E-1969/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 22. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 10. febrúar sl., af G-kk-þgf G. B-kk-þgf, Laugavegi 76A, Reykjavík, á hendur Reykjavíkurborg, Ráðhúsi Reykjavíkur.

Í stefnu krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum 3.000.000 króna, með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2003 til 21. maí 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Í greinargerð krefst stefndi aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati réttarins. Til vara krefst hann stórfelldrar lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður falli niður.

Í þinghaldi 22. apríl sl. gerði stefnandi kröfu um, á grundvelli 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að sakarefni málins yrði skipt og fyrst dæmt um hvort réttur stefnanda til bílastæðis væri til staðar. Var fallist á skiptingu sakarefnisins af hálfu stefnda. Eftir breytinguna krefst stefnandi þess að viðurkennt verði, að til staðar séu bílastæðaréttindi á lóð stefnanda að Laugavegi 76A í Reykjavík. Eftir skiptinguna krefst stefndi sýknu af kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar.

II.

Málsatvik eru að mestu óumdeild. Þann 5. júní 2002 samþykkti skipulags- og byggingarnefnd Reykjavíkurborgar að auglýsa tillögu að deiliskipulagi reits 1.174.2, sem tók til Grettisgötu, Vitastígs, Laugavegs og Barónsstígs. Tillagan var auglýst til kynningar frá 12. júlí 2002 til 23. ágúst s.á. með athugasemdafresti til 15. ágúst 2002. Stefnandi gerði athugasemdir við auglýsta tillögu með bréfi sem móttekið var 23. ágúst 2002. Voru athugasemdir m.a. gerðar við að verið væri að breyta aðkomu að Laugavegi 76A og 76B, sem hefði verið ágreiningslaus um áratuga skeið. Í umsögn skipulagsfulltrúa um athugasemdirnar, upphaflega dagsettar 15. nóvember 2002, síðar breytt 28. mars 2003, segir að tveir fundir hafi verið haldnir með eigendum húseignanna að Laugavegi 76A, 76B og Grettisgötu 59 þar sem farið hafi verið yfir fyrri samþykktir og kvaðir á umræddum lóðum. Síðan segir orðrétt: „Ótvíræður gangréttur er á lóðunum Laugavegur 76, 76A að lóð Laugavegar 76B, sbr. afsöl dags. annars vegar 31.03.1930 og hins vegar 07.03.1944 og merkjastefnublöð lóðarskráarritara. Á lóðarblaði lóðarskráarritara kemur fram að kvöð sé á lóð Grettisgötu 59 um gangrétt að lóð Laugavegar 76B og áfram yfir þá lóð og tengist gangréttinum um lóðir Laugavegar 76 og 76A. Þannig er sýndur óheftur gangréttur um allar lóðirnar milli Grettisgötu og Laugavegs. Árið 1993 er sótt um heimild til að rífa geymsluskúra á vesturlóðamörkum Laugavegar 76A og 76B. Orðrétt segir í umsókn: „Þessi ósk kemur til vegna möguleika á innkeyrslu frá Grettisgötu og inn á lóð númer 76A við Laugaveg“. Árið 1994 eru lóðirnar komnar í eigu sama aðilans, samþykkir byggingarnefnd beiðni um gerð bílastæða á báðum lóðunum. Síðan hefur verið ekið um lóð Grettisgötu 59, að lóðunum Laugavegur 76A og 76B.“

Skipulagsfulltrúi lagði hins vegar til að í deiliskipulaginu yrði sett kvöð á lóðina Grettisgötu 59 um göngurétt frá Grettisgötu að lóðinni númer 76B við Laugaveg og yfir þá lóð að númer 76A við Laugaveg. Tillagan var loks samþykkt 9. apríl 2003 og staðfesti borgarráð þá afgreiðslu 11. apríl 2003. Skipulagsstofnun gerði ekki athugasemdir við að tillagan yrði birt í B-deild Stjórnartíðinda. Var auglýsing um gildistökuna birt 1. ágúst 2003. Stefnandi kærði umrædda ákvörðun til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála og fólst í kröfugerð hans krafa um ógildingu deiliskipulagsins. Úrskurðarnefndin hafnaði kröfu stefnanda.

Stefnandi var ósáttur við þessa afgreiðslu. Óskaði hann eftir að S-kk-nf K-kk-nf löggiltur fasteignasali og G-kk-nf S-kk-nf löggiltur fasteignasali myndu meta til fjár verðmæti bílastæðis hans. Með matsgerð 12. mars 2008 mátu fasteignasalarnir verðmæti þess á 3.000.000 króna og miðuðu í því efni við samþykkta afstöðumynd á fundi byggingarnefndar 25. ágúst 1994. Með bréfi 21. apríl 2008 til Reykjavíkurborgar gerði stefnandi kröfu um bætur á grundvelli verðmatsins. Því hafnaði Reykjavíkurborg með bréfi 21. ágúst 2008. Höfðaði stefnandi mál þetta í kjölfarið.

III.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á hendur stefnda á því að hann hafi verið sviptur bílastæði sem fylgt hafi fasteign hans að Laugavegi 76A samkvæmt samþykkt byggingarnefndar Reykjavíkurborgar frá 25. ágúst 1994 sem og raunhæfri og nothæfri aðkomu að lóð sinni.

Allt frá fyrri hluta síðastliðinnar aldar hafi verið gert ráð fyrir aðkomu að húsum nr. 76A og B við Laugaveg bæði frá Laugavegi og Grettisgötu. Eins og fram komi í afsali borgarstjórans í Reykjavík 7. mars 1944 sé umferðarréttur að lóðinni nr. 76B við Laugaveg eftir 2,0 m breiðri ræmu sem nánar hafi verið sýnt á uppdrætti. Það sé því óumdeilt að óheftur umferðarréttur hafi verið um allar lóðirnar milli Grettisgötu og Laugavegs. Upphaflega hafi verið gert ráð fyrir gangandi umferð en síðan hafi það breyst með tímanum og farið hafi verið þar um á bifreiðum. Á lóðinni nr. 76A hafi verið skúrar sem fjarlægðir hafi verið árið 1993. Flest þessara húsa hafi verið í eigu þeirra sem ráku kjötbúðina Borg við Laugaveg og öll aðföng komið um portið á milli Grettisgötu 57 og 59. Það hafi því verið ekið um lóðina nr. 59 við Grettisgötu til að komast að Laugavegi 76B og skúrunum sem tengst hafi Laugavegi 76A.

Árið 1993 hafi verið sótt um heimild til að rífa geymsluskúra á vesturlóðarmörkum Laugavegar 76A og 76B. Árið 1994 hafi lóðirnar Grettisgata 59 og Laugavegur 76A verið í eigu sama aðilans og 25. ágúst 1994 hafi byggingarnefnd Reykjavíkurborgar samþykkt gerð bílastæða á lóðunum Laugavegur 76A og 76B. Með samþykkt á gerð bílastæða á lóðunum hafi verið og staðfest aðkoma að lóðinni sem hafði verið gegnum árin. Þar sem lóðirnar að Grettisgötu 59 og Laugavegi 76A hafi verið í eigu sama aðilans á þessum tíma sé ljóst að eigandi Grettisgötu 59 hafi staðfest skýrlega með þessum hætti hinn forna umferðarrétt að lóðinni Laugavegur 76A og að um aksturskvöð væri að ræða, enda hefði hann ekki að öðrum kosti óskað eftir bílastæðum á lóðunum.

Af hálfu stefnda hafi því verið haldið fram að samþykkt hans á bílastæðum á lóðunum 25. ágúst 1994 hafi ekkert gildi gagnvart Grettisgötu 59, þar sem sótt hafi verið um breytingar vegna Laugavegs 76A. Hér sé um misskilning að ræða, enda hafi báðar lóðirnar verið í eigu sama aðilans á þeim tíma er borgin hafi samþykkt bílastæðin, sbr. t.d. bréf skipulagsfulltrúa 15. nóvember 2002. Af því leiði að eigandi Grettisgötu 59 hafi, við samþykkt borgarinnar, verið bundinn við akstur um lóð sína að bílastæðunum. Samþykki hans um slíka aksturskvöð hafi þar með legið fyrir.

Samkvæmt fyrirliggjandi heimildarskjölum sé umferðarréttur að lóð stefnanda um Grettisgötu 59. Hér verði að hafa í huga að fasteignir, sem einhvers konar ítak kunni að hafa stofnast í séu breytingum háðar, t.a.m. vegna bygginga, nýtingar, landskipta o.fl., en það geti óhjákvæmilega haft áhrif á ítakið sem geti breyst af þeim sökum. Í þessu tilviki liggi fyrir að ítakið hafi breyst úr upphaflegri gönguleið í akstursleið vegna nýtingar á þeim fasteignum sem þarna hafi verið. Byggingarnefnd Reykjavíkurborgar hafi staðfest það 25. ágúst 1994, er umsókn eiganda Grettisgötu 59 og Laugavegs 76A um bílastæði á lóðunum var samþykkt. Ennfremur sé augljóst að hinn forni umferðarréttur sé einungis nýtanlegur og nothæfur í dag með því að unnt sé að aka þar að fasteign stefnanda eins og gert hafi verið í árabil áður en Reykjavíkurborg hafi samþykkt hið umdeilda deiliskipulag.

Ennfremur hafi stefndi haldið því fram að bílastæði hafi ekki verið samþykkt fyrir fasteignina að Laugavegi 76A, þrátt fyrir samþykkt byggingarnefndar 25. ágúst 1994. Ljóst sé að stefndi, sem stjórnvald á þessum tíma, hafi samþykkt bílastæði á lóðinni vestan við fasteignina í samræmi við fyrirmæli gr. 5.2.7 þágildandi byggingarreglugerðar nr. 177/1992. Hafi stefndi talið þörf á að breyta lóðarblaði eða deiliskipulagi til samræmis við greinda samþykkt sína hafi það verið alfarið í höndum stefnda sjálfs. Þá hafi byggingarnefnd með greindri afgreiðslu sinni samþykkt aðkomu að lóðinni sem og umrædda akstursleið. Stefndi hafi því verið bundinn af þessari afgreiðslu sinni frá 1994 og borið við gerð nýs deiliskipulags af svæðinu að fylgja þeirri ákvörðun sem tekin hafði verið. Stefnandi hafi mátt treysta því og hafi haft réttmætar ástæður til að vænta þess, miðað við samþykkta afstöðumynd frá 25. ágúst 1994, að bílastæði hafi fylgt fasteigninni og að það hafi verið samþykkt af hálfu stefnda.

Samkvæmt deiliskipulagi reits 1.174.2 sé ekki gert ráð fyrir umræddu bílastæði. Kvöð hafi einungis verið lögð á um göngurétt frá Grettisgötu að lóðinni nr. 76B við Laugaveg og yfir þá lóð að númer 76A við Laugaveg. Með samþykkt skipulagsins hafi því stefnandi verið sviptur bílastæði sínu sem og raunhæfri aðkomu að lóð sinni. Beri stefndi ábyrgð á tjóni stefnanda af þessum sökum samkvæmt skýrum fyrirmælum 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Ljóst megi vera að stefnandi geti ekki nýtt fasteign sína með sama hætti og áður og notkunarmöguleikar eignarinnar hafi skerst. Þá hafi verðmæti eignarinnar rýrnað vegna gildistöku skipulagsins eins og fyrirliggjandi matsgerð staðfesti.

Ennfremur byggi stefnandi á því að um slíka skerðingu á eignarráðum hans sé að ræða sem jafna beri við hreina eignasviptingu, eða m.ö.o. de facto eignarnám sem beri að bæta honum á grundvelli fyrirmæla 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu. Stefnda sé skylt að greiða bætur enda hafi sveitarfélagið skert eign stefnanda með því að svipta hann bílastæði sínu sem og raunhæfri og nothæfri aðkomu að lóð sinni.

Loks sé á því byggt, verði ekki fallist á ábyrgð stefnda á grundvelli 33. gr. skipulags- og byggingarlaga eða skerðingu eignarráða, að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli meginreglna stjórnsýsluréttar um skaðabótaábyrgð stjórnvalda vegna ólögmætra stjórnvaldsákvarðana og meginreglum skaðabótaréttar um skilyrði skaðabótaskyldu utan samninga. Ljóst sé, að með ákvörðun sinni um samþykkt hins umdeilda deiliskipulags 9. apríl 2003, hafi stefndi brotið gegn fyrri ákvörðun sinni frá 25. ágúst 1994, sem og ótvíræðum rétti stefnanda til raunhæfrar aðkomu að lóð sinni. Ákvörðunin frá 9. apríl 2003 hafi því verið ólögmæt og ekki byggð á lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum, samanber það sem fyrr greinir um bílastæði á lóð stefnanda og aðkomu að lóð hans. Ennfremur hafi umsagnir starfsmanna stefnda um réttindi stefnanda verið byggðar á röngum grundvelli bæði túlkun á ákvörðun byggingarnefndar frá 25. ágúst 1994 sem og umferðarrétti að lóðinni. Stefnandi telji að þessir annmarkar hafi verið slíkir að líta verði svo á að borgarstjórn, og þeir starfsmenn sveitarfélagsins sem það ber vinnuveitendaábyrgð á, hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við töku ákvörðunarinnar eða a.m.k. einfalt gáleysi.

Stefnandi byggi á því að hin ólögmæta og saknæma ákvörðun hafi valdið honum töluverðu tjóni. Tjónið sé að rekja til umræddrar ákvörðunar og sé sennileg afleiðing hennar. Ef borgarstjórn hefði tekið lögmæta ákvörðun, hagað málsmeðferð sinni og framkomu gagnvart stefnanda í samræmi við gildandi ákvarðanir og samþykkta afstöðumynd og hagað gerð deiliskipulagsins til samræmis við fyrri ákvarðanir sem og fyrirmæli laga- og byggingarreglugerða, hefði stefnandi ekki orðið fyrir fjárhagslegu tjóni. Að öllu framangreindu virtu telji stefnandi að uppfyllt séu skilyrði hinnar almennu skaðabótareglu utan samninga um gáleysi, orsakasamhengi, sennilega afleiðingu og tjón.

Um lagarök vísar stefnandi til 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, og meginreglna eignarréttar sbr. einkum 72. gr. stjórnarskrár, og 1. gr. 1. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Ennfremur er byggt á þágildandi byggingarreglugerð nr. 177/1992. Þá er byggt á meginreglum stjórnsýsluréttar um skaðabótaábyrgð hins opinbera, almennum reglum stjórnsýsluréttar, stjórnsýslulögum nr. 37/1993 og skipulags- og byggingarlögum, auk reglna skaðabótaréttar um skaðabótaskyldu utan samninga og innan og vinnuveitandaábyrgð hins opinbera á skaðaverkum starfsmanna sinna. Krafa um málskostnað er studd við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991.

III.

Sýknukrafa stefnda byggir í fyrsta lagi á því að skilyrði fyrir bótaskyldu á grundvelli 33. gr. laga nr. 73/1997 séu ekki fyrir hendi. Því til stuðnings sé bent á eftirfarandi:

Þegar byggingarleyfisumsókn þáverandi eiganda fasteignarinnar að Laugavegi 76A hafi verið lögð fyrir byggingarnefnd Reykjavíkur, hafi einungis verið sótt um leyfi fyrir áður gerðum breytingum, þ.e. til að breyta verslunarhúsnæði í íbúðarhús. Gögn málsins beri hvergi með sér að sótt hafi verið um bílastæði þótt það sé sýnt sem áður gert á afstöðumynd sem fylgt hafi umsókninni. Skýrt sé tekið fram í byggingarlýsingu á hinum samþykktu uppdráttum að gönguleið sé frá Grettisgötu gegnum lóðirnar út að Laugavegi. Í því felist ótvíræð yfirlýsing af hálfu hönnuðar og umsækjanda að um gönguleið sé að ræða, en ekki akstur bifreiða. Það liggi fyrir í málinu að stefndi hafi hvorki samþykkt bílastæði á lóð þeirri sem hús stefnanda standi á, né óheftan akstur bifreiða í gegnum lóðina nr. 59 við Grettisgötu, þó svo ekið hafi verið umrædda leið í nokkurn tíma. Með ákvörðun byggingarnefndar 25. ágúst 1994 hafi þannig, á bindandi hátt, verið mælt fyrir um rétt umsækjanda í ákveðnu og fyrirliggjandi máli í skilningi 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þ.e. rétt til að breyta verslunarhúsnæði í íbúðarhúsnæði og ekkert annað.

Krafa stefnanda um bætur á grundvelli 33. gr. skipulags- og byggingarlaga byggi fyrst og fremst á afstöðumynd sem byggingarfulltrúinn í Reykjavík hafi áritað um samþykki sitt f.h. byggingarnefndar. Telji stefnandi að með því hafi nefndin í raun samþykkt gerð bílastæðis á lóðinni, þó svo að umsækjandi hafi ekki sótt um slíkt stæði. Bent sé á að samþykkt byggingarnefndar á afstöðumynd feli einungis í sér samþykki á því ástandi sem talið sé að fyrir liggi á lóðunum. Hönnuður uppdrátta beri ótvírætt ábyrgð á að þær upplýsingar sem þar komi fram séu réttar og byggðar á fyrirliggjandi gögnum og í samræmi við skipulag, lög og reglugerðir, sbr. gr. 3.5.4. í þágildandi byggingarreglugerð nr. 177/1992. Að mati stefnda verði það að teljast afar óeðlilegt ef hægt sé síðar að hagnast fjárhagslega á grundvelli samþykktrar afstöðumyndar sem hafi ekki lýst réttu ástandi á lóð og byggja eignarrétt sinn á því. Með áritun sinni á umrædda afstöðumynd hafi byggingarfulltrúi eingöngu verið að staðfesta að umsækjanda væri heimilt að gera það sem hann hafi sótt um. Í athugasemdum stefnanda við auglýsta tillögu að deiliskipulagi reitsins hafi hvergi verið minnst á að byggingarnefnd hafi ,,samþykkt” gerð bílastæðis eða umrædda afstöðumynd sem sýni bílastæði á lóðinni.

Þegar umrædd byggingarleyfisumsókn hafi verið lögð fyrir byggingarnefnd hafi verið í gildi byggingarlög nr. 54/1978 og byggingarreglugerð nr. 177/1992. Í 9. gr. byggingarlaga hafi sagt að óheimilt væri að gera mannvirki sem hefðu áhrif á útlit umhverfisins nema að fengnu leyfi byggingarnefndar. Byggingarleyfi skyldi vera skriflegt og öðlast gildi þegar sveitarstjórn hefði staðfest samþykkt byggingarnefndar um veitingu byggingarleyfisins og byggingarfulltrúi áritað aðaluppdrátt. Í gr. 3.1.1. í byggingarreglugerð hafi sagt að hver sá sem óskaði leyfis til að gera bifreiðarstæði skyldi senda um það skriflega umsókn til hlutaðeigandi byggingarnefndar, ásamt nauðsynlegum uppdráttum og skilríkjum. Umsókninni skyldi jafnframt fylgja aðaluppdrættir ásamt byggingarlýsingu varðandi efnisval o.s.frv., sbr. gr. 3.1.3. Gerð bifreiðarstæða hafi verið háð samþykki byggingarnefndar og borið að sýna fjölda bifreiðastæða, fyrirkomulag, tengsl við gatnakerfið og önnur mannvirki þessu tengd á uppdrætti, sbr. gr. 5.2.7. Ekkert af þessu hafi verið lagt fyrir byggingarnefndina. Sé því með engu móti hægt að fallast á þá staðhæfingu stefnanda að stefndi hafi samþykkt bílastæði á lóðinni í samræmi við fyrirmæli gr. 5.2.7. Engar þinglýstar heimildir geri ráð fyrir bílastæði á lóðinni og ekki sé gert ráð fyrir því í deiliskipulagsuppdrætti af fyrra ástandi lóðarinnar. Þá sýni gildandi mæliblað landupplýsingadeildar Reykjavíkurborgar fyrir lóðina ekkert bílastæði en mæliblöð eigi að sýna samþykkt mannvirki og þær kvaðir sem séu í gildi á viðkomandi svæði. Beri hér jafnframt að hafa í huga að byggingarleyfi grundvallist ávallt á gildandi deiliskipulagi, sbr. 2. mgr. 9. gr. þágildandi byggingarlaga. Það sé skilyrði bótaskyldu samkvæmt 33. gr. skipulags- og byggingarlaga að nýtingarmöguleikar fasteignar hafi skerst frá því sem áður hafi verið heimilt. Samkvæmt því sem rakið sé hér að framan sé fulljóst að heimild til gerðar bílastæðis hafi ekki verið fyrir hendi og geti því vart komið til bótaskyldu á þessum grunni.

Stefndi hafni því að með gildistöku deiliskipulagsins hafi stefnandi verið sviptur raunhæfri og nothæfri aðkomu að lóð sinni. Engin þinglýst kvöð hafi verið um aðkomu að lóð stefnanda frá Grettisgötu hvorki fyrir gangandi vegfarendur né akandi. Óumdeilt sé þó að umferð um lóðina að Grettisgötu 59 hafi bæði verið gangandi og akandi að lóð stefnanda og því verði ekki útilokað að hann hafi hefðað slíkan afnotarétt en á því sé ekki byggt í þessu máli. Þá bendi stefndi á að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hafi komist að þeirri niðurstöðu í máli stefnanda o.fl. gegn stefnda að ekki hafi legið fyrir með ótvíræðum hætti að umferðarréttur hafi verið til staðar um lóðina að Grettisgötu 59 og að ákvörðun stefnda um gildistöku deiliskipulagsins hafi ekki raskað hagsmunum stefnanda.

Þá sé því haldið fram af hálfu stefnanda að þar sem lóðirnar að Grettisgötu 59 og Laugavegi 76A hafi verið í eigu sama aðila á þeim tíma sem byggingarleyfisumsóknin hafi verið samþykkt árið 1994, hafi eigandi Grettisgötu 59 staðfest hinn forna umferðarrétt að lóð stefnanda og að um aksturskvöð hafi verið að ræða. Þessu sé mótmælt enda liggi alveg skýrt fyrir að ekki hafi verið sótt um bílastæði á lóðinni með umræddri umsókn auk þess sem í byggingarlýsingu hinna samþykktu uppdrátta komi skýrlega fram að um gönguleið sé að ræða. Þessi skilningur stefnanda sé því í raun fjarstæðukenndur.

Í málatilbúnaði sínum vísi stefnandi til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 15. nóvember 2002 þar sem segi m.a. að bílastæðin hafi verið samþykkt af byggingarnefnd. Misskilningur starfsmanns stefnda um rétt ástand lóðar geti með engu móti talist réttarskapandi og veitt stefnanda eignarrétt að ósamþykktu og óþinglýstu bílastæði, enda eigi hinn meinti réttur enga stoð í deiliskipulagi og hafi ekki hlotið lögformlega afgreiðslu byggingaryfirvalda eins og rakið hafi verið.

Því sé mótmælt að stefndi hafi staðfest að ítak sem stefnandi haldi fram að hafi breyst úr gönguleið í akstursleið vegna nýtingar og að þar með sé hinn forni umferðarréttur einungis nýtanlegur og nothæfur í dag með akstri bifreiða að fasteign stefnanda. Fulljóst sé að ekki verði, svo gilt sé, stofnuð ítök í fasteignum er brjóti í bága við skipulags- og byggingarlöggjöf. Í deiliskipulagsskilmálum reitsins segi einfaldlega að kvöð sé um göngurétt að lóð stefnanda frá Laugavegi og Grettisgötu, sbr. skilmála fyrir lóðirnar Grettisgötu 59 og Laugaveg 76 og 76B. Þá bendi stefndi á að leyfisveiting fyrir slíkum akstursrétti teljist meiri háttar aðstöðubreyting sem eigandi fasteignarinnar að Grettisgötu 59 myndi ekki sætta sig við bótalaust enda hafi hann hafnað öllum hugmyndum um slíkan rétt í gegnum lóð sína. Slíkur akstursréttur, jafnvel þótt eigandi Grettisgötu 59 féllist á hann, breyti samt engu um þá staðreynd að á lóð stefnanda sé ekki og hafi ekki verið samþykkt bílastæði.

Því sé sérstaklega mótmælt að stefnandi hafi mátt treysta því og hafi haft réttmætar ástæður til að vænta þess, miðað við samþykkta afstöðumynd, að bílastæði fylgdi fasteigninni og að það hefði verið samþykkt af stefnda. Í kæru stefnanda til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála sé hvergi minnst á umrædda afstöðumynd eða að byggingarnefnd Reykjavíkur hafi samþykkt umsókn þáverandi eiganda um gerð bílastæða á lóðinni. Bent sé á að í rökstuðningi stefnanda fyrir úrskurðarnefndinni telji hann að byggingarnefndin hafi samþykkt árið 1993 gerð bílastæða á lóðinni þegar sótt hafi verið um leyfi til að rífa skúra á lóðinni. Virðist stefnandi fyrst hafa byggt á þeim málatilbúnaði að byggingarnefnd hafi samþykkt umsókn um gerð bílastæðis á fundinum 25. ágúst 1994 eða þá með áritun byggingarfulltrúa á afstöðumynd sem hann hafi látið fylgja með umsókninni í bréfi stefnanda til stefnda 21. apríl 2008.

Loks sé því mótmælt að hér sé um hreina eignasviptingu að ræða á grundvelli 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu sem stefnda beri að bæta enda algjörlega ósannað að stefnandi eigi lögvarinn eignarétt til bílastæðis á umræddri lóð.

Umkrafðar bætur stefnanda byggi eingöngu á verðmæti ósamþykkts bílastæðis samkvæmt matsgerð tveggja löggiltra fasteignasala sem stuðst hafi við afstöðumynd sem samþykkt hafi verið á fundi byggingarnefndar. Um sé að ræða álit sem stefnandi hafi aflað einhliða sem hafi af þeim sökum enga þýðingu. Við ákvörðun bóta samkvæmt matsgerð hafi, svo dæmi sé tekið, ekki verið tekið tillit til þeirrar verðhækkunar sem skipulagsaðgerðir stefnda kunni að hafa í för með sér á eign stefnanda, sbr. 2. mgr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga. Samkvæmt deiliskipulaginu sé gert ráð fyrir mikilli uppbyggingu að Laugavegi 76 sem sé háð því að við lóðina verði bætt hluta lóðarinnar að Laugavegi 76A og að húsið að Laugavegi 76A verði fjarlægt. Verðmæti fasteignar stefnanda hafi því aukist við gerð deiliskipulagsins. Stefndi telji þegar af þeirri ástæðu að ekki sé hægt að leggja matsgerðina til grundvallar í þessu máli og að bótagrundvöllur stefnanda sé því brostinn.

Þannig sé á því byggt af hálfu stefnda í þessu máli að með samþykki deiliskipulags reits 1.174.2. hafi ekki verið skertur réttur stefnanda til bílastæðis sem skapi stefnda bótaskyldu á grundvelli 33. gr. skipulags- og byggingarlaga og beri því að hafna öllum kröfum hans. Engin haldbær gögn hafi verið lögð fram sem sýni fram á að verðmæti fasteignar stefnanda hafi lækkað, nýtingarmöguleikar hennar skerst frá því sem áður hafi verið heimilt enda um ósamþykkt bílastæði að ræða eða að fasteignin hafi rýrnað svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður. Jafnframt sé bent á að ákvæði 33. gr. skipulags- og byggingarlaga eigi einungis við um meiriháttar tjón sem verði vegna þeirra takmarkana er verði við gildistöku skipulagsins.

Stefndi telji að skilyrði skaðabótarábyrgðar á grundvelli sakarreglunnar eða annarra meginreglna skaðabótaréttar séu ekki uppfyllt og hafni bótaábyrgð á þeim grunni. Framansögðu til stuðnings vísi stefndi til þess að ákvörðun um samþykkt deiliskipulagsins 11. apríl 2003 hafi verið reist á réttum lögum og stjórnvaldsreglum og réttri túlkun þeirra og geti því ekki komið til skaðabótaskyldu. Deiliskipulag reitsins hafi fengið meðferð í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga og hafi Skipulagsstofnun engar athugasemdir gert við deiliskipulagsskilmála fyrir Laugaveg 76A. Þá hafi í tillögu að deiliskipulagi reitsins hvorki verið getið bílastæðis á lóð stefnanda né rétti til aksturs í gegnum lóðina nr. 59 við Grettisgötu. Sé því harðlega mótmælt að ákvörðunin hafi ekki verið byggð á lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum enda réttra aðferða gætt við undirbúning og ákvörðunartöku. Hafi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála staðfest ákvörðun stefnda án nokkurra athugasemda við málsmeðferð. Misskilningur skipulagsfulltrúa sem fram hafi komið í umsögn hans verði að telja óverulegan annmarka sem varði einungis fyrirkomulag á lóð og myndi t.a.m. aldrei gefa tilefni til ógildingar. Liggi fyrir eins og áður hafi verið rakið að framlögð afstöðumynd hafi ekki verið rétt þegar byggingarleyfi hafi verið afgreitt auk þess sem ákvörðun byggingarnefndar 25. ágúst 1994 hafi verið skýr og ákveðin og enginn vafi á því hvað í henni hafi falist.

Stefndi byggir málatilbúnað sinn m.a. á byggingarlögum nr. 54/1978, byggingarreglugerð nr. 177/1992, skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1993 og reglugerðum settum með stoð í þeim, stjórnsýslulögum nr. 37/1993 og almennum reglum stjórnsýslu og stjórnarfarsréttar. Jafnframt byggir stefndi á meginreglum skaðabótaréttar um skilyrði skaðabótaábyrgðar og almennum reglum um sönnun. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 129., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að hann hafi, með breytingu á deiliskipulagi í Reykjavík fyrir reit 1.174.2 sem samþykkt hafi verið 11. apríl 2003 og auglýst var í B-deild Stjórnartíðinda 31. júlí 2003 sem auglýsing nr. 587, verið sviptur bílastæði sem fylgt hafi fasteign hans að Laugavegi 76A samkvæmt samþykkt Reykjavíkurborgar frá 25. ágúst 1994 sem og raunhæfri og nothæfri aðkomu að lóð sinni. Í stefnu hefur stefnandi uppi fjárkröfu sem hann telur nema tjóni sínu af þessum sökum en hefur undir meðförum málsins skipt sakarefni málsins á grundvelli heimildar í 31. gr. laga nr. 91/1991 og krefst þess nú að viðurkennt verði að til staðar séu bílastæðaréttindi á lóð stefnanda að Laugavegi 76A í Reykjavík.

Með umsókn um byggingarleyfi sem send var byggingarfulltrúa 17. ágúst 1994, af hálfu þáverandi eiganda Laugavegs 76A í Reykjavík, var sótt um byggingarleyfi vegna eignarinnar. Í umsóknareyðublaði sem fyllt var út við það tilefni segir, að sótt sé um leyfi til að ,,Breyting Á verslunarh. í Íbúðarhús“ á lóð nr. 76A við Laugaveg. Fékk umsóknin númerið 7200, en afrit af henni liggur frammi í málinu á dskj. nr. 28. Í umsókninni er tekið fram, að umsóknin byggi á meðfylgjandi uppdráttum. Er óumdeilt að umsókninni hafi fylgt uppdráttur sem er í afriti á dskj. nr. 4. Er hann áritaður um samþykki á fundi byggingarnefndar 25. ágúst 1994. Þá liggur fyrir á dskj. nr. 27 afrit af tilkynningu um byggingarleyfi sem dagsett er 29. ágúst 1994 til þáverandi eiganda eignarinnar að Laugavegi 76A sem er svar við umsókn eigandans um byggingarleyfi. Er tilgreint að sótt hafi verið um leyfi til að breyta verslunarhúsnæði í íbúðarhús á lóðinni nr. 76A við Laugaveg. Hafi niðurstaða byggingarnefndar verið að byggingarleyfið hafi verið samþykkt. Stefndi miðar málstað sinn við að í þessari afgreiðslu byggingarnefndar hafi ekki falist samþykki til bílastæðis svo sem stefnandi heldur fram heldur einungis samþykki til að breyta verslunarhúsnæði í íbúðarhúsnæði.

Á þeim tíma sem umsókn nr. 7200 var til meðferðar hjá byggingarnefnd voru í gildi byggingarlög nr. 54/1978 og á grundvelli þeirra byggingarreglugerð nr. 177/1992. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 54/1978 skyldi óheimilt að grafa grunn, reisa hús, rífa hús eða breyta því eða notkun þess eða gera önnur þau mannvirki sem áhrif hefðu á útlit umhverfisins nema að fengnu leyfi viðkomandi byggingarnefndar. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. skyldu framkvæmdir vera í samræmi við staðfest deiliskipulag. Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. skyldi byggingarleyfi vera skriflegt og öðlast gildi m.a. þegar sveitarstjórn hefði staðfest samþykki byggingarnefndar um veitingu byggingarleyfis og byggingarfulltrúi áritað aðaluppdrátt. Samkvæmt 11. gr. laganna skyldi sá sem óskaði leyfis til framkvæmda samkvæmt 9. gr., senda um það skriflega umsókn til hlutaðeigandi byggingarnefndar ásamt nauðsynlegum uppdráttum og skilríkjum. Í byggingarreglugerð skyldi kveðið nánar á um hvaða gögn skyldu fylgja byggingarleyfisumsókn og hvaða séruppdrætti skyldi gera af mannvirkjum. Grein 3.1.1. í byggingarreglugerð nr. 177/1992 var efnislega samhljóða 1. mgr. 9. gr. laga nr. 54/1978 að því gættu að tekið var fram að sækja skyldi um leyfi til að gera bifreiðastæði. Í kafla 5.2 í reglugerðinni var kveðið sérstaklega á um bifreiðastæði. Samkvæmt gr. 5.2.1 skyldi hverri lóð íbúðarhúss séð fyrir a.m.k. einu bifreiðastæði fyrir hverja 75 gólfflatarmetra ef ekki væri ákveðið á annan veg í deiliskipulagi eða byggingarskilmálum. Í gömlum hverfum mætti víkja frá kröfum um bifreiðastæði að mati byggingarnefndar og að fengnu leyfi skipulagsyfirvalda, sbr. gr. 5.2.5. Samkvæmt gr. 5.2.7 skyldi gerð bifreiðastæða vera háð samþykki byggingarnefndar og skyldi sýna fjölda bifreiðastæða, fyrirkomulag, tengsl við gatnakerfið og önnur mannvirki þessu tengd á aðaluppdrætti.

Reitur 1.174.2 er í einu af gömlu hverfum Reykjavíkurborgar. Í hverfinu hefur frá fornu fari verið blandað saman húsnæði undir verslunarrekstur og íbúðarhúsnæði. Ber skipulag hverfisins þess skýr merki. Þá bera gögn málsins með sér að á meðan gönguleið var á milli húsa um sund á milli Grettisgötu 57 og 59 yfir á Laugaveg á milli húsanna 76 og 78 hafi verið lítið svigrúm til að aka bifreiðum um sundið og það sérstaklega fram til ársins 1993 á meðan geymsluskúrar voru á vestanverðum lóðarmörkum lóðarinnar Laugavegur 76A og Laugavegur 76B. Leyfi til að fjarlægja þá skúra fékkst á árinu 1993, sbr. dskj. nr. 31. Eiganda fasteignarinnar að Laugavegi 76A mátti því vera ljóst á árinu 1994 að þegar verið væri að breyta eigninni Laugavegur 76A í íbúðarhús kynni að vera erfitt að setja niður bílastæði fyrir eignina í hinni þéttu og óreglulega íbúðarbyggð sem eignin var í. Þá verður ekki fram hjá því litið að samkvæmt skýru ákvæði í gr. 3.1.1. byggingarreglugerðar nr. 177/1992 skyldi sækja um leyfi í skriflegri umsókn til að gera bifreiðastæði. Er það niðurstaða dómsins í ljósi ákvæða í gr. 3.1.1. í byggingarreglugerð og afdráttarlauss, en jafnframt fátæklegs orðalags í umsókn nr. 7200, að þáverandi eigandi hafi ekki sótt um leyfi til gerðar bílastæðis fyrir eignina, heldur einungis að breyta verslunarhúsnæði í íbúðarhúsnæði. Af þeim ástæðum hafi samþykki byggingarnefndar 25. ágúst 1994 ekki falið í sér bílastæðaréttindi fyrir eignina, þó svo teikning sem árituð er um samþykki á fundi byggingarnefndar sýni slíkt bílastæði. Er það því niðurstaða dómsins að hvorki afgreiðsla byggingarnefndar 25. ágúst 1994, né síðari yfirlýsingar starfsmanna stefnda hafi skapað bílastæðaréttindi fyrir lóð stefnanda við Laugaveg 76A í Reykjavík.

Stefnandi festi kaup á fasteign í gamalgrónu hverfi í miðbæ Reykjavíkur og mátti því vera ljósar ýmsar takmarkanir á eigninni því samfara. Niðurstaða dómsins hér að framan sviptir stefnanda ekki raunhæfri eða nothæfri aðkomu að fasteign sinni þar sem gögn málsins bera með sér að óþinglýst kvöð sé til staðar um göngurétt að eigninni sem bætt hefur verið eiganda fasteignarinnar að Grettisgötu 59, sbr. dskj. nr. 22. Með þessu hefur verið leyst úr öllum málsástæðum stefnanda að baki kröfum sínum en með vísan til niðurstöðu málsins hér að framan hafa engin eignarráð stefnanda verið skert eða stefndi orðið uppvís að ólögmætum stjórnvaldsákvörðunum gagnvart honum tengdum sakarefni málsins. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Ó-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefnda K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Reykjavíkurborg, er sýkn af kröfum stefnanda, G-kk-ef G-kk-ef B-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kk-nf S-kk-nf