E-4966/2021

1

Mál þetta, sem tekið var til dóms 22. september 2022, höfðaði A með stefnu birtri 25. október 2021, á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík, til heimtu skaðabóta eða skuldar.

2

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða h ennikr. 6.889.790, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af kr. 561.992 frá 1. mars 2020 til 1. apríl 2020, af kr. 1.123.984 frá þeim degi til 1. maí 2020, af kr. 1.713.902 frá þeim degi til 1. júní 2020, af kr. 2.247.969 frá þeim degi til 1. júlí 2020, af kr. 2.809.961 frá þeim degi til 1. ágúst 2020, af kr. 3.371.954 frá þeim degi til 1. september 2020, af kr. 3.933.946 frá þeim degi til 1. október 2020, af kr. 4.495.939 frá þeim degi til 1. nóvember 2020, af kr. 5.057.931 frá þeim degi til 1. desember 2020, af kr. 5.619.923 frá þeim degi til 1. janúar 2021, af kr. 6.181.916 frá þeim degi til 1. febrúar 2021 og loks af kr. 6.889.790 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð kr. 501.711 þann 1. apríl 2020, kr. 132.960 þann 1. maí 2020, kr. 14.705 þann 1. maí 2020, kr. 21.250 þann 1. júní 2020, kr. 382.301 þann 1. júní 2020, kr. 322.093 þann 1. júlí 2020, kr. 653.529 þann 1. ágúst 2020, kr. 445.216 þann 1. september 2020 og loks kr. 257.116 þann 1. október 2020.

Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati réttarins, auk álags vegna virðisaukaskatts.

3

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða honum málskostnað að mati dómsins. Til vara er gerð krafa um stórfellda lækkun dómkrafna stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

4

Stefnandi var ráðin til starfa hjá stefnda sem [...] í október 2019. Gerður var tímabundinn ráðningarsamningur við hana 17. október 2019, sem gilti frá 1. sama mánaða rog út desember 2019. Var stefnandi ráðin til að sinna [...]í [...]í fullu starfi. S kyldu laun hennar og kjör vera í samræmi við ákvæði kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands og fjármála- og efnahagsráðherra frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023.

5

Stefnandi kveður yfirmann sinn, þáverandi rekstrarstjóra [...], hafa sagt að stefnanda stæði til boða að starfa áfram hjá stefnda eftir lok ráðningartímans. Jafnframt hafi verið gert ráð fyrir henni í vaktaplani fyrir [...] í kjarasamnings Starfsgreinasambands Íslands og fjármála- og efnahagsráðherra frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023. út maímánuð 2020. Að sögn stefnanda töluðu aðilar jafnvel um að hún myndi starfa út veturinn 2020/2021.

6

Upphaflegur ráðningarsamningur stefnanda gilti sem fyrr segir til 31. desember 2019. Hún starfaði þó áfram samkvæmt vaktaplani eftir það tímamark, án þess að gengið væri formlega frá nýjum ráðningarsamningi við hana.

7

Að sögn stefnanda kom rekstrarstjórinn að máli við hana á almennum starfsmanna-fundi þann 27. janúar 2020 og vakti þar athygli hennar á því að eftir væri að ganga frá nýjum ráðningarsamningi við hana. Sama dag var stefnandi, að eigin sögn, kölluð fyrirvaralaust á fund með nefndum yfirmanni sínum og verkefnastjóra og fræðslu-fulltrúa [...]. Segir stefnandi að hún hafi þar verið upplýst um að þar sem hún hefði talað illa um yfirmann sinn við aðra starfsmenn gengi hugsanlega ekki lengur að hafa hanaí starfi hjá stefnda á [...].

8

Stefnandi kveðst hafa hafnað því að hafa talað illa um nokkurn mann. Hún hafi þó viðurkennt að hún væri vissulega ósátt með starfsandann á vinnustaðnum, en hefði þó fulla trú á að hann yrði betri enda hefðu yfirmenn lofað bótum. Stefnandi kveðst því hafa haft áhuga á að starfa áfram sem [...] í [...]. Á fundinum hafi henni hins vegar verið tilkynnt að slíkt stæði ekki til boða. Var henni jafnframt afhentur ráðningarsamningur til eins mánaðar, þ. e. út febrúar 2020. Þannig gætu aðilar haldið ráðningarsambandi áfram í einn mánuð til viðbótar og séð síðan til.

9

Stefnandi kveðst hafa óskað eftir fresti til að ráðfæra sig við stéttarfélag sitt áður en hún myndi skrifa undir nýjan samning en þeirri beiðni hennar hafi verið hafnað. Hafi henni jafnframt verið tilkynnt, eftir því sem hún segir, að ef hún myndi ekki skrifa undir nýjan samning þá þegar fengi hún ekki greidd laun fyrir janúarmánuð. Yfirgaf hún fundinn við svo búið.

10

Í málinu liggur aðeins fyrir einhliða frásögn stefnanda af því sem fram fór á framan-greindum fundum 27. janúar 2020 og í tengslum við þá. Stefndi hefur hins vegar m ótmæltframangreindum lýsingum hennarsem órökstuddum og ósönnuðum.

11

Stefnandi upplýsti yfirmann sinn um það í tölvupósti 28. janúar 2020 að hún hefði ekki náð í stéttarfélag sitt og því ekki skrifað undir nýjan samning daginn áður. Í tölvupóstinum sagði svo: En eins og þú sagðir í gær, þá þarf ég að drífa mig að skrifa undir til að fá janúar greiddan?

12

Yfirmaður stefnanda svaraði framangreindum tölvupósti samdægurs á þá leið að hún ætlaði að heyra í Fjársýslu ríkisins og láta stefnanda svo vita. Síðar sama dag sendi yfirmaðurinn stefnanda tölvupóst, þar sem m. a. sagði að þetta væri tómt vesen. Af póstinum má ráða að rekstrarstjórinn hafi haft samband við Fjársýslu ríkisins og beðið hana um að redda þessu. Það myndi hins vegar ekki nást fyrr en daginn eftir að launin hefðu verið greidd út og þá í formi greiðslu inn á laun stefnanda, þar sem lokagreiðsla launa færi fram morguninn eftir.

13

Yfirmaður stefnanda sendi henni næst tölvupóst 30. janúar 2020, þar sem til þess var vísað að hún hefði ekkert heyrt frá stefnanda varðandi ráðningarsamninginn, þ. e. tímabundinn samning fyrir janúar og febrúar 2020, sem hún hefði kosið að undirrita ekki að svo stöddu. Jafnframt kom fram sú afstaða stefnda að ráðningarsamningur stefnanda hefði runnið út 31. desember 2019. Var stefnanda tilkynnt að ráðningu hennar myndi ljúka í lok febrúar eins og henni hefði verið gerð grein fyrir. Sagði svo í póstinum: Ef þú viltu (sic) skrifa undir þá hefurðu samband.

14

Stefnandi kveðst hafa leitað til stéttarfélags síns í kjölfar framangreindra samskipta og óskað eftir aðstoð þess við að gæta hagsmuna sinna. Stefnandi sendi tölvupóst 3. febrúar 2020 á yfirmann sinnþar semhún upplýsti að fulltrúar stéttarfélagsins hefðu sagt henni að hún ætti samkvæmt kjarasamningum rétt á samningi út apríl 2020. Yfirmaður stefnanda svaraði þeim tölvupósti næsta dag, með þeim hætti að hún yrði að fylgja því sem Fjársýsla ríkisins segði. Ráðningu stefnanda myndi samkvæmt því ljúka í lok febrúar 2020.

15

Með tölvupósti til fulltrúa Fjársýslu ríkisins, dags. 27. febrúar 2020, óskaði formaður stéttarfélags stefnanda eftir upplýsingum um uppgjör launa vegna uppsagnar hennar og annars starfsmanns. Í póstinum kom fram að tímabundinni ráðningu stefnanda hefði lokið um áramótin 31. desember 2019, en að hún hafi, ásamt öðrum starfs-manni, áfram verið við störf í janúar 2020. Þá hafi þær báðar verið settar á vaktaskrá til loka maí 2020. Einnig var bent á að ótímabundin ráðning tæki gildi þegar tíma-bundinni ráðningu lyki, ef ekki væri um starfslok að ræða. Þar sem ekki hefði verið rætt um starfslok stefnanda, annað en að hún myndi vinna til loka maí, tæki gildi uppsagnarfrestur samkvæmt kjarasamningi, sem væri þrír mánuðir. Þar sem upp-sögnin hefði verið framkvæmd í janúar 2020 myndi uppsagnarfresti stefnanda ljúka í lok apríl.

16

Yfirmaður stefnanda sendi henni póst 4. mars 2020 þar sem fram kom að hún hefði áttað sig á því að Fjársýsla ríkisins hefði ekki greitt stefnanda grunnlaun. Ástæðan væri sú að enginn ráðningarsamningur væri fyrir hendi. Yfirmaðurinn kvaðst hafa gengið strax í málið og að það ætti að vera búið að greiða stefnanda launin. Baðst hún innilegrar afsökunar á þessu.

17

Með tölvupósti 16. mars 2020 sendi lögmaður stéttarfélags stefnanda tölvupóst á starfsmann Fjársýslu ríkisins vegna máls samstarfskonu stefnanda. Þeim pósti var svarað samdægurs þar sem upplýst var að stefndi hefði sent frá sér rökstuðning vegna málsins. Eftir að hafa farið yfir rökstuðning stefnda sendi lögmaður stefnanda aftur tölvupóst á umræddan starfsmann Fjársýslu ríkisins 26. mars 2020. Í póstinum kom fram að hann fengi ekki séð að rökstuðningur [...] breytti nokkru um afstöðu stéttarfélagsins. Stefnandi og samstarfskona hennar hefðu báðar verið settar á vaktatöflu eftir að tímabili tímabundinnar ráðningar hafi lokið og þar með hafi ráðning þeirra orðið ótímabundin. Stefnandi ætti samkvæmt því rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti. Fór hann því fram á að gert yrði upp við stefnanda og að hún fengi greidd laun um mánaðamótin mars/apríl 2020.

18

Fulltrúi Fjársýslu ríkisins svaraði tölvupósti lögmannsins 17. apríl 2020. Þar kom fram að báðir starfsmennirnir hefðu verið með tímabundna ráðningu, sem hafi lokið 31. desember 2019. Stefnanda hefði verið boðin tímabundin ráðning í janúar en neitað að undirrita ráðningarsamning sem henni hefði verið boðinn fyrir þann tíma. Vaktaplan gæti aldrei orðið rétthærra en ráðningarsamningur og það þyrftu að koma skýr skilaboð frá vinnuveitanda ef hann óskaði eftir áframhaldandi vinnuframlagi starfsmanns, enda væri meginreglan sú að tímabundnum ráðningarsamningi þ yrftiekki að segja upp sérstaklega þar sem þeir væru með tilgreindan endi. Var jafnframt í svarinu vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 218/2017 og túlkunar á 5. gr. laga nr. 139 /2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna þar sem mælt væri fyrir um að vinnuveitandi hefði svigrúm í sex vikur til að gera nýjan samning áður en ótímabundin ráðning teldist hafa tekið gildi.

19

Þann 16. apríl 2020 sendi fyrrum yfirmaður stefnanda henni tölvupóst þar sem vísað var í tölvupóst yfirmannsins frá 30. janúar 2020. Jafnframt kom fram að ráðningu stefnanda hefði lokið í lok febrúar 2020 og síðasta unnin vakt hennar hefðiverið 24. þess mánaðar. Stefnandi svaraði samdægurs og lýsti furðu sinni á því að fá ekki greidd laun í uppsagnarfresti þar sem atvinnuleysistryggingar borguðu henni ekki fyrr en uppsagnartímabilið væri liðið, þ. e. eftir lok apríl 2020. Hún hefði auk þess ekki undirritað ráðningarsamninginn þar sem hún hefði fengið þær upplýsingar frá stéttarfélagi sínu að hann væri ólöglegur.

20

Síðar sama dag sendi stefnandi tölvupóst á B, [...] á X, þar sem m. a. kom fram að hún hefði ekki fengið greinargóðar útskýringar á uppsögninni. Yfirmaður hennar vísaði alltaf í aðhúnh efðiekki viljað skrifa undir (ólöglegan) ráðningarsamning. Því hafi störfum hennar lokið í febrúar 2020. Stefnandi tók fram að yfirmaðurinn hefði hótað því að ef hún myndi ekki skrifa undir ráðningarsamninginn fengi hún ekki greidd laun fyrir janúarmánuð. Jafnframt benti stefnandi á að lögbundinn uppsagnarfrestur hennar væri þrír mánuðir og að honum lyki í lok apríl. Hún hafi hins vegar ekki fengið greidd laun mánaðamótin á undan og að hún fengi ekki greiddar bætur frá atvinnuleysistryggingum fyrr en uppsagnarfresti hennar væri lokið.

21

[...]svaraði stefnanda 27. apríl 2020 með þeim hættiað hann vissi af því að stefnandi væri búin að fá svar við fyrirspurn sinni og að hann hefði litlu við það að bæta. Þá vísaði hann til þess að Fjársýslaríkisinsh efðieinnig svarað lögmanni sem borið hefði málið upp fyrir hönd stéttarfélags stefnanda. Vísaði hann jafnframt til þess að [...] hefði fylgt leiðbeiningum Fjársýslu ríkisins í þessu máli, sem gæti gefið stefnanda frekari svör.

22

Stefnandi svaraði tölvupósti [...] sama dag. Í tölvupósti hennar kom m. a. fram að hún teldi að á sér hefði verið brotinn réttur. Henni hefðiverið hótað að hún fengi ekki greidd laun nema hún samþykkti að skrifa undir samning. Í póstinum kom jafnframt fram að stefnanda hefði verið sagt upp störfum þrátt fyrir að hafa aldrei fengið áminningu í störfum sínum. Engin svör bárust við þessum pósti stefnanda.

Helstu málsástæður stefnanda

23

Stefnandi byggir kröfu sína aðallega á því að stefndi hafi brotið með ólögmætum og saknæmum hætti gegn henni með því að segja henni upp störfum, þar sem hvorki hafi verið forsendur til þess að lögum né samkvæmt þeim samningum sem um starfssambandið giltu. Þá erá því byggt að ótvírætt sé að stefnda beri að bæta fjártjón stefnanda sem feli st í tekjumissi vegna starfsmissisins.

24

Stefnandi byggir á þeirri grunnreglu íslensks réttar að gerða samninga beri að halda og að hvorki hafi verið til staðar efnis- né lagaskilyrði fyrir riftun stefnda á ráðningar-samningi hennar. Stefnandi hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda og sinnt starfi sínu vel. Hún hafi mátt treysta því að fá að gegna starfi sínu svo framarlega sem ekki kæmu til einhverjar sérstakar aðstæður er snertu hana sjálfa, eða starf hennar, á þann veg að ákvæði 44. gr. laga nr. 70/1996 yrði beitt.

25

Stefnandi vísar til þess að henni hafi verið sagt upp störfum með ólögmætum hætti, á þeim forsendum að hún hafi verið að tala illa um yfirmann sinn við aðra starfsmenn og því gengi ekki að hafa hana lengur í starfi hjá stefnda. Stefndi hafi með engum hætti stutt ásakanir sínar í garð stefnanda og því verði ekki séð hvernig stefndi geti byggt brottrekstur stefnanda úr starfi á meintum sögusögnum. Þá erjafnframt bent á að tilgreindar ástæður varði stefnanda sérstaklega en ekki skipulagsbreytingar hjá stefnda. Stefnandi hafnar þessum ásökunum sem ósönnum og ósönnuðum.

26

Byggir stefnandi á því að við uppsögn hennar hafi verið brotið bæði gegn málsmeðferðar- og efnisreglum laga nr. 70/1996, sbr. einnig stjórnsýslulög nr. 37/1993, einkum 13. gr. þeirra laga. Þegar af þeim sökum hafi uppsögn stefnda á ráðningarsambandi stefnanda verið ólögmæt.

27

Stefnandi hafnar því alfarið að einungis hafi verið um tímabundna ráðningu að ræða, sem hafi lokið 31. desember 2019. Stefnandi áréttar að aðilar hafi ávallt gengið út frá því að stefnandi skyldi a. m. k. vinna út maí 2020, enda hafi ekkert fram komið sem gefi annað til kynna. Þannig hafi aðilar talað um það í aðdraganda ráðningar stefnanda og stefnandi hafi jafnframt verið skráð á [...]vaktir í vaktaplani stefnda frá janúar til maí 2020. Þá hafi stefnandi jafnframt unnið allar þær vaktir sem hún hafi verið sett á í janúarmánuði 2020, þó svo að tímabundinn ráðningarsamningur hennar væri fallinn úr gildi. Stefnandi hafi því staðið í þeirri trú að einungis ætti eftir að ganga frá formlegum samningi milli aðila.

28

Stefnandi krefst skaðabóta úr hendi stefnda að fjárhæð samtals kr. 6.889.790, auk dráttarvaxta, vegna hinnar ólögmætu uppsagnar, en um séað ræða laun stefnanda hjá stefnda í 12 mánuði. Kröfufjárhæð bótanna byggir stefnandi á dómvenju og vísar í því sambandi m. a. til dóma Hæstaréttar í málum nr. 275/2003 og 172/2014 máli sínu til stuðnings.

29

Krafa stefnanda byggir að öðru leyti á útreikningum stéttarfélags hennar, miðað við 100% vinnuframlag og meðallaun stefnanda á starfstíma hennar hjá stefnda. Stefnandi hafi fengið greidd laun fyrir febrúarmánuð þann 1. apríl 2020 og dragist sú fjárhæð frá kröfu hennar. Þá dragi st frá kröfunni þær greiðslur sem hún hafi fengið greiddar frá þriðja aðila á tímabilinu maí 2020 til loka janúar 2021.

30

Innifalin í kröfu stefnanda er krafa um greiðslu orlofs, sem stefnandi segir að byggistá ákvæðum 4. kafla kjarasamnings og ákvæðum laga nr. 30/1987 um orlof. Stefnandi gerir kröfu um 13,04% orlof af launum í uppsagnarfresti eða samtals kr. 777.960. Kröfu sína um greiðslu orlofsuppbótar byggir stefnandi á ákvæði 4.2.2. í kjarasamningi. Í útreikningunum er hlutfallsleg orlofsuppbót reiknuð út frá tímum, en fullt ársstarf í þessu sambandi teljist vera 1.800 tímar (45 vikur). Orlofsárið sé frá 1. maí til 30. apríl ár hvert. Hlutfallsleg orlofsuppbót stefnanda nemi því kr. 9.822 fyrir árið 2020 og kr. 41.985 fyrir árið 2021.

31

Innifalin í kröfu stefnanda er sömuleiðis krafa um desemberuppbót, sem stefnandi segir að byggist á grein 1.7.1 í nefndum kjarasamningi þar sem segi að persónuuppbót (desemberuppbót) fyrir almanaksárið 2020, miðað við fullt starf, skuli nema kr. 94.000. Samkvæmt greininni skuli gera upp áunna desemberuppbót samhliða starfslokum. Reiknuð sé hlutfallsleg persónuuppbót út frá tímum en fullt starf í þessu sambandi teljist vera 1.800 tímar (45 vikur). Hlutfallsleg persónuuppbót (desemberuppbót) stefnanda nemi því kr. 90.517 fyrir árið 2020 og kr. 3.557 fyrir árið 2021.

32

Verði ekki fallist á að stefndi hafi sagt stefnanda upp með ólögmætum hætti er byggt á því til vara að stefnandi hafi verið í ráðningarsambandi við stefnda þegar henni hafi verið sagt upp störfum og eigi því rétt samkvæmt kjarasamningi til þriggja mánaða uppsagnarfrests miðað við mánaðamót. Stefndi hafi vikið stefnanda úr starfi fyrir-varalaust þann 30. janúar 2020 og bakað stefnanda tjón sem nemi launum sem hún hafi mátt vænta að hafa á tímabili kjarasamningsbundins uppsagnarfrests, þ. e. frá 1. febrúar 2020 til 30. apríl 2020.

33

Til viðbótar framangreindum málsástæðum byggir stefnandi varakröfu sína um laun í uppsagnarfresti á 17. kafla kjarasamnings aðila. Samkvæmt ákvæðum þess kafla sé uppsagnarfrestur gagnkvæmur og miði st við mánaðamót. Samkvæmt grein 17.1.2 kjarasamningsins sé gagnkvæmur uppsagnarfrestur að loknum reynslutíma þrír mánuðir. Beri stefnda því að greiða stefnanda laun frá 1. febrúar 2020 til 30. apríl 2020.

Helstu málsástæður stefnda

34

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Sýknukrafa hans byggir á því að stefnandi hafi verið ráðin í tímabundið starf sem [...] í X. Ráðningarsambandi aðila hafi lokið 29. febrúar 2020, að undangenginni uppsögn í samræmi við kjarasamning, eftir að stefnandi neitaði að undirrita ráðningarsamning um framlengingu á tímabundnu starfi.

35

Í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 séað finna ótvíræða heimild í 2. mgr. 41. gr. til að ráða starfsmann til tímabundinna starfa. Í ráðningar-samningi megi taka fram að segja megi slíkum samningi upp af hálfu annars hvors aðila áður en ráðning falli sjálfkrafa úr gildi við lok samningstíma, en tímabundin ráðning skuli þó aldrei vara samfellt lengur en í tvö ár. Í ráðningarsamningi stefnanda hafi verið tekið fram að uppsagnarfrestur tímabundins ráðningarsamnings sé einn mánuður. Uppsögn miðist við mánaðamót og tekið fram að þessi ákvæði um upp-sagnarfresti eigi við nema um annað sé samið í kjarasamningi. Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. laganna falli tímabundin ráðning úr gildi við lok samningstíma án uppsagnar. 36

Í lögum nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna sé starfsmaður með tímabundna ráðningu skilgreindur sem sá starfsmaður sem sémeð ráðningarsamning við vinnuveitanda. Lok samningsins ákvarði staf hlutlægum ástæðum, t. d. tiltekinni dagsetningu, lokum afmarkaðs verkefnis eða ef upp koma tilteknar aðstæður. Í 5. gr. laganna sé fjallað um framlengingu eða endurnýjun tímabundinnar ráðningar og sé 2. mgr. svohljóðandi: Nýr ráðningarsamningur telst taka við af öðrum samningi sé hann framlengdur eða ef nýr tímabundinn ráðningarsamningur kemst á milli sömu aðila innan sex vikna frá lokum gildistíma eldri samnings.

37

Stefndi telur að tímabundin ráðning stefnanda hafi byggst á hlutlægum ástæðum enda hafi stefnandi verið ráðin til starfa nánast fyrirvaralaust vegna skyndilegra forfalla hjá starfsmanni X. Þá sé starfsemi [...] sérstök að því leyti að hún sé árstíðabundin og r áði staf ferðamannastraumi og fjárheimildum. Fyrir liggi að í ársbyrjun 2020 hafi ferðamönnum á[...] fækkað verulega.

38

Árið 2019 hafi flestir [...] sem störfuðu í [...] verið með ótímabundna ráðningar samninga. Stefnandi hafi hins vegar verið ráðin á tímabundinn samning til að fylla skarð inn á vaktir vegna forfalla um haustið og vegna væntinga um að [...] yrði eins og fyrri ár. Það hafi orðið ljóst, þegar liðið hafi fram á haustið og inn í veturinn, að þörfin væri ekki eins brýn og umferðin minni. Þeim [...] sem hafi haft ótímabundna ráðningu hafi síðan öllum verið sagt upp í október 2020 sökum algjörs tekjufalls á sértekjum X.

39

Stefndi vísar til þess að það sé óumdeilt að þann 27. janúar 2020 hafi stefnanda verið boðin framlenging á tímabundinni ráðningu við [...], til loka febrúarmánaðar 2020. Það boð hafi rúmast vel innan þess sex vikna tímamarks sem tilgreint séí 2. mgr. 5. gr. laga nr. 139/2003, þar sem kveðið er á um að nýr tímabundinn ráðningarsamningur taki við af fyrri samningi innan þess tímabils. Vísi st hér einnig til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 218/2017 um túlkun á tímabundnum ráðningarsamningum.

40

Stefndi vísar til þess að það sé viðurkennd meginregla vinnuréttarins að það séí valdi vinnuveitanda að ákveða hvaða menn hann ráði til starfa og í hve langan tíma hann ætli ráðningarsambandinu að standa. Ráðningarsamningur sé gagnkvæmur samning-ur og krefjist alltaf aðkomu atvinnurekanda og starfsmanns. Stefnanda sé ekki tækt að ávinna sér betri rétt í réttarsambandi aðila með því einu að neita að rita undir ráðningarsamning sem séí samræmi við það samband. Henni séekki unnt að eðlis-breyta réttarsambandinu einhliða með þessum hætti.

41

Í þessum efnum vill stefndi halda til haga að í stefnu sé víðs vegar á því byggt að stefnandi hafi vonast til að fá áframhaldandi vinnu hjá stefnda fram á vor 2020. Stefndi telur að málsástæður þessa efnis feli í sér bindandi ráðstöfun á sakarefninu í samræmi við 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda feli st í þeim viður-kenning stefnanda á því að aldrei hafi staðið til af hálfu aðila að gera ótímabundinn ráðningarsamning. Eingöngu hafi staðið til að framlengja tímabundna ráðningu stefnanda.

42

Að mati stefnda skipti engu máli, varðandi eðli ráðningarsambandsins og tímalengd þess, þó að framlenging á ráðningunni hafi verið rædd og hún undirbúin með því að tilgreina stefnanda í drögum að vaktaplani. Þau drög skapi stefnanda ekki einhliða rétt til áframhaldandi tímabundins starfs hjá [...] fram til loka maí 2020, eins og öðrum þræði sé byggt á í stefnu, hvað þá að þau leiði til þess að stefnandi teljist hafa öðlast ótímabundna ráðningu.

43

Með vísan til framangreinds er því mótmælt sem röngu að ótímabundin ráðning hafi komist á milli aðila, þó svo að stefnandi hafi sinnt starfi áfram eftir 31. desember 2019. Að sama skapi er því mótmælt sem röngu að stefnandi hafi átt rétt til þriggja mánaða uppsagnarfrests eins og um ótímabundna ráðningu hafi verið að ræða. Það hafi legið ljóst fyrir frá upphafi ráðningar stefnanda að um tímabundna ráðningu væri að ræða.

44

Stefndi vísar til þess að óumdeilt sé að stefnandi hafi hafnað nýjum ráðningar-samningi. Sú ráðstöfun hafi verið henni frjáls en geti að sama skapi hvorki orðið grundvöllur að bótaskyldu stefnda samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins né meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga eins og byggt séá í stefnu. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

45

Stefndi byggir á því að afstaða stefnanda hafi leitt til þess að eðlilegt hafi verið að binda enda á ráðningarsambandið og sé óumdeilt að það hafi veriðgert með uppsögn 28. janúar 2020. Þá hafði stefnandi unnið hjá stefnda í tæpa fjóra mánuði, þ. e. frá 1. október 2019. Uppsagnarfrestur tímabundinnar ráðningar eftir þriggja mánaða sam-fellt starf sé einn mánuður, sbr. ákvæði 17.2.3 í kjarasamningi fjármála- og efnahags-ráðherra f. h. ríkissjóðs og Starfsgreinasambands Íslands. Stefnanda hafi verið greidd laun í uppsagnarfresti. Um löglega uppsögn hafi verið að ræða. Öndverðum máls-ástæðum stefnanda er mótmælt sem röngum.

46

Stefndi byggir á því að ekkert sé fram komið í málinu eða gögnum þess sem styðji f ull yrðingar stefnanda um að brotið hafi verið á henni við starfslokin. Í því sambandi vill stefndi halda því sérstaklega til haga að stefnanda hafi verið boðin framlenging tímabundinnar ráðningar, sem hún þáði ekki.

47

Fullyrðingum stefnanda um að brotið hafi verið gegn málsmeðferðar- og efnisreglum starfsmannalaga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er með sömu rökum mótmælt sem röngum og órökstuddum.

48

Bótakröfu stefnanda er mótmælt. Stefndi telur að þeir dómar Hæstaréttar sem stefn-a ndi tilgreini í stefnu eigi ekki við um mál stefnanda, sem varði uppsögn á tíma-bundinni ráðningu. Orlofskröfu stefnanda að fjárhæð kr. 777.960 er að auki mótmælt sérstaklega sem rangri, enda sæki hún hvorki stoð í lög né kjarasamning.

49

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu er byggt á því til vara að lækka beri kröfur stefnanda til muna, enda sé kröfugerðin í engu samræmi við dómaframkvæmd þegar fallist hafiverið á bótaskyldu fyrir óréttmæta uppsögn. Með sama hætti beri að lækka afleiddar kröfur, þ. e. orlof í uppsagnarfresti, orlofsuppbót og desemberuppbót. Beri að sýkna stefnda af þeim kröfum en ella lækka þær fallist dómurinn ekki á sýknukröfu stefnda.

Niðurstaða

50

Í máli þessu deila aðilar um það hvort stofnast hafi ótímabundinn ráðningar-samningur á milli aðila í janúar 2020 í kjölfar tímabundins ráðningarsambands sem gilt hafði frá 1. október til 31. desember 2019. Þá er deilt um það hvaða afleiðingar það skuli hafa, hafi stofnast ótímabundinn ráðningarsamningur á milli aðila, þ. á m. um það hvort honum hafi þá verið sagt upp með lögmætum hætti eður ei, svo og um hvort samningurinn hafi verið efndur með réttum hætti, þ. m. t. ákvæði hans um uppsagnarfrest.

51

Upplýst er í málinu og óumdeilt að stefnandi hélt áfram störfum eftir 3 1. desember 2019, án þess að gengið hafi verið formlega frá ráðningarsamningi við hana. Þá liggur fyrir, og er ágreiningslaus t, að stefnanda var boðinn tímabundinn ráðningar-samningur 27. janúar 2020, með gildistíma 1. janúar til 29. febrúar 2020, sem hún hafnaði.

52

Aðilar eru hins vegar ekki á einu máli um það hvort stofnast hafi ótímabundinn ráðningarsamningur þeirra á milli, við lok tímabundins samnings 31. desember 2019, eða hvort ráðningarsambandið hafi áfram verið tímabundið, þar til stefnandi lét af störfum í lok febrúar 2020.

53

Stefnandi heldur því fram að ótímabundinn samningur hafi stofnast á milli aðila við lok hins tímabundna samnings í árslok 2019, en stefndi telur að til hafi staðið að framlengja tímabundna ráðningu stefnanda. Hún hafi hins vegar hafnað áfram-haldandi ráðningu með því að hafna þeim samningi sem henni var boðinn 27. janúar 2020.

54

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ráðningarsamningur stefnanda hafi verið ótímabundinn reynir á það hvort honum hafi verið sagt upp með lögmætum hætti eður ei, svo og eftir atvikum hvort stefnandi eigi rétt á frekari launum í uppsagnar-fresti en þegar hafi verið greidd, þar sem uppsagnarfrestur ótímabundinna ráðningar-samninga sé þrír mánuðir samkvæmt kjarasamningi en ekki einn mánuður eins og við eigium tímabundna samninga.

Um ráðningarsamband aðila

55

Af stefnu má ráða að stefnanda hafi mátt vera það ljóst að ráðning hennar í starf [...] hjá stefnda væri hugsuð sem tímabundin ráðning en ekki ótímabundin. Heldur stefnandi því framað rekstrarstjóri[...] og næsti yfirmaður hennar hafi fljótlega rætt það við hana að henni stæði til boða að starfa lengur en kveðið væri á um í hinum upphaflega samningi. Hafi hún jafnframt verið sett á vaktir fram í maí 2020 og jafnvel verið rætt við hana um að starfa út veturinn 2020/2021. Stefnandi hafi því haft væntingar um að hún myndi í það minnsta fá að starfa út maímánuð 2020.

56

Þá liggur sömuleiðis fyrir að stefnandi hélt áfram starfi sínu eftir 1. janúar 2020. Hennivar að auki boðinn tímabundinn ráðningarsamningur 27. janúar 2020, þótt sá samningur hafi aðeins gert ráð fyrir vinnu út febrúar 2020 en ekki út maí 2020 eða lengur eins og drög að vaktaskipulagi [...] gerðu ráð fyrir og stefnandi gerði sér að eigin sögn vonir um. Á hinn bóginn liggur ekkert fyrir um það að stefnandi og rekstraraðilar [...] hafi nokkru sinni rætt það sín á milli að henni stæði til boða að starfa áfram hjá stefnanda á grundvelli ótímabundins ráðningarsamnings, hvorki í upphafi ráðningarsambands þeirra né í lok árs 2019 eða ársbyrjun 2020, eða síðar.

57

Stefnandi byggir mál sitt á því að stefndi hafi í verki, með athöfnum sínum og athafnaleysi, m. a. með því að setja stefnanda á vaktir út maí 2020 og með því að bjóða stefnanda ekki nýjan samning áður en sá eldri rann út, breytt eðli ráðningarsamnings aðila úr tímabundnu ráðningarsambandi í ótímabundið. Hefur stefnandi m. a. í þessu samhengi vitnað til meginreglu vinnuréttar um að ráðningarsamningar séu ótímabundnir og að beita eigi þröngri lögskýringu við túlkun þeirrar meginreglu. Sé vafi um hvort ráðningarsamningur sé tímabundinn eða ótímabundinn eigi að virða þann vafa starfsmanni í hag.

58

Um þennan málatilbúnað stefnanda er það að segja að þótt það sé meginregla í vinnurétti að ráðningarsamningar skuli vera ótímabundnir er eigi að síður heimilt, samkvæmt 2. m gr. 41. g r. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, aðráða starfsmann til starfa tímabundið. Tímabundin ráðning skal þó aldrei vara samfellt lengur en í tvö ár.

59

Sé um tímabundinn ráðningarsamning að ræða er unnt að taka fram í honumað segja megi samningnum upp af hálfu annars hvors aðila, áður en ráðning fellur sjálfkrafa úr gildi við lok samningstímans, sbr. 2. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996. Sé hins vegar ekki um annað samið rennur ráðningin út við lok skilgreinds ráðningartíma, sbr. 1. mgr. 43. gr. laga nr. 70/1996.

60

Um tímabundna ráðningu starfsmanna gilda lög nr. 139/2003. Markmið laganna er að bæta slíkar ráðningar með því að tryggja meginregluna um að starfsmönnum með tímabundna ráðningu sé ekki mismunað miðað við þá sem ráðnir eru ótímabundið. Enn fremur er lögunum ætlað að koma í veg fyrir misnotkun er byggist á því að hver tímabundinn ráðningarsamningur taki við af öðrum án hlutlægra ástæðna. Um þetta vísast til 2. gr. laganna.

61

Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 139/2003 telst nýr ráðningarsamningur taka við af öðrum samningi sé hann framlengdur eða ef nýr tímabundinn ráðningarsamningur kemst á milli sömu aðila innan sex vikna frá lokum gildistíma eldri samnings. Í athugasemdum með þessu ákvæði laganna sagði að verið væri að kveða á um þann tíma sem mætti líða þannig að nýr ráðningarsamningur teldist taka við af eldri samningi, en ekki hefðu verið ákvæði um slíkt í lögum fram að því.

62

Eins og að framan greinir þá rann ráðningartími stefnanda samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningi út í lok desember 2019. Sá samningur hafði verið gerður 17. október 2019, en með gildistíma frá 1. sama mánaðar. Stefnandi hélt hins vegar áfram störfum þrátt fyrir að tímabundinn ráðningarsamningur hennar væri útrunnin n og vilji beggja aðila virðist hafa verið sá að hún héldi störfum sínum áfram um tiltekinn tíma. Stefnanda var í samræmi við það boðinn nýr tímabundinn ráðningarsamningur 27. janúar 2020, með upphafstíma 1. þess sama mánaðar og lokatíma 29. febrúar sama ár.

63

Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnda að tímabundinn ráðningarsamningur, sem stefnanda var boðinn 27. janúar 2020, hafi átt að taka við af tímabundnum ráðningarsamningi hennar sem gilt hafði frá 1. október til 31. desember 2019. Samkvæmt því var um samfellu að ræða í ráðningarsambandi aðila, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 139/2003, enda var stefnanda boðinn nýr tímabundinn samningur innan þeirra tímamarka sem þar eru greind. Þ á verður að ætla að hlutlægar ástæður hafi legið að baki tímabundinni ráðningu hennar, enda hefur annað ekki verið leitt í ljós í máli þessu.

64

Er þegar af framangreindum ástæðum ekki hægt að fallast á þá málsástæðu stefnanda að stofnast hafi ótímabundinn ráðningarsamningur við hana í kjölfar tímabundins ráðningarsamnings, sem rann út í árslok 2019. Breytir engu í því samhengi þótt gert hafi verið ráð fyrir stefnanda í drögum að vaktaskipulagi[...] út maí 2020.

65

Stefndi lýsti sem fyrr segir yfir vilja til að ráða stefnanda áfram á tímabundnum forsendum, jafnvel þótt það væri aðeins út febrúar 2020 til að byrja með. Stefnandi hélt auk þess áfram störfum eftir að tímabundinn ráðningarsamningur hennar rann út í lok árs 2019. Ekki var því óvarlegt af rekstraraðilum [...] að gera ráð fyrir vinnuframlagi frá stefnanda fram eftir vori 2020, þ. m. t. með því að gera ráð fyrir henni í skipulagi vakta.

66

Það að gert hafi verið ráð fyrir vinnuframlagi stefnanda í vaktaskipulagi út maí 2020 gat hins vegar að mati dómsins ekki leitt til þess að hún öðlaðist sjálfstæðan rétt til áframhaldandi tímabundinnar ráðningar, án tillits til vilja stefnda og þrátt fyrir neitun hennar sjálfrar að skrifa undir þann samning sem henni var boðinn 27. janúar 2020.

67

Á sama hátt gat sú staðreynd að gert var ráð fyrir stefnanda í vaktaskipulagi [...] á ákveðnu tímabili ekki skapað henni sjálfstæðan og einhliða rétt til að líta svo á að ráðningarsamband hennar við stefnda hefði breyst úr tímabundnu ráðningarsambandi í ótímabundið, enda verður ekki séð að aðilar hafi nokkru sinni rætt um annað en að ráðning stefnanda skyldi vera tímabundin en ekki ótímabundin og að væntingar stefnanda hafi mátt vera í samræmi við það.

68

Stefnandi ákvað einhliða að skrifa ekki undir þann tímabundna samning sem henni var boðinn 27. janúar 2020. Hennivar í ljósi þess tilkynnt með tölvupósti frá rekstrar-stjóra [...] 30. janúar 2020 að ráðningu hennar myndi þar af leiðandi ljúka í lok febrúar sama ár, þ. e. mánuði síðar, og mun hún hafa unnið sína síðustu vakt 2 4. febrúar 2020. Hafði hún þá starfað sem [...] í [...] í tæpa fimm mánuði.

Um kröfugerð stefnanda

69

Stefnandi byggir kröfur sínar aðallega á þeirri málsástæðu að stofnast hafi ótíma-bundinn ráðningarsamningur á milli aðila í ársbyrjun 2020. Þeim samningi hafi verið sagt upp með ólögmætum hætti, þar sem uppsögnin hafi byggst á atriðum sem vörð-uðu stefnanda sjálfa. Því hafi átt að veita henni áminningu áður en henni væri sagt upp, sbr. 21. gr. og 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Stefnandi eigi af þessum ástæðum rétt á skaðabótum.

70

Á þetta verður ekki fallist. Eins og áður segir er það niðurstaða dómsins að ráðningar-samningur stefnanda við stefnda hafi verið tímabundinn en ekki ótímabundinn. Því til viðbótar bendir ekkert til þess, annað en orð stefnanda sjálfrar, að starfslok hennar hafi mátt rekja til atriða sem tengdust henni persónulega. Slíkt er því alls ósannað.

Verður þvert á móti ekki annað ráðið af gögnum málsins en að ástæður starfsloka stefnanda hjá stefnda hafi mátt rekja til þess að hún neitaði að undirrita tímabundinn ráðningarsamning sem henni var boðinn 27. janúar 2020. Það hafi leitt af sjálfu sér að rof yrði á ráðningarsambandi aðila og stefnanda verið sagt upp störfum í kjölfar þess.

71

Aldrei virðist hafa veriðrættannað en að ráðning stefnanda væri tímabundin en ekki ótímabundin og athafnir eða athafnaleysi yfirmanna[...] gátu sem fyrr segirekki leitt til þess að ótímabundinn ráðningarsamningur stofnaðist, eins og atvikum málsins er háttað. Ekkert bendir heldur til þess að stefnanda hafi verið sagt upp vegna skipulagsbreytinga eða að samningi hennar hafi verið rift eins og haldið er fram í stefnu. Þá er ekki hægt að fallast á að brotið hafi verið gegn málsmeðferðar- eða efnisreglum laga nr. 70/1996 eða stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við uppsögn stefnanda.

72

Að því virtu er ekki hægt að fallast á það með stefnanda að hún eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar á ótímabundnum ráðningarsamningi við stefnda. Á sama hátt er ekki hægt að fallast á það með stefnanda að hún eigi rétt á greiðslum út meintan uppsagnarfrest sinn samkvæmt ótímabundnum ráðningar-samningi við stefnda, þ. e. út apríl 2020, enda ekki fallist á að um ótímabundinn ráðningarsamning hafi verið að ræða. Þá er ekki hægt að fallast á að stefnandi hafi átt rétt á lengri uppsagnarfresti á grundvelli 17. kafla þess kjarasamnings sem hún tók laun eftir.

73

Ekki hefur annað komið fram í málinu en að stefnandi hafi fengið greitt að fullu miðað við að starfslok hennar hafi verið í lok febrúar 2020 og að þau hafi farið fram á grundvelli tímabundins ráðningarsamnings. Þá verður ekki séð að hún hafi, eins og á stóð, átt rétt á því að halda starfi sínu áfram eftir það tímamark, eða rétt á greiðslum vegna þess eftir lok febrúar 2020 á grundvelli meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga.

74

Verður samkvæmt því ekki séð að stefnandi geti átt rétt á frekari greiðslum frá stefnda vegna starfa sinnar sem [...] í [...] frá 1. október 2019 til 29. febrúar 2020. Er stefndi því sýkn af kröfum stefnanda í málinu.

75

Með hliðsjón af atvikum málsins og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður falli niður á milli aðila.

76

Af hálfu stefnanda flutti málið O-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

77

Af hálfu stefnda flutti málið S-kvk-nf J-kvk-nf lögmaður.

78

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A, í málinu.

Málskostnaður fellur niður á milli aðila.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf