E-3212/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 14. október 2009, var höfðað 6. mars 2009. Stefnandi er H-kk-nf N-kk-nf, Hofsbraut 66, Reykjavík, en stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru að stefnda verði gert að greiða stefnanda 28.347.355 krónur auk 4,5% ársvaxta af 5.573.837 krónum frá 18. september 2001 til 3. maí 2002 en af 28.347.355 krónum frá þeim degi til upphafsdags dráttarvaxta, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 af samanlagðri fjárhæð höfuðstóls og vaxta frá þeim degi til greiðsludags. Er gerð sú krafa aðallega að dráttarvextir reiknist frá 1. nóvember 2006 til greiðsludags. Til vara að dráttarvextir reiknist frá síðara tímamarki og þá verðbætist eftirfarandi bótaliðir frá 1. nóvember 2006 samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga til upphafsdags dráttarvaxta: Þjáningabætur að fjárhæð 317.672 krónur og varanlegur miski að fjárhæð 4.717.500 krónur. Allt að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð 7.948.400 krónur, sem ráðstafað hefur verið inn á áfallna vexti, síðan inn á höfuðstól, fyrst til greiðslu elstu skuldarinnar. Innborganir voru sem hér segir: 1.000.000 króna sem greiddust 26. nóvember 2001, 1.000.000 króna sem greiddust 22. mars 2002, 3.000.000 króna sem greiddust 11. júlí 2002, 300.000 krónur sem greiddust 1. ágúst 2002, 500.000 krónur sem greiddust 5. desember 2002, 500.000 krónur sem greiddust 1. desember 2003, 500.000 krónur sem greiddust 24. september 2004, 500.000 krónur sem greiddust 15. nóvember 2006, 500.000 krónur sem greiddust 31. janúar 2007 og 148.400 krónur sem greiddust 18. mars 2008.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Til vara krefst stefndi lækkunar á stefnufjárhæð og í því tilviki verði málskostnaður látinn niður falla. Ef bætur verða að einhverju leyti tildæmdar er þess krafist að þær beri 4,5% ársvexti til endanlegs dómsuppsögudags, en beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

II

Hinn 18. september 2001 lenti stefnandi í alvarlegu umferðarslysi á Suðurlandsvegi, austan við Þrengslavegamót. Stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar YS 003, sem endaði utan vegar í kjölfar þess að einn hjólbarða bifreiðarinnar sprakk. Á slysdegi var bifreiðin YS 003 tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu og slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá stefnda og er ekki deilt um bótaskyldu stefnda.

Stefnandi var fluttur með þyrlu Landhelgisgæslunnar á slysadeild Landspítala í Fossvogi, en hann hlaut fjöláverka í slysinu á andlit, augu, hægri öxl, vinstri úlnlið og hægri sköflung, auk þess sem hann varð fyrir andlegu áfalli.

Stefnandi hafði frá því á fyrrihluta áttunda áratugarins verið á sjó en sjómennskunni lauk með sviplegum hætti hinn 16. janúar 1995 þegar snjófljóð féll á Súðavík þar sem hann bjó ásamt fjölskyldu sinni. Á þeim tíma var stefnandi netamaður á togaranum Bessa frá Súðavík en stefnandi kveðst oft hafa starfað sem stýrimaður í afleysingum. Stefnandi var um borð í Bessa þegar fréttir af snjóflóðinu bárust og vegna þess að veðrið var svo vont hafði skipstjórinn ákveðið að fara ekki strax inn í höfnina heldur bíða þar til veðrinu slotaði. Í snjóflóðinu missti stefnandi þrjú ung börn sín og kona hans slasaðist mikið. Fór stefnandi ekki á sjó eftir þetta svo heitið geti en hann kveðst hafa reynt það á árinu 1996 en það hafi ekki gengið upp. Stefnandi og eiginkona hans fluttu frá Súðavík eftir þetta áfall.

Stefnandi kveðst svo hafa orðið fyrir öðru áfalli þegar hann komst að því að jarðýtur hefðu verið notaðar til að hreinsa upp eftir snjóflóðið og hafi persónulegir munir hans farið forgörðum vegna þess. Kveðst stefnandi í kjölfarið hafa eytt mikilli orku í að berjast fyrir réttlæti og rannsókn málsins og hafi þessi atburður heltekið hann.

Sumarið eftir snjóflóðið keypti stefnandi sendibíl og reyndi að fóta sig í sendibílaakstri. Hann og eiginkona hans eignuðust síðan tvær dætur, aðra árið 1996 og hina árið 1998. Kveður stefnandi að hann hafi haft þau framtíðaráform að vera í landi með fjölskyldu og börnum fyrstu æviár barnanna en hann hafi misst af því með fyrri börnunum vegna sjómennskunnar. Þá hafi hann ákveðið að afla sér atvinnuréttinda í landi svo að hann gæti ýmist verið á sjónum eða í landi og því kynnst börnum sínum vel.

Hinn 22. desember 1997 varð stefnandi enn á ný fyrir áfalli er hann sneri upp á hægra hné við að afferma bíl og gekkst hann undir aðgerð af þeim sökum sumarið 1998. Kveðst stefnandi hafa átt í þessum meiðslum fram á árið 1999 og hafi starfi hans sem sendibílstjóra lokið þegar hann slasaðist. Hann hafi svo farið að aka leigubíl fyrir annan vorið 1998 og í kjölfarið hafi hann tekið þá ákvörðun að afla sér réttinda til leigubílaaksturs. Þegar komið hafi verið fram í september 2001 hafi sú framtíðarsýn stefnanda, að fá réttindi sem leigubifreiðastjóri og fara síðan fljótlega á sjóinn í hálft starf eða meira og aka leigubifreið þegar hann væri í landi, verið um það bil að rætast. En þá hafi enn eitt áfallið dunið yfir þegar hann lenti í slysinu 18. september 2001.

Með matsbeiðni 19. júní 2003 var af hálfu aðila málsins óskað eftir því að læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og L-kk-nf N. D-hk-nf legðu mat á afleiðingar slyssins 18. september 2001 fyrir stefnanda. Matsgerð þeirra er dagsett 21. júlí 2003 og voru afleiðingar slyssins metnar eftirfarandi:

Tímabundið atvinnutjón: Frá 18. september 2001 til 3. maí 2002.

Þjáningabætur: Frá 18. september 2001 til 3. maí 2002.

Stöðugleikapunktur: 3. maí 2002.

Varanlegur miski: 70 stig.

Varanleg örorka: 50%.

Stefnandi óskaði eftir mati örorkunefndar á varanlegri örorku og miskastigi vegna slyssins og samkvæmt álitsgerð nefndarinnar 9. maí 2006 voru afleiðingar slyssins að þessu leyti metnar svo:

Varanlegur miski: 75 stig.

Varanleg örorka: 85%.

Stefndi kveður að þegar niðurstaða örorkunefndar hafi legið fyrir hafi þurft að afla gagna til að reikna út eingreiðsluverðmæti þeirra réttinda sem fyrirsjáanlegt hafi verið að stefnandi myndi njóta frá þriðja aðila, þ.e. almannatryggingum og lífeyrissjóðum. Þá kveður stefndi að framkvæma hafi þurft sérstakt mat á því að hve miklu leyti umrædd réttindi væri að rekja til slyssins. Stefndi sendi stefnanda tillögu að uppgjöri bóta 12. febrúar 2007 en þeirri tillögu var hafnað með bréfi lögmanns stefnanda 15. febrúar 2007. Sama dag greiddi stefndi stefnanda bætur í samræmi við uppgjörstillöguna og viðbótargreiðslu hinn 18. mars 2008.

Í málinu liggur fyrir fjöldinn allur af læknisvottorðum og matsgerðum en þar sem hvorki er ágreiningur um bótaskyldu stefnda né um afleiðingar slyssins á heilsu stefnanda er ekki ástæða til að rekja efni þessara gagna nema að því leyti sem þau þykja skipta máli varðandi niðurstöðu málsins.

Ágreiningsefni málsins lýtur fyrst og fremst að því við hvaða árslaun skuli miða í útreikningi um bætur fyrir varanlega örorku. Stefndi telur að við útreikning bóta skuli miða við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og hann gerði í uppgjöri sínu til stefnanda. Stefnandi telur hins vegar að meta eigi árslaunin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna þar sem annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en lágmarkslaun. Byggist krafa stefnanda á því að slysið hafi orðið í miðjum umbreytingartímum á atvinnuhögum hans og tekjur hans fyrir slysið gefi í engu raunsanna mynd af framtíðartekjum hans.

III

Stefnandi kveðst hafa verið sjómaður í yfir 20 ár auk þess sem hann hafi skipstjórnarréttindi á flest skip undir 20 brúttólestum. Hafi sjómennskunni lokið sviplega og þá hafist nokkurra ára ganga við að endurskipuleggja lífið og komast á sjó á nýjan leik. Á þeirri þrautagöngu hafi hindrun orðið á vegi hans í lok desember 1997 þegar hann hafi slasast og vegna þess og andlegs álags hafi hann ekki farið að vinna fyrr en um vorið 1998. Þá hafi hann ákveðið að afla sér réttinda sem leigubílstjóri og vera heima með tveimur ungum börnum sínum fyrstu ár ævi þeirra og fara á sjóinn á nýjan leik að fengnum atvinnuréttindum og nýta þau samhliða sjómennsku. Tveimur mánuðum áður en sá draumur hefði getað orðið að veruleika hafi stefnandi lent í bílslysi því sem mál þetta fjalli um.

Stefnandi kveður að ef bílslysið hefði ekki orðið hefði hann verið á sjónum í að minnsta kosti 50% starfi en hann hafi ætlað sér að vinna meira en 100% vinnu. Viðmiðunartekjur þurfi að miðast við þessi framtíðaráform sem hafi verið innan seilingar þegar slysið átti sér stað.

Forsenda bótakröfu stefnanda miðist við verðlag í september 2009. Þá hafi grunnfjárhæð þjáningabóta, miðað við að stefnandi væri rúmliggjandi, verið að fjárhæð 2.065 krónur á dag og miðað við að hann væri ekki rúmliggjandi hafi hún verið 1.112 krónur á dag. Reiknist þjáningabætur frá tjónsatburði hinn 18. september 2001 til stöðugleikapunkts hinn 3. maí 2002 eða í 127 daga rúmliggjandi, samtals að fjárhæð 262.255 krónur og 102 daga batnandi með fótaferð, samtals að fjárhæð 113.220 krónur eða samtals 317.672 krónur. Grunnfjárhæðir þjáningabóta samkvæmt skaðabótalögum miði við grunnlánskjaravísitöluna 3282 en uppfært til 1. september 2006 miðað við lánskjaravísitöluna 5213.

Grunnfjárhæð miskabóta í september 2006 hafi verið 6.290.000 krónur. Varanlegur miski reiknist 75% af þeirri fjárhæð eða 4.717.500 krónur. Tjónþoli hafi verið 50 ára á tjónsdegi og séu grunnfjárhæðir samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga fyrir 100% miska 3.960.000 krónur sem breytist samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga miðað við grunnlánskjaravísitöluna 3282 sem sé á útreikningsdegi 5213.

Að mati stefnanda sé rétt að lágmarkslaun samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga vegi 50% í viðmiðunarlaunum stefnanda en tekjureynsla hans úti á sjó 50%, þ.e. tekjurnar síðustu þrjú ár fyrir snjóflóðið á Súðavík þegar hann var síðast á sjó, framreiknuð með launavísitölu til stöðugleikapunkts.

Tekjur ársins 1992 kr. 3.326.177

Tekjur ársins 1993 kr. 4.640.618

Tekjur ársins 1994 kr. 3.997.424

Uppreiknað miðað við launavísitölu á stöðugleikapunkti 3. maí 2002 (225,8 stig) hafi launin verið sem hér segir:

Tekjur ársins 1992 3.326.177 129,5 5.799.247

Tekjur ársins 1992 4.640.618 131,3 7.981.097

Tekjur ársins 1994 3.997.424 133 6.791.401

Meðaltal 6.857.248

Við bætist töpuð lífeyrisréttindi 8% 411.435 krónur, eða samtals 7.268.683 krónur.

Viðmiðunarlaunin reiknist því þannig:

Laun á sjó, þrjú ár fyrir slysið á Súðavík kr. 7.268.683

Lágmarkslaun skv. 7. gr. skbl. kr. 1.906.033

Samtals kr. 9.174.716

Deilt með tveimur kr. 4.587.358

Viðmiðunarlaunin 4.587.358 krónur séu margfölduð með stuðli samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 7,638 og 85% örorku og sé þá varanleg örorka 29.782.505 krónur.

Bótakrafan sundurliðist því þannig:

Tímabundið atvinnutjón kr. 538.665

Þjáningarbætur kr. 317.672

Varanlegur miski kr. 4.717.500

Varanleg örorka kr. 29.782.505

Samtals kr. 35.356.342

Frádregið v/greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins kr. - 1.415.587

Frádregið v/greiðslna frá lífeyrissjóði kr. - 5.593.400

Samtals kr. 28.347.355

Stefnandi gerir grein fyrir því varðandi frádráttarlið vegna greiðslna frá lífeyrissjóði að stefndi hafi greitt mismun vegna 4,5 og 4,05 afvöxtunar í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 324/2007 og standi þessi frádráttur því óbreyttur en á móti komi að viðbótargreiðslur frá stefnda komi því ekki til frádráttar. Viðbótargreiðsla þessi var að fjárhæð 148.400 krónur.

Um málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla l. nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 130. gr.

IV

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda en stefndi hafi með uppgjöri 15. febrúar 2007 greitt fullar og réttar skaðabætur vegna slyssins þann 18. september 2001. Vegna framsetningar stefnanda á kröfugerð sinni sé nauðsynlegt að fara í gegnum einstaka liði uppgjörsins.

Tímabundið atvinnutjón

Með uppgjörinu 15. febrúar 2007 hafi verið greiddar bætur vegna tímabundins atvinnutjóns að fjárhæð 538.665 krónur. Það sé sama fjárhæð og gerð sé krafa um í stefnu vegna tímabundins atvinnutjóns. Með greiðslu sinni 15. febrúar 2007 hafi stefndi þannig greitt fullnaðarbætur vegna tímabundins atvinnutjóns og eigi stefnandi ekki frekari kröfur vegna þess.

Þjáningabætur

Með uppgjöri 15. febrúar 2007 hafi stefndi greitt þjáningabætur að fullu í samræmi við það tímabil sem metið var í matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og L-kk-ef N. D-hk-nf. Stefnandi eigi því ekki frekari kröfur á hendur stefnda vegna þessa.

Varanlegur miski

Með uppgjöri 15. febrúar 2007 hafi stefndi greitt bætur vegna varanlegs miska að fullu í samræmi við það miskastig sem metið hafi verið í álitsgerð örorkunefndar. Stefnandi eigi því ekki frekari kröfur á hendur stefnda vegna þessa.

Varanleg örorka

Með uppgjöri 15. febrúar 2007 hafi stefndi greitt stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku. Við útreikning á bótum vegna varanlegrar örorku hafi stefndi stuðst við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eða svokallað lágmarkslaunaviðmið. Enginn ágreiningur hafi verið milli aðila um stuðul samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga, örorkuprósentu, fjárhæðir frádráttarliða samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laganna eða aðra þætti uppgjörsins.

Af framangreindu leiði, að ágreiningur í þessu máli lúti eingöngu að fjárhæð viðmiðunarlauna við útreikning á bótum vegna varanlegrar örorku. Þessu telji stefndi rétt að halda til haga í ljósi þess að framsetning kröfugerðar stefnanda sé alls ekki glögg hvað þetta varði.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við, þ.e. svokallaðan stöðugleikapunkt. Í ákvæðinu sé að finna þá meginreglu sem styðjast skuli við við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku.

Í 2. mgr. 7. gr. sé hins vegar heimild til þess að árslaun séu metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hér sé um tvö skilyrði að ræða sem bæði þurfi að vera uppfyllt. Annars vegar þurfi óvenjulegar aðstæður að vera fyrir hendi hjá tjónþola og hins vegar þurfi annar mælikvarði en sá sem mælt sé fyrir um í 1. mgr. 7. gr. að teljast réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Sönnunarbyrðin um að skilyrðin tvö séu uppfyllt hvíli á tjónþola. Í 3. mgr. 7. gr. sé síðan mælt fyrir um tiltekið lágmarkslaunaviðmið, sem sé 1.200.000 krónur fyrir 66 ára og yngri, bundið lánskjaravísitölu frá gildistöku skaðabótalaga.

Við mat á því hvort 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við í tilviki stefnanda verði að líta til þess hver staða hans hafi verið á slysdegi, þann 18. september 2001. Með öðrum orðum þurfi að skoða líkamlegt ástand og önnur atriði sem höfðu áhrif á horfur stefnanda varðandi atvinnumöguleika og tekjuöflun í framtíðinni, hefði slysið ekki komið til.

Stefndi telur fyrirliggjandi gögn algjörlega afdráttarlaus um það að stefnandi hafi hvorki haft raunhæfar fyrirætlanir né starfsþrek til að snúa aftur til sjómennsku síðar á starfsævinni, ekki frekar en hann hefði gert á þeim 6 árum sem liðu frá því áfalli sem stefnandi varð fyrir vegna snjóflóðsins árið 1995 fram að umferðarslysinu í september 2001. Ástæður þessa séu hvort tveggja andlegar og líkamlegar.

Varðandi andlega getu stefnanda til að snúa aftur til sjós bendi stefndi á vottorð Ó-kk-ef G-kk-ef geðlæknis 10. október 2000, eða tæpu ári fyrir umferðarslysið. Þar komi meðal annars fram að stefnanda hafi að mati læknisins verið gjörsamlega ókleift að hefja aftur sjómennsku. Þá telji stefndi alveg ljóst að líkamleg einkenni hafi háð stefnanda verulega fyrir umferðarslysið og hafi hindrað hann í fjölmörgum störfum, svo ekki sé minnst á erfið líkamleg störf á borð við sjómennsku.

Í læknisvottorði vegna umsóknar stefnanda um örorkulífeyri 16. nóvember 1999 segi meðal annars að stefnandi sé kominn með mikla slitgigt og hafi liðþófi verið tekinn vegna hnémeiðsla. Sé hnéð nú versnandi og eigi stefnandi erfitt með alla vinnu. Hann treysti sér ekki í sendibifreiðastöður og hafi ekki fundið neitt viðeigandi starf þar sem bæði vinstri olnbogi og hægra hné hái honum. Að lokum svari læknirinn neitandi þeirri spurningu hvort gera megi ráð fyrir að stefnandi geti eftir læknisaðgerð eða meðferð snúið aftur að fyrra starfi eða hliðstæðu starfi.

Af framangreindu telji stefndi engum vafa undirorpið að starfsgeta stefnanda og starfsval hafi verið verulega skert fyrir umferðarslysið í september 2001. Því sé þess vegna alfarið hafnað að störf við sjómennsku hafi verið stefnanda innan seilingar þegar hann lenti í slysinu eins og hann haldi fram. Af þeim sökum sé því og hafnað að laun við sjómennsku eigi að hafa vægi við ákvörðun viðmiðunarlauna við útreikning á bótum til stefnanda vegna varanlegrar örorku.

Þótt starfsgeta stefnanda hafi verið jafn skert og raun ber vitni fyrir umferðarslysið verði jafnframt að líta til þess að stefnandi hafi unnið launuð störf í 6 ár fyrir umferðarslysið í september 2001, meðal annars sem leigubílstjóri hjá Hreyfli-Bæjarleiðum í þrjú ár fyrir slysið, en launatekjur stefnanda fyrir slysið hafi verið eftirfarandi:

2001 kr. 480.000 (reiknað endurgjald við leiguakstur)

2000 kr. 812.045 (laun og reiknað endurgjald)

1999 kr. 526.898

1998 kr. 0

1997 kr. 1.137.082 (laun og reiknað endurgjald)

1996 kr. 775.411 (laun og reiknað endurgjald)

Af skattframtölum liggi þannig fyrir að stefnandi hafi sannarlega haft starfsgetu til að afla tekna fyrir umferðarslysið í september 2001. Sú starfsgeta hafi hins vegar verið mjög skert. Telji stefndi með öllu ósannað að starfsgeta stefnanda hafi verið vaxandi með slíkum hætti að sannað sé að framtíðartekjur hans hefðu orðið hærri árin eftir umferðarslysið en þær voru árin fyrir það. Þegar horft sé til tekjusögu stefnanda í aðdraganda slyssins og þeirra gagna sem liggi fyrir um heilsufar stefnanda fyrir slysið, sé í öllu falli ekkert sem bendi til þess að tekjur hans hefðu orðið hærri en lagt var til grundvallar við uppgjör bóta þann 15. febrúar 2007, hefði slysið ekki komið til.

Komi til þess að fallist verði á kröfur stefnanda að einhverju leyti krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði lækkuð. Telji dómurinn forsendur til að meta árslaunaviðmið stefnanda sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé með vísan til þeirra röksemda sem raktar séu í aðalkröfu ljóst að ekkert bendi til þess að árslaun stefnanda hefðu getað orðið þau sem lagt sé upp með í stefnu.

Sé lagagrundvöllur fyrir bótakröfu stefnanda í máli þessu afar óljós og honum verði ekki fundinn staður í beinum fyrirmælum skaðabótalaga, öðrum ákvæðum laga eða dómvenju, að séð verði. Málefnalegar ástæður búi að baki því að ágreiningur þessi sé lagður fyrir dómstóla. Ef ástæða þyki til að taka kröfu stefnanda til greina sé rétt að hún beri ekki dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi frá endanlegum dómsuppsögudegi í málinu. Með vísan til síðari málsliðar 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur sé þess krafist að tildæmdar bætur beri dráttarvexti fyrst frá þeim degi að telja. Stefndi bendir á að sá dráttur sem orðið hefur á máli þessu sé alfarið vegna atvika sem séu á forræði stefnanda.

Um lagarök vísar stefndi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og umferðarlaga nr. 50/1987. Um málskostnaðarkröfu vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

V

Eins og rakið hefur verið er hvorki ágreiningur um bótaskyldu stefnda vegna tjóns stefnanda vegna umferðarslyssins 18. september 2001 né afleiðingar þess slyss á heilsu stefnanda. Snýst ágreiningur í máli þessu um það fyrst og fremst við hvaða árslaun eigi að miða í útreikningi bóta vegna varanlegrar örorku.

Af gögnum málsins er ljóst að stefndi hefur greitt stefnanda að fullu bætur í samræmi við kröfugerð hans að öðru leyti en varðar kröfu hans um bætur fyrir varanlega örorku. Uppgjör stefnda á bótum til stefnanda hinn 15. febrúar 2007 er svohljóðandi:

Þjáningabætur kr. 375.400

Varanlegur miski kr. 4.745.250

Varanleg örorka kr. 10.344.834

Áður greitt kr. - 7.800.000

Greiðslur frá Tryggingastofnun og lífeyrissjóðum kr. - 7.008.987

Tímabundið atvinnutjón 538.665 – 192.411 (skattar) kr. 346.254

Í stefnu gerir stefnandi kröfu um 317.672 krónur í þjáningabætur, 538.665 vegna tímabundins atvinnutjóns, 4.717.500 krónur vegna varanlegs miska og 29.782.505 krónur vegna varanlegrar örorku. Þá eru í kröfugerð stefnanda dregnar frá greiðslur vegna Tryggingastofnunar og lífeyrissjóða að fjárhæð 7.008.987 krónur og 7.948.400 krónur vegna innborgunar stefnda inn á kröfur stefnanda. Inni í þeirri fjárhæð sem stefnandi dregur frá dómkröfu sinni í upphafi stefnu eru 148.400 krónur sem var reyndar greiðsla stefnda vegna viðbótarkröfu stefnanda í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli 324/2007 vegna ákvörðunar stuðuls við afvöxtunarútreikning. En í rökstuðningi stefnanda fyrir fjárhæð kröfu sinnar telur hann að ekki eigi að draga þessa kröfu frá dómkröfunni. Er samkvæmt framansögðu ljóst að ekki er ágreiningur um frádráttarliði kröfunnar og hefur stefndi greitt alla aðra bótaliði kröfu stefnanda en þann sem lýtur að varanlegri örorku að fullu. Stendur því aðeins eftir ágreiningur um við hvaða árslaun skuli miða í útreikningi bóta fyrir varanlega örorku stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skulu árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir tjónsdag, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Þá segir í 3. mgr. 7. gr. að þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. skuli ekki miða við lægri árslaun en þar er tilgreint í töflu.

Fyrir liggur, og er óumdeilt, að meðallaun stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir slys, þ.e. árin 2000, 1999 og 1998 voru undir lágmarkslaunaviðmiðinu samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna en launatekjur stefnanda voru 812.045 krónur árið 2000, þar af 400.000 krónur í reiknað endurgjald, 526.898 krónur árið 1999 og 0 kr. árið 1998. Árið 1997 voru laun og reiknað endurgjald stefnanda 1.137.082 krónur og árið 1996 voru laun og reiknað endurgjald stefnanda 755.411 krónur.

Stefnandi byggir á því að árslaun stefnanda eigi að meta sérstaklega vegna óvenjulegra aðstæðna þar sem fyrir hafi legið að stefnandi færi að að vinna á sjó í að minnsta kosti 50% starfi, jafnvel meira, þegar slysið hafi borið að höndum. Eigi viðmiðunartekjur því að miðast við að þau framtíðaráform hafi verið innan seilingar og því skuli bætur vegna varanlegrar örorku byggðar á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi hefur hins vegar greitt stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku í samræmi við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem árslaun stefnanda þrem árum fyrir slysið hafi verið lægri en lágmarkstekjuviðmið ákvæðisins. Er í útreikningi stefnanda miðað við að umrætt viðmið hafi verið 1.602.000 krónur á stöðugleikapunkti. Í málatilbúnaði sínum reiknar stefnandi með að lágmarkslaun þessi séu 1.906.033 krónur án þess að það sé rökstutt frekar. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. eru umrædd laun 1.200.000 krónur og uppfærð með vísitölu eru þau 1.602.000 krónur í samræmi við útreikning stefnda eða 1.200.000 x 4.381/3.282 (grunnvísitala, sbr. 29. gr. skaðabótalaga/vísitala á stöðugleikapunkti). Aldursstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga miðast við stöðugleikapunkt 3. maí 2002 en þann dag var stefnandi 51 árs og 42 daga gamall. Stuðull v/ 51 árs er 7,626 en stuðull samkvæmt 52 ára er 7.370. Verður því ekki annað séð en að stuðull sá sem stefndi reiknar með í útreikningi bóta, eða 7,597, sé réttur. Verður því ekki annað séð en að útreikningur stefnda á bótum fyrir varanlega örorku miðað við lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé réttur enda hefur stefnandi í málatilbúnaði sínum ekki vefengt hann sérstaklega.

Í máli þessu liggur fyrir að stefnandi hefur orðið fyrir miklum áföllum í lífi sínu og eftir að hið mannskæða snjóflóð féll á Súðavík árið 1995 hefur stefnandi, þrátt fyrir ýmis áföll, starfað sem sendibílstjóri og leigubílstjóri. Hann hefur nánast ekkert starfað á sjó síðan 1995 en samkvæmt gögnum málsins reyndi hann fyrir sér á sjó á árinu 1996 en það gekk ekki upp. Stefnandi kveður skýringar þess, að hann hafi ekki farið á sjó sem heitið getur þessi rúmlega 6 ½ ár sem liðu frá snjóflóðinu þar til hann lenti í umræddu slysi, vera þær helstar að hann hafi viljað klára að afla sér réttinda sem leigubílstjóri auk þess sem hann hafi viljað vinna í landi meðan dætur hans væru að vaxa úr grasi. Þá liggur fyrir að fyrstu árin eftir snjóflóðið treysti stefnandi sér ekki til að stunda sjómennsku.

Af gögnum málsins þykir ljóst að stefnandi hafði hug á að fara á sjóinn aftur og hefur það verið staðfest með vitnisburði fjölda vitna úr hópi vina og vandamanna stefnanda. Til að það geti komið til álita að laun stefnanda við sjómennsku hafi vægi við ákvörðun viðmiðunarlauna við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku, verður stefnandi að sýna fram á að sú fyrirætlan hans að fara á sjóinn í hálft starf eða meira hafi verið raunhæf miðað við stöðu hans á slysdegi. Er ekki nóg að hugur hans hafi staðið til að fara á sjóinn.

Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði S-kk-ef S-kk-ef læknis 16. nóvember 1999 sem gefið var út vegna umsóknar stefnanda um örorkubætur kemur meðal annars fram það mat læknisins að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 1. september 1999 til óákveðins tíma. Þá kemur þar fram að stefnandi hafi farið í þrjár aðgerðir á olnboga árið 1978 og 1979 og sé hann með skerta hreyfingu í olnboganaum og minnkaðan kraft í vinstri handlegg. Hann hafi lent í slysi 1997 og brotið hægri sköflung ofarlega og hafi brotið gengið inn í hnéliðinn. Nú sé hann kominn með mikla slitgigt og meðal annars hafi liðþófi verið tekinn þar sem hann hafi lent í öðru slysi við vinnu sína er hann fékk slink á hægra hné. Hnéð sé versnandi og hann eigi erfitt með alla vinnu og treysti sér ekki í sendibifreiðastöður og hafi ekki fundið neitt viðeigandi starf þar sem bæði vinstri olnbogi og hægra hné séu að há honum. Svar læknisins við þeirri spurningu við hvaða störf stefnandi gæti hugsanlega unnið er svohljóðandi: „H-kk-nf vann sem sendibílstjóri en gafst upp á því eftir hnéslysið, byrjaði síðan í leiguakstri en þoldi það illa vegna hnésins og gafst upp á því í lok ágúst 99, hefur hugsað sér að fara í nám til að læra eitthvað starf sem hann getur unnið þar sem hann er algjörlega ólærður í dag.“ Þá svarar læknirinn þeirri spurningu neitandi hvort gera megi ráð fyrir að umsækjandi geti eftir læknisaðgerð eða meðferð snúið aftur að fyrra starfi eða hliðstæðu starfi.

Í tengslum við umsókn stefnanda um örorkubætur fyllti hann út spurningalista vegna óvinnufærni. Þar kemur meðal annars fram að hann geti alls ekki setið óþægindalaust, og ekki staðið upp af stól nema halda sér í eitthvað. Þá geti hann stundum ekki beygt sig eða kropið eða tekið smáhlut upp af gólfi og rétt sig upp aftur. Þar kemur einnig fram að stefnandi hafi ekki farið á sjó eftir snjóflóðið, hann hafi reynt það árið 1996 en það hafi verið honum um megn. Spurningalistinn er dagsettur 16. desember 1999 og ritaður af eiginkonu stefnanda og skýringuna kveður hún vera þá að stefnandi eigi erfitt með að skrifa og missi grip á pennanum eftir smástund og höndin skjálfi.

Í bréfi H-kk-ef J-kk-ef tryggingalæknis 11. janúar 2000, þar sem fram kemur að örorka stefnanda sé 75% frá 1. september 1999 til 31. janúar 2002, er vísað til fyrrgreinds læknisvottorðs S-kk-ef og spurningalistans. Segir meðal annars í bréfi þessu: „Ætla verður að H-kk-nf eigi erfitt með að standa lengi og ganga langt, auk þess sem hann geti átt erfitt með að rísa á fætur og bogra. Færni þessa manns telst mikið skert til almennra starfa, en rétt að endurmeta að tveimur árum liðnum.“

Af gögnum þessum þykir mega slá því föstu að læknarnir mátu það sem svo að stefnandi hafi á þessum tíma ekki verið í stakk búinn til að starfa á sjó. Þá verður ekki dregin önnur ályktun af afdráttarlausum svörum S-kk-ef um að stefnandi gæti ekki snúið aftur til fyrri starfa sinna eða hliðstæðra starfa, væri ólíklegt að hann gæti farið að vinna sem sjómaður. Þá er vottorð H-kk-ef afgerandi varðandi það að færni stefnanda væri mjög skert til almennra starfa þótt rétt væri að endurmeta það 1. febrúar 2002.

Í málinu liggur frammi vottorð geðlæknisins Ó-kk-ef G-kk-ef, 10. október 2000, þar sem kemur fram að það sé mat hans að það hafi verið stefnanda gjörsamlega ókleift að hefja aftur sjómennsku. Ástæður þessa séu þær að hann tengi slysið mjög sjómennsku og upplifi endurtekið þær klukkustundir þegar hann hafi frétt af snjóflóðinu og verið fastur í ofsaveðri úti á sjó og ekki getað komið fjölskyldu sinni til bjargar. Þetta séu þekkt einkenni eftir áfall af þessu tagi og flokkist undir áfallastreitu. Þá kemur fram að stefnandi sé enn í viðtölum hjá lækninum og hafi honum gengið betur að fóta sig í lífinu nú en fyrr, en hugarástand hans sé enn að verulegu leyti mótað af slysinu í Súðavík þetta löngu síðar.

Fyrir dómi dró Ó-kk-nf úr framangreindum fullyrðingum um að stefnanda væri ókleift að stunda sjómennsku þar sem honum hafi farið að líða betur á árinu 2000 og hafi stefnandi að mati læknisins verið andlega hæfur til þess að fara á sjó á árinu 2001 þótt hann gæti ekki tímasett það nákvæmlega en þá hafi hann verið í meira jafnvægi en áður. Verður af framburði læknisins ekki ráðið með vissu hvenær hann taldi að stefnandi hefði haft burði til að stunda störf á sjó en þau vottorð sem hann gaf síðar í málinu eru ekki afdráttarlaus um þetta. Þá verður ekki fram hjá því litið að í október 2000 um ári fyrir umrætt slys var það mat læknisins að þótt stefnanda væri farið að ganga betur í lífinu væri hugarástand hans ennþá verulega mótað af slysinu í Súðavík, sem læknirinn taldi einmitt vera þess valdandi að hann teldi ókleift fyrir stefnanda að hefja aftur sjómennsku.

Þegar framangreind læknisfræðileg gögn eru virt þykir mega slá því föstu að fyrirætlanir stefnanda um að fara á sjó í náinni framtíð, hefði slysið ekki orðið, voru óraunhæfar. Þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á það með haldbærum gögnum að starfsgeta hans hefði aukist með slíkum hætti að framtíðartekjur hans hefðu orðið hærri en þær voru fyrir slys það sem hér um ræðir.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið verður ekki fallist á það með stefnanda að aðstæður hans þrjú árin fyrir slysið hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna sem leiði til þess að árslaun þau sem meginregla þeirra laga gerir ráð fyrir, séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda. Þykja því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að meta árslaun stefnanda sérstaklega. Verður því fallist á það með stefnda að við uppgjör á tjóni stefnanda skuli farið eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þar sem stefndi hefur greitt stefnanda bætur í samræmi við það verður hann því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir eftir atvikum rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hrl. en af hálfu stefnda flutti málið K-kk-nf V-kk-nf hdl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, H-kk-ef N-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

G-kvk-nf B-kvk-nf