E-1614/2022

1. Mál þetta, sem var dómtekið 10. mars 2023, var höfðað 31. mars 2022 af A, [...] gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, og íslenska ríkinu.

2. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði óskipt bótaskylda stefnda Vátryggingafélags Íslands hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins, og stefnda íslenska ríkisins vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í vinnuslysi 10. mars 2017. Þá er krafist málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu.

3. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

4. Stefndi íslenska ríkið krefst sýknu. Þá er aðallega krafist málskostnaður úr hendi stefnda, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

I Helstu málsatvik

5. Mál þetta verður rakið til þess að stefnandi, sem starfar sem sjúkraflutningamaður hjá Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins, tók þátt í sjúkraflutningi við Silfru á Þingvöllum 10. mars 2017. Þar hafði einstaklingur sem var í skipulagðri snorkl ferð við Silfru misst meðvitund og farið í hjartastopp. Haft var samband við Neyðarlínu og voru bæði sjúkraflutningamenn frá Slökkviliði höfuðborgarsvæðisins, hér eftir vísað til sem SHS, og frá Heilbrigðisstofnun Suðurlands, hér eftir vísað til sem HSU, sendir á vettvang. Fjórir sjúkraflutningamenn frá SHS komu fyrst á vettvang og unnu að endurlífgun sjúklingsins undir stjórn bráðatæknis. Stuttu síðar komu á vettvang tveir sjúkraflutningamenn frá HS U.

6. Eftir að þyrla Landhelgisgæslunnar kom á svæðið var sjúklingurinn, sem var um 120 kgað þyngd, fluttu rá bakbretti í því skyni að bera hann inn í þyrluna. Stefnandi var við höfðagaflbrettisinsásamtöðrum sjúkraflutningamanni frá SHS, en ekki er fyllilega ljóst hverjir komu að öðru leyti að burðinum og hvar þeir voru staðsettir. Þegar verið var að lyfta brettinu með sjúklingnum inn í þyrluna gaf spilmaður merki um að snúa skyldi brettinu með þeim hætti að fótgafl kæmi á undan höfðagafli. Stefnandi byggir á því að starfsmenn við fótgaflinn hafi þá skyndilega togað brettið út og höfðagaflinn fallið niður. Stefnandi hafi náð að grípa höfðagaflinn og koma í veg fyrir að sjúklingurinn félli í jörðina, en við það hafi komið mikill slinkur á öxl hans og búi hann við varanlegt líkamstjón vegna þessa.

7. Stefnandi leitaði á bráðamóttöku Landspítalans samdægurs. Í bráðamóttökuskrá kom fram að stefnandi hefði um klukkan 17:30 tognað létt á öxlinni og var hann greindur með tognun og ofreynslu á axlarlið. Tildrögum slyssins var lýst með eftirfarandi hætti: „ A var við björgunarstörf en hann er slökkviliðsmaður. Hann var að bera herramann í þyrluna sem er kannski 120 kg og höfðu þeir lagt höfuðgaflinn inn undir. A var með hægri hönd á höfuðgaflinum. Tekin var ákvörðun að setja lappirnar fyrst inn og vildi svo ekki betur til en að þeir sem héldu í lappirnar toguðu hann út og sjúklingur hrapaði í átt til jarðar. A var snöggur og greip til og bjargaði því að sjúklingur lenti í jörðinni en fékk ansi góðan slynk á hægri öxlina. Hann hélt áfram að bera sjúklinginn inn í þyrluna en hefur haft óþægindi í öxlinni upp frá þessu og íframhaldinu.“

8. Í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands frá 2 9. mars 2017, sem var undirrituð af stefnanda og vinnuveitanda hans, er tildrögum slyssins svo lýst: „Var staddur í sjúkraflutningi við Silfru á Þingvöllum. Vorum kallaðir í meðvitundarleysi á einstaklingi sem var í skipulagðri snorkl ferð niður Silfru. Endurlífgun var hafin er við komum á staðinn. Héldum endurlífgun áfram þangað til þyrla var komin á staðinn til að flytja einstaklinginn. Settum einstaklinginn á bakbretti til að koma honum á þyrlu, ég var á höfðagaflinum, lyfti honum upp í þyrluna þegar spilmaður þyrlunnar gefur okkur merki um að snúa honum öfugt, fætur á undan. Ég held við brettið og er að fara að gera mig tilbúinn að lyfta þegar þau sem voru á fótagaflinum toga hann út, við það fellur höfðagaflinn niður úr þyrlunni og ég ekki tilbúinn, sá sem er við höfðagaflinn á alltaf að stjórna ferðinni og voru því hinir of fljótir á sér. Við það kemur mikill slinkur á hægri öxl, stingandi verkur í gegnum alla öxlina, hélt bara lauslega í brettið en þurfti að grípa brettið svo einstaklingurinn myndi ekki detta í jörðina undir þyrluna sem var í gangi. Mikill hávaði og ekki hægt að tala saman.“

9. Meðal gagna málsins er til kynning frá vinnuveitanda stefnanda til Vinnueftirlitsins sem er dagsett 29. mars 2017 og virðist stimpluð um móttöku 10. apríl sama ár. Þar var tildrögum slyssins lýst með sama hætti og í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands frá sama degi sem gerð hefur verið grein fyrir. Fram kemur í ódagsettri yfirlýsingu Vinnueftirlitsins, sem stefnandi lagði fram, að slysið hafi ekki verið rannsakað af Vinnueftirlitinu og að tilkynning atvinnurekanda um slysið hafi borist stofnuninni 6. september 2017.

10. Stefnandi beindi tjónstilkynningu til stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. 2. maí 2018. Þar er slysinu lýst með eftirfarandi hætti: „ Var boðaður í útkall við Silfru á Þingvöllum vegna meints meðvitundarleysis hjá einstaklingi sem var að snorkla niður Silfru. Endurlífgun var hafin þegar við komum og héldum við henni áfram uns þyrla lenti á staðnum, settum einstaklinginn á bakbretti vegan flutningsins með þyrlunni. Ég var á höfðagaflinum á brettinu og stjórnaði hvenær einstaklingnum var lyft upp og gengum svo í átt að þyrlunni, ég setti höfðagaflinn fyrst um borð í þyrluna en þá gaf spilmaður þyrlunnar merki um að hann vildi fá fætur á undan, þau sem voru á fótagaflinum voru of fljót á sér, og toga í bakbrettið án þess að ég gaf eitthvað til kynna að ég væri tilbúinn, en við það dettur höfð a gaflinn sem ég hélt lauslega við. Þyrlan var í gangi og því ekki hægt að tala saman. Vinnureglan er sú að sá sem er við höfðagaflinn stjórnar öllum lyftum. Við þetta kemur slinkur á hægri öx lina, stingandi verkur og doði. Verkur versnaði á leiðinni í bæinn og fór ég beintá slysadeildina í Fossvogi í læknisskoðun.“11. Með bréfi til embættis ríkislögmanns 18. júní 2018 óskaði stefnandi eftir viðurkenningu á skaðabótaskyldu HSU með vísan til þess að starfsmenn stofnunarinnar hefðu ekki fylgt viðurkenndu og þekktu verklagi við sjúkraflutninginn. N ánar tiltekið var vísað til þess að sjúkraflutningamenn við fótgafl brettisins hefðu togað í brettið án þess að bíða eftir fyrirmælum frá stefnanda sem hefði verið viðhöfða gaflinn. Bótaskyldu var hafnað með bréfi ríkislögmann s 22. október 2018. Vísað var til þess að samkvæmt umsögn HSU og greinargerð sjúkraflutningamanna hefði aðgerðum verið stjórnað af starfsmönnum SHS. Þá hefðu sjúkraflutningamenn á vegum H SU ekki komið að flutningi sjúklingsins inn í þyrluna.

12. Hinn 20. nóvember 2018 ó skaði þáverandi lögmaður stefnanda eftir því að fram færi lögreglurannsókn vegna slyssins. Af þessu tilefni tók lögregla í febrúar og september 2019 skýrslur af þeim sjúkraflutningamönnum frá SHS og HSU sem voru á vettvangi og eru þær meðal gagna málsins. Að rannsókn lögreglu lokinni fór stefnandi með bréfi 5. desember 2019 fram á viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu SHS hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Kröfunni var hafnað 30. apríl 2020 með vísan til þess að ósannað væri að starfsmenn SHS hefðu verið við fótgafl brettisins, sem og að tjón stefnanda væri að rekja til saknæmrar háttsemi þeirra.

13. Í ágúst 2021 leitaði stefnandi til nýs lögmanns og sendi hann tölvupóst til beggja stefndu 3. nóvember sama ár. Vísað var til þess að ráðið yrði af framburðum vitna að þeir starfsmenn sem voru staðsettir við fótgafl brettisins hefðu verið starfsmenn HSU o g/eða SHS. Hefðu þeir sýnt af sér gáleysi og bæru stefndu sameiginlega og óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Stefndu upplýstu báðir í desember 2021 að þeir hefðu ekki hug á að endurskoða fyrri afstöðu sína og var áréttað að bótaskyldu væri hafnað.

14.

Meðal gagna málsins er matsgerð frá 21. maí 2020 sem unnin var af I lækni og J-kk-þgf. Þar kom fram að stefnandi hefði verið óvinnufær vegna slyssins frá 10. til 17. mars 2017. Varanlegur miski vegna slyssins var talinn vera 8 stig. Þá var talið að áverki á öxl stefnanda væri til þess fallinn að skerða getu hans til sinna störfum og var varanleg örorka metin 15%.

15.

Samkvæmt niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum frá 2. mars 2021 var ekki talið að stefnandi ætti rétt á bótum úr slysatryggingu launþega hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands. Vísað var til þess að láðst hefði að framkvæma örorkumat innan þriggja ára frá tjónsatburði, en slíkt væri fortakslaust skilyrði samkvæmt skilmálum tryggingarinnar.

IIH elstu málsástæður og lagarök stefnanda 16. Stefnandi byggir á því að stefndu beri óskipt a skaðabótaábyrgð á því líkamstjóni sem hann varð fyrir 10. mars 2017. Slysið megi fyrst og fremst rekja til saknæmrar háttsemi þeirra starfsmanna HSU og/ eða S HS sem hafi verið við fótgafl bakbrettisins og beri vinnuveitendur þeirra bótaábyrgð á tjóni stefnanda. Á slysdegi hafi v innu veitandi stefnanda verið með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. og sé félaginu stefnt, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. HSU hafi ekki verið með ábyrgðartryggingu á slysdegi, en um sé að ræða ríkisrekna heilbrigðisstofnun og sé kröfum því beint að íslenska ríkinu.

17. Stefnandi vísar til þess að í aðdraganda slyssins hafi stefnandi ásamt starfsmönnum HSU og/ eða SHS annast flutning sjúklings á bakbretti inn í þyrlu Landhelgisgæslunnar. Það sé óumdeilt að stefnandi hafi verið við höfðagafl brettisins, en ekki liggi fyrir hvaða starfsmenn hafi verið við fótgafl brettisins. Það skipti ekki máli að virtri meginreglu skaðabótaréttar um nafnlaus mistök, enda ljóst að um var að ræða starfsmenn HSU og/eða SHS. Þá hafi HSU og SHS borið sameiginlega ábyrgð á sjúkraflutningnum, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 262/2011 um framkvæmd og skipulag sjúkraflutninga.

18. Stefnandi tekur fram að sú vinnuregla gildi í sjúkraflutningum að sá sem heldur um höfðagafl brettis stýri öllum aðgerðum. Þetta hafi meðal annars komið fram í bréfi lögmanns SHS til stefnda Vátryggingafélags Íslands og þar verið vísað til þess að mikil vægt væri að sjúkraflutningsteymi fylgi skipunum þess sem er við höfðagaflinn. Umrætt verklag sé jafnframt kennt í námi og þjálfun við sjúkraflutninga. Þarsem stefnandi hafi verið við höfðagafl brettisins hafi hann stýrt flutningnum og hafi aðrir átt að fylgja fyrirmælum hans. Stefnandi hafi sett höfðagaflinn fyrst inn í þyrluna, en spilmaður þyrlunnar þá gefið merki um að fótgaflinn ætti að fara á undan inn. Þeir sjúkraflutningamenn sem voru við fótgaflinn hafi verið of fljótir á sér og togað í brettið án þess að bíða eftir fyrirmælum frá stefnanda sem hafi ekki gefið til kynna að hann væri tilbúinn að snúa brettinu. Vegna þessa hafi höfðagaflinn fallið niður og stefnandi hlotið áverka á öxl. Þessi háttsemi þeirra sjúkraflutningamanna sem voru við fótgaflinn hafi ekki verið í samræmi við hefðbundið verklag og hafi þeir sýnt af sér saknæmt gáleysi. Gera verði ríkar kröfur til þess að menntaðir sjúkraflutningamenn viðhafi fullnægjandi vinnubrögð og fari að með gát við verk sem þetta.

19. Stefnandi byggir á því að SHS og HSU hafi borið sameiginlega ábyrgð á að tilkynna slysið strax til Vinnueftirlitsins, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þar sem þeirri skyldu hafi ekki verið sinnt hafi vettvangur ekki verið rannsakaður af hálfu Vinnueftirlitsins og atvik að baki slysinu ekki verið upplýst. Legið hafi fyrir að stefnandi var óvinnufær eftir slysið og hafi ekki verið fullnægjandi að beina tilkynningu til Vinnueftirlitsins um mánuði eftir slysið. Þá hafi hvorki HSU né SHS haft samband við lögreglu í því skyni að varpa ljósi á atvik að baki slysinu. Rannsókn lögreglu hafi ekki farið fram fyrr en í september 2019 eftir að beiðni barst frá lögmanni stefnanda. Þá hafi verið liðin tvö og hálft ár frá slysinu og minningar vitna því verið orðnar óljósar. Að mati stefnanda sé augljóst að rannsókn Vinnueftirlitsins og lögreglu hefði varpað skýrara ljósi á orsakir slyssins og atvik málsins. Af dómaframkvæmd verði ráðið að hafi vinnuveitandi vanrækt tilkynningarskyldu sína og lögboðin rannsókn ekki farið fram sé frásögn tjónþola um atvik að baki slysi oft lögð til grundvallar. Verði stefndu að bera hallann af skorti á upplýsingum sem ætla megi að unnt hefði verið að afla ef rannsókn hefði farið fram og beri að leggja frásögn stefnanda til grundvallar.

20. Stefnandi tekur fram að hann hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og séu því ekki forsendur til að hann beri nokkra ábyrgð á slysinu, sbr. 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi hafi fylgt hefðbundnu verklagi við sjúkraflutninga og verði ekki kennt um mistök þeirra starfsmanna sem stóðu að flutningnum með honum.

21. Stefnandi byggir á því að hann hafi tognað á öxl við slysið og hafi hann verið í meðferð hjá sjúkraþjálfara og bæklunarlækni. Samkvæmt matsgerð I bæklunarlæknis og J-kk-ef séu varanlegar afleiðingar slyssins metnar til 8 stiga varanlegs miska og 15% varanlegrar örorku. Séu því uppfyllt skilyrði til að krefjast viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

I II

Helstu málsástæður og lagarök stefnda Vátryggingafélags Íslands hf.

22. Stefndi vísar til þess að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni sem annar eða báðir stefndu beri skaðabótaábyrgð á. Túlka beri hina ólögfestu reglu um nafnlaus mistök þröngt, enda sé um að ræða undantekningu frá þeirri meginreglu að tjónþoli verði að sanna að tiltekinn aðili hafi með saknæmri háttsemi valdið honum tjóni.

23. S tefndi telur stefnanda ekki hafa sýnt fram á að starfsmenn SHS hafi valdið honum tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Þá verði ekki séð að atvik að baki slysinu hefðu verið betur upplýst ef vinnuveitandi stefnanda hefði beint tilkynningu til Vinnueftirlitsins fyrr en raunin varð. Tilkynning hafi verið send 19 dögum eftir slysið og séu engar líkur á að ómögulegt hafi verið að upplýsa hverjir voru við fótgafl brettisins þá hafi það verið hægt þremur dögum eftir atburðinn. Þá hafi vettvangur slyssins tekið breytingum um leið og þyrla Landhelgisgæslunnar tók á loft. Það standi stefnanda næst að upplýsa um hvaða sjúkraflutningamenn voru við fót gaflinn þegar slysið varð, enda sé byggtá því að hann hafi stýrt verkinu og hafi hann því átt að tryggja að atvik væru skráð með fullnægjandi hætti. Þá hafi vinnuveitanda stefnanda ekki verið skylt að tilkynna lögreglu um slysið.

24. S tefndi bendir á að frásögn stefnanda um slysið sé ekki eins í öllum gögnum málsins ogsé ósannað að starfsmenn SHS hafi verið við fótgafl brettisins þegar slysið varð. Í tilkynningum fyrst eftir slysið hafi stefnandi gefið til kynna að einstaklingar af báðum kynjum hafi tekið þátt í burðinum, en allir starfsmenn SHS á vettvangi hafi verið karlmenn. Þá hafi stefnandi í fyrstu haldið því fram að starfsmenn HSU hafi verið við fótgaflinn og sent kröfubréf til embættis ríkislögmann sá þeim grunni. Þeirri frásögn hafi ekki verið breytt fyrr en að lokinni rannsókn lögreglu. Þá sé að mati stefnda ó trúverðugt að stefnandi muni ekki hverjir ollu slysinu og standi það honum næst að upplýsa um rétt atvik.

25. Stefndi áréttar að hin ó skráða regla skaðabótaréttar um nafnlaus mistök eigi ekki við í málinu. Til þess að svo geti verið þurfi að liggja fyrir að starfsmaður sem vinnuveitandi ber ábyrgð á hafi valdið tjóni og skipti þá ekki máli um hvaða starfsmann er að ræða. Að virtum atvikum sé ósannað að starfsmenn sem SHS ber ábyrgð á hafi valdið slysinu og verði reglunni því ekki beitt.

26. Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrr tjóni sem ekki hafi þegar verið bætt. Verði því ekki séð að uppfyllt séu skilyrði til að beina viðurkenningarkröfu að stefnda.

27. Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu er byggt á því að fella verði óskipta ábyrgð á stefndu. Samkvæmt gögnum málsins hafi að minnsta kosti fimm einstaklingar komið að þeim sjúkraflutningi sem um ræðir, en starfsmenn SHS á vettvangi hafi aðeins verið fjórir. Þá er áréttað að fyrstu tilkynningar um slysið hafi bent til þess aðeins taklingar af báðum kynjum hafi verið við fótgafl brettisins, auk þess sem stefnandi hafi í upphafi beint kröfum að íslenska ríkinu á þeim grunni að um starfsmenn HSU hafi verið að ræða.

I V

Helstu málsástæður og lagarök stefnda íslenska ríkisins 28. Stefndi byggir á því að slysið verði ekki rakið til atvika sem HSU beri skaðabótaábyrgð á. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að almenn skilyrði skaðabótaskyldu séu uppfyllt, svo sem hvað varðar orsakatengsl og sönnun tjóns.

29. Stefndi vekur athygli á því að Þingvellir heyra undir heilbrigðisumdæmi HSU. Þegar þörf sé á aðstoð á Þingvöllum hafi það verklag verið viðhaft árum saman að Neyðarlínan boði að jafnaði SHS samtímis HSU, enda hafi sjúkraflutningamenn frá höfuðborgarsvæðinu yfirleitt komið fyrr á vettvang og séu hagsmunir sjúklings íforgrunni. Þetta fyrirkomulag fái stoð í samkomulagi SHS, HSU og fleiri aðila um gagnkvæma aðstoð frá 9. maí 2007 og samningi SHS og Sjúkratrygginga Íslands um sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu sem gil tif rá 1. janúar 2015 til 31. desember 2020. 30. Stefndi tekur fram að þegar sjúkraflutningamenn frá HSU komu á vettvang hafi endurlífgun verið hafin og hafi bráðatæknir SHS stýrt meðferð sjúklingsins, en bráðatæknir sé efsta menntunarstig sjúkraflutningamanna. H afi aðgerðum á slysstað þannig verið stjór n að af starfsmönnum SHS og hafi sjúkraflutningamenn frá HSU aðstoðað eftir því sem þörf var á. Þessi tilhögun hafi verið í samræmi við almennt verklag þar sem sjúkraflutningamenn SHS komu fyrst á vettvang ogþá venju að sá sem hefur mesta menntun stýri meðferð sjúklings hverju sinni.

31. Stefndi bendir á að kröfulýsing heilbrigðisráðuneytisins fyrir sjúkraflutninga frá 25. maí 2010 sé hluti af samningi SHS og Sjúkratrygginga Íslands um sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu. Byggt er á því að tiltekin ákvæði kröfulýsingarinnar, þar með taldir kaflar 1.2.5.3 og 2.2, gefi ásamt öðrum gögnum málsins til kynna að sjúkraflutningamenn á vegum SHS hafi borið faglega ábyrgð á þeim sjúkraflutningi sem um ræðir. Staðhæfingar í stefnu um að stefnandi og samstarfsmaður hans hjá SHS hafi haldið viðhöfða gafl brettisins og að stefnandi hafi verið í stöðu stjórnanda við burðinn renni frekari stoðum undir þá ályktun. Þá sé í grein 9.1 í fyrrgreindum samningi SHS og Sjúkratrygginga Íslands kveðið á um að SHS beri með fáeinum undantekningum alla ábyrgð á verkefninu og framkvæmd þess, þar með talið verkum undirverktaka og því tjóni er verkkaupi eða þriðji aðili kann að verð a fyrir við framkvæmd þess. Jafnframt komi fram í grein 9.2 að verksali skuli hafa allar skyldutryggingar sem lög, reglugerðir og kjarasamningar kveða á um og að verksali beri sjálfur kostnað af tjóni sem hann tryggi sig ekki gegn. Fyrir liggi að á slysdegi hafi SHS verið með ábyrgðartryggingu og slysatryggingu launþega hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslandshf.

32. Stefndi vísar til þess að bótakröfu stefnanda hafi meðal annars verið hafnað á þeim grundvelli að sjúkraflutningamenn á vegum HSU hefðu ekki komið að flutningi sjúklingsins inn í þyrluna umrætt sinn. Stefnandi hafi beintkrö fum að vátryggjanda SHSeftir að lögreglurannsókn lauk og talið sannað að starfsmenn SHS hefðu séð um að lyfta sjúklingnum um borð í þyrluna. Stefnandi kveðist sjálfur hafa stýrt sjúkraflutningnum og beri að virða staðhæfingar hans um að samstarfsmönnum hans hafi orðið á mistök í því ljósi, sem og í ljósi þess að starfsmenn HSU hafi staðfastlega neitað því að hafa tekið þátt í flutningnum.

33. S amkvæmt gögnum málsins hafi stefnandi verið óvinnufær í um viku frá því að slysið varð. Samkvæmt 78 og 79. gr. laga nr. 46/1980 og 34. gr. reglugerðar nr. 920/2006 beri atvinnurekanda að skrá öll slys sem eiga sér stað á vinnustaðnum og leiða til óvinnufærni starfsmanns í einn eða fleiri daga og tilkynna til Vinnueftirlitsins.

Samkvæmt yfirlýsingu Vinnueftirlitsins hafi tilkynning um slysið ekki borist fyrr en 6. september 2017 og hafi slysið ekki verið rannsakað af hálfu stofnunarinnar. Hvað sem því líður þurfi stefnandi að sanna að tafir á að tilkynna slysið og sú staðreynd að rannsókn fór ekki fram valdi vafa um sönnun á tildrögum þess. Ráðið verði af skýrslu Esjúkraflutningamanns SHS hjá lögreglu að stefnandi hafi verið sérstaklega hvattur til að gera skýrslu um atvikið, sbr. einnig skyldu til að skrá óvænt atvik samkvæmt 9. gr. laga nr. 41/2007 um landlækni og lýðheilsu. Að þessu virtu og þar sem stefnandi kveðst sjálfur hafa farið með verkstjórnarvald við burð brettisins megi ætla að honum hefði verið í lófa lagið að halda til haga upplýsingum um þá sem héldu á brettinu með honum. Áréttað er að HSU gegndi ekki skyldum vinnuveitanda gagnvart stefnanda. Verði talið að SHS eða stefnandi hafi látið hjá líða að efna skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 eða á öðrumg runni eigi stefndi ekkiað bera hallan naf því.

34. Stefndi leggur áherslu á að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að þeir sjúkraflutningamenn sem voru við fótgafl brettisins hafi ekki fylgt viðurkenndu verklagi þegar slysið varð. Hafa verði í huga að frásögn stefnanda á sér ekki ótvíræða stoð í öðrum gögnum málsins, svo sem skráðum framburði í skýrslum hjá lögreglu. Þá hafi þyrlan lent á mjög grýttum stað sem kann að hafa verið erfiður yfirferðar og hafi hávaði stafað frá þyrlunni. Að öllu virtu sé nærtækara að rekja slysið til óhappatilviljunar en saknæmrar háttsemi sjúkraflutningamanna.

35. S tefndi áréttar að samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 beri stefnanda að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og hver tengsl þess séu við ætlað skaðaverk. Ekki liggi fyrir hvort stefnandi hafi fengið greiddar bætur úr launþegatryggingu stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. eða að hve miklu leyti hann kunni að hafa fengið tjón sitt bætt, eftir atvikum á grundvelli laga nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga.

V Niðurstaða

36. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefndu beri skaðabótaábyrgð vegna líkamstjóns sem stefnandi telur að rekja megi til saknæmrar háttsemi sjúkraflutningamanna sem önnuðust ásamt honum flutning á sjúklingi 10. mars 2017.

37. Að mati dómsins hefur verið sýnt nægilega fram á að stefnandi hafi meiðst á öxl við sjúkraflutninginn og liggur fyrir að hann var óvinnufær í rúma viku. Samkvæmt matsgerð sem stefnandi aflaði einhliða er varanlegur miski hansvegna slyssins metinn 8 stig og varanleg örorka 15%. Með þessari matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt, hefur stefnandi leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni við framkvæmd sjúkraflutningsins. Bætur hafa ekki verið greiddar fyrir slíkt tjón og er stefnanda heimilt að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu stefndu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Verður því ekki fallist á röksemdir stefndu þess efnis að stefnandi hafi ekki leitt nægar líkur að tjóni sem ekki hafi verið bætt.

38. F yrir liggur að þegar símtal barst Neyðarlínunni voru bæði sjúkraflutningamenn frá SHS og HSU boðaðir á vettvang. Það er í samræmi við hefðbundið verklag þegar þörf er á aðstoð á Þingvöllum og það markmið að tryggja sem fljótvirkast og öruggast viðbragð við bráðatilfelli á svæðinu. N ánar er útskýrt í samkomulagi um gagnkvæma aðstoð frá 9. maí 2007, sem SHS og HSU eiga aðild að, að á Þingvöllum sé skörunarsvæði þar sem gera má ráð fyrir að annar viðbragðsaðili en sá sem ber ábyrgð á svæðinu verði fyrri á staðinn og skuli því virkja viðbragðsaðila úr báðum áttum. Að þessu virtu er ljóst að þó svo að Þingvellir heyri undir heilbrigðisumdæmi HSU eru sjúkraflutningamenn frá SHS jafnframt boðaðir komi upp bráðatilfelli og geta þeir verið fyrri á vettvang en sjúkraflutningamenn frá Selfossi.

39. Í því tilviki sem hér er til skoðunar komu fjórir sjúkraflutningamenn frá SHS fyrst á vettvang, það er stefnandi, D, E og F. Sjúkraflutningamennirnir héldu áfram endurlífgun sjúklingsins og er ágreiningslaus tað E bráðatæknir stýrði meðferðinni, enda bjó hann yfir mestri menntun þeirra. Nokkru síðar komu sjúkraflutningamennirnir G og H frá HSUá vettvang.

40. Af skýrslutökum fyrir dómi verður ráðið að ákveðið hafi verið að flytja sjúklinginn á bakbretti inn í þyrlu Landhelgisgæslunnar sem lenti skammt frá. Það er ágreiningslaust að stefnandi var við höfðagafl brettisins og að við fremri hluta brettisins var jafnframt Dstarfsmaður SHS. Þá kom fram í skýrslu F starfsmanns SHS að hann hefði komið að burði brettisins og kvaðst hann minna að hann hefði verið fyrir aftan stefnanda. Í skýrslu E starfsmanns SHS kom fram að hann hefði einnig borið brettið og að hann hefði líklega verið staðsettur fyrir aftan D. Hann kvaðst hafa verið búinn að sleppa börunum þegar stefnandi meiddist, en þá hefðu starfsmenn HSU haldið við börurnar. Í skýrslu G, starfsmanns HSU, kom fram að hún og H, samstarfsmaður hennar, hefðu boðist til að aðstoða við burð brettisins en að starfsmenn SHS hefðu ekki talið þess þörf. Hún tók fram að bráðatæknir á vegum S HS hefði stýrt aðgerðum á vettvangi þar sem hann hefði búið yfir mestri menntun. Hefðu þau H fylgst með flutningi brettisins frá göngustíg og taldi vitnið stefnanda hafa verið við höfðagafl brettisins og þrjá aðra sjúkraflutningamenn frá SHS hafa komið að burðinum. Aðspurð kvaðst vitnið fullviss um að hvorki hún né H hefðu komið að burðinum og áréttaði að sjúkraflutningamenn SHS hefðu ekki viljað frekari aðstoð. Fram kom í skýrslu H að aðgerðir hefðu verið hafnar þegar hann og G komu á vettvang. Þau hefðu boðið fram aðstoð við burðinn en hún verið afþökkuð. Þá hefðu þau fylgst með aðgerðum frá göngustíg og minnti vitnið að fjórir menn hefðu komið að burði brettisins.

41. Það er ágreiningslaust að stefnandi var við höfðagafl brettisins og að samkvæmt viðurkenndu verklagi skal sá sjúkraflutningamaður sem þar er staðsettur stýra burðinum, svo sem með því að telja í hreyfingar. Þ að verklag er jafnframt í samræmi við skýrslur sjúkraflutningamanna fyrir dómi og framlögð gögn sem varða kennslu við sjúkraflutninga. Þá telur dómurinn nægilega sýnt fram á að atvik að baki slysi stefnanda hafi verið þeim hætti sem hann heldur fram, þar meðtalið að þeir sjúkraflutningamenn sem voru við fótgafl brettisins hafi togað brettið út úr þyrlunni án samráðs við hann vegna fyrirmæla frá spilmanni þyrlunnar. Þessi atburðarás er í samræmi við lýsingu sem höfð var eftir stefnanda á bráðamóttöku þann dag sem slysið varð, sem og tilkynningar til Sjúkratrygginga Íslands og stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. sem áður hafa verið raktar. Þá fær lýsingin stoð í s kýrsl um sjúkraflutningamanna frá SHS fyrir dómi, en þeir báru allir um að brettinu hefði verið kippt út og að stefnandi hefði meiðst þegar hann greip brettið til að varna því að sjúklingurinn félli til jarðar. Að sama skapi kom fram í skýrslu G starfsmanns HSU að hún hefði séð stefnanda grípa hratt í brettið sem hafi verið við það að falla niður.

42. A ð framangreindu virtu telur dómurinn sýnt fram á að sjúkraflutningamenn hafi ekki fylgt viðurkenndu verklagi þegar brettið var togað út úr þyrlunni án þess að stefnandi hefði gefið til kynna að það skyldi gert. Telja verður að með þessu hafi viðkomandi starfsmenn sýnt af sér gáleysi og að líkamstjón stefnanda verði rakið til þess.

43. Eins og rakið hefur verið liggur ekki ljóst fyrir hvaða sjúkraflutningamenn voru við fótgafl brettisins og bera ábyrgð á þeim saknæmu mistökum sem urðu. T il stuðnings sameiginlegri bótaábyrgð stefndu hefur stefnandi einkum vísað til þess að starfsmenn HSU og SHS hafi staðið saman að sjúkraflutningnum og sé óljóst hverjir hafi verið við fótgafl brettisins. Beri því að fella bótaábyrgð sameiginlega á stefndu samkvæmt reglu skaðabótaréttar um nafnlaus mistök.

44. Að virtum atvikum verður sameiginleg bótaábyrgð stefndu ekki reist á því einu að starfsmenn frá HSU og SHS hafi verið á vettvangi og að óljóst sé hvaða starfsmenn hafi sýnt af sér gáleysi við flutning brettisins. Verður fremur að leggja mat á fyrirliggjandi gögn, skýrslur vitna fyrir dómi og meta hver skal bera hallann af skorti á sönnunum atvika ð þessu leyti, sbr. einnig 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991.

45. Til þess er að líta að starfsmenn SHS voru fyrstir á vettvang og var meðferð sjúklingsins stýrt af E bráðatækni. Ráðið verður af skýrslum sjúkraflutningamanna SHS að þeir hafi allir komið að burði brettisins ásamt stefnanda, en ekki er fyllilega skýrt hvar þeir voru staðsettir þegar stefnandi meiddist. Starfsmenn HSU neituðu staðfastlega fyrir dómi að hafa tekið þátt í burði brettisins og er það í samræmi við framburð þeirra hjá lögreglu sem gerð er grein fyrir í skýrslum frá september 2019. Aðkoma starfsmanna HSU að þessum verkþætti fær eingöngu stoð í aðilaskýrslu stefnanda, sem og skýrslu fyrrgreinds bráðatæknis sem er starfsmaður SHS. Þannig gátu hinir tveir starfsmenn SHS, sem tóku þátt í burði brettisins, hvorki staðfest aðkomu starfsmanna HSU að þessum verkþætti fyrir dómi né þegar þeir gáfu skýrslu hjá lögregluí febrúar 2019.

46. Fyr ir liggur að vinnuveitandi stefnanda tilkynnti Vinnueftirlitinu ekki um sl ysið innan viku eins og honum var skylt að gera samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980, enþað lá strax fyrir að stefnandi hafði slasast við störf sín og að hann var óvinnufær. Meðal gagna málsins er tilkynning vinnuveitanda stefnanda til Vinnueftirlitsins, sem er dagsett 29. mars 2017. Tilkynningin virðist stimpluð um móttöku 10. apríl 2017, en samkvæmt yfirlýsingu frá Vinnueftirlitinu barst hún ekki fyrr en 6. september sama ár. Hvað semþví líður liggur fyrir að rannsókn á orsökum slyssins samkvæmt 81. gr. laga nr. 46/1980 fór ekki fram. Miða verður við að rannsókn Vinnueftirlitsins hefði getað leitt atvik að baki slysinu nánar í ljós, þar með talið eytt óvissu um hvaða sjúkraflutningamenn voru við fótgafl brettisins umrætt sinn. Ekki verður séð að leitað hafi verið upplýsinga um þetta fyrr en við rannsókn lögreglu sem fór fram í febrúar og september 2019 að frumkvæði lögmanns stefnanda og var þá umtalsverður tími liðinn frá slysinu. Að mati dómsins verður vinnuveitandi stefnanda að bera hallann af sönnunarskorti hvað þetta varðar, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 3. mars 2023 í máli nr. 158/2022 og dóm Hæstaréttar 8. mars 2018 í máli nr. 151/2017. Tekið skal fram að HSU gegndi ekki skyldum vinnuveitanda gagnvart stefnanda og verður ekki fallist á að tilkynningarskylda hafi hvílt á stofnuninni. Þá hafa ekki verið færð haldbær rök fyrir því að stefnanda hafi sjálfum verið skylt að tilkynna atvikið og hlutast til um að rannsókn færi fram. Í þeim efnum skal tekið fram að stefnandi fór ekki með verkstjórn við aðgerðir vegna útkallsins, enda stýrði hann eingöngu burði brettisins vegna stöðu sinnar við höfðagafl þess. Að sama skapi getur dómurinn ekki fallist á þann málatilbúnað stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. að það sé ótrúverðugt að stefnandi viti ekki hverjir voru við fótgafl brettisins og að það standi honum næst að upplýsa um slíkt.

47. A ð öllu framangreindu virtu telur dómurinn að leggja verðit il grundvallar að starfsmenn SHS hafi borið ábyrgð á þeim saknæmu mistökum við burð brettisins sem leiddu til þess að stefnandi slasaðist. Þar sem ekki hefur verið sýnt framás ak næma háttsemi starfsmanna HSU verður stefndi íslenska ríkið sýknað af kröfum stefnanda.

48. Samkvæmt framangreindu er fallist á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda hans hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna líkamstjóns semhann hlaut í vinnuslysinu 10. mars 2017.

49. Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir að virtu umfangi málsins hæfilega ákveðinn 1.600.000 krónur. Rétt þykir að málskostnaður á milli stefnanda og stefnda íslenska ríkisins falli niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. úr frjálsri ábyrgðartryggingu Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins, vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, hlaut í vinnuslysi 10. mars 2017.

Stefndi ís lens k a ríkið er sýk naf kröfum stefnanda.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. greiði stefnanda 1.600.000 krónur í málskostnað.

Málskostnaður á milli stefnanda og stefnda íslenska ríkisins fellur niður.