E-7474/2009

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 29. apríl sl., er höfðað með stefnu sem birt var stefndu 18. og 22. maí 2009.

Stefnandi er NBI hf., Austurstræti 11, vegna Landsbankans hf., Höfðabakka 9 í Reykjavík, en stefndu eru D-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, Katrínarlind 3, Reykjavík, K-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf, sama stað og G-kvk-nf H-kvk-nf Þ-kvk-nf, Bárðarási 1, Hellissandi.

Stefnandi krefst þess að stefndi, D-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 3.595.464 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. þeirra laga, frá 30. janúar 2009 til greiðsludags.

Einnig krefst stefnandi þess að stefnda, K-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf, verði dæmd til að greiða in solidum með D-kk-þgf L-kk-þgf 2.200.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð frá 27. mars 2009 til greiðsludags, og að stefnda, G-kvk-nf H-kvk-nf Þ-kvk-nf, verði dæmd til að greiða in solidum með D-kk-þgf L-kk-þgf 3.300.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð frá 27. mars 2009 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. vaxtalaga, er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti.

Loks er krafist málskostnaðar að mati dómsins og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi, D-kk-nf L-kk-nf, krefst þess að hann verði sýknaður að svo stöddu, en meðstefndu, K-kvk-nf E-kvk-nf og G-kvk-nf H-kvk-nf, krefjast þess aðallega að þær verði sýknaðar af kröfum stefnanda, en til vara að þær verði sýknaðar að svo stöddu. Til þrautavara krefjast þær þess að krafa stefnanda á hendur þeim verði stórlega lækkuð.

Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II.

Samkvæmt gögnum málsins stofnaði stefndi, D-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, tékkareikning nr. 1107 við útibú forvera stefnanda, Landsbanka Íslands hf., að Höfðabakka 9 hér í borg. Reikningurinn var stofnaður 28. janúar 1999 og mun hafa verið í tengslum við rekstur fyrirtækis hans. Fékk hann heimild til yfirdráttar á reikninginn og má sjá á framlögðum yfirlitum frá stefnanda að yfirdráttarheimildin nam allt frá 700.000 krónum í byrjun árs 2007 til 3.700.000 króna síðari hluta sama árs. Eftir það lækkaði yfirdráttarheimildin í áföngum og var 3.300.000 krónur þegar hún féll niður 25. október 2008 með tilkynningu stefnanda 13. sama mánaðar.

Stefnda, K-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf, eiginkona D-kk-ef L-kk-ef, að því er fram kemur í greinargerð stefndu, gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuld D-kk-ef L-kk-ef á tékkareikningi hans 29. mars 2007, og var ábyrgðin takmörkuð við 2.200.000 krónur, auk vaxta og kostnaðar. Móðir D-kk-ef L-kk-ef, G-kvk-nf H-kvk-nf, einnig stefnda í máli þessu, gekkst síðan í sjálfskuldarábyrgð fyrir reikningsskuldinni 13. júní 2008, og var ábyrgð hennar bundin við 3.300.000 krónur, auk vaxta og kostnaðar. Meðal gagna málsins eru niðurstöður greiðslumats er sýna greiðslugetu reikningseiganda, en stefnandi lét vinna matið í tilefni af fyrirætlan stefndu, K-kvk-ef E-kvk-ef og G-kvk-ef H-kvk-ef, um að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð á skuld D-kk-ef L-kk-ef við stefnanda. Í báðum tilvikum kemur þar skýrlega fram að greiðslugeta D-kk-ef L-kk-ef var ekki talin næg. Bæði greiðslumatið og ábyrgðaryfirlýsingarnar eru undirritaðar af K-kvk-þgf E-kvk-þgf og G-kvk-þgf H-kvk-þgf.

Samkvæmt stefnu var reikningi nr. 1107 lokað 30. janúar 2009, og námu innstæðulausar færslur þá 3.595.464 krónum. Er það stefnufjárhæðin í máli þessu. Áður hefur komið fram að heimild stefnda, D-kk-ef L-kk-ef, til yfirdráttar á reikningnum var felld niður 25. október 2008. Stefnandi sendi öllum stefndu innheimtubréf 27. febrúar 2009, án árangurs. Því er mál þetta nú höfðað.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefndi, D-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, skýrslu fyrir dóminum.

III.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Krafa hans um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðst við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og 1. mgr. 6. gr. og 12. þeirra laga. Málskostnaðarkrafan er reist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggist á lögum nr. 50/1988.

IV.

Krafa stefnda, D-kk-ef L-kk-ef, um sýknu að svo stöddu, er á því byggð að stefnanda hafi verið óheimilt að gjaldfella skuldina og hafi það verið í andstöðu við samninga við forvera stefnanda. Einnig byggir hann á því að aðstæður hafi breyst það verulega í þjóðfélaginu, m.a. fyrir tilverknað stefnanda, að honum hafi ekki reynst unnt að greiða niður skuld sína við stefnanda.

Aðalkrafa annarra stefndu, K-kvk-ef E-kvk-ef og G-kvk-ef H-kvk-ef, er á því reist að forsendur fyrir ábyrgðum þeirra á skuldinni séu ekki lengur fyrir hendi eftir fall bankakerfisins. Telja þær að slíkar aðstæður séu nú fyrir hendi sem mælt sé fyrir um í 36. gr. samningalaga, og eigi að leiða til þess að fella eigi ábyrgð þeirra niður samkvæmt lögum um ábyrgðarmenn. Að auki kveðst G-kvk-nf H-kvk-nf byggja á því að ábyrgð hennar hafi verið veitt í trausti þess að bankakerfið væri stöðugt og í því skyni að sonur hennar fengi tækifæri til að reka félag sitt áfram.

Varakrafa sömu stefndu, um verulega lækkun stefnukröfunnar, er studd sömu rökum og aðalkrafa þeirra.

Stefndu telja ástæðu til að ætla að kröfugerð stefnanda standist ekki réttarfarslög, þótt ekki sé gerð krafa um frávísun málsins. Telja þau að verði niðurstaða málsins sú að stefnukröfurnar nái fram að ganga verði ábyrgðarmennirnir dæmdir til að greiða 5.500.000 krónur, þótt höfuðstóll kröfunnar sé í mesta lagi 3.595.464 krónur.

Kröfum sínum til stuðnings vísa stefndu til 36. gr. samningalaga og laga um ábyrgðarmenn, sérstaklega ákvæðis til bráðabirgða í þeim lögum. Um málskostnað er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991. Til stuðnings kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun vísast til laga um virðisaukaskatt.

V.

Fyrir dómi kvaðst stefndi, D-kk-nf L-kk-nf, kannast við að skulda stefnanda þá fjárhæð sem stefnandi krefur hann um í máli þessu. Engin gögn styðja hins vegar þá fullyrðingu hans að samið hafi verið um það við forvera stefnanda, Landsbanka Íslands hf., að óheimilt væri að gjaldfella skuldina og krefja hann um greiðslu hennar. Ber stefndi hallann af því.

Á framlögðum yfirlitum yfir færslur á reikningi stefnda nr. 1107, sem ná allt aftur til 21. mars 2007, má sjá að allt frá 29. mars það ár er reikningurinn neikvæður og eykst yfirdrátturinn jafnt og þétt allt þar til reikningnum var lokað 30. janúar 2009. Nam skuldin þá 3.595.464 krónum, en yfirdráttarheimild, síðast að fjárhæð 3.300.000 krónur, hafði verið felld niður 25. október 2008. Í ljósi þessa verður ekki fallist á þau rök þessa stefnda að verulega breyttar þjóðfélagsaðstæður hafi ráðið úrslitum um að honum hafi ekki reynst unnt að greiða niður skuld sína við stefnanda. Sú staðhæfing er raunar ekki rökstudd frekar og hvergi að því vikið hvernig og hvort þær aðstæður hafi sérstaklega hitt stefnda fyrir. Verður því fallist á kröfu stefnanda og stefndi, D-kk-nf L-kk-nf, dæmdur til greiðslu stefnufjárhæðarinnar eins og hún er sett fram í stefnu, og nánar greinir í dómsorði.

Meðstefndu, K-kvk-nf E-kvk-nf og G-kvk-nf H-kvk-nf, undirrituðu báðar yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð gagnvart stefnanda á reikningi D-kk-ef L-kk-ef, nr. 1107, þrátt fyrir að á sama tíma hefðu þær undirritað greiðslumat er sýndi skýrlega að D-kk-nf L-kk-nf gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Bera þær sjálfar ábyrgð á þeirri áhættu sem í því hlaut að felast. Verður því ekki fallist á að fyrir hendi séu skilyrði til þess að víkja ábyrgð þeirra til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, sbr. og ákvæði til bráðbirgða í lögum nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, hvorki í heild né að hluta. Engan rökstuðning er að finna fyrir varakröfu K-kvk-ef E-kvk-ef og G-kvk-ef H-kvk-ef um sýknu að svo stöddu og verða þær báðar dæmdar til greiðslu skuldarinnar, in solidum með stefnda D-kk-þgf L-kk-þgf, eins og krafist er í stefnu og nánar greinir í dómsorði.

Ekki er á það fallist með stefndu að kröfugerð stefnanda brjóti í bága við réttarfarslög. Ljóst er að krafa stefnanda lýtur aðeins að því að meðstefndu, K-kvk-nf E-kvk-nf og G-kvk-nf H-kvk-nf, verði dæmdar til greiðslu á grundvelli ábyrgðarskuldbindingar hvorrar um sig, in solidum með stefnda D-kk-þgf L-kk-þgf. Verða ábyrgðarskuldbindingarnar að sjálfsögðu ekki lagðar saman.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verða stefndu óskipt dæmd til greiðslu málskostnaðar, sem ákveðst hæfilegur 220.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, D-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnanda, NBI hf., 3.595.464 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 30. janúar 2009 til greiðsludags. Af dæmdri fjárhæð greiði stefnda, K-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf, stefnanda, in solidum með D-kk-þgf L-kk-þgf, 2.200.000 krónur, auk dráttarvaxta frá 27. mars 2009 til greiðsludags, en stefnda, G-kvk-nf H-kvk-nf Þ-kvk-nf, greiði stefnanda, in solidum með D-kk-þgf L-kk-þgf, 3.300.000 krónur af dæmdri fjárhæð, ásamt dráttarvöxtum frá 27. mars 2009 til greiðsludags. Vaxtavextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti.

Stefndu greiði óskipt stefnanda 220.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf