E-3139/2006

Mál þetta, sem var dómtekið 5. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri 26. maí 2006 af Bedco & Mathiesen ehf., Bæjarhrauni 10, Hafnarfirði á hendur Logalandi ehf., Sörlaskjóli 8, Reykjavík.

Með gagnstefnu, birtri 28. júní 2006, höfðaði Logaland ehf. gagnsök í málinu á hendur stefnanda.

Í ljósi þess að aðalsök og gagnsök fjalla um sömu efnisþættina verða málsástæður í aðal- og gagnsök hjá hvorum málsaðila raktar í einu lagi.

Dómari málsins fékk máli þessu úthlutað 1. júní sl.

I. Dómkröfur.

Aðalsök Aðalstefnandi krefst þess að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða aðalstefnanda 12.566.923 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu þannig: af 8.000.000 kr. frá 10. febrúar 2006 til 1. apríl 2006, þá af 12.024.168 kr. til 14. apríl 2006, en þá af 12.566.923 kr. til greiðsludags.

Þá er þess krafist að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða aðalstefnanda málskostnað að skaðlausu.

Einnig er þess krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól kröfu og málskostnaðar á 12 mánaða fresti, í fyrst sinn 12 mánuðum eftir upphafsdag vaxtanna.

Gagnstefnandi krefst sýknu af öllum kröfum aðalstefnanda. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Þá er krafist málskostnaðar.

Gagnsök

Gagnstefnandi gerir eftirfarandi kröfur.

Aðallega að aðalstefnanda verði gert að greiða gagnstefnanda 29.789.695 kr. vegna tjóns sem hann hefur orðið fyrir vegna vanefnda aðalstefnanda að frádregnum 23.124.168 kr., eða 6.665.527 kr., auk dráttarvaxta frá 10. febrúar 2006, en til vara í síðasta lagi frá 29. júní 2006 til greiðsludags, samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Tekið verði fram í dómsorði að dráttarvöxtum skuli bæta við þann höfuðstól sem dráttarvextir reiknast af á tólf mánaða fresti. Gerð er krafa um viðurkenningu á rétti til skuldajafnaðar í samræmi við skuldajafnaðaryfirlýsingu í greinargerð í aðalsök að því marki sem til þarf en alla til sjálfstæðs dóms fyrir því sem er umfram kröfu aðalstefnanda í aðalsök.

Til vara að g-kk-þgf verði veittur afsláttur af kaupverði því sem gagnstefndi leggur til grundvallar kröfu sinni, 44.424.168 kr., sem nemi 59.18% af kaupverði eða alls 26.289.695 kr. og að aðalstefnanda verði gert að greiða gagnstefnanda mismun, 21.300.000 kr. og 18.134.473 kr., eða alls 3.165.527 kr. ásamt dráttarvöxtum frá 10. apríl 2006 en þó aldrei síðar en 29. júní 2006 samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Tekið verði fram í dómsorði að dráttarvöxtum skuli bæta við þann höfuðstól sem dráttarvextir reiknast af á tólf mánaða fresti. Gerð er krafa um viðurkenningu á rétti til skuldajafnaðar í samræmi við skuldajafnaðaryfirlýsingu í greinargerð í aðalsök að því marki sem til þarf en alla til sjálfstæðs dóms fyrir því sem er umfram kröfu aðalstefnanda í aðalsök.

Loks gerir gagnstefnandi þá kröfu, að aðalstefnanda verði gert að greiða honum málskostnað.

Aðalstefnandi krefst sýknu af öllum gagnsakarkröfum gagnstefnanda og að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða aðalstefnanda málskostnað.

II. Málavextir.

Á haustmánuðum 2005 áttu málsaðilar í viðræðum um kaup gagnstefnanda á rekstri eða hluta af rekstri aðalstefnanda. Vegna viðræðnanna undirrituðu þeir trúnaðarsamning hinn 27. september 2005 Aðalstefnandi réð KPMG endurskoðun til að vera milligönguaðili og útbúa söluyfirlit. Gagnstefnandi naut aðstoðar endurskoðunarskrifstofu Ernst & Young. Gagnstefnandi gerði aðalstefnanda fyrst tilboð hinn 19. október 2005. Ekki samdist með aðilum á grundvelli þessa tilboðs, en eftir frekari viðræður og gagntilboð á báða bóga var samningur dags. 30. nóvember 2005 og undirritaður.

Samkvæmt kaupsamningnum keyptu gagnstefnandi, eins og segir í grein 1.1. í kaupsamningi: „rekstur hjúkrunarvara sem hefur verið hluti rekstrar Bedco & Mathiesen ehf. ásamt þeirri viðskiptavild sem myndast hefur í þessari rekstrareiningu hjá seljanda. Viðskiptavildin byggir einkum á umboðum sem félagið hefur við erlenda aðila og sölusamningum ásamt þjónustu seljanda við þriðju aðila.“ Þá keypti gagnstefnandi auk viðskiptavildar „þann lager sem fylgir rekstri seljenda á hjúkrunarvörum á þann hátt sem kveðið er á í lið 2 í samningi þessum“, sbr. grein 1.4. í samningi.

