E-1769/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 26. nóvember 2010, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af þrotabúi Íslenskrar afþreyingar hf., kt. 000000-0000, Lágmúla 7, Reykjavík, gegn Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000, Kirkjusandi, Reykjavík, með stefnu sem birt var 22. febrúar 2010.

Dómkröfur stefnanda eru að rift verði greiðslu á skuld samkvæmt lánasamningi dags. 31. júlí 2008 að höfuðstól 305.000.000 kr. milli 365 hf. (nú stefnanda) og Glitni banka hf. (nú stefnda) sem fram fór með lánasamningi dags. 17. júlí 2009 milli Rauðsólar ehf. og Íslandsbanka hf. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða sér 300.000.000 kr. með almennum vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17.07.2007 til 28.02.2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða sér málskostnað að skaðlausu að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að verða sýknaður en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins.

Yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því: Hinn 31. júlí 2008 sömdu Glitnir banki hf. og 365 hf. um að bankinn lánaði félaginu allt að 305.000.000 kr. sem bankinn lofaði að greiða 365 hf. með einni greiðslu eigi síðar en 10. ágúst 2008 að uppfylltum tilteknum útborgunarskilyrðum, m.a. að ráðstafa skyldi láninu til að kaupa hlutabréf í 365 hf. að nafnvirði 247.909.356 kr. á genginu 1,2 og að 365 hf. endurgreiddi lánið með einn greiðslu 15. janúar, en lánshluti í íslenskum krónum bæri vexti, sem væru eins mánaðar Reibor vextir eins og þeir væru skráðir af Seðlabanka Íslands skv. reglum hans um viðskipti á millibankamarkaði í íslenskum krónum að viðbættu 8% vaxtaálagi. Þá var m.a. samið um að 365 hf. greiddi 5.000.000 kr. sem dregnar skyldu af útborgun fyrsta lánshluta og að bankinn ætti rétt til þess að kaupa 322.580.591 hluta að nafnvirði í 365 hf. á genginu 0,9.

Hinn 3. nóvember 2008 sömdu 365 hf. og Rauðsól ehf. um að Rauðsól ehf. keypti alla hluti í 365 miðlum ehf. Í samningnum segir m.a. að kaupverð hinna seldu hluta, sem séu samtals að nafnverði 2.017.323.419, sé 5.900.000.000 kr. og skuli greitt með eftirfarandi hætti:

Hinn 5. nóvember nk. í reiðufé 1.500.000.000 kr.

Með yfirtöku skulda 365 við NBI hf. 4.400.000.000 kr.

Samtals 5.900.000.000 kr.

Þá segir í samningnum að komi til þess að samningur 365 og Árvakurs um kaup Árvakurs á Fréttablaðinu og Pósthúsinu ehf. frá 9. október sl., gangi eftir skv. efni sínu, þ.m.t. varðandi samþykki Samkeppniseftirlitsins, skuli kaupverðið leiðrétt til hækkunar um 500.000.000 kr. og vera greitt með yfirtöku skulda 365 við NBI hf. og skuli gengið frá því innan 14 daga frá því að niðurstaða um þann samning liggur fyrir. Þá segir að forsendur Rauðsólar fyrir gerð þessa samnings séu eftirfarandi:

Að NBI hf. samþykki að flytja lán frá 365 í 365 miðla ehf. í samræmi við kaupverðið.

Að NBI hf. aflétti veðum á framseldum hlutum, þannig að þeir tryggi bara skuldir 365 miðla ehf. við NBI, en ekki skuldir 365 hf.

Að NBI hf. samþykki þennan samning fyrir sitt leyti, sem kröfuhafi 365 og 365 miðla ehf.

Að helstu birgjar 365 miðla ehf. og aðrir sem hlut geta átt að máli, samþykki nýjan eiganda 365 miðla ehf. að því gefnu að ákvæði samninga sé með þeim hætti að samþykki þeirra sé áskilið vegna breytinga á eignarhaldi 365 miðla ehf.

Hinn 24. nóvember 2008 sömdu Rauðsól ehf. og NBI hf. um að bankinn lánaði Rauðsól ehf. 4.100.000.000 kr. til 10 mánaða. Þá segir í samningnum:

Lántaki skal senda bankanum skriflega beiðni um útborgun þar sem tiltekinn er sá reikningur sem leggja skal lánshlutann inn á. Form að útborgunarbeiðni er fest við samning þennan sem viðauki 1. Hafi lántaki ekki afhent tilkynningu um útborgunardag, eða önnur skjöl sem vísað er til í samningi þessum, sbr. gr. 6, innan einnar viku frá dagsetningu samnings þessa, fellur samningur þessi sjálfkrafa úr gildi án tilkynninga.

Útborgunarfjárhæð láns skv. samningi þessum skal einungis heimilt að ráðstafa til að greiða lán nr. 0106-36-1169 hjá bankanum upp að fullu (að fjárhæð kr. 111.782.380,- þann 4.11.2008) og það sem eftir stendur af útborgunarfjárhæð skal ráðstafa inn á lán nr. 0106-36-8456 hjá bankanum, en skuldari beggja lána er 365 hf., kt. 000000-0000. Innborgun á lánin skal gerð m.v. 5.11.2008. Framangreind ráðstöfun er gerð í samræmi við samþykkt kauptilboð lántaka á alla hluti í 365 miðlum ehf. sem eru í eigu 365 hf. Bankanum skal ekki skylt að greiða lán skv. samningi þessum út ef mælst er til að útborgunarfjárhæðinni sé ráðstafað öðruvísi.

Þá segir í samningnum m.a. að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allra lánshluta skv. samningi þessum hafi lántaki sett að veði alla hluta í 365 miðlum ehf., kt. 000000-0000, að nafnvirði samtals 2.017.323.419 kr.

Hinn 25. maí 2009 gerðu Rauðsól ehf. og Íslensk afþreying hf., kt. 000000-0000, með sér eftirfarandi samning:

1. gr.

Hinn 3. nóvember 2008 var undirritaður kaupsamningur milli annars vegar kaupanda [Rauðsól ehf.] og hins vegar seljanda [Íslensk afþreying hf.], sem þá hét 365 hf. um kaup kaupanda á öllum hlutum í 365 miðlum ehf. kt. 480702. Kaupverðið var kr. 5.900.000.000, sem skyldi greitt annars vegar með yfirtöku skulda að fjárhæð kr. 4.400.000.000 og hins vegar með reiðufé að fjárhæð 1.500.000.000.

2. gr.

Eftir að kaupin voru gerð kom í ljós að 365 miðlar ehf. eiga kröfu á hendur seljanda að fjárhæð kr. 774.666.997. Fyrir liggur að umrædd fjárhæð rýrir eigið fé 365 miðla ehf. sem sambærilegri fjárhæð nemur.

3. gr.

Í ljósi ofangreinds hefur kaupandi haldið eftir kr. 160.000.000 af kaupverðinu.

4. gr.

Aðilar hafa nú komist að samkomulagi um að kaupandi skuli fá kr. 154.980.011 í afslátt af kaupverðinu, þar sem fyrir liggur að efnahagur hins keypta sýndi ekki rétta stöðu á sínum tíma. Greiðsla að fjárhæð kr. 5.019.998 skal greidd eigi síðar en 27. maí nk.

Stjórn Íslenskrar afþreyingar hf., kt. 000000-0000, Skaftahlíð 24 í Reykjavík, ákvað á fundi, hinn 26. júní 2009, að óska þess að bú félagsins yrði tekið til gjaldþotaskipta, þar sem ljóst væri að félagið gæti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottna sína. Bréf í þessa veru barst héraðsdómi hinn 30. sama mánaðar. Í bréfinu er grein m.a. frá því að skuldir félagsins umfram eignir séu tæpir fimm milljarðar; enginn hafi hafið innheimtu gagnvart félaginu, en ljóst væri að félagið myndi ekki geta efnt skuldbindingar sínar og engin ráð væru til að vinna úr því „þar sem félagið er eignalaust“. Þá er greint frá því m.a. í bréfinu að tilgangur félagsins sé að ávaxta fé sem hluthafar hafi bundið í starfseminni með rekstri í félaginu og fjárfestingum í dóttur- og hlutdeildarfélögum sem einkum starfi á vettvangi fjölmiðlunar, afþreyingar og skyldrar starfsemi. Félagið hafi áður heitið 365 hf. og þar áður Dagsbrún hf.; það eigi lausa fjármuni að fjárhæð tæpar sex milljónir, auk þess sem félagið eigi von á rúmum 120 milljónum á næstunni vegna sölu þess á dótturfélagi sínu, Senu ehf.

Með úrskurði héraðsdóms, hinn 2. júlí 2009, var bú Íslenskrar afþreyingar hf. tekið til gjaldþrotaskipta og F-kk-nf Ö-kk-nf F-kk-nf hrl. skipaður til að gegna starfi skiptastjóra í þrotabúinu. Hann gaf út innköllun, hinn 6. sama mánaðar, og boðaði til skiptafundar hinn 25. september 2009.

Hinn 17. júlí 2009 sömdu Rauðsól ehf. og Íslandsbanki hf. um að bankinn lánaði Rauðsól ehf. 382.280.826 kr. til 9 mánaða. Þá var samið um m.a. að bankinn greiddi lánsfjárhæðina með einni greiðslu eigi síðar en 8. júlí 2009, allt eftir nánari skilmálum í samningnum og að ráðstafa skyldi lánsfjárhæðinni til að greiða niður lán Íslenskrar afþreyingar hf., kt. 000000-0000, hjá bankanum, nr. 505-74-312396, sbr. kaupsamning, dags. 3. nóvember 2008, um kaup á hlutum í 365 miðlum ehf., kt. 000000-0000, milli Rauðsólar ehf. og 365 hf., er nú bæri nafnið Íslensk afþreying hf. Þá segir í samningnum m.a.:

Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu lánsins veitir lántaki láveitanda allsherjar veð í vörubirgðum og viðskiptakröfum/vörureikningum dótturfélagi sínu 365 – miðlar ehf., kt. 000000-0000. Trygging þessi verður veitt með því að þinglýst verður athugasemdalaust tryggingarbréfi á 2. veðrétt, að fjárhæð 400.000.000, verðtryggðu m.v. vísitölu neysluverðs í júní, grunnvísitala 336. Loks skuldbindur látaki sig til að senda lánveitanda ótilkvaddur á eins mánaða fresti lista úr bókhaldi/birgðabókhaldi sínu yfir birgðir og útistandi viðskiptakröfur hverju sinni, í fyrsta sinn 1. ágúst 2009.

Aðila greinir á um hvort stefnanda, þrotabúi Íslenskrar afþreyingar hf., sé heimilt að rifta greiðslu á skuld samkvæmt lánssamningi Glitnis banka hf., kt 000000-0000, og 365 hf., kt. 000000-0000, frá 31. júlí 2008, sbr. dskj. nr. 17, sem fram hafi farið með lánssamningi Rauðsólar ehf. og Íslandsbaka hf., sbr. dskj. nr. 7. Einnig hvort stefnda, Íslandsbanka hf., sé skylt að greiða stefnanda, 300.000.000 kr. með tilgreindum vöxtum og kostnaði.

Helstu málsástæður stefnanda og réttarheimildir er hann byggir á: Stefnandi byggir á því að bú Íslenskrar afþreyingar hf. hafi með úrskurði héraðsdóms verið tekið til gjaldþrotskipta hinn 2. júlí 2009. Stefndi hafi fengið endurgreitt lán að fjárhæð 305.000.000, sem stefndi veitti 365 hf., hinn 31. júlí 2008, með samningi við Rauðsól ehf., hinn 17. júlí 2009, en samkvæmt ákvæðum 72. gr. laga nr. 21/1991 taki þrotabú skuldarans við öllum fjárhagslegum réttindum sem skuldari átti eða naut við uppkvaðningu úrskurðarins í samræmi við ákvæði 73. og 74. gr. sömu laga.

Í annan stað reisir stefnandi kröfu um riftun á því, að hluti af söluvirði 365 miðla ehf. var notað til að greiða skuld 365 hf. við stefnda, en greiðslan hefði farið fram eftir 30. júní 2009, sem er frestdagur við gjaldþrotaskipti á búi Íslenskrar afþreyingar hf. Lánssamningur milli stefnda og Rauðsólar ehf. hafi verið gerður, hinn 17. júlí 2009, og rift sé á grundvelli 1. mgr. 139 gr. laga nr. 21/1991. Undantekningarákvæði lagagreinarinnar eigi ekki við; krafa stefnda njóti ekki forgangsstöðu í þrotabúinu samkvæmt ákvæðum XVII. kafla laganna. Um almenna kröfu sé að ræða. Hinn 3. nóvember 2008 hafi stjórn 365 hf. ákveðið að selja Rauðsól ehf. alla hluti í 365 miðlum ehf. þrátt fyrir ákvæði í lánssamningi félagsins 31. júlí 2008 við Glitni banka hf., sem lánveitanda, um bann við sölu eigna. Lúkning skuldarinnar vegna lánssamningsins tæpu ári seinna og eftir að bú Íslenskrar Afþreyingar hf. hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta sé ólögmæt og til þess fallin að valda kröfuhöfum tjóni. Byggt sé á því að ákvæði 139. gr. laga nr. 21/1991 feli í sér hlutlæga riftunarreglu um að greiðsla eftir frestdag sé riftanleg; undantekningu frá þessari reglu beri að skýra þröngt.

Vísað er til þess að fram komi í bréf Íslandsbanka hf. til skiptastjóra, hinn 9. febrúar 2010, dskj. nr. 13, að bankinn hafi samþykkt sölu 365 hf. á öllum hlutum í 365 miðlum ehf. til Rauðsólar ehf. með því skilyrði, að lán samkvæmt umræddum lánssamningi 31. júlí 2008, yrði fært til Rauðsólar ehf. Bent er á að skriflegur samningur þessu til staðfestingar hafi ekki verið lagður fram; stefnandi mótmæli þessu sem ósönnuðu. Hins vegar liggi fyrir að krafa bankans samkvæmt samningnum var ekki greidd fyrr en með samningnum 17. júlí 2009, dskj. nr. 7.

Stefnandi kveðst byggja á því að greiðsla á láni stefnda, eins og að henni var staðið, hafi verið samþykkt af réttargæslustefnanda NBI hf. Eftirgjöf bankans, sem veðhafa, hafi því í raun orðið meiri en upphaflegur samningur gerði ráð fyrir. Á því sé byggt að bankanum hafi verið frjálst að láta eftir veðréttarstöðu sína, en það sé hins vegar hlutverk skiptastjóra að ráðstafa þeim verðmætum á grundvelli laga nr. 21/1991 í samræmi við réttarstöðu kröfuhafa að teknu tilliti til jafnræðissjónarmiða.

Verði lagt til grundvallar við úrlausn þessa máls, að 300 milljónir af söluandvirðinu hafi verið ráðstafað strax í kjölfar sölu á 365 miðlum ehf., byggir stefnandi á því, að greiðslan sé riftanleg á grundvelli 134. gr. og 141 gr. laga nr. 21/1991. Greiðsla til stefnda hafi þá verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991; greitt hafi verið með óvenjulegum greiðslueyri þar sem þriðji aðili, Rauðsól ehf., yfirtók skuldina án þess að lög eða samningar stæðu til þess auk þess sem um fjárhæð hafi verið að ræða sem hlaut að skerða verulega greiðslugetu 365 hf.

Vísað er til þess að stofnað hafi verið til skuldarinnar í júlí 2008 um það leyti sem félagið 365 miðlar ehf. var selt í upphafi bankahrunsins. Á þeim tíma hafi náin tengsl verið milli Glitnis banka hf. og forsvarsmanna 365 hf., 365 miðla ehf. og Rauðsólar ehf. J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf hafi verið aðaleigandi og ráðandi í stjórn þessara félaga; setið beggja megin borðsins og átt hagsmuna að gæta varðandi löggerninga er hér um ræðir. Stefnandi byggi á því að J-kk-nf Á-kk-nf og þau félög og lögaðilar, sem hlut eiga að máli, séu nákomin í skilningi 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

Verði ekki á þessa málsástæðu fallist, kveðst stefnandi reisa kröfu sína um riftun á því að ráðstöfun Íslenskrar afþreyingar hf. á hluta andvirðis fyrir sölu á 365 miðlum ehf. til greiðslu á skuld við stefnda, hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og leitt til þess að þeir fjármunir urðu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum á jafnvægisgrundvelli, sbr. 141. gr. laga nr. 21/1991.

Stefnandi byggir á því að Íslensk afþreying hf. hafi verið ógjaldfær a.m.k. frá 1. nóvember 2008 og þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. Verði ekki á þetta fallist, kveðst stefnandi byggja á því að Íslensk afþreying hf. hafi orðið ógjaldfær vegna umræddrar ráðstöfunar. Stefndi hafi haft hag af þessari ráðstöfun þar sem með henni hefði bankinn fengið greiðslu á kröfu sinni umfram aðra kröfuhafa. Þegar gengið var frá skuldinni hafi stjórn bankans vitað eða mátt vita um ógjaldfærni Íslenskrar afþreyingar hf.

Endurkröfu á hendur stefnda, sem nemur dómkröfum stefnanda kveðst skiptastjóri gera á grundvelli 72. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi hefði með ólögmætum hætti fengið greidda kröfu sína á hendur Íslenskrar afþreyingar hf. með lánssamningnum 17. júlí 2009, sbr. dskj. nr. 7. Vísað er til laga nr. 38/2001 varðandi kröfu stefnanda um dráttarvexti, en upphaf dráttarvaxta sé miðað við þann tíma sem stefndi fékk kröfu sína greidda. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Helstu málsástæður stefnda og réttarheimildir er hann byggir á: Stefndi reisir kröfu sína um sýknu á því að með undirskrift sinni á kaupsamning 3. nóvember 2008 og á viðauka við samninginn 25. maí sama ár, sem og með samskiptum sínum öllum í kjölfar kaupsamningsins hefði Íslensk afþreying hf. samþykkt, að hluti af greiðslu Rauðsólar ehf. fyrir hlutina í 365 miðlum ehf. yrði greiddur með yfirtöku skulda, annars vegar við NBI hf. að fjárhæð 4.400.000.000 kr. og hins vegar við stefnda að fjárhæð 300.000.000 kr. Þannig hefði Íslensk afþreying hf. framselt kröfu sína á hendur kaupandanum að fjárhæð 300.000.000 kr. til stefnda strax í nóvember 2008, enda hefði slíkt framsal verið skilyrði fyrir samþykki stefnda á umræddum kaupsamningi. Krafa Íslandsbanka hf. á hendur Rauðsól ehf. hefði því ekki verið meðal fjárhagslegra réttinda sem Íslensk afþreying hf. hafði þegar bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta hinn 2. júlí 2009.

Stefnandi byggir á því að ákvæði 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 eigi ekki við í málinu. Íslensk afþreying hf. hefði selt Rauðsól ehf. dótturfélag sitt, 365 miðla ehf., hinn 3. nóvember 2008, það er 7 mánuðum fyrir frestdag. Til þess hefði Íslensk afþreying hf. þurft samþykki Íslandsbanka hf. Íslensk afþreying hf. hefði átt rétt á tiltekinni greiðslu frá Rauðsól ehf. Fyrir utan það sem greitt var af kaupverðinu í reiðufé, hefði andvirðið verið framselt NBI hf. og Íslandsbanka hf. Með kaupsamningnum 3. nóvember 2008 og samþykki Íslandsbanka hf. á sölunni sama dag, hefði réttur Íslenskrar afþreyingar hf. til greiðslu á 300.000.000 kr. af kaupverðinu verið framseldur Íslandsbanka hf. Hinn 11. nóvember 2008 hefði áhættunefnd bankans heimilað kaup Rauðsólar ehf. á 365 miðlum ehf. gegn því að lán bankans yrði fært til Rauðsólar ehf. með þessum hætti. Vegna tafa hjá NBI hf. hefði dregist að ganga frá formlegum lánaskjölum gagnvart Rauðsól ehf. og ráðstafa andvirði láns til félagsins inn á eldri lán Íslenskrar afþreyingar í samræmi við ákvæði kaupsamningsins.

Samkvæmt framangreindu sé ekki um að ræða, að Íslensk afþreying hf. hafi greitt skuld sína við Íslandsbanka hf. eftir frestdag í skilningi 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991. Raunin sé sú að í nóvember 2008 hafi Íslensk afþreying hf. framselt Íslandsbanka hf. kröfu félagsins á hendur þriðja aðila, Rauðsól ehf. Það hafi ekki veitt þrotabúi Íslenskar afþreyingar hf. rétt til að rifta greiðslu þó svo hafi farið að framsalið varð til þess að Rauðsól ehf. greiddi umrædda skuld Íslenskrar afþreyingar hf. við Íslandsbanka hf. Þegar af þessari ástæðu eigi riftunarregla 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 ekki við.

Verði talið að ákvæði 1. mgr. 139 gr. eigi við byggir stefndi á því að starfsmenn bankans hefðu hvorki vitað né mátt vita að krafist hefði verið gjaldþrotaskipta í skilningi lokamálsliðar 1. mgr. 139. gr. Salan á 365 miðlum ehf. hefði verið til þess ætluð að Íslensk afþreying hf. hefði efni á að greiða skuldir sínar. Ekki hefði neitt bent til þess að Íslensk afþreying hf. væri á leið í þrot. Forsvarsmenn félagsins hefðu unnið að því með Íslandsbanka hf. fram á síðasta dag, að ganga frá skilmálum láns Rauðsólar ehf. og uppgjörs Rauðsólar ehf. á láni Íslenskrar afþreyingar hf.; þeir hefðu enga ástæðu haft til annars en að líta svo á að félagið væri í miðju endurskipulagningarferli. Beiðni stjórnar Íslenskrar afþreyingar hf. um að félagið yrði tekið til gjaldþrotaskipta hefði komið Íslandsbanka hf. í opna skjöldu.

Stefndi mótmælir því að ákvæði 134. gr. laga nr. 21/1991 eigi við svo sem stefnandi heldur fram. Samkvæmt riftunarreglum gjaldþrotaskiptalaga eigi ákvæðin aðeins við þegar þrotamaður mismunar kröfuhöfum við afhendingu eigna sinna fyrir gjaldþrot. Íslensk afþreying hf. hefði ekki afhent Íslandsbanka hf. nein verðmæti sem skerða rétt annarra kröfuhafa svo þýðingu hafi fyrir gjaldþrotskiptin. Bankinn hefði fengið umdeilda greiðslu frá Rauðsól ehf. í nóvember 2008. Greiðslan hefði virst venjuleg eftir atvikum. Bankinn hefði eignast kröfu á Rauðsól ehf. eftir að Íslensk afþreying hf. hafði án fyrirvara framselt bankanum kröfuna. Eftir framsalið hefði uppgjör milli Íslandsbanka hf. og Rauðsólar ehf. ekki lengur verið tengt hagsmunum þrotabús Íslenskrar afþreyingar hf. Rangt sé að Íslandsbanki hf. og Rauðsól ehf. séu nákomin svo sem stefnandi heldur fram.

Vísað er til þess að samkvæmt lánssamningi milli 365 hf. (nú Íslenskrar afþreyingar hf.) og Glitnis banka hf. (nú Íslandsbanka hf.), hinn 31. júlí 2008, sbr. dskj. nr. 17, var 365 hf. óheimilt að selja allar eignir sínar eða verulegan hluta eigna sinna, þ.á m. 365 miðla ehf., án samþykkis Glitnis banka hf. Hinn 11. nóvember 2008 hefði bankinn heimilað söluna gegn því að skuld Íslenskrar afþreyingar hf. við bankann samkvæmt lánssamningnum frá 31. júlí 2008 yrði greidd. Frá þessu hefði verið gengið í nóvember 2008, en skuldin reyndar ekki verið greidd fyrr en um það leyti sem Íslensk afþreying hf. var úrskurður gjaldþrota. Ekkert ótilhlýðilegt hefði þó verið við þennan greiðsludrátt. Eftir að Íslensk afþreying hf. framseldi Íslandsbanka hf. réttinn til hluta söluandvirðisins og bankinn samþykkti sölu Íslenskrar afþreyingar á 365 miðlum ehf. svo sem sett var að skilyrði, hefði uppgjör milli Rauðsólar ehf. og Íslandsbanka hf. verið það eina sem eftir var að framkvæma. Íslensk afþreying hf. hefði ekki getað átt neina aðild að því uppgjöri.

A-kk-nf E-kk-nf bar fyrir rétti m.a. að í byrjun árs 2008 hefði hann verið forstjóri 365 hf., sem síðar varð Íslensk afþreying hf., og dótturfélags þess, 365 miðla ehf. Hann kvaðst núna vera forstjóri 365 miðla ehf.

A-kk-nf sagði að orsök þess að 365 miðlar ehf. var selt út úr móðurfélaginu hefði verið miklar hremmingar, sem gengu yfir íslenskt atvinnulíf. Skuldir félagsins hefðu aukist mjög hratt, um nokkra milljarðar á árinu, einn milljarð milli mánaða. Þeir hefðu talið, að til að halda félaginu á floti, væri vænlegast að selja 365 miðla ehf. frá samstæðunni og talið, að þeir gætu fengið hátt verð fyrir það á þeim tíma, sem raunin varð á og allir viðurkenndu. Það hefði verið skoðað en enginn haft áhuga á að breyta þeim gerningum; þekkt væri að 365 miðlar ehf. voru seldir, hinn 3. nóvember 2008, fyrir 5,9 milljarða, 1500 milljónir í reiðufé og 4,4 milljarða í yfirteknum skuldum eins og þá var ákveðið, en upphæðin orðið eitthvað hærri þegar upp var staðið. Brýnt hefði verið að ganga frá þessu og fá peninga til að koma í veg fyrir greiðsluþrot, en það hefðu þeir talið að myndi valda miklu meiri vandræðum fyrir félagið og viðskiptasambönd þess.

Vísað var til þess að stjórnarfundur hefði verið haldinn 1. nóvember 2008 og í gögnum málsins liggi fyrir fundargerðin, dskj. nr. 4, þar sem segir m.a.: „E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf kynnir tilboð til 365 hf. fyrir hönd félagsins Rauðsól. Tilboðið felst í því að Rauðsól kaupi 365 miðla ehf. með reiðufjárgreiðslu nk. þriðjudag að fjárhæð kr. 1.500 milljónir og yfirtöku skulda 365 hf. að fjárhæð 4,400 milljónir.“ Þarna sé tekið fram að kaupverðið skuli greiðast með yfirtöku skulda 355 hf. án þess að lánveitendur væru tilgreindir. Spurt var, hvort það hefði komið fram í tilboðinu eða kynningu á tilboðinu hverjir voru kröfuhafar skuldarinnar, sem Rauðsól átti að taka yfir eða greiða.

A-kk-nf kvað svo ekki hafa verið og sagði, að það hefði ekki verið lykilatriði að hans mati. Tillaga E-kk-ef hefði í raun verið drög að kaupsamningi. Þar hefði E-kk-nf tilgreint reiðufé og lán, sem voru yfirtekin af Landsbankanum. Kunnugt væri að Glitnir hafði lánað félaginu peninga í júlí og eitt af skilyrðum lánasamningsins var að ekki mætti selja eignir frá félaginu nema með samþykki bankans. Að minnsta kosti hefði verið ljóst að þörf var á samþykki Glitnis banka, en Landsbankinn hefði á þessum tíma verið með kröfur á 365 hf. að fjárhæð 5,1 milljarð í heild og verið með 100% veð í öllu hlutafé 365 miðla ehf. Það hefði augljóslega haft sitt að segja um framsetninguna, en af hálfu tilboðsgjafans hefði þetta fyrst og fremst snúist um ásættanlegt verð í reiðufé og yfirtöku skulda. Landsbankinn hefði verið fyrirferðarmesti kröfuhafinn og þannig gerandi í þessu eins og eðlilegt var. Bankinn hefði haft mikil afskipti af málinu og verið tengdur hugmyndum um hvað rétt væri að gera til að bjarga félaginu.

A-kk-nf sagði að hann væri ekki viss um hvað greitt hefði verið af skuldum 365 hf. á fyrri hluta árs 2008 og haustið 2008 og fram til þess að 365 miðlar ehf. voru seldir en laust fé félagsins á þessum tíma verið lítið. Þegar ákveðið var að selja 365 miðla ehf. hefðu tveir stórir skuldabréfaflokkar verið útistandandi, annar með gjalddaga 5. nóvember 2008 og hinn í janúar 2010. Sá minni hefði staðið í tæpum fimmtán hundruð milljónum en útgáfufjárhæð hins kannski í tveimur og hálfum [milljarð].

Vísað var til dskj. nr. 22, sem er myndrit af bréfi A-kk-ef til skiptastjóra Íslenskrar afþreyingar hf. 15. september 2009, þar sem segir: „[E]kkert benti til annars á þeim tíma (þegar ákvörðun var tekin um söluna) en að Íslensk afþreying hf. gæti að mestu greitt sínar skuldir, nema um 1 milljarð af óveðtryggðum skuldabréfum …“ A-kk-nf sagði að miðað hefði verið við áætlað söluverð á eigum Íslenskrar afþreyingar hf. eftir sölu á 365 miðlum ehf. Hafa beri í huga að 365 hf. hafi verið afsprengi uppskiptingar tæpum tveimur árum fyrr á félaginu Dagsbrún hf. Vegna þeirrar skiptingar hefði verið gagnkvæm ábyrgð á skuldum þessara félaga, Teymis hf. og 365 hf., og ef svo færi að áhvílandi kröfur yrðu ekki greiddar þá myndi reyna á ábyrgð Teymis hf. á skuldum 365 hf. Reynt hefði á þessa ábyrgð og kvaðst A-kk-nf halda að það hafi verið 20%. Nauðarsamningar hefðu verið gerðir þar sem allir kröfuhafar urðu eigendur félagsins.

Vísað var til þess að á þessum tíma, í byrjun nóvember 2008, hefði það verið mat stjórnar félagsins að eigið fé félagsins væri neikvætt um u.þ.b. einn milljarð króna. A-kk-nf kvaðst ekki vera viss um það. Komið hefði fram í fundargerð að fjármálastjóri hjá Íslandsbanka hf. hefði lýst því að eigið fé væri neikvætt en hann myndi ekki að það hefði þá verið neikvætt eins og staðan var. Á fundi áður hefði það verið 10% eða eitthvað svoleiðis. Þetta hefði gerst hratt. Ekki væri hægt að draga það fram svona að það hefði verið neikvætt. Þetta hefði verið glærukynning fram í tímann þar sem verið var að reyna að leggja mat á hvað mundi fást fyrir eigur í framtíðinni. Hann kvaðst ekki muna hvert matið hefði verið á Senu í þeirri kynningu. Það gæti hafa verið á milli átján hundruð milljóna og til rúmlega tveggja milljarða. Sena hefði verið keypt á 3,6 milljarða tveimur árum fyrr. Erfitt hefði verið á þessum tímapunkti að vita hvort hún hefði aftur verið komin í 3,6 milljarða einu til tveimur árum seinna eða hvort hún yrði seld eins og raun varð á. Hún hefði farið í opið söluferli og tilboð. Árið hefði klárast mjög illa fyrir Senu því að allir helstu viðskiptavinir urðu gjaldþrota. Þrátt fyrir þetta hefðu fyrstu tilboð í opnu ferli í janúar og febrúar verið frá 1100 til 1350 milljónir en endaði með sölu fyrir innan við 500 milljónir þegar leið á vorið. Þannig hefði þróun eignaverðs vægast sagt verið mjög ófyrirsjáanleg.

A-kk-nf kvaðst ekki vera klár á því hvenær umræður innan stjórnar um það að gefa félagið upp til gjaldþrotaskipta hófust. Hann kvaðst hafa vitað um að ákvæði væru um sölubann í samningi Íslenskrar afþreyingar hf. við Glitnir banka. Hann hefði átt aðild að því að gera þann samning fimm mánuðum áður.

Lagt var fyrir A-kk-þf dskj. nr. 3, myndrit af samningi um kaup á hlutum í 365 miðlum ehf. 3. nóvember 2008. Kvaðst A-kk-nf kannast við undirskrift sína þar. Spurt var hvort hann kynni einhverjar frekari skýringar, en þær sem komu fram hjá honum áður í réttinum, á því hvers vegna ekki væri rætt um yfirtöku kaupanda á þrjúhundruð milljóna króna skuld við Glitni banka eða stefnda í kaupsamningnum. A-kk-nf kvaðst ekki kunna þær. Hann kvaðst halda að gengið hefði verið út frá því að í raun hefði verið undirritaður samningur sem kaupandinn leggur fram. Ekki hefði verið farið yfir samninginn sem valdið hefði Íslenskri afþreyingu hf. miklu tjóni. Hann hefði ekki skrifað þennan samning heldur lögmaður og gengið út frá að þessi sala yrði samþykkt að hálfu Glitnis.

Vísað var til ákvæðis 3.6. í samningnum sem fjallar um þá forsendu Rauðsólar fyrir gerð samningsins að helstu birgjar 365 miðla ehf. og aðrir sem hlut geti átt að máli, samþykki nýjan eiganda 365 miðla ehf. að því gefnu að ákvæði samninga sé með þeim hætti að samþykki þeirra sé áskilið vegna breytinga á eignarhaldi 365 miðla ehf. Spurt var hvort þetta ákvæði hefði átt að taka á því skilyrði í lánasamningi félagsins við Glitni banka að bannað væri að selja eignir félagsins nema með samþykki bankans. A-kk-nf kvaðst ekki þora að fullyrða það, en það væri hugsanlegt; eftir á megi ímynda sér að það gæti fallið þarna undir; maður líti á lánveitendur sem birgja félagsins, tæknilega gætu þeir fallið þarna undir, en hann hefði ekki hugsað um það sérstaklega fyrr.

Vísað var til ákvæðis 10 í samningnum þar sem segir að engar breytingar verði gerðar á samningi þessum nema með skriflegum hætti og með samþykki bæði kaupanda og seljanda. Spurt var hvort einhverjar skriflegar breytingar hefðu verið gerðar. A-kk-nf sagði að örugglega hefði viðauki verið gerður um afslátt en hann kvaðst ekki muna hvort önnur ákvæði hefðu verið í þeim.

Lagt var fyrir A-kk-þf dskj. nr. 7, sem er myndrit af lánssamningi milli Rauðsólar ehf. sem lántaka og Íslandsbanka hf. sem lánveitanda 17. júlí 2009. Vísað var til neðanmálsgreinar á bls. 3, þar sem segir að: „Skv. kaupsamningnum skyldi kaupverðið greitt annars vegar með innborgun í reiðufé og hins vegar með yfirtöku skulda 365 við NBI að fjárhæð kr. 4.400.000.000 ,-. Yfirtaka lánanna skiptist þannig að lántaki yfirtók skuldir við NBI skv. lánssamningi dags. 24.nóvember 2008, fjárhæð kr. 4.100.000.000, og við Íslandsbanka skv. lánssamningi þessum kr. 378.280.826 með vöxtum.“ Spurt var hvort hann hefði vitað um undirritun þessa samnings. A-kk-nf kvaðst ekki hafa átt aðild að þessum samningi. Þar hefði Rauðsól verið kaupandi og yfirtekið lánin þar til Rauðsól rann saman við 365 miðla ehf. E-kk-nf Þ-kk-nf hefði alltaf verið forsvarsmaður Rauðsólar bæði við samninginn, sem hann [A-kk-nf] skrifaði undir, og væntanleg líka samninginn við Landsbankann sem gerður var á svipuðum tíma. Endanlegur lánssamningur við Landsbankann hefði líka verið undirritaður í júlí. A-kk-nf kvaðst ekki hafa verið inni í þessari skjalagerð en vitað að þetta hefði þróast svo að um væri að ræða 4,1 og 300 og unnið væri að því að skjalfesta það endanlega.

Lagt var fyrir A-kk-þf dskj. nr. 31, sem er óljóst myndrit af lánssamningi að fjárhæð 4.100.000.000 milli NBI hf. sem banka og Rauðsólar ehf. sem lántaka hinn 24. nóvember 2008. Vísað var til dagsetningar samningsins og að E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hefði undirritað samninginn f.h. Rauðsólar ehf., og fyrir NBI hf. þrír starfsmenn, G-kvk-nf Ó-kvk-nf K-kvk-nf, Á-kk-nf Þ-kk-nf Þ-kk-nf og einhver þriðji; en f.h. 365 miðla ehf. sem loforðsgjafa skv. grein 10.1 A-kk-nf E-kk-nf o.fl. A-kk-nf staðfesti að hafa undirritað þennan samning. Þá var vísað til viðauka við samninginn um beiðni um útborgun skv. lánssamningi 24. nóvember 2008 og spurt var, hvort hann hefði vitað að þessi löggerningur var undirritaður þann dag. A-kk-nf sagðist vita að samningurinn hefði verið undirritaður í nóvember, en þeir hefðu síðar gert nýjan lánssamning.

Bent var á að í lánssamningnum 24. nóvember 2008 hefði lánstíminn verið ákveðinn 10 mánuðir og lánið bæri að greiða með einni greiðslu þann 6. september 2009. Spurt var hvaða samning A-kk-nf væri að vísa til sem gerður hefði verið við Landsbankann eða NBI í júlí 2009. A-kk-nf sagði að það skýrði málið að þetta væri lán til 10 mánaða. Ljóst væri að fyrir september 2009 þurfti að gera annan samning. Þeir hefðu einungis verið búnir að því fyrr.

Lögmaður stefnda spurði A-kk-þf hvort hann hefði með samningnum 3. nóvember 2008, sbr. dskj. nr. 3, litið svo á að NBI væri að fá uppgjör á 4,4 milljörðum á einhverjum tímapunkti þarna. A-kk-nf kvaðst ekki geta svarað þessu nánar en hann hefði gert rétt áður. Honum hefði verið ljóst að 365 hf. skuldaði NBI meira en yfirhöfuð yrði yfirtekið og enginn annar kæmist yfir það að fá skuldir yfirteknar nema með samþykki NBI. Hann hefði á þessum tíma álitið að bankarnir myndu ná samkomulagi um hvernig þessu yrði skipt þeirra í milli.

L-kvk-nf N-kvk-nf E-kvk-nf bar fyrir rétti m.a. að hún hefði í byrjun nóvember 2008 verið framkvæmdastjóri fjármálasviðs 365 og 365 miðla. Hún kvaðst hafa verið í því starfi fram í september 2009 og hætt hjá félaginu 1. nóvember 2009. Hún kvaðst engin tengsl hafa við félagið í dag.

Vísað var til þess að ákvörðun um sölu á 365 miðlum ehf. hefði verið tekinn á fundi móðurfélagsins 365 hf., hinn 1. nóvember 2008, og fyrir lægi í skjölum málsins, fundargerðinni dskj. nr. 4, að hún hefði setið þann fund. Bent var á að þar stæði m.a. að E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hefði, f.h. Rauðsólar ehf., kynnt tilboð til 365 hf. um kaup á 365 miðlum ehf. með reiðufé að fjárhæð 1.500 milljónir króna og yfirtöku skulda 365 hf. að fjárhæð 4,400 milljarðar. Tilboðið hefði síðan verið samþykkt á stjórnarfundinum. Spurt var hvernig tilboðið hefði verið kynnt og rætt á fundinum. L-kvk-nf sagði að örugglega hefði verið lagt fram skriflegt tilboð. Hún kvaðst muna að einnig hefði farið fram kynning sem gengið hefði út á að sýna hvernig 365 gæti selt einingar, þ.á m. miðlana. Þetta hefði verið glærukynning frá Landsbankanum. Þar hefði komið fram nánari skýring á því sem áætlað var; 1.500 milljónir kr. átti að greiða og taka yfir skuldir að fjárhæð 4,4 milljarða, 4,1 frá Landsbankanum og 300 milljóna lán frá Glitni. Glitnir hefði þurft að samþykkja söluna samkvæmt lánasamningnum.

Vísað var til þess að, hinn 3. nóvember 2008, hefði verið skrifað undir samning um sölu 365 hf. og kaup Rauðsólar ehf. á 365 miðlum ehf., og spurt var, hvaða aðkomu hún hefði sem fjármálastjóri haft að málinu eftir það. L-kvk-nf kvaðst hafa haft samskipti, bæði við Glitni og Landsbankann varðandi úrvinnslu á því að taka yfir lánin og endurfjármagna þau, en alltaf hefði staðið til að semja um lánin upp á nýtt. Hún hefði komið að því að veita upplýsingar, gera áætlanir, uppgjör o.fl.; og unnið með bönkunum, R-kvk-þgf hjá Glitni og G-kvk-þgf hjá Landsbankanum, í samræmi við fyrrgreinda skiptingu. Bæði hún og A-kk-nf hefðu verið í samskiptum við bankana. Gengið hefði verið frá skuldaraskiptunum gagnvart Landsbankanum, þegar Rauðsól ehf. yfirtók lánið, 4,1 milljarð, með því að þeir færðu fjárhæðina yfir á Rauðsól ehf. með sömu kjörum og voru í fyrri lánasamningi, en alltaf hefði átt að endursemja um lánakjörin o.fl.

Bent var á að ekki hefði verið gengið frá lánasamningi Íslandsbanka hf. við Rauðsól ehf. fyrr en í júlí 2009 og spurt var um orsök þeirrar tafar. L-kvk-nf sagði að Íslandsbanki hefði í rauninni verið að bíða eftir að Landsbankinn útfærði nýjan lánasamning við félagið og hefði ætlað að fylgja honum. Þetta hefði í rauninni strandað á því að ekki var búið að klára samninginn við Landsbankann fyrr en í júlí 2009. Það hefði verið samkomulag með bönkunum að þeir fylgdu hvor öðrum.

L-kvk-nf sagði að þeir sem önnuðust samskiptin fyrir hönd 365 hf. eða Íslenskar afþreyingar hf. við Íslandsbanka í tengslum við þessa samningsgerð hefðu verið hún og A-kk-nf. S-kk-nf H-kk-nf, núverandi fjármálastjóri 365 miðla ehf., hefði einnig komið að því undir lokin, í maí/júní. Hann hefði komið inn sem ráðgjafi í þessari endurskipulagningu. Hann hefði einnig ásamt henni átt samskipti við Íslandsbanka.

Spurt var í hvaða erindum 365 hf. hefði leitað til Íslandsbanka í upphafi í tengslum við söluna á 365 miðlum ehf. Stjórnin hefði verið búin að ákveða að selja 365 miðla ehf. og undirrita kaupsamning. Hvaða verkefni hefðu henni verið falin í kjölfarið. L-kvk-nf sagði að það hefði verið að skila þeim gögnum sem bankinn þurfti að setja fyrir lánanefnd til að fá samþykki á breytingunni. Spurt var um hvaða samþykki á breytingu hefði verið að ræða. L-kvk-nf sagði að hún hefði ekki séð um það. Hún kvaðst halda eftir því sem hún best vissi að þá hefði verið búið að tala við bankann. Hún hefði ekki sjálf komið að tilboðsgerðinni né kaupsamningunum en hún héldi að það hefði verið búið að ræða við bankann. Spurt var hvort hún þekkti ákv. í lánasamningi milli 365 hf. og Glitnis banka 31. júlí 2008 þar sem kveðið er á um sölubann; bann við sölu eigna nema með samþykki bankans. L-kvk-nf kvað svo vera; þurft hefði að fá samþykki bankans. Spurt var hvort hún hefði óskað eftir slíku samþykki. Hún kvaðst ekki hafa gert það. Eftir því sem hún best vissi hefði verið búið að ræða við bankann og í því hafi falist að átt hefði að yfirtaka þessar þrjú hundruð milljónir. Ekki hefði verið hægt að ganga frá kaupum öðruvísi en að þeir samþykktu að færa þessar þrjú hundruð milljónir yfir á 365 miðla ehf. Spurt var hvort hún þekkti viðbrögð fyrirsvarsmanna bankans þegar þeir heyrðu um þessa sölu. L-kvk-nf sagði að það sem hún vissi þá hefði verið að lagt hefði verið upp með að Landsbankinn og Íslandsbanki myndu vinna saman að þessum málum.

Vísað var til þess að komið hefði fram í vætti A-kk-ef E-x-x fyrir dómi að af hálfu 365 hf. hefði verið litið svo á að þetta væri mál bankanna, að gera þetta upp sín á milli, og spurt var hvort hún væri sömu skoðunar. L-kvk-nf játaði því og sagði, að legið hefði fyrir að þeir yrðu að vinna saman og leggja blessun sína yfir kjör hvor annars. Þess vegna hefði Íslandsbanki beðið eftir því hvernig útfærslan á láni Landsbankans yrði. Þá var spurt hvort hún vissi hvort 365 hf. hefði á þessum tíma sérstaklega óskað eftir því að skuldaraskipti yrðu á láninu, Rauðsól ehf. kæmi í stað 365 hf. Hún sagði að gengið hefði verið út frá því. Þá var spurt hvort hún vissi hvort 365 hf. hefði beðið um það. Hún sagði að það hefði óformlega klárlega verið gert. Samskipti hefðu átt sér stað þar sem óskað hefði verið upplýsinga um hvað fyrirtækið héti sem keypti, hver kennitalan væri o.fl.; allir hefðu verið að vinna eftir þessu plani.

L-kvk-nf sagði að skuldir 365 hf. hefðu aukist verulega á árinu 2008 vegna gengis gjaldmiðla og lausafjárstaða félagsins hefði verið í járnum. Þá hefði skuldabréfaflokkur verið á gjalddaga 4. nóvember 2008 og umræddar fimmtán hundruð milljónir hefðu verið notaðar til að greiða skuldina. Greiða hefði þurft vexti af öðrum skuldabréfaflokki í janúar 2009 en þar hefði lánsfjárhæðin verið hærri en lánsfjárhæð fyrra lánsins en hún myndi ekki hver hún var.

L-kvk-nf kvaðst hafa tekið sæti í stjórn 365 hf. í lok ársins 2008. Lagt var fyrir L-kvk-þf dskj. nr. 5, sem er fundargerð stjórnar 365 hf. hinn 20. nóvember 2008. L-kvk-nf kvaðst hafa setið í stjórn félagsins þar til yfir lauk. Nokkrir fundir hefðu verið haldnir eftir að hún tók sæti í stjórn félagsins. Hún sagði að á þessum fundum hefði verið rætt um hvernig væri hægt að snúa sér í málunum varðandi sölu á eignum. Það hefði verið sett í ákveðinn feril hjá Straumi. Það hefði loks gengið eftir, en reynt hefði verið að finna lausn á málunum. Hún kvaðst ekki muna nákvæmlega hvenær ákvörðun um að gefa félagið upp til gjaldþrotaskipta var tekin en hún hefði verið á þeim fundi. Fundurinn hefði væntanlega verið haldinn daginn áður en félagið var gefið upp en hún mundi ekki nákvæmleg hvenær það var, í maí eða júní.

Lögmaður stefnda spurði L-kvk-þf hvort 365 hf. hefði verið búið að ákveða að ekki væri hægt að selja 365 miðla ehf. nema Rauðsól ehf. yfirtæki Glitnislánið, þegar hún hafði samband við Glitni. L-kvk-nf sagði að svo hefði verið. Hennar hlutverk gagnvart Glitni hefði verið að semja um skilmála á nýju láni og veita upplýsingar sem bankinn þurfti. Búið hefði verið að ræða við Glitni um að Rauðsól ehf. yfirtæki lánið. Hún hefði ekki komið að þeirri umræðu. Hún sagði að ekki hefði verið mögulegt að rekstur 365 hf. hefði getað haldið áfram án sölu á 365 miðlum ehf.

Spurt var hvort einhver umræða hefði verið í stjórn félagsins eða meðal fyrirsvarsmanna félagsins um að með því að nota allt tiltækt fé til að greiða upp fyrra skuldabréfaflokkinn og bíða með að greiða upp þann síðari væri verið að mismuna kröfuhöfum. L-kvk-nf kvaðst ekki muna að svo hefði verið enda hefðu þau á þeim tíma ætlað að uppfylla allar kröfur.

Lagt var fyrir L-kvk-þf dskj. nr. 26, sem er fundargerð áhættunefndar stefnda 11. nóvember 2008. Vísað var til lokamálsgreinar skjalsins þar sem segir: Samþykkjum skuldskeytingu og að ráðgjafasamningur færist á milli félaga, en munum ekki framlengja lánið í janúar. Viðskiptamörk samþykkt. L-kvk-nf kvaðst ekki hafa heyrt þetta. Spurt var hvort þetta hefði verið í samræmi við þau samskipti sem áttu sér síðan stað í kjölfarið. L-kvk-nf kvað svo ekki vera. Allavega myndi hún ekki eftir að hafa heyrt þetta.

G-kvk-nf Ó-kvk-nf K-kvk-nf bar fyrir rétti m.a. að hún hefði í nóvember 2008 verið viðskiptastjóri Landsbankans við 365 hf. og séð um samskipti við félagið og lánveitingar til félagsins. G-kvk-nf sagði að skömmu fyrir 5. nóvember 2008 hefði það borist til hennar að selja ætti 365 miðla ehf. út úr móðurfélaginu 365 hf. Legið hefði fyrir að þá var skuldabréfaflokkur á gjalddaga. Hún myndi það ekki nákvæmlega en mögulega hefðu farið fram viðræður í september/október um hvernig ætti að leysa það. Þegar félagið var skráð hefði legið fyrir að hluthafarnir ætluðu að brúa þetta bil, það er að gera upp skuldabréfaflokkinn, en eftir því sem nær dró hefði legið fyrir að ekki yrði af því. Þá hefðu viðræður hafist milli félagsins, hluthafanna og bankans. Bankinn, sem stærsti kröfuhafinn, hefði stýrt þeim viðræðum. Þannig hefði þetta borist í tal og þau byrjað að móta saman hugmyndir. Landsbankinn hefði útbúið glærukynningu fyrir þetta verkefni, sölu á 365 miðlum ehf. út úr 365 hf. Lagt hefði verið fram skjal þar sem birtar voru hugmyndir bankans.

Þar hefði verið lagt til að 1500 yrði í formi eiginfjár og 400.000.000 yrðu í formi vaxtarberandi skulda sem yrðu yfirteknar af móðurfélaginu. Fljótlega hefði legið fyrir og komið fram hjá forsvarsmönnum 365 hf. eða Íslenskrar afþreyingar hf. að lánasamningur Glitnis væri með þeim hætti að bannað væri að selja án samþykkis Glitnis. Þannig hefði legið fyrir frá upphafi að það þurfti samþykki frá Glitni. Landsbankinn hefði verið með veð í hlutabréfunum þannig að einnig þurfti samþykki Landsbankans.

G-kvk-nf sagði að í rauninni hefði þetta verið þannig að legið hefði fyrir að fjögur þúsund og fjögur hundruð milljónir yrðu teknar yfir. Mögulega á einhverjum tímapunkti hefði verið rætt um að þetta yrðu skuldir Landsbankans en hins vegar hefði fljótt komið í ljós að Glitnir mundi aldrei samþykkja þessa sölu nema skuldir hans yrðu yfirteknar í leiðinni. Út frá þessari kynningu sem Landsbankinn lagði fyrir hefði bankinn gert ráð fyrir að skuldir Glitnis yrðu yfirteknar líka ásamt skuldum Landsbankans.

G-kvk-nf sagði að fljótlega eftir undirritun kaupsamnings hefði fjögur þúsund og eitt hundrað milljónum af Íslenskri afþreyingu verið skuldskeytt beint yfir á Rauðsól ehf. Síðan hefði þetta lán verið endurfjármagnað í júlí 2009. Þannig hefði láninu verið skuldskeytt óbreyttu og þar sem það voru vaxtagjalddagar og annað þá hefði bankinn endurfjármagnað það. Töluverðar breytingar hefðu orðið á skilmálum frá því í nóvember 2008 og þar til í júlí 2009 af hálfu Landsbankans; veittur hefði verið greiðslufrestur og lánstími lengdur. Landsbankinn hefði verið í samskiptum við Glitni. Miklu máli hefði skipt að lánin yrðu samræmd þannig að ekki kæmi illa við lánveitendur.

Vísað var til þess að ekki hefði verið skrifað undir yfirtöku Rauðsólar ehf. á láninu gagnvart Glitni fyrr en í júlí 2009 eftir að búið var að ganga frá endanlegri endurfjármögnun hjá Landsbankanum, og spurt var, hvort hún vissi að Glitnir hefði verið að bíða með að ganga frá sínu láni þar til skilmálar Landsbankans væru komnir á hreint. G-kvk-nf kvaðst ekki vita hvernig fyrirkomulagði hafi verið.

Spurt var, hvort það hefði verið um mánaðamótin september/október eða í október/nóvember, sem byrjað var að tala um að grípa þyrfti til ráðstafana. G-kvk-nf kvaðst ekki hafa það á hreinu hvenær viðræðurnar hófust nákvæmlega. Um skráð félag hefði verið að ræða og fyrir hefði legið að þessi skuldabréfaflokkur var á gjalddaga 5. nóvember. Hvenær nákvæmlega var byrjað að tala saman myndi hún ekki, en það hefði klárlega verið ekki síðar en í október 2008 af því að þá var stutt í gjalddaga. Þetta hefði að vísu verið fyrir hrun bankanna og þess vegna í september 2008.

G-kvk-nf sagði að Landsbankinn hefði fljótt fengið að vita að í samningi Glitnis við 365 hf. var lagt bann við sölu eigna 365 hf.; bankinn hefði vitað þetta í október 2008.

Spurt var, hvort eitthvað hefði verið rætt innan vébanda bankans um að reyna að pressa á Íslandsbanka að lenda málinu með einhverjum öðrum hætti, greiða eingreiðslu eða greiða hlutfall skuldarinnar; hvers vegna hefði það verið ákveðið að gefa eftir þessar 300 milljónir.

G-kvk-nf sagði að í rauninni hefði þetta verið þannig að forsvarsmenn Íslenskrar afþreyingar hf. hefðu rætt við Glitni og reynt að fá einhverja lendingu í þessu. Legið hefði fyrir að þeir kröfðust þess að þetta færi yfir. Hún hefði ekki sjálf verið í því að reyna að semja við Íslandsbanka um niðurfellingu. Út frá Landsbankanum þá hefðu þau á þessum tímapunkti talið að þau væru með önnur veð fyrir afganginum af því sem yrði eftir í þrotabúinu, þannig að þau hefðu talið mjög mikilvægt að ná þessum samningum í gegn og þess vegna sátt við þessa lendingu. Síðar hefði komið í ljós að bankinn hafði ekki þessi veð. Það hafi verið komið í ljós í nóvember, desember eftir undirritun.

Spurt var hvort það hefði þá verið ákveðið að gefa eftir umræddar 300.000 milljónir. G-kvk-nf sagði að svo hefði ekki verið. Alltaf hefði legið fyrir að fjögur þúsund og fjögur hundruð milljónir færu yfir og fljótlega hefði legið fyrir að það yrði þannig að fjögur þúsund og eitt hundrað yrðu frá Landsbankanum og þrjú hundruð frá Glitni.

Spurt var hvers vegna Landsbankinn hefði ekki gengið að veðinu í hlutabréfum 365 miðla ehf. og hvers vegna bankinn hefði gefið það eftir til samkeppnisaðila. G-kvk-nf sagði að veðin hefðu verið í hlutabréfunum og eigið fé hefði farið í að greiða skuldabréfaflokkinn; peningarnir sem komu inn fyrir hlutabréfaveðinu hefðu farið til að greiða skuldabréfaflokkinn þannig að þau hefði metið það á þessum tíma að þetta væri skásta lausnin.

Lagt var fyrir G-kvk-þf dskj. nr. 3, sem er samningur milli Rauðsól ehf., sem kaupanda og 365 hf. sem seljanda, á öllum hlutum í 365 miðlum ehf. hinn 3. nóvember 2008. G-kvk-nf kvaðst hafa séð þennan samning. Bent var á ákvæði samningsins í 1. mgr. 3. gr. þar sem segir m.a. að kaupverð hinna seldu hluta [í 365 miðlum ehf.] skuli greitt með yfirtöku skulda 365 við NBI að fjárhæð 4.400.000.000 kr. og spurt var hvort hún hefði séð þennan samning á þeim tíma eða síðar. G-kvk-nf sagði að lögfræðingur bankans hefði klárlega fengið hann í hendur áður en þau kláruðu lánaskjölin og hún hefði örugglega skoðað hann líka.

Niðurstaða: Þrotabú Íslenskrar afþreyingar hf. krefst þess að rift verði með dómi greiðslu á skuld samkvæmt lánasamningi dags. 31. júlí 2008 að höfuðstól 305.000.000 kr. milli 365 hf. og Glitnis banka hf. nú Íslandsbanka hf. sem fram fór með lánasamningi dags. 17. júlí 2009 milli Rauðsólar ehf. og Íslandsbanka hf. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða þrotabúinu 300.000.000 kr. með tilgreindum vöxtum. Stefndi hafnar kröfum stefnanda með ákveðnum hætti eins og rakið hefur verið.

Greint hefur verið frá því að hinn 31. júlí 2008 sömdu Glitnir banki hf. sem lánveitandi og 365 hf. sem lántaki m.a. um að 365 hf. seldi ekki þær eignir sem bankinn ætti kauprétt í samkvæmt samningi þeirra þennan dag nema gegn „uppgreiðslu á samningi þessum“. Hinn 1. nóvember 2008 samþykkti meirihluti stjórnar 365 hf. tilboð Rauðsólar ehf. um að kaupa allt hlutafé 365 miðla ehf., dótturfélags 365 hf., hinn 3. sama mánaðar, með greiðslu 1.500 milljónum kr. í reiðufé og yfirtöku skulda 365 hf. að fjárhæð 4,400 milljarðar. Gekk þetta eftir sbr. dskj. nr. 3, sem er kaupsamningur aðila.

Upplýst er að á tímabilinu frá 5. nóvember 2008 til 1. desember sama ár greiddi Rauðsól ehf. 365 hf. 1.340 milljónir í reiðufé. En 11. nóvember sama ár hafði svokölluð áhættunefnd bankans samþykkt skuldskeytingu (skuldaraskipti) á láni 365 hf. hjá stefnda sem raunar varð ekki af. Þá liggur fyrir að hluthafafundur 365 hf. samþykkti að breyta nafni félagsins í Íslenska afþreyingu hf. hinn 20. nóvember sama ár.

Hinn 24. nóvember 2008 sömdu NBI hf. og Rauðsól ehf. um að bankinn lánaði Rauðsól ehf. 4.100.000.000 kr. í tíu mánuði og skyldi peningunum varið til að greiða lán Íslenskra afþreyingar hf. hjá bankanum.

Hinn 2. júlí 2009 var bú Íslenskrar afþreyingar hf. tekið til gjaldþrotaskipta en 17. sama mánaðar fékk stefndi, Íslandsbanki hf., lúkningu kröfu sinnar að fjárhæð u.þ.b. 383 milljónir króna samkvæmt lánssamningi Íslandsbanka hf. og Rauðsólar ehf., en í samningnum kemur m.a. fram að ráðstafa skuli andvirði lánsins til að greiða niður lán Íslenskrar afþreyingar hf. hjá lánveitanda.

Í 1. ml. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991 segir að þegar héraðsdómari kveður upp úrskurð um að bú skuldarans sé tekið til gjaldþrotaskipta taki þrotabú skuldarans við öllum fjárhagslegum réttindum sem hann átti eða naut við uppkvaðningu úrskurðarins, nema annað leiði af réttarreglum, eðli réttindanna eða löggerningi sem verður ekki hnekkt vegna gjaldþrotaskiptanna. Í 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 segir m.a. að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar ef greitt hafi verið eftir frestdag nema reglur XVII. kafla hefðu leitt til þess að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotskipti, nauðsynlegt hafi verið að greiða til að komast hjá tjóni eða sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram … krafa um gjaldþrotaskipti. Þá segir í 141. gr. laga nr. 21/1991: Krefjast má riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að rástöfunin væri ótilhlýðileg. Þá kveður 1. mgr. 134 gr. laga nr. 21/1991 á um að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun, sbr. 139. gr. og 141. gr., skal greiða bætur eftir almennum reglum, en fari riftun fram með stoð í 134. gr. skal hann greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla hefur komið honum að notum, sbr. 142. gr.

Af gögnum málsins verður ráðið að náin tengsl voru milli Rauðsólar ehf., 365 hf., 365 miðla ehf. og Glitnis banka hf. á árinu 2008 og vafalaust verður að telja að forsvarsmenn félaganna, þar sem einn þeirra hafði ráðandi hlut í öllum félögunum, hafi haft fulla vitneskju um fjárhagsstöðu 365 hf. -- sem síðar fékk nafnið Íslensk afþreying hf. -- er Rauðsól ehf. keypti alla hluti í 365 miðlum ehf. hinn 3. nóvember 2008.

Ráðið verður af fundargerð stjórnarfundar 365 hf., hinn 1. nóvember 2008, að stjórnarmönnum fyrrnefndra félaga var á þeim tíma ljóst að 365 hf. stefndi í gjaldþrot vegna neikvæðrar eiginfjárstöðu, og gjalddaga skuldabréfaflokks þá í næstu viku. Einn stjórnarmanna, Á-kk-nf H-kk-nf, taldi að eignir dygðu ekki fyrir skuldum með vísun til fundargagna, sem hann taldi sýna þetta nokkuð ljóslega, sbr. dskj. nr. 4.

Að beiðni skiptastjóra athugaði endurskoðandi efnahag 365 hf. (Íslenskrar afþreyingar ehf.) eins og hann var eftir að Rauðsól ehf. keypti 365 miðla ehf. af 365 hf., hinn 3. nóvember 2008, og taldi hann að áætla mætti að skuldir félagsins umfram eignir hefðu verið 4.697.290.689 krónur, hinn 31. desember 2008, sbr. dskj. nr. 20.

Á árinu 2008 var J-kk-nf Á-kk-nf J-kk-nf stjórnarformaður 365 hf. (Íslenskrar afþreyingar hf.) jafnfram fór hann með ráðandi hlut í Glitni banka hf. (Íslandsbaka hf.), þ.e. með um 35% hlut í bankanum í gegnum félögin Baugur Group Holding og Fl Group, þegar lánssamningur, milli 365 hf. sem lántakanda og Glitnis banka hf. sem lánveitanda, var gerður hinn 31.júlí 2008. Ráðstöfun stjórnar Íslenskrar afþreyingar hf., er áður bar nafnið 365 hf., á eignum félagsins til hagsbóta fyrir Íslandsbanka hf. á kostnað annarra kröfuhafa var því ekki tilhlýðilega enda bendir ekkert til annars en að forsvarsmenn Íslandsbanki hf. hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni Íslenskrar afþreyingar hf. á þeim tíma. Greiðsla á skuld samkvæmt lánssamningi 365 hf. sem lántaka og Glitnis banka hf. (Íslandsbanka) sem lánveitanda, dags. 31. júlí 2008, sem fram fór með lánssamningi Rauðsólar ehf. sem lántaka og Íslandsbanka hf. sem lánveitanda, dags. 17. júlí 2009, var því ótilhlýðileg.

Að virtu öllu framanrituðu verður fallist á dómkröfur stefnanda.

Rétt er að stefndi greiði stefnanda 2.000.000 króna í málskostnað.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Rift er greiðslu á skuld samkvæmt lánasamningi dagsettum 31. júlí 2008 að höfuðstól 305.000.000 kr. milli 365 hf. og Glitnis banka hf. sem fram fór með lánasamningi dagsettum 17. júlí 2009 milli Rauðsólar ehf. og Íslandsbanka hf.

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði stefnanda, þrotabúi Íslenskrar afþreyingar hf., 300.000.000 króna með almennum vöxtum samkvæmt 4. gr. laga 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. júlí 2007 til 28. febrúar 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 2.000.000 króna í málskostnað.

P-kk-nf Þ-kk-nf