E-249/2014

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 13. nóvember 2014 og dómtekið þann 24. september sl. Stefnandi er Þ-kk-nf G-kk-nf. Stefndi er Grímsnes- og Grafningshreppur, með aðsetur í Félagsheimilinu Borg, Grímsnes- og Grafningshreppi.

Dómkröfur stefnanda eru: Að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir vegna útgáfu byggingarleyfa á lóð nr. 112 á svæði C í landi Kiðjabergs í Grímsnes- og Grafningshreppi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefndi þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar í báðum tilvikum, stefnda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti, auk virðisaukaskatts.

Með úrskurði dómsins, dagsettum 1. apríl 2015, var kröfu stefnda um frávísun málsins hafnað.

Málsatvik

Í málavaxtalýsingu í stefnu segir að tilefni máls þessa sé dómur Hæstaréttar frá 9. desember 2012 í málinu nr. 80/2010, en rekja megi deilur aðila til óvandaðra stjórnsýsluframkvæmdar stefnda við veitingu byggingarleyfa til stefnanda á tímabilinu frá 28. febrúar 2006 til 4. október 2007. Þau fjögur byggingarleyfi sem gefin hafi verið út hafi öll verið afturkölluð þar sem útgáfa þeirra hafi ekki samrýmst gildandi deiliskipulagi. Stefnandi segir málavexti ítarlega rakta í áðurnefndum dómi Hæstaréttar en rekur í málavaxtalýsingu í stefnu útgáfu þriggja byggingarleyfa, þ.e. 28. febrúar og 26. október 2006 og 4. október 2007. Þar segir að stefnandi hafi eftir útgáfu byggingarleyfis 28. febrúar 2006 hafið framkvæmdir, en stefndi fellt byggingarleyfið úr gildi að gengnum úrskurði úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála um að stöðva bæri framkvæmdir. Stefnandi hafi lagt inn teikningar af húsi því sem hann hugðist byggja á lóðinni, stefndi samþykkt þær og gefið út nýtt byggingarleyfi þann 26. október 2006. Í kjölfar kæru eigenda nágrannalóðar stefnanda hafi úrskurðarnefndin stöðvað framkvæmdir og fellt byggingarleyfi stefnanda úr gildi. Þann 4. júlí október 2007 hafi stefndi aftur gefið út byggingarleyfi og framkvæmdir þá hafist að nýju. Útgáfa leyfisins hafi aftur verið kærð og hafi úrskurðarnefndin fallist á kröfu kæranda og fellt leyfið úr gildi.

Í áðurnefndum dómi Hæstaréttar er meðal annars gerð grein fyrir fjórum byggingarleyfum sem stefndi gaf út vegna lóðarinnar nr. 112 í Kiðjabergslandi á tímabilinu 28. febrúar 2006 til 4. október 2007, þ.e. byggingarleyfi frá 28. febrúar og 26. október 2006, 1. mars 2007 og 4. október sama ár. Þá er í dómnum tekin afstaða til þess hvort stefndi hafi farið að þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 við útgáfu byggingarleyfa til stefnanda 28. febrúar og 26. október 2006.

Fyrir liggur að nágrannar stefnanda, eigendur lóðar nr. 111 í Kiðjabergslandi, Þ-kk-nf I-kk-nf og Þ-kvk-nf T-kvk-nf, voru ósátt við deiliskipulagsbreytingar stefnda á svæðinu og útgáfu stefnda á byggingarleyfum til handa stefnanda. Leiddu þær deilur til ítrekaðra kærumála fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála og síðar málsóknar Þ-kk-ef og Þ-kvk-ef, á hendur stefnanda, eiganda lóðarinnar nr. 109 og stefnda í máli þessu. Var leyst úr þeim ágreiningi með dómi Héraðsdóms Suðurlands 12. nóvember 2009, þar sem allir stefndu voru sýknaðir. Hæstiréttur Íslands staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms með áðurnefndum dómi réttarins í málinu nr. 80/2010.

Af gögnum málsins má ráða að stefndi hafi eins og áður segir veitt fyrsta byggingarleyfi fyrir hús á lóðinni nr. 112 þann 28. febrúar 2006. Í kjölfar útgáfu þess kærðu rétthafar nágrannalóðar stefnanda, áðurnefnd Þ-kk-nf og Þ-kvk-nf, leyfisveitinguna til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála þann 7. júní 2006, og kröfðust bráðabirgðaúrskurðar um stöðvun framkvæmda á lóðinni nr. 112 og að byggingarleyfið yrði fellt úr gildi. Með bráðabirgðaúrskurði nefndarinnar, uppkveðnum 2. ágúst 2006, voru framkvæmdir á lóðinni stöðvaðar meðan kærumálið væri til meðferðar hjá nefndinni. Í framhaldinu felldi stefndi byggingarleyfi stefnanda úr gildi sumarið 2006. Úrskurðarnefndin felldi málið síðan niður þar sem stefndi hafði fellt niður byggingarleyfið.

Í annað sinn staðfesti sveitarstjórn stefnda byggingarleyfi vegna lóðarinnar þann 26. október 2006. Áður en leyfið var útgefið hafði stefndi með auglýsingu nr. 742/2006, 6. október 2006, auglýst í Lögbirtingablaðinu breytingu á deiliskipulagsskilmálum á svæðinu. Þá gaf stefndi út byggingarleyfi þann 1. mars 2007. Áðurnefndir nágrannar stefnanda kærðu útgáfu byggingarleyfanna til úrskurðarnefndarinnar 9. nóvember 2006. Segir í dómi Hæstaréttar að ekki verði séð að úrskurðarnefndin hafi aðhafst neitt vegna kærunnar fyrr en eftir að kærendurnir, Þ-kk-nf og Þ-kvk-nf, sendu frekari greinargerð til nefndarinnar 29. maí 2007. Úrskurður nefndarinnar var loks kveðinn upp 4. júlí 2007 og með honum voru byggingarleyfi frá 26. október 2006 og 1. mars 2007 felld úr gildi. Í fjórða sinn staðfesti sveitarstjórn stefnda nýtt byggingarleyfi vegna lóðar stefnanda þann 4. október 2007. Sama dag kærðu nágrannar stefnanda þá ákvörðun. Með úrskurði til bráðabirgða þann 11. október 2007 hafnaði úrskurðarnefndin kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda á lóðinni meðan kærumálið væri til meðferðar hjá nefndinni, meðal annars með vísan til þess að framkvæmdir væru langt komnar. Þá kemur fram í dómi Hæstaréttar að byggingarleyfið frá 4. október 2007 hafi verið fellt úr gildi með úrskurði úrskurðarnefndarinnar 8. janúar 2008.

Stefndi telur málavaxtalýsingu stefnanda ófullnægjandi og rekur málavexti eins og þeir horfa við honum, nánar tiltekið frá því tillaga um breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar í landi Kiðjabergs var auglýst í október 2002 þar til stefna í máli þessu var birt. Í umfjöllun stefnda um málsatvik í greinargerð gerir stefndi grein fyrir málsmeðferð fyrir skipulagsnefnd, byggingarnefnd og sveitarstjórn stefnda varðandi lóðir í landi Kiðjabergs og kærum eigenda nágrannalóðar stefnanda til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, sem og niðurstöðu í máli Hæstaréttar nr. 80/2010. Það mál hafi áðurnefndir eigendur nágrannalóðar stefnanda höfðað fyrir Héraðsdómi Suðurlands annars vegar á hendur stefnda í máli þessu til niðurfellingar samþykktar sveitarstjórnar frá 7. desember 2005 um breytingu á deiliskipulagi Kiðjabergs og hins vegar á hendur stefnanda í máli þessu og eiganda lóðarinnar nr. 109, þar sem krafist var að þeim yrði gert að fjarlægja sumarhús á áðurnefndum lóðum. Í framangreindu máli hafi stefnandi og stefndi í máli þessu verið sýknaðir og ákveðið að hver aðili málsins bæri sinn kostnað af málinu, bæði í héraði og Hæstarétti. Áður en til útgáfu stefnu í máli þessu kom hafi stefnandi, með bréfi dagsettu 5. október 2011, krafið stefnda um greiðslu fjárhæðar sem hafi samsvarað útlögðum lögmannskostnaði vegna máls Hæstaréttar nr. 80/2010. Þeirri kröfu hafi stefndi hafnað með bréfi til stefnda dagsettu 22. janúar 2012.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst byggja á því sem fram komi í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010, en þar sé vísað til þess að stjórnsýsla stefnda varðandi útgáfu byggingarleyfa til handa stefnanda hafi verið óvönduð og ómarkviss. Fyrir liggi að deilur þær sem sprottið hafi af óvönduðum stjórnsýsluháttum stefnda hafi leitt til þess að stefnandi hafi orðið fyrir miklu fjárhagslegu tjóni sem stefnda beri að bæta. Stefnandi vísar til þess að þegar byggingarleyfi hafi verið veitt vegna framkvæmda á lóðinni 26. [sic] febrúar 2006, og aftur 28.[sic] október sama ár, hafi ekki verið staðið réttilega að framkvæmd leyfisveitingarinnar af hálfu stefnda. Fyrra leyfið hafi verið veitt áður en breyting á deiliskipulagi hafi tekið gildi, þ.e. með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 23. ágúst 2006. Hafi því í raun verið í gildi deiliskipulag frá árinu 1990 með áorðnum breytingum, en það hafi tekið gildi 2004 og lotið að lóðarafmörkunum. Þar sem byggingarleyfi hafi ekki verið í samræmi við staðfest aðalskipulag og samþykkt deiliskipulag, sbr. 2. mgr. 43. gr. laga nr. 73/1997, eins og hafi háttað til við útgáfu fyrra leyfisins, hafi leyfið brotið í bága við gildandi skipulagsskilmála frá 1990.

Þá segir í stefnu að þrátt fyrir að breytingar hafi tekið gildi hafi stefndi á ný virt að vettugi ákvæði 4. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1997, en samkvæmt ákvæðinu sé óheimilt að breyta skipulagi svæðis þar sem framkvæmt hefur verið í ósamræmi við skipulag fyrr en hin ólöglega bygging eða byggingarhluti hafi verið fjarlægður, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Í kjölfarið hafi leyfið að nýju verið kært og fallist á að starfsemi skyldi hætt og leyfið fellt úr gildi með vísan til áðurnefndar greinar laga nr. 73/1997. Hafi því í raun verið ósamræmi milli gildandi deiliskipulags og byggingarleyfis þegar framkvæmdir stefnanda hófust, en eins og fram komi í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010 var talið fullsannað að stefnandi hafi verið í góðri trú um að leyfið væri gilt og gefið út í samræmi við góða og vandaða stjórnsýsluhætti. Hins vegar hafi annað komið í ljós eins og hrina úrskurða úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála beri með sér.

Krafa stefnanda sé reist á meginreglum stjórnsýsluréttarins um skaðabótaábyrgð hins opinbera vegna ólögmætra stjórnvaldsákvarðana og meginreglum skaðabótaréttarins um skilyrði skaðabótaskyldu utan samninga. Stefndi verði samkvæmt lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins að haga störfum sínum í samræmi við lög. Þar sem ákvarðanir stefnda um útgáfu byggingarleyfa hafi farið í bága við lög nr. 73/1997 sé saknæmisskilyrði uppfyllt og því beri stefndi bótaábyrgð gagnvart stefnanda, enda almennt talið nægilegt að brotin séu lög. Þá sé í áðurnefndum dómi Hæstaréttar staðfest að stjórnsýsla stefnda hafi verið óvönduð og ómarkviss. Af því verði stefndi að bera hallann. Þá liggi ljóst fyrir að bein orsakatengsl séu á milli hinna ólögmætu ákvarðana stefnda og þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þeirra aðgerða.

Einnig sé til þess að líta að niðurfelling byggingarleyfa, sem komin séu til framkvæmda, teljist verulega íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun, en almennt séu gerðar meiri kröfur til vinnubragða stjórnvalda þegar um slíkar ákvarðanir sé að ræða, s.s. niðurfellingu eða afturköllun leyfa. Hefðu ákvarðanir stefnda grundvallast á nægilega vönduðum vinnubrögðum frá upphafi, hefði verið hægt að koma í veg fyrir framangreinda atburðarás og vísar stefnandi í því sambandi til 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefnandi segir tjón sitt hafa verið töluvert. Í fyrsta lagi vísar hann til þess að staðið hafi til að byggingu húss á lóð stefnanda yrði lokið haustið 2006 og að eignin yrði seld. Stjórnsýslumeðferð stefnda hafi hins vegar orðið til þess að tefja framkvæmdir verulega. Á þeim tíma hafi stefnandi þurft að greiða lögveð af fasteigninni og reka hana að öðru leyti með tilheyrandi kostnaði. Hagnaður af sölunni hafi enginn verið, sem undir eðlilegum kringumstæðum hefði átt að vera verulegur. Því sé krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna missis hagnaðar við sölu fasteignarinnar. Í öðru lagi hafi töluverður kostnaður fylgt því að hefja framkvæmdir og hætta framkvæmdum við afturköllun byggingarleyfis í fjögur skipti enda þurft að ganga frá verkstað þannig að verðmæti færu ekki forgörðum, t.d. vegna veðurs. Þrátt fyrir það hafi orðið töluverðar skemmdir á byggingu, t.d. vatnstjón, en stefnandi hafi í a.m.k. tvö skipti þurft að hætta framkvæmdum og skilja bygginguna eftir opna og óvarða svo mánuðum skipti. Kveðst stefnandi hafa verið með undirverktaka, tæki á leigu o.fl., sem greiða hafi þurft fyrir þó svo það nýttist stefnanda ekki að fullu. Stefnandi hafi reynt að takmarka tjón sitt en um hafi verið að ræða erfitt og kostnaðarsamt ferli. Í þriðja lagi vísar stefnandi til málareksturs fyrir kærunefnd og dómstólum, en því hafi fylgt gríðarlegur kostnaður fyrir stefnanda sem hafi þurft að leita til lögmanna. Vegna ítrekaðra brota stefnda hafi stefnandi verið dreginn fyrir dóm og neyddur í samflot með stefnda í dómsmálinu nr. 80/2010, þar sem aðilum hafi verið gert að bera sinn kostnað sjálfir. Nemi útlagður lögmannskostnaður stefnanda samtals 1.874.801 króna, þ.e. hluti hans af helmingi lögmannskostnaðar fyrir héraði og Hæstarétti á móti P-kk-þgf Þ-kk-þgf sem einnig hafi farið í mál á hendur stefnda fyrir Héraðsdómi Suðurlands. Þar sem kostnaðarsamt sé að fá annað tjón metið hafi stefnandi kosið að gera viðurkenningarkröfu í máli þessu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Varðandi kröfu um málskostnaðar vísar stefnandi til 130. gr. sömu laga.

Málsástæður stefnda

Stefndi hafnar því að til staðar sé sérstök regla um skaðabótaábyrgð hins opinbera og að skilyrðum bótaskyldu í máli þessu séu uppfyllt. Kröfu sína um sýknu í máli þessu byggir stefndi í fyrsta lagi á því að ekki sé uppfyllt skilyrði um saknæma háttsemi þess sem krafan beinist að. Stefndi hafi gefið umrædd byggingarleyfi út til hagsbóta fyrir stefnanda og með því gert honum kleift að reisa umrætt sumarhús. Í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010 segir að sumarhús á lóð stefnanda hafi verið fullrisið þegar stefnandi varð grandsamur um ógildi byggingarleyfisins frá 26. október 2006. Því hafi það engin áhrif haft á stefnanda eða hagsmuni hans hvernig stefndi hafi staðið að útgáfu byggingarleyfa til hans. Þegar af þeirri ástæðu að stefndi hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi beri að sýkna hann. Stefnandi reki tjón sitt til þess að stefndi hafi ekki farið að lögum við útgáfu byggingarleyfa og þeirra tafa sem vegna þess hafi orðið á framkvæmdum við sumarhúsið. Hins vegar sé ljóst að hefði stefndi hagað ákvörðunum sínum til samræmis við þær athugasemdir sem stefnandi hafi nú uppi sé ljóst að þá fyrst hefðu orðið tafir á framkvæmdum. Einnig vísar stefndi til þess að engin bóta- og lagagrundvöllur standi til þess að gera hann ábyrgan fyrir lögmannskostnaði stefnanda í Hæstaréttarmálinu nr. 80/2010 enda krafan órökstutt af hálfu stefnanda og með öllu skorti að stefnandi geri viðhlítandi grein fyrir bótagrundvelli kröfunnar. Þá vísar stefndi til þess að málskostnaður milli aðila hafi verið felldur niður og sé dómurinn bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila um þær kröfur sem þar voru dæmdar að efni til, sbr. 1. mgr., sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Einnig sé til þess að líta að umrætt dómsmál hafi verið milli nágranna á grundvelli nábýlisréttar en stefnendur í því máli hafi meðal annars byggt á því að sumarhús stefnanda á lóðinni hafi verið reist utan byggingarreits, sem hafi verið alfarið á ábyrgð og áhættu stefnanda í máli þessu.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að engin orsakatengsl séu milli athafna stefnda og hins meinta tjóns stefnanda. Ítrekar stefndi að með útgáfu byggingarleyfa hafi stefnandi getað reist sumarhúsið sem hafi verið fullrisið þegar stefnandi varð grandsamur um ógildi síðasta byggingarleyfisins. Því hafi ákvarðanir stefnda um veitingu byggingarleyfis engin áhrif á framkvæmdir stefnanda að öðru leyti en því að gera honum kleift að reisa sumarhúsið. Það sé með öllu rangt að stefnandi hafi þurft að hætta framkvæmdum við afturköllun byggingarleyfa í fjögur skipti. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á því ef stefnandi hafi ekki varið sumarhúsið fyrir vindum og veðri þegar hann í góðri trú reisti húsið. Þá séu engin orsakatengsl milli þess kostnaðar sem stefnandi hafi orðið fyrir í kjölfar þess að hann hafi tekið til varnar í máli sem þriðji aðili hafi höfðað á hendur honum.

Í þriðja lagi séu skilyrði skaðabótaréttarins um sennilega afleiðingu ekki uppfyllt. Meint tjón stefnanda geti ekki talist sennileg afleiðing þess að stefndi veitti stefnanda byggingarleyfi fyrir umræddu sumarhúsi og sama gildi um ætlaðan kostnað stefnanda af dómsmáli sem þriðji aðili höfði gegn honum og stefnandi hafi verið sýknaður af.

Í fjórða lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því að ætlað tjón stefnanda sé ósannað enda liggi ekkert fyrir um að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Hafnar stefndi því að handhafi byggingarleyfis geti orðið fyrir tjóni vegna ákvörðunar um veitingu byggingarleyfis honum til handa. Varðandi lögmannskostnað stefnanda vísar stefndi til bindandi áhrifa dóms Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010 enda liggi ekkert fyrir um greiðslu þeirra reikninga sem stefnandi leggi fram vegna þess kostnaðar.

Í fimmta lagi byggir stefndi á að því krafa stefnanda sé fallin niður sökum tómlætis enda hefði stefnandi í síðasta lagi um mitt ár 2007 átt þess kost að sækja rétt sinn þegar byggingu húss á lóðinni var lokið. Með því að aðhafast ekkert í rúm sjö ár hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt tómlæti, að hann hafi glatað hugsanlegum rétti sínum á hendur stefnda.

Í sjötta lagi byggir stefndi á því að ætluð krafa stefnanda sé fyrnd og vísar í því sambandi til kröfu um skaðabætur vegna lögmannsþjónustu, sbr. 3. og 9. gr. laga nr. 150/2007, enda liðin meira en fjögur ár frá því vinna lögmannsins var innt af hendi.

Um lagarök vísar stefndi til almennra meginreglna skaðabótaréttarins, skaðabótalaga nr. 50/1993, þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, almennra tómlætissjónarmiða, laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda og 25. gr., 80. gr. og 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefndi til XXI. kafla áðurnefndra laga og laga nr. 50/1988 hvað varðar virðisaukaskatt.

Niðurstaða.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur stefnandi, B-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, fyrrverandi formaður Meistarafélags húsasmiða, P-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, skipulagsfulltrúi uppsveita Árnessýslu, E-kk-nf G-kk-nf, húsasmiður og bróðir stefnanda, P-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf, húsasmiður og vinur stefnanda, en tvö síðasttöldu vitnin unnu við byggingu sumarhúss á lóð stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010 hafi stjórnsýsla stefnda varðandi útgáfu byggingarleyfa verið óvönduð og ómarkviss. Hafi þær deilur sem spruttu af óvönduðum stjórnsýsluháttum stefnda haft þær afleiðingar að stefnandi hafi orðið fyrir miklu fjárhagslegu tjóni sem stefnda beri að bæta. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til tveggja byggingarleyfa, sem stefndi gaf út vegna lóðarinnar nr. 112 í Kiðjabergslandi, þ.e. frá 26. febrúar og 28. október 2006, en stefndi hafi ekki staðið réttilega að útgáfu þeirra. Hið rétta er að umrædd byggingarleyfi voru gefin út 28. febrúar og 26. október 2006 og má ljóst vera á málatilbúnaði stefnanda að um misritun sé að ræða í málsástæðukafla stefnunnar.

Í fyrsta lagi byggir stefnandi á því við útgáfu stefnda á byggingarleyfi þann 28. febrúar 2006 vegna framkvæmda á lóðinni nr. 112, hafi stefndi ekki gætt að fyrirmælum 2. mgr. 43. gr. laga nr. 73/1997, sem áskilji að byggingarleyfi skuli vera í samræmi við staðfest aðalskipulag og samþykkt deiliskipulag. Þannig hafi leyfisveitingin brotið gegn gildandi skipulagsskilmálum frá árinu 1990. Í áðurnefndum dómi féllst Hæstiréttur á niðurstöðu héraðsdóms með vísan til forsenda varðandi framangreint byggingarleyfi, þ.e. að byggingarleyfin hafi brotið í bága við þá deiliskipulagsskilmála sem giltu á svæðinu. Þá segir í dómi Hæstaréttar að ekki hafi verið sýnt fram á að stefnanda hafi verið kunnugt um kærur nágranna sinna fyrr en stefndi hlutaðist til um stöðvun framkvæmda sumarið 2006, áður en úrskurðarnefndin stöðvaði framkvæmdir á lóðinni með úrskurði 2. ágúst sama ár.

Í öðru lagi verður málatilbúnaður stefnanda skilinn þannig að byggt sé á því að með útgáfu byggingarleyfis vegna umræddrar lóðar, sem samþykkt hafi verið af sveitarstjórn stefnda 26. október 2006, hafi stefndi brotið gegn þágildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, þar sem hann hafi virt að vettugi ákvæði 4. mgr. 56. gr. áðurnefndra laga. Í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010 segir um framangreinda leyfisveitingu: „Með auglýsingu nr. 842, 6. október 2006 var í B-deild Stjórnartíðinda auglýst gildistaka á breytingu á deiliskipulagsskilmálum í frístundabyggðinni í landi Kiðjabergs. Á grundvelli þeirra breytinga samþykkti stefndi Grímsnes- og Grafningshreppur eins og að framan er rakið á ný útgáfu byggingarleyfa til handa stefndu P-kk-þgf og Þ-kk-þgf [stefnanda í máli þessu, innskot dómara] 26. sama mánaðar. Liggur ekki annað fyrir í málinu en að byggingarleyfin hafi samræmst hinum nýsamþykktu deiliskipulagsskilmálum.“ Einnig segir í dómnum að ljóst sé að stefnandi hafi ekki fengið vitneskju um kæruna fyrr en eftir 29. maí 2007 en fyrir uppkvaðningu úrskurðar úrskurðarnefndarinnar 4. júlí sama ár.

Í skýrslugjöf stefnanda fyrir dómi kom fram, að þegar stefndi stöðvaði framkvæmdir á lóðinni sumarið 2006 í kjölfar bráðabirgðaúrskurðar úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála þann 2. ágúst 2006, hafi eingöngu verið kominn púði undir hús það sem stefnandi, með kaupsamningi vorið 2006 hafi skuldbundið sig til að byggja fyrir Á-kk-þf G-kk-þf, og afhenda ári síðar. Samkvæmt 4. mgr. 56. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, var óheimilt að breyta skipulagi svæðis þar sem framkvæmt hafði verið í ósamræmi við skipulag fyrr en hin ólöglega bygging, eða byggingarhluti, hafi verið fjarlægð, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Fyrir liggur í málinu að stefnanda var ekki gert að fjarlægja byggingu eða byggingarhluta af lóðinni áður en stefndi gerði breytingu á deiliskipulagsskilmálum á svæðinu, sbr. áðurnefnda auglýsingu frá 6. október 2006, og naut stefnandi því í raun góðs af því að til þess kom ekki að stefndi beitti ákvæði 4. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1997, og fyrirskipaði stefnanda að fjarlægja púðann áður en gerð var breyting á deiliskipulagsskilmálum á svæðinu. Að framansögðu virtu er ekki fallist á það með stefnanda að málsmeðferð stefnda að þessu leyti hafi valdið stefnanda tjóni.

Að öðru leyti en framan greinir lætur stefnandi við það sitja í málatilbúnaði sínum að vísa til ummæla Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010, um að útgáfa byggingarleyfanna hafi verið óvönduð og ómarkviss. Þannig færir stefnandi ekki fram málsástæður eða rök í þeim tilgangi að sýna fram á með hvaða hætti stjórnsýsla stefnda varðandi útgáfu byggingarleyfanna, að öðru leyti en því sem að framan greinir, hafi verið ólögmæt og saknæm, en sönnunarbyrði hvað það varðar hvílir á stefnanda.

Krafa stefnanda um að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir vegna útgáfu byggingarleyfa á lóð nr. 112 í landi Kiðjabergs, reisir stefnandi á meginreglum stjórnsýsluréttarins um skaðabótaábyrgð hins opinbera vegna ólögmætra stjórnvaldsákvarðana og meginreglu skaðabótaréttarins um skilyrði skaðabótaskyldu utan samninga. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Hefur Hæstiréttur túlkað framangreint ákvæði þannig að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á greiðsluskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, í hverju það felist og hver tengsl þess séu við atvik máls. Veiting leyfis er ívilnandi stjórnvaldsákvörðun, sem almennt er ekki til þess fallin að valda umsækjanda tjóni. Í tilviki stefnanda er hins vegar til þess að líta að hann hóf framkvæmdir á lóðinni nr. 112 í kjölfar útgáfu stefnda á byggingarleyfi þann 28. febrúar 2006, í góðri trú um gildi þess samkvæmt því sem segir í margnefndum dómi Hæstaréttar, en samkvæmt niðurstöðu réttarins braut byggingarleyfið gegn þágildandi deiliskipulagsskilmálum.

Málatilbúnaður stefnanda byggir á því að stefndi hafi bakað sér skaðabótaskyldu vegna útgáfu fjögurra byggingarleyfa á tímabilinu 28. febrúar 2006 til 4. október 2007. Þó stefnandi rökstyðji eingöngu með hvaða hætti útgáfa tveggja fyrstu byggingarleyfanna, þ.e. 28. febrúar og 26. október 2006, hafi brotið gegn þágildandi byggingar- og skipulagslögum, þykir rétt að leggja mat á það hvort stefnandi hafi leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna útgáfu byggingarleyfisins frá 28. febrúar 2006, en eins og rakið hefur verið komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu í málinu nr. 80/2010, að útgáfa þess byggingarleyfis hafi brotið í bága við fyrirmæli þágildandi skipulags- og byggingarlaga. Í stefnu segir að ljúka hafi átt byggingu húss á lóðinni haustið 2006 og til hafi staðið að selja húsið, en það hafi tafist veruleg vegna stjórnsýslumeðferðar stefnda. Þá hafi möguleikum stefnanda til að selja eignina fækkað og stefnandi veitt afslátt á söluverði hússins. Sé því krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna missis hagnaðar við sölu fasteignarinnar.

Eins og áður hefur verið rakið kom hins vegar fram í skýrslu stefnanda fyrir dómi að húsið hafi verið selt vorið 2006 og hafi átt að afhenda það ári síðar. Þá greindi stefnandi frá því fyrir dómi að framkvæmdir hafi hafist í apríl eða maí 2006 og hafi eingöngu verið kominn púði á lóðina þegar stefndi stöðvaði framkvæmdir sumarið 2006. Í kjölfar hafi kaupandinn óskað eftir að stækka húsið. Því hafi stefnandi sent inn nýjar teikningar, sem hafi verið samþykktar 1. mars 2007, sama dag og stefndi gaf út þriðja byggingarleyfið vegna lóðarinnar. Þá hafi einnig verið gerður nýr kaupsamningur við upphaflegan kaupanda, nánar tiltekið 14. mars 2007, og framkvæmdir líklega hafist í apríl 2007. Minnti stefnanda að um hafi verið að ræða 20 fermetra stækkun hússins og hafi púðinn sem kominn var á lóðina verið stækkaður sem numið hafi sólpalli. Meðal gagna málsins eru þó nokkur skjöl er varða sölu stefnanda á sumarhúsi því sem hann byggði á lóðinni nr. 112. Í fyrsta lagi kaupsamningur, dags. 14. mars 2007, en þar kemur fram að eignina skuli afhenda fullbúna eigi síðar en 31. ágúst 2007. Í öðru lagi þinglýst afsal, dags. 23. desember 2011, þar sem fram kemur að hin selda eign hafi verið afhent við undirritun kaupsamnings 14. mars 2007 og í þriðja lagi samkomulag um afslátt af kaupverði sumarhússins, undirritað sama dag og afsalið, en þar kemur fram að til hafi staðið að afhenda eignina 14. mars 2007, en af því hafi ekki orðið fyrr en 10. janúar 2008. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi hafa afhent eignina sumarið 2008 og vísaði stefnandi til misritunar í öllum framangreindum skjölum hvað afhendingartíma varðaði. Að mati dómsins gætir verulegs ósamræmis milli málatilbúnaðar stefnanda og skýrslu hans fyrir dómi hvað framangreind atriði varðar. Að öllu framansögðu virtu þykir því stefnandi ekki hafa sýnt fram á að ætlaður missir hagnaðar við sölu hússins sé sennileg afleiðing útgáfu stefnda á byggingarleyfi 26. október 2006.

Þá byggir stefnandi á því að stefndi sé einnig skaðabótaskyldur vegna tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir við það að verðmæti á verkstað hafi farið forgörðum, m.a. vegna vatnstjóns þegar skilja hafi þurft bygginguna eftir óvarða. Einnig hafi stefnandi orðið fyrir tjóni vegna undirverktaka, tækjaleigu o.fl., sem greiða hafi orðið fyrir þótt það hafi ekki nýst stefnanda að fullu. Verður framangreind málsástæða stefnanda ekki skilin á annan veg en þann að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna tafa í kjölfar þess að framkvæmdir á lóðinni hafi ítrekað verið stöðvaðar. Hins vegar er til þess að líta að samkvæmt málavaxtalýsingu í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010, sem stefnandi byggir á, komst úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála aðeins einu sinni að þeirri niðurstöðu að stöðva bæri framkvæmdir á lóðinni, þ.e. með bráðabirgðaúrskurði nefndarinnar frá 2. ágúst 2006. Í framburði vitnisins P-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef, skipulagsfulltrúa uppsveita Árnessýslu, kom hins vegar fram að stefndi hafi þurft að stöðva framkvæmdir tvisvar, fyrst til að framfylgja áðurnefndum úrskurði og í síðara skiptið í tilefni tilkynningar um að framkvæmdir væru aftur hafnar á lóðinni.

Í skýrslugjöf stefnanda fyrir dómi kom fram að reynt hafi verið að bjarga verðmætum þegar framkvæmdir hafi ítrekað verið stöðvaðar, í einhver skipti með aðstoð lögreglu. Þar sem hann hafi ekki fengið að loka húsinu hafi vatn flætt inn og neðri hluti innveggja skemmst. Hann hafi ekki fengið að festa niður efni og því hafi byggingarefni, sem geymt hafi verið úti við, fokið. Þá lýsti stefnandi því að tjón hafi orðið á byggingarefni á verkstað og vatnstjón innan dyra í vondum veðrum haustið 2007. Í munnlegum málflutningi vísaði stefnandi til framburðar vitna sem unnið hafi að byggingu hússins máli sínu til stuðnings. Umrædd vitni, bróðir stefnanda og æskuvinur, báru um ætlað tjón með svipuðum hætti og stefnandi. Vitnið P-kk-nf I-kk-nf kvað framkvæmdir hafa verið stöðvaðar í júní eða júlí á lóðum nr. 109 og 112 í kjölfar niðurstöðu úrskurðarnefndar og hafi lóðarhafar fengið leyfi til að ganga frá og loka húsum. Þá hafi aftur verið farið á staðinn og framkvæmdir stöðvaðar, í kjölfar tilkynningar.

Að mati dómsins gætir verulegs ósamræmis bæði í málatilbúnaði stefnanda og skýrslu hans fyrir dómi um byggingarstig umrædds sumarhúss, hvenær hið ætlaða tjón hafi átt sér stað og í hverju það hafi verið fólgið. Þá studdi framburður áðurnefndra vitna að þessu leyti ekki málatilbúnað stefnanda. Var framburður þeirra um að húsið hafi verið óvarið fyrir veðri og vindum haustið 2007 í engu samræmi við það sem fram kemur í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 80/2010, en þar segir að miða verði við það að hús á lóð nr. 112 hafi verið nær fullbyggt þegar byggingarleyfi voru felld úr gildi í annað sinn, þ.e. með úrskurði úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála þann 4. júlí 2007.

Stefnandi byggir einnig á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna ítrekaðra brota stefnda á lögum, sem hafi leitt til þess að stefnandi hafi verið dreginn fyrir dóm og neyddur í samflot með stefnda í fyrrgreindu máli Hæstaréttar nr. 80/2010. Málaferlunum hafi fylgt gríðarlegur kostnaður fyrir stefnanda sem hafi þurft að leita til lögmanna. Máli sínu til stuðnings lagði stefnandi fram tvo reikninga vegna vinnu lögmanna, annars vegar vegna vinnu við meðferð málsins fyrir héraði og hins vegar fyrir Hæstarétti. Fallist er á það með stefnda að stefnandi hafi ekki sýnt fram á það á hvaða grundvelli stefndi geti orðið ábyrgur fyrir framangreindum kostnaði vegna dómsmáls sem nágrannar stefnanda höfðuðu í þeim tilgangi að fá stefnanda dæmdan til að fjarlægja sumarhúsið af lóðinni og afmá allt jarðrask að viðlögðum dagsektum, en stefnandi var sýknaður af þeim kröfum í Hæstarétti. Þá þykja ákvæði 1. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, einnig leiða til þess að stefndi verði ekki gerður ábyrgur fyrir greiðslu málskostnaðar sem stefnandi hafi verið dæmdur til að bera sjálfur samkvæmt umræddum dómi Hæstaréttar.

Að öllu framansögðu virtu þykir stefnandi ekki hafa leitt nægar líkur að stefndi hafi bakað sér skaðabótaskyldu vegna tjóns sem telja megi sennilega afleiðingu af útgáfu byggingarleyfis þann 28. febrúar 2006 og verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri máls þessa fyrir dómnum.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Grímsnes- og Grafningshreppur, er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Þ-kk-ef G-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

R-kvk-nf T-kvk-nf