E-201/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 25. janúar sl., er höfðað af K, kt. 000000-0000, […], á hendur M, kt. 000000-0000, […], með stefnu birtri 28. október 2011.

Endanlegar dómkröfur málsaðila eru samkynja og efnislega samhljóða, en þeir krefjast hvor um sig forsjár dóttur sinnar A, kt. 000000-0000, og að gagnaðili verði dæmdur til greiðslu einfalds meðlags með stúlkunni til átján ára aldurs hennar, stefnandi frá 1. mars 2011, en stefndi frá uppkvaðningu dómsins. Aðilar krefjast hvor um sig málskostnaðar úr hendi hins eins og málið sé eigi gjafsóknarmál.

I.

1. Samkvæmt málskjölum slitnaði upp úr níu ára sambúð málsaðila í mars 2011. Voru tildrögin m.a. þau að stefnandi leitaði til Fjölskylduþjónustu […] og lýsti því að hún hefði mátt þola andlegt og líkamlegt ofbeldi af hálfu stefnda. Var strax brugðist við og voru stefnandi og dóttir aðila, A, fluttar í húsnæði Kvennaathvarfsins í Reykjavík.

Óumdeilt er að málsaðilar áttu fljótlega eftir sambúðarslitin, m.a. fyrir tilstilli félagsmálayfirvalda, samræður um málefni dóttur þeirra A, og varð að samkomulagi þeirra í millum að hún færi á ný til stefnda, á heimili fjölskyldunnar […]. Liggur fyrir að stúlkan var í umsjá stefnda hluta af apríl og í maí 2011 og lauk hún þá m.a. fyrsta skólaári sínu í Grunnskóla […]. Eftir það fór stúlkan til stefnanda í […], en fór síðan á ný á heimili stefnda og dvaldi hjá honum […] í júlí og ágúst, að hluta til, en fór þá aftur til stefnanda. Haustið 2011 hóf stúlkan nám í 2. bekk í […] í […]. Hefur hún stundað nám sitt þar og er nú í 3. bekk.

2. Þann 2. maí 2011 leitaði stefnandi til sýslumannsins […] vegna sambúðarslitanna. Samkvæmt endurriti úr sifjabók sýslumanns greindi stefnandi frá því við fyrirtöku að sátt væri með aðilum um að þau færu áfram saman með forsjá dótturinnar A. Skráð er að stefnandi hafi gert kröfu um að lögheimili stúlkunnar yrði hjá henni.

Á meðal gagna er bréf lögmanns stefnanda til stefnda, dagsett 4. október 2011. Í bréfinu er því m.a. beint til stefnda að hann gangi til samninga um forsjá, umgengni og lögheimili dóttur málsaðila, og þá þannig að stefnandi fari ein með forsjá hennar, en að umgengni stefnda verði rúm. Þá er í bréfinu lagt til að í fjárskiptum komi húseign aðila að […] í hlut stefnda. Í niðurlagi bréfsins er þeim tilmælum beint til stefnda að hann taki efnislega afstöðu til tillagnanna eigi síðar en 15. október s.á.

Eins og áður var rakið var stefna í máli þessu birt stefnda 28. október 2011.

3. Við upphaf dómsmeðferðar síðla árs 2011 var í samræmi við upphaflega kröfugerð stefnanda tekist á um kröfu hennar, að til bráðabirgða yrði henni falin forsjá stúlkunnar A. Á dómþingi 8. desember 2011 var lögð fram sátt þess efnis að á meðan á málarekstri aðila stæði færu þeir saman með forsjá stúlkunnar, en að hún hefði lögheimili hjá stefnanda og að stefndi greiddi með henni einfalt meðlag. Á dómþingum 19. janúar og 23. febrúar og 22. mars 2012 var af hálfu lögmanna aðila ítrekað óskað eftir fresti á rekstri málsins vegna sáttaumleitana. Við því var orðið, en samhliða var því beint til lögmannanna að þeir legðu fram gögn, m.a. um vist stúlkunnar í leik- og grunnskóla, heilsufarsupplýsingar, en einnig matsgerð sérfróðs matsmanns um hagi þeirra og dótturinnar. Samhliða þessu var ákveðið í samráði við aðila að stúlkan fengi tækifæri til að lýsa skoðunum sínum og högum hjá dómara utan réttar, sbr. ákvæði 43. gr. barnalaganna nr. 76, 2003. Gekk þetta eftir og liggur fyrir í málinu skýrsla sálfræðings sem dómari kvaddi sérstaklega til, er stúlkan tjáði sig um málefni sín. Auk þessa beindi dómari því til aðila að þeir leituðu liðsinnis sýslumanns í sáttaumleitunum sínum, sbr. heimildarákvæði 40. gr., sbr. 33. gr., barnalaga nr. 76, 2003. Stefnandi hafnaði málaleitaninni með þeim rökum að hún treysti sér ekki til þess að eiga samskipti við stefnda vegna erfiðra samskipta þeirra á sambúðarárunum.

Á dómþingi 3. maí 2012 lagði stefndi fram beiðni um að dómkvaddur yrði matsmaður til að rita sérfræðilega álitsgerð um málsaðila og stúlkubarn þeirra. Var G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur kvödd til starfans, en matsskýrsla hennar er dagsett 16. nóvember 2012. Á dómþingi 5. desember sl. var matsskýrslan lögð fram, en einnig önnur gögn er greina að nokkru frá lífshlaupi aðila. Eru þar á meðal vottorð frá ungbarnaeftirliti, sálfræðingum, geðlækni og félagsmálastjóra, en einnig umsagnir leikskóla- og grunnskólakennara. Verður hér á eftir gerð grein fyrir efni þessara gagna og þá með hliðsjón af málatilbúnaði aðila.

II.

1. Stefnandi ólst upp […] hjá foreldrum sínum og tveimur systkinum. Í grunnskóla naut stefnandi sérkennslu, en að námi loknu fór hún í hússtjórnarskóla og lauk þar einni önn. Stefnandi hóf eiginlega atvinnuþátttöku 17 ára og mun hún fyrst hafa starfað á höfuðborgarsvæðinu við almenn verkamannastörf. Þá fór stefnandi til Vestmannaeyja, en þar ílentist hún í hálft ár og eignaðist unnusta. Er upp úr sambandinu slitnaði hvarf hún aftur í foreldrahús, en fluttist 18 ára […] og starfaði þar við almenn verkamannastörf. Þar var stefnandi í sambandi við pilt sem átti við óreglu að stríða. Vegna andlegs ójafnvægis á árinu 2002 fór stefnandi fyrir tilstilli ættingja nefnds pilts á göngudeild Landspítala Háskólasjúkrahúss, og í ágúst það ár var henni vegna athyglisbrests og ofvirkni (ADHD) vísað til G-kk-ef S-kk-ef geðlæknis. Eftir þetta starfaði stefnandi við almenn heimilisstörf meðfram örorkubótum, en hefur undanfarin 10 ár verið í stuðningsviðtölum, þrisvar til fjórum sinnum á ári, hjá nefndum geðlækni.

2. Stefndi ólst upp á […] ásamt foreldrum sínum og tveimur yngri systkinum. Við skilnað foreldranna, er stefndi var 14 ára, fluttist hann um tíma í heimavistarskóla í Svarfaðardal, en þar í sveit bjuggu á þeim tíma afi hans og amma. Þá var stefndi um tíma í vist í […]. Er stefndi var í 10. bekk grunnskóla fluttist hann í íbúð föður síns á […]. Var hann þar tíðum einsamall vegna sjómannsstarfa föðurins. Samhliða grunnskólanáminu aflaði stefndi sér skipstjórnarréttinda á 30 tonna bát. Er faðirinn fluttist til […] hélt stefndi áfram búsetu sinni í íbúð föður síns á […], en tók síðan á leigu íbúð þar í kaupstaðnum. Eftir að grunnskólanáminu lauk hóf stefndi störf í fiskvinnslu, en fór eftir það til sjós, þá 17 ára. Var hann um árabil háseti á bátum og togurum. Hann festi kaup á fasteign […] árið 2001.

Árið 2003 varð stefndi fyrir alvarlegu slysi […] og varð fljótlega eftir það að hætta allri atvinnuþátttöku vegna líkamlegra verkja. Hefur stefndi verið öryrki um árabil.

3. Af gögnum verður ráðið að málsaðilar hafi kynnst vorið 2002, en stefnandi var þá 19 ára, en stefndi 23 ára. Þá um sumarið, eftir tiltölulega stutt kynni, hófu þau sambúð í íbúð stefnda […]. Er sambúðin hófst var stefndi til sjós, en eins og fyrr sagði slasaðist hann alvarlega árið 2003 og hætti þá eiginlegri atvinnuþátttöku. Eftir fæðingu stúlkubarnsins, A, í september 2004, bjuggu málsaðilar í skamma hríð á […], hjá ættingjum stefnanda, en fluttu eftir það á nýjan leik til […]. Árið 2005 fluttu þau til […], en í framhaldi af því til […]. Er faðir stefnanda féll skyndilega frá sumarið 2006 fluttust málsaðilar í skamman tíma aftur til […], en fluttu síðan á ný til […]í desember það ár og bjuggu þar samfellt í eitt ár. Í desember 2007 keyptu þau húseignina að […] og var þar heimili þeirra allt til sambúðarslita.

Af gögnum verður ráðið að stefnandi hafi eftir sambúðarslitin í lok mars 2011 haft skamma viðdvöl í Kvennaathvarfinu í Reykjavík, en tekið í maí á leigu íbúð […]. Hefur hún búið í íbúðinni undanfarin misseri ásamt dóttur aðila, en leigusamningur fyrir íbúðinni mun vera til eins árs í senn.

Fyrir liggur að kynni tókust með stefnanda og núverandi sambýlismanni hennar, B, á árinu 2010, á internetinu vegna þátttöku þeirra í leiknum War of Warcraft. Verður ráðið að þau hafi hafið eiginlega sambúð á vordögum 2011 í leiguíbúð stefnanda.

Eftir samvistaslitin hélt stefndi áfram búsetu sinni á síðasta sameiginlega heimili aðila, að […]. Samkvæmt framburði stefnda fyrir dómi hefur hann síðustu mánuðina verið í tygjum við konu, sem býr utan héraðs. Lét stefndi að því liggja, að þróuðust mál farsællega þeirra í millum myndu þau í fyllingu tímans hefja sambúð á […].

Eins og fyrr var rakið hefur stúlkan A frá hausti 2011 stundað nám í […], en hún hefur jafnframt verið í reglulegri umgengni hjá stefnda, einu sinni í mánuði, frá föstudegi til þriðjudags. Að öðru leyti hefur stúlkan dvalið til skiptis hjá aðilum um jól, áramót og páska. Þá dvaldi hún á heimili stefnda á […] nokkurn hluta sumarsins 2012. Auk þessa mun hún eiga í nokkuð reglulegum símasamskiptum við stefnda.

III.

Eins og hér að framan var rakið eru á meðal gagna málsins vottorð og umsagnir sérfræðinga, sem hafa haft afskipti af málsaðilum og dóttur þeirra undanfarin ár.

Í vottorði Heilsugæslustöðvarinnar […], sem dagsett er 30. júlí 2007, segir að stúlkan A, sem fædd er 11. september 2004, hafi tvisvar komið í ungbarnavernd, 12 mánaða og 18 mánaða, en málsaðilar voru þá búsettir á […]. Í niðurlagi vottorðsins segir um stúlkuna: „Eftir gögnum að dæma hafa starfsmenn metið geðtengsl foreldra og barns eðlileg, einnig almenna umhirðu, uppeldi og aðbúnað. Heilsufar virðist eðlilegt, hún er búin að fá allar bólusetningar miðað við aldur. Andlegur og líkamlegur þroski virðist eðlilegur miðað við aldur og hún vex og dafnar eðlilega.“

Í tilkynningu læknis á barnadeild Sjúkrahússins […] til Barnaverndarnefndar […], sem dagsett er 8. júní 2007, er greint frá því að A hafi komið í skoðun í móttöku barnadeildar í lok aprílmánaðar það ár, þá rétt tveggja ára og níu mánaða. Tilefni skoðunarinnar er sögð hvatning leikskólakennara til móður um að láta líta á barnið vegna tíðra hóstakasta. Í tilkynningunni er tekið fram að barnið hafi ekki fengið astmalyf þar eð það vilji ekki taka það sjálft. Er sagt að það hafi verið niðurstaða skoðunar að lyfjameðferðin væri nauðsynleg. Tekið er fram að stúlkan sé óvær að næturlagi, sofi á milli foreldra í rúmi og fái oft martröð, og sé ófáanleg til að sofa í eigin herbergi. Þá er þess getið að móðir stúlkunnar komi að henni í sturtu, en hún klæði sig sjálf og fari í sturtu án þess að móðir fái við ráðið. Í niðurlagi tilkynningarinnar segir: „Hef talsverðar áhyggjur af umönnunargetu móður, og að barninu, sem ekki er orðið þriggja ára, sé leyft að stýra bæði eigin lyfjameðferð, matarræði, svefnhögun og böðun. Þetta er þó erfitt að meta með óyggjandi hætti eftir að hafa hitt mæðgurnar í aðeins eitt skipti, reyndar sagði móðir mér sjálf frá því að hún ætti við þunglyndi að stríða og ofvirkni og athyglisbrest. Kannski væri rétt að inna eftir upplýsingum frá leikskóla eða öðrum umönnunaraðilum og reyna að veita móður stuðning ef þörf er á.“

Í bréfi Fjölskyldudeildar […], sem dagsett er 18. júlí 2012, segir að Barnaverndarnefnd […]hafi vegna ofanrakinnar tilkynningar læknis sumarið 2007 ákveðið að hefja könnun á aðbúnaði stúlkunnar A samkvæmt 22. gr. barnaverndarlaga nr. 80, 2002. Af því tilefni hafi verið aflað upplýsinga frá foreldrum, leikskóla og heilsugæslu. Í bréfinu segir að eftir viðræður við móður hafi upplýsingar, sem fram komu í nefndri barnaverndartilkynningu, verið bornar til baka eða skýrðar með öðrum hætti. Hafi m.a. lyfjagjöf vegna astma að sögn móður gengið eðlilega. Þá hafi upplýsingar frá leikskóla og heilsugæslu ekki bent til þess að aðbúnaður stúlkunnar væri óviðunandi eða hana skorti hugsanlega örvun heima fyrir. Er sagt að það hafi verið niðurstaða barnaverndarnefndar að ekkert benti til þess að aðbúnaður barnsins væri óviðunandi og að foreldrarnir hafi ekki talið sig hafa þörf fyrir stuðning og hafi það verið ákvörðun teymisfundar nefndarinnar þann 26. september 2007 að loka málinu.

Í vottorði deildarstjóra leikskólans […], sem dagsett er 7. september 2007, segir í umsögn um dóttur málsaðila, A: „Hún kemur frekar seint í leikskólann á morgnana vegna þess að hún fer seint að sofa. Komið hefur fyrir að það hefur gleymst að koma henni í svefn tímanlega á kvöldin, en ef móðir fær vitneskju um að eitthvað sérstakt sé um að vera næsta dag þá kemur hún tímanlega. Almenn umhirða er góð, föt hennar eru snyrtileg og fín, er oft í nýjum fötum. Heilsufar hennar er gott, en hún verður ekki meira veik en almennt er þegar barn byrjar í leikskóla. Móðirin er hrædd um heilsu hennar þar sem hún er með asma. Óskar móðirin eftir lítilli útivist, vel klædd þegar hún fer út. Móðir hefur ekki sinnt því að hafa þau tæki sem til þarf vegna asmans, þ.e. púst. … Vitsmunalega er skortur á örvun í umhverfi hennar, einföld fyrirmæli geta vafist fyrir henni og einbeiting slök í samverustundum.“ Í niðurlagi vottorðsins segir að líðan stúlkunnar á leikskólanum hafi verið góð og að samskipti hennar við önnur börn hafi oftast verið góð.

Í greinargerð C, félagsmálastjóra […], sem dagsett er 7. september 2012, er greint frá afskiptum Félagsþjónustu […] og barnaverndarnefndar af stúlkunni A eftir að foreldrar hennar, aðilar þessa máls, fluttust í byggðarlagið í lok árs 2007. Segir að upphaf afskipta barnaverndarnefndar hafi hafist eftir að tilkynning barst frá leikskólanum ... 25. mars 2009, en starfsmenn hafi haft áhyggjur af því að mætingu stúlkunnar væri ábótavant og að móðir hennar væri iðulega í náttfötum og tætt. Vegna þessa hafi foreldrar stúlkunnar verið boðaðir á fund félagsmálastjóra, en tekið er fram að móðirin þ.e. stefnandi, hafi mætt ein. Greint er frá því að á þessum fundi hafi móðirin staðhæft að allt væri með felldu hjá henni og stefnda; „en hún nennti bara ekki með stúlkuna alltaf á leikskólann þar eð þau væru heima við“.

Í greinargerð félagsmálastjórans segir að í september 2009 hafi önnur tilkynning borist barnaverndarnefnd og nú frá leikskólanum […]. Hafi tilkynningin varðað slaka mætingu A í skólann, en einnig að stúlkan væri illa stödd félagslega, með mikinn talgalla og að stefnandi ræddi sérkennilega hluti við starfsmenn, sbr. það að stúlkan mætti ekki leika við stráka þar eð hún væri hrædd um kynferðisofbeldi. Vegna þessa hafi stefnandi verið boðuð til viðtals. Hafi hún gefið þá skýringu á hinni slöku mætingu stúlkunnar að ekki væri um eiginlegan skóla að ræða heldur leikskóla. Fram kemur að stefnandi hafi aðspurð sagt að engin vandkvæði væru í samlífi hennar og stefnda og að þau væru samstíga í uppeldinu, en að helst væru vandræði með fjármálin. Tekið er fram að stefnandi hafi verið jákvæð að bæta um betur og hafi það gengið eftir að því leyti að stúlkan A hefði í fyrstu farið að mæta betur í leikskólann, en síðan hafi á ný sigið á ógæfuhliðina. Vegna þessa hafi á ný, þann 11. desember 2009, verið fundað með stefnanda, en í framhaldi af því hafi verið gerð barnaverndaráætlun, samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga.

Í greinargerð félagsmálastjórans segir að í nefndri barnaverndaráætlun hafi m.a. falist samvinna foreldra og barnaverndarnefndar. Hafi nefndin m.a. samþykkt að greiða leikskólagjöld stúlkunnar, en einnig að aðstoða foreldrana að greiða ferðakostnað hennar […] þjálfun hjá talmeinafræðingi svo og að vera móður almennt til ráðgjafar um félagsþroska og málþroska hennar.

Af gögnum verður ráðið að áætlunin hafi gengið eftir og að mál hafi almennt þróast til betri vegar. Liggur og fyrir að barnaverndarmálinu var lokað í maí 2010, en þá lauk einnig leikskólagöngu A.

Í greinargerð félagsmálastjórans er afskiptum Félagsþjónustu […] af málsaðilum og dóttur þeirra, A, haustið og veturinn 2010/2011 lýst þannig:

„Sumarið leið tíðindalaust og strax um haustið er stúlkan byrjaði í skólanum tóku kennarar foreldrasamstarf föstum tökum og var ekki ástæða til aðgerða barnaverndarnefndar, stúlkan mætti vel, sinnti alltaf heimanámi, kom á viðburði í skólanum og móðir var virk í öllu samstarfi. K kom til viðtals nokkrum sinnum á haustmánuðum til að fá aðstoð fjárhagslega og var staðan tekin á heimilinu á meðan. Í september 2010 kom ábending frá skólanum þar sem stúlkan sagði frá að pabbi væri vondur við mömmu og hefði lamið hana. Í kjölfar þess hafði félagsmálastjóri samband við K og ræddu þau mál við hana og vildi hún ekki viðurkenna að nokkuð hefði verið að hjá þeim hjónum. Aftur hittumst við í nóvember og desember 2010 og voru málin þá aftur rædd um samskiptin heima, hvernig gengi með stúlkuna litlu í skólanum og samskipti við skólann. Það var svo 21. mars 2011 sem K hringdi grátandi í félagsmálastjóra og bað um aðstoð því hún þorði ekki heim. Sagði hún M hafa lamið sig í september og einu sinni eftir það og hann beitti hana andlegu ofbeldi og hún geti ekki meira. M væri samt alltaf góður við A og hefði aldrei gert henni neitt. K var heima hjá móður vinkonu A og fór undirrituð og hitti hana þar. Niðurstaðan var sú að aðstoða K við að komast í Kvennaathvarfið, enda hafði áður verið búin að koma tilkynning um að ekki væri allt með felldu en þá bar konan allt af sér og sagði svo ekki vera. Farið var með móður að sækja stúlkuna í skólann og þær fóru svo til […].

Undirrituð ásamt öðrum starfsmanni hittu svo K í Kvennaathvarfinu 15. apríl og var hún mjög ör og var mjög upptekin af því að þakka fyrir aðstoðina og að reyna að sannfæra okkur um hversu vel henni liði og hvað hún ætlaði að breyta lífi sínu. Þar koma einnig fram að hún hafði verið komin í samskipti við annan mann áður en hún fór í Kvennaathvarfið og hafði hún verið að hitta hann þar. Stúlkan fór fljótlega til föður og heyrðum við þá í honum og skólanum um hvernig aðstæður væri á stúlkunni. Faðir er góður við stúlkuna, hún mætti í skólann, hrein og vel nestuð og faðir orðinn sjáanlegur í samfélaginu aftur. Stúlkan virtist hafa betra utanumhald eftir að hún var komin til föður. M bar af sér ofbeldi af sinni hendi á K utan við eitt skipti í september er hann hafði slegið til hennar en hún hafði slegið hann einnig. ... Í október 2011 óskaði félagsráðgjafi hjá […] eftir fjárhagsaðstoð fyrir K og var samþykkt að greiða tómstundasjóð fyrir stúlkuna.

Faðir hefur verið í nokkrum samskiptum við félagsþjónustu, þar hefur hann rætt um hversu mikið hann saknar stúlkunnar, að hann fái ekki að tala við hana í síma, að hún tali um tölvuleiki er móðir er sífellt í, hann vilji gera umgengnissamning o.s.frv.“

Fyrir liggja í málinu vitnisburðir og umsagnir kennara við Grunnskóla […] um stúlkuna A. Gögnin eru dagsett 31. maí 2011 og 12. mars 2012, en þau fylgdu m.a. stúlkunni er hún hóf nám í […] í […]haustið 2011. Í nefndum gögnum er m.a. lýst námi A er hún var í 1. bekk, skólaárið 2010-2011, en einnig andlegu og félagslegri stöðu hennar, svo og samstarfi skólans við foreldra hennar. Fram kemur að samskipti kennara við móður stúlkunnar, þ.e. stefnanda, nefndan vetur hafi verið góð. Er tekið fram að stefnandi hafi m.a. leitað til umsjónarkennara stúlkunnar þegar hún hafi haft áhyggjur af félagslegri stöðu hennar eða þurft frekari útskýringar til að geta aðstoðað hana við heimanámið. Tekið er fram að stefnandi hafi mætt ein í foreldraviðtöl og þær foreldrakynningar sem haldnar hafi verið, en að auki hafi hún komið í bekkinn í jólaföndur og á öskudaginn. Greint er frá því að fyrir sambúðarslit málsaðila, í mars 2011, hafi dóttir þeirra, A B-x-x, skilað heimanámi sínu á réttum tíma, en að stefnandi hafi alfarið séð um heimalestur. Tekið er fram að síðustu viku skólaársins, er stúlkan var búsett ein með stefnda, hafi hún einstaka sinnum lesið fyrir föður sinn. Einnig er tekið fram að umsjónarkennari hafi engin samskipti átt við stefnda, en hann hafi aldrei komið í skólann og hafi kennarar aldrei haft vitneskju um hvort hann sýndi námi stúlkunnar áhuga heima fyrir. Þá er sagt að greinilegt hafi verið að stúlkunni hafi oft liðið illa í skólastarfinu og þá sérstaklega eftir að foreldrar hennar slitu samvistum, en samhliða hafi samskipti hennar við bekkjarsystkini versnað. Fram kemur að námslega hafi stúlkan verið í meðallagi eða þar undir miðað við aldur og samnemendur, og að félagsfærni hennar sé frekar slök en að hún eigi vinkonur í bekknum, sem hún lendi þó oft upp á kant við. Einnig segir að stúlkan sé skapmikil, ráðrík og afskiptasöm og fari auðveldlega í fýlu fái hún ekki sínu framgengt og hafi þá stundum sýnt skapbresti og lýst sjálfsóánægju. Þar á milli sé hún vinaleg, brosmild og hjálpsöm. Í lokaorðum segir: „Það er mikilvægt að unnið verði að því að efla sjálfsmynd og félagsfærni A og komið í veg fyrir að hún fari í sama far og hún hefur verið með vinkonum sínum á […]. Einnig hefur hún mikla þörf fyrir umhyggju, svo sem faðmlög og hlý orð og að henni sé hrósað þegar hún stendur sig vel. Mikilvægt er að jákvæð og traust samskipti myndist milli heimilis og skóla.“

Í málinu liggja fyrir tvær umsagnir umsjónarkennara A í […], en þær eru dagsettar 14. mars og 13. september 2012. Í fyrri umsögninni segir að er stúlkan hafi komið í bekkinn haustið 2011 hafi hún verið jákvæð og oftast dugleg og áhugasöm við verkefnavinnu. Hún hafi skilað allri heimavinnu mjög vel og að staða hennar námslega miðað við jafnaldra hafi verið í meðallagi. Tekið er fram að stúlkan hafi haldið vel utan um skóladótið sitt, verið snyrtileg, komið með hollt nesti og verið klædd eftir veðri. Tekið er fram að stúlkan hafi oftast verið jákvæð og góð, en hafi átt það til að hafa allt á hornum sér og hafi þá haft neikvætt viðmót og verið árásargjörn. Við þær aðstæður hafi hún fengið börnin upp á móti sér og orðið þá stundum út undan. Vegna þessa sé félagsleg staða hennar í lakara lagi. Þrátt fyrir nefnd atriði er sagt í umsögninni að svo virðist sem að stúlkan hafi aðlagast nokkuð vel. Í síðari umsögn umsjónarkennarans segir um stúlkuna, að hún hafi komið glöð og ánægð í skólann haustið 2012, en hún hafi þá hafið nám í 3. bekk. Segir að skólaganga hennar hafi byrjað vel og hún verið dugleg bæði heima og í skólanum. Tekið er fram að marktækar framfarir hafi verið hjá stúlkunni í lestri frá því um vorið og hún verið sjálfstæðari og öruggari með sig en hún hafði áður verið, en að auki semji henni betur við aðra nemendur og virðist vera sáttari við allt og alla.

Samkvæmt tilvísun frá […], þjónustumiðstöð […], ritaði sálfræðingur álitsgerð um stúlkuna A. Álitsgerðin er dagsett 24. september 2012, en um tilefnið er sagt að þann 18. apríl 2012 hafi borist kvartanir vegna hegðunarerfiðleika, slakrar félagshæfni og tilfinningalegra erfiðleika stúlkunnar. Segir að vegna þessa ástands stúlkunnar hafi verið haldinn fundur með kennslustjóra, umsjónarkennara og stefnanda þann 11. september 2012. Í álitsgerðinni segir m.a.: „Að sögn kennara átti A í samskiptaerfiðleikum síðasta vetur og átti til að hafa allt á hornum sér. Að sögn kennara er A allt önnur eftir sumarfríið, samskipti ganga mun betur og A er sjálfstæð í samskiptum. Móðir og kennari eru sammála um að A sé ánægð í skólanum. Að sögn kennara er A virkilega að pluma sig námslega og hefur tekið framförum, bæði hvað varðar lestur og einbeitingu. Hvorki móðir né kennari segjast merkja einkenni tilfinningalegra erfiðleika. Að sögn móður hittir A bekkjarfélaga utan skóla. A æfir listdans á skautum. Áhyggjur móður beinast helst að einbeitingarvanda, hún segir að A eigi til að gleyma sér og geti ekki alltaf fylgt margþættum andmælum.“ Í lokaorðum álitsgerðarinnar eru ráðlagðar almennar aðgerðir til styrktar A, en síðan sagt að þróist málin með jákvæðum hætti verði málinu lokað. Að öðrum kosti þurfi að meta þörf á nánari greiningu hennar.

Eins og fyrr var rakið hefur stefnandi verið til meðferðar hjá G-kk-þgf S-kk-þgf geðlækni um árabil. Í vottorði, sem geðlæknirinn lét í té undir rekstri málsins og dagsett er 2. ágúst 2012, segir að greining hans á stefnanda hafi frá fyrstu tíð verið athyglisbrestur með ofvirkni og hvatvísi (ADHD). Segir geðlæknirinn að þessi greining sé grunnvandi stefnanda. Geðlæknir greinir frá því að á árinu 2002 hafi stefnandi búið við kringumstæður, sem hafi verið líklegar til að auka mjög á vanda hennar, en að auki hafi hún þá verið með fylgiraskanir, sem gjarnan fylgi í kjölfar ADHD, svo sem kvíðaröskun, geðlægð og svefnröskun. Er sagt í vottorðinu að á þessum fyrstu árum samskiptanna hafi stefnandi búið hjá stefnda […], en einnig segir í vottorðinu að fyrst þegar geðlæknirinn hitti stefnanda hafi ástand hennar einkennst af miklum einbeitingarskorti, hvatvísi, ofvirkni, þunglyndi, skertu álagsþoli og skapofsaköstum. Segir að vegna þessa ástands og fram til vors 2004 hafi stefnandi bæði verið í viðtalsmeðferð og viðeigandi lyfjameðferð, en að líðan hennar hafi jafnt og þétt farið batnandi. Þá hafi stefnandi hætt allri lyfjatöku í mars 2004, þegar í ljós hafi komið að hún var þunguð.

Í vottorði geðlæknis er staðhæft að eftir að stefndi varð öryrki vegna […]slyss hafi sambúð málsaðila versnað svo og öll samskipti þeirra, en þar við hafi bæst að stefnandi hafi orðið fyrir ýmsum áföllum. Þannig hafi móðir hennar lengi átt við áfengisvanda að stríða, en að auki hafi faðir hennar andast sviplega í júlí 2006. Vegna þessa hafi stefnandi misst fótanna um alllangt skeið tilfinningalega, en áréttað er að sambúð málsaðila hafi einnig sífellt orðið erfiðari og þau rifist mikið.

Í vottorðinu segir að þrátt fyrir lýsta erfiðleika hafi stefnandi ítrekað farið í skóla og m.a. í maí 2009 farið í […] og verið þar í fjóra mánuði, en þá líkt og jafnan áður gefist upp. Staðhæft er að er hér var komið sögu hafi stefndi verið illa haldinn af bakverkjum og móðir stefnanda verið farin að drekka á ný og hafi þetta komið sér illa fyrir andlega heilsu stefnanda og hún talið sig enga undankomuleið eiga úr þeim kringumstæðum sem hún bjó við á […]. Vegna þessa hafi stefnandi komið reglubundið í stuðningsviðtöl, en að auki þegið lyfjameðferð. Hafi hún róast eftir því sem tíminn leið.

Í vottorðinu greinir geðlæknir frá því að auk hinna erfiðu samskipta við stefnda hafi ýmsir aðrir erfiðleikar hrjáð stefnanda, þ. á m. bágur fjárhagur og afskipti barnaverndarnefndar. Vegna þess alls hefði stefnandi orðið sinnulausari en hún áður hafði verið. Segir að um áramótin 2009/2010 hafi staða stefnanda verið slík að hún hafi enga undankomuleið fundið út úr vandræðum sínum og hafi hún m.a. haft orð á því að stefndi tæki inn lyf sem henni hafi verið ætluð.

Í vottorðinu segir að geðlæknirinn hafi hitt stefnanda í lok júní 2011, eftir að hún, að eigin sögn, hafði flúið af sameiginlegu heimili aðila á […]. Hafi hún farið í Kvennaathvarfið vegna andlegs og líkamlegs ofbeldis stefnda, en um aðstæður og hagi stefnanda segir nánar: „Var samband hennar við móður sína og systkini orðið gott. K var mikið breytt, hvað líðan snerti, þegar hér var komið sögu. Hún var róleg, yfirveguð, algerlega laus við allan æsing og geðvonsku, sem áður hafði einkennt fas hennar og framkomu. Hún var komin í líkamsrækt. Bað mig að sækja um pláss fyrir sig á […], fyrst og fremst vegna þyngdaraukningar þeirrar sem hafði komið til vegna vanlíðunar hennar á […]árunum. Eftir að K flutti suður hef ég hitt hana reglubundið. Hún hefur að mínu mati blómstrað andlega. Hún fór á sjálfstyrkingarnámskeið, sem gerði henni mjög gott. Hún gat smám saman verið algjörlega lyfjalaus án þess að bæri á kvíða, þunglyndi eða svefntruflunum þeim sem þjáðu hana svo mjög í gegnum tíðina. Ég sá K síðast á stofu minni þann 24.07. s.l. Hún var þá algjörlega einkennalaus og horfði björtum augum fram á veginn. K hefur nú verið lyfjalaus frá því í byrjun júní 2011. K hefur aldrei dvalist á geðdeild vegna veikinda sinna. Lyf þau sem hún tók á þeim tíma sem hún var í lyfjameðferð voru fyrst og fremst þunglyndislyf, kvíðalyf og svefnlyf. Hún reyndi um tíma lyf við athyglisbresti (Concerta) en þoldi það ekki. Ég tel þá breytingu sem orðið hefur á líðan K á undanförnum mánuðum benda til að horfur hennar séu ágætar. Hún hefur, þrátt fyrir veikindi sín, alltaf haft til að bera hlýjan og einlægan persónuleika og verið heilsteypt. Dómgreind hennar er ágæt, þó að vanlíðan hennar og áföll hafi stundum byrgt henni sýn þegar verst hefur látið. Ég hef þannig aldrei fundið neitt hjá K sem bendir til persónuleikaröskunar. Hún hefur aldrei verið óreglusöm og aldrei virst hafa neina tilhneigingu í þá veru. Á þeim árum sem hún þurfti að taka lyf, tók hún þau ávallt samkvæmt leiðbeiningum mínum, ofnotaði þau aldrei né misnotaði. Ég tel að K sé fyllilega fær um að fara með forsjá dóttur sinnar.“

IV.

Eins áður var lýst var eftir málshöfðun stefnanda að beiðni stefnda dómkvaddur, sem hæfur og óvilhallur matsmaður, G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur. Í matsbeiðni er farið fram á að matsmaðurinn leggi mat á persónulega eiginleika og hagi hvors aðila um sig og dóttur þeirra, tengsl þeirra við hana, en að auki verði horft til annarra þeirra atriða sem getið er um í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til 34. gr. barnalaga nr. 76, 2003, og þá með hliðsjón af hefðbundnum sálfræðiprófum og spurningalistum.

Matsskýrsla matsmannsins er dagsett 16. nóvember 2012. Í upphafsorðum skýrslunnar er þess getið að matsmaður hafi átt viðtöl við málsaðila og stúlkubarn þeirra á tímabilinu frá 20. júní til 13. nóvember 2012, en samhliða lagt fyrir þau próf. Segir að við gerð matsins hafi matsmaður auk þess rætt við aðila sem tengdust málsaðilum fjölskylduböndum, en einnig við kennara, félagsmálastjóra og geðlækni.

Í matsskýrslunni er almenn umsögn um málsaðila, en einnig er þar að nokkru rakin lífssaga þeirra og óskir varðandi forsjá. Greint er frá núverandi aðstæðum og samskiptahæfni aðila, en einnig er vikið að uppeldisstíl, geðrænu ástandi og tengslum þeirra við stúlkuna A. Í skýrslunni er sérstaklega vikið að aðstæðum stúlkunnar, en einnig eiginleikum hennar, heilsufari, daggæslu og skólagöngu. Verður hér á eftir vikið að helstu þáttum matsskýrslunnar.

Um stefnanda segir m.a. að hún hafi notið sérkennslu alla grunnskólagöngu sína, en jafnframt að hún hafi á því tímabili mátt þola einelti. Áréttað er að stefnandi hafi um 17 ára aldur verið komin með örorku af geðrænum sökum, en um geðheilsu hennar er vísað til áðurrakins vottorðs G-kk-ef S-kk-ef geðlæknis. Tekið er fram að stefnandi hafi ekki misnotað áfengi og ekki notað ólöglega vímugjafa, en sagt að hún hafi um alllanga hríð glímt við ofþyngd. Greint er frá því að stefnandi hafi að sögn orðið fyrir ýmsum áföllum í lífinu, t.d. er stefndi varð fyrir alvarlegu […]slysi 2003, en að auki er hún hafi misst ástvini, m.a. á árunum 2006 og 2011, er faðir hennar og langamma féllu frá. Þar við hafi bæst að hennar sögn ofbeldisfull og erfið sambúð með stefnda, sérstaklega á síðustu árum hennar. Á því tímabili hafi stefnandi liðið fyrir ofneyslu stefnda á lyfjum samhliða kannabisneyslu, en einnig vegna óhefðbundins svefntíma hans, og loks vegna samskipta- og sinnuleysis hans við barnauppeldi og heimilishald. Að auki hafi stefndi spilað tölvuleikinn World of Warcraft á nóttunni. Hafi hún leiðst út í að spila leikinn á daginn, en í gegnum félagsskap tengdan leiknum hafi hún kynnst núverandi sambýlismanni sínum, B. Er haft eftir stefnanda að hún hafi sagt B frá ofbeldi stefnda í febrúar 2011 og að hvatningu hans nokkru síðar leitað ásjár hjá Félagsþjónustu […], en í framhaldi af því hafi hún farið í Kvennaathvarfið í Reykjavík og slitið sambúðinni við stefnda. Í matsskýrslunni er tekið fram að stefnandi hafi ekki getað lýst ofbeldi stefnda á greinargóðan hátt, hvorki hvernig það byrjaði eða einstökum tilvikum.

Í matsskýrslunni segir m.a. um stefnda að framan af ævi hafi hann verið heilsuhraustur. Vikið er að því að á ungdóms- og fullorðinsárum hafi hann neytt áfengis, en hætt því endanlega árið 2006. Þá hafi hann einnig neytt kannabisefna. Í skýrslunni segir að margnefnt vélhjólaslys árið 2003 hafi haft afgerandi áhrif á líf stefnda, en hann hafi vegna stanslausra verkja þurft að hætta allri atvinnuþátttöku. Með aðstoð sjúkraþjálfara hafi hann náð sér á strik og ráði hann vel við athafnir daglegs lífs. Í skýrslunni er haft eftir stefnda að hann hafi upplifað sífellt erfiðara samband við stefnanda. Hafi sambúð þeirra á köflum verið stormasöm, en að auki hafi þau bæði spilað netleikinn World of Warcraft, hann á nóttunni en hún á daginn. Vegna þessa ástands hafi þau oftar en einu sinni orðað sambúðarslit. Á árunum 2008 og 2009 hafi enn sigið á ógæfuhliðina, ekki síst vegna vaxandi líkamlegra verkja stefnda, en einnig vegna erfiðleikanna í sambúðinni. Vegna þessa hafi stefndi að eigin sögn orðið æ þyngri í geði, ofnotað róandi lyf og svefnlyf, en að auki þyngst og í framhaldi af öllu þessu lagst í sjálfsvorkunn og volæði.

Í matsskýrslunni segir að stefndi hafi játað að hafa í eitt skipti, þann 24. október 2010, hlaupið að stefnanda og hrint henni til þannig að hún flaug á gólfið, en hann í framhaldi af því farið út af heimili þeirra á […]. Einnig segir að stefndi hafi kannast við að hafa skömmu fyrir sambúðarslitin, í febrúar eða mars 2011, öskrað að stefnanda í rifrildi þeirra, og þá sagt að hún skyldi „drulla sé út og ekki voga sé að taka með sér.“ Segir í skýrslunni að stefndi hafi að öðru leyti alfarið andmælt frásögn stefnanda um líkamlegt ofbeldi, en einnig um ofstopa og skapofsaköst enda sé hann fráleitt ofstopamaður. Hann hafi jafnframt staðhæft að stefnandi hafi á köflum ekki látið sitt eftir liggja í þessum efnum.

Í matsskýrslunni segir að eftir sambúðarslit aðila, þ.e. sumarið 2011, hafi stefndi farið í meðferð á Vogi og þá hætt ofnotkun verkja- og róandi lyfja. Þá hafi hann farið í líkamlega og andlega endurhæfingu á […] vorið 2012, og taki eftir það þunglyndislyf samkvæmt læknisráði og fari einnig í sjúkraþjálfun og stefni á atvinnuþátttöku á nýjan leik.

Í skýrslu matsmannsins segir að geðrænt ástand málsaðila og líðan hafi batnað til muna eftir að sambúð þeirra lauk í mars 2011. Þá eru í skýrslunni rakin þau sálfræðipróf sem þeir þreyttu við matið.

Um stefnanda segir að hún hafi svarað spurningalista PCRI um eigið mat á tengslum hennar við dótturina A, en um niðurstöður segir nánar:

K reynir ekki að fegra hlut sinn fram úr hófi með svarmynstrinu. […]

Í skýrslunni segir um sambærilegt PCRI-próf stefnda um eigið mat á tengslum hans við A:

M reynir ekki að fegra hlut sinn með svarmynstrinu og það gætir ekki innra ósamræmis meðal svaranna. […]

Í skýrslunni er greint frá MMPI-2 persónuleikaprófi málsaðila og m.a. vísað til talnakvóta. Segir að áreiðanleikakvarðar prófsins hafi sýnt að aðilar hafi báðir töluvert reynt að fegra sig við próftökuna og að þeir hafi varast að viðurkenna veikleika, en að slík prófhegðun sé algeng í forsjárdeilum. Um stefnda segir að próf hans sé marktækt en að fyrirvara verði hafa á við túlkun þess vegna nefndra atriða.

Nánar segir um prófniðurstöðu stefnanda.

Í prófsvöruninni kemur einnig fram að eftir því sem líður á prófið […]

Um MMPI-2 persónuleikapróf stefnda segir:

Á prófinu sjáum við mynd af manni […]

Í matsskýrslunni segir um DIP-Q-persónuleikapróf stefnanda:

K mælist samkvæmt niðurstöðum prófsins […]

Í skýrslunni segir um DIP-Q-persónuleikapróf stefnda:

Persónuleikaraskanir koma fram […]

Fyrir dómi áréttaði matsmaður að umrædd þráhyggju-áráttu-persónuleikaröskun stefnda tengdist helst veiðiáhuga hans, en hefði ekki afgerandi áhrif á félagsleg samskipti hans. Hann væri með nokkuð heilsteyptan og heilbrigðan persónuleika.

Í matsskýrslunni segir að fyrir dóttur aðila, A, hafi verið lagt teiknipróf og fjölskyldutengslapróf.

Um fyrrnefnda prófið segir að stúlkan hafi teiknað mynd af fjölskyldu sinni, þ.e. af málsaðilum; Öll eru þau brosandi og […]

Í matsskýrslunni segir frá heimsóknum matsmannsins á heimili málsaðila, annars vegar hjá stefnanda í […] og hins vegar hjá stefnda á […].

Um heimili og heimilishald stefnanda segir að heimili hennar og sambýlismannsins B sé í rólegu og grónu hverfi. Tekið er fram að heimilið sé snyrtilegt og að þar hafi A eigið herbergi, en að mest hafi borið á því að í stofu voru þrír tölvuskjáir við tvær tölvur, og er staðhæft að þar sitji stefnandi og sambýlismaðurinn gjarnan. Nánar segir í skýrslunni um heimsókn matsmannsins: „... þegar A er búin að drekka […]“.

Um heimsókn matsmannsins á heimili stefnda segir að það sé síðasta sameiginlega heimili aðila, en um sé að ræða eldra einbýlishús með grónum garði. Tekið er fram að stefndi hafi hug á því að búa þar áfram eigi hann þess kost, en ella ætli hann að flytja í minna húsnæði í kaupstaðnum. Fram kemur að heimilið sé snyrtilegt og að þar hafi A eigið herbergi, en einnig „leikherbergi“ Þá segir í skýrslunni:

A á mikið af vinkonum í nágrenninu. […]

Í matsskýrslunni er stúlkunni A nánar lýst svo og högum hennar. Tekið er fram að stúlkan myndi eðlileg tengsl við viðmælanda, hún sé ófeimin en að greinlegt sé að hún sé hollustuklemmd milli foreldra sinna. Er til þess vísað að stúlkan hafi stundum orðið vör við rifrildi málsaðila, en hafi ekki orði hrædd af þeim sökum, en líði illa þegar móðir hennar tali illa um föður hennar. Tekið er fram að stúlkan sé orkumikil og sinni áhugamálum sínum, sem séu veiðar, keila, sund, skautar, fótbolti, tennis og golf. Segir að stúlkan sé augljóslega mjög sjálfstæð miðað við aldur, en í því sambandi er nefnt að hún sjái sjálf um að fá sér morgunmat og taka sig til á morgnana og einnig um háttatíma hvort sem hún sé á heimili stefnanda eða stefnda. Fram kemur að stúlkan hafi greint matsmanni frá því að þegar hún sé á heimili stefnanda spili hún World of Warcraft enda sé móðir hennar í tveimur tölvuleikjum og sé á hverjum degi í tölvunni. Hún fari hins vegar aldrei í tölvur á heimili stefnda. Í skýrslunni segir að stúlkan hafi haft á orði að hana langaði til að búa jafnt hjá báðum foreldrum sínum; en að henni finnist […] betri og að þar eigi hún betri vinkonur og „skemmtilegra líf“.

Í matsskýrslunni er vísað til áðurrakinna gagna og bent á að frá leikskólavist stúlkunnar A hafi komið fram athugasemdir og tilkynningar um þroska, hegðun og aðlögun hennar. Segir að vegna þessa hafi matsmaður átt viðræður við nokkra þá fagaðila sem hefðu sinnt stúlkunni á liðnum árum, þar á meðal eru kennarar í […] og […], en einnig starfsmenn barnaverndarnefnda […] og […], og loks fjölskylduaðila. Þá segir frá því í skýrslunni að matsmaður hafi lagt fyrir foreldra stúlkunnar en einnig kennara hennar svokallaðan SDQ-hegðunarmatslista. Hafi tilgangur þess verið að meta styrkleika og vanda stúlkunnar og þá einkum líðan, hegðun, ofvirknieinkenni svo og samskipta- og félagshæfni hennar. Um niðurstöður prófsins segir:

Í svörum K kemur fram […]

Í skýrslu matsmannsins er áréttað að vegna áðurrakins vanda stúlkunnar hafi staðið til vorið 2012 setja hana í greiningarferli, en að því hafi verið slegið á frest þar sem skólastarf hennar þá um haustið hafi byrjað vel.

Í lokakafla matsskýrslu hins dómkvadda matsmanns eru niðurstöður dregnar saman, að því er varðar persónulega eiginleika og hagi aðila og dóttur þeirra, A.

Um stefnanda segir:

K hefur átt erfiðan uppvöxt, móðir hennar er alkóhólisti, K er með ADHD og dyslexiu og átti erfitt með að fóta sig í námi og varð fyrir einelti í æsku. Á unglingsárum hefur K verið rótlaus og farið að finna fyrir vaxandi vanlíðan en hún var metin með örorku vegna verulegra geðrænna erfiðleika um 17 ára aldur. Í sambúðinni með M gekk K í gegnum tímabil mikillar vanlíðunar, hún virðist hafa orðið vanvirk, fitnað og eytt miklum tíma í tölvuleiki. Eftir sambúðarslitin líður K mun betur, hún hefur góðan stuðning, leitar sér að vinnu, reynir að grenna sig, er ánægð í sambandi og í dag metur geðlæknir hana einkennalausa og hún er lyfjalaus. Í upplýsingum frá geðlækni K kemur fram að hún á við langvinna geðræna erfiðleika að stríða. Læknir telur grunnvanda hennar vera ADHD og að við erfiðar kringumstæður aukist vandi hennar og fram komi fylgiraskanir svo sem kvíði, depurð og svefnraskanir. Á persónuleikaprófi kemur einnig fram að hún hefur tilhneigingu til vanlíðunar, skertrar einbeitingar og dómgreindar, er ósjálfstæð, skortir úthald og hættir til að vera tortryggin og missir stjórn á sér þegar þolinmæði hennar brestur. Í dag eru aðstæður K hagfelldar og hún nýtur góðs stuðnings og hún finnur lítið fyrir vanlíðan. En engu að síður eru veikleikar í persónugerð hennar og tilhneiging til að fá ofangreinda kvilla sífellt til staðar.

K er mjög tengd A og háð henni. K vill standa sig vel sem foreldri, hún passar upp á nám og tómstundir A og vill skemmta A, dekra, vernda og gleðja hana. K spilar tölvuleikinn World of warcraft og hefur einnig búið til aðgang fyrir A í leikinn, en hann er ætlaður börnum eldri en 13 ára. K reynir að setja A reglur og mörk og hefur til að mynda verið að kynna sér notkun umbunarkerfa. K er hins vegar óörugg með það hvernig hún eigi að bera sig að og því tekur A lítið mark á fyrirmælum móður sinnar, enda hefur hún frá unga aldri farið sínu fram.

Öllum upplýsingum ber saman um að í sambúð þeirra M hafi K borið hitann og þungann af umönnun A. Hins vegar virðast tilkynningar til barnaverndar bæði […] og […], og slök staða A benda til að K hafi ekki ráðið við það verkefni að fullu. Allt frá því að A er mjög ung virðast foreldrar ekki ráða við almenna umönnun hennar svo sem að gefa henni lyf, stjórna háttatíma, koma henni í skóla eða talþjálfun, styðja hana til sjálfstæðis og örva hana. K hefur ríka tilhneigingu til að ofvernda A, sem hefur leitt til þess að hún einangri hana heima. Þrátt fyrir ítrekuð tilmæli ráðgjafa barnaverndar um að A þurfi mjög á því að halda að vera í þroskavænlegu umhverfi og umgangast önnur börn vegna slaks félags- og málþroska sinntu foreldrar því aldrei nema um stutta hríð í einu að láta A sækja leikskóla. Allt utanumhald er í lagi í dag og mætingum A í skóla og heimanámi er vel sinnt.

Um stefnda segir í lokaorðum skýrslunnar:

M átti erfiðar aðstæður og var baldinn í æsku, hann var snemma sendur í sveitaskóla og vist hjá vandalausum og var farinn að sjá alfarið um sig sjálfur um sextán ára aldur. M segist ekki hafa átt erfitt með nám en hann fór að vinna eftir skyldunám og stundaði sjómennsku þar til hann slasaðist 2003. M stundaði mikið skemmtanalíf á unglingsárum og fram að fæðingu A, en á þeim tíma ofnotaði hann bæði áfengi og einnig kannabis í einhverjum mæli. Á sambúðartíma þeirra K varð M þunglyndur, kvíðinn og sneri sólarhringnum við, að eigin sögn til að forðast samneyti við K. M lýsir miklum rifrildum milli þeirra K en hann ber af sér líkamlegt ofbeldi utan eitt skipti. Í sambúðinni fitnaði M mikið, var með mikla verki og notaði róandi lyf sem ávísuð voru á K. M fór í meðferð á Vogi 2011 vegna ofnotkunar verkjalyfja og í alhliða endurhæfingu […] 2012. M hefur ekki notað sterk verkjalyf eða önnur ávanabindandi efni frá meðferðinni 2011.

Á persónuleikaprófum M kemur fram að hann hefur nokkuð heilbrigða persónuuppbyggingu. M er almennt sáttur og einbeittur, félagslyndur og glaðsinna. M á þó erfitt með að taka á vandamálum og sýna ósætti sitt sem getur valdið því að hann byggi upp gremju þar til hann sýnir skyndilega mjög sterk reiðiviðbrögð. M getur einnig orðið ofurupptekinn af smáatriðum og sökkt sér í viðfangsefni fremur en góðu hófi gegnir.

M er mjög tengdur A og samskipti þeirra eru átakalaus. M setur fáar reglur og uppeldi hans einkennist af frjálsræði. M leggur áherslu á samveru, þolinmæði og skilning í uppeldinu. M er þess meðvitaður að hafa brugðist sem foreldri síðustu sambúðarár þeirra K en þá hafi hann tekið mjög lítinn þátt í umönnun A. Þegar barnið er í umsjá M, bæði skömmu eftir sambúðarslit og síðar virðist hann passa uppá öryggi hennar og almennt utanumhald.

M á foreldra og systkini í nágrannabæjunum […] og á […] á hann nána frændur og gamla vini sem geta liðsinnt honum. ... M óskar þess að þau K fari sameiginlega með forræði A og vonast eftir sáttum.

Um stúlkuna A segir í skýrslunni:

A er átta ára. Hún er sjálfstæð, glaðvær og orkumikil stúlka sem hefur frá unga aldri sýnt ákveðin frávik í þroska og hegðun og hefur skólafólk, læknir og barnaverndir haft áhyggjur af aðbúnaði hennar. Eftir skilnað foreldra hennar hafa báðir foreldrar sinnt henni á sómasamlegan hátt. Eftir sambúðarslit hefur A dvalið að mestum hluta í […] hjá móður sinni og gengur nú sinn annan vetur í […]. Í viðtali við A kemur fram að hún sakni […], þar segist hún eiga sínar bestu vinkonur og að þar hafi henni liðið betur í skóla.

A lýsir mismunandi tengslum við foreldra sína. Móðir hennar reiðist henni og skammast en fer líka með henni í búðir, skemmtigarða og veitingastaði. A segir föður sinn aldrei reiðast eða vera leiðinlegan og þau gera margt saman, aðallega að veiða og vera úti. A er augljóslega í mikilli hollustuklemmu milli foreldra sinna. Hún segir K tala illa um M en hann ekki um hana. Á tengslaprófi kemur fram að A reynir að gera öllum jafn hátt undir höfði. Þar koma fram mjög sterk og ástrík tengsl hennar við báða foreldra en fram kemur að móðir er ofverndandi og háð stúlkunni.

Í niðurlagi matsskýrslunnar er áréttað að á sambúðartíma aðila hafi umönnun stúlkunnar A aðallega hvílt á stefnanda, en að hún hafi ekki getað sinnt því á fullnægjandi hátt. Eftir sambúðarslit aðila, í mars 2011, hafi verið hugsað vel um stúlkuna og því líði henni vel hjá þeim báðum, en á það er bent að ekki hafi mikið reynt á stefnda á skólatíma stúlkunnar. Vísað er til þess að stúlkan þekki aðstæður mjög vel hjá aðilum og hafi gengið í skóla og eigi vini og á báðum stöðum, en af þeim sökum sé ekki hætta á aðlögunarerfiðleikum.

Lokaorð skýrslunnar eru að málsaðilar hafi báðir sýnt fullan vilja og skilning á að dóttirin hafi ríkulega umgengni við hitt foreldrið, en þess er getið að stefnandi hafi viljað takmarka símasamskipti feðginanna.

V.

Stefnandi styður kröfu sína um að hún eigi að fá forsjá stúlkunnar A m.a. þeim rökum, að hún sé miklu tengdari stúlkunni en stefndi, enda hafi hún lengst af verið eini umsjónaraðilinn og að mestu séð ein um uppeldi hennar. Þá vísar stefnandi til þess að á meðan á sambúð aðila stóð hafi sú verkaskipting verið á heimili þeirra að uppeldi stúlkunnar hafi komið í hlut hennar. Í því samhengi staðhæfir stefnandi að þrátt fyrir að stefndi hafi um árabil verið öryrki og hafi þannig verið til staðar á heimilinu hafi hann snúið sólarhringnum við, þ.e. sofið á daginn en vakað langt fram eftir nóttu. Staðhæfir stefnandi að þetta háttalag stefnda hafi bitnað á stúlkunni og m.a. þannig að er hún hafi vakið stefnda hafi hann misst stjórn á skapi sínu, en það þó oftast bitnað á stefnanda en ekki á stúlkunni.

Stefnandi segir að sambúð aðila hafi verið stormasöm. Staðhæfir stefnandi að stefndi hafi beitt hana andlegu og líkamlegu ofbeldi um margra ára skeið. Stefndi hafi m.a. margoft lagt á hana hendur og hafi hún af þeim sökum leitað til félagsmálayfirvalda, í mars 2011, og í framhaldi af því slitið sambúðinni.

Stefnandi styður forsjárkröfu sína enn fremur þeim rökum að á sambúðartíma aðila hafi það jafnan komið í hennar hlut að annast samskipti við skóla- og leikskólayfirvöld en að auki hafi hún farið með stúlkuna til læknis og sinnt daglegum þörfum hennar, en einnig áhugamálum, m.a. tónlist. Stefndi hafi aftur á móti ekki tekið mikinn þátt í leikskóla- og skólastarfi stúlkunnar, en að auki lítið komið nálægt heimilisstörfum. Byggir stefnandi á því að öll þessi atriði hafi áhrif á tengsl stúlkunnar við aðila máls.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að persónulegar og félagslegar aðstæður hennar séu mun betri til barnauppeldis en aðstæður stefnda, og þá ekki síst eftir að upp úr sambúðinni slitnaði í mars 2011. Bendir stefnandi á að hún búi nú í góðri íbúð í […], en heimilið sé í næsta nágrenni við skóla stúlkunnar, […]. Stefnandi staðhæfir að stúlkan sé orðin hagvön öllum aðstæðum, en hún hafi m.a. kynnst börnum í nágrenninu. Þá hafi stúlkan smám saman kynnst stúlkum í skólanum, en einnig taki hún þátt í íþróttalífi hjá íþróttafélagi í hverfinu.

Stefnandi bendir á að hún njóti virks stuðnings móður sinnar, sem sé búsett á […], en að þar búi einnig bróðir hennar ásamt unnustu sinni. Stefnandi segir að stúlkan sé mjög hænd að ömmu sinni, enda hafi hún fylgst með uppvexti hennar frá fæðingu, og gisti stúlkan stundum á heimili ömmu sinnar. Að auki njóti stefnandi stuðnings hálfsystur sinnar sem búi á höfuðborgarsvæðinu.

Stefnandi byggir á því að það sé stúlkunni fyrir bestu að hún lúti forsjá hennar, enda sé hún mun hæfari til að fara með forsjána en stefndi. Stefnandi áréttar að hún þekki þarfir stúlkunnar og viti hvernig þeim verði best mætt. Bendir stefnandi á að hún hafi, þrátt fyrir lítil efni, lagt áherslu á að stúlkan fái tækifæri til að sinna áhugamálum sín utan skólatíma. Hafi stúlkan m.a. hafið tónlistarnám á árinu 2011, en stefndi hafi neitað að taka þátt í kostnaði við það nám hennar.

Stefnandi byggir á því að fái hún forsjá stúlkunnar muni það tryggja stöðugleika í lífi hennar, en að alls óvíst sé um aðbúnað og aðstæður hennar verði stefnda falin forsjáin.

Stefnandi staðhæfir að fái hún forsjá stúlkunnar muni hún leggja ríka áherslu á að hún fái að umgangast báða foreldra sína og að hún viðhaldi þannig traustum böndum við þá báða. Kveðst stefnandi telja affarasælast að umgengni stúlkunnar við stefnda verði ein helgi í mánuði, en að hún verði auk þess til skiptis hjá aðilum í jóla- og páskafríum, en dvelji einnig í sex vikur á sumrin hjá stefnda. Hið sama eigi að gilda skipist mál á annan veg, þ.e. fái stefndi forsjána óskipt.

Við flutning andmælti lögmaður stefnanda matsgerð að því leyti sem hún er andstæð stefnanda miðað við stefnda, sérstaklega að því er varðar tengsl barns við aðila, en einnig um hæfi og persónulega eiginleika þeirra. Þar um vísar stefnandi m.a. til áðurrakins vottorðs geðlæknis.

Um lagarök vísar stefnandi til V. kafla barnalaga nr. 76, 2003, einkum 31. gr., sbr. 34. gr. Þá byggir stefnandi á ákvæðum barnalaganna í heild svo og meginreglum þeirra og undirstöðurökum. Kröfu sína um greiðslu meðlags reisir stefnandi á 4. mgr. 34. gr., sbr. 57. gr., barnalaganna.

Málskostnaðarkröfu sína byggir stefnandi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, en um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun vísar hún til laga nr. 50, 1988.

Stefndi byggir kröfu sína um að hann eigi að fá forsjá stúlkunnar A á því að það sé henni fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76, 2003. Stefndi kveðst reyndar telja að það hefði komið stúlkunni best hefði aðilum auðnast að koma sér saman um lausn málsins og þá þannig að þau færu áfram saman með forsjána.

Stefndi byggir dómkröfu sína á því að samband hans við stúlkuna sé mjög gott. Staðhæfir hann að þau feðgin séu nátengd tilfinningaböndum og eigi einstaklega gott trúnaðarsamband. Vísar stefndi m.a. til þess að stúlkan eigi auðvelt með að ræða við hann um öll sín hjartans mál, bæði gleði sína og áhyggjur. Staðhæfir stefndi að meðal þess sem stúlkan hafi töluvert rætt við hann um sé að henni líði ekki nægilega vel í núverandi skóla, þ.e. […], og að samskipti hennar við bekkjarfélaga þar gangi fremur erfiðlega. Stefndi staðhæfir að stúlkan hafi enn fremur lýst yfir vilja til að flytja aftur til […], enda hafi hún haft þar aðsetur mestan hluta ævi sinnar, en hún sé og afslöppuð og ánægð á heimili hans. Stefndi staðhæfir að stúlkunni hafi liðið vel á […], en hún eigi þar vini og hafi verið ánægð í skólastarfinu. Byggir stefndi á því að það sé því best fyrir stúlkuna að flytja á ný í fyrri heimbyggð, en þar geti hann sinnt þörfum hennar.

Stefndi rökstyður kröfu sína með því að hann njóti stuðnings ættingja eftir þörfum og þá ekki síst móður sinnar á […]. Staðhæfir hann að mjög gott samband sé á milli hennar og stúlkunnar. Byggir stefndi á því að það sé því stúlkunni fyrir bestu að hún búi hjá honum, en þannig geti hún viðhaldið miklum og góðum tengslum við ættmenni hans.

Stefndi byggir á því að það sé mikilvægt fyrir stúlkuna að njóta ríkrar umgengni við báða foreldra sína og eiga þannig kost á því að rækta samband sitt við þau bæði. Bendir stefndi á að í raun hafi ekki borið mikið á milli hugmynda hans og stefnanda um umgengnina.

Stefndi andmælir því sem segir í stefnu, og þar á meðal því að stúlkan sé mun tengdari stefnanda en honum. Stefndi andmælir því líka að stefnandi hafi að mestu annast og alið stúlkna upp. Hann staðhæfir að hið rétta sé að aðilar hafi báðir sinnt umönnuninni, enda sé hún í mjög góðu sambandi við þá báða.

Um lagarök vísar stefndi til ákvæða barnalaga, einkum 2. mgr. 34. gr., en um meðlagskröfuna vísar hann til IX. kafla laganna.

Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, sbr. 129. og 130. gr., en krafa hans um virðisaukaskatt á lögmannsþóknun er byggð á lögum nr. 50, 1988.

VI.

Fyrir dómi gáfu aðilar aðilaskýrslur, en vitnaskýrslur G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur og dómkvaddur matsmaður, G-kk-nf S-kk-nf geðlæknir, F, grunnskólakennari í […], C, félagsmálastjóri […], B, sambýlismaður stefnanda, E, móðir sambýlismanns stefnanda, og D sjómaður.

Í máli þessu deila aðilar um forsjá stúlkunnar A, sem er átta ára.

Samkvæmt 1. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76, 2003 skal í dómi ákveða hvernig forsjá barns verði háttað eftir því sem barni er fyrir bestu. Skal dómur líta m.a. til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla barns við báða foreldra, skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barns hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. Er hér um grundvallarreglur barnaréttar að ræða.

Framangreindu lagaákvæði var breytt með lögum nr. 61, 2012, en samkvæmt 1. mgr. 37. gr. þeirra tóku þau gildi 1. janúar 2013. Dómsmál sem voru þingfest fyrir þann dag, en var þá enn ólokið, verða dæmd eftir ákvæðum eldri laga, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga nr. 61, 2012. Sameiginleg forsjá verður því ekki dæmd í máli þessu.

Fyrir liggur að aðilar slitu sambúð sinni í mars 2011, er dóttir þeirra var á sjöunda aldursári. Við sambúðarslitin fluttist stúlkan með stefnanda af sameiginlegu heimili fjölskyldunnar á […] til […], en upplýst er að hún fór fljótlega á ný á heimili stefnda og lauk þá skólagöngu sinni í 1. bekk Grunnskóla […]. Verður ráðið að eftir það hafi tekist bærileg sátt með aðilum um búsetu og umgengni stúlkunnar, en þau undirrituðu m.a. sátt þar um í desember 2011. Stúlkan hóf skólagöngu í […] í […] haustið 2011, en stefnandi hafði þá búið þeim heimili skammt frá skólanum.

Samkvæmt frásögn stefnanda fyrir dómi hóf hún sambúð með B í apríl 2011. Stefndi heldur einn heimili á […].

Hér fyrir dómi hafa aðilar hvor með sínum hætti lýst í aðilaskýrslum atvikum frá sínum sjónarhóli, ekki síst samskiptum þeirra í milli. Ber þeim saman um að áralöng sambúð þeirra hafi einkennst af vaxandi togstreitu og vanlíðan. Í þessu viðfangi er til þess að líta að við úrlausn einkamála hafa staðhæfingar aðila um atvik almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atriði sem honum er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála. Við úrlausn um sönnun atvika verður í máli þessu því að taka afstöðu til þess hvort staðhæfingar aðila hafi nægilega stoð í sönnunargögnum, sem aflað hefur verið, en að því er varðar sönnunargildi vitnisburða verður m.a. að hafa í huga afstöðu vitna, t.d. til aðila. Verður að mati dómsins að þessu leyti ekki horft fram hjá aðilaskýrslu stefnda, en hann gekkst við því að hafa í eitt skipti haustið 2010 lagt hendur á stefnanda. Veikir þetta forsjárhæfni stefnda að áliti dómsins. Að mati dómsins er framburður aðila fyrir dómi um slæm og erfið samskipti trúverðugur, en af skýrslu hins dómkvadda matsmanns þykir ljóst að hagur þeirra beggja í sambúðinni hafi verið illbærilegur og að það ástand hafi gert hvort um sig veikari fyrir og hafi hvorugt í raun haft stjórn á skapi sínu á köflum. Að öðru leyti verði í máli þessu skorið úr ágreiningi aðila eftir mati og þeim gögnum sem fram hafa komið samkvæmt almennum reglum VI. kafla laga nr. 91, 1991.

Að virtum gögnum eru að áliti dómsins líkindi fyrir því að a.m.k. á síðustu misserum sambúðar málsaðila hafi þeir, m.a vegna áðurgreinds ástands og sálrænna erfiðleika, ekki verið vel hæfir til að fara með forsjá dóttur sinnar, A. Að þessu leyti er m.a. horft til áðurrakinna sérfræðigagna um geðsögu stefnanda, en einnig til matsskýrslu og greinargerða barnaverndaryfirvalda. Liggur m.a. fyrir að í lok árs 2009 var vegna hagsmuna stúlkunnar gerð tímabundin barnaverndaráætlun samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80, 2002. Hinn dómkvaddi matsmaður hefur staðhæft að allur hagur aðila hafi batnað eftir sambúðarslitin og rökstyður að aðstæður þeirra séu nú í heild hagfelldar og að þeir séu báðir hæfir til að fara með forsjá stúlkunnar.

Að mati dómsins er ekki ástæða til að rengja álit hins dómkvadda matsmanns um forsjárhæfni aðila og verður það lagt til grundvallar við úrlausn málsins, en matinu hefur ekki verið hnekkt með yfirmatsgerð. Verður í þessu viðfangi m.a. til þess horft að aðilar hafa gengist við veikleikum sínum og hafa að undanförnu, og þá ekki síst stefndi, leitað sér viðeigandi aðstoðar.

Samkvæmt matsgerð og vætti matsmanns fyrir dómi er stúlkan A tengd málsaðilum sterkum tilfinningaböndum. Hún er í góðu sambandi við þá og gerir ekki upp á milli þeirra, sbr. m.a. áðurrakið tengslapróf hins dómkvadda matsmanns. Að áliti dómsins sýnir þetta, eins og við var búast, að stúlkunni þykir vænt um foreldra sína og er það einlægur vilji hennar að fá að dvelja hjá þeim báðum. Hún hefur verið í grunnskóla á […], en þar áður í leikskólum kaupstaðarins. Undanfarin misseri hefur hún samkvæmt samkomulagi aðila að mestu dvalið á heimili stefnanda og er hún nú á öðru námsári sínu í […]. Að áliti dómsins er því ekki um aðlögunarerfiðleika að ræða hjá stúlkunni, að því er búsetu varðar. Á hinn bóginn liggur fyrir að stúlkan hefur liðið fyrir ósætti foreldranna. Hún hefur m.a. átt við hegðunarvanda að stríða í skólum, en að auki eru nú vísbendingar um að hún sé haldin athyglisbresti (ADHD). Stendur til að stúlkan fari í viðeigandi greiningu á næstunni af þessum sökum, en samkvæmt vætti umsjónarkennara hennar í […] fyrir dómi hefur líðan hennar og félagsfærni að undanförnu farið hrakandi eftir ágæta byrjun síðastliðið haust.

Málsaðilar bjóða upp á sitt hvort umhverfið, en að áliti dómsins eru þeir einnig ólíkir að gerð. Þegar gögn málsins eru virt í heild, og þá ekki síst áðurrakin matsgerð, falla ýmis atriði með og á móti málsaðilum, en að áliti dómsins hallar þó talsvert á stefnanda þegar á heildina er litið. Fram hjá því verður þó ekki horft að hlutverk stefnda, eins og umgengni hans við A hefur verið háttað að undanförnu, er mun einfaldara en hjá stefnanda, þar sem meira reynir á að sinna barni á skólatíma. Hefur þannig lítið reynt á stefnda í því hlutverki utan lok skólaárs 2010/2011. Samkvæmt vætti félagsmálastjóra […] gekk það þó allvel hjá stefnda. Af matsgerð og öðrum gögnum verður og ráðið að eftir sambúðarslitin hafi stefndi, líkt og stefnandi, sinnt foreldrahlutverki sínu eins vel og aðstæður hafa leyft. Samkvæmt vætti matsmanns gætir stefndi vel að öryggi og velferð dóttur sinnar, en eins og áður sagði er hún gjörkunnug heimabyggð hans og á þar vinkonur og ættingja. Þá er stuðningsnet og ættartengsl að öðru leyti í nærbyggð mun sterkara hjá stefnda en stefnanda. Einnig verður ráðið af gögnum, sbr. m.a. umsögn og vætti umsjónarkennara í […], að stúlkan hafi dafnað vel hjá stefnda sumarið 2012, en hún mun hafa verið vel fyrirkölluð er skólastarf hennar hófst þá um haustið.

Óumdeilt er að það er dóttur aðila mikilvægt að eiga gott og ríkt samband við þau. Að áliti dómsins hefur stefndi við meðferð málsins sýnt sáttavilja og sveigjanleika og virðist hann einlægur að því leyti. Það er mat dómsins að stefndi sé líklegur til að stuðla að jafnri og átakalausri umgengni og að hann hafi ríkari skilning en stefnandi á þörf og rétti stúlkunnar til þessa mikilvæga atriðis.

Að öllu framangreindu virtu og í ljósi grundvallarreglu barnaréttar um að þarfir og hagsmunir barns ráði því, en ekki hagsmunir foreldranna, hverjum verði falin forsjá þess, þá er það niðurstaða dómsins að það þjóni framtíðarhagsmunum stúlkunnar A betur að stefnda verði falin forsjá hennar. Verður því að hafna forsjárkröfu stefnanda en fela stefnda forsjá, svo sem hann hefur krafist.

Skal stefnandi í ljósi ofangreindrar niðurstöðu greiða einfalt meðlag með stúlkunni, eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun ríkisins, til fullnaðs átján ára aldurs.

Af hálfu málsaðila var ekki gerð krafa um að kveðið yrði á um inntak umgengnisréttar.

Úrslit málsins geta eftir atvikum breytt dvalarstað dóttur aðila, A. Verður ákveðið, sbr. 1. mgr. 44. gr. barnalaga, að áfrýjun fresti framkvæmd dómsins.

Eftir atvikum og með hliðsjón af 2. málslið 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91, 1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Stefnandi og stefndi hafa gjafsókn, sbr. framlögð bréf innanríkisráðuneytisins.

Af hálfu lögmanna aðila voru lagðir fram málskostnaðarreikningar, ásamt sundurliðuðum tímaskýrslum.

Gjafsóknarkostnaður verður m.a. ákveðinn með hliðsjón af framangreindu, en einnig af dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 50/1974 og 470/2011, svo og umfangi málsins og þeim mikilvægu hagsmunum sem um er deilt. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91, 1991 tekur dómurinn hins vegar ekki afstöðu til útlagðs kostnaðar.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.190.000 krónur, án virðisaukaskatts.

Gjafsóknarkostnaður stefnda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, A-kvk-ef S-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.050.000 krónur, án virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveða upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari og meðdómsmennirnir I-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf sálfræðingur og dr. S-kvk-nf S-kvk-nf sálfræðingur.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, M, skal fara með forsjá barns málsaðila, A.

Stefnandi greiði einfalt meðlag með barninu til fullnaðs átján ára aldurs þess.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef hdl., 1.190.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Gjafsóknarkostnaður stefnda, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, A-kvk-ef S-kvk-ef hdl., 1.050.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjun dómsins frestar réttaráhrifum hans.