E-1255/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 28. september 2009, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Höldum ehf., kt. 000000-0000, Tryggvabraut 12, 600 Akureyri, gegn G-kk-þgf Í-kk-þgf M-kk-þgf, kt. 000000-0000, Þverholti 13, 270 Mosfellsbæ, með stefnu sem birt var 29. janúar 2009.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 93.659 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af sömu fjárhæð frá 24. september 2008 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefnda eru að hann verði sýknaður. Þá krefst stefndi málskostnaðar sér að skaðlaus úr hendi stefnanda að viðbættum virðisaukaskatti samkvæmt mati dómsins.

Stutt yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því: Stefnandi lýsir málavöxtum á þann veg að félagið hafi með höndum rekstur bílaleigu og ýmsa þjónustu tengda því, ásamt því að reka viðgerðarþjónustu. Félagið selji einnig varahluti í bifreiðar. Krafan sé byggð á framlögðum reikningum (sic.), vegna leigu á bifreiðinni YV-028 frá 7. til 28. júní 2008.

Af hálfu stefnanda var við þingfestingu málsins, hinn 5. febrúar 2009, lagt fram sem dskj. nr. 3, afrit af einum reikningi, dags. 24. september 2008, vegna leigu stefnda á umræddri bifreið í 21 dag að fjárhæð 93.659 kr. með virðisaukaskatti. Í stefnu segir m.a. að umsaminn gjalddagi í viðskiptum aðila sé útgáfudagur reikninga og miðist dráttarvaxtakrafa í dómkröfu við það tímamark. Þá er tekið fram að skuld þess hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir.

Stefndi lýsir málavöxtum og ágreiningsefni aðila á þann veg að í apríl 2008 hafi hann orðið fyrir tjóni er ekið var á bifreið hans, Dodge Charger Hemi, OS-Y11, árgerð 2008, á Nýbýlavegi í Kópavogi, en hann hafi keypt bifreiðina í febrúar það sama ár. Hann hafi verið í 100% rétt við áreksturinn, fengið bifreið inn í hliðina á bíl sínum er valdið hafi miklu tjóni á bifreið hans. Í kjölfar árekstursins hafi verið gengið frá tjónaskýrslu á milli hans og umráðamanns hinnar bifreiðarinnar, en sú bifreið hafi verið með lögbundna ökutækjatryggingu sína hjá Vátryggingarfélagi Íslands (VÍS).

Stefndi greinir frá því að tjónskýrslan hafi verið til VÍS og hafi hann ákveðið í samráði við félagið að fara með bifreiðina á viðurkennt CABAS verkstæði til viðgerðar. BB bílaréttingar, Viðarhöfða 6 í Reykjavík, hafi orðið fyrir valinu, en BB bílaréttingar séu eitt þeirra verkstæða sem VÍS viðurkennir sem þjónustuverkstæði sitt og beini VÍS tjónþolum bifreiðatjóna, sem vátryggingar tryggingafélagsins taka til, á þetta verkstæði. Hinn 25. apríl 2008 var bifreiðin færð á verkstæðið. Við afhendingu bifreiðarinnar þar veitti þetta þjónustuverkstæði VÍS, sem jafnframt er umboðsaðili stefnanda við útleigu bílaleigubíla, stefnda engar upplýsingar um hvenær formleg afstaða myndi liggja fyrir frá VÍS, um hvort gert yrði við bifreiðina eða stefnda greitt andvirði hennar.

Stefndi segir að fáeinum dögum eftir að bifreiðin var sett í viðgerð hjá þjónustuverkstæði VÍS hafi hann haft samband við verkstæðið til að athuga rétt sinn á bílaleigubíl frá tryggingafélagi tjónvalds á meðan hann biði eftir ákvörðun VÍS. Hafi honum verið tjáð að svo væri. Verkstæðið, sem jafnframt væri umboðsaðili stefnanda við útleigu bílaleigubíla, hafi afhent honum bifreiðina VY-809 til afnota hinn 3. maí 2008. Hann hafi síðan skilað bifreiðinni hinn 28. júní 2008. Þá hafi bifreið hans enn verið á verkstæðinu án þess að búið væri að gera við hana, en VÍS hafi í millitíðinni ákveðið að greiða bifreiðina ekki út til hans. Bifreið sína hafi hann síðan fengið afhent í ágúst 2008, eða rúmum þremur mánuðum eftir að ekið var á hana, og einum mánuði eftir að hann skilaði bílaleigubílnum á þjónustuverkstæði VÍS og til umboðsaðila stefnanda.

Er stefndi tók við bílaleigubílnum af umboðsmanni stefnanda og frá þjónustuverkstæði VÍS, kveðst hann hafa verið látinn skrifa upp á leigusamning um bílinn vegna VÍS, sbr. dskj. nr. 6. Þar megi sjá að hann hafi ritað eigin hendi efst á samninginn „v/vís“, enda hafi hann verið í góðri trú um að hann fengi tjón sitt að fullu bætt og að VÍS greiddi allan kostnað vegna bílaleigubílsins á meðan á viðgerð stæði. Þar megi einnig sjá að umboðsmaður stefnanda og VÍS taldi ekki þörf á að skrá greiðslukortanúmer stefnda til tryggingar leigugreiðslu fyrir bílinn, en í stöðluðum samningsskilmálum á bakhlið leigusamningsins komi fram að framvísun greiðslukorts leigutakans sé „skilyrði fyrir leigu“. Þessi ákvörðun umboðsmannsins styðji góða trú og skilning stefnda á að greiðandi bílaleigubílsins væri VÍS en ekki hann.

Þá tekur stefndi fram að síðari leigusamningurinn, sbr. dskj. nr. 7, sem stefnandi byggir stefnu sína á, sé óundirritaður af hálfu stefnda og fylltur út á ábyrgð stefnanda.

Helstu málsástæður stefnanda og réttarheimildir er hann byggir á: Stefnandi byggir á því að stefndi hafi tekið bifreið á leigu hjá félaginu og ekki greitt leigugjaldið. Um réttarheimildir vísar stefnandi til samninga- og kröfuréttar er varða loforð, efndir og fjárskuldbindingar. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Kröfu um málskostnað styður hann við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Helstu málsástæður stefnda og réttarheimildir er hann byggir á: Stefndi byggir á því að Vátryggingafélagi Íslands hf. beri að greiða þá fjárhæð sem stefnandi krefur hann um. Um réttarheimildir vísar hann til ákv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ljós sé að stefndi, umboðsmaður stefnanda og stefnandi sjálfur hafi talið að greiðsluskylda vegna leigu bifreiðarinnar lægi hjá VÍS. Þá vísar stefndi til 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og til meginreglna samninga- og kröfuréttar um tilurð kröfu og stofnun samnings á milli aðila. Enn fremur er vísað til meginreglu skaðabótaréttar um að tjónþoli skuli fá tjón sitt bætt að fullu.

Niðurstaða: B-kk-nf K-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, bar fyrir rétti m.a. að hann hefði ekki komið að bílaleigusamningi er fram kemur á dskj. nr. 6.- 7. Hann sagði að samningsgerð færi fram í svona málum með tvennum hætti; samningarnir væru gerðir á tveimur stöðum, annars vegar við afgreiðsluborðið hjá stefnanda í Skeifunni og hins vegar hugsanlega á einhverjum réttingarverkstæðum út í bæ. Sama form væri á báðum stöðum og hafi verið svo í mörg ár. Leigutakinn væri sá aðili sem fengi bílinn í hendur. Síðan þegar stefnandi væri búinn að fá staðfestingu frá tryggingum um að þær ætli að greiða hluta eða allt, þá sé búinn til reikningur fyrir þann hluta sem þeir ætla að greiða, sem yfirleitt er allt nema bensín. Þetta væri alltaf stílað á einstaklinginn. Það sem standi um tryggingarfélagið sé vegna bílnúmersins; hvaða tryggingarfélag eigi væntanlega að greiða. Það komi þó ekki í ljós fyrr en eftir á, eftir að leigu er lokið, en þá taki stefnandi dagafjöldann og krefji tryggingarfélagið um þann dagafjölda, sem tryggingarfélagið er tilbúið að greiða. Leigutakinn sé einstaklingurinn sjálfur og skrifi undir sem leigutaki. Viðskiptamaður stefnanda væri leigutakinn en hvorki tryggingarfélagið né viðkomandi réttingarverkstæði.

B-kk-nf sagði að viðskiptasamband væri á milli stefnanda og Vátryggingafélags Íslands hf. Bifreiðar stefnanda væru tryggðar hjá félaginu að svo miklu leyti sem félagið staðfesti að það ætli að greiða [tjónþola] bætur. Stefnandi líti ekki á tryggingafélög sem greiðendur fyrr en þau eru búin að samþykkja að þau séu greiðendur og þess vegna séu þau ekki leigutaki.

Þegar tryggingafélagið samþykkir ekki að greiða það sem leigusamningurinn hljóðar upp á, sagði B-kk-nf, að leigutakinn væri látinn vita um það og bent á að hafa samband við tryggingafélagið.

B-kk-nf sagði að í þessu tilfelli hafi samningur verið gerður í upphafi þegar stefndi fékk bílinn. Síðan hafi komið í ljós að tryggingafélagið samþykkti ekki að greiða allt. Þá hafi verið skrifað inn á þennan upphaflega samning og vísað til þess að þar sem tryggingafélagið greiði ekki nema x marga daga þá væri það fært inn á. Þetta væri til að auðvelda reikningsgerð hjá stefnanda.

B-kk-nf sagði að stefnandi notaði ekki alveg sama samningsformið á útleigu á bifreiðum á þjónustuverkstæðum og á almennum útleigustöðum stefnanda. Skilmálar og allt sem komi fram sé það sama, nema allar upplýsingar séu handskrifaðar, en hjá stefnanda séu þær slegnar inn í tölvu.

B-kk-nf sagði að BB bílaréttingar hafi í fimm til sex ár verið með útleigu á bifreiðum stefnanda. B-kk-nf, sem á verkstæði, sjái um útleiguna.

Lagt var fyrir B-kk-þf dskj. nr. 6, sem er leigusamningur, dags. 3. maí 2008. Vísað var til þess að á þessu skjali komi fram „v/vis“ þar sem leigutaka er getið. B-kk-nf sagði að þetta stæði vegna þess að þegar bifreiðin var tekin inn á verkstæðið hafi þurft að skrá einhvers staðar vegna hvaða bílnúmers o.fl. þetta væri þannig að stefnandi gæti innheimt og vitað um hvað ætti að spyrja þegar stefnandi sendir tölvupóst til að biðja um beiðni fyrir viðkomandi leigu.

Þá var spurt hvers vegna ekkert hafi verið fyllt út í reiti á skjalinu þar sem gert er ráð fyrir að skráð sé leiguverð á dag og á kílómetra. B-kk-nf sagði að yfirleitt væri gjald ekki sett inn á svona tryggingaleigum. Hann staðhæfði að skjalið væri undirritað af stefnda.

B-kk-nf sagði að áður en stefnandi krefði tryggingafélag um greiðslu fengi hann á tölvupósti tilkynningu frá tryggingafélaginu um samþykki.

Stefndi bar fyrir rétti m.a. að hann hefði hringt í verkstæðið nokkrum dögum eftir að bifreið hans fór á verkstæðið og spurt hvort hann ætti ekki rétta bílaleigubíl. Hafi B-kk-nf tjáð honum að svo væri. Hann hafi sagt sér að koma og yrði hann með bíl tilbúinn. Kvaðst stefndi hafa komið á staðinn, skrifað undir og fengið bíl. Ekki hafi verið rætt við hann um greiðslufyrirkomulag við undirritun samningsins. Hann kvaðst ekki muna hvort hann hafi verið beðinn um greiðslukort til tryggingar fyrir leigu.

Lagt var fyrir stefnda dskj. nr. 6, og vísað til þar sem stendur „v/vis“. Stefndi kvaðst ekki hafa ritað þetta; B-kk-nf hafi útbúið samninginn. Hann kvaðst ekki hafa séð dskj. nr. 7, sem er tilgreint í skrá yfir framlögð skjöl stefnanda í málinu með heitinu: „Óundirritaður leigusamningur við stefnanda dags. 7. júní 2008.“ Lagt var fyrir stefnda dskj. nr. 8, leiguskilmálar stefnanda. Stefnandi kvaðst ekki kannast við að honum hafi verið kynntir þessir skilmálar.

Vísað var til þess að hann hefði skilað bílaleigubifreiðinni áður en hann fékk bifreið sína úr viðgerð, en bifreiðin hafi verð þrjá mánuði í viðgerð. Stefndi kvaðst hafa haldið að bifreið hans væri að verða tilbúinn; fólk hafi verið að spyrja hann, hvort þetta væri ekki óeðlilega langur tími á viðgerð bifreiðarinnar og hvort hann væri enn á bílaleigubíl.

Vísað var til þess að í greinargerði standi m.a.: „Við afhendingu bifreiðarinnar á verkstæðinu veitti þjónustuverkstæði VÍS sem jafnframt er umboðsaðili stefnanda við útleigu bílaleigubíla, stefnda engar upplýsingar um hvenær formleg afstað myndi liggja fyrir frá VÍS um hvort að bifreiðin yrði viðgerð eða hvort andvirði hennar yrði greitt út til stefnda.“ Spurt var hvort hann eða lögmaður hans gerði ráð fyrir að réttingarverkstæðið hefði einhver tök á því að upplýsa hvað þessi viðgerð tæki langan tíma. Kvaðst stefndi hafa talið það, en umboðsmaður stefnanda, B-kk-nf B-kk-nf, hafi einnig verið þjónustuverkstæðisfulltrúi stefnanda. Allt hafi farið í gegnum verkstæðið.

B-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf bar m.a. símleiðis fyrir rétti að hann væri eigandi BB bílaréttinga og framkvæmdastjóri. Hann kvaðst sjá um útleigu bílaleigubíla fyrir stefnanda til tjónþola. Hann kvaðst að jafnaði leigja bílaleigubíla frá stefnanda en ef menn óski eftir bílaleigubíl frá öðrum þá fái menn það. Hann sjái um að ganga frá undirritun leigusamninga og afhendingu bílanna. Hann hafi séð um útleigu bílsins til stefnda í máli þessu og tekið við bifreið stefnda þegar hann kom með hana til viðgerðar.

Vísað var til þess að skráður leigutaki á bílaleigusamning, dskj. nr. 6, sé stefndi vegna VÍS. B-kk-nf sagði að föst regla væri að hafa efst á samningi fyrirtækið, sem komi til með að greiða bílaleigusamninginn, og bílnúmer.

B-kk-nf kvað ekki hafa kynnt stefnda leiguskilmála, sbr. dskj. nr. 8. Stefnda hafi munnlega verið gerð grein fyrir því að hann ætti ekki rétt á bílaleigubíl meðan beðið væri eftir varahlutum. Hann kvaðst ekki hafa krafið stefnda um greiðslukort þegar hann tók bílinn á leigu.

B-kk-nf sagði að leigutakinn bæri ábyrgð á bílaleigubílnum. Tryggingafélögin greiði yfirleitt ákveðinn uppsettan tíma. Oftast sé samkomulag um þetta milli hans og tryggingafélagsins. Taki viðgerðin tíu daga þurfi hann að færa það inn á samninginn og tryggingafélagið að samþykkja það. Endanleg ákvörðun um það sé hjá tryggingafélaginu.

Þ-kk-nf Ö-kk-nf Á-kk-nf, deildarstjóri í ökutækjatjónum hjá VÍS, bar m.a. að VÍS greiði á ári bílaleigum fyrir um það bil 2000 bíla, sem tjónþolar hafa tekið á leigu á vegum VÍS. Þetta fari yfirleitt þannig fram að tjónþoli fari beint til bílaleigunnar og taki bílaleigubíl. Það sé gert á eigin ábyrgð þar til skýrsla er komin og orðið „bókhaldsskylt.“ Þá sé send beiðni til bílaleigunnar, beiðni um ákveðinn fjölda af daggjöldum sem VÍS greiðir, sbr. dskj. nr. 10.

Þ-kk-nf Ö-kk-nf sagði að VÍS hefði ekki gefið út skriflegar yfirlýsingar um hvaða réttindi og skyldur tjónþolar hefðu við töku bílaleigubíla. Munnlega hafi margoft verið upplýst um það. Tjónþolum væri bent á að snúa sér til bílaverkstæða til að fá upplýsingar um bílaleigubíla. Gegnum tíðina hafi bílaverkstæðin tekið upp þá þjónustu að bjóða viðskiptavinum sínum bílaleigubíl þegar þeir mæta með skemmda bíla á verkstæðin.

Þ-kk-nf Ö-kk-nf sagði að bílaleigunum væri kunnugt um að VÍS takmarki greiðsluskyldu sína við þann tíma sem VÍS telji eðlilegan afnotamissi.

Þ-kk-nf Ö-kk-nf sagði að í þessu tilviki hafi VÍS ákveðið að greiða aðeins fyrir 35 daga í stað 56 daga út frá eðlilegum viðgerðartíma, tíma til að útvega varahluti og umfangi tjónsins.

Bent var á að bifreið stefnda hefði skemmst mikið og þegar þjónustuverkstæðið ákvað að gefa VÍS skýrslu um kostnað við að gera við hana hafi VÍS hlotið að meta það út frá því hvort væri hagstæðara að kaupa bifreiðina eða gera við hana. Þ-kk-nf Ö-kk-nf sagði að það væri rétt. Verðgildi bílsins og verðgildi tjónsins hafi verið metið þegar ákvörðun var tekin um að gera við bifreiðina. Ódýrara hafi verið fyrir VÍS að bíða eftir varahlutum en að kaupa bifreiðina þó að það hafi tekið tíma og tjónþoli orðið án bifreiðar þess vegna.

Þ-kk-nf Ö-kk-nf sagði að eftir reglum vátryggingafélaga ættu tjónþolar að jafnaði ekki rétt á bílaleigubifreið á meðan beðið væri eftir varahlutum. Þetta væri ekki tiltekið í tryggingaskilmálum. Það snúi bara að ábyrgðartryggingum bifreiða, að fólk eigi að fá fjárhagslegt tjón bætt.

B-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf, er rekur BB bílaréttingar, tók að sér að gera við bifreið stefnda, en hann sá einnig um útleigu bílaleigubíla fyrir stefnanda til tjónþola. Svo sem áður hefur verið rakið fékk stefnandi ekki greidda að fullu umkrafða leigu fyrir bílaleigubíl fyrir stefnda frá VÍS. Stefnandi telur sig því eiga kröfu á að stefndi greiði þennan mismun á grundvelli bílaleigusamnings, sem B-kk-nf A-kk-nf gerði við stefnda hinn 2. maí 2008.

Ekki er deilt um að tjón á bifreið stefnda hlaust af notkun skráningarskylds vélknúins ökutækis, sem tryggð var með ábyrgðartryggingu hjá Vátryggingafélagi Íslands hf., en ekið var á bifreið stefnda án þess að hann bæri nokkra sök á því. Samkvæmt ákvæðum 91. gr. umferðalaga nr. 50/1987, með síðari breytingum, skal vátryggingin tryggja bætur vegna tjóns á munum sem hlýst af hverjum einstökum tjónsviðburði. Ekki er í lögum kveðið á um að tryggingafélög geti takmarkað þessa bótaskyldu sína vegna atvika sem tjónþoli ber enga ábyrgð á.

Bílaleigusamningur, eins og hann kemur fram á dskj. nr. 6, er samningur sem stefndi skráði nafn sitt á sem leigutaki. Samningsfjárhæðin er 156.100 kr. Samningurinn er óljós, greinir hvorki frá leiguverði á dag né leiguverði á kílómetra eins og form samningsins gefur tilefni til að skráð sé. Þá er þess ekki getið að leigutaki verði krafinn um mismuninn, fari svo að tryggingafélagið - á sínum forsendum - fallist ekki á að greiða að fullu gjald fyrir bílaleigubifreið. Ljóst er að samningur aðila var liður í starfsemi stefnanda, en ekki í meginatriðum liður í starfsemi stefnda. Telja verður að samningurinn stríði gegn góðum viðskiptaháttum og hafi raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila, stefnda í óhag, skv. 3. mgr. 36. gr. c laga um samningsgerð, umboð og ógildingu löggerninga nr. 7/1936, sbr. 4. gr. laga nr. 14/1995.

Samkvæmt framangreindu verður kröfu stefnanda um greiðslu stefnda á 93.659 kr. af 156.100 kr. af kröfufjárhæð samnings aðila um bílaleigubíl vikið til hliðar. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda og stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, G-kk-nf Í-kk-nf M-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Hölds ehf.

Stefnandi greiði stefnda 120.000 krónur í málskostnað.

P-kk-nf Þ-kk-nf