E-2434/2019

1. Mál þetta var höfðað 21. maí 2019. Stefnendur eru A og B. Stefndi er C. Aðalmeðferð málsins fór fram 12. maí 2020 og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Endanlegar dómkröfur stefnenda eru þær að dómurinn viðurkenni slit á fyrningu dómkröfu sem stefnendur eiga á hendur stefnda samkvæmt stefnu sem var árituð í Héraðsdómi Reykjavíkur 21. september 2015 að fjárhæð 13.025.060 krónur auk málskostnaðar að mati dómsins úr hendi stefnda ásamt lögmæltum virðisaukaskatti. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnenda og málsvarnarlauna að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

3. Stefndi tók lán að fjárhæð 6.400.000 krónur hjá Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda í janúar 2007 og gaf út skuldabréf vegna lántökunnar. Lánið, sem var verðtryggt og með breytilegum vöxtum, skyldi endurgreiðast með 180 mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. apríl 2007. Lánið tók stefndi til að greiða úr greiðsluerfiðleikum sínum. Til tryggingar láninu veitti D, föðurafi stefnda, leyfi fyrir því að skuldabréfið fengi að hvíla á 1. veðrétti í fasteign hans að Kjarrhólma 34 í Kópavogi. Í júlí 2008 var greiðsluskilmálum bréfsins breytt þannig að nýr höfuðstóll að fjárhæð 6.821.196 krónur skyldi greiðast með 464 mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinní ágúst 2008, og vextir og vísitala reiknast frá í júlí 2008. Í maí 2009 var greiðsluskilmálum bréfsins enn breytt þannig að nýr höfuðstóll að fjárhæð 7.565.909 krónur skyldi greiðast með 437 mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. desember 2010, og vextir og vísitala reiknast frá í apríl 2009. Stefndi lenti í vanskilum með greiðslu skuldar sinnar samkvæmt skuldabréfinu í desember 2010. Var ekkert greitt af bréfinu frá þeim tíma, hvorki afborganir né vextir. Skuldabréfið var sent til lögfræðilegrar innheimtu vegna vanefnda stefnda og fasteignin sem veðsett var til tryggingar láninu sett í nauðungarsölumeðferð. Þegar kom að framhaldssölu á eigninni í apríl 2014 samdi fasteignareigandinn, D, við lánveitandann um að mega selja eignina á almennum markaði og að skuldabréfið ásamt vanskilum yrði greitt upp af söluandvirði íbúðarinnar. Þetta varð úr og við sölu á eigninni runnu 13.025.060 krónur af söluandvirðinu til uppgreiðslu á skuldabréfi stefnda í apríl 2014. D lést þann 2. október 2014 og var dánarbúið tekið til opinberra skipta. Stefnendur máls þessa fengu heimild dánarbúsins með vísan til 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum og fleira til að halda uppi hagsmunum búsins gagnvart stefnda og höfðuðu mál á hendur honum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og var stefnan árituð um aðfarar hæfi 21. september 2015. Stefndi hefur ekki greitt dómkröfuna en bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta að hans eigin ósk í nóvember 2017. Stefnendur lýstu kröfu í búið að fjárhæð 20.186.963 krónur en samtals námu lýstar almennar kröfur í búið 53.935.939 krónum. Skiptum á búi stefnda lauk í febrúar 2018 án þess að neitt fengist upp í lýstar kröfur.

4. Stefnendur leita eftir því með málssókn þessari að slíta fyrningu kröfu sinnar á hendur stefnda með heimild í 165. gr. laga nr. 21/1991. Þau byggja dómkröfu sína á því að þau eigi efalausa fjárkröfu á hendur stefnda sem ekki hafi fengist greidd þrátt fyrir áskoranir á hendur stefnda. Gjaldþrotameðferð bús stefnda leiði til þess að umrædd krafa myndi að óbreyttu fyrnast á tveimur árum frá skiptalokum en gjaldþrotaskiptalög heimili kröfuhafa að höfða mál til viðurkenningar á fyrningaslitum innan fyrningarfrests sýni hann fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta fyrningu og að líkur megi teljast á að fullnusta fáist á kröfunni á nýjum fyrningar tíma, sbr. 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991. Stefnendur telja að skilyrði fyrningar slita séu uppfyllt og að málið sé höfðað innan fyrningar frests og því beri að fallast á dómkröfuna.

5. Stefnendur ví sa til þess varðandi fyrra skilyrði 165. gr. laga nr. 21/1991, um sérstaka hagsmuni kröfuhafa af því að slíta fyrningu, að krafan eigi rót sína að rekja til ábyrgðarskuldbindingar þar sem afi stefnda veitti honum svokallað lánsveð til tryggingar láni er stefndi tók hjá Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda. Hafi allt andvirði lánsins runnið til stefnda en í engu til ábyrgðaraðilans, sem síðar hafi neyð st til að selja íbúð sína til að forða yfirvofandi nauðungarsölu á eigninni. Greiðsla ábyrgðaraðilans á láni stefnda hafi skert verulega eignastöðu hans svo að meira en helmingur eigna dánarbús hans hafi farið í ábyrgðar greiðsluna í stað þess að komatil skipta á milli erfingja.

6. Byggja stefnendur á því að krafa þeirra á hendur stefnda hafi orðið til vegna háttsemi stefnda sem almennt verði að telja ámælisverða, en það sé bæði siðferðislega ámælisvert og geti vart talist heiðarlegt að fella á ábyrgðaraðila fjárhagslega skuldbindingu sem lántaki hafi gengist við. Þá telja stefnendur að ljóst megi vera miðað við fjárhag D og eignastöðu hans að öðru leyti að hann hafi treyst alfarið á að stefndi stæði við skuldbindingar sínar. Þegar það hafi brugðist hafi D neyð st til að selja íbúð sína. Þá hafi greiðsla ábyrgðarskuldbindingarinnar skert mjög eignastöðu D og þar með erfingja hans, einsog gögn málsins beri með sér.

7. Þá byggja stefnendur á því að þau hafi sérstaka hagsmuni umfram aðra kröfuhafa stefnda af því að fá dóm fyrir fyrningar slitum þar semum séað ræða kröfu einstaklings sem sé mun hærri en aðrar kröfur sem lýst var í bú stefnda og stöfuðu ýmist frá bankastofnunum, tollstjóra eða öðrum opinberum stofnunum sem hafiverið mun betur færa ren stefnendur til að takast á við slík fjárhagsleg áföll. Því sé byggt á því að niðurfelling kröfu stefnenda á hendur stefnda sé sérstaklega óhæfileg og ósanngjörn þegar horft sétil annarr a krafna á hendur stefnda, enda staða stefnenda gjörólík stöðu annarra kröfuhafa. Þá benda stefnendur á að þeir hafi ríka hagsmuni af því að fá dóm fyrir kröfu sinni þar sem tekju-og eignastaða þeirra sjálfra sé mjög bágborin og greiðsla á kröfunni, sem sé í raun arfshluti þeirra, skipti því stefnendur miklu máli í efnalegu tilliti.

8. Stefnendur telja jafnframt að verulegar líkur séu á því að krafan fáist greidd að mestu eða öllu leyti. Stefndi hafi aflað sér réttinda sem flugvirki og starfi sem slíkur. Aflahæfi hans sé óskert og meta verði greiðslugetu hans miðað við mögulegar tekjur á því sviði sem hann hefur menntað sig til. Telja stefnendur að launatekjur stefnda séu verulegar og aðrar kröfur á hendur honum muni falla niður sökum fyrningar og því sé ljóst að hann eigi að geta greitt kröfuna.

9. Stefndi vísar til þess að lántaka sín hjá Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda hafi verið gerð til að freista þess að koma betri skikk á fjármál hans. Hann fullyrðir að afi hans, D, hafi verið fullmeðvitaður um stöðu stefnda og að sótt hefði verið um lánið vegna fjárhagsvandræða. Lánið hafi ver ið tekið í janúar 2007 og aðstæður eftir það hafi breyst hratt og lyktað með fjármálahruni haustið 2008 eins og alkunna sé. Fasteign stefnda hafi fallið í verði og þrátt fyrir tilraunir hans, meðal annars fyrir atbeina umboðsmanns skuldara, til að bjarga fjármálum sínum hafi veðkröfuhafar ekki viljað semja um greiðsluaðlögun og stefndi orðið gjaldþrota. Fasteign hans hafi verið seld á nauðungarsölu í desember 2014 og hann hafi í kjölfar fjármálakreppunnar í október 2008 tapað öllum eigum sínum og ver ið úrskurðaður gjaldþrota í nóvember 2017. Stefnda segist einnig svo frá að hann hafi nýlega verið greindur með liðagigt í fótum sem skerði starfsmöguleika hans sem flugvirkja og þar með aflahæfi hans.

10. Stefndi vísar tilþessað með lögum nr. 142/2010 um breytingu á lög umnr. 21/1991, um styttingu á fyrningarfresti krafna sem ekki fengjust greiddar við gjaldþrotaskipti, hafi verið komið til móts við þá einstaklinga sem teknir höfðu verið til gjaldþrotaskipta, en bæru áfram ábyrgð á kröfum eftir skiptalok. Með lögunum hafi slíkum einstaklingum verið auðveldað að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Stefndi mótmælir því að stefnendur eigi rétt á að fá kröfu um fyrningarslit viðurkennda og krefst sýknu af öllum kröfum stefnenda. Kröfu sína um fyrningarslit byggi stefnendur á 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, en þar segi að fyrningu krafna sem um ræði í 2. mgr. sama ákvæðis verði aðeins slitið á ný með því að kröfuhafi höfði innan fyrningarfrests mál á hendur þrotamanni og fái þar dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Slíka viðurkenningu skuli aðeins veita með dómi ef kröfuhafi sýnir fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta aftur fyrningu og að líkur séu á að fullnusta geti fengist á kröfu hans á nýjum fyrningartíma. Stefndi byggir á því að um fjárkröfu stefnenda á hendur honum gildi tveggja ára fyrningarfrestur skv. 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sem byrjað hafi að líða 31. janúar 2018, við skiptalok á búi hans. Jafnframt byggir stefndi sýknukröfu sína á því að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um fyrningarslit séu ekki uppfyllt. Stefnendur hafi ekki sýnt fram á í málatilbúnaði sínum að þeir hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta fyrningu kröfunnar. Stefnendur hafi heldur ekki sýnt fram áaðtelja megi að líkur séu á því að fullnusta kröfunnar geti fengist á nýjum fyrningartíma.

Þá vísar stefndi til þess aðb æði skilyrðin þurfi að vera uppfyllt skv. 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 tilað dómkrafa stefnenda verði viðurkennd.

11. Stefndi hafnar því að stefnendur hafi sýnt fram á að þeir hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta fyrningu fjárkröfu sinnar. Hann vísar til þess að í almennum athugsemdum með breytingalögum nr. 142/2010 um skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 komi fram hvað varðar sérstaka hagsmuni að þá sé horft til þess hvernig krafan er tilkomin og þess hvort krafan hafi orðið til með saknæmri eða ámælisverðri háttsemi þrotamanns. Um sé að ræða undantekningartilvik þar sem fyrningarslit séu heimiluð og skýra beri ákvæðið þröngri túlkun. Ljóst séað ábyrðarskuldbinding sem gengist var við með upplýstum hætti af afa stefnda hafi ver ið veitt í ljósi fjárhagsvandræða stefnda, á grundvelli forsendna um endurgreiðslu, sem hafi brostið við almennt kerfishrun á Íslandi. Þetta feli fráleitt í sér saknæma eða ámælisverða háttsemi stefnda.

12. S tefndi vísar til þess að hann hafi af heilindum reynt að bjarga búi sínu og gert allt sem í hans valdi stóðtil að sporna við því að verða ógreiðslufær gagnvart kröfuhöfum sínum. Stefndi bendir einnig á að krafa stefnenda í þrotabú hans hafi verið almenn krafa og ekki notið neins forgangs og slíkar kröfur vegna ábyrgðarskuldbindinga hafi af hálfu löggjafarvaldsins ekki verið metnar sérstakar umfram aðrar kröfur enda hefði það þá verið tiltekið í lögskýringargögnum eða lögunum sjálfum. Stefndi telur í ljósi framangreinds einsýnt að fjárkröfur stefnenda hafi ekki stofnast með þeim hætti sem löggjafarvaldið ætlaði að gæti verið grundvöllur undantekningarákvæðis 3. mgr. um fyrningarslit. Því sé ljóst að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt og sýkna beri stefnd a af kröfum stefnenda.

13. Stefndi hafnar því að stefnendur hafi sýnt fram á að líkur megi teljast á að fullnusta geti fengist á fjárkröfum þeirra á nýjum fyrningartíma, eins og áskilið sé í 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991. Sönnunarbyrði um þetta hvíli að mati stefnda alfarið á stefnendum og ljóst séað átt sé við að líkur séu á að öll krafan fáist fullnustuð, en ekki sé nægjanlegt að sýna fram á að aðeins hluti hennar fáist greiddur. Þessa ályktun styður stefndi við lögskýringargögn með frumvarpi til laga nr. 142/2010. Stefndi telur að stefnendur hafiekki lagt fram nein gögn sem sanni að stefndi eigi eignir sem geti dugað til uppgreiðslu kröfunnar. G ögn málsins sýni hið gagnstæða og séu allar líkur til þess að krafa stefnenda fáist ekki fullnustuð á nýjum fyrningartíma. Af fyrrgreindu sé ljóst að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt og beri því að sýkna stefnda af dómkröfum stefnenda.

Niðurstaða

14. Í máli þessu þarf að leysa úr því hvort fallast beri á kröfu stefnenda um að viðurkennt verði að fyrningu dómkröfu þeirra sem var árituð í Héraðsdómi Reykjavíkur 21. septem-ber 2015 að fjárhæð 13.025.060 krónur sé slitið. Stefnendur eru meðal erfingja D og dómkra f aner til komin vegna ábyrgðarskuldbindingar sem D gekkst undir í þágu stefnda. Bú stefnda var tekið til gjaldþrotaskipta að hans eigin ósk í nóvember 2017 og skiptum lauk í febrúar 2018 án þess að neitt fengist upp í lýstar kröfur. Samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o. fl., ber þrotamaður ábyrgð á skuldum sínum sem ekki fást greiddar við gjaldþrotaskiptin. Í 2. málslið málsgreinarinnar kemur fram að hafi kröfu verið lýst við gjaldþrotaskiptin og ekki fengist greidd við þau sé fyrningu slitið gagnvart þrotamanninum og nýr tveggja ára fyrningarfrestur byrji þá að líða frá þeim degi er skiptunum er lokið.

15. Kröfur á hendur gjaldþrota einstaklingi fyrnast samkvæmt þessu almennt á tveimur árum frá því að skiptum á búi hans lýkur. Í 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 er sérregla um fyrningarslit kröfu á hendur þrotamanni sem ekki hefur fengist greidd við gjaldþrotaskipti. Samkvæmt ákvæðinu verður fyrningu slíkrar kröfu því aðeins slitið á ný að kröfuhafi höfði innan fyrningarfrests mál á hendur þrotamanninum og fái þar dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Ákvæði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 á rætur að rekja til breytinga sem gerðar voru á lögum nr. 21/1991 með lögum nr. 142/2010. Samkvæmt því sem fram kemurí athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 142/2010 var markmið breytingarinnar að gera þeim einstaklingum sem teknir hafa verið til gjaldþrotaskipta, en bera áfram ábyrgð á skuldum sem ekki hafa fengist greiddar við gjaldþrotaskiptin, auðveldara að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Samkvæmt þessu var lögð á það áhersla í frumvarpinu að ekki yrði unnt að slíta fyrningu þeirra krafna sem hvíldu á þrotamanni eftir skiptalok nema í undantekningartilvikum að uppfylltum ströngum skilyrðum. Þannig er kveðið á um það í 3. mgr. 165. gr. laganna að einungis skuli viðurkenna fyrningarslit kröfu með dómi að kröfuhafi sýni fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta aftur fyrningu, svo og að líkur megi telja á að fullnusta geti fengist á kröfu hans á nýjum fyrningartíma.

16. Við mat áþví hvort stefnendur hafi sérstaka hagsmuni af slitum fyrningar sinnar gagnvart stefnda verður að líta til þess að í greinargerð með frumvarpinu sem varð að lögum nr. 142/2010 er gengið út frá því að við þetta mat skuli horft til þess af hvaða rót kröfurnar séu runnar. Er um þetta vísað til tilvika eins og þegar krafa á hendur þrotamanni hefur orðið til vegna saknæmrar eða ámælisverðrar háttsemi hans. Í greinargerðinni er þó jafnframt tekið fram að þessi tilvik séu aðeins nefnd í dæmaskyni og ekki tæmandi talin. Í því sambandi er þó einnig sérstaklega tekið fram að tilvik af þessum toga séu undantekningartilfelli og að heimild 3. mgr. 165. gr. til fyrningarslita beri því að túlka þröngt.

17. V arðandi það hvort stefnendur í þessu máli hafi sérstaka hagsmuni af því að fá fyrningar-slit viðurkennd samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 verður að líta til þess að ekkert er fram komið um að krafa þeirra á hendur stefnda eigi rót sína að rekja til neins konar refsiverðrar háttsemi stefnda. Ekki er heldur unnt að fallast á þann málatilbúnað stefnenda að háttsemi stefnda gagnvart föðurafa sínum, föður stefnenda, hafi verið óvenjuleg eða siðferðislega ámælisverð. Þannig var á þeim tíma sem hér skiptir máli alsiða að foreldrar og afar og ömmur veittu afkomendum sínum lánsveð í húsum sínum og íbúðum og sömuleiðis mörg dæmi um að ganga þyrfti að slíkum veðum eftir bankahrunið 2008. Þá er ekkert fram komið í málinu sem bendir til þess að D hafi á einhvern hátt verið blekktur eða þvingaður til að veita stefnda lánsveðið. Því verður ekki taliðað skilyrði séu til að fallast á með stefnendum að þau hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta fyrningu kröfunnar. Þá verður heldur ekki fallist á að stefnendur hafi uppfyllt hitt skilyrði fyrningarslita samkvæmt 3. mgr. 165. gr. nr. 21/1991 og nægilega sýnt fram á að líkur séu til að fullnusta geti fengist á kröfu þeirra á nýjum fyrningartíma eftir að hafa fengið rof á fyrningu samþykkta fyrir dómi. Þannig verður að leggja til grundvallar að stefnendur beri sönnunarbyrðina fyrir því að líkur séu á greiðslu kröfunnar. Í ljósi þess að fram er komið í málinu um að stefndi er eignalaus og upplýsingar um fjárhag han sbenda ekki til að tekjur hans muni um fyrirsjáanlega framtíð hrökkva til annars en að leigja sér íbúðarhúsnæði og standa að venjulegri framfærslu verður ekki talið að stefnendur hafi axlað sönnunarbyrði sína samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 og sýnt fram á að líkur séu á því að þ aufái kröfu sína greidda. Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfu stefnenda í málinu. Samkvæmt því ber stefnendum að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 500.000 krónur. Af hálfu stefnenda flutti málið H-kk-nf M-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, C, er sýkn af kröfum stefnenda, A og B. Stefnendur greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf