera að hann hefði afplánað refsingu sína á öðru tímabili en hann hefði greint frá í viðtali hjá Útlendingastofnun. Stefnandi hefði einnig vísað til þess að hann hefði greint frá því í viðtali hjá stofnuninni að hann glímdi við minnisleysi.

Var það mat kærunefndarinnar að stefnandi hefði hvorki lagt fram gögn sem styddu fullyrðingar hans um að glæpasamtökin „Black Axe“ hefðu staðið að baki umræddum bruna á Ítalíu og að um morðtilræði gegn honum hafi verið að ræða né sýndu fram á að hann ætti á hættu að sæta ofsóknum af hálfu samtakanna í heimaríki. Kærunefndin taldi að ekki væri ástæða til að draga í efa að stefnandi hefði verið handtekinn á Ítalíu og verið í einhverjum samskiptum við glæpasamtökin þar en nefndin taldi að það hefði þó ekki verið með þeim hætti að það kynni að leiða til alþjóðlegrar verndar hér á landi. Þá taldi kærunefndin ljóst af framangreindum gögnum um Nígeríu að stefnandi gæti leitað aðstoðar og verndar yfirvalda í heimaríki teldi hann sig eiga á hættu að verða fyrir áreiti af hálfu meðlima samtakanna þar í landi.

Einnig var fjallað um þá málsástæðu stefnanda að hann ætti á hættu að sæta ofsóknum því hann væri kristinnar trúar og af [...]- ættbálknum. Vísaði kærunefndin til áðurnefndra gagna að baki landaupplýsingum um Nígeríu. Gögnin bæru með sér að trúfrelsi ríkti í landinu og að hlutfall kristinna og múslima í landinu væri nánast jafnt. Kristnir væru í meirihluta í suðurhluta Nígeríu en flestir væru múslimar í norður- og norðausturhluta landsins. Báðir hópar hefðu greint frá mismunun á grundvelli trúar sinnar á þeim svæðum þar sem þeir væru í minnihluta. Þá greindi frá því að árása hópa á borð við Fulani- hirðingja og Boko Haram gætti að mestu í mið- og norðurhluta landsins. Vísaði kærunefndin til þess að stefnandi segðist vera frá [...]- fylki í suðurhluta Nígeríu en að mati nefndarinnar bentu gögn ekki til þess að aðgengi hans að viðeigandi vernd í þeim landshluta væri takmarkaðra vegna þess að hann væri kristinnar trúar, tilheyrði [...]-ættbálknum eða af öðrum ástæðum sem greindi í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Taldi kærunefndin, með hliðsjón af þeim gögnum sem nefndin hefði kynnt sér, að stefnandi gæti leitað aðstoðar og verndar yfirvalda þar í landi og fengið lausn sinna mála teldi hann þörf á því. Að mati kærunefndarinnar hefði ekki verið sýnt fram á að stjórnvöld gætu ekki eða vildu ekki veita stefnanda vernd gegn þeim athöfnum sem hann teldi að sér stafaði hætta af, svo sem með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem fælu í sér ofsóknir.

Var það mat kærunefndarinnar að samlegðaráhrif þeirra atriða sem stefnandi hefði vísað til sem hugsanlegra ástæðna ofsókna væru ekki þess eðlis eða næðu því marki að hann teldist eiga á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna. Þá hefði stefnandi ekki leitt líkur að því með rökstuddum hætti að hann hefði ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi ákvæðisins og uppfyllti hann því ekki skilyrði þess fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Við mat á því hvort aðstæður stefnanda væru slíkar að hann ætti rétt á viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga vísaði nefndin til dómaframkvæmdar M-kk-ef E-kvk-ef um 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem fjallar um bann við pyndingum og ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Kemur fram að dómstóllinn hafi talið ákvæðið einnig eiga við þegar hætta stafi frá einstaklingum eða hópi fólks sem séu ekki fulltrúar stjórnvalda. Umsækjandi um alþjóðlega vernd verði þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um sé að ræða raunverulega hættu á að verða fyrir slíkri meðferð og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki sé nóg að um möguleika á illri meðferð sé að ræða, og taldi nefndin að fullyrðingar stefnanda í þá veru yrðu að fá stuðning í öðrum gögnum. Taldi kærunefndin með vísan til framangreindra gagna um landaupplýsingar um Nígeríu að aðstæður stefnanda væru ekki slíkar að þær féllu undir 2. mgr. 37. gr. og því uppfyllti hann ekki heldur skilyrði þess ákvæðis fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Þar sem kærunefndin hefði komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi uppfyllti hvorki skilyrði 1. né 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ætti hann ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laganna.

Um þrautavarakröfu stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laganna vísaði kærunefndin til þess að heimilt væri að veita útlendingi sem staddur væri hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. væru ekki uppfyllt. Viðkomandi þyrfti þó að sýna fram á ríka þörf fyrir vernd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Taldi kærunefndin, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga yrði ekki veitt nema aðstæður næðu ákveðnu alvarleikastigi þegar málið væri virt í heild. Fjallað var um ástæður stefnanda fyrir dvalarleyfisumsókn sinni og hvað væri átt við með erfiðum aðstæðum í skilningi laga um útlendinga. Var rakið að það vísaði meðal annars til alvarlegra aðstæðna í heimaríki þar sem mannréttindabrot væru viðvarandi eða til þeirrar aðstöðu að yfirvöld veittu þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum.

Taldi kærunefndin að annað yrði ekki ráðið af gögnum málsins en að stefnandi væri við ágæta andlega og líkamlega heilsu. Þegar upplýsingar um heimaríki stefnanda og gögn málsins væru virt í heild væri það niðurstaða kærunefndar að stefnandi hefði ekki sýnt fram á að hans biðu aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann hefði ríka þörf á vernd í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Var því ekki fallist á að veita bæri stefnda dvalarleyfi á þeim grundvelli.

Varðandi bann við endursendingu á grundvelli 42. gr. laganna taldi kærunefndin með vísan til gagna um aðstæður í heimaríki stefnanda að þær væru ekki slíkar að ákvæðið ætti við og það stæði því ekki í vegi fyrir endursendingu stefnanda þangað.

Með úrskurði [...]. nóvember 2020 nr. [...]/2020 hafnaði kærunefndin beiðni stefnda um frestun á réttaráhrifum framangreinds úrskurðar frá [...]. nóvember 2020.

Stefnandi kom fyrir dóminn og gaf skýrslu þegar aðalmeðferð málsins fór fram. Verður framburði hans lýst í niðurstöðum dómsins eftir því sem tilefni gefst til.

III

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála hafi verið ólögmætur og ógildanlegur þar sem málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur útlendingalaga hafi verið brotnar við meðferð málsins og ákvörðunartöku. Einnig hafi ákvarðanir stjórnvalda verið efnislega rangar og því í andstöðu við form- og efnisreglur stjórnsýsluréttarins, bæði almennt og sérstaklega. Þessar ákvarðanir og aðgerðir stjórnvalda hafi því farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum stefnda.

Stefnandi byggir á því að málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar sérstaklega vegna þess að rannsókn Útlendingarstofnunar og kærunefndar útlendingamála hafi verið ófullnægjandi og því brotið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga um skyldu stjórnvalda til þess að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin, sbr. einnig 2. mgr. 23. gr. útlendingalaga. Með því hafi verið brotið gegn grundvallarmannréttindum stefnanda sem honum séu tryggð í stjórnarskrá og samkvæmt alþjóðaskuldbindingum. Auk þess hafi meðferð stjórnvalda á umsókn hans farið í bága við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands. Í 3. mgr. 23. gr. laganna segir að við framkvæmd ákvæða í III. og IV. kafla laganna skuli íslensk stjórnvöld eiga samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, sbr. 35. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, m. a. um framkvæmd og túlkun þess samnings og laga um útlendinga.

Þá vísar stefnandi jafnframt til þess að í 196. gr. handbókar um réttarstöðu flóttamanna frá 1979, útgefinni af Flóttamannstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR), komi meðal annars fram að þó svo að sönnunarbyrði hvíli á umsækjanda sé það sameiginleg skylda umsækjanda og viðkomandi stjórnvalds að komast að raun um staðreyndir máls og meta þær. Þar sé jafnframt áréttað að því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun sé, þeim mun strangari kröfur verði að gera til rannsóknar á þeim atvikum sem niðurstaða máls byggist á.

Stefnandi telur mat kærunefndar útlendingamála á því hvort hann teljist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga vera efnislega rangt þannig að leiði til ógildingar úrskurðar kærunefndar og tekur fram að þó að stjórnvöldum sé eftirlátið ákveðið frjálst mat við töku matskenndra stjórnvaldsákvarðana verði það mat að vera forsvaranlegt.

Stefnandi telur að samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga teljist útlendingur einnig flóttamaður í skilningi laganna þegar raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta illri meðferð samkvæmt ákvæðinu verði hann sendur aftur til heimalands síns eða eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Stefnandi vísar í því samhengi til þess að hann hafi greint frá því að hann hefði fæðst í Orlu í Nígeríu þar sem fordómar ríki gagnvart drengjatvíburum og að foreldrar hans hafi gripið til þess ráðs að koma stefnanda og tvíburabróður hans fyrir á munaðarleysingjahæli til að vernda líf þeirra. Eins hafi stefnandi greint frá ýmsu ofbeldi sem hann hafi orðið fyrir af hálfu glæpasamtakanna „Black Axe“ og lagt fram ljósmyndir þeirri fullyrðingu til stuðnings.

Byggir stefnandi á því að mat stjórnvalds þurfi að vera forsvaranlegt. Með öðrum orðum verði sjónarmiðin sem stjórnvald byggi á og atvik málsins að geta með skynsamlegum hætti leitt til niðurstöðu máls. Sé þetta mat stjórnvalds haldið annmörkum, það sé til dæmis bersýnilega ósanngjarnt, sé um efnisannmarka að ræða. Á þeim grundvelli hafi Hæstiréttur til dæmis talið að starfsmenn þyrftu ekki að sætta sig við ákvörðun um ósanngjarna þóknun fyrir aukastörf í þágu hins opinbera, sbr. Hrd. 1969, bls. 1291, og Hrd. 1976, bls. 456.

Stefnandi telur að mat stjórnvalda á því hvort aðstæður hans séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga sé óforsvaranlegt. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála komi meðal annars fram að þær heimildir sem kærunefndin hafi farið yfir beri með sér að á meðal tiltekinna ættbálka í Suðaustur- Nígeríu, þar á meðal hjá [...]-ættbálknum, hafi mátt finna það viðhorf að börn sem fæðist sem tvíburar séu álitin djöfulleg og að þau séu ýmist drepin eftir fæðingu, send út í skóg til að láta lífið eða þeim bjargað og þau gefin til athvarfs. Því næst segi að þær heimildir sem kærunefndin hafi byggt á beri með sér að um sé að ræða gamla hjátrú, sem að einhverju leyti gæti enn þá hjá vissum ættbálkum á tilteknum svæðum Nígeríu. Þyki gögn ekki bera með sér að einstaklingar sem hafi ekki fengið að kenna á hefðinni fyrir rúmlega 30 árum yrðu í hættu ef þeir sneru til baka.

Þá komi fram í úrskurðinum að byggt hafi verið á því í ákvörðun Útlendingastofnunar að framburður stefnanda í viðtali [...]. júní 2020 um glæpasamtökin „Black Axe“ hafi verið ónákvæmur um mörg atriði. Eins hafi í framburði hans gætt misræmis við tiltekin gögn málsins, meðal annars upplýsingar frá ítölskum og svissneskum yfirvöldum um það hvenær stefnandi hafi afplánað fangelsisrefsingu á Ítalíu. Framburður hans um að meðlimir glæpasamtakanna „Black Axe“ hafi hótað honum og reynt að drepa hann hafi verið metinn ótrúverðugur og ekki lagður til grundvallar. Þó hafi verið tekið fram að ekki væri hægt að útiloka að hann hefði átt í einhverjum samskiptum við glæpasamtökin á Ítalíu.

Stefnandi hafi einnig byggt umsókn sína á því að hann ætti á hættu að verða fyrir ofsóknum í heimaríki sínu á grundvelli trúarbragða, en hann tilheyri [...]- ættbálknum.

Stefnandi telur að mat kærunefndar sé óforsvaranlegt ef sýnt er fram á að aðstæður hans séu í reynd slíkar að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Það sem helst gæti reynt á í því samhengi sé tvennt. Annars vegar að stefnandi hafi sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Hins vegar að ekki sé aðeins um að ræða möguleika á illri meðferð verði stefnanda gert að snúa aftur til Nígeríu heldur nái hættan líkindastigi sem sé hærra en einfaldur möguleiki.

Stefnandi bendir á að kærunefnd útlendingamála vísi til fjölda gagna í úrskurðinum en stefnandi byggir á því að því sé stórlega ábótavant hvernig vísað sé til þeirra gagna og velti því fyrir sér hvort þessar fjölmörgu skýrslur séu einfaldlega dregnar fram til að ljá úrskurði kærunefndarinnar trúverðugleika. Almennar og ónákvæmar tilvísanir í gögn og knöpp umfjöllun kærunefndarinnar um þau leiði til þess að mjög erfitt sé að átta sig á því á hverju mat kærunefndarinnar byggist raunverulega. Það flæki málarekstur stefnanda gífurlega, en vafasamt sé hvernig hann geti hreyft mótbárum nema að reifa öll gögn sem kærunefndin byggi á. Mun auðveldara hefði verið að andmæla afmörkuðum fullyrðingum en almennum og ónákvæmum tilvísunum til þeirra fjölmörgu gagna sem kærunefndin segist byggja niðurstöðu sína á. Almenn tilvísun í landaupplýsingar veiti afar takmarkaða vitneskju um það hvaða atriði hafi verið ráðandi við mat kærunefndarinnar.

Úrskurður kærunefndarinnar beri með sér að stuðst hafi verið við heilu vefsíðurnar án þess að tilgreint sé hvaða upplýsingar hafi verið sóttar þangað. Byggir stefnandi á því að brotið hafi verið gegn upplýsingarétti hans enda eigi hann samkvæmt 15. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 rétt til aðgangs að skjölum og öðrum gögnum er mál hans varði. Þar sem ekki hafi verið tilgreint í úrskurðinum hvaða upplýsingar kærunefndin hafi sótt af veraldarvefnum sé ómögulegt fyrir stefnanda að afla allra þeirra gagna sem kærunefndin byggi úrlausn sína á. Þar sem ekki sé hægt að greina hvaða gögn liggi að baki mati kærunefndarinnar sé mat stjórnvalda óforsvaranlegt.

Stefnandi vísar til þess að umfjöllun kærunefndarinnar um [...]- fylki, sem stjórnvöld leggi til grundvallar að sé heimafylki stefnanda, takmarkist við einnar setningar tilvísanir. Það sé ekki að sjá að mat á persónulegum aðstæðum stefnanda þar byggist á öðru en mjög almennum lýsingum á norður- og suðurhluta Nígeríu. Hvergi sé vikið að því í úrskurðinum hvernig aðstæður séu í nokkrum þeirra bæja sem stefnandi kveðst hafa búið í. Engu að síður segi í úrskurðinum að landaupplýsingar beri með sér að fordóma gegn tvíburadrengjum gæti að einhverju leyti enn þá hjá vissum ættbálkum á tilteknum svæðum í Nígeríu, þótt ekkert sé vikið frekar að því við hvaða svæði sé átt eða hvort svæðin sem vísað sé til komi heim og saman við frásögn stefnanda.

Byggir stefnandi á því að kærunefnd útlendingamála hafi í veigamiklu atriði stuðst við óáreiðanleg gögn og ekki tekið nægt tillit til þeirra athugasemda um meðferð málsins hjá Útlendingastofnun sem stefnandi lagði fram hjá kærunefndinni.

Þá komist kærunefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að aðstæður hans nái því alvarleikastigi að hann teljist hafa ríka þörf fyrir vernd, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, sem heimili stjórnvöldum að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi byggir á því að með hliðsjón af framangreindum gögnum sé það mat óforsvaranlegt og vísar til þess að í athugasemdum um ákvæði 74. gr. í frumvarpi til laga um útlendinga komi fram að við ákvörðun um það hvort gefið verði út dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skuli taka mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé við mat á öðrum ákvæðum kaflans, þ. e. IV. kafla um flóttamenn og vernd gegn ofsóknum.

Stefnandi byggir á því að hann hafi búið við erfiðar félagslegar aðstæður í heimalandi sínu og á Ítalíu. Hann hafi sætt ofsóknum og almennt búið við erfiðar aðstæður vegna viðvarandi mannréttindabrota í heimaríki sínu en þarlend yfirvöld veiti þegnum ríkisins ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Telur stefnandi verklag íslenskra stjórnvalda brjóta gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, meðal annars þar sem ekki hafi verið tekið tillit til persónulegra aðstæðna hans í heimaríki heldur látið nægja að vísa með almennum hætti til tiltekinna landsfjórðunga Nígeríu, sem sé stórt land eða tæpir 100.000 ferkílómetrar. Telur stefnandi auðséð að ófullnægjandi sé að vísa með almennum hætti til landsfjórðungs og aðstæðna innan ríkis á grundvelli slíkra upplýsinga, sér í lagi með tilliti til þess að í Nígeríu sé að finna yfir 250 þjóðarbrot.

Í úrskurðinum hafi einnig verið lagt til grundvallar að hjátrúar um tvíbura gæti að einhverju leyti enn hjá „vissum ættbálkum á tilteknum svæðum Nígeríu“. Telur stefnandi að þar sem hvorki hafi verið fjallað um eða tekið tillit til þess hverjar afleiðingar þessa kynnu að vera fyrir stefnanda, né útskýrt með fullnægjandi hætti hvers vegna honum stafi ekki hætta af vissum ættálkum á tilteknum svæðum, hafi mat kærunefndarinnar á persónulegum aðstæðum hans í Nígeríu verið ófullnægjandi og óforsvaranlegt.

Stefnandi vísar til þess að eins og áður hafi komið fram hafi honum verið synjað um alþjóðlega vernd, meðal annars á þeim grundvelli að frásögn hans væri ótrúverðug. Það hafi verið mat Útlendingastofnunar að í framburði stefnanda gætti misræmis við gögn málsins og af þeim sökum hafi frásögnin ekki verið lögð til grundvallar við úrlausnina. Í ákvörðun Útlendingastofnunar segi að samkvæmt svari ítalskra yfirvalda [...]. júlí 2020 hafi stefnandi tvisvar verið handtekinn fyrir fíkniefnabrot og flutning fíkniefna en ekki einu sinni eins og stefnandi hafi haldið fram. Þá beri svar svissneskra yfirvalda [...]. júlí 2020 með sér að stefnandi hafi sótt um alþjóðlega vernd í Sviss [...]. maí 2015. Því sé útilokað að mati Útlendingastofnunar að stefnandi hafi á þeim tíma verið að afplána fangelsisrefsingu á Ítalíu en meðal gagna málsins sé endurrit viðtals sem tekið hafi verið við stefnanda í Sviss [...]. maí 2015. Þar sé haft eftir stefnanda að hann hafi verið handtekinn af ítölsku lögreglunni [...]. október 2010 og verið í haldi í þrjú ár. Hann hafi verið frjáls ferða sinna í október 2013 og dvalist á Ítalíu þar til hann hafi haldið til Sviss [...]. maí 2015.

Stefnandi kveður ljóst að Útlendingastofnun hafi lagt samskipti við yfirvöld á Ítalíu og í Sviss og endurrit viðtals svissneskra yfirvalda við stefnanda [...]. maí 2015 til grundvallar þeirrar niðurstöðu að í framburði stefnanda gætti misræmis við gögn málsins. Stefnandi kveður sér fyrst hafa orðið kunnugt um ofangreind gögn þegar honum hafi verið birt ákvörðun Útlendingastofnunar [...]. ágúst 2020. Honum hafi því ekki verið veittur kostur á að gæta réttinda sinna og hagsmuna í samræmi við lögfestar meginreglur stjórnsýsluréttarins um andmælarétt og upplýsingarétt. Hann hafi ekki fengið að kynna sér umrædd gögn eða koma á framfæri athugasemdum sínum eða frekari upplýsingum um málsatvik áður en ákvörðun Útlendingastofnunar var tekin. Að því virtu verði að telja að Útlendingastofnun hafi brotið nefndar réttarreglur stjórnsýsluréttarins við málsmeðferðina.

Stefnandi vísar til þess að í greinargerð til Útlendingastofnunar [...]. júní 2020 hafi hann meðal annars byggt kröfu sína um alþjóðlega vernd á því að hann ætti á hættu ofsóknir af hálfu F-kk-ef- hirðingja og Boko Haram vegna kristinnar trúar sinnar. Í hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar hafi þessari málsástæðu hins vegar verið hafnað á þeirri forsendu að gögn málsins bæru ekki með sér að Boko Haram eða Fulani- hirðingjar væru í heimafylki stefnanda, þ. e. [...]- fylki. Engu að síður komi fram í úrskurði kærunefndar að árása hópa á borð við Fulani- hirðingja og Boko Haram gæti að mestu leyti í mið- og norðurhluta landsins. Kærunefndin dragi því þá ályktun að þar sem [...]-fylki sé í suðurhluta Nígeríu sé stefnandi öruggur þar. Þannig sé tekið fram að vandinn einskorðist ekki við norðurhluta landsins en ekki hafi verið tekið sjálfstætt tillit til þess hvort áhrifa þessara samtaka gætti í [...]- fylki þar sem það sé í suðurhluta landsins.

Telur stefnandi að þarna sé um að ræða hlutlæga útilokun sem geti ekki byggst á öðru en óskráðum vinnureglum stjórnvalda. Í greinargerð sem stefnandi lagði fram hjá kærunefndinni vegna kæru á ákvörðun Útlendingastofnunar megi finna umfjöllun um F-kk-þf- hirðingja og illvirki þeirra gagnvart kristnu fólki. Í greinargerðinni komi fram að samtökin séu sífellt að færa sig sunnar í Nígeríu og árásir þeirra séu því ekki bundnar við tiltekin svæði í miðri Nígeríu. Enn fremur greini frá því að yfirvöld í Nígeríu hafi ekki brugðist við árásum samtakanna sem skyldi og að almenningur þar í landi upplifi algert afskiptaleysi stjórnvalda að þessu leyti. Stefnandi mótmælir því niðurstöðu stjórnvalda og telur ljóst að fólk sem aðhyllist kristna trú eigi raunverulega hættu á að verða fyrir ofsóknum af hálfu F-kk-ef- hirðingja í suðurhluta Nígeríu.

Þá byggir stefnandi á því að stjórnvöldum hafi borið skylda til að rannsaka hvort hann kynni áður að hafa sætt ofsóknum í heimalandi, eins og hann hafi stöðugt haldið fram undir meðferð málsins. Fyrri ofsóknir í heimalandi vegi þungt við mat á því hvort fólki sé hætta búin í heimalandi eða ekki samkvæmt reglunni um bann við endursendingu í 42. gr. laga um útlendinga. Stefnandi mótmælir jafnframt mati kærunefndar á frásögn hans af ofsóknum enda sé um mjög tilfinningaþrungna og erfiða frásögn að ræða. Því sé bæði ósanngjarnt og rangt að ætlast til þess að stefnandi segi sögu sína með ákveðnum hætti til að hún verði tekin trúanleg. Stefnandi ítrekar að í flóttamannarétti gildi ýmis sérsjónarmið og meðalannars séu gerðar slakari sönnunarkröfur um atburði málsins þar sem eðlilega sé ekki hægt að gera þá kröfu til einstaklings á flótta að honum gefist tími til að tína til öll gögn sem gætu verið máli hans til stuðnings. Á þeim grundvelli beri að túlka vafaatriði stefnanda í hag, hafi hann fært fyrir þeim trúanleg rök, þó sannanir skorti. Með hliðsjón af því hve gífurlega íþyngjandi ákvarðanir stjórnvalda eru stefnanda byggir stefnandi á því að Útlendingastofnun hafi ekki fullnægt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 23. gr. laga um útlendinga.

Stefnandi telur framangreinda galla á málsmeðferð og niðurstöðu stjórnvalda verulega. Um sé að ræða skýr brot á lögmætisreglu, form- og efnisreglum útlendingalaga sem og form- og efnisreglum stjórnsýsluréttarins, bæði sem óskráðum meginreglum og eins og þær koma fram í stjórnsýslulögum. Byggir stefnandi á því að svo veigamiklir annmarkar, bæði form- og efnislegir, varði að mati stefnanda ógildingu umræddra stjórnvaldsákvarðana. Því séu efni til að fallast á dómkröfur stefnanda.

Stefnandi byggir á því að niðurstaðan hefði verið önnur í máli hans hefðu stjórnvöld fylgt meginreglum stjórnsýsluréttar og upplýst mál hans nægjanlega. Bein tengsl séu á milli brota á mikilvægum meginreglum og þeirrar niðurstöðu sem stjórnvöld komist að í málinu. Telur stefnandi að ekki hafi verið litið til mikilvægra upplýsinga sem hefðu getað breytt niðurstöðu málanna og því sé ljóst að brot gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, og þá sérstaklega rannsóknarreglu og lögmætisreglu, feli í sér verulegan annmarka út frá almennum mælikvarða og sérstökum mælikvarða.

Stefnandi telur því að málsmeðferð Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála hafi verið ábótavant og að það leiði til þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. [...]/2020 frá [...]. desember 2020 í máli stefnanda sé ógildanlegur. Málsmeðferðin sé ekki í samræmi við þær málsmeðferðarreglur sem gildi um málsmeðferð umsækjanda um alþjóðlega vernd og sé ekki í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti.

Að lokum ítrekar stefnandi allar málsástæður, röksemdir og lagarök sem haldið hafi verið fram við meðferð málsins á stjórnsýslustigi og lúti að dómkröfum þessa máls.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi vísar til umfjöllunar um 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála og byggir á því að stefnandi hafi ekki uppfyllt skilyrði 1. mgr. ákvæðisins til að hljóta stöðu sem flóttamaður hér á landi vegna hættu á ofsóknum í heimaríki, eins og rakið hafi verið í bæði ákvörðun Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála.

Í stefnu sé byggt á því að mat kærunefndar á því hvort stefnandi teljist vera flóttamaður í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hafi verið óforsvaranlegt og efnislega rangt. Af stefnu verði hins vegar ráðið að ætlun stefnanda hafi verið að vísa í 1. mgr. sama ákvæðis þar sem flóttamannahugtakið sé skilgreint og fjallað sé um ofsóknir. Telur stefndi að hér sé um misskilning af hálfu stefnanda að ræða og mótmælir framangreindum málsástæðum stefnanda.

Stefndi byggir á því að séu borin saman ákvæði 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga verði annað ekki ályktað en að krafa 2. mgr. ákvæðisins um raunhæfa ástæðu feli í sér strangari þröskuld en krafa 1. mgr. um ástæðuríkan ótta. Með öðrum orðum verði hættan að vera raunveruleg svo ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna geti átt við. Við mat á því hvort hætta sé raunveruleg þurfi að fara fram heildstætt og einstaklingsbundið mat á því hverjar séu fyrirsjáanlegar afleiðingar þess að útlendingur snúi aftur til heimalands síns. Matið byggist á frásögn útlendings í hverju máli, gögnum málsins og fyrirliggjandi upplýsingum um aðstæður í heimaríki.

Stefndi vísar til þess að hvorki sé að finna skilgreiningu í útlendingalögum né lögskýringargögnum með þeim á því hvað teljist vera ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laganna. Ákvæðinu sé ætlað að uppfylla þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands um vernd útlendinga gegn endursendingu til viðbótar þeim skyldum sem samningur um réttarstöðu flóttamanna frá árinu 1951 leggi á herðar ríkisins. Í athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum um útlendinga nr. 80/2016 sé sérstaklega vísað til þess að ákvæðið sé sniðið eftir sambærilegu ákvæði 28. gr. b í norskum útlendingalögum.

Í ljósi framangreinds vísi stefndi því til athugasemda við frumvarp það er varð að núgildandi norsku útlendingalögunum (n. lov om utlendingers adgang til riket og deres opphold her). Í athugasemdunum sé fjallað um túlkun 28. gr. norsku útlendingalaganna en þar sé sérstök áhersla lögð á þær skyldur sem fylgi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og 7. grein samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Þá sé sérstaklega tekið fram í athugasemdum um fyrrnefnda 28. gr. b í norsku útlendingalögunum að líta beri til dóma Mannréttindadómstóls Evrópu er lúti að túlkun 3. gr. mannréttindasáttmálans þegar tekin sé afstaða til þess hvort um ómannúðlega og vanvirðandi meðferð geti verið að ræða. Slíkt hafi einnig tíðkast við túlkun á hugtökunum í 42. gr. útlendingalaga.

Við túlkun á því hvað teljist ómannúðleg og vanvirðandi meðferð samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga um útlendinga sé einni litið til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. mannréttindasáttmálans. Um það vísar stefnandi til framangreindra íslenskra og norskra lögskýringargagna, innri samræmisskýringar milli 2. mgr. 37. gr., sbr. 42. gr. útlendingalaga, auk ytri samræmisskýringar milli laga um útlendinga nr. 80/2016 og mannréttindasáttmála Evrópu, sem sé lögfestur hér á landi með lögum nr. 62/1994, 68. gr. stjórnarskrárinnar og þjóðréttarlegra skuldbindinga íslenska ríkisins.

Stefndi kveður Mannréttindadómstól Evrópu hafa talið ómannúðlega meðferð meðal annars vera þá sem beitt sé að yfirlögðu ráði, í margar klukkustundir í senn og valdi annaðhvort líkamlegu tjóni eða alvarlegum andlegum eða líkamlegum þjáningum. Þá hafi dómstóllinn talið meðferð vera vanvirðandi í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmálans þegar meðferðin niðurlægi eða lítillækki einstakling, sýni skort á virðingu fyrir honum eða geri lítið úr mannlegri reisn hans eða skapi ótta, angist eða vanmátt sem sé til þess fallinn að brjóta niður líkamlegt og andlegt mótstöðuafl viðkomandi. Dómstóllinn hafi talið að þó líta verði til þess hvort meðferðinni sé beitt af ásetningi sé ekki að öllu leyti útilokað að hún teljist brot á 3. gr. sáttmálans þó svo hafi ekki verið.

Þá hafi Mannréttindadómstóllinn talið að þrátt fyrir að efnahagsstaða einstaklings versni við frávísun eða brottvísun frá aðildarríki nái slíkt ekki því alvarleikaleikastigi að teljast vanvirðandi meðferð og brot á 3. gr. mannréttindasáttmálans. Dómstóllinn hafi jafnframt áréttað að einstaklingur, sem standi til að vísa á brott, geti ekki gert kröfu um áframhaldandi dvöl í ríki í því skyni að njóta þar heilbrigðis- eða félagsþjónustu. Veruleg skerðing lífsgæða sé ekki nægjanleg til að teljast brot á 3. gr. mannréttindasáttmálans nema sérstaklega sannfærandi mannúðarástæður mæli gegn endursendingu en dómstóllinn hafi sett sérstaklega háan þröskuld fyrir því að meðferð eða aðstæður teljist brot á 3. gr. mannréttindasáttmálans.

Að mati stefnda sé illa rökstutt í stefnu hvernig mat stjórnvalda á því hvort aðstæður hans falli undir 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga hafi verið óforsvaranlegt. Í stefnu sé fullyrt að mat á persónulegum aðstæðum stefnanda hafi byggst á almennum tilvísunum. Stefndi kveður hins vegar að við ákvörðun Útlendingastofnunar hafi heildstætt mat verið lagt á frásögn stefnanda og stofnunin hafi hafnað því að leggja til grundvallar frásögn stefnanda þess efnis að tilgreindir meðlimir glæpasamtakanna „Black Axe“ hafi hótað honum og reynt að myrða hann. Þó hafi verið tekið fram í ákvörðuninni að ekki væri hægt að útiloka að stefnandi hefði átt í einhverjum samskiptum við meðlimi glæpasamtakanna. Þá vísar stefndi einnig til umfjöllunar hvað þetta varðar í úrskurði kærunefndar útlendingamála.

Stefndi vísar til þess að þótt lagt hafi verið til grundvallar að stefnandi hafi átt í einhverjum samskiptum við meðlimi glæpasamtaka á Ítalíu hafi ekki verið talið að þau hafi verið með þeim hætti að 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga ætti við í málinu. Það hafi haft vægi við matið að stefnandi hafi ekki lagt fram gögn til stuðnings fullyrðingum sínum um að hann hafi leitað til lögregluyfirvalda á Ítalíu vegna hótana eða árása meðlima glæpasamtaka. Þá hafi hann heldur ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu að honum hafi borist hótanir tilgreindra meðlima glæpasamtakanna „Black Axe“, að hann hafi verið beittur ofbeldi af hálfu þeirra á Ítalíu eða að rannsókn á eldsvoðanum á Ítalíu tengdist morðtilræði við stefnanda. Telur stefndi það ekki hafa verið óraunhæft og ósanngjarnt að ætlast til þess að stefnandi aflaði gagna frá ítölskum yfirvöldum hafi hann verið brotaþoli glæpasamtakanna á Ítalíu. Stefnandi hafi enda svarað því aðspurður í viðtali að hann hafi leitað aðstoðar lögreglu á Ítalíu og honum verið bent á að leggja fram gögn þess efnis.

Útlendingastofnun hafi einnig tekið fram við mat á því hvort 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga ætti við í málinu að þau gögn sem stofnunin hefði tekið til skoðunar bæru með sér að stefnandi ætti þess kost að leita aðstoðar og verndar yfirvalda í heimaríki sínu. Þegar litið sé til framangreinds hafi verið ljóst, að loknu heildstæðu mati, að stefnandi hafi ekki með frásögn sinni leitt líkum að því að raunhæf ástæða væri til að ætla að hann ætti á hættu að sæta þeirri meðferð sem getið sé í 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga þótt hann hafi átt í samskiptum við glæpasamtök frá heimaríki sínu á Ítalíu.

Rökstuðningur í stefnu fyrir því að mat stjórnvalda á því hvort 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ætti við um stefnanda hafi verið óforsvaranlegt virðist að mati stefnda einkum byggjast á því að tilvísunum til landaupplýsinga hafi verið ábótavant. Stefndi bendir á að upplýsingar um aðstæður í heimaríki stefnanda hafi bæði verið raktar í á kvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála. Þar hafi verið vísað til skýrslna og gagna sem rannsókn á aðstæðum í heimaríki stefnanda hafi byggst á. Einkum hafi verið vísað til skýrslna Flóttamannastofnunar Evrópusambandsins (áður EASO en nú EUAA). Stefndi hafnar því þessum sjónarmiðum stefnda.

Þegar metið sé hvort stjórnvöld hafi lagt rétt mat á aðstæður stefnanda beri að horfa til aðstæðna eins og þær séu nú, en ekki eins og þær hafi verið við töku hinna umdeildu stjórnvaldsákvarðana. Í sérstakri leiðbeiningaskýrslu Flóttamannastofnunar Evrópusambandsins sem hafi verið uppfærð í október 2021 og byggist á skýrslum Flóttamannastofnunar Evrópusambandsins (EUAA) sé að finna skýringarmynd sem veiti leiðbeiningar um mat á því hvort aðstæður nái þeim þröskuldi að raunhæf ástæða sé til að ætla að almenningur í Nígeríu verði fyrir alvarlegum skaða af völdum handahófskennds ofbeldis.

Stefndi áskilur sér rétt til að leggja fram umrædda skýrslu EUAA, en þar komi fram að ástandið í [...]- fylki, sem stefnandi kveðst vera frá, sé slíkt að hætta einstaklinga á að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum handahófskennds ofbeldis sé á svo lágu stigi að almennt séð sé engin raunhæf hætta fyrir almenna borgara á því að verða persónulega fyrir áhrifum handahófskennds ofbeldis. Í skýrslunni sé tekið fram að þó verði að taka mið af einstaklingsbundnum aðstæðum hvers og eins þar sem þær gætu sett viðkomandi í hættulegri aðstæður.

Að mati stefnda sé með engu móti unnt að finna í stefnu rökstutt mat á aðstæðum stefnanda með vísan til áreiðanlegra upplýsinga sem hnekkt geti mati Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála svo það teljist óforsvaranlegt.

Stefndi mótmælir sérstaklega fullyrðingu stefnanda sem komi fram í stefnu um að hann velti fyrir sér „... hvort þessar fjölmörgu skýrslur séu einfaldlega dregnar fram til að ljá úrskurði kærunefndar Útlendingamála trúverðugleika“. Stefndi vísar þessum málsástæðum stefnanda á bug og einnig þeim sjónarmiðum sem stefnandi haldi fram henni til stuðnings.

Eins og áður greini sé að finna ítarlegan lista í úrskurði kærunefndar yfir helstu heimildir sem horft hafi verið til við meðferð máls stefnanda. Þá tilgreini kærunefndin sérstaklega í umfjöllun sinni um almennar aðstæður í Nígeríu og einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda þar í landi þær skýrslur frá alþjóðlegum stofnunum og erlendum ríkjum sem byggt var á. Stefndi bendir á að þau gögn sem kærunefndin vísi til í úrskurðinum séu opinberar skýrslur og aðgengilegar öllum þeim sem kjósi að kynna sér þær á veraldarvefnum. Því sé ekki um að ræða gögn í vörslu stjórnvalda. Þá hafi stefnandi og talsmaður hans haft undir höndum önnur gögn málsins eða fengið aðgang að þeim við meðferð málsins hjá kærunefnd. Það sama eigi við um þau gögn sem Útlendingastofnun hafi byggt á við ákvörðun sína.

Með vísan til framangreinds mótmælir stefndi því að kærunefnd útlendingamála styðjist við óáreiðanleg gögn og taki ekki nægt tillit til athugasemda stefnanda undir meðferð málsins á stjórnsýslustigi.

Þá megi ráða af stefnu að stefnandi byggi á því að hann eigi rétt á dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða með vísan til 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda þar að lútandi, meðal annars því að mat stjórnvalda hafi verið óforsvaranlegt. Málatilbúnaðar stefnanda sé óljós að mati stefnda og erfitt sé að átta sig á því á hvaða rökum krafan sé reist. Þó komi fram að félagslegar aðstæður stefnanda í heimaríki séu erfiðar, meðal annars vegna ofsókna sem hann hafi sætt þar í landi.

Stefndi vísar til þess að kærunefnd hafi tekið afstöðu til kröfu stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli fyrrnefnds ákvæðis í úrskurði sínum. Að teknu tilliti til gagna málsins og upplýsinga um heimaríki stefnanda hafi það verið niðurstaða kærunefndar að stefnandi hefði ekki sýnt fram á aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann teldist hafa ríka þörf á vernd, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Telur stefndi ekkert hafa komið fram í málinu sem raski framangreindu mati kærunefndarinnar og mótmælir öllum sjónarmiðum stefnanda um þetta atriði.

Vegna þeirrar málsástæðu stefnanda að Útlendingastofnun hafi ekki gætt að andmæla- og upplýsingarétti hans vísar stefndi til úrskurðar kærunefndarinnar. Þar komi fram að stefnanda hafi verið gefið færi á að koma að athugasemdum sínum og frekari upplýsingum til kærunefndarinnar varðandi samskipti stofnunarinnar við ítölsk og svissnesk yfirvöld. Athugasemdir stefnanda hafi borist kærunefndinni [...]. október 2020 og tekið hafi verið tillit til þeirra við úrlausn máls hans hjá nefndinni. Kærunefnd útlendingamála hafi því bætt úr þeim annmarka ákærustigi sem hafi verið á meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Í stefnu skorti nánari rökstuðning fyrir því hvers vegna brot á andmælarétti stefnanda eigi að leiða til ógildingar á úrskurði kærunefndar útlendingamála og að felld verði úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar.

Að mati stefnda er málatilbúnaður stefnanda bæði illa rökstuddur og óljós. Fjölmargar staðhæfingar séu settar fram án nánari rökstuðnings. Þá byggi stefnandi ítrekað á því að mat stjórnvalda hafi verið óforsvaranlegt og vísi til ýmissa lagaákvæða án þess að tilgreina hvert meint brot stjórnvalda hafi verið. Verði að telja að stefnanda beri að byggja undir slíkan málflutning með rökum en ekki leggja í hendur dómstóla að endurmeta matskennda stjórnvaldsákvörðun. Hér sé því um vanreifun að ræða.

Byggt sé á því í stefnu að rannsókn Útlendingastofnunar og kærunefndar hafi ekki verið í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga og 23. gr. laga um útlendinga og að komist hafi verið að efnislega rangri niðurstöðu í máli stefnanda. Af stefnu verði ráðið að stefnandi telji að stjórnvöld hafi ekki rannsakað hvort hann hafi sætt ofsóknum í heimaríki. Þá telji stefnandi að stjórnvöld hafi ekki tekið tillit til þess, við mat á trúverðugleika frásagnar hans, að um væri að ræða tilfinningaþrungna og erfiða frásögn.

Stefndi vísar til þess að við upphaf meðferðar á máli stefnanda hjá kærunefnd hafi öll gögn málsins verið yfirfarin, þar á meðal viðtöl við stefnanda hjá Útlendingastofnun ásamt greinargerðum sem stefnandi hafi skilað við meðferð máls hans hjá bæði Útlendingastofnun og kærunefndar. Á grundvelli upplýsinga sem þar hafi komið fram hafi kærunefndin kannað aðstæður í heimaríki stefnanda út frá fyrirliggjandi gögnum auk fjölmargra nýlegra skýrslna og gagna er snertu aðstæður stefnanda. Eins og fram hafi komið sé í úrskurði kærunefndarinnar að finna lista yfir helstu heimildir sem hafi verið rannsakaðar við meðferð máls stefnanda en um sé að ræða rúmlega tuttugu skýrslur og gögn frá stjórnvöldum í ýmsum ríkjum, alþjóðlegum samtökum og frjálsum félagasamtökum.

Stefndi kveður ítarlega umfjöllun um almennar aðstæður í Nígeríu, þar á meðal í [...]- fylki sem stefnandi kveði heimafylki sitt, vera að finna í rökstuðningi úrskurðar kærunefndarinnar. Jafnframt hafi þar verið reifuð helstu atriði sem sérstaklega hafi verið talin varða einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda. Við úrlausn málsins hafi kærunefndin þannig horft til einstaklingsbundinna aðstæðna stefnanda í Nígeríu og skoðað heimildir er snertu málsástæður hans, til að mynda um „Black Axe“, Boko Haram, aðstæður kristinna einstaklinga í tengslum við Fulani- hirðingja og viðhorf í garð tvíbura í heimaríki stefnanda, þar á meðal innan [...]- ættbálksins, sem stefnandi kveði vera ættbálk sinn.

Andstætt því sem komi fram í stefnu hafi stefnandi ekki borið því við í viðtölum hjá Útlendingastofnun eða framlögðum greinargerðum að hafa sætt ofsóknum í heimaríki eða annarri meðferð eða áreiti sem gæti talist ná því alvarleikastigi. Stjórnvöld geti ekki gefið sér aðrar málsástæður en umsækjendur um alþjóðlega vernd byggi mál sín á eða ráða megi af framburði eða framlögðum gögnum að eigi við um aðstæður þeirra. Kærunefnd hafi því ekki getað byggt á því að stefnandi hafi sætt ofsóknum í heimaríki. Þrátt fyrir að frásögn af fyrri ofsóknum geti leitt að því líkur að umsækjandi um alþjóðlega vernd eigi frekari ofsóknir á hættu geti það eitt og sér ekki talist nægjanlegt til að byggja á. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verði umsækjandinn, með rökstuddum hætti, að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verði því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess.

Stefnandi hafi að auki notið aðstoðar talsmanns við málsmeðferðina á báðum stjórnsýslustigum, sem hafi lagt fram greinargerðir fyrir hans hönd þar sem málsástæðum og afstöðu stefnanda hafi verið gerð nánari skil. Þá hafi stefnandi fengið færi á að koma að gögnum og upplýsingum hjá bæði Útlendingastofnun og kærunefnd, og verið leiðbeint um að leggja fram frekari gögn fyrir nefndina, þar á meðal um meint tengsl hans við glæpasamtökin „Black Axe“. Með hliðsjón af gögnum málsins hafi kærunefndin lagt heildstætt mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda og talið framlögð gögn, þar á meðal ljósmyndir af örum á líkama stefnanda og myndskeið af eldsvoða, ekki vera til þess fallin að styðja frásögn hans um að meðlimir glæpasamtakanna „Black Axe“ hafi reynt að drepa hann og séu á eftir honum. Kærunefnd hafi þó ekki talið ástæðu til að draga í efa að stefnandi hefði verið handtekinn á Ítalíu, sbr. svör ítalskra stjórnvalda [...]. júlí 2021, eða að hann hafi verið í einhverjum samskiptum við glæpasamtökin „Black Axe“ á Ítalíu. Þó ekki á þann hátt að hann teldist hafa sætt eða eiga á hættu meðferð sem næði því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Þá hafi kærunefnd ekki séð ástæðu til draga í efa að stefnandi væri kristinnar trúar og að hann tilheyrði [...]- ættbálknum. Þau gögn sem kærunefndin hafi kynnt sér hafi hins vegar ekki bent til þess að aðgengi stefnanda að viðeigandi vernd í [...]- fylki eða annars staðar í suðurhluta Nígeríu væri takmarkaðra af þeim sökum. Þá hafi gögn málsins ekki bent til þess að einstaklingar frá [...]- fylki, sem séu kristinnar trúar eða af [...]-ættbálknum, eigi á hættu mismunum eða áreiti sem nái því alvarleikastigi að fela í sér ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá hafi það jafnframt verið niðurstaða kærunefndar, í ljósi framangreinds og þeirra gagna sem hafi legið fyrir um heimaríki stefnanda, að aðstæður hans væru ekki þannig að þær féllu undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Stefndi kveður stefnanda ekki hafa lagt fram gögn eða upplýsingar sem gefi til kynna að honum stafi hætta af framangreindum hópum eða að aðstæður í heimaríki hans séu slíkar af völdum þessara hópa að hann teljist eiga á hættu meðferð er falli undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá bendi nýleg gögn um heimaríki stefnanda, þar á meðal skýrslur European Asylum Support Office(EASO) frá júní 2021 og Human Rights Watch (HRW) frá janúar 2022, ekki til þess að aðstæður þar í landi hafi breyst á þann hátt að það raski framangreindu mati.

Stefndi byggir á því að viðmiðin sem stuðst hafi verið við og matið á aðstæðum öllum hafi verið málefnaleg og forsvaranleg. Stefndi mótmæli því þeirri staðhæfingu stefnanda að mat kærunefndar á aðstæðum hans hafi verið óforsvaranlegt og telur að umfjöllun í stefnu þar að lútandi sé með öllu órökstudd og haldlaus. Þá hafnar stefndi því alfarið að nefndin hafi stuðst við óáreiðanleg gögn, eins og haldið sé fram í stefnu. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem gefi til kynna að rannsókn Útlendingastofnunar og kærunefndar í máli hans hafi verið ábótavant eða að málsmeðferð hafi verið áfátt.

Þá komi ekki fram í stefnu hvaða frekari upplýsinga stjórnvöldum hefði verið unnt að afla við meðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd, og vísar stefndi í því sambandi til dóms Landsréttar í máli nr. 698/2019, einkum 37. gr. dómsins. Að sama skapi hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem gefi tilefni til að ætla að aðstæður hafi breyst svo að máli skipti með tilliti til 37. gr. og 74. gr. laga um útlendinga, þannig að ályktað verði að Útlendingastofnun og kærunefnd hafi lagt rangt mat á aðstæður stefnanda við töku ákvarðana sinna.

Samkvæmt framansögðu telur stefndi ljóst að mál stefnanda hafi verið rannsakað og upplýst með fullnægjandi hætti hjá Útlendingastofnun sem og hjá kærunefnd til þess að hægt væri að komast að efnislega réttri niðurstöðu í málinu. Það sé því hafið yfir vafa að meðferð máls stefnanda hjá stjórnvöldum hafi verið í samræmi við ákvæði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 23. gr. laga um útlendinga. Þá sé ljóst að bætt hafi verið úr annmarka á meðferð máls stefnanda hjá Útlendingastofnun með fullnægjandi hætti á æðra stjórnsýslustigi.

Einnig mótmæli stefndi því að brotið hafi verið gegn lögmætisreglu. Að öðru leyti vísi stefndi til ákvörðunar Útlendingastofnunar og úrskurðar kærunefndar útlendingamála í málinu, meðal annars um 42. gr. laga nr. 80/2016, en stefndi byggir á því að ekki hafi verið brotið gegn því ákvæði.

Þá vísar stefndi tilþessað ekki verði byggt á málsástæðum sem haldið hafi verið fram á stjórnsýslustigi en komi ekki fram í stefnu, eins og stefnandi geri í stefnu sinni.

IV

Stefnandi í máli þessu er nígerískur ríkisborgari. Hann er kristinnar trúar og tilheyrir [...]-ættbálknum í suðurhluta Nígeríu. Stefnandi kom til landsins [...]. janúar 2020 og sótti þá um alþjóðlega vernd hér á landi. Með ákvörðun, dags. [...]. ágúst 2020, synjaði Útlendingastofnun stefnanda um alþjóðlega vernd skv. 1. og 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga nr. 80/2016 og um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skv. 74. gr. laganna. Þá taldi stofnunin að endursending stefnanda til Nígeríu bryti ekki gegn 42. gr. útlendingalaga. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála, uppkveðnum [...]. nóvember 2020, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Stefnandi krefst þess að úrskurður kærunefndar útlendingamála verði felldur úr gildi. Færir stefnandi margvísleg rök fyrir því að úrskurður kærunefndarinnar hafi verið ólögmætur. Í fyrsta lagi hafi mat kærunefndar útlendingamála á því hvort stefnandi teljist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga verið rangt. Þá telur stefnandi að aðstæður hans séu slíkar að þær falli undir 2. mgr. 37. gr. laganna um viðbótarvernd og að mat stjórnvalda hafi verið óforsvaranlegt 1) varðandi hættumat á aðstæðum í [...], heimafylki stefnanda, 2) um að stefnandi verði ekki ofsóttur af samtökunum „Black Axe“ og 3) um að aðstæður stefnanda í heimalandi hans séu ekki slíkar að meðferð hans fari í bága við ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Í öðru lagi telur stefnandi úrskurð kærunefndar ólögmætan og ósforsvaranlegan þar sem erfitt sé fyrir stefnanda að átt sig á því á hvaða sjónarmiðum kærunefndin byggi því að vísað sé með ónákvæmum hætti til gagna sem lögð eru til grundvallar niðurstöðu nefndarinnar. Með þessu hafi verið brotið gegn upplýsingarétti stefnanda skv. 15. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í þriðja lagi sé umfjöllun kærunefndar um [...]- fylki í Nígeríu og mat á persónulegum aðstæðum stefnanda byggðar á almennum lýsingum og því hafi aðstæður hans ekki verið metnar með tilliti til 74. gr. útlendingalaga. Bendir stefnandi í því sambandi á að nefndin hafi sjálf tekið fram að hjátrú um tvíbura gætti enn að einhverju leyti hjá vissum ættbálkum í Nígeríu, en nefndin leggi ekki mat á hvaða þýðingu það hafi. Slíkt verklag kærunefndarinnar brjóti gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Í fjórða lagi telur stefnandi að brotið hafi verið gegn andmæla- og upplýsingarétti stefnanda með því að Útlendingastofnun hafi ekki kynnt fyrir honum svör ítalskra yfirvalda, dags. [...]. júlí 2020, og frá svissneskum yfirvöldum, dags. [...]. júlí 2020, sem Útlendingastofnun aflaði vegna meðferðar málsins. Stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á tjá sig um þessar upplýsingar og honum hafi fyrst orðið kunnugt um þær þegar ákvörðun Útlendingastofnunar var birt fyrir honum. Í fimmta lagi telur stefnandi að kærunefnd hafi ekki lagt rétt mat á þær ofsóknir sem stefnandi sem kristinn maður eigi á hættu af hálfu Fulani- hirðingja og Boko Haram í Nígeríu. Í sjötta lagi hafi stjórnvöld brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og 23. gr. útlendingalaga með því að rannsaka ekki hvort stefnandi hefði áður sætt ofsóknum í heimalandi sínu. Ekki sé hægt að leggja þá skyldu á stefnanda að leggja fram gögn máli sínu til stuðnings og taka verði trúanlega frásögn hans, þó að gögn skorti sem styðji frásögn hans.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og telur ljóst að mál stefnanda hafi verið rannsakað og upplýst með fullnægjandi hætti hjá Útlendingastofnun og einnig kærunefnd útlendingamála til þess að komast að réttri niðurstöðu í málinu. Þá hafi kærunefndin bætt úr annmörkum á meðferð málsins hjá Útlendingastofnun og gefið stefnanda kost á að koma að athugasemdum sínum um gögn frá ítölskum og svissneskum stjórnvöldum sem lögð voru til grundvallar ákvörðun Útlendingastofnunar, sbr. athugasemdir stefnanda [...]. október 2020 til kærunefndarinnar.

Eins og áður segir telur stefnandi að ekki hafi verið lagt rétt mat á aðstæður hans þegar metið var hvort skilyrði 1. og 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 væru uppfyllt. Við meðferð málsins hafi verið brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga og 23. gr. útlendingalaga og andmæla- og upplýsingarétti samkvæmt 13. og 15. gr. stjórnsýslulaga.

Í málsatvikakafla dómsins er gerð grein fyrir meðferð málsins hjá Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála. Þar kemur fram að við meðferð málsins og mat á aðstæðum í heimalandi stefnanda hafi verið lagðar til grundvallar opinberar skýrslur alþjóðlegra stofnana um aðstæður í heimalandi stefnanda. Beri gögnin að mati kærunefndar ekki með sér að einstaklingar sem ekki hafi fengið að kenna á gamalli hjátrú sem hafi beinst að tvíburum fyrir 30 árum væru í hættu sneru þeir til baka. Kærunefndin lagði einnig mat á ætlaða hættu sem stefnanda stafaði af ofsóknum glæpasamtakanna „Black Axe“ og taldi framburð stefnanda ótrúverðugan og ekki í samræmi við gögn málsins. Þá gaf kærunefndin stefnanda kost á að koma að athugasemdum sínum við fyrrgreind gögn svissneskra og ítalskra yfirvalda sem Útlendingastofnun vísaði til í ákvörðun sinni og bætti þannig úr annmarka á málsmeðferð stofnunarinnar. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála er rakið að þau gögn sýni ekki eða styðji fullyrðingar hans um að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu glæpasamtakanna í heimaríki sínu eða af árásum hópa á borð við Fulani- hirðingja og Boko Haram, sem haldi sig að mestu leyti á öðru landsvæði í Nígeríu en því sem stefnandi sé frá. Einnig var lagt mat á hættu stefnanda á ofsóknum vegna kristinnar trúar hans og þess að hann tilheyrði [...]- ættbálknum og vísaði kærunefndin í landaupplýsingar samkvæmt fyrrgreindum opinberum skýrslum alþjóðlegra stofnana. Að mati kærunefndar bentu gögn málsins ekki til þess að aðgengi stefnanda að viðeigandi vernd í suðurhluta Nígeríu þaðan sem hann kæmi væri ábótavant. Var ekki talið að stefnandi teldist eiga á hættu ofsóknir, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, né að ætla mætti að hann ætti á hættu þá meðferð sem lýst er í 2. mgr. lagaákvæðisins. Loks var talið að stefnandi, sem væri við ágæta andlega og líkamlega heilsu, að virtum gögnum um heimaland hans, hefði ekki lagt fram gögn eða sýnt fram á að hans biðu aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann hefði ríka þörf á vernd. Var ekki heldur talið að uppfyllt væru skilyrði 74. gr. laganna til að veita stefnanda dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

Stefnandi naut aðstoðar talsmanns á öllum stigum málsins og gat komið að athugasemdum sínum og sjónarmiðum áður en kærunefndin kvað upp úrskurð sinn, þ. á m. um svör ítalskra og svissneskra yfirvalda sem Útlendingastofnun aflaði undir rekstri málsins, sbr. athugasemdir stefnanda sem bárust kærunefndinni [...]. október 2020. Þá höfðu stefnandi og talsmaður hans aðgang að öllum landaupplýsingum um Nígeríu sem lágu til grundvallar ákvörðun Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála. Er því hafnað málsástæðum stefnanda um að brotið hafi verið gegn andmælareglu og upplýsingarétti stefnanda samkvæmt 13. og 15. gr. stjórnsýslulaga.

Í málinu hafa ekki verið lögð fram nein gögn af hálfu stefnanda sem gefa til kynna að rannsókn málsins hafi verið ábótavant varðandi þau atriði sem byggt er á af hans hálfu. Þá lagði kærunefndin mat á þá hættu sem stefnandi taldi að stafaði af hinni gömlu hjátrú um tvíbura, og einnig hættu sem stefnanda gæti stafað af Boko Haram eða Fulani-hirðingjum. Þá kom auk þess fram í skýrslu stefnanda fyrir dóminum að umrædd tvíbura hefð væri aflögð í Nígeríu frá árinu 2017. Ljóst er að ítarlegar landaupplýsingar voru lagðar til grundvallar mati á aðstæðum í Nígeríu og sérstaklega á því svæði sem stefnandi er frá sem er í suðurhluta landsins. Að mati dómsins hefur ekkert komið fram af hálfu stefnanda um það hvaða frekari upplýsinga hefði verið unnt að afla að þessu leyti eða að kærunefndin hafi ekki lagt rétt mat á ætlaða hættu eða ofsóknir af þessum ástæðum.

Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á að efnislegt mat kærunefndar útlendingamála á aðstæðum stefnanda hafi verið rangt eða óforsvaranlegt eða að rannsókn á aðstæðum stefnanda og heimalandi hans hafi verið óforsvaranleg áður en úrskurður var kveðinn upp í máli hans. Hefur ekkert komið fram í málinu sem hnekkir ályktunum kærunefndarinnar. Verður því ekki séð að uppfyllt séu skilyrði 1. og 2. mgr. 37. gr. laganna um alþjóðlega vernd eða að fyrir hendi séu sérstök verndarsjónarmið sem nái því alvarleikastigi að veita beri stefnanda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016.

Með vísan til framangreinds verður því hvorki fallist á það með stefnanda að rannsóknarregla, andmælaregla eða upplýsingarregla stjórnsýsluréttar hafi verið brotnar við meðferð málsins né að rökstuðningi úrskurðar kærunefndar útlendingamála hafi verið ábótavant.

Með skírskotun til þess er að framan greinir er það niðurstaða dómsins að hafna beri kröfu stefnanda um að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá [...]. nóvember 2020 í máli nr.[...]/2020.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

H-kk-nf S-x-x Þ-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnanda.

Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

R-kvk-nf S-kvk-nf