E-3/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 22. febrúar sl., er höfðað með stefnu birtri 5. janúar 2012.

Stefnandi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík, vegna útibús 0121, Tjarnargötu 12, Reykjanesbæ.

Stefnda er H-kvk-nf J-kvk-nf, Goðheimum 13, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 10.947.299 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 10.947.299 krónum frá 12. september 2011 til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefnda krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af dómkröfum stefnanda en til vara krefst hún lækkunar á dómkröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krefst stefnda þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

I.

Stefnandi lýsir málsatvikum á þann veg, að hinn 11. október 2000 hafi stefnda stofnað tékkareikning nr. 5739 við útibú Sparisjóðsins í Keflavík. Hinn 12. september 2011 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið 10.947.299 krónum og hafi reikningnum þá verið lokað. Stefndu hafi verið sent innheimtubréf hinn 28. október 2011 en skuldin hafi ekki fengist greidd, þrátt fyrir innheimtutilraunir, og sé stefnanda því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Í stefnu er því lýst að Fjármálaeftirlitið hafi, á grundvelli VI. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. IV. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009, tekið þá ákvörðun hinn 22. apríl 2010 að ráðstafa eignum og skuldum Sparisjóðsins í Keflavík, kt. 610269-3389, til Spkef sparisjóðs, kt. 620410-0120. Hinn 5. mars 2011 hafi Fjármálaeftirlitið, á grundvelli sömu lagaákvæða, tekið þá ákvörðun að NBI hf. (nú Landsbankinn hf.) tæki í einu lagi frá og með mánudeginum 7. mars 2011 kl. 08:30 við rekstri, eignum og skuldbindingum Spkef sparisjóðs samkvæmt samningi milli íslenska ríkisins og NBI hf. (nú Landsbankinn hf.) um yfirtöku þess banka á Spkef sparisjóði.

Stefnda lýsir því í greinargerð sinni að hún kannist við að umræddur reikningur hafi verið stofnaður í þágu fasteignaverkefnis Toppsins ehf., sem sé í eigu fjölskyldu barnsföður stefndu, sem hugðist greiða skuldina. Hafi stefnda aldrei notað yfirdráttarlánið í eigin þágu og þá hafi hún hvorki fyrirskipað að millifært væri af reikningnum né hafi hún tekið við greiðslum af reikningnum.

Af hálfu stefndu er ekki byggt á aðildarskorti í máli þessu en hún kveðst í greinargerð hvorki kannast við að hafa sjálf stofnað reikninginn né staðfest stofnun hans með undirritun sinni. Hins vegar kveðst stefnda hafa verið í miklum samskiptum við stefnanda í því skyni að komast að hinu sanna um stofnun reikningsins. Þá kveðst hún oft hafa rætt við starfsmenn Sparisjóðsins í Keflavík um yfirdráttarlánið á árunum 2004-2008. Hafi það komið henni á óvart að hún væri enn skráð fyrir meintri skuld á yfirdráttarreikningnum þar sem fyrirtækið, sem ráðstafaði yfirdrættinum í upphafi, hefði endurgreitt fjárhæðina inn á reikninginn aftur og samið um greiðslu vaxta og vanskilakostnaðar.

Stefnda kveðst hafa haft samband við G-kk-þf N-kk-þf, starfsmann Sparisjóðsins í Keflavík, hinn 21. október 2008 og lagt áherslu á að fá botn í málið og átt fund með honum og G-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, starfsmanni sparisjóðsins, þar sem farið hafi verið yfir stöðu málsins. Hafi verið lögð á það áhersla af beggja hálfu að málið yrði leyst með innborgun af hálfu stefndu og afskrift á eftirstöðvum lánsins.

Hinn 7. september 2009 hafi stefnda haft samband við starfsmenn sjóðsins og sent G-kk-þgf G-kk-þgf tölvupóst þar sem hún hefði lagt til að málinu yrði lokið með því að greiddar yrðu 500.000 krónur, sem greiðast skyldu á næstu fimm mánuðum, 100.000 krónur í hvert sinn. G-kk-nf hafi svarað henni með þeim hætti að hann minnti að mál hennar hefði verið tekið fyrir og þá samþykkt að ljúka málinu með greiðslu á 1.000.000 króna. Stefnda kveðst ekki hafa gengið frá greiðslu í samræmi við samkomulagið en hún hefði þó verið í miklum samskiptum við starfsfólk sjóðsins varðandi uppgjör málsins, enda hafi það verið henni mikið kappsmál að losna undan hinni meintu óréttmætu skuld. Hinn 10. ágúst 2010 hafi starfsmaður Sparisjóðsins í Keflavík staðfest að samkomulagið væri enn í gildi en tekið fram að því þyrfti að vera lokið fyrir nóvember sama ár þar sem þá væri komið heilt ár frá því að málið fór í þennan farveg. Óumdeilt er að ekki hefur verið greitt samkvæmt samkomulaginu.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að 12. september 2011 hafi innistæðulausar færslur á tékkareikningi stefndu hjá stefnanda nr. 5739 við útibú Sparisjóðsins í Keflavík numið 10.947.299 krónum. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi reynst nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Um aðild sína að máli þessu vísar stefnandi til þess, sem að framan greinir, um ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Sparisjóðsins í Keflavík til Spkef sparisjóðs og um að NBI hf. (nú Landsbankinn hf.) tæki í einu lagi við rekstri, eignum og skuldbindingum Spkef sparisjóðs.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Varðandi kröfu um dráttarvexti vísar stefnandi til reglna 3. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun vísar stefnandi til laga nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefndu. Um varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að forsvarsmenn einkahlutafélagsins Toppsins, sem stóðu að fasteignaverkefni í eigu fjölskyldu barnsföður stefndu, og starfsmenn Sparisjóðsins í Keflavík hafi gert með sér samkomulag um að greiðslur vegna verkefnisins myndu ganga til greiðslu á yfirdráttareikningi nr. 5738 og þar með yrði stefnda ,,leyst undan“ ábyrgð sinni. Greiðslan hafi verið innt af hendi á árinu 2004 en vextir og vanskilagjöld hafi haldið áfram að safnast upp til ársins 2005. Geti forsvarsmenn einkahlutafélagsins og starfsmenn Sparisjóðsins í Keflavík staðfest að samkomulag þetta hafi verið í gildi. Í ljósi þess að greiðslan hafi verið innt af hendi, hafi krafan þegar verið gerð upp. Starfsmaður Sparisjóðsins í Keflavík hafi staðfest með tölvupósti að mál stefndu hafi verið tekið fyrir hjá bankanum og að ákveðið hafi verið að fella niður meinta skuld gegn því að stefnda greiddi 1.000.000 króna eingreiðslu. Eins og tölvupóstsamskipti aðila bendi til, hafi samkomulagi þessu verið ætlað að gilda áfram, jafnvel þótt stefnda hafi ekki gert upp strax í samræmi við samkomulagið. Með vísan til tölvubréfs starfsmanns Sparisjóðsins í Keflavík, dagsettu 23. október 2009, telur stefnda sig hafa haft réttmætar væntingar um að ákvörðun hefði verið tekin um að færa meinta skuld hennar við sjóðinn, á grundvelli tékkareiknings nr. 5739, niður í 1.000.000 króna. Þá bendi tölvupóstssamskiptin jafnframt til þess að samkomulaginu hafi verið ætlað að gilda áfram, jafnvel þótt stefnda hafi ekki gert upp strax í samræmi við samkomulagið. Stefnda leit því svo á að Spkef sparsjóður hefði annað hvort yfirtekið meinta skuld sína við fjármálafyrirtækið að fjárhæð 1.000.000 króna eða yfirtekið samkomulag Sparisjóðsins í Keflavík um að hún gæti gengið frá meintri skuld með eingreiðslu að sömu fjárhæð.

Stefnda kveðst muna eftir því að reikningurinn hafi verið stofnaður og í hvaða skyni en hins vegar muni hún ekki eftir að hafa samþykkt stofnun hans með undirritun sinni. Stefnda viti ekki hversu há yfirdráttarheimildin hafi verið í upphafi og hafi hún efasemdir um að hún skuldi stefnanda umstefnda fjárhæð. Stefnda kveðst ekki hafa fyrirskipað úttektir af reikningnum og kveðst raunar halda að hún hafi ekki haft millifærsluheimild á reikningnum. Engar færslur á hinum umþrætta reikningi hafi verið stefndu viðkomandi.

Stefnda byggir á því að hún hafi, sem reikningseigandi, ekki veitt heimild fyrir færslu á bankareikningnum og sé hún því óskuldbindandi fyrir stefndu en á ábyrgð stefnanda eða þeirra aðila sem hafi fyrirskipað millifærslurnar.

Stefnda bendir á að tékkareikningurinn virðist hafa verið settur á laggirnar vegna fasteignaverkefnis en ábyrgð stefndu á tékkareikningum virðist hafa verið ótímabundin. Í málinu sé algjörlega óútskýrt hvers vegna færslur á reikningnum hafi í heild verið taldar ,,innistæðulausar“ á árinu 2011 þegar reikningurinn stóð í -21.309.944 krónum í júní árið 2004. Þá sé ekki tekið tillit til þess í málinu, að stefnda hafi þegar á árinu 2009 gert samkomulag um eingreiðslu að fjárhæð 1.000.000 króna til að ljúka hinni meintu skuld. Ljóst sé að stefnda hefði aldrei samþykkt að bera ábyrgð á yfirdráttaskuldinni ef hún hefði vitað að hvorki yrði gengið frá hinni meintu skuld í samræmi við samkomulag einkahlutafélagsins og Sparisjóðsins í Keflavík né að uppgjör yrði þegar meint yfirdráttaskuld væri greidd upp.

Stefnda bendir á að engin gögn liggi fyrir í málinu um að yfirdráttarheimildinni hafi verið sagt upp með löglegum hætti. Virðist heimildin hafa verið framlengd skipulega af starfsmönnum stefnanda allt fram til ársins 2011 þegar innheimtuaðgerðir hófust fyrirvaralaust.

Varakrafa um lækkun á dómkröfum stefnanda er sérstaklega byggð á því að enn sé í fullu gildi samkomulag stefndu og Sparisjóðsins í Keflavík um eingreiðslu til að ljúka meintri skuld stefndu.

Stefnda mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda en krefst þess að dráttarvextir verði lagðir á frá dómsuppsögu, verði ekki fallist á dómkröfu stefndu með vísan til málsatvika eins og þeim háttar til í þessu máli. Stefnda telur að engin skilyrði séu til töku dráttarvaxta.

Stefnda gerir ekki kröfu um að málinu verði vísað frá dómi. Allt að einu er tekið fram í greinargerð hennar að málsgrundvöllur stefnanda sé algjörlega vanreifaður. Þannig sé ekki útskýrt hvernig grundvöllur kröfu stefnanda varð til eða hvernig hinn umþrætti tékkareikningur var stofnaður og af hverjum. Stefnufjárhæðin sé sömuleiðis alfarið vanreifuð. Þannig virðist dómkröfur stefnanda að mestu leyti byggja á uppsöfnuðum vanskilavöxtum og vanskilakostnaði. Samkvæmt framlögðu hreyfingaryfirliti hafi 10.395.170 krónur verið greiddar inn á reikninginn hinn 25. júlí 2004 en hömlulaus uppsöfnun vaxta og vanskilagjalda hafi haldið áfram þar til forsvarsmenn einkahlutafélagsins höfðu samband við fjármálafyrirtækið og minntu á upphaflegt samkomulag.

Með vísan til alls framangreinds telur stefnda að verulega skorti á að þeim atvikum, sem málsástæður stefnanda byggja á, séu nægilega lýst í stefnu, auk þess sem dómkröfur stefnanda séu vanreifaðar. Kemur því til greina, að mati stefndu, að máli þessu verði vísað frá dómi.

Um lagarök vísar stefnda til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Þá vísar stefnda til laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, einkum 19. gr. laganna. Málskostnaðarkröfu sína byggir stefnda á 21. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um kröfu um virðisaukaskatt vísar stefnda til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

IV.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnda skýrslu, ásamt vitnunum, G-kk-þgf M-kk-þgf N-kk-þgf, fyrrverandi starfsmanni Sparisjóðsins í Keflavík, G-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, fyrrverandi starfsmanni Sparisjóðsins í Keflavík og V-kk-þgf Þ-kk-þgf V-kk-þgf, fyrrverandi eiginmanni stefndu og fyrrum fyrirsvarsmanni Toppsins ehf. Verða skýrslur þeirra raktar eins og þurfa þykir.

Ágreiningur máls þessa lýtur að greiðsluskyldu stefndu vegna yfirdráttarskuldar á tékkareikningi á nafni stefndu nr. 5739. Í ljós er leitt að umræddur reikningur var stofnaður í þágu fasteignaverkefnis einkahlutafélags í eigu fjölskyldu barnsföður stefndu, Toppsins ehf., sem hugðist greiða skuld samkvæmt reikningnum.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að stefndu verði gert að greiða skuld samkvæmt umræddum tékkareikningi. Er ágreiningslaust að stefnandi er réttur aðili málsins og að stefnda er eigandi umrædds tékkareiknings, þótt hún muni ekki eftir að hafa ritað undir stofnskjöl vegna hans og fullyrði að hafa aldrei nýtt hann í eigin þágu.

Samkvæmt framlögðu reikningsyfirliti stóð skuld á reikningi stefndu í 10.947.299 krónum hinn 12. september 2011, eins og stefnandi miðar kröfugerð sína við. Stefnda hefur ekki mótmælt því að stefnufjárhæðin sé ógreidd og hefur stefnda heldur ekki borið því við að hún hafi ekki fengið yfirlit reikningsins send. Í framlögðum yfirlitum er að finna sérstaka leiðbeiningu um að athugasemdir óskist gerðar innan 20 daga frá viðtöku þeirra, annars teljist reikningurinn réttur. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á þá fullyrðingu í greinargerð stefndu, að með því að greitt hafi verið inn á reikninginn af hálfu Toppsins ehf. á árinu 2004 hafi krafan þegar verið gerð upp. Hefur stefnda enda ekki fært frekari rök til stuðnings framangreindri fullyrðingu sinni. Verða framlögð yfirlit yfir stöðu reikningsins talin fela í sér sönnun á fjárhæð skuldarinnar.

Sýknukröfu sinni til stuðnings vísar stefnda einnig til þess að gert hafi verið samkomulag við Sparisjóðinn í Keflavík um að fella umrædda skuld niður gegn því að stefnda greiddi sparisjóðnum 1.000.000 króna eingreiðslu. Þá lýsti stefnda því hér fyrir dóminum að Toppurinn ehf. hefði ætlað að greiða skuld samkvæmt tékkareikningnum.

Bæði stefndu og vitnum hér fyrir dóminum ber saman um að umræddur reikningur hafi verið stofnaður í því skyni að fjármagna húsbyggingar á vegum framangreinds félags í eigu fyrrverandi tengdafjölskyldu stefndu og þá bera þau öll á þann veg að samið hafi verið við stefndu um að unnt væri að ljúka málinu gagnvart stefndu með greiðslu 1.000.000 króna. Stefnda byggir á því að samkomulag þetta hafi verið ótímabundið en hins vegar bar vitnið, G-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, á þann veg hér fyrir dóminum að það hefði einungis gilt til 1. nóvember 2010, svo sem stefnandi heldur fram. Fær vætti G-kk-ef G-kk-ef stoð í framlagðri útprentun af tölvupóstssamskiptum þeirra stefndu. Má þar sjá að 10. ágúst 2010 tilkynnti G-kk-nf G-kk-nf stefndu að greiðslu umsaminnar fjárhæðar þyrfti að vera lokið fyrir nóvember nk. Verður því að fallast á það með stefnanda að umrætt samkomulag um uppgjör hafi verið skilyrt og tímabundið og fallið úr gildi 1. nóvember 2010. Getur stefnda því ekki byggt sýknukröfu sína á því að enn sé í gildi samkomulag um að stefnda yrði laus allra mála vegna skuldar á tékkareikningi sínum með greiðslu 1.000.000 króna. Þá er óumdeilt að fjárhæðin var aldrei greidd. Er þessari málsástæðu því hafnað.

Stefnda kveðst aldrei hafa fyrirskipað úttektir af umræddum tékkareikningi og þá hafi engar millifærslur af honum verið henni viðkomandi. Sé skuldbindingin því óskuldbindandi fyrir hana en á ábyrgð stefnanda eða þeirra aðila sem hafi fyrirskipað millifærslurnar. Stefnda hefur hvorki lagt fram gögn né fært fyrir því haldbær rök að millifærslur af reikningnum hafi verið framkvæmdar án heimildar hennar. Stefnda hefur kannast við að reikningurinn hafi verið stofnaður og nýttur í þágu Toppsins ehf. og verður hvorki séð að hún hafi nokkurn tíma gert athugasemdir við það né skýrt hvers vegna það var ekki gert. Ber stefnda ábyrgð á þeim skuldum sem stofnað var til á reikningi hennar og hefur hún ekki sýnt fram á að færslur á reikninginn séu til komnar með ólögmætum hætti gegn vilja hennar. Verður sýknukrafa því ekki byggð á þessari málsástæðu og er henni því hafnað.

Ekki verður fallist á með stefnanda að sérstaklega hafi þurft að segja upp yfirdráttarheimildinni, enda er ekkert fram komið í málinu sem styður þá málsástæðu. Leitt er í ljós að innistæðulausar færslur á reikningnum námu stefnufjárhæð og var stefnanda því rétt að loka honum svo sem hann gerði. Eins og áður er rakið hefur stefnda ekki mótmælt því að hafa fengið send yfirlit yfir umræddan reikning og er því ekki haldið fram af hennar hálfu að hún hafi gert athugasemdir við efni þeirra.

Varakrafa stefndu um lækkun á dómkröfum stefnanda er byggð á því að enn sé í fullu gildi samkomulag stefndu og Sparisjóðsins í Keflavík um eingreiðslu 1.000.000 króna til að ljúka máli stefndu. Hér að framan er rakin sú niðurstaða dómsins að hafna beri þessari málsástæðu og verður því að hafna varakröfu stefndu með sömu rökum.

Samkvæmt framansögðu telst stefnda skulda stefnanda þá fjárhæð, sem hún er krafin um í máli þessu, og verður hún því dæmd til greiðslu hennar.

Stefnandi krefst þess að stefnufjárhæðin verði látin bera dráttarvexti frá því að reikningnum var lokað hinn 12. september 2011. Stefnda hefur mótmælt því að skilyrði séu til töku dráttarvaxta en verði fallist á kröfu stefnanda að þessu leyti, krefst hún þess að þeir verði ekki lagðir á fyrr en frá dómsuppsögu.

Með innheimtubréfi, dagsettu 28. október 2011, krafði stefnandi stefndu um greiðslu skuldarinnar. Að þessu virtu og með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, verða dráttarvextir reiknaðir af kröfunni 28. nóvember 2011.

Eftir niðurstöðu málsins þykir rétt að stefnda greiði stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefnda, H-kvk-nf J-kvk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 10.947.299 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 28. nóvember 2011 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað, að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf