E-1850/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 21. maí sl., var höfðað með birtingu stefnu, þann 17. nóvember 2011, og þingfest þann 14. desember 2011.

Stefnandi er Landsbankinn hf., kt. 000000-0000, Austurstræti 11, Reykjavík, en stefndi er Á-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Steinási 24, Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 5.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af stefnufjárhæð frá 17. nóvember 2011 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts.

Málsatvik.

Samkvæmt stefnanda stofnaði Aðstoð-Tölvuskóli ehf. tékkareikning nr. 5370 við útibú Sparisjóðsins í Keflavík. Þann 31. ágúst 2011 hafi innistæðulausar færslur á reikningum numið 18.991.688 krónum og hafi reikningnum þá verið lokað. Stefndi hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð þann 1. febrúar 2008 gagnvart stefnanda fyrir allt að 5.000.000 króna auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Aðstoð-Tölvuskóli ehf. hafi verið úrskurðaður gjaldþrota 3. febrúar 2011 og hafi því ekki verið stefnt í máli þessu. Stefnda hafi verið sent innheimtubréf 17. október 2011 og hafi skuld þessi þrátt fyrir það ekki fengist greidd.

Varðandi aðild stefnanda kveður stefnandi Fjármálaeftirlitið hafa tekið, á grundvelli VI. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. IV. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009, þá ákvörðun 22. apríl 2010 að ráðstafa eignum og skuldum Sparisjóðsins í Keflavík, kt. 000000-0000, til Spkef sparisjóðs, kt. 000000-0000. Þann 5. mars 2011 hafi Fjármálaeftirlitið tekið, á grundvelli VI. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. IV. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009, þá ákvörðun að NBI hf., nú Landsbankinn hf., tæki í einu lagi frá og með mánudeginum 7. mars 2011, klukkan 8:30, við rekstri, eignum og skuldbindingum Spkef sparisjóðs, samkvæmt samningi milli íslenska ríkisins og NBI hf. um yfirtöku NBI hf. á Spkef sparisjóði, dagsettum 5. mars 2011.

Stefndi kveður málsatvik vera þau að með tölvupósti þann 14. janúar 2008 hafi R-kk-nf S-kk-nf, eigandi Aðstoðar-Tölvuskóla ehf., sent beiðni til G-kk-ef M-kk-ef N-kk-ef um að auka við yfirdrátt félagsins svo hægt væri að selja rekstur félagsins. G-kk-nf hafi gert þá kröfu að ábyrgðir yrðu auknar á skuldum félagsins við Sparisjóð Keflavíkur til þess að hægt yrði að auka yfirdrátt félagsins, en ljóst hafi verið þá að félagið gæti aldrei staðið við skuldbindingar sínar við Sparisjóð Keflavíkur. Stefndi hafi því verið beðinn um að gerast ábyrgðarmaður fyrir auknum skuldbindingum félagsins en að sögn stefnda hafi honum að engu leyti verið gerð grein fyrir því hvernig fjárhagsstöðu félagsins hafi verið háttað. Stefndi vísar til tölvupósts milli G-kk-ef og R-kk-ef, en þar megi sjá að G-kk-nf K-kk-nf, sparisjóðsstjóri Sparisjóðsins í Keflavík, hafi verið hafður með í ráðum. Hafi stefnandi að öllu leyti verið grandsamur um gjaldþrot félagsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Kröfuna um málskostnað styður hann við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kröfuna um virðisaukaskatt byggir hann á lögum nr. 50/1988. Varðandi varnarþing vísar hann til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að stefnanda hafi borið að gera sér grein fyrir því hvernig fjárhagsstöðu Aðstoðar-Tölvuskóla ehf. væri háttað. Stefnda hafi ekki verið gerð grein fyrir því hversu alvarleg fjárhagsstaða skólans hafi verið, en að sögn stefnda hafi félagið verið ógjaldfært er hann hafi verið beðinn um að undirrita sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldbindingum félagsins gagnvart stefnanda. Þetta hafi stefnandi vitað en ekki upplýst stefnda um þrátt fyrir vitneskju um hana. Stefnandi hafi því fengið stefnda til þess að undirrita ábyrgðaryfirlýsinguna með nánast sviksamlegum hætti. Í ljósi þess að stefndi hafi með sviksamlegum hætti verið látinn undirrita yfirlýsinguna geti stefnandi ekki borið hana fyrir sig.

Þá hafi stefnda ekki verið gerð grein fyrir því að hann gæti óskað eftir greiðslumati. Með því að upplýsa stefnda ekki um það, og með því að framkvæma ekki greiðslumat, geti stefnandi ekki krafið stefnda um greiðslu samkvæmt yfirlýsingu stefnda um sjálfskuldarábyrgð sína á skuldbindingum Aðstoðar-Tölvuskóla ehf. Vísar stefndi í þessu sambandi til 33. gr. og 36. gr. samningalaga en það verði að teljast bæði óheiðarlegt og ósanngjarnt af hálfu stefnanda að bera fyrir sig ábyrgðaryfirlýsingu stefnda, þar sem stefnandi hafi ekki verið í góðri trú um fjárhagsstöðu félagsins og um vitneskju stefnda. Þá verði að horfa til þess að ekki hafi ríkt jafnræði með aðilum, en stefnandi sé fjármálastofnun og því með mikla sérþekkingu á sviði fjármála. Stefndi hafi mátt treysta því að stefnandi myndi gera honum grein fyrir fjárhagsstöðu félagsins. Með því að láta stefnda gangast í ábyrgðir fyrir skuld félagsins hafi stefnandi öðlast kröfu sem að hann hefði að öðrum kosti ekki fengið fullnægt. Hér verði einnig að horfa til siðferðislegra skyldna stefnanda sem fjármálastofnunar. Stefnandi sýsli með mikla fjárhagslega hagsmuni einstaklinga og verði því að gera ríkar kröfur til hans. Hér verði að horfa til hliðsjónar á samkomulag um notkun ábyrgða á skuldbindingum einstaklinga en samkvæmt samkomulaginu hafi fjármálastofnun ríkar skyldur til þess að upplýsa einstaklinga um greiðslugetu þess aðila sem einstaklingur ætli að gangast í ábyrgðir fyrir, samanber 3., 4. og 5. gr. samkomulagsins. Þó svo að samkomulagið gildi ekki samkvæmt orðanna hljóðan um ábyrgðarskuldbindingu stefnda verði að telja í ljósi jafnræðissjónarmiða að samkomulagið eigi einnig við um stefnda en ósanngjarnt verði að teljast að ekki geti hvílt skylda á stefnanda sem fjármálastofnun að upplýsa stefnda um fjárhagsstöðu félagsins.

Varðandi varakröfu stefnda um lækkun kröfunnar vísar stefndi til allra framangreindra sjónarmiða.

Fyrir dómi kannaðist stefndi við undirritun sína á ábyrgðaryfirlýsinguna. Kvað hann R-kk-þf S-kk-þf hafa haft samband við sig þar sem hann var að selja tæki í eigu tölvuskólans og vantaði ábyrgð fyrir skuldum félagsins. Kvaðst stefndi engar upplýsingar hafa fengið á þessum tímapunkti um hver skuldastaða Aðstoðar-Tölvuskóla ehf. hafi verið þá. Sparisjóðurinn hafi ekki gert honum neina grein fyrir skuldastöðunni en ábyrgðin hafi átt að vera tímabundin. Kvaðst stefndi ekki hafa tengst Aðstoðar-Tölvuskólanum ehf. á neinn hátt utan að R-kk-nf sé sonur mágkonu stefnda. Hafi R-kk-nf upplýst hann um að sala á tækjum í fyrirtækinu stæði fyrir dyrum og hafi ábyrgðin átt að vera til að liðka fyrir sölunni. Krafa um ábyrgðir hafi komið frá sparisjóðnum.

R-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, kvað fyrir dóminum að bankinn hafi viljað auknar ábyrgðir fyrir skuldum fyrirtækisins. Hafi R-kk-nf verið að selja hluta af rekstrinum og hafi greiðsla átt að koma til sparisjóðsins vegna þeirrar sölu. Hafi bankinn krafið R-kk-þf um auknar ábyrgðir á skuldum fyrirtækisins. R-kk-nf hafi því leitað til stefnda og beðið hann um að gangast í ábyrgð fyrir fyrirtækið. Kvaðst R-kk-nf ekki hafa kynnt stefnda skuldastöðu fyrirtækisins þar sem hann hafi skammast sín fyrir stöðuna. Kvaðst R-kk-nf ekki vita hvort bankinn hafi kynnt stefnda skuldastöðu fyrirtækisins. Kvað hann söluverð þeirra tækja sem hann hafi selt gengið upp í afborganir af lánum. Fyrirtækið hafi verið úrskurðað gjaldþrota á árinu 2011 og hafi lýstar kröfur verið í kringum fjörutíu milljónir. Aðspurður kvaðst R-kk-nf hafa á árinu 2008 verið í þeirri trú að fyrirtækið gæti vaxið og yrði metið á um fjörutíu til sextíu milljónir.

Stefndi vísar til almennra reglna samningaréttarins um ógilda löggerninga. Auk þess vísar stefndi til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og þá 36. gr. laganna. Málskostnaðarkrafa stefnda er gerð með stoð í XXI. kafla laga nr. 91/1991 og krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er byggð á lögum nr. 50/1988.

Niðurstöður.

Ekki er ágreiningur um að stefndi hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir Aðstoð-Tölvuskóla ehf., að fjárhæð 5.000.000 króna þann 1. febrúar 2008 gagnvart stefnanda.

Stefndi byggir á því að beita eigi 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Yfirlýsingin sé ógild þar sem starfsmenn Sparisjóðs Keflavíkur hafi vitað um grandleysi stefnda og ekki upplýst hann um slælega fjárhagsstöðu Aðstoðar-Tölvuskólans ehf. Stefndi hefði aldrei gengist í ábyrgð ef honum hefði verið gerð grein fyrir stöðunni. Þá beri að taka tillit til sjónarmiða samkomulags fjármálastofnana um notkun ábyrgða á skuldbindingum einstaklinga, en sparisjóðurinn hafi ekki kynnt stefnda að hann gæti krafist greiðslumats á félaginu né hafi honum verið kynnt staða félagsins. Því sé ósanngjarnt að byggja á ábyrgðaryfirlýsingunni gagnvart stefnda.

Stefndi kvaðst fyrir dóminum ekki hafa vitað um fjárhagsstöðu Aðstoðar-Tölvuskólans ehf. og R-kk-nf S-kk-nf, sem bað stefnda um að gangast í ábyrgð fyrir félagið, hafi ekki kynnt honum stöðu félagsins. R-kk-nf S-kk-nf, sem var eigandi tölvuskólans, kvaðst fyrir dóminum ekki hafa kynnt stefnda stöðu félagsins. Þá hafi félagið, á sama tíma og stefndi undirritaði yfirlýsinguna verið ógjaldfært og orðið síðar gjaldþrota.

Í gögnum málsins liggur fyrir tölvupóstur, dagsettur 17. janúar 2008, frá R-kk-þgf S-kk-þgf til G-kk-ef M-kk-ef N-kk-þgf, hjá Sparisjóði Keflavíkur, þar sem R-kk-nf kveðst telja að sú eign sem hann muni skapa í félaginu verði metin á fjörutíu til sextíu milljónir.

Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, sem samtök ýmissa fjármálafyrirtækja gerðu 1. nóvember 2001 við Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra, tekur ekki til þeirra skuldbindinga, sem um er deilt í máli þessu, en í 2. gr. samkomulagsins segir að með sjálfskuldarábyrgð sé átt við það þegar einstaklingur gengst í ábyrgð fyrir annan einstakling. Í þessu máli gekk stefndi í ábyrgð fyrir lögaðila og á því samkomulagið ekki við í máli þessu. Í yfirlýsingunni um sjálfskuldarábyrgðina er ekki hakað við staðlað ákvæði þar sem tekið er annars vegar fram að ekki sé óskað eftir því að greiðslugeta reikningseiganda verði metin og hins vegar að greiðslugeta reikningseiganda hafi verið metin og aðilar kynnt sér niðurstöður matsins auk þeirra gagna sem það hafi verið byggt á, án þess að gera nokkrar athugasemdir. Þar sem slík ákvæði voru með áberandi letri á yfirlýsingunni gat stefndi farið fram á greiðslumat félagsins, sem hann gerði ekki. Verður að leggja þá ábyrgð á aðila, sem ákveða að gangast í ábyrgðir fyrir þriðja mann og byggja á samningsfrelsi, að þeir hafi vitneskju um þá ábyrgð og þær skyldur sem slíkri ákvörðun fylgir. Þá er sú málsástæða að stefndi hafi verið, með sviksamlegum hætti, fenginn til að undirrita yfirlýsinguna ekki studd viðhlítandi gögnum. Í ofangreindum tölvupósti, í febrúar 2008, lýsti R-kk-nf S-kk-nf því svo að hann taldi að fyrirtæki sitt yrði metið á 40-60.000.000 næðu áætlanir hans fram að ganga. Á sama tíma var yfirdráttur félagsins á reikningi 5370 hjá sparisjóðnum rúmlega tíu milljónir. Af því verður ekki sú niðurstaða dregin að R-kk-nf S-kk-nf né stefnandi hafi verið í þeirri trú að félagið væri ekki gjaldfært og hafi með sviksamlegum hætti fengið stefnda til að gangast í ábyrgðir fyrir félagið. Þá varð félagið úrskurðað gjaldþrota þremur árum seinna.

Af framangreindu leiðir að stefndi er bundinn við þá ábyrgðaryfirlýsingu sem hann undirritaði þann 1. febrúar 2008 og eru engar forsendur til að víkja henni til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Verður krafa stefnanda því tekin til greina eins og segir nánar í dómsorði.

Stefnda var send innheimtuviðvörun þann 30. september 2011 og innheimtubréf 17. október 2011. Með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verður stefndi dæmdur til að greiða vexti eins og krafist er í stefnu.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður dóm þennan upp.

Dómsorð:

Stefndi, Á-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, Steinási 24, 260 Reykjanesbæ, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., kt. 000000-0000, Austurstræti 11, Reykjavík, 5.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 17. nóvember 2011 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 13.6. 2012.