E-434/2010

Mál þetta, sem þingfest var 1. september 2010 og dómtekið þann 5. apríl sl., er höfðað af Íslandsbanka hf. lögfræðiinnheimtu, kt. 000000-0000, Kirkjusandi 2, Reykjavík, vegna Íslandsbanka hf., útibús númer 586, Austurvegi 9, Selfossi, með stefnu birtri þann 22. júní 2010 á hendur S-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Vestra - Garðsauka, Rangárvallasýslu, og með stefnu birtri þann 26. ágúst 2010 á hendur I-kvk-þgf S-kvk-þgf G-x-x, kt. 000000-0000, til heimilis að Reynivöllum 5a, Selfossi.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdar in solidum til að greiða skuld að fjárhæð kr. 2.000.000 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, af kr. 2.000.000 frá 31. desember 2009 til greiðsludags. Að auki er þess krafist að stefnda I-x-x S-x-x G-x-x greiði stefnanda skuld að fjárhæð kr. 1.821.518 ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af kr. 1.821.518 frá 31. desember 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefnda I-x-x S-x-x G-x-x krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur verði stórlega lækkaðar. Þá er þess krafist að stefnandi greiði stefndu málskostnað að skaðlausu samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati dómsins.

Stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnandi greiði stefndu málskostnað að skaðlausu samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati dómsins.

Málavextir

Í stefnu lýsir stefnandi málavöxtum svo að þann 18. janúar 2007 hafi stefnda I-x-x S-x-x G-x-x stofnað tékkareikning nr. 2981 við útibú stefnanda á Selfossi. Þann 31. desember 2009 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið kr. 3.821.518 og hafi reikningnum þá verið lokað. Þann 7. maí 2008 hafi stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf undirritað yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að kr. 2.000.000 ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins.

Í málavaxtalýsingu í greinargerð stefndu I-kvk-ef S-x-x G-x-x kemur fram að stefnda hafi á sínum tíma verið í viðskiptum við Glitni banka og talin ábyrg fyrir tékkareikningi nr. 2981. Í málavaxtalýsingu í greinargerð beggja stefndu kemur fram að samkvæmt niðurstöðu greiðslumats sem framkvæmt hafi verið 7. maí 2008 vegna ábyrgðaryfirlýsingar stefndu S-kvk-ef H-kvk-ef vegna yfirdráttar á tékkareikningi nr. 2981 hafi greiðslugeta stefndu I-x-x S-x-x á umræddum tíma vera neikvæð um 237.080 krónur á mánuði og heildarskuldir hennar taldar að fjárhæð 22.260.662 krónur.

Í greinargerð stefndu S-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef er yfirlýsingu um sjálfsskuldarábyrgð lýst og þess meðal annars getið að hakað hafi verið við reit þar sem fram kemur að greiðslugeta reikningseiganda, stefndu I-x-x S-x-x, hafi verið metin og sjálfsskuldarábyrgðaraðili, stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf, hafi kynnt sér matið. Síðar segir í áðurnefndri greinargerð að ekki hafi af hálfu sjálfskuldarábyrgðarmanns verið ritað sérstaklega undir eftirfarandi yfirlýsingu sem staðsett hafi verið neðst á ábyrgðaryfirlýsingarskjalinu. „Þrátt fyrir að niðurstöður greiðslumats bendi til þess að reikningseigandi fullnægi ekki þeim kröfum um greiðslugetu að hann geti efnt skuldbindingar sínar óska undirritaðir sjálfskuldarábyrgðaraðilar engu að síður eftir því að heimild til yfirdráttar verði veitt og munu ábyrgjast skuldbindingu sína í samræmi við sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu þessa“.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfu sína kveður stefnandi byggða á innistæðulausum færslum á tékkareikningi stefndu I-x-x S-x-x og sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu stefndu S-kvk-ef H-kvk-ef. Kveður stefnandi skuldina ekki hafa fengist greidda þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Dómkröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Kröfu sína um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu I-kvk-ef S-x-x G-x-x

Stefnda I-x-x S-x-x G-x-x krefst sýknu á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hún telur sig ekki hafa átt viðskipti við stefnanda. Stefnandi sé Íslandsbanki ehf., lögfræðiinnheimta, kt. 000000-0000. Ekki sé í stefnu gerð grein fyrir hvernig stefnandi hafi eignast kröfu á hendur stefndu og beri því að sýkna stefndu á grundvelli aðildarskorts.

Krafa stefndu um sýknu byggist einnig á almennum forsendubresti vegna efnahagshrunsins á Íslandi í kjölfar hruns bankanna í byrjun október 2008. Stefnda byggir á því að stefnanda hafi mátt vera ljóst frá upphafi að stefnda I-x-x S-x-x gæti ekki greitt skuldina í ljósi veikrar fjárhagsstöðu sinnar og af því verði stefnandi að bera hallann. Byggir stefnda á því að í kjölfar greiðslumatsins sem framkvæmt var þann 7. maí 2008, hafi legið fyrir að greiðslugeta stefndu I-kvk-ef S-x-x var engin og ráðstöfunarmöguleiki hennar neikvæður upp á kr. 237.080 á mánuði, auk þess sem fyrir liggi að stefnda hafi ekki staðist greiðslumat samkvæmt reglum stefnanda sjálfs.

Þá vísar stefnda til 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, þar sem segi að fjármálafyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði, og telur stefnda að svo hafi ekki verið gert gagnvart sér í máli þessu. Af því leiði, að mati stefndu, að skuldbinding sú er hún hafi undirgengist sé ógildanleg með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga.

Þá vísar stefnda til þess að staða samningsaðila sé eitt af þeim sjónarmiðum sem líta beri til við mat á því hvort samningur sé ósanngjarn eða andstæður góðri viðskiptavenju. Verði því að líta til þess að stefnandi er fjármálafyrirtæki sem hafi mun sterkari samningsstöðu og búi yfir sérfræðiþekkingu. Hefði stefnda, í ljósi hinnar neikvæðu niðurstöðu greiðslumatsins, aldrei átt að fá umrædda yfirdráttarheimild og verði stefnandi sjálfur að bera áhættuna af lánveitingunni. Verði að líta svo á að hér hafi verið um einhverskonar örlætisgerning af hálfu stefnanda að ræða. Stefnda telur með vísan til þess sem rakið er hér að framan að skuldbinding stefndu á tékkareikningi nr. 2981 sé ógild.

Stefnda byggir varakröfu sína, um að dómkröfur verði stórlega lækkaðar, á algerum forsendubresti í þjóðfélaginu sem og fyrirliggjandi veikri fjárhagsstöðu stefndu sem geri það að verkum að stefnanda megi vera ljóst að stefnda geti ekki risið undir stefnukröfunni og er því gerð krafa um að krafa stefnanda verði dæmd að álitum verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu.

Þá fer stefnda fram á að stefnandi greiði málskostnað enda sé réttmætt að láta reyna á forsendubrest í máli þessu. Að öðru leyti vísar stefnda til sjónarmiða sem fram koma í 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Um lagarök vísar stefnda til almennra reglna samninga og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Vísað er til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 2. mgr. 16. gr. og XXI. kafla laganna. Þá er vísað til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 161/2202 um fjármálafyrirtæki, einkum 19. gr. Loks er vísað til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.

Málsástæður og lagarök stefndu S-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef

Stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf krefst sýknu á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem hún telur sig ekki hafa átt viðskipti við stefnanda. Stefnandi sé Íslandsbanki ehf. lögfræðiinnheimta kt. 000000-0000. Ekki sé í stefnu gerð grein fyrir hvernig stefnandi hafi eignast kröfu á hendur stefndu og beri því að sýkna stefndu á grundvelli aðildarskorts.

Krafa stefndu um sýknu byggir einnig á því að ábyrgðaryfirlýsing sú er stefnandi byggir kröfu sína á sé ógild. Vísar stefnda um það til almenns viðurkennds samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, fyrir hönd aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða, fyrir hönd sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra, af hálfu stjórnvalda, gerðu sín á milli og tók gildi 1. nóvember 2001. Glitnir banki hf. hafi verið aðili að ofangreindu samkomulagi eins og komi skýrt fram í umræddri yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á tékkareikningi nr. 2981, dags. 7. maí 2008. Í 1. mgr. 3. gr. áðurnefnds samkomulags komi fram að ef skuldaábyrgð sé sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu beri fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo sé ekki gert. Þá komi fram í 2. mgr. 3. gr. samkomulagsins að fjármálafyrirtæki sé skylt að framkvæma greiðslumat þegar ábyrgð á skuldum viðkomandi skuldara nemur meira en kr. 1.000.000. Eins og áður er lýst hafi niðurstaða greiðslumats verið sú að greiðslugeta stefndu I-x-x S-x-x, sem stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf hugðist ganga í ábyrgð fyrir, hafi verið neikvæð. Ekki hafi þó verið ritað undir sérstaka yfirlýsingu neðst á ábyrgðaryfirlýsingarskjalinu, sem áður er lýst í málavaxtalýsingu og telur stefnda að ábyrgðaryfirlýsingin hafi því aðeins getað tekið gildi að stefnda hefði undirritað þá yfirlýsingu sérstaklega. Því hafi ábyrgðaryfirlýsing stefndu aldrei tekið gildi. Þannig hafi það aldrei komið til greina af hálfu stefndu að rita undir áðurnefnda yfirlýsingu eftir að niðurstaða greiðslumats lá fyrir.

Þá vísar stefnda til 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, þar sem segir að fjármálafyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði, og telur hún að svo hafi ekki verið gert gagnvart sér í máli þessu. Telur stefnda að ábyrgðarskuldbinding sú er hún undirritaði þann 7. maí 2008 sé ógildanleg með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, enda hafi yfirlýsingin ekki verið í samræmi við ofangreindar reglur.

Að lokum vísar stefnda til þess að staða samningsaðila sé eitt af þeim sjónarmiðum sem líta beri til við mat á því hvort samningur sé ósanngjarn eða andstæður góðri viðskiptavenju. Verði því að líta til þess að stefnandi er fjármálafyrirtæki sem hafi mun sterkari samningsstöðu og búi yfir sérfræðiþekkingu. Hefði stefnda, í ljósi hinnar neikvæðu niðurstöðu greiðslumatsins, aldrei átt að skrifa undir ábyrgðaryfirlýsinguna og hefði stefnandi átt að sjá til þess. Stefnda telur að I-x-x S-x-x hefði, í ljósi niðurstöðu margnefnds greiðslumats, aldrei átt að fá umrætt yfirdráttarlán og verði stefnandi sjálfur að bera áhættuna af lánveitingunni.

Þá fer stefnda fram á að stefnandi greiði málskostnað óháð dómsniðurstöðu, sbr. c. lið 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda sé réttmætt að láta á það reyna hvort stefnanda sé heimilt að brjóta þær reglur sem hann hafi sjálfur sett og skuldbundið sig til að fara eftir og talið stefndu trú um að hann færi eftir.

Um lagarök vísar stefnda til almennra reglna samninga og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Þá er vísað til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 2. mgr. 16. gr. og XXI. kafla laganna. Þá er vísað til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, einkum 19. gr. Loks er vísað til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga.

Niðurstaða

Engar skýrslutökur fóru fram í máli þessu.

Í málinu er deilt um skuld vegna yfirdráttar á tékkareikningi og efndir á ábyrgðaryfirlýsingu.

Stefndu krefjast báðar sýknu vegna aðildarskorts og vísa til þess að í stefnu sé ekki gerð grein fyrir því hvernig stefnandi hafi eignast kröfu á hendur stefndu. Yfirtaka Íslandsbanka hf., stefnanda í máli þessu, á kröfum Glitnis hf. er alkunn staðreynd, sbr. ákvörðun Fjármálaeftirlits ríkisins frá 14. október 2008. Þá er Íslandsbanki hf. og Íslandsbanki hf., lögfr.innh, einn og sami aðilinn enda rekin á sömu kennitölu. Með vísan til þessa og 3. mgr. 44. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður því ekki fallist á kröfu stefndu um sýknu vegna aðildarskorts.

Stefnda I-x-x S-x-x G-x-x telur skuldbindingu sína á tékkareikningi nr. 2981 ógilda og því beri að sýkna hana af öllum kröfum stefnanda í máli þessu með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Máli sínu til stuðnings vísar stefnda í fyrsta lagi til almenns forsendubrests vegna efnahagshrunsins á Íslandi í kjölfar hruns bankanna í byrjun október 2008. Í öðru lagi byggir stefnda á því að stefnanda hafi mátt vera ljóst frá upphafi að stefnda gæti ekki greitt skuldina í ljósi veikrar fjárhagsstöðu sinnar og það hafi greiðslumat sem fram fór 7. maí 2008 staðfest. Í þriðja lagi hafi stefnandi ekki viðhaft eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði í samskiptum sínum við stefndu. Í fjórða lagi hafi stefnandi haft mun sterkari samningsstöðu en stefnda og í fimmta lagi hefði stefnda, í ljósi hinnar neikvæðu niðurstöðu greiðslumatsins, aldrei átt að fá umrædda yfirdráttarheimild sem í raun hafi verið einhverskonar örlætisgerningur af hálfu stefnanda og af því verði stefnandi sjálfur að bera áhættuna.

Á framlögðu yfirliti yfir færslur á reikningi stefndu nr. 2981, sem nær aftur til 10. janúar 2008, má sjá að þann dag var reikningurinn neikvæður um 583.216 krónur og eykst yfirdrátturinn jafnt og þétt allt það ár og stendur í lok september 2008 í 2.973.758 krónum. Verður því ekki séð að skuldin sé til komin vegna hins svokallaða efnahagshruns. Þá verður ekki fallist á það með stefndu að almennar aðstæður í efnahagslífi landsins teljist til brostinna forsenda sem leiða eigi til þess að stefnda losni undan þeirri ábyrgð sem því fylgir að greiða þær fjárhæðir sem hún hafði tekið út af tékkareikningi sínum og krafa stefnanda tekur til. Þá er ekkert fram komið sem styður þær fullyrðingar stefndu að háttsemi stefnanda hafi ekki verið í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði. Og ekki er hægt að fallast á það með stefndu að neikvæð niðurstaða greiðslumats leiði til þess að stefnda sé ekki ábyrg gagnvart stefnanda og því hafi í raun verið um örlætisgerning að ræða af hálfu stefnanda. Verður því ekki fallist á að fyrir hendi séu skilyrði til þess að sýkna stefndu I-x-x S-x-x G-x-x af kröfum stefnanda í máli þessu á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Varakrafa stefndu I-kvk-ef S-x-x G-x-x um að dómkrafan verði dæmd að álitum byggir á sömu sjónarmiðum og aðalkrafan, þ.e. á algerum forsendubresti í þjóðfélaginu og fyrirliggjandi veikri fjárhagsstöðu stefndu, og verður því með vísan til sömu forsenda og rakið er hér að framan ekki fallist á varakröfuna.

Stefnda, S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf, byggir kröfu sína um sýknu á því að sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsing vegna yfirdráttar á tékkareikningi nr. 2981 frá 7. maí 2008 sé ógild, þar sem hún hafi ekki verið í samræmi við samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 sem stefnandi sé aðili að. Stefnda hafi ekki undirritað yfirlýsingu neðst á sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu þess efnis að þrátt fyrir að niðurstaða greiðslumats hafi ekki fullnægt kröfum um greiðslugetu óski stefnda eftir að yfirdrátturinn verði veittur og muni ábyrgjast skuldbindingu sína í samræmi við sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsinguna.

Markmiðið með setningu samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001, sem stefnandi er aðili að, var m.a. að tryggja að ábyrgðarmenn gerðu sér grein fyrir þeirri áhættu sem í ábyrgðarskuldbindingum fælist. Eins og rakið hefur verið fór fram mat á greiðslugetu stefndu I-kvk-ef S-kvk-ef þann 7. maí 2008 í samræmi við 3. gr. samkomulagsins frá 1. nóvember 2001 og var matið undirritað af stefndu báðum og því uppfyllt skilyrði 4. gr. áðurnefnds samkomulags sem kveður á um að tryggja skuli að ábyrgðarmaður geti kynnt sér niðurstöðu greiðslumats áður en hann gengst í ábyrgðina, enda liggi fyrir að greiðandi hafi samþykkt það. Þá ber sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsing, sem stefnandi byggir kröfur sínar á, með sér að einnig hafi verið uppfyllt skilyrði 4. gr. áðurgreinds samkomulags þess efnis að fjármálafyrirtækjum beri að gefa út upplýsingabækling um skuldaábyrgðir og veðsetningar og dreifa með skjölum sem afhent eru ábyrgðarmönnum til undirritunar.

Stefnda undirritaði þann 7. maí 2008 yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð gagnvart stefnanda vegna yfirdráttar á tékkareikningi stefndu I-x-x S-x-x nr. 2981, þrátt fyrir að hafa á sama tíma undirritað greiðslumat er sýndi greinilega að stefnda I-x-x S-x-x gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Hefur því að mati dómsins verið uppfyllt með fullnægjandi hætti „Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“ frá 1. nóvember 2001 enda verður að telja að undirritun stefndu S-kvk-ef H-kvk-ef undir greiðslumatið og ábyrgðaryfirlýsinguna feli í sér yfirlýsingu um að þrátt fyrir neikvætt greiðslumat hafi hún óskað eftir að lánið verði veitt eins og kveðið er á um í lokamálslið 4. gr. samkomulagsins. Ber stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf því sjálf ábyrgð á þeirri áhættu sem í því fólst að gangast í ábyrgð á yfirdrætti meðstefndu.

Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda teknar til greina að öllu leyti, þó þannig að stefndu S-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf verður gert að greiða dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 11. febrúar 2010 til greiðsludags en þann dag var mánuður liðinn frá dagsetningu innheimtubréfs stefnanda, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Eftir úrslitum málsins verða stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað óskipt sem telst hæfilega ákveðinn 300.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti Á-kk-nf S-kk-nf hdl., málið.

Af hálfu stefndu beggja flutti Ó-kk-nf B-kk-nf hrl., málið.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð :

Stefndu I-x-x S-x-x G-x-x og S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., krónur 2.000.000 óskipt ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, eins og hér segir. Stefnda I-x-x S-x-x G-x-x greiði stefnanda dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af krónum 2.000.000 frá 31. desember 2009 til greiðsludags, en stefnda S-kvk-nf H-kvk-nf J-kvk-nf greiði stefnanda dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2008 af krónum 2.000.000 frá 11. febrúar 2010 til greiðsludags.

Stefnda I-x-x S-x-x G-x-x greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., að auki krónur 1.821.518 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 31. desember 2009 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf T-kvk-nf.