S-743/2006

Mál þetta, sem þingfest var þann 13. desember sl. og dómtekið 13. febrúar, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi, dagsettri 16. nóvember 2006, á hendur G-kk-þgf S-kk-þgf F-kk-þgf, kt. 000000-0000, Arnarheiði 10, Hveragerði, ,,fyrir umferðarlagabrot með því að hafa að morgni miðvikudagsins 27. september 2006 ekið bifreiðinni NP-564 með 90 km hraða á klukkustund vestur Suðurlandsveg á Hellisheiði, Sveitarfélaginu Ölfusi. Leyfður hámarkshraði á vettvangi var 50 km á klukkustund. Hraði bifreiðarinnar var mældur með ratsjá nr. GE-016, sem staðsett var í lögreglubifreiðinni nr. 33-258.“

Ákæruvaldið telur þessa háttsemi varða við 2. mgr., sbr. 4. mgr. 37. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga og krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Ákærði mætti við þingfestingu málsins og neitaði sök. Við aðalmeðferð málsins krafðist verjandi ákærða sýknu auk málsvarnarlauna og að þau yrðu greidd úr ríkissjóði.

Málavextir:

Samkvæmt vettvangsskýrslu lögreglunnar kemur fram að ákærði er mældur á 93 km hraða á klukkustund þann 27. september 2006 á Suðurlandsvegi í vestur klukkan 9.27. Hámarkshraði var 50 km á klukkustund á vegarkaflanum. Sem athugasemdir er skráð að hámarkshraði sé 50 km vegna vegaframkvæmda. Ákærði undirritaði vettvangsskýrsluna og neitaði þar sök. Í vettvangsskýrslunni er tekið fram um aðstæður að það sé dagsbirta og sólskin, olíumöl, laust og óslétt. Í skýrslu sem lögreglan tók af ákærða þann 27. október sl. kemur fram að ákærði viðurkenni að hafa ekið í umrætt sinn á 90 km hraða miðað við klukkustund. Segir ákærði í lögregluskýrslunni að merkingar á vinnusvæðinu hafi verið ógreinilegar og ólöglegar, þær hafi ekki verið með þeim hætti sem reglur um merkingu vegaskemmda og vinnusvæða segja til um. Ákærði kvaðst hafa verið stöðvaður um 400 metrum áður en komið var að 90 km merki sem aflétti áðurnefndri 50 km hraðatakmörkun. Kvaðst ákærði fara um þennan veg daglega og þessi vegaframkvæmd hefði hafist þremur dögum áður en hraðamælingin átti sér stað og stóð þá reyndar enn yfir. Ákærði fór, eftir að hann hafði verið stöðvaður af lögreglu, og myndaði aðstæður á vettvangi. Sagði hann að þær myndir væru teknar um tuttugu til þrjátíu mínútum eftir að hann var stöðvaður. Ákærði lagði myndirnar fram í málinu.

Skýrslur og vitnaleiðslur fyrir dómi:

Ákærði kom fyrir dóminn og sagðist hafa verið á leið frá Hveragerði til Reykjavíkur þegar hann var stöðvaður. Hann hafi ekið á 90 km hraða eins og hann geri ávallt en hann aki daglega á milli Reykjavíkur og Hveragerðis. Sagði ákærði að þann 24. september sl., þegar hann var á leið frá Reykjavík til Hveragerðis, hefði hann fyrst lent í vegaframkvæmdunum þar sem eins og bílhlassi af möl hefði verið sturtað á miðjan veginn. Framkvæmdirnar hefðu þá verið ómerktar. Hefði það virkað eins og að keyra af malbiki yfir á lausamöl þegar hann ók inn á mölina. Daginn eftir fór hann aftur til Reykjavíkur til vinnu og hefði þá vegurinn verið skárri, svo og á leið hans heim aftur um kvöldið. Ákærði sagðist ekki hafa farið til vinnu í Reykjavík að morgni 27. september en þurft að skjótast til Reykjavíkur um klukkan 9.00 um morguninn. Ákærði sagðist hafa ekið á 90 km hraða, eins og hann geri ávallt, þegar lögreglan stöðvaði hann. Ákærði sagðist hafa á leið sinni til Reykjavíkur orðið var við merkingar í Kömbum þar sem varað var við grjótkasti. Um 1,2-2 kílómetrum innan við þær merkingar hafi verið skilti sem lækkaði hámarkshraðann. Ákærði sagði að merkingarnar sem sæjust á ljósmyndunum sem lagðar voru fram í málinu væru þær merkingar sem hann sá þegar hann ók til Reykjavíkur. Sagði ákærði að hann hefði ekki séð neinar vinnuvélar á vinnusvæðinu utan að við vegaskilti þar sem 90 km hraði var aftur leyfður hefði verið götusópari. Þegar ákærði kom aftur á svæðið með myndavél hefði sóparinn verið horfinn. Sagði ákærði að á því svæði hefði vegurinn verið orðinn góður. Ákærði bar við að hann hefði ekki séð merkinguna um 50 km hámarkshraða, meðal annars vegna þess að það hefði verið sterk sól á móti sér. Ákærði sagði að framkvæmdarsvæðið hefði verið um 2,3 til 2,4 kílómetrar. Framkvæmdarsvæðið hefði raunar verið miklu stærra því það hefði byrjað í Kömbunum. Ákærði sagði að engar merkingar né ljós hefðu verið á svæðinu fyrir þann dag sem hann var stöðvaður. Sagði ákærði að umferðarmerki, sem gaf til kynna að 50 km hámarkshraði væri fram undan, hefði verið hallandi og eins og því hefði verið hent niður. Það hefði verið eins og dæmi um hvernig vinnubrögð ættu ekki að vera á þjóðvegi eitt. Ákærði sagðist hafa ekið á innri akrein og því verið fjær skiltunum. Ákærði sagði að fyrstu skiltin sem hann sá hefðu verið í Kömbum en það hefðu ekki verið önnur skilti fyrr en um 1,2 km innar.

Vitnið L-kk-nf H-kk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn.

Sagðist vitnið hafa farið í umferðareftirlit upp á Hellisheiði umræddan dag vegna tíðra tilkynninga til lögreglu um hraðakstur á vinnusvæði á heiðinni. Tilkynnt hefði verið um mikið steinkast á svæðinu og skemmdir af þess völdum. Verið var að setja bundið slitlag ofan á eldra slitlag og því hefði verið laust grjót á veginum. Framkvæmdir hefðu byrjað einum eða tveimur dögum áður en lögreglan fór í umrætt eftirlit. Sagði vitnið að götusópari hefði verið við vinnu á svæðinu þegar eftirlitið fór fram. Sagði vitnið að myndir hefðu verið teknar upp á eyewitness-búnað lögreglunnar en einhverra hluta vegna hafi þær myndir verið ónothæfar vegna bilunar í tækjum bifreiðarinnar. Ákærði staðfesti fyrir dóminum að þær myndir sem væru meðal gagna málsins væru í samræmi við þær merkingar sem vitnið sá þegar það var við eftirlit í umrætt sinn. Vitnið sagði að laus möl hefði verið á veginum þegar eftirlitið fór fram en götusópur hefði verið við vinnu á þeim tíma. Vitnið sagði að skilti um steinkast hefði verið uppi áður en komið var inn á vinnusvæðið en skilti um 50 km hámarkshraða hefði verið uppi áður en komið var inn á sjálft framkvæmdarsvæðið. Aðspurt sagði vitnið að sér væri ekki kunnugt um það hvort Vegamálastjóri hefði samþykkt þær merkingar sem voru á vinnusvæðinu.

Vitnið L-kvk-nf B-kvk-nf Ó-kvk-nf lögreglumaður kom fyrir dóminn. Sagði vitnið að það hefði verið ásamt vitninu L-kk-þgf við umferðareftirlit á Hellisheiði umræddan dag. Lögreglan hefði fengið kvartanir vegna hraðaksturs en vegaframkvæmdir væru í gangi. Verið var að leggja nýja klæðningu á þjóðveginn og hefði laus möl verið á veginum. Sagði vitnið að götusópur hefði verið á vinnusvæðinu. Vitnið staðfesti að þær merkingar sem sæjust á ljósmyndum sem vitninu voru sýndar, væru myndir af þeim merkingum sem voru á svæðinu í umrætt sinn. Vitnið sagði það hafa verið alveg skýrt að um 50 kílómetra hámarkshraða hafi verið að ræða á vegarkaflanum. Vitnið taldi að 50 kílómetra skiltið hefði verið við upphaf vegarkaflans þar sem framkvæmdir hófust. Sagði vitnið að lögreglan hefði fengið tilkynningu um það að framkvæmdir væru yfirstandandi á Hellisheiði á þessum tíma.

Ákærði telur að þær merkingar sem voru á Hellisheiði umræddan dag hafi ekki haft neitt lagalegt gildi. Í fyrsta lagi telur ákærði að sá verktaki sem sá um vegaframkvæmdir á Hellisheiði umrætt sinn hafi ekki verið með leyfi réttra stjórnvalda eins og 2. mgr. 85. gr. umferðarlaga áskilur en lögreglan hafi ekki rannsakað sérstaklega hvort um slíkt leyfi hafi verið að ræða. Þá byggir ákærði á því að uppsetning á þeim merkjum sem voru til staðar hafi verið ólögmæt þar sem ekki var farið eftir þeim vinnureglum um merkingu vinnusvæða sem Vegagerðin, Reykjavíkurborg og lögreglan hafi gefið út. Segir í 1. kafla reglnanna, grein 1.1, að ef framkvæmdir eru þess eðlis að valdið geti truflunum á eðlilegri umferð og þörf á sérstakri merkingu vegna þeirra, skuli verktaki eða umsjónarmaður verks, sé ekki um verktaka að ræða, hafa samband við veghaldara og fá heimild til uppsetningar merkja og framkvæmda. Segir ákærði að eftir þessari reglu hafi ekki verið farið. Þá bendir ákærði á grein 1.3 í sömu reglum sem segir að umferðarmerking vegna vegaframkvæmda skuli lokið áður en framkvæmdir hefjist og við uppsetningu og skipulagningu sé mikilvægt að ákveða hvaða varanleg merki meðfram vinnusvæði eigi að standa og hvaða merki eigi að fjarlægja meðan á framkvæmdum standi. Ákærði segir þessa reglu brotna þar sem sannanlega hafi framkvæmdir verið byrjaðar a.m.k. tveimur dögum áður en merkingar voru settar upp. Þá byggir ákærði á því að í grein 1.10 í reglunum segir að ef vinnusvæði er lengra en 2 km og ADU>100, skuli afmarka vinnusvæðið með H-merkjum, þ.e. merki í 1 km fjarlægð frá vinnusvæði, sem vari við því að vinnusvæði sé fram undan, og annað merki við vinnusvæðið, þar sem gefin er upp lengd kafla í kílómetrum, varað sé við breyttum aðstæðum og takmörkunum á hámarkshraða ef ástæða er til. Ákærði byggir á því að þessi regla hafi verið brotin þar sem merkingin um lækkun hámarkshraða hafi verið um 1,2 kílómetra innan við upphaflegu merkin, sem voru í Kömbum þar sem varað var við grjótkasti. Þá byggir ákærði á að ekki hafi verið farið eftir kafla 2.2.1 í ofangreindum reglum þar sem segir að sé vinna bundin við tiltölulega afmarkað svæði og hámarkshraði meiri en 60 km/klst., skuli umferðarhraði lækkaður með a.m.k. einni hraðatakmörkun áður en komið sé að vinnusvæði. Hafi það ekki verið gert í þessu tilviki þar sem hraðamerkið hafi verið um 1,2 kílómetrum innan svæðisins. Ákærði telur að það eigi ekki að bitna á sér að veghaldari hafi ekki farið að settum reglum. Þá hafi engin laus möl verið á veginum í umrætt sinn og engar skýringar komið á því og þar af leiðandi hafi ekki verið þörf á merkingum á þessum tíma.

Ákæruvaldið telur að þær reglur sem ákærði vitni til séu leiðbeinandi reglur til samræmingar fyrir veghaldara og breyti engu þó svo að ekki sé farið eftir þeim, ákærða bar að virða þær merkingar sem voru á Hellisheiði í umrætt sinn enda sé sú skylda lögbundin í umferðarlögum nr. 50/1987.

Niðurstaða:

Ekki er ágreiningur um mældan ökuhraða hjá ákærða í umrætt sinn. Játar hann að verknaðarlýsing í ákæruskjali sé rétt utan að hann telur að leyfður hámarkshraði hafi verið 90 kílómetrar á klukkustund á vettvangi en ekki 50 kílómetrar.

Á ljósmyndum, sem ákærði lagði fram hjá lögreglu við rannsókn málsins, kemur greinilega í ljós viðvörunarskilti sem er á hægri vegöxl á leið upp Kamba þar sem varað er við steinkasti undan hjólbörðum bifreiða. Þá má sjá tvær stærri merkingar þar sem áletrað er: „Ökumenn! Hraðakstur skemmir bíla og nýlegt slitlag.“ Þegar ofar er komið á heiðina má sjá á ljósmyndunum viðvörunarskilti þar sem varað er við grjótkasti, viðvörunarmerki þar sem áletrað er „nýlögð klæðning“ og þar fyrir neðan ,0 km. Rétt innan við það skilti er bannmerki þar sem framúrakstur er bannaður og við það skilti er annað skilti þar sem hámarkshraði er sagður vera 50 kílómetrar á klukkustund. Öll eru þessi merki fyrir utan vegöxl og á jaðri malbiks og grass. Á ljósmyndum þessum má sjá að himinn var heiðskír og bjartur, enda sagði ákærði að sól hefði skinið og er það staðfest í vettvangsskýrslu lögreglunnar og með vitnum.

Ákærði byggir sýknukröfu sína í megindráttum á að þær merkingar sem voru á vinnusvæðinu á Hellisheiði, þar sem lögreglan mældi hann á 90 kílómetra hraða, hafi ekki verið í samræmi við þær reglur sem Vegagerðin hefur gefið út og ekki í samræmi við umferðarlög nr. 50/1987. Því hafi honum ekki borið að fara eftir merkingunum auk þess sem ákærði sagðist ekki hafa séð merkið, þar sem hámarkshraði hafði verið lækkaður, vegna sólar.

Í 80. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 segir að við vegavinnu og þar sem skemmd hafi orðið á vegi, þannig að hætta stafi af fyrir umferð, geti veghaldari eða sá, sem hefur með höndum vegavinnu, stjórnað umferð eftir því sem nauðsynlegt er, þar á meðal beint henni fram hjá vinnusvæði. Síðan segir í 2. mgr. að ráðherra geti sett reglur um umferðarstjórn skv. 1. mgr. Með reglugerð nr. 289/1995, sem sett er með stoð í 79. og 84. gr. umferðarlaga, er ákveðið hvernig merkingar skuli vera útlítandi og við hvaða aðstæður skuli nota þær. Ber bæði veghaldara og vegfarendum af virða þær merkingar sem ákveðnar eru með reglugerðinni.

Í 5. gr. laga nr. 45/1994 segir að Vegagerðin sé veghaldari þjóðvega samkvæmt lögum. Vegamálastjóra sé þó heimilt að fela einstaklingi, fyrirtæki, sveitarstjórn, stofnun eða samtökum þessara aðila veghald einstakra vegarkafla að nokkru eða öllu leyti. Í 6. gr. sömu laga segir að nú sé heimild 5. gr. notuð þá skuli Vegagerðin hafa eftirlit með að lagning og viðhald vega sé framkvæmd á viðunandi hátt, og sé um vanrækslu að ræða að dómi Vegagerðarinnar skuli hún gefa veghaldara fyrirmæli um að framkvæma nauðsynlegar umbætur innan hæfilegs frests. Séu umbætur ekki gerðar geti Vegagerðin látið framkvæma þær á kostnað veghaldara og/eða rift samningi við hann. Þær vegaframkvæmdir sem voru yfirstandandi þann 27. september 2006 þegar ákærði ók yfir Hellisheiði voru á vegum Vegagerðarinnar eða annars aðila sem hún hafði samið við. Ekki hafa verið leiddar líkur að því að umræddar framkvæmdir hafi verið unnar af hálfu aðila sem ekki heyrðu þá undir Vegagerðina eða voru á vegum hennar sjálfrar. Ganga verður út frá því sem meginreglu að ef vegaframkvæmdir eiga sér stað á þjóðvegum landsins þá byggist þær á lagaheimild nema annað komi í ljós. Ekki hefur þeirri meginreglu verið hnekkt í máli þessu né sýnt fram á það af hálfu ákærða að þar hafi aðili verið í vegaframkvæmdum í óþökk Vegagerðarinnar. Verður því litið svo á að þær vegaframkvæmdir sem fóru fram á Hellisheiði í umrætt sinn hafi verið á vegum lögmæts aðila.

Þá verður að líta til þess hvort þeim merkingum sem voru á Hellisheiði í tengslum við framkvæmdir þessar hafi verið svo áfátt að sýkna beri ákærða.

Ákærði lagði fram ljósmyndir sem hann sagði að væru teknar um tuttugu til þrjátíu mínútum eftir að hann var stöðvaður af lögreglu. Af þeim ljósmyndum má sjá að merkingarnar eru svo augljósar þeim sem aka fram hjá þeim að útilokað er að ökumaður, sem er fær um að stjórna ökutæki örugglega, hafi ekki tekið eftir þeim.

Í þessu tilviki kom ákærði fyrst að merki sem varaði við steinkasti. Sem reyndur bílstjóri mátti ákærði búast við frekari merkingum í framhaldi. Í 5. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 segir skýlaust að vegfarandi skuli fara eftir leiðbeiningum um umferð, sem gefnar eru með umferðarmerkjum, umferðarljósum eða hljóðmerkjum eða öðrum merkjum á eða við veg. Segir svo að leiðbeiningar þessar gildi framar almennum umferðarreglum. Strax og ákærði tók eftir viðvörunarskiltinu í Kömbunum bar honum að sýna aukna aðgæslu. Ákærði bar því við fyrir dómi, að hann hefði ekki séð umferðarmerkin vegna sólar. Ákærði ók í vestur frá Hveragerði um klukkan níu um morgun. Útilokað er að hann hafi þá haft sólina á móti sér þar sem hún kemur upp í austri, enda sýna myndirnar, sem teknar voru á vettvangi í akstursátt ákærða, enga sól. Hafi sólin hins vegar verið svo sterk að hún byrgði ákærða sýn, var enn meiri ástæða fyrir hann að draga úr hraðanum og sýna aukna aðgæslu. Sá fjöldi merkja sem fylgdi í kjölfarið uppi á heiðinni gaf ákærða fulla ástæðu til að gæta vel að þeim, enda voru þau vel sýnileg.

Í umferðarlögum nr. 50/1987 eru settar reglur um umferð. Eru það reglur sem öllum ökumönnum er skylt að fara eftir hvort sem þeim líkar betur eða verr. Fari ökumenn ekki eftir þeim lögum svo og reglum settum samkvæmt þeim, verður þeim refsað sé refsiheimild fyrir hendi. Í því tilviki sem um ræðir hér bar ákærða að fara eftir þeim merkingum sem á vettvangi voru, hvort sem hann taldi þær vera samkvæmt settum reglum um merkingu vinnusvæða eða hann hefur talið sig geta sýnt fram á að þær hafi ekki verið samkvæmt þeim reglum sem veghaldari átti að fara eftir. Merkingarnar voru á svæðinu og bar ákærða að fara eftir þeim. Er hér um skilyrðislausa skyldu að ræða sem er lögbundin í 5. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 svo og reglum settum samkvæmt 84. gr. sömu laga. Þá leysir það ekki ákærða undan sök að hafa ekki séð umrætt skilti þar sem hámarkshraðinn var lækkaður niður í 50 km hámarkshraða; honum bar, sem stjórnanda vélknúins ökutækis, að fylgjast með öllu því er gæti snert akstur hans í umrætt sinn sem og endranær. Að öllu ofansögðu virtu þykir sannað að ákærði braut af sér eins og í ákæru greinir og hefur hann unnið sér til refsingar.

Samkvæmt sakavottorði sem liggur fyrir í málinu hefur ákærða ekki áður verið gerð refsing. Refsing hans er ákveðin 40.000 krónur í sekt til ríkissjóðs, sem ákærða ber að greiða innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa að telja en sæta ella fangelsi í fjóra daga.

Með vísan til 165. gr. laga um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem eru hæfilega ákveðin 99.600 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

G-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, fulltrúi sýslumannsins á Selfossi, sótti mál þetta.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði, G-kk-nf S-kk-nf F-kk-nf, greiði 40.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæti ella fangelsi í fjóra daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 99.600 krónur.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.