E-3157/2016

Þetta mál, sem var tekið til dóms 3. júlí 2018, höfðar P-x-x M-x-x M-x-x, kt. [...], Hrannargötu 5, Reykjanesbæ, með stefnu birtri 13. október 2016, á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., kt. [...], Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda úr ábyrgðartryggingu AG-seafood ehf., kt. [...], vegna afleiðinga vinnuslyss stefnanda 31. október 2013.

Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál auk álags er nemi virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Til vara krefst stefndi þess að stefnandi verði sjálfur látinn bera verulegan hluta tjóns síns.

Stefndi krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málsatvik

Þetta mál varðar slys sem stefnandi lenti í við störf sín hjá AG-seafood 31. október 2013. Hann er fæddur og alinn upp í Póllandi. Þar lærði hann trésmíðar og starfaði við þá iðn þar til hann fluttist hingað til lands árið 1998. Hann vann við fiskvinnslu fram í júní 2004 en varð þá óvinnufær vegna vinnuslyss. Eftir að hann hafði jafnað sig af því vann hann ýmis störf. Hann ók meðal annars lyftara, en réttinda til þess hafði hann aflað sér í maí 2002. Í apríl 2009 hóf hann aftur störf í fiskvinnslu. Hann starfaði frá 22. október 2012 hjá AG-seafood ehf. við frystingu fisks, pökkun afurða og á lyftara.

Á slysdegi, 31. október 2013, var hann við störf í frystiklefa og í vinnslu- og pökkunarsal á starfsstöð AG-seafood ehf. við Strandgötu 6 í Sandgerði. Í frystiklefanum er 24°C frost. Þar er því eingöngu geymdur frosinn fiskur, ýmist pakkaður í kassa til sölu eða í plastkörum. Körunum er staflað í stæður og geta verið allt að átta kör í stæðu.

Í klefanum eru geymdar allar þær tegundir fisks sem fyrirtækið vinnur. Að sögn stefnanda voru hann og samstarfsfólk hans að pakka íshúðaðri (glasseraðri) langlúru í neytendapakkningar þennan dag, þ.e. flatfiski í klakahjúpi. Ekki var merkt hvar var staflað körum með íshúðaðri langlúru og hvar körum með fiski sem ekki hafði verið íshúðaður.

Að sögn stefnanda tæmdi hann ásamt öðrum starfsmönnum nokkur kör af fiski um morguninn. Fiskurinn í körunum var í plastpokum og hafi þau safnað öllum plastpokunum í eitt karið. Hann hafi fært það inn í frystiklefann hægra megin við allbreiðar dyr sem opnast frá vinnslusalnum inn í frystiklefann. Staðið hafi til að nota plastpokana aftur.

Starfsmennirnir hafi útbúið pökkunarstöð fyrir þrjá starfsmenn, í pökkunaraðstöðu fyrir framan frystiklefann. Hann hafi átt að færa stúlkunum í pökkuninni kör úr frystiklefanum með fiski sem var tilbúinn til pökkunar í neytendapakkningar, íshúðaðan fisk.

Rétt fyrir hádegi hafi þau verið að raða pakkningunum á bretti. Til þess að merkja þær hafi hann þurft á skrifstofuna að prenta út límmiða. Hann bar að annar eigendanna hefði þá verið í frystisalnum að hvetja fólkið til að flýta sér við vinnuna.

Á meðan hann var uppi á skrifstofunni fóru allir starfsmennirnir í mat upp í matsalinn. Hann bar að þegar hann hefði farið upp hefði kar á einni pökkunarstöðinni verið orðið hálftómt. Þegar hann kom til baka hefði verið komið nýtt kar þar en fiskurinn á hinum tveimur pökkunarstöðvunum hefði verið að klárast. Hann hafi þá hraðað sér í frystiklefann til þess að finna meiri fisk til pökkunar, en það var meðal annars hlutverk hans að sjá til þess að pökkunarstúlkurnar hefðu nóg til að vinna úr.

Stefnandi bar að þegar hann sæi einn um að raða inn í frystiklefann væri þar allt í röð og reglu. Hann hefði fisk tilbúinn til pökkunar í tilteknum stæðum og fisk sem væri ekki tilbúinn til pökkunar á öðrum stað. Hann kvaðst hafa unnið á næturvöktum næstliðnar vikur fyrir atvikið. Á daginn hafi því aðrir séð um frystiklefann. Þá hafi skipulagið farið úr skorðum og öllu verið blandað saman. Hann hefði einungis verið búinn að vinna þrjár dagvaktir þegar slysið varð og vegna þess hversu mikill fiskur hafi verið í frystiklefanum hafi hann ekki verið búinn að koma þar öllu í röð og reglu.

Til þess að vera eins fljótur og hann gat að finna kör með íshúðuðum fiski hafi hann stigið upp á næstneðsta eða hugsanlega þriðja neðsta kar í stæðu og þreifað á yfirborði efsta karsins til þess að vita hvort þar væri íshúðaður fiskur. Samkvæmt lögregluskýrslu stóð hann í 1,63 m hæð en samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins stóð hann í 1,10 m hæð.

Þegar hann greip um brún efsta karsins hafi það sporðreist og verið um það bil að falla yfir hann þegar hann sleppti af því takinu. Við það hafi hann misst jafnvægið og fallið á gólfið.

Stefnandi lítur svo á að karið með plastpokunum sem hann hafði stillt upp hægra megin við dyrnar inn í frystiklefann hafi, á meðan hann brá sér frá, verið sett efst í þessa stæðu, en í henni voru að öðru leyti kör full af frystum fiski, u.þ.b. 200 kg þung.

Slysið varð rétt fyrir kl. 12.30. Þá voru allir samstarfsmenn stefnanda í matarhléi og því engin vitni að slysinu. Lögregla var samstundis kölluð á staðinn, svo og sjúkrabíll. Klippa þurfti stígvél utan af fæti stefnanda vegna þess að ökklinn var aflagaður. Í lögregluskýrslu segir að vegna tungumálaörðugleika hafi verið erfitt að taka skýrslu af stefnanda. Lögreglan skildi stefnanda þó þannig að hann hefði þurft að athuga hvað væri í efsta karinu.

Samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins fékk það tilkynningu frá Neyðarlínunni um kl. 13.00 á slysdegi. Starfsmaður þess kom strax á staðinn en þá þegar hafði stefnandi verið fluttur á sjúkrahús. Tekið er fram að engin vitni hafi verið að slysinu en A-x-x G-x-x verkstjóri og B-kk-nf R-kk-nf öryggistrúnaðarmaður hafi veitt upplýsingar. Vinnuveitandi tilkynnti slysið skriflega 4. nóvember 2013.

Í umsögn Vinnueftirlitsins, dags. 3. mars 2014, fjórum mánuðum eftir slysið, voru orsakir þess raktar til þess annars vegar að engar ráðstafanir hefðu verið gerðar til þess að hægt væri að skoða í körin á öruggan hátt. Hins vegar hefði stefnandi mögulega ekki áttað sig á hættunni við að klifra upp stæðuna. Í eftirlitsskýrslu lagði Vinnueftirlitið fyrir vinnuveitandann að gera áhættumat fyrir vinnu í frystiklefanum.

Annað slys varð hjá AG-seafood ehf. 14. janúar 2014 þegar maður, sem hafði ekki réttindi til að aka lyftara, bakkaði lyftara út úr frystiklefanum og yfir fót annars manns sem gekk framhjá. Vinnueftirlitið lagði fyrir vinnuveitandann að vinna áhættumat þar sem vinnuaðstæður væru skoðaðar á kerfisbundinn hátt, og áhættuþættir í vinnuumhverfi, vinnuskipulagi og við framkvæmd vinnu væru greindir og skráðir.

Við fallið 3. október 2013 hlaut stefnandi slæmt fótbrot í fjærenda sköflungs- og dálkbeins sem krafðist aðgerða. Slysið hefur haft varanleg áhrif á starfshæfni hans og hann kom ekki aftur til starfa hjá AG-seafood ehf.

Stefnandi og stefndi sammæltust um að fela A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf lækni að meta varanlegar afleiðingar slyssins. Í matsgerð, dags. 31. ágúst 2015, mat hann tímabundna örorku stefnanda 100% frá 31. október 2013 til 7. maí 2015 en 50% frá 8. maí 2015 til 16. ágúst 2015. Varanleg örorka stefnanda var metin 8%. Á grundvelli þessarar matsgerðar fékk stefnandi bætur úr slysatryggingu launþega hjá stefnda.

Á tjónsdegi hafði AG-seafood ehf. einnig frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá stefnda. Hún bætir tjón sem rekja má til skaðabótaábyrgðar fyrirtækisins eða forsvarsmanna þess að lögum. Með tölvuskeyti, dags. 28. apríl 2014, óskaði þáverandi lögmaður stefnanda eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu AG-seafood ehf. hjá stefnda. Að fengnum upplýsingum frá AG-seafood ehf. og frekari yfirferð hafnaði stefndi bótaskyldu með bréfi til lögmanns stefnanda 5. desember 2014 þar eð slysið þótti ekki rakið til sakar AG-seafood ehf.

Stefnandi kaus að nýta sér ekki rétt sinn til að skjóta afstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Stefnandi unir ekki afstöðu stefnda og höfðar því málið. Honum var veitt gjafsókn 17. mars 2015 til þess að reka málið fyrir héraðsdómi. Hann beinir kröfum sínum að vátryggingafélagi vinnuveitanda síns samkvæmt heimild í 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu AG-seafood ehf. hjá stefnda vegna slyssins þar eð ekki hafi verið lagt mat á varanlega örorku og varanlegan miska hans á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Læknisvottorð og örorkumat staðfesti varanlega örorku hans auk tímabundins atvinnutjóns vegna slyssins. Stefnandi hafi hlotið líkamstjón og orsakatengsl milli varanlegrar örorku hans og slyssins séu sönnuð. Hann hafi því lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Því sé uppfyllt skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 fyrir því að hann leiti viðurkenningardóms um kröfur sínar.

Stefnandi byggir á því að vinnuveitandi hans, vátryggingartakinn, AG-seafood ehf., beri sakarábyrgð á því tjóni sem hann hlaut í slysinu. Að mati stefnanda verður tjónið rakið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi sem vátryggingartakinn beri ábyrgð á samkvæmt meginreglum íslensks skaðabótaréttar um sakarábyrgð og vinnuveitendaábyrgð.

Skipulagi vinnunnar í frystiklefanum hafi verið ábótavant. Slysið megi meðal annars rekja til þess að óforsvaranlega hafi verið gengið frá fiskikörum í frystiklefanum þar sem stefnandi starfaði og vinnuaðstaða því verið ófullnægjandi. Eins og áður segi hafi slysið orðið þegar hann greip í kar sem í var umbúðaplast. Því hafi verið komið fyrir efst í stæðu af fiskikörum þegar stefnandi var fjarri. Það hafi haft þær afleiðingar að honum skrikaði fótur og hann féll til jarðar. Stefnandi hafi ekki mátt vænta þess að létt kar væri efst í karastæðunni, þar eð engin rök hafi verið til að setja slíkt kar ofan á stæðu kara sem voru full af fiski til vinnslu. Einungis fullum fiskikörum hafi verið staflað í frystigeymsluna, eðli málsins samkvæmt.

Allt bendi til þess að óreyndur samstarfsmaður stefnanda hafi fært fiskikarið með lyftara upp á stæðurnar á meðan hann færði kör yfir í vinnslusalinn, þar sem karið hafi verið í vegi fyrir honum við verkið. Umrætt fiskikar hafi hins vegar ítrekað verið fært á milli frystiklefa og vinnslusalar með handafli, enda körin létt og gólfið sleipt svo auðvelt hafi verið að færa til kör með umbúðaplasti. Karið hafi verið fært á milli þegar þörf var á frekara umbúðaplasti í vinnslusal og fært svo aftur í frystiklefa að því loknu. Kör sem í var umbúðaplast hafi aldrei verið færð með lyftara ofan á önnur kör því umbúðaplastið hafi verið notað til pökkunar í vinnslusal og hafi starfsmenn í vinnslusal þurft að geta auðveldlega komist að því yfir daginn. Sú aðgerð að setja slíkt kar ofan á full fiskikör hafi því bæði verið órökrétt og tilgangslaus og í raun til að tefja fyrir við vinnslu fisksins í húsinu. Það hafi þar fyrir utan aukið mjög slysahættu. Þessum vinnubrögðum hafi almennt ekki verið beitt á vinnustaðnum og hafi stefnandi ekki getað vænst þeirra af samstarfsmönnum sínum. Umsögn Vinnueftirlitsins styðji þetta. Í henni komi réttilega fram að stefnandi hafi ekki gert sér grein fyrir hættunni sem fólst í því að klifra upp í karastæðuna, enda hafi hann ekki mátt búast við því að aðrir starfsmenn í frystiklefanum hefðu staflað kari sem innihélt umbúðaplast ofan á önnur kör í klefanum sem voru full af fiski. Óaðgætni og yfirsjón starfsmanna vátryggingartakans hafi valdið því að stefnandi slasaðist. Samkvæmt reglum skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð beri atvinnurekandi ábyrgð á slíkum mistökum þótt hlutaðeigandi starfsmenn séu óþekktir.

Að mati stefnanda verði þessi vinnutilhögun starfsmanna vátryggingartakans rakin til þess að í frystiklefanum hafi starfað menn á lyfturum, sem ekki höfðu til þess tilskilin réttindi eða reynslu. Þessa starfsmenn hafi eðlilega skort verkkunnáttu og það hafi orðið til þess að léttu kari var staflað upp á full kör með áðurgreindum afleiðingum. Hvorki í skýrslu lögreglu né skýrslu Vinnueftirlitsins sé fjallað um þetta. Af gögnum málsins verði ekki séð að nein heildstæð skýrsla hafi verið tekin af stefnanda vegna atvika málsins og þannig tryggt að réttar upplýsingar kæmust á framfæri um aðdraganda slyssins, þar á meðal það sem að framan er rakið. Slíka skýrslu hefði verið nauðsynlegt að taka með aðstoð túlks enda stefnandi hvorki talandi á íslensku né ensku með góðu móti. Sýnist stefnanda lögreglan hafa brugðist skyldum sínum samkvæmt 5. mgr. 63. gr. laga nr. 88/2008. Í lögregluskýrslu komi beinlínis fram að ekki hafi verið unnt að taka almennilega skýrslu af stefnanda vegna tungumálaörðugleika. Hefði verið staðið að slíkri skýrslutöku á fullnægjandi hátt hefði það leitt til þess að Vinnueftirlit og/eða lögregla hefði séð ástæðu til að kanna nánar notkun lyftara á svæðinu. Það hafi ekki verið gert fyrr en eftir að annað slys varð á staðnum í janúar 2014 vegna lyftara. Stefnandi telur nærtækara að vátryggingartaki og stefndi beri hallann af því sem óljóst kann að vera um málavöxtu af þessum sökum enda vinnuveitanda stefnanda fullkunnugt um takmarkaða tungumálakunnáttu stefnanda og hefði hann því átt að hlutast til um að fullnægjandi túlkun færi fram.

Samkvæmt reglum um réttindi til að stjórna vinnuvélum nr. 198/1983 megi þeir einir stjórna vinnuvélum sem hafi til þess réttindi og hafi lokið tilskildu námi og þjálfun. Sérhverjum manni með lyftararéttindi ætti að vera ljós hættan af því að setja kar sem ekki inniheldur fisk efst í stæðu af fullum fiskikörum þar sem það veldur hættu þegar fiskikör eru færð til. Það valdi hættu á tjóni eins og því sem stefnandi hlaut og eins á því að létta karið falli niður, enda mun óstöðugra en fullt kar. Eðli máls samkvæmt þurfi allt aðra umgengni um hálftóm kör en full í þessu tilliti. Í ljósi gagna um hið gagnstæða frá lögreglu og Vinnueftirliti hvíli á stefnda, sem vátryggjanda vinnuveitandans, sönnunarbyrði þess að á slysdegi hafi eingöngu menn með tilskilin leyfi verið við stjórn lyftara og átt við þau fiskikör sem á slysstað voru.

Á þessum vinnustað hafi viðgengist að ýmsir starfsmenn stýrðu lyfturum, bæði þeir sem höfðu til þess réttindi og þeir sem ekki höfðu slík réttindi. Stefnandi hafi haft lyftarapróf. Eins og áður segi hafi önnur slys síðan orðið á sama vinnustað tengd lyfturum þegar starfsmenn, sem ekki höfðu til þess réttindi, stjórnuðu þeim. Alvarlegt slys hafi orðið rúmum tveimur mánuðum síðar, 14. janúar 2014, þegar samstarfsmaður stefnanda, Afrim Pizur, slasaðist vegna ófullnægjandi stjórnunar lyftara.

Með hliðsjón af framangreindu byggi stefnandi á því að vátryggingartaki hafi ekki gætt að þeim varúðarráðstöfunum sem voru nauðsynlegar vegna starfsins. Samkvæmt 14. gr. laga nr. 46/1980 hvíli sú skylda á atvinnurekanda að gera starfsmönnum sínum ljósa slysahættu sem kunni að vera bundin við störf þeirra. Í ákvæðinu segi einnig að starfsmenn skuli fá nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af, sbr. einnig 13. og 1. mgr. 37. gr. laga nr. 46/1980. Verulega hafi skort á skýr fyrirmæli um verkaskiptingu við framkvæmd verksins í frystiklefanum. Slíkur losarabragur hafi verið á verklagsreglum að starfsmenn gengu í störf annarra. Starfsmenn án réttinda hafi meðal annars farið inn á verksvið þeirra sem höfðu réttindi til þess að stjórna lyfturum. Á þennan hátt hafi vinnuveitandi stefnanda vanrækt verulega verkstjórnarskyldur sínar sem og skyldu sína til þess að leiðbeina öðrum starfsmönnum. Hann hafi ekki heldur gætt að þeim varúðarráðstöfunum sem voru nauðsynlegar við framkvæmd verksins. Þetta hafi verið stórfellt gáleysi vátryggingartaka í þessum efnum enda bráð slysahætta yfirvofandi þegar svona sé staðið að verki.

Stefnandi byggir á því að slysið verði rakið til ófullnægjandi aðbúnaðar á vinnustaðnum. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins verði slysið rakið til þess að engar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að hægt væri að kanna á öruggan hátt hvað væri handan fiskistæðunnar sem hann steig upp á. Samkvæmt 37. gr. laga nr. 46/1980 skuli haga vinnu og hún framkvæmd þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Í reglugerð nr. 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar segi að þegar byrðum sé staflað skuli séð til þess að hægt sé að gera það án hættu á heilsutjóni, með góðri líkamsbeitingu og án hættu á að staflinn falli. Í frystiklefanum á starfsstöð AG-seafood ehf. hafi verið geymdur í bland, og án aðgreiningar, fiskur til vinnslu og unninn fiskur. Ekki hafi verið hægt að sjá hvað var í hverju kari nema að líta beinlínis ofan í það eða þreifa á fiskinum. Slíkt hafi gert stefnanda nauðsynlegt að gera það sem hann slasaðist við, stíga upp í eina stæðuna.

Fyrir liggi að engar ráðstafanir voru gerðar í samræmi við fyrirmæli fyrrnefndrar reglugerðar, samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins. Stefnandi hafi ekki þekkt aðrar tiltækar leiðir til þess að kanna aðstæður í kringum körin og hinum megin við þau, til þess að geta sinnt verki sínu og fært fisk tilbúinn til pökkunar í vinnslusalinn. Vátryggingartaki hafi ekki heldur gert neinn reka að því að skýra út hvernig stefnandi hefði átt að vinna verkið á annan hátt. Starfið við að færa til fiskikör hafi ekki verið nægjanlega vel skipulagt og framkvæmt rétt. Engar vinnureglur hafi verið settar um stöflun fiskikara til þess að tryggja góða samhæfingu milli þeirra sem unnu verkið, þrátt fyrir skyldu atvinnurekanda stefnanda þar að lútandi samkvæmt reglugerð nr. 499/1994. Þannig blasi við að atvinnurekandi hafi vanrækt þá skyldu að gera ráðstafanir þannig að starfsmenn gætu kannað fyrirstöður og aðstæður þegar körum væri staflað í frystigeymslunni. Með einföldum hætti hefði mátt komast hjá slysinu með því að gera áhættumat vegna vinnu í frystiklefanum, eins og mælt sé fyrir um í umsögn Vinnueftirlitsins, sbr. 65. gr. a í lögum nr. 48/1980. Þessi vanræksla hafi verið fallin til þess að skapa slysahættu og hafi forsvarsmönnum vátryggingartaka mátt vera það ljóst. Vinnuveitandi stefnanda hafi ekki framfylgt tilvitnuðum ákvæðum laganna og beri því ótvíræða skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Málsókn sína styður stefnandi við reglur skaðabótaréttar um ábyrgð atvinnurekanda á vanbúnaði á vinnustað sem og ófullnægjandi eftirliti. Hann vísar jafnframt til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styðst við lög nr. 50/1988. Þar eð stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur sé honum nauðsynlegt að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi áréttar að stefnandi reki málið sem viðurkenningarmál á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Dómkröfur stefnanda séu reistar á sakarreglunni, almennu skaðabótareglunni, og ábyrgð vinnuveitanda gagnvart starfsmönnum sínum. Þetta þýði að stefnandi verði að sýna fram á að tjón hans verði rakið til saknæmrar og ólögmætrar athafnar eða athafnaleysis þess sem hann telji hafa valdið tjóninu. Það hafi hann, að mati stefnda, ekki gert.

Stefndi vísar fyrst til þess að samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað. Í 14. gr. laganna sé fjallað um upplýsingaskyldu atvinnurekanda gagnvart starfsmönnum. Í IV. kafla laganna sé fjallað um vinnustaði og sú meginregla sett fram í 42. gr. að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður að þar sé fyllsta öryggis gætt og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefndi haldi því fram að AG-seafood ehf. hafi í hvívetna fylgt lögum og reglum og tryggt öryggi á vinnustaðnum eftir því sem hægt var og aðstæður leyfðu. Þar hafi engu verið áfátt.

Stefnandi hafi verið búinn að starfa hjá AG-seafood í slétt ár áður en slysið varð. Hann hafi áður starfað við fiskvinnslu og hafi því verið vanur starfsmaður og þekkt vel til aðstæðna. Starf hans hafi falist í að sjá um frystiklefa fyrirtækisins, meðal annars að aka vörum inn og út úr frystiklefanum. Sumar vörur séu geymdar í körum þar til þeim sé pakkað í kassa. Hlutverk stefnanda hafi meðal annars verið að stafla körunum, vanalega upp í nokkrar hæðir. Hann hafi haft réttindi á lyftara en slíkra réttinda hafi verið krafist þegar ráðið var í starfið. Í umrætt sinn hafi hann ekki verið viss um hvað var í körunum og hafi því klifrað upp körin til að skoða hvað væri í því efsta. Þá hafi hann runnið til og skollið í gólfið. Þetta séu röng vinnubrögð.

Úr því að stefnandi hafi talið nauðsynlegt að kanna hvað var í efsta karinu hafi hann átt að taka karið niður með aðstoð lyftara. Stefnandi hafi fengið leiðsögn um það hvernig hann ætti að bera sig að í starfi sínu.

Með reglum um réttindi til að stjórna vinnuvélum nr. 198/1983 sé leitast við að tryggja þekkingu, þjálfun og öryggi í meðferð vinnu- og farandvéla, þar á meðal lyftara. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að klifra upp fiskikörin til þess að kanna hvað kynni að vera í efsta karinu. Enginn hafi falið honum þetta verkefni. Stefnandi hafi unnið verkið á hættulegan máta. Hann hafi verið ráðinn til starfa sem umsjónarmaður frystiklefans vegna þess að hann hafði lyftararéttindi. Rétt vinnubrögð hefðu verið að nota lyftarann sem var á staðnum. Þá hefði efsta karinu verið lyft og það sett í svo lága stöðu að hægt væri að kanna innihald þess.

Í 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sé kveðið á um að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Slys stefnanda verði ekki rakið til þess að þessum ákvæðum laganna hafi ekki verið fylgt.

Ábyrgð á slysi stefnanda verði ekki lögð á AG-seafood á grundvelli sakar. Þá sé með öllu ósannað að fiskikörum hafi að einhverju leyti verið áfátt enda ekki á því byggt í málinu. Sjónarmið um hlutlæga ábyrgð eða öfuga sönnunarbyrði eigi ekki við í málinu, enda hafi AG-seafood uppfyllt allar skyldur sem á félaginu hvíli í tengslum við rannsókn á málsatvikum og aðstæðum.

Í umsögn Vinnueftirlitsins sé fundið að því að engar ráðstafanir hafi verið gerðar til að hægt væri að skoða í efsta karið á öruggan hátt. Þetta sé alrangt og því til að svara að stefnandi hafi verið stjórnandi lyftarans en hlutverk lyftarans hafi fyrst og fremst verið að stafla fiskikörum, setja þau upp í stæður og taka þau niður. Fullyrða megi að skriflegar reglur hefðu ekki komið í veg fyrir slys stefnanda. Stefnandi hafi verið fljótfær og kosið að nýta ekki þau hjálpartæki sem honum stóðu til boða.

Í 1. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 sé kveðið á um að starfsmenn skuli stuðla að því að starfsskilyrði innan verksviðs þeirra séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, og einnig að því að þeim ráðstöfunum sem gerðar séu til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti samkvæmt lögunum sé framfylgt. Í 2. mgr. sé kveðið á um að starfsmaður, sem verði var við ágalla eða vanbúnað, sem gæti leitt til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann geti ekki sjálfur bætt úr, skuli umsvifalaust tilkynna það öryggisverði, öryggistrúnaðarmanni, verkstjóra eða atvinnurekanda. Stefnandi muni aldrei hafa kvartað yfir vinnuaðstæðum eða að öryggi hans væri ekki fyllilega tryggt.

Sem umsjónarmaður frystiklefans hafi stefnandi verið yfirmaður þeirrar starfsemi sem fram fór í klefanum og haft með höndum verkstjórn þar í skilningi 20., 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Af þeim sökum hafi stefnanda borið að tryggja öryggi sitt og annarra sem þar störfuðu eða fóru um og tryggja að fyllsta öryggis yrði gætt. Af gögnum málsins og af myndum af vettvangi verði ekki séð að nauðsynlegt hafi verið að skoða innihald karanna á þann hátt sem stefnandi gerði. Þvert á móti hafi ekkert verið því til fyrirstöðu að nota lyftarann til að skoða í efsta karið. Ekkert liggi fyrir um það að aðstæðum á vinnustaðnum hafi verið ábótavant. Samkvæmt þessu verði orsök slyssins ekki rakin til atvika sem vinnuveitandi stefnanda beri fébótaábyrgð á, heldur þess að tiltæk hjálpartæki, svo sem lyftari hafi, ekki verið notuð við vinnuna.

Stefnandi, sem var vanur starfsmaður, hefði ekki átt að sýna af sér það dómgreindarleysi að klifra upp fiskikörin. Slysið verði einvörðungu rakið til háttalags hans sjálfs og hann einn beri ábyrgð á tjóni sínu.

Stefnandi verði að sýna fram á að slysið verði rakið til ólögmætrar og saknæmrar hegðunar AG-seafood eða starfsmanna fyrirtækisins. Að mati stefnda liggi ekki fyrir sönnun um saknæma, ólögmæta háttsemi. Að öllu framangreindu virtu beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda um greiðslu skaðabóta úr ábyrgðartryggingu AG-seafood.

Stefndi vísar til þess að stefnandi tefli fram ýmsum málsástæðum sem hafi ekki áður komið fram og eigi hvorki stoð í umsögn Vinnueftirlitsins né skýrslu lögreglu. Stefnandi leggi mikið upp úr því að kar með plasti hafi verið efst í stæðu við hlið þeirrar sem stefnandi skoðaði í og að í því felist sök AG-seafood. Í fyrsta lagi hafi ekkert komið fram í gögnum málsins um að svo hafi verið, þ.e. að þetta efsta kar hafi verið létt því það hafi aðeins verið plast í því. En jafnvel þótt svo hefði verið mótmæli stefndi því að í því felist sök að efsta kar í karastæðu sé léttara en önnur kör í stæðunni.

Þá byggi stefnandi nú á því að réttindalausir menn hafi fært karið og komið því þarna fyrir. Þetta sé algjörlega ósannað. Jafnvel þótt svo væri þá hafi ekkert verið athugavert við frágang karanna að mati Vinnueftirlitsins (stöflun þeirra) þannig að ekki séu nein orsakatengsl á milli réttindaleysis á lyftara og þess að stefnandi slasaðist.

Í stefnu sé í tvígang byggt á því að losarabragur hafi verið á verklagi í frystiklefanum. Þessu mótmælir stefndi. Slys stefnanda verði enda eingöngu rakið til hans eigin vinnubragða, sem hafi verið röng.

Stefnandi láti að því liggja að rannsókn bæði Vinnueftirlits og lögreglu hafi verið áfátt þar eð heildstæð skýrsla hafi ekki verið tekin af honum. Vinnuveitandinn eigi því að bera hallann af því, séu atvik óljós. Fyrir liggi hins vegar bæði skýrsla lögreglu og Vinnueftirlits. Þetta séu opinberir aðilar sem hafi komið á staðinn að beiðni AG-seafood. Þar með hafi fyrirtækið fullnægt þeim skyldum sem á því hvíli skv. 79. gr. laga nr. 46/1980. Það hafi verið mat þessara aðila, sér í lagi Vinnueftirlitsins, að stofnunin hefði rannsakað atvikið á fullnægjandi hátt. Telji þessir aðilar fullnægjandi upplýsingar skorta sökum tungumálaerfiðleika sé það þeirra að aðhafast – enda stýri þeir rannsókninni en ekki atvinnurekandi.

Vararafa um að stefnandi beri verulegan hluta tjóns síns sjálfur

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að rekja megi slys stefnanda til vanbúnaðar vinnustaðarins eða að skort hafi skrásettar vinnureglur af hálfu AG-seafood krefst stefndi þess að stefnandi verði látinn bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Varakrafa stefnda um eigin sök stefnanda byggist á því að stefnandi hafi sjálfur ákveðið að klifra upp fiskikörin til að kanna hvað væri ofan í efsta karinu. Hann hafi fengið skýrar leiðbeiningar um að klifra ekki í karastæðum en engu að síður ákveðið að klifra upp fiskikörin. Með vítaverðri hegðun sinni hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Á því beri hann einn ábyrgð og eigi að bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Samkvæmt gr. 23. a í skaðabótalögum nr. 50/1993 skerðist ekki réttur starfsmanns til skaðabóta vegna meðábyrgðar hans nema hann hafi, af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi, átt þátt í að tjónsatburður varð. Stefnandi hafi brotið allar hátternisreglur og kosið að nota ekki þau hjálpartæki sem honum stóðu til boða, svo sem lyftara. Þess í stað hafi hann ákveðið að klifra upp karastæðuna. Með því hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem leiði til skerðingar á bótarétti hans.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttar sem og almennra reglna kröfuréttar. Hann vísar enn fremur til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í þessu máli þarf að leysa úr því hvort á stefnda, Tryggingamiðstöðinni, hvíli skylda til að bæta tjón sem stefnandi hlaut þegar hann féll niður úr stæðu af fiskikörum sem hann var að klifra í við vinnu sína í fiskvinnslu AG-seafood ehf. en það fyrirtæki hafði keypt ábyrgðartryggingu hjá stefnda.

Fyrst þarf að svara því hvort rekja megi slysið til gáleysis starfsmanns fiskvinnslunnar eða óforsvaranlegra vinnuaðstæðna sem vinnuveitandinn beri ábyrgð á. Reynist svo vera þarf að svara því hvort stefnandi hafi einnig átt þátt í tjóni sínu þannig að framganga hans verði metin honum til stórkostlegs gáleysis.

Engin vitni voru að slysinu því allir starfsmenn, aðrir en stefnandi, munu hafa verið í matarhléi. Lögreglu gekk illa að ræða við stefnanda vegna tungumálaerfiðleika en gat þó fengið einhverjar upplýsingar frá honum og tók ljósmyndir. Starfsmaður Vinnueftirlitsins, sem kom á staðinn eftir að stefnandi var farinn á spítala, byggði skýrslu sína á frásögn vinnuveitandans. Starfsmaður eftirlitsins tók einnig ljósmyndir af karastæðunum.

Einungis tveir gáfu skýrslu fyrir dómi, stefnandi og A-kk-nf G-x-x, annar eigenda fiskvinnslunnar þar sem slysið varð og sá sem veitti Vinnueftirlitinu upplýsingar.

Almennt um aðstæður

Fjöldi starfsmanna á vinnustaðnum AG-seafood ehf. var sveiflukenndur eftir árstíðum. Fæstir voru þeir um 40 en um 50 á álagstímum. Einungis fjórir starfsmenn vinnslunnar höfðu íslensku að móðurmáli. Að sögn A-kk-ef gátu flestir aðrir starfsmenn gert sig skiljanlega á ensku en örfáir eða nokkrir töluðu hvorki íslensku né ensku.

Vinnustaðurinn er strangt til tekið ekki deildaskiptur en í honum eru þó þrjár einingar. Tekið er á móti ferskum fiski í móttökunni, þar sem hann er flokkaður. Þaðan fer hann í vinnslusalinn og er flakaður og snyrtur. Úr þeim sal fer fiskurinn í frystisalinn í frystana. Þegar hann kemur út úr frystunum er honum pakkað.

Að sögn A-kk-ef er frystigeta fyrirtækisins ekki alltaf nógu mikil. Því þurfi að vinna lengur á daginn í frystingunni til þess að koma meira magni af ferskum fiski í gegnum frystana. Þess vegna safnist upp í frystiklefanum lager af fiski sem er tilbúinn til pökkunar í neytendapakkningar. Hann sé geymdur í frystiklefanum í körum með plastpokum.

Í frystiklefanum er 24°C frost. Hann er allstór og þar er hátt til lofts. Þar má væntanlega geyma nokkur hundruð kör af frosnum fiski. Þar var einnig geymdur, á brettum, fiskur sem hafði verið pakkað í neytendaumbúðir.

A-kk-nf bar að stefnandi hefði verið ráðinn til þess að sjá um frystiklefann en hann hefði unnið sambærilegt starf hjá öðru fyrirtæki og fengið afar góð meðmæli þaðan.

Stefnandi kvaðst hafa verið ráðinn til AG-seafood til þess að aka lyftara í frystiklefa. Hann kvaðst mikið til hafa séð um frystiklefann en það standi ekki í ráðningarsamningnum hans að hann sé ráðinn sem umsjónarmaður klefans. Hann kvaðst ekki vera verkstjóri í fiskvinnslunni heldur væri yfirmaður hans J-kk-nf, J-kk-nf G-kk-nf. Fram kom hjá A-kk-þgf að J-kk-nf stýrði frystisalnum. A-kk-nf kvaðst samkvæmt skipuriti hafa verið verkstjóri yfir allri vinnslunni.

Dómurinn telur stefnanda ekki hafa haft verkstjórn með höndum enda hafði hann ekki undirmenn og hann hlýddi fyrirmælum annarra. Þar eð ráðningarsamningur stefnanda hefur ekki verið lagður fram verður miðað við það að stefnandi hafi ekki formlega verið ráðinn í stöðu umsjónarmanns frystiklefans þótt hann muni í reynd hafa verið aðalumsjónarmaður hans ásamt J-kk-þgf G-kk-þgf. Fram kom að hann átti að „fóðra“ pökkunarstöðvarnar með fiski sem var tilbúinn til pökkunar, vefja plasti utan um bretti sem neytendapakkningum af frystum fiski hafði verið raðað á og ýmislegt fleira.

Að sögn A-kk-ef geta kör með frystum fiski verið 180–200 kg. á þyngd. Miðað við það ættu þau ekki að haggast þótt hávaxinn maður eins og stefnandi leitaði sér handfestu í þeim.

Að sögn stefnanda var karið, sem hann tók í og var um það bil að falla yfir hann þegar hann sleppti af því takinu, það kar sem hafði staðið við dyrnar inn í frystiklefann og starfsmennirnir höfðu safnað plasti í um morguninn. A-kk-nf bar að starfsmennirnir hefðu athugað málið eftir að stefnandi var farinn með sjúkrabílnum. Komið hefði í ljós að í efsta karinu hefði verið botnfylli af fiski undir plastinu en ekki eingöngu plast.

Dómurinn telur nægjanlega leitt í ljós að í stæðunni sem stefnandi steig í hafi verið mjög létt kar efst, mun léttara en önnur kör í stæðunni og í frystiklefanum yfirhöfuð og mun léttara en stefnandi mátti vænta að væri þar.

Stefndi byggir á því að Vinnueftirlitið hafi ekki gert neina athugasemd við það hvernig var staflað í stæðurnar. Þess ber að geta að eftirlitið hafði upplýsingar sínar alfarið frá vinnuveitandanum. Í skýrslu eftirlitsins segir að stefnandi hafi misst takið þegar hann var að klifra upp stæðuna. Þar kemur ekki fram að efsta karið hafi verið svo létt að það hafi ekki veitt neina mótstöðu þegar gripið var um efstu brún þess heldur hér um bil sporðreist yfir þann sem ætlaði að fá handfestu í því. Eftirlitinu var ekki heldur greint frá því að einhver hefði farið inn í frystiklefann, á meðan stefnandi brá sér frá, og breytt röðun karanna í stæðunum án þess að gera stefnanda grein fyrir því.

Miðað við þær upplýsingar sem Vinnueftirlitinu voru gefnar hafði það ekki neina ástæðu til þess að setja út á það hvernig staflað var í stæðurnar. Af því verður ekki ályktað að eftirlitið hafi talið það gott verklag að setja létt kar efst í stæðu sem þessa. Ekki verður heldur ályktað að eftirlitinu hafi þótt það gott vinnuskipulag og góð verkstjórn að hver sem var gæti athafnað sig í frystiklefanum.

Stefnandi kvaðst hafa getað fundið á áferð fisksins hvað væri í körunum. Íshúðaði fiskurinn væri spegilsléttur viðkomu en allt önnur áferð væri á þeim fiski sem hefði ekki enn verið íshúðaður. Honum hafi því nægt að þreifa á efsta fiskinum í hverju kari til þess að átta sig á því hvað í því væri.

A-kk-nf bar að ekki væri hægt að leita í körunum með því að þreifa á yfirborði fisksins því að með því einu væri ekki hægt að finna mun á skarkola og sólkola, ýsu eða þorski. Margoft kom þó fram hjá honum að þeir sem þekktu frystiklefann best og bæru ábyrgð á honum væru stefnandi og J-kk-nf G-kk-nf.

Dómurinn telur að leggja verði til grundvallar þá frásögn stefnanda að í frystiklefanum, á þeim stað þar sem hann leitaði, nálægt dyrunum milli klefans og frystisalarins, hafi einvörðungu verið langlúra, ýmist íshúðuð og því tilbúin til pökkunar eða langlúra sem átti eftir að íshúða. Aðrar fisktegundir hafi verið á öðrum stað í klefanum en ekki í þeim stæðum þar sem hann leitaði. Af þessum sökum telur dómurinn ekki leika vafa á því að ástæða þess að stefnandi steig upp í stæðuna var sú að hann leitaði að kari með íshúðaðri langlúru í stæðu þar sem gat verið hvort tveggja íshúðuð langlúra og langlúra sem átti eftir að íshúða, svo og að hann hafi getað fundið mun á þessu tvennu með því að strjúka yfirborð fisksins.

Leitt var í ljós við aðalmeðferð að körin í frystiklefanum voru ekki merkt. Það sést jafnframt af myndum sem voru teknar á vettvangi. Á þeim var ekki hægt að sjá hvað var í þeim. Það var því ekki augljóst í hvaða stæðu kör með íshúðaðri langlúru voru og því þurfti að athuga það áður en hafist var handa við að flytja fiskinn á pökkunarstöðvarnar.

Stefnandi kvaðst vera 1,90 m á hæð. Hann bar að það hefði verið mun fljótlegra að stíga í stæðuna, t.d. á brún annars karsins, og teygja sig upp til þess að þreifa þar á efsta laginu í efsta karinu en að nota aðrar aðferðir. Efri brún annars karsins var í 1,10 m hæð og heildarhæð stæðunnar var 3,26 m. Það var því auðvelt fyrir stefnanda að ná vel með lófanum inn á efsta karið í sex kara stæðu.

Dómurinn fær ekki annað séð en það hefði tekið stefnanda örskamma stund að stíga fyrst á neðsta karið, síðan á það næsta og þreifa á yfirborði fisksins í því sjötta. Það var mun fljótlegra en að setjast upp í lyftarann, spenna á sig beltið, aka á lyftaranum að stæðunni, ná efsta karinu út úr henni, bakka og láta það síga niður og stíga af lyftaranum til þess að færa til plastið sem lá yfir fiskinum þannig að hann gæti séð hvað var í karinu.

Gáleysi á vinnustaðnum

Stefnandi kvaðst ekki hafa fengið neina kennslu í öryggismálum þegar hann hóf störf hjá fiskvinnslunni og honum hafi ekki heldur verið bent á hvar slysahættur gætu leynst þar.

A-kk-nf bar að B-kk-nf R-kk-nf öryggistrúnaðarmaður hefði átt að fara yfir öryggismál með stefnanda. Hann vissi þó ekki hvort það hefði verið gert. B-kk-nf hefði getað veitt upplýsingar um það hvort og að hvaða marki farið hefði verið yfir öryggismál með stefnanda og honum bent á hvar hættur á slysum leyndust í fyrirtækinu og ekki hvað síst á hans helsta vinnusvæði í frystiklefanum. Engu að síður leiddi stefndi B-kk-þf ekki fyrir dóminn.

Stefnandi bar að það hefði verið viðtekin venja á þessum vinnustað að stíga upp í stæður þar sem fimm til sex körum væri raðað upp. Hann sagði starfsmenn hafa gert þetta eftir þörfum og væru eigendur og yfirmenn engin undantekning. Hann hefði til dæmis séð J-kk-þf, yfirmann sinn, klifra upp í mjög háa stæðu á öðrum stað í fiskvinnslunni til að leita að ferskum fiski.

Menn hefðu þurft að leita í stæðunum af ýmsum ástæðum. Hann hefði í þetta sinn verið að leita að íshúðuðum fiski. Í öðrum deildum í húsinu hafi verið stigið upp í stæðurnar til þess að athuga hvaða tegundir af fiski væru í stæðunum. Stundum hafi menn gert þetta af því að það þurfti að umstafla og endurraða körum vegna plássleysis.

Stefnandi kvaðst aldrei stíga í hærri stæðu en með sex körum. Þegar átta körum hefði verið staflað upp hefði hann alltaf notað lyftarann og helmingað stæðuna til þess að sjá ofan í körin.

Að sögn stefnanda var starfsmönnunum aldrei bannað að nota þessa aðferð. Hefði það verið bannað hefði ekki verið svona algengt að menn gerðu þetta. Þeim hefði heldur aldrei verið bent á það að í þessu fælist slysahætta enda hefði slys af þessum ástæðum aldrei orðið áður.

A-kk-nf kvaðst á hinn bóginn aldrei hafa séð starfsmann klifra í karastæðu og því hefði ekki verið þörf á að banna það sérstaklega. Hann mundi þó eftir einu tilviki fyrir nokkrum árum þegar maður í fiskmóttökunni hefði stigið upp í stæðu en tekið hefði verið á því máli. Ekki kom fram hvernig það var gert né heldur hvort þetta var áður en eða eftir að stefnandi hóf störf í fyrirtækinu, sem var réttu ári fyrir slysið.

Að sögn A-kk-ef eru til í fyrirtækinu ýmsar skriflegar vinnureglur á fjórum tungumálum en þær varða hættulegar vélar, svo sem, roð-, skurðar- og flökunarvélar. Ekki hefðu verið til skriflegar leiðbeiningar um örugga starfshætti í frystiklefanum. Það hefði hins vegar verið stranglega bannað að klifra í karastæðunum enda stórhættulegt. Hann bar jafnframt að það hefðu einungis verið stefnandi og J-kk-nf G-kk-nf sem stöfluðu körunum í frystiklefann.

Að sögn A-kk-ef hafði ekki verið gerð skrifleg áætlun um það hvernig bar að vinna verkin í frystiklefanum. Hann kvaðst hafa ráðið stefnanda vegna þekkingar hans á frystiklefa í öðru fyrirtæki þannig að stefnandi hafi að einhverju leyti mótað það hvernig var raðað inn í frystiklefinn í AG-seafood.

Vinnuveitandinn hafði ekki heldur gert áhættumat fyrir starfsemina í klefanum og jafnvel ekki fyrir fiskvinnsluna heldur. Í það minnsta voru ekki lögð fram nein gögn um áhættumat og öryggisreglur á vinnustaðnum. Dómurinn telur vinnuveitandann því ekki hafa uppfyllt skyldur sínar skv. 65. gr. laga nr. 46/1980.

Samkvæmt tilkynningu AG-seafood ehf. til Vinnueftirlitsins er títtnefndur J-kk-nf G-kk-nf, samstarfsmaður stefnanda í frystiklefanum og að mati stefnanda yfirmaður hans, öryggisvörður í fiskvinnslunni. Hann átti, í samvinnu við öryggistrúnaðarmanninn, B-kk-þf R-kk-þf, að fylgjast með því að aðbúnaður, hollustuhættir og öryggi á vinnustaðnum væri í samræmi við samnefnd lög nr. 46/1980, sbr. 5. gr. þeirra.

Það er eins og áður segir lögboðin skylda vinnuveitandans að setja skýrar og ótvíræðar vinnureglur og öryggisreglur og jafnframt að vinna áhættumat fyrir vinnustaðinn og einstaka starfsstöðvar innan hans, svo og að gera starfsmönnum sínum skilmerkilega grein fyrir þessum reglum. Af þeim sökum stendur það honum nær að sanna að tiltekin gálaus hegðun hafi alfarið verið bönnuð á vinnustað hans en starfsmanninum að sanna að hún hafi viðgengist athugasemdalaust.

Til viðbótar því að ekkert skriflegt áhættumat hafði verið gert fyrir frystiklefann þykir nægjanlega í ljós leitt með framburði stefnanda og A-kk-ef að það hefði hvorki verið tekið fram munnlega né í skriflegum verklýsingum að bannað væri að stíga upp í karastæður annars staðar á vinnustaðnum.

Dómurinn telur því að stefnda hafi ekki tekist að sýna fram á að það hafi alfarið verið bannað á vinnustað stefnanda, AG-seafood ehf., að stíga upp í karastæður.

Það jók mjög hættuna á því að menn freistuðust til þess að stíga upp í stæðurnar að körin voru ekki merkt og því ekki augljóst hvað var nákvæmlega hvar. Því þurfti að skoða innihaldið fyrst áður en taka mátti karið úr stæðunni með lyftaranum.

Að mati dómsins er það frumorsök slyssins að körin voru ekki merkt þannig að ekki var hægt að sjá á augabragði hvar þeim fiski var staflað sem vantaði fram í salinn. Að sögn A-kk-ef var það tekið upp síðar að merkja körin. Til þess að vinna sig fram hjá þessum ágalla hafði stefnandi sitt eigið kerfi við uppröðun í frystiklefann en eins og áður sagði hafði það riðlast næstliðnar vikur þegar hann var á næturvöktum.

Það hefði átt að koma fram í vinnureglum um frystiklefann að merkja ætti körin. Hefði það verið gert hefði verið hægt að aka lyftaranum rakleitt að réttu kari.

Að mati dómsins er jafnframt ámælisvert og andstætt góðum starfsháttum að ekki séu til skýrar reglur um ábyrgð og verkaskiptingu. Slíkur losarabragur var á þeim reglum að einhver og hver sem var gat sest upp í lyftara og athafnað sig á svæði sem talið er vera á ábyrgð tiltekins starfsmanns og í reynd gert þar hvað sem er. Þetta gat óþekkti starfsmaðurinn gert án þess að sá sem sagt var að bæri ábyrgðina á vinnusvæðinu hefði leyft það og án þess að hann hefði hugmynd um að það hefði verið gert. Ef einhver ber ábyrgð á tilteknu vinnusvæði en getur ekki sinnt sínu verki tekur annar fyrirframskilgreindur starfsmaður við ábyrgð á svæðinu á meðan.

Það eykur augljóslega mjög áhættuna fyrir þá sem starfa í frystiklefanum að að jafnaði geti hver sem er athafnað sig þar inni án þess að fylgt sé samræmdum vinnureglum. Þetta eykur jafnframt líkurnar á því að óforsvaranlega sé gengið frá fiskikörum í frystiklefanum og skipulagi þar sé ábótavant. A-kk-nf bar að stefnandi og J-kk-nf G-kk-nf hefðu búið til skipulagið inni í frystiklefanum og verið nánast þeir einu sem unnu þar.

Eins og áður greinir gáfu ekki aðrir skýrslu fyrir dómi en stefnandi og A-kk-nf. Því var ekki unnt að staðreyna hvort það væri rétt að engir aðrir en stefnandi og næsti yfirmaður hans stöfluðu körum í frystiklefanum. Þótt J-kk-nf G-kk-nf hefði hugsanlega getað varpað ljósi á málavöxtu leiddi stefndi hann ekki fyrir dóminn.

Á meðan aðstæður í fyrirtækinu voru þær að körin voru ekki merkt og freistingin því mikil að stíga upp í stæðurnar, svo og að þetta verklag var ekki afdráttarlaust bannað máttu aðrir starfsmenn í fyrirtækinu vænta þess að einhver sem þyrfti í miklum flýti að komast að því hvað væri í körunum freistaðist til að stíga upp í þau. Í því ljósi var gálaust að setja efst í stæðu kar sem var svo létt að það sporðreistist væri tekið í það.

Dómurinn telur ekki vafa leika á því að það var ekki stefnandi sem setti létta karið efst í stæðuna. Hann sá að nýtt kar með íshúðaðri langlúru hafði verið sett á eina pökkunarstöðina á meðan hann brá sér frá. Þótt hann hefði mátt álykta af því að einhver annar hefði sest upp í lyftarann og flutt kar úr frystiklefanum á pökkunarstöðina mátti hann ekki gera ráð fyrir því að einhver hefði tekið sér fyrir hendur að breyta röðun kara í frystiklefanum, þá stuttu stund sem stefnandi var frá, án þess að greina honum frá því. Hann gat því ekki varað sig á þessari hættu.

Að sögn A-kk-ef höfðu sex starfsmenn fiskvinnslunnar lyftararéttindi þegar slysið varð. Að mati dómsins skiptir ekki máli hvort sá sem lyfti karinu upp hafði réttindi til þess að aka lyftara eða ekki. Sá sem það gerði var, hvað sem öðru líður, starfsmaður fiskvinnslunnar.

Að sögn stefnanda hefði sá sem lyfti karinu átt að finna strax hversu létt það var. Venjulegt kar, fullt af frosnum fiski, sé með slétt plast yfir fiskinum en þetta kar hafi verið fullt af samanþjöppuðum plastpokum. Viðkomandi hefði því átt að sjá og finna strax að þetta var ekki venjulegt kar fullt af frosnum fiski og að það ætti ekki að vera geymt í stæðunum.

Þessi tvö atriði; það að körin voru ómerkt og að hver sem var gat athafnað sig í frystiklefanum án leyfis ábyrgðarmanns, verða rakin til þess að skýrar reglur höfðu ekki verið settar um það hvernig bæri að vinna verkin í frystiklefanum.

Dómurinn telur að það verði að meta vinnuveitandanum til gáleysis að hafa ekki sett afdráttarlausar reglur um ábyrgð og verkaskiptingu á því hættulega vinnusvæði þar sem slysið varð. Jafnframt bar honum að setja reglur um góð vinnubrögð í frystiklefanum, þeirra á meðal að merkja kör, til þess að lágmarka mætti áhættuna sem fylgir því að vinna þar. Á þennan hátt vanrækti vinnuveitandinn þá skyldu sína að skipuleggja vinnuna og stjórna starfseminni þannig að vinnustaðurinn væri sem öruggastur fyrir starfsmennina. Dómurinn telur að unnt hefði verið að koma í veg fyrir þetta slys hefðu þessar reglur verið settar. Vinnuveitandinn og óþekktur starfsmaður hans verða því taldir eiga sök á slysinu.

Eigin sök stefnanda

Stefnandi gaf þá skýringu, sem ekki er ástæða til að vefengja, að hann hefði, þegar hann kom út af skrifstofu fyrirtækisins í hádeginu, séð að tvær af þeim þremur stúlkum sem unnu við að pakka frysta fiskinum hefðu engan íshúðaðan fisk til að pakka. Hann hafi því farið inn í frystiklefann til þess að finna kar með íshúðuðum fiski þannig að þær gætu hafist handa um leið og matartímanum lauk, sem var innan fárra mínútna. Það hefði verið mun fljótlegra að leita í körunum með þessu móti en að nota lyftarann.

Stefnandi tók sér ekki matarhlé, sem eru á vinnustað sem þessum mjög skipulögð og mjög stutt, heldur vatt sér beint í það að finna efni handa pökkunarstúlkunum. Að mati dómsins sýnir þetta glöggt að það var ekki vinsælt hjá vinnuveitandanum ef pökkunarfólkið hafði ekki nóg að gera og eitt það mikilvægasta sem stefnandi gerði var að færa því nægilega hratt nægan fisk til pökkunar til þess að ekki drægi úr afköstum þess. Vegna þess álags sem var á stefnanda, eins og almennt er á lyftaramönnum í frystihúsum, var afar freistandi fyrir hann að velja þá leið sem var fljótlegust til þess að finna kar með fiski tilbúnum til pökkunar.

Hann sagðist ekki hafa þurft að leita í stæðunum þegar hann sá sjálfur um að skipuleggja frystiklefann en þegar þetta gerðist hefði hann nýlokið nokkurra vikna tímabili á næturvöktum. Á meðan hafi aðrir raðað inn í frystiklefann á daginn. Á þeim þremur dögum sem hann hafði unnið í dagvinnu, eftir næturvinnutímabilið, hefði hann ekki náð að skipuleggja röðunina í klefanum upp á nýtt. Af þeim sökum hafi hann ekki vitað nákvæmlega í hvaða stæðu var annars vegar íshúðuð langlúra, og því tilbúin til pökkunar, og hins vegar í hvaða stæðu var langlúra sem átti eftir að íshúða.

Hann bar að það hefði ekki hvarflað að sér að karið með plastinu hefði verið fært frá þeim stað þar sem hann setti það. Hann hafi jafnframt verið þess fullviss að öll körin í stæðunum væru full af fiski og þung eftir því.

Stefnandi kvaðst ekki hafa litið svo á að hann tæki mikla áhættu með þessu. Þegar hann væri kominn upp á brún næstneðsta karsins stæði hann aðeins í 1,10 m hæð. Það hefði ekki verið neitt hættulegt við það ef efsta karið í stæðunni hefði ekki verið svona létt.

Að mati dómsins mátti stefnandi gera ráð fyrir að það væri ekki öruggasta aðferðin að stíga upp í karastæðuna, þótt hann hefði gert það áður áfallalaust. Samkvæmt lögregluskýrslu stóð hann á efri brún þriðja kars í stæðunni, í 163 cm hæð, en samkvæmt skýrslu Vinnueftirlitsins stóð hann á efri brún annars karsins, í 110 cm hæð. Hann bar fyrir dómi að hann hefði staðið á efri brún annars karsins en mögulega þess þriðja og ofar hefði hann aldrei stigið í stæðu. Það hvort hann stóð á öðru eða þriðja neðsta kari var þó ekki ástæða þess að hann féll. Dómurinn telur það atriði því ekki hafa þýðingu.

Ástæða þess að stefnandi gat ekki ekið lyftaranum rakleitt að tiltekinni stæðu, tekið efsta karið úr henni og flutt það rakleitt á pökkunarstöðina var sú að körin voru ekki merkt. Val stefnanda á aðferð við að finna fisk til pökkunar stýrðist af því að hann hélt að röðun karanna í stæðunum væri eins og hún var þegar hann brá sér frá þannig að öll kör í stæðunum væru full af fiski og karið með plastinu væri enn til hliðar við dyrnar inn í klefann. Ástæða þess að hann féll var sú að röðun kara í stæðuna hafði í millitíðinni verið breytt og hann ekki látinn vita af því. Hann leitaði sér því handfestu í kari sem hann, í grandaleysi, treysti að væri fullt af fiski og þungt eftir því en reyndist ekki vera það. Í stað þess að fá það yfir sig sleppti hann af því takinu og missti jafnvægið.

Þótt stefnandi hafi mátt vita að hann tæki nokkra áhættu með því að skoða í körin á þennan hátt er talsverður munur á hættunni sem því fylgir að klifra upp stæðu sem þessa eftir því hvort öll körin eru full af fiski eða hvort þar leynist efst mjög létt kar.

Dómurinn áréttar að hann mæli þessu verklagi stefnanda alls ekki bót. Eins og fram er komið var ekki merkt hvað var í körunum, þetta verklag hafði ekki verið afdráttarlaust bannað, á stefnanda var mikið álag og hann var einungis að reyna að sinna starfsskyldum sínum sem best og tryggja að ekki yrði töf á starfseminni í frystisalnum. Að teknu tilliti til þessa telur dómurinn að það verði ekki metið honum til stórkostlegs gáleysis að hafa valið fljótlegustu leiðina til þess að finna fisk tilbúinn til pökkunar og hafa stigið upp í stæðuna í þeim tilgangi. Hann verður því ekki látinn bera hluta tjóns síns sjálfur.

Í þessu máli verður einnig horft til niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 524/2016 þótt ástæður slyssins hafi í því tilviki verið aðrar en í þessu máli. Þar var sams konar háttsemi starfsmanns ekki talin leiða til þess að skerða ætti bætur hans.

Það er því niðurstaða dómsins að það verði metið vinnuveitandanum til gáleysis að hafa ekki axlað þá ábyrgð sem á honum hvílir að lögum. Hann hafði hvorki sett skýrar vinnureglur um störf í frystiklefanum né unnið áhættumat fyrir þetta hættulega vinnusvæði. Vegna þessarar vanrækslu var ekki merkt hvaða fiskur var í hvaða kari þannig að leita þurfti í körunum. Það var jafnframt afleiðing hennar að óþekktur starfsmaður stefnanda tók sig til og fór á lyftara inn í frystiklefann og tók þar til hendinni og lyfti í leiðinni léttu kari í stæðu þar sem annars var raðað körum fullum af fiski, en lét hjá líða að segja stefnanda frá þessu. Í trausti þess að allt væri óbreytt í klefanum steig stefnandi upp í eina stæðuna í leit að fiski til pökkunar en þar eð trausta handfestu vantaði féll hann niður úr henni og slasaðist.

Vegna þess álags sem var á stefnanda og þeirrar starfsskyldu hans að tryggja að fólkið í pökkuninni hefði ætíð næg verkefni verður það, að mati dómsins, ekki metið honum til stórfellds gáleysis að hafa stigið upp í stæðuna til þess að leita að fiski sem var tilbúinn til pökkunar.

Af þessu sökum ber AG-seafood ehf. fulla ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hlaut þegar hann hrasaði niður úr karastæðu í frystiklefa fyrirtækisins 31. október 2013. Stefndi, sem seldi vinnuveitandanum ábyrgðartryggingu, hefur með því tekið á sig að greiða bætur vegna þeirrar ábyrgðar sem fellur á vinnuveitandann.

Dómurinn hefur því fallist á málsástæður stefnanda og kröfur hans. Af þeim sökum verður, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnda til þess að greiða honum málskostnað. Þegar litið er til umfangs málsins þykir málflutningsþóknun, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðin 1.240.000 krónur.

Stefnanda var, með bréfi innanríkisráðuneytisins 17. mars 2015, veitt gjafsókn til þess að reka þetta mál fyrir héraðsdómi. Af þeim sökum verður stefndi dæmdur til þess að greiða framangreinda fjárhæð í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf og L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómarar og N-kvk-nf B-kvk-nf M-kvk-nf, sérfræðingur í vinnuvernd í fiskvinnslu, kveða upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., úr ábyrgðartryggingu AG-seafood ehf., á afleiðingum vinnuslyss stefnanda, P-x-x M-x-x M-x-x, 31. október 2013.

Stefndi greiði stefnanda 1.240.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

Málskostnaður stefnanda, 1.240.000 krónur, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef A-kk-ef, greiðist úr ríkissjóði.

I-kvk-nf L-kvk-nf

L-kk-nf K-kk-nf

N-kvk-nf B-kvk-nf M-kvk-nf