E-141/2022

I. Dómkröfur, aðild og málsmeðferð

1. Mál þetta var höfðað 9. ágúst 2022. Stefnandi er [A...],...,..., og stefndu eru barnaverndarnefnd...,...,..., og...,...,....

2. Stefnandi krefst þess að ákvörðun barnaverndarnefndar......2022, þar sem synjað var kröfugerð stefnanda um afléttingu nafnleyndar á tilkynningum sem nefndinni höfðu borist 9. mars 2021 og 14. mars 2022, verði ógilt.

3. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefndu.

4. Stefndu krefjast þess að kröfu stefnanda verði hafnað og krefjast jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu.

5. Dómari fékk málinu úthlutað eftir að greinargerð stefndu var skilað 1. nóvember 2022. Í þinghaldi 8. nóvember var ákveðið að aðalmeðferð málsins færi fram 13. janúar sl. og að dómari myndi fyrir aðalmeðferð skoða áskorun í stefnu máls um að dómari kynnti sér sjálfur efni þess skjals sem málið fjallar um. Af ýmsum orsökum var aðalmeðferð frestað utan réttar til 31. maí 2023, þegar hún fór fram og málið var dómtekið. D óms uppkvaðning dróst m. a. vegna sumarleyfa, en gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 fyrir dómsuppkvaðningu.

6. Samkvæmt áskorun stefnanda tók dómari ákvörðun sem kynnt var aðilum máls með tölvuskeyti 31. mars sl., þar sem dómari hafnaði því að óska eftir því að fá umrædd skjöl afhent dómara í trúnaði til könnunar á efni og uppruna þeirra. Engar athugasemdir voru hafðar uppi vegna þessarar ákvörðunar dómara.

I I. Málsatvik

7. Barnaverndarnefnd... hefur haft afskipti af máli dóttur stefnanda um sjö ára skeið með hléum, m. a. vegna langvarandi glímu sem móðir barnsins hefur átt við geðrænan vanda og fíkniefnaneyslu. Faðir og móðir barnsins fóru sameiginlega með forsjá en lögheimili hefur lengst af verið hjá móður frá því foreldrar slitu sambúð 2015. Þó átti dóttir aðila lögheimili hjá föður í eitt og hálft ár 2019– 2020, þar sem móðir mun hafa samþykkt þá tímabundnu ráðstöfun.

8. Foreldrar stúlkunnar áttu í forsjárdeilu sem rekin var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur en málinu lauk með dómsátt í janúar sl., þar sem kveðið var m. a. á um að stefnandi færi einn með forsjá barnsins og að lögheimili þess væri hjá honum.

9. Stefnandi kveðst vera fjölskyldumaður með flekklaust mannorð sem hefur kvænst og á undangengnum árum eignast stóra fjölskyldu með eiginkonu sinni. Rekur hann fyrir-tækið.... Stefnandi leggur áherslu á að þau hjónin misnota hvorki áfengi né neyta fíkniefna.

10. Á síðustu tveimur árum hafa áhyggjur stefnanda af aðstæðum dóttur sinnar hjá barnsmóður sinni aukist mjög. Leiddi það til þess að frá 1. nóvember 2021 tók faðir barnið nær alfarið til sín þrátt fyrir að vera ekki með lögheimili þess og leyfði aðeins takmarkaða umgengni þess við móður, en fyrr á árinu hafði hann stigið nokkur skrefí þá átt.

11. Móðir barnsins tók þessum aðgerðum stefnanda að vonum illa en var þó að sögn stefnanda stöðugt að hringja í hann í misjöfnu ástandi og hafði m. a. trúað honum fyrir því að hún hefði tilkynnt hann til Barnaverndar til að hefna síní mars eða apríl 2021.

12. Lögmaður föður fékk aðgang að barnaverndargögnum og kom þá í ljós að ónefndur tilkynnandi hafði tvívegis tilkynnt um áhyggjur af barni vegna áfengisneyslu föður og í annað skiptið einnig fíkniefnaneyslu stjúpmóður þess. Eru umræddar tilkynningar, sem mál þetta varða, dagsettar 9. mars 2021 og 14. mars 2022.

13. Stefnandi telur að starfsmenn stefndu hafi frá öndverðu grunað að tilkynningarnar væru uppspuni barnsmóður stefnanda enda hafi nefndin enga ástæðu séð til að hefja könnun máls vegna þeirra.

14. Þann 5. apríl 2022 krafðist stefnandi afléttingar nafnleyndar á tilkynningunum á grundvelli 2. mgr. 19. gr. barnaverndarlaga, þar sem hvort tveggja var, að hann taldi sig vita að tilkynningarnar væru komnar frá móður og að hún væri um þær mundir, með aðstoð þáverandi lögmanns síns, að misnota nafnleynd tilkynninganna til þess að halda því vísvitandi ranglega fram í tveimur málum hjá Sýslumanninum á Vesturlandi að barninu væri hætta búin vegna áfengis- og fíkniefnaneyslu á heimili föður.

15. Annars vegar var um að ræða kröfu föður um að fá að fara í utanlandsferð með barnið, sem móðir mótmælti. Hins vegar fullyrðingar í greinargerð móður hjá sýslumanni til að mótmæla kröfu stefnanda um fulla forsjá og lögheimili barnsins. Í báðum tilvikum hafi verið dregið úr hæfi stefnanda með vísan til meintrar neyslu stefnanda og stjúpmóður.

16. Þann 8. júní tók barnaverndarnefnd... ákvörðun og hafnaði kröfum stefnanda um afléttingu nafnleyndar beggja tilkynninganna með vísan til þess að ekki væri ástæða til að víkja frá meginreglu laganna um að virða beri nafnleynd þar sem ekki væri með fullri vissu hægt að staðhæfa að tilkynnandi hefði vísvitandi komið röngum tilkynningum á framfæri. Var stefnanda tilkynnt um þessa höfnun samdægurs.

17. Umræddar tilkynningar snéru báðar að meintri áfengisneyslu föður og grun um fíkniefnaneyslu stjúpmóður. Í hvorugu tilfellinu var að sögn stefndu hafist handa við frekari könnun málsins enda ekki rökstuddur grunur um að tilefni væri til þess eins og áskilið er í 5. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

I II. Málsástæður og lagarök stefnanda 18. Stefnandi vísar til 1. og 2. mgr. 19. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.) þar sem segir: „Hver sá sem tilkynnir til barnaverndar þjónustu skal segja á sér deili.“ „Ef tilkynn-andi skv. 16. gr. óskar nafnleyndar gagnvart öðrum en þjónustunni skal það virt nema sérstakar ástæður mæli gegn því. [...]“ Hvorki komi fram í 2. mgr. 19. gr. bvl. né greinargerð með frumvarpi að þeim lögum hvaða sérstakar ástæður geti leitt til þess að víkja beri frá meginreglunni um að ósk um nafnleynd gagnvart öðrum en barna-verndarþjónustu skuli virt.

19. Í reglugerð nr. 56/2004 um málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd, sem sett er með stoð í áðurnefndum lögum, sé lagaákvæðið þó skýrt að nokkru leyti í 13. gr. Þar segir m. a.: „Ef barnaverndarnefnd fær rökstuddan grun um að tilkynnandi hafi vísvitandi komið á framfæri rangri eða villandi tilkynningu getur nefndin tekið ákvörðun um að aflétta nafnleyndinni.“

20. Stefnandi telur að almennt verði að telja að þar sem í lögum er kveðið á um að víkja megi frá reglu vegna sérstakra ástæðna sé óheiðarleiki og vond trú ofarlega á blaði, enda sé það ekki markmið laga að veita þeim skjól sem ætla sér að misnota þau. Leiði það sjónarmið því ekki aðeins af reglugerðinni heldur einnig eðlilegri lögskýringu hinna óræðu orða sérstakar ástæðu rí 2. mgr. 19. gr. bvl.

21. Við meðferð máls þessa krefst stefnandi þess að stefndu afhendi dómara óyfirstrikuð eintök hinna umdeildu tilkynninga í trúnaði, enda sé það nauðsynlegt til þess að dómur-inn geti lagt mat á réttmæti krafna stefnanda. Ef í ljós komi að tilkynningarnar hafi verið runnar frá barnsmóður stefnanda, eins og stefnandi telur sig vita, sé ljóst að hún hafi vísað til þeirra í blekkingarskyni í málum barnsins hjá Sýslumanninum á Vesturlandi, líkt og þær kæmu frá utanaðkomandi aðila.

22. Með því væri trúverðugleiki tilkynninganna orðinn það lítill, og líkurnar á að þær hafi verið lagðar fram hjá stefndu í vondri trú það miklar, að skilyrði laganna fyrir sér-stökum ástæðum til að aflétta nafnleynd væru vafalaust uppfyllt. En af því myndi leiða að hin umdeilda ákvörðun væri byggð á ólögmætum grundvelli og ógilda bæri hana.

23. Stefnandi leggur áherslu á að ákvæði 13. gr. reglugerðar nr. 56/2004 geri aðeins kröfu um rökstuddan grun, sem sé býsna vægt skilyrði sé tekið mið af því við hvaða aðstæður lögreglu hefur verið talið heimilt að beita ýmsum þvingunaraðgerðum að samhljóðandi skilyrði uppfylltu í lögum um meðferð sakamála nr. 88/2008 og að það eigi að duga að nokkrar líkur væru á því að tilkynning hafi verið lögð fram í vondri trú.

24. Telur stefnandi eftirfarandi rökstuðning stefnda vera í beinni mótsögn við tilvitnað reglugerðarákvæði: „ Bvn. hefur skilning á ósk föður um að nafnleynd verði aflétt. En eins og málið liggur fyrir telur Bvn. að ekki séu fyrir hendi sérstakar aðstæður þannig að aflétta megi nafnleynd. Eru þá höfð [svo] í huga þeir hagsmunir sem meginreglan um nafnleynd byggir á, svo og að ekki er með fullri vissu hægt að staðhæfa að tilkynnandi hafi vísvitandi komið á framfæri röngum eða villandi upplýsingum.“

25. Stefnandi dregur ekki í efa að tilteknir mikilvægir hagsmunir séu fólgnir í megin-reglunni um að ósk um nafnleynd skuli virt. Reglugerðarákvæðið byggi hins vegar á því að rökstuddur grunur um vísvitandi ranga eða villandi tilkynningu leiði til þess að aflétta megi nafnleynd. Rökstuðningur stefnda um að full vissa sé ekki fyrir hendi sé því í beinni andstöðu við reglugerðarákvæðið. Hafi það leitt til þess að nefndin hafi ekki tekið afstöðu til kjarna málsins; hvort uppi væri rökstuddur grunur um vísvitandi ranga eða villandi tilkynningu.

26. Undir rökstuddan grun um að tilkynningarnar hafi vísvitandi verið falskar eða vill-andi ýti að auki sú staðreynd að um sjö ára skeið hafði móðir sætt ýmsum aðgerðum af hálfu Barnaverndar en aldrei vaknað áhyggjur um aðstæður barnsins hjá föður. Þá auki enn á hinn rökstudda grun að fjöldi tilkynninga hafi borist um móður sjálfa á misserunum áður en hinar umdeildu tilkynningar bárust.

27. Loks virðist leiða af þeirri ákvörðun stefnda að neyðarvista barnið hjá föður þann 28. mars sl. og þeirri staðreynd sem viðurkennd sé í ákvörðun stefnda, að engin könnun hafi verið hafin vegna hinna fölsku tilkynninga, að í raun réttri töldu starfsmenn stefnda allar líkur á að tilkynningarnar ættu ekki við rök að styðjast. Ekki þurfi að seilast langt til að álykta þar með að rökstuddur grunur hafi verið fyrir hendi hjá stefnda um að tilkynningarnar hafi verið falskar og tilkynnandi sett þær vísvitandi fram gegn betri vitund.

28. Í ljósi alls framangreinds byggir stefnandi á því að ákvörðun stefnda sé haldin alvar-legum efnislegum göllum, sem leitt hafi til rangrar og ólögmætrar niðurstöðu. Beri að ógilda ákvörðunina af þeim sökum.

29. Auk þess er byggt á því að rökstuðningur ákvörðunar stefnda sé ekki fullnægjandi, þar sem nefndin hafi ekki tekið afstöðu til mikilvægustu málsástæðu stefnanda sem varðað hafi meinta misnotkun móður á þessum tilkynningum í framangreindum málum sem rekin hafi verið fyrir sýslumanni. Hagsmunir barnsins, stefnanda og stjúpmóður krefjist þess að upplýst verði hver hafi staðið að baki þeim tilkynningum, svo réttur dómur verði lagður á mál sem varðaði barnið. Ekkert mat hafi verið lagt á mikilvægi þessara hagsmuna barns og föður, og hvort þessir hagsmunir uppfylltu skilyrði áðurnefnds ákvæðis bvl. um sérstakar ástæður fyrir því að fallist yrði á kröfu um afléttingu nafnleyndar.

30. Einnig er byggt á því að stefndi hafi ekki fjallað um aðrar málsástæður föður, þar á meðal að ásakanirnar væru falskar og settar fram í hefndarskyni, og að stefnandi gæti ekki neytt stjórnarskrárvarins réttar síns til æruverndar, nema honum yrði gert kunnugt um hver hafi staðið að baki tilkynningunum. Er byggt á því að þannig hafi stefndi ekki uppfyllt skilyrði 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um efni rökstuðnings og óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar um sama, en það teljist verulegur galli á stjórnvalds-ákvörðuninni og valdi því að fallast beri á kröfu stefnanda um ógildingu hennar.

31. Þá er byggt á því aðí öllu falli hefði stefnda verið rétt í ljósi rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og andmælareglu 13. gr. að boða tilkynnanda til viðtals og kanna með spurningum hvað hún hefði fyrir sér um neyslu á heimili föður, og leggja að því viðtali loknu mat á hvort rökstuddur grunur væri uppi um að tilkynningunum hefði vísvitandi verið komið á framfæri í blekkingarskyni. Þar sem það hafi ekki verið gert hafi verið um brot á málsmeðferðarreglum að ræða sem leiði til ógildingar, verði ekki fallist á ógildingu af fyrri málsástæðum.

I V. Málsástæður og lagarök stefndu 32. Stefndu telja röksemdir stefnanda fyrir því að aflétta ætti nafnleynd á grundvelli 2. mgr. 19. gr. bvl. ekki réttlæta að fyrir hendi séu sérstakar ástæður sem leiða eigi til þess að aflétta megi nafnleynd. Engar forsendur séu til að fallast á kröfu stefnanda og ekkert í málinu sem gefur tilefni til þess að ætla annað en að gætt hafi verið að lögformlegum skyldum stefndu við töku ákvörðunarinnar og að baki synjuninni hafi legið málefnalegar ástæður.

33. Ákvörðun barnaverndarnefndar sé vel rökstudd og byggi á meginreglunni um að virða beri ósk tilkynnanda skv. 16. gr. bvl., þ. e. almennings, um nafnleynd óski hann þess, nema sérstakar ástæður mæli gegn því, sbr. 2. mgr. 19. gr. bvl.

34. Í 13. gr. reglugerðar nr. 56/2004 um málsmeðferð fyrir barnaverndarnefndum komi fram að hafi tilkynnandi óskað nafnleyndar skuli það virt. Fái barnaverndarnefnd rök-studdan grun um að tilkynnandi hafi vísvitandi komið á framfæri rangri eða villandi tilkynningu geti nefndin þó tekið ákvörðun um að aflétta leynd og skuli þá farið eftir þeirri málsmeðferð sem nánar sé lýst í ákvæðinu.

35. Samkvæmt framangreindu sé ljóst að nafnleynd verði ekki aflétt nema í algjörum undantekningartilfellum og þá þegar rökstuddur grunur sé til staðar um að tilkynning hafi vísvitandi verið röng.

36. Í athugasemdum með frumvarpi sem varð að bvl. sé fjallað um þau sjónarmið sem liggja að baki ákvæðinu um nafnleynd. Þar er „lögð áhersla á það sjónarmið að tilkynn-andi sjálfur, sem er ekki að gera annað en að gæta hagsmuna tiltekins barns og um leið opinberra hagsmuna, eigi rétt á því að vera laus við þau óþægindi sem vitneskja aðila kann að hafa í för með sér fyrir tilkynnanda“. Jafnframt komi þar fram að verði tilkynn-endum ekki tryggð nafnleynd muni það fæla almenning frá því að að tilkynna til Barna-verndar um aðbúnað barna þrátt fyrir að full ástæða væri til afskipta hans.

37. Nauðsynlegt sé að hafa þetta úrræði þar sem virkni og árangur í barnaverndarstarfi vegi þyngra en sjónarmið um að aðili eigi rétt á að vita hver tilkynnandinn er. Augljósir almannahagsmunir leiði jafnframt til þess að tryggja að almenningur geti tilkynnt ótta sinn um óviðunandi aðstæður barns til Barnaverndar, enda hafa fæst börn getu tilþessað gæta hagsmuna sinna sjálf með tilkynningum til Barnaverndar.

38. Með vísan til framangreinds telja stefndu að ekki séu fyrir hendi sérstakar ástæður í máli stefnanda sem réttlæti afléttingu nafnleyndar, sérstaklega með vísan til þess að ekki sé með fullri vissu hægt að staðhæfa að tilkynnandi hafi vísvitandi komið á framfæri röngum eða villandi upplýsingum þrátt fyrir að umræddar tilkynningar hafi ekki leitt til könnunar máls.

39. Stefnendur telja, eins og fyrr segir, að ákvörðunin hafi verið tekin með löglegum hætti og hún byggð á málefnalegum ástæðum og ekkert í málinu eða málatilbúnaði stefn-anda gefi tilefni til þess að ógilda beri ákvörðun stefnda um synjun um afléttingu nafn-leyndar.

V. Niðurstaða

40. Stefnandi upplýsti aðspurður af dómara að líkast til væri aðild... ofaukið í málinu og dugað hefði að stefna barnaverndarvernd bæjarins. Lögmaður stefndu tók undir það sjónarmið en gerir ekki sérstakar athugasemdir við þann málatilbúnað að öðru leyti enda tekið til varna í nafni beggja stefndu. Þegar vísað er til úrskurðar stefnda í niðurstöðu málsins er vísað til úrskurðar stefnda barnaverndarnefndar.

41. Enginn ágreiningur er um það í málinu hversu mikilvægt það er almennt að tryggja nafnleynd vegna barnaverndartilkynninga ef nafnleyndar er óskað. Er löggjöfin enda afdráttarlaus um að meginreglan sé sú að ef tilkynnandi óskar eftir nafnleynd skuli sú ósk virt. Hvílir reglan á augljósum rökum sem taka fyrst og fremst mið af hagsmunum þess barns eða barna sem í hlut eiga og nauðsyn þess að upplýst verði um slæman aðbún-að, vanrækslu, ofbeldi eða allt hvaðeina sem vegið getur að heilsu og hag barns.

42. Líkt og kröfugerð stefnanda ráðgerir verður ekki kveðið á um það með dómi þessum hvort létta beri af nafnleynd, enda slík ákvörðun að líkum vart á valdi dómsins. Hins vegar er byggt á því að ákvörðun stefnda hafi verið haldin slíkum annmörkum að hana beri að ógilda.

43. Til að ákveða að nafnleynd skuli viðhöfð þarf ekki sérstakan rökstuðning og sú ákvörðun sem slík er strangt til tekið ekki til umfjöllunar, heldur hvort breyta eigi þeirri stöðu máls sem af henni leiddi, með því að aflétta nafnleyndinni. Ákvörðun um nafnleynd er óformbundin og þannig ráðgert að slík ákvörðun sé tekin af starfsmanni eða starfsmönnum barnaverndarþjónustu án þess að um slíka ákvörðun sé rekið sérstakt stjórnsýslumál. Eðli máls samkvæmt á sá aðili sem tilkynning varðar hverju sinni ekki aðild að ákvörðun um nafnleynd.

44. Það liggur í hlutarins eðli að þegar ákvörðun um nafnleynd hefur verið tekin veit sá sem tilkynning beinist að alla jafna ekki hver hefur sent slíka tilkynningu. Vafalaust hefur sá þó æði oft grunsemdir um hver standi þar að baki, hvort sem þær eru byggðar á rökstuddum grun eða jafnvel tilfinningu. Eftir stendur að útilokað er að staðreyna í málinu eins og það er lagt fyrir dóminn hver hafi staðið að baki umræddum tilkynningum um stefnanda og stjúpmóður barns aðila. Það verður að mati dómsins ekki gert með athugun dómara í einrúmi á því hver hafi sent umræddar tilkynningar í því augnamiði að slík skoðun gæti í raun leitt til niðurstöðu í málinu sem byggðist á þeirri könnun án þess að skilyrði stæðu til að upplýsa um það í málinu hver hafi staðið að baki tilkynningu. Sá málatilbúnaður stenst ekki meginreglur réttarfars að mati dómsins og er rökleysa og slík könnun verður ekki byggð á 1. mgr. 69. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 líkt og stefnandi fór fram á.

45. Eftir stendur að við úrlausn málsins verður ekki upplýst um hver hafi sent umræddar tilkynningar. Því telur dómurinn afar örðugt að greina hvaða lögvörðu hagsmunir liggja að baki því að fá efnisdóm um það eitt hvort ákvörðun barnaverndarnefndar í málinu skuli ógilt á grundvelli forms- eða efnisannmarka sem á henni kunna að vera. Rétt er með vísan til málatilbúnaðar stefnanda og hinnar kærðu ákvörðunar að fjalla um þá hagsmuni sem stefnandi kveður í húfi.

46. Stefnandi tiltók sérstaklega, bæði fyrir barnaverndarnefnd og í stefnu málsins, brýna hagsmuni hans sem væru tengdir málum sem voru til meðferðar hjá Sýslumanninum á Vesturlandi og vörðuðu heimild til að fara með dóttur stefnanda og barnsmóður hans til útlanda og svo kröfu stefnanda um að fá fullt forræði yfir dóttur aðila. Þar hefðu þessar tilkynningar verið notaðar í þeim tilgangi að sverta mannorð stefnanda og rýra þar með möguleika hans til að ná fram kröfum sínum. Þá taldi stefnandi verulega hagsmuni hans liggja í að fá þessar upplýsingar vegna forsjármáls sem rekið var milli aðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Fyrir liggur að þessum málum er lokið og meginágreiningi aðila lauk með réttarsátt staðfestri fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli nr. E- 2449/2022 30. janúar 2023, en samkvæmt henni fer stefnandi með fullt forræði yfir dóttur aðila og lögheimili hennar er hjá honum. Því blasir við að stefnandi hefur enga lögvarða hagsmuni lengur tengda rekstri þessara mála. Er þá ekki ástæða til að taka afstöðu til þess hvort slíkir hagsmunir hafi á einhverjum tíma sérstaklega réttlætt efnismeðferð dómkrafna stefnanda hér.

47. Eftir standa þá hagsmunir sem stefnandi vill tengja við það hvort hann kunni að höfða skaðabótamál á hendur þeim er sendi tilkynningarnar sem um ræðir eða meiðyrðamál þar sem ella væri stjórnarskrárvernduð æra hans í uppnámi og hann ætti ekki kost á að verja hana.

48. Tilkynning til Barnaverndar um ámælisverða háttsemi vegur alla jafna, eðli máls samkvæmt, að æru þess er tilkynningin varðar, ef um er að ræða tilkynningu um slæman aðbúnað eða öryggi barns í umsjá viðkomandi. Jafnframt getur slík tilkynning verið til þess fallin að valda þeim er fyrir verður miska með einum eða öðrum hætti. Löggjafinn metur það hins vegar svo að þeir hagsmunir sem verið er að vernda og styrkja með framangreindum ákvæðum um nafnleynd séu ríkari þeim sem sá sem ábyrgð ber á velferð barns hefur af því að fá vitneskju um það hver standi að baki tilkynningu. Mögulegir fjárhagslegir hagsmunir og aðrir persónulegir hagsmunir þeirra sem tilkynning varðar, þ. e. annarra en barnsins sjálfs, verða því að víkja.

49. Í máli því sem hér er til úrlausnar hlýtur jafnframt að skipta máli, þótt það ráði ekki úrslitum, að ágreiningslaust er að Barnavernd kveður ekkert hafa verið gert með umræddar tilkynningar og við blasir að engin könnun fór fram á réttmæti þeirra. Mál þetta og almennt það úrlausnarefni hvort ástæða sé til að aflétta nafnleynd verður einnig að meta út frá því að tilkynningar sem barnaverndarnefnd fær geta, þrátt fyrir meginreglu 1. mgr. 19. gr. barnaverndarlaga, vitaskuld verið nafnlausar þótt þær kunni að kalla á rannsókn og víðtæk afskipti í kjölfarið. Slíkar tilkynningar verða ekki virtar að vettugi ef við blasir að barni er hætta búin. Við slíkar aðstæður kemur þó eðli máls samkvæmt ekki til neinnar skoðunar spurningin um hvort aflétta beri nafnleynd.

50. Sú staða endurspeglar þá ríku áherslu sem lögð er á lagaskyldu einstaklinga og stofnana samfélagsins til að tilkynna um hvaðeina sem varðað getur aðstæður sem setja í hættu heilsu, hag og velferð barna. Hagsmunir þeirra sem fyrir verða og vissulega geta verið mjög mikilvægir eru þar einfaldlega að meginstefnu látnir víkja.

51. Dómurinn telur því ákveðin rök hníga að því að vísa beri máli stefnanda frá dómi af sjálfsdáðum vegna skorts á lögvörðum hagsmunum og krafa um ógildingu á úrskurði barnaverndarnefndar feli þannig í raun í sér lögspurningu. Í þeim efnum verður þó að stíga varlega til jarðar svo réttur aðila til að fá úrlausn sinna mála fyrir dómstólum sé ekki skertur um of. Þannig blasir við að eðli þessa máls, sbr. framangreinda umfjöllun, leiði til þess að nokkur óvissa ríki um hvort lögvarðir hagsmunir stefnanda séu í húfi þar sem ekki verður upplýst á þessu stigi hver hafi sent umrædda tilkynningu. Löggjafinn gerir þrátt fyrir framangreint ráð fyrir því að stjórnvald fjalli um og úrskurði hvort ákvörðun um nafnleynd skuli breytt og nafnleynd aflétt. Því verður að líta svo á að stefnandi eigi hagsmuni af því að fá úrlausn um hvort sú ákvörðun hafi verið tekin með réttum hætti og verið lögmæt.

52. Við blasir að ákvörðun sú sem hér er til skoðunar er stjórnvaldsákvörðun sem byggð er í grunninn á frjálsu mati stjórnvalds þótt draga megi ályktanir af orðalagi bæði í lögunum en einnig í reglugerð við hvaða aðstæður helst komi til álita að aflétta nafnleynd sem áður hefur verið ákveðin. Augljóst má telja að við ákvörðun líkt og þá sem hér er til umfjöllunar verður lagt heildarmat á hvaða hagsmunir krefjist þess að aflétta leyndinni.

53. Meginröksemd stefnanda fyrir því að ógilda beri ákvörðun stefnda er sú að hún hafi byggst á þeirri röngu forsendu að gengið hafi verið út frá því aðekki væri með fullri vissu hægt að staðhæfa að tilkynnandi hafi vísvitandi komið á framfæri röngum eða villandi upplýsingum. Þarna sé stefndi í beinni mótsögn við ákvæði 13. gr. reglugerðar nr. 56/2004 sem geri aðeins kröfu um rökstuddan grun.

54. Varðandi þetta atriði er til þess að líta, sbr. framangreint, að hið frjálsa mat stjórnvaldsins í þessum efnum verður að mati dómsins ekki takmarkað um of með fyrirmælum í reglugerð og hendur þess með því bundnar. Byggir ákvörðun stefnda enda augljóslega á heildarmati, sbr. mat á því að... ekki séu fyrir hendi sérstakar aðstæður þannig að aflétta megi nafnleynd. Eru þá hafðir í huga þeir hagsmunir sem meginreglan byggir á. Með vísan til þess telur dómurinn að ekki verði með því að horfa einvörðungu til framangreinds rökstuðnings litið svo á að slíkir efnisannmarkar séu á ákvörðun stefnda að varði ógildingu hennar. Ekkert bendir þannig til þess að nefndin hafi gengið fram með ólögmætum eða ómálefnalegum hætti í því frjálsa mati sem þarna fór fram. Fremur væri hægtað fallast á að rökstuðningur fyrir synjun nefndarinnar hafi mátt vera gleggri hvað þetta atriði varðar en það eitt veldur ekki ógildingu ákvörðunarinnar. Jafnframt verður ekki talið skipta máli efnislega þótt nefndin vísi til sérstakra aðstæðna fremur en sérstakra ástæðna líkt og tiltekið er í 19. gr. bvl. enda ekki byggt á því. Varðandi meinta efnisannmarka á ákvörðun stefnda athugast jafnframt að óhægt er um vik fyrir dóminn að meta slíkt, þegar ekki liggur fyrir eðli máls samkvæmt hver tilkynnandinn var. Ómögulegt er því að meta samhengi hlutanna hvað það varðar og ósannað er, og ekki hægt að byggja í nokkru á þeim getgátum sem stefnandi hefur uppi, að þar hafi barnsmóðir hans verið að verki.

55. Miðað við málatilbúnað stefnanda varðandi þetta atriði mætti draga þá ályktun að ef notast hefði verið við orðalag úr framangreindri reglugerð og talað um að ekki væri til staðar rökstuddur grunur um vísvitandi rangar eða villandi tilkynningar hefði ákvörðun stefnda að því leyti staðist. Engin leið væri til að hnekkja því mati stjórnvaldsins að mati dómsins. Mikilvægt er einnig í þessu sambandi að í reglugerðarákvæðinu segir að jafnvel þótt talið væri að slíkur rökstuddur grunur væri til staðar ætti hið frjálsa mat stjórnvaldsins eftir að fara fram, sbr. orðalagið getur nefndin tekið ákvörðun um að aflétta nafnleyndinni.

56. Dómurinn telur því ósannað að slíkir efnisannmarkar hafi verið á ákvörðun stefnda, barnaverndarnefndar..., að varði ógildingu hennar þar sem hún hafi leitt til rangrar og ólögmætrar niðurstöðu. Niðurstaða nefndarinnar byggð á frjálsu mati varð sú að sérstakar ástæður, eða aðstæður eins og það var orðað, væru ekki fyrir hendi þannig að réttlættu afléttingu nafnleyndar.

57. Um meintan skort fyrir rökstuðningi ákvörðunarinnar að öðru leyti verður ekki séð að um þann úrskurðaraðila sem hér um ræðir gildi sambærileg regla og gildir fyrir dómstólum um að taka verði afstöðu til allra málsástæðna aðila við úrlausn máls, en jafnframt athugast að sú staða getur verið uppi að niðurstaða máls verði ákveðin þegar af tiltekinni einni eða fleiri málsástæðum og þá þurfi ekki að taka afstöðu til annarra sem haldið er á lofti. Aðrar málsástæður sem stefnandi hafði uppi fyrir nefndinni varða enda að hluta hagsmuni hans sem ekki eru lengur til staðar, sbr. framangreinda umfjöllun, og jafnframt er áréttað að ekkert bendir til annars en að ákvörðun stefnda hafi byggst á heildarmati á málinu og þar með öllum málsástæðum stefnanda fyrir nefndinni.

58. Ekki verður þá talið að forsendur séu fyrir því að það geti verið úrlausnarefni barna-verndarnefndar í málum sem þessum hvort mögulegur réttur þess er tilkynning beinist að til skaðabóta eða réttur til æruverndar hafi verið skertur með ákvörðun um nafnleynd. Engar forsendur eða ástæður eru til slíkrar umfjöllunar af hálfu barnaverndarnefndar eins og málum þessum er fyrir komið. Úrskurður barnaverndarnefndar verður því ekki ógiltur af framangreindum orsökum.

59. Þá telur dómurinn ekki hægt að fallast á að andmælaréttar hafi ekki verið gætt. Við blasir að stefnandi reifaði sjónarmið sín ítarlega í kæruskjali til barnaverndar en auk þess gafst honum kostur á að koma að sínum málsástæðum og sjónarmiðum á fundi með barnaverndarnefnd sem hann nýtti sér ásamt lögmanni sínum, áður en málið var tekið til úrskurðar.

60. Þá verður ekki talið að það hafi áhrif í málinu hvort tilkynnandi eða tilkynnendur, hafi þeir verið fleiri en einn, hafi verið kallaðir til viðtals eða skýrslutöku áður en nefndin tók hina umdeildu ákvörðun. Ekki er fallist á að slíkt geti talist nauðsynlegur hluti af rannsókn máls, og engar forsendur fyrir dóminn í raun að ákvarða um slíka nauðsyn. Fyrir liggur og að ekkert var aðhafst vegna þeirra tilkynninga sem um ræðir.

61. Með vísan til framangreinds hafnar dómurinn því að ákvörðun stefnda barna-verndarnefndar... hafi verið haldin þeim annmörkum að ógilda beri hana. Verður kröfum stefnanda því hafnað og stefndu sýknaðir.

62. Dómnum þykir þó rétt með vísan til atvika máls og stöðu aðila, sbr. 3. mgr. 130. gr. um meðferð einkamála nr. 91/1991, að málskostnaður milli aðila falli niður.

63. Málið fluttu fyrir stefnanda H-kk-nf G-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður og fyrir stefndu J-kvk-nf G-kvk-nf lögmaður.

64. Dóminn kveður upp L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ

Stefndu, barnaverndarnefnd... og..., eru sýknaðir af kröfum stefnanda, [A...].

Málskostnaður fellur niður.

L-kk-nf K-kk-nf