E-1603/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 27. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af E-kk-þgf B-kk-þgf Á-kk-þgf, Vesturgötu 50, Reykjavík á hendur E-kk-þgf G-kk-þgf, Fýlshólum 9, Reykjavík og G-kk-þgf Ý-kk-þgf H-kk-þgf, Ásgarði 73, Reykjavík, með aðsetur í Engihjalla 9, Kópavogi, með stefnu birtri 3. maí 2012.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins var ekki mætt af hálfu stefndu. Var stefnanda því gefinn kostur á að skila sókn í málinu, sbr. 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Lögmaðurinn taldi ekki þörf á því en óskaði bókunar í þingbók. Eftir að málið hafði verið dómtekið mætti lögmaður stefndu og hafði ekki uppi athugasemdir.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 800.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 800.000 kr. frá 1.10.2011 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og til vara sýknu að svo stöddu. Til þrautavara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda. Hver sem úrslit málsins verða, krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda sér að skaðlausu.

Málavextir

Hinn 2. ágúst 2011 gerðu stefnandi og stefndi, E-kk-nf, samning þar sem stefnandi tók að sér að teikna hreyfimyndaatriðin „Málverk“ og „Röntgenmyndir“ fyrir myndina „Einn“. Stefndi, G-kk-nf, gekkst í sjálfskuldarábyrgð. Fyrir verkið átti stefnandi að fá 800.000 kr. að viðbættum virðisaukaskatti sem greiðast átti eigi síðar en 15. janúar 2012 með dráttarvöxtum frá skiladegi ef dráttur yrði á greiðslu. Þar sem skuld þessi hefur ekki verið greidd er mál þetta höfðað. Við upphaf aðalmeðferðar málsins var fallið frá kröfu um virðisaukaskatt á fjárhæðina.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður að samningur hafi verið gerður milli stefnanda og stefnda, E-kk-ef. Stefndi, G-kk-nf, hafi gengist í óskipta sjálfskuldarábyrgð með stefnda, E-kk-þgf. Stefnandi hafi ekkert fengið greitt fyrir verk sitt. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Vísað sé til meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga. Þá sé enn fremur vísað til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur 1. mgr. 6. gr. í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu

Í upphafi taka stefndu fram að stefndi, E-kk-nf, sem tilgreindur sé sem verkkaupi skv. verksamningnum, standi ásamt fleirum að gerð kvikmyndar, sem væntanlega muni bera nafnið „Einn“. Hafi hann kallað til verksins ýmsa aðila og þ. á m. stefnanda.

Hinn 2.8.2011 hafi stefnandi komið með verksamning þennan til stefnda, E-kk-ef, vélritaðan og fyrir fram saminn af honum sjálfum með aðstoð lögfræðings. Hafi stefnanda legið mikið á að fá undirritun stefnda, E-kk-ef, á verksamninginn og hafi stefnda, E-kk-þgf, gefist lítið sem ekkert svigrúm til að lesa hann yfir og átta sig á innihaldi hans. Undir miklum þrýstingi frá stefnanda, hafi stefndi, E-kk-nf, fengið samstarfsmann sinn og félaga, stefnda G-kk-þf Ý-kk-þf, til að gerast sjálfskuldarábyrgðarmaður á verksamningnum.

Stefndu hafi skrifað undir verksamninginn í þeirri trú, að hann væri í samræmi við munnlegt samkomulag þeirra við stefnanda, sem gert hafi verið nokkrum mánuðum áður og að verksamningurinn væri í samræmi við þær forsendur, sem þá höfðu verið ræddar á milli aðila og lagðar til grundvallar í samkomulaginu.

Forsendur samkomulagsins hafi m.a. verið þær að greiðsla til stefnanda yrði fyrst innt af hendi um tveimur til þremur mánuðum eftir að búið væri að klára kvikmyndina og nægar tekjur af henni komnar í kassann til að hægt væri að greiða skuldina við stefnanda.

Við nánari skoðun síðar, hafi stefndu gert sér ljóst, að verksamningurinn hafi verið í efnislegu ósamræmi við þær forsendur, sem hafi verið grundvöllur samkomulags aðila um greiðslu fyrir verkþátt stefnanda. Hún væri farin að skila tekjum, m.a. vegna sýninga í kvikmyndahúsum, sjónvarpi og/eða með úthlutuðum styrkjum frá kvikmyndasjóði o.fl. Einnig og þá ekki hvað síst, hafi stefnandi átt að hafa lokið við allar verkskyldur sínar, sbr. 2. og 4. gr. samningsins. Stefnandi hafi hins vegar ekki gert það og enn sé það ógert. Sé ýmsum úrvinnsluatriðum ólokið og breytingum, sem nauðsynlegt hafi verið að gera í gerð og úrvinnslu kvikmyndarinnar.

Staðan á framleiðslu kvikmyndarinnar í dag sé sú, að ekki hafi tekist að klára hana. Bæði sé það vegna fjárskorts en einnig vegna þess, að stefnandi hafi ekki bætt úr þeim göllum og annmörkum, sem séu á verkþáttum hans við myndgerðina. Hann hafi svo farið til útlanda til náms í miðri framleiðslu kvikmyndarinnar og ekki komið að gerð hennar síðan.

Hafi þetta leitt til mikilla tafa og truflana á framleiðslu kvikmyndarinnar og valdið auknum fjárhagsvanda og útgjöldum hjá framleiðendunum. Hafi stefndu þurft að leita ýmissa úrræða til að reyna að bæta úr þessum vanefndum stefnanda og ekki sé útséð um það, hvernig þau mál endi.

Nokkrir tölvupóstar hafi gengið á milli aðila vegna skuldarinnar og hafi stefndu borið við peningaleysi, þegar stefnandi hafi krafið þá um greiðslu. Hins vegar hafi þeir frá upphafi verið allir af vilja gerðir til að greiða skuldina, þrátt fyrir vanefndir stefnanda í að skila verkþáttum sínum, eins og um hafi verið samið.

Stefnandi hafi síðan lagt verksamning sinn í innheimtu hjá innheimtustofunni, Gjaldskilum ehf., og hafi stefndu verið rituð innheimtuviðvörun hinn 9. mars 2012. Aðrar innheimtuaðgerðir hafi ekki átt sér stað og ekkert lögfræðilegt innheimtubréf borist.

Það veki athygli, að aðeins liggi fyrir eitt birtingarvottorð í málinu, birtingarvottorð vegna stefnda, E-kk-ef, en ekkert á G-kk-þf, þrátt fyrir að hans sé getið í stefnu, sem meðstefndum. G-kk-nf hafi hins vegar mætt við þingfestingu málsins ásamt stefnda, E-kk-þgf, þar sem E-kk-nf hafi sýnt G-kk-þgf stefnuna, þar sem þetta hafi komið fram. Því héldu þeir, að stefnan ætti við þá báða. Við þingfestingu málsins hafi þess hins vegar ekki verið gætt af hálfu stefnanda að afhenda G-kk-þgf samrit stefnu, eins og áskilið sé í svona tilvikum skv. 93. gr. eml.

Upphaflegar áætlanir um lok framleiðslu kvikmyndarinnar og tímasetningu um að koma henni á markað hafi verið um áramótin 2011/2012. En kostnaðurinn hafi orðið mun meiri en áætlanir hafi gert ráð fyrir og ýmsar tafir, m.a. af völdum stefnanda, hafi gert það að verkum, að kvikmyndin sé ekki enn fullgerð og nokkuð í land að það takist.

Stefnanda hafi verið það fullljóst, að ekki væri hægt að greiða honum fyrr, en kvikmyndin væri fullgerð, og hún væri farin að skila tekjum. Enda sé það viðtekin venja hér á landi við gerð kvikmynda, sem ekki hafi fjárfesta á bak við sig eða aðra fyrir fram tryggða fjármögnun, að greiðslur til verktaka, leikara og annarra, sem að kvikmyndinni komi, séu framkvæmdar með þessum hætti.

Stefnanda hafi því verið með öllu óheimilt að setja inn í samninginn svo fortakslaust ákvæði um gjalddaga þóknunarinnar, eins og hann síðar hafi gert, án heimildar og án vitundar stefndu. Stefndu lýsi því ákvæðinu sem löglausu og án skuldbindingar af þeirra hálfu. Þá mæli sanngirnissjónarmið að auki eindregið gegn gildi þess.

Stefndu bendi á það, að árið 1986 hafi bæst við ógildingarheimild í samningalögin nr. 7/1936 með 6. gr. laga nr. 11/1986, sem hafi orðið að 36. gr. sml. Í ákvæðinu hafi verið lögfest almenn og mjög víðtæk ógildingarheimild, sem hafi veitt dómstólum mun meira svigrúm til ógildingar löggerninga af sanngirnisástæðum, en áður hafi tíðkast í íslenskum rétti. Hin nýja regla hafi tekið til allra samningstegunda á sviði fjármunaréttar og hafi meðal annars veitt almenna heimild til að taka tillit til aðstæðna, sem ekki hafi verið fyrir hendi við samningsgerð.

Kröfur sínar styðja stefndu við alm. reglur kröfu- og samningsréttar um skuldbindingargildi loforða og efndir fjárskuldbindinga. Einnig sé vísað til meginreglna um forsendubrest og til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, um að víkja beri til hliðar ósanngjörnum samningum aðila við sérstakar aðstæður. Þá sé vísað til 93. gr. eml. vegna formgalla við birtingu stefnu á G-kk-þf Ý-kk-þf.

Kröfur sínar um málskostnað styður stefndi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Með því að þingsókn féll niður af hálfu stefndu ber að dæma málið eftir fram komnum kröfum og gögnum með tilliti til þess sem fram hefur komið af hálfu stefndu, sbr. 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991.

Ágreiningslaust er með aðilum, að samningur var gerður 2. ágúst 2011 og skyldi stefndi, E-kk-nf, greiða stefnanda, E-kk-þgf B-kk-þgf, 800.000 kr. fyrir tiltekið verk. Stefnandi hefur staðið við sinn hluta samningsins og afhent stefnda verkið. Stefndi hefur ekki greitt umsamið endurgjald. Fullyrðingar í greinargerð um að verkið sé haldið göllum eða því ólokið eru ósannaðar.

Þær málsástæður stefndu, að þeim hafi ekki gefist tími til að lesa yfir samninginn og að skrifað hafi verið undir hann undir þrýstingi, eru haldlausar auk þess sem þær eru ekki í samræmi við framlögð gögn. Það sama er að segja um þá málsástæðu stefndu að samningurinn sé í andstöðu við það sem talað hafi verið um á fundi. Efni ætlaðs fundar er ósannað og þar með sú fullyrðing stefndu að greiðsla fyrir verkið skuli ekki eiga sér stað fyrr en eftir myndin skili tekjum. Þá er ósönnuð, ætluð „venja“ um greiðslur fyrir sams konar verk, þ.e. að til þeirra komi ekki fyrr en verkið skilar tekjum. Í samningnum er skýrlega getið um gjalddaga greiðslunnar. Stefndu undirrituðu samninginn í votta viðurvist og eru þeir bundnir með undirskrift sinni að samningnum.

Hafi stefndi ekki fengið samrit stefnu afhent við þingfestingu málsins, sbr. 93. gr. laga um meðferð einkamála, þá leiðir það ekki til sýknu í máli. Hefur það greinilega ekki komið að sök þar sem hann hefur þegar skilað greinargerð.

Þá á tilvísun til samningalaga nr. 7/1936 með síðari breytingum ekki við hér, en um venjubundinn samning er að ræða. Í framlögðum gögnum hafa stefndu lýst því yfir að þeir hafi fengið verkið afhent, engar athugasemdir eru gerðar við það, en einungis vanti peninga til að standa í skilum samkvæmt samningnum.

Samkvæmt framansögðu, og með vísan til 3. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála, ber stefndu að greiða stefnanda dómkröfu málsins 800.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. október 2012.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem telst hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndu, E-kk-nf G-kk-nf og G-kk-nf Ý-kk-nf H-kk-nf, greiða stefnanda, E-kk-þgf B-kk-þgf Á-kk-þgf, 800.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 800.000 kr. frá 1. október 2011 til greiðsludags og 350.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.