K-5155/2019

Úrskurður

I.

Dómkröfur o.fl.:

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 15. apríl 2020, barst dóminum með kröfuskjali, dags. 27. september 2019. Sóknaraðili er A, […], […]. Varnaraðili er B, […], […].

Sóknaraðili krefst þess að ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 25. september 2019, um að hafna endurupptöku kyrrsetningargerðar í máli nr. 2019[…]verði ómerkt og lagt verði fyrir sýslumann að endurupptaka kyrrsetningargerðina. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar að skaðlausu úr hendi varnaraðila hver sem úrslit málsins verða.

Varnaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns verði staðfest. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins.

II.

Málsatvik:

1.

Ágreiningur er uppi um greiðslu á vangoldnum reikningum í tengslum við byggingarframkvæmdir að […] í Reykjavík. Aðila greinir á um það hvort sóknaraðili og varnaraðili hafi verið í viðskiptasambandi vegna fyrrgreindra byggingarframkvæmda. Sóknaraðili var lóðarhafi og handhafi byggingarleyfis vegna framkvæmdanna á umræddri lóð en C (hið fyrra) annaðist í fyrstu framkvæmdirnar. Þann 4. maí 2016 var félagið yfirtekið af D og fór eftir það með framkvæmdirnar fyrir sóknaraðila undir auðkennum hins síðarnefnda félags. D var lagt niður í ársbyrjun 2018 og tók þá annað félag, C (hið síðara), sem þá var nýstofnað, við fyrrgreindum byggingarframkvæmdum fyrir sóknaraðila.

Varnaraðili kom að tilteknum verkþáttum í þessum framkvæmdum og var fyrirsvarsmaður hans tilgreindur sem blikksmíðameistari á byggingarleyfi sóknaraðila. Í ársbyrjun 2018 fékk varnaraðili greitt fyrir verkið frá D á grundvelli útgefinna reikninga sem var beint að því félagi. Síðar á því sama ári og í byrjun þess næsta fékk varnaraðili greitt fyrir verkið frá C (hinu síðara) samkvæmt reikningum sem beint var að því félagi. Varnaraðili gaf í framhaldi út átta reikninga á tímabili frá 28. febrúar 2019 til 9. júlí sama ár sem einnig var beint að C (hinu síðara) sem greiðanda. Reikningarnir fengust hins vegar ekki greiddir. Um svipað leyti afsalaði sóknaraðili þrettán hlutum í umræddri fasteign til E en því til grundvallar var kaupsamningur, dags. 25. nóvember 2016. Varnaraðili gerði C (hinu síðara) kreditreikninga vegna hinna ógreiddu reikninga samhliða því að hann gaf út nýjan reikning á hendur sóknaraðila með sömu fjárkröfum, auk innheimtuviðvörunar, dags. 29. júlí 2019, og innheimtubréfs, dags. 20. ágúst sama ár.

Þann 20. ágúst 2019 sagði fyrirsvarsmaður varnaraðila sig frá verkinu sem iðnmeistari vegna fyrrgreindra vanefnda. Með tölvuskeytum til varnaraðila, dags. 21. og 26. sama mánaðar, hafnaði sóknaraðili greiðsluskyldu og krafðist bakfærslu fyrrgreindra reikninga.

2.

Með erindi varnaraðila, sem gerðarbeiðanda, til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 29. ágúst 2019, var óskað eftir kyrrsetningu á réttindum sóknaraðila, sem gerðarþola, í umræddri fasteign, þ.e. í rétti til greiðslna samkvæmt fyrrgreindum kaupsamningi, þinglýstum með nánar tilgreindu þinglýsingarnúmeri, auk þess sem óskað var eftir því að kyrrsetning næði til allra eignarhluta gerðarþola í sömu fasteign félli samþykkt kauptilboð niður.

Í kyrrsetningarbeiðninni var með gerð ítarleg grein fyrir fjárhæð meintrar kröfu gerðarbeiðanda á hendur gerðarþola og málavöxtum, eins og þeir horfðu við gerðarbeiðanda, auk lagaraka o.fl. Í beiðninni var rakið hvernig gerðarbeiðandi hefði komið að umræddum byggingarframkvæmdum, hver væri handhafi byggingarleyfis og hver aðkoma gerðarbeiðanda hefði verið að verkinu sem iðnmeistari. Fjallað var um fyrrgreind fasteignaviðskipti gerðarþola og E auk áðurnefndra reikninga á hendur gerðarþola vegna vinnu gerðarbeiðanda sem ekki hefðu fengist greiddir þrátt fyrir innheimtutilraunir. Tekið var fram að um væri að ræða verulegar fjárhæðir og gjaldfallnar fjárkröfur á hendur gerðarþola sem ekki væri hægt að fullnægja með aðför að svo stöddu. Þá var tekið fram að gerðarbeiðandi teldi að hagsmunum hans yrði stefnt í verulega hættu ef ekki yrði fallist á beiðni hans um kyrrsetningu og var vísað til lokaúttektar sem hefði nýlega farið fram að hluta á húsnæðinu og væntanlegra verkloka og afhendingar húsnæðisins til þriðja aðila til mögulegs tjóns fyrir gerðarbeiðanda.

Þessu til viðbótar var í beiðninni fjallað um veika fjárhagslega stöðu gerðarþola, fjármögnun umræddra byggingarframkvæmda með lánsfé, skyldur gerðarþola gagnvart E samkvæmt fyrrgreindum kaupsamningi, mögulegar tafabætur sem kynnu að falla á gerðarþola vegna langs framkvæmdatíma o.fl. Enn fremur var tekið fram að á sama tíma og gerðarþoli hefði neitað að greiða reikninga gerðarbeiðanda þá hefði auknum veðskuldum verið þinglýst á umrædda fasteign, einu verulegu eign gerðarþola, og að fjárhæðir skuldanna hefðu verið verulegar miðað við umsamið kaupverð á fasteigninni. Þá var vikið nánar að fjártjónshættu gerðarbeiðanda, sem kröfuhafa, með tilliti til uppgjörs gagnvart umræddum lánastofnunum, þeirri ætluðu afstöðu gerðarþola að gæta ekki að hagsmunum gerðarbeiðanda, löngum málsmeðferðartíma fyrir dómstólum, jafnræði gerðarbeiðanda gagnvart öðrum kröfuhöfum og fleira í þeim dúr. Að auki var vikið nánar að andlagi kyrrsetningar, vanskilum gerðarþola samkvæmt vanskilaskrá o.fl.

Um lagarök fyrir beiðninni var vísað til 5. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Þá var af hálfu gerðarbeiðanda óskað eftir tafarlausri fyrirtöku á beiðninni án tilkynningar til gerðarþola með vísan til 3. og 6. tölul. 3. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 4. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990, vegna ætlaðs undanskots gerðarþola á eignum og yfirvofandi gjaldþrots.

3.

Samkvæmt gerðabók sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu fór fyrrgreind kyrrsetning fram 6. september 2019 á lögheimili gerðarþola. Þar greinir að beiðni um kyrrsetningu og fylgigögn hafi verið lögð fram og bókað um kröfu gerðarbeiðanda vegna nánar tilgreindrar skuldar gerðarþola. Gerðarbeiðandi hafi vísað til beiðninnar varðandi málsatvik og hann lagt fram tryggingu til bráðabirgða, sbr. 3. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990. Fyrirtaka beiðninnar hafi verið án sérstakrar boðunar gerðarþola og bókað að gerðarþoli hefði ekki hist fyrir né heldur nokkur sem málstað hans gæti tekið. Bókað var að gerðarbeiðandi hefði ítrekað kröfuna og að sýslumaður hefði talið að skilyrðum 5. gr. laga nr. 31/1990 væri fullnægt, auk þess sem trygging til bráðabirgða hefði verið metin fullnægjandi, sbr. 4. mgr. 16. gr. sömu laga. Í framhaldi hafi gerðin farið fram samkvæmt kröfu gerðarbeiðanda.

4.

Með erindi sóknaraðila, sem gerðarþola, til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 17. september 2019, var krafist endurupptöku á fyrrgreindri kyrrsetningu. Í erindinu var meðal annars vísað til þess að ekkert samningssamband hefði verið milli gerðarþola og gerðarbeiðanda og hinum síðarnefnda hefði verið fullkunnugt um það. Því hefði beiðni varnaraðila, sem gerðarbeiðanda, um kyrrsetningu verið efnislega röng.

Fjallað var um aðkomu C (hins fyrra), síðar D, að byggingarframkvæmdunum og tekið fram að um hefði verið að ræða alverktöku og að gerðarbeiðandi hefði verið að vinna fyrir þann lögaðila sem verktaki, hann hefði lotið hans verkstjórn og gert honum reikninga. Þá var vikið að fyrrgreindum málsatvikum varðandi útgáfu reikninga, sem hefðu framan af fengist greiddir, en síðar útgáfu kreditreikninga og nýrra reikninga á hendur gerðarþola, auk fyrrgreindra innheimtubréfa, með afturvirkum dagsetningum, þegar fyrri reikningar á hendur alverktaka fengust ekki greiddir.

Þessu til viðbótar var bent á það að gerðarbeiðandi hefði í beiðni um kyrrsetningu látið hjá líða að upplýsa sýslumann um framangreind málsatvik sem hefðu haft mikla þýðingu varðandi það hvort gerðin næði fram að ganga. Gerðarþoli hefði hins vegar, ef hann hefði verið boðaður til gerðarinnar, getað komið hinu rétta á framfæri við sýslumann. Gerðarþoli hefði í raun haft stöðu þriðja manns, sem eigandi umræddrar fasteignar, en ágreiningur gerðarbeiðanda við viðsemjanda sinn, eða mögulegur greiðsludráttur viðsemjanda gagnvart gerðarbeiðanda, gæti ekki skapað gerðarbeiðanda þann rétt að hann gæti beint kröfum að gerðarþola. Þá hefði eignarhald gerðarþola á umræddri fasteign enga þýðingu í framangreindu tilliti.

Einnig var tekið fram að það væri mat gerðarþola að gerðarbeiðandi hefði á engan hátt leitt líkur að því að hann ætti lögvarða kröfu á hendur gerðarþola til greiðslu peninga, sbr. skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31/1990. Framlögð gögn sýndu að mati gerðarþola fram á hið gagnstæða, auk þess sem tilgreind fjárhæð krafna á hendur honum fengi ekki staðist. Því hefði brostið heimild til kyrrsetningar eignar gerðarþola að honum fjarstöddum, sbr. 1. tölul. 3. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990.

5.

Með ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 25. september 2019, var kröfu um endurupptöku kyrrsetningargerðarinnar hafnað þar sem lagaskilyrði voru ekki talin vera uppfyllt. Í rökstuðningi var meðal annars vísað til 1. tölul. 3. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990, auk 15. gr. sömu laga, sbr. 36.–50. gr., 2. mgr. 51. gr., 62. gr. og 63. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Vísað var til þess að í beiðni gerðarþola um endurupptöku væri ekki tilgreint hvaða undanþáguliðir laga nr. 90/1989 ættu við til þess að skilyrðum endurupptöku væri fullnægt. Vísað var til nánar tilgreinds fræðirits um aðfarargerðir og færð fyrir því rök að andlag umræddrar kyrrsetningar gæti ekki verið undanþegið aðför, sbr. og 2. mgr. 37. gr. laga nr. 90/1989.

Þessu til viðbótar var vísað til lokamálsliðar 5. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990 þar sem kveðið væri á um að sýslumaður væri óbundinn af fyrri ákvörðunum sínum að því leyti sem þær gætu komið til endurskoðunar við endurupptöku. Þá væri málsliðurinn samhljóða 3. mgr. 68. gr. laga nr. 90/1989. Tekið var fram að í handbók um aðför, kyrrsetningu og lögbann o.fl. kæmi hið sama fram. Þetta væri bundið við þær ákvarðanir sem vörðuðu tilefni endurupptökunnar en ekki væri unnt að leita endurskoðunar sýslumanns á fyrri ákvörðun hans sem kæmi endurupptöku ekki við. Einnig var af hálfu sýslumanns vísað til umfjöllunar í greinargerð með 68. gr. laga nr. 90/1989 þess efnis að ef engin endurupptökuheimild samkvæmt fyrrgreindum lögum ætti við að mati sýslumanns, þá væri honum rétt að vísa beiðninni þegar á bug og að um slíka ákvörðun mætti krefjast úrlausnar héraðsdómara samkvæmt 4. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1989.

III.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila:

Sóknaraðili styður kröfur sínar einkum við 3. mgr. 22. gr., sbr. 5. gr., laga nr. 31/1990. Sóknaraðili byggir á því að varnaraðili eigi ekki lögvarða kröfu á hendur honum. Aðilar máls hafi ekki á neinu stigi átt í samningssambandi. Sóknaraðila beri ekki skylda til að greiða varnaraðila umrædda reikninga. Reikningunum hafi ranglega verið beint að sóknaraðila í framhaldi af því að þeir fengust ekki greiddir af viðsemjanda varnaraðila. Frumforsenda fyrir kyrrsetningargerðinni hafi því verið brostin frá upphafi en varnaraðili hafi náð gerðinni fram með rangri upplýsingagjöf til sýslumanns.

Sóknaraðili rökstyður málatilbúnað sinn frekar með því að gera grein fyrir viðskiptasambandi varnaraðila við C (hið fyrra), D og C (hið síðara) og samskiptum starfsmanna í tengslum við það. Nánar tiltekið hvernig háttaði til með sölu á efni og þjónustu, pantanir og fyrirmæli varðandi umrætt fasteignaverkefni, en öll þessi atvik hafi verið með þeim hætti að varnaraðili og starfsmenn hans hafi verið í samskiptum við fyrrgreind félög og starfsmenn þeirra. Þá hafi umrædd félög og starfsmenn þeirra ekki komið fram gagnvart varnaraðila í umboði eða sem milligönguaðili sóknaraðila af einhverju tagi. Varnaraðili beri sönnunarbyrðina fyrir hinu gagnstæða.

Sóknaraðili rökstyður málatilbúnað sinn einnig með því að vísa til langs viðskiptasambands varnaraðila við fyrrgreind félög, að minnsta kosti frá árinu 2014, og útgáfu og greiðslu reikninga í tengslum við það, sem taki meðal annars til umrædds fasteignaverkefnis að […]. Engin breyting hafi orðið á því viðskiptasambandi vegna reikninga á tímabilinu frá febrúar til júlí 2019. Þeim reikningum hafi fyrst verið beint að sóknaraðila, löngu eftir gjalddaga, eftir bakfærslu gagnvart C (hinu síðara). Þessu til frekari stuðnings vísar sóknaraðili til nánar tilgreindra tölvuskeytasamskipta milli starfsmanna varnaraðila og C (hins síðara) á fyrrgreindu tímabili á árinu 2019 vegna umræddra reikninga. Sóknaraðili vísar til þess að það fáist ekki samrýmst reglum kröfu eða samningaréttar að varnaraðili geti beint fjárkröfum sínum að þriðja aðila, þ.e. sóknaraðila, þegar greiðslur fáist ekki frá fyrrgreindum viðsemjanda varnaraðila.

Sóknaraðili áréttar að þótt fyrrgreind félög hafi keypt efni og þjónustu af varnaraðila, sem nýtt var til að fullnægja samningsskyldum gagnvart sóknaraðila varðandi smíði á fasteign hans, þá leiði slíkt ekki til þess að varnaraðili geti sjálfstætt krafið sóknaraðila um greiðslu vegna mögulegra vanefnda C (hins síðara). Þessu til viðbótar áréttar sóknaraðili að hann hafi aldrei gengist í ábyrgð á greiðslum til varnaraðila vegna umræddra krafna og ekki verði séð að á því sé byggt af hans hálfu. Þá verði ekki séð að það varði ágreiningsefnið í tengslum við fyrrgreint samningssamband þótt fyrirsvarsmaður varnaraðila hafi komið fram sem blikksmíðameistari í umræddu fasteignaverkefni. Slíkt geti ekki leitt til greiðsluskyldu sóknaraðila og hann geti í raun ekki tekið efnislega afstöðu til þeirra krafna sem gerðar séu á hendur honum. Hann hafi eingöngu keypt verk af fyrrgreindum félögum og hann hafi, eðli málsins samkvæmt, ekki þurft að gæta að öðru en því að þeir lögaðilar lykju þeim verkum gegn greiðslu frá honum.

Sóknaraðili áréttar einnig að með hinni umþrættu kyrrsetningu hafi eignir sóknaraðila verið kyrrsettar langt umfram hugsanlegar kröfur varnaraðila á hendur honum. Umræddri kyrrsetningu sé ætlað að tryggja greiðslu höfuðstóls reikninga, auk dráttarvaxta frá gjalddögum. Reikningarnir séu hins vegar dagsettir án nokkurra skýringa afturvirkt og þeim beint að sóknaraðila að undangenginni innheimtu hjá C (hinu síðara), eins og áður greini. Háttsemi varnaraðila að þessu leyti standist ekki lög. Með þessu leitist varnaraðili við að fá greidda reikninga frá öðrum en viðsemjanda sínum, auk þess sem hann krefjist dráttarvaxta vegna tímabils löngu fyrir stofnun ætlaðra krafna á hendur sóknaraðila.

Að öllu framangreindu virtu byggir sóknaraðili á því að með öllu skorti að varnaraðili eigi lögvarða kröfu á hendur honum til greiðslu peninga en það sé ófrávíkjanlegt skilyrði sem þurfi að uppfylla samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31/1990 svo kyrrsetning geti farið fram. Gögn sýni með ótvíræðum hætti fram á hið gagnstæða, nánar tiltekið að meint krafa varnaraðila beinist að öðrum lögaðila, auk þess sem tilgreind fjárhæð kröfu á hendur sóknaraðila fái heldur ekki staðist. Að þessu virtu hafi brostið heimild til kyrrsetningar á eign sóknaraðila að honum fjarstöddum, sbr. 1. tölul. 3. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990. Þessu til viðbótar vísar sóknaraðili til 3. tölul. sömu málsgreinar enda verði því ákvæði ekki aðeins beitt hafi krafa fallið niður heldur einnig þegar krafa hafi aldrei verið fyrir hendi. Eigi því að fallast á kröfur sóknaraðila og leggja fyrir sýslumann að endurupptaka gerðina þannig að kostur gefist á því að taka afstöðu til beiðni um kyrrsetningu á grundvelli réttra gagna.

Varðandi málskostnaðarkröfu þá vísar sóknaraðili til skaðleysissjónarmiða. Í því sambandi tekur sóknaraðili fram að varnaraðili hafi í vondri trú beint kröfum að sóknaraðila og fengið eignir hans kyrrsettar með óbilgjörnum hætti þrátt fyrir að hafa aldrei átt í samningssambandi við hann.

Um lagarök að öðru leyti vísar sóknaraðili til meginreglna kröfu, samninga og verktakaréttar. Þá vísar sóknaraðili til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, laga nr. 31/1990, auk 129.–131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að því er varðar málskostnað.

Málsástæður og lagarök varnaraðila:

Varnaraðili byggir á því að skilyrði séu ekki fyrir hendi samkvæmt lögum nr. 31/1990 til þess að endurupptaka kyrrsetningargerðina og því eigi að staðfesta ákvörðun sýslumanns um að hafna þeirri beiðni. Varnaraðili byggir aðallega á því að hann eigi lögvarða kröfu á hendur sóknaraðila í skilningi 5. gr. laga nr. 31/1990. Hann hafnar öllum málatilbúnaði sóknaraðila í þá veru að ekki hafi verið samningssamband á milli þeirra tveggja, sem og að samningssamband varnaraðila hafi verið við fyrrgreind félög sem stóðu að byggingarframkvæmdum fyrir sóknaraðila í alverktöku. Aldrei hafi verið rætt um það að varnaraðili kæmi að þeim framkvæmdum sem undirverktaki D eða C (hins síðara). Varnaraðili vísar til þess að sóknaraðili sé greiðsluskyldur gagnvart honum samkvæmt reikningum vegna þess verks sem laut að smíði fasteignar í eigu sóknaraðila. Verkið hafi sannanlega verið unnið í þágu sóknaraðila og ekkert annað liggi fyrir en að það hafi gagnast honum. Varnaraðili telur að sóknaraðili verði að sýna fram á það að umrædd félög hafi komið að umræddum byggingarframkvæmdum sem alverktakar en jafnframt að þau félög hafi fengið varnaraðila til verksins sem undirverktaka. Sóknaraðila sé í lófa lagið að sýna fram á það, eigi það við, en sömu einstaklingar fari með fyrirsvar vegna sóknaraðila og umræddra félaga sem komu að meintri alverktöku. Engin gögn liggi hins vegar fyrir um að slíku samningssambandi sé til að dreifa, andstætt því sem komi fram hjá sóknaraðila.

Einnig bendir varnaraðili á það að C (hið síðara), sem sóknaraðili telji að hafi verið í samningssambandi við varnaraðila, hafi ekki verið til á þeim tíma þegar fyrirsvarsmaður varnaraðila var skráður sem iðnmeistari vegna umræddra byggingarframkvæmda og þegar verkið hófst. Varnaraðili telur að málatilbúnaður sóknaraðila varðandi þetta sé fjarstæðukenndur og í engu samræmi við efni málsins. Ljóst sé að sóknaraðili hafi stýrt reikningum inn í tengd félög vegna umræddra byggingarframkvæmda í þeim eina tilgangi að skilja eftir hagnað vegna sölu fasteignarinnar hjá sér sjálfum en taka út kostnað í öðrum félögum og jafnvel skilja hann þar eftir ógreiddan. Til marks um það liggi fyrir að C (hið síðara) hafi verið úrskurðað gjaldþrota 15. nóvember 2019, stuttu eftir stofnun félagsins. Sömu aðilar hafi komið að félögunum og varnaraðila verið gert að beina reikningum að félögum tengdum sóknaraðila, eins og áður greini. Þá hafi varnaraðili ekki haft ástæðu til að rengja verkkaupa á þeim tíma. Í þessu samhengi vísar varnaraðili einnig til þess að sóknaraðili hafi verið að greiða öðrum iðnmeisturum fyrir verktöku við fasteignina og gögn verið lögð fram sem sýni fram á það. Að því virtu sé jafnframt ljóst að staðhæfingar sóknaraðila um meinta alverktöku þriðja aðila við byggingu fasteignarinnar standist ekki.

Varnaraðili vísar jafnframt til þess að hann hafi haft vitneskju um að sóknaraðili væri handhafi byggingarleyfis vegna umræddra framkvæmda og að nafngreindur maður hafi verið við byggingarstjórn vegna framkvæmdanna og því með stöðuumboð samkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Byggingarstjóri starfi í umboði eiganda og beri ekki sjálfur ábyrgð á efndum samnings, til dæmis hvað varðar greiðslu fyrir verk. Þá hafi byggingarstjóri ekki stöðu sem vinnuveitandi gagnvart iðnmeistara sem komi að verki.

Varnaraðili mótmælir málatilbúnaði sóknaraðila í þá veru að umrædd félög, C (hið síðara) o.fl., eða einstakir starfsmenn þeirra, hafi ekki komið fram gagnvart varnaraðila í umboði sóknaraðila sem milligönguaðilar af einhverju tagi. Hið sama eigi við um þá staðhæfingu sóknaraðila að varnaraðili beri sönnunarbyrðina fyrir hinu gagnstæða. Þvert á móti vísar varnaraðili til þess að sóknaraðili beri sönnunarbyrðina hvað þetta varðar. Komi hins vegar til þess að lagt verði til grundvallar að ekki hafi verið beint samningssamband milli hans og sóknaraðila þá telur varnaraðili að miða verði við að byggingarstjóri hafi fengið varnaraðila til verksins í þágu sóknaraðila á grundvelli umboðs samkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2010. Þessu til viðbótar vísar varnaraðili til þess að það sé rangt, sem fram komi hjá sóknaraðila, að varnaraðili hafi eingöngu gefið út reikninga á hendur C (hinu síðara) vegna framkvæmdanna. Hið rétta sé að varnaraðili hafi einnig gefið út reikninga á hendur D en það félag hafi verið byggingarstjóri verksins. Í þessu sambandi ítrekar varnaraðili það sem áður greinir, að sóknaraðili hafi af handahófi stýrt reikningum inn í framangreind dótturfélög á hans vegum.

Varnaraðili vísar einnig til stöðu sinnar sem blikksmíðameistara en hann hafi á þeim forsendum verið fenginn til að koma að afmörkuðum þætti við byggingu umræddrar fasteignar. Hann hafi því ekki verið að gera marga verksamninga vegna sama verks við félög sem enga hagsmuni hafi haft af byggingu fasteignarinnar, eins og ráða megi af málatilbúnaði sóknaraðila. Varnaraðili hafi verið í samningssambandi við sóknaraðila en ekki fyrrgreind félög enda hafi til að mynda ekki verið búið að stofna eitt þeirra þegar verkið hófst. Sóknaraðili hafi, eins og áður greini, stýrt reikningum eftir geðþótta inn í dótturfélögin en síðan neitað að greiða reikninga frá iðnmeistara vegna verks við fasteignina þrátt fyrir að það hafi leitt til verðmætaaukningar á umræddri fasteign og til hagsbóta fyrir sóknaraðila enda hafi fasteignin verið seld áfram til þriðja aðila sem fullbúin eign. Þá liggi fyrir, eins og áður greini, að sóknaraðili hafi greitt reikninga frá öðrum iðnmeisturum vegna sömu byggingarframkvæmda.

Varnaraðili bendir einnig á misræmi í málatilbúnaði sóknaraðila varðandi meint samningssambönd varnaraðila við þriðju aðila. Í endurupptökubeiðni sóknaraðila til sýslumanns, dags. 17. september 2019, sé byggt á því að varnaraðili hafi verið að vinna fyrir D sem hafi séð um verkframkvæmdir við fasteignir gerðarþola í meintri alverktöku, sbr. tilkynningu til fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra sem finna megi í gögnum málsins. Í greinargerð sóknaraðila til héraðsdóms byggi hann hins vegar á því að C (hið síðara) hafi átt í samningssambandi við varnaraðila eftir stofnun þess félags og það félag hafi verið með alverktöku við byggingu fasteignarinnar. Það félag sé hins vegar hvergi nefnt í kröfu sóknaraðila til sýslumanns um endurupptöku kyrrsetningargerðarinnar. Málatilbúnaður sóknaraðila sé að þessu leyti þversagnakenndur og fái ekki staðist.

Í annan stað byggir varnaraðili á því að heimilt hafi verið að kyrrsetja eign sóknaraðila að honum fjarstöddum, sbr. 1. tölul. 3. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990. Um andlag kyrrsetningarinnar vísar varnaraðili til 15. gr. þeirra laga þar sem kveðið sé á um að ákvæði 36. til 50. gr. laga nr. 90/1989 gildi um þær eignir sem verði kyrrsettar. Í 1. mgr. 37. gr. hinna síðarnefndu laga sé kveðið á um að gera megi fjárnám meðal annars í kröfu gerðarþola á hendur öðrum manni eða annarri eign eða réttindum sem hafi fjárhagslegt gildi og unnt sé að skilgreina nægilega. Þá sé í 2. mgr. sömu lagagreinar kveðið á um að gera megi fjárnám í eign þótt lögbönd séu á henni eða annar maður hafi áður fengið veðréttindi í henni. Varnaraðili vísar til 3. gr. kaupsamnings sóknaraðila og E um […] um að réttar efndir samningsins væru þær að kaupandi léti samningsgreiðslur renna beint inn á bankareikning sóknaraðila. Að þessu virtu og með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 15. gr. laga nr. 31/1990, geti varnaraðili á grundvelli kröfu sinnar á hendur sóknaraðila krafist kyrrsetningar í réttindum hans samkvæmt fyrrgreindum kaupsamningi. Sé því ljóst að sá réttur til framangreindra greiðslna geti verið andlag kyrrsetningar á grundvelli fyrrgreindra lagaákvæða með þeim hætti sem hin umþrætta kyrrsetning kvað á um.

Varðandi málsmeðferð sýslumanns við kyrrsetninguna og fjarveru sóknaraðila þegar gerðin fór fram þá vísar varnaraðili til þess að á þeim tíma hafi hætta verið á undanskoti á eignum enda hafi réttmæti kyrrsetningarbeiðninnar verið reist á því. Það mat hafi reynst vera rétt þar sem sóknaraðili hafi þegar verið byrjaður á því að afsala umræddri fasteign til kaupanda samkvæmt kaupsamningi og einu eign félagsins. Hinir kyrrsettu fjármunir hafi verið þess eðlis að auðvelt hefði verið að skjóta þeim undan, stæði vilji til þess, og hið sama hafi átt við um eignarhluti í fasteign félli kaupsamningur niður. Það hafi verið sýslumaður sem hafi ákveðið að tilkynna ekki um fyrirhugaða kyrrsetningargerð en það hafi verið í samræmi við almenna framkvæmd við meðferð slíkra mála hjá embættinu, meðal annars vegna eðlis kyrrsetningar sem bráðabirgðagerðar. Ákvörðunin hafi því verið reist á málefnalegum grundvelli og með heimild samkvæmt 3. mgr. 21. gr. og 22. gr. laga nr. 90/1989. Þá hafi verið gætt að réttarstöðu gerðarþola með því að láta gerðina fara fram þar sem sennilegast þætti að gerðarþoli eða málsvari hans myndu hittast fyrir, sbr. 2. mgr. 22. gr. þeirra laga. Umrædd kyrrsetningargerð hafi farið fram á lögheimili sóknaraðila en þar hafi hins vegar enginn hist fyrir í skilningi laganna. Auk framangreinds geti gerðarþoli krafist úrlausnar héraðsdóms um gildi kyrrsetningargerðarinnar, eins og sóknaraðili geri í þessu máli. Að þessu virtu verði að hafna öllum málsástæðum sóknaraðila hvað varðar skort á tilkynningu um væntanlega kyrrsetningargerð og standi því engin rök til endurupptöku gerðarinnar á slíkum grundvelli.

Að öllu framangreindu virtu telur varnaraðili að staðfesta eigi synjun sýslumanns á endurupptöku kyrrsetningarinnar og dæma sóknaraðila til greiðslu málskostnaðar, varnaraðila að skaðlausu. Um lagarök að öðru leyti vísar varnaraðili til laga nr. 31/1990, einkum 5. og 15. gr. þeirra laga, sem og meginreglna kröfu og samningaréttar um loforð og réttar efndir. Þá vísar varnaraðili til laga nr. 90/1989, einkum 21., 22. og 37. gr. þeirra laga. Um málskostnaðarkröfu vísar varnaraðili til 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Niðurstöður:

Aðila greinir á um lögmæti fyrrgreindrar kyrrsetningar sem fram fór 6. september 2019, eins og áður greinir. Fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur er rekið annað mál á milli sömu aðila, með auðkennið E[…]/2019, sem er ólokið, en það mál var höfðað með gagnstæðri aðilastöðu til staðfestingar á kyrrsetningunni, sbr. VI. kafla laga nr. 31/1990, auk fleiri dómkrafna sem lúta að ágreiningi aðila um fjárhagslegt uppgjör vegna umræddra byggingarframkvæmda.

Úrlausn þessa máls lýtur hins vegar að ákvörðun sýslumanns 25. september 2019 um að synja beiðni sóknaraðila um endurupptöku á kyrrsetningunni og hvort fallast eigi á dómkröfu sóknaraðila um að ómerkja þá ákvörðun. Endurupptaka kyrrsetningar að beiðni gerðarþola eða þriðja manns samkvæmt 1. og 3. tölul. 3. mgr. og 4. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990 er réttarúrræði sem getur einkum átt við til að ná fram leiðréttingu á augljósum mistökum sem kunna að hafa átt sér stað við framkvæmd gerðar hjá sýslumanni, eða ef atvik hafa breyst verulega frá því að gerðin fór fram, og leiðir til þess að gerðin eigi ekki rétt á sér. Að jafnaði er endurupptöku á framangreindum grundvelli að öðru leyti ekki ætlað að vera endurskoðun á kyrrsetningu sem þegar hefur farið fram, svo sem ef síðar koma fram efnislegar varnir af hálfu gerðarþola eða þriðja manns. Slík endurskoðun fer fram í máli samkvæmt VI. kafla laga nr. 31/1990.

Í máli þessu hverfast málsástæður og framlagning gagna til stuðnings dómkröfu sóknaraðila einkum um það hvort frá upphafi hafi skort ófrávíkjanlegt skilyrði 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31/1990 um lögvarða kröfu á hendur honum svo umrædd kyrrsetning gæti náð fram að ganga. Að sama skapi tekur málatilbúnaður varnaraðila að miklu leyti til framangreindra atriða en hann hefur með greinargerð og með framlagningu annarra skjala leitast við að sýna fram á eða leiða líkum að hinu gagnstæða. Málatilbúnaður beggja aðila að þessu leyti, þar með talið hvort samningssamband hafi verið á milli þeirra á verktíma, eða hvort önnur atvik í samskiptum þeirra, beint eða óbeint, leiði til þess að varnaraðili eigi lögvarða kröfu á hendur sóknaraðila, á fyrst og fremst undir úrlausn í fyrrgreindu máli nr. E[…]/2019. Málsástæður aðila af þessum toga geta því aðeins komið til úrlausnar í því máli sem hér er til meðferðar að því marki hvort það hafi verið augljóst eða bersýnilegt af kyrrsetningarbeiðninni og fylgigögnum með henni að sýslumanni hafi borið að synja um gerðina og hvort um augljós mistök hafi verið að ræða í því sambandi, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 2. málsl. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990.

Sóknaraðili virðist í raun byggja á því í málinu að hann hafi stöðu þriðja manns varðandi umrædda kyrrsetningu og beiðni um endurupptöku, án þess þó að það komi glögglega fram eða að hann vísi til ákvæða þar að lútandi í lögum nr. 31/1990. Sóknaraðili byggir fyrst og fremst á því að varnaraðili hafi með rangri eða ófullnægjandi upplýsingagjöf til sýslumanns komið því til leiðar að kyrrsetningin næði fram að ganga. Sýslumenn eru framkvæmdavaldshafar og teljast til stjórnvalda í almennri merkingu þess hugtaks. Í lögskiptum við stjórnvöld o.fl. ber almennt að leitast við að haga upplýsingagjöf með sönnum og réttum hætti svo líkur standi til þess að rétt niðurstaða fáist við úrlausn máls. Að mati dómsins er ljóst af gögnum málsins að beiðni varnaraðila um umrædda kyrrsetningu hjá sóknaraðila, dags. 29. ágúst 2019, sem var lögð fram hjá sýslumanni, var ekki nægjanlega nákvæm eða ítarleg hvað varðar lýsingu á öllum atvikum til stuðnings heimild til kyrrsetningar né heldur að öll fylgigögn væru lögð fram því til skýringar, sbr. 3. tölul. 1. mgr. og 2. mgr. 6. gr. laga nr. 31/1990. Í kyrrsetningarbeiðninni var ekki vikið að fyrri samskiptum og fyrri reikningum útgefnum á C (hið síðara), D og C (hið fyrra). Þá fylgdu ekki gögn með beiðninni til sýslumanns sem skýrðu nægjanlegu þau samskipti eða fyrri reikningagerð. Málatilbúnaður varnaraðila var því ekki eins og best verður á kosið í almennu tilliti þegar kyrrsetningargerðin var til umfjöllunar hjá sýslumanni. Hins vegar verður ekki litið fram hjá því að í fylgigögnum með beiðninni voru engu að síður fyrir hendi útprentuð tölvuskeyti frá stjórnarformanni sóknaraðila til varnaraðila og lögmanns varnaraðila, dags. 21. og 26. ágúst 2019, varðandi umræddar fjárkröfur og afrit af reikningum. Í þeim skeytum var því borið við af hálfu sóknaraðila að ekki væri fyrir hendi samningssamband milli hans og varnaraðila og því ættu reikningarnir ekki rétt á sér án frekari skýringa. Þessu til viðbótar fylgdu með beiðninni til sýslumanns gögn um að sóknaraðili væri handhafi byggingarleyfis fyrir umræddri fasteign og hann hefði gert kaupsamning við E um sölu á eigninni. Upplýsingagjöf varnaraðila til sýslumanns með kyrrsetningarbeiðninni og gögnum sem henni fylgdu var því ekki óforsvaranleg eða bersýnilega röng eins og atvikum var háttað. Að þessu virtu voru fyrir hendi nægjanleg gögn hjá sýslumanni við mat á því hvort kyrrsetningin gæti náð fram að ganga gagnvart sóknaraðila, eins og beiðnin var lögð fyrir hann á þeim tíma, og hvort þörf væri á frekari gögnum eða skýringum í því sambandi. Í meginatriðum lágu fyrir gögn sem færðu fram löglíkur fyrir fjárkröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila, auk upplýsinga og gagna um samskipti og önnur atvik sem gátu samrýmst því að hagsmunum varnaraðila væri stefnt í hættu og réttlættu að gripið væri til kyrrsetningar. Gerðin fór fram með þeim hætti sem áður greinir á lögheimili sóknaraðila, án þess að nokkur þar til bær maður á hans vegum hittist þar fyrir, og ekkert í fyrirliggjandi gögnum málsins bendir til þess að sýslumaður hafi talið vera þörf á frekari skýringum eða gögnum áður en gerðin fór fram. Að þessu virtu verður ekki fallist á það með sóknaraðila að brostið hafi skilyrði fyrir því að fyrir hendi væri lögvarin krafa á hendur honum, sem meintum skuldara, í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 31/1990 þannig að kyrrsetning gæti farið fram, né heldur að sýslumaður hafi sérstaklega mátt ætla af fyrirliggjandi gögnum að varnaraðili ætti ekki þann rétt sem gerðinni væri ætlað að tryggja, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 2. málsl. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990. Þá leiðir af framangreindu að ekki verður fallist á þau sjónarmið eða málsástæður sóknaraðila, sem virðast vera uppi í málinu, að hann hafi í raun haft stöðu þriðja manns við framkvæmd gerðarinnar.

Við umrædda kyrrsetningu voru lögð lögbönd á kaupsamningsgreiðslur sem áttu að renna til sóknaraðila og var andlag kyrrsetningarinnar í fullu samræmi við heimild samkvæmt 15. gr. laga nr. 31/1990, sbr. 1. og 2. mgr. 37. gr. laga nr. 90/1989. Að þessu virtu leikur ekki vafi á því að heimilt var að kyrrsetja fyrrgreinda eign sóknaraðila. Málsástæður sóknaraðila sem lúta hins vegar að umfangi kyrrsetningarinnar miðað við fjárkröfu varnaraðila, auk dráttarvaxta, geta ekki komið til endurskoðunar í þessu máli. Slíkar málsástæður geta átt við í fyrrgreindu staðfestingarmáli eða hugsanlegu skaðabótamáli síðar, sbr. VII. kafla laga nr. 31/1990. Þá er ekkert fram komið í málinu sem bendir til þess að málsmeðferð sýslumanns samkvæmt 4. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990, sbr. 3. mgr. 21. gr. og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 90/1989, hafi ekki átt rétt á sér, eins og atvikum var háttað. Kyrrsetning í umræddri eign sóknaraðila gat því farið fram í fjarveru hans.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með sóknaraðila að skilyrði séu uppfyllt samkvæmt 1. og 3. tölul. 3. mgr. 22. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 31/1990, svo unnt sé að leggja til grundvallar að sýslumanni hafi borið að endurupptaka kyrrsetningargerðina. Dómurinn fellst því ekki á dómkröfu sóknaraðila um að ómerkja ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 25. september 2019, um að hafna endurupptöku kyrrsetningargerðar í máli nr. 2019[…] og leggja fyrir sýslumann að endurupptaka gerðina. Af þessu leiðir að fallist verður á dómkröfu varnaraðila um að staðfesta fyrrgreinda ákvörðun sýslumanns.

Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 og 1. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir með hliðsjón af umfangi málsins hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið J-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf lögmaður í umboði A-kk-ef B-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns. Af hálfu varnaraðila flutti málið L-kk-nf D-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. mars 2020 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 25. september 2019, um að hafna kröfu sóknaraðila, A, um endurupptöku kyrrsetningargerðar í máli nr. 2019[…], er staðfest.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 400.000 krónur í málskostnað.

D-kk-nf K-kk-nf (sign)

------------------------ -------------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir Héraðsdómi Reykjavíkur, 30.4.2020

Gjald 2.100 krónur.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 25. september 2019, um að hafna kröfu sóknaraðila, A, um endurupptöku kyrrsetningargerðar í máli nr. 2019[…], er staðfest.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 400.000 krónur í málskostnað.

D-kk-nf K-kk-nf (sign)

------------------------ -------------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir Héraðsdómi Reykjavíkur, 30.4.2020

Gjald 2.100 krónur.