S-88/2015

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð fimmtudaginn 30. júní, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, útgefinni 25. ágúst 2015, á hendur X, „fyrir eftirtalin umferðarlagabrot:

I.

Með því að hafa mánudaginn 15. desember 2014, ekki hlýtt stöðvunarmerkjum umferðareftirlitsmanna Samgöngustofu er þeir ætluðu að stöðva vagnlestina AA000/BB000 til eftirlits á þjóðvegi 1, Hringvegi, á Leirurampi á Akureyri. Ók ákærði um þjóðveg 1 í vesturátt, framhjá stöðvunarmerkjum umferðareftirlitsmanna, inn á Akureyri, þar sem hann ók um götur bæjarins og síðan til baka inn á bifreiðastæði við N1-Leirunesti á Akureyri þar sem hann staðnæmdist.

Telst þetta varða við 4. mgr. 68. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum, sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum.

II.

Með því að hafa mánudaginn 15. desember 2014, brotið reglur um notkun ökurita, með því að framvísa ekki ökuritaskífum vegna aksturs síðustu 28 daga, er umferðareftirlitsmenn Samgöngustofu óskuðu þess.

Telst brot þetta varða við 44. gr. a, sbr. 3. mgr. og 5. mgr. 68. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum og a lið 32. reglugerðar [svo] nr. 605/2010 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, notkun ökurita og eftirlit, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að sér verði einungis gerð sektarrefsing. Í báðum tilvikum verði þóknun verjanda greidd úr ríkissjóði.

Málavextir

Hinn 1. júní 2015 sendi Samgöngustofa lögreglustjóranum á Norðurlandi eystra tvær kærur á hendur X, ákærða í máli þessu. Var fyrri kæra vegna meints brots á reglugerð nr. 605/2010 um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, notkun ökurita og eftirlit. Í kærunni er vísað til vettvangsskýrslu umferðareftirlits. Í skýrslunni segir eftirlitsmenn hafi hinn 15. desember 2014 verið við umferðareftirlit á Leirurampi, þjóðvegi 1, í Eyjafjarðarsveit, þegar þeir hafi veitt athygli vagnlest, bifreiðinni AA-000 og festivagninn BB-000, sem ekið hafi verið vestur þjóðveg 1. Hafi verið ákveðið að stöðva hana og taka til eftirlits. Ökumaður hafi ekki sinnt stöðvunarmerkjum en eftirlitsmenn hafi notað rautt stöðvunarljós og gul blikkandi aðvörunarljós á eftirlitsbifreið. Skýrslan er undirrituð af eftirlitsmönnum Samgöngustofu, A og B.

Síðari kæra var vegna meints brots á 3. og 4. mgr. 68. gr. umferðarlaga nr. 20/1987 með síðari breytingum. Í kærunni er vísað til vettvangsskýrslu umferðareftirlits. Í skýrslunni, sem er undirrituð af sömu eftirlitsmönnum, segir hið sama og í fyrri skýrslu, en að því er kæruefnið varðar segir í skýrslunni að umræddri vagnlest hafi verið fylgt eftir þar til hún hafi numið staðar á bifreiðastæði við N1-Leirunesti. Þar hafi verið haft tal af ökumanni sem nánast ekkert hafi viljað við eftirlitsmenn tala. Ökumaður hafi verið beðinn um ökuritaskífu en hafi þá tekið skífuna úr ökuritanum, svo eftirlitsmenn sæju, og hefði tekið að skrifa á hana. Um leið hafi hann undið upp rúðuna. Hafi þá verið ákveðið að kalla lögreglu til. Í skýrslunni er reitur fyrir „athugasemdir ökumanns“ og þar er skráð: „Ökumaður kvaðst ekki vilja afhenda okkur ökuritaskífur fyrir síðustu 28 akstursdaga, þar sem við hefðum ekki heimildir til að óska eftir því. Lögreglumaður nr. [...] óskaði einnig eftir því að fá að sjá ökuritaskífur síðustu 28 akstursdaga, og neitaði ökumaður því líka. Ökumaður vildi yfirfara þær ökuritaskífur áður en hann mundi afhenda þær og óskaði ökumaður eftir formlegri beiðni fyrir því að afhenda ökuritaskífur síðustu 28 akstursdaga.“

Skýrslur fyrir dómi

Ákæruliður I

Ákærði sagðist ekki hafa áttað sig á því að það væru umferðareftirlitsmenn sem hann hefði ekið fram hjá umrætt sinn. Á sama tíma hefði önnur bifreið verið að taka fram úr sér og hann haft augu á henni. Hægra megin við ákærða hefði verið „appelsínugul grafa með gul blikkandi ljós í einhverri vinnu þarna í vegkantinum og fyrir framan mig til hægri var hvít bifreið með gul blikkandi ljós.“ Ákærði hefði talið þetta vera vinnuflokk að störfum í vegkantinum.

Ákærði sagðist hafa séð menn í „neonlituðum úlpum sem stóðu þarna í vegkantinum eða við hliðina á þessum hvíta sendibíl“ en enginn hefði gefið stöðvunarmerki. Bifreið þeirra hefði verið lagt samsíða akbrautinni og hefði framendi hennar vísað gegn akstursstefnu ákærða.

Ákærði lýsti aðstæðum þannig að þarna hefði verið „ofboðslegur snjóruðningur“ og ekki „fyrir nokkurn mann að sjá það út að þarna væri eitthvað eftirlitsplan fyrir stór ökutæki.“ Mennirnir hefðu verið alveg við kantinn og engar línur eða keilur afmarkað plan. Ákærði hefði átt þarna leið um aftur síðar sama dag og þá séð þar skilti, þakið ís. Að sumarlagi hefði ákærði aftur farið þarna um og þá séð skilti og stæði þar „eftirlit“.

Vitnið A umferðareftirlitsmaður kvaðst hafa verið ásamt félaga sínum, B, við eftirlit við Leiruramp er þeir hefðu séð ökutæki koma yfir leirubrýrnar. Hefðu þeir ákveðið að stöðva ökutækið til eftirlits. Til þess hefðu þeir notað „gul ljós á eftirlitsbíl sem var staddur á plani við veginn og ég fer út á götuna með orange litaða, svona keilu sem við notum til að stöðva bíla, með ljósi í.“ Vitnið kvaðst hafa gefið bílstjóranum merki um að um „koma inn á rampinn, eftirlitsstaðinn“ en ökumaður hefði ekki sinnt því. Vitnið hefði fært sig af götunni en ökumaður tekið „smá sveig“ fram hjá vitninu. Eftirlitsmennirnir hefðu horft á eftir bifreiðinni „fram hjá Leirunesti og inn í bæ“ og hefðu ákveðið að elta hana. Eftir nokkurn akstur hefði bifreiðinni verið ekið „alveg aftur inn á Leiru, inn á Leirunesti, þar sem hann stöðvar.“

Vitnið sagði að bifreiðinni hefði verið ekið langan spöl á þeim tíma sem vitnið hefði gefið henni stöðvunarmerki. Hefði þetta verið hefðbundin aðferð eftirlitsmannanna. Autt svæði hefði verið fyrir ökumann til að stöðva bifreiðina. Eftirlitsmenn tækju „aldrei stóran bíl inn á svona rampa nema hann sé mokaður, við tökum enga sénsa með það.“

Vitnið sagði engan vafa í sínum huga að ökumaðurinn hefði séð sig. Þær bifreiðar, sem á þessum tíma hefðu verið notaðar við umferðareftirlitið, hefðu verið eins útlits og almennt þekktar hjá flutningabílstjórum.

Vitnið sagðist ekki muna til þess að grafa hefði verið við störf á sama stað. Þá kvaðst vitnið ekki muna til þess að annarri bifreið hefði verið ekið fram úr þeirri, sem eftirlitsmennirnir hefðu gefið stöðvunarmerki. Vitnið sagðist á hinn bóginn muna eftir annarri flutningabifreið sem kom í kjölfar hinnar.

Vitnið B umferðareftirlitsmaður sagði umferðareftirlitsmennina hafa ákveðið að stöðva aðvífandi bifreið. Vitnið hefði setið inni í eftirlitsbifreiðinni og notað gul aðvörunarljós hennar en félagi vitnisins, A, hefði farið út með keilu, rauða á endanum, til að stöðva bifreiðina. Þegar bifreiðin hefði verið komin nánast að A hefði hún tekið „svona smá sveig bara fram hjá A, sem sagt stöðvar ekki.“ Þá hefði verið farið á eftir bifreiðinni og eftir einn hring inni á Akureyri hefði bifreiðin numið staðar á planinu hjá N1 á Leiru og þar hefðu eftirlitsmennirnir reynt að ræða við ökumanninn, sem hefði nánast ekkert viljað við þá tala.

Vitnið sagðist telja að bifreiðin hefði verið í nokkur hundruð metra fjarlægð þegar þeir hefðu byrjað að reyna að stöðva hana.

Vitnið sagði að eftirlitsmennirnir stöðvuðu ekki bifreiðar við rampa eins og þennan nema þeir væru auðir.

Vitnið sagðist ekki muna eftir gröfu sem þarna hefði verið við störf og ekki eftir bifreið sem ekið hefði fram úr bifreið ákærða.

Vitnið D flutningabílstjóri kvaðst hafa komið akandi yfir Eyjafjarðará á vesturleið og þá séð vörubifreið á undan sér og séð „að vigtararnir voru á vigtaraplaninu og áður en bíllinn kom að þeim þá blikkaði öll ljós hjá þeim og maðurinn stóð úti á vegi og reyndi að fá hann inn á planið, af því að þeir eru nú sjálfir búnir að stoppa mig sex sinnum, svoleiðis að þetta var nú bara hefðbundin aðgerð hjá þeim sko.“

Vitnið sagði að eftirlitsmaðurinn við veginn hefði bent ökumanninum á undan vitninu að „keyra inn á planið“. Á eftirlitsbifreiðinni „blikkuðu öll ljós“, sagði vitnið.

Vitnið var spurt hvort það hefði talið „augljóst að eftirlitsmennirnir væru að gefa þessum tiltekna ökumanni merki um að stöðva“ og svaraði vitnið: „Já mér fannst það. Ég hugsaði, hvað er hann að hugsa? Ég hugsaði það, sko þú veizt, þetta var alveg augljóst“.

Spurt hvort eitthvað skyggði á útsýni ökumanna að eftirlitsmönnunum sagði vitnið: „Nei, þetta er alveg þráðbein sjónlína, það fer ekkert á milli mála.“

Vitnið sagðist hafa verið þrjú til fjögur hundruð metra á eftir fremri bifreiðinni og ekki hafa séð hana taka sveig fram hjá eftirlitsmanni.

Vitnið sagði að ekkert sérstakt væri við planið sem segði ókunnugum að þar væri „vigtaraplan“.

Vitnið var spurt hvort það hefði tekið eftir öðrum ökutækjum á þessum stað og tíma og svaraði: „Nei, við vorum þeir einu held ég.“ Sérstaklega spurt kvaðst vitnið hvorki muna eftir gröfu við störf né bifreið að taka fram úr fremri bifreiðinni.

Ákæruliður II

Ákærði sagði að eftirlitsmennirnir hefðu komið að sér á planinu við N1 og óskað eftir ökuritaskífum. Ákærði hefði tekið því vel en ætlað að færa bifreiðina, því hún hefði verið upp við sölulúgu söluturns á planinu. Hefði annar eftirlitsmaðurinn þá sagt að ef einhver vandamál yrðu gæti hann kallað á lögregluna. Ákærða hefði þá liðið „eins og það væri verið að króa [hann] af úti í horni og leggja [hann] í einelti.“ Ákærði hefði þá svarað eftirlitsmanninum: „Ekkert vandamál, kallaðu þá til lögreglu.“

Ákærði hefði í framhaldi af þessum orðaskiptum lokið því sem hann hefði ætlað sér og stöðvað bifreiðina. Annar eftirlitsmaðurinn hefði þá komið að honum og spurt hvort ekki mætti leysa málin í góðu og þeir fengju skífuna. Ákærði hefði samþykkt það og tekið skífuna úr bifreiðinni, „þá hoppar hann upp á bílinn hjá [ákærða] og sig líklegan til að ráðast á [ákærða] í gegn um gluggann á bílnum.“ Við þetta hefði ákærði farið „alveg í lás“ og undið upp rúðuna. Eftirlitsmennirnir hefðu þá kallað á lögreglu.

Lögreglan hefði komið og óskað eftir ökuritaskífunni og ákærði afhent lögregluþjóni hana. Sá hefði afhent eftirlitsmanni skífuna og þeir skoðað hana og ekki fundið að henni. Næst hefði eftirlitsmaðurinn farið fram á ökuritaskífur síðustu tuttugu og átta daga. Ákærði tók fram að á meðan beðið hefði verið eftir lögreglu hefðu eftirlitsmennirnir gengið um og athugað „öll ljós, öll dekk og allt saman“ en ekkert fundið athugavert. Sér hefði fundizt þeir ekki ætla að „hætta fyrr en þeir fyndu eitthvað að.“ Þegar svo hefði verið óskað eftir skífum síðustu tuttugu og átta daga hefði ákærði óskað eftir leiðbeinandi upplýsingum, en eftirlitsmaðurinn hefði sagt að hann þyrfti ekkert að leiðbeina ákærða. Lögregluþjónn hefði þá sagt að málið næði ekki lengra þar og þá, ef eitthvað væri út á ákærða að setja yrði að kæra hann.

Ákærði sagðist hafa sagt við eftirlitsmennina að þeir gætu sent sér formlegt erindi og innkallað skífurnar en hann gæti ekki afhent tuttugu og átta daga skífur úr bifreið sem hann ætti ekki. Hann ætti ekki bifreiðina og ekki skífurnar. Í bifreiðinni hefðu verið þrjár skífur vegna aksturs ákærða. Kvaðst ákærði hafa talið sig mega senda þeim skífurnar síðar í pósti. Ákærði sagðist ekki hafa verið viss um réttarstöðu sína og því hefði hann ekki viljað afhenda skífurnar þar og þá.

Ákærði sagði að umrædd ferð hefði verið farin vegna flutnings fráveituröra vegna gerðar Vaðlaheiðarganga. Sér hefði því ekki verið skylt að nota ökuritaskífu í ferðinni.

Vitnið A sagði að ákærði hefði undið niður rúðuna en ekkert viljað við eftirlitsmenn tala. Þeir hefðu spurt hann til nafns og beðið um að fá að sjá ökuskírteini en hefði orðið við hvorugu. Ákærði hefði tekið skífu úr ökurita og farið að skrifa á hana. Ákærði hefði sagt við eftirlitsmennina að þeir væru „í einhverjum lögguleik“ og hefðu „engar heimildir“. Þeir hefðu ákveðið „að fá að sjá hjá honum tuttugu og átta akstursdaga“ en ákærði hefði engu svarað því. Hefðu eftirlitsmennirnir þá leitað aðstoðar lögreglu. Hún hefði komið á vettvang og ákærði sagt henni það sama, að eftirlitsmennirnir væru í „lögguleik“. Lögregla hefði spurt ákærða um akstursskífur tuttugu og átta daga en hann neitað henni um skífurnar.

Vitnið sagði að ákærði hefði sagt eftirlitsmönnunum að hann ætti skífur í kassa og vildi yfirfara þær áður en hann afhenti þær. Hann hefði hins vegar ekki talað um að fleiri en hann ættu skífur í bifreiðinni og að þær skífur gæti hann ekki afhent.

Vitnið sagði að hugsanlegt væri að það hefði stigið upp á tröppu við ökumannshurð bifreiðarinnar en það hefði verið „aðallega til að sjá hvort hann væri að falsa skífuna“.

Vitnið sagðist ekki muna til þess að ákærði hefði beðið um neinar leiðbeiningar.

Vitnið B sagði að þegar eftirlitsmenn hefðu komið á planið við N1 hefði ákærði verið „eitthvað að reyna að kíkja á dekkið, sem að var sennilega fast, og hann bar í rauninni vill ekkert við [eftirlitsmennina] tala og fer bara inn í bílinn“. Þeir hefðu reynt að tala við hann og hefðu beðið um ökuritaskífu. Hefðu eftirlitsmennirnir svo séð „að hann tekur skífuna úr [...]. Og þar með bara halar hann upp rúðunni og talar ekkert við [eftirlitsmennina] meira.“

Vitnið sagði ákærða hvorki hafa afhent eftirlitsmönnunum né lögreglu ökuritaskífu. Þeir hefðu beðið um skífur síðustu tuttugu og átta daga en hann hefði sagt þá engar heimildir hafa. Lögreglan hefði einnig beðið um skífurnar en hann einnig neitað og sagt „að það yrði að vera skriflegt.“

Vitnið kvaðst ekki muna til þess að ákærði hefði beðið um leiðbeiningar um réttarstöðu sína.

Vitnið E lögregluþjónn sagðist hafa farið að Leiru þar sem vegaeftirlitsmenn hefðu haft afskipti af ökumanni og samskiptin gengið erfiðlega. Á vettvangi hefðu eftirlitsmennirnir B og A tjáð vitninu að þeir hefðu ekki fengið persónulegar upplýsingar hjá ökumanni þegar óskað hefði verið eftir þeim og ekki heldur ökuritaskífur. Vitnið hefði rætt við ökumanninn og fengið að sjá ökuskírteini hans en „hann vildi ekki afhenda þessar skífur þar sem að hann taldi eða að það væri ekki heimild fyrir því og ég var ekkert að þvarga neitt við hann um það.“

Vitnið sagði að ökumaðurinn hefði lyft skífunum upp en ekki afhent þær.

Vitnið F lögregluþjónn sagði lögreglu hafa verið kallaða að Leirunesti og þar hefðu vegaeftirlitsmenn óskað aðstoðar við að fá upplýsingar og ökuritaskífur frá ökumanni. Ökumaðurinn hefði sýnt ökuskírteini sitt en „varðandi skífurnar þá var hann beðinn um að afhenda þær, hann neitaði en sýndi okkur einhverjar skífur sem að hann var með.“ Vitnið sagði félaga sinn, E, hafa óskað eftir ökuritaskífunum.

Niðurstaða

Ákæruliður I

Vitnin A og B eru samhljóða um að ákærða hafi verið gefin merki um að stöðva bifreið sína en hann hafi ekki sinnt þeim stöðvunarmerkjum. Sjálfur segist ákærði ekki hafa gert sér grein fyrir að þarna væru eftirlitsmenn og engin stöðvunarmerki hafa séð. Svo vill til að vitni var að atvikinu, D flutningabílstjóri, sem ók næstu bifreið á eftir ákærða. Sagði D fyrir dómi að hann hefði talið augljóst að eftirlitsmenn væru að gefa ákærða stöðvunarmerki, sem hann hefði svo ekki sinnt. Sjónlínan hefði verið þráðbein og „öll ljós“ blikkað. Framburður eftirlitsmannanna tveggja fyrir dómi fær mikla stoð í framburði D og þykir með þessu sannað að eftirlitsmennirnir hafi gefið ákærða skýr stöðvunarmerki sem hann hafi ekki hlýtt. Hefur ákærði með þessu brotið gegn 4. mgr. 68. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sbr. 1. mgr. 100. gr. laganna svo sem honum er gefið að sök í ákæru.

Ákæruliður II

Í málinu var af hálfu ákærða byggt á því að honum hefði ekki verið skylt að nota ökurita í umrætt sinn þar sem hann hefði flutt búnað vegna fráveitu vatns við gerð Vaðlaheiðarganga. Vísaði ákærði þar til g liðar 20. gr. reglugerðar nr. 605/2010. Í þeirri grein eru taldar upp undantekningar frá ákvæðum reglugerðarinnar, þar á meðal um notkun ökurita, og í g lið tekið fram að undanþeginn sé flutningur með bifreið „sem notuð er í tengslum við störf við fráveitu“. Sú undanþága á ekki við um hefðbundinn akstur flutningabifreiðar á þjóðvegi, jafnvel þótt svo hátti til að farmur hennar skuli á áfangastað notaður til að veita vatni, með þeim hætti sem hér átti við. Var ákærða skylt að fylgja ákvæðum reglugerðarinnar um ökurita.

Samkvæmt a lið 32. gr. reglugerðarinnar skal ökumaður framvísa, óski eftirlitsmaður þessu, ökuritaskífum yfirstandandi dags og þeim ökuritaskífum sem hann hefur notað næstliðna 28 daga. Af hálfu ákærða var í málinu vísað til þess að í 5. mgr. 68. umferðarlaga nr. 50/1987, þar sem segir að ökumaður skuli að kröfu lögreglu eða eftirlitsmanns afhenda eftirlitsmanni gögn með upplýsingum sem skráðar séu og varðveittar, segi að þetta eigi jafnt um eftirlit á vegum og í starfsstöð flytjanda, hvort sem gögnin séu afhent á staðnum eða send eftirlitsaðila. Með þessu er ökumanni ekki veitt sjálfdæmi um það hvort hann afhendir gögnin á staðnum eða sendir þau síðar, heldur er skyldan til afhendingar lögð á, hvort sem gerð er krafa um gögnin á vettvangi eða síðar.

Eftirlitsmenn Samgöngustofu kröfðu ákærða um afhendingu skífna vegna tuttugu og átta daga en hann varð ekki við því. Ákærða var skylt að afhenda skífur vegna eigin aksturs um næstliðna tuttugu og átta daga. Fyrir liggur að hann var með í bifreiðinni að minnsta kosti þrjár slíkar skífur og þær bar honum að afhenda eftirlitsmönnunum. Með því að synja um þær braut ákærði gegn 3. og 5. mgr. 68. gr. umferðarlaga og a lið 32. gr. rgl. nr. 605/2010, sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga. Háttsemi ákærða varðar hins vegar ekki við 44. gr. a umferðarlaga.

Samkvæmt sakavottorði hefur ákærða ekki áður verið gerð refsing vegna umferðarlagabrots. Hann var hins vegar hinn 9. apríl 2014 dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi, skilorðsbundins til tveggja ára, fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, og jafnframt gert að greiða sekt. Með brotum sínum nú hefur ákærði rofið skilorð þessa dóms. Rétt þykir að skilorðsdómurinn haldist nú óhaggaður en ákærða verði gerð refsing sérstaklega í þessu máli. Refsing hans ákveðst 80.000 króna sekt í ríkissjóð en sex daga fangelsi komi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna. Þá verður ákærði dæmdur til greiðslu málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, I-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef hdl., 572.880 króna og er virðisaukaskattur innifalinn, en annar sakarkostnaður mun ekki hafa fallið til. Gætt var 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

A-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf fulltrúi fór með málið af hálfu ákæruvaldsins. Þ-kk-nf D-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Ákærði, X, greiði 80.000 króna sekt í ríkissjóð en sex daga fangelsi komi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef hdl., 572.880 krónur.