E-4870/2011

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 14. maí, sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af S-x-x E-x-x M-x-x, Engihjalla 9, Kópavogi, á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu hinn 9. desember 2011.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 7.997.549 krónur, auk 4,5% vaxta af 1.741.894 krónum frá 23. desember 2005 til 23. júní 2006, en með sömu vöxtum frá þeim degi af 7.997.549 krónum, til 11. desember 2008, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, af samanlagðri fjárhæð höfuðstóls og vaxta frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Endanlegar dómkröfur stefnda, eru þær, að kröfum stefnanda verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefndi þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda og til þrautavara að krafan verði lækkuð. Stefndi krefst og málskostnaðar úr hendi stefnanda, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en úrskurður var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir, að stefnandi var við vinnu sína hjá BM Vallá hf., að Suðurhrauni 6 í Garðabæ hinn 23. desember 2005. Að sögn stefnanda var hann að sinna starfsskyldum sínum er slys varð, en starfsskyldur hans hafi m.a. falist í því að ganga úr skugga um það í lok starfsdags að allar hurðir á vinnustaðnum væru læstar. Við eina hurðina var trépallur , u.þ.b. 40 cm og er stefnandi gekk út á pallinn skrikaði honum fótur og rann hann til á pallinum og féll niður á steinsteypt plan. Lögregla kom á staðinn eftir að stefnandi hafði samband við Neyðarlínuna. Samkvæmt framlagðri lögregluskýrslu var pallurinn töluvert háll, en snjóað hafði og var snjór yfir öllu. Umræddan dag hafði lóð verksmiðjunnar ekki verið sönduð eða söltuð eins og venja var til, að sögn stefnanda, við þær aðstæður sem verið hafi á slysdegi. Stefnandi kveðst í engu hafa farið óvarlega þegar slysið varð. Stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild og í ljós kom að hann hafði fótbrotnað. Gekkst hann undir aðgerð samdægurs, þar sem sköflungsbrot var fest með mergnagla og þverskrúfum.

Vinnueftirlitið fékk tilkynningu um slysið rúmum 10 mánuðum eftir að slysið varð, eða hinn 11. október 2006.

Óskað var eftir læknisvottorði vegna afleiðinga slyssins og er læknisvottorð, dagsett 26. febrúar 2007.

Hinn 9. mars 2007 voru stefnda send gögn ásamt tilkynningu um vinnuslysið.

Hinn 24. júlí 2007 svaraði stefndi erindinu og kvað slysið vera bótaskylt úr launþegatryggingu BM Vallár ehf. hjá stefnda.

Hinn 29. október 2007 var þess krafist af hálfu stefnanda að stefndi viðurkenndi bótaskyldu á afleiðingum slyssins á grundvelli sakar vinnuveitanda.

Hinn 8. febrúar 2008 ítrekaði stefndi svar sitt um viðurkenningu á bótaskyldu úr launþegatryggingu, en hafnaði bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu.

Matsgerð L-kk-ef N. D-hk-nf læknis og B-kk-ef G. M-kk-ef er dagsett 14. september 2008, þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga hafi verið 100% í sex mánuði og 50% í einn mánuð. Tímabil þjáningar samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga hafi verið sá sami og tímabundið atvinnutjón varaði, þar af rúmlega í þrjá daga. Stöðugleikapunktur var settur 23. júní 2006. Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga var metinn 7 stig og varanleg örorka samkvæmt 5. gr. 10%.

Hinn 11. desember 2008 krafðist stefnandi uppgjörs á tjóni sínu á grundvelli framangreindrar matsgerðar.

Hinn 31. desember 2008 hafnaði stefndi bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu og vísaði í fyrri afstöðu. Í bréfinu var vakin athygli á því að stefnandi ætti rétt á greiðslu bóta úr slysatryggingu launþega og var útreikningur bótafjárhæðar sundurliðaður. Meðfylgjandi bréfinu var bótakvittun vegna uppgjörs úr slysatryggingu til undirritunar. Stefndi kveðst ekki hafa fengið bótakvittunina undirritaða og hafi því ekki orðið af greiðslu bóta úr slysatryggingu launþega.

Stefnandi kveðst hafa verið við vinnu eftir slysið hjá BM Vallá. Hann hafi haft of háar tekjur til þess að eiga rétt á gjafsókn til höfðunar dómsmáls. Þrátt fyrir það hafi hann ekki talið fjárhag sinn leyfa rekstur dómsmáls.

Stefnandi slasaðist á ný við vinnu sína á árinu 2010 og hefur verið óvinnufær síðan. Afleiðingar þess slyss hafa enn ekki verið metnar. Í framhaldi af síðara slysinu hafi stefnandi óskað eftir gjafsókn til reksturs máls til heimtu bóta úr ábyrgðartryggingu vegna slyssins 23. desember 2005 og var stefnanda veitt gjafsókn til málshöfðunar hinn 8. júlí 2011.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að stefndi beri ábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir í starfi sínu, sem starfsmaður vátryggingartaka, samkvæmt almennu skaðabótareglunni og samkvæmt reglum skaðabótaréttarins um ábyrgð vinnuveitanda.

Stefnandi telur að slysið megi rekja til ófullnægjandi vinnuaðstöðu og að vinnuveitandi hafi ekki gætt fyllsta öryggis, þar sem ekki hafi verið saltað eða sandað utandyra eins og venjan hafi verið þegar hálka hafi verið á vinnusvæðinu. Vegna þess beri vinnuveitandi skaðabótaábyrgð á slysinu, en slysið hafi verið afleiðing þeirrar háttsemi stefnda að sinna ekki hálkuvörnum á vinnusvæði. Á vinnuveitanda hvíli ríkar og afdráttarlausar skyldur samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á vinnustöðum og reglum og reglugerðum, settum samkvæmt þeim lögum, að tryggja að vinnuumhverfi sé öruggt, sbr. m.a. 13. gr. og 37. gr. laga nr. 46/1980.

Í bréfi stefnda, dagsettu 8. febrúar 2008, liggi fyrir viðurkenning á því að ekki hafi verið saltað eða sandað utandyra, eins og venja hafi verið til þegar hálka hafi verið á vinnusvæðinu. Byggir stefnandi á því, að stefndi hafi vanrækt að framfylgja þeim ríku skyldum sem lagðar séu á herðar atvinnurekanda í framangreindum lögum nr. 46/1980, að tryggja öryggi starfsmanna, og sú vanræksla hafi leitt til þess að hann hafi slasast.

Samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/2008, sé lögboðið að tilkynna slys til Vinnueftirlitsins án tafar. Þeirri skyldu hafi vinnuveitandi ekki sinnt í þessu tilviki. Engin rannsókn hafi farið fram á vettvangi enda hafi Vinnueftirlitinu fyrst verið tilkynnt um slysið rúmum 10 mánuðum eftir að slysið hafi orðið, eða 11. október 2006. Gögn málsins um aðstæður á slysstað séu af afar skornum skammti, þar sem engin rannsókn hafi farið fram og beri stefndi hallann af því. Fjöldi dóma hafi verið kveðinn upp í Hæstarétti um svipuð mál, þar sem vinnuveitendur hafi verið látnir bera hallann af skorti á sönnun um málsatvik ef þeir hafi vanrækt tilkynningaskyldu sína, svo sem Hæstaréttardómur nr. 101/2009.

Stefnandi telur, að þó svo að vinnuveitandi hans hafi gefið þeim sem þess óskuðu frí þennan dag, réttlæti það á engan hátt að dregið sé úr eðlilegum öryggiskröfum á vinnustaðnum, en þær skyldur hvíli á vinnuveitanda. Góður og gegn atvinnurekandi hefði ekki látið það afskiptalaust að klaki og snjór safnaðist fyrir á palli sem hann hafi vitað að starfsmaður hans þyrfti að nota vinnu sinnar vegna. Það hefði verið mjög auðvelt og kostnaðarlítið að koma í veg fyrir hættuna samfara hálku, og þar með slysið, með því að sanda eða salta. Þetta hafi ekki verið gert og leiði það til þess að um sök hjá vátryggingartaka sé að ræða sem leiði til bótaábyrgðar á öllu tjóni sem af því hljótist.

Vinnuveitanda hafi ekki tekist að sýna fram á að stefnandi hafi sýnt af sér nokkuð það gáleysi þegar hann hafi slasast sem leiða eigi til eigin sakar.

Stefnandi hafnar því alfarið að slys hans verði rakið til óhappatilviks og/eða eigin gáleysis hans. Í máli þessu liggi ekkert fyrir um að stefnandi hafi hegðað sér gáleysislega eða með óforsvaranlegum hætti. Stefndi beri því einn ábyrgð á slysinu.

Í lögum nr. 46/2008, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi , séu lagðar ríkar skyldur á herðar atvinnurekanda að tryggja öryggi starfsmanna. Byggir stefnandi á því, að stefndi hafi vanrækt að framfylgja umræddum skyldum, sem leitt hafi til þess að hann hafi slasast.

Stefnandi kveðst stefna Tryggingamiðstöðinni hf. á grundvelli bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda og skaðabótalaga, en vinnuveitandi stefnanda, BM Vallá ehf., hafi verið með ábyrgðartryggingu atvinnurekanda í gildi hjá stefnda á þeim tíma sem slysið varð.

Stefnandi hefur sundurliðað endanlega bótakröfu sína með eftirgreindum hætti:

a) Tímabundið tekjutap 23.12.2005-23.07.2006, 3.335.769 krónur.

Töpuð lífeyrisréttindi 266.862 krónur, að frádregnum greiðslum frá atvinnurekanda 2.859.399 krónur.

Tímabundið tekjutap sé því 743.232 krónur.

b) Þjáningabætur reiknast frá tjónsatburði 23.12.2005 til stöðugleikapunkts 23.07.2006, þar af þrír dagar rúmliggjandi eða 3x3.008 krónur og 211 x 1.620 krónur. Samtals 350.777 krónur.

c) Varanlegur miski reiknist 7% af 9.255.500 krónum, eða 647.885 krónur.

d) Varanleg örorka reiknist 10% miðað við viðmiðunarlaun síðustu þrjú almanaksár fyrir slys eða meðaltal áranna 2002, 2003 og 2004, uppfært til launavísitölu á stöðugleikapunkti (290,4)

Samantekt Upphæð Launavísitala Uppfært

Árið 2002 4.128.527 226,4 5.295.602

Árið 2003 4.724.883 239,1 5.738.628

Árið 2004 5.489.853 250,3 6.369.370

Meðaltal 5.801.200

Töpuð lífeyrisréttindi 348.072

Viðmiðunarlaun 6.149.272

Stuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé 10,173 stig. Fjárhæðin reiknist því þannig: 6.149.272 krónur x 10,173 x 10% = 6.255.652 krónur

Krafa sundurliðist því þannig:

Tímabundið tekjutap kr. 743.232

Þjáningabætur kr. 350.777

Varanlegur miski kr. 647.885

Varanleg örorka kr. 6.255.652

Samtals án vaxta kr. 7.997.549

Um lagarök vísar stefnandi til almennu skaðabótareglunnar og meginreglna skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum og um húsbóndaábyrgð. Einnig vísar stefnandi til laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. síðari lagabreytingar. Þá vísar stefnandi til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og skaðabótalaga nr. 50/1993.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, aðallega 130. gr. laganna.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Varðandi aðild vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991 og 44. gr. laga nr. 30/2004.

IV

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því, að stefnandi eigi ekki beina kröfu á hendur stefnda til greiðslu skaðabóta vegna afleiðinga vinnuslyss, sem hann varð fyrir við störf hjá BM Vallá ehf. hinn 23. desember 2005. Stefnandi vísi kröfu sinni til stuðnings á lög nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, en lögin hafi hins vegar ekki tekið gildi fyrr en 1. janúar 2006 og eigi þau því ekki við um slys stefnanda. Enn fremur sé ljóst með vísan til 95. gr. eldri laga nr. 20/1954, um vátryggingarsamninga, að stefnandi geti ekki krafist bóta beint frá stefnda, þar sem ekki hafi verið staðreynt að BM Vallá ehf. sé skaðabótaskylt vegna umrædds slyss. Verði því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda með vísan til aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einnig á því, að ósannað sé að bótaskylda úr ábyrgðartryggingu BM Vallár ehf. hjá stefnda sé fyrir hendi. Að mati stefnda sé ekki ágreiningur um málsatvik eða aðstæður á slysstað. Lögregla hafi komið á vettvang og aðstæðum sé lýst í lögregluskýrslu. Þá sé það álit stefnda að jafnvel þó að slysið hefði verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins hefði rannsókn eftirlitsins ekki upplýst neitt til viðbótar við rannsókn lögreglu um tildrög slyssins eða aðstæður á vettvangi, sem áhrif hefði á sakarmat í málinu. Fyrir liggi, og óumdeilt sé, að trépallurinn sem stefnandi hafi fallið af hafi verið háll. Slysið hafi gerst á Þorláksmessu og hafi starfsmönnum, sem þess hafi óskað, verið gefið frí frá vinnu. Fáir starfsmenn hafi því verið við vinnu. Stefnandi hafi til dæmis verið einn við vinnu í norðurhluta hússins, þar sem slysið hafi orðið, eins og komið hafi í ljós þegar lögreglu hafi borið að. Stefnandi hafi mátt vita að hefðbundnar hálkuvarnir og ýmis önnur hefðbundin verk yrðu ekki framkvæmd þennan dag, þar sem um óhefðbundinn vinnudag hafi verið að ræða.

Þá hafi veður og aðstæður á slysdegi verið með þeim hætti að hverjum manni hafi mátt vera ljóst að sýna þyrfti aðgæslu þegar gengið væri um utandyra. Auk þess hafi hitastig verið fyrir ofan frostmark fyrrihluta umrædds dags og því tæplega ástæða til hálkuvarna á þeim tíma. Hitastigið hafi farið lækkandi nokkuð upp úr hádegi og hafi verið komið undir frostmark um kl. 16. Slysið hafi orðið um kl. 14 og ljóst að snögg ísing hefði getað myndast við þær aðstæður, þ.e. samfellda snjókomu og hitalækkun, sem erfitt hafi getað reynst að koma í veg fyrir.

Einnig komi fram í gögnum málsins að stefnandi hafi unnið hjá BM Vallá ehf. um árabil og hafi því átt að þekkja vel til allra aðstæðna á vinnustað sínum, þ.á m. þann stað þar sem hann hafi fallið. Jafnframt liggi fyrir að stefnandi hafi verið að sinna einföldu og hættulausu verki þegar slysið hafi orðið.

Það hvíli alfarið á stefnanda að sýna fram á að aðstæður og aðbúnaður á vinnustað BM Vallár ehf. hafi verið með þeim hætti umræddan dag, að leiða eigi til skaðabótaskyldu vinnuveitanda. Stefndi telur ekkert það fram komið í málinu sem sýni fram á að slys stefnanda megi rekja til skaðabótaskyldrar háttsemi vinnuveitanda eða starfsmanna hans. Þá sé því að auki hafnað að vinnuveitandi eða starfsmenn hans hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, með þeim hætti að leitt hafi til slyss stefnanda.

Varakröfu sína byggir stefndi á því, að stefnandi eigi að bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Um rök fyrir því vísar stefndi til málsástæðna fyrir sýknukröfu, eftir því sem við geti átt. Stefnanda hafi borið að sýna aðgæslu við vinnu sína eftir því sem sanngjarnt og eðlilegt geti talist. Stefnandi hafi verið öllum hnútum kunnugur á vinnustaðnum. Hann hafi unnið einfalt og hættulaust verk umrætt sinn og hafi auk þess mátt vera ljóst hvaða aðstæður hafi verið fyrir hendi þennan óhefðbundna vinnudag, á Þorláksmessu. Slys stefnanda megi því að verulegu leyti rekja til aðgæsluleysis hans sjálfs.

Stefndi gerir og þá kröfu að til frádráttar bótum komi reiknaðar bótagreiðslur úr slysatryggingu launþega, samtals að fjárhæð 396.995 krónur, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Stefndi gerir einnig þá kröfu, að til frádráttar bótum komi eigin áhætta BM Vallár ehf., sem nemi 10%, þó að lágmarki 27.000 krónum, en að hámarki 260.000 krónum, eins og greini í vátryggingarskírteini BM Vallár ehf. fyrir ábyrgðartryggingunni.

Stefndi mótmælir einnig sérstaklega vaxtakröfu stefnanda. Verði stefndi dæmdur til greiðslu bóta sé þess krafist að útreikningur vaxta, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga taki tillit til 2. tl. 3. gr. eldri laga nr. 15/1905, um fyrningu kröfuréttinda. Vextirnir skuli nema 4,5%.

Stefndi krefst þess og að upphafstími dráttarvaxta verði ákveðinn í samræmi við 2. málslið 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, þar sem sérstaklega standi á í máli þessu.

Um lagarök vísar stefndi auk þess til almennra reglna skaðabótaréttarins um húsbóndaábyrgð og almennu skaðabótareglunnar, sakarreglunnar.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á XXI: kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Í málinu krefst stefnandi greiðslu skaðabóta vegna slyss sem hann varð fyrir 23. desember 2005 við vinnu sína hjá BM Vallá hf. BM Vallá hf. var með ábyrgðartryggingu hjá stefnda er slysið varð. Um aðild stefnda vísar stefnandi til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Í greinargerð krafðist stefndi sýknu af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts. Byggði hann á því að ekki væri hægt að krefjast bóta beint frá stefnda, þar sem ekki hefði verið staðreynt að BM Vallá hf. væri skaðabótaskylt vegna umrædds slyss. Lögin nr. 30/2004 hefðu ekki tekið gildi fyrr en 1. janúar 2006 og eigi því ekki við um slys stefnanda. Heimild til þessa hefði ekki verið í eldri lögum um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Við munnlegan málflutning krafðist stefndi einnig frávísunar málsins af þessum sökum.

Lög nr. 30/2004 tóku gildi 1. janúar 2006. Felld voru úr gildi lög nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Samkvæmt 95. gr. þeirra laga eignaðist tjónþoli kröfu á hendur ábyrgðartryggjanda tjónvalds þegar bótaskylda hafði verið staðreynd og bótafjárhæð ákveðin. Hefur það ekki verið gert í þessu tilviki. Er umrætt slys varð höfðu lögin nr. 30/2004 ekki tekið gildi og verður því leyst úr þessu máli samkvæmt reglum laga nr. 20/1954. Þar sem bótakrafa á hendur BM Vallá hf. hefur hvorki verið viðurkennd né dæmd verður að vísa kröfum á hendur stefnda frá dómi, ex officio, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 661/2006, þar sem ekki var talið að málssóknarreglur 44. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga giltu um tjónstilvik sem urðu fyrir gildistöku laganna.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

Stefnandi fékk gjafsókn með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 8. júlí 2011.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talinn þóknun lögmanns hans 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans 500.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf