X-107/2013

Þetta mál, sem barst dóminum 13. september 2013 með bréfi slitastjórnar Glitnis hf., var þingfest 22. nóvember það ár og tekið til úrskurðar 6. febrúar 2017.

Sóknaraðili, K-kk-nf F-kk-nf, kt. [...], Baugholti 11, Reykjanesbæ, krefst þess að viðurkenndur verði réttur hans til að skuldajafna kröfu á hendur varnaraðila, að fjárhæð 1.240.542 kr., við kröfu Íslandsbanka hf. á hendur honum samkvæmt skuldabréfi nr. 542-190955, upphaflega að fjárhæð 9.318.711 kr.

Sóknaraðili krefst einnig málskostnaðar úr hendi varnaraðila auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Varnaraðili, sem heitir nú Glitnir HoldCo ehf., kt. 550500-3530, Sóltúni 26, Reykjavík, krefst þess að staðfest verði sú afstaða slitastjórnar að hafna kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á rétti til skuldajöfnuðar á hendur varnaraðila að fjárhæð 1.240.542 kr. við kröfu Íslandsbanka hf. samkvæmt skuldabréfi nr. 542-190955, upphaflega að fjárhæð 9.318.711 kr.

Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að viðbættum virðisaukaskatti.

Málavextir

Ágreiningur þessa máls varðar fjárkröfu sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila, eftir að kröfulýsingarfresti lauk, og hélt fram til skuldajöfnuðar við kröfu sem varnaraðili hafði átt á hendur sóknaraðila en hafði síðar verið framseld öðru fjármálafyrirtæki.

Sóknaraðili var starfsmaður í markaðsviðskiptadeild Glitnis banka hf. í október 2008 þegar Fjármálaeftirlitið ákvað að skipa bankanum skilanefnd. Í kjölfarið, 14. október 2008, ráðstafaði eftirlitið tilteknum eignum og skuldum bankans til nýs banka, Nýja Glitnis banka hf. Þeim banka var gefið heitið Íslandsbanki í febrúar 2009.

Sóknaraðila var sagt upp störfum hjá Glitni banka hf. 22. október 2008. Hann fékk greidd grunnlaun samkvæmt ráðningarsamningi á uppsagnarfresti. Samkvæmt samningi um launaauka, dagsettum 8. mars 2007, var hluti launa sóknaraðila skilgreindur sem hlutfall af tekjum markaðsviðskiptadeildar. Samkvæmt þessum samningi átti hann kröfu til launaauka vegna septembermánaðar og hluta októbermánaðar 2008.

Glitni banka hf. var skipuð slitastjórn 12. maí 2009, sbr. ákvæði 4. töluliðar 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009, um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Slitastjórn gaf út innköllum til skuldheimtumanna og kröfulýsingarfresti lauk 26. nóvember 2009. Þar eð sóknaraðili hafði ekki fengið greiddan launaauka samkvæmt áðurgreindum samningi lýsti hann kröfu samtals að fjárhæð 4.476.965 sem forgangskröfu, skv. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., með kröfulýsingu dagsettri 3. nóvember 2009. Þar af námu 4.015.062 kr. höfuðstóli en 461.903 kr. voru dráttarvextir. Kröfulýsingin byggðist á útreikningi launadeildar Glitnis banka hf. á vangoldnum launaauka sóknaraðila.

Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfu sóknaraðila með bréfi dagsettu 4. desember 2009. Sóknaraðili mótmælti þeirri afstöðu slitastjórnar á kröfuhafafundi 15. desember 2009. Þá mun málið hafa beðið þar til niðurstaða dómstóla fengist í sambærilegum ágreiningsmálum. Á ágreiningsfundi sem var haldinn hátt í þremur árum síðar, 30. ágúst 2012, samþykkti slitastjórn launaauka sóknaraðila að fjárhæð 4.150.211 kr. sem almenna kröfu með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 367/2012. Á sama fundi gerði sóknaraðili grein fyrir því að rétt fjárhæð höfuðstóls launaaukans væri 4.846.850 kr. og lagði fram nýjan útreikning kröfunnar frá launadeild Glitnis banka. Þá gerði sóknaraðili grein fyrir þeirri afstöðu sinni að krafan væri tæk til skuldajöfnuðar gegn kröfum sem Íslandsbanki hf. átti þá á hendur honum en Glitnir banki hf. hafði áður átt. Samkvæmt fundargerðinni vildu margir aðrir fyrrum starfsmenn bankans nýta kröfu, sem þeir lýstu við slit hans, til skuldajöfnuðar.

Slitastjórn varnaraðila hafnaði því að sóknaraðili gæti hækkað lýsta kröfu og að krafan kæmist að þar eð skilyrði skuldajöfnuðar væru ekki fyrir hendi. Sérstakur ágreiningsfundur var haldinn um kröfu sóknaraðila 27. ágúst 2013. Á fundinum tókst ekki að jafna ágreining um það hvort krafan væri hæf til skuldajöfnuðar. Því var ákveðið, í samræmi við 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991, að beina ágreiningsefninu til Héraðsdóms Reykjavíkur eftir ákvæðum 171. gr. laganna. Að sögn sóknaraðila var ætlunin að reka málið sem prófmál um rétt allmargra starfsmanna Glitnis til að nýta kröfur sem þeir áttu á hendur varnaraðila til greiðslu skulda Íslandsbanka á hendur þeim.

Þegar ágreiningnum var vísað til héraðsdóms 13. september 2013 hafði varnaraðili því viðurkennt að sóknaraðili ætti almenna kröfu við slit varnaraðila að fjárhæð 4.150.211 kr. Ágreiningurinn stóð um rétt sóknaraðila til að skuldajafna þeirri kröfu gegn kröfu Íslandsbanka hf. sem varnaraðili hafði upphaflega átt á hendur sóknaraðila. Enn fremur greindi aðila á um rétt sóknaraðila til að skuldajafna kröfu hærri fjárhæðar en þeirri sem lýst var á kröfulýsingarfresti og varnaraðili hafði samþykkt.

Í byrjun september 2015 samþykkti varnaraðili skuldajöfnuð þeirrar fjárhæðar sem sóknaraðili hafði lýst innan kröfulýsingarfrests við lán sóknaraðila hjá Íslandsbanka. Þegar kom að aðalmeðferð í febrúar 2017 stóð einungis eftir ágreiningur um þá kröfu sem sóknaraðili lýsti til skuldajöfnuðar með yfirlýsingu á ágreiningsfundi 30. ágúst 2012, að höfuðstólsfjárhæð 1.129.200 kr., auk dráttarvaxta á þá fjárhæð frá 1. desember 2008 til 22. apríl 2009, að fjárhæð 111.342 kr. Aðilar voru hins vegar sammála um að kæmist sú krafa að við slit varnaraðila, teldist hún tæk til skuldajöfnuðar samkvæmt 100. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sá ágreiningur sem eftir stendur varðar því einungis þýðingu þess að krafa sóknaraðila kom fyrst fram eftir að kröfulýsingarfresti lauk.

Málsástæður sóknaraðila

Sóknaraðili byggir kröfu sína á því að sú fjárhæð sem hann lýsti eftir að kröfulýsingarfresti lauk komist að við slit varnaraðila vegna undantekningarákvæðis 3. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sem hljóðar þannig:

Ef kröfu á hendur þrotabúi er ekki lýst fyrir skiptastjóra áður en fresti lýkur skv. 2. mgr. 85. gr. og ekki er unnt að fylgja henni fram gagnvart því skv. 116. gr., þá fellur hún niður gagnvart búinu nema:

1. ...

2. ...

3. krafan sé höfð uppi til skuldajafnaðar við kröfu þrotabúsins að fullnægðum skilyrðum 100. gr.,

4. um kröfu sé að ræða skv. 109. gr.,

5. ...

6. ...

Sóknaraðili tekur fram að í 3. tölulið sé einungis tiltekin sú forsenda að skilyrði skuldajöfnuðar skv. 100. gr. laganna sé uppfyllt. Þar eð málsaðilar séu sammála um að það skilyrði sé uppfyllt standi ekkert í vegi fyrir því að sóknaraðili fái að nýta þessa fjárkröfu til þess að greiða með henni skuld við Íslandsbanka eins og hann krefst.

Málsástæður varnaraðila

Varnaraðili telur þrjár málsástæður eiga að leiða til þess að hafna beri kröfu sóknaraðila. Í fyrsta lagi hafi sóknaraðili ekki lagaheimild til þess að hækka kröfu sína eftir að kröfulýsingarfresti lýkur. Hann hafi lýst, innan kröfulýsingarfrests, tiltekinni fjárhæð sem vangoldnum launaauka fyrir október-mánuð 2008. Hann geti ekki hækkað þessa kröfu þegar kröfulýsingarfrestur sé runninn út, sbr. fyrirmæli 1. mgr. 118. gr. laga nr. 21/1991. Þar sé lögfest sú meginregla að sé kröfu ekki lýst áður en fresti lýkur skv. 2. mgr. 85. gr. laganna og ekki er unnt að fylgja henni fram skv. 116. gr. falli hún niður. Þar eð sóknaraðili hafi þegar ráðstafað kröfu sinni þegar hann lýsti henni komist hún ekki að síðar.

Í öðru lagi telur varnaraðili undanþágu 3. töluliðar 1. mgr. 118. gr. laganna ekki eiga við þar eð sóknaraðili hafi þegar lýst kröfu vegna launaauka. Ákvæðið eigi því aðeins við að sóknaraðili hafi alls ekki lýst kröfu. Hafi honum láðst að gera það, og aðeins í því tilviki, geti hann nýtt kröfu sem hann á á hendur þrotabúi til skuldajöfnuðar við kröfu sem búið sækir á hendur honum.

Í þriðja lagi telur varnaraðili að sóknaraðili hafi sýnt af sér þvílíkt tómlæti við að halda kröfu sinni á hendur varnaraðila til haga að henni verði að hafna af þeim sökum. Að mati varnaraðila hafði sóknaraðili tækifæri til þess að leiðrétta kröfu sína innan kröfulýsingarfrestsins. Frá því að hann átti sig á mistökunum líði tvö ár og tíu mánuðir. Hann hafi þar fyrir utan verið boðaður á fjölmarga kröfuhafafundi vegna kröfu sinnar. Krafan sé því fallin niður vegna tómlætis hans.

Niðurstaða

Í þessu máli þarf dómurinn að svara því hvort krafa sem er lýst til skuldajöfnuðar komist að við slit fjármálafyrirtækis þótt henni hafi verið lýst eftir lok kröfulýsingarfrests.

Það er meginregla 1. mgr. 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., að sé kröfu á hendur þrotabúi ekki lýst fyrir skiptastjóra áður en lögboðnum kröfulýsingarfresti lýkur og ekki sé unnt að fylgja henni fram gagnvart búinu með því að höfða mál um kröfuna er hún fallin niður. Frá þessari meginreglu tilgreinir ákvæðið sex undantekningar. Sóknaraðili byggir á þeirri sem talin er í 3. tölulið ákvæðisins.

Í fræðum hefur efni 3. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 verið orðað þannig að þar sé lögfest sú venjuhelgaða regla að gagnkröfuhafi, sem sóknaraðili er í þessu tilviki, hafi að því leyti betri stöðu við gjaldþrot aðalkröfuhafa, hér varnaraðila, að hann geti komið fram skuldajöfnuði sínum án þess að hann hafi lýst kröfu sinni í þrotabúið.

Þessi réttarstaða gagnkröfuhafa er jafnframt orðuð þannig í Handbók um gjaldþrotaskipti o.fl. að í 3. tölulið 118. gr. laga nr. 21/1991 komi fram að krafa fari ekki forgörðum gagnvart þrotabúi, þótt henni sé ekki lýst, sé hún höfð uppi til skuldajöfnuðar við kröfu þrotabúsins á hendur viðkomanda eftir ákvæðum 110. gr. laganna. Ef þrotabúið höfði mál til heimtu á kröfu sinni eftir lok kröfulýsingarfrests heimili þessi regla stefnda í málinu að krefjast skuldajöfnuðar með gagnkröfu sinni, sbr. 28. gr. laga nr. 91/1991, þótt gagnkröfunni hafi aldrei verið lýst.

Að mati dómsins haggar það ekki þessari réttarstöðu gagnkröfuhafa þótt hann hafi sýnt þá forsjálni að lýsa engu að síður kröfu við slit aðalkröfuhafa.

Hvorugur þeirra tveggja útreikninga starfsmanna Glitnis banka hf. sem sóknaraðili byggir fjárkröfu sína á er dagsettur. Eins og áður er greint kom í ljós, eftir að sóknaraðili hafði lýst kröfu við slit varnaraðila, að sóknaraðili ætti, samkvæmt nýjum útreikningi, hærri fjárkröfu á hendur varnaraðila en sóknaraðila var kunnugt um þegar hann lýsti kröfunni.

Komið er fram að kröfulýsing er ekki forsenda tilvistar kröfu sem gagnkröfuhafi hefur uppi til skuldajöfnuðar, sbr. 3. tölulið 118. gr., og dómurinn telur að sú forsjálni að lýsa kröfu engu að síður haggi því ekki. Í samræmi við þetta telur dómurinn að með kröfulýsingunni hafi sóknaraðili ekki skert rétt sinn til þess að nýta til skuldajöfnuðar þá fjárhæð sem hann vissi ekki fyrr en síðar að hann ætti á hendur varnaraðila.

Þegar tilvist kröfunnar er ekki bundin því að henni hafi verið lýst fær dómurinn ekki séð að mótmæli slitastjórnar á ágreiningsfundi geti haft nein áhrif á tilvist hennar, sbr. 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Engu að síður má halda því til haga að sóknaraðili andmælti þeirri afstöðu slitastjórnarinnar að hann gæti ekki nýtt þessa viðbótarfjárhæð til skuldajöfnuðar.

Þegar litið er til þess að krafa gagnkröfuhafa til skuldajöfnuðar fellur ekki niður þótt hann lýsi yfirhöfuð ekki kröfu við gjaldþrotaskipti og er því alfarið óbundinn af kröfulýsingarfresti, geta sjónarmið um tómlæti ekki heldur haft þýðingu.

Dómurinn hefur því hafnað þeim röksemdum varnaraðila að sóknaraðili hafi ráðstafað kröfu sinni þegar hann lýsti henni við slit varnaraðila, að undantekningarákvæði 3. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 eigi ekki við um kröfu hans svo og að hann hafi glatað kröfu sinni fyrir tómlæti.

Af þessum sökum er fallist á kröfu sóknaraðila.

Vegna þessarar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 178. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 161/2002, ber að dæma varnaraðila til þess að greiða sóknaraðila málskostnað. Við ákvörðun hans verður ekki horft fram hjá því að ágreiningur málsaðila var í upphafi um talsvert fleiri atriði en það sem hér hefur verið leyst úr svo og að varnaraðili hefur fallist á megnið af kröfum sóknaraðila. Því þykir málskostnaður, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðinn 1.860.000 kr.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Viðurkenndur er réttur sóknaraðila, K-kk-ef F-kk-ef, til að skuldajafna kröfu á hendur varnaraðila, Glitni HoldCo ehf., að fjárhæð 1.240.542 kr., við kröfu Íslandsbanka hf. samkvæmt skuldabréfi nr. 542-190955, upphaflega að fjárhæð 9.318.711 kr.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 1.860.000 kr. í málskostnað.