S-2060/2023

Mál þetta, sem dómtekið var 12. maí 2023, er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 23. mars 2023, á hendur H-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf [...]. „Fyrir skjalafals, en til vara fjársvik, með því að hafa í starfi sínu sem framkvæmdastjóri, stjórnarformaður og meirihlutaeigandi bílaleigunnar Procar ehf., kennitala 670709- 1830, Gylfaflöt 24- 30, Reykjavík, á árunum 2014 til 2018, hlutast til um sölu á samtals 134 bifreiðum í eigu bílaleigunnar með falsaðri kílómetrastöðu eftir að hafa án heimildar og í blekkingarskyni, fengið mann, sem ákærði kveður hafa verið [...], til að falsa með rafrænum hætti stöður á kílómetramælum í aksturstölvum sömu bifreiða þannig að kílómetramælar þeirra sýndu færri ekna kílómetra. Með því gaf ákærði ranglega til kynna að bifreiðarnar væru minna eknar heldur en þær voru í raun í þeim tilgangi að auðvelda endursölu þeirra á markaði og blekkti kaupendur bifreiðanna í lögskiptum hverju sinni til að greiða hærra verð fyrir þær en nam raunverulegu verðmæti þeirra. Ákærði breytti einnig skráningu á kílómetrastöðu bifreiðanna í Rentcentric tölvukerfi bílaleigunnar til að samræma skráðar upplýsingar í kerfinu við þá röngu stöðu sem kílómetramælar í bifreiðunum sýndu. Með því að ákærði lét breyta stöðu á kílómetramælum bifreiðanna og í Rentcentric tölvukerfinu voru rangar upplýsingar um kílómetrastöðu þeirra færðar inn á kaupsamninga, afsöl og önnur heimildarskjöl við eigendaskipti á bifreiðunum í þeim tilvikum sem þær upplýsingar voru færðar inn á skjölin.

1

Nánar tiltekið voru akstursmælar eftirtaldra bifreiða færðir niður eins og hér greinir en jafnframt eru tilgreind skráningarnúmer og tegund viðkomandi bifreiða, kaupendur þeirra af Procar ehf og sölu dagsetningar:

Tilvik Skrnr. Tegund Procar selur Dags. Kaups. Samtals breyting K M1 11.08.2015 -14.780 2 24.09.2015 -23.475 3 29.11.2017 -39.826 4 29.11.2017 -33.880 5 29.11.2017 -43.092 6 29.01.2018 -2.682 7 05.07.2018 -45.133 8 05.07.2018 -52.130 9 24.09.2014 -24.135 10 24.09.2014 -9.000 11 15.12.2014 -18.639 12 15.12.2014 -30.079 13 11.03.2015 -14.301 14 11.03.2015 -13.837 15 12.03.2015 -4.831 16 31.03.2015 -11.229 17 28.04.2015 -9.000 18 28.04.2015 -12.049 19 28.04.2015 -12.000 20 21.05.2015 -11.000 21 21.05.2015 -6.669 22 21.05.2015 -9.734 23 21.05.2015 -7.004 24 21.05.2015 -10.242 25 21.05.2015 -7.893 26 21.05.2015 -9.352 27 23.02.2016 -14.388 28 23.02.2016 -17.698 29 07.04.2016 -22.500 30 11.04.2016 -25.596 31 11.04.2016 -24.465 32 26.09.2014 -16.329 33 04.11.2014 -18.388 34 15.01.2015 -35.528 35 15.01.2015 -13.364 36 22.01.2015 -11.389 37 22.01.2015 -19.065 38 04.03.2015 -17.175 39 23.03.2016 -34.557 40 27.05.2016 -19.897 41 02.08.2017 -19.977 42 27.04.2018 -46.883 43 05.06.2018 -43.194 44 24.09.2014 -20.305 45 01.10.2014 -16.790 46 13.10.2014 -20.244 47 14.11.2014 -15.634 48 12.10.2015 -15.677 49 18.11.2015 -20.347 50 28.11.2016 -27.291 51 01.09.2014 -23.547 52 18.09.2014 -8.154 53 18.09.2014 -13.333 54 18.09.2014 -43.218 55 21.10.2014 -12.109 56 03.11.2014 -10.646 57 17.03.2015 -23.308 58 16.04.2015 -27.188 59 13.05.2015 -14.804 60 29.08.2015 -22.386 61 31.08.2015 -12.845 62 03.09.2015 -8.515 63 04.09.2015 -16.211 64 07.09.2015 -8.438 65 18.09.2015 -20.060 66 23.09.2015 -14.289 67 10.10.2015 -35.154 68 24.10.2015 -29.515 69 13.11.2015 -24.030 70 05.01.2016 -3 7.32171 08.01.2016 -22.871 72 21.01.2016 -54.800 73 15.02.2016 -21.57574 08.07.2016 -41.000 75 23.06.2016 -49.366 76 01.07.2016 -22.000 77 01.07.2016 -42.116 78 14.07.2016 -23.000 79 25.07.2016 -23.000 80 05.05.2017 -10.526 81 06.07.2017 -5.131 82 31.01.2017 -3.652 83 04.01.2018 -1.077 84 07.11.2018 -33.575 85 09.01.2015 -12.259 86 13.02.2015 -20.569 87 06.01.2015 -13.147 88 06.01.2015 -12.641 89 06.01.2015 -17.787 90 03.03.2015 -23.419 91 03.03.2015 -8.514 92 03.03.2015 -13.044 93 12.03.2015 -7.423 94 26.03.2015 -14.003 95 26.03.2015 -20.895 96 26.03.2015 -26.414 97 26.03.2015 -36.788 98 13.04.2015 -31.159 99 08.07.2015 -15.440 100 17.07.2015 -16.860 101 23.07.2015 -18.407 102 26.11.2015 -20.609 103 26.02.2016 -26.000 104 16.03.2016 -30.000 105 16.03.2016 -20.741 106 16.03.2016 -29.644 107 11.03.2016 -24.783 108 11.03.2016 -30.512109 05.02.2016 -43.135 110 13.05.2016 -37.117 111 11.09.2017 -2.242 112 11.09.2017 -5.915 113 11.09.2017 -19.034 114 11.09.2017 -10.637 115 11.09.2017 -5.013 116 18.09.2017 -3.490 117 18.09.2017 -23.605 118 18.09.2017 -16.887 119 23.09.2017 -30.116 120 03.10.2017 -52.694 121 15.09.2014 -18.148 122 14.10.2014 -37.656 123 15.01.2015 -18.888 124 03.03.2015 -15.930 125 31.03.2015 -32.822 126 17.09.2015 -9.878 127 28.09.2015 -8.294 128 30.11.2015 -15.299 129 22.04.2016 -25.385 130 02.06.2016 -20.040 131 06.10.2014 -29.905 132 26.03.2015 -19.732 133 18.09.2017 -45.792 134 18.07.2016 -19.839

Í kjölfar þess að málið kom upp snemma árs 2019 leitaði Procar ehf. aðstoðar hjá lögfræðistofu til bæta það tjón sem háttsemi ákærða hafði valdið. Jafnframt leitaði Procar ehf. til óháðs sérfræðings sem tók að sér að meta verðmætarýrnun bifreiðanna vegna fölsunar á kílómetrastöðu þeirra. Þá var tekin sú ákvörðun að reikna 40% ofan á hina útreiknuðu fjárhæð auk þess sem að ákvörðun var tekin um að bjóða tjónþolum 50.000 krónur sem lágmarksfjárhæð bóta.

M etið tjón af niðurfærslu á akstursmælum nam samtals 10.129.540 krónum en bótatilboðin með reiknaða 40% álaginu námu samtals 14.881.521 krónum. Tilboð Procar ehf. um uppgjör bóta var beint til þeirra sem skráðir voru eigendur viðkomandi bifreiða þegar málið komupp snemma árs 2019.

Í ágúst 2022 var búið að greiða bætur til tjónþola vegna 116 bifreiða að fjárhæð samtals 1 3.313.600 krónur. Ekki var búið að gera upp bætur vegna samtals 18 bifreiða en heildarfjárhæð tilboða um bætur vegna þeirra nemur samtals 1.567.921 krónum.

Eftirfarandi eru listar yfir þá aðila sem þegið hafa bætur og þá sem ekki hafa þegið bætur.

Bifreiðar sem búið er að greiða bætur fyrir í ágúst 2022 auk upplýsinga um eigendur, umráðamann, fjölda niðurfærðra kílómetra, metið tjón og greiddar bætur;

Skrnr. Eigandi Umráðamaður Niðurfærsla KM Metið tjón Bætur 23.000 48.000 67.200 kr.42.116 113.174 158.444 kr.54.800 122.200 171.080 kr.10.646 36.615 kr. 51.261 kr.29.905 79.858 kr. 111.801 kr.24.030 110.075 kr. 154.105 kr.4.831 22.078 kr. 50.000 kr.11.000 42.500 kr. 59.500 kr.14.388 40.970 kr. 57.358 kr.25.596 73.990 kr. 103.586 kr.18.407 136.018 kr. 190.425 kr.12.259 22.259 kr. 31.163 kr.12.049 40.123 kr. 56.172 kr.37.117 192.793 kr. 269.910 kr.43.218 99.827 kr. 139.758 kr.17.698 59.245 kr. 82.943 kr.19.897 64.743 kr. 90.640 kr.9.000 32.500 kr. 50.000 kr.14.289 70.723 kr. 99.012 kr.12.000 40.000 kr. 56.000 kr.13.837 44.593 kr. 62.430 kr.24.135 85.338 kr. 139.473 kr.20.305 100.763 kr. 141.068 kr.8.438 36.095 kr. 50.533 kr.13.147 72.868 kr. 102.015 kr.20.244 65.366 kr. 91.512 kr.16.575 66.438 kr. 93.013 kr.3.490 5.235 50.000 kr.23.605 55.408 77.571 kr.39.826 184.739 258.635 kr.2.242 3.363 50.000 kr.5.915 18.873 50.000 kr.19.034 78.551 109.971 kr.29.644 124.110 173.754 kr.35.528 55.528 77.739 kr.16.887 60.331 84.463 kr.22.871 99.307 139.029 kr.11.389 26.389 50.000 kr.45.133 192.700 269.779 kr.10.637 25.956 50.000 kr.27.291 215.937 302.311 kr.33.575 125.363 245.000 kr.19.065 44.065 61.691 kr.27.938 119.845 167.783 kr.43.092 74.638 104.493 kr.5.013 17.520 50.000 kr.15.634 64.085 89.719 kr.52.130 218.195 305.473 kr.13.044 37.610 kr. 52.654 kr.30.079 95.119 kr. 133.166 kr.30.116 70.174 kr. 98.244 kr.20.609 101.523 kr. 142.132 kr.17.787 76.681 kr. 107.353 kr.8.514 26.285 kr. 50.000 kr.9.000 22.500 kr. 50.000 kr.7.423 18.558 kr. 50.000 kr.20.741 106.112 kr. 148.556 kr.29.515 83.788 kr. 117.303 kr.16.211 41.211 kr. 57.695 kr.15.677 64.193 kr. 89.870 kr.43.194 139.791 kr. 195.707 kr.19.732 59.330 kr. 83.062 kr.24.465 96.163 kr. 134.628 kr.14.804 47.010 kr. 65.814 kr.34.557 101.836 kr. 142.570 kr.8.154 18.154 kr. 50.000 kr.23.475 78.688 kr. 110.163 kr.12.845 67.113 kr. 93.958 kr.27.188 87.970 kr. 123.158 kr.18.888 63.332 kr. 88.665 kr.11.229 38.073 kr. 53.302 kr.15.299 58.248 kr. 81.547 kr.35.154 65.154 kr. 91.216 kr.30.000 125.000 kr. 175.000 kr.16.329 39.494 kr. 55.291 kr.9.878 59.695 kr. 83.573 kr.26.000 115.000 kr. 161.000 kr.20.347 75.868 kr. 106.215 kr.32.822 112.055 kr. 156.877 kr.8.515 36.288 kr. 50.803 kr.18.148 70.370 kr. 98.518 kr.18.388 65.970 kr. 92.358 kr.26.414 91.035 kr. 127.449 kr.23.547 50.321 kr. 70.449 kr.38.620 151.550 kr. 212.170 kr.52.694 219.041 kr. 306.657 kr.15.930 59.825 kr. 83.755 kr.46.883 210.325 kr. 294.454 kr.37.656 96.484 kr. 135.078 kr.36.788 116.970 kr. 163.758 kr.17.175 72.938 kr. 102.113 kr.43.135 162.838 kr. 227.973 kr.23.308 83.270 kr. 116.578 kr.12.109 55.273 kr. 77.382 kr.3.652 20.478 50.000 kr.31.159 102.898 144.057 kr.33.880 135.820 190.148 kr.15.440 88.600 124.040 kr.49.366 154.049 215.669 kr.20.569 110.569 154.797 kr.16.860 67.150 94.010 kr.13.364 33.364 50.000 kr.2.682 2.682 50.000 kr.9.352 37.408 52.371 kr.9.734 38.936 50.000 kr.7.893 31.572 50.000 kr.20.895 73.881 103.434 kr.19.777 156.483 221.292 kr.19.839 100.763 141.068 kr.

Bifreiðar þar sem bótagreiðsla er ekki frágengin, auk upplýsinga um eigendur þeirra bifreiða, niðurfærða kílómetra, metið tjón og tilboð um bætur.

Skrnr. Eigandi Umráðamaður Niðurfærsla

KM

Metið tjón Bótatilboð 41.000 171.500 kr. 240.100 kr.16.790 35.185 kr. 50.000 kr.25.385 115.385 kr. 161.539 kr.14.780 61.950 kr. 86.730 kr.10.526 30.789 kr. 50.000 kr.1.077 1.077 50.000 kr.23.419 98.419 137.787 kr.13.333 30.000 kr. 50.000 kr.22.386 70.965 kr. 99.351 kr.14.003 45.008 kr. 63.011 kr.14.301 45.753 kr. 64.054 kr.8.294 55.735 kr. 78.029 kr.22.000 22.000 50.000 kr.12.641 68.962 96.546 kr.5.131 57.697 80.775 kr.20.040 20.040 90.000 kr.20.060 20.060 70.000 kr.7.004 28.016 50.000 kr.

Telst ofangreind háttsemi ákærða varða við 1. sbr. 2. mgr. 155. gr. en til vara 248. gr. almennra hengingarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Skaðabótakröfur:

Í málinu hafa eftirgreindir brotaþolar gert skaðabótakröfu í málinu:

1. A gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 400.000 krónur auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr.

38/2001 frá 8. júlí 2016 til þess dags er mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar en síðan með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

2. B gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 800.000 krónur 3. C gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að samtals fjárhæð 5 82.000 ásamt dráttarvöxtum frá þeim degi sem krafan var kynnt ákærða til greiðsludags skv. 1. mgr. 6. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

4. D gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð samtals 1.140.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2018 til greiðsludags.

5. E gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð samtals 900.000 krónur.

6. F gerir þá kröfu að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð samtals 310.120 krónur.“

Ákærði krefst þess aðallega að refsing verði felld niður en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði að öllu leyti skilorðsbundin. Ekki er gerð krafa um málsvarnarlaun verjanda til handa.

Ákærði hefur játað skýlaust fyrir dómi þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt ákæru og er játningin studd sakargögnum þannig að ekki er ástæða til að draga í efa að hún sé sannleikanum samkvæm. Þá liggur fyrir að ákærði greiddi brotaþolum bætur vegna einkaréttarkrafna þeirra sem teknar voru upp í ákæru og féllu bótakrefjendur frá kröfum sínum í kjölfarið. Af hálfu ákærða var áréttað að hann hefði strax kannast við brot sín og starfsmenn einkahlutafélagsins Procar, sem hann eigi meirihluta hlutafjár í, hefðu strax hlutast til um að rannsaka umfang brotanna og freistað þess að bæta fyrir tjónið. Þá baðst ákærði innilega afsökunar á brotum sínum fyrir dómi. Farið var með mál þetta samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu þegar sækjanda og verjanda ákærða hafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga.

Ákæruvaldið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru að einkaréttarkröfum undanskildum. Ákærði krefst þess að refsing verði felld niður en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði skilorðsbundin.

Samkvæmt því sem að framan greinir verður ákærði sakfelldur fyrir brot þau sem honum gefin að sök samkvæmt ákæru og er þar réttilega heimfært til refsiákvæða, en með hliðsjón af lögskýringargögnum og dómi Landsréttar í máli nr. 76/2021 leikur ekki vafi á að brot ákærða er réttilega heimfært undir 1., sbr. 2. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði er fæddur í [...]. Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur hann ekki áður sætt refsingu.

Við ákvörðun refsingar verður annars vegar að horfa til þess að brot ákærða stóðu yfir um nokkurt árabil og fela í sér brotasamsteypu þar sem brotið var gegn umtalsverðum fjölda brotaþola með blekkingum í lögskiptum sem höfðu það að markmiði að stuðla að því að auðveldara og þar með arðbærara yrði að selja bifreiðar Procar ehf. grandlausum kaupendum. Sú aðferð sem beitt var, að falsa kílómetrastöðu ökumæla á annað hundrað bifreiða, er einnig til þess fallin að rýra almennt traust og tiltrú almennings í bifreiðaviðskiptum enda títt litið til stöðu ökumælis þegar lagt er mat á hversu góður kostur í kaupum notuð bifreið er með tilliti til aldurs. Sérstaklega á þetta við um bifreiðar keyptar af Procar ehf. Ó umdeilt er í málinu að um 3000 bifreiðar hafi verið í eigu félagsins en eðli brota ákærða er slíkt að ökumælar bifreiðanna sýna eftir sem áður ranga kílómetrastöðu þótt upp hafi komist um brot ákærða sem hann framdi í atvinnurekstri. Verður í þessum efnum horft til 1., 2., 6., og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga.

Á hinn bóginn er háttsemi ákærða eftir að brotið komst upp metin honum til refsilækkunar enda hefur hann stuðlað að því að brot hans myndu upplýsast að því er virðist eins og honum hafi verið unnt. Þá hefur hann beitt sér til að bæta fyrir brot sitt fjárhagslega gagnvart brotaþolum, bæði gagnvart þeim sem hafa uppi kröfur í sakamáli þessu sem og 116 öðrum einstaklingum sem fengu greiddar bætur áður en ákæra var gefin út. Eins og málið liggur fyrir dóminum eru ekki forsendur til að rengja þennan málatilbúnað og verður því lagt til grundvallar að ákærði hafi bætt tjónið sem hann hefur valdið eftir fremsta megni. Þá verður einnig til þess litið að ákærði hefur ekki áður gert sig sekan um refsiverða háttsemi.

Þá verður loks ekki framhjá því litið að langt er um liðið frá því að brot ákærða voru framin, en það var á árabilinu 2014 til 2018. Sérstaklega verður einnig að horfa til þess að rannsókn málsins af hálfu lögreglu hófst 18. febrúar 2019 og þrátt fyrir að heimsfaraldur Covid- 19 hafi valdið töfum hefur orðið mikill dráttur á málinu sem ekki hefur verið réttlættur, sérstaklega í ljósi þeirrar samvinnu sem lögreglu hefur verið sýnd við gagnaöflun og rannsókn málsins.

Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í eitt ár en fullnustu refsingarinnar verið frestað og hún falli niður að þremur árum liðnum haldi ákærði almenn skilyrði 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ekki er gerð krafa um greiðslu sakarkostnaðar eða málsvarnarlauna Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Ó-kk-nf H-kk-nf héraðssaksóknari en af hálfu ákærða flutti málið skipaður verjandi hans, G-kk-nf G-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, H-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 1 ár. Fullnustu refsingar er frestað skilorðsbundið og fellur hún niður að liðnum þremur árum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

B-kk-nf L. B-kk-nf