E-3815/2018

I. Dómkröfur

Mál þetta var þingfest 15. nóvember 2018 en tekið til dóms 14. maí 2019 að loknum munnlegum málflutningi. Stefnandi þessa máls, A, [...], krefst þess að B, [...], og Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, verði óskipt gert að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 4.418.378 kr. með 4,5% ársvöxtum frá 6. feb. 2016 til 25. feb. 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.892.726 kr. sem stefnda VÍS greiddi þann 10. apríl 2018.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði óskipt gert að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 2.744.709 kr. með 4,5% ársvöxtum frá 6. febrúar 2016 til 25. febrúar 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.892.726 kr. sem stefndi VÍS greiddi þann 10. apríl 2018. Þá krefst stefnandi þess í báðum tilvikum að stefndu verði óskipt gert að greiða henni málskostnað eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Krafa stefndu eru að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða málskostnað.

II. Málsatvik

Samkvæmt gögnum málsins lenti stefnandi í umferðarslysi 6. nóvember 2015. Tildrög slyssins voru þau að stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar [1]. Bifreiðin hafði staðnæmst á rauðu ljósi við verslun IKEA þegar annarri bifreið, [2], var ekið harkalega aftan á bifreið stefnanda. Bifreiðin [2], sem var í eigu stefnda B, var tryggð með lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. í samræmi við ákvæði XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987. Bifreiðin [1] var óökufær eftir áreksturinn og var síðar greidd út af hálfu stefnda VÍS vegna skemmda. Sambýlismaður stefnanda kom á vettvang og ók henni til skoðunar á slysa- og bráðadeild LSH í Fossvogi.

Á slysa- og bráðadeild lýsti stefnandi aftanákeyrslunni og kvaðst vera með verk í hálsi sem leiddi niður í vinstri handlegg. Hún lýsti einnig dofa í vinstri framhandlegg og miklum verk í vinstri öxl. Þá lýsti hún verk yfir vinstra brjósti og vinstra megin á baki. Þá hefði hún fengið högg á höfuð frá stýrinu við áreksturinn en ekki misst meðvitund. Hún var hins vegar með höfuðverk. Stefnandi var skoðuð ítarlega og gerðar á henni rannsóknir með myndgreiningu. Þegar leið á fór stefnandi að finna fyrir vægum óþægindum í kvið, vinstra megin við nafla. Eftir rannsóknir og frekari skoðun var stefnandi útskrifuð og greind með vöðvatognun og bakverk.

Í kjölfarið fóru bakverkir stefnanda versnandi og fóru þeir að há henni við vinnu. Hún leitaði því til bæklunarlæknis í Orkuhúsinu og læknis hjá Heilsugæslunni Firði. Stefnanda var í kjölfarið ráðlögð sjúkraþjálfun og fór hún því í slíka meðferð.

Þar sem bifreiðin [2], sem var í eigu stefnda B, var tryggð með lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda VÍS var slysið tilkynnt félaginu og sótt um bætur vegna tjóns stefnanda. Félagið samþykkti bótaskyldu og voru afleiðingar slyssins því metnar í samráði við félagið í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. fyrirliggjandi matsgerð S-kk-ef Á-kk-ef K-kk-ef læknis og I-kk-ef S-kk-ef lögmanns, dags. 11. janúar 2018. Niðurstöður þeirra voru þær að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins væri 5 stig og varanleg örorka 5%. Heilsufar teldist stöðugt frá 6. febrúar 2016.

Stefnda var sent kröfubréf á grundvelli matsgerðarinnar 25. janúar 2018. Um útreikning á bótum fyrir varanlega örorku var vísað til þess að stefnandi teldi rétt að byggja á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem hún hafi annars vegar verið í námi og hins vegar í hlutastarfi á árunum 2012 til 2014. Þannig hefðu óvenjulegar aðstæður verið fyrir hendi og rétt að víkja frá 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefnandi byggði á því að miða ætti við meðaltekjur hennar árið 2015 eingöngu, uppreiknaðar eins og hún hefði verið í fullu starfi alla 12 mánuði ársins, enda væru þær réttasti mælikvarðinn á líklegar framtíðartekjur hennar. Vísað var til þess að stefnandi hefði verið í fullu starfi hjá [...] þegar slysið gerðist og allt frá sumri 2015. Hún hefði því verið komin á vinnumarkað þegar slysið gerðist. Ekki væri sanngjarnt að miða við fyrra tímabil enda hefði hún ekki verið í fullu starfi þá. Heildarkrafa stefnanda vegna bóta fyrir varanlega örorku nam samtals 4.418.378 kr. auk þess sem gerð var krafa um vexti.

Stefndi VÍS féllst ekki á sjónarmið stefnanda um árslaunaviðmið. Félagið taldi að leggja ætti viðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um lágmarkslaun til grundvallar útreikningi, m.a. með vísan til 8. gr. skaðabótalaga. Á það sjónarmið gat stefnandi ekki fallist. Var því haft samband við félagið og því send frekari gögn og rökstuðningur fyrir kröfu stefnanda.

Stefndi féllst engu að síður ekki á kröfu stefnanda og hélt sig við lágmarkslaunaviðmiðið. Málið var vegna þess gert upp við stefnda í apríl sl. með fyrirvara af hálfu stefnanda. Var fyrirvari gerður við uppgjörið m.a. vegna tekjuviðmiðs við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku. Bótagreiðsla stefnda vegna varanlegrar örorku stefnanda nam samtals 2.892.726 kr. (2.629.505 + 263.221).

III. Málsástæður aðila

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er byggt á því að við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku skuli meta árslaun hennar sérstaklega í samræmi við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en ekki byggja á 1. mgr. sama ákvæðis. Í 1. mgr. 7. gr. er kveðið á um að árslaun til ákvörðunar bóta fyrir varanlega örorku skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksár fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Stefnandi telur að uppfyllt séu bæði skilyrði 2. mgr. 7. gr. um að víkja megi frá meginreglu 1. mgr. Þannig séu í senn fyrir hendi óvenjulegar aðstæður, auk þess sem ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Stefnandi vísar til þess að hún hafi verið ung að árum þegar hún lenti í slysinu, sem hér er til umfjöllunar, eða 21 árs. Árin 2012 til 2014, sem miða ætti við samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, stundaði hún nám með hléum og var í starfi meðfram því. Hún var á þessum tíma 18 til 20 ára. Hún var í [framhaldsskóla] fyrri hluta tímabilsins (eða frá 2009 til 2013) en flutti sig svo yfir í [annan framhaldsskóla] (2013 til 2014). Eins og námsferilsyfirlit beri með sér var námsframvinda hennar fremur óvenjuleg enda vann hún töluvert með námi. Haustið 2014 fór stefnandi á [námskeið] á [...]. Þegar hún lauk því flutti hún aftur í sinn heimabæ, [...], en það var tímabundin ráðstöfun þar sem hún var samtímis að leita sér að starfi í Reykjavík. Á meðan stefnandi bjó í [...], þar sem ekki voru miklir atvinnumöguleikar fyrir hana, sinnti hún tilfallandi störfum. Hún var m.a. í hlutastarfi hjá [...] og [...]. Stefnandi fékk svo loks vinnu í Reykjavík um sumarið 2015 hjá [...]. Hún hóf störf þar í júní og var í 100% starfi þegar slysið átti sér stað þann 6. nóvember 2015. Stefnandi var auk þess í kvöldskóla. Hún tók sig svo til haustið 2016 og skráði sig í [...] og sinnti því meðfram starfi sínu hjá [...]. Hún lauk námi í [...] vorið 2017 sem hún kveður vera ígildi stúdentsprófs.

Stefnandi telur ljóst samkvæmt ofangreindu að í máli hennar séu uppi óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þanni gefi þau tekjuár sem miða ætti útreikning á bótum fyrir varanlega örorku við samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, engan veginn raunhæfa mynd af tekjuöflunarhæfni hennar á slysdegi. Stefnandi var enda í námi og því aðeins í starfi að hluta. Tekjur hennar voru lágar á meðan hún var í námi en hafi hækkað um leið og hún fór í fullt starf. Stefnandi byggir á því að ljóst sé m.v. lögskýringargögn með 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að ekki sé ætlast til að orðin „óvenjulegar aðstæður“ í ákvæðinu séu túlkuð þröngt. Það sé t.d. nóg að um sé að ræða atvik sem hafi haft þau áhrif að tekjur tjónþola séu ekki þær sem hann hefði getað haft ef umrædd atvik hefðu ekki orðið. Sem dæmi um aðstæður sem teljast óvenjulegar samkvæmt dómaframkvæmd sé þegar tjónþoli hafi verið í námi, sé einungis í hlutastarfi eða hefur verið í fæðingarorlofi svo dæmi séu nefnd. Stefnandi telur m.t.t. þessa að aðstæður hennar hafi verið óvenjulegar.

Stefnandi telur rétt að leggja áherslu á að hún var í fullu starfi þegar slysið varð. Bent er á að tekið sé fram í lögskýringargögnum með 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, að í þeim tilvikum þegar breytingar hafa orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð, eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum, sé eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður frekar en launatekjur liðinna ára. Sem dæmi um breyttar aðstæður eru ef tjónþoli hefur skipt um starfsvettvang. Stefnandi byggir á því að dæmi um þetta megi einnig finna í dómaframkvæmd. Með vísan til þess telur stefnandi skýrt að uppi séu óvenjulegar aðstæður í máli hennar.

Stefnandi byggir enn fremur á því að það væri í andstöðu við tilgang skaðabótalaga, sem er að stuðla að því að tjónþoli fái fullar bætur vegna tjóns síns, ef farið væri eftir 1. mgr. 7. gr. laganna í máli hennar en ekki 2. mgr. sama ákvæðis. Markmið skaðabótalaga sé að áætla á sem nákvæmastan hátt framtíðartjón tjónþola vegna afleiðinga líkamstjóns. Verði farið eftir 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eða því viðmiði sem stefnda VÍS vill leggja til grundvallar, er ljóst að stefnandi fær tjón sitt ekki bætt nema að hluta, sbr. einnig síðari umfjöllun um samanburð á tekjum stefnanda og lágmarkslaunaviðmiðinu. Þá er ljóst að markmiði skaðabótalaga er ekki náð í máli stefnanda.

Með hliðsjón af öllu ofangreindu telur stefnandi að launatekjur hennar sl. þrjú almanaksár fyrir slysið séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hennar þar sem óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi. Það sé því ljóst að fyrra skilyrðið fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé uppfyllt í málinu.

Varðandi það hvað sé réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hennar í skilningi 2. mgr. 7. gr. telur stefnandi eðlilegast að miða við raunverulegar tekjur hennar árið 2015, þ.e. frá því að hún hóf störf hjá [...]. Hún telur að þær tekjur séu réttur mælikvarði á framtíðartekjur hennar en þó verði að taka tillit til þess að hún starfaði þar aðeins hluta ársins, í sex mánuði, eða frá júlí 2015 eins og staðgreiðsluyfirlit ber með sér. Af hálfu stefnanda er því byggt á að miða skuli við laun hennar hjá [...] árið 2015, uppreiknuð til tólf mánaða og m.t.t. launavísitölu á stöðugleikapunkti, auk 8% mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð, í samræmi við aðferðafræði meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. M.t.t. þessa verða árslaun hennar 2015 samtals 5.225.758 kr.

Stefnandi bendir einnig á að ofangreint viðmið sé á engan hátt ósanngjarnt eða úr hófi fram miðað við það sem almennt gengur og gerist á vinnumarkaði. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni voru meðaltekjur verkafólks árið 2015 samtals 5.736.000 kr. Þá hafi meðaltekjur afgreiðslu- og sölufólks verið samtals 5.376.000 kr. sama ár. Loks hafi meðaltekjur þeirra sem stunda þjónustu- og umönnunarstörf numið 5.232.000 kr. þetta ár. Rétt sé að geta þess að ekki er búið að bæta framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs við þessar tölur. Þær tekjur sem stefnandi vill miða við séu því nokkuð lægri en þessi viðmið

Stefnandi byggir einnig á því að þegar réttur mælikvarði er ákveðinn samkvæmt 2. mgr. 7. gr. verði að horfa til aðstæðna hennar á slysdegi, en ekki aðstæðna eftir slysið. Á slysdegi var stefnandi búin að vera á vinnumarkaði í þó nokkurn tíma og starfaði í fullu starfi hjá [...]. Stefnandi byggir á því að það sé aðalatriði þegar réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur er ákveðinn.

Stefnandi vísar til þess að eftir að hún lenti í slysinu hafi hún ákveðið að grípa til ráðstafana til að mennta sig frekar, m.a. vegna afleiðinga slyssins. Hún hafði þá orðið vör við að afleiðingar slyssins hefðu áhrif á starf hennar hjá [...], þar sem hún átti erfitt með að sitja lengi eftir slysið. Hún leggi nú stund á [...]nám. Stefnandi hafi einnig starfað sem [...] eftir slys og gerir það nú í námshléum. Hún finnur einnig fyrir afleiðingum slyssins í því starfi, þar sem hún eigi t.d. erfitt með að bera töskur. Stefnandi telur hins vegar ekki hægt að horfa til þessara ákvarðana um nám og störf þegar viðmiðunarlaun er ákveðin, enda hafði slysið átt sér stað þegar hún tók þær og þannig breytt framvindunni í hennar lífi.

Eins og áður hefur komið fram byggir stefnda VÍS á því að miða skuli útreikningana við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefnandi telur rökstuðning stefnda um að miða skuli við lágmarkslaun á misskilningi byggðan. Þannig hafi stefnandi í fyrsta lagi ekki verið í framhaldsskóla þegar slysið átti sér stað. Hún hafi verið í fullu starfi og í kvöldskóla. Stefnandi telur að sú staðreynd að hún hafi verið í kvöldskóla eigi ekki að hafa nein áhrif í málinu, enda hafi hún verið komin út á vinnumarkað. Í öðru lagi telur stefnandi að stefnda sé að reyna að byggja á 8. gr. skaðabótalaga eins og ákvæðið var fyrir breytinguna á því með lögum nr. 37/1999.

Stefnandi telur einnig rétt að benda á í ofangreindu samhengi, að jafnvel þó að hún væri í námi árin 2012-2014 þá hafi hún getað aflað hærri tekna á ársgrundvelli en fjárhæð lágmarkslaunaviðmiðs 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sem stefndu vilja miða við í málinu. Ef tekjur stefnanda samkvæmt skattframtölum fyrir árin 2012 til 2015 séu uppreiknaðar með launavísitölu til stöðugleikapunkts megi sjá að þrjú ár af þessum fjórum voru tekjur stefnanda fyrir hlutastarf hærri en lágmarkslaunaviðmiðið. Lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga, sem stefnda vill miða við, sé samtals 3.110.000 kr. miðað stöðugleikapunkt. Árið 2012 voru tekjur stefnanda 3.453.320 kr. m.v. stöðugleikapunkt, 2013 voru þær 3.136.769 kr., árið 2014 voru þær 2.428.091 kr. og árið 2015 voru þær 4.121.363 kr. Stefnandi telur augljóst m.v. þetta að það sé bæði ólögmætt og ósanngjarnt að miða við lágmarkslaunaviðmiðið í málinu og jafnframt í ósamræmi við tilgang skaðabótalaga.

Sundurliðun á aðalkröfu stefnanda:

Um útreikning á kröfu stefnanda er einkum vísað til 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Örorkuprósenta stefnanda, sbr. 5. gr. skaðabótalaga, er eins og áður sagði 5%. Margfeldisstuðull stefnanda, samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga er 16,91 með hliðsjón af aldri hennar þegar heilsufar hennar varð stöðugt eftir slysið.

Stefnandi vísar einnig til þess að launatekjur hennar, fyrir sex mánuði árið 2015, voru samtals 2.222.869 kr. Tekjur stefnanda í tólf mánuði verða því samtals: (2.222.869/6) x 12 = 4.445.738 kr. Meðaltal launavísitölu árið 2015 var 518,2 en vísitala á stöðugleikapunkti, í febrúar 2016, var 564. Uppreiknaðar nema tekjurnar því: (4.445.738/518,2) x 564 = 4.838.665 kr. Með 8% framlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nema tekjurnar samtals: 4.838.665 kr. x 1,08 = 5.225.758 kr.

Aðalkrafa stefnanda reiknast því svo: 5.225.758 kr. x 16,91 x 5% = 4.418.378 kr. Stefnda VÍS hafi greitt innborgun að fjárhæð 2.629.505 kr. þann 10. apríl 2018 (auk fjárhæðar sem samsvarar vöxtum á þá fjárhæð, samtals að fjárhæð 263.221 kr.) og tekur krafa stefnanda tillit til þess.

Krafa stefnanda ber 4,5% ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 6. feb. 2016, eða stöðugleikapunkti, til 25. feb. 2018, eða þar til mánuður er liðinn frá dagsetningu kröfubréfs, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Varakrafa stefnanda:

Varakrafa stefnanda byggir á því að miða verði útreikning á bótum fyrir varanlega örorku við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga má finna meginregluna um hvaða tekjuviðmið eigi að nota þegar örorkubætur eru reiknaðar út. Samkvæmt ákvæðinu á miða við meðalatvinnutekjur tjónþola, að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, þ.e. til stöðugleikapunkts.

Meðaltekjur stefnanda sl. þrjú almanaksár fyrir slysið voru samtals 3.246.256 kr. þegar þær hafa verið reiknaðar út í samræmi við aðferðafræði 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Það sé því ljóst að ef 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er beitt í máli stefnenda leiðir það til hærri niðurstöðu en bótauppgjörið frá stefnda VÍS gerir ráð fyrir. Stefnda miðar við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sem er samtals 3.110.000 kr. Stefnandi hafi verið með hærri meðaltekjur en það jafnvel þótt hún væri einungis í hlutastarfi á tímabilinu.

Stefnandi byggir á því að það sé stefndu að sanna að lágmarkslaunaviðmiðið í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé réttasti mælikvarðinn á líklegar framtíðartekjur hennar vilji félagið miða við það. Stefnandi telur að stefnda hafi ekki tekist sú sönnun enda hafði stefnandi hærri tekjur en lágmarkslaunaviðmiðið á viðmiðunartímabili 1. mgr. 7. gr., jafnvel þótt hún væri aðeins í hlutastarfi. Lágmarkslaunaviðmiðið er ekki heldur í takti við framtaldar tekjur stefnanda á þeim tíma sem hún hefur verið í fullu starfi, sbr. einnig ofangreint. Það liggja því hvorki fyrir gögn sem sýna fram á að tekjur stefnanda hafi verið sambærilegar lágmarkslaunaviðmiðinu á meðan hún var í starfi fyrir slysið né gögn sem sýna fram á að hún hefði haft slíkar tekjur í framtíðinni ef hún hefði ekki lent í slysinu. Stefndu hafi því ekki uppfyllt þær kröfur sem gerðar eru til sönnunar þegar beita eigi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um að lágmarkslaunaviðmiðið sé réttasti mælikvarðinn á líklegar framtíðartekjur hennar. Þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að málatilbúnaður stefndu standist ekki.

Stefnandi byggir á því að hún hafi sýnt fram á að hún geti aflað hærri tekna en lágmarkslauna á árunum fyrir slysið með framlögðum gögnum, t.d. skattframtölum og staðgreiðsluyfirlitum, sérstaklega m.t.t. að hún hafi einungis verið í hlutastarfi. Hún hafi lagt fram óyggjandi sönnunargögn um tekjur sínar á þessum árum. Stefnandi bendir á að samkvæmt dómaframkvæmd hafa dómstólar gert mjög ríkar kröfur til sönnunar þegar aðili í skaðabótamáli hefur haldið því fram að tekjur séu aðrar en samkvæmt skattframtölum. Sú sönnun hefur sjaldan tekist. Stefnandi byggir á því að stefnda hafi ekki sannað að tekjur hennar hafi átt eða muni vera lægri en fram kemur á skattframtölum.

Stefnandi bendir einnig á að í þeim tilvikum þar sem reynt hefur á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga fyrir dómi hafi að jafnaði verið deilt um hvort tekjuviðmið við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku skuli vera hærra en það sem leiðir af 1. mgr. 7. gr. laganna en ekki hvort það skuli vera lægra. Þó að það virðist mögulegt fræðilega, að láta ákvæðið virka til lækkunar, virðist það fyrst og fremst vera þegar tjónþoli hefur að fullu látið af störfum fyrir slys sem slíkt kemur til skoðunar. Það á ekki við í tilviki stefnanda sem var ung, frísk og í fullu starfi þegar hún slasaðist. Stefnandi telur því að það séu engar ástæður til að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til lækkunar í hennar tilviki.

Sundurliðun á varakröfu stefnanda:

Um útreikning á varakröfu stefnanda er einnig vísað til 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1. mgr. 7. gr. Örorkuprósenta stefnanda, sbr. 5. gr. skaðabótalaga, er eins og áður sagði 5%. Margfeldisstuðull stefnanda, samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga er 16,91 með hliðsjón af aldri hennar þegar heilsufar hennar varð stöðugt eftir slysið.

Varakrafa stefnanda byggir á því að miða eigi við tekjur hennar árin 2012 til 2014, uppreiknaðar samkvæmt launavísitölu og að viðbættu 8% framlagi, samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Tekjur stefnanda voru samtals 2.648.158 kr. árið 2012, 2.541.673 kr. árið 2013 og 2.081.528 kr. árið 2014. Meðaltekjur að teknu tilliti til vísitölu og 8% lífeyrisframlags verða samtals 3.246.256 kr. og tekur krafan mið af því. Varakrafa stefnanda reiknast því svo: 3.246.256 kr. x 16,91 x 5% = 2.744.709 kr.

Að öðru leyti en hvað varðar tekjuviðmið er varakrafa stefnanda sú sama og aðalkrafa og vísast til sundurliðunar á henni til frekari skýringar, t.d. varðandi vexti og frádrátt.

Stefnandi telur rétt að geta þess í ljósi atvika að fjárhæð varakröfu stefnanda að teknu tilliti til vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga er hærri en innborgun sú sem stefndi VÍS hefur greitt. Varakrafan með 4,5% ársvöxtum til 6. apríl 2018 (sem útreikningar stefnda VÍS taka mið af) er samtals 3.019.463 kr. (2.744.709 + 274.754). Krafan sé því ekki greidd að fullu þótt höfuðstóll kröfunnar sé lægri en innborgun stefnda þann 10. apríl 2018, en innborgunin með vöxtum hafi samtals verið að fjárhæð 2.892.726 kr.

Málsástæður stefndu

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að með þegar greiddum bótum hafi stefnandi fengið tjón sitt bætt að fullu og eigi ekki lögvarinn rétt til frekari greiðslu skaðabóta vegna slyssins úr þeirri ábyrgðartryggingu ökutækis sem um ræðir.

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi verið námsmaður í framhaldsskóla þegar slysið varð og því beri að miða útreikning bótanna við lágmarkstekjur 3. mgr. 7. gr. laganna.

Stefndu hafna því alfarið að þeir séu að byggja á 8. gr. skaðabótalaga eins og hún var fyrir breytingu með lögum nr. 37/1999. Stefndu vísa í því sambandi til þess að breytingin sem þá var gerð á 8. gr. sem hafi fyrst og fremst lotið að því hvernig bæturnar skyldu reiknaðar. Ekki hafi verið gerð breyting á því til hverra greinin tæki. Þannig falli áfram þar undir m.a. tjónþolar sem nýta vinnugetu sína þannig að þeir hafa engar eða takmarkaðar vinnutekjur, þar með ungt námsfólk þó það afli tekna með námi. Þarna sé engan veginn verið að miða við 8. gr. eins og var áður heldur aðeins verið að reikna bætur á grundvelli fjárhagslegrar örorku eins og greinin gerir ráð fyrir. Ekki sé ætlast til að bætur miðist við læknisfræðilega örorku eins og áður var.

Stefndu telja að þegar um unga námsmenn sé að ræða, sem ekki hafa hafið framtíðarstörf á vinnumarkaði, eða eru ekki komnir að lokum náms til öflunar tiltekinna starfsréttinda sem ætla má að þeir hyggist starfa við, sé meginreglan sú að miða við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, enda sé þá ekki við annan mælikvarða að styðjast.

Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi verið 21 árs á slysdegi og frá árinu 2009 stundað framhaldsskólanám sem hún lauk með stúdentsprófi, eða ígildi þess, vorið 2017. Ekkert óvenjulegt hafi verið við námsframvindu hennar, þótt hún hafi unnið með námi eða gert tímabundin hlé á námi og þá unnið ýmis tilfallandi störf, enda hvoru tveggja algengt meðal framhaldsskólanema. Telja stefndu því að tekjur stefnanda þann tíma sem hún stundaði framhaldsskólanám séu þannig ekki vísbending um tekjur komandi ára og því ekki nothæfar til viðmiðunar við útreikning bótanna. Þegar þannig háttar til er ekki um annað að ræða en beita 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Stefndu telja ekki koma til greina að sérregla 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna eigi við í málinu og hafna því alfarið. Reglan sé undantekning sem sé eingöngu beitt í sérstökum tilvikum eins og dómvenja Hæstaréttar sýnir. Af þeirri dómvenju megi sjá að strangar kröfur eru gerðar til þess að undanþágunni sé beitt og er sönnunarbyrðin um það sé alfarið hjá tjónþola.

Stefndu hafna því alfarið að aðstæður stefnanda, að stunda framhaldsskólanám og vinna með námi, teljist óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og að rétt sé að nota það tekjuviðmið sem stefnandi vill gera. Stefndu hafna því að stunda vinnu með námi teljist óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga enda sé slíkt alþekkt meðal ungs fólks. Slík staða sé heldur ekki meðal þess sem tekið er sem dæmi um tilvik sem fallið geta undir undanþáguna, en í því sambandi hafi verið nefnd ólaunað leyfi, tímabundið atvinnuleysi eða veikindi.

Stefndu benda enn fremur á að dómstólar hafi túlkað heimildina til að beita undanþágunni um námsmenn mjög þröngt og að það sé eingöngu í tilvikum þegar tjónþoli er kominn að lokum náms sem veita tiltekin starfsréttindi að fallist hefur verið á að miða við laun í þeirri tilteknu starfsgrein. Ekkert af þessu eigi við um stefnanda sem stundaði framhaldsskólanám á þessum árum, bæði fyrir og eftir slysið.

Af hálfu stefndu er vísað til þess að í þeim tilvikum að dómstólar hafa fallist á að miða við tekjur tiltekins starfshóps, liggi skýrt fyrir að tjónþoli hefur markað sér starfsvettvang á því sviði. Það eigi engan veginn við um stefnanda heldur sýni fjölbreytt vinnusaga hennar, bæði fyrir og eftir slysið, að engan veginn sé um að ræða tiltekinn starfsvettvang sem þá er hægt að taka mið af við ákvörðun viðmiðunartekna.

Stefndu telja stefnanda því á engan hátt hafa sýnt fram á og sannað að rétt sé að beita undantekningu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi telur málsgögn sýna svo ekki verður um villst að aðstæður stefnanda á slysdegi voru þannig að ekki kemur annað til álita en miða útreikning á varanlegri örorku við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. eins og gert var í uppgjörinu. Það þýðir að stefnandi hafi þegar fengið þær skaðabætur sem hún á rétt til vegna slyssins. Af þeim sökum beri að sýkna stefndu.

Ef ekki er fallist á að beita beri lágmarkslaunum 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hafna stefndu því alfarið að beita eigi tekjuviðmiði sem stefnandi byggir á í aðalkröfu. Þó stefnandi hafi starfað hjá [...] í fullu starfi nokkra mánuði fyrir slysið þá leiðir það ekki til að aðstæður hennar hafi verið óvenjulegar eða að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Einungis komi þá til álita að miða við þær tekjur sem hún hafði viðmiðunarárin.

Vegna útreiknings stefnanda, hvort sem er í aðal- eða varakröfu, taka stefndu fram, til að taka af allan vafa, að við uppgjör voru greiddir vextir og að taka beri tillit til þess við vaxtareikning stefnanda. Að auki hafi stefnandi fengið greidda lögmannsþóknun sem taka beri tillit til komi til þess að stefnanda verði ákvarðaður málskostnaður úr hendi stefndu. Þá telja stefndu rétt að hafna kröfu um dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögu enda liggi ekki fyrir fyrr en þá hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda og hvort vanefndir verða á greiðslu sem heimila að dráttarvextir séu reiknaðir.

IV. Niðurstaða dómsins

Ágreiningurinn í þessu máli snýst um hver sé réttur mælikvarði um líklegar framtíðartekjur stefnanda við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er sett fram sú meginregla um ákvörðun skaðabóta að leggja beri til grundvallar meðalatvinnutekjur stefnda að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess dags sem upphaf varanlegrar örorku er miðað við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. er heimilt að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. Sú heimild er þó háð því að tjónþoli geti sýnt fram á að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður og að annar mælikvarði sé réttari til meta hverjar framtíðartekjur hans hefðu getað orðið.

Málatilbúnaður stefnanda byggist á því að aðstæður hennar hafi einmitt verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga á árunum 2012 til 2014 og því eigi undantekningarregla ákvæðsins við. Vísar stefnandi í því sambandi til þess að hún hafi á þessu tímabili stundað nám með hléum og verið í starfi meðfram því.

Í aðalkröfu stefnanda er gengið út frá því að í stað þess að miða við meðalatvinnutekjur hennar þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag sem tjón varð, sbr. 1. mgr. 7. gr., sé rétt að miða við tekjur hennar hjá [...] á sex mánaða tímabili árið 2015 umreiknaðar til árstekna.

Stefnandi miðar heildarfjárhæð aðalkröfu sinnar við 4.418.378 kr., auk 4,5 % ársvaxta frá 6. febrúar 2016 til 25. febrúar 2018 og dráttarvaxta frá þeim degi, allt að frádregnum 2.892.726 kr. sem stefndi VÍS hf. hafi þegar greitt (2.629.505 kr. í bætur vegna varanlegrar örorku en 263.221 vegna vaxta).

Ef ekki er fallist á aðalkröfu stefnanda setur hún fram varakröfu sem byggist á þeirri forsendu að tekið verði mið af meðaltekjum hennar almanaksárin 2013, 2014 og 2015 samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Telur stefnandi að ef meginreglu 1. mgr. 7. gr. sé beitt um ákvörðun árslauna hennar beri að miða tjónsuppgjör við atvinnutekjur hennar árin 2012, 2013 og 2014.

Fjárhæð varakröfu stefnanda nemur 2.744.709 kr. einnig að frádregnum 2.892.726 kr. sem stefndi VÍS hf. hafi þegar greitt. Stefnandi hefur hins vegar bent á það í málatilbúnaði sínum með þeim 4,5% ársvöxtum til 6. apríl 2018 sem útreikningar stefnda VÍS taki mið af) sé varakrafa hennar samtals 3.019.463 kr. (2.744.709 + 274.754). Krafan sé því ekki greidd að fullu þótt höfuðstóll kröfunnar sé lægri en innborgun stefnda þann 10. apríl 2018, en innborgunin með vöxtum hafi samtals verið að fjárhæð 2.892.726 kr.

Stefndu byggja á því að við útreikning á framtíðartekjum stefnanda skuli miða við lágmarkslaun samkvæmt ákvæði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Telja stefndu í því sambandi að líta beri svo á að stefnandi hafi verið í framhaldsskóla á slysdegi og vísa til dómvenju um að í slíkum tilvikum beri að miða tekjur við lágmarkslaun. Stefndu mótmæla því jafnframt að það teljist óvenjulegar aðstæður að stefnandi hafi unnið með skóla. Stefnandi hefur svarað þessum mótmælum stefndu á þann veg að hún hafi verið í hléi frá námi á þeim tíma sem slysið átti sér stað. Aðspurð við munnlegan málflutning um ummæli í stefnu um að stefnandi hafi verið í kvöldskóla á þessum tíma sagði lögmaður hennar að stefnandi hefði á þessum tíma sótt námskeið á kvöldi en hún hefði ekki verið í formlegu námi. Þessari fullyrðingu var ekki mótmælt af hálfu stefndu.

Aðalkrafa stefnanda byggist sem fyrr segir á því að aðstæður hennar síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið hafi fallið undir ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og því beri að ákvarða árslaun hennar sérstaklega.

Til þess að fallist verði á kröfu stefnanda þarf skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að vera fullnægt. Þessi skilyrði eru í meginatriðum tvíþætt og þurfa þau bæði að vera uppfyllt til þess að þeim verði beitt, en stefnandi hefur sönnunarbyrði um að svo sé. Þannig þarf stefnandi í fyrsta lagi að sýna fram á að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá henni að því er atvinnuþátttöku eða atvinnutekjur varðar eða hvort tveggja. Takist stefnanda sönnun um það atriði dugir það þó ekki til þess að ákvæði 2. mgr. 7. gr. verði beitt heldur þarf stefnandi þá einnig að færa sönnur að því að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar.

Hvað varðar síðara atriðið þá getur dómurinn ekki fallist á að stefnanda hafi tekist að sýna fram á með fullnægjandi hætti að tekjur hennar frá því að hún hóf störf hjá [...] í fullu starfi frá í júní 2015 endurspegli réttari mælikvarða á líklegar framtíðartekjur hennar en almennur mælikvarði 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um meðaltekjur hennar síðustu þrjú almanaksár gerir. Í því sambandi telur dómurinn ekki unnt að horfa framhjá því að Hæstiréttur hefur í dómaframkvæmd sinni ítrekað hafnað sjónarmiðum tjónþola af sama toga, þ.e. um að miða megi við skemmri tímabil fyrir slys þar sem tjónþoli hafði hærri tekjur við ákvörðun bóta, sbr. dóm Hæstaréttar í máli 260/2015. Á það sérstaklega við ef tjónþoli hefur ekki aflað sér fagmenntunar fyrir slys, svo sem er í tilviki stefnanda, sjá hér til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í málum nr. 60/2011 og 265/2011.

Að því er varðar varakröfu stefnanda þá er ágreiningslaust í málinu að þótt stefnandi hafi stundað nám á tímabilinu 2012 til 2014 og ekki verið í reglubundinni vinnu þá voru meðaltekjur hennar á þessu tímabili hærri en þau lágmarkslaun sem tilgreind eru í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og stefndu hafa viljað miðað við í málinu. Í ljósi þess markmiðs skaðabótalaga að tryggja tjónþolum fullar bætur verður að fallast á að stefnandi eigi rétt á hærri bótum fyrir varanlega örorku að því marki sem þær eru hærri en bæturnar sem stefndi VÍS hf. greiddi út til hennar 10. apríl 2018.

Að öðrum kosti myndi sú aðstaða vera uppi að tjónþoli sem hefði stundað nám meðfram vinnu hlyti lægri bætur en tjónþoli sem væri að öllu leyti í sömu stöðu og hann, fyrir utan það eitt að stunda nám. Telja verður að slík bótaákvörðun samræmist hvorki þeim sjónarmiðum sem leidd verða af jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 né markmiði skaðabótalaga um að tryggja tjónþolum fullar bætur. Í því sambandi verður þó að leggja áherslu á að við úrlausn varakröfu stefnanda er ekki verið að leggja mat á hugsanlegar framtíðartekjur vegna náms hennar, heldur einungis að horfa til meðaltekna hennar fyrir tjónið í samræmi við ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi hefur ekki vefengt þá fjárhæð.

Með vísan til þessarar niðurstöðu verður stefndu sameiginlega gert að greiða allan málskostnað stefnanda, þar með talið málflutningsþóknun lögmanns hennar, en stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu. Sá tímafjöldi sem lýst er í fyrirliggjandi tímaskýrslu lögmanns stefnanda verður að mati dómsins að teljast eðlilegur miðað við þær kröfur sem gerðar eru til lögmanna sem sjálfstætt starfandi sérfræðinga og þess vinnuframlags lögmanns stefnanda sem ráðið verður af gögnum málsins. Í ljósi þessa fellst dómurinn á stefndu greiði stefnanda þann málskostnað sem leiðir af tímaskýrslu lögmanns, sem telst hæfilega ákveðinn alls 1.031.849 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndu Vátryggingafélagi Íslands hf. og B er sameiginlega gert að greiða stefnanda, A, skaðabætur að fjárhæð 2.744.709 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 6. febrúar 2016 til 25. febrúar 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.892.726 krónur. sem stefndi VÍS greiddi þann 10. apríl 2018. Þá verður stefndu sameiginlega gert að greiða stefnanda 1.031.849 krónur í málskostnað.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf ( sign.)