E-3203/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 10. nóvember sl., er höfðað af A, [...],[...], , gegn Omega Algae ehf., [...],[...], með stefnu birtri 28. september 2015.

Stefnandi krefst þess að hið stefnda einkahlutafélag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 15.000.000 króna, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.000.000 króna frá 29. janúar 2014 til 2. febrúar 2014, af 8.000.000 króna frá 2. febrúar 2014 til 3. mars 2014, af 11.000.000 króna frá 3. mars 2014 til 23. apríl 2014, af 13.000.000 króna frá 23. apríl 2014 til 12. júní 2014, af 15.000.000 króna frá 12. júní 2014 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn 2. febrúar 2015 en síðan árlega þann dag. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins en málskostnaðarreikningur verður lagður fram við aðalflutning málsins ef til kemur. Þá er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaðir að svo stöddu af öllum kröfum stefnanda en til vara að viðurkennd verði skuldajafnaðarkrafa stefnda á hendur stefnanda fyrir allri stefnukröfunni að fjárhæð 15.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, er komi til greiðslu á móti viðurkenndum kröfum stefnanda að því marki sem fallist verði á þær. Til þrautavara gerir stefndi þá kröfu, verði hvorki fallist á aðal- eða varakröfu stefnda, að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður. Í öllum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi komi til aðalmeðferðar málsins, eða að mati dómsins.

Dómari tók við meðferð málsins 1. september sl. en hann hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Málsatvik

Stefndi er einkahlutafélag sem stofnað var árið 2013 í þeim tilgangi að hefja ræktun þörunga í gróðurhúsum til matvæla og/eða lyfjaframleiðslu. Stefnandi var einn af stofnendum stefnda í gegnum eignarhlut sinn í móðurfélagi stefnda, Omega Algae Founders ehf., sem samkvæmt fyrirliggjandi hluthafasamkomulagi, dagsettu 23. júlí 2013, var þá eini eigandi stefnda og var stefnandi upphaflega í stjórn eignarhaldsfélagsins.

Óumdeilt er að stefnandi lánaði stefnda samtals 15.000.000 króna sem sundurliðast eins og hér er rakið og var millifært á reikning stefnda á neðangreindum dögum

1. 29. janúar 2014, 5.000.000 króna.

2. 2. febrúar 2014, 3.000.000 króna.

3. 3. mars 2014, 3.000.000 króna.

4. 23. apríl 2014, 2.000.000 króna.

5. 12. júní 2014, 2.000.000 króna.

Meðal framlagðra ganga er ódagsett skjal þar sem framangreind sundurliðun og greiðsludagar eru raktir, tilgreint er að vextir vegna ársins 2015 séu 906.033 krónur og að staða lánsins með vöxtum til 15. júní 2015 sé 17.379.367 krónur. Skjalið er áritað af hálfu stefnda með fyrirvara um vexti. Þá kemur þar ekkert fram um tilhögun endurgreiðslu eða gjalddaga.

Ágreiningur aðila varðar rétt stefnanda til að fá fjármunina endurgreidda nú.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dagsettu 17. júlí 2015, var þess óskað að stefnandi tæki upp viðræður um endurgreiðslu peningalánsins til stefnanda og lagt til að það yrði að meginhluta í formi skuldabréfs með tryggingu/veði í tækjum félagsins samkvæmt nánara samkomulagi. Erindi lögmannsins var svarað með bréfi lögmanns stefnda, dagsettu 16. september 2015, en þar hafi honum verið sett ákveðin skilyrði fyrir því að eiga von á endurgreiðslu þeirra fjármuna sem hann hafði lagt félaginu til. Í bréfinu er vísað til fundargerðar hluthafafundar félagsins frá 4. júní 2014, þar sem fram kemur að stefnandi hafi lýst yfir samþykki þess efnis að ef sjóðstreymi félagsins væri ófullnægjandi í júlí 2014 myndi peningalánið framlengjast eins og þörf væri á og án þess að gerð yrði krafa af hans hálfu um endurgreiðslu. Er í bréfinu frá 16. september 2016 bent á að engin mótmæli hafi borist frá stefnanda vegna þessa á sínum tíma þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því af hálfu hluthafa. Hafi þögn stefnanda verið túlkuð á þann veg að um hafi verið að ræða skuldbindandi þegjandi samþykki þess efnis að sá háttur yrði hafður á varðandi gildistíma og endurgreiðslu peningalánsins. Þrátt fyrir þetta sé vilji til að endurgreiða stefnanda með því skilyrði að stefnandi selji hlut sinn í móðurfélaginu og gangi þannig úr hluthafahópi félagsins. Tilraunir aðila til að ná samkomulagi um endurgreiðslu lánsins báru ekki árangur.

Stefndi gerir til vara gagnkröfu til skuldajafnaðar, að fjárhæð 21.334.500 krónur, sem nánar er sundurliðað í málsgögnum. Byggir stefndi kröfuna á bótaskyldu broti stefnanda og telur að hann hafi orðið fyrir tjóni þegar þriðji aðili á vegum stefnanda ruddist í heimildarleysi inn í gróðurhús stefnda og tók þar ófrjálsri hendi lampa sem stefndi hafi haft að láni frá stefnanda til að nota við ræktun á þörungum. Þegar lamparnir voru fjarlægðir hafi ræktunin sem stóð yfir eyðilagst og þörungarnir orðið ónothæfir til endursölu til matvæla og/eða lyfjaframleiðslu. Fyrir liggur matsgerð dómkvadds matsmanns, H, en hann mat tjón stefnda vegna endurræsingar ræktunarkerfis að viðbættri hálfs mánaðar töf vegna afhendingar nýrra lampa, á 8.404.356 krónur.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnandi, A, og fyrirsvarsmaður stefnda, B. Þá gáfu vitnaskýrslur C, D, E, F, G og H, dómkvaddur matsmaður.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að hann hafi lánað stefnda kröfufjárhæðina og ahent honum með millifærslu á þeim dögum sem hér að framan hafa verið raktir. Kröfu sinni til stuðnings lagði hann fram yfirlit yfir færslurnar með áritun stjórnarmanns hins stefnda félags um peningalán stefnanda til stefnda. Með bréfi lögmanns félagsins, dagsettu 16. september 2015, voru stefnanda m.a. sett ákveðin skilyrði fyrir því að eiga von á endurgreiðslu þeirra fjármuna sem hann hafði lagt félaginu til og m.a. í ljósi þess sé mál þetta höfðað. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál þetta til greiðslu hennar.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en sú regla fái m.a. lagastoð í VI. og VII. kafla laga nr. 50/2000. Um gjalddaga kröfunnar er einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Kröfur um dráttarvexti, þ. á m. vaxtavexti, styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr., sbr. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu að svo stöddu af öllum kröfum stefnanda á því að peningalánið sé ekki komið á gjalddaga þar sem stefnandi hafi samþykkt annað greiðslufyrirkomulag um endurgreiðslu þess en farið er fram á í kröfum stefnanda. Lánið var veitt til handa rekstri stefnda með fimm millifærslum á árinu 2014. Samkvæmt fundargerð hluthafafundar stefnda, dagsettri 4. júní 2014, samþykkti stefnandi samkomulag þess efnis að ef sjóðstreymi stefnda væri ófullnægjandi myndi gildistími lánsins framlengjast eins og þörf væri á og án þess að gerð yrði krafa af hans hálfu um endurgreiðslu. Stefnandi hafi ekki haft uppi mótmæli vegna þessa fyrirkomulags á þeim tíma þrátt fyrir að óskað hefði verið eftir því af hálfu hluthafa stefnda á fyrrnefndum hluthafafundi. Af þeirri ástæðu hafi þögn stefnanda verið túlkuð á þann veg að um hafi verið að ræða skuldbindandi þegjandi samþykki þess efnis að þessi háttur yrði hafður á varðandi gildistíma og endurgreiðslu peningalánsins.

Þá bendir stefndi á að í lánssamningi sé hvergi getið um greiðslufrest á láninu. Stefnda hafi því verið óskylt að inna endurgreiðslu þess af hendi samkvæmt kröfubréfi stefnanda og samkvæmt kröfubréfinu sé efndatími kröfu ekki kominn, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Einnig vísar stefndi til þeirrar skuldbindingar sem stefnandi gekkst undir við undirritun hluthafasamkomulags í móðurfélagi stefnda, Omega Algae Founders ehf., en þar segi í 2. gr. að aðilar séu sammála um að starfa sameiginlega að rekstri og stjórnun stefnda og móðurfélagsins með það að leiðarljósi að hámarka arðsemi og verðmæti eignarhluta aðila í félögunum. Málshöfðun stefnanda gangi gegn þessu ákvæði. Með henni hafi félagið verið sett í erfiða stöðu.

Stefndi byggir varakröfu sína um skuldajöfnuð á því að hann telji sig eiga gagnkröfu til skuldajafnaðar á hendur stefnanda vegna bótaskylds brots stefnanda. Sé krafist að minnsta kosti skuldajafnaðar á móti dómkröfu stefnanda með vísan til þess að tjón stefnda nemi 21.334.500 krónum auk dráttarvaxta samkvæmt framlögðum gögnum en jafnframt áskildi stefndi sér rétt til að fá dómkvaddan matsmann til að meta tjónið. Skuldajafnaðarkrafa sé þannig tilkomin að stefndi hafi orðið fyrir tjóni þegar þriðji aðili, á vegum stefnanda, ruddist í heimildarleysi inn í gróðurhús stefnda og tók þar ófrjálsri hendi lampa sem stefndi hafði að láni frá stefnanda til ræktunar á þörungum. Það hafi valdið því að sú ræktun sem stóð yfir í gróðurhúsi stefnda hafi eyðilagst og þörungarnir því verið algerlega ónothæfir til endursölu til matvæla- og/eða lyfjaframleiðslu og stefndi þar með orðið fyrir umtalsverðu tjóni. Stefnda hafi því verið ókleift að halda ræktun þörunganna áfram. Stefndi hafði áður verið búinn að ítreka við stefnanda að sjálfsagt væri að skila lömpunum að beiðni stefnanda en nauðsynlegt hafi verið fyrir stefnda að fá hæfilegan frest til að útvega nýja lampa og koma þeim fyrir á þann hátt að ræktunin skaddaðist ekki.

Stefndi byggir á því að skilyrði skuldajafnaðar séu uppfyllt. Varakrafa stefnda sé til komin með þeim hætti að stefnandi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnda. Skilyrði skuldajafnaðar um að gagnkrafa og aðalkrafa séu gagnkvæmar, sambærilegar og hæfar til að mætast hvað greiðslutíma varðar, séu uppfyllt. Þá eru skilyrði um gilda, skýra og ótvíræða kröfu einnig uppfyllt.

Hvað varðar þrautavarakröfu stefnda um að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega byggir stefndi á því að verulegur vafi sé um réttmæti dómkröfu stefnanda. Því megi samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 láta stefnanda og stefnda bera hvorn sinn kostnað af málinu. Í ljósi framangreinds krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega að mati dómsins með hliðsjón af ofangreindum rökum og málsástæðum.

Þá mótmælir stefndi í öllum tilvikum kröfu stefnanda um dráttarvexti frá fyrri tíma en fyrsta lagi dómsuppsögudegi, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Verði ekki á það fallist krefst stefndi þess að upphafstími dráttarvaxta taki mið af þeim degi þegar liðinn er mánuður frá því að stefnandi sannanlega krafði stefnda með réttu um greiðslu þar sem ekki hafi verið samið um gjalddaga peningalánsins, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Hvað varðar lagarök vísar stefndi til 2. mgr. 26. gr., 1. mgr. 28. gr. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og til almennra reglna samningaréttar og kröfuréttar varðandi skuldajöfnuð og skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar innan samninga og utan.

Forsendur og niðurstaða

Ekki er ágreiningur um það milli aðila að stefndi hafi fengið að láni frá stefnanda þá fjárhæð sem krafa stefnanda hljóðar um og að hann fékk féð afhent á þann hátt sem greinir í stefnu og hér að framan er rakið. Aðila greinir á um hvort gjalddagi lánsins sé kominn. Þá hefur stefndi gert gagnkröfu til skuldajafnaðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verði hann dæmdur til greiðslu kröfu stefnanda.

Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að gjalddagi lánsins sé kominn. Byggir hann á því að sá ágreiningur sem hafi verið milli hans og hluta annarra hluthafa, hafi m.a. varðað rétt hans til að fá fjármunina endurgreidda. Þá byggir stefnandi kröfu sína á bréfi dagsettu 16. september 2015. Þar var vísað til fundargerðar hluthafafundar félagsins frá 4. júní 2014 og að stefnandi hafi þá lýst yfir samþykki þess efnis að ef sjóðstreymi félagsins væri ófullnægjandi myndi peningalánið framlengjast eins og þörf væri á og án þess að gerð yrði krafa af hans hálfu um endurgreiðslu. Engu að síður hafi stefndi viljað endurgreiða lánið með því skilyrði að stefnandi selji hlut sinn í móðurfélaginu Omega Algae Founders ehf. og gangi þannig úr hluthafahópi félagsins.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu að svo stöddu á því að lánið sé ekki komið í gjalddaga og að stefnandi hafi samþykkt annað greiðslufyrirkomulag en það sem fram kemur í kröfum hans. Þá byggir stefndi á því að með því að undirgangast skuldbindingar samkvæmt hluthafasamkomulagi eignarhaldsfélagsins hafi stefnandi, sbr. 2. gr. þess, samþykkt að starfa sameiginlega að rekstri og stjórnun stefnda og eignarhaldsfélagsins með það að leiðarljósi að hámarka arðsemi og verðmæti eignarhluta aðila í félögunum. Gangi málshöfðun stefnanda gegn þessu ákvæði.

Almennt gildir sú óskráða meginregla kröfuréttar að sé ekki samið um gjalddaga láns þá beri að endurgreiða það þegar þess er krafist. Ekkert er fram komið um að samið hafi verið um gjalddaga lánsins áður en það var veitt og benda málsgögn til þess að ætlunin hafi verið sú að ganga frá einhvers konar tryggingu vegna endurgreiðslu lánsins. Fyrir liggur hins vegar að stefnandi krafðist þess á hluthafafundi 20. maí 2015 að lánið yrði endurgreitt tafarlaust og því hafi verið svarað af hálfu stefnda á þann veg að hann gæti ekki endurgreitt lánið á þeim tíma án þess að það kæmi verulega niður á rekstri félagsins. Auk þess hafi verið vísað til áðurnefndrar samþykktar hluthafafundar 4. júní 2014. Í framburði stefnanda kom fram að á fundinum 4. júní 2014 hafi verið ákveðið að hann krefðist ekki endurgreiðslu fyrr en félagið væri í stakk búið til að endurgreiða en síðan þá hafi hlutaféð verið aukið samkvæmt því sem fram kæmi í ársreikningi. Stefnandi bar um það í skýslu sinni fyrir dómi að hafa verið á fundinum. Þá bera gögn málsins með sér að hann hafi fengið senda fundargerð vegna fundarins á netfang sitt. Loks er ekkert fram komið um að hann hafi gert athugasemd við fundargerð. Samkvæmt framangreindu verður á því byggt að stefnandi hafi á fundinum fallist á endurgreiðslu lánsins yrði frestað að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Stefnandi bar um það í skýrslu sinni að ætlunin hafi verið að fá inn nýja hluthafa og þegar það tækist hafi átt að greiða honum. Nýr hluthafi hafi komið inn í félagið og hlutur annarra hluthafa hafi þá verið lækkaður. Þá kom einnig fram í framburði hans að nú sé búið að íta honum úr stjórn félagsins. Þá bar vitnið D um það í skýrslu sinni að hann hafi að einhverju leyti verið stefnanda til ráðgjafar í málinu. Sagði hann stefnanda hafa viljað framlengja lánið frekar en að fá inn nýja hlutahafa. Af framburðum aðila og vitna við aðalmeðferð málsins má engu að síður ráða að eftir hluthafafundinn 4. júní 2014 voru umræður milli aðila í því skyni að finna lausn á málinu, m.a. með útgáfu skuldabréfs með gjalddaga 30. október 2014 og þá með aðkomu [...], sem var að meirihluta í eigu stefnanda. Ósannað er þó að þær hafi leitt til niðurstöðu. Samkvæmt málatilbúnaði stefnda og framburðum B og C við aðalmeðferð málsins er starfsemi stefnda enn ekki komin á það stig að hún sé farin að skila tekjum, þ.e. á fjárfestingarstig, heldur sé starfsemin enn á tilraunastigi. Þá bar vitnið C að [...]. hafa fjármagnað stefnda að hluta til að halda rekstrinum gangandi. Þá kom fram í framburði B og C að hlutafjáraukning hefði átt sér stað í eignarhaldsfélaginu en hún hafi ekki runnið til stefnda og verið með því skilyrði að það féð yrði nýtt í ræktun. Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna sjóðsstreymi stefnda eða eignarhaldsfélagsins.

Verður að telja að aðilar hafi á fundinum 4. júní 2014 komið sér saman gjalddaga lánsins, eins og hér að ofan greinir. Eins og atvikum er háttað verður að telja að það hafi staðið stefnanda nær að tryggja sér sönnun fyrir því hvenær gjalddagi lánsins væri eða að hvaða skilyrðum uppfylltum og þá að tryggja sér sönnun fyrir því að þau skilyrði væru uppfyllt. Samkvæmt framangreindu hefur stefnandi ekki sýnt fram á hvort og þá hvernig það fé sem lagt var inn í móðurfélagið yki sjóðstreymi stefnda eða að skilyrði endurgreiðslu lánsins hafi annars verið uppfyllt samkvæmt fundargerðinni frá 4. júní 2014. Verður stefnandi, eins og á stendur, að bera hallan af því að sú sönnun hafi ekki tekist. Með vísan til framangreinds er stefndi, þegar af þeirri ástæðu, sýknaður að svo stöddu að kröfu stefnanda, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991. Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu eru ekki efni til að taka afstöðu til varakröfu stefnda um að viðurkennd verði skuldajafnaðarkrafa hans á hendur stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málsaðilar beri hvor sinn kostnað af málinu.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf H-kk-nf hrl. og af hálfu stefnda flutti málið A-kk-nf G-kk-nf hdl.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Omega Algae ehf., er sýknaður að svo stöddu af öllum kröfum stefnanda A.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf