E-574/2017

I.

Mál þetta var höfðað 17. febrúar 2017 og dómtekið 1. desember s.á. Stefnandi er Ó-kk-nf S-kk-nf, Klukkurima 53, Reykjavík, en stefndi er Innheimtustofnun sveitarfélaga, Lágmúla 9, Reykjavík.

Stefnandi gerir svofelldar dómkröfur:

Að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda, 981.692 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 36.345 kr. frá 18. desember 2012 til 16. janúar 2013, af 72.690 kr. frá þeim degi til 20. febrúar 2013, af 110.453 kr. frá þeim degi til 22. mars 2013, af 148.216 kr. frá þeim degi til 16. apríl 2013, af 185.979 kr. frá þeim degi til 16. maí 2013, af 223.742 kr. frá þeim degi til 20. júní 2013, af 261.505 kr. frá þeim degi til 16. júlí 2013, af 299.268 kr. frá þeim degi til 16. ágúst 2013, af 337.031 kr. frá þeim degi til 17. september 2013, af 374.794 kr. frá þeim degi til 16. október 2013, af 412.557 kr. frá þeim degi til 18. nóvember, af 450.320 kr. frá þeim degi til 17. desember 2013, af 488.083 kr. frá þeim degi til 16. janúar 2014, af 525.846 kr. frá þeim degi til 18. febrúar 2014, af 563.609 kr. frá þeim degi til 18. mars 2014, af 602.731 kr. frá þeim degi til 16. apríl 2014, af 641.853 kr. frá þeim degi til 16. maí 2014, af 680.975 kr. frá þeim degi til 18. júní 2014, af 720.097 kr. frá þeim degi til 16. júlí 2014, af 759.219 kr. frá þeim degi til 18. ágúst 2014, af 798.341 kr. frá þeim degi til 16. september 2014, af 837.463 kr. frá þeim degi til 16. október 2014, af 876.585 kr. frá þeim degi til 18. nóvember 2014, af 915.707 kr. frá þeim degi til 16. desember 2014, af 954.829 kr. frá þeim degi til 17. febrúar 2015 og af 981.692 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

II.

Í máli þessu er deilt um kröfu stefnanda um endurgreiðslu meðlagsskulda sem hann innti af hendi á tímabilinu 18. desember 2012 til 19. febrúar 2015, samtals að fjárhæð 981.692 krónur og var ráðstafað upp í meðlagsskuldir sem féllu til fyrir úrskurðardag gjaldþrotaskipta stefnanda hinn 4. október 2010.

Stefnandi var úrskurðaður gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2010. Skiptalok voru 17. desember s.á. og lýsti stefndi kröfu í búið að fjárhæð 3.640.594 krónur.

Stefnandi hefur á grundvelli samkomulags við barnsmóður sína greitt meðlag með barni þeirra frá 1. október 2000 til 18 ára aldurs barnsins. Hefur Tryggingastofnun ríkisins haft milligöngu um meðlagsgreiðslurnar og séð um innheimtu þeirra hjá stefnda með beiðni til launagreiðanda um launaafdrátt.

Með sérstakri „Umsókn um ívilnun, við innheimtu meðlagsskuldar skv. ákvæðum reglugerðar nr. 491/1996, sbr. lög nr. 54/1971, til stjórnar Innheimtustofnunar sveitarfélaga“, dags. 27. september 2011, óskaði lögmaður stefnanda eftir því við stefnda að dráttarvextir á meðlagsskuldir stefnanda yrðu felldar niður að hluta eða öllu leyti, frestun yrði á greiðslu höfuðstóls að hluta eða öllu leyti og að gerður yrði samningur á milli stefnanda og stefnda til þriggja ára með möguleika á að sækja um niðurfellingu höfuðstóls skuldar að hluta eða öllu leyti hafi samningur verið að fullu efndur. Einnig óskaði stefnandi eftir því að fá að greiða einfalt meðlag á mánuði.

Með bréfi, dags. 26. október 2011, samþykkti stjórn stefnda að fella niður 1/3 hluta dráttarvaxta á skuldir stefnda á ári hverju næstu þrjú árin gegn greiðslu einfalds meðlags á mánuði í eitt ár, þ.e. frá 1. nóvember 2011 til 1. október 2012, en eitt og hálft meðlag á mánuði í tvö ár, þ.e. frá 1. nóvember 2012 til 1. október 2014 og að innheimtunni yrðir frestað á sama tíma að öðru leyti.

Launagreiðandi stefnanda dró af launum hans umsamdar meðlagsgreiðslur til ársbyrjunar 2012, en þá hóf stefnandi töku fæðingarorlofs og greiðslur hættu að berast stefnda frá vinnuveitanda. Engar greiðslur voru inntar af hendi upp í meðlagsskuldir stefnda fyrr en þann 27. ágúst 2012, en þá greiddi stefnandi sjálfur 40.000 krónur inn á meðlagsskuld sína. Greiðsla barst aftur 11. september s.á. en þá greiddi stefnandi stefnda 30.000 krónur. Í framhaldinu hélt launagreiðandi áfram að draga af launum stefnanda í samræmi við fyrrgreinda umsókn hans og samþykkt innheimtustofnunar sveitarfélaga.

Þann 20. janúar 2015 sendi stefnandi stefnda „Umsókn um niðurfellingu höfuðstóls“ meðlagsskulda hans. Í sérstökum reit á umsókninni tók stefnandi fram að hann bæri fyrir sig fyrningu á grundvelli gjaldþrots og að hann óskaði eftir niðurfellingu á eftirstöðvum skuldar, en að hann myndi greiða áfallandi meðlag eftirleiðis, eins og það var orðað.

Það var svo með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 10. mars 2016, sem þess var krafist að stefndi endurgreiddi stefnanda þegar greitt meðlag, samtals að fjárhæð 954.829 krónur, sem innt hafði verið af hendi á tímabilinu 18. desember 2012 til 19. febrúar 2015 og verið ráðstafað upp í gjaldfallnar meðlagsgreiðslur sem fallið höfðu til áður en bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta hinn 4. október 2010.

Með bréfi stefnda, dags. 1. apríl 2016, var kröfu stefnanda um endurgreiðslu hafnað.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir kröfu sína á meginreglunni um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Samkvæmt henni beri stefnda að endurgreiða stefnanda þær meðlagsgreiðslur sem ráðstafað var til greiðslu á fyrndri skuld á tímabilinu 18. desember 2012 til 19. febrúar 2015, samtals að fjárhæð 981.692 krónur, auk dráttarvaxta.

Stefnandi telur að hinn 17. desember 2012 hafi fyrnst allar ógreiddar meðlagskröfur sem höfðu fallið til fyrir úrskurðardag gjaldþrotaskipta stefnanda hinn 4. október 2010, sbr. 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Stefndi telur að öll skilyrði endurgreiðslu séu uppfyllt. Í fyrsta lagi hafi stefndi verið í vondri trú þegar hann tók við greiðslum frá stefnanda. Hann vissi af gjaldþroti stefnanda, enda hafði hann lýst kröfum sínum í bú stefnanda. Stefnda hafi því mátt vera það ljóst að þær kröfur sem féllu undir gjaldþrotaskiptin myndu fyrnast 17. desember 2012.

Í öðru lagi telur stefnandi með vísan til 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að stefnda hafi borið að leiðbeina honum með skýrum hætti hvernig meðlagsgreiðslum sem dregnar voru af launum hans yrði ráðstafað, sérstaklega þar sem skuldin var fyrnd. Hafi stefnda borið að eigin frumkvæði að leiðbeina stefnanda um fyrningu skulda hans.

Í þriðja lagi beri stefndi ábyrgð á því að meðlagsgreiðslur sem inntar voru af hendi á tímabilinu 18. desember 2012 til 19. febrúar 2015 hafi verið ráðstafað inn á fyrndar skuldir. Aðstöðumunur hafi verið með aðilum og stefndi í betri aðstöðu til að leggja mat á tilvist kröfunnar.

Þá bendir stefnandi á að mál þetta sé ekki hefðbundið skuldamál, heldur sé um að ræða sérstakt kröfusamband, þar sem nýjar meðlagsskuldir stofnist allt þar til barn nær 18 ára aldri. Stefnandi hafi ætíð staðið í þeirri trú að þeim meðlagsgreiðslum sem dregnar voru af launum hans yrði ráðstafað til greiðslu á meðlagi sem félli til hverju sinni. Stefndi hafi enga ástæðu haft til að ætla að stefndi ráðstafaði greiðslunum inn á kröfur sem hefðu fallið niður fyrir fyrningu.

Stefnandi vísar til þeirrar meginreglu að sá sem inni af hendi greiðslu umfram skyldu, geti endurkrafið móttakanda greiðslunnar.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi telur að krafa hans á hendur stefnanda um greiðslu meðlags hafi aldrei fallið niður fyrir fyrningu, hvorki vegna ákvæða, sbr. 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, né á grundvelli annarra fyrningarreglna.

Tekur stefndi fram að stefnandi hafi í tvígang viðurkennt kröfu stefnda á hendur honum og rofið fyrningu hennar með fyrirvaralausri greiðslu sinni til stefnda, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905, sbr. greiðslur stefnanda til stefnda 27. ágúst og 11. september 2012, samtals að fjárhæð 70.000 krónur.

Einnig hafi stefnandi viðurkennt skuld sína með umsókn sinni til stefnda, dags. 27. september 2011, þar sem hann lofar að greiða þá fjárhæð sem hann óskaði eftir. Þá hafi tekið við nýr 10 ára fyrningarfrestur á kröfu stefnda á hendur stefnanda, sbr. 10. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Ákvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 komi ekki í veg fyrir að skuldari rjúfi fyrningu kröfu sinnar. Ákvæðið takmarki aðeins möguleika kröfuhafa á að rjúfa fyrningu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 119/2016. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður stefnda, reisir stefndi sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki gert fyrirvara við greiðslur sínar til stefnda og honum hafi því verið frjálst að ráðstafa innborgunum upp í þær kröfur sem féllu til fyrir úrskurðardag gjaldþrotaskipta stefnanda. Það sé almenn regla kröfuréttar að skuldari ráði því hvaða skuldir hann greiði og verði hann þá að bera fram ósk um það sérstaklega gagnvart kröfuhafa áður en greiðsla er innt af hendi. Það hafi stefnandi ekki gert. Hvorki munnlega né skriflega.

Einnig byggir stefndi sýknukröfu sína á eftirfarandi tómlæti stefnanda. Hann hafi engar athugasemdir gert við ráðstöfun greiðslna fyrr en 20. janúar 2015, þegar hann óskar eftir að greiða aðeins þær kröfur sem hafi fallið til eftir þann tíma. Þá hafi verið liðin um fjögur ár frá úrskurði um gjaldþrotaskipti á búi stefnanda.

Þá telur stefndi að hann hafi gætt að leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga. Öllum erindum og beiðnum hafi verið svarað. Auk þess sem bent er á að stefnandi hafi notið lögfræðilegrar aðstoðar í öllum samskiptum sínum við stefnda.

Þá tekur stefndi fram að hann hafi verið í góðri trú þegar hann ráðstafaði greiðslum frá stefnanda upp í elstu kröfur hans, enda hafi stefnandi ekki gefið annað til kynna með framkomu sinni, sbr. umsókn stefnanda 27. september 2011, þar sem hann fór fram á að greiða sem svaraði einföldu meðlagi mánaðarlega upp í meðlagsskuld sína og hafi með þessu sýnt greiðsluvilja. Þá sé lögvilla ekki afsökunarástæða. Með vísan til framangreinds beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda, en til vara beri að lækka þær.

IV.

Bú stefnanda var tekið til gjaldþrotaskipta hinn 4. október 2010 og voru skiptalok 17. desember s.á.

Meginreglan er sú að krafa kröfuhafa telst fallin niður fyrir fyrningu fjórum árum eftir gjalddaga hennar. Í 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. , sbr. 1. gr. laga nr. 142/2010 er mælt fyrir um tímabundna sérreglu, þar sem krafa gagnvart þrotamanni fyrnist á tveimur árum frá því að skiptum er lokið. Var fyrningartími krafna stefnda á hendur stefnanda sem ekki fengust greiddar við skiptin því tvö ár.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að krafa hans á hendur stefnanda hafi ekki verið fallin niður fyrir fyrningu. Vísar stefndi til þess að stefnandi hafi með fyrirvaralausum greiðslum sínum upp í kröfu stefnda hinn 27. og 11. september 2012, rofið fyrningu krafna sem ekki fengust greiddar við gjaldþrotaskipti á búi stefnanda. Auk þess hafi stefnandi viðurkennt skuld sína með umsókn sinni til stefnda, hinn 27. september 2011, þar sem hann lofar að greiða þá fjárhæð sem hann óskaði eftir. Þá hafi tekið við nýr 10 ára fyrningarfrestur á kröfu stefnda á hendur stefnanda, sbr. 10. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga.

Með þeim breytingum sem lögleiddar voru með 1. gr. laga nr. 142/2010 og fólu í sér styttingu fyrningarfrests krafna á hendur þrotamanni og þrengri rétt kröfuhafa til þess að rjúfa fyrningu var miðað að því að auðvelda þeim einstaklingum sem sætt hafa gjaldþrotaskiptum að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Umrædd lagabreyting fól þannig í sér takmörkun á einhliða rétti kröfuhafa til þess að rjúfa fyrningu kröfu án tillits til vilja skuldara. Með henni var hins vegar engin breyting gerð á því með hvaða hætti skuldari getur rofið fyrningu kröfu á hendur sér, sbr. 6. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda sem gilda um fyrningu kröfu áfrýjanda á hendur stefndu, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007. Standa engin efni til þess að túlka umrædda lagareglu með rýmri hætti en felst í bókstaflegum skilningi orða hennar, skýrðum til samræmis við 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 119/2016.

Þegar stefnandi óskaði eftir ívilnun á innheimtu meðlagsskulda sinna hinn 27. september 2011 og enn fremur þegar hann innti af hendi afborganir upp í þær 27. ágúst og 11. september 2012, lágu fyrir fullnægjandi upplýsingar um höfuðstól eftirstöðva kröfunnar, verðbætur, vexti og annað, enda hafði stefndi lýst kröfum sínum í bú stefnanda. Með framangreindum og fyrirvaralausum afborgunum rauf hann fyrningu kröfunnar og við tók nýr 10 ára fyrningarfrestur í samræmi við 10. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Af því leiðir að krafa stefnda á hendur stefnanda var ófyrnd þegar stefnandi innti af hendi hinar umþrættu greiðslur á tímabilinu 18. desember 2012 til 19. febrúar 2015.

Samkvæmt framansögðu er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Innheimtustofnun sveitarfélaga, er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Ó-kk-ef S-kk-ef í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)