Í 2.1 gr. samnings var umsamið kaupverð fyrir rekstur hjúkrunarvara 28.400.000 kr. og áætluð staða lagers, sbr. grein 2.2.b) 20.000.000 kr. Samkvæmt grein 2.3 skyldi greiða kaupverðið á eftirfarandi hátt:

Fyrir rekstur hjúkrunarvara 28.400.000 kr. skyldi greiða þannig:

1. Mánudaginn 5/12 2005 - 7.100.000 kr.

2. Við afhendingu - 14.200.000 kr.

3. 1. júlí 2006 - 7.100.000 kr.

Fyrir lager, áætlað 20.000.000 kr., skyldi greiða þannig:

1. Mánudaginn 5/12 2005 - 4.000.000 kr.

2. Við afhendingu - 8.000.000 kr.

3. Endanleg greiðsla fer fram að loknu endanlegu mati á birgðum, þó eigi síðar en 1. mars 2006.

Hinn 5. desember 2005 greiddi gagnstefnandi 11.100.140 kr.

Í grein 5.1. h-lið samningsins segir: „Að lokum er gerður fyrirvari um áreiðanleikakönnun og sem skal lokið innan viku frá undirritun þessa kaupsamnings. Áreiðanleikakönnun skal einungis ná til þess rekstrar sem keyptur er. Kaupandi skal tilkynna seljanda með formlegum hætti innan framangreindra tímamarka ef áreiðanleikakönnun leiðir til frávika á seldri viðskiptavild.“

Í grein 5.1. d-lið í undirrituðum samningi er svofelldur texti: „Að seljandi ábyrgist að samningar við Ríkiskaup sem og aðra aðila verði yfirfærðir á kaupanda í óbreyttri mynd og að samningur nr. RK 09.02 (1533) verði framlengdur um eitt ár“. Mistök urðu í samningsgerðinni en málsaðilar eru sammála um að ákvæði í grein 5.1. d-lið sé eftirfarandi: „Að seljandi ábyrgist að samningar við Ríkiskaup sem og aðra aðila verði yfirfærðir á kaupanda í óbreyttri mynd samþykki Ríkiskaup kaupanda sem nýjan samningsaðila.“

Með bréfi aðalstefnanda til Ríkiskaupa 9. nóvember 2005 var óskað eftir að Ríkiskaup samþykkti framsal á gildandi rammasamningi við aðalstefnanda.

Hinn 15. desember 2005 hafnaði Ríkiskaup beiðni aðalstefnanda um framsal á rammasamningnum til gagnstefnanda.

Með tölvupósti lögfræðings KPMG frá 23. desember 2005 var tilkynnt að forsendur samningsins frá 30. nóvember 2005 væru brostnar og að greiðslur þær sem þegar hefðu verið inntar af hendi væru til reiðu og var óskað upplýsinga um bankareikning sem leggja mætti endurgreiðsluna inn á.

Með bréfi, dags 27. desember 2005, hafnaði gagnstefnandi því að forsendur væru brostnar og þess farið á leit að reynt yrði að efna samninginn.

Hinn 5. janúar 2006 var gerður viðauki við kaupsamninginn frá 30. nóvember 2005 þess efnis að ósk til Ríkiskaupa um framsal á gildandi rammasamningum yrði ítrekuð. Gáfu aðilar sér frest til mánudagsins 23. janúar 2006 þannig að næðist framsal, samþykkt fyrir þann tíma, teldist samningur virkur en ef ekki, væru forsendur hans brostnar og endurgreiðsla yrði þá innt af hendi án frekari krafna.

Hinn 23. janúar 2006 lá fyrir að Ríkiskaup samþykkti framsal samnings við aðalstefnanda til gagnstefnanda og varð kaupsamningur milli málsaðila því virkur.

Hinn 24. janúar 2006 funduðu aðalstefnandi og gagnstefnandi, ásamt ráðgjöfum sínum frá KPMG og Ernst & Young, um framkvæmd kaupsamningsins frá 30. nóvember 2005. Kom þar m.a. fram að afhendingu skyldi miða við 1. febrúar 2006. Þá var um það samið að talning vörulagers skyldi vera með þeim hætti að talið skyldi út úr húsi aðalstefnanda að viðstöddum aðila frá gagnstefnanda og stefnt að því að allar vörur yrðu komnar í vöruhús gagnstefnanda 1. febrúar 2006. Fyrir liggur listi um verðmæti þeirra vara sem fluttar voru í vörugeymslu gagnstefnanda og námu verðmætin 16.024.168 kr. Um þetta er ágreiningur í málinu en gagnstefnandi telur verðmætið vera 13.353.473 kr. Þá var samið um að fresta greiðslu, vegna vörulagers, sem fara átti fram þann 1. mars 2006, til 1. apríl 2006.

Á nefndum fundi hinn 24. janúar kom einnig fram, að áreiðanleikakönnun yrði framkvæmd af S-kk-þgf J-kk-þgf hjá Ernst og Young f.h. gagnstefnanda og að gagnalisti þess efnis yrði sendur til KPMG og aðalstefnanda miðvikudaginn 25. janúar 2006 og var það gert.

Hinn 6. febrúar 2006 réð gagnstefnandi til sín þrjá starfsmenn úr herbúðum aðalstefnanda og yfirtók launagreiðslur þeirra miðað við þann dag.

Hinn 10. febrúar 2006 fór endanleg afhending lagers fram og er miðað við þá dagsetningu varðandi greiðslur. Þann dag bar gagnstefnanda að greiða skv. grein 2.3. a) ii) í samningi 14.200.000 kr. og skv. grein 2.3. b) ii) 8.000.000 kr. eða samtals 22.200.000 kr. Gagnstefnandi innti ekki af hendi ofangreindar greiðslur.

Hinn 27. febrúar 2006 var áreiðanleikakönnunin tilbúin, en hún var ekki kynnt aðalstefnanda fyrr en 15. maí 2006.

Hinn 10. apríl 2006 greiddi gagnstefnandi 14.200.000 kr.

Hinn 10. maí 2006 var g-kk-þgf sent innheimtubréf. Því var svarað með bréfi 15. maí 2006 þar sem komið var á framfæri ýmsum athugasemdum vegna viðskiptanna.

Samkomulag hefur ekki náðst með málsaðilum og er mál þetta því höfðað.

III. Málsástæður og lagarök aðalstefnanda og gagnstefnda.

Aðalstefnandi byggir á kaupsamningi aðila frá 30. nóvember 2005 með þeim breytingum sem gerðar voru um afhendingardag og gjalddaga vörulagers. Aðalstefnandi byggir á því að gerða samninga beri að efna.

Aðalstefnandi telur að svo hafi um samist að hann seldi, og gagnstefnandi keypti, hjúkrunarvörudeild aðalstefnanda þ.e. rekstur hjúkrunarvara, ásamt viðskiptavild, og lager. Gagnstefnandi hafi lofað að greiða fyrir kaup þessi 28.400.000 kr. vegna rekstrar og viðskiptavildar og fyrir lager allt að 20.000.000 kr. Verðmæti lagersins reyndist vera að 16.024.168 kr. miðað við forsendur í samningi. Samtals nam heildarkaupverð því 44.424.168 kr. Aðalstefnandi telur að aðilar hafi samið um breyttan afhendingartíma og að afhending hafi farið fram 10. febrúar 2006. Þann dag hafi gagnstefnandi átt að greiða 14.200.000 kr. fyrir viðskiptavild og 8.000.000 kr. upp í lager. Þá hafi verið samið um að endanlega greiðslu á vörulager hafi átt að inna af hendi 1. apríl 2006 í stað 1. mars 2006. Aðalstefnandi byggir á því að sú greiðsla skv. vörulistum hafi numið 16.024.168 kr.

Aðalstefnandi byggir á því að eftir gerð trúnaðarsamnings 27. september 2005 hafi gagnstefnandi haft ótakmarkaðan aðgang að þeim upplýsingum sem hann óskaði. Þá hafi fullkomið jafnræði verið með aðilum við tilboðs- og samningsgerð, gagnstefnandi hafi notið sérfræðiaðstoðar til að kalla eftir og yfirfara upplýsingar og aðalstefnandi hafi ráðið sér sérfræðiaðstoð til þess að tryggja að gefnar upplýsingar væru réttar.

Aðalstefnandi bendir á að gagnstefnandi hafi látið sérfræðing gera áreiðanleikaskýrslu og engar athugasemdir hafi borist. Þá telur aðalstefnandi að gagnstefnandi hafi gert sér grein fyrir því að rekstur aðalstefnanda hafi verið áhættusamur.

Aðalstefnandi byggir á því að fram hafi komið að greiðsludráttur og greiðsluerfiðleikar gagnstefnanda stafi af erfiðleikum með fjármögnun. Engar aðrar skýringar hafi verið gefnar á greiðsludrætti. Aðalstefnandi byggir á því að gögn málsins beri með sér að gagnstefnandi hafi ekki verið búinn að tryggja sér fjármögnun til greiðslu samningsskuldbindinga sinna er samningur var gerður. Það var ekki fyrr en eftir hótun lögmanns aðalstefnanda um réttaraðgerðir að gagnstefnandi brást við með bréfi rúmum þremur mánuðum eftir fyrstu vanskil. Mótbárum gagnstefnanda, fram settum í bréfi því, er mótmælt sem tilhæfulausum.

Aðalstefnandi byggir á því að hann hafi að fullu efnt samning sinn við gagnstefnanda og gott betur.

Krafa aðalstefnanda sundurliðast svo:

Greiðsla skv. grein 2.3. a-lið ii) í samningi

Gjalddagi 10. febrúar 2006 kr. 14.200.000,-

Dráttarvextir til 10. apríl 2006 kr. 542.755,-

Samtals kr. 14.742.755,-

Innnborgað (kr. 14.200.000,-)

Eftirst. Kr. 542.755,- kr. 542.755,-

( innborgun var fyrst ráðstafað inn á vexti svo hst. )

Greiðsla skv. grein 2.3. b) ii) í samningi f. lager

Gjalddagi 10. febrúar 2006 kr. 8.000.000,-

Greiðsla skv. grein 2.3. b) iii) endanleg greiðsla lagers

Gjalddagi 1. apríl 2006 kr. 4.024.168,-

Samtals ógreitt kr. 12.566.923,-

sem er stefnufjárhæð máls þessa.

Til viðbótar við skuld skv. stefnu þessari mun þann 01. júlí 2006 gjaldfalla greiðsla skv. grein 2.3. a) iii) í kaupsamningi að fjárhæð 7.100.000 kr.

Um lagarök vísar aðalstefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um ábyrgð manna á skuldbindingum sínum. Byggt er á lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup eftir því sem við getur átt. Málskostnaðarkrafa stefnanda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Varðandi fullyrðingar í gagnsök tekur aðalstefnandi eftirfarandi fram:

Mótmælt er að yfirfærsla lagers hafi ekki verið í samræmi við skuldbindingar aðalstefnanda. Forsvarsmaður gagnstefnanda kom sjálfur á serðabíl, við annan mann, og hóf að flytja lager frá aðalstefnanda yfir í húsnæði gagnstefnanda. Var þá talið út úr húsi aðalstefnanda. Lager var síðan fluttur yfir, í samræmi við samkomulag aðila, og gagnstefnanda tilkynnt um verðmæti hans og honum afhentir talningalistar. Gagnstefnandi gerði ekki athugasemdir við lager, hvorki magn né verð. Með tölvupóstskeyti, dags 27. febrúar 2006 kallar KPMG f.h. aðalstefnanda eftir greiðslum sem fara áttu fram við afhendingu lagers og endar skeytið þannig: „vinsamlega láttu okkur vita um framvindu málsins fyrir kl. 13 í dag.“ Gagnstefnandi brást ekki við skeyti þessu og engin viðbrögð komu frá honum.

Þá er það rangt að miðað sé við gamla verðlista. Öll erlend verð voru úr gildandi verðlistum. Í gögnum sem send voru gagnstefnanda varðandi birgðir kemur fram erlent kostnaðarverð vegna þeirra og álagning auk annarra upplýsinga um vöruna, svo sem heiti og tilvísunarnúmer. Í útreikningi á verðgildi lagers er miðað við gengi EUR 75,67 sem gilti í byrjun febrúar, þ.e. við afhendingu lagers.

Þá er því mótmælt að gagnstefnanda hafi verið gefnar rangar upplýsingar um stærð lagerhúsnæðis. Gagnstefndi hefur rekið fyrirtæki sitt í 15 ár og lagerpláss það sem getið er reynst fullnægjandi.

Mótbáru vegna áhrifa frávikamarka samningsbundinnar sölu er mótmælt sem rangri og algerlega úr lausu lofti gripinni.

Mótbáru um rangar upplýsingar um fjölda stöðugilda er mótmælt sem rangri. Gagnstefnandi réð til sín þrjá af starfsmönnum aðalstefnanda en sagði fljótlega einum þeirra upp. Samkvæmt upplýsingum aðalstefnanda hækkaði gagnstefnandi laun og jók kostnað vegna þeirra starfsmanna er hann réð frá aðalstefnanda. Öllum þremur hefur nú verið sagt upp.

Aðalstefnandi mótmælir skaða og/eða afsláttarkröfum gagnstefnanda í heild sinni og byggir á meginreglum samninga- og kröfuréttar um ábyrgð manna á skuldbindingum sínum.

Aðalstefnandi byggir á því að mótbárur gagnstefnanda um galla séu bæði rangar og allt of seint fram komnar með vísan til laga um lausafjárkaup, einkum 31. gr. og 32. gr.

IV. Málsástæður og lagarök aðalstefnda og gagnstefnanda.

Gagnstefnandi tekur fram að hann sé fyrirtæki sem sérhæfir sig í sölu á lækningatækjum, greiningarbúnaði og hjúkrunarvörum. Gagnstefnandi telur óumdeilt að hann hafi greitt aðalstefnanda hinn 5. desember 2005 hluta kaupverðsins, samtals 11.100.140 kr., þar af 4.000.000 kr. vegna lagers og aftur 10. apríl 2006 samtals 10.200.000 kr. Í heild hefur gagnstefnandi því innt af hendi 21.300.140 kr. sem hann telur vera hærri fjárhæð en honum beri í raun að greiða að teknu tilliti til þess að hið selda hafi mun minna verðgildi en aðalstefnandi lét í veðri vaka. Þau atriði sem gagnstefnandi byggir á eru eftirfarandi:

1. Yfirfærsla lagers ekki í samræmi við skuldbindingar aðalstefnanda.

Aðalstefnandi miðar við að heildarverðmæti lagersins hafi numið 16.024.168 kr. Gagnstefnandi mótmælir þeirri fjárhæð og telur hana lægri. Auk þess að mótmæla útreikningi aðalstefnanda mótmælir hann því að honum hafi borist listi yfir verðmæti vörulagersins fyrir málshöfðun aðalstefnanda. Þá hafi aðalstefnandi ekki uppfyllt samningsbundnar skyldur sínar vegna yfirfærslu lagers, sbr. liður 2.2 í samningi aðila frá 30. nóvember 2005 og geti því ekki einhliða og án rökstuðnings ákveðið verðmæti lagers. Hann bendir á að í fyrirliggjandi niðurstaða endurskoðanda frá 27. febrúar og 27. júní 2006 sé sú að útreikningar á einingarverði samkvæmt þeim birgðalistum sem afhentir voru væru almennt gamlir og um 20% hærri en raunverulegt kostnaðarverð. Gagnstefnandi telur því ljóst að verðmæti lagersins hafi að hámarki numið 13.353.473 kr. en fjárhæðin kemur þó til frádráttar þeim kröfum sem gagnstefnandi gerir vegna galla á hinu selda enda hluti af kaupsamningi aðila.

2. Rangar upplýsingar um stærð lagerhúsnæðis.

Það er niðurstaða gagnstefnanda að lagerþörfinni vegna hins selda hafi verið ranglega lýst í söluyfirliti aðalstefnanda og það hefði með réttu átt að vera tiltekið 650-800 m². Nú þegar hefur fyrirtækið kannað möguleika á að byggja við starfstöð sína svo unnt sé að koma öllum vörulager inn í húsið. Hefur þetta leitt til tjóns fyrir stefnda.

3. Áhrif frávikamarka samningsbundinnar sölu.

Í bréfi endurskoðanda gagnstefnanda frá 27. júní 2006 er fjallað um áhrif frávikamarka á því gengi sem söluverð í samningum við Ríkiskaup er bundið við, en þau eru 3%. Við gengisfall krónu reyndist gagnstefnanda ekki unnt að hækka söluverð á samningsbundnum vörum þar sem aðalstefnandi hafði ekki lækkað verðið eins og vera bar. Af þessum sökum varð engin framlegðarhækkun í krónum talið við gengissig krónunnar og tjón gagnstefnanda af völdum aðgerða eða aðgerðaleysis aðalstefnanda a.m.k. 3.500.000 kr. sé litið til sjóðstreymisgreiningar.

4. Rangar upplýsingar um starfsmannafjölda.

Þá telur gagnstefnandi að í ljós hafi komið að fjöldi starfsmanna sem sinnti rekstri hins selda hjá aðalstefnanda hafi verið mun meiri en hann veitti upplýsingar um. Launakostnaður sé verulegur þáttur í rekstrarkostnaði hvers fyrirtækis og því eitt af þeim grundvallaratriðum er ber að taka tillit til við útreikning á verðmæti reksturs.

-- 0 --

Gagnstefnandi tekur fram að í kaupsamningi sé fyrirvari um að gögn, sem gagnstefnanda hafi verið kynnt, séu rétt. Hann telur ljóst að hér sé um verulega forsendu af hálfu gagnstefnanda, sem kaupanda, að ræða. Gagnstefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að hið selda hafi ekki þá kosti sem áskildir eru í samningi aðila og hún sé jafnframt haldin verulegum galla sem rekja megi til rangra upplýsinga sem veittar voru af hálfu seljanda, aðalstefnanda.

Um grundvöll skaðabótakröfunnar og útreikning hennar tekur gagnstefnandi fram, að ljóst sé að þegar gagnstefnandi bauð í hið selda hafði hann enga forsendu til að vantreysta þeim upplýsingum sem lagðar voru fram af hálfu aðalstefnanda. Gagnstefnandi heldur því fram að ef hann hefði haft réttar upplýsingar undir höndum hefði hann aldrei keypt hið selda enda hefði niðurstaða sjóðstreymisgreiningar ávallt leitt til þeirrar niðurstöðu að hið selda væri verðlaust þar sem kostnaður af rekstrinum væri meiri en tekjurnar. Hins vegar getur gagnstefnandi ekki krafist riftunar kaupsamningsins þar sem yfirfærsla hefur átt sér stað og samþætting við rekstur gagnstefnanda. Slíkt mundi valda báðum aðilum meira tjóni en skaðabótagreiðsla eða afsláttur. Gagnstefnandi hefur einnig ákveðið að halda ekki fram ýtrasta rétti sínum heldur miða við að rétt verðmæti hins selda sé 4.781.000 kr. í stað 28.400.000 kr. Byggir gagnstefnandi það á frjálsu sjóðstreymi hins selda núvirtu til fjögurra ára þegar tekið hefur verið mið af kostnaði við þrjá starfsmenn til viðbótar við þann fjölda sem gagnstefndi hafði upplýst um. Þá sé verðmæti lagers 13.353.473 kr. í stað 16.024.168 kr. Að auki hefur gagnstefnandi orðið fyrir beinu fjárhagslegu tjóni vegna vanefnda sem nemur a.m.k. 3.500.000 kr. vegna tapaðrar framlegðar og fleiri atriða.

Gagnstefnandi telur að á grundvelli 30. gr. laga um lausafjárkaup, nr. 50/2000 eigi hann bæði rétt á skaðabótum úr hendi aðalstefnanda á grundvelli 40. gr. laganna og hafi rétt til þess að halda eftir greiðslu kaupverðs, sbr. 42. gr. laganna.

Gagnstefnandi tekur fram að hann hafi reynt að fá aðalstefnanda að samningaborðinu og hafi tilkynnt honum um galla strax og hann hafði áttað sig á umfangi gallans, sbr. bréf gagnstefnanda til aðalstefnanda, dags. 15. maí 2006. Þessum umleitunum var ekki svarað öðruvísi en með málshöfðun. Því telur gagnstefnandi að ákvæði 31. og 32. gr. kaupalaga geti ekki rýrt rétt hans. Þar að auki gildir ákvæði 33. gr. laganna um framkomu aðalstefnanda.

Gagnstefnandi gerir sjálfstæða kröfu til þess að aðalstefnandi greiði honum skaðabætur að fjárhæð 29.789.695 kr., sbr. hér að framan. Að auki hefur gagnstefnandi greitt aðalstefnanda 21.300.000 kr. í samræmi við samning aðila og hefur gagnstefnandi því ofgreitt fé til aðalstefnanda. Gagnstefnandi telur að honum beri einvörðungu að greiða 18.134.473 kr. fyrir hið selda ásamt lager í stað þess að greiða samningsfjárhæð, 28.400.000 kr., og kröfu aðalstefnanda um verðmæti lagers, 16.024.168 kr., eða samtals 44.424.168 kr. Af 28.400.000 kr. munu 7.100.000 kr. gjaldfalla 1. júlí 2006 og gerir gagnstefnandi ráð fyrir þeirri greiðslu þótt hún sé ekki í stefnufjárhæð í aðalsök. Þannig nemur krafa aðalstefnanda um höfuðstól eftirstöðva samningsfjárhæðar 23.124.168 kr. en skaðabótakrafa gagnstefnanda vegna galla á hinu selda er 26.289.695 kr. Að auki er annað beint fjártjón 3.500.000 kr., samtals 29.789.695 kr. Þess er krafist í gagnsök að aðalstefnanda verði gert að greiða gagnstefnanda mismun þessara fjárhæða eða samtals 6.665.527 kr.

Skaðabótakrafa og aðaldómkrafa gagnstefnanda sundurliðast nánar þannig:

Rétt verðmæti lagers: 13.353.473 kr.

Rétt verðmæti hins selda: 4.781.000 kr.

Rétt verðmæti hins selda og lagers, samtals: 18.134.473 kr.

Greiðslur sem gagnstefnandi hefur þegar innt af hendi: 21.300.000 kr.

Mismunur rétts verðs hins selda og greiðslu: 3.165.527 kr.

Annað beint fjártjón: 3.500.000 kr.

Krafa um greiðslu gagnstefnda til gagnstefnanda

að teknu tilliti til skuldajafnaðar: 6.665.527 kr.

Gagnstefnandi krefst þess að dráttarvextir séu greiddir af þessari fjárhæð frá afhendingardegi hins selda, sem gagnstefndi miðar við 10. febrúar 2006, til greiðsludags, sbr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, en þó aldrei síðar en frá þingfestingu málsins, sbr. 4. mgr. 5. gr. sömu laga.

Gangstefnandi hefur skaðabótakröfu sína til skuldajafnaðar við dómkröfur aðalstefnanda og krefst sýknu, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála.

Sýknukröfu sína í aðalsök og varakröfu sína í gagnsök byggir gagnstefnandi einnig á því að honum beri afsláttur af kaupverði sem byggir á framangreindum málsástæðum og 38. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, sbr. og meginreglur kröfuréttar þar að lútandi. Galli á hinu selda nemur 26.289.695 kr. en aðalstefnandi leggur til grundvallar að samningsverð sé 44.424.168 kr. Hlutfallið milli hins lækkaða verðs og samningsverðsins svarar til hlutfallsins milli verðgildis hins selda í gölluðu og umsömdu ástandi á afhendingartíma.

Af þessum ástæðum krefst gagnstefnandi að aðalstefnandi verði dæmdur til að veita honum 59,18% afslátt af 44.424.168 kr. eða sem nemur 26.289.695 kr. Þar sem gagnstefnandi hefur þegar greitt 21.300.000 kr. er ljóst að hann hefur ofgreitt stefnanda. Af þeim sökum er þess krafist að aðalstefnandi endurgreiði stefnda 3.165.527 kr.

Þá byggir gagnstefnandi sýknukröfu sína í aðalsök einnig á því að þeim hluta samnings aðila sem kröfugerð aðalstefnanda styðst við verði vikið til hliðar með vísan til 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, þar eð stefnandi vissi eða mátti vita að röng og ófullkomin upplýsingagjöf af hans hálfu leiddi til hærra verðmats á hinu selda og ekki var gerð nein tilraun af hans hálfu til að leiðrétta það. Krefst stefndi á þeim grundvelli sýknu.

Allar framangreindar málsástæður, saman eða hver fyrir sig, leiða til þess að sýkna ber stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Með vísan til framangreindra málsástæðna er liggja til grundvallar sýknukröfu gagnstefnanda, krefst hann þess til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda og telur að verði að einhverju leyti tekið undir kröfur stefnanda geti dráttarvextir ekki verið dæmdir fyrr en frá dómsuppsögu.

Um lagarök er vísað til 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Byggt er á meginreglum kröfuréttarins, samningaréttarins og kaupréttarins, um brostnar forsendur, áskilda kosti söluhlutar, galla, afslátt, skaðabætur og endurgreiðslu ofgreidds fjár. Um afslátt og útreikning hans er og vísað til 38. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, og um skaðabætur er vísað til 40. gr. sömu laga, sbr. og 30.-33. gr. sömu laga. Varðandi rétt til að halda eftir hluta kaupverðs er vísað til 42. gr. sömu laga.

Krafa gagnstefnanda um vexti byggist á ákvæðum III. og IV. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarkrafa stefnanda styðst við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. og 130. gr.

V. Forsendur og niðurstaða.

Ágreiningur málsins lýtur að uppgjöri málsaðila vegna kaupsamnings, dags 30. nóvember 2005, þar sem gagnstefnandi keypti af a-kk-þgf rekstur hjúkrunarvara, ásamt viðskiptavild sem og lager. Að mati aðalstefnanda bar gagnstefnanda að greiða 44.424.168 kr. fyrir hið selda. Gagnstefnandi hefur greitt hluta kaupverðsins og er ágreiningslaust að ógreitt kaupverð sé stefnukrafan í aðalsök (að viðbættum 7.1 millj. kr. sem gjaldféll í júlí 2006). Þá er ágreiningslaust að samkvæmt viðbótarsamningi skyldi afhenda lagerinn 1. febrúar 2006, en afhendingin fór fram 10. febrúar sama ár.

Í kaupsamningnum er gerður fyrirvari um áreiðanleikakönnun sem skuli vera lokið innan viku frá undirritun kaupsamningsins. Þá er samið um að kaupandi, þ.e. gagnstefnandi, skuli tilkynna aðalstefnanda, þ.e. seljanda, með formlegum hætti innan nefnds vikutíma, ef áreiðanleikakönnunin leiði til frávika á seldri viðskiptavild.

Áreiðanleikakönnunin er dagsett 27. febrúar 2006. Niðurstaða hennar er sú að upplýsingar þær sem fram komu á söluyfirliti KPMG frá október 2005 um ætlaða veltu og framlegðarprósentur 2005 hjá hjúkrunarvörudeild aðalstefnanda gefi ekki síðri mynd en raunin varð, a.m.k. ekki að því marki að þær teljist rangar. Síðan segir að gerður sé fyrirvari um upplýsingar í söluyfirliti KPMG um ástæður hækkaðrar framlegðar á árinu 2005. Gagnstefnandi kynnti aðalstefnanda ekki þessar niðurstöður fyrr en með bréfi 15. maí 2006 og þá í svarbréfi við innheimtubréfi aðalstefnanda. Að mati dómsins komu þessar athugasemdir of seint fram og er þá litið til ótvíræðs samningsákvæðis í kaupsamningi aðila. Þá kemur það ennfremur fram hjá gagnstefnanda að er niðurstaða úr áreiðanleikakönnun hafi legið fyrir hafi það verið mat gagnstefnanda að full ástæða væri til að krefjast skaðabóta eða afsláttar vegna galla og verður gagnstefnandi að bera hallann af því að hafa ekki gert slíkar kröfur þegar í stað, ekki síst í ljósi ákveðins orðalags kaupsamnings að þessu leyti.

Gagnstefnandi byggir á því að hann hafi treyst og trúað öllum þeim upplýsingum sem veittar voru af hálfu aðalstefnanda en þær hafi reynst rangar og á því beri hann ábyrgð. Varðandi þessa málsástæðu gagnstefnanda verður að líta til þess að gagnstefnandi býr sjálfur yfir sérþekkingu á sölu á hjúkrunarvörum. Hann naut auk þess sérfræðilegrar aðstoðar við viðskiptin. Jafnframt verður að líta til þess að kaup á rekstri úr félagi eru að jafnaði flókin viðskipti, enda ekki verið að kaupa félag í heild heldur oft á tíðum óáþreifanleg viðskiptasambönd og viðskiptavild, og gera verður ríkar kröfur til aðgæslu kaupanda við slík viðskipti. Þá var sérstaklega samið um að gerð yrði áreiðanleikakönnun til þess að gagnstefnandi gæti brugðist við ef upplýsingarnar væru ekki réttar. Þegar kaupendur fyrirtækja eða reksturs áskilja sér rétt til þess að láta framkvæma áreiðanleikakönnun þá leiðir það óhjákvæmilega til þess að mikið þarf að koma til svo þeim sé kleift að bera fyrir sig á síðari stigum atriði, sem þeir hefðu átt að koma auga á við gerð áreiðanleikakönnunar. Ennfremur stendur það kaupendum næst í slíkum tilvikum að tryggja sér það í kaupsamningi að þeim sé áskilinn nægilegur tími til að láta framkvæma slíka könnun. Á þessi atriði verður einnig að líta þegar metin eru þau einstöku atriði er gagnstefnandi telur að hafi verið ábótavant af hálfu aðalstefnanda.

Gagnstefnandi nefnir fjögur atriði sem hann byggir skaðabóta-/afsláttarkröfu sína á. Í fyrsta lagi telur gagnstefnandi að upplýsingar um starfsmannafjölda í söluyfirlitinu frá KPMG, þ.e. 5-6 stöðugildi en með hlutastörfum séu þetta 7-8 stöðugildi, séu ekki réttar. Gagnstefnandi telur að það hefði þurft fleiri starfsmenn sem kallað hefði á hærri launakostnað. Þetta séu rangar upplýsingar sem aðalstefnandi beri ábyrgð á.

Að mati dómsins verður hér að líta til þess að rekstur aðalstefnanda var blandaður og sala á hjúkrunarvörum var einungis hluti rekstrarins. Fyrirsvarsmenn aðalstefnanda áætluðu starfsmannafjöldann og þau vitni sem komu fyrir dóminn staðfestu hann. Því hefur ekki verið hnekkt af hálfu gagnstefnanda. Í bréfi gagnstefnanda frá 27. september 2005 var óskað eftir upplýsingum frá aðalstefnanda um meðaltals heildarlaun á mánuði árið 2005 hjá hverjum og einum starfsmanni sem og stuttri starfslýsingu/ábyrgðarsviði viðkomandi. Svar við bréfi þessu liggur ekki fyrir í málinu. Þrátt fyrir þetta gekk gagnstefnandi til samninga við aðalstefnanda. Þá hefði gagnstefnanda verið í lófa lagið að láta áreiðanleikakönnunina ná til þessa þáttar líka en það var ekki gert. Einnig hefði gagnstefnandi getað talað við starfsmenn aðalstefnanda, en þeir voru á bilinu tólf til fjórtán. Að mati dómsins hafi gagnstefnandi bæði næga þekkingu og nægan tíma til að nálgast þessar upplýsingar áður en hann samdi um kaupin. Með því að hann lét það farast fyrir verður hann að bera hallann af því.

Í öðru lagi telur gagnstefnandi að ekki sé rétt í söluyfirlitinu að miða við 3% fráviksmörk. Í tölvupósti KPMG frá 17. október 2005 til fyrirsvarsmanns gagnstefnanda er sérstaklega útskýrt að verðið geti breyst skv. gengi og því séu (+-3% fráviksmörk). Í áreiðanleikakönnuninni kemur fram að framlegðin í hjúkrunarvörunum á árinu 2005 hafi verið 38%, en samkvæmt söluyfirlitinu var hún talin 30%. Síðan er gerður fyrirvari um þessar upplýsingar í söluyfirlitinu og talið að ítarlegri gagnaöflunar og tímafrekari greiningar væri þörf til að sannfæra höfund áreiðanleikakönnunarinnar um það að hækkandi framlegð væri nokkuð öðru en lækkandi gengi evru að þakka. Með þessi ummæli í höndunum frá sérfræðingum sínum bar gagnstefnanda að kanna frekar fráviksmörk þau sem tilgreind voru í söluyfirlitinu og verður hann að bera hallann af því að hafa ekki gert það.

Í þriðja lagi telur gagnstefnandi að rangar upplýsingar hafi legið fyrir um stærð lagershúsnæðis í söluyfirlitinu. Að mati dómsins eru þessar fullyrðingar ósannaðar. Í ljósi sérþekkingar sinnar mátti gagnstefnanda vera ljóst hversu stórt húsnæði þyrfti. Þar fyrir utan gat hann kynnt sér húsnæði aðalstefnanda en í því hafði hann rekið starfsemi sína í fimmtán ár. Sjónarmiðum þessum er því hafnað.

Í fjórða og síðasta lagi telur gagnstefnandi að yfirfærsla á lagernum hafi ekki verið í samræmi við skuldbindingar aðalstefnanda. Upplýst var fyrir dómi að fyrirsvarsmaður gagnstefnanda við annan mann sá um að flytja lagerinn. Lagerinn var talinn og skráður og hvor aðili hélt sínu eintaki af skýrslum um hann. Með tölvupósti til gagnstefnanda 27. febrúar 2006 var sérstaklega óskað eftir athugasemdum varðandi afhendingu lagersins en honum var ekki svarað. Engar athugasemdir né mótmæli bárust a-kk-þgf fyrr en með bréfi 15. maí 2006. Þau 20% sem gagnstefnandi vill byggja á eru að mati dómsins ósönnuð.

Þegar á allt þetta er litið er það niðurstaða dómsins að ekki séu efni til að taka til greina þau atriði sem gagnstefnandi byggir á. Bæði er það að þau eru of seint fram komin og þau eiga ekki við rök að styðjast. Þá á tilvitnun gagnstefnanda til 36. gr. samningalaganna ekki við í máli þessu.

Gagnstefnandi aflaði matsgerðar sem liggur fyrir í málinu. Þar var meðal annars óskað eftir áliti á því hvert væri kaupverð fyrirtækisins ef þremur starfmönnum yrði bætt við. Í annan stað hver yrðu áhrif þess á kaupverð fyrirtækisins að söluverð til Ríkiskaupa hafi ekki verið breytt til samræmis við 3% fráviksmörk (sem leiddu til lægri veltu og framlegðar) og í þriðja lagi áhrif á kaupverð fyrirtækisins, ef gagnstefnandi þyrfti að stækka lagerinn. Í matsbeiðninni eru gefnar ákveðnar forsendur fyrir útreikningi matsmanna. Í niðurstöðu matsmanna kemur ítrekað fram að matsmenn hafi á engan hátt kynnt sér réttmæti þeirra forsendna sem gagnstefnandi hefur gefið enda ekki til þess ætlast í matsbeiðninni. Þá segir í lok matsgerðarinnar að þeir rekstrarliðir sem til umfjöllunar eru í matsgerðinni séu aðeins hluti þeirra atriða sem að jafnaði hafi áhrif á mat á verðmæti fyrirtækis. Að þessu virtu er matsgerðin þýðingarlaus fyrir niðurstöðu málsins.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að gagnstefnanda beri að efna þann samning sem hann gerði við aðalstefnanda. Gagnstefnanda hefur ekki tekist að sýna fram á að um galla á hinu selda hafi verið að ræða þannig að hann ætti rétt til skaðabóta eða afsláttar af kaupverði. Gagnstefnanda ber því að greiða aðalstefnanda stefnukröfu málsins ásamt umkröfðum vöxtum.

Með vísan til niðurstöðu málsins svo og 130. gr. laga um meðferð einkamála ber gagnstefnanda að greiða aðalstefnanda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

Af hálfu aðalstefnenda flutti málið G-kk-nf P-kk-nf hrl.

Af hálfu gagnstefnanda flutti málið Þ-kk-nf B-kk-nf hdl.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari, Á-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, og H-kk-nf S-kk-nf hrl. kváðu upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Gagnstefnandi, Logaland ehf., greiði aðalstefnanda, Bedco & Mathiesen ehf., 12.566.923 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 8.000.000 kr. frá 10. febrúar 2006 til 1. apríl 2006, af 12.024.168 kr. til 14. apríl 2006 en þá af 12.566.923 kr. til greiðsludags og 1.200.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf

Á-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf