E-5906/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 1. september 2022, var höfðað 14. desember 2021, af E-kk-þgf E-kk-þgf I-kk-þgf, [...], á hendur Innheimtustofnun sveitarfélaga, Lágmúla 9, Reykjavík, til endurgreiðslu fjármuna.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi endurgreiði honum 782.294 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 42.773 krónum frá 8. janúar 2021 til 12. febrúar s. á., af 110.312 krónum frá þeim degi til 17. febrúar s. á., af 424.103 krónum frá þeim degi til 17. mars s. á., af 499.370 krónum frá þeim degi til 7. apríl s. á., af 586.962 krónum frá þeim degi til 12. maí s. á., en af 782.294 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara, krefst stefnandi þess að stefndi endurgreiði honum 282.924 krónur, ásamt dráttarvöxtum s amkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 87.592 krónum frá 7. apríl 2001 til 12. maí s. á., en af 282.924 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Stefndi krefst þess jafnframt að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu.

Að kröfu stefnda var stefnanda með úrskurði dómsins 9. febrúar 2022 gert að setja tryggingu að fjárhæð 500.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar í málinu.

Yfirlit málsatvika og helstu ágreiningsefna

Í málinu krefst stefnandi þess að stefndi endurgreiði honum fé sem vinnuveitandi hans greiddist efnda á árinu 2021, að kröfu stefnda, vegna meðlagsskulda stefnanda.

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að hann hafi verið úrskurðaður gjaldþrota 6. febrúar 2019 og skiptum á búi hans hafi lokið 6. júní s. á. Stefndi hafi lýst kröfu í þrotabúið að fjárhæð 1.964.777 krónur vegna vangreiddra meðlagsgreiðslna hans. Samkvæmt gögnum málsins greiddist ekkert upp í lýstar kröfur við búskiptin, en þær voru samtals að fjárhæð 37.742.868 krónur.

Stefnandi kveðst hafa hafið störf hjá Eis ehf. 1. nóvember 2019. Félaginu hafi borist innheimtukrafa frá stefnda 22. júlí 2020 þar sem því var tilkynnt um að sem kaupgreiðanda bæri félaginu lagaskylda til að halda eftir hluta af launum stefnanda og skila til stefnda, að öðrum kosti gæti kaupgreiðandi borið ábyrgð, eða allt að 50% af heildarlaunum stefnanda. Krafa stefnda hafi numið 142.260 krónum á mánuði frá og með 1. ágúst 2020. Félagið hafi ekki orðið við kröfunni en hafi í kjölfar innheimtuaðgerða stefnda samið við hann í desember 2020 um greiðslur af launum stefnanda. Fyrsta greiðslan hafi verið greidd 8. janúar 2021, þær tvær næstu 12. og 17. febrúar s. á., og síðustu þrjár dagana 17. mars, 7. apríl og 12. maí s. á. Þessar sex greiðslur mynda samtals aðalkröfu stefnanda að fjárhæð 782.294 krónur að höfuðstól, en höfuðstóll varakröfu samanstendur af tveimur síðustu greiðslunum. Stefnandi var á ný úrskurðaður gjaldþrota 7. apríl 2021 og lauk skiptum á búi hans 30. ágúst s. á. án þess að nokkuð greiddist upp í lýstar kröfur, samtals að fjárhæð 20.912.270 krónur, en stefndi lýsti engri kröfu í þrotabúið við þau búskipti.

Með erindi lögmanns stefnanda til stefnda 14. september 2021 var vísað til þess að fyrningu á skuldum stefnanda við stefnda hefði ekki verið slitið með málshöfðun innan tveggja ára frá fyrra gjaldþroti hans og þess var krafist að skuldir hansvið stefnda yrðu felldar niður. Þá var þess krafist að greiðslur frá vinnuveitanda stefnanda á tímabilinu janúar til maí 2021 yrðu endurgreiddar. Í bréfi stefnda dagsettu 15. október 2021 kom fram að hafnað væri endurgreiðslu fjár sem innheimt hefði verið hjá vinnuveitanda með lögmætum hætti innan fyrningartíma kröfunnar, frá janúar til maí 2021, og væri samtals 782.294 krónur, en ljóst væri að eftirstöðvar skuldarinnar væru fyrndar og yrðu þær því afskrifaðar.

Málsaðila greinir á um það hvort greiðslurnar hafi stafað frá stefnanda þannig að hann geti átt aðild að máli um endurgreiðslu þeirra og stefndi mótmælir þeirri lýsingu í stefnu að greiðslurnar hafi verið greiðslur „af launum stefnanda“. Þá greinir aðila á um lögmæti umræddrar innheimtu stefnda hjá Eis ehf. á vegna meðlagsskulda stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu í síma og vitni bar þar, einnig um síma, eiginkona hans en hún er eigandi félagsins Eis ehf. sem er vinnuveitandi stefnanda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að stefnda hafi verið óheimilt að krefja Eis ehf. um endurgreiðslur meðlaga af launum hans eftir lok skipta 6. júní 2019 fram að þeim tíma er allar kröfur á hendur honum fyrndust 6. júní 2021. Heimild stefnda til að krefja kaupgreiðanda um að halda eftir hluta af kaupi til lúkningar meðlögum samkvæmt 1. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga eigi einungis við þegar greiðandi séekki gjaldþrota.

Innheimtutilraunir stefnda á hendur Eis ehf. hafi reynst árangurslausar með árangurslausu fjárnámi 9. febrúar 2021. Stefndi hefði því átt að láta þar við sitja í stað þess að hóta gjaldþroti sem engu hefði skilað. Kröfur um gjaldþrot heyri til undantekninga hjá stefnda og séu ekki gerðar nema með samþykki stjórnar stefnda. Ekki liggi fyrir að stjórn stefnda hafi samþykkt slíka kröfu en þegar af þeirri ástæðu hafi stefndi ekki haft frekari heimildir til að krefja Eis ehf. um greiðslur af launum stefnanda.

Undir þeim innheimtuþvingunum sem stefndi hafi viðhaft gagnvart Eis ehf. hafi félagið, sem vinnuveitandi stefnanda, ekki talið annað fært en að greiða stefnda af launum stefnanda. Stefndi hafi talið sig hafa heimild til þess að krefjast meðlagsgreiðslna af launum stefnanda í janúar– maí 2021 þrátt fyrir að stefnandi væri gjaldþrota eftir lok fyrri gjaldþrotaskipta stefnanda 6. júní 2019 og vinnuveitandinn með árangurslaust fjárnám. Úrræði stefnda til innheimtu af launum stefnanda hafi ekki verið fyrir hendi nema með hótunum um gjaldþrot félagsins.

Almennt séð falli ógreiddar eftirstöðvar skuldar sem fellur undir gjaldþrotaskipti niður að liðnum tveimur árum eftir skiptalok hafi fyrningu ekki verið slitið af hálfu skuldara. Í 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sem breytt var með lögum nr. 142/2010, komi fram að þrotamaður beri ábyrgð á skuldum sínum sem fái stekki greiddar við gjaldþrotaskipti. Hafi kröfu verið lýst við gjaldþrotaskiptin og ekki fengist greidd við þau sé fyrningu slitið gagnvart þrotamanninum og byrji þá nýr tveggja ára fyrningarfrestur að líða á þeim degi sem skiptunum sé lokið. Fyrningu krafna sem um ræðir í 2. mgr. verði aðeins slitið á ný með því að kröfuhafi höfði innan fyrningarfrestsins frá skiptalokum mál á hendur þrotamanni og fái þar dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Slíka viðurkenningu skuli því aðeins veita með dómi að kröfuhafi sýni fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta aftur fyrningu, svo og að líkur megi telja á að fullnusta geti fengist á kröfu hans á nýjum fyrningartíma, en að gengnum slíkum dómi gildi almennar reglur um fyrningu hennar. Mjög ströng skilyrði séu fyrir því að fá fyrningu slitið gagnvart þrotamanni og nánast ógerningur. Hið sama ætti því að gilda, að ekki sé hægt með auðveldum hætti að seilast í útborguð laun stefnanda þannig að heimilt sé að taka allt að 50% af þeim um hver mánaðamót vegna skuldar við stefnda.

Ábyrgð þrotamanns á skuldum sínum sem fást ekki greiddar við gjaldþrotaskiptigetis amkvæmt 2. mgr. 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga aðeins komið til álita ef þrotamaður er einstaklingur og það eigi annars vegar við umþær skuldir sem þrotamaður stofnar til eftir skiptalok og hins vegar þær skuldir sem ekki hafa fengi st greiddar við gjaldþrotaskiptin. Engar eignir hafi verið í búi stefnanda og hann hafi ekki stofnað til meðlagsskulda við stefnda eftir lok gjaldþrotaskipta. Það eina sem stefnandi hafi átt eftir gjaldþrotaskiptin hafi verið laun vegna starfa sinna hjá Eis ehf. Í ákvæðinu sé eingöngu átt við að þrotamaður beri ábyrgð á sínum skuldum, en ekki verði dregin af því sú ályktun að þriðji aðili, félagið Eis ehf., beri ábyrgð á því að greiða stefnda skuldir stefnanda með því að taka hluta af launum hans upp í kröfu stefnda. Væri það í verulegu ósamræmi við tilgang laga nr. 142/2010 og jafnrétti kröfuhafa til heimtu krafna sinna. Því sé engin bein heimild í lögum eftir gjaldþrotaskipti einstaklings til að krefja þriðja aðila um greiðslur af launum þrotamanns, greiðslur sem hann annars notaði til framfærslu sinnar. Stefndi hafi því varpað ábyrgð á skuldum stefnanda yfir á Eis ehf., vinnuveitanda hans, með því að stofna innheimtumál á hendur félaginu með vísun til 1. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga, sem verið hafi óheimilt samkvæmt lögum og eðli máls.

Við fyrirliggjandi aðstæður hafi ekki verið lagaheimild til að krefja Eis ehf. um greiðslur af launum stefnanda. Þurft hafi skýra lagaheimild fyrir því að heimilt væri að ganga í laun gjaldþrota einstaklings í gegnum Eis ehf. samkvæmt 1. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971, þar sem alvarleiki slíkrar innheimtu sésvo mikill. Stefndi hafi gert þá kröfu á Eis ehf. að taka af launum stefnanda upp í endurgreiðslu meðlaga á því tímabili sem um ræðir, þ. e. frá skiptalokum 6. júní 2019 til 6. júní 2021. Samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 73. gr. gjaldþrotaskiptalaga sé ekki heimilt að ganga að launum stefnanda þegar hann er undir gjaldþrotaskiptum, sem eigi ekki síður við eftir gjaldþrotaskipti gagnvart kröfum gjaldföllnum fyrir úrskurð gjaldþrotaskipta. Þ ví síður hafist efnda verið heimilt að ganga að Eis ehf. að þessu leyti, og hvað þá eftir að árangurslaust fjárnám hafði verið gert hjá félaginu.

Þrátt fyrir að fram komi í 2. mgr. 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga að þrotamaður beri ábyrgð á skuldum sínum sem fást ekki greiddar við gjaldþrotaskipti, þá hafi þær breytingar sem lagðar hafi verið til með lögum nr. 142/2010, að stytta fyrningarfrest á þeim kröfum eða þeim hluta þeirra sem ekki fengust greiddar við gjaldþrotaskipti, veriðtil þess að auðvelda þeim einstaklingum sem urðu gjaldþrota, hvort sem var vegna gjaldþrotaskiptabeiðni frá kröfuhafa eða frá þrotamanni sjálfum, að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Sá tími hafi einmitt verið tíminn frá skiptalokum og fram að því að kröfur fyrndust að tveimur árum liðnum. Framganga stefnda í máli þessu hafi verið þvert á tilgang laganna og raunar sé tilgangslaust fyrir einstaklinga sem skuldað hafi meðlög að leita gjaldþrotaskipta til að koma skikk á fjármál sín og fjölskyldna sinna, ef stefndi gæti eftir sem áður stefndi farið í laun þeirra hvenær sem honum þóknaðist og hirt helming útborgaðra launa þangað til liðin væru tvö ár frá skiptalokum.

Tíminn meðan á gjaldþrotaskiptum stendur og næstu tvö ár eftir skiptalok sé tíminn sem þrotamaður geti notað til að koma fjármálum sínum á réttan kjöl, til að hægt sé að lifa mannsæmandi lífi. Með því að krefjast greiðslna frá Eis ehf., í krafti laga nr. 54/1971, af útborguðum launum stefnanda, sem enginn annar kröfuhafi hefði getað gert, og koma st þannig bakdyramegin að til að fá greiðslur inn á kröfu sínar, hafi stefndi skert þ aur ét tindi stefnanda sem honum hafi verið fengin með lögum nr. 142/2010. Í þeim hafi falist að ekki hafi verið hægt að rjúfa hinn tveggja ára fyrningartíma krafna frá skiptalokum nema að höfða viðurkenningarmál gegn ákveðnum skilyrðum. Með því hafi gjaldþrota einstaklingar átt að fá skjól fyrir kröfuhöfum á tímanum frá skiptalokum þangað til kröfur þeirra fyrndust að tveimur árum liðnum. Þeim tilgangi hafi ekki verið náð með því að laun þeirra væru skert sem næmi kröfum stefnda.

Með framangreindu hafi mannréttindi stefnanda verið skert samkvæmt 65. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Jafnframt hafi atvinnuréttindi stefnanda samkvæmt 75. gr. stjórnarskrárinnar í raun einnig verið skert með heimild stefnda til að geta tekið 50% af útborguðum launum. M eð þessu verði tilhneiging til svartrar atvinnustarfsemi í stað þess að einstaklingar komist fyrr út úr þeim fjárhagslegu aðstæðum sem knúið hafa þá í þrot og komi fjármálum sínum á réttan kjöl og taki þannig eðlilegan þátt í þjóðlífinu með öflun tekna og greiðslu skatta.

Stefndi hafi ekki talið að fyrningu væri slitið samkvæmt 3. mgr. 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga með þessum greiðslum frá Eis ehf. Árangurslaust fjárnám á hendur félaginu hafi því haft þann eina tilgang að þvinga fram greiðslur félagsins, en þetta bil sem myndi st frá skiptalokum fram til 6. júní 2021 geti ekki orðiðtil þess að stefndi geti gengið í laun stefnanda með þessum hætti.

Stefnda sé heimilt samkvæmt 13. gr. reglugerðar nr. 491/1996, um innheimtu og skil á meðlögum o. fl., að afskrifa höfuðstól að hluta eða öllu leyti ef um áframhaldandi félagslega og fjárhagslega erfiðleika er að ræða hjá skuldara, þrátt fyrir samning við stefnda samkvæmt 12. gr. reglugerðarinnar. Heimild til þessarar niðurfellingar höfuðstóls sé bundin því skilyrði að skuldari hafi í a. m. k. þrjú ár staðið við samning s amkvæmt 12. gr. Þetta ákvæði séí andstöðu við þá framkvæmd sem viðhöfð hafi veriðí máli stefnanda, að taka af launum hans eftir gjaldþrot þegar ljóst hafi verið að um verulega fjárhagslega erfiðleika væri að ræða, en stefndi fari t. d. ekki fram á gjaldþrot skuldara nema til komi samþykki stjórnar hans samkvæmt 17. gr. reglugerðarinnar.

Stefndi eigi að skila innheimtufé mánaðarlega til Tryggingastofnunar ríkisins samkvæmt 19. gr. reglugerðarinnar, eftir því sem það innheimtist, og skuli það ganga upp í meðlagsgreiðslur Tryggingastofnunar. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga greiði stefnda það sem á vantar til að tekjur stefnda nægi til endurgreiðslu til Tryggingastofnunar ríkisins og einnig til greiðslu rekstrarkostnaðar stefnda. Það sem innheimtist ekki af hálfu stefnda f áistefndif rá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, sem fái tekjur sínar meðal annars af innheimtu skatttekna ríkissjóðs og tryggingagjöldum og fleiru samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 1088/2018 um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þegar stefndi fái mismuninn greiddan meðal annars af skatttekjum frá stefnanda sé á skjön sú framkvæmd að fara í laun gjaldþrota einstaklings sem á ekkert nema launin sín.

Byggt sé á almennum reglum kröfuréttar um endurkröfu ofgreidds fjár, þótt erfitt sé að gefa almenna og algilda reglu um endurkröfurétt í þessu tilfelli. Eis ehf. hafi taliðað félagið yrði að greiða til stefnda í rangri trú um lögmæti kröfu stefnda, sem ekki hafi notið lögverndar. Þar sem Eis ehf. hafi greitt kröfuna undir hótunum stefnda varðandi innheimtu og raunar verið háð stefnda hafi félagið talið kröfuna vera lögmæta og hafi því ekki gert fyrirvara um greiðslu hennar, sem ekki eigi að koma að sök í máli þessu. Stefnandi og Eis ehf. séu ekki lögfróðir aðilar því hafi villan um ranga trú ekki verið greiðandanum Eis ehf. að kenna. V illa hans hafi verið súað félaginu væri skylt að greiða undir þvingun af hálfu stefnda vegna innheimtuaðgerða. Stefnda hafi verið óheimilt að heimta greiðslur af vinnuveitandanum Eis ehf. af launum stefnanda.

Verði aðalkrafa stefnanda ekki tekin til greina sé á því byggt að stefndi hafi ekki mátt fara í launin hans á meðan gjaldþrotaskipti á búi hans stóðu yfir, þ. e. frá úrskurði um gjaldþrotaskipti 7. apríl 2021 til skiptaloka þeirra, sbr. 1. lið 1. mgr. 73. gr., sbr. 72. gr., gjaldþrotaskiptalaga. S tefnandi hafi aftur verið úrskurðaður gjaldþrota 7. apríl 2021, en við uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti verði til sjálfstæð persóna að lögum, þrotabú, kennt við hlutaðeigandi einstakling þ. e. stefnanda. Þ essi lögpersóna taki í aðalatriðum bæði við réttindum og skyldum stefnanda sem skuldara og njóti hæfis til að öðlast réttindi og baka sér skyldur meðan hún er við lýði fram að endanlegum lokum gjaldþrotaskipta. Stefnandi hafi greitt stefnda í gegnum Eis ehf. annars vegar þann 7. apríl 2021 við uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti 87.592 krónurog hins vegar þann 12. maí 2021 195.332 krónur, samtals 282.924 krónur, sem sé varakrafan. Stefnda hafi ekki verið heimilt að fá greiðslur meðan á seinni gjaldþrotaskiptunum hafi staðið.

Kröfur sínar styður stefnandi við 72. og 73. gr. og 2. og 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 141/2010, og við 65. og 75. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Vísað sétil reglugerða nr. 491/1996 og nr. 1088/2018. Um varnarþing sé vísað til 4. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 og um kröfu um málskostnað til 129. og 1. mgr. 130. gr. sömu lagaog krafist er virðisaukaskatts af málskostnaði í samræmi við lög nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukröfu sína reisir stefndi í fyrsta lagi á aðildarskorti stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, en í öðru lagi á því að innheimta stefnda hafi verið lögum samkvæm.

Stefnandi eigi ekki aðild að kröfu um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem Eis ehf. hafi greitt stefnda. Um hafi verið að ræða sjálfstæða kröfu stefnda á hendur Eis ehf., vegna vanrækslu Eis ehf. á að verða við kröfu stefnda um að halda eftir hluta af launum stefnanda, og hafi Eis ehf. greitt stefnda þá kröfu. Ekkert liggi fyrir um að sú fjárhæð sem stefnandi krefst endurgreiðslu á hafi raunverulega verið dregin af launum stefnanda hjá Eis ehf. Engin gögn liggi fyrir í málinu sem sýni frádrátt af launum stefnanda. Vinnuveitandi stefnanda, Eis ehf., sé tengdur stefnanda, enda sé félagið skráð í eigu eiginkonu hansog sagt á heimasíðu þess vera fjölskyldufyrirtæki stofnað af stefnanda og konu hans. Þar sem stefnandi sjálfur hafi ekki sýnt fram á aðild sína að meintri endurgreiðslukröfu beri að sýkna stefnda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 sé vinnuveitanda skylt að halda eftir hluta af launum meðlagsskylds foreldris samkvæmt kröfu stefnda. Vanræki vinnuveitandi að verða við slíkri kröfu beri hann ábyrgð gagnvart stefnda allt að þeirri fjárhæð sem hann hefur greitt meðlagsskyldu foreldri eftir að krafa stefnda barst vinnuveitanda. Óumdeilt sé að vinnuveitandi stefnanda, Eis ehf., hafi ekki orðið við kröfum stefnda um að halda eftir hluta af launum stefnanda. Í samræmi við ákvæði 1. töluliðar 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 hafi þessi vanræksla Eis ehf. orðið til þess að stefndi öðlaðist sjálfstæða kröfu á hendur Eis ehf., sem félagið hafi greitt honum í kjölfar innheimtuaðgerða. Það sésú fjárhæð sem stefnandi krefjist endurgreiðslu á.

Kröfur stefnda á hendur Eis ehf. og innheimta þeirra hafi verið lögum samkvæmt. Því sé mótmælt að stefnda hafi verið óheimilt að krefja félagið um endurgreiðslur meðlaga af launum stefnanda eftir lok skipta 6. júní 2019 þar til kröfur á hendur honum fyrndust 6. júní 2021, þrátt fyrir heimild stefnda til að krefja kaupgreiðanda um að halda eftir hluta af kaupi til lúkningar meðlögum samkvæmt 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971, þar sem heimildin eigi aðeins við þegar launþeginn er ekki gjaldþrota.

Það hafi engin áhrif á heimildir stefnda samkvæmt 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 hvort stefnandi hafi áður verið gjaldþrota eða ekki. Fyrir liggi að gjaldþrotaskiptum á búi stefnanda hafi lokið 6. júní 2019 og að fyrir gjaldþrotaskiptin hafði stefnandi safnað skuld hjá stefnda vegna vangreiddra meðlagsgreiðslna, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd við gjaldþrotaskiptin. Samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. beri þrotamaður ábyrgð á skuldum sínum sem ekki fái st greiddar við gjaldþrotaskiptin, og við lok gjaldþrotaskipta byrji tveggja ára fyrningarfrestur vegna krafna sem hafi verið lýst við gjaldþrotaskiptin en ekki fengi st greiddar. Kröfur stefnda á hendur stefnanda hafi því lifað áfram eftir gjaldþrotaskiptin og stefndi hafi sem kröfuhafi því getað haldið kröfum sínum til streitu gagnvart stefnanda eftir lok gjaldþrotaskipta.

Fyrir liggi að stefnandi hafði vanrækt að endurgreiða meðlag til stefnda, og í samræmi við framangreinda heimild í 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 hafi stefndi gert þá kröfu að vinnuveitandi stefnanda, Eis ehf., myndi halda eftir hluta af kaupi stefnanda. Ó umdeilt sé að Eis ehf. hafi ekki orðið við þeirri kröfu. Í kjölfarið hafi stefndigripiðtil lögmætra innheimtuaðgerða gagnvart Eis ehf. sem leitt hafi til þess að Eis ehf. hafi greitt stefnda samtals 782.294 krónur. Þetta hafi verið gert lögum samkvæmt og hafi gjaldþrotaskipti á þrotabúi stefnanda, sem lokið hafi 6. júní 2019, engin áhrif haft á heimildir stefnda til þess að beina kröfum að Eis ehf.

V arðandi þá málsástæðu stefnanda að þörf hefði verið á samþykki stjórnar stefnda til þess að setja fram kröfu um gjaldþrotaskipti á hendur Eis ehf., þá hafi stefndi átt kröfu á hendur Eis ehf. sem vinnuveitanda stefnanda og lögmætum innheimtuaðferðum hafi verið beitt. Það hvort kröfur um gjaldþrotaskipti hjá meðlagsskyldum foreldrum heyri til undantekninga hjá stefnda eða ekki hafi engin áhrif á þá kröfu eða heimildir stefnda til þess að innheimta kröfuna. Jafnvel þótt svo væri þá liggi fyrir að ekki hafi verið sett fram krafa um gjaldþrotaskipti, auk þess sem hér séum að ræða vinnuveitanda meðlagsskylds foreldris en ekki meðlagsskylt foreldri. Þ essi málsástæða stefnanda sé haldlaus.

Í stefnu sé fjallað um 2. og 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, þar sem m. a. sé kveðið á um tveggja ára fyrningarfrest lýstra krafna sem ekki fást greiddar og um slit fyrningar. Stefndi hafni öllum málsástæðum stefnanda varðandi meint áhrif gjaldþrotaskipta og tveggja ára tímabilsins eftir lok gjaldþrotaskipta.

S kýr lagaheimild til þess að krefja þriðja aðila um greiðslu af launum þrotamanns sé í 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 og sé hún að ótvíræð heimild til stefnda til að krefja vinnuveitanda um að halda eftir hluta af kaupi meðlagsskylds foreldris, og um ábyrgð vinnuveitanda sé ekki orðið við slíkri kröfu. Hvergi í lögum sé kveðið á um að þessi heimild stefnda sé takmörkuð við tilteknar aðstæður, eins og t. d. innan tveggja ára tímabilsins eftir skiptalok.

Umfjöllun stefnanda um 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1991, sé hafnað sem rangri. Fyrir það fyrsta kveði ákvæðið ekki á um að ekki megi ganga að launum þrotamanns, heldur um að þrotabú eignist ekki það sem þrotamaður vinni sér inn meðan á skiptum stendur. Þetta ákvæði hafienga þýðingu eftir lok gjaldþrotaskipta, enda þá ekkert þrotabú til sem gæti eignast það sem viðkomandi einstaklingur ynni sér inn. Í öðru lagi þá hafi ákvæðið ekki áhrif á heimildir stefnda til þess að innheimta meðlagsgreiðslur af launum meðlagsskylds foreldris, ýmist beint frá viðkomandi meðlagsskyldu foreldri eða vinnuveitanda þess, óháð því hvort gjaldþrotaskipti séu yfirstandandi eða þeim lokið.

Stefndi hafni jafnframt málsástæðum stefnanda um að það fari gegn tilgangi 165. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 142/2010, að stefndi beiti heimildum sínum samkvæmt 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971. Heimildir stefnda samkvæmt lögum nr. 54/1971 séu skýrar og ótvíræðar og ákvæði laga nr. 21/1991 hafi ekki áhrif á þær heimildir. Hefði löggjafinn verið sömu skoðunar og stefnandi þá verði að ætla að tekið hefði verið á því við setningu laga nr. 142/2010.

Þ á hafni stefndi alls órökstuddum málsástæðum stefnanda um að beiting heimildar 1. töluliðar 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 hafi brotið gegn réttindum stefnanda samkvæmt 65. og 75. gr. stjórnarskrár Íslands. Þá sé því hafnað að stefndi hafi ekki getað sett fram kröfur á hendur Eis ehf. þar sem fyrningu gagnvart stefnanda hafi ekki verið slitið í samræmi við 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991. Kröfur á hendur Eis ehf. hafi verið settar fram og greiddar af Eis ehf. innan tveggja ára tímabilsins frá lokum skipta á þrotabúi stefnanda, en á þeim tíma hafi kröfur á hendur stefnanda verið ófyrndar. Jafnframt sé því mótmælt að framkvæmd stefnda hafi verið í ósamræmi við ákvæði reglugerðar nr. 491/1996 og að það eigi að hafa þýðingu að Tryggingastofnun fái mismun vegna meðlags sem ekki innheimtist greiddan frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga Innheimta stefnda hafi verið lögum samkvæm og málsástæður þær sem stefnandi tefli fram um hið gagnstæða séu haldlausar. Beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Varakrafa stefnanda byggist á því að stefndi hafi ekki mátt „fara í laun hans“ á meðan gjaldþrotaskipti á búi hans stóðu yfir og telji hann að stefnda hafi ekki verið heimilt að fá til sín greiðslur frá Eis ehf. á meðan á gjaldþrotaskiptunum stóð. Í því samhengi vísi stefnandi til 1. töluliðar 1. mgr. 73. gr., sbr. 72. gr., laga nr. 21/1991. Þessu mótmæli stefndi og teljiað móttaka allra greiðslna frá Eis ehf. hafi verið lögmæt.

Stefndi hafi átt sjálfstæðan kröfurétt á hendur Eis ehf. Þ að leiði af áðurnefndum 1. tölulið 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 að hafi vinnuveitandi vanrækt að verða við kröfu stefnda um að halda eftir hluta af launum meðlagsskylds foreldris, sem óumdeilt sé að eigi við í þessu tilfelli, þá beri vinnuveitandinn ábyrgð gagnvart stefnda allt að þeirri fjárhæð sem hann hafi greitt hinum meðlagsskylda eftir að krafa stefnda barst vinnuveitandanum. Þessi kröfuréttur sé sjálfstæður og gjaldþrotaskipti á búi stefnanda hafi þar engin áhrif. Eis ehf. hafi verið ábyrgt gagnvart stefnda allt að þeirri fjárhæð sem hafði verið greidd stefnanda eftir að krafa stefnda barst Eis ehf. Í þessu samhengi sé einnig áréttað að ekkert liggi fyrir um að sú fjárhæð sem stefnandi krefst endurgreiðslu á hafi raunverulega verið dregin af launum stefnanda.

Jafnvel þótt talið yrði að greiðslur Eis ehf. til stefnda væru raunverulega hluti af launagreiðslum stefnanda þá hafi stefnda engu að síður verið heimilt að innheimta og taka við þeim greiðslum, þrátt fyrir að bú stefnanda hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Meðlagskröfur hafi töluverða sérstöðu að lögum umfram aðrar fjárkröfur, enda um að ræða framfærslueyri. Meðlagsgreiðslur séu tryggðar til viðtakanda mánaðarlega hvort sem greiðandi standi í skilum eður ei. Þetta framfærslukerfi sé styrkt af sveitarfélögum landsins og því mikilvægt að unnt sé að fá þessi framlög til baka frá meðlagsskyldum aðilum. Vegna þessarar sérstöðu meðlagskrafna hafi stefndi lögum samkvæmt víðtækar heimildir til innheimtu meðlaga hjá meðlagsskyldum foreldrum. Meðal þeirra er heimild stefnda til að krefja kaupgreiðanda um að halda eftir hluta af kaupi meðlagsskylds aðila, en slíkar kröfur ganga framar öðrum kröfum, þ. á m. kröfum sveitarsjóða og innheimtumanna ríkissjóðs.

Við gjaldþrotaskipti sé meginreglan sú að þrotabú taki yfir þau fjárhagslegu réttindi sem ella hefðu fallið til þrotamanns, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991. Frá þessari meginreglu sé meðal annars sú undantekning að þrotamaður heldur eftir launatekjum sínum, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 73. gr. laganna. Þrátt fyrir að þrotabú eignist þannig að meginstefnu til ekki laun sem þrotamaður vinnur sér inn meðan á skiptum stendur, þá öðli st þrotamaður ekki betri rétt til launatekna sinna en hann hafi átt áður en bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Þrotamaður þurfi þannig að svara til allra sömu skyldna og áður, t. d. um greiðslu skatta og opinberra gjalda af launum sínum. Að sama skapi geti stefndi, vegna hins sérstaka eðlis meðlagskrafna, nýtt þau úrræði sem mælt séfyrir um í lögum nr. 54/1971 til þess að gera kröfu um að vinnuveitandi haldi eftir hluta af launum meðlagsskylds aðila. Gjaldþrotaskipti hins meðlagsskylda hafi þar engin áhrif. Áréttað sé í þessu samhengi að kröfur stefnda á grundvelli 1. töluliðar 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 ganga framar öðrum kröfum, þ. á m. kröfum innheimtumanna ríkissjóðs. M eð þessu séekki brotið gegn meginreglunni um jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskipti. U msé að ræða heimild stefnda sem leiðir af skyldum þrotamanns sem launþega og stafa greiðslurnar frá launatekjum, sem eru undanþegnar gjaldþrotaskiptum.

Ef talið yrði að gjaldþrotaskipti á búi stefnanda hefðu áhrif á kröfurétt stefnda þá geti það aðeins átt við um greiðslu Eis ehf. til stefnda 12. maí 2021, þ. e. eftir uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskiptin. G reiðsla Eis ehf. til stefnda sem sögð sé greidd 7. apríl 2021 hafi verið greidd áður en stefnandi hafi verið úrskurðaður gjaldþrota. Um lagarök vísi stefndi til laga nr. 54/1971 um innheimtustofnun sveitarfélaga, einkum 5. gr. laganna; laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., einkum 72., 73 og 165. gr. laganna, og meginreglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í málinu er deilt um rétt stefnanda til þess að krefjast endurgreiðslu á innborgunum sem inntar voru af hendi inn á skuld við stefnda vegna vangreiddra meðlaga stefnanda og um rétt stefnanda til slíkrar endurgreiðslu.

Við skiptalok á þrotabúi stefnanda þann 6. júní 2019 kom ekkert til greiðslu upp í lýsta kröfu stefnda vegna vangreiddra meðlaga að fjárhæð 1.965.777 krónur. Bar stefnandi áfram ábyrgð á skuldinni samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti, en nýr tveggja ára fyrningarfrestur kröfunnar hófst við skiptalokin. Óumdeilt er að stefnandi hafði enn ekkert greitt af skuldinni þegar stefndi gaf vinnuveitanda hans, Eis ehf., með bréfi 22. júlí 2020 fyrirmæli um að halda eftir af launum stefnanda og skila til stefnda 142.260 krónum mánaðarlega frá og með 1. ágúst 2020. Fyrirmælin voru studd lagaheimild í 1. tl. 7. mgr. 5. gr. laga nr. 54/1971 um Innheimtustofnun sveitarfélaga og var í bréfinu leiðbeint um efni ákvæðisins um ábyrgð kaupgreiðanda gagnvart stofnuninni vanrækt i hann að verða við slíkri kröfu. Stefnandi byggir einkum á því í málinu að þessari lagaheimild megi ekki beita eftir gjaldþrotaskipti meðlagsgreiðanda, en stefndi andmælir því og telur heimildina ótvíræða og skýra.

Ó umdeilt er að Eis ehf. fór ekki að fyrirmælum stefnda um afdrátt af launum stefnanda og skil á fé til stefnda, sem brást við með því að sendafélaginu innheimtubréf og greiðsluáskorun með kröfu um greiðslu skuldarinnar. Í kjölfarið samdi Eis ehf., að sögn stefnanda, við stefnda um greiðslur í desember 2020 og greiddi félagið stefnda fyrstu greiðsluna í janúar 2021. Þær greiðslur sem félagið innti af hendi til stefnda á tímabilinu 8. janúar 2021 til 12. maí s. á. eru þær greiðslur sem stefnandi krefst í þessu máli aðs tefnda verði gert að endurgreiða sér.

Stefndi telur að stefnandi eigi ekki aðild að kröfu um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem Eis ehf. hefur greitt stefnda. Styður hann því sýknukröfu sína í málinu í fyrsta lagi við 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna aðildarskorts stefnanda að sakarefninu. Um hafi verið að ræða sjálfstæða kröfu stefnda á hendur Eis ehf., vegna vanrækslu Eis ehf. á að verða við kröfu stefnda um að halda eftir hluta af launum stefnanda, og hafi Eis ehf. greitt stefnda þá kröfu. Ekkert liggi fyrir um að sú fjárhæð sem stefnandi krefst endurgreiðslu á hafi raunverulega verið dregin af launum stefnanda hjá Eis ehf.

Í stefnu er því haldið fram að umræddar greiðslur til stefnda hafi verið teknar af launum stefnanda og þær hafi því stafað frá honum. Óumdeilt er að ekkert var dregið af launum stefnanda á árinu 2020 í kjölfar fyrirmæla stefnda til Eis ehf. og er það ljóst af launaseðli sem stefnandi leggur fram í málinu fyrir desember 2020. Í gögnum sem lögð voru fram við meðferð málsins kemur fram að samkvæmt staðgreiðsluskrá var stefnandi ekki í launaðri vinnuá fyrri hluta ársins 2021, þar á meðalá því tímabili sem umræddar greiðslur Eis ehf. til stefnda voru inntar af hendi. Þykir því upplýst að ekkert hafi verið dregið af launum stefnanda til greiðslu á kröfu stefnda á hendur Eis ehf. Breytir engu þar um sá framburður stefnanda og eiginkonu hans, eiganda Eis ehf., fyrir dómi við aðalmeðferð málsins að þau hefðu samið svo um desember 2020 eða janúar 2021 að stefnandi fengi ekkert eða nánast ekkert greitt fyrir vinnu fyrir Eis ehf. meðan félagið greiddi kröfu stefnda. Auk þess sem engin gögn liggja fyrir um slíkt samkomulag eðaumað stefnandi hafi í raun unnið fyrir Eis ehf. á þessu tímabili eru upplýsingar um slík atvik allt of seint fram komnar til þess að byggt yrði á þeim sem málsástæðum í málinu.

Að virtu öllu framangreindu er fallist á það með stefnda að leggja verði til grundvallar að greiðslurnar hafi borist stefnda frá félaginu Eis ehf. en ekki frá stefnanda. Er það raunar í samræmi við það sem fram kemur tölvubréfi lögmanns stefnanda til stefnda 14. september 2021, þar sem farið var fram á niðurfellingu skuldar stefnan davið stefnda og endurgreiðslu þess sem greitt hefði verið, að þar er sérstaklega tekið fram að umræddar greiðslur hafi verið frá vinnuveitanda stefnanda en ekki honum sjálfum. Stefnandi er ekki bær til þess að lögum að krefja stefnda um að endurgreiða sér greiðslur sem stefnda bárust frá félaginu Eis ehf. og á hann því ekki aðild að þeim kröfum sem hann gerir í málinu. Verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af dómkröfum stefnanda vegna aðildarskorts stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Þarf í ljósi þeirrar niðurstöðu málsins ekki að fjalla frekar um aðrar málsástæður aðila.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem hæfilegur er ákveðinn 500.000 krónur.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Innheimtustofnun sveitarfélaga, er sýkn af dómkröfum stefnanda, E-kk-ef A-kk-ef I-kk-ef. Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf