E-79/2010

Mál þetta, sem tekið var til dóms 1. desember sl., er höfðað 14. september 2010 af A, á hendur AFLI-Sparisjóði [...].

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess, að felld verði úr gildi með dómi veðsetning íbúðar hans að B í D, fasteignanúmer xxx-xxxx til tryggingar skuld A, kt. 000000-0000, við stefnda, samkvæmt veðskuldabréfi að höfuðstól 6.000.000 króna, 50% í japönskum jenum (JPY) og 50% í svissneskum frönkum (CHF), dags. 16. október 2006, jafnframt því sem undirritun stefnanda og allar skuldbindingar hans samkvæmt veðskuldabréfinu verði felldar úr gildi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi hans.

II

Málavextir

Hinn 7. mars 2008 veitti Fjármálaeftirlitið samþykki fyrir samruna Sparisjóðs [...] við Sparisjóð [...], sem stefnt er í málinu, en nafni hins sameinaða sparisjóðs var breytt 10. mars 2008 í AFL-sparisjóður. Stefndi tók við samrunann við öllum skyldum Sparisjóðs [...].

Stefnandi lýsir málavöxtum í aðalatriðum á þann hátt að dóttir hans, A, hafi haustið 2007 leitað til sín og óskað eftir því að hann veitti veðleyfi í íbúð sinni að B í D vegna lántöku hennar og þáverandi sambýlismanns hennar, E, hjá Sparisjóði [...]. A hafi á þessum tíma verið starfsmaður stefnda og leitað til stefnda vegna lántökunnar. Í framhaldinu hafi A verið veitt lán, til helminga í svissneskum frönkum og japönskum jenum, en andvirði þess á útborgunardegi hafi verið 6.000.000 íslenskra króna. Stefnandi bendir á að veðskuldabréfið sé dagsett 16. október 2006 en þar sé um misritun að ræða en lánið hafi verið veitt ári síðar. Stefnandi lýsir því að hann hafi á þessum tíma, ásamt A, verið í sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarskuldar þáverandi sambýlismanns A á reikningi í Landsbankanum. Hann hafi sett það sem skilyrði fyrir lántökunni að féð yrði nýtt til að greiða yfirdráttinn. Þá hafi hann og sett það sem skilyrði að E yrði einnig skuldari að láninu. Stefnandi kveðst hafa lýst þessum forsendum sínum fyrir fyrirsvarsmanni stefnda, F útibússtjóra. Þá hafi hann verið fullvissaður um að E væri skuldari að láninu. Hins vegar hafi komið í ljós að E var ekki skuldari að láninu heldur hafi hann ritað á skuldabréfið sem maki A og því beri hann ekki ábyrgð á greiðslu skuldarinnar. Um þetta hafi honum ekki verið kunnugt fyrr en í nóvember 2008 þegar í ljós kom að E neitaði að greiða afborganir af láninu en á þeim tíma hafi A og E slitið samvistum. Stefndi bendir í þessu sambandi á að hann hafi hinn 1. nóvember 2008 sent forsvarsmanni stefnda tölvupóst en af póstinum megi glögglega sjá að hann hafi talið að E væri einnig skuldari að láninu.

Stefndi kveður lánveitingu þessa þannig tilkomna að á árinu 2007 hafi A og E verið komin í fjárhagsvandræði og meðal annars verið með yfirdráttarskuld í Landsbanka Íslands að fjárhæð 9.500.000 krónur en stefnandi hafi verið í ábyrgð fyrir þeirri skuld. A, sem þá var starfsmaður stefnda, hafi leitað til sparisjóðsstjóra stefnda og óskað eftir láni, meðal annars til að greiða nefndan yfirdrátt. Sparisjóðsstjórinn hafi talið eðlilegt að A og E og stefnandi sem ábyrgðarmaður myndu leysa skuldina við Landsbankann í samvinnu við þann banka. Stefnandi hafi rætt við sparisjóðsstjóra stefnda og lagt áherslu á að stefndi kæmi að málinu og þá hafi hann fullvissað sparisjóðsstjórann um að hann stæði heilshugar að baki dóttur sinnar í málinu en skuldin við Landsbankann mun hafa verið komin í innheimtuferli á þessum tíma. Stefndi segir að stefnandi hafi tjáð sparisjóðsstjóranum að dóttir hans réði við að endurgreiða lánið og telur stefndi að stefnandi hafi gert ráð fyrir því að sambýlismaður dóttur hans myndi taka þátt í að greiða lánið en hann hafi á þessum tíma verið [...]. Stefndi tekur fram í lýsingu sinni á málavöxtum að stefnandi hafi greint frá því að hann væri tilbúinn til að setja fasteign sína að veði fyrir láninu, enda hafi hann verið í ábyrgð fyrir yfirdráttarskuldinni í Landsbanka Íslands. Þá hafi stefnandi lýst því yfir að hann myndi persónulega ábyrgjast greiðslu lánsins ef illa færi hjá A og E en hann hafi þrátt fyrir það ekki ritað undir skuldabréfið sem sjálfskuldarábyrgðaraðili. Stefndi segir að stefnandi hafi lagt mikla áherslu á að stefndi veitti dóttur hans lán þetta með aðkomu hans. Hins vegar hafi ekki komið til tals að E yrði lántaki og skuldari að láninu eins og ranglega sé lýst í stefnu. Niðurstaðan hafi síðan orðið sú að stefndi lánaði E jafnvirði 6.000.000 króna að hálfu í svissneskum frönkum og að hálfu í japönskum jenum. Lánið var tryggt með þriðja veðrétti í fasteign stefnanda að B. Þannig standi hin veðsetta eign til tryggingar greiðslu lánsins en ekki aðrar eignir stefnanda. Lánið sé nú í vanskilum og hefur stefnanda, sem veðsala, verið gerð grein fyrir því og jafnframt að hann megi gera ráð fyrir að gengið verði að hinni veðsettu eign til greiðslu skuldarinnar. Stefndi bendir að lokum á að gögn málsins bendi til þess að lánið hafi meðal annars verið nýtt til að greiða yfirdráttarlán A og E hjá Landsbankanum en yfirdráttarskuld þeirra hafi lækkað verulega haustið 2007.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að stefnda hafi verið vel kunnugt um fjárhagsstöðu A á þeim tíma sem lánið var veitt, enda hafi hún þá verið starfsmaður hans. Stefndi hafi því mátt vita að hún gæti ekki án aðstoðar staðið straum af afborgunum af láninu, meðal annars vegna skuldastöðu hennar hjá stefnda. Því verði ekki annað ráðið en að lánið hafi verið veitt vegna ábyrgðar stefnanda og lög og reglur, sem um veðsetninguna gilda, virtar að vettugi. Stefnanda hafi á þessum tíma ekki verið kunnugt um slæma fjárhagsstöðu dóttur sinnar og E. Hann hafi ekki fengið neinar upplýsingar um greiðslugetu A eða hvernig greiðslugeta hennar var metin í tengslum við lánveitinguna.

Stefnandi bendir máli sínu til stuðnings á að hinn 1. nóvember 2001 hafi tekið gildi samkomulag milli Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og íslenskra stjórnvalda um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Samkomulag þetta hafi leyst af hólmi eldra samkomulag um sama efni frá 1998. Markmið samkomulagsins hafi verið að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar yrðu miðaðar við greiðslugetu skuldara og eigin tryggingar hans. Í 1. gr. samkomulagsins komi fram að aðilar samkomulagsins séu sammála um gildi þeirrar stefnu að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga.

Stefnandi heldur því fram að með samkomulaginu hafi aðilar þess, stefndi þar með talinn, sett sér meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum þegar skuldaábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings eru sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu líkt og skýrt komi fram í 2. málslið 1. gr. samkomulagsins. Þá vísar stefnandi til þess að í 2. gr. samkomulagsins komi fram að það taki til allra skuldbindinga einstaklinga, einnig til þess er einstaklingur samþykkir að fasteign í hans eigu verði sett til tryggingar skuldum annars einstaklings. Því sé ljóst að nefnt samkomulag taki til sakarefnis þessa máls.

Stefnandi reisir kröfu sína á því að stefndi hafi brotið á honum rétt á grundvelli samkomulagsins sem leiði til þess að ógilda beri veðsetningu íbúðar hans að B. Í þessu sambandi vísar hann einnig til 36. gr. laga nr. 7/1936.

Stefnandi bendi á að skuldarinn, A, hafi ekki gengist undir greiðslumat fyrir lánveitinguna en stefnda hafi borið skylda til að framkvæma slíkt mat, sbr. 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins sem áður er getið. Þar sem ekkert mat var framkvæmt hafi hann eðli máls samkvæmt ekki getað kynnt sér það. Honum hafi verið ókunnugt um skuldastöðu A á þessum tíma og því ekki vitað að hún gæti ekki staðið undir afborgunum af láninu. Þetta atriði eitt og sér leiði til þess að taka beri kröfur hans til greina. Stefnandi heldur því einnig fram að stefndi hafi haft ríka ástæðu til að framkvæma greiðslumat þar sem A hafi á þessum tíma verið starfsmaður stefnda og á þeim tíma sem lánið var tekið hafi skuldir hennar við stefnda numið ríflega 3.100.000 krónum.

Stefnandi vísar ennfremur til þess að stefnda hafi borð að upplýsa hann um tilvist samkomulagsins eins og mælt er fyrir um í 9. gr. þess. Í 4. gr. samkomulagsins sé ákvæði sem kveði á um að fjármálafyrirtæki beri að gefa út upplýsingabæklinga um skuldaábyrgðir og veðsetningar og dreifa þeim með skjölum sem afhent eru ábyrgðarmönnum til undirritunar. Í 2. mgr. nefndrar 4. gr. segi að ábyrgðarmaður skuli undirrita staðfestingu þess efnis að hann hafi kynnt sér upplýsingabækling um ábyrgðir. Þá sé ákvæði í 9. gr. samkomulagsins sem segi að fjármálafyrirtæki skuli í samningum um veðsetningu vísa í samkomulagið.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi aldrei í tengslum við veðsetningu íbúðar sinnar fengið upplýsingar frá stefnda um inntak eða eðli veðsetningarinnar, hvorki skriflega í formi upplýsingabæklings né munnlega. Hann hafi fengið veðskuldabréfið sent í pósti heim til sín þar sem hann undirritaði það og endursendi til stefnda. Í bréfinu sé ekki vísað til samkomulagsins og því hafi hann verið grandlaus um rétt sinn. Stefndi heldur því fram að ef honum hefðu borist framangreindar upplýsingar hefði hann ekki gefið umþrætt veðleyfi.

Stefnandi heldur því fram að þegar tekið er tillit til þess sem að framan er rakið sé veðsetning íbúðar hans ógildanleg, sbr. 1. mgr. 36. gr. samningalaga. Í nefndu lagaákvæði segi að samningi megi víkja til hliðar í heild eða hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera samning fyrir sig. Þá segi í 2. mgr. nefndrar 36. gr. að við mat samkvæmt 1. mgr. skuli litið til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Stefnandi segir að það geti ekki talist til góðrar viðskiptavenju í skilningi 36. gr. samningalaga að stefndi, sem ekki fylgdi eigin reglum, haldi uppi kröfum á hendur stefnanda á grundvelli veðsetningarinnar. Þá verði í þessu efni einnig að horfa til þess að um verulegar fjárhæðir er að ræða. Stefndi hafi veitt A lán í erlendum myntum sem þá nam 6.000.000 íslenskra króna. Af þessum sökum hafi verið ríkari skylda fyrir stefnda að fylgja ákvæðum samkomulagsins sem áður er getið. Einnig verði að horfa til þess að stefndi hafi í krafti stöðu sinnar og sérfræðiþekkingar sem fjármálafyrirtæki yfirburðastöðu gagnvart stefnanda sem hafi ekki sérstaka þekkingu á þessu sviði. Þetta allt leiði til þess að með vísan til 1. mgr. 36. gr. samningalaga beri að ógilda veðsetninguna með dómi.

Stefndi reisir kröfur sínar einnig á því að það hafi verið forsenda hjá honum fyrir veitingu veðleyfisins að E yrði samskuldari að láninu og að andvirði þess yrði nýtt til að greiða yfirdrátt hans hjá Landsbankanum. Líkt og áður er rakið hafi stefnandi ekki sérþekkingu á sviði fjármálastarfsemi en slíka þekkingu hafi starfsmenn stefnda haft. Því sé unnt að gera þá kröfu til þeirra að þeir gæti þess að góðir viðskiptahættir séu í heiðri hafðir. Starfsmönnum stefnda hafi borið að sýna aðgát í viðskiptunum og upplýsa stefnanda um allt það er máli skipti við viðskiptin. Stefnandi telur að hann hafi mátt treysta því að E væri einnig skuldari að láninu, enda hafi stefndi tjáð honum að svo væri. Stefndi hafi því gefið rangar upplýsingar um raunverulega skuldara að láninu en það hafi skipt stefnanda miklu máli. Það að hann hafi fengið rangar upplýsingar um raunverulega skuldara lánsins sem hann gekkst í ábyrgð fyrir leiði til þess að forsendur fyrir því að hann heimilaði veðsetningu íbúðar sinnar hafi brostið. Stefnandi telur að hér hafi verið fyrir hendi aðstæður er varði ógildingu á veðsetningunni og vísar í því efni til III. kafla laga nr. 7/1936 sem og til óskráðrar reglu samningsréttarins um brostnar forsendur.

Stefnandi heldur því einnig fram máli sínu til stuðnings að það hafi verið forsenda fyrir ábyrgð hans að andvirði lánsins yrði nýtt til þess að greiða upp skuldir E og A. Stefnda hafi verið um þetta kunnugt, enda hafi stefnandi tekið það sérstaklega fram. Því hefði verið eðlilegt að stefndi léti útbúa sérstaka yfirlýsingu vegna lánsins sem mælti fyrir um notkun andvirðis lánsins og í framhaldi af því hefði stefndi fylgt því eftir. Þess í stað hafi stefnandi látið A hafa lánsféð án nokkurra skilyrða og síðan hafi fénu verið ráðstafað til annars en greiðslu skulda. Þetta leiði einnig til þess að aðstæður séu með þeim hætti að ógilda beri veðsetninguna með vísan til 36. gr. nefndra laga nr. 7/1936.

Loks vísar stefnandi til 1. mgr. 4. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009. Í því ákvæði komi fram að lánveitandi skuli meta hæfi lántaka til að standa í skilum með lán þar sem ábyrgðarmaður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Þá komi fram í 1. mgr. 8. gr. sömu laga að ekki sé heimilt að gera aðför í fasteign þar sem ábyrgðarmaður býr eða fjölskylda hans ef krafa á rót sína að rekja til persónulegrar ábyrgðar. Í 2. mgr. 8. gr. sé síðan að finna ákvæði sem segi að lánveitandi geti ekki krafist gjaldþrotaskipta yfir ábyrgðarmanninum. Lög þessi og samkomulagið sem áður er nefnt um notkun sjálfskuldarábyrgða einstaklinga hafi verið sett til að vernda einstaklinga eins og stefnanda. Stefndi hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt nefndum lögum og samkomulagi með því að framkvæma ekki greiðslumat á skuldaranum áður en lánið var veitt og því beri að víkja sjálfskuldarábyrgð stefnanda á láninu til hliðar.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til samkomulags um notkun sjálfskuldarábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Einnig vísar hann til almennra meginreglna samninga- og kröfuréttar. Loks vísar hann til laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Krafa um málskostnað úr hendi stefnda er reist á ákvæðum 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála. Þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur krefst hann þess að fá skattinn dæmdan úr hendi stefnda samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að í gildi sé samningur (viðskiptabréf) þar sem stefnandi hafi sett fasteign sína að veði til tryggingar á greiðslu ákveðinnar skuldar. Stefnandi hafi veðsett fasteign sína vegna skuldar sem dóttir hans átti að greiða en ekkert hafi komið fram sem haggi þeirri veðsetningu og af þeim sökum geti stefndi gengið að veðinu verði skuldin ekki greidd.

Stefndi mótmælir því að honum hafi verið kunnugt, þegar lánið var veitt, að lántakinn A gæti ekki greitt umrætt lán. Fyrir liggi að stefnandi hafi verið í ábyrgðum fyrir lán sem A hafði tekið hjá Landsbankanum og þær skuldir komnar í innheimtu. Af þeim sökum hafi verið leitað til stefnda um fyrirgreiðslu. Stefndi segir stefnanda ranglega halda því fram að A hafi ekki haft greiðslugetu til að greiða af láninu á þeim tíma sem það var veitt. Ef sú staða hefði verið uppi hefði lánið ekki verið veitt.

Stefndi segir stefnanda hafa þrýst mjög á að stefndi veitti A títtnefnt lán og virðist sem stefnandi hafi þekkt vel til fjármála dóttur sinnar en hann mun hafa verið í töluverðum persónulegum ábyrgðum fyrir hana og sambýlismann hennar áður en umrætt lán var veitt. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi í raun beitt sér meira fyrir lántökunni en lántakinn sjálfur. Vegna þessa hafi stefndi talið óþarft að framkvæma sérstakt greiðslumat á lántakanum auk þess sem stefnandi hafi ítrekað greint sparisjóðsstjóra stefnda frá því að hann stæði að baki dóttur sinni hvað þetta lán varðaði ef illa færi hjá henni.

Stefndi heldur því fram að lög nr. 32/2009 sem stefnandi vitnar til í stefnu sinni eigi ekki við í þessu máli. Í 2. gr. laganna segi að þau taki til lánveitinga stofnana og fyrirtækja þar sem ábyrgðarmaður gengst í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Lögin nái því ekki til þeirra tilfella þegar maður setur fasteign sína til tryggingar á skuld þriðja manns eins og í þessu tilfelli. Í greinargerð með frumvarpi að lögunum sé tekið fram að einstaklingar geti líkt og áður veðsett eign sína til tryggingar á skuld þriðja manns. Þá bendir stefndi á að lögin hafi ekki tekið gildi fyrr en 4. apríl 2009 en lánið hafi verið veitt í október 2007. Í 12. gr. laganna sé sérstaklega tekið fram að þau gildi um ábyrgðir sem stofnað var til fyrir gildistöku þeirra, þó þannig að 4. gr. laganna gildi ekki um ábyrgðir sem stofnað var til fyrir gildistöku þeirra. Stefnandi vísi í málatilbúnaði sínum til nefndrar 4. gr. en sú tilvísun hafi enga þýðingu í þessu máli.

Stefndi hafnar því að það hafi verið forsenda af hálfu stefnanda að E, fyrrverandi sambýlismaður A, yrði einnig skuldari að láninu. Fullyrðingar stefnanda í þá veru séu rangar, enda beri skuldabréfið sjálft berlega með sér að hann ritar undir það sem maki skuldara en þau höfðu bæði ritað á bréfið þegar stefnandi ritaði á það og því hafi honum verið ljóst frá upphafi hvernig málum var háttað.

Stefndi segir það einnig rangt hjá stefnanda að það hafi verið forsenda af hans hálfu fyrir veðsetningunni að andvirði lánsins yrði ráðstafað á þann hátt sem hann heldur fram. Hins vegar hafi verið ljóst að lánin átti m.a. að ráðstafa til að greiða upp aðrar skuldir lántakans en stefnandi hafi ekki sett nein skilyrði fyrir veðsetningu sinni hvað þetta varðar, enda hafi hann ekki lagt fram nein gögn til stuðnings þessari fullyrðingu sinni. Þá hafi stefnandi heldur ekki lagt fram gögn til að styðja fullyrðingu sína í þá veru að A og E hafi ekki ráðstafað láninu til greiðslu skulda. Þvert á móti verði ekki annað séð en að andvirði lánsins hafi verið varið til að greiða niður yfirdrátt þeirra hjá Landsbanka Íslands.

Stefndi hafnar öllum fullyrðingum stefnanda í þá veru að hann hafi nær enga þekkingu haft á fjármálum þegar hann setti íbúð sína að veði fyrir skuld dóttur sinnar. Af málatilbúnaði stefnanda verði ráðið að hann hafi ekki haft neina þekkingu á fjármálagerningum eða fjármálum almennt. Hins vegar verði ekki annað ráðið af gögnum málsins en að stefnandi hafi tekið veðlán líkt og margir aðrir og því verði að álykta sem svo að hann þekki þýðingu þess að setja fasteign að veði til tryggingar ákveðinni skuld.

Varðandi lagarök vísar stefndi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Einnig til almennra reglna um gildi og þýðingu viðskiptabréfa. Loks vísar hann til reglna veðréttarins um þýðingu veðréttinda, sbr. lög nr. 75/1997 um samningsveð og þá aðallega til II. kafla laganna um samningsveð í fasteignum. Krafa um málskostnað úr hendi stefnanda er reist á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er reist á lögnum nr. 50/1998 um virðisaukaskatt.

IV

Niðurstaða

Mál er varðar þetta sama veðskuldabréf var rekið fyrir dóminum á síðasta ári en því var í byrjun þessa árs vísað frá dómi án kröfu. Við aðalmeðferð í því máli voru tekna skýrslur af stefnanda og F, fyrrverandi útibússtjóra Sparisjóðs [...]. Lögmenn beggja aðila lýstu því yfir við aðalmeðferð þessa máls að ekki væri þörf á að skýrslur yrðu teknar að nýju og voru sammála um að leggja fyrri skýrslur til grundvallar í máli þessu.

Ekki er um það deilt að stefndi er aðili að samkomulagi sem Samtök banka og verðbréfafyrirtækja gerðu fyrir hönd aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða fyrir hönd sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda gerðu sín á milli og tók gildi 1. nóvember 2001. Samkomulag þetta nær til margvíslegra skuldaábyrgða svo og til þess er veð í eigu annars einstaklings er sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu, sbr. 1. gr. samkomulagsins. Tekur samkomulagið því til veðsetningar þeirrar sem um er deilt í máli þessu.

Óumdeilt er að stefndi lét A ekki gangast undir svokallað greiðslumat áður en hann veitti henni lán í október 2007, að hálfu í japönskum jenum og að hálfu í svissneskum frönkum, sem þá nam jafnvirði 6.000.000 íslenskra króna. Þar af leiðandi kynnti stefndi ekki fyrir stefnanda niðurstöðu slíks mats. Með þessu uppfyllti stefndi ekki ákvæði 3. gr. samkomulagsins en samkvæmt þeirri grein er fjármálafyrirtæki skylt að meta greiðslugetu greiðanda þegar lánsfjárhæð er hærri en 1.000.000 króna. Sé fjárhæðin lægri getur ábyrgðarmaður með skriflegum hætti óskað þess að greiðslumat fari ekki fram. Þá verður af gögnum málsins ekki ráðið að stefnanda hafi verið afhentur sérstakur kynningarbæklingur um skuldaábyrgðir og veðsetningar en slíkum bæklingi er skylt að dreifa með skjölum sem afhent eru ábyrgðarmönnum til undirritunar, sbr. 4. gr. samkomulagsins. Með því að afhenda stefnanda ekki slíkan bækling fór stefndi gegn ákvæðum nefndrar 4. gr.

Af málatilbúnaði stefnda má ráða að stefnanda hafi verið vel kunnugt um fjárhagsleg vandræði dóttur sinnar en hann hafi engu að síður kosið að gangast í ábyrgð fyrir hana með því að gefa leyfi fyrir veðsetningu íbúðar sinnar. Þá heldur hann því og fram að stefnandi hafi sótt fast að stefndi veitti henni lánið. Ætla verður að stefndi telji að þetta leiði til þess að óþarft hafi verið að láta A gangast undir greiðslumat og þá hafi jafnframt verið óþarfi að upplýsa stefnanda sérstaklega um skuldaábyrgðir og veðsetningar.

Stefnandi bar fyrir dóminum að honum hafi verið kunnugt um að dóttir hans og þáverandi sambýlismaður hennar hefðu verið í vandræðum með yfirdrátt á reikningi sambýlismannsins í Landsbanka Íslands en hann hafi verið í sjálfskuldarábyrgð fyrir þeim yfirdrætti. Annað hafi hann ekki vitað um fjármál þeirra. Ekkert hefur komið fram í málinu sem er til þess fallið að hnekkja þessum framburði stefnanda en hann var á síðasta ári dæmdur til að greiða Landsbankanum rúmar 6.000.000 króna auk dráttarvaxta vegna þessa yfirdráttar. F, sem þá var útibússtjóri stefnda, bar fyrir dóminum að hann hafi gert svokallað FE-yfirlit varðandi dóttur stefnanda og sambýlismann hennar 31. ágúst 2007 eða skömmu áður en lánið var veitt. Slíkt yfirlit segir til um skuldastöðu einstaklinga við flestar fjármálastofnanir. Yfirlit þessi eru meðal gagna málsins og af þeim má ráða að samanlagðar skuldir dóttur stefnanda og sambýlismanns hennar við fjármálastofnanir voru á þessum tíma tæplega 12.500.000 krónur, þar af voru skuldir dóttur stefnanda rúmar 3.121.000 krónur. Nefndur F bar einnig fyrir dóminum að honum hafi verið ljóst að dóttir stefnanda hefði ekki staðist greiðslumat vegna þessa láns og þá taldi hann einsýnt að einsamalli væri henni ofviða að standa undir greiðslum af láninu. Af framburði F verður ráðið að stefnda var kunnugt um að A væri ófær um að greiða af láninu andstætt því sem stefndi heldur fram í greinargerð sinni.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telst sannað að stefnda hlaut að vera ljóst að fjárhagur A stefndi í veruleg vandræði. Við þessar aðstæður bar sóknaraðila að upplýsa stefnanda um skuldastöðu hennar og láta fara fram greiðslumat í samræmi við 3. gr. áðurnefnds samkomulags og kynna niðurstöðu þess fyrir stefnanda og viðhafa þannig þau vönduðu vinnubrögð sem hann undirgekkst með aðild sinni að framangreindu samkomulagi. Þar sem hann gerði það ekki verður, með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með áorðnum breytingum, fallist á með stefnanda að víkja beri til hliðar umræddri veðsetningu.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til þess tíma er fór í ferðalag lögmanns stefnanda við aðalmeðferð málsins.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf M-kk-nf B-x-x héraðsdómslögmaður en af hálfu stefnda I-kk-nf T-kk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Felld er úr gildi veðsetning stefnanda, X, á íbúð hans að B, í D, fasteignanúmer xxx-xxxx, til tryggingar skuld A við stefnda, AFL-Sparisjóð, samkvæmt veðskuldabréfi að fjárhæð 6.000.000 króna, til helminga í japönskum jenum og svissneskum frönkum, dagsett 16. október 2006.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf H-kk-nf