E-200/2022

1 Mál þetta, sem var dómtekið 24. maí sl., var höfðað 22. júní 2022, af A, búsettum í Frakklandi, aðallega gegn B ehf., [...], Akureyri en til vara gegn D ehf., til heimilis á sama stað.

2 Stefnandi krefst þess að aðalstefnda, B ehf., verði dæmt til að greiða honum 3.231.794 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2022 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda.

3 Til vara gerir samhljóða kröfu á hendur varastefnda, D ehf..

4 Stefndu krefjast bæði sýknu af kröfum stefnanda en til vara að krafa hans verði lækkuð verulega. Þá krefjast stefndu þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað.

Málavextir

5 Stefnandi og kærasta hans, E, komust í samband við fyrirsvarsmann aðalstefnda, F, á síðunni Workaway. Þau lýstu áhuga á að koma til Íslands og varð úr að þau dvöldu hér frá 20. júlí til 19. október 2018. Er deilt um hvort þau hafi komið til að vinna lítillega sem sjálfboðaliðar á heimili fjölskyldu F gegn gistingu og fæði eða starfað fyrir gistiheimili stefnda og/eða varastefnda. Stefnandi heldur því fram að hann hafi starfað hjá aðal- eða varastefnda frá júlí til október 2018 og eigi rétt til launa fyrir en stefndi andmælir því. Mikið ber annars á milli í frásögnum stefnanda og stefndu af atvikum og verður gerð nánari grein fyrir því í köflum um málsástæður þeirra.

6 Með bréfi lögmanns, fyrir hönd Einingar- Iðju, 23. nóvember 2018 var aðalstefnda krafið um upplýsingar vegna máls stefnanda og kærustu hans. Lögmaður stefndu svaraði því 4. desember sama ár. Málið var höfðað 22. júní 2022.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

7 Stefnandi kveðst hafa komið til Íslands 19. júní 2018 til að vinna á Akureyri eftir að hafa komist í sambandi við F, fyrirsvarsmann aðal- og varastefnda, um síðuna workaway.

H ann hafi unnið á tveimur gistiheimilum, [...] og [...], sem virðist vera í eigu varastefnda. Workaway sé vettvangur fyrir fólk sem vill ferðast ódýrt um heiminn. Ferðalangurinn vinni þá hjá einstaklingi eða fyrirtæki fyrir húsnæði og uppihaldi og geti inn á milli ferðast um landið. Frá upphafi hafi þó verið ljóst að fyrirsvarsmaður stefndu hafi boðið launað starf, í kynningu hafi staðið „host offers payment“. Á þeim forsendum hafi stefnandi afráðið að koma. Launakjör hafi þó ekki verið rædd og ekki gerður skriflegur samningur.

8 Stefnandi kveðst hafa hafið störf 20. júlí 2018, sinnt ýmsum störfum og oft á tíðum unnið langan vinnudag á gistiheimilunum. Hann hafi verið í miklum samskiptum við fyrirsvarsmann stefndu og eiginkonu hans meðan á vinnu stóð frá 20. júlí 2018 til og með 18. október sama ár. Gögn þar um sýni að hann hafi raun verið í fullu starfi.

9 H ann hafi þó ekki fengið laun í samræmi við vinnuframlag og kjarasamninga heldur fengið 7.500 krónur á viku. Illa hafi gengið að ná samtali við fyrirsvarsmenn um frekari greiðslur og kjör. Stefnandi hafi tjáð fyrirsvarsmanni það um miðjan ágúst að hann hygðist fara vegna þessa. Honum hafi þá verið lofað greiðslum og vinnan aukist. Í október 2018 hafi hann enn verið að reyna að fá greitt en gefist upp og farið 19. október. 10 Stefnandi byggir á að hann hafi ráðið sig til starfa hjá stefnda. Kjör hans ráðist af kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins vegna veitinga-, gisti-, þjónustu- og greiðasölustaða, afþreyingarfyrirtækja og hliðstæðrar starfsemi. H ann eigi að lágmarki rétt til launa eftir launaflokki 6 eftir 1 ár með 15% álagi, sbr. grein 1.2.1, sbr. grein 1.2.4 í framangreindum samningi.

11 H ann kveðst hafa skráð tíma sína nákvæmlega og krafan sundurliðist þannig:

Liður Tímar/einingar Taxti Upphæð Grein í samn.

Dagvinna 365,43 1.820,35 655.210,50 2.1

Yfirvinna 455,34 3.251,54 1.480.556,22 2.2

Skert hvíld 61,55 1.820,35 112.033,44 2.4

Bakvakt 33% 929,90 600,72 558.605,34 2.9

Útkall, bakvakt 36,00 3.251,54 117.055,44 1.9 og 2.9

Orlof 2.933.461 10,17% 298.333 5.1

Samtals 3.231.794

12 Krafan byggi á því að stefnandi hafi ekki fengið greitt fyrir vinnu sína hjá stefnda í samræmi við tímaskráningu hans. Tímagjald í dagvinnu byggi á grein 1.2.1. í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins sem gilti frá 1. maí 015 til 31. desember 2018. Í samræmi við launaflokk séu mánaðarlaun eftir eitt ár í starfsgrein 272.261 krónur. Samkvæmt grein 1.7 í kjarasamningi Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins skuli dagvinnukaup fundið með því að deila 172 í mánaðarlaun. Tímagjaldið sé því kr. 272.261/172 x 0,15 álag, þ. e. 1.820,35 krónur.

13 Tímagjald yfirvinnu sé í samræmi við grein 1.8 í samningnum og skuli yfirvinna greiðast með tímakaupi, sem svarar 1,0358% af mánaðarlaunum fyrir dagvinnu. Tímagjald yfirvinnu sé fundið út með dagvinnu tímagjaldi, kr. 1.820,35 x 172 tímar í mánuði x 1,0385%, þ. e. 3.251,54 krónur.

14 Þá byggir stefnandi á að á tímabilinu frá 20. júlí 2018 til og með 18. október 2018 eigi hann inni 17,64 tíma vegna skertrar hvíldar sem greiða skuli fyrir á tímagjaldinu kr. 1.820,35. Stefnandi hafi ekki í öllum tilvikum fengið samfellda hvíld í 11 tíma, sem honum hafi borið skv. 1. mgr. 53. gr. laga nr. 46/1980, sbr. grein 2.4.1 í kjarasamningi. Samkvæmt 5. mgr. gr. 2.4.2 í samningnum skuli ónýttur frítökuréttur gerður upp við starfslok og teljast hluti ráðningartíma.

15 Stefnandi kveður tímagjald yfirvinnu byggja á grein 2.9 í kjarasamningi en samkvæmt henni skuli greiða fyrir hverja klukkustund sem svari 33% dagvinnustundar. Tímagjald sé því 1.820,35 / 3, þ. e. 600,72 Þá skuli starfsmaður, samkvæmt málsgrein 4 í grein 2.9 kjarasamnings fá greitt fyrir unninn tíma á bakvakt, þó að lágmarki 4 tíma nema dagvinna hefjist innan tveggja stunda. Hann hafi níu sinnum farið í útkall og fyrir það skuli greiða tímagjald yfirvinnu.

16 Stefnandi byggir kröfu um greiðslu orlofs á því að hann hafi ekki fengið greitt orlof í samræmi við vinnu sína hjá stefnda. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga um orlof nr. 30/1987, sbr. grein 5.1 í kjarasamningsins, skuli greiða 10,17% orlof ofan á heildarlaun. Heildarlaun stefnanda á tímabilinu 20. júlí til 18. október 2018 nemi 2.933.461 krónu. Krafa um orlof nemi því 298.333 krónum. Stefnda beri ótvíræð skylda til að greiða stefnanda umkrafið orlof í samræmi við kjarasamning og lög nr. 30/1987.

17 Stefnandi kveðst byggja kröfuna á tímaskýrslum sem séu samtímaheimildir og fullgild sönnun um vinnuframlag stefnanda. Stefnda hafi engar tilraunir gert til þess að hrekja þær. Þá séu tíma- og vinnuskýrslur stefnanda í fullu samræmi við gögn sem sýni samskipti stefnanda við fyrirsvarsmenn stefnda á umræddu vinnutímabili. Þar eigi stefnandi og fyrirsvarsmenn stefnda í ýmsum samskiptum vegna vinnu stefnanda á öllum tímum sólarhringsins. L jóst sé að stefnandi hafi í einhverjum tilvikum unnið fram á nótt eða um nætur. Stefnandi telji þannig að stefnda beri ótvíræð skylda til að greiða stefnanda fyrir vinnu sína, sbr. þágildandi kjarasamningi og 1. gr. laga nr. 55/1980.

18 Kröfur stefnanda séu byggðar á skýrum ákvæðum gildandi kjarasamnings á þeim tíma sem krafan taki til. Kjarasamningar kveði á um lágmarkskjör. Í 1. gr. laga nr. 55/1980 komi skýrt fram að óheimilt sé að semja um lakari kjör en kjarasamningar kveða á um. Ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda, eins og lög geri ráð fyrir, og stefnda verði að bera hallann af því. Þá stoði stefnda ekki að bera fyrir sig að stefnandi hafi komið til landsins til að vinna meira en gert er ráð fyrir í gegnum Workaway. Frá upphafi hafi legið fyrir að stefnandi væri að leita sér að vinnu á Íslandi. Hefði stefnda ekki óskað eftir vinnuframlagi stefnanda hafi því verið í lófa lagið að tilkynna stefnanda það og halda skrá yfir vinnuframlag hans í stað þess að taka við vinnuframlagi án þess að greiða fyrir það laun.

19 Í ljósi atvika sé D ehf. stefnt til vara fari svo að aðalstefnda verði ekki gert að þola dóm í málinu. Þau verk sem stefnandi hafi innt af hendi og kröfugerð tekur til hafi verið í þágu varastefnda en bæði gistiheimilin séu rekin á kennitölu varastefnda. Aftur á móti hafi það verið aðalstefnda sem óskaði eftir kennitölu fyrir stefnanda sem launagreiðandi og honum því stefnt í aðalsök. Stefnandi byggi kröfur sínar á hendur varastefnda á sömu málsástæðum og á hendur aðalstefnda.

Helstu málsástæður og lagarök aðalstefnda

20 Aðalstefnda mótmæla því að fyrir liggi að stefnandi hafi átt samskipti á Workaway við fyrirsvarsmann stefnda með þeim hætti sem lýst er í stefnu. Þrátt fyrir að F sé fyrirsvarsmaður stefndu beggja komi þar ekkert fram um að hann hafi þar komið fram fyrir hönd stefndu í þeim samskiptum. Því sé einnig mótmælt stefnandi hafi komið til landsins á grundvelli þess að stefndu hafi lofað honum vinnu og húsnæði. Sjá megi af samskiptum þeirra að þann 10. júní 2018 hafi stefnandi og eiginkona hans þegar verið búin að taka ákvörðun um að flytja til Íslands.

21 Upphaf málsins megi rekja til þess að F hafi árið 2018 stofnað aðgang á vefsvæði Workaway. info fyrir sig og fjölskyldu sína. Það sé vettvangur þar sem aðilar geti boðist til þess að taka á móti fólki frá öðrum löndum. Sá sem skrái sig þar fái stöðu gestgjafa og sá sem kemur til hans telst vera gestur. Liður í þessu sé að sá sem kemur á vegum Workaway geti vænst þess að þurfa að aðstoða við ýmislegt í 3 – 5 tíma á dag, virka daga. Í stað slíkrar aðstoðar fái gestur fría gistingu og fæði.

22 F hafi skráð sig sem gestgjafa, lýst fjölskylduhögum sínum og upplýst að hann að fjölskyldan ræki gistiheimili á Akureyri. H ann hafi skilgreint með greinargóðum hætti hver sú hjálp væri sem hann vænti í stað þess að taka á móti gestum og boðið gistingu á heimili sínu í sér íbúð á neðri hæð og einnig í herbergi á gistiheimili þeirra. Stefnandi og eiginkona hanshafi svarað auglýsingunni, tilgreint að þau væru að flytja til Íslands til 6 mánaða og að auglýsing F hentaði þeim vel. Aðilar hafi síðan átt í töluverðum samskiptum.

23 Eftir komu stefnanda og eiginkonu hans til Íslands hafi þau hafst við í íbúð á neðri hæð í fasteign F og fjölskyldu hans. Íbúðin sé í hluta m² fasteignar þeirra en stefnandi og eiginkona hans hafi einnig haft aðgang að öllu húsi fjölskyldunnar. Þá hafi þau haft val um að gista á gistiheimili í eigu fjölskyldunnar og nýtt sér það allnokkuð. Auk þess að útvega stefnanda og eiginkonu hans húsnæði hafi F og fjölskyldan lagt út fyrir öllum mat sem þau keyptu og þau haft aðgang að mat sem var á heimilinu. Þá hafi þau fengið bíl til afnota og úttektarkort vegna eldsneytis, allt greitt af F.

24 Á þeim tíma sem stefnandi og eiginkona hans voru hjá fjölskyldunni hafi þau aðstoðað við ýmis verk á heimilinu. Einnig hafi þau aðstoðað börn forsvarsmanns stefnda við að læra og þá sérstaklega tungumál. Á kvöldin hafi komið fyrir að stefnandi og eiginkona hans hafi, jafnt við annað heimilisfólk, svarað í síma á heimilinu sem var notaður fyrir þá sem komu á gistiheimili og hringdu til þess að fá uppgefið aðgangsorð. Þau hafialdrei gert athugasemdir vegna þess.

25 Fljótlega eftir komu stefnanda og eiginkonu hans hafi orðið ljóst að þeim hugnaðist ekki fyrirkomulagið. Þau hafi rætt við F um möguleika á vinnu en hann strax útskýrt að ekki væri fasta vinnu að fá. Allar stöður hjá félögum hans væru fullmannaðar og það tímabil sem mest væri að gera væri að renna út. Til þess að koma til móts við þau hafi hann, í lok ágúst 2018, boðið þeim að sjá um markaðsefni vegna gistiheimila og greiða þeim fyrir þá vinnu. G reitt hafi verið fyrir þau verkefni. Þegar óskað hafi verið eftir að umrætt markaðefniværiafhent hafi stefnandi vísað til þess að tölva þeirra hefði bilað. F hafi þá keypt tölvu sem þau hafi haft til afnota. Þegar gengið hafi verið á eftir þeim að afhenda þá vinnu sem þau sögðust hafa unnið og höfðu fengið greitt fyrir hafi stefnandi reiðst og rokið á dyr.

26 Stefndu vísa til þess að með bréfi lögmanns dags. 23. nóvember 2018 hafi aðalstefndaverið krafið um upplýsingar vegna vangoldinna launagreiðslna. Því hafi lögmaður aðalstefnda svarað 4. desember 2018 og farið yfir málsatvik og staðreyndir. Öllum kröfum stefnanda og eiginkonu hanshafi verið hafnað og vísað til þess að háttsemi þeirra bæri það með sér að þau hefðu allt frá upphafi ætlað að komast yfir fjármuni með saknæmum hætti.

27 Varðandi þann málatilbúnað að stefndu hafi staðið í vegi því að stefnandi fengi íslenska kennitölu er vísað til þess að það hafi ekki fyrr en í október 2018 sem stefnandi hafi fengið afrit af fæðingarvottorði sínu sem sé nauðsynlegt til þess að fá slíka kennitölu.

Aðildarskortur

28 Aðalstefnda B ehf. krefst sýknu á grundvelli aðildarskorts í máli þessu. Í fyrsta lagi vísar aðalstefndatil þess að stefnandi hafi ekki starfað hjá sér á því tímabili sem um ræðir, júní til október 2018, og ekkert ráðningarsamband verið þeirra á milli. Stefnandi hafi ekkert lagt fram sem rökstyðji að hann hafi á einhverjum tímapunkti starfað hjá aðalstefnda en sönnunarbyrðin hvíli alfarið á honum.

29 Hafi verið til staðar samningssamband hafi það verið við forsvarsmann stefnda persónulega. Telji stefnandi sig eiga einhverja kröfu útistandandi sé þeirri kröfu ranglega beint að aðalstefnda.

30 Aðalstefnda vísar jafnframt til þess að gistiheimili sem vísað er til í stefnu hafi alfarið verið í eigu varastefnda D e hf.. Þ að eitt að nafn aðalstefnda sé notað við skráningu á utangarðskennitölu geti ekki verið staðfesting á því að stefnandi og aðalstefnda hafi átt í vinnu- og/ eða kröfuréttarlegu sambandi. Aðalstefnda geti ekki talist vera réttur aðili málsins og því beri að sýkna félagið samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála Ósannað að stefnandi hafi innt af hendi vinnu

31 Verði ekki fallist á að sýkna beri aðalstefnda af kröfum stefnanda á grundvelli aðildar skorts er byggt á því að ósannað sé að stefnandi hafi innt af hendi vinnu fyrir aðalstefnda. Krafa stefnanda sé tilhæfulaus með öllu, stefnandi hafi ekki starfað við gistiheimili á vegum aðalstefnda. Sönnunarbyrði staðhæfingum sínum til stuðnings hvíli á stefnanda. Ekkert hafi verið lagt fram sem leyft hafi stefnanda að líta svo á að hann væri að fara að hefja störf á gistiheimili. F hafi í samskiptum þeirra komið fram sem hann sjálfur og hvergi sé í samskiptum þeirra minnst á að verið sé að ráða stefnanda til vinnu.

Vinnuskýrslur

32 Stefnda byggirá því að vinnuskýrsla stefnanda sé röng að öllu leyti. Engar sannanir séu fyrir þessari vinnu en stefnandi beri sönnunarbyrðina. Þar sé fjöldinn allur af bakvaktartímum skráður en enginn starfsmaður hafi verið á slíkum bakvöktum. Því sé mótmælt að stefnandi hafi haldið nákvæma tímaskráningu um vinnu sína. Hann hafi verið gerð eftir á og aldrei verið borin undir aðalstefnda.

33 Hafi stefnandi á einhvern hátt aðstoðað forsvarsmann aðalstefnda í því að þjónusta gistiheimilisstarfsemi hafi það verið með samþykki stefnanda og forsvarsmaður þá mátt hafa réttmætar væntingar til þess að um væri að ræða aðstoð sem væri liður í þeirri vinnu sem stefnandi léti af hendi í gagnkvæmu sambandi við forsvarsmann aðalstefnda, sem hafi látið af hendi húsnæði, fæði og ökutæki.

Vinna við markaðsefni

34 Stefnda byggir á því að það markaðsefni sem stefnandi hafi átt að vinna fyrir forsvarsmann hafi aldrei verið unnið en stefnandi hafi engu að síður fengið greitt fyrir það. Forsvarsmaður stefndu hafi greitt persónulega fyrir þá vinnu en það hefði hann ekki gert hefði stefnandi verið í vinnu hjá aðalstefnda.

Sýknukrafa vegna tómlætis

35 Aðalstefnda byggir einnig á því að krafa stefnanda sé fallin niður vegna tómlætis. Mál þetta hafi verið þingfest 30. júní 2022, rétt tæpum fjórum árum eftir að atburðir eigi sér stað. Hafi stefnandi átt rétt til launa hafi hann fyrirgert þeim rétti sínum með athafnaleysi. Áhrif tómlætis séu mikil í vinnurétti og ríkar kröfur gerðar til aðila um að halda fram rétti sínum strax. Sá tími sem liðinn sé og sú staðreynd að stefnandi hafi ekkert gert til þess að vekja athygli á kröfu sinni geri aðalstefnda erfitt að taka til varna. Aðalstefndahafi hafnað öllum kröfum stefnanda með bréfi 4. desember 2018 og hafi, frá og með þeim degi, haft réttmætar væntingar til þess að fallist hafi verið á röksemdir hans sem þar hafi komið fram. Ekki gangi að aðhafast ekkert vegna kröfu sinnar í að verða fjögur ár frá því að til þeirra eigi að hafa stofnast.

Varakrafa aðalstefnda.

36 Til stuðnings varakröfu um lækkun krafna er vísað til þess að tímaskýrslur hafi verið lagðar fram löngu eftir að vinna eigi að hafa farið fram og þær séu í verulegu ósamræmi við raunverulega starfsemi aðalstefnda þannig að tímafjöldi sé fjarstæðukenndur. Vinnuskýrslur séu útfylltar af starfsmanni verkalýðsfélags og endurspegli á engan hátt vinnutíma. Þá hafi stefnenda verið útveguð gisting, fæði og ökutæki sem ætti að koma til frádráttar á launum.

Málsástæður og lagarök varastefnda

37 Varastefnda vísar til lýsingar aðalstefnda á málsatvikum og reisir kröfur sínar á sömu málsástæðum og lagarökum.

Niðurstaða

38 Enginn ráðningarsamningur liggur fyrir í málinu og byggja kröfur stefnanda á skráningu hans sjálfs og fyrrum kærustu hans á vinnuframlagi í þágu aðal- eða varastefnda frá júlí til október 2018.

39 Með bréfi lögmanns Einingar- Iðju til aðalstefnda 23. nóvember 2018 er rakin frásögn stefnanda og kærustu hans á atvikum. Vísað var til ítarlegrar tímaskráningar og vinnuskýrslna sem þó verður ekki séð að hafi fylgt bréfinu og engar upphæðir voru þar nefndar. Krafist var skýringa á því að þau hafi ekki fengið greidd laun fyrir vinnu í þágu félagsins og eftir atvikum annarra félaga sem annist rekstur gistiheimilanna og upplýsinga um hvort til standi að greiða þeim kjarasamningsbundin laun. Þá var tekið fram að ef ekki yrði brugðist við erindinu innan 10 daga yrði formleg krafa gerð og henni fylgt eftir með frekari innheimtuaðgerðum, yrði hún ekki greidd.

40 Þessu svaraði lögmaður stefndu 4. desember sama ár og rakti frásögn stefndu af atvikum. Er þess óskað að lögmaðurinn verði látinn vita, þyki eitthvað skorta á skýringar, svo unnt sé að bæta úr.

41 Af gögnum málsins verður ekki ráðið að neitt hafi síðan verið aðhafst af hálfu stefnanda fyrr en máliðvar höfðað með birtingu stefnu 22. júní 2022, rúmlega þremur og hálfu ári síðar. Verður ekki séð að stefndu hafi verið kynntar tímaskráningar og kröfur stefnanda fyrr en þá. Gerir sú töf þeim mun erfiðara að taka til varna en ef málinu hefði verið fram haldið á forsvaranlegum hraða. Þá máttu stefndu með réttu ætla að málið væri úr sögunni þegar lögmanni þeirra bárust engin viðbrögð við bréfi hans 4. desember 2018. Er það álit dómsins að stefnandi hafi því með tómlæti fyrirgert rétti sínum til að hafa upp ætlaðar kröfur sínar. Þegar af þeirri ástæðu verða stefndu bæði sýknuð af kröfum hans.

42 Með vísan til úrslita málsins verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað eins og greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar verður litið til þess að vinna lögmanns stefndu nýttist einnig við efnislega samkynja mál sem var flutt samhliða máli þessu.

A-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir dómsuppsögu var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Aðalstefnda, B ehf., og varastefnda, D ehf., eru sýkn af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu, hvoru um sig, 4 00.000 krónur í málskostnað.