E-4738/2005

Mál þetta, sem dómtekið var miðvikudaginn 31. janúar, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, með lögheimili að Æsufelli 4, Reykjavík, en búsettur í Danmörku, með stefnu birtri 29. apríl og 5. maí 2005, á hendur A-kk-þgf K-kk-þgf C-x-x, kt. 000000-0000, Skördevagen 7, 186 31 Vallentuna, Stokkhólmi, Svíþjóð, og R-kk-þgf D-kk-þgf B-kk-þgf, kt. 000000-0000, Meðalholti 4, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 22.939.540, ásamt 4,5% vöxtum af kr. 6.196.700 frá 7. júlí 1999 til 7. júlí 2000, en af kr. 22.939.540 frá þeim degi til 30. júní 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess, að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 20.054.842, ásamt 4,5% vöxtum af kr. 6.196.700 frá 7. júlí 1999 til 7. júlí 2000, en af kr. 20.054.842 frá þeim degi til 30. júní 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara krefst stefnandi þess, að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 14.652.884, ásamt 4,5% vöxtum af kr. 6.196.700 frá 7. júlí 1999 til 7. júlí 2000, en af kr. 14.652.884 frá þeim degi til 30. júní 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í öllum tilvikum er krafizt málskostnaðar úr hendi stefndu, óskipt, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda, A-kk-ef K-x-x C-x-x eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og dæmdur málskostnaður úr hendi hans að skaðlausu, að mati dómsins. Til vara krefst hann þess, að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og stefnandi verið dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu. Hver sem úrslit málsins verða, er þess krafist, að málskostnaður til verjanda stefnda A-kk-ef verði greiddur úr ríkissjóði, svo sem málið væri ekki gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda, R-kk-ef D-kk-ef B-kk-ef, eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara, að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati réttarins, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir, að hinn 7. júlí 1999 varð stefnandi fyrir líkamsárás við Kleppsveg 28 í Reykjavík og hlaut af alvarlega áverka. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, dags. 19. desember 2000, voru stefndu fundnir sekir um líkamsárásina á stefnanda.

Í niðurstöðum héraðsdóms segir svo m.a.:

Um alvarlegan áverka er að rœða og ljóst þykir að [stefnandi] hefur hlotið stórfellt líkams- og heilsutjón af árásinni í skilningi 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Svo sem að framan er rakið þykir sannað að stefndi, R-kk-nf, hafi kýlt [stefnanda] einu sinni og að [stefndu], R-kk-nf og A-kk-nf, hafi sparkað í höfuð (stefnanda). Háttsemi þessi er til þess fallin að valda fyrrgreindum afleiðingum og þykir brot (stefndu) því réttilega heimfært undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

Var stefndi A-kk-nf dæmdur í 19 mánaða fangelsi og stefndi R-kk-nf D-kk-nf í sex mánaða fangelsi. Ákærðu undu báðir dómi.

Stefnandi leitaði á slysadeild aðfaranótt 8. júlí 1999. Við komu þangað var hann marinn og með yfirborðsáverka á andliti, bol og handleggjum, sbr. læknisvottorð A-kk-ef H. A-kk-ef, dagsetts 30. október 1999. Eftir árásina kveðst stefnandi hafa þjáðst af þrálátum verkjum í höfði og baki og kvartað mjög undan skapbreytingum og alvarlegu minnisleysi. Hafi síðar komið í ljós, að hann hafði orðið fyrir alvarlegu heilsutjóni við líkamsárásina.

Stefnandi gekkst undir taugasálfræðilegt mat hjá dr. Þ-kvk-þgf J. J-kvk-þgf, klínískum taugasálfræðingi. Í mati hennar, dags. 30. ágúst 2000, kemur m.a. fram, að stefnandi hafi orðið fyrir alvarlegri minnisskerðingu við umrædda líkamsárás sem nái til allra þátta minnis nema augnabliksminnis. Hann hafi skert einbeitingarúthald, lélegt vinnsluminni í krefjandi verkefnum, mikla bradyphreniu, væga tjáningartregðu og óeðlilega lélega hreyfifærni fingra og lítinn handstyrk, sem séu ótvíræð eftirslysaheilkenni. Þá hafi geðslag stefnanda breytzt, sem komi fram í formi kjarkleysis, kvíða, hræðslu, þunglyndis, ósjálfstæðis, félagsfælni og þarfar til að loka sig af frá umhverfinu. Enn fremur hafi farið að bera ítrekað á hvatvísis- og hömluleysiseinkennum í formi tilefnislausra bræðikasta, reiði, pirrings og andlegrar vanlíðunar eftir árás stefndu. Einnig kemur fram, að stefnandi hafi þjáðst af svo viðvarandi höfuðverk, að hann eigi erfitt með að vera/standa á fótum. Höfuðverknum fylgi birtuóþol og óreglulegur svefn.

Dr. Þ-kvk-nf telur stefnanda hafa orðið fyrir framheilaskaða, eins og nánar er lýst í skýrslu hennar. Sé þar um að ræða a.m.k. meðalalvarlegan heilaskaða.

Að beiðni lögmanns stefnanda endurmat dr. Þ-kvk-nf stefnanda í nóvember 2002. Í niðurstöðu hennar eftir endurmat, sem dagsett er 24. nóvember 2002, segir svo m.a.:

Það er ennfremur mat mitt á grundvelli tveggja ítarlegra taugasálfrœðilegra rannsókna og viðtala að [stefnandi] hafi hlotið varanlegan meðalalvarlegan (ekki vægan) heilaskaða af völdum líkamsárása þeirrar sem hann varð fyrir þegar hann var 18 ára. Alvarleg minnisskerðing mun koma í veg fyrir að hann geti stundað bóknám eða störf sem krefst einhvers utanbókarlœrdóms og þekkingaröflunar. Önnur taugasálfrœðileg einkenni að viðbœttu minnistapinu hafa haft og munu áfram hafa áhrif á allt líf og starf [stefnanda] og draga verulega úr lífsgœðum hans og valkostum við að afla sér tekna auk annarra valmöguleika í lífinu.

Að tilhlutan lögmanns stefnanda rannsakaði H-kk-nf Ó-kk-nf, geðlæknir, geðheilsu stefnanda. Í greinargerð H-kk-ef, dags. 21. desember 2003, kemur m.a. fram, að stefnandi beri ýmis geðræn einkenni eftir líkamsárás stefndu. Þannig fái hann oft kvíðaköst og vakni jafnvel upp með mikinn kvíða. Hann sé haldinn ofsóknarhugmyndum og ennfremur óeðlilegri reiði, hafi lítið áreitisþol og biðlund, pirrist fljótt og missi stjórn á sér. Þá fái hann oft martraðir og sé þunglyndur. Enn fremur sé hann haldinn áfallastreituröskun og svefnröskunum.

H-kk-nf bendir einnig á einkenni vegna skemmda á heilavef. Bendir hann þar á viðvarandi höfuðverk með miklu birtuóþoli, sem hamli allri einbeitingu og valdi jafnvel jafnvægistruflunum, einbeitingarerfiðleika stefnanda, hugrænan hraða, sem þó hafi lagazt, og alvarlega minnisskerðingu.

Geðlæknirinn kveður daglega virkni stefnanda vera mjög skerta. Hafi hann verið óvinnufær og ófær um að stunda nám frá því að hann varð fyrir árásinni. Sé hann að mestu heima við í herbergi sínu og fari helzt ekki út nema í fylgd með öðrum. Hann sé hættur að lesa bækur, þar sem hann eigi erfitt með að halda þræði í löngum texta og þarfnist verulegrar aðstoðar foreldra við að sjá um flest það, sem snúi að daglegum athöfnum.

Í samantekt í greinargerð sinni segir H-kk-nf, að afleiðingar líkamsárásarinnar komi aðallega fram í einkennum frá miðtaugakerfi í formi höfuðverkja, alvarlegra minnistruflana og einbeitingarskorts og svo í illviðráðanlegum kvíða, áráttuhugsunum, þunglyndi, svefntruflunum og einkennum áfallastreitu.

Var það mat H-kk-ef, að framangreind einkenni séu til komin vegna vefrænna og geðrænna áhrifa árásar þeirrar, sem stefnandi varð fyrir þann 7. júlí 1999. Sé ekki að búast við neinum bata, sem skipti sköpum, og sé því um varanlegt heilsutjón að ræða.

Í læknisfræðilegri greinargerð G-kk-ef G-kk-ef taugalæknis, dags. 30. ágúst 2000, kemur fram sú niðurstaða hans, að stefnandi búi við þráláta, slæma verki í höfði og baki eftir líkamsárásina. Ástæða sé frekast talin vera mjúkvefjaskaði, útbreiddar vöðvabólgur eða jafnvel vefjagigt. Hafi stefnandi orðið fyrir heilahristingi og heilaskaða með talsverðum vitrænum og geðrænum einkennum. Þá hafi stefnandi orðið fyrir streitu við árásina og sennilega þrálátri streitu eftir áverka. G-kk-nf telur líklegt, að vandamál stefnanda verði áfram þrálegt og til verulegra vandræða í öllu daglegu lífi og starfi.

Svipaðar niðurstöður er að finna í læknisvottorðum S-kk-ef B-kk-ef taugasérfræðings, dags. 27. október 2000 og 23. september 2002, en í því síðarnefnda er vísað til þess að stundum sé vottur af því sem gæti verið vefjagigt, sem gæti verið til komin vegna viðvarandi verkja. Þá er enn fremur vísað til læknisvottorðs S-kk-ef Y-kk-ef endurhæfingarlæknis, dags. 12. maí 2003, endurhæfingamats G-kk-ef K-x-x G-kk-ef endurhæfingarlæknis, dags. 14. febrúar 2001 og vottorðs O-kk-ef E-kk-ef, klínísks sálfræðings, dags. 31. júlí 2002.

Með matsbeiðni, dags. 25. janúar 2004, óskaði stefnandi eftir því, að dómkvaddir yrðu tveir óvilhallir og hæfir menn til að meta tímabundna örorku, tímabil þjáningabóta, varanlegan miska og varanlega örorku vegna líkamsárásar stefndu. Þess var óskað, að matsmenn mætu eftirfarandi:

1. Hver er metin tímabundin örorka S-kk-ef S-kk-ef, sem rakin verður til líkamsárásar á hann þann 7. júlí 1999, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50,1993?

2. Hvert er metið tímabili þjáningabóta, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1993, sem rakið verður til líkamsárásar á S-kk-þf S-kk-þf hinn 7.júlí 1999, þ.e. frá því að tjón varð og þar til heilsufar S-kk-ef var orðið stöðugt? Við matið skal greint milli þeirra tímabila, sem S-kk-nf telst hafa verið rúmliggjandi, og þeirra tímabila, sem hann telst hafa verið veikur án þess að vera rúmfastur?

3. Hver er metinn varanlegur miski S-kk-ef S-kk-ef, kt. 000000-0000, sbr. 4. gr. laga nr. 50/1993, sem rakinn verður til líkamsárásar á hann þann 7. júlí l999?

4. Hver er metin varanleg örorka S-kk-ef S-kk-ef, kt. 000000-0000, sem rakin verður til líkamsárásar á hann þann 7. júlí 1999?

A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, dr. med., sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum, og B-kk-nf G. M-kk-nf, hdl. og lektor, voru hinn 23. apríl 2004 dómkvaddir til að framkvæma hið umbeðna mat. Er matsgerð þeirra dagsett 8. desember 2004. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 29. desember 2004, var óskað eftir endurupptöku matsmálsins, þar sem stefnda, A-kvk-nf K-kvk-nf, hafði ekki borizt boðun til matsfundar. Boðað var á ný til matsfundar og gafst báðum stefndu kostur á að gæta hagsmuna sinna við matið. Matsmenn skiluðu að nýju matsgerð, dags. 10. apríl 2005.

Niðurstaða matsmanna er sú, að afleiðingar líkamsárásar stefndu á stefnanda væru heilasköddun með skertri heilastarfsemi, óþægindi í hálsi og brjósthrygg og eymsli í hægri kjálkalið. Var tímabundið atvinnutjón stefnanda í skilningi 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 metið 100% í eitt ár frá árásardegi, 7. júlí 1999. Var hann jafnframt talinn hafa verið veikur í eitt ár, án þess að vera rúmliggjandi, sbr. 3. gr. laganna, en stöðugleikapunktur var metinn 7. júlí 2000. Þá var varanlegur miski stefnanda, sbr. 4. gr. laganna, metinn 40%, og við það mat miðað við líkamleg óþægindi í höfði, hálsi og baki og veruleg andleg óþægindi, tengt varanlegri skemmd í heila, þar sem ekki væri gert ráð fyrir neinum bata. Loks var varanleg örorka stefnanda, sbr. 5. gr., metin 65% í kjölfar líkamsárásar stefndu.

Þann 15. febrúar voru, að beiðni stefndu, dómkvaddir þrír yfirmatsmenn, J-kk-nf V-kk-nf læknir, sérfræðingur í embættis- og gigtarlækningum, T-kk-nf M-kk-nf læknir, sérfræðingur í taugalækningum, og V-kk-nf M-kk-nf M-kk-nf lögfræðingur, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, til þess að framkvæma yfirmat vegna framangreindrar matsgerðar, og skyldi yfirmatið taka til allra þeirra þátta, sem fyrirliggjandi matsgerð tók til. Er matsgerð þeirra dagsett 1. júní 2006. Er niðurstaða þeirra hin sama og undirmatsmanna, að frátöldu tímabili tímabundins atvinnutjóns, en ekki er gerð krafa um bætur vegna þess í máli þessu.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefndu á því, að stefndu hafi, með líkamsárás sinni á stefnanda hinn 7. júlí 1999, bakað sér sameiginlega bótaskyldu á því tjóni, sem af árásinni hlauzt. Stefndu hafa verið fundnir sekir um að hafa í sameiningu staðið að ólögmætri og refsiverðri árás á stefnanda og beri því fulla og óskipta sakarábyrgð að skaðabótarétti á þeim miklu afleiðingum, sem árásin hafi haft í för með sér. Beri þeim því að bæta stefnanda það tjón, sem hann varð fyrir, sbr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og reglur skaðabótaréttar um sakarábyrgð.

Krafa stefnanda um skaðabætur styðjist við matsgerð dómkvaddra matsmanna á dskj. nr. 16 og yfirmatsgerð á dskj. nr. 48. Telji matsmenn ekki vafa á því, að þau líkamlegu og andlegu einkenni, sem stefnandi búi nú við, séu afleiðing líkamsárásarinnar.

Stefnandi geri kröfur um, að sér verði greiddar kr. 372.300 í þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að mati hinna dómkvöddu matsmanna hafi stefnandi verið veikur án þess að vera rúmliggjandi í eitt ár eða 365 daga. Að teknu tilliti til verðlagsbreytinga, sbr. 15. gr. skaðabótalaga, sé krafizt kr. 1.020 (kr. 700x1vt4768/lvt3282) fyrir hvern dag, sem hann var veikur án rúmlegu, eða samtals kr. 372.300.

Samkvæmt matsgerð á dskj. nr. 16 sé varanlegur miski stefnanda vegna líkamsárásar stefndu 40%, sbr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að teknu tilliti til verðlagsbreytinga, sbr. 15. gr., séu bætur fyrir algeran miska fyrir 49 ára og yngri nú kr. 5.811.000 (kr. 4.000.000x1vt4768/lvt3282). Sé því gerð krafa um 40% af þeirri fjárhæð, eða kr. 2.324.400.

Hinir dómkvöddu matsmenn hafi metið varanlega örorku stefnanda vegna líkamsárásar stefndu 65%. Þar sem stefnandi hafi átt nánast enga atvinnusögu að baki, þegar hann varð fyrir árásinni, miði hann kröfu sína við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, að teknu tilliti til breytinga á verðlagi, sbr. 15. gr. (1.200.000x1vt4768/lvt3282=1.743.500). Sé sú fjárhæð margfölduð með örorkustigi stefnanda og margföldunarstuðli samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna miðað við aldur stefnanda við upphaf varanlegrar örorku, þ.e. hinn 7. júlí 2000. Sé því aðallega gerð krafa um kr. 20.304.888 (kr. 1.743.500x17,917x65%) í bætur fyrir varanlega örorku stefnanda, að frádregnum kr. 3.562.048, vegna eingreiðsluverðmætis almannatryggingabóta, sem stefnandi hafi átt rétt á frá batahvörfum 7. júlí 2000 til loka gildistíma örorkumats Tryggingastofnunar ríkisins 30. apríl 2007. m.v. 4,5% ársafvöxtun, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Varakrafa stefnanda byggir á því, að frá útreiknuðum örorkubótum dragist eingreiðsluverðmæti almannatryggingabóta, sem stefnandi hafi átt rétt á við þingfestingu málsins 30. júní 2005 frá 7. júlí 2000 til loka gildistíma örorkumats Tryggingastofnunar ríkisins 30. apríl 2007, kr. 6.446.746. Þrautavarakrafan byggir á því, að frá útreiknuðum örorkubótum dragist eingreiðsluverðmæti almannatryggingabóta, sem stefnandi hafi átt rétt á við batahvörf 7. júlí 2000 til 60 ára aldurs, þ.e. kr. 11.848.704. Í öllum tilvikum sé miðað 4,5% ársafvöxtun, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Hafi B-kk-nf G-kk-nf tryggingastærðfræðingur reiknað út eingreiðsluverðmætið, sbr. dskj. nr. 67.

Stefnandi geri kröfu til þess, að stefndu verði dæmdir til að greiða honum miskabætur samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ljóst sé af læknisfræðilegum gögnum málsins, að stefnandi hafi orðið fyrir margs konar miska af völdum líkamsárásarinnar. Hafi hann mátt búa við margs konar verki, bæði í höfði og líkama, auk vitrænnar skerðingar, minnisleysis og geðrænna vandamála. Vísist þar um til gagna málsins og þess, sem áður sé rakið. Séu því öll skilyrði til að dæma stefndu til greiðslu miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Sé gerð krafa um miskabætur að fjárhæð kr. 3.500.000, sem verði að telja í hóf stillt, miðað við þann stórfellda miska, sem stefnandi hafi mátt þola af völdum stefndu.

Samkvæmt framansögðu sundurliðist krafa stefnanda svo, áður en tekið hafi verið tillit til frádráttar vegna eingreiðsluhagræðis:

1. Krafa um þjáningabætur kr. 372.300

2. Krafa um bætur fyrir varanlegan miska kr. 2.324.400

3. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku kr. 20.304.888

4. Krafa um miskabætur samkvæmt 26. gr. kr. 3.500.000

Samtals: kr. 26.501.588

Gerð sé krafa um 4,5% vexti af bótum fyrir þjáningar og varanlegan miska, sbr. 16. gr. skaðabótalaga, svo og af miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga frá tjónsdegi, en af bótum fyrir varanlega örorku frá upphafsdegi metinnar örorku, þ.e. 7. júlí 2000. Gerð sé krafa um dráttarvexti frá þingfestingardegi máls þessa, 30. júní 2005.

Stefnandi vísar til stuðnings kröfum sínum til meginreglna skaðabótaréttar, m.a. um sakarábyrgð, svo og til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1., 3-7., 9., 15.-16. og 26. gr. Dráttarvaxtakröfu sína styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001 og kröfu sína um málskostnað við XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91, 1991. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 41. og 1. mgr. 32. gr., sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda A-kk-ef

Stefndi A-kk-nf bendir m.a. á, kröfum sínum til stuðnings, að í vottorði O-kk-ef E-kk-ef á dskj. nr. 9. komi fram, að eftir viðtöl við foreldra stefnanda og eftir að stefnanda hafi verið gefnir viðtalstímar, hafi hann aðeins mætt tvisvar sinnum, eða hinn 1. og 29. ágúst, og svo ekki meir. Með öðrum orðum, hann hafi ekki hirt um að reyna að bæta líðan sína, þótt sálfræðingar væru búnir að gera tillögur þar um og benda á leiðir.

Af hálfu þessa stefnda er einnig bent á, að í matsgerðinni, sem bótakröfur stefnanda séu byggðar á, komi fram eftirfarandi:

Niðurstöður röntgenrannsóknar, sem fram hafi farið af hálsliðum, brjósthrygg og lendaliðum hinn 18. júní 1999, á stefnanda, hafi verið eðlilegar. Engin skýring sé gefin á því, af hverju stefnandi hafi þurft að fara í slíka rannsókn á þessum degi, þ.e. ca. 20 dögum fyrir atburðarásina 7. júlí 1999, sem bótahlið málsins eigi að tengjast.

Röntgenmyndir af andlitsbeinum stefnanda 8. júlí 1999 hafi verið eðlilegar.

Röntgenmyndir af höfði, kinnbeinum og efri hluta mandibulu hafi hinn 26. júlí 1999 verið eðlilegar.

Heilarit, sem tekið hafi verið af stefnanda hinn 12. janúar 2000, hafi verið innan eðlilegra marka.

Því er ennfremur hér við að bæta, að stefndi A-kk-nf hafi staðfastlega frá upphafi neitað að hafa sparkað í eða slegið stefnanda í máli þessu, og það sé lítt skiljanlegt, hvernig dómararnir í málinu hafi getað, gegn neitun, talið sannað, að stefndi A-kk-nf hefði verið sekur um spörk í stefnanda.

Mörg vitnanna hafi sagt A-kk-þgf ekkert hafa gert stefnanda, en önnur vitni hafi sagt fyrir dómi, að þau könnuðust ekki við framburð sinn hjá lögreglu, því lögreglan hefði ráðið öllu orðalagi skýrslna. Í því sambandi hafi litla þýðingu, hvað lögreglumaðurinn G-kk-nf hafi sagt, er hann var spurður um þetta.

Lögmenn, sem unnið hafi að opinberum málum, viti, að lögreglumenn hafi iðulega myndað sér skoðun um atburðarásina, eftir að hafa yfirheyrt kærandann, og síðan gangi sú skoðun ósjálfrátt eins og rauður þráður í gegnum málið, og síðan þori vitnin, ekki sízt ef þau eru einnig sakborningar, ekki annað en að skrifa undir skýrslur í slíkri lögregluyfirheyrslu, þótt þær séu efnislega rangar.

Af hálfu stefnda er á því byggt, að fráleitt sé, að byggt verði á matsgerðinni á dskj. nr. 16, og sé því alfarið mótmælt, enda sé bótakrafan tölulega á henni byggð í stefnu.

Það sé ósannað með öllu, þrátt fyrir dóminn í opinbera málinu, að stefndi A-kk-nf hafi gert stefnanda neitt hinn 7. júlí 1999, sem geti verið grundvöllur matsgerðar, sem unnið sé að um 5 árum eftir atburðinn.

Krafan í máli þessu sé eingöngu byggð á teoríuútreikningum lækna, og sé því haldið fram, að forsendur útreikninganna tengist ekki á nokkurn hátt atburðarásinni hinn 7. júlí 1999, heldur hljóti hún að tengjast einhverri annarri vanlíðan stefnanda, sem stafi annaðhvort af eðlisfari hans, óreglu eða öðru slíku, því rannsóknir, sem getið sé um að framan, sýni, að ekki hafi verið að finna neinar afleiðingar atburðarásarinnar hinn 7. júlí 1999.

Krafan um málskostnað sé byggð á 130. gr. 1. mgr. laga nr. 91/1991, auk virðisaukaskatts af málskostnaði, með vísan til laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda R-kk-ef

Stefndi R-kk-nf byggir á því, að stefnandi hafi átt upptök að þeim átökum, sem urðu í greint sinn á bifreiðastæði við Kleppsveg 28 í Reykjavík. Stefnandi hafi áður verið búinn að skalla K-kk-þf F-kk-þf Ó-kk-þf og hafi hótað að skera stefnda R-kk-þf á háls. Hafi stefndi í umrætt skipti, þ.e. að kvöldi 7. júlí 1999, komið á staðinn í bifreið með stefnda A-kk-þgf og fleiri aðilum. Þar hafi verið fyrir önnur bifreið og krakkar í kringum hana. Stefnandi hafi verið í þeirri bifreið, og hafi krakkarnir verið að reyna að draga hann út úr henni, þegar stefndu R-kk-nf og A-kk-nf og fleiri hafi komið þar að. Hurð bifreiðarinnar hafi opnazt og stefnandi komið þar út. Stefndi R-kk-nf hafi tekið á stefnanda, hrint honum og spurt hann, hvað hann hafi verið að meina með því að ætla að drepa sig. Stefnandi hafi legið eftir á bifreiðastæðinu, þegar stefndi fór á brott ásamt fleirum.

Stefndi R-kk-nf hafi alfarið neitað því að hafa slegið stefnanda, svo að hann félli í jörðina, en viðurkenni hins vegar að hafa hrint honum og e.t.v. slegið hann einu höggi í andlitið eða kinn, en stefnandi hafi ekki fallið við það.

Þrátt fyrir neitun stefnda í hinu opinbera máli, sem var höfðað á hendur honum o.fl., sbr. dskj. nr. 7, hafi hann verið sakfelldur fyrir að hafa kýlt stefnanda einu sinni og hann, ásamt stefnda A-kk-þgf, að hafa sparkað í höfuð stefnanda með þeim afleiðingum, sem í ákæru greindi og heimfært hafi verið undir 2. mgr. 218. gr. alm. hgl.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að hann telji sig ekki bera ábyrgð á því tjóni, sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir og byggt sé á í þeirri matsgjörð, sem liggi frammi í máli þessu á dskj. nr. 16. Sú matsgjörð sé framkvæmd af tveimur dómkvöddum matsmönnum. Niðurstaða matsmanna hafi verið sú, að þjáningabætur, samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, væru í eitt ár, án þess að vera rúmliggjandi, varanlegur miski skv. 4. gr. 40% og varanleg örorka skv. 5. gr. 65%.

Varakröfur sína byggir stefndi R-kk-nf á því í fyrsta lagi, að stefnandi eigi að einhverju leyti sök á því, að til átaka hafi komið á milli þeirra. Vísi stefndi í því sambandi til þess, að stefnandi hafi haft í hótunum að drepa sig. Hljóti því að koma til sakarskipting, þannig að stefnandi verði sjálfur látinn bera hlut í tjóni, að teknu tilliti til sakar hans sjálfs.

Í öðru lagi krefjist stefndi þess, að lækka beri bótafjárhæðina, eða jafnvel láta hana falla niður, þar sem ljóst megi vera, að bótaskylda stefnda yrði honum svo þungbær, að ósanngjarnt megi telja. Stefndi sé algjörlega tekjulaus og ljóst, að það verði í nánustu framtíð, því hann sé núna að afplána á Litla-Hrauni 2½ árs fangelsisdóm, sem hann hafi hlotið með dómi Hæstaréttar. Vísi stefndi í þessu sambandi til 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í þriðja lagi mótmæli stefndi kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga, þar sem hann krefji einnig um miskabætur á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga vegna varanlegs miska. Einnig sé mótmælt fjárhæð miskabótakröfunnar, sem stefndi telji allt of háa og ekki í samræmi við dómaframkvæmd. Krefjist hann þess, ef til komi, að miskabótakrafan samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga verði verulega lækkuð og þá einnig með vísan til 24. gr. skaðabótalaga, sbr. umfjöllun hér að framan.

Í fjórða lagi beri að draga frá bótakröfum greiðslur, sem stefnandi hafi fengið frá Tryggingastofnun ríkisins, sbr. 3. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Þá mótmæli stefndi upphafstíma vaxta, þar sem vextir, eldri en fjögurra ára, séu fyrndir samkvæmt 2. tl. 3. gr. l. nr. 14/1905 um fyrningu skulda o.fl. Krafa stefnda um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. l. nr. 91/1991.

Loks taki stefndi undir þau sjónarmið varðandi matsgjörðina, sem reifuð séu í greinargerð meðstefnda, A-kk-ef.

IV

Forsendur og niðurstaða

Við upphaf aðalmeðferðar lýstu lögmenn því yfir að ekki sé ágreiningur um útreikning bótakröfunnar varðandi líkamstjón, en ágreiningur snýst um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga og lækkun samkv. 24. gr. sömu laga. Þá snýst ágreiningur um bótaskylduna.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í sakamálinu nr. S-875/2000 var talið sannað, að stefndu, A-kk-nf og R-kk-nf, hefðu, í félagi við aðra ákærðu, ráðizt að stefnanda og sparkað ítrekað í hann, m.a. í höfuð, auk þess sem stefndi R-kk-nf hefði veitt honum hnefahögg. Dóminum var ekki áfrýjað og telst hann, með vísan til 1. mgr. 138. gr. l. nr. 19/1991, hafa fullt sönnunargildi um málsatvik. Er því þegar af þessum sökum ekki fallizt á þær mótbárur stefndu, að sök sé ósönnuð.

Í framangreindum dómi í sakamálinu var jafnframt talið sannað, að stefnandi hefði hlotið stórfellt líkams- og heilsutjón í kjölfar árásarinnar, með alvarlegum og varanlegum afleiðingum.

Um afleiðingar árásarinnar vísar stefnandi til framlagðra matsgerða. Í málinu liggja og fyrir fjölmörg læknisfræðileg gögn, sem öll ber að sama brunni um afleiðingar árásarinnar fyrir stefnanda. Segir svo m.a. í yfirmatsgerð í kafla, sem fjallar um afstöðu til matsefnanna:

Fyrir liggur niðurstaða héraðsdóms í árásarmálinu og margvísleg gögn, þar sem lagt hefur verið mat á líkamlegar, hugrænar og andlegar afleiðingar árásarinnar. Í þeim kemur fram, að yfirmatsþoli ber umtalsverðar menjar árásarinnar og er að áliti yfirmatsmanna gott samræmi á milli fyrirliggjandi gagna og þeirra einkenna er koma fram í viðtali og við skoðun á yfirmatsfundi.

Í ljósi fyrirliggjandi gagna, frásagnar yfirmatsþola og fjölskyldu hans, ásamt með einkennum er fram koma við skoðun, má ráða að yfirmatsþoli hefur hlotið umtalsverða hugræna skaða og geðrænan skaða af árásinni, auk nokkurra líkamlegra einkenna.

--------

Batahvörf (stöðugleikapunktur).

Batahvörf eru þau tímamörk, þegar ekki er að vænta umtalsverðs ferkari bata af líkamstjóni. Í ljósi aðstæðna og eðlis áverkanna ákvarða yfirmatsmenn batahvörf einu ári eftir árásina, þ.e. 7. júlí 2000.

--------

Tímabil þjáningabóta

--------

Yfirmatsmenn hafa ákvarðað stöðugleikatímapunkt einu ári eftir slysið og var yfirmatsþoli óvinnufær þann tíma. Þótt þjáningabótum sé ætlað að bæta ófjárhagslegt tjón hefur við skýringu á veikindahugtaki 3. gr. hefur (sic) almennt verið stuðzt við þá reglu, að tjónþoli sé veikur ef hann er óvinnufær. Af því leiðir að áliti yfirmatsmanna að yfirmatsþoli var veikur frá 7. júlí 1999 til batahvarfa, réttu ári síðar. Hann var því veikur í 365 daga. Yfirmatsmenn telja, að hann hafi á þessu tímabili ekki verið rúmliggjandi í skilningi skbl.

Varanlegur miski

--------

Við mat á varanlegum miska leggja yfirmatsmenn til grundvallar þau einkenni, sem lýst hefur verið í matsgerðinni, einkum:

Talsverð hugræn einkenni í formi minnisskerðingar, einbeitingarörðugleika, skertrar framkvæmdagetu og hömluleysis, sem yfirmatsmenn telja orsakað af árásinni.

Þá leggja yfirmatsmenn til grundvallar talsverð geðræn einkenni í formi mikillar áfallasýki og almenns ótta um áframhaldandi ofsóknir árásarmannanna ásamt með þunglyndi og svefntruflunum.

Enn fremur leggja yfirmatsmenn til grundvallar nokkur einkenni líkamlegra áverka, sem eru dreifð um líkamann með viðvarandi og oft mjög slæmum höfuðverkjum, sem að hluta til má rekja til höfuðáverka (posttraumatiskur höfuðverkur) og að hluta til áverka, sem komið hafa á ofanverðan háls (cervicogen höfuðverkur).

Jafnframt eru lagðir til grundvallar hálsverkir með vægt skertum hreyfiferlum í hálsi og eymslum, ásamt með talsverðum mjóbaksverkjum, vægri hreyfiskerðingu í mjóbaki og talsverðum eymslum við þreifingu.

Loks eymsli í neðanverðri brjóstgrind vinstra megin vegna áverka sem komið hafa á mótum brjósks og rifbeina framanvert í brjóstgrindinni.

Að teknu tilliti til alls þessa meta yfirmatsmenn varanlegan miska matsbeiðanda (sic) 40 stig.

Mat á varanalegri örorku.

--------

Matið samkvæmt 5. gr. er framkvæmt þannig, að bornar eru saman tvær atburðarásir, sem báðar miða við forspá um atvinnuþátttöku tjónþola, þ.e. annars vegar sú framvinda, sem orðið hefði í atvinnuþátttöku hans ef hann hefði ekki orðið fyrir því líkamstjóni sem til mats og skoðunar er. Hins vegar sú framvinda, sem orðin er frá slysi og fram til batahvarfa og frá því tímamarki og verður að líkindum í framtíðinni að því er atvinnuþátttöku varðar að teknu tilliti til þeirrar staðreyndar sem líkamstjónið er. -------

Sé litið til fyrri atburðarásarinnar, þ.e. hver ætla megi að hafi orðið framvindan um atvinnuþátttöku yfirmatsþola, ef hann hefði ekki orðið fyrir þeirri líkamsárás, sem er tilefni máls þessa, telja yfirmatsmenn að engar forsendur séu til að ætla annað en hann hefði lokið sínu skólanámi við Iðnskólann í Reykjavík. Hann hefði hugsanlega tekizt á hendur frekara nám, en ef ekki þá telja yfirmatsmenn að leggja verði til grundvallar að hann hefði farið á vinnumarkað og engin ástæða sé til að ætla annað en hann hefði haft fulla atvinnuþátttöku venjulega starfsævi, eins og yfirgnæfandi meirihluti Íslendinga.

Þegar litið er til síðari atburðarrásarinnar, þ.e. atvinnuþátttöku yfirmatsþola frá því að hann varð fyrir líkamsárásinni 7. júlí 1999 og frá batahvörfum ári síðar, þá liggur fyrir að yfirmatsþoli hefur ekki unnið nein launuð störf frá því að hann varð fyrir árásinni og ekki stundað neitt skólanám. Nú eru liðin næstum sjö ár frá því yfirmatsþoli varð fyrir líkamsárásinni og næstum sex ár frá batahvörfum. Hann var þá nítján ára, þ.e. á síðarnefnda tímamarkinu, og átti fyrir sér a.m.k. 51 árs starfsævi. Nú eru liðin næstum sex ár frá batahvörfum án þess að hann hafi haft burði til þess að vinna neitt, þ.e. tæplega 12% af þeim tíma, sem hann átti hið minnsta eftir í námi eða starfi. Yfirmatsmenn telja að ekki leiki vafi á því að líkamstjónið og afleiðingar þess hafi einar valdið því að yfirmatsþoli hefur ekkert verið á vinnumarkaði frá því að árásin var gerð. Um áhrif líkamstjónsins til frambúðar á starfsorku yfirmatsþola, þ.e. möguleika hans til að afla atvinnutekna, telja yfirmatsmenn að geta hans að þessu leyti sé verulega skert.

Yfirmatsmenn telja þó, að yfirmatsþoli eigi, að aflokinni þjálfun og eftir atvikum viðbótarmenntun, takist honum að komast í gegnum hana, að geta sinnt einhverjum störfum, en þurfi þó a.m.k. framan af að njóta verndar og aðstoðar á vinnustað. Af sjálfu sér leiðir að slík vinna liggur ekki á lausu. Yfirmatsmenn telja ekki rétt að útiloka að yfirmatsþoli muni hafa einhverja atvinnuþátttöku, sem e.t.v. gæti farið vaxandi, ef framvindan verður honum hagstæð. Í ljósi þessa telja yfirmatsmenn að fallast megi á þá niðurstöðu undirmatsmanna, að varanleg örorka yfirmatsþola sé hæfilega metin 65%.

Hafa stefndu ekki fært fram nein rök, sem leiða til þess að matsgerðin verði dregin í efa og hún því lögð til grundvallar í máli þessu um afleiðingar árásarinnar.

Af hálfu stefnda R-kk-ef er bótafjárhæðinni mótmælt sem of hárri, og vísar hann í fyrsta lagi til eigin sakar stefnanda.

Ekkert hefur komið fram í máli þessu, sem styður þær fullyrðingar stefnda R-kk-ef, að stefnandi hafi átt upptökin að átökunum. Er þessari málsástæðu því hafnað.

Í öðru lagi vísar stefndi R-kk-nf til 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en þar segir í 1. málsgrein, að lækka megi bótaábyrgð eða fella niður skaðabótaábyrgð, ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær, að ósanngjarnt megi telja, eða álíta verði að öðru leyti skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Þegar metið sé, hvort ástæða sé til að beita heimildinni, skuli líta til þess, hve mikið tjónið sé, til eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika.

Þegar málsatvik eru virt og litið til hagsmuna og aðstæðna tjónþola annars vegar, eðli hins bótaskylda atviks og aðstæðna tjónvalda hins vegar, er ekki fallizt á, að aðstæður séu með þeim hætti, að rétt sé eða sanngjarnt að beita 24. gr. skaðabótalaga til lækkunar bótanna.

Í þriðja lagi byggir stefndi R-kk-nf á því, að ekki megi dæma miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga samhliða miskabótum samkvæmt 4. gr. laganna.

Miskabætur samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga eru ætlaðar vegna varanlegs miska tjónþola. Krafa stefnanda vegna þessa liðar nemur kr. 2.324.000 og er reiknuð út frá bótatöflu í 2. mgr. 4. gr., að teknu tilliti til miskastigs stefnanda samkvæmt matsgerð. Er sá kröfuliður tekinn til greina að fullu, enda hefur hann ekki sætt tölulegum andmælum.

Miskabætur samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga má dæma, ef aðili veldur líkamstjóni af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Er þessi heimild óháð því, hvort jafnframt er gerð krafa um bætur vegna varanlegs miska samkvæmt 4. gr., og eru fyrir því dómafordæmi Hæstaréttar. Þegar virt eru málsatvik, má fallast á, að skilyrði samkvæmt þessu ákvæði séu fyrir hendi. Eftir atvikum þykja miskabætur samkvæmt þessum lið hæfilega ákveðnar kr. 2.000.000.

Stefnandi hefur í endanlegri kröfugerð sinni tekið tillit til greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins til frádráttar útreiknaðri bótakröfu, eins og fyrr er rakið í kafla, sem fjallar um málavexti. Er ekki fallizt á aðal- og varakröfu stefnanda, þar sem þar er einungis reiknað með því, að stefnandi eigi rétt á þessum bótum til loka gildistíma örorkumats Tryggingastofnunar ríkisins 30. apríl 2007. Þrautavarakrafan byggir hins vegar á því, að stefnandi eigi rétt á þessum bótum til 67 ára aldurs. Eins og varanlegum afleiðingum stefnanda hefur verið lýst í málsgögnum, sem m.a. leiða til þess, að stefnandi er metinn með varanlega örorku 65%, þykja fyrir því yfirgnæfandi líkur, að örorkumat Tryggingastofnunar muni ekki breytast að marki, og þykir því rétt að leggja útreikning tryggingastærðfræðings, sem þrautavarakrafa stefnanda byggir á, til grundvallar. Er þá jafnframt vísað til dómafordæma. Eru kröfur stefnanda að höfuðstól því teknar til greina, eins og þær eru settar fram í þrautavarakröfu.

Stefndi R-kk-nf hefur mótmælt upphafstíma vaxta og borið því við, að vextir, eldri en fjögurra ára, séu fyrndir.

Af hálfu stefnanda var vísað til þess við munnlegan málflutning, að bótakrafa hefði verið lögð fram í sakamálinu á sínum tíma, og hefði fyrning þar með verið rofin.

Í dómi í sakamálinu kemur fram, að fallið var frá bótakröfu í því máli í þinghaldi 30. október 2000. Dómur var síðan kveðinn upp 20. desember sama ár. Mál þetta er hins vegar ekki höfðað á hendur þessum stefnda fyrr en með stefnu birtri 29. apríl 2005. Er því fallizt á með stefnda, að fyrning hafi ekki verið rofin. Dæmast vextir því eins og greinir í dómsorði.

Tölulegur ágreiningur er ekki um þjáningabætur, og er sá kröfuliður því tekinn til greina óbreyttur.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu in solidum til að greiða kr. 1.882.490 í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð, en málsaðilar hafa allir gjafsókn í málinu. Innifalið í framangreindum málskostnaði er útlagður kostnaður samkvæmt reikningum, kr. 882.490. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið litið til virðisaukaskatts.

Gjafsóknarkostnaður aðila greiðist úr ríkissjóði. Ákveðst gjafsóknarkostnaður stefnanda kr. 1.882.490, þ.m.t. útlagður kostnaður, en ekki hefur verið litið til virðisaukaskatts. Gjafsóknarkostnaður hvors hinna stefndu ákveðst kr. 350.000, og hefur þá ekki verið litið til virðisaukaskatts. Ekki hefur verið litið til útlagðs kostnaðar stefndu við ákvörðun málskostnaðar, en reikningar vegna þess hafa verið sendir beint til dómsmálaráðuneytisins.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, A-kk-nf K-kk-nf C-x-x og R-kk-nf D-kk-nf B-kk-nf, greiði in solidum stefnanda, S-kk-þgf S-kk-þgf, kr. 13.152.884, ásamt 4,5% vöxtum frá 29. apríl 2001 til 30. júní 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði stefndu in solidum kr. 1.882.490 í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 1.882.490, þ.m.t. útlagður kostnaður, kr. 882.490, greiðist úr ríkissjóði.

Gjafsóknarkostnaður stefnda A-kk-ef, kr. 350.000, greiðist úr ríkissjóði.

Gjafsóknarkostnaður stefnda R-kk-ef, kr. 350.000, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf