E-11335/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 15. apríl sl., var höfðað 7. október sl. af Þ-kvk-þgf L-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, Stórateigi 27, Mosfellsbæ, gegn Matvælastofnun, Austurvegi 64, Selfossi, og íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu greiði henni 663.220 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. febrúar 2009 til greiðsludags og að vextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti samkvæmt 12. gr. sömu laga, í fyrsta sinn 15. febrúar 2010. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Einnig er krafist af þeirra hálfu að stefnandi verði dæmd til að greiða þeim málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi er dýralæknir og rekur starfsstöð í Mosfellsbæ. Héraðsdýralæknir hjá stefndu Matvælastofnun hringdi í síma stefnanda 25. desember 2008 og talaði við starfsmann hennar í tilefni af því að hross höfðu veikst í Mosfellsbæ, en talið var að þau væru með salmonellusýkingu.

Starfsmaður stefnanda skýrði svo frá fyrir dóminum að héraðsdýralæknirinn hafi sagt í símtalinu að aðstoð vantaði vegna hrossanna sem væru mjög veik. Hún hafi sagt honum að hún væri með vaktina og ætti erfitt með að koma. Hann hafi þá sagt að hjálp þyrfti og að hún ætti að mæta. Hún hafi sinnt því kalli og komið á staðinn ásamt stefnanda. Hann hafi líka sagt að ef til væri vökvi eða verkjalyf á stofunni skyldi hún taka það með. Þetta er í samræmi við frásögn héraðsdýralæknisins fyrir dóminum af samtalinu að öðru leyti en því að hann neitaði að hafa gefið fyrirmæli um að vitnið sinnti þessu. Hann hafi aðeins spurt hvort þær gætu mögulega gert þetta, ef til kæmi, en fengið þau viðbrögð að ekki væri hægt að svara því þar sem stefnandi væri í fríi. Hann hafi því litið svo á að fá þyrfti aðra dýralækna til að sinna þessu og hafi hann haft samband við þá.

Í málinu er deilt um greiðsluskyldu stefndu. Krafa stefnanda er byggð á því að stefndu beri að greiða fyrir umrædda þjónustu samkvæmt lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim nr. 25/1993. Þessu er mótmælt af hálfu stefndu. Tilvikið falli ekki undir það sem lögin kveði á um. Mótmælt er að stefnda Matvælastofnun hafi óskað eftir eða falið stefnanda að sinna hinum veiku hrossum.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að 25. desember 2008 hafi héraðsdýralæknir, sem sé starfsmaður stefndu Matvælastofnunar, hringt á starfsstöð stefnanda. Þar hafi verið fyrir svörum J-kvk-nf S. Ó-kk-ef. dýralæknir, en hún hafi verið á vakt í starfsstöðinni. Hann hafi óskað eftir aðstoð þeirra við lækningu veikra hrossa. Sama dag hafi stefnandi og starfsmaður hennar, J-kvk-nf, mætt til starfa vegna þessarar beiðni stefndu Matvælastofnunar.

Stefnandi hafi sent reikning til stefndu Matvælastofnunar 29. desember sama ár vegna framangreindrar vinnu, að fjárhæð 663.220 krónur. Stefnandi hafi fengið reikninginn endursendan 26. janúar 2009 ásamt bréfi þar sem fram komi að ekki væri hlutverk stefndu að greiða umræddan kostnað heldur ætti stefnandi að snúa sér að eigendum eða umráðamönnum dýranna. Í kjölfar þessa hafi nokkur tölvupóstsamskipti farið fram milli stefnanda og starfsmanna stefndu. Af þeim samskiptum megi ráða að ágreiningur hafi að meginstefnu til snúist um greiðsluskyldu stefnda, íslenska ríkisins.

Stefnandi hafi sent Dýralæknafélagi Íslands bréf 3. mars s.á., þar sem hún hafi óskað eftir lögfræðilegri aðstoð í tengslum við málið. Félagið hafi haft samband við lögmann og óskað eftir lögfræðilegi álitsgerð, sem hafi verið send stefndu Matvælastofnun 1. apríl s.á. Krafist hafi verið að stefnda gerði upp hinn ógreidda reikning við stefnanda. Í kjölfar þessa hafi starfsmenn stefndu lýst því ítrekað yfir að von væri á svari en það hafi brugðist. Lögmanni stefnanda hafi loks borist svarbréf 16. júní s.á. þar sem sjónarmiðum lögmannsins hafi verið mótmælt og því hafnað að gera upp reikninginn sem enn sé ógreiddur.

Ágreiningur milli málsaðila snúist um það hverjum beri að greiða fyrir vinnu stefnanda dagana 25. til 28. desember 2008. Stefnda hafi vísað til 9. gr. laga nr. 66/1998 um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, máli sínu til stuðnings, en ákvæðið fjalli almennt um skyldur dýralækna. Hins vegar sé þar ekki fjallað um greiðsluskyldu í tilvikum eins og því sem hér sé til úrlausnar og skipti ákvæðið því engu í því tilliti. Í lögunum séu heldur ekki önnur ákvæði er varði gjaldtöku í tilvikum þegar stefnda hafi óskað eftir þjónustu dýralækna eða vinnu við tiltekin störf, heldur sé þar eingöngu fjallað um gjaldtöku héraðsdýralækna, starfsmanna stefndu, vegna eftirlits og skoðana, sbr. 7. mgr. 11. gr. laganna.

Stefnandi vísi til laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim nr. 25/1993. Stefndu Matvælastofnun sé þar veitt umfangsmikið hlutverk og heimildir til að koma í veg fyrir sjúkdóma í dýrum. Í 2. gr. segi að lögin taki til allra sjúkdóma í dýrum, jafnt húsdýrum, gæludýrum og villtum dýrum. Samkvæmt lagagreininni eigi lögin við um hið umdeilda tilfelli salmonellusýkingarinnar í hrossum. Í 6. gr. laganna sé stefndu veitt sérstök heimild til að kveðja dýralækna til starfa vegna smitsjúkdóma í dýrum, en ákvæðið sé svohljóðandi:

Öllum þeim, sem starfa að dýralækningum, er skylt að fylgja fyrirmælum Matvælastofnunar um skráningu dýrasjúkdóma og gera þær ráðstafanir til varnar og upprætingar sjúkdómum sem stofnunin mælir fyrir um eða tilgreindir eru í reglugerðum og auglýsingum þar um.

Á grundvelli framangreinds ákvæðis hafi stefnanda verið skylt að hlíta fyrirmælum starfsmanna stefndu, Matvælastofnunar, þegar stefnandi og starfsmaður hennar voru beðnar um að annast lækningu hrossanna. Beiðni um að vinna framangreint verk hafi ekki komið frá eigendum dýranna heldur frá starfsmönnum stefndu. Í 16. gr. laganna segi að þóknun og ferðakostnaður vegna starfa dýralæknis eða annarra, sem takist á hendur verkefni, sem leiði af framkvæmd þessara laga samkvæmt fyrirmælum Matvælastofnunar, skuli greiddur úr ríkissjóði. Í greinargerð með ákvæðinu segi að greinin kveði á um skyldu ríkissjóðs til að greiða þóknun og ferðakostnað þeirra aðila sem vinni að framkvæmd laganna eftir fyrirmælum yfirdýralæknis. Um geti verið að ræða dýralækni og aðra aðila sem taki að sér sérstök og afmörkuð verkefni samkvæmt fyrirsögn yfirdýralæknis.

Ákvæðið hljóti að taka til þess tilviks sem hér sé til umfjöllunar. Það byggðist bæði á gildissviði laganna og á því að stefnandi hafi verið beðin um, af hálfu stefndu, að vinna verkefni sem telja verði að leiði af framkvæmd laga nr. 25/1993, enda hafi verið um illvíga salmonellusýkingu að ræða. Í bréfi stefnda til lögmanns stefnanda 15. júní hafi framangreindum sjónarmiðum verið hafnað og vísað til þess að meginreglan væri sú að eigendur dýra beri fyrst og fremst ábyrgð á þeim og bæru því kostnað af aðbúnaði þeirra og umhirðu. Það sé ekki hlutverk stefndu að útvega dýralækna til aðstoðar, eins og gert var í þessu máli, en það hafi hins vegar verið nauðsynlegt vegna þess alvarlega ástands sem hefði skapast.

Tilvísun stefndu Matvælastofnunar til skyldna dýraeigenda almennt til að sjá um og bera ábyrgð á dýrum sínum og til afmarkaðs hlutverks stefndu skipti hér engu máli. Greiðsluskyldan byggðist á sérákvæði í lögum um dýrasjúkdóma er kveði á um greiðsluskyldu í þessum tilvikum. Þá sé staðhæfing stefndu, um að greiðsluskylda hvíli ekki á stefndu vegna þess að stefnandi hafi verið í fríi daginn sem símtalið átti sér stað, algjörlega órökstudd, enda hafi verið óskað eftir starfskröftum hennar og hún hafi mætt til starfa samdægurs. Hver hafi svarað í símann skipti augljóslega engu máli. Röksemdir stefndu fyrir því, að 6. gr. laga nr. 25/1993 eigi ekki við í máli þessu, séu óskiljanlegar. Stefnda byggi á því að ekki sé kveðið sérstaklega á um greiðsluskyldu hins opinbera í ákvæðinu. Slíkt sé augljóslega óþarft, enda kveðið á um greiðsluskyldu stefnda, íslenska ríkisins, í 16. gr. vegna verkefna er dýralæknar takist á hendur vegna framkvæmda á lögunum. Meðal þess teljist að sjálfsögðu kostnaður sem hljótist af því þegar stefnda veiti dýralæknum fyrirmæli á grundvelli 6. gr. laganna.

Auk framangreindra röksemda byggðist greiðsluskylda stefndu á almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Í íslenskum rétti hafi almennt verið byggt á þeirri reglu að sá sem óski eftir þjónustu skuldbindi sig til að greiða fyrir hana. Ekki skipti máli hvort þjónustan sé veitt þeim er óskar hennar eða hvort hún sé veitt þriðja aðila, greiðsluskyldan hvíli alltaf á þeim sem verkbeiðni komi frá. Í lögum um þjónustukaup nr. 42/2000 sé gert ráð fyrir því að sá sem óski eftir þjónustu skuldbindi sig til að greiða fyrir hana. Sömu ályktun megi jafnframt draga af samningalögum nr. 7/1936.

Aðalkrafa stefnanda, um greiðslu hins ógreidda reiknings, byggðist að meginstefnu á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim nr. 25/1993, einkum ákvæðum 6. gr. og 16. gr., lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr nr. 66/1998 og lögum um dýravernd nr. 15/1994. Þá sé til hliðsjónar vísað til laga um þjónustukaup nr. 42/2000 og samningalaga nr. 7/1936. Krafa stefnanda um dráttarvexti sé byggð á 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og krafa um vaxtavexti á 12. gr. sömu laga. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og varðandi varnarþing sé vísað til 3. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefndu Matvælastofnunar

Af hálfu stefndu Matvælastofnunar er málsatvikum lýst þannig að 22. desember 2008 hafi vakthafandi dýralæknir tilkynnt héraðsdýralækni Gullbringu- og Kjósarsýslu um sýkingu í hrossum í landi Norður Grafar. Þar væri um að ræða 44 hross og væru flest veik og eitt dautt. Lækningar hafi strax hafist til að bjarga hestunum. Milli jóla og nýárs hafi svo verið staðfest að um væri að ræða illvígt afbrigði af salmonellu-sýkingu. Í kjölfarið hafi héraðsdýralæknir hafist handa við að finna stað til að hýsa hestana og einangra þá. Að ráði hafi orðið að hestarnir yrðu í Víðinesi á Álfsnesi.

Hestarnir sem veiktust hafi verið í eigu nokkurra aðila. Einhverjir eigendanna hafi átt í erfiðleikum við að fá aðstoð sjálfstætt starfandi dýralækna og því hafi eigendurnir haft samband við stefndu Matvælastofnun. Stofnunin sé ekki milliliður um útvegun læknisþjónustu fyrir dýr, en í þessu tilfelli hafi héraðsdýralæknir sjálfur haft samband við dýralækna og óskað eftir því að þeir aðstoðuðu dýraeigendur. Ekki hafi þó verið um að ræða nein fyrirmæli til þeirra vegna þessa og enn síður einhverskonar starfssamning. Hvorki hafi verið rætt um laun né greiðslur eða að stefnda Matvælastofnun eða meðstefnda, íslenska ríkið, sæju um að greiða fyrir þjónustuna. Það hafi verið á ábyrgð viðkomandi dýraeigenda, enda hafi dýralæknarnir unnið fyrir þá, en ekki fyrir stefndu.

Í samræmi við þetta hafi héraðsdýralæknir haft samband við starfsstöð stefnanda og rætt við annan dýralækni þar. Hann hafi spurt hvort þær hefðu tök á að hjálpa eigendum hestanna, en sú sem fyrir svörum varð hafi ekki getað sagt til um það, þar sem stefnandi væri í fríi og hún sjálf ein á vakt. Ekkert hafi frekar verið rætt um þetta og engar ákvarðanir teknar um aðkomu stefnanda. Sama dag hafi héraðsdýralæknir hitt stefnanda og samstarfskonu hennar í hesthúsi að Teigi og hafi stefnandi þá kvartað undan því að eigendur hestanna hjálpuðu ekki til, en þeir hafi síðan komið og stefnandi verið sátt við það.

Haldinn hafi verið fundur 29. desember 2008 hjá stefndu Matvælastofnun með sjálfstætt starfandi dýralæknum, þ.á m. stefnanda. Komið hafi skýrt fram hjá héraðsdýralækni að kostnaður vegna ofangreindra dýralæknisverka félli á eigendur dýranna og yrði greiddur af þeim. Í framhaldinu hafi stefnandi sagt sig frá frekari þátttöku og sent samdægurs reikning til stefndu Matvælastofnunar, en sá reikningur hafi verið endursendur stefnanda.

Ekkert liggi fyrir um frekari samskipti stefnanda við starfsmenn stefndu Matvælastofnunar. Af hálfu stefnanda hafi hvorki verið bent á nokkuð sem renni stoðum undir að verk stefnanda hafi verið unnin samkvæmt fyrirmælum eða samningi við stefndu Matvælastofnun né að greiðsluskylda verði leidd af fyrirmælum laga. Þvert á móti hafi málaleitan héraðsdýralæknisins til stefnanda helgast af því að stefnandi reki dýralæknastofu og hafi borið að koma til hjálpar í samræmi við skyldur sínar samkvæmt 9. gr. laga nr. 66/1998 og siðareglur Dýralæknafélags Íslands. Eigendum viðkomandi hrossa beri að greiða fyrir þjónustuna, enda hafi það verið þeir sem nutu hennar. Stefnda Matvælastofnun hafi ekki á nokkurn hátt skuldbundið sig til greiðsluþátttöku með samskiptum héraðsdýralæknis við stefnanda.

Stefnda Matvælastofnun starfi samkvæmt sérstökum lögum sem um hana gildi. Hún hafi sérstakar og afmarkaðar fjárheimildir samkvæmt fjárlögum. Í 2. gr. laganna sé kveðið á um að Matvælastofnun skuli annast starfsemi sem yfirdýralækni sé falin samkvæmt lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr nr. 66/1998 og samkvæmt lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim nr. 25/1993. Héraðsdýralæknar skuli hafa eftirlit með og vinna að bættu heilsufari dýra og vera á verði gegn nýjum dýrasjúkdómum. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu fáist héraðsdýralæknar aðeins við eftirlitsstörf og þiggi laun sín úr ríkissjóði. Á því svæði sé öll almenn dýralæknaþjónusta á vegum sjálfstætt starfandi dýralækna, sbr. 11. gr. laga nr. 66/1998. Dýralæknum sem stundi almennar dýralækningar sé skylt að taka þátt í vaktþjónustu á því svæði þar sem aðalstarfsstöð þeirra sé. Í 9. gr. laganna komi fram að dýralækni beri að upplýsa eiganda eða umráðamann dýrs um ástand, horfur og væntanlegan kostnað af lækningum og lyfjanotkun, enda eigandi og/eða umráðamaður dýrsins ábyrgur fyrir greiðslum vegna læknishjálparinnar.

Í meginatriðum sé velferð dýra á ábyrgð eigenda þeirra, sbr. 3. gr. laga um dýravernd nr. 15/1994. Meginreglan sé sú að frumábyrgð á velferð, heilbrigði og heilsu dýra sé hjá eigendum þeirra. Beri þeim því að sjá um að gera ráðstafanir, sem nauðsynlegar séu til að koma í veg fyrir veikindi dýranna, og að veik dýr fái lækningu. Af þessu leiði óhjákvæmilega þá meginreglu að eigendur dýranna beri kostnaðinn af því sem þessu fylgi, þ.á m. kostnað sem fylgi veikindum dýranna, svo sem kostnað vegna lyfja og þjónustu dýralækna.

Hlutverk stefndu Matvælastofnunar falli utan við þetta. Þegar salmonellutilvikið, sem um ræði, kom upp hafi héraðsdýralæknir leitað tiltækra úrræða til þess að útvega eigendum hrossanna þjónustu dýralækna. Þetta hafi verið á jólum og því erfiðara að fá þjónustu og jafnframt hafi veiku hrossin verið mörg. Stefnandi hafi verið í fríi þegar haft var samband við hana og útilokað að hún hafi því tekið við fyrirmælum eða gert einhvers konar samning við starfsmenn stefndu. Af því leiði að stefnandi geti ekki hafa hafið störf samkvæmt fyrirmælum stefndu Matvælastofnunar eða meðstefnda, íslenska ríkisins, sbr. 16. gr. laga nr. 25/1993, en á því ákvæði byggi stefnandi mál sitt á hendur stefnda, íslenska ríkinu. Jafnljóst sé að aldrei hafi staðið til eða komið til þess að stefnandi sinnti verkum fyrir stefnda.

Af hálfu stefnanda sé vísað til 6. gr. laga nr. 25/1993. Ákvæðið vísi til annarra verka en þeirra sem stefnandi hafi sinnt í umrætt sinn, auk þess sem það fjalli ekki með neinum hætti um greiðsluskyldu.

Þá vísi stefnandi til þeirrar meginreglu að sá sem óski eftir þjónustu skuli greiða fyrir hana. Stefnda telji þetta ekki eiga við, heldur vísi til þess að sá sem njóti þjónustu beri greiðsluskyldu vegna hennar. Í þessu tilviki væru það eigendur hrossanna en ekki stefnda, Matvælastofnun, þótt starfsmaður stofnunarinnar hafi, þegar neyðarástand ríkti, aðstoðað hrossaeigendur við að fá þjónustu.

Þar sem ekki sé fyrir hendi réttarsamband milli stefnanda og stefndu Matvælastofnunar hafi ekki stofnast til greiðsluskyldu vegna umræddra dýralæknisverka. Hvorki hafi stofnast slíkt réttarsamband á grundvelli samnings, fyrirmæla né lagaskyldu. Kröfum sínum beri stefnanda að beina að eigendum hrossanna, enda hafi stefnandi verið að vinna fyrir þá. Stefnanda hljóti að vera þetta ljóst sem starfandi dýralækni sem starfi samkvæmt þeim lögum og reglum sem um starfsemi þeirra gildi. Sé því krafist sýknu vegna aðildarskorts. Jafnframt telji stefnda ljóst að ekkert þeirra lagaákvæða sem stefnandi vísi til renni stoðum undir greiðsluskyldu stefndu Matvælastofnunar.

Stefnda Matvælastofnun mótmæli fjárhæð kröfunnar. Ef svo ólíklega færi að talið yrði að stefnda Matvælastofnun bæri að greiða fyrir útkall stefnanda, sem sjálfstætt starfandi dýralæknis, sé fráleitt að stefnda beri að greiða fyrir 24 klukkustundir dýralækna, svo sem krafist sé. Að öðru leyti sé málatilbúnaði, málsástæðum og lagarökum stefnanda mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Til stuðnings kröfu um málskostnað vísi stefnda til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Málavextir stefnda, íslenska ríkisins

Af hálfu stefnda, íslenska ríkisins, er málavöxtum lýst þannig að það hafi aldrei komið að máli þessu og ekkert haft um það að segja hvað gerst hafi í því. Ríkissjóður hafi aldrei haft neina aðkomu að málinu og þeir starfsmenn stefnda sem geti skuldbundið ríkissjóð hafi aldrei tekið neinar ákvarðanir eða gert nokkra samninga við stefnanda sem greiðsluskylda gæti byggst á, enda sé því í raun ekki haldið fram af stefnanda. Kröfum hafi aldrei áður verið beint að stefnda vegna þessa máls og engin tilraun gerð til innheimtu á hendur stefnda vegna málsins. Verkið og greiðsla fyrir það sé stefnda, íslenska ríkinu, alls óviðkomandi. Stefnda sé ekki réttur aðili að máli þessu og eigi enga aðild að því.

Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi verið í samskiptum við þá starfsmenn stefnda, íslenska ríkisins, sem hafi haft heimild til að skuldbinda ríkissjóð. Stefnandi hafi heldur ekki bent á neitt sem renni stoðum undir það að verk stefnanda hafi verið unnin samkvæmt fyrirmælum eða samningi við stefnda, íslenska ríkið. Greiðsluskylda stefnda verði heldur ekki leidd af fyrirmælum laga. Stefnda hafi hvorki beðið um verkið né samið um það við stefnanda. Ekki verði betur séð en að eigendum viðkomandi hrossa beri að greiða fyrir þjónustuna, enda hafi það verið þeir sem nutu hennar. Meðstefnda, Matvælastofnun, hafi ekki á nokkurn hátt skuldbundið stefnda, íslenska ríkið, til greiðsluþátttöku með samskiptum héraðsdýralæknis við stefnanda.

Af hálfu stefnda, íslenska ríkisins, sé vísað til sömu ákvæða í lögum um Matvælastofnun og gert er af hálfu meðstefndu, Matvælastofnunar, og einnig ákvæða í lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu, lögum um dýrasjúkdóma og lögum um dýravernd. Héraðsdýralæknir hafi leitað allra leiða til að útvega eigendum hrossanna þjónustu dýralækna. Erfiðara hafi verið að fá þjónustu þar sem þetta hafi verið á jólum og jafnframt að veiku hrossin voru mörg. Stefnandi hafi verið í fríi þegar haft var samband við hana og útilokað að hún hafi því tekið við fyrirmælum eða gert einhvers konar samning við starfsmenn stefnda, hvort heldur sem er starfsmenn meðstefndu, Matvælastofnunar, eða aðra starfsmenn stefnda, íslenska ríkisins. Af því leiði að stefnandi geti ekki hafa hafið störf samkvæmt fyrirmælum stefnda íslenska ríkisins, eða meðstefnda Matvælastofnunar, sbr. 16. gr. laga nr. 25/1993, en á því ákvæði byggi stefnandi mál sitt á hendur stefnda, íslenska ríkinu. Jafnljóst sé að aldrei hafi staðið til og aldrei hafi komið til þess að stefnandi sinnti verkum fyrir stefnda, íslenska ríkið, sem leiða mætti af lögunum eða framkvæmd þeirra. Tilvísun stefnanda til 16. gr. laga nr. 25/1993 eigi ekki við um tilvikið.

Stefnandi vísi til 6. gr. sömu laga en stefnda, íslenska ríkið, telji það haldlaust. Ákvæðið sé í þeim kafla laganna sem fjalli um tilkynningarskyldu og sjúkdómsgreiningar og vísi sérstaklega til sjúkdóma, sem tilgreindir eru í viðaukum, en salmonella sé ekki þar á meðal. Þá vísi lagagreinin til annarra verka en þeirra sem stefnandi hafi sinnt í umrætt sinn. Í 6. gr. sé heldur ekki fjallað um greiðsluskyldu.

Stefnandi vísi til þeirrar meginreglu að sá sem óski eftir þjónustu skuli greiða fyrir hana. Stefndi telji þetta ekki eiga við, heldur vísi til þess að sá sem njóti þjónustu beri greiðsluskyldu vegna hennar. Í þessu tilfelli séu það eigendur hrossanna en alls ekki stefnda, íslenska ríkið, þótt starfsmaður undirstofnunar hafi aðstoðað hrossaeigendur við að fá þjónustu.

Ekkert réttarsamband sé á milli stefnanda og stefnda, íslenska ríkisins, sem leiði til þess að greiðsluskylda hafi stofnast vegna umræddra dýralæknisverka. Hvorki hafi stofnast slíkt réttarsamband á grundvelli samnings, fyrirmæla né lagaskyldu. Kröfum sínum beri stefnanda að beina að eigendum hrossanna, enda hafi stefnandi unnið fyrir þá. Stefnanda hljóti að vera þetta ljóst, enda hafi hann aldrei reynt að innheimta kröfuna hjá stefnda, íslenska ríkinu, áður. Sé því krafist sýknu vegna aðildarskorts. Ekkert þeirra lagaákvæða sem stefnandi vísi til renni stoðum undir greiðsluskyldu stefnda.

Stefndi mótmæli vaxta- og dráttarvaxtakröfum stefnanda og vísi til þess að stefnandi hafi aldrei haft uppi umrædda kröfu áður við stefnda, íslenska ríkið. Auk þess sé vísað til 9. gr. i.f. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, en miða beri við síðara tímamark. Að öðru leyti sé málatilbúnaði, málsástæðum og lagarökum stefnanda mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Til stuðnings kröfu um málskostnað vísi stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Samkvæmt 2. mgr. laga nr. 80/2005 um Matvælastofnun er hlutverk hennar meðal annars að annast starfsemi sem yfirdýralækni er falin samkvæmt lögum, sem talin eru í lagaákvæðinu, þar á meðal lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu, lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim og lögum um dýravernd. Samkvæmt 4. gr. laganna skipar sjárvarútvegs- og landbúnaðarráðherra sviðsstjóra yfir sérstöku sviði sem fara skal með dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Sá sviðsstjóri skal vera dýralæknir að mennt og nefnast yfirdýralæknir.

Tilgangur laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim er samkvæmt b lið 1. gr. laganna að fylgjast með og hindra útbreiðslu dýrasjúkdóma og vinna að útrýmingu þeirra. Þegar dýralæknir fær tilkynningu um að dýr geti verið haldið smitsjúkdómi skal hann tafarlaust gera ráðstafanir til að fá sjúkdómsgreiningu sína staðfesta og hindra útbreiðslu sjúkdómsins, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar skal dýralæknir án tafar tilkynna Matvælastofnun þegar rannsókn leiðir í ljós eða dýralæknir fær grun um að um smitsjúkdóm sé að ræða sem tilgreindur er í viðaukum 1A og 1B með lögunum. Sé hins vegar um að ræða sjúkdóm, sem tilgreindur er í viðauka 2, skal dýralæknir hlutast til um að framkvæmdar séu frekari rannsóknir og málið tilkynnt að því marki sem nauðsynlegt er. Öllum sem starfa að dýralækningum er skylt samkvæmt 6. gr. laganna að fylgja fyrirmælum Matvælastofnunar um skráningu dýrasjúkdóma og gera þær ráðstafanir til varnar og upprætingar sjúkdómum sem stofnunin mælir fyrir um. Samkvæmt 16. gr. laganna skal þóknun og ferðakostnaður, vegna starfa dýralæknis eða annarra, sem takast á hendur verkefni sem leiðir af framkvæmd laganna samkvæmt fyrirmælum Matvælastofnunar, greiddur úr ríkissjóði.

Óumdeilt er í málinu að héraðsdýralæknir hjá stefndu Matvælastofnun hafði samband við starfsstöð stefnanda 25. desember 2008 í tilefni af veikindum sem komið höfðu upp í hrossum í Mosfellsbæ. Grunur lék á að um salmonellusýkingu væri að ræða sem síðar var staðfest. Fram hefur komið, eins og rakið hefur verið, að héraðsdýralæknirinn spurði í símtalinu hvort til væru nauðsynleg lyf á starfsstöð stefnanda. Ekki liggur annað fyrir í málinu en að stefnandi og starfsmaður hennar hafi farið á staðinn til að sinna hinum veiku hrossum og veita þeim viðeigandi læknishjálp í tilefni af símtalinu.

Þegar litið er til þessa og annarra atvika, sem fyrir liggja í málinu og hér að framan eru rakin, verður að telja að stefnandi hafi réttilega mátt líta svo á að með erindi héraðsdýralæknisins hjá stefndu Matvælastofnun hefðu verið gefin fyrirmæli um að stefnandi skyldi gera viðeigandi ráðstafanir vegna sjúkdómsins í skilningi 6. gr. laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Í því sambandi verður að líta svo á að ekki geti skipt máli hver orðaskiptin voru nákvæmlega í símtalinu þar sem starfsmönnum málsaðila ber saman í öllum meginatriðum um það sem þar kom fram og skiptir máli þegar leyst er úr því hvort uppfyllt eru lagaskilyrði fyrir því að stefndu verði gert að greiða hinn umdeilda kostnað.

Við úrlausn málsins er því samkvæmt framangreindu lagt til grundvallar að gefin hafi verið fyrirmæli af hálfu stefndu Matvælastofnunar í umræddu símtali um að stefnandi skyldi gera ráðstafanir vegna sjúkdómsins og að stefnandi hafi brugðist við því sem til var ætlast í framhaldi af símtalinu. Með þessu verður að telja að kostnaður stefnanda sé til kominn vegna framkvæmdar laganna samkvæmt fyrirmælum stefndu Matvælastofnunar. Ber því samkvæmt framangreindu ákvæði 16. gr. laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim að greiða úr ríkissjóði þóknun og annan kostnað sem er til kominn vegna starfs stefnanda í umræddu tilviki.

Krafa stefnanda er samkvæmt reikningi sem stefnandi sendi stefndu Matvælastofnun í desember 2008, en á greiðsluseðli er gjalddagi tilgreindur 15. janúar 2009. Telja verður að stefnandi geti beint kröfunni að báðum stefndu og að ekki hafi áhrif á þá niðurstöðu þótt stefnandi hafi ekki krafið stefnda, íslenska ríkið, um greiðslu fyrr en með málssókninni. Með vísan til þess sem fram kemur á reikningnum og fyrir liggur í málinu, um þriggja daga vinnu stefnanda og starfsmanns hennar og verkefni þeirra í þessu sambandi, verður að telja kröfu stefnanda sanngjarna, enda hafa stefndu ekki lagt fram gögn eða fært viðhlítandi rök fyrir annarri niðurstöðu. Verður krafa stefnanda á hendur stefndu því tekin til greina og stefndu gert að greiða henni umrædda fjárhæð ásamt dráttarvöxtum, eins og krafist er.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur.

S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Matvælastofnun og íslenska ríkið, greiði stefnanda, Þ-kvk-þgf L-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, 663.220 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. febrúar 2009 til greiðsludags, en dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn 15. febrúar 2010, og 300.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.