S-8343/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 26. maí sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 18. desember 2020, á hendur: „ X, kt. [...], [...], Reykjavík, „fyrir stórfellt brot í nánu sambandi, með því að hafa, föstudaginn 14. desember 2018 í stigagangi að [...] í Reykjavík, veist með ofbeldi að [...], A, kt. [...], skallað hana í andlit, slegið hana ítrekað með krepptum hnefa í höfuð og er hún hörfaði undan árásinni niður stigann, haldið árásinni áfram með sama hætti svo hún féll niður nokkrar tröppur og hafnaði á stigapalli, en alls voru hnefahöggin að minnsta kosti tíu talsins. Árásin var sérstaklega hættuleg, sársaukafull og meiðandi, en afleiðingar hennar voru þær að A-x-x marga yfirborðsáverka á höfði, opið sár á enni, blæðingu í hvítu vinstra auga, tognun og ofreynslu á úlnlið, brot á vinstri ökkla á þremur stöðum, stöðubundinn svima, heilahristing og rifu í sjónhimnu hægra auga, en brotaþoli þurfti tvisvar að gangast undir aðgerð vegna ökklabrotanna.

(Mál nr. [...])

Telst brot þetta varða við 2. mgr., sbr. 1. mgr., 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar en til vara er þess krafist að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Einkaréttarkrafa:

Þá gerir Ó-kvk-nf H-kvk-nf G-kvk-nf lögmaður, f. h. A, kt. [...], kröfu um að ákærði verði dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð kr. 2.500.000,- auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá 14. desember 2018, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi er birt til greiðsludags.

Þá er gerð krafa um að ákærða verði gert að greiða brotaþola útlagðan sjúkrakostnað og annan kostnað að fjárhæð kr. 50.167,- með dráttarvöxtum skv. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi er birt til greiðsludags.

Ennfremur gerir brotaþoli þá kröfu að ákærða verði gert að greiða henni þjáningabætur, skv. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð kr. 157.300,- með dráttarvöxtum skv. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa þessi er birt til greiðsludags.

Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Ákærði krefst þess að honum verði ekki gerð sérstök refsing vegna málsinsen til vara að refsing verði bundin þeim skilyrðum að núverandi aðstæðum ákærða verði ekki raskað. Þá samþykkir ákærði bótaskyldu en mótmælir fjárhæð bótakröfu. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins sem greiðist úr ríkissjóði.

I

Ákærði hefur skýlaust játað þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök og eru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru. Málsatvikum er rétt lýst í ákæru. Varðar ágreiningur aðila það hvort refsing geti borið árangur, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga, og eftir atvikum, hvort tilefni sé til að ákveða ráðstafanir á grundvelli 62. gr. sömu laga.

II

Við rannsókn málsins var B dómkvaddur sem matsmaður til að gera geðrannsókn á ákærða. Var lagt fyrir matsmanninn að kanna hvort ákærði hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga þegar atvik gerðust 14. desember 2018 eða hvort, eftir atvikum, mætti ætla að refsing gæti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. Í niðurstöðu matsmanns segir að ákærði hafi verið með virk geðrofseinkenni 14. desember 2018 en ekki nægilega slæm til þess að hann hafi verið „alls ófær“ á þeim tíma um að stjórna gerðum sínum og er þá vísað til 15. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar sé, með vísan til 16. gr. sömu laga, mat dómkvadds matsmanns að ástand ákærða hafi verið með þeim hætti að það sé læknisfræðilega nær útilokað að refsing geti borið árangur. Mjög mikilvægt sé að hann haldi áfram í því fasta eftirliti sem hann fái frá geðdeildinni [...] og eftirlitinu frá [...]. Með þeim hætti verði vonandi hægt að tryggja að ákærða líði betur þannig að í framtíðinni stafi ekki hætta af honum. Þá kemur fram í matinu að þetta sé byggt á löngu viðtali við ákærða, nákvæmri könnun á öllum gögnum málsins og könnun á ítarlegri sjúkraskrá hans frá geðdeild [...].

III

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna fyrir dómi að því marki sem nauðsynlegt er til úrlausnar málsins.

Ákærði sagði að samskipti hans og [...] hans hefðu verið mjög slæm um langantíma. Hann hefði verið [...] á árunum 2008 og 2014 og hefði það haft mjög slæm áhrif á samskipti þeirra auk þess sem dvöl hans [...] hefði haft slæm áhrif á hann. Sjálfur hefði hann verið að glíma við reiðivanda sem hefði versnað í gegnum árin. Þá hefði hann hlotið alvarlega höfuðáverka árið 2014 og ekki verið í lagi síðan þá en [...] hans hefði verið föst í því að hann væri fíkill með geðræn vandamál. Árið 2017 hefði hann verið heimilislaus og þá byrjað aftur í neyslu eftir hlé og reiði hans aukist og hefðu [...] hans þá fengið að finna fyrir því. Þennan dag hefði [...] hans komið til hans til að hjálpa honum en hann verið í slæmu ástandi vegna neyslu og svefnleysis. Kvaðst hann hafa verið búinn að vera í neyslu fíkniefna í nokkra mánuði þegar þetta gerðist. Þau hefðu rifist harkalega og honum liðið eins og [...] hans væri að reyna að fá hann til að drepa sig. Hann hefði verið að reyna að fá hana til að skilja að hann þyrfti morfín en hún hefði viljað að hann færi á geðdeild eða í meðferð. Hann hefði misst stjórn á sér og ráðist á hana en hrokkið síðan út úr þessu ástandi og farið í „sjokk“ og hringt í neyðarlínuna. Kvað ákærði sér þykja þetta mjög leitt. Hann hefði fengið geðrofseinkenni vegna neyslu og væri erfitt fyrir hann að lýsa þessum einkennum en þetta hefðu jafnvel verið einhvers konar ranghugmyndir. Kvaðst hann ekki hafa greinst með geðsjúkdóm fyrr en eftir að hann hlaut höfuðáverka og væri hann ósáttur við þá greiningu þar sem um áverka hefði verið að ræða. Eftir árásina hefði hann farið inn á geðdeild, [...], honum gefnar sprautur og síðan hefði hann verið [...] fá sprauturnar áfram. Hann hefði að mestu verið kominn úr geðrofi þremur vikum eftir árásina en verið á bráðageðdeild í fjóra mánuði þar sem hann vildi ekki fara á öryggisgeðdeild. Þar hefði hann áður dvalist og verið eyðilagður eftir þá dvöl, m. a. vegna andlegs ofbeldis. Síðan hefði hann verið [...] í tvö ár. Undanfarið hefði allt gengið vel hjá honum. Í desember 2019 hefði hann gert samning við Reykjavíkurborg um búsetuúrræði og þá flutt [...]. Hann hefði verið mjög virkur þar og einnig sinnt sprautumeðferð. Þá hefði hann farið í fulla meðferð hjá SÁÁ og þá m. a. losnað af róandi og kvíðastillandi lyfjum sem hann hefði verið búinn að taka í um tíu ár. Hann þyrfti enn að vinna með reiði og væri að gera það í gegnum AA- samtökin. Sagði ákærði að hann vildi hætta að fá sprautur en hann hefði síðast fengið sprautu nú í maí. Þá vildi hann hætta að hafa C sem geðlækni og sagði hann hafa beitt sig ofbeldi. Þess í stað vildi hann fá aðstoð frá heimilislækni. Þá ætli hann sér að vera áfram [...], a. m. k. í einhvern tíma. Hann ætli ekki að fá sprauturnar áfram en hætta þeim í samráði með lækni. Þá kvaðst ákærði ekki neyta fíkniefna og telja að geðræn veikindi sín hefðu aðallega stafað af neyslu þeirra.

B, geðlæknir og dómkvaddur matsmaður, sagði ákærða eiga langa sögu um geðsjúkdóm og notkun fíkniefna og oft hafa verið lagður inn á geðdeild og áður fengið þjónustu frá [...]. Frá árinu 2019 hefði hann verið á langverkandi lyfi sem loks hefði tekist að vinna á geðrofs hugmyndum hans en áður hefði hann verið búinn að prófa mörg lyf. Ákærði hefði verið í mikilli afneitun varðandi veikindi sín en ekki verið með geðrofshugmyndir þegar hann talaði við hann. Kvaðst vitnið telja að 15. gr. almennra hegningarlaga ætti ekki við um ákærða. Teldi hann, með vísan til 16. gr. sömu laga, að mikilvægt væri að ákærði yrði áfram í eftirliti á geðdeild og fengi þjónustu frá búsetukjarnanum [...]. Gæti það orðið til þess að tryggja honum betri líðan og minnkað líkur á því að skaði yrði af honum. Ákærði hefði nýlega farið [...] vegna bjórneyslu. Þá hefði hann verið [...] þangað til í janúar 2021 og hefði hann farið í meðferðina eftir að [...] lauk. Ákærði hefði haldið áfram meðferð á geðdeild í þrjá mánuði eftir að [...] lauk en síðan þá hefði hann ekki viljað meðferð.

Sagði vitnið að ákærði hefði lítið innsæi í veikindi sín og væri með ýmsar skýringar á einkennum sínum. Kvaðst vitnið telja að besta lausnin fyrir ákærða væri að vera undir eftirliti yfirlæknis geðdeildar og þiggja læknismeðferð eins og yfirlæknir teldi nauðsynlega á hverjum tíma. Þannig væri hægt að forðast það að svipta ákærða sjálfræði. Minnkaði það líkur á því að atvik eins og þetta endurtæki sig eftir einhverja mánuði og teldi hann að einkenni kæmu fram aftur hætti hann að taka lyf. Þá magnaði neysla fíkniefna upp geðrofseinkenni og gæti framkallað slík einkenni. Þegar atvik gerðust hefði ákærði verið með virk geðrofseinkenni en ekki svo mikil að hann hefði ekki átt að geta stjórnað sér. Sagði vitnið að ekki væri vafi um að ákærði væri með aðsóknargeðklofa og fíknivanda. Greiningin byggðist fyrst og fremst á sögunni sem kæmi fram í gögnum [...]. Hvað varðaði 16. gr. almennra hegningarlaga þá teldi hann að refsing gæti ekki borið árangur. Ákærði væri langveikur og yrði að ætla að hann þrifist illa í fangelsi og gæti verið erfitt að ná tökum á líðan hans aftur eftir slíka vistun. Ákærði væri hættulegur þegar hann væri fárveikur og byggði vitnið það mat sitt á sögu ákærða, t. d. vegna þeirrar árásar sem hann hefur nú verið ákærður fyrir. Veruleg hætta væri á að geðrofseinkenni kæmu fyrr eða síðar ef ákærði hætti á lyfjum. Neysla fíkniefna magnaði upp geðrofseinkenni og gæti í sumum tilfellum framkallað þau en ákærði hefði verið greindur með geðsjúkdóm áður en árásin átti sér stað. Teldi vitnið að sú þjónusta sem ákærða stæði til boða hjá heimilislækni væri ekki fullnægjandi fyrir hann og ekki sambærileg þeirri sem hann fengi hjá réttargeðdeild.

D, starfsmaður hjá félagsþjónustunni, sagði ákærða hafa, á árinu 2019, flust í íbúð [...] og hafa síðan þá þegið þjónustu frá þjónustukjarnanum í [...]. Hefði þá verið gerð áætlun um þá aðstoð sem ákærði skyldi fá en hann gæti fengið aðstoð allan sólarhringinn og hefði ákærði nýtt sér þá þjónustu eins og hann þyrfti. Vel hefði gengið hjá ákærða þó dagarnir væru misjafnir. Hann hefði mætt til læknis og tekið þau lyf sem hann ætti að taka en stundum þyrfti að aðstoða hann við að fara til læknis, t. d. fara með honum. Komið hefði verið með lyf til ákærða í um eitt og hálft ár og fylgst með honum taka þau. Nú hefði ákærði meira [...] hvað þetta varðaði. Hann fengi lyfin í lyfjapokum og sæi sjálfur um að taka þau og færi síðan í forðasprautur [...] en þangað færi hann venjulega sjálfur. Búseta ákærða [...] væri háð því að hann væri fús til samstarfs. Vitnið kvaðst aldrei hafa fundið fyrir ógnun frá ákærða þó hann væri misjafn eftir dögum og ekki talið að hann þyrfti að vera á varðbergi gagnvart honum.

IV

Ákærði er fæddur árið í [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði dagsettu 15. desember 2020 hefur honum tvisvar verið gerð refsing vegna umferðarlagabrota.

Samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga skal þeim mönnum eigi refsað, sem sökum geðveiki, andlegs vanþroska eða hrörnunar, rænuskerðingar eða annars samsvarandi ástands voru alls ófærir á þeim tíma, er þeir unnu verkið, til að stjórna gerðum sínum. Þá segir í 16. gr. sömu laga að nú var maður sá, sem verkið vann, andlega miður sín, svo sem vegna vanþroska, hrörnunar, kynferðis legs misþroska eða annarrar truflunar, en þetta ástand hans er ekki á eins háu stigi og í 15. gr. getur, og skal honum þá refsað fyrir brotið, ef ætla má eftir atvikum og eftir að læknisumsagnar hefur verið leitað, að refsing geti borið árangur. Í 62. gr. sömu laga segir að nú er maður sýknaður samkvæmt ákvæðum 15. gr., eða niðurstaða dóms verður sú, samkvæmt ákvæðum 16. gr., að refsing sé árangurslaus, og má þá ákveða í dómi, ef nauðsynlegt þykir vegna réttaröryggis, að gerðar skuli ráðstafanir til að varna því, að háski verði að manninum. Ef ætla má, að vægari ráðstafanir, svo sem trygging, bann við dvöl á ákveðnum stöðum eða svipting lögræðis, komi ekki að notum, má ákveða, að honum sé komið fyrir á viðeigandi hæli. Loks segir í 63. gr. sömu laga að nú hefur orðið svo ástatt um mann til langframa, sem í 15. eða 16. gr. segir, eftir að hann hefur drýgt refsiverðan verknað, en áður en fullnaðardómur gengur í máli hans, og ákveður dómur þá, hvort refsing skuli dæmd eða hún eigi að falla niður. Ákveða má í dóminum, ef skilyrði samkvæmt 62. gr. þykja vera fyrir hendi, að ráðstöfunum samkvæmt þeirri grein skuli beitt í stað refsingar eða þangað til unnt þykir að framkvæma refsingu.

Ákærði var [...] frá 23. janúar 2019 til 24. janúar 2021.

Skýrt kemur fram í matsgerð og vætti dómkvadds matsmanns að hann telji að ástand ákærða hafi ekki verið á því stigi þegar atvik gerðust að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga eigi við. Þá rakti hann að hann teldi læknisfræðilega nær útilokað að refsing gæti borið árangur. Í samræmi við framangreint og með vísan til 63., sbr. 16. gr., almennra hegningarlaga er það niðurstaða dómsins að fella niður refsingu ákærða vegna brotsins. Dómurinn telur engu að síður nauðsynlegt vegna réttaröryggis að ákveðið verðiað ákærði sæti ráðstöfunum til að háski stafi ekki af honum. Samkvæmt matsmanni er ekki þörf á því að ákærði sé á lokaðri deild heldur beri að tryggja að hann verði undir eftirliti. Af því sem fram er komið í málinu, þ. á m. framburði ákærða, má ráða að líðan hans hafi batnað í kjölfar atviksins eftir að hann dvaldist á bráðageðdeild og fór síðan í reglulegt eftirlit af hálfu réttargeðdeildar þar sem hann hefur m. a. fengið reglulega lyf í formi forðasprautu. Þá er einnig fram komið að hann hafi frá því í árslok 2019 verið með varanlega búsetu í íbúð [...] og fái þangað þjónustu af hálfu félagsþjónustunnar frá búsetukjarna [...]. Af framburði ákærða má ráða að hann vilji sækja sér þjónustu vegna geðsjúkdóms síns annað en á réttargeðdeildina án þess að nokkuð sé fram komið um að aðrir innan heilbrigðisþjónustunnar geti sinnt því hlutverki. Einnig kom fram hjá honum að hann ætlaði sér ekki að fá áfram þær forðasprautur sem hann hefur fengið undanfarin ár. Af framburði dómkvadds matsmanns má ráða að hætt sé við að ákærði veikist hætti hann að fá sprauturnar. Metur dómurinn það svo að þær breytingar sem ákærði vill gera yrðu ekki honum í hag og sköpuðu hættu á að hann veiktist og að hætta yrði á því að hann ylli sjálfum sér eða öðrum hættu. Ekki eru forsendur til að fallast á það með ákærða að sú meðferð sem hann hefur fengið frá því að árásin átti sér stað komi í stað refsingar eða eftirlits á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til nefndrar 62. gr. skal ákærði sæta eftirliti yfirlæknis geðdeildar [...], eins og þörf er að hans mati, til að tryggja áframhaldandi bata ákærða og læknismeðferð, eins og nánar er rakið í dómsorði.

Í málinu gerir brotaþoli kröfu um miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur, útlagðan kostnað að fjárhæð 50.167 krónur og þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 157.300 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir alvarlegt brot gegn 2. mgr., sbr. 1. mgr., 218. gr. b, í almennum hegningarlögum og hefur með háttsemi sinni bakað sér bótaábyrgð á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, gagnvart brotaþola. Er háttsemi ákærða til þess fallin að valda brotaþola miska. Þá má af framlögðum gögnum og læknisvottorðum vegna brotaþola ráða að háttsemin olli brotaþola alvarlegu líkamstjóni og mikilli vanlíðan. Þykir fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin, með hliðsjón af atvikum og dómafordæmum, 1.600.000 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta eins og nánar greinir í dómsorði. Þá styðst krafa um greiðslu útlagðs kostnaðar við framlagða reikninga og krafa um þjáningabætur við læknisvottorð. Eru kröfurnar því teknar til greina eins og þær eru fram settar, einnig ásamt vöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 650.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ó-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 650.000 krónur. Er þóknun lögmannanna ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti. Þá greiði ákærði 705.750 krónur í sakarkostnað í samræmi við framlagt yfirlit ákæruvaldsins.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Refsing ákærða, X, fellur niður.

Ákærði sæti eftirliti yfirlæknis geðdeildar [...] og þiggi læknismeðferð eins og yfirlæknir metur nauðsynlega á hverjum tíma í því skyni sem rakið var að framan.

Ákærði greiði A 1.807.467 krónur, auk vaxta samkvæmt 8., sbr. 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 1.600.000 krónum frá 14. desember 2018 til 9. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga af 1.807.467 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 650.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ó-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 650.000 krónur, og 705.750 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign.)