E-88/2018

Dómur

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 22. nóvember sl., var höfðað með birtingu stefnu, dags. 19. nóvember 2018, fyrir lögmanni stefnda og var málið þingfest 4. desember sama ár. Stefnandi er dánarbú X...,...,..., en stefndi er A..., til heimilis að...,....

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða dánarbúinu skuld að fjárhæð 5.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 29. september 2018 til greiðsludags. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu að mati dómsins.

Stefnda krefst þess að hún verði sýknuð af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða henni málskostnað að mati dómsins.

II.

Með leyfi sýslumannsins á Suðurlandi, dags. 17. ágúst 2018, var erfingjum X..., sem lést hinn..., veitt leyfi til að skipta dánarbúi hans einkaskiptum. Við athugun erfingja á fjárhagsstöðu dánarbúsins kom í ljós að 5.000.000 króna höfðu skömmu fyrir andlát hans, eða hinn 4. júlí 2018, verið millifærðar af bankareikningi hans inn á bankareikning stefndu, sem verið hafði sambýliskona hans um nokkurra ára skeið fyrir andlátið.

Í læknisvottorði yfirlæknis við Heilbrigðisstofnun Suðurlands kemur fram að X..., 76 ára gamall bóndi frá..., hafi verið lagður þar inn til meðferðar 30. júní 2018 vegna ruglástands og óáttunar af óljósum toga. Hafi hann við innlögn hvorki verið áttaður á stað né stund. Þá kemur fram að eftir innlögnina hafi verið gert á sjúklingnum minnispróf, svokallað MSEpróf, og hafi hann þá fengið úr því 18 stig, sem bendi til miðlungsskerðingar á vitrænni getu. Þá hafi sneiðmyndarannsókn af heila sýnt víkkun á heilahólfum. Loks kemur fram í vottorði læknisins að augljóst sé m.t.t. óáttunar sjúklings og ruglástands allan tímann í legunni að hann hafi á þeim tíma verið allsendis ófær um að taka ákvarðanir um ráðstöfun eigna sinna og/eða fjármuna.

Fram kemur í greinargerð stefndu að hún hefði sótt X... á sjúkrahúsið 11. júlí 2018 og hefði hann dvalið heima í sólarhring. Hefði hann verið með það á hreinu að umræddir fjármunir skyldu nýttir til þess að kaupa bifreið fyrir stefndu af gerðinni Skoda, sem gæti nýst fyrir þau bæði, enda hefði sú eldri verið ónýt.

Við aðalmeðferð málsins voru teknar skýrslur af B..., A..., D... lögmanni og E... lækni.

III.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að umrædd millifærsla til stefndu hafi verið peningalán sem stefndu beri að endurgreiða. Stefnda hafi varið hluta fjárhæðarinnar til kaupa á bifreið fyrir sig. Ljóst sé að ekki hafi verið um gjöf að ræða, eins og stefnda haldi fram, og beri stefnda sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu sinni. Þá sönnunarbyrði hafi hún ekki axlað.

Verði ekki á það fallist að um peningalán hafi verið að ræða sé á því byggt að um hafi verið að ræða ógilda gjöf, enda hafi stefnandi verið ófær um að taka ákvarðanir um fjármál sín þegar millifærslan átti sér stað, sbr. fyrirliggjandi læknisvottorð.

Samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 3. mgr. 5. gr., laga nr. 38/2001 sé heimilt að reikna dráttarvexti samkvæmt viðmiðunum Seðlabanka Íslands af kröfum, þar sem ekki hafi verið samið um gjalddaga, þegar liðinn sé mánuður frá því að kröfuhafi sannanlega krafði skuldara um greiðslu. Hafi fyrsta innheimtubréf stefnanda til stefndu verið dagsett 29. ágúst 2018 og sé dráttarvaxtakrafa stefnanda því reiknuð frá 29. ágúst s.á.

IV.

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að fjármunir þeir sem stefnandi krefjist endurgreiðslu á hafi verið gjöf sem hafi komið til framkvæmdar í lifandi lífi X.... Þau X... hafi lifað saman í óvígðri sambúð í tæp átta ár. Þau hafi verið trúlofuð og mikil samstaða hafi verið með þeim. Hafi þau verið sammála um að ráðstafa þessum fjármunum til kaupa á bifreið fyrir sig. Það hafi hins vegar verið einlægur vilji hans að hún ein myndi eignast bifreiðina og fjármunina að öðru leyti, enda hefði hún staðið þétt við hlið hans allan sambúðartímann og unnið með honum að búrekstri hans án nokkurs endurgjalds. Hann hafi því kosið að gefa henni þessa fjármuni, sem honum hafi verið fullkomlega heimilt. Þannig gildi sú meginregla að einstaklingur hafi fullan ráðstöfunarrétt yfir eignum sínum í lifanda lífi.

Því sé alfarið hafnað að X... hafi verið óhæfur til að gefa umrædda gjöf. Þótt borið hefði á ruglingi hjá honum á köflum þegar hann hefði verið hvað veikastur þá hefði hann verið skýr inn á milli og yfirleitt lítið ruglaður þegar hann talaði við stefndu. Þá hefði gjöfin verið fyrir löngu ákveðin, þ.e. að X... myndi kaupa bíl fyrir stefndu þegar sá eldri myndi bila. Ástæða þess að gjöfin hefði komið til framkvæmda á umræddum tíma væri sú að eldri bíllinn hefði bilað og því hefði þurft að kaupa nýjan í staðinn. Stefnda hefði verið á leið í afmæli móður sinnar á... og hefði X... viljað að hún keyrði þangað á almennilegum bíl. Degi fyrir bílakaupin hefði X... verið heima hjá sér í sólarhring, en það hefðu læknarnir líklega ekki samþykkt hefði hann verið jafn ruglaður og stefnandi haldi fram.

V.

Niðurstaða

Eins og fyrr greinir byggist krafa stefnanda aðallega á því að umrædd millifærsla af bankareikningi X... inn á bankareikning stefndu, sem átti sér stað 4. júlí 2018, hafi verið lán sem stefndu beri að endurgreiða, en að öðrum kosti hafi verið um að ræða ógilda gjöf. Stefnda byggir sýknukröfu sína hins vegar á því að um hafi verið að ræða gjöf sem X... hafi verið heimilt að ráðstafa og hafi hann haft fullt hæfi til þess.

Óumdeilt er að stefnda og X... höfðu búið saman í óvígðri sambúð um nokkurra ára skeið þegar X... var lagður inn á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í lok júní 2018. Ber stefnda því við að það hafi verið einlægur vilji hans að umrædd fjárhæð yrði notuð til kaupa á bifreið fyrir þau bæði í stað bifreiðar sem hefði bilað. Hins vegar skyldi hún ein teljast eigandi hennar, enda hefði hún staðið þétt við hlið hans allan sambúðartímann og unnið með honum að búrekstri hans án nokkurs endurgjalds. Kom fram í skýrslu hennar fyrir dómi að 3.000.000 króna af fyrrgreindri upphæð hefðu gengið til kaupa á umræddri bifreið.

Í málinu liggur fyrir vottorð yfirlæknis á Heilbrigðisstofnun Suðurlands þar sem fram kemur að X..., sem látist hafi á stofnuninni..., hafi verið lagður þar inn til meðferðar 30. júní sama ár vegna ruglástands og óáttunar af óljósum toga. Hafi hann við innlögn hvorki verið áttaður á stað né stund. Þá segir í lok vottorðsins að augljóst sé m.t.t. óáttunar sjúklings og ruglástands allan tímann í legunni að hann hafi á þeim tíma verið allsendis áfær um að taka ákvarðanir um ráðstöfun eigna sinna og/eða fjármuna. Staðfesti læknirinn framangreint álit sitt er skýrsla var tekin af honum við aðalmeðferð málsins.

Samkvæmt 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga getur sá maður sem tók við löggerningi sem ella myndi talinn gildur eigi borið hann fyrir sig ef það yrði talið óheiðarlegt vegna atvika sem fyrir hendi voru þegar löggerningurinn kom til vitundar hans og ætla má að hann hafi haft vitneskju um. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið um hagi X... á þeim tíma sem umrædd millifærsla átti sér stað, og stefndu mátti vera fullkunnugt um, verður að telja ljóst að sá fyrrnefndi gat á þeim tíma engan veginn gert sér grein fyrir hvað í þeirri ráðstöfun fælist, hvort sem þau ræddu um hana sem gjöf eða lán.

Að virtu framangreindu verður krafa stefnanda að fullu tekin til greina. Verður stefnda því dæmd til að greiða stefnanda 5.000.000 króna með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði, en með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 verða dráttarvextir reiknaðir mánuði frá innheimtubréfi stefnanda til stefndu 29. ágúst 2018.

Hvor aðili skal bera sinn kostnað af málinu.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, A..., greiði stefnanda, dánarbúi X..., 5.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. september 2018 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf

Stefnda, A..., greiði stefnanda, dánarbúi X..., 5.000.000 króna, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. september 2018 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf