E-1105/2012

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 8. mars sl., var höfðað fyrir dómþinginu af Íslandsbanka hf., á hendur G-kk-þgf S-kk-þgf og S-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, báðum til heimilis að Sundlaugavegi 9, Reykjavík, með stefnu birtri 31. janúar 2012.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði in solidum dæmd til þess að greiða stefnanda 3.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 10. mars 2011 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, að skaðlausu, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefndu, S-kvk-ef Þ-kvk-ef eru þær aðallega, að hún verði sýknuð af kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda, að skaðlausu, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi, G-kk-nf S-kk-nf, sótti ekki þing við þingfestingu málsins eða síðar.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 28. október 1999 stofnaði félagið HT110 ehf., sem þá hét Iðnkúnst ehf., tékkareikning nr. 1160 við útibú stefnanda í Mosfellsbæ.

Hinn 14. maí 2009 undirrituðu stefndu, G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf Þ-kvk-nf, yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að 3.000.000 króna, ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins. Hinn 16. mars 2011 var félagið HT110 ehf. úrskurðað gjaldþrota.

Hinn 10. mars 2011 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 3.013.598 krónum. Var reikningnum þá lokað. Ofangreind skuld hefur ekki verið greidd.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndu beri að greiða stefnanda ofangreinda skuld, samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu dagsettri 14. maí 2009, þar sem þau tóku á sig sjálfskuldarábyrgð á tékkareikningi 1160 hjá stefnda. Byggir stefnandi kröfu sína á meginreglum samninga- og kröfuréttar, um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Reikningurinn hafi á lokunardegi hans verið yfirdreginn um 3.013.598 krónur. Ofangreind skuld hafi ekki verið greidd.

Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, með síðari breytingum.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á l. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefndu.

IV

Stefnda, S-kvk-nf Þ-kvk-nf, byggir kröfu sína um sýknu á því, að 1. apríl 2009 hafi tekið gildi lög um ábyrgðarmenn nr. 32/2009. Hafi lögin þannig tekið gildi þegar stefnda undirritaði sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsinguna.

Samkvæmt 2. gr. laganna gilda þau um lánveitingar stofnana og fyrirtækja, þar sem ábyrgðarmaður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Samkvæmt lögskýringargögnum skipti ekki máli hvort lántaki sé einstaklingur eða lögaðili.

Með lögunum hafi verið lögð áhersla á vernd ábyrgðarmanna og formfestu og fagleg vinnubrögð við gerð lánasamninga, þar sem krafist var ábyrgðarmanna. Frumvarpið að lögunum hafi að öðrum þræði byggst á sjónarmiðum um neytendavernd, auk kröfunnar um vönduð vinnubrögð fjármálafyrirtækja.

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna skuli lánveitandi meta hæfi lántaka til að standa í skilum með lán þar sem ábyrgðarmaður gangist í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Greiðslumat skuli byggt á viðurkenndum viðmiðum.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. skuli lánveitandi, með skriflegum hætti, ráða ábyrgðarmanni frá því að gangast í ábyrgð ef greiðslumat bendir til þess að lántaki geti ekki efnt skuldbindingar sínar.

Samkvæmt 5. gr. laganna skuli lánveitandi, fyrir gerð ábyrgðarsamnings, upplýsa ábyrgðarmann skriflega um þá áhættu sem ábyrgð sé samfara.

Stefnda heldur því fram að stefnandi hafi verulega vanrækt lagalegar skyldur sínar gagnvart sér þegar hún hafi verið fengin til þess að undirrita sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsinguna. Þannig hafi ekkert greiðslumat farið fram á fyrirtækinu HT110. Hún hafi aldrei fengið neinar aðvaranir eða upplýsingar um fjárhagsstöðu fyrirtækisins og henni hafi aldrei verið ráðlagt að taka ekki á sig sjálfskuldarábyrgðina vegna fjárhagsstöðu fyrirtækisins.

Stefnda bendir á að á undirritunartíma ábyrgðaryfirlýsingarinnar hafi HT110 ehf., þá Iðnkúnst ehf., ekki verið búið að skila ársreikningum fyrir árin 2007 og 2008. Það hafi ekki verið fyrr en tæpu ári síðar, eða 12. mars 2010, sem fyrirtækið hafi skilað til ársreikningaskrár ársreikningi fyrir árið 2008. Þannig megi slá því föstu að stefnandi hafi ekki haft fullnægjandi upplýsingar um fjárhag HT110 ehf., og að minnsta kosti hafi stefnandi ekki upplýst stefndu um þennan skort á ársreikningum. Þá hafi ekki legið fyrir hver staðan hafi verið á yfirdráttarreikningnum, að minnsta kosti hafi stefnda ekki verið upplýst um stöðuna.

Stefnda telur, að á grundvelli þessarar vanrækslu stefnanda, hafi hún verið látin taka á sig ábyrgð á greiðslu allhárrar yfirdráttarskuldar, án þess að hún hafi á nokkurn hátt verið upplýst um þá áhættu sem í ábyrgðinni fælist. Stefnda telur stefnanda bera ábyrgð á þessari vanrækslu og því tjóni sem hún kunni að valda stefndu. Stefnda telur, að vegna þessarar vanrækslu stefnanda verði að víkja til hliðar og ógilda sjálfskuldarábyrgð hennar á yfirdráttarreikningi HT110 ehf., og þar með að fella niður kröfu stefnanda á hendur henni.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, einkum 4. og 5. gr. laganna.

Stefnda kveðst einnig byggja kröfu sína á 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936.

Kröfu um málskostnað byggir stefnda á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu um greiðslu skuldar á tékkareikningi í eigu einkahlutafélagsins HT110 ehf., sem stefndu eru sjálfskuldarábyrgðarmenn að.

Stefndi, G-kk-nf S-kk-nf, hefur hvorki sótt né látið sækja þing og er honum þó löglega stefnt. Verður því eftir 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að dæma málið eftir framlögðum skjölum og skilríkjum og þar sem þau eru í samræmi við dómkröfur stefnanda verða kröfur hans á hendur stefnda G-kk-þgf teknar til greina að öllu leyti,

Ágreiningur máls þessa lýtur að gildi ábyrgðaryfirlýsingar, sem stefnda, S-kvk-nf Þ-kvk-nf, gekkst undir sem sjálfskuldarábyrgðarmaður á áðurgreindum tékkareikningi hinn 14. maí 2009. Byggir stefnda á því að ekki hafi verið farið eftir reglum laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 og því beri að víkja til hliðar ógildri ábyrgð hennar samkvæmt sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingunni.

Samkvæmt 2. gr. fyrrgreindra laga um ábyrgðarmenn taka lögin til sjálfskuldarábyrgðar á yfirdráttarheimildum á tékkareikningum. Taka lögin því til sjálfskuldarábyrgðar þeirrar sem um er deilt í málinu.

Í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 segir: „Með ábyrgðarmanni er átt við einstakling sem skuldbindur sig persónulega eða með veðsetningu tilgreindra eigna sinna enda sé aðaltilgangur ábyrgðar ekki í þágu hans eigin atvinnurekstrar.“

Samkvæmt 4. gr. laga nr. 32/2009 skal lánveitandi meta hæfi lántaka til að standa í skilum með lán þar sem ábyrgðarmaður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Ef greiðslumat bendir til þess að lántaki geti ekki efnt skuldbindingar sínar skal lánveitandi með skriflegum hætti ráða ábyrgðarmanni frá því að gangast í ábyrgð og með sama hætti skal lánveitandi ráða ábyrgðarmanni frá því að taka á sig ábyrgð ef aðstæður ábyrgðarmanns gefa tilefni til. Þá segir í 5. gr. laganna að lánveitandi skuli fyrir gerð ábyrgðarsamnings upplýsa ábyrgðarmann skriflega um þá áhættu sem ábyrgð er samfara, en í því felst meðal annars að veita upplýsingar um ýmis atriði sem tiltekin eru í stafliðum a til i. Óumdeilt er að stefnandi lét ekki fara fram greiðslumat á lántaka eða upplýst stefndu skriflega um þá áhættu sem ábyrgð er samfara, áður en stefnda tók á sig þessa ábyrgð. Í lögum nr. 32/2009 eru hins vegar engar reglur sem mæla fyrir um ógildi samnings ef ekki er fylgt fyrrgreindum ákvæðum laganna. Samkvæmt dómafordæmi Hæstaréttar verður samningur aðila um sjálfskuldarábyrgð ekki ógiltur í heild eða að hluta af þeim sökum einum að stefnandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 4. og 5. gr. laga nr. 32/2009, heldur verði að finna slíkri ógildingu stoð í reglum samningaréttar ef leysa á stefndu undan skyldum sínum samkvæmt samningnum.

Fyrir liggur að stjórn einkahlutafélagsins HT110 ehf., sem rak verktakastarfsemi í byggingariðnaði, var skipuð einum stjórnarmanni, stefnda G-kk-þgf, og stefnda S-kvk-nf var þar varamaður í stjórn, en stefndu eru hjón. Þá liggur fyrir að stefndi G-kk-nf var einn prókúruhafi og framkvæmdastjóri fyrirtækisins. Þegar það er virt að stefndu eru hjón og ekki liggur fyrir í málinu að einkahlutafélagið HT110 ehf. hafi verið séreign stefnda G-kk-ef verður að telja að stefnda S-kvk-nf hafi haft þá hagsmuni af rekstri fyrirtækisins að jafna megi til þess að um hennar eigin atvinnurekstur hafi verið að ræða. Hefur stefnandi og ekki á nokkurn hátt sýnt fram á eða gert sennilegt að þau tilvik sem tilgreind eru í 2. mgr. 36. gr. samningalaganna eigi að leiða til þess að það sé ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera samninginn fyrir sig.

Af öllu þessu virtu verður krafa stefnanda því tekin til greina eins og hún er fram sett, en ekki er tölulegur ágreiningur í málinu.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf Þ-kvk-nf, greiði in solidum stefnanda, Íslandsbanka hf., 3.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. mars 2011 til greiðsludags.

Stefndu greiði in solidum stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf