E-1993/2015

I. Dómkröfur

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 5. október 2007, og þingfest 9. júní 2015, höfðar Drífa ehf., Suðurhrauni 12c, 210 Garðabæ, gegn Hórasi ehf., Hafnarstræti 3, 101 Reykjavík og Álafossi ehf., Bakkastöðum 15, 113 Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda í málinu eru svohljóðandi:

„1. Að viðurkennt verði með dómi að stefndu, hvoru um sig, sé óheimilt að framleiða eða láta framleiða, flytja inn, taka við vörslum, bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa með öðrum hætti húfum, vettlingum, fingravettlingum, ennisböndum og grifflum með flipa, sem boðnar hafa verið til sölu undir nafninu „874“, en nánar tiltekið er um að ræða eftirfarandi vörur:

A1 Húfa, svört: Húfa í svörtum grunnlit með munsturbekk sem er um 9,5 cm á hæð og byrjar um 1 cm fyrir ofan stroff sem er um 2,5 cm á hæð, prjónuðum í hvítum og gráum lit, þar sem munsturbekkurinn er um 1,4 cm á breidd og munstrið er endurtekning á tíguleiningum sem ýmist snúa upp eða niður og mynda einskonar línu, og þar fyrir ofan er munstur sem er um 6,5 cm á hæð með áttblaðarósum sem liggja hlið við hlið með ýmist tígul og ferhyrndu munstri og fyrra munstur er svo endurtekið; á neðri hluta húfunnar er um 2,5 cm stroff, en á milli stroffs og munsturbekks er silfurlituð málmplata með „874“ grafið í, sem fest er á húfuna í gegnum tvö göt með svörtu garni, og ytra byrði húfunnar er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og að innan er hún fóðruð með svörtu „Thinsulate“ efni.

A1 Húfa, hvít: Húfa í hvítum grunnlit með munsturbekk sem er um 9,5 cm á hæð og byrjar um 1 cm fyrir ofan stroff sem er um 2,5 cm á hæð, prjónuðum í ljósgráum og gráum lit, þar sem munsturbekkurinn er um 1,4 cm á breidd og munstrið er endurtekning á tíguleiningum sem ýmist snúa upp eða niður og mynda einskonar línu, og þar fyrir ofan er munstur sem er um 6,5 cm á hæð með áttblaðarósum sem liggja hlið við hlið með ýmist tígul og ferhyrndu munstri og fyrra munstur er svo endurtekið; á neðri hluta húfunnar er um 2,5 cm stroff, en á milli stroffs og munsturbekks er silfurlituð málmplata með „874“ grafið í, sem fest er á húfuna í gegnum tvö göt með hvítu garni, og ytra byrði húfunnar er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og að innan er hún fóðruð með svörtu „Thinsulate“ efni.

A2 Vettlingar, svartir: Vettlingar með svörtum grunnlit með munsturbekk með hvítum og gráum lit, sem er um 10,5 cm á hæð og byrjar bekkurinn um 2 cm fyrir ofan stroff sem er á úlnliðssvæði um 5 cm á hæð og í munsturbekknum er áttblaðarós, sem staðsett er fyrir miðju á handarbaki og stöðvast munsturbekkurinn sitthvoru megin við handarbak þar sem við tekur einskonar símunstur sem þekur lófasvæði; mælt upp um 1,5 cm frá neðsta hluta munsturbekksins eru lykkjur sitt á hvað svartar og gráar, svokallað skákborðsmunstur, en svo tekur við eins munsturbekkur sem er um 7 cm en með hvítum og svörtum lit og þar fyrir ofan 1,5 cm munsturbekkur sem er endurtekið skákborðsmunstur, með svörtum og gráum lykkjum, þumall er svartur á lit og á úlnliðssvæði er um 5 cm stroff og handarbaksmegin, þar sem stroff og munsturbekkur mætast er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í línum sitthvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með svörtu garni, og ytra byrði vettlinganna er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

A2 Vettlingar, hvítir: Vettlingar með hvítum grunnlit með munsturbekk með ljósgráum og gráum lit, sem er um 10,5 cm á hæð og byrjar bekkurinn um 2 cm fyrir ofan stroff sem er á úlnliðssvæði um 5cm á hæð og í munsturbekknum er áttblaðarós, sem staðsett er fyrir miðju á handarbaki og stöðvast munsturbekkurinn sitthvoru megin við handarbak þar sem við tekur einskonar símunstur sem þekur lófasvæði; mælt upp um 1,5 cm frá neðsta hluta munsturbekksins eru lykkjur sitt á hvað hvítar og ljósgráar, svokallað skákborðsmunstur, en svo tekur við eins munsturbekkur sem er um 7 cm en með hvítum og svörtum lit og þar fyrir ofan 1,5 cm munsturbekkur sem er endurtekið skákborðsmunstur, með hvítum og ljósgráum lykkjum, þumall er hvítur á lit og á úlnliðssvæði er um 5 cm stroff og handarbaksmegin, þar sem stroff og munsturbekkur mætast er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í línum sitthvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með hvítu garni, og ytra byrði vettlinganna er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

A3 Fingravettlingar, svartir: Fingravettlingar með svörtum grunnlit með munsturbekk með hvítum og gráum lit, sem er um 10,5 cm á hæð og byrjar bekkurinn um 2 cm fyrir ofan stroff sem er á úlnliðssvæði um 5 cm á hæð, með munstur sem þekur handarbak og lófa en er ekki eins á lófasvæði og handarbaki, og í munsturbekknum er áttblaðarós, sem staðsett er fyrir miðju á handarbaki og stöðvast munsturbekkurinn sitthvoru megin við handarbak og við tekur einskonar símunstur sem þekur lófasvæði; mælt upp um 1,5 cm frá neðsta hluta munsturbekksins eru lykkjur sitt á hvað svartar og gráar, svokallað skákborðsmunstur, en svo tekur við eins munsturbekkur sem er um 7 cm en með hvítum og svörtum lit og þar fyrir ofan er 1,5 cm munsturbekkur sem er endurtekið skákborðsmunstur, með svörtum og gráum lykkjum, þumall er svartur á lit og á úlnliðssvæði er um 5 cm stroff og handarbaksmegin þar sem stroff og munsturbekkur mætast er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í línum sitthvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með svörtu garni, og ytra byrði fingravettlinganna er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

A3 Fingravettlingar, hvítir: Fingravettlingar með hvítum grunnlit með munsturbekk með gráum og ljósgráum lit, sem er um 10,5 cm á hæð og byrjar bekkurinn um 2 cm fyrir ofan stroff sem er á úlnliðssvæði um 5 cm á hæð, með munstur sem þekur handarbak og lófa en er ekki eins á lófasvæði og handarbaki og í munsturbekknum er áttblaðarós, sem staðsett er fyrir miðju á handarbaki og stöðvast munsturbekkurinn sitthvoru megin við handarbak og við tekur einskonar símunstur sem þekur lófasvæði; mælt upp um 1,5 cm frá neðsta hluta munsturbekksins eru lykkjur sitt á hvað hvítar og ljósgráar, svokallað skákborðsmunstur, en svo tekur við eins munsturbekkur sem er um 7 cm en með hvítum og gráum lit og þar fyrir ofan er 1,5 cm munsturbekkur sem er endurtekið skákborðsmunstur, með hvítum og ljósgráum lykkjum, þumall er hvítur á lit og á úlnliðssvæði er um 5 cm stroff og handarbaksmegin, þar sem stroff og munsturbekkur mætast er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í línum sitthvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með hvítu garni og ytra byrði fingravettlinganna er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

A4 Ennisband, svart: Ennisband, um 11,5 cm á hæð, með svörtum grunnlit með munsturbekk, með hvítum og gráum lit, sem er um 9 cm á hæð og við kant ennisbandsins er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með svörtu garni og ytra byrði ennisbandsins er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

A4 Ennisband, hvítt: Ennisband, um 11,5 cm á hæð, með hvítum grunnlit með munsturbekk, með hvítum og gráum lit, sem er um 9 cm á hæð og við kant ennisbandsins er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með hvítu garni og ytra byrði ennisbandsins er með garnblönduna 20% „Angora“, 70% „Wool“, 10% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

B1 Húfa, dökkgrá: Húfa með dökkgráum grunnlit með munsturbekk, með svörtum, gráum og ljósgráum lit, um 9 cm á hæð og byrjar 2 cm fyrir ofan stroff sem er um 2,5 cm á hæð og munsturbekkur er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur; við kant húfunnar er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með svörtu garni og ytra byrði ennisbandsins er með garnblönduna 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

B1 Húfa, ljósbrún með grænu munstri: Húfa með ljósbrúnum grunnlit með munsturbekk, með svörtum, grænum og brúnum lit, um 9 cm á hæð og byrjar 2 cm fyrir ofan stroff sem er um 2,5 cm á hæð og munsturbekkur er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur; við kant húfunnar er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með ljósbrúnu garni og ytra byrði ennisbandsins er með garnblönduna 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

B1 Húfa, ljósgrá með bláu munstri: Húfa með ljósgráum grunnlit með munsturbekk, með svörtum og bláum lit, um 9 cm á hæð og byrjar 2 cm fyrir ofan stroff sem er um 2,5 cm á hæð og munsturbekkur er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur; við kant húfunnar er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið, og er fest í gegnum tvö göt með ljósbrúnu garni og ytra byrði ennisbandsins er með garnblönduna 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðir með svörtu „Thinsulate“ efni.

B2 Grifflur með flipa, dökkgráar: Grifflur með flipa, með dökkgráum grunnlit með munsturbekk, með svörtum, gráum og ljósgráum lit, um 10,5 cm á hæð sem byrjar um 1 cm fyrir ofan stroff á úlnliðssvæði, um 5 cm á hæð og munstur þekur handarbak og lófa en er ekki eins á lófasvæði og á handarbaki og munsturbekkur á handarbaki er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur og munsturbekkur stöðvast sitthvoru megin við handarbak og við tekur munstur sem þekur lófasvæði, lykkjur sitt á hvað, ljósgráar og dökkgráar, þumallinn er dökkgrár og á efri hluta lófasvæðis er rúskinnsbútur saumaður á griffluna sem fer upp á þumal líka og flipinn er tengdur með garni við handarbak og er hann festur upp við handarbak með búti af frönskum rennilási sem liggur á toppi flipans og við stroff á úlnlið, þar sem er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið sem er fest á griffluna í gegnum tvö göt sitthvoru megin á plötunni með gráu garni og einnig er svartur merkimiði við hlið málmplötunnar sem er merktur „Thinsulate insulation 40 gram“ og ytra byrði grifflanna er prjónað úr garnblöndunni 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðar með svörtu „Thinsulate“ efni.

B2 Grifflur með flipa, ljósbrúnar með grænu munstri: Grifflur með flipa, með ljósbrúnum grunnlit með munsturbekk, með svörtum, gænum lit, um 10,5 cm á hæð sem byrjar um 1 cm fyrir ofan stroff á úlnliðssvæði, um 5 cm á hæð og munstur þekur handarbak og lófa en er ekki eins á lófasvæði og á handarbaki og munsturbekkur á handarbaki er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur og munsturbekkur stöðvast sitthvoru megin við handarbak og við tekur munstur sem þekur lófasvæði, lykkjur sem eru ljósbrúnar, sitt á hvað, við grænar og svartar lykkjur, þumallinn er ljósbrúnn og á efri hluta lófasvæðis er rúskinnsbútur saumaður á griffluna sem fer upp á þumal líka og flipinn er tengdur með garni við handarbak og er hann festur upp við handarbak með búti af frönskum rennilási sem liggur á toppi flipans og við stroff á úlnlið, þar sem er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið sem er fest á griffluna í gegnum tvö göt sitthvoru megin á plötunni með gráu garni og einnig er svartur merkimiði við hlið málmplötunnar sem er merktur „Thinsulate insulation 40 gram“ og ytra byrði grifflanna er prjónað úr garnblöndunni 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðar með svörtu „Thinsulate“ efni.

B2 Grifflur með flipa, ljósgráar með bláu munstri: Grifflur með flipa, með ljósgráum grunnlit með munsturbekk, með svörtum og bláum lit, um 10,5 cm á hæð sem byrjar um 1 cm fyrir ofan stroff á úlnliðssvæði, um 5 cm á hæð og munstur þekur handarbak og lófa en er ekki eins á lófasvæði og á handarbaki og munsturbekkur á handarbaki er samsettur úr svokölluðu zik-zak línumunstri og tíguleiningum þar fyrir ofan þar sem tekur við áttblaðarós sem endurtekur sig hlið við hlið lárétt og efst er endurtekið zik-zak línumunstur, og munsturbekkur stöðvast sitthvoru megin við handarbak og við tekur munstur sem þekur lófasvæði, lykkjur sem eru ljósgráar, sitt á hvað, við svartar og bláar lykkjur, þumallinn er ljósgrár og á efri hluta lófasvæðis er rúskinnsbútur saumaður á griffluna sem fer upp á þumal líka og flipinn er tengdur með garni við handarbak og er hann festur upp við handarbak með búti af frönskum rennilási sem liggur á toppi flipans og við stroff á úlnlið, þar sem er málmplata, silfurlituð með vöruheitið „874“ grafið í og línum sitt hvoru megin við merkið sem er fest á griffluna í gegnum tvö göt sitthvoru megin á plötunni með gráu garni og einnig er svartur merkimiði við hlið málmplötunnar sem er merktur „Thinsulate insulation 40 gram“ og ytra byrði grifflanna er prjónað úr garnblöndunni 85% „Wool“, 15% „Nylon“ og eru fóðraðar með svörtu „Thinsulate“ efni.“

Stefnandi krefst þess einnig að stefndu, hvor um sig, verði dæmdir til að þola að öll eintök af húfum, vettlingum, fingravettlingum, ennisböndum og grifflum með flipa sem boðin hafa verið til sölu undir nafninu „874“, og talin eru upp og tilgreind í fyrstu dómkröfu hér að framan, verði afhent stefnanda án endurgjalds til eyðileggingar, á kostnað stefndu, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 150.000 krónur á dag eða að mati dómsins.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 26.336.930 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá birtingu stefnu til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefnda Hóras ehf., verði dæmt til að greiða stefnanda 14.535.074 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá birtingu stefnu til greiðsludags, og að stefnda Álafoss ehf., verði dæmt til að greiða stefnanda 11.801.856 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá birtingu stefnu til greiðsludags

Til þrautavara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu óskipt vegna fjártjóns sem stefnandi varð fyrir vegna framleiðslu, innflutnings og sölu stefndu á húfum, vettlingum, fingravettlingum, ennisböndum og grifflum með flipa sem boðnar hafa verið til sölu undir nafninu „874“, og talin eru upp og tilgreind í fyrstu dómkröfu hér að framan.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu, hvors um sig, vegna fjártjóns sem stefnandi varð fyrir vegna framleiðslu, innflutnings og sölu stefndu á húfum, vettlingum, fingravettlingum, ennisböndum og grifflum með flipa sem boðnar hafa verið til sölu undir nafninu „874“, og talin eru upp og tilgreind í fyrstu dómkröfu hér að framan.

4. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu óskipt úr hendi stefndu.

Stefndu krefjast sýknu af fjárkröfum stefnanda og kröfum hans um viðurkenningu á bótaskyldu og til þrautavara lækkunar fjárkrafna stefnanda. Í öllum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.

Með úrskurði 14. janúar 2016 var frávísunarkröfum stefndu hafnað.

II. Málavextir

Stefnandi hefur frá árinu 1973 stundað framleiðslu og sölu á prjónuðum og hekluðum fatnaði og starfað sem heildsali hérlendis á því sviði. Stefndi, Álafoss ehf., var stofnaður í lok 19. aldar og sérhæfir sig í sölu varnings úr ull í verslunum Álafoss sem hann rekur. Stefndi, Hóras ehf., sem tók á sig núverandi mynd árið 1999, rekur verslanirnar The Viking sem selja ýmiss konar varning ætlaðan ferðamönnum sem heimsækja Ísland, þar með talið prjónavarning.

Í byrjun apríl 2007 hóf stefnandi heildsölu á tveimur vörulínum, Norwegian Grey og Norwegian Beige, sem stefnandi framleiðir undir merkjum Icewear og Norwear. Hver vörulína samanstendur af húfum og grifflum með flipa og verða þær í framhaldinu nefndar saman Norwegian-vörulínan til einföldunar, enda eru einstakar vörur innan þeirra eins að frátalinni litasamsetningu. Vörurnar voru hannaðar á árunum 2006-2007 af H-kvk-þgf J-kvk-þgf og G-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, fatahönnuðum, í starfi þeirra hjá stefnanda.

Í febrúar 2010 hóf stefnandi sölu á tveimur vörulínum til viðbótar, Papey White og Papey Black, sem einnig eru framleiddar undir merkjum Icewear og Norwear. Hver vörulína samanstendur af húfu, ennisböndum, vettlingum og fingravettlingum og verða þær í framhaldinu nefndar saman Papey vörulínan til einföldunar, enda eru einstakar vörur innan þeirra eins að frátalinni litasamsetningu. Vörurnar voru hannaðar á tímabilinu desember 2010 til febrúar 2011 af E-kvk-þgf M-kvk-þgf Á-kvk-þgf, fatahönnuði í starfi hennar hjá stefnanda. Allar vörurnar í vörulínunum eru og hafa verið framleiddar í verksmiðju í Kína og á meðal gagna málsins eru samskipti hönnuða stefnanda við starfsmenn verksmiðjunnar ytra, frá upphafi framleiðsluferils vörulínanna, um útlit og búnað varanna.

Stefndu hófu sölu á vörulínunni 874, sem inniheldur hinar umstefndu vörur, sem samanstanda af húfum, ennisböndum og vettlingum, í verslunum sínum árið 2012. Vörurnar eru framleiddar í verksmiðju í Kína, en stefndu kveðast hafa fundið umræddar vörur á sölusýningu framleiðandans ytra haustið 2011. Stefndu hafi hins vegar óskað eftir því að á vörunum yrði ákveðið mynstur og sent myndir af því út til framleiðandans.

Stefnandi seldi stefndu vörurnar í Norwegian-vörulínunum í heildsölu frá árinu 2007 og samhliða þeim, frá árinu 2010, vörurnar í Papeyjar vörulínunum og höfðu stefndu þær til sölu í verslunum sínum Álafossi og The Viking. Um miðjan ágúst 2012 kveðst stefnandi hafa orðið þess áskynja að stefndu hefðu til sölu í verslunum sínum hinar umstefndu vörur. Þann 15. ágúst 2012 kveðst stefnandi hafa fjarlægt vörulínurnar Papey og Norwegian úr verslunum stefndu.

Í bréfi stefnanda til stefndu 21. ágúst 2012 kom fram sú afstaða stefnanda að hinar umstefndu vörur í verslunum stefndu væru eftirlíkingar af vörulínum hans Norwegian og Papey og brytu þær því gegn höfundarrétti stefnanda. Krafðist stefnandi þess að vörurnar yrðu tafarlaust teknar úr sölu hjá stefndu og vörubirgðir afhentar honum eða fargað. Í svarbréfi stefndu 5. september 2012 var öllum kröfum stefnanda hafnað ásamt fullyrðingum stefnanda um meint brot stefndu. Stefnandi ítrekaði kröfur sínar og sjónarmið í bréfi 18. september 2012 en engin viðbrögð bárust við því frá stefndu.

Með matsbeiðni 7. nóvember 2012 óskaði stefnandi mats dómkvaddra matsmanna. Lutu matsspurningar að því hvort vörur matsbeiðanda teldust það frumlegar að þær fælu í sér nýja og sjálfstæða sköpun. Auk þess var í matsbeiðni spurt hvort slík líkindi væru með vörum stefnanda annars vegar og stefndu hins vegar að ruglingshætta gæti skapast hjá neytendum um uppruna varanna. Þann 18. október 2013 voru H-kvk-nf H-kvk-nf hrl. og S-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf, fatahönnuður, dómkvaddar til starfans. Niðurstaða matsgerðar þeirra lá fyrir 3. júní 2014 og var hún þess efnis í fyrsta lagi að vörulínur stefnanda hefðu ekki til að bera þá þætti sem gætu flokkast sem ný og sjálfstæð sköpun. Niðurstaða matsgerðarinnar var í öðru lagi sú að töluverð líkindi væru með vörum matsþola og vöru matsbeiðanda. Líkindin kæmu fram í lögun, efnisvali, vali á mynstri og merkingum. Þá var það mat matsmanna að yfirbragð á hinum umstefndu vörum og vörum stefnanda væri svo líkt, að töluverð hætta væri á að neytendur rugluðu þeim saman, meðal annars vegna þeirrar aðferðar stefndu að nota málmplötur til að auðkenna vörur sínar með sama hætti og stefnandi gerir.

Undir rekstri málsins var B-kk-nf K. M-kk-nf, viðskiptafræðingur með meistaragráðu í fjármálum, dómkvaddur sem matsmaður. Stefnandi gerði grein fyrir því að tilefni og markmið með matsbeiðninni væri að leiða í ljós umfang fjárhagslegs tjóns sem stefnandi teldi sig hafa orðið fyrir „vegna framleiðslu og sölu matsþola á eftirlíkingum á vörulínum matsbeiðanda“. Í matsbeiðni var lagt fyrir matsmann að svara tveimur spurningum, það er hver hefði verið líklegur „nettó söluhagnaður“ stefnanda, af sölu stefndu á vörum í vörulínum stefnanda Papey og Norwegian á tímabilinu frá 16. ágúst 2012 til 17. maí 2015, sem stefnandi hefði fjarlægt úr verslunum stefndu 15. ágúst 2012. Þá var spurt hver „nettó söluhagnaður“ stefndu hefði verið vegna sölu hinna umstefndu vara á sama tímabili. Matsgerð hins dómkvadda matsmanns frá 2. júní 2017 er á meðal gagna málsins. Niðurstaða matsmannsins um fyrri matsspurningu var sú að áætla mætti að „nettó söluhagnaður“ stefnanda á matstímabilinu hafi verið 1.589.008 krónur. Um síðari matsspurninguna var niðurstaðan sú að „nettó söluhagnaður“ stefndu á matstímabilinu var talinn hafa verið 956.689 krónur.

Sættir hafa ekki náðst á milli aðila málsins um kröfur stefnanda og er það tilefni málshöfðunar þessarar.

Við aðalmeðferð málsins gaf aðilaskýrslu G-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf, fyrrum eigandi Álafoss ehf. Einnig gáfu skýrslu dómkvaddir matsmenn H-kvk-nf H-kvk-nf hrl., S-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf fatahönnuður og B-kk-nf K. M-kk-nf, viðskiptafræðingur með meistaragráðu í fjármálum, og staðfestu niðurstöður matsgerða sinna fyrir dóminum.

III. Málsástæður og lagarök aðila

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að með framleiðslu, innflutningi og sölu á vörum, sem stefnandi byggir á að séu eftirgerðir af vörum hans, hafi stefndu brotið gegn höfundarrétti stefnanda og gegn vörumerkjarétti hans. Með þessari háttsemi hafi stefndu enn fremur brotið gegn lögum nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, og reglugerð nr. 160/2009, um viðskiptahætti, sem teljist undir öllum kringumstæðum óréttmætir. Stefnandi byggir á því að brot gegn hverjum þessa þátta fyrir sig leiði til þess að fallast beri á kröfur hans í málinu.

Stefnandi byggir á því að af eftirfarandi samanburði á vörum stefndu annars vegar og vörum stefnanda hins vegar megi ráða að einstakar vörur og heildarbragur vörulínanna sé sláandi líkur og veruleg ruglingshætta fyrir hendi gagnvart neytendum.

Stefnandi byggir á því að húfur stefndu í vörulínunni 874 A1, svört annars vegar og hvít hins vegar, sem framleiddar séu, fluttar inn og seldar af stefndu, líkist að verulegu leyti húfum sem framleiddar séu og hannaðar af stefnanda í vörulínunni Papey, í svörtu með vörunúmerinu 4827301 og hvítu með vörunúmerinu 4827302. Staðsetning á munstri, hæð munsturbekksins og hæð á stroffi sé sú sama á öllum vörunum. Þá sé munstur mjög líkt og litaval eins, að breyttu breytanda, á öllum vörunum. Lögun húfanna sé eins og þær séu allar merktar með málmplötu á sama stað, auk þess sem stærð merkinganna sé sú sama.

Stefnandi byggir á því að vettlingar stefndu í vörulínunni 874 A2, svartir annars vegar og hvítir hins vegar, sem framleiddir séu, fluttir inn og seldir af stefndu, líkist að verulegu leyti vettlingum sem framleiddir séu og hannaðir af stefnanda í vörulínunni Papey, í svörtu með vörunúmerinu 4847301 og hvítu með vörunúmerinu 4847302. Staðsetning á munstri, hæð munsturbekks og hæð á stroffi sé sú sama á öllum vörunum. Munstri á lófasvæði sé skipt upp á sama hátt og á vettlingum stefnanda og munstur mjög líkt. Þá sé litavalið eins á öllum vörunum. Lögun vettlinganna sé eins og allir séu þeir merktir með málmplötu á sama stað og stærð merkinganna sú sama.

Stefnandi byggir á því að fingravettlingar stefndu í vörulínunni 874 A3, svartir annars vegar og hvítir hins vegar, sem framleiddir séu, fluttir inn og seldir af stefndu líkist að verulegu leyti fingravettlingum sem framleiddir séu og hannaðir af stefnanda í vörulínunni Papey, svartir með vörunúmerinu 4857301 og hvítir með vörunúmerinu 4857302. Staðsetning á munstri, hæð munsturbekks og hæð á stroffi sé sú sama á öllum vörunum. Munstur á lófasvæði sé skipt upp á sama hátt á öllum vörunum og munstur mjög líkt. Þá sé litavalið eins á öllum vörunum, að breyttum breytanda. Lögun fingravettlinganna sé nákvæmlega eins og séu þeir allir merktir með málmplötu á sama stað og stærð merkinganna sú sama.

Stefnandi byggir á því að ennisbönd stefndu í vörulínunni 874 A4, svört annars vegar og hvít hins vegar, sem framleidd séu, flutt inn og seld af stefndu líkist að verulegu leyti ennisböndum sem framleidd séu og hönnuð af stefnanda í vörulínunni Papey, svart með vörunúmerinu 4837301 og hvítt með vörunúmerinu 4837302. Staðsetning á munstri og hæð munsturbekks sé það sama. Munstrið sé byggt upp með sama hætti og sé mjög líkt og á ennisböndum stefnanda. Þá sé litaval eins og á ennisböndum stefnanda, að breyttu breytanda. Lögun ennisbandanna sé eins og séu þau öll merkt með málmplötu á sama stað og stærð merkinganna sú sama.

Um samanburð framangreindra vara, sem allar tilheyri 874 A vörulínu stefndu, vísar stefnandi að endingu til þess að allar séu þær prjónaðar úr sömu efnisblöndunni, þ.e. garnblöndunni 20% angóruull, 70% ull, 10% nælon, auk þess sem þær séu allar fóðraðar með Thinsulate-efni.

Stefnandi byggir á því að húfur stefndu í vörulínunni 874 B1, dökkgráar, ljósbrúnar með grænu munstri og ljósgráar með bláu munstri, sem framleiddar séu, fluttar inn og seldar af stefndu, líkist að verulegu leyti húfum sem framleiddar séu og hannaðar af stefnanda í vörulínunni Norwegian, grá með vörunúmerinu 4820237 og ljósbrún með vörunúmerinu 4820208. Staðsetning munsturs og hæð munsturbekks sé svipuð, munstur mjög áþekkt og hæð á stroffi sú sama á öllum vörunum. Litaval sé eins eða svipað, að breyttu breytanda. Þá sé lögun húfanna allra eins.

Stefnandi byggir á því að grifflur stefndu með flipa í vörulínunni 874 B2, dökkgráar, ljósbrúnar með grænu munstri og ljósgráar með bláu munstri, sem framleiddar séu, fluttar inn og seldar af stefndu, líkist að verulegu leyti grifflum með flipa sem framleiddar séu og hannaðar af stefnanda í vörulínunni Norwegian, gráum með vörunúmerinu 4850237 og ljósbrúnum með vörunúmerinu 4850208. Staðsetning og hæð munsturbekks sé sú sama og munstur mjög áþekkt, bæði á handarbaki og lófasvæði, og hæð á stroffi sú sama á öllum vörunum. Litaval sé eins eða svipað, að breyttu breytanda, á grifflum stefnanda og grifflum stefndu. Lögun flipa og festing þeirra sé eins á öllum vörunum, leðurbútur sem saumaður sé í efra lófasvæði á grifflunum sé með eins lögun, eins lit og úr sama efni. Þá sé lögun allra varanna sú sama.

Um samanburð framangreindra vara, sem tilheyri 874 B vörulínu stefndu, vísar stefnandi að endingu til þess að allar séu þær prjónaðar úr sömu efnisblöndunni, þ.e. garnblöndunni 85% ull og 15% nælon, auk þess sem þær séu allar fóðraðar með Thinsulate-efni.

Stefnandi byggir og á því að hann hafi lögvarða hagsmuni, í skilningi 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, af úrlausn viðurkenningarkröfu sinnar. Stefnandi byggir á því að þessi kröfuliður sé gerður á hendur stefndu hvorum um sig, á grundvelli 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 og að krafan sé sú sama á hendur báðum stefndu.

Kröfu sína um að viðurkennt verði að stefndu sé óheimilt að framleiða eða láta framleiða, flytja inn, taka við vörslum, bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa með öðrum hætti húfum, vettlingum, fingravettlingum og ennisböndum í vörulínunni 874, sem stefnandi byggir á að séu eftirlíkingar af vörum stefnanda í vörulínunum Papey og Norwegian, byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að með því brjóti stefndu á höfundarrétti stefnanda. Stefnandi byggir á því að umræddar vörur og vörulínur Papey og Norwegian séu verk sem teljist nytjalist í skilningi 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Hér eigi stefnandi við vörurnar í heild, þ.e. heildarútlit og útfærslu á umræddum vörum í vörulínunum. Þrátt fyrir að niðurstaða matsgerðar sé á þá leið að minni háttar atriði í einstökum vörum séu ekki nákvæmlega eins, telur stefnandi ljóst af niðurstöðu hennar að heildarbragur vara og vörulínanna sé sá sami.

Stefnandi byggir á því að við hönnun og framleiðslu vörulínanna Papey og Norwegian hafi verið innt af hendi sjálfstætt þróunar- og sköpunarframlag auk þess sem heildarbragur varanna og vörulínanna hafi að geyma ákveðinn frumleika. Heildarútlit og útfærsla umræddra vara og vörulína sé verk sem falli undir nytjalist í skilningi 1. gr. laga nr. 73/1972. Það sé staðfest með matsgerð að hönnunin gefi til kynna að ákveðin hugsun og þróun sé að baki vörunum. Hönnuðir stefnanda hafi leitað til margra aðila til að finna réttu efnin og rétta garnið í vörur sínar og lagt mikla vinnu í að útfæra og þróa vörulínurnar. Þrátt fyrir að í matsgerð séu mynstrin, litir og efnisval aðskilin sérstaklega við mat á frumleika og komist að því að hvert og eitt þeirra atriða sé ekki óhefðbundið eða nýmæli í saumaskap eða prjónaskap, telur stefnandi það ekki hafa þýðingu í máli þessu, enda byggi hann á því að heildarútlit og útfærsla umræddra vörulína sé vernduð af ákvæðum laga nr. 73/1972.

Stefnandi vísar til þess að í íslenskum höfundarrétti sé ekki gerð krafa um að verk eða list sem njóti verndar laga nr. 73/1972, sýni ákveðið magn vinnuframlags eða stig listrænna gæða, menningargildis eða nýnæmis að hætti einkaleyfahæfra uppfinninga. Megi því ekki við mat á frumleika verksins, jafna því við mat á afköstum, elju höfundarins eða sköpunarframlagi til verksins. Við mat á frumleika geti slíkt skilyrði þvert á móti verið uppfyllt þrátt fyrir að verkið líkist öðru verki sem hafi verið gefið út. Hafi það því ekki efnislega þýðingu, sem fram komi í matsgerð, að umræddar vörulínur beri ekki með sér að vera óhefðbundnar eða að ekki sé fyrir að fara nýmæli í prjónaskap, m.a. vegna þess að notast sé við áttablaðarós í hönnuninni og svokallað slétt prjón og stroff prjón sem teljist hefðbundið fyrir umræddar vörur. Þannig virtust matsmenn hafa framkvæmt nýnæmismat á mynstrum, litum og efni varanna líkt og um einkaleyfishæfi uppfinningu væri að ræða og komist að þeirri niðurstöðu að sérhvert atriði teldist ekki óhefðbundið. Slíkt hafi enga efnislega þýðingu í máli þessu, enda eigi slíkt nýnæmisskilyrði ekki erindi í höfundarrétt.

Sérhver ráðstöfun eftirlíkinga á vörum stefnanda af hálfu stefndu feli því í sér dreifingu eintaka af höfundarvernduðu verki stefnanda í skilningi 3. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 73/1972. Með þeim ráðstöfunum hafi stefndu brotið gegn höfundarrétti stefnanda og hafi sú háttsemi stefndu valdið stefnanda tjóni.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að með framleiðslu sinni og sölu á vörum í vörulínunum Papey og Norwegian hafi stefnandi öðlast rétt til þeirrar vörumerkjaverndar sem felist í auðkennandi útliti og búnaði varanna samkvæmt lögum nr. 45/1997, um vörumerki, sbr. 4. tölul. 1. mgr. 2. gr. laganna. Vörumerkjaréttur stefnanda byggist á notkun hans á vörum og vörulínum með tilteknu útliti, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. og 5. gr. laga nr. 45/1997. Vörulínurnar hafi verið hannaðar hjá stefnanda, framleiddar fyrir hann og seldar hér á landi um árabil, þ. á m. í verslunum stefndu.

Stefnandi byggir á því að vegna vörumerkjaréttar stefnanda á vörum í vörulínunum Papey og Norwegian sé notkun stefndu á eftirgerðum af vörum og vörulínum stefnanda óheimil, sbr. 1. og 2. tl. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Eins og fram komi í matsgerð, séu vörur stefndu sem seldar séu í vörulínunni 874, sams konar vörur og stefnandi framleiðir og telji matsmenn veruleg líkindi með þeim. Telji matsmenn að veruleg hætta sé á að neytendur rugli þeim saman. Sé því ljóst að stefndu megi ekki heimildarlaust nota hinar umstefndu vörur í atvinnustarfsemi sinni, sbr. 40. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 45/1997.

Stefnandi byggir á því að vörur í vörulínum hans Papey og Norwegian séu einkennandi og aðgreinanlegar frá vörum annarra um litaval, efnisval og samsetningu mynstra. Því sé útlit varanna og vörulínanna nægilega sérkenndar til að geta hlotið skráningu, sbr. 13. gr. laga nr. 45/1997.

Því feli sérhver ráðstöfun eftirgerða af hálfu stefndu í sér brot gegn framangreindum ákvæðum laga nr. 45/1997 sem hafi valdið stefnanda tjóni.

Stefnandi byggir í þriðja lagi á því að háttsemi stefndu feli í öllu falli í sér brot gegn lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, sbr. 5., 13., 14. og 15. gr. a. laganna. Þar sem hætt sé við að almenningur villist á eftirlíkingum stefndu og frumgerðum stefnanda, séu viðskiptaaðferðir stefndu til þess fallnar að hafa áhrif á eftirspurn þeirra vara stefnanda og brjóti háttsemin því gegn 14. gr. laga nr. 57/2005.

Stefnandi telur að hann hafi með framleiðslu og sölu á vörulínum sínum Papey og Norwegian áunnið sér viðskiptavild og gott orðspor hér á landi, en umræddum ákvæðum laga nr. 57/2005 sé meðal annars ætlað að koma í veg fyrir að aðrir hagnýti sér slík verðmæti í atvinnuskyni. Það hafi stefndu hins vegar gert með því að dreifa eftirlíkingunum af vörum stefnanda í starfsemi sinni og síðan hagnast á viðskiptavild stefnanda með ólögmætum hætti. Stefndu hafi verið grandsamir og því brotið á rétti stefnanda af ásetningi. Stefndu hafi enda hvor um sig verið í viðskiptum við stefnanda sem heildsala og keypt vörulínur hans til endursölu í verslunum sínum áður en þeir hafi hafið sölu á umræddum eftirlíkingum í verslunum sínum við hlið vörulínu stefnanda og á ódýrara verði.

Samkvæmt 15 gr. a laga nr. 57/2005 sé sérhverjum bannað að nota auðkenni, sem hann eigi tilkall til, á þann hátt að leitt gæti til þess að villst yrði á því og öðru auðkenni sem annað fyrirtæki notaði. Augljóst sé í máli þessu að töluverð hætta sé á því að neytendur rugli saman vörulínunum Papey og Norwegian í eigu stefnanda og vörulínu stefndu 874. Eins og aðstæðum sé háttað hér hafi stefndu verið það ljóst að sala á vörulínunni 874, nánast við hlið vörulína stefnanda Papey og Norwegian yrði til þess að viðskiptavinir rugluðust á vörulínunum.

Samanburður varanna í matsgerð styðji þetta með óyggjandi hætti, en matsmenn komist að þeirri niðurstöðu að töluverð líkindi séu með vörum stefndu og stefnanda. Þannig séu húfur, vettlingar, fingravettlingar og ennisband í vörulínu Papey Black og vörur stefndu í vörulínunni 874 mjög lík. Þá séu húfur, vettlingar, fingravettlingar og ennisband í vörulínu Papey W-e-x og vörulínu stefndu 874 mjög lík. Slíkt hið sama gildi um húfur og grifflur með flipa, í vörulínu Norwegian Grey og Norwegian Beige og vörur stefndu merktar 874. Heildarbragur sérhverrar vöru sé mjög líkur vörum stefndu merktum 874.

Líkindin komi fram í fjölmörgum þáttum, þ.e. í lögun, efnisvali, litavali og vali á mynstri. Þrátt fyrir að mynstrið sé ekki nákvæmlega eins sé það með sömu áherslum og þá séu vörurnar einnig merktar með líkum hætti. Þannig geri vöruúrvalið, efnisval, litaval og samsetning litanna, vörurnar afar sambærilegar. Yfirbragðið á vörum stefndu merktum 874 sé það líkt vörum stefnanda sem merktar eru Papey og Norwegian að hætta sé á að neytendur rugli þeim saman. Þá hafi matsmennn jafnframt komist að þeirri niðurstöðu að merkingar á vörum stefndu, að lögun, stærð og staðsetningu, gætu valdið ruglingshættu hjá neytendum um uppruna vörunnar, þ.e. að vörurnar stöfuðu frá stefnanda en ekki stefndu.

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi með ólögmætum hætti nýtt sér það góða orðspor og þá viðskiptavild sem stefnandi hefði áunnið sér með framleiðslu og sölu varanna í vörulínum Papey og Norwegian. Um þetta vísar stefnandi einnig til reglugerðar nr. 160/2009 um viðskiptahætti sem teljist undir öllum kringumstæðum óréttmætir. Í 14. gr. þeirrar reglugerðar sé sérstaklega tiltekið að það sé í öllum tilvikum óréttmætt að koma á framfæri vöru sem líkist vöru frá tilteknum framleiðanda á þann hátt að neytandinn sé vísvitandi blekktur til að trúa því að varan sé frá þeim framleiðanda þótt svo sé ekki.

Stefndu hafi með háttsemi sinni brotið gegn rétti stefnanda með ólögmætum hætti samkvæmt framangreindum ákvæðum og hafi sú háttsemi valdið stefnanda tjóni.

Stefnandi byggir á því að brot stefndu hafi í för með sér að ólögmætar eftirgerðir af vörum og vörulínum hans séu í umferð. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir til að þola að öll eintök af hinum umstefndu vörum verði afhentar stefnanda án endurgjalds til eyðileggingar, á kostnað stefndu, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 150.000 krónur á dag eða að fjárhæð að mati dómsins, sbr. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfuliður þessi sé settur á hendur stefndu hvorum um sig, á grundvelli 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991.

Afhendingarkrafan sé reist á 55. gr. laga nr. 73/1972, en stefnandi byggir á því að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að ólögmætar eftirlíkingar af vörum hans séu ekki í umferð. Í þessu tilliti vísar stefnandi einnig til laga nr. 57/2005 og laga nr. 45/1997. Þá sé gert ráð fyrir því að ólögmætar eftirgerðir af höfundarverndaðri hönnun séu eyðilagðar á kostnað hins brotlega og án endurgjalds af hálfu þess sem brotið sé á, sbr. 3. mgr. 55 gr. laga nr. 73/1972.

Stefnandi krefst greiðslu skaðabóta úr hendi stefndu vegna framleiðslu og sölu á eftirlíkingum af vörum og vörulínum stefnanda. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir miklum missi söluhagnaðar af vörum sínum frá því að sala stefndu á eftirlíkingum af vörulínum stefnanda hafi hafist í verslunum þeirra á lægra verði. Endanleg fjárhæð aðalkröfu stefnanda nemur 26.336.930 krónum, en með bókun sem stefnandi lagði fram við upphaf aðalmeðferðar málsins lækkaði stefnandi dómkröfu sína til hagsbóta fyrir stefndu.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt 56 gr. laga nr. 73/1972, skuli þeir sem brjóti gegn lögunum af ásetningi eða gáleysi greiða bætur vegna brotsins. Við ákvörðun bótanna skuli miða við beint fjárhagstjón sem höfundur eða annar rétthafi hafi orðið fyrir, auk fjárhagslegs hagnaðar sem hinn brotlegi hafi haft af brotinu. Í 1. mgr. 43. gr. laga nr. 45/1997 sé svo mælt fyrir um að þeim sem af ásetningi eða gáleysi brjóti gegn vörumerkjarétti sé skylt að greiða hæfilegt endurgjald fyrir hagnýtingu vörumerkis og skaðabætur fyrir annað tjón sem af broti hans hafi hlotist. Stefnandi byggir kröfur sínar jafnframt á almennum reglum skaðabótaréttar. Ljóst sé að stefndu hafi í öllu falli með sinni saknæmu og ólögmætu háttsemi valdið stefnanda fjártjóni sem þeim ber að bæta.

Stefnandi byggir fjárhæð lækkaðrar aðalkröfu sinnar á tölfræðilegum greiningum til stuðnings niðurstöðu matsgerðar hins dómkvadda matsmanns, B-kk-ef K. M-kk-ef, viðskiptafræðings með meistaragráðu í fjármálum, frá 2. júní 2017. Um fjárhæð dómkröfunnar, vísar stefnandi til missis söluhagnaðar vegna vörulínanna Papey og Norwegian, sem stefnandi fjarlægði úr verslunum stefndu 15. ágúst 2012, á matstímabilinu 16. ágúst 2012 til 17. maí 2015. Stefnandi vísar um það til úrlausnar matsmannsins um brúttóframlegð sem endurspegli þann missi. Heildartap stefnanda samkvæmt því nemi 11.336.930 krónum.

Stefnandi byggir á því að af 1. mgr. 43. gr. laga nr. 45/1997 megi ráða að þeim sem af ásetningi eða gáleysi brjóti gegn vörumerkjarétti sé skylt að greiða hæfilegt endurgjald fyrir hagnýtingu vörumerkis ásamt skaðabótum fyrir annað tjón sem af broti hans hlaust. Sé ekki um ásetning eða gáleysi að ræða er þeim sem hagnast á vörumerkjabroti samt sem áður skylt að greiða hæfilegt endurgjald sbr. 2. mgr. 43. gr. laganna.

Stefnandi gerir einnig kröfu að fjárhæð 15.000.000 króna fyrir endurgjald úr hendi stefndu vegna ólögmætrar hagnýtingar þeirra á vörumerkjarétti stefnanda. Stefnandi byggir þá fjárkröfu sína á því að stefndu hafi hagnast á þeirri ólögmætu hagnýtingu og verið grandsamir um réttindi stefnanda. Því beri stefndu að greiða stefnanda hæfilegt endurgjald til viðbótar við skaðabætur, sbr. 1. mgr. 43. gr. laga nr. 45/1997.

Samtals nemur því krafa stefnanda á hendur stefndu vegna skaðabóta vegna missis söluhagnaðar annars vegar og hæfilegs endurgjalds hins vegar, 26.336.930 krónum, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá birtingardegi stefnu til greiðsludags.

Stefnandi byggir á því að stefndu beri sameiginlega ábyrgð á fjártjóni stefnanda, enda hafi þeir staðið saman að framleiðslu og innflutningi á hinum umstefndu vörum. Með því hafi skapast sameiginleg bótaábyrgð gagnvart stefnanda og séu kröfurnar sóttar saman á grundvelli samaðildar, sbr. 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnandi krefst þess til vara að stefndi, Hóras ehf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 14.535.074 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá birtingu stefnu til greiðsludags, og að stefndi, Álafoss ehf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 11.801.856 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá birtingu stefnu til greiðsludags. Varakrafa þessi byggir á sömu málsástæðum og rökstuðningi og aðalkrafan hér að framan, að öðru leyti en því að stefnandi byggir á því henni til stuðnings að stefndu beri hvor um sig ábyrgð á fjártjóni með nánar tilgreindum hætti. Stefnandi vísar til þess að kröfurnar séu sóttar saman á grundvelli samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991:

Samkvæmt framangreindu er skaðabótakrafa stefnanda á hendur stefnda Hórasi ehf., 7.035.074 krónur, en á hendur Álafossi ehf. 4.301.856 krónur.

Krafa stefnanda um hæfilegt endurgjald vegna ólögmætrar hagnýtingar vörumerkjaréttar síns sem stefndu hafi verið grandsamir um, samkvæmt framansögðu á hendur hvorum stefnda um sig, nemi 7.500.000 krónum.

Samtals nemi því heildarkrafa stefnanda á hendur stefnda Hórasi ehf. 14.535.074 krónum og á hendur stefnda Álafossi ehf. 11.801.856 krónum, allt ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá birtingardegi stefnu til greiðsludags.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu óskipt (in solidum) vegna fjártjóns sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna framleiðslu, innflutnings og sölu á hinum umstefndu vörum. Stefnandi byggir á því að stefndu séu skaðabótaskyldir vegna framleiðslu og sölu á vörunum, sem séu eftirlíkingar af vörum og vörulínum stefnanda. Stefnandi telur sig hafa orðið fyrir missi söluhagnaðar af sínum vörum frá því að stefndu hófu að selja hinar umstefndu vörur á ódýrara verði. Hafi stefndu því með saknæmri háttsemi valdið stefnanda fjártjóni.

Stefndu beri sameiginlega ábyrgð á fjártjóni stefnanda, enda hafi þeir staðið saman að framleiðslu og innflutningi á umstefndu vörunum og þannig hafi skapast sameiginleg bótaábyrgð þeirra gagnvart stefnanda. Kröfurnar séu því sóttar saman á grundvelli samaðildar, sbr. 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991.

Um heimild til að leita viðurkenningar á skaðabótaskyldu vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, enda telji hann ljóst að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist réttinda að þessu leytinu til. Stefnandi byggir á því að hann hafi leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir fjártjóni vegna saknæmrar háttsemi stefndu og að öll skilyrði skaðabótaábyrgðar séu fyrir hendi.

Til þrautaþrautavara krefst stefnandi þess, með vísan til alls þess sem að framan greinir, að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu hvors um sig, vegna fjártjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna framleiðslu, innflutnings og sölu stefndu á hinum umstefndu vörum. Þó sé hér byggt á því að stefndu beri hvor fyrir sig skaðabótaábyrgð á fjártjóni og séu kröfurnar því sóttar saman á grundvelli samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991

Stefnandi byggir kröfur sínar á höfundalögum nr. 73/1972, einkum I. og VII. kafla laganna, lögum nr. 45/1997 um vörumerki, einkum I., VI. og VII. kafla laganna, og lögum nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Eins er vísað til reglugerðar nr. 160/2009 um viðskiptahætti sem teljast undir öllum kringumstæðum óréttmætir. Þá vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og skaðabótaréttar. Um heimild til að krefjast viðurkenningardóms vísast til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild vísast til 1. mgr. 18. gr. og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. sömu laga. Um dagsektir vísast til 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefndu

Aðalkrafa stefndu um sýknu af viðurkenningarkröfu stefnanda er byggð á því að hinar umstefndu vörur brjóti ekki gegn réttindum stefnanda, hvorki á grundvelli höfundalaga nr. 73/1972, vörumerkjalaga nr. 45/1997, né laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Stefndu vísa til þess að vörulínur stefnanda njóti hvorki verndar hugverka- né auðkennaréttar. Til slíks réttar stofnist ekki nema að viðeigandi skilyrðum uppfylltum. Annað væri beinlínis andstætt grunnhugsuninni sem búi að baki lagasetningu á þeim sviðum og til þess fallið að koma á verndaðri samkeppnisstöðu í tilvikum þar sem slíkt eigi ekki rétt á sér. Þau fyrirtæki sem selji vörur eða bjóði upp á þjónustu sem sé eins eða áþekkar vörum eða þjónustu sem þekkst hafi í áraraðir þurfi eðli máls samkvæmt að sæta því að samkeppnisaðilar þeirra selji sambærilegar vörur og bjóði upp á sambærilega þjónustu og jafnvel á lægra verði. Það sé einfaldlega eðli virkrar samkeppni. Stefndu vísa eftir sem áður til þess að vörulínur stefnanda og stefndu og einstakar vörur innan þeirra séu í grundvallaratriðum frábrugðnar. Þá séu ekki fyrir hendi slík líkindi með vörulínum málsaðila eða einstökum vörum innan þeirra að kunni að valda ruglingi hjá neytendum.

Krafa stefndu um sýknu af kröfu um afhendingu vara, eyðileggingu þeirra og greiðslu dagsekta er reist á öllum sömu málsástæðum og hér fara á eftir um kröfu þeirra um sýknu af viðurkenningarkröfu stefnanda.

Stefndu hafna því alfarið að sala þeirra á hinum umstefndu vörulínum feli í sér brot á höfundarrétti stefnanda enda njóti vörulínur stefnanda, Papey og Norwegian og einstakar vörur innan þeirra, ekki höfundarréttar. Þar sé nánar tiltekið ekki um að ræða verk sem teljist nytjalist í skilningi 1. og 2. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972 enda fullnægi vörur stefnanda ekki lágmarksskilyrðum laganna til þess. Til að teljast nytjalist þyrftu vörur stefnanda að vera afrakstur andlegrar sköpunar höfundarins, en í því felist áskilnaður um frumleika eða nýnæmi, sjálfstæði og sérkenni, sem réttlæti þörf fyrir þess háttar vernd. Stefnanda hafi hvorki tekist að sýna fram á að framangreind skilyrði séu uppfyllt, enda hafi vörur hans ekki að bera nýnæmi á sviði hönnunar í þeirri grein sem þær tilheyri né að þær hafi eitthvert listrænt gildi. Með hliðsjón af því hafi sala þeirra á hinum umstefndu vörulínum eða einstökum vörum innan þeirra ekki falið í sér brot á höfundarrétti stefnanda í skilningi 3. gr. laga nr. 73/1972.

Stefndu árétta að vörulínur stefnanda í heild geti ekki talist til nytjalistar svo sem stefnandi haldi fram. Hvorki vörulínurnar sem slíkar né einstakar vörur sem þær samanstandi af uppfylli fyrrgreindan áskilnað um frumleika, sjálfstæði og sérkenni. Þá sé ekki nóg að vísa til þess að ákveðin hugsun og þróun sé að baki vörunum feli sú hugsun og þróun ekki í sér nýnæmi. Stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að umræddar vörulínur, hvorki í heild né einstakar vörur innan þeirra, hafi slíkt til að bera. Vörur stefnanda séu því í alla staði hefðbundnar prjónavörur sem enginn geti átt höfundarrétt yfir. Þannig séu þær áþekkar vörum sem þekkst hafi í áraraðir á markaði fyrir prjónavörur bæði hérlendis og erlendis og styðji gögn málsins það.

Um þetta vísa stefndu meðal annars til niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna um að vörulínur stefnanda, Papey og Norwegian, hafi ekki til að bera þá þætti sem gætu flokkast sem sköpun sem sé ný og sjálfstæð. Lögun varanna, merking þeirra og þeir þættir sem séu til þess gerðir að víkka notagildi þeirra séu hefðbundnir. Hið sama gildi um efnisval þeirra, textíl og litaval sem sé hefðbundið og mjög vinsælt í íslenskum prjónavörum. Eins um að saumaskapur varanna, útprjónið og prjónamynstrið sé allt saman hefðbundið. Matsmenn komist svo að orði að þau atriði sem þeir hafi farið yfir bendi sterklega til þess að vörur stefnanda hafi verið þróaðar til að líkjast áður þekktum og hefðbundnum norrænum prjónavörum. Auk þess bendi matsmenn á að fram komi í gögnum frá stefnanda að vörurnar eigi sér fyrirmynd í annarri vöru.

Stefndu byggja á því að þrátt fyrir að stefnandi hafi lagt fram gögn sem hann tilgreini sem hönnunargögn leiði það ekki sjálfkrafa til þess að umræddar vörur njóti höfundarréttarverndar. Þar sé fremur um að ræða þróun vöru með litavali, staðsetningu á munstri og máli vörunnar, í samvinnu við framleiðanda sem hafi að hluta aðstoðað starfsmann stefnanda við útfærslu vörunnar.

Með vísan til framangreinds byggja stefndu á því að vörur stefnanda njóti ekki höfundarréttar og því brjóti hvers kyns ráðstafanir stefndu á hinum umstefndu vörum því ekki í bága við neina lögvarða hagsmuni stefnanda.

Yrði hins vegar litið svo á að stefnandi nyti höfundarréttar yfir vörulínum sínum beri til þess að líta að vörur stefndu séu í grundvallaratriðum frábrugðnar vörum stefnanda. Mynstur á öllum vörum stefndu sé verulega frábrugðið mynstri á vörum stefnanda og staðsetning mynsturs yfirleitt önnur. Þá séu dúskar á húfum stefnanda en ekki á húfum stefndu. Þá séu litir einungis sams konar í þeim tilvikum er um sé að ræða vörur í íslensku sauðalitunum, sem séu algengustu litir íslenskra prjónavara. Þá sé merking vara í vörulínum stefndu í öllum tilvikum frábrugðin merkingu vara í vörulínum stefnanda. Raunar hafi hinir dómkvöddu matsmenn komist að þeirri niðurstöðu í matsgerð að það sem væri fyrst og fremst líkt með vörulínum stefndu og stefnanda væri vöruúrvalið, efnisval og litaval. Enginn þessara þátta væri til þess fallinn að njóta höfundarréttarverndar. Brytu hvers kyns ráðstafanir stefndu á hinum umstefndu vörum því ekki í bága við höfundarréttindi stefnanda.

Stefndu byggja einnig á því að hvergi sé brotið á vörumerkjarétti stefnanda með sölu á hinum umstefndu vörulínum, enda njóti hvorki vörulínur stefnanda Papey og Norwegian né einstaka vörur innan þeirra, vörumerkjaréttar í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Því séu ekki skilyrði fyrir beitingu 40. eða 1. mgr. 42. gr. sömu laga í máli þessu.

Stefndu vísa til þess að skilyrði þess að til vörumerkjaréttar geti stofnast, hvort heldur sem er á grundvelli skráningar, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997, eða notkunar, sbr. 2. tölulið sömu málsgreinar, sé það að vörumerki njóti sérkenna í skilningi 1. mgr. 13. gr. laganna. Stefndu byggja á því að stefnandi geti ekki öðlast vörumerkjarétt til útlits og búnaðar varanna í vörulínunum Papey og Norwegian á grundvelli notkunar, enda hafi þau ekki til að bera slík sérkenni eða aðgreiningarhæfni sem krafa sé gerð um í lögum nr. 45/1997.

Þá hafi engin rök verið færð fyrir því að umræddar vörur stefnanda, útlit þeirra og búnaður, hafi verið notaðar sem vörumerki í skilningi 5. gr. laga nr. 45/1997. Slík notkun sé hins vegar áskilin í 2. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997 til þess að til vörumerkjaréttar geti stofnast vegna notkunar.

Yrði hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti vörumerkjarétt yfir vörulínunum Papey og Norwegian, eða einstakra vara innan þeirra, byggja stefndu á því að þeir hafi ekki brotið þann rétt. Ekki væri fyrir að fara ruglingshættu á milli hinna umstefndu vara og þeirra sem stefnandi byggi rétt sinn á í skilningi 1. mgr. 4. gr. laga nr. 45/1997. Vörur stefndu séu skýrlega auðkenndar með vörumerkinu 874 en vörur stefnanda ýmist með vörumerkinu Icewear eða Norwear. Þá vísa stefndu til þess að þrátt fyrir að báðir aðilar noti í sumum tilvikum málmplötur til merkinga á vörum sínum séu þær ólíkar bæði að lit og lögun. Þá séu mynstur varanna í öllum tilvikum ólík, þó svo að báðir aðilar byggi á prjónamynstri sem eigi sér langa sögu í norrænum handverksiðnaði. Eins sé alþekkt á markaði prjónavara að framleiðendur mismunandi vörumerkja bjóði upp á klassískar vörur sem séu áþekkar í heildarútliti, svo sem hvað varðar mynstur, efni, lögun og liti, án þess að ruglingshætta teljist vera til staðar. Þá hafi það aldrei verið markmið stefndu að blekkja neytendur með sölu á umstefndum vörum svo sem stefnandi haldi fram.

Stefndu byggja aukinheldur á því að ráðstafanir þeirra á hinum umstefndu vörum brjóti hvergi gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 eða reglugerð nr. 160/2009 um viðskiptahætti sem teljast undir öllum kringumstæðum óréttmætir í tilvitnaðri reglugerð. Það að bjóða til sölu á lægra verði vörur sem líkist á einhvern hátt vörum sem þegar séu á markaði feli ekki sjálfkrafa í sér lögbrot. Líta þyrfti til fjölmargra þátt við mat á því, enda væri hvorki lögum nr. 57/2005 né reglugerð nr. 160/2009 ætlað að koma á fót verndaðri samkeppnisstöðu. Slíkt væri enda í ósamræmi við markmið samkeppnislaga nr. 44/2005 sem ætlað sé að efla virka samkeppni í viðskiptum og þar með vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins.

Stefndu vísa til þess að í 5. gr. laga nr. 57/2005 sé aðeins að finna almennt bann við óréttmætum viðskiptaháttum en nánari skilgreiningar á því hvað teljist til óréttmætra viðskiptahátta sé að finna í III.-V. kafla laganna. Ákvæðið sé því almennt ákvæði og ómögulegt að brjóta gegn ákvæðinu með sjálfstæðum hætti. Í 13. gr. laga nr. 57/2005 sé lagt bann við því að aðhafast nokkuð það sem brjóti í bága við góða viðskiptahætti í atvinnustarfsemi eins og þeir séu tíðkaðir eða eitthvað það sem óhæfilegt er gagnvart hagsmunum neytenda. Ráðstafanir stefndu á hinum umstefndu vörulínum geti ekki falið í sér brot gegn umræddu ákvæði auk þess sem það sé ekki rökstutt í stefnu. Þá taki ákvæði 14. gr. laga nr. 57/2005 til auglýsinga og eftir atvikum upplýsinga sem veittar séu með öðrum hætti. Sala á vörum ein og sér geti því ekki fallið undir ákvæðið þótt hún kunni að hafa áhrif á samkeppni milli aðila.

Stefndu byggja einnig á því að 15. gr. a laga nr. 57/2005 geti ekki átt við í málinu. Í ákvæðinu felist almenn vernd auðkenna sem komi til fyllingar á vörumerkjavernd. Sala stefndu á hinum umstefndu vörum falli ekki undir ákvæðið enda séu þær ekki sem slíkar firmanafn, verslunarmerki eða annars konar auðenni. Jafnvel þó svo að fallist yrði á að umræddar vörulínur væru sem slíkar firmanafn, verslunarmerki eða annars konar auðkenni sé ekki fyrir að fara ruglingshættu á milli þeirra enda vörulínur hvors aðila um sig í grundvallaratriðum frábrugðnar og skýrlega auðkenndar með vörumerkjum þeirra.

Stefndu byggja aukinheldur á því að sala þeirra á hinum umstefndu vörum fari ekki í bága við 13. gr. reglugerðar nr. 160/2009, engin blekking hafi verið viðhöfð af þeirra hálfu. Vörulínur stefndu séu skýrlega merktrar með vörumerkinu 874 og hafi verið seldar á lægra verði en vörur stefnanda. Hvort tveggja sé skýrlega til þess fallið að greina vörulínur stefndu frá vörulínum stefnanda og engin hætta á ruglingi þeirra. Í því sambandi árétta stefndu að dómkvöddu matsmennirnir hafi komist að þeirri niðurstöðu að málmplötur stefndu, sem vörumerki þeirra sé grafið á, væru ekki líkar málmplötum stefnanda.

Eins hafi stefndu ekki notfært sér viðskiptavild og orðspor stefnanda við sölu á hinum umstefndu vörum, sem ekki séu eftirlíkingar af vörum stefnanda. Vörur stefndu séu staðlaðar vörur, fjöldaframleiddar í verksmiðju í Kína. Útlit þeirra séð þar af leiðandi staðlað líkt og vörur stefnanda, sem ekki njóti höfundaréttar í því ljósi. Þá vísa stefndu til þess að vörur stefnanda séu beinlínis þróaðar til að líkjast áður þekktum hefðbundnum norrænum prjónavörum, líkt og fram komi í matsgerð. Umstefndar vörur stefndu væru ekki nákvæmlega eins og vörur stefnanda, þær væru merktar með ólíkum hætti og því gæti ekki verið um eftirlíkingar að ræða.

Varakrafa stefndu um sýknu af fjárkröfum stefnanda byggist á því að hinar umstefndu vörur brjóti ekki gegn réttindum stefnanda. Gildi það hvort heldur sem er á grundvelli höfundalaga nr. 73/1972, eða vörumerkjalaga nr. 45/1997, eða gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Um frekari rökstuðning að því leyti vísa stefndu til málsástæðna til stuðnings aðalkröfu sinni. Af sömu ástæðu sé enginn grundvöllur fyrir fjárkröfum stefnanda eða kröfu hans um viðurkenningu á bótaskyldu.

Þá hafi stefnanda hvorki tekist sönnun þess að hann hafi orðið fyrir tjóni af völdum ráðstafana stefndu á hinum umstefndu vörum né hvert umfang meint tjóns sé. Þá hafi stefnandi ekki fært fram nein rök til stuðnings fjárhæð kröfu sinnar um hæfilegt endurgjald né hafi honum tekist að staðreyna hvernig það yrði fundið.

Þá árétta stefndu að stefnandi hafi sjálfur kosið að hætta viðskiptum við stefndu og hafi hann orðið fyrir tjóni vegna þess sé það á hans eigin ábyrgð.

Til þrautarvara krefjast stefndu lækkunar á fjárkröfum stefnanda. Jafnvel þótt stefnandi yrði talinn hafa sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna sölu stefndu á umstefndu vörunum gæti umfang tjónsins ekki verið í þeim mæli sem stefnandi byggi á. Krafa stefnanda um hæfilegt endurgjald sé óhófleg og óljóst hvað geti talist hæfilegt endurgjald fyrir vörur stefnanda.

Stefndu vísa aukinheldur til þess að kröfur stefnanda um skaðabætur annars vegar og hæfilegt endurgjald hins vegar séu reistar á ólíkum grundvelli. Bæri því eftir atvikum að lækka fjárkröfu stefnanda með hliðsjón af niðurstöðu um einstakar málsástæður til stuðnings viðurkenningarkröfu hans.

Þá gæti stefnandi ekki átt dráttarvaxtakröfu á hendur stefndu frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi.

Stefndu vísa einkum til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, höfundalaga nr. 73/1972, vörumerkjalaga nr. 45/1997, laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu og samkeppnislaga nr. 44/2005. Málskostnaðarkrafa stefndu er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV. Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972 á höfundur að listaverki eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem leiðir af lögunum. Þetta nær til þeirra listgreina sem taldar eru í 2. mgr. sömu greinar en meðal þeirra er nytjalist. Til að verk njóti þessarar verndar þarf það að vera afrakstur andlegrar sköpunar höfundarins, en í því felst áskilnaður um vissan frumleika og sjálfstæði sem hefur að geyma sérkenni. Með aðilum er ágreiningur um hvort prjónavörur stefnanda í vörulínunum Papey og Norwegian teljist nytjalist í skilningi 2. mgr. 1. gr. laganna sem háð er höfundarétti.

Fyrir liggur að vörulínan Papey samanstendur af húfum, ennisböndum, vettlingum og fingravettlingum en vörulínan Norwegian af húfum og grifflum með flipa. Vörurnar í vörulínu stefndu, sem ber heitið 874, og stefna málsins lýtur að eru húfur, ennisbönd, vettlingar, fingravettlingar og grifflur með flipa. Er vöruúrval vörulínu stefndu því það sama og í vörulínum stefnanda. Að öðru leyti er vísað til málsatvikalýsingar í kafla II hér framan og þess sem þar kemur fram.

Við mat á því hvort nytjamunir hafi listrænt gildi, jafnframt hefðbundinni gagnsemi, í skilningi höfundarlaga, þannig að þeir séu háðir höfundarrétti reynir einkum á almenna þekkingu og menntun auk lagaþekkingar, en á þetta leggur dómari sjálfstætt mat, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Við mat á gildi prjónavöru í þessu tilliti ber meðal annars að líta til lögunar, mynsturgerðar, útprjóns, litavals, vals á efni og samsetningu þess. Þegar þetta er virt geta tæknileg atriði við útfærslu og framleiðslu þeirrar prjónavöru sem um ræðir skipt máli en á þau verða færðar sönnur eftir almennum reglum, þar með talið með matsgerð eftir reglum IX. kafla laga nr. 91/1991.

Við aðalmeðferð málsins var flestum vörum úr vörulínum stefnanda og stefndu stillt upp í dómsal og gafst dómara kostur á að skoða þær og bera saman. Auk þess lagði stefnandi fram myndir af öllum vörum sínum og vörunum sem dómkröfur hans lúta að. Stefnandi lagði einnig í málinu fram gögn sem sýna framleiðsluferli vara stefnanda, en því hefur nánar verið lýst í kafla um málavexti hér að framan og vísast til þess sem fram kemur þar.

Stefnandi hefur einnig lagt fram matsgerð dómkvaddra matsmanna, H-kvk-ef H-kvk-ef hrl. og S-kvk-ef M-kvk-ef S-kvk-ef fatahönnuðar, frá 3. júní 2014. Í matsbeiðni var, sem fyrr segir, meðal annars óskað eftir mati á því hvort vörulínur stefnanda, sem dómkröfur hans hverfast um, teldust frumlegar og hvort þær fælu í sér sköpun sem væri ný og sjálfstæð.

Í matsgerðinni er farið ofan í kjölinn á eiginleikum vara og vörulína stefnanda við mat á framangreindu. Í þeim hluta matsgerðarinnar er að finna ítarlega úttekt á því hvort vörur matsbeiðanda séu á einhvern hátt óhefðbundnar, í þeim skilningi að þær fari langt út frá þekktum grunnformum vara af sama toga, þannig að talist geti einkennandi.

Matsmenn töldu að engin af þessum vörum hefði innri eða ytri lögun sem mætti teljast nýnæmi, enda miðaðist lögun þeirra við áður þekkt form á sams konar nytjavörum. Eins var það niðurstaða matsmanna að engin smáatriði spiluðu inn í útlit varanna sem gætu talist óhefðbundin fyrir vörur af sama toga eða víkkuðu notagildi varanna og gerðu þær einstakar á nokkurn hátt. Vörulínur stefnanda fælu því ekki í sér nýmæli að þessu leyti. Þá komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að ekkert væri óhefðbundið eða sérstakt við prjónagarnið, textílinn eða litaval í vörum matsbeiðanda í samanburði við vörur af sama toga. Vörulínur stefnanda fælu því ekki í sér nýmæli að þessu leytinu til, en um væri að ræða atriði sem hefðu tíðkast í sams konar nytjavörum um langa hríð.

Um litavalið var sérstaklega tilgreint að vörur stefnanda væru flestar í litaskala sem flokka mætti sem íslensku sauðalitina, sem væri mjög þekkt og vinsæl litasamsetning í íslenskum prjónavörum, þ.e.a.s. fyrir utan bláa og græna tóna í vörum í Norwegian-línunni. Samsetning varanna var einnig tekin út, þ.e. saumaskapur og prjónaskapur, við mat á því hvort þau atriði fælu á einhvern hátt í sér nýmæli eða væru óhefðbundin þannig að hefði mikið vægi í eiginleika varanna. Matsmenn töldu að svo væri ekki.

Einnig var það skoðað hvort ný eða óhefðbundin tækni hefði verið notuð við litun á textíl eða garni á vörum stefnanda, en matsmenn töldu að svo væri ekki. Að lokum var tekið út hvort útprjónið og munstur vara matsbeiðanda væri á einhvern hátt óhefðbundið í samanburði við vörur af sama toga eða hvort um væri að ræða nýnæmi við framleiðslu varanna að þessu leytinu til. Um útprjónið nefndu matsmenn að um væri að ræða slétt prjón annars vegar, sem væri hefðbundið og algengasta útprjónið fyrir vörur af umræddum toga, og stroff prjón hins vegar sem væri hefðbundið og praktískt fyrir vörur af þessum toga.

Þá var það nefnt að helsta einkenni prjónamunstursins í vörulínum stefnanda væri áttablaðarósin. Um væri að ræða ævagamalt tákn sem gæti talist hefðbundið prjónamunstur sem væri mjög einkennandi í hefðbundnum norrænum prjónahefðum. Matsmenn gerðu einnig grein fyrir því að í gögnum frá stefnanda, nánar tiltekið bréfi frá þáverandi hönnuði stefnanda, E-kvk-þgf M-kvk-þgf Á-kvk-þgf, komi fram að upphafið að þróun á vörulínunum Papey og Norwegian hafi verið hönnun vettlinga sem þau hafi fengið lánaða frá samstarfsaðila í Noregi. Hönnun þeirrar vöru hafi höfðað til starfsmanna stefnanda vegna einfaldleika og að áttablaðarósin hafi verið aðaleinkenni vörunnar. Út frá þessu ályktuðu matsmenn að aðalinnblástur fyrir umræddum vörulínum hefði komið frá sambærilegum vörum frá öðrum framleiðendum. Augljóst er af matsgerðinni og umfangi hennar að veruleg heimildavinna fór fram við mat á framangreindu og rökstyðja matsmenn niðurstöður sínar með vísan til fjölda mynda af prjónavörum af sama toga og vörur stefnanda, sem og nytjamuni með áttablaðarósinni, allt aftur til 1100-1200 eftir Krist.

Niðurstöður matsmanna um framangreind atriði eru afgerandi um að vörulínur stefnanda hafi ekki til að bera þá þætti sem gætu flokkast sem sköpun sem væri ný og sjálfstæð. Þeir þættir sem matsmenn hefðu farið yfir bentu sterklega til þess að vörurnar hefðu verið þróaðar til að líkjast áður þekktum hefðbundnum norrænum prjónavörum, sem raunar væri staðfest í gögnum frá þáverandi hönnuði stefnanda, svo sem fyrr greinir frá.

Stefnandi leitast við að rökstyðja í stefnu að matsgerðin taki ekki á höfundarrétti yfir vörulínum stefnanda í heild sinni, eða heildarútliti og útfærslu þeirra. Dómurinn telur að ekki sé hald í þeirri röksemdarfærslu stefnanda, enda greini matsmenn heildarútlit og yfirbragð vörulína stefnanda jöfnum höndum við mat á því hvort slíkt nýnæmi sé fyrir hendi sem matsspurningar stefnanda lutu að í matsbeiðni. Þá bendir dómurinn á að heildarútlit og útfærsla vörulína stefnanda geti ekki skapað höfundarréttarvernd nema að fullnægðum skilyrðum um nýnæmi og frumleika með sama hætti og einstaka vörur innan vörulína stefnanda.

Dómurinn fellst á það með stefnanda að vörur hans og þær vörur sem málshöfðun hans lýtur að séu áþekkar í útliti. Hins vegar verður ekki hjá því litið að á meðal gagna málsins er mikill fjöldi af myndum og uppskriftum af áþekkum nytjavörum og vörum stefnanda, meðal annars fjöldinn allur af vörum með áþekkri lögun og eða sama mynstri og vörur stefnanda, þ.e. áttablaðarósinni. Um er að ræða ýmiss konar hefðbundinn útivistarfatnað að mati dómsins, með prjónamunstri og litavali sem Íslendingar hafa þekkt um áraraðir, og styður niðurstaða matsgerðar dómkvaddra matsmanna það. Aukinheldur eru vörur stefnanda framleiddar í Kína og er vöruþróun vörulínanna að hluta til í samvinnu við framleiðanda þeirra ytra. Eins og áður er rakið var þar stuðst við fyrirmyndir annarra vara frá norskum samstarfsaðila stefnanda.

Að því sögðu er afdráttarlaus sú niðurstaða matsmanna að vörulínur stefnanda hafi ekki slíkt nýnæmi til að bera sem nauðsynlegt er til að nytjamunir njóti höfundarréttarverndar. Stefnandi ber hallann af því í ljósi þess að hann aflaði matsgerðarinnar sjálfur og lagði hana fram í málinu til stuðnings kröfugerð sinni. Þá ber til þess að líta að stefnandi hefur ekki freistað þess að hnekkja henni með yfirmatsgerð. Verður hún því lögð til grundvallar niðurstöðu. Í ljósi þessa taldi dómurinn ekki þörf á að kveðja til sérfróða meðdómendur til að taka afstöðu til þess hvort umrædd verk njóti höfundarréttar, sjá hér til hliðsjónar dóma Hæstaréttar frá 5. nóvember 2015 í máli nr. 128/2015 og frá 3. október 2013 í máli nr. 178/2013.

Með vísan til framangreinds og gagna málsins telur dómurinn ótvírætt að einstakar vörur og vörulínur stefnanda hafi ekki til að bera þau listrænu einkenni, þ.e. frumleika, sjálfstæði og sérkenni, jafnframt hefðbundinni gagnsemi, að þær geti notið höfundarréttar sem nytjalist samkvæmt 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Verður því hafnað öllum málsástæðum stefnanda sem búa að baki viðurkenningarkröfu hans og lúta að höfundarrétti stefnanda.

Viðurkenningarkrafa stefnanda er öðrum þræði byggð á því að hinar umstefndu vörur brjóti gegn vörumerkjarétti stefnanda, yfir vörulínunum Papey og Norwegian, í skilningi vörumerkjalaga nr. 45/1997. Stefnandi vísar um þann vörumerkjarétt til 2. töluliðar 1. mgr. 3. gr. og 5. gr. laga nr. 45/1997 og notkunar sinnar á vörum með tilteknu útliti.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 45/1997 getur vörumerki verið hvers konar sýnileg tákn sem eru til þess fallin að greina vörur eða þjónustu eins aðila frá vörum og þjónustu annarra, svo sem orð eða orðasambönd. Í raun hefur verið litið svo á að vörumerki bendi á uppruna tiltekinnar vöru, gefi framleiðendum færi á að byggja upp orðspor fyrir vöru sína með framtíðarsölu í huga og sé sem slíkt verðmætt tæki til markaðssetningar.

Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997 getur vörumerkjaréttur m.a. stofnast með notkun vörumerkis sem er og hefur verið notað hér á landi fyrir vöru eða þjónustu, svo sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á að þessu leyti. Með notkun vörumerkis í atvinnustarfsemi er samkvæmt 5. gr. laganna m.a. átt við að merki sé sett á vöru eða umbúðir hennar, vara eða þjónusta auðkennd með merki sé boðin til sölu, markaðssett eða markaðssetning undirbúin, vara eða þjónusta auðkennd með merki sé flutt inn eða út eða merki sé notað í auglýsingum eða á annan sambærilegan hátt.

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna felst í vörumerkjarétti að aðrir en eigandi vörumerkis mega ekki heimildarlaust nota í atvinnustarfsemi tákn sem eru eins eða lík vörumerki hans ef notkunin tekur til eins eða svipaðrar vöru eða þjónustu og vörumerkjarétturinn nær til og hætt er við ruglingi, þar með talið að tengsl séu með merkjunum. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna getur eigandi vörumerkis, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. um eins eða svipaða vöru eða þjónustu, einnig bannað notkun þess fyrir annars konar vöru eða þjónustu ef vörumerkið er vel þekkt hér á landi og notkunin hefur í för með sér misnotkun eða rýrir aðgreiningareiginleika eða orðspor hins þekkta merkis.

Að framangreindu virtu má ráða að vörumerki í lagalegum skilningi birtist neytendum sem tákn, sem hönnuð séu til að greina vörur eins aðila frá vörum annarra. Þannig geti neytendur áttað sig á uppruna vöru sem þeim stendur til boða að kaupa og hefur löggjafinn ákveðið að veita vörumerkjum tiltekna réttarvernd í lögum nr. 45/1997, en vel þekkt vörumerki geta m.a. falið í sér mikil fjárhagsleg verðmæti.

Í málinu er óumdeilt að vörur stefnanda í vörulínunum Papey og Norwegian eru greinilega merktar með sýnilegu tákni. Þar er nánar tiltekið um að ræða merkin Icewear og Norwear sem eru í eigu stefnanda, en fyrrnefnda merkið er skráð vörumerki. Að mati dómsins eru þau merki stefnanda tvímælalaust til þess fallin að greina vörur stefnanda frá vörum annarra, þar með talið hinum umstefndu vörum, sem aftur eru greinilega merktar vörumerkinu 874.

Af fyrirliggjandi gögnum verður hins vegar ekki ráðið að stefnandi noti sjálfar vörulínurnar Papey og Norwegian, eða einstaka vörur í þeim vörulínum, sem sýnileg tákn eða vörumerki í atvinnustarfsemi sinni, svo sem í markaðssetningu eða til að auðkenna framleiðsluvörur sínar í skilningi laga nr. 45/1997. Eru því ekki uppfyllt skilyrði laganna um að vörumerkjaréttur hafi skapast yfir vörum stefnanda eða vörulínum fyrir notkun í skilningi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 45/1997. Verður því hafnað þeim málsástæðum að baki viðurkenningarkröfu stefnanda sem lúta að vörumerkjarétti.

Stefnandi vísar um viðurkenningarkröfu sína einnig til 5., 13., 14. og 15. gr. a laga nr. 57/200, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, sem og 13. tölul. 1. gr. reglugerðar nr. 160/2009, um viðskiptahætti sem teljast undir öllum kringumstæðum óréttmætir. Telur stefnandi að með því að gera vörurnar sem um ræðir í máli þessu, sem séu eftirlíkingar af vörum stefnanda í vörulínunum Papey og Norwegian, aðgengilegar almenningi, hafi stefndu brotið gegn þessum ákvæðum laganna, enda sé hætt við að almenningur ruglist á vörunum. Stefnandi bendir á að líkindi með vörum stefnanda og stefndu séu talsverð samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna frá 3. júní 2014. Þá vísar stefnandi til þess að þau líkindi komi fram í fjölmörgum þáttum, þ.e. í lögun, efnisvali, litavali og vali á mynstri, auk þess sem vörurnar séu merktar með líkum hætti. Með háttsemi sinni hafi stefndu einnig nýtt sér það góða orðspor og þá viðskiptavild sem stefnandi hafi áunnið sér með sölu á vörum úr vörulínunum Papey og Norwegian. Stefndu mótmæla þessum málsástæðum stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 57/2005 er óheimilt að hafast nokkuð það að sem brýtur í bága við góða viðskiptahætti í atvinnustarfsemi eins og þeir eru tíðkaðir eða eitthvað það sem óhæfilegt er gagnvart hagsmunum neytenda. Þá segir í 14. gr. sömu laga að óheimilt sé að veita rangar, ófullnægjandi eða villandi upplýsingar í auglýsingum eða með öðrum hætti, eða beita öðrum slíkum viðskiptaaðferðum sem sama marki eru brenndar gagnvart keppinautum, enda séu upplýsingar þær og viðskiptaaðferðir til þess fallnar að hafa áhrif á eftirspurn eða framboð vara, fasteigna, þjónustu eða annars þess sem haft er á boðstólum í atvinnustarfsemi sem lögin ná til.

Í 15. gr. a í lögunum er enn fremur kveðið á um að óheimilt sé að nota í atvinnustarfsemi firmanafn, verslunarmerki eða því um líkt, sem sá hefur ekki rétt til er notar, eða reka atvinnu undir nafni sem gefur villandi upplýsingar um eignarrétt eða ábyrgð atvinnurekanda. Enn fremur er sérhverjum bannað að nota auðkenni, sem hann á tilkall til, á þann hátt að leitt geti til þess að villst verði á því og öðru einkenni sem annað fyrirtæki notar með fullum rétti. Svo sem nánar er rakið í dómi Hæstaréttar 28. febrúar 2013 í máli nr. 538/2012 er markmið þessarar lagagreinar ekki aðeins að veita fyrirtækjum vernd í innbyrðis samkeppni þeirra, heldur ekki síður að koma í veg fyrir að villt verði um fyrir neytendum sem aftur gæti dregið úr virkri samkeppni í viðskiptum, sbr. 1. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005.

Í 13. tölul. 1. gr. reglugerðar nr. 160/2009 er svo lagt bann við viðskiptaháttum sem fela í sér að koma á framfæri vöru sem líkist vöru frá tilteknum framleiðanda á þann hátt að neytandinn sé vísvitandi blekktur til að trúa því að varan sé frá þeim framleiðanda þótt svo sé ekki.

Að mati dómsins er tilvitnuðum ákvæðum laga nr. 57/2005 ætlað að veita auðkennum, sem notuð kunna að vera atvinnurekstri til framdráttar, kynningar eða markaðssetningar, vernd til viðbótar við þá vernd sem lög um vörumerki veita. Samkvæmt því sem áður er rakið um vörur og vörulínur stefnanda og vörumerkin Icewear og Norwear sem eru á vörum stefnanda, hefur stefnandi ekki leitt í ljós að hann noti vörur úr vörulínum sínum Papey og Norwegian, sem samanstanda af húfum og vettlingum, sem auðkenni fyrir atvinnustarfsemi sína í skilningi laga nr. 57/2005.

Ekki verður heldur talið að um óhæfilegar framleiðslueftirlíkingar sé að ræða hjá stefndu, þótt vörur þeirra í vörulínunni 874 séu áþekkar í útliti og vörur áfrýjanda. Stefnandi hefur ekki einkaleyfi á framleiðslu nytjavara af þeim toga sem um ræðir. Þá búa vörur stefnanda ekki yfir slíkum sérkennum, nýnæmi eða frumleika að þær geti talist lýsandi fyrir atvinnustarfsemi stefnanda, sem greinir frá því í stefnu að hafa allt frá 1973 haft með höndum sem aðalstarfsemi framleiðslu og sölu á prjónuðum og hekluðum fatnaði. Aukinheldur eru vörur stefnanda merktar með ólíkum hætti, svo sem ítrekað hefur verið rakið. Þannig eru vörur stefnanda undir merkjunum Icewear og Norwear en vörur stefndu undir merkinu 874.

Með vísan til þess sem að framan er rakið þykir ekkert fram komið um að framleiðsla stefndu hafi brotið í bága við góða viðskiptahætti eða stefndu hafi aðhafst nokkuð það sem óhæfilegt sé gagnvart hagsmunum neytenda í skilningi laga nr. 57/2005 eða reglugerðar nr. 160/2009. Verður því að hafna málsástæðum stefnanda að þessu leyti.

Með hliðsjón af öllu framangreindu skulu stefndu vera sýkn af viðurkenningarkröfu stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu verður hafnað öðrum kröfum að baki viðurkenningarkröfu stefnanda. Að sama skapi er óþarfi að taka afstöðu til nýrra málsástæðna að baki skaðabótakröfu stefnanda sem komu fram við aðalmeðferð málsins og stefndu mótmæltu.

Með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað. Við ákvörðun þess hvað þykir hæfilega ákveðinn málskostnaður í máli þessu tekur dómurinn mið af því að mál þetta hófst með kröfugerð stefnanda á árinu 2014. Þá lítur dómurinn einnig til þess að stefnandi höfðaði mál þetta þrátt fyrir að matsgerðin sem grundvöllur málatilbúnaðar hans byggist á, sé afdráttarlaust neikvæð í hans garð. Stefnandi hefur auk þess lagt út í eftirfarandi öflun matsgerðar dómkvadds matsmanns, sem stefndu þurftu eðli máls samkvæmt að gæta hagsmuna sinna vegna. Þá ber að taka mið af málskostnaðarreikningi stefndu, þó með tilliti til þess að kröfu stefndu um frávísun málsins var hafnað. Að því sögðu þykir málskostnaður til handa stefndu hæfilega ákveðinn 4.525.900 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Álafoss ehf. og Hóras ehf., eru sýknuð af kröfum stefnanda, Drífu ehf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu óskipt 4.525.900 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf