E-631/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 15. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af ALMC hf., Borgartúni 25, Reykjavík, á hendur Íslenska ríkinu, með stefnu birtri 7. febrúar 2012.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 3.628.962 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 14. febrúar 2012 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins, þ.m.t. 25,5% virðisaukaskatt af lögmannsþóknun.

Stefndi gerir þá dómkröfu að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málavextir

Í stefnu er því lýst að uppruni stefnanda verði rakinn til ársins 1986 þegar Hlutabréfasjóðurinn hf. var stofnaður. Árið 1995 sameinaðist Hlutabréfasjóðurinn Hlutabréfasjóði VÍB sem svo varð að Fjárfestingafélaginu Straumi ehf. árið 2001. Hinn 1. janúar 2004 fékk félagið fjárfestingabankaleyfi og var nafni þess breytt í Straumur fjárfestingabanki hf. Árið 2005 var hluti Burðaráss hf. sameinaður félaginu og hlaut sameinað félag nafnið Straumur-Burðarás fjárfestingabanki hf. Í ágúst 2007 fékk stefnandi svonefnt viðskiptabankaleyfi Fjármálaeftirlitsins.

Þann 9. mars 2009 ákvað Fjármálaeftirlitið með vísan til laga nr. 128/2008 að taka yfir vald hluthafafundar stefnanda og víkja félagsstjórn í heild sinni frá störfum þegar í stað. Jafnframt skipaði það skilanefnd fyrir bankann sem tók við öllum heimildum stjórnar félagsins samkvæmt ákvæðum laga nr. 2/1995, sbr. 100. gr. a laga nr. 161/2002. Þann 19. mars 2009 veitti Héraðsdómur Reykjavíkur stefnanda heimild til greiðslustöðvunar, samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og þann 11. maí 2009 var stefnanda skipuð slitastjórn, sbr. bráðabirgðaákvæði II laga nr. 44/2009. Þann 18. ágúst 2010 staðfesti Héraðsdómur Reykjavíkur nauðasamning stefnanda við kröfuhafa. Starfsleyfi stefnanda sem viðskiptabanka var afturkallað þann 4. október 2010.

Í 5. gr. laga nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara var ákvæði þess efnis að lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, skuli standa straum af kostnaði við rekstur umboðsmanns skuldara með greiðslu sérstaks gjalds.

Með greiðsluseðli, dags. 23. ágúst 2011, með gjalddaga 1. september 2011, krafði umboðsmaður skuldara stefnanda um greiðslu á gjaldi til umboðsmanns skuldara vegna ársins 2010 að fjárhæð 9.072.496 kr.

Með bréfi lögmanns stefnanda til umboðsmanns skuldara, dags. 5. september 2011, óskaði hann eftir því, með tilliti til 5. gr. laga nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara, að umboðsmaður útlistaði hvernig reikningsfjárhæðin væri ákveðin. Jafnframt var bent á að stefnandi hefði á árinu 2010 sætt slitameðferð samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki sem lokið hefði síðastliðið haust í kjölfar þess að samþykktur var nauðasamningur. Einnig var þeirri spurningu beint til umboðsmanns hvort hann hefði krafist gjalds af öðrum fjármálafyrirtækjum í slitameðferð.

Umboðsmaður skuldara svaraði með bréfi, dags. 9. september 2011. Þar segir að álagning gjalds vegna kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara byggi á ákvæðum 5. gr. laga nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara, en þar segi í 1. mgr. að lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir skuli standa straum af kostnaði við rekstur umboðsmanns skuldara með greiðslu sérstaks gjalds. Þá sé kveðið á um það að gjaldið renni beint til umboðsmanns skuldara og skuli innheimt af honum. Í ákvæði til bráðabirgða III er sérstaklega kveðið á um innheimtu gjaldsins fyrir þann hluta ársins 2010 sem embætti umboðsmanns starfaði, þ.e. frá 1. ágúst til 31. desember. Þá segir í bréfinu að gjaldtökuna skuli miða við upplýsingar um umfang útlána gjaldskyldra aðila í lok ársins 2009 og að gjalddagi gjaldsins skuli vera 31. desember 2010.

Loks segir í bréfi umboðsmanns:

„Þegar unnið var að undirbúningi álagningar gjaldsins var leitað eftir aðstoð Fjármálaeftirlitsins til að fá lista yfir þau fjármálafyrirtæki sem höfðu starfsleyfi sem lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki á umræddu tímabili. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fengust frá Fjármálaeftirlitinu var ALMC hf. með starfsleyfi á þeim tíma. Því telur umboðsmaður skuldara að ALMC hf. beri að greiða framangreint gjald þrátt fyrir að bankinn hafi verið í slitameðferð á umræddu tímabili. Það sama á við um allar lánastofnanir sem höfðu starfsleyfi á meðan á slitameðferð/greiðslustöðvun stóð.“

Þann 22. september 2011 sendi lögmaður stefnanda umboðsmanni á ný bréf og ítrekaði kröfu um að útlistað yrði hvernig reikningsfjárhæðin var ákveðin. Umboðsmaður svaraði með bréfi, dags. 31. október 2011, þar sem hann ítrekaði fyrra svar sitt í bréfi frá 9. september 2011.

Þá sendi umboðsmaður stefnanda einnig bréf, dags. 14. nóvember 2011, og var efni þess, samkvæmt yfirskrift bréfsins, skýring á fráviki í álagningu gjalds umboðsmanns skuldara vegna ársins 2011. Þar segir að við endanlega álagningu gjalds vegna reksturs umboðsmanns skuldara árið 2011 hafi komið fram breyting á heildarálagningarstofni er lá til grundvallar álagningunni frá því sem kynnt var með bréfi 30. september 2011. Þar hafi komið fram að heildarumfang útlána allra gjaldskyldra aðila 31. desember 2020 sé 3.720.337 þúsund krónur en við endanlega álagningu gjaldsins hafi hins vegar komið í ljós að heildarumfangið hafi verið 3.686.347 þúsund krónur.

Síðan segir:

„ALMC hf. var með útlán að fjárhæð 86.120.000 þ.kr. eða 2,31% heildarumfangs útlána 31.12.2012 í stað 2,34% nú. (sé % óbreytt kemur mismunur fram í 3. aukastaf eða síðar.)

ALMC hf. þarf því að greiða gjald að fjárhæð 19.629.793 kr. sbr. áður sendum greiðsluseðli með gjalddaga 1. nóvember 2011.“

Í stefnu kemur fram að stefnandi hafi næst fregnað af málinu eftir að Fjársýsla ríkisins hafði skuldajafnað kröfunni á móti inneign stefnanda hjá fjársýslunni. Skuldajöfnuðurinn hafi farið fram án samþykkis stefnanda og án þess að stefnanda gæfist kostur á að setja fram andmæli.

Samkvæmt greiðslukvittun, dags. 21. nóvember 2011, var krafa stefnda greidd þann 1. nóvember 2011, annars vegar 9.249.283 kr. vegna ársins 2011, með gjalddaga 1. september 2011, og hins vegar 7.648.042 kr. vegna sama árs, eða samtals 16.897.325 kr., með gjalddaga 1. nóvember 2011.

Á framlögðu yfirliti úr tekjubókhaldi, dags. 23. apríl 2012, kemur fram að kröfurnar voru greiddar með skuldajöfnuði þann 1. nóvember 2011.

Þá liggur fyrir tölvupóstur starfsmanns fjársýslu ríkisins, dags. 30. apríl 2012, þar sem fram kemur að stefnandi hafi einungis átt að greiða vegna tímabilsins ágúst til september 2010 eða 3.628.999 kr. og að álagningu vegna ársins 2011, 19.629.793 kr. megi fella niður að öllu leyti. Samkvæmt fyrirliggjandi tölvupósti frá starfsmanni fjármálaráðuneytisins og meðfylgjandi yfirliti úr tekjubókhaldi, dags. 8. júní 2012, voru þessar breytingar færðar inn í bókhaldið og átti stefnandi þá inneign hjá stefnda að fjárhæð 13.268.363 kr.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Ólögmæt skattlagning

Stefnandi byggir á því að gjald til umboðsmanns skuldara, eins og það var innheimt samkvæmt framansögðu, sé skattur í skilningi laga. Skatta má einungis leggja á, breyta eða afnema með lögum, sbr. 40. gr. stjórnarskrárinnar, og í 77. gr. stjórnarskrárinnar segir að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Í ákvæðunum felst bann við framsali skattlagningarvalds til stjórnvalda. Í lögum frá Alþingi verður að koma skýrt fram hvaða aðilar eru skattskyldir, ákvæði um skattstofn, og skattprósentu og reglur um ákvörðun viðkomandi skatts (skýrsla Umboðsmanns Alþingis frá árinu 1992, bls. 9). Ákvæði 5. gr. laga nr. 100/2010 uppfyllir ekki þessi skilyrði, eins og hér verður rökstutt nánar:

Í fyrsta lagi er 5. gr. laga nr. 100/2010 ekki nógu skýr til að vera grundvöllur fyrir skattheimtu. Í 5. gr. laganna segir að gjaldið skuli greiða í „hlutföllum við umfang lánastarfsemi sinnar“, án nánari skilgreiningar. Allt of óljóst er við hvað er átt, hver gjaldstofninn eigi að vera. Lagaákvæðið uppfyllir ekki skilyrði 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, sem kveða á um að skattar verði einungis lagðir á samkvæmt heimild í lögum.

Í öðru lagi er ekkert ákvæði í lögum nr. 100/2010 um álagningarstofn, álagningarhlutföll og skattprósentu. Stjórnvöldum er í sjálfvald sett að ákveða þessi atriði og þar með fjárhæð hins umdeilda gjalds. Af sömu ástæðu og hér að framan geta lögin því ekki talist gild skattlagningarheimild, þar sem skilyrðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar er ekki fullnægt.

Í þriðja lagi eru reglur um ákvörðun viðkomandi skatts ekki nægjanlega skýrar, sbr. hugtakið útlánastarfsemi.

Í fjórða lagi er bent á að umboðsmaður skuldara gat ekki svarað spurningum stefnanda er lutu að því hvernig fjárhæð gjaldsins var ákvörðuð, með tilliti til hinnar óskýru 5. gr. laga nr. 100/2010. Stefnandi hefur því enga möguleika haft til að staðreyna útreikning fjárhæðarinnar, sem um ræðir.

Í fimmta lagi bendir stefnandi á að félaginu var skipuð skilanefnd 9. mars 2009, og veitt greiðslustöðvun 19. mars 2009, samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Meðferð samsvarandi slitameðferð en í nafni greiðslustöðvunar hófst 22. apríl 2009. Frá 9. mars 2009 hefur stefnandi ekki rekið neina útlánastarfsemi í venjubundnum skilningi þess orðs. Starfsemi stefnanda hefur takmarkast við að þjónusta eldri viðskiptavini og í þeim örfáu tilvikum að ný lán hafa verið veitt, hefur slík ákvörðun byggst á því sjónarmiði að það sé þáttur í nauðsynlegu viðhald á eignasafni félagsins. Stefnandi áréttar ennfremur að það hafi alla tíð fallið utan starfsemi hans að veita einstaklingum lán. Þau örfáu lán, sem einstaklingar hafi fengið, hafi verið vegna atvinnurekstrar. Aukinheldur er yfirgnæfandi hluti útlánasafns stefnanda kröfur á hendur erlendum aðilum, sem eru umboðsmanni skuldara óviðkomandi með öllu. Ef frá eru talin samskipti vegna hinnar umdeildu gjaldtöku þá hefur stefnandi ekki átt nein einustu samskipti við embætti umboðsmanns skuldara. Enginn viðskiptamaður stefnanda hefur leitað til umboðsmanns skuldara vegna skulda við stefnanda. Ákvæði 5. gr. laga nr. 100/2000 felur í sér sértæka skattlagningu, til að kosta rekstur tiltekinnar ríkisstofnunar, þ.e. umboðsmanns skuldara. Til þess að svo sértæk skattlagning standist jafnræðisreglu stjórnarskrár, sbr. 65. gr. hennar, þurfa að vera til staðar innbyrðis efnisleg tengsl annars vegar milli ríkisstofnunarinnar, sem á í hlut og hins vegar gjaldandans. Þessi tengsl eru ekki fyrir hendi í tilviki stefnanda og umboðsmanns skuldara, a.m.k. ekki eins og gjaldið var ákveðið eftir því sem best verður séð.

Að síðustu bendir stefnandi á lagabreytingar á skattlagningarheimildinni, sem á reynir í málinu, eftir að gjaldið umdeilda var lagt á.

Afturvirk skattlagning

Samkvæmt 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands verður enginn skattur lagður á „nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu“. Hið umdeilda gjald virðist lagt á andstætt þessu. Skýringarbréf umboðsmanns skuldara, dags. 9. september og 31. október 2011, bera með sér að við gjaldtöku sé miðað við upplýsingar um umfang útlána gjaldskyldra aðila í lok ársins 2009, þ.e. áður en lögin nr. 100/2010 voru sett. Þegar af þessari ástæðu er gjaldtakan ólögmæt, þ.e.a.s. andstæð 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar.

Krafan fallin niður fyrir vanlýsingu

Stefnandi bendir einnig á að á árinu 2010 hafi stefnandi sætt meðferð samsvarandi slitameðferð, samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem gerð er grein fyrir hér að framan. Kröfulýsingarfresti lauk 18. júlí 2009 og nauðasamningur komst endanlega á 25. ágúst 2010. Hvorki umboðsmaður skuldara né heldur Fjársýsla ríkisins lýsti kröfu við slitameðferð stefnanda. Stefnandi byggir á því að ekki verði lagður skattur á bú í gjaldþrotaskiptum eða fyrirtæki sem sætir slitameðferð samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002, nema heimild hafi verið til þess í lögum er viðkomandi skiptameðferð/slitameðferð hófst. Slíkt fæli í sér afturvirka skattlagningu, sbr. framangreint. Auk þess kemst krafa sem þessi ekki að við meðferðina, sbr. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem einnig á við um fjármálafyrirtæki í slitameðferð. Krafan gegn stefnanda, hafi hún einhvern tíma verið til, er fallin niður fyrir vanlýsingu samkvæmt síðastnefndu lagaákvæði.

Fjárhæð o.fl.

Fjárhæð stefnukröfu samsvarar fjárhæðinni sem Fjársýsla ríkisins tók af inneign stefnanda, samkvæmt greiðslukvittun dags. 21. nóvember 2011.

Í kröfu stefnanda eru innbyggðar varakröfur um lægri fjárhæð verði gegn væntingum stefnanda komist að þeirri niðurstöðu að einungis beri að lækka kröfuna. Sérstaklega er bent á að samkvæmt lögum nr. 100/2010 hvílir gjaldskyldan á „lánastofnunum, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki“. Stefnandi hætti með öllu að vera lánastofnun 4. október 2010, er starfsleyfi var afturkallað, eins og að framan hefur verið rakið. Það eitt og sér ætti að leiða til þess að gjald umboðsmanns skuldara yrði 278/365 hlutar fjárhæðarinnar sem stofnunin ákvað.

Embætti umboðsmanns skuldara er ríkisstofnun og ber íslenska ríkið fjárhagslega ábyrgð á skuldbindingum hennar. Enn fremur er bent á að Fjársýsla ríkisins innheimti gjaldið með skuldajöfnuði, eins og að framan er útlistað. Er kröfunni því beint gegn íslenska ríkinu.

Krafa um dráttarvexti er gerð með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málskostnaðarkrafa er gerð með stoð í 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt er skaðleysiskrafa, þar sem stefnandi rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og eignast ekki frádráttarrétt við greiðslu skattsins, samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi rekur í greinargerð sinni að embætti umboðsmanns skuldara sé ríkisstofnun sem sett var á stofn með lögum nr. 100/2010 og tók til starfa við gildistöku laganna hinn 1. ágúst 2010. Í 5. gr. laganna var fjallað um greiðslu kostnaðar af rekstri embættisins. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skyldu lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir standa straum af kostnaði við rekstur embættisins með greiðslu sérstaks gjalds. Umrætt gjald skyldi renna beint til umboðsmanns skuldara og skyldi gjaldið innheimt af stofnuninni sjálfri. Í 5. mgr. 5. gr. var kveðið á um að fyrir 1. júní ár hvert skyldi umboðsmaður skuldara gera drög að áætlun um starfsemi sína næsta almanaksár og skyldu gjaldskyldir aðilar fá hana senda til umsagnar. Að fengnum umsögnum skyldi umboðsmaður skuldara gera áætlun og senda hana ráðherra til samþykktar. Samþykkti ráðherra áætlunina óbreytta skyldi miða álagningu við hana en teldi hann að breyta þyrfti henni skyldi veita gjaldskyldum aðilum og umboðsmanni skuldara tveggja vikna umsagnarfrest um tillögur ráðherra en að þeim tíma loknum skyldi ráðherra taka ákvörðun um álagningu gjalds. Miða skyldi við að gjaldskyldir aðilar greiði gjaldið í hlutfalli við umfang útlánastarfsemi sinnar. Í ákvæði til bráðabirgða III í lögunum var kveðið sérstaklega á um innheimtu gjaldsins fyrir þann hluta ársins 2010 sem embætti umboðsmanns starfaði, þ.e. frá 1. ágúst til 31. desember 2010. Samkvæmt því ákvæði skyldi útreikningi á kostnaði og greiðslu kostnaðar háttað með sama hætti og segir í 5. gr., þó þannig að miða skyldi við drög að áætlun sem starfshópur samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II gerði eins fljótt og auðið væri eftir að lögin hefðu verið samþykkt og álagning gjaldsins fara fram svo fljótt sem unnt væri eftir það. Aukið var við það ákvæði með 16. gr. laga nr. 135/2010 sem öðlaðist gildi 2. desember 2010 og þar kveðið á um að við gjaldtöku vegna ársins 2010 skyldi miða við upplýsingar um umfang útlána gjaldskyldra aðila í lok ársins 2009 og skyldi gjalddagi gjaldsins vera 31. desember 2010.

Þegar umboðsmaður skuldara vann að undirbúningi álagningar gjalds vegna reksturs embættisins á árinu 2010 var leitað eftir aðstoð Fjármálaeftirlitsins til að fá lista yfir þau fjármálafyrirtæki sem höfðu starfsleyfi sem lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga um fjármálafyrirtæki, á umræddu tímabili. Einnig veitti Fjármálaeftirlitið stofnuninni upplýsingar um umfang útlánastarfsemi viðkomandi aðila. Upplýsingaöflun þessi reyndist tímafrekari en áætlað var og því dróst álagning gjaldsins og reyndist ekki unnt að fylgja tímafrestum samkvæmt ákvæði III til bráðabirgða, sbr. 5. gr. laga um umboðsmann skuldara.

Umboðsmanni skuldara var ákvörðuð 320 milljóna kr. fjárheimild í fjáraukalögum fyrir árið 2010, sbr. lög nr. 139/2010. Á grundvelli annars vegar upplýsinga Fjármálaeftirlitsins um gjaldskylda aðila og umfang útlána þeirra og hins vegar ákvörðunar Alþingis um fjárheimild embættisins fyrir árið 2010 og raunútgjöldum embættisins sem voru rúmlega 292 milljónir á því ári var gjald lagt á gjaldskylda aðila vegna ársins 2010 í ágúst 2011.

Álagning og innheimta vegna ársins 2011 fór síðan fram á haustmánuðum 2011. Byggði sú álagning og innheimta á upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu og fjárhæð rekstrarfjár stofnunarinnar fyrir árið 2011 sem var ákvörðuð af Alþingi í fjárlögum og fjáraukalögum fyrir árið 2011.

Ákvæði um greiðslu kostnaðar við umboðsmann skuldara voru tekin til endurskoðunar á árinu 2011. Í desember 2011 voru samþykkt sérstök lög um það efni, lög nr. 166/2011, um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Gilda þau lög um álagningu og innheimtu gjalds til umboðsmanns skuldara frá og með árinu 2012.

Stefnanda ALMC hf. var með greiðsluseðli, dags. 23. ágúst 2011, gert að greiða gjald til umboðsmanns skuldara vegna reksturs embættisins á árinu 2010 að fjárhæð 9.072.496 kr. Með bréfi lögmanns ALMC hf., dags. 5. september 2011, var farið fram á að umboðsmaður skuldara veitti nánari upplýsingar um grundvöll gjaldsins. Umboðsmaður skuldara svaraði með bréfi, dags. 9. september 2011, auk þess sem hann ítrekaði kröfu sína á hendur ALMC hf. um greiðslu gjaldsins. Lögmaður ALMC hf. sendi umboðsmanni skuldara bréf dags. 27. október 2011 þar sem ítrekuð var ósk hans um nánari skýringar. Umboðsmaður skuldara svaraði með bréfi dags. 31. október 2011.

Umboðsmaður skuldara sendi ALMC hf. tvo greiðsluseðla með bréfum dags. 30. september 2011 og 14. nóvember 2011 þar sem krafist var greiðslu gjalds vegna rekstrar stofnunarinnar fyrir árið 2011, alls að fjárhæð 19.629.793 kr. Var gjalddagi greiðslu vegna ársins 2011 þann 1. nóvember 2011.

Samkvæmt samkomulagi milli umboðsmanns skuldara og Fjársýslu ríkisins sér Fjársýslan um framkvæmd innheimtu gjalda fyrir umboðsmann. Fjársýsla ríkisins skuldajafnaði gjaldkröfum umboðsmanns skuldara á hendur stefnanda að fjárhæð 16.897.325 kr. á móti inneign stefnanda að fjárhæð 16.897.325 kr. vegna ofgreiddra opinberra gjalda þann 1. nóvember 2011, sbr. greiðslukvittun dags. 21. nóvember 2011.

Í máli þessu krefst stefnandi endurgreiðslu á þeim gjöldum sem fyrirtækið greiddi með skuldajöfnuði að fjárhæð 16.897.325 kr. vegna áranna 2010 og 2011 auk vaxta og málskostnaðar.

Er gjöld til umboðsmanns skuldara vegna áranna 2010 og 2011 voru lögð á stefnanda lágu ekki fyrir upplýsingar um að starfsleyfi stefnanda hefði verið afturkallað 4. október 2010 og var það fyrst með stefnu í máli þessu sem upplýsingar og gögn þar að lútandi bárust. Í þeim tilvikum þar sem starfsleyfi lánastofnana hafa verið afturkölluð á miðju ári hefur fjárhæð gjalda verið lækkuð hlutfallslega í samræmi við það. Í samræmi við það á félagið aðeins að greiða gjald til umboðsmanns skuldara fyrir tímabilið ágúst og september 2010 eða 3.628.999 kr. og hefur álagning vegna ársins 2010 verið leiðrétt í samræmi við það og álagning vegna ársins 2011 að fjárhæð 19.629.793 kr. hefur verið felld niður að öllu leyti.

Stefnandi reisir kröfur sínar um endurgreiðslu í fyrsta lagi á því að álagning gjalds til umboðsmanns skuldara á grundvelli 5. gr. laga nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara feli í sér ólögmæta skattlagningu, framsal skattlagningarvalds og afturvirkni sem fari gegn ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Í lögum verði að koma skýrt fram hvaða aðilar eru skattskyldir, ákvæði um skattstofn og skattprósentu og reglur um ákvörðun viðkomandi skatts sem ákvæði 5. gr. laga nr. 100/2010 uppfylli ekki.

Ekki er unnt að fallast á að þeir annmarkar hafi verið á lagasetningu og álagningu hins umþrætta gjalds að það varði ógildingu álagningarinnar. Umboðsmaður skuldara byggði innheimtu umrædds gjalds fyrir rekstrarárið 2010 á ákvæðum laga nr. 100/2010 og fjáraukalögum vegna ársins 2010. Skýrt kemur fram í 5. gr. laganna að gjaldstofninn skuli ákveðinn sem kostnaður við starfsemi umboðsmanns skuldara þ.e. rekstrarkostnaður. Fjárhæð rekstrarkostnaðar embættisins var ákveðinn í fjáraukalögum fyrir árið 2010. Þá eru ákvæði um skattprósentu, gjaldskyldir aðilar skulu greiða gjaldið í hlutfalli við umfang útlánastarfsemi sinnar.

Ekki fæst séð að álagning vegna ársins 2010 feli í sér afturvirka skattlagningu andstætt 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár. Lög um umboðsmann skuldara öðluðust gildi hinn 1. ágúst 2010 og var þar kveðið á um í 5. gr. um skattskyldu að miða skyldi við að gjaldskyldir aðilar greiddu gjaldið í hlutfalli við umfang útlánastarfsemi sinnar. Þá var í ákvæði til bráðabirgða III kveðið á um gjaldskyldu og tilhögun á útreikningi á kostnaði og greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmann skuldara fyrir þann hluta ársins 2010 sem eftir væri þegar lögin öðluðust gildi. Ákvæði um skattskyldu og skatthæð höfðu þannig þegar verið lögtekin er lög nr. 135/2010 sem breyttu ákvæðum 5. gr. og ákvæði til bráðabirgða III öðluðust gildi hinn 2. desember 2010. Í 15. gr. þeirra laga var sú breyting gerð á 5. gr. laganna að miða skyldi við umfang útlánastarfsemi í lok næstliðins árs og í 16. gr. var bætt við ákvæði III til bráðabirgða þess efnis að við gjaldtöku vegna ársins skyldi miða við upplýsingar um umfang útlána gjaldskyldra aðila í lok ársins 2009 og skyldi gjalddagi gjaldsins vera 31. desember 2010.

Þeim sjónarmiðum stefnanda að innbyrðis tengsl skorti í tilviki stefnanda og umboðsmanns skuldara, að sértæk skattlagning í þágu stofnunarinnar fái ekki staðist jafnræðisreglu hvað hann varðar og að lagaheimild hafi skort til að leggja gjaldið á fjármálafyrirtæki sem sæti slitameðferð samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002, er eindregið vísað á bug.

Ákvæði laga nr. 100/2010 gera hvorki mun á því hverjum eru veitt útlán né heldur hvenær útlán eru veitt og skiptir ekki máli að stefnandi hafi verið í slitameðferð. Um er að ræða lögbundið gjald sem lagt er á allar lánastofnanir með starfsleyfi og telst greiðsla þess hluti af eðlilegum rekstrarkostnaði félagsins sem því er heimilt að greiða á grundvelli XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, sbr. ákvæði laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991. Verður ekki séð að það skipti máli að ALMC hf. hafi á umræddu tímabili verið í slitameðferð. Stefnandi hafði á tímabilinu frá 1. ágúst 2010 til 4. október 2010 starfsleyfi sem lánastofnun og bar því á grundvelli ákvæðis III til bráðabirgða, sbr. 5. gr. laga nr. 100/2010, að greiða gjald til umboðsmanns skuldara.

Þá byggir stefnandi á því að krafa umboðsmanns skuldara um greiðslu umrædds gjalds sé fallin niður vegna vanlýsingar, þar sem henni hafi ekki verið lýst fyrir lok kröfulýsingarfrests vegna slita félagsins, þann 18. júlí 2009. Þetta fær ekki staðist.

Umrædd krafa vegna ársins 2010 féll í gjalddaga 31. desember 2010 og varð þannig ekki til fyrr en löngu eftir að kröfulýsingarfrestur rann út. Samkvæmt heimild í 3. mgr. 103. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki ákvað slitastjórn að leggja fyrir kröfuhafa frumvarp að nauðasamningi sem dags. var 22. júní 2010. Nauðasamningur stefnanda var samþykktur 13. júlí 2010 og öðlaðist hann gildi hinn 18. ágúst 2010. Samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. hefur nauðasamningur ekki áhrif á kröfur sem hafa orðið til eftir að úrskurður gekk um heimild til að leita nauðasamnings.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda er til vara krafist stórkostlegrar lækkunar stefnukrafnanna. Stefnandi krefst endurgreiðslu á 16.897.325 kr. Eins og gerð er grein fyrir í málavaxtalýsingu hér að framan hefur álagning vegna ársins 2011 verið felld niður og krafa vegna ársins 2010 verið lækkuð í 3.628.999 kr. og hafa stefnanda þannig þegar verið endurgreiddar 13.268.326 kr. Kröfu stefnanda um dráttarvexti frá 1. nóvember 2011 er mótmælt. Það er fyrst við höfðun máls þessa sem stefnandi hefur uppi kröfu endurgreiðslu gjaldsins og getur stefnandi ekki átt rétt til dráttarvaxta fyrir þann tíma, sbr. 2. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.

Niðurstaða

Í máli þessu gerði stefnandi upphaflega kröfu um að stefndi endurgreiddi honum 16.897.325 kr. vegna greiðslu gjalds til umboðsmanns skuldara. Ekki er ágreiningur um að gjaldið var greitt með skuldajöfnuði þann 1. nóvember 2011 með inneign stefnanda hjá Fjársýslu ríkisins. Samkvæmt gögnum málsins var krafa stefnda á hendur stefnanda vegna ársins 2010 lækkuð í 3.628.999 kr. og krafa vegna ársins 2011 felld niður að öllu leyti þar sem starfsleyfi stefnanda sem viðskiptabanka var afturkallað þann 4. október 2010. Við upphaf aðalmeðferðar lækkaði stefnandi dómkröfu sína í 3.628.962 kr. og féllst á þau rök stefnda að hluti kröfunnar hefði þegar verið endurgreiddur stefnanda í samræmi við ofangreint. Ekki er því ágreiningur um fjárhæð dómkröfunnar.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að gjaldið sé skattur og að um sé að ræða ólögmæta skattlagningu sem fari í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. lög nr. 33/1944, um hafi verið að ræða afturvirka skattlagningu, sbr. 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar og að krafan hafi verið fallin niður vegna vanlýsingar.

Stefnandi byggir á því að til að svo sértæk skattlagning sem greinir í 5. gr. standist jafnræðisreglu stjórnarskrár þurfi að vera til staðar innbyrðis efnisleg tengsl á milli ríkisstofnunar og gjaldandans og séu þessi tengsl ekki fyrir hendi í tilviki stefnanda. Það hafi fallið utan starfsemi stefnanda að veita einstaklingum lán og hann hafi engin samskipti átt við umboðsmann skuldara. Af hálfu stefnda er þessum sjónarmiðum vísað á bug.

Í athugasemdum í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem hafði að geyma það ákvæði sem nú er að finna í 77. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að hugtakið skattur er ekki bundið við gjöld sem bókstaflega eru nefnd skattar í lögum eins og á t.d. við um tekjuskatt, eignarskatt og virðisaukaskatt, heldur nái það einnig til gjalda sem hafa sömu einkenni, svo sem útsvar, sóknargjald og tollar. Kemur þar jafnframt fram að í þessu sambandi skuli tekið mið af viðteknum skilgreiningum á þessu hugtaki eins og það hafi verið markað með dómsúrlausnum og í fræðikenningum. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið lagt til grundvallar að gjald teljist til skatts í skilningi 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar ef lög gera ráð fyrir að þeim sé að minnsta kosti að hluta til ráðstafað til annarra verkefna en þeirra sem talist geta til þjónustu við þá sem gjaldið er lagt á. Því verði lagaheimildir til töku gjaldsins að fullnægja kröfum 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Gjald það sem hér er fjallað um er ætlað til að greiða rekstrarkostnað embættis umboðsmanns skuldara og er m.a. lagt á þá sem uppfylla það skilyrði að vera lánastofnun samkvæmt 4. gr. laga nr. 161/2002 án tillits til þess hvort lántakendur hjá þeim séu viðskiptavinir umboðsmanns eða ekki. Stefnandi er því gjaldskyldur samkvæmt lögunum þrátt fyrir að fæstir lántakar hans séu einstaklingar. Samkvæmt stefnu miðaðist starfsemi stefnda við að veita meðalstórum fagfjárfestum í mið- og norðurhluta Evrópu fjárfestingarbankaþjónustu og þau örfáu lán sem einstaklingar hafa fengið hafa verið vegna atvinnustarfsemi. Er því ljóst að gjald það sem lagt var á stefnanda rann einungis að óverulegu leyti til þess að þjónusta viðskiptavini stefnanda. Verður því að telja að hér sé um skatt að ræða í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.

Af ofangreindu má ráða að stefnandi lánaði einstaklingum í einhverjum tilvikum en þeir höfðu samkvæmt lögum nr. 100/2010 heimild til að leita aðstoðar umboðsmanns. Með hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið er það mat dómarans að ekki hafi verið sýnt fram á að innbyrðis efnisleg tengsl hafi skort milli stefnanda og embættis umboðsmanns skuldara þannig að talið verði að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár.

Stefnandi telur að 5. gr. sé ekki nógu skýr til að vera grundvöllur skattheimtu, ekki séu ákvæði í lögunum um álagningarstofn, álagningarhlutfall og skattprósentu, reglur um ákvörðun skattsins séu ekki nægilega skýrar og að stefnandi hafi ekki haft möguleika á að staðreyna útreikninga.

Stefndi hafnar því að þeir annmarkar hafi verið á lagasetningu og álagningu gjaldsins að leiða eigi til ógildingar álagningarinnar. Innheimta gjaldsins fyrir árið 2010 hafi verið byggð á ákvæðum laga nr. 100/2010 og fjáraukalögum vegna ársins 2010. Í 5. gr. laga nr. 100/2010 komi skýrt fram að gjaldstofninn skuli ákveðinn sem kostnaður við starfsemi umboðsmanns skuldara, það er rekstrarkostnaður. Þá séu ákvæði um skattprósentu skýr um að gjaldskyldir aðilar eigi að greiða í hlutfalli við umfang útlánastarfsemi sinnar.

Samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar verður skattur einungis á lagður með lögum og samkvæmt 77. gr. hennar má ekki fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.

Gjald það sem stefnandi krefst hér endurgreiðslu á var upphaflega lagt á með lögum nr. 100/2010 um umboðsmann skuldara sem samþykkt voru 24. júní 2010 og tóku gildi þann 1. ágúst sama ár. Samkvæmt 5. gr. laganna áttu lánastofnanir, sbr. 4. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir að standa straum af kostnaði við rekstur embættis umboðsmanns skuldara með greiðslu sérstaks gjalds sem rynni til umboðsmanns og væri innheimt af stofnuninni. Ákvörðun um fjárhæð var sett í hendur starfshóps sem samkvæmt bráðabirgðaákvæði III skyldi gera drög að áætlun um kostnað við rekstur embættisins sem leggja skyldi til grundvallar við álagningu gjaldsins. Með þessu var lagt í hendur starfshóps að ákvarða hvaða fjárhæð skyldi innheimta á grundvelli þessara lagaákvæða og yrði þeirri fjárhæð svo skipt á þá aðila sem uppfylltu það skilyrði að teljast vera lánastofnun samkvæmt 4. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sinnar. Álagning gjaldsins átti að fara fram eigi síðar en 15. janúar ár hvert og greiðast ársfjórðungslega með þremur jöfnum greiðslum. Í bráðabirgðaákvæði III í lögunum segir að útreikningi á kostnaði og við greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara fyrir þann hluta ársins 2010 sem eftir er þegar lögin öðlast gildi skuli háttað með sama hætti og kveðið er á um í 5. gr., þó þannig að miða skuli við drög að áætlun sem starfshópur samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II geri eins fljótt og auðið er eftir að lögin hafa verið samþykkt. Loks segir að álagning gjaldsins á þeim grundvelli vegna ársins 2010 skuli fara fram svo fljótt sem unnt er eftir það í samræmi við ákvæði 5. gr.

Með lögum nr. 135/2010 sem tóku gildi þann 1. desember 2010 var lokamálsgrein 5. mgr. 5. gr. laga nr. 100/2010 breytt á þann veg að miða skuli við að gjaldskyldir aðilar greiði gjaldið í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sinnar í lok næstliðins árs. Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi með ákvæðinu segir að nefndin hafi fengið upplýsingar þess efnis að við útreikning álagningar gjalds hafi komið í ljós vankantar sem sníða þurfi af. „Í 5. mgr. 5. gr. er kveðið á um að gjaldskyldir aðilar greiði gjaldið í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sinnar. Til að tryggja virkni og skýrleika ákvæðisins er lagt til að miða skuli við upplýsingar um umfang útlánastarfsemi í lok næstliðins árs.“

Þann 1. janúar 2012 tóku gildi ný lög um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011. Í 4. gr. laganna koma fram ítarlegri ákvæði um álagningarstofn gjaldsins, þ.e. að miða skuli við útlán gjaldskylds aðila á ákveðnu tímamarki. Þá eru útlán skilgreind. Í greinargerð sem fylgdi lagafrumvarpinu segir að eftir stofnun embættis umboðsmanns skuldara í ágúst 2010 hafi vaknað spurningar um hvernig bæri að standa að framkvæmd 5. gr. laga um umboðsmann skuldara. „Ákvæðinu var breytt með lögum nr. 135/2010, um breytingu á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga, og fleiri lögum, og var markmið breytingarinnar að gera ákvæðið skýrara og auðvelda innheimtu gjaldsins. Í nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar frá 25. nóvember 2010 kemur fram að nefndin hafi fengið upplýsingar þess efnis að við útreikning álagningar gjalds hafi komið í ljós vankantar sem sníða þurfi af. Þrátt fyrir framangreinda breytingu hefur áfram ríkt nokkur óvissa um hvernig standa skuli að álagningu samkvæmt ákvæðinu auk þess sem upplýsingaöflun hefur reynst flóknari en gert var ráð fyrir.“

Hér er deilt um álagningu vegna ágúst og september 2010, það er vegna tímabila sem liðin voru þegar lögunum var fyrst breytt. Af ofangreindum lagabreytingum og greinargerðum er ljóst að löggjafinn taldi sjálfur að vankantar væru á lögunum hvað varðar sum þeirra atriða sem stefnandi byggir á að hafi verið áfátt.

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi í þinghaldi þann 12. júní 2012 lagði stefndi fram tölvupóst frá starfsmanni umboðsmanns skuldara dags. 5. júní 2012 þar sem fram koma skýringar á því hvernig álagt gjald var reiknað út. Þar segir:

„Straumur–Burðarás fjárfestingarbanki var á árinu 2010 með 3,10 heildarútlána fjármálafyrirtækja eða 3,1% af 4.426.819.569 = 137.410.512 og fékk því á sig upphaflega álagningu fyrir tímabilið 1. ágúst – 31. desember 2010 kr. 9.072.496 sem var 3,1% af raunútgjöldum umboðsmanns skuldara á því ári en þau námu 292.279.438.

Síðar kom í ljós að fyrirtækið var einungis með starfsleyfi 2 mánuði af þeim 5 sem embættið starfaði árið 2010 og var álagning leiðrétt þannig að hún lækkaði í 3.628.999 þ.e. dregnir voru frá 3 mánuðir af þeim 5 er lagt var á fyrir. Gjalddagi gjaldsins var 1. nóvember 2011 með eindaga 15. nóvember 2011.“

Eins og mál þetta liggur nú fyrir kemur einungis til skoðunar hvort ákvæði laga nr. 100/2010 eins og þau voru upphaflega standist 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar en ekki síðari breytingar sem gerðar hafa verið á lögunum. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði III átti álagning vegna ársins 2010 að fara fram á grundvelli draga starfshópsins að áætlun en ákvæði 5. mgr. 5. gr. gerði ráð fyrir lengri ferli þar sem bæði umboðsmaður skuldara og gjaldskyldir aðilar hafa umsagnarfrest og endar ferilinn loks með ákvörðun ráðherra. Gjaldið var ekki lagt á stefnanda fyrr en með greiðsluseðli sem dagsettur var 23. ágúst 2011 og þá á grundvelli raunútgjalda umboðsmanns vegna ársins 2010 en ekki í samræmi við ákvæði laganna.

Stefndi byggir á því að fjárhæð skattstofns hafi komið fram í fjáraukalögum fyrir árið 2010 en þar kemur fram að rekstrarkostnaður embættisins vegna ársins hafi verið 320.000.000 kr. Þau lög voru samþykkt á Alþingi þann 7. desember 2010. Ákvörðun um upphæð álagningar var með bráðabirgðaákvæðinu lögð í hendur þriggja manna starfshóps sem skipaður var af félags- og tryggingamálaráðherra. Stefnandi byggir á því að með þessu hafi skattlagningarvald verið framselt til stjórnvalds í andstöðu við ákvæði 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrár. Ákvæði leggur bann við því að stjórnvöldum sé falið að taka ákvörðun um það hvort skattur skuli á lagður, honum breytt eða hann afnuminn.

Eina hlutverkið sem nefndinni var falið og tengist álagningu gjaldsins var að gera áætlun um kostnað við rekstur embættis umboðsmanns skuldara árið 2010 en það voru lögin sjálf sem kváðu á um að slík áætlun skyldi verða grundvöllur álagningar. Telja verður að sú skipan mála hafi ekki verið í andstöðu við 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Hins vegar er tekið undir það með stefnanda að skatthlutfall hafi ekki verið nægilega skýrt skilgreint í lögunum þar sem ekki hafi komið fram í þar að ætlunin hafi verið sú að miðað væri við fjárhæð útlána eins og raunin varð heldur í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sem mögulegt er að mæla á annan hátt. Loks skortir á að tilgreint sé það tímamark sem miða á útlán við. Öll þessi skipan mála leiddi til þess að stefnandi hafði engar forsendur til að staðreyna álagninguna. Með hliðsjón af þessu er það niðurstaða dómarans að á skorti að nægilega hafi verið tilgreint í lögunum hver væri skattstofn og hvert væri skatthlutfall og verður því að telja að um ólögmæta skattlagningu hafi verið að ræða sem hafi brostið lagastoð og að með henni hafi verið brotið gegn 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.

Þá byggir stefnandi einnig á því að álagning gjaldsins hafi verið afturvirk og því í andstöðu við ákvæði 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir að enginn skattur skuli lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu. Stefnandi byggir á því að álagningin sé miðuð við útlán í lok ársins 2009. Þá hafi ekki verið búið að setja lögin og sé því um að ræða afturvirka skattlagningu í andstöðu við ákvæði 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar.

Nefnt ákvæði var sett í stjórnarskrá með lögum nr. 97/1995. Í greinargerð sem fylgdi lagafrumvarpinu segir að með reglunni sé ekki aðeins girt fyrir að sett verði afturvirk lög um nýja tegund skatta eða gjalda heldur verði einnig bannað að kveða á um hærri skatta og gjöld með lagabreytingu sem gerð yrði eftir á en einu gildi hvort slík hækkun stafi af t.d. breytingu á gjaldstofni eða gjaldahlutfalli. Þá segir að löggjöf mundi teljast afturvirk ef hún er sett eftir það tímamark sem skattskyldan eða skatthæðin á að taka mið af og að þar sem bann við afturvirkni skattalaga sé sett til að tryggja stöðu gjaldenda megi telja sjálfgefið að bannið eigi aðeins við um lagasetningar sem eru þeim íþyngjandi.

Hér er deilt um álagningu vegna ágúst og september árið 2010. Það var fyrst með lögum nr. 135/2010 að inn í lög um umboðsmann skuldara var sett ákvæði um að miða ætti við útlán í lok næstliðins árs og var það ákvæði því ekki í gildi á þeim tíma er gjaldið tekur til. Framlagður tölvupóstur, dags. 5. júní 2012, bendir til þess að viðmið við álagningu gjaldsins hafi verið útlán á árinu 2010.

Eins og rakið hefur verið er það niðurstaða dómarans að ekki hafi verið lagastoð fyrir álagningu gjaldsins í ágúst og september 2010 meðal annars þar sem ekki er tilgreint við hvaða tímamörk skuli miða umfang útlána.

Með hliðsjón af ofangreindu verður ekki talið að sýnt hafi verið fram á að skattlagningin sé í andstöðu við 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár.

Þá byggir stefnandi á því að hvorki umboðsmaður skuldara né fjársýsla ríkisins hafi lýst kröfunni við slitameðferð stefnanda og sé hún því niður fallin, sbr. 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Á árinu 2010 sætti stefnandi meðferð samsvarandi slitameðferð samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Kröfulýsingarfresti lauk 18. júlí 2009 og nauðasamningur var gerður 25. ágúst 2010. Stefnandi hélt áfram að vera til eftir að nauðasamningur var gerður en þær kröfur á hendur honum sem féllu undir nauðasamninginn og efndir þeirra breyttust í samræmi við efni samningsins. Samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga nr. 161/2002, hafa nauðasamningar ekki áhrif á kröfur sem orðið hafa til eftir að úrskurður gekk um heimild skuldara til að leita nauðasamninga. Það var fyrst með greiðsluseðli dagsettum 23. ágúst 2011 með gjalddaga 1. september 2011 og eindaga 15. sama mánaðar að stefnandi var krafinn um greiðslu gjaldsins. Krafan var því ekki orðin til þegar kröfulýsingarfrestur rann út og voru því ekki forsendur til að lýsa henni á þeim tíma. Er því hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að krafan hafi verið niður fallin vegna vanlýsingar.

Eins og hér hefur verið rakið er það niðurstaða dómarans að gjaldtakan hafi ekki stuðst við viðhlítandi lagaheimild og sé því ólögmæt. Ber því að dæma stefnda til að greiða stefnanda dómkröfu málsins auk vaxta eins og fram kemur í dómsorði.

Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnanda til greiðslu málskostnaðar sem telst hæfilega ákveðinn 700.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf G-kk-nf H-kk-nf hrl. og af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf M. Á-kvk-nf hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda ALMC hf., 3.628.962 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. febrúar 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 700.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf