E-7113/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 6. apríl sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kk-þgf P-kk-þgf Ó-kk-þgf, Lækjarvaði 5, Reykjavík, á hendur Ístaki hf., Engjateigi 7, Reykjavík, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu með stefnu birtri 26. október 2007.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda Ístaki hf. verði gert að greiða stefnanda kr. 14.540.973 með vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 af kr. 1.998.709.- frá 4. september 2004 til 1. desember 2005, en með sömu vöxtum af kr. 14.540.973.- frá þeim degi til 10. ágúst 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af kr. 14.540.973.- frá þeim degi til greiðsludags.

Krafist er málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins, í samræmi við þá hagsmuni sem í húfi eru og vinnu málflytjanda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Ekki eru gerðar sjálfstæðar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst þess til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

Stefnandi, sem er vélstjóri að mennt, starfaði um árabil hjá stefnda, fyrst á vélaverkstæði en síðar einnig sem vélstjóri á Mikael I, skráningarnúmer 7513, sem er 234,6 brúttórúmlesta prammi í eigu stefnda. Þann 4. september 2004 slasaðist stefnandi við vinnu sína um borð í skipinu. Skipið var þá statt skammt norðan við Akurey, á leið frá Njarðvíkurhöfn að Vogabakka í Sundahöfn. Var verið að flytja með því tvo skúra, vinnuskúr og annan stærri skúr sem notaður var sem mötuneyti. Um borð í skipinu voru tveir skipverjar, stefnandi sem var vélstjóri skipsins, og K-kk-nf Þ-kk-nf, starfsmaður stefnda og skipstjóri skipsins. Hægviðri var og siglingartími milli áfangastaða um 3½ klukkustund og siglingahraði um 6–7 hnútar.

Tildrögum slyssins er lýst í lögregluskýrslu og skýrslu Rannsóknarnefndar sjóslysa nr. 138/04. Skúrarnir á prammanum hindruðu útsýni og höfðu því K-kk-nf skipstjóri og stefnandi skipst á að vera uppi á afgirtu stýrishúsi prammans á leiðinni til að fylgjast með umferð annarra sjófarenda og hafði sá sem var uppi á stýrishúsinu leiðbeint þeim sem var við stýrið gegnum talstöð. Þegar skipið var statt um kvartmílu norður af Akurey fór stefnandi með samþykki skipstjóra upp á aftari skúrinn svo skipstjórinn sæi til hans. Slys stefnanda varð skömmu síðar og bar að með þeim hætti að stefnandi gætti ekki að sér steig aftur fyrir sig af skúrnum með þeim afleiðingum að hann féll um þrjá metra niður af honum. Lenti hann illa á lamafestingu á þilfarinu og slasaðist m.a. á höfði, baki og fæti og hlaut varanlegt líkamstjón af.

Aðilar óskuðu eftir að örorkunefnd gæfi álit á heilsufarslegum afleiðingum slyssins á stefnanda. Niðurstaða nefndarinnar í áliti dagsettu 10. júlí 2007 var sú að þann 1. nóvember 2005 hefði ástand stefnanda verið orðið stöðugt, hann hefði verið veikur vegna afleiðinga slyssins frá 4. júní 2004 til 1. nóvember 2005, þar af rúmliggjandi í eina viku. Tímabundið atvinnutjón stefnanda hefði verið 100% frá slysdegi til 1. nóvember 2005. Stefnandi hefði hlotið 22% varanlega miska vegna slyssins og varanleg örorka hans væri 30%.

Á slysdegi var stefndi með slysatryggingu launþega og ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda. Stefnandi fékk greiddar bætur að fjárhæð 1.232.363 kr. úr slysatryggingu launþega en með bréfi réttargæslustefnda, dagsettu 28. nóvember 2006, var greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu hafnað.

Með bréfi stefnanda til réttargæslustefnda, dags. 27. október 2006, var krafist viðurkenningar á skaðabótaskylda stefnda vegna vinnuslyss stefnanda. Í október 2007 hafnaði réttargæslustefndi bótaskyldu stefnda. Af þeim sökum er mál þetta höfðað.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys það er mál þetta varðar sé skaðabótaskylt samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Slysið megi rekja til óforsvaranlegra aðstæðna og aðbúnaðar um borð í Mikael I en á þeim hafi stefndi borið ábyrgð. Beri stefndi af þessum sökum ábyrgð af líkamstjóni stefnanda sem af slysinu hlaust samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins um skaðabætur utan samninga.

Vegna aðstæðna um borð í skipinu hafi stefnandi þurft að standa uppi á farmi þess til að leiðbeina þar skipstjóranum með stjórn bátsins. Þetta hafi hann þurft að gera þar sem skipstjórinn sá ekki fram fyrir sig því farmur skipsins huldi sjónlínu hans úr brú skipsins.

Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar segir að eftirfarandi hafi komið fram við rannsókn málsins:

· „að farmurinn (húsin) var jafnbreiður skipinu og hærri en brúin. Talið er að hann hafi hulið sjónlínu stjórnanda í brú um það bil 1 til 1,5 m bæði upp fyrir og til hliðar. Samtals var farmurinn um 20 tn að þyngd;

· að skipið var með radar, GPS staðsetningartæki og plotter um borð og voru þau öll í gangi. Vel sást fram fyrir skipið í radarnum að sögn skipstjóra;

· að þak skúrsins sem vélstjórinn fór upp á var klætt pappaefni og ekki varið með handriðum. Hann fór upp á skúrinn í lausum álstiga;

· að skipið var ekki mannað í samræmi við lög eða úrskurð mönnunarnefndar;

· að sögn slasaða hafði hann vitneskju um að til hafi staðið að annar maður hafi átt að koma með í ferðina en hætt við það af einhverjum ástæðum. H-x-x kvað sitt hlutverk hafa verið vélgæsla en ekki að standa siglingavaktir;

· að siglingatími milli ákvörðunarstaðanna var um 3½ klst. og siglingarhraði skipsins um 6-7 hnútar.“

Í áliti Rannsóknarnefndar sjóslysa nr. 138/04 komi fram að mönnun Mikaels I á slysdegi hafi ekki verið í samræmi við lög nr. 112/1984 um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, sbr. úrskurð mönnunarnefndar nr. 1/2002 þar sem einvörðungu tveir skipverjar voru um borð í skipinu, stefnandi, sem var vélstjóri skipsins, og K-kk-nf Þ-kk-nf skipstjóri. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 112/1984 skuli að lágmarki vera einn stýrimaður auk skipstjóra á skipum sem eru 31-300 rúmlestir. Mikael I sé 234,6 rúmlesta skip. Samkvæmt lögum nr. 113/1984 um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélarvarða á íslenskum skipum skal að lágmarki vera einn vélstjóri um borð á skipi sömu stærðar. Samkvæmt þessu hafi stefnda verið lögskylt að hafa hverju sinni hið minnsta þrjá skipverja um borð í Mikael I. Þessa ótvíræðu lagaskyldu hafi stefndi vanrækt. Á það sé bent að á árinu 2002 hafi stefndi sótt um undanþágu til mönnunarnefndar skipa frá því að hafa stýrimann um borð í skipinu. Þeirri beiðni var hafnað í úrskurði nefndarinnar nr. 1/2002. Ákvörðun stefnda umrætt sinn að hafa skipið undirmannað hljóti að teljast sérstaklega ámælisverð í ljósi þessarar niðurstöðu mönnunarnefndar sem og þess að alveg sérstök ástæða hafi verið til þess að hafa skipið fullmannað við flutninginn á skúrunum tveimur.

Með þeirri ákvörðun sinni að hafa M-kk-þf I undirmannaðan hafi stefndi og skipstjóri skipsins brotið gegn 1. mgr. 7. gr., sbr. 10. gr. laga nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, en í 1. mgr. 7. gr. segir orðrétt:

„Skipstjóri skal tryggja að fyrirkomulag vakta sé á þann veg að ávallt sé staðin örugg vakt um borð, hvort sem skipið er á siglingu, í höfn, á legu eða við akkeri. Undir yfirumsjón skipstjóra eru stýrimenn ábyrgir fyrir öruggri siglingu skipsins á sinni vakt og ber þeim sérstaklega að varast árekstur og strand.“

Stefndi og skipstjóri Mikaels I hafi einnig brotið gegn 2. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 599/2001 um vaktstöður um borð í íslenskum farþegaskipum og flutningaskipum, sbr. I. viðauka við reglugerðina, með því að tryggja ekki að mannað væri í allar stöður á skipinu, en ákvæðið sé svohljóðandi:

„Skipstjóri skal tryggja að fyrirkomulag vakta sé á þann veg að ávallt sé staðin örugg vakt um borð, hvort sem skipið er á siglingu, í höfn, á legu eða við akkeri. Undir yfirumsjón skipstjóra eru stýrimenn ábyrgir fyrir öruggri siglingu skipsins á sinni vakt og ber þeim sérstaklega að varast árekstur og strand.“

Vegna þeirrar ákvörðunar stefnda og/eða skipstjóra skipsins að hafa það undirmannað hafi stefnandi þurft, ef ekki átti illa að fara, að sinna verki sem ekki heyrði undir verksvið hans, sbr. 3. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Verkið hafi hann jafnframt þurft að vinna við algjörlega ófullnægjandi aðstæður út frá öryggissjónarmiði. Það liggi í hlutarins eðli að hefði skipið verið mannað í samræmi við lög hefði stefnandi ekki þurft að fara út fyrir starfssvið sitt til að sinna störfum stýrimanns við þessar hættulegu aðstæður og því ekki slasast.

Í áliti Rannsóknarnefndar sjóslysa komi einnig fram að lestun skipsins hafi verið ámælisverð, en farmur þess var eins og fyrr greinir tveir skúrar, vinnuskúr og annar stærri skúr sem notaður var sem mötuneyti. Fyrir liggi að M-kk-nf I hafi fyrst og fremst verið notaður til að flytja efni við dýpkunarframkvæmdir stefnda. Það gefi augaleið að skipið sé alls ekki búið til flutninga á jafnháum og breiðum farmi og skúrarnir voru. Ákvörðun stefnda um að haga lestun og flutningi farmsins með þessum hætti hafi ekki aðeins ámælisverð heldur einnig ólögmæt og saknæm, því með þessu hafi stefndi gerst brotlegur gegn ákvæðum siglingalaga nr. 34/1985, einkum 1. mgr. 6. gr. og 26. gr., sem eru svohljóðandi:

„Skipstjóri annast um að skip sé haffært og að það sé vel útbúið, nægilega mannað og búið vatni og vistum til fyrirhugaðrar ferðar, auk öryggisbúnaðar eftir þeim ákvæðum í lögum og reglugerðum sem um hann gilda. Skylt er honum að annast um að skip sé vel búið til að taka við farmi og flytja hann, að skip sé ekki offermt, farmur sé vel búlkaður og lestarop tryggilega lukt miðað við þarfir og aðstæður.“

.......

„Farmflytjanda ber að sjá til þess, með eðlilegri árvekni, að skip sé haffært, nægilega mannað, birgt af vistum og búnaði og hafi lestarrými, kæli- og frystirými og aðra hluta skipsins, þar sem farmur er geymdur, í fullnægjandi ástandi til móttöku, flutnings og varðveislu farms.“

Auk hinnar ólögmætu mönnunar og lestunar skipsins liggi fyrir að allur aðbúnaður og aðstæður um borð í skipinu hafi verið algjörlega óforsvaranlegar út frá öryggissjónarmiði. Engar ráðstafanir höfðu verið gerðar til að tryggja öryggi stefnanda og skipið hafi ekki verið búið viðeigandi og nauðsynlegum öryggisbúnaði, svo sem fallvörnum eins og handriðum eða öryggislínum, eða persónuhlífum o.s.frv. Hafi þó verið sérstakt tilefni að haga öryggismálum um borð með forsvaranlegum hætti í ljósi þess að stefnandi hafi þurft að standa uppi á skúrunum tveimur í langan tíma, en siglingatími var um 3 og ½ klukkustund. Feli þetta í sér brot gegn 1. og 2. mgr. 3. gr. laga nr. 47/2003 um eftirlit með skipum, en þar segi orðrétt:

„Hvert skip skal smíðað og búið út á þann hátt að öryggi mannslífa sé tryggt eins og kostur er og með tilliti til þeirra verkefna sem því er ætlað á hverjum tíma.

Skip skal fullnægja skilyrðum reglna á hverjum tíma um smíði, búnað og örugga starfsemi skips, þ.m.t. um burðarvirki þess, vatnsþétta niðurhólfun, lagnakerfi, bol, björgunar- og öryggisbúnað, vélbúnað, fjarskiptabúnað, rafbúnað, eldvarnabúnað, mengunarvarnabúnað, siglingatæki, merkingar, lyf og læknisáhöld og annan búnað og mönnun sem varðar öryggi skipsins til að tryggja öryggi skipverja, farþega, skips og farms og varnir gegn mengun frá skipum.“

Ennfremur hafi stefndi brotið gegn þágildandi reglugerð nr. 786/1998 um ráðstafanir er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna um borð í skipum, einkum 1. mgr. 4. gr. og 1. og 2. mgr. 5. gr. reglugerðarinnar, sem eru svohljóðandi:

„Vinnuveitanda er skylt að tryggja öryggi og heilsu starfsmanna við allar aðstæður í vinnu.

Ábyrgð vinnuveitanda felst í því að hann skal gera nauðsynlegar ráðstafanir er lúta að öryggi og heilsuvernd starfsmanna, þar með taldar forvarnir gegn áhættu í starfi, fræðsla og þjálfun, svo og að séð sé fyrir nauðsynlegri skipulagningu og viðbúnaði.

Vinnuveitandi skal vera vakandi fyrir því að laga þessar ráðstafanir að breyttum kringumstæðum og hafa að markmiði að bæta ríkjandi aðstæður.“

Þar sem stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að tryggja að nauðsynlegur öryggisbúnaður væri til staðar um borð í skipinu, teljist aðstæður og aðbúnaður þar hafa verið í ósamræmi við grein 1.0.5 í reglum nr. 440/1980 um vinnuöryggi á flutningaskipum og farþegaskipum. Í grein 1.0.5 segir orðrétt:

„Öryggisáhöld til notkunar fyrir skipsmenn við vinnu, t.d. öryggishjálmar, öryggisbelti, hlífðargleraugu og eyrnahlífar skulu jafnan vera fyrir hendi.“

Sömu skyldur og að ofan greinir varðandi öryggisbúnað og -tæki séu lagðar á stefnda í 15. gr. ofangreindrar reglugerðar nr. 786/1998, þar sem vísað sé til reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Ljóst megi vera að með því að sjá ekki til þess að viðhlítandi öryggisbúnaður og forsvaranleg vinnuaðstaða væri um borð í Mikael I umrætt sinn hafi stefndi brotið gegn þessum reglum, einkum 3., 4. og 6. gr., sbr. I og II viðauki við reglurnar.

Með vísan til alls framangreinds megi ljóst vera að stefndi verði að bera ábyrgð á líkamstjóni stefnanda, sbr. sakarreglu og húsbóndaábyrgðarreglu skaðabóta-réttarins og 171. og 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Stefnandi telur að sök stefnda og/eða starfsmanna hans, einkum skipstjóra skipsins, sem ábyrgð hafi borið á þessari ólögmætu og saknæmu mönnun og lestun skipsins, sem og hinum óforsvaranlega aðbúnaði og hættulegu aðstæðum um borð í skipinu, sé það mikil og ámælisverð, samanborið við hugsanlega eigin sök stefnanda, að engar forsendur séu til þess að skerða bætur honum til handa. Verði í þessu sambandi að horfa til þess að stefnanda hafi verið gert að vinna verk við „varhugaverðar aðstæður“, svo orð Rannsóknarnefndarsjóslysa séu notuð. Hafi stefndi auðvitað borið ábyrgð á þessum varhugaverðu aðstæðum er hann bjó stefnanda, sem hafði í ljósi aðstæðna enga aðra úrkosti en að vinna verkið með þeim hætti er hann gerði. Þá verði að horfa til þess að stefnandi hafði ekki áður unnið við aðstæður sem þessar, þannig að starfsreynsla hans hjá stefnda sem vélstjóri eigi ekki að skipta hér máli. Vegna þessa og í ljósi alvarleika líkamstjóns stefnanda væri mjög óeðlilegt og ósanngjarnt að ætla að gera honum að bera hluta tjóns síns sjálfur. Fyrir hendi séu nokkrir dómar Hæstaréttar, þar sem full bótaábyrgð hafi verið felld á atvinnurekendur, hafi þeir með mjög óforsvaranlegum og ámælisverðum hætti borið ábyrgð á líkamstjóni starfsmanna sinna, þrátt fyrir hugsanlega eigin sök starfsmannanna.

Krafa stefnanda um vexti sé samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993. Krafa stefnanda um greiðslu dráttarvaxta sé samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta sé 10. ágúst 2007, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, en matsgerð örorkunefndar sé dags. 10. júlí sama ár.

Sundurliðun kröfu.

a. Tímabundið atvinnutjón – 2. gr. laga nr. 50/1993.

Tímabundið atvinnutjón teljist ekkert vera þar sem greiðslur til stefnanda samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993 séu lítið eitt hærri en reiknað atvinnutjón hans.

b. Þjáningarbætur – 3. gr. laga nr. 50/1993.

Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar sé tímabil þjáninga eftirfarandi:

– Rúmliggjandi: 1.300 kr. 7d 5.463/3282 = 15.147.-

– Ekki rúmliggjandi: 700 kr. 445 d 5.463/3.282 = kr. 518.502.-

c. Miskabætur – 4. gr. laga nr. 50/1993.

Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar sé varanlegur miski 22 stig.

– 4.000.000 kr. 0,22 5.463/3.282 = kr. 1.464.790.-

d. Varanleg örorka – 5. gr. laga nr. 50/1993.

Varanleg örorka sé metin 30% í matsgerð örorkunefndar. Bætur fyrir varanlega örorku reiknast á eftirfarandi hátt:

– 2001: 2.930.158 kr.- 1,06 (272,3 211,3) = 4.002.626 kr.-

– 2002: 4.025.084 kr.- 1,06 (272,3 226,4) = 5.131.591 kr.-

– 2003: 4.195.644 kr.- 1,06 (272,3 239,1) = 5.064.919 kr.-

Árslaun 2003 séu miðuð við tekjur stefnanda 8 mánaða tímabilið janúar–ágúst 2003, þar sem hann hafði einungis óverulegar tekjur tímabilið september–desember það ár þar sem hann sat þá á skólabekk. Tekjur stefnanda á þessu átta mánaða tímabili námu kr. 2.797.096.- Miðað við tólf mánuði gerir þetta kr. 4.195.644.- (kr. 2.797.096.- /8 12 = kr. 4.195.644.-).

Meðallaun 2001–2003: 14.199.136 kr.- /3 = 4.733.045 kr.-

Stefnandi var 36 ára og 21 daga á stöðugleikatímapunkti. Stuðull fyrir 36 ára er 11,433 en fyrir 37 ára 11,180. Mismunurinn er 0,253 21/365 = 0,014. Stuðull á stöðugleikapunkti er því 11,419 (11,433 – 0,014 = 11,419).

Bætur vegna varanlegrar örorku reiknast því þannig: 4.733.045 kr.- 30% 11.419 = 16.213.992 kr.-

Krafa stefnanda sundurliðast samkvæmt framangreindu á eftirfarandi hátt, að teknu tilliti til frádráttarliða samkvæmt lögum nr. 50/1993:

Samtala kröfugerðar

Tímabundið atvinnutjón kr. 0.-

Þjáningarbætur kr. 533.919.-

Miskabætur kr. 1.464.790.-

Varanleg örorka kr. 16.213.992.-

Örorkubætur TR (kr. 621.894.-)

Slysatrygging launþega (kr. 1.232.363.-)

Samtals kr. 16.358.444.-

Stefnandi byggir á almennum reglum skaðabótaréttarins um skaðabætur utan samninga, sakarreglunni og reglunni um ábyrgð vinnuveitenda á saknæmum verkum/aðgæsluleysi starfsmanna sinna. Einnig sé byggt á reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. Jafnframt sé byggt á lögum nr. 112/1984 um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum og lögum nr. 113/1984 um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélarvarða á íslenskum skipum. Jafnframt lögum nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, einkum 1. mgr. 7. gr., sbr. 10. gr. laganna. Einnig siglingalögum nr. 34/1985, einkum 1. mgr. 6. gr. og 26. gr., sem og 171. og 172. gr. laganna. Þá sé byggt á lögum nr. 47/2003 um eftirlit með skipum, einkum 1. og 2. mgr. 3. gr. laganna. Einnig sjómannalögum nr. 35/1985, einkum 3. gr. Að auki reglugerð nr. 599/2001, einkum 2. mgr. 2. gr., sbr. viðauka I við reglugerðina. Jafnframt sé byggt á reglugerð nr. 786/1998 um ráðstafanir er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna um borð í skipum, einkum 1. mgr. 4. gr. og 1. og 2. mgr. 5. gr., sem og reglum nr. 440/1980 um vinnuöryggi á flutningaskipum og farþegaskipum, einkum grein 1.0.5. Einnig á reglum nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa, einkum 3., 4. og 6. gr., sbr. viðauka I og II við reglurnar.

Um vaxtakröfu er vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 9. gr. laganna. Um málskostnað er vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. Um virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er tekið fram um málsatvik að stýrishúsið á Mikael I hafi verið afgirt og því ekki um slysahættu að ræða þótt staðið væri uppi á því. Um það bil 10 mínútum fyrir slysið höfðu skipstjórinn og stefnandi skipt um stöðu, tók skipstjórinn stýrið en stefnandi útkikkið. Skipið var þá statt um kvartmílu norður af Akurey. Stefnandi ákvað, að í stað þess að fara upp á stýrihúsið eins og áður, að fara frekar upp á aftari skúrinn þar sem hann hafi talið betra að skipstjórinn sæi til hans. Skipstjórinn hafi verið frekar á móti þessari verktilhögun en hafi samþykkt að stefnandi færi upp á húsið ef hann gætti fyllstu varúðar. Skömmu síðar gætti stefnandi ekki að sér og steig út af þakinu og féll niður milli skúrsins og stýrishússins.

Aðalkrafa

Aðalkrafa stefnda um sýknu af kröfum stefnanda er á því byggð að slysið sé ekki að rekja til atvika sem stefndi beri ábyrgð á að lögum. Slysið sé hvorki að rekja til óforsvaranlegra aðstæðna eða aðbúnaðar um borð í skipinu, mönnunar þess, lesturnar né saknæmrar háttsemi skipstjóra þess. Ekki hafi verið brotið gegn ákvæðum þeirra laga og reglugerða sem stefnandi vitnar til. Stefnandi, sem beri alfarið sönnunarbyrðina um orsök tjóns síns og umfang þess, hafi ekki sannað hið gagnstæða.

Byggir stefndi á því að slysið sé einungis að rekja til óaðgæslu stefnanda sjálfs sem ekki hafi sýnt tilhlýðilega varkárni er hann var uppi á vinnuskúrnum. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að fara upp á þak skúrsins í stað stýrishúss prammans og hafi skipstjóri skipsins fallist á það eftir að hafa ítrekað beðið stefnanda um að fara sérstaklega varlega. Stefnandi hafi tekið þessa ákvörðun á eigin ábyrgð og vissi eða mátti að minnsta kosti vita hvaða hætta fælist í því að fara upp á þak skúrsins sem ekki hafi verið girt af. Stuttu eftir að stefnandi fór upp á þak skúrsins hafi hann sýnt af sér verulega óaðgæslu og stigið út af þaki skúrsins með þeim afleiðingum að hann féll niður á þilfar prammans. Þessi óaðgæsla stefnanda sjálfs hafi verið eina orsök slyssins og þess tjóns sem hann varð fyrir.

Byggir stefndi á því að hvorki mönnun skipsins þennan dag né lestun þess hafi verið orsök þess að stefnandi féll niður af skúrnum. Stefndi mótmælir því að orsakatengsl séu á milli þess að tveir menn en ekki þrír voru í áhöfn skipsins í umrætt sinn og slyss stefnanda. Það að skipið var mannað tveimur mönnum en ekki þremur olli ekki slysinu heldur hafi orsök slyssins verið gáleysi stefnanda sjálfs eins og áður segir. Á sama hátt sé því mótmælt að orsakatengsl séu á milli lestunar skipsins og slyss stefnanda. Staðreyndin sé sú að stefnanda hafi ekki verið nauðsynlegt að fara upp á þak skúrsins til að leiðbeina skipstjóra þess, hvorki vegna lestunar skipsins né af öðrum ástæðum. Ákvörðunina um að fara upp á þak vinnuskúrsins hafi hann tekið sjálfur og ekki á grundvelli aðstæðna eða atvika sem stefndi beri ábyrgð á.

Sé því sérstaklega mótmælt að lestun skipsins eða flutningur farmsins hafi brotið í bága við ákvæði siglingalaga nr. 34/1985 sem og að brotið hafi verið í bága við ákvæði laga nr. 76/2001 um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa eða ákvæði reglugerðar nr. 599/2001 um vaktstöður um borð í íslenskum farþegaskipum og flutningaskipum. Séu fullyrðingar stefnanda þess efnis alfarið ósannaðar og ekki sé síður ósannað og órökstutt að slys stefnanda verði rakið til meintra brota á ákvæðum tilvitnaðra laga og reglugerða.

Þá sé því mótmælt að stefnandi hafi verið að sinna verki sem ekki féll undir verksvið hans en jafnvel þótt talið yrði að verkið hafi fallið utan verksviðs stefnanda þrátt fyrir ákvæði 3. gr. laga nr. 35/1985 sé því mótmælt að orsakatengsl séu á milli þess og slyss stefnanda. Stefnanda hafi ekki verið gert að sinna verki sem hann hafði ekki nægilega reynslu eða þekkingu til að sinna. Þá sé því mótmælt að stefnanda hafi verið gert að vinna verkið við ófullnægjandi eða hættulegar aðstæður. Sé ítrekað að það hafi verið hugmynd stefnanda sjálfs að fara upp á þak skúrsins en ekki fyrirmæli skipstjórans. Þá hafi skipstjórinn beðið stefnanda ítrekað að gæta fyllstu varúðar.

Stefndi byggir ennfremur á því að allur aðbúnaður og aðstæður um borð hafi verið fullnægjandi út frá öryggissjónarmiðum. Skipið hafi verið búið viðeigandi og nauðsynlegum öryggisbúnaði og hafi öryggismálum verið hagað með forsvaranlegum hætti. Sé því mótmælt að stefndi hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 47/2003 um eftirlit með skipum sem og að brotið hafi verið gegn ákvæðum reglugerðar nr. 786/1998 um ráðstafanir er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna um borð í skipum, reglugerðar nr. 440/1980 um vinnuöryggi á flutningaskipum og farþegaskipum eða reglugerðar nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa. Séu þessar fullyrðingar stefnanda alfarið ósannaðar sem og að slys stefnanda verði rakið til meintra brota á ákvæðum tilvitnaðra laga og reglugerða.

Eins og áður sagði hafi stefnandi sjálfur tekið þá ákvörðun að í stað þess að standa uppi á afgirtu stýrishúsi prammans að fara upp á þak vinnuskúrsins sem ekki var girt af. Skipstjórinn hafi hvorki átt þá hugmynd að stefnandi færi upp á þak skúrsins né mælt fyrir um að stefnandi skyldi gera það heldur hafi hann fallist á þessa verktilhögun eftir að hafa ítrekað beðið stefnanda um að sýna fyllstu aðgát. Byggir stefndi á því að skipstjórinn hafi ekki sýnt af sér gáleysi sem leitt hafi til tjóns stefnanda með því að banna stefnanda ekki að fara upp á þak skúrsins. Skipstjórinn hafi ekki heldur á nokkurn annan hátt sýnt af sér gáleysi sem leiddi til slyss stefnanda.

Stefnanda hafi verið ljós eða mátti vera ljós sú hætta sem fylgdi því að vera uppi á þaki vinnuskúrsins og hversu mikilvægt það væri að gæta þess að stíga ekki út af þaki skúrsins. Utanaðkomandi atvik hafi ekki orðið til þess að stefnandi steig út af þaki skúrsins heldur einungis óaðgæsla hans sjálfs og ef til vill óhappatilviljun. Við mat á gáleysi stefnanda verði að taka tillit til aldurs hans, reynslu og þekkingar. Stefnandi sem var 35 ára á slysdegi hafi haft víðtæka starfsreynslu, svo sem til sjós, við virkjanir, við malarnám og við vinnu á „alls konar“ vélum eins og fram komi í áliti örorkunefndar. Að teknu tilliti til alls þess og aðstæðna og atvika allra hafi stefnandi sjálfur sýnt af sér verulegt gáleysi sem var eina orsök slyss hans og verði hann því sjálfur að bera alla ábyrgð á slysi sínu.

Í ljósi framangreinds telur stefndi að fyllilega hafi verið sýnt fram að slys stefnanda sé einungis að rekja til gáleysis stefnanda sjálfs og beri því að sýkna stefnda alfarið af öllum kröfum stefnanda.

Varakrafa

Verði ekki á aðalkröfu stefnda fallist sé varakrafa stefnda um verulega lækkun bóta í fyrsta lagi á því byggð að tjón stefnanda sé að langmestu leyti að rekja til eigin sakar stefnanda og beri því að skipta sök og lækka bætur til stefnanda til samræmis. Til nánari rökstuðnings þessarar málsástæður sé vísað til rökstuðnings aðalkröfu eftir því sem við eigi.

Í öðru lagi sé varakrafa á því byggð að ósannað sé að uppfyllt séu skilyrði þess að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 um að leggja til grundvallar árslaun síðustu þriggja almanaksára fyrir slys og leggja í stað þess til grundvallar að árslaun stefnanda vegna ársins 2003 séu launatekjur vegna 8 mánaða þar sem stefnandi hafi haft óverulegar tekjur frá september til desember það ár þar sem hann hafi setið á skólabekk. Sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn þessu til sönnunar.

Í þriðja lagi sé því mótmælt að miða beri verðlagshækkun viðmiðunarlauna við launavísitölu í desember 2005 eins og stefnandi gerir. Miða beri við launavísitölu í nóvember 2005 þegar stöðugleikapunkti var náð, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Í fjórða lagi sé upphafstíma dráttarvaxta mótmælt. Stefnandi hafi ekki sett fram tölulega kröfugerð eða upplýsingar sem nauðsynlegar voru til að meta fjárhæð bóta fyrr en við þingfestingu málsins þann 30. október 2007. Beri því ekki að miða upphafstíma dráttarvaxta við fyrra tímamark en einum mánuði frá þeim degi, þ.e. 30. nóvember 2007, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Loks sé þess krafist að greiðslur frá þriðja manni, svo sem lífeyrissjóðum komi til frádráttar kröfum stefnanda með vísan til 2. mgr. 3. gr., 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Skorað sé á stefnanda að upplýsa um allar þær greiðslur og öll þau réttindi sem falla undir framangreind lagaákvæði.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum reglna um orsakatengsl, reglna um sönnun tjóns og sönnunarbyrði og reglna um eigin sök tjónþola. Þá sé vísað til skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í skýrslu rannsóknarnefndar sjóslysa segir að þann 4. september 2004 hafi Mikael I verið á siglingu frá Njarðvík til Reykjavíkurhafnar í hægviðri. Í atvikalýsingu skýrslunnar segir nánar svo:

Verið var að flytja tvö hús á þilfarinu, vinnuskúr sem var nær brú og annað stærra sem hafði verið notað sem mötuneyti. Vegna stærðar húsanna sást ekki fram fyrir skipið og varð því annar skipverjinn að segja hinum til með því að standa uppi á stýrisþakinu með fjarskiptabúnað. Þeir skiptust á að gera þetta á leiðinni. Um kl. 13:00 voru þeir við bauju nr. 6 og stefnan var sett á bauju nr. 7. Vegna umferðar á bæði borð framundan tók vélstjórinn, sem átti varðstöðuna, þá ákvörðun að fara fram á vinnuskúrinn til að það sæist einnig til hans. Þegar hann var á þaki skúrsins steig hann óvart skref aftur á bak með þeim afleiðingum að hann féll um 3 metra niður á milli stýrishússins og skúrsins. Við fallið lenti hann á lamafestingu á þilfarinu.

Í skýrslu rannsóknarnefndar sjóslysa segir enn fremur :

Að farmurinn (húsin) var jafnbreiður skipinu og hærri en brúin. Talið er að hann hafi hulið sjónlínu stjórnanda í brú um það bil 1 til 1,5 m bæði upp fyrir og til hliðar. Samtals var farmurinn um 20 tn að þyngd;

að þak skúrsins sem vélstjórinn fór upp á var klætt pappaefni og ekki varið með handriðum. Hann fór upp á skúrinn í lausum álstiga;

að skipið var ekki mannað í samræmi við lög eða úrskurð mönnunarnefndar

Í áliti nefndarinnar segir að orsök slyssins hafi verið óvarkárni við varhugaverðar aðstæður. Nefndin taldi jafnframt að lestun og mönnun prammans hafi verið ámælisverð.

Fyrir liggur að samkvæmt úrskurði mönnunarnefndar frá 7. mars 2002 var stefnanda veitt undanþága frá því að hafa stýrimann á prammanum Mikael I þegar unnið er innan hafnarsvæðis.

Fyrir dómi hefur K-kk-nf Þ-kk-nf skipstjóri skýrt frá því að það hafi verið hans ákvörðun að hafa einungis tvo menn um borð í þessari tilteknu ferð skipsins enda þótt honum væri kunnugt um það að stýrimaður ætti að vera með þegar siglt væri utan hafnar. Hann kveðst hafa samþykkt það að stefnandi færi upp á vinnuskúrinn til að segja honum til hvað væri framundan. Hann kvaðst í fyrstu hafa verið á móti því að stefnandi færi upp á skúrinn þar sem stiginn sem hann þurfti að nota til að komast þangað upp var ekki traustur. Stefnanda hafi gengið vel að komast upp og þægilegra hafi verið að hafa hann á skúrnum til að leiðbeina.

Fyrir dómi hefur stefnandi skýrt frá því að það hafi verið sameiginleg ákvörðun hans og skipstjóra að stefnandi færi upp á skúrinn svo skipstjóri gæti séð stefnanda við leiðbeiningar hans á því hvað væri framundan. Stefnandi mundi ekki aðdraganda þess að hann féll aftur fyrir sig niður af skúrnum.

Fyrir liggur að pramminn Mikael I er efnisflutningaprammi og ekki ætlaður í flutninga á farmi eins og um var að ræða í þetta skipti, enda var þar um einstakt tilfelli að ræða. Þegar litið er til þess að húsin sem flutt voru byrgðu stjórnanda í brú sýn fram undan og einnig til hliðar vegna stærðar þeirra var sérstök ástæða til að gæta fyllsta öryggis við siglinguna og hafa pramman mannaðan í samræmi við ákvæði laga nr. 112/1984 um fjölda skipstjórnarmanna. Þetta lét skipstjóri vísvitandi undir höfuð leggjast með því að hafa ekki stýrimann á prammanum í þessari siglingu, eins og skylt var samkvæmt lið I. a. 4. gr. laga nr. 112/1984, sbr. og 1. mgr. 7. gr. laga nr. 76/2001. Þá samþykkti skipstjóri að stefnandi færi upp á skúrinn fyrir framan stýrishúsið í lausum álstiga og væri þar staðsettur á þaki skúrsins, sem var handriðalaus, til að leiðbeina honum varðandi siglinguna. Með þessu var stefnanda gert að vinna við mjög varhugaverðar aðstæður úti á sjó, sem var með öllu óverjandi. Skipstjóri mátti vita að stefnanda gat verið hætta búinn að vera uppi á skúrnum við þessar aðstæður og verður stefndi því talinn bera bótaábyrgð á slysi stefnanda.

Ekki verður hjá því komist að líta til þess að stefnandi átti sjálfur að því frumkvæði að fara upp á skúrinn enda þótt honum mætti vera það ljóst að það væri varhugavert. Stefnandi, sem ekki gætti að sér, þykir því einnig sjálfur eiga sök á slysinu. Ekki er fallist á þær málsástæður stefnanda að ekki komi til greina að skerða bætur til stefnanda á grundvelli eigin sakar þar sem stefnanda hafi verið gert að vinna við svo hættulegar aðstæður um borð í prammanum. Eftir atvikum þykir rétt að stefndi beri 2/3 hluta sakar en stefnandi 1/3 hluta vegna þess líkamstjóns sem stefnandi hlaut í slysinu.

Bótakrafa stefnanda í málinu vegna slyssins er studd við álitsgerð örorkunefndar og útreikning bóta samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Ekki er ágreiningur um tölulegan útreikning bótafjárhæðar vegna þjáningarbóta og miskabóta. Vegna kröfu um bætur fyrir varanlega örorku hefur stefndi mótmælt því að árslaun stefnanda árið 2003 séu miðuð við tekjur stefnanda fyrir 8 mánaða tímabil, janúar til ágúst 2003, þar sem ósannað sé að tekjur stefnanda hafi verið óverulegar fyrir tímabilið september til desember það ár vegna skólagöngu stefnanda. Fyrir liggur í málinu staðfesting á skólavist stefnanda í Fjöltækniskóla Íslands á haustönn 2003 frá 25. ágúst til 20. desember 2003. Verður því fallist á útreikning stefnanda á árslaunum fyrir árið 2003. Ágreiningslaust er að við útreikning á varanlegri örorku sé miðað við launavísitölu í nóvember 2005 þegar stöðugleikapunkti var náð.

Stefndi telur að til frádráttar bótum vegna varanlegrar örorku skuli koma verðmæti barnalífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins að fjárhæð 367.428 kr. samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings. Í greinargerð með þeim útreikningi segir að stefnandi hafi fengið greidda viðbót við örorkustyrk vegna barns frá Tryggingastofnun sama tímabil og hann hefur fengið örorkustyrk frá stofnuninni. Þær bætur stafa því af slysi stefnanda og skulu koma til frádráttar bótakröfu hans.

Bótakrafa stefnanda í málinu er að fjárhæð 14.540.973 kr. Til frádráttar koma samkvæmt framansögðu verðmæti barnalífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins að fjárhæð 367.428 kr. Fjárhæð bótakröfu verður því 14.173.545 kr. Ber að taka þá fjárhæð til í greina í samræmi við greinda sakarskiptingu. Verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 9.449.030 kr. í bætur. Fallist er á það með stefnda að upphafstíma dráttarvaxta skuli miða við 30. nóvember 2007, er mánuður var liðinn frá þingfestingu málsins, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Að öðru leyti verða vextir dæmdir eins og krafist er.

Þá ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 722.500 kr. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts og útlagðs kostnaðar vegna örorkumats að fjárhæð 100.000 kr. samkvæmt reikningi.

E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Ístak hf., greiði stefnanda, G-kk-þgf P-kk-þgf Ó-kk-þgf, 9.449.030 kr. með vöxtum samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 af 1.998.709 kr. frá 4. september 2004 til 1. desember 2005, en með sömu vöxtum af 9.449.030 kr. frá þeim degi til 30. nóvember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 9.449.030 kr. frá þeim degi til greiðsludags og 722.500 kr. í málskostnað.

E-kk-nf Ó-kk-nf