E-3786/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 21. október 2022, var höfðað með birtingu réttarstefnu 5. september 2022 af hálfu A á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík, til ógildingar á stjórnsýsluákvörðun.

Endanleg dómkrafa stefnanda er sú að felld verði úr gildi ákvörðun Fangelsis-málastofnunar ríkisins frá 23. september 2020 um fullnustu óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar stefnanda samkvæmt dómi [...] í máli nr. [...], sem kveðinn var upp 23. apríl 2015, sökum fyrningar refsingarinnar. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Þá er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur féllst þann 2. september 2022 á beiðni stefnanda um að mál þetta sætti flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991.

Hefur málið samkvæmt því sætt flýtimeðferð fyrir dóminum.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Helstu málsatvik eru þau að stefnandi var dæmdur í 75 daga óskilorðsbundið fangelsi fyrir líkamsárás með dómi [...] í Noregi, sem kveðinn var upp 23. apríl 2015 að viðstöddum stefnanda og lögmanni hans. M eð áritun á endurrit dómsins 23. október 2015 staðfesti saksóknari í Noregi að hafa yfirfarið dóminn og kosið að una honum.

M eð erindi, dags. 20. janúar 2016, sem ítrekað var með bréfi, dags. 1. nóvember 2018, óskuðu norsk fangelsismálayfirvöld eftir því við íslensk stjórnvöld að dómurinn yrði tekinn til fullnustu hér á landi. Við eftirgrennslan Fangelsismálastofnunar kom í ljós að stefnandi væri skráður með búsetu á nánar tilgreindu heimilisfangi í Svíþjóð og var norskum fangelsismálayfirvöldum tilkynntum það 19. ágúst 2019. Með tölvupósti, dags. 10. nóvember 2019, sendi Fangelsismálastofnun á ný erindi til norskra fangelsismálayfirvalda og upplýsti þáað stefnandi væri fluttur til landsins og myndu íslensk fangelsismálayfirvöld því boða stefnanda til afplánunar hér á landi og yfirtaka dóminn til fullnustu í samræmivið fyrirliggjandi beiðni.

Þann 10. janúar 2020 var birt fyrir stefnanda bréf Fangelsismálastofnunar um aðhonum bæri að hefja afplánun framangreindrar fangelsisrefsingar þann 13. febrúar 2020 og mæta þann dag í fangelsið á Hólmsheiði. Leiðbeint var um að stefnandi gæti, eigi síðar en viku áður en afplánun ætti að hefjast, sótt um að afplána fangelsisrefsinguna með samfélagsþjónustu í stað afplánunar í fangelsi. Stefnandi skilaði umsókn sinni þar að lútandi 20. janúar 2020. Var umsókn hans um afplánun með samfélagsþjónustu samþykktm eð ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu refsingarinnar 23. september 2020 og er það sú ákvörðun sem stefnandi gerir í máli þessu kröfu um að felld verði úr gildi.

Þann 26. janúar 2022 fékk stefnandi sendar upplýsingar frá starfsmanni samfélagsþjónustu Fangelsismálastofnunar um opnunartíma í íþróttahúsi þar sem gert var ráð fyrir að hann myndi taka út samfélagsþjónustu samkvæmt beiðni hans. Lögmaður stefnanda sendi Fangelsismálastofnun erindi þann 30. janúar 2022 og mótmælti boðun stefnanda í samfélagsþjónustu þar sem refsingin væri fallin niður sökum fyrningar. Því hefur Fangelsismálastofnun mótmælt og snýst ágreiningur aðila í málinu um það hvort refsing stefnanda hafi verið niður fallin sökum fyrningar þann 23. september 2020 þegar stefnandi samþykkti skriflega skilyrði samfélagsþjónustunnar. Ágreiningslaust er að fyrningartíminn er fimm ár. Stefnandi telur hann hefja st við uppkvaðningu dómsins 23. apríl 2015, en stefndi telur hann hefjast við áritun saksóknara um fullnustu hæfi dómsins 23. október 2015.

Málsástæðu rog lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að þegar hann hafi samþykkt að ganga stundir skilyrði Fangelsismálastofnunar um samfélagsþjónustu þann 23. september 2020 hafi hin dæmda refsing þegar verið fyrnd og brottfallin. K rafa um að ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu dómsins verði felld niður byggist á því að refsing stefnanda sé fyrnd, en stefnandi geri ekki athugasemdir við ákvörðun Fangelsismálastofnunar um að fullnusta dóminn hér á landi eða um tilhögun afplánunar, þ. e. með samfélagsþjónustu.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 69/1963, um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, o. fl., megi fullnægja hér á landi norskum dómum um „fengsel“. Í 23. gr. laganna sé tekið fram að fullnusta refsingar o. s. frv. eftir 1. og 3. gr. skuli fara fram í samræmi við fyrirmæli íslensks réttar. Sam-kvæmt 1. tölul. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 falli fangelsi niður s éfullnusta dóms eigi byrjuð áður en fimm ár eru liðin sé refsing fangelsi allt að einu ári. Samkvæmt 2. mgr. 83. gr. laga nr. 19/1940 hefst fyrning þegar unnt séað fullnægja dómi samkvæmt almennum ákvæðum laga. Ekki megi samkvæmt 4. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála fullnægja ákvæði í héraðsdómi um refsingu og önnur viðurlög fyrr en afráðið sé hvort honum verði áfrýjað.

Stefnandi hafi aldreiverið kallaður til fullnustu héraðsdómsins fyrr en með bréfi Fangelsismálastofnunar, dags. 9. janúar 2020. Upphaf fyrningarfrests skuli miða við uppkvaðningu dómsins þann 23. apríl 2015 í [...] þegar fullnustuhæf refsing hafi verið staðfest með dómi, sbr. 2. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefnandi hafi verið viðstaddur þinghaldið og málinu hafi þá þegar lokið og ekki hafi verið áfrýjað. Samkvæmt því hafi refsing stefnanda verið fyrnd 23. apríl 2020 með vísan til 1. tölul. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga. Þ að sé skýrt samkvæmt íslenskum lögum og samkvæmt eðli máls í þessu tilviki að það eigi að miða upphaf fyrningar við uppkvaðningu dómsins. Þ að sé skýrt tekið fram í 2. mgr. 83. gr. laga nr. 19/1940 þar sem segi „fyrning samkvæmt framansögðu hefst, þegar unnt er að fullnægja dómi samkvæmt almennum ákvæðum laga“. Ákvæðið verði ekki skilið öðruvísi en svo að hægt sé að fullnægja dóminum strax, nema viðkomandi eða ákæruvald hafi tekið ákvörðun um áfrýjun málsins. Engu slíku séað heilsa í þessu máli og því beri að miða fyrningu við 23. apríl 2015.

Verði ekki fallist á framangreint tímamark um upphaf fyrningar refsingarinnar við dómsuppsögu verði í síðasta lagi miðað við það þegar áfrýjunarfrestur renni út, í maí 2015, og hafi því í síðasta lagi verið unnt að fullnægja dóminum í maí 2020. Túlka verði reglur um upphaf fyrningarfrests refsidóma með hliðsjón af lögum um meðferð sakamála nr. 88/2008. Fyrir liggi að dómurinn hafi verið birtur stefnanda við dómsuppsögu og því hafi ekkert verið í vegi fyrir framkvæmdar valdið að fullnusta dóminn er áfrýjunarfrestur hafi runnið út samkvæmt framangreindu.

Fangelsismálastofnun ríkisins hafi byggt á því að norsk yfirvöld hafi tilkynnt að dómurinn hefði orðið fullnustuhæfur 23. október 2015 og hann myndi því fyrnast 23. október 2020. Verðiekki betur séð en að sú dagsetning miði við stimpil norskra yfirvalda neðst á síðunni og að þessi dagsetning sé þar handskrifuð inn á. Þessari handskrifuðu dagsetningu, 23. október 2015, bregði hvergi annars staðar fyrir í þeim gögnum sem stefnanda hafi verið afhent af Fangelsismálastofnun. Sú niðurstaða að miða upphaf fyrningarfrests dómsins við 23. október 2015 standist ekki skoðun og beri í öllum tilvikum að miða við uppkvaðningu dómsins. Ekki sé í samræmi við lög að miða upphaf fyrningarfrests refsingar við handskrifaða stimpilmóttöku hjá stjórnvaldi eða þá önnur bréfaskipti stjórnvalda þegar dómur hafiverið réttilega birtur fyrir stefnanda.

E kkiséunnt svo gilt sé að stjórnvald geti í reynd ákvarðað lengri frest til fullnustu refsidóma en lög kveði á um. Slíkir frestir verði að eiga sér skýra stoð í lögum, en engin heimild sé fyrir því að ákvarða lengri fullnustufrest fyrir 75 daga fangelsi en fimm ár. Stjórnvöldum eða framkvæmdarvaldshöfum, svo sem fangelsismálayfirvöldum, sé ekki heimilt að breyta eftir hentugleika fyrningartíma refsidóma stefnanda í óhag með einu pennastriki. M iða verði upphaf fyrningartíma við niðurstöðu dómstólsins lögum samkvæmt. Túlka verði reglur um fullnustu refsingar og niðurfellingu refsingar sökum fyrningar þannig að allur vafi sé metinn hinum dæmda í hag. Á greiningurséum upphaf fyrningartíma refsidóms og beri því að miða við fyrsta mögulega tímamark. Mikil töf h afi orðið á fullnustu dómsins sem stefnanda verði ekki um kennt þrátt fyrir rúman tíma fangelsismálayfirvalda til þess, þegar litið er til fimmára fyrningartíma dómsins.

Fangelsismálastofnun ríkisins hafi einnig borið því við að ekki sé hægt að vísa í íslensk lög varðandi fyrningu á norskum dómi og að dómurinn fyrnist samkvæmt lögum sem þó séu sambærileg íslenskum lögum hvað þetta varði. Stefnandi byggi á því að dómurinn sé einnig fyrndur samkvæmt norskum lögum. Samkvæmt 93. gr. norsku hegningarlaganna, l ov om straff (straffeloven), falli fangelsisrefsing niður vegna fyrningar á fimmárum ef dæmd fangelsisrefsing er minna en eins árs fangelsi. Ákvæðið sé efnislega hliðstætt ákvæði 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/490. Samkvæmt ákvæði 1. mgr. 94. gr. norsku hegningarlaganna reikni st fyrningarfrestur frá þeim degi sem dómur sé endanlegur. Samkvæmt ákvæði 50. gr. norskra laga um meðferð sakamála, l ov om rettergangsmåten i straffesaker (s traffeprosessloven), sé dómur endanlegur þegar áfrýjunarfrestur er runninn út eða þegar hann hefur verið samþykktur af báðum aðilum. Þá sé kveðið á um það í lögunum að áfrýjunarfrestur í sakamáli sé tvær vikur frá dómsuppkvaðningu eða þá frá birtingu dómsins og sé því styttri en hér á landi. Í 95. gr. norsku hegningarlaganna, l ov om straff (straffeloven), sé kveðið á um það að frestur samkvæmt 93. gr. rofni þegar fullnusta refsingar er hafin eða þegar hinn sakfelldi er handtekinn í þágu fullnustu dómsins. Samkvæmt framangreindu séljóst að dómurinn sé fyrndur samkvæmt norskum lögum og að síðasta mögulega tímamark varðandi upphaf fyrningartíma refsingarinnar hafi verið í maí 2015.

Þegar ágreiningur sé uppi um upphaf fyrningarfrests refsidóms verði að skilja á milli þess að dómur verði aðfararhæfur, sem marki upphafstíma fyrningar, og þess að hann verði fullnustuhæfur, en um aðskilin hugtök séað ræða með ólíkum réttaráhrifum. Refsidómur verði aðfararhæfur samkvæmt almennum ákvæðum laga við birtingu hans sé dómi unað af hálfu aðila eða þá eftir atvikum þegar áfrýjunarfrestur renni út sé dómi ekki áfrýjað. D ómur verði þó ekki fullnustuhæfur fyrr en hann berst fangelsismálayfirvöldum sem hafa það lögbundna hlutverk að fullnusta refsidóma, en hins vegar sé slíkt tímamark tilviljanakennt og ekki bundið í lög. Þ ví verði upphafstíma mark fyrningar refsingar ekki miðað við það hvenær fangelsismálayfirvöldum beri st refsidómar. Slík lagatúlkun lengi lögbundinn fyrningarfrest refsingar samkvæmt almennum hegningarlögum og þá yrði stjórnvaldi unnt að marka upphaf tímamarks fyrningarfrests dóma að eigin geðþótta. S lík túlkun verði að eiga sér stoð í lögum en 15. gr. laga nr. 15/2016 hafiekki að geyma slíka heimild og enn síður önnur ákvæði laganna. Það sé því ekki hægt að miða upphaf tímamarks fyrningar á refsidómi við það tímamark er ríkissaksóknari eða önnur yfirvöld sendi dóm Fangelsismálastofnun til fullnustu. Á kvæði 15. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 15/2016 sé eingöngu markmiðsákvæði og geti að engu leyti markað upphafstíma fyrningar samkvæmt framangreindu. Stjórnvöld hafi þegar mjög rúman frest til þess að fullnusta refsidóma eða að lágmarki fimmár.

Samkvæmt 4. mgr. 39. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 15/2016 hefjist fullnusta óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar með samfélagsþjónustu þegar dómþoli geng stundir skilyrði samfélagsþjónustu og það hafi stefnandi gert með samþykki sínu þann 23. september 2020, en þá hafi hin dæmda fangelsisrefsing þegar verið fyrnd, eða þann 23. apríl 2020. Hefði svo ekki verið þá hefði sú undirritun stefnanda getað haft þýðingu varð-andi sjónarmið um fyrningu refsingarinnar, enda fullnusta þá hafin og miðuð við það tímamark, sbr. 4. mgr. 39. gr. laganna. Ekkert annað í málinu komi til álita varðandi rof á fyrningu refsingarinnar samkvæmt lögum um fullnustu refsinga. Samkvæmt öllu framangreindu hafi refsing stefnanda samkvæmt dómi héraðsdóms [...] verið fyrnd og brottfallin þegar hann hafi gengist undir skilyrði Fangelsismálastofnunar ríkisins um samfélagsþjónustu þann 23. september 2020.

Verði ekki fallist á það að refsing stefnanda sé fyrnd leiði brot á málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 til þess að ógilda verði ákvörðun Fangelsismála-stofnunar um fullnustu dómsins. Gögn málsins beri það skýrlega með sér að miklar tafir séu á meðferð málsins af hálfu fangelsismálayfirvalda, en fyrsta snerting við stefnanda sé boðunarbréf frá Fangelsismálastofnun, dags. 9. janúar 2020. Samkvæmt 15. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 15/2016 beri Fangelsismálastofnun að fullnusta óskilorðsbundna fangelsisrefsingu eins fljótt og auðið sé. Ekkert sé í málinu sem réttlæti tafir af hálfu Fangelsismálastofnunar eða annarra fangelsismálayfirvalda á því að boða til afplánunar dómsins þegar svo langt sé liðið frá uppkvaðningu dóms. Allar þessar tafir séu stefnanda í óhag og honum hreinlega til tjóns, en frá því að héraðsdómur gekk í Noregi árið 2015 hafi stefn andi komið sér upp fjölskyldu, þremur börnum og fyrirtæki.

Vísað sé til 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og til laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga. Um málskostnað vísi st til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi hafnar og mótmælir öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda.

Ágreiningur málsins lúti að upphafi fyrningartíma refsidóms sem gengið hafi í [...] í Noregi 23. apríl 2015, þar sem stefnandi hafi verið dæmdur í 75 daga fangelsi fyrir líkamsárás. Stefnandi teljiað refsingin hafi verið fyrnd þegar hann samþykkti að gangast undir skilyrði um samfélagsþjónustu þann 23. september 2020. Á það geti stefndi ekki fallist og sé honum því nauðugur sá einn kostur að taka til varna.

Fullnusta refsingarinnar hafi verið yfirtekin hérlendis á grundvelli laga nr. 69/1963 um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, o. fl. Samkvæmt 3. gr. þeirra laga megi fullnægja hér á landi norskum dómum um fangelsisrefsingu, enda sé dómfelldi íslenskur ríkisborgari eða heimilisfastur hér á landi, þegar fullnusta skal fara fram. Samkvæmt 4. gr. laganna skuli refsingus amkvæmt 3. gr. laganna fullnusta í fangelsi að íslenskum lögum um jafnlangan tíma. Þá segi í 1. mgr. 23. gr. laganna að fullnusta refsingar o. s. frv. eftir 1. og 3. gr. laganna skuli fara fram í samræmi við fyrirmæli íslensks réttar.

Refsing stefnanda hafi ekki verið niður fallin vegna fyrningar þegar hann hafi samþykkt að gangast undir skilyrði Fangelsismálastofnunar um samfélagsþjónustu þann 23. september 2020. Með undirritun stefnanda á samfélagsþjónustuskírteini þann dag hafi hann samþykkt þau skilyrði sem um samfélagsþjónustu gildi. Þá hafi afplánun hans hafist samkvæmt 4. mgr. 39. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga, þar sem segi að fullnusta óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar með samfélagsþjónustu hefjist þegar dómþoli gangist undir skilyrði samfélagsþjónustu.

Dómurinn sem mál þetta hverfist um hafi gengið 23. apríl 2015. Í bréfi fangelsismálastofnunar í Noregi þann 13. janúar 2016 komi fram að refsingin myndi falla niður vegna fyrningar 23. október 2020 og að dómurinn væri endanlegur. D ómur verði fyrst fullnustuhæfur þegar hann beri st fangelsismálayfirvöldum frá saksóknara, enda k omiþað í hlut saksóknara að yfirfara dóma sem þar gangi og taka endanlega afstöðu til þess hvort dómi verði áfrýjað eða dómi verði unað af hálfu ákæruvaldsins. Dómur innberi með sér að saksóknari í Noregi hafi yfirfarið dóminn og kosið að una honum með undirritun 23. október 2015. Frá þeim degi hafi fyrningarfrestur byrjað að líða, sbr. 2. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga, enda þá fyrst unnt að fullnægja dómi samkvæmt almennum ákvæðum laga.

Því sé mótmælt að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða strax við uppkvaðningu dómsins 23. apríl 2015. Engu breyti í því sambandi þótt stefnandi hafi verið viðstaddur dómsuppkvaðningu ásamt lögmanni sínum, enda geri lög ráð fyrir því að viðvera dómfellda við uppkvaðningu dóms hafi þær afleiðingar einar að ekki þurfi að birta dóminn fyrir honum af ákæranda á síðari stigum, sbr. 3. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þessi málsástæða stefnanda gangi út frá því að dómfellda sé í sjálfsvald sett hvort dómur sé endanlegur eða ekki. Svo séekki, enda verði dómur fyrst fullnustuhæfur þegar báðir málsaðilar hafa ákveðið að una niðurstöðunni lögum samkvæmt eða þegar áfrýjunarfrestur er liðinn. Það sé í samræmi við ákvæði 4. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sem kveði á um að ekki megi fullnægja ákvæði í dómi um refsingu og önnur viðurlög fyrr en afráðið sé hvort honum verði áfrýjað. Það hafi fyrst legið fyrir 23. október 2015 þegar saksóknari í Noregi hafði yfirfarið dóminn og taki fyrningarfrestur mið af því. Þetta sé enn fremur í samræmi við fyrrnefnda 2. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem kveðið séá um að fyrning hefjist þegar unnt séað fullnægja dómi samkvæmt almennum ákvæðum laga.

Samkvæmt 14. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga taki F angelsismála-stofnun við refsidómum til fullnustu frá ríkissaksóknara. Dómar héraðsdóms séu sendir ríkissaksóknara bréflega, sem í kjölfarið sé úthlutað til saksóknara sem yfirfari dómana og meti hvort ríkissaksóknari uni dómi eða áfrýi til æðri dóms. Fyrirkomulagið sé með sambærilegum hætti í Noregi. Við dómsuppkvaðningu 23. apríl 2015 hafi stefnandi ritað undir skjal sem stafi frá dómstólnum í [...] í Noregi þar sem honum hafi verið kynnt að hann hefði tvær vikur til að áfrýja niðurstöðu dómsins. Að þeim tíma liðnum hafi dómurinn verið sendur til saksóknarembættis í Noregi þar sem hann hafi verið yfirfarinn og staðfestur með stimpli saksóknarans [...] þann 23. október 2015. Þá fyrst hafi fimm ára fyrningarfrestur byrjað að líða og dómurinn orðið fullnustu hæfur, líkt og fram komií bréfi frá fangelsismálayfirvöldum í Noregi til Fangelsismálastofnunar, dags. 13. janúar 2016.

Þar sem stefnandi hafi hlotið 75 daga dóm í [...] í Noregi sé fyrningarfrestur refsingarinnar fimm ár, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í beiðni norskra fangelsismálayfirvalda um að Fangelsismálastofnun yfirtæki fullnustu refsingarinnar hafi verið skýrt að refsingin myndi fyrnast þann 23. október 2020 og að dómurinn hafi orðið fullnustuhæfur 23. október 2015. Þar sem stefnandi hafi hafið afplánun refsingar 23. september 2020 með undirritun sinni á samfélagsþjónustuskírteini hafiþað verið innan fyrningartímans og því ljóst að refsingin hafi ekki verið fyrnd þegar afplánun hófst. Af sömu ástæðu sé því mótmælt að miða skuli upphaf fyrningar við maí 2015, þegar mánuður hafi verið liðinn frá því að dómur gekk í Noregi.

Dómar kveðnir upp á Norðurlöndunum séu almennt viðurkenndir hér á landi, sem þýði að dómarnirverðifullnustaðirum jafnlangan tíma og kveðið séá um í dómsorði í landinu þar sem dómurinn hafi verið uppkveðinn. Að sama skapi gildi þarlendar reglur um fyrningu þessara dóma. Íslenskum fangelsismálayfirvöldum beri því að virða fyrningarreglur þeirra landa sem kveði upp dóminn og öfugt. Þ að hefði verið stefnanda í óhag að miða við íslenskar fyrningarreglur því þá væri upphaf fyrningarfrests miðað við þann tíma þegar unnt hefði verið að fullnusta dóminn samkvæmt almennum ákvæðum laga. Í tilfelli stefnanda hefði það verið dagurinn sem Fangelsismálastofnun yfirtók fullnustu refsingarinnar, eða 10. nóvember 2019. Þá hefði refsing stefnanda fyrnst í nóvember 2024, enekki í október 2020 eins og í tilfelli stefnanda nú.

Þ ví sé mótmælt að meint brot á málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eigi að leiða til þess að ógilda eigi ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu dómsins. Á það séekki fallist að málsmeðferðartíminn ætti að leiða til þess að ógilda eigi ákvörðunina. Stefnandi hafiekki sýnt fram á að tafir á meðferð málsins hafi haft þýðingu fyrir efnislega úrlausn málsins eða að efnislegur annmarki hafi verið á ákvörðuninni. Stefnandi hafi engan reka gert að því að benda á atriði við afgreiðslu málsins sem hafi farið gegn lögum eða að málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar við meðferð málsins.

Á réttað sé varðandi málsmeðferðartíma að þegar stofnuninni hafi fyrst borist erindi frá norskum fangelsismálayfirvöldum 20. janúar 2016 hafi hún upphaflega taliðað málið heyrði ekki undir hana þar sem stefnandi hafi samkvæmt þjóðskrá verið skráður til heimilis í Svíþjóð en ekki á Íslandi og beri tölvupóstsamskipti stofnunarinnar við fangelsismálayfirvöld í Noregi það með sér. Þegar fyrir hafi legið árið 2019 að stefnandi væri búsettur hér á landi hafi Fangelsismálastofnun samþykkt að yfirtaka fullnustu refsingarinnar og málið þá farið í viðeigandi ferli. Dráttur málsins verði þannig rakinn til þess að óvissa hafi verið um búsetu stefnanda, sem stefndi geti ekki borið ábyrgð á. Gögn málsins beri með sér að Fangelsismálastofnun hafi lagt sig í líma við að reyna að hafa uppi á dvalarstað stefnanda, meðal annars með atbeina alþjóðadeildar ríkislögreglustjóra, enda stofnuninni ekki unnt að koma að fullnustu refsingarinnar nema stefnandi væri búsettur á Íslandi samkvæmt 3. gr. laga nr. 69/1963. Ekki sé fallist á að sá tími sem liðið hafi frá því að stofnunin yfirtók dóminn í nóvember 2019, eftir að búseta stefnanda lá fyrir, þar til honum var sent boðunarbréf í janúar 2020, hafi verið langur tími. S á tími sem liðið hafi frá því að stefnandi sendi inn umsókn um samfélagsþjónustu og þar til hann undirritaði samfélagsþjónustuskírteini skýrist meðal annars af því að stefnandi hafi verið búsettur á [...] og erfiðlega hafi gengið að finna vinnu fyrir samfélagsþjóna úti á landi. Þá hafi vinnustaðurinn sem honum hafi verið fundinn reynst lokaður vegna Covid-19 frá mars 2020 til janúar 2021 og hafi stefnandi af þeim sökum ekki get aðhafið vinnu í samfélagsþjónustu strax.

Stefndi vísar um málskostnaðarkröfu sína til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi ógildingar á ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu fangelsisrefsingar sem honum var gert að sæta með norskum dómi á árinu 2015. Málsatvikum og ágreiningsefnum er nánar lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

Ágreiningslaust er að fullnusta norska dómsins hér á landi á sér stoð í fyrirmælum laga nr. 69/1963, um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð o. f l., ogað hún skuli fara fram í samræmi við fyrirmæli íslensks réttar, sbr. 23. gr. laganna. Hefur Fangelsismálastofnun samkvæmt því samþykkt, á grundvelli heimildar ílögum nr. 15/2016 um fullnustu refsinga, að stefnandi afpláni 75 daga óskilorðsbundna fangelsisrefsingu sínameð samfélagsþjónustu í samtals 100 klukkustundir, sem innt verði af hendi á þremur til fjórum mánuðum.

Samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fellurf an gelsi sem dæmt hefur verið niður sé fullnusta dóms eigi byrjuð áður en liðinn er fimmára frestur ef refsing er fangelsi allt að einuári, eins og hér á við. Samkvæmt 4. mgr. 39. gr. lagaum fullnustu refsinga hefst fullnusta óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar með samfélagsþjónustu þegar dómþoli gengst undir skilyrði samfélagsþjónustu. Óumdeilt er að það gerði stefnandi 23. september 2020 og að þá teljist fullnusta dómsins byrjuð, en ágreiningur aðila snýst um upphafstíma fimm ára fyrningarfrestsins og hvort hann hafi þann dag þegar verið liðinn. Hér greinir aðila á um það hvernig túlka beri ákvæði 2. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga, en þar segir að fyrning hefjistþ egar unnt sé að fullnægja dómi samkvæmt almennum ákvæðum laga. Stefnandi vill telja fimm ára fyrningartíma frá uppkvaðningu dómsins 23. apríl 2015 eða frá lokum áfrýjunarfrests tveimur vikum síðar, en stefndi vísar um upphaf frestsins til áritunar norsks saksóknara 23. október 2015 um að dóminum verði ekki áfrýjað og til upplýsinganorskrastjórnvaldaum að refsingin fyrni st 23. október 2020.

Samkvæmt 14. gr. laga um fullnustu refsinga tekur Fangelsismálastofnun við refsidómum til fullnustu frá ríkissaksóknara og skal samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laganna fullnusta óskilorðsbundna fangelsisdóma svo fljótt sem auðið er eftir móttöku slíks dóms. Í samræmi við fyrirmæli 4. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, um að ekki megi fullnægja ákvæði í dómi um refsingu eða önnur viðurlög fyrr en afráðið sé hvort honum verði áfrýjað, eru refsidómar ekki sendir fangelsismálayfirvöldum til fullnustu fyrr en tekin hefur verið endanleg afstaða til áfrýjunar af hálfu ákæruvalds.

Stefnandi legguráherslu á að allan vafa um túlkun laga verði að skýra dómfellda í hag. Skýr fyrirmæli 2. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga um upphaf fyrningarfrests refsingar verða þó samkvæmt orðanna hljóðan ekki túlkuð með öðrum hætti en þeim að fyrningarfrestur taki ekki að líða fyrr en unnt sé að fullnægja dómi. Fær það jafnframt stoð í lögskýringargögnum með ákvæðinu sem kom í almennu hegningarlögin með lögum nr. 20/1981. Í frumvarpitil þeirra laga segir meðal annarsað með ákvæðinu yrði lögfest regla, sem ætla verði að þá hafi gilt óskráð, og að upphaf fyrningarfrests verði samkvæmt því miðað við það er dómur verði aðfararhæfur. Málsástæða stefnanda um að refsidómur verði aðfararhæfur áður en unnt er að fullnægja honum er haldlaus.

Stefnandi telur rétt að fyrningarfrestur hefjist við uppkvaðningu dóms eða við lok áfrýjunarfrests ef dómi er ekki áfrýjað, þó að slíkur dómur verði ekki fullnustuhæfur fyrr en síðar, og telur þar með til fyrningartímans tímabil áður en unnt er að fullnusta dóm. Fyrir þessu færir stefnandi einkum þau rök að stjórnvald geti að öðrum kosti í reynd og án lagaheimildar ákveðið lengri frest til fullnustu refsidóms en lög kveði á um. Á það verður ekki fallist að stjórnvöld geti ákveðið lengri frest til fullnustu refsidóma en lög kveða á um, heldur myndi sú túlkun sem stefnandi vill beita leiða til þess að óbreyttum lögum að sá tími sem heimilt væri að fullnusta dóm stefnanda, eftir að hann er orðinn aðfararhæfur, yrði styttri en mælt er fyrir um í lögum, sbr. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningarlaga, eða fjögur og hálft ár í stað fimm ára.

Samkvæmt fyrrnefndu frumvarpi til laga nr. 20/1981 var því meðal annars ætlað að samræma norrænar reglur um fyrningu á fullnustu dóma um refsingu og önnur viðurlög. Lagafyrirmæli um fullnustuhæfi og framkvæmd í Noregi og á Íslandi er í þeim atriðum sem hér skipta máli fyllilega sambærileg og mátti því ekki fullnægja dómi stefnanda fyrr en eftir yfirferð og áritun norska saksóknarans og sendingu dómsins til fangelsismálayfirvalda í Noregi. Þá varð dómurinn fullnustuhæfur og verður í þessu sambandi að hafna þeirri ályktun stefnda að yfirtaka Fangelsismálastofnunar á fullnustu dómsins á árinu 2019 geti haft áhrif á upphaf fyrningartíma refsingar samkvæmt honum.

Dómurinn telur í ljósi alls framangreinds engan vafa leika á því hvert hið lög-bundna fyrirkomulag um upphaf fyrningarfrests dæmdrar refsingar sé og þykja engin rök standa til þess að túlka umrædd lagaákvæði með þeim hætti sem stefnandi gerir. Ekki verður því falli st á kröfu hans um að fella umrædda ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu dómsins úr gildi af þeim sökum að refsingin hafi fyrnst.

Stefnandi telur jafnframt að fella beri umrædda ákvörðun úr gildi vegna brots á málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem gögn málsins beri það skýrlega með sér að miklar tafir hafi orðið á meðferð málsins af hálfu fangelsismálayfirvalda. Þó að langur tími hafi liðið frá því að unnt var að fullnægja dómi 23. október 2015 þar til fullnusta hófst 23. september 2020 á það sér skýringar svo sem fram kemur í gögnum málsins, sem meðal annars varða stefnanda sjálfan og búsetu hans. Af gögnum málsins verður þó ekki ráðið að íslensk stjórnvöld hafi nokkuð aðhafst í tilefni af erindi norskra stjórnvalda um fullnustu dómsins, sem framsent var Fangelsismálastofnun frá dómsmálaráðuneyti 20. janúar 2016. Í ítrekun erindisins, sem framsent var stofnuninni 1. nóvember 2018, kemur fram að fyrra erindi hefði ekki verið svarað og er slík málsmeðferð aðfinnsluverð. Á hinn bóginn er ekki að sjá í gögnum málsins að stefnandi hafi sjálfur gert reka að því að afla sér upplýsinga um það hvenær til fullnustu dómsins kæmi eða hvar. Eftir að stefnandi flutti til Íslands og Fangelsismálastofnun yfirtók fullnustu refsingarinnar 10. nóvember 2019 liðu aðeins tveir mánuðir þar til hann var boðaður til afplánunar 10. janúar 2020, en þá var refsingin ófyrnd að áliti beggja málsaðila. Í umsókn stefnanda um samfélagsþjónustu í kjölfarið var einkum vísað til þess hve langt var um liðið frá brotinu og uppkvaðningu dómsins. Voru þær aðstæður tilgreindar í athugasemdum starfsmanns Fangelsismálastofnunar um umsóknina sem fyrir liggur í málinu, sem ætla má að tekið hafi verið tillit til þegar umsóknin var samþykkt. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að tafir á meðferð málsins hafi haft aðra þýðingu fyrir úrlausn þess eða að efnislegur annmarki hafi verið á ákvörðuninni. Fallist er á það með stefnda að tafir á því að dómurinn kom til fullnustu leiði ekki til þess að ógilda eigi umrædda ákvörðun Fangelsismálastofnunar um fullnustu refsingarinnar.

Eftir atvik ummálsins þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaðuraf dómkröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf