S-5707/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 29. janúar 2020, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 17. október 2019 á hendur:

„X, kennitala [...], [...], og

Y, kennitala [...], [...], fyrir sifskaparbrot, með því að hafa árið 2015, í félagi, stuðlað að því að A, kt. [...], sem þá var 14 ára gamall, kom sér undan valdi og umsjá B föður síns. Ákærði X hafði pantað og greitt flugfar fyrir A til M og komið flugmiðanum til A en ákærða Y sótti A, aðfaranótt [...] 2015, á heimili vinar hans að [...] í [...] og keyrði hann út á flugvöll þar sem A fór einsamall inn í flugstöðina og skráði sig í flug [...] til [...]í M, þar sem móðir hans C, sem ekki fór með forsjá A, átti að taka við honum. Lögregla stöðvaði för A þar sem hann var kominn út í flugvélina og beið flugtaks.

Telst brot þetta varða við 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Verjandi ákærða X krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til vara krefst hann þess að ákvörðun um refsingu verði frestað en til þrautavara að honum verði gerð vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Einnig krefst hann málsvarnarlauna sér til handa.

Verjandi ákærðu Y krefst sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til vara krefst hann þess að ákvörðun refsingar verði frestað skilorðsbundið. Til þrautavara krefst hann þess að henni verði gerð vægasta refsing er lög leyfa. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Einnig krefst hann málsvarnarlauna sér til handa.

I.

Þann [...] 2015 komu B og eiginkona hans til lögreglu og lögðu fram kæru á hendur ákærðu vegna brottnáms sonar hans, A, sem þá var 14 ára. Atvikið átti sér stað [...] það ár en lögregla kom að því máli eins og nánar verður lýst.

Í skýrslunni er haft eftir B að hann hafi átt í forsjárdeilu við barnsmóður sína um árabil. Hafi hann farið með forsjá yfir A, syni sínum, og bróður hans frá árinu 2008. Móðir drengjanna búi í M. Kvað hann A hafa fengið leyfi til þess að gista hjá vini sínum [...]. Hann hefði svo fengið hringingu frá móður vinarins sem greindi honum frá því að sonur hennar hefði sagt henni að A væri á leiðinni úr landi. Hafi B þá þegar hringt í neyðarlínuna og hefði í samráði við barnaverndarnefnd verið ákveðið að sækja drenginn í flugvélina og flytja hann aftur heim til sín. Hafi komið í ljós að flugmiði hans var keyptur hjá [...] tveimur dögum fyrir ætlaða brottför.

Meðal gagna eru ýmis gögn frá barnaverndarnefnd [...], m.a. greinargerðir og samantektir samstarfsfunda og meðferðarfunda þar sem fram koma helstu atriði er varða framvindu málefna fjölskyldunnar og þá sérstaklega A. Jafnframt liggja fyrir í gögnum tildrög þess að tekin var ákvörðun um að hann yrði tímabundið vistaður á fósturheimili. Vistunin var ítrekað framlengd fram til þess tíma er hann náði lögræðisaldri.

Þá liggur fyrir dómur Héraðsdóms Reykjavíkur frá [...] 2008 þar sem fallist var á kröfur B um fulla forsjá sona sinna og meðlagsgreiðslur með þeim til 18 ára aldurs. Áður höfðu foreldrarnir farið sameiginlega með forsjá þeirra.

Með dómsátt foreldranna [...] 2016, sem gerð var eftir að móðir drengjanna stefndi B og krafðist þess að henni yrði dæmd forsjá þeirra, var gert samkomulag um að B færi áfram með fulla forsjá drengjanna og að lögheimili þeirra yrði hjá honum. Þá var kveðið nánar á um umgengni móðurinnar við þá, framfærslu þeirra og samskipti aðila.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði X lýsti tengslum sínum við dótturson sinn A svo að þau hefðu alltaf verið góð og drengurinn rætt ýmis mál við hann. Kvað hann drenginn hafa haft samband við sig þegar eitthvað bjátaði á og hefði hann leitað eftir aðstoð barnaverndar og sent inn tilkynningar en það hefði ekki borið neinn árangur. Taldi hann ljóst að drengnum hefði ekki liðið vel hjá föður sínum og tilgreindi ástæður þess. Aðspurður kvaðst ákærði þekkja forsögu forsjárdeilna dóttur sinnar og föður A. Hafi hann verið viðstaddur réttarhöldin á sínum tíma.

Ákærði kvaðst þekkja Y sem vinkonu dóttur sinnar en þær hefðu hjálpast að. Drengirnir hefðu borið traust til hennar og leitað ásjár hjá henni þegar með þurfti. Hafi A einhverju sinni strokið að heiman og leitað til Y. Ákærði kvað hugmyndina um að koma A úr landi hafa kviknað eftir að hafa rætt við umboðsmann barna. Af því samtali taldi hann ljóst að ekkert væri hægt að aðhafast nema barnið reyndi að komast úr landi. Hefði þó viðmælandi hans hjá umboðsmanni ekki tekið undir að hann ætti að kaupa flugmiða. Kvaðst ákærði hafa kynnt sér rétt sinn og hafa ekið suður og keypt flugmiða fyrir A til M aðra leið. Hann hafi síðan farið með flugmiðann til hans. Hafi A samþykkt að fara til móður sinnar í M. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa sagt drengnum að þegja yfir þessu og hefði honum verið í sjálfsvald sett hvort hann ræddi þetta við einhvern. Hafi hann sjálfur tekið ákvörðun um að gista hjá vini sínum. Ákærði kvaðst ekki hafa rætt við föður drengsins enda í engum samskiptum við hann. Nánar spurður um flugmiðakaupin kvaðst ákærði aðeins hafa keypt miða aðra leið því ætlunin hefði verið að drengurinn kæmist burt. Hann kvaðst þó ekkert hafa rætt við móður hans um þetta og hafa talið að þessi mál yrðu skoðuð eftir að drengurinn kæmi út. Hefði drengurinn sjálfur haft samband við móður sína og sagt að hún myndi sækja sig á flugvöllinn. Ákærði kvaðst síðan hafa talað við Y og beðið hana að aka drengnum á flugvöllinn en sjálfur hefði hann ekki haft tök á því. Hún hafi sagt að hún ætti ekki fyrir bensíni og hafi hann þá keypt bensínkort fyrir hana.

Ákærða Y kvaðst hafa þekkt A frá því að hann var lítill en hún hefði verið í samskiptum við móður hans. Hafi hún fylgst með forræðisdeilum hennar og barnsföður hennar á sínum tíma og gefið skýrslu fyrir dómi sem vitni. Kvaðst hún vita að faðirinn hefði farið með forsjána. Aðspurð kvaðst ákærða hafa verið í samskiptum við meðákærða í gegnum tíðina. Hann hafi beðið hana að aka A á flugvöllinn umrætt sinn og hafi hún átt að sækja hann á tiltekinn stað á [...] þarna um nóttina. Kvaðst hún ekkert hafa vitað um atvik, „þannig lagað“, en hafa sjálf átt leið til [...] að heimsækja vinkonu sína. Nánar spurð kvað hún meðákærða hafa sagt að A væri að fara til mömmu sinnar. Kvaðst hún ekki muna í dag hvort hún hefði eitthvað rætt við A sjálfan en hann hefði hringt þegar hann var kominn á þann stað þar sem hún átti að sækja hann. Hún hafi látið drenginn fá hvítt umslag sem meðákærði hefði látið hana fá daginn áður. Þegar á flugvöllinn var komið kvaðst ákærða hafa fylgt drengnum að leitarhliðinu. Aðspurð kannaðist hún við að meðákærði hefði látið hana fá bensínkort fyrir ferðina á flugvöllinn.

Y kvaðst vera náin A og bróður hans og þeir hefðu verið mikið hjá henni. Hafi þeir tjáð sig um vanlíðan sína og mikið gengið á. Hafi drengirnir eitt sinn komið til hennar og ætlað að heiman. Hafi barnaverndarnefnd haft afskipti af því.

B kvaðst hafa farið með forsjá sona sinna frá árinu 2008 en áður hefði hún verið sameiginleg. Um aðdraganda þess sem gerðist umrætt sinn kvað hann A hafa fengið leyfi til þess að gista hjá vini sínum. Foreldri vinarins hafi hringt í sig og látið vita að A hefði farið út eða einhver hefði komið og hann væri farinn. Kvaðst vitnið hafa haft samband við lögregluna sem hefði sótt drenginn í flugvélina. Þegar hann hefði komið heim einni til tveimur klst. síðar hafi hann sagt fátt og aldrei nefnt það hver hefði sótt sig. Aðspurður kvaðst vitnið ekki vera í samskiptum við ákærðu og þekkja Y lítið.

Vitnið kvað samskipti við A hafa gengið vel á meðan hann bjó á heimilinu og einnig eftir að hann var vistaður á fósturheimili. Kvaðst vitnið ekki hafa staðið í vegi fyrir því að drengurinn hefði samskipti við móður sína eða meðákærðu og lítið vitað hvað þeim fór á milli. Vitnið kvað samskipti við móður ganga vel í dag.

D félagsráðgjafi kvaðst hafa komið að málefnum A á sínum tíma. Hafi hann á þeim tíma verið í könnunarteymi barnaverndar. Hafi tilkynningar borist vegna aðbúnaðar drengsins og bróður hans á heimili föður þeirra en könnun hafi leitt í ljós að ekki væri grundvöllur til þess að aðhafast nokkuð. Aðspurður kvað hann tilkynningarnar hafa borist frá aðilum tengdum móður drengjanna. Kvaðst vitnið hafa rætt við foreldra drengjanna en móðirin hefði þá verið búsett í M og hefði sóst eftir því að fá drengina. Hafi A saknað móður sinnar og gefið í skyn að hann vildi fara til hennar. Þegar á hólminn var komið hefði hann ekki verið tilbúinn.

Vitnið kvaðst hafa komið að máli þessu en hann hefði þá verið á bakvakt og tilkynnt hefði verið um að A væri á leið í flug til M. Í framhaldinu hafi drengurinn verið sóttur. Drengurinn hafi eftir þetta verið vistaður utan heimilis en ástæðurnar voru ekki raktar til vanrækslu forsjáraðila heldur annarra ástæðna.

II.

Ákærðu er gefið að sök að hafa í félagi stuðlað að því að A, sem þá var 14 ára gamall, kom sér undan valdi og umsjá föður síns eins og nánar er lýst í verknaðarlýsingu ákæru.

Ákærði X hefur gengist við því að hafa haft ásetning til þess að koma A, barnabarni sínu, úr landi og til móður hans í M. Rakti hann ástæður þess fyrir dómi.

Kvaðst hann hafa keypt farmiða fyrir drenginn, beðið meðákærðu Y að aka honum á flugvöllinn og rætt við drenginn um fyrirætlunina. Í þessu hafi hins vegar ekki falist ásetningur til þess að fremja lögbrot.

Ákærðu neita samráði um framangreint. Ber þeim saman um að ákærði X hafi beðið Y um þann greiða að aka drengnum á flugvöllinn og greitt bensínkostnað.

Samkvæmt 193. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal hver sem sviptir foreldra eða aðra rétta aðilja valdi eða umsjá yfir barni, sem er ósjálfráða fyrir æsku sakir, eða stuðlar að því að það komi sér undan slíku valdi eða umsjá sæta sektum eða fangelsi allt að 16 árum eða ævilangt. Í athugasemdum í greinargerð um framangreint ákvæði segir að þar eð barn sé ekki enn sjálfrátt beinist verknaðurinn að rétti foreldris til umráða yfir barni og teljist brotið því sifskaparbrot. Þannig er ljóst að samþykki barns hefur ekki þýðingu við sakarmat.

Með háttsemi sinni stuðlaði ákærði X ótvírætt að því að A kæmi sér undan valdi eða umsjá föður síns. Gildir hér einu að fyrirætlunin hafi brugðist er drengurinn var sóttur í flugvélina og för hans stöðvuð. Ákærða var kunnugt um að faðir drengsins fór með forsjá hans eftir niðurstöðu dómsmáls á árinu 2008 og þekkti ákærði forsögu þess máls vel. Þá hafði hann áður leitað lögformlegra leiða í tengslum við málefni drengjanna, án árangurs. Mátti honum þannig vera ljóst að þær leiðir einar væru tækar. Kaus hann að sniðganga þær með þeim hætti sem raun bar vitni og hafði ekki samráð við föður drengsins. Verður ákærði sakfelldur fyrir háttsemi sína.

Þrátt fyrir að framburður ákærðu Y hafi að sumu leyti verið ótrúverðugur, sér í lagi í ljósi þess að hún þekkti vel til atvika og aðstæðna er vörðuðu drenginn, verður ekki hjá því litið að ekki liggja fyrir gögn eða vitnisburður sem sannar að ákærðu hafi haft samráð um að fremja sifskaparbrot. Hefur framburður Y verið stöðugur um aðkomu sína og fær hann stoð af framburði meðákærða, eins og áður greinir. Ber að skýra vafa um ásetning ákærðu henni í hag. Með vísan til 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 ber að sýkna ákærðu af ákæru.

III.

Ákærði X hefur samkvæmt framansögðu verið fundinn sekur um sifskaparbrot og háttsemi hans er rétt heimfærð undir refsiákvæði samkvæmt ákæru. Hann hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsiverðan verknað. Dómurinn lítur háttsemi ákærða alvarlegum augum. Á hinn bóginn er til þess að líta að ákærði er afi A og dregur dómurinn ekki í efa að honum hafi gengið gott eitt til.

Langt er liðið frá atvikum máls, en þau áttu sér stað í [...] 2015. Kæra var lögð fram af föður drengsins í desember það ár. Lögregla sendi Héraðssaksóknara rannsóknargögn á árinu 2016 og fékk embættinu til afgreiðslu. Málið var endursent þaðan til frekari rannsóknar [...] desember 2017 og aftur [...] apríl 2019. Þann [...] 2019 var móður drengsins, sem hafði stöðu sakbornings, tilkynnt að rannsókn málsins hefði verið hætt hvað hana varðaði. Þá var ákærðu boðið að ljúka málinu með greiðslu sektar en því höfnuðu ákærðu. Ákæra var þá gefin út á hendur þeim 17. október 2019.

Samkvæmt þessu hefur orðið verulegur dráttur á meðferð málsins sem ákærða verður ekki kennt um.

Að framangreindu virtu verður ákvörðun um refsingu frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 skal ákærði greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 632.400 krónur, og annan sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti eins og nánar greinir í dómsorði.

Þá ber með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 að greiða allan sakarkostnað ákærðu Y úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun E-kk-ef Þ-x-x G-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 632.400 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákvörðun um refsingu ákærða, X, skal frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða, Y, er sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Ákærði X greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur, og 64.480 krónur í annan sakarkostnað.

Allur sakarkostnaður ákærðu Y, þ.m.t. málsvarnarlaun E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)

------------------ ------------------ ------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur, 26. febrúar 2020.  þaðan til frekari rannsóknar [...] desember 2017 og aftur [...] apríl 2019. Þann [...] 2019 var móður drengsins, sem hafði stöðu sakbornings, tilkynnt að rannsókn málsins hefði verið hætt hvað hana varðaði. Þá var ákærðu boðið að ljúka málinu með greiðslu sektar en því höfnuðu ákærðu. Ákæra var þá gefin út á hendur þeim 17. október 2019.

Samkvæmt þessu hefur orðið verulegur dráttur á meðferð málsins sem ákærða verður ekki kennt um.

Að framangreindu virtu verður ákvörðun um refsingu frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 skal ákærði greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 632.400 krónur, og annan sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti eins og nánar greinir í dómsorði.

Þá ber með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 að greiða allan sakarkostnað ákærðu Y úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun E-kk-ef Þ-x-x G-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 632.400 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákvörðun um refsingu ákærða, X, skal frestað og fellur hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða, Y, er sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Ákærði X greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur, og 64.480 krónur í annan sakarkostnað.

Allur sakarkostnaður ákærðu Y, þ.m.t. málsvarnarlaun E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 632.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)

------------------ ------------------ ------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur, 26. febrúar 2020.