E-2572/2014

Mál þetta sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 7. janúar 2015 var höfðað 25. júní 2014 af hálfu Þrotabús Steinars ehf., Logafold 76 í Reykjavík á hendur H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, Búlandi 23 í Reykjavík til riftunar á ráðstöfun og endurgreiðslu auðgunar stefnda.

Stefnandi krefst þess aðallega að rift verði með dómi ráðstöfun á 10% hlutafjár stefnanda, þb. Steinars ehf., í EHS ehf., kt. 450707-0740 og að stefnda verði gert að afsala eignarhlut sínum í 10% hlutafjár þrotabúsins í EHS ehf., kt. 450707-0740, til stefnanda gegn greiðslu á 125.000 kr.

Stefnandi krefst þess til vara að rift verði með dómi ráðstöfun á 10% hlutafjár stefnanda, þb. Steinars ehf., í EHS ehf., kt. 450707-0740 til stefnda og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 100.125.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. janúar 2013 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess í öllum tilvikum að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað.

Stefndi krefst þess aðallega að máli þessu verði vísað frá dómi.

Til vara krefst stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi gerir þá kröfu að stefnandi og lögmaður hans verði óskipt (in solidum) dæmdir til greiðslu málskostnaðar, auk virðisaukaskatts, hvort heldur sem aðal- eða varakrafa verði tekin til greina.

Í þessum þætti málsins er til úrlausnar aðalkrafa stefnda, sóknaraðila, um að málinu verði vísað frá dómi. Stefnandi, varnaraðili, krefst þess að frávísunarkröfunni verði hafnað. Báðir aðilar krefjast málskostnaðar í þessum þætti málsins.

Yfirlit málsatvika

Málsatvikum er í stefnu lýst svo að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur þann 18. apríl 2013 hafi E-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf hrl. verið skipaður skiptastjóri í þrotabúi Steina ehf. Frestdagur við skiptin hafi verið 21. janúar 2013. Auglýsing um gjaldþrotið og innköllun hafi birst í Lögbirtingablaði þann 22. apríl 2013. Skiptafundur um lýstar kröfur í þrotabúinu hafi verið haldinn þann 2. júlí 2013. Skiptabeiðandi hafi verið Fjárfestingarfélagið Sjöfn ehf., sem falið hafi skiptastjóra að kanna nánar ráðstöfun sem átt hafi sér stað í tengslum við ráðstöfun á 10% hlutafjár þrotabúsins í EHS ehf. (áður Eignarhaldsfélag Saltkaupa ehf.) til stefnda þann 9. janúar 2013.

Í upplýsingum með ársreikningi fyrir reikningsárið 2011 komi fram að þrotabúið hafi verið eigandi að 10% hlutafjár í EHS ehf. Samkvæmt gögnum sem skiptastjóri hafi undir höndum, hafi verið ritað undir samkomulag milli stefnda og Ó-kk-ef S-kk-ef, fyrrverandi fyrirsvarsmanns stefnanda, þann 8. júlí 2011. Samkomulagið sé sagt vera gert í tengslum við lánasamning EHS ehf. við Landsbankann hf. og í því sé ákvæði um heimild stefnda til að ganga að eignarhlut Steina ehf. í EHS ehf., komi fram krafa um fjárnám eða gjaldþrotaskiptabeiðni á hendur Steinum ehf. innan 24 mánaða frá undirritun samkomulagsins. Þann 11. janúar 2013 hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá Steinum ehf. og þann 9. janúar 2013 hafi stefndi greitt 125.000 krónur til félagsins fyrir eignarhlut þess í EHS ehf.

Skiptastjóri hafi tekið skýrslu af fyrirsvarsmanni þrotabúsins, Ó-kk-þgf S-kk-þgf, þann 24. apríl 2013. Við skýrslutöku hafi skiptastjóri innt fyrirsvarsmanninn eftir upplýsingum í tengslum við samkomulagið. Ljóst sé að samkomulagið hafi verið gert til þess að tryggja fjárhagslega hagsmuni stefnda, en ekki stefnanda. Þá hafi einnig komið fram að ekkert verðmat hafi farið fram og að öðrum hluthöfum hafi ekki verið tilkynnt um samkomulagið.

Töluverð samskipti hafi átt sér stað milli skiptastjóra, stefnda og lögmanns stefnda. Með ábyrgðarbréfi stefnanda til stefnda, dags, 19. febrúar 2014, hafi stefnandi lýst yfir riftun á framangreindri ráðstöfun til stefnda. Skiptastjóra hafi borist bréf frá stefnda þann 12. mars 2014 þar sem farið hafi verið yfir forsögu málsins, án þess þó að lögð væru fram haldbær gögn til stuðnings afstöðu stefnda um að þrotabúið hafi ekki orðið fyrir tjóni við afsal hlutanna til stefnda. Í ljósi þessa hafi skiptastjóri þann 14. mars sl. sent stefnda bréf þar sem skiptastjóri hafi ítrekað beiðni sína um afhendingu á gögnum. Skiptastjóra hafi borist svar þann 20. mars sl. ásamt ýmsum gögnum í tengslum við hið umdeilda framsal.

Stefndi hafi ekki orðið við kröfu skiptastjóra um afhendingu umræddra hluta og sé stefnanda því nauðugur sá kostur að höfða dómsmál þetta til riftunar á framangreindri ráðstöfun og aðallega til skila á þeim verðmætum sem gengið hafi til stefnda og til vara um endurgreiðslu á auðgun stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnanda fyrir dómkröfum sínum

Í ljósi þess að umrædd ráðstöfun hafi verið gerð innan 24 mánaða fyrir frestdag, og með hliðsjón af því að ráðstöfunin hafi verið til þess fallin að mismuna kröfuhöfum, telji skiptastjóri einsýnt að hún feli í sér ólögmæta og riftanlega ráðstöfun.

Af hálfu stefnanda sé á því byggt að ráðstöfunin að afsala hlutum þrotabúsins í EHS ehf. til stefnda hafi verið gjafagerningur sem sé riftanlegur á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi telji að ráðstöfunin hafi átti sér stað þann 9. janúar 2013, sbr. hlutaskrá EHS ehf., dags. þann 9. janúar 2013. Endurgjaldið sem greitt hafi verið fyrir hlutina í EHS ehf. hafi verið til málamynda, eða 1 kr. fyrir hvern hlut í félaginu. Ljóst sé að hlutir þrotabúsins í EHS ehf. hafi verið umtalsvert verðmeiri, eða samtals 100.125.000 króna virði. Stefnandi byggi á því að tilgangur afsalsins hafi verið að koma fjármunum undan fullnustugerðum skuldheimtumanna. Framsalið hafi í raun verið gjöf til stefnda, enda sé ljóst að stefndi hafi hagnast verulega á kostnað stefnanda.

Þrotabúið hafi, þegar umrædd ráðstöfun hafi átt sér stað, verið ógjaldfært, enda hafi árangurslaust fjárnám verið gert í janúar 2013. Þannig sé ljóst að þegar umræddur gerningur hafi átt sér stað hafi þrotabúið verið með öllu ógjaldfært og ógreiðslufært og hafi verið það allt fram að gjaldþroti þess. Með vísan til þess er fram komi í ársreikningum sé á því byggt að þrotabúið hafi ekki verið gjaldfært þann 9. janúar 2013 í skilningi 64. gr. laga nr. 21/1991 og enn fremur sé byggt á því að ráðstöfunin hafi skert greiðslugetu þrotabúsins verulega, enda hafi legið fyrir að til hafi staðið að gera fjárnám hjá félaginu. Þá komi fram í gögnum málsins að öllum aðilum hafi verið fullkunnugt um lausafjárerfiðleika þrotabúsins. Vísi stefnandi m.a. til samkomulags, þar sem stefndi og fyrrverandi fyrirsvarsmaður stefnanda semji sérstaklega um það fyrir fram að lendi þrotabúið í greiðsluerfiðleikum þá skuli stefndi fá einu eign félagsins, hlutina í EHS ehf., gegn málamyndagreiðslu að fjárhæð 125.000 krónur. Stefnandi telji að eini tilgangur þessa samkomulags sé að færa stefnda eign stefnanda sem annars kæmi til greiðslu skuldar stefnanda. Að öðru leyti hafi samkomulagið ekki þýðingu í málinu enda sé stefnandi ekki aðili að því.

Af hálfu stefnanda sé til vara á því byggt að ráðstöfunin sé riftanleg á grundvelli 134. gr. gjþl., þar sem um óvenjulegan greiðslueyri hafi verið að ræða þar sem þrotabúið hafi afsalað eign sinni sem greiðslu á ætlaðri skuld fyrrverandi stjórnarmanns þrotabúsins. Stefnandi byggi á því að með ráðstöfuninni hafi verið greitt með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt hafi verið, fyrir meinta skuld fyrrverandi stjórnarmanns þrotabúsins. Ljóst sé að greiðslan hafi verið afar óvenjuleg og verulega óhagstæð stefnanda en vænleg fyrir stefnda. Að öðru leyti sé vísað til umfjöllunar um riftun samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991.

Fram komi í skýrslutöku af fyrirsvarsmanni stefnanda að framsalið hafi átt sér stað 9. eða 10. janúar 2013, þ.e.a.s nokkrum dögum fyrir frestdag, 21. janúar 2013. Vísi stefnandi til 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 varðandi riftunarfrest. Jafnframt bendi stefnandi á að stefndi teljist vera nákominn í skilningi 3. gr. gjþl. og sé riftunarfrestur því 24 mánuðir skv. 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

Þá styðji stefnandi einnig riftunarkröfu sína í öllum tilvikum sjálfstætt við 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Samkvæmt þeirri grein megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, hafi þrotamaðurinn verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hag hafi haft af henni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg. Stefnandi byggi á því að umrædd ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg og hafi leitt til þess að eignir þrotabúsins hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum, auk þess sem þrotabúið hafi verið ógjaldfært og ógreiðslufært á þeim tíma sem gerningurinn hafi átt sér stað og stefndi hafi vitað eða mátt vita af ógjaldfærni og þeim aðstæðum sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg.

Stefnandi byggi á því að það sé fullkomlega ljóst í málinu, að stefndi hafi verið grandsamur um riftanleika ráðstöfunarinnar og fjárhagslega stöðu þrotabúsins, þegar ráðstöfunin hafi verið gerð, enda viðurkenni hann það í samskiptum við skiptastjóra. Í þessu sambandi vísist til þeirra nánu viðskiptatengsla sem séu milli aðila. Jafnframt vísi stefnandi til rökstuðnings fyrir riftun skv. 131. gr. og 134. gr. hér að framan til rökstuðnings fyrir riftun skv. 141. gr.

Stefnandi krefjist þess aðallega að 10% hlutafjár þrotabúsins í EHS ehf. verði afhentir stefnanda með útgáfu afsals til stefnanda. Byggi stefnandi kröfu sína á 144. gr. laga nr. 21/1991 sem mæli fyrir um skýra heimild til að krefjast skila á umræddum hlutum. Stefnandi telji að ekkert sé því til fyrirstöðu að stefnda sé gert að skila umræddum hlutum til stefnanda. Umræddir hlutir séu enn til og með öllum þeim réttindum og skyldum sem þeim hafi fylgt þegar ráðstöfunin hafi átt sér stað. Stefnanda sé ekki kunnugt um að hlutirnir hafi minnkað í verðmæti í meðförum stefnda.

Fallist dómurinn ekki á kröfu stefnanda um skil, sbr. aðalkröfu, geri stefnandi til vara fjárkröfu á hendur stefnda. Fjárkrafa stefnanda byggist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 verði ráðstöfun rift á grundvelli ákvæðis 131. eða 134. gr. laganna. Þar sé mælt fyrir um að sá sem hag hafi af riftanlegri ráðstöfun skuli greiða þrotabúi fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum. Stefnandi byggi á því að hin riftanlega ráðstöfun hafi komið stefnda að sömu notum og svari til fjárhæðar dómkröfunnar.

Til stuðnings endurgreiðslukröfunni sé vísað til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Fjárhæð bótakröfu taki mið af verðmati stefnanda, þar sem áætlað söluverð umræddra hluta sé 100.125.000 krónur en við matið sé miðað við markaðsverð. Verði ágreiningur með aðilum um fjárhæð auðgunarkröfunnar áskilji stefnandi sér rétt til að dómkveðja matsmann til að meta hæfilegt endurgjald hlutanna á þeim tíma þegar afhendingin hafi farið fram.

Stefnandi geri sérstakan áskilnað til að krefja stefnda um peningagreiðslu til að jafna rýrnun sem kunni að hafa orðið á greiðslunni, hlutunum, frá því að stefndi hafi tekið við þeim þar til að stefndi skili þeim til stefnanda.

Verði hins vegar fallist á riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 sé endurgreiðslukrafa stefnanda reist á 3. mgr. 142. gr. laganna. Síðarnefnda ákvæðið mæli fyrir um að sá sem hag hafi haft af riftanlegri ráðstöfun greiði bætur eftir almennum reglum. Stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni sem numið hafi fjárhæð hinnar riftanlegu ráðstöfunar, enda hefðu fjármunirnir, hlutirnir, nýst stefnanda að fullu til úthlutunar upp í lýstar kröfur í þrotabú stefnanda. Bæði reglur 1. og 3. mgr. 142. gr. laganna leiði til sömu fjárkröfu, sem sé stefnufjárhæð þessa máls. Stefnandi vísi einnig til umfjöllunar um ótilhlýðileika ráðstöfunarinnar til frekari rökstuðnings. Stefnandi byggi á því að stefndi hafi með saknæmum hætti valdið sér tjóni. Þá sé tjón stefnanda sennileg afleiðing, þar sem stefndi hafi fengið afhent verðmæti sem ella hefðu runnið til stefnanda.

Enn fremur byggi stefnandi í öllum tilvikum á meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og á almennum reglum kröfuréttar. Stefnandi byggi á því að umrædd ráðstöfun hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa, enda hafi þessi ráðstöfun leitt til þess að hlutirnir hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum við gjaldþrotaskiptin. Ráðstöfunin hafi þannig verið til þess fallin að mismuna kröfuhöfum og því gengið gegn jafnræði kröfuhafa sem reynt sé að gæta í lögum nr. 21/1991.

Um lagarök vísi stefnandi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafa um riftun sé einkum reist á 134., 131. og 141. gr. Krafa um skil sé byggð á 144. gr. laganna. Fjárkrafa stefnanda byggi á 142. gr. gjaldþrotalaga, almennum reglum skaðabótaréttarins sem og reglum kröfuréttar. Um vexti og dráttarvexti sé vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðjist við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing sé vísað til 32. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggi aðalkröfu sína um frávísun á því að málshöfðunarfrestur samkvæmt 148. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, hafi verið úti þegar skiptastjóri þrotabús stefnanda höfðaði ritunarmál á hendur stefnda þann 25. júní 2014.

Samkvæmt 148. gr. skuli skiptastjóri höfða dómsmál til riftunar samkvæmt XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti áður en sex mánuðir séu liðnir frá því skiptastjóri hafi átt þess kost að gera kröfuna. Málshöfðunarfresturinn byrji þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests.

Kröfulýsingarfresti hafi lokið 22. júní 2013. Skiptastjóri hafi þá átt þess kost að höfða mál þetta. Málshöfðunarfrestur til riftunar á ráðstöfunum stefnanda á grundvelli 131. gr., 134. gr. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti hafi því verið úti 22. desember 2013. Tímamörk málshöfðunar verði skiptastjórar að virða, enda séu þau að vissu leyti svipa á þá til að sinna lögboðnum skyldum sínum, sem felist m.a. í því að taka til sín allar eignir og gögn þrotabús strax í kjölfar skipunar, þ. á m. öll bókhaldsgögn, til þess að ganga úr skugga um hvort þrotamaður hafi gert einhverjar ráðstafanir sem kunni að vera riftanlegar. Skiptastjóri stefnanda hafi gert þetta, eins og glögglega megi sjá af spurningum hans til forsvarsmanns stefnanda við skýrslugjöf 24. til 29. apríl 2013.

Ekkert hafi því hindrað skiptastjóra í því að höfða riftunarmál þetta þegar á árinu 2013. Skiptastjórinn hafi haft allar upplýsingar um þá ráðstöfun, sem hann vilji rifta með dómsmáli þessu, í síðasta lagi mánudaginn 29. apríl 2013 þegar skiptastjórinn hafi lokið töku skýrslu af forsvarsmanni stefnanda, Ó-kk-þgf S-kk-þgf, á lögmannsstofu sinni. Skiptastjórinn byggi ekki í stefnu á þeirri málsástæðu, að hann hafi ekki átt kost á því að höfða mál þetta fyrr en liðlega 12 mánuðum frá lokum kröfulýsingarfrests vegna einhverra atvika, sem varðað hafi þrotamann. Við málshöfðunina 25. júní 2014 hafi því ekki aðeins verið úti málshöfðunarfrestur sá sem verið hafi í gjaldþrotalögum allt frá setningu þeirra, heldur einnig hinn lengdi málshöfðunarfrestur, samkvæmt 2. mgr. 194. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., sem gilt hafi til ársloka 2012, sbr. lög nr. 31/2010.

Verði ekki fallist á framangreint byggi stefndi frávísunarkröfu sína á því að kröfugerð og allur málatilbúnaður stefnanda sé í andstöðu við ákvæði einkamálalaga. Stefnandi hafi uppi aðal- og varakröfu sem séu með öllu ósamrýmanlegar.

Aðalkrafan byggi, að því er lagaheimild varði, á 131. gr. og 144. gr. laga um gjaldþrotaskipti, og reyni stefnandi að leiða fram málsástæður fyrir því að samkomulag stefnanda og stefnda frá 8. júní 2011 hafi verið gjafagerningur. Dómkrafan sé hins vegar byggð upp sem krafa um riftun samnings, þar sem stefnandi lofi að skila stefnda 125.000 krónum, sem stefnandi hafi greitt stefnda fyrir hlutina í EHS ehf. 9. janúar 2013. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda eignist stefndi því búskröfu verði aðalkrafan tekin til greina, sem sé í andstöðu við tilgang riftunar í gjaldþrotarétti og reglur um stöðu kröfu riftunarþola í skuldaröð að aflokinni riftun. Samkvæmt reglu gjaldþrotaskiptalaga eignist sá sem þola þurfi riftun almenna kröfu á hendur búinu. Fyrir svona kröfugerð, í tengslum við riftunarmál byggt á ákvæðum XX. kafla gjaldþrotalaga, sé því engin heimild. Kröfugerð stefnanda sé, eftir því sem næst verði komist, byggð á reglum kröfuréttar um riftun samninga en ekki á 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Aðalkrafa stefnanda sé því ekki dómtæk. Að auki sé vandséð hvernig hægt væri að taka aðalkröfuna til greina, þar sem þau 10% hlutafjár sem stefnandi hafi átt í EHS ehf., og riftunin lúti að, hafi verið veðsett Landsbanka Íslands hf. allt frá 7. júní 2011. Þá verði í þessu sambandi að horfa til þess að stefnandi hafi samið við stefnda um að takast á hendur ábyrgð vegna lánveitingar Landsbankans hf. til EHS ehf. og hafi hann öðlast við það takmörkuð eignarréttindi yfir hlutum stefnanda í EHS ehf.; eignarréttindi sem hann gæti nýtt sér ef skuldheimtumenn stefnanda og eiganda hans gengju að þeim innan tiltekinna tímamarka. Stefndi hafi að öllu leyti staðið við þetta loforð sitt gagnvart stefnanda og því séu engin skilyrði til að rifta samningnum frá 8. júní 2011 og dæma stefnda til að afsala hlutum í EHS ehf. gegn greiðslu á 125.000 krónum. Hvergi í stefnu sé að finna neinar málsástæður til stuðnings því að stefndi hafi vanefnt samning sinn við stefnanda frá 8. júní 2011 og því að riftun sé tæk af þeim ástæðum. Í lagarökum stefnunnar sé að finna tilvísun til almennra reglna skaðabótaréttarins og reglna kröfuréttar, sem hafi enga tengingu við aðalkröfu stefnanda og málsástæður fyrir henni.

Varakrafa stefnanda gangi svo miklu lengra en aðalkrafan því samkvæmt henni sé krafist riftunar á grundvelli 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti og greiðslu skaðabóta að fjárhæð 100.125.000 krónur. Hvergi í stefnu sé að finna neina útlistun á því hvernig þessi bótakrafa sé fundin út, aðeins sagt að hún taki mið af verðmati stefnanda á 10% hlut í EHS ehf., sem byggi á markaðsverði. Engin gögn séu þó lögð fram þessu til stuðnings. Bótakrafa stefnanda sé því með öllu órökstudd. Engir útreikningar á bótakröfunni fylgi sem stefndi gæti tekið afstöðu til áður en hann skili greinargerð.

Framangreindur málatilbúnaður stefnanda fari í bága við d-, e- og f-liði 1. mgr. 80. gr. og 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndi byggi kröfu sína um frávísun á þeirri dómvenju, að vísa máli frá dómi í stað þess að sýkna, þegar svo hagi til að málshöfðunarfrestur samkvæmt 148. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 sé úti. Þá sé byggt á ákvæðum 3., 131., 134., 141. gr., 1. og 3. mgr. 142. gr. og 144. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991.

Krafa um málskostnað byggist á 129. og 130. gr., sbr. 4. mgr. 131. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefndi byggi kröfu sína um málskostnað úr hendi stefnanda og lögmanns hans óskipt (in solidum) á því að málarekstur þessi sé með öllu þarflaus. Skiptastjóri hafi mátt vita þegar hann höfðaði mál þetta að lögboðinn frestur til höfðunar þess hafi verið liðinn og rúmlega það. Skiptastjórinn sé opinber sýslunarmaður, sbr. 3. mgr. 77. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Skiptastjórinn megi ekki, í aðgerðum sínum fyrir hönd búsins, láta stjórnast af vilja einstakra kröfuhafa, nema um það sé þá fjallað á skiptafundum og teknar ákvarðanir, t.d. um höfðun riftunarmála. Ekkert virðist hafa verið fjallað um möguleg riftunarmál við skipti á búi stefnanda. Helst megi ráða að skiptastjóri láti stjórnast af kröfum forsvarsmanna Sjafnar, sem hljóti að ábyrgjast allan kostnað af rekstri þessa máls. Stefndi geri því kröfu um að stefnandi og lögmaður hans verði óskipt dæmdir til greiðslu málskostnaðar auk virðisaukaskatts. Stefndi hafi vakið athygli skiptastjóra á því að fresturinn væri liðinn og spurst fyrir um hvort hann hygðist fella málið niður. Við þeirri fyrirspurn hafi ekki borist neitt svar.

Helstu málsástæður stefnda fyrir varakröfu um sýknu eru að stefnandi eigi engan samningsbundinn rétt til að fá afsal fyrir 10% hlut í EHS ehf. gegn greiðslu. Stefndi sé ekki nákominn fyrrum eiganda og forsvarsmanns stefnanda, samningur þeirra hafi ekki verið gjafagerningur í skilningi 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. og greiðslan fyrir hlutina hafi ekki verið málamyndagerningur. Stefndi hafni því að samningurinn hafi falið í sér greiðslu skuldar með óvenjulegum greiðslueyri og fyrr en eðlilegt hafi verið, sbr. 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Sýkna beri af kröfu um riftun samkvæmt 141. gr. laganna og af skaðabótakröfu samkvæmt 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á það að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna samningsins.

Málsástæður stefnanda fyrir kröfu sinni um höfnun frávísunarkröfu stefnda

Við málflutning um frávísunarkröfu stefnda mótmælti lögmaður stefnanda því að málshöfðunarfrestur samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið liðinn þegar málið var höfðað.

Fresturinn sé sex mánuðir frá því að skiptastjóri hafi fyrst átt þess kost að gera riftunarkröfuna. Það hafi ekki verið fyrr en skiptastjóra hafi borist gögn með bréfi stefnda 20. mars 2014 sem hann hafi fyrst átt þess kost að höfða málið. Frestur til málshöfðunar hafi því runnið út 20. september 2014 og málið sé því höfðað innan frestsins.

Skiptastjóri hafi mátt vera í góðri trú um að stefnandi væri eigandi 10% hlutafjár í EHS ehf. Bent hafi verið á eignarhlutinn við fjárnámsgerð í janúar 2013. Skiptastjóri hafi engin gögn haft fyrr en í mars 2014 um að fullyrðingar fyrirsvarsmanns félagsins við skýrslugjöf í apríl 2013 væru réttar. Skiptastjóri hafi þá þegar hafist handa við að afla gagna en hafi engin gögn fengið fyrr en í mars 2014 til þess að hann gæti lagt mat á tilefni til málshöfðunar og sem málsókn yrði byggð á. Gögn sem afhent hafi verið samhliða skýrslutöku hafi ekki nægt til þess að unnt væri að höfða málið. Með bréfi stefnda frá 20. mars 2014 hafi fylgt fundargerðir stjórnar EHS ehf., hlutaskrár félagsins og hlutafjármiði, en þessi gögn hafi skiptastjóri þurft að hafa til að höfða málið.

Því sé mótmælt að stefnan fullnægi ekki áskilnaði 80. gr. laga um meðferð einkamála. Báðar dómkröfur stefnanda séu byggðar á gjaldþrotaskiptalögum og sé kröfugerðin hefðbundin kröfugerð í riftunarmáli. Því sé mótmælt að byggt sé á kröfurétti eða skaðabótarétti, bótakrafan byggi á lögum um gjaldþrotaskipti. Hér sé ekki til úrlausnar hvort stefndi eignist búskröfu eða almenna kröfu, enda skipti það ekki máli varðandi frávísun. Þá skipti heldur ekki máli hvort hlutir í EHS ehf. séu veðsettir. Stefnandi sé ekki aðili að samkomulagi við stefnda um hlutina, heldur hafi það verið fyrrum fyrirsvarsmaður félagsins persónulega, stefnandi sé ekki bundinn af því. Stefndi geti ekki byggt kröfu um frávísun á því sem varði efni málsins.

Verði fallist á kröfu stefnda um frávísun sé þess krafist að málskostnaður verði felldur niður. Málskostnaðarkrafa stefnda, sem styðjist við 4. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála, sé fráleit. Óljóst sé hvort verið sé að krefjast málskostnaðar úr hendi lögmanns þrotabúsins, sem flytji málið, eða úr hendi skiptastjórans. Því verði að hafna kröfu um málskostnað úr hendi þeirra hvors um sig. Krafa sé gerð um greiðslu málskostnaðar óskipt og verði því einnig að sýkna stefnanda af kröfu um greiðslu málskostnaðar, þar sem ómögulegt sé að hann verði þá einn dæmdur til greiðslu hans. Því verði að fella málskostnað niður verði málinu vísað frá dómi.

Niðurstaða

Í 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 er kveðið á um að þurfi að höfða dómsmál til að koma fram riftun skuli það gert áður en sex mánuðir eru liðnir frá því skiptastjóri átti þess kost að gera riftunarkröfuna. Frestur þessi byrji þó aldrei að líða fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Í þessu felst að málshöfðunarfrestur byrjar almennt að líða við lok kröfulýsingarfrests, en hann getur byrjað að líða síðar þegar sérstaklega stendur á. Í málinu er deilt um það hvenær málshöfðunarfrestur hafi byrjað að líða. Stefndi telur að miða eigi við lok kröfulýsingarfrests, 22. júní 2013. Stefnandi heldur því fram að ekki hafi legið fyrir öll gögn til að taka ákvörðun um málshöfðun fyrr en 20. mars 2014, þegar honum barst svarbréf stefnda við bréfi skiptastjóra stefnanda, ásamt gögnum.

Við mat á því hvort málshöfðunarfrestur byrji að líða síðar en við lok kröfulýsingarfrests ber að hafa í huga að reglan um málshöfðunarfrest er mikilvæg til að tryggja festu og öryggi í viðskiptalífinu og hefur viðsemjandi þrotