E-3877/2016

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 13. desember 2016, þingfest 15. sama mánaðar og dómtekið 16. mars 2018 að loknum munnlegum málflutningi.

Stefnandi er K-kvk-nf W-x-x, Hörðalandi 8, Reykjavík. Stefndi er Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi greiði sér 2.883.444 krónur, til vara 1.526.926 krónur og til þrautavara 1.474.422 krónur, í öllum tilvikum með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af dómkröfunni frá 17. desember 2013 til 29. maí 2015 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim tíma til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar, að mati dómsins, úr hendi hennar.

I

Málsatvik

Stefnandi slasaðist í umferðarslysi á Suðurlandsbraut þann 17. september 2013. Stefnandi var ökumaður Skoda-bifreiðar sem lenti aftan á Opel-bifreið sem hafði verið nauðhemlað við umferðarljós. Bifreiðin var tryggð slysatryggingu ökumanns hjá stefnda, en eiginmaður stefnanda, G-x-x W-x-x, var skráður vátryggingartaki.

Samkvæmt gögnum málsins og því sem fram er komið í málinu fæddist stefnandi og ólst upp í Póllandi og bjó þar uns hún fluttist hingað til Íslands árið 2007, þar sem eiginmaður hennar fékk hér vinnu. Hún bjó á Íslandi fram í janúar 2014 og býr nú með fjölskyldu sinni í Póllandi en eiginmaður hennar mun sækja vinnu til Noregs nokkrar vikur í senn. Stefnandi mun hafa lokið starfsnámi í hárgreiðslu og kveðst hafa unnið við það fag þar til hún fluttist til Íslands. Hafi hún bæði verið í vinnu hjá öðrum í því fagi og einnig verið sjálfstætt starfandi. Hér á landi vann hún við ræstingar á hótelum í eitt ár. Þá tók við fæðingarorlof og síðan atvinnuleysisbætur þar til hún hóf störf á kjúklingabúi árið 2012 og var þar í um það bil eitt ár við pökkun kjúklingaafurða. Síðan tók við fæðingarorlof og var hún í því er hún lenti í slysinu. Hún var eitt ár í fæðingarorlofi.

Með matsgerð læknanna S-kk-ef T-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef var varanleg örorka stefnanda metin 5% vegna slyssins. Með bréfum 17. og 29. apríl 2015 gerði lögmaður stefnanda kröfu um bætur úr slysatryggingu ökumanns hjá stefnda. Miðuðust kröfur stefnanda við meðallaun iðnaðarmanna, verkmanna eða þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks á tímabilinu 2010 til 2012 vegna óvenjulegra aðstæðna hennar sem stefnandi taldi hafa verið fyrir hendi á sama tímabili, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Stefndi féllst ekki á að miða uppgjör bóta við aðrar viðmiðunartekjur en lágmarkstekjur, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Er óumdeilt að tekjur stefnanda þrjú almanaksár fyrir slysið voru undir lágmarkslaunum samkvæmt áðurnefndu ákvæði. Uppgjör milli aðila var undirritað 13. maí 2015 með fyrirvara um rétt stefnanda til frekari bóta vegna tekjuviðmiðunar. Stefnandi kveðst nú hafa aflað gagna máli sínu til stuðnings og verið veitt gjafsókn til reksturs málsins fyrir héraðsdómi og höfði því mál þetta til heimtu fullra bóta með hliðsjón af ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Í áðurnefndri matsgerð kemur fram að tjónþoli hafi hug á að verða sér úti um vinnu en hún sé ekki viss um að hún ráði við að starfa við hárgreiðslu og sjái frekar fyrir sér að stofna til eigin rekstrar, til dæmis fataverslunar. Matsmenn telja að heilsutjón það sem tjónþoli hafi hlotið í umræddu slysi komi til með að há henni lítillega við störf í framtíðinni með því að draga úr möguleikum hennar á að vinna auka- eða eftirvinnu og hugsanlega hafa einhver áhrif á starfsval.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að aðstæður hennar þrjú síðustu almanaksárin fyrir slys hafi verið óvenjulegar þar sem hún hafi ekki þegið laun fyrir fullt vinnuframlag þrátt fyrir að vera fullvinnufær. Því beri að meta árslaun hennar sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi lokið námi sem hársnyrtir árið 1999 og starfað við það fag í átta ár í fjölskyldufyrirtæki. Hún hafi starfað við ræstingar á hótelum í um eitt ár en farið svo í fæðingarorlof. Eftir fæðingarorlof hafi stefnandi ekki fengið starf og verið atvinnulaus í leit að vinnu sem hársnyrtir þar til hún hafi hafið störf sem verkamaður árið 2012 og unnið í um 10 mánuði. Þá hafi stefnandi farið aftur í fæðingarorlof og verið í því þegar hún lenti í slysinu 17. september 2013. Við mat á árslaunum verði að líta til þess að stefnandi sé menntaður hársnyrtir og hún hafi haft hug á að starfa við það fag, líkt og hún gerði áður en hún hætti í starfi sínu hjá fjölskyldufyrirtækinu. Frá þeim tíma hafi aðeins liðið sex ár fram að slysi. Stefnandi hafi ekki fengið starf í samræmi við menntun sína á þeim tíma. Eftir slysið ráði stefnandi ekki við hárgreiðslustarfið.

Óumdeilt sé að fyrir slysið þann 17. september 2013 hafi stefnandi haft fulla starfsorku. Á viðmiðunartímabili 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 hafi hún ekki notið fullra tekna fyrir 100% vinnuframlag í hverjum mánuði og hafi það verið óvenjulegt. Stefnandi hafi sóst eftir að komast í fullt starf við hárgreiðslu en ekki fengið og því hafi hún þegið starf við pökkun kjúklingaafurða.

Árið 2010 hafi stefnandi engar tekjur haft vegna vinnuframlags heldur hafi hún eingöngu notið mánaðarlegra greiðslna frá Atvinnuleysistryggingasjóði, samtals að meðaltali um 100.000 krónur á mánuði. Hið sama gildi um árið 2011 og þar til hún hóf störf hjá Reykjagarði hf. við pökkun kjúklingaafurða í september 2012, en ekki hafi verið um 100% stöðugildi að ræða.

Atvinnusaga stefnanda gefi til kynna að hún hafi haft fulla vinnufærni og notið tekna fyrir 100% starf þegar henni bauðst en annars hafi hún þegið atvinnuleysisbætur og ekki notið tekna fyrir fullt vinnuframlag. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi haft mikla starfsreynslu auk þess sem hún hafi verið vel menntuð. Í ljósi þessa þá telji stefnandi að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi á viðmiðunartímabili 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar þannig að meta ætti árslaun hennar sérstaklega samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins.

Tekjur stefnanda samkvæmt skattframtölum á viðmiðunartímabilinu 2010 til og með 2012 hafi verið á bilinu 0 til 247.000 krónur á mánuði. Árslaun fullvinnufærs einstaklings verði ekki talin réttur mælikvarði á framtíðartekjur þegar þau taki mið af mánaðartekjum sem í fjölda mánaða nemi um 100.000 krónum. Því séu bæði skilyrði áðurnefnds ákvæðis uppfyllt, um að aðstæður hafi verið óvenjulegar á viðmiðunartímabili og einnig að launatekjur á viðmiðunartímabili geti ekki talist vera réttur mælikvarði á útreikning á tjóni hennar vegna varanlegrar örorku.

Stefnandi hafi fyrir slysið leitað sér að starfi í samræmi við iðnmenntun sína en ekki fengið. Fyrir slysið og eftir lok námsins hafi stefnandi starfað í átta af 13 árum í því fagi sem hún hafði menntun til og verði við mat á öðrum og réttari mælikvarða á framtíðartekjur stefnanda að líta til þessara staðreynda.

Stefnandi telur því að með réttu hefðu bætur til hennar við uppgjör vegna varanlegrar örorku átt að styðjast við meðallaun fólks í iðnaði þar sem hún sé menntaður hársnyrtir. Meðallaun iðnaðarmanna séu því líklegar framtíðartekjur stefnanda, enda í samræmi við almennar meðaltekjur launþega, sem verði að teljast sanngjarn og eðlilegur mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda. Í varakröfu sé gerð krafa um að bætur taki mið af meðallaunum verkamanna þar sem síðasta tímabundna starf stefnanda fyrir slys og fæðingarorlof hafi verið sem verkamaður í kjúklingavinnslu. Í þrautavarakröfu er gerð krafa um að bætur miðist við meðallaun þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks þar sem ótækt sé að meðalatvinnutekjur stefnanda, sem hefur hlotið fulla starfsmenntun, taki mið af launum ófaglærðra og ómenntaðra eingöngu vegna þess að hún hafi verið atvinnulaus á viðmiðunartímabili.

Í aðalkröfu sé miðað við heildarmánaðarlaun fullvinnandi fólks í iðnaði samkvæmt skrá Hagstofu Íslands og hafi þau verið 462.000 krónur árið 2010, 495.000 krónur árið 2011 og 560.000 krónur árið 2012. Meðaltal áranna að viðbættu 8% lífeyrissjóðsiðgjaldi og verðbótum eftir launavísitölu frá meðallaunavísitölu viðkomandi árs til vísitölu desembermánaðar 2013 (463,8) nemi 7.528.920 krónum og sundurliðist nánar þannig:

Aðalkrafa miðist við 5% metna varanlega örorku og stuðulinn 12,051 samkvæmt 6. gr. laga nr. 50/1993, en á stöðugleikatímapunkti hafi stefnandi verið 33 ára og 153 daga gömul (12,15-((12,15-11,915)*153/365)). Aðalkrafan nemi þannig 4.689.737 krónum (7.528.920 * 12,051 * 5%). Stefnandi hafi fengið greiddar 1.806.293 krónur vegna varanlegrar örorku og séu vangreiddar bætur því 2.883.444 krónur eins og fram komi í aðalkröfu.

Í varakröfu sé miðað við heildarmánaðarlaun fullvinnandi verkmanna samkvæmt skrá Hagstofu Íslands og hafi þau verið 342.000 krónur árið 2010, 366.000 krónur árið 2011 og 406.000 krónur árið 2012. Meðaltal áranna að viðbættu 8% lífeyrissjóðsiðgjaldi og verðbótum eftir launavísitölu frá meðallaunavísitölu viðkomandi árs til vísitölu desembermánaðar 2013 (463,8) nemi 5.531.629 krónum og sundurliðist nánar þannig:

Varakrafa miðist við sömu varanlegu örorku og stuðul og aðalkrafa og nemi því samtals 3.333.219 krónum. Stefnandi hafi fengið greiddar 1.806.293 krónur vegna varanlegrar örorku og nemi vangreiddar bætur því 1.526.926 krónum eins og fram komi í varakröfu.

Í þrautavarakröfu sé miðað við heildarmánaðarlaun fullvinnandi fólks í þjónustu, sölu og afgreiðslu samkvæmt skrá Hagstofu Íslands og hafi þau verið 358.000 krónur árið 2010, 376.000 krónur árið 2011 og 367.000 krónur árið 2012. Meðaltal áranna að viðbættu 8% lífeyrissjóðsiðgjaldi og verðbótum eftir launavísitölu frá meðallaunavísitölu viðkomandi árs til vísitölu desembermánaðar 2013 (463,8) nemi 5.444.496 krónum og sundurliðist nánar þannig:

Þrautavarakrafa miðist við sömu varanlegu örorku og stuðul og aðal- og varakrafa og nemi því samtals 3.280.715 krónum. Stefnandi hafi fengið greiddar 1.806.293 krónur vegna varanlegrar örorku og nemi vangreiddar bætur því 1.474.422 krónum eins og fram komi í þrautavarakröfu.

Þá sé krafist 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga á vangreiddar bætur frá stöðugleikatímapunkti, 17. desember 2013, til 29. maí 2015 en þá hafi verið mánuður liðinn frá bótakröfu lögmanns stefnanda og sé því krafist dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Gæti þannig misskilnings í greinargerð stefnda þar sem segir að dráttarvaxtakröfu sé ekki nægilega lýst og að ekki séu lagaskilyrði til að ákvarða dráttarvexti frá fyrra tímamarki en málshöfðunardegi, sem telst í þessu tilviki vera þingfestingardagur, þar sem ekki liggi fyrir hvenær stefna var birt.

Stefnandi kveðst byggja ábyrgð stefnda á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og I. hluta laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Stefnandi byggir tjón sitt á meginreglum skaðabótaréttar og ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Um varnarþing er vísað til til 33. gr. laga nr. 91/1991.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda. Þá séu málsatvik óumdeild og niðurstöður matsgerðar einnig. Ekki sé gerður ágreiningur um útreikning stefnanda á höfuðstól krafna sinna. Byggir stefndi á því að eins og atvikum í málinu sé háttað sé þó ekki rétt við útreikning bóta til stefnanda vegna varanlegrar örorku að miða við meðalárslaun iðnaðarmanna, verkafólks eða þjónustu-, sölu- eða afgreiðslufólks. Réttara sé að miða bætur við að viðmiðunarlaun stefnanda jafngildi lágmarkslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, eins og gert hafi verið við bótauppgjörið 13. maí 2015.

Stefndi kveður meginreglu íslensks skaðabótaréttar varðandi þau laun sem miða skuli við að tjónþoli hefði haft í framtíðinni vera að finna í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Samkvæmt ákvæðinu skuli árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann tíma er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við. Í 3. mgr. 7. gr. komi þó fram að þrátt fyrir þetta skuli aldrei miða við lægri fjárhæðir en settar séu fram í töflu sem sé í greininni. Óumdeilt sé að stefndi hafi gert upp við stefnanda til samræmis við þessar meginreglur.

Stefndi kveður stefnanda byggja kröfur sínar á undantekningarreglu þeirri sem sé að finna í 2. mgr. 7. gr. framangreindra laga. Þar komi fram að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola en meðalatvinnutekjur tjónþola þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna. Sönnunarbyrði um að skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu uppfyllt hvíli á stefnanda, svo og að færa sönnur á fjárhæð tjóns síns. Gæta skuli varúðar við beitingu undantekningarreglna og þeim beri einungis að beita sé alveg ljóst að lagaskilyrði séu til þess.

Stefnandi þurfi að sanna að aðstæður hafi verið óvenjulegar þannig að ekki gefist rétt mynd af líklegum framtíðartekjum hennar við að skoða tekjur síðustu þrjú ár fyrir slys. Þá þurfi stefnandi að sýna fram á að annað og betra viðmið gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hennar en þær tekjur sem hún í raun hafi haft síðustu þrjú ár fyrir slys. Stefnanda hafi ekki lánast þessi sönnun.

Stefnandi hafi verið 33 ára á slysdegi og ekki fundið sér ákveðinn sess á íslenskum vinnumarkaði. Hún hafi aldrei nýtt þau starfsréttindi sem hún hafði í Póllandi á Íslandi og hafi ekki sýnt fram að þau hefðu þótt gild á íslenskum vinnumarkaði. Þá hafi stefnandi aldrei unnið fulla vinnu á Íslandi og þá mánuði sem hún þó virðist hafa verið í fullu starfi hafi tekjur hennar aldrei verið hærri en sem nemi einum tólfta af lágmarkslaunaviðmiði 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Stefnandi byggi á því að síðustu þrjú ár fyrir slys hafi verið óvenjuleg sökum þess að hún hafi ekki verið í fullu starfi á viðmiðunartímanum, vegna töku fæðingarorlofs og vegna atvinnuleysis. Það séu hins vegar engin gögn í málinu sem staðfesti að stefnandi hafi nýtt vinnugetu að fullu til öflunar atvinnutekna, hvorki fyrir né eftir viðmiðunartímabilið. Jafnvel þó ósönnuð fullyrðing stefnanda um fullt starf sem hárgreiðslukona í átta ár til ársins 2007 væri tekin til greina þá hafi það ekki verið á íslenskum vinnumarkaði og ljóst að því tímabili hafi lokið löngu áður en viðmiðunartímabilið hófst. Stefnandi hafi því ekki sannað að nokkuð hafi verið óvenjulegt við þrjú síðustu tekjuár fyrir slys.

Allar kröfur stefnanda miði við fulla atvinnuþátttöku á íslenskum vinnumarkaði. Þegar af þessari ástæðu verði að telja ósannað að viðmið þau sem kröfur hennar byggja á séu líklegri en meginregla skaðabótalaga til að gefa rétta mynd af framtíðartekjum hennar. Stefnandi hafi aldrei fyrir slys stundað fulla atvinnu á Íslandi og ekkert í gögnum málsins bendi til að það hefði orðið raunin ef ekki hefði verið fyrir slysið. Þá liggi fyrir að stefnandi flutti af landi brott eftir slysið. Ástæður þess liggi ekki fyrir en af niðurstöðu fyrirliggjandi matsgerðar að dæma verði að telja þær ótengdar slysinu. Verði af þessum sökum að hafna því að það sé líklegra viðmið en meginregla skaðabótalaga að miða við að stefnandi hefði tilheyrt einhverri tilgreindri starfsstétt á íslenskum vinnumarkaði ef ekki hefði verið vegna slyssins.

Þá bendir stefndi almennt á, varðandi beitingu launaviðmiðs um meðallaun tiltekinnar starfsstéttar, að það nái ekki allir meðalárslaunum sinnar starfsstéttar. Þá verði tjónþoli hverju sinni að sanna að það hefði í raun verið líklegt að hann myndi tilheyra viðkomandi starfsstétt í framtíðinni ef ekki hefði verið vegna slyss.

Hvað varði viðmið stefnanda um meðallaun iðnaðarmanna tekur stefndi fram að ósannað sé að stefnandi hefði getað nýtt iðnmenntun sína á íslenskum vinnumarkaði. Þá sé í raun ósannað að hún hafi nokkurn tíma nýtt þessa iðnmenntun. Hana hafi hún í öllu falli aldrei nýtt á Íslandi. Þá sé einnig bent á að þó hárgreiðsla sé vissulega iðn séu laun á því sviði almennt ólíkleg til að ná meðallaunum iðnaðarmanna. Stefnandi hafi sjálf lýst því yfir að hún hefði ekki hug á að starfa á þessu sviði og ekkert bendi til þess að hugur hennar hafi verið annar fyrir slys.

Hvað varði viðmið stefnanda um meðallaun verkamanna tekur stefndi fram að ósannað sé að stefnandi hafi á nokkrum tímapunkti unnið í fullu starfi sem verkamaður. Þá sé tilgreindur hópur of víðtækur til að unnt sé að miða við hann. Laun við ræstingar og framleiðslu séu lægri en hjá öðrum innan sama hóps. Í öllu falli sé ljóst að stefnandi hafði ekki markað sér ákveðinn sess á því sviði á Íslandi. Stefnandi hafi sjálf lýst því yfir að hún hefði ekki hug á að starfa á þessu sviði og ekkert bendi til þess að hugur hennar hafi verið annar fyrir slys.

Hvað varðar viðmið stefnanda um meðallaun þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks tekur stefndi fram að stefnandi hafi aldrei starfað á þessu sviði. Ekki sé unnt að byggja niðurstöðu á því einu hvað hún hafi nú hugmynd um að starfa við í Póllandi í framtíðinni.

Á heildina litið hafi stefnandi hvorki sannað að síðustu þrjú ár fyrir slys hafi verið óvenjuleg né að meðallaun fyrir fullt starf á íslenskum vinnumarkaði hjá þeim þremur starfsstéttum sem stefnandi miði kröfur sínar við séu líkleg til að gefa rétta mynd af framtíðartekjum stefnanda ef slysið hefði ekki orðið. Stefndi hafi greitt stefnanda bætur í samræmi við meginreglu skaðabótalaga og stefnandi hafi ekki sannað að lagaskilyrði séu til að beita undantekningarreglum laganna. Beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi gerir ekki athugasemdir við tölulegan þátt stefnukröfu, eins og áður sagði, en mótmælir sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda enda sé ekki rökstutt í stefnu hvers vegna skuli miða við tilgreindan upphafsdag dráttarvaxta. Ekki séu lagaskilyrði til að ákvarða dráttarvexti frá fyrra tímamarki en málshöfðunardegi, sem telst í þessu tilviki vera þingfestingardagur, enda liggi ekki fyrir hvenær stefna var birt.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvaða árslaunaviðmið beri að leggja til grundvallar bótagreiðslum til stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum slyss sem hún varð fyrir 17. september 2013. Fyrir liggur að bótauppgjör fór fram á milli aðila 13. maí 2015, með fyrirvara stefnanda um bætur vegna tekjuviðmiðunar. Námu útgreiddar bætur til stefnanda 2.752.391 krónu og þar af bætur vegna varanlegrar örorku 1.806.293 krónum. Við uppgjörið miðaði stefndi við að viðmiðunarlaun stefnanda síðustu þrjú almanaksár jafngiltu lágmarkslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Þessu vill stefnandi ekki una og telur aðstæður sínar þrjú síðustu almanaksár fyrir slysið hafa verið óvenjulegar og því sé annar mælikvarði réttari hvað varðar framtíðartekjur hennar. Telur stefnandi að aðallega beri að miða við meðallaun iðnaðarmanna, til vara við meðallaun verkafólks og til þrautavara við meðallaun þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks. Miðast kröfugerð hennar því við umkrafðar bætur samkvæmt áðurnefndum viðmiðum, að teknu tilliti til þess sem hún hefur þegar fengið greitt. Ekki er ágreiningur með aðilum um bótaskyldu, og liggur fyrir matsgerð samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, þar sem varanleg örorka stefnanda var metin 5%, og er enginn ágreiningur um það. Þá er ekki tölulegur ágreiningur með aðilum.

Í 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga er mælt fyrir um það að þegar tjón vegna örorku er metið skuli líta til þeirra kosta sem tjónþoli á til að afla sér tekna með vinnu sem sanngjarnt er að ætlast til að hann starfi við. Í 1. mgr. 7. gr. laganna segir að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Frá þessu megi þó víkja þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að fullnægt sé skilyrðum 2. mgr. 7. gr. til þess að ákveða árslaun sérstaklega. Annars vegar að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá stefnanda að því er atvinnuþátttöku eða atvinnutekjur varðar eða hvort tveggja. Hins vegar að ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar.

Fram er komið í málinu að stefnandi kom hingað til lands árið 2007. Hún lauk námi í Póllandi sem hársnyrtir árið 1999 og tók sveinspróf það ár og kveðst hafa starfað við þá iðn þar í landi þar til hún fluttist til Íslands árið 2007. Hvað þetta varðar hefur stefnandi ekki lagt fram nein gögn máli sínu til stuðnings, hvorki yfirlýsingar frá atvinnurekanda né skattframtöl. Hún kveðst hafa verið sjálfstætt starfandi hluta þessa tímabils. Liggur þannig ekkert fyrir í málinu um tekjur hennar eða atvinnuþátttöku á árunum 1999–2007, er hún fluttist til Íslands, annað en það að hún var í starfsþjálfun á hárgreiðslustofu á árunum 1996–1999. Er því ósannað í málinu hvernig hún nýtti iðnmenntun sína í Póllandi. Þykja gögn til Menntamálastofnunar með upplýsingum sem stafa eingöngu frá stefnanda sjálfri ekki fá breytt þessari ályktun. Þá liggur ekkert fyrir í gögnum málsins um að stefnandi hafi leitað eftir vinnu hér á landi í samræmi við iðn sína. Raunar virðist stefnandi ekki hafa gert neinn reka að því að afla sér viðurkenningar á starfsréttindum sínum fyrir slysið eða á þeim tíma sem hún dvaldist hér á landi, en svo virðist sem sótt hafi verið um slík réttindi fyrir hennar hönd undir rekstri máls þessa eftir að hún var farin af landi brott í janúar 2014. Aðspurð í skýrslu sinni fyrir dómi um ástæður þess að hún hefði ekki sótt um slíka viðurkenningu kvað hún sér ekki hafa verið kunnugt um að þess þyrfti. Er því alveg óumdeilt að stefnandi sinnti ekki störfum sem hársnyrtir þann tíma sem hún bjó hér á landi, hvorki fyrir né eftir slysið né á viðmiðunartímabilinu. Verður aðalkröfu stefnanda því hafnað.

Við mat á því hvort skilyrðinu um að önnur laun en lágmarkslaun séu réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda verður fyrst og fremst að líta til atvinnuþátttöku hennar og launatekna þrjú almanaksár fyrir slys. Jafnframt verður, í ljósi takmarkaðra varanlegra afleiðinga slyssins fyrir stefnanda, að taka tillit til atvinnuþátttöku hennar og launatekna eftir slysið.

Stefnandi var 33 ára gömul á slysdegi og var þá í fæðingarorlofi. Árin fyrir slys hafði hún verið í stopulli vinnu og að því er virðist ekki í fullu starfi þá mánuði sem hún var í vinnu, og þá naut hún atvinnuleysisbóta hluta þessa tímabils. Þá bera gögn málsins með sér að stefnandi hafi verið tekjulág árin fyrir slysið. Virðist óumdeilt að tekjur hennar hafi verið lægri en lágmarksviðmið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, leiðrétt með lánskjaravísitölu, mælir fyrir um og stefndi notaði sem viðmið um framtíðartekjur stefnanda við uppgjör bóta. Árin 2010 og 2011 var atvinnuþátttaka stefnanda engin, árið 2012 vann hún fjóra mánuði með tekjur undir lágmarkslaunaviðmiði og naut greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði, árið 2013 var hún í sex mánuði með tekjur undir lágmarkslaunaviðmiði og naut greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Þannig námu árslaun hennar síðustu þrjú árin fyrir slysið 1.314.643 krónum tekjuárið 2011, 1.560.548 krónum tekjuárið 2012 og 1.787.556 krónum tekjuárið 2013. Þegar litið er til áranna þar á undan bera gögn málsins einnig með sér takmarkaða atvinnuþátttöku og tekjur undir lágmarkslaunaviðmiði. Verður þegar á allt er litið dregin sú ályktun af gögnum málsins að stefnandi hafi ekki markað sér ákveðinn sess eða starfsvettvang á íslenskum vinnumarkaði þann tíma sem hún dvaldist hér. Engra gagna nýtur við um störf hennar eða launatekjur eftir slysið utan þess að hún naut launatekna hér á landi í byrjun árs 2014. Þá liggur fyrir að stefnandi fór af landi brott eftir það og er ekkert fram komið í málinu um að hún hafi í hyggju að koma aftur hingað til lands. Þá þykir ekki unnt að taka tillit til þess hverjar framtíðarhugmyndir hennar um starfsvettvang kunni að vera.

Atvinnuþátttaka stefnanda fyrir og eftir slysið og launatekjur hennar renna ekki stoðum undir það að meðallaun verkamanna séu réttari mælikvarði á framtíðartekjur hennar en lágmarkslaun þau sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og leiða af meginreglunni í 1. mgr. greinarinnar eins og miðað er við í varakröfu stefnanda.

Þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að meðallaun þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks eigi við í tilviki hennar og gefi réttari mynd af framtíðartekjum hennar og verður þrautavarakröfu hennar því einnig hafnað.

Þegar á allt er litið þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á eða gert líklegt að ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 eigi við í tilviki hennar eða aðstæður hafi verið svo óvenjulegar að annar mælikvarði eða önnur viðmið en þau sem beitt var við uppgjör bóta til hennar væru réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hennar. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins.

Innanríkisráðuneytið veitti stefnanda gjafsóknarleyfi 25. febrúar 2016. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist því úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, 1.050.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf S. F-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. janúar 2018.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda, K-kvk-þgf W-x-x.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef S. F-kk-ef, 1.050.000 krónur.