E-786/2019

Dómur

Mál þetta, sem var dómtekið þann 6. nóvember 2019, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjaness með stefnu birtri þann 11. júní 2019.

Stefnandi er SagaZ ehf., kt. 0000000000, Bæjarlind 6, 201 Kópavogi.

Stefndi er Heilsustofnun NLFÍ, kt. 0000000000, Grænumörk 10, 810 Hveragerði.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi greiði honum 62.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 2. mars 2018 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, að teknu tilliti til framlagðs málskostnaðaryfirlits og greiðslu virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

Málsatvik:

Stefnandi er útgefandi að ritinu „Ísland 2020 atvinnuhættir og menning“. Þann 4. eða 7. desember 2016, undirrituðu aðilar málsins samning um birtingu efnis um stefnda í nefndu riti. Í samningnum kemur fram að gert sé ráð fyrir tveimur síðum sem eigi að birtast í ritinu undir flokknum „Heilbrigðismál“, og skyldu myndir og/eða texti berast stefnanda frá stefnda fyrir mars 2018. Í smáu letri neðanmáls í samningnum segir að greiðsluskylda kaupanda sé óháð því hvort stefndi skili inn efni eða hvort efni birtist ekki í ritinu sökum þess að stefnanda barst ekki nothæft efni áður en prentun ritsins fór fram. Heildarverð samnings án virðisaukaskatts er 150.000 krónur, sem greiðast skyldi á tveimur tilgreindum gjalddögum, 1. mars 2018 og 1. mars 2020, 50.000 krónur í hvort skipti, en eftirstöðvar skyldu greiðast við útgáfu ritsins.

Með bréfi stefnda, dags. 27. febrúar 2018, afpantaði stefndi framangreinda birtingu, og með tölvupósti sama dag til stefnanda kom fram að uppsögn samnings hefði verið póstlögð þann dag. Í tölvupósti stefnanda til stefnda, dags. 28. febrúar 2018, kom fram að ekki væri fallist á riftun samningsins. Þann 1. mars 2018 óskaði stefndi eftir rökum um þá neitun og taldi að þetta lægi skýrt fyrir skv. lausafjárkaupalögum nr. 50/2000, en ræða mætti hvort stefnandi hefði haft kostnað af samningnum. Frekari samskipti í tölvupósti áttu sér stað milli aðila málsins um lagagrundvöll afpöntunar.

Stefnandi gaf út reikning, dags. 2. mars 2018, þar sem stefnda var gert að greiða fyrstu greiðslu samkvæmt framangreindu, 50.000 krónur auk virðisaukaskatts, samtals 62.000 krónur. Með innheimtubréfi, dags. 20. apríl 2018, skoraði stefnandi á stefnda að greiða framangreindan reikning, sem auk kostnaðar næmi nú 65.292 krónum. Sú innheimta var ítrekuð með innheimtubréfi lögmannsstofu f.h. stefnanda, dags. 18. maí 2018, og var krafan nú 91.125 krónur.

Í bréfi lögmanns stefnda, dags. 28. maí 2018, sem sent var lögmannstofu stefnanda sama dag í tölvupósti, var skorað á lögmannsstofu stefnanda að láta af frekari innheimtu. Með tölvupósti lögmanns stefnanda, dags. 31. janúar 2019, var mótmælum lögmanns stefnda hafnað og boðað var að málinu yrði stefnt fyrir dómstóla. Frekari tölvupóstssamskipti áttu sér stað eftir þetta milli lögmanna aðila.

Eins og fram er komið var málið höfðað 11. júní 2019. Stefnandi lagði fram afrit umstefnds reiknings, afrit af samningi aðila, uppsögn samnings frá stefnda, auk framangreinds tölvupósts og innheimtubréfa. Stefndi lagði fram útprentun þess efnis að áætlað væri að ritið kæmi út um mitt ár 2022, og að efnisöflun myndi hefjast árið 2018.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi byggir á því að samkvæmt samningi aðila hafi stefndi tekið á sig skuldbindingar sem hann hafi ekki staðið við. Um bindandi samning sé að ræða, sem ekki sé uppsegjanlegur. Bendir stefnandi á að útgáfa ritsins sé langtímaverkefni sem miðist við stöðu ársins 2020 þótt ritið komi út árið 2022. Ekki væri um neina vanefnd af hálfu stefnanda að ræða og samningnum hefði ekki verið rift. Stefnandi krefjist því í samræmi við samninginn greiðslu úr hendi stefnda.

Stefnandi mótmælir þeirri málsástæðu stefnda að um pöntun á vöru hafi verið að ræða sem heimilt hafi verið að afpanta með vísan til 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000. Tilvitnað lagaákvæði eigi ekki við um réttarsamband aðila, sbr. meðal annars dóm Héraðsdóms Norðurlands eystra í máli nr. 429/2005. Umræddur samningur aðila falli því ekki undir pöntunarkaup skv. 2. gr. laga nr. 50/2000. Samið hafi verið um að stefnda bæri að greiða stefnanda, jafnvel þótt efni sem stefndi hafi átt að skila til stefnanda bærist ekki til birtingar í ritinu, og þá hafi ritið ekki sérstaklega verið útbúið fyrir stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna samningaréttarins, að við gerða samninga skuli standa, og almennra reglna kröfuréttarins um greiðslu fjárskuldbindinga.

Dráttarvaxtakrafan er byggð á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. einkum 1. mgr. 6. gr. laganna. Málið sé höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjaness skv. heimild í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að um samning aðila gildi meginreglur samningaréttar um lok samningsskuldbindinga, auk þess sem samningurinn lúti ákvæðum laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Stefndi telur að samningurinn feli í sér pöntunarkaup í skilningi 2. mgr. 52. gr. lausafjárkaupalaga en skv. ákvæðinu gildi sérstakar reglur um samninga þegar tiltekinn hlutur sé sérútbúinn fyrir kaupanda. Stefndi telur ljóst að sérsniðin umfjöllun um starfsemi stefnda falli undir ákvæðið, enda umfjöllunin sérstaklega útbúin fyrir stefnda, sbr. orðalag ákvæðisins.

Stefndi bendir á að ákvæði 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 feli í sér undantekningu frá meginreglu samningaréttar um efndir samninga. Þannig kveði ákvæðið á um að þegar kaupandi afpanti hlut, sem sé sérstaklega útbúinn fyrir hann, geti seljandi ekki haldið fast við kaupin með því að halda gerð hlutar áfram eða gert aðrar ráðstafanir til afhendingar ásamt því að krefjast greiðslu, nema því aðeins að stöðvun hefði í för með sér verulegt óhagræði fyrir hann eða hættu á því að hann fengi ekki bætt það tjón sem afpöntun hefði í för með sér. Fái þetta stoð í þeim athugasemdum sem fylgt hafi frumvarpi að 1. og 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000.

Stefndi bendir á að hann hafi afpantað hina umdeildu umfjöllun í riti stefnanda með góðum fyrirvara, þ.e. fjórum árum áður en umrætt rit eigi að koma út. Sömuleiðis liggi fyrir að gjalddagi greiðslna hafi ekki verið kominn þegar afpöntun var send, og engin vinna hafin við hina umsömdu þjónustu þar sem stefndi hafi ekki verið búinn að senda inn neitt efni í ritið. Sé því ljóst að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni eða óhagræði vegna afpöntunarinnar og haft allar forsendur til þess að selja öðrum þær síður sem hann hafði ætlað fyrir umfjöllun stefnda. Í því sambandi vísi stefndi einnig til þeirrar meginreglu kröfuréttar að stefnda beri að takmarka tjón sitt.

Að öllu framangreindu virtu telur stefndi að hann hafi með lögmætum hætti afpantað þjónustu stefnanda skv. samningi aðila og samningurinn sé því fallinn niður á grundvelli heimildar 1. og 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 um þjónustukaup.

Stefndi mótmælir þeim málatilbúnaði stefnanda að samningur aðila sé bindandi fyrir stefnda. Sérstaklega sé því mótmælt að skilyrði riftunar þurfi að vera uppfyllt til að stefnda sé heimilt að afpanta hina umdeildu umfjöllun. Þá byggir stefndi á því að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að afpöntun stefnda hafi haft óhagræði fyrir hann eða valdið honum tjóni, en stefndi telur þær fullyrðingar ósannaðar. Varakrafa stefnda styðst við sömu málsástæður og lagarök og aðalkrafa málsins.

Um lagarök er vísað til fyrrnefnds ákvæðis 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 og 2. gr. laganna. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála í héraði og krafan um virðisaukaskatt við samnefnd lög nr. 50/1988.

Forsendur og niðurstaða:

Stefndi beindi því til dómara við aðalmeðferð málsins að líta til 80. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem stefnandi hefði ekki byggt málsókn sína í stefnu á því að ákvæði lausafjárkaupalaga nr. 50/2000 ættu ekki við í málinu, en það væri nú uppistaðan í málflutningi stefnanda.

Í elið 80. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram að í stefnu skuli geta svo glöggt sem verða má um málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Í stefnu málsins er á því byggt af hálfu stefnanda að um bindandi og óuppsegjanlegan samning hafi verið að ræða. Þá kemur fram í stefnu, og gögnum málsins, að því hafi ítrekað verið hafnað af hálfu stefnanda að ákvæði 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 um afpöntun gætu átt við, og er um það atriði meðal annars vísað til dómafordæma. Er stefnan að því leyti skýr og glögg, sbr. ákvæði 80. gr. laga nr. 91/1991. Þótt stefnandi hafi í sínum málflutningi mótmælt þeirri málsástæðu stefnda að ákvæði laga nr. 50/2000 eigi ekki við um samning aðila, og borið fyrir því rök, verður með engum hætti talið að um nýja málsástæðu stefnanda sé að ræða í málinu í skilningi 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, eða mótmæli stefnanda séu of seint fram komin.

Ágreiningur aðila snýr að því hvort sá samningur sá sem málsaðilar gerðu með sér falli undir pöntunarkaup í skilningi lausafjárkaupalaga nr. 50/2000, sem stefnda hafi verið heimilt að afpanta með vísan til 2. mgr. 52. gr. sömu laga.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50/2000 gilda lögin um pöntun hlutar sem búa skal til þegar sá sem pantar lætur ekki í té verulegan hluta efnis til framleiðslunnar, og samkvæmt 2. mgr. 2. gr. gilda lögin ekki um samninga þegar sá sem afhendir hlut skal jafnframt láta í té vinnu eða aðra þjónustu sem felur í sér mestan hluta af skyldum hans.

Í athugasemdum frumvarps að lausafjárlögum nr. 50/2000 segir um 1. mgr. 2. gr. að ef sá sem pantar leggur jafnframt til verulegan hluta efnis sé ekki um pöntunarkaup að ræða, og að pöntunarkaup eigi helst við þegar um sé að ræða einstaklingsbundna framleiðslu. Ákvæði 2. mgr. 2. gr. hafi ekki sjálfstæða þýðingu en sé nánari útfærsla á 1. mgr. um það hvenær ekki sé um pöntunarkaup að ræða. Þannig sé ekki um pöntunarkaup að ræða ef sá sem pantar hlut útvegar sjálfur efnið til hlutarins og sjálfur tilbúningur hlutarins verður aðalefnið í skyldu seljanda.

Af samningi aðila verður ráðið að allt efni til birtingar í ritinu skyldi koma frá stefnda, og útgáfa ritsins væri óháð því hvort það efni bærist eða ekki. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að hve miklu leyti vinna var hafin við útgáfu rits stefnanda þegar afpöntun stefnda barst, þótt ætla verði að einhver vinna við undirbúning og skráningu hafi átt sér stað, enda voru þá einungis nokkrir dagar í að stefndi ætti í síðasta lagi að skila inn efni sínu. Útgáfa á riti stefnanda var með þessum hætti ekki bundin við persónu stefnda eða var það sérútbúið fyrir hann, enda gat stefndi ekki krafist þess að útgáfu ritsins yrði hætt. Þá verður af því sem fram er komið ekki séð að „kaup“, eins og þau eru almennt skilgreind hafi átt sér stað, enda var ekki gert ráð fyrir afhendingu eða yfirfærslu á beinum eignarétti til stefnda eftir útgáfu ritsins. Með vísan til þessa, og framangreindra lögskýringa að öðru leyti, var ekki um pöntunarkaup að ræða í skilningi 2. gr. laga nr. 50/2000 eða önnur kaup sem falla undir ákvæði laganna.

Í 3. gr. laga nr. 50/2000 segir að lögin eigi ekki við þegar annað leiði af samningi, sem telja verði bindandi í millum aðila. Í málinu liggur fyrir undirritaður samningur aðila, og er ekkert það fram komið að sá samningur hafi ekki verið skuldbindandi fyrir báða aðila. Af framangreindu leiðir að ákvæði 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000 um afpöntun stefnda geta ekki átt við um samning aðila. Þá er ekkert það fram komið að við eigi reglur um brostnar forsendur, vanefnd stefnanda eða að fyrir hendi séu önnur atvik sem heimili riftun samningsins.

Með vísan til framangreinds verður kröfu stefnda um sýknu hafnað, og verður krafa stefnanda því tekin til greina auk dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn að mati dómsins að meðtöldum virðisaukaskatti 427.800 krónur.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Heilsustofnun NLFÍ, greiði stefnanda, SagaZ ehf., 62.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 2. mars 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 427.800 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

Með vísan til framangreinds verður kröfu stefnda um sýknu hafnað, og verður krafa stefnanda því tekin til greina auk dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn að mati dómsins að meðtöldum virðisaukaskatti 427.800 krónur.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Stefndi, Heilsustofnun NLFÍ, greiði stefnanda, SagaZ ehf., 62.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 2. mars 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 427.800 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf