E-632/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 11. september sl., var höfðað 28. apríl 2012.

Stefnandi er P-x-x M-x-x, Bogabraut 10, Sandgerði.

Stefndi er ICP ehf., Akurbraut 21, Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði 229.569 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 54.792 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. febrúar 2011, af 176.087 krónum frá 1. febrúar 2011 til 1. janúar 2012, af 229.569 frá 1. janúar 2012 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara lækkunar á kröfu stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I

Stefnandi lýsir atvikum svo að hann hafi byrjað að vinna hjá stefnda 4. október 2010, en stefndi stundar útflutning á sjávarafurðum til Kína. Í upphafi hafi verið talað um að stefnandi myndi sinna sölustörfum og sjá um sendingar á skrifstofu stefnda. Þrátt fyrir það hafi stefnandi byrjað að vinna við færiband í verksmiðju og starfað þar allan þann tíma sem hann hafi unnið hjá stefnda. Ekki hafi verið gerður ráðningarsamningur við stefnanda og ekki hafi verið talað um hver launakjör hans yrðu. Um miðjan desember 2010 hafi starfsmönnum stefnda, þ. á m. stefnanda, verið sagt að fara í jólafrí og að starfsemi í fyrirtækinu myndi hefjast aftur eftir jól án þess að tímamark væri nánar tilgreint. Starfsemi hófst þó ekki hjá stefnda eftir jólin og þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir stefnanda hafi hvorki hann né aðrir starfsmenn fengið svör um það hvenær starfsemi myndi hefjast að nýju. Eftir áramótin 2010/2011 hafi stefnanda verið ljóst að ráðningarsambandi hans og stefnda væri slitið þó hann hafi ekki fengið uppsagnarbréf. Stefnandi hafi ekki fengið greidd laun í uppsagnarfresti en samkvæmt kjarasamningi eigi hann rétt á launum í 12 daga. Þá hafi stefnandi ekki fengið greitt orlof vegna þess tíma sem hann hafi unnið hjá stefnda né desemberuppbót 2010.

Fyrir tilstuðlan Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur hafi stefnandi og stefndi gert með sér samkomulag um endurgreiðslu á skuld stefnda við stefnanda. Samkomulagið hafi kveðið á um tvær greiðslur að fjárhæð 40.000 krónur sem greiða skyldi 1. febrúar 2012 og 1. mars 2012. Þar sem stefndi hafi ekki staðið við greiðslur samkvæmt samkomulaginu hafi honum verið send viðvörun um innheimtuaðgerðir 8. mars 2012. Engin viðbrögð hafi borist frá stefnda og þar sem stefndi hafi ekki greitt samkvæmt samkomulaginu teljist það fallið úr gildi.

Í greinargerð stefnda kemur fram að samið hafi verið við stefnanda um að hann ynni sem verktaki við aðgerð og vinnslu á sæbjúgum sem stefndi selji til Asíulanda. Aldrei hafi staðið til að stefnandi yrði ráðinn sem sölumaður eða sendill á skrifstofu stefnda. Við ráðningu stefnanda hafi verið talað um að ef framhald yrði á starfseminni tæki stefnandi að sér verkstjórn ef fyrirsvarsmönnum stefnda litist þannig á stefnanda. Til þess hafi ekki komið þar sem ekki hafi orðið framhald á vinnslunni eftir áramótin vegna veikinda forstöðumanns stefnda. Samið hafi verið munnlega við stefnda eins og við aðra sem unnu fyrir fyrirtækið um að greiddar yrðu 900 krónur fyrir hvern unnin tíma í verktakavinnu. Að meðaltali væru unnar 55 vinnustundir á viku. Reikningur yrði að berast fyrir unnum tímum, en allir hafi skilað reikningi nema stefnandi. Stefnandi hafi þó fengið greidd laun þrátt fyrir að hafa ekki skilað reikningi.

II

Stefnandi byggir á því að þar sem vinna hafi ekki hafist á ný hjá stefnda eftir jólin 2010 og fyrirsvarsmenn fyrirtækisins hafi ekki viljað svara því hvort eða hvenær starfsemi myndi hefjast aftur, hafi stefnandi mátt líta svo á að ráðningarsambandi þeirra væri slitið. Þar sem stefnandi hafi verið tilbúinn til að vinna en engin starfsemi hafi verið hjá stefnda hafi stefnandi mátt líta svo á að um uppsögn væri að ræða af hálfu stefnda.

Stefndi hafi ekki greitt staðgreiðslu af launum stefnanda til Ríkisskattstjóra þrátt fyrir að hafa dregið staðgreiðslu af launum hans fyrir mánuðina október, nóvember og desember 2010. Þá hafi stefnandi ekki fengið greidd laun á uppsagnarfresti, orlof á laun eða hlutfall af desemberuppbót ársins 2010.

Við álagningu skatts árið 2011 hafi stefnandi verið krafinn um staðgreiðslu af launum sem hann hafi fengið greidd frá stefnda. Stefnandi hafi talið að stefndi hefði greitt þá fjárhæð til Ríkisskattstjóra sem hann dró af launum hans eins og honum beri skylda til samkvæmt 2. mgr. 8. gr., sbr. 20. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987 en svo hafi ekki reynst vera. Stefnandi hafi því orðið að greiða Ríkisskattstjóra ógreidda staðgreiðslu af launum hans. Einnig sé vísað til 22. gr. laga nr. 45/1987 en þar komi fram að launagreiðandi beri ábyrgð á þeim opinberu gjöldum sem hann hafi haldið eftir eða borið að halda eftir samkvæmt lögunum.

Samkvæmt 12. gr. kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Eflingar, Hlífar og VSFK hins vegar, frá 1. febrúar 2008, sé uppsagnarfrestur 12 dagar eftir tvær vikur samfellt í starfi.

Stefnandi geri kröfu um 10,17% orlof á umkrafðar launagreiðslur. Vísað sé til orlofslaga nr. 30/1987, sbr. 1. og 7. gr., en einnig 8. gr. þar sem kveðið sé á um uppgjör orlofs við starfslok. Einnig sé vísað til 4. kafla í áðurnefndum kjarasamningi.

Þá geri stefnandi kröfu um greiðslu desemberuppbótar og vísist í því sambandi til gr. 1.4 í nefndum kjarasamningi. Þar komi fram að öllum starfsmönnum sem hafi verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum eða séu í starfi fyrstu viku í desember eigi rétt á desemberuppbót miðað við starfstíma. Stefnandi hafi verið í starfi fyrstu vikuna í desember og eigi því rétt á hlutfallslegri desemberuppbót miðað við þann tíma sem hann hafi unnið hjá stefnda.

Stefnandi kveðst sundurliða kröfu sína með eftirfarandi hætti:

Laun í uppsagnarfresti (200.000/21,67*12) 110.752 krónur

Orlof á uppsagnarfresti (110.752*10,17%) 11.263 krónur

Orlof á laun (436.500*10,17%) 44.392 krónur

Desemberuppbót (46.800/45*10) 10.400 krónur

Ógreidd staðgreiðsla 52.762 krónur

Samtals 229.569 krónur

Eftir tveggja vikna samfellt starf eigi stefnandi rétt á 12 daga uppsagnarfresti í samræmi við gr. 12.2. í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Eflingar, Hlífar og VSFK hins vegar. Notast sé við deilitölur kjarasamningsins. Orlof sé fundið út með því að margfalda heildarlaun hans með 10,17 % sem sé lágmarksorlof samkvæmt grein 4.1.1. í nefndum kjarasamningi. Desemberuppbót sé fundin út með því að deila desemberuppbót samkvæmt gr. 1.4.1. með 45 og margfalda með þeim fjölda vikna sem hann hafi unnið. Krafan um endurgreiðslu staðgreiðslu sé sú fjárhæð sem stefnandi hafi þurft að greiða Ríkisskattstjóra þar sem stefndi hafi ekki skilað staðgreiðslu af launum stefnanda til ríkisins þrátt fyrir að hafa dregið af launum stefnanda.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til meginreglna vinnu-, samninga- og kröfuréttar um að greiða beri umsamin laun og aðrar greiðslur í samræmi við gildandi ráðningar- eða kjarasamning. Þá er vísað til meginreglu kröfuréttar um endurheimtu ofgreidds fjár. Jafnframt er vísað til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks o.fl. Um dráttarvexti vísar stefnandi til III. kafla, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði styðst við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda. Um varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

III

Af hálfu stefnda er vísað til þess að ekki hafi verið gerður ráðningasamningur við stefnanda eða aðra sem unnu fyrir fyrirtækið sem verktakar vegna þess að hann hafi verið ráðinn í tímabundið verkefni til nokkurra vikna eða þar til veðuraðstæður stöðvuðu veiðar. Við uppsögn eða lok verkefnisins um miðjan desember 2010 hafi viðkomandi vinnslufólki verið sagt að ef framhald yrði á starfseminni eftir áramót yrði haft samband símleiðis ef viðkomandi vildi hefja störf á ný við vinnslu. Fljótlega eftir lok verkefnisins hafi stefnandi tilkynnt að hann hefði hafið störf í Leifsstöð og væri ekki tilbúinn til að koma aftur í vinnslu á sæbjúgum. Hafi hann þá verið minntur á að skila reikningi fyrir unnin störf eins og samið hafi verið um í upphafi ráðningar. Einnig að stefndi hefði haldið eftir litlum hluta af greiðslu ef reikningur yrði ekki afhentur. Stefndi hafi ekki afhent stefnanda uppsagnarbréf þar sem augljóst hafi verið frá byrjun að um væri að ræða tímabundið verkefni og aðeins í boði sem verktakavinna.

Stefnandi krefjist greiðslu á launum í uppsagnarfresti, orlofi og desemberuppbót. Þessi hlunnindi séu ekki í boði hjá stefnda fyrir verktaka. Öllum hafi verið ljóst frá upphafi að starfið væri tímabundið, að greiddar yrðu 900 krónur fyrir hverja unna klukkustund og engin álagning væri í boði svo sem bónus eða annað aukalega. Vinnslufólk hafi sjálft haldið utan um unna tíma og unnið þegar þeim hentaði.

Stefndi kveður Verkalýðs- og sjómannafélag Keflavíkur hafa haft samband við sig og farið fram á að félagið greiddi 52.762 krónur og að auki annan kostnað eða samtals 80.000 krónur. Hafi stefndi fallist á að greiða þann kostnað sem stefnandi hafi lagt út fyrir með greiðslu til Ríkisskattstjóra þar sem stefndi hafi dregið svipaða upphæð frá greiðslu til stefnanda. Stefnda hafi borist samningur um greiðslu á 80.000 krónum og hafi verið samþykkt að greiða þá fjárhæð til að ljúka málinu þegar stefndi hefði hafið starfsemi að nýju. Rætt hafi verið um að greiða upphæðina í tvennu lagi á tilgreindum tíma. Ekki hafi verið skrifað undir samkomulagið og þar af leiði að ekkert samkomulag sé fyrir hendi.

Stefndi hafi ekki hafið vinnslu á sæbjúgum eftir áramót 2011 vegna lélegs veðurfars og veikinda fyrirsvarsmanns stefnda. Haldið hafi verið eftir litlum hluta af greiðslum til stefnanda vegna þess að hann hafi ekki skilað reikningi til stefnda fyrir unnin störf þrátt fyrir ítrekuð tilmæli þar um. Fari stefndi fram á að verða sýknaður enda sé málið ekki á rökum reist nema að litlu leyti.

IV

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og B-x-x B-kvk-nf X-x-x, stjórnarformaður stefnda aðilaskýrslur fyrir dómi. Einnig gaf skýrslu vitnið J-kk-nf R-kk-nf K-kk-nf fulltrúi hjá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur og nágrennis.

Stefnandi starfaði við vinnslu á sæbjúgum í verksmiðju stefnda frá 4. október 2010 fram í miðjan desember sama ár. Um það er ekki deilt. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi starfað í hans þágu sem verktaki. Frá upphafi hafi verið ljóst að um tímabundið verkefni væri að ræða og óvíst væri hvort framhald yrði á því. Stefnandi vísar á hinn bóginn til þess að hann hafi verið launþegi í starfi hjá stefnda.

Meðal málsgagna er yfirlýsing stefnda, dagsett 7. desember 2010, undirrituð af K-kk-þgf F-kk-þgf O-kk-þgf framkvæmdastjóra, um að stefnandi hafi starfað á Íslandi hjá stefnda frá 4. október 2010. Mánaðarlaun hans séu að meðaltali 200.000 krónur. Efni yfirlýsingar þessarar verður ekki skilið á annan veg en þann að með henni hafi stefndi staðfest að stefnandi hafi unnið hjá stefnda sem launþegi við þau störf sem um ræðir. Engin gögn málsins renna stoðum undir það að starf stefnanda við vinnslu á sæbjúgum í verksmiðju stefnda hafi verið liður í sjálfstæðri starfsemi hans. Samkvæmt yfirlýsingu stefnda um starf stefnanda og með vísan til þess að starf stefnanda í þágu stefnda fór fram í verksmiðju stefnda, að stefndi hélt eftir hluta af launum stefnanda og að laun stefnanda voru greidd án þess að reikningur kæmi á móti, þykir ljóst að stefnandi hafi verið launþegi hjá hinu stefnda félagi og haft réttindi og skyldur sem launþegi í ráðningarsambandi aðila.

Fram er komið að ekki varð framhald á starfsemi stefnda eftir jólin 2010 vegna óhagstæðs veðurfars og veikinda framkvæmdastjóra stefnda. Í ljósi þess að stefndi fékk ekki upplýsingar um hvort og þá hvenær hann ætti að hefja störf á ný hjá stefnda verður að fallast á að stefnandi hafi mátt líta svo á að ráðningarsambandi hans og stefnda væri slitið.

Stefnandi krefst launa í uppsagnarfresti, orlofs og desemberuppbótar, auk greiðslu á tekjuskatti sem stefndi stóð ekki skil á. Kröfur stefnanda eru byggðar á lögum nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Eflingar, Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis hins vegar. Samkvæmt 1. gr. laganna skulu laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, vera lágmarkskjör óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á því svæði sem samningurinn tekur til.

Samkvæmt grein 12.2 í Kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins og Eflingar-stéttarfélags, Verkalýðsfélagsins Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis er uppsagnarfrestur 12 almanaksdagar eftir tveggja vikna samfellt starf hjá sama atvinnurekanda. Fallist er á að stefnda beri að greiða stefnanda laun í uppsagnarfresti eins og krafist er, 110.752 krónur. Þá gerir stefnandi kröfu um 10,17% orlof á umkrafðar launagreiðslur. Samkvæmt lögum um orlof nr. 30/1987 á stefnandi rétt á orlofi og orlofslaunum í samræmi við áunninn orlofsrétt. Reiknast orlofslaun við hverja launagreiðslu þannig að af heildarlaunum reiknast orlofshlutfall að lágmarki 10,17%, sbr. 2. mgr. 7. gr. Þá er í 8. gr. kveðið á um uppgjör orlofs við starfslok. Krafa stefnanda um orlof á laun nemur 44.392 krónum og á laun í uppsagnarfresti 11.263 krónum. Fallist er á þessar kröfur stefnanda. Enn fremur krefst stefnandi desemberuppbótar samkvæmt grein 1.4 í áðurnefndum kjarasamningi, 10.400 króna. Þar segir að öllum starfsmönnum sem hafi verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum eða séu í starfi fyrstu viku í desember eigi rétt á desemberuppbót miðað við starfstíma. Uppfyllir stefnandi skilyrði þetta og er fallist á að hann eigi rétt á að fá greidda desemberuppbót í hlutfalli við þann tíma sem hann starfaði hjá stefnda. Þá er einnig fallist á kröfu stefnanda, sem studd er gögnum, um að stefndi greiði honum 52.762 krónur eða þá fjárhæð sem stefnandi greiddi Ríkisskattsjóra sem tekjuskatt sem reiknaður var af launum stefnanda vegna starfa hans hjá stefnda fyrir tímabilið október – desember 2010. Samkvæmt framangreindu nemur krafa stefnanda á hendur stefnda samtals 229.569 krónur (110.752 + 44.392 + 11.263 + 10.400 + 52.762 krónur). Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnda þessa fjárhæð, en fyrir liggur að aðilar deila ekki um fjárhæðir einstakra liða.

Stefnandi krefst dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 54.792 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. febrúar s.á., en af 176.087 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2012, en þá af 229.569 frá þeim degi til greiðsludags. Þessi framsetning á vaxtakröfu er án rökstuðnings og er kröfunni því hafnað. Rétt þykir með vísan til 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 að krafa stefnanda beri dráttarvexti frá og með þeim degi er mál þetta var höfðað eins og greinir í dómsorði.

Samkvæmt þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

L-kvk-nf V-kvk-nf J-kvk-nf hæstaréttarlögmaður flutti málið fyrir stefnanda en K-kk-nf F-kk-nf O-kk-nf framkvæmdastjóri fyrir stefnda.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, ICP ehf., greiði stefnanda, P-x-x M-x-x, 229.569 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. apríl 2012 til greiðsludags og 650.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf