E-530/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 31. mars s.l., er höfðað með stefnu birtri 19. október s.l.

Stefnandi er S-kvk-nf H-kvk-nf, kt. 000000-0000, Velli 1, Hvolsvelli.

Stefndi er Fóðurblandan hf., kt. 000000-0000, Korngörðum 12, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 2.541.771 króna auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. september 2004 til 1. september 2005, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Málavextir.

Snemma að morgni fimmtudagsins 16. september 2004 hafði B-kk-nf Ó-kk-nf P-kk-nf, íbúi að Velli 1, samband við lögreglu á Hvolsvelli og kvaðst vera staddur í eldhúsi í húsi sínu og væru þakplötur að fjúka á húsið frá útihúsum eða gamla íbúðarhúsinu að Velli 2 að því er hann taldi, en afar hvasst mun hafa verið á svæðinu. Lögreglumenn fóru á vettvang og segir í lögregluskýrslu að þakplötur hafi fokið af gamla íbúðarhúsinu að Velli 2, en það hafi brunnið að hluta nokkrum árum áður og hafi nær allt járn ásamt þakrennum farið af hluta þekjunnar á austurhlið. Þá hafi plötur verið að losna af útihúsi, sem standi nokkru austar á hlaðinu og hafi fokstefnan verið í átt að íbúðarhúsinu að Velli 1. Kallað var eftir aðstoð björgunarsveitarmanna en áður en þeir komu á vettvang munu lögreglumenn hafa náð að stöðva fok tveggja þakplatna sem höfðu losnað og fokið af útihúsinu. Þegar björgunarsveitarmenn komu á vettvang var strax hafist handa við að ná niður og festa þakplötur á útihúsi og á gamla íbúðarhúsinu. Þá var aðstoðað við að fergja niður talsvert margar þakplötur sem voru í garðinum við Velli 1. Í lögregluskýrslu segir að víða megi sjá skemmdir eftir plötur sem lent höfðu á íbúðarhúsinu, m.a. á hliðum hússins að norðan og sunnanverðu og á austurgafli hafi klæðning verið höggvin og skemmd. Þá segir í skýrslunni að gervihnattadiskur, sem festur var á suðurhlið, hefði fengið fok í sig og væri ónýtur að sjá. Þá hefði brotnað vinstri afturrúða í jeppabifreiðinni Z 322 við hús B-kk-ef. Lögreglan mun hafa kannað skemmdir á íbúðarhúsinu daginn eftir og kemur fram í skýrslunni að miklar skemmdir séu eftir þakplötur á þaki hússins og sé þekjan höggvin upp og mörg göt á þakinu, svo og beyglur og rispur.

Lögreglan hafði samband við A-kvk-þf E-kvk-þf P-kvk-þf en hún kvað stefnda hafa keypt húsin að Velli 2, þ.e. útihúsin og nýlegt íbúðarhús sem þar stæði nærri. A-kvk-nf kvað fyrrverandi eiganda, M-kk-þf H-kk-þf, hafa trassað að rífa og fjarlægja gamla íbúðarhúsið, en hún taldi það hús ekki hafa verið inni í kaupum stefnda á jörðinni. Haft var eftir A-kvk-þgf að hún væri búin að fá nóg af efndum M-kk-ef varðandi gamla íbúðarhúsið og hafi hún verið búin að panta gröfu á staðinn til að rífa það og hafi það verk átt að hefjast 15. september, eða sama dag og afhenda átti útihúsin og hið nýlega íbúðarhús, en veður hafi hamlað því að gama húsið yrði rifið. Í lögregluskýrslu segir að H-kvk-nf R-kvk-nf hafi verið þinglýstur eigandi að Velli 2, en gamla íbúðarhússins sé þó ekki getið í eignaskránni, en það mun hafa verið afskráð sem fasteign 2. febrúar 1998. Þá segir í lögregluskýrslu að sú sjálfvirka veðurathugunarstöð sem næst sé ofangreindu svæði sé að Sámsstöðum í Fljótshlíð og hafi hún sýnt að vindhraði hafi mestur verið 45 metrar á sekúndu af austri á umræddum tíma. A-kvk-nf mætti hjá lögreglu 20. október 2004 og sagði það rangt sem eftir henni hefði verið haft í lögregluskýrslu, en hún kvað stefnda einnig hafa keypt gama íbúðarhúsið en þá sem geymslu. Þá kvað hún M-kk-þf H-kk-þf hafa fengið húsið bætt að hluta eftir brunann, en sá hluti sem eftir stóð hafi verið tilgreindur sem geymsla á fasteignamati.

Lögmaður stefnanda ritaði H-kvk-þgf R-kvk-þgf kröfubréf 27. september 2004 og óskaði eftir bótum vegna tjóns stefnanda. Lögmaðurinn var þá upplýstur um að Völlur 2 hefði verið seldur stefnda og samkvæmt afsali, sem dagsett er 18. júní sama ár, miðast kaupin við 1. júlí sama ár að því er arð og lögskil eignanna varðar. Lögmaður stefnda svaraði bréfinu 19. október sama ár og benti á að lögskil fasteignaviðskiptanna hefðu miðast við 1. júlí 2004, en seljandinn hefði haft nytjar af öðrum mannvirkjum en íbúðarhúsi til 15. september sama ár, þar með talið gamla íbúðarhúsið.

Stefndi lýsir atvikum svo að H-kvk-nf R-kvk-nf, eigandi Vallar 2, hafi samþykkt kauptilboð í eignina 27. maí 2004 og var kveðið á um að seljandi hefði nytjar af öllum öðrum mannvirkjum en íbúðarhúsi til 15. september sama ár. Hafi eignin verið afsöluð til stefnda 18. júní sama ár og hafi lögskil fasteignaviðskiptanna miðast við 1. júlí sama ár. Stefndi segir A-kvk-þf vera starfsmann stefnda í útibúi hans á Hvolsvelli og hafi hún í fyrstu gefið lögreglu upplýsingar um eignarhald Vallar 2, en síðar hafi hún þurft að leiðrétta það sem ranglega hafi verið eftir henni haft. Stefndi segir það rétt hjá henni að af hálfu stefnda hafi staðið til að rífa gamla íbúðarhúsið þegar það fengist afhent 15. september sama ár og hafi stefndi látið rífa húsið nokkrum dögum eftir afhendingu. Eftir að kröfubréf hafði borist seljanda eignarinnar hafi stefndi talið rétt að láta málið til sín taka þar sem hann hafi þá verið orðinn eigandi eignarinnar.

Með matsbeiðni dagsettri 14. febrúar 2005 óskaði stefnandi eftir því við dóminn að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur matsmaður til þess að meta tjón á fasteign hennar og bifreiðinni Z 322, en hún mun vera eign Kaupverks ehf., en það félag mun hafa framselt bótakröfu sína til stefnanda. Á dómþingi 16. mars 2005 var S-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, byggingatæknifræðingur, dómkvaddur til starfans og er matsgerð hans dagsett 30. júní sama ár. Niðurstaða matsmannsins var sú að kostnaður við úrbætur á þakklæðningu var metinn 800.500 krónur, kostnaður við úrbætur á útveggjaklæðningu 105.000 krónur, kostnaður við einangrun 1.560.000 krónur, kostnaður við úrbætur á þakkanti 31.500 krónur, kostnaður við úrbætur á gluggaáfellum 10.000 krónur, kostnaður við endurnýjun gervihnattadisks 37.500 krónur, kostnaður við hreinsun lóðar 56.500 krónur og kostnaður vegna endurnýjunar rúðu í jeppa var metinn 50.000 krónur, eða samtals 2.651.000 krónur. Að frádreginni endurgreiðslu vegna vinnu manna á byggingarstað, 60% af virðisaukaskatti, 109.229 krónur, nemur skaðabótakrafa stefnanda 2.541.771 krónu.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að stefndi sé réttur aðili málsins, hann hafi átt og haft umráð gamla íbúðarhússins, sem tjónið hafi stafað að mestu eða öllu leyti frá, þegar tjónsatburður varð 16. september 2004, sbr. 12. gr. laga nr. 40/2002. Stefnandi telur ekki um það deilt að íbúðarhús stefnanda hafi orðið fyrir tjóni af völdum foks þakplatna og þakefnis, að mestu eða öllu leyti frá gamla íbúðarhúsinu á Velli 2 og þá telur stefnandi að hann hafi sannað tjón sitt nægjanlega með matsgerð dómkvadds matsmanns.

Stefnandi bendir á að gamla íbúðarhúsið á Velli 2 hafi brunnið árið 1997 og hefði verið afskráð úr tryggingu sem fasteign. Umboðsmaður stefnda, A-kvk-nf P-kvk-nf, hafi talað um trassahátt M-kk-ef H-kk-ef, maka seljanda, við að rífa húsið og hafi hún verið bún að gera ráðstafanir til þess og hafi niðurrifið átt að hefjast 15. september 2004, sama dag og stefndi fékk umráð hússins. Stefnandi telur þetta sanna að umboðsmaður stefnda hafi vitað að hætta gæti stafað af þessum leifum af áður brunnu húsi. Þá bendir stefnandi á að mjög vindasamt sé á Velli og því hætta af hálfbrunnu húshrófi. Hafi stefndi þannig sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem valdið hafi stefnanda tjóni. Beri stefnda að bæta stefnanda þetta tjón með hliðsjón af meginreglum í íslenskum skaðabótarétti, einkum almennu skaðabótareglunni.

Stefnandi vísar um málskostnað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi reisir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi á engan hátt sannað að stefndi beri ábyrgð á því tjóni sem hann telji hafa orðið á íbúðarhúsi sínu í aftakaveðri 16. september 2004. Hafi stefnandi því ekki sannað að skaðabótaskylda hafi með einhverjum hætti stofnast á hendur stefnda vegna tjóns á eignum stefnanda.

Stefndi byggir á því í fyrsta lagi að ekkert liggi fyrir um að tjón á íbúðarhúsnæði stefnanda hafi orðið af völdum foks frá eign stefnda. Hvergi séu í matsgerð færð fram rök fyrir því að tjónið stafi af foki frá eignum stefnda. Þá hafi stefnandi ekki fært fram neina sönnun fyrir því að fokjárn frá eignum stefnda hafi valdið tjóni því sem stefnandi telur að hafi orðið á eignum sínum, en sönnunarbyrðin á því hvíli á stefnanda. Hefði stefnandi með einhverjum hætti þurft að sýna fram á tengsl þess foks sem hann telji hafa orðið frá eignum stefnda við tjón á sínum eignum, t.d. með því að bera saman fokjárnið sjálft og ummerki á báðum eignunum. Þetta hafi stefnandi ekki gert og verði því að bera hallann af því.

Þá byggir stefndi á því í öðru lagi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á neina sök af hálfu stefnda. Ábyrgð húseiganda geti aldrei orðið hlutlæg og því þurfi að sanna sök með því að sýna fram á að um vanbúnað á eign stefnda hafi verið að ræða eða ónógt viðhald og þá þurfi að sýna fram á orsakasamband milli þess og tjóns stefnanda. Ekkert liggi fyrir um að frágangur á eignum stefnda hafi brotið í bága við lög. Stefnda hafi ekki verið kunnugt um að einhver hætta kynni að stafa eignum hans, enda ekkert komið fram um slíkt. Í lögregluskýrslu sé talið að fok hafi orðið bæði frá gamla íbúðarhúsinu og frá útihúsi án þess að fyrir því séu færð rök. Hvergi komi hins vegar fram af hvaða ástæðu slíkt fok hafi orðið annað en að um aftakaveður hafi verið að ræða. Hvergi komi fram að útihús stefnda hafi verið vanbúið eða að viðhald þess hafi verið vanrækt að einhverju leyti þannig að það geti verið orsök tjóns stefnanda. Gamla íbúðarhúsið hafi brunnið árið 1997 og hafði því staðið þar í mörg ár áður en stefndi festi kaup á eigninni og áður en tjón stefnanda varð. Hafi hvergi komið fram að slysahætta stafaði af húsinu og stefndi viti ekki til þess að neinar athugasemdir hafi verið gerðar, hvorki af hálfu yfirvalda né nábúa. Stefndi telur að líta beri til þess að hann hafi fest kaup á eigninni aðeins nokkrum mánuðum fyrir 16. september 2004 og ekki tekið við umráðum hennar fyrr en daginn fyrir tjónsatburðinn. Sé því ljóst að verði á einhvern hátt talið að sýnt hafi verið fram á orsakatengsl á milli ástands gamla íbúðarhússins og tjóns stefnanda, sé ekki hægt að sanna neina sök á stefnda í þeim efnum þar sem hann hafi ekki á nokkurn hátt vanrækt að gera ráðstafanir hvað gamla íbúðarhúsið varðar eftir að það komst í umráð hans. Þá sé alveg ljóst að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að neitt hafi verið athugavert við útihús stefnda, sem stefnandi telji að einnig hafi fokið frá, er leiða kynni til bótaskyldu stefnda. Stefnandi geri enga tilraun til þess að sýna fram á í hverju sök stefnda eigi að felast og sé málið vanreifað af hálfu stefnanda hvað þetta varði.

Stefndi telur að færa megi að því rök að tjón stefnanda hafi orðið fyrir óhappatilvik, þ.e. vegna aftakaveðurs umræddan dag. Ef talið yrði sannað að tjón stefnanda stafaði frá eignum stefnda, hafi slíkt eingöngu orðið fyrir óhapp og ekki sé hægt að sýna fram á sök stefnda í þeim efnum. Hafi athafnir stefnda verið í fullu samræmi við það sem gera megi kröfu til af húseiganda. Hafi verið um óhapp að ræða sem hafi orðið vegna aftakaveðurs sem ekki varð séð fyrir og þá liggi ekkert fyrir um orsök tjóns stefnanda. Geti stefndi því ekki borið ábyrgð á slíku tjóni stefnanda sem orðið hafi í aftakaveðri og án sannaðra orsaka og sakar af hans hálfu.

Stefndi mótmælir matsgerð í heild sinni og telur að með henni sé ekki á nokkurn hátt leitt í ljós að ætlað tjón stefnanda sé vegna foks frá eignum stefnda. Séu hvergi færð rök fyrir því af hverju tjón stefnanda kunni að stafa og ekki sýnt fram á nein tengsl á milli tjóns stefnanda og eigna eða athafna stefnda. Sé málið því vanreifað af hálfu stefnanda.

Stefndi mótmælir matsgerðinni einnig sem of hárri. Sé ljóst að eign stefnanda sé í mjög slæmu ásigkomulagi eins og fram komi í matsgerð og þarfnist mjög mikils viðhalds. Sé því álitamál hvers konar viðgerð sé eðlileg. Að því er þak og einangrun varði sé gert ráð fyrir að við úrbætur sé tekið tillit til núgildandi krafna þar sem hvorki þak né einangrun uppfylli þær kröfur sem gerðar séu til slíks í dag. Sé óeðlilegt að stefndi greiði fyrir endurbætur til uppfyllingar á nútímakröfum og að verðmæti eignar stefnanda aukist frá því sem áður var. Ekkert tillit sé tekið til þessa í matsgerð. Að því er lóðarhreinsun varðar mótmælir stefndi því að allt rusl á lóðinni geti stafað frá eign hans og þá mótmælir stefnandi að tjón á gervihnattadiski sé vegna fokjárns, allt eins megi álykta að diskurinn hafi skemmst vegna veðurofsans. Þá mótmælir stefndi kostnaði vegna rúðu í bifreið, enda hafi ekki verið lagður fram reikningur fyrir viðgerðinni. Þá fær stefndi ekki með neinu móti séð að tjón á þakkanti og gluggaáfellum þurfi að stafa af foki. Sé allt eins líklegt að það sé hluti af því viðhaldi sem fram hafi þurft að fara á eign stefnanda.

Stefndi vísar um lagarök til almennra og ólögfestra reglna skaðabótaréttarins um grundvöll skaðabótaábyrgðar, sönnun tjóns og sakarmat. Málskostnaðarkrafa er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

Niðurstaða.

Ekki er deilt um aðild málsins en ágreiningur aðila snýst í fyrsta lagi um það hvort tjón stefnda hafi orðið af völdum foks frá eignum stefnda að Velli 1. Stefnandi byggir á því að íbúðarhús sitt hafi orðið fyrir verulegum skemmdum af völdum þakplatna og öðru sem fokið hafi frá gamla íbúðarhúsinu að Velli 2 og að einhverju leyti frá útihúsum þar, en óumdeilt er að skömmu eftir miðnætti 16. september 2004 gerði aftakaveður á umræddu svæði og mældist vindhraði í mestu hviðum 45 metrar á sekúndu. Stefndi byggir á því að sönnun skorti um það að tjón stefnanda hafi orðið af völdum foks frá eign hans. Verði talið að rekja megi tjónið til eigna stefnda er deilt um sök stefnda og ábyrgð húseiganda. Telur stefndi að stefnandi þurfi að sanna sök með því að sýna fram á að um vanbúnað á eign stefnda hafi verið að ræða eða ónógt viðhald og þá hafi ekki verið sýnt fram á orsakasamband milli þess og tjóns stefnanda. Þá deila aðilar um matsgerð þá sem lögð hefur verið fram í málinu.

Eins og rakið hefur verið hér að framan var lögreglan á Hvolsvelli kvödd á vettvang snemma að morgni fimmtudagsins 16. september 2004 í þeim tilgangi að aðstoða heimilisfólk að Velli 1 vegna þakplötufoks, en aftakaveður var. Í lögregluskýrslu kemur fram að þakplötur hafi fokið af íbúðarhúsinu að Velli 2 og þá hafi plötur af útihúsi þar verið að losna. Fram kemur í skýrslunni að fokstefnan hafi verið í átt að íbúðarhúsinu að Velli 1. Kemur fram að lögreglan hafi náð að stöðva fok tveggja þakplatna sem losnað hafi og fokið af útihúsinu. Þá hafi björgunarsveitarmenn komið á svæðið og náð að festa niður þær þakplötur sem lausar voru og eftir voru á þekjunni. Þá var veitt aðstoð við að fergja niður talsvert margar þakplötur sem voru í garðinum í kringum húsið að Velli 1. Fram er komið í málinu að gamla íbúðarhúsið að Velli 2 hafði staðið þar hálfbrunnið í nokkur ár og samkvæmt ljósmyndum, sem lagðar hafa verið fram í málinu, er ljóst að þakplötur vantar á húsið að hluta. Þegar framanritað er virt verður að telja nægilega sannað að tjón stefnanda megi rekja til þess að þakplötur af húsum í eigu stefnda að Velli 2 hafi fokið á hús stefnanda, enda ekkert fram komið í málinu sem bendi til þess að fokið hafi komið frá öðrum eignum í grennd.

Kemur þá til skoðunar hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, en stefnandi byggir ekki á því að ábyrgð hans sé hlutlæg. Fram er komið og óumdeilt að stefndi festi kaup á fasteignum að Velli 2 þann 27. maí 2004, en seljandi hafði nytjar af öðrum mannvirkjum en íbúðarhúsi til 15. september sama ár eða daginn áður en hið umdeilda tjón varð. Ekki liggur ljóst fyrir í hvaða ástandi eignirnar voru, en gamla íbúðarhúsið mun hafa brunnið árið 1997. Samkvæmt vottorði Veðurstofu Íslands mun vindhraði á Sámsstöðum næstu daga á undan hafa verið að mestu leyti undir 5-10 metrum á sekúndu en skömmu eftir miðnætti þann 16. september 2004 skall á ofsarok með 30 metra hraða á sekúndu, en mestu hviður fóru í 45 metra á sekúndu, en það jafngildir samkvæmt vottorðinu yfir 12 vindstigum. Næstu daga þar á undan höfðu mestu vindhviður ekki náð 20 metrum á sekúndu. Frumorsök tjóns stefnanda er því hið mikla óveður sem skall skyndilega á og telja verður náttúruhamfarir sem stefnandi ber ekki ábyrgð á. Samkvæmt samningi við seljanda eigna að Velli 2 tók stefndi ekki við umráðum þeirra eigna sem hér skipta máli fyrr en sama dag og tjónið varð af völdum óveðursins. Hafði stefndi því engin tök á því að kanna ástand eignanna eða gera ráðstafanir vegna yfirvofandi óveðurs, enda ekki fram komið í málinu að gefin hafi verið út viðvörun vegna veðurofsans. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf, dómstjóri, kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur degist fram yfir lögbundinn frest vegna mikilla embættisanna dómarans, en lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Fóðurblandan hf., skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, S-kvk-ef H-x-x, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf.