E-2943/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 22. júní sl., var höfðað 28. júní 2011.

Stefnandi er G-kvk-nf B-kvk-nf G-kvk-nf, Heiðvangi 7, Hellu.

Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í slysi 16. janúar 2009 fyrir utan Skattstofu Suðurlands. Þá krefst hún málskostnaðar, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar, en til vara er þess krafist að bótaábyrgð verði einungis dæmd að hluta og málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Málavextir eru þeir að hinn 16. janúar 2009 féll stefnandi í hálku í tröppum við starfsmannainngang Skattstofu Suðurlands, Vegskálum 1, Hellu, þar sem hún starfaði á þeim tíma. Stefnandi var á leið í hádegismat þegar hún féll og var ein á ferð. Stefnandi valt yfir og út af tröppunum og lenti á vinstri mjöðminni í sandi. Skömmu eftir slysið leitaði hún á heilsugæslustöðina á Hellu, en þaðan var hún send í röntgenmyndatöku á sjúkrahúsið á Selfossi. Í ljós kom að stefnandi hafði hlotið samfallsbrot á hrygg og lá hún á sjúkrahúsinu í 13 daga. Í örorkumatsgerð S-kk-ef S-kk-ef læknis, dags. 23. febrúar 2010, var stefnandi metin til 18% læknisfræðilegrar örorku, en 100% tímabundinnar örorku frá slysdegi, 16. janúar 2009 til 30. september 2009. Vinnueftirlitinu barst skrifleg tilkynning um slysið 2. febrúar 2009, en tilkynningin er dagsett 26. janúar sama ár. Í kjölfar slyssins hætti stefnandi störfum hjá Skattstjóra Suðurlands.

Fasteignin sem Skattstofa Suðurlands er staðsett í er eign Ríkissjóðs Íslands en Fasteignir ríkissjóðs eru umráðandi eignarinnar. Með bréfi, dags. 25. ágúst 2009, óskaði lögmaður stefnanda eftir afstöðu ríkislögmanns til skaðabótaskyldu vegna slyssins. Með bréfi 23. október 2009 hafnaði embætti ríkislögmanns bótaskyldu stefnanda með vísan til umsagnar Skattstjórans á Suðurlandi frá 28. september 2009. Með bréfi, dags. 7. janúar 2010, óskaði lögmaður stefnanda eftir endurskoðun á afstöðu ríkislögmanns með vísan til mögulegrar skaðabótaábyrgðar Fasteigna ríkissjóðs. Með bréfi ríkislögmanns, dags. 23. mars 2010, var bótaskyldu enn hafnað, nú með vísan til afstöðu fjármálaráðuneytisins, dags. 9. mars 2010.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum, ásamt Á-kvk-þgf G-kvk-þgf J-kvk-þgf, H-kvk-þgf Ó-kvk-þgf og Ó-kvk-þgf E-kvk-þgf.

II

Stefnandi byggir málshöfðun sína á því að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á því slysi sem hún hafi orðið fyrir 16. janúar 2009, samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni, reglunni um vinnuveitandaábyrgð og ábyrgð fasteignareiganda. Tjón stefnanda skuli því bætt samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum I. kafla laganna. Stefnandi byggi á því að hún eigi fullan bótarétt vegna þess líkamstjóns er hún hafi orðið fyrir í slysinu.

Þar sem ríkislögmaður hafi hafnað bótaskyldu íslenska ríkisins bæði vegna Skattstofu Suðurlands, sem vinnuveitanda stefnanda og leigutaka fasteignarinnar sem slysið hafi orðið við, sem og Fasteigna ríkissjóðs, sem umráðanda fasteignar þeirrar sem slysið hafi orðið fyrir utan, sé nauðsynlegt að fá úrlausn dómstóla í málinu. Um aðild íslenska ríkisins vísist til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sérstaklega 5. töluliðar 17. gr.

Stefnandi telji ljóst að slys hennar megi rekja til saknæms frágangs og umbúnaðar tröppu við starfsmannainngang Skattstofu Suðurlands. Stefnandi byggi á því að í tilkynningu um vinnuslys til Vinnueftirlits ríkisins, sem undirrituð sé af Skattstjóra Suðurlands, komi fram að stefnandi hafi runnið í hálku á tröppum við starfsmannainngang stofnunarinnar og fallið á jörðina. Þá segi í lýsingu að tröppurnar séu mjög varasamar, engin hitalögn sé í þeim og ekkert handrið. Áhersla sé lögð á að um sé að ræða lýsingu forstöðumanns stofnunarinnar og megi segja að í henni felist ákveðin viðurkenning á því að umræddar tröppur hafi verið óforsvaranlegar og hættulegar á þessum tíma. Ekkert hafi hins vegar verið gert til að lagfæra tröppurnar fyrr en vorið eftir slys stefnanda. Stefnandi telji að með þessari háttsemi/athafnaleysi hafi vinnuveitandi stefnanda, sem og umráðandi eignarinnar, sýnt af sér saknæma háttsemi, sem leiði til bótaskyldu stefnda.

Stefnandi telji að frágangur á tröppunni sem hún hafi dottið á, hafi verið óforsvaranlegur og að forstöðumanni Skattstofu Suðurlands hafi verið það ljóst, sbr. lýsingu í tilkynningu til Vinnueftirlits. Stefnandi telji nauðsynlegt að hafa handrið á tröppum, einkum við útgönguleiðir. Þá hafi verið sérstök ástæða til þess að svo væri þar sem tröppurnar hafi verið varasamar. Enn ríkari ástæða hafi verið til þess að handrið væri sett á tröppurnar í ljósi þess að þær hafi getað verið sérstaklega varasamar á þeim árstíma sem slysið hafi orðið. Fyrir liggi að búið hafi verið að gera framkvæmdaáætlun um lagfæringu á aðkomunni o.fl. fyrir slys stefnanda og hafi verið ráðist í framkvæmdir vorið eftir slysið, þar sem meðal annars umrætt þrep hafi verið endurnýjað. Stefnandi telji að íslenska ríkið beri ábyrgð á umræddum frágangi og vanbúnaði á fasteigninni sem eiganda og umráðanda fasteignarinnar sem stefnandi hafi starfað í.

Stefnandi byggi einnig á því að fulltrúi/forstöðumaður Skattstofu Suðurlands hafi ekki tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins um slysið þegar það hafi átt sér stað, eða a.m.k. um leið og honum hafi orðið kunnugt um slysið, sbr. umsögn Skattstjóra Suðurlands, dags. 28. september 2009, sem muni hafa verið 19. janúar 2009. Skrifleg tilkynning hafi ekki borist Vinnueftirlitinu fyrr en 2. febrúar 2009.

Stefnandi telur að vinnuveitandi hennar hafi með þessu brotið þær skyldur sem á honum hvíli sem atvinnurekanda samkvæmt lögum nr. 46/1980, en samkvæmt 79. gr. laganna skuli atvinnurekandi án ástæðulausrar tafar tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um öll slys eða óhöpp þar sem starfsmaður verði óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið hafi orðið á, en stefnandi hafi verið óvinnufær að fullu á slysdegi um lengri tíma og hafi ekki getað snúið aftur til vinnu. Vegna þessarar vanrækslu Skattstofu Suðurlands hafi Vinnueftirlit ríkisins ekki getað sinnt þeirri skyldu sem fram komi í 81. gr. laga nr. 46/1980, að rannsaka orsakir slysa og óhappa og hefja vettvangskönnun án ástæðulausrar tafar eftir að tilkynning um slys hafi borist stofnuninni. Af eðli slyss stefnanda sé ljóst að mikilvægt hafi verið að vettvangskönnun færi fram strax eftir að slysið hafi átt sér stað, og að Vinnueftirlitið tæki afstöðu til orsaka slyss stefnanda og gerði fyrirmæli um úrbætur ef þeirra væri þörf. Ljóst sé af dómafordæmum að Skattstofa Suðurlands, og þar með stefndi, verði að bera hallann af þeim sönnunarskorti sem kunni að teljast vera fyrir hendi um orsakir slyss hennar eða um aðstæður á vettvangi að öðru leyti vegna þessarar saknæmu vanrækslu stofnunarinnar.

Stefnandi telji einnig að nauðsynlegt hafi verið að hálkuvarnir væru fyrir hendi á þeim árstíma og þeim tíma dags er slysið hafi orðið á, þ.e. í janúar og kl. 11:30 þegar stefnandi og aðrir starfsmenn hafi verið á leið í mat. Hafi forstöðumanni og/eða öðrum fulltrúum stofnunarinnar mátt vera fullljóst að starfsmenn þyrftu að ganga um tröppurnar á þessum tíma. Hafi honum því borið að sjá til þess að hálkuvarnir væru fyrir hendi, hvort sem væri með salti, sandi eða snjóbræðslu. Af myndum af vettvangi sjáist að halli sé á steinum þeim sem myndi tröppurnar sem auki verulega hættu á því að þær geti verið varasamar í hálku. Þá sé mikið um ójöfnur milli steina sem auki enn á slysahættu. Ljóst sé að tröppurnar hafi verið í lélegu ásigkomulagi og þarfnast viðgerðar á slysdegi, auk úrbóta varðandi hálkuviðnám. Á þessum vanbúnaði beri stefndi ábyrgð, hvort heldur sem ábyrgðin hvíli á eiganda fasteignarinnar og umráðanda vegna ásigkomulags trappanna eða vinnuveitanda stefnanda sem leigutaka eignarinnar, sem hefði átt að sjá til þess að hálkuvarnir væru í lagi.

Stefnandi byggir á því að í 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum segi að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Nánari fyrirmæli um öryggi og aðbúnað á vinnustöðum og vinnuumhverfi starfsmanna sé að finna í VI. kafla laganna um vinnustaði, meðal annars segi í 42. gr. laganna að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður, að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá vísist til byggingarreglugerðar nr. 441/1998 en í 10. kafla hennar komi meðal annars fram að umferðarleiðir skuli vera greiðfærar, góðar og öruggar, sérstaklega við hæðaskil. Þá segi í grein 199.3 að í hæðaskilum skuli hæðarmismun jafnað út á þægilegan hátt og traustir handlistar með góðu gripi hafðir með fram stigum eða skábrautum. Af grein 202.10 sé ljóst að á tröppum með einfaldri gangbreidd skuli vera handrið öðru megin. Í grein 202.14 segi að handrið skuli að jafnaði sett báðum megin á útidyratröppur, kjallaratröppur eða aðrar tröppur í aðkomuleiðum að húsum. Slík handrið skuli að jafnaði ekki vera lægri en 0,90 m á hæð.

Þá vísi stefnandi til 1. mgr. 39. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða en þar komi fram að umferðarleiðir, þar með taldir innbyggðir eða fastir stigar, hlaðstæði og pallar, skuli staðsetja og útbúa þannig að fótgangendur og ökutæki megi nota þær vandkvæðalaust, með fullu öryggi og á þann hátt sem tilgangur þeirra ætli. Af framangreindum reglugerðum sé ljóst að nauðsynlegt sé að gera fullnægjandi ráðstafanir til að draga úr hættu á hálku í umferðarleiðum. Svo hafi ekki verið í umrætt sinn og séu miklar líkur á því að slys stefnanda hefði ekki orðið hefði þessum hátternisreglum verið framfylgt af hálfu stefnda. Stefnandi telur því að brot á umræddum hátternisreglum leiði til bótaskyldu stefnda vegna slyss hennar.

Stefnandi hafi verið algjörlega óvinnufær frá slysinu og hafi nú verið metin til 75% örorku hjá Sjúkratryggingum Íslands. Stefnandi hafi hlotið talsvert líkamstjón, en hún hafi lent illa á vinstri mjöðm. Hún hafi strax fundið fyrir mjög miklum verkjum í bakinu og leitað samdægurs á heilsugæsluna og síðan verið send í myndatöku á Selfoss þar sem í ljós hafi komið samfallsbrot á hrygg. Meðal gagna málsins sé örorkumat S-kk-ef S-kk-ef læknis, þar sem læknisfræðileg örorka sé metin 18% og hafi stefnandi fengið greitt úr kjarasamningsbundinni tryggingu á grundvelli þess. Það sé því ljóst að skýrt orsakasamband sé á milli slyss stefnanda og líkamstjóns hennar eftir slysið. Stefnandi hafi ekki fengið tjón sitt bætt á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 og hafi hún því ekki fengið fullar bætur fyrir líkamstjón sitt í samræmi við ákvæði þeirra laga. Vegna fyrrgreindrar afstöðu ríkislögmanns sé stefnanda nauðugur kostur að höfða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna slyssins.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysi hennar 16. janúar 2009 og hvort hún eigi þar með rétt á greiðslu skaðabóta samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 úr hendi stefnda vegna afleiðinga slyssins. Sýnt sé fram á tjón stefnanda og þar með hagsmuni hennar af málshöfðun með læknisfræðilegum gögnum málsins.

Um bótaábyrgð vísi stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar, svo og til almennu sakarreglunnar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá vísi stefnandi til meginreglna um ábyrgð vinnuveitanda og fasteignareiganda vegna skaðaverka sem rekja megi til ásetnings eða gáleysis starfsmanna hans og vanbúnaðar á húsnæði. Jafnframt sé vísað til ákvæða laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerða settra á grundvelli þeirra laga, þ. á m. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Þá vísist til byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Varðandi málskostnað sé vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild málsins og fyrirsvar vísist til III. kafla laga nr. 91/991.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann eigi enga sök á slysi stefnanda, heldur hafi það hlotist af óhappatilviljun eða vangá stefnanda sjálfrar. Stefndi telji að af lýsingu málavaxta af hálfu stefnanda, verði ekki önnur ályktun dregin, en að slysið hafi verið óhappatilviljun og beri því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Af málavaxtalýsingu og málsástæðum stefnanda verði ekki annað ráðið en að hún byggi viðurkenningarkröfu sína á því að orsök slyssins hafi verið hálka á dyrapalli við starfsmannainngang. Ekki sé byggt á vanbúnaði dyrapallsins sjálfs, að öðru leyti en því að hann skorti hitalögn og handrið, og hafi því verið varasamur í hálku, eins og haldið sé fram að hafi verið raunin er óhapp stefnanda hafi átt sér stað.

Ósannað sé að hálka hafi verið á dyrapallinum eða, hafi hún verið til staðar, að hún hafi verið meiri en annars staðar á umferðarleiðum á Hellu og búast megi við í óstöðugu tíðarfari hér á landi. Það sé meginregla íslensks skaðabótaréttar að eigendur fasteigna séu ekki skaðabótaskyldir vegna hálkuslysa sem verði á umráðasvæði þeirra. Hafi verið hálka á umræddu dyraþrepi hafi hún verið til komin af veðurfarslegum ástæðum, en ekki fyrir tilverknað stefnda.

Stefndi mótmæli því að hann beri hallann af meintum sönnunarskorti í málinu þar sem óhapp stefnanda hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins samdægurs eða daginn eftir. Stefnandi sjálfur hafi ekki gert grein fyrir meintum tildrögum óhapps síns fyrr en á mánudegi, en óhappið hafi átt sér stað um hádegi á föstudegi. Stefndi telji ljóst að sá dráttur breyti engu um fyrirliggjandi upplýsingar um tildrög óhappsins eða orsakir þess. Aðkoma Vinnueftirlits, eftir að stefnda hafi orðið kunnugt um óhappið, hefði engin áhrif haft á sönnunarstöðu í málinu. Ágreiningur aðila snúi að því hvort hálka hafi verið á umræddum dyrapalli um hádegisbil 16. janúar 2009. Í því ljósi telji stefndi það engu skipta um sönnunarmatið að tilkynning stefnda um óhappið hafi ekki borist Vinnueftirlitinu fyrr en tæpum þremur vikum frá óhappadeginum, enda ljóst að veðurfarsaðstæður hérlendis taki stöðugum breytingum frá degi til dags og jafnvel innan dagsins. Það hafi því í raun enga sérstaka þýðingu haft að tilkynna slysið, því ómögulegt hefði verið fyrir Vinnueftirlitið að skoða og meta aðstæður með tilliti til hálku vegna ísingar eða snjóa að liðinni helginni og hvað þá eftir lengri tíma. Þá telji stefndi og ljóst að hálkuvarnir þær sem hafi verið til staðar á slysdegi hafi ekki verið lengur til staðar 19. janúar 2009, eða horfnar sökum breytilegra veðurfarsaðstæðna og seinni tíma hálkuvarna stefnda. Stefndi hafi tilkynnt Vinnueftirlitinu um óhappið um leið og honum hafi orðið ljóst að stefnandi hafi talið sig hafa orðið fyrir vinnuslysi og hafi tilkynningin verið rituð 26. janúar 2009. Þar sem engin vitni hafi verið að óhappinu hafi verið óhjákvæmilegt að skrifa lýsingu af óhappinu í samráði við stefnanda. Sú lýsing feli því eðli máls samkvæmt í sér upplifun stefnanda af óhappinu, en ekki stefnda. Því sé mótmælt að í lýsingunni felist viðurkenning stefnda á því að frágangi dyrapallsins hafi verið ábótavant.

Það sé stefnanda að sanna að óhapp hennar sé að rekja til þess að hálkuvörnum stefnda á umræddum dyrapalli hafi verið áfátt. Stefndi telji að óhapp stefnanda verði hvorki rakið til athafna né athafnaleysis hans eða starfsmanna hans, sem haft gæti í för með sér skaðabótaábyrgð stefnda. Þvert á móti telji stefndi að verði óhappið ekki einfaldlega flokkað sem óhappatilvik, sé engu um að kenna nema gáleysi stefnanda sjálfrar.

Dyrapallurinn við starfsmannainnganginn hafi verið óbreyttur eftir óhappið, allt þar til ráðist hafi verið í löngu ráðgerðar framkvæmdir af hálfu stefnda að áliðnu vori 2009. Ekki hafi verið kvartað við stefnda um að dyrapallurinn væri óforsvaranlegur eða hættulegur. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi þegar verið lögð drög að endurbótum á lóðinni í heild, en forsendur þeirra endurbóta hafi ekki lotið að þrepinu sem slíku, heldur hafi tilgangurinn verið sá að koma í veg fyrir sandfok af lóð og snyrta og fegra aðgengið. Því sé mótmælt sem röngu að dyrapallurinn hafi verið óforsvaranlegur og hættulegur. Um venjulegan pall hafi verið að ræða, eins og sé utandyra við fjölda húsa á Íslandi.

Stefnandi hafi unnið um árabil hjá stefnda er óhappið hafi átt sér stað og því gjörþekkt aðstæður við starfsmannainngang og dyrapallinn. Umgengni starfsmanna stefnda um dyrapallinn hafi verið slysalaus þar til óhapp stefnanda hafi orðið. Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til háttsemi stefnda eða atvika sem stefndi beri ábyrgð á og því sé sérstaklega mótmælt af stefnda að viðhald og umhirða með fasteigninni hafi verið vanrækt í umrætt sinn.

Stefndi telji að engar þær réttarreglur, sem stefnandi styðji málatilbúnað sinn við hafi verið brotnar af hálfu stefnda, auk þess sem brot á réttarreglu leiði ekki til skaðabótaskyldu nema tjónið verði rakið beint til viðkomandi brots. Stefndi hafi ávallt gætt þess samviskusamlega að hreinsa dyrapallinn af snjó og hálku og bera á hann hálkuvörn. Í þeim tilgangi hafi ávallt verið snjóskófla og fata með snjóbræðsluefni staðsett við þær dyr sem dyrapallurinn liggi að og séð sé um að þar festi ekki snjó, svell eða hálku. Stefndi hafi því uppfyllt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Dyrapallur sá sem hið meinta slys hafi átt sér stað á sé hvorki stigi né tröppur í samræmi við almenna málvenju eða byggingarreglugerð nr. 441/1998. Á stefnda hvíli því engin skylda til að setja upp handrið við dyrapallinn, eða til að setja í hann hitalögn. Þá sé því mótmælt sem röngu, órökstuddu og ósönnuðu að reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða hafi verið brotnar. Húseign stefnda að Vegskálum 1 hafi verið byggð árið 1998 og tekin í notkun á árinu 1999. Byggingarleyfi hafi verið gefið út fyrir gildistöku reglugerðar nr. 441/1998 og því ekki gilt um bygginguna. Ekkert hafi þó bent til þess að frágangur við starfsmannainngang fasteignarinnar hafi brotið gegn ákvæðum hennar, eða þeirrar reglugerðar sem gilt hafi um byggingu hennar á sínum tíma. Við framkvæmdir á lóð stefnda sumarið 2009 hafi öll hellulögnin verið endurnýjuð og þar á meðal dyraþrepið endurhlaðið. Ekki hafi verið gerð krafa um það, af hálfu byggingarfulltrúa, að sett yrði upp handrið við dyrapallinn.

Samkvæmt framansögðu liggi ekki annað fyrir en að aðbúnaður á vinnustaðnum hafi verið fullnægjandi og að ekki hafi verið fyrir hendi sérstök slysahætta þar sem stefnandi hafi fallið. Óhapp stefnanda hafi einfaldlega átt sér stað vegna óhappatilviljunar sem stefndi beri ekki ábyrgð á. Telji dómurinn að ekki hafi verið um óhappatilviljun að ræða, byggi stefndi jafnframt á því að stefnandi verði að bera fulla ábyrgð á tjóni sínu vegna eigin sakar. Gáleysi stefnanda sé augljós orsök óhappsins. Sú sök sé svo yfirgnæfandi að jafnvel þó komist yrði að þeirri niðurstöðu að stefndi beri einhverja sök sé einboðið að skipta sök þannig að stefnandi beri meirihluta hennar.

Stefndi vísi til áðurgreindra laga er varði sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Stefnandi slasaðist þegar hún féll í þrepum við starfsmannainngang við Skattstofu Suðurlands 16. janúar 2009. Engin vitni voru að slysinu og er hún því ein til frásagnar um það. Stefnandi hlaut samfallsbrot á hrygg við fallið og hefur læknisfræðileg örorka hennar í kjölfarið verið metin 18%.

Stefnandi lýsti slysinu svo fyrir dómi að hún hefði farið út um starfsmannainnganginn um kl. 11:30 á leið í hádegismat. Tröppurnar fyrir utan væru hlaðnar úr steinum. Þær hefðu allar verið orðnar skakkar og skældar og sig hefði myndast í þeim. Þar hefði safnast snjór og hann frosið og orðið að klakabunka. Snjóföl eða slabb hefði verið yfir þessu. Hún kvaðst ekki muna nákvæmlega hvernig veðrið hefði verið þennan dag, en það hefði verið mikið slabb. Hún hafi ekki áttað sig á því að það væri hálka. Hún kvaðst hafa dottið niður tröppu, í horni vinstra megin, og lent á mjöðminni á jafnsléttu í sandi og orðið rennblaut. Enginn hafi séð til hennar. Hún hafi skriðið að bifreið og dregið sig upp á húdd hennar. Með því að styðja sig við nokkrar bifreiðar hafi hún getað komist að sinni bifreið og ekið heim. Eiginmaður hennar hafi aðstoðað hana við að hafa fataskipti og komið henni á heilsugæslustöðina. Þaðan hafi hún verið flutt með sjúkrabifreið á Selfoss. Á leiðinni í sjúkrabílnum hafi hún hringt í vinnufélaga sinn, Ó-kvk-þf E-kvk-þf, og látið vita að hún hefði dottið og væri sennilega hryggbrotin og á leið í sjúkrabifreið á Selfoss. Stefnandi sagði að starfsmenn skattstofunnar hefðu lengi kvartað undan tröppunum við starfsmannainnganginn. Þær hafi verið lagðar tveimur árum áður, en ekki hafi verið vandað til verksins og þær hafi fljótlega gengið til. Sumir steinarnir hafi sigið niður og aðrir risið upp. Mjög varasamt hafi verið að ganga þarna um. Hálkueyðandi salt hafi alltaf verið til staðar og notað eftir því sem talin hafi verið þörf á. Ekki hafi verið ákveðið fyrirkomulag á því hver skyldi moka tröppurnar og bera salt á þær. Hún muni ekki til þess að neitt hafi verið sett á tröppuna þennan dag. Hún kvaðst hafa verið í 100% starfi á Skattstofu Suðurlands og hafa verið það í tæplega 20 ár. Hún hafi reynt að fara aftur til vinnu um haustið eftir slysið, en hafi gefist upp þar sem hún hafi ekki getað setið.

Í framburði þriggja samstarfsmanna stefnanda, Á-kvk-ef G-kvk-ef J-kvk-ef, sem jafnframt var öryggistrúnaðarmaður, H-kvk-ef Ó-kvk-ef og Ó-kvk-ef E-kvk-ef, kom fram að þær hafi allar heyrt af slysi stefnanda á vinnustaðnum samdægurs. Þá báru þær um að ástand þrepanna við starfsmannainnganginn hefði verið slæmt og starfsmenn hefðu mokað þau og borið á salt eftir hendinni.

Slys stefnanda var tilkynnt Vinnueftirlitinu nokkru eftir að það átti sér stað, en tilkynning til þess er dagsett 26. janúar og móttekin 2. febrúar 2009. Í tilkynningunni, sem undirrituð er af Skattstjóra Suðurlands, öryggistrúnaðarmanni og öryggisverði, segir að stefnandi hafi runnið í hálku á tröppum við starfsmannainngang stofnunarinnar og fallið í jörðina. Tröppurnar séu mjög varasamar og engin hitalögn í þeim og ekkert handrið. Þá er merkt við aðra orsakavalda að slysinu og skráð við „hálka“. Slysið var ekki rannsakað, svo sem bar að gera samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Stefndi hefur borið því við að vinnuveitanda hafi ekki verið tilkynnt um slysið fyrr en þremur dögum síðar. Þá hafi aðstæður verið breyttar þannig að enginn tilgangur hafi verið í að rannsaka slysið. Samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 skal atvinnurekandi án ástæðulausrar tafar tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Af framburðum fyrir dómi er ljóst að stefnandi hafði samband við vinnustaðinn samdægurs og lét vita af slysinu. Var hún þá á leiðinni á sjúkrahús með sjúkrabifreið. Verður því talið að hún hafi uppfyllt tilkynningarskyldu sína og skylt hafi verið að tilkynna um slysið til Vinnueftirlitsins. Ef slysið hefði verið tilkynnt strax hefðu líklega legið fyrir fyllri upplýsingar um aðstæður á slysstað, svo sem hvort hálka var þennan dag og hvort snjór hafi safnast í þrepunum. Verður stefndi að bera hallann af því að ekki hafi verið tilkynnt fyrr um slysið og það hafi ekki verið rannsakað.

Stefnandi þekkti vel til aðstæðna við starfsmannainnganginn og bar um að hún hafi ávallt farið varlega við þrepin. Hún kvaðst ekki hafa gert sér grein fyrir því að það hafi verið hálka á þrepunum. Ef svo hefði verið hefði hún farið hinum megin út eða gengið niður þrepin með fram veggnum. Fram er komið að við dyr starfsmannainngangsins var snjóskófla og snjóbræðsluefni til staðar, en ekki liggur fyrir hvort það hafði verið notað á slysdegi. Hvorki stefnandi né vitni fyrir dóminum mundu nákvæmlega hvernig veðrið var, en stefnandi lýsti því þó að slabb hefði verið og bleyta. Samkvæmt upplýsingum Veðurstofu Íslands um veðurlag á Hellu á slysdegi og næstu daga fyrir og eftir, svo og álitsgerð um veðurlag 15. og 16. janúar 2009, var nokkur úrkoma báða dagana. Hiti þann 16. janúar var 0-3°C að deginum, en vægt frost um nóttina. Snjódýpt var mæld á nokkrum stöðum, en var mjög lítil. Samkvæmt álitsgerðinni má búast við að frost hafi verið sums staðar við jörðu og einhver hálka. Í ljósi þessara upplýsinga og skorts á rannsókn á slysinu verður framburður stefnanda um hálku á þrepunum lagður til grundvallar í málinu.

Á framlögðum ljósmyndum sem stefnandi tók af þrepunum fyrir framan starfsmannainnganginn sést að um tvö lág þrep er að ræða, hlaðin úr hellusteinum og eru hellur annarrar gerðar á dyrapallinum. Greinilega sést að þrepin hafa sigið og halla fram og að hellurnar á dyrapallinum hafa sigið nokkru neðar en hellusteinarnir í þrepunum. Stefnandi lýsti því að hún hefði fallið við vinstra framhorn efra þrepsins. Fram hefur komið að umrædd þrep voru sett við starfsmannainnganginn til bráðabirgða. Taldi stefnandi þau hafa verið hlaðin tveimur árum áður og hafa fljótlega gengið til. Bæði hún og vitni fyrir dóminum báru um að kvartað hefði verið undan þrepunum. Engin gögn liggja fyrir í málinu sem sýna fram á að húsnæðið hafi margoft verið tekið út athugasemdalaust frá árinu 2000, eins og stefndi hélt fram við aðalmeðferð málsins. Þá kemur fram í bréfi frá Fasteignum ríkissjóðs að ráðist hafi verið í viðhald lóðarinnar um vorið 2009, samkvæmt framkvæmdaáætlun sem hafi verið unnin í lok árs 2008. Við framkvæmdirnar voru þrepin fjarlægð og nýr dyrapallur settur í staðinn.

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda á því að hann beri ábyrgð á tjóni hennar sem megi rekja til saknæms frágangs og umbúnaðar tröppu við starfsmannainngang Skattstofu Suðurlands. Stefndi telur að slysið hafi hlotist af óhappatilviljun eða gáleysi stefnanda. Vísar hann til þess að stefnandi lýsi málsatvikum þannig á tilkynningu um slys til Sjúkratrygginga Íslands að ekki verði önnur ályktun dregin en að um óhappatilviljun hafi verið að ræða. Í tilkynningunni lýsir stefnandi slysinu svo að hún hafi verið á leið í hádegismat, í fyrra lagi, og ætlað að koma við í banka í leiðinni. Enga lýsingu á slysinu sjálfu eða orsökum þess er þar að finna. Verður því ekki fallist á sýknukröfu á þessum grundvelli.

Stefndi telur viðurkenningarkröfu stefnanda eingöngu byggða á því að orsök slyssins hafi verið hálka. Ekki sé byggt á vanbúnaði dyrapallsins sem slíks, nema að því leyti að skort hafi handrið og hitalögn. Í stefnu kemur hins vegar skýrlega fram að stefnandi telji að slysið megi rekja til saknæms frágangs og umbúnaðar tröppu við starfsmannainngang. Stefnandi kveður fráganginn hafa verið óforsvaranlegan og að forstöðumanni Skattstofunnar hafi verið það ljóst. Þá er ástandi á þrepunum lýst og talið að þær hafi þarfnast úrbóta. Verður að líta svo á að stefnandi byggi á vanbúnaði á umræddum þrepum að því er varði handrið, hitalögn og ástand þrepanna að öðru leyti.

Telja verður að aðstæður við starfsmannainnganginn, eins og þeim hefur verið lýst, hafi verið óöruggar og óforsvaranlegar og orsök slyssins hafi verið vanbúnaður þrepa við innganginn, en vegna hans hafi hálka myndast á þrepunum og þau orðið hættuleg. Verður því talið að stefndi beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda vegna slyss hennar 16. janúar 2009 og verður fallist á viðurkenningarkröfu hennar. Þótt stefnanda hafi verið kunnugar aðstæður við innganginn verður ekki talið að gáleysi af hennar hálfu hafi átt þátt í slysinu þannig að ástæða sé til að leggja hluta sakar á hana.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar B-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 360.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

B-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð :

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, íslenska ríkisins, vegna líkamstjóns sem stefnandi, G-kvk-nf B-kvk-nf G-kvk-nf, varð fyrir í slysi 16. janúar 2009 fyrir utan Skattstofu Suðurlands.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hennar, B-kvk-ef G-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 360.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.