S-1103/2019

Dómur:

Mál þetta, sem dómtekið var 31. janúar 2020, höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 22. ágúst 2019 á hendur ákærða, X, kt. [...], [...], [...];

„fyrir kynferðislega áreitni, með því að hafa miðvikudaginn 11. apríl 2018 í strætisvagni sem ekið var um götur [...], strokið Y, kennitala [...], utanklæða á baki og innanverðu hægra læri.

Telst þetta varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

Í ákæru er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Þá var með framhaldsákæru héraðssaksóknara 25. nóvember 2019 sett fram sú varakrafa ákæruvalds „... að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

Þá er í ákæru tekin upp einkaréttarkrafa brotaþola, Y, kt. [...], þess efnis að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 650.000 krónur í skaða og miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. apríl 2018 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist þóknunar vegna starfa réttargæslumanns...“

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvalds en til vara að honum verði ekki gerð refsing. Hvað bótakröfu brotaþola varðar krefst ákærði þess aðallega að kröfunni verði vísað frá dómi en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Þá krefst verjandi ákærða þóknunar sér til handa, sem greiðist úr ríkissjóði.

I

Hinn 11. apríl 2018, um kl. 13:00, barst lögreglu tilkynning um að stúlka hefði verið áreitt kynferðislega af karlmanni í strætisvagni. Í tilkynningunni kom fram að brotaþoli væri komin heim til sín að [...] í [...]. Lögreglumaður fór í kjölfarið til fundar við brotaþola á heimili hennar. Þar var einnig stödd móðir brotaþola.

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að brotaþoli hafi verið í miklu uppnámi en frásögn hennar þrátt fyrir það verið greinargóð. Brotaþoli hafi greint lögreglu svo frá að hún hefði komið inn í strætisvagninn við [...] kl. 12:16. Í [...] hafi gerandinn komið upp í vagninn. Áður en vagninn hefði verið kominn að stoppistöð sem sé við skólann í [...] hefði brotaþoli farið til vagnstjórans og beðið hann um að stöðva á móts við [...] og hleypa henni þar úr. Því næst hefði brotaþoli sest í sæti aftan við vagnstjórann. Gerandinn hefði verið í sætinu hinum megin við gangveginn. Maðurinn hefði síðan strokið niður bakið á brotaþola og gefið henni fingurkoss. Skömmu síðar hefði hann strokið innanvert læri stúlkunnar og sett stút á munninn. Kvaðst brotaþoli nánast viss um að á meðan þessu stóð hefði maðurinn verið með hina höndina á „sínum prívat stað.“ Þegar brotaþoli hefði síðan yfirgefið strætisvagninn hefði maðurinn aftur strokið niður bakið á henni.

Brotaþoli lýsti gerandanum svo fyrir lögreglu að hann væri 5060 ára gamall, mögulega þó enn eldri. Hann hefði verið með grátt stutt hár og gráa skeggbrodda. Húð mannsins hefði verið „tönuð“ og hann verið með hrukkur í kringum augun. Hann hefði verið klæddur í ljósbláar víðar buxur. Þá hefði maðurinn verið ölvaður eða í annarlegu ástandi og brotaþoli því ekkert skilið af því sem hann sagði.

Lögregla hafði í kjölfarið uppi á ökumanni strætisvagnsins. Staðfesti hann að brotaþoli hefði komið inn í strætisvagninn. Það hefði karlmaður einnig gert. Spurður um hvort hann vissi deili á þeim manni svaraði vagnstjórinn því til að lögregla vissi örugglega hver hann væri, hann væri einn af „[...]“ og hefði hann lengi verið búsettur við [...] í [...]. Vagnstjórinn sagðist ekki hafa orðið var við að neitt óeðlilegt hefði átt sér stað í vagninum.

Eftirgrennslan lögreglu leiddi til þess að skýrsla var tekin af ákærða degi síðar. Ákærði sagðist hafa verið mjög ölvaður þann dag er atvik máls gerðust og lítið muna eftir deginum. Framburður ákærða um málsatvik var um margt mjög óljós en hann þvertók þó fyrir að hafa brotið gegn brotaþola.

Rannsókn lögreglu lauk innan viku frá því málið kom upp. Héraðssaksóknari gaf síðan út ákæru í málinu 22. ágúst 2019 samkvæmt áðursögðu

II

Með beiðni 16. október 2019 óskaði verjandi ákærða eftir því að dómkvaddur yrði geðlæknir til að framkvæma geðrannsókn á ákærða. Í matsbeiðni var í fyrsta lagi farið fram á að dómkvaddur matsmaður legði mat á hvort ákærði hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 á ætlaðri verknaðarstundu 11. apríl 2018. Í öðru lagi yrði lagt fyrir matsmann að meta hvort ástand ákærða hefði verið með þeim hætti að 16. gr. almennra hegningarlaga hefði átt við um hann og hvort refsing gæti borið árangur. Í þriðja lagi var þess óskað að matsmaður legði mat á geðrænt heilbrigði ákærða eftir 11. apríl 2018 og hvort refsing gæti borið árangur samkvæmt 16. gr. almennra hegningarlaga eins og hagir hans væru í dag. Í fjórða lagi yrði lagt fyrir matsmann að meta, yrði það niðurstaðan að 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga ættu við um ákærða, hvort nauðsynlegt þætti vegna réttaröryggis að gerðar yrðu ráðstafanir til að varna því að háski stafaði af ákærða með því að honum yrði gert að sæta öruggri gæslu eða hvort beita skyldi vægari ráðstöfunum eða vistun á hæli, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga. Að síðustu var þess beiðst að matsmaður legði á það mat hvort takmörkun á skammtímaminni ákærða væri með þeim hætti að líkindi væru á að hann hefði ekkert minni af atvikum 11. apríl 2018.

Í þinghaldi 16. október 2019 var A, sérfræðingur í geð og embættislækningum, dómkvaddur til að framkvæma umbeðið mat á ákærða. Matsgerð hans lá fyrir 19. nóvember 2019 og var hún lögð fram í málinu í þinghaldi 26. nóvember sl. Helstu niðurstöður voru þær að grundvallað á ástandi ákærða eins og það væri búið að vera yrði að ætla að sú almenna vitneskja hans að slíka áreitni, sem honum væri gefin að sök í málinu, ætti ekki að viðhafa, væri ekki að fullu frá honum tekin á verknaðarstundu. Var það því niðurstaða matsmanns að ákærði væri sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Matsspurningum tvö og þrjú svaraði matsmaður svo að minni ákærða hefði verið þannig að hann hafi ekki getað og geti ekki með öryggi munað þær staðreyndir sem hér skipti máli. Þá sé veruleg skerðing á hugrænni getu varðandi aðra þætti og sé geta hans til að hirða um sig og sinna sér almennt í raun mjög takmörkuð, sem matsmaður segir skýrast með áfengissýki, fjölfíkn og afleiðingum heilablóðfalls. Geta ákærða til að læra sé mikið trufluð, sem og dómgreind og innsæi í kjölfar verknaðar. Ljóst sé að ákærði sé hugrænt mikið skertur og væri hann best kominn til langdvalar á hjúkrunarheimili til að tryggja best hans eigin velferð. Refsing yrði því að teljast ekki geta borið árangur.

Matsspurningu fjögur svaraði matsmaður svo að ljóst væri að á meðan ákærði eigraði um í núverandi ástandi væru einhverjar líkur á því að atburður eins og sá sem í ákæru sé lýst ætti sér stað. Ákærði væri þó vegna umkomuleysis síns og skertrar getu sjálfur í töluverðri hættu á að misjafnir menn færu illa með hann. Matsmaður teldi mikilvægt vegna þessa, bæði ákærða og samfélagsins vegna, að ákærði kæmist sem fyrst á viðeigandi hjúkrunarheimili. Þá komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að miðað við skert minni ákærða almennt og lýsingu á ölvunarástandi þegar verknaður fór fram þá stæðu veruleg líkindi til þess að hann myndi ekkert eftir umræddum atburði.

A gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins og skýrði og staðfesti matsgerð sína. Í skýrslu matsmanns kom meðal annars fram að það myndi ekki á nokkurn hátt breyta háttum ákærða þótt hann yrði dæmdur til refsingar í málinu. Ákærði hefði ekki innsýn í það hvað væri refsing. Hann skildi í raun ekki hvað fælist í refsingu. Þá sagði matsmaður að taka yrði allan framburð ákærða með fyrirvara þar sem hann hefði ríka tilhneigingu til þess að þóknast þeim sem hann ræddi við hverju sinni.

III

Ákærði neitar sök. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst ákærði ekkert minni hafa af þeim atvikum sem ákæra málsins tekur til. Þannig kannaðist hann ekki við að hafa verið í strætisvagni umræddan dag og sagðist ekki nota þann ferðamáta. Ákærði kannaðist heldur ekkert við að hafa hitt brotaþola. Þá sagðist ákærði ekki minnast þess að lögregla hefði handtekið hann degi síðar í þágu rannsóknar málsins.

Fyrir dómi var ákærði spurður út í skýrslu sem hann gaf hjá lögreglu vegna málsins. Staðfesti ákærði ummæli, sem höfð eru eftir honum í skýrslunni, þess efnis að ástand hans hefði verið hryllilegt umræddan dag. Hann hefði verið mjög ölvaður og myndi mjög lítið eftir deginum. Þá sagði ákærði það geta verið rétt, sem fram kæmi í skýrslunni, að hann hefði verið í strætisvagni umræddan dag og að hann hefði þá verið að koma úr heimsókn hjá vinkonu sinni sem búsett væri í [...].

Aðspurður neitaði ákærði því að eiga við áfengisvandamál að stríða. Hann kvaðst þvert á móti ekki neita áfengis. Ákærði sagðist nú um stundir dvelja hjá systur sinni og vilja vera þar áfram. Spurður um fyrri búsetu kannaðist ákærði við að hafa um tíma búið við [...] í [...].

IV

Y, brotaþoli í málinu, lýsti málsatvikum svo fyrir dómi að hún hefði umræddan dag verið á leið heim til sín í [...] frá [...] með strætisvagni. Brotaþoli sagði einungis eina leið ganga á milli [...] og [...] og að á henni væru notaðir minni vagnar en strætisvagnar almennt væru.

Brotaþoli sagðist hafa setið nokkuð framarlega í strætisvagninum. Brotaþoli kvaðst ávallt fara út á einni af síðustu stoppistöðvunum á akstursleiðinni og taldi að eftir í vagninum hefðu einungis verið tveir farþegar, hún og eldri karlmaður sem hún hefði ekki þekkt. Taldi brotaþoli að maðurinn hefði mögulega verið ölvaður. Hann hefði setið hægra megin í vagninum en brotaþoli vinstra megin. Brotaþoli sagði manninn hafa farið að spjalla við hana og hann síðan strokið yfir bak hennar. Í framhaldinu hefðu athafnir mannsins farið langt yfir þau mörk að hann gæti eingöngu talist hafa verið að sýna henni vinahót. Þær hefðu verið af kynferðislegum toga og verið „perralegar“ eins og brotaþoli orðaði það. Maðurinn hefði sett stút á munninn og sagt brotaþola vera fallega og sæta. Í kjölfarið hefði hann strokið gróflega yfir læri brotaþola. Eftir að hafa strokið nokkrum sinnum yfir læri brotaþola, frá hné og nærri nára og til baka, hefði maðurinn strokið aftur yfir bak hennar. Brotaþoli kvaðst hafa orðið stjörf og hrædd vegna þessarar framkomu mannsins og ekki vitað hvernig hún ætti að bregðast við. Brotaþoli hefði þó náð að harka af sér og hún flýtt sér út úr vagninum þegar hann kom að stoppistöð hennar. Aðspurð kvaðst brotaþoli ekkert hafa rætt það sem gerðist við bílstjóra vagnsins og ekki hafa orðið vör við að hann veitti því athygli.

Brotaþoli kvaðst hafa komist í mikla geðshræringu við gjörðir ákærða. Hún væri mjög viðkvæm manneskja og hefði það sem ákærði gerði haft mjög slæm áhrif á líðan hennar og aukið á kvíða sem hún hefði glímt við fyrir. Brotaþoli hefði strax og hún hafði yfirgefið strætisvagninn hringt í móður sína og sagt henni að hún teldi sig hafa orðið fyrir kynferðislegri áreitni. Hún hefði hins vegar ekki getað lýst því nákvæmlega sem gerðist í gegnum síma. Brotaþoli hefði síðan gengið heim til sín frá biðstöðinni þar sem hún hefði hitt móður sína. Þær mæðgur hefðu í kjölfarið hringt í stjórnanda hjá Strætó til að upplýsa hann um það sem gerðist. Hann hefði hvatt þær til þess að tilkynna atvikið til lögreglu. Það hefðu þær gert og skömmu síðar hefði lögreglumaður komið og tekið stutta skýrslu af brotaþola. Sagðist brotaþoli hafa verið hágrátandi og af þeim sökum átt erfitt með að lýsa því sem gerðist fyrir lögreglumanninum.

Fyrir dómi var skýrsla brotaþola hjá lögreglu borin undir hana. Kvað brotaþoli það vel getað passað, sem fram komi í skýrslunni, að maðurinn hefði komið inn í strætisvagninn í [...].

B bifreiðarstjóri sagðist hafa rætt við lögreglumann vegna málsins. Vitnið hefði upplýst lögreglumanninn um það hvaða maður það var sem verið hefði í strætisvagninum umrætt sinn. Þann mann sagði vitnið heita X og vera kallaðan X. Vitnið kvaðst ekki vera manninum kunnugt persónulega en hins vegar þekkja til hans og vita að hann hefði verið í talsverðri óreglu.

Þá staðfesti vitnið að ung kona hefði verið í strætisvagninum á sama tíma og X. Jafnframt kom fram hjá vitninu að X hefði setið í því sæti í vagninum sem unga konan hefði, samkvæmt frásögn lögreglumannsins, sagt að hann hefði setið í. Um hefði verið að ræða fremsta sætið hægra megin í vagninum.

Móðir brotaþola, C, sagði brotaþola hafa hringt umræddan dag í miklu uppnámi þar sem hún hefði verið stödd í verslun. Brotaþoli hefði verið grátandi og í miklu uppnámi. Vitnið hefði í kjölfarið flýtt sér heim til dóttur sinnar. Er þangað kom hefði brotaþoli greint móður sinni frá því að fullorðinn maður hefði áreitt hana í strætisvagni á akstursleiðinni á milli [...] og [...]. Fram hefði komið hjá brotaþola að maðurinn hefði snert bak hennar og læri með annarri hendinni og á meðan hefði hann verið með hina höndina á kynfærasvæði sínu. Vitnið sagði ljóst hafa verið af lýsingu brotaþola að um kynferðislegt áreiti hefði verið að ræða.

Atvikið í strætisvagninum kvað vitnið hafa haft mikil áhrif á andlega líðan brotaþola. Hún hefði ítrekað fengið martraðir og verið mjög lítil í sér. Jafnframt hefði hún í langan tíma ekki treyst sér til þess að taka sér far með strætisvagni. Enn fremur sagðist vitnið vita til þess að atvikið hefði haft neikvæð áhrif á samskipti brotaþola við dreng sem hún hefði verið að hitta á þessum tíma.

D rannsóknarlögreglumaður greindi svo frá fyrir dómi að borist hefði tilkynning til lögreglu um kynferðisbrot í strætisvagni. Vitnið hefði í kjölfarið rætt við brotaþola en ekki tekið af henni formlega skýrslu. Vitnið hefði einnig rætt við móður brotaþola. Fram hefði komið hjá brotaþola að maður hefði strokið henni á innanverðu læri og niður bakið í strætisvagninum. Jafnframt hefði maðurinn sent brotaþola fingurkoss og verið með kynferðislega tilburði við hana. Brotaþola kvað vitnið hafa verið í miklu uppnámi er það ræddi við hana.

Í framhaldinu hefði vitnið haft samband við rekstrarstjóra Strætó og fengið upplýsingar um hver hefði verið vagnstjóri í umræddum strætisvagni. Í samræðum vitnisins við vagnstjórann hefði vaknað rökstuddur grunur um að ákærði væri sá maður sem brotaþoli bæri sökum. Spurt nánar út í það atriði bar vitnið að vagnstjórinn hefði sagt umræddan mann vera einn af [...] í [...] og hefði hann búið lengi við [...] í [...]. Vitnið sagði lýsingu sem brotaþoli hefði gefið á manninum í strætisvagninum jafnframt hafa getað átt við ákærða. Það hvar vagnstjórinn hefði sagt manninn hafa farið út úr vagninum hefði einnig vísað til ákærða. Fram kom hjá vitninu að það hefði fyrir þessi atvik lítillega þekkt til ákærða og áður hafa haft af honum afskipti.

Þá gaf einnig skýrslu fyrir dómi E en ekki þykir þörf á að reifa framburð hennar sérstaklega.

V

Ákærða er í ákæru héraðssaksóknara gefin að sök kynferðisleg áreitni með því að hafa miðvikudaginn 11. apríl 2018, í strætisvagni sem ekið var um götur [...], strokið brotaþola utanklæða á baki og innanverðu hægra læri.

Ákærði neitar sök. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst hann ekkert minni hafa af þeim atvikum sem lýst sé í ákæru. Þannig kannaðist hann ekki við að hafa verið í strætisvagni 11. apríl 2018 og heldur ekki við að hafa hitt brotaþola þann dag. Fyrir dómi var ákærði spurður út í skýrslu sína hjá lögreglu og staðfesti hann sem rétt ummæli, sem höfð eru eftir honum í skýrslunni, þess efnis að ástand hans hefði verið hryllilegt þennan dag. Hann hefði verið mjög ölvaður og myndi af þeim sökum mjög lítið eftir deginum.

Sakargiftir samkvæmt ákæru eru reistar á framburði brotaþola. Fyrir dómi lýsti brotaþoli atvikum svo að fyrrgreindan dag hefði hún verið á leið heim til sín í Sandgerði með strætisvagni og hefði hún setið nokkuð framarlega í strætisvagninum. Brotaþoli kvaðst ávallt fara út úr vagninum á einni af síðustu stoppistöðvunum á akstursleiðinni, nærri heimili sínu, og taldi hún að þegar atvik máls gerðust hefði einungis einn farþegi verið eftir í vagninum, auk hennar, eldri karlmaður sem hún hefði ekki þekkt. Taldi brotaþoli að maðurinn hefði mögulega verið ölvaður. Hann hefði setið hægra megin í vagninum en brotaþoli vinstra megin.

Í ákæru er á því byggt að ákærði sé sá maður sem brotaþoli ber sökum í málinu. Samkvæmt framansögðu nýtur ekki framburðar ákærða af málsatvikum en hann hefur allt að einu neitað sök. Eins og fyrr var getið þekkti brotaþoli ekki þann mann sem hún segir hafa brotið gegn sér. Hins vegar liggur fyrir vætti B bifreiðarstjóra er bar afdráttarlaust fyrir dómi að sá maður sem um ræddi héti X og væri kallaður X. Þá kom einnig fram hjá vitninu að ung kona hefði verið í strætisvagninum á sama tíma og X og að ákærði hefði setið í því sæti í vagninum sem stúlkan hefði, samkvæmt frásögn lögreglumanns er ræddi við vitnið, sagt að gerandinn hefði setið í. Sú staðsetning mannsins fer einnig saman við teikningu sem brotaþoli gerði við skýrslutöku hjá lögreglu og er meðal framlagðra rannsóknargagna. Þá kom fram í vætti D rannsóknarlögreglumanns að lýsing B á manninum í strætisvagninum hefði að mati hans getað átt við ákærða og þá hefði það hvar vagnstjórinn hefði sagt manninn hafa farið út úr vagninum einnig vísað til ákærða, en fram kom hjá lögreglumanninum að hann hefði fyrir þessi atvik lítillega þekkt til ákærða og áður haft af honum afskipti. Þykir dóminum sannað að öllu því heildstætt virtu sem hér hefur verið rakið, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi verið sá maður sem var í strætisvagninum umrætt sinn og brotaþoli hefur borið sökum um að hafa áreitt sig kynferðislega.

Fyrir dómi lýsti brotaþoli háttsemi ákærða svo að hann hefði í fyrstu bryddað upp á samræðum við hana en síðan hefði hann strokið yfir bak hennar með annarri hendinni. Í framhaldinu hefðu athafnir ákærða farið langt yfir þau mörk að hann gæti eingöngu talist hafa verið að sýna brotaþola vinahót. Sagði brotaþoli athafnir ákærða hafa verið af kynferðislegum toga, þær hefðu verið „perralegar“ eins og hún orðaði það. Athöfnum ákærða lýsti brotaþoli nánar svo að hann hefði sett stút á munninn og sagt brotaþola vera fallega og sæta. Hann hefði síðan strokið gróflega yfir læri hennar. Eftir að hafa strokið nokkrum sinnum yfir læri brotaþola, frá hné að nára og til baka, hefði ákærði strokið aftur yfir bak hennar. Brotaþoli kvaðst hafa orðið stjörf og hrædd vegna þessara gjörða ákærða og ekki vitað hvernig hún ætti að bregðast við. Hún hefði þó náð að harka af sér og hún flýtt sér út úr vagninum þegar kom að stoppistöð hennar. Strax og brotaþoli var komin út úr strætisvagninum kvaðst hún hafa hringt í móður sína og sagt henni frá því sem hafði gerst.

Í málinu nýtur ekki framburðar annarra en brotaþola um meinta kynferðislega áreitni ákærða gagnvart henni. Ákærði sjálfur hefur ekkert getað borið um samskipti sín við brotaþola og þá gat ökumaður strætisvagnsins sem brotaþoli og ákærði voru í umrætt sinn ekkert borið um hvað þeirra fór á milli. Framburði brotaþola til stuðnings er hins vegar framburður móður hennar sem sagði brotaþola hafa hringt í sig grátandi og í miklu uppnámi. Hún hefði í kjölfar símtalsins flýtt sér heim til dóttur sinnar sem greint hefði henni frá því að fullorðinn maður hefði áreitt hana í strætisvagni á akstursleiðinni á milli [...] og [...]. Það sem móðir brotaþola hefur haft eftir dóttur sinni hefur frá upphafi verið í samræmi við frásögn brotaþola, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi. Vætti D rannsóknarlögreglumanns er framburði brotaþola einnig til stuðnings en hann ræddi við hana strax í kjölfar þess að lögreglu barst tilkynning um meint kynferðisbrot. Lýsing sú á meintu broti ákærða sem lögreglumaðurinn hafði eftir brotaþola er hann gaf skýrslu fyrir dómi var í góðu samræmi við lýsingu brotaþola af atvikum. Þá lýsti lögreglumaðurinn því að brotaþoli hefði verið í miklu uppnámi er hann ræddi við hana, en það gerði hann skömmu eftir að atvik máls gerðust.

Að mati dómsins hefur ekkert komið fram í málinu sem fer í bága við framburð brotaþola annað en neitun ákærða. Ljóst er hins vegar samkvæmt framansögðu að sú afstaða ákærða byggir ekki á skynjun hans á því sem gerðist í strætisvagninum, enda hefur hann borið um algert minnisleysi af atvikum. Að þessu gættu og með vísan til stöðugs, greinargóðs og trúverðugs framburðar brotaþola, og þess sem honum er til stuðnings samkvæmt framansögðu, þykir dóminum sannað, gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir strokið brotaþola utanklæða á baki og innanverðu hægra læri. Þá háttsemi ákærða gagnvart bláókunnugri ungri konu, en brotaþoli var 19 ára gömul er atvik máls gerðust, þar sem þau voru stödd í strætisvagni, þykir dómnum verða að virða sem kynferðislega áreitni í skilningi 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, svo sem réttilega er vísað til í ákæru.

VI

Í niðurlagi matsgerðar A, sérfræðings í geð og embættislækningum, frá 19. nóvember 2019, en niðurstöður hins dómkvadda matsmanns eru ítarlega reifaðar í II. kafla dómsins, kemur fram sú niðurstaða matsmanns að hann telji ákærða sakhæfan í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að mati dómsins hefur ekkert haldbært komið fram í málinu sem með réttu verður talið til þess fallið að draga megi sakhæfi ákærða í efa. Ákærði telst því vera sakhæfur.

Í 16. gr. almennra hegningarlaga segir að hafi sá maður, sem verkið vann, verið andlega miður sín, svo sem vegna vanþroska, hrörnunar, kynferðislegs misþroska eða annarrar truflunar, en þetta ástand hans er ekki á eins háu stigi og 15. gr. getur, skuli honum refsað fyrir brotið, ef ætla megi eftir atvikum og eftir að læknisumsagnar hefur verið leitað, að refsing geti borið árangur. Í matsgerð dómkvadds matsmanns kemur fram að minni ákærða sé þannig fyrir komið að hann geti ekki með öryggi munað þær staðreyndir sem hér skipti máli. Þá sé veruleg skerðing á hugrænni getu varðandi aðra þætti og sé geta ákærða til að hirða um sig og sinna sér almennt í raun mjög takmörkuð.

Það segir matsmaður skýrast með áfengissýki, fjölfíkn og afleiðingum heilablóðfalls. Geta ákærða til að læra sé mikið trufluð, sem og dómgreind og innsæi í kjölfar verknaðar. Ljóst sé að ákærði sé hugrænt mikið skertur og telur matsmaður að hann væri best kominn til langdvalar á hjúkrunarheimili til að tryggja best hans eigin velferð. Refsing yrði því að teljast ekki geta borið árangur. Fyrir dómi staðfesti matsmaður matsgerð sína og tók skýrt fram að það myndi ekki á nokkurn hátt breyta háttum ákærða þótt hann yrði dæmdur til refsingar í málinu. Ákærði hafi ekki innsýn í það hvað sé refsing skilji í raun ekki hvað felist í refsingu. Samkvæmt öllu þessu telur dómurinn í ljós leitt að refsing muni ekki bera árangur gagnvart ákærða. Honum verður því ekki gerð refsing, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga. Þá fær dómurinn ekki séð samkvæmt því sem upplýst er um andlegt heilsufar ákærða að af honum stafi háski. Með hliðsjón af því þykja ekki, eins og málið liggur fyrir dómnum, efni til þess að kveða á um sérstakar ráðstafanir samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga. Kröfu ákæruvalds um að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga, er því hafnað.

VII

Í málinu krefst brotaþoli miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 650.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. apríl 2018, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá því að mánuður er liðinn frá því ákærða var birt bótakrafan til greiðsludags.

Samkvæmt framansögðu hefur dómurinn slegið því föstu að ákærði hafi brotið gegn brotaþola svo varði við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með hinni refsiverðu háttsemi hefur ákærði bakað sér bótaábyrgð gagnvart brotaþola á grundvelli bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Bætur fyrir miska skulu ákvarðaðar eftir því sem sanngjarnt þykir og við mat á fjárhæð þeirra skal einkum líta til alvarleika brotsins, sakarstigs brotamanns, huglægrar upplifunar brotaþola og loks umfangs tjónsins.

Í dómaframkvæmd hefur því verið slegið föstu að brot af því tagi sem hér um ræðir séu almennt til þess fallin að valda þeim sem fyrir verður sálrænum erfiðleikum. Þá hafa brotaþoli, móðir hennar og D rannsóknarlögreglumaður lýst miklu uppnámi sem brotaþoli var í kjölfar þess að atvik máls gerðust. Þá hefur móðir brotaþola borið um svefntruflanir og aukinn kvíða í kjölfar brots ákærða. Samkvæmt þessu og að broti ákærða virtu þykja miskabætur til handa brotaþola hæfilega ákvarðaðar 400.000 krónur.

Um vexti og dráttarvexti af kröfunni fer svo sem í dómsorði greinir, en bótakrafa brotaþola var birt samhliða birtingu fyrirkalls 17. september 2019.

VIII

Með vísan til sakfellingar ákærða, sbr. meginreglu 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður honum gert að greiða sakarkostnað málsins. Ákærði dæmist því til að greiða kostnað við öflunar matsgerðar dómkvadds matsmanns, 375.000 krónur. Ákærði greiði einnig þóknun skipaðs verjanda síns, Ú-kk-ef G-kk-ef lögmanns, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, en þóknun lögmannanna þykir að virtu umfangi málsins og með hliðsjón af tímaskýrslum þeirra hæfilega ákveðin svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Kröfu ákæruvalds um að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, er hafnað.

Ákærði greiði þóknun skipaðs verjanda síns, Ú-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og ferðakostnað lögmannsins 44.990 krónur. Ákærði greiði einnig þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, 484.840 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og ferðakostnað réttargæslumanns, 36.960 krónur. Þá greiði ákærði 375.000 krónur í annan sakarkostnað.

Ákærði greiði brotaþola, Y, 400.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 12. apríl 2018 til 17. október 2019, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

K-kk-nf H-kk-nf

Um vexti og dráttarvexti af kröfunni fer svo sem í dómsorði greinir, en bótakrafa brotaþola var birt samhliða birtingu fyrirkalls 17. september 2019.

VIII

Með vísan til sakfellingar ákærða, sbr. meginreglu 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður honum gert að greiða sakarkostnað málsins. Ákærði dæmist því til að greiða kostnað við öflunar matsgerðar dómkvadds matsmanns, 375.000 krónur. Ákærði greiði einnig þóknun skipaðs verjanda síns, Ú-kk-ef G-kk-ef lögmanns, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, en þóknun lögmannanna þykir að virtu umfangi málsins og með hliðsjón af tímaskýrslum þeirra hæfilega ákveðin svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Kröfu ákæruvalds um að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, er hafnað.

Ákærði greiði þóknun skipaðs verjanda síns, Ú-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og ferðakostnað lögmannsins 44.990 krónur. Ákærði greiði einnig þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, 484.840 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum, og ferðakostnað réttargæslumanns, 36.960 krónur. Þá greiði ákærði 375.000 krónur í annan sakarkostnað.

Ákærði greiði brotaþola, Y, 400.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 12. apríl 2018 til 17. október 2019, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

K-kk-nf H-kk-nf