E-7228/2020

Mál þetta var höfðað 16. október 2020. Stefne ndureru dánarbú A og dánarbú B og stefndi er TM hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnendur krefjast þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 37.926.158 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. desember 2015 til 5. febrúar 2016, af 37.386.158 krónum frá þeim degi til 29. apríl 2016, af 36.846.158 krónum frá þeim degi til 19. október 2016, af 19.986.158 krónum frá þeim degi til 16. október 2020 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefjast stefnendur þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 23.601.480 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. desember 2015 til 5. febrúar 2016, af 23.061.480 krónum frá þeim degi til 29. apríl 2016, af 22.521.480 krónum frá þeim degi til 19. október 2016, af 5.661.480 krónum frá þeim degi til 16. október 2020 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda en til vara lækkunar á dómkröfum þeirra. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnenda.

Málsatvik

Í aftakaveðri sem gekk yfir Ö 7. desember 2015 skemmdist fasteignin að Æ sem var í eigu A sem sat þá í óskiptu búi eftir eiginmann sinn B sem fallið hafði frá 18. febrúar 2005. A lést 3. nóvember 2016 og voru bú þeirra hjóna tekin til opinberra skipta í kjölfar þess og skipaður skiptastjóri. Dánarbú hjónanna standa að málsókn þessari.

Í fyrrgreindu óveðri fauk hluti þaksins af einum hluta af fasteigninni að Æ og þakklæðning flettist af tveimur öðrum þakhlutum að hluta. Fasteignin var nokkuð sérstök, hún var byggð 1974 og var létt timbureiningahús á einni hæð með fimm bogadregnum þakflötum. Strax um nóttina sem þakið fauk lokuðu björgunarsveitarmenn þakinu í þeim tilgangi að koma í veg fyrir meira foktjón. Húseigandi flutti strax úr eigninni og var húsið tæmt af innbúi á næstu dögum.

Strax í kjölfar tjónsins hlutaðist stefndi til um að verktakafyrirtæki lokaði þakinu til bráðabirgða með byggingar plasti sem fest var niður með timbri sem lagt var þar yfir. Forstöðumaður eignatjóna hjá stefnda kom til Ö tveimur dögum eftir óveðrið og skoðaði aðstæður og í kjölfar þess hlutaðist stefndi til um að útvega yfirbreiðslusegl til að freista þess að loka þakinu betur þar sem byggingar plastið dygði ekki til langframa og verulega lak inn í húsið. Stefndi sendi verktakafyrirtækinu yfirbreiðsluna 21. janúar 2016 með ósk um að fyrirtækið setti hanaá og var þeirri ósk fylgt úr hlaði með fyrirmælum um hvernig koma ætti yfirbreiðslunni fyrir. Fyrir dómi kom fram að forstöðumaður eignatjóna taldi yfirbreiðslu þessa mun betri vörn fyrir húsið en byggingar plast þótt yfirbreiðslan hefði líka verið ætluð til bráðabirgða en vænta mætti betri endingar þannig að ráðrúm gæfist til að lagfæra þakið er kæmi fram á sumar enda ekki forsvaranlegt að vera í þakvinnu í Öum vetur. Fyrir liggur að starfsmenn verktakafyrirtækisins gleymdu, að sögn, að setja seglið á þakið og var það ekki gert fyrr en 4. apríl 2016 í kjölfar þess að stefndi fylgdi því eftir að það yrði gert. Í tölvuskeyti, sem forstöðumaður eignatjóna hjá stefnda sendi þáverandi lögmanni húseiganda 5. apríl 2016, kom fram að félagið væri tilbúið til að endurmeta ástand hússins með tilliti til aukinna vatnsskemmda vegna þessara mistaka verktakans. Í sömu orðsendingu var áréttað að stefnda bæri ekki skylda til endurbyggingar fasteigna í kjölfar tjóna auk þess sem félagið hefði ekki yfir iðnaðarmönnum að ráða í Ö og því hefði verið ákveðið að fébætur yrðu greiddar.

Miklar vatnsskemmdir urðu á eigninni auk skemmda á þaki hússins. Ástandi fasteignarinnar var lýst af hálfu Heilbrigðiseftirlits [...] í bréfi dagsettu 2. febrúar 2016, en starfsmaður þess skoðaði eignina 27. janúar 2016. Almennt væri suðurhluti hússins mjög illa farinn og leki í bílskúr, milliveggjum í öllum svefnherbergjum, gangi, borðstofu, holi, anddyri, baði og vindskýli og suðurhluta eldhúss. Leki sem þessi skapi kjöraðstæður fyrir sveppagróður. Húsnæðið var metið óíbúðarhæft.

Þess var óskað af hálfu húseigenda að verkfræðistofan Mannvithf. legði mat á ástand húseignarinnar og skoðaði starfsmaður Mannvits hf. eignina 6. febrúar 2016 að viðstöddum syni eiganda. Í álitinu sem Mannvit hf. gaf út 14. mars 2016, var einnig tekið til umfjöllunar fyrra tjón á fasteigninni sem mun hafa átt sér stað í janúar 1999. Eftir því sem fram kom fyrir dómi byggði sú umfjöllun fyrst og fremst á munnlegum upplýsingum frá syni húseiganda. Skýrslan fól jafnframt í sér ástandslýsingu á eigninni auk þess sem í henni er fjöldi ljósmynda. Ástandsmat eignarinnar tók mið af báðum þeim foktjónum sem orðið höfðu á fasteigninni. Ályktað var að af lýsingum, skoðunum og fáanlegum gögnum beggja tjóna yrði vart annað séð en að allt of seint hafi verið gripið til viðeigandi og fullnægjandi ráðstafana til að forða frekara tjóni. Ekki væri búandi í húsinu og vísbendingar væru um að burðarkerfi hússins kynni að hafa hlotið skaða af þeim bráðabirgðaviðgerðum og ófullnægjandi frágangi þeirra sem framkvæmdar voru í kjölfar foksins. Þakeiningar væru úr lagi gengnar og vandséð hvernig það yrði lagfær t. Vatn ætti greiða leið inn í húsið, um drjúgan hluta útveggja, innveggi og gólf. Gólfefni séu væntanlega meira og minna ónýt og óvissa um ástand útveggja og gólfa með tilliti til vatnsskaða á einangrun, klæðningu, burðarkerfi og fleira.

Skýrslu Mannvits hf. fylgdi ekki kostnaðarmat í öndverðu en í kjölfar frekari ástandsskoðunar gaf Mannvit hf. út kostnaðaráætlun 20. maí 2016. Inn í meginmál þeirrar kostnaðaráætlunar hafði meðal annars verið felld umfjöllun Náttúrufræðistofnunar um sýni sem stofnuninni höfðu verið send vegna gruns um myglu. Í niðurstöðu stofnunarinnar var tekið svo til orða að sýnin sem hefðu verið greind hefðu verið með allra mygluðustu sýnum sem sést hefðu lengi. Þetta væri afar fróðlegt og flottir sveppir en því miður einnig örugglega mjög heilsuspillandi. Einnig var gerð grein fyrir frekari ástands skoðun sem fram hefði farið í maí. Í hennik om fram að ástand hússins hefði enn versnað frá því í febrúarbyrjun vegna áframhaldandi leka. Niðurstaða Mannvits hf. var að áætlaður kostnaður við viðgerðir hússins næmi 38.000.000 króna.

Ástandsmat Mannvits hf. var kynnt stefnda í ágúst 2016, sem gagnrýndi forsendur og niðurstöðu matsins í samskiptum við lögmann húseigandans. Stefndi var ekki tilbúinn tilað leggja matsskýrsluna til grundvallar uppgjöri tjónsins og framkvæmdi eigin greiningu á kostnaðinum sem byggð var á samantekt Mannvits hf. Komst stefndi að þeirri niðurstöðu að kostnaðurinn næmi 17.909.985 krónum. Boðnar voru til viðbótar 3.500.000 krónur ef það mætti verða til þess að ljúka málinu en yrði ekki fallist á þær málalyktir væri stefndi óskuldbundinn af því boði.

Ekki var fallist á þetta boð af hálfu húseiganda og greiddi þá stefndi einhliða, 19. október 2016, 16.860.000 krónur sem uppgjör af sinni hálfu og hafði þá verið tekið tillit til áætlaðrar fjárhæðar endurgreidds virðisaukaskatts af vinnu á verkstað. Fram kom að félagið teldi það vera rétt ákveðnar bætur úr fasteignatryggingu hússins. Fyrir liggur að stefndi hafði áður innt tvær greiðslur af hendi, 540.000 krónur 5. febrúar 2016 og 540.000 krónur 29. apríl 2016. Stefndi greiddi þannig til húseiganda 17.940.000 krónur samtals.

Að ráði varð milli húseigandans og stefnda að afla sameiginlega matsgerðar og var leitað til þrautreynds manns sem oft hefur staðið að matsgerðum sem dómkvaddur matsmaður af því tilefni. Tilgangur matsins var skilgreindur sem sá að fá úr því skorið hvort fasteignin væri viðgerðarhæf og ef svo væri hver viðgerðarkostnaðurinn væri. Báðir aðilar áttu hlut að máli við að móta þær spurningar sem beint var til matsmannsins.

Þess var óskað að matsmaðurinn léti í ljós skriflegt, rökstutt álit á nánar tilgreindum atriðum. 1) Hvort bráðabirgðaaðgerðir í kjölfar foktjónsins 7. desember 2015 hefðu verið forsvaranlegar. 2) Metið yrði hvaða skemmdir á fasteigninni unnt væri að rekja til tjónstilviksins, til að mynda á burðarvirki, þaki, utanhúsklæðingu og gluggum. 3) Staðreynt yrði umfang vatnsleka í eigninni sem rekja mætti til foksins og hvaða afleiðingar sá leki hefði haft. 4) Staðreynt yrði hvort mygla væri í fasteigninni, hverjar væru orsakir hennar og hvaða afleiðingar hún hefði haft og til hvaða aðgerða þurfi að grípa ef myglu væri til að dreifa. 5) Hvort unnt séað gera við fasteignina eða hvort hún sé óviðgerðarhæf. 6) Ef unnt er að gera við fasteignin a væri óskað mats á þeim kostnaði sem viðgerðir hefðu í för með sér.

Matsmaðurinn gaf út matsgerð í febrúar 2017. Íhenni var komist að þeirri niðurstöð uað húsið væri viðgerðarhæft og kostnaðurinn við að gera við það næmi 23.601.480 krónum að teknu tilliti til endurgreiðslu á 60% af virðisaukaskatti af vinnu á verkstað.

Er leitað var til matsmannsins, 18. nóvember 2016, var húseigandinn raunar fallin frá, en hún lést 3. nóvember 2016, þannig að beiðnin var sett meðal annars fram í nafni dánarbús hennar. Matsfundur var haldinn 14. desember 2016 þar sem meðal annarra var viðstaddur sá lögmaður sem gætt hafði hagsmuna húseiganda í málinu. Bæði dánarbúin, hennar og eignmanns hennar, sem hún sat í óskiptu búi eftir, voru síðan tekin til opinberra skipta 21. desember 2016 og skipaður skiptastjóri dánarbúanna þann sama dag.

Fram kom fyrir dómi að í kjölfar þess að framangreind matsgerð var afhent aðilum í febrúar 2017 hafi stefndi haldið að sér höndum þar sem afstaða félagsins væri að tjónið væri fullbætt með þeim greiðslum sem fram hefðu farið. S á kostnaður sem metinn hefði verið af matsmanni og væri umfram þá fjárhæð væri til kominn vegna athafnaleysis húseiganda sem ekki hefði takmarkað tjónið á neinn hátt þannig að eignin hefði haldið áfram að skemmast. Fyrir liggur að ekkert var aðhafst af hálfu stefnenda í kjölfar afhendingar matsgerðarinnar. Fasteignin að Æ mun hafa verið rifin á árinu 2019.

Lögmaðurinn sem var skipaður skiptastjóri dánarbúanna,21. desember 2016, var að eigin ósk leystur frá störfum skiptastjóra 7. október 2020 og annar skipaður í hans stað.

Í kjölfar þeirrar skipunar var bryddað upp á málinu af hálfu skiptastjóra 13. október 2020 gagnvart stefnda. Í svari stefnda þann sama dag var gerð grein fyrir sundurliðun á greiðslum stefnda og hvernig tjónið hefði verið metið af hans hálfu. Þá var því lýst yfir að stefndi teldi að málið væri fyrnt.

S tefnendurefndu til þessarar málsóknar í kjölfarið.

Málsástæður stefnenda

Byggt er á því að ágreiningur sé um fjárhæð bóta vegna foktjóns sem varð 7. desember 2015 á fasteigninni Æ og að enn hafi tjón stefnenda ekki verið bætt að fullu úr fasteignatryggingu stefnda.

Aðalkrafa stefnenda byggir á kostnaðarmati Mannvits hf. sem hafi verið unnið af fagaðilum skömmu eftir að tjónið átti sér stað og gefi þannig réttustu myndina af skemmdum á eigninni vegna foktjónsins. Stefndi hafi vanmetið ástand fasteignarinnar og þær skemmdir sem hlotist hafi af tjóninu vegna vatns og myglu.

Byggt er á því að eigandi hússins hafi sinnt án undandráttar skyldu til að tilkynna stefnda um tjónið í samræmi við vátryggingarskilmála og lög nr. 30/2004 um vátryggingar samninga enda komi fram í matsgerð Mannvits hf. að stefndi hafi staðið fyrir bráðabirgðaviðgerðum sem hafi reynst haldlitlar sökum ófullnægjandi frágangs sem leitt hafi til mjög aukins vatnstjóns. Húseigandi hafi á hinn bóginn gripið til nauðsynlegra björgunaraðgerða, í samræmi við 1. mgr. 28. gr. laga um vátryggingarsamninga eins og einnig sé getið um í matsgerð Mannvits hf. Á því sé enn fremur byggt að þegar björgunaraðgerðum og tilkynningu til stefnda var lokið hafi það að takmarka frekara tjón verið á ábyrgð stefnda. Stefndi verði því að bæta tjónið að fullu.

Þá beri að horfa til þess við mat á ástandi hússins að stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að grípa til fullnægjandi ráðstafana til að bæta úr tjóni sem varð á húsinu í hvassviðri árið 1999. Gerðar séu verulegar athugasemdir í skýrslu Mannvits hf. við framgang stefnda vegna þessa eldra tjóns. B æði hafi verið brugðist seint og slælega við í þeim efnum. Því geti mótbárur stefnda, er lúta að skorti á takmörkun tjóns, ekki átt við í málinu þar sem aðgerðaleysi stefnda sjálfs hafi valdið því að eignin var ekki í eins góðu ástandi og óskandi hefði verið.

Aðalkrafa stefnenda, að fjárhæð 37.926.158 krónur, byggi á kostnaðaráætlun Mannvits hf. og taki mið af viðgerðarkostnaði eignarinnar en stefnendur byggi á meginreglu skaðabótaréttar um val tjónþola á því hvernig bótum sé ráðstafað, hvort viðgerð fari fram eða ekki. Af þeim sökum breyti engu þótt búið sé að rífa íbúðarhúsið að Æ. Til frádráttar fjárkröfunni komi svo þær greiðslur sem inntar hafa verið af hendi af hálfu stefnda en gert sé ráð fyrir þeim greiðslum í framsetningu dómkröfu stefnanda þannig að þeim sé ráðstafað inn á höfuðstól kröfu stefnanda á greiðsludögum.

Til vara er á því byggt að matsgerð tilkvadds matsmanns, sem bæði er byggingar fræðingur og húsasmíðameistari, verði lögð til grundvallar. Þeirrar matsgerðar hafi verið aflað sameiginlega en það veiti matsgerðinni aukið sönnunargildi að mati stefnanda, þannig að hún hafi í raun sama sönnunargildi og hún hefði ef matsmaðurinn hefði verið dómkvaddur til starfans. Þrátt fyrir það hafi stefndi ekki lagt matsgerðina til grundvallar við greiðslur, heldur lagt sjálfur rangt mat á umfang tjónsins. Stefndi hefur ekki hnekkt matsgerðinni og verður að bera hallann af því. Í matsgerð matsmannsins sé lýst alvarlegri skemmdum en stefndi lagði til grundvallar sínum útreikningi og því verðiekki stuðst við annað en matsgerð matsmannsins. Til frádráttar komi, eins og í tilviki aðalkröfu, greiðslur sem stefndi hefur innt af hendi og þeim ráðstafað á sambærilegan hátt. Í málflutningi kom jafnframt fram að ekki væri ágreiningur af hálfu stefnanda við þann málatilbúnað stefnda að frádráttur vegna endurgreiðslu virðisaukaskatts á verkstað ætti að vera 100% samkvæmt gildandi reglum, en matsmaðurinn hafði lagt 60% frádrátt til grundvallar í samræmi við reglur er giltu á þeim tíma sem matið fór fram.

Stefnendur mótmæla því að krafa þeirra sé fyrnd og vísa í þeim efnum til 1. mgr. 52. gr. laga um vátryggingarsamninga sem kveði á um að fyrningarfrestur krafna byrji ekki að líða fyrr en í lok þess árs sem vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem séu grundvöllur kröfu hans. Í tilviki stefnenda hafi það verið þegar stefndi greiddi bætur á grundvelli eigin útreikninga 19. október 2016 eða til vara þegar skýrsla Mannvits hf. lá fyrir 14. mars 2016. Þannig hefði krafa stefnenda ekki fyrnst fyrr en í árslok 2020. Að auki lá niðurstaða tilkvadds matsmanns fyrir í febrúar 2017 þannig að endanleg niðurstaða um umfang tjónsins lá þá fyrst fyrir. Sé horft til þess hefði krafa stefnenda ekki fyrnst fyrr en við lok árs 2021. Eins megi horfa til þess að stefndi hafi rofið fyrningu með greiðslu bóta 19. október 2016 og viðurkennt greiðsluskyldu sína með því, sbr. 14. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda en reglur laganna séu ákvæði 52. gr. laga um vátryggingarsamninga til fyllingar, sbr. 3. mgr. 52. gr. Nýr fyrningarfrestur hafi hafist þar með. Þannig að augljóst sé að krafa stefnenda sé ekki fallin niður fyrir fyrningu.

Málsástæður stefnda

Á því er byggt að kröfur stefnenda séu fyrndar samkvæmt 52. gr. laga um vátryggingarsamninga. Tjónið hafi orðið 7. desember 2015 og mátti húseiganda verða það ljóst þá þegarað húseign hennar hefði orðið fyrir verulegum skemmdum. Þak hússins var horfið að hluta og regnvatn átti greiða leið inn í herbergi hússins og bílskúr. Skemmdirnar hafi verið það miklar að húsið hafi þá þegar orðið óíbúðarhæft vegna skemmdanna. Fyrningarfrestur hafi af þessum sökum hafist í lok árs 2015 og lokið í árslok 2019 enda beri að horfa til tjónsatviksins í þessum efnum í samræmi við 1. mgr. 52. gr. laga um vátryggingarsamninga. Því séu allar kröfur á hendur stefnda fyrndar.

Einnig er krafist sýknu þar sem allar kröfur stefnenda séu niður fallnar vegna tómlætis. Aðilar hafi staðið saman að öflun mats á viðgerðarkostnaði og það mat verið gefið út í febrúar 2017. Þ að hafi síðan verið fyrst við útgáfu stefnu sem kröfur hafi verið settar fram á grundvelli matsgerðarinnar, 43 mánuðum eftir að stefnendum barst matsgerðin í hendur. Með því aðgerðarleysi hafi stefnendur fyrirgert öllum rétti sínum.

Þá er byggt á því að tjón stefnenda sé að fullu bætt með þeim greiðslum sem þegar hafi verið inntar af hendi. Í þeim efnum verði að hafa í huga að húseigandi hafi haft umráð hússins allan tímann. Stefndi hafi aldrei tekið yfir tjónsvettvanginn og hafi aldrei borið ábyrgð á ástandi hússins. Þ að hafi að ástæðulausu verið látið skemmast meira en þurfti.

Húseiganda hefði verið unnt að takmarka tjón sitt með því að ráða til sín fagmenn og hefjast handa við viðgerðir á húsinu. Þess í stað hafi það verið meira eða minna opið fyrir veðri og vindum í marga mánuði. Stóran hluta tjónsins megi rekja til aðgerðaleysis húseiganda eftir tjónið. Stefndi hafi freistað að leggja eigandanum lið með því til dæmis að senda seglábreiðu til að breiða yfir húsið. Matsgerð tilkvadds matsmanns hafi staðfest að húsið hefði skemmst verulega eftir tjónsatburðinn meðal annars þar sem bráðabirgðaviðgerðir, sem unnar hafi verið á ábyrgð húseiganda, hafi verið óforsvaranlegar. Það sé á ábyrgð húseiganda að ekki var hafist handa við viðgerð á húsinu strax. Þetta aðgerðaleysi hafi valdið miklu af tjóninu. Stefndi hafi greitt húseiganda 17.940.000 krónur þráttfyrir að hafa metið tjónið á 16.184.623 krónur. Ekki séu forsendur fyrir frekari greiðslum sökum þess tjóns sem orðið hafi vegna aðgerðaleysis húseiganda.

Á því er byggt að einhliða álitsgerð Mannvits hf. sem húseigandi aflaði án samráðs við stefnda komi ekki til álita við úrlausn málsins enda hafi henni verið hnekkt með matsgerð sem málsaðilar öfluðu sameiginlega. Í ástandsmati Mannvits hf. sé fjallað um foktjón árið 1999 og því haldið fram að viðgerðir sem framkvæmdar hafi verið löngu eftir það tjón hafi verið ófullnægjandi. Allar kröfur vegna þess tjóns séu löngu fyrndar.

Á byrgð á húseigninni hafi aldrei flust til stefnda en samkvæmt vátryggingarskilmálum fasteignatryggingar stefnda sé mælt fyrir um í 6. gr. að vátryggðum beri að halda hinu vátryggða eðlilega við. Vanræksla á því geti leitt til takmörkunar á bótum eða niðurfellingu þeirra. Af mati Mannvits hf. megi ráða að húsið hafi ekki fengið fullnægjandi viðhald eftir foktjón 1999 og bera stefnendur ábyrgð á því, sbr. 10. gr. vátryggingar skilmálans.

Í 28. gr. laga um vátryggingarsamninga sé kveðið á um skyldu vátryggðs til að gera það sem með sanngirni megi ætlast til af honum til að afstýra tjóni eða takmarka það. Kveðið er síðan á um skyldu tryggingafélags í 38. gr. laganna til að bæta tjón og kostnað vegna aðgerða vátryggðs sem gripið hefur verið til í samræmi við 28. gr. laganna. Stefnda beri í þessu tilviki að bæta það tjón sem hlaust af fokinu sem átti sér stað 7. desember 2015 en ekki því tjóni sem varð á næstu vikum og mánuðum þar sem ekki hafi verið gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að forða frekara tjóni. Ástandsmat Mannvits hf. virðist síðan byggja á að viðgerðir vegna tjóns árið 1999 verði endurgerðar sem og viðgerðir framkvæmdar vegna tjónsins 7. desember 2015.

Að mati stefnda verði ástandsmat Mannvits hf. ekki lagt til grundvallar út frá framangreindum ástæðum en að auki sé vakin athygli á að metinn kostnaður við viðgerðir á fasteigninni, 37.926.158 krónur, sé mun hærri en söluverð sambærilegrar fasteignar í sömu götu sem seld hafi verið á 28.000.000 króna 1. ágúst 2017.

Hvað málsástæður varakröfu áhrærir byggir stefndi á að leggja beri mat tilkvadds matsmanns til grundvallar. Aðilar stóðu saman að matsbeiðninni og þeim matsspurningum sem beint var til matsmannsins. Sú matsgerð hafi sömu þýðingu og sama gildi eins og um dómkvatt mat væri að ræða. M ats gerðin lá fyrir í febrúar 2017 og henni hefur ekki verið hnekkt. Niðurstaða matsgerðarinnar hafi verið sú að viðgerðarkostnaður næmi 23.601.480 krónum að teknu tilliti til frádráttar 60% af virðisaukaskatti vegna vinnu á verkstað. Fyrir liggi að nú er unnt að fá 100% af virðisaukaskatti endurgreiddan sem ætti að lækka metinn kostnað um 1.056.480 krónur þannig að heildartalan næmi 22.545.000 krónum. Stefndi hafi þegar greitt 17.940.000 krónur þannig að mismunurinn nemi 4.605.000 krónum. Sanngjarnt séað stefnendur beri þennan mismun vegna þess tjóns sem hefði orðið á húseigninni eftir að foktjónið átti sér stað vegna vanrækslu húseiganda á tjónstakmörkunarskylda sinni.

Niðurstaða

Óumdeilt er að það tjón sem varð á fasteigninni Æ í Ö er bóta skylt úr fasteignatrygging u húseiganda hjá stefnda. Aðilar deila á hinn bóginn um fyrningu, tómlæti og umfang hins bótaskylda tjóns sem og möguleg áhrif eigin vanrækslu húseiganda viðað forða frekara tjóni í kjölfar foktjónsins.

Kröfu sína um sýknu vegna fyrningar byggir stefndi á að atburðurinn sjálfur, þegar þak fasteignarinnar fauk af að hluta til 7. desember 2015, hafi verið það „atvik“ sem vísað sé til í 2. málslið 1. mgr. 52. gr. laga um vátryggingarsamninga sem hljóðar svo: „ Fresturinn hefst við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem eru grundvöllur kröfu hans.“Stefnandi hefur á hinn bóginn viljað horfa til þeirra dagsetninga þegar álitsgerð Mannvits hf. lá fyrir 14. mars 2016 eða matsgerð matsmanns í febrúar 2017.

Ekki verður fallist á sjónarmið stefnanda í þessum efnum enda er útgáfa matsgerðar sem felur í sér mat á umfangi tjóns ekki „atvik“ í skilningi lagaákvæðisins. Samkvæmt lögskýringargögnum eru það atvikin sem ollu tjóni sem slík sem áskilið er að vátryggður hafi fengið nauðsynlegar upplýsingar um sem eru grundvöllur kröfu hans. Fram kemur að reglan sé skýrari en sú sem hafði áður gilt samkvæmt eldri lögum þar sem hún miði st einungis við eitt tímamark sem eðli máls samkvæmt hlýtur að vera tjónsatburðurinn.

Sérstaklega er tekið fram að ekki sé gerður áskilnaður um að vátryggður þurfi að eiga þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar. Hvenær mat hefur verið lagt á tjón hefur því ekki áhrif á upphaf fyrningarfrests.

Í því máli sem hér er til úrlausnar háttar á hinn bóginn svo til að í málatilbúnaði beggja aðila er byggt á því að tjón á fasteigninni eigi sér tvíþættan uppruna. Annars vegar foktjón og vatnsskemmdir sem urðu 7. desember 2015 og hins vegar vatnsskemmdir sem hlutust af því að húsið stóð mjög illa varið nánast ífjóra mánuði frá 7. desember 2015 til 4. apríl 2016 er yfirbreiðslusegl var loks sett yfir þakið. Húsið hafi raunar enn verið að leka þegar tilkvaddur matsmaður skoðaði það 14. desember 2016. Tjónsatvikin í skilningi 52. gr. laga um vátryggingarsamninga eru þannig tvenn, fok og eftirfarandi vatnsskemmdir.

Á því er byggt af hálfu stefnda að félagið hafi aldrei tekið yfir tjónsvettvanginn, eins og það er orðað, og því beri húseigandinn ábyrgð á lekaskemmdum sem áttu sér stað eftir að foktjónið átti sér stað.

Ekki verður fallist á þennan málatilbúnað stefnda. Fram kom fyrir dómi af hálfu starfsmanns stefnda að stefndi hafi hlutast til um að byggingar verktaki lokaði húsinu með byggingarplasti strax í kjölfar foktjónsins í desember. Stefndi greiddi fyrir þá vinnu. Jafnframt liggur fyrir að stefndi keypti sérstakt yfirbreiðslusegl og sendi það til verktakans 21. janúar 2016 með ítarlegum fyrirmælum um hvernig verktakinn ætti að standa að því að festa seglið á þakið á húsinu. Fyrir gleymsku sakir láðist verktakanum að setja seglið á þannig að það var ekki gert fyrr en í apríl eftir að stefndi áréttaði að það yrði gert. Af hálfu stefnda var því jafnframt lýst yfir á þessum tímapunkti að félagið væri reiðubúið að endurskoða ástand hússins með tilliti til aukinna vatnsskemmda vegna þessara mistaka verktakans. Með hliðsjón af þessari atburðarás leikur engin vafi á að stefndi ber ábyrgð á því hvernig til tókst með þessar bráðabirgðaaðgerðir í kjölfar foksins, ó háð því hvort stefndi hafi tekið yfir tjónsvettvanginn eða ekki. Stefndi fékk þennan verktaka til að sinna verkefninu, gaf honum fyrirmæli um framkvæmd þess og greiddi fyrir framkvæmdina. Stefndi lýsti sig síðan reiðubúinn til að endurmeta ástand hússins með tilliti til aukinna vatnsskemmda vegna þessara mistaka verktakans. Þannig liggur fyrir að þetta tjónsatvik, í skilningi 52. gr. laga um vátryggingarsamninga, sem fólst í þessum síðari lekaskemmdum er einnig á ábyrgð stefnda. Þessi atburðarás, er lýtur að vatnsleka inn í fasteignina átti sér stað að verulegu leyti á árinu 2016. Fyrningarfrestur vegna þeirra atvika byrjaði af þeim sökum að líða við lok árs 2016. Þar sem fyrningarfresturinn er fjögur ár, sbr. 1. málslið 1. mgr. 52. gr. laga um vátryggingarsamninga, hefði hann runnið út í lok árs 2020. Til þess kom ekki enda mál þetta höfðað 16. október 2020 og fyrning þar með rofin í samræmi við 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 3. mgr. 52. gr. laga um vátryggingarsamninga.

Óumdeilt er að frá því að matsgerð matsmanns lá fyrir í febrúar 2017 þar til skiptastjóri stefnenda sendi fyrirspurn til stefnda 13. október 2020 var málinu ekki hreyft við stefnda. Af hálfu stefnda er byggt á því að sökum þess að félagið hafði þegar greitt bætur í samræmi við eigið mat á tjóninu hefði það verið í verkahring stefnenda að hafa uppi kröfur á grundvelli matsgerðarinnar. Þar sem þeir hafi ekkert hafst að í 43 mánuði hafi stefnendur fyrirgert frekari rétti fyrir tómlætis sakir.

Í lögum um vátryggingarsamninga eru fólgnar lögbundnar tómlætisreglur í 51. gr. Í 1. mgr. er regla er lýtur að tilvikum er vátryggður tilkynnir ekki um kröfu sína innan árs frá því að hann vissi um atvik sem hún er reist á. Óumdeilt er í máli þessu að húseigandi sinnti þessari tilkynningaskyldu strax og tjónið varð og skilyrði 1. mgr. 51. gr. hafi þannig verið fullnægt. Í 2. mgr. 51. gr. er síðan regla er lýtur að þeirri aðstöðu að tryggingar félag hafni kröfu vátryggðs að hluta eða öllu leyti. Í þeim tilvikum glatar vátryggður rétti til bóta höfði hann ekki mál innan árs eða skjóti málinu til úrskurðarnefndar samkvæmt 141. gr. laganna. Skilyrði þess að réttur vátryggðs hljóti þau örlög er að honum sé tilkynnt um afstöðu félagsins og gerð grein fyrir árs frestinum og með hvaða hætti honum sé tækt að rjúfa hann og hvaða afleiðingar það hafi að bregðast ekki við. Í máli þessu liggur fyrir að stefndi fylgdi síðustu bótagreiðslu sinni úr hlaði með orðsendingu 4. október 2016 um að nefnd greiðsla fæli í sér rétt til ákveðinna bóta vegna foktjónsins úr fasteignatryggingu hússins. Þessi greiðsla var mun lægri en húseigandi hafði farið fram á. Þrátt fyrir það að vera í raun að hafna kröfu vátryggðs að hluta var ekkert vikið að ársfresti samkvæmt 2. mgr. 51. gr. vátryggingarsamningalaga né afleiðingum þess að aðhafast ekki fyrir lok hans. Í þessu ljósi eru ekki forsendur til að fallast á málsástæðu stefnda er lýtur að tómlæti stefnenda enda verður ekki á það fallist að ólögfest regla um tómlæti geti komið til álita við þær aðstæður að skilyrðum laga er ekki fylgt í þeim efnum af hálfu stefnda. Honum mátti að auki vera ljóst að stefnendur undu ekki afstöðu hans hvað fjárhæð bóta snerti, enda komust aðilar að samkomulagi í kjölfar greiðslunnar um að afla sameiginlega matsgerðar á umfangi tjónsins. Við þær aðstæður að matsmaðurinn komst að þeirri niðurstöðu að umfang tjónsins væri meira en sem nam greiðslu stefnda gat stefndi ekki vænst þess að stefnendur myndu ekki fylgja þeirri niðurstöðu eftir á meðan þær kröfur voru ófyrndar, þótt vissulega hafi mjög langur tími liðið frá því að matið lá fyrir þar til málinu var hreyft við stefnda. Verður því ekki fallist á að krafa stefnenda sé fallin niður fyrir tómlætis sakir.

Að fyrningu og tómlæti slepptu byggir stefndi kröfu sína um sýknu á því að tjón stefnenda sé að fullu bætt með þeim greiðslum sem inntar hafa verið af hendi sem samtals eru 17.940.000 krónur.

Fyrir liggur að auk eigin mats stefnda á umfangi hins bótaskylda tjóns á fasteigninni Æ liggur fyrir mat Mannvits hf., sem aflað var að tilhlutan húseiganda, og svo mat matsmanns sem húseigandi og stefndi óskuðu sameiginlega eftir. Aðalkrafa stefnenda byggir á niðurstöðu Mannvits hf. en varakrafa beggja aðila byggir á niðurstöðu matsmannsins.

Ástandsmat og kostnaðaráætlun Mannvits hf. er háð göllum sem valda því að ekki er unnt að byggja á þvívið úrlausn málsins. M atsins var aflað einhliða af hálfu húseiganda og að því er virðist alfarið út frá sjónarhorni húseigandans. Skýrt kemur fram í skýrslu Mannvits hf. að húseigandi hafi verið ósáttur við framgang stefnda í tengslum við foktjón sem hafi orðið 1999 og talið að sein tog illa hafi verið bætt úr því. Meðal annars var gerð grein fyrir viðgerðum sem sagt er að stefndi hafi látið framkvæma á árunum 2005 og 2009 vegna þessa eldra foktjóns. Engra gagna nýtur við um þessar viðgerðir eða samskipti milli húseiganda og stefnda af þessu tilefni. Þá var frásögn af þessum eldri málsatvikum ekki borin undir stefnda en hún mun hafa verið höfð eftir syni húseiganda. Meðal ljósmynda sem eru í skýrslunni getur meðal annars að líta ummerki eftir eldri viðgerðir sem Mannvit hf. taldi ófullnægjandi og skaða burðarþol viðkomandi húshluta. Lokaorð ástandsmatsins eru eftirfarandi: „Af gögnum málsins [má] ráða að bæði núverandi tjón (2015) og ófullnægjandi frágangur fyrra tjóns (1999) geti átt hlut að máli.“

Fyrir liggur að málsókn stefnenda lýtur eingöngu að bótum vegna foktjóns árið 2015 enda allar kröfur vegna tjóns árið 1999 löngu fyrndar. Af þeim sökum er ekki unnt að styðjast við ástandsmat Mannvits hf. þar sem ekki er gerður greinarmunur á afleiðingum þessara tveggja atburða. Áréttað skal einnig að báðir aðilar málsins leggja til grundvallar að sönnunargildi matsgerðar sem málsaðilar öfluðu sameiginlega sé hið sama eins og um dómkvatt mat væri að ræða. Sökum þessarar aðstöðu og hvernig staðið var að öflun þessara gagna, ástandsmats Mannvits hf. og matsgerðar matsmanns, liggur fyrir að matsgerð matsmannsins vegur til muna þyngra hvað varðar mat á umfangi tjónsins enda lýtur það einvörðungu að afleiðingum foktjónsins 7. desember 2015. Með hliðsjón af framangreindu verður stefndi sýknaður af aðalkröfu stefnenda sem styðst við kostnaðarmat Mannvits hf.

Þegar horft er til matsgerðarinnar, sem málsaðilar öfluðu sameiginlega, liggur fyrir að ekki er deilt um einstaka þætti hennar sem slíkrar. Fjárhæð metins tjóns samkvæmt matsgerðinni, 23.601.480 krónur, er í raun óumdeild. Fyrir liggur að stefndi hefur þegar greitt 17.940.000. Stefndi byggir á að lækka beri niðurstöðutölu matsgerðarinnar um 1.056.480 krónur þar sem nú sé heimilt að fá allan virðisaukaskatt vegna vinnu á verkstað endurgreiddan en þegar matið fór fram var einungis heimilt að óska endurgreiðslu 60% af fjárhæð virðisaukaskatts. Af þeirri fjárhæð frádreginni, sem nemur virðisaukaskattinum, standi eftir 4.605.000 krónur að virðisaukaskattinum frádregnum og á því tjóni beri stefnendur ábyrgð vegna vanrækslu húseiganda á að takmarka tjónið með því að verja fasteignina gegn vatnsleka í kjölfar foktjónsins.

Óumdeilt er með málsaðilum samkvæmt yfirlýsingum fyrir dómi að heimilt er að krefjast endurgreiðslu fjárhæðar sem nemur öllum virðisaukaskatti vegna vinnu á verkstað. Eru því ekki forsendur til annars en að fallast á kröfu stefnda hvað þetta varðar enda ber honum ekki að bæta annað og meira en tjón stefnenda. Sú fjárhæð sem nemur virðisaukaskatti, 1.056.480 krónur, og stefndi krefst að verði dregin frá, styðst við útreikninga matsmanns og verður því lögð til grundvallar.

Eftir stendur þá að leysa úr hvort fallist verði á að stefnendur beri ábyrgð á þeim skemmdum sem urðu á eigninni vegna vatnsleka í kjölfar foktjónsins. Þess er fyrst að geta að enginn greinarmunur er gerður í matsgerð matsmanns á því vatnstjóni sem varð þegar þakið fauk af og því vatnstjóni sem varð vegna leka á næstu mánuðum þar á eftir. Sérstaklega aðspurður við aðalmeðferð málsins treysti matsmaðurinn sér ekki til að leysa úr þessu álitaefni enda skoðaði hann eignina ríflega ári eftir foktjónið og taldi ógerlegt að greina á milli afleiðinga foksins og vatnslekans. Í ljósi málsatvika og sundurliðunar matsmanns á viðgerðarkostnaði sýnist engum blöðum um það að fletta að tjón vegna vatnsskemmda geti numið þeirri fjárhæð sem er ógreidd af metnu tjóni, 4.605.000 krónum. Hvað varðar ábyrgð á því tjóni blasir á hinn bóginn við að þrátt fyrir að stefndi hafi ekki tekið tjónsvettvanginn formlega yfir, þá unnu iðnaðarmenn á vegum stefnda að því að loka húsinu eftir fokið. Því var lýst fyrir dómi að stefndi hefði haft frumkvæði að því að fá verktakafyrirtæki í verkið og líka að stefndi hefði greitt fyrir yfirbreiðslusegl sem sent var verktakanum með ítarlegum leiðbeiningum hvernig ætti að standa að því að festa seglið 21. janúar 2016, sem svo verktakinn sveikst um að gera þar til í apríl sama áren verktakinn hafi brugðist við þegar stefndi rak á eftir honum. Í tölvuskeyti sem starfsmaður stefnda sendi 5. apríl 2016 er þessi atburðarás rakin og tekið fram að stefndi sé tilbúinn að endurmeta ástand hússins vegna þessara mistaka verktakans. Í orðsendingunni kom einnig fram að tekin hefði verið ákvörðun af stefnda um að greiða fébætur í stað þess að standa að endurbyggingu eignarinnar. Það hafi verið ákveðið þar sem stefndi hefði ekki aðgang að iðnaðarmönnum í Ö. Af þeirri framsetningu má ráða að það hafi ekki verið úr lausu lofti gripið af húseigandanum að byggja á því að lagfæringar hússins væru á ábyrgð stefnda, í það minnsta til þess dags. Fyrir liggur að á þeim tíma var búið að leka mjög mikið inn í húsið í tæpa fimm mánuði.

Í ljósi þessarar atburðarásar verður ábyrgð á því tjóni sem hlaust af vatnsleka á því tímabili ekki felld á stefnendur vegna vanrækslu húseiganda. Ekki eru heldur forsendur til að fella slíka ábyrgð á stefnendur vegna þeirra mánaða sem liðu frá þessum tíma þar til matsmaður skoðaði eignina í desember 2016. Bæði var yfirbreiðsluseglið loks komið á húsið en einnig má ætla að skaðinn hafi verið búinn að eiga sér stað, í það minnsta sem nemur hinni umþrættu fjárhæð. Verður því ekki fallist á lækkunarkröfu stefnda umfram þá lækkun sem leiðir af breyttum reglum um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á verkstað.

Fallist verður þannig á varakröfu stefnanda að teknu tilliti til lækkunar að fjárhæð 1.056.480 krónur. Bótaskylt tjón nemur þannig 22.545.000 krónum en greiðslur stefnda koma til frádráttar eins og nánar getur í dómsorði að teknu tilliti til þess að stefnandi hefur kosið að draga greiðslur stefnda frá höfuðstól á greiðsludegi hverrar greiðslu.

Stefndi hefur ekki byggt á því að hluti vaxta sé fyrndur og verður því vaxtakrafa stefnenda tekin til greina. Fallist er á kröfu stefnenda um að dæmd fjárhæð beri dráttarvexti frá málshöfðunardegi 16. október 2020.

Stefndi verður dæmdur til að greiða stefnendum málskostnað eins og í dómsorði greinir. Ekki eru efni til að fallast á fram setta kröfu um málflutningsþóknun þar sem tímafjöldi sem tilgreindur er í yfirliti lögmanns stefnenda er nokkuð úr hófi með hliðsjón af umfangi málsins og verður því ekki alfarið á skýrslunni byggt.

Af hálfu stefnenda flutti Ó-kk-nf S-kk-nf lögmaður málið en af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf B. K-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndi, TM hf., greiði stefnendum, dánarbúi A og dánarbúi B, sameiginlega 4.605.000 krónurmeð vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 22.545.000 krónum frá 7. desember 2015 til 5. febrúar 2016, af 22.005.000 krónum frá þeim degi til 29. apríl 2016, af 21.465.000 krónum frá þeim degi til 19. október 2016 ogaf 4.605.000 krónum frá þeim degi til 16. október 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.700.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf