E-6449/2005

Mál þetta er höfðað 14. október 2005, þingfest 20. s.m. og dómtekið 9. maí 2006.

Stefnandi er E-kk-nf K-kk-nf, Blómahæð 4, Garðabæ.

Stefndu eru Hjálparsveit skáta í Kópavogi, Hafnarskemmunni við Kópavogsbryggju, Slysavarnafélagið Landsbjörg, Skógarhlíð 14, Reykjavík og E-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf, Bakkahjalla 5, Kópavogi. Til réttargæslu er stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík

Stefnandi krefst þess, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða honum 3.108.122 krónur með 4,5% ársvöxtum af 833.760 krónum frá 31. desember 2001 til 15. maí 2002, af 2.594.850 krónum frá þeim degi til 20. október 2005, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða málskostnað. Ekki eru hafðar uppi kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Stefndu krefjast aðallega sýknu og greiðslu málskostnaðar. Til vara er gerð krafa um að dómkröfur stefnanda verði verulega lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

Að kvöldi gamlársdags 2001 var stefnandi gestkomandi á heimili tengdasonar síns, stefnda E-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef. Undir miðnættið hófust þeir handa við að skjóta upp skoteldum. Höfðu þeir skotið upp flugeldum og skottertum og áttu einungis eftir að skjóta upp einni skottertu sem stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafði fengið hjá stefnda Hjálparsveit skáta í Kópavogi. Stefnandi var að skera pappalok af tertuna og stóð stefndi E-kk-nf J-kk-nf skammt frá með stjörnublys í hendi. Skottertan sprakk skyndilega með þeim afleiðingum að stefnandi hlaut áverka á vinstri hendi, auk þess sem úr og gleraugu sem hann bar eyðulögðust. Eiginkona stefnanda flutti stefnanda á slysadeild í kjölfarið.

Áverkum og meðhöndlun stefnanda er lýst í læknisvottorði með eftirfarandi hætti: ,,Á handarbaki og hendi var I. og II. gráðu brunasár, með tættum djúpum sárum, m.a. yfir hnúaliðum löngutangar og baugfingurs, svo sást í réttisinar sem voru heilar. Púður hafði grafist inn í höndina og líkist tottoveringu (svo). Röntgenmyndir sýndu ótilfærð brot á 3. miðhandarbeini og tilfært brot á 4. miðhandarbeini. Meðhöndlun fólst í að hreinsa húð og sauma hana saman, rétta brotin og festa hvort brot með tveimur pinnum. Áverki á vinstri baugfingri var tætt sár á fingurgómi og langlægt sár eftir baugfingrinum. Röntgenmynd sýndi mélað brot á fjarenda fjarkjúku, en nærhluti fjarkjúkunnar var heillegur svo og endaliður. Ótilfært brot var á miðkjúku baugfingurs. Meðferð fólst í að fjarlægja brot á fjarenda fjarkjúku og ólífvænlega húð og sauma sár saman. Áverki á vinstri litlafingur var að stóran hluta vantaði á fingurgóminn og sprungur og dýpri sár voru eftir hliðum fingursins. Röntgenmynd sýndi að fjarkjúka var méluð og að mestu horfin. Meðferð fólst í að fjarlægja fjarkjúku um endalið og sauma húð.” Stefnandi lá inni á bæklunarskurðdeild í 10 daga eftir slysið. Var hann óvinnufær í tæpar 20 vikur vegna þess og var í læknis-, lyfja- og sjúkrameðferðum og til meðferðar hjá læknum, sjúkraþjálfara og iðjuþjálfara.

Stefndi E-kk-nf J-kk-nf tilkynnti lögreglu um slysið 3. janúar 2002 og afhenti skothólka sem sagðir voru leifar af þeirri skottertu sem olli slysinu. Lögregla rannsakaði slysið og tók lögregluskýrslur af stefnanda, stefnda E-kk-þgf J-kk-þgf, V-kk-þgf G-kk-þgf forráðamanni flugeldasölu Hjálparsveitar skáta í Kópavogi og G-kk-þgf K. E-kk-þgf sölumanni flugelda hjá hjálparsveitinni. Stefnandi tilkynnti tjón sitt til réttargæslustefnda með tjónstilkynningu 14. janúar 2002. Í kjölfar þeirrar tilkynningar fór réttargæslustefndi þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir matsmenn til að skoða og meta skothólk þann sem afhentur var lögreglu, með tilliti til þess óhapps er varð. Til starfans voru dómkvaddir G-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf Á-kk-nf sérfræðingar hjá Landhelgisgæslunni. Skiluðu þeir matsgerð 15. nóvember 2002.

Í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna segir svo: ,,Um er að ræða þriggja tommu skotköku með sextán skothólkum af tegundinni RS 01 – 038 RSB 2013, framleidd í Kína, UN kóði 0335, 1.3G. Mál skottertunnar eru: 36 x 36 x 50.5 cm. Þvermál skothólka 75 mm, heildarþyngd 15 kg., nettóþyngd 14 kg.” Í matsgerðinni er skottertunni lýst þannig að hún sé í pappakassa og samanstandi af 16 skothólkum úr þykkum pappa. Í botni hvers skothólks, sem sé lokaður með trétappa festum með nöglum í gegnum pappann, sé kúla (,,tívolíbomba”) og undir henni drifhleðsla í plastpoka. Drifhleðslan þeyti kúlunni upp úr hólknum og kveiki í púðurþræði sem liggi í gegnum botn hennar sem tendri síðan hleðslu kúlunnar sem springi með tilheyrandi hvelli og/eða ljósum. Það sé því púðurþráðurinn í gegnum botn kúlunnar sem geri það að verkum að kúlan springi ekki fyrr en hún hafi flogið í ákveðinn tíma. Eftir að kveikur skottertunnar hafi verið tendraður berist eldurinn niður að botni fyrsta skothólksins. Þar endi tendrunarkveikurinn en annar byrji og haldi áfram yfir í næsta skothólk, og svo koll af kolli. Þegar eldurinn berist í fyrsta skothólk tendrist drifhleðslan auk kveiksins yfir í næsta skothólk og brunatími tengikveiksins stjórni þannig tíma milli skota. Skottertan sé í pappakassa sem haldið sé lokuðum með límbandi og tveimur nælon kassaböndum sem hvort tveggja þurfi að skera eða klippa til að opna kassann. Þar fyrir innan sé pappírslag sem þurfi að fjarlægja og komi þá kveikurinn í ljós, en hann sé límdur niður með állímbandi sem loki enda hans. Skothólkunum sjálfum sé lokað með álpappír að ofan til að varna því að neistar komist niður í hólkana og valdi ótímabærri tendrun og í botni hvers skothólks sé trétappi.

Í tertunni séu tvær gerðir af kveikiþræði, annars vegar kveikur sem notaður sé til að tendra og tengja á milli skothólka í sömu röð og hins vegar kveikiþráður til að tengja á milli raða skothólks. Einungis fyrsti kveikurinn sé sýnilegur og endi hans varinn með állímbandinu. Til að tendra kveikinn þurfi að losa límbandið og komi þá í ljós óvarinn endi kveiksins. Kveikiþráðurinn sé límdur niður um miðjuna og sé erfitt að losa hann til að ná honum út fyrir kassann nema að hlífðarlag fylgi með sem um leið opni niður í skothólka. Ef tendra eigi tertuna án fjarstýringar megi telja líklegt að kveikurinn sé losaður um miðjuna og lagður út fyrir kassann. Það sé því mögulegt að neisti geti komist niður í opinn skothólk eða skothólka. Að auki sé mögulegt að neisti geti kveikt í pappírshlíf kveiksins og tendrað hann. Venjulegir flugeldar hafi mjög takmarkaða vörn fyrir utanaðkomandi áhrifum í formi hita eða elds og sé því alltaf hætta á ótímabærri tendrun. Vel mögulegt sé að utanaðkomandi neisti hafi kveikt í umræddri tertu og þar með valdið því slysi sem varð. Hafa verði þó í huga að sú sprenging sem hafi orsakað slysið hafi átt sér stað í skothólki númer 12 af 16 skothólkum. Líkur bendi því til að tendrunin hafi átt sér stað í eða við skothólk 12, en ekki vegna tendrunar hins eiginlega tendrunarkveiks. Það sé því mögulegt að neisti hafi fallið niður í skothólk 12, hiti eða neisti náð í gegnum botn tertunnar að skothólki númer 12 eða skothólkur númer 12, sem sé út við hlið kassans, hafi á einhvern hátt verið opinn. Tendrun drifhleðslunnar einnar eigi ekki að framkalla sprengingu sem rífi skothólkinn, heldur einungis að skjóta kúlunni upp úr skothólknum. Það séu því verulegar líkur á að kúlan sjálf, sem drifhleðslan eigi að þeyta út úr skothólknum, hafi sprungið niðri í hólknum, annað hvort vegna þess að efni hennar hafi tendrast á undan drifhleðslunni eða á sama tíma. Reynsla matsmanna sé sú að vara af þeim toga sem tertan sé, sé ekki mjög áreiðanleg og virki ekki alltaf á þann hátt sem framleiðandinn segi að hún eigi að gera. Þeir geti þó ekki fullyrt um hvort þessi tiltekna skotterta hafi verið gölluð eða ekki. Ekki sé matsmönnum kunnugt um hvort áður hafi komið í ljós gallar í þessari gerð skotterta. Flugeldar séu í eðli sínu hættulegir og því stærri og öflugri sem þeir séu, því meiri skaði geti hlotist af ef óhapp verði. Þessi gerð skotterta sé ætluð til flugeldasýninga en ekki til almennrar notkunar. Eins og fram komi sé hætta á að álhlíf yfir skothólkum geti rifnað þegar kveikur sé lagður út fyrir kassann og auki það hættuna þegar ekki sé notuð fjarstýring. Geti matsmenn ekki metið hvort umrædd skotterta hafi verið hættuleg fyrir vanan eða sérfróðan einstakling frekar en annan, þó ljóst sé að ekki hafi verið um neinar notkunarleiðbeiningar að ræða. Matsmönnum finnist frágangur á kveikibúnaði tertunnar varasamur, sem og lögun á kassanum. Kassinn sé frekar hár miðað við flatarmál, án þess að vera þyngdur í botninn til að gera hann stöðugan, sem geri það að verkum að hann geti oltið á hliðina ef undirlagið sé ekki gott. Ekki hafi verið að finna leiðbeiningar um notkun á því sýnishorni af sömu tegund skottertu sem matsmenn hafi fengið til skoðunar. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar sé erfitt að fullyrða nokkuð um hvort á einhvern hátt hafi óvarlega eða rangt verið staðið að verki af hálfu þess er fyrir tjóni varð eða annarra, sem kunni að hafa átt þátt í að slysið hafi orðið. Þó megi benda á að það fari ekki saman að opna kassann, skera af honum lokin og hafa opinn eld í næsta nágrenni. Matsmenn viti hins vegar ekki hversu nálægt aðstoðarmaður þess er orðið hafi fyrir slysi hafi staðið, en fram hafi komið að hann hafi verið með logandi stjörnuljós.

Réttargæslustefndi sendi lögmanni stefnanda bréf 25. nóvember 2002 þar sem ábyrgð á slysi stefnanda er hafnað. Lögmaður stefnanda sendi réttargæslustefnda bréf 13. janúar 2003 þar sem því er lýst yfir að tjón stefnanda beri að bæta að fullu úr ábyrgðartryggingu Hjálparsveit skáta í Kópavogi hjá réttargæslustefnda.

Á meðal gagna málsins er afrit af bréfi Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 20. desember 2001. Í bréfinu segir: ,,Í 5. gr. reglugerðar nr. 536/1988 um sölu og meðferð skotelda er kveðið á um að dómsmálaráðuneytið ákveði hverju sinni, með umburðarbréfi til allra lögreglustjóra, hvort ástæða sé til að banna frekar innflutning og sölu á tilteknum tegundum skotelda.

Ráðuneytið hefur ákveðið að eftirtalda hluti sé bannað að flytja til landsins og selja til almennings, en hinsvegar heimilt að flytja inn og selja til aðila er standa fyrir skoteldasýningum og lögreglustjóri hefur heimilað í því sambandi:

1. Skotkökur með hólkvídd skotröra meira en 2 tommur að innanmáli.

2. Skotelda með tegundarheitið Jumbo Rocket.”

Lögmaður stefnanda óskaði eftir 28. júlí 2003 að A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, sérfræðingur í bæklunarskurðlækningum, mæti líkamstjón stefnanda af völdum slyssins. Skilaði A-kk-nf Þ-kk-nf matsgerð 12. janúar 2004. Samkvæmt henni er tímabundið atvinnutjón skv. 2. gr. skaðabótalaga, frá 31.12.2002 til 15.05.2002, 100%. Þjáningabætur skv. 3. gr. eru rúmliggjandi, frá 31.12.2001 til 09.01.2002 og batnandi án þess að vera rúmliggjandi frá 10.01.2002 til 15.05.2002. Stöðugleikatímapunktur er 15.05.2002. Varanlegur miski skv. 4. gr. er 12%, varanleg örorka skv. 5. gr. er 5% og hefðbundin, varanleg læknisfræðileg örorka 12%. Í stefnu er kröfugerð stefnanda sundurliðuð. Þar sem stefnandi hafi engum tekjum tapað á því tímabili sem um ræði er ekki gerð krafa um tímabundið atvinnutjón. Gerð er krafa um 149.300 krónur í þjáningabætur, 684.460 krónur vegna varanlegs miska, 1.761.090 krónur vegna varanlegrar örorku, sjúkrakostnað að fjárhæð 373.422 krónur og annað fjártjón að fjárhæð 139.850 krónur. Samtals nemur fjárhæðin 3.108.122 krónum, sem er stefnufjárhæð málsins.

Höfð er uppi krafa um vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga og miðað við að þjáningabætur og miskabætur beri 4,5% vexti frá tjónsdegi 31. desember 2002 til 20. október 2005. Varanleg örorka beri 4,5% vexti frá upphafsdegi metinnar örorku, eða stöðugleikapunkti 15. maí 2002, til 20. október 2005. Einungis er krafist dráttarvaxta af sjúkrakostnaði og öðru fjártjóni. Dráttarvextir miðast við þingfestingardag málsins 20. október 2005.

Ekki er í máli þessu ágreiningur um fjárhæð skaðabóta. Ágreiningur snýst hins vegar um bótaskyldu stefndu og upphafstíma dráttarvaxta, sem stefndu Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg telja að geti í fyrsta lagi miðast við 14. nóvember 2005, en stefndi E-kk-nf J-kk-nf við að liðnum mánuði frá 14. nóvember 2005.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi E-kk-nf K-kk-nf, stefndi E-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf, V-kk-nf G-kk-nf varaformaður Hjálparsveitar skáta í Kópavogi, G-kk-nf K. E-kk-nf starfsmaður hjálparsveitarinnar, S-kvk-nf S-kvk-nf eiginkona stefnanda, D-kvk-nf E-kvk-nf eiginkona stefnda E-kk-ef J-kk-ef og matsmennirnir G-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf Á-kk-nf.

E-kk-nf K-kk-nf skýrði svo frá að hann hafi verið í fjölskylduboði heima hjá stefnda E-kk-þgf J-kk-þgf að kvöldi gamlársdags 2001. Um kvöldið hafi flugeldum verið skotið upp, en sú athöfn farið fram á bifreiðastæði fyrir framan húsið. Allt hafi gengið vel en skotið hafi verið upp bæði flugeldum og skottertum. Stefnandi hafi ávallt skorið pappaflipa af kössum utan af skottertum til að tryggja að fliparnir myndu ekki breyta stefnu skotelda. Um kl. 11.45 hafi einungis ein skotterta verið eftir, en sú hafi verið sýnu stærst. Hafi stefnanda verið bent á að fara með hana lengra frá húsinu heldur en aðrar tertur. Hafi stefnandi farið með hana út á götu. Hafi hann tekið til við að skera pappaflipa af tertunni og verið við að skera langbarð af kassanum með hnífi sem hann hafi haldið á í hægri hendi á meðan hann hafi stutt við kassann með þeirri vinstri. Skottertan hafi skyndilega sprungið og stefnandi fengið mikið högg. Hafi hann kastast til hliðar og aftur á bak. Um leið hafi hann séð að vinstri hendi hans hafi öll verið tætt. Hafi hann reynt að stöðva blæðinguna og fengið umbúðir til þess. Eiginkona stefnanda hafi ekið honum á slysadeild.

Stefnandi kvaðst hafa verið að bogra við kassann er sprengingin hafi átt sér stað. Hafi hann snúið baki í húsið. Ekkert hafi verið farið að eiga við kveikiþráð skottertunnar. Á þessum tíma hafi E-kk-nf J-kk-nf verið fyrir aftan stefnanda með stjörnublys í hendi. Hafi stefnandi talið hann vera í töluverðri fjarlægð. Eftir atburðinn hafi E-kk-nf J-kk-nf greint stefnanda frá því að hann hafi komið að stefnanda í þeim tilgangi að ræða við hann. Kvaðst stefnandi hins vegar ekki hafa orðið var við það. Hafi stefnandi og E-kk-nf haft þann hátt á um kvöldið að E-kk-nf J-kk-nf hafi verið með stórt stjörnublys í hendi til að nota til að kveikja í flugeldum og skottertum. Hafi þeir skipst á um að kveikja í skoteldunum. Ekki hafi komið til tals á milli þeirra að sala á stóru skottertuna til almennings hafi verið óheimil. Engar notkunarleiðbeiningar hafi verið utan á skottertunni. Stefnandi kvaðst einungis hafa drukkið eitt glas af léttvíni með mat um kl. 18.00 þetta kvöld og hálfan bjór síðar um kvöldið. Ekki hafi hann fundið fyrir áhrifum áfengis er slysið hafi átt sér stað. Stefnandi kvaðst hafa starfað í slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli. Hann hafi hins vegar ekki haft neina sérþekkingu á skoteldum eða sprengiefni. Hann hafi sótt fjölmörg námskeið vegna starfa sinna, aðallega til Bandaríkjanna, en á engu þeirra hafi verið fjallað um meðferð skotelda.

E-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf kvað lýsingu stefnanda á atvikum fyrir dómi vera í samræmi við atburði. Hafi E-kk-nf J-kk-nf verið með stjörnublys í hendi þetta kvöld sem hafi verið notað til að kveikja í flugeldum og skottertum. Þegar stefnandi hafi verið að gera síðustu skottertuna tilbúna hafi E-kk-nf staðið fyrir aftan hann. Hafi hann gengið aftan að honum til að segja honum að halla sér ekki yfir skottertuna á meðan hann væri að gera hana tilbúna. Hafi hann séð ofan í kassann og veitt athygli álpappír er hafi legið ofan á skothólkunum. Einnig hafi hann séð kveikiþráðinn. Skottertan hafi sprungið nánast öll í einu. Kraftur hennar hafi verið slíkur að hárlufsa hafi farið af höfði stefnda við sprenginguna. E-kk-nf kvaðst hafa fengið skottertuna hjá Hjálparsveit skáta í Kópavogi. Hafi E-kk-nf flutt gáma án endurgjalds fyrir félagið og fengið í staðinn pakka af flugeldum. Hafi hann ekki vitað að óheimilt hafi verið að selja stóru skottertuna til almennings. Hafi hann vitað að ,,gæðingar” fengju stærri kassa frá sveitinni. E-kk-nf kvaðst sennilega hafa afhent lögreglu leifar af skottertunni. Þá hafi sennilega verið brýnt fyrir honum að fara varlega með þá skotelda er hann hafi fengið. E-kk-nf kvaðst ekki hafa drukkið áfengi þetta kvöld og því ekki hafa verið undir áhrifum áfengis.

V-kk-nf G-kk-nf kvaðst hafa verið varaformaður stefnda Hjálparsveitar skáta í Kópavogi og hafa séð um flugeldasölu fyrir sveitina í lok desember 2001. Hafi hann verið ábyrgðarmaður sveitarinnar vegna sölu skotelda, sótt um tilskilin leyfi og ritað undir þau. Hafi hann vitað að í gildi var reglugerð um sölu skotelda. Þá hafi hann sennilega séð bréf Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 20. desember 2001 varðandi sölu skotelda. Sú skotterta er stefndi E-kk-nf hafi fengið hjá hjálparsveitinni hafi verið á ,,gráu svæði”. Hafi skottertan ekki verið frábrugðin öðrum skottertum en verið með sverari skothólka. Hafi skottertur af þeirri gerð ekki verið seldar almenningi, en sveitin hafi fengið fáar slíkar skottertur í hús. Hafi þær verið gefnar.

G-kk-nf K. E-kk-nf kvaðst hafa verið starfsmaður Hjálparsveitar skáta í Kópavogi og hafa selt flugelda á vegum sveitarinnar í desember 2001. Stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafi séð um flutninga fyrir sveitina. Í staðinn hafi hann fengið að taka út flugelda. Hafi G-kk-nf munað eftir tiltekinni skottertu inni á lager. Hafi stefndi fengið hana sem ,,bónus” til viðbótar við aðra flugelda og skottertur er hann hafi fengið. Hafi sú skotterta því ekki verið inni í verði annarra flugelda er E-kk-nf hafi fengið. Hafi G-kk-nf sennilega rætt við E-kk-þf um að fara varlega með flugeldana. Komið hafi skýrt fram hjá stefnda E-kk-þgf að hann væri með vanan mann í því að skjóta upp flugeldum. Skottertan hafi átt að vera örugg. Hafi G-kk-þgf verið ljóst að hann væri að afhenda skottertu með þriggja tommu hólka. Sennilega hafi hann vitað að hann mætti ekki afhenda slíkar skottertur til almennings Hann hafi hins vegar verið undir pressu frá stefnda um að fá öfluga skottertu. Sölumenn hjálparsveitarinnar færu yfir reglur er í gildi væru um söluna. Myndi hann ekki eftir að hafa lesið bréf Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 20. desember 2001 varðandi sölu á skoteldum. Þau fyrirmæli hafi átt að berast V-kk-þgf G-kk-þgf. Hafi G-kk-nf afhent stefnda E-kk-þgf skoteldana á fyrsta eða öðrum degi í sölu flugelda í desember 2001, sem hafi þá verið annað hvort 27. eða 28. desember.

S-kvk-nf S-kvk-nf, eiginkona stefnanda, kvaðst hafa verið utandyra 15 til 20 mínútum fyrir miðnættið. Hafi henni fundist síðasta skottertan stór og því beðið stefnanda um að fara með hana lengra frá húsinu. Stefnandi hafi verið að gera hana tilbúna og legið á fjórum fótum við að opna kassa utan af henni. Stefndi E-kk-nf hafi þá gengið að stefnanda og skyndilega staðið yfir honum með stjörnublys í hendi. Hafi blysið verið yfir skottertunni og stefndi sagt eitthvað við stefnanda. Skyndilega hafi orðið sprenging. Hafi stefnandi ekki átt færi á að sjá stefnda nálgast. Hafi þeir verið í tveggja til þriggja metra fjarlægð frá S-kvk-þgf. Stefnandi hafi slasast og hún ekið honum á slysadeild. Er hún hafi ekið frá húsinu hafi hún átt erfitt með að komast út götuna vegna leifa af stóru skottertunni. Hafi hún beðið stefnda E-kk-þf um að fjarlægja hana af götunni.

D-kvk-nf E-kvk-nf kvaðst hafa verið utandyra er stefnandi og stefndi E-kk-nf hafi verið að skjóta upp flugeldum. Hún hafi hins vegar farið inn áður en stóra skottertan hafi verið sprengd og því ekki orðið vitni að slysinu.

G-kk-nf G-kk-nf og S-kk-nf Á-kk-nf staðfestu matsgerð sína og gerðu grein fyrir einstökum atriðum hennar. G-kk-nf bar að ótímabær sprenging hafi orðið í einum skothólki og sprengingin farið út úr hlið hólksins. Ef til staðar væri tregða eða galli í skothólki leiddi það til þess að skoteldurinn ætti ekki greiða leið út. Leiddi það til sprengingar í hólknum, eins og orðið hafi í þeim skothólki er matsmenn hafi fengið til skoðunar. Þyrfti galla í vörunni til þess, því annars ætti skoteldurinn greiða leið upp. G-kk-nf kvað það skoðun sína að öryggisbúnaði skotelda væri almennt ábótavant. Í raun væri verið að selja almenningi sprengiefni. Ýmsar ástæður gætu verið fyrir ótímabærri sprengingu, en neisti úr stjörnublysi gæti t.a.m. orsakað sprengingu. S-kk-nf staðfesti að fyrst hafi orðið lárétt sprenging í skothólki nr. 12. Gætu ýmsar ástæður legið því til grundvallar, m.a. þrenging eða galli í skothólki. Neisti frá stjörnublysi hafi getað komist í púðursmit utan á kassa sem hafi getað orsakað ótímabæra sprengingu í skottertunni.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar í fyrsta lagi á því að Hjálparsveit skáta í Kópavogi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli húsbóndaábyrgðar. Starfsmaður hjálparsveitarinnar hafi afhent einstaklingi vöru, þriggja tommu skottertu, sem hann hafi vitað eða mátt vita að honum væri stranglega bannað að gera. Um hafi verið að ræða skottertu sem ekki hafi verið ætluð til almennrar sölu. Fylgi mikil hætta því að afhenda einstaklingi slíka vöru en stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafi engin leyfi haft til að meðhöndla og móttaka slíka vöru. Hafi afhending skottertunnar af hálfu starfsmanns hjálparsveitarinnar verið bönnuð lögum samkvæmt. Samkvæmt vopnalögum, nr. 16/1998 sé þeim sem leyfi hafi til að versla með skotelda óheimilt að afhenda vöru sem þessa öðrum en þeim sem sýni skilríki fyrir því að þeir megi taka á móti slíkum varningi. Tjón stefnanda sé bein afleiðing af þessari ólögmætu athöfn. Ef skotterta sem heimilt hefði verið að selja almenningi hefði sprungið á sama hátt hefði ekkert tjón orðið eða tjónið ekki verið í líkingu við það sem raun hafi orðið á. Beri Hjálparsveit skáta í Kópavogi að fullu ábyrgð á hinni ólögmætu dreifingu vörunnar á grundvelli laga, reglna skaðabótaréttar, rýmkaðri reglu bótaréttar og einnig hlutlægum ábyrgðarreglum skaðabótalaga. Ekki liggi fyrir óumdeild sönnun um ástæðu þess hvað hafi gerst þegar skottertan hafi sprungið. Upplýsingar um það megi finna í skýrslum stefnanda og stefnda E-kk-ef hjá lögreglu og einnig matsgerð G-kk-ef G-kk-ef og S-kk-ef Á-kk-ef. Leggja verði allan vafa um sönnun á stefndu þar sem það hafi verið af þeirra völdum sem hinni hættulegu vöru hafi verið komið í umferð til einstaklings þrátt fyrir bann þar um, enda varan hættulegri en þeir flugeldar sem selja hafi mátt til einstaklinga. Liggi ljóst fyrir að minni skotterta hefði aldrei unnið skaða í líkingu við þann sem orðið hafi.

Í öðru lagi sé byggt á sök stefnda E-kk-ef J-kk-ef, en hann hafi keypt eða fengið gefins hina ólöglegu vöru og fengið einstakling til að meðhöndla hana án þess að upplýsa viðkomandi um það að um sérstaklega hættulega vöru væri að ræða, þrátt fyrir að stefndi E-kk-nf hafi vitað að um ólögmæta og hættulega skotvöru væri að ræða. Hafi E-kk-nf fengið fleiri en eina skottertu afhenta og synir hans sennilega fengið samskonar skottertur frá honum. Einnig sé á því byggt, sé það mat dómsins að sprengingin hafi orðið vegna elds frá stjörnuljósi stefnda E-kk-ef, að hann hafi farið gáleysislega með eld í námunda við hina hættulegu vöru þegar stefnandi hafi verið við hana. Ekki sé ágreiningur um hvaðan hin hættulega skotterta hafi komið og ekki ágreiningur um að skottertan hafi verið þriggja tommu skotterta sem óheimilt hafi verið að dreifa til almennings vegna hættueiginleika sem slíkar skottertur hefðu í för með sér. Engar leiðbeiningar hafi fylgt með frá starfsmanni Hjálparsveitar skáta í Kópavogi til stefnda E-kk-ef J-kk-ef og þá ekki heldur frá stefnda E-kk-þgf til stefnanda. Ljóst sé að flugeldar og skottertur séu í eðli sínu hættulegar og alltaf geti komið upp einhver tjón, smá eða stór, í tengslum við hver áramót. Vegna hættueiginleika vörunnar séu settar strangar reglur um meðhöndlun flugelda, hverjir megi selja þá og hvaða vöru megi selja til almennings. Ljóst sé að ástæða þess að ekki megi selja þriggja tommu skottertur til almennings sé hversu kraftmiklar þær séu og því hættueiginleikar þeirra meiri. Það að starfsmaður Hjálparsveitar skáta í Kópavogi hafi komið vörunni í dreifingu til einstaklings, án þess að uppfylla þær ströngu reglur sem um skotvopn gildi, valdi því að um bótaábyrgð sé að ræða vegna þess tjóns sem af skottertunni hafi hlotist.

Í þriðja lagi sé byggt á því að Hjálparsveit skáta í Kópavogi, sem dreifingar- og smásöluaðili og Slysavarnafélagið Landsbjörg, sem innflytjandi og dreifingaraðili, beri ábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð. Byggt sé á því að skottertan, sem komið hafi verið ólöglega til einstaklings og valdið stefnanda tjóni, hafi verið haldin ágalla samkvæmt lögum um skaðsemisábyrgð. Í málinu liggi ekki fyrir lögfull sönnun um hvað valdið hafi því að hin hættulega skotterta hafi sprungið. Í skýrslu stefnda E-kk-ef hjá lögreglu hafi hann sagt að fyrstu tvær eða þrjár sprengingarnar hafi farið niður úr kassanum en hinar farið upp úr honum. Þannig hafi litið út fyrir að um einhvern galla hafi verið að ræða. Í matsgerð hafi sérstaklega verið spurt um hvort skottertan hafi verið gölluð eða verulegar líkur á að svo hafi verið. Hafi matsmenn svarað því til að þeir geti ekki fullyrt hvort skottertan hafi verið gölluð, en reynsla þeirra verið sú að vara af þessu tagi væri ekki mjög áreiðanleg og virkaði ekki alltaf á þann hátt sem framleiðandi mælti fyrir um. Stefnandi hafi gert það sem í hans valdi standi til að upplýsa málið og rannsaka hvað hafi valdið því tjóni sem hann hafi orðið fyrir. Eðli máls samkvæmt verði að leggja allan vafa um sönnun þess hvort varan hafi verið haldin ágalla eða ekki á stefndu. Stefndu hafi ekki tekist að sanna það að varan hafi ekki verið gölluð, þvert á móti hafi komið fram hjá vitni að atburðinum, að líklegt sé að um ágalla hafi verið að ræða, auk þess sem hinir dómkvöddu matsmenn taki fram að varan sé ekki mjög áreiðanleg og virki ekki alltaf rétt.

Stefnandi vísar til skaðabótalaga, nr. 50/1993, laga um skaðsemisábyrgð, nr. 25/1991, meginreglna skaðabótaréttar, m.a. sakarreglunnar, reglna um hlutlæga bótaábyrgð og strangari bótaábyrgð en skv. sakarreglunni. Þá er vísað til vopnalaga, nr. 16/1998 og reglugerða setta samkvæmt þeim lögum, m.a. reglugerð nr. 536/1998. Krafa um vexti er reist á 16. gr. skaðabótalaga og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefndu Hjálparsveitar skáta í Kópavogi, Slysavarnafélagsins Landsbjargar og réttargæslustefnda.

Aðalkrafa stefndu um sýknu er reist á því að ekki séu uppfyllt skilyrði þess að stefndu beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, hvorki á grundvelli reglna um skaðsemisábyrgð, né sakarreglunni. Tjón stefnanda megi fyrst og fremst rekja til óhappatilviljunar sem hafi orsakað að skottertan hafi tendrast með þeim afleiðingum að stefnandi hafi slasast. Verði stefnandi af þeim sökum að bera tjón sitt að fullu sjálfur. Tekið er fram að af stefnu verði ráðið að kröfur á hendur stefnda Slysavarnafélaginu Landsbjörgu séu einungis reistar á reglum um skaðsemisábyrgð, en kröfur á hendur Hjálparsveit skáta í Kópavogi á reglum um skaðsemisábyrgð og reglum um sakarábyrgð. Mótmæli stefndu því að allan vafa um sönnun um málsatvik skuli leggja á stefndu enda engar þær aðstæður uppi sem valdi því að svo skuli gert. Þvert á móti beri stefnanda að sanna að málsatvik hafi verið með einhverjum þeim hætti að leiði til bótaskyldu stefndu.

Stefndu hafni því í fyrsta lagi að þeir beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli reglna um skaðsemisábyrgð. Sé sýknukrafa að þessu leyti til byggð á því að ósannað sé að umrædd skotterta hafi verið haldin ágalla í skilningi laga nr. 25/1991 eða almennra reglna um skaðsemisábyrgð. Sé um það vísað til athugasemda dómkvaddra matsmanna um að þeir telji sig ekki geta fullyrt hvort hin tiltekna skotterta hafi verið gölluð eða ekki eða hættulegri en samskonar tertur. Áréttað sé að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að skottertan hafi verið haldin ágalla, umfangi hans og eðli. Engin lagastoð sé til staðar til að snúa sönnunarbyrðinni við, eins og stefnandi byggi á.

Þá sé byggt á því að jafnvel þó svo talið verði að umrædd skotterta hafi verið haldin ágalla, sé skaðabótakrafa stefnanda vegna líkamstjóns af hennar völdum fyrnd vegna ákvæða 1. mgr. 14. gr. laga nr. 25/1991. Samkvæmt því ákvæði fyrnist kröfur um bætur fyrir skaðsemistjón þegar þrjú ár séu liðin frá þeim degi er tjónþoli hafi fengið eða mátt fá vitneskju um tjón sitt, ágalla vörunnar og nafn og dvalarstað framleiðanda þess sem í hlut eigi. Byggi stefndu á því að þá vitneskju hafi stefnandi í síðasta lagi getað fengið á stöðugleikapunkti, sem hafi verið ákvarðaður af A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf matslækni 15. maí 2002. Á þeim tímapunkti hafi stefnandi getað fengið upplýsingar um líkamstjón sitt. Upplýsingar um framleiðanda vörunnar og ætlaðan ágalla skottertunnar hafi stefnandi getað fengið mun fyrr. Samkvæmt því hafi krafa stefnanda, reist á reglum um skaðsemisábyrgð, verið fyrnd þegar málið hafi verið höfðað með birtingu stefnu 14. október 2005. Verði því að sýkna stefndu Slysavarnafélagið Landsbjörgu af öllum kröfum stefnanda og hafna því að Hjálparsveit skáta í Kópavogi geti borið skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á þessum lagagrundvelli.

Stefndi Hjálparsveit skáta í Kópavogi hafni því jafnframt að félagið beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli almennu skaðabótareglunnar, eða sakarreglunnar, enda séu skilyrði þeirrar reglu um saknæmi og ólögmæti annars vegar og orsakasamhengi og sennilega afleiðingu hins vegar ekki uppfyllt. Sjónarmiðum um stranga bótaábyrgð, þ.m.t. hlutlæga bótaábyrgð stefnda og öfuga sönnunarbyrði sé hafnað.

Varðandi sakarábyrgð byggi stefndi Hjálparsveit skáta í Kópavogi í fyrsta lagi á því að háttsemi stefnda umrætt sinn hafi hvorki verið saknæm né ólögmæt. Verði að líta til þess að skottertan hafi verið afhent stefnda E-kk-þgf, að sérstakri beiðni hans, en fram komi í framburði G-kk-ef K. E-kk-ef hjá lögreglu á dskj. nr. 5 að meðstefndi E-kk-nf hafi komið að máli við G-kk-þf og verið með sérstakar óskir um ,,góða skottertu.” Jafnframt komi fram í skýrslunni að meðstefndi E-kk-nf hafi talið að hann væri með ,,vana menn” til að láta skjóta upp fyrir sig. Af þeim sökum hafi starfsmaður hjálparsveitarinnar látið til leiðast og afhent honum eina skottertu þessarar tegundar. Hafi starfsmaðurinn brýnt sérstaklega fyrir meðstefnda E-kk-þgf að fara varlega með skottertuna. Byggi stefndi á því að vegna þessara aðstæðna verði sakarábyrgð í öllu falli einungis lögð á meðstefnda E-kk-þf J-kk-þf. Starfsmaður stefnda hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi.

Þá byggi stefndi á því að skilyrðum almennu skaðabótareglunnar um orsakasamhengi og sennilega afleiðingu sé ekki fullnægt. Umrætt óhapp hafi ekki orsakast af háttsemi starfsmanns stefnda heldur af óhappatilviljun, þegar neisti virðist hafa komist í skottertuna og/eða framferði meðstefnda E-kk-ef og stefnanda sjálfs, þegar þeir af eigin frumkvæði hafi ákveðið að skjóta tertunni upp umrætt sinn. Þá hefði tjón stefnanda orðið allt eins mikið þótt um aðra kraftminni skottertu hefði verð að ræða. Af þeim sökum sé ekki orsakasamhengi á milli þeirrar háttsemi starfsmanns stefnda að afhenda umrædda skottertu og tjónsins sem hafi orðið. Loks sé byggt á því að tjónið sé ekki sennileg afleiðing af þeirri háttsemi starfsmanns stefnda að afhenda meðstefnda E-kk-þgf skottertuna. Af þessum ástæðum verði að sýkna stefnda Hjálparsveit skáta í Kópavogi af öllum kröfum stefnanda.

Þá byggi stefndu sýknukröfu sína í þriðja lagi á því, hvað sem öðru líði, að ætlaður bótaréttur sé fallin niður vegna reglna skaðabótaréttar um áhættutöku og eigin sök. Með því að óska sérstaklega eftir því að fá umrædda skottertu úr hendi meðstefnda E-kk-ef, handleika hana, stilla henni upp, skera af henni pappaflipa og reyna að skjóta henni upp, hafi stefnandi tekið á sig þá áhættu að kunna að verða fyrir tjóni og þar með firrt sig bótarétti á grundvelli reglna um áhættutöku, enda hafi honum verið eða mátt vera ljós hættueiginleiki skotelda almennt og sérstaklega þess skotelds sem hann hafi handleikið umrætt sinn. Þá sé byggt á því að bótaréttur sé fallinn niður vegna eigin sakar þar sem stefnandi hafi viðhaft óforsvaranleg vinnubrögð umrætt sinn þegar hann hafi skorið pappaflipa af skottertunni. Sú háttsemi hafi leitt til þess að eldglæður hafi átt greiðari leið að skottertunni en ella, en utanaðkomandi glóð hafi valdið því að tertan hafi tendrast. Við mat á eigin sök verði m.a. að líta til sérþekkingar og reynslu stefnanda sem varðstjóra í slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli.

Varakrafa um lækkun bóta sé byggð á því að bætur eigi að lækka verulega vegna eigin sakar. Þá sé byggt á því að upphafstími dráttarvaxta geti í fyrsta lagi verið 14. nóvember 2005 en þá hafi fyrst verið mánuður liðinn frá því að stefnandi hafi lagt fram þær upplýsingar sem þörf hafi verið á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, en það hafi stefnandi gert með birtingu stefnu 14. október 2005.

Stefndu vísa til lögfestra og ólögfestra reglna um skaðsemisábyrgð, sbr. lög nr. 25/1991, meginreglna skaðabótaréttarins um saknæmi, ólögmæti, orsakasamhengi, sönnunarbyrði, tjón, eigin sök og áhættutöku og skaðabótalög nr. 50/1993. Þá er vísað til laga nr. 38/2001 og XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda E-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef

Stefndi E-kk-nf J-kk-nf byggir á því að hann verði ekki gerður ábyrgur fyrir líkamstjóni stefnanda sem rakið verði til skaðsemisábyrgðar, sbr. 1. gr. laga nr. 25/1991, sem taki einungis til framleiðanda og dreifingaraðila vöru.

Þá verði skaðabótaábyrgð ekki lögð á stefnda á grundvelli sakarábyrgðar, nema sannað sé að stefndi hafi valdið því tjóni sem varð. Stefnandi hafi farið með umrædda skottertu frá húsi stefnda vegna hættu sem af henni gæti stafað. Stefnandi hafi verið að undirbúa skottertuna undir tendrun þegar hún hafi skyndilega og fyrirvaralaust sprungið. Ekki verði ráðið með hvaða hætti tendrun hafi átt sér stað og séu ýmsir möguleikar þar til staðar. Flugeldum hafi verið skotið upp allt í kringum stefnanda og geti eldur hafa komið frá þeim eða logandi hlutir verið á götunni er skottertan hafi sprungið. Skottertan hafi sprungið með því að tendrun hafi orðið í skothólki nr. 12 og hafi skotkúlan ekki farið upp úr hólkinum heldur sprungið. Virðist sem báðir sprengjuþræðir hafi tendrast á sama tíma. Þó svo stefndi hafi staðið álengdar með stjörnuljós verði tendrun ekki rakin til þess þar sem úr því ljósi komi nánast kaldar stjörnur. Sem dæmi um það megi nefna að ungum börnum sé yfirleitt heimilað að leika sér með slík ljós fyrst allra hluta en slík ljós séu notuð innanhúss t.d. í afmælum. Að auki hafi stefnandi og stefndi notað þessa aðferð með ágætum árangri, stefndi beðið fyrirmæla stefnanda þegar hann hafi átt að koma með stjörnuljósið og aðstoða stefnanda. Með hvaða hætti stefndi hafi fengið skottertuna skipti ekki máli varðandi ætlaða ábyrgð hans, en stefnanda hafi verið vel kunnugt um styrk hennar. Sjónarmiðum um öfuga sönnunarbyrði sé hafnað, en slysið hafi orði fyrir óhappatilviljun.

Byggt sé á eigin sök og áhættutöku stefnanda. Flugeldar og skottertur séu í sjálfu sér hættulegir hlutir og þurfi ekki að fara mörgum orðum um það. Stefnandi hafi tekið að sér að undirbúa og jafnvel skjóta upp skottertu þeirri er um ræði. Hafi hann talið meiri hættu stafa af henni heldur en almennt gerist þar sem hann hafi ákveðið að flytja hana lengra frá húsinu. Stefnandi hafi á þessum tíma verið varðstjóri í slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli og því með sérþekkingu og reynslu varðandi skotelda. Allt umleikis hafi flugeldum verið skotið upp og því mikil hætta á að logandi skoteldar eða hlutir úr þeim gætu fallið á skottertuna. Á þeim tímapunkti hafi hún verið óvarin vegna undirbúningsráðstafana stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknu, geri stefndi kröfu um lækkun bóta, byggt á eigin áhættu og eigin sök stefnanda. Þá telji stefndi að miða eigi upphafstíma dráttarvaxta við tímamark að liðnum mánuði frá 14. nóvember 2005 þar sem þá fyrst hafi legið fyrir gögn sem þörf hafi verið á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Stefndi vísar til lögfestra og ólögfestra reglna um skaðsemisábyrgð, sbr. lög nr. 25/1991, meginreglna skaðabótaréttarins um saknæmi, ólögmæti, orsakasamhengi, sönnunarbyrði, tjón af eigin áhættutöku og skaðabótalaga nr. 50/1993. Einnig er vísað til laga nr. 38/2001 og XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 130. gr.

Niðurstaða:

Málstaður stefnanda miðar við að skaðabótaábyrgð verði einungis lögð á stefnda Slysavarnafélagið Landsbjörgu á grundvelli laga um skaðsemisábyrgð, nr. 25/1991. Stefndu Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg haga vörn sinni þannig að fyrst er leyst úr því hvort stefndu beri ábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli laga nr. 25/1991. Verður fyrst leyst úr þessari málsástæðu.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 25/1991 gilda lögin um skaðabótaábyrgð framleiðanda og dreifingaraðila á tjóni sem hlýst af ágalla á vöru sem þeir hafa framleitt eða dreift. Ekki er ágreiningur um að Slysavarnafélagið Landsbjörg flutti skoteld þann sem olli stefnanda tjóni til landsins og að stefnandi fékk skoteldinn hjá Hjálparsveit skáta í Kópavogi. Þá er ekki heldur deilt um að stefnandi hlaut líkamstjón sitt af völdum títtnefnds skotelds. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 25/1991 telst vara haldin ágalla í skilningi laganna ef hún er ekki eins örugg sem með réttu mátti vænta eftir öllum aðstæðum, einkum því hvernig hún var boðin og kynnt, notkun sem með sanngirni mátti gera ráð fyrir og hvenær henni var dreift. Telst vara eigi haldin ágalla þó svo síðar komi fram betri vara á markað. Samkvæmt 6. gr. laganna ber tjónþola að sanna tjón sitt, ágalla á vöru og orsakasamhengi milli ágalla og tjóns.

Tvær grunnforsendur eru tengdar notkun skotelda. Sú fyrri miðar við að skoteldar springi ekki fyrr en eftir að kveikt hefur verið í kveikiþræði þeirra. Síðari forsendan miðar við að skoteldar springi í þá átt sem þeim er beint. Að því er skottertur varðar er miðað við að sprengihleðsla sem fer upp úr skottertu fari upp úr skothólki og áfram upp í sem næst 90 gráðu stefnu frá undirlagi. Í máli þessu hefur stefnandi fullyrt, auk þess sem framburður stefnda E-kk-ef J-kk-ef hefur stutt þá fullyrðingu, að skotterta sú er olli stefnanda líkamstjóni hafi sprungið áður en eldur var borinn að kveikiþræði hennar. Kveikiþráðurinn var varinn með állímbandi til að tryggja að eldur kæmist ekki í hann fyrr en á fyrirfram ákveðnum tíma. Verður samkvæmt þessu lagt til grundvallar að ótímabær sprenging hafi orðið í skottertunni. Þá liggur fyrir í matsgerð dómkvaddra matsmanna að sprengihleðsla í skothólki nr. 12 fór ekki upp úr hólkinum heldur sprakk hún niðri í honum með þeim afleiðingum að skothólkurinn sprakk. Samrýmist það lýsingu stefnda E-kk-ef J-kk-ef á atvikum og þeim meiðslum er stefnandi varð fyrir, en hann hafði lagt vinstri hendi á kassa tertunnar á meðan hann skar lok af henni með hnífi í hægri hendi.

Fullyrða má að sérhver meðferð skotelda yrði bönnuð hér á landi ef ekki væri unnt að ganga út frá þeim forsendum er hér hefur verið gerð grein fyrir. Í matsgerð treysta dómkvaddir matsmenn sér ekki til að kveða á um hvort skoteldurinn hafi verið gallaður eða ekki. Fyrir dómi gerði matsmaðurinn G-kk-nf G-kk-nf hins vegar grein fyrir því að ef til staðar væri tregða eða galli í skothólki leiddi það til þess að skoteldurinn ætti ekki greiða leið út, sem aftur leiddi til sprengingar í hólkinum. Hefði sú orðið raunin í þeim skothólki er matsmenn hefðu fengið til skoðunar. Þyrfti galla í vörunni til þess, þar sem skoteldurinn ætti að öðrum kosti greiða leið upp. Matsmaðurinn S-kk-nf Á-kk-nf staðfesti að fyrst hefði orðið lárétt sprenging í skothólki nr. 12 og gætu ýmsar ástæður legið því til grundvallar, m.a. þrenging eða galli í skothólki. Þegar framburðir matsmanna eru virtir, hliðsjón höfð af því að fjarstæðukennt er að stefnandi hafi lagt skottertuna ofan á logandi leifar af gömlum skoteldum og miðað er við kröfur um lágmarksöryggi búnaðar skotelda, sbr. 5. gr. laga nr. 25/1991, er það niðurstaða dómsins að skotterta sú er olli stefnanda líkamstjóni hafi verið haldin ágalla í skilningi laga nr. 25/1991.

Samkvæmt 14. gr. laga nr. 25/1991 fyrnast bætur fyrir skaðsemistjón á þremur árum. Fer um slit fyrningar eftir almennum réttarreglum um fyrningu. Samkvæmt þessu gilda sérreglur um fyrningu skaðabóta samkvæmt lögum nr. 25/1991 þar sem bætur fyrir skaðsemistjón fyrnast á skemmri tíma en að öðrum kosti gildir um skaðabætur utan samninga samkvæmt skaðabótalögum, nr. 50/1993. Slíkar kröfur fyrnast á 10 árum samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Almennt miðast upphaf fyrningarfrests skaðabótakröfu við það tímamark þegar tjón verður, enda stofnast krafan þá. Leiðir þessi regla af 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905. Í líkamstjónamálum miðast upphaf fyrningarfrests þó við það tímamark þegar tjón kemur fram, þar sem umfang þess liggur almennt ekki ljóst fyrir fyrr en nokkuð eftir tjónsatvik. Upphaf fyrningarfrests samkvæmt lögum nr. 25/1991 miðast við þann dag er tjónþoli fékk eða mátti fá vitneskju um tjón sitt. Í ljósi 14. gr. laga nr. 25/1991 og reglna er gilda um almenn skaðabótamál vegna líkamstjóna verður fyrning í þessu máli miðuð við það tímamark er stefnandi fékk vitneskju um umfang tjóns síns. Sú vitneskja lá ekki fyrir fyrr en með örorkumati A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef sérfræðings í bæklunarskurðlækningum 12. janúar 2004, þar sem varanlegur miski og varanleg örorka lá fyrir. Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 14. október 2005. Er krafa stefnanda á hendur stefndu Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélaginu Landsbjörgu á grundvelli laga nr. 25/1991 því ekki fyrnd. Bera stefndu samkvæmt því óskipt skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, sem rekja má til skottertu er stefndu dreifðu.

Krafa stefnanda á hendur stefnda E-kk-þgf J-kk-þgf G-kk-þgf er einungis reist á sakarreglunni. Er á því byggt að stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafi ekki upplýst stefnanda um að um sérstaklega hættulega skottertu væri að ræða sem hafi verið komin ólöglega í hendur stefnda. Að auki er byggt á því að sprenging í skottertunni hafi orðið vegna elds frá stjörnuljósi er stefndi E-kk-nf hafi haft í hendi. Hefur stefndi E-kk-nf J-kk-nf synjað fyrir að honum hafi verið ljóst að hann hafi fengið skottertu er óheimilt hafi verið að selja almenningi frá stefnda Hjálparsveit skáta í Kópavogi. Hefur starfsmaður hjálparsveitarinnar er afhenti stefnda skottertuna borið að hann hafi sennilega vitað að hann mætti ekki afhenda hana almenningi. Ekkert liggur hins vegar fyrir um að hann hafi upplýst stefnda E-kk-þf J-kk-þf sérstaklega um það og var bréfi Dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 20. desember 2001, þar sem kveðið er á um þessa takmörkun, beint til opinberra aðila sem höfðu með hendi veitingu leyfa til sölu skotelda. Bréfinu var hins vegar ekki beint til almennings. Ber stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að stefnda E-kk-þgf J-kk-þgf hafi verið ljóst að hann hefði fengið í hendi skottertu sem óheimilt var að selja almenningi og hefur honum ekki tekist sú sönnun.

Óumdeilt er að stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafði stjörnublys í hendi er hann og stefnandi skutu saman upp skoteldum. Hefur hann borið að hann hafi komið aftan að stefnanda með stjörnublysið og varað hann við því að vera yfir skottertunni. Stjörnublysið hafi ekki komið nærri skottertunni. Stefnandi varð aldrei var við stefnda og getur því ekki borið um hve nálægt honum stefndi var. Er það einungis vitnið S-kvk-nf S-kvk-nf, eiginkona stefnanda, sem hefur fullyrt að stefndi E-kk-nf hafi verið það nærri stefnanda að hann hafi haldið stjörnublysinu yfir skottertunni. Fær það ekki staðist, þar sem stefnandi hefði orðið þess áskynja. Verður því ekki slegið föstu að stefndi E-kk-nf J-kk-nf hafi staðið það nærri stefnanda að stjörnublysið hafi verið yfir skottertunni. Þá liggur fyrir að állímband hafði ekki verið fjarlægt af kveikiþræði tertunnar. Við þær aðstæður var ekki óvarlegt af stefnda að standa í námunda við stefnanda með logandi stjörnublysið í hendi. Sýndi hann því með engu móti af sér saknæma háttsemi og verður sök á slysinu ekki lögð á hann á þeim grundvelli. Verður stefndi E-kk-nf J-kk-nf því sýknaður af dómkröfum stefnanda.

Stefnandi hafði starfað sem slökkviliðsmaður á Keflavíkurflugvelli fyrir slys það sem olli honum líkamstjóni. Bar stefndi E-kk-nf J-kk-nf traust til hans við meðferð skotelda og fól honum að hafa yfirumsjón með flugeldasýningu þeirra félaga. Bar stefnandi sig jafnan þannig að, þegar skottertur voru annars vegar, að hann skar pappabarð af kössum utan af kökunum, til að varna því að skoteldar breyttu um stefnu sem hefði getað skapað hættu fyrir nærstadda. Verður ekki við annað miðað en að stefnandi hafi í verkum sínum sýnt alla þá nærgætni sem krafist verður við meðferð skotelda. Verður engri sök á hann komið vegna þess tjóns er hann varð fyrir. Þá felst engin slík almenn áhætta í meðhöndlun skotelda að sanngjarnt sé að stefnandi beri hluta af tjóni sínu sjálfur.

Ekki er í málinu deilt um fjárhæð skaðabóta. Ágreiningur er hins vegar um upphafstíma dráttarvaxta. Stefnandi miðar upphafstíma þeirra við þingfestingardag málsins 20. október 2005. Stefndu Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg miða þá hins vegar við 14. nóvember 2005, en þá fyrst hafi mánuður verið liðinn frá því stefnandi hafi lagt fram upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 skulu skaðabótakröfur bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram upplýsingar til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 14. október 2005. Fyrir þann tíma hafði stefnandi ekki, svo séð verði af gögnum málsins, sannanlega beint til stefndu nauðsynlegum upplýsingum til stuðnings fjárhæð skaðabótakröfunnar. Er því rétt að miða við að sá mánaðarfrestur er 9. gr. laga nr. 38/2001 mælir fyrir um miðist við það tímamark er mál þetta var höfðað. Verður því fallist á kröfu stefndu um upphafstíma dráttarvaxta.

Í samræmi við niðurstöðu málsins greiði stefndu Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg stefnanda sameiginlega 300.000 krónur í málskostnað. Stefnandi greiði hins vegar stefnda, E-kk-þgf J-kk-þgf, 200.000 krónur í málskostnað.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf hæstaréttarlögmaður, en af hálfu stefndu Hjálparsveitar skáta í Kópavogi, Slysavarnafélagsins Landsbjargar og réttargæslustefnda Sjóvá-Almennra trygginga hf., K-kvk-nf E-kvk-nf hæstaréttarlögmaður, en af hálfu stefnda E-kk-ef J-kk-ef G-kk-ef, E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómslögmaður.

Dóminn kveður upp S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg, greiði stefnanda, E-kk-þgf K-kk-þgf, sameiginlega 3.108.122 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 833.760 krónum frá 31. desember 2001 til 15. maí 2002, af 2.594.850 krónum frá þeim degi til 14. nóvember 2005, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, E-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf, er sýknaður af kröfum stefnanda.

Stefndu, Hjálparsveit skáta í Kópavogi og Slysavarnafélagið Landsbjörg, greiði stefnanda sameiginlega 300.000 krónur í málskostnað.

Stefnandi greiði stefnda, E-kk-þgf J-kk-þgf G-kk-þgf, 200.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf S-kk-nf