E-3009/2007

Mál þetta var tekið var til úrskurðar 18. apríl sl., að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefnda. Málið var upphaflega höfðað með stefnu, sem birt var stefnda 20. apríl 2007. Við fyrirtöku málsins á dómþingi 15. febrúar 2008 lagði stefnandi fram framhaldsstefnu í málinu.

Stefnandi er G-kk-nf S-kk-nf, Njálsgötu 110, Reykjavík, en stefndi er K-kk-nf G-kk-nf, Melási 2, Garðabæ.

I

Upphaflegar kröfur stefnanda eru svohljóðandi:

Aðallega,

að stefndi K-kk-nf afsali stefnanda lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð úr landi Hrafnhóla í Reykjavíkurborg, eins og þær eru markaðar á uppdrátt á dsk. nr. 4.

Til vara, í forgangsröð,

1. að stefnda K-kk-þgf verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, á landsvæði sem markast af lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð, eins og þær eru markaðar á uppdrátt á dsk. nr. 4

2. að stefnda K-kk-þgf verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, á lóð nr. 26 í Haukabyggð, eins og hún er mörkuð á uppdrátt á dsk. nr. 4

3. að stefnda K-kk-þgf verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur í Haukabyggð úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg með umferðarrétti um Skarðsveg og vatnstökurétti

4. að stefnda K-kk-þgf verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg með aðgengi að vatnsbóli og í vegasambandi

5. að viðurkennt verði að stefndi K-kk-nf sé bótaskyldur við stefnanda vegna vanefnda á því ákvæði í samningi aðila 20. júní 1978 að stefnandi fengi útmældar tvær landspildur 2 x 2.500 m² innan við Haukabyggð í Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg.

Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda, að mati dómsins, og að tillit verði tekið til virðisaukaskattskyldu við ákvörðun málskostnaðar.

Í framhaldsstefnu gerir stefnandi svofelldar kröfur:

Aðallega,

að viðurkennt verði að stefnandi sé eigandi að lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð úr landi Hrafnhóla í Reykjavíkurborg, eins og þær eru markaðar á uppdrætti á dsk. nr. 4-6.

Til vara,

að stefnda K-kk-þgf verði skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur á ósamfelldu svæði í Haukabyggð úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, sem takmarkast af lóðum nr. 3, 11, 12, 13, 16, 18, 20 og 22 með umferðarrétti um Skarðsveg og vatnstökurétti, eins og þessar lóðir eru markaðar á uppdrátt á dsk. nr. 5, innan eins mánaðar frá uppkvaðningu dóms í málinu, að viðlögðum dagsektum sem ákveðist kr. 10.000 á dag, frá dómsuppsögu til efnda dómsins.

Krefst stefnandi þess að framhaldssök verði sameinuð aðalsök. Þá gerir hann sömu kröfu um málskostnað og í aðalsök.

Stefndi krefst þess aðallega að dómkröfum stefnanda í framhaldssök og varakröfum í aðalsök verði vísað frá dómi. Að öðru leyti krefst hann sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar að mati dómsins.

Við munnlegan flutning um frávísunarkröfu féll stefndi frá kröfu um frávísun á varakröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, sbr. 5. tl. í varakröfum.

Í þessum þætti málsins er frávísunarkrafa stefnda aðeins til úrlausnar.

II

Árið 1976 keypt stefnandi jörðina Hrafnhóla í Kjalarneshreppi af bræðrunum S-kk-þgf og B-kk-þgf L-kk-þgf, en báðir eru þeir nú látnir. Í afsali þeirra bræðra til stefnanda kemur

fram að undanskilið sé „Landssvæði það er nú hefur verið skipulagt undir sumarbústaðaland um það bil 20 hektarar, er við enda túngirðingar og inn að gili því er skilur á milli landareigna Hrafnhóla og Þverárkots, gert er ráð fyrir að landspila þessi verði fyrir 30 lóðir undir sumarbústaði, hver um sig hefur umferðarrétt um jörðina eftir vegi þeim sem nú er farinn, ásamt heimild til þess að taka vatn úr á eða uppsprettu.“

Árið 1978 afsalaði stefnandi jörðinni til stefnda. Auk þeirra ca 20 hektara, sem undanskildir voru við söluna, og að ofan greinir, sagði svo í afsalinu: „Auk þess fær seljandi skv. afsali þessu (þ.e. G-kk-nf S-kk-nf) tvær landspildur 2x2500 m² innan við eða ofan við land það, sem áður er nefnt, með sömu réttindum og þar greinir og eftir nánara samkomulagi aðila.“ Afsal um jörðina var þinglesið 2. október 1980. Réttar stefnanda til nefndra lóða var þó ekki getið á blaði eignarinnar í fasteignabók fyrr en 13. nóvember 2003.

Þrátt fyrir að bæði fyrrgreinda og síðargreinda afsalið kveði á um að svæðið sé skipulagt, segir stefnandi að sú hafi þó ekki verið raunin, það hafi hvorki verið mælt, markað í landið, nefnt né skipulagt. Af gögnum málsins má ráða að skipulag landsvæðisins hafi verið samþykkt árið 1984 og tekið úr landbúnaðarnotum 1986, alls 20 hektarar. Sama ár var svæðinu gefið nafnið Haukabyggð og urðu lóðirnar alls 25 að tölu. Að áliti stefnanda tókst ekki betur til en svo við skipulag svæðisins að það varð verulega stærra en þeir 20 hektarar, sem leystir höfðu verið úr landbúnaðarnotum, og ekki var þar gert ráð fyrir þeim tveimur lóðum sem stefnandi telur sig eiga rétt á samkvæmt afsali til stefnda. Ekkert byggilegt land hafi orðið eftir ofan og innan svæðisins, þar taki aðeins við gil, klettar, klungur, brattlendi og landamerki. Telur stefnandi að S-kk-nf heitinn L-kk-nf hafi ætlað honum tvær efstu og innstu lóðir samkvæmt skipulaginu, nr. 24 og 26, samtals 1,01 hektara, til þess að bæta stefnanda mistökin.

Stefnandi kveðst hafa gert allt sem í hans valdi standi til þess að fá umráð þeirra tveggja lóða sem undanskildar voru við sölu landsins til stefnda, en án árangurs. Beri stefndi því við að hann hafi sjálfur keypt lóðirnar nr. 24 og 26 af fyrrum eiganda, S-kk-þgf L-kk-þgf, en bendi stefnanda á að hann geti sjálfur mælt sér út lóðir ofan við lóð nr. 26. Þrátt fyrir fullyrðingu stefnda um eignarhald lóðanna segir stefnandi stefnda ekki hafa þinglýst heimildum sínum fyrir þeim. Hins vegar kveðst stefnandi hafa í höndum ódagsett afsal frá S-kk-þgf L-kk-þgf til S-kk-ef Á-kk-ef um lóðina nr. 24.

Málsástæður stefnanda í upphaflegri stefnu eru þær aðallega að lóðirnar nr. 24 og 26 á hinu skipulagða svæði séu eign hans, sölur annarra á þeim hafi verið heimildarlausar og að aðrir hafi ekki öðlast betri rétt fyrir traustfang. Við eftirgrennslan hafi komið í ljós að líklega hafi lóðirnar verið seldar og telji stefndi sig eiganda þeirra. Aðalkrafa hans miði því að því að afla viðurkenningar dómsins fyrir rétti hans til lóðanna gagnvart stefnda og hverjum sem er. Stefndi hafi við kaupsamning og afsal tekið á sig þá skyldu að veita atbeina sinn að því að stefnandi fengi óskoraðan eignarrétt á tveimur afmörkuðum spildum, stærð þeirra hafi verið aukaatriði, en höfuðatriði að þær væru tvær.

Til vara kveðst stefnandi byggja á því að stefndi hafi eignast landið þar sem lóðir nr. 24 og 26 séu með afsali frá stefnanda og kvöð um að stefnandi mætti mæla út lóðir sínar í samráði við stefnda, og ekki misst þær síðan, hvorki með samningi né fyrir hefð. Til vara við þá málsástæðu kveðst stefnandi ganga út frá því að samningur stefnda og S-kk-ef L-kk-ef feli í sér í þeirra réttarsambandi að lóðin nr. 26 sé á hendi stefnda.

Komi í ljós að stefnda skorti eignarheimildir að lóðum nr. 24 og 26, byggir stefnandi á því að stefnda beri að veita atbeina sinn til að stefnandi fái aðrar lóðir innan marka Haukabyggðar eða, verði því ekki við komið, annars staðar í Hrafnhólalandi, enda séu lóðirnar jafn góðar, í vegasambandi og með aðgangi að vatni og byggingarrétti sem sumarhúsalóðir. Þá beri stefnda að veita atbeina sinn til nauðsynlegra skipulagsbreytinga, þannig að byggingarréttur fáist fyrir tveimur bústöðum og að lóðirnar verði tvær. Telur stefnandi að í áskilnaði hans í afsali til stefnda felist að stefnda beri að veita atbeina sinn til að stefnandi fái útmældar tvær lóðir, og miðist kröfur hans við það.

Síðasta varakrafa stefnanda er um viðurkenningu bótaskyldu, og kveðst stefnandi gera þá kröfu, komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að ekki verði talið fært að dæma aðrar kröfur vegna ómöguleika, heimildarbrests eða af öðrum slíkum ástæðum. Eftir því sem næst verður komist er krafan á því byggð að stefndi hafi með ólögmætum og saknæmum hætti vanefnt þá skyldu að veita atbeina sinn að því að hlutbundinn réttur stefnanda yrði virkur, hann hafi látið viðgangast að sumarhúsahverfið væri skipulagt þannig að réttur stefnanda yrði fyrir borð borinn og lóðum á því svæði, þar sem stefnandi hafi átt rétt til lóðaúthlutunar, ráðstafað til annarra. Með því hafi stefndi lagt rétt stefnanda í hættu, eða jafnvel gert hann ónýtan. Hafi stefndi synjað atbeina að útmælingu lóðanna, annars staðar en fyrir innan og ofan hið skipulagða svæði, þar sem enga nýtanlega lóð sé að hafa. Feli slíkt í sér bótagæft réttarbrot.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til óskráðra reglna íslensks réttar um skuldbindingargildi samninga, þ.m.t. forsamninga, ákvaðir, hlutbundin réttindi yfir fasteign, þ.m.t. eignarrétt, ískyldur og ítök. Um bótakröfu sína vísar hann til 77. gr. aðfararlaga, en ákvæðið feli í sér efnisreglu um bótarétt, sem stofnist við að ekki sé hægt að fullnægja dómsákvæði in natura.

Aðalkrafa stefnanda í framhaldssök er á því reist að hann eigi óskoraðan eignarrétt á lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð, sem hann hafi öðlast með kaupum á jörðinni og aldrei látið af hendi. Hann hafi síðar selt stefnda jörðina, að undanskildum þessum lóðum, að vísu ekki sömu stærðar, en telur að atvikin hafi hagað því þannig að lóðirnar sem séu á þeim stað sem hann áskildi sér í samningi við stefnda, uppfylli skilyrði áskilnaðarins. Telur hann að stærðin skipti ekki máli, enda hafi bræðurnir, sem hann leiði rétt sinn frá, aldrei eignast umræddar lóðir. Hin skipulagða spilda hafi náð lengra upp eftir en ætlað var og haggi skipulag ekki borgaralegum eignarrétti. Þá telur stefnandi að réttur stefnda til þeirra lóða sem hann hafi keypt á hinu skipulagða svæði standi að baki þinglesnum rétti stefnanda.

Til frekari stuðnings kröfu sinni byggir stefnandi á því að stefndi teljist bundinn af þeim skilningi sem liggi til grundvallar samningi aðila, að nægilegt rými eigi að vera fyrir lóðir hans ofan og innan við 20 ha spilduna, og að þeim skuli markaður staður þar sem lóðir nr. 24 og 26 hafi verið mældar út síðar. Jafnframt kveðst stefnandi byggja á því að stefnda sé skylt að gera það sem í hans valdi standi til að stefnandi nái rétti sínum, og ef ekki vilji betur til, þá með því að afla sér heimilda sem hann kunni að skorta. Tekur stefnandi fram að hann reikni með að dómur í þessu máli bindi aðeins málsaðila, en ef til þess kæmi að einhver gerði tilkall til lands sem honum yrði dæmt í málinu, hljóti stefnandi að takast á við það.

Til stuðnings varakröfu í framhaldssök færir stefnandi fram ýmis sjónarmið, auk þeirra sem hann hefur áður reifað í upphaflegri stefnu. Má þar nefna að stefnandi fái að velja spildum sínum stað í þeim hluta Haukabyggðar, sem enginn annar en stefndi eigi rétt til, að stofnast hafi óskipt sameign aðila til bráðabirgða, að samningsgerð hafi ekki verið fulllokið við afsal og að samningur aðila hafi að nokkru leyti verið forsamningur, að stefndi hafi hlotið óréttmæta og óverðskuldaða auðgun, sleppi hann við að efna skyldu sína, og að réttur stefnanda sé hlutbundinn og feli í sér ósýnilegt ítak. Þá er í framhaldsstefnu ítarlega fjallað um hefð og því mótmælt að hefð hafi unnist á réttindum stefnanda.

Um lagarök, til stuðnings kröfum sínum í framhaldssök, vísar stefnandi til þeirra sömu og í frumstefnu, en auk þess til gagnkvæmra skyldna samningsaðila um að gæta hagsmuna viðsemjanda við framkvæmd samninga, meginreglna um sameign, óskráðra meginreglna um skaðabótaskyldu, innan og utan samninga, og loks til ákvæða laga um hefð nr. 46/1905 og laga nr. 14/1905, um fyrning kröfuréttinda. Til stuðnings kröfu sinni um sameiningu framhaldssakar við aðalsök vísar stefnandi til 29. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en krafa hans um dagsektir er reist á 2. ml. 4. mgr. 114. gr. sömu laga.

III

Málsástæður stefnda í aðalsök eru þær helstar að röngum aðila sé stefnt í máli þessu og því beri að sýkna stefnda vegna aðildarskorts. Því til stuðnings bendir hann á að stefnandi hafi við sölu landsins áskilið sér lóðarspildur innan eða ofan við það svæði sem síðar hafi verið skipulagt af S-kk-þgf L-kk-þgf til sumarhúsabyggðar. Stefnanda hafi borið að gera athugasemdir við skipulag svæðisins, ef hann teldi að skipulagið næði út fyrir það svæði sem tilgreint hafi verið í afsali og undanþegið var við sölu landsins, ca 20 hektarar. Það hafi hann þó ekki gert. Í stað þess að sakast við stefnda væri honum nær að beina kröfum sínum að dánarbúi S-kk-ef L-kk-ef. Tekur stefndi fram, að hann hafi aldrei hafnað því að stefnandi ætti tilkall til 2 x 2500 m² landskika utan hins skipulagða svæðis, en hann geti hins vegar ekki borið ábyrgð á því að stefnandi telji það ekki henta sér nú.

Stefndi byggir einnig á því að hann hafi á árinu 1984 keypt 11 lóðir af S-kk-þgf L-kk-þgf úr því landi sem skipulagt var sem Haukabyggð, þ.á m. lóðir nr. 24 og 26. Mótmælir hann því að stefnandi eigi nokkurt tilkall til þeirra lóða, eða annarra lóða stefnda innan hins skipulagða svæðis. Þá bendir hann á að lóðir nr. 24 og 26, sem stefnandi geri nú tilkall til, séu mun stærri en þær spildur sem stefnandi hafi undanskilið við sölu landsins til stefnda á árinu 1978. Verði niðurstaða dómsins hins vegar sú að stefnandi eigi tilkall til lóða innan hins skipulagða svæðis, kveðst stefndi byggja á því að hann hafi haft óslitið eignarhald á lóðunum frá 1984, og því unnið hefð á landsvæðinu í skilningi hefðarlaga nr. 46/1905.

Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi rétt á því að fá útmældar lóðarspildur á umræddu svæði, enda sé hvergi á það minnst í gögnum málsins að spildurnar skuli vera útmældar. Þá mótmælir hann einnig þeirri kröfu stefnanda að fá lóðir á öðrum stað í landi Haukabyggðar eða Hrafnhóla og áréttar að í afsali sé kveðið á um að lóðarspildurnar skuli vera innan eða ofan við það 20 ha landsvæði sem hafi verið undanskilið við sölu landsins. Loks byggir stefndi á því að krafa stefnanda sé löngu fyrnd. Afsal fyrir jörðinni hafi verið gefið 20. júní 1978 og hafi stefnandi þá átt að gera kröfu um afmörkun þess lands sem hann taldi sig hafa undanskilið við söluna. Það hafi hann þó ekki gert. Um leið hafi fyrningarfrestur þá hafist, en stefna í máli þessu hafi ekki verið gefin út fyrr en 26. apríl 2007.

Kröfum sínum til stuðnings kveðst stefndi vísa til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, samningalaga nr. 7/1936, fyrningarlaga nr. 14/1905, hefðarlaga nr. 46/1905, svo og meginreglna kröfuréttar. Um málskostnaðarkröfu vísar hann til laga nr. 91/1991.

Krafa stefnda um frávísun framhaldssakar frá dómi er á því reist að framhaldsstefnan uppfylli ekki skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Að áliti hans sé framhaldsstefnan skrifleg greinargerð og andsvar við greinargerð stefnda í aðalsök. Í henni sé að finna kröfur og rökstuðning sem augljóslega hafi mátt setja fram í upphaflegri stefnu. Af þessum ástæðum beri að vísa frá dómi kröfum stefnanda í framhaldssök, ef ekki ex officio, þá að kröfu stefnda.

Í framhaldssök gerir stefndi einnig þá kröfu að varakröfum stefnanda í aðalsök verði vísað frá dómi vegna vanreifunar. Er sú krafa á því reist að kröfurnar kveði á um skyldu stefnda til að afmarka handa stefnanda lóðarspildu „með samkomulagi við hann“. Með þessu orðalagi sé gerð krafa um atriði sem dómsniðurstaða verði ekki byggð á. Slík krafa uppfylli ekki fyrirmæli d. liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, þar sem mælt sé fyrir um skýrleika krafna, sbr. og 4. mgr. 114. gr. sömu laga. Stefnandi verði hér að skilgreina nákvæmlega hvaða réttindi eða lóðarspildu eigi að afmarka, ekki sé nóg að vísa til ótilgreindrar spildu sem eigi að afmarka síðar með samkomulagi við stefnanda.

Að öðru leyti kveðst stefndi mótmæla öllum kröfum og málsástæðum stefnanda. Sérstaklega mótmælir hann þeim sjónarmiðum að stefnandi eigi óskipta sameign í landi Hrafnhóla og bendir um leið á að stefnandi geti ekki gert meiri og ríkari kröfur en kveðið sé á um í hinum umdeilda samningi aðila.

IV

Í framhaldsstefnu segir stefnandi að kröfur hans í sameinuðu máli verði sem hér segir:

Aðallega,

að viðurkennt verði að stefnandi sé eigandi að lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð úr landi Hrafnhóla í Reykjavíkurborg, eins og þær eru markaðar á uppdrætti á dsk. nr. 4-6,

en til vara, í forgangsröð, innan eins mánaðar frá uppkvaðningu dóms í málinu, að viðlögðum dagsektum sem ákveðist kr. 10.000 á dag, frá dómsuppsögu til efnda dómsins,

1. að stefnda verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, á landsvæði sem markast af lóðum nr. 24 og 26 í Haukabyggð, eins og þær eru markaðar á uppdrætti á dsk. nr. 4-6

2. að stefnda verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur á ósamfelldu svæði í Haukabyggð úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, sem takmarkast af lóðunum nr. 3, 11, 12, 13, 16, 18, 20 og 22 með umferðarrétti um Skarðsveg og vatnstökurétti, eins og þessar lóðir eru markaðar á uppdrátt á dsk. nr. 5

3. að stefnda verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg, á lóð nr. 26 í Haukabyggð, eins og hún er mörkuð á uppdrætti á dsk. nr. 4-6

4. að stefnda verði gert skylt að afmarka handa stefnanda, með samkomulagi við hann, tvær 2.500 m² landspildur úr Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg með aðgengi að vatnsbóli og í vegasambandi

5. að viðurkennt verði að stefndi sé bótaskyldur við stefnanda vegna vanefnda á því ákvæði í samningi aðila 20. júní 1978 að stefnandi fengi útmældar tvær landspildur 2 x 2.500 m² innan við Haukabyggð í Hrafnhólalandi í Reykjavíkurborg.

Um tilgang framhaldsstefnunnar og breytinga á kröfugerð segir stefnandi að með því sé tryggt að málsaðilar fái skorið úr efnislegum ágreiningi sínum til hlítar, að kröfugerðin endurspegli betur óskir stefnanda, að hún verði nákvæmari og skýrari og að ótvírætt verði hverjum réttarheimildum stefnandi byggi á.

Samkvæmt 29. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, er með framhaldsstefnu heimilt að auka við fyrri kröfu eða hafa uppi nýja kröfu í máli eftir þingfestingu, en fyrir aðalmeðferð þess, ef skilyrðum 1. mgr. 27. gr. er fullnægt og það verður ekki metið aðilanum til vanrækslu að hafa ekki gert kröfur sínar í einu lagi í öndverðu. Heimild þessi er á því að reist að atvik geti verið á þann veg að stefnanda hafi af einhverjum ástæðum verið ókunnugt um tilvist kröfu á hendur stefnda þegar mál var höfðað í upphafi.

Augljóst er að framhaldsstefna í máli þessu uppfyllir ekki þau skilyrði sem 29. gr. laga nr. 91/1991 mælir fyrir um, svo heimilt verði að taka hana til greina og sameina aðalsök. Þykja kröfur stefnanda í framhaldsstefnu þess eðlis að þær hafi átt að gera í öndverðu, enda verður ekki séð að stefnanda hafi þá verið ókunnugt um þær eða að einhver atvik hafi hamlað því að þær voru þá gerðar. Getur vart dulist að framhaldsstefnan og ítarlegur rökstuðningur stefnanda þar fyrir kröfum sínum, bæði í aðalsök og framhaldssök, er í raun andsvar við vörnum stefnda. Stríðir slíkt einnig gegn þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að afmarka verði sakarefni dómsmáls skýrlega allt frá upphafi þess, sbr. 1. mgr. 80. gr. og 99. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. og 5. mgr. 101. gr. sömu laga. Verður því fallist á kröfu stefnda um að vísa frá dómi framhaldssök stefnanda í máli þessu.

Áður hefur komið fram að stefndi gerði þá kröfu í framhaldssök að varakröfum stefnanda í aðalsök yrði vísað frá dómi. Mótmælti stefnandi þeirri kröfu og taldi hana of seint fram komna. Krafan kom ekki fram í greinargerð stefnda í aðalsök og verður því ekki á hana fallist. Það breytir þó engu um heimild dómara samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 til sjálfstæðrar athugunar á því hvort slíkir gallar kunni að vera á máli að varði frávísun þess án kröfu. Verður það tekið hér til skoðunar og úrlausnar.

Í upphaflegri stefnu er aðalkrafa stefnanda að stefndi afsali stefnanda lóðunum nr. 24 og 26 í landi Haukabyggðar, eins og þær eru markaðar á uppdrætti. Að baki þeirri kröfu má ætla að fyrir liggi að stefnandi sé eigandi umræddra lóða, en stefndi standi í vegi fyrir því að honum verði veitt formleg eignarheimild. Sú er þó ekki raunin, og kemur fram í málsástæðum stefnanda að krafa hans miði að því að afla viðurkenningar dómsins fyrir rétti hans til lóðanna gagnvart stefnda, enda er stefnanda ekki fyllilega ljóst hverjir kunni að telja til eignarráða yfir umræddum lóðum, þótt stefndi telji sig eiganda þeirra. Verður ekki annað ályktað en að í málsástæðum stefnanda fyrir aðalkröfu felist rökstuðningur fyrir viðurkenningarkröfu, þótt krafan sjálf hljóði um skyldu til athafna. Að þessu leyti samrýmast málsástæður stefnanda ekki kröfugerð hans. Fyrir vikið er sakarefnið ekki nægilega skýrt og afmarkað. Verður af þeim sökum ekki hjá því komist að vísa aðalkröfunni frá dómi vegna vanreifunar.

Varakröfur stefnanda í upphaflegri stefnu, að undanskilinni kröfu hans um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, eru allar því marki brenndar að í þeim felst krafa um skyldu til athafna, með samkomulagi við stefnanda. Yrði dómurinn við slíkri kröfu réðist fullnusta hans af því að samkomulag tækist við stefnanda. Með því móti hefði dómurinn ekki að geyma endanlega niðurstöðu um sakarefnið, hún réðist af síðari atvikum. Slík niðurstaða bryti í bága við 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Að þessu leyti telur dómurinn að sakarefnið, eins og það birtist í kröfugerð stefnanda, sé ekki nægilega ákveðið til þess að dómur verði lagður á það. Slíkur málatilbúnaður er í andstöðu við fyrirmæli d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og verður þeim kröfum stefnanda því einnig vísað frá dómi.

Síðasta varakrafa stefnanda, um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, byggir að stórum hluta á sömu málsástæðum og aðalkrafa hans og þær varakröfur, sem dómurinn hefur þegar komist að niðurstöðu um að vísa beri frá dómi. Þegar til þess er litið hve málsástæður stefnanda eru að þessu leyti samtvinnaðar, um leið og haft er í huga hve mjög málsgrundvellinum hefur verið raskað við frávísun allra annarra krafna stefnanda, þykir eðlilegt að vísa þeirri kröfu einnig frá dómi.

Niðurstaða málsins er því sú að framhaldssök í máli þessu er vísað frá dómi að kröfu stefnda, en aðalsök án kröfu. Málinu er því í heild vísað frá dómi.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 150.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda, K-kk-þgf G-kk-þgf, 150.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf