E-4045/2015

Mál þetta var höfðað 1. desember 2015 af L-kvk-þgf Ó. G-kvk-þgf, Lækjarbrekku 1,

310 Borgarnesi gegn íslenska ríkinu. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð þess 14. júní sl.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 3.260.925 krónur með 4,5% ársvöxtum af 468.540 krónum frá 13. okt. 2013 til 21. maí 2014, af fjárhæðinni allri frá þeim degi til 9. júlí 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 775.733 krónum þann 12. júní 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaður úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla.

I.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir slysi 13. október 2013, þegar hún var við æfingar í líkamsræktarstöð í íþróttamiðstöðinni í Borgarnesi. Stefnandi er ein til frásagnar um slysið og ekkert var skráð um atvikið í húsinu sem mun annars að öllu jöfnu gert.

Stefnandi, sem er lögreglumaður, var umrætt sinn á bakvakt og var að hlaupa á hlaupabretti í íþróttasalnum. Hún ætlaði að hlaupa 2 km og setti bakvaktasímann á brúnina á mælaborði hlaupabrettisins sem hún kveðst hafa oft gert áður án vandræða. Þegar stefnandi var búin að hlaupa ca 1 km hafi vaktsíminn dottið niður á brettið. Stefnandi ætlaði að reyna að ná honum í fallinu en við það féll hún sjálf niður á hlaupabrettið, á hnén og með hendurnar fram fyrir sig. Því næst skaust stefnandi af hlaupabrettinu og út á gólf. Hún stóð upp og fann, að sögn, strax fyrir sársauka í hnjám, sérstaklega vinstra megin.

Stefnandi þurfti næstu daga að taka verkjalyf vegna verkja í hnénu og þurfi næstu vikur að gæta vel að hnénu. Hún prófaði að fara á brettið aftur tveimur dögum síðar en þurfti frá að hverfa.

Mánuði eftir slysið leitaði stefnandi til læknis á heilsugæslunni Borgarnesi vegna stöðugra álagsverkja í hnénu. Við skoðun þá fannst dálítill vökvi í hnénu og var stefnandi sett á bólgulyf og ráðlagt að hlífa sér. Stefnanda versnaði svo aftur um áramótin 2013/2014 og ákvað læknir á heilsugæslunni að senda hana í myndrannsókn. Sú rannsókn var gerð þann 20. jan. 2014 og sýndi rifinn og hálflausan liðþófa í hnénu. Stefnandi leitaði samkvæmt ráðleggingum til S-kk-ef C-kk-ef bæklunarlæknis 12. febrúar 2014, sem ákvað aðgerð á hné þann 21. þess mánaðar. Í aðgerðinni kom í ljós talsverð bólga í liðnum og slit sást á brjóski í hnéskeljarlið, á lærleggshnúa innanvert og afturhorn innanverða liðþófans var rifið. Stefnandi var óvinnufær eftir aðgerðina til 18. mars 2014.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir lögreglu vegna slyssins, 6. nóvember 2014 og aftur 14. sama mánaðar til að leiðrétta tiltekin atriði frá fyrri skýrslu.

Stefnandi lenti aftur í vinnuslysi þann 15. apríl 2014 og fékk aftur áverka á hné, og gekkst stefndi við bótaskyldu vegna þess slyss, sem varð með þeim hætti að stefnandi kastaðist til þegar hún var að koma hundabúri inn í bifreið í hvassviðri. Sneri hún upp á vinstri fótleg og fékk strax mikinn sting í hné. Stefnandi leitaði aftur til lækna á heilsugæslunni í Borgarnesi eftir það slys og fór svo í aðra aðgerð hjá S-kk-þgf C-kk-þgf þann 19. júní 2014 þar sem liðþófinn hafði rifnað aftur. Stefnandi fór í endurhæfingu á Heilsustofnun NLFÍ bæði frá 30. nóvember til 21. desember 2014 og frá 22. mars til 29. mars 2015. Uppgjör vegna síðara slyssins hefur þegar farið fram.

A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-x-x bæklunarlæknir mat afleiðingar slyssins á heilsu og hag stefnanda í mati útgefnu 19. maí 2015. Mat hann varanlegan miska stefnanda vegna fyrra slyssins 4 stig og varanlega örorku 4%. Tímabil óvinnufærni og þjáninga, án rúmlegu, taldi hann vera frá 3. febrúar 2014 til 18. mars s.á. Batahvörf voru talin 21. maí 2014. Læknirinn mat miska vegna síðara slyssins einnig 4 stig og varanlega örorku 4%.

Stefnandi sendi ríkislögmanni 9. júní 2015, bótakröfu vegna slyssins 13. október 2013, á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993, sem sundurliðaðist svo að þjáningabætur skv. 3. gr. námu 77.400 krónum, miskabætur samkvæmt 4. gr., 391.140 krónum, og bætur vegna varanlegrar örorku skv. 5.-7. gr., 2.792.385 krónum, eða alls 3.260.925 krónur.

Krafa stefnanda vegna varanlegrar örorku miðaðist við meðaltekjur hennar sl. þrjú ár fyrir slysið í samræmi við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Frá kröfunni dregst, samanber stefnukröfur, greiðsla frá VÍS hf. úr slysatryggingum lögreglumanna að fjárhæð 755.733 krónur sem barst 12. júní 2015.

Stefndi hefur hafnað bótaskyldu vegna slyssins 13. okt. 2013, þar sem skilyrði 30. gr. lögreglulaga fyrir bótagreiðslu séu ekki uppfyllt þar sem tjón stefnanda hafi ekki orðið vegna starfs hennar.

II.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefnda beri að bæta henni líkamstjón hennar vegna slyssins 13. október 2013 samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 á grundvelli 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, en þar segi að ríkissjóður skuli bæta lögreglumönnum líkamstjón og munatjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns. Um sé að ræða hlutlæga skaðabótaábyrgð ríkissjóðs.

Slysið hafi verið vinnuslys og verði rakið til starfs hennar og því beri ríkissjóði að bæta henni það tjón sem hlaust af því.

Stefnandi hafi verið á bakvakt og samkvæmt gr. 2.5.1 í kjarasamningi Landssambands lögreglumanna (LL) og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs, með gildistíma frá 1. maí 2005 til 31. okt. 2008, sé með bakvakt átt við að lögreglumaður sé ekki við störf en reiðubúinn að sinna útkalli. Því þurfi starfsmaður að vera til staðar og ætíð vera með bakvaktasímann á sér. Ferða- og athafnafrelsi sé því verulega skert á bakvaktatíma. Þá sé greitt sérstakt kaup fyrir bakvaktir samkvæmt gr. 1.6.2 í kjarasamningnum.

Ákvæði kjarasamningsins með gildistíma frá 1. maí 2005 til 31. okt. 2008 hafi verið enn í gildi þegar stefnandi slasaðist þann 13. október 2013 þar sem hann hafði verið framlengdur margsinnis með lítils háttar breytingum einkum á kaupi og kjörum.

Stefnandi byggir einnig á grein 7.5 í kjarasamningi LL og ríkissjóðs, með gildistíma frá 1. maí 2005 til 31. okt. 2008. Í 1. og 2. mgr. ákvæðisins segir: „7.5.1 Lögreglumenn eiga rétt á bótum fyrir meiðsli og tjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns“, og í grein 7.5.2: „Lögreglumenn skulu teljast að störfum, auk venjulegrar vinnuskyldu, þegar þeir eru á leið í eða úr vinnu, sitja lögregluskóla og lögreglunámskeið eða stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Hið sama gildir ef þeir ráðast í lögregluaðgerðir að eigin frumkvæði sem lögreglumenn.“

Stefnandi hafi verið að sinna æfingum/íþróttum vegna lögreglustarfsins þegar hún slasaðist, en staðfest sé að lögregluembættið greiddi fyrir afnot hennar af æfingaaðstöðunni, og því ljóst að hún hafi verið að störfum í skilningi gr. 7.5.2 þegar hún slasaðist og eigi því rétt á bótum fyrir það tjón sem leiddi af slysinu á grundvelli 30. gr. lögreglulaga.

Stefnandi kveðst og benda á að í bókun 2, með samkomulagi ríkissjóðs og LL um framlengingu á kjarasamningi frá 22. október 2008, sé kveðið á um að vegna eðlis lögreglustarfa sé lögreglumönnum nauðsynlegt að vera í góðu líkamlegu formi og hafa tækifæri til að viðhalda því. Vegna þessa hafi Lögregluskóla ríkisins verið falið að útfæra kröfur um þrek lögreglumanna og lögreglumenn hvattir til að búa sig undir að uppfylla væntanlegar kröfur.

Lögregluskóli ríkisins gaf út samræmdar kröfur og viðmið um þrekpróf lögreglumanna í mars 2009. Í inngangi reglnanna um þrekpróf komi m.a. fram að lögreglumenn séu hvattir til að búa sig vel undir þrekprófið, vera jákvæðir, bjartsýnir og leggja metnað sinn í að ná góðum árangri. Þá voru lögreglustjórar, sem bera ábyrgð á því að lögreglumenn geti stundað líkamsþjálfun, hvattir til að greiða götu þeirra sérstaklega við undirbúning prófsins enda væri það sameiginlegt markmið að enginn mæti í þrekpróf án þess að vera hæfur líkamlega og tilbúinn.

Stefnandi byggi á því að hún hafi verið að sinna nauðsynlegri þjálfun samkvæmt bókun 2 með kjarasamningi LL og ríkissjóðs og undirbúa sig fyrir þrekpróf þegar hún lenti í slysinu 13. október 2013. Til þess að standast þrekpróf þurfi reglubundnar æfingar og séu hlaup mjög mikilvægur þáttur í prófinu. Stefnandi hafi ekki náð fyrsta þrekprófinu sem hún fór í, en fékk að taka það upp. Hún náði prófinu í maí 2015 enda hafði hún þá æft stíft í aðdraganda þess.

Stefnandi bendir á að miklir hagsmunir eru í húfi fyrir lögreglumenn að standast þrekpróf enda fá þeir greidd hærri laun, í formi þrekálags, ef þeir standast prófið.

Stefnandi kveður engan ágreining um mat á afleiðingum slyssins eða bótafjárhæðir.

Krafa um þjáningabætur er byggð á 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en tímabil þjáninga samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, án rúmlegu, var metið frá 3. febrúar 2014 til 18. mars s.á.

Varðandi kröfu um bætur vegna varanlegs miska, 4 stiga, vísi stefnandi til 4. gr. skaðabótalaga. Aldursstuðull, með vísan til 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga og aldurs stefnanda á slysdegi, sé 9.778.500.

Kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku reisi stefnandi á 5.-7. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð er varanleg örorka stefnanda vegna slyssins samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga metin 4%. Með vísan til aldurs stefnanda á þeim degi, er heilsufar hennar í kjölfar slyssins telst stöðugt, sé margfeldisstuðull hennar samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 6,821. Stefnandi byggi útreikning tekjuviðmiðs á 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miði við meðaltekjur sínar sl. þrjú ár fyrir slys, auk þess að taka tillit til launavísitölu og framlags í lífeyrissjóð, sbr. 1. mgr. 7. gr.

Um vexti vísi stefnandi til 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt ákvæðinu beri bætur vegna þjáninga og varanlegs miska 4,5% ársvexti frá slysdegi. Bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% ársvexti frá þeim degi er heilsufar stefnanda í kjölfar slyssins telst stöðugt, eða frá 21. maí 2014. Um dráttarvexti vísist til 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðist við þann dag er mánuður var liðinn frá því að kröfubréf var sent stefnda, eða við 9. júlí 2015, sbr. 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Stefnandi kveðst styðja kröfur sínar fyrst og fremst við lögreglulög nr. 90/1996, einkum 30. gr. Þá sé vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum I. kafla og 16. gr., sem og meginreglna skaðabótaréttar. Stefnandi vísi einnig til ákvæða kjarasamninga Landssambands lögreglumanna og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs. Þá vísi hann til meginreglna samninga- og vinnuréttar.

Um varnarþing vísist til 33. gr. laga um meðferð einkamála og um málskostnaðarkröfu til 129. og 130. gr. sömu laga.

III.

Stefnandi kveðst vísa til þess að einhliða lýsing stefnanda á óhappinu bendi til þess að hún hafi valdið tjóni af stórfelldu gáleysi með því að hafa símann á hlaupabrettinu og reynt síðan að ná honum í fallinu meðan hún var á brettinu. Verði lýsing atvika ekki skilin á annan veg en svo að brettið hafi verið í gangi og hún hlaupandi á því.

Stefnandi kveðst ekki gera athugasemdir við örorkumat A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef nema að í forsendum þess komi fram að um lögregluæfingu hafi verið að ræða. Það sé ekki rétt.

Stefnandi telji að 30. gr. lögreglulaga eigi ekki við í málinu en samkvæmt ákvæðinu sé bótaréttur bundinn við það tjón sem lögreglumenn verða fyrir „vegna starfs síns“. Í ákvæðum kjarasamningsins sé nánari skilgreining á bakvöktum í kafla 2.5. Segi þar að með bakvakt sé átt við að lögreglumaður sé ekki við störf en reiðubúinn að sinna útkalli. Þá teljist það ekki bakvakt ef lögreglumaður dvelst á vinnustað samkvæmt beiðni yfirmanns síns. Sé það í samræmi við almenna skilgreiningu vinnuréttar á bakvakt að starfsmaður er ekki við störf en er reiðubúinn að sinna útkalli.

Greiðslur fyrir bakvaktir geti verið mismunandi samkvæmt grein 1.6.2 í kjarasamningi eftir því á hvaða tímum starfsmaður er á bakvakt. Hugsunin á bak við þær greiðslur sé sú að verið er að greiða starfsmanni fyrir takmörkun á því hvernig hann ver eða getur varið frítíma sínum. Segir einnig í grein 2.5.2 að lögreglumenn geti valið að taka frí í stað greiðslu álags fyrir bakvakt. Í grein 2.5.3 sé kveðið á um að bakvaktargreiðsla falli niður þann tíma sem yfirvinnukaup er greitt. Bakvakt feli því í sér ákveðna viðbúnaðar- eða viðbragðsskyldu.

Stefnandi muni hafa verið við íþróttaæfingar, en hvergi sé fram komið að æfingin hafi verið skipulögð af lögregluembættinu eða verið hluti af íþróttaæfingu sem skipulögð hafi verið af félagi lögreglumanna. Því verði ályktað sem svo að íþróttaæfing sú sem um ræðir hafi verið á eigin forsendum stefnanda sjálfrar og á engan hátt hluti starfs hennar eða vegna þess. Verði ekki miðað við annað en að stefnandi hafi sjálf ákveðið að sækja heilsuræktina umrætt sinn. Ekki sé fallist á með stefnanda að slysið hafi orðið í vinnutíma hennar, þótt hún hafi verið á bakvakt. Stefnandi hafi getað sinnt alls kyns athöfnum og erindum meðan hún var á bakvakt þótt þær tengdust á engan hátt starfi hennar. Slysið og tjón stefnanda sé því ekki að rekja til starfs hennar.

Í kjarasamningi sé bótaréttur lögreglumanna að því leyti rýmri að skilgreining á því hvenær lögreglumenn eru að störfum er sett þar fram samanber grein 7.5.1 sem rakin sé hér að framan. Stefndi byggi þó á því að þótt stefnandi hafi verið á æfingu í líkamsræktarstöð þegar hún var á bakvakt eigi það ekki undir ákvæðin, hvorki 30. gr. lögreglulaga né þetta ákvæði kjarasamnings.

Stefndi telur augljóst að ef slys eða tjón í margs konar athöfunum og erindum, sem lögreglumenn geti átt á bakvakt, leiddi til bótaskyldu í þessu samhengi, hefði það verið tekið sérstaklega fram. Það hafi ekki verið gert.

Stefndi hafni því þannig, að slysið hafi átt sér stað á vinnutíma stefnanda eða vegna starfs í skilningi þessara heimilda. Einnig hafnar hann því að krafa til lögreglumanna um að vera í góðu líkamlegu formi leiði til þeirrar niðurstöðu að slysið teljist hafa orðið í starfi. Stefndi bendi á að ekki sé gerð sú krafa að lögreglumenn standist þrekpróf þegar lögregluskóla sleppir. Hins vegar verði því ekki neitað að mikilvægt er fyrir lögreglumenn að vera í góðu líkamlegu formi. Standist lögreglumenn tilteknar lágmarkskröfur fái þeir greitt svonefnt þrekálag eins og samið hafi verið um í kjarasamningum. Almennt sé mælst til þess að lögregluembættin auðveldi starfsmönnum sínum að stunda líkamsrækt, hvort sem er í vinnu eða utan vinnutíma, jafnvel til að gera þeim auðveldara um vik að standast þrekpróf. Sé misjafnt hvernig lögregluembættin standi að þessu – sum greiði líkamsræktarkort. Það eigi hins vegar við um ýmsa ríkisstarfsmenn sem geta fengið svokallaða líkamsræktarstyrki.

Verði að gera hér greinarmun á því annars vegar hvernig starfsmenn viðhalda almennum eða sérstökum skilyrðum til að gegna starfa sínum, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og hins vegar því hvort tjón hafi orðið í starfi. Í bókun 2 með framlengingu á kjarasamningi frá 22. október 2008, sem stefnandi vísi til, sé engin tenging við önnur ákvæði laga eða kjarasamnings um bætur fyrir líkams- eða munatjón. Telur stefndi engu breyta í þessu sambandi þótt stefnandi segist hafa verið að æfa sig fyrir þrekpróf í því skyni að hljóta þrekálag á laun.

Stefndi kveðst telja rangt og ósannað að umrædd æfing eða íþróttaiðkun hafi verið vegna lögreglustarfsins og breyti engu þótt embættið kunni að hafa greitt fyrir aðstöðu og tækifæri til heilsuræktar. Ekki hafi verið um að ræða sérstaka eða skipulagða æfingu á vegum lögregluembættisins eða æfingu á vegum félags lögreglumanna eða æfingu eftir forskrift eða undir eftirliti einhvers á vegum embættisins. Um hafi verið að ræða æfingu sem stefnandi ákvað og sé hluti af áhugamálum hennar.

Til stuðnings varakröfu til lækkunar kveðst stefndi vísa til þess að stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi, enda ljóst að ekki sé forsvaranlegt að geyma síma á hlaupabretti og reyna svo að grípa hann þegar hann féll á brettið sem var í gangi. Skipta beri því sök þannig að stefnandi beri stærstan hluta tjónsins sjálf. Þá sé dráttarvaxtakröfu mótmælt, auk þess sem stefndi telur að bætur fá Vátryggingafélagi Íslands hf. eigi að dragast beint frá höfuðstól áður en vexti megi reikna af fjárhæðinni.

Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísar hann í öllum tilvikum til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Ágreiningslaust er að 1. málsliður 1. mgr. 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, veitir lögreglumönnum talsvert ríkari rétt en gerist og gengur almennt hjá öðrum starfsstéttum. Ákvæðið átti sér fyrirrennara í lögum nr. 26/1987. Í ákvæðinu er ríkissjóði gert skylt að bæta lögreglumönnum líkamstjón og munatjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns. Ekki er heldur ágreiningur um það í málinu að ábyrgð ríkissjóðs samkvæmt ákvæðinu er, að uppfylltum öðrum bótaskilyrðum, hlutlæg.

Í greinargerð með ákvæðinu, í frumvarpi því sem varð að lögreglulögum, er þörfin á þessu einkum rökstudd með því að lögreglumönnum sé tryggð greiðsla en þurfi ekki að sækja bætur á hendur þeim er tjóni hafa valdið. Slík mál geti enda tekið mjög langan tíma og engin trygging fyrir því að tjónvaldur reynist borgunarmaður. Vegna eðlis starfa lögreglumanna þyki eðlilegt að hafa í lögum sérstakt ákvæði sem skyldur ríkissjóð til að greiða bætur í slíkum tilvikum.

Líta verður svo á að 30. gr. lögreglulaga eigi samkvæmt orðanna hljóðan einkum við þau tilvik þegar lögreglumaður er við reglubundin störf og lýtur boðvaldi sinna yfirboðara, ef sú er staðan. Hið sama gildi um það þegar lögreglumaður er kallaður til starfa þegar hann er á bakvakt, eða undir öðrum kringumstæðum, þannig að hann sinni löggæslustörfum. Þar sem hér er um undantekningarreglu að ræða frá almennum reglum skaðabótaréttar verður talið að ákvæðið sem slíkt verði að túlka nokkuð þröngt eða a.m.k. eftir orðanna hljóðan. Því verður það ekki skýrt sem svo að það nái til athafna lögreglumanna sem ekki geta talist beinlínis hluti af reglubundnum störfum þeirra en tengjast þeim þó, svo sem sannarlega gildir um líkamsþjálfun utan vinnutíma.

Þótt gerð sé krafa um það, m.a. í 2. mgr. 28. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, að lögreglumenn skuli vera svo á sig komnir andlega og líkamlega að þeir geti gegnt starfinu, er ekki hægt að fallast á að það að halda sér í góðu formi teljist til athafna sem þeim sé skylt að sinna vegna starfa sinna, þótt eindregið sé hvatt til þess að stunda líkamsþjálfun, og vafalaust að meginþorri lögreglumanna gerir það. Hvatinn er meðal annars sá að standist lögreglumenn þrekpróf sem þeir geta kosið að gangast undir, fá þeir hækkun í launum. Það er á hinn bóginn ekki hægt að fallast á að ástundun líkamsræktar og –þjálfunar sé þannig í öllum tilvikum vegna starfsins í þeim skilningi að tryggi þeim rétt samkvæmt 30. gr. laganna.

Ekki er heldur hægt að fallast á að sú staðreynd að stefnandi var á bakvakt þegar slysið varð, sem er óumdeilt, leiði til þess að slysið hafi átt sér stað við rækslu starfans í skilningi 30. gr. Ekki verður þannig litið svo á, hvorki almennt eða samkvæmt fyrirliggjandi kjarasamningi sbr. neðangreint, að starfsmaður sem sinni bakvakt sé við störf. Á það hvorki við í skilningi 30. gr. eða kjarasamnings þess er um störf stefnanda gildir.

Dómurinn telur þannig að 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 sem slík veiti stefnanda ekki þann rétt sem hún krefur stefnda um í máli þessu.

Hins vegar liggur frammi kjarasamningur Landssambands lögreglumanna við fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs, sem ágreiningslaust er að sé enn í gildi og hafi verið a.m.k. frá 1. maí 2005. Af ákvæðum 7.5.1 og 7.5.2 verður ráðið að með því hafi réttarstaða lögreglumanna verið bætt enn frekar og gildissvið hinnar hlutlægu reglu lögreglulaga víkkað með frjálsum samningum lögreglumanna við vinnuveitanda sinn.

Samkvæmt grein 7.5.2 skulu lögreglumenn teljast að störfum, auk venjulegrar vinnuskyldu, þegar þeir eru á leið í eða úr vinnu, sitja lögregluskóla og lögreglunámskeið eða stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Hið sama gildir ef þeir ráðast í lögregluaðgerðir að eigin frumkvæði sem lögreglumenn. Lagt er til grundvallar að stefnandi sjálf ákvað að fara á æfingu umrætt sinn og að ekki var um skipulagða æfingu að ræða í skilningi þessa ákvæðis.

Dómurinn telur, í ljósi framangreinds ákvæðis lögreglulaga og meginreglna á vinnumarkaði, að ekki sé hægt að víkka gildi þessa samningsákvæðis út fyrir það sem það er beinlínis sagt taka til, samkvæmt orðanna hljóðan, og að upptalning ákvæðisins sé þannig tæmandi. Ef samningsaðilar hafa hugsað sér að ákvæðið væri víðtækara hefði þeim verið í lófa lagið að orða það þá skýrar, m.a. um að það gilti um æfingar hvers og eins lögreglumanns ef hann væri á bakvakt það skiptið.

Því er ekki hægt að líta svo á að æfing sem hver og einn lögreglumaður skipuleggur upp á eindæmi sitt og fyrir sjálfan sig geti fallið undir téð ákvæði þannig að bótaskylda verði lögð á stefnda, íslenska ríkið, á hlutlægum grunni. Verður ekki séð að það skipti máli í því sambandi þótt lögreglumenn séu, líkt og fjölmargar aðrar starfsstéttir, styrktir til að stunda sjálfir líkamsrækt utan skipulagðra tíma, handtökuæfinga og svo framvegis. Yrði til að mynda, miðað við málatilbúnað stefnanda, þá væntanlega fellt undir slíka ábyrgð ef lögreglumaður slasaði sig í göngutúr utan vinnutíma síns, svo dæmi sé tekið.

Það verður þó, þrátt fyrir framangreind sjónarmið að mati dómsins, að líta til þess að af grein 7.5.2 verður ráðið að lögreglumaður teljist við störf í skilningi ákvæðisins þegar hann sinnir vinnuskyldum sínum. Vissulega verður sagt um þetta ákvæði að það hefði að ósekju mátt orða nákvæmar. Það verður hins vegar ekki litið fram hjá því að ein af vinnuskyldum stefnanda er væntanlega að sinna bakvöktum, enda ekkert fram komið í málinu sem gefur til kynna að stefnandi geti hafnað því að sinna þeim. Það má líka líta svo á að þótt slík skylda væri ekki til staðar, væri starfsmaður, sem þá tæki að sér að sinna bakvakt umfram skyldu, væntanlega að sinna vinnuskyldum sínum hverju sinni. Ef framangreint yrði lagt til grundvallar mætti leiða að því líkum að lögreglumaður væri tryggður á bakvakt samkvæmt ákvæðinu.

Á hinn bóginn verður litið til framangreindra meginsjónarmiða og þess að þá væri komið innbyrðis ósamræmi í fyrrgreindan kjarasamning þar sem bakvakt er skilgreind þannig í grein 2.5.1 að átt sé við að lögreglumaður sé ekki við störf, en reiðubúinn til að sinna útkalli. Þessi afdráttarlausa skilgreining í kjarasamningi aðila verður talin hafa meira vægi en sú sem birtist að því er virðist í grein númer 7.5.2. Dómurinn telur að þessi skilgreining sé og í samræmi við almenna málvitund.

Með hliðsjón af þessu verður kjarasamningur Landssambands lögreglumanna við fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs heldur ekki talinn tryggja stefnanda þann rétt sem hún freistar að sækja með málshöfðun sinni.

Því er, að virtu framangreindu, óhjákvæmilegt að sýkna stefnda af kröfum stefnanda og er því ekki ástæða til að fjalla um fjárhæð dómkrafna eða grundvöll þeirra, en um þær var ekki gerður ágreiningur.

Dómurinn telur, með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, rétt að málskostnaður aðila falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið K-kk-nf B. T-kk-nf hæstaréttarlögmaður, og af hálfu stefnda flutti málið E-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefnda, íslenska ríkið, er sýknað af kröfu stefnanda, L-kvk-ef B. G-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)