E-14165/2009

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 14. desember 2009. Það var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu, S-kvk-ef B-kvk-ef, 20. apríl 2010. Með úrskurði dags. 18. maí 2010 var frávísunarkröfu hennar hafnað og var málið dómtekið að nýju að lokinni aðalmeðferð 17. janúar sl.

Stefnandi er H-kvk-nf H. G-kvk-nf, Bjarmalandi 11, Reykjavík, og stefndu eru Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík og S-kvk-nf B-kvk-nf, Miklubraut 54, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða 4.882.636 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 11. janúar 2008 til 3. mars 2009 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefndu séu bótaskyld in solidum gagnvart stefnanda.

Í báðum tilvikum krefst stefnandi þess að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða sér málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins komi til hennar, auk virðisaukaskatts á málskostnað.

Stefndi, Íslandsbanki hf., gerir þær dómkröfur aðallega að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar.

Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Stefnda, S-kvk-nf B-kvk-nf, gerir þær dómkröfur aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefnda þess að aðalkröfu stefnanda verði vísað frá dómi og að stefnda verði að öðru leyti sýknuð af kröfum stefnanda. Til þrautavara krefst stefnda þess að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Til þrautaþrautavara krefst hún þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu.

Málsatvik

Hinn 30. nóvember 2005 var gerður samningur á milli Glitnis banka hf. (síðar nýja Glitnis banka hf. en nú Íslandsbanka hf.) og H-kvk-ef H. G-kvk-ef um eignastýringarþjónustu. Stefnda, S-kvk-nf B-kvk-nf, sem hefur starfað hjá bankanum síðan 2003, var viðskiptastjóri stefnda frá árinu 2005 og tilgreind sem tengiliður við stefnanda af hálfu Glitnis banka hf.

Í inngangi samningsins sagði að samningurinn varðaði „réttarsamband beggja aðila vegna eignastýringar bankans á fjármunum viðskiptavinar“. Samningur þessi, ásamt viðaukum við hann hafði að geyma ákvæði um eignastýringuna og framkvæmd hennar.

Í b-lið 1. gr. samningsins segir svo:„Eignastýring felur í sér tilfærslu milli mismunandi tegunda verðbréfa eftir því sem tækifæri bjóðast á mörkuðum hverju sinni. Viðskiptavinur gefur bankanum heimild til eignastýringar samkvæmt fyrirfram ákveðinni fjárfestingarstefnu, sbr. 2. gr., og bankinn sér um framkvæmd fjárfestingarstefnunnar fyrir hönd viðskiptavinar. Heimild til eignastýringar lýtur ákvæðum samnings þessa.“

Í 2. gr. samningsins segir:„Eignastýring skv. gr. 1. skal vera í samræmi við þá fjárfestingarstefnu sem viðskiptavinur samþykkir skriflega á hverjum tíma og skal fjárfestingarstefnan teljast hluti samnings þessa sem viðauki I. Viðskiptaskiptavinur veitir bankanum heimild til að stýra eignum sínum innan þeirra frávika sem fram koma í fjárfestingarstefnunni. [...] Viðskiptavinur getur óskað endurskoðunar á fjárfestingarstefnunni hvenær sem er á meðan samningur þessi er í gildi. Viðskiptavinur ber einn ábyrgð á fjárfestingarákvörðunum sínum. Viðskiptavinur gerir sér grein fyrir því að verðbréfaviðskipti geta verið mjög áhættusöm.“

Í 6. gr. samningsins segir:„Bankinn hefur fullt og ótakmarkað umboð til þess að stýra eignum viðskiptavinar í samræmi við fjárfestingastefnuna, sbr. umboð sem fylgir samningi þessum sem viðauki II. Umboðið nær einnig til kaupa, framsals og sölu verðbréfa, þ.á.m. undirritunar allra skjala sem að mati bankans er nauðsynlegt í tengslum við slík kaup hverju sinni, stofnunar bankareikninga í Íslandsbanka hf., ráðstöfun greiðslna inn og út af bankareikningum sem stofnaðir eru skv. 8. gr., innheimtu afborgana, vaxta og verðbóta, arðs af verðbréfum og ráðstöfunar andvirðisins til að kaupa á öðrum verðbréfum eða til greiðslu til viðskiptavinar.“

Þá segir m.a. í 12. gr. samningsins:„Um ábyrgð bankans vegna verbréfamiðlunar og verðbréfaviðskipta fer eftir lögum nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti og um ábyrgð bankans sem reiknistofnunar fer eftir VII. kafla laga nr. 131/1997 um rafræna eignaskráningu verðbréfa. Bankinn ber þannig ábyrgð á tjóni sem rekja má til saknæmrar háttsemi starfsmanna hans.[…] Óski viðskiptavinur eftir að selja verðbréf sín mun bankinn kappkosta við að selja þau eins fljótt og kostur er en hann ábyrgist ekki sölu þeirra.“

Fjárfestingarstefna eignastýringarsamnings aðila frá 30. nóvember 2005 var skjalfest í viðauka I við samninginn, dags. sama, dag, sem undirritaður var af stefnanda og stefndu, S-kvk-þgf, f.h. Glitnis banka hf. Þar sagði að fjárfestingarstefna stefnanda hefði verið ákveðin með svofelldum hætti:

Fjárfestingarstefna Hámark Lágmark

í safni í safni

Skuldabréf og laust fé 50% 60% 40%

Innlend hlutabréf 25% 35% 15%

Erlend hlutabréf 25% 35% 15%

Stefnandi og eiginmaður hennar, Á-kk-nf H-kk-nf, hittu stefndu, S-kvk-þf, á fundi 17. janúar 2008. Að sögn stefnanda var tilgangur fundarins sá að óska eftir því að mega færa sig úr hlutabréfum og yfir í öruggari fjárfestingar, innlán og skuldabréf, vegna mikillar lækkunar á hlutabréfamarkaði síðla árs 2007. Kveður stefnandi stefndu, S-kvk-þf, hafa útskýrt fyrir sér „að það gerðist ekki á einum degi en hægt væri að gera þetta fljótlega.“ Stefnandi kveður breytingar þessar hafa verið samþykktar og hafi verið ákveðið að breyta eignasafninu til samræmis við þessi fyrirmæli. Stefndu hafni því aftur á móti að fjárfestingarstefnunni hafi verið breytt þennan dag, heldur hafi eingöngu verið rætt almennt um stöðu eignasafnsins en engar ákvarðanir hafi verið teknar.

Með samningi sem undirritaður var 2. júlí 2008 á fundi með aðilum var fjárfestingarstefnu breytt með eftirfarandi hætti að ósk stefnanda:

Fjárfestingarstefna Lágmark Hámark

í safni í safni

Skuldabréf og laust fé 50% 30% 100%

Innlend hlutabréf 25% 0% 35%

Erlend hlutabréf 25% 0% 35%

Í samræmi við þessa breytingu á fjárfestingarstefnunni voru innlend og erlend hlutabréf í eignasafni stefnanda seld í júlí 2008 og féð fært í peningamarkaðssjóð.

Stefnandi kveður að á þessum fundi hafi komið í ljós að ekkert hefði verið gert til að fylgja eftir ákvörðun hennar frá því í janúar sama ár, þ.e. hlutabréf hefðu ekki verið seld og fjármunir færðir yfir í innlán og skuldabréf. Stefnandi og eiginmaður hennar hafi eftir fundinn talið ljóst að mistök hefðu verið gerð af hálfu bankans við eignastýringu fjármuna stefnanda og hún orðið fyrir fjártjóni af þeim sökum. Stefnandi mun hafa áréttað við starfsmann eignastýringar bankans í símtali 25. júlí 2008 að taka hefði átt ákvörðun um sölu hlutabréfa hennar í janúar sama ár en á þessum tíma hafi stefnda S-kvk-nf verið í sumarleyfi.

Þann 2. október 2008 var haldinn fundur í bankanum. Á fundinum sátu stefnandi, eiginmaður hennar, stefnda S-kvk-nf og J-kk-nf Ó-kk-nf, forstöðumaður einkabankaþjónustu bankans. Þar var lagt fram sáttatilboð af hálfu bankans. Kveður stefnandi að sér hafi jafnframt verið boðið að leggja fram gagntilboð sem hún hafi gert en því hafi ekki verið svarað af hálfu bankans. Stefndu kveða hins vegar að sáttarboði bankans hafi verið hafnað af stefnanda.

Þann 14. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið, með heimild í 100. gr. a. í lögum nr. 61/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., ákvörðun um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf. til Nýja Glitnis banka hf. Gerðist þetta í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hana skilanefnd.

Hinn 3. nóvember 2008 var enn haldinn fundur í bankanum en þá hafði Nýi Glitnir banki hf. tekið við rekstri bankans, þ.m.t. innlendri starfsemi. Þann fund sátu K-kvk-nf O-kvk-nf sem tók við starfi J-kk-ef Ó-kk-ef, stefnandi og eiginmaður hennar svo og stefnda S-kvk-nf. Stefnandi kveður að sér hafi verið tjáð að málið hefði þegar verið lagt fyrir skilanefnd Glitnis banka sem hefði hafnað því.

Með bréfi frá lögfræðideild bankans, dags. 30. janúar 2009, var því hafnað að skuldbindingar vegna kröfu vegna meintra mistaka í eignastýringarþjónustu hjá Glitni banka, hefðu verið teknar yfir af Nýja Glitni banka. Þá var tekið fram að skilanefnd Glitnis banka hefði ekki tekið afstöðu til þessa álitaefnis.

Í bréfi, dags. 3. febrúar 2009, til stefnda, Íslandsbanka, færði stefnandi rök fyrir því að bankinn bæri skaðabótaábyrgð á því fjártjóni sem hún hefði orðið fyrir vegna mistaka í eignastýringu. Stefnanda barst svarbréf, dags. 25. febrúar sl., þar sem röksemdum hennar var hafnað og fyrri afstaða stefnda Íslandsbanka ítrekuð. Í kjölfarið áttu lögmenn stefnanda fund með lögmönnum stefnda, Íslandsbanka, til að leita sátta í málinu en án árangurs. Höfðaði stefnandi þá mál þetta.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfum í máli þessu er beint að stefndu, S-kvk-þgf, vegna mistaka og vanrækslu hennar við eignastýringu á fjármunum stefnanda. Telur stefnandi að stefnda, S-kvk-nf, beri persónulega skaðabótaábyrgð á tjóni sínu, enda hafi hún verið sérfræðingur á þessu sviði sem stefnandi treysti fyrir fjármunum sínum.

Stefnda, S-kvk-nf, hafi jafnframt á þeim tíma sem atvik þessa máls hafi átt sér stað, verið starfsmaður Glitnis banka, sem beri ábyrgð á vanrækslu starfsmanna sinna samkvæmt almennu reglunni um húsbónda- eða vinnuveitandaábyrgð. Kröfum sé því einnig beint að stefnda, Íslandsbanka, sem með 5. lið ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka til Nýja Glitnis banka (nú Íslandsbanki), hafi tekið við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka á Íslandi þann 15. október. Þau réttindi og þær skyldur sem hvílt hafi á Glitni banka samkvæmt eignastýringarsamningum hafi því færst yfir til stefnda, Íslandsbanka, þann 15. október 2008. Samkvæmt þessu sé ljóst að samningurinn milli stefnanda og Glitnis banka um eignastýringu hafi færst yfir til stefnda, Íslandsbanka, enda hafi verið starfað eftir honum undanfarið ár, án þess að stefndi, Íslandsbanki, hafi þurft endurnýjað umboð frá stefnanda.

Þá verði að telja ljóst að bótaábyrgð Glitnis banka vegna mistaka við framkvæmd eignastýringarsamningsins hafi einnig færst yfir, enda hafi bæði réttindi og skyldur færst yfir samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Þar sem stefndi, Íslandsbanki, hafi tekið við skyldum Glitnis banka samkvæmt samningum um eignastýringu hljóti hann líka að bera ábyrgð á því ef mistök hafi verið gerð við að framfylgja slíkum samningum. Önnur niðurstaða væri afar óeðlileg og ekki í samræmi við eðlilega lögskýringu.

Stefnandi byggir á því að stefndi, Íslandsbanki, og stefnda, S-kvk-nf, persónulega og f.h. bankans, hafi sýnt af sér saknæma vanrækslu við eignastýringu á fjármunum stefnanda. Með því hafi stefndu valdið stefnanda fjártjóni, sem þeim beri að bæta í samræmi við almennar bótareglur.

Stefnandi byggir á því að stefnda, S-kvk-nf, hafi ekki fylgt skýrum fyrirmælum hennar um breytingu á samsetningu eignasafns hennar. Á fundi með stefndu, S-kvk-þgf, í janúar 2008, hafi stefnandi ákveðið að færa sig úr hlutabréfum og yfir í öruggari fjárfestingar, innlán og skuldabréf. Hafi hún gefið stefndu, S-kvk-þgf, fyrirmæli um að fylgja þessari ákvörðun eftir og hafi stefnda útskýrt að þetta gerðist ekki á einum degi, en fljótlega.

Á fundi með stefndu, S-kvk-þgf, um mánaðamótin júní/júlí 2008 hafi hins vegar komið í ljós að ekkert hafði verið gert til að fylgja eftir ákvörðun stefnanda frá því í janúar og hlutabréf hennar ekki verið seld. Því hafi liðið um sex mánuðir án þess að stefnda, S-kvk-nf, hafi fylgt eftir fyrirmælum stefnanda um sölu á hlutabréfum og þar með tryggt hagsmuni stefnanda. Af öllu framangreindu sé ljóst að stefnda, S-kvk-nf, hafi sýnt af sér vanrækslu og mistök, sem felist í aðgerðarleysi við að breyta samsetningu eignasafns stefnanda, þrátt fyrir skýr fyrirmæli þar um.

Af atvikum þessa máls sé alveg ljóst að stefndi, Íslandsbanki, hafi viðurkennt bótaskyldu í málinu, m.a. með því að gera stefnanda tilboð um bætur. Þá hafi stefnda, S-kvk-nf, einnig viðurkennt að mistök hafi verið gerð.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndu bæti henni það tjón sem hún hafi orðið fyrir vegna vanrækslu þeirra. Aðalkrafa stefnanda miðist við þá stöðu sem hafi verið á eignasafni hennar þann 11. janúar 2008 annars vegar, þegar fundur stefnanda og stefndu S-kvk-ef átti sér stað, og þann 2. júlí 2008 hins vegar, þegar mistök stefndu S-kvk-ef uppgötvuðust og nýr eignastýringarsamningur hafi verið undirritaður. Ávöxtunin á þessu tímabili hafi einungis verið 1.944.801 króna. Hefðu hlutabréf stefnanda verið seld strax í kjölfar fundarins þann 11. janúar 2008 og fjárfest í staðinn í innlendum skuldabréfum, eins og stefnandi hafði óskað eftir, hefði ávöxtun á eignasafni stefnanda á framangreindu tímabili átt að vera 19,2% eða 6.827.437 krónur. Mismunurinn á þessari ávöxtun og þeirri ávöxtun sem stefnandi fékk hafi verið 4.882.636 krónur, sem sé stefnufjárhæð málsins. Þá miðist upphafsdagur vaxtakröfu stefnanda við 11. janúar 2008, þar sem ljóst þyki af gögnum málsins að fundurinn hafi átt sér stað þann dag.

Þá sé krafa stefnanda um dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 miðuð við tímabilið frá 3. mars 2009 til greiðsludags. Þann 3. febrúar 2009 hafi stefnandi sent bréf til stefnda, Íslandsbanka, þar sem því hafi verið haldið fram að bankinn bæri skaðabótaábyrgð á því fjártjóni sem stefnandi hefði orðið fyrir vegna mistaka í eignastýringu, og þess krafist að bankinn viðurkenndi bótaskyldu á öllu fjárhagstjóni stefnanda vegna þessa. Í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu miðist upphaf dráttarvaxtakröfu stefnanda því við 3. mars 2009.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga sem og almennra skaðabótareglna, einkum almennu skaðabótareglunnar eða sakarreglunnar. Krafa um vexti og dráttarvexti er byggð á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísar stefnandi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda Íslandsbanka hf.

Af hálfu stefnda er á því byggt að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfum stefnanda sé nánar tiltekið ranglega beint að stefnda. Stefnandi eigi þvert á móti að beina hvers konar kröfum að Glitni banka hf.

Stefnandi virðist byggja aðild stefnda á því að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins þann 14. október 2008 hafi stefndi tekið við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis. Samkvæmt því hljóti stefndi „að bera ábyrgð á því ef mistök voru gerð við að framfylgja slíkum samningum“. Önnur niðurstaða „væri afar óeðlileg og ekki í samræmi við eðlilega lögskýringu“. Stefndi telji að þetta fái ekki staðist.

Umrædd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi falið í sér ráðstöfun tiltekinna „eigna og skulda“ Glitnis til stefnda. Jafnframt hafi verið ráðgert, sbr. tl. 5 í ákvörðuninni, að stefndi tæki „frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi“. Samkvæmt ákvörðuninni hafi þannig verið ráðgert að stefndi kæmi að nokkru leyti í stað Glitnis þegar kæmi að því að þjónusta viðskiptavini. Ástæða þessa hafi verið sú að Glitnir hafi í reynd verið greiðsluþrota og fyrirsjáanlega óstarfhæfur, o.þ.a.l. að mati Fjármálaeftirlitsins ófær um að hafa áfram með höndum venjulega bankastarfsemi. Til að varna því að öll þjónusta við viðskiptavini, þ.m.t. eignastýring, lamaðist með tilheyrandi fyrirsjáanlegu fjárhagstjóni, hafi verið ákveðið að stefndi tæki að sér þá þjónustu, þ.e. að halda utan um eignir sem hefðu ellegar verið án nokkurrar umsjónar.

Það fái ekki staðist að í ákvörðuninni hafi jafnframt falist einhvers konar yfirtaka á meintri bótaskyldu, eða öðrum óljósum skyldum, vegna framkvæmdar einstakra samninga á vegum Glitnis. Þvert á móti verði að telja að umrædd ráðstöfun hafi falið í sér ráðstöfun á sérgreindum eignum og skuldum eða ráðstöfun á ákveðinni þjónustustarfsemi en ekki ráðstöfun á óvissum skuldbindingum, svo sem skaðabótakröfum.

Einnig skal bent á að í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um forsendur fyrir skiptingu efnahagsreiknings, hafi sérstaklega verið tiltekið að „Rekstrarskuldir gamla bankans séu ekki færðar yfir í nýja bankann, sama hvaða nafni þær nefnast“. Meint krafa í málinu eigi augljóslega rætur að rekja til rekstrar. Almennt sé heldur ekki litið svo á að ráðstöfun sambærileg þeirri sem um hafi verið að ræða, þ.e. yfirfærsla afmarkaðra þátta af starfsemi/rekstri, feli í sér yfirfærslu mögulegrar (fyrri) bótaábyrgðar tengdri rekstrinum. Verði heldur ekki fallist á að skaðabótakröfur, umfram aðrar rekstrarskuldir, ættu að færast yfir til stefnda.

Framangreind ráðagerð, þ.e. að við greiðsluþrot banka sé stofnaður „nýr banki“ sem taki við tilteknum réttindum og skyldum, meðal annars með það að markmiði að tryggja að hagsmunir viðskiptavina verði ekki fyrir meiri skaða en orðið sé, sé jafnframt alþekkt. Það sé ekki venjan þegar gripið hafi verið til slíkra ráðstafana að þær hafi falið í sér yfirfærslu skaðabótaábyrgðar sem slíkrar. Myndi slík niðurstaða enda vera hinum nýja aðila, þ.e. þeim sem sé gagngert komið á fót til að viðhalda starfsemi í þágu viðskiptavina hins gamla aðila eins og framast sé kostur, óeðlilega þungbær og gæti stefnt hagsmunum hans, þ.m.t. tilvist, og þar með tilgangi ráðstöfunarinnar í augljósa hættu. Einnig sé ljóst að forsendur verðmats vegna nýja bankans kynnu þá að reynast rangar eða ófullnægjandi vegna yfirfærslu ýmissa óljósra skuldbindinga.

Þá megi líka benda á að umrædd ráðstöfun eigna og skulda Fjármálaeftirlitsins til stefnda frá Glitni hafi í reynd falið í sér stofnun nýs og sérstaks skuldasambands („sui generis“), þar sem stefndi kæmi í stað Glitnis. Hvorki hafi verið um hefðbundin né eiginleg kröfuhafa- og/eða skuldaraskipti að ræða. Slíkt mæli jafnframt gegn því að tala um skuldaraskipti að því er varði meinta bótaábyrgð, eins og hér um ræði.

Þá skuli bent á að það að aðili taki yfir réttindi og skyldur samkvæmt gagnkvæmum samningi feli almennt ekki annað og meira í sér en að hlutaðeigandi yfirtaki samningsskyldur sem slíkar, þ.e. að hann efni samning samkvæmt aðalefni sínu. Í því felst ekki að aðilaskipti verði að bótakröfu sem ekki hafi verið viðurkennd eða t.d. dæmd, þ.e. þannig að nýr skuldari verði persónulega bótaskyldur gagnvart kröfuhafa vegna hugsanlegra samningsbrota eða saknæmrar háttsemi eldri skuldara. Á hitt sé þó að líta að hafi skuldari átt bótakröfu gagnvart eldri kröfuhafa sem hann hefði getað notað til skuldajafnaðar þá geti slíkur skuldajafnaðarréttur haldist við aðilaskipti að aðalkröfunni. Sé enda beinlínis gert ráð fyrir þessu í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, sbr. 13. tölul. um að framsal réttinda skuli ekki svipta skuldara rétti til skuldajafnaðar.

Stefndi telji öll framangreind atriði, hvert um sig og saman, ótvírætt til marks um að orðalag 2. ml. 5. gr. ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins verði ekki túlkað með þeim hætti að stefnandi teljist hafa undirgengist ábyrgð á skaðabótakröfum vegna mistaka sem gerð hafi verið í eignastýringu Glitnis. Öll rök standi því til þess að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts.

Verði ekki fallist á að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts hafnar stefndi því að skilyrði bótaábyrgðar geti talist uppfyllt í málinu.

Samkvæmt stefnu málsins byggir stefnandi á því að stefndi og meðstefnda S-kvk-nf hafi „sýnt af sér saknæma vanrækslu við eignastýringu á fjármunum stefnanda“. Í því sambandi virðist fyrst og síðast byggt á því að meðstefnda S-kvk-nf hafi látið hjá líða að framkvæma samning stefnanda og Glitnis í samræmi við ætlað efni hans. Af hálfu stefnda sé þessu með öllu hafnað.

Sem fyrr greinir fái sú grundvallarforsenda málatilbúnaðar stefnanda um að bindandi samkomulag hafi orðið um að hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni hennar yrði minnkað í byrjun ársins 2008 ekki staðist nema síður sé. Í því sambandi bendir stefndi einkum á eftirfarandi: (i) engin breyting hafi verið gerð á skriflegum samningi stefnanda og Glitnis til samræmis við ætlaða breytingu á fjárfestingarstefnu. Slík breyting hafi þvert á móti ekki verið gerð fyrr en í júlí 2008; (ii) á tímabilinu janúar 2008 til júlí 2008 hafi stefnandi aldrei gert neinar athugasemdir við fjárfestingarstefnuna. Stefnandi hafi hins vegar haft aðgang að upplýsingum hér að lútandi, meðal annars í heimabanka. Stefnanda hafi þannig verið ljóst, eða a.m.k. mátt vera ljóst, að hlutfall innlendra bréfa hefði ekki verið lækkað eftir umþrættan fund í byrjun ársins 2008. Hefði náðst samkomulag á umþrættum fundi þess efnis sem stefnandi byggi á mætti ætla að stefnandi hefði knúið á um efndir, þ.e. að fjárfestingarstefnunni yrði breytt til samræmis við samkomulagið. Stefnandi mun þvert á móti fyrst hafa vísað til ætlaðs samkomulags í símtali við starfsmann Glitnis þann 25. júlí 2008. Framangreint styðji ótvírætt þá fullyrðingu meðstefnda að ekkert bindandi samkomulag hafi orðið um breytingu á eignastýringu á þessum fundi; (iii) breytingar hafi sem fyrr segir verið gerðar á samningi stefnanda og Glitnis um fjárfestingarstefnu í júlí 2008, þ.e. um hálfu ári eftir meint samkomulag í janúar sem stefnandi grundvallar málatilbúnað sinn á. Stefndi leyfi sér að vekja sérstaka athygli á því, að eftir því sem hann komist næst, hafi í tengslum við umrædda breytingu ekki verið gerður neinn fyrirvari af hálfu stefnanda um að samkomulag hafi orðið um að áhrif umræddrar breytingar á fjárfestingarstefnunni miðuðust við fyrra tímamark en það sem dagsetning samningsins í júlí hafi gefið til kynna. Að mati stefnda styðji það þá fullyrðingu meðstefnda að ekkert samkomulag hafi orðið um breytingu á fjárfestingarstefnu fyrr en á umræddu tímamarki.

Með vísan til framangreinds verði ekki séð að skilyrði skaðabótaábyrgðar, þ.m.t um saknæma háttsemi, geti talist uppfyllt í málinu. Þjónusta Glitnis hafi ekki verið í andstöðu við fyrirmæli stefnanda, heldur þvert á móti í beinu samræmi við þau. Glitnir hafi því uppfyllt allar samningsbundnar skyldur sínar gagnvart stefnanda í þessu tilliti. Í þessu sambandi skuli jafnframt bent á að stefnandi beri sérstaklega ríka sönnunarbyrði fyrir öðru í ljósi þess að öll skjalfest gögn málsins styðji málatilbúnað stefnda og meðstefndu en ekki stefnanda.

Stefndi vísi einnig til þess að ætla verði að um skaðabótakröfu ætti að fara samkvæmt skaðabótareglum innan samninga, meðal annars í ljósi þeirrar staðreyndar að allur málatilbúnaður stefnanda byggi á því að Glitnir og meðstefndi hafi vanrækt að efna samning um fjárfestingarstefnu samkvæmt efni sínu. Stefnandi ætti því í reynd að fara fram á efndabætur. Málatilbúnaður stefnanda verði hins vegar ekki skilinn öðruvísi en svo að byggt sé á skaðabótareglum utan samninga. Sú málsástæða fái ekki staðist að mati stefnda. Verði af þeim ástæðum að sýkna stefnda. Stefndi veki jafnframt sérstaka athygli á því að stefnandi byggi einungis á því að Glitnir hafi ekki framkvæmt samning í samræmi við ætlað efni hans. Ekki komi þannig til álita hvort ráðgjöf Glitnis eða meðstefndu S-kvk-ef hafi almennt verið ófullnægjandi.

Stefndi bendir einnig á að viðskipti með hlutabréf séu í eðli sínu áhættusöm. Brugðið geti til beggja vona í þeim efnum. Glitnir geti ekki borið ábyrgð á því að verðfall hafi orðið á innlendum hlutabréfum sem stefnandi hafi fjárfest í, hvað þá þegar framkvæmd viðskiptanna hafi tekið mið af óskum stefnanda.

Stefndi hafnar því jafnframt að skilyrði bótaábyrgðar um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu uppfyllt. Þau séu a.m.k. ósönnuð. Í þessu sambandi skuli bent á að litla sem enga umfjöllun sé að finna hér að lútandi í stefnu málsins.

Að því er varðar fjárkröfu stefnanda sérstaklega þá leyfi stefndi sér að gera verulegar athugasemdir við fjárhæð bótakröfu, þ.m.t. forsendur hennar.

Stefndi bendi á að af stefnu málsins verði ekki með góðu móti ráðið í hverju meint tjón stefnanda eigi að vera fólgið. Umfjöllun stefnanda hér að lútandi, sbr. bls. 5 í stefnu, sé verulega á reiki svo ekki sé fastar að orðið kveðið. Þannig liggi engin gögn fyrir í málinu um meint tjón stefnanda, þ.á m. eignasafn hennar, skiptingu þess og nánari sundurliðun á einstaka tímapunktum. Í þessu sambandi skuli einnig bent á að samkvæmt stefnu málsins eigi að hafa verið samþykkt breyting á fjárfestingarstefnu stefnanda í byrjun árs 2008. Nánar tiltekið, samkvæmt því sem segi í stefnu málsins, „ákvað stefnandi á þessum fundi að færa sig úr hlutabréfum og yfir í öruggari fjárfestingar, innlán og skuldabréf“. Meðstefnda S-kvk-nf hafi útskýrt að slíkt gerðist ekki á einum degi. Ekkert tillit virðist tekið til þessa við útreikning stefnufjárhæðar heldur virðist stefnandi jafnvel byggja á því að allt hlutabréfasafnið yrði selt samstundis. Að þessu leyti sé útreikningur, eða forsendur útreiknings, bótafjárhæðar í beinni andstöðu við ætlað samkomulag það sem stefnandi reisi málatilbúnað sinn á. Þannig sé innbyrðis ósamræmi að þessu leyti í málatilbúnaði stefnanda. Þá sé ekki tekið neitt tillit til þess hversu mikið af andvirði hlutabréfanna hafi átt að fjárfesta í innlánum og hversu mikið í skuldabréfum samkvæmt meintu samkomulagi aðila en slíkt hafi ótvíræða þýðingu við útreikning bótafjárhæðar. Við útreikning bótafjárhæðar sé heldur ekkert tillit tekið til þess hvaða verð hefði fengist fyrir bréf stefnanda hefðu þau verið seld fyrri hluta ársins 2008 í samræmi við meint samkomulag. Slíkt hljóti einnig að hafa þýðingu við mat á hvers konar tjóni. Stefnandi hafi heldur engin gögn lagt fram um það hvernig eignasafn hennar skiptist í janúar 2008 annars vegar og í júlí 2008 hins vegar. Stefnandi áskilji sér hins vegar rétt „til að leggja fram frekari gögn er varði fjárhæð tjóns stefnanda“. Þessir stefnuhættir fáist vart staðist reglur einkamálalaga að mati stefnda og hafnar stefndi því að stefnandi geti bætt úr framangreindum annmörkum á seinni stigum málsins, enda komi slíkt gagngert niður á vörnum stefnda í málinu.

Að mati stefnda verði að telja, í ljósi framangreinds, að hvers konar meint tjón stefnanda sé ósannað. Sýkna verði því stefnda af kröfum stefnanda meðal annars á þeim grundvelli. Að öðrum kosti sé óhjákvæmilegt að vísa málinu frá ex officio vegna vanreifunar.

Varðandi varakröfu stefnanda, sérstaklega um viðurkenningu á bótaskyldu, þá hafni stefndi henni með öllum sömu rökum og gilda um aðalkröfu stefnanda, að breyttu breytanda. Stefndi telji varakröfu stefnanda, þ.m.t. um útlistun tjóns, heldur ekki uppfylla þær kröfur sem íslenskir dómstólar hafi gert til viðurkenningarkrafna.

Vaxtakröfum stefnanda er mótmælt sem og upphafstíma þeirra. Sérstaklega er mótmælt upphafstíma dráttarvaxta en stefndi telur, í ljósi allra málsatvika, að upphafstími dráttarvaxta verði ekki miðaður við fyrra tímamark en dómsuppsögu. Í þessu sambandi skuli bent á að bréf stefnanda til stefnda, dags. 3. febrúar 2009, hafi ekki falið í sér þær upplýsingar sem þörf hafi verið á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna kröfu-, samninga- og skaðabótaréttar. Þá vísar stefndi um aðildarskort til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu sína um málskostnað styður stefndi við XX. kafla sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefndu S-kvk-ef

Þess er krafist að stefnda verði alfarið sýknuð af kröfum stefnanda. Samkvæmt stefnu sé skaðabótakrafa stefnanda á hendur stefndu, saman tekið, reist á því einu að stefnda hafi ekki fylgt fyrirmælum stefnanda sem stefnandi segist hafa gefið stefndu í janúar 2008 um að færa eignir stefnanda „úr hlutabréfum í öruggari fjárfestingar, innlán og skuldabréf“, og að með því hafi stefnda sýnt af sér „vanrækslu og mistök“. Einnig sé því haldið fram að stefnda, S-kvk-nf, hafi „viðurkennt að mistök hafi verið gerð“. Ofangreindar staðhæfingar séu allar rangar og ósannaðar. Því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi gefið stefndu fyrirmæli í þá veru sem getið er um hér að ofan. Stefnda árétti að engin slík fyrirmæli hafi verið gefin og engar ákvarðanir teknar á umræddum fundi í janúar 2008. Í störfum sínum hafi stefnda alltaf hrint strax í framkvæmd þeim fyrirmælum sem henni hafi verið gefin. Þar sem henni hafi engin fyrirmæli verið gefin í janúar 2008 hafi hún ekki hrint þeim í framkvæmd.

Það að stefndu hafi engin fyrirmæli verið gefin á janúarfundinum 2008 fái enn fremur stuðning í því að fjárfestingarstefnu stefnanda, sem bundin hafi verið í samningi um eignastýringu frá 2005, hafi í engu verið breytt á þessum janúarfundi 2008. Engin beiðni hafi komið fram um slíkar breytingar á fundinum en stefndu, S-kvk-þgf, hafi verið óheimilt að grípa til ráðstafana (sölu) í bága við gildandi fjárfestingarstefnu, sbr. 2. gr. eignarstýringarsamningsins frá 2005. Ljóst sé að sala á öllum hlutabréfum (niður í 0%) og færsla yfir í „innlán og skuldabréf“ hefði farið í bága við umsamda gildandi fjárfestingarstefnu á þessum tíma þar sem fram hafi komið að hlutabréf (innlend og erlend) skyldu að lágmarki vera 15% í eignasafni. Það hlutfall (þ.e. meðaltalshlutfall innlendra og erlendra hlutabréfa í eignasafni stefnanda) hafi numið 19,4 % í janúar 2008 og 16,3% í júlí 2008.

Þá sé framangreindri staðhæfingu stefndu, um að hún hafi engin sölufyrirmæli fengið á janúarfundinum 2008, enn frekar til stuðnings, að stefnandi hafi getað fylgst með eignasafni sínu og hreyfingum í heimabanka sínum. Stefnanda hafi þannig verið ljóst, eða a.m.k. mátt vera ljóst, að hlutfall hlutabréfa hefði ekki verið lækkað eftir umþrættan fund í janúar 2008 en aldrei hafi verið gerðar athugasemdir við það.

Enn fremur sé ljóst að ef svo væri að aðilar hefðu sammælst um það á fundinum í janúar 2008 að selja skyldi hlutabréf í eignasafni stefnanda, yrði að ætla að stefnandi hefði knúið á um efndir á því, þ.e. að hlutabréfin yrðu seld. Fyrir liggur að stefnandi hafi aldrei knúið á um slíkar efndir og hafi fyrst nefnt að slík ákvörðun hefði verið tekin, eins og áður segir, í símtali 25. júlí 2008 við D-kk-þf A-kk-þf, samstarfsmann stefndu hjá Glitni banka hf., en þá hafi stefnda, S-kvk-nf, verið í sumarfríi. Fyrir þann tíma hafi stefnandi ekki gert athugasemdir við, eða haldið því fram, að slík ákvörðun hefði verið tekin í janúar 2008, hvorki gagnvart stefndu, S-kvk-þgf, né öðrum starfsmönnum stefnda, Glitnis banka hf.

Eins og áður segir, hafi fjárfestingarstefnu eignarstýringarsamnings aðila fyrst verið breytt í júlí 2008, sbr. samning, dags. 2. júlí 2008. Þar hafi verið ákveðið að lágmark hlutabréfa í safni væri 0%, þ.e. að selja mætti öll hlutabréf í safninu. Rétt sé að vekja sérstaka athygli á því að í tengslum við umrædda breytingu hafi í engu verið gerður fyrirvari af hálfu stefnanda um að samkomulag hafi orðið um að áhrif umræddrar breytingar á fjárfestingarstefnunni hafi miðast við fyrra tímamark en júlí 2008.

Um lagagrundvöll krafna sinna vísar stefnandi m.a. til „almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga sem og almennra skaðabótareglna, einkum almennu skaðabótareglunnar eða sakarreglunnar“. Ljóst sé að tilvísan til reglna um efndir fjárskuldbindinga eigi ekki við í málinu. Hér komi að líkindum einkum til skoðunar svonefnd almenn skaðabótaregla (sakarregla). Skilyrði hennar séu ströng. Þannig þurfi tjónþoli að sýna fram á að meintur tjónvaldur hafi valdið honum tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti, að orsakasamhengi sé milli háttseminnar og tjónsins og að tjónið sé sennileg afleiðing háttseminnar.

Með vísan til þess sem að framan er rakið séu skilyrði sakarreglunnar um saknæma og ólögmæta háttsemi stefndu engan veginn uppfyllt í máli þessu. Þannig sé því hafnað sem röngu og ósönnuðu að stefnda hafi sýnt af sér mistök í starfi. Enginn fótur sé fyrir slíku, en tekið skuli m.a. fram að mál þetta sé eina kvörtunin sem stefnda hafi fengið á alllöngum starfsferli sínum á þessum vettvangi, enda hafi stefnda ævinlega lagt sig fram um að sinna störfum sínum faglega og af metnaði. Því komi henni þessi málsókn spánskt fyrir sjónir.

Þá sé því jafnframt mótmælt að skilyrðum sakarreglunnar um orsakasamhengi og sennilega afleiðingu sé fullnægt, en stefnandi hafi í engu fjallað um þau skilyrði í málatilbúnaði sínum.

Þá leiðir enn fremur, hvað sem öðru líður, til sýknu í málinu að stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti sannað tjón sitt eða umfang þess. Þannig liggi, eins og áður segi, engin gögn fyrir í málinu um tjón stefnanda, þ.á m. eignasafnið, skiptingu þess og nánari sundurliðun á einstökum tímapunktum. Þá sé tjónið stutt við vaxtaprósentu (19,2% á ársgrundvelli) sem enginn fótur sé fyrir og ekki stutt neinum gögnum eða rökum. Stefnandi hafi ekki fært nánari grundvöll að kröfu sinni, t.d. með öflun matsgerðar eða öðrum hætti. Þetta valdi því að tjón stefnanda og meint umfang þess sé ósannað og verði að sýkna stefndu þegar af þeirri ástæðu.

Tekið skal fram að engin lagaheimild, eða réttarframkvæmd, heimili að bætur séu metnar að álitum í máli þessu. Slíkt eigi almennt aðeins við ef nær útilokað sé fyrir meintan tjónþola að sýna fram á fjárhæð tjóns síns, sem fjarri því sé staðan í þessu máli.

Fyrir liggi að nánast fordæmalaust, eða a.m.k. afar sérstætt og óvenjulegt, sé hérlendis að stefna einstaklingi til persónulegrar skaðabótaábyrgðar vegna atvika er orðið hafi í starfi viðkomandi, en stefnda sé, og hafi verið þegar atvik málsins hafi átt sér stað, hefðbundinn launþegi í vinnu í einkabankaþjónustu hjá Glitni banka hf. (nú Íslandsbanka hf.) Stefnda hafi ekki gegnt stjórnunarstöðu af neinu tagi. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 megi fella niður skaðabótaábyrgð starfsmanns gagnvart tjónþola ef það verði talið sanngjarnt þegar litið sé til sakar, stöðu starfsmannsins, hagsmuna tjónþola og atvika að öðru leyti. Ljóst sé að ákvæði þetta valdi því, hvað sem öðru líði, að fella verði niður meinta bótaábyrgð stefndu í málinu. Þess sé því krafist með vísan til þessa lagaákvæðis að meint bótaskylda stefndu verði, hvernig sem á málið sé litið, felld niður.

Af sama meiði sé ákvæði 24. gr. skaðabótalaga þar sem segi að fella megi niður skaðabótaábyrgð ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja eða álíta verði niðurfellingu sanngjarna að öðru leyti vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Þegar metið sé hvort ástæða sé til að beita heimildinni skuli samkvæmt ákvæðinu líta til þess hve mikið tjónið sé, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika.

Ljóst sé að bótaábyrgð í máli þessu yrði stefndu verulega þungbær enda njóti hún einvörðungu hefðbundinna launatekna hjá ríkisbanka, auk þess sem ósanngjarnt verði að telja að stefnda beri bótaábyrgð á atriðum sem sé að rekja til þess að hún hafi verið að vinna vinnuna sína eftir bestu getu og samvisku á ólgutímum í íslensku fjármálalífi, sem ágreiningslaust sé að hafi verið uppi á árinu 2008. Þá njóti hún engra vátrygginga sem myndu greiða tjón hennar. Samkvæmt þessu og með vísan til 24. gr. skaðabótalaga verði, hvernig sem á málið sé litið, að fella niður bótaskyldu stefndu.

Með vísan til alls framangreinds verði að sýkna stefndu af skaðabótakröfu stefnanda í málinu sem og varakröfu stefnanda um að „viðurkennt verði að stefndu séu bótaskyld in solidum gagnvart stefnanda“.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu sé þess til vara krafist af hennar hálfu að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Vísist þeirri kröfu til stuðnings mestmegnis til þeirra sjónarmiða sem að framan séu rakin eftir því sem við eigi.

Eins og að framan hafi verið rakið sé umfang tjóns stefnanda algerlega ósannað. Þá sé tjónið m.a. stutt við vaxtaprósentu sem enginn fótur sé fyrir og sé vitaskuld alltof há, eða 19,2% á ársgrundvelli. Útilokað sé að stefnandi hefði fengið slíka ávöxtun á eignasafn sitt á tímabilinu janúar til júlí 2008 þótt hlutabréfaþáttur þess (19,4% af heildarsafni) hefði allur verið færður yfir í innlend skuldabréf og/eða innlán í janúar 2008.

Aukinheldur verði að horfa til þess að samkvæmt samningi aðila um eignastýringarþjónustu, dags. 30. nóvember 2005, hafi, eins og áður segir, ekki mátt lækka hlutfall hlutabréfa í safninu niður fyrir 15%. Það hafi því einfaldlega ekki verið hægt, að óbreyttum samningi, að færa hlutfall hlutabréfa niður í 0% í janúar 2008, eins og stefnandi reisi málatilbúnað sinn á. Stefnandi hafi engin gögn lagt fram um það hvernig eignasafn hennar skiptist í janúar 2008 annars vegar og í júlí 2008 hins vegar, en samkvæmt upplýsingum stefndu hafi hlutfall hlutabréfa (þ.e. meðaltalshlutfall innlendra og erlendra hlutabréfi í eignasafni stefnanda) verið 19,4 % í janúar 2008 og 16,3% í júlí 2008. Það hlutfall hafi því, hvað sem öðru líði, í mesta lagi mátt lækka niður í 15% í janúar 2008, miðað við gildandi samning. Samkvæmt því sé tjón stefnanda hverfandi. Öll framangreind atriði valdi því að lækka verði kröfur stefnanda stórkostlega.

Til viðbótar, og hvað sem öðru líði, verði að lækka kröfur stefnanda enn fremur með vísan til áður rakinna ákvæða 2. mgr. 23. og 24. gr. skaðabótalaga, en þar sé að finna heimild til lækkunar bóta ef skilyrðum ákvæðanna sé fullnægt. Ljóst sé að þeim skilyrðum sé fullnægt í þessu máli eins og að framan er rakið.

Vaxtakröfum stefnanda er mótmælt sem og upphafstíma þeirra. Sérstaklega sé mótmælt upphafstíma dráttarvaxta. Þar sem stefnandi hafi engan grundvöll lagt að kröfum sínum sé ekki hægt að dæma dráttarvexti frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi. Að því frágengnu liggi fyrir að stefnandi hafi fyrst gert kröfur á hendur stefndu, S-kvk-þgf, með birtingu stefnu í máli þessu hinn 14. desember 2009. Dráttarvextir geti því, vegna ákvæðis 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, í allra fyrsta lagi fallið á kröfur stefnanda gagnvart stefndu, S-kvk-þgf, 14. janúar 2010.

Niðurstaða:

Í máli þessu er ágreiningur um atriði er lýtur að eignastýringu stefndu S-kvk-ef í starfi hennar sem viðskiptastjóri stefnanda í tíð Glitnis banka hf.

Stefnandi heldur því fram að stefnda S-kvk-nf hafi ekki framfylgt ákvörðun, sem stefnandi hafi tekið á fundi þann 11. janúar 2008., um að færa eignir hennar úr hlutabréfum í öruggari fjárfestingar, innlán og skuldabréf. Telur stefnandi að hún hafi orðið fyrir fjártjóni af þeim sökum sem felst í því að lakari ávöxtun fékkst á eignasafn hennar en hefði getað orðið. Tjónið megi rekja til mistaka stefndu S-kvk-ef.

Stefnandi beinir kröfum sínum einnig að Íslandsbanka hf. á grundvelli húsbóndaábyrgðar en Nýi Glitnir banki hf. hafi samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Glitnis banka hf., m.a. tekið yfir réttindi og skyldur um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi. Skaðabótaábyrgð vegna mistaka starfsmanna við eignastýringu falli undir þessar yfirteknu skyldur bankans.

Í stefnu er ekki byggt á því að stefnda S-kvk-nf hafi veitt stefnanda ranga eða ófullnægjandi sérfræðiráðgjöf. Verður því á það fallist með stefndu, að málsástæða stefnanda, sem byggð er á því og fyrst kom fram við munnlegan málflutning, sé of seint fram komin. Telst krafa stefnanda þannig á því byggð að ætluð persónuleg mistök stefndu S-kvk-ef við eignastýringu leiði til skaðabótaábyrgðar stefnda, Íslandsbanka hf.

Við mat á ábyrgð Íslandsbanka hf. á þessum grundvelli verður að líta til ofangreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins sem styðst við heimild í 100. gr. a. í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Í athugasemdum við greinina segir m.a.: „Fjármálaeftirlitið getur gripið til sérstakra ráðstafana í samræmi við ákvæði þessarar greinar telji það þörf á vegna sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, m.a. líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til að bera árangur.“

Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins segir í 5. tl., undir liðnum „Eignir“ : „Nýi Glitnir banki hf. tekur frá og með 15. október 2008 kl. 9:00 við starfsemi sem Glitnir banki hf. hefur haft með höndum og tengist hinum framseldu eignum, þ.m.t. aðild Glitnis banka hf. að hvers konar greiðslukerfum. Jafnframt tekur Nýi Glitnir banki hf. frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi.“

Í þessu sambandi reynir á túlkun á því hvað teljist falla undir réttindi og skyldur stefnda Íslandsbanka hf. samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu. Að mati dómsins ber að fallast á með stefnda að ráðstöfun eigna og skulda til stefnda frá Glitni banka hf. hafi verið sérstaks eðlis enda hafi bankinn verið greiðsluþrota og ófær um að halda uppi venjulegri bankastarfsemi hefðu aðgerðir Fjármálaeftirlitsins ekki komið til. Samkvæmt ákvörðuninni tók Nýi Glitnir banki hf. því yfir alla eignastýringasamninga sem gerðir höfðu verið í tíð Glitnis banka hf. sem hluta af starfsemi bankans með það fyrir augum að takmarka tjón og eða hættu á tjóni eins og gert er ráð fyrir með lögum nr. 125/2008.

Með hliðsjón af tilgangi laganna og markmiði er það mat dómsins að skaðabótakröfur vegna mistaka starfsmanna sem kunna að hafa stofnast í tíð Glitnis banka hf., hafi ekki flust yfir til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda og falli því ekki undir nefndan 5. tl. ákvörðunarinnar. Breytir því engu það sáttaboð sem gert var í tíð Glitnis banka hf. eða þær ástæður sem þar lágu til grundvallar.

Með vísan til þessa ber að sýkna stefnda Íslandsbanka hf. af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 19/1991.

Eins og áður segir telur stefnandi að stefnda S-kvk-nf hafi gert mistök með því að fara ekki eftir fyrirmælum um að selja hlutabréf stefnanda en ákvörðun um söluna hafi verið tekin á fundi þann 11. janúar 2008.

Í málsatvikum er rakið fyrirkomulag á eignastýringu stefnanda samkvæmt samningi. Fyrir dómi kvað stefnda ákvarðanir utan vikmarka svokallaðrar fjárfestingarstefnu samningsins hafa verið með öllu óheimilar. Þetta staðfestu vitnin J-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri einkabankaþjónustu Glitnis banka hf., og K-kvk-nf O-kvk-nf, forstöðumaður einkabankaþjónustu Íslandsbanka hf. Stefnda kvað verklag sitt í tengslum við breytingar á fjárfestingarstefnu vera skýrt og ákvörðunum, ef teknar væru, hefði ávallt verið framfylgt þegar í stað. Hafi hún boðað til fundar 11. janúar 2008, í framhaldi af samtali við stefnanda í því skyni að fara yfir eignasafn hennar og ræða „óróleika á markaði“ sem þau hjónin höfðu tilfinningu fyrir. Á þessum fundi hafi þó ekki verið tekin ákvörðun um breytingu á fjárfestingarstefnu eða vikmörkum hennar. Eftir að mál þetta kom upp og stefnandi hafi borið á hana mistök á fundi í ágúst 2008 hafi henni brugðið við en hún hafi aldrei viðurkennt mistök. Hún hafi útskýrt verklag sitt fyrir stefnanda og telur að upplifun hennar hafi verið önnur en sín. Hafi stefnda gjarnan viljað halda stefnanda í viðskiptum við bankann og tók yfirmaður hennar yfir samskipti við stefnanda og leitaði sátta.

Í máli þessu er ekki fyrir að fara gögnum sem staðfesta þá ætlun stefnanda að selja hlutabréf sín. Hins vegar er óumdeilt að á fundi stefndu með stefnanda og eiginmanni hennar 2. júlí 2008 var fjárfestingarstefnu eignastýringarsamningsins breytt á þá lund að heimilt var að selja öll hlutabréf stefnanda. Til samræmis við það hófst stefnda þegar handa við söluna. Fyrir liggur að enginn fyrirvari var gerður á þessum fundi um að sala hlutabréfa hefði átt að fara fram í janúar 2008. Þá höfðu engar athugasemdir verið gerðar á fyrri stigum við stöðu hlutabréfa. Fram kemur í gögnum málsins og hjá vitninu P-kk-þgf R-kk-þgf, starfsmanni í hugbúnaðardeild stefnda Íslandsbanka hf., að eignastaða stefnanda hafi ítrekað verið skoðuð í netbanka hennar.

Í gögnum málsins og í framburði vitna kemur fram að stefnandi og eiginmaður hennar voru í miklum samskiptum við bankann eftir fundinn í júlí 2008, að hluta til vegna almennrar óánægju með ávöxtun eignasafns þeirra sem þau töldu ófullnægjandi, m.a. í samanburði við aðra banka, og að hluta til vegna ætlaðrar vanrækslu stefndu S-kvk-ef sem hafi haft í för með sér lakari ávöxtun en unnt hefði verið að ná. Fram kemur í samtali á milli stefnanda og stefndu þann 9. september 2008 að hún hafi viljað „færa sig úr hlutabréfunum“ en „man þó ekki hlutföllin“. Einnig kemur fram hjá eiginmanni hennar í samtali við starfsmann bankans 25. júlí 2008 að ákveðið hafi verið að fara „að mestu leyti úr hlutabréfunum“.

Í greinargerð stefnanda sem er á meðal gagna málsins má sjá að stefnandi og eiginmaður hennar höfðu fyrir fundinn í janúar 2008 fundað með stefndu S-kvk-þgf, m.a. með það að markmiði að „fikra sig rólega úr hlutabréfunum“ vegna óróleika á markaði. Hafði stefnda framfylgt þeirri ákvörðun innan vikmarka fjárfestingarstefnu eignastýringarsamningsins.

Aðalkrafa stefnanda um skaðabætur byggist á þeirri forsendu að ákveðið hafi verið að selja öll hlutabréf stefnanda á fundinum í janúar 2008. Slíkri ákvörðun var ekki unnt að framfylgja án þess að breyta fjárfestingarstefnu eignastýringarsamningsins með formlegum hætti. Sú breyting var ekki gerð fyrr en 2. júlí 2008. Þegar litið er til þess sem rakið hefur verið telst ósannað að ákvörðun um ofangreint hafi verið tekin sem stefndu hafi borið að framfylgja. Ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu S-kvk-þf af kröfum stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum ber stefnanda að greiða stefnda Íslandsbanka hf. og stefndu S-kvk-þgf, hvoru fyrir sig málskostnað að fjárhæð 750.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

S-kvk-nf H-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Íslandsbanki hf. og S-kvk-nf B-kvk-nf, skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, H-kvk-ef H. G-kvk-ef.

Stefnandi greiði stefndu, Íslandsbanka hf. og S-kvk-þgf B-kvk-þgf, 750.000 krónur í málskostnað hvoru fyrir sig.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)