S-485/2020

Mál þetta, sem var dómtekið 27. september sl., var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dagsettri 10. september 2020, á hendur X, kt. [...], [...], [...], „fyrir neðangreind kynferðisbrot, með því að hafa á tímabilinu desember 2016 til júní 2017 á [...], brotið gegn Y, kt. [...], sem þá var 13 ára, sem hér greinir:

1. Fyrir að hafa í nokkur skipti haft samræði við Y í herbergi hennar að [...], í eitt skipti haft samræði við Y í herbergi ákærða X að [...] og í eitt skipti haft samræði við Y-x-þgf við [...].

2. Fyrir kynferðislega áreitni með því að hafa í fjölda skipta sent Y, í gegnum fjarskiptatæki og samfélagsmiðla, myndir og myndbönd sem sýndu ákærða X á kynferðislegan hátt, þar af eitt myndband þar sem hann var að fróa sér með textanum „Sýndu mer píkuna þína“, en með þessari háttsemi sýndi hann af sér ruddalegt, lostugt og ósiðlegt athæfi sem var til þess fallið að særa blygðunarsemi hennar.

Telst háttsemin í ákærulið 1 varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en háttsemin í ákærulið 2 telst varða við 2. mgr. 202. gr. sömu laga en til vara við 209. gr. nefndra laga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu A, kt. [...], vegna ólögráða dóttur sinnar, Y, kt. [...], er þess krafist að ákærða verði gert að greiða brotaþola kr. 2.500.000.- í miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 31. desember 2016, þar til mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfu þessarar en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess er krafist hæfilegrar þóknunar vegna starfa réttargæslumanns að mati dómara eða samkvæmt málskostnaðarreikningi verði slíkur reikningur lagður fram auk virðisaukaskatts.“

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvalds en til vara að refsing verði látin niður falla og þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði skilorðsbundin. Ákærði krefst þess að bótakröfu verði vísað frá dómi verði hann sýknaður en ella að dæmdar bætur verði lægri en krafist er. Þá krefst hann þess að sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði.

I

Með bréfi, dags. 28. júní 2017, óskaði barnaverndarnefnd Eyjafjarðar eftir rannsókn á ætluðu kynferðisbroti ákærða gegn brotaþola. Skýrsla var tekin af brotaþola í dómi [...]. Hún var þá 13 ára. Brotaþoli skýrði þá ekki frá neinum kynferðislegum samskiptum milli sín og ákærða. Skýrsla var tekin að nýju fyrir dómi [...], þegar brotaþoli var 14 ára. Kvaðst hún þá hafa verið í sjokki í fyrra skiptið, enda ekki vitað hvað til stóð þegar hún mætti til skýrslutökunnar. Skýrði hún þá frá þeim atvikum sem liggja til grundvallar ákæru. Fyrir liggja myndir úr síma brotaþola og skjáskot af sms samskiptum á milli ákærða og brotaþola, meðal annars mynd af þeim fáklæddum upp í rúmi, ákærða nöktum í sturtu og myndskeið af honum fróa sér. Ákærði gaf fjórar skýrslur hjá lögreglu við meðferð málsins, tvær þann 11. júlí 2017, 15. apríl 2019 og 10. júní 2020.

Undir rekstri málsins var E sálfræðingur dómkvaddur, að ósk verjanda ákærða, til að framkvæma mat á þroska og greind ákærða. Í matsgerð hans, sem er dagsett 29. apríl 2021, kemur fram að ákærði hafi alist upp við erfiðar aðstæður. Einnig kemur fram að skýrir veikleikar hafi komið fram í mállegri greind ákærða og orðskilningur hans sé mjög slakur. Ganga verði út frá því að ákærði eigi erfitt með að fylgja þræði í samtölum jafnvel þótt hann gefi tilsvör sem kalla megi viðeigandi út frá samhengi. Þá verði ævinlega að gera ráð fyrir þeim möguleika að hann skilji ekki eða misskilji samtöl og orðalag sem jafnaldrar með meðalgreind myndu skilja. Lág greind, ein og sér, sé ekki fullnægjandi skýring á frávikshegðun eða afbrotum, en þegar hún fari saman við uppeldisaðstæður sem séu svo slæmar að þeim verði jafnað við kerfisbundna vanrækslu sé meiri hætta á því en ella að viðkomandi einstaklingur eigi erfitt með að greina mun á réttu og röngu. Sálfræðingurinn telji því að greind ákærða, sérstaklega málleg greind, sé það slök að það geti hafa valdið honum erfiðleikum í túlkun og viðbrögðum við tvíræðum aðstæðum þar sem annað fólk ætti að jafnaði ekki í vandræðum með rétt viðbrögð. Til að gefa hugmynd um seinkun í þroska samanborið við lífaldur megi ætla að þroskaaldur ákærða, þegar hann var 17 ára, hafi verið seinkaður sem nemur einu til þremur árum.

II

Ákærði neitaði sök en kom ekki fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Lögregla tók fjórar skýrslur af ákærða við rannsókn málsins, fyrst 11. júlí 2017. Þar var honum kynnt að til rannsóknar væru brot gegn brotaþola í þessu máli og annarri stúlku. Ákærði var fyrst spurður um hina stúlkuna. Hann var ekki spurður beint um hvort hann hafi haft við hana samræði en bar þar að „þetta“ hefði ekki verið kynferðisbrot heldur hafi þau bæði langað. Hann hafi ekki vitað aldur stúlkunnar fyrr en eftir að þetta gerðist en hún hafi litið út fyrir að vera eldri. Þetta hafi verið tvö skipti. Þá er ákærði spurður um brotaþola þessa máls og segir: „Það er bara það nákvæmlega sama.“ Þetta hafi verið fyrir jólin 2016. Aðspurður um hvort um væri að ræða mörg skipti sagðihann „Nei, við erum ekki búin að gera það oft, ég held að það séu bara tvö skipti eða eitthvað.“ Hann kvað það hafa verið heima hjá brotaþola. Hann hafi ekki vitað um aldur hennar fyrr en eftir að það gerðist. Skýrsla var tekin að nýju síðar sama dag. Þá kvaðst ákærði vilja bæta við og breyta fyrri framburði. Hann kvaðst hafa bullað um morguninn, hann og brotaþoli hafi ekki verið að hittast mikið. Hann hafi verið í sjokki í fyrri skýrslutökunni og ekkert vitað hvað hann átti að gera. Hann hafi aðeins hugsað um að komast út af lögreglustöðinni. Ákærði kvaðst ekki hafa stundað kynlíf með brotaþola. Aðspurður um framburð brotaþola þess efnis, að ákærði hafi sagt að hann myndi segja frá „nokkrum hlutum“ ef hún myndi tala við lögregluna, kvað ákærði föður brotaþola hafa verið á móti sér og því hafi hann sagt brotaþola að hann myndi segja pabba hennar að hún reykti gras. Skýrsla var enn tekin af ákærða 15. apríl 2019 eftir að brotaþoli hafði gefið skýrslu að nýju fyrir dómi. Þar neitaði hann öllum kynferðislegum samskiptum við brotaþola og kvaðst aldrei hafa komið heim til hennar. Loks gaf ákærði skýrslu hjá lögreglu 10. júní 2020. Þar sagði hann aðspurður að hann hafi aldrei kysst brotaþola, aldrei verið uppi í rúmi með henni og þau hafi aldrei verið tvö ein saman. Hann kvaðst ekki vita til þess að hún hafi tekið af honum myndir og hann ekki af henni. Hann kvaðst hvorki hafa sent brotaþola kynferðisleg eða klámfengin skilaboð á samfélagsmiðlum né óskað eftir því að hún sendi honum slíkt efni. Síðan voru bornar undir ákærða myndir og myndbönd úr síma brotaþola. Þar kannaðist hann meðal annarsvið myndir af sér og brotaþola, teknar heima hjá honum, í hans herbergi og inni á baðherbergi, og einnig á [...]. Hann kannaðist við myndband af sér að fróa sér og að hafa sent brotaþola þá upptöku en kvaðst ekki muna eftir að hafa sent henni beiðni um að sýna á sér píkuna. Þá kannaðist hann við mynd af sér kyssa brotaþola á ennið. Eftir að borin voru undir hann skilaboðin „“því ég vildi ekkert með þér því ég vissi að ég var ekki sá eini sem þú varst að ríða“ kvaðst ákærði ekki muna eftir því að þau hafi haft kynmök. Og spurður aftur hvort þau hafi átt kynferðisleg samskipti sagði hann að það gæti alveg verið fyrst hann hafi sagt þetta en hann myndi ekki eftir þvíog kvaðst ekki vera góður í að muna svona langt til baka.

Brotaþoli, Y, gaf fyrst skýrslu fyrir dómi [...], þá 14 ára. Þar kvað hún ákærða vera einn af bestu vinum sínum. Þau tali saman á Snapchat og hittist oft. Hún kvað þau hafa verið farin að „hittast“. Aðspurð um hvort einhver væri búinn að tala við hana um hvað hún mætti segja í skýrslutökunni svaraði brotaþoli því að hún hafi ekki vitað að hún væri að fara í skýrslutöku. Ákærði hafi þó einu sinni sagt við hana að hann myndi segja frá „nokkrum hlutum“ ef hún myndi tala við lögregluna. Þá kvaðst brotaþoli hafa kysst ákærða og hann hana.

Brotaþoli gaf skýrslu fyrir dómi að nýju [...]. Þá kvaðst hún hafa verið í sjokki í fyrri skýrslutöku, ekkert vitað hvað hún var að gera og sagt nei við öllu. Hún hafi svo áttað sig á því mánuði síðar að það væri ekki það sem hún vildi, en það hafi tekið hana tíma að segja mömmu sinni að hana langaði að taka málið upp aftur. Hún kvaðst hafa hitt ákærða [...], í desember að hana minni. Þau hafi farið að spjalla saman og ákærði svo beðið hana að hitta sig á gamlársdag [...]. Hann hafi komið heim til hennarog þau farið inn í hennar herbergi. Þau hafi sest á rúmið og hann klætt sig úr jakkanum. Hún hafi verið í símanum því hún hafi verið feimin og stressuð en hann hafi svo allt í einu kysst hana. Þau hafi svo klætt hvort annað úr fötunum, eða hann raunar meira klætt hana úr, og þau hafi svo haft samfarir. Hann hafi svo farið fljótt og brotaþoli farið beint til B vinkonu sinnar og sagt henni frá þessu. Eftir þetta hafi hann sent henni skilaboð ef hann var graður og beðið um að koma til hennar og hún yfirleitt sagt já. Hann hafi verið miklu stærri og hún hafi verið hálfhrædd við hann. Hún kvað ákærða um tíma hafa hætt að tala við hana í um tvær vikur en svo byrjað aftur að sofa saman og hún hafi átt mjög erfitt með að segja nei við hann. Ef hún hafi sagt nei hafi hann alltaf ítrekað beiðni sína og hún látið undan. Hún kvaðst giska á að þau hafi sofið saman svona tíu sinnum. Þetta hafi oftast verið heima hjá henni. Þetta hafi einu sinni gerst heima hjá ákærða. Hann hafi þá beðið hana að koma, hann hafi farið í sturtu og svo komið inn í herbergi og þau sofið saman. Litli bróðir hans hafi svo beðið hann að koma á [...] og þau labbað þangað en mamma hennar svo sótt hana. Þann [...] hafi ákærði beðið hana að hitta sig en klukkan verið orðin tólf eða hálfeitt, og hún ekki mátt fara út. Hún hafi þá skrúfað upp gluggann sinn með plokkara og farið þar út. Hún hafi verið skólaus. Þau hafi gengið að [...]og sofið saman þar. Hún kvað síðasta skiptið hafa verið í júní [...]. Brotaþoli kvaðst hafa verið nýorðin 13 ára þegar þetta hófst og ákærði hafi vitað um aldur hennar. Einhvern tímann hafi þau verið heima hjá D vini þeirra, og ákærði og D verið að gera grín að því hvað hún væri ung. Aðspurð kvað hún ákærða ekki hafa notað smokk, hann hafi í eitt skiptið sett á sig smokk í byrjun en tekið hann fljótt af.

Brotaþoli kvað ákærða hafa sagt að enginn mætti vita þettaog hannhafi hótað henni að segja mömmu hennar að hún hefði reykt gras ef lögreglan kæmi til hans. Þetta hafi verið eftir að ákærði hafi heyrt að pabbi hennar hafi talað um að kæra ákærða. Nú væri hún búin að segja mömmu sinni það svo hann hafi ekkert á hana. Brotaþoli lýsti því að eftir síðasta skiptið hafi ákærði hringt í hana úr síma einhvers annars því hans sími hafi verið til rannsóknar hjá lögreglunni. Hann hafi beðið hana að hitta sig á [...] og þakkað henni fyrir að segja ekki neitt, hann hafi þurft að gista í fangaklefa og það hefði eyðilagt líf hans ef hún hefði sagt frá. Hún kvaðst hafa heyrt að ákærði gerði það sama við margar stelpur, yngri og yngri.

Brotaþoli mætti til skýrslutöku á lögreglustöð [...]til að fara yfir myndefni úr síma hennar og gerði þar grein fyrir myndunum, hvenær og hvar þær hafi verið teknar og af hvaða tilefni.

Brotaþoli kom fyrir dóm innvið aðalmeðferð. Hún lýsti því að hafa kynnst ákærða í desember [...]í gegnum D þáverandi kærasta hennar. Þá hafi ekki verið rætt hve gömul hún væri en hann hafi addað henni á snapchat í sama mánuði og hún þá sagt honum að hún væri 13 ára. Hann hafi sagst hafa haldið að hún væri eldri en að aldurinn skipti engu máli. Þau hafi ekki rætt kynferðisleg samskipti þá, en gert það um viku síðar. Hún kvað ákærða hafa vitað í hvaða skóla hún var, en ekki viss um að þau hafi rætt í hvaða bekk hún var. Hún kvaðst hafa vitað hvað hann var gamall og að hann væri í [...]. Hún kvaðst ekki muna alveg hvernig kynferðisleg samskipti þeirra hafi byrjað, hana minni að þau hafi verið að spjalla og hann svo komið til hennar. Hún bar að í fyrsta skipti hafi þau ákveðið þetta í sameiningu en svo hafi þetta frekar verið að hans frumkvæði. Hún kvaðst ekki muna hve oft þau höfðu kynmök. Þau hafi fyrst sofið saman á gamlársdag [...] og síðast í byrjun sumars [...]. Hún kvað ákærða oft hafa sent henni kynferðisleg myndskeið á meðan kynferðissambandi þeirra stóð, en hún hafi aðeins einu sinni tekið það upp. Aðspurð um skýringu á ólíkum skýrslum hennar fyrir dómi annars vegar [...] og hins vegar [...] kvað brotaþoli þau enn hafa verið vini þegar hún fór í fyrri skýrsluna. Hún hafi ekki verið upplýst um það fyrir komu sína í dóminn að hún væri að fara í skýrslutöku og hafi ekki viljað eyðileggja vinasamband þeirra. Þegar hún kom úr skýrslutökunni hafi hann hótað henni að skýra frá einhverju um hana, en hún muni þó ekki hvað það var. Henni hafi ekki þótt rétt að hann væri að hóta henni enda talið þau vini. Hún hafi þá ákveðið að skýra frá sambandi þeirra. Aðspurð um eigin líðan kvaðst brotaþola ekki vita hvað segja skyldi, henni hafi verið boðin aðstoð en hafi ekki viljað tala um þetta. Hún kvað lýsingu atvika í ákæru rétta, þau hafi haft kynmök í nokkur skipti, bæði í hennar herbergi og einu sinni utan við íþróttahöllina.

Vitnið E, bróðir ákærða, kvaðst hafa kynnst brotaþola á Akureyri, en ekki muna hvenær það var, hún hafi verið um 13 ára. Hann kvað ákærða hafa verið vin hennar líka en kvaðst ekki muna hvort þeir voru vinir hennar á sama tíma. Hann kvað þá bræður ekki hafa rætt aldur hennar en hann hafi vitað að hún var í [...]skóla. Vitnið kvaðst ekki vita til þess að ákærði og brotaþoli hafi átt í kynferðislegum samskiptum. Aðspurður kvaðst hann ekki kannast við að vitnið D hafi sagt honum að ákærði væri að sofa hjá brotaþola. Vitnið A, móðir brotaþola, kvaðst ekki muna með vissu hvenær hún frétti af sambandi ákærða og brotaþola, en það hafi verið nærri jólum [...]eða í byrjun árs [...]. Hana hafi grunað að þau ættu í kynferðislegum samskiptum og brotaþoli hafi síðar viðurkennt fyrir henni að hafa bæði sofið hjá ákærða og kærasta sínum. Hún hafi sagt að þetta hafi ekki verið það sem hún vildi en ákærði hafi ekki tekið neitun sem gildu svari. Í eitt skipti þegar vitnið kom heim, hafi hún heyrt að einhver var hjá brotaþola, bankað á herbergishurðina en brotaþoli ekki opnað strax. Vitnið hafi farið inn í eldhús og svo séð ákærða laumast út. Á eftir hafi verið þungt loft í herberginu, brotaþoli rjóð í framan og, að hana minni, ekki fullklædd. Vitnið hafi ráðið að eitthvað kynferðislegt hefði átt sér stað. Ákærði hafi yfirleitt komið til hennar þegar hann vissi að þauforeldrarnirv æru ekki heima. Vitnið lýsti því að á þessum tíma hafi brotaþoli þóst vera þroskaðri en hún var. Hún hafi síðar farið í greiningu og komið í ljós nokkur misþroski hjá henni, hún hafi verið óþroskuð á sumum sviðum en þroskuð á öðrum. Vitnið kvað brotaþola hafa gefið upp réttan aldur sinn áfacebook. Þá hafi brotaþoli sagt vitninu að hún hafi rætt aldur sinn við ákærða og hann sagt að aldur væri bara tala. Hún kvað ákærða hafa reddað brotaþola grasi og fleiru. Vitnið kvað brotaþola og vinkonu hennar á sama aldri hafa verið í hópi með eldri krökkum. Brotaþola hafi á þeim tíma liðið illa, verið farin að skera sig og sýnt alls konar sjálfsskaðahegðun. Vorið [...] hafi brotaþoli skipt um skóla og slitið sig frá þessum vinahópi og farið að umgangast aðra krakka. Brotaþoli væri betur stödd í dag en ætti þó erfitt. Hún eigi erfitt með að treysta fólki, forði st mannamót og fólk sem hún þekki ekki og eigi mjög erfitt með að tala um tilfinningar sínar. Hún sé líka í basli í skólanum. Vitnið kvaðst tengja erfiðleika brotaþola við þetta tímabil, fyrir það hafi brotaþoli verið mjög glöð og ljúf og átt marga vini en staðið uppi vinalaus.

Vitnið D, kvaðst vera góður vinur ákærða, og þeir hafi verið bestu vinir. Hann hafi einnig verið kærasti brotaþola í rúm fjögur ár, frá því á árinu [...]. Hann hafi kynnst ákærða áður en hann kynntist brotaþola og ekki vita hvernig eða hvenær ákærði og brotaþoli kynntust. Vitnið og brotaþoli hafi kynnst [...] eða [...]. Aðspurt kvað vitnið þau oft hafa verið þrjú saman og kvað þá ákærða báða hafa vitað um aldur brotaþola. Hann kvaðst viss um að það hafi einhvern tímann komið upp í þeirra samskiptum en hann minntist þess þó ekki að hafa rætt beint um aldur hennar við ákærða. Hópur stráka hafi verið skotnir í henni og allir hafi vitað að hún væri fædd [...], hún hafi sagt frá því. Vitnið kvaðst vita að ákærði og brotaþoli hafi átt í kynferðislegum samskiptum. Þegar vitnið og brotaþoli hafi verið nýbyrjuð saman hafi ákærði hringt í vitnið og beðið hann að koma með brotaþola á [...] til að hann gæti þakkað henni fyrir að hafa ekki sagt lögreglunni neitt. Vitnið hafi spurt hvort hann ætlaði að reyna að sofa hjá henni aftur en ákærði neitað því. Þetta hafi líklega verið í byrjun sumars [...], mögulega [...]. Hann kvað ákærða aldrei hafa sagt það beint að þau hafi sofið saman en allir hafi vitað það. Þá hafi brotaþoli meðal annars sagt vitninu að hún og ákærði hafi sofið saman við íþróttahöllina og heima hjá ákærða. Hann viti einnig að ákærði hafi sent henni typpa-myndir.

Vitnið B, kvaðst vera besta vinkona brotaþola. Þær hafi þekkst síðan í leikskóla ogverið bestu vinkonur síðan í 6. bekk. Hún þekki ákærða bara í gegnum brotaþola. Þær hafi kynnst honum 13 ára, þau hafi stundum farið á rúntinn. Hún kvað það hafa verið til umræðu hvaða ár þau væru fædd og hafa heyrt ákærða tala um það við F vin sinn að brotaþoli væri fædd [...]. Vitnið kvaðst vita að ákærði og brotaþoli hafi fyrst rætt saman á Snapchat og svo farið að hittast. Hún viti að þau hafi sofið saman og sent hvort öðru kynferðislegar myndir. Vitnið hafi séð myndband sem ákærði sendi brotaþola, af sjálfum sér að runka sér. Hana minni að þær hafi þá verið 13 ára. Vitnið hafi tekið myndband af myndbandinu á sinn síma. Vitnið kvaðst telja að þau hafi að minnsta kosti sofið tvisvar saman.

Vitnið E, sálfræðingurog dómkvaddur matsmaður, kvaðst hafa hitt ákærða í febrúar á þessu ári og fengið hjá honum þroskasögu og lagt fyrir hann greindarpróf. Fram hafi komið að ákærði hafi verið vanræktur í æsku. Hann hafi lýst því að hafa engin, eða mjög takmörkuð, samskipti við móður og átt í erfiðum samskiptum við föður. Eina fullorðna manneskjan sem hann telji hafa reynst sér vel hafi verið kona sem faðir hans bjó með um tíma. Ákærði hafi mikið verið á vergangi. Vitnið kvaðst hafa lagt W asi greindarpróf fyrir ákærða, það sé styttri útgáfa af greindarprófi W-kk-ef og sé talið gefa vísbendingar um greind arfar. Fram hafi komið mikill misstyrkurí greind ákærða. [...]Ákærði sé líklegur til að þurfa á því að halda að viðmælandi einfaldi mál sitt. Fólk á tornæmisbili sé að jafnaði þannig statt að það þurfi leiðbeiningar og stuðning við flóknari verkefni lífsins en eigi að geta sinnt einföldum störfum og verið sjálfstætt í lífinu. Í tilviki ákærða sé um að ræða samspil bágrar greindar og vanrækslu og leiða megi að því líkur að málleg greindartala sé þetta lág vegna vanrækslunnar. Með tilliti til þessarar niðurstöðu, þesssem almennt sé vitað um ungmenni á þessum aldri og klínískrar reynslu vitnisins, megi leiða líkur að því að ákærði hafi verið, og sé, líklegur til að sækja í samskipti við yngri krakka. Gjarnan sé munur á aðstöðu 13 ára og 17 ára ungmenna, t. d. vegna fjárráða, aðgangs að bifreið og slíku en ekki sé víst að ákærði hafi gert sér grein fyrir þeim aðstöðumun. Vitnið kvað hafa reynst erfitt að ná í ákærða og það gefi vísbendingu um að hann hefði ekki skilning á þvíað matsgerðin gæti mögulega hjálpað hans málstað. Þá hafi hann ekki virst gera sér grein fyrir alvarleika málsins. Vitnið bar að, að því litla leyti semþetta mál bar á góma í þeirra samskiptum, verði ráðið, að ákærði hafi litið á samskipti hans og brotaþola sem jafningjasamskipti. Aðspurður um hvernig ákærða myndi reiða af í fangelsi kvaðst vitnið ekki hafa reynslu af því að hafa fólk í afplánun til meðferðar. Hann telji þó að þetta gæti farið á hvorn veginn sem er, ef hann fengi meðferð og hæfingu gæti meiri strúktúr og endur hæfing hjálpað honum, áhinn bóginn sé ákærði áhrifagjarn og vondur félagsskapur gæti verið honum skaðlegur.

Vitnið F, sálfræðingur, kvaðst hafa fengið beiðni frá skólaþjónustu [...]um að gera þroskamat á brotaþola, vegna námsörðugleika og samskiptavanda í skóla. Hún hafi undirgengist slíkt mat [...] en það hafi einkum lotið að námslegri færni. Áður hafi hún komið til sálfræðings 2013. Þá hafi brotaþoli sótt kvíðanámskeið á árinu 2016 hjá vitninu og öðrum sálfræðingi. Það hafi verið hópnámskeið enaf samtölum hafi verið ljóst að hún glímdi þá við kvíða. Þá kvað vitnið foreldra hennar hafa sótt foreldrafærninámskeið. Vitnið kvað niðurstöður þroska matsins hafa sýnt almenna námserfiðleika, brotaþoli hafi haft slakan orðaforða. Hins vegar hafi hún haftafspyrnugóða sjónræna færni. Fram hafi komið að hún hefði slakt skammtímaminni og verið grunsemdir um athyglisbrest. Vitnið kvaðst ekki hafa hitt brotaþola aftur en skilað skýrslu sinni til móður og í nýjan skóla. Brotaþoli hafi skipt um skóla vegna þess að henni hafi liðið illa í skólanum og talið hafi verið best að hún fengi nýtt tækifæri í öðrum skóla. Haustið 2017 hafi brotaþoli verið greind með ADHDog athyglisbrest og algengt sé að börn í þeirri stöðu eigi í félagslegum erfiðleikum. Vitnið kvað börn taka út mikinn félagsþroska frá um 10 ára og upp úr og almennt megi ætla að mikill þroskamunur sé á 13 ára og 17 ára.

III

Í fyrri lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa, á tímabilinu frá desember 2016 þar til í júní 2017, þegar brotaþoli var 13 ára, haft samræði við hana í nokkur skipti í herbergi hennar, einu sinni í herbergi hans og einu sinni við íþróttahöllina við Skólastíg.

Ákærði neitaði sök en gaf ekki skýrslu fyrir dómi. Eins og að framan er rakið voru fjórar skýrslur teknar af honum hjá lögreglu. Í þeirri fyrstu voru spurningar fremur óljósar en hann sagði þó meðal annars: „Nei, við erum ekki búin að gera það oft, ég held að það séu bara tvö skipti eða eitthvað.“ Það hafi verið heima hjá brotaþola og hann hafi ekki vitað um aldur hennar fyrr en eftir að það gerðist. Í næstu tveimur skýrslum neitaði hann öllum kynferðislegum samskiptum við brotaþola og bar meðal annars í þeirri þriðju að hann hafi aldrei komið heim til hennar. Í þeirri fjórðu neitaði hann að hafa kysst brotaþola, verið uppi í rúmi með henni eða verið einn með henni. Hann kvaðst ekki hafa tekið myndir af henni og ekki vita til þess að hún hafi tekið af honum myndir, ekki hafa sent henni kynferðisleg eða klámfengin skilaboð á samfélagsmiðlum né óskað eftir því að hún sendi honum slíkt efni. Þá voru honum sýnd skilaboð, myndir og myndskeið úr síma brotaþola, meðal annars af ákærða og brotaþola fáklæddum uppi í rúmi og sms-skilaboð til brotaþola þess efnis aðhann viti aðhann sé ekki sá eini sem hún hafi kynmök við. Kvað ákærði þá geta verið að þau hafi átt í kynferðislegum samskiptum en hann myndi ekki eftir því.

Brotaþoli gaf í þrígang skýrslu fyrir dómi, tvær á rannsóknarstigi og svo við aðalmeðferð. Í þeirri fyrstu neitaði hún því að nokkuð hefði gerst en hefur svo í tvígang skýrt frá atvikum fyrir dómi. Þá hefur hún skýrt af hverju hún vildi ekki segja frá í fyrstu. Frásögn hennar er trúverðug og fær stoð í gögnum úr síma hennar. Þá fær framburður hennar einnig stoð í framburðum móður hennar og vitnanna B og D. Með vísan til alls framangreinds verður talið sannað að ákærði hafi haft kynmök við brotaþola eins og í ákæru greinir.

Fyrirliggur upptaka í hljóði og mynd af skýrslutökum af brotaþola 11. júní 2017 og 18. apríl 2018. Að áliti dómsins er hún fremur þroskuð eftir aldri að sjá. Brotaþoli bar skýrt að aldur hennar hafi borist í tal við ákærða. Þá bar móðir hennar að brotaþoli hafi gefið upp réttan aldur áfacebook síðu sinni. Auk þess báru vitnin B og D að ákærða hafi verið kunnugt um aldur hennar. Með vísan til þess þykir sannað að ákærða hafi verið kunnugt um aldur brotaþola þegar atvik áttu sér stað. Verður hann því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem lýst er í fyrri ákærulið og varðar brotið við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í síðari lið ákæru er ákærða gefin að sök kynferðisleg áreitni með því að hafa í fjölda skipta sent brotaþola myndir og myndbönd sem sýna hann á kynferðislegan hátt. Er það í ákæru aðallega talið varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga en til vara við 209. gr. sömu laga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2008. Samkvæmt 2. mgr. 202. gr. varðar önnur kynferðisleg áreitni en sú sem greinir í 1. mgr. fangelsi allt að sex árum. Kynferðisleg áreitni er í 199. gr. sömu laga skilgreind þannig að hún felist meðal annars í því að strjúka, þukla eða káfa á kynfærum eða brjóstum annars manns innan klæða sem utan, enn fremur í táknrænni hegðun eða orðbragði sem er mjög meiðandi, ítrekað eða til þess fallið að valda ótta. Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi til laga er lögfesti ákvæðið í núverandi mynd er fjallað um mörk kynferðislegrar áreitni samkvæmt 199. gr. og blygðunarsemisbrots samkvæmt 209. gr. Kemur þar fram að stöðugt áreiti sem nálgist einelti myndi falla undir 199. gr. Ekki sé gerð sú krafa að brot hafi valdið ótta í raun, heldur nægilegt að háttsemin sé til þess fallin. Klúrt orðbragð og einhliða athafnir án þess að um líkamlega snertingu sé að ræða falli annars yfirleitt undir 209. gr. Það eigi við þegar ekki sé um ítrekaða háttsemi að ræða gagnvart sama einstaklingi.

Fyrir dóminum liggja myndir og myndskeið úr síma brotaþola. Á einni myndinni er ákærði nakinn í sturtu og heldur fyrir kynfæri sín. Þá liggur fyrir myndskeið af honum fróa sér með text anum: „sýndu mér píkuna þína.“ Ekki liggja fyrir fleiri myndir eða myndskeið af þeim toga. Verður ákærði sakfelldur fyrir að hafa sent brotaþola eina mynd og eitt myndskeið sem sýndu hann á kynferðislegan hátt og verður háttsemi hans talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr barnaverndarlaga.

IV

Ákærði er sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Samkv æmt 1. mgr. 202. gr. laganna varðar það fangelsi ekki skemur en eitt ár og allt að 16 árum að hafa samræði eða önnur kynferðismök við barn yngra en 15 ára. Í síðari málslið ákvæðisins segir að lækka megi refsingu eða láta hana falla niður ef gerandi og þolandi eru á svipuðum aldri og þroskastigi. Ákvæði 202. gr. var breytt með lögum nr. 61/2007. Í athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga segir, að með hækkun refsimarka sé lögð áhersla á hve alvarleg kynferðisbrot gegn ungum börnum eru. Aldur geranda og þolanda skipti miklu máli þegar metið er hvers u alvarlegt brot er og refsing er ákveðin. Gerandi og þolandi teljist á svipuðu þroskastigi þegar á milli þeirra eru 2- 3 ár hið mesta. Bæði skilyrðin um aldur og þroska þurfi að vera fyrirhendi svo síðari málsliður 1. mgr. 202. gr. eigi við.

Sakaferill ákærða hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar í máli þessu. Við ákvörðun refsingar verður litið til þess aðákærði er sakfelldur fyrir að hafa ítrekað samræði við 13 ára stúlku. Brotaþoli var aðeins nýorðin 13 ára þegar ákærði hafði fyrst kynmök við hana en ákærði var þá 17 ára. Hann varð 18 ára á þeim tíma sem þetta stóð. Ákvæði síðari málsliðar 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga verður því ekki beitt til refsilækkunar.

Á hinn bóginn verður litið til þess að samkvæmt áliti dómkvadds matsmanns má ætla að ákærði hafi staðið jafnöldum sínum að baki í þroska. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 12 mánaða fangelsi. Með vísan til þess hve langur tími er liðinn frá því að atvik urðu þykir réttað binda refsingu ákærða skilorði, svo sem greinir í dómsorði.

Ákærði hefur gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn brotaþola og ber á henni bótaábyrgð. Engin gögn liggja fyrir um afleiðingar háttseminnar á brotaþola, sem kveðst ekki hafa viljað ræða þetta við neinn. Háttsemin er hins vegar til þess fallin að valda miska. Þykja bætur til brotaþola, sem nú er orðin lögráða, hæfilega ákveðnar 1.200.000 krónur, og bera þær vexti svo sem í dómsorði greinir.

Að kröfu ákæruvalds og með vísan til dómsniðurstöðu verður ákærði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar, þ. m. t. málsvarnarlaun og ferðakostnað skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef lögmanns, eins og þau eru ákveðin í dómsorði, og þóknun og ferðakostnað skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef H-kvk-ef F-kvk-ef lögmanns, eins og þau eru ákveðin í dómsorði, en bæði unnu þau að málinu á rannsóknarstigi og fyrir dómi. Málsvarnarlaun og þóknun eru þar tilgreind að virðisaukaskatti meðtöldum.

A-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn. Fyrir dómsuppsögu var gætt ákvæðis 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði brotaþola, Y, 1.200.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. júlí 2018 til 15. maí 2019, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði 2.595.785 krónur í sakarkostnað, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 1.207.450 krónur, 66.685 króna ferðakostnað hans, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A-kvk-ef H-kvk-ef F-kvk-ef lögmanns, 695.020 krónurog 55.625 ferðakostnað hennar.

A-kvk-nf S-kvk-nf