E-3271/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 15. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 8. október 2015 af A á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, 108 Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur:

1. Aðallega að stefndi verði dæmdur til greiðslu að fjárhæð 8.888.764 kr. með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara að stefndi verði dæmdur til greiðslu að fjárhæð 6.399.910 kr. með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara að stefndi verði dæmdur til greiðslu að fjárhæð 3.056.651 kr. með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

2. Að stefndi verði dæmdur til greiðslu að fjárhæð 18.331.761 með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. apríl 2012 til 17. apríl 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 5.836.930 kr., sem innt var af hendi hinn 9. maí 2014.

Þá krefst stefnandi í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en krefst þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar til muna. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að sér verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II.

Málsatvik

Stefnandi, A, lenti í alvarlegu umferðarslysi hinn 15. janúar 2011. Tildrög slyssins urðu með þeim hætti að stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar X sem var í eigu sambýliskonu hans, B. Var bifreiðinni ekið Reykjanesbraut í átt að höfuðborgarsvæðinu. Á móts við Kúagerði fannst stefnanda sem ökutækið rásaði á veginum og taldi hann hjólabúnað þess mögulega skaddaðan eða að eitthvað væri að dekkjunum. Af þeim sökum stöðvaði hann ökutækið eins utarlega úti í vegkanti og mögulegt var til að kanna ástand hjólabúnaðarins. Er hann steig út gerði hann sér fyrst grein fyrir að gríðarleg hálka hafði myndast á veginum. Þegar stefnandi var staddur fyrir aftan bifreiðina sá hann hvar annað ökutæki, fólksbifreiðin OI-475, var þversum á veginum, algerlega stjórnlaus og stefndi á fullri ferð í áttina að honum og bifreiðinni X. Náði stefnandi með miklum naumindum að kasta sér frá áður en bifreiðin lenti á honum.

Stefnandi lenti mjög harkalega á úfnu hrauni um 2-3 metrum fyrir neðan vegöxlina og fékk mikið högg við hægri öxl og hægri olnboga. Í sömu andrá skullu bílarnir tveir saman og úr varð mjög harður árekstur. Köstuðust bæði ökutækin út fyrir veginn og hlutu þeir sem í þeim voru töluverðan skaða af. Bifreiðin OI-475 var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda.

Stefnandi var fluttur á slysadeild Landspítalans í Fossvogi til skoðunar. Hægri handleggur hans var mikið bólginn, auk annarra meiðsla. Stefnandi var skoðaður án myndgreiningar. Nokkrum dögum síðar var ástand hægri handar, olnboga og axlar orðið slæmt og leitaði hann því hinn 25. janúar 2011 til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Þar leiddu röntgenmyndatökur m.a. í ljós tvöfalt beinbrot í hægri olnboga. Við læknisskoðun hinn 11. júní 2011 kom í ljós að hægri olnbogi var með mikla hreyfiskerðingu auk þess sem andlegt ástand stefnanda var talið slæmt. Stefnandi leitaði síðan til sálfræðings ásamt því að fara til sjúkraþjálfara. Í framhaldinu fór fram aðgerð á stefnanda þann 15. janúar 2012 af S-kvk-þgf P-kvk-þgf bæklunarskurðlækni. Hinn 17. júlí 2012 mat S-kvk-nf ástand stefnanda á þann veg að hann hefði orðið fyrir óafturkræfum skaða, sem lýsti sér í hreyfiskerðingu og kraftminnkun hægri handar, A-kk-nf H-x-x læknir mat ástand stefnanda með sama hætti hinn 15. nóvember 2012.

Stefnandi og stefndi óskuðu, með matsbeiðni dags. 21. maí 2013, eftir því að þeir S-kk-nf B-kk-nf, dr. med. í bæklunarskurðlækningum, og A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, dr. med. í bæklunarlækningum, mætu afleiðingar slyssins í samræmi við reglur skaðabótalaga, sbr. matsgerð þeirra, dags. 13. janúar 2014. Niðurstaða þeirra var að heilsufar tjónþola hefði orðið stöðugt þremur mánuðum eftir fyrrnefnda skurðaðgerð hinn 15. janúar 2012, þ.e. hinn 15. apríl 2012. Tímabundin óvinnufærni væri eitt ár, þjáningatímabil væri eitt ár, varanlegur miski teldist hæfilega metinn samtals 25%, þar af 5 stig vegna áverka á hægri öxl, 10 stig vegna áverka á hægri olnboga og 10 stig vegna áfallastreituröskunar. Þá var varanleg örorka af völdum slyssins metin sem 25%.

Stefndi viðurkenndi bótaskyldu í málinu á grundvelli ábyrgðartryggingar félagsins á ökutækinu OI-475. Samkvæmt yfirliti yfir tjónagreiðslur frá stefnda var greiddur kostnaður vegna sjúkraþjálfunar, lækniskostnaður, lyfjakostnaður og vegna læknisvottorða og matsgerða á tímabilinu frá 9. mars 2011 til 7. mars 2013.

Þann 31. maí 2011 sendi starfsmaður stefnda lögmanni stefnanda tölvupóst þar sem fram kom að til þess að stefndi gæti skoðað greiðslu tímabundins tekjutjóns þyrfti stefnda að berast læknisvottorð til atvinnurekanda um óvinnufærni og staðgreiðsluyfirlit fyrir árin 2010 og 2011 þar sem fram kæmi hvenær staðgreiðsla var innt af hendi. Stefnandi var eini starfsmaður einkahlutafélagsins R ehf. Á staðgreiðsluyfirliti félagsins, útprentuðu 6. júní 2011, eru tekjur stefnanda sagðar hafa verið 550.000 kr. alla mánuði ársins 2010. Á staðfestingu vinnuveitanda, sem stefnandi undirritar fyrir hönd eigin atvinnurekstrar, eru tekjur stefnanda sagðar hafa verið 550.000 kr. á mánuði. Í samræmi við þessar upplýsingar greiddi stefndi stefnanda áætlað tekjutjón að fjárhæð 788.520 kr. þann 9. júní 2011 og 515.799 kr. þann 4. júlí 2011. Á greiðslukvittunum áskildi stefnda sér rétt til að endurskoða fjárhæðir áætlaðs tekjutjóns á síðari stigum. Á greiðslukvittunum kom fram að greiddir væru tekjuskattar af framangreindum fjárhæðum og samanlögð útgreidd fjárhæð til stefnanda væri 939.327 kr. Eftir þennan tímapunkt greiddi stefndi stefnanda reglulega innborganir á höfuðstól bóta alls að fjárhæð 4.200.000 kr.

Matsgerð sú sem stefnandi byggir kröfur sínar á lá fyrir 13. janúar 2014 og lögmaður stefnanda sendi stefnda kröfubréf þann 17. mars 2014 sem byggði á henni.

Kröfur stefnanda voru sem hér segir:

1. Tímabundið atvinnutjón: Gerð var krafa á grundvelli 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 (skbl.) frá slysdegi fram að stöðugleikapunkti, þ.e. frá 15. janúar 2011 til 15. apríl 2012, eða vegna tímabils sem nemur 456 dögum. Miðað var við heildartekjur stefnanda fyrir árið 2010, sem voru samkvæmt skattframtali 7.150.000 kr. Uppreiknuð til stöðugleikapunkts nam upphæðin 8.207.850 kr. Krafa vegna tímabundins atvinnutjóns var því: 8.207.850 x 456/365 = 10.254.191 kr.

2. Þjáningabætur: Þjáningatímabil skv. matsgerð var eitt ár frá slysdegi. Uppreiknaðar bætur m.v. stöðugleikapunkt voru 1.750 kr. fyrir hvern dag. Gerð krafa um þjáningabætur skv. 3. gr. skbl. var: 360 x 1.750 = 630.000 kr.

3. Varanlegur miski: Varanlegur miski var skv. matsgerð 25%. Bætur fyrir fullan miska voru 10.009.000 kr. Krafa á grundvelli 4. gr. skbl. var: 0,25 x 1.009.000 = 2.502.250 kr.

4. Varanleg örorka: Varanleg örorka var metin 25%. Kröfugerð stefnanda miðaðist við árstekjur hans árið 2010, 7.150.000 kr., leiðréttar samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðaðist við, þ.e. 8.207.859 kr. Þar sem stefnandi var 48 ára og 189 daga gamall á stöðugleikapunkti var stuðull hans skv. 6. gr. skbl. því 8,272. Gerð krafa á grundvelli 5. gr. skbl. var því: 8,272 x 8.207.850 x 0,25 = 16.973.834 kr.

Samtals námu því ofangreindar kröfur stefnanda 30.360.274 krónum.

Til viðbótar var krafist 4,5% vaxta skv. 16. gr. skbl., auk lögmannskostnaðar samkvæmt gjaldskrá lögmanns að viðbættum virðisaukaskatti.

Með bréfi, dags. 30. apríl 2014, gerði stefndi stefnanda tilboð um fullnaðaruppgjör vegna slyssins. Stefndi hafnaði greiðslu bóta fyrir tímabundið atvinnutjón þar sem félagið taldi að tjón skv. þeim bótalið væri ósannað. Stefndi tiltók hinar fyrri greiðslur félagsins vegna tímabundins atvinnutjóns, samtals að fjárhæð 1.304.319 kr., sem greiðslur inn á höfuðstól tjónsins vegna annarra bótaliða.

Þá hafnaði félagið í öðru lagi árslaunaviðmiði stefnanda úr kröfugerð hans og byggði á lágmarksárslaunaviðmiði 3. mgr. 3. gr. skbl. Í tilboðinu kemur jafnframt fram að skorað hafi verið á lögmann stefnanda að leggja fram frekari gögn til sönnunar á tímabundnu atvinnutjóni og til að upplýsa frekar um launatekjur stefnanda vegna kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku.

Stefndi samþykkti hins vegar að greiða þjáningabætur að fjárhæð 642.000 kr., þ.e. 365 x 1.760. Þá voru samþykktar bætur vegna varanlegs miska að fjárhæð 2.518.875 kr., þ.e. 10.075.500 x 0,25. Samþykktar bætur vegna varanlegrar örorku voru 5.836.930 kr. Stefndi miðaði við lágmarksárslaun, sbr. 3. mgr. 7. gr. skbl., að fjárhæð 2.822.500 kr. x 8,272 x 0,25. Jafnframt voru samþykktar samþykktir vextir að fjárhæð 469.311 kr.

Samtals hljóðaði tilboð stefnda því upp á 9.467.516 kr. Frá þeirri upphæð voru dregnar innborganir að fjárhæð 5.139.327 kr. Samþykktur lögmannskostnaður að meðtöldum virðisaukaskatti nam 578.521 kr.

Samtals námu því heildarbætur stefnanda að frádregnum innborgunum og að meðtöldum lögmannskostnaði 4.906.710 kr. Lögmaður stefnanda samþykkti umrætt tilboð um fullnaðaruppgjör með fyrirvara um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón og vegna tekjuviðmiðs til útreiknings á fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 6. maí 2014, var uppgjörstilboði stefnda frá 30. apríl 2014 hafnað, en samþykkt að taka við greiðslum í samræmi við það með fyrirvörum. Því var í fyrsta lagi hafnað sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hefði ekki verið í vinnu á slysdegi. Enn fremur var vísað til þess að aðstæður stefnanda til ákvörðunar árslauna vegna varanlegrar örorku hefðu verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skbl. Stefnandi og fjölskylda hans hefði nýverið snúið heim eftir langskólavist sambýliskonu stefnanda. Stefndi áskildi sér rétt til að fara fram á dómkvaðningu matsmanna hvað varðar endanlegt tjón. Gerður var fyrirvari um mat hvað varðar endanlegt tjón vegna þjáningabóta, varanlegs miska, varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns, ásamt því að gerður var fyrirvari um vaxtakostnað, sem og lögmannsþóknun. Í bréfi lögmanns stefnanda var áréttað að tekið væri við bótum með öllum þessum fyrirvörum og áskilinn réttur til að afla frekari gagna. Hinn 9. maí 2014 greiddi stefndi 4.927.485 kr. inn á fjárvörslureikning lögmanns stefnanda og tók hann við greiðslunni með fyrirvara um betri rétt stefnanda.

Einkahlutafélag stefnanda, R ehf., var tekin til gjaldþrotaskipta desember 2011.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að deila aðila snúist annars vegar um bótaskyldu vegna tímabundins atvinnutjóns og hins vegar um tekjuviðmið til útreiknings á fjárhæð bóta fyrir varanlega örorku. Ekki sé deilt um viðurkenningu á bótaskyldu vegna slyssins að öðru leyti.

Kröfuliður 1 snúi að kröfu stefnanda um skaðabætur vegna tímabundins atvinnutjóns og auk aðalkröfu sé gerð varakrafa og þrautavarakrafa. Kröfuliður nr. 2 snúi að kröfu stefnanda um skaðabætur vegna varanlegrar örorku. Stefnandi byggir báða kröfuliði sína um skaðabætur á XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, en af þeim leiði að eigandi vélknúins ökutækis skuli bæta það tjón sem hlýst af notkun þess og sé málinu beint að stefnda á grundvelli 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Tölulegar kröfur stefnanda byggi á skaðabótalögum nr. 50/1993 eins og þau voru á slysdegi.

Krafa stefnanda skv. kröfulið 1, um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, sé byggð á 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef hafi tímabundin óvinnufærni verið metin 15 mánuðir frá slysdegi, þ.e. tímabilið frá 15. janúar 2011 til 15. apríl 2012. Frá umræddu 15 mánaða tímabili dragist 90 dagar, þ.e. frá 16. janúar 2011 til 15. apríl 2011 þar sem stefnandi átti á þeim tíma rétt á forfallalaunum frá vinnuveitanda sínum. Tímabil vegna tímabundins atvinnutjóns sé því 366 dagar. Aðalkrafa miði við tímabil frá og með 16. apríl 2011 til og með 15. apríl 2012 eða vegna tímabils sem nemur 366 dögum. Miðað sé við heildartekjur stefnanda fyrir árið 2010 sem voru samkvæmt skattframtali 7.150.000 kr. Uppreiknuð til stöðugleikapunkts nemur upphæðin 8.207.850 kr. Að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemur fjárhæðin 8.864.478 kr. Aðalkrafa vegna tímabundins atvinnutjóns sé því: 8.864.478 x 366/365 = 8.888.764 kr.

