E-3963/2018

Dómur

1. Mál þetta var höfðað 12. nóvember 2018 og dómtekið 24. október 2019. Stefnandi er Lyfjablóm ehf. […]. Stefndu eru Þ-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf […] og S-kvk-nf G-kvk-nf P-kvk-nf […].

2. Stefnandi gerir þær dómkröfur; 1.) Að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða honum 800.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. september 2013 til 27. desember 2018 og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. desember 2018 til greiðsludags. 2.) Að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða honum 1.500.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38 frá 2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. september 2013 til 27. desember 2018 og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. desember 2018 til greiðsludags. Til vara vegna beggja kröfuliða krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða honum skaðabætur að álitum að mati dómsins, auk vaxta og dráttarvaxta. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins. Stefndi Þ-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf krefst þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu. Stefnda S-kvk-nf G-kvk-nf P-kvk-nf krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Jafnframt krefst hún þess að stefnanda verði gert að greiða henni málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins, hver sem úrslit málsins verða, og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu hennar til að greiða virðisaukaskatt til viðbótar þóknun lögmanns síns. Í greinargerðum stefndu kom fram beiðni þeirra um að sakarefni málsins yrði skipt þannig að fyrst yrði tekin afstaða til málsástæðna þeirra um fyrningu og tómlæti. Stefnandi lýsti sig andvígan þessu. Ágreiningur aðila um þetta var tekinn fyrir í sérstöku þinghaldi 13. mars 2019 en dómari hafði óskað eftir því við lögmennina að þeir tjáðu sig um ágreininginn fyrir dóminum áður en ákvörðun yrði tekin. Dómari tilkynnti svo að hann hefði ákveðið, eftir að hafa hlýtt á röksemdir lögmannanna, að sakarefni málsins yrði með vísan til 1. mgr. 31. gr. einkamálalaga skipt þannig að fyrst yrði tekin afstaða til málsástæðna stefndu um fyrningu og tómlæti. Dómsuppsaga dróst fram yfir lögbundinn fjögurra vikna frest frá því að málið var dómtekið en það var ekki flutt á ný með því að dómari og aðilar töldu það óþarft.

Málsatvik:

3. Stefnandi máls þessa, Lyfjablóm ehf. (áður Björn Hallgrímsson ehf.), var á árunum 2006 til 2008, er þau atvik urðu sem mál þetta hverfist um, í eigu fjögurra systkina. Eitt þeirra var K-kk-nf B-kk-nf og var hann í fyrirsvari fyrir eigendur félagsins. K-kk-nf lést 31. október 2015. Stefnandi var eigandi dótturfélaganna SKE ehf. og SK ehf. og dótturdótturfélaganna SKE II ehf. og SK II ehf. Félögin SKE II ehf. og SK II ehf., auk félaganna Brekku II ehf., MK44 II ehf. og Suðureyjar ehf., hófu á árinu 2006 samstarf um fjárfestingar með eignaraðild að Gnúpi fjárfestingafélagi hf. (Gnúpur). Gnúpur var stofnað árið 2006 undir heitinu AB 36 ehf. en heiti félagsins var síðar breytt í Þúfubjarg ehf. og enn síðar í Gnúp. Þúfubjarg ehf. var í eigu Fjárfestingafélagsins Brekku ehf. sem einnig átti Brekku II. ehf. Félögin voru öll í eigu stefnda Þ-kk-ef M-kk-ef. Félögin MK44 ehf. og Suðurey ehf. voru í eigu M-kk-ef K-kk-ef útgerðarmanns.

4. Með tveimur kaupsamningum sem gerðir voru 16. október 2006 seldi Brekka ehf. samtals 50% hlutafjár í Þúfubjargi ehf. fyrir 800 milljónir króna, þar af 17,22% til SKE II ehf. fyrir 275.602.032 krónur og 32,78% til SK II ehf. fyrir 524.397.968 krónur. Sama dag var heiti félagsins breytt í Gnúp. Hlutafé félagsins var jafnframt aukið og komu fleiri fjárfestar að félaginu með kaupum á hlutafé í því. Þetta voru félögin Suðurey ehf., MK44 II ehf. og Brekka II ehf. Samkvæmt ársreikningi Gnúps vegna ársins 2006 var eigið fé félagsins í árslok 31.730.863.000 krónur. Þá var hlutafé félagsins í árslok 29.764.594.000 krónur. Hlutaféð áttu fimm félög: MK44 II ehf. 29,5%, SK II ehf. 28,2%, SKE II ehf. 18,2%, Suðurey ehf. 17,0% og Brekka II ehf. 7,1%. Forstjóri Gnúps var stefndi Þ-kk-nf M-kk-nf. Þann 10. ágúst 2007 var haldinn hluthafafundur í Gnúpi og lagður fram árshlutareikningur 30. júní 2007. Þar kom fram að eignir væru 90.422.487.000 krónur, skuldir 46.003.112.000 krónur og eigið fé 44.419.375 krónur. Hlutafé og skipting eignarhluta var hin sama og tilgreint var í ársreikningi 2006.

5. Í nóvember 2007 óskaði stjórn Gnúps eftir nýju hlutafé frá hluthöfum, samtals 4.500 milljónum króna. Stefnandi lagði fram 1.500 milljónir króna, auk þess sem fleiri hluthafar lögðu til nýtt hlutafé. Þann 8. janúar 2008 var undirritað samkomulag milli Landsbanka Íslands hf., Glitnis, Kaupþings banka hf., Kaupthing bank Luxembourg S.A., Icebank hf. og eigenda Gnúps, félagsins sjálfs og stjórnarmanna þess persónulega, sem laut að skuldaskilum Gnúps, þar með talið hugsanlegum fullnustugerðum, meðferð hlutafjár, stjórn félagsins o.fl. Félagið var þegar þarna var komið sögu ógjaldfært. Hluti samkomulagsins var að hluthafar handveðsettu Glitni, síðar Glitnir HoldCo ehf., alla hluti sína í Gnúpi til tryggingar fjárhagslegum skuldbindingum samkvæmt samkomulaginu. Þá var Glitni veittur kaupréttur á öllum hlutabréfum í Gnúpi á eina krónu til fjörtíu og tveggja mánaða frá undirritun samkomulagsins. Hinn 4. júlí 2008 óskaði stjórn stefnanda eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að bú félagsins yrði tekið til gjaldþrotaskipta og undirrituðu allir hluthafar í félaginu beiðnina. Eftir framlagningu gjaldþrotaskiptabeiðninnar fóru fram viðræður milli stefnanda og Glitnis um leiðir til að afstýra töku félagsins til gjaldþrotaskipta. Þetta leiddi til samnings 13. ágúst 2008 þar sem meðal annars var kveðið á um að hluthafar í stefnanda afsöluðu hlutafjáreign sinni í félaginu til bankans fyrir eina krónu hver. Tekið var fram í samningnum að stefnandi væri eignarhaldsfélag sem fleiri félög tengdust en innan eignarhaldsfélagsins væru félögin SK ehf., SKE ehf., SK II ehf. og SKE II ehf. Með samningnum var ákveðið að bankinn færi með yfirráð yfir öllum eignum stefnanda og félaga innan þeirrar samstæðu en helsta eign félaganna SK II ehf. og SKE II ehf. hafði verið hlutaféð í Gnúpi og virði þess hafði, eins og áður greinir, breyst mjög mikið til hins verra. Samningnum fylgdi sérstök skaðleysisyfirlýsing Glitnis gagnvart eigendum félaganna. Með tilkynningu til ríkisskattstjóra 8. október 2012 var tilkynnt um samruna SK ehf., SKE ehf., SK II ehf. og SKE II ehf. við stefnanda. Samkvæmt ársreikningi stefnanda 2016 keypti B-kk-nf T-kk-nf, systursonur K-kk-ef heitins B-kk-ef, félagið af Glitni 4. ágúst 2016, ásamt öllum kröfum Glitnis á hendur félaginu.

Málsástæður:

6. Stefnandi hefur höfðað mál þetta til heimtu skaðabóta vegna meints tjóns sem félagið telur sig hafa orðið fyrir vegna háttsemi stefndu sem það telur að hafi verið ólögmæt og saknæm. Þannig telur stefnandi að stefndi Þ-kk-nf M-kk-nf og K-kk-nf heitinn B-kk-nf hafi beitt skipulegum og alvarlegum blekkingum gagnvart stefnanda vegna fjárfestinga hans og dótturfélaga í Gnúpi sem hafi valdið félaginu miklu fjártjóni. Stefnda S-kvk-nf G-kvk-nf kemur að málinu sem ekkja K-kk-ef þar sem hún situr í óskiptu búi eftir hann. Stefnandi telur að í aðdraganda og við gerð kaupsamninga SKE II ehf. og SK II ehf. og Brekku ehf. 16. október 2006 hafi stefnandi verið blekktur til að kaupa 50% hlut í Þúfubjargi ehf. fyrir 800 milljónir króna, en það hafi í raun verið verðlaust og eignalaust félag. Kaupin hafi verið fjármögnuð með öðrum hætti en K-kk-nf B-kk-nf hafi kynnt fyrir öðrum þáverandi eigendum stefnanda, auk þess sem gögnum hafi verið haldið frá þeim. Fjármögnunin hafi verið með 800 milljóna króna láni frá Glitni til stefnanda, án vitundar þáverandi eigenda stefnanda, að K-kk-þgf frátöldum, sem fært hafi verið á bankareikning í umráðum stefnda Þ-kk-ef M-kk-ef, og hafi þetta meðal annars gert honum kleift, í gegnum félagið Brekku ehf., að leggja til hlutafé í Gnúp. Fjármunir hafi nokkrum dögum síðar verið endurgreiddir frá Gnúpi til stefnanda og lánið gert upp við Glitni. Með hlutafjáraukningunni hafi verulegar eignir verið lagðar inn í félagið, þar á meðal hlutabréf í FL Group hf. og Kaupþingi banka hf. í eigu stefnanda að frádregnum skuldum. Stefnandi telur að stofnun Gnúps hafi verið afar ábatasöm fyrir stefnda Þ-kk-þf M-kk-þf, eiganda Brekku ehf. og Brekku II ehf., en raunhagnaður hafi verið langt umfram framlagt eigið fé á þriggja mánaða tímabili. Á sama tíma hafi hlutur annarra eigenda, þar á meðal stefnanda, skerst um 800 milljónir króna, vegna kaupa á hlut í Þúfubjargi ehf. sem í raun hafi verið einskis virði. Kaupin hafi verið sýndargerningur til að koma því í kring að líta mætti svo á að Brekka II ehf. hefði lagt fram fjármuni til stofnunar Gnúps, og þar með réttlæting fyrir eignarhlut þess í Gnúpi.

7. Stefnandi fullyrðir að röngum og villandi upplýsingum hafi verið haldið að hluthöfum í árshlutareikningi og kynningarefni á hluthafafundi Gnúps 10. ágúst 2007. Í þeim gögnum og við kynningu hafi ekki verið upplýst að á Gnúpi hvíldu tugir milljarða í framvirkum samningum við FL Group hf., Glitni banka hf. og fleiri félög. Um hafi verið að ræða beinar fjárskuldbindingar og áhættu sem tengdist þeim. Skuldbindingarnar hafi leitt til þess að Gnúpur hafi í raun verið kominn í þrot aðeins 12 vikum eftir að afkomutölur voru kynntar. Beiðni frá stjórn Gnúps, í nóvember 2007, um nýtt hlutafé, þar sem meðal annars hafi verið vísað til stöðu félagsins samkvæmt árshlutauppgjöri hafi því verið villandi. Sama mynd hafi verið dregin upp af Gnúpi í ársreikningi félagsins vegna ársins 2006. Staða Gnúps hafi í raun verið vonlaus og félagið ógjaldfært þegar farið var fram á hlutafjáraukninguna og í engu samræmi við þær upplýsingar og forsendur sem hluthöfum stefnanda voru gefnar fyrir hækkuninni. Stefnandi hafi lagt fram 1.500 milljónir króna vegna hlutafjárhækkunarinnar, og aðrir hluthafar hafi einnig lagt félaginu til aukið hlutafé, að undanskildum einum þeirra, stefnda Þ-kk-þgf M-kk-þgf. Stefnukröfurnar eru annars vegar vegna kaupa á 50% hlut í Þúfubjargi ehf. 16. október 2006 að fjárhæð 800 milljónir króna og hins vegar vegna hlutafjáraukningar í Gnúpi í nóvember 2007 að fjárhæð 1.500 milljónir króna. Auk þessa telur stefnandi að við stofnun Gnúps og í rekstri félagsins síðar hafi verið gerðar óeðlilegar fjármunatilfærslur milli hluthafahópa sem hafi verið til þess fallnar að skaða hagsmuni stefnanda. Stefnandi telur að kröfur hans séu ófyrndar þrátt fyrir ákvæði þágildandi 2. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda þar sem fyrningarfrestur samkvæmt greininni var tíu ár. Þetta telur stefnandi helgast af því að eins og hér standi á eigi við 7. gr. laga nr. 14/1905. Þar kemur fram að ef skuldari dregur sviksamlega dul á, eða vanrækir að skýra frá atvikum, er krafan byggist á, eða valda því, að hún verður gjaldkræf, og skuldaranum bar skylda til að segja frá, þá fyrnist skuldin ekki, hvað sem öðru líður, fyrr en 4 ár eru liðin frá þeim degi, er kröfueigandinn fékk vitneskju um þessi atvik, eða eitt ár er liðið frá dánardegi skuldunauts. Þá hafnar stefnandi því að málshöfðunarfrestir þágildandi 134. gr. og 136. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög eigi við um kröfur hans eða ákvæði 110. gr. þágildandi laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Þá séu kröfur hans heldur ekki niður fallnar fyrir tómlæti. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir fjártjóni vegna framgöngu stefndu, samtals að fjárhæð 2.300.000.000 króna. Þar af séu 275.602.032 krónur vegna kaupa SKE II ehf. á 17,22% hlutafjár í Þúfubjargi ehf., 524.397.968 krónur vegna kaupa SK II ehf. á 38,78% hlutafjár í Þúfubjargi ehf. og 1.500.000.000 króna vegna hlutafjárhækkunar í Gnúpi. Stefnandi höfðaði mál út af sömu atvikum og kröfum í ágúst 2017 gegn stefndu og fleiri aðilum. Málið var rekið fyrir héraðsdómi Reykjavíkur sem mál nr. E2451/2017. Því máli var vísað frá dómi á grundvelli vanreifunar 14. maí 2018.

8. Stefndi Þ-kk-nf M-kk-nf mótmælir málatilbúnaði stefnanda sem hann telur rangan í veigamiklum atriðum. Stefndi tekur undir málatilbúnað meðstefndu og gerir að sínum um þau atriði sem þau eiga samstöðu um. Stefndi bendir á að stefnandi haldi því fram að hluthafar hans hafi verið beittir blekkingum þegar eignarhaldsfélögin SKE II ehf. og SK II ehf. hafi keypt 50% hlut í Þúfubjargi ehf., síðar Gnúpi, þann 16. október 2006. Málsókn stefnanda út af kröfu sem þeirri sem hann byggir á þessu hafi þó ekki hafist fyrr en í ágúst 2017. Með vísan til þess telur stefndi því ljóst að krafa á þessu byggð sé fyrnd samkvæmt þágildandi 2. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda þar sem fyrningarfrestur samkvæmt greininni hafi verið tíu ár. Þá vísar stefndi til þess að málatilbúnaður stefnanda virðist byggja á því að K-kk-nf B-kk-nf, fyrrum hluthafi og fyrirsvarsmaður SKE II ehf. og SK II ehf. og stjórnarmaður í Gnúpi, hafi beitt meðhluthafa sína blekkingum um það hvernig kaupin hefðu verið fjármögnuð af hálfu félaganna. Ekki stenst að mati stefnda að byggja kröfugerð á hendur honum á þessu þar sem hann hafi ekki haft vitneskju um það hvernig fjárfestingin hafi verið kynnt innan félaganna. Allir hluthafar SKE II ehf. og SK II ehf. hafi skrifað undir kaupsamningana og hafi stefndi af þeim sökum mátt treysta því að rétt hefði verið staðið að málum. Hafi jafnframt verið mælt fyrir um það í hluthafasamningi allra hluthafa í Gnúpi, dagsettum 16. október 2006, að K-kk-nf B-kk-nf væri í fyrirsvari fyrir félögin SKE II ehf. og SK II ehf. Því telur hann sig hafa mátt treysta því að K-kk-nf hefði haft umboð til að koma fram fyrir hönd meðeigenda sinna að stefnanda og jafnvel þó málatilbúnaður stefnanda stæðist að öðru leyti sé fráleitt að stefndi geti gagnvart stefnanda borið ábyrgð á meintum blekkingum K-kk-ef heitins B-kk-ef. Þá vísar stefndi til þess að jafnvel þó kröfur stefnanda, ef þær verða taldar hafa stofnast, verði taldar ófyrndar þá séu þær í öllu falli löngu niður fallnar fyrir tómlæti. Þannig hafi engu verið hreyft af hálfu stefnanda eða dótturfélaga frá því í október 2006, er hin umþrættu atvik urðu, og allt fram til þess að stefna var birt stefnda í ágúst 2017. Þetta hafi gerst þrátt fyrir að allir hluthafar og stjórnarmenn stefnanda, sem hafi verið reyndir fjársýslumenn, hafi í október 2006 undirritað kaupsamninga um kaup á hlutafé í Þúfubjargi af stefnda. Hafi stefnandi haft undan einhverju að kvarta varðandi kaupin hafi félaginu því borið samkvæmt almennum reglum kröfuréttar að koma þeim athugasemdum á framfæri án ástæðulauss dráttar. Þá vísar stefndi til þess að samkvæmt dómafordæmi Hæstaréttar eigi lausafjárkaupalög við um kaup á hlutafé og sams konar lögfest tómlætisregla 32. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 eigi því einnig við hér. Stefndi vísar til þess að svo langt sé um liðið frá því að hin umþrættu atvik urðu að vonlaust sé fyrir hann eða aðra þá sem að málinu komu að rifja upp eða glöggva sig á einstökum atriðum málsins í neinum smáatriðum en þessi sjónarmið styðji það einnig að kröfur stefnanda, ef þær hafa einhvern tíma orðið til, séu fyrir löngu niður fallnar fyrir tómlæti. Stefndi vísar til þess að Glitnir banki hf., sem eignaðist stefnanda 2008 og átti félagið allt fram í ágúst 2016, hafi látið fara ítarlega í saumana á starfsemi félagsins. Þá sé einnig ljóst að Glitnir banki hf. hafi farið ítarlega yfir öll mál sem vörðuðu starfsemi Gnúps. Aldrei hafi neinu verið hreyft, hvorki af hálfu stefnanda né eigenda stefnanda, um að stefnandi ætti einhverjar kröfur á hendur stefndu á þeim grundvelli sem stefnandi hafi nú kosið að láta reyna á. Stefndi telur öllu sömu sjónarmið sem varða fyrningu og tómlæti eiga við um síðari kröfu stefnanda sem byggð sé á meintri ófullnægjandi upplýsingagjöf í ársreikningum Gnúps vegna ársins 2006 og árshlutareikningi 30. júní 2007. Sá árshlutareikningur hafi verið útbúinn í júlí 2007 en stefnandi hafi ekki höfðað fyrra mál sitt fyrr en í ágúst 2017. Þá hafi krafa byggð á meintum rangfærslum í árshlutareikningi 30. júní 2007 verið fyrnd.

9. Stefnda S-kvk-nf G-kvk-nf P-kvk-nf mótmælir málatilbúnaði stefnanda í heild sinni og telur að þar sé í öllu verulegu farið með rangt mál. Stefnda tekur undir málatilbúnað meðstefnda og gerir að sínum um þau atriði sem þau eiga samstöðu um. Stefnda vísar varðandi fyrri kröfu stefnanda til þágildandi 110. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994 en þar kom fram að mál á hendur fyrirsvarsmönnum einkahlutafélags til að krefja um bætur fyrir tjón sem þeir hefðu valdið félaginu af ásetningi eða gáleysi skyldi höfða innan tveggja ára frá lokum þess reikningsárs þar sem ákvörðunin eða athöfnin, sem málið byggðist á, var samþykkt eða gerð. Stefnda telur auðsætt að kröfugerð á hendur henni byggð á meintri saknæmri háttsemi eiginmanns hennar heitins byggist á vísan til atvika sem hefðu fallið undir nefnda lagagrein og því sé augljóst að málshöfðunarfrestur gagnvart honum hafi verið á enda runninn í ársbyrjun 2009. Þessa reglu telur stefnda vera sérreglu um skaðabótaábyrgð stjórnenda einkahlutafélaga sem gangi framar ólögfestri almennri sakarreglu íslensks réttar. Þá vísar stefnda til þess að jafnvel þótt talið yrði að þessi sérstaki málshöfðunar eða fyrningarfrestur einkahlutafélagalaga ætti ekki við væri krafa stefnanda allt að einu fyrnd samkvæmt ákvæðum laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda enda hafi verið meira en tíu ár liðin frá hinum meinta tjónsatburði er stefnandi höfðaði fyrra mál sitt í ágúst 2017. Þá telur stefnda einnig auðsætt að jafnvel þó ekki kæmi til fyrning í því tilviki sem hér um ræðir væru kröfur stefnanda fyrir löngu niður fallnar fyrir tómlæti. Þannig sé ljóst að fyrirsvarsmönnum eða hluthöfum stefnanda hafi frá öndverðu verið kunnugt um öll atvik og forsendur viðskipta þeirra sem stefnandi telji nú að geti grundvallað bótakröfur hans.

10. Stefnda, S-kvk-nf G-kvk-nf, vísar varðandi seinni kröfu stefnanda vegna tjóns sem stefnandi telur að hafi hlotist af þátttöku í hlutafjáraukningu í Gnúpi í nóvember 2007 til sömu sjónarmiða varðandi brottfall hugsanlegra krafna og reifuð voru varðandi fyrri kröfuna og varða hinn sérstaka málshöfðunar eða fyrningarfrest einkahlutafélagalaga. Varðandi síðari kröfuna telur stefnda að málshöfðunarfrestur stefnanda hafi runnið út um haustið 2009. Þá vísar stefnda til þess að hafi stefnandi á einhverju stigi eignast einhverja bótakröfu á hendur K-kk-þgf B-kk-þgf sem ekki verði talin hafa fallið undir hinn sérstaka málshöfðunar eða fyrningarfrest einkahlutafélagalaga, þá sé sú krafa fyrir löngu niður fallin vegna tómlætis stefnanda. Þannig sé ljóst að stefnandi hafi vitað um þátttökuna í hlutafjáraukningunni um leið og hún átti sér stað og haft aðgang að öllum gögnum um hana allt frá þeim tíma en ekki gert neinn reka að því að setja fram kröfur sínar vegna þeirra fyrr en fjölmörgum árum síðar, eins og að framan sé rakið.

11. Varðandi málskostnaðarkröfu sína þá tekur stefnda fram að málið snúist um atvik sem hafi átt sér stað fyrir tíu til tólf árum. Stefnda hafi aldrei verið neinn þátttakandi í þeirri atburðarás enda hafi hún starfað á öðrum vettvangi en eiginmaður hennar, sem hafi látist á árinu 2015. Fyrir liggi að málið sé höfðað gegn henni á grundvelli ábyrgðar hennar á skuldbindingum eiginmannsins vegna dánarbúsins. Til stuðnings málskostnaðarkröfu vísar stefnda til 130. gr. og 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Hún vísar til þess að málarekstur þessi komi í kjölfar frávísunar héraðsdóms á kröfugerð stefnanda í fyrra máli milli sömu aðila um sömu kröfur og hér eru til úrlausnar. Hún telur að vanreifun sú sem leiddi til frávísunar hins fyrra máls hafi eingöngu stafað af óvönduðum vinnubrögðum stefnanda við undirbúning þess máls og teljist því handvömm í skilningi bliðar 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 sem hafi í för með sér tvöfalda málsmeðferð um sömu kröfur fyrir dómi. Því beri að leggja á stefnanda að greiða henni málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins hver sem úrslit málsins verða. Að auki er þess krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu stefndu til að greiða virðisaukaskatt til viðbótar lögmannsþóknun.

Niðurstaða:

12. Um fyrri kröfu stefnanda um að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða honum 800.000.000 króna, vegna kaupa á hlut í Þúfubjargi ehf.

Aðilar máls þessa deila ekki um að um kröfur stefnanda fari eftir lögum um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905 sem í gildi voru er atvik þau urðu sem stefnandi telur að hafi leitt til þess að kröfur hans stofnuðust. Núgildandi lög um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007 sem tóku við af lögunum frá 1905 öðluðust gildi 1. janúar 2008 og í þeim er kveðið á um að þau gildi einvörðungu um þær kröfur sem stofnist eftir gildistöku þeirra. Þá eru málsaðilar á einu máli um að atvik það sem stefnandi telur vera tjónsatvik sem miða beri upphaf fyrningarfrests við vegna fyrri kröfu stefnanda hafi orðið 16. október 2006. Fyrra mál stefnanda á hendur stefndu um sömu kröfur og til úrlausnar eru í þessu máli var höfðað með birtingu stefnu 2. og 3. ágúst 2017. Samkvæmt þessu er auðsætt, hvað sem öllu öðru líður, að þá var liðinn fyrningarfrestur samkvæmt 2. tl. 4. gr. laga um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905. Stefnandi ber því við að krafan sé þrátt fyrir þetta ófyrnd á grundvelli reglu 7. gr. sömu laga með því að stefndu hafi sviksamlega dregið dul á eða vanrækt að skýra frá atvikum sem krafan byggist á og sem þeim bar skylda til að segja frá. En þegar svo stendur á fyrnist skuldin ekki, hvað sem öðru líður, fyrr en 4 ár eru liðin frá þeim degi, er kröfueigandinn fékk vitneskju um þessi atvik, eða eitt ár er liðið frá dánardegi skuldunauts. Á þessi málsrök stefnanda verður ekki fallist. Af orðalagi 7. gr. laga nr. 14/1905 er ljóst að skilyrði þess að fyrningarfrestur lengist með þeim hætti sem þar er kveðið á um eru þau að skuldunautur hafi annaðhvort sviksamlega dregið dul á eða sviksamlega vanrækt að skýra frá atvikum, sem krafan er reist á og honum var skylt að skýra frá. Stefnandi ber þannig sönnunarbyrði fyrir því að stefndu hafi sviksamlega vanrækt upplýsingaskyldu sína gagnvart félaginu. Stefnandi hefur fjallað ítarlega um þetta atriði og lagt fram gögn sem hann telur gefa vísbendingu um að óeðlilegar fjármunatilfærslur hafi átt sér stað í tengslum við kaup stefnanda á hlutnum í Þúfubjargi. Þá hefur stefnandi leitast við að sýna framá meinta sviksamlega framgöngu stefndu með skýrslum vitna. Ekki verður fallist á að stefnanda hafi tekist að sanna sviksamlega háttsemi stefndu. Ber því að fallast á með stefndu að fyrri krafa stefnanda sé fyrnd, sbr. 2. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905. Verða stefndu þannig sýknuð af fyrri kröfu stefnanda í máli þessu.

13. Um síðari kröfu stefnanda um að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða honum 1.500.000.000 króna, vegna hlutafjáraukningar í Gnúpi hf.

Ekki virðist ágreiningur um það með málsaðilum að atvik það sem stefnandi telur vera tjónsatvik sem miða beri upphaf fyrningarfrests við vegna síðari kröfu stefnanda hafi orðið í nóvember 2007 er stefnandi tók þátt í hlutafjáraukningu í Gnúpi hf. Fyrra mál stefnanda á hendur stefndu um sömu kröfur og til úrlausnar eru í þessu máli var, eins og fyrr segir, höfðað með birtingu stefnu 2. og 3. ágúst 2017. Því máli var vísað frá dómi 14. maí 2018 en það mál sem hér er til úrlausnar var höfðað 12. nóvember 2018. Fyrra málið var því höfðað áður en 10 ár voru liðin frá hinu meinta tjónsatviki og það mál sem hér er til úrlausnar var höfðað áður en liðnir voru sex mánuðir frá frávísun hins fyrra máls og er hin síðari krafa stefnanda því ófyrnd, sbr. 2. tl. 4. gr. og 2. mgr. 11. gr. laga nr. 14/1905.

14. Um síðari kröfu stefnanda og málatilbúnað stefndu, S-kvk-ef G-kvk-ef, um málshöfðunarfrest einkahlutafélagalaga.

Stefnda, S-kvk-nf G-kvk-nf, krefst sýknu af seinni kröfu stefnanda með vísan til þágildandi 110. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Í nefndri lagagrein kom fram að mál á hendur fyrirsvarsmönnum einkahlutafélags til að krefja um bætur fyrir tjón sem þeir hefðu valdið félaginu af ásetningi eða gáleysi skyldi höfða innan tveggja ára frá lokum þess reikningsárs þar sem ákvörðunin eða athöfnin, sem málið byggðist á, var samþykkt eða gerð. Stefnandi hafnar þessu og vísar til þess að málsókn hans byggist á því sem hann telur vera saknæma og ólögmæta háttsemi stefndu sem stjórnenda Gnúps og að kröfugerð á hendur stefndu, S-kvk-þgf G-kvk-þgf, byggist því ekki á meintri saknæmri háttsemi eiginmanns hennar heitins sem hefði fallið undir málshöfðunarfrest einkahlutafélagalaga. Dómurinn fellst ekki á þetta. Telja verður að aðkoma K-kk-ef heitins B-kk-ef að Gnúpi hafi verið í krafti fyrirsvars hans fyrir stefnanda og í umboði þáverandi hluthafa stefnanda, en hann gætti hagsmuna þeirra gagnvart Gnúpi. Meint saknæm háttsemi hans í Gnúpi, sem stefnandi telur að hafi fordjarfað hagsmuni meðeigenda hans í stefnanda, var því háttsemi sem hann viðhafði sem fyrirsvarsmaður stefnanda. Um réttarsamband hans við meðeigendur sína hlaut því að fara eftir þeim lagaramma sem þeir höfðu sjálfir kosið að búa þessum fjárhagslegu samskiptum sínum. Í ljósi þessa er það niðurstaða þessa dóms að kröfugerð stefnanda í síðari kröfu hans á hendur stefndu, S-kvk-þgf G-kvk-þgf, beri að hafna með vísan til þess að er fyrra mál stefnanda á hendur henni var höfðað, og þá eins þetta hið síðara, var fyrir löngu liðinn sá frestur sem stefnandi hafði til að hafa uppi kröfugerð á þessum grundvelli samkvæmt þágildandi 110. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994.

15. Hvað sem líður réttarreglum um brottfall kröfuréttinda á grundvelli fyrningar er að íslenskum rétti á því byggt að til sé almenn ólögfest regla um tómlæti. Í henni felst að kröfuhafi sem ekki hefst að til að leita réttar síns gagnvart skuldara á á hættu að glata kröfu sinni vegna aðgerðaleysis síns. Réttaráhrif tómlætis kunna að vera misvirk eftir réttarsviðum og sömuleiðis kunna tómlætisverkanir að vera misjafnar eftir því hvort viðkomandi krafa er óumdeild eða óljós. Eins og hér stendur á er vafalaust að kröfur stefnanda geta undir engum kringumstæðum talist óumdeildar. Ljóst er að mjög langt er nú um liðið frá því að atvik þau urðu sem stefnandi rekur kröfur sínar til. Af því leiðir að möguleikar aðila til að afla gagna um atvikin og leiða vitni að þeim atvikum og samskiptum sem úrslitum kunna að ráða um afstöðu til krafna stefnanda eru til muna takmarkaðri en verið hefði ef mál hefði verið höfðað innan skamms tíma frá því að atvikin urðu. Stefnandi máls þessa reisir kröfur sínar í meginatriðum á því annars vegar að stefndu hafi í sameiningu blekkt stefnanda til að kaupa 50% hlut í verðlausu og eignalausu félagi á árinu 2006. Hins vegar að stefndu hafi með röngum og villandi upplýsingum í árshlutareikningi og kynningarefni á hluthafafundi blekkt hluthafa Gnúps til að fá þá til að leggja fram fé til hlutafjárhækkunar í félaginu á árinu 2007. Hér verður á engan hátt úr því skorið hvort stefnandi, af öðru hvoru tilefninu eða báðum, kunni að hafa eignast kröfu. Hitt er óumdeilt að stefnandi hafði ekki uppi neinar kröfur á hendur stefndu út af þessum atvikum fyrr en á árinu 2017. Stefnandi sýndi með þessu af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við stefndu vegna þessara viðskipta. Eftir fyrrnefndum meginreglum kröfuréttar getur kröfuhafi glatað rétti til að bera fyrir sig réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdum er ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulauss dráttar. Telja verður af dómafordæmum Hæstaréttar að tómlæti hafi meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í viðskiptum af þeim toga sem hér um ræðir en almennt. Að þessu virtu telur dómurinn að stefnandi hafi glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem hann gæti hafa átt á hendur stefndu af framangreindu tilefni. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf F-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef flutti málið A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefndu S-kvk-ef G-kvk-ef P-kvk-ef flutti málið R-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu eru sýkn af kröfum stefnanda. Stefnandi, Lyfjablóm e hf., greiði stefndu, Þ-kk-þgf M-kk-þgf J-kk-þgf og S-kvk-þgf G-kvk-þgf P-kvk-þgf, hvoru fyrir sig, 2.000.000 króna í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf til krafna stefnanda eru til muna takmarkaðri en verið hefði ef mál hefði verið höfðað innan skamms tíma frá því að atvikin urðu. Stefnandi máls þessa reisir kröfur sínar í meginatriðum á því annars vegar að stefndu hafi í sameiningu blekkt stefnanda til að kaupa 50% hlut í verðlausu og eignalausu félagi á árinu 2006. Hins vegar að stefndu hafi með röngum og villandi upplýsingum í árshlutareikningi og kynningarefni á hluthafafundi blekkt hluthafa Gnúps til að fá þá til að leggja fram fé til hlutafjárhækkunar í félaginu á árinu 2007. Hér verður á engan hátt úr því skorið hvort stefnandi, af öðru hvoru tilefninu eða báðum, kunni að hafa eignast kröfu. Hitt er óumdeilt að stefnandi hafði ekki uppi neinar kröfur á hendur stefndu út af þessum atvikum fyrr en á árinu 2017. Stefnandi sýndi með þessu af sér stórfellt tómlæti um að gera athugasemdir við stefndu vegna þessara viðskipta. Eftir fyrrnefndum meginreglum kröfuréttar getur kröfuhafi glatað rétti til að bera fyrir sig réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdum er ekki hreyft af slíku tilefni án ástæðulauss dráttar. Telja verður af dómafordæmum Hæstaréttar að tómlæti hafi meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í viðskiptum af þeim toga sem hér um ræðir en almennt. Að þessu virtu telur dómurinn að stefnandi hafi glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem hann gæti hafa átt á hendur stefndu af framangreindu tilefni. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf F-kk-nf J-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef flutti málið A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefndu S-kvk-ef G-kvk-ef P-kvk-ef flutti málið R-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndu eru sýkn af kröfum stefnanda. Stefnandi, Lyfjablóm e hf., greiði stefndu, Þ-kk-þgf M-kk-þgf J-kk-þgf og S-kvk-þgf G-kvk-þgf P-kvk-þgf, hvoru fyrir sig, 2.000.000 króna í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf