E-1201/2008

Mál þetta var höfðað 14. febrúar 2008 og dómtekið 2. þ.m.

Stefnandi er Phoenix fjárfestingar ehf., Lækjartorgi 5, Reykjavík.

Stefndi er Ó-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf, Spóahöfða 22, Mósfellsbæ.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 100.000 bandaríkjadali með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga (svo) nr. 38/2001 frá 31. ágúst 2007 til greiðsludags auk málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans en til vara að þær verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

1

Stefnandi hefur lagt fram samning um endurgreiðslu á skuld í erlendri mynt milli Phoenix fjárfestinga ehf. sem kröfuhafa og Atlantis þjónustu ehf. sem skuldara. Með samningnum, dags. 30. september 2006, var samið um endurgreiðslu skuldar. Í 3. kafla samningsins, sem hér verður nánar greint frá, ræðir um skjöl og samninga sem skuldari skuli leggja fram. Undir staflið 1 segir: „Skuldari skal sjá til þess að eftirfarandi skjöl og samningar verði gefnir út, af þar til bærum aðilum, í réttu og lögmætu formi og afhentir kröfuhafa: „... b) Að félagið KT Doo Finance Ltd, sem á allt (100%) hlutafé í hlutafélaginu Kali Tuna d.o.o. of 23272 Kali, Croatia (hér eftir kallað Kali Tuna), gefi út veðtryggingarbréf til kröfuhafa með 2. veðrétti og uppfærslurétti í öllu hlutafé í félaginu Kali Tuna til tryggingar á öllum skuldum Atlantis þjónustu ehf. við Phoenix fjárfestingar ehf...Veðtryggingabréf þetta skal afhent til kröfuhafa, réttilega út gefið af þar til bærum aðilum og skal allra tryggingaráðstafana/skráninga hafa verið gætt, þær framkvæmdar og greitt fyrir af hálfu útgefanda, s.s. þinglýsingar eða aðrar skráningar, sem nauðsynlegar eru til að verja og vernda veðrétt kröfuhafa, hvort tveggja skv. lögum í landi útgefanda og í Króatíu.“ Undir staflið 2 segir: „Ó-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf... og Atlantis Group ehf...ábyrgjast efndir skuldara skv. grein þessari. Ábyrgðarmenn ábyrgjast hvort tveggja að umrædd skjöl og veðsamningar verði gefnir út með réttum og gildum hætti, að þau séu gefin út af þar til bærum aðilum og hafi skuldbindingagildi í samræmi við efni sitt. Ábyrgð ábyrgðarmanna skv. grein þessari er sameiginleg og óskipt og stendur þar til öll ofangreind skjöl og samningar hafa verið afhentir til kröfuhafa, enda uppfylli hin afhentu skjöl eða samningar skilyrði skv. grein þessari um útgáfu og skuldbindingagildi.“ Undir staflið 3.3.1 segir: „Ó-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf...lofar að greiða til kröfuhafa eftirfarandi dagsektir dragist að afhenda umsamin veðskjöl:..3.3.1.2. Hafi fullgild veðskjal/veðskjöl ekki verið gefin út í samræmi við ákvæði 3.1.b innan 120 daga frá undirritun samnings þessa skal Ó-kk-nf V-kk-nf greiða dagsekt USD 1000 fyrir hvern dag sem dregst fram yfir umrædda 120 daga að afhenda umsamin veðskjöl, að hámarki USD 100.000.“

Framangreindur samningur var undirritaður af stefnda persónulega en hann var fyrirsvarsmaður Atlantis þjónustu ehf. og Atlantis Group ehf. Stefnandi sendi stefnda reikning, dags. 31. ágúst 2007 og með eindaga sama dag, sem hljóðar um dagsektir samkvæmt ofangreindu að upphæð 100.000 bandaríkjadalir.

Glitnir banki hf. sendi Atlantis Group hf. svohljóðandi bréf 31. ágúst 2007: „...Við vekjum athygli yðar á því að greiðslur samkvæmt lánafyrirgreiðslusamningnum („samningnum“) – á frummáli Credit facility USD 10,643,506 Loan agreement, innskot dómara - sem gerður var milli Atlantis Group ehf. sem lántaka, hr. Ó-kk-ef V-kk-ef S-kk-ef sem ábyrgðaraðila og Glitni banka hf. sem lánveitanda („bankinn“), dagsettum 5. október 2006, hafa ekki verið inntar af hendi innan (svo) síðan 31. júlí 2007. Upphæðin, sem fallin er í gjalddaga, er USD 265.679...Við viljum ennfremur vekja athygli yðar á ákvæði 5.1 í undirskipunarsamningnum (á frummáli Subordination agreement, einnig þýtt sem samningur um víkjandi stöðu láns - innskot dómara) milli yðar, okkar og Phoenix fjárfestinga ehf., undirrituðum 30. september 2006, þar sem kveðið er á um að frekari greiðslur geti ekki farið fram frá yður eða Atlantis Resources til Phoenix fjárfestinga ef vanskil eru af yðar hálfu samkvæmt samningnum. Vinsamlegast takið eftir að Phoenix fjárfestingum hefur verið tilkynnt um möguleg vanskil samkvæmt samningnum með afriti af þessari tilkynningu.“

Lögmaður stefnanda sendi stefnda innheimtubréf 17. desember 2007 til greiðslu höfuðstóls ofangreinds reiknings að upphæð ísl. kr. 6.334.000 auk dráttarvaxta og innheimtuþóknunar.

2

Krafa stefnanda er byggð á almennum reglum samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, skuldbindingagildi loforða og kröfuábyrgðir. Þá byggir stefnandi á ákvæðum samnings um endurgreiðslu á skuld í erlendri mynt milli stefnanda og Atlantis þjónustu ehf., dags. 30. september 2006, en með undirritun sinni hafi stefndi gengist í persónulega ábyrgð fyrir efndum Atlantis þjónustu ehf. samkvæmt samningsákvæði 3.2. Greiðsluskylda stefnda á dagsektum byggist á ákvæði 3.3. í samningum þar sem fram komi að hann lofi að greiða þar tilgreindar dagsektir dragist að afhenda umsamin veðskjöl en þau hafi ekki verið afhent. Við málflutning var því lýst yfir af lögmanni stefnanda að stefndi hefði efnt samningsskuldbindingu sína samkvæmt staflið 3.1.c og að málið varðaði vanefnd hans á skyldu samkvæmt staflið 3.1.b.

3

Í greinargerð stefnanda segir um málsatvik að stefnandi hafi verið stærsti eignaraðili að Atlantis Group Holding AS er það félag og á ekki síst dótturfélag þess, Atlantis þjónusta ehf. (nú Atlantis Íslands ehf.), hafi ratað í verulega fjárhagsörðugleika og stofnað til mikilla skulda við Glitni banka hf. Svo hafi farið að Phoenix hafi selt bankanum mikið eignasafn til að grynnka á skuld AÍ við bankann og forða félaginu og eigendum þess frá frekari vandræðum. Jafnframt hafi verið gripið til fjárhagslegrar endurskipulagningar félagsins sem hafi m.a. leitt af sér stofnun nýs móðurfélags, Atlantis Group hf. Þrátt fyrir þessar aðgerðir hafi staðið eftir skuld við Glitni að fjárhæð USD 10.643.506 sem bankinn hafi lánað samkvæmt Credit facility loan agreement (lánasamningi) og skyldi lánið endurgreitt í áföngum en að fullu fyrir 31. júlí 2008. Skilmálar bankans fyrir láninu hafi verið mjög skýrir; þeir að bankinn hefði fullkominn og óumdeildan forgang fram yfir kröfur Phoenix gagnvart öllum greiðslum svo sem nánar sé rakið í Subordination samningnum.

Stefndi hefur lagt fram tilvitnaðan samning um víkjandi stöðu láns– Subordination agreement –, dags. 30. september 2006. Aðilar að honum eru stefnandi, Glitnir banki hf., Atlantis Group ehf. og Atlantis þjónusta ehf. Samningurinn felur í sér að aðilar hans samþykkja að engar greiðslur vegna samnings um endurgreiðslu í erlendri mynt, milli stefnanda máls þessa sem kröfuhafa og Atlantis þjónustu ehf. sem skuldara, dags. 30. september 2006, verði inntar af hendi af hálfu Atlantis þjónustu ehf. nema að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Einnig hefur stefnandi lagt fram tilvitnaðan lánasamning – Credit facility –, dags. 5. október 2006. Sá samningur er milli Atlantis Group ehf. sem lántaka, stefnda í máli þessu sem ábyrgðaraðila og Glitnis banka hf. sem lánveitanda.

Þá hefur stefndi lagt fram útprentun tölvupóstsamskipta aðila/lögmanna aðila frá því 28. desember 2007 og 8. og 9. janúar 2008 varðandi þá veðsetningu sem um ræðir í málinu auk tölvupóstsendingar 1. nóvember 2007 frá Prem Lalvani, Phoenix Investments til lögmanns stefnda.

Í tölvupósti lögmanns stefnanda 28. desember 2007 segir: „Til að ljúka þessu skaki um orðalag legg ég til að veðsamningurinn, eins og þú sendir hann til mín, verði lagður til grundvallar með breytingu af minni hálfu á grein 5.6 d) til að skerpa á innihaldi hennar.“ Í tölvupósti forsvarsmanns stefnanda 8. janúar 2008 segir: “...Þið getið ekki haldið þessari veðgjörð svona lengi frá okkur, þvert á það sem skrifað var undir 30. september 2006, fyrir fimmtán mánuðum og átta dögum. Við höfum haft beinan aðgang að lögfræðingum á fjórða mánuð í Króatíu. Það hafa því verið opnar allar leiðir til að klára þetta mál. Veðgjörðin er af sama toga og veð Glitnis sem ekkert strandaði á hjá ykkur að uppfylla fyrir bankann, bæði ákvæði og gögn, samkvæmt bæði ykkar og þeirra fyrri staðfestingum. Í september var þessu lofað á fundi eftir nokkra daga, í október var því lofað á fundi hér að þetta yrði klárað strax, í desember lofaði Ó-kk-nf V-kk-nf enn og aftur, privat og persónulega P-kk-þgf S-kk-þgf og augliti til auglitis, að veðgjörðin yrði frágengnin frá ykkar hendi fyrir áramót ...“ Ekki er upplýst um stöðu sendanda tölvupósts 1. nóvember 2007 en honum fylgir allviðamikið skjal, torráðið að efni og gegnir hinu sama um tilgang framlagningar.

4

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að honum hafi verið óheimilt samkvæmt ákvæðum undirskipunarsamningsins frá 30. september 2006 að inna af hendi umkrafða kröfu frá og með eindaga reikningsins 31. ágúst 2007 þar sem þann dag hafi orðið greiðslufall á skuldbindingu hans gagnvart Glitni banka hf. samkvæmt lánasamningi frá 5. október 2006 en krafa stefnanda um dagsektir samkvæmt samningi um endurgreiðslu á skuld í erlendri mynt frá 30. september 2006 sé víkjandi fyrir kröfum Glitnis banka hf. Þá feli málatilbúnaður stefnanda einnig á annan hátt í sér brot á skuldbindingum hans samkvæmt undirskipunarsamningnum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einnig á því að honum hafi reynst ókleift að tryggja að KT Doo Finance Ltd. gæfi út og fengi skráð veðtryggingarbréf eins og að hafi verið stefnt. Stefnanda hafi verið vel kunnugt að hvorki framangreint félag né Kali Tuna í Króatíu hafi verið beinir aðilar að samningi hans og Atlantis þjónustu ehf. og að stefndi hafi ekki farið með umboð af þeirra hálfu til slíkrar samningsgerðar. Þar sem stefndi hafi ekki átt þess kost að leysa sig undan dagsektakröfum með gerð og útgáfu veðskjala hafi brostið forsendur fyrir kröfu dagsekta á hendur honum.

Þá hafi aðgerðarleysi stefnanda sjálfs verið meðverkandi að töf á vinnslu veðsamnings og þá ekki síður það að stefnandi hafi kosið að hafa uppi margvíslegar kröfur um efni veðsamningsins sem ekki hafi fengist efndir á fyrr en með orðsendingu lögmanns hans 28. desember 2008. Skortur á virkri aðild stefnanda að gerð og skráningu veðsamnings sé enn frekar staðfestur í orðsendingu hans 8. janúar þar sem hann játi að það hafi fyrst verið í september mánuði sem hann hafi tryggt sér aðstoð lögmanns í Króatíu til að vinna nauðsynlega vinnu að framgangi veðsetningar og skjalagerð henni tengdri. Virk aðkoma stefnanda að gerð veðsamnings og án viðbótarkrafna af hans hálfu hafi verið forsenda skuldbindingar stefnda fyrir greiðslu dagsekta og sú forsenda hafi brostið og þar með greiðsluskuldbinding stefnda, sbr. grunnreglu 36. gr. samningalaga.

Varakrafa stefnda er studd mótmælum gegn kröfu stefnanda um dráttarvexti. Stefndi telur að framsetning dráttarvaxtakröfu samrýmist ekki ákvæði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Hefði krafan verið sett fram með þeim hætti að um hana yrði fjallað beri að líta til ákvæða lánasamningsins sjálfs (samnings um endurgreiðslu á skuld í erlendri mynt frá 30. september 2006), grein 4.4. Loks mótmælir stefndi því að stefnandi skuli miða kröfu sína við eindaga útgefins reiknings þegar af þeirri ástæðu að hann hafi sjálfur tafið gerð veðsamnings langt fram yfir það tímamark.

5

Skylda stefnda samkvæmt tilvitnuðum samningi um endurgreiðslu á skuld í erlendri mynt, sem er grundvöllur kröfugerðar stefnanda samkvæmt reikningi 31. ágúst 2007, er skýr og ótvíræð og er ekki fram komið að henni hafi verið andmælt fyrr en eftir höfðun þessa máls. Stefndi er ekki aðili að tilvitnuðum samningi um víkjandi stöðu láns og ákvæði hans leysa hann ekki undan skyldu hans til að efna þann samning sem áður greinir, hvað þá að þau skapi honum skyldu til vanefnda. Það fellur utan úrlausnarefna dómsins að taka afstöðu til þess hvort kröfugerð stefnanda feli í sér brot á samningnum um víkjandi stöðu láns.

Í samningnum um endurgreiðslu er ekkert að finna um atbeina stefnanda að því að stefnda verði unnt að efna skuldbindingu sína og það, sem fram er haldið af hálfu stefnda til stuðnings málsástæðu um brostnar forsendur, er engum gögnum stutt.

Fullyrðing um að vanefnd stefnda verði rakin til aðgerðarleysis stefnanda er ekki stutt neinum haldbærum gögnum. Tölvupóstsamskipti, sem rakin hafa verið, löngu eftir gerð reiknings á hendur stefnda vegna vanefnda hans sem þegar voru orðin, skipta hér engu en augljóslega gerði stefnandi úrslitatilraun til að knýja á um veðgerninginn.

Um varakröfu stefnda: Eigi er fallist á að framsetning dráttarvaxtakröfu stefnanda samrýmist ekki d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði gr. 4.4 í samningnum um endurgreiðslu bindur stefnanda ekki um kröfugerð á hendur stefnda en þar er kveðið á um tiltekna vanskilavexti skuldarans, Atlantis þjónustu ehf., standi hann ekki skil á greiðslu á gjalddögum. Um þá málsástæðu að stefnandi hafi tafið „gerð veðsamnings“ vísast til afstöðu dómsins sem þegar er fram komin.

Samkvæmt þessu er niðurstaða dómsins sú að fallist er á kröfu stefnanda um að stefnda beri að greiða honum 100.000 bandaríkjadali með dráttarvöxtum eins og segir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum ber, samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað og er upphæð hans ákveðin 650.000 krónur.

Mál þetta dæmir S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Ó-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Phoenix fjárfestingum ehf., 100.000 bandaríkjadali með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2007 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf