E-969/2016

Mál þetta, sem var dómtekið 18. janúar sl., var höfðað 16. mars 2016.

Stefnandi er Zuism, trúfélag, Nethyl 2b í Reykjavík.

Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 5.341.304 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.670.652 krónum frá 15. febrúar til 15. mars 2016, en frá þeim degi af 5.341.304 krónum til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara sýknu. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Þar sem aðal- og varakrafa stefnda byggjast á sömu málsástæðum var ákveðið að málið skyldi flutt um þær í einu lagi, sbr. 2. málslið 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins var lögð fram bókun af hálfu stefnanda um breytta kröfugerð. Samkvæmt henni krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða honum 32.047.824 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.670.652 krónum frá 15. febrúar til 15. mars 2016, af 5.341.304 krónum frá 15. mars til 15. apríl 2016, af 8.011.956 krónum frá 15. apríl til 15. maí 2016, af 10.682.608 krónum frá 15. maí til 15. júní 2016, af 13.353.260 krónum frá 15. júní til 15. júlí 2016, af 16.023.912 krónum frá 15. júlí til 15. ágúst 2016, af 18.694.564 krónum frá 15. ágúst til 15. september 2016, af 21.365.216 krónum frá 15. september til 15. október 2016, af 24.035.868 krónum frá 15. október til 15. nóvember 2016, af 26.706.520 krónum frá 15. nóvember til 15. desember 2016, af 29.377.172 krónum frá 15. desember 2016 til 15. janúar 2017 og af 32.047.824 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi mótmælti framangreindri breytingu á kröfugerð stefnanda.

I

Stefnandi er félag sem var stofnað í apríl 2013 og skráð hjá fyrirtækjaskrá. Félagið fékk skráningu sem trúfélag hjá innanríkisráðuneytinu, sem þá hafði það hlutverk með höndum að annast skráningu trúfélaga og lífsskoðunarfélaga, á grundvelli laga nr. 108/1999 um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög. Lögunum hefur nú verið breytt. Frá 1. febrúar 2014 var það í höndum sýslumannsins á Siglufirði að sjá um skráninguna en þann 1. janúar 2015 tók sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra við því hlutverki.

Við stofnun stefnanda var stjórn félagsins skipuð Ó-kk-þgf H-kk-þgf Þ-kk-þgf, E-kk-þgf Á-kk-þgf og Á-kk-þgf A-kk-þgf Á-kk-þgf en Ó-kk-nf H-kk-nf skyldi veita félaginu forstöðu, sbr. 7. gr. laga nr. 108/1999. Á aðalfundi félagsins 20. desember 2013 var sú breyting gerð á stjórn þess að Á-kk-nf A-kk-nf Á-kk-nf varð formaður hennar en meðstjórnendur skyldu vera E-kk-nf Á-kk-nf og S-kvk-nf R-kvk-nf M-kvk-nf. Stefnandi kveður að á þessum tíma hafi Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf hætt afskiptum af félaginu og ákveðið hafi verið að Á-kk-nf A-kk-nf Á-kk-nf skyldi veita stefnanda forstöðu, en E-kk-nf Á-kk-nf skyldi sinna því hlutverki þar til Á-kk-nf hefði aldur til, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 108/1999. Tilkynning um breytta stjórn var send fyrirtækjaskrá og var hún móttekin þar 23. desember 2013.

Þann 27. febrúar 2014 sendi sýslumaðurinn á Siglufirði Ó-kk-þgf H-kk-þgf Þ-kk-þgf bréf þar sem minnt var á skil árlegrar skýrslu stefnanda, sbr. 5. gr. laga nr. 108/1999. Samkvæmt gögnum málsins hafði Ó-kk-nf H-kk-nf samband símleiðis við embættið nokkru síðar og upplýsti að hann væri hættur sem forstöðumaður félagsins. Ó-kk-nf kvaðst ekki vita hvort nýr forstöðumaður hefði verið skipaður eða hver færi með stjórn félagsins.

Sýslumaður taldi að svo komnu að félagið uppfyllti ekki lengur skilyrði til þess að vera skráð trúfélag. Þann 15. apríl 2015 setti sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra auglýsingu í Lögbirtingablaðið þar sem fram kom að ekki væri vitað um neina starfsemi á vegum félagsins og hvorki væri kunnugt um hver væri forstöðumaður þess né hverjir skipuðu stjórn þess. Skoraði hann því á alla þá er teldu sig veita félaginu forstöðu eða sitja í stjórn þess að gefa sig fram innan tiltekins frests. Í kjölfar auglýsingarinnar gaf Í-kk-nf A-kk-nf Ó-kk-nf sig fram við sýslumann. Hann kvaðst fara fyrir hópi manna sem hefðu reynt að starfa í félaginu og vildu halda starfsemi þess áfram. Svo fór að Í-kk-nf A-kk-nf var skráður forstöðumaður félagsins, 1. júní 2015, eftir að hann hafði sent sýslumanni gögn þar að lútandi.

Stefnandi kveðst hafa fengið upplýsingar um skráningu Í-kk-ef A-kk-ef sem forstöðumanns í lok árs 2015. Þann 16. desember 2015 sendi stefnandi erindi til sýslumannsembættisins á Norðurlandi eystra og krafðist þess að skráning á forstöðumanni félagsins yrði leiðrétt þannig að Á-kk-nf A-kk-nf Á-kk-nf yrði skráður forstöðumaður. Með tilkynningunni fylgdi yfirlýsing, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 108/1999.

Þann 5. febrúar 2016 sendi Í-kk-nf A-kk-nf, fyrir hönd stefnanda, bréf til Fjársýslu ríkisins þar sem hann bað þess að greiðslu sóknargjalda til stefnanda yrði frestað þar til skrifleg ósk þar að lútandi bærist frá félaginu. Kvað hann ástæðu beiðninnar vera þá að ekki hefði tekist að greiða úr málum er vörðuðu rekstrarfélag trúfélagsins. Stjórnarmenn í stefnanda tengdust ekki lengur stjórn hins viðurkennda trúfélags Zuism.

Skömmu síðar birtist frétt á vefsíðu Vísis þar sem fram kom að trúfélag Zuista á Íslandi hefði ekki enn fengið að skrá rekstrarfélag utan um félagið hjá ríkisskattstjóra og því hefði greiðslum til þess verið frestað tímabundið. Í kjölfarið, 12. febrúar 2016, sendi stefnandi Fjársýslu ríkisins tölvupóst og krafðist þess að sóknargjöldin yrðu greidd sér. Erindinu var hafnað með tölvupósti 15. sama mánaðar þar sem skráður forstöðumaður félagsins hefði óskað þess að gjöldin yrðu ekki greidd.

Með stjórnsýslukæru 16. febrúar 2016 kærði stefnandi ákvörðun sýslumannsins á Norðurlandi eystra um að skrá Í-kk-þf A-kk-þf Ó-kk-þf forstöðumann stefnanda. Var þess krafist að ákvörðunin yrði felld úr gildi og Á-kk-nf A-kk-nf Á-kk-nf yrði skráður forstöðumaður stefnanda. Með úrskurði ráðuneytisins eftir höfðun máls þess, eða þann 12. janúar 2017, var ákvörðun sýslumanns, um að skrá Í-kk-þf A-kk-þf sem forstöðumann, felld úr gildi en kröfu stefnanda um að skrá Á-kk-þf A-kk-þf sem forstöðumann var vísað frá ráðuneytinu og til umfjöllunar hjá sýslumanni. Byggði niðurstaða ráðuneytisins á því að málið hefði ekki verið nægjanlega upplýst þegar sýslumaður tók ákvörðun um að skrá Í-kk-þf A-kk-þf sem forstöðumann þar sem hann hafi ekki leitað upplýsinga hjá skráðum stjórnarmönnum félagsins áður en hann tók ákvörðun um að birta auglýsinguna í Lögbirtingablaðinu.

II

Stefnandi kveðst vera sá eini sem geti átt aðild til sóknar í þessu máli. Aðeins eitt trúfélag hafi verið stofnað sem stundi hina forn-súmersku trú Zuism. Stefnandi hafi allt frá stofnun félagsins fengið sóknargjöld greidd athugasemdalaust. Á því hafi skyndilega orðið breyting þegar aðilar, sem ekki tengist félaginu, hafi sett sig í samband við Fjársýsluna og stöðvað greiðslur.

Í 1. gr. laga nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. segi að þjóðkirkjusöfnuðir og skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög eigi ákveðna hlutdeild í tekjuskatti álögðum samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt eftir því sem lögin ákveði. Í samræmi við fyrirmæli 2. gr. laganna skuli ríkissjóður 15. hvers mánaðar skila þeirri fjárhæð sem renni til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga. Samkvæmt framansögðu sé fyrsta greiðsla hvers árs innt af hendi 15. febrúar og svo mánaðarlega, uns síðasta greiðsla vegna þess skattaárs skili sér 15. janúar árið eftir.

Samkvæmt bráðabirgðaákvæði nr. IX, sbr. 2. gr. laganna, skuli fjárhæð sóknargjalda sem renni til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga vera 898 krónur á mánuði árið 2016 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári. Upplýsingar um fjölda safnaðarmeðlima, 16 ára og eldri sem greiði því sóknargjöld samkvæmt lögum um sóknargjöld o.fl., liggi fyrir hjá þjóðskrá. Þeir séu alls 2.974 manns. Þann 15. febrúar sl. hafi því verið til greiðslu 2.670.652 krónur (898 x 2.974) vegna janúarmánaðar. Sama fjárhæð hafi verið til greiðslu 15. mars sl., vegna febrúarmánaðar. Heildardómkrafan við höfðun málsins sé því 5.341.304 krónur. Gjalddagi sóknargjaldanna sé lögákveðinn. Dráttarvextir reiknist því frá þeim degi, sbr. 1. mgr. 5. gr., sbr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Upphaf málsins sé að rekja til þess að sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi tekið einhliða ákvörðun um að breyta skráningu á forstöðumanni stefnanda. Stefnandi telji það raunar engu máli skipta hver sé skráður forstöðumaður þar sem enginn annar en stjórn félagsins geti tekið ákvörðun um að ráðstafa sóknargjöldum þess. Ákvörðun sýslumanns hafi áhrif á réttindi og skyldur stefnanda. Það sé því óumdeilt að um stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé að ræða.

Með ákvörðuninni hafi verið gripið einhliða inn í frjálsa félagastarfsemi á sviði trúmála. Félagafrelsi og trúfrelsi séu stjórnarskrárvernduð réttindi borgaranna, sbr. 63. gr. og 74. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi ákvæði séu stoðir frjálsrar trúarstarfsemi í landinu. Allt inngrip yfirvalda í slíka starfsemi verði að taka mið af sérstöku meðalhófi og þurfi ótvíræða og skýra lagaheimild fyrir því sem hafin sé yfir allan vafa.

Stefnandi telji sýslumanninn á Norðurlandi eystra hafa skort lagaheimild til að taka ákvörðun um að skrá nýjan forstöðumann trúfélagsins. Um sé að ræða málefni sem geti aðeins verið á forræði stefnanda sjálfs. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. trúfélagalaga geti sýslumaður aðeins óskað eftir upplýsingum um skipulag stefnanda, starfshætti, félagssvæði og skiptingu í söfnuði eða deildir ef því er að skipta. Sýslumaður hafi aðeins heimild til þess háttar upplýsingaöflunar ef tilefni gefst til. Lagaákvæðið veiti sýslumanni ekki heimild til þess að grípa inn í frjálsa starfsemi trúfélaga í landinu.

Inngrip sýslumanns í starfsemi trúfélaga geti aðeins byggst á 6. gr. laga nr. 108/1999. Þar segi að séu skilyrði fyrir skráningu félags ekki lengur fyrir hendi eða félag hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum, skuli sýslumaður veita félaginu skriflega viðvörun og setja því frest til að bæta úr því sem áfátt er. Verði ekki bætt úr vanköntum innan frestsins geti sýslumaður ákveðið að fella skráningu félags úr gildi. Áður en skráning sé felld úr gildi skuli gefa stjórn félagsins kost á að tjá sig um málið. Af atvikum máls sé ljóst að athafnir sýslumanns hafi ekki byggst á umræddri lagaheimild.

Lögin hafi þannig ekki að geyma neinar heimildir sýslumanns til að gera breytingar að því er varði skráðan forstöðumann félags. Það sé því ljóst að sýslumann hafi brostið lagaheimild til skráningar Í-kk-ef A-kk-ef Ó-kk-ef sem forstöðumanns trúfélagsins.

Stefnandi telji skráninguna þó engu máli skipta enda sé það fyrst og fremst stjórn stefnanda sem stýri félaginu. Stefnandi hafi kært ákvörðun sýslumanns, um breytingar á skráðum forstöðumanni félagsins, til innanríkisráðuneytisins. Þá hafi hann kært Í-kk-þf A-kk-þf Ó-kk-þf til lögreglu. Verði að ætla að skráning forstöðumanns verði leiðrétt hjá sýslumanni fyrr en síðar.

Stefndi hafi greitt sóknargjöld inn á reikning trúfélagsins, í samræmi við áskilnað laga um sóknargjöld o.fl. Aðeins stjórn félagsins, eða einhver með sérstakt umboð stjórnar þar að lútandi, geti gefið fyrirmæli um breytingar þar á. Stefnda hafi verið gerð grein fyrir því að stjórn stefnanda hafi ekki gert breytingar á greiðslufyrirmælum sínum. Honum beri því að ráðstafa greiðslum til stefnanda með sama hætti og fram til þessa. Með því að hann greiði fjármunina ekki til stefnanda sé þeim haldið frá honum með ólögmætum hætti.

III

Stefndi byggir kröfur sínar meðal annars á því að af stefnu verði ekki glögglega ráðið hver sé í fyrirsvari fyrir félagið. Samkvæmt b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, beri í stefnu að geta um nöfn fyrirsvarsmanna, stöðu þeirra og heimili. Ekki komi fram í stefnu eða gögnum málsins að breytingar á stjórn félagsins eða forstöðumanni hafi þegar í stað verið tilkynntar lögbærum skráningaraðila samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 108/1999 um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög. Gögn um það liggi ekki fyrir hjá innanríkisráðuneyti eða sýslumanni.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 108/1999 skuli skráð trúfélög árlega fyrir lok marsmánaðar senda sýslumanni skýrslu um starfsemi sína á næstliðnu ári og jafnframt gera grein fyrir breytingum sem orðið hafa á þeim atriðum sem upplýsingar ber að veita um í umsókn um skráningu. Þar á meðal séu upplýsingar um nöfn stjórnarmanna og forstöðumanns auk upplýsinga sem eigi að gefa til kynna að starfsemi félagsins sé stöðug og virk. Þá beri skráðum trúfélögum, skv. 2. mgr. sömu lagagreinar, að tilkynna sýslumanni þegar í stað um skipun, flutning og starfslok forstöðumanns og um tilnefningu nýs forstöðumanns. Það hafi því staðið upp á stefnanda að tilkynna um breytingar í kjölfar þess að Ó-kk-nf H-kk-nf Þ-kk-nf hafi horfið af braut. Þá komi fram í 2. mgr. 7. gr. laganna að áður en forstöðumaður trúfélags eða lífsskoðunarfélags tekur til starfa skuli hann senda sýslumanni skriflega yfirlýsingu um að hann muni vinna af samviskusemi þau störf sem honum eru falin í því starfi samkvæmt lögunum.

Með bréfi sýslumannsins á Siglufirði 27. febrúar 2014 til Ó-kk-ef H-kk-ef hafi athygli stefnanda verið vakin á ákvæði 5. gr. laga nr. 108/1999 og framangreindum áskilnaði um árleg skil á skýrslu. Öllum trúfélögum hafi verið sent bréf sama efnis. Nokkru síðar hafi Ó-kk-nf H-kk-nf haft samband og tjáð embættinu að hann væri hættur sem forstöðumaður félagsins. Við nánari grennslan embættisins hafi komið í ljós að samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands hafi einungis tveir einstaklingar verið skráðir í félagið, en það sé langt undir lágmarksfjölda félagsmanna til þess að trúfélag fái skráningu. Það hafi einnig legið fyrir að á árinu 2013 hafi félagið látið hjá líða að skila skýrslu um starfsemi sína á árinu 2012. Að sögn sýslumanns hafi Ó-kk-nf H-kk-nf beðist undan því að veita nokkrar upplýsingar um félagið þegar eftir því hafi verið leitað og kveðist ekki vita hverjir færu með stjórn þess.

Þegar legið hafi fyrir að enginn forstöðumaður var í félaginu, svo kunnugt væri, að í félaginu væru einungis tveir skráðir félagsmenn og að félagið hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögunum, hafi sýslumaður litið svo á að félagið uppfyllti ekki skilyrði til þess að teljast skráð trúfélag. Með hliðsjón af áskilnaði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 108/1999, um að ekki sé heimilt að fella skráningu trúfélags úr gildi nema því sé veittur frestur til að bæta úr því sem er áfátt, hafi sýslumaður 15. apríl 2015 sett auglýsingu í Lögbirtingablaðið þar sem hann hafi skorað á þá sem hefðu stjórn félagsins með höndum að gefa sig fram. Við úrlausn um það hvort sú ráðstöfun hafi verið málefnaleg telji stefndi að líta verði til þess að forsvarsmaður sé ábyrgur gagnvart sýslumanni fyrir því að farið sé að ákvæðum laganna. Fyrrum forsvarsmaður félagsins, Ó-kk-nf H-kk-nf, hafi að eigin sögn hætt afskiptum af félaginu án þess að sú breyting hefði verið tilkynnt til sýslumanns. Hann hafi neitaði að veita upplýsingar um félagið þegar eftir því hafi verið leitað. Skráning félagsins í fyrirtækjaskrá í öndverðu hafi verið reist á því að félagið væri skráð hjá hinum lögformlega skráningaraðila. Það verði því ekki séð hvernig sýslumaður hefði getað reitt sig á upplýsingar úr félagaskrá. Þá hafi sýslumaður ekki haft aðgang að upplýsingum hjá Þjóðskrá Íslands um hverjir skráðir félagsmenn væru, vegna sjónarmiða um persónuvernd.

Það hafi staðið stjórnarmönnum stefnanda, sem hafi verið skráðir í félagaskrá ríkisskattstjóra í kjölfar aðalfundarins 20. desember 2013, næst að haga skráningunni í samræmi við 2. mgr. 5. gr. laga nr. 108/1999. Forstöðumaður sé ábyrgur gagnvart sýslumanni fyrir því að farið sé að ákvæðum laganna. Í samræmi við það beri honum meðal annars að gæta þess að í árlegum skýrslum félagsins sé sérstaklega gerð grein fyrir ráðstöfun fjármuna félagsins sem öðrum þræði stafi af opinberu fé, sbr. lög nr. 91/1987 um sóknargjöld. Það skipti því máli hver sé skráður forstöðumaður.

Í kjölfar áskorunar sýslumannsins á Norðurlandi eystra í Lögbirtingablaðinu hafi einn aðili gefið sig fram. Hann hafi verið viðurkenndur af sýslumanninum sem nýr forstöðumaður stefnanda með bréfi 1. júní 2015. Stefnandi hafi skotið þeirri ákvörðun sýslumanns til innanríkisráðuneytisins með kæru 16. febrúar 2016, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 108/1999. Stefnandi hafi þar krafist þess að ákvörðunin yrði felld úr gildi og Á-kk-nf A-kk-nf Á-kk-nf yrði skráður forstöðumaður. Í kærunni sé byggt á því að sýslumann hafi brostið lagaheimild til ákvörðunarinnar og að hann hafi ekki gætt rannsóknarskyldu stjórnsýslulaga. Af kærunni og öðrum gögnum málsins verði jafnframt ráðið að stefnandi telji að ákvörðunin hafi haft veruleg áhrif á starfsemi trúfélagsins þar sem óvissa ríki um hver hafi rétt til að koma fram fyrir hönd félagsins. Birtist sá ágreiningur meðal annars í því að með bréfi frá 5. febrúar 2016 hafi hinn nýi forstöðumaður farið þess á leit við Fjársýslu ríkisins að greiðslum til stefnanda yrði frestað með nánar greindum fyrirvörum.

Markmið málsóknar stefnanda sé að krefjast sóknargjalda í samræmi við fyrirmæli laga nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. Samkvæmt upplýsingum frá Fjársýslu ríkisins hafi stefnanda, á árunum 2014 og 2015, verið greidd sóknargjöld í samræmi við skráningar í félaginu. Á árinu 2014 hafi þrír félagsmenn verið skráðir í stefnanda og hafi sóknargjöldin numið samtals 28.617 krónum. Á árinu 2015 hafi sami fjöldi verið skráður og sóknargjöldin hafi þá numið 29.664 krónum. Sóknargjöld hafi ekki verið greidd félaginu á árinu 2016 vegna óvissu um hver sé bær til að fara með fjárráð félagsins.

Með vísan til framangreinds telji stefndi svo mikla óvissu um hver fari með fyrirsvar fyrir stefnanda að ekki verði hjá því komist að vísa málinu frá dómi, sbr. 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Verði ekki fallist á að vísa málinu frá telji stefndi, með hliðsjón af 2. mgr. 26. gr. sömu laga, að sýkna verði hann að svo stöddu þar til leyst hafi verið úr ágreiningi um hver hafi heimild til þess að koma fram fyrir hönd stefnanda. Verði ekki fallist á kröfu um sýknu krefjist stefndi þess að kröfur stefnanda sæti verulegri lækkun.

IV

Stefnandi höfðaði mál þetta til innheimtu sóknargjalda sem hann telur sig eiga rétt til á grundvelli laga nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði hann fram bókun um breytta kröfugerð þar sem hann hækkaði kröfu sína úr 5.341.304 krónum í 32.047.824 krónur. Stefnandi vísaði til þess að hann hefði áskilið sér rétt í stefnu málsins til þess að auka við kröfugerð sína með framhaldsstefnu, sbr. 29. gr. laga nr. 91/1991, enda myndi krafa stefnanda á hendur stefnda gjaldfalla 15. hvers mánaðar. Um væri að ræða kröfur sem ættu rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, sbr. 27. gr. sömu laga. Stefndi hefði hins vegar synjað því að taka á móti framhaldsstefnu og falla frá stefnufresti. Stefndi mótmælti breytingu á kröfugerð stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 skal kröfu sem ekki kemur fram í stefnu vísað frá dómi nema stefndi hafi samþykkt að hún kæmist að án þess. Það sama gildir um hækkun á kröfu eða aðrar breytingar stefnda í óhag. Þar sem stefndi hefur ekki samþykkt breytta kröfugerð stefnanda og hún er honum í óhag verður að vísa breyttri kröfu stefnanda frá dómi. Engu máli skiptir þótt stefnandi hafi í stefnu áskilið sér rétt til breytinga á kröfugerð sinni með framhaldsstefnu og stefndi synjað móttöku á henni.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi þar sem óvissa ríki um hver fari með fyrirsvar fyrir stefnanda, sbr. 4. mgr. 17. gr. og b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt síðar greinda ákvæðinu ber í stefnu að geta nafna fyrirsvarsmanna aðila, stöðu þeirra og heimilis eða dvalarstaðar. Í stefnu er ekki gerð grein fyrir því hver sé fyrirsvarsmaður stefnanda. Er þetta ágalli á málatilbúnaði hans, en hann hefur þó ekki í för með sér að málinu verði vísað frá dómi. Í málinu liggur fyrir yfirlit fyrirtækjaskrár um stjórn stefnanda. Ekki hefur verið dregið í efa að stjórnin sé skipuð með þeim hætti sem þar kemur fram eða að málið sé höfðað í umboði hennar. Eru því ekki efni til þess að vísa málinu frá dómi af þessum sökum.

Stefndi krefst til vara sýknu í málinu af sömu sökum, þ.e. að ekki liggi fyrir hverjir skipi stjórn eða hver sé forstöðumaður stefnanda, en breytingar þar að lútandi hafi ekki verið tilkynntar réttum aðila. Stefnandi kveðst vera skráð trúfélag og honum beri því réttur til sóknargjalda í samræmi við lög nr. 91/1987. Engu máli skipti hver sé forstöðumaður trúfélagsins.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. skulu þjóðkirkjusöfnuðir og skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög, samkvæmt lögum nr. 108/1999 um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög, eiga ákveðna hlutdeild í tekjuskatti álögðum samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt eftir því sem lögin ákveða. Eins og greint var frá í málsatvikalýsingu var stefnandi stofnað árið 2013 og skráð sem trúfélag. Við könnun sýslumanns á fyrri hluta ársins 2015 taldi hann að stefnandi uppfyllti ekki skilyrði þess að vera skráð trúfélag. Var þá enginn skráður forstöðumaður félagsins og skýrslu um starfsemina, sbr. 5. gr. laga nr. 108/1999 um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög, hafði ekki verið skilað. Telji sýslumaður skilyrði skráningar trúfélags ekki lengur vera fyrir hendi ber honum að veita félaginu skriflega viðvörun og setja því frest til að bæta úr því sem áfátt er, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna. Sýslumaður auglýsti þá eftir forstöðumanni eða stjórnarmönnum í Lögbirtingablaðinu. Í-kk-nf A-kk-nf Ó-kk-nf gaf sig fram og var hann í kjölfarið skráður forstöðumaður trúfélagsins eins og greint hefur verið frá. Sú skráning hefur nú verið felld úr gildi með úrskurði innanríkisráðuneytisins.

Í 3. gr. laga nr. 108/1999 eru tilgreind skilyrði skráningar trúfélags. Eru það meðal annars skilyrði skráningar að félagið hafi náð fótfestu, starfsemi þess sé virk og stöðug, tilgangur þess stríði ekki gegn lögum, góðu siðferði eða allsherjarreglu og að í félaginu sé kjarni félagsmanna sem taki þátt í starfsemi þess og styðji lífsgildi félagsins í samræmi við kenningar þær sem félagið er stofnað um og eiga til sóknar að gjalda hér á landi samkvæmt lögum nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. Þá er það skilyrði að félagið sjái um tilteknar athafnir, svo sem útfarir, giftingar, skírnir eða nafngjafir og fermingar eða aðrar hliðstæðar athafnir. Til þess að félagið geti sinnt þessu hlutverki ber því að hafa forstöðumann sem uppfyllir tiltekin skilyrði, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 108/1999. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. ber forstöðumanninum að senda sýslumanni skriflega yfirlýsingu um að hann muni vinna af samviskusemi þau störf sem honum eru í því starfi falin samkvæmt lögum.

Stefndi greiddi stefnanda sóknargjöld árin 2014 og 2015 en hefur ekki greitt fyrir árið 2016. Sýslumaður taldi félagið þá ekki uppfylla skilyrði skráningar. Gat hann þá fellt skráninguna úr gildi að undangengnum fresti til þess að bæta úr samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 108/1999. Stefnandi hafði ekki tilkynnt sýslumanni um nýjan forstöðumann eftir starfslok Ó-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef, eins og honum bar að gera, sbr. 4. og 5. gr. sömu laga. Þá uppfyllti félagið ekki skilyrði um lágmarksfjölda félagsmanna, sbr. 4. mgr. 3. gr. laganna, sbr. reglugerð nr. 106/2014 um skráningu trúfélaga og lífsskoðunarfélaga. Sá fjöldi félagsmanna sem nú er í félaginu er til kominn eftir viðurkenningu Í-kk-ef A-kk-ef Ó-kk-ef sem forstöðumanns, en stefnandi kveður hann og samstarfsmenn hans ekki vera tengda sér. Eftir að skráning Í-kk-ef A-kk-ef var felld úr gildi með úrskurði innanríkisráðuneytisins er nú enginn skráður forstöðumaður í félaginu, en sýslumaður hefur til meðferðar kröfu stefnanda um skráningu Á-kk-ef A-kk-ef Á-kk-ef og hvort stefnandi uppfylli skilyrði þess að vera skráð trúfélag.

Samkvæmt framangreindu hefur stefnandi ekki fært sönnur fyrir því að hann uppfylli skilyrði laga nr. 108/1999 um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög og eigi rétt á greiðslum sóknargjalda á grundvelli laga nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. árið 2016. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir, með hliðsjón af málsatvikum, rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð :

Breyttri kröfugerð stefnanda, Zuism, trúfélags, með bókun er vísað frá dómi.

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda.

Málskostnaður fellur niður.

B-kvk-nf B-kvk-nf