E-2439/2012

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 26. maí sl., er höfðað 27. júní 2012 af Skakkaturni ehf., Laugavegi 182 í Reykjavík, gegn íslenska ríkinu, Arnarhvoli í Reykjavík.

Í málinu gerir stefnandi þá dómkröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 16.832.899 krónur með almennum vöxtum samkvæmt 2. mgr. 125. gr. laga nr. 88/2005, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af 174.529 krónum frá 15. mars 2009 til 15. maí 2009, af 534.640 krónum frá þeim degi til 15. júlí 2009, af 961.530 krónum frá þeim degi til 15. september 2009, af 1.037.334 krónum frá þeim degi til 15. október 2009, af 1.113.138 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 2009, af 980.164 krónum frá þeim degi til 14. nóvember 2009, af 1.363.735 krónum frá þeim degi til 16. nóvember 2009, af 1.490.796 krónum frá þeim degi til 15. desember 2009, af 2.001.428 krónum frá þeim degi til 4. janúar 2010, af 2.384.999 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, af 2.512.060 krónum frá þeim degi til 15. janúar 2010, af 2.578.336 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2010, af 2.644.612 krónum frá þeim degi til 5. mars 2010, af 2.710.888 krónum frá þeim degi til 15. mars 2010, af 3.600.009 krónum frá þeim degi til 15. maí 2010, af 4.060.371 krónu frá þeim degi til 17. maí 2010, af 4.713.545 krónum frá þeim degi til 15. júlí 2010, af 5.456.107 krónum frá 15. júlí 2010 til 15. september 2010, af 6.158.954 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2010, af 7.724.231 krónu frá þeim degi til 15. janúar 2011, af 14.126.062 krónum frá þeim degi til 15. mars 2011, af 14.833.523 krónum frá þeim degi til 15. maí 2011, af 15.461.540 krónum frá þeim degi til 15. júlí 2011, af 15.774.082 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 2011, af 15.917.473 krónum frá þeim degi til 15. september 2011, af 16.183.241 krónu frá þeim degi til 17. október 2011, af 16.407.233 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2011, af 16.620.068 krónum frá þeim degi til 15. desember 2011, af 16.832.899 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Að auki krefst stefnandi dráttarvaxta af þeirri fjárhæð, sbr. 3. mgr. 125. gr. laga nr. 88/2005, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 10. júlí 2010 til greiðsludags. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að hann verði dæmdur til að greiða sér málskostnað. Til vara krefst hann þess að stefnukrafan verði lækkuð og að málskostnaður falli niður.

Í öndverðu krafðist stefndi þess að málinu yrði vísað frá dómi. Með úrskurði 27. september 2013 var þeirri kröfu hafnað.

II.

Stefnandi flytur inn til landsins vörur frá fyrirtækinu Apple, meðal annars vöru sem kallast iPod touch. Stefnandi kveðst hafa hafið innflutning á þessari vöru í janúar 2009 og að hún hafi upphaflega verið tollflokkuð undir tollskrárnúmerinu 8519.8900 sem beri heitið „Hljóðupptöku – eða hljóðflutningstæki: - annars“. Stefnandi kveður vörur í þessum tollflokki bera 7,5% toll og 25% vörugjald.

Hinn 8. desember 2009 var af hálfu stefnanda lögð fram umsókn um bindandi álit tollstjórans í Reykjavík um tollflokkun á vörunni iPod touch. Í reit fyrir ætlað tollskrárnúmer vörunnar var skráð númerið 8471.3000. Auk þess kom fram að gert væri ráð fyrir að varan yrði „skráð sem sjálfvirk ferðagagnavinnsluvél sem vegur minna en 10 kg og feli í sér a.m.k. miðstöð, lyklaborð og skjá“. Nánari lýsing á tækinu og eiginleikum þess var að finna í umsókninni.

Með ákvörðun tollstjórans í Reykjavík 9. febrúar 2010 var komist að þeirri niðurstöðu að iPod touch væri hljóð- og myndflutningstæki í ljósi „meginvirkni tækisins“. Því ætti að fella það undir tollskrárnúmerið 8521.9029 með vísan til almennra reglna um túlkun tollskrár nr. 1 og 6. Vörur í þessum tollflokk munu bera 7,5% toll og 25% vörugjöld.

Stefnandi kærði þessa niðurstöðu til ríkistollanefndar. Ríkistollanefnd kvað upp úrskurð um ágreiningsefnið 14. október 2010. Í niðurstöðu úrskurðarins er tækinu lýst með eftirfarandi hætti:

„Tæki það sem hér er til umfjöllunar iPod touch er fjölnota tæki til afspilunar á hljóði og mynd. Tækið byggir á stýrikerfi Apple iOS 4.x. Stýrikerfið er sérsniðið fyrir tækið og gefur því fjölbreytta möguleika. Hægt er að bæta við forritum, leikjum, tónlistarforritum, myndforritum o.s.frv. Tækið kemur með innbyggðum vafra. Tækið byggir á Apple A4 örgjörva sem var fyrst notaður í iPad, seinna í iPhone og síðan í „4th Generation“ iPod Touch. Þessi örgjörvi bætir m.a. eiginleika tækisins í leikjum og gerir samhliða vinnslu mögulega. Tækið kemur með innbyggðan hugbúnað sem kallast Game Center er gefur notanda möguleika á fjölnotendaleikjum á interneti.

Tækið hefur innbyggðan gyro. Gyro skynjar stefnubreytingu og snúning tækisins í notkun og er notað í t.d. leikjum þar sem notandinn snýr eða breytir stefnu tækisins meðan t.d. leikur er spilaður í tækinu. Tækið hefur ennfremur uppsetta „App Store tengingu“ með þráðlausu neti eða tengingu við tölvu gegnum tengi á tækinu. App Store er þjónusta sem sett var upp fyrir iPad, iPhone og iTouch.

Tækið hefur innbyggða myndavél 960x720 og Hd (720) video möguleika. Tækið er tengjanlegt við önnur tæki með 30 pinna tengi á tækinu. Tækið hefur ennfremur 3.5mm tengi fyrir heyrnatól.

Tækið hefur HD video og MPEG-4 afspilunarmöguleika Jpeg (M-JPEG) og styður 1024x768 punkta VGA sjónvarpsstaðal með tengistykki (dock), 576x480 punkta Audio Video afspilun með sérstakri snúru frá Apple.

Með tækinu kemur ennfremur möguleiki á tengingu við Nike útbúnað/nema sem notaður er við þjálfun.“

Í úrskurðinum er iPod touch síðan borinn saman við iPhone frá sama framleiðanda. Bent er á að þessar vörur byggi á svipaðri grunntækni í tölvubúnaði. Þá kemur fram að þrátt fyrir að töluverð gagnavinnsla fari fram í iPhone þá flokkist varan sem sími en ekki tölva. Síðan er í úrskurðinum vikið að efni á heimasíðu framleiðandans og eftirfarandi ályktun dregin:

„Á heimasíðu framleiðanda vörunnar, Apple, má sjá ýmsar gerðir af iPod þ.m.t. iPod touch. Þar er einnig hægt að bera saman fjórar gerðir af iPod spilurum þ.e. shuffle, nano, classic og touch. Allir spilararnir eiga það sameiginlegt að vera afspilunartæki fyrir hljóð. Stærri tækin, iPod classic og iPod touch, hafa möguleika á að sýna ljósmyndir og hreyfimyndir (VIDEO). Ljóst er að frá framleiðanda hálfu er meginvirkni tækisins að vera afspilunartæki í sömu vörulínu og önnur iPod tæki.

iPod Touch tilheyrir því hjá framleiðanda, sömu vörulínu og aðrar iPod vörur. Í iPod touch hefur verið bætt miklum nýjum möguleikum sem krefjast öflugri örgjörva og stýrikerfis. Í nýja útgáfu tækisins var settur sami örgjörvi og notaður er í iPhone. Engu að síður er meginhlutverk tækisins það sama og áður, líkt og símans, þrátt fyrir að öðrum möguleikum hafi verið bætt við.

Ljóst er að í ýmsum nýjum gerðum af rafeindatækjum er margs konar virkni. Við tollflokkun á samsettum tækjum eða tækjum sem hafa marga eiginleika eða virkni geta vissulega komið upp álitaefni hvernig flokka beri umrædda vöru, þ.e. hvernig skipa eigi henni í tollskrá. Til að átta sig á tollflokkun vöru þarf í fyrsta lagi að skoða vöruna og átta sig m.a. á meginvirkni og tilgangi vöru, og í annan stað skiptir máli að leita upplýsinga um vöruna, s.s. á heimasíðu framleiðanda. Það getur því skipt máli hvernig framleiðandi kynnir og skilgreinir vöruna. Það er óumdeilt að framleiðandi Ipod Touch 4th Generation kynnir tækið sem afspilunartæki en ekki sem tölvu.

Það er samdóma álit ríkistollanefndar að tollflokka beri tækið iPod touch í tnr. 8521.9029 með vísan til almennra reglna um túlkun tollskrár nr. 1 og 6.“

Í úrskurðarorði ríkistollanefndar var því staðfest bindandi álit tollstjóra um tollflokkun á vörunni iPod touch.

Stefnandi höfðaði mál gegn stefnda 25. mars 2011, mál nr. E-1420/2011, þar sem þess var krafist að framangreindur úrskurður ríkistollanefndar yrði felldur úr gildi og að viðurkennt yrði með dómi að tollflokka bæri iPod touch lófatölvuna í tollskrárnúmer 8471.3000. Með úrskurði héraðsdóms 14. september 2011 var viðurkenningarkröfunni vísað frá dómi.

Hinn 1. nóvember 2011 tóku gildi lög nr. 121/2011. Með 4. gr. þeirra urðu breytingar á 85. kafla tollskrár í viðauka I við lögin. Með lagabreytingunni var tekið upp nýtt tollskrárnúmer, 8521.9023, „Tæki sem geta gengið án ytri orkugjafa og eru tengjanleg þráðlaust við netkerfi.“ Stefnandi lagði fram umsókn þar sem á ný var óskað eftir bindandi áliti um tollflokkun á iPod Touch og farið fram á að varan yrði flokkuð í framangreindan tollflokk 8521.9023. Með ákvörðun 21. nóvember 2011 féllst tollstjórinn í Reykjavík á þá flokkun vörunnar. Í ljósi þessara breytinga krafðist stefndi þess að málinu nr. E-1420/2011 yrði vísað frá dómi. Með úrskurði 27. janúar 2012 var á frávísunarkröfuna fallist á þeim grundvelli að stefnandi hefði ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurð ríkistollanefndar felldan úr gildi.

Með matsbeiðni sem móttekin var 24. febrúar 2012 fór stefnandi fram á að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur matsmaður til þess að meta hvort iPod Touch í fjórum útgáfum (1st, 2nd, 3rd and 4th generation) uppfylltu þau skilyrði sem fram koma í töluliðum 1 til 4 í 5. A í 74. tölulið 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 22. maí 2012 var fallist á beiðni stefnanda og var úrskurðurinn staðfestur með dómi Hæstaréttar Íslands 10. ágúst 2012.

Eins og rakið hefur verið höfðaði stefnandi mál þetta 27. júní 2012. Á dómþingi 15. mars 2013 var S-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf tölvunarfræðingur dómkvaddur til þess að framkvæma umbeðið mat. Matsgerð hans er dagsett 5. september 2013. Í matsgerðinni er tækinu lýst almennt með eftirfarandi hætti:

„Varan sem um ræðir, iPod touch (hér eftir nefnt „tækið“), er smátæki (e. mobile device) sem býður upp á margvíslega möguleika. Tækið er útbúið snertiskjá sem þjónar bæði hlutverki inntaks- og úttakstækis, þ.e. notandinn sér gögn frá tækinu á skjánum og getur veitt gögnum inn í tækið með snertingu við skjáinn, ýmist í gegnum lyklaborð sem birtist á skjánum eða annað grafískt viðmót sem getur brugðist við snertingu notandans. Tækið hefur einnig innra minni (lausheldið, þ.e. gögn tapast ef straumur er rofinn), gagnageymslu (fastheldið, þ.e. gögn tapast ekki þótt straumur sé rofinn), hátalara (ásamt hljóðúttakstengi fyrir heyrnartól), örgjörva, hreyfiskynjara, myndavélar og fleira. Tækið er fært um tengjast við þráðlaust net í gegnum 802.11 b/g staðal og getur þannig tengst við lýðnetið (e. „internet“). Hvað vélbúnað og tæknilega getu varðar má segja að tækið sé í raun sambærilegt við venjulegar tölvur fyrir utan að skjástærð og afkastageta er nokkru minni.“

Því næst er gerð grein fyrir einkennum tækisins með hliðsjón af þeim kröfum, sem tæki þarf að uppfylla til þessa að geta talist „sjálfvirk gagnavinnsluvél“, og koma fram í 1. og 2. tölulið í 5. A í 74. tölulið 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006. Í þessum töluliðum segir að sjálfvirkar gagnavinnsluvélar þurfi að geta geymt vinnsluforrit eða forrit og að minnsta kosti þau gögn sem beint eru nauðsynleg til að láta forritið vinna og verið auðveldlega forritaðar í samræmi við óskir notandans. Í matsgerðinni segir eftirfarandi um iPod touch í þessu sambandi:

„Tækið kemur með uppsettu stýrikerfi sem nefnist iOS en tilgangur stýrikerfis er að veita notendaforritum (e. „apps/applications“) aðgang að vélbúnaði tækisins. iOS stýrikerfið er byggt á kerfi sem kallast Darwin sem tilheyrir fjölskyldu stýrikerfa sem þekkjast undir nafninu Unix. Sama stýrikerfi er notað á iPod touch og mörgum öðrum smátækjum frá Apple, s.s. iPhone farsímunum og iPad spjaldtölvunum. Eins má nefna að Darwin kerfið er einnig grunnurinn að MacOS X stýrikerfinu sem allar borð- og ferðatölvur frá Apple keyra.

Ákveðin notendaforrit koma uppsett á tækinu þegar það er keypt eins og t.d. netvafri, tónlistarspilari, vekjaraklukka og dagatalsforrit, en notandinn getur sett upp önnur forrit sjálfur. Eins og fram kemur í fylgiskjali 1 (dskj. 16 í máli E-02439/2012) og þýðingu á því (dskj. 17 í máli 02439/2012 - fylgiskjal 2) geta notendur sett forrit inn á tækið á þrjá vegu:

„Hægt er að kaupa eða fá ókeypis viðbótarforrit og vista á iPod Touch í gegnum: (1) Apple App Store („App Store“), netlægt markaðstorg fyrir forrit með fleiri en 350.00 [svo] fáanlegum forritum til niðurhals, sem hægt er að nálgast úr tölvu eða beint í gegnum iPod Touch, (2) vefsíðu þriðja aðila, sem „vefforit“ - forrit skrifuð á forritunarmáli sem venjulega er notað til að búa til vefsíður (t.d. HTML5) sem eru aðgengilegar almenningi á netinu, eða (3) iOS þróunar-verkefnið, vettvangur þar sem meðlimir geta þróað forrit og dreift þeim á þrjá vegu: (i) í gegnum App Store, (ii) í gegnum fyrirtækisdreifingu (aðeins fyrir starfsmenn fyrirtækisins) og (iii) eftir þörfum fyrir allt að 100 tæki. Að auki má notandi skrifa forrit beint á iPod Touch með því að nota táknrænan leiðbeiningarkóða til allra nota fyrir byrjendur („BASIC“) forritunarforrit.“ ﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ð að iPod touch er auðvelt að forrita tækið g gögn nauðsynleg til að l50.00 fit sjnauðsynleg til að ltraumur er rofinn

Að ofan er í raun lýst tveimur tegundum forrita sem keyra má á tækinu: vefforrit (e. „web app“) og því sem kallað er hér að ofan upprunaleg (e. „native“) forrit. Munurinn á þessum tegundum forrita er að upprunaleg forrit hafa aðgang að vélbúnaði tækisins beint í gegnum stýrikerfið á meðan vefforrit hafa takmarkaðri aðgang að vélbúnaði tækisins og fer sá aðgangur fyrst í gegnum netvafra og þaðan í gegnum stýrikerfið.

Út frá ofangreindu er það mat matsmanns að tækið uppfylli skilyrði 1 og 2 sem sett eru fram í 5. A í 74. tl. 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006. Tækið getur geymt vinnsluforrit og gögn nauðsynleg til að láta forritið vinna og eins er auðvelt að forrita tækið í samræmi við óskir notandans.“

Í matsgerðinni er því næst fjallað um það hvort iPod touch uppfylli þriðja skilyrðið í ofangreindum 74. tölulið 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006, en þar er gerð krafa um að tækið geti framkvæmt talnaútreikning samkvæmt ákvörðun notandans. Er það niðurstaða matsmanns að iPod touch geti gert það. Í matsgerðinni segir eftirfarandi um þetta atriði: „Í þessu tilfelli má færa rök fyrir því að allar aðgerðir sem framkvæmdar eru á tölvum séu talnaútreikningar en einfaldast er þó að benda á að eitt af þeim forritum sem fylgir uppsett með tækinu er vasareiknir sem er einmitt til þess fallinn að framkvæma talnaútreikninga samkvæmt ákvörðun notandans.“

Að lokum er í matsgerðinni fjallað um hvort iPod touch fullnægi fjórða og síðasta skilyrðinu til að geta talist sjálfvirk gagnavinnsluvél, sbr. 4 .tölulið í 5. A í 74. tölulið 1. gr. fyrrgreindrar auglýsingar nr. 142/2006. Þar er gerð krafa um að slík vél geti „framkvæmt, án mannlegra afskipta, vinnsluforrit sem gerir ráð fyrir að þær geti breytt úrvinnslu sinni með rökrænni ákvörðun á meðan á vinnslu stendur“. Um þetta atriði segir í matsgerðinni:

„Eins og áður segir kemur tækið með ýmsum vinnsluforritum uppsettum en eins er hægt að nálgast forrit í gegnum App Store og aðrar leiðir eins og tilgreint er hér að ofan. Mörg þessara forrita keyra í bakgrunni og birta notandanum ýmsar upplýsingar án þess að notandinn eigi sjálfur frumkvæði að því. Sem dæmi um þetta eru póstforrit sem láta vita þegar nýr póstur berst og eins áðurnefnt App Store forrit sem lætur vita þegar uppfærslur eru fáanlegar á þeim forritum sem búið er að setja inn á tækið. Einnig má nefna vekjaraklukku, forrit sem kemur uppsett á tækinu við kaup, sem tekur þá rökrænu ákvörðun að spila hljóð í gegnum hátalara tækisins þegar ákveðinn tími rennur upp. Það er því mat matsmanns að tækið uppfylli einnig skilyrði 4 í 5. A í 74. tl. 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006.“

Í matsgerðinni kemur fram að matsmaður hafi fengið eintak af iPod touch af 5. kynslóð og metið eiginleika þess. Matsmaður hafi þó áður prófað eintak af fyrstu kynslóð tækisins. Í ljósi þeirrar reynslu og upplýsinga sem fram komi á fylgiskjölum 3 til 6 með matsbeiðninni um tæknilega eiginleika 1. til 4. kynslóðar tækisins staðhæfir matsmaður að breytingar milli útgáfa hafi ekki áhrif á svör við matsspurningunum. Það varð því niðurstaða matsmanns að allar útgáfurnar uppfylltu öll skilyrði sem koma fram í grein 5 A í 74. tölulið 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að aldrei hafi átt á tollflokka iPod touch sem afspilunartæki. Hafi sú tollflokkun verið í andstöðu við ákvæði tollskrár sem og túlkunarreglur tollskrárinnar sem birtar séu sem viðauki við tollalög nr. 88/2005. Sú framkvæmd hafi einnig verið í andstöðu við 40. gr., sbr. 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944.

Til stuðnings þessum málsástæðum tekur stefnandi fram að það sé rangt að iPod touch uppfylli ekki tollaleg skilyrði þess að teljast gagnavinnsluvél (tölva). Í stefnu er um þetta atriði tekið fram að Ísland sé aðili að alþjóðlegum samningi um samræmda vörulýsingar- og vörunúmeraskrá sem tekið hafi gildi 1. janúar 1988. Með lögum nr. 96/1987, um breytingu á þágildandi tollalögum, nr. 55/1987, hafi verið tekin upp tollskrá sem byggi á tollflokkunarreglum samræmdu skrárinnar (almennt kölluð „Brusselskráin“). Alþjóðatollastofnunin (WCO) gefi út skýringarbækur og álit um túlkun samræmdu skrárinnar. Þau tollskrárnúmer sem hér sé deilt um séu byggð á skiptingu samkvæmt samræmdu skránni og beri því að líta til skýringargagna Alþjóðatollastofnunarinnar við túlkun þeirra. Í skýringum Alþjóðatollastofnunarinnar við vörulið 8471 komi fram að undir hann flokkist m.a. sjálfvirkar ferðagagnavinnsluvélar.

Nánari skilgreiningu sé að finna í 5. A í 74. tl. 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006. Þar séu sett fram fjögur hlutlæg skilyrði fyrir skilgreiningu sjálfvirkra gagnavinnsluvéla. Gerð er grein fyrir efni þessara skilyrða í framangreindri matsgerð. Stefnandi tekur einnig fram að í Brusselskránni séu sjálfvirkar gagnavinnsluvélar skilgreindar sem tæki, sem með rökrænni ákvörðun forritar, lætur í té gögn sem hægt er nota sem slík, eða í sumum tilvikum gögn sem aftur eru notuð í annars konar gagnavinnslu. Til þess að hægt sé að fella tæki undir þessa skilgreiningu komi fram að þau þurfi að uppfylla nákvæmlega þær kröfur sem fram komi í 5. A í 74. tl. 1. gr. fyrrgreindrar auglýsingar nr. 142/2006. Einnig kveður stefnandi að áréttað sé í Brusselskránni að sjálfvirk gagnavinnsluvél hafi vinnsluminni sem og forrit sem framkvæmi mismunandi aðgerðir og geti unnið gögn á forrituðu máli. Stefnandi kveður það óumdeilt í málinu að þetta eigi við um iPod touch.

Stefnandi kveður tækið uppfylla öll skilyrði þess að teljast sjálfvirk gagnavinnsluvél sem gangi fyrir rafhlöðum og sé handhæg. Af þeim sökum beri að tollflokka hana sem ferðagagnavinnsluvél. Það gildi jafnt á Íslandi sem í öðrum löndum sem beiti samræmdri tollskrá. Samræming þessarar tollflokkunar krefjist þess að þær séu túlkaðar eftir orðanna hljóðan.

Stefndi heldur því einnig fram að við tollflokkun beri tollayfirvöldum einnig að fara eftir ákveðnum hlutlægum og efnislegum mælikvörðum. Engin heimild standi til þess að beita huglægu mati á auglýsingum og framsetningu einstakra framleiðenda líkt og tollstjóri hafi lagt til grundvallar. Líta skuli til framkvæmdar á flokkun vara með margþætta eiginleika í öðrum ríkjum sem beiti hinni sameiginlegu tollskrá. Í því samhengi megi líta til dómaframkvæmdar Evrópudómstólsins. Stefnandi vísar til máls Data I/O gegn GmbH þar sem tollflokkun í flokk 8471 var skýrð og sameinaðra mála Kip Europe (og fleiri) gegn frönskum tollyfirvöldum, þar sem flokkun vara með margþætta eiginleika var skýrð. Þá hafi bandarísk tollyfirvöld gert ítarlega skýrslu um tollflokkun á iPod touch með tilliti til sameiginlegu tollskrárinnar og þeirra leiðbeininga sem raktar séu hér að ofan. Niðurstaða skýrslunnar sé á þá leið að tollflokka beri iPod touch lófatölvuna í tollflokk 8471.3000.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefnandi að tölvan uppfylli öll tollaleg skilyrði þess að teljast gagnavinnsluvél (tölva). Við munnlegan málflutning vísaði stefnandi sérstaklega til mats hins dómkvadda matsmanns þessu til stuðnings en því mati hafi stefndi ekki hnekkt.

Stefnandi styður kröfu sína enn fremur við túlkunarreglur tollskrárinnar, en þær hafi lagagildi líkt og aðrir hlutar tollskrárinnar, sbr. viðauka I við tollalög nr. 88/2005. Í 1. tölulið komi fram að fyrirsagnir á flokkum, köflum og undirköflum séu einungis til leiðbeiningar. Þar komi einnig fram að í lagalegu tilliti skuli tollflokkun „byggð á orðalagi vöruliða, athugasemdum við tilheyrandi flokka eða kafla“. Af þessu telur stefnandi ljóst að við tollflokkun sé óheimilt að líta fram hjá skýru orðalagi eða athugasemdum tollskrár eða beita sjónarmiðum sem ekki sé unnt að ráða af þessum þáttum.

Stefnandi bendir á að í túlkunarreglu 3 a sé fjallað um þá aðstöðu þegar til greina komi að telja vörur til tveggja eða fleiri vöruliða. Í þeim tilvikum skuli vöruliður sem felur í sér nákvæmustu vörulýsinguna valinn fram yfir vörulið með almennari vörulýsingu. Eins og fram hafi komið séu skilyrði þess að vara geti talist til gagnavinnsluvélar mörg og ítarleg. Skilyrði þess að teljast til afspilunartækis séu hins vegar fá og almenns eðlis. Tollflokkurinn gagnavinnsluvélar innihaldi því nákvæmari vörulýsingu í skilningi túlkunarreglu 3 a en tollflokkurinn afspilunartæki. Þegar af þeim sökum telur stefnandi rétt að tollflokka vöru sem inniheldur bæði eiginleika gagnavinnsluvélar og afspilunartækis sem gagnavinnsluvél. Því beri að flokka tölvuna sem sjálfvirka gagnavinnsluvél (lófatölvu). Gagnstæð niðurstaða tollayfirvalda sé því röng og eftirfarandi gjaldheimta á grundvelli hennar ólögmæt.

Í þessu ljósi telur stefnandi að iPod touch hafi í upphafi átt að tollflokka í tollflokk 8471.3000 sem beri engan toll og engin vörugjöld. Það hafi hins vegar ekki verið gert. Þess í stað hafi tölvan verið ranglega tollflokkuð í tollflokka 8521.9029 og 8519.8900 allt þar til 1. nóvember 2011 en flokkarnir hafi borið 7,5% almennan toll og 25% vörugjald. Í máli þessu sé gerð krafa um endurgreiðslu þeirra gjalda sem stefnandi hefur greitt eftir hinni röngu tollflokkun tölvunnar.

Til frekari stuðnings málatilbúnaði sínum vísar stefnandi til þess að samkvæmt 1. málslið 40. gr. stjórnarskrárinnar megi hvorki leggja á skatt né breyta eða taka hann af nema með lögum. Í 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar sé ákvæði sem lúta að sama efni, en þar komi fram að skattamálum skuli skipað með lögum og ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema. Skýrt komi fram í athugasemdum við frumvarp til stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, sem breytti 1. mgr. 77. gr. í það horf sem að ofan er lýst, að hugtakið skattur væri ekki bundið við gjöld sem væru bókstaflega nefnd skattur í lögum. Hugtakið tæki því einnig til gjalda sem hefðu sömu einkenni svo sem tolla.

Stefnandi telur einsýnt að við tollflokkun beri stjórnvöldum því að fara eftir þeim hlutlægu og efnislegu viðmiðum sem lögð séu til grundvallar í lögum og að svigrúm þeirra til túlkunar sé þar takmarkað. Komi upp vafi um tollflokkun vöru telur stefnandi að ofangreind stjórnarskrárákvæði leiði til þess að gjaldandi skuli njóta vafans. Stefnandi telur að önnur túlkun, sem fæli stjórnvaldi óskorðað svigrúm til skýringar og túlkunar við tollflokkun, væri ótæk lögskýring. Sú framkvæmd að veita tollyfirvöldum sjálfsvald um flokkun á vöru í tollflokka sé bersýnilega í andstöðu við skýrt orðalag þeirra stjórnarskrárákvæða sem rakin séu að ofan. Framkvæmd tollayfirvalda við tollflokkun tölvunnar hafi samkvæmt framansögðu verið í ósamræmi við lagaáskilnaðarreglur stjórnarskrár og því hafi hún verið ólögmæt. Hér beri að hafa í huga að hvergi í lögum eða afleiddum gerðum sé að finna heimild til þess að tollflokka tölvur sem afspilunartæki.

Stefnandi kveður fjárkröfu sína í máli þessu vera samtölu allra þeirra almennu tolla og vörugjalda sem stefnandi hafi greitt af iPod touch lófatölvunni í samræmi við tollflokka 8521.9029 og 8519.8900 frá því að stefnandi hafi hafið innflutning á vörunni 27. janúar 2009 og þar til lög númer 121/2011 hafi tekið gildi. Í stefnunni er krafan nánar sundurliðuð þar sem meðal annars eru dregnar frá endurgreiðslur vegna flutnings vörunnar á frísvæði. Ekki er efni til þess að gera frekari grein fyrir þessari sundurliðun í dóminum.

Stefnandi kveður kröfuna um vexti og dráttarvexti byggjast á ákvæðum laga nr. 29/1995, sér í lagi 2. gr. laganna, sem og 125. gr. laga nr. 88/2005, hvoru tveggja með vísan til laga nr. 38/2001, sér í lagi til 1. mgr. 6. gr. laganna og 1. mgr. 8. gr. þeirra. Upphafsdagur vaxta sé greiðsludagur oftekinna gjalda en upphafsdagur dráttarvaxta miðist við 60 daga frá lok gagnaöflunar í máli ríkistollanefndar nr. 2/2010, sbr. 3. mgr. 125. gr., sbr. 9. mgr. 118. gr. laga nr. 88/2005. Kröfu sína um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing vísar stefnandi til 3. mgr. 33. gr. sömu laga.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á sömu málsástæðum og hann tefldi fram til stuðnings því að vísa beri málinu frá dómi. Þessar málsástæður stefnda lúta meðal annars að því að engin tilraun sé gerð til þess af hálfu stefnanda að fá þeim ákvörðunum hnekkt sem liggi til grundvallar tollflokkun á iPod touch. Yrði greiðslukrafan tekin til greina stæði eftir bindandi álit tollstjóra og úrskurður ríkistollanefndar. Ekki sé nægilegt að stefnandi gefi sér að tollflokkunin hafi verið röng. Þá tekur stefndi fram að lög nr. 121/2011 breyti engu um þetta sakarefni og feli ekki í sér viðurkenningu á sjónarmiðum stefnanda.

Stefndi telur enn fremur að tjón stefnanda sé með öllu ósannað og vanreifað. Stefnandi leggi ekki fram nein sönnunargögn fyrir flókinni kröfu sinni heldur einungis einhliða lista sem unninn sé af honum sjálfum. Þá sé ósannað að tollflokkun vörunnar hafi verið röng eða farið í bága við stjórnarskrá. Sé listi stefnanda í stefnu réttur séu elstu vörurnar frá árinu 2011 og ólíklegt að stefnandi hafi ekki selt eða skilað framleiðanda vörunni vegna nýrrar vöru. Þannig sé ósannað að réttur aðili höfði málið þar sem tjón stefnanda sé ósannað, enda byggi hann kröfu sína á einhliða skjölum frá sér sjálfum. Engir vörureikningar og engin skjöl um tollafgreiðslu séu lögð fram. Þá telur stefndi að málatilbúnaður stefnanda standist ekki áskilnað 80. gr. laga nr. 91/1991 og að hann hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr sakarefninu.

Sýknukröfu sína reisir stefndi einnig á því að tollflokkun og ákvarðanir tollayfirvalda, sem stefnandi telur að hafi verið rangar, séu réttar og því lögmætar. Stefndi tekur fram að við tollflokkun á vöru skuli beita túlkunarreglu 1 við tollskrá, sem feli í sér að fyrirsagnir á flokkum, köflum og undirköflum séu einungis til leiðbeiningar. Í lagalegu tilliti skuli tollflokkun byggjast á orðalagi vöruliða, athugasemdum við tilheyrandi flokka eða kafla og brjóti það ekki í bága við orðalag vöruliða eða athugasemda skuli fylgt næstu reglum. Stefndi heldur því fram að tækið sem hér um ræði framkvæmi fleiri en eitt verk og skuli þar af leiðandi horfa til athugasemdar 3 við 16. flokk tollskrárinnar. Þar komi fram að slík tæki flokkist líkt og þau væru einungis úr þeim vélarhluta sem gegnir höfuðhlutverkinu. Því sé nauðsynlegt að ákvarða hvert sé höfuðhlutverk tækisins.

Stefndi kveður það vera mat embættis tollstjóra að tækið sé aðallega notað til afspilunar á margmiðlunarefni og þar vegi myndspilunargeta tækisins þyngst. Þetta mat sé reist á markaðssetningu framleiðanda. Sé horft til notkunarmöguleika tækisins verði að líta til smæðar tækisins sem geri það að verkum að ekki sé með góðu móti hægt að nota það sem ferðagagnavinnsluvél. Stærðin takmarki möguleika þess til að framkvæma hluti sem að jafnaði séu framkvæmdir á tækjum sem flokkist sem ferðagagnavinnsluvélar.

Stefndi tekur fram að í athugasemd 3 við 16. flokk tollskrár sé fjallað um vélar sem hannaðar séu til þess að „framkvæma tvö eða fleiri verkatriði, saman eða sér“ (e. composite machines í skýringarbókum WCO). Slíkar vélar eigi samkvæmt athugasemdinni að flokka eins og um væri að ræða „þann vélarhluta eða þá vél sem gegnir höfuðhlutverkinu“. Stefndi hafnar því umfjöllun og sjónarmiðum stefnanda um túlkunarreglu 3 a.

Stefndi mótmælir enn fremur því að tollyfirvöld hafi með ákvörðun sinni brotið gegn 1. málsl. 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Hann mótmælir meðal annars sjónarmiðum um þá takmörkun á svigrúmi stjórnvalda sem stefnandi byggi málatilbúnað sinn á. Á því er byggt af hálfu stefnda að álit tollstjóra og allar athafnir hans í þessu máli og úrskurður ríkistollanefndar séu lögmætar ákvarðanir og að fullu í samræmi við stjórnarskrá, almenn lög og aðrar réttarheimildir. Stefndi telur stefnanda horfa fram hjá því hlutverki sem tollstjóra er ætlað að lögum, en réttarheimildir um það atriði séu í fullu samræmi við stjórnarskrá. Stefndi mótmælir því að framkvæmd tollyfirvalda við tollflokkun vörunnar hafi verið í ósamræmi við lagaáskilnaðarákvæði stjórnarskrár.

Stefndi hafnar enn fremur því, sem haldið sé fram af hálfu stefnanda, að með lögum nr. 121/2011, hafi tollflokkun vörunnar verið breytt. Í því sambandi bendir stefndi á að tækið sé áfram flokkað í vörulið 8521, en undirliðum, þar sem tækið sé flokkað, hafi verið skipt upp í tvo undirliði. Þá hafi stefnandi ekki mótmælt hinu nýja bindandi áliti þar sem tækið sé flokkað í tollskrárnúmer 8521.9023.

Stefndi telur að tilvísanir stefnanda til tilgreindra dóma Evrópudómstólsins séu þýðingarlausar, enda um alls óskyldan búnað að ræða. Dómarnir geti því ekki varpað neinu ljósi á tollflokkun á iPod touch tækinu. Þá lýsir stefndi því yfir að hann sé ósammála bandarískri umfjöllun sem stefnandi vísi til um tollflokkun á tækinu. Stefndi tekur fram að þrátt fyrir að menn gæfu sér að tækið uppfyllti öll skilyrði athugasemdar 5 A við 84. kafla, þá geti það ekki sjálfkrafa leitt til þess að flokka beri tækið sem gagnavinnsluvél í vörulið 8471.

Stefndi bendir á að ef menn gæfu sér þetta þá myndu fleiri tæki einnig uppfylla skilyrði 5. athugasemdar A við 84. kafla, svo sem snjallsímar sem hægt sé að forrita á sama hátt og umrætt tæki. Snjallsímar yrðu aldrei tollflokkaðir sem gagnavinnsluvélar í 8471 vegna athugasemdar 3 við 16. flokk, sem áður er getið. Sími tækisins sé augljóslega höfuðhlutverk þess, sem myndi leiða til tollflokkunar í 8517 sem símtæki þrátt fyrir að menn gæfu sér að tækið væri auðveldlega forritanlegt í samræmi við óskir notandans eins og athugasemd 5.A.2 kveði á um.

Stefndi heldur því fram að sama gegni um tæki stefnanda. Gæfu menn sér að tækið uppfyllti öll skilyrði athugasemdar 5 A, þar sem m.a. komi fram að gagnavinnsluvélar þurfi að vera auðveldlega forritanlegar, þá myndi tækið samt sem áður flokkast í vörulið 8521 vegna þess að myndspilunargeta tækisins gegnir höfuðhlutverki þess.

Stefndi fellst ekki á þá niðurstöðu álits bandarískra tollyfirvalda að beita eigi túlkunarreglu 3 c við flokkunina. Aðeins sé heimilt að beita síðari túlkunarreglum brjóti þær ekki í bága við orðalag athugasemda við kafla og flokka tollskrárinnar. Athugasemd 3 við flokk 16 segi til um það hvernig flokka skuli vörusamstæður og aðrar vélar sem hannaðar séu til að framkvæma tvö eða fleiri verkatriði í flokki 16. Því beri að beita þeirri athugasemd en ekki túlkunarreglu 3 c.

Stefndi kveður að tollflokkun, sem birt sé í skrá yfir tollflokkun í ýmsum Evrópuríkjum, Binding Tariff Information (BTI), styðji enn fremur flokkun íslenskra tollyfirvalda. Stefndi kveður BTI vera gagnagrunn með bindandi álitum ýmissa landa Evrópusambandsins sem sé ætlað að aðstoða við rétta tollflokkun. Í greinargerð stefnda er vísað til lýsingar á tollflokkun á iPod touch í Austurríki, þar sem fram komi að höfuðhlutverk tækisins sé að hýsa og spila stafræna miðla og flokkist því sem margmiðlunarspilari. Þá segi þar að margmiðlunarspilari tækisins ákvarði eðli heildarinnar (þ. Der Mulitmedialayer bestimmt den Charakter des Gancen). Við aðalmeðferð málsins vísaði stefndi enn fremur til tollflokkunar samkvæmt BTI í Þýskalandi, Hollandi og Frakklandi.

Stefndi gerir athugasemd við röksemdafærslu stefnanda þess efnis að ekki megi beita huglægu mati á auglýsingum og framsetningu einstakra framleiðenda þegar vörur séu tollflokkaðar. Hann bendir á að meta þurfi hvert sé höfuðhlutverk tækisins, sbr. athugasemd 3 við 16. flokk tollskrárinnar. Það sé gert m.a. með því að líta til markaðssetningar framleiðanda og með mati á notkunarmöguleikum tækisins. Tækið sé fyrst og fremst markaðssett sem tæki til afspilunar á margmiðlunarefni. Þá vísar stefndi einnig til smæðar tækisins, en vegna þess sé ekki með góðu móti hægt að vinna á það líkt og ef um hefðbundna ferðagagnavinnsluvél væri að ræða.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að misskilnings gæti í rökstuðningi stefnanda varðandi hugtakið almenn vörulýsing í túlkunarreglum tollskrárinnar, nánar tiltekið túlkunarreglu 3 a. Þrátt fyrir að skilgreiningin á sjálfvirkum gagnavinnsluvélum sé mjög löng og flókin, meðan skilgreining á myndafspilunartæki sé stutt og hnitmiðuð, þá leiðir það ekki til þess að vöruliðurinn myndafspilunartæki sé meira almenns eðlis en vöruliðurinn gagnavinnsluvél. Sem dæmi megi taka að túlkunarregla 3 a. snúist t.d. um það að nótuðum trélistum sé nánar lýst í vörulið 4409 en í vörulið 4407 því að orðalag í 4407 er meira almenns eðlis en í 4409.

Með vísan til ofangreinds hafnar stefndi því að tækið iPod touch hafi verið ranglega tollflokkað og telur að tækið eigi að flokkast í vörulið 8521.

Stefndi mótmælir enn fremur kröfugerð stefnanda að öllu leyti, meðal annars forsendum útreikninga og fjárhæðum, sem ósönnuðum og vanreifuðum. Þá áréttar stefndi í umfjöllun um sýknukröfu sína að nauðsynlegt hafi verið á fá bindandi áliti tollstjóra og úrskurði ríkistollanefndar hnekkt til að geta gert kröfu um endurgreiðslu. Stefndi vísar og til þess að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni eða að hann eigi kröfurétt á hendur stefnda. Engin sönnunargögn séu lögð fram fyrir flókinni kröfu stefnanda, heldur einungis einhliða lista sem sé unninn af honum sjálfum.

Að auki telur stefndi að sýkna eigi hann sökum aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi telur stefnanda ekki hafa sýnt fram á að hann geti krafið stefnda um umræddar fjárhæðir, en langlíklegast sé að stefnandi hafi selt umrædda vöru fyrir löngu síðan eða skilað henni til framleiðanda. Því geti hann alls ekki verið réttur aðili til að hafa uppi slíka kröfu. Yrðu dómkröfur hans teknar til greina myndi það leiða til auðgunar sem dómkröfunum næmi. Stefndi telur þennan þátt vera meðal þeirra atriða sem séu mjög vanreifuð. Stefnandi eigi því enga kröfu á hendur stefnda, hvorki almenn kröfuréttindi né skaðabótakröfu. Þá sé grundvöllur kröfugerðar stefnanda vanreifaður. Til marks um það tekur stefndi fram að stefnandi vísi einungis til laga nr. 29/1995 varðandi vexti en ekki til stuðnings stefnukröfum að öðru leyti. Lagagrundvöllur málsins sé því einnig vanreifaður.

Um kröfu um málskostnað vísar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi styður varakröfu sína við þau rök að vegna vanreifunar, meðal annars mjög ruglingslegrar uppsetningar kröfu og þeirrar staðreyndar að engin sönnunargögn fylgi stefnu, geti stefndi ekki sannreynt kröfu stefnanda. Vísar stefndi í þessu sambandi til alls þess sem fram komi til stuðnings aðalkröfu. Þá telur stefndi að vaxtakröfur séu rangar og mótmælir þeim. Engin skilyrði séu til þess að greiða dráttarvexti í máli þessu, en verði þeir dæmdir þá byggi stefndi á því að þeir eigi í fyrsta lagi að reiknast frá dómsuppsögudegi. Þá telur stefndi að tilvísun til 125. gr. laga nr. 88/2005 vegna vaxta eigi ekki við og mótmælir enn fremur upphafstíma vaxtakröfunnar.

IV.

Í máli þessu krefst stefnandi endurgreiðslu á tollum og aðflutningsgjöldum sem hann kveðst hafa greitt stefnda við innflutning á vörunni iPod touch á tímabilinu frá janúar 2009 út október 2011. Við þingfestingu málsins lagði stefnandi fram lista með færslum sem hann kveður vera úr SMT-tollafgreiðslukerfi tollstjóraembættisins. Á listanum eru dagsetningar auk upplýsinga um tollskýrslunúmer, sendingarnúmer, tollskrárnúmer, pöntunarnúmer, vörunúmer og vöruheiti sem og upplýsingar um magn, tollprósentu, tegund gjalda og fjárhæð þeirra. Samkvæmt þessum lista greiddi stefnandi samtals 3.266.892 krónur í toll og 14.222.316 krónur í önnur aðflutningsgjöld á tímabilinu eða samtals 17.489.208 krónur. Listi yfir endurgreiðslur úr sama kerfi gefur til kynna að stefnandi hafi fengið samtals 614.533 krónur endurgreiddar á sama tímabili. Í sundurliðun á kröfugerð stefnanda í stefnu er tekið tillit til þessara endurgreiðslna og að auki til tveggja greiðslna 23. september 2011 sem hvor um sig var að fjárhæð 20.888 krónur. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið nema greiðslurnar 16.832.899 krónum þegar tillit hefur verið tekið til þess sem stefnandi fékk endurgreitt.

Eins og rakið hefur verið telur stefndi að fjárkrafa stefnanda sé vanreifuð og tjón hans ósannað. Í því sambandi er rétt að taka fram að stefnda var í lófa lagið að ganga úr skugga um að framlagður listi stafaði úr hinu rafræna tollafgreiðslukerfi og að þar væri rétt farið með fjárhæð þeirra greiðslna sem liggja til grundvallar kröfugerð stefnanda. Engar haldbærar athugasemdir af hálfu stefnda hafa komið fram er lúta að þessum greiðslum. Eins og málið liggur fyrir verður því að líta svo á að stefnandi hafi innt þær greiðslur af hendi í ríkissjóð sem kröfugerð hans byggist á. Þá ber að árétta að krafa stefnanda er ekki skaðabótakrafa, sem er ætlað að bæta stefnanda missi hagnaðar, heldur endurgreiðslukrafa, eins og ráða má af stefnu. Samkvæmt 2. mgr. 125. gr. tollalaga nr. 88/2005 ber að endurgreiða álögð aðflutningsgjöld, komi í ljós að þau hafi verið ofgreidd, ásamt vöxtum fyrir það tímabil sem féð var í vörslum ríkissjóðs. Sama meginregla kemur fram í 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sem taka meðal annars til greiðslu tolla og aðflutningsgjalda. Í því ákvæði segir að stjórnvöld, sem innheimta skatta eða gjöld, skuli endurgreiða það fé sem ofgreitt reynist lögum samkvæmt ásamt vöxtum. Endurgreiðsluskylda samkvæmt framangreindum ákvæðum er óháð því hvort gjaldandi hefur velt kostnaði, er hlotist hefur af gjaldtökunni, t.d. yfir í verð við sölu. Röksemdum stefnda er lúta að þessu atriði er því hafnað. Með sömu rökum er ekki fallist á að sýkna beri stefnda á grundvelli aðildarskorts.

Eins og gögn málsins og málatilbúnaður aðila bera með sér var stefnanda gert að greiða framangreind gjöld í ríkissjóð í samræmi við flokkun vörunnar frá því að stefnandi hóf innflutning hennar í ársbyrjun 2009 í tollflokk 8519.8900, og frá febrúar 2010 í tollflokkinn 8521.9029. Stefnandi telur hvorugan þeirra eiga við um iPod touch heldur hafi borið að flokka tækið í tollflokkinn 8471.3000 frá öndverðu, en vörur sem falli í hann beri hvorki toll né aðflutningsgjöld. Því krefur hann stefnda um endurgreiðslu þessara gjalda að öllu leyti. Eins og þegar hefur verið skorið úr um er ekki nauðsynlegt að fá ákvörðunum tollyfirvalda um framangreinda flokkun vörunnar hnekkt, með því að gera sérstaka kröfu um ógildingu hennar, svo að dómur verði lagður á endurgreiðslukröfu stefnanda.

Fyrri tollflokkurinn, sem tollyfirvöld töldu að tæki til iPod touch, og hefur númerið 8519.8900, stendur fyrir vöruliðinn „Hljóðupptöku- eða hljóðflutningstæki“ án frekari undirskiptingar. Síðari tollflokkurinn 8521.9029 stendur fyrir „Myndupptökutæki eða myndflutningstæki (video), einnig með innbyggðum myndmóttakara (video tuner)“ án frekari undirskiptingar. Tollflokkurinn 8471, sem stefnandi telur eiga við um iPod touch, stendur fyrir vörulið sem er svohljóðandi: „Sjálfvirkar gagnavinnsluvélar og einingar til þeirra; lesarar fyrir segulletur eða ritletur, vélar til að umskrá gögn á gagnamiðla á táknmáli og vélar til að vinna úr slíkum gögnum, ót.a.“ Þeim undirlið sem stefnandi telur iPod touch falla undir er lýst með eftirfarandi hætti í tollskrá, sbr. b-lið 19. töluliðar 1. gr. auglýsingar nr. 175/2007: „Sjálfvirkar ferðagagnavinnsluvélar sem ekki vega meira en 10 kg og fela í sér a.m.k. miðstöð, lyklaborð og skjá.“ Slíkar vélar bera hvorki toll né önnur aðflutningsgjöld. Þess skal getið að aðrar sjálfvirkar gagnavinnsluvélar samkvæmt tollskrá báru heldur ekki slík gjöld á þeim tíma sem kröfugerð stefnanda nær til. Við úrlausn málsins er því einungis þörf á því að meta hvort heimfærsla og túlkun tollyfirvalda, þess efnis að iPod touch eigi ekki að flokka sem sjálfvirka gagnavinnsluvél, samrýmist ákvæðum tollskrárinnar.

Tollskráin var upphaflega birt sem viðauki við tollalög nr. 88/2005. Breytingar á henni hafa síðan verið birtar með auglýsingu í A-deild Stjórnartíðinda, sbr. 189. gr. tollalaga. Vöruliðum í tollskránni er skipt í 21 flokk sem aftur er skipt í 97 kafla. Áður en einstökum vöruliðum er lýst eru þar settar fram almennar reglur um túlkun tollskrárinnar, en við flokkun á vörum samkvæmt tollskránni ber að fylgja þessum reglum, eins og þar kemur fram. Tollskráin í heild, þar á meðal túlkunarreglur hennar, á rætur að rekja til vörulýsingar- og vörunúmeraskrár Tollasamvinnuráðsins sem nú nefnist Alþjóðatollastofnunin.

Fyrsta almenna túlkunarreglan mælir fyrir um að tollflokkun skuli byggjast á orðalagi vöruliða, athugasemda við tilheyrandi flokka eða kafla, en fyrirsagnir flokka, kafla og undirkafla eru einungis til leiðbeiningar. Brjóti það ekki í bága við orðalag vöruliða eða athugasemda ber hins vegar að fylgja þeim túlkunarreglum sem á eftir koma. Í 3. gr. túlkunarreglnanna er fjallað í þremur stafliðum um flokkun vöru sem til álita kemur að fella undir tvo eða fleiri vöruliði. Í b-lið 3. gr. túlkunarreglnanna, sem aðilar vísa til í málatilbúnaði sínum, segir meðal annars: „Blöndur, samsettar vörur úr ýmsum efnum eða hlutum svo og vörusamstæður, sem eigi verður flokkað eftir reglu a-liðar 3. töluliðar, skal flokka eftir því efni eða þeim hluta sem helst einkennir vörurnar, enda verði slíku mati komið við.“ Í 4. gr. túlkunarreglnanna er jafnframt mælt fyrir um að vörur, sem ekki verði flokkaðar samkvæmt undanfarandi reglum, skuli taldar til sama vöruliðar og þær vörur sem þeim eru líkastar. Í bindandi áliti tollstjóraembættisins og í úrskurði ríkistollanefndar er vísað til 6. gr. túlkunarreglnanna, en þar er fjallað um flokkun á vörum í undirliði einstakra vöruliða. Kemur þar fram að við þá flokkun skuli fylgja sömu reglum og við flokkun í vöruliði „að breyttu breytanda“, en með því „fororði að aðeins jafnsettir undirliðir verða bornir saman“.

Í athugasemdum við flokk XVI í tollskránni, sem tekur til ýmiss konar vélbúnaðar og vélrænna tækja, og vöruliðirnir þrír sem að ofan greinir falla allir undir, segir í 3. tölulið að leiði „ekki annað af orðalagi flokkast vélasamstæður, settar saman í eina heild úr tveimur eða fleiri vélum og aðrar vélar hannaðar til að framkvæma tvö eða fleiri verkatriði, saman eða sér, eins og eingöngu væri um að ræða þann vélarhluta eða þá vél sem gegnir höfuðhlutverkinu“. Í athugasemdum við 84. kafla tollskrárinnar, þar sem vörulið 8471 er að finna, er í grein 5 A skilgreint hvað átt er við með sjálfvirkri gagnavinnsluvél, sbr. d-lið 74. töluliðar 1. gr. auglýsingar nr. 142/2006. Þarf slík vél að geta framkvæmt eftirfarandi svo að unnt sé að heimfæra hana undir þennan vörulið:

1. geymt vinnsluforrit eða forrit og að minnsta kosti þau gögn sem beint eru nauðsynleg til að láta forritið vinna;

2. verið auðveldlega forritaðar í samræmi við óskir notandans;

3. framkvæmt talnaútreikning samkvæmt ákvörðun notandans;

4. framkvæmt, án mannlegra afskipta, vinnsluforrit sem gerir ráð fyrir að þær geti breytt úrvinnslu sinni með rökrænni ákvörðun meðan á vinnslu stendur.

Í athugasemdum við 85. kafla tollskrárinnar er ekki að finna skilgreiningu á hljóðupptöku- eða hljóðflutningstæki eða á myndupptöku- og myndflutningstæki, sbr. vöruliði 8519 og 8521.

Við heimfærslu á vörum undir vörulýsingar í tollskránni er almennt litið svo á að hlutlægir eiginleikar vörunnar, út frá efnislegu orðalagi vörulýsinga og athugasemda við flokka og kafla skrárinnar, eigi að ráða flokkun hennar. Hefur meðal annars verið vísað til þessa grundvallarviðmiðs í ýmsum dómum Evrópudómstólsins, s.s. í málum C-228/89 og C-379/08. Huglægari viðmið, eins og höfuðhlutverk vöru, geta þó komið til álita ef vörulýsingar eða athugasemdir gera ráð fyrir því.

Í bindandi áliti tollstjóra og úrskurði ríkistollanefndar er ekki tekin afdráttarlaus afstaða til þess hvort iPod touch fullnægi ofangreindum skilyrðum greinar 5 A í athugasemdum við kafla 84 til að teljast sjálfvirk gagnavinnsluvél. Í álitinu var aftur á móti talið að í ljósi „meginvirkni tækisins“ bæri að tollflokka það sem hljóð- og myndafspilunartæki undir vörulið 8521. Niðurstaða ríkistollanefndar er í meginatriðum á sömu lund, en um þá ályktun var einkum vísað til þess með hvaða hætti tækið hefði verið kynnt af framleiðanda.

Þess ber að geta að tollstjóri hélt því fram fyrir ríkistollanefnd að iPod touch uppfyllti ekki 4. tölulið greinar 5 A í athugasemdum við 84. kafla tollskrárinnar. Stefnandi aflaði matsgerðar í því skyni að færa sönnur á að tækið fullnægði öllum skilyrðum greinarinnar. Efni matsgerðar dómkvadds matsmanns, S-kk-ef F-kk-ef S-x-x tölvunarfræðings, er rakið í kafla II. Niðurstaða hans var að iPod touch fullnægði öllum framangreindum skilyrðum, þar á meðal skilyrðinu í 4. tölulið um að tækið geti framkvæmt, án mannlegra afskipta, vinnsluforrit sem gerir ráð fyrir að þær geti breytt úrvinnslu sinni með rökrænni ákvörðun meðan á vinnslu stendur. Í því efni er í matsgerðinni vísað til þess að tækið sé búið uppsettum vinnsluforritum, auk þess sem hægt er að hlaða öðrum forritum inn á það, sem mörg keyra í bakgrunni og birta notandanum ýmsar upplýsingar án þess að hann eigi sjálfur frumkvæði að því. Jafnframt kemst matsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að tækið uppfylli skilyrði 2. töluliðar, sem gerir meðal annars þá kröfu að unnt sé með auðveldum hætti að forrita tækið í samræmi við óskir notandans. Sú niðurstaða er í grunninn á því reist að auðvelt sé að kaupa eða fá ókeypis ýmis viðbótarforrit og vista þau á iPod touch út frá óskum notandans. Þá telur matsmaður að tækið fullnægi einnig skilyrðum 1. og 3. töluliðar, eins og nánar er gerð grein fyrir í kafla II.

Undir rekstri málsins mótmælti stefndi efnislega niðurstöðu matsgerðarinnar án þess að tilgreina sérstaklega af hvaða ástæðu hann teldi hana ekki færa sönnur á að iPod touch uppfyllti framangreind skilyrði. Hann leitaði þó ekki yfirmats eins og honum var í lófa lagið að gera til þess að fá matsgerðinni hnekkt.

Til frekari stuðnings á niðurstöðu matsgerðar má benda á að hún er á sömu lund og niðurstaða bandarískra tollyfirvalda (US Customs and Border Protection), sem tóku iPod touch til ítarlegrar umfjöllunar með tilliti til hinnar samræmdu vörulýsingarskrár, sbr. álit 16. maí 2011. Þar var sérstök áhersla lögð á að meta hvort skilyrði 2. töluliðar í grein 5 A í athugasemdum við kafla 84 væri fullnægt. Í þýðingu löggilts skjalaþýðanda á álitinu kemur fram að Apple hafi fært sönnur á að unnt væri að „skrifa forrit fyrir hana (annað hvort á upprunalegu eða óupprunalegu sniði); að það leggi ekki tilbúnar takmarkanir á slík forrit (þau geta verið forrituð til að gera hvað sem endanlegur notandi vill að þau geri, innan getu vélarinnar); og að hún taki við nýjum forritum sem leyfa notanda að meðhöndla upplýsingar sem hann eða hún telja nauðsynlegt (forritin sem fyrir eru í tækinu eru ekki „föst“; endanlegur notandi getur sett upp og fjarlægt forrit að vild).“ Enn fremur er vísað til þess að unnt er að setja forrit á iPod touch frá þriðja aðila án þess að notast við „skimunarferli“ Apple, eins og einnig kemur fram í álitsgerð dómkvadds matsmanns.

Framangreindar tvær úttektir á einkennum iPod touch eru ítarlega rökstuddar og samrýmast að mati sérfróðra meðdómsmanna þeim tæknilegu upplýsingum sem fyrir liggja um tækið. Með vísan til þess, og þar sem matsgerð dómkvadds matsmanns hefur ekki á nokkurn hátt verið hnekkt, verður að leggja til grundvallar að allar útgáfur af iPod touch fullnægi þeim skilyrðum sem fram koma í grein 5 A í athugasemdum við 84. kafla tollskrárinnar. Tækið telst því vera sjálfvirk gagnavinnsluvél sem fellur efnislega að vörulýsingu 8471.

Hvað sem framangreindu líður telur stefndi tækið vera hannað til þess að „framkvæma tvö eða fleiri verkatriði“, sbr. 3. tölulið athugasemda við 16. flokk XVI í tollskránni. Þó að það kunni að geta þjónað ákveðnum tilgangi sem lítil lófatölva telur stefndi eftir sem áður að höfuðhlutverk þess sé að vera hljóð- og myndafspilunartæki. Þetta höfuðhlutverk tækisins ráði flokkun þess í tollskrá. Stefnandi er á öndverðum meiði og telur að höfuðhlutverk tækisins sé að vera handhæg lófatölva.

Eins og stefndi hefur bent á er iPod touch hluti af iPod vörulínu frá Apple fyrirtækinu. Aðrar vöru í þessari línu eru hefðbundin afspilunartæki fyrir tónlist og myndefni. Fyrirliggjandi upplýsingar um iPod touch gefa til kynna að tækið skeri sig með afgerandi hætti frá öðrum iPod vörum vegna eiginleika þess sem lítillar lófatölvu. Með staðalbúnaði nýtist tækið meðal annars til þess að komast á veraldarvefinn, vera í tölvupóstsamskiptum eða öðrum stafrænum samskiptum og til að leika tölvuleiki, auk þess sem unnt er að taka upp hljóð og geyma og spila tónlist og myndefni á tækinu. Þá getur notandinn hlaðið öðrum forritum inn á tækið og því lagað notkun þess að ákveðnu marki að eigin þörfum. iPod touch hefur því margþætt notagildi sem helgast af eiginleikum tækisins sem tölvu. Smæð tækisins kann að torvelda notkunarmöguleika þess við ákveðna vinnslu en opnar einnig á aðra möguleika. Út frá almennu mati á þessum eiginleikum tækisins telur dómurinn að stefnandi hafi sýnt fram á að höfuðhlutverk þess sé að vera lófatölva, en ekki afspilunartæki líkt og aðrar iPod vörur. Með vísan til 3. tölulið athugasemda við 16. flokk XVI í tollskránni hefði því átt að tollflokka iPod touch sem sjálfvirka gagnavinnsluvél í tollflokk 8471.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið, og í ljósi þess að engin aðflutningsgjöld hefðu verið lögð á iPod touch ef hún hefði verið tollflokkuð með réttum hætti, er á það fallist að stefnandi hafi ofgreitt þau aðflutningsgjöld sem hann innti af hendi í tengslum við innflutning á vörunni. Með vísan til 2. mgr. 125. gr. tollalaga og 1. gr. laga nr. 29/1995 ber stefnda því að endurgreiða stefnanda umrædd gjöld. Eins og málið liggur fyrir dóminum verður að fallast á að þessi endurgreiðslukrafa stefnanda nái til aðflutningsgjalda allt frá því að hann hóf að flytja vöruna til landsins.

Um rétt stefnanda til vaxta fer eftir 2. og 3. mgr. 125. gr. tollalaga. Hvorki er lagastoð fyrir því að krafan beri almenna vexti og dráttarvexti á sama tíma né að unnt sé að krefjast dráttarvaxta af ógreiddum gjöldum. Samkvæmt framangreindu á stefnandi rétt á almennum vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 er leggjast á fjárhæð endurgreiðslukröfunnar frá greiðsludögum aðflutningsgjaldanna allt til þess tíma er 60 dagar voru liðnir frá því að gagnaöflun fyrir ríkistollanefnd lauk, en eftir það með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 allt til greiðsludags, eins og nánar greinir í dómsorði. Í úrskurði ríkistollanefndar kemur fram að umsögn stefnanda um athugasemdir tollstjóra hafi borist ríkistollanefnd 14. maí 2010. Því er rétt að endurgreiðslukrafan beri dráttarvexti frá 14. júlí 2010.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað. Með hliðsjón af ágreiningsefni málsins, rekstri þess fyrir dómi og upplýsingum um útlagðan kostnað stefnanda þykir málskostnaðurinn í heild hæfilega ákveðinn 1.300.000 krónur.

Dóminn kveða upp Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, H-kvk-nf W-kvk-nf tölvunarfræðingur og J-kk-nf P. M-kk-nf prófessor í tölvunarfræði.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, Skakkaturni ehf. 16.832.899 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, af 174.529 krónum frá 15. mars 2009 til 15. maí 2009, af 534.640 krónum frá þeim degi til 15. júlí 2009, af 961.530 krónum frá þeim degi til 15. september 2009, af 1.037.334 krónum frá þeim degi til 15. október 2009, af 1.113.138 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 2009, af 980.164 krónum frá þeim degi til 14. nóvember 2009, af 1.363.735 krónum frá þeim degi til 16. nóvember 2009, af 1.490.796 krónum frá þeim degi til 15. desember 2009, af 2.001.428 krónum frá þeim degi til 4. janúar 2010, af 2.384.999 krónum frá þeim degi til 5. janúar 2010, af 2.512.060 krónum frá þeim degi til 15. janúar 2010, af 2.578.336 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2010, af 2.644.612 krónum frá þeim degi til 5. mars 2010, af 2.710.888 krónum frá þeim degi til 15. mars 2010, af 3.600.009 krónum frá þeim degi til 15. maí 2010, af 4.060.371 krónu frá þeim degi til 17. maí 2010, af 4.713.545 krónum frá þeim degi til 14. júlí 2010, og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 15. júlí 2010, af 5.456.107 krónum frá 15. júlí 2010 til 15. september 2010, af 6.158.954 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2010, af 7.724.231 krónu frá þeim degi til 15. janúar 2011, af 14.126.062 krónum frá þeim degi til 15. mars 2011, af 14.833.523 krónum frá þeim degi til 15. maí 2011, af 15.461.540 krónum frá þeim degi til 15. júlí 2011, af 15.774.082 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 2011, af 15.917.473 krónum frá þeim degi til 15. september 2011, af 16.183.241 krónu frá þeim degi til 17. október 2011, af 16.407.233 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2011, af 16.620.068 krónum frá þeim degi til 15. desember 2011, af 16.832.899 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.300.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)

H-kvk-nf W-kvk-nf (sign.)

J-kk-nf P. M-kk-nf (sign.)