Y-10/2011

Með beiðni, dagsettri 13. september 2010 sem móttekin var sama dag, krafðist A-kvk-nf T-kvk-nf M-kvk-nf, kt. 000000-0000, Klausturhvammi 20, Hafnarfirði, þess að fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 36-2009-122 verði endurupptekin. Mál þetta var þingfest 28. september sl. Mætti varnaraðili og var málinu frestað til frekari málatilbúnaðar sóknaraðila. Þann 26. október sl. lagði varnaraðili fram greinargerð og krafðist þess að kröfu sóknaraðila yrði hafnað og að fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 36-2009-122 yrði staðfest.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að skaðlausu samkvæmt mati réttarins, að viðbættum lögmæltum virðisaukaskatti.

Munnlegur málflutningur fór fram um kröfu sóknaraðila þann 9. nóvember sl. og var málið tekið til úrskurðar að honum loknum.

Málavextir:

Málavextir eru þeir samkvæmt sóknaraðila að sóknaraðili tók svokallað erlent myntkörfulán að fjárhæð 26.000.000 króna hjá Kaupþingi Búnaðarbanka hf. þann 3. maí 2005 en lánið var tryggt með veði á 1. veðrétti í fasteign hennar að Klausturhvammi 20, Hafnarfirði. Vegna gengistryggingarinnar hækkaði lánið úr öllu valdi sem olli því að fasteignin varð yfirveðsett. Vegna vanskila á öðru láni sóknaraðila, sem tryggt var með tryggingarbréfi á 4. veðrétti fasteignarinnar, krafðist Nýi Kaupþing banki hf., sem tók við réttindum Kaupþings Búnaðarbanka hf., fjárnáms hjá sóknaraðila. Höfuðstóll fjárhæðar þeirrar skuldar var 3.097.582 krónur. Þann 15. september 2009 gerði sýslumaðurinn í Hafnarfirði árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðila. (gerð nr. 36-2009-122). Eiginmaður sóknaraðila var viðstaddur fjárnámsgerðina hjá sýslumanni og gerði sýslumanni grein fyrir því að fasteignin væri yfirveðsett vegna stöðu myntkörfulánsins sem hvíldi á 1. veðrétti og var yfirlýsing hans færð í gerðarbók embættisins. Á grundvelli hins árangurslausa fjárnáms hafi bú sóknaraðila verið tekið til gjaldþrotaskipta í Héraðsdómi Reykjaness þann 21. janúar 2010 (mál nr. G-749/2009) að beiðni Arion banka hf. og fasteign hennar seld á nauðungarsölu þann 14. apríl s.á. hjá embætti sýslumannsins í Hafnarfirði (mál nr. 36-2009-551). Nauðungarsölunni hafi hins vegar verið aflýst af eigninni þann 30. júní 2010. Eftir standi að bú sóknaraðila hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta vegna hins árangurslausa fjárnáms og sé skiptum í því ólokið.

Samkvæmt varnaraðila eru málavextir þeir að þann 26. nóvember 2008 hafi af hálfu varnaraðila verið þingfest mál á hendur sóknaraðila í héraðsdómi Reykjaness til greiðslu skuldar samkvæmt yfirdrætti á veltureikningi nr. 327-26-5509. Útivist hafi orðið af hálfu sóknaraðila við þingfestingu málsins og hafi málinu lokið með áritun dómara á stefnuna þann 17. desember 2008. Þann 9. janúar 2009 hafi varnaraðili sent aðfararbeiðni til sýslumanns og byggt kröfuna á hinni árituðu stefnu, sbr. 2. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Beiðni varnaraðila hafi verið tekin fyrir hjá sýslumanni þann 15. september 2009. Þar sem engar eignir sóknaraðila hafi nægt til fullnustu kröfunnar hafi aðfarargerðinni verið lokið með árangurslausu fjárnámi samkvæmt heimild í 8. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Með beiðni dags. 2. desember 2009 hafi varnaraðili óskað eftir gjaldþrotaskiptum á búi sóknaraðila á grundvelli hins árangurslausa fjárnáms, sbr. 1. tl. 1. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Skiptum á búi sóknaraðila sé enn ekki lokið.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila.

Sóknaraðili kveður að með dómi Hæstaréttar þann 16. júní 2010, í málinu nr. 153/2010 hafi Hæstiréttur Íslands komist að þeirri afdráttarlausu niðurstöðu að óheimilt væri að binda greiðslur af samningi, eins og umræddum samningi sóknaraðila við Kaupþing Búnaðarbanka hf., við gengi erlendra gjaldmiðla, sbr. lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Hafi sú niðurstaða fengist staðfest í fleiri dómum réttarins sem ástæðulaust sé að víkja frekar að. Í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar hafi verið gerðar breytingar á fyrrgreindum lögum um vexti og verðtryggingu með lögum nr. 151/2010. Í bráðabirgðaákvæði XIII í lögunum sé að finna svohljóðandi lagareglu:

„Ef gengið hefur dómur um kröfu samkvæmt lánssamningi með óheimilli gengistryggingu skal endurupptaka heimil skv. XXIII. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, án tillits til þess hvort tímafrestir séu liðnir samkvæmt ákvæðum 137. gr. sömu laga. Sama skal gilda um úrskurði um gjaldþrotaskipti. Skuldara er jafnframt heimilt að óska eftir endurupptöku fullnustugerða hafi slíkar gerðir farið fram á grundvelli lánssamninga sem höfðu að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Heimildir til endurupptöku samkvæmt þessu ákvæði falla niður að liðnum níu mánuðum frá gildistöku laga þessara.“

Í athugasemdum með frumvarpi til laganna segi svo um ákvæðið:

„Í ákvæðum d-liðar, sem verði ákvæði til bráðabirgða XIII, er kveðið á um sérstakar endurupptökuheimildir þegar dómar og úrskurðir hafa gengið á grundvelli ógildanlegra samninga. Þykir rétt í ljósi hinna sérstöku aðstæðna að víkja frá þeim tímafrestum og ströngu skilyrðum sem almennt gilda um slíkar endurupptökuheimildir.“

Með lagaákvæðinu sé nú kveðið á um sérstaka heimild til endurupptöku dóma og úrskurða, þ.m.t. gjaldþrotaúrskurða sem hafi gengið á grundvelli ógildanlegra samninga þrátt fyrir að hugsanlegir tímafrestir séu liðnir. Lögin hafi tekið gildi þann 29. desember 2010 og naut því við lagaheimild til endurupptöku til 29. september sl. og sé því ljóst að beiðni sóknaraðila hafi borist innan frestsins.

Eins og komi fram í 92. gr. laga um aðför nr. 90/1989 sé málsaðilum heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um aðfarargerð innan átta vikna frá því gerðinni var lokið. Sú heimild sé rýmkuð í bráðabirgðaákvæði XIII, í lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010. Síðastnefnd lög hafi tekið gildi þann 29. desember 2010 og njóti við lagaheimildar til endurupptöku til 29. september 2011. Sú heimild sé hins vegar afmörkuð við fullnustugerðir sem farið hafi fram á grundvelli lánssamninga sem höfðu að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Þrátt fyrir að lánið, sem fjárnámið og í kjölfar krafan um gjaldþrotaúrskurð sé byggt á, hafi ekki verið gengistryggt hafi hið umrædda gengistryggða lán verið orsök þess að eignin varð yfirveðsett og ástæða þess að gengið hafi verið að búi sóknaraðila. Sóknaraðili byggi á því að það geti ekki haft úrslitavægi um endurupptökuheimild hans hvort krafa varnaraðila, hafi grundvallast á ólögmætum gengissamningi eða ekki. Að mati sóknaraðila nægi að ólögmætt gengislán hafi orsakað eða átt verulegan þátt í þeirri aðstöðu sem sóknaraðili var kominn í á þeim tíma þegar varnaraðili krafðist fjárnáms í eigum sóknaraðila. Þá bendir sóknaraðili á að varnaraðili hafi sjálfur valið kröfuna sem send hafi verið sýslumanni til fullnustu en með því að velja sjálfur til fullnustu hjá sýslumanni aðrar lánaskuldbindingar en þær sem séu gengistryggðar með ólögmætum hætti, gætu bankar komist hjá umræddu endurupptökuákvæði. Með því gætu lánafyrirtæki þannig svipt skuldara þeim rétti sem þeim hafi verið tryggður í umræddu lagaákvæði.

Þá byggir sóknaraðili á því að árangurslaust fjárnám hefði ekki farið fram þann 15. september 2009 ef ekki hefði notið við hins ólögmæta gengisláns sem hvíldi á 1. veðrétti fasteignar hennar að Klausturhvammi 20, Hafnarfirði. Ljóst sé að áhvílandi veðskuldir gátu ekki verið hærri en verðmæti fasteignarinnar á þessum tíma. Líkt og meðfylgjandi yfirlit frá Arion banka hf., dagsett 18. maí 2009, beri með sér þá hafi höfuðstóll lánsins á þeim tíma staðið í 51.714.845 krónum, en heildarskuldin hafi verið 66.363.433 krónur. Upphafleg lánsfjárhæð hafi hins vegar verið 26.000.000 krónur og hafði höfuðstóllinn því hækkað um 25.714.845 krónur án tillits til annars kostnaðar og vaxta. Mótmælir sóknaraðili einhliða útreikningi varnaraðila á veðkröfunni þar sem forsendur útreikningsins liggi ekki fyrir. Ekkert í málinu sýni fram á að útreikningurinn sé réttur né um það hvernig vextir séu reiknaðir aftur í tímann sbr. dskj. nr. 7. Samkvæmt áætlun bankans, sem gerð hafi verið samhliða lánveitingunni, átti fjárhæð lánsins að standa í 23.094.167 krónum í september 2009 þegar fjárnámið hafi verið gert. Verðmæti fasteignarinnar á þessum tíma hafi hins vegar verið um 48.000.000 krónur. Á meðfylgjandi söluyfirliti Áss fasteignasölu, dagsettu 27. janúar 2011, vegna sambærilegrar fasteignar í sömu götu megi sjá að söluverð sé ákveðið 47.000.000 krónur. Aðrar skuldir sóknaraðila, sem hvíldu á 2.-4. veðrétti eignarinnar, hafi samtals numið 11.683.385 krónum í september 2009 og sundurliðast svo:

2. veðréttur – Glitnir banki kr. 3.115.000,-

3. veðréttur – Glitnir banki kr. 4.620.000,-

4. veðréttur – Kaupþing banki kr. 3.948.385,-

Á fasteign sóknaraðila hafi því samkvæmt framanrituðu átt að hvíla 34.777.552 krónur og því ljóst að hrein eign sóknaraðila í fasteigninni hafi verið til staðar á þeim tíma sem fjárnámið var gert hjá henni. Af þeim sökum hefði fjárnámið ekki orðið árangurslaust, eins og raunin varð, og því ekki orðið grundvöllur gjaldþrotaskipta. Megi því fullyrða að hið ólögmæta fasteignalán hafi verið orsök árangurslausa fjárnámsins og síðar gjaldþrotaskiptanna. Þar fyrir utan blasi við að fjárhagsstaða sóknaraðila hefði verið allt önnur ef gengistryggða lánsins hefði ekki notið við. Þannig hefði sóknaraðili því ekki lent í þeim fjárhagslegu hremmingum sem raunin varð og vanskil á öðrum lánum ekki komið til.

Í almennum athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 151/2010 segir m.a.:

„Málefnaleg rök standa til þess að gera stöðu þeirra heimila sem raunverulega fengu lán í erlendri mynt sambærilega stöðu heimila sem sannanlega tóku gengistryggð lán sem ólögleg teljast í skilningi laga nr. 38/2001 og ber að greiða vexti af skv. 4. gr. þeirra laga, sbr. dóm Hæstaréttar 16. september sl. Verndarhagsmunir lántaka og alls samfélagsins eru hinir sömu og þeir eru augljósir því gengistryggð lán og lán í erlendri mynt auka áhættu skuldara með því að hætta á greiðsluþroti eykst ef greiðslubyrðin sveiflast óháð tekjum.“

Sóknaraðili hafi augljósan hag af því að krefjast úrlausnar héraðsdómara um endurupptöku á fyrrnefndir aðfarargerð og úrskurði um gjaldþrotaúrskurði, enda hafi forsenda verið fyrir því að kröfuhafi gat lagt fram kröfu um fyrrnefndar aðgerðir hið ólögmæta lán. Rök þau sem standi að baki setningu fyrrnefndra laga nr. 151/2010 og þá einkum að baki heimildinni í bráðabirgðaákvæði XIII, eigi hiklaust við um tilvik sóknaraðila. Ef aðfarargerðin og úrskurðurinn um gjaldþrotaskiptin fái að standa óbreytt sé grafið undan þeim tilgangi sem lögum nr. 151/2010 hafi verið ætlað að hafa.

Í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. A-70/2010: Lýsing hf. gegn Nábítum, böðlum og illum öndum ehf., sem kveðinn hafi verið upp þann 15. nóvember 2010, hafi reynt á lagaskilyrði til aðfarargerðar á grundvelli samnings sem hafði að geyma ólögmætt gengistryggingarákvæði. Í úrskurðinum hafi kröfu um aðför verið hafnað með vísan til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 347/2010 og þeirrar óvissu sem uppi var um ætluð vanskil gerðarþola. Sóknaraðili telji að sömu sjónarmið hafi átt við þegar fjárnámsbeiðni á hendur honum hafi verið tekin fyrir hjá sýslumanninum í Hafnarfirði sem hafi lokið með árangurslausu fjárnámi, eins og áður hafi verið lýst. Á grundvelli þess fjárnáms hafi verið fallist á beiðni Arion banka hf. um skipti á búi sóknaraðila. Eins og nú hafi komið í ljós blasi við að forsendur hins árangurslausa fjárnáms og gjaldþrotaúrskurðarins, sem á eftir fylgdi, hafi verið rangar og hefði af þeim sökum ekki átt að fallast á beiðnir bankans. Ástæða fyrir beiðni bankans á fjárnámi og gjaldþrotaskiptunum og jafnframt forsenda fyrir samþykki þeirra hafi verið hið ólögmæta gengistryggða lán sóknaraðila hjá Kaupþingi Búnaðarbanka hf. á 1. veðrétti sem hafi valdið því að fasteign sóknaraðila hafi verið yfirveðsett.

Sóknaraðili mótmælti framlögðum útreikningum varnaraðila á gengistryggða láninu og kvað það stafa einhliða frá varnaraðila. Til að tryggja trúverðugleika útreikningsins hefði varnaraðili þurft að fá dómkvaddan matsmann til að endurreikna lánið til að hægt væri að byggja á þeim útreikningum. Svo hafi ekki verið gert. Þá kvað sóknaraðili skuldara ekki eiga að gjalda þess að bráðabirgðaákvæði XIII laga nr. 38/2001 sé óskýrt. Vilji löggjafans sé skýr, lögin eigi að ná til þeirra sem hafi verið með ólögmæt gengistryggð lán fyrir setningu laganna.

Í ljósi alls framangreinds fari sóknaraðili fram á það að fjárnámsgerði sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 036-2009-00122, verði endurupptekin á grundvelli heimildar í XIII. ákvæði til bráðabirgða í lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. lög nr. 151/2010.

Málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili krefst þess að beiðni sóknaraðila, um endurupptöku á fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 36-2009-122, verði hafnað og að gerðin verði staðfest.

Varnaraðili byggir kröfu sína í fyrsta lagi á því að beiðni um endurupptöku fjárnámsgerðar sé beint til rangs aðila. Ákvæði til bráðabirgða XIII laga nr. 38/2001 mæli fyrir um að skuldara sé heimilt að óska eftir endurupptöku fullnustugerða hafi slíkar gerðir farið fram á grundvelli lánssamninga sem höfðu að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Almennar heimildir til endurupptöku fjárnámsgerða megi finna í 9. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Í 1. mgr. 68. gr. laganna segi að beiðni um endurupptöku skuli beint til þess sýslumanns, sem hafi lokið fjárnámsgerðinni. Í því tilviki sem hér sé til umfjöllunar hafi engin slík endurupptökubeiðni borist sýslumanni heldur hafi slíkri beiðni verið beint til Héraðsdóms Reykjaness. Þar sem ákvæði til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001 sé þögult um málsmeðferð beiðna um endurupptöku fullnustugerða verði að telja að hinar almennu reglur gildi í þeim efnum. Því gildi 9. kafli laga nr. 90/1989 um endurupptöku fjárnámsgerða að svo miklu leyti sem ákvæði til bráðabirgða XIII laga nr. 38/2001 sleppi. Þar sem beiðni sóknaraðila sé ranglega beint til Héraðsdóms Reykjaness en ekki sýslumannsins í Hafnarfirði, sem lauk fjárnámsgerðinni, verði að mati varnaraðila að hafna beiðni sóknaraðila.

Fallist dómurinn ekki á að hafna kröfu sóknaraðila á grundvelli framangreindrar röksemdar byggi varnaraðili kröfu sína í öðru lagi á því að skilyrði ákvæðis til bráðabirgða XIII laga nr. 38/2001 um endurupptöku fjárnámsgerðar hjá sóknaraðila séu ekki uppfyllt. Ákvæðið mæli fyrir um að ef gengið hefur dómur um kröfu samkvæmt lánssamningi með óheimilli gengistryggingu skuli endurupptaka heimil skv. XXIII. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Það sama gildi um úrskurði um gjaldþrotaskipti.

Þá segi að skuldara sé jafnframt heimilt að óska eftir endurupptöku fullnustugerða hafi slíkar gerðir farið fram á grundvelli lánssamninga sem hafi haft að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Ákvæðið geri sem sé ráð fyrir því, samkvæmt orðanna hljóðan, að til grundvallar dómi, úrskurði um gjaldþrotaskipti eða fullnustugerð sem eigi að endurupptaka, þurfi að liggja krafa sem byggir á lánssamningi sem geymir ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Það eigi hins vegar ekki við í máli sóknaraðila. Fyrir liggi að gert hafi verið árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðila á grundvelli kröfu sem byggi á áritaðri stefnu vegna uppsafnaðar yfirdráttarskuldar á veltureikningi sóknaraðila en ekki kröfu sem hafi að geyma ólögmætt ákvæði um gengistryggingu.

Þá kveður varnaraðili að þótt fallist verði á það með sóknaraðila að lán sóknaraðila frá 3. maí 2005 að fjárhæð að jafnvirði 26.000.000 króna í erlendum myntum innihaldi ólögmæta gengistryggingu verði að mati varnaraðila ekki litið fram hjá afdráttarlausu orðalagi ákvæðis til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001 um að endurupptaka komi aðeins til greina ef dómur, úrskurður um gjaldþrotaskipti eða fullnustugerð hafi farið fram á grundvelli lánssamninga með óheimilli gengistryggingu. Það renni stoðum undir þá túlkun sú staðreynd að í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að ákvæði til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001 segir að í ákvæðinu sé kveðið á um sérstakar endurupptökuheimildir þegar dómar og úrskurðir hafa gengið á grundvelli ógildanlegra samninga. Sem fyrr segi sé óumdeilt að svo hátti ekki til í þessu máli.

Að mati varnaraðila sé ekki hægt að fallast á það með sóknaraðila að það nægi að „ólögmætt gengislán hafi orsakað eða átt verulegan þátt“ í þeirri aðstöðu sóknaraðila að fasteign sóknaraðila hafi verið yfirveðsett þegar hið árangurslausa fjárnám hafi verið gert. Varnaraðili kveðst jafnframt mótmæla þeirri túlkun sóknaraðila að annar skilningur ákvæðisins leiði til þess að „allir skuldarar sem teknir hafa verið til gjaldþrotaskipta [þyrftu] að fá dómsniðurstöðu um ólögmæti síns láns áður en þeir [gætu] lagt fram beiðni um endurupptöku á gjaldþrotaskiptum“. Þá telji varnaraðili, ólíkt sóknaraðila, að það hafi einmitt úrslitavægi í málinu að krafa varnaraðila byggi ekki á lánssamningi sem innihaldi ólögmæta gengistryggingu. Eingöngu í þeim tilvikum sem dómur, úrskurður um gjaldþrotaskipti eða fullnustugerð hafi farið fram á grundvelli lánssamninga með óheimilli gengistryggingu komi endurupptökuheimild ákvæðis til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001 til greina. Þar sem svo hátti ekki til í þessu máli telji varnaraðili því óumflýjanlegt að verða eigi við kröfu hans um að hafna kröfu sóknaraðila um endurupptöku á fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 36-2009-122.

Varnaraðili mótmælir sérstaklega því sem gefið sé í skyn í greinargerð sóknaraðila að varnaraðili hafi valið sjálfur þá kröfu sem send hafi verið sýslumanni til fullnustu í því skyni að komast hjá endurupptökuákvæði ákvæðis til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001. Varnaraðili bendi á að umrætt lagaákvæði hafi ekki verið lögfest þegar aðfararbeiðni var send sýslumanni og endað með hinu árangurslausa fjárnámi 15. september 2009. Þá hafi engin ástæðan verið fyrir varnaraðila að senda slíka beiðni til sýslumanns á grundvelli veðskuldabréfsins sem hvíldi á fyrsta veðrétti fasteignar sóknaraðila enda hafi verið fyrir hendi bein söluheimild í bréfinu, sbr. 2. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

Varnaraðili byggir kröfu sína í þriðja lagi á því að þrátt fyrir að lán sóknaraðila frá 3. maí 2005 að fjárhæð að jafnvirði 26.000.000 króna í erlendum myntum, sem hvíli á fyrsta veðrétti fasteignar sóknaraðila, innihaldi ólögmæta gengistryggingu hafi skilyrði 8. kafla laga nr. 90/1989 samt sem áður verið uppfyllt er aðfararbeiðni varnaraðila hafi verið lokið með árangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila þann 15. september 2009. Varnaraðili árétti að það eitt og sér að umrætt lán sóknaraðila hafi innihaldið ólögmæta gengistryggingu valdi því ekki sjálfkrafa að skilyrði til að ljúka gerðinni með þeim hætti hafi ekki verið uppfyllt. Ólíkt því sem sóknaraðili haldi fram, byggi varnaraðili á að fjárnámið sem gert var hjá sóknaraðila þann 15. september 2009 hefði orðið árangurslaust hvort sem lán sóknaraðila, sem hvílir á fyrsta veðrétti fasteignar hennar að Klausturhvammi 20, Hafnarfirði, innihaldi ólögmæta gengistryggingu eða ekki, enda leiði endurútreikningur lánsins til þess að fasteignin hafi verið yfirveðsett á þeim tíma sem hið árangurslausa fjárnám hafi verið gert. Því hafi skilyrði 1. tl. 62. gr. laga nr. 90/1989 verið fullnægt enda hafi sóknaraðili ekki getað lýst því yfir að hann ætti eignir er nægðu til fullnustu kröfu varnaraðila.

Varnaraðili kveðst mótmæla sérstaklega því sem haldið sé fram að hálfu sóknaraðila um að miða eigi stöðu lánsins á fyrsta veðrétti, þann 15. september 2009, við áætlun um endurgreiðslu lánsins, sem gerð hafi verið samhliða lánveitingunni. Umrædd áætlun hafi ekki verið hluti af lánssamningnum og í henni hafi ekki falist loforð um að fjárhæð einstakra afborgana yrði sú sem þar komi fram óháð forsendum um lánskjör, sbr. umfjöllun í dóm Hæstaréttar frá 14. febrúar 2011 í máli nr. 604/2010. Einungis hafi verið um að ræða kynningu á fjárhæð afborgana lánsins að öllum forsendum óbreyttum og því sé ekki hægt að leggja þá áætlun til grundvallar um eftirstöðvar lánsins þann 15. september 2009. Löggjafinn hafi mælt fyrir um hvernig skuli meðhöndla lán sem innihaldi ólögmæta gengistryggingu og komi fyrirmæli um endurútreikning slíkra lána fram í ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001. Endurútreikningur lánsins miðað við 15. september 2009 hafi verið lagður fram, sbr. dskj. nr. 7 og sé sá útreikningur í samræmi við fyrrgreint ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001. Niðurstaða endurútreikningsins miðað við 15. september 2009 sé sá að eftirstöðvar lánsins þann dag hafi numið 41.462.896 krónum. Varnaraðili telji að leggja beri þá fjárhæð til grundvallar í málinu. Á fyrsta til fjórða veðrétti fasteignarinnar hafi því hvílt samtals 53.146.281 króna þegar árangurslausa fjárnámið hafi verið gert hjá sóknaraðila þann 15. september 2009, sbr. neðangreint yfirlit:

1. veðréttur – Arion banki kr. 41.462.896,-

2. veðréttur – Glitnir banki kr. 3.115.000,-

3. veðréttur – Glitnir banki kr. 4.620.000,-

4. veðréttur – Arion banki kr. 3.948.385,-

Samtals kr. 53.146.281,-

Sönnunarbyrðin um að skilyrði 8. kafla laga nr. 90/1989 hafi ekki verið fyrir hendi, er árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá sóknaraðila þann 15. september 2009, hvíli á sóknaraðila þrátt fyrir að tiltekið lán sóknaraðila hjá varnaraðila hafi innihaldið ólögmæta gengistryggingu. Að mati varnaraðila hafi sóknaraðili ekki axlað þá byrði. Varnaraðili bendi á að sóknaraðili hafi ekki lagt fram gögn sem sýni fram á að veðrými hafi verið fyrir hendi í eigninni, sem hefði komið í veg fyrir að fjárnáminu þann 15. september 2009 hefði lokið sem árangurslausu. Varnaraðili mótmælir því að verðmæti eignarinnar hafi numið 48 milljónum króna þann 15. september 2009 líkt og sóknaraðili haldi fram en sú fullyrðing sé engum rökum studd. Þá mótmæli varnaraðili því að söluyfirlit fyrir aðra fasteign í sömu götu skeri úr um verðmæti fasteignar sóknaraðila þann 15. september 2009. Fyrir utan þá augljósu staðreynd að um sé að ræða aðra fasteign en fasteign sóknaraðila þá sé umrætt söluyfirlit dags. 27. janúar 2011, þ.e. rúmum sextán mánuðum eftir að hið árangurslausa fjárnám hafi verið gert. Að mati varnaraðila hefði sóknaraðila verið í lófa lagið að afla mats dómkvaddra matsmanna til að sýna fram á hvert verðmæti veðandlagsins hafi verið þann 15. september 2009, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 6. september í máli nr. 448/2011 en í málinu var talið að verðmat fæli ekki í sér næga sönnun um líklegt söluverð eigna. Þar sem ekki hafi verið aflað mats dómkvaddra matsmanna fyrir verðmæti fasteignar sóknaraðila hafi sóknaraðili ekki axlað sönnunarbyrði um þá fullyrðingu að veðrými á eigninni hafi verið fullnægjandi. Ekkert í lögum nr. 90/1989 um aðför og lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu leysi sóknaraðila undan þessari sönnunarbyrði og þá hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á líkindi um nægt veðrými sem gerir það að verkum að sönnunarbyrðin hafi flust yfir á varnaraðila. Að minnsta kosti ber sóknaraðili hallann af sönnunarskorti hvað þetta varði.

Varnaraðili mótmælir þeim fullyrðingum sóknaraðila að „hið ólögmæta fasteignalán hafi verið orsök árangurslausa fjárnámsins og síðar gjaldþrotaskiptanna“ og að „fjárhagsstaða sóknaraðila hefði verið allt önnur ef gengistryggða lánsins hefði ekki notið við“ en engin gögn hafi verið lögð fram sem sanni þessar fullyrðingar. Þvert á móti telji varnaraðili að slæm fjárhagsstaða sóknaraðila verði rakin til annarra atriða en ólögmætrar gengistryggingar láns sóknaraðila hjá varnaraðila. Fjárhagsstaða sóknaraðila hafi bersýnilega verið orðin mjög slæm áður en gengi erlendra gjaldmiðla tók að lækka á haustmánuðum 2008 og byrjun árs 2009, sbr. útprentun úr vanskilaskrá á dskj. nr. 10. Á framlögðu veðbókarvottorði fasteignarinnar að Klausturhvammi 20, Hafnarfirði, megi jafnframt sjá að fjárnámum frá þriðja aðila hafi verið þinglýst á eignina þann 16. og 20. október 2008 og 8. janúar 2009. Að sama skapi eigi rök að baki endurupptökuheimild ákvæðis til bráðabirgða XIII, laga nr. 38/2001 ekki við í tilviki sóknaraðila, líkt og sóknaraðili heldur fram.

Að öllu þessu virtu telji varnaraðili einsýnt að fallast eigi á kröfu hans og hafna kröfu sóknaraðila um endurupptöku á fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í máli nr. 36-2009-122, enda hafi skilyrði 8. kafla laga nr. 90/1989 verið uppfyllt þrátt fyrir að lán sóknaraðila sem hvíldi á fyrsta veðrétti fasteignar sóknaraðila innihaldi ólögmæta gengistryggingu.

Varnaraðili vísar, kröfu sinni til stuðnings, til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga um aðför nr. 90/1989 og laga um nauðungarsölu nr. 90/1991. Jafnframt sé vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi kröfu varnaraðila um málskostnað sé vísað til ákvæða laga nr. 91/1991, einkum og sér í lagi 129. gr. og 130. gr. þeirra. Um kröfu varnaraðila um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun vísist til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Varnaraðili sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi sóknaraðila.

Forsendur og niðurstaða.

Beiðni sóknaraðila barst dóminum innan tilskilins frests.

Í máli þessu er deilt um það hvort sóknaraðili uppfylli skilyrði bráðabirgðaákvæðis XIII, laga nr. 38/2001, þ.e. að honum sé heimilt að fá fjárnámsgerð, sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði framkvæmdi þann 15. september 2009 hjá sóknaraðila, endurupptekna. Sóknaraðili byggir á því að með setningu lagaákvæðisins hafi vilji löggjafans staðið til þess að þeir sem voru með ólögmæt gengistryggð lán, gætu fengið dóma, úrskurði um gjaldþrot og fullnustugerðir endurupptekin.

Varnaraðili byggir í fyrsta lagi á því að sóknaraðila hafi borið að beina erindi sínu til sýslumannsins í Hafnarfirði og því beri dóminum að hafna beiðni hans, þar sem svo hafi ekki verið gert. Í 15. kafla laga nr. 90/1989 um aðför o.fl. sem ber heitið „úrlausn ágreinings eftir lok aðfarargerðar“ segir í 92. gr. að málsaðilum, sé heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um aðfarargerð, ef krafa þess efnis berist héraðsdómara innan átta vikna frá því gerðinni var lokið. Var þessi frestur lengdur til 29. september sl. með breytingarákvæði XIII, laga nr. 38/2001. Er kröfu sóknaraðila því réttilega beint til héraðsdóms. Verður kröfu sóknaraðila ekki hafnað á þeim forsendum.

Þá krefst varnaraðili þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað þar sem skilyrði bráðabirgðaákvæðis XIII, laga nr. 38/2001, séu ekki fyrir hendi, þar sem sú krafa sem varnaraðili krafðist fjárnáms fyrir í september 2009, hafi verið byggð á áritaðri stefnu vegna yfirdráttarskuldar sóknaraðila. Þá hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á að varnaraðili hafi haft veðrými í fasteign sinni fyrir þeirri kröfu á sínum tíma.

Í frumvarpi til laga nr. 151/2010 um breytingu á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu segir í ákvæði XIII. „ Ef genginn er dómur um kröfu samkvæmt lánssamningi með óheimilli gengistryggingu skal endurupptaka heimil skv. XXIII. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, án tillits til þess hvort tímafrestir séu liðnir samkvæmt ákvæðum 137. gr. sömu laga. Sama skal gilda um úrskurði um gjaldþrotaskipti. Skuldara er jafnframt heimilt að óska eftir endurupptöku fullnustugerða hafi slíkar gerðir farið fram á grundvelli lánssamninga sem höfðu að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Heimildir til endurupptöku samkvæmt þessu ákvæði falla niður að liðnum níu mánuðum frá gildistöku laga þessara.“ Samkvæmt ákvæði þessu þá er ljóst að löggjafinn ætlaði að lengja þann frest er skuldarar höfðu, er höfðu fengið dóm vegna ólögmætra lánasamninga, verið teknir til gjaldþrotaskipta eða sætt fullnustuaðgerðum á grundvelli lánasamninga sem fólu í sér ólögmæta gengistryggingu, til að fá leiðréttingu mála sinna. Í greinargerð með ákvæðinu segir að um sé að ræða sérstakar endurupptökuheimildir til bráðabirgða, þegar dómar og úrskurðir höfðu gengið á grundvelli ógildanlegra samninga. Segir ennfremur að það þyki rétt að víkja frá þeim tímafrestum og ströngu skilyrðum, sem almennt gildi um slíkar endurupptökuheimildir. Í almennum athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 151/2010 segir m.a.: „Málefnaleg rök standa til þess að gera stöðu þeirra heimila sem raunverulega fengu lán í erlendri mynt sambærilega stöðu heimila sem sannanlega tóku gengistryggð lán sem ólögleg teljast í skilningi laga nr. 38/2001 og ber að greiða vexti af skv. 4. gr. þeirra laga, sbr. dóm Hæstaréttar 16. september sl. Verndarhagsmunir lántaka og alls samfélagsins eru hinir sömu og þeir eru augljósir því gengistryggð lán og lán í erlendri mynt auka áhættu skuldara með því að hætta á greiðsluþroti eykst ef greiðslubyrðin sveiflast óháð tekjum.“ Í athugasemdum með frumvarpinu segir ennfremur að gert sé ráð fyrir að vikið verði frá almennum tímafrestum til endurupptöku dómsmála að því er varðar svonefnd gengistryggingarmál o.fl. Í umræðum á Alþingi þegar ofangreint frumvarp var lagt fram er einungis að finna þá umræðu að í frumvarpinu sé jafnframt vikið frá þeim almennu tímafrestum til endurupptöku dómsmála hvað varði gengisbundin lán, enda geti verið fallnir dómar um greiðsluskyldu og að allir frestir til endurupptöku þeirra mála liðnir. Það sé því nauðsynlegt að opna þá fresti og gera mögulegt að rjúfa slíkt réttarástand þannig að fólk geti leitað réttar síns. Í umræðum á Alþingi um ofangreint ákvæði er ekki að finna neina aðra umfjöllun.

Þar sem engin frekari lögskýringargögn er að finna með bráðabirgðaákvæði XIII, laga nr. 38/2001, verður að skýra ákvæðið samkvæmt orðanna hljóðan. Ekkert er að finna í lögskýringargögnum um að vilji löggjafans hafi verið sá að allir þeir sem hafi, með einum eða öðrum hætti, lent í greiðsluerfiðleikum vegna gengistryggðra lána, eigi þann rétt að fá mál sín endurupptekin. Þá verður að líta til þess að tilviljun ein ræður í þessu máli að það sé sami kröfuhafinn að gengistryggða húsnæðisláninu og yfirdráttarskuldinni. Óskyldur kröfuhafi hefði allt eins getað hafa verið sá sem krafðist fjárnáms á sínum tíma eða að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta.

Í máli þessu var árangurslaust fjárnám gert hjá sóknaraðila þann 15. september 2009 að kröfu varnaraðila. Byggði sú krafa á áritaðri stefnu vegna yfirdráttarskuldar á tékkareikningi sóknaraðila nr. 5509 í útibúi varnaraðila en reikningnum hafði verið lokað þann 29. ágúst 2008. Nam þá yfirdrátturinn samtals 3.097.582 krónur. Verður ekki annað ráðið af því en að sóknaraðili hafi þá þegar verið kominn í greiðsluþrot og áður en umrætt gengistryggt lán stökkbreyttist í kjölfar efnahagshrunsins í október 2008. Þrátt fyrir að leiða megi líkur að því að greiðsluerfiðleikar sóknaraðila hafi orsakast af greiðslubyrði hins gengistryggða láns er áhvílandi var á fasteigninni Klausturhvammi 20, Hafnarfirði, verður ekki ráðið af orðalagi bráðabirgðaákvæðis XIII, laga nr. 38/2001, né lögskýringargögnum, að ákvæðinu hafi verið ætlað að ná til annarra skulda en gengistryggðra samninga. Eru því skilyrði ákvæðisins ekki uppfyllt í máli þessu og ber því að hafna kröfu sóknaraðila um að sú aðfarargerð sem gerð var hjá sýslumanninum í Hafnarfirði, þann 15. september 2009 hjá sóknaraðila í máli nr. 36-2009-122, verði endurupptekin.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r a r o r ð.

Kröfu sóknaraðila, Ö-kvk-ef T-kvk-ef M-x-x, kt. 000000-0000, um að fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði frá 15. september 2009 í mál nr. 36-2009-122, verði endurupptekin, er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kvk-nf G-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 22.11. 2011.