S-2986/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 1. nóvember sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 23. júní 2022, á hendur Ó-kk-þgf E-kk-þgf, kennitala [...], [...], „fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri með prókúru einkahlutafélagsins A, kt. [...](nú afskráð), með því að hafa:

1. Staðið ríkissjóði skil á efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum vegna uppgjörstímabilanna mars – apríl, maí – júní, júlí – ágúst og september – október rekstrarárið 2017 og uppgjörstímabilið janúar – febrúar rekstrarárið 2018 og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskattskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma vegna uppgjörstímabilsins nóvember – desember rekstrarárið 2017. Var útskattur vanframtalinn samtals að fjárhæð kr. 10.616.289 og innskattur offramtalinn samtals að fjárhæð kr. 8.850.195 vegna tilvitnaðra uppgjörstímabila, en með framangreindu var eigi staðið skil á virðisaukaskatti sem bar að standa ríkissjóði skil á í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 19.466.484, sem sundurliðast sem hér greinir:

Árið 2017

Vanframtalinn

útskattur

Of framtalin n innskattur

Mars - apríl kr. 2.549.748 kr. 5.359.660

Maí - júní kr. 722.899 kr. 1.466.662

Júlí - ágúst kr. 159.316 kr. 1.310.514

September - október kr. 2.733.174 kr. 713.359

Nóvember - desember kr. 3.802.378 kr. 0 kr. 9.967.515 kr. 8.850.195 Árið 2018

Vanframtalinnn

útskattur

Of framt alinn innskattur

Janúar - febrúar kr. 648.774 kr. 0 kr. 648.774 kr. 02. Látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald einkahlutafélagsins A fyrir rekstrarárin 2017 og 2018 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti vegna sömu rekstrarára.

Framangreind brot ákærða samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Framangreind brot ákærða samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 36. gr. og 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður af ákærulið 1 að því er varðar brot gegn 1. mgr. 262. gr. laga nr. 19/1940 þannig að ákærði verði einungis dæmdur til refsingar samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt á þeim grunni að ekki sé um stórfellt brot gagnvart ákvæðinu að ræða. Hann krefst þess einnig að ákærði verði sýknaður af ákærulið 2, en til vara að ákærði verði ekki talinn hafa framið meiri háttar brot gegn ákvæðum bókhaldslaga. Þess er krafist að ákærða verði ekki gerð vararefsing. Til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa vegna ákæruliða 1 og 2. Þá er þess krafist að sakarkostnaður, þ. m. t. málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með kæru 7. febrúar 2020 vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins máli A ehf. til héraðssaksóknara til rannsóknar. Bú A ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 16. maí 2018.

Í kærunni kemur fram að tilefni rannsóknar skattrannsóknarstjóra hafi verið ákvörðun embættisins um að rannsaka bókhald, staðgreiðslu- og virðisaukaskatts skil skattaðila. Rannsóknin hafi byrjað 17. september 2019 með því að send hafi verið tilkynning til skiptastjóra þrotabús skattaðila.

Ákærða hafi verið tilkynnt um lok rannsóknar og fyrirhugaða ákvarðanatöku um refsimeðferð í málinu og leitað eftir því að hann tjáði sig um refsimeðferðina, með bréfi 20. desember 2019. Engar athugasemdir hafi borist.

Rannsókn skattrannsóknarstjóra hafi m. a. leitt í ljós að ekki hafi fengist upplýsingar úr bókhaldi því til staðfestingar að bókhald hafi verið fært. Ekki hafi verið staðin skil á staðgreiðsluskilagreinum vegna greiðslutímabilanna mars 2017 til apríl 2018. Launagreiðslur hafi verið vanframtaldar og þar með stofn til tryggingagjalds. Ekki hafi verið staðin skil á virðisaukaskatts skýrslu vegna uppgjörstímabilsins nóvember-desember rekstrarárið 2017. Staðin hafi verið skil á röngum virðisaukaskatts skýrslum vegna uppgjörstímabilanna mars- apríl, maí- júní, júlí- ágúst og september- október rekstrarárið 2017 og janúar- febrúar rekstrarárið 2018. Skattskyld velta og útskattur hafi verið vanframtalin. Innskattur hafi verið oftalinn. Ríkisskattstjóri hafi hafnað innskatti á virðisaukaskatts skýrslum vegna uppgjörstímabilanna júlí- ágúst og september- október rekstarárið 2017, samtals að fjárhæð 5.231.691 króna. Samkvæmt rannsókn skattrannsóknarstjóra hafi vanframtaldar launagreiðslur numið samtals 13.022.000 krónum, vanframtalin skattskyld velta hafi numið samtals 40.872.375 krónum, vanframtalinn útskattur 9.809.386 krónum og oftalinn innskattur samtals 8.433.677 krónum.

Ákærði hafi verið skráður stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi skattaðila. Það sé mat skattrannsóknarstjóra að ákærði hafi komið framangreindum vanhöldum til leiðar með saknæmum hætti, að því er frekast verði séð af ásetningi eða í það minnsta af stórkostlegu hirðuleysi og með því bakað sér refsiábyrgð.

Í málinu liggja frammi yfirlit lögreglu yfir vanframtalinn útskatt og offramtalinn innskatt vegna rekstrar A ehf. rekstrarárin 2017 og 2018.

Framburður ákærða fyrir dómi

Ákærði greindi frá því að hann hafi á þessum tíma fært bókhald eftir bestu getu miðað við aðstæður. Hann hafi séð um að gefa út reikninga og tekið ákvarðanir um hvað ætti að greiða. Þá hafi hann séð um skattgreiðslur. Hann hafi skilað skýrslum eftir bestu getu. Á þessum tíma hafi hann átt við áfengissýki að etja sem hafi valdið miklum erfiðleikum en hann hafi farið í meðferð og sé í betri stöðu í dag.

Niðurstaða

Ákærða eru í máli þessu gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri félagsins A ehf. á árunum 2017 og 2018. Ákærði hefur játað háttsemina, en telur að ekki sé um að ræða meiri háttar brot.

Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að hann er sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök. Tölur í ákæru eru í samræmi við gögn málsins og gerir ákærði engar athugasemdir varðandi þá niðurstöðu. Þá er óumdeilt að hann bar ábyrgð á skattskilum félagsins.

Ágreiningur málsins lýtur fyrst og fremst að því hvort hvort heimfæra beri brot ákærða undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk ákvæða laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt, og til 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk 36. gr. og 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 37. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

Samkvæmt 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga telst brot meiri háttar ef það lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða aðstæður auka mjög á saknæmi brotsins, svo og ef maður hefur áður verið dæmdur sekur fyrir sambærileg brot.

Með lögum nr. 29/2021 voru gerðar breytingar á fyrirkomulagi skattrannsókna. Samkvæmt 2. mgr. 121. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 11. gr. laga nr. 29/2021, skal ríkissaksóknari setja nánari fyrirmæli um hvaða málum vegna skatta og gjalda skuli vísað til rannsóknar lögreglu.

Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 29/2021 segir m. a. að lagt sé til að „ríkissaksóknari gefi fyrirmæli á grundvelli laga um meðferð sakamála um hvaða málum skuli vísað til lögreglu. Í þeim fyrirmælum felist mat á hvaða brot teljist meiriháttar brot í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, þannig að þeim verði vísað strax til rannsóknar og ákærumeðferðar. Við útgáfu slíkra fyrirmæla mætti líta til þeirra breytinga sem gerðar eru í frumvarpinu á sektarheimildum skattrannsóknarstjóra auk þess sem eðlilegt er að taka jafnframt tillit til alvarleika brota, stigs ásetnings og hvort um ítrekun eða, eftir atvikum, brotasamsteypu sé að ræða.“

Hinn 25. ágúst 2021 gaf ríkissaksóknari út fyrirmæli nr. 6/2021 um meðferð skattalagabrota. Í reglunum kemur fram að máli skuli vísað til lögreglurannsóknar að lokinni skattrannsókn þegar rökstuddur grunur sé um að fjárhæð samanlagðra brota, eins og lýst er í reglunum, nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna. Þá er miðað við að brotum er varða lægri fjárhæð skuli vísað til lögreglu ef rökstuddur grunur er um að verknaður hafi verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti, eða við aðstæður sem auka mjög á saknæmi brotsins.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 35/2021, sem kveðinn var upp 13. apríl 2022, kemur fram það mat réttarins að setning laga nr. 29/2021 breyti í engu refsinæmi þessara brota eða lögbundnum viðurlögum við þeim. B rot ákærða í því máli vörðuðu fjárhæðir sem samkvæmt nefndum leiðbeiningum bæri að vísa til lögreglu. Í þessu máli nær sú fjárhæð sem um ræði rekki þeim mörkum. Verður því ekki tekið mið af niðurstöðu dómsins.

Þegar litið er til þeirra breytinga sem gerðar voru með lögum nr. 29/2021 og framangreindra athugasemda með frumvarpi til þeirra þykir verða að líta svo á að löggjafinn hafi metið það svo að brot teljist ekki meiri háttar nema undandregnir skattar og gjöld nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna eða atvik séu með þeim hætti sem að framan greinir. Verður að taka mið af þessu þótt atvik málsins hafi orðið áður en lög nr. 29/2021 tóku gildi enda er það ákærða í hag, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þeir skattar og gjöld sem um ræðir í málinu eru að mun lægri fjárhæð en sú fjárhæð sem miða skal við þegar skattyfirvöld vísa málum til rannsóknar hjá lögreglu. Þá eru ekki aðrar ástæður fyrir hendi sem auka mjög á saknæmi brotsins þannig að það verði talið varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Verða brot ákærða samkvæmt 1. lið ákæru því einungis talin varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Ákærða bar skylda til að sjá til þess að bókhald félagsins væri í réttu horfi og varðveita bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti. Þar sem það var ekki gert hefur hann gerst sekur um brot gegn 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

Samkvæmt framangreindu ákvæði telst það meiri háttar brot gegn lögunum ef m. a. bókhaldsskyldur maður færir ekki tilskilið bókhald fyrir sjálfan sig þannig að hann uppfylli kröfur laga í meginatriðum og samkvæmt 2. tölulið lagaákvæðisins einnig ef hann varðveitir ekki fylgiskjöl eða önnur bókhaldsgögn eða gerir það á svo ófullnægjandi hátt að ógerningur sé að rekja bókhaldsfærslur til viðskipta og byggja bókhaldsbækur og ársreikning á þeim. Verða brotin af þessum sökum talin meiri háttar í skilningi 2. mgr. 262. gr. laga nr. 19/1940. Eins og atvikum er háttað telst ákærði með háttsemi sinni hafa brotið gegn 2. mgr. 262. gr. laga nr. 19/1940 og 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr., laga nr. 145/1994.

Ákærði er fæddur í [...] 1972. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 22. júní 2022, hefur hann ekki áður gerst sekur um refsivert brot. Við ákvörðun refsingar verður litið til þess að hann hefur gengist við háttsemi sinni. Að framangreindu virtu og með vísan til 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvo mánuði en rétt þykir að fresta fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Þá verður ákærða jafnframt gert að greiða sekt sem ákvörðuð verður í samræmi við eðli brotanna og dómaframkvæmd 58.399.452 krónur sem greiðist í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en sæta ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði 2/3 hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef arl ögmanns, 1.548.450 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, en 1/3 hluti málsvarnarlaunanna greiðist úr ríkissjóði. Ekki leiddi annan kostnað af meðferð málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið M-kvk-nf O-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, Ó-kk-nf E-kk-nf, sæti fangelsi í tvo mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði 58.399.452 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði 2/3 hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef arlögmanns, 1.548.450 krónur, en 1/3 hluti greiðist úr ríkissjóði.

B-kvk-nf B-kvk-nf