E-83/2011

Mál þetta sem dómtekið var 20. september 2011 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri 8. desember 2010 af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, á hendur Íslandskosti hf., Skúlagötu 40a, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verið dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 9.086.387,32 japönsk jen, ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 9.086.387,32 japönskum jenum frá 29. maí 2009 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 11.640.571 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 11.640.571 krónu frá 29. maí 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi gerir þær kröfur að málið verði látið niður falla og því vísað frá en til vara að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda og málskostnaður felldur niður. Þá krefst stefndi þess að stefnandi geri stefnda heildartilboð byggt á þeim tryggingum sem hann hafi en komi ekki fram í stefnu.

Þingsókn féll niður af hálfu stefnda við fyrirtöku málsins þann 8. september 2011. Málið var dómtekið 20. september sl. að undangenginni framlagningu sóknar af hálfu stefnanda, sbr. 3. mgr. 96 gr. laga nr. 91/1991.

Atvik máls

Samkvæmt stefnu og sókn stefnanda eru málsatvik þau að stefndi hafi þann 18. janúar 2009 stofnað gjaldeyrisreikning/tékkareikning nr. 525-29-30, í japönskum jenum, við útibú stefnanda að Háaleitisbraut 58 í Reykjavík. Sama dag og reikningurinn hafi verið stofnaður hafi stefndi fengið heimild til yfirdráttar á reikningnum að fjárhæð 8.300.000 japönsk jen og hafi sú fjárhæð verið skuldfærð á reikninginn 18. janúar. Þann 29. maí 2009 hafi staða reikningsins verið neikvæð um 9.086.387,32 japönsk jen og hafi reikningnum þá verið lokað og skuldin send til löginnheimtu en áður hafi stefnda verið send tilkynning þess efnis. Þann 4. nóvember 2010 hafi stefndi greitt inn á skuldina 1.706.427 krónur, þá að jafnvirði 1.263.271,39 japönsk jen. Eftirstöðvar skuldarinnar hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því stefnanda nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu þeirra.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Málsástæður stefnanda, til stuðnings aðalkröfu, eru að nokkru raktar í framangreindri atvikalýsingu stefnanda. Stefnandi mótmælir kröfum stefnda um að málið verði látið niður falla og því vísað frá en til vara að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þann 1. júní 2009 hafi stefnda verið send tilkynning um löginnheimtu. Þar komi fram að vanskil á reikningi 525-29-30 væru 9.086.387,32 japönsk jen og ef ekki yrði samið um greiðslu skuldarinnar fyrir 10. júní 2009 yrði skuldin send í lögfræðiinnheimtu. Engin viðbrögð hafi komið við innheimtuviðvörun þessari og hafi skuldin í framhaldinu verið send til lögfræðiinnheimtu. Síðasta færsla á reikningnum fyrir þann tíma hafi verið 29. maí 2009 og hafi staða reikningsins þá verið 9.086.387,32 japönsk jen og hafi reikningurinn verið gjaldfelldur miðað við þann dag. Stefnandi hafni þeirri málsástæðu stefnda að ekki hafi verið sýnt fram á hvað orðið hafi um þá fjármuni sem skuldfærðir hafi verið á reikning stefnda og hvort fjármunir í japönskum jenum hafi yfirhöfuð verið greiddir út. Þann 18. janúar 2008 hafi forsvarsmaður stefnda, J-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf, stofnað gjaldeyrisreikning fyrir hönd stefnda. Sá reikningur hafi síðan verið skuldfærður fyrir 8.300.000 japönskum jenum. Stefndi hafi því fengið að láni 8.300.000 japönsk jen með yfirdrætti á gjaldeyrisreikning nr. 525-29-30. Sú fjárhæð hafi safnað vöxtum frá 18. janúar 2008 til þess dags sem skuldin hafi verið gjaldfelld 29. maí 2009. Þann dag hafi skuldin verið 9.086.387,32 japönsk jen sem sé stefnufjárhæð málsins. Reikningur þessi sé í erlendum gjaldmiðli þ.e. japönskum jenum og sé því skuldfært af reikningnum í þeim gjaldmiðli. Varakröfu sína um greiðslu á 11.640.571 krónu byggi stefnandi á því að við gjaldfellingu skuldarinnar þann 29. maí 2009 hafi skuld stefnda við stefnanda verið 9.086.387,32 japönsk jen. Sölugengi japanskra jena á gjaldfellingardegi hafi verið 1.2811. Umreiknað í íslenskar krónur nemi þetta 11.640.571 krónu. Þann 4. nóvember 2010 hafi 1.706.427 krónur, þá að jafnvirði 1.263.271,39 japönsk jen, verið greiddar inná skuldina og verði tekið tillit til þeirrar innborgunar við uppgjör kröfunnar. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti styðji stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, með síðari breytingum. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til 32. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggi kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda.

Stefndi kveður kröfu stefnanda hafnað á grundvelli jafnræðis og óréttlátrar og ósannaðrar tilkynningar um innheimtutilraunir, sem ekki hafi borið árangur. Vaxtakjörum og innheimtukostnaði og svo gjaldfellingu yfirdráttar sé hafnað. Vísað sé til þeirra sömu laga og stefnandi geri. Starfsfólk bankans hafi á þessum tíma verið ráðvillt m.a. vegna flutnings útibús og þrot þess gamla. Vinnubrögð bankans þurfi að vera betri og vísað sé til laga um m.a. neytendavernd og laga um jafnræði viðskiptamanna. Kostnaður, s.s. yfirdráttarvextir og innheimtukostnaður og lög um tilkynningar með sannanlegum hætti hafi ekki verið virt. Biðji stefndi um heimild til að geta vísað til frekari lagaraka þegar málið verði tekið fyrir. Öllum liðum sé hafnað sem ósönnuðum og röngum, ekki komi fram staðfesting eða sönnun um að viðkomandi skjöl séu vottuð eða staðfest af fyrirsvarsmanni stefnda eða þeim sem hafi heimild til að skuldbinda félagið. Geri aðili kröfu um að yfirdráttarheimild verði endurútgefin án kostnaðar að því gefnu að umframyfirdráttur sé greiddur en stefnda hafi ekki verið ljóst í upphafi að um óheimilan yfirdrátt væri að ræða enda hefði þurft að tilkynna hann með sannanlegum hætti sem ekki hafi verið gert. Það hafi hins vegar legið fyrir loforð um að semja til lengri tíma en það hafi enn ekki gengið eftir þrátt fyrir vilja um annað. Í framlögðum gögnum á yfirliti reiknings, sem sagður sé vera gjaldeyrisreikningur, komi ekki fram hvort fjárhæðir séu í íslenskum krónum eða erlendri mynt. Engin gögn séu með stefnu sem skýri aðgerðarleysi stefnanda til þess dags sem innheimtubréf sé sent út og hafi ekki borist hinum stefnda með sannanlegum hætti og sé hann í raun einungis að sjá innheimtubréf í stefnu. Í málsatvikum stefnanda komi fram að heimild reikningseigenda hafi verið felld niður og þá hafi reikningi verið lokað. Þrátt fyrir að reikningi hafi ekki verið lokað fyrr en síðar sé verið að fara fram á dráttarvexti frá því á árinu áður. Telja verði víst að stefnandi hafi vanrækt skyldur sínar við að halda uppi kröfum vegna skuldar þessarar og að ekki hafi verið staðið rétt að því að innheimta skuldina. Beri héraðsdómi skylda til að vísa máli þessu frá sökum þess að ekki hafi verið staðið með réttum og réttlátum hætti að innheimtu kröfu þessarar. Til vara haldi stefndi því fram að stefnandi hafi ekki sýnt fram á hvað orðið hafi um þessa fjármuni og hvort yfir höfuð hafi verið greiddir út fjármunir í jenum og hvort þessi gjörningur sé yfirhöfuð löglegur. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á með hvaða hætti stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða þessa fjárhæð. Því beri að vísa máli þessu frá og stefnandi að leita leiða til að stefna hinum stefnda aftur eftir að hafa gefið hinum stefnda andmælarétt og andrými til að átta sig á stöðu mála, sbr. reglugerð um innheimtuferli eða leita sátta í máli þessu fyrir utan dómsstóla, því mikilvægt sé að lánardrottnar geti ekki með þessum hætti stefnt skuldunautum án þess að hafa gert það með löglegum og eðlilegum hætti. Nú hafi jafnframt fallið dómar í gengismálum og því mikilvægt að bankinn upplýsi hvort greiddir hafi verið út raunverulegir fjármunir í japönskum jenum og hvað hafi þá orðið um þá. Þeir hljóti þá að hafa verið greiddir inn á annan reikning í jenum. Spurt sé hvert þessir fjármunir hafi farið og hver hafi samþykkt það. Engin gögn séu meðfylgjandi stefnu sem sýni fram á hver hafi heimilað þennan gjörning. Nú vilji það þannig til að í bönkum séu öll símtöl tekin upp, skrifað sé upp á allskonar pappíra, en með stefnu fylgi engin slík gögn. Spurt sé hvort svona vinnubrögð eigi að vera viðurkennd af héraðsdómi. Stefndi segi nei. Enn og aftur vitni stefndi í fylgiskjöl þar sem greint sé frá því að reikningur sé í vanskilum. Fyrir utan það að viðkomandi bréf hafi ekki borist stefnda þá sé um að ræða mismun í mánuðum frá því að reikningi var lokað og þar til að búið hafi verið að senda innheimtubréf án þess að áður hafi borist innheimtuviðvörun og milliinnheimtubréf eins og lög kveði á um. Jafnframt sé ekki tekið fram hvort bankinn hafi veð fyrir þessari kröfu og eða staðfestingu frá reikningseiganda um ráðstöfun þessara fjármuna. Eigi bankar og lánastofnanir að komast upp með að prenta út einhver blöð án þess að þau séu staðfest eða stimpluð af til þess bærum stofnunum eða starfsmönnum sem vitnað sé til og grunngögn séu ekki til staðar. Stefndi viti t.d. til þess að hafa skrifað upp á veðheimild vegna skuldbindinga við bankann. Sé verið að innheimta skuld sem sé jafnvel tryggð nú þegar hjá bankanum og verið að ganga gegn almennum mannréttindum í máli þessu. Vísað sé til laga um innheimtur og þau lög sem eigi við um veðsetningar eigna og lánakjara. Jafnframt sé hvergi kveðið á um hverskonar lánafyrirkomulag sé um að ræða og hverjar heildarskuldbindingar hins stefnda séu hjá stefnanda í máli þessu. Gæti jafnvel verið að stefndi ætti verulegar kröfur á þann sem hafi stefnt í máli þessu þar sem að hann hafi ekki sitt á hreinu. Helstu lagarök fyrir utan þau sem áður hafi verið nefnd séu meginreglur samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Því sé mótmælt að innheimtutilraunir hafi átt sér stað og innheimtulög nr. 95/2008 og reglugerð um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar o.fl. nr. 37/2009 hafi verið brotnar. Telja verði ámælisvert að innheimtufyrirtæki s.s. Íslandsbanki sem stefni þessari kröfu til greiðslu skuli brjóta svo gróflega af sér við innheimtu þessarar skuldar. Með þessari framkvæmd hafi jafnræðis ekki verið gætt og beinlínis verið valtað yfir réttindi stefnda og innheimtulög brotin þar sem að hvorki hafa borist innheimtuviðvaranir, milliinnheimtubréf eða símtöl varðandi stöðu mála fyrir gerð fyrirliggjandi innheimtubréfs. Í skjölum stefnanda séu hvergi gögn um sjálfsábyrgð, stofnun reiknings eða hvernig fjármunum hafi verið úthlutað, hvert þessir fjármunir hafi farið, hafi þeir verið greiddir. Farið sé fram á að þessu máli verði vísað frá héraðsdómi sökum ónægra gagna og að ekki hafi verið farið að lögum við innheimtu skuldar og þar sem vafi leiki á um hvort nægar tryggingar liggi fyrir og eða hvort krafan eigi yfirhöfuð rétt á sér sökum þess hver úthlutað hafi þessum fjármunum og með leyfi hvers það hafi verið gert. Málið sé illa reifað og til þess fallið að vekja upp fleiri spurningar en þær sem það svari. Héraðsdómur verði að gera kröfur um hvaða mál séu tæk til að taka við og hver ekki. Héraðsdómi beri að líta til með lítilmögnum í þjóðfélaginu en leyfa ekki lánastofnunum að valta yfir venjulegt fólk í skjóli ríkisvalds og dómstóla því það trúi allir í blindni að bankarnir geri ekkert sem sé ekki rétt. Allir vilji gera vel, því trúi stefndi og því mikilvægt að horft sé á málatilbúning þann sem stefnandi hafi sett fram. Tekið skuli fram að bankinn hafi haft stefnda í viðskiptum t.a.m. með Visa kort þar til fyrir nokkrum dögum að stefndi hafi loks ákveðið að loka kortinu og hafi það verið greitt upp í síðustu viku. Stefndi sé ekki vanskilamaður og sem dæmi um vilja hans til að greiða sínar skuldir hafi hann gert samkomulag við aðrar fjármálastofnanir á sl. ári. Þessi háttsemi Íslandsbanka sé til þess fallin að minna fáist fyrir eignir bankans en ella. Forsvarsmenn bankans skuli íhuga hvernig standi á því að fyrir ári síðan hafi náðst samkomulag við annan banka en ekkert hafi heyrst frá bankastjóra Íslandsbanka. Eigi fyrirsvarsmaður stefnda von á að það bréf sé skjalfest í bankanum, en engin viðbrögð við beiðni um lúkningu ákveðinna mála hafa borist stefnda. Stefndi eigi inni tugi milljóna sem hafi ekki skilað sér til baka frá hinum fallna Glitni. Stefndi biðjist forláts þó svo að greinargerð stefnda geti að mörgu leyti talist frábrugðin þeim flestum þar sem stefndi hafi lítil fjárráð og treysti á guð og dómstólinn til að vel megi fara í máli þessu. Besta lausnin fyrir alla væri að sú lánastofnun sem í hlut eigi í þessu tilfelli myndi draga mál þetta til baka og fara yfir málið með stefnda til að finna heildarlausn sem yrði öllum til framdráttar. Í framlögðum gögnum stefnanda sé ekki sýnt fram á með sannanlegum hætti að innheimtubréf hafi verið afhent stefnda. Stefndi segist heldur ekki hafa haft vitneskju um þetta bréf auk þess sem lög og reglur um innheimtur hafi verið brotnar. Í þeim lögum sé jafnframt rík skylda lögð á aðila sem stundi innheimtur að fara að þessum lögum ella séu þeir sviptir réttindum til að stunda slíka starfsemi. Viðkomandi skuldamál sé hluti af stærri viðskiptum og ekki hægt að innheimta með þessum hætti. Stefndi hvetji bæði Héraðsdóm Reykjavíkur og stefnanda til að draga þetta mál til hliðar og skoða heildarmynd skuldbindinga hvors aðila gagnvart hinum. Það sé vita gagnslaust að halda þessum málarekstri áfram fyrir báða aðila því það hljóti að vera markmið bæði héraðsdóms og þess sem stefnir að vandað sé til verka. Ef máli þessu verði vísað frá og eða að stefnandi ákveði að draga mál þetta til baka sé stefndi tilbúinn til að setjast niður með stefnanda og skoða heildarskuldbindingar. Ef ekki náist samkomulag milli aðila væri hægt að ganga þannig frá málum að auðvelt væri fyrir stefnanda að halda sínu máli áfram og stefnda að gera gagnkröfur á móti. Nú hafi dómar fallið um ólögmæti gengistrygginga og muni vörnin einnig byggjast á ólögmæti vegna laga og reglna og nýlegra dóma sem fallið hafi og verði frekari rökstuðningur og vísun til laga lagður fram á síðari stigum málsins. Jafnframt sé vakin athygli á sanngirnismælikvarða 1. málsliðar 2. mgr., sbr. 1. mgr., 23. gr. skaðabótalaga nr. 50 frá 19. maí 1993 þar sem rætt sé um að líta skuli til „sakar og stöðu starfsmannsins og atvika að öðru leyti“ og „hagsmuna tjónþola“ en skv. 24. gr. sömu laga geti einnig komið til álita til mildunar hugsanleg meðábyrgð stjórnenda. Þá vísi stefndi til álits Talsmanns neytenda frá 4. mars í heild sinni en þar séu tekin fyrir nokkur álitamál sem sum eigi við þetta tiltekna mál s.s. lög sem vísað sé til vegna ólögmætrar gengistryggingar.

Niðurstaða

Í máli þessu er stefndi krafinn um greiðslu skuldar í japönskum jenum en til vara í íslenskum krónum miðað við sölugengi japanskra jena þann 29. maí 2009. Að sögn stefnanda er skuldin tilkomin vegna yfirdráttarláns að fjárhæð 8.300.000 japönsk jen sem stefnandi hafi veitt stefnda 18. janúar 2008 og er höfuðstóll aðalkröfu stefnanda, 9.086.387,32 japönsk jen, sagður samsvara stöðu lánsins þann 29. maí 2009. Sama fjárhæð í japönskum jenum er lögð til grundvallar í varakröfu stefnanda, við umreikning í íslenskar krónur, miðað við 29. maí 2009. Af málatilbúnaði stefnanda verður ekki ráðið hvort framangreindar dómkröfur séu tilkomnar vegna láns sem stefnandi hafi veitt stefnda í íslenskum krónum og gengistryggt hafi verið miðað við gengi japansks jens eða hvort lánið hafi verið greitt stefnda í japönskum jenum. Eru því ekki forsendur til að taka afstöðu til þess hvort aðalkrafa og varakrafa stefnanda brjóti í bága við 1. mgr. 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu en ef svo væri myndi gengistryggingin ekki vera skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. dómafordæmi Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og nr. 153/2010.

Máltilbúnaður stefnanda er samkvæmt framangreindu slíkum annmörkum háður að brýtur í bága við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er málinu þegar af þeirri ástæðu vísað frá dómi ex officio en ekki þykir ljóst af málsástæðum stefnda hvort frávísunarkrafa hans sé reist á framangreindum rökum. Stefndi gerir ekki í greinargerð kröfu um málskostnað og verður hann því ekki úrskurðaður.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf settur héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi ex officio.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf