E-4785/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 23. febrúar síðastliðinn, var höfðað 29. júní 2010 af H-x-x M-x-x T-x-x Ð-x-x, Írabakka 34, Reykjavík, gegn íslenska ríkinu og Útlendingastofnun, Skógarhlíð 6, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður dómsmála- og mannréttindaráðuneytis frá 17. febrúar 2010, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. október 2009 þar sem stefnanda var synjað um dvalarleyfi. Jafnframt er þess krafist að felld verði úr gildi með dómi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. október 2009 þar sem stefnanda var synjað um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að viðbættum virðisaukaskatti á málskostnað.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefndu verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins. Til vara er þess krafist að málskostnaður verði látinn niður falla.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir því að hún sé víetnamskur ríkisborgari og hafi komið hingað til lands 17. apríl 2008 ásamt 16 ára gamalli dóttur sinni. Þær hafi báðar fengið hér dvalarleyfi. Tilgangur komu stefnanda hafi verið að vera

2

samvistum við eiginmann sinn, G-kk-þf S-kk-þf, kt. 210437-3209, en þau hafi gengið í hjúskap í Víetnam 10. júlí 2007. Þau hittust fyrst í Víetnam í lok júní sama ár þegar stefnandi bjó þar og hann kom þangað.

Stefnandi sótti um dvalarleyfi til stefnda, Útlendingastofnunar, 16. febrúar 2009 en fyrra leyfi gilti til 31. mars s.á. Með ákvörðun stefnda 13. október s.á. var umsókninni synjað með vísan til þess að rökstuddur grunur væri um að til hjúskapar stefnanda og maka hennar hefði verið stofnað til þess að afla dvalarleyfis fyrir hana. Stefnandi kærði ákvörðunina til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 28. október s.á. Með úrskurði ráðuneytisins 17. febrúar 2010 var ákvörðun stefnda staðfest.

Stefnandi telur úrskurðinn, þar sem staðfest var ákvörðun stefnda, Útlendingastofnunar, ólögmætan en hann sé efnislega rangur og brjóti gegn reglum stjórnsýslulaga.

Af hálfu stefndu er því mótmælt að nokkrar reglur hafi verið brotnar. Því er haldið fram að engin skilyrði væru fyrir því að taka ógildingarkröfur stefnanda til greina.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi lýsir málsatvikum þannig og hún og maki hennar hafi kynnst í gegnum sameiginlega vinkonu, C-x-x, sem búið hafi hér á landi í rúman áratug. Stefnandi og C-x-x hafi verið vinkonur um árabil. Samband þeirra hjóna hafi þróast með aðstoð vinkonu stefnanda og úr varð að maki stefnanda fór til Víetnam í heimsókn til stefnanda. Í heimsókninni hafi þau farið til sýslumanns í Víetnam og látið pússa sig saman. Þau hafi haldið áfram samskiptum sín á milli í síma með aðstoð C-x-x. Ákveðið hafi verið að stefnandi og dóttir hennar flyttu hingað til lands til að hefja sambúð með eiginmanni stefnanda. Sótt hafi verið um dvalarleyfi og hafi þær komið 17. apríl 2008.

Mæðgurnar hafi upphaflega búið hjá C-x-x í Skipholti, en hjónin hafi eytt öllum frístundum saman. Íbúð maka stefnanda í Hraunbæ hafi verið það lítil að hún hafi ekki rúmað stefnanda, maka og dóttur stefnanda. Þau hafi því ekki hafið sambúð að ráði fyrr en þau fengu úthlutað stærri íbúð í Írabakka. Þar hafi þau búið frá því í maímánuði 2009. Fram að því hafi þau hjónin ýmist deilt íbúðinni í Hraunbæ eða stefnandi verið í Skipholti með dóttur sinni.

Stefnandi sinni heimilisstörfum þegar hún sé ekki í vinnu og annist maka sinn sem hafi verið sjúklingur um nokkurt skeið. Stefnandi uni hag sínum vel hér á landi. Dóttir hennar leggi stund á nám í Tækniskólanum, þar læri hún meðal annars íslensku, tölvufræði, stærðfræði og ensku. Dóttir stefnanda hafi verið á sautjánda aldursári þegar þær mæðgur fluttu hingað til lands og hafi tengst landi og þjóð vel. Dóttirin starfi með námi í Park Inn og hafi orð á sér fyrir að vera dugleg og samviskusöm. Hún hafi hug á að leggja stund á nám til stúdentsprófs að loknu prófi úr Tækniskólanum og hyggi á háskólanám að því loknu.

Stefnanda hafi verið veitt dvalarleyfi hér á landi á grundvelli hjúskapar með íslenskum ríkisborgara. Hún hafi sótt um endurnýjun dvalarleyfis 16. febrúar 2009 en þeirri umsókn hafi verið hafnað af Útlendingastofnun 13. október s.á. vegna gruns um að til hjúskapar hefði verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla stefnanda dvalarleyfis hér á landi. Stefnandi hafi kært ákvörðun Útlendingastofnunar til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 28. október s.á. sem hafi staðfest ákvörðunina 17. febrúar 2010. Skorað hafi verið á stefnanda 18. mars að yfirgefa landið fyrir 2. apríl s.á.

Þar sem um gríðarlegt hagsmunamál sé að ræða fyrir stefnanda sé hún tilneydd að höfða mál á hendur stefndu til að fá ákvörðun stefnda hnekkt.

Stefnandi byggi kröfu sína á því að úrskurður dómsamála- og mannréttindaráðuneytisins, sem staðfest hafi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. október 2009, brjóti gegn reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stjórnvald hafi ekki gætt reglna 7. gr., 10. gr.,12. gr. og 13. gr. laganna við meðferð og afgreiðslu umsóknar stefnanda og því sé ákvörðun beggja stjórnvalda haldin form- og efnisannmörkum.

Ákvörðun Útlendingastofnunar og dómsmála- og mannréttindaráðuneytis hafi ekki stuðst við málefnaleg sjónarmið og því sé ákvörðunin haldin slíkum efnisannmörkum að ógilda beri hana. Í 3. mgr. 13. gr. 1aga nr. 96/2002 segi að þegar rökstuddur grunur sé um að stofnað hafi verið til hjúskapar í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis, og ekki sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, veiti það ekki rétt til dvalarleyfis. Í athugsemdum með frumvarpinu sé tiltekið að glögg vísbending þurfi að vera um að til hjúskapar hefði verið stofnað til þess eins að sækja um dvalarleyfi. Þá séu í frumvarpinu tiltekin dæmi, sem geti veitt vísbendingar um þau sjónarmið sem hin matskennda ákvörðun verði byggð á, svo sem þegar aðilar hafi ekki búið saman fyrir stofnun hjúskapar, hjónin skilji ekki tungu hvors annars, mikill aldursmunur sé á þeim, þau þekki ekki til einstakra atriða eða atvika úr lífi hvors annars fyrir giftingu eða fyrri hjónabönd svo eitthvað sé nefnt. Óheimilt hafi þó verið að byggja hina íþyngjandi ákvörðun á þeim sjónarmiðum sem tiltekin séu í dæmaskyni án þess að horfa til heildarmyndarinnar varðandi ástæður aðila og væntingar þeirra til hjúskapar síns. Stefnandi og maki séu fullorðið fólk sem dregist hafi hvort að öðru. Stefnandi hafi komið hingað til lands með unglingsdóttur sína til að setjast hér að með maka sínum, annast hann og elska. Stefnandi og maki hennar hefðu bæði verið einhleyp um töluverðan tíma og langað að festa ráð sitt til framtíðar. Í hjúskaparlögum sé ekki áskilið að hjónaefni séu jafnaldrar, að þau hafi kynnst löngu fyrir hjúskap eða að tilgangur hjúskapar verði að vera á einn eða annan hátt. Hagsmunir hjónanna af því að fá að njóta samvista hvort með öðru séu það miklir að Útlendingastofnun hefði borið við túlkun 3. mgr. 13. gr. laganna að horfa til raunverulegs vilja aðila í stað þess að horfa til staðlaðra hugmynda um tilurð hjónabanda. Því hefði stofnuninni og síðar ráðuneytinu borið að taka til greina þær upplýsingar og skýringar sem stefnandi og eiginmaður hennar hefðu lagt fram í málinu. Við mat á því hvort stjórnvaldsákvörðun teljist málefnaleg verði að horfa til markmiða 13. gr. laganna, sem sé m.a. að tryggja að ákvæði stjórnarskrárinnar og

þjóðréttarsamninga um vernd mannréttinda nái fram að ganga. Stefnandi byggi kröfu sína á því að ráðherra og Útlendingastofnun hafi horft fram hjá hinum ríku hagsmunum sem stefnandi og eiginmaður hennar hafi af því að eiga þess kost að njóta réttarins til fjölskyldu- og einkalífs sem tryggður sé með fyrrnefndum lögum. Beri því að fella ákvörðunina úr gildi svo unnt verði að fjalla um umsókn stefnanda að nýju.

Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga við afgreiðslu umsóknar stefnanda og því beri að ógilda ákvörðun hennar. Stofnunin hafi látið undir höfuð leggjast að rannsaka til hlítar grundvöll hjúskapar stefnanda. Svo virtist sem stefndi hefði tekið ákvörðun í upphafi án þess að rannsaka raunverulega ástæðu hjúskapar stefnanda og maka hennar. Hjónabandið sé fjölbreytileg stofnun fyrir fjölbreytilega einstaklinga sem kjósi þrátt fyrir ólíkan uppruna að eyða lífi sínu saman. Einstaklingarnir meti þá hvort hagsmunum sínum sé betur borgið saman en sundur. Þegar starfsmenn Útlendingastofnunar hafi ákveðið upp á sitt eindæmi, og þvert á fullyrðingar umsækjenda, að draga þá ályktun að hjónaband viðkomandi væri á einhvern hátt minna virði en annarra eða að til þess hefði verið stofnað með annarlegum hætti, hafi þeir blindast af fordómum sem litað hafi rannsóknina. Fólk sem komið sé með nokkra lífsreynslu meti aðra þætti í hjúskap sínum en þeir sem velji sér maka í upphafi fullorðinsáranna. Aðrir þættir fari að vega þyngra, svo sem öryggi, alúð og ástríki. Starfsmenn Útlendingastofnunar hafi hins vegar beitt gleraugum þröngsýninnar á hjúskap stefnanda og maka hennar þegar þeir hafi tekið þá ákvörðun að hjúskapurinn væri ekki nógu innihaldsríkur eða alvöru, heldur eingöngu til málamynda. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga beri stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Útlendingastofnun hafi byggt allan sinn rökstuðning á einu viðtali við stefnanda og maka hennar án þess að leita staðfestingar á grun sínum. Stefnda hefði verið í lófa lagið að kanna hvort til væru staðfest gögn yfir samskipti hjónanna á þeim tíma sem stefnandi bjó enn í Víetnam. Rannsókn málsins sé svo ábótavant að ógilda beri ákvörðunina per se. Rannsóknarregla stjórnsýslaga sé öryggisregla en brot á henni leiði að öllu jöfnu til ógildingar stjórnvaldsákvörðunar. Þetta eigi einkum við í máli stefnanda enda byggi niðurstaðan eingöngu á viðtölum við aðila sem þó séu um margt samhljóða og gefi því ekki tilefni til svo víðtækrar túlkunar sem raun beri vitni.

Nátengd rannsóknarreglunni sé leiðbeiningarskylda 7. gr. stjórnsýslulaga en þar sé stjórnvaldi gert skylt að leiðbeina þeim sem til þess leitar um málefni á starfssviði þess. Stefnda, Útlendingastofnun, hafi ekki gætt lagaákvæðisins en fulltrúar hennar hafi ekki gert tilraun til að óska eftir því að frekari gögn

yrðu lögð fram heldur byggt ákvörðun sína eingöngu á áðurnefndu viðtali. Stefnandi hafi ekki átt von á því að ákvörðun í svo mikilvægu hagsmunamáli yrði tekin á svo veikum grundvelli og því hafi ekki verið ráðist í öflun frekari gagna í málinu, enda hefði Útlendingastofnun látið hjá líða að gefa stefnanda kost á því að neyta andmælaréttar síns samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga. Því hafi það komið stefnanda á óvart þegar í ljós kom að synjun Útlendingastofnunar hafði verið staðfest af dómsmála- og mannréttindaráðuneyti með þessum sömu gögnum. Stefnandi hefði með réttu getað gert Útlendingastofnun betur grein fyrir raunverulegum ástæðum fyrir hjúskap sínum hefði stofnunin leitað eftir því. Það hafi ekki verið gert heldur hafi stefndi birt ákvörðun sína án þess að stefnandi gæti neytt andmælaréttar. Í ákvæðum stjórnsýslulaga komi fram lágmarkskröfur, sem gerðar væru til stjórnsýslunnar, en til stjórnsýslustofnana, sem fáist við meiri háttar hagsmunamál borgaranna, megi gera þær kröfur að þær gæti í hvívetna að þeim reglum sem þeim hafi verið settar.

Stefnandi byggi kröfu sína einnig á því að Útlendingastofnun hafi ekki gætt meðalhófs við afgreiðslu umsóknar stefnanda og því beri að ógilda ákvörðunina. Útlendingastofnun hafi með synjun sinni farið strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til. Synjunin sé íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun og því verði að gera þá kröfu að fyllsta meðalhófs sé gætt við beitingu valds gagnvart stefnanda. Samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti og skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Af orðalagi ákvæðisins, svo og athugasemdum við 12. gr. frumvarps þess sem varð að stjórnsýslulögum, sé ljóst að stjórnvaldsákvörðun verði að vera til þess fallin að ná því markmiði sem að er stefnt. Af 1. gr. útlendingalaga sjáist að tilgangur laganna sé m.a. sá að mæla fyrir um heimild útlendinga til að koma til landsins og dvelja þar. Markmið 13. gr. laganna sé annars vegar að tryggja sameiningu fjölskyldunnar og hins vegar að koma í veg fyrir að heimildin verði misnotuð með málamyndahjúskap. Útlendingastofnun sé skylt að vega og meta þau andstæðu sjónarmið sem hér vegist á. Þá þurfi helst að líta til þeirra mannréttinda sem bundin eru í stjórnarskrá og alþjóðlegum mannréttindasáttmálum og sérstaklega varði frelsi manna og friðhelgi. Af gögnum málsins megi ráða að stofnunin hafi einskorðað sig við þá skoðun að um málamyndahjónaband væri að ræða og því gert stefnanda að afsanna það, frekar en að stofnunin þyrfti að færa rök fyrir grun sínum. Þetta sýni að stjórnvald hafi ekki gætt meðalhófs við beitingu valds síns, en íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun, sem augljóslega sé ekki til þess fallin að ná því markmiði sem að er stefnt, sé ólögmæt.

Útlendingastofnun hafi farið strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til við afgreiðslu umsóknar stefnanda um dvalarleyfi til að mæta þeim pólitíska tilgangi að stemma stigu við aðstreymi ríkisborgara annarra landa en Evrópulanda til landsins. Óheimilt hafi verið að byggja ákvörðun á pólitískum stefnumiðun sem ekki séu í samræmi við þá stefnumörkun sem útlendingalög byggðust á. Ákvörðun sem byggð sé á pólitískum sjónarmiðum, sem ekki samrýmist lagagrundvelli ákvörðunarinnar, sé ómálefnaleg og því beri að ógilda hana.

Stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að þeir annmarkar sem hér hafi verið nefndir hafi ekki haft áhrif á niðurstöðu málsins. Eftir því sem fjárhagslegir eða persónulegir hagmunir einstaklings væru meiri af niðurstöðu máls beri almennt að gera ríkari kröfur til stjórnvalds um sönnun þess að annmarki á ákvörðun hafi ekki haft áhrif á efni synjandi ákvörðunar þess.

Krafa stefnanda styðjist við lög um útlendinga, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, lög um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, stjórnsýslulög og hjúskaparlög.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnandi krefjist þess að ógiltur verði með dómi úrskurður dómsmála- og mannréttindaráðuneytis frá 17. febrúar 2010 þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. október 2009 þar sem stefnanda var synjað um dvalarleyfi. Jafnframt að felld verði úr gildi með dómi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. október 2009 þar sem stefnanda var synjað um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Stefnandi haldi því fram að úrskurðurinn og ákvörðun Útlendingastofnunar séu haldin efnisannmörkum og formannmörkum og vísi um lagarök til ákvæða 13. gr. laga um útlendinga og til ákvæða 7. gr., 10. gr., 12. gr. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Stefndu vísi þessum sjónarmiðum stefnanda og kröfum á þeim reistum eindregið á bug. Engum þeim form- eða efnisannmörkum sé til að dreifa á ákvörðun Útlendingastofnunar eða úrskurði ráðuneytisins, sem staðfesti þá ákvörðun, er leitt gæti að lögum til ógildingar þeirra.

Stefnandi hafi sótt um endurnýjun á dvalarleyfi 16. febrúar 2009. Við vinnslu umsóknarinnar hafi m.a. verið tekin viðtöl við stefnanda og maka hennar. Í framhaldi af því hafi risið rökstuddur grunur um að til hjúskaparins hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að sækja um dvalarleyfi en hjúskapur sem þannig sé stofnað til veiti ekki rétt til dvalarleyfis, sbr. 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga.

Útlendingastofnun hafi synjað umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar með ákvörðun 13. október 2009 þar sem rökstuddur grunur væri um að til hjúskaparins hafi verið stofnað til þess að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda. Í ákvörðun Útlendingastofnunar sé ítarlega fjallað um viðtölin við stefnanda og maka hennar og þar séu talin þau atriði sem bendi til að um málamyndahjúskap í skilningi 1. ml. 3. mgr. 13. gr. laganna sé að ræða. Töluvert ósamræmi hafi verið í svörum aðilanna og hafi framburður þeirra verið talinn ótrúverðugur.

Lögmaður stefnanda hafi kært ákvörðun Útlendingastofnunar til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 28. október 2009. Í framhaldi af því að ráðuneytinu barst umsögn um kæru og gögn málsins frá Útlendingastofnun hafi lögmanni stefnanda verið gefinn kostur á að koma á framfæri frekari athugasemdum vegna málsins með bréfi ráðuneytisins 3. desember 2009. Engar frekari athugasemdir hafi borist ráðuneytinu.

Með úrskurði 17. febrúar 2010 hafi kröfum stefnanda, um að ákvörðun Útlendingastofnunar yrði felld úr gildi og henni veitt dvalarleyfi, verið hafnað og ákvörðun Útlendingastofnunar í máli stefnanda staðfest. Í niðurstöðukafla úrskurðarins segi

að Útlendingastofnun hafi í ákvörðun sinni gert ítarlega grein fyrir tilteknum atriðum í málinu því til stuðnings að fyrrgreindur hjúskapur sé til málamynda. Þar segi enn fremur að í athugasemdum með frumvarpi að 3. mgr. 13. gr. útlendingalaga séu talin upp nokkur atriði sem bent geti til þess að um hjúskap til málamynda sé að ræða. Fram komi í ákvörðun Útlendingastofnunar að stefnandi hafi kynnst maka sínum rétt fyrir hjónavígsluna. Makinn hafi staðfest í viðtali við Útlendingastofnun að hann hefði farið til Víetnam og verið þar í u.þ.b. tvær vikur áður en þau gengu í hjúskap en þau hefðu ekki hitt hvort annað áður. Stefnandi og maki hennar hafi því ekki búið saman áður en þau gengu í hjúskap og ekki kynnst mjög vel. Misræmi sé í frásögn stefnanda um hvar hún hafi búið eftir að hún kom til Íslands en svo virtist sem hún hafi fyrst verið búsett ásamt öðrum Víetnömum í Skipholti en ekki hjá maka sínum. Mikill aldursmunur sé á stefnanda og maka hennar eða sem nemi 32 árum. Stefnandi og maki hennar deili ekki sama svefnherbergi. Miklir tungumálaörðugleikar væru á heimilinu en stefnandi og maki hennar væru háð dóttur stefnanda og öðrum utanaðkomandi til að túlka fyrir sig.

Þrátt fyrir eindregna neitun kæranda og maka hennar að um málamyndahjúskap sé að ræða, sé margt sem bendi til þess að til hjúskaparins hafi eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að stefnandi fengi hér dvalarleyfi. Þá hafi stefnanda ekki tekist að leggja fram nein gögn sem sýni fram á annað en að um málamyndahjúskap sé að ræða.

Í ljósi ofangreinds og með tilliti til allra þeirra gagna sem liggi fyrir í málinu sé það mat ráðuneytisins að Útlendingastofnun hafi verið rétt að synja stefnanda um dvalarleyfi hér á landi og sé kröfum hennar, um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og henni veitt dvalarleyfi hér á landi, því hafnað.

Stefnandi reisi ógildingarkröfur sínar í fyrsta lagi á því að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður ráðuneytisins hafi ekki stuðst við málefnaleg sjónarmið og því sé ákvörðunin haldin slíkum efnisannmörkum að ógilda beri hana. Því sé haldið fram að óheimilt hafi verið að byggja íþyngjandi ákvörðun á þeim sjónarmiðum sem tiltekin séu í dæmaskyni í greinargerð með frumvarpi að ákvæði 3. mgr. 13. gr. útlendingalaga án þess að horfa til heildarmyndarinnar varðandi aðstæður aðila og væntingar þeirra til hjúskaparins. Þessum sjónarmiðum stefnanda vísi stefndu eindregið á bug.

Ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður ráðuneytisins séu reist á 1. ml. 3. mgr. 13. gr. útlendingalaga en með því ákvæði hafi löggjafinn sérstaklega lagt til grundvallar efnisreglu sem heimili takmörkun við veitingu dvalarleyfis þegar grunur sé um málamyndahjúskap.

Í athugasemdum við ákvæðið, sem fylgt hafi frumvarpi til laga nr. 20/2004 um breytingu á útlendingalögunum, sé sérstaklega vikið að þeim atriðum sem að mati löggjafans geti veitt vísbendingu um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis. Þar komi fram að vísbendingar í þessa átt geti m.a. verið að aðilar hafi ekki búið saman fyrir stofnun hjúskapar, hjón skilji ekki tungu hvors annars, mikill aldursmunur sé á þeim, þau þekki ekki til einstakra atriða eða atvika úr lífi hvors annars fyrir giftingu eða fyrri hjónabönd. Ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurður ráðuneytisins væru einmitt reist á slíkum atriðum, sem löggjafinn hafi með skýrum hætti sett fram til leiðbeiningar fyrir stjórnvöld við mat þeirra á dvalarleyfisumsókn þar sem rökstuddur grunur leiki á að um málamyndahjúskap sé að ræða. Á engan hátt fái því staðist að byggt hafi verið á ómálefnalegum sjónarmiðum.

Stefnandi haldi því fram að Útlendingastofnun hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Stofnunin hefði látið undir höfuð leggjast að rannsaka til hlítar grundvöll hjúskapar stefnanda heldur virtist sem hún hafi tekið ákvörðun í upphafi án þess að rannsaka raunverulega ástæðu hjúskapar stefnanda og maka hennar. Útlendingastofnun byggi allan sinn rökstuðning á einu viðtali, sem tekið hafi verið við stefnanda og maka hennar, án þess að leita staðfestingar á grun sínum. Stofnuninni hefði verið í lófa lagið að kanna hvort til væru staðfest gögn yfir þau samskipti sem á milli stefnanda og maka hennar voru á þeim tíma sem hún bjó enn í Víetnam.

Þessu sé eindregið vísað á bug. Í 10. gr. stjórnsýslulaga sé ábyrgð á rannsókn máls lögð á það stjórnvald sem fyrir liggi að taka muni ákvörðun í því. Þegar mál varði afgreiðslu umsóknar um dvalarleyfi á grundvelli laga um útlendinga beinist rannsókn fyrst og fremst að því að ganga úr skugga um að skilyrðum laganna fyrir veitingu þess dvalarleyfis, sem sótt er um, í þessu tilviki hjúskapar, séu uppfyllt. Gagnaöflun miðist þannig hverju sinni við það að upplýsa málið svo að unnt sé að taka efnislega rétta ákvörðun á grundvelli laganna.

Stefnandi hafi fengið útgefið dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar við maka 5. maí 2008, en hún hafi sótt um endurnýjun á því leyfi 16. febrúar 2009. Við vinnslu stefnda á síðari umsókn stefnanda hafi stefnandi og maki hennar verið boðuð í viðtal en í framhaldi af því hafi komið fram rökstuddur grunur um að til hjúskaparins hafi verið stofnað til þess eins að sækja um dvalarleyfi fyrir stefnanda. Þær upplýsingar sem komið hafi fram í viðtölunum, auk þeirra upplýsinga sem legið hafi fyrir í gögnum málsins, hafi þótt renna stoðum undir grun stefnda. Ekki hafi verið talin þörf á að afla frekari upplýsinga eða gagna frá stefnanda. Því sé vísað á bug að málið hafi ekki verið nægilega rannsakað þannig að valdi ógildi ákvörðunar stefnda eða úrskurðar ráðuneytisins.

Stefnandi haldi því fram að stefndi hafi brotið gegn 7. gr. og 13. gr. stjórnsýslulaga með því að óska ekki eftir frekari gögnum heldur hafi stefndi byggt ákvörðun sína eingöngu á viðtölum við stefnanda og maka hennar. Stefnandi hafi ekki átt von á því að ákvörðun í svo mikilvægu hagsmunamáli yrði tekin á svo veikum grundvelli og því hafi ekki verið ráðist í öflun frekari gagna málinu af hálfu stefnanda, enda hafi stefndi látið hjá líða að gefa stefnanda kost á því að neyta andmælaréttar síns samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga. Stefnandi haldi því fram að hún hefði með réttu getað gert stefnda betur grein fyrir raunverulegum ástæðum fyrir hjúskap sínum hefði verið leitað eftir því. Þessum sjónarmiðum stefnanda vísi stefndu eindregið á bug. Ekkert í gögnum málsins styðji þá staðhæfingu stefnanda að hún hafi ekki fengið viðhlítandi leiðbeiningar hjá stefnda. Hefði stefndi talið ástæðu til að afla frekari gagna frá stefnanda hefði sú gagnaöflun verið liður í rannsókn málsins. Stefndi hafi ekki talið þörf á frekari gagnaöflun í málinu þar sem það hafi þótt fullrannsakað.

Jafnframt sé ljóst að stefnandi hafi átt þess kost að koma að sjónarmiðum sínum og frekari gögnum við kærumeðferð málsins hjá ráðuneytinu. Þáverandi lögmanni stefnanda hafi gagngert verið veittur kostur á að tjá sig um málið og umsögn Útlendingastofnunar en hann hafi ekki nýtt það. Því fái ekki staðist að brotið hafi verið gegn leiðbeiningarskyldu og andmælarétti við meðferð málsins þannig að varðað gæti ógildingu ákvörðunarinnar eða úrskurðar ráðuneytisins.

Stefnandi reisi ógildingarkröfu sína loks á 12. gr. stjórnsýslulaga og haldi því fram að Útlendingastofnun hafi ekki gætt meðalhófs í máli hennar. Stefnandi byggi á því að Útlendingastofnun hafi með synjun sinni farið strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til. Því sé haldið fram að stofnunin hafi gengið út frá því að um málamyndahjónaband væri að ræða og því gert stefnanda að afsanna að svo væri, frekar en að stefndi hafi fært rök fyrir grun sínum og látið að því liggja að pólitísk sjónarmið réðu för.

Því sé mótmælt að ekki hafi verið gætt meðalhófs í máli stefnanda og að brotið hafi verið gegn 12. gr. stjórnsýslulaga. Lögmætisregla stjórnsýsluréttar geri þá kröfu til stjórnvalda að stjórnvaldsákvarðanir séu í samræmi við lög og reistar á viðhlítandi lagagrundvelli. Ákvæði 1. ml. 3. mgr. 13. gr. útlendingalaga sé afdráttarlaust um það, að í þeim tilvikum þegar rökstuddur grunur sé um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis, og ekki sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, þá veiti hjúskapurinn ekki rétt til dvalarleyfis.

Í máli stefnanda hafi háttað svo til eins og frá greini í ofangreindu ákvæði svo ekki hafi þótt unnt að veita stefnanda endurnýjun dvalarleyfis á grundvelli hjúskaparins. Vandséð sé því hvaða öðrum úrræðum hefði átt að beita. Í viðtölum við hjónin sé að finna mörg dæmi sem leitt hafi til þeirrar ákvörðunar að telja að til hjúskapar þeirra hafi verið stofnað til málamynda í skilningi ákvæðisins og því veiti hjúskapurinn ekki rétt til dvalarleyfis samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin hafi því ekki verið tekin á öðrum grundvelli en lagagrundvelli. Með synjun umsóknarinnar hafi því markmiði verið náð sem umrætt ákvæði stefni að þegar um málamyndahjúskap sé að ræða. Eins og málið sé vaxið hafi vægari úrræði ekki verið möguleg í máli stefnanda.

Niðurstaða

Í ákvörðun stefnda, Útlendingastofnunar, er vísað til viðtala sem tekin voru við stefnanda og maka hennar 19. júní 2009 á starfsstöð stefnda í tilefni af umsókn stefnanda um dvalarleyfi. Þar var meðal annars spurt um kynni þeirra hjóna, hjúskap, búsetu og aðrar aðstæður þeirra. Voru í ákvörðun stefnda færð þau rök fyrir því, að grunur væri um að til hjúskapar hjónanna hefði verið stofnað í þeim tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda, að töluvert ósamræmi hefði verið í svörum þeirra og verði framburður þeirra að teljast ótrúverðugur.

Gögn málsins bera með sér að við rannsókn málsins hefur verið leitast við af hálfu stefnda, Útlendingastofnunar, að afla upplýsinga sem skiptu máli varðandi það úrlausnarefni hvort rökstuddur grunur væri um að til hjúskaparins hefði verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga var ákvörðun stefnda byggð á því að fram væri kominn rökstuddur grunur um að til hjúskaparins hefði verið stofnað í þeim eina tilgangi að afla dvalarleyfis fyrir stefnanda og að ekki hefði verið sýnt fram á annað með óyggjandi hætti. Ákvörðun stefnda var staðfest með úrskurði dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins með vísan til þess að í ákvörðun stefnda kæmi fram að stefnandi hefði kynnst maka sínum rétt fyrir hjónavígsluna. Maki stefnanda hefði staðfest að hann hefði farið til Víetnam og verið þar í um það bil tvær vikur áður en þau gengu í hjúskap en þau hefðu ekki hitt hvort annað áður. Hjónin hefðu ekki búið saman áður en þau gengu í hjúskap og ekki kynnst mjög vel. Misræmi sé í frásögn stefnanda á því hvar hún hefði búið á Íslandi og hjónin hefðu í upphafi ekki búið saman. Mikill aldursmunur sé á hjónunum, sem nemi 32 árum, og þau deili ekki saman svefnherbergi. Miklir tungumálaörðugleikar væru á milli þeirra en þau væru háð dóttur stefnanda og öðrum utanaðkomandi til að túlka fyrir sig. Í úrskurðinum er talið, að þrátt fyrir eindregna neitun hjónanna á því að um málamyndahjúskap sé að ræða, sé margt sem bendi til þess að til hjúskaparins hafi eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að stefnandi fengi hér dvalarleyfi. Stefnanda hafi ekki tekist að leggja fram nein gögn sem sýni fram á annað en að um málmyndahjúskap sé að ræða. Í úrskurðinum var í ljósi þessa og með tilliti til allra gagna málsins talið að rétt hefði verið af hálfu stefnda, Útlendingastofnunar, að synja stefnanda um dvalarleyfi hér á landi. Kröfum stefnanda, um að hin kærða ákvörðun yrði felld úr gildi og stefnanda veitt dvalarleyfi, var því hafnað.

Krafa stefnanda um ógildingu úrskurðarins er í fyrsta lagi byggð á því að hann og ákvörðun stefnda, Útlendingastofnunar, styðjist ekki við málefnaleg sjónarmið. Hér að framan eru rakin sjónarmiðin, sem leiddu til þeirrar niðurstöðu í úrskurði ráðuneytisins, að hafna bæri kröfu stefnanda um að ákvörðun stefnda yrði felld úr gildi. Með vísan til þeirra og þess að engar upplýsingar hafa komið fram í málinu, sem benda til að þessi sjónarmið séu ómálefnaleg, er þeirri málsástæðu stefnanda hafnað að úrskurðurinn sé haldin þeim efnisannmarka sem stefnandi vísar til í þessu sambandi. Skýringar og upplýsingar, sem stefnandi og maki hennar veittu við rannsókn málsins, um væntingar þeirra til hjúskaparins, breyta ekki því að horfa verður til staðreynda, sem liggja fyrir um stofnun hjúskaparins, kynni hjónanna, aldursmun og aðstæður þeirra, eins og gert var í úrskurðinum og í ákvörðun stefnda. Þá verður að telja að skýringar og upplýsingar, sem stefnandi og maki hennar veittu, hafi ekki önnur áhrif í málinu en þau að meta þarf hvaða vægi þær hafa fyrir úrlausnina. Verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á af hálfu stefnanda að mat á því hafi verið rangt eða að það hafi gefið tilefni til frekari rannsókna en þeirra sem fram fóru í málinu. Þá verður heldur ekki talið að sýnt hafi verið fram á að tilefni hafi verið til að draga aðrar ályktanir af því sem fyrir lá í málinu en þær sem koma fram í úrskurðinum.

Að þessu virtu er því hafnað að ekki hafi verið horft til heildarmyndar á því sem máli skipti við úrlausn málsins á báðum stjórnsýslustigum. Með sömu rökum er því hafnað að ráðuneytið og stefnda, Útlendingastofnun, hafi horft fram hjá hinum ríku hagsmunum stefnanda og eiginmanns hennar af því að njóta réttar til fjölskyldu- og einkalífs. Ber því að hafna þeirri málsástæðu stefnanda að úrskurðinn verði að ógilda vegna efnisannmarka sem stefnandi telur að þessu leyti vera á honum.

Með vísan til þess sem að framan greinir um rannsókn stefnda, Útlendingastofnunar, verður að hafna því að ekki hafi verið rannsakaðar raunverulegar ástæður og grundvöllur fyrir hjúskapnum. Verður ekki fallist á að viðtölin við stefnanda og maka hennar hafi verið ófullnægjandi og að ekki hafi verið unnt að byggja niðurstöðu í málinu eingöngu á þeim. Mat stefnda og ráðuneytisins var að rannsókn málsins væri fullnægjandi og hefur ekki verið sýnt fram á með haldbærum rökum að það mat hafi verið rangt. Þeirri málsástæðu stefnanda að rannsókninni hafi verið ábótavant og að brotið hafi verið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins er því hafnað.

Í ljósi þess sem að framan er rakið um rannsókn málsins og með tilliti til þeirra upplýsinga sem lágu fyrir í málinu er ekki fallist á að stefnda, Útlendingastofnun, hafi ekki gætt þess að veita stefnanda upplýsingar í samræmi við fyrirmæli í 7. gr. stjórnsýslulaga og að stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á að neyta andmælaréttar samkvæmt 13. gr. sömu laga við meðferð málsins. Verður ekki fallist á að tilefni hafi verið til þess af hálfu stefnda að óska eftir frekari gögnum við úrlausn málsins, eins og stefnandi heldur fram að stefnda hafi borið að gera. Þá er heldur ekki tilefni til að ætla að stefnandi hafi ekki átt þess kost að tjá sig við meðferð málsins hjá stefnda. Með bréfi dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 3. desember 2009 voru stefnanda send gögn málsins og henni veittur frestur til að koma að frekari athugsemdum vegna kærumálsins. Með vísan til þessa er þeim málsástæðum stefnanda hafnað að brotið hafi verið gegn 7. gr. eða 13. gr. stjórnsýslulaga af hálfu stefnda og með úrskurði ráðuneytisins, eins og stefnandi heldur fram að gert hafi verið.

Með vísan til þess sem að framan greinir, um ástæður þess að komist var að þeirri niðurstöðu af hálfu stefnda og ráðuneytisins, að fram væri kominn rökstuddur grunur um að tilgangur hjúskapar stefnanda og maka hennar hafi eingöngu verið að afla hennar dvalarleyfis, verður að telja að úrskurðurinn sé byggður á nægilega traustum grunni. Verður ekki fallist á að ákvörðun stefnda, sem staðfest var með úrskurðinum, sé ómálefnaleg og að farið hafi verið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til við afgreiðslu umsóknar stefnanda um dvalarleyfi. Samkvæmt því ber að hafna þeirri málsástæðu stefnanda að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga við meðferð og úrlausn málsins.

Þar sem ekki er fallist á að úrskurðurinn, sem krafist er af hálfu stefnanda að felldur verði úr gildi, sé haldinn neinum þeim annmarka sem stefnandi telur að leiða eigi til ógildingar hans, verður ekki fallist á kröfu stefnanda um að úrskurðurinn verði felldur úr gildi. Með úrskurðinum var staðfest ákvörðun stefnda, Útlendingastofnunar, um að synja stefnanda um dvalarleyfi. Þar sem ekki er fallist á að úrskurðurinn verði felldur úr gildi heldur einnig gildi sú ákvörðun stefnda sem staðfest var með úrskurðinum.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, íslenska ríkið og Útlendingastofnun, eru sýknuð af kröfum stefnanda, H-x-x M-x-x T-x-x Ð-x-x, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf I-kvk-nf.