S-490/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 22. maí sl., er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum í Reykjavík 27. mars 2006 á hendur J-kk-þgf Ó-kk-þgf, Skriðustekk 1, Reykjavík, fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa ekið bifreiðinni MD-360, aðfaranótt mánudagsins 19. september 2005, um Breiðholtsbraut í Reykjavík undir svo miklum áhrifum amfetamíns að hann var ófær um að stjórna bifreiðinni örugglega og ekið svo óvarlega að hann ók á umferðarljósavita við gatnamót Breiðholtsbrautar og Stekkjarbakka.

Ákæruvaldið telur háttsemi þessa varða við 1. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 44. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987 og krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar og sviptingar ökuréttar skv. 101. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993.

Verjandi ákærða krafðist þess að ákærði yrði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en til vara að honum yrði dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá krafðist hann málsvarnarlauna að mati dómsins.

Málavextir

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu, dagsettri 19. september 2005, veitti lögreglan því athygli um kl. 02:54, á leið sinni vestur Breiðholtsbraut, að bifreiðin MD-360 var kyrrstæð á akrein fyrir umferð í vesturátt, skammt vestan við gatnamót Breiðholtsbrautar og Stekkjarbakka. Ekinn hafði verið niður umferðarljósaviti sem ætlaður var fyrir umferð vestur Breiðholtsbraut sem staðsettur var á umferðareyju norðan megin á gatnamótunum. Í skýrslunni segir að ökumaður, ákærði í máli þessu, hafi verið hreyfingarlaus í bifreiðinni og virst meðvitundarlaus. Hann reyndist vera með bílbeltið spennt og áverkalaus eftir óhappið. Þá segir að vél bifreiðarinnar hafi verið í gangi þegar að var komið. Til aðstoðar voru tilkvaddir fleiri lögreglumenn, sjúkralið og læknir. Ákærði var látinn blása í S-D2 öndunarmæli og var niðurstaðan 0.00‰. Að því búnu var hann fluttur á slysadeild til aðhlynningar.

Um ástand hans á slysadeild kl. 04:05, er lögreglan hugðist taka af honum skýrslu, segir að hann hafi verið sofandi og að ekki hafi tekist að vekja hann. Þá hafi vakthafandi læknir á slysadeild ekki talið unnt að láta fara fram hæfnispróf á ákærða vegna ástands hans. Blóðsýni var tekið úr ákærða kl. 04:10. Loks kemur fram í skýrslu lögreglu að fjarlægð frá umferðareyjunni, þar sem umferðarljósavitinn stóð, og að bifreið ákærða hafi verið 117 metrar. Bifreið ákærða var svo flutt burt af vettvangi með kranabifreið.

Í málinu liggja frammi ljósmyndir sem teknar voru á vettvangi, m.a. af bifreiðinni MD-360 en á þeim má sjá tjón á vinstra framhorni hennar og afturstuðara. Þar má einnig sjá myndir af hægra fram- og afturdekki bifreiðarinnar en dekkin voru loftlaus með öllu.

Um niðurstöðu lyfjarannsóknar segir í matsgerð Lyfjafræðistofnunar frá 21. október 2005, að í blóði ákærða hafi mælst amfetamín 400 ng/ml og klónazepam 19 ng/ml. Þar segir jafnframt:

Amfetamín er ávana- og fíkniefni með örvandi áhrif á miðtaugakerfi. Það er notað sem lyf í undantekningatilvikum og er ekki talið hafa marktæk áhrif á aksturshæfni í lækningalegum skömmtum. Klónazepam er flogaveikislyf en er einnig notað við kvíða í lágum skömmtum. Það er af flokki benzódíazepína og getur dregið úr aksturshæfni í lækningalegum skömmtum.

Sá styrkur sem hér mælist af amfetamíni er langt umfram það sem búast má við þegar það er notað sem lyf. Styrkur klónazepams er heldur lægri en búast má við eftir lækningalegan skammt og því ólíklegt að það hafi marktæk áhrif á aksturshæfni hlutaðeiganda þegar blóðsýnið var tekið. Ökumaður hefur hins vegar verið undir miklum örvandi áhrifum amfetamíns og má gera ráð fyrir að hann hafi ekki getað stjórnað bifreið með öruggum hætti af þeim sökum.

Í læknisvottorði E-kvk-ef B-kk-ef, sérfræðings í lyflækningum, dags. 6. desember 2005, segir að við skoðun á slysadeild hafi ákærði komið í sjúkrabörum og með stífan hálskraga. Hann hafi verið töluvert syfjaður en þó áttaður og hafi getað gefið þokkalega sögu. Hann hafi sofnað nánast um leið og hætt var að tala við hann. Ekki hafi fundist á honum áverkamerki en þreifieymsli hafi verið á hálsliðum. Þvag hafi verið sent í lyfjaleit og hafi það reynst jákvætt fyrir amfetamíní, benzodiazepíni, cocain, cannabis og vottur hafi verið fyrir E-töflum. Vegna slævingar á meðvitund og eymsla í hálsi hafi ákærði verið sendur í sneiðmynd af höfði og hálsliðum sem reyndist eðlileg. Í vottorðinu segir jafnframt: Sérstaklega var óskað eftir því að fá upplýst hvort meðvitundarslæving hins slasaða væri í kjölfar höfuðhöggs eða vegna lyfjaneyslu. Því er til að svara í fyrsta lagi: Ég tel engar líkur á að meðvitundarslæving hafi stafað af höfuðhöggi. Í öðru lagi: Ljóst er að sjúklingur hafði neytt fíkniefna á undanförnum sólarhringum fyrir slysið. Þvagrannsóknin sem að við gerðum er hins vegar aðeins qualitative mæling en ekki quantitative, þ.e.a.s. segir aðeins til um hvort efnanna hafi verið neytt en ekki hvenær eða í hve miklu magni. Getur hér hlaupið á nokkrum dögum, t.d. er cocain mælanlegt í þvagi allt að 72 klst. eftir neyslu eða lengur neyti menn þess endurtekið. Sama gildir um amfetamín afleiðurnar. Í þriðja lagi: Fram kemur í sögu sjúkling að hann hefur ekki sofið í 4 daga og má vel vera að það sé vegna neyslu örvandi lyfja en ljóst er að hann hafði verið að neyta bæði amfetamíns, cocains og E-taflna á undanförnum 3 sólarhringum. Vel þekkt er að neysla örvandi efna minnkar svefnþörf manna og mörg dæmi eru um að menn hafi ekki sofið sólarhringum saman hafi þeir verið undir áhrifum þeirra. Haldi menn neyslunni nógu lengi áfram eða hætti henni getur yfirþyrmandi þreyta gripið menn og þeir nánast sofnað þar sem þeir standa. Getur því vel verið að neysla fíkniefna eigi þátt í því að sjúklingur var óhóflega syfjaður. Þá er ekki tekið tillit til þess að í þvagi hans fundust einnig merki um benzodiazepíneyslu eins og fyrr segir er fyrrnefnd þvagrannsókn ekki mælikvarði á inntekið magn né heldur nákvæmlega hvenær það hefur verið tekið. Þá gefur þvagrannsóknin ekki til kynna hvaða tegund benzodiazepína hann hefur neytt, en helmingunartími þeirra í líkamanum er mislangur. Sé um að ræða lyf eins og diazepam getur helmingunartími verið 40 klst. og lyfið því fundist í þvagi nokkrum dögum eftir inntöku. Háð því hvaða skammtur er tekinn, hve oft og hvaða bezodiazepinefni er notað geta fundist merki um þau í þvagi allt að 2 vikum eftir síðustu notkun. Ég get því einungis fullyrt að hann hafi verið með merki um að hafa tekið inn benzodiazepin einhvern tímann á undanförnum sólarhringum en hvort að það sé bein orsök fyrir meðvitundarslævingunni það get ég ekki fullyrt um. Ekki er hægt að útiloka að það spili inn í.

Í niðurlagi vottorðsins segir að sjúkdómsgreining sé umferðarslys, hálstognun, fíkniefnaneysla.

Ákærði var yfirheyrður hinn 20. desember 2005. Kvaðst hann ekki hafa neytt vímuefna aðfaranótt laugardags en eftir það hafi hann hætt neyslunni. Hafi hann aðeins neytt vímuefna þegar hann fór út á lífið og þá bara notað ,,spítt“. Þá kom ákærði til skýrslutöku hinn 9. mars 2006. Kannaðist hann við að hafa ekið niður umferðarljósavitann. Hann kvaðst hafa ekið utan í kantstein og misst vald á bifreiðinni. Kvaðst hann þó ekki hafa fundið til áhrifa lyfja er hann ók bifreiðinni.

Við aðalmeðferð máls þessa gaf ákærði skýrslu fyrir dómi, sem og J-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf, E-kvk-nf B-kvk-nf og J-kk-nf L-kk-nf K-kk-nf.

Ákærði lýsti aðdraganda að því sem gerðist á þann veg að hann hafi verið að skemmta sér fimmtudag og föstudag og hafi þá neytt áfengis og amfetamíns. Hann hafi hætt neyslu á laugardagsmorgni og hvílt sig laugardag og sunnudag. Nánar spurður kvaðst hann þó lítið hafa getað sofið eftir þessa neyslu. Hann hafi svo lagt af stað heim til sín í Breiðholtið og hafi þá ekki fundið fyrir neinum áhrifum. Hafi hann tekið meðvitaða ákvörðun um að aka ekki fyrr en svo væri enda hafi hann átt að mæta til vinnu á mánudagsmorgni. Ákærði kvaðst telja að hann hafi ekið á kant með þeim afleiðingum að hann missti stjórn á bifreiðinni og lenti á umferðarljósinu. Hann kvaðst ekki hafa ekið óvarlega en gæti ekki gert sér grein fyrir því hvers vegna hann missti stjórn á bifreiðinni. Hugsanlega hafi það verið vegna þess að hann ók á kant eða vegna þess að dekk undir bifreiðinni hafi sprungið. Hafi komið nokkuð mikið högg á bifreiðina. Aðspurður kvaðst hann skýra meðvitundarleysi sitt þannig að hann hafi skollið utan í dyrakarm bifreiðarinnar enda hafi hann fundið til sársauka aftan við vinstra eyra. Hann hafi þó verið áverkalaus en fundið fyrir eymslum.

Spurður um hagi sína í dag, kvaðst ákærði stunda vinnu og vera laus við óreglu. Hafi hann sótt fundi sér til stuðnings eftir atvikið og væri í öðrum félagsskap en áður. Þá ætti hann tvo unga drengi sem kæmu til hans aðra hvora helgi.

Vitnið, J-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf varðstjóri, kvaðst hafa komið að máli þessu eftir að lögreglan kom á vettvang, en hann hafi verið á ómerktri lögreglubifreið. Hann kvaðst hafa séð ákærða sitja undir stýri og hafi honum sýnst hann vera vankaður. Honum hafi virst sem sprungið hafi á dekkjum bifreiðarinnar eftir að ekið hafði verið upp á götukantinn. Aðspurður kvaðst hann þó ekki hafa skoðað það sérstaklega hvort kynni að vera að sprungið hafi á dekki bifreiðarinnar áður en það gerðist.

Vitnið, E-kvk-nf B-kvk-nf læknir, kvaðst muna eftir þessum tiltekna sjúklingi, því henni hafi verið bent á að hann hafi sofnað í miðju samtali. Því hafi vaknað grunur um að eitthvað alvarlegt væri að honum og hafi hann því verið skoðaður vel. Hún kvað ákærða hafa komið ágætlega fyrir og hann hafi getað svarað og sagt frá en um leið og hætt var að tala við hann hefði hann sofnað. Höfuðáverkar hafi verið útilokaðir og hvorki hafi sést utanáliggjandi áverkar né innvortis áverkar fundist með heilaskanni. Þá hafi einnig verið skoðað hvort ákærði hafi fengið krampa en þeir hefðu getað skýrt syfjuna. Hafi hann verið sendur í heilarit sem hafi verið neikvætt og því litlar líkur á að krampar hefðu verið til staðar, þótt það væri ekki útilokað. Kvaðst hún skýra ástand ákærða svo að þvagsýni hafi verið ,,jákvætt“ fyrir ákveðnum örvandi efnum og benzodiazepínum, sem séu svefnlyf. Neysla efnanna, hvors þeirra um sig og einnig sé þeirra neytt samtímis, geti leitt til örmögnunar hjá þeim sem þeirra neytir.. Jafnvel þótt um örvandi lyf sé að ræða, hafi þau aðeins slík áhrif í byrjun. Ef neyslu þeirra er skyndilega hætt geti yfirþyrmandi þreyta gripið menn. Þá gæti svefnleysi í kjölfar slíkrar neyslu einnig haft sitt að segja. Vitnið kvaðst hafa tekið á móti mörgum sjúklingum eftir höfuðhögg og kvað ástand þeirra vera nokkuð annað en ástand ákærða. Fólk væri þá ruglað eða ekki hægt að vekja það fremur en að það sofnaði í miðju samtali. Þá væri yfirleitt einhverja áverka að sjá. Faglegt álit vitnisins væri að um örmögnun eða þreytu eftir neyslu lyfja hefði verið að ræða hjá ákærða. Vitnið kvað ákærða hafa greinst með tognun á hálsi og baki en taldi hverfandi líkur á að einkenni ákærða stöfuðu af því að hann hafi rekið höfuðið utan í dyrakarm bifreiðarinnar. Vitnið kvað amfetamín í blóði geta mælst tveimur sólarhringum eftir að neyslu væri hætt. Að meðaltali væri talað um að lyf, svo sem amfetamín, kókaín og rítalín, mældust í blóði í 72 klst. eftir að neyslu væri hætt. Áfengi væri mun fljótar að fara úr blóði og væri yfirleitt ekki mælanlegt í blóði eftir sólarhring. Vitnið kvaðst ekki geta fullyrt að ákærði hafi verið ófær um að aka bifreiðinni en væri litið til þeirra rannsóknar sem hún gerði myndi hún telja að óráðlegt hafi verið fyrir hann að setjast undir stýri. Menn sem hafi verið í neyslu ættu ekki að setjast undir stýri fyrr en að sólarhring liðnum, að því gefnu að þeir hafi sofið vel. Hafi þeir ekki hvílst ættu þeir ekki að setjast undir stýri, enda skerði svefnleysi einnig hæfni manna til að aka.

Vitnið, J-kk-nf L-kk-nf K-kk-nf lyfjafræðingur, var spurður út í matsgerð sína sem liggur frammi í málinu. Kvað hann unnt að gera ráð fyrir, þegar litið væri til styrks amfetamíns sem mældist í blóði ákærða, að hann hafi ekki getað stjórnað bifreið með öruggum hætti. Þegar um væri að ræða rúm 100 ng/ml mætti búast við því að hæfni manna til að stjórna bifreið færi að daprast. Það væri mjög marktækt þegar komið væri upp í 300 ng/ml. Í ákærða hafi mælst 400 ng/ml sem væri um fjórfaldur stærsti lækningalegur skammtur. Vitnið kvað helmingunartíma amfetamíns í blóði mjög breytilegan, hann væri skráður frá 7-30 klst. en það væri jafnframt háð aðstæðum, svo sem hvert sýrustig í þvagi væri, en því súrara sem það væri því fyrr skildist efnið út. Sá styrkur sem hafi mælst í ákærða gæti komið heim og saman við að hann hafi hætt neyslu að morgni laugardags. Vitnið kvað rétt að menn gætu myndað þol gegn sumum verkunum amfetamíns, þegar um langverandi neyslu væri að ræða. Engu að síður væri það mat vitnisins að yfirgnæfandi líkur hafi verið á því að ákærði hafi ekki verið fær um að stjórna bifreið örugglega. Gerðar hafi verið rannsóknir sem að þessu lúta, m.a. hæfnispróf á mönnum sem neytt hafi amfetamíns. Spurður um áhrif amfetamíns á menn, kvað vitnið örvunina að vissu marki verða meiri eftir því sem styrkur þess væri hærri en einnig hefði það áhrif á það hvernig menn skynjuðu umhverfi sitt. Það hafi til dæmis slík áhrif á sjón manna að þeir sæju þrengra án þess að sjá verr og gætu þannig dregið rangar ályktanir af aðstæðum. Þannig væri dómgreind þeirra skert. Í ákærða hafi einnig mælst klónazepam en styrkur þess hafi verið svo lítill að vitnið taldi ekki um nein samverkandi áhrif þess og amfetamínsins að ræða. Spurður um meðvitundarleysi ákærða þegar að honum var komið, kvað vitnið það vel þekkt að menn yrðu mjög syfjaðir þegar neyslu amfetamíns væri hætt. Erfitt væri að segja til um það hvenær menn væru orðnir hæfir til að aka bifreið eftir mikla neyslu. Það færi m.a. eftir því um hversu mikla neyslu væri að ræða og hversu lengi hún hafi staðið yfir. Ljóst væri að sá tími væri þó mun lengri en þegar um áfengisneyslu væri að ræða.

Niðurstaða

Í málinu er ekki ágreiningur um að ákærði hafi ekið umrætt sinn og misst stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum er í ákæru greinir. Ákærði hefur hins vegar haldið því fram að hann hafi verið hæfur til þess að aka bifreið sinni og óhappið verði því ekki rakið til þess að hann hafi ekki getað stjórnað bifreið örugglega. Hann bar fyrir dómi að hann hefði neytt áfengis og fíkniefna um tveimur sólarhringum áður en hann ók af stað og hafi þá ekki fundið til áhrifa lengur. Þá kvaðst hann hafa hvílt sig í millitíðinni án þess þó að geta sofnað.

Fyrir liggur að í þvagi ákærða sem sent var í lyfjaleit skömmu eftir komu hans á slysadeild og í blóðsýni hans, sem sent var til rannsóknar til Lyfjafræðistofnunar, mældist amfetamín og samrýmist það framburði ákærða fyrir dómi um neyslu amfetamíns. Samkvæmt matsgerð Lyfjafræðistofnunar reyndist magn þess vera 400 ng/ml sem vitnið J-kk-nf L-kk-nf kvað um þrefalt meira magn, en það sem miðað er við þegar skoðað væri hvenær hæfni manna til að stjórna bifreið skerðist. Þá bar vitnið E-kvk-nf B-kvk-nf fyrir dómi að vegna ástands ákærða hafi ekki verið unnt að gera á honum hæfnispróf. Þess í stað hafi m.a. verið lögð áhersla á útiloka innvortis höfuðáverka á ákærða, en ekki voru sjáanlegir útvortis áverkar á höfði hans. Þá taldi vitnið E-kvk-nf hverfandi líkur á því að sljóleiki ákærða og svefnhöfgi stöfuðu af því að hann hefði rekið höfuðið utan í dyrakarm bifreiðarinnar. Þessum vitnum bar og saman um samverkandi sljóvgandi áhrif þess að hætta neyslu amfetamíns skyndilega og svefnleysis, en ákærði hefur borið fyrir dómi að hann hafi hætt neyslu amfetamíns á laugardagsmorgni. Jafnframt bar þeim saman um að í þessu ástandi sé hæfni manna skert til þess að stjórna bifreið örugglega.

Þegar allt framangreint er virt, einkum matgserðar Lyfjafræðistofnunar um styrk amfetamíns í blóði ákærða, frásagnar ákærða um neyslu amfetamíns og framburðar vitnanna E-kvk-ef og J-kk-ef um sljóvgandi áhrif amfetamíns, sé neyslu hætt skyndilega og helmingunartíma þess, þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi verið ófær um að stjórna bifreið sinni örugglega vegna áhrifa amfetamíns.

Ákvörðun viðurlaga.

Ákærði gekkst undir greiðslu 70.000 króna sektar, 6. október 1995 fyrir brot gegn 1., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga og var þá sviptur ökurétti í 3 ár frá 14. ágúst 1995. Með dómi 12. nóvember 1996 var ákvörðun refsingar frestað skilorðsbundið í 2 ár á hendur honum vegna brots gegn 244. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði gekkst undir greiðslu 50.000 króna sektar, 16. júlí 2002 vegna brots gegn 1., sbr. 3. mgr. 37. gr. umferðarlaga og var þá sviptur ökurétti í 1 mánuð frá 19. júlí 2002. Síðast gekkst ákærði undir greiðslu 70.000 króna sektar 23. október 2002 fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. umerðarlaga og var þá sviptur ökurétti í 8 mánuði.

Með hliðsjón af framangreindu er refsing ákærða ákveðin 60.000 króna sekt, sem ákærði greiði í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa, en ella sæti ákærði fangelsi í 6 daga.

Með vísan til 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 er ákærði sviptur ökurétti í 6 mánuði.

Með vísan til 1. mgr. 165. gr. laga nr. 19/1991 greiði ákærði allan sakarkostnað málsins, 293.783 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð :

Ákærði, J-kk-nf Ó-kk-nf, greiði 60.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 6 daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í 6 mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði sakarkostnað málsins, 293.783 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

I-kvk-nf E-kvk-nf