E-2032/2022

Mál þetta var höfðað 12. október 2022 og tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda að loknum munnlegum málflutningi 17. mars sl.

Stefnandi er A, [...]. Stefndi er B., [...].

Stefnandi krefst þess aðallega að ómerktir verði með dómi aðalfundir stefnda 2 018, 2019, 2020, 2021 og 2022 og þar með allar ákvarðanir teknar á þeim.

Til vara krefst stefnandi þess að ómerkt verði með dómi samþykkt aðalfundar stefnda 16. september 2022 á ársreikningum stefnda vegna rekstrarársins 2021 og tillögur annars vegar um breytingar á 4. gr. samþykkta stefnda í þá veru að hlutafé skuli aukið um 10.000.000 kr. að nafnverði og hins vegar að við 2. mgr. 5. gr. samþykkta stefnda komi viðauki sem heimilar stjórn stefnda að auka hlutafé stefnda um allt að 30.000.000 kr. í áföngum til loka reikningsárs 2023. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega frávísunar málsins en til vara sýknu. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I Mál þetta á rætur að rekja til ágreinings stefnanda og C, stjórnarmanns í stefnda, um skráningu og eignarhald á 30% hlut í stefnda. Fyrir liggur að stefnandi var skráður fyrir þeim hlut árið 2011 en hann og fyrrgreind C voru þá í sambúð. Var stefnandi skráður fyrir 150.000 hlutum í stefnda en C fyrir 70% hlut eða 350.000 hlutum. Í kjölfar sambúðarslita C og stefnanda í upphafi árs 2017 varð sú breyting gerð á ársreikningi stefnda fyrir reikningsárið 2017 að C var ein skráð fyrir 100% hlut í félaginu. Virðist og óumdeilt að stefnandi hafi ekki verið boðaður til aðalfundar félagsins sem haldinn var í ágúst 2017. Mun stefnandi í kjölfarið hafa gert athugasemdir við umrædda breytingu á hlutaskrá félagsins og krafist þess að C, sem var ein stjórnarmaður í stefnda, færði hlutaskrá félagsins í rétt horf þannig að stefnandi væri skráður eigandi 30% hluta. Þá krafðist hann þess að boðað yrði til hluthafafundar þar sem fjallað yrði um ársreikninga félagsins fyrir rekstrarárin 2017 og 2018. Frekari samskipti voru á milli aðila sem óþarfi er að rekja hér. Fyrir liggur þó að stefnandi höfðaði mál gegn C 27. október 2020 þar sem hann krafðist ógildingar á þeirri staðfestingu aðalfundar stefnda í ágúst 2017 þar sem C var skráð eigandi 500.000 hluta í félaginu. Þá krafðist hann þess að C yrði gert að skrá stefnanda eiganda 150.000 hluta. Með dómi héraðsdóms Reykjaness 14. október 2021 voru kröfur stefnanda teknar til greina og C gert að skrá stefnanda sem eiganda umræddra hluta í stefnda.

Þann 16. september 2022 var haldinn aðalfundur í stefnda og sóttu fundinn lögmenn stefnanda og C fyrir þeirra hönd. Á fundinum var lögð fram tillaga um 10.000.000 króna hlutafjárhækkun sem samþykkt var með 70% atkvæða C. Þá var samþykkt tillaga um breytingu á samþykktum félagsins þannig að ákvæði 2. mgr. 5. gr. samþykkta yrði orðað þannig að stjórn væri heimilt að hækka hlutaféð með áskrift nýrra hluta um allt að 30 milljónir króna. Skyldi heimildin gilda til loka reikningsársins 2023. Loks var ársreikningur vegna rekstrarársins 2021 samþykktur með 70% atkvæða C. Lögmaður stefnanda mun hafa mótmælt fyrrgreindum breytingum á samþykktum. Þá gerði hann athugasemdir við að 740 fermetra verslunarhúsnæði félagsins væri leigt út til D annars félags í eigu C, fyrir einungis 829.167 krónur á mánuði. Leigusamningurinn, sem ekki hefði hlotið lögboðna meðferð hjá stjórn félagsins eða á hluthafafundi, væri enda í engu samræmi við markaðsverð á svæðinu. Hefði þetta valdið félaginu tjóni sem C bæri ábyrgð á og væri ástæða til að leggja húsaleigusamninginn fyrir hluthafafund. Loks mun hann hafa mótmælt því að stefnandi væri í ársreikningnum tilgreindur eigandi 30% hlutafjár með fyrirvara.

Með bréfi lögmanns C til lögmanns stefnanda, dagsettu 12. október 2022, var lýst yfir riftun á munnlegum kaupsamningi C og stefnanda um 30% hlut stefnanda í stefnda. Þá var því lýst yfir að þátttaka stefnanda í hlutafjárhækkun stefnda væri samkvæmt þessu markleysa. Hefur C og höfðað mál gegn stefnanda til staðfestingar á riftuninni.

Í kjölfar fyrrgreinds aðalfundar, og eftir að lögmaður C sendi kröfu þess efnis, greiddi stefnandi inn á reikning stefnda 3.000.000 króna 18. október 2022 vegna fyrrgreindrar hlutafjárhækkunar. Daginn eftir var sama fjárhæð hins vegar endurgreidd stefnanda með skýringunni „B ENDURGREITT“.

Með stefnu birtri 12. október 2022 höfðaði stefnandi mál þetta. Byggir hann aðalkröfu sína á því að hann hafi ekki við boðaður á aðalfund í stefnda árin 2018, 2019, 2020, 2021 og 2022. Aðalfundirnir séu því ólögmætir og samþykktir gerðar á þeim lögleysa, sbr. 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Lögmaður C, stjórnarmanns stefnda, hafi auk þess ekki haft umboð til þess að taka ákvarðanir á aðalfundi stefnda 16. september 2022 fyrir hennar hönd. Því hafi aðalfundurinn 16. september 2022 verið ógildur líkt og aðalfundir fyrri ára. Auk þess hafi ekki verið hægt að halda lögmætan aðalfund 2022 þegar undanfarandi fjórir aðalfundir hafi verið ólögmætir. Ársreikningur 2021 eigi því engan lögmætan grundvöll í ársreikningum fyrri ára. Þá byggi ársreikningurinn á forsendu sem sé ólögmæt, þ. e. umræddum leigusamningi við D., sem sé ólögmætur þar sem hann afli félagi í eigu C ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnda og annarra hluthafa. C hafi ekki átt að hafa atkvæðisrétt um samþykki ársreiknings vegna rekstrar árið 2021 þar sem með samþykki hennar hafi eigandi 70% hluta verið að samþykkja ólögmætar gerðir sjálfs síns sem stjórnarmanns í stefnda.

Varakröfu sína byggir stefnandi á því að C hafi, á meðan stefnanda var haldið utan við rekstur stefnda, hagað rekstri félagsins þannig að þjónaði hagsmunum hennarog D Leigusamningurinn við D brjóti gegn 70. g r. laganr. 38/1994 enda sé of lágt verð greitt fyrir húsnæðið og samningurinn til þess fallin að afla ákveðnum hluthöfum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra. Leigutekjur árið 2021 svari til þess að mánaðarleiga fyrir 740 fermetra verslunarhúsnæði hafi verið liðlega 829.000 krónur á mánuði eða um 1100 krónur á fermetra. Þetta sé langt frá fermetraverði samkvæmt leigusamningum um sambærilegt verslunarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem sé á bilinu 2700- 3000 krónur á fermetra. Leiga úr hendi D hafi því átt að vera á 1.900.000 -2.300.000 króna á mánuði. Leigusamningurinn falli einnig undir 70. gr. a fyrrgreindra laga um skyldu til að leggja tiltekna samninga fyrir hluthafafund. Á hluthafafundi sem fjalla eigi um samning sem skylt sé að leggja fyrir skuli liggja fyrir skýrsla og yfirlýsing þess efnis að samræmi sé milli greiðslu félagsins og endurgjaldsins sem það fái. Engin gögn hafi verið lögð fram sem sýni að samræmi sé milli greiðslu stefnda og greiðslu D. Vegna misnotkunar stjórnarmanns stefnda á aðstöðu sinni hafi stefnandi óskað eftir hluthafafundi til að fjalla um leiguverðið og lagt til að stefndi aflaði mats dómkvadds matsmanns til að meta hæfilega leigu fyrir húsnæðið svo stefndi geti haft uppi skaðabótakröfu á hendur stjórnarmanni stefnda.

Af hinni saknæmu og ólögmætu háttsemi leiði að allar tillögur um að auka hlutafé stefnda til að styrkja fjárhag félagsins séu byggðar á röngum forsendum. Raunvirði fasteignar stefnda sé ekki undir 230.000.000 króna og engin þörf á hlutafjárhækkun. Loks hafi undirbúningur og frágangur tillagna sem lagðar hafi verið fyrir aðalfund 16. september 2022 verið í ósamræmi við lög nr. 138/1994. Tillögur um breytingar á samþykktum hafi ekki haft að geyma annars vegar eldra ákvæði og hins vegar tillöguna sem samþykkja átti.

II

Málsástæður og lagarök stefnda í þessum þætti málsins Stefndi reisir kröfu sína um frávísun aðalkröfu stefnanda á því að engin heimild sé til staðar í lögum nr. 138/1994 sem heimili ómerkingu aðalfundar félags. Aðeins sé hægt að ógilda ákvarðanir funda. Þá sé krafa um ómerkingu „allra ákvarðana“ vanreifuð enda sé þar um að ræða ótilgreindar ákvarðanir. Skilyrði málshöfðunar vegna ákvarðana hluthafafundar séu ströng enda myndi of lágur þröskuldur valda óþarfa málarekstri og verði því að gera kröfur um aukinn skýrleika slíkra krafna.

Hvað varðar kröfu um frávísun varakröfu byggir stefndi á því í fyrsta lagi að krafa um ómerkingu samþykktar aðalfundar á ársreikningi sé því marki brennd að þar sé með engum hætti rökstutt hvert meint ólögmæti eigi að vera. Boðun hafi ekki verið talin valda ólögmæti þar sem fundur hafi verið lýstur löglegur án mótmæla. Stefnandi hafi ekki gert grein fyrir því að hvaða leyti ársreikningur stefnda teljist rangur eða annmörkum háður. Málshöfðun verði því ekki reist á 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Samkvæmt 2. og 3. m gr. 3. g r. laga nr. 3/2006 um ársreikninga skuli ársreikningur hafa að geyma tilteknar upplýsingar og skuli stjórn staðfesta að hann sé saminn í samræmi við lögin, reglugerðir og settar reikningsskilareglur. Ljóst sé því að ársreikningur eigi að innihalda fjárhagslegar upplýsingar um næstliðið rekstrarár. Staðfesting hluthafafundar þýði einfaldlega staðfestingu á réttmæti umræddra upplýsinga. Væri ákvörðun um samþykki ársreiknings gerð ógild með dómi endurskrifaði það ekki söguna. Starfsemi stefnda yrði ekki með öðru móti árið 2021. Hið eina sem myndi gerast væri að samhljóða ársreikningur yrði lagður fyrir sömu hluthafa sem myndu staðfesta hann á ný. Auk vanreifunar eigi stefnandi þannig ekki lögvarða hagsmuni af fyrrgreindum lið í aðalkröfu sinni.

Hvað varðar kröfu um ómerkingu samþykkta aðalfundar um hlutafjárhækkanir og breytingar á samþykktum bendir stefndi á að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Stefnandi hafi mótmælt fyrrgreindri hlutafjárhækkun og því hafi C, stjórnarmaður í stefnda, talið best að falla frá hækkuninni. Hafi hún í kjölfarið endurgreitt stefnanda innborgað áskriftarfé. Stefnanda hafi því mátt vera ljóst fyrir þingfestingu málsins að ekki yrði af hlutafjárhækkun og þvíekki fótur fyrir dómkröfum um ómerkingu ákvarðana um breytingar á samþykktum hvort heldur vegna hækkunar hlutafjár eða heimildar til handa stjórnar til slíkrar hækkunar. Hann eigi því enga hagsmuni af sem fullnægja megi með dómi.

Loks bendir stefndi á að á umræddum aðalfundi 16. september 2022 hafi ekki verið tekin nokkur ákvörðun sem varði leigusamband stefnda og D. Engu að síður fjalli málatilbúnaður stefnanda að verulegu leyti um atriði sem ekki hafi verið tekin ákvörðun um á aðalfundi stefnda 16. október 2022. Ákvarðanirnar sem hafi verið teknar hafi varðað hækkun hlutafjár sem hafi verið fullkomlega eðlileg og lögmæt athöfn. C hafi rekið stefnda á ábyrgan hátt eins og sjáist á eiginfjárstöðu stefnda í ársreikningi félagsins 2021. Því sé um að ræða samhengisleysi í málatilbúnaði stefnanda þegar hann byggi á því annars vegar að ekki hafi verið þörf á hlutafjárhækkun, sem hljóti að fela í sér að rekstur hafi verið í góðum farvegi, og hins vegar að reksturinn hafi borið hnekki vegna slæmra rekstrarákvarðana C.

Málsástæður og lagarök stefnanda í þessum þætti málsins Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað. Vísar stefnandi til þess að stefndi víki ekki einu orði að skilyrðum 80. g r. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heldur fjalli einungis um það hvort efnisskilyrði séu til þess að taka tilteknar kröfur til greina. Kröfur stefnanda verði annað hvort teknar til greina eða stefndi sýknaður. Fyrir liggi að lögmaður stefnda hafi sent stefnanda tilkynningu um að hlutafé hafi verið hækkað. Svo hafi stefnda borist bréf um að sölu á hlutabréfum stefnanda hafi verið rift og að fyrrgreind C ætlaði að borga sjálf alla hlutafjárhækkunina. Síðan hafi stefnandi verið upplýstur um að hætt hefði verið við hlutafjáraukningu. Lögmaður stefnanda hafi í gervi stjórnarformanns haldið aðalfund án þess að hafa til þess heimild enda verði embætti stjórnarmanns og ákvarðanataka ekki framseld lögmanni. Stefndi hafi ekki rökstutt að hvaða marki stefna málsins uppfylli ekki skilyrði laga. Stefnandi hafi hins vegar skýra hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort vinnubrögð stjórnarmanns, og einkum lögmanns sem komi fram sem stjórnarmaður, séu lögleg.

III

Aðalkrafa stefnanda lýtur sem fyrr greinir að því að ómerktir verði aðalfundir stefnda 2018, 2019, 2020, 2021 og 2022 og þar með allar ákvarðanir teknar á þeim. Samkvæmt 1. m gr. 71. g r. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög getur hluthafi, stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri höfðað mál vegna ákvörðunar hluthafafundar sem hefur verið tekin með ólögmætum hætti eða brýtur í bága við umrædd lög eða samþykktir félags. Ákvæðið veitir hvorki ekki heimild til að ógilda hluthafafund í heild né fleiri ótilgreindar ákvarðanir, heldur einungis tilgreindar ákvarðanir sem þar hafa verið teknar, sbr. t. d. dóma Hæstaréttar 11. mars 2004 í máli nr. 360/2003 og 21. maí 2015 í máli nr. 791/2014. Verður aðalkröfu stefnanda þegar af þeirri ástæðu vísað frá dómi.

Varakrafa stefnanda beinist að því að ómerkt verði samþykkt aðalfundar stefnda 16. september 2022 á ársreikningum stefnda vegna rekstrarársins 2021 og tillögur annars vegar um breytingar á 4. gr. samþykkta stefnda í þá veru að hlutafé skuli aukið um 10.000.000 króna að nafnverði og hins vegar að við 2. mgr. 5. gr. samþykkta stefnda komi viðauki sem heimilar stjórn stefnda að auka hlutafé stefnda um allt að 30.000.000 króna í áföngum til loka reikningsárs 2023. Hvað umræddar breytingar á samþykktum varðar er til þess að líta að stefndi hefur lagt fram yfirlýsingu C, stjórnarmanns stefnda, dagsetta 2. desember 2022, þar sem fram kemur að hún lýsi því yfir að hún hafi, á grundvelli eignarhluta hennar í stefnda sem veiti henni rétt til að breyta samþykktum félagsins, fallið frá fyrirhuguðum breytingum á hlutafé og samþykktum félagsins. Þá liggur fyrir að stefndi endurgreiddi 19. október 2022 inn á reikning stefnanda sem nam hluta hansí umræddri hlutafjárhækkun.

Af hálfu stefnanda hefur þeirri málsástæðu stefnda, að umræddar breytingar á samþykktum hafi verið dregnar til baka og að hlutafjárhækkun standi ekki til, ekki verið mótmælt. Þá er því ómótmælt að fyrirhuguð hlutafjárhækkun hafi ekki verið tilkynnt til fyrirtækjaskrár eins og skylt er samkvæmt 123. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Það er meginregla í réttarfari að dómstólar leysi ekki úr sakarefni nema sýnt sé fram á að það skipti að lögum máli fyrir stöðu stefnanda að fá dóm um það. Þegar á allt framanritað er horft verður ekki séð að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfu um ómerkingu umræddra breytingum á samþykktum stefnda. Verður þeim hluta varakröfu stefnanda því vísað frá dómi.

Stendur þá eftir krafa stefnanda um að ómerkt verði samþykkt aðalfundar stefnda 16. september 2022 á ársreikningum stefnda vegna rekstrarársins 2021. Á umræddum fundi, sem lögmaður stefnanda sótti fyrir hans hönd, var ársreikningur vegna ársins 2021 lagður fram til staðfestingar. Lögmaður stefnanda andmælti því fyrir stefnanda hönd að hann væri skráður 30% hluthafi með fyrirvara auk þess sem hann gerði athugasemdir við fyrrgreindan húsaleigusamning stefnda við félag í eigu C, stjórnarmanns í stefnda. Ársreikningurinn mun í kjölfarið hafa verið samþykktur með 70% atkvæða stjórnarmannsins.

Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga bera stjórn og framkvæmdastjóri ábyrgð á gerð, skilum og birtingu ársreiknings fyrir hvert reikningsár. Samkvæmt 3. m gr. sömu greinar skulu stjórn og framkvæmdastjóri undirrita ársreikninginn og felst í undirrituninni að ársreikningurinn sé saminn í samræmi við lög nr. 3/2006, reglugerðir og settar reikningsskilareglur, ef við á. Skal ársreikningurinn lagður fram í samræmi við samþykktir félagsins en í síðasta lagi viku fyrir aðalfund, sbr. 6. m gr. 3. g r. fyrrgreindra laga. Í lögunum er síðan, auk fyrrgreinds ákvæðis um samning ársreiknings, að finna frekari ákvæði um efni, innihald og gerð ársreiknings, m. a. um grunnforsendur ársreiknings í II. kafla laganna og efnahags- og rekstrarreikning í III. kafla.

Af hálfu stefnanda hefur ekki verið leitast við að rökstyðja að hvaða leyti ákvörðun um samþykkt ársreikning stefnda fyrir rekstrarárið 2021 hafi brotið gegn fyrrgreindum lögum eða samþykktum eða með hverjum hætti afgreiðslu málsins hafi verið ábótavant þannig að ómerkingu valdi eftir 71. gr. laga nr. 138/1994. Þá hefur stefnandi ekki fært fyrir því rök að ársreikningur stefnda vegna reikningsársins 2021 hafi verið efnislega rangur eða að þar hafi verið miðað við forsendur sem ekki samrýmist ákvæðum fyrrgreindra laga. Stefnandi vísar hins vegar til þess að stjórnarmaður stefnda hafi, með því að búa svo um hnútana að félag í hennar eigu fengi afnot af húsnæði í eigu stefnda á undirverði, aflað sér ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnda eða annarra hluthafa. Þá hafi umræddur leigusamningur ekki verið tekin til umfjöllunar og afgreiðslu á hluthafafundum eins og skylt sé samkvæmt lögum nr. 138/1994.

Í máli þessu er ekki til úrlausnar skuldbindingargildi fyrrgreinds leigusamnings eða lögmæti ákvarðana um að skuldbinda stefnda samkvæmt honum. Þá er ekki deilt um mögulegan bótarétt stefnda eða einstakra hluthafa hans vegna meintra ákvarðana tiltekinna hluthafa til hagsbóta. Krafa stefnanda lýtur að því einu að ómerkja beri samþykkt ársreiknings fyrir rekstrarárið 2021, en við blasir að niðurstaða um það efni verður, eins og kröfugerð stefnanda er háttað, ekki reist á þeirri forsendu að leiguverð samkvæmt fyrrgreindum leigusamningi sé óeðlilegt eða ósamrýmanlegt ákvæðum laga nr. 138/1994. Þótt stefnanda tækist sönnun þess að leigusamningurinn tæki ekki mið af réttu markaðsvirði á leigumarkaði fengi sú niðurstaða enda ekki breytt gerð og samþykkt fyrrgreinds ársreiknings stefnda. Þá er ljóst að jafnvel þótt taldir yrðu til staðar einhverjir þeir annmarkar á gerð eða samþykkt umrædds ársreiknings að ógildingu eða ómerkingu varðaði breytti það ekki með afturvirkum hætti forsendum í rekstri stefnda árið 2021 eða gildi einstakra löggerninga, svo sem fyrrgreindum leigusamningi, heldur hefði slík niðurstaða það eitt í för með sér að samþykktur ársreikningur lægi ekki fyrir. Slík niðurstaða hefði þannig ekki í för með sér áhrif á þann löggerning sem stefnandi telur annmörkum háðan.

Í ljósi framangreinds og með hliðsjón af röksemdum stefnanda fyrir dómkröfu sinni verður að mati dómsins ekki séð að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá umræddri samþykkt aðalfundar hnekkt.

Samkvæmt öllu framansögðu er fallist á kröfu stefnda um frávísun málsins frá dómi. Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem er ákveðinn 3 5 0.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, en við þá ákvörðun þykir rétt að taka tillit til þess að milli aðila eru rekin nokkur dómsmál og má ætla að lögmenn geti að einhverju leyti samnýtt vinnu á milli mála.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf úrskurð þennan.

Úrskurðar or ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, A, greiði stefnda, B 3 5 0.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf