E-2439/2017

I

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 15. febrúar sl. um frávísunarkröfu stefnda, er höfðað af A, [...], [...], á hendur B, [...], [...], persónulega og sem framkvæmdastjóra C, [...], [...], og D, [...], [...], með stefnu birtri 26. júní 2017.

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði með dómi skaða- og miskabótaskylda stefndu in solidum vegna líkamstjóns stefnanda sem hún varð fyrir af völdum augnloka- og -sköpulagsaðgerðar sem stefndi, B lýtalæknir, framkvæmdi á stefnanda 27. júní 2013.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu in solidum samkvæmt málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

Í þessum þætti málsins krefst stefnandi þess að kröfu stefndu um frávísun málsins verði hafnað.

II

Málsatvik eru þau að stefnandi fór 27. júní 2013 í aðgerð hjá stefnda B, sem er starfandi lýtalæknir. Gerð var augnlokaaðgerð og sköpulagsaðgerð á neðri augnlokum. Í stefnu er því lýst svo að aðgerðin hafi átt að fela í sér sprautun á nokkrum dropum af fitu undir augun. Þess í stað hafi stefndi B sett stórt stykki af vef sem hann tók úr efri augnlokum undir augu stefnanda með því að rífa upp húðina undir augunum og hafi hann farið í gegnum skurð sem hann hafði gert fyrir ofan augun. Fljótlega eftir aðgerðina hafi komið í ljós að hún hefði ekki tekist sem skyldi og hafi annar læknir þurft, í tveimur aðgerðum, að fjarlægja vefinn sem græddur var í stefnanda í stað fitunnar sem hafi átt að sprauta undir augun. Þá er því lýst í stefnu að stefnandi hafi ekki getað látið sjá sig utandyra vegna útlits síns eftir aðgerðina og að aðgerðin hafi tekið mikið á hana andlega, auk þess sem hún hafi þurft að hafna störfum vegna útlits.

Í greinargerð stefndu er því lýst að ekkert hafi komið upp á við aðgerðina. Stefnandi hafi viku síðar komið í endurkomu og hafi þá verið teknir saumar úr efri augnlokum og hafi ástand þar verið eðlilegt. Stefndi B hafi hins vegar séð þykkildi undir neðri augnlokum þar sem fitustrimlar höfðu verið settir og hafi hann talið að fitan hefði rúllast upp og dregist til baka sem væri ekkert óeðlilegt. Hafi hann upplýst stefnanda um að auðvelt væri að laga þetta með lítilli aðgerð og hafi stefnanda verið gefinn tími til endurkomu fjórum vikum síðar til að meta stöðuna. Stefnandi hafi ekki mætt í þann tíma og haft næst samband við hann um átta mánuðum eftir aðgerðina.

III

Stefnandi höfðaði mál þetta sem viðurkenningarmál á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefndu. Stefnandi byggir málsókn sína á því að stefndu beri sameiginlega ábyrgð á því að hún hafi orðið fyrir tjóni vegna aðgerðar sem stefndi B framkvæmdi á henni. Þá hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjón hennar hefði stefndi B sinnt skyldum sínum um aðgæslu, öryggi og varkárni og framkvæmt aðgerðina á réttan hátt.

Stefnandi byggir á því að skilyrði fyrir greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu stefnda C séu fyrir hendi. Byggir stefnandi bótaábyrgð félagsins og stefnda B á hinni almennu sakareglu skaðabótaréttar og 1. gr. skaðabótalaga en einnig er vísað til hlutlægrar ábyrgðar heilbrigðisstétta sem sé lögbundin með lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Sé þar kveðið á um rétt sjúklinga til bóta vegna tjóns af völdum meðferðar án þess að sýna þurfi fram á sök. Þó telur stefnandi ljóst að aðgerðin hafi ekki verið framkvæmd á réttan hátt.

Meðal framlagðra gagna stefnanda er vottorð E lýtalæknis, dagsett 5. mars 2015. Þar eru rakin þau samskipti sem stefnandi átti við lækninn sem hún leitaði til eftir að hafa farið í aðgerð hjá stefnda B. Kemur þar fram að stefndi B hafi framkvæmt augnlokaaðgerð og sköpulagsaðgerð á neðri augnlokum stefnanda. Aðgerðin hafi að sögn stefnanda falið í sér ígræðslu vefjar sem fenginn hafi verið úr efri augnlokum og hafi stefnandi verið óánægð með það hvernig staðið var að aðgerðinni, m.a. upplýsingagjöf varðandi vefjarflutninginn. Þá hafi hún verið óánægð með árangurinn og hafi það sérstaklega beinst að hörðum, óásjálegum þykkildum í báðum neðri augnlokum, þó sér í lagi hægra megin. Einnig er það rakið í vottorðinu að stefnandi hafi verið skoðuð af E og F lýtalækni og hafi þau verið sammála um að ekki hefði tekist sem best til með vefjarflutninginn. Hefði E síðan framkvæmt tvær aðgerðir á stefnanda til að fjarlægja örvefsstrengi sem byggt er á að hafi myndast vegna aðgerðarinnar sem stefndi B framkvæmdi.

IV

Stefndu byggja frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að málatilbúnaður stefnanda sé óskýr og óvandaður. Samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála beri stefnanda að leggja fram við þingfestingu máls þau skjöl sem varði málatilbúnað hans og hann byggi kröfur sínar á, sbr. einnig g-lið 1. mgr. 80. gr. laganna. Þá skuli í stefnu greina svo glöggt sem verða megi málsástæður og helstu atvik og beri að lýsa þeim með gagnorðum og skýrum hætti svo ekki fari milli mála hvert sakarefnið sé, sbr. e-lið sama ákvæðis. Vísa stefndu til þess að þessar reglur séu ekki síst til að tryggja stefnda rétt til að kynna sér málatilbúnað stefnanda í því skyni að eiga sanngjarnan kost á að taka efnislega afstöðu til krafna og setja fram varnir gegn þeim og einnig til að dómari geti lagt dóm á sakarefni málsins, sbr. 1. mgr. 96. gr. og 1. mgr. 99. gr. laganna. Stefndu telja málatilbúnað stefnanda ekki uppfylla þessar reglur og sé málið af þeim sökum vanreifað, bæði hvað varðar kröfur, sem og málsástæður og rök. Af því leiði að stefndu hafi ekki kost á að setja fram fullnægjandi varnir.

Vísa stefndu til þess að málið sé höfðað á hendur þremur stefndu in solidum til viðurkenningar á óskiptri skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda. Ekki sé hins vegar gerð nein grein fyrir því í stefnu á hvaða grundvelli sé byggt um heimild til málshöfðunar á hendur þeim sameiginlega með þessum hætti né vísað til laga hvað það varði.

Þá benda stefndu á að ekki sé fyllilega ljóst hvort stefnandi geri kröfu bæði í frjálsa ábyrgðartryggingu og sjúklingatryggingu. Sé svo skorti með öllu að gerð sé grein fyrir mögulegum bótarétti úr hvorri tryggingu fyrir sig og hvernig þær spili saman.

Í lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingar sé mælt fyrir um að tæma skuli bótarétt samkvæmt þeim lögum áður en hægt sé að krefjast skaðabóta úr hendi einhvers sem er bótaskyldur samkvæmt reglum skaðabótaréttar, sbr. 5. og 7. gr. laganna. Þá sé mælt fyrir um það í 12. gr. að kröfum á grundvelli laganna skuli beina að vátryggingafélagi hins bótaskylda. Í stefnu sé ekki á neinn hátt gerð grein fyrir þessu samspili trygginganna og hvernig bætur úr þessum tryggingum séu sóttar. Sé því málatilbúnaður að þessu leyti vanreifaður.

Þá byggja stefndu á því að kröfugerðin sé ranglega sett fram. Krafa á hendur öllum stefndu geti ekki verið sameiginleg á þann hátt sem stefnandi setur hana fram. Því sé ekki hægt að fá viðurkenningardóm á hendur öllum stefndu in solidum eins og krafist er. Stefnukrafan sé því vanreifuð auk þess sem hún sé ekki dómtæk þar sem dómur geti ekki tekið hana beint upp sem dómsorð.

Jafnframt benda stefndu á að stefndi D verði aldrei bótaskyldur gagnvart stefnanda, hvorki á grundvelli laga nr. 111/2000 né almennra skaðabótareglna. Verði fallist á að stefnandi eigi skaðabótakröfu verði félagið einungis greiðsluskylt gagnvart stefnanda úr viðkomandi tryggingu, eftir atvikum fyrst úr sjúklingatryggingunni og því næst ábyrgðartryggingunni. Félagið beri þannig aldrei solidaríska skaðabótaábyrgð með hinum stefndu gagnvart stefnanda.

Loks benda stefndu á að hvergi í málatilbúnaði í stefnu sé gerð grein fyrir því hvernig nákvæmlega hið ætlaða bótaskylda atvik sé, hvernig það geti fallið undir lög nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu eða að hvaða leyti sé um saknæma hegðun að ræða sem geti gefið rétt til bóta úr ábyrgðartryggingunni.

Í öðru lagi byggja stefndu á því að skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af málshöfðun sé ekki uppfyllt.

Stefndu benda á að skilyrði viðurkenningardóms um skaðabótaskyldu sé að sýnt sé fram á tjón og í hverju það sé fólgið. Hafi stefnandi sönnunarbyrði um þá lögvörðu hagsmuni. Í stefnu sé á engan hátt gerð grein fyrir því hvernig þetta skilyrði sé uppfyllt, þ.e. hvaða hagsmunir það séu sem réttlæti viðurkenningarmál og að hvaða leyti þeir séu lögvarðir. Þá er vísað til framangreindra sjónarmiða hvað varðar óskýran og vanreifaðan málatilbúnað.

Þó að ekki sé þörf á því í viðurkenningarmáli að sanna beinlínis umfang tjóns þá verði sá sem vill nýta sér heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til höfðunar viðurkenningarmáls að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, lýsa í hverju það felist og sýna fram á tengsl þess við ætlað skaðaverk. Engin umfjöllun sé í stefnu um meint tjón, hvorki í hverju það felist eða um mögulegt umfang þess auk þess sem engin gögn séu lögð fram sem sýni fram á eitthvert tjón stefnanda tengt aðgerðinni. Fullyrðingar stefnanda um að hafa orðið fyrir tjóni, bæði andlegu og líkamlegu auk fjárhagstjóns vegna tekjutaps, dugi ekki sem sönnun enda séu þær fullyrðingar engum gögnum studdar. Sé því hafnað að læknisvottorð frá 5. mars 2015 feli í sér slíka sönnun.

Í þriðja lagi byggja stefndu á því að þó að lög um meðferð einkamála gefi stefnanda færi á því, undir rekstri málsins, að afla frekari sönnunargagna til að rökstyðja mál sitt nánar, sbr. g-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, þá dugi það ekki til þess að bæta úr þeim annmörkum sem séu á málatilbúnaði stefnanda. Möguleiki sé á að bæta úr ágalla sem snýr að umfangi tjóns og sönnun þess en ágöllum er varði framsetningu kröfugerðar og forsendur fyrir bótarétti verði ekki bætt úr undir rekstri málsins enda sé stefnandi bundinn við þann grundvöll máls sem hann hafi lagt í stefnu og þær málsástæður sem þar sé á byggt. Öflun matsgerðar bæti ekki úr óskýrum og vanreifuðum málatilbúnaði stefnanda. Þá sé vitnisburður nafngreindra lýtalækna sem stefndi hafi boðað óheimill á grundvelli 51. gr. laga nr. 91/1991.

Loks vísar stefndi sérstaklega til þess að þó svo að niðurstaða aðgerðar verði ekki sú sem sjúklingur vonaðist til þá sé ekki þar með sagt að um sé að ræða saknæma háttsemi sem leiði til tjóns. Þá séu þær myndir sem lagðar hafi verið fram í málinu ekki til sönnunar um afleiðingar aðgerðar eða tjón.

V

Af hálfu stefnanda er þess krafist að frávísunarkröfu verði hafnað og að málið verði tekið til efnismeðferðar.

Vísar stefnandi til þess að málatilbúnað hefði verið hægt að hafa ítarlegri hvað varði lýsingar í stefnu en þær beri engu að síður að hafa stuttorðar þar en ítarlegri í málflutningi. Í stefnu sé því lýst að stefnandi hafi leitað til læknis, stefnda B, og þá hafi verið ákveðið að gerð yrði aðgerð á stefnanda. Eftir aðgerðina hafi hún verið með þykkildi undir augunum og því hafi hún leitað til annarra lækna. Gerðar hafi verið tvær aðgerðir til að lagfæra það sem misfórst í þeirri aðgerð sem stefndi B framkvæmdi. Ekki sé hægt að lýsa atvikum skýrar og ekki sé heldur hægt að ætlast til þess að sjúklingar geti lýst aðgerðum í smáatriðum. Um hafi verið að ræða flutning á vef. Lagt hafi verið fram vottorð E þar sem ástandi stefnanda eftir aðgerð stefnda B sé lýst og hvaða meðferð stefnandi hafi hlotið hjá E vegna þess. Þá vísar stefnandi til þess að af greinargerð stefnda megi sjá að það hafi ekki verið vandamál að taka til varna vegna stefnunnar. Einnig bendir stefnandi á að sá möguleiki sé fyrir hendi að sýkna einn stefndu verði talið að sá eigi ekki aðild að máli en slíkt leiði ekki til frávísunar málsins í heild.

Hvað varðar skilyrði 7. gr. laga nr. 111/2000 um að skaðabótakrafa verði ekki gerð á hendur neinum sem sé bótaskyldur samkvæmt reglum skaðabótaréttar nema tjón hafi ekki fengist að fullu bætt samkvæmt 5. gr. laganna, og þá einungis um það sem á vanti, þá vísar stefndi til þess að af hálfu stefnanda hafi tvisvar sinnum verið beint kröfu til stefnda D sem í báðum tilvikum hafi verið hafnað.

Hvað varðar þá málsástæðu stefnda að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hún hafi lögvarða hagsmuni af málsókninni er bent á að hagsmunir hennar liggi í því að fá skorið úr um bótaábyrgð allra stefndu. Hvað tjónið varðar þá hafi hún þurft að fara í tvær aðgerðir til að bæta það og hafi einnig lagt fram ljósmyndir til að sýna ástand sitt eftir aðgerð stefnda B. Þá hafi stefnandi starfað sem [...] og sé því lýst í stefnu að hún hafi orðið bæði fyrir kostnaði og vinnutapi og andlegu tjóni en telji að ekki sé ástæða til að gera frekar grein fyrir því tjóni en gert er í stefnu. Það tjón verði rakið frekar verði niðurstaða málsins sú að bótaskylda verði viðurkennd.

Þá mótmælir stefnandi því sérstaklega að tveir læknar sem skoðuðu stefnanda verði ekki leiddir fyrir dóminn til skýrslugjafar. Sömu heimildir séu til þess og hvað varðar aðra sem vitnað geti um atvik. Þeir geti borið um það hvernig stefnandi hafi verið eftir aðgerðina, af hverju þeir hafi talið vera þörf á annarri aðgerð og hvaða aðgerð þeir hafi framkvæmt á stefnanda.

Loks mótmælir stefnandi því að rök séu til að vísa málinu frá dómi, stefna sé skýr og fullnægi lagaskilyrðum.

VI

Í máli þessu neytir stefnandi heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að leita dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda. Byggir stefnandi á því að stefndu beri sameiginlega ábyrgð á tjóni hennar vegna aðgerðar sem stefndi B framkvæmdi, að því hún telur með röngum vinnubrögðum sem ekki þekkist í slíkum aðgerðum. Nánar vísar hún til þess að vefjaflutningur hafi ekki verið framkvæmdur á réttan hátt. Stefndu byggja frávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður stefnanda uppfylli ekki skilyrði einkamálaréttarfars um skýran og glöggan málatilbúnað, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, málatilbúnaður sé verulega vanreifaður og að skilyrði um lögvarða hagsmuni séu ekki uppfyllt. Stefndi byggir á því að málið sé óskýrt og vanreifað af hálfu stefnanda, bæði hvað varði kröfur, málsástæður og rök.

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, en þessi lýsing skal vera svo gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaða- og miskabótaskylda stefndu in solidum. Bótaábyrgð stefnda B og stefnda C byggir stefnandi á hinni almennu sakarreglu skaðabótaréttarins og 1. gr. skaðabótalaga, en vísar auk þess til hlutlægrar ábyrgðar heilbrigðisstétta sem sé lögbundin með lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu en lögin gera ráð fyrir slíkri ábyrgð verði sjúklingar fyrir tjóni af völdum læknismeðferðar. Þá sé stefnda D stefnt vegna þess að stefndi B var starfsmaður C þegar aðgerðin var framkvæmd og það félag hafði þá gilda ábyrgðartryggingu lækna og sjúklingatryggingu hjá tryggingafélaginu. Ekki hafa verið færðar fram málsástæður fyrir því í málatilbúnaði stefnanda að stefndi D beri solidaríska ábyrgð ásamt meðstefndu á tjóni stefnanda. Verður að telja að tilhögun kröfugerðar sé, hvað tryggingafélagið varðar, í andstöðu við framangreindar málsástæður í stefnu um að ábyrgð þessi byggi á þeim tryggingum sem hér að framan eru nefndar. Verður því að telja að samhengi krafna og málsástæðna sé óskýrt hvað félagið varðar. Þegar af þeirri ástæðu er að vísa málinu frá hvað varðar stefnda D.

Fyrir liggur að stefnandi sendi stefnda D tvisvar kröfu um greiðslu úr sjúklingatryggingu vegna tjóns stefnanda en var hafnað. Stóð stefnanda þá til boða að reka málið áfram á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingar og láta reyna á þá synjun og njóta þannig þess hagræðis við málsókn sem hún hefði haft á grundvelli laganna, en hún kaus að fara ekki þá leið. Ákvæði 7. gr. laga nr. 111/2000 standa þó málshöfðun þessari ekki í vegi hvað varðar kröfugerð sem byggð er á öðrum grundvelli en lögum nr. 111/2000. Er því ekki fallist á það með stefnda að forsendur séu til að vísa málinu frá dómi þar sem bótaréttur á grundvelli laga nr. 111/2000 sé ekki tæmdur.

Þá kemur til skoðunar hvort málatilbúnaður stefnanda um bótaábyrgð stefndu B og C á grundvelli almennu sakarreglunnar, skaðabótalaga, og eftir atvikum reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, sé í samræmi við framangreindan e-lið. Í dómaframkvæmd hefur verið byggt á því að ef neyta á heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að leita dóms einungis um viðurkenningu á skaðabótaskyldu verði meðal annars að tiltaka nákvæmlega hver valdið hafi ætluðu tjóni, hvernig það hafi verið gert og hvernig fullnægt sé skilyrðum um orsakasamband milli tjóns og athafna eða aðgerðaleysis tjónvalds, en að auki verði að leiða nægar líkur að því að tjón hafi í raun orðið þótt ekki sé slegið föstu hvert umfang þess sé.

Í stefnu skortir lýsingu á því á hvern hátt skilyrði almennu sakarreglunnar eru uppfyllt hvað varðar stefndu. Skortir þar af leiðandi einnig á lýsingu á grundvallaratriðum er varða ætlaða ábyrgð samkvæmt reglunni um vivvuveitandaábyrgð. Hvað varðar lýsingu á tjónsatviki þá er því ekki lýst í stefnu hvað það var sem stefnandi byggir á að hafa farið úrskeiðis við aðgerðina með þeim afleiðingum að hún varð fyrir tjóni eða á hvern hátt aðgerðin hafi verið framkvæmd á rangan hátt og hvernig sú háttsemi eða athafnaleysi fullnægi skilyrðum sakarreglunnar. Er einungis vísað til þess að stefndi B hafi viðhaft rangar aðferðir, að vefjarflutningur hafi verið framkvæmdur á rangan hátt og að hann hafi ekki upplýst stefnanda nægilega um framgang aðgerðarinnar og áhættu vegna hennar. Í framlögðu vottorði E lýtalæknis sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á koma heldur ekki fram lýsingar á því hvort eitthvað og þá hvað hann telur að hafi farið úrskeiðis í aðgerðinni. Með vísan til þess verður að telja að á skorti að í málatilbúnaði komi fram fullnægjandi lýsing á þeirri háttsemi sem stefnandi telur að hafi verið saknæm eða ólögmæt og á orsakasambandi milli þeirrar athafnar og tjóns. Þá verður ekki fallist á það með stefnanda að í tilviki sem þessu verði gerðar vægari kröfur en ella í stefnu hvað varðar lýsingu á tjónsatviki.

Með vísan til framangreinds þykir málatilbúnaður stefnanda vera haldinn slíkum annmörkum að hann standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er málinu því vísað málinu frá dómi.

Stefnandi greiði stefndu óskipt (in solidum) 450.000 krónur í málskostnað.

Með gjafsóknarleyfi, dagsettu 14. júní 2017, var stefnanda veitt gjafsókn í máli þessu og gerir hún kröfu, eins og áskilið er í gjafsóknarleyfinu, að málskostnaður verði dæmdur eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, L-kk-ef R-kk-ef, sem er hæfilega ákveðin 450.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti mál þetta L-kk-nf R-kk-nf lögmaður og af hálfu stefndu S-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, A, greiði stefndu, B, C og D, óskipt 450.000 krónur í málskostnað.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, L-kk-ef R-kk-ef, 450.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf