E-575/2016

Mál þetta var upphaflega rekið sem hluti af sakamálinu nr. 188/2016, en var hinn 1. júní 2016 vikið til meðferðar í sérstöku sakamáli, sbr. 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Stefnandi er Atlantsolía ehf. Stefndu eru B-kk-nf W. K-kk-nf, Nestúni 8, Rangárþingi ytra, og G-kk-nf H-kk-nf, Kársnesbraut 85, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 5.053.829 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2014 til greiðsludags. Auk þess er þess krafist að stefndi B-kk-nf greiði stefnanda 385.098 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2014 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefndu verði gert að greiða stefnanda in solidum málskostnað.

Stefndi G-kk-nf krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá er gerð sú varakrafa að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Loks er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Við þingfestingu máls þessa var ekki mætt af hálfu stefnda B-kk-ef, en hann hafði samþykkt bótakröfu stefnanda við meðferð sakamáls nr. 188/2016.

I.

Málsatvik eru þau að með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 2. febrúar 2016, var höfðað sakamál á hendur stefndu, B-kk-þgf W. K-kk-þgf og G-kk-þgf H-kk-þgf, fyrir þjófnað. Einnig voru þrír aðrir einstaklingar, H-kk-nf V-kk-nf M-kk-nf, H-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf, ákærðir fyrir hylmingu. Með vísan til 2. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 var ákveðið að skilja málið í sundur og dæma þátt stefndu B-kk-ef og G-kk-ef sérstaklega. Fékk sá þáttur málanúmerið S-188/2016.

Stefndi B-kk-nf var ákærður „fyrir þjófnað með því að hafa á tímabilinu 20. júní 2013 til 5. mars 2014 stolið eldsneyti í alls 33 tilvikum að samtals áætluðu verðmæti kr. 385.098 frá sjálfsafgreiðslustöð Atlantsolíu ehf., kt. 000000-0000, að Búðarkór í Kópavogi með því að opna læst hólf á eldsneytisdælu með lykli, sem ákærði hafði haft undir höndum frá því að hann vann á tæknideild félagsins, og aftengja svokallaðan eldsneytisteljara fyrir dæluna en að því loknu notaði ákærði greiðslukort í sjálfssala og greiddi lága fjárhæð til félagsins, að fjárhæð kr. 1.000, með þeim ásetningi að komast yfir margfalt meira eldsneyti en hann hafði greitt fyrir í hvert og eitt sinn. Í kjölfarið setti ákærði eldsneyti á bifreiðar í sinni eigu og annarra og eftir atvikum á eldsneytisbrúsa ...“ Í ákæru málsins var sundurliðað með hvaða hætti.

Þá voru stefndu B-kk-nf og G-kk-nf ákærðir „fyrir þjófnað með því að hafa í félagi á tímabilinu 16. maí 2013 til 10. mars 2014 stolið eldsneyti í alls 68 tilvikum að áætluðu verðmæti kr. 5.053.829 frá sjálfsafgreiðslustöð Atlantsolíu ehf., kt. 000000-0000, að Búðarkór í Kópavogi með því að ákærði B-kk-nf opnaði læst hólf á eldsneytisdælu með lykli, sem hann hafði haft undir höndum frá því að hann vann á tæknideild félagsins, og aftengdi svokallaðan eldsneytisteljara fyrir dæluna en að því loknu notaði ákærði B-kk-nf greiðslukort í sjálfssala og greiddi lága fjárhæð til félagsins, á bilinu 1.000 – 2.000 kr., með þeim ásetningi að komast yfir margfalt meira eldsneyti en hann hafði greitt fyrir í hvert og eitt sinn. Í kjölfarið dældu hinir ákærðu eldsneyti á tunnur og eftir atvikum á bifreiðar, í þeirra eigu og annarra, sem og á eldsneytisbrúsa. Ákærði G-kk-nf lagði til sendibifreið og sá þannig um flutning á tunnum og brúsum á vettvang sem og að dæla eldsneyti í ílátin, vitandi vits að um stolinn varning væri að ræða.“ Í ákæru voru þjófnaðarbrot stefndu sundurliðuð.

Í ákæru var af hálfu stefnanda gerð bótakrafa, þar sem stefndu voru in solidum krafðir um greiðslu bóta að fjárhæð 5.053.829 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2014 til greiðsludags. Auk þess var þess krafist að stefndi B-kk-nf greiddi stefnanda 385.098 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. mars 2014 til greiðsludags. Þá var þess krafist að stefndu yrði gert að greiða stefnanda in solidum málskostnað.

Stefndi B-kk-nf féllst á bótakröfuna en stefndi G-kk-nf hafnaði bótakröfunni.

Stefndu játuðu fyrir dómi skýlaust brot sín og var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu.

Með dómi 29. júní 2016 var stefnda B-kk-þgf gert að sæta fangelsi í níu mánuði, en frestað var fullnustu sex mánaða af refsingunni og skyldi hún falla niður að liðnum þremur árum héldi ákærði almennt skilorð. Stefnda G-kk-þgf var gert að sæta fangelsi í sex mánuði en frestað var fullnustu fjögurra mánaða af refsingunni og skyldi hún niður falla að liðnum þremur árum, héldi ákærði almennt skilorð.

II.

Stefnandi byggir á því að þau tilvik sem stefndu hafi staðið saman að verki við að stela eldsneyti af stefnanda sundurliðist með eftirfarandi hætti og þar með bótakrafa stefnanda:

Tilvik þar sem stefndi B-kk-nf hafi verið einn að verki:

Krafa um dráttarvexti styðst við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

III.

Stefndi G-kk-nf byggir á því að hann hafi tekið þann pól í hæðina að játa sök þrátt fyrir að hafa ávallt mótmælt fjölda lítra sem um ræddi og tjóni brotaþola. Tunnurnar hafi verið í mismunandi ásigkomulagi, margar dældaðar og þess vegna hafi mismikið farið í þær. Meðstefndi B-kk-nf sé ógreiðslufær og hann hafi samþykkt bótakröfuna enda komi ekki til þess að hún verði greidd af honum vegna ógjaldfærni hans. Stefndi kveðst ekkert hafa auðgast á brotunum eða lítið sem ekkert. Þátttaka hans í brotum meðstefnda hafi verið minni háttar og í raun í formi hlutdeildar. Þá segir stefndi að hann hafi liðsinnt lögreglu, m.a. með því að gefa ítarlegar og greinargóðar skýrslur. Einnig hafi hann heimilað þær rannsóknaraðgerðir sem lögregla hafi talið nauðsynlegar, m.a. húsleitir. Stefndi tekur fram að langt sé um liðið og að dráttur hafi orðið á rannsókn og útgáfu ákæru. Þá hafi verið um að ræða mjög harkalegar aðgerðir lögreglu og m.a. hafi verið farið fram á gæsluvarðhald.

Stefndi telur ljóst af gögnum málsins að fjöldi lítra og fjárhagslegt tjón stefnanda sé á reiki og í raun ómögulegt að festa hönd á þeirri fjárhæð sem þar liggi undir. Bótakrafan sé í skötulíki og byggist á áætlunum stefnanda sjálfs en ekki raunverulegu mati sem byggjandi sé á samkvæmt almennum reglum einkamálalaga, m.a. IX. kafla laganna. Í ákæru sé miðað við áætlað verðmæti en ekki stuðst við nákvæma óhlutdræga matsgerð eða útreikning og könnun óhlutdrægs aðila. Játning stefnda G-kk-ef í sakamálaþætti málsins feli ekki í sér sönnun um meint fjártjón stefnanda.

Stefndi telur tjón stefnanda með öllu ósannað enda liggi fyrir að tunnur hafi verið dældaðar og beyglaðar og taki ekki þann fjölda lítra sem áætlaður hafi verið. Þá sé ómögulegt að miða við tímamælingu enda sé hún ónákvæm með öllu. Þekkt vandamál sé að dælur eigi það til að stoppa í miðri dælingu og geti skeikað miklu.

Stefndi heldur því fram að í gögnum annars vegar frá stefnanda og hins vegar í gögnum lögreglu sé nokkur mismunur á fjölda lítra. Þó svo notast sé við lægri tölurnar þá sé um áætlun lögreglu að ræða en engin sönnun liggi fyrir um fjölda lítra.

Í greinargerð stefnda er skorað á stefnanda að leggja fram staðfest sundurliðað yfirlit yfir útsöluverð bensín- og dísellítra, svo að hægt sé að leggja mat á raunverulegt fjártjón stefnanda en stefndi telur að skaðabótakrafa geti aldrei tekið mið af útsöluverði stefnanda enda hafi varan ekki verið seld á fullu verði. Stefnandi geti aðeins átt rétt á fjártjóni sínu en ekki væntanlegum hagnaði af sölunni. Sala eldsneytis einkennist af því að varan sé alltaf til á lager og í tönkum stefnanda og því sé í raun sírennsli á vörunni og það geri sönnun um tjón ennþá erfiðari. Einnig er skorað á stefnanda að leggja fram staðfestingu frá tryggingarfélagi um að stefnandi sé tryggður fyrir tjóni sem þessu og/eða rýrnun á eldsneytisbyrgðum.

Enn fremur byggir stefndi á almennum lækkunarreglum skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 24. og 25. gr. laganna, sem heimili lækkun eða niðurfellingu bótaábyrgðar ef ábyrgð verður hinum bótaskylda um of þungbær. Reglan taki til hvers konar tjóns og til hvaða bótagrundvallar skaðabótaskyldunnar sem er. Að mati stefnda er óumdeilt að meðstefndi sé ekki borgunarmaður fyrir þeim bótum sem hann hefur samþykkt að greiða og því muni dæmdar bætur lenda á stefnda. Jafnframt liggi fyrir að stefnandi sjálfur telji aðra, sem voru meðákærðir í upphafi, meðábyrga fyrir tjóni stefnanda en þeir aðilar séu borgunarmenn fyrir þeim fjárkröfum. Beita eigi sanngirnisrökum og lækka bótafjárhæð stefnda í það minnsta um þá fjárhæð sem stefnandi sjálfur hafi reynt að sækja á meðákærðu. Þá liggi ljóst fyrir að stefndi hafi auðgast lítið sem ekkert á brotum sínum og bersýnilega ósanngjarnt sé að hann einn sitji uppi með fjárkröfu enda stefnandi risavaxið fyrirtæki í samanburði við stefnda sem er einstaklingur. Verði krafan dæmd að fullu muni það hafa veruleg fjárhagsleg áhrif á stefnda en hafa mjög takmörkuð áhrif á fjárhag stefnanda. Hvað varðar 25. gr. skaðabótalaga vísar stefndi sérstaklega til fjölda þeirra sem voru ákærðir og þess að stefnandi hafi gert tvær bótakröfur á hendur fimm aðilum.

Upphafsdegi dráttarvaxta er mótmælt enda hafi skaðabótakrafa málsins fyrst verið kynnt stefnda við þingfestingu málsins. Samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu skuli dráttarvextir ekki dæmdir fyrr en fyrst einum mánuði eftir það tímamark, þó svo byggt sé á því að miða eigi dráttarvexti við dómsuppsögu en dómstólnum sé heimilt að ákvarða annan upphafsdag dráttarvaxta.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna skaðabótaréttarins, auk reglna kröfuréttar.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Eins og rakið hefur verið voru stefndu B-kk-nf og G-kk-nf sakfelldir fyrir þjófnað á eldsneyti stefnanda, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. S-188/2016. Annars vegar var um að ræða þjófnaðarbrot B-kk-ef og hins vegar samverknað stefndu B-kk-ef og G-kk-ef. Stefndu bera skaðabótaábyrgð á því tjóni sem þeir hafa valdið stefnanda með brotum sínum. Í máli þessu, sem er skaðabótamál, hefur það enga þýðingu hvort stefndi G-kk-nf hafi hagnast á brotunum eða ekki. Þá hefur það enga þýðingu fyrir skaðabótaábyrgð hans hvort hann hafi liðsinnt lögreglu við rannsókn málsins, þurft að sæta gæsluvarðhaldi eða hvort dráttur hafi verið á rannsókn málsins og útgáfu ákæru. Hylmingarbrot annarra breyta heldur engu um bótaábyrgð hans. Þá er ekki fallist á með stefnda G-kk-þgf að þátttaka hans í brotum meðstefnda hafi verið minni háttar. Um var að ræða samverknað stefndu og var í máli nr. S-188/2008 á engan hátt gerður greinarmunur á þætti hvors um sig í brotunum. Var sérstaklega tekið fram við refsiákvörðun í málinu að brotavilji beggja stefndu hefði verið einbeittur.

Fyrir liggur rannsókn lögreglu á brotum stefndu og ítarleg verknaðarlýsing í ákæru, þar sem brot stefndu voru sundurliðuð eftir dagsetningum, magni eldsneytis og lítraverði. Stefndu játuðu þau brot sem þeim voru gefin að sök samkvæmt verknaðarlýsingu í ákæru. Liggur þannig skýrt fyrir hvert var tjón stefnanda. Upplýst hefur verið að það verður ekki bætt úr vátryggingu. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 81/2008 verður við ákvörðun skaðabóta miðað við útsöluverð. Stefndi G-kk-nf hefur ekki sýnt fram á að fyrir hendi séu skilyrði til að beita almennri lækkunarreglu 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um er að ræða undantekningarreglu og þarf mikið að koma til svo að henni verði beitt, sérstaklega ef tjónvaldur hefur sýnt af sér ásetning, eins og stefndu í máli þessu. Ekkert liggur fyrir um að stefndi B-kk-nf sé ógjaldfær, eins og stefndi G-kk-nf heldur fram. Er því hafnað að bótafjárhæðin verði lækkuð. Einnig er því hafnað að bótaábyrgð stefndu verði á grundvelli 25. gr. skaðabótalaga skipt á annan hátt en jafnt, enda var eins og áður segir um samverknað stefndu að ræða.

Með vísan til alls framangreinds verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 5.053.829 krónur. Dráttarvextir skulu reiknast frá 9. apríl 2016 þegar liðinn var mánuður frá birtingu kröfunnar fyrir báðum stefndu, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá verður stefndi B-kk-nf dæmdur til að greiða stefnanda 385.098 krónur. Dráttarvextir skulu reiknast frá 9. apríl 2016 þegar liðinn var mánuður frá birtingu kröfunnar fyrir stefnda, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, B-kk-nf W. K-kk-nf og G-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnanda, Atlantsolíu ehf., óskipt 5.053.829 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. apríl 2016 til greiðsludags.

Auk þess greiði stefndi B-kk-nf stefnanda 385.098 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. apríl 2016 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 400.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf