E-1394/2019

Dómur

1. Mál þetta var höfðað 27. mars 2019 og dómtekið 4. október 2019. Málið var endurupptekið til frekari gagnaframlagningar að beiðni stefnda og með samþykki stefnanda til að leggja fram gögn sem varða afdrif kröfu stefnanda sem lýst var við búskipti stefnda. Málið var að nýju dómtekið 15. október. Stefnandi er A og stefndi er þb. Wow air hf., Katrínartúni 4 í Reykjavík.

2. Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 14.481.396 krónur auk dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 27. mars 2019 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu að mati dómsins. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, auk málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

3. Stefnandi starfaði sem flugvirki hjá Wow air hf. frá því í október 2016. Með bréfi Flugvirkjafélags Íslands til Wow air hf. þann 12. júní 2017 var tilkynnt um að stefnandi hefði verið skipaður trúnaðarmaður félagsins hjá Wow air hf. Með bréfi Wow air hf. þann 26. september 2018 var stefnanda sagt upp störfum hjá félaginu með samningsbundnum fyrirvara, en sú uppsögn var dregin til baka eftir að fram komu mótmæli Flugvirkjafélags Íslands til Wow air hf. þann 10. október 2018. Stefnandi tilkynnti um það til Wow air hf. þann 29. október 2018 að hann hygðist hefja töku fæðingarorlofs miðað við áætlaðan fæðingardag barns sem hann átti von á […]. Þann 15. nóvember 2018 tilkynnti stefnandi um það til Wow air hf. að hann vildi fresta töku fæðingarorlofsins um óákveðinn tíma. Með bréfi Wow air hf. þann 13. desember 2018 var stefnanda svo tilkynnt um að hann væri meðal þeirra sem sagt hefði verið upp störfum hjá félaginu í hópuppsögn sem tilkynnt var um þann dag. Eftir uppsögnina bauðst stefnanda að ljúka þjálfunarferli til starfsréttinda hjá Wow air hf. sem hann hafði hafið en átti ólokið þegar að uppsögninni kom, en er stefnandi hafði tilkynnt um að hann liti á uppsögnina sem ólögmæta og að hann hygðist leita réttar síns vegna hennar dró Wow air hf. til baka samþykki sitt fyrir því að stefnandi fengi að ljúka þjálfun á þeirra vegum. Dómkröfur stefnanda í þessu máli fjalla um bótakröfu sem nemi launum í eitt ár frá lokum uppsagnarfrests, auk miskabótakröfu vegna meintrar ólögmætrar uppsagnar, en varða ekki uppgjör kjarasamningsbundinna eða lögbundinna réttinda hans gagnvart þb. Wow air hf. sem fram hefur komið að hefur að stærstum hluta hlotið samþykki skiptastjóra.

4. Stefnandi krefst bóta vegna ólögmætrar uppsagnar ráðningarsamnings og byggir á því meðal annars að uppsögn hans hafi verið ólögmæt þar sem hann hafi notið ráðningarverndar sem trúnaðarmaður stéttarfélags síns, samkvæmt 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, og einnig á grundvelli ákvæða laga um fæðingar og foreldraorlof nr. 95/2000 þar sem lagt sé bann við að starfsmanni sé sagt upp störfum vegna þess að hann hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar eða foreldraorlofs eða sé í fæðingar eða foreldraorlofi nema gildar ástæður séu fyrir hendi. Þá byggir stefnandi á því að röksemdir stefnda sem varða rekstrarerfiðleika hans geti ekki talist gildar ástæður fyrir uppsögninni þar sem fyrir liggi að verkefni eins og þau sem hann vann að hafi áfram verið unnin hjá stefnda og að ekki hafi öllum flugvirkjum verið sagt upp. Hann hafi því vegna þeirrar ráðningarverndar sem hann naut átt að sitja fyrir um að halda vinnunni. Þá vísar hann til þess að röksemdir stefnda um að beitt hafi verið hlutlægum aðferðum við val á flugvirkjum sem þyldu uppsögn standist ekki þar sem ljóst sé að hann hafi haft meiri starfsreynslu en að minnsta kosti tveir af þeim sem ekki var sagt upp. Þá telur stefnandi ýmislegt benda til þess að í kjölfar hópuppsagnarinnar hafi Wow air hf. í auknum mæli mannað verkefni flugvirkja með því að nota starfsmenn frá erlendri starfsmannaleigu.

5. Stefnandi vísar til rökstuðnings fyrir fjárkröfum sínum í 31. gr. laga um fæðingar og foreldraorlof nr. 95/2000 þar sem fram kemur að brjóti atvinnurekandi gegn ákvæðum laganna varði það skaðabótaskyldu samkvæmt almennum reglum. Hann vísar til þess að uppsögnin hafi verið sérlega íþyngjandi fyrir sig þar sem hann hafi fjölskyldu á framfæri, auk þess sem hann eigi sérlega erfitt með að finna sér starf við hæfi hérlendis þar sem hann hafi starfsreynslu og sérþekkingu sem varði flugvélategund sem Wow air hf. hafi notað einn íslenskra flugrekenda. Miskabótakröfu sína reisir stefnandi á 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hann vísar til þess að framganga og framkoma Wow air hf. hvað varðar fyrri uppsögn, áminningu og endanlega uppsögn hafi verið sérlega íþyngjandi fyrir hann og bakað honum andlegt tjón, rýrt starfsheiður hans og haft neikvæð áhrif á álit annarra á honum. Þá hafi framganga Wow air hf. varðandi veitingu starfsréttinda og þjálfun til þeirra verið meiðandi í hans garð og valdið tjóni. Þessu tjóni öllu hafi Wow air hf. valdið meðal annars með því að skirrast við að fara að lögum. Í þessu hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda sem baki stefnda miskabótaábyrgð gagnvart honum.

6. Stefndi byggir á því að ráðningarvernd 30. gr. laga um fæðingar og foreldraorlof nr. 95/2000 hafi ekki getað átt við um stefnanda þegar honum var sagt upp störfum hjá Wow air hf. 13. desember 2018 þar sem stefnandi hafi þegar þar kom sögu verið búinn að tilkynna um frestun áður tilkynntrar fæðingarorlofstöku. Þá verði hvað sem öðru líður ekki byggt á því að um brot á ákvæðum laga um fæðingar og foreldraorlof hafi verið að ræða þar sem gildar og málefnalegar ástæður hafi verið að baki uppsögninni og hún því ekki brotið gegn reglu 30. gr. laganna. Stefndi vísar til þess að uppsögn stefnanda hafi verið liður í veigamiklum ráðstöfunum sem Wow air hf. hafi verið nauðbeygt til að gera í ljósi fjárhagsstöðu sinnar og að í þessu sambandi hafi hópuppsögn verið nauðsynleg, og það að stefnandi hafi verið meðal þeirra sem fyrir henni urðu hafi á engan hátt tengst persónu hans eða fyrri atvikum í samskiptum hans og Wow air hf. Við framkvæmd hópuppsagnarinnar, þar sem 15 af 39 flugvirkjum Wow air hf. hafi verið sagt upp, hafi verið litið til reynslu og starfsréttinda með hliðsjón af því að eftir yrðu við störf þeir sem hefðu starfsréttindi og þekkingu sem Wow air hf. þyrfti á að halda til að geta haldið áfram flugrekstri sínum. Stefnandi hafi ekki haft starfsréttindi, eða svokölluð týpuréttindi, á flugvélar Wow air hf. og hið sama hafi átt við um alla þá sem sagt var upp. Aðeins þrír flugvirkjar sem ekki höfðu týpuréttindi hefðu haldið vinnunni og þeir hefðu haft meiri starfsreynslu eða þjálfun en stefnandi.

7. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki notið stöðu trúnaðarmanns hjá Wow air hf. Þannig telur stefndi að Flugvirkjafélagi Íslands hafi ekki verið stætt á því, samkvæmt ákvæðum laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, að tilnefna, eins og gert var, fimm eða sex trúnaðarmenn hjá Wow air hf. þar sem aðeins störfuðu 40–50 flugvirkjar. Þá hafi Wow air hf. ekki svo séð verði samþykkt nefndar tilnefningar. Í öllu falli verði að líta svo á að nýjar tilnefningar trúnaðarmanna Flugvirkjafélags Íslands hafi fellt hinar fyrri, þar á meðal tilnefningu stefnanda, úr gildi. Þá telur stefndi að hvað sem öðru líði hafi gildar og málefnalegar ástæður verið að baki uppsögninni og hún því ekki brotið gegn reglu 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Stefndi mótmælir fjárkröfum stefnanda einnig á þeim grundvelli að þær eigi enga stoð í réttarframkvæmd.

8. Ákvæði 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar og foreldraorlof um ráðningarvernd launafólks eiga það sameiginlegt að réttarvernd samkvæmt þeim er ekki fortakslaus. Þannig er í 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur kveðið á um bann við að segja trúnaðarmönnum upp vinnu vegna starfa þeirra sem trúnaðarmanna. Eins er áskilið að þurfi atvinnurekandi að fækka við sig starfsmönnum skuli trúnaðarmaður að öðru jöfnu sitja fyrir um að halda vinnunni. Með 30. gr. laga um fæðingar og foreldraorlof nr. 95/2000 er sett regla um að óheimilt sé að segja starfsmanni upp störfum vegna þess að hann hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar eða foreldraorlofs eða sé í fæðingar eða foreldraorlofi nema gildar ástæður séu fyrir hendi og skal þá skriflegur rökstuðningur fylgja uppsögninni.

9. Eins og atvikum er háttað í þessu máli verður að segja að svo virðist sem býsna óljóst hafi verið hverjir voru trúnaðarmenn Flugvirkjafélags Íslands hjá Wow air hf. Þetta er óheppilegt og verður að virða slíka óvissu atvinnurekanda í óhag. Það hefði átt að vera hans hlutverk að hreyfa andmælum við tilnefningu stefnanda eða bregðast við nýrri tilnefningu með því að lýsa hinar fyrri úr gildi fallnar. Þannig hefði átt að taka af tvímæli um hverjir félagsmanna Flugvirkjafélags Íslands hjá Wow air hf. skyldu teljast njóta stöðu trúnaðarmanns á hverjum tíma. Þá verður að taka undir það með stefnanda að réttarvernd 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar og foreldraorlof verður ekki talin hafa fallið niður við það að hann frestaði töku fæðingarorlofs. Óumdeilt er hins vegar að rekstur Wow air hf. gekk afar brösuglega í lok árs 2018 þegar atvik þessa máls urðu. Það fór enda svo að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta 28. mars 2019. Í þessu ljósi verður að telja að eðlilegt hafi verið að félagið gerði ráðstafanir til að fækka við sig fólki þegar verkefni félagsins drógust saman og flugvélum þess fækkaði er leið á árið 2018.

10. Meðal þeirra sem gáfu skýrslu fyrir dómi var vitnið B. Vitnið lýsti því hvernig hann í starfi sínu hefði fengið það hlutverk að undirbúa hópuppsögn flugtæknifólks, þeirra á meðal flugvirkja, hjá Wow air hf. í desember 2018. Honum var falið að útbúa lista um þá sem rétt væri að segja upp. Fram kom að ekki var umsaminn starfsaldurs eða forgangslisti í kjarasamningi Wow air og Flugvirkjafélagsins líkt og tíðkast hefur í sumum kjarasamningum í fluggeiranum. Þá voru ekki umsamin viðmið um hvernig staðið skyldi að hópuppsögnum. Vitnið lýsti því að hvað flugvirkjana varðaði hefði fyrst verið litið þess hverjir þeirra hefðu haft svokölluð týpuréttindi á þær flugvélategundir sem félagið var með í rekstri. Þá hefði verið litið á starfsreynslu á sviði flugvirkjastarfa og tilgreinda sérþekkingu sem einstakir starfsmenn hefðu haft. Listi sem þannig hefði verið útbúinn, án þess að hægt væri að tengja við einstakar persónur eða nöfn, hefði svo verið borinn undir trúnaðarmenn og fyrirsvarsmenn Flugvirkjafélagsins sem ekki hefðu haft athugasemdir við þetta vinnulag. Allir þeir sem sagt var upp hafi átt það sameiginlegt að þeir hafi ekki haft týpuréttindi á þær flugvélategundir sem félagið var með í rekstri. Þrír þeirra sem þannig var ástatt um hefðu þó haldið vinnunni en þeir hafi allir átt það sameiginlegt að þeir hafi haft svokölluð B2 réttindi til að vinna í rafkerfum flugvéla. Flugvirkjar sem slík starfsréttindi hafa séu afar fáir hérlendis en Wow air hf. hafi ekki getað starfað án starfsmanna með slík réttindi.

11. Fallast verður á það með stefnda að fram er komið í máli þessu að uppsögn stefnanda sem eins í hópi þeirra sem gert var að sæta uppsögn ráðningarsamnings þann 13. desember 2018 var afráðin með þeim hætti að standist faglega skoðun. Þá verður ekki annað ráðið af því sem fram er komið í málinu en að gildar ástæður hafi verið fyrir hendi til að Wow air hf. réðist í það að fækka við sig starfs fólki. Í ljósi þess sem að framan er rakið um það hvernig staðið var að vali í þann hóp sem sagt var upp verður ekki annað séð en að það val hafi farið fram á mál efna legum forsendum. Verður því niðurstaða dómsins sú að sýnt sé að uppsögn stefn anda hafi hvorki farið gegn ákvæðum vinnulöggjafarinnar um ráðning ar vernd trúnaðarmanna né brotið gegn ákvæði laganna um fæðingar og foreldra orlof nr. 95/2000. Verður því stefndi að vera sýkn af kröfum stefnanda, en rétt þykir í ljósi atvika málsins að málskostnaður falli niður. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður fyrir Þ-kk-þf E-kk-þf lögmann.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, þb. Wow air hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf H-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur, 29. október 2019

Gjald 900 kr. hafi verið fyrir hendi til að Wow air hf. réðist í það að fækka við sig starfs fólki. Í ljósi þess sem að framan er rakið um það hvernig staðið var að vali í þann hóp sem sagt var upp verður ekki annað séð en að það val hafi farið fram á mál efna legum forsendum. Verður því niðurstaða dómsins sú að sýnt sé að uppsögn stefn anda hafi hvorki farið gegn ákvæðum vinnulöggjafarinnar um ráðning ar vernd trúnaðarmanna né brotið gegn ákvæði laganna um fæðingar og foreldra orlof nr. 95/2000. Verður því stefndi að vera sýkn af kröfum stefnanda, en rétt þykir í ljósi atvika málsins að málskostnaður falli niður. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður fyrir Þ-kk-þf E-kk-þf lögmann.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndi, þb. Wow air hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf H-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur, 29. október 2019

Gjald 900 kr.