E-12/2016

Mál þetta, sem tekið var til dóms þann 2. nóvember sl., er höfðað með stefnu birtri 9. janúar 2016.

Stefnandi er J-kvk-nf Þ-kvk-nf H-kvk-nf, Vallargötu 37, Sandgerði.

Stefndi er Auðbjörg ehf., Unubakka 11, Þorlákshöfn.

Við aðalmeðferð var upplýst að hið stefnda einkahlutafélag heitir nú SÞ ÞorláksHöfn ehf., en hefur sömu kennitölu og áður. Verður við það miðað að nafn stefnda sé SÞ ÞorláksHöfn ehf.

Í stefnu segir að fyrirsvarsmaður stefnda sé E-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf, stjórnarformaður Auðbjargar ehf., Unubakka 11, Þorlákshöfn, til heimilis að Skálholtsbraut 5, Þorlákshöfn. Við aðalmeðferð kvaðst E-kk-nf F-kk-nf vera stjórnarformaður Auðbjargar ehf., en ekki hefði hann slíka stöðu hjá SÞ Þorlákshöfn ehf. Samkvæmt framlagðri útprentun úr hlutafélagaskrá 28. desember 2015 bar stefndi nafnið Auðbjörg ehf. og var E-kk-nf F-kk-nf þá skráður stjórnarformaður félagsins. Samkvæmt vottorði fyrirtækjaskrár RSK 8. febrúar 2016 ber félagið hins vegar nafnið SÞ ÞorláksHöfn ehf. og er E-kk-ef F-kk-ef ekki getið þar.

Dómkröfur stefnanda eru að viðurkennd verði bótaskylda Auðbjargar ehf., vegna tjóns stefnanda af völdum vinnuslyss sem stefnandi varð fyrir þann 19. maí 2009 sem háseti um borð í skipi stefnda, Arnarbergi ÁR 150, með skipaskrárnúmerið 1135. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Við aðalmeðferð gáfu skýrslu stefnandi sjálf í gegnum síma, stödd í skipinu Brúarfossi á leið til landsins og ofangreindur E-kk-nf F-kk-nf S-kk-nf.

Málavextir

Stefnandi var skipverji á skipinu Arnarbergi ÁR 150 sem gert var út af Auðbjörgu ehf., sem hér eftir verður kallað stefndi þó svo að nafn félagsins sé nú annað eins og áður greinir.

Þann 19. maí 2009 varð stefnandi fyrir óhappi við vinnu sína í skipinu þegar það var á veiðum. Var slysið tilkynnt til Sjúkratrygginga Íslands með tilkynningu sem er undirrituð af stefnanda annars vegar og hins vegar af J-kvk-þgf G-kvk-þgf vegna stefnda. Eru undirritanir báðar dagsettar 1. júlí 2009. Í tilkynningunni segir að stefnandi hafi runnið til og dottið á rassinn í stakkageymslu skipsins. Ekki hafi stefnandi hætt vinnu strax eftir slysið, en hún hafi leitað læknis eftir komu í land. Í skipsdagbók kemur fram að stefnanda hafi skrikað fótur í stakkageymslu og dottið og meitt sig í baki.

Samkvæmt vottorði S-kk-ef J-kk-ef heimilislæknis, dags. 24. september 2013, leitaði stefnandi til B-kk-ef B-kk-ef heimilislæknis 9. júní 2009 vegna verkja í hægri öxl og mjóbaki. Segir að stefnandi hafi tjáð sig um að hafa dottið um borð í báti þann 19. maí og fengið slink á hægri öxl og mjóbak og með einkenni um hreyfihindrun í hægri öxl. Ekki séu brottfallseinkenni og innan sviga merki um brjósklos eða þrýsting á taugarætur í mjóbaki. Segir að skrifuð hafi verið beiðni í sjúkraþjálfun.

Í vottorði Sjúkratrygginga Íslands, dags. 7. júlí 2009, segir að stefnandi hafi verið á umræddum fiskibát að setja í þvottavél og dottið þegar skipstjóri hafi allt í einu sett á fullt. Hún hafi verið óvinnufær frá slysdegi og sé óvíst hversu lengi svo muni verða.

Í vottorði B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum og handarskurðlækningum, dags. 29. október 2011, kemur fram að stefnandi hafi heilkenni axlarklemmu hægra megin (ICD M75.4) og slit í axlarhyrnulið (ICD M19.2). Kemur fram að hún hafi gengist undir aðgerð á hægri öxl en of stutt sé frá aðgerð til að unnt sé að spá um ástand til framtíðar.

Þá liggur fyrir afrit af bréfi, dags. 9. febrúar 2010, sem stefnandi kveður lögmann sinn hafa sent stefnda, en sem stefndi kannast ekki við að sér hafi borist. Í bréfinu er þess farið á leit að upplýst verði hvort slysið hafi verið tilkynnt Sjúkratryggingum Íslands og tryggingafélagi útgerðarinnar, þar sem slysatrygging sjómanna hafi verið keypt. Einnig að lögmanninum verði send öll gögn vegna slyssins. Þá kveður stefnandi að bréf þetta hafi verið ítrekað þann 21. maí 2010, en ekki kannast stefndi við það heldur.

Þá liggur fyrir afrit af bréfi lögmanns stefnanda til lögreglunnar á Selfossi, dags. 25. ágúst 2010, þar sem sagt er frá síðastgreindum bréfaskriftum og að þeim erindum hafi ekki verið svarað. Er í bréfinu farið fram á að slysið verði rannsakað og óskað aðstoðar lögreglu við að afla þeirra gagna sem áður hafi verið óskað eftir hjá útgerðinni, þ. á m. hvar útgerðin hafi keypt sínar tryggingar. Lögregla svaraði erindinu með bréfi, dags. 12. apríl 2011.

Með bréfi til tryggingafélagsins Varðar, dags. 31. maí 2011, óskaði lögmaður stefnanda eftir afstöðu tryggingafélagsins til bótaskyldu vegna slyssins. Tryggingafélagið svaraði erindinu með bréfi, dags. 1. júní 2011, þar sem félagið hafnar greiðslu bóta úr slysatryggingu sjómanna. Í bréfinu vísar tryggingafélagið til þess að skv. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga glati vátryggður bótarétti sínum ef félaginu er ekki tilkynnt um kröfuna innan árs frá því að tjónþoli fékk vitneskju um atvik sem bótakrafan er reist á, en félagið telji að í málinu hafi tjónþoli, þ.e. stefnandi, strax fyrstu mánuðina eftir slysið og í síðasta lagi 21. ágúst 2009 haft vitneskju um slysið, en slysið hafi ekki verið tilkynnt félaginu fyrr en rúmu einu ári og 9 mánuðum síðar, eða þann 31. maí 2011. Þá hafi árstilkynningarfrestur verið liðinn. Kemur fram í bréfinu að umboð stefnanda til lögmanns til að semja um og taka við greiðslum vegna líkamstjóns stefnanda hafi verið dagsett 21. ágúst 2009. Umboð þetta liggur fyrir í málinu.

Stefnandi stefndi tryggingafélaginu Verði til viðurkenningar á bótaskyldu vegna þessa, en með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu E-3043/2012, sem kveðinn var upp 21. október 2013, var félagið sýknað af kröfum stefnanda. Í niðurstöðukafla þess dóms, sem ekki liggur annað fyrir en að sé endanlegur dómur í málinu, kemur fram að tryggingafélagið er sýknað af kröfu stefnanda þar sem ekki hafi verið tilkynnt um slysið innan þess ársfrests sem 124. gr. laga nr. 30/2004 mælir fyrir um, en enginn vafi sé um að stefnandi hafi haft vitneskju um þau atvik sem hún byggði kröfu sína á þann 21. ágúst 2009 þegar hún hafi veitt lögmanni sínum umboð það sem áður er lýst. Er í dóminum byggt á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti í þessu samhengi.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir bæði tímabundnu og varanlegu líkamstjóni og fjártjóni, miska og varanlegri örorku, af völdum vinnuslyss um borð í Arnarbergi ÁR 150 þann 19. maí 2009, en skipið hafi verið gert út af stefnda. Sé stefnda skylt að bæta það tjón sem stefnandi hafi orðið fyrir og rekja megi til vinnuslyssins.

Stefnandi byggir á því að í kjarasamningi LÍÚ og sjómanna segi m.a. að útgerðin skuli tryggja hvern þann mann sem samningurinn nái til og slasist um borð í skipi eða í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við ákvæði 172. gr. laga 34/1985 og að bætur úr vátryggingu þessari skuli ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. laga nr. 34/1985. Um vátryggingu þessa skuli að öðru leyti gilda almennir skilmálar fyrir slysatryggingu sjómanna.

Stefnandi kveður að vinnuslysið sem stefnandi hafi orðið fyrir 19. maí 2009 um borð í Arnarbergi ÁR 150 falli undir slysatryggingu sjómanna sem útgerðin Auðbjörg ehf. hafði keypt hjá Verði tryggingum hf.

Það sé lögbundið, sbr. 172. gr. laga nr. 34/1985, og kjarasamningsbundið, sbr. kjarasamningur milli LÍÚ og félags sjómanna, að útgerð eigi að slysatryggja sjómenn um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips. Vátryggjandi sé útgerðin og það sé hennar að ganga frá vátryggingarsamningi við það tryggingarfélag sem útgerðin sjálf kjósi.

Sjómaðurinn eigi hins vegar enga beina aðkomu að vátryggingarsamningnum eða hafi neitt um það að segja hvar útgerðin kaupir slysatrygginguna, þó svo tryggingin hafi verið tekin í þágu áhafnar á skipi útgerðar. Því sé eðlilegt að sjómaður sem slasist beini til vátryggingartaka fyrirspurn þess efnis hvort og þá hvar slysatrygging sjómanna hafi verið keypt.

Með bréfi, dags. 9. febrúar 2010, hafi stefnandi beint fyrirspurn til vátryggingartaka, stefnda Auðbjargar ehf., en útgerðin hafi ekki svarað þeirri fyrirspurn í neinu fyrr en lögreglan á Selfossi hafi óskað upplýsinga að beiðni stefnanda. Í stað þess að senda upplýsingarnar jafnframt til stefnanda og svara þannig upphaflegu fyrirspurninni, hafi stefndi aðeins beint svari sínu til lögreglunnar á Selfossi. Þá fyrst þegar lögreglan hafi sent gögn um slysið og upplýsingar um slysatrygginguna með bréfi 12. apríl 2011 hafi stefnandi fengið að vita hvert hefði borið að beina tilkynningu um slysið, annað en til sjálfrar útgerðarinnar eins og gert hafi verið.

Þegar þær upplýsingar hafi loks borist til stefnanda hafi verið liðinn sá ársfrestur sem kveðið sé á um í 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og bótaréttur stefnanda úr slysatryggingu sjómanna hjá Verði tryggingum hf. fallinn niður. Þannig hafi upplýsingar frá stefnda um slysatryggingu sjómanna borist of seint þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um með þeim afleiðingum sem greini í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli E-3043//2012. Stefndi beri ábyrgð á því að stefnandi hafi glatað bótarétti sínum úr slysatryggingu sjómanna með því að bregðast ekki við óskum um réttmætar og eðlilegar upplýsingar varðandi slysatryggingu sjómanna. Stefndi hafi vitað eða hefði mátt vita að slysið hafi haft í för með sér bótaskyldar afleiðingar, en hafi hvorki sýnt eðlilegt né sjálfsagt frumkvæði að því að upplýsa stefnanda um trygginguna þó svo að hjá útgerðinni lægi fyrir vitneskja um slysið. Stefnda hafi því borið að upplýsa stefnanda um að útgerðin hefði keypt slysatryggingu hjá Verði tryggingum hf. sem tæki til afleiðinga vinnuslyssins.

Stefnandi byggir á því að einnig liggi fyrir að M-x-x á Kosini skipstjóri Arnarbergs ÁR 150 og starfsmaður stefnda, hafi vitað af slysinu og fært það til bókar í skipsdagbók. Þá hafi slysið verið tilkynnt af J-kvk-þgf G-kvk-þgf f.h. Auðbjargar ehf., til Sjúkratrygginga Íslands með tilkynningu dags. 1. júlí 2009. Eigi að síður hafi stefnandi ekki verið upplýstur um hvort stefndi hefði sérstaklega slysatryggt sjómenn útgerðarinnar vegna líkamstjóns sem þeir kynnu að verða fyrir um borð í skipum félagsins og þá að gild slysatrygging sjómanna væri hjá Verði tryggingum hf.

Stefnandi kveður að samkvæmt fyrirliggjandi vátryggingarskírteini nr. 080-05-141-11 sem hafi gilt frá 1. janúar 2009 til 31. desember 2009 hafi Auðbjörg ehf., keypt hjá Verði tryggingum hf. slysatryggingu skipverja vegna 14 manna áhafnar Arnarbergs ÁR 150. Samkvæmt því hafi Vörður tryggingar hf. skuldbundið sig til að greiða dánarbætur, örorkubætur og dagpeninga skv. 172. gr. siglingalaga nr. 24/1985 og í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamnings Landssambands íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) við stéttarfélag fiskimanna.

Sérstakt réttarsamband hafi þannig myndaðist á milli tryggingafélagsins Varðar og vátryggingartaka sem hafi verið stefndi Auðbjörg ehf. og hópsins sem tryggður hafi verið, starfsmanna vátryggingartaka sem stefnandi hafi tilheyrt (áhöfn Arnarbergs ÁR 150). Þannig hafi stefnandi sjálfkrafa orðið hluti af hinum tryggða hópi með ráðningu sinni í áhöfn án þess að hafa sjálf gert samning þar um. Það sé því allsendis óvíst hvort sjómaður í áhöfn sem slasast viti hvort slysatrygging hafi yfirleitt verið keypt, og ef svo er hvar þá og hvort trygging sé í gildi, nema að vátryggingartaki upplýsi hann um það eða honum hafi verið tilkynnt um það sérstaklega. Fyrir liggi í bréfi Varðar trygginga hf. dags. 31. janúar 2013 að félagið sendi ekki út sérstaka tilkynningu til vátryggðra sjómanna enda kveðist félagið ekki vita hverjir þeir væru. Vegna þeirrar lögboðnu og kjarasamningsbundnu tryggingarskyldu sem hvíli á stefnda, þeim mun ríkari kröfur verði að gera á hendur honum um að upplýsa af sjálfsdáðum um slysatryggingu sjómanna þegar slys beri að höndum, svo ekki sé talað um þegar eftir því hafi verið leitað sérstaklega.

Kveður stefnandi að með því að hafa látið það farast fyrir að tilkynna stefnanda um slysatryggingu sjómanna svo að hún gæti leitað réttar síns hjá vátryggjandanum, Verði tryggingum hf., verði að telja að stefndi geti ekki byggt á því gagnvart stefnanda að hann hafi losnað undan ábyrgð sinni með því að taka vátrygginguna, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 335/2010. Stefnda hafi verið full kunnugt um slys stefnanda, bæði sbr. tilkynning um slys á sjómanni til Sjúkratrygginga Íslands dags. 1. júlí 2009 og eins sbr. bréf dags. 9. febrúar 2010, ítrekað 21. maí 2010. Slasaður eigi ekki að bera hallan af því þegar vátryggingartaki sinni því ekki að upplýsa stefnanda um trygginguna, svari ekki erindi slasaða eða leyni hann nauðsynlegum upplýsingum um hvernig hann geti haldið fram rétti sínum á grundvelli vátryggingar. Auk þess hafi stefnandi ekki vitað hvert ætti að beina tilkynningu um slysið annað en til vátryggingartaka sjálfs, sem hann hafi gert. Þögn stefnda hefði allt eins mátt skilja þannig að slysatrygging hefði alls ekki verið keypt.

Stefnandi hafi tilkynnt stefnda, útgerðinni Auðbjörgu ehf., um slysið og einnig freistað þess að fá upplýsingar um þá lögboðnu kjarasamningsbundnu slysatryggingu sjómanna sem bótarétturinn hafi byggt á. Þá hafi stefnandi látið reyna á bótarétt sinn á grundvelli slysatryggingar sjómanna hjá Verði tryggingum hf. án árangurs, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli E-3043/2012, sem kveðinn hafi verið upp 21. október 2013. Dóminum hafi ekki verið áfrýjað, en áfrýjunarfrestur hafi runnið út 21. janúar 2014. Því sé stefnanda nú nauðsynlegt að láta reyna á bótarétt sinn gagnvart stefnda.

Ekki hafi verið gert örorkumat vegna afleiðinga vinnuslyssins 19. maí 2009 en læknisvottorð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef sérfræðings í bæklunar- og handarskurðlækningum liggi fyrir um afleiðingar slyssins sem þyki staðfesta að stefnandi hafi orðið fyrir tímabundnum og varanlegum afleiðingum af völdum þess; með heilkenni axlarklemmu hægra megin (ICD M75.4), slit í axlarhyrnulið (ICD M19.2), auk einkenna frá hægri mjöðm. Stefnandi hafi af því lögvarða hagsmuni að fá úr því skorið með dómi hvort fyrir hendi sé bótaréttur úr hendi stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga 91/1991 hvað varðar heimildir til að krefjast viðurkenningardóms. Þá vísar stefnandi til siglingalaga nr. 34/1985, kjarasamning milli LÍÚ og félags sjómanna, laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og almennra reglna skaðabótaréttar. Um málskostnað vísar stefnandi til laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er reist á lögum nr. 50/1988, sbr. og reglugerð nr. 562/1989. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og sé honum því nauðsyn að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og kveðst ekki bera skaðabótaskyldu á meintu tjóni stefnanda, hvorki á grundvelli sakarreglunnar og reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, né á grundvelli kjarasamnings LÍÚ og félags útgerðarmanna eða 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Stefndi tekur sérstaklega fram að slysatrygging sjómanna sé ekki hópvátrygging heldur slysatrygging sem eigi undir II. hluta laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Stefndi byggir á því að hann beri ekki ábyrgð á að réttur stefnanda til slysatryggingarbóta hafi glatast.

Vátryggingafélagið Vörður hf. hafi, með bréfi dags. 1. júní, tilkynnt lögmanni stefnanda að það neiti greiðsluskyldu úr áhafnatryggingu stefnda með vísan til árstilkynningarfrests í 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Sú afstaða tryggingafélagsins hafi verið staðfest með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-3043/2012, en stefnandi hafi ekki áfrýjað dóminum.

Stefndi kveður málatilbúnað stefnanda byggja á því að stefnda hafi verið skylt skv. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og kjarasamningi LÍÚ og félags sjómanna að slysatryggja áhöfn Arnarbergs. Með því að upplýsa ekki stefnanda um hvar hann hafði keypt slysatryggingu hafi hann orðið þess valdur að stefnandi glataði rétti sínum til slysatryggingarbóta úr hendi Varðar. Vegna þessa eigi greiðsluskylda sem var á Verði að færast yfir á stefnda. Þessu mótmælir stefndi. Stefndi hafi uppfyllt allar lagaskyldur sínar gagnvart stefnanda samkvæmt siglingalögum og kjarasamningi með því að kaupa lögboðna vátryggingu, slysatryggingu sjómanna, og ekki sé við stefnda að sakast að réttur stefnanda til slysatryggingabóta úr hendi Varðar hafi farið forgörðum.

Stefndi kannast ekki við og neitar því að hafa fengið bréf frá lögmanni stefnanda, dags. 9. febrúar 2010, þar sem spurst hafi verið fyrir um tryggingar. Kveður stefndi að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að bréfið hafi sannanlega borist stefnda. Stefnda hafi einnig verið ókunnugt um að stefnandi hafi talið sig verða fyrir varanlegu líkamstjóni vegna slyssins. Stefnandi beri sömuleiðis sönnunarbyrði um að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni í umrætt skipti, en fyrirliggjandi skjöl, þ.á m. læknisvottorð B-kk-ef P-kk-ef S-kk-ef, beri það ekki með sér.

Á stefnda hafi ekki hvílt skylda til að tilkynna slys stefnanda til þess vátryggingafélags sem hann hafði keypt slysatryggingu sjómanna af. Samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 beri hverjum þeim sem telji sig eiga kröfu á vátryggingafélag í kjölfar vátryggingaratburðar að skýra félaginu frá því án ástæðulauss dráttar, sbr. 92. gr. laganna. Í 124. gr. sömu laga segi að sá sem rétt á til bóta skv. slysatryggingu glati þeim rétti ef krafa er ekki gerð um bætur til vátryggingafélagsins innan árs frá því hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Af þessum ákvæðum laga um vátryggingarsamninga sé ljóst að það sé alfarið í höndum þess sem telur sig eiga eða á rétt til bóta skv. slysatryggingu að tilkynna viðkomandi tryggingarfélagi um vátryggingaratburð og krefjast bóta. Stefndi hafi auk þess enga ástæðu haft til að tilkynna Verði um atvikið því stefnda hafi ekki verið kunnugt um að stefnandi teldi sig hafa orðið fyrir varanlegu líkamstjóni. Jafnvel þó litið yrði svo á að stefnda hafi verið kunnugt um slíkt breytti það engu enda sé stefnda ekki skylt að tilkynna slys til vátryggingafélags.

Af ástæðum sem stefndi kveður sér ókunnugar hafi stefnandi kosið að haga upplýsingaöflun sinni um slysatryggingu sjómanna með þeim hætti sem raunin hafi orðið. Sú upplýsingaöflun hafi gengið hægt. Þannig hafi liðið nærri sex mánuðir frá því stefnandi hafi veitt lögmanni sínum umboð til reksturs málsins þar til bréf, dags. 9. febrúar 2010, eigi að hafa verið sent stefnda. Síðan hafi liðið meira en þrír mánuðir þar til bréfið eigi að hafa verið sent aftur til stefnda. Á þessum tíma hafi stefnandi engar tilraunir gert til að hafa samband við stefnda með öðrum hætti. Þá hafi enn liðið aðrir þrír mánuðir þar til stefnandi hafi snúið sér til lögreglu með beiðni um aðstoð með bréfi, dags. 25. ágúst 2010. Um samskipti lögreglu og stefnanda liggi ekkert fyrir, annað en að lögreglan hafi sent stefnanda bréf átta mánuðum eftir að beiðni hafi borist lögreglu um aðstoð eða þann 12. apríl 2011. Eftir það hafi stefnandi beðið í einn og hálfan mánuð með að tilkynna Verði um vátryggingaratburðinn. Á þessum tíma hafi runnið út sá frestur sem stefnanda hafi verið ætlaður skv. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga. Á þessu beri stefndi ekki ábyrgð. Með hliðsjón af niðurstöðu héraðsdóms í áður nefndum dómi í málinu nr. E-3043/2012, hafi ársfresturinn runnið út þann 21. ágúst 2010 eða fjórum dögum áður en stefnandi hafi ákveðið að biðja lögreglu um aðstoð. Af þessu leiði að jafnvel þó stefndi hefði upplýst stefnanda um trygginguna þegar honum hafi borist bréfið frá lögreglu þá hefði það ekki dugað til að koma í veg fyrir að réttur stefnanda til slysatryggingarbóta úr hendi V-kk-ef glataðist.

Stefndi kveður það hefði verið einfalt mál fyrir stefnanda að óska eftir upplýsingum frá þeim fjórum vátryggingafélögum sem starfi hér á landi um hvert þeirra hafi selt stefnda slysatryggingu sjómanna eða áhafnatryggingu. Til þess hefði hún aðeins þurft upplýsingar um heiti skips, nafn útgerðar og slysdag. Almennt sé sá háttur hafður á í málum sem þessum. Auk þess hvíli skylda á vátryggingafélögum þegar tjón hefur orðið að sjá til þess að tjónþolar fái fullnægjandi upplýsingar um bótarétt sinn, sbr. t.d. 2. mgr. 69. gr. laga um vátryggingarsamninga. Af þessu leiði t.d. að tjónþoli sem hefur samband við vátryggingafélag með fyrirspurn um tryggingar fái a.m.k. svar um hvort trygging er til staðar hjá viðkomandi félagi eða ekki.

Þá byggir stefndi á þeirri málsástæðu að skylda til að kaupa vátryggingu sé ekki það sama og greiðsluskylda. Skylda stefnda gagnvart stefnanda hafi verið sú að kaupa slysatryggingu sjómanna. Stefnda hafi ekki verið og sé ekki skylt að greiða stefnanda ef hún yrði fyrir líkamstjóni við störf sín í þágu stefnda. Á þessu tvennu sé reginmunur. Ef atvik væru þannig að stefndi hefði ekki keypt vátryggingu þá kynni mál þetta að horfa öðruvísi við, enda hefði stefndi þá vanrækt kröfur sem gerðar séu til hans, en því sé ekki til að dreifa.

Stefndi hafi ekki keypti slysatryggingu sjómanna til að komast undan fjárhagslegri áhættu sem annars hvíli á honum, heldur vegna þess að á honum hvíli skylda til að kaupa þá vátryggingu. Stefndi beri eingöngu ábyrgð á því að kaupa þessa tryggingu, eins og stefndi hafi gert, en beri ekki skyldu til að greiða þeim sem slasast slysabætur. Stefndi geti aftur á móti, á sama hátt og aðrir, borið skaðabótaábyrgð á tjóni sem hann eða starfsmenn hans valdi öðrum að uppfylltum skilyrðum hinnar almennu sakarreglu og reglu skaðabótaréttarins um vinnuveitendaábyrgð. Það eigi ekki við í þessu máli, enda verði slysið sjálft ekki rakið til sakar starfsmanns stefnda og ekki heldur að réttur stefnanda til slysatryggingarbóta úr hendi Varðar hafi glatast. Þar að auki verði málatilbúnaður stefnanda ekki skilinn svo að byggt sé á að tjón stefnanda sé tilkomið vegna saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna sem hann ber ábyrgð á skv. reglu skaðabótaréttarins um vinnuveitendaábyrgð.

Stefndi byggir á því að krafa sem félli undir síðargreinda tilvikið væri auk þess niður fallin fyrir fyrningu á grundvelli 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, enda væri um að ræða skaðabótakröfu vegna tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þess að réttur til slysatryggingabóta hafi fallið niður. Þetta væri því ekki krafa um bætur vegna líkamstjóns, og 10 ára fyrningarregla 9. gr. ætti því ekki við, heldur reglan um fjögurra ára fyrningu skaðabótakrafna. Upphafstími fyrningar væri þá 1. júní 2011og krafan því fyrnd þegar mál þetta er höfðað.

Þá byggir stefndi á þeirri málsástæðu að krafa stefnanda sé fyrnd, verði hann á annað borð talinn eiga lögmæta kröfu á hendur stefnda. Með bréfi tryggingafélagsins Varðar, dags. 1. júní 2011, til lögmanns stefnanda, hafi stefnandi fengið vitneskju um þá kröfu sem mál þetta snúist um enda hafi henni þá mátt vera ljós öll atvik að baki þeirri kröfu sem hún beini nú að stefnda.

Stefnandi hafi hvorki öðlast betri né rýmri rétt á hendur stefnda en hún hafi átt á hendur Verði, sbr. einnig ákvæði 1.23. „Slysatryggingar“ í kjarasamningi LÍÚ og félags sjómanna. Þar segi að um vátryggingu þessa skuli að öðru leyti gilda almennir skilmálar fyrir slysatryggingu sjómanna. Um kröfu stefnanda á hendur stefnda fari því samkvæmt skilmálum slysatryggingu sjómanna hjá Verði. Samkvæmt 9. gr. skilmálanna fyrnist kröfur á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Stefndi hafi fengið vitneskju um meinta kröfu sína á hendur stefnda eigi síðar en á árinu 2011, þ.e. þegar Vörður hafi hafnað greiðsluskyldu sinni. Upphafstími fyrningarfrests sé því árslok 2011 og krafan fyrnd þegar mál þetta hafi verið höfðað með birtingu stefnu þann 9. janúar 2016.

Í þessu samhengi bendir stefndi einnig á að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi haft vitneskju um að hún gæti átt rétt til vátryggingabóta vegna slyssins þegar hún hafi veitt lögmanni sínum umboð þann 21. ágúst 2009.

Þá byggir stefndi á þeirri málsástæðu að verði stefnandi talin eiga lögmæta kröfu í málinu þá sé krafan fallin niður fyrir tómlæti. Stefnandi hafi ekki gert nokkurn reka að því að sækja meinta kröfu sína á hendur stefnda fyrr en með málshöfðun þessari þann 9. janúar 2016, en þá hafi verið liðin um sex og hálft ár frá því slysið hafi átt sér stað, og um fjögur og hálft ár frá því stefnandi hafi fengið vitneskju um þá kröfu sem mál þetta snúist um. Af þessum sökum beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli almennra reglna um tómlætisáhrif.

Vegna tilvísunar stefnanda til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 335/2010 tekur stefndi fram og byggir á að hann hafi ekki fordæmisgildi við úrlausn málsins. Atvik í því máli séu verulega önnur en í máli stefnanda og stefnda, og þá sérstaklega um þau atriði er máli skipti. Látið sé nægja að benda á að tjónþolinn (eða annar aðili fyrir hans hönd) hafi talið sig hafa tilkynnt slysið til þess aðila sem hafi borið greiðsluskyldu skv. kjarasamningi Samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu og Sjúkraliðafélags Íslands, þ.e. vinnuveitanda síns. Sá sem hafi tekið við tilkynningunni, f.h. vinnuveitanda hafi aftur á móti ekki látið tjónþolann vita að vinnuveitandinn hafði keypt slysatryggingu af Sjóvá og þ.a.l. ætti tjónþolinn að tilkynna slysið til Sjóvár, enda félli greiðsluskylda vinnuveitandans niður ef hann keypti tryggingu. Sá kjarasamningur sem um ræðir í þessu máli feli ekki í sér greiðsluskyldu stefnda heldur skyldu til að kaupa vátryggingu, sem hann og hafi gert.

Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefndi til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstaða

Í málinu gerir stefnandi kröfur um að viðurkennd verði bótaskylda stefnda vegna tjóns hennar af völdum vinnuslyss sem hún varð fyrir umrætt sinn um borð í skipinu Arnarbergi ÁR 150. Að mati dómsins hefur stefnandi gert það nægilega líklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni umrætt sinn til þess að henni sé heimilt að leita dóms um slíka viðurkenningarkröfu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Ekki verður af málatilbúnaði stefnanda séð að hún byggi á því að slysið hafi orðið vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda eða manna sem stefndi beri a.ö.l. ábyrgð á.

Eins og að ofan greinir er það megin málsástæða stefnanda að stefndi beri ábyrgð á því að stefnandi hafi glatað bótarétti sínum úr slysatryggingu sjómanna með því að bregðast ekki við óskum um réttmætar og eðlilegar upplýsingar varðandi slysatryggingu sjómanna. Stefnda sé skylt að bæta það tjón sem hún hafi orðið fyrir og sem rekja megi til vinnuslyssins. Byggir stefnandi á skyldu stefnda til að kaupa slysatryggingu fyrir starfsmenn sína og vísar til 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og ákvæða í kjarasamningi. Í málinu er hins vegar óumdeilt að stefndi sinnti þeirri skyldu sinni að kaupa umrædda tryggingu, en jafn óumdeilt er að tryggingafélagið hefur neitað að greiða stefnanda bætur samkvæmt tryggingunni og verið sýknað af kröfu stefnanda um það með endanlegum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur sem áður er lýst.

Stefnandi byggir á því að hann hafi, eða lögmaður fyrir hans hönd, spurst fyrir um það hjá stefnda hjá hvaða tryggingafélagi hin lögboðna trygging hafi verið keypt. Hafi þetta verið gert með bréfi 9. febrúar 2010, sem hafi svo verið ítrekað 21. maí 2010. Stefndi hefur neitað því að hafa fengið umrætt bréf og kom fram við skýrslugjöf E-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, sem sinnti starfi framkvæmdastjóra Auðbjargar ehf. á þeim tíma sem stefnandi kveður umrætt bréf hafa verið sent, að ekkert slíkt hafi borist. Gegn andmælum stefnda verður að telja ósannað að slíkt bréf hafi verið sent sem stefnandi heldur fram og er þá jafnframt ósannað að það hafi verið ítrekað. Við skýrslugjöf E-kk-ef F-kk-ef kom einnig fram að hann kannaðist ekki við að lögmaður stefnanda hefði haft samband við félagið á annan hátt til að afla upplýsinga um hvar félagið hefði keypt tryggingar sínar. Er þannig allt ósannað um að stefndi hafi ekki sinnt fyrirspurnum stefnanda um hvar félagið hefði keypt slysatryggingar fyrir starfsmenn sína. Hefur heldur ekkert komið fram um að stefnandi hafi verið leyndur þessu.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi borið að upplýsa stefnanda um þetta að eigin frumkvæði, enn fremur vegna þess að stefnda hafi verið ljóst að stefnandi hafi lent í slysinu og verið óvinnufær um skeið eftir það.

Ekki hefur stefnandi vísað til neinna ákvæða laga, eða kjarasamnings, um skyldu stefnda til að gera henni grein fyrir því að eigin frumkvæði hvar stefndi hafi keypt slysatryggingu. Er ekki hægt að líta svo á að slík skylda hafi hvílt á stefnda án þess að um það væru fyrirmæli í settum lögum eða kjarasamningi. Verður því ekki fallist á að stefnda hafi borið sérstök skylda til að upplýsa stefnanda um þetta að eigin frumkvæði, en dómurinn fellst ekki á að dómur Hæstaréttar í málinu nr. 335/2010, sem stefnandi hefur vísað til sem fordæmis, geti átt við í málinu en atvik þess máls og réttarstaða horfir öðru vísi við en í þessu máli. Engu getur breytt í þessu sambandi hvort stefnda var kunnugt um slysið og um að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni.

Þvert á móti telur dómurinn að það hafi verið á ábyrgð stefnanda sjálfrar að bera sig eftir þessum upplýsingum og ganga eftir að fá þær, hvort heldur sem er hjá stefnda eða hjá tryggingafélögum í landinu, en telja verður að stefnandi hafi sýnt nokkurt tómlæti við að afla þessara upplýsinga og við að koma fram bótarétti sínum gagnvart tryggingafélaginu. Á þessu getur stefndi ekki borið ábyrgð.

Samkvæmt framansögðu geta þær málsástæður sem stefnandi byggir mál sitt á ekki leitt til þess að stefnda verði gert að bera bótaskyldu á því tjóni sem stefnandi kveðst hafa orðið fyrir í umræddu slysi og verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu.

Rétt er að stefnandi greiði stefnda málskostnað og er hann ákveðinn samkvæmt málskostnaðarreikningi kr. 1.972.652 og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

S-kk-nf G. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, SÞ ÞorláksHöfn ehf., skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, J-kvk-ef Þ-kvk-ef H-kvk-ef.

Stefnandi greiði stefnda kr. 1.972.652 í málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf