E-47/2020

Mál þetta, sem var höfðað 19. desember 2019, var dómtekið 19. september 2022. Stefnandi er Tungufljót ehf., [...]. Stefndu eru B-kk-nf G-kk-nf, [...], E-kk-nf E. S-kk-nf, [...], E-kvk-nf G-kvk-nf, [...], G-kvk-nf H-kvk-nf, [...], G-kvk-nf G-kvk-nf, [...], G-kvk-nf G-kvk-nf, [...], H-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, [...], H-kk-nf J-kk-nf, [...], J-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, [...], J-kvk-nf G. E-kvk-nf, [...], K-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, [...], M-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf, [...], Ó-kk-nf G. E. S-kk-nf, [...], Ó-kk-nf J. B-kk-nf, [...], S-kvk-nf H. J. B-kk-nf, [...], S-kk-nf H. S-kk-nf, [...], V-kvk-nf V-kvk-nf, [...], V-kk-nf E-kk-nf, [...], V-kk-nf G-kk-nf, [...], og Þ-kk-nf F. G-kk-nf, [...].

Dómkröfur stefnanda í stefnu málsins voru aðallega þær að stefndu yrðu óskipt gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 64.000.000 króna, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 9.000.000 króna frá 1. janúar 2011 til 1. janúar 2012, en af 23.000.000 króna frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 28.000.000 króna frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 33.000.000 króna frá þeim degi til 1. janúar 2019, en af 64.000.000 króna frá þeim degi til 21. júní 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krafðist stefnandi þess að stefndu yrðu óskipt gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 60.700.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 10.100.000 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. janúar 2012, en af 13.700.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 19.200.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 25.600.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2015, en af 34.700.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2016, en af 39.700.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2017, en af 44.800.000 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2018, en af 50.000.000 króna frá þeim degi til 1. janúar 2019, en af 55.300.000 krónum frá þeim degi til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af 60.700.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara gerði stefnandi kröfu um að stefndu yrðu óskipt gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 47.769.300 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 7.778.700 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. janúar 2012, en af 23.494.500 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 35.994.300 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 42.415.500 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2015, en af 47.769.300 krónum frá þeim degi til 18. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautaþrautavara krafðist stefnandi þess að stefndu yrði óskipt gert að greiða sér skaðabætur sem ákveðnar yrðu að álitum dómsins, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. október 2014 til 18. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í öllum tilvikum gerði stefnandi jafnframt kröfu um að stefndu yrðu óskipt gert að greiða sér málskostnað.

Stefndu gerðu aðallega kröfu um að öllum kröfum stefnanda yrði vísað frá dómi, en til vara sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til þrautavara kröfðust stefndu lækkunar á kröfum stefnanda. Óháð öðrum kröfum stefndu var þess krafist að öllum vaxtakröfum stefnanda yrði vísað frá dómi. Þá gerðu stefndu kröfu um málskostnað.

Með úrskurði 16. nóvember 2020 var frávísunarkrafa stefndu hafnað.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði stefnandi fram endanlegar dómkröfur sem eru aðallega þær að stefndu verði óskipt gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 45.553.828 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 9.240.029 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. janúar 2012, en af 23.845.975 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 29.512.481 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 35.327.661 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2015, en af 45.553.828 krónum frá þeim degi til 19. desember 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 47.769.300 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 7.778.700 krónum frá 1. janúar 2011 til 1. janúar 2012, en af 2 3.494.500 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2013, en af 35.994.300 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 42.415.500 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2015, en af 47.769.300 krónum frá þeim degi til 18. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af 60.700.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara gerir stefnandi kröfu um að stefndu verði óskipt gert að greiða sér skaðabætur sem ákveðnar verði að álitum dómsins, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. október 2014 til 18. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

I.

Málsatvik eru þau að stefnandi, einkahlutafélagið Tungufljót, var stofnað 30. september 2002. Tilgangur félagsins er leiga og ræktun í ám og vötnum, kaup og sala veiðileyfa og sala fasteigna, rekstur þeirra og lánastarfsemi. Stofnendur voru Á-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, sem jafnframt er eini stjórnarmaður félagsins, framkvæmdastjóri og prókúruhafi, og V-kvk-nf F. B-kvk-nf, sem ein á sæti í varastjórn félagsins.

Stefndu eru sameigendur jarðarinnar Bergstaða í Bláskógabyggð í Árnessýslu, landnúmer 167060. Jörðin á land að Tungufljóti, einni af þverám Hvítár í Árnessýslu. Í fljótinu er fossinn Faxi um 10 kílómetrum ofan við þann stað þar sem fljótið sameinast Hvítá. Að Faxa mun vera fiskgengt, en fossinn sjálfur ófiskgengur frá náttúrunnar hendi. Laxastigi mun fyrst hafa verið byggður í fossinn árið 1975. Jörðin Bergstaðir á land að Tungufljóti við fossinn Faxa.

Tvö veiðifélög eru starfandi á vatnasvæði Tungufljóts. Annars vegar veiðifélagið Faxi, en félagsmenn eru eigendur/ábúendur jarða og landareigna sem eiga land að Tungufljóti ofan við fossinn Faxa, sbr. 3. gr. samþykkta félagsins nr. 891/2011. Hins vegar Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga, sem starfar sem deild innan Veiðifélags Árnesinga, en stofnun deildarinnar var samþykkt á aðalfundi Veiðifélags Árnesinga 21. apríl 2009. Skráðir félagsmenn Tungufljótsdeildar eru eigendur/ábúendur jarða og landareigna sem veiðirétt eiga í Tungufljóti neðan Faxa, meðal annarra stefndu í máli þessu, eigendur Bergstaða, sbr. 3. gr. samþykkta fyrir Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga nr. 98/2010.

M eð dómi Hæstaréttar 7. desember 2017 í máli nr. 863/2016 var viðurkenndur réttur stefnanda til skaðabóta óskipt úr hendi stefndu, vegna tjóns sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna þeirrar háttsemi stefndu að hafa hindrað eða reynt að hindra stangveiði í Tungufljóti á vegum stefnanda fyrir landi jarðarinnar Bergstaða árin 2010 til 2014 og með því að hafa sjálf í óleyfi áfrýjanda stundað eða látið stunda stangveiði í fljótinu á árinu 2010.

Með framangreindum dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að samningur sem stefnandi hafði gert við Veiðifélagið Faxa 6. júlí 2003, um leigu veiðiréttar í Tungufljóti við hlutaðeigandi veiðifélög og ræktun árinnar, væri ekki bindandi fyrir stefndu. Hins vegar væri samningur stefnanda við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga sem gerður var 10. apríl 2010 skuldbindandi fyrir stefndu og aðra veiðiréttareigendur neðan við fossinn Faxa í fljótinu. Sá samningur gilti frá upphafi veiðitímabilsins 2010. Þar sem stefndu voru bundin af samningnum um ráðstöfun Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga á veiðiréttindum fyrir landi sínu bar stefndu, samkvæmt fyrirmælum 4. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði, að veita veiðimönnum á vegum stefnanda aðgang að veiðistöðum í fljótinu fyrir landi jarðarinnar. Framganga stefndu og manna sem þeir báru ábyrgð á í því skyni að hindra veiði eða reyna að hindra veiði manna á vegum áfrýjanda á árinu 2010 og síðar fór í bága við framangreinda lagaskyldu og þær skyldur sem samningurinn lagði stefndu á herðar. Þá fór ráðstöfun stefndu á veiði fyrir landi sínu á árinu 2010, veiði þeirra sjálfra eða manna á þeirra vegum á því ári einnig í bága við framangreint lagaákvæði og ákvæði samningsins. Háttsemin, sem að framan greinir, og stefndu báru ábyrgð á, var þeim saknæm og ólögmæt. Þá segir að lokum í dómi Hæstaréttar að stefnandi hefði í málinu leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af áðurgreindri háttsemi sem stefndu beri óskipta ábyrgð á. Stefnandi hefði með þessu fullnægt þeim skilyrðum sem gerð yrðu til þess að fallist yrði á viðurkenningarkröfu hans.

Um aðdraganda málsins segir í stefnu að á árinu 2003 hafi Á-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf fengið vilyrði forsvarsmanna veiðifélagsins Faxa um að stefnanda gæfist kostur á að taka Tungufljót í Bláskógabyggð á leigu til að rækta þar upp laxastofn og hafa á móti einkarétt til veiða og sölu á veiðileyfum um tiltekinn tíma. Á-kk-nf hafi um árabil haft með höndum leigu á ársvæðum til endursölu á neytendamarkaði í gegnum einkahlutafélag sitt Lax- á og meðal annars selt veiðileyfi í Ytri- og Eystri- Rangá og kynnst því hvernig þeim ám hafði verið breytt með tiltekinni ræktunartækni úr því að vera laxlausar í það að verða aflasælustu ár landsins. Hafi Á-kk-nf á fundum með forsvarsmönnum Veiðifélagsins Faxa kynnt möguleika sem hann taldi vera á því að gera Tungufljót að fengsælli laxveiðiá. Á-kk-nf hafi bent á að gera þyrfti tilteknar breytingar á laxastiga við fossinn Faxa og lagt til að ráðist yrði í ræktun Tungufljóts með sömu fiskræktartækni og gefið hefði góða raun í Rangánum, þ. e. með því að ala seiði í sleppitjörnum við ána og aðlaga þau þar þangað til þau yrðu sjógöngufær, en reynslan hefði sýnt að þannig mætti tryggja góðar endurheimtur fullvaxta laxa úr sjó. Hafi Á-kk-nf látið vinna 15 ára ræktunar- og viðskiptaáætlun í febrúar 2002 og hafist hafi verið handa við ræktun fljótsins veturinn 2002 til 2003. Á fundi í Aratungu 28. apríl 2003, sem fulltrúar stefndu sóttu, hafi verið samþykkt með öllum greiddum atkvæðum að ganga til samninga við stefnanda um verkefnið. Stefnandi hafi síðan tekið Tungufljót formlega á leigu með samningi 6. júlí sama ár og þar hafi ítarlega verið kveðið á um skyldu stefnanda til að rækta upp lax á vatnasvæðinu en á móti fékk stefnandi einkarétt til sölu veiðileyfa í 15 ár.

Samningurinn 6. júlí 2003 var undirritaður af Veiðifélaginu Faxa vegna Tungufljóts ofan fossins Faxa, en í honum var gert ráð fyrir að Veiðifélag Árnesinga myndi árita samninginn vegna Tungufljóts neðan fossins. G-kk-nf J-kk-nf, þáverandi formaður veiðifélagsins, áritaði leigusamninginn fyrir hönd þess 18. ágúst 2003 og kom þar fram að veiðifélagið samþykkti samninginn með fyrirvara um samþykki landeigenda að Tungufljóti neðan fossins Faxa. Þrátt fyrir það hófst stefnandi strax handa um sumarið 2003 við að uppfylla samningsskyldur sínar í trausti þess að landeigendurnir hefðu í raun veitt samþykki sitt fyrir samningnum á framangreindum fundi 28. apríl 2003. Eins og áður segir var með dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 staðfest að samningurinn frá 6. júlí 2003 hafi ekki verið bindandi fyrir stefndu.

Stefnandi kveður að á árunum 2004 til ársins 2007 hafi verið ljóst að ræktun árinnar væri að heppnast vel. Stefnandi hafi þá einnig farið fram með öfluga markaðssetningu á Íslandi, í Evrópu og í Bandaríkjunum og skipulagt fljótið til stangveiða í samvinnu við systurfélagið Lax- á ehf. Starfsemi stefnanda hafi verið komin á fullt skrið árið 2007. Mikill lax hafi gengið í Tungufljót um sumarið og stangveiðar gengið vel. Þetta sumar hafi farið að bera á því að fólk fór til laxveiða frá austurbakka Tungufljóts fyrir landi Bergstaða í óleyfi stefnanda. Veiðimenn sem hefðu keypt veiðileyfi af stefnanda eða umboðsmanni hans, Lax- á ehf., hefðu ítrekað kvartað yfir þessu framferði. Stefnandi hafi ákveðið að láta kyrrt liggja í von um að leysa mætti málið við stefndu eftir veiðitíma. Engin sátt hafi þó náðst við stefndu og fulltrúar þeirra talið sig vera óbundna af samningum stefnanda við Veiðifélagið Faxa og því væri þeim heimilt að stunda veiðar eða láta stunda veiðar fyrir sínu landi. Á árinu 2008 hafi verið deginum ljósara að landnám laxins væri hafið af fullum krafti í Tungufljóti. Gríðarlegt magn af laxi hafi gengið í Tungufljótið. Fólk frá Bergstöðum hafi nýtt sér þetta og flykkst til skipulagðra veiða alla daga og hertekið austurbakka fljótsins neðan Faxa. Veiðimenn á vegum stefnanda hafi einungis getað veitt frá vesturbakkanum neðan Faxa því að þeir hafi verið reknir af austurbakkanum með óbótaskömmum. Þá hafi stefndu sett upp skilti við alla veiðistaði í landi Bergstaða þar sem fram hafi komið að öll veiði væri þar óheimil. Einnig hafi veiðimenn á vegum stefndu á austurbakkanum truflað veiðar á vesturbakkanum með því að kasta spúnum að því landi, flækja færum sínum af ásetningi í færi vesturbakkamanna og dæmi verið um grjótkast yfir ána. Veiðimenn á vegum stefnanda hafi upplifað ástandið óþolandi og iðulega hætt veiðum. Söluaðili stefnanda, Lax- á ehf., hafi verið knúinn til að endurgreiða veiðileyfi þeirra eða bjóða þeim veiðileyfi í öðrum ám, sem hann hafði yfir að ráða. Þrátt fyrir þetta ástand hafi stangveiðin í Tungufljóti náð hæstu hæðum árið 2008 og numið alls 2.854 löxum, en veiðimenn á vegum stefndu hafi veitt stóran hluta þess afla fyrir landi Bergstaða. Þetta ár hafi veiðimönnum á vegum stefnanda einnig verið meinaður aðgangur að veiðum fyrir landi Fells og Króks. Af þessum sökum hafi samningur stefnanda um veiðar og ræktun í Tungufljóti verið kominn í verulegt uppnám og hætta verið á að stefnandi myndi glata þeim fjármunum sem hann hafði lagt í verkefnið.

V egna þessara vandkvæða hafi í júní 2009 verið stofnuð sérstök deild innan Veiðifélags Árnesinga, þ. e. Tungufljótsdeild, með ákvörðun aðalfundar Veiðifélags Árnesinga 21. apríl 2009, sem hafi verið ætlað að vera viðsemjandi stefnanda ásamt Veiðifélaginu Faxa, þannig að öruggt yrði að stefnandi gæti hindrunarlaust látið stunda veiðar frá báðum bökkum Tungufljóts og jafnframt til að engum vafa væri undirorpið að stefndu yrðu að una því að veiðifélagið framseldi rétt til stangveiða fyrir landi jarðarinnar Bergstaða. Stefndu hafi vefengt lögmæti stofnunar deildarinnar.

Stefndu höfðuðu mál fyrir Héraðsdómi Suðurlands og gerðu þær kröfur að ógilt yrði ákvörðun aðalfundar Veiðifélags Árnesinga um stofnun Tungufljótsdeildarinnar. Héraðsdómur vísaði málinu frá þar sem málshöfðunarfrestur skv. 7. mgr. 39. gr. lax- og silungsveiðilaga nr. 61/2006 var löngu liðinn þegar málið var höfðað. Með dómi Hæstaréttar frá 10. febrúar 2015, í málinu nr. 32/2015, var úrskurður héraðsdóms staðfestur.

Stefnandi kveður að þrátt fyrir stofnun Tungufljótsdeildarinnar hafi allt verið við það sama hjá stefndu varðandi veiðar í Tungufljóti fyrir landi Bergstaða á árinu 2009. Veiðimönnum á vegum stefnanda hafi áfram verið meinað að stunda þar veiðar og ítrekaðar kærur til lögreglu hafi engan árangur borið. Sala stefnanda á veiðileyfum í fljótið á árinu 2009 fyrir veiðitímabilið 2010, sem hafi átt að koma til tekna á því ári, hafi orðið mjög erfið bæði vegna háttsemi stefndu og umfjöllunar um hana í fjölmiðlum.

Stefnandi gerði leigusamning við Tungufljótsdeildina 10. apríl 2010 um stangveiðirétt í Tungufljóti neðan fossins Faxa. Stefnandi kveður að þrátt fyrir það hafi engin breyting orðið á háttsemi stefndu. Stefndu hafi áfram látið stunda veiðar fyrir Bergstaða landi, auglýst veiðileyfi og skipulagt veiðar á heimasíðunni tungufljot. is, sem þau stofnuðu, að því virðist í þeim tilgangi að hafa uppi áróður gegn starfsemi stefnanda og samningum hans um Tungufljót. Sumarið 2010 hafi því verið martröð fyrir stefnanda og starfsfólk Lax- ár ehf., sem hafi annast sölu veiðileyfa, sem og fyrir leiðsögumenn og umsjónarmenn við fljótið, svo og stjórn Tungufljótsdeildar. Loks sumarið 2010 hafi yfirvöld ákveðið að skerast í leikinn og einn stefndu hafi verið staðinn að veiðum fyrir landi Bergstaða, ákærður og síðan dæmdur fyrir leyfislausar veiðar í Tungufljóti með dómi Héraðsdóms Suðurlands í málinu nr. S- 521/2010.

Stefnandi segir að ekki hafi orðið vart við að stefndu hafi látið stunda veiðar í Tungufljóti fyrir landi Bergstaða á árunum 2011, 2012, 2013 og 2014, en stefndu hafi sett eftir sem áður niður merki með tilkynningum um að öll veiði væri bönnuð og rekið alla veiðimenn í burtu sem fóru yfir á austurbakkann. Veiðimenn á vegum stefnanda hafi því aðeins getað stundað veiðar frá vesturbakkanum neðan Faxa. Atferli stefndu, ásamt vandræðum með seiðasleppingar, hafi leitt til þess að fáir veiðimenn sýndu því áhuga að veiða í Tungufljóti árin 2012, 2013 og 2014 og sala veiðileyfa því verið í lágmarki. Vegna þessa hafi Tungufljótsdeild í reynd fallið frá þvíað krefja stefnanda um leigu fyrir veiðiréttinn samkvæmt samningi aðila frá 10. apríl 2010, en samningurinn hafi að öðru leyti verið í fullu gildi.

Eftir að dómur Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 lá fyrir ritaði lögmaður stefnanda bréf til stefndu, dags. 18. júlí 2018, þar sem stefnandi gerði stefndu tilboð um greiðslu skaðabóta að fjárhæð 47.769.300 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Var fjárhæð tilboðsins rökstudd með þeim hætti að miðað væri við að stefnandi hefði orðið fyrir tekjumissi vegna þriggja veiðileyfa á hverjum degi veiðitímabila áranna 2010 til 2014. Fyrirvari var gerður við tilboðið um að ef ekki semdist um skaðabætur á þeim grundvelli myndi stefnandi fela Centra Fyrirtækjaráðgjöf hf. (hér eftir Centra) að leggja mat á og reikna út hæfilegar skaðabætur. Með bréfi lögmanns stefndu 22. ágúst 2018 var bótakröfu stefnanda hafnað. Í kjölfarið aflaði stefnandi álits Centra, dags. 30. apríl 2019, þar sem fram kemur að áætlað tjón stefnanda hafi numið 64.000.000 króna á samningstímanum, frá 2010 til 2019. Lögmaður stefnanda sendi stefndu álitsgerðina með bréfi 21. maí 2019. Þar sem engin viðbrögð hafa verið frá stefndu ákvað stefnandi að höfða mál þetta. Jafnframt aflaði stefnandi nánari rökstuðnings fyrir kröfu sinni með viðauka Centra, dags. 25. október 2019, en samkvæmt forsendum þar er miðað við að tjón stefnanda nemi 60.700.000 krónu má sama tímabili.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu G-kk-nf M-kk-nf, dómkvaddur matsmaður. Einnig gáfu skýrslu vitnin J-kk-nf G-kk-nf, formaður Veiðifélags Árnesinga, og G-kk-nf G-kk-nf fiskifræðingur. Verður vísað til framburðar þeirra síðar, eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi byggir á því að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 hafi verið viðurkenndur réttur stefnanda til skaðabóta, óskipt úr höndum stefndu, vegna tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þeirrar háttsemi stefndu að hindra eða reyna að hindra stangveiði í Tungufljóti á vegum stefnanda fyrir landi jarðarinnar Bergstaða árin 2010 til 2014 og með því að hafa sjálfir í óleyfi stefnanda stundað eða látið stunda stangveiði í fljótinu á árinu 2010. M eð dómi Hæstaréttar hafi því verið slegið föstu að stefndu beri óskipta skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna þessarar háttsemi á grundvelli almennu skaðabótareglunnar og að með dóminum hafi verið viðurkennt að uppfyllt hafi verið þau skilyrði skaðabótaábyrgðar samkvæmt henni, að stefnandi hafi sýnt fram á að háttsemi stefndu hafi verið þeim saknæm og ólögmæt og að tjón stefnanda hafi verið sennileg afleiðing hennar. Með því að málið hafi verið höfðað sem viðurkenningarmál, með heimild í 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, hafi ekki verið dæmt um fjárhæð skaðabótanna. Í máli því sem hér er til úrlausnar leiti st stefnandi því við að sýna fram á fjárhæð þess tjóns, sem viðurkennt sémeð dómi Hæstaréttar að hann hafi orðið fyrir, og fá stefndu dæmd til að greiða sér skaðabætur að þeirri fjárhæð. Annað hvort á grundvelli þess sem dómurinn telur að hann geta sýnt fram á eða dómurinn kemur til með að telja sér heimilt að dæma honum að álitum.

Stefnandi gerir í stefnu málsins aðalkröfu, varakröfu, þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu en kröfurnar eru grundvallaðar á mismunandi forsendum. Aðalkrafan er byggð á þeim málsgrundvelli að tjón stefnanda sé sá hagnaðarmissir í starfsemi hans, sem hann hafi sýnt fram á með sérfræðiskýrslu Centra 30. apríl 2019. Varakrafa er byggð á þeim málsgrundvelli að tjón stefnandi sé sá hagnaðarmissir í starfsemi hans sem hann hafi sýnt fram á með viðauka við hana 25. október 2019. Aðal-og varakröfur byggjast á því að stefndum verði gert að greiða stefnanda skaðabætur sem miðist við að gera stefnanda eins settan fjárhagslega og hann hefði orðið ef stefndu hefðu ekki haft uppi hina saknæmu og ólögmætu háttsemi. Málið sé skaðabótamál og byggt á þvíað ef stefndu hefðu ekki gerst seki rum þá háttsemi sem staðfest hafi veriðmeð dómi Hæstaréttar þá hefði stefnandi ekki orðið fyrir fjártjóninu.

Varðandi aðal- og varakröfur vísar stefnandi til svokallaðrar skilyrðiskenningar eða mismunarkenningar skaðabótaréttar. Stefnandi segir að talið sé samkvæmt henni að við ákvörðun skaðabóta sé rétt að fram fari samanburður á tveimur atburðarrásum, þeirri sem varð í raun og annarri sem ætla mætti að hefði orðið ef hin saknæma háttsemi hefði ekki verið viðhöfð. Telur stefnandi að með sérfræðiskýrslu Centra og viðauka við hana hafi hann sýnt fram á hver atburðarrásin hefði orðið ef ekki hefði komið til hins ólögmæta og saknæma inngrips stefndu.

Þrautavarakrafa stefnanda er reist á þeim málsgrundvelli að hann hafi orðið af sérstökum sölutekjum sem hann hefði fengið af sölu veiðileyfa í Tungufljóti fyrir landi Bergstaða ef ekki hefði komið til háttsemi stefnd u. Krafan byggist einnig á því að stefndu verði gert að greiða stefnanda skaðabætur sem miðist við að gera stefnanda eins settan fjárhagslega og hann hefði orðið ef stefndu hefðu ekki haft uppi hina saknæmu og ólögmætu háttsemi en hún sé hins vegar einskorðuð við að stefnandi hafi orðið af nánar tilgreindum tekjum, sem hann hafi átt réttmætt tilkall til.

Þá er þrautaþrautavarakrafa stefnanda byggð á þeim málsgrundvelli að Hæstiréttur hafi í dómi sínum viðurkennt að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, að stefnandi haf gert allt sem ætlast verði til af honum við að leitast við að sýna fram á fjárhæð þess en að það sé háð það mikilli óvissu að dómstólar hafi heimild til að dæma stefnanda skaðabætur úr höndum stefndu að álitum.

Nánar um aðalkröfu sína í stefnu segir stefnandi að stefndu verði að bæta honum þann missi hagnaðar sem hann hafi orðið fyrir í starfsemi sinni vegna þeirrar háttsemi stefndu sem dómur Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 lúti að. Tjón stefnda hafi hlotist af saknæmri og ólögmætri háttsemi stefndu og tjónið verið sennileg afleiðing hennar og orsakatengsl verið milli hins ólögmæta athæfis stefndu og tjóns stefnanda. Stefnandi byggir aðallega á því að hann hafi orðið fyrir missi hagnaðar í starfsemi sinni að fjárhæð 64.000.000 króna og krefur því stefndu um þá fjárhæð. Bótakrafan sé byggð á niðurstöðu sérfræðiskýrslu Centra 30. apríl 2019, sem unnin hafi verið fyrir stefnanda vegna undirbúnings málshöfðunar í máli þessu.

Stefnandi byggir á því að samningur hans við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga hefði áttað skila honum tilteknum sölutekjum á árunum 2010 og fram til 2019 ef ekki hefði komið til háttsemi stefndu. Byggt er á því að hagnaður stefnanda hefði orðið fast hlutfall af sölutekjum, þ. e. 10% af sölutekjum til samræmis við niðurstöðu rannsóknar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á virði lax- og silungsveiða. Rannsóknin hafi verið yfirgipsmikil þar sem stofnunin hafi skoðað ársreikninga nær allra leigutaka að laxveiðiám á Íslandi. Niðurstaða rannsóknarinnar hafi verið sú að meðaltalshagnaður leigutaka nemi 10% af tekjum. Centra telji þá aðferðafræði vera einfalda og að hún byggi á traustum grunni. Telur stefnandi því að leggja megi hana til grundvallar við úrlausn málsins. Hagnaðarmissir stefnanda sé þannig áætlaður vera mismunurinn á þeim rekstrarhagnaði sem samningurinn hefði átt að skila og raunverulegri rekstrarniðurstöðu félagsins. Stefnandi kveðst viðurkenna að ýmis álitamál komi upp þegar reynt séað áætla missi hagnaðar en bendir sérstaklega á að vegna stofnfjárfestinga sem þörf hafi verið á við Tungufljót þá hefði rekstur stefnanda átt að skila hærra hagnaðarhlutfalli en í öðrum laxveiðiám. Stefnandi hafi þó kosið að miða við 10% hagnaðarhlutfall í samræmi við niðurstöðu rannsóknar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og niðurstöðu Centra.

Stefnandi vísar til þeirra tekjuforsendna sem byggt sé á í skýrslu Centra. Samtals hafi verið seld veiðileyfi á vegum stefnanda á laxveiðisvæðum í Tungufljóti fyrir 65.700.000 krónur á árunum 2010- 2014. Tekjurnar hafi skipst þannig að árið 2010 hafi verið seld veiðileyfi fyrir 27.700.000 krónur, fyrir 20.400.000 krónur árið 2011, 10.600.000 krónur árið 2012, 3.800.000 krónur árið 2013 og 3.200.000 krónur árið 2014. Samkvæmt því hafi orðið hrun í veiðileyfatekjum á tímabilinu fram til ársins 2014 og þróunin verið með allt öðrum hætti en í öðrum ám sem Lax- á ehf. hafi annast sölu veiðileyfa í, eins og t. d. í Langadalsá, Svartá og svæði 4 í Blöndu, sem stefnandi telur eðlilegt að miða við. Nýtingarhlutfall í Tungufljóti hafi fariðúr 82% árið 2010 í 11% og 13% árin 2013 og 2014 en í samanburðaránum hafi meðalnýtingin á tímabilinu verið 71-92% og farið lægst í Blöndu í 47%. Þetta hafi gerst þrátt fyrir að meðalverð veiðileyfa samkvæmt auglýstri gjaldskrá hafi lækkað um 68% í Tungufljóti á tímabilinu en breyst lítið í hinum ánum. Þróun sölutekna í Tungufljóti hafi þannig orðið með allt öðrum hætti en í hinum ánum. Við mat á eðlilegum sölutekjum fyrir árin 2010- 2014, hafi Centra miðað við sömu verðþróun og nýtingarhlutfall í Tungufljóti og í hinum veiðiánum að meðaltali, frá árinu 2010, og að tekjur miðist við 100 veiðidaga á ári. Centra hafi áætlað að sölutekjur fyrir árin 2010- 2014 hefðu átt að vera 210.000.000 krónur í stað 65.700.000 króna svo sem raun hafi verið á. Mismunur á eðlilegum sölutekjum og bókfærðum hafi þannig verið 144.000.000 krónur á þessu tímabili (eftir námundun) að mati Centra og byggir stefnandi á að leggja beri þá forsendu til grundvallar. Samningur stefnanda um leigu stangveiðiréttar í Tungufljóti hafi verið til ársins 2019. Stefnandi vísar til mats Centra og telur hóflegt að gera ráð fyrir að tekjur sínar hefðu verið svipaðar á seinni hluta samningstímans, eða 210.000.000 krónur samtals á árunum 2015- 2019. Samanlagt geri stefnandi því ráð fyrir að tekjur hans af sölu veiðileyfa hefðu orðið 420.000.000 krónur á árunum 2010- 2019, ef ekki hefði komið til hinnar saknæmu og ólögmætu háttsemi stefndu.

Stefnandi byggir á því áliti Centra að eðlilegt sé að miða við sama hagnaðarhlutfall af veltu og meðaltalið hafi verið hjá öðrum leigutökum laxveiðiáa á Íslandi samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, svo sem að framan er rakið. Hagnaðarmissir stefnanda sé þá mismunurinn á þeim rekstrarhagnaði sem hefði orðið í starfsemi stefnanda, ef sala veiðileyfa hefði verið með eðlilegum hætti, og þeirri afkomu sem rekstur stefnanda hafi skilað í raun. Þar sem rekstrarhagnaður hafi verið neikvæður hjá stefnanda á viðmiðunarárunum 2010- 2014 um 22.000.000 króna, þá telur stefnandi að við mat á tjóni sínu beri að bæta því rekstrartapi við enda hefði það ekki orðið ef reksturinn hefði ekki verið truflaður með hinni saknæmu og ólögmætu háttsemi stefndu. Stefnandi byggir ekki á að rekstrartap eftir árið 2014 eigi einnig að leggjast hér við í samræmi við niðurstöðu Centra. Nánarhafirekstrartap stefnanda fallið þannig til á árunum 2010- 2014 að árið 2010 hafi tapið verið 5.000.000 krónur, 14.000.000 árið 2011, 1.000.000 árið 2012 og árið 2014 hafi tapið verið 6.000.000 krónur.

Samkvæmt framansögðu byggir stefnandi á því að hann hafi sýnt fram á að hagnaðarmissir hans hafi numið 64.000.000 króna vegna hinnar saknæmu og ólögmætu háttsemi stefndu og að þeim beri að greiða sér þá fjárhæð í skaðabætur. Annars vegar séum að ræða 10% af ætluðum tekjum út samningstíma stefnanda við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga að fjárhæð 420.000.000 krónur eða 42.000.000 krónur og hins vegar rekstrartap áranna 2010 til 2014 að fjárhæð 22.000.000 krónur.

Þess er krafist að til viðbótar skaðabótunum verði stefndu dæmd til að greiða stefnanda vexti svo sem krafist er í aðalkröfu. Til grundvallar vaxtakröfum sé vísað til þess að stefnandi telur, með vísun til sérfræðiskýrslu Centra, að tjón hans hafi numið 9.000.000 króna á árinu 2010 og krefst hann því skaðabótavaxta, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð frá 1. janúar 2011, að tjón hans hafi numið 14.000.000 króna á árinu 2011 og krefst hann því skaðabótavaxta af uppsöfnuðum hagnaðarmissi að fjárhæð 23.000.000 króna frá 1. janúar 2012, að tjón hans hafi numið 5.000.000 króna á árinu 2012 og krefst hann því skaðabótavaxta af uppsöfnuðum hagnaðarmissi að fjárhæð 28.000.000 króna frá 1. janúar 2013, að tjón hans hafi numið 5.000.000 króna á árinu 2013 og krefst hann því skaðabótavaxta af uppsöfnuðum hagnaðarmissi að fjárhæð 33.000.0000 frá 1. janúar 2014, að tjón hans hafi numið 9.000.000 krónum á árinu 2014 og krefst hann því skaðabótavaxta af uppsöfnuðum hagnaðarmissi að fjárhæð 42.000.000 krónum frá 1. janúar 2015, að tjón hans hafi numið 21.000.000 krónum á árunum 2015 til 2019 og krefst hann því skaðabótavaxta af heildarkröfu sinni frá 1. janúar 2019 til 21. júní 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, en á síðast greindum degi hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnandi sendi lögmanni stefndu sérfræðiskýrslu Centra og gert kröfu um greiðslu skaðabóta á grundvelli hennar með vísun til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Í varakröfu stefnu málsins, eins og í aðalkröfu, krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að bæta honum þann missi hagnaðar sem hann hafiorðið fyrir í starfsemi sinni vegna þeirrar háttsemi stefndu sem dómur Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 lúti að. Tjón stefnanda hafi hlotist af saknæmri og ólögmætri háttsemi stefndu og tjónið sé sennileg afleiðing hennar og orsakatengsl séu milli hins ólögmæta athæfis stefndu og tjóns stefnanda. Varkrafan sé sett fram ef ekki verði fallist á að leggja niðurstöðu sérfræðiskýrslu Centra 30. apríl 2019 til grundvallar málsúrslitum og séí varakröfu byggt á að miða eigi við niðurstöðu viðauka við skýrsluna, dags. 25. október 2019, og þau sjónarmið sem hann sé byggður á, þannig að bótafjárhæðin verði 60.700.000 krónur.

Stefnandi byggir á því að samningur hans við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga hefði átt að skila honum tilteknum sölutekjum á árunum 2010 og fram til 2019 ef ekki hefði komið til háttsemi stefndu. Við útreikning varakröfunnar miðar stefnandi við ársreikning sinn fyrir rekstrarárið 2009 og framreiknar hagnað þess árs út líftíma samnings síns við Tungufljótdeild Veiðifélags Árnesinga frá 2010. Stefnandi telur að það sé sú afkoma sem gera megi ráð fyrir að hann hefði notið ef ekki hefði komið til hinnar saknæmu og ólögmætu háttsemi stefndu. Stefnandi vísar til þess að ekki sé raunhæft að taka mið af rekstrarniðurstöðum fyrri ára með því að fyrst á árinu 2008 hafi ræktunarstarf hans í Tungufljóti verið farið að skila góðum árangri og sölutekjur næsta árs endurspeglað það á meðan rekstrartekjur áranna á undan hafi verið miklu lægri enda hafi þá ekki verið kunnugt um hver árangur ræktunarstarfsins yrði. Þá sé heldur ekki hægt að taka mið af rekstrarniðurstöðu ársins 2010 vegna þess að raunverulegar rekstrartekjur þess árs hafi lækkað frá árinu áður fyrir tilverknað háttsemi stefndu.

Fram komií viðauka Centra að samkvæmt ársreikningi stefnanda fyrir árið 2009 hafi rekstrartekjur hans verið 15.000.000 krónur, rekstrarkostnaður 10.700.000 krónur, fjármagnskostnaður og afskriftir 300.000 krónur og hagnaður því 4.000.000 krónur. Þá segi að framreiknað með árlegri vísitöluhækkun, miðað við meðalvísitölu hvers árs, sbr. bls. 2 í viðaukanum, fram til 2019 hefði hagnaður félagsins orðið samtals 49.000.000 krónur á tímabilinu 2010 til 2019. Til viðbótar telji Centra, með sömu rökum og reifuð séuí umfjöllun um aðalkröfu, að bæta eigi við 11.700.000 krónum á árunum 2010- 2014, sem hafi verið rekstrartap þeirra ára, þannig að Centra áætli að samanlagt tjón stefnanda hafi numið 60.700.000 krónum. Ekki séu teknar með í útreikning kröfunnar rekstrartap stefnanda eftir árið 2014 og séþað eins og með aðalkröfu byggt á niðurstöðu Centra.

Stefnandi gerir ráð fyrir, með vísun til viðaukaskýrslu Centra, að hagnaður af rekstri Tungufljóts ehf. hefði haldist óbreyttur að raungildi á samningstímanum ef ekki hefði komið til inngrips stefndu. Í varakröfu séu því heildartekjur eða heildargjöld ekki áætluð sérstaklega eins og í sérfræðiáliti Centra 30. apríl 2019. Stefnandi telur að þrátt fyrir að umsamdar leigugreiðslur samkvæmt samningnum frá 2010 hefðu átt að hækka á leigutímanum geti það ekki haft áhrif á útreikning varakröfunnar vegna þess að hann telji með vísun til niðurstöðu Centrta að tekjur hans hefðu hækkað um samsvarandi fjárhæð ef ekki hefði komið til aðgerða stefndu.

Nánar byggir stefnandi varakröfu í stefnu á því að með vísun til viðaukaskýrslu Centra hafi hann sýnt fram á að hann hafi, vegna háttsemi stefndu, orðið af hagnaði í rekstri, á gildistíma leigusamnings síns við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga, sem hér segi: Árið 2010 að fjárhæð 10.100.000 krónur, árið 2011 að fjárhæð 3.600.000 krónur, árið 2012 að fjárhæð 5.500.000 krónur, árið 2013 að fjárhæð 6.400.000 krónur, árið 2014 að fjárhæð 9.100.000 krónur, árið 2015 að fjárhæð 5.000.000 krónur, árið 2016 að fjárhæð 5.100.000 krónur, árið 2017 að fjárhæð 5.200.000 krónur, árið 2018 að fjárhæð 5.300.000 krónur og árið 2019 að fjárhæð 5.500.000 krónur, samtals að fjárhæð 60.700.000 krónur (eftir leiðréttingu vegna nálgunar) sem jafnframt sé stefnufjárhæð varakröfu.

Þess er krafist að til viðbótar skaðabótunum verði stefndu dæmd til að greiða stefnanda vexti svo sem krafist er í varakröfu en til grundvallar upphafstíma vaxtakrafna er vísað til þess sem stefnandi telur, með vísun til viðaukans við sérfræðiskýrslu Centra, að tjón hans hafi numið á hverju ári og er krafist skaðabótavaxta, skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 1. degi næsta árs, fram til síðasta birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, með vísun til 4. mgr. 5. gr. laganna.

Þrautavarakrafastefnandaí stefnu málsins er byggð á því að stefndu verði gert að bæta honum með greiðslu skaðabóta ætlaðan hagnaðarmissi af sölu veiðileyfa fyrir landi Bergstaða þau fimm ár sem dómur Hæstaréttar taki til. Byggt er á því að með samningi stefnanda við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga frá 2010 hafi stefnandi einn átt rétt til að selja veiðileyfi í Tungufljóti, þ. m. t. fyrir landi stefndu, jarðarinnar Bergstaða. Fyrir liggi að samkvæmt dómi Hæstaréttar hafi stefndu stundað veiðar fyrir landi jarðarinnar á veiðitímabili ársins 2010 og stefnandi hafi af þeim sökum ekki getað látið stunda veiðar þar. Það hafi hann heldur ekki getað árin 2011, 2012, 2013 og 2014 enda hafi stefndu hindrað þá einnig veiðar á vegum stefnanda. Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið af tekjum sem hann hefði aflað sér með sölu veiðileyfa fyrir landi Bergstaða á þessum árum ef stefndu hefðu ekki hindrað veiðar á hans vegum. Stefnandi telur að þessar tekjur hefðu numið 47.769.300 krónum og krefst þess til þrautavara að stefndu bæti sér það tekjutap með skaðabótum.

Fyrir liggi, samkvæmt veiðiskiptingarskjali sem birt hafi verið á heimasíðu stefndu, tungufljot. is, að stefndu hafi skipt með sér veiðum fyrir landi Bergstaða á veiðitíma árið 2010, þannig að þeir hafi stundað veiðar með þremur stöngum í senn frá 26. júní til 24. september að frádregnum dögunum frá og með 8. ágúst til og með 20. ágúst en í skjalinu sé þó greint frá því að lokadagsetning veiða hafi ekki verið ákveðin. Stefnandi leggi því til grundvallar að samtals hafi stefndu veitt í 92 daga það ár. Ekki liggi hins vegar fyrir gögn um veiðar stefndu eftir árið 2010 en allt að einu sé viðurkennt með dómi Hæstaréttar að stefndu hafi einnig á árunum 2011,2012, 2013 og 2014 hindrað veiðar á vegum stefnanda fyrir landi Bergstaða þau ár. Af þessum sökum hafi stefnandi orðið af sölutekjum veiðileyfa fyrir landi Bergstaða öll þessi ár.

Stefnandi byggir á því að stefndu beri að greiða sér skaðabætur er nemi söluverði þeirra veiðileyfa sem stefndu hafi tekið sér og nýtt á árinu 2010 og söluverði þeirra veiðileyfa sem stefnandi hafiekki getað selt fyrir landi Bergstaða árin 2011, 2012, 2013 og 2014 vegna háttsemi stefndu. Stefnandi byggir á því að tekjumissir hans vegna þessa hafi numið sölu veiðileyfa samkvæmt gjaldkrá sinni fyrir þrjár stangir í 92 daga hvert þessara ára og miðar við að hann hafi orðið af tekjum af sölu sem hann sundurliðar þannig miðað við gildandi verðskrá á hverjum tíma:

Tapaðar sölutekjur árið 2010 kr. 7.778.700

Tapaðar sölutekjur árið 2011 kr. 15.715.800

Tapaðar sölutekjur árið 2012 kr. 12.499.800

Tapaðar sölutekjur árið 2013 kr. 6.421.200

Tapaðar sölutekjur árið 2014 kr. 5.353.800

Samtals kr. 47.769.300

Stefnandi tekur fram að verð stangaveiðileyfa sé mismunandi eftir því hvenær á veiðitíma veitt er. Þannig sé verðið hæst þegar mest veiðivon er. Stefnandi vísar til þess að hann hafi lagt fram í málinu yfirlit úr sölukerfi þar sem söluverðmæti hvers stanga veiðileyfis í Tungufljóti fyrir hverja 92 daga veiðitímabilsins sé sundurliðað eftir tímabilum vegna framangreindra ára. Stefnandi telur að rétt sé að byggja á gjaldskránni og að hún sýni venjulegt og eðlilegt verð fyrir veiðileyfin en bendir á að stefndu telji sjálfir að unnt sé að fá 50.000 krónur fyrir hvert dagsveiðileyfi fyrir landi Bergstaða, sbr. umfjöllun þeirra þar um á heimasíðu sinni, tungufljot. is.

Stefnandi tekur einnig fram að ástæða þess að verð leyfa í sölukerfinu hafi verið lækkað frá því sem það hafi verið hæst skráð á árinu 2011 hafi verið minnkuð eftirspurn, sem hann telur fyrst og fremst vegna háttsemi stefndu. Stefnandi geri þó ekki í þrautavarakröfu kröfu um að stefndu bæti sér annað en tekjutap á grundvelli verðskrár en telur að á móti sé ekki ástæða til að lækka kröfuna vegna þess kostnaðar sem stefnandi hefði hugsanlega haft af því að selja þau veiðileyfi sem krafan byggir á eða lækka kröfuna vegna veiðileyfa sem stefnanda hefði hugsanlega ekki tekist að selja á veiðitímabilum áranna 2011 til 2014. Í því sambandi bendir stefnandi jafnframt á, og telur að rétt sé að á móti því komi, að rétt sé að taka tillit til tapaðra tekna af veiðileyfasölu fyrir fleiri stangir en þrjár fyrir landi Bergstaða, að rétt sé að taka tillit til tapaðra tekna vegna sölu veiðileyfa annars staðar í Tungufljóti á þessum árum og enn fremur megi taka tillit til tapaðs markaðar og kostnaðar við að vinna hann aftur.

Þess sé krafist að til viðbótar skaðabótunum verði stefndu dæmd til að greiða stefnanda vexti svo sem krafist er í þrautavarakröfu en til grundvallar upphafstíma vaxtakrafna er vísað til þess að stefnandi miði við að hið bótaskylda atvik hvers árs sé við lok veiðitíma viðkomandi árs, eða 1. október, en þá hefðu öll veiðileyfi átt að vera greidd. Þess vegna sé gerð krafa til skaðabótavaxta, skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. október hvers árs, fram til 18. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, en á síðast greindum degi hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnandi sendi lögmanni stefndu tilboð um að þeir myndu greiða skaðabætur á sama grundvelli og þrautavarakrafan er reist á með vísun til 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Þá byggir stefnandi á því, fallist dómurinn ekki á þær forsendur sem stefnandi byggir framangreindar dómkröfur sínar á, að dómurinn ákveði honum hæfilegar skaðabætur úr höndum stefndu að álitum. Byggt er á því að vegna þess að örðugt eða útilokað séfyrir stefnanda að sýna fram á nákvæmt umfang fjártjóns síns hafi dómstólar heimild til þess að dæma honum bætur að álitum í samræmi við dómaframkvæmd. Byggt er á því að eðli fjártjóns stefnanda, sem sé almennt fjártjón vegna missis hagnaðar grundvallað á töpuðum sölutekjum, sé þess háttar að það verði ekki staðreynt nákvæmlega og að með sérfræðiskýrslu Centra og viðauka við hana hafi stefnandi gert allt sem ætlast verði til af honum til þess að leiða líkur að fjárhæð tjónsins en þar kunni einnig að koma til matsgerð dómkvadds matsmanns, sem stefnandi áskilji sér rétt til að afla á síðari stigum. Í þessu sambandi sé sérstaklega vísað til þess að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 hafiþví verið slegið föstu að stefnandi hefði leitt aðþví nægjanlegar líkur að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna háttsemi stefndu. Af þeirri ástæðu beri enn fremur að slaka á sönnunarkröfum til stefnanda um að hann sýni nákvæmlega fram á fjártjón sitt og dæma bætur að álitum. Telur stefnandi það vera í samræmi við þau sjónarmið í skaðabótarétti að þegar sönnunaraðstaða sé almennt erfið og búið sé að sanna brot þá sé slakað á kröfum um sönnun fjártjóns.

Stefnandi áréttar að lokum að stefndu hafi haft uppi ólögmæta og saknæma háttsemi sem hafi valdið stefnanda tjóni. Með aðgerðum sínum hafi stefndu komið í veg fyrir að veiðimenn á vegum stefnanda gætu stundað lögmætar veiðar. Tjón stefnenda standi í beinu orsakasambandi við háttsemina og verið sennileg afleiðing hennar. Það sé hafið yfir vafa að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Með vísan til alls þess sem að framan er rakið verði að fallast á að stefnandi eigi kröfu á hendur stefndu um greiðslu skaðabóta og að skilyrði til að meta fjárhæð þeirra að álitum sé fyrir hendi. Við mat á hæfilegum bótum telur stefnandi að dómur verði að hafa í huga öll þau sjónarmið sem stefnandi hefur teflt fram til stuðnings aðal- vara- og þrautavarakröfum sínum.

Þess er krafist að til viðbótar skaðabótunum verði stefndu dæmd til að greiða stefnanda vexti svo sem krafist sé í þrautaþrautavarakröfu en til grundvallar upphafstíma vaxtakrafna er vísað til þess að hinni skaðabótaskyldu háttsemi stefndu hafi samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016 lokið við lok veiðitíma 1. október 2014. Þess vegna sé gerð krafa til skaðabótavaxta, skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til 18. ágúst 2018, en krafa um dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, en á síðast greindum degi hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnandi sendi lögmanni stefndu tilboð um að þeir myndu greiða skaðabætur og er í því sambandi vísað til 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna skaðabótaréttarins, samninga-og kröfuréttar. Þá er vísað til almennu skaðabótareglunnar og reglna skaðabótaréttar utan samninga. Um samaðild stefndu er vísað til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Krafa um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi þurfi að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni og að tjónið sé afleiðing af saknæmri háttsemi stefndu og sennileg afleiðing hennar, þótt hann þurfi ekki að sanna að skilyrðið um saknæma háttsemi stefndu sé uppfyllt en það hafi Hæstiréttur staðfest í dómi sínum í máli nr. 863/2016.

Í skaðabótamálum beri meintur tjónþoli sönnunarbyrði fyrir því að háttsemi meints tjónvalds hafi verið orsök tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir. Hann beri þannig óskipta sönnunarbyrði fyrir svokölluðum orsakatengslum. Til að fá dóm fyrir viðurkenningarkröfu um skaðabótarétt, eins og þann sem fólst í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 863/2016, þurfi hins vegar einvörðungu að leiða líkur á því að hann hafi orðið fyrir tjóni og að orsakatengsl séu á milli þess og hinnar saknæmu háttsemi. Dómur Hæstaréttar í áðurnefndu máli sé alveg ótvíræður um að rétturinn hafi ekki krafist lögfullrar sönnunar um orsakatengsl á milli saknæmrar háttsemi stefndu og mögulegs tjóns stefnda, en í honum segi: „Áfrýjandi hefur í málinu leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af áðurgreindri háttsemi sem stefndu samkvæmt framansögðu bera óskipta ábyrgð á. Hann hefur með þessu fullnægt þeim skilyrðum sem gerð verða til þess að fallist verði á viðurkenningarkröfu hans.“

Lögfull sönnun orsakatengsla bíði dómsmáls um fjárhæð skaðabótanna, komi til þess, enda verði orsakatengsl ekki sönnuð nema tilteknu, afmörkuðu tjóni verði slegið föstu sem hægt séað leggja mat á hvort leiði af háttsemi meints tjónvalds. Þyrfti meintur tjónþoli ekki að sanna orsakatengsl eftir að hafa fengið dóm fyrir viðurkenningarkröfu um skaðabótarétt væri afleiðingin sú að sönnunarbyrði meints tjónþola, sem fyrst höfðaði viðurkenningarmál og síðan mál um fjárhæð skaðabóta, væri til muna vægari en þess sem strax höfði skaðabótamál um tiltekna fjárkröfu. Slík niðurstaða væri að sjálfsögðu fráleit. Um þetta virðist stefnandi reyndar vera sammála stefndu, en í stefnu telji hann upp hverju hann telur að slegið hafi verið föstu í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 863/2016.

Þar tilgreini hann saknæma og ólögmæta háttsemi stefndu, óskipta skaðabótaábyrgð stefndu vegna háttseminnar og að tjón hans hafi verið sennileg afleiðing háttsemi stefndu. Stefndu séu ósammála stefnanda um síðastgreinda atriðið, en það breyti ekki því að stefnandi telur samkvæmt framangreindu að orsakatengsl þurfi að sanna í máli þessu. Líta beri á þetta sem bindandi málflutningsyfirlýsingu, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í ljósi þess sem fram komi í stefnu verði málsástæða um að ekki þurfi að sanna orsakatengsl í máli þessu ekki komið að síðar undir rekstri málsins, sbr. 5. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991.

Auk þess að byggja á því að kröfur stefnanda séu vanreifaðar, að orsakatengsl og sennileg afleiðing séu ekki fyrir hendi, byggi stefndu á því að stefnandi geti ekki sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni í tengslum við háttsemi stefndu og að þegar liggi fyrir dómsniðurstaða um að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni.

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi ekki sannað að orsakatengsl séu á milli neins þess tjóns sem hann byggir á að hann hafi orðið fyrir og saknæmrar háttsemi stefndu. Í stefnu segi stefnandi, varðandi aðal- og varakröfur, að hann vísi til svokallaðrar skilyrðiskenningar eða mismunarkenningar skaðabótaréttarins og útskýri í fáum orðum hvað í kenningunni feli st. Þar segi hann réttilega að samkvæmt henni eigi við ákvörðun skaðabóta að gera samanburð á tveimur atburðar ásum, þeirri sem hafi orðið í raun og annarri sem ætla mætti að hefði orðið ef hin saknæma háttsemi hefði ekki verið viðhöfð. Algerlega sé óljóst á hvaða reglum um orsakatengsl stefnandi byggi þrauta- og þrautaþrautavarakröfur sínar. Í umfjöllun um einstakar kröfur staðhæfi hann svo, annaðhvort algerlega eða að mestu án rökstuðnings, að orsakatengsl séu á milli þess tjóns sem þar er haldið fram og saknæmrar háttsemi stefndu. Meiri sésú umfjöllun ekki, þrátt fyrir að gögn málsins og staðhæfingar stefnanda sjálfs feli í sér, eins og fram komi í umfjöllun um aðalkröfu, staðfestingu og viðurkenningu á því af hans hálfu að háttsemi stefndu sé ekki eina ástæða minni veiðileyfasölu. Hann byggi með öðrum orðum ekki á neinum af reglum skaðabótaréttarins um það hvernig með skuli fara þegar slík staða er uppi, svo sem um samverkandi og sjálfstæðar tjónsorsakir, nægjanlegt og nauðsynlegt skilyrði. Eigi það jafnt við um allar kröfur hans. Veruleikinn sé hins vegar sá að háttsemi stefndu hafi hvorki verið nauðsynleg né nægjanleg ástæða fyrir meintu tjóni og hvorki samverkandi né sjálfstæð orsök fyrir því.

Afleiðing þessa málatilbúnaðar stefnanda sé að til þess að fá dóm fyrir kröfum sínum þurfi hann að sanna að hann hefði hagnast með þeim hætti sem hann heldur fram í aðal- og varakröfum sínum, ef aðeins stefndu hefðu ekki haft í frammi saknæma háttsemi sína. Hann geti ekki fengið dóm fyrir hluta krafna sinna á þeim grundvelli að saknæm háttsemi stefndu sé aðeins að hluta orsök meints tjóns. Á þeirri málsástæðu sé einfaldlega ekki byggt og því verði stefnanda ekki dæmdar neinar skaðabætur ef dómurinn fellst á það með stefndu að háttsemi þeirra geti ekki verið orsök alls þess tjóns sem stefnandi heldur fram. Vegna sönnunarbyrði stefnanda þurfi stefndu því aðeins að sýna fram á skynsamlegan vafa um að svo sé. Í því sambandi vísar stefndu til eftirfarandi atriða.

Í fyrsta lagi sé Tungufljót hafbeitará en ekki laxveiðiá frá náttúrunnar hendi, nema ef til vill í mjög litlum mæli. Áður en stefnandi hóf ræktun og seiðasleppingar hafi veiðst lítill sem enginn lax í ánni og enginn vafi geti leikið á því að langstærstur hluti þeirra laxa sem veiddust á árunum 2005 til 2009 stafi af ræktun og gríðarlega umfangsmiklum seiðasleppingum stefnanda. Þau seiði sem sleppt var hafi gengið til baka úr sjó einu ári síðar sem smálaxar eða tveimur árum síðar sem stórlaxar. Langstærstur hluti veiðinnar í fljótinu hafi verið smálaxar sem hafi dvalið eitt ár í sjó. Stefnandi hafi síðan sleppt seiðum í ána svo einhverju næmi árið 2009 og engum seiðum eftir það neðan fossins Faxa, en alkunna séað lax leiti til baka að þeim sleppitjörnum sem hann hafi komiðú rog því hafi sá litli lax sem kom úr sleppingum á tímabilinu 2010 til 2013 gengið beint upp fyrir Faxa. Í svokallaðri Tungufljótsskýrslu sinni segi stefnandi sjálfur að það ár sé ljóst að uppbyggingar- og ræktunarstarf sé að koma að endalokum. Seiðasleppingar hafi ekki hafist að marki aftur fyrr en eftir að Veiðifélag Árnesinga, Tungufljótsdeild veiðifélagsins, Veiðifélagið Faxi og Veiðimálastofnun hafi gert samning um rannsóknir og ráðgjöf vegna fiskræktar í Tungufljóti vorið 2014. Engu að síður láti stefnandi með öllu hjá líða að útskýra hvernig hann eigi að hafa getað vænst þess að nægur lax væri í Tungufljóti neðan Faxa eftir árið 2010 til þess að laða að veiðimenn í miklum mæli, þegar hann sjálfur hafi hætt ræktun og seiðasleppingum á svæðinu.

Í öðru lagi komi fram í svokallaðri Tungufljótsskýrslu stefnanda að stjórn Veiðifélags Árnessýslu (sic) hafi árið 2010 tekið einhliða ákvörðun um að stöðva alla ræktun Tungufljóts neðan Faxa og að uppbygging Tungufljóts hafi þar með verið slegin af. Stefnandi telji með öðrum orðum að það hafi verið veiðifélag Árnesinga sem hafi slegið af alla uppbyggingu Tungufljóts. Áfram segi í Tungufljótsskýrslunni að stjórn veiðifélags Árnesinga hafi enn staðið í vegi fyrir allri ræktunarstarfsemi í Tungufljóti á árinu 2011, meinað stefnanda að gera sleppitjarnir, að sleppa smáseiðum eða gönguseiðum og taka lax í klak. Formaður Veiðifélags Árnesinga hafi meira að segja gengið svo langt að hóta lögreglu aðgerðum ef stefnandi sýndi einhverjar tilhneigingar í þá átt að rækta upp Tungufljót. Þessi ákvörðun og afstaða veiðifélagsins séekki á ábyrgð stefndu frekar en önnur háttsemi veiðifélagsins og með engu móti tengd saknæmri háttsemi þeirra.

Í þriðja lagi liggi fyrir að stefndu hafi látið af ólögmætum veiðum í lok veiðitímabilsins 2010. Þrátt fyrir það geri stefnandi engan reka að því að rökstyðja hvers vegna fjöldi veiddra laxa og sala veiðileyfa hafi ekki aukist eftir að stefndu létu af ólögmætum veiðum sínum þrátt fyrir að halda því fram að sú veiði hafi valdið honum tjóni. Að sama skapi hafi hann með engu móti sýnt fram á umfang þess tjóns sem hann fullyrði að leiði af tálmun veiða frá og af Bergstöðum eftir að stefndu létu af hinum ólögmætu veiðum.

Í fjórða lagi benda stefndu á að mjög umtalsverð netaveiði á laxi fari fram í Hvítá, en veiðiréttarhöfum í ánni sé heimilt að veiða í net fjóra daga í viku á veiðitímabilinu. Á bls. 20 í viðskipta- og ræktunaráætlun þeirri sem stefnandi hafi unnið með Deloitte ehf. árið 2002, og sem vísað sé til í stefnu, sé netaveiði þessi tilgreind sem sérstakur áhættuþáttur. Þar segi að netin í Hvítá séu síðustu netin á Íslandi og þau „verði“ að kaupa upp. Ekki sé spurning hvort það gerist, heldur hvenær. Þess sé vænst að það gerist eigi síðar en í ársbyrjun 2005. Þvert á forsendur viðskipta- og ræktunar áætlunarinnar hafi umrædd laxanet aldrei verið keypt eða leigð af veiðiréttarhöfum í Hvítá sem veiði sem aldrei fyrr þann lax sem gangi upp ána á leið sinni í Tungufljót og aðrar laxveiðiár á vatnasvæði Hvítár. Þá veiði veiðiréttarhafar í Ölfusá sinn skerf. Þrátt fyrir framangreint geri stefnandi enga grein fyrir því hvers vegna enginn hluti meints tjóns hans stafi af miklum og vaxandi netaveiðum veiðiréttarhafa í Hvítá og Ölfusá, en allt meint tjón af háttsemi stefndu.

Í fimmta lagi komi fram áblaðsíðu 15 í áðurnefndri viðskipta- og ræktunaráætlun vegna Tungufljóts að reiknað sé með því að 20% stanga í ánni seljist ekki. Með öðrum orðum sé reiknað með 80% nýtingu mögulegra veiðileyfa. Til þess að stefnandi gæti hafa orðið fyrir tjóni af háttsemi stefndu þyrfti stefnandi að sýna að hún hefði leitt til þess að nýting mögulegra veiðileyfa hafi farið niður fyrir það sem vænta mátti. Í samanburðaryfirliti yfir nýtingu á nokkrum ám, sem séað finna í héraðsdómsmálinu sem varð Hæstaréttarmál nr. 863/2016, komi fram að nýtingarhlutfall Tungufljóts árið 2010 hafi verið nákvæmlega 82%, lækkað niður í 48,31% árið 2011 og hrunið svo árin 2012 og 2013 niður í 18,88% og 10,75%. Samkvæmt tölum sem stefnandi sjálfur leggi fram hafi nýting í Tungufljóti verið þannig yfir væntingum hans sjálfs árið 2010, þrátt fyrir að samkvæmt svokallaðri Tungufljótsskýrslu hans sjálfs og Hæstarétti hafi stefndu stundað stórtækar veiðar og hamlað veiðum veiðileyfishafa á vegum stefnanda árin 2008, 2009 og 2010. Stefnandi láti engu að síður alfarið hjá líða að rökstyðja hvernig hann hefði átt að geta náð betri nýtingu á ánni árið 2010 en lagt hafi verið upp með í viðskipta- og rekstraráætluninni, hefði háttsemi stefndu ekki komið til. Því síður víki hann nokkuð að því að nýting árinnar fari fyrst niður fyrir væntingar tveimur árum eftir að hann sjálfur hafi sleppt síðast seiðum neðan Faxa, þegar aðeins tveggja ára lax hafi skilað sér í ána, og hrunið loks þremur árum síðar, þegar engum gönguseiðum hafi verið lengur til að dreifa til að skila sér í Tungufljót neðan Fossins.

Í sjötta lagi vísa stefndu til þess að Tungufljót sé um það bil 40 km langt, frá upptökum að Hvítá. Neðan fossins Faxa sé Tungufljót tæplega 11 km langt. Á milli 1,5 og 2 km af Tungufljóti renni fyrir landi Bergstaða. Neðan Faxa eiga 26 jarðir veiðirétt í Tungufljóti. Þá séu ótaldar þær jarðir sem eigi veiðirétt ofan Faxa. Engu að síður telji stefnandi að mögulegt sé að ólögmæt veiði stefndu fyrir landi sínu árið 2010 og tálmun veiða veiðimanna á hans vegum árin 2010 til 2014 geti verið ábyrg fyrir öllum meintum hagnaðarmissi hans á fjórum árum, án frekari rökstuðnings. Stefnandi fjalli heldur ekkert um áhrif þess á orsakatengsl háttsemi stefndu og meints tjóns hans að landeigendur jarðanna Höfða, Vegatungu, Fells, Fellsskots og Króks hafi bannað, hið minnsta á árinu 2010, einnig veiðar veiðileyfishafa á vegum stefnanda fyrir þeirra landi. Stefnandi víki heldur ekki orði að áhrifum þess á meint tjón hans að hann sannanlega hafi boðið til sölu allar sex stangirnar sem títtnefnd viðskipta- og ræktunaráætlun vegna Tungufljóts hafi gert ráð fyrir á þeim tíma sem mál þetta varðar, þ. á m. tvær stangir á austurbakka árinnar sem meðal annars hafi veitt úr landi Bergstaða.

Í sjöunda lagi benda stefndu á, eins og fram komi í viðskipta- og rekstraráætlun vegna Tungufljóts, að stefnandi hafi áformað að selja sex stangir á dag í ánni neðan fossins Faxa. Upplýsingar af heimasíðum söluaðila veiðileyfanna sýni að þau áform hafi gengið eftir og sex stangir verið seldar á svæðinu allt fram til ársins 2010 þegar stefnandi hafi hafið að selja fjórar stangir til viðbótar í neðsta hluta árinnar, fyrir neðan Bræðratungubrú. Honum hafi með öðrum orðum tekist að bæta við fjórum stöngum í sölu þrátt fyrir háttsemi stefndu. Alls hafi stefnandi boðið veiðimönnum því 10 stangir til kaups í Tungufljóti neðan Faxa á árbilinu 2010 til 2014, 67% umfram það sem viðskipta- og rekstraráætlun hans og Deloitte hafi gert ráð fyrir. Fyrir liggi að samkvæmt arðskrá Tungufljótsdeildar veiðifélags Árnesinga frá árinu 2014 hafi hlutdeild Bergstaða í veiðiréttindum neðan Faxa verið rétt rúmlega 10%. Í því feli stað ef tekjur stefnanda af sölu veiðileyfa neðan Faxa hefðu algerlega þurrkast upp, þá hafi landeigendur Bergstaða aldrei getað verið ábyrgir fyrir meira en 10% af því tjóni ef alls ekkert væri hægt að veiða fyrir eða af landi Bergstaða. Það hafi hins vegar aldrei verið raunin eins og sala stefnanda á veiðileyfum á austurbakka Tungufljóts neðan Faxa sýni. Mögulegur hagnaðarmissir stefnanda af háttsemi stefndu hafi því aldrei getað verið hærri en sem samsvari hagnaði af einni seldri stöng af tíu. Nýting Tungufljóts hafi mest verið 82% árið 2010 og mun minni eftir það. Til þess að háttsemi stefndu gæti mögulega farið að valda stefnanda tjóni hefði hann þurft að sýna fram á að nýting hans á ánni á umþrættu tímabili væri það mikil að hann hefði getað selt þessa einu stöng hefði háttsemi stefndu ekki komið til. Annars sé algerlega ósannað að háttsemi stefndu hafi getað leitt til hagnaðarmissis fyrir hann. Stefnandi gefi því veiði frá Bergstöðum miklu meira vægi en nokkur rök standi til í ljósi vægis þeirra veiðiréttinda í heildarveiðiréttindunum sem stefnandi hafi leigt frá Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga.

Í áttunda lagi segja stefndu að meðalverð á hvern veiddan lax í Tungufljóti hafi samkvæmt þeim tölum sem stefnandi byggir aðalkröfu sína á verið 25.743 krónur á árinu 2010. Á árinu 2011, þegar fiskum í fljótinu hafi snarfækkað, hafi meðalverðið verið 164.516 krónur. Á árinu 2012 hafi meðalverðið verið enn hærra eða 182.759 krónur. Ekki hafi verið gefin upp nein veiði á árinu 2013, enda aðeins veitt í klak. Ef miðað sé við ársreikninga stefnanda hafi meðalverðið sömu ár verið 120.968, 110.345 og 81.818 krónur. Veiðimenn séu ekki óvitar og hafi meiri áhuga á að veiða þar sem þeir fái tökur og fisk fyrir kaupverð veiðileyfa sinna en þar sem lítillar veiði er von. Á árinu 2010 hafi veiðileyfi selst vel, enda meðalverð á hvern veiddan lax hagstætt miðað við það sem hafi þekkst í sambærilegum ám. Á árunum 2011 og 2012 hafi meðalverð hvers veidds fisks hins vegar verið algerlega út úr kortinu og því ekki við því að búast að margir hefðu áhuga á kaupum slíkra veiðileyfa. Það hafiþví verið léleg veiði en ekki háttsemi stefndu sem hafi leitt til minni hagnaðar stefnanda en hann vænti.

Í níunda lagi sýni veiðikort stefnanda að það hafi verið hann sem hafi bannað veiðimönnum á hans vegum að veiða frá landi Bergstaða. Háttsemi stefnenda (sic) hafi því ekki getað haft þau áhrif að fæla þá sem keyptu veiðileyfi af stefnanda frá veiðum þar.

Enn fremur byggja stefndu á því að stefnandi geti ekki sannað að meint tjón hans sé sennileg afleiðing af háttsemi stefndu. Stefndu hafi í Hæstarétti verið dæmdir vegna saknæmri háttsemi á árunum 2010 til 2014. Hún hafi annars vegar falist í ólögmætri veiði fyrir landi Bergstaða á árinu 2010 og hins vegar í því að hafa tálmað veiðileyfishöfum á vegum stefnanda veiðar frá og af landi Bergstaða árin 2010 til 2014. Stefndu árétta að Bergstaðir eigi jörð sem aftur eigi um það bil 10% veiðiréttinda í Tungufljóti neðan fossins Faxa. Um það bil 90% veiðiréttarins sé því í eigu annarra jarða. Veiðar hafi einnig verið hindraðar frá og fyrir öðrum jörðum við fljótið. Frá árinu 2010 hafi stefnandi selt tíu stangir til veiða í Tungufljóti neðan Faxa. Veiðistaðir við fljótið séu fjölmargir og af þeim tveir til þrír í landi Bergstaða.

Til þess að tjón það sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir geti talist sennileg afleiðing af saknæmri háttsemi stefndu hefðu þau átt að sjá eða getað séð fyrir að sú sáralitla skerðing veiðimöguleika veiðileyfishafa á vegum stefnanda sem raun bar vitni, hefði á fimm ára tímabili getað leitt til þess að stefnandi yrði fyrir tjóni sem næmi meira en 85% af fimmföldum tekjum hans af veiðileyfasölu árið á undan. Það ár, árið 2009, hafi verið langbesta ár stefnanda við veiðileyfasölu fram að þeim tíma. Og það þrátt fyrir að stefnandi myndi fyrirsjáanlega halda áfram að selja veiðileyfi um alla á, eins og hannhafi gert. Meira að segja þrautavarakrafa stefnanda hljóði upp á meira en 50% af fimmfaldri bestu veiðileyfasölu stefnanda fram til 2010.

Veruleikinn séað sjálfsögðu sá að huglægt eða hlutlægt virt hafi stefndu alls ekki getað séð fyrir sér að stefnandi yrði fyrir nokkru tjóni. Hvað þá því tjóni sem hann byggi á í dómkröfum sínum. Þær meintu afleiðingar háttsemi stefndu sem stefnandi haldi fram séu tilviljunarkenndar og ófyrirsjáanlegar. Veiðimenn hafi ekki þurft að færa sig langt til þess aðkomast á góð veiðisvæði annars staðar við Tungufljót sem þeir hefðu ekki verið að veiða hefðu þeir veitt frá eða af Bergstöðum. Sumir bestu veiðistaða fljótsins séufyrir ofan Bergstaði, eins og fossinn Faxi, eða fyrir neðan jörðina. Einvörðungu sex stangir hafi veitt margra kílómetra langt svæði bæði austan og vestan Tungufljóts, allt niður að Bræðratungubrú og því að engum þrengt með því að mega ekki veiða í eða af landi Bergstaða.

Einnig byggja stefndu á því að stefnandi geti ekki sannað neitt tjón sem sé möguleg afleiðing af háttsemi stefndu. Það tjón sem krafist sé skaðabóta fyrir sé vegna tekna af ólögmætri starfsemi og því séekki um að ræða tjón sem stefnandi eigi lögvarða hagsmuni af því að fá bætt. Stefnandi byggi kröfur sínar á missi hagnaðar sem hann teljiað hann hefði fengið ef ekki væri fyrir þá háttsemi stefndu sem Hæstiréttur hafi metið saknæma í dómi sínum í máli nr. 863/2016. Hann byggi nánar til tekið á því að hann hafi orðið af hagnaði vegna sölu veiðileyfa sem honum hafi ekki tekist sala á vegna umræddrar háttsemi stefndu. Í aðalkröfu sinni í stefnu byggi stefnandi á meðaltalshagnaði leigutaka laxveiðiáa á Íslandi eins og hann komi fram í skýrslu Hagfræðistofnunar í október 2018, en upplýsingar þær sem byggt séá virði st vera vegna ársins 2017. Það tímabil sem hann krefjist skaðabóta fyrir séu hins vegar árin 2010 til 2014 og heimfæri hann meðaltalshagnaðinn árið 2017 beint upp á þau ár. Varakröfu sína byggi stefnandi á hagnaði sínum árið 2009 og framreikni hann allt tímabilið 2010 til 2 014. Fyrir liggi að fiskgengd og heimtur í veiði á árabilinu 2010 til 2014 í Tungufljóti hafi verið afrakstur sleppingar gönguseiða á árabilinu 2009 til 2013 og að litlu leyti á árinu 2008.

Samkvæmt 26. gr. laga nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði sé veiðifélögum heimilt að veiða lax eða silung til hrognatöku vegna fiskræktar, enda liggi fyrir samþykkt fiskræktaráætlun, sbr. lög um fiskrækt. Þar sem ekki sé veiðifélag geti Fiskistofa heimilað veiðréttarhöfum að veiða lax eða silung í sama skyni. Framangreint ákvæði hafi komiðinn í eldri lög um lax og silungsveiðar árið 1994.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 58/2006 sé veiðifélagi eða veiðiréttarhöfum, þar sem ekki er veiðifélag, í hverju því veiðivatni þar sem ætlunin er að stunda fiskrækt með sleppingum seiða, hafbeit til stangveiði eða öðru því er að fiskrækt lýtur, skylt að gera fiskræktaráætlun er nái til fimm ára í senn. Hlutverk fiskræktaráætlunar sé að gera fyrirhugaða fiskrækt markvissa og árangursríka og tryggja eftir föngum að þannig sé að fiskrækt staðið í hvívetna að vistkerfi villtra ferskvatnsstofna stafi ekki hætta af slíkum framkvæmdum.

Samkvæmt 6. gr. sömu laga sé framkvæmd fiskræktaráætlunar háð því að Fiskistofa hafi áður samþykkt áætlunina. Áður en samþykki er veitt skuli Fiskistofa leita umsagnar Hafrannsóknarstofnunar. Í samþykki skuli koma fram þeir skilmálar sem Fiskistofa telji nauðsynlega, m. a. til verndar viðkomandi fiskistofni gegn sjúkdómum og erfðablöndun.

Stefndu telja að þegar þessi ófrávíkjanlegu lagaákvæði séuvirtséótvírætt að sú starfsemi stefnanda sem hann byggi tjón sitt á, slepping gönguseiða í því skyni að selja leyfi til að veiða þau þegar þau gengju til baka upp í Tungufljót, hafi verið með öllu ólögmæt. Engin fiskræktaráætlun hafi verið til fyrir Tungufljót fyrir árin 2008 til 2013, hvorki ofan né neðan fossins Faxa. Fyrst hafi komiðfram umsókn um samþykki slíkrar fiskræktaráætlunar frá veiðifélaginu Faxa vegna Tungufljóts ofan Faxa árið 2010, en henni hafi verið synjað vegna fjölmargra annmarka, svo sem vegna algers skorts á upplýsingum og rannsóknum um vistkerfi árinnar, óskýrra markmiða áætlunarinnar og þess að ekki hafi verið ljóst að henni væri ætlað að stuðla að sjálfbærni svo sem lög nr. 61/2006 hafi gert kröfu um.

Stefndu telja að hefði stefnandi farið að lögum sé ljóst að hann hefði engum seiðum getað sleppt og engar sleppitjarnir grafið. Afleiðingin hefði verið sú að lítil sem engin veiði hefði verið í Tungufljóti, hvorki ofan né neðan fossins Faxa nokkurn tíma á leigutíma hans samkvæmt leigusamningunum frá 2003 og 2010. Allar tekjur sem hann raunverulega hafi haft af sölu veiðileyfa í Tungufljóti út árið 2014 hafi því verið óleyfistekjur. Hann hefði litlar sem engar lögmætar tekjur getað haft af sölu veiðileyfa á árunum 2010 til 2014. Því verði stefndu ekki gerð ábyrg fyrir því að hann hafi ekki haft á þeim árum þær veiðileyfatekjur sem hann vænti eða leggi til grundvallar dómkröfum sínum.

Stefndu telja að niðurfelling Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga á leigu stefnanda nemi hærri fjárhæð en mögulegar bótakröfur hans á hendur stefndu geti nokkurn tíma náð. Á aðalfundi Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga 31. mars 2011 hafi verið samþykkt að fella niður leigugreiðslur stefnanda vegna stangveiðiréttar í fljótinu árið 2011. Í yfirlýsingu formanns Tungufljótsdeildar, sem lögmaður hennar hafi framsent í tölvupósti 10. október 2014, segi formaðurinn: „Varðandi leigusamninginn þá bað leigutaki um að vera leystur undan samningi fyrir tveimur árum enda gætum við Tungufljótsdeild ekki afhent þá vöru sem um var samið. Það er því ekki neinn samningur og engar greiðslur vegna samnings. Það átti sér stað í tvö ár en síðan ekki söguna meir.“

Formaður Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga og fyrirsvarsmaður stefnanda hafi staðfest í vitna- og aðilaskýrslum sínum í héraði, í málinu sem síðar varð Hæstaréttarmálið nr. 863/2016, að stefnandi hefði greitt fjórar milljónir króna í leigugreiðslur vegna ársins 2010 og 10 milljónir króna í leigugreiðslur vegna ársins 2011. Ekki hefði verið um frekari greiðslur að ræða.

Samkvæmt yfirlýsingu formanns Tungufljótsdeildarinnar frá 5. apríl 2016, sem samin hafi verið af fyrirsvarsmanni stefnanda og formaðurinn verið beðinn að undirrita þegar aðalmeðferð var yfirvofandi, hafi stefnandi verið leystur undan ákvæðum 2. gr. leigusamnings aðila um greiðslur fullumsaminnar leigu og sagt að samkomulag væri um að fullnaðaruppgjör biði endanlegra lykta héraðsdómsmálsins. Þ essi viðbótarslaufa um fullnaðaruppgjör síðar sé vægast sagt ótrúverðug í ljósi fyrri yfirlýsinga og samþykkta um málið og aðdraganda yfirlýsingarinnar. Í öllu falli ráði það engum úrslitum, þar sem í slíku uppgjöri sem háð sé niðurstöðu þessa dómsmáls hljóti það að felast að fái stefnandi engar bætur greiði hann ekki neitt, en fái hann bætur greiði hann mögulega eitthvað. Fái hann því engar bætur í máli þessu hafi kostnaður hans lækkað sem nemi niðurfellingu leigugreiðslna og megi leggja þá forsendu til grundvallar við mat á meintu tjóni hans.

Stefndu segja að leigugreiðslur sem stefnandi hefði átt að greiða á árunum 2012 til 2014 hafi numið 40 milljónum króna. Hann hafi hins vegar einnig fengið niðurfellingu leigugreiðslna á árunum 2015 og 2016 sem hefðu samkvæmt leigusamningi hans átt að nema samtals 38 milljónum króna og lang líklegast hafi hann ekki greitt leigu fyrir fleiri ár í kjölfarið. Þannig liggi fyrir að stefnandi hafi fengið niðurfellda kröfu um leigugreiðslur að fjárhæð hið minnsta 78 milljónir króna vegna þess að Tungufljótsdeild hafi ekki getað afhent þá vöru sem um hafi verið samið. Ef raunin sé sú að háttsemi stefndu á árunum 2010 til 2014 sé eina orsök þess að Tungufljótsdeild gat ekki afhent umsamda vöru, eins og stefnandi byggi á, þá sé eðlilegt að allur sannaður og líklegur afsláttur af leigugreiðslum út leigutímann teljist stefnanda til tekna. Afslátturinn leiði þá beint af þeirri háttsemi sem krafist sé bóta vegna. Að lágmarki verði þó að telja honum til tekna niðurfellingu leigu á árunum 2012 til 2014 þegar háttsemin hafi átt sér stað og sem kröfur stefnanda varði.

Þá segja stefndu að ekki verði framhjá því litið að stefnandi hafialdrei til þessa dags selt veiðileyfi í Tungufljóti fyrir hærri fjárhæð en 15 milljónir króna á einu ári, samkvæmt hans eigin ársreikningum. Á árunum 2010 til 2014 hafi hann selt veiðileyfi fyrir 41.200.000 krónur. Hefði hann jafnað sína bestu veiðileyfasölu öll árin hefði hann selt veiðileyfi fyrir 75 milljónir króna. Mismunurinn á bestu, mögulegu sölu og raunverulegri sölu, sem haldið sé fram að stafi af minnkandi sölu sem stefndu beri ábyrgð á, sé því 33.800.000 krónur. Niðurfelling leigugreiðslna til Tungufljótsdeildar veiðifélags Árnesinga fyrir sömu ár nemi hins vegar aldrei lægri fjárhæð en 40 milljónum króna, sem talnaglöggir átti sig á að sé meiri afsláttur en tjón stefnanda af veiðileyfasölu geti hafa numið á því árabili sem um ræðir, miðað við allra bestu rauntölur um sölu fyrri ára.

Þegar jafnframt sé litið til þess sem fram er komið í öðrum málsástæðum stefndu um hlutfallslega lítið verðmæti veiðiréttar Bergstaða samkvæmt arðskrá og þar af leiðandi því takmarkaða tjóni sem hindrun veiða af jörðinni og fyrir henni hafi mögulega getað valdið, veiði annarra veiðiréttarhafa, áhrifa netaveiði og allra annarra mögulegra ástæðna annarra fyrir því að ef stefndu beri á annað borð ábyrgð á nokkru af meintu tjóni stefnanda geti hún ekki verið alger, verði að telja að hvort sem lögð er til grundvallar niðurfelling leigugreiðslna að fjárhæð 40 milljónir króna, 78 milljónir króna eða enn hærri fjárhæð, geti mögulegur hagnaðarmissir stefnanda aldrei hafa verið hærri en sem niðurfelldu leigugreiðslunum nam. Hann hafi því aldrei orðið fyrir tjóni. Verðmæti niðurfelling aleigunnar beri að sjálfsögðu að verðbæta og vaxtareikna með sama hætti og skaðabótakröfur stefnanda.

Í greinargerð stefndu er skorað á stefnanda að leggja fram greiðslukvittun frá fjármálafyrirtæki sem sýni leigugreiðslur hans til Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga fyrir árin 2017 til 2019. Verði stefnandi ekki við áskoruninni sé gerð krafa um að dómurinn leggi til grundvallar að þær hafi ekki verið inntar af hendi.

Einnig segja stefndu að fjárhagsleg tengsl stefnanda við systurfélögin Lax- á ehf. og Agn ehf. sé þess eðlis að útiloka að unnt sé að byggja á tekjutölum Tungufljóts ehf. í ársreikningum. Samkvæmt gögnum málsins séu það þrjú félög sem komi að sölu veiðileyfa í Tungufljóti frá því stefnandi hafi teið á leigu stangveiðiréttinn í fljótinu, þ. e. stefnandi sjálfur sem leigutaki veiðiréttarins og félögin Lax- á ehf. og Agn ehf. sem umboðssalar hans. Eigna- og stjórnunartengsl félaganna þriggja séu sláandi. Á-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf sé framkvæmdastjóri þeirra allra og sitji einn í stjórn stefnanda og Agns ehf., en ásamt tveimur öðrum hluthöfum í stjórn Lax- ár ehf. Á-kk-nf Þ-kk-nf, V-kvk-nf B-kvk-nf og P-x-x A-x-x eigi 95% hlutafjár í Tungufljóti ehf. Þau, ásamt M-x-x A-x-x eigi allt hlutafé í Agni ehf. og þau fjögur síðastnefndu 83,9% hlutafjár í Lax-á ehf. Fyrirkomulag veiðileyfasölu, tekna og hagnaði af henni verði að skoða í þessu ljósi. Tekjum og hagnaði af veiðileyfasölunni hafi verið hægt að koma fyrir í hverju félaganna í hvaða hlutföllum sem stjórnendur hafi kosið. Ársreikningar stefnanda sýni aðeins nettó sölutölur án söluþóknana og hinar grunsamlega sléttu tölur um tekjur af veiðileyfasölu sem finna megi í ársreikningum Tungufljóts ehf., bendi enda til þess að sú hafi nákvæmlega verið raunin. Þannig hafi tekjur af sölu veiðileyfa numið sléttum 15 milljónum króna árin 2009 til 2011. Á engu ári eftir árið 2007 hafi tekjurnar af veiðileyfasölu numið fjárhæð sem hafi ekki endað á sléttu hundraði þúsunda sem sé í sláandi andstöðu við öll fyrri ár. Viðskipta- og ræktunaráætlunin frá 2002 undirstriki hvernig hægt hafi veriðað koma tekjum og hagnaði fyrir þar sem best hentaði. Á bls. 14 komi fram að Lax- á ehf. verði megin söluaðili veiðileyfa og fái fyrir það 15% söluþóknun, eða 124.323 bandaríkadali árlega. Það veki athygli að samkvæmt fjárhagsáætlun stefnanda á bls. 16 nemi þóknanir Lax- ár ehf. meira en 80% þeirrar fjárhæðar sem áætluð sésem hagnaður hluthafa þegar hann sé mestur. Það veki jafnframt athygli að þrátt fyrir að talað sé um 15% söluþóknun virðist fjárhæðin föst, óháð sölutekjum, þegar litið sétil áætlaðra sölutekna árið 2006, annars vegar, og áranna 2007 til 2015 hins vegar, sbr. bls. 16. Þessi mjög svo athyglisverðu hlutföll hagnaðar til hluthafa Tungufljóts ehf. og söluþóknana til Lax- ár ehf. virði st endurspegla þann ásetning endanlegra eigenda frá upphafi að skilja aðeins lágmarkshagnað eftir í Tungufljóti ehf. Agn ehf. virðist svo að hluta hafa tekið við hlutverki Lax- ár við sölu veiðileyfa og bæði félögin annast þá sölu. Þetta sýni svo ekki verði um villst að ársreikningar Tungufljóts ehf. verði ekki lagðir til grundvallar um raunverulegar sölutekjur félagsins af laxveiðileyfum eða til að slá föstum hagnaði eða tapi af starfsemi félagsins í Tungufljóti yfirleitt. Af því leiði að engar skaðabætur verði byggðar á samanburði á ársreikningum Tungufljóts ehf. og neinum öðrum viðmiðunartölum sem stefnandi vill byggja á eða framreikningi afkomu ársins 2009.

Jafnframt byggja stefndu á því að allar tölur um sleppingar og kostnað vegna þeirra frá öndverðu séu of lágar og að engu hafandi. Stefndu halda því fram að tölur um kaupverð og sleppingu seiða, annars vegar, og heimtu í veiði í Tungufljóti, hins vegar, fari illa saman. Þar sem veiðitölur verði að teljast nokkuð áreiðanlegar verði ekki annað af þessu ráðið en að miklu mun fleiri seiðum hafi verið sleppt en stefnandi hafi gefið upp og líklegast þeim fjölda sem margrætt viðskipta- og ræktunaráætlun stefnanda frá árinu 2002 hafi gert ráð fyrir. Þrátt fyrir að kostnaður við seiðakaup hafi að meðaltali verið tæplega 65% hærri en uppgefinn fjöldi slepptra gönguseiða hafi gefið tilefni til sé sá kostnaður enn lægri en rök standi til þegar sleppa hafi átt að jafnaði 250.000 seiðum á ári samkvæmt viðskiptaáætluninni og mest hafi verið sleppt 75.000 seiðum.

Eitthvað af þeim 65% umframkostnaði við seiðakaup sem fram komi í ársreikningi kunni að skrifast á smáseiðasleppingar. Stærsti hlutinn sé hins vegar óútskýrður. Jafn óútskýrt sé hvar annar kostnaður við að kaupa allt að 175.000 seiði á ári umfram uppgefnar tölur hafi lent. Skýringanna sé líkast að leita í eignatengslum stefnanda við aðra aðila en Láx- a ehf. og Agn ehf. Þannig komi fram í skriflegri aðilaskýrslu stefnanda, svokallaðri Tungufljótsskýrslu, að hann hafi keypt helmingshlut í tveimur fiskeldisstöðvum, á Laxeyri og Húsafelli. Fiskeldisstöðin á Húsafelli leggi að minnsta kosti jafnframt til gönguseiði í Rangárnar þar sem stefnandi sé einnig leigutaki stangveiðiréttar. Samkvæmt bókhaldi stefnanda hafi svo gott sem öll seiði frá árinu 2006 verið keypt af fiskeldisstöðinni á Laxeyri.

Ekkert liggi fyrir um viðskiptaverð með seiði á milli þessara tengdu aðila annað en brúttótölur um seiðakaup. Þannig liggi ekkert fyrir um einingaverð eða hvort seiðin hafi verið seld stefnanda á kostnaðarverði, með tapi eða með hagnaði. Þegar svo háttar til að engin skýring sé í bókhaldi stefnanda á kostnaði við kaup á óuppgefnum umframseiðum liggi beinast við að honum hafi verið komið fyrir á einhverjum öðrum stað og komi margt til greina í þeirri eignatengslaflækju stefnanda við önnur félög sem fyrir liggi. Sá möguleiki verði í öllu falli ekki útilokaður að dótturfélag stefnanda, eins og fiskeldisstöðvarnar sem hafi selt honum seiði, eða systurfélög, hafi tekið á sig þann kostnað. Engir ársreikningar frá þessum aðilum liggi fyrir í málinu.

Hvað sem því líði, hver kostnaður við kaup óuppgefinna seiða hafi verið og hvar honum hafi verið komið fyrir, standi eftir að ársreikningar stefnanda séu ónýtt gagn til þess að meta raunverulega afkomu hans og samsteypu hans af starfseminni í Tungufljóti. Þeir endurspegli ekki réttan kostnað og ekki réttar tekjur. Stefndu verði því með engu móti gert að greiða stefnanda skaðabætur vegna þess að sú afkoma hafi verið lakari en einhverjar viðmiðunartölur sem stefnandi kjósi að bera afkomu sína saman við eða vegna þess að framreiknuð afkoma ársins 2009 hafi verið hin eða þessi.

Jafnframt segja stefndu að krafa stefnanda sé fyrir hagnaðarmissi, ekki aukningu taps. Þannig geti hann ekki fengið dóm fyrir kröfum sínum án þess að sýna fram á að hann hefði hagnast ef ekki hefði komið til háttsemi stefndu. Tekjumissir einn og sér dugi þannig ekki til þess að stefnanda verði dæmdar bætur. Stefndu árétta í þessu sambandi það sem fram er komið um óáreiðanleika tekjuþáttar ársreikninga stefnanda vegna eignatengsla hans við söluaðila og gjaldaþáttinn vegna algerrar þoku um raunverulegan kostnað af kaupum og sleppingu seiða. Mikil líkindi verði að telja til þess að tekjur og gjöld séu vantalin en í hvaða umfangi hvort fyrir sig sé óljóst. Ef óvíst sé hverjar tekjur stefnanda hafi veriðá þeim árum sem um sé þrætt og jafnframt óvíst hver kostnaðurinn hafi verið, sé engin leið að slá því föstu að hann hefði hagnast á þeim árum án þess að til hefði komið háttsemi stefndu. Verði þau því ekki dæmd til að greiða honum skaðabætur á grundvelli hagnaðarmissis.

Stefndu byggja sérstaklega á þvíað meintum tjónþola beri að sanna raunverulegt tjón sitt krefji hann aðra um bætur. Í því feli stað þegar krafist sé skaðabóta fyrir hagnaðarmissi, þurfi viðkomandi að geta sannað að hann en ekki einhver annar hefði fengið þann hagnað sem hann telji sig hafa orðið af. Sú aðferðafærði sem stefnandi byggi á í aðal- og varakröfum sélangt því frá að uppfylla þessar kröfur. Rekstur stefnanda sé hefðbundinn fyrirtækjarekstur. Hann hafi tekjur sem áætla megi út frá bestu upplýsingum og hann hafi gjöld sem einnig megi áætla með rökstuddum hætti, hvort tveggja á grundvelli þeirra tilteknu og einstaklingsbundnu rekstrarforsendna sem eiga við um starfsemi hans. Stefnanda hafi að minnsta kosti reynst hægur leikur að gera þá rekstraráætlun sem finna megi í viðskipta- og ræktunaráætlun hans og Deloitte frá árinu 2002. Þannig sé honum enginn vandi á höndum í raunverulegri sönnunarfærslu fyrir tjóni sínu, eins og krafist sé að skaðabótrétti. Vandi stefnanda feli st hins vegar í tvennu: annars vegar vitneskju hans sjálfs um að hann geti ekki skilað hagnaði án þess að mega sleppa miklum fjölda gönguseiða og hins vegar því að honum hafiekki verið heimilt að lögum að sleppa gönguseiðum neins staðar í Tungufljóti fram til ársins 2014 og verið með virkum hætti bannað af Veiðifélagi Árnesinga að stunda fiskrækt neðan fossins Faxa frá og með árinu 2010. Þannig sé útilokað fyrir stefnanda að sanna eða gera líklegan eigin hagnað á umþrættu tímabili ef ekki hefði komið til háttsemi stefndu. Til að gera stöðu stefnanda enn erfiðari liggi fyrir að lítið, ef nokkuð, séað marka ársreikninga hans hvað varðar tekjur og gjöld, eða upplýsingar sem hann hafi gefið um sleppingar gönguseiða.

Sú ótæka hjáleið sem stefnandi hafi kosið í aðalkröfu sinni í stefnu málsins séað byggja á skýrslu Centra frá 30. apríl 2019 sem aftur byggi á forsendum sem sagðar séu fengnar úr skýrslu Hagfræðistofnunar um virði lax- og silungsveiða frá því í október 2008. Fullyrt sé að samkvæmt skýrslunni, sem virðist byggja á upplýsingum frá árinu 2017, hafi meðalhagnaður leigutaka í laxveiðiám verið 10% af tekjum. Um þetta segi ekki orð í tilvísaðri skýrslu, hvorki beint né óbeint. Hins vegar hafi stefnandi lagt fram útprentaða glærukynningu vegna fyrirlestrar sem aðalhöfundur skýrslunnar hafi haldið á málstofu. Á næstsíðustu glæru kynningarinnar segi: „Kostnaðarhlutföll hjá leigutökum voru um 90% að meðaltali (vegið meðaltal).“ Ekki sé byggt á því í málatilbúnaði stefnanda að aðal- og varakrafa hans styðjist við glærukynningu eins af starfsmönnum Hagfræðistofnunar en ekki útgefna skýrslu stofnunarinnar og verði því ekki dómur byggður á þeirri óframkomnu málsástæðu. Engu að síður sé vert að geta þess að ekkert k omifram um það í áðurnefndri glærukynningu hvernig þetta meðaltal kostnaðarhlutfalls sé vegið og hvaða vægi leigutökum í ólíkum tegundum laxveiðiáa hafi verið gefið. Hins vegar komi fram á 11. glæru kynningarinnar að atriði sem hafi áhrif á tekjur veiðiréttarhafa séu meðal annars tegund áa, aflavon og kostnaður við ræktun og hver beri hann. Fyrir liggi að Tungufljót sé, og hafi veriðá þeim fimm árum sem gerð sé krafa um skaðabætur vegna, hafbeitará. Ef miklu var sleppt hafi veiðin verið góð, ef litlu var sleppt hafi veiðin verið lök. Jafnframt liggi fyrir að aflavonin á fjórum af þeim fimm árum sem krafist séskaðbóta fyrir hafi veriðmjög lítil. Loks liggi fyrir að ef á annað borð hafi verið lagt í nauðsynlegan kostnað við að tryggja sæmilega veiðivon, eða slík ræktun heimil, hafi kostnaðurinn verið mjög hár. Allt framangreint sýni ótvírætt að Tungufljót hafialdrei verið til þess fallið að skila meðalhagnaði leigutaka stangveiðiréttar á laxi á Íslandi, þegar ekki hafi fariðfram mjög umfangsmiklar sleppingar gönguseiða.

Þær æfingar sem skýrsla Centra frá apríl 2019 byggi á séu jafnframt fáu líkar. Þannig gefi skýrslan sér að meðalnýting í Tungufljóti hefði fylgt þróun meðalnýtingar í þremur öðrum ám og meðalverð veiðileyfa í ánni þróast með sama hætti og í sömu samanburðar ám, algerlega án þess að taka neitt tillit til þess að hrun hafi orðið í seiðasleppingum og sáralítill fiskur í ánni á tímabilinu sem máli skipti. Á þessum grundvelli reikni C-x-x út ímyndaðar tekjur og leggi svo til grundvallar að 10% þeirra hefðu verið hagnaður stefnanda ef háttsemi stefndu hefði ekki komið til. Það sémeð öllu ósannað og í andstöðu við öll gögn í málinu að tekjur hefðu orðið með þeim hætti sem Centra leggi til grundvallar. Um hagnaðarhlutfallið hafi þegar verið fjallað.

Sérstaklega um varakröfu í stefnu, sem byggi á aðferðafræði í viðauka 25. október 2019 við skýrslu Centra, byggja stefndu á því að forsendur hafði að engu leyti breyst á milli þess sem aðalskýrslan og viðaukinn hafi verið gerðir, en stefnandi virðist hafa áttað sig á hversu langsótt hafi verið að hann fengi dóm fyrir skaðabótum á grundvelli upphaflegu skýrslunnar. Sú aðferðafræði sem notuð séí viðaukanum sé hins vegar á engan hátt betur til þess fallin að byggja undir varakröfu stefnanda en upphaflega skýrslan undir aðalkröfuna. Á bls. 1 í viðaukanum komifram að aðferðin felist í því að miða við ársreikning Tungufljóts þegar samningur við Tungufljótsdeild Árnesinga (sic) hafi verið gerður 10. apríl 2010 og framreikna hagnað félagsins árið 2009 út líftíma samningsins. Þá segi að sá hagnaður hafi verið sú afkoma sem eigendurnir hafi mátt gera ráð fyrir við samningsgerðina og rökin fyrir því að nota einvörðungu árið 2009 sem viðmiðunarár stafi af því að þá hafi ræktunarstarfið verið farið að skila árangri og eigendur Tungufljóts ehf. mátt vænta þess að svo yrði áfram. Þessi aðferðafræði sésvo endursögð á bls. 9 í stefnu.

Stefndu kveða að þess finni st fá ef nokkur dæmi í réttarframkvæmd að afkoma eins árs sé notuð sem grundvöllur við ákvörðun skaðabóta fyrir næstu fimm ár þar á eftir. Þegar byggja þurfi ákvörðun um fjárhæð skaðabóta á rekstarupplýsingum fyrri ára séu notuð nokkur ár til þess að koma í veg fyrir að sveiflur frá ári til árs gefi ranga mynd af langtímarekstrinum og raunverulegu tjóni tjónþola. Þessu til viðbótar sé rökstuðningur C-x-x fyrir því að miða við þetta eina ár svo fráleitur að hann dæmi sig sjálfur. Forsenda Centra sjálfs fyrir því að framreikna hagnað ársins 2009 til næstu fimm ára sé að ræktunarstarf stefnanda hafi þá verið farið að skila árangri og að eigendur Tungufljóts ehf. hafi mátt vænta þess að svo yrði áfram. Á sama tíma liggi fyrir að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi skrifað í svokallaða Tungufljótsskýrslu sína, bls. 4, að árið 2009 fari að verða ljóst að uppbyggingar- og ræktunarstarf í Tungufljóti sé að koma að endalokum. Þau endalok sem hann þarna virðist sjá fyrir sé stöðvun Veiðifélags Árnesinga á fiskrækt ári síðar, enda ekki á valdi stefndu að stöðva uppbyggingu eða ræktun. Án seiðasleppinga hafi stefnandi mátt vita að engin von væri til þess að hagnaður ársins 2009 myndi endurtaka sig og á því hefði Centra átt að byggja aðferðafræði sína og stefnandi sínar dómkröfur. Hvorki Veiðifélagið Faxi né Tungufljótsdeild hafi enda samþykkta fiskræktaráætlun sem hafi getað heimilað seiðasleppingar og sú hafi verið raunin allt til ársins 2014.

Sérstaklega varðandi þrautavarakröfu í stefnu segja stefndu að stefnandi byggi á því að ef stefndu hefðu ekki haft í frammi saknæma háttsemi sína á árunum 2010 til 2014 hefði hann getað selt þrjár stangir til viðbótar þeim sem hann seldi allt veiðitímabilið öll fimm árin. Þetta byggi stefnandi á því að stefndu hafi úthlutað landeigendum Bergstaða þremur stöngum til veiða einungis árið 2010. Með einhverjum óskiljanlegum hætti eigi því veiðiumsvif stefndu á árinu 2010 að hafa komið í veg fyrir sölu stefnanda á þremur stöngum, ekki aðeins það ár heldur næstu fjögur ár einnig. Stefnandi geri engan reka að því að leggja mat á tjón sem hann hafi raunverulega orðið fyrir þau ár vegna tálmunar á veiðum frá og af landi Bergstaða. Fyrst séþað til að taka að stefnandi hafi boðið til sölu tíu veiðistangir í Tungufljóti neðan fossins Faxa öll umrædd ár. Hann hafi engin gögn lagt fram um að hann hafi síður getað selt þessar stangir en aðrar stangir í fljótinu, en heildarfjöldi stanga hafi verið 20 eftir að stefnandi hafi bætt við fjórum stöngum neðan Bræðratungubrúar. Þá hafi stefnandi engin gögn lagt fram um heildartekjur af þessum tíu stöngum samanborið við heildartekjur af hinum tíu stöngunum í fljótinu og hvernig þær tekjur þróuðust. Ef eftirspurn eftir og tekjur af þessum tíu stöngum hafi ekki minnkað merkjanlega meira en eftirspurn í og tekjur af öðrum stöngum í Tungufljóti geti stefnandi ekki hafa orðið fyrir tjóni vegna háttsemi stefndu. Stefnandi hafi með öðrum orðum engin gögn lagt fram um að hann hafi orðið fyrir því tjóni sem hann haldi fram í þrautavarakröfu sinni eða nokkru öðru tjóni vegna háttsemi stefndu.

Stefndu mótmæla málatilbúnaði stefnanda um að stefnanda verði dæmdar skaðabætur að álitum. Stefndu byggja á því að málatilbúnaður stefnanda í þessu sambandi sé að engu hafandi. Í fyrsta lagi hafi Hæstiréttur engu slegið föstu um að stefnandi hefði sannað tjón í viðurkenningarmálinu og í þessu máli fái hann því engan afslátt af venjulegum sönnunarkröfum. Í öðru lagi væri hægur leikur fyrir stefnanda að sanna áhrif háttsemi stefndu á afkomu hans ef hann bara vildi það. Hann vilji það hins vegar ekki þar sem þá kæmi í ljós að versnandi afkoma hafi leitt af því að dregið hafi mjög úr seiðasleppingum sem hafi ráðið fiskgengd og áhuga veiðimanna á leyfum á þeim árum sem kröfur hans varði. Enn síður hafi hann áhuga á að sanna með framlagningu rekstrarupplýsinga um önnur samstæðufélög sín hver afkoman af starfsemi hans í Tungufljóti hafi raunverulega verið á þeim tíma sem hún hafi staðið yfir. Af framangreindum ástæðum sé engin ástæða til þess að slá af sönnunarkröfum til stefnanda og fella aðstöðu hans undir þau þröngu undantekningartilvik sem leitt geti til dóms um skaðabætur að álitum.

Stefndu byggja þrautavarakröfu sína á því að fjárkröfur vegna ársins 2010 og hluta ársins 2011 séu fyrndar. Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð beri á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Þegar litið sé til dómkrafna stefnanda í máli þessu og málsatvika sé ljóst að hann hafi haft nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þá sem á því báru ábyrgð frá þeim degi sem hin saknæma háttsemi stefndu átti sér stað í hverju tilviki. Fyrningarfrestur mögulegra skaðabóta vegna hverrar, tiltekinnar saknæmrar háttsemi stefndu hafi því hafist strax að henni lokinni eða þegar stefnandi hafi fengið um háttsemina vitneskju, væri það síðar. Urmull gagna sýni að á árunum 2010 og 2011 hafi rignt yfir stefnanda tilkynningum um saknæma háttsemi stefndu. Meira að segja hafi upplýsingar um hana verið að finna á heimasíðunni tungufljot. is sem einhver eða einhverjir stefndu héldu úti. Það sé því útilokað fyrir stefnda að halda því fram að hann hafi ekki verið meðvitaður um hina saknæmu háttsemi þegar eða um það leyti sem hún hafi átt sér stað. Viðurkenningarmál stefnanda, sem hafi verið undanfari máls þessa og lokið með dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016, hafi verið höfðað með birtingu stefnu „á tímabilinu frá 15. júní til 20. júlí 2015,“ svo sem fram komií dómi héraðsdóms. Það feli í sér að kröfuréttindi um skaðabætur vegna saknæmrar háttsemi fyrir 20. júlí 2011, eða hið minnsta fyrir 15. júní sama ár, séu fyrndar. Stefndu telja að stefnandi eigi að bera hallann af því við hvora dagsetninguna sé miðað enda standi sönnun um birtingu stefnu og birtingartíma upp á þann sem stefni öðrum fyrir dóm. Stefnandi geri í engri af dómkröfum sínum neinn reka að því að sundurgreina meint tjón innan hvers árs eftir dögum, vikum eða mánuðum þegar það eigi að hafa fallið til. Af þessu verði stefnandi að bera hallann. V egna þessa beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda vegna ársins 2011. Að öðru leyti hvað þrautavarakröfu stefndu varðar er vísað til fram kominna málsástæðna um að tjón stefnanda sé ekki að fullu sannað og orsakatengsl þess við háttsemi stefndu langsótt.

Loks byggjast efndu á því að vísa beri frá vaxtakröfum stefnanda. Í e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 segi að í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Stefnandi geri kröfu um dráttarvexti af öllum fjórum kröfum sínum um höfuðstól meints tjóns, aðalkröfu, varakröfu, þrautavarakröfu og þrautaþrautavarakröfu. Allar kröfur stefnanda byggist á meintum hagnaðarmissi vegna lægri tekna af sölu veiðileyfa. Upphafsdagur vaxta sé sagður frá ársbyrjun árið eftir að hagnaðarmissirinn eigi að hafa orðið í aðalkröfu og varakröfu, frá lokum veiðitíma, 1. október viðkomandi ár í þrautavarakröfu en frá 1. október 2014 í þrautaþrautavarakröfu.

Ef allar kröfur stefnanda eru vegna hagnaðarmissis á hverju ári fimm ára tímabils frá 2010 til 2014, hljóti meint tjón að hafa fallið til á sama árstíma, þegar bótaskylt atvik hafi orðið, sem þá skuli vera upphafstími skaðabótavaxta. Skiljanlegt séað stefnandi kjósi að það sé einn dagur á hverju umræddra ára. Hins vegar sé óskiljanlegt að ekki sé miðað við sömu dagsetninguna öll árin og stefndu með öllu óljóst hvernig þau eigi að taka til varna gegn þessum óskiljanlega málatilbúnaði og hvernig þessi málatilbúnaður geti uppfyllt kröfur laga um meðferð einkamála um að samhengi málsástæðna sé ljóst.

Um lagarök vísa stefndu til almennra reglna skaðabótaréttarins, samninga- og kröfuréttar. Þá vísa stefndu til viðeigandi ákvæða laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði, og laga nr. 58/2006 um fiskrækt. Loks vísa stefndu til laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Hvað vexti og dráttarvexti varðar vísa stefndu til III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarkröfu sína byggja stefndu á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 132. gr, sbr. 1. mgr. 130. gr.

IV.

Undir rekstri málsins var að beiðni stefnanda, í þinghaldi 7. desember 2020, dómkvaddur matsmaður, G-kk-nf M-kk-nf hagfræðingur. Matsgerð hans var lögð fram í þinghaldi 10. mars 2022, þar sem tilteknum matsspurningum er svarað:

1. „ Þess er óskað að matsmaður meti sjálfstætt og gefi rökstutt álit á hvert hann telji hafa verið tjón eða hagnaðarmissir matsbeiðanda vegna þeirrar háttsemi matsþola, sem viðurkennt var með dómi Hæstaréttar í máli nr. 863/2016, að þau beri skaðabótaábyrgð á gagnvart matsbeiðanda.“

Í svari matsmanns segir að fyrirliggjandi gögn gefi ekki einhlítt svar við þessari spurningu. Þó telji matsmaður að hægt sé að byggja á afkomu Tungufljóts ehf. árið 2009 sem viðmiði um eðlilega afkomu í þessum rekstri og með samanburði á þeirri afkomu og bókfærðri afkomu áranna 2010 til 2014 sé hægt að áætla hvert hafi verið að lágmarki tjón stefnanda árin 2010 til 2014 vegna háttsemi stefndu. Öll árin verði þó að taka út fjármagnstekjur og fjármunagjöld enda hafi þeir liðir verið mjög óreglulegir og ekki tengst að því er séð verði nema að litlu leyti afkomunni af veiðileyfasölu í Tungufljóti. Samkvæmt útreikningum matsmanns hafi því tjónið verið 45.553.828 krónur. Þetta telur matsmaður tjónið hafa verið að lágmarki vegna þess að afkoma ársins 2009 hafi litast af því að einnig það ár hafi háttsemi stefndu truflað veiðar á vegum stefnanda. Afkoma ársins 2009 sé því lágt viðmið.

Gögn málsins dugi ekki til þess að meta með vissu hver afkoman hefði orðið án truflunar á veiðum á vegum stefnanda en hægt sé að hafa spá úr rekstraráætlun frá árinu 2002 til hliðsjónar. Samkvæmt henni hefði afkoma stefnanda án fjármagnstekna og fjármunagjalda átt að vera jákvæð um 80.355.475 krónur árin 2010 til 2014 eða 107.006.395 krónum betri en hún hafi orðið í raun. Séu fjármagnstekjur og fjármunagjöld höfð með í útreikningum hefði frávikið frá rekstraráætlun verið aðeins lægra eða 92.356.066 krónur. Þótt hafa verði fyrirvara við það mat, m. a. vegna þess að það byggist á spá sem gerð hafi verið talsvert löngu áður, þá styrki spáin í rekstraráætluninni þá niðurstöðu að samanburður á rekstri áranna 2009 annars vegar og áranna 2010 til 2014 hins vegar gefi lágt mat á tjóni stefnanda vegna aðgerða stefndu árin 2010 til 2014.

2. „Þá er þess óskað að matsmaður skoði og meti skýrslu Centra Fyrirtækjaráðgjafar ehf., dags. 30. apríl 2019, sbr. dómskjal 5, og viðaukaskýrslu, dags. 25. október 2019, sbr. dómskjal 6, og gefi álit sitt á því hvort þær og niðurstöður þeirra gefi raunhæfa mynd af tjóni eða hagnaðarmissi matsbeiðanda.“

Í svari matsmanns er áréttað að hann telur nokkra annmarka á mati Centra, bæði því fyrra og því síðara. Fyrra matið, frá 30. apríl 2019, taki ekki tillit til þess að tekjur vegna veiðileyfasölu hafi skipst á milli stefnanda og Lax- ár ehf. Þá taki það ekki tillit til þess að Tungufljót ehf. hafi ekki þurft að efna nema að hluta samning um greiðslur fyrir leigu á ánni. Vegna þessa telur matsmaður ekki hægt að styðjast við matið frá 30. apríl 2019. þá séu nokkrar forsendur matsins umdeilanlegar, sérstaklega að eðlilegur rekstrarhagnaður sé 10% af veltu.

Þá segir matsmaður að síðara mat Centra líði ekki fyrir sömu annmarka og það fyrra. Hins vegar telur matsmaður rétt að sleppa fjármagnstekjum og fjármunagjöldum við útreikninga á eðlilegri afkomu stefnanda og samanburð á milli ára. Með þeirri breytingu telur matsmaður aðferðafræði Centra í matinu frá 25. október 2019 geta dugað til að meta lágmarkstjón stefnanda.

3. „Loks er þess óskað að matsmaður skoði, meti og gefi álit á hvort ætlaður tekjumissir matsbeiðanda, vegna þess að hann seldi ekki veiðileyfi fyrir landi Bergstaða á austurbakka Tungufljóts á árunum 2010- 2014, að fjárhæð kr. 47.769.300, svo sem hann er rökstuddur í stefnu gefi raunhæfa mynd af tjóni eða hagnaðarmissi matsbeiðanda.“

Matsmaður telur að á þessum útreikningum séu tveir verulegir annmarkar sem geri það að verkum að ekki sé hægt að byggja á þeim. Sá fyrri sé að veiði á vegum matsþola árið 2010 sé notuð sem forsenda fyrir útreikninga fyrir öll árin 2010 til 2014 en ekkert liggi fyrir um að stefndu hafi staðið fyrir sambærilegri veiði árin 2011 til 2014, þótt fyrir liggi að háttsemi stefndu hafi truflað veiði á vegum stefnanda öll árin. Síðari annmarkinn sé að ekki sé tekið tillit til þess að ein afleiðing af háttsemi stefndu hafi verið að stefnandi hafi ekki þurft að efna nema að hluta samning frá árinu 2010 um leigugreiðslur og að það hafi minnkað tjón stefnanda.

V.

Í máli þessu krefst stefnandi skaðabóta úr hendi stefndu vegna þeirrar háttsemi stefndu að hindra eða reyna að hindra stangveiði á vegum stefnanda í Tungufljóti, fyrir landi jarðarinnar Bergstaða árin 2010 til 2014, og að hafa í óleyfi stundað eða látið stunda stangveiði í fljótinu á árinu 2010. Stefndu eru eigendur jarðarinnar Bergstaða. Háttsemi þeirra fólst í því að setja upp skilti um að veiðar væru óheimilar fyrir landi jarðarinnar Bergstaða, orðsendingum til veiðimanna um að veiði væri í óþökk landeigenda og að veiðileyfi frá stefnanda væru ekki gild í landi jarðarinnar. Einnig var veiði trufluð með ýmsum hætti. Þá stunduðu sumir stefndu eða menn á vegum stefndu veiðar í fljótinu á árinu 2010. Þetta gerðu stefndu þrátt fyrir samning sem stefnandi hafði um leigu á fljótinu, sem gerður var 10. apríl 2010 milli Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga og stefnanda, og var bindandi fyrir stefndu.

Óumdeilt er í málinu að háttsemi stefndu var saknæm og ólögmæt. Stefndu halda því hins vegar fram að orsakatengsl séu ekki fyrir hendi milli háttsemi þeirra og meints tjóns stefnanda. Nánar tiltekið halda stefndu því fram að aðrir orsakavaldar séu fyrir tjóni stefnanda, sem raktir hafa verið hér að framan. Jafnframt telja stefndu að meint tjón stefnanda sé ekki sennileg afleiðing af háttsemi þeirra. Loks byggja stefndu á því að stefnandi hafi ekki sannað neitt tjón sem stefndu beri ábyrgð á.

Eins og rakið hefur verið höfðaði stefnandi mál á hendur stefndu til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi stefndu. Fyrir liggur dómur Hæstaréttar frá 7. desember 2017 í máli nr. 863/2016 þar sem viðurkenndur var réttur stefnanda til skaðabóta úr hendi stefndu vegna tjóns sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna þeirrar háttsemi stefndu að hafa hindrað eða reynt að hindra stangveiði í Tungufljóti á vegum stefnanda fyrir landi jarðarinnar Bergstaða árin 2010 til 2014 og með því að hafa sjálf í óleyfi stefnanda stundað eða látið stunda stangveiði í fljótinu á árinu 2010. Þannig hefur verið leyst úr því hvort stefndu séu skaðabótaskyld gagnvart stefnanda og bótaskyldu stefndu verið slegið föstu. Verður að líta svo á að í því felist að orsakatengsl liggi fyrir á milli háttsemi stefndu og hugsanlegs tjóns stefnanda. Þá verður málatilbúnaður stefnanda í stefnu málsins ekki skilinn þannig að hann hafi lýst því yfir með bindandi hætti að orsakatengsl þurfi að sanna í málinu, eins og stefndu halda fram.

Að mati dómsins eru augljós orsakatengsl milli háttsemi stefndu og ætlaðs tjóns. Með vísan til alls framangreinds kemur í máli því sem hér er til úrlausnar einungis til skoðunar hvert er hugsanlegt tjón stefnanda vegna háttsemi stefndu. Þá er því hafnað að tjón sem stefnandi kann að hafa orðið fyrir sé ekki sennileg afleiðing af háttsemi þeirra. Mátti stefndu vera fulljóst að tjón gæti leitt af háttsemi þeirra.

Hvað varðar meint tjón stefnanda og sönnun þess byggja stefndu sýknukröfu meðal annars á því að ekki geti verið um tjón að ræða þar sem starfsemi stefnanda hafi verið ólögmæt, en fiskræktaráætlun hafi ekki legið fyrir samkvæmt 5. gr. laga nr. 58/2006 um fiskrækt. Skylda til að gera fiskræktaráætlun hvílir á veiðifélagi og vöntun á áætlun getur ekki leitt til þess að ræktunarstarf stefnanda, sem var byggt á bindandi samningi við Tungufljótsdeild, hafi verið ólögmæt. Veiðifélag Árnesinga var auk þess með einhvers konar fiskræktaráætlun, eða „afbrigði“ að fiskræktaráætlun eins og vitnið J-kk-nf G-kk-nf, formaður Veiðifélags Árnesinga, sagði fyrir dómi. Stefndu geta samkvæmt framansögðu ekki komið sér undan greiðslu bóta.

Stefndu halda því einnig fram að allar tölur um sleppingar seiða og kostnað vegna þeirra séu að engu hafandi. Fyrir liggja endurskoðaðir ársreikningar stefnanda þar sem meðal annars koma fram upplýsingar um leigugreiðslur og kostnað vegna seiða. Er fullyrðingum stefndu um að reikningarnir séu ónýtt gagn til að meta tjón stefnanda hafnað.

Stefndu byggja jafnframt á því að við mat á tjóni stefnanda verði að taka tillit til fjölda seiðasleppinga og að stefnanda hafi ekki verið heimilt að sleppa gönguseiðum í Tungufljót fram til ársins 2014 og verið beinlínis bannað af Veiðifélagi Árnesinga að stunda fiskrækt neðan fossins Faxa. Þannig liggi ekki fyrir tjón hjá stefnanda. Dómurinn telur að í þessu sambandi verði að hafa í huga að fyrir lá samningur stefnanda við Tungufljótsdeild Veiðifélags Árnesinga frá 10. apríl 2020 sem kvað á um ræktunarstarf á vegum stefnanda, sem var hluti endurgjalds stefnanda fyrir leigu árinnar, og átti að felast meðal annars í gerð og viðhaldi sleppitjarna, árlegra sleppinga sjógönguseiða samkvæmt gildandi fiskiræktaráætlun Veiðifélags Árnesinga og sleppingu smáseiða. Veiðifélag Árnesinga myndi hafa umsjón með sleppingum. Að mati dómsins má ætla að ræktunarstarf stefnanda hefði getað gengið eftir ef ekki hefði komið til aðgerða stefndu. Þá hefur komið fram í málinu að búið var að gera sleppitjarnir á félagssvæði Veiðifélags Árnesinga og seiðum hafði verið sleppt árlega allt frá því að stefnandi gerði samninginn um leigu veiðiréttar og ræktun árinnar á árinu 2003. Eins og áður segir greindi vitnið J-kk-nf frá því fyrir dómi að Veiðifélag Árnesinga hafi ákveðið að vera með „afbrigði“ af fiskræktaráætlun, sem hafi verið send Veiðimálastofnun. Jafnframt kom fram hjá vitninu að Veiðifélag Árnesinga hefði veitt Veiðifélaginu Faxa heimild til að afla klakfiska úr Dalsá og Fossá. Sleppitjarnir ofan fossins Faxa, á svæði Veiðifélagsins Faxa, hafi verið virkar og mun seiðum hafa verið sleppt þar. Fyrir liggur í gögnum málsins bréf Veiðimálastofnunar 30. maí 2011 þar sem veitt er umsögn um fiskræktaráætlun fyrir Tungufljót ofan Faxa fyrir árin 2010- 2014. Samkvæmt henni var áætlað að sleppa árlega 50- 70.000 gönguseiðum og 20- 30.000 sumaröldum seiðum. Þá kom fram í málflutningsræðu lögmanns stefnanda að ekki hafi verið hægt að setja upp sleppitjarnir neðan Faxa og fjölga sleppistöðum nema í eitt ár en áfram hafi verið sleppt seiðum í sleppitjarnir ofan Faxa, en það hafi verið grundvallaratriði fyrir veiðina. Laxinn hafi safnast saman fyrir neðan fossinn Faxa, sem hafi verið besti staður í ánni. Að öllu þessu virtu er þessari málsástæðu stefndu hafnað.

Fyrir liggur í málinu matsgerð dómkvadds matsmanns sem stefnandi aflaði undir rekstri málsins til að sanna hvert fjártjón hans er. Við upphaf aðalmeðferðar málsins breytti stefnandi dómkröfum sínum með hliðsjón af framlagðri matsgerð en byggir samt sem áður auk matsgerðar á öllum þeim sjónarmiðum sem fram koma í stefnu málsins og fyrirliggjandi gögnum, s. s. skýrslu Centra frá 30. apríl 2019 og viðauka við hana frá 25. október 2019.

Samkvæmt matsbeiðni var matsmanni falið að meta hvert væri tjón eða hagnaðarmissir stefnanda vegna háttsemi stefndu. Einnig var matsmanni falið að meta hvort framangreind skýrsla Centra og viðauki við hana gefi rétta mynd af tjóni eða hagnaðarmissi stefnanda. Loks var matsmanni falið að meta hvort ætlaður tekjumissir af sölu veiðileyfa gefi raunhæfa mynd af tjóni eða hagnaðarmissi stefnanda.

Eins og fram kemur í matsgerð G-kk-ef M-kk-ef hagfræðings koma nokkrar leiðir til álita til að meta tjón eða hagnaðarmissi stefnanda og telur matsmaður að fyrirliggjandi gögn gefi ekki einhlítt svar við þeirri spurningu hvert hafi verið tjón eða hagnaðarmissir stefnanda.

Matsmaður bendir á að sú nálgun í stefnu málsins að áætla tapaðar sölutekjur, samtals 47.769.300 krónur, hafi þann annmarka að veiði á vegum stefndu árið 2010 sé notuð sem forsenda fyrir útreikninga fyrir öll árin 2010 til 2014 en ekkert liggi fyrir um að stefndu hafi staðið að sambærilegri veiði árin 2011 til 2014, þótt fyrir liggi að háttsemi stefndu hafi truflað veiði á vegum stefnanda öll árin. Einnig hafi þessi nálgun þann annmarka að ekki sé tekið tillit til þess að stefnandi hafi notið þess að greiðslur hans til leigusala, Tungufljótsdeildar Veiðifélags Árnesinga, lækkuðu verulega frá því sem upphaflega var samið um, eins og stefndu hafa bent á. Að þessu virtu verður að hafna varakröfu stefnanda, um skaðabætur að fjárhæð 47.769.300 krónur.

Í matsgerðinni er einnig fjallað um það hvort miða eigi mat við rekstraráætlun stefnanda frá árinu 2002, en þá væri tjón stefnanda á bilinu 92.356.066- 107.006.395 krónur. Réttilega er í matsgerðinni bent á að spár um afkomu, eins og í fyrirliggjandi rekstraráætlun, geta aldrei verið hárnákvæmar og aðeins verið heimild um hvaða afkomu stefnandi taldi sig geta vænst. Þá kom fram í vitnisburði matsmanns fyrir dómi að taka verði svona rekstraráætlun með fyrirvara og niðurstaða í málinu verði ekki byggð á henni. Dómurinn tekur undir þetta. Hafa verður í huga að tilgangurinn með rekstraráætlun þessari hefur væntanlega verið að auka hlutafé. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða í málinu ekki byggð á þeirri aðferð að meta tjón stefnanda með hliðsjón af rekstraráætluninni frá árinu 2002.

Þá bendir matsmaður á að annmarkar eru á sérfræðiskýrslu Centra frá 30. apríl 2019, sem upphafleg aðalkrafa stefnanda var reist á, að fjárhæð 64 milljónir króna. Skýrsla Centra tekur til samningstímabilsins 2010- 2019 en tímabilið sem mál þetta lýtur að er 2010- 2014. Matsmaður bendir á að í skýrslunni hafi ekkert verið fjallað um það hvernig áætlaðar sölutekjur hefðu skipst á milli stefnanda og Lax- ár ehf., en talsverður hluti af tekjum vegna sölu veiðileyfa í Tungufljóti hafi runnið til Lax- ár ehf. Einnig sé það annmarki á útreikningum að ekki hafi verið tekið tillit til þess að stefnandi hafi ekki þurft að efna nema að hluta samning við leigusala frá árinu 2010 um leigugreiðslur. Að þessu leyti er í matsgerðinni tekið undir sjónarmið stefndu. Jafnframt gerir matsmaður athugasemdir við þá forsendu í skýrslunni að rekstrarhagnaður (EBITDA) nemi 10% af veltu, í ljósi þess að reksturinn í Tungufljóti hafi verið nýhafinn og leggja hafi þurft í verulegan kostnað til að hægt yrði að veiða lax. Álitamál væri hvernig mætti greina á milli fjárfestinga annars vegar og rekstrarkostnaðar hins vegar.

Jafnframt telur matsmaður vissa annmarka vera á viðauka Cent raf rá 25. október 2019. Í viðaukanum er annarri aðferð beitt til að meta tjón stefnanda. Nánar tiltekið er bókfærður hagnaður (ekki rekstrarhagnaður) ársins 2009 uppreiknaður miðað við breytingar á ársmeðaltölum vísitölu neysluverðs frá því ári til áranna 2010 til 2019. Síðan er reiknaður út munur á áætluðum hagnaði annars vegar m. v. framreikning á hagnaði ársins 2009 þar sem tekið er tillit til verðbólgu og hins vegar bókfærðum hagnaði. Matsmaður bendir réttilega á að framreikningur sem þessi sé alltaf viðkvæmur fyrir forsendum, sérstaklega vali á viðmiðunarári eða tímabili. Rök Centra fyrir að nota viðmiðunarárið 2009 hafi verið þau að þá hafi ræktunarstarfið farið að skila árangri og stefnandi mátt vænta þess að svo yrði áfram. Matsmaður telur þetta vera rétt, svo langt sem það nær. Við mat á tjóni stefnanda sé hægt að byggja á afkomu hans árið 2009 sem viðmiði um eðlilega afkomu í þessum rekstri og með samanburði á þeirri afkomu og bókfærðri afkomu áranna 2010 til 2014 sé hægt að áætla hvert hafi verið að lágmarki tjón stefnanda vegna háttsemi stefndu. Matsmaður tekur hins vegar fram að deilur um veiðar í Tungufljóti voru um sumarið 2009 og raunar allt frá árinu 2007, sem gera megi ráð fyrir að hafi haft áhrif til hins verra á sölu veiðileyfa og þar með afkomu stefnanda árið 2009. Því væri líklegt að notkun ársins 2009 sem viðmiðunarár skilaði lægra mati á tjóni en ef hægt væri að nota afkomutölur án áhrifa deilna um veiðar í ánni. Matsmaður bendir í þessu sambandi á að hagnaður ársins 2009 hafi verið umtalsvert lægri en gert var ráð fyrir í rekstraráætlun frá árinu 2002. Enn fremur bendir matsmaður á að afkoma stefnanda hafi ekki eingöngu litast af sölu veiðileyfa og rekstrarkostnaði heldur einnig af fjármagnstekjum og fjármunagjöldum. Þeir liðir hafi verið sveiflukenndir milli ára og eðlilegt að sleppa óreglulegum liðum. Hér skipti m. a. máli að gengishagnaður eða söluhagnaður af hlutabréfum virðist ekki tengjast með beinum hætti meginstarfsemi stefnanda, þ. e. sölu veiðileyfa í Tungufljóti. Sé fjármagnstekjum og fjármunagjöldum sleppt en að öðru leyti notuð sama aðferðafræði og í viðauka Centra fáist nokkuð annað mat á tjóni, eða 45.553.828 krónur. Matsmaður telur þetta vera tjónið að lágmarki því að afkoma ársins 2009 hafi litast af því að einnig það ár hafi háttsemi stefndu truflað veiðar á vegum stefnanda. Afkoma ársins 2009 sé því lágt viðmið.

Eins og rakið hefur verið og matsmaður bendir á er erfiðleikum bundið að meta nákvæmlega tjón stefnanda. Matsmaður bendir á það í matsgerð að það dró eðli máls samkvæmt úr tjóni matsbeiðanda að leigugreiðslur fyrir tímabilið 2010 til 2014 voru samtals um 47,7 milljónum króna lægri en leigusamningurinn frá 10. apríl 2010 gerði ráð fyrir. Þrátt fyrir að þessar samningsgreiðslur hafi legið fyrir áður en árseikningur stefnanda fyrir 2009 var staðfestur, þann 20. júlí 2010, tekur matsmaður ekki tillit til þeirra í útreikningum sínum, heldur taka útreikningar hans mið af ársreikningi fyrir árið 2009 og þar með leigusamningi frá 2003. Við útreikninga á fjárhæð tjóns stefnanda getur ekki talist raunhæft að ætla mætti að leigugreiðslur fyrir tímabilið 2010 til og með 2014 hefðu fylgt 2. gr. leigusamningsins frá 2003, líkt og þær gerðu árið 2009. Sér í lagi vegna þess að hinn nýi leigusamningur hafði verið undirritaður nokkru áður en ársreikningur 2009 lá fyrir. Samningsgreiðsla fyrir árið 2010 hefði átt að greiðast 15. júní 2010 og þar af leiðandi ljóst, áður en ársreikningur fyrir 2009 var samþykktur, að ársleiga hefði margfaldast miðað við fyrri leigusamninginn. Þá verður að mati dómsins að líta til þess varðandi viðmiðunarárið 2009 að þegar þeirri aðferðafræði er beitt að nota eitt ár og spá fyrir um hagnaðarmissi er ákjósanlegt að rekstur hafi verið sæmilega stöðugur árin á undan. Annars er eðlilegt að nota meðaltal fyrri ára. Samkvæmt fyrri ársreikningum stefnanda, 2006, 2007 og 2008, var mikið flökt á rekstrinum og þar af leiðandi dregur það úr nákvæmni þess að nota eingöngu viðmiðunarárið 2009 til að spá fyrir um framtíðarafkomu. Einnig eru vankantar á því að miða við eitt rekstrarár, eins og 2009, þar sem fiskigengd mun hafa verið óvenjugóð árin 2008- 2010, eins og fram kom í vitnisburði G-kk-ef G-kk-ef fiskifræðings. Jafnframt kom fram hjá vitninu að endurheimtur af seiðasleppingum geta verið breytilegar á milli ára og farið eftir ýmsu, eins og skilyrðum í sjó sem geta ráðið miklu. Það sama kom fram í vitnisburði J-kk-ef G-kk-ef. Með vísan til framangreinds er ekki unnt að leggja matsgerðina að öllu leyti til grundvallar við mat á tjóni stefnanda. Verða stefnanda því dæmdar bætur að álitum sem þykja að öllu virtu hæfilega ákveðnar 32.000.000 króna. Því er hafnað að fjárkröfur stefnanda vegna ársins 2010 og hluta ársins 2011 séu fyrndar enda verður að líta heildstætt á háttsemi stefndu sem stóð yfir umrætt tímabil, sem er frá árinu 2010 til loka árs 2014. Stefnandi höfðaði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu á árinu 2015. Kröfur stefnanda eru því ekki fyrndar.

Stefnandi gerir kröfu um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af tiltekinni fjárhæð árlega frá 1. janúar, frá 2011 til 2015. Þannig er upphafstími vaxta reiknaður frá ársbyrjun eftir að hagnaðarmissir á að hafa orðið. Er vaxtakrafa stefnanda nægilega skýr til að dómur verði lagður á hana. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 skulu kröfur um skaðabætur bera vexti frá og með þeim degi er hið bótaskylda atvik átti sér stað. Í ljósi þess að stefnanda eru dæmdar bætur að álitum og ekki er unnt að slá föstu með nákvæmum hætti fjárhæðum sundurliðuðum eftir árum, tímabilið 2010- 2014, er rétt að miða upphafstíma vaxta við lok tímabilsins, eða frá 1. janúar 2015. Eftir atvikum og með vísan til 2. málsl. 9. gr. laga nr. 38/2001 er upphafstími dráttarvaxta ákveðinn frá dómsuppsögu.

Eftir þessu úrslitum verða stefndu óskipt dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er til þess að líta að mál þetta er umfangsmikið og stefnandi hefur þurft að afla matsgerðar dómkvadds matsmanns. Í málskostnaðarreikningi stefnanda og tímaskýrslu lögmanns kemur fram að vinnustundir eru 206,50, á tímagjaldinu 30.400 krónur, samtals 8.706.040 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Kostnaður vegna matgerðar dómkvadds matsmanns nemur 1.606.200 krónum. Kostnaður vegna skýrslu Centra er 1.240.000 krónur og 496.000 krónur vegna viðauka við skýrsluna, en sá kostnaður verður ekki talinn til málskostnaðar hér. Þingfestingargjald nemur 113.000 krónum. Með vísan til alls framangreinds en með hliðsjón af vafaatriðum í málinu verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 6.000.000 króna í málskostnað.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari, ásamt meðdómsmönnunum M-kvk-þgf T-kvk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf I-kk-þgf, hagfræðingi og fjármálastærðfræðingi.

Dómsorð:

Stefndu, B-kk-nf G-kk-nf, E-kk-nf E. S-kk-nf, E-kvk-nf G-kvk-nf, G-kvk-nf H-kvk-nf, G-kvk-nf G-kvk-nf, G-kvk-nf G-kvk-nf, H-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, J-kvk-nf G. E-kvk-nf, K-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, M-kvk-nf P-kvk-nf G-kvk-nf, Ó-kk-nf G. E. S-kk-nf, Ó-kk-nf J. B-kk-nf, S-kvk-nf H. J. B-kvk-nf, S-kk-nf H. S-kk-nf, V-kvk-nf V-kvk-nf, V-kk-nf E-kk-nf, V-kk-nf G-kk-nf og Þ-kk-nf F. G-kk-nf, greiði óskipt stefnanda, Tungufljóti ehf., 32.000.000 króna, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. janúar 2015 til dómsuppsögu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði óskipt stefnanda 6.000.000 króna í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf

H-kk-nf I-kk-nf

M-kvk-nf T-x-x