E-2944/2007

Mál þetta var höfðað 26. apríl 2007 og dómtekið 23. janúar 2008. Stefnandi er J-kk-nf Á-kk-nf E-kk-nf, Dalhúsum 35, Reykjavík, en stefndi er Borgun hf., áður Kreditkort hf., Ármúla 28, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 684.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 12. október 2004 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða lægri fjárhæð með sömu dráttarvöxtum og greinir í aðalkröfu. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og til vara krefst hann verulegrar lækkunar dómkrafna. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti.

Hinn 31. október 2007 fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda og með úrskurði uppkveðnum 6. nóvember 2007 var þeirri kröfu hafnað.

II

Málavextir eru þeir að hinn 19. mars 1999 sótti faðir stefnanda, E-kk-nf G-kk-nf, um kreditkort af svokallaðri Atlas gerð hjá stefnda. Samkvæmt umsókninni var úttektarheimildin að fjárhæð 100.000 krónur. Umræddur E-kk-nf samþykkti síðan að gefið yrði út aukakort á kortið til H-kk-ef E-kk-ef og með yfirlýsingu 17. maí 1999 lýsti stefnandi því yfir að hann hefði verið upplýstur um aukakortið og að hann væri samþykkur því.

Hinn 15. apríl 1999 undirritaði stefnandi yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna allra krafna stefnda á E-kk-þf G-kk-þf vegna notkunar E-kk-ef á kreditkortum. Náði sjálfskuldarábyrgðin til fjárhæðar allt að 500.000 krónum til fjögurra ára frá útgáfudegi.

Hinn 6. september 1999 sótti E-kk-nf G-kk-nf um Gullkort hjá stefnda með úttektarheimild að fjárhæð 200.000 krónur og 5.000 USD. Á það kort var enn fremur gefið út aukakort til H-kk-ef E-kk-ef. Þá sótti E-kk-nf um Platínumkort hjá stefnda og er sú umsókn ódagsett. Samkvæmt þeirri umsókn er úttektarheimild samtals að fjárhæð 500.000 krónur innanlands og 500.000 krónur erlendis. Samkvæmt fyrirliggjandi gíróseðlum virðist korthafi hafa fengið samþykkt að innlend úttektarheimild væri 300.000 krónur og erlend 500.000 krónur.

Samkvæmt gögnum málsins var E-kk-nf G-kk-nf í vanskilum hjá stefnda á árinu 2003 vegna kreditkortanotkunar og af því tilefni var honum send viðvörun 17. mars 2003 og gefinn lokafrestur til að greiða gjaldfallna skuld.

Hinn 27. maí 2003 var stefnanda sent innheimtubréf vegna skuldar E-kk-ef við stefnda að fjárhæð 855.208 krónur. Hinn 4. september 2003 var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur stefna á hendur E-kk-þgf og stefnanda þessa máls þar sem stefndi þessa máls krafði stefndu um greiðslu 500.000 króna in solidum vegna notkunar E-kk-ef á greiðslukorti sem stefnandi var sagður hafa tekið sjálfskuldarábyrgð á. Í kjölfarið undirrituðu aðilar þessa máls réttarsátt hinn 20. október 2003 þar sem stefnandi lofaði að greiða stefnda 500.000 krónur með nánar tilgreindum greiðslum en stefnan var árituð 8. október 2003 á hendur E-kk-þgf og voru dómkröfur á hendur honum teknar til greina.

Stefnandi greiddi stefnda á grundvelli sáttarinnar hinn 12. október 2004 samtals 684.000 krónur með fyrirvara um réttmæti kröfunnar. Var hann ósáttur við framgöngu stefnda í málinu og sendi kvörtun til Úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki hinn 21. maí 2004 og með úrskurði 15. september 2004 vísaði nefndin málinu frá á þeim forsendum að málið hefði hlotið meðferð dómstóla. Með bréfi 28. mars 2006 krafði stefnandi stefnda um endurgreiðslu á þeirri fjárhæð sem hann hafði greitt á grundvelli dómsáttarinnar.

III

Stefnandi kveðst hafa tekist á hendur sjálfskuldaábyrgð gagnvart stefnda vegna umsóknar föður stefnanda á kreditkorti af Atlas gerð hjá stefnda. Hafi sjálfskuldarábyrgðin frá öndverðu takmarkast við notkun föður hans á því korti. Þegar faðir hans hafi hætt að nota Atlas kortið og skuldir vegna þess korts verið gerðar upp hafi sjálfskuldarábyrgð hans lokið.

Hafi sjálfskuldarábyrgð stefnanda aldrei náð til heimildar og notkunar föður stefnanda á Gullkorti og/eða Platínumkorti sem faðir stefnanda hafi sótt um og fengið heimild til þess að nota, án vitundar og samþykkis stefnanda. Hin umdeilda skuld í þessu máli lúti að notkun föður stefnanda á þeim kortum og sé sú notkun án ábyrgðar stefnanda. Notkunin hafi ekki verið vegna Atlas kortsins sem stefnandi hafi ábyrgst og hafi sjálfskuldarábyrgð stefnanda fallið niður 15. apríl 2003.

Kveður stefnandi að hinn 1. nóvember 2001 hafi verið undirritað samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og sé stefndi aðili að því samkomulagi. Þetta samkomulag hafi stefndi þverbrotið og því eigi stefnandi lögvarða kröfu til endurgreiðslu á þeim fjárhæðum sem hann hafi verið þvingaður til þess að greiða. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 5. gr. samkomulagsins sé kveðið á um tilkynningarskyldu fjármálafyrirtækis til ábyrgðarmanna sé um vanskil að ræða af hálfu aðalskuldara. Hafi kortum aðalskuldara verið lokað 10. janúar 2003 en fyrsta vitneskja stefnanda um málið hafi verið með innheimtubréfi lögmanns stefnda 27. maí 2003. Að mati stefnanda hafi hér verið brotið á honum sem ábyrgðarmanni.

Þá telur stefnandi að með útgáfu á Gullkorti og í framhaldi af því Platínumkorti án samþykkis stefnanda hafi stefndi aukið fjárhagslegar skuldbindingar stefnanda án hans vitundar. Með því hafi stefndi farið á svig við ákvæði 3. mgr. 5. gr. fyrrgreinds samkomulags sem leggi bann við því að fjármálafyrirtæki breyti skilmálum láns eða annarrar fjárhagslegrar skuldbindingar sem tryggð séu með skuldaábyrgð eða veði nema með samþykki ábyrgðarmanns. Telur stefnandi að alvarlegur misbrestur hafi orðið á upplýsingaskyldu stefnda til ábyrgðarmanns og hafi verklagsreglur stefnda við úthlutun kortanna verið ófaglegar.

Í 1. mgr. 7. gr. umrædds samkomulags sé þess getið að sjálfskuldarábyrgð skuli aldrei vera hærri en tvöföld mánaðarleg úttektarheimild. Skilji stefnandi því ekki hvers vegna hann hafi verið látinn skrifa upp á 500.000 króna sjálfskuldarábyrgð þegar tvöföld úttektarheimild hafi numið 350.000 krónum við útgáfu Atlas kortsins. Þá segi í 5. mgr. 7. gr. samkomulagsins að ábyrgðarmaður verði aldrei krafinn um hærri fjárhæð en nemi skuld tveggja elstu úttektartímabila kreditkorts. Stefndi hafi ekki farið eftir þessu og því virt umrætt samkomulag að vettugi. Hafi verið um alvarlegan misbrest að ræða hjá stefnda við framkvæmd innheimtunnar og hafi verið brotið alvarlega á stefnanda sem ábyrgðarmanni. Hefði verið farið að samkomulaginu hefði höfuðstóll kröfunnar átt með réttu að vera 398.458 krónur.

Verði ekki talið að stefnandi eigi lögvarða endurkröfu sé á því byggt að hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda allt að stefnufjárhæð eða lægri upphæð.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga og reglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en sú regla fái meðal annars stoð í VI. og VII. kafla laga nr. 50/2000. Þá vísist til þeirra almennu og viðurkenndu lögskýringarsjónarmiða að íþyngjandi ábyrgðarskuldbindingar einstaklings gagnvart fjölþjóðlegu fjármálafyrirtæki beri að skýra þröngt. Þá sé vísað til reglna skaðabótaréttar eftir því sem við geti átt. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til 32. gr. laga nr. 50/2000. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að þær málsástæður sem stefnandi hafi nú uppi hefði hann getað haft uppi í fyrra málinu og séu þær því alltof seint fram komnar. Mótmæli stefndi því að tekið verði tillit til þeirra.

Kveðst stefndi byggja á því að hann hafi í alla staði farið fram í samræmi við lög, reglur, sanngirni og góðar viðskiptavenjur. Skuld E-kk-ef, föður stefnanda, hafi verið vegna tveggja úttektartímabila á kortareikningi hans og vegna svokallaðra raðgreiðslusamninga. Yfirlýsing stefnanda um ábyrgð tiltaki skýrlega að hún taki til allra krafna stefnda á E-kk-þf sem eigi rót sína að rekja til notkunar á kreditkortum, án þess að þar sé tilgreint sérstaklega hvaða kort eigi í hlut. Skuld E-kk-ef hafi stofnast á gildistíma ábyrgðarinnar sem hafi á þeim tíma verið í fullu gildi, bæði samkvæmt almennum reglum og beinum ákvæðum hennar sjálfrar, þegar stefnan hafi verið gefin út á grundvelli hennar.

Þá byggi stefndi sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi fallist á greiðslu skuldarinnar samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni með samningi sem hafi ekki verið hnekkt.

Sýknukröfu af skaðabótakröfu byggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki með neinum hætti sýnt fram á að stefndi hafi hegðað sér með saknæmum og ólögmætum hætti við innheimtu kröfu sinnar, né að öðrum ástæðum fyrir bótaskyldu sé til að dreifa.

Lækkunarkröfu sína byggir stefndi meðal annars á því að krafa stefnanda að teknu tilliti til veitts afsláttar geti aldrei numið þeirri fjárhæð sem hann hafi greitt með fyrirvara.

Um lagarök vísar stefndi almennt til reglna kröfu- og samningaréttar um skyldu manna til að efna loforð sín þar á meðal ábyrgðaryfirlýsingar. Þá vísar hann til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 sérstaklega XII., XIV., XV. og XXI. kafla.

V

Eins og rakið hefur verið gerðu málsaðilar með sér dómsátt hinn 2. október 2003 þar sem stefnandi þessa máls lofaði að greiða stefnda þessa máls 500.000 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum og kostnaði. Samkvæmt sáttinni skyldi fjárhæðin greidd með tíu greiðslum mánaðarlega hinn 5. hvers mánaðar frá 5. október 2003 til 5. júlí 2004. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum greiddi stefnandi kröfuna 12. október 2004. Samkvæmt kvittun var höfuðstóll kröfunnar 500.000 krónur, dráttarvextir 156.086 krónur, málskostnaður 103.626 krónur og annar kostnaður vegna innheimtunnar 145.012 krónur. Frá kröfunni var dregin innborgun að fjárhæð 40.000 krónur. Samtals var krafan hinn 12. október 2004 því 864.724 krónur. Frá kröfufjárhæð var veittur afsláttur sem nam dráttarvaxtakröfunni að fjárhæð 156.086 krónur og afsláttur lögmanns að fjárhæð 24.634 krónur. Eftirstöðvar sem stefnandi greiddi nam því 684.000 krónum og var krafan greidd með fyrirvara um réttmæti hennar og endurkrefur hann nú stefnda um þá fjárhæð að viðbættum dráttarvöxtum.

Í málatilbúnaði sínum byggir stefnandi fyrst og fremst á því að hann eigi rétt á að fá endurgreitt það sem hann greiddi stefnda á grundvelli dómsáttarinnar. Samkvæmt 1. mgr. 110. gr. laga nr. 91/1991 má höfða mál til að fá dómsátt ógilta að hluta eða að öllu leyti. Með hliðsjón af kröfugerð stefnanda verður að telja að í henni felist krafa um ógildingu dómsáttarinnar að öllu leyti eða að hluta. Í hinu fyrra dómsmáli, sem lauk með dómsátt milli aðila þessa máls, reyndi ekki á þær málsástæður sem stefnandi hefur nú uppi varðandi kröfur sínar. Stefnandi greiddi kröfuna samkvæmt dómsáttinni með fyrirvara um réttmæti kröfunnar og verður ekki á það fallist með stefnda að málsástæður stefnanda séu of seint fram komnar.

Stefnandi byggir á því að sjálfskuldarábyrgð hans hafi verið bundin við umsókn föður hans á svokölluðu Atlas korti, þar sem úttektarheimild hafi verið að hámarki 175.000 krónur og hafi sjálfskuldarábyrgð hans lokið um leið og faðir hans hætti að nota það kort og skuldir vegna þess hafi verið gerðar upp. Hér vísar stefnandi til umsóknar föður síns á Atlas korti sem dagsett var 19. mars 1999 þar sem stefnandi er tilgreindur í umsókninni sem ábyrgðarmaður en hann er ekki tilgreindur sérstaklega sem ábyrgðarmaður í öðrum umsóknum föður síns um kreditkort hjá stefnda. Hinn 15. apríl 1999 ritaði stefnandi undir sérstaka yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna allra krafna sem stefndi „á eða kann að eignast“ á hendur E-kk-þgf G-kk-þgf, föður stefnanda. Kemur þar fram að ábyrgðin taki til allra krafna stefnda á nefndan E-kk-þf sem rót eigi að rekja til notkunar á kreditkortum sem og hvers konar heimilaðra skuldfærslna á kortareikning hans, þar með talið til vaxta og kostnaðar af innheimtu kröfunnar. Náði sjálfskuldarábyrgð stefnanda til fjárhæðar allt að 500.000 krónum og skyldi hún standa í fjögur ár frá og með útgáfudegi hennar. Þá kemur fram í yfirlýsingunni að undirritaðir hafi kynnt sér efni bæklings stefnda um sjálfskuldarábyrgðir og geri sér grein fyrir í hverju ábyrgðin sé fólgin og að hún teljist samræmast greiðslugetu viðkomandi. Þá hafi undirritaðir kynnt sér fjárhag korthafa og telji kortaútgáfuna samrýmast greiðslugetu korthafa.

Með undirritun þessarar yfirlýsingar þykir engum vafa undirorpið að stefnandi hafi tekið á sig ábyrgð á kröfum stefnda á hendur E-kk-þgf G-kk-þgf vegna notkunar þess síðarnefnda á kreditkortum, án tillits til hverrar tegundar þau kreditkort væru og verður ekki fallist á það að ábyrgð stefnanda hafi einskorðast við notkun E-kk-ef á Atlas korti. Þykir engu máli skipta í þessu sambandi hvort stefnanda hafi verið getið sem ábyrgðarmanns í umsóknum föður hans um kreditkort eða hvort hann ritaði undir þær umsóknir eigin hendi heldur tekur umrædd yfirlýsing um sjálfskuldarábyrgð af öll tvímæli um ábyrgð hans á þeim kortum sem krafa samkvæmt dómsáttinni byggðist á.

Í umræddri yfirlýsingu stefnanda um sjálfskuldarábyrgð er enn fremur sérstaklega tekið fram að stofnist krafa á ábyrgðarmann samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingunni innan gildistíma hennar sé sú krafa í gildi í fjögur ár frá gjaldfalli. Samkvæmt stefnu í hinu fyrra dómsmáli stefnda þessa máls á hendur E-kk-þgf G-kk-þgf og stefnanda þessa máls var gjalddagi elstu kröfunnar 3. janúar 2003 og þeirrar yngstu 2. apríl 2003. Samkvæmt því er ljóst að krafa stefnda gjaldféll á gildistíma ábyrgðaryfirlýsingarinnar sem gefin var út 15. apríl 1999 og var hún því ekki fallin úr gildi þegar umrædd dómsátt var gerð.

Stefnandi byggir kröfur sínar enn fremur á því að stefndi hafi þverbrotið samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 sem stefndi er aðili að. Meðal annars hafi stefndi, með útgáfu Gull- og Platínumkorta til E-kk-ef G-kk-ef, brotið gegn ákvæði 5. gr. samkomulagsins þar sem segir að fjármálafyrirtæki breyti ekki skilmálum fjárhagslegrar skuldbindingar án samþykkis ábyrgðarmanns. Með skilmálum sé í þessu sambandi átt við lánstíma, afborganir og tryggingar. Með vísan til þess sem að framan er rakið um skuldbindingargildi ábyrgðaryfirlýsingar stefnanda verður ekki séð að stefndi hafi með útgáfu kortanna breytt skilmálum hinnar fjárhagslegu skuldbindingar stefnanda og því farið út fyrir framangreint ákvæði samkomulagsins.

Þá byggir stefnandi kröfur sýnar á því að stefndi hafi ekki sinnt þeirri skyldu sinni að tilkynna stefnanda um vanskil aðalskuldara. Í fyrrgreindri 5. gr. samkomulagsins segir enn fremur að fjármálafyrirtæki beri að tilkynna ábyrgðarmanni um vanskil og að stefnt skuli að því að slík tilkynning sé send innan 30 daga frá greiðslufalli skuldara. Í samræmi við það bar stefnda að tilkynna stefnanda um vanskil aðalskuldara. Ekki liggja fyrir í málinu gögn um að svo hafi verið gert en með bréfi 17. mars 2003 sendi stefndi aðalskuldara lokaaðvörun vegna skuldarinnar og ber bréfið ekki með sér að hafa jafnframt verið sent stefnanda. Verður ekki séð að stefnanda hafi verið tilkynnt um vanskilin fyrr en með innheimtubréfi lögmanns stefnda hinn 27. maí 2003 auk þess sem upplýsingar í innheimtubréfinu eru ekki allskostar í samræmi við kröfu stefnda. Er þetta aðfinnsluvert þótt slíkur annmarki leiði ekki til þess að stefnandi eigi kröfu til að fá endurgreitt það sem hann greiddi á grundvelli dómsáttarinnar. Þá er þess að geta að stefndi veitti stefnanda afslátt af kröfunni sem nam dráttarvöxtum af henni auk afsláttar af málskostnaði.

Í margnefndu samkomulagi er í 7. gr. sérákvæði um kreditkort. Þar segir í 1. mgr. að sé skuldaábyrgð sett til tryggingar úttekt með kreditkorti skuli hún aldrei nema hærri fjárhæð en tvöfaldri mánaðarlegri úttektarheimild korthafa þegar ábyrgðin er veitt. Samkomulag þetta hafði ekki tekið gildi þegar umdeild ábyrgð var veitt og ljóst að ábyrgð stefnanda nam mun lægri fjárhæð en tvöfaldri úttektarheimild korthafa samkvæmt Platínumkortinu, en samkvæmt gögnum málsins var heildarúttektarheimild korthafa á því korti 800.000 krónur á mánuði.

Í 5. mgr. 7. gr. samkomulagsins segir að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. verði ábyrgðarmaður ekki krafinn um hærri fjárhæð en sem nemi skuld vegna tveggja elstu úttektartímabila auk vaxta, dráttarvaxta og innheimtukostnaðar af þeirri fjárhæð. Af gögnum málsins verður ráðið að skuld samkvæmt tveim elstu úttektartímabilunum voru annars vegar 151.952 krónur með gjaldaga 3. janúar 2003 og hins vegar 246.506 krónur með gjalddaga 17. janúar 2003. Miðað við framangreint ákvæði 5. mgr. 7. gr. samkomulagsins, sem óumdeilt er að stefndi er aðili að, mátti stefndi ekki krefja stefnanda um hærri fjárhæð en samanlagða fjárhæð tveggja elstu úttektartímabilanna eða 398.458 krónur auk vaxta og kostnaðar af þeirri fjárhæð. Stefndi er eins og fram er komið aðili að þessu samkomulagi og verður að gera þær kröfur til hans sem fjármálafyrirtækis að hann upplýsi ábyrgðarmenn um efni þess samkomulags. Þykir því ljóst að umrædd dómsátt var gerð á röngum forsendum að þessu leyti og á stefnandi því rétt á að fá endurgreiddan þann mismun sem er á þeim höfuðstól skuldarinnar sem hann greiddi að frádreginni fjárhæð tveggja elstu úttektartímabilanna. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til að endurgreiða stefnanda 101.542 krónur (500.000 - 398.458) með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði en dráttarvaxtarkrafa stefnanda hefur ekki sætt sérstökum andmælum.

Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum eru ekki efni til að endurgreiða stefnanda greiddan kostnað sem hlaust af innheimtu kröfunnar á sínum tíma en stefnandi greiddi kröfuna ekki fyrr en eftir að dómsmál hafði verið höfðað til greiðslu hennar auk þess sem honum var veittur afsláttur af kostnaði og dráttarvextir voru felldir niður.

Stefnandi hefur ekki sýnt fram á það með haldbærum rökum að hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir eftir atvikum vera hæfilega ákveðinn 200.000 krónur, þar með talinn virðisaukaskattur.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf H-kk-nf hrl. en af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Borgun hf., greiði stefnanda, J-kk-þgf Á-kk-þgf E-kk-þgf, 101.542 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 12. október 2004 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað, þar með talinn virðisaukaskattur.

G-kvk-nf B-kvk-nf