S-118/2010

Mál þetta, sem tekið var til dóms 6. apríl sl., er höfðað 17. nóvember 2010 af lögreglustjóranum á Blönduósi með ákæru á hendur H-kk-þgf J-kk-þgf, fæddum 23. desember 1951, til heimilis að Melavegi 5, Hvammstanga, „fyrir eftirtalin umferðarlagabrot framin á tímabilinu frá 8. apríl 2010 til 9. júní 2010 við akstur vörubifreiðarinnar SP-560, en brot ákærða komu í ljós við skoðun eftirlitsmanna Vegagerðarinnar þegar vörubifreið ákærða var stöðvuð við umferðareftirlit þann 16. júní 2010 á hringvegi 1, á rampi til móts við Sjávarhóla á Kjalarnesi:

a) Með því að hafa ekið of lengi án þess að taka sér tilskilið hlé frá akstri á akstursdegi sem hófst kl. 07:57 þann 8. apríl, en ákærði ók vörubifreiðinni á virkum aksturstíma í 12:11 klst. eða 2 klst. og 11 mínútum (21,8%) lengur en daglegur aksturstími leyfir.

b) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 13:29 þann 20. maí og endaði sama dag kl. 20:00, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 5:14 klst. eða 44 mínútum (16,3%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

c) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 13:05 þann 24. maí og endaði sama dag kl. 18:56, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 5:07 klst. eða 37 mínútum (13,7%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

d) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 08:57 þann 26. maí og endaði sama dag kl. 20:21, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 9:18 klst. eða 4 klst. og 48 mínútur (106,7%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

e) Með því að hafa ekið of lengi án þess að taka sér tilskilið hlé frá akstri á akstursdegi sem hófst kl. 07:26 þann 28. maí, en ákærði ók vörubifreiðinni á virkum aksturstíma í 11:59 klst. eða 1 klst. og 59 mínútum (19,8%) lengur en daglegur aksturstími leyfir.

f) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 07:26 þann 28. maí og endaði sama dag kl. 15:42, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 6:58 klst. eða 2 klst. og 28 mínútur (54,8%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

g) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 11:16 þann 2. júní og endaði sama dag kl. 18:34, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 6:32 klst. eða 2 klst. og 2 mínútur (45,2%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

h) Með því að hafa ekið án þess að hafa tekið sér lögboðið hlé á aksturstímabili sem hófst kl. 10:25 þann 9. júní og endaði sama dag kl. 18:22, en ákærði ók vörubifreiðinni án lögboðins hlés í 6:50 klst. eða 2 klst. og 20 mínútur (51,9%) lengur en leyfilegt er að aka án lögboðins hlés.

Brot ákærða skv. ákæruliðum a) og e) teljast varða við 1. mgr. 6. gr., sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006, um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, sbr. 1. mgr. 6. gr. EBE reglugerðar nr. 3820/85, sbr. 44. gr. a og b. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Brot ákærða skv. b), c), d), f), g) og h) teljast varða við 1. mgr. 7. gr., sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006, um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, sbr. 1. mgr. 6. gr. EBE reglugerðar nr. 3820/85, sbr. 44. gr. a og b. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakakostnaðar.“

Ákærði krefst aðallega sýknu. Til vara að hann verði dæmdur til vægustu mögulegu refsingar og sú refsing verði bundin skilorði. Þá krefst ákærði þess að málsvarnarlaun að teknu tilliti til virðisaukaskatts verði greidd úr ríkissjóði.

II

Málavextir

Hinn 16. júní 2010 stöðvuðu eftirlitsmenn vegagerðarinnar vagnlestina SP-560 / SP-187 en ákærði var ökumaður bifreiðarinnar. Eftirlitsmenn tóku til athugunar upplýsingar af ökumannskorti vegna þriggja mánaða tímabils. Að mati starfsmanna vegagerðarinnar leiddi athugun á ökumannskortinu í ljós brot þau sem hér eru til umfjöllunar en með bréfi, dagsettu 19. júlí sl., voru brotin kærð til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Hinn 5. nóvember sl. gaf ákærði skýrslu hjá lögreglunni á Blönduósi. Í skýrslunni er greint frá því að ákærða hafi verið kynnt fyrirliggjandi gögn og þá eru lagðar fyrir hann spurningar varðandi málið.

III

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst ákærði á fjórða ár hafa verið ökumaður hjá Hringrás. Starf hans fælist í því að safna saman og flytja gáma með brotajárni en einnig flytji hann almennt sorp til urðunar. Bifreiðin sem hann aki sé með búnað til gámaflutninga. Hann kvaðst starfa sem verktaki og skipuleggja starf sitt sjálfur en þó sé verkstjóri yfir honum. Ákærði kannaðist við að hafa verið stöðvaður af eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar og afhent þeim ökumannskort sitt. Á þeim tíma hafi hann undirritað eitthvað hjá eftirlitsmönnunum en hann kvaðst ekki muna vel eftir þessu atviki. Hann sagðist hafa notað rafrænt ökumannskort, sem skráð er á hans nafn, í um hálft ár en í eldri bílum hafi verið skífur. Ákærði kvaðst þekkja reglur um hvíldartíma og hann hafi reynt að fara eftir þeim í hvívetna og þá hafi hann þekkt reglur um undanþágur frá þeim reglum. Stundum hafi hann þurft að stansa á stöðum sem ekki eru til þess gerðir þar sem slíka staði vantar víða. Hann sagðist ekki hafa fengið sérstaka fræðslu um þessar reglur og ekki kynnt sér upplýsingar um rafræna ökurita á vef Umferðarstofu.

Ákærði kvaðst muna eftir að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu og kannaðist hann við undirritun sína á skýrsluna. Hann sagðist lítið hafa skilið í málinu þegar hann gaf skýrsluna og mundi eftir að hafa séð súlurit í svarthvítu sem hann vissi ekki hvað þýddu. Hann kvaðst hafa greint lögreglumanninum frá því að hann teldi að aksturstími í kærunni gæti ekki verið réttur. Ákærði bar að hann hefði ekki skráð í ökuritann að undanþáguheimild varðandi aksturstíma ætti við, enda kynni hann ekki annað en að setja ökumannskortið í ökuritann og taka það úr og því viti hann ekki hvernig slíkt sé skráð. Ákærði mundi eftir að hafa lent í hálku á þessum tíma og einnig í þoku en hvenær það var myndi hann ekki.

Ákærði mundi ekki eftir að hafa fengið gögn frá Vegagerðinni varðandi sakarefnið en þvertók ekki fyrir að hafa fengið gögn send. Hann bar að lögreglumaðurinn hafi ekki spurt hann út í hvert brot fyrir sig heldur sýnt honum súlurit og hann hafi fengið þá tilfinningu að lögreglumaðurinn skildi þetta ekkert betur en hann og varla verið með á hreinu hvað hann var að spyrja um. Ákærði kvaðst vita að gervihnattarbúnaður er í bifreiðinni og því viti vinnuveitendur hans alltaf hvar bifreiðin er. Hann telur að upplýsingar úr búnaðinum séu réttar.

Ákærði var spurður sérstaklega um hvern og einn hinna átta ákæruliða. Svör hans voru í aðalatriðum á sama veg. Hann taldi útilokað að hann hefði ekið svo lengi án þess að taka sér lögbundið hlé, enda hafi hann lagt sig fram um að fara eftir reglum um aksturs- og hvíldartíma. Hann mundi ekki sérstaklega eftir einstökum dögum. Varðandi ákærulið g bar ákærði að þann dag hafi hann verið að flytja sorp að sunnan til urðunar en að því loknu hafi hann farið til Súðavíkur.

Vitnið S-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, nemi, var á þeim tíma sem atvik máls áttu sér stað starfsmaður umferðareftirlits Vegagerðarinnar.

Vitnið mundi eftir að hafa stöðvað ákærða í umrætt sinn. Í þetta sinn, líkt og í öðrum svona málum, sé tekið afrit af ökumannskortinu með þar til gerðu tæki. Síðar sé lesið af kortinu en það sé ekki gert á vettvangi. Vitnið kvaðst hafa unnið gögnin í þessu tilviki með ákveðnu forriti. Forritið sýni hvern dag fyrir sig í stöplariti, þar sem rautt sýni akstur, grænt hvíld og blátt sé önnur vinna en þá hafi ökumaður ekki ýtt á hvíld í ökuritanum en bifreiðin sé þá stopp. Svarti liturinn á stöplunum sýni þegar akstur hefur staðið lengur en heimilt er. Venja sé að láta ökumenn njóta vafans þegar önnur vinna sé skráð í ökuritann, þá sé það metið sem hlé standi það lengur en 15 mínútur. Ef ökumaður stansar í 12 mínútur þá sé slíkt ekki metið sem hlé. Allur akstur ökumanns skráist á ökumannskort hans sem er með ákveðnu númeri og merkt ökumanni. Ökumannskort eigi alltaf að vera í bifreiðinni en ef undanþága eigi við beri að stilla ökuritann á slíkan akstur með svokölluðum „outtakka“ sem sé valmynd í ökuritanum. Síðan eigi ökumaður að prenta strimil út úr ökuritanum og rita aftan á hann skýringu á því hvers vegna ökutími var lengri en heimilt var. Í þessu máli hafi engar slíkar skýringar borist. Berist slíkar skýringar séu þær metnar og tillit tekið til þeirra.

Vitnið var spurt út í einstaka liði ákærunnar og beðið að skýra út stöplaritið varðandi hvert brot. Svör vitnisins voru almennt á þá leið að stopp sem flokkist samkvæmt forritinu sem önnur vinna séu metin sem hlé og þá séu hlé sem standi í 14 mínútur, eins og t.d. í ákærulið a metin ákærða í hag og tekið sem næg hvíld þótt eina mínútu vanti. Þannig hafi í því tilfelli verið litið svo á að ákærði hafi náð nægri hvíld þann daginn en hann einungis kærður fyrir að aka of lengi þann dag. Hið sama sé að segja um b-lið ákærunnar, þar vanti í raun aðeins upp á hvíld um daginn en svo lítið vanti upp á að ákærði sé eingöngu kærður fyrir að aka of lengi þann dag. Í ákærulið g sé horft fram hjá akstri fyrst um morguninn þar sem ákærði hafi ekið stutta stund og stansað og aftur ekið stutta stund en þá tekið nokkra hvíld. Kæran miði við að akstursdagurinn hefjist að hvíldinni lokinni sem sé ákærða í hag. Aðra daga nái hann annaðhvort ekki nægri samanlagðri hvíld um daginn þannig að samtals sé hvíldin 45 mínútur en hvert stopp a.m.k. 15 mínútur eða að hann fari fram úr leyfilegu hámarki á einum akstursdegi.

Vitnið kvaðst hafa farið á námskeið í meðferð ökurita og hafa unnið nokkra tugi mála af þessu tagi og fært gögn af ökurita yfir á tölvu. Vitnið kannaðist ekki við að ákærði hafi sent skýringar varðandi brot sín. Vitnið bar að ekki sé unnt að ráða af gögnum í ökuritanum hvaða farm er verið að flytja hverju sinni. Loks kvað vitnið það venju að spyrja ökumenn á vettvangi hvort þeir vildu koma að einhverjum athugasemdum en þeim sé síðan sent bréf ef í ljós kemur að þeir hafi gerst brotlegir.

Vitnið J-kk-nf Þ-kk-nf L-kk-nf, umferðareftirlitsmaður hjá Vegagerðinni frá árinu 2006, kvaðst hafa haft afskipti af ákærða 16. júní 2010 en sagðist ekki muna sérstaklega eftir þessu tilviki. Vitnið bar að umferðareftirlitsmenn stöðvi ökumenn tilviljunarkennt til að kanna aksturs og hvíldartíma og taki þá niður upplýsingar af ökumannskorti þeirra þrjá mánuði aftur í tímann. Gögnin séu síðan unnin síðar og í þessu tilviki hafi vitnið S-kk-nf R-kk-nf gert það ásamt vitninu S-kk-þgf I-kk-þgf.

Vitnið greindi frá með sama hætti og vitnið S-kk-nf R-kk-nf varðandi það hvernig lesa beri úr stöplaritinu, þ.e. að rauðir stöplar þýði akstur, grænir hvíld og bláir aðra vinnu en þá sé bifreiðin kyrrstæð og loks þýði svarti liturinn brot á reglum. Vitnið kvaðst hafa kynnt sér gögn málsins áður en það kom fyrir dóminn og vitnið hafi nákvæmari tölur um tíma en fram koma á stöplunum en þær komi úr tölvuforriti sem notað er við vinnslu gagnanna. Vitnið var líkt og vitnið S-kk-nf R-kk-nf spurt út í einstaka liði ákærunnar og svaraði í öllum aðalatriðum á sömu lund og vitnið S-kk-nf R-kk-nf.

Vitnið kvaðst hafa farið á námskeið fyrir umferðareftirlitsmenn og þá hafi vitnið komið að nokkrum fjölda mála af þessum toga. Vitnið sagði að ökuritar sýni þegar hjól bifreiðar snúast og skrái niður upplýsingar um það en þá skipti ekki máli hvort ökumannskort er í ökuritanum eða ekki en slíkur akstur skráist sem akstur án ökumanns. Ökumanni sé skylt að hafa ökumannskort sitt í ökuritanum við allan akstur, jafnvel þó að hann ætli að nýta sér undanþágur, en þá þurfi hann að kalla fram á skjáinn „out“ og nota það. Jafnframt þurfi hann að prenta út úr ökuritanum þegar undanþáguakstri er lokið og skrá aksturinn á strimilinn og skýringar á honum og hvers vegna undanþága eigi við, t.d. vegna veðurs. Ökumaður beri ábyrgð á að þetta sé gert en í þessu máli hafi engin gögn varðandi undanþágur borist frá ákærða.

Vitnið S-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, deildarstjóri umferðareftirlits Vegagerðarinnar, bar að venjan hjá Vegagerðinni væri að skoða þrjá mánuði aftur í tímann í tilvikum sem þessum. Vitnið kvaðst hafa tekið þátt í að vinna úr þeim gögnum sem liggja fyrir í þessu máli. Vitnið S-kk-nf R-kk-nf hafi grunnunnið þau og hann yfirfarið þær upplýsingar sem fram koma á ökumannskortinu og borið saman við skýrslu S-kk-ef. Ekkert óvenjulegt hafi verið við þessi gögn annað en það að brotin eru óvenju mörg og mikil á ekki lengra tímabili. Það sé á ábyrgð flytjanda eða vinnuveitanda að upplýsa ökumenn um ákvæði reglugerðarinnar. Vitnið sagði að reglan um undanþágu vegna sorphirðu ætti, samkvæmt leiðbeiningum dómsmálaráðuneytisins frá 1996, við þegar sérútbúnir sorpbílar ættu í hlut sem notaðir væru í þéttbýli. Aftur ætti flutningur á sorpi í gámabílum ekki undir undanþáguna. Ökuritar séu sérstaklega löggiltir og settir í bifreiðar af fyrirtækjum sem hafa heimild til þess. Þeir séu og skoðaðir við árlega skoðun ökutækja auk þess sem þeir séu sérstaklega skoðaðir á sex ára fresti. Skynjarinn við ökuritann sé síðan innsiglaður. Ökumannskort séu gefið út til handa ökumönnum sem þeir setja í bifreið þá sem þeir aka hverju sinni. Óheimilt sé að aka bifreið með rafrænum ökurita nema að ökumaður noti sitt eigið kort. Vegagerðin kanni ekki sérstaklega til hvers viðkomandi bifreið hefur verið notuð. Á vettvangi er ökumanni gefinn kostur á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri ef einhver eru. Í þessu máli hafi ákærða verið sent ljósrit af bréfi þar sem honum var tilkynnt um að við skoðun hafi komið fram brot. Vitnið kvaðst ekki þekkja til „Trackwell“ búnaðar og þá veit hann ekki hvort slíkur búnaður er löggiltur.

Vitnið J-kk-nf L-kk-nf I-kk-nf bar að ákærði hafi komið með rusl til urðunar hjá Urðun ehf. Hann vissi til þess að ákærði hefði komið með rusl í júní 2010 en hvaða dag mundi hann ekki en taldi það hafa verið í fyrrihluta mánaðarins. Vel geti verið að það hafi verið 2. júní eins og ákærði hefur haldið fram.

Vitnið H-kk-nf J-kk-nf Í-kk-nf lögregluvarðstjóri kvaðst hafa tekið skýrslu af ákærða við rannsókn málsins. Vitnið bar að ákærði hafi í samtali þeirra nefnt að hann teldi sig undanþeginn reglugerðinni þar sem hann hafi verið að flytja farm sem ekki ætti undir reglugerðina. Hann mundi ekki til þess að ákærði hafi lagt fram einhver gögn við skýrslugjöfina. Vitnið staðfesti undirritun sína á lögregluskýrsluna. Vitnið kvaðst hafa lagt spurningar fyrir ákærða og í skýrslunni komi fram um hvað var spurt. Spurði hann út í hvern og einn lið í kærunni og svörin komi fram í skýrslunni.

Vitnið kvaðst ekki þekkja vel til reglugerðarinnar sem ákærði er talinn hafa brotið gegn. Ákærði hafi nefnt það í samtali þeirra en ekki við sjálfa skýrslutökuna að hann teldi mögulegt að hann væri undanþeginn reglugerðinni. Vitnið kvaðst einfaldlega hafa fengið ákveðin brot til rannsóknar og skýrslan tekið mið af því. Sagðist vitnið hafa verið með stöplaritin þegar skýrslan var tekin en mundi ekki hvort þau voru í lit.

Vitnið Á-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður Hringrásar hf., staðfesti að ákærði hafi verið að vinna fyrir Hringrás hf. á þeim tíma sem atvik máls áttu sér stað og svo sé raunar enn. Vitnið bar að hlutverk ákærða hafi stundum verið að flytja sorp til urðunar við Hvammstanga þó svo fyrirtækið flytti aðallega brotajárn. Oftast væri þetta gert þannig að sorp og brotajárn væri flutt samtímis, enda væru vagnar aftan í vöruflutningabifreiðunum. Hann kvað það nokkuð misjafnt hversu oft ákærði flutti sorp. Stundum hafi það verið einu sinni í viku en stundum tvisvar. Vitnið gat ekki svarað því hvort ákærði flutti sorp í byrjun júní á síðasta ári. Vitnið bar að svokallaður „Trackwell búnaður“ væri í öllum bifreiðum fyrirtækisins.

Vitnið Á-kk-nf E-kk-nf, umhverfis- og gæðastjóri Hringrásar hf., bar að „Trackwell búnaður“ sé í bifreið þeirri sem ákærði ekur fyrir fyrirtækið. Sá búnaður sendi merki um gervihnött um staðsetningu bifreiðarinnar hverju sinni. Tölvubúnaður greini síðan hvort bifreiðin sé í gangi, á ferð eða kyrrstæð. Vitnið kvaðst ekki geta lýst virkni búnaðarins nánar en unnt sé að kalla fram upplýsingar úr búnaðinum. Vitnið kvaðst hafa unnið gögn sem lögð voru fram af hálfu ákærða í málinu. Í þessu tilfelli hafi hann kallað eftir upplýsingum úr „Trackwell búnaðinum“ þannig að hann hafi fengið upplýsingar um öll stopp bifreiðarinnar sem voru lengri en 10 mínútur þá daga sem ákæran tekur til. Hann hafi hins vegar ekki náð í upplýsingar um hvenær ákærði hóf akstur hvern dag eða hve lengi hann ók.

Vitnið R-kk-nf S-kk-nf, tölvufræðingur hjá Trackwell hf., staðfesti að búnaður frá fyrirtækinu væri í bifreiðinni SP-560. Vitnið lýsti því að búnaðurinn væri með GPS-staðsetningarbúnaði sem sendi upplýsingar um GPRS-netið í tölvu. Sé bifreiðin utan símasambands safni búnaðurinn upplýsingunum saman og sendi frá sér þegar hann kemst í samband. Vitnið kvað búnaðinn mjög nákvæman þannig að ekki skeiki nema 20 til 30 metrum varðandi staðsetninguna. Þá séu tímasetningar búnaðarins með því nákvæmasta sem til sé. Vitnið kvað bilanir í búnaðinum fátíðar og kannaðist ekki við að bilanir hafi orðið varðandi stopp nema þá að í einhverjum tilfellum hafi búnaðurinn ekki numið stopp. Vitnið kvað opinbera aðila ekki hafa tekið búnaðinn út og hann sé ekki löggiltur sem mælitæki að því hann best viti. Vitnið kvaðst ekki hafa skýringu á misræmi milli búnaðar fyrirtækisins og þess sem ökuritinn sýnir. Hann sagði að GPS-búnaðurinn tæki staðsetningu á 30 sek. fresti og þannig gæti komið eitthvert misræmi. Vitnið kvað búnaðinn nákvæman og fyrirtækinu hafi ekki borist kvartanir vegna ónákvæmni búnaðarins.

IV

Af hálfu ákæruvalds er vísað til þess að ákærði starfi sem verktaki hjá Hringrás hf. og ráði vinnutíma sínum að mestu sjálfur. Ákærði hafi fyrir dómi verið spurður út í hvern lið ákærunnar sérstaklega en lítið munað eftir atvikum. Þó hafi hann sagt að hann hafi verið að flytja sorp þann dag sem ákæruliður g taki til. Ákærði hafi ekki munað til þess að hann hafi þessa daga lent í vondri færð, enda flest brotin framin að sumri til. Þá virðist sem hann hafi ekki kynnt sér sérstaklega reglur varðandi ökurita. Ákærði hafi kannast við að hafa fengið bréf frá Vegagerðinni varðandi meint brot sín.

Af hálfu ákæruvaldsins var í málflutningi vísað til þess sem starfsmenn Vegagerðarinnar báru fyrir dóminum. Bæði varðandi vinnulag við eftirlit svo og með hvaða hætti unnið er úr upplýsingum sem koma úr ökurita bifreiða. Ákæruvaldið benti einnig á ákvæði reglugerðarinnar þess efnis að bifreið þyrfti að vera stopp í 15 mínútur til þess að unnt væri að meta það sem hvíld og einnig á reglur varðandi undanþágur frá aksturs- og hvíldartíma. Ákæruvaldið sagði lýsingu á háttsemi ákærða studda við gögn sem stafa úr rafrænum ökurita bifreiðar ákærða og er því haldið fram að þau gögn sanni brot hans. Auk þess vísaði ákæruvaldið til framburðar vitna fyrir dóminum sem renni stoðum undir sekt ákærða. Í því sambandi var bent á að báðir umferðareftirlitsmennirnir hefðu sótt námskeið í meðferð ökurita auk þess sem þeir væru báðir reyndir í sínu starfi. Sérstaklega var vísað til þess að búnaðurinn sé löggiltur, sem auki vægi hans. Ákærði beri sjálfur ábyrgð á því að þekkja reglur varðandi meðferð ökurita og honum hafi borið að fara eftir þeim. Þá var því hafnað að undanþágur frá reglugerð nr. 662/2006 ættu við í þessu máli enda hafi ákærði ekki sýnt fram á að atvik hafi verið með þeim hætti að þær ættu við. Þá var því hafnað af hálfu ákæruvaldsins að flutningur ákærða á sorpi gæti fallið undir c-lið 2. gr. reglugerðarinnar, enda eigi sú undanþága eingöngu við um bifreiðar sem séu sérstaklega útbúnar til að flytja sorp.

Ákæruvaldið taldi gögn sem ákærði hefur lagt fram í málinu og sögð eru stafa úr svokölluðum „Trackwell búnaði“ ekki skipta máli við úrlausn málsins. Þau séu of óljós og kasti ekki rýrð á gögn Vegagerðarinnar. Ekki liggi fyrir hversu nákvæm eða örugg þau séu. Búnaðurinn sem þau eru fengin úr sé ekki löggiltur, ólíkt þeim gögnum sem stafa úr ökurita bifreiðarinnar. Loks var því haldið fram af hálfu ákæruvalds að dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 14/2010 væri skýrt fordæmi fyrir mál þetta en í þeim dómi hafi rétturinn tekið á öllum þeim mótbárum sem ákærði hefur uppi í greinargerð sinni og hafnað þeim.

Í greinargerð ákærða er því haldið fram að atvikum málsins og efnisþáttum brotanna sé nánast ekkert lýst í ákæru. Því sé ekki lýst hvar hvert og eitt ætlað brot hafi átt sér stað en slíkt sé nauðsynlegt til að ákærði geti tekið til varna. Þá sé ekki tiltekið hvaða farm ákærði flutti í hvert sinn en reglugerðin sem ákærði er talinn hafa brotið gegn innihaldi undanþágur frá skráningu aksturs- og hvíldartíma. Auk þess gildi reglugerðin einfaldlega ekki um ákveðin störf. Fyrir liggi að stór þáttur í akstri ákærða hafi verið að aka sorpi frá ýmsum stöðum á landinu til urðunar á Hvammstanga.

Ákærði telur að lögregluskýrsla, dagsett 5. nóvember 2010, sé samin eftir bréfi S-kk-ef I-kk-ef J-kk-ef, deildarstjóra hjá Vegagerðinni. Ekki verði ráðið að sjálfstæð rannsókn hafi farið fram hjá lögreglu. Lögregla hafi eingöngu tekið eina skýrslu af ákærða þar sem honum var kynnt kæra Vegagerðarinnar á hendur honum vegna ætlaðra brota gegn 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 662/2006 og honum boðið að tjá sig um ætluð brot. Rannsókn lögreglu hafi því verið í skötulíki varðandi alla liði ákærunnar og verulega ábótavant. Í skýrslu lögreglu komi fram að ákærði man ekki eftir þeim dögum sem brotin eiga að hafa verið framin og því geti hann ekki gengist við því að hafa ekið bifreiðinni umrædda daga. Ákærði kannist ekki við að hafa ekið bifreiðinni allan þann tíma sem meint brot eiga að hafa verið framin.

Ákærði hafi verið stöðvaður af þeim S-kk-þgf R-kk-þgf S-kk-þgf og J-kk-þgf Þ-kk-þgf L-kk-þgf, starfsmönnum Vegagerðar ríkisins, kl. 11:06 hinn 16. júní 2010 á þjóðvegi 1 á Kjalarnesi er hann ók bifreiðinni SP-560. Í vettvangsskýrslu komi fram að halað hafi verið niður upplýsingum úr rafrænum ökurita en ákærða hafi ekki verið gerð grein fyrir því að verið væri að taka gögn þrjá mánuði aftur í tímann. Meðal gagna málsins séu ljósrit á erlendri tungu merkt ákærða en ekki liggi fyrir hvort þessi gögn hafi í frumriti verið lögð fyrir dóminn eða hvort þau hafi verið afhent lögreglu. Gögn þessi beri með sér upphafstíma aksturs en ekki hvenær akstri lauk.

Ákærði reisir kröfur sínar á því að mál þetta sé ekki rannsakað á fullnægjandi hátt og vísar til VII. kafla laga um meðferð sakamála í þeim efnum. Ljóst sé að fjölmörg undanþáguákvæði séu til staðar í reglugerð 662/2006 sem kröfur ákæruvaldsins eru byggðar á. Ef málið hefði verið rannsakað betur hefði komið í ljós að undanþágur áttu við í máli þessu. Ákærði heldur því fram að starf hans hafi að hluta til falist í að flytja sorp en bifreið sem notuð er til sorphirðu heyri ekki undir reglugerðina sbr. c-lið 3. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar. Ákærði mótmælir því að ákæruvaldinu leyfist að byggja ákæruna í málinu eingöngu á skýrslum Vegagerðarinnar. Lögregla fari með rannsókn mála ef ekki er á annan veg mælt í lögum, sbr. 1. mgr. 52. gr. laga um meðferð sakamála. Í máli þessu hafi engin lögreglurannsókn farið fram önnur en sú að ákærða var gefinn kostur á að tjá sig um einstaka liði ákærunnar. Vegagerð ríkisins hafi ekki lögregluvald heldur óljósa heimild til eftirlits sem stjórnvald.

Þá heldur ákærði því fram að gögn þau sem stafa frá Vegagerð ríkisins geti ekki talist fullgild sönnunargögn en þar sé um að ræða stöplarit í svarthvítu sem eigi að koma úr ökurita bifreiðarinnar SP-560. Öll rannsókn málsins sem máli skipti hafi farið fram hjá Vegagerð ríkisins en hjá lögreglu hafi ákærða eingöngu verið boðið að tjá sig um hvert og eitt brot en eiginleg rannsókn hafi ekki farið fram hjá lögreglu. Ákærða hafi ekki verið boðið að gæta andmælaréttar áður en Vegagerð ríkisins ákvað að kæra meint brot hans. Hefði slíkt lögbundið boð komið fljótlega eftir að ákærði var stöðvaður á sínum tíma hefði hann frekar munað hvaða daga hann var ekki við akstur og því hefði hann átt auðveldara með að svara spurningum um meint brot sín.

Ákærði heldur því fram að hann hafi lagt fram gögn, útprentun úr GPS-staðsetningarkerfi sem er í bifreiðinni (Trackwell-búnaður), sem sýna að hann hafi tekið sér lengri hlé frá akstri en tilgreint er í ákæru og fram kemur í gögnum Vegagerðarinnar.

Ákærði gerir í greinargerð sinni athugasemdir við einstaka liði ákærunnar. Varðandi a-lið ákærunnar segir ákærði að í ákæruskjali sé upphafstími aksturs hans tekinn fram en ekki greint frá því hvenær akstri lauk og því lýsing á brotinu svo óskýr að hann verði ekki sakfelldur fyrir það. Í skjali því sem hann hafi lagt fram komi fram að hann hafi reglulega tekið sér hlé frá akstri allan þennan dag. Gögn ákæruvaldsins bendi til að hann hafi byrjað akstur um rétt fyrir kl. 08:00 en lokið honum um kl. 24:00. Hann hafi hins vegar samkvæmt GPS-búnaði bifreiðarinnar gert hlé frá akstri í samtals 5.04 klst. og því ekki ekið nema í tæpar 11 klst. Ákærði heldur því fram að ákæruskjalið greini ekki með skýrum hætt frá broti hans og þar sé að auki ranglega skýrt frá staðreyndum málsins. Ekki sé unnt að gera honum refsingu samkvæmt þessum lið þar sem ekki sé tekið fram hvenær akstri lauk. Gögn ákæruvaldsins séu svo óljós að sakfelling verði ekki á þeim reist. Ákærði telur að vinnubrögð ákæruvaldsins geti leitt til frávísunar á þessari kröfu. (Þessi rökstuðningur eigi einnig við um ákærulið e.)

Varðandi b-lið ákærunnar bendir ákærði á að samkvæmt hans gögnum megi sjá að hann hafi tekið sér mörg hlé frá akstri þennan dag. Hann hafi þennan seinnipart þrisvar sinnum hvílt sig lengur en 15 mínútur samfellt og slíkar hvíldir dugi samkvæmt 2. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 662/2006.

Varðandi c-lið ákærunnar bendir ákærði á að samkvæmt hans gögnum megi ráða að bifreiðin var kyrrstæð í samtals 48 mínútur um miðjan dag og því hafi hann ekki brotið gegn nefndri reglugerð.

Hvað d-lið ákærunnar varðar heldur ákærði því fram að gögn hans sýni að hann hafi samtals sex sinnum tekið hlé frá akstri. Af þessum hléum hafi fimm staðið lengur en í 15 mínútur en eitt í 14. Ef deginum er skipt í tvennt sést að ákærði hafi gert 18 mínútna hlé og aftur 39 mínútna hlé á fyrstu fjórum klst. og 30 mínútna kafla dagsins. Seinni helminginn geri ákærð hlé frá akstri í 25, 29 og 14 mínútur en þar vanti bara eina mínútu upp í þær 15 sem áskilið er í 2. mgr. reglugerðar nr. 662/2006.

Um e-lið ákæru heldur ákærði því fram að hann hafi tekið sér hlé frá akstri í samtals fjórar klst. og eina mínútu og því hafi hann ekki ekið nema tæpar 11 klst. ef miðað er við að akstri hafi lokið kl. 22:30. Annars eigi sömu rök við um þennan lið og rakin eru varðandi a.-lið ákærunnar.

Varðandi f-lið ákærunnar heldur ákærði því fram að gögn hans sýni að hann hafi tekið tvö hlé frá akstri, hið fyrra í 34 mínútur og seinna í 29 mínútur, og því farið eftir ákvæðum nefndrar reglugerðar.

Ákærði heldur því fram varðandi g-lið ákærunnar að gögn vinnuveitanda hans, sem séu í samræmi við minni hans, sýni að hann hafi þennan dag verið að flytja sorp, sem hann safnaði saman daginn áður á Reykjavíkursvæðinu, til urðunar við Hvammstanga. Hann hafi byrjað daginn á smávægilegum snúningum á Hvammstanga en að því búnu farið að Syðri-Kárastöðum og tæmt bifreiðina en það hafi hann gert um kl. 12:30. Ákærði heldur því fram að ákvæði reglugerðar 662/2006 hafi ekki gilt um akstur hans fram að þeim tíma þar sem sorpbifreiðar séu undanþegnar ákvæðum hennar. Eftir þetta, um kl. 13:15 til 13:30, hafi hann ekið vestur á firði og þá hafi eiginlegur akstur án þess að flytja sorp hafist.

Varðandi h-lið ákærunnar telur ákærði að gögn þau er hann hefur lagt fram sýni að hann hafi tekið tvö hlé frá akstri, annað í 30 mínútur en hitt í 14, og því skorti eingöngu eina mínútu upp á að hann hafi tekið sér lögbundið hlé frá akstri.

Ákærði reisir kröfur sínar einnig á því að skv. 6. mgr. 68. gr. umferðarlaga sé ráðherra skylt að setja reglugerð um hæfi og þjálfun eftirlitsmanna en það hafi hann ekki gert. Í þessu sambandi bendir ákærði á að meðferð ökurita sé ekki einföld auk þess sem allar leiðbeiningar um notkun rafrænna ökurita hafi verið á erlendri tungu eða flóknu tæknimáli og engar leiðbeiningar um notkun ökuritanna hafi komið frá Vegagerð ríkisins. Í almennum athugasemdum með frumvarpi er varð að lögum nr. 66/2006 komi eftirfarandi fram: „Vegagerðinni verður samkvæmt frumvarpinu falið að sinna eftirliti með tilteknum skýrt afmörkuðum þáttum. Er lagt til að heimildin verði bundin við sérhæf eftirlit sem krefst tiltekins búnaðar og þekkingar á ökutækjum og flutningum, svo sem vigtun ökutækja, álestur og úrvinnslu gagna úr ökuritum og skoðun á frágangi farms og hleðslu.“

Ráðherra hafi sett eina reglugerð, þ.e. reglugerð nr. 661/2006 um ökurita og notkun hans, en látið hjá líða að setja reglugerð fyrir starfsmenn Vegagerðar ríkisins. Það sé ólíðandi að starfsmenn Vegagerðarinnar taki sér lögregluvald án þess að ráðherra hafi sett reglugerð um hæfi og þjálfun starfsmanna. Eingöngu hafi verið sett reglugerð sem er til þess fallin að skapa ríkissjóði tekjur en látið hjá líða að setja reglugerð sem skapi umgjörð um hæfi og þjálfun starfsmanna sem eiga að framfylgja reglugerðinni. Láti nærri að um gerræði sé að ræða af hálfu starfsmanna Vegagerðar ríkisins en slíkt sé refsivert skv. 116. gr. og 260. gr. almennra hegningarlaga. Þá bendir ákærði á að lögmætisregla stjórnsýsluréttar leiði til þess að allar athafnir stjórnvalda verði að eiga sér lagastoð. Þessi grunnregla hafi verið brotin en þegnar réttarríkis eigi kröfu á því að íhlutun hins opinbera í líf þeirra sé fyrirsjáanleg.

Ákærði bendir enn fremur á að í lögregluskýrslu sé ekki getið um þann stað sem ætluð brot hans eiga að vera framin á en skv. 54. gr. laga um meðferð sakamála skuli staður og stund brota tilgreindur. Eingöngu sé miðað við tíma og dagsetningar úr aksturs- og hvíldartímaskýrslu umferðareftirlitsmanns. Ákærða hafi ekki verið gefinn kostur á að neyta andmælaréttar sem hann eigi rétt á samkvæmt stjórnsýslulögum. Ef ákærða hefði verið gefinn kostur á að tjá sig um umrædda daga áður en málið var kært til lögreglu hefði ef til vill komið í ljós að annar aðili hefði ekið bifreiðinni í einhver skipti. Þá sé enn óupplýst hvaða farm var verið að flytja hverju sinni. Því verði ekki annað sé en að málið sé nánast órannsakað.

Ákærði vísar til þess að í 1. mgr. 53. gr. laga um meðferð sakamála komi fram að markmið rannsóknar sé að afla allra nauðsynlegra gagna og í 2. mgr. greinarinnar sé mælt fyrir um að þeir sem rannsaki mál skuli vinna að því að hið sanna og rétta komi í ljós og horfa þá jafnt til atriða er leiða til sýknu og sektar. Í 54. gr. laganna komi fram að rannsaka skuli og afla allra tiltækra gagna um verknað þann sem um ræðir, s.s. stað og stund og allt það sem máli skiptir. Enn fremur komi fram í 1. mgr. 56. gr. laganna að lögregla skuli taka saman skýrslu um rannsókn í hverju máli fyrir sig þar sem getið skuli einstakra rannsóknaraðgerða og niðurstöðu þeirra. Í þessu máli hafi nefndum lagaákvæðum ekki verið fylgt. Sömu reglur gildi síðan um ákæruvaldið, sbr. 1. og 3. mgr. 18. gr. nefndra laga.

Ákærði telur það leiða af framanrituðu að algerlega hafi verið horft fram hjá ákvæðum 3. mgr. 18. gr. og 54. til 56. gr. laga um meðferð sakamála og þar af leiðandi sé ógerlegt fyrir hann að verjast í málinu. Ekki verði annað ráðið en einblínt hafi verið á refsiákvæðin en þau ákvæði reglugerðar nr. 662/2006 sem leiði til sýknu hafi verið látin afskiptalaus. Í þessu sambandi bendir ákærði einkum á c-lið 3. mgr. 2. gr. og d-lið 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar sem og d-lið 1. mgr. 4. gr. og 11. og 13. gr. Sérstaklega vísar hann til 2. mgr. 4. gr. en þar komi fram að ökumenn sem flytja ákveðinn farm sem falli undir undanþágur frá reglugerðinni skuli fara eftir reglugerðinni eftir því sem unnt er. Með tilliti til hins óljósa og valkvæða orðalags 2. mgr. 4. gr. og samspils þess ákvæðis við 1. mgr. sömu greinar reglugerðarinnar mótmælir ákærði, með hliðsjón af efni 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar, að lögð verði á hann refsiábyrgð á þessum grundvelli þó að hann hafi ekki fylgt reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, jafnvel þótt honum hafi verið það unnt. Vegna skorts á rannsókn málsins, bæði hjá Vegagerð ríkisins og lögreglu, verður ekki annað ráðið en töluvert vanti upp á að rannsóknin sé þannig úr garði gerð að unnt sé að sakfella ákærða. Auk þessa hafi Vegagerð ríkisins ekki uppfyllt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga, meðalhófsreglu 12. gr. eða leiðbeiningarskyldu 7. gr. laganna.

Ákærði heldur því fram að allir liðir ákærunnar séu þannig til komnir að Vegagerðin hafi aflað, þrjá mánuði aftur í tímann, gagna úr ökurita bifreiðar sem ákærði stjórnaði. Svo virðist sem eftirlitsmenn Vegagerðarinnar hafi óheft vald til að fara eins langt aftur í skoðun sinni og þeim sýnist í leit að lögbrotum. Það sé með öllu óviðunandi að eiga á hættu að þurfa að greiða sektir til ríkisvaldsins fyrir yfirsjónir liðinna ára, án þess að til þess standi lagaheimild í þrengri merkingu. Í þessu tilviki hafi hvorki lögregla né Vegagerðin óskað eftir frekari gögnum en þeim er fengust úr ökurita bifreiðarinnar. Þegar gögnin voru haldlögð hafi ákærða ekki verið kunnug um að verið væri að taka afrit sem náði þrjá mánuði aftur í tímann heldur hafi honum eingöngu verið tilkynnt að verið væri að afrita kort hans án frekari skýringa. Ákærði hafi talið að eingöngu væri verið að kanna þennan einstaka dag sem hann var stöðvaður.

Ákærði vísar til þess í greinargerð sinni að það sé alkunna hvernig veðurfar geti verið á fjallvegum hér á landi. Meint brot ákærða hafi verið framið á tímabilinu 8. apríl til 9. júní 2010. Meint brot ákærða sem fyrst er talið í ákæru sé framið á þeim tíma er búast má við hvaða veðri sem er. Í vondri færð verði að draga úr ferð til að ekki fari illa og það leiði til þess að ferðir sem alla jafna rúmast innan tímamarka reglugerðarinnar geti hæglega tvöfaldast í tíma og þá sé ómögulegt að fara eftir ákvæðum reglugerðarinnar. Þá bendir ákærði á að reglugerð nr. 662/2006 sé bein þýðing á reglugerð nr. 3820/85/EBE og því taki hún ekki tillit til sérstakra aðstæðna hér á landi. Þó megi túlka 13. gr. reglugerðar nr. 662/2006 sem svo að hún innifeli neyðarrétt til að aka umfram tímamörk reglugerðarinnar, enda sé þá verið að fórna minni hagsmunum fyrir meiri. Þetta eigi sérstaklega við um hlé frá akstri, enda oft ekki hægt að leggja stórum bílum á þjóðvegum landsins án þess að skapa verulega hættu, enda liggi fyrir að við þjóðvegi hér á landi vanti hvíldarstæði fyrir stóra bíla. Þá sé ekki hægt að krefjast þess að ökumenn leggi bílum sínum við vegasjoppur þar sem stæði við þær séu háð einkaeignarrétti. Ekki verði þess heldur krafist að bifreiðum sé lagt í íbúðarhverfum, enda geti slíkt stofnað bótaskyldu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli sem birtist í dómasafni réttarins fyrir árið 1991 á bls. 2006.

Af hálfu ákærða er því haldið fram að hugtakið hentugur áfangastaður sé matskennt og geti, eins og áður er rakið, farið eftir veðri, færð og skyggni. Skyggni geti verið svo slæmt að ekki sé ráðlegt að stöðva stór ökutæki á víðavangi eða við þjóðvegi landsins. Þar sem þessi atriði hafi ekki verið rannsökuð og þá ekki hver farmur bifreiðarinnar var hverju sinni verði ekki annað séð en að mikið vanti upp á að rannsókn málsins hafi verið í þeim farvegi að málið sé tækt til sakfellingar. Ekki hafi verið litið til atriða er leitt geti til sýknu, sér í lagi ákvæða 13. gr. títtnefndrar reglugerðar. Því telur ákærði að ákæruvaldið og lögregla hafi brugðist skyldum sínum sem þau bera samkvæmt 3. mgr. 18. gr., 1. og 2. mgr. 53. gr. og 1. mgr. 54. gr. laga um meðferð sakamála.

Ákærði heldur því fram að útfærsla reglugerðar nr. 662/2006 og þau sjónarmið sem ráða við túlkun hennar séu ekki málefnaleg þar sem hún komi harðar niður á ökumönnum sem lenda í vondu veðri. Reglugerðin geti ekki átt að vera þeim ökumönnum í óhag sem aka að vetri til fremur en hinum sem ekki gera það. Þessu til stuðnings bendir ákærði á nýlega reglugerð Evrópusambandsins um aksturs- og hvíldartíma nr. 561/2006/EC sem ekki hafi verið innleidd hér. Reglugerð nr. 662/2006 byggi á eldri reglugerð frá Evrópusambandinu og ökumönnum hafi reynst erfitt að halda sig innan marka hennar. Samgönguráðherra hafi sent Fastanefnd EFTA bréf sem inniheldur beiðni um undanþágur fá reglugerð nr. 561/2006/EC, m.a. beiðni um lengingu á þeim tímamörkum sem eru í 6. og 7. gr. reglugerðar nr. 662/2006 og nefndin hafi svarað á jákvæðan hátt. Því sé undarlegt að Vegagerðin skuli fara gegn eindreginni skoðun yfirboðara síns.

Ákærði telur að horfa verði til grunnreglu refsiréttarins um saknæmi, sbr. 18. gr. almennra hegningarlaga, og því verði að taka sérstaklega fram ef refsa eigi fyrir gáleysi. Í 1. mgr. 100 gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sé miðað við að ásetningur sé fyrir hendi. Þetta megi ráða af því sem segir í 3. mgr. sömu greinar. Ekki verði séð, hvað sem öðru líði, að ætluð brot ákærða hafi verið framin af ásetningi.

Ákærði byggir enn fremur á því að ákæran brjóti gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um jafnræði og atvinnufrelsi en ljóst sé að ekkert eftirlit er t.d. með fólksflutningabifreiðum (strætó) eða leigubílstjórum. Þá eigi farmflytjendur erfitt með að fylgja reglunum þar sem í 3. mgr. 9. gr. reglugerðarinnar sé tekið fyrir að ökumenn taki daglega hvíld sína í bifreiðunum sjálfum nema þær séu útbúnar með svefnplássi og ekki í akstri. Af þessum sökum sé ómögulegt að senda tvo bílstjóra í lengri ferðir og láta þá skiptast á við aksturinn. Þá verði ekki, eins og áður er rakið, horft fram hjá sérstökum aðstæðum hér á landi varðandi vegakerfið og veðurfar. Almennur ómöguleiki geti því komið í veg fyrir að hægt sé að framfylgja reglunum. Það brjóti gegn 65. og 75. gr. stjórnarskrárinnar að dæma ákærða til refsingar í máli þessu.

Ákærði heldur því einnig fram að ákæran sé einfaldlega röng þar sem vísað er til ákvæða reglugerðar nr. 662/2006, þ.e. 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 7. gr. án tilvísunar til refsiákvæða í 14. gr. Þá hafnar hann því að hafa gerst brotlegur við alla stafliði 44. gr. a í umferðarlögum nr. 50/1987. Þá hafnar hann alfarið tilvísun til 44. gr. b í nefndum umferðarlögum, enda eigi títtnefnd reglugerð sér ekki lagastoð í henni, hvorki varðandi efni né umfang. Ákærði hafnar því einnig að ætluð brot hans eigi undir allar málsgreinar 100. gr. umferðarlaga.

Sýknukröfu sína reisir ákærði einnig á því að ráðherra hafi farið út fyrir valdsvið sitt með því að koma hátternisreglum fyrir í reglugerð nr. 662/2006 með þeim hætti sem gert er. Þau ákvæði sem hér um ræðir eru í 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar. Bæði geyma þau hátternisreglu, hið fyrra varðar aksturstíma á einum degi en hið síðara að hlé skuli gert í a.m.k. 45 mínútur eftir akstur í fjóra og hálfa klukkustund. Við brot á þessum hátternisreglum liggi svo refsing samkvæmt 14. gr. reglugerðarinnar. Þetta gangi gegn grunnreglu 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 7. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu að breyttu breytanda. Fyrir tilkomu núgildandi ákvæða 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar hafi það verið viðurkennt í framkvæmd að framselja mætti vald til að setja refsireglur í stjórnvaldsfyrirmæli en eftir breytingu á stjórnarskránni sé ekki gert ráð fyrir slíku framsali. Hugtakið lög í merkingu 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar verði að skilja sem lög sett með stjórnskipulegum hætti. Þetta eigi bæði við um lýsingu verknaðar og refsiregluna. Þá heldur ákærði því einnig fram að reglugerð nr. 662/2006 skorti lagastoð þar sem ekki er kveðið á um umfang þess valds sem ráðherra er framselt í 44. gr. a í lögum nr. 50/1987. Hér verði að hafa í huga að mál þetta er refsimál sem brýtur gegn ákvæði sem er að finna í mannréttindakafla stjórnarskrár og eru þau ákvæði sett til verndar borgurunum en ekki stjórnvöldum. Gild refsiheimild verði að endurspeglast í ákvörðunartöku meirihluta Alþingis en ekki einstaks ráðherra. Með því að heimila ráðherra að setja reglur um aksturs- og hvíldartíma sé farið gegn grunnreglunni í nefndri 1. mgr. 69. gr. Rétt aðferð hefði verið að ákveða tíma þennan með lögum en heimila ráðherra að setja reglur sem lækkuðu viðmiðin. Þannig hefði reglugerðin bæði verið að efni og umfangi innan heimilda. Löggjafinn hefði því á ótvíræðan hátt tekið með settum lögum afstöðu til meginafmörkunar á þeirri háttsemi sem varðar refsingu.

Ákærði byggir einnig á fordæmi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 251/2004 og telur að það eigi við í máli þessu, bæði varðandi aðal- og varakröfu, þrátt fyrir setningu reglugerðar nr. 661/2006 og 662/2006. Verknaðarlýsing í reglugerðum þessum eigi sér ekki lagastoð þegar tekið er tillit til atvika máls þessa, sbr. einnig dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 442/2000. Vísar hann einkum til útfærslu reglugerðar nr. 662/2006, enda byggi reglugerðin ekki á nægjanlega málefnalegum sjónarmiðum.

Ákærði telur að ef til sakfellingar kemur komi eingöngu til greina að sakfella hann fyrir brot gegn stafliðum a, e og g í ákæru. Þá telur hann að rétt hefði verið að bjóða honum að ljúka málinu með sektargerð en þar sem það hafi ekki verið gert beri að vísa málinu frá dómi án kröfu. Hverjum þeim sem skoði gögn málsins eigi að vera ljóst að ákærði taldi sig hafa tekið lögboðin hlé frá akstri og sinnt starfi sínu samkvæmt lögum og reglum. Þá verði að skoða málið af hlutleysi og taka tillit til þess að alvarleiki brotanna er lítill og jafnframt beri að líta til allra þeirra refsilækkunarákvæða sem fyrir finnast í lögum um meðferð opinberra mála.

V

Niðurstaða

Í máli þessu er ákærða gefið að sök að hafa sem ökumaður bifreiðarinnar SP-560, í átta skipti, á tímabilinu 8. apríl til 9. júní 2010, brotið gegn reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna. Fyrir liggur að eftirlitsmenn Vegagerðarinnar höfðu afskipti af ákærða hinn 16. júní á síðasta ári og haldlögðu ökumannskort hans og af því voru tekna upplýsingar þrjá mánuði aftur í tímann. Við skoðun á þessum upplýsingum komu meint brot ákærða í ljós og í framhaldi af því sendi Vegagerðin kæru til lögreglu og tilgreindi þau brot sem hér eru til meðferðar. Lögregla boðaði ákærða til skýrslutöku sem fram fór 5. nóvember sl. Þar voru gögnin sem stafa frá Vegagerðinni kynnt ákærða. Hann kvaðst lítið geta tjáð sig um hin meintu brot þar sem hann myndi ekki sérstaklega eftir þeim dögum sem þau eiga að hafa verið framin og þá kvaðst hann ekki kunna að lesa úr gögnunum. Ekki fór fram frekari rannsókn og var ákæra gefin út 17. nóvember sl.

Ákærði byggir sýknukröfu sína m.a. á því að atvikum málsins og efnisþáttum meintra brota sé nánast ekkert lýst í ákæru auk þess sem því sé ekki lýst hvar brotin eigi að hafa verið framin. Á þessi rök ákærða verður ekki fallist. Í ákæru er tekið fram hvaða daga brotin voru framin en eðli máls samkvæmt eru þau ekki framin á einum stað heldur við akstur um vegi landsins. Þess sér stað í ákærunni hvenær akstursdagur hófst og því er nægjanlega lýst hve lengi akstur stóð án þess að lögboðin hvíld væri tekin og þegar það á við hversu langt fram yfir leyfileg mörk akstur stóð viðkomandi dag. Ákæran telst því hvað þetta varðar nægilega skýr. Upplýsingar um farm þann sem ákærði flutti hverju sinni var ekki hægt að fá frá öðrum en ákærða en við skýrslutöku hjá lögreglu mundi hann ekki eftir þeim dögum sem mál þetta tekur til. Ákærða var í lófa lagið allt fram að þeim tíma er aðalmeðferð málsins fór fram að upplýsa um farminn. Hann gerði það raunar að nokkru við skýrslugjöf fyrir dóminum og þá komu slíkar upplýsingar einnig fram hjá starfsmanni Hringrásar. Af málatilbúnaði ákærða verður ekki annað ráðið en að hann haldi því fram að undanþága frá títtnefndri reglugerð vegna farms sem fluttur var hafi eingöngu átt við þann dag sem g-liður ákærunnar tekur til en þann dag hafi hann verið að flytja sorp. Hina dagana hafi hann flutt brotajárn. Síðar verður vikið að g-lið ákærunnar og leyst úr því hvort undanþáguákvæði eigi við um þann dag.

Ákærði gerir, eins og að framan er rakið, margvíslegar athugasemdir varðandi rannsókn málsins og meðferð þess bæði hjá Vegagerð ríkisins og lögreglu. Þá setur hann fram í greinargerð sinni allnokkrar málsástæður, sem ítarlega eru raktar hér að framan, sem hann telur að leiði til sýknu í máli þessu. Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 14/2010 var í sambærilegu máli tekið á nánast öllum málsástæðum ákærða. Í dóminum var því slegið föstu að sambærileg ákæra samrýmdist reglum 75. gr. stjórnarskrár um atvinnufrelsi, jafnræðisreglu í 65. gr. og 1. mgr. 69. gr. hennar um skýrleika refsiheimilda. Því var hafnað að lögregla hafi ekki rannsakað málið sjálfstætt samkvæmt VII. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála en eingöngu stuðst við ófullnægjandi gögn Vegagerðarinnar. Því var og hafnað að Vegagerðin hafi farið út fyrir valdsvið sitt og ekki gætt að stjórnsýslureglum, svo sem um rannsókn máls, andmælarétt og meðalhóf; að ráðherra hafi ekki uppfyllt skyldu sína um að setja reglur í samræmi við fyrirmæli 6. mgr. 68. gr. umferðarlaga um hæfi og þjálfun eftirlitsmanna Vegagerðarinnar; að leiðbeiningar með þeim ökurita sem um ræði hafi verið ófullnægjandi; að málið sé órannsakað að því leyti að meðal annars hafi ekki verið kallað eftir nauðsynlegum gögnum frá vinnuveitanda ákærða um ferðir bifreiðarinnar og farm hennar í hverri ökuferð fyrir sig eða gögnum frá Veðurstofu um veðurfar og göngum um færð á vegum, en þessi gögn gætu hafa sýnt fram á að undantekningarákvæði reglna um akstur hafi átt við um ferðir ákærða. Ákærði hefur í greinargerð sinni byggt sýknukröfu sína á framangreindum málsástæðum sem hafnað hefur verið af Hæstarétti Íslands og verður þeim því þegar af þeirri ástæðu einnig hafnað hér. Auk þessa kemur fram í nefndum dómi Hæstaréttar að reglugerðir þær sem um ræðir í þessu máli hafi verið settar með viðhlítandi stoð í lögum og taki almennt og í eðlilegu samhengi upp þráðinn þar sem fyrirmæli í settum lögum þrýtur. Málsástæðum ákærða í þessa veru verður því einnig hafnað hér. Sama á við um almennar yfirlýsingar ákærða í þá veru að veðurfar og færð á vegum geti verið með þeim hætti að undanþáguákvæði reglugerðar nr. 662/2006 geti hafa átt við um akstur hans. Í raun hefur ákærði í málatilbúnaði sínum ekki bent á einstök atriði sem leiði til þess að undanþágur frá ákvæðum títtnefndrar reglugerðar hafi átt við um akstur hans heldur hefur hann í nokkrum tilvikum vísað til almennra atriða sem leitt gætu til þess að undanþágurnar eigi við. Að mati dómsins geta þessar almennu málsástæður ákærða ekki leitt til sýknu í máli þessu.

Þær upplýsingar sem skráðar eru á ökumannskort ákærða og lagðar hafa verið fyrir dóminn útprentaðar í grafískri framsetningu eru í eðli sínu einfaldar. Liggur þannig fyrir sérstakt blað varðandi hvert meint brot ákærða fyrir sig. Á blöðunum er tímaás sem lesinn er frá hægri til vinstri og undir ásnum eru stöplar sem sýna m.a. hvort bifreiðin er í akstri eða ekki. Síðan koma fram fjórir litir sem hver og einn hefur sérstaka þýðingu. Þannig táknar blár litur að bifreiðin sé stopp án þess að ökuritinn hafi verið stilltur á hvíld og táknar þannig aðra vinnu ökumanns. Grænn litur þýðir að bifreiðin sé stopp og ökumaður í hvíld. Rauður litur táknar að bifreiðin sé á ferð. Loks kemur fram svartur litur þegar bifreiðinni hefur verið ekið lengur en heimilt er án þess að tekin hafi verið lögboðin hvíld eða ekið hefur verið lengur á einum akstursdegi en heimilt er. Fyrir liggur að við rannsókn mála af þessu tagi er ekki litið til þess hvort ökumenn hafi réttilega stillt ökuritann þegar bifreið er kyrrstæð heldur er litið til þess hvort bifreiðin er í akstri eða ekki. Þannig eru öll stopp metin ökumanni í hag og tekin sem hvíld. Einnig kom fram undir rekstri málsins að ökumenn eru látnir njóta vafans þegar mjög lítið, eina til tvær mínútur, vantar upp á að stopp nái lágmarki hvíldar sem skilgreint er í reglugerð nr. 662/2006.

Ökuritinn sem skráði akstur ákærða er löggilt mælitæki sem sett sé í bifreiðar af aðilum sem hafi heimild til þess og þá sæta þeir reglulegu eftirliti eins og fram kom í framburði vitnisins S-kk-ef I-kk-ef J-kk-ef. Ökuritar virka þannig að þeir eru tengdir við hjólabúnað viðkomandi bifreiðar og skrá alla hreyfingu hjólanna. Ákærði hefur máli sínu til stuðnings vitnað til svokallaðs „Trackwell búnaðar“ sem vikið var að hér að framan. Þessi búnaður er staðsetningarbúnaður (GPS) og skráir með stuttu millibili staðsetningu bifreiðar þeirrar sem hann er í og sendir þær upplýsingar um farsíma í tölvu. Búnaðurinn mun samkvæmt framburði vitnisins R-kk-ef S-kk-ef ekki vera löggiltur. Ákærði telur að upplýsingarnar sýni að hann hafi oftar en ekki farið að lögum og reglum við akstur sinn. Upplýsingarnar úr „Trackwell búnaðinum“ eru unnar af vitninu Á-kk-þgf E-kk-þgf en framburður hans er rakinn hér að framan. Samkvæmt gögnum þessum eru sundurliðuð stopp sem vörðu lengur en í 10 mínútur alla þá daga sem ákæran tekur til. Þegar gögn ákærða eru borin saman við gögn ákæruvaldsins verður að gera ráð fyrir að einhver munur geti verið á klukkunni í gögnunum en það skiptir vart miklu máli þar sem mál þetta snýst einkum um hve lengi hvern dag bifreiðin var stopp. Þegar þessi gögn eru borin saman má í nokkrum tilfellum sjá að „Trackwell búnaðurinn“ sýnir að bifreiðin sé stopp þegar gögn úr ökuritanum sýna að bifreiðinni er ekið í mjög stutta stund og síðan stöðvuð. Líklegt er að þetta misræmi stafi af því að staðsetningarbúnaðurinn mælir ekki hreyfingu hjóla bifreiðarinnar heldur staðsetningu hennar og þótt búnaðurinn sé að öllum líkindum mjög nákvæmur þá er sennilega unnt að hreyfa bifreiðina fáeina metra án þess að það mælist. Að þessu virtu verður ekki hjá því komist við úrlausn máls þessa að leggja til grundvallar upplýsingar úr ökuritanum sem eins og áður greinir er löggilt mælitæki.

Áður er þess getið að við rannsókn málsins voru öll stopp metin sem hvíld þó að ákærði hafi ekki stillt ökuritann þannig í hvert sinn sem hann stöðvaði bifreiðina. Þá liggur og fyrir að ákærði var látinn njóta þess ef lítið vantaði upp á að hann næði lögboðinni hvíld. Undir rekstri málsins skýrðu vitni sem unnu gögnin úr ökuritanum skilmerkilega út hvert einstakt brot ákærða og var sú lýsing í samræmi við gögn málsins. Að þessu virtu hefur ákærði unnið sér til refsingar samkvæmt 1. mgr. 100 gr. umferðarlaga, sbr. og 14. gr. reglugerðar nr. 662/2006, og er hann sakfelldur fyrir háttsemi þá sem lýst er í öllum liðum ákærunnar að g-lið undanskildum. Varðandi þann lið hefur ákærði lýst því að hann hafi verið að flytja sorp og vitni hafa stutt þá fullyrðingu hans. Í c-lið 3. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 662/2006 er tekið fram að hún taki ekki til bifreiða sem notaðar eru í ákveðnum tilgangi, þ.m.t. sorphreinsun sem ákærði telur að eigi við í þessu tilfelli. Þrátt fyrir að margt bendi til þess að undanþága reglugerðarinnar eigi eingöngu við um bifreiðar sem sérstaklega eru ætlaðar til að safna saman sorpi í þéttbýli verður ákærði látinn njóta vafans í þessu tilfelli og sýknaður af þessum lið ákærunnar.

Ákærði hefur einu sinni áður sætt refsingu en hann var með dómi Hæstaréttar Íslands hinn 11. júní 2009 dæmdur í 10 mánaða fangelsi skilorðsbundið til þriggja ára fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt, staðgreiðslu opinberra gjalda og 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Með broti því sem hann er nú sakfelldur fyrir rauf hann skilorð dómsins. Með vísan til 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir rétt að taka bæði málin til meðferðar og dæma þau í einu lagi og tiltaka refsingu eftir ákvæðum 77. gr. nefndra hegningarlaga. Þegar horft er til þess að ákærði hefur í allnokkur skipti framið brot er varða umferðaröryggi þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 11 mánuði en rétt þykir að binda hana skilorði og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Sakarkostnaður

Samkvæmt yfirliti sækjanda féll enginn sakarkostnaður á málið við rannsókn þess hjá lögreglu. Sakarkostnaður er því eingöngu málsvarnarlaun og ferðakostnaður verjanda. Málsvarnarlaun Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns þykja hæfilega ákveðin 627.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ferðakostnaður lögmannsins nam samtals 121.364 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til þess að verjandinn kom í tvígang frá Reykjavík til Blönduóss til að fylja málið en endurupptaka varð málið þar sem við fyrri aðalmeðferðina misfórst hljóðupptaka af þremur vitnum og varð því að taka skýrslur af þeim að nýju. Ákærði verður ekki látinn bera kostnað af þessum mistökum og greiðist því kostnaður vegna þessa úr ríkissjóði. Ákærði er því dæmdur til að greiða sakarkostnað eins og í dómsorði greinir.

Af hálfu ákæruvaldsins sótti málið B-kk-nf H-kk-nf, fulltrúi lögreglustjórans á Blönduósi.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsuppsaga hefur dregist vegna orlofs dómarans en sakflytjendur hafa lýst því yfir að þeir telji ekki þörf á endurflutningi málsins vegna þessa.

Dómsorð:

Ákærði, H-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í 11 mánuði en fullnustu refsingarinnar er frestað og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði 500.000 krónur af 627.500 króna málsvarnarlaunum Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns og 60.682 krónur af 121.364 króna ferðakostnaði lögmannsins. Annar kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Bæði málsvarnarlaun og ferðakostnaður innifela virðisaukaskatt.

H-kk-nf H-kk-nf