E-109/2019

Úrskurður

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 11. desember sl., var höfðað með birtingu stefnu 29. maí 2019. Stefnandi er þrotabú ICEGP ehf., áður Iceland Glacier Products ehf., til heimilis að Síðumúla 13, Reykjavík, en stefndi er Snæfellsbær, Snæfellsási 2, Snæfellsbæ.

Stefnandi krefst þess aðallega „að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr. 47.390.831, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 5.924.961 frá 19.11.2014 til 15.1.2015 af kr. 31.754.341, frá þeim degi til 27.02.2015, af kr. 45.856.531, frá þeim degi til 6.03.2015, af kr. 47.390.831, frá þeim degi til 22.08.2018 en frá þeim degi er krafist dráttarvaxta af kr. 47.390.831, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags. Til vara, er þess krafist, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr. 31.073.800, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 5.924.961 frá 19.11.2014 til 15.1.2015 af kr. 31.073.800, frá þeim degi til 22.08.2018 en frá þeim degi er krafist dráttarvaxta af kr. 31.073.800, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags. Til þrautavara, er þess krafist, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr.1.075.700, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 6.03.2015 til 22.08.2018 en frá þeim degi er krafist dráttarvaxta af kr. 1.075.700, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til greiðsludags.“ Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og til þrautavara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Jafnframt krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins.

Í þessum þætti málsins krefst stefnandi þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað.

Með úrskurði Héraðsdóms Vesturlands uppkveðnum 6. desember 2011 var bú Iceland Glacier Products ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Við upphaf skiptameðferðar lá fyrir beiðni um nauðungarsölu á einu eign búsins, u.þ.b. 8.100 m2 verksmiðjuhúsi að Kólumbusarbryggju 1, Snæfellsbæ, fnr. 2317542, sem ætlað var til vatnsframleiðslu. Við fyrirtöku vegna nauðungarsölunnar 3. apríl 2012 samþykkti sýslumaðurinn á Vesturlandi beiðni skiptastjóra skv. 23. gr. laga um nauðungarsölu nr. 90/1991 um að nauðungarsalan færi fram á almennum markaði samkvæmt VI. kafla laganna og var skiptstjóra í kjölfarið falið að annast um sölu eignarinnar. Var kaupsamningur um fasteignina undirritaður 26. febrúar 2015 milli stefnanda og Móabyggðar ehf. og uppboðsafsal útgefið af sýslumanninum á Vesturlandi 5. maí sama ár. Miðaðist lögskilauppgjör vegna eignarinnar við 25. febrúar 2015.

Áður en gengið var frá kaupsamningi hafði kaupandinn Móabyggð ehf. greitt kaupverð eignarinnar þannig að þrotabúið var í stakk búið til að greiða áhvílandi kröfur, þ.e. lögveðskröfur vegna fasteignagjalda og iðgjalda brunatrygginga. Fasteignagjöldin voru vegna tímabilsins 2010 til 25. febrúar 2015 og voru þau greidd til stefnda, sbr. eftirfarandi yfirlit:

Vegna álagningar: Dags. greiðslu: Fjárhæð:

2010 21.11.2014 1.000.000

2010 15.01.2015 4.525.413

2011 19.11.2014 5.924.961

2011 15.01.2015 7.078.414

2012 15.01.2015 12.230.190

2013 15.01.2015 6.520.776

2013 27.02.2015 4.267.779

2014 27.02.2015 9.834.411

2015 6.03.2015 1.534.300

Greiddi þrotabúið því samtals 52.916.244 krónur til stefnda vegna álagðra fasteignagjalda.

Fljótlega í kjölfar kaupa Móabyggðar ehf. á fyrrgreindri fasteign sendi félagið beiðni til Þjóðskrár Íslands og óskaði eftir endurmati á fasteignamati hennar. Lauk ágreiningi kaupandans við stefnda vegna þessa með úrskurði yfirfasteignamatsnefndar 8. mars 2017 á þann veg að: „Kólumbusarbryggja 1, Snæfellsbæ, fnr. 2317542, skal frá árinu 2015 til 5. desember 2016 eingöngu bera lóðarmat 66.700.000 kr. Ákvörðun Þjóðskrár Íslands frá 6. desember 2016 um fasteignamat Kólumbusarbryggju 1, Snæfellsbæ, fnr. 2317542, er staðfest og tekur gildi frá þeim degi.“ Eftir að niðurstaða þessi lá fyrir leiðrétti stefndi ofgreidd fasteignagjöld kaupandans fyrir umrætt tímabil.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu yfirfasteignamatsnefndar fór stefnandi fram á það við Þjóðskrá, gegn andmælum stefnda, að fasteignamat fasteignarinnar að Kólumbusarbryggju 1 yrði einnig leiðrétt með hliðsjón af framangreindum úrskurði fyrir tímabilið 20112014. Lyktaði þeim ágreiningi með niðurstöðu Þjóðskrár Íslands 30. janúar 2018, sem staðfest var af yfirfasteignamatsnefnd 25. október sama ár, um að fasteignin skyldi einungis bera lóðarmat á fyrrgreindu tímabili.

Að fenginni framangreindri niðurstöðu krafðist stefnandi þess að stefndi endurgreiddi honum ofgreidd fasteignagjöld vegna áranna 20102015, en stefndi hafnaði þeirri kröfu á þeim grundvelli að endurmat fasteigna eitt og sér hefði ekki sjálfkrafa í för með sér rétt til endurgreiðslu slíkra gjalda mörg ár aftur í tímann.

Í kjölfar þessarar neitunar stefnda höfðaði stefnandi mál hér fyrir dómi með stefnu birtri 18. nóvember 2018. Að kröfu stefnda var stefnanda gert að leggja fram málskostnaðartryggingu í því máli, en þar sem sú trygging var ekki lögð fram var málinu vísað frá dómi. Stefnandi höfðaði síðan mál þetta með birtingu stefnu 29. maí 2019, eins og áður greinir.

Með tilkynningu skiptastjóra til ríkisskattstjóra, dags. 27. ágúst 2019, var nafni hins gjaldþrota félags breytt úr Iceland Glacier Products ehf. í ICEGP ehf.

Stefndi kveðst byggja kröfu sína um frávísun málsins frá dómi í fyrsta lagi á því að samkvæmt lögum nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga þá beri að leysa úr málum sem varði ágreining um gjaldstofn fasteignaskatts á grundvelli þess sem fram komi í 3. mgr. 4. gr. laganna. Þar komi skýrt fram að ef slíkur ágreiningur sé til staðar skuli vísa honum á grundvelli þess ákvæðis til Þjóðskrár Íslands, sem úrskurði sérstaklega um ágreining varðandi viðkomandi gjaldstofn. Þeim úrskurði megi skjóta til yfirfasteignamatsnefndar samkvæmt sama lagaákvæði. Sé ágreiningur til staðar um gjaldskyldu skuli vísa honum beint til yfirfasteignamatsnefndar. Þá megi samkvæmt lögunum skjóta úrskurðum yfirfasteignamatsnefndar til dómstóla á grundvelli 3. mgr. 4. gr. laganna.

Í máli þessu sé deilt um gjaldstofn og gjaldskyldu að hluta. Hafi stefnanda borið að höfða sérstakt mál varðandi þessi ágreiningsmál fyrir Þjóðskrá Íslands, og eftir atvikum um gjaldskyldu, fyrir yfirfasteignamatsnefnd á grundvelli 3. mgr. 4. gr. laga nr. 4/1995. Það hafi hann ekki gert og beri því að vísa málinu frá dómi, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í málinu nr. 316/2012, þar sem máli hafi verið vísað frá héraðsdómi þar sem stjórnvaldsúrlausn hafi þurft áður en máli væri skotið til dómstóla. Stefnandi hafi aldrei krafist endurskoðunar á álagningu fasteignaskatts eða annarra fasteignagjalda á grundvelli framangreindra lögboðinna kæruheimilda. Þvert á móti hafi stefnandi óskað eftir endurmati á skráningu og mati umræddrar fasteignar 27 árum eftir að álagningin hafi átt sér stað á grundvelli laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Þessi krafa stefnanda um endurmat fasteignamats á grundvelli laga nr. 6/2001 komi hins vegar á engan hátt í stað lögboðinnar kæru á grundvelli laga nr. 4/1995.

Þar sem umrædd mál hafi ekki verið rekin á grundvelli umræddra kæruheimilda skv. lögum nr. 4/1995 hafi það sérstaklega verið tekið fram í umsögn Þjóðskrár Íslands að niðurstaða þessara matsbreytinga á grundvelli laga nr. 6/2001 fæli á engan hátt í sér viðurkenningu á endurgreiðsluskyldu og að slík mál ætti að reka á grundvelli laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Þá setji yfirfasteignamatsnefnd fram sams konar fyrirvara í niðurstöðu úrskurðar síns nr. 4/2018. Samkvæmt þessu sé ljóst að framangreindum skilyrðum laga fyrir því að fá stjórnvaldsúrlausn um gjaldstofn og gjaldskyldu áður en mál sé höfðað fyrir dómstólum hafi ekki verið fullnægt og beri því að vísa málinu frá dómi á þeim grundvelli.

Í öðru lagi þá byggist frávísunarkrafa stefnda á því að um sé að ræða kröfur sem stefndi hafi fengið greiddar af andvirði umræddrar fasteignar á grundvelli lögveðsréttar hans fyrir fasteignasköttum af henni eftir að hún hafi verið seld við nauðungarsölu. Frumvarp um úthlutun á söluandvirði eignarinnar hafi væntanlega verið gert í kjölfarið í samræmi við ákvæði 50. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Kröfur stefnda hafi verið greiddar út í samræmi við kröfulýsingar og verði því að gera ráð fyrir að endanleg úthlutun hafi farið fram á grundvelli 2. mgr. 52. gr. l. nr. 90/1991 og að mótmæli hafi hvorki borist gegn kröfum stefnda né hafi stefnandi eða aðrir kröfuhafar neytt þess úrræðis að bera ágreining um frumvarpið undir héraðsdóm á grundvelli XIII. kafla l. nr. 90/1991. Hafi þessara úrræða ekki verið neytt og greiðsla krafna átt sér stað, eins og að framan sé lýst, sé ekki hægt að koma síðar og höfða mál til endurskoðunar á umræddum kröfum. Sé þetta staðfest í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 749/2015.

Í þriðja lagi sé byggt á því að frestir til að kæra umrædda álagningu fasteignaskatts séu löngu liðnir og beri því að vísa kröfum þess efnis frá dómi. Um sé að ræða kröfu um endurgreiðslu gjalda, sem lögð hafi verið á stefnanda í janúarmánuði á árunum 20102015 á grundvelli II. kafla laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Um sé að ræða stjórnsýsluákvörðun og gildi um hana stjórnsýslulög nr. 37/1993, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar í máli nr. 477/2015. Þar sem ekki sé mælt fyrir um kærufrest í lögum nr. 4/1995 þá gildi almennar reglur stjórnsýslulaga um kæru á álagningu fasteignaskatts og annarra fasteignagjalda. Í 27. gr. laga nr. 37/1993 sé mælt fyrir um frest til að kæra stjórnsýsluákvörðun er sé þrír mánuðir. Heimilt sé að kæra síðar, teljist það afsakanlegt, eða lengja kærufrest í allt að eitt ár mæli veigamiklar ástæður með því, sbr. 28. gr. sömu laga. Óheimilt sé hins vegar undir öllum kringumstæðum að taka kæru til meðferðar berist hún þegar liðið sé meira en eitt ár frá því að stjórnsýsluákvörðun hafi verið tilkynnt málsaðila. Í máli þessu sé meira en ár liðið frá því að stefndi hafi tekið þær stjórnsýsluákvarðanir um álagningu þeirra gjalda sem deilt sé um í máli þessu og sé réttur stefnanda, hafi hann einhvern tímann verið fyrir hendi, því fallinn niður fyrir tómlæti. Sé tilgangur þessara reglna stjórnsýslulaga um tímamörk að koma í veg fyrir að kröfur um breytingar á slíkum ákvörðunum komi löngu síðar með þeim röskunum, réttaróvissu og glundroða í stjórnsýslu sem því myndi fylgja. Það að koma fram með leiðréttingar og endurgreiðslukröfur nú allt að níu árum eftir að stjórnsýsluákvörðun um álagningu hinna umdeildu skatta og gjalda hafi verið tekin sé í algeru ósamræmi við framangreind lagaákvæði og markmið þeirra.

Í fjórða lagi beri að vísa málinu frá dómi á grundvelli þess að kröfugerð og reifun málsástæðna sé of óljós og ruglingsleg. Hvorki sé gerð fullnægjandi og rökstudd grein fyrir því hvernig kröfur stefnanda séu reiknaðar né á hverju þær eru byggðar. Valdi þetta því að erfitt sé fyrir stefnda og dómara að átta sig á og taka afstöðu til málatilbúnaðar stefnanda. Brjóti málatilbúnaður stefnanda gegn hinni almennu skýrleikareglu einkamálaréttarfars, sem m.a. komi fram í elið 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi mótmælir þeim málsástæðum sem stefndi byggir á til stuðnings kröfu sinni um frávísun málsins frá dómi og telur þær ekki á neinum rökum reistar.

Niðurstaða

Eins og áður greinir var stefnandi eigandi fasteignarinnar að Kólumbusarbryggju 1 í Snæfellsbæ, húss og lóðarleiguréttinda, þar til eignin var seld við nauðungarsölu á almennum markaði skv. VI. kafla laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu hinn 25. febrúar 2015. Er kröfugerð stefnanda í málinu á því reist að stefnda beri að endurgreiða honum ofgreidd fasteignagjöld vegna hinnar seldu eignar frá upphafi ársins 2011 til 25. febrúar 2015 þar sem Þjóðskrá Íslands, og síðan einnig yfirfasteignamatsnefnd, hafi komist að þeirri niðurstöðu að lækka bæri fasteignamat eignarinnar fyrir tímabilið 20102014, sem álagning gjaldanna hafði byggst á, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga.

Í 3. mgr. 4. gr. laga nr. 4/1995 kemur fram að verði ágreiningur um gjaldstofn skv. 3. gr. skuli vísa honum til úrskurðar Þjóðskrár Íslands og að skjóta megi slíkum úrskurði til yfirfasteignamatsnefndar . Verði hins vegar ágreiningur um gjaldskyldu skeri yfirfasteignamats nefnd þar úr. Liggur fyrir að Þjóðskrá Íslands féllst á ósk stefnanda um lækkun á gjaldstofni til álagningar fasteignaskatts vegna Kólumbusarbryggju

1 fyrir tímabilið 2010

2014, og að yfirfasteignamatsnefnd staðfesti þá niðurstöðu í kjölfarið.

Hins vegar liggur ekkert fyrir um að stefnandi hafi borið undir yfirfasteignamatsnefnd þann ágreining sem uppi er milli aðila um endurgreiðslukröfu stefnanda vegna oftekinna fasteignaskatta á fyrrgreindu tímabili, svo sem telja verður að hafi verið nauðsynlegt skilyrði slíkrar kröfugerðar hans á hendur stefnda. Verður af þeim sökum ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, þrotabú ICEGP ehf., greiði stefnda, Snæfellsbæ, 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf

Hins vegar liggur ekkert fyrir um að stefnandi hafi borið undir yfirfasteignamatsnefnd þann ágreining sem uppi er milli aðila um endurgreiðslukröfu stefnanda vegna oftekinna fasteignaskatta á fyrrgreindu tímabili, svo sem telja verður að hafi verið nauðsynlegt skilyrði slíkrar kröfugerðar hans á hendur stefnda. Verður af þeim sökum ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, þrotabú ICEGP ehf., greiði stefnda, Snæfellsbæ, 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf