E-23/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 27. september sl., var höfðað 28. desember 2011.

Stefnandi er F-kk-nf J-kk-nf A-kk-nf, Unnarbraut 1 Seltjarnarnesi, en stefndi Ó-kk-nf A-kk-nf, Súlunesi 18, Garðabæ. Réttargæslustefndi er Vefpressan ehf., Smáratorgi 3, Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að eftirfarandi ummæli verði ómerkt með dómi:

Ummæli í skrifum stefnda „Getur F-kk-nf ekki betur“ frá 24. júlí 2010:

A.

1. ,,LÍÚ, undir stjórn F-kk-ef A-kk-ef, situr uppi með það að bera ábyrgð á ósómanum, sem birtur er í skjóli nafnleyndar á slefritinu AMX.“

2. „Svo er það spurning, hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ sætta sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til slefbera eins og aðstandenda AMX.is?“

Ummæli í skrifum stefnda „AMX gungurnar“ frá 26. júlí 2011:

B.

1. „LÍÚ ku styðja AMX vefinn um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef.“

2. „Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“

Þess er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.000.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 24. júlí 2010 til þingfestingardags málsins en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess einnig að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.532.900 krónur til að standa straum af birtingu dómsins og forsendna hans í tveimur dagblöðum og tveimur vefmiðlum.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi, Ó-kk-nf A-kk-nf, krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda um miskabætur og greiðslu kostnaðar vegna birtingar dóms verði lækkaðar stórlega.

Stefndi krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Af hálfu stefnanda er helstu málsatvikum lýst svo að stefnandi sé framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) og hafi gengt því starfi tæp 12 ár. Stefnandi sé lögfræðingur að mennt og hafi starfað sem lögmaður áður en hann tók við starfi framkvæmdastjóra LÍÚ. Hluti af starfi stefnanda felist m.a. í því að taka þátt í opinberri umræðu um sjávarútvegsmál og koma á framfæri sjónarmiðum og stefnumarkmiðum LÍÚ.

Stefndi hafi skrifað færslur á vefsvæði sínu á vefmiðlinum Pressunni frá vorinu 2009. Þar skrifi stefndi m.a. um þjóðfélagsmál.

Þann 21. júlí 2010 hafi dagblaðið DV birt frétt á heimasíðu sinni undir fyrirsögninni „Styrkur útgerðarmanna“. Í fréttinni sagði að vangaveltur væru uppi um það hver haldi úti vefnum amx.is (hér eftir AMX) sem F-kk-nf O-kk-nf K-kk-nf ritstýri. Í frétt DV sé þess getið að F-kk-nf sé tengdasonur G-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef sem DV segi að hafi lifibrauð sitt af þjónustu við athafnakonuna G-kvk-þf M-kvk-þf. Í fréttinni segi að G-kvk-nf sé áhrifamikil innan LÍÚ og að því sé haldið fram að stór hluti þeirra peninga sem fara til reksturs AMX komi frá LÍÚ. Í fréttinni segi einnig að talað sé um að hálf önnur milljón á mánuði renni frá LÍÚ til AMX en að þetta hafi ekki fengist staðfest hjá LÍÚ.

Sama dag hafi stefndi ritað færslu á vefsvæði sínu hjá Pressunni um framangreinda frétt DV. Þar sagði stefndi að AMX væri sérlega ósmekkleg vefsíða sem virtist hafa lítinn annan tilgang en að halda Íslandi utan ESB, kvótunum hjá greifunum og fegra minningu D-kk-ef O-kk-ef í hans lifanda lífi. Í skrifunum sagði einnig að enginn vilji óhreinka sjálfan sig og skaða starfsemi sína með því að birta auglýsingar sínar innan um óhróðurinn sem birtist reglulega á AMX. Svo sagði að DV hefði upplýst að LÍÚ greiddi eina og hálfa milljón á mánuði til AMX. Í sömu færslu sagði einnig að nafngreindir menn væru að skrifa greinar fyrir milljónirnar frá LÍÚ.

Þá sagði einnig í skrifunum að: „lágt leggst LÍÚ við að koma málstað sínum á framfæri og koma höggi á ímyndaða andstæðinga sína úr því að það ver næstum 20 milljónum á ári til að halda uppi mannorðsmorðingjunum á AMX, sem reiða einatt til höggs gegn persónum manna en forðast vitrænar umræður eins og heitan eldinn.“

Stefnandi, sem sé framkvæmdastjóri LÍÚ, hafi í kjölfarið haft samband við Pressuna og óskað eftir að birt yrði athugasemd hans vegna skrifa stefnda. Pressan hafi birt í kjölfarið athugasemd stefnanda sem var svo hljóðandi:

„LÍÚ hefur ekki styrkt AMX vefinn um svo mikið sem eina krónu.“

Þann 24. júlí 2010 hafi stefndi birt skrifin „Getur F-kk-nf ekki betur?“ þar sem stefndi fjallaði um framangreinda athugasemd stefnanda. Í færslunni hafi stefndi ýjað að því að athugasemd stefnanda hafi ekki verið rétt þar sem hugsanlega hafi greiðslum verið komið til AMX eftir krókaleiðum. Svo segir í færslunni:

„LÍÚ, undir stjórn F-kk-ef A-kk-ef, situr uppi með það að bera ábyrgð á ósómanum, sem birtur er í skjóli nafnleyndar á slefritinu AMX. Treystir F-kk-nf sér til að þvertaka fyrir, að LÍÚ greiði næstum 20 milljónir á ári (1,5 milljónir á mánuði) til aðstandenda AMX slefsíðunnar eða félaga á þeirra vegum. Svo er það spurning, hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ sætta sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til slefbera eins og aðstandenda AMX.is?“

Þann 26. júlí 2011 ritaði stefndi færsluna „AMX gungurnar“. Í færslunni er fjallað á neikvæðan hátt um AMX en svo segir:

„AMX er hluti að fjölmiðlaveldi LÍÚ, sem m.a. heldur úti Morgunblaðinu. LÍÚ ku styðja AMX vefinn um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef. Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“

Við hlið ummælanna er mynd af stefnanda.

Stefnandi telji bæði síðastgreind ummæli stefnda ærumeiðandi í sinn garð og fela í sér aðdróttun um að hann misnoti fjármuni LÍÚ, beiti blekkingum í störfum sínum, hvort tveggja gagnvart stjórn félagsins og opinberlega. Einnig komi fram í þessum báðum ummælum aðdróttun um sviksemi í bókhaldi þar sem greiðslur séu dulbúnar og komið áfram eftir krókaleiðum til að fela þær fyrir stjórn félagsins og fyrirsvarsmönnum aðildarfélaga LÍÚ.

Með bréfi, dags. 22. ágúst 2011, hafi stefnandi krafist þess að stefndi drægi til baka ummæli þau sem krafist er að verði dæmd dauð og ómerk, bæði með því að fella umræddar greinar út af vef Pressunnar og með því að birta sérstaka grein eða athugasemdir á vefslóð stefnda þar sem ummælin og dylgjur í garð stefnanda verði dregnar til baka.

Þann 2. september 2011 hafi stefndi birt skrif á vefsvæði sínu hjá Pressunni sem bar heitið „F-kk-nf afneitar AMX“. Stefndi hafi hvorki dregið ummælin til baka né fellt þau út af vefsvæði sínu. Hins vegar staðfesti hann að hann hefði engar sannanir fyrir fullyrðingum sínum.

Þar sem stefndi hafi ekki dregið ummælin til baka telji stefnandi sig ekki hafa aðra kosti en að höfða mál þetta til ómerkingar ummæla þeirra sem stefndi viðhafði í framangreindum skrifum og að auki til greiðslu miskabóta.

II.

Málavextir eins og þeir horfa við stefnda eru þeir að á árinu 2010 hafi stefnda borist til eyrna upplýsingar um að Landssamband íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) reiddi af hendi fjármuni er nýttust með beinum eða óbeinum hætti til að halda úti vefsíðunni www.amx.is. Á þeirri vefsíðu, einkum undir liðnum „fuglahvísl“, séu birt alls kyns skrif, sem oft séu af pólitískum toga. Skrifin séu ósjaldan rætin og ósmekkleg, þar sé birtur alls kyns óhróður um fólk og fyrirtæki og vegið sé að þeim sem hafa aðra skoðun en þeir sem rita á vefsíðuna, sem og að þeim sem gagnrýna skrif sem birtast á vefsíðunni. Öll skrif þar séu undantekningarlaust birt í skjóli nafnleyndar höfundar. Einn þeirra, sem bæði hafi aðrar skoðanir en þær sem birtast á vefsíðunni og gagnrýnt hafi ýmis skrif á vefsíðunni, sé stefndi máls þessa. Fyrir það hafi stefndi mátt þola gengdarlaus skrif um sig á vefsíðunni, skrif sem óhætt sé að flokka sem ósmekkleg og ómakleg.

Hinn 21. júlí 2010 hafi vefurinn www.dv.is birt stutta frétt, þar sem fjallað var um þann þráláta orðróm, sem stefndi hafði sjálfur áður heyrt, þ.e.a.s. að LÍÚ styrkti vefsíðuna AMX með beinum eða óbeinum fjárframlögum. Óumdeilt megi vera að vefsíðunni amx.is séu mjög hugleikin málefni LÍÚ. Á vefsíðunni, undir hinu svonefnda fuglahvísli, hafi á sl. árum birst tugir eða hundruð greina og umfjallana um málefni LÍÚ og hagsmuni þeirra samtaka, þar sem gefi að líta sýnishorn af þessum skrifum. Þessi skrif eigi það sammerkt að halda mjög á lofti sjónarmiðum og hagsmunamálum LÍÚ. Í ljósi þessara skrifa sé óhætt að mati stefnda að flokka síðuna sem málgagn LÍÚ, sjálfskipað eða ekki.

Áróður vefsíðunnar fyrir sjónarmiðum og hagsmunamálum LÍÚ hafi vakið athygli og umræðu í samfélaginu og sé vísað til þessa í umfjöllun dv.is. Þar sé vefurinn t.a.m. kallaður „áróðursvefur“ og vísað til þess að vangaveltur séu um það hver haldi vefsíðunni úti. Í umfjöllun DV hafi verið tilgreint, að því hafi verið haldið fram að stór hluti fjármuna, sem færu til reksturs amx.is, kæmi frá LÍÚ og að um væri að ræða 1,5 milljón á mánuði.

Framangreind frétt á vef DV hafi orðið stefnda tilefni til að skrifa grein síðar sama dag undir fyrirsögninni „LÍÚ borgar 20 milljónir fyrir ósómann!“. Stefndi hafi í þeim skrifum sínum vísað til umfjöllunar DV og birt þar hugrenningar sínar, að gefinni þeirri forsendu að þessar upplýsingar væru réttar, sem DV birti. Stefndi hafi bent á þá staðreynd að vefurinn fullyrti sjálfur að hann væri vinsæll auglýsingamiðill, en enga auglýsingu væri hins vegar að finna á vefnum. Þá hafi stefndi bent á að hjákátlegt væri að vefurinn stærði sig af því að taka afstöðu til málefna á grunni hugmynda um frelsi einstaklingsins, ef LÍÚ, hagsmunasamtök útgerðarinnar, styrktu vefinn um 20 milljónir á ári. Það hafi verið ályktun stefnda að LÍÚ kysi sennilega að láta ekki birta auglýsingar sínar á vefnum, í ljósi þess efnis sem gjarnan birtist á vefnum, er væri níðskrif um einstaklinga og annar ósómi.

Framkvæmdastjóri LÍÚ, stefnandi máls þessa, hafi sent vefmiðlinum Pressunni í kjölfarið stutta athugasemd, þess efnis að LÍÚ styrkti AMX vefinn ekki um eina krónu. Stefnandi hafi hins vegar enga athugasemd gert við upphaflega frétt DV. Þetta hafi orðið stefnda tilefni til annarrar greinar, sem hann birti á vefsvæði sínu nokkrum dögum síðar. Þar hafi hann bent á að LÍÚ hefði ekki neitað því sem þar var sett fram um greiðslur samtakanna. Stefndi hafi í grein sinni bent á að aðstandendur AMX vefsins rækju aðrar vefsíður. Frétt DV og hin stutta athugasemd stefnanda tækju ekki af vafa um að engar greiðslur rynnu frá LÍÚ til AMX vefsins, með einum eða öðrum hætti. Stefnandi, framkvæmdastjóri samtakanna, þyrfti að skýra málið betur og taka afdráttarlausar afstöðu í ljósi opinberrar umræðu um málið. Meðan svo væri ekki sæti LÍÚ uppi með að bera ábyrgð á þeim óhróðri sem birtist á síðunni. Loks hafi stefndi nefnt, að það væri spurning, ef það væri satt að LÍÚ greiddi fjármuni til aðstandenda AMX vefsins, sem bærist þangað eftir slíkum krókaleiðum, hvort aðilar samtakanna kærðu sig um þetta ef þeir vissu af slíkum fjárstuðningi.

Hvorki stefnandi né LÍÚ hafi gert frekari athugasemdir vegna málsins og ekki brugðist við síðari grein stefnda. Liðið hafi svo heilt ár og hafi AMX vefurinn haldið áfram nafnlausum skrifum, m.a. um stefnda sem og um hagsmuni LÍÚ. Hinn 26. júlí 2011 hafi stefndi ritað pistil sem fjallaði að meginstefnu um vefinn AMX og þá sem að baki honum standa. Höfðu þá m.a. gerst þeir atburðir að í nafnlausum skrifum AMX vefsins var því haldið fram að utanríkisráðherra Íslands hefði gert sér upp samúð vegna fjöldamorðanna í Noregi í júlí 2011 og tengdi jafnframt saman fjöldamorðingjann norska og alla þá sem eru á öndverðri skoðun við vefsíðuna. Í pistli sínum um þetta hafi stefndi m.a. komið inn á það að sagt væri að LÍÚ styddi vefinn eða útgáfufélag hans um 20 milljónir á ári. Stefndi hafi bætt því við að sér væri kunnugt um að ekki allir stjórnarmenn LÍÚ vissu um þann fjárstuðning. Svo hafi stefndi bætt við að því hafi verið haldið fram við sig að jafnvel enginn í stjórn samtakanna vissi um fjárstuðninginn, en hann hefði þó ekki fengið það staðfest. Pistill stefnda hafi því fyrst og fremst verið gagnrýni á vefinn AMX og um leið rifjuð upp sú umfjöllun að LÍÚ léti fé af hendi rakna til vefsins eða aðstandenda hans.

Í kjölfar þessarar greinar sumarið 2011 hafi stefnda borist bréf frá stefnanda, þar sem þess var krafist að tiltekin ummæli er lúta að meintum fjárstuðningi LÍÚ við síðuna AMX yrðu dregin til baka, bæði ummælin frá 2010 og 2011. Viðbrögð stefnda urðu þau að rita pistil, þar sem greint var frá kröfubréfi stefnanda og hafi stefndi skýrt ummæli sín nánar. Jafnframt hafi stefndi beðist afsökunar hafi hann valdið stefnanda hugarangri með skrifunum. Ummælin hafi hins vegar ekki verið dregin til baka og hafi stefnandi þá kosið að höfða mál þetta nokkru síðar.

III.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að stefndi beri ábyrgð á því sem hann ritar á vefsvæði sínu, sbr. meðal annars a. lið 1. mgr. 51. gr. fjölmiðlalaga nr. 38/2011. Samkvæmt 2. mgr. 51. gr. sömu laga beri fjölmiðlaveita ábyrgð á greiðslu stjórnvaldssekta, fésekta og skaðabóta sem starfsmanni hennar kann að vera gert að greiða samkvæmt 51. gr. Pressan sé fjölmiðill sem hýsir vefsvæði stefnda auk þess sem stefndi sé svokallaður Pressupenni. Vefpressan ehf. sé fjölmiðlaveita þar sem félagið er útgefandi Pressunnar og sé því félaginu stefnt til réttargæslu.

Stefnandi krefjist þess að ummæli þau sem tekin eru upp í kröfugerð stefnanda verði dæmd dauð og ómerk samkvæmt 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fyrst verði málsástæður stefnanda vegna ummæla úr skrifum stefnda „Getur Friðrik ekki betur?“ frá 24. júlí 2010 rakin. Þá verði farið í málsástæður stefnanda vegna ummæla úr skrifum stefnda „AMX gungurnar“ frá 26. júlí 2011.

Stefndi beri ábyrgð á því sem hann ritar á vefsvæði sínu á Pressunni skv. a. lið 1. mgr. 51. gr. fjölmiðlalaga nr. 38/2011 en þar segir að einstaklingur beri ábyrgð á því efni sem hann ritar í eigin nafni eða merkir sér með augljósum hætti sé hann heimilisfastur hér á landi eða lúti íslenskri lögsögu á öðrum grundvelli. Pressan sé vefmiðill sem heyri undir fjölmiðlalögin, sbr. 3. gr., sbr. 13. tl. 2. gr. laganna og það sama eigi við um skrif á vefsvæði Pressunnar.

Þau ummæli sem stefnandi krefjist ómerkingar á úr skrifum stefnda sem birtust á vefsvæði hans þann 24. júlí 2010 og séu í heild þannig:

„LÍÚ, undir stjórn F-kk-ef A-kk-ef, situr uppi með það að bera ábyrgð á ósómanum, sem birtur er í skjóli nafnleyndar á slefritinu AMX. Svo er það spurning, hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ sætta sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til slefbera eins og aðstandenda AMX.is?“

Í ummælum þessum felist annars vegar fullyrðing um að stefnandi beri ábyrgð á því að ósómi sé birtur opinberlega undir nafnleynd, sem telja verði að sé ærumeiðandi móðgun í skilningi 234. gr. almennra hegningalaga. Hins vegar sé því haldið fram að stefnandi leyni forráðamenn aðildarfélaga LÍÚ því að hann noti fjármuni samtakanna til að styrkja AMX með því að koma þeim til AMX eftir krókaleiðum. Með því beri stefndi á stefnanda að hann bregðist trúnaði þeirra og blekki félagsmenn LÍÚ. Telji stefnandi að í ummælum stefnda, sem eru sett fram sem spurning, felist aðdróttun í skilningi 235. gr. almennra hegningalaga, um að stefnandi ráðstafi fé LÍÚ heimildarlaust eftir krókaleiðum til vefmiðilsins AMX. Með því sé stefndi að bera það út að stefnandi hafi gerst sekur um alvarlegt trúnaðarbrot og jafnvel refsiverð umboðssvik gagnvart vinnuveitanda sínum. Þá séu ummælin einnig móðgandi, skv. 234. gr. sömu laga.

Í vikunni frá 19. júlí 2010 til 25. júlí 2010 hafi innlit á Pressuna verið 380.797. Þar sem tengill á skrif stefnda hafi verið á forsíðu Pressunnar í nokkra daga þá sé ljóst að skrifin hafa hlotið talsverða útbreiðslu. Með ummælunum drótti stefndi að stefnanda siðferðislega ámælisverðu athæfi þar sem stefndi hélt fram röngum, villandi og meiðandi ummælum í skrifum sínum þann 24. júlí 2010.

Það sé alveg ljóst að ummælin hafa vakið athygli. Ummælin hafi farið víða en m.a. hafi verið fjallað um þau sem og ummælin í lið 1.2 í frétt DV.is frá 2. september 2011. Af athugasemdum við þá frétt sé alveg ljóst að lesendur skrifa stefnda sem og lesendur DV.is telji ummælin sönn.

Stefnandi krefjist þess að eftirfarandi ummæli úr færslu stefnda, sem birt var á vefsvæði stefnda þann 26. júlí 2011, verði dæmd dauð og ómerk:

„LÍÚ ku styðja AMX vefinn um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef.“

„Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“

Vefsíðan Pressan.is sé ein mest lesna vefsíða landsins. Í vikunni 25. júlí til 31. júlí 2011 hafi innlit á Pressuna verið 507.646. Stefni sé einn svokallaðra Pressupenna og birtist tenglar á nýjustu færslur hans ofarlega á forsíðu Pressunnar og séu þar að jafnaði í nokkra daga eða jafnvel viku. Það sé því ljóst að útbreiðsla færslunnar „AMX gungurnar“ hafi verið mikil. Við hliðina á framangreindum ummælum sé mynd af stefnanda og megi lesendum vera ljóst að átt sé við stefnanda.

Í fyrri ummælunum sé fullyrt að LÍÚ styðji AMX um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu ritstjóra AMX. Ummælin séu sett fram eins og um staðreynd sé að ræða. Ummælin séu hinsvegar ósönn og eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Þá sé látið í veðri vaka í ummælunum að hinum meinta styrk sé ráðstafað eftir krókaleiðum til AMX, sbr. ummælin „í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef.“ Þessi ummæli eiga sér enga stoð, enda styrki LÍÚ nefnda vefsíðu hvorki beint né óbeint.

Í seinni ummælunum segi að stjórnarmenn LÍÚ viti ekki af meintum stuðningi LÍÚ við AMX „enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna.“ Ummælin séu sett fram sem staðreynd en séu beinlínis röng. Í þeim sé gefið í skyn að stefnandi sem ber ábyrgð á reikningum LÍÚ hylmi yfir meintan stuðning með bókhaldsblekkingum.

Í lokin segi svo að því hafi verið haldið fram að hugsanlega viti enginn í stjórn LÍÚ um meintan stuðning „við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“ Með þessum ummælum felist aðdróttun um umboðssvik og vanrækslu í starfi þar sem að með þeim sé gefið í skyn að stefnandi ráðstafi fjármunum LÍÚ í andstöðu við vilja stjórnar samtakanna og þá án heimildar.

Ef ummælin séu skoðuð í heild þá megi ráða af þeim að stefnandi án vitundar og gegn vilja stjórnar LÍÚ hafi ráðstafað háum fjárhæðum til fjármögnunar AMX og falið greiðslurnar í bókhaldi félagsins. Með þessu sé ekki einungis gefið í skyn að stefnandi sé óheiðarlegur og misnoti traust stjórnar félagsins, heldur einnig gefið í skyn að stefnandi hafi gerst sekur um refsivert auðgunarbrot með því að ráðstafa fé LÍÚ heimildarlaust eftir krókaleiðum til vefmiðilsins AMX.

Við þetta geti stefnandi ekki unað og krefjist ómerkinga ofangreindra ummæla sem meta verði í heild. Ummælin feli í sér ærumeiðandi móðgun skv. 234. gr. almennra hegningalaga auk aðdróttana samkvæmt 235. gr. sömu laga. Krefjist stefnandi þess að þau verði dæmd dauð og ómerk skv. 1. mgr. 241. gr. laganna.

Stefndi hafi sett hin umdeildu ummæli fram sem staðreynd þrátt fyrir að hafa þá séð tilkynningu frá stefnanda til Pressunar í júlí 2010 þar sem fullyrðingum um að LÍÚ styrki AMX er svarað sem ósönnum. Fjalli stefndi um þær upplýsingar í upphafi pistils síns frá 24. júlí 2010 en þær upplýsingar virðist aðeins verða stefnda tilefni til að hafa uppi enn frekari og grófari aðdróttanir og halda því fram að greiðslunum sé leynt og komið til skila eftir krókaleiðum. Allt sé þetta hreinn uppspuni hjá stefnda.

Stefndi hafi staðfest það í pistli birtum þann 2. september 2011 á vefsvæði hans hjá Pressunni að hann staðfesti að hann hefði engar sannanir fyrir fullyrðingum sínum.

Stefnandi gegni stöðu framkvæmdastjóra LÍÚ, og að sönnu þurfi hann sem slíkur m.a. að taka þátt í opinberri umræðu um skipulag og stjórnun fiskveiða á hverjum tíma. Ummæli stefnda séu ekki innlegg í slíka umræðu og hafa ekki annan sjáanlegan tilgang en þann að ráðast að persónu og æru stefnanda með það að markmiði að gera hann tortryggilegan. Með því að lýsa stefnanda sem óheiðarlegum og undirförlum sé stefndi að vega að trúverðugleika hans og með þeim hætti að leitast við að skaða mannorð hans og æru. Ummælin geti ekki talist hluti af sanngjarnri þjóðfélagsumræðu.

Slík ósönn og uppspunnin ummæli líkt og þau sem stefndi hefur uppi við stefnanda eigi enginn að þola enda sé friðhelgi einkalífs og æra manna vernduð í 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944.

Miskabóta sé krafist vegna þeirra ummæla sem getið er um í kafla 1.1 og 1.2 hér að framan og krafist sé ómerkingar á svo og vegna skrifanna í heild. Haldið sé fram röngum, villandi og meiðandi staðhæfingum um stefnanda. Skrifin verði ekki skilin á annan veg en að dróttað hafi verið að stefnanda siðferðilega ámælisvert athæfi og að hann ráðstafi fjármunum vinnuveitanda síns án heimildar sem sé refsivert. Stefnandi krefjist því miskabóta samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í b-lið 1. mgr. 26. gr. laganna segir að heimilt sé að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Í framangreindum ummælum hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda.

Stefnandi telji að stefnda hafi verið ljóst eða a.m.k. mátt hafa verið ljóst að ummælin myndu skaða ímynd stefnanda auk þess að meiða æru hans og telji stefnandi að sá hafi verið ásetningur stefnda er hann birti framangreind skrif. Með því að viðhafa engu að síður svo alvarleg ummæli sem raun bar vitni án þess að nokkur grundvöllur væri fyrir því hafi stefndi sýnt af sér ásetning eða í það minnsta verulegt gáleysi og ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda.

Verði dæmt áfall á hendur stefnda í málinu byggi stefnandi á því að skilyrði séu til að dæma stefnda til að greiða fyrir birtingu dómsins í tveimur dagblöðum og tveimur vefmiðlum, samkvæmt 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Fráhæð kröfunnar sé byggð á gjaldskrá Fréttablaðsins, visir.is, Morgunblaðsins og mbl.is. Fjárhæðin taki mið af birtingu einnar hálfsíðu auglýsingar í hvoru dagblaði og auglýsingar í eina viku á áberandi stað á vefmiðlunum. Stefnandi telji að m.t.t. útbreiðslu hinna umdeildu ummæla verði hlutur hans ekki réttur nema dómurinn verði birtur á vefmiðlunum mbl.is og visir.is auk auglýsingar í ofangreindum dagblöðum.

Auglýsing ofarlega hægra megin á vefsíðunni mbl.is kosti kr. 771.400,- á viku. Auglýsing á sambærilegum stað á vegsíðunni visir.is kosti kr. 290.000,-. Hálfsíðu auglýsing í Fréttablaðinu á hægri síðu kosti kr. 302.000,- (100*3020) en verð á sambærilegri auglýsingu í Morgunblaðinu nemi kr. 169.500,-.

Samtals sé því krafist kr. 1.532.900,- vegna birtingar dómsins í tveimur dagblöðum og tveimur vefmiðlum.

Málskostnaðarkrafa stefnanda er byggð á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því er nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar.

IV.

Af hálfu stefnda er vikið að almennum sjónarmiðum um aukið svigrúm fjölmiðla til tjáningarfrelsis og miðlunar upplýsinga. Löggjafinn og dómstólar hafi játað fjölmiðlum verulegu svigrúmi til almennrar umfjöllunar um menn og málefni. Rétturinn til tjáningar sé varinn af 73. gr. stjórnarskrár Íslands, nr. 33/1944 og ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 10. gr. laga nr. 62/1994 (MSE). Rétt þennan sé einungis heimilt að takmarka með þeim undantekningum sem mælt sé fyrir um í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 10. gr. MSE. Ítrekuð dómafordæmi Mannréttindadómstóls Evrópu (MDE) áskilji að þessar undanþágur frá meginreglunni um tjáningarfrelsi beri að túlka afar þröngt, í samræmi við viðtekin lögskýringarsjónarmið. Allar takmarkanir á tjáningarfrelsi beri, samkvæmt fyrirmælum dómstólsins, að sýna fram á með sannfærandi hætti. Þannig megi, skv. 2. mgr. 10. gr. laganna, einungis takmarka tjáningarfrelsi ef nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi. Orðið „nauðsyn“ í þessu sambandi sé túlkað af Mannréttindadómstólnum sem „knýjandi þjóðfélagsleg nauðsyn“. Hvort slík nauðsyn sé fyrir hendi sé dómstólum í landsrétti látið eftir að meta og beri þeim að líta til þess hvernig MDE hefur túlkað sáttmálann. Í máli þessu verði að meta hvort slík nauðsyn sé fyrir hendi. Að mati stefnda fari því fjarri að stefnandi hafi sýnt fram á með málsókn sinni að nauðsynlegt sé að takmarka þann rétt til tjáningarfrelsis, sem stefndi nýtur samkvæmt framangreindum lagaákvæðum. Því beri að hafna kröfum hans og sýkna stefnda.

Hvað aðild varðar byggi stefndi á því að einungis ein ummæli af fjórum, sem krafist sé ómerkingar á, lúti mögulega að stefnanda persónulega. Stefnandi geti ekki krafist ómerkingar ummæla sem ekki lúta að honum persónulega, þar sem hann skorti til þess aðild. Því beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um ómerkingu á þeim þrennum ummælum sem ekki lúta að honum persónulega, á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Í fyrsta lagi beinast hvorug ummælin í A-lið ómerkingardómkröfu stefnunnar að stefnanda persónulega. Með ummælunum í 1. tl. hafi verið sagt að LÍÚ beri ábyrgð á ósómanum sem birtur sé á vefsíðunni AMX. Hafi þar verið átt við þann fjárstuðning sem sagt var í fjölmiðlum að samtökin veittu til vefsíðunnar. Stefnandi sé þar nafngreindur sem framkvæmdastjóri samtakanna, en hvergi sé fullyrt að hann beri sjálfur persónulega ábyrgð á skrifum á AMX eða greiðslum til vefsíðunnar. Vera megi að stefnandi hafi ekkert um slíkt að segja. Í ummælunum komi aðeins fram að samtökin LÍÚ, hverra framkvæmdastjóri stefnandi er, sitji uppi með þessar ásakanir um að bera ábyrgð á því sem ritað er á AMX í ljósi fjárstuðnings samtakanna, enda hafi því ekki verið afdráttarlaust neitað. Ummælin lúti þannig að samtökunum sjálfum, en enga fullyrðingu sé að finna þar í garð stefnanda persónulega. Hvergi sé fullyrt að stefnandi beri sjálfur og persónulega ábyrgð á því sem ritað er á AMX-vefsíðuna. Sé því útilokað að stefnandi geti persónulega krafist ómerkingar þeirra, eins og þau voru birt.

Í 2. tl. A-liðarins sé sú spurning sett fram hvort forráðamenn aðildarfélaga LÍÚ sætti sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til aðstandenda AMX. Hér sé aftur verið að tala um samtökin í heild en ekki stefnanda persónulega. Hvergi sé minnst á stefnanda í ummælunum. Stefnandi geti því ekki tekið þessi ummæli til sín persónulega, þar eð enga fullyrðingu sé að finna um hann eða hans persónu með þessum ummælum. Stefnandi eigi því ekki persónulega aðild að þessum ummælum og geti því ekki krafist þess í eigin nafni að ummæli þessi verði ómerkt.

Framangreind tvenn ummæli hafi birst á árinu 2010, heilu ári áður en þau ummæli sem mögulega geti talist beinast að stefnanda persónulega. Útilokað sé að halda því fram að framangreind tvenn ummæli, sem birtust árið 2010, hafi beinst að stefnanda persónulega, í ljósi greinar sem stefndi skrifaði heilu ári síðar.

Hið sama gildi um ummælin í 1. tl. B-liðar ómerkingarkröfunnar. Í þeim segi efnislega að svo sé sagt, að LÍÚ styðji vefsíðuna AMX um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög ritstjóra vefsíðunnar. Hér sé enn og aftur um að ræða ummæli, sem ekki beinast að stefnanda persónulega á nokkurn hátt. Hann sé ekki einu sinni nefndur í ummælunum. Stefnandi eigi því ekki aðild að kröfu um, og getur ekki krafist þess persónulega, að ummælin verði dæmd dauð og ómerk. Beri að hafna kröfu hans um það.

Stefnandi geti ekki samsamað sig persónulega Landssamtökum íslenskra útvegsmanna, þótt hann gegni þar framkvæmdastjórastöðu. Sé ummælum beint að samtökunum og þau gagnrýnd á þann hátt sem um ræðir, að samtökin verji fjármunum með tilteknum hætti, geti framkvæmdastjóri samtakanna ekki persónulega krafist ómerkingar á slíkum ummælum, þar sem þau séu meiðandi fyrir hann persónulega. Einkum og sér í lagi eigi það við þegar enga fullyrðingu er að finna um það að hann persónulega eigi hlut að máli. Með vísan til 2. mgr. 16. gr. l. nr. 91/1991 beri því að hafna ómerkingarkröfu hans hvað varðar framangreind þrenn ummæli og sýkna stefnda.

Verði ekki fallist á að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts af þeim þremur ummælum sem að framan er vikið, byggi stefndi á eftirgreindum málsástæðum. Að auki eiga þær málsástæður allar einnig við um fjórðu ummælin sem krafist er ómerkingar á, sbr. 2. tl. B-liðar ómerkingarkröfunnar.

Í fyrsta lagi beri að hafa í huga að stefnandi máls þessa er framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna. Hann hefur gengt því starfi frá árinu 1999. Sem framkvæmdastjóri samtakanna sé hann opinber persóna. Samtökin sem hann er framkvæmdastjóri fyrir, LÍÚ, séu hagsmunasamtök, sem m.a. beita sér fyrir hagsmunum útvegsmanna gagnvart stjórnvöldum og fleirum. Samtökin og hagsmunamál þeirra séu vægast sagt mjög umdeild í samfélaginu. Ekki sé óeðlilegt, þegar samtökin eru til umfjöllunar, að mynd sé birt af stefnanda í slíku samhengi, enda tali hann yfirleitt máli samtakanna. Það sýni og sanni framlögð skjöl. Þegar verið sé að fjalla um og gagnrýna samtökin LÍÚ beinist slík umfjöllun og gagnrýni hins vegar ekki að stefnanda persónulega heldur samtökunum sem slíkum.

Sem fyrr segi sé stefnandi framkvæmdastjóri LÍÚ og komi að minnsta kosti vikulega og stundum daglega fram í fjölmiðlum til að tala máli samtakanna. Störf hans á þeim vettvangi séu og eigi að vera óháð honum sem persónu. Þegar litið sé til áberandi stöðu stefnanda verði hann að una því, að þegar samtökin eru gagnrýnd, geti birst af honum myndir með slíkri umfjöllun og hann sem framkvæmdastjóri samtakanna jafnframt gagnrýndur. Ekki sé þar með sagt að umfjöllunin beinist að stefnanda sjálfum persónulega. Fara beri varlega við að hefta umræðu í lýðræðislegu þjóðfélagi eftir sjónarmiðum um að fyrirsvarsmenn samtaka eins og LÍÚ eigi persónulega aðild að slíkum málum og geti krafist ómerkingar á ummælum sem beinast að því fyrirtæki eða þeirri stofnun sem þeir starfa fyrir. Líta verði til þess hvort gagnrýni beinist að einstaklingum sjálfum persónulega án tillits til starfa þeirra fyrir viðkomandi stofnun eða fyrirtæki, eða hvort gagnrýni sé tilkomin beinlínis vegna starfa þeirra fyrir stofnun eða fyrirtæki. Hið síðarnefnda hafi verið tilfellið með öllum umræddum ummælum sem stefnandi geri kröfu um að verði ómerkt.

Samtökin LÍÚ séu oft harðlega gagnrýnd af stjórnvöldum sem og almenningi, og framkvæmdastjóri þeirra dragist oft inn í þá umræðu. Með tilliti til þessa verði að telja að samtökin og ekki síst framkvæmdastjóri þeirra, sem stöðu sinnar vegna sé settur í sviðsljós samtakanna, þurfi að þola gagnrýni sem bæði geti verið hörð og óvægin og að ekki sé hægt að gera kröfu um að allt sem um samtökin og fyrirsvarsmenn þeirra sé sagt, sé skilyrðislaust sannað en sæti ella ómerkingu.

,,LÍÚ, undir stjórn F-kk-ef A-kk-ef, situr uppi með það að bera ábyrgð á ósómanum, sem birtur er í skjóli nafnleyndar á slefritinu AMX.

Svo er það spurning, hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ sætta sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til slefbera eins og aðstandenda AMX.is?”

Framangreind ummæli hafi verið rituð og birt í júlí 2010. Bæði ummælin beinist augljóslega að samtökunum LÍÚ og sé þess getið að þau séu undir stjórn stefnanda. Stefndi hafi á þessum tíma verið framkvæmdastjóri samtakanna. Þrátt fyrir að með þeim sé þess getið hver sé framkvæmdastjóri samtakanna, sé hins vegar á engan hátt hægt að túlka þessi ummæli sem svo, að stefnandi beri persónulega ábyrgð á því sem skrifað er á vefsíðuna AMX. Ummælunum hafi stefndi beint að samtökunum. Með því að segja samtökin undir stjórn stefnanda sé vísað til þess að hann sé framkvæmdastjóri þeirra, en hann lúti vitaskuld boðvaldi stjórnar um mikilvæg málefni.

Framangreind ummæli geti ekki flokkast sem ærumeiðing í skilningi 234. eða 235 gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940 (hgl.), hvorki í garð stefnanda eða annarra. Í stefnu sé byggt á því að ummælin brjóti í bága við 234. gr. hgl., þar sem fullyrt sé að stefnandi beri ábyrgð á því að ósómi sé birtur á netinu. Í fyrsta lagi hafi gagnrýni stefnda lotið að því að samtökin létu fé af hendi rakna, annað hvort með fjárstuðningi eða með kaupum á vöru og/eða þjónustu af aðilum tengdum vefsíðunni AMX, sem nýttust til að halda AMX vefsíðunni opinni. Um fullkomlega eðlilega gagnrýni sé að ræða, sem lýtur að því að þeir sem kaupi vörur eða þjónustu af slíkum aðilum beri einhverja ábyrgð á þeim. Þá sé orðið „ósómi“ gildishlaðið orð, sem aldrei geti verið fullyrðing um staðreynd sem hægt sé að sanna. Sé því um gildisdóm að ræða, en gildisdómar verði almennt ekki ómerktir að gættum rétti manna til að viðhafa þá, skv. 73. gr. stjórnarskrár Íslands og 10. gr. laga nr. 62/1994, um MSE. Margdæmt sé af MDE, að mönnum sé fullkomlega frjáls að viðhafa gildisdóma um menn og málefni, án þess að það varði þá viðurlögum. Hafi dómstóllinn m.a. ítrekað úrskurðað, að ríki vafi um það hvort ummæli flokkist sem gildisdómur eða fullyrðing um staðreyndir, skuli tjáningarfrelsið njóta vafans og ummæli teljast gildisdómur.

Fullkomlega fráleitt sé að ómerkja framangreind ummæli á grundvelli þess að þau geti talist móðgun í garð stefnanda og beri því að hafna kröfu hans um það. Sama gildi um aðra orðnotkun sem stefnandi telji móðgandi í sinn garð, svo sem varðandi ummælin um að aðstandendur AMX séu slefberar, sem er annað orð yfir sögusmettur. Orðið slefberi sé sömuleiðis gildishlaðið orð og því hreinn gildisdómur. Orðið þýði m.a. sögusmetta skv. íslenskri orðabók. Gangi krafa stefnanda því út á að ómerkja beri ummælin um að LÍÚ beri ábyrgð á sögusmettunum á AMX, þar sem þau séu móðgandi í garð framkvæmdastjóra þeirra. Að gættum rétti stefnanda samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. MSE beri að hafna kröfu stefnanda.

Þá sé því alfarið mótmælt að í ummælunum felist ærumeiðandi aðdróttun í garð stefnanda skv. 235. gr. hgl., sem ómerkja beri. Því sé mótmælt að með ummælunum hafi því verið haldið fram að stefnandi leyni forráðamenn aðildarfélaga LÍÚ því að hann sjálfur og persónulega noti fjármuni samtakanna til að styrkja AMX með því að koma þeim eftir krókaleiðum til AMX og að félagsmenn séu blekktir. Þá sé því mótmælt að í ummælunum felist ásakanir um umboðssvik og trúnaðarbrot. Séu þetta fráleitar fullyrðingar af hálfu stefnanda.

Í ummælunum felist ekkert annað en vangaveltur stefnda um það hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ, þ.e.a.s. forráðamenn íslenskra útgerðarfyrirtækja, séu sáttir við að fjármunum samtakanna sé komið til aðstandenda vefsíðunnar eftir krókaleiðum. Eins og glögglega megi ráða af umfjöllun stefnda um málið sé með orðinu „krókaleiðum“ ekki átt við það að samtökin LÍÚ viti ekki af fjárstuðningnum, heldur að það komi ekki fram með beinum hætti að vefurinn njóti stuðnings LÍÚ. Slíkt sé ekkert óeðlilegt eða ólögmætt og á engan hátt meiðandi að kalla það krókaleiðir, ef fjárstuðningur er veittur með einhverjum þeim hætti að ekki blasi við, t.d. með kaupum á þjónustu af aðilum sem tengjast vefsíðunni. Ekki sé á nokkurn hátt verið að fullyrða að verið sé að leyna félagsmenn samtakanna einhverju. Sú ályktun stefnanda sé fráleit og eigi sér enga stoð.

Þá sé verulega langsótt hjá stefnanda að halda því fram að í ummælunum felist ávirðingar í garð stefnanda um blekkingar og umboðssvik gagnvart aðildarfélögum LÍÚ. Aðildarfélög LÍÚ hafa, eftir því sem næst verður komist, enga beina aðkomu að rekstri LÍÚ aðra en að fulltrúar þeirra sitja aðalfund samtakanna, sem haldinn er árlega. Aðildarfélögin hafa eftir því sem næst verður komist, enga beina aðkomu að rekstri LÍÚ og hafa ekkert um daglegan rekstur sambandsins að segja. Hvergi sé fullyrt að fjármunum sé ráðstafað heimildarlaust til aðstandenda vefsíðunnar AMX. Það sé tilbúningur af hálfu stefnanda. Ef fullyrt sé að samtökin verji fjármunum með tilteknum hætti og sú rástöfun sé gagnrýnd, m.a. með vangaveltum um það hvort félagsmenn samtakanna kæri sig um þá ráðstöfun, geti ekki á nokkurn hátt falist í þeim vangaveltum refsiverð ásökun um umboðssvik, heimildarleysi og trúnaðarbrest framkvæmdastjóra samtakanna gagnvart félagsmönnum þeirra. Stjórn og framkvæmdastjóri samtakanna hafa fullt umboð til þess að ráðstafa fjármunum samtakanna með þeim hætti sem þyki henta hverju sinni, t.d. til að kaupa vörur og þjónustu, þegar um sé að ræða fjárhæðir svo smáar sem 1,5 milljón á mánuði. Ekki nokkur þörf sé á því að spyrja forsvarsmenn aðildarsamtaka LÍÚ um leyfi fyrir svona ráðstöfunum og því geti ekki falist ásökun í ummælunum um að fjármununum sé ráðstafað heimildarlaust og félagsmennirnir blekktir. Eðlilegt verði að telja að stefndi hafi fullt leyfi til að velta vöngum yfir því hver sé hins vegar skoðun félagsmannanna á því að fjármunir séu látnir af hendi rakna, beint eða óbeint, til vefsíðu sem skrifi með þeim hætti sem AMX gerir. Ekki verði með nokkrum hætti séð að í ummælunum felist aðdróttun um athæfi af hálfu stefnanda, sem geti talist siðferðislega ámælisvert, hvað þá refsivert. sé öllu slíku mótmælt af hálfu stefnda.

,,LÍÚ ku styðja AMX vefinn um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef.

Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.”

Framangreind ummæli birtust ári eftir að hin fyrri birtust. Í stefnu sé fullyrt að þegar framangreind ummæli séu virt í heild teljist þau meiðandi gagnvart stefnanda. Stefndi mótmæli því. Fyrri ummælin hafi hvorki beinst gegn stefnanda, né hafi þau að geyma nokkuð sem talist geti varða við 234. eða 235. gr. hgl. Ómögulegt sé að sjá hvað það sé í ummælunum sem talist geti ærumeiðing í garð stefnanda. Það eina sem fram komi í ummælunum sé það að samtökin LÍÚ ku styðja umræddan vef um tiltekna fjárhæð. Ekki sé á nokkurn hátt í stefnu reynt að rökstyðja hvers vegna þau ummæli geti talist ærumeiðandi fyrir stefnanda. Þá hafi stefndi notað orðið „ku“, en samkvæmt íslenskri orðabók sé merking þess orðs að eitthvað sé sagt. Að þessu virtu séu fyrri ummæli stefnda á þá leið að svo sé sagt að LÍÚ styðji umræddan vef um næstum 20 milljónir á ári. Þar hafi stefndi m.a. vísað til umfjöllunar DV um málið frá fyrra ári. Að gættum rétti stefnda skv. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sé enginn grundvöllur til að ómerkja þessi ummæli, þar sem þau beinast hvorki að stefnanda né felist í þeim ærumeiðing.

Hvað varðar síðari ummælin, þá segi stefndi þar í fyrsta lagi að sér sé kunnugt um að einhverjir stjórnarmenn í LÍÚ viti ekki af þessum greiðslum. Það sé hins vegar ekkert óeðlilegt við það að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ viti ekkert um greiðslur sem þessar, enda vandséð að þetta mál krefjist þess að allir stjórnarmenn LÍÚ séu upplýstir um það. Í aðalstjórn LÍÚ sitja fimmtán einstaklingar og jafnmargir til vara, allt forsvarsmenn stórra útgerðarfyrirtækja. Það sé í hæsta máta eðlilegt að ekki séu allir stjórnarmenn LÍÚ upplýstir um það hvernig samtökin verja fé til auglýsinga- og markaðsmála eða til að kaupa vöru og þjónustu. Þessi ummæli geti því ekki falið í sér ærumeiðingu í garð stefnanda, að nefna að ekki viti allir stjórnarmenn um þessi viðskipti. Auk þess hafi stefndi sett ummælin fram sem upplýsingar er hann taldi sig hafa, sbr. ummælin „mér er kunnugt um“. Við það standi stefndi, að hann hafi fengið þær upplýsingar að ekki vissu allir stjórnarmenn LÍÚ um viðskipti samtakanna við aðstandendur AMX vefsins. Geti stefnandi ekki krafist ómerkingar á þeirri vitneskju stefnda.

Að auki hafi stefndi bætt því við að því hafi verið haldið fram við sig að mögulega vissi enginn stjórnarmaður LÍÚ um þessar greiðslur og að framkvæmdastjórinn einn hefði ákveðið þetta. Þarna setji stefndi fram tvo fyrirvara. Í fyrsta lagi sé þetta ekki fullyrðing stefnda sjálfs, heldur taki hann það fram að þessu hafi verið haldið fram við sig. Í öðru lagi sé ekki um fullyrðingu að ræða, heldur sé sagt að mögulega hafi þetta verið með þeim hætti sem lýst er. Þá séu ummælin í stefnunni slitin úr samhengi, því mikilvægasta fyrirvara stefnda við orð hans sé sleppt í stefnunni. Næsta setning á eftir ummælunum sem krafist er ómerkingar á sé „Ég hef ekki fengið þetta staðfest“. Þar með hafi stefndi tekið skýrt fram að því sem haldið var fram við hann að væri mögulega á einhvern hátt, gæti hann sjálfur ekki staðfest, og væri því ekki fullyrðing um staðreynd af hans hálfu. Meðal annars af þessum sökum bresti allan grundvöll fyrir stefnanda að fá ummælin sem á undan komu dæmd dauð og ómerk.

Stefndi sé algerlega ósammála því að í tilvitnuðum ummælum felist aðdróttun um umboðssvik og vanrækslu í starfi af hálfu stefnanda. Málið snúist ekki á nokkurn einasta hátt um slíkt og ekki sé með nokkru móti hægt að lesa það út úr ummælunum, né það að stefnandi sé óheiðarlegur eða misnoti traust stjórnar samtakanna. Það sé rangt að ummælin feli í sér að stefnandi hafi án vitundar eða gegn vilja stjórnarinnar ráðstafað fjárhæðum til aðstandenda AMX vefsins og falið greiðslurnar í bókhaldinu. Fyrir utan að í ummælunum felst engin fullyrðing, þá sé algerlega óvíst að mál sem þetta kæmi nokkurn tíma inn á borð stjórnar LÍÚ. Verði það raunar að teljast afar ólíklegt. Ekki verði séð að nokkru skipti fyrir stefnanda sú fullyrðing að stefnandi hafi sem framkvæmdastjóri samtakanna ákveðið að verja fjármunum, hvort sem er með því að kaupa vörur eða þjónustu, með þeim hætti sem um ræðir, enda algerlega fráleitt að halda því fram að með ummælunum sé stefnanda borin á brýn refsiverð háttsemi. Ekki verði séð að stefnanda hefði skort nokkra heimild af hálfu stjórnar LÍÚ.

Ummælin verði síðan að skoða í samhengi við vangaveltur stefnda um það hvort sómakærir menn kærðu sig um að aðstandendur AMX vefsíðunnar fengju fé frá samtökunum, ef þeir vissu um það. Í því ljósi sé eðlilegt að velta því fyrir sér hvort stjórnarmennirnir hafi verið upplýstir um viðskiptin. Ekkert liggi þó fyrir um að slíkt hafi verið nauðsynlegt. Vel megi vera að framkvæmdastjóri samtakanna hafi fullt umboð til að gera slíkan samning sem til umræðu var í greinum stefnda. Álitamálið sé það, hvort stjórnarmenn samtakanna vissu um það eða ekki, með tilliti til þess hvort þeir kærðu sig um að vera bendlaðir við síðu eins og AMX, sem daglega skrifi níð og ósanna hluti um fólk út í bæ, þar á meðal oft um stefnda. Hafi þessar vangaveltur stefnda verið honum fyllilega heimilar í því ljósi, en í þeim hafi ekki á nokkurn hátt falist ásakanir um heimildarlausa notkun fjár, umboðssvik, blekkingar, bókhaldsbrot eða hvað tínt sé til í stefnu.

Þá byggi stefndi á því að það gefi auga leið að séu ummælin sönn og LÍÚ hafi látið fé renna til aðstandenda AMX vefsins með einum eða öðrum hætti, sé útilokað fyrir stefnda að sanna það. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin ómerkt séu ekki þess eðlis að nauðsynlegt sé að færðar séu fram slíka sannanir. Eigi það sérstaklega við þegar litið er til þess í hvaða samhengi ummælin koma fram, en með þeim sé ekki á nokkurn hátt verið að ýja að refsiverðri háttsemi. Auk þess hafi stefndi ekki hafið umfjöllum um þessi mál sjálfur, heldur hafi umræðan hafist með umfjöllun í dagblaðinu DV á árinu 2010. Ekki sé hægt að leggja á stefnda að færa fram sönnun fyrir þessum ummælum nú, þar sem það teljist óhæfilegum erfiðleikum bundið fyrir hann.

Stefndi mótmæli því að ummælin geti ekki talist hluti af sanngjarnri og eðlilegri þjóðfélagsumræðu. Stefnandi sé í raun að fullyrða að ummælin hafi lotið að einkamálefnum, en svo sé alls ekki. Ummælin fjölluðu um samtökin sem stefnandi er framkvæmdastjóri fyrir, ein stærstu hagsmunasamtök Íslands, sem séu mjög umdeild. Fullyrðingar stefnanda um að ummælin séu ekki hluti af almannaumræðu séu beinlínis hjákátlegar. Í þeim felist að samtökin séu einkaklúbbur stefnanda, en svo sé alls ekki. Almenningur eigi fullan rétt á að fjallað sé um það eftir hvaða leiðum LÍÚ kemur boðskap sínum.

Að lokum verði að mati stefnda að líta svo á að ummæli hans hafi verið ályktanir, sem hann taldi sig geta reist á orðum annarra, og verði ekki slegið föstu að þær hafi verið með öllu staðlausar. Eins og stefndi hafi sett þessar ályktanir fram hafi verið á valdi hvers þess, sem kynnti sér greinar hans, að móta sér á þeim grunni sjálfstæða skoðun á því hvort gildisdómar hans væru á rökum reistir, en gagnvart þeim, sem ekki voru sama sinnis, kunni orð hans einfaldlega að dæma sig sjálf. Hafa verði í huga að ummælin varða öll vangaveltur um það hvort samtökin LÍÚ taki þátt í að styðja, með einhverjum hætti, slíkan óhróður sem birtist á vefsíðu AMX, þar á meðal um stefnda sjálfan. Verði þau af framangreindum sökum og að gættum rétti stefnda samkvæmt 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar ekki ómerkt.

Stefndi krefjist sýknu af miskabótakröfu stefnanda, enda hafi stefndi ekki framið nokkra ólögmæta meingerð í garð stefnanda. Öllum málsástæðum og rökum stefnanda í stefnu fyrir kröfunni sé mótmælt. Því sé alfarið mótmælt að skrif stefnda hafi verið til þess fallin að skaða ímynd stefnanda. Það sem stefnandi virðist einna helst ósáttur við sé að samtök hans séu bendluð opinberlega við vefsíðuna AMX og virðist stefnandi telja það geta skaðað ímynd sína persónulega. Sé það rétt að fjármunir séu látnir af hendi rakna til aðstandenda AMX vefsíðunnar, sé lítið fyrir stefnanda að gera annað en að sætta sig við það, kjósi samtökin sem hann starfar fyrir að standa í slíku.

Stefndi telji að skilyrði 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, séu ekki uppfyllt og að hafna beri kröfu stefnanda um miskabætur. Krafa stefnanda sé svo til ekkert rökstudd. Ekki verði séð að stefnandi geti átt rétt til miskabóta, jafnvel þótt ummælin yrðu ómerkt, enda geta þau ekki undir nokkrum kringumstæðum verið talin af svo alvarlegum toga að réttlæti að bæta stefnanda miska vegna þeirra. Í dómum MDE sé litið svo á að í mörgum tilvikum sé nægilegt að fallist sé á aðalkröfu stefnanda. Miskabætur eigi ekki að dæma nema miski sé ótvírætt sannaður. Stefnandi hafi ekki fært sönnur á að málið hafi valdið honum einhverjum miska. Beri þar af leiðandi að hafna kröfu hans.

Til vara sé krafist lækkunar á kröfunni. Krafan sé hærri heldur en hæstu miskabætur sem ákvarðaðar hafa verið í meiðyrðamálum á Íslandi undanfarin ár. Ekki verði séð að þetta mál réttlæti svo háar miskabætur. Sé þess því krafist að þær verði lækkaðar stórkostlega, fari svo ólíklega að fallist verði á kröfu stefnanda um ómerkingu tilvitnaðra ummæla og að stefnandi eigi rétt á miskabótum vegna þess úr hendi stefnda.

Stefndi hafni alfarið kröfu stefnanda um greiðslu kostnaðar vegna birtingar dóms í málinu. Í stefnu segi að krafan byggi á gildandi verðskrá Fréttablaðsins og annarra fjölmiðla. Ef svo ólíklega færi að dómur gengi stefnda í vil sé það nægjanlegt, en algerlega ástæðulaust sé að birta dóminn í dagblöðum. Þar sem krafan sé heldur ekki rökstudd á nokkurn hátt af hálfu stefnanda, svo sem með vísan til framanritaðs, beri að hafna kröfunni.

Kröfu um vexti og dráttarvexti sé mótmælt, enda eigi stefnandi ekki kröfu á hendur stefnda. Til vara sé þess krafist að vextir verði einungis miðaðir við dómsuppsögu, ef talin séu skilyrði til að dæma dráttarvexti.

Stefndi geri þá kröfu að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað í samræmi við 129. sbr. 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, þannig að stefndi verði skaðlaus af máli þessu.

Um lagarök vísar stefndi til 73. gr. stjórnarskrár Íslands, nr. 33/1944, sem og til 10. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994. Stefndi vísar einnig til 234.-236. gr. og 241. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940 og til ákvæða fjölmiðlalaga, nr. 38/2011. Um málskostnað vísar stefndi til 129. sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V.

Stefndi Ó-kk-nf A-kk-nf gaf aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins.

Stefnandi er framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna eða LÍÚ eins og samtökin eru nefnd í daglegu tali og hefur hann gengt því starfi í tæp 12 ár. Hluti af starfi stefnanda felst m.a. í því að taka þátt í opinberri umræðu um sjávarútvegsmál og koma á framfæri sjónarmiðum og stefnumarkmiðum LÍÚ.

Stefndi hefur skrifað færslur á vefsvæði sínu á vefmiðlinum Pressunni frá vorinu 2009. Þar skrifar stefndi m.a. um þjóðfélagsmál. Stefndi ber ábyrgð á því sem hann ritar á vefsvæði sínu, sbr. meðal annars a. lið 1. mgr. 51. gr. fjölmiðlalaga nr. 38/2011.

Á undanförnum árum hafa farið fram miklar umræður um kosti og galla núverandi fiskveiðistjórnunarkerfis. Um skipan þess kerfis eru skiptar skoðanir í þjóðfélaginu enda um mikið hagsmunamál að ræða, en sjávarútvegurinn er ein helsta og mikilvægasta undirstöðuatvinnugrein landsins. Stefnandi hefur starfs síns vegna komið opinberlega fram fyrir hönd LÍÚ og kynnt sjónarmið samtakanna. Stefndi sem skrifar reglulega um ýmis þjóðfélagsmál hefur fjallað um fiskveiðistjórnunarkerfið í skrifum sínum og gagnrýnt ákveðna þætti þess.

Í máli þessu krefst stefnandi þess að áðurgreind ummæli sem birtust á vefsvæði stefnda hjá Pressunni, annars vegar þann 24. júlí 2010 og hins vegar þann 26. júlí 2011, verði dæmd dauð og ómerk samkvæmt 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en ummælin feli í sér ærumeiðandi móðgun gagnvart stefnanda samkvæmt 234. gr.almennra hegningarlaga auk aðdróttana samkvæmt 235. gr. sömu laga.

Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Í 2. mgr. sömu greinar er svo fyrir mælt að hver maður eigi rétt á að láta í ljós skoðanir sínar, en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir á tjáningarfrelsi megi þó aldrei í lög leiða. Í 3. mgr. greinarinnar er kveðið á um að tjáningarfrelsi megi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Sambærileg ákvæði eru í 10. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannrétttindasáttmála Evrópu.

Í máli þessu vegast því á framangreind grundvallarákvæði um tjáningarfrelsi og ákvæði um friðhelgi einkalífs.

VI.

Stefndi krefst sýknu af ómerkingarkröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að því er varðar hin tilgreindu ummæli í liðum A.1 og A. 2 og B. 1. sem hljóða svo: „LÍÚ, undir stjórn F-kk-ef A-kk-ef, situr uppi með það að bera ábyrgð á ósómanum, sem birtur er í skjóli nafnleyndar á slefritinu AMX.“ „Svo er það spurning, hvort sómakærir forráðamenn aðildarfyrirtækja LÍÚ sætta sig við að fjármunum samtakanna sé komið eftir krókaleiðum til slefbera eins og aðstandenda AMX.is?“ og „LÍÚ ku styðja AMX vefinn um næstum 20 milljónir á ári í gegnum félög í eigu F-kk-ef O-kk-ef K-kk-ef.“ Byggir stefndi þessa kröfu sína á því að ummæli þessi snúi að LÍÚ en ekki stefnanda persónulega.

Enda þótt stefnandi sé nafngreindur í framangreindum ummælum og þá sem fyrirsvarsmaður LÍÚ þykja ummælin sem slík ekki beinast að persónu stefnanda. Ber því þegar að því virtu að sýkna stefnda af kröfum um ómerkingu ummæla, sem tilgreind eru í liðum A 1, A 2 og B 1.

VII.

Að mati dómsins eiga eftirtalin ummæli stefnda samkvæmt lið B2 beint við stefnanda: ,,Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“ Af hálfu stefnda er því heldur ekki haldið fram að ummælin eigi ekki við stefnda en sýknukrafa hins vegar byggð á því að með ummælunum sé ekki verið að gefa í skyn refsiverða háttsemi stefnanda og jafnframt á því byggt að ekki sé um fullyrðingu stefnda að ræða en hann hafi tekið fram að hann hefði ekki fengið staðfestingu á því að efni ummælanna væri rétt.

Við mat á því hvort í ummælunum felist aðdróttun um refsiverða háttsemi og meiðyrði verður ekki byggt á því hvernig ummælin horfa við stefnda heldur hvernig ætla má að lesendur ummælanna skynji þau og túlki. Með ummælum um að greiðslur til AMX hafi verið dulbúnar í reikningum samtakanna þykir gefið í skyn að stefnandi, sem ber ábyrgð á reikningum LÍÚ sem framkvæmdastjóri samtakanna láti það viðgangast að beitt sé bókhaldsblekkingum til að leyna meintum stuðningi við AMX. Stefndi hefur ekki fært neinar sönnur fyrir þessum ummælum og teljast staðhæfingarnar því ósannaðar.

Síðasta hluta ummælanna þar sem segir: ,,Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti.“ þykir að mati dómsins mega skilja sem aðdróttun um umboðssvik og vanrækslu í starfi þar sem að með þeim sé gefið í skyn að stefnandi ráðstafi fjármunum LÍÚ í andstöðu við vilja stjórnar samtakanna og þá án heimildar. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að ummælin séu sönn en fyrir því ber hann sönnunarbyrði.

Framangreind ummæli þykja vera meiðandi fyrir stefnanda og til þess fallin sverta mannorð hans og æru. Samkvæmt framansögðu og með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber því fallast á ómerkingu framangreindra ummæla.

Vegna hinna ærumeiðandi ummæla sem um getur hér að framan og eru ómerkt þykir stefnandi eiga rétt á miskabótum úr hendi stefnda samkvæmt b. lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með hliðsjón af því að með dómi um ómerkingu ummæla er hlutur stefnanda verulega réttur þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 300.000 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði.

Ekki þykja efni til að dæma stefnda til greiðslu kostnaðar af birtingu dómsins í dagblöðum og vefmiðlum samkvæmt heimild í 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilegur 450.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

F-kk-nf H. A-kk-nf héraðsdómari kveður dóminn upp.

Dómsorð:

Ummælin „Mér er kunnugt um, að einhverjir stjórnarmenn LÍÚ vita ekki af stuðningnum við fugladritið á AMX enda munu greiðslurnar vera vel dulbúnar í reikningum samtakanna. Því hefur verið haldið fram við mig að mögulega viti enginn í stjórn LÍÚ um milljóna stuðning samtakanna við nafnlaus níðskrif á AMX – að framkvæmdastjórinn hafi einn ákveðið að nota fjármuni samtakanna með þessum hætti“, sem voru hluti af skrifum stefnda á vefsíðu hans í Pressunni þann 26. júlí 2011 eru ómerkt.

Stefndi Ó-kk-nf A-kk-nf greiði stefnanda, F-kk-þgf J-kk-þgf A-kk-þgf, 300.000 krónur í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 450.000 krónur í málskostnað.

F-kk-nf H. A-kk-nf