E-1127/2021

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 26. apríl 2021 og dómtekið 23. september 2021.

Stefnandi er Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 000000- 0000, [...].

Stefndi er K-kk-nf K-kk-nf, kt. 000000- 0000, [...].

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.213.285 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2019 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins, auk virðisaukaskatts ofan á málflutningsþóknun.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að dómkrafa stefnanda verði felld niður eða lækkuð verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, að teknu tilliti til virðisaukaskatts ofan á málflutningsþóknun, samkvæmt mati dómsins, og með hliðsjón af þeim tímafjölda sem lögmaður stefnda hafi unnið í málinu.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Laugardaginn 21. október 2017, kl. 20:23, lentu ökutækin

[

X] og [Y]í árekstri á brúnni yfir Hafnarfjarðarveg, nánar tiltekið á gatnamótum Arnarnesvegar og Hafnarfjarðarvegar. Stefndi ók ökutækinu [X], Porsche 911, árgerð 2005, sem var í eigu föður hans, en [A] ók ökutækinu [Y], Toyota Yaris, árgerð 2015. Stefnandi vátryggði ökutækið [X]en TM vátryggði ökutækið [Y]

Í þágu rannsóknar málsins óskaði lögreglan eftir bíltæknirannsóknum á báðum ökutækjum, og hraðaútreikningi á ökutækinu sem stefndi ók. Bíltæknirannsókn á ökutækjunum leiddi í ljós að orsök slyssins yrði ekki rakin til ástands ökutækjanna.

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, prófessor í vélaverkfræði, framkvæmdi hraðaútreikning á [X] að beiðni lögreglunnar, sem lá fyrir í júní 2018. Var niðurstaða hans sú að ætlaður hraði ökutækisins væri 102 km/klst., mögulegur lágmarkshraði væri 96 km/klst. og mögulegur hámarkshraði væri 110 km/klst.

Samkvæmt lögregluskýrslu er hámarkshraði á árekstrarstað 50 km/klst., en ekki var gerð athugasemd af hálfu stefnanda við að hámarkshraði á viðkomandi stað gæti verið 6 0 km/klst. eins og stefndi byggir á.

Ágreiningur varð um sakarskiptingu vegna árekstursins og var málinu skotið til tjónanefndar vátryggingafélaganna. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að skipta ætti sök ökumanna til helminga. Bar stefndi helmingssök þar sem sannað þótti að hann hefði ekið á ofsahraða og [ A]b ar helmingssök þar sem hún tók vinstri beygju í veg fyrir umferð án þess að gæta nægjanlega að umferð úr gagnstæðri átt. [A] sætti sig ekki við þá niðurstöðu og skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Niðurstaða úrskurðarnefndarinnar lá fyrir 19. nóvember 2019 umað sök ætti að skiptast til helminga. Bæði stefnandi og TM sættu sig við niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar.

Í samræmi við helmingssök beggja ökumanna greiddi stefnandi helminginn af tjóni [Y] úr ábyrgðartryggingu ökutækis [X]. Stefnandi greiddi svo vátryggingartaka, föður stefnda, bætur fyrir [X] úr kaskótryggingu ökutækisins. Þar sem ökutækið taldist ónýtt greiddi stefnandi vátryggingarverðmæti ökutækisins gegn afsali. Þar sem TM vátryggði ökutækið sem bar helmingssök á tjóni [X] greiddi TM þann 27. september 2019 helminginn í tjóninu. Þann 10. október 2019 sendi stefnandi kröfu til stefnda um endurgreiðslu þeirrar greiðslu.

Stefnandi leggur meðal annars fram lögregluskýrslur, bíltæknirannsóknir, framangreinda skýrslu um hraðaútreikning ökutækisins [X), greiðslukvittanir, loftmynd og skilmála ökutækja- og kaskótryggingar (BA10 og BK10), auk sameiginlegra skilmála YY10.

Stefndi leggur meðal annars fram skattframtöl stefnda fyrir árin 2019- 2021, auk ljósmynda.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi vísar til þess að bifreiðin [X] hafi verið vátryggð hjá stefnanda, og eigandi bifreiðarinnar, faðir stefnda, hafi verið með gilda ökutækjatryggingu og kaskótryggingu á þeim tíma sem áreksturinn varð. Eins og komið sé fram greiddi stefnandi bætur úr kaskótryggingunni til handa föður stefnda í samræmi við skilmála þess. Bæði tjónanefnd vátryggingafélaganna og úrskurðarnefnd í vátryggingamálum hafi komi stað þeirri niðurstöðu að stefndi bæri helmingssök í árekstrinum, og TM hafi því greitt helminginn af tjóni ökutækisins [X].

Stefnandi bendir á að í skilmálum kaskótryggingar nr. BK10 sé vísað til þess að um vátrygginguna gildi m. a. sameiginlegir skilmálar stefnda nr. YY10. Í 15. gr. s ameiginlegu skilmálanna komi eftirfarandi fram: „Eigi einhver hinna vátryggðu fébótakröfu á hendur þriðja manni vegna bótaskylds tjóns, öðlast félagið þann rétt að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur.“ Samkvæmt skilmálum kaskótryggingar sé eigandi ökutækisins vátryggður, sbr. gr. 2.1. Þegar áreksturinn hafi orðið hafi faðir stefnda verið eigandi ökutækisins [X]. Um leið og honum hafi verið greiddar bætur úr kaskótryggingunni hafi stefnandi öðlast rétt á hendur stefnda, sbr. 15. gr. sameiginlegra skilmála. Ákvæði 15. gr. skilmálanna séí samræmi við 1. mgr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þar segir:„Stofnist skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem skaðatrygging tekur til öðlast vátryggingafélagið rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur.“

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. skaðabótalaga stofnast skaðabótaréttur ekki vegna tjóns sem munatrygging tekur til. Stefnandi leggur til grundvallar að kaskótrygging sé munatrygging og þar af leiðandi skaðatrygging. Í 1. tl. 2. mgr. 19. gr. laganna komi svo fram að 1. mgr. 19. gr. eigi ekki við hafi hinn skaðabótaskyldi valdið tjóninu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi.

Stefnandi telur að stefndi hafi valdið og beri ábyrgð á tjóni á ökutækinu [X] á grundvelli stórfellds gáleysis með því að aka ökutækinu með ógætilegum hætti. Byggir stefnandi á því að stefndi hafi þann 21. október 2017 ekið á alltof miklum hraða, að hafa ekki gætt nægilega að sér og fylgst með umferð framundan, að hafa skipt um akrein alltof seint er hann nálgaðist vegamót og að hafa ekki stöðvað ökutækið á gulu eða rauðu ljósi, með þeim afleiðingum að úr varð harður árekstur sem olli m. a. tjóni á [X]. Samkvæmt framangreindu öðlaðist stefnandi fébótakröfu eiganda ökutækisins [X]á hendur stefnda.

Stefnandi telur að of mikill hraði hafi verið á ökutæki [X]. Samkvæmt útreikningum M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, prófessors í vélaverkfræði, hafi hraði ökutækisins [X], sem stefndi ók í umrætt sinn, verið 102 km/klst. þegar árekstur varð, mögulegur lágmarkshraði 96 km/klst. og mögulegur hámarkshraði 110 km/klst. Stefndi ók því á allt að 110 km hraða á klukkustund miðað við forsendur útreikninganna.

Samkvæmt lögregluskýrslum hafi hámarkshraði verið 50 km/klst. á þeim stað er áreksturinn varð, sbr. 1. mgr. 37. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Þannig séljóst að stefndi hafi ekið á rúmlega tvöfalt meiri hraða en leyfilegt var. Brjóti það m. a. gegn 1. og 2. mgr. 36. gr. umferðarlaga. Líklegt sé að ökuhraði [X] hafi í umrætt sinn verið enn meiri en framangreindir útreikningar sýna, enda sé sérstaklega tekið fram hjá M-kk-þgf Þ-kk-þgf að reiknaður hraði sé lægri en raunverulegur hraði þegar ekki er tekið tillit til atriða sem valda orkulosun, eins og þegar dekkin lenda á brúarhandriði eða kantsteini.

Stefnandi geri ekki athugasemd við það að hámarkshraði á árekstrarstað geti mögulega verið 60 km/klst., en það breyti engu að eftir sem áður sé um ofsaakstur að ræða.

Stefnandi bendir á að skýrsla M-kk-ef hafi verið gerð að beiðni lögreglunnar samkvæmt 1. mgr. 86. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hafi dómstólar lagt slíka hraðaútreikninga til grundvallar í dómum sínum við mat á því hvort skerða megi bætur vegna hraðaksturs. Samkvæmt vitnisburði [A] var ökutækinu[X]ekið á fleygiferð eða ofsahraða inn í hlið hennar ökutækis. Samkvæmt vitnisburði [C]var ökutækinu[X]ekið fram úr honum á miklum hraða/ofsahraða rétt eftir að hann var kominn úr hringtorginu þar sem Arnarnesvegur, Bæjarbraut og Fífuhvammsvegur mætast en hann hafi sjálfur verið á 50– 60 km/klst. hraða. Samkvæmt vitnisburði [B], sem var farþegi í ökutæki stefnda og vinur hans, mun stefndi hafa ekið á um 70– 80 km/klst. Samkvæmt stefnda sjálfum telur hann sig hafa verið á um 50- 60 km/klst. þegar áreksturinn varð en að hann hafi þó ekki verið að fylgjast með hraðamælinum. Þó komi fram í lögregluskýrslu að stefndi taldi sig hafa verið á 60– 70 km/klst. Á enn öðrum stað taldi hann sig hafa verið á 65 km/klst.

Miðað við þá vegalengd sem er frá framangreindu hringtorgi og að vegamótunum þar sem áreksturinn varð sé að mati stefnanda ljóst að hraði ökutækisins [X] hafi verið mjög mikill, líklega talsvert meiri en kemur fram í útreikningum M-kk-ef Þ-kk-ef. Þegar ökutækinu [X] var ekið fram úr vitninu [C], eða rétt á eftir, var komið gult á umferðarljósunum við vegamótin þar sem árekstur varð, sbr. vitnisburð hans hjá lögreglunni. Frá hringtorginu að vegamótunum séu um 300 metrar. Ef ekið er á 50 km/klst. þá sé ökutæki rúmlega 21 sekúndu að aka þessa vegalengd en rétt tæplega 11 sekúndur á 100 km/klst. Ef fjarlægðin hefur verið styttri þegar gula ljósið kom upp á umferðarljósunum, t. d. 200 metrar, þá sé ökutæki tæplega 14,5 sekúndur að aka þá vegalengd á 50 km/klst. en rúmlega 7 sekúndur á 100 km/klst.

Lögreglan hafi rannsakað vettvang vel og skilaði s. k. þrívíddarskýrslu. Þar komim. a. fram að ökutækið [X]hafi kastast 24,25 metra frá þeim stað sem bifreiðarnar skullu saman. Það er mjög mikil fjarlægð miðað við að ökutækið hafi skollið á miðju ökutæki [Y].

Með vísan til alls framangreinds telur stefnandi sannað með óyggjandi hætti að stefndi hafi ekið verulega umfram leyfilegan hámarkshraða og því sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem leiddi til verulegs munatjóns og líkamstjóns, sem hefði hæglega getað orðið mun alvarlegra en raun ber vitni. Háttsemi stefnda hafi verið meginorsök umferðarslyssins.

Til viðbótar við að hafa ekið alltof hratt miðað við leyfilegan hámarkshraða þáhafi stefndi ekið ógætilega. Stefndi hafi brotið hátternisreglu 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga en þar segir að vegfarandi skuli sýna tillitssemi og varúð svo að eigi leiði til hættu eða valdi tjóni eða óþægindum, og þannig að eigi trufli eða tefji umferð að óþörfu. Stefnandi telur ljóst að stefndi hafi ekki verið að horfa fram fyrir sig eða verið með hugann við aksturinn þegar áreksturinn varð. Samkvæmt framburði stefnda sjálfs hjá lögreglu hafi hann farið inn í hringtorgið og fram úr öðru ökutæki hægra megin við það, sem honum fannst aka hægt, ekið út úr hringtorginu sömu megin, gefið stefnuljós til vinstri og athugað hvort óhætt væri að skipta um akrein, litið svo fram fyrir sig og þá hafi ökutækið [Y]verið komið fyrir framan hann og hann ekki náð að hemla. Allt þetta á að hafa gerst á 200– 300 metra kafla. Stefndi hafi augljóslega ekki ekið gætilega, hafði ekki augun á veginum fyrir framan sig og ekki veriðmeð athygli við aksturinn. Samkvæmt rannsókn lögreglunnar voru engin hemlaför á vettvangi, en það veki furðu. Gefi það til kynna að stefndi hafi ekki verið með hugann við aksturinn fram á við. Virðist sem stefndi hafi skipt mjög seint um akrein, þ. e. verið á hægri akrein þótt hann hafi ekki ætlað að beygja til hægri, sbr. 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga, en allt í einu farið yfir á vinstri akrein og yfir vegamótin. Þetta fái stoð í vitnisburði vinar hans og farþega í [X], [B], en þar komi skýrt fram að ökutækið [X] hafi verið á hægri akrein nánast alveg þangað til komið var að ljósunum, og að þá hafi stefndi fært ökutækið yfir á vinstri akrein. Þannig hafi verið erfitt að greina hvert ökutækið [X] væri að fara. Brjóti þetta einnig gegn 1. mgr. 25. gr. umferðarlaga þar sem fram kemur að ökumaður skuli hafa sérstaka aðgát við vegamót.

Ljóst séaf framburði [A]og [C]að stefndi fór yfir vegamótin á annaðhvort gulu eða rauðu ljósi. Í reglugerð um umferðarmerki og notkun þeirra nr. 289/1995 komifram að gult ljós eitt sé merki um að numið skuli staðar, sbr. 34. gr. Segir þar að gula ljósið gefi til kynna að brátt skipti yfir í rautt ljós, en hafi að öðru leyti sömu merkingu og rautt ljós. Rautt ljós merkir skv. sömu grein að nema skuli staðar. Miðað við þá vegalengd sem stefndi átti eftir að aka þegar vitnið [C]sá að gult ljós logaði á umferðarljósum við vegamótin framundan, þar sem áreksturinn svo varð, þá sé ómögulegt að stefndi hafi náð að fara yfir vegamótin á gulu ljósi. Séu yfirgnæfandi líkur á því að stefndi hafi ekið yfir á rauðu ljósi. Það skipti þó ekki máli þótt talið verði ósannað að stefndi hafi ekið gegn rauðu ljósi, því að stefndi hefði átt að hefja stöðvun á ökutækinu, fyrst hann var svona langt í burtu frá vegamótunum, þegar gula ljósið kviknaði, sbr. 34. gr. reglugerðarinnar.

Miðað við allt framangreint telur stefnandi án vafa að stefndi hafi verið valdur að slysinu þann 21. október 2017 með háttsemi sem teljast verður til stórkostlegs gáleysis. Sannað er að hann hafi ekið ökutækinu alltof hratt miðað við þann hámarkshraða sem er á þeim stað er slysið varð á, að hann hafi ekið ógætilega og að hann hafi ekið gegn gulu eða rauðu ljósi yfir vegamótin. Mátti honum vera ljóst að hann var að stofna öðrum vegfarendum í hættu vegna aksturslags sín svið umrædd vegamót sem eru í þéttbýli. Fór svo að úr varð harkalegur árekstur sem olli líkamstjóni. Þykir mildi að ekki fór verr því að ökutækin hefðu bæði hæglega geta farið yfir vegrið og fallið niður á Hafnarfjarðarveg þar sem umferð og ökuhraði er meiri. Miðað við allt framangreint telst háttsemi stefnda í tengslum við árekstur ökutækjanna [X] og [Y] þann 21. október 2017 hafa verið stórkostlegt gáleysi og þar með eigi að fallast á kröfu stefnanda um greiðslu á 3.213.285 krónum. Sé það í samræmi við dómaframkvæmd Hæstaréttar og megi nefna sem dæmi Hrd. nr.44/2013 og Hrd. nr.126/2013.

Um dómkröfuna vísar stefnandi til þess að samkvæmt yfirliti um tjóna greiðslu nemi heildartjón stefnanda 6.426.570 krónum vegna greiðslu úr kaskótryggingu [X]. Vátryggingartaki, faðir stefnda, hafi fengið greiddar 8.000.000 króna fyrir ökutækið, en að frádreginni eigin áhættu skv. skilmálum vátryggingarinnar hafi bótafjárhæðin numið 7.918.200 krónum. Stefnandi hafi selt brakið af ökutækinu á uppboði á 1.550.000 krónur, og því hafi heildarkostnaður stefnanda með flutningi og matskostnaði verið 6.426.570 krónur. Samkvæmt úrskurði úrskurðarnefndar vátryggingamála, beri ökutækið [Y], sem TM vátryggði, 50% ábyrgð á árekstrinum og þar með 50% af tjóninu á [X], þ. e. 3.213.285 krónur. TM greiddi stefnanda 3.183.285 krónum. Munurinn stafar af því að matskostnaður sé rekstrarkostnaður hjá TM en tjónakostnaður hjá stefnanda. Því greiði TM hvorki né krefji önnur vátryggingafélög um greiðslu í endurkröfumálum vegna matskostnaðar. Stefndi beri eftir sem áður ábyrgð á 50% af tjóni stefnanda á grundvelli sannanlegrar greiðslu úr kaskótryggingu ökutækisins [X], samtals 3.213.285 krónur. Dráttarvextir séu reiknaðir frá 10. nóvember 2019, þ. e. mánuði eftir að stefnandi sendi stefnda kröfu um endurgreiðslu á greiddum bótum stefnanda, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Með vísan til framangreinds og fyrirliggjandi gagna málsins telur stefnandi sannað að stefndi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í árekstrinum þann 21. október 2017 og beri því að bæta stefnanda það fjárhagslega tjón sem hann hefur orðið fyrir vegna þeirrar háttsemi.

Kröfur stefnanda styðjast við þágildandi umferðarlög nr. 50/1987, einkum 1. mgr. 4. gr., 2. mgr. 17. gr., 1. og 2. mgr. 36. gr. og 1. mgr. 37. gr. laganna, auk skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 2. mgr. 19. gr. og 1. mgr. 22. gr. laganna. Þá er stuðst við vátryggingarskilmála stefnanda og þ. a. l. einnig lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Varðandi dráttarvaxtakröfu stefnanda er vísað til 1. mgr. 6. g r., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnaðarkröfu stefnanda er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sérstaklega 1. mgr. 130. gr. laganna.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi byggir á því að á þeim vegarkafla sem áreksturinn varð sé hámarkshraði 60 km/klst. en ranghermt sé í stefnu að hámarkshraði þar sé 50 km/klst. Á Arnarnesvegi rétt vestan við hringtorg Smárahvammsvegar sé umferðarskilti sem gefi til kynna að leyfður hámarkshraði vestur Arnarnesveg sé 60 km/klst. Vestan við brúna yfir Arnarnesveg sé svo skilti sem gefi til kynna að hámarkshraði þar sé 50 km/klst. Telur stefndi þannig hafið yfir allan vafa að hámarkshraði á Arnarnesvegi þar sem slysið varð sé 60 km/klst. Í niðurstöðu Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum komi fram að ekki væri sannað að stefndi hefði ótvírætt ekið inn á gatnamótin gegn rauðu ljósi, en hann teldist hafa ekið of hratt miðað við aðstæður, án tillits til þess hvort hámarkshraði væri 50 eða 60 km/klst.

Stefndi hafnar því að hafa verið valdur að slysinu þannig að jafna megi háttsemi hans við stórfellt gáleysi, en því sé aðallega um að kenna að ökumaður [Y] ók fyrirvaralaust í veg fyrir stefnda. Þá sé því sérstaklega mótmælt sem röngu og ósönnuðu sem fram komií stefnu að stefndi hafi ekið ökutæki föður síns alltof hratt miðað við þann hámarkshraða sem séá þeim stað er slysið varð, að hann hafi ekið ógætilega og að hann hafi ekið gegn gulu eða rauðu ljósi yfir gatnamót.

Þá er mótmælt sérstaklega vangaveltum og útreikningum lögmanns í stefnu en þeir styðji stekki við nein gögn og ekki sé útskýrt hvernig þeir útreikningar eru framkvæmdir eða hvort sá hraði sem þar greinir sé t. d. bæði upphafs- og endahraði en ljóst sé að áður en að af árekstri varð hafi ökutæki stefnda haft ákveðna hröðun sem í engu sé tekið tillit til í þeim ófullburða útreikningum sem þar birtast.

Stefndi telur að dómkrafan sé fallin niður vegna samsömunar og tómlætis. Í lögum um vátryggingar samninga nr. 30/2004 megi finna reglur sem gilda um vátryggingar samninga. Samkvæmt 39. gr. laganna séu vátryggingar, sem ekki eru teknar vegna atvinnustarfsemi, til hagsbóta fyrir vátryggingartakann, maka hans og aðra sem teljast heimilisfólk hans. Í greinargerð sem hafi fylgt frumvarpi því er varð að lögum nr. 30/2004 sé að finna nánari útskýringu á hugtakinu heimilisfólk. Samkvæmt greinargerðinni tekur orðið heimilisfólk til þeirra sem eru fastir heimilismenn vátryggingartaka. Ljóst séað stefndi telst til heimilisfólks vátryggingartaka en hann hafi búið í foreldrahúsum er áreksturinn varð og búi þar enn, en stefndi hafi verið rétt rúmlega 18 ára gamall þegar óhappið varð. Faðir stefnda sé vátryggingartaki og falli stefndi því undir 39. gr. laganna.

Í skilmálum kaskótryggingar nr. BK10 sé vísað til þess að um vátrygginguna gild im. a. sameiginlegir skilmálar stefnanda nr. YY10, og byggir stefnanda á því í máli sínu.

Í 15. gr. sameiginlegu skilmálanna komi fram að eigi einhver hinna vátryggðu fébótakröfu á hendur þriðja manni vegna bótaskylds tjóns, öðli st félagið þann rétt að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur. Stefndi telur skorta forsendur fyrir endurkröfu þar sem stefndi sé heimilisfólk vátryggðs skv. 39. gr. laga um vátryggingar samninga og sé því vátryggður.

Í 1. mgr. 29. gr. laga um vátryggingar samninga nr. 30/2004 komi fram að í vátryggingum, sem ekki tengjast atvinnustarfsemi, sé óheimilt að semja með þeim hætti að vátryggður glati rétti sínum til bóta vegna háttsemi ættingja hans. Í 2. mgr. greinarinnar segir að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 29. gr. megi semja svo um að félagið megi bera fyrir sig háttsemi manns sem með samþykki vátryggðs er ábyrgur fyrir hinu vátryggða. Í 1. mgr. 31. gr. vsl. komifram að ef vátryggingarfélag hyggist bera fyrir sig að það sé laust úr ábyrgð í heild eða hluta samkvæmt reglum laga nr. 30/2004 skuli það þá tilkynna vátryggingartaka eða vátryggðum þá afstöðu sína. Tilkynningin skal send án ástæðulauss dráttar eftir að félaginu varð kunnugt um atvik sem leyst gátu það undan ábyrgð. Í þessu sambandi skal félagið einnig upplýsa um möguleika til þess að bera álitaefni undir úrskurðarnefnd skv. 141. gr. Vanræki félagið upplýsingaskyldu sína skv. 1. mgr. glatar það rétti til að bera ábyrgðartakmörkun fyrir sig samkvæmt 2. mgr. 31. gr. vsl.

Stefnandi hafi ákveðiðað beita ekki heimild þeirri sem hann hafði til að bera fyrir sig háttsemi stefnda, gagnvart vátryggingartaka skv. ákvæði a-liðar 2. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004 um samsömun, sbr. 9. gr. vátryggingar skilmála nr. BK10. Þannig hafi stefnandi greitt föður stefnda, sem vátryggingartaka, út vátryggingar verðmæti bifreiðarinnar þann 8. júlí 2019, og þar með í verki viðurkennt að ekki væri heimild til samsömunar og jafnframt gefið stefnda til kynna að endurkröfu yrði ekki beitt af hálfu stefnanda. Komi það stefnda nokkuð á óvart þar sem stefnandi hafði áður, eða með bréfi dags. 17. maí 2019, hafnað því að bótaskylda væri til staðar úr slysatryggingu ökumanns þar sem stefndi hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi.

Þá hafi stefnandi dregið mjög höfðun máls þessa gegn stefnda, en tæp fjögur ár séu liðin frá óhappinu og hafist efnandi með framferði sínu sýnt stórfellt tómlæti við að halda kröfu sinni til haga. Stefndi hafi ekki getað vænst annars en að stefnandi myndi ekki hafa uppi endurkröfu, en stefndi hafi verið 18 ára þegar óhappið varð. Stefndi sé nú 22 ára og ljóst að málið mun gerbreyta högum og aðstæðum stefnda verði á kröfuna fallist, en hann hafi verið að vinna sig út úr því áfalli sem hann varð fyrir við slysið. Stefnandi hefur ekki gefið neinar skýringar á því hvers vegna beðið hafi verið með höfðun dómsmálsins, en öll sú töf sem orðið hafi á málinu og uppgjöri stefnanda við eiganda ökutækisins sé vissulega ekki á ábyrgð stefnda.

Stefndi byggir á því að lagaskilyrði skorti fyrir endurkröfunni. Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 50/1993 komi fram að stofnist skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem skaðatrygging taki til, öðli st vátryggingafélagið rétt tjónþola á hendur hinum skaðabótaskylda að svo miklu leyti sem það hefur greitt bætur.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. skaðabótalaga stofnast skaðabótaréttur ekki vegna tjóns sem munatrygging taki til. Í stefnu leggi stefnandi til grundvallar að kaskótrygging sé munatrygging og þar af leiðandi skaðatrygging. Stefndi telur að vegna þeirrar staðreyndar að bætur hafi fengist greiddar úr ábyrgðartryggingu bifreiðar [Y], sem bar helmingssök á atburðinum, hafi ekki stofnast skaðabótaréttur á hendur stefnda skv. 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 19. gr., skaðabótalaga nr. 50/1993. Bifreiðar þær sem hlut áttu í árekstrinum hafi báðar verið tryggðar ábyrgðartryggingu og beiting svokallaðrar tveggja kröfu aðferðar leiði til þeirrar niðurstöðu að tjón sem orðið hafi á hvorri bifreið um sig séu greiddar óháð hvor annarri. Stefndi telur því að lagaskilyrði skorti fyrir endurkröfu stefnanda.

Í stefnu telji stefnandi að 1. tl. 2. mgr. 19. gr. laganna eigi við í tilviki stefnda en í ákvæðinu komi fram að 1. mgr. 19. gr. eigi ekki við hafi hinn skaðabótaskyldi valdið tjóninu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Stefndi hafnar því að ákvæðið eigi við og mótmælir því jafnframt sem röngu og ósönnuðu að hann hafi valdið slysinu með háttsemi sem jafna megi til stórfellds gáleysis en samkvæmt dómaframkvæmd hér á landi beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir þessum ásökunum.

Við mat á því hvort stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi verði að líta tilþessað í seinni tíð hafi munurinn á einföldu gáleysi og stórkostlegu gáleysi verið talinn stigsmunur og sé ekki alltaf glöggur. Hvað varði fyrrgreind mörk skipti mestu máli að hlutlægt séð sé um að ræða alvarlegt frávik frá fyrirmæltri eða viðurkenndri háttsemi tilþessað gáleysi teljist stórkostlegt. Þá skipti saknæmisstig tjónþola miklu máli, ensamkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar hafi verið við það miðað að gáleysi þurfi aðvera á mjög háu stigi til þess að geta talist stórkostlegt. Við mat á réttarstöðu stefnda þurfi að líta til sakar hins vátryggða, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis og fíkniefna, sem hann hafði sjálfviljugur neytt, og atvika að öðru leyti, sbr. 9. gr. skilmála nr. YY10 verði þeir taldir eiga við.

Þá beri að árétta að þrátt fyrir að háttsemi tjónvalds teljist stórfellt gáleysi leiðir það ekki fyrirvaralaust til þess að bótaábyrgð stofnist og því síður endurkrafa að sama marki.

Stefnandi telur bæði rangt og ósannað að hann hafi sýnt af sér alvarlegt frávik frá fyrir mæltri eða viðurkenndri hegðun. Ekki sé nægjanlegt að stefndi hafi sýnt af sér einfalt gáleysi og er áréttað að félagið ber sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi sýnt afsér stórkostlegt gáleysi. Þá bendir stefndi á að gáleysi sem talist geti vítavert feli ekki sjálfkrafa í sér að það teljist stórfellt. Stefndi hafni því alfarið sem röngu og ósönnuðu að hann hafi ekið háskalega og langt yfir leyfilegum hraða, eins og stefndi haldi fram. Umferðaróhappið verði einungis rakið til óhappatilviks en samkvæmt niðurstöðum Tjónanefndar vátryggingafélaga, dags. 8. ágúst 2018, var talið að sök að umferðaróhappinu ætti að skipta til helminga milli ökumanna.

Þá bendir stefndi á að ekki verði byggt á framburði ökumanns bifreiðarinnar [Y], þar sem hann hafi verulegra hagsmuna að gæta í málinu og teljist í aðilastað. Virðist sem ökumaðurinn hafi alls ekki haft hugann við aksturinn, en meginorsök slyssins sé einungis að rekja til þess að bifreiðinni [Y]var snögglega og fyrirvaralaust ekið í veg fyrir bifreið stefnda sem hafði ekki ráðrúm til að beita hemlum bifreiðarinnar.

Stefndi hafnar því sem ósönnuðu að hann hafi skipt seint um akrein, og með því valdið einhverri sérstakri hættu við gatnamótin. Stefndi hafi, eftir að hann ók fram úr annarri bifreið hægra megin við hana, gefið stefnuljós til vinstri og gætt að umferð svo að hann gæti skipt um akrein án árekstrarhættu á brotinni línu, en veglínan verði fyrst óbrotinn rétt áður en komið er að afrein Arnarnesvegar niður á Hafnarfjarðarveg. Telur stefndi ljóst af aðstæðum og þeim hraða sem hann þó telur sig hafa verið á, að útilokað hafi verið fyrir hann að skipta um akrein á óbrotinni línu án þess að hafna uppi á umferðareyju sem skilur að aðreinina niður á Hafnarfjarðarveg. Þegar stefndi hafi skipt um akrein hafi hann ekki séð til neinna bílferða um gatnamótin, og ekki haft nokkurt ráðrúm til að hemla þegar bifreiðinni [Y] var skyndilega ekið í veg fyrir hann. Þessi háttsemi stefnda verður hvorki talin honum til einfalds né stórkostlegs gáleysis.

Þá mótmælir stefndi því sem röngu og ósönnuðu að hann hafi ekið á ofsahraða yfir gatnamótin á gulu eða rauðu ljósi. Logað hafi grænt ljós á umferðarljósunum þegar stefndi hafi komið að gatnamótunum. Stefndi telur að ekki verði hægt að byggja á framburði [C] hjá lögreglu um þessi atvik, svo óyggjandi sé, enda hann verið nokkuð langt frá staðnum þegar slysið átti sér stað og greinilega ekki verið að fylgjast með bifreið stefnda eða að gæta að gatnamótunum. Aðspurður kvaðst [C] ekki geta sagt með vissu um stöðu umferðarljósa þar sem hann hefði verið nokkuð frá slysstað. Hann hafi hins vegar eftir slysið hugsað þetta betur og talið að bifreiðin [Y] hafi verið nánast búin að klára beygjuna þegar bifreið, sem stefndi ók, hafi skollið á henni aftarlega, „eiginlega aftan á honum á hliðinni.“ Þetta telur stefndi ekki rétt, sbr. framlagðar ljósmyndir af bifreiðinni [Y], sem sýni að ákoman var framarlega á hlið bifreiðarinnar. Telur stefndi útilokað að [C] hafi getað gert sér grein fyrir hraða á bifreið stefnda og stöðu umferðarljósa við áreksturinn, þar sem hann hafi greinilega annaðhvort ekki verið með augun á bifreið stefnda eða gatnamótunum eða ekki séð nægilega vel til. Þykir stefnda ótrúlegt að [C] hafi getað greint stöðu umferðarljósa í þó nokkurri fjarlægð miðað við stöðu bifreiðar stefnda, en á sama tíma ekki getað greint ákomustað bifreiðarinnar [Y].

Stefndi mótmælir því sérstaklega, sem fram komi í stefnu, að ætlaður hraði bifreiðarinnar þegar slysið varð hafi verið 102 km/klst. og mögulegur lágmarkshraði 96 km/klst. Stefndi telur að þessar niðurstöður séu ekki réttar og að raunverulegur hraði sé nokkuð lægri en greinir í útreikningum, en stefndi telur sig hafa ekið á um 70 km/klst. Stefndi telur í fyrsta lagi að við útreikninginn sé gert ráð fyrir að ökuhraði bifreiðarinnar [Y] hafi verið hverfandi. Samkvæmt framburði ökumanns þess ökutækis taldi hann ökuhraða sinn hafa verið um 20 km/klst., er áreksturinn varð. Ekki er ljóst hvernig þetta misræmi kunni að breyta útreikningum á hraða bifreiðarinnar, með tilliti til þeirra skemmda sem urðu á bifreiðunum. Þá er í skýrslunni stuðst t. d. við meðaltal á núningsstuðli vegar, en hannvar ekki sérstaklega mældur á slysstað og á þeim tíma sem slysið varð, en þá var kalt og þurrt. Bendir stefndi á að smávægilegt frávik á núningsstuðli geti gerbreytt hraðaútreikningum. Sé núningsstuðull vegar til dæmis lægri en meðaltal þ urfiminni hraða til að valda jafnmiklu tjóni og þegar stuðullinn er hærri. Þá verði ekki horft framhjá því að matsniðurstöður bygg jastað nokkru leyti á líkindum og óvissu auk þess sem óveruleg breyting á þeim stærðum sem þar koma fram geta gerbreytt útreikningum á hraða ökutækjanna auk þess sem frávik í mælingum um 10% er að mati stefnda of lítið og rétt að reikna með meiri óvissu en þar greinir.

Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að bifreiðinni hafi verið ekið of hratt og að beint orsakasamband sé á milli meints hraðaksturs og slyssins. Hraðaútreikningur hafi verið einhliða aflað af lögreglu við sakamálarannsókn málsins og stefnda ekki gefinn kostur á að koma að sínum sjónarmiðum og athugasemdum áður en niðurstöður voru gefnar út. Beri því að meta sönnunargildi hennar eftir því, en að mati stefnda verði hún ekki lögð til grundvallar um sönnun í málinu. Í einkamálum séí IX. kafla laga nr. 91/1991 gert ráð fyrir því að aðilar afli sérfræðilegra álitsgerða, svipað þeirri sem stefnandi hafi lagt fram, enda megi telja víst að ekki sé um að ræða atriði sem dómari geti lagt mat á í krafti þekkingar sinnar og menntunar. Geti stefnandi ekki vikið sér undan því að afla mats með þeim hætti sem einkalög bjóða þótt fyrir liggi mat sem aflað var í allt öðrum tilgangi og án nokkurrar aðkomu stefnda og stefnanda.

Stefndi vill jafnframt árétta að ekki hafi verið gefin út ákæra á hendur honum vegna umferðaróhappsins, hvorki vegna hraðaksturs né líkamsmeiðingar af gáleysi. Þá viti stefnandi ekki til þess að ökumaður [Y] hafi sætt ákæru vegna málsins, eða að endur kröfuhafi verið beint að honum. Stefndi vilji einnig benda á að hann kunni að hafa mikla hagsmuni af því að hrinda kröfu stefnanda, vegna hugsanlegra fleiri endurkrafna stefnanda á greiðslum bóta fyrir bifreiðina [Y]og bóta vegna líkamstjóns, hafi komið til slíkra greiðslna sem telja megi líklegt.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu af dómkröfu stefnanda er gerð varakrafa um að dómkrafa stefnanda verði felld niður eða lækkuð verulega og er byggt á eftirfarandi málsástæðum varðandi varakröfu stefnda:

Með 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hafi verið lögfest heimild til lækkunar á bótafjárhæð eða niðurfellingar á skaðabótaábyrgð ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt mætti teljast, eða ef álíta yrði skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Við mat á því hvort ástæða sé til beitingar á heimildinni skuli líta til umfangs tjóns, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika. Ákvæðið hafieinnig að geyma í 2. mgr. greinarinnar reglu um að líta megi að öllu leyti, eða nokkru, framhjá því að tjónþoli var meðvaldur að tjóni sínu, en slíkt er hægt ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi.

Ákvæðinu sé ætlað að vera nokkurs konar öryggisregla og beitt í þeim tilvikum að það teldist óviðunandi, í ljósi félagslegra viðhorfa og mannúðarsjónarmiða, að leggja þá byrði á tjónvald að honum verði gert að greiða fullar bætur. Skipti þar mestu fjárhagur tjónvalds auk þeirra atriða annarra sem upp eru talin í greininni. Vegna þessara sjónarmiða verði greininni beitt í þeim tilvikum þar sem tjón verði rakið til stórfellds gáleysis eða jafnvel ásetnings tjónvalds.

Stefndi telur að almenna lækkunar reglan í 24. gr. laga nr. 50/1993 eigi við í sínu tilviki, jafnvel þótt gáleysi hans teljist stórfellt. Stefndi hafi verið rétt rúmlega 18 ára þegar óhappið varð og þá stundað nám í [... ]til stúdentsprófs. Eftir óhappið hafi stefndi hrakist úr námi sem rekja megi til þeirra meiðsla sem hann hlaut í óhappinu, aðallega í baki og hálsi, en eftir slysið átti stefndi mjög erfitt meðað einbeita sér og þróaði mér sér depurð og kvíða. Hafi stefndi verið metinn með [... % ] varanlega örorku og miska vegna afleiðinga slyssins. Stefndi byrjaði svo að vinna um haustið 2019 sem leiðbeinandi á [...]og starfi þar enn, en hyggst reyna að hefja aftur nám til stúdentsprófs næsta vetur. Svo sem fyrirliggjandi skattframtöl beri með sér séu tekjur stefnda lágar, hann sé eignalaus og ljóst að hann er í engu fær að greiða dómkröfuna verði á hana fallist óbreytta auk þess sem það muni setja verulegt strik í reikninginn vegna framtíðaráforma stefnda.

Stefndi telur að hann geti engan veginn staðið undir greiðslu dómkröfunnar að fjárhæð 3.243.285 krónur, og þegar horft er annars vegar til aðstæðna hans og vátryggingafélagsins, sem velti milljörðum króna á ári og sé með mikinn hagnað, og þeirra hagsmuna félagsins að fá kröfuna greidda verði ekki talið að niðurfelling kröfunnar eða veruleg lækkun hennar sé ósanngjörn.

Þá bendir stefndi á að krafa sú, sem stefnandi reynir hér að sækja, sé vegna greiðslu hans úr húftryggingu bifreiðar en ekki t. d. vegna líkamstjóns. Eins og áður sé rakið hafi stefnandi kosið að nýta ekki heimild sína til samsömunar, heldur láti reyna á endurkröfurétt sinn gagnvart stefnda sem lúti öðrum lögmálum en ef stefnandi hefði talið atburðinn ekki njóta vátryggingar verndar vegna háttsemi stefnda. Tilvísanir stefnanda til dóma Hæstaréttar í stefnu hafi því enga þýðingu í þessu máli þar sem í þeim hafi verið tekist á um hvort viðkomandi tjónþoli nyti vátryggingar verndar eða ekki. Í þessu máli séekki tekist á um það, þar sem stefnandi hafi að því er virðist þegar viðurkennt að eigandi bifreiðarinnar hafi notið verndar og greitt honum tryggingarbætur.

Þá telur stefndi að vegna ábyrgðartrygginga, sem við eiga í málinu, og umfangs tjónsins, geti það alls ekki talist ósanngjarnt að fella bótaábyrgð stefnda niður eða lækka kröfuna verulega, sbr. 2. ml. 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Fyrir liggi í gögnum málsins að föður stefnda voru greiddar 7.918.200 krónur, sem jafnframt er tjón stefnanda. Af þeirri fjárhæð hafi stefnandi fengið greiddar 1.550.000 krónur, sem var söluandvirði bílflaksins. Stefnandi fékk svo greiddar frá TM 3.183.285 krónur. Stefnandi hafi því samtals fengið 60% af tjóni sínu greitt sem stefndi telur mun hærra hlutfall en almennt eigi við í endurkröfumálum, t. d. gagnvart ungmennum þegar tjóni sé valdið við akstur undir áhrifum áfengis eða fíkniefna, en það atriði virðist vega þyngst við mat á því hvort gáleysi teljist stórkostlegt eða ekki.

Stefndi vísar til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1. mgr. 19. gr., 2. mgr. 25. gr. og 24. gr. laganna, laga nr. 30/2004 um vátryggingar samninga, einkum 1. mgr. 29. gr., 1. og 2. mgr. 31. gr., 1. mgr. 39. gr. og 2. mgr., sbr. 1. mgr., 94. gr. laganna.

Varðandi kröfu um málskostnað vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum til 130. gr., sbr. 129. gr., laganna. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefndi er ekki virðisaukaskatts skyldur og ber því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

Forsendur og niðurstaða:

Stefndi byggir á því að dómkrafan sé fallin niður sökum samsömunar og vísar í því sambandi til 39. gr. og 29. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Af hálfu stefnanda er því ekki andmælt að stefndi teljist til heimilisfólks í skilningi 39. g r. laga nr. 30/2004, en ákvæðið eigi ekki við um stefnda þar sem hann hafi ekki átt neinna hagsmuna að gæta um það tjón sem varð. Í athugasemdum með 39. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 30/2004 kemur fram að stefndi geti sem heimilismaður verið samsamaður vátryggingartaka, ef hagsmunir hans hafa orðið fyrir tjóni. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að tjón hafi orðið á eigum eða hagsmunum hans, og kemur samsömunskv. nefndu lagaákvæði því ekki til álita.

Samkvæmt 1. mgr.29. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga er óheimilt að semja með þeim hætti að vátryggður glati rétti sínum til bóta vegna háttsemi ættingja hans, aðstoðarmanna og annarra sem hafa við hann sambærileg tengsl. Óumdeilt er að stefndi er ættingi í skilningi ákvæðisins. Í athugasemdum með 29. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 30/2004 kemur fram uma - lið 2. málsgreinar að svoað skilyrði 1. m gr. sé uppfyllt þurfi vátryggður að hafa meðvitað afhent umráð og vörslur hins vátryggða með nokkuð varanlegum hætti, og ekki sé nægjanlegt að hið vátryggða hafi verið lánað í skamman tíma. Í málinu liggur ekki annað fyrir en að stefndi hafi ekki haft varanleg umráð ökutækisins [X]. Háttsemi stefnda var ekki talin leiða til samsömunar, og því fékkf aðir stefnda greiddar út bætur vegna bifreiðarinnar. Órökstutt er að mati dómsins að stefnandi hafi á sama tíma gefið stefnda það í skyn að endurkröfu yrði ekki beitt. Þá verður af málsatvikum ekki ráðið að tómlætis hafi gætt af hálfu stefnanda við að setja fram endurgreiðslukröfuna.

Stefndi byggir á því að lagskilyrði skorti fyrir endurkröfunni, þar sem ökumaður bifreiðarinnar [Y] hafi borið helmingssök á því tjóni sem varð, og bætur verið greiddar úr ábyrgðartryggingu þess ökutækis, og þar af leiðandi hafi ekki stofnast skaðabótaréttur á hendur stefnda í skilningi 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 19. gr., skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í tilvísuðum lagaákvæðum er ekki fyrir það girt að skaðabótaréttur geti stofnast, að svo miklu leyti sem hið vátryggða félag hefur greitt bætur, og fær sú niðurstaða einnig stoð í 22. gr. laga nr. 50/1993 og 15. gr. sameiginlegra vátryggingarskilmála nr. YY10, og er því ekki falli st á að lagaskilyrði skorti fyrir endurgreiðslukröfunni.

Kemur því næst til skoðunar hvort stefnandi hafi axlað þá sönnunarbyrði að stefndi hafi valdið tjóninu af stórfelldu gáleysi, sbr. 1. tl. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 50/1993.

V ið aðalmeðferð málsins kom fram af hálfu stefnanda, að því væri ekki mótmælt að hámarkshraði á árekstarstað gæti verið 60 km/klst., og verður við það miðað við úrlausn málsins. Stefndi bar fyrir dómi að hann teldi að ökuhraði hans hefði verið um 65 -70 km/klst., eða rúmlega það þegar árekstur varð, og vitni í bifreið stefnda bar fyrir dómi að hann teldi að hraðinn hefði verið um 70- 80 km/klst., en hafi ekki verið að fylgjast með hraðanum sérstaklega.

Í málinu liggur fyrir greining M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, prófessors í vélaverkfræði, um hraða ökutækisins [X] í umrætt sinn. Stefndi hefur mótmælt því að hraði bifreiðarinnar hafi verið sá sem fram kemur í skýrslunni, um ætlaðan hraða 102 km/klst. og mögulegan hámarkshraða 110 km/klst., en lágmarks hraða 96 km/klst.

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi þar sem fram kom að greining hans byggðist á tveimur aðferðum, en hann styðjist aðallega við aðra þeirra, sem hafi gefið lægri hraða. Með þeim útreikningi væri tekin öll orkulosun á vettvangi, sem gefi hraða ökutækisins. Þessi aðferðafræði sé víða notuð og margsannreynd. Forsendur útreikningsins væru byggðar á vettvangsrannsókn lögreglu, en hann hafi ekki sannreynt þá rannsókn sjálfur. Miðað við fyrirliggjandi forsendur væri útilokað að ökutækið [X]hafi verið á lægri hraða en 96 km/klst., og þá hefðu öll vafaatriði verið reiknuð til frádráttar, stefnda í hag. Þá bar vitnið að þótt reiknað hefði verið með því að ökutækið [Y]hefði verið á þeim hraða sem fram komi í greinargerð stefnda, þá hefði það ekki haft áhrif á útreikninginn eins og á stóð.

Skýrsla M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef var unnin að beiðni lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, og lá hún fyrir í júní 2018, eða töluvert áður en mál þetta var höfðað. Málsaðilar þessa máls höfðu því ekki aðkomu að gerð þeirrar skýrslu eftir ákvæðum IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hins vegar er að mati dómsins ekkert það fram komið í málinu sem hnekkir niðurstöðum skýrslunnar. Um er að ræða viðurkennda aðferð til útreiknings á hraða ökutækja, sem hefur verið lagt til grundvallar í fjölda dómsmála hér á landi. Öll möguleg vafaatriði eru í útreikningnum reiknuð stefnda til lækkunar, og þá er ekkert það fram komið í málinu að það hnekki niðurstöðum skýrslunnar. Verður skýrslan því lögð til grundvallar í málinu, um að ökuhraði stefnda hafi í umrætt sinn verið að lágmarki 96 km/klst. og ætlaður hraði 102 km/klst.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekið gegn rauðu ljósi, og þótt það teldist ósannað þá hefðist efndi ekið gegn gulu ljósi með þeim hætti að það hafi fariðí bága við ákvæði 34. gr. reglugerðar nr. 289/1995 um umferðarmerki og notkun þeirra. Samkvæmt nefndu ákvæði merkir gult ljós eitt og sér að numið skuli staðar, og gefur til kynna að brátt skipti yfir í rautt ljós, en hefur að öðru leyti sömu merkingu og rautt ljós. Ökumaður skal þó ekki nema staðar ef hann, þegar skipt er úr grænu ljósi í gult, er kominn það langt fram að stöðvun muni hafa í för með sér hættu.

Stefndi bar fyrir dómi að hann hafi séð grænt ljós loga þegar hann kom að gatnamótum þar sem árekstur varð, og sama bar farþegi í bifreið hans. Vitnið [ A ], sem ók bifreiðinni [Y], bar fyrir dómi að gult ljós hafi logað þegar hún ók af stað yfir gatnamótin. Hafi hún séð bifreiðar í nokkurri fjarlægð en ekki tekið eftir því á hvorri akreininni þær voru. Taldi hún sennilega stað bifreið stefnda hefðiverið ein þeirra, enda séð svarta bifreið, en hafi þó ekki séð bifreið stefnda. Vitnið [C] bar fyrir dómi að hann hafi ekki verið að fylgjast sérstaklega með bifreið stefnda. Hann hafi talið að stefndi myndi beygja til hægri á gatnamótunum og vissi ekki nákvæmlega hvenær ökutæki stefnda fór yfir á vinstri akrein. Hann hafi séð gult ljós loga en ekki séð andartakið þegar árekstur varð, en rautt ljós hafi logað eftir áreksturinn.

Af framangreindu tel stó sannað að stefndi hafi ekið yfir á rauðu ljósi. Sennilegast þykir að gult ljós hafi logað þegar árekstur varð, en ósannað er hvar ökutæki stefnda var statt þegar gula ljósið kom á, og hvort stefndi hafi þá verið kominn yfir stöðvunar línu eða ekki. Telst því ósannað að stefndi hafi brotið gegn 1. mgr. 25. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, og að akstur hans hafi farið í bága við ákvæði 34. gr. reglugerðar nr. 289/1995. Þá er ósannað að stefndi hafi skipt of seint um akrein, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 50/1987.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi brotið hátternisreglu 1. mgr. 4. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 þar sem ljóst sé að hann hafi ekki verið að horfa fram fyrir sig. Stefndi bar sjálfur fyrir dómi að hann hafi ekki séð ökutækið [Y] fyrr en það var allt í einu statt fyrir framan hannog hann því ekki neitt náð að hemla, en staurar við gatnamótin hafi birgt sýn. Eins og fram erkomið telst sennilegast að bifreiðinni [Y]hafi verið ekið þvert yfir gatnamótin þegar árekstur varð, á gulu ljósi, og ósannað er um staðsetningu ökutækis stefnda á þeirri stundu. Er því ekki hægt að fullyrða að stefndi hafi ekki verið að horfa fram fyrir sig, eða hafi ekki verið með hugann við aksturinn.

Af hálfu stefnanda er ekki á því byggt að ástandi ökutækis stefnda sé um að kenna, eða að stefndi hafi ekið of hratt miðað við aðstæðurá vettvangi, að öðru leyti en fram er komið, en af gögnum málsins má ráða að myrkur hafi verið, lýsing og færð góð, umferð lítil, veður þurrt og yfirborð vegar fast.

Af framangreindu röktu hefur verið á það fallist að stefndi hafi ekið of hratt í umrætt sinn, eða á a. m. k. 36 km/klst. yfir hámarkshraða, en ósannað er að sá akstur hafi að öðru leyti verið andstæður tilvitnuðum ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987 og reglugerðar nr. 289/1995. Þá verður af gögnum málsins ekki ráðið að akstur stefnda hafi leitt til neinna viðurlaga af hálfu lögreglu. Kemur því að endingu til skoðunar hvort of hraður akstur stefnda teljist til stórkostlegs gáleysis samkvæmt 1. tl. 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Ákvæði 1. tl. 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er undantekningarákvæði frá þeirri meginreglu sem fram kemur í 1. mgr. 19. gr. laganna, um að skaðabótaskylda stofnist ekki vegna munatjóns. Ber því að mati dómsins að túlka skilyrði ákvæðisins með hliðsjón af því þröngt, en meðal skilyrða erað hinn skaðabótaskyldi, stefndi, h afi valdið tjóninu.

Samkvæmt gögnum málsins var sök að árekstrinum skipt til helminga af hálfu tryggingarfélaga ökutækjanna, og í stefnu kemur fram að stefnandi hafi sætt sig við niðurstöðu úrskurðarnefndar vátryggingarmála um þá sakarskiptingu. Var vísað til þess að stefndi hefði ekið á ofsahraða en ökumaður bifreiðarinnar [Y] tekið vinstri beygju í veg fyrir umferð án þess að gæta nægilega að umferð úr gagnstæðri átt. Stefnandi hefur með því fallist á að orsök og afleiðing þess munatjóns sem varð, megi ekki einvörðungu rekja til hraðaksturs stefnda, heldur hafi tveir skaðabótaskyldir aðilar með samverkandi hætti valdið tjóninu, og teljist þáttur stefnda vera 50%. Af því sem upplýst er í málinu hefur engin endurgreiðslukrafa verið gerð á hendur hinum aðilanum sem valdur var að tjóninu.

Leyfilegur hámarkshraði þar sem áreksturinn varð telst vera 60 km/klst. H raði stefnda var að lágmarki 36 km/klst. yfir leyfilegum hraða og ætlaður hraði hans 102 km/klst. O rsök tjónsins verð urhins vegar, eins og fram er komið, ekkinema að hluta til rakin til nefnds hraðaksturs, og með hliðsjón af því og að öðru leyti því sem fram er komið, verðurekki fullyrt að stefndi hafi valdið tjóninu af stórkostlegu gáleysi í skilningi 1. töluliðar 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og verður stefndi því sýknaður af fjárkröfu stefnanda.

Með vísan til niðurstöðu málsins, þar sem fallist hefur verið á aðalkröfu stefnd aum sýknu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem hæfilega er ákveðinn 900.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, K-kk-nf K-kk-nf, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, Vátryggingafélags Íslands.

Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf