E-365/2014

Mál þetta, sem var þingfest 6. febrúar 2014 og dómtekið 1. júní 2015, er höfðað af H-kvk-þgf G-kvk-þgf, Brekkusmára 4, Kópavogi, með stefnu birtri 31. janúar 2014, á hendur Dróma hf., Lágmúla 6, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkenndur verði með dómi réttur stefnanda til að skuldajafna allri kröfu stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 10710, dagsettum 31. janúar 2008, sem sé að fjárhæð 7.114.052 kr., við jafnháan hluta kröfu stefnanda nr. 68 á kröfuskrá Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., miðað við 23. maí 2011. Þá er krafist málskostnaður út hendi stefnda auk virðisaukaskatts.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

II

Málavextir eru þeir að hinn 31. janúar 2008 óskaði stefnandi eftir því að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hf., SPRON, forveri stefnda, veitti sér lán að upphæð jafnvirði 5.150.000 króna í erlendum myntum. SPRON samþykkti að veita stefnanda lánið sama dag. Lánið var fjölmyntareikningslán, í japönskum jenum og svissneskum frönkum. Gjalddagi var 5. september 2008 og tóku vextir mið af 12 mánaða LIBOR-útlánsvöxtum að viðbættu 3% álagi. Lántökugjald var 1%. Hinn 4. febrúar 2008 var lánið greitt stefnanda en þá voru 5.094.550 krónur greiddar inn á reikning hennar. Hinn 8. september 2010 var lánið framlengt til 5. mars 2009. Þá var lánið enn fremur framlengt 5. mars 2009 til 5. mars 2010 og 18. febrúar 2010 til 5. september 2010. Stefnandi greiddi 5.500.000 krónur inn á lánið 6. september 2010. Hinn 8. september 2010 óskaði stefnandi eftir því að gjalddaga yrði frestað til 5. febrúar 2011. Það var samþykkt auk þess sem vaxtaálag á LIBOR-vexti var hækkað í 4%. Þar sem 5. febrúar 2011 bar upp á laugardag færðist gjalddaginn til 7. febrúar 2011. Stefnandi greiddi ekki skuldina á gjalddaga lánsins og fór lánið þá í vanskil. Stefndi kveður höfuðstól lánsins, á gjalddaga, hafa verið 6.875.356 krónur.

Í stefnu kemur fram að stefnandi hafi fyrst hafið störf hjá SPRON árið 1979 og hafi hún unnið þar með stuttum hléum allt til ársins 2009. Hinn 31. mars 2009 hafi skilanefnd SPRON ákveðið að segja öllum starfsmönnum SPRON upp störfum þar á meðal stefnanda. Með samkomulagi stefnanda og skilanefndar SPRON, dagsettu 8. apríl 2009, hafi aðilar orðið ásáttir um að fresta upphafstíma uppsagnarfrests þannig að hann hæfist 30. apríl 2009 í stað 31. mars 2009.

Með dómi Hæstaréttar frá 21. mars 2011 í máli nr. 114/2011 var krafa stefnanda um laun á uppsagnarfresti að fjárhæð 16.241.876 krónur, viðurkennd sem almenn krafa við slitameðferð SPRON. Með bréfi til slitastjórnar SPRON, dagsettu 23. maí 2011, lýsti stefnandi yfir skuldajöfnuði þannig að krafa vegna lánssamningsins frá 31. janúar 2008 yrði látin ganga upp í fyrrgreinda launakröfu stefnanda. Því var hafnað með bréfi Dróma hf., forvera stefnda, og slitastjórnar SPRON, dagsettu 31. maí 2011. Stefnandi áréttaði kröfu sína um skuldajöfnuð með öðru bréfi, dagsettu 21. júní 2011. Þá var krafa stefnanda jafnframt ítrekuð með bréfum 7. desember 2011 og 21. júní 2011. Með bréfi, dagsettu 24. júlí 2013, var höfnun skuldajafnaðar af hálfu stefnda ítrekuð en meðfylgjandi var innheimtubréf með sundurliðun kröfunnar miðað við þáverandi stöðu hennar.

Á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009 var stofnað hlutafélagið Drómi hf. og tók það við öllum eignum Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. Meðal framseldra eigna voru kröfur vegna lánssamningsins á hendur stefnanda. Með samningum Arion banka hf., Eignasafns Seðlabanka Íslands og Hildu ehf., voru kröfur Dróma hf. á hendur stefnanda framseldar Arion banka hf., sem telst því aðili að máli þessu.

III

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hennar til að skuldajafna dæmdri launakröfu hennar samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 114/2011 frá 21. mars 2011, sem myndar gagnkröfu hennar, á móti láni sem hún tók hjá SPRON 31. janúar 2008 og var síðar framselt stefnda. Stefnandi telur að öll skilyrði skuldajafnaðar séu uppfyllt og því beri að fallast á dómkröfur hennar. Stefnandi telur að við skoðun á öllum þáttum málsins beri að líta til aðstöðumunar á milli aðila málsins og þess tómlætis sem stefndi hafi sýnt af sér með því að svara ekki erindum stefnanda annars vegar frá 21. júní 2011 til 24. júlí 2013 og hins vegar frá 29. júlí 2013 til útgáfu stefnu í málinu.

Stefnandi kveður gagnkröfu stefnanda til skuldajafnaðar vera launakröfu vegna samningsbundins réttar stefnanda til launa á uppsagnarfresti. Þessi krafa hafi stofnast með ráðningarsambandinu, í síðasta lagi við undirritun starfssamnings stefnanda 1. janúar 2008 og hafi orðið virk við uppsögn hennar 31. mars 2009, sem síðar hafi verið frestað til 30. apríl 2009. Krafan sem sé nr. 68 á kröfuskrá SPRON og hljóði upp á 16.241.876 krónur hafi þegar verið viðurkennd af Hæstarétti Íslands með dómi í máli nr. 114/2011.

Samkvæmt síðasta innheimtubréfi stefnda, dagsettu 23. júlí 2013, hafi höfuðstóll lánsins staðið í 6.875.356 krónum. Áður hafði stefndi haldið því fram að höfuðstóll lánsins næmi 7.943.700 krónum, sbr. innheimtubréf frá 1. júní 2012. Stefnanda hafi af þessum sökum reynst örðugt að tilgreina endanlega fjárhæð aðalkröfunnar en almennt verði að telja að fjármálafyrirtæki séu í betri aðstöðu til að upplýsa um stöðu krafna þeirra en einstaka viðskiptavinir. Hinn 10. maí 2013 hafi stefndi boðið stefnanda 15% lækkun höfuðstólskröfunnar en virðist síðar hafa dregið það boð til baka með þeim rökum að lánið hafi verið í vanskilum þegar stefnanda var boðin lækkunin. Stefnandi hafnar þessari skýringu stefnda. Sama hvernig aðalkrafan sé reiknuð sé þó ljóst að gagnkrafa stefnanda að fjárhæð 16.241.876 krónur verði ávallt umtalsvert miklu hærri en aðalkrafa stefnda.

Stefnandi bendir á að almenna reglan í kröfurétti sé sú að réttur til skuldajafnaðar haldist þrátt fyrir framsal aðalkröfunnar, því að annars væri auðvelt fyrir aðalkröfuhafa að gera lítið úr skuldajafnaðartryggingu gagnkröfuhafa með því að framselja í skyndi aðalkröfuna. Meginreglan sem gildi við framsal almennrar kröfu sé því sú að framsalið rýri í engu rétt skuldarans til skuldajafnaðar. Hann missi engar mótbárur við framsalið og haldi þeim skuldajafnaðarrétti sem hann hafi mátt búast við að eiga og getað reiknað með gagnvart framseljanda. Stefnandi telur almennar reglur kröfuréttar um þetta mjög skýrar og því ótækt að halda því fram að við framsal eigna- og tryggingarréttindi SPRON til Dróma hf., sem sé 100% dótturfélag SPRON, hafi réttur stefnanda til skuldajafnaðar glatast. Því til stuðnings vísi stefnandi m.a. til eftirfarandi atriða:

Gagnkrafa stefnanda til launa á 12 mánaða uppsagnarfresti hafi stofnast í síðasta lagi við undirritun starfssamningsins, 16. janúar 2008, þ.e. löngu áður en SPRON framseldi Dróma hf. aðalkröfuna í apríl/maí 2009. Þar áður hafi stefnandi átt kröfu til launa á sex mánaða uppsagnarfresti, sbr. starfssamning frá 30. mars 2005.

Allir þeir löggerningar sem undirritaðir hafi verið á árunum 2008-2013 og varði umrædda lánveitingu, ýmist beiðnir um framlengingu lánsins, skilmálabreytingar eða annað, hafi vísað til SPRON eða skilanefndar SPRON sem lánveitanda. Hingað til hafi SPRON því ekki séð ástæðu til að draga í efa heimildir sínar til að gera ráðstafanir um lánveitinguna þrátt fyrir framangreint framsal til Dróma hf.

Stefnanda hafi aldrei verið tilkynnt um framsalið og hafi henni því verið ókunnugt um að Drómi hf. væri nú eigandi kröfunnar. Því til stuðnings sé vísað til ofangreindra skilmálabreytinga sem allar hafi verið gerðar í nafni SPRON. Stefndi hafi verið grandsamur um gagnkröfu stefnanda, enda vinni sömu starfsmenn hjá Dróma hf. og slitastjórn SPRON. Þessi nánu tengsl megi líka ráða af þeirri staðreynd að svarbréf stefnda frá 31. maí 2011, hafi verið skrifað fyrir hönd stefnda og slitastjórnar SPRON.

Til viðbótar við meginreglur kröfuréttar sé réttur stefnanda til skuldajafnaðar tryggður með 17. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán. Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 21. mars 2009 hafi ekki þótt ástæða til að mæla sérstaklega fyrir um rétt til skuldajafnaðar líkt og gert hafi verið í tilfellum Kaupþings banka hf., Landsbanka Íslands hf. og Glitnis, þar sem ekki hafi verið stofnaður nýr banki, heldur nýtt dótturfélag sem starfi sem eignarhaldsfélag og sé stýrt af slitastjórn SPRON. Í bréfi Fjármálaeftirlitsins frá 21. júní 2011, sé skýrlega tekið fram að það hafi ekki verið ætlun þess að útiloka eða takmarka efndir kröfu með skuldajöfnuði svo framarlega sem almenn skilyrði skuldajafnaðar væru fyrir hendi.

Það sé skilyrði skuldajafnaðar að kröfurnar séu hæfar til að mætast hvað greiðslutíma varði. Með öðrum orðum sé þess krafist að gagnkrafan sé komin á gjalddaga, en hins vegar nægi að lausnardagur aðalkröfunnar sé kominn. Gjalddagi aðalkröfunnar hafi verið 5. febrúar 2011. Gjalddagi gagnkröfunnar hafi hins vegar verið 1. júlí 2009 samkvæmt kröfulýsingu, en sé miðað við að kröfur um laun í uppsagnarfresti gjaldfalli mánaðarlega þá hafi síðasti gjalddaginn verið 1. apríl 2010. Að því sögðu sé ljóst að gjalddagi gagnkröfunnar hafi þegar verið liðinn á gjalddaga aðalkröfunnar 5. febrúar 2011. Kröfurnar hafi því verið hæfar til að mætast. Því skuli þó haldið til haga að þetta skilyrði eigi ekki við þegar um gjaldþrot eða slitameðferð sé að ræða. Báðar kröfurnar hljóði upp á greiðslu peninga og því ljóst að kröfurnar séu sambærilegar. Báðar kröfurnar séu lögvarðar og teljist því gildar í skilningi laganna. Báðar kröfurnar teljist nægilega skýrar og ótvíræðar þó að ágreiningur hafi verið um gildi gengistryggðra lána stefnda.

Af viðbrögðum stefnda við skuldajafnaðaryfirlýsingu stefnanda megi ráða að stefndi telji nauðsynlegt að skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sé fullnægt. Í upphafi skuli þess þó getið að öll umfjöllun stefnda um þetta atriði, og raunar fleiri, byggi á grundvallarmisskilningi þar sem ruglað sé saman stofndegi kröfu og gjalddaga hennar. Niðurstöður stefnda um þetta atriði reynist því jafn rangar og forsendurnar sem séu lagðar til grundvallar. Skuldajafnaðaryfirlýsing stefnanda beinist að stefnda, sem sé hvorki í slitameðferð né gjaldþrotaskiptum. Því telji stefndi að skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 séu málinu óviðkomandi. Allt að einu uppfylli skuldajafnaðaryfirlýsingin skilyrði áðurnefndrar greinar, þar eð gagnkrafa stefnanda um laun á 12 mánaða uppsagnarfresti byggi á starfssamningi frá 16. janúar 2008 sem marki stofndag kröfunnar. Áður hafi stefnandi átt kröfu til launa á sex mánaða uppsagnarfresti samkvæmt starfssamningi frá 30. mars 2005. Frestdagur við slitameðferð SPRON hafi hins vegar verið 30. október 2008.

Við undirritun starfssamningsins hafi stefnandi enga vitneskju haft um að SPRON ætti ekki fyrir skuldum. Þar að auki sé útilokað að halda því fram að stefnandi hafi eignast kröfuna til að skuldajafna henni.

Aðalkrafan, þ.e. lánið frá SPRON, hafi orðið til 31. janúar 2008, nokkrum mánuðum fyrir frestdag.

Áður hafi komið fram að stefndi hafi ekki svarað erindum stefnanda frá 21. júní 2011 til 24. júlí 2013 og hins vegar frá 29. júlí 2013 til útgáfu stefnu. Þetta aðgerðaleysi stefnda, sem hafi falið í sér brot gegn trúnaðarskyldu hans í því samningssambandi sem hafi komist á milli aðilanna, hafi verið til þess fallið að vekja með réttu hjá stefnanda traust á að stefndi myndi virða skuldajafnaðarrétt hennar. Að virtum framangreindum atvikum málsins geti stefndi ekki vikist undan skuldajöfnuðinum á þeim grunni, sem hann beri fyrir sig í málinu.

Í ljósi alls framangreinds krefjist stefnandi þess að viðurkenndur verði réttur hennar til skuldajafnaðar, þannig að aðalkrafa stefnda vegna áðurnefndrar lánveitingar verði látin ganga upp í áður lýsta gagnkröfu stefnanda, sem teljist þá að fullu greidd.

Stefnandi byggir á því að miða verði við stöðu lánsins án lækkunarinnar, þannig að heildarfjárhæð aðalkröfu stefnda standi í 7.114.052 krónum sem skuli skuldajafna gagnvart gagnkröfu stefnanda að fjárhæð 16.241.876 krónur.

Um lagarök vísar stefnandi m.a. til meginreglna kröfuréttar og laga um neytendalán nr. 121/1994. Þá vísar stefnandi einnig til laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, og til laga nr. 38/2001, sérstaklega 4. gr., sbr. 10. gr., 13. og 14. gr. laganna.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi krefst sýknu á grundvelli þess að skilyrði skuldajafnaðar séu ekki fyrir hendi. Hinn 23. maí 2011 hafi stefnandi lýst yfir skuldajöfnuði þannig að krafa samkvæmt lánssamningi, útgefnum 31. janúar 2008, aðalkrafan, yrði látin ganga upp í kröfu stefnanda um laun í uppsagnarfresti, gagnkröfuna. Skilyrði skuldajafnaðar séu að kröfurnar séu gagnkvæmar, hvað greiðslutíma snerti, hæfar til að mætast, að greiðslur samkvæmt kröfunum séu sambærilegar og að um gildar kröfur sé að ræða. Þá séu aukin skilyrði gerð ef skuldajafna á gagnvart þrotabúi, sbr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í 1. mgr. 100. gr. laganna komi fram að hver sá, sem skuldi þrotabúinu, geti dregið það frá sem hann eigi hjá því hvernig sem skuld og gagnkröfu sé varið ef lánardrottinn hefur eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, hann hafi hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn ætti ekki fyrir skuldum og hafi ekki fengið kröfuna til að skuldajafna, enda hafi krafa þrotabúsins á hendur honum orðið til fyrir frestdag. Ákvæði 100. gr. nr. 21/1991 gildi einnig við slitameðferð fjármálafyrirtækja, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Stefndi telur ljóst að skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 sé ekki uppfyllt. Þar af leiðandi eigi ekki að fallast á kröfu stefnanda í málinu.

Stefnanda hafi verið sagt upp störfum hjá SPRON, 31. mars 2009, en upphafstíma uppsagnarfrests hafi verið frestað til 30. apríl 2009. Samkvæmt ráðningarsamningi hennar, hafi stefnandi átt rétt til uppsagnarfrests og hafi hann verið 12 mánuðir. Stefndi byggir á því að krafa stefnanda um laun á uppsagnartíma hafi stofnast við uppsögn ráðningarsamnings hennar en ekki þegar til hans var stofnað, líkt og stefnandi haldi fram. Áður en stefnanda hafi verið sagt upp störfum hafi hún átt þessi réttindi samkvæmt ráðningarsamningnum en krafa vegna þessara réttinda hafi ekki stofnast fyrr en við uppsögn stefnanda. Skilgreining kröfu sé enda þegar annar aðilinn, í þessu tilviki stefnandi, eigi rétt til þess að gagnaðilinn, hér stefndi, inni einhverja greiðslu af hendi og hafi heimild til þess að ganga að eigum skuldarans til fullnustu þeirrar skyldu ef skuldari efnir ekki greiðsluskyldu sína. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki átt rétt til þess að stefndi innti greiðslu af hendi vegna launa á uppsagnarfresti fyrr en stefnanda var sagt upp störfum. Afstaða stefnanda sé því byggð á misskilningi.

Krafa stefnanda hafi stofnast hinn 30. apríl 2009. Í 5. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, komi fram að við slit fjármálafyrirtækis skuli frestdagur ákveðinn eftir sömu reglum og gildi við gjaldþrotaskipti, en þó þannig að hann geti jafnframt ráðist af þeim degi sem Fjármálaeftirlitið hafi veitt fyrirtækinu frest samkvæmt 4. mgr. 86. gr. eða skipað því bráðabirgðastjórn samkvæmt 100. gr. a eða ella af því að héraðsdómi berst krafa um slit samkvæmt 2. mgr. ef ekkert hefur áður gerst til að marka frestdag. Fjármálaeftirlitið hafi fyrst veitt SPRON frest samkvæmt 4. mgr. 86. gr. laga nr. 161/2002 með bréfi Fjármálaeftirlitsins, dagsettu 30. október 2008. Frestdagur við slitameðferð SPRON sé því 30. október 2008. Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að skilyrði ákvæðis 100. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, séu ekki uppfyllt og því ekki hægt að fallast á skuldajafnaðarkröfu stefnanda. Nánar tiltekið telur stefndi að stefnandi hafi ekki eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags eða að stefnandi hafi hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn ætti ekki fyrir skuldum. Krafa stefnanda á hendur SPRON, upphaflegum kröfuhafa aðalkröfu, hafi stofnast 30. apríl 2009 eða um einu og hálfu ári eftir frestdag. Af því sé ljóst að skilyrði 100. gr. gjaldþrotalaga séu ekki uppfyllt.

Stefndi telur einnig að stefnandi hafi vitað eða mátt vita að SPRON hafi ekki átt fyrir skuldum og að það skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 sé því ekki uppfyllt. Stefnandi hafi starfað sem framkvæmdastjóri hjá SPRON og því verið einn af æðstu stjórnendum félagsins, sbr. dóm Hæstaréttar nr. 114/2011, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Í því máli komi fram að stefnandi hafi verið framkvæmdastjóri þjónustu- og fjárhagssviðs frá 2006 fram í janúar 2008 er hún hafi fengið starfstitilinn framkvæmdastjóri þjónustu- og rekstrarsviðs sem hún hafi borið á frestdegi. Sem framkvæmdastjóri félagsins hafi hún borið ábyrgð á daglegum rekstri, að bókhald félagsins yrði fært í samræmi við lög og venjur og að meðferð eigna félagsins væri með tryggilegum hætti, sbr. 68. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Þá hafi stefnandi, sem einn af framkvæmdastjórum SPRON, átt sæti á fundum félagsstjórnar og haft þar umræðu- og tillögurétt, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 70. gr. laga nr. 2/1995, um hlutafélög. Í ofangreindum dómi komi einmitt fram að stefnandi hafi setið sérstaka framkvæmdastjórnarfundi SPRON fram að frestdegi og að af fundargerðum megi ráða að hlutverk stefnanda hafi verið veigamikið, m.a. að fara yfir uppgjör og afkomutölur SPRON. Stefnandi hafi einnig starfað hjá SPRON fyrst eftir yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á valdi hluthafafundar hans. Stefnanda hafi þannig hlotið, sem einn af framkvæmdastjórum hins upprunalega kröfuhafa, SPRON, að vita að eiginfjárstaða hans hefði verið undir lögbundnum mörkum frá lokum október 2008. Af öllu framangreindu virtu telur stefndi að stefnandi hafi vitað að ekki væru til fjármunir hjá upprunalegum kröfuhafa aðalkröfunnar til að verða við kröfu stefnanda um laun í uppsagnarfresti. Þetta sjáist m.a. á því að stefnandi hafi reynt að fá kröfu sína viðurkennda sem forgangskröfu í bú hans en hafi ekki lýst yfir skuldajöfnuði gagnvart framsalskröfuhafa fyrr en 23. maí 2011. Þá hefði stefnandi ekki greitt inn á lánið 6. september 2010 ef hún hefði búist við því að geta skuldajafnað kröfunni.

Ákvæði 17. gr. laga nr. 121/1994, um neytendalán, hafi ekki áhrif hér. Í því ákvæði sé mælt fyrir um að ef lánveitandi framselur kröfurétt sinn samkvæmt láni sem veitt sé samkvæmt neytendalánalögum til þriðja aðila geti neytandi haldið uppi sömu mótbárum við hann og upphaflegan eiganda kröfunnar. Þar sem stefnandi hafi ekki átt skuldajafnaðarrétt gagnvart upphaflegum kröfuhafa aðalkröfu hafi þetta ákvæði ekki áhrif í fyrirliggjandi máli. Skilyrði skuldajöfnuðar hafa aldrei verið til staðar og rýmki sá réttur ekki við framsal aðalkröfu. Til þess að þetta ákvæði ætti við þyrfti stefnandi að hafa átt skuldajafnaðarrétt gagnvart SPRON, sem hún hafi ekki átt, sbr. ofangreinda umfjöllun.

Að lokum mótmælir stefndi öllum málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem hann fari í bága við málatilbúnað stefnda. Þá mótmælir stefndi því að Drómi hf., hafi boðið stefnanda 15% lækkun höfuðstóls kröfunnar, líkt og haldið sé fram í stefnu. Í bréfi til stefnanda, dagsettu 10. maí 2013, sé stefnanda einungis tilkynnt um það úrræði sem í boði hafi verið fyrir lántaka með erlend lán ef lán væri í skilum. Ljóst sé að það hafi ekki getað átt við um lán stefnanda. Því sé sérstaklega mótmælt að um brot á trúnaðarskyldu hafi verið að ræða eða að áhrifa tómlætis gæti í fyrirliggjandi máli.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna samninga og kröfuréttar, þ.m.t. reglna um skuldajöfnuð, meginreglna um túlkun samninga, réttar efndir fjárskuldbindinga og frelsi manna til að bindast skuldbindingum með samningum við aðra þannig að samningar teljist gildir nema sýnt sé fram á að þeir fari í bága við ófrávíkjanlegar reglur í settum lögum. Einnig er vísað til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og laga nr. 2/1995, um hlutafélög.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129.-131. gr. þeirra.

V

Ágreiningur aðila lýtur aðallega að því hvort stefnanda sé heimilt að skuldajafna launakröfu sinni, sem var viðurkennd sem almenn krafa við slitameðferð Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. með dómi Hæstaréttar frá 21. mars 2011 í máli nr. 114/2011, þannig að krafa stefnda samkvæmt lánssamningi aðila frá 31. janúar 2008 verði látin ganga upp í launakröfu stefnanda.

Í þinghaldi, 8. september 2014, féll stefnandi frá málsástæðum er byggðu á því að lán samkvæmt fyrrgreindum lánssamningi væri ólöglegt gengistryggt lán. Breytti stefnandi jafnframt kröfugerð sinni í samræmi við framangreint. Í sama þinghaldi lýsti stefndi því yfir að hann félli frá frávísunarkröfu sinni í málinu. Því er ágreiningslaust að lán stefnanda hafi verið erlent lán. Þá er ekki tölulegur ágreiningur í málinu.

Í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 kemur fram að við slit fjármálafyrirtækis gildi sömu reglur og við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., getur hver sá, sem skuldar þrotabúi, dregið það frá sem hann á hjá því. Í ákvæðinu eru gerð tvö skilyrði fyrir skuldajöfnuði, annars vegar að lánardrottinn hafi eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags og hins vegar að hann hafi hvorki vitað né mátt vita að þrotamaðurinn átti ekki fyrir skuldum. Þá er það jafnframt skilyrði að krafa þrotabúsins á hendur þrotamanni hafi orðið til fyrir frestdag. Í málinu er óumdeilt að frestdagur var 30. október 2008 þegar Fjármálaeftirlitið veitti Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf., SPRON, frest til fjögurra vikna til að koma við raunhæfri endurskipulagningu á fjárhag bankans.

Stefnandi byggir á því að krafa hennar um laun á uppsagnarfresti hafi stofnast við undirritun ráðningarsamnings í janúar 2008. Stefndi telur aftur á móti að krafa stefnanda hafi stofnast 30. apríl 2009, við uppsögn ráðningarsamnings hennar. Stefndi heldur því fram að skilyrði 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt þar sem stefnandi hafi ekki eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, auk þess sem skuldajöfnuður komi ekki til álita þar sem stefnandi hafi vitað eða mátt vita að hverju stefndi með reksturinn.

Fyrsta mgr. 100. gr. gjaldþrotaskiptalaga hljóðar svo: „Hver sá, sem skuldar þrotabúinu, getur dregið það frá sem hann á hjá því, hvernig sem skuld og gagnkröfu er varið, ef lánardrottinn hefur eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, hvorki vitað né mátt vita, að þrotamaðurinn átti ekki fyrir skuldum og ekki fengið kröfuna til að skuldajafna, enda hafi krafa þrotabúsins á hendur honum orðið til fyrir frestdag.“

Í málinu liggur fyrir starfssamningur stefnanda og SPRON hf., dagsettur 16. janúar 2008. Í þeim samningi er ákvæði um gagnkvæman uppsagnarfrest, en um hann segir í samningnum: „Gagnkvæmur uppsagnarfrestur skv. samningi þessum er tólf mánuðir frá byrjun næsta mánaðar eftir uppsögn að telja. Uppsögn skal vera skrifleg. Framkvæmdastjóri skuldbindur sig til að hefja ekki störf hjá samkeppnisaðila þann tíma sem réttur til launa vegna uppsagnarfrests varir skv. ákvæðum samnings þessa.“ Verður að telja að stefnandi hafi við undirritun starfssamningsins, eða hinn 16. janúar 2008, eignast þau réttindi sem samningurinn kveður á um, og því hafi hún eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, í skilningi 1. mgr. 100 gr. laga nr. 21/1991, en eins og áður segir var frestdagur við slitameðferð SPRON hf. 30. október 2008.

Stefndi hefur engan reka gert að því að staðreyna þær fullyrðingar að stefnandi hafi vitað eða mátt vita, í janúar 2008, að búið hafi á þeim tíma ekki átt fyrir skuldum.

Óumdeilt er að starfssamningnum var sagt upp 30. apríl 2009. Hefur stefnandi lýst kröfu sinni í þrotabúið og krafan verið viðurkennd sem almenn krafa í búið.

Samkvæmt framansögðu og með vísan til 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, ber því að taka til greina kröfu stefnanda um skuldajöfnuð, eins og hún er fram sett.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 króna, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkenndur er réttur stefnanda, H-kvk-ef G-kvk-ef, til að skuldajafna allri kröfu stefnda, Arion banka hf., samkvæmt lánssamningi nr. 10710, dagsettum 31. janúar 2008, að fjárhæð 7.114.052 krónur, við jafnháan hluta kröfu stefnanda nr. 68 á kröfuskrá Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf., miðað við 23. maí 2011.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 króna í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf