E-3896/2017

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri þann 1. og 5. desember 2017 og dómtekið 12. nóvember 2018. Stefnandi er E-kvk-nf C-x-x F-x-x, Fossheiði 62, Selfossi. Stefndu eru H-kk-nf F-kk-nf, Mánagötu 15, Reykjavík, og Útgáfufélagið Stundin ehf., Austurstræti 17, Reykjavík.

Stefnandi gerir þá kröfu á hendur stefnda H-kk-þgf F-kk-þgf að eftirfarandi ummæli, sem birt voru á vefsvæðinu www.stundin.is þann 5. október 2015 undir fyrirsögninni „Læknir á Selfossi ákærður fyrir tilraun til manndráps“, verði dæmd dauð og ómerk samkvæmt 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940:

a. Læknir á Selfossi ákærður fyrir tilraun til manndráps (fyrirsögn).

b. E-kvk-nf C-x-x F-x-x hefur verið ákærð fyrir manndrápstilraun í Ungverjalandi. Hún er sökuð um að hafa eitrað fyrir konu og barið í höfuðið með hamri.

c. E-kvk-nf C-x-x F-x-x er konan sem bíður dóms í Ungverjalandi fyrir tilraun til manndráps.

d. Í frétt D-x-x kemur fram að E-kvk-nf sé sökuð um að hafa eitrað fyrir konunni og síðar barið hana í tvígang í höfuðið með hamri.

Þá er þess krafist að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 2.500.000 kr., auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 5. október 2015 til 11. september 2017, en dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001.

Jafnframt er þess krafist að stefndi H-kk-nf verði dæmdur til að greiða stefnanda 400.000 kr. til að kosta birtingu dóms í málinu í víðlesnu dagblaði, samkvæmt 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Loks er þess krafist að stefndi Útgáfufélagið Stundin ehf. verði dæmdur til að birta forsendur og dómsorð í máli þessu í vefmiðlinum www.stundin.is að viðlögðum dagsektum, samkvæmt 59. gr. laga um fjölmiðla nr. 38/2011.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu in solidum.

I.

Málatvik og helstu ágreiningsefni

Stefnandi lauk námi í læknisfræði frá háskólanum í Debrecen í Ungverjalandi í október 2013. Þann 25. júlí 2012, þegar stefnandi var á síðasta námsári, sakaði samnemandi hennar og þáverandi vinkona hana um líkamsárás sem kærð var til lögreglu. Gefin var út ákæra í málinu þann 29. ágúst 2014 þar sem stefnanda var gefið að sök að hafa sett svefnlyf út í mat þáverandi vinkonu sinnar og slegið hana tvívegis í höfuðið með hamri þannig að hún hlaut tvo skurði á höfði. Í ákæruskjali kemur fram að stefnandi sé ákærð fyrir lífshættulega líkamsárás. Áverkarnir voru ekki stórvægilegir og gat brotaþoli slitið sig lausa frá stefnanda af eigin rammleik. Stefnandi neitaði sök og hélt því fram að árásin hefði verið sviðsett. Þann 20. janúar 2016 var stefnandi dæmd af dómstól í Ungverjalandi til tveggja ára skilorðsbundinnar fangelsisvistar og fimm ára brottvísunar frá Ungverjalandi fyrir tilraun til saknæmrar líkamsárásar og brots á persónufrelsi. Dómurinn var síðan staðfestur af áfrýjunardómstól í Debrecen.

Þann 5. október 2015 birtist frétt á www.stundin.is undir fyrirsögninni „Læknir á Selfossi ákærður fyrir tilraun til manndráps“. Í fréttinni segir síðan: „E-kvk-nf C-x-x hefur verið ákærð fyrir manndrápstilraun í Ungverjalandi. Hún er sökuð um að hafa eitrað fyrir konu og barið í höfuðið með hamri. E-kvk-nf starfar sem læknir á lyflækningadeild Heilbrigðisstofnunar Suðurlands en hún hefur ekki tekið sér leyfi frá störfum.“ Í upphafi fréttarinnar segir svo: „E-x-x C-x-x F-x-x er konan sem bíður dóms í Ungverjalandi fyrir tilraun til manndráps.“ Síðar í fréttinni, þar sem sagt er frá umfjöllun ungverskra fjölmiðla um málið, segir: „Í frétt Dehir kemur fram að E-kvk-nf sé sökuð um að hafa eitrað fyrir konunni og síðar barið hana í tvígang í höfuðið með hamri.“ Með fréttinni var birt stór mynd af stefnanda. Í fyrri útgáfu fréttarinnar var því haldið fram að meintur þolandi hefði hlotið höfuðkúpubrot en það var síðan leiðrétt eftir að lögmaður stefnanda hafði sent tölvupóst þann 7. október 2015, þar sem krafist var leiðréttingar á fréttinni.

Deginum áður hafði birst frétt á Ríkisútvarpinu þar sem greint var frá því að íslensk kona biði dóms fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás í Ungverjalandi. Í upphaflegri frétt Ríkisútvarpsins var sagt að konan hefði verið ákærð fyrir tilraun til manndráps, en rétt væri að hún hefði verið ákærð og síðan dæmd fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás. Á mbl.is var sama dag greint frá því að kona hefði verið ákærð fyrir manndrápstilraun.

Stefnandi hafði upplýst vinnuveitanda sinn, Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, um ákæruna áður en hún hóf störf. Sama dag og umrædd frétt birtist á vefmiðlinum var hún send í leyfi frá vinnustað sínum. Ráðningarsamningur við hana var síðan ekki endurnýjaður og hefur henni ekki tekist að fá vinnu sem læknir hér á landi síðan.

Þann 11. ágúst 2017 sendi lögmaður stefnanda bréf til stefndu þar sem krafist var að umrædd ummæli, sem birtust 5. október 2015 og rakin eru hér að framan, yrðu fjarlægð af vefsvæðinu, ásamt myndinni af stefnanda, auk greiðslu miskabóta að fjárhæð 2.500.000 kr. Höfðaði stefnandi síðan mál þetta í framhaldinu. Við þingfestingu málsins kröfðust stefndu málskostnaðartryggingar, sem var fallist á með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2018. Með úrskurði Landsréttar 9. mars 2018 var sá úrskurður felldur úr gildi.

Ágreiningur stefnanda og stefndu snýst um það hvort tiltekin ummæli sem birtust á vefsíðunni www.stundin.is séu ærumeiðandi í skilningi XXV. kafla almennra hegningarlaga.

II.

Helstu málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að ummælin í a–c-lið feli í sér þá staðreyndarvillu að stefnandi hafi verið ákærð fyrir tilraun til manndráps. Í d-lið sé síðan haft eftir ungverskum fjölmiðli að stefnandi hafi verið sökuð um að hafa eitrað fyrir meintu fórnarlambi, sem sé einnig rangt. Þetta komi skýrt fram í ákæru sem einfalt og skylt hafi verið fyrir stefndu að kynna sér til að fá rétta mynd af sakarefninu. Stefnandi hafi verið ákærð fyrir tilraun til líkamsárásar, sem hefði getað valdið lífshættu að teknu tilliti til þeirrar aðferðar sem stefnandi var ákærð fyrir að hafa beitt, auk tilraunar til brots gegn persónufrelsi brotaþola. Á þessu sé verulegur munur, bæði í lagalegum skilningi og í almennri umræðu. Stefnandi hafi ávallt neitað sök í málinu og vísað til þess að árásin væri sviðsett, enda eru afleiðingar árásarinnar ekki í nokkru samræmi við að beitt hafa verið hamri gagnvart einstaklingi sem var undir áhrifum svefnlyfja. Á málsmeðferðinni í Ungverjalandi hafi hafi verið verulegir ágallar og hafi reglunni um milliliðalausa sönnunarfærslu til að mynda ekki verið fullnægt.

Stefnandi vísar til þess að orðanotkun stefnda H-kk-ef í umræddri frétt, auk mynd- og nafnbirtingar og birtingar annarra persónuupplýsinga hafi falið í sér ólögmæta árás á æru stefnanda og aðdróttun um að hún hefði verið ákærð fyrir mjög alvarlegt refsivert afbrot. Með því hafi stefndi gerst sekur um brot gegn 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga og grundvallarreglum VII. kafla stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, einkum 71. gr. um friðhelgi einkalífs, og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Frásgögnin fól í sér staðhæfingu um staðreynd og því eigi sjónarmið um rýmkað tjáningarfrelsi ekki við. Í dómum Hæstaréttar komi fram að rangar ásakanir um refsivert athæfi teljist almennt ærumeiðandi aðdróttanir. Stefnandi vísar til þess að ítrekaðar tilraunir til að leiðrétta fréttina hafi ekki borið árangur. Stefndi H-kk-nf hafi því ekki verið í góðri trú við birtingu fréttanna. Þó að hluti fréttarinnar hafi nú verið leiðréttur, löngu eftir að þess var fyrst krafist, þá hafi hin ranga frétt verið á vefnum í langan tíma og hafi aðrir fjölmiðlar tekið upp orðalag hennar. Því sé nauðsynlegt fyrir stefnanda að fá dóm um ómerkingu allra tilgreindra ummæla, sbr. 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Stefnandi byggir miskabótakröfuna á því að með framangreindum röngum og ærumeiðandi ummælum sínum hafi stefndi H-kk-nf gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru og persónu stefnanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Æra stefnanda og virðing hafi beðið hnekki langt umfram það sem hafi átt sér stað við útgáfu ákærunnar. Þá byggi stefnandi á því að hún sé ekki opinber persóna og því hafi fjölmiðlum borið að gæta nafnleyndar við umfjöllun um ákæruefnið og að óheimilt hafi verið að birta andlitsmynd af henni með fréttinni eða upplýsa um vinnustað, sbr. ákvæði 229. gr. almennra hegningarlaga, 71. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, um friðhelgi einkalífsins, og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá vísar stefnandi til þess að fjölmiðlum og fréttamönnum beri að gæta hófs og ábyrgðar og virða grundvallarmannréttindi á borð við friðhelgi einkalífs, sbr. 26. gr. laga um fjölmiðla nr. 38/2011. Samkvæmt því ákvæði skuli jafnan uppfylltar kröfur um hlutlægni og nákvæmni í fréttum og fréttatengdu efni, sér í lagi þegar sagðar séu fréttir af viðkvæmum málefnum einstaklinga. Það hafi ekki verið gert í umfjöllun um mál stefnanda og hafi það falið í sér brot á framangreindu ákvæði fjölmiðlalaga. Stefnda H-kk-þgf hafi verið í lófa lagið að kynna sér efni ákærunnar og verða við kröfum stefnanda og lögmanns hennar um að segja rétt frá. Hafi hann því ekki verið í góðri trú. Samkvæmt framansögðu séu skilyrði miskabóta samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga um ólögmæti og þar af leiðandi saknæmi uppfyllt. Stefndi, Útgáfufélagið Stundin ehf., beri ábyrgð á saknæmri háttsemi stefnda H-kk-ef á grundvelli grunnreglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð, sem greiðsluskylda samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga um fjölmiðla styðst við. Beri stefndu því óskipta ábyrgð (in solidum) á greiðslu miskabóta vegna hinnar ólögmætu meingerðar.

Stefnandi vísar til þess að við mat á fjárhæð miskabóta verði að líta til þess að fréttaflutningurinn hafi haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir stefnanda. Þáverandi vinnuveitandi stefnanda hafi sent stefnanda í leyfi sama dag, þótt hann hefði vitað af málinu við upphaf ráðningarinnar. Stefnandi hafi misst vinnuna og henni hafi ekki tekist að fá starf að nýju sem læknir, sem hafi valdið henni alvarlegum fjárhagserfiðleikum. Stefnandi hafi glímt við þunglyndi í kjölfar málarekstursins í Ungverjalandi, sem hún hafi verið að ná tökum á þegar umrædd umfjöllun stefndu birtist með þeim afleiðingum að alvarlegt bakslag hafi orðið í bataferli hennar. Hún glími nú við þunglyndi og áfallastreituröskun og sé í markvissri meðferð við einkennum þess.

Stefnandi byggir því að verði stefndi H-kk-nf dæmdur sekur um ærumeiðandi ummæli samkvæmt 234., 235. eða 236. gr. almennra hegningarlaga séu skilyrði til að dæma hann til greiðslu hæfilegrar fjárhæðar til stefnanda þannig að hún geti staðið straum af birtingu dómsins í útbreiddu dagblaði, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Með þessu sé stefnanda gefinn kostur á að rétta sinn hlut og upplýsa almenning um að hin umstefndu ummæli hafi verið ólögmæt og meiðandi og fréttaflutningurinn rangur. Umrædd birting á vefnum hafi mikla útbreiðslu og fréttin og rangfærslur hennar hafi t.d. í langan tíma birst þegar nafni stefnanda hafi verið flett upp í leitarvélum. Jafnframt sé byggt á því að stefndi Útgáfufélagið Stundin verði dæmdur til að birta forsendur og dómsorð í máli þessu á sama vettvangi og veist hafi verið að æru og friðhelgi stefnanda, þ.e. á vefmiðlinum www.stundin.is. Farið sé fram á að skylda þessi verði lögð á stefnda að viðlögðum dagsektum samkvæmt heimild 59. gr. laga nr. 38/2011.

Krafa um málskostnað byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Helstu málsástæður stefndu

Stefndu vísa til þess að aðrir fjölmiðlar hafi fjallað um umrætt mál bæði fyrir og eftir umfjöllun Stundarinnar þann 5. október 2015. Upphaf umfjöllunar um þetta mál hér á landi megi rekja til Ríkisútvarpsins og vefs Morgunblaðsins, www.mbl.is, deginum áður. Þá hafi ungverski fjölmiðillinn Dehir áður fjallað um málið í maí 2015, eins og vísað sé til í frétt Stundarinnar, og síðar hafi Debrecen Sun og aðrir ungverskir fjölmiðlar fjallað um málið. Þá hafi Vísir.is, Sunnlenska.is og Hringbraut einnig birt umfjallanir um málið.

Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi sannanlega verið sakfelld fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás. Í upphafi fréttarinnar hafi verið ákveðin þýðingarvilla sem einnig hafi verið í fyrri fréttum RÚV og mbl.is um málið.

Stefndu byggja á því að ummælin sem krafist er ómerkingar á séu vernduð af tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrár, sbr. 73. gr. stjskr,. og 10. gr. mannréttinda-sáttmála Evrópu. Í málinu séu engin þau atvik sem réttlæti takmarkanir á tjáningarfrelsi stefndu, enda eigi ákvæði 3. mgr. 73. gr. stjskr. ekki við í málinu, og þau beri auk þess að túlka þröngt.

Stefndu byggja á því að ummælin þurfi að skoða í samhengi við umfjöllun annarra fjölmiðla um sama mál. Þá þurfi að meta ummælin í samhengi við almenna og áralanga umfjöllun í þjóðfélaginu um ámælisverða háttsemi opinberra starfsmanna og annarra sem gegna ábyrgðarstörfum í þjóðfélaginu, bæði í starfi og utan starfs. Stefndu líti svo á að ummælin og það samhengi sem þau voru sett fram í sé umræða um almannahagsmuni og þjóðfélagsleg málefni og njóti sérstakrar verndar sem slík, sbr. dómafordæmi frá Hæstarétti og Mannréttindadómstól Evrópu (MDE).

Stefndu vísi til þess að það sé fréttnæmt þegar læknir, sem er opinber starfsmaður og starfar samkvæmt lögum um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012, er sakaður um alvarlega háttsemi utan starfs síns. Málið varði þjóðfélagsmálefni sem ávallt eigi erindi til almennings, þ.e. að einstaklingur, sem eigi að vernda og veita almenningi heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum og siðferðisskyldum lækna, hafi verið ákærður fyrir að byrla öðrum einstaklingi svefnlyf og valda viðkomandi áverkum. Aðrir fjölmiðlar hafi einnig talið málefnið eiga erindi til almennings. Skýr dómaframkvæmd sé fyrir hendi, bæði frá Hæstarétti og Mannréttindadómstól Evrópu, um að tjáning sú sem deilt sé um falli undir vernd tjáningarfrelsisákvæðis stjórnar-skrárinnar og Mannréttindasáttmála Evrópu og því sé óheimilt að takmarka hana.

Þá byggi stefndu á því að ummælin brjóti í engu gegn réttindum stefnanda. Stefndu hafi hvorki meitt æru stefnanda né greint frá nokkru því sem leynd skuli hvíla yfir enda hafi umrætt mál verið á almannavitorði hérlendis frá því að RÚV og Mbl.is birtu frétt sína þann 4. október 2015. Umfjöllun um málið hafi verið enn lengur í gangi í Ungverjalandi, og til meðferðar hjá dómstólum þar. Stefndu byggi á því að frétt þeirra feli í sér endursögn erlendra og innlendra fjölmiðla, sem sé ávallt heimil, jafnvel þegar blaðamaður telji að hún sé ekki sannleikanum samkvæm, sbr. MDE 65518/01.

Stefndu vísi til þess að mótmæli stefndu lúti ekki að umfjöllun um umræddan refsidóm heldur að því að lýsingar á þeirri háttsemi sem hún hafi verið ákærð fyrir hafi ekki verið nægilega nákvæmar og að óþarft hafi verið að birta nafn hennar og mynd af henni við fréttina, sbr. 26. gr. fjölmiðlalaga. Stefndu mótmæli þessu og telji að þess hafi verið gætt í umfjöllun að ganga hvergi lengra en nauðsyn hafi borið til við frásögn af málefni sem erindi eigi til almennings, sbr. Hrd. 541/2005. Vísað sé til þess að skv. dómafordæmum MDE sé ekki gerð krafa um algera nákvæmni í umfjöllun til að tjáning njóti allt að einu verndar, þó að telja megi umfjöllun ónákvæma um einhver atriði. Dómaframkvæmd sýni að ekki sé gerð krafa til þess að blaðamenn kunni fullkomin skil á muninum á lögfræðilegum hugtökum eða þurfi að efast um þýðingu annarra fjölmiðla á lögfræðilegum hugtökum í endursögn.

Stefndu vísa til þess að þýðingarvilla í frétt stefndu í upphaflegri útgáfu fréttarinnar eigi rót sína að rekja til þess að við vinnslu fréttarinnar hafi verið byggt á fréttum RÚV og Mbl.is um málið frá því daginn áður. RÚV hafi síðar leiðrétt að „konan hafi verið ákærð fyrir tilraun til manndráps“ með „hún var ákærð og síðar dæmd fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás“. Mistökin hafi verið sögð að „rekja til þýðingar úr ungverskum fréttum“ (dskj. 15). Fréttin á mbl.is. hafi ekki enn verið leiðrétt. Málsatvikin og hin umdeilda umfjöllun um málið uppfylli ekki skilyrði MDE fyrir því að banna eða takmarka umfjöllun ef leitt er í ljós að tilgangur og tilefni umfjöllunarinnar sé illvilji einn og ekkert annað, sbr. MDE 4678/07 og 50591/12.

Stefndu benda einnig á að eftir að ljóst varð um þýðingarvilluna hafi fréttin verið uppfærð af hálfu stefndu, m.a. um það atriði að ekki hafi verið um ákæru fyrir tilraun til manndráps að ræða, ólíkt því sem haldið sé fram í stefnu. Þannig hafi fyrstu þrennum ummælunum sem stefnandi krefst ómerkingar á þegar verið breytt.

Varðandi fjórðu ummælin, um að stefnandi hafi verið sökuð um að hafa „eitrað“ fyrir brotaþola, vísa stefndu einnig til framangreindra sjónarmiða. Það að blanda svefnlyfi í mat geti með sanngirni fallið undir skilgreiningu íslenska sagnorðsins að eitra, samkvæmt hefðbundnum og almennum skilningi. Að þessu leyti sé vísað til vísireglna og sjónarmiða MDE um vernd tjáningar sem felst í ályktunum og gildisdómum og þess að við túlkun ummæla eða einstakra orða í ummælum verði að líta til heildarsamhengis umfjöllunar. Túlkun einstakra orða hljóti ávallt að vera á þann veg að tjáningarfrelsið njóti vafans, ekki takmörkun tjáningarinnar.

Varðandi nafngreiningu þá byggja stefndu á því að í kjölfar frétta Mbl.is og RÚV frá því daginn áður og með tilliti til málsatvika að öðru leyti, m.a. þess að afmarkaður hópur einstaklinga hafi legið undir grun vegna fréttanna, hafi verið réttlætanlegt og rúmast innan tjáningarfrelsisins að nafngreina stefnanda. Varðandi nafngreiningu byggi stefndu einnig á því að Stundin sé hvorki fyrsti né eini fjölmiðillinn sem hafi nafngreint stefnanda, sbr. umfjöllun D-x-x um málið þann 15. maí 2015. Í fréttum Vísis frá 6. október 2016 og 21. janúar 2016 komi raunar enn fram, óleiðrétt, að stefnandi hafi verið ákærð fyrir tilraun til manndráps. Stefndu telji ótækt að stefnandi beini ómerkingar- og miskabótakröfum sínum einungis að stefndu en ekki öðrum fjölmiðlum sem hafi borið ábyrgð á umfjölluninni og byrjað hana.

Stefnandi vísar til þess að í umfjölluninni sé ekki gengið lengra gagnvart stefnanda en nauðsynlegt hafi verið til að fjalla um málefnið, sem hafi átt ótvírætt erindi til almennings. Hvergi sé tekin bein afstaða til sannleiksgildis ásakananna í umræddri frétt, heldur aðeins greint frá frásögnum annarra fjölmiðla af málinu og vísað í ummæli og viðtöl. Slík ummæli njóta vernda sbr. HRD 103/2014 og skiptir þá engu hvort í frásögninni geti falist ásökun um brot á hegningarlögum.

Stefndu mótmæla þeirri málsástæðu að stefnanda hafi verið sagt upp vegna fréttaflutnings. Þá telji stefndu að ef fréttaflutningur réð einhverju um uppsögnina þá hljóti fréttir RÚV og Mbl.is frá því daginn áður að hafa skipt máli, þar sem fyrsta frétt þeirra hafi verið birt kl. 15:11, daginn sem stefnanda var sagt upp. Því kunni að vera uppi aðildarskortur í málinu, þar sem RÚV og Mbl.is hafi ekki verið stefnt. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að frétt stefndu hafi valdið henni framangreindu tjóni, en það sé ósannað og því mótmælt. Frumorsökin fyrir atvinnuleysi stefnanda hljóti að vera ákæran á hendur henni, sem síðar var staðfest með refsidómi um sérstaklega hættulega líkamsárás árið 2016, en ekki ein frétt af mörgum, frá mörgum ótengdum fjölmiðlum, innlendum og erlendum, um dómsmálið.

IV.

Niðurstaða

Í þessu máli er deilt um mörk tjáningarfrelsis og æruverndar, en hvor tveggja þessara mannréttinda eru stjórnarskrárvernduð. Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrár eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Í 2. mgr. segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi megi aldrei í lög leiða. Í 3. mgr. segir að tjáningarfrelsi megi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Tjáningarfrelsi er samkvæmt þessu mikilvæg grundvallarréttindi sem vernduð eru af stjórnarskránni.

Þrátt fyrir hina ríku vernd tjáningarfrelsisins er ljóst að í vissum tilvikum getur verið rétt að setja því skorður, enda beinlínis gert ráð fyrir því í 73. gr. stjórnarskrárinnar. Þessar takmarkanir verða að eiga sér stoð í 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar er mælt fyrir um friðhelgi einkalífs, en 3. mgr. heimilar svo tilteknar takmarkanir á þeirri friðhelgi. Í samræmi við efni 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar hafa verið lögfest ákvæði í almennum hegningarlögum nr. 19/1940 um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs, sem fela í sér takmarkanir á því tjáningarfrelsi sem greinin kveður á um. Í 2. mgr. er fjallað um tilteknar skerðingar á þeirri friðhelgi og skilyrði fyrir þeim. Friðhelgi einkalífs er jafnframt vernduð í 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Við skýringu á ákvæðum XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, um vernd æru manna og friðhelgi einkalífs, ber að hafa hliðsjón af þeim grundvallarreglum um frelsi manna til að tjá sig sem felast í 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmálans, sbr. lög nr. 62/1994. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur sett fram nánar tiltekin viðmið sem rétt er að líta til þegar rétturinn til tjáningarfrelsis og friðhelgi einkalífsins skarast. Þar er vísað til þess að meira þurfi að koma til svo að tjáningarfrelsi verði takmarkað ef um er að ræða umfjöllun sem getur talist vera þáttur í almennri þjóðfélagsumræðu eða varðar málefni sem skiptir almenning máli. Þau skrif sem ágreiningur þessi er sprottinn af varða umfjöllun um ákæru sem gefin var út í öðru landi á hendur stefnanda fyrir líkamsárás. Fréttir af sakamálum verður að telja eðlilegan þátt í störfum fréttamanna auk þess sem slík mál eru, a.m.k. hér á landi, yfirleitt rekin fyrir dómi í heyranda hljóði, og fjölmiðlar hafa samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar frelsi til að miðla slíku til almennings. Umfjöllun um brot stefnanda var jafnframt þáttur í þjóðfélagslegri umræðu um það hvaða kröfur verði gerðar til starfandi lækna með tilliti til trausts almennings á stofnunum samfélagsins.

Þá hefur Mannréttindadómstóllinn vísað til þess að þegar rétturinn til tjáningarfrelsis er metinn á móti friðhelgi einkalífs skuli tekið tillit til þess hversu vel þekktur sá er sem umfjöllunin beinist að og frá hverju er sagt. Aðhaldshlutverk fjölmiðla snýr ekki aðeins að stjórnmálamönnum og kjörnum fulltrúum heldur á það einnig við um opinbera starfsmenn, en um þá gildir þá rúmt tjáningarfrelsi varðandi það sem snertir opinbert hlutverk þeirra. Stefnandi er starfandi læknir og jafnframt opinber starfsmaður sem hefur verið ákærður fyrir líkamsárás í öðru landi. Stefnandi starfar samkvæmt lögum um heilbrigðisstarfsmenn nr. 34/2012, þar sem vísað er til siðareglna sem skírskota til vammleysis í líferni og starfi og árétta það að læknar geti aðeins vænst trausts með því að gera sér far um að uppfylla þær siðferðislegu kröfur sem læknisstarfinu fylgja. Umfjöllun stefndu varðaði því miðlun upplýsinga um opinberan starfsmann sem sætti ákæru í erlendu landi fyrir alvarlegt refsivert brot, sem vakti upp spurningar um hæfni hans og kröfur til heilbrigðisstarfsmanna almennt út frá lögum og siðareglum sem um þá gilda. Sú háttsemi stefnanda sem var til umfjöllunar hjá stefndu var því þess eðlis að um hana gildir rýmkað frelsi til tjáningar, auk þess sem Mannréttindadómstóllinn hefur skýrt kveðið á um að í tjáningarfrelsi felist slík grundvallarréttindi að skýra beri allar undantekningar frá því þröngt.

Í skýrslutöku fyrir dómi kom fram hjá stefnanda að hún hefði haft skilning á því að birtar yrðu fréttir um mál hennar í fjölmiðlum, en það væri hins vegar mikilvægt að sú umfjöllun væri rétt. Á það hafi verulega skort í umfjöllun stefndu að mati stefnanda. Aðferð við öflun upplýsinga og sannleiksgildi þeirra er meðal þeirra viðmiðana sem Mannréttindadómstóllinn hefur lagt til grundvallar tjáningarfrelsi fjölmiðla. Í þessu felst krafa um að þeir starfi í góðri trú og á grundvelli staðreynda og veiti áreiðanlegar og nákvæmar upplýsingar. Samkvæmt 26. gr. fjölmiðlalaga nr. 53/2000 skal gæta þess að uppfylla kröfur um hlutlægni og nákvæmni í fréttum og gæta þess að mismunandi sjónarmið komi fram. Í siðareglum blaðamanna er gert ráð fyrir því að blaðamenn vandi upplýsingaöflun, úrvinnslu og framsetningu svo sem kostur er. Stefndu byggðu umfjöllun sína á fréttaflutningi Ríkisútvarpsins frá því deginum áður og fréttaflutningi ungverska fjölmiðilsins Dehir sem hafði birst í þarlendum fjölmiðlum nokkrum mánuðum áður. Þá hafði jafnframt birst frétt á mbl.is deginum áður, þar sem fullyrt var, eins og í frétt Ríkisútvarpsins, að stefnandi væri ákærð fyrir manndráp. Auk ákvæða fjölmiðlalaga nr. 53/2000 og siðareglna blaðamanna, þá gilda sérstök lög um Ríkisútvarpið ohf. nr. 6/2007 þar sem kveðið er á um að það sé meðal skyldna Ríkisútvarpsins ohf. að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu. Þegar horft er til þess að umfjöllun stefndu var að verulegu leyti byggð á endursögn íslensks og erlends fjölmiðils af umfjöllun sem áður hafði birst opinberlega, m.a. í tveimur innlendum fjölmiðlum, verður ekki fallist á að sú umfjöllun hafi ekki verið sett fram í góðri trú. Þá kemur fram í fréttinni að stefndu hafi haft samband við stefnanda við undirbúning fréttarinnar, og hún hafi vísað á þáverandi lögmann sinn, en ummæli lögmannsins um málsmeðferðina í Ungverjalandi koma fram í fréttinni.

Mannréttindadómstóllinn hefur vísað til þess að máli skipti hvernig framsetning umfjöllunarinnar er og í hvaða ljósi hún sýnir viðkomandi. Í frétt stefndu með fyrirsögninni „Læknir á Selfossi ákærður fyrir tilraun til manndráps“ er stefnandi nafngreind, skýrt frá því hvar hún starfar og stór mynd af henni birt með fréttinni. Þessi nákvæma framsetning kallaði enn frekar á vönduð vinnubrögð af hálfu stefndu. Í greinargerð stefndu kemur fram að fyrirsögnina megi rekja til mistaka sem Ríkisútvarpið hafi gert við þýðingu úr ungverskum fréttum, sem stefndu hafi síðan byggt fréttaflutning sinn á. Í upphaflegri frétt stefndu kom fram að þolandinn væri höfuðkúpubrotin, sem er rangt. Stefndu ræddu við þáverandi lögmann stefnanda við undirbúning fréttarinnar og var í lófa lagið að leita skýringa og staðfestingar á því fyrir hvað stefnandi væri ákærð og hvaða afleiðingar árásin hefði haft. Þó stefndu hafi ekki gætt þeirrar nákvæmni sem lög um fjölmiðla og siðareglur blaðamanna gera ráð fyrir verður ekki fallist á að ummælin hafi verið hreinn uppspuni og tilhæfulaus. Í íslenskri þýðingu ákærunnar kemur fram í upphafi að ákæra á hendur stefnanda sé fyrir lífshættulega líkamsárás. Af máli Mannréttindadómstólsins nr. 44081/13 má draga þá ályktun, að ekki sé gerð sú krafa til fjölmiðlamanna að þeir kunni nákvæm skil á lagalegum hugtökum. Fallast verður á að nægjanlegur staðreyndagrunnur hafi verið lagður fyrir þeim ummælum sem stefnt er út af. Af því er varðar nafnbirtingu þá hafði stefnandi verið nafngreind í umfjöllun ungverskra fjölmiðla, auk þess sem gefin hafði verið út ákæra í málinu á hendur henni.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ekki talið að stefndu hafi með hinum umstefndu ummælum farið út fyrir mörk leyfilegrar tjáningar í fjölmiðlum samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar. Verður því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda um ómerkingu ummæla, miskabótakröfu, greiðslu til að mæta kostnaði af birtingu dómsins í dagblaði og birtingu í vefmiðlinum www.stundin.is.

Að virtum öllum atvikum málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið I-kvk-nf H-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu flutti málið A-kvk-nf T-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefndu, H-kk-nf F-kk-nf og Útgáfufélagið Stundin ehf., eru sýknaðir af kröfum stefnanda, E-kvk-ef C-x-x F-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf S-kk-nf (sign.)