S-47/2015

Mál þetta, sem dómtekið var þann 4. október sl., höfðaði lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra hér fyrir dómi með ákæru, útgefinni 13. apríl 2015, á hendur X;

„fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa fimmtudagskvöldið 12. mars 2015, ekið bifreiðinni [...], um Siglufjarðarveg í Héðinsfjarðargöngunum með allt að 191 kílómetra hraða miðað við klukkustund, en þar er leyfilegur hámarkshraði 70 kílómetrar.

Telst þetta varða við 2. mgr., sbr. 4. mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar og sviptingar ökuréttar samkvæmt 1. mgr. 101. gr. nefndra umferðarlaga.“

Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst verjandinn hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa og að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði.

I.

1. Samkvæmt rannsóknargögnum lögreglu var ökuhraði bifreiðarinnar ... mældur með rafrænni hraðamælingu og jafnframt ljósmynduð í Héðinsfjarðargöngum þann 12. mars 2015, kl. 23:22:29. Skráð er á ljósmynd, en einnig í öðrum gögnum, að mælingarstaður hafi verið við útskot 4 í vestari Héðinsfjarðargöngum og að mældur ökuhraði bifreiðarinnar hafi verið 191 km miðað við klukkustund (km/klst.). Hámarkshraði á akbrautinni er 70 km á klukkustund (km/klst.). Á annarri mynd má sjá skráningarnúmer bifreiðarinnar, en á þeirri þriðju má sjá ökumann, en einnig að karlmaður situr fyrir miðju í aftursæti bifreiðarinnar.

Samkvæmt ökutækjaskrá Samgöngustofu var ákærði er atvik máls gerðust skráður eigandi bifreiðarinnar ..., sem er Mercedes Bens jeppi, ... .

Óumdeilt er að ákærði staðfesti, með áritun sinni hjá lögreglu, að hann hefði verið ökumaður bifreiðarinnar ... er fyrrnefndar ljósmyndir voru teknar í Héðinsfjarðargöngum laust fyrir miðnættið 12. mars 2015.

Sakamál lögreglustjóra var þingfest fyrir dómi þann 12. maí 2015. Þann 15. sama mánaðar mætti ákærði fyrir dóminn, ásamt skipuðum verjanda sínum, og lýsti afstöðu sinni til sakargifta. Ákærði neitaði sakarefni ákærunnar að því er varðaði ætlaðan ökuhraða, en staðfesti að hann hefði ekið umræddri bifreið á þeim stað og tíma sem þar er lýst. Ákærði greindi jafnframt frá því að hann hefði ekið umrædda akstursleið og vefengdi ekki að bifreið hans gæti hafa verið yfir lögmætum hámarkshraða, þ.e. 70 km/klst. Þá skýrði ákærði frá því að er atvik gerðust hefði hann verið í skemmtiferð ásamt tveimur félögum sínum, en ekki verið á hraðferð. Ákærði staðhæfði að hann þekkti mjög vel til aðstæðna í Héðinsfjarðargöngum og vísaði í því sambandi til þess að hann hefði ekið Siglufjarðarveg nær daglega á árabilinu 2011 og 2012 og því haft fulla vitneskju um staðsetningu hraðamyndavéla. Ákærði kvaðst hafa „stöðvað í útskoti við hlið umræddrar hraðamyndavélar, enda hefði hann þá verið að snúa bifreiðinni í aðra akstursstefnu, þ.e. aka til baka.“ Nánar aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa haft vitneskju um svokallaðar „lykkjur“ í slitlagi akbrautarinnar.

2 Í ljósi lýstrar afstöðu ákærða krafðist fulltrúi lögreglustjóra, sækjandi, þess að fram færi aðalmeðferð máls, en jafnframt lagði hann fram rafbréf frá verkefnastjóra Vegagerðar ríkisins um virkni stafrænnar hraðamyndavélar í Héðinsfjarðargöngum, en einnig Sannprófunarskírteini 2014 M01 0044 um hraðmæli svo og ljósmynd og vettvangsteikningar lögreglu af hluta Héðinsfjarðarganga, þ. á m. við útskot nr. 4. Einnig lagði sækjandi fram ljósmyndir af tækjabúnaði og af akbraut, en þar má m.a. sjá sagaðar rásir í slitlagi.

Í fyrrnefndu rafbréfi verkefnastjóra Vegagerðarinnar, sem dagsett er 13. maí 2015, en um er að ræða svarbréf hans við fyrirspurn fulltrúa ákæruvalds um umrædda hraðamyndavél, segir m.a.: „Það var farið í vélina þann 25. mars 2015, þá var allt í lagi með allar stillingar. Það er sjálfvirkt tékk á þessari gerð myndavéla og ef eitthvað er ekki eins og það á að vera slekkur myndavélin á sér og skráir athugasemdir í log skrá. Bílar eru mældir þannig að það er ekið yfir tvær lykkjur sem eru í slitlaginu. Þegar ekið er yfir fyrri lykkjuna rýfur bíllinn segulsvið lykkjunnar við það skráist tímapúls og það sama gerist þegar ekið er yfir seinni lykkjuna. Þannig að um tímamælingu er að ræða. Þegar segulsviðið er rofið á báðum lykkjum verða til tvö línurit (eitt frá hvorri lykkju), þessi línurit eru borin saman og fæst við það annað tékk á öryggi mælinganna. Meðfylgjandi er „sannprófunarskírteini“ frá De Vocht í Belgíu sem sér um vottun og prófanir á myndavélum. Hver myndavél fer árlega í þessa prófun.“

Í nefndu sannprófunarskírteini, sem liggur fyrir í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda, sbr. dskj. nr. 9, segir að greint fyrirtæki, De Vocht í Belgíu, sé viðurkennd vottunarstofnun fyrir lögmæta mælitækni, þ. á m. fyrir eftirlitsbúnað lögreglu. Í skírteininu segir m.a. að við kvörðun og sannprófun mælitækja sé notaður alþjóðlegur staðall, ISO 17025/17020, og viðurkenndar mælingaaðferðir framleiðanda, líkt og þeim sé lýst af Ríkismælitæknideild Belgíu, í konunglegri tilskipun frá 12. október 2010. Í skírteininu kemur m.a. fram að umræddur mælibúnaður sé af gerðinni Traffistar SR520, að myndavélin sé af gerðinni Smart Camera III.5M, er hafi mælisviðið 10 km/klst. 250 km/klst., en að auki tilheyri búnaðinum svonefnd Grind og MPU af gerðinni SR 520. Í skírteininu segir að umræddur búnaður hafi verið prófaður af tækni- og gæðastjóra De Vocht þann 16. mars 2014, en tekið er fram að þá hafi verið innsiglaðar svonefndar „lúppu-raðeiningar“. Að lokum segir að gildistími skírteinisins séu 12 mánuðir frá sannprófuninni, þann 16. mars 2014.

3. Í samræmi við yfirlýsingar sækjanda og verjanda, þ. á m. um lok sýnilegrar gagnaöflunar, var dagur til aðalmeðferðar ákveðinn 19. október 2015. Skömmu fyrir aðalmeðferðina tilkynnti sækjandi áform um að óska eftir dómkvaðningu dómkvadds matsmanns og þá með þeirri ætlan að lagt yrði mat á hraðamyndavélabúnaðinn í Héðinsfjarðargöngum, þ. á m. virkni hans og var það áréttað á nefndu dómþingi. Skipaður verjandi ákærða hafði uppi athugasemdir við hina síðbúnu gagnaöflun sækjandans og lét jafnframt í ljós þá skoðun að þessi gagnaöflun væri að líkindum tilgangslaus. Verjandinn krafðist á síðari stigum ekki úrskurðar dómsins um greind atriði, þ. á m. á dómþingi 23. október sama ár er sækjandi lagði fram matsbeiðni sína. Í beiðninni er til þess vísað að ágreiningur hafi verið með málsaðilum um áreiðanleika umræddrar hraðamælingar, en að því sögðu eru tiltekin fimm tilgreind álitaefni um hraðamyndavélabúnaðinn í Héðinsfjarðargöngum. Í kjölfarið og án athugasemda af hálfu skipaðs verjanda ákærða var dómkvaddur sem hæfur og óvilhallur matsmaður dr. A, prófessor í vélaverkfræði við Háskóla Íslands.

Matsskýrsla hins dómkvadda matsmanns er dagsett 5. mars 2016. Í skýrslunni, 1.-3. kafla, er vísað til áðurgreindra gagna, en jafnframt segir frá því að matsmaðurinn hafi haldið símafund með sækjanda og skipuðum verjanda ákærða, þann 14. desember 2015. Fram kemur að á þessum fundi hafi matsmaðurinn farið yfir gögn málsins, en einnig aðferðafræði og forsendur matsins. Matsmaðurinn greinir frá því að í störfum, m.a. við að meta nákvæmni mælibúnaðarins, hafi hann stuðst við upplýsingar frá framleiðanda.

Í 4. kafla skýrslunnar lýsir matsmaðurinn með almennum hætti hraðamælingum með svonefndum spanlykkjum. Vikið er að upphafi þessarar tækni og aðferðafræði, en einnig er gerð grein fyrir reiknijöfnu og virkni og nákvæmni mælibúnaðarins. Vísað er til skýringarmynda, en einnig áðurgreindrar vettvangsteikningar lögreglu í Héðinsfjarðargöngum, við útskot nr. 4, en matsmaðurinn greinir frá því að mælibúnaðurinn samanstandi af TraffiStar SR520 umferðargreini, tveimur spanlykkjum, myndavél og flassi. Um aðferðarfræði og virkni búnaðarins segir í skýrslunni:

Aðferðin sem er notuð til að greina hraðann og sannreyna mælinguna felst í nokkrum skrefum [4]. Samkvæmt framleiðanda búnaðar er hraðinn reiknaður með tímamismun fyrir 10 punkta eins og sést á mynd 5. Til að sannreyna það að sama ökutækið fer í sömu átt yfir báðar spanlykkjurnar er ferillinn þegar ökutækið fer yfir fyrstu lykkjuna borinn saman við ferilinn sem myndast þegar ekið er yfir seinni lykkjuna. Ef útslag og formið á ferlunum er það sama er hraðinn staðfestur og síðan eru ferlarnir notaðir til að flokka ökutækið í mótorhjól, fólksbíl (stutt) eða flutningabíl (meðallöng eða löng ökutæki). Eftir það eru örvunartíðnirnar fyrir lykkjurnar bornar saman og að lokum er athugað hvort tímasetningar fyrir báðar lykkjurnar séu réttar. ... Með því að bera saman form og útslag tíðniferla yfir spanlykkjurnar og tímamismun í 10 mælipunktum ásamt því að taka mynd af ökutækinu eftir að það hefur ekið yfir seinni lykkjuna er búið að útiloka að hraðinn á hraðamynd umferðargreinisins TraffiStar SR520 geti gefið upp rangan hraða ökutækisins.

Í 5. kafla matsskýrslunnar er vikið að einstökum matsspurningum sækjanda og niðurstöðum hins dómkvadda matsmanns með neðangreindum hætti:

Spurning 1:

Mat á áreiðanleika þessarar aðferðar við hraðamælingar ökutækja. Meðal annars verði lagt mat á þessa skoðun sem Vegagerðin segist hafa framkvæmt á búnaðinum 25. mars 2015, áreiðanleika hennar og vottunina á búnaðinum.

Svar matsmanns:

Umferðargreinirinn TraffiStar SR520 með tveimur spanlykkjum sem tengdar eru við VEK S20 mælibúnað er vegna áreiðanleika víða notaður við hraðamælingar. Búnaðurinn er stilltur og prófaður samkvæmt ISO 17035/17020 staðli og samkvæmt „De Wocht Expert Services sprl“ prófunarstofunni uppfyllir búnaðurinn kröfur sem gerðar eru til mælibúnaðar fyrir hraðamælingar eins og fram kemur í dómsskjali 9. Athugun sem Vegagerðin gerði á búnaðinum þann 25. mars 2015 sýnir að hann var í fullkomnu lagi á þeim tíma sem hann var athugaður.

Spurning 2:

Hvort einhverjar aðstæður í umhverfinu gætu hafa truflað mælinguna, það er hvort hægt sé að rjúfa segulsvið lykkjanna í slitlaginu með öðrum hætti en með því að keyra yfir þær.

Svar matsmanns:

Til að trufla segulsvið í spanlykkjum sem settar eru rétt ofan í malbik þarf leiðandi hlut í ákveðinni fjarlægð frá þeim. Prófanir á spanlykkjunum og umferðargreininum TraffiStar SR520 sem er staðsettur við útskot 4 í Héðinsfjarðargöngum sýna að þær uppfylla öll skilyrði samkvæmt stöðlum sem gerðar eru til hraðamælinga. Með tilliti til staðsetningar er ekki talið að neitt annað en umferð eða ökutæki geti truflað segulsviðið í spanlykkjunum við útskot 4 í Héðinsfjarðargöngum.

Spurning 3:

Frásögn ákærða við þingfestingu málsins var sú að hann hefði verið að aka þarna um göngin á þessum stað og tíma, en hann hafi stansað í útskoti við hlið myndavélarinnar og skammt frá þessum búnaði og snúið bifreiðinni við og ekið til baka. Getur bifreið rofið segulsvið lykkjanna með því að t.d. aka á milli þeirra, þ.e. þvert yfir akbraut líkt og um er að ræða þegar skipt er um akrein og þá með þeim afleiðingum að hraði bifreiðarinnar mælist mun meiri en hann raunverulega er.

Svar matsmanns:

Eins og fram kemur í kafla 4 eru mörg atriði athuguð áður en hraðamynd er gerð. Í fyrsta lagi er tími mældur í 10 mælipunktum og samanburður á þeim staðfestir að það er sama ökutækið sem fer yfir báðar spanlykkjurnar og í sömu átt. Hraðinn er reiknaður og miðað við þann hraða er myndavélin stillt. Myndin sem tekin er af ökutækinu og ökumanninum sýnir að ökutækið var að aka á 191 km/klst. hraða þegar myndin er tekin því annars hefði ökutækið ekki verið rétt staðsett á myndinni. Ökutæki sem ekur þvert á milli lykkjanna myndar truflun á þeim en það er útilokað að truflunin hafi sama form, útslag og að 10 mælipunktar sem bornir eru saman hafi sama útslag og tímamismun. Hraðamyndin myndi jafnframt sýna að stefna og staðsetning ökutækisins væri önnur en fram kemur á mynd 6. (þ.e. áðurgreindar myndir við hraðamælinguna af bifreiðinni ..., aths. dómsins)

Spurning 4:

Einnig er óskað eftir ef hægt er að matsmaðurinn leggi mat á áreiðanleika þessarar aðferðar við hraðamælingu miðað við venjulegar hraðamælingar lögreglu með radar í lögreglubifreið.

Svar matsmanns:

Ekki eru til rannsóknir sem sýna nákvæmni eða áreiðanleika þessarar aðferðar samanborið við hraðamælingar lögreglu með radar í lögreglubifreiðum. Radarmælingar hafa sýnt að utanaðkomandi áhrif eins og önnur ökutæki eða jafnvel flugvélar geti truflað radargeislann. Þegar hraðamæling er gerð með staðbundnum spanlykkjum eru það eingöngu ökutækin sem keyra yfir lykkjurnar sem valda truflun. Nú er möguleiki á að tvö ökutæki eins og bíll og mótorhjól trufli segulsviðið í lykkjunum ef þau aka yfir þær á svipuðum tíma. En með þeirri aðferð sem hér er beitt, þar sem gerður er samanburður á tímamismun í 10 mælipunktum og bæði form og útslag tíðniferilsins er borin saman er útilokað að hraðamynd sé tekin ef óregla er í tíðniferlinum vegna truflana frá öðru ökutæki. Það er að með þessari aðferð er það tryggt að sama ökutækið fer yfir báðar lykkjurnar, á svipuðum hraða og í sömu stefnu. Byggt á þeim forsendum er hægt að álykta að hraðamæling með spanlykkjum hafi meiri áreiðanleika en hraðamæling með radar.

Spurning 5:

Samanlagt af öllum þessum spurningum, er mögulegt að búnaður þessi geti hafa mælt hraða bifreiðar ákærða meiri en hann raunverulega var. Er mögulegt að gerð bifreiðarinnar geti skipt máli og geti valdið villu í segulsviði lykkjanna, eitthvað sem virðist hafa verið viðurkennt í Bandaríkjunum vegna vélhjóla.

Svar matsmanns:

Ef hraðamæling er gerð með einni spanlykkju eða ef enginn samanburður er gerður á ferlunum sem sýna truflun í segulsviði þegar ekið er yfir tvær spanlykkjur er möguleiki á að tvö ökutæki sem eru nánast hlið við hlið geti gefið ranga hraðamælingu þ.e. bifreið aki yfir fyrri lykkjuna og síðan er það annað ökutæki eins og mótorhjól sem fari yfir seinni lykkjuna. Með aðferð sem notuð er í umferðargreininum TraffiStar SR520 er komið í veg fyrir að þetta geti gerst. Því er það mat undirritaðs að hraðinn sem mældur var þann 12. mars 2015 við útskot nr. 4 í Héðinsfjarðargöngum sé réttur þegar miðað er við fjarlægð á milli spanlykkja og tímamismun á truflunum á tíðnirófi frá þeim.

II.

Við aðalmeðferð málsins gaf ákærði skýrslu. Einnig gáfu þá vitnaskýrslur þeir B sjómaður, fæddur árið 1985, C lögreglumaður, fæddur 1956, og matsmaðurinn dr. A prófessor.

Ákærði neitaði sem fyrr sök að því er varðaði ökuhraða bifreiðarinnar ..., en staðfesti að öðru leyti verknaðarlýsingu ákæru. Ákærði greindi frá því að umrætt kvöld hefði hann verið við akstur nefndrar bifreiðar á Siglufirði, og bar að með honum hefðu verið félagi hans, vitnið B, sem setið hefði í aftursæti fyrir miðju og annar nafngreindur félagi hans, sem hefði setið í framfarþegasætinu. Ákærði sagði að þeir félagarnir hefðu verið að „rúnta“ um götur Siglufjarðar, en við þá iðju hefði hann að auki ekið til austurs og inn í Héðinsfjarðargöngin. Og eftir að inn í göngin var komið kvaðst ákærði hafa orðið var við að hraðamyndavél tók mynd af bifreið hans ... . Ákærði kvaðst ekki sérstaklega hafa brugðist við myndatökunni og vísaði hann til þess að ökuhraði bifreiðarinnar hefði þá verið „einhvers staðar í kringum 70 mörkin ... ég hélt bara áfram, þetta er ekkert í fyrsta skiptið. Stoppaði svo þarna og bakkaði inn í útskotið og snéri við ... ég ætlaði alltaf að snúa við í þessu útskoti, það var alltaf planið.“ Nánar aðspurður, þ. á m. um hvort myndavélin hefði tekið myndina af bifreið hans áður en hann bakkaði inn í útskotið og snéri við, svaraði ákærði: „Ég veit ekki hvort að hún var búin að því eða ekki, ég sá bara tvö rauð ljós, ég hef fengið áður flass frá myndavél og ekki nein sekt þá komið.“ Ítrekað aðspurður kvaðst ákærði ætla að hann hefði ekið bifreiðinni um 1 metra eftir að hann varð var við ljósið frá myndavélinni.

Ákærði skýrði frá því að eftir ofangreindan atburð í Héðinsfjarðargöngum hefði hann hringt í C, lögreglumann á Siglufirði. Ákærði kvaðst hafa rætt við lögreglumanninn og greint honum frá atvikum máls þar sem hann hefði talið sig hafa ekið á löglegum hraða þegar myndin var tekin af bifreið hans og því kynni að vera um bilun að ræða í búnaði hraðamyndavélarinnar. Vísað ákærði til þess að hann hefði haft spurnir af svipuðum tilvikum og myndatöku í göngunum u.þ.b. viku fyrr, þ.e. þegar bifreið félaga hans hefði verið mynduð að óþörfu.

Ákærði skýrði frá því að bifreiðin ... væri jeppi af gerðinni Mercedes Bens, ..., með 303 hestafla V-8 vél. Ákærði kvaðst ætla hámarkshraða bifreiðarinnar 185 km/klst., en þar um vísaði hann til upplýsinga frá bifreiðaumboði.

Vitnið B kvaðst hafa verið með ákærða, sem hann kvað vin sinn og frænda, umrætt kvöld, en einnig nafngreindum félaga þeirra. Vitnið bar að þeir hefðu verið í heimahúsi á Siglufirði, en einnig í bifreið ákærða. Vitnið kvaðst líkt og félaginn hafa neytt áfengis, drukkið einn til tvo bjóra, og þá m.a. í bifreið ákærða eftir að hann hóf akstur um götur á Siglufirði. Vitnið skýrði frá því að ákærði hefði að auki ekið sem leið lá inn í Héðinsfjarðargöngin og sagði: „Þetta var ekkert langur akstur.“ Nánar aðspurt kvaðst vitnið ekki minnast annarrar umferðar í göngunum, en vísaði til þess að för þeirra félaganna hefði ekki verið heitið neitt sérstakt og þeir því ekki verið á hraðferð, enda hefði ákærði snúið bifreiðinni við í göngunum og ekið aftur til bæjarins. Aðspurt um hvort ákærði hefði ekið með 191 km/klst. í göngunum svaraði vitnið: „Ég man ekki eftir svona einhverjum ofsahraða ... en ég sá náttúrulega ekkert hvað hann keyrði, en ég myndi örugglega átta mig á því ef það væri einhver brjálæðislegur akstur.“ Vitnið kvaðst hafa séð ljósglampa frá hraðamyndavél og bar að það atvik hefði komið til tals með þeim félögunum, a.m.k. kvaðst það hafa heyrt ákærða skýra frá því síðar og þá að hann hefði hringt í einhvern aðila. Nánar aðspurt minntist vitnið þess ekki að hafa heyrt ákærða eiga orðastað í síma við C lögreglumann. Vitnið kvaðst í nefndri ökuferð hafa setið í aftursæti bifreiðarinnar, nánar tiltekið fyrir miðju. Vitnið ætlaði að ákærði hefði snúið bifreiðinni við í göngunum í einhverju útskoti, en um nánari atvik vísaði það til þess að langt væri um liðið frá umræddum atburði.

Vitnið C, lögreglumaður á Siglufirði, kannaðist við að ákærði hefði í símtali þeirra í millum í marsmánuði 2015 fært það í tal að hann hefði séð leifturljós frá myndavél í Héðinsfjarðargöngum þrátt fyrir að hann hefði ekið á löglegum ökuhraða. Vitnið bar að það hefði fengið símhringingar frá ökumönnum, sem ekið hefðu um Héðinsfjarðargöng, og höfðu uppi sambærilegar athugasemdir og ákærði. Þá kvaðst vitnið stundum hafa orðið vart við leifturljós frá hraðamyndavél í göngum, við útskot nr. 4, án þess að lögreglubifreið hans hefði ekið yfir 70 km/klst. hraðamörkin. Vísaði vitnið til þess að það hefði í slíkum tilvikum verið með svokallaða „cruise-stillingu“ á lögreglubifreiðinni. Vitnið kvaðst hins vegar aldrei hafa fengið sektarboð í slíkum tilfellum. Vitnið skýrði frá því að það hefði í einu slíku tilviki átt orðastað við starfsmann Vegagerðarinnar, sem þá hefði við athugun séð að bifreið hans var ekið með 70 km/klst. Vitið kvaðst hafa svarað fyrrnefndum athugasemdum ökumanna á þá leið að ef þeir segðu rétt til um ökuhraða bifreiða sinna, þ.e. að hann hefði verið undir fyrrnefndum hámarkshraða, að þá þyrftu þeir ekki að óttast hraðaksturskærur. Vitnið kvaðst aldrei hafa haft af því spurnir að fyrrnefndir ökumenn og kvartendur hefðu í raun fengið sektarboð, fyrir utan ákærða í máli þessu.

Vitnið kvaðst hafa haft af því spurnir að umrædd mælitæki í Héðinsfjarðargöngum hefðu bilað, en þá aðeins með þeim hætti að þau hefðu ekki verið virk. Vitnið kvaðst ekki hafa heyrt um að tækjabúnaðurinn hefði gefið rangar upplýsingar til eftirlitsaðila um ökuhraða einstakra bifreiða.

Vitnið dr. A prófessor staðfesti fyrir dómi efni áðurrakinnar matsskýrslu. Vitnið skýrði frá því að það hefði á liðnum árum margsinnis unnið matsgerðir, en þá einkum að ósk ákæruvalds og lögreglu, einstaklinga og tryggingafélaga.

Vitnið bar að á matsfundi með sækjanda og skipuðum verjanda ákærða fyrir gerð umrædds mats hefði verið ákveðið hvernig matsvinnu hans skyldi háttað. Vitnið kvaðst hafa hagað verkum sínum í samræmi við það sem ákveðið var á fundinum, þ.e. farið yfir prófanir Vegagerðarinnar og rannsakað þau gögn sem fyrir lágu í málinu, en einnig kynnt sér önnur gögn og upplýsingar um umræddan búnað. Vitnið kvaðst í samræmi við fundinn ekki hafa farið á vettvang í Héðinsfjarðargöngum eða skoðað tækjabúnaðinn með öðrum hætti. Vitnið kvaðst vegna þess ekki geta fullyrt um hvort hraðamyndavél tæki aðeins myndir af ökutækjum væri þeim ekið yfir tiltekin hraðamörk.

Vitnið áréttaði efni og niðurstöður matsgerðarinnar við matsspurningum. Vitnið staðfesti m.a. að umræddur búnaður tæki til athugunar marga þætti er ökuhraði einstakra bifreiða væri mældur og þar á meðal að í slíkum tilvikum færi af stað tiltekinn ferill, sem m.a. væri tengdur svokölluðum spanlykkjum í akbrautinni og myndavél. Að auki kæmi þar til sögunnar staðsetning ökutækis á akbrautinni og tímamæling og síðan samþætting þessara þátta. Vitnið bar að allt ferlið gerðist á örskotsstundu, en í raun væri um tvöfalt kerfi að ræða og því um mjög nákvæma mælingu að ræða.

Vitnið sagði að ætíð væri möguleiki á því að bilun kæmi fram í nefndum búnaði. Vitnið sagði að ef það gerðist mældist ökuhraði bifreiða einfaldlega ekki og því væri ekki um það að ræða að ökuhraði einstakra ökutækja væri mældur of hár.

Vitnið lét það álit í ljós að nánast útilokað hefði verið að ökuhraði bifreiðarinnar ... hefði verið rangt mældur eða að misfellur hefðu orðið þar á.

III.

Óumdeilt er í máli þessu að ákærði ók, líkt og lýst er í ákæru og öðrum gögnum, jeppabifreiðinni ..., Mercedes Benz, laust fyrir miðnættið 12. mars 2015, frá Siglufirði og austur Siglufjarðarveg og inn í vestari hluta Héðinsfjarðarganga, þar sem leyfilegur hámarkshraði er 70 kílómetrar miðað við klukkustund (km/klst.). Nefndur gangahluti er um 3,9 km.

Í Héðinsfjarðargöngum er sjálfvirkt hraðaeftirlit með þar til gerðum búnaði, þ. á m. við svonefnt útskot 4, sem er um 2 km innan við vestari gangamunnann. Á því er byggt af hálfu ákæruvalds að umræddur búnaður hafi mælt ökuhraða bifreiðar ákærða 191 km/klst.

Ákærði var ekki yfirheyrður við lögreglurannsókn málsins, en fyrir dómi hefur hann neitað sök og borið að ökuhraði bifreiðar hans greint sinn hafi verið um 70 km/klst.

Auk lýstrar afstöðu vísar ákærði til áðurrakinnar frásagnar vitnisins B. Þá byggir ákærði á því að hinn dómkvaddi matsmaður hafi verið vanhæfur til að gegna starfi matsmanns í máli þessu, en þar um vísar hann helst til þess að á liðnum árum hafi matsmaðurinn verið kvaddur til slíkra starfa af hálfu lögreglu og ákæruvalds í ótilgreindum dómsmálum. Að þessu leyti vísar ákærði, og þá til hliðsjónar, til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 781/2009. Ákærði véfengir og efni matsgerðar matsmannsins, en bendir einnig á að hann hafi ekki farið á vettvang í Héðinsfjarðargöngum eða gætt að innsigli búnaðarins eða hugsanlegri bilun. Enn fremur byggir ákærði á því að umræddur hraðaeftirlitsbúnaður styðjist ekki við gilda lagaheimild, ekki frekar en svonefndur radarmælingarbúnaður lögreglu, og því skorti lagagrundvöll til þess að honum verði refsað fyrir hina ætluðu háttsemi. Loks byggir ákærði á því að ákæruvaldið hafi ekki lagt fram fullnægjandi gögn um hraðaeftirlitsbúnaðinn eða um eiginleika bifreiðar hans, þ. á m. um hámarkshraða, og þannig ekki axlað sönnunarbyrði sína.

Af hálfu fulltrúa ákæruvalds var ofangreindum málsástæðum ákærða við flutning málsins alfarið andmælt.

Í lögum um meðferð sakamála nr. 88, 2008 eru ákvæði um matsgerðir, sbr. 127.-133. gr. Segir þar m.a. að ákærandi og ákærði geti hvor um sig beðist mats, m.a. á hlutum, til sönnunar í sakamálum, en að viðkomandi beri áhættu af því hvort matsgerð komi að notum. Í ákvæðunum er ítarlega kveðið á um form matsbeiðni, um hæfi matsmanns og um það hvernig hann eigi að haga störfum sínum. Þá er í ákvæðunum kveðið á um það að dómari leysi úr ágreiningi sem lýtur að dómkvaðningu, en einnig segir þar að matsmaður eigi rétt á hæfilegri þóknun fyrir störf sín. Loks er kveðið á um að aðilar máls geti krafist yfirmats.

Eins og áður er rakið hélt hinn dómkvaddi matsmaður, dr. A, prófessor í vélaverkfræði, matsfund með aðilum áður en hann hóf störf sín. Verður ekki séð að ákærði hafi haft uppi andmæli eða athugasemdir við ráðagerðir matsmannsins. Fyrir liggur að matsmaðurinn hóf eiginlega matsvinnu eftir fundinn og aflaði gagna, ritaði skýrslu um hraðaeftirlitsbúnaðinn og svaraði m.a. spurningum um álitaefnið, líkt og hann gerði síðar fyrir dómi, við aðalmeðferð málsins. Af hálfu ákærða hefur ekki verið krafist yfirmats.

Samkvæmt 108. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008 hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu. Þá segir í 109. gr. sömu laga: „Dómari metur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn.

Dómari metur það enn fremur ef þörf krefur hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það.“

Að mati dómsins hefur ákærði ekki sýnt fram á að dr. A prófessor hafi tekið að sér störf fyrir lögreglu eða ákæruvald sem gera hann vanhæfan sem dómkvaddan matsmann í þessu máli, þrátt fyrir að hann hafi á liðnum árum unnið slík störf í öðrum sakamálum, m.a. samkvæmt dómkvaðningu. Fyrir liggur að dr. A hefur einnig unnið matsskýrslur í einkamálum, en þá helst í tengslum við slysa- og skaðabótamál. Að áliti dómsins verður þannig ekki talið að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu til þess fallin að draga óhlutdrægni dr. A sem matsmanns í efa, sbr. ákvæði 3. mgr. 128. gr. sakamálalaganna.

Þau gögn sem ákæruvaldið byggir á í máli þessu eru auk rannsóknargagna lögreglu og ljósmynda, nefnd matsskýrsla og önnur þau gögn sem aflað var undir rekstri málsins fyrir dómi um hinn rafræna og sjálfvirka hraðaeftirlitsbúnað, þ.m.t. sannprófunarskírteini. Að áliti dómsins hafa athugasemdir ákærða við efni matsskýrslunnar, sem m.a. byggist á þeim gögnum sem aflað var, ekki verið þess eðlis að dugi til að vefengja þá meginniðurstöðu hennar um að virkni búnaðarins og öryggisferlar hafi verið fullnægjandi eða að ranglega hafi verið staðið að umræddri hraðamælingu. Að þessu virtu, en einnig í ljósi vættis C lögreglumanns, hefur að áliti dómsins ekkert komið fram í málinu sem rýrir sönnunargildi hraðamælinga með hinum sjálfvirka hraðaeftirlitsbúnaði í Héðinsfjarðargöngum. Er í því viðfangi til þess að líta að það er niðurstaða hins dómkvadda matsmanns að hraðamæling með spanlykkjum hafi meiri áreiðanleika en hraðamæling með radar, en margoft hefur verið fjallað um slíkar mælingar í dómasögu landsins í tengslum við ákvæði umferðarlaga nr. 50, 1987. Skortir því slíkar löggæsluaðgerðir ekki lagastoð.

Að ofangreindu sögðu verða nefnd gögn, þ. á m. umrædd matsskýrsla, lögð til grundvallar við úrlausn málsins. Að áliti dómsins eru andmæli og tilgátur ákærða um gögnin haldlausar. Þá er vætti vitnisins B að áliti dómsins eigi skilmerkileg, en vitnið virðist m.a. ekki hafa fylgst vel með ökuhraða bifreiðarinnar, það var undir einhverjum áhrifum áfengis, en einnig liggur fyrir að það er tengt ákærða vina- og fjölskylduböndum.

Samkvæmt öllu framangreindu þykir sannað, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, að ákærði hafi þann 12. mars 2015 ekið bifreiðinni ... langt yfir leyfilegum hámarkshraða, samkvæmt ákvæðum 2. og 4. mgr. 37. gr. umferðarlaganna. Að teknu tilliti til 3% vikmarka verður miðað við að ákærði hafi ekið bifreið sinni í greint sinn með 185 km/klst., á hinni tvíbreiðu akbraut í vesturhluta Héðinsfjarðarganga.

IV.

Ákærði, sem er fæddur árið 1994, hefur samkvæmt sakavottorði áður sætt refsingu, en honum var með dómi í október 2015 gert að greiða sekt fyrir hegningarlagabrot.

Refsing ákærða, sbr. ákvæði 100. gr. umferðarlaganna, þykir í ljósi aðstæðna, að hann ók langt yfir tvöföldum leyfilegum hámarkshraða, en einnig að virtum þeim sjónarmiðum, sem m.a. koma fram í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 425/1998, ásamt eðli brotsins, sbr. og 78. gr. hegningarlaganna, hæfilega ákveðin 185.000 krónur í sekt til ríkissjóðs. Skal þrettán daga fangelsi koma í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja.

Akstur ákærða var við áðurgreindar aðstæður að mati dómsins vítaverður. Ber því samkvæmt 1. mgr. 101 gr. umferðarlaganna að svipta hann ökurétti í fimm mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Eftir þessum úrslitum verður allur sakarkostnaður, sbr. ákvæði 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88, 2008, lagður á ákærða, þ.m.t. kostnaður ákæruvalds að fjárhæð 212.784 krónur, en einnig málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, I-kk-ef K-kk-ef M-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 429.660 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði, X, greiði 185.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi þrettán daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði er sviptur ökurétti í fimm mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, 632.449 krónur, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef K-kk-ef M-kk-ef hdl., 429.660 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.