Auk þessa sé gerð krafa um 4,5% ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl 2014 og um dráttarvexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Aðalkrafa stefnanda byggi á því að það sé ljóst að hann hafi verið starfandi starfsmaður fyrirtækis síns, R ehf., þegar hann lenti í slysinu. Því eigi hann rétt á skaðabótum vegna tímabundins missis launatekna fram að stöðugleikapunkti. Ákvörðun launatekna stefnanda miðar við tekjur hans seinasta árið fyrir slysið, sem eru árstekjur ársins 2010 að fjárhæð 7.150.000 kr. Því til stuðnings byggi stefnandi á skattframtali ársins 2011 vegna tekna ársins 2010, auk yfirlits úr staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra fyrir tekjuárið 2010.

Þessu til viðbótar byggir stefnandi á því að stefndi hafi nú þegar viðurkennt rétt hans til greiðslu skaðabóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Í tölvupósti starfsmanns stefnda til lögmanns stefnanda hinn 31. maí 2011 komi fram að ef félagið á að meta hvort greiða skuli fyrir tímabundið atvinnutjón þurfi því að berast annars vegar læknisvottorð til atvinnurekanda um óvinnufærni og hins vegar yfirlit úr staðgreiðsluskrá fyrir árin 2010 og 2011. Stefnandi hafi í kjölfarið sent hin umbeðnu gögn til stefnda. Hinn 16. apríl 2011 hafi stefndi innt af hendi fyrri greiðslu sína vegna tímabundins atvinnutjóns að fjárhæð 788.520 kr. og viðurkennt þar með rétt stefnanda. Síðari greiðslan vegna tímabundins atvinnutjóns stefnanda, að fjárhæð 515.799 kr., hafi síðan verið greidd hinn 1. júní 2011. Í síðari tölvupósti starfsmanns stefnda til lögmanns stefnanda, þann 8. júní 2011, sé tilgreint að eigi félagið að skoða frekara tekjutjón þá þurfi það að fá upplýsingar um fyrra heilsufar tjónþola og ítarlegt læknisvottorð meðferðarlæknis þar sem fram kæmu upplýsingar um fyrstu komu, áverka, meðferð og batahorfur. Stefnandi hafi brugðist skjótt við þessum kröfum stefnda og sent hin umbeðnu gögn til félagsins.

Hinn 21. september 2011 hafi S-kk-nf P-kk-nf, tjónasérfræðingur stefnda, sent lögmanni stefnanda tölvupóst. Þar tilgreini S-kk-nf að félagið hafi þegar greitt stefnanda 1.304.319 kr. fyrir tekjutap vegna tímabilsins frá 16. apríl 2011 til 30. júní 2011, en að frekari greiðslur vegna tímabundins atvinnutjóns komi hins vegar ekki til greina þar sem félagið telji að stöðuleikapunktur verði settur 3 mánuðum eftir slysdag. Félagið hafi því ekki viljað greiða meira vegna tímabundins atvinnutjóns af þeirri ástæðu að það taldi að umfang tjóns stefnanda væri hugsanlega ekki það mikið og vildu þeir því ekki greiða meira en stefnandi ætti að endingu rétt á. Stöðugleikapunktur hafi síðan verið settur 15 mánuðum eftir slysdag. Því sé ljóst að stefndi hafði á þessu stigi samþykkt bótarétt stefnanda vegna tímabundins atvinnutjóns og það eftir að stefnandi hafði skilað inn umbeðnum gögnum vegna þess. Löngu síðar, eða hinn 30. apríl 2014, hafi stefndi tilkynnt um þá afstöðu sína að það teldi að bætur vegna tímabundins atvinnutjóns væru ósannaðar og að skorað hefði verið á lögmann stefnanda að leggja fram frekari gögn því til sönnunar.

Varakrafa stefnanda vegna kröfuliðar nr. 1. miðar við tímabil frá og með 16. apríl 2011 til og með 15. apríl 2012, eða vegna tímabils sem nemur 366 dögum. Miðað er við árslaunaviðmið Ríkisskattstjóra í flokknum B(4) vegna reiknaðs endurgjalds, sbr. reglur nr. 1090/2009 um reiknað endurgjald á tekjuárinu 2010, sbr. og 3. málsl. 1. mgr. 58. gr. laga nr. 90/2003. Uppreiknuð til stöðugleikapunkts nemur upphæðin 5.909.652 kr. Að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemur fjárhæðin 6.382.424 kr. Varakrafa vegna tímabundins atvinutjóns er því: 6.382.424 x 366/365 = 6.399.910 kr. Auk þessa er gerð krafa um 4,5% ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl og um dráttarvexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Varakrafa stefnanda byggir á því að verði ekki fallist á launaviðmið skv. aðalkröfu eigi að miða við viðmiðunarreglur Ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald manns í sömu eða svipaðri stöðu og stefnandi. Flokkur B í reglum 1090/2009 snúi að almennri starfsemi, iðnaði, verslun, útgerð og þjónustu og skiptist í fimm undirflokka. Undirflokkur B(4) sé sá flokkur sem stefnandi telur að falli að starfi sínu. Þar er um að ræða mann sem stýrir rekstri þar sem með honum starfa tveir til fimm starfsmenn og samtals greidd laun til starfsmanna og greiðslur samkvæmt reikningum fyrir aðkeypt vinnuframlag samsvara árslaunum tveggja til fimm starfsmanna. Árslaun í þessum flokki miða við 5.148.000 kr. Verði ekki fallist á að starf stefnanda falli undir flokk B(4) er eftir atvikum að lágmarki miðað við að það falli undir flokk B(5).

Þrautavarakrafa stefnanda vegna kröfuliðar nr. 1 miðar við tímabil frá og með 16. apríl 2011 til og með 15. apríl 2012, eða vegna tímabils sem nemur 366 dögum. Miðað er við lágmarksárslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skbl. Uppreiknuð til stöðugleikapunkts nemur upphæðin 2.822.500 kr. Að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemur fjárhæðin 3.048.300 kr. Varakrafa vegna tímabundins atvinnutjóns er því: 3.048.300 x 366/365 = 3.056.651 kr.

Auk þessa er gerð krafa um 4,5% ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. janúar 2011 til 17. apríl og um dráttarvexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Þrautavarakrafa stefnanda byggir á því að verði ekki fallist á launaviðmið skv. aðal- eða varakröfum séu ekki aðrir kostir tækir, vegna ákvörðunar um hvaða launatekjur stefnandi hafði en að líta til reglna 7. gr. skaðabótalaga, þ.m.t. 3. mgr. um lágmarkslaun. Slík viðmiðun sé algeng þegar tjónþoli í skaðabótamálum starfar við eigin rekstur eins og á við í þessu máli.

Krafa stefnanda í 2. kröfulið um bætur vegna varanlegrar örorku er byggð á 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef hefði varanleg örorka stefnanda verið metin 25%. Stefnandi byggir á því að árslaun hans skuli metin sérstaklega, sbr. 2. mgr. 7. gr. skbl., þar sem aðstæður hjá honum á viðmiðunarárunum 2008, 2009 og 2010 hafi verið óvenjulegar í skilningi ákvæðisins. Stefnandi telur að bæði meginskilyrði ákvæðisins séu uppfyllt, þ.e. aðstæður stefnanda á viðmiðunarárunum voru óvenjulegar og þær aðstæður hafi leitt til þess að árslaun sem meginregla 1. mgr. 7. gr. skbl. miðar við og ekki síður lágmarksárslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skbl., séu ekki réttir mælikvarðar á líklegar framtíðartekjur stefnanda, heldur séu aðrir mælikvarðar réttari. Í þessu sambandi byggir stefnandi einnig á meginreglu skaðabótalaga um fullar bætur fyrir raunverulegt tjón.

Aðalkrafa stefnanda miðar við árstekjur hans fyrir árið 2010, sem voru 7.150.000 kr. Þegar þær eru leiðréttar samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðaðist við, þ.e. 15. apríl 2012, nemur fjárhæðin 8.207.859 kr. Að viðbættu 8% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemur fjárhæðin 8.864.488 kr. Þar sem stefnandi var 48 ára og 189 daga gamall á stöðugleikapunkti er stuðull hans skv. 6. gr. skaðabótalaga því 8,272. Gerð krafa á grundvelli 5. gr. skaðabótalaga er því: 8,272 x 8.864.488 x 0,25 = 18.331.761 kr. Auk þessa er gerð krafa um 4,5% ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. apríl 2012 til 17. apríl 2014 og um dráttarvexti samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar kemur greiðsla til stefnanda hinn 9. maí 2014 að fjárhæð 5.836.930 kr., þar sem stefndi greiddi stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku á grundvelli 1. mgr., sbr. 3. mgr. 7. gr. skbl., þ.e. á grundvelli lágmarksárslaunaviðmiðunar laganna.

Ljóst sé að viðmiðunarár til ákvörðunar árslauna stefnanda vegna varanlegrar örorku eru tekjuárin 2008, 2009 og 2010. Samkvæmt opinberum gögnum frá ríkisskattstjóra námu laun stefnanda á þessu tímabili 75.000 kr. fyrir árið 2008, 600.000 kr. fyrir árið 2009 og 7.150.000 kr. fyrir árið 2010. Því sé ljóst að ofangreind laun gefa ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda. Fyrri hluta árs 2008 hafi stefnandi enn enn búið á H þar sem hann var heimavinnandi húsfaðir og sinnti að auki 4 börnum á meðan sambýliskona hans lauk við grunngráðu sína. Stefnandi hafi hvorki notið útgreiddra launa á þessum tíma né bóta af neinu tagi. Um sumarið flutti fjölskyldan svo búferlum til H. Þar hélt stefnandi áfram að sinna hlutverki sínu sem heimavinnandi húsfaðir. Þó hafi orðið ljóst að honum hafði gefist aukið svigrúm til að afla sér annarrar vinnu þar sem sambýliskona hans var nú örlítið meira heima við en áður. Í því skyni hafi stefnandi keypt fyrirtækið R í júlí 2008. Útborguð laun hans úr fyrirtækinu það ár hafi hins vegar einungis verið 75.000 kr. Aðalástæða þess hafi verið sú að skömmu eftir kaupin skall efnahagskreppan á af fullum þunga. Þar af leiðandi hafi strax orðið ljóst að forsendubrestur hafði átt sér stað varðandi reksturinn. Stórir og mikilvægir viðskiptavinir hafi dregið úr eða hætt viðskiptum við fyrirtækið. Af þeim sökum hafi stefnandi þær tekjur sem komu inn frekar fara í að greiða af lánum og öðrum rekstarkostnaði og styrkja innviði, frekar en að greiða sjálfum sér laun.

Viðmiðunarárið 2009 hafi einkennst af lífróðri stefnanda með fyrirtæki sitt. Hann hafi sem áður greitt sér sem lægst laun í því skyni að halda því á lífi. Hann hafi þó getað greitt sér 600.000 kr. það ár og þá var hagur fyrirtækisins einnig farinn að vænkast ágætlega þegar leið fram á árið. Þá var stefnandi á þessum tíma enn í hlutverki heimavinnandi húsföður.

Viðmiðunarárið 2010 hafði stefnanda tekist að koma fyrirtækinu yfir erfiðasta hjallann í rekstrinum. Þá útskrifaðist sambýliskona hans úr námi sínu um vorið það ár. Af þeim sökum gat stefnandi aukið vinnu sína hjá fyrirtæki sínu. Greiddi hann sér því í laun það árið samtals 7.150.000 kr. Telur stefnandi að það ár gefi bestu og réttustu myndina af raunverulegu aflahæfi sínu. Þá beri að geta þess að stefnandi hafi alla tíð verið virkur á atvinnumarkaði og séð fyrir sér sjálfur, ýmist sem launamaður eða sjálfstætt starfandi ef undan er skilið tímabilið frá 2004 og fram til loka árs 2009.

Af því sem að framan er rakið sé ljóst að viðmiðunarárin 2008, 2009 og 2010 gefi ekki rétta mynd af þeim tekjum sem stefnandi hefur að jafnaði haft um ævina og muni að öllum líkindum hafa í framtíðinni. Mestan hluta tímans hafi stefnandi sinnt hlutverki sínu sem heimavinnandi faðir og hliðrað þannig til fyrir sambýliskonu sinni að geta sinnt námi sínu. Yngstu börn þeirra voru á aldrinum 3-7 ára og 5-9 ára á þessu tímabili. Þá byggir stefnandi á að sá forsendubrestur sem varð vegna efnahagskreppunnar flokkist einnig undir það að teljast óvenjulegar aðstæður. Fyrirtæki stefnanda missti viðskipti við fyrirtæki sem fullyrða má að hefði aldrei komið til hefði kreppan ekki skollið á, sbr. fyrri umfjöllun. Stefnandi byggir á að þær tekjur sem miða eigi við í stað lágmarkstekna skv. 3. mgr. 7. gr. skbl. séu þær tekjur sem hann hafði hjá fyrirtæki sínu það eina rekstrarár sem það var rekið á eðlilegum forsendum. Þá gat stefnandi einnig fyrst það ár sinnt störfum að einhverju marki þar sem sambýliskona hans var heima við nánast allt það ár.

Stefnandi byggir einnig á því að VÍS hafi með beinum hætti viðurkennt rétt hans til greiðslu tímabundins atvinnutjóns á grundvelli þeirra tekna sem stefnandi hafði árið 2010, sbr. fyrri umfjöllun vegna kröfuliðar nr. 1. Verði ekki fallist á ofangreind rök hvað varðar árslaunaviðmið vegna varanlegrar örorku er til vara byggt á þeim rökum sem koma fram í stefnunni vegna varakröfu í kröfulið nr. 1, þ.e. að litið verði til reglna nr. 1090/2009 um reiknað endurgjald á tekjuárinu 2010.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, auk almennra reglna skaðabótaréttarins. Ábyrgð stefnda byggi á ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987. Þá vísast til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og loks til reglna 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um málskostnað. Varðandi virðisaukaskatt á málskostnað vísast til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Kröfuna um skaðabætur vegna tímabundins atvinnutjóns styður stefnandi við 2. gr. laga nr. 50/1993, sbr. og 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Kröfuna um skaðabætur vegna varanlegrar örorku styður stefnandi við 5.-7. gr. laga nr. 50/1993. Þá vísast í heild sinni til laga nr. 50/1993.

Kröfuna um vexti og dráttarvexti styður stefnandi við 16. gr. laga nr. 50/1993 og 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Um varnarþing vísast til 33. og 42. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Um málskostnað vísast til ákvæða í XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og stefnandi krefst þess að málskostnaður verði dæmdur sér eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri því að bæta þeim skatti við tildæmdan málskostnað honum til handa. Þá vísast til reglna nr. 1090/2009 um reiknað endurgjald á tekjuárinu 2010.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að málið varði uppgjör skaðabóta úr lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækis vegna slyss sem stefnandi varð fyrir þann 15. janúar 2011 og að atvik er varða slysið, greiðsluskyldu stefnda vegna þess og líkamlegar afleiðingar fyrir stefnanda séu óumdeild.

Kröfur stefnanda byggi á matsgerð. Þó að ekki sé deilt um niðurstöður matsgerðarinnar telur stefnda rétt að rekja þær, enda samræmist kröfur stefnanda þeim ekki að öllu leyti. Samkvæmt matsgerðinni var heilsufar stefnanda orðið stöðugt 15. apríl 2012. Tímabil óvinnufærni er sagt vera eitt ár og er þá átt við frá slysdegi. Tímabil tímabundinnar óvinnufærni er því frá slysdegi 15. janúar 2011 til 15. janúar 2012, 365 dagar. Tímabil þjáningabóta telst einnig vera eitt ár. Að lokum er varanlegur miski metinn 25 stig og varanleg örorka 25%.

Málsatvikum varðandi uppgjör bóta er að hluta lýst í stefnu en stefndi sér engu að síður ástæðu til að rekja þau eins og þau horfa við honum. Þann 31. maí 2011 sendir starfsmaður stefnda lögmanni stefnanda tölvupóst sem er á dskj. 17. Þar kemur fram að til þess að stefndi geti skoðað greiðslu tímabundins tekjutjóns þurfi honum að berast læknisvottorð til atvinnurekanda um óvinnufærni og staðgreiðsluyfirlit fyrir árin 2010 og 2011. Á staðgreiðsluyfirliti á dskj. 32 séu tekjur stefnanda sagðar hafa verið 550.000 kr. alla mánuði ársins 2010. Staðgreiðsluyfirlit þetta er prentað út 6. júní 2011. Á staðfestingu vinnuveitanda, sem stefnandi undirritar fyrir hönd eigin atvinnurekstrar, séu tekjur stefnanda sagðar hafa verið 550.000 kr. á mánuði. Í samræmi við þessar upplýsingar greiddi stefndi stefnanda áætlað tekjutjón að fjárhæð 788.520 kr. þann 9. júní 2011 og 515.799 kr. þann 4. júlí 2011. Eins og fram kemur á greiðslukvittunum (dskj. 33 og 34) áskildi stefndi sér rétt til að endurskoða fjárhæðir áætlaðs tekjutjóns á síðari stigum. Á greiðslukvittunum komi einnig fram að greiddir voru tekjuskattar af framangreindum fjárhæðum og er samanlögð útgreidd fjárhæð til stefnanda 939.327 kr. Eftir þennan tímapunkt greiddi stefndi stefnanda reglulega innborganir á höfuðstól bóta alls að fjárhæð 4.200.000 kr.

Matsgerð sú, sem stefnandi byggir kröfur sínar á, hafi legið fyrir 13. janúar 2014 og lögmaður stefnanda sendi stefnda kröfubréf sem byggði á henni þann 17. mars 2014. Þann 19. mars 2014 hafi starfsmaður stefnda gengið eftir því að félaginu yrðu send afrit skilagreina vegna ársins 2010 þar sem fram kæmi staðfesting RSK á því hvenær þeim hafi verið skilað inn og hvenær staðgreiðsla hafi verið greidd. Þessi gögn vildi stefnandi ekki veita. Bauð stefndi því uppgjör sem miðaði við að tímabundið tekjutjón væri ósannað. Þá miðaði tilboð stefnanda við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 enda hafði stefnandi ekki sýnt fram á að hann hefði haft meiri tekjur síðustu þrjú ár fyrir tjónsdag né að sérstakar aðstæður ættu við sem réttlættu að miða skyldi við hærri tekjur.

Stefnandi hafi enn ekki lagt fram gögn sem sýna að hann hafi í raun haft þær tekjur á árinu 2010 sem skilagreinar til skattyfirvalda benda til. Þvert á móti kemur fram á dskj. 28 að uppgefin laun til stefnanda hafi verið ógreidd við lok ársins 2010. Stefnda telur einnig rétt að benda á að ósamræmi er milli dskj. 32 og staðgreiðsluskrár þeirrar sem stefnandi leggur fram á dskj. 19 en þar eru tekjur stefnanda í desember sagðar hafa verið 1.100.000 kr. í stað 550.000 kr.

Ágreiningur aðila sé vel afmarkaður og skýr. Í fyrsta lagi sé deilt um það hvort stefnandi hafi sannað að hann hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni og þá hverrar fjárhæðar það tjón sé. Í öðru lagi sé deilt um það hvort stefnandi hafi sannað að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt þannig að árslaun hans verði við uppgjör varanlegrar örorku miðuð við þær fjárhæðir sem hann setur fram í stefnu. Þá snúist ágreiningur aðila um það hvort stefnandi hafi veitt rangar eða villandi upplýsingar við uppgjör vátryggingabóta og hvaða afleiðingar það skuli þá hafa. Að lokum sé deilt um frádrátt samkvæmt 2. mgr. 2. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga skuli ákveða bætur fyrir atvinnutjón fyrir tímann frá því að tjón varð þangað til tjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Miða beri við það framangreindra tímamarka sem fyrra er. Í matsgerð þeirri, sem stefnandi byggi kröfur sínar á, sé komist að þeirri niðurstöðu að tímabil tímabundinnar óvinnufærni hafi verið eitt ár frá slysdegi. Tímabili óvinnufærni lýkur því 15. janúar 2012. Þannig séu ekki efni til að ákvarða bætur vegna tímabilsins frá 15. janúar 2012 til batahvarfa sem ákvarðaðar voru 15. apríl 2012. Í stefnu sé á því byggt að draga beri frá tímabili óvinnufærni þá 90 daga sem nema rétti stefnanda til forfallalauna frá vinnuveitanda. Undir þetta tekur stefndi. Tímabil það sem stefnda geti verið gert að greiða bætur vegna sé því að hámarki 275 dagar (365-90) en ekki 366 eins og gert er ráð fyrir í öllum kröfum stefnanda.

Varðandi fjárhæð tjóns stefnanda vegna tímabundinnar óvinnufærni byggi stefndi á að stefnandi hafi ekki sannað að hann hafi í raun orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni. Í öllu falli hafi hann ekki sannað né gert líklegt hver fjárhæð þess tjóns sé en hann beri fyrir því sönnunarbyrði.

Aðalkrafa stefnanda miði við uppgefnar tekjur samkvæmt skattframtali hans vegna tekjuársins 2010. Allar upplýsingar um þær tekjur sem þar koma fram séu frá stefnanda komnar og margt leiði til þess að telja verði afar ótrúverðugt að stefnandi hafi í raun haft þessar tekjur á árinu 2010.

Í fyrsta lagi liggi fyrir að allar upplýsingar um þessar tekjur eru veittar stefnda og skattyfirvöldum eftir að stefnandi krefst bóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Því sé ótrúverðugt að þær skuli vera miklu hærri en tekjur áranna á undan. Sérstaklega í ljósi þess að tekjur atvinnurekstrar stefnanda hækkuðu ekki svo teljandi sé milli þessara ára. Stefndi byggir á að ósannað sé að stefnandi hafi í raun fengið greidd laun á árinu 2010, sem samræmist yfirlýsingum hans. Stefndi hefur ítrekað óskað staðfestingar þessa efnis en slíkar upplýsingar hafi stefnandi ekki viljað veita. Stefnanda sé í lófa lagið að leggja fram yfirlýsingar RSK um það hvenær tekjuskattur var greiddur af meintum tekjum stefnanda og yfirlit launareiknings. Þetta veki eðlilega grun um að yfirlýsingar stefnanda um tekjur sínar séu ekki réttar þegar hann neitar að veita slíkar upplýsingar.

Í þessu sambandi er sérstaklega bent á að samkvæmt ársreikningi atvinnurekstrar stefnanda vegna ársins 2010 voru umrædd laun ekki greidd á því ári. Laun og launatengd gjöld eru sögð hafa verið 7.761.098 kr. Í yfirliti yfir skammtímaskuldir atvinnurekstrarins sé liður sem ber heitið ógreitt vegna starfsfólks. Sú skuld nemi alls 9.200.524 kr. Í nánari sundurliðun þeirrar skuldar kemur fram að um ógreidd laun að fjárhæð 7.150.000 kr. sé að ræða og ógreidda staðgreiðslu að fjárhæð 2.050.524 kr. Það séu sömu fjárhæðir og fram koma á skattframtali stefnanda.

Bætur samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga skal eingöngu greiða vegna raunverulegs tekjutjóns. Ekki sé fullnægjandi að stefnandi geti, í krafti stöðu sinnar sem eini eigandi og framkvæmdastjóri launagreiðanda síns, útbúið í bókhaldi skuld vegna meintrar vinnu sinnar. Skuldin hafi í öllu falli ekki verið greidd á árinu 2010 og geti því ekki talist til merkis um tekjur á því ári. Þá sé verulegt og óútskýrt ósamræmi milli tekna atvinnurekstrar stefnanda og þeirra launa sem hann kveðst hafa greitt sér úr honum. Stefnandi hafi ekki sannað að hann hafi yfirleitt haft tekjur á tímabili óvinnufærni og enn síður sannað að þær hafi numið 738.707 kr. á mánuði líkt og aðalkrafa hans miðast við.

Varakrafa stefnanda miðar við flokk B(4) í árslaunaviðmiði Ríkisskattstjóra samkvæmt reglum 1090/2009 um reiknað endurgjald á tekjuárinu 2010. Þetta viðmið virðist alveg úr lausu lofti gripið. Í reglunum kemur fram að endurgjald manns með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skuli ekki leiða til þess að tap á rekstrinum verði meira en almennar fyrningar ársins. Tap af reglulegri starfsemi atvinnurekstrar stefnanda var 7.051.323 kr. á árinu 2010. Jafngildir það nánast öllum meintum launum stefnanda. Þá nam seld vara og þjónusta á árinu 1.391.578 kr. Laun stefnanda hefðu aldrei þurft að nema hærri fjárhæð. Að lokum er bent á að starf stefnanda fellur ekki undir lið B(4) í reglunum heldur einna helst lið E(5).

Þrautvarakrafa stefnanda miðar við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Miðað er við fjárhæð lágmarkslaunaviðmiðsins við batahvörf enda þótt meint tjón stefnanda hljóti allt að hafa orðið fyrir þann tíma. Að öðru leyti er vísað til sömu sjónarmiða og varðandi aðal- og varakröfu. Ósannað er að stefnandi hafi haft tekjur á tímabili óvinnufærni.

Í öllum tilvikum gerir stefnandi kröfu um að við viðmiðunartekjur sé bætt 8% vegna mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Hvað þetta varðar bendir stefndi á að alls sé óvíst hvort það muni hafa nokkur áhrif á lífeyrisréttindi stefnanda þó að mótframlag þetta hafi ekki verið greitt á tímabili óvinnufærni. Í öllu falli sé ósannað að áhrif á lífeyrisrétt stefnanda muni nema þeim sömu 8% og mótframlag vinnuveitenda hefði numið. Reglur lífeyrissjóða um greiðslur taki ekki eingöngu mið af heildarfjárhæð greiðslna í sjóðina auk þess sem réttindi séu oftar en ekki þrepaskipt. Þá er að sjálfsögðu alls óvíst hvort eða hve lengi stefnandi muni njóta lífeyrisgreiðslna í raun.

Stefnandi geri einnig í öllum tilvikum ráð fyrir að þau laun sem hann vill miða við séu uppreiknuð til stöðugleikatímapunkts. Slíkt á sér enga stoð í skaðabótalögum. Það fæli í sér að tjón sem varð fyrir stöðugleikatímapunkt yrði greitt miðað við síðara verðlag. Í öllu falli kemur skýrt fram í 5. mgr. 50. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, að bætur verði ekki látnar bera verðbætur og vexti vegna sama tímabils.

Stefnandi byggir ekki sérstaklega á að hann eigi rétt samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga til þess að bætt verði verðmæti meintrar vinnu hans við heimilisstörf. Kröfum og málsástæðum þar að lútandi verði mótmælt sem of seint fram komnum komi þær fram á síðari tímapunkti. Engu að síður telur stefndi rétt að taka fram að stefnandi hefur hvorki sannað að hann hafi í raun verið heimavinnandi í skilningi ákvæðisins né fært málsástæður fyrir því hvernig rétt sé að meta verðmæti þeirra meintu starfa.

Að lokum er því mótmælt að stefndi hafi með greiðslu áætlaðs tekjutjóns samþykkt með skuldbindandi og óafturkræfum hætti að stefnandi eigi rétt til bóta samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga og enn síður að fjárhæð þeirra skuli miðast við þær upplýsingar sem stefnandi veitti um laun sín á árinu 2010. Eins og fram kemur á kvittunum vegna þessara greiðslna áskildi stefndi sér sérstaklega rétt til að endurskoða bæði rétt til greiðslnanna sem og fjárhæð þeirra.

Krafa stefnanda um greiðslu vegna varanlegrar örorku byggir á því að ákvarða eigi viðmiðunarlaun hans sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en ekki samkvæmt 3. mgr. 7. gr. líkt og gert var við uppgjör.

Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt. Hann verði því að sanna að aðstæður þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð hafi verið óvenjulegar og að til sé annar mælikvarði sem sé réttari á líklegar framtíðartekjur sínar. Þetta hafi stefnandi ekki gert. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins sem staðfestir að tekjur áranna 2008-2010 stingi í stúf við tekjur sem stefnandi hafði fyrir það tímabil. Allan viðmiðunartíma 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hafi stefnandi unnið hjá sama launagreiðanda, eigin atvinnurekstri, og ekkert í gögnum málsins staðfesti að aðstæður í þessum atvinnurekstri stefnanda hafi verið eitthvað óeðlilegar á þessum tíma. Í raun bendi allt til þess að stefnandi hefði, ef ekki hefði verið fyrir slysið, haldið áfram að vinna hjá sama launagreiðanda og haft af því sambærilegar tekjur og árin 2008 og 2009 en stefndi byggir sem fyrr á að uppgefin laun ársins 2010 jafngildi ekki raunverulegum tekjum stefnanda.

Stefnandi byggi kröfu sína á að réttara sé að miða tekjur hans við uppgefin laun vegna ársins 2010 en að miða við lágmarksviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi ítrekar athugasemdir sem gerðar eru í umfjöllun um tímabundið atvinnutjón um réttmæti þeirra upplýsinga sem stefnandi hefur veitt um tekjur á árinu 2010. Til viðbótar bendir stefndi á að fráleitt sé að stefnandi hefði getað haldið áfram að greiða sér sambærileg laun úr atvinnurekstri sínum eftir árið 2010 enda skilaði atvinnureksturinn það ár tapi sem nánast samsvarar meintum launagreiðslum til stefnanda. Þá hafi tekjur atvinnurekstrarins einungis numið tæpri einni og hálfri milljón króna árið 2010 og tekjur atvinnurekstrarins hafi aldrei komist nálægt því að geta borið þau laun sem stefnandi vill meina að hann hafi ætlað að taka sér úr rekstrinum til framtíðar.

Stefnandi hafi ekki sannað, með framlagningu gagna né með öðrum hætti, að óvenjulegar aðstæður hafi verið uppi þrjú síðustu árin fyrir slysdag. Það eigi jafnt við um hann sjálfan sem og atvinnurekstur hans. Ekkert staðfesti að stefnandi hafi ætlað að skipta um starfsvettvang og ekkert staðfesti að breytinga hafi verið von í atvinnurekstri hans. Fyrra skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé því ekki fullnægt.

Þá hafi stefnandi ekki sannað að staðgreiðsluyfirlit vegna ársins 2010 sýni raunveruleg laun hans það ár. Hann hafi ekki sannað að það gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en lágmarkslaunaviðmiðið. Síðara skilyrði 2. mgr. 7. gr. sé því heldur ekki fullnægt.

Stefnandi virðist til vara byggja á reglum nr. 1090/2009. Öll sömu sjónarmið eiga við um þann málatilbúnað.

Samkvæmt 1. mgr. 47. gr. laga nr. 300/2004, um vátryggingarsamninga, skuli vátryggður veita félaginu þær upplýsingar og þau gögn sem hann hefur undir höndum og félagið þarf til þess að meta ábyrgð sína og greiða bætur. Stefnandi kom fram sem vátryggður í þessu tilviki og á honum hvíldi skylda til að veita stefnda réttar upplýsingar um tjón sitt. Í 2. mgr. sömu greinar komi fram að ef veittar eru af ásetningi rangar eða ófullnægjandi upplýsingar, sem sá er þær veitti vissi eða mátti vita að leitt gætu til þess að hann fengi greiddar bætur sem hann á ekki rétt til, falli niður allur réttur hans samkvæmt vátryggingarsamningnum. Sé háttsemin ekki alvarleg eða varðar aðeins lítinn hluta kröfunnar geti viðkomandi þó fengið bætur að hluta.

Stefndi byggir á að stefnandi hafi með ásetningi látið það líta svo út sem hann hefði í raun fengið greidd laun að fjárhæð 550.000 kr. á mánuði allt árið 2010 þrátt fyrir að honum hafi verið fullkunnugt um að þessar fjárhæðir hefðu ekki verið greiddar honum. Stefnandi hafi notað stöðu sína sem eigandi og rekstraraðili launagreiðanda síns til að útbúa gögn sem gáfu til kynna að greiðslur hefðu átt sér stað sem áttu sér í raun ekki stað. Þetta hafi augljóslega leitt til þess að stefnanda voru greiddar bætur vegna áætlaðs tímabundins tjóns sem hann átti ekki rétt á og var til þess fallið að valda því að aðrar bætur yrðu ofgreiddar.

Stefndi byggir á að þessi atvik leiði til þess að honum verði ekki gert að greiða stefnanda hærri fjárhæðir en þegar hefur verið gert.

Sýknukrafa stefnda byggir einnig á 2. mgr. 2. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, en stefndi telur stefnanda hafa átt rétt á greiðslum frá lífeyrissjóðum og almannatryggingum sem draga beri frá skaðabótum til hans og það leiði til þess að tjónið hafi verið að fullu greitt með fyrri greiðslu stefnda. Metin tímabundin óvinnufærni stefnanda sé samkvæmt málatilbúnaði hans til komin vegna afleiðinga slyssins og séu því allar líkur á að hann hafi átt rétt á greiðslum frá lífeyrissjóðum og sjúkrasjóðum sem og öðrum greiðslum sökum þess að hann var ekki fullvinnufær frá slysdegi 15. janúar 2011 til 15. janúar 2012. Slíkar greiðslur og rétt til slíkra greiðslna ber að draga frá kröfu stefnanda um tímabundið atvinnutjón, sbr. 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga.

Sömu sjónarmið eiga við um greiðslur og/eða rétt til greiðslna frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum vegna varanlegrar örorku. Slíkar greiðslur ber samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að draga frá greiðslum sem stefnda gæti verið gert að greiða í máli þessu. Stefndi áskilur sér rétt til frádráttar samkvæmt framansögðu og byggir kröfur sínar á honum.

Varakrafa stefnda byggir á sömu sjónarmiðum og aðalkrafa.

Varðandi vaxtakröfu stefnanda þá sé hún miðuð við verðlag síðar en vátryggingaratburður átti sér stað og skal krafa hans því í fyrsta lagi bera vexti frá því tímamarki, sbr. 5. mgr. 50. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Ekki sé rétt að dæma dráttarvexti frá fyrra tímamarki en frá málshöfðun enda lágu upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að sannreyna kröfu stefnanda enn ekki fyrir á þeim tímapunkti.

Um kröfur sínar vísar stefnda til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, ólögfestra meginreglna skaðabótarréttar og ákvæða laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Krafa um málskostnað byggir á 129. og 130 gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu snýst ágreiningur aðila um það hvort stefnandi hafi sannað að hann hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni og þá hverrar fjárhæðar tjónið sé. Þá er einnig um það deilt hvort stefnanda hafi tekist sönnun um að skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt þannig að árslaun hans verði við uppgjör varanlegrar örorku miðuð við þá fjárhæð sem stefnandi byggir á í stefnu. Hins vegar eru atvik er varða slysið, greiðsluskyldu stefnda vegna þess og líkamlegar afleiðingar þess fyrir stefnanda óumdeild.

Aðalkröfu sína um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns byggir stefnandi á 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en samkvæmt 1. mgr. skal ákveða bætur fyrir atvinnutjón fyrir tímann frá því tjón varð þangað til tjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Í stefnu er réttilega byggt á því að frá tímabili óvinnufærni beri að draga 90 daga sem nema rétti stefnanda til forfallalauna frá vinnuveitanda, en hann byggir á því að hann hafi verið starfsmaður fyrirtækis síns. Slysið varð 15. janúar 2011 og skv. matsgerð lauk tímabili óvinnufærni við batahvörf 15. apríl 2011. Af því leiðir að tímabil óvinnufærni var 275 dagar sem bæta skal þegar frá hafa verið dregnir framangreindir 90 dagar, en stefnandi byggir á að greiða eigi bætur í 366 daga. Aðalkrafa stefnanda miðar við uppgefnar tekjur samkvæmt skattframtali hans árið 2010 að fjárhæð 7.150.000 kr.

Stefndi byggir á því að með öllu sé ósannað að stefnandi hafi hafi haft þær atvinnutekjur á árinu 2010 sem hann byggir á.

Stefnandi ritar sjálfur undir staðfestingu vinnuveitanda um mánaðarlaun sín. Tekjur stefnanda árið 2010 skv. henni voru mun hærri en tekjur fyrri ára og tekjur atvinnurekstrar stefnanda hækkuðu hins vegar lítið milli ára. Fyrir liggur að samkvæmt ársreikningi fyrirtækis stefnda fyrir árið 2010, sem móttekinn var 8. júní 2011, kemur fram að umrædd laun voru ekki greidd á því ári. Ógreidd laun og launatengd gjöld eru sögð 7.761.098 kr. Þá kemur fram að ógreidd séu laun að fjárhæð 7.150.000 kr. og ógreidd staðgreiðsla 2.050.524 kr. Í ársreikningi fyrir árið 2010 kemur fram að seldar vörur og þjónusta hafi verið 1.391.578 kr., rekstrargjöld 8.442.901 kr. og tap 7.051.323 kr. Þá liggja fyrir tvö staðgreiðsluyfirlit fyrir tekjuárið 2010 og ósamræmi er á milli þeirra. Í öðru þeirra eru laun í desember 2010 sögð 550.000 kr. og í hinu 1.100.000 kr. Þá kemur fram í fyrra yfirlitinu að staðgreiðsla hafi verið 170.877 kr. á mánuði, en í því síðara að engin staðgreiðsla hafi verið innt af hendi vegna desemberlauna. Á þessum yfirlitum kemur ekki fram hvenær staðgreiðsla var innt af hendi eins og starfsmaður stefnda óskaði eftir í töluskeyti þann 31. maí 2011.

Fallast verður á það með stefnda að yfirlýsingar stefnanda um laun á árinu 2010 séu ótrúverðugar. Aðalkrafa stefnanda miðar við uppgefnar tekjur samkvæmt skattframtali stefnanda vegna tekjuársins 2010. Skýra verður 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þannig að átt sé við raunverulegar tekjur en ekki framtaldar launatekjur.

Allar upplýsingar um þessar tekjur eru veittar stefnda og skattyfirvöldum eftir að stefnandi krafðist bóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Tekjur eru mun hærri en tekjur áranna á undan eins og rakið hefur verið. Rekstrartölur í ársreikningi einkahlutafélags stefnanda gefa ekki tilefni til að ætla að forsendur væru fyrir þessari miklu hækkun launa. Þá er ótrúverðugt að laun skuli vera miklu hærri en árin á undan, sérstaklega í ljósi þess að tekjur atvinnurekstrar stefnanda hækkuðu ekki svo teljandi sé milli þessara ára. Í ljósi þess að stefndi véfengdi að stefnandi hefði í raun haft umþrætt laun þá hefði stefnanda verið í lófa lagið að leggja fram yfirlýsingar RSK um það hvenær tekjuskattur var greiddur af meintum tekjum stefnanda, yfirlit launareiknings eða launaseðla, en stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi haft þessar launatekjur. Þetta vekur eðlilega grun um að yfirlýsingar stefnanda um tekjur sínar séu ekki réttar þegar hann leggur ekki fram þessi gögn. Í þessu sambandi skiptir máli að samkvæmt ársreikningi atvinnurekstrar stefnanda vegna ársins 2010 voru umrædd laun ekki greidd á því ári. Laun og launatengd gjöld eru sögð hafa verið 7.761.098 kr. Í yfirliti yfir skammtímaskuldir atvinnurekstrarins sé liður sem ber heitið ógreitt vegna starfsfólks. Sú skuld nemi alls 9.200.524 kr. Í nánari sundurliðun þeirrar skuldar kemur fram að um ógreidd laun að fjárhæð 7.150.000 kr. sé að ræða og ógreidda staðgreiðslu að fjárhæð 2.050.524 kr. Það eru sömu fjárhæðir og fram koma á skattframtali stefnanda. Félag stefnanda var síðan tekið til gjaldþrotaskipta í desember 2011 og hefur, miðað við ársreikning, ekki haft möguleika á að inna umrædd laun eða staðgreiðslu af hendi. Fullyrðingar stefnda í greinargerð um að viðmiðunarárið 2010 hafi honum tekist að koma fyrirtækinu yfir erfiðasta hjallann og því getað greitt sér í laun það árið 7.150.000 kr. ganga því ekki upp miðað við ársreikning félagsins fyrir árið 2010.

Ekki verður fallist á að stefndi hafi með innborgunum sínu vegna áætlaðs tímabundins atvinnutjóns 16. apríl 2011 og 1. júní 2011 viðurkennt rétt stefnanda til greiðslu tímabundins atvinnutjóns á grundvelli þeirra tekna sem stefnandi hafði árið 2010, enda tekið fram í greiðslukvittunum að um áætlað tekjutjón sé að ræða og að stefndi áskilji sér rétt til þess á síðari stigum að endurskoða fjárhæðir og tímalengd óvinnufærni.

Varðandi varakröfu stefnanda þá miðar hann við flokk B(4) í árslaunaviðmiði Ríkisskattstjóra samkvæmt reglum 1090/2009 um reiknað endurgjald á árinu 2010. Raunar fellur starf stefnanda ekki undir þennan lið í reglunum. Þá kemur fram að endurgjald manna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skuli ekki leiða til þess að tap á rekstrinum verði meira en almennar fyrningar ársins. Tap af reglulegri starfsemi stefnanda var skv. framlögðum ársreikningi 7.051.323 kr. á árinu 2010. Ekki verður því fallist á varakröfu stefnanda.

Þrautavarakrafa stefnanda miðar við lágmarkslaun skv. 3.mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Bætur skv. 1. mgr. 2. gr. verða einungis greiddar vegna raunverulegs tekjutjóns.

Dómurinn telur því að stefnandi hafi ekki með óyggjandi hætti sýnt fram á launatekjur árið 2010 og er því hafnað að leggja yfirlýsingar stefnanda um laun til grundvallar varðandi tímabundið tekjutjón. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón skv. kröfulið 1. í stefnu.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku byggir á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og matsgerð í málinu, en niðurstaða hennar var að varanleg örorka stefnanda var metin 25%. Stefnandi byggir á því að skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu uppfyllt, en hann hefur sönnunarbyrði fyrir því að aðstæður þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið hafi verið óvenjulegar og að til sé annar og réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur sínar. Stefnandi byggir á því að réttara sé að miða við uppgefin laun vegna ársins 2010 en ekki lágmarksviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eins og gert var við uppgjör. Með vísan til þess sem rakið hefur verið varðandi tímabundið atvinnutjón þá verður ekki byggt á uppgefnum tekjum stefnanda fyrir árið 2010. Þá verður ekki talið að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að aðstæður síðustu þrjú almanaksárin hafi verið óvenjulegar og annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans. Hann vann þessi ár hjá sama atvinnurekanda og ekkert staðfestir að aðstæður í atvinnurekstri hans hafi verið óvenjulegar á þessum árum og ósannað að atvinnurekstur hans hafi gengið betur árið 2010 miðað við ársreikning félagsins, en félagið var síðan tekið til gjaldþrotaskipta á árinu. Þá fellur stefnandi ekki undir þann lið árslaunaviðmiðs RSK sem krafa hans byggir á. Þá verður ekki fallist á að staðgreiðsluyfirlit vegna ársins 2010 gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum og telst því síðara skilyrði 2. mgr. 7. gr. ekki fullnægt.

Fyrir liggur að stefndi hefur greitt bætur samkvæmt lágmarkslaunaviðmiði í samræmi við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og ber því einnig að sýkna stefnda af kröfum stefnanda skv. 2. lið kröfugerðar í stefnu.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar. Allur gjafsóknarkostnaður hans, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hann, S-kk-ef F-kk-ef hdl., sem telst hæfilega ákveðin eins og nánar er kveðið á um í dómsorði, greiðist úr ríkissjóði.

Uppkvaðning dóms hefur vegna embættisanna dómara dregist umfram frest skv. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Aðilar eru sammála dómara um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, S-kk-ef F-kk-ef hdl., 1.700.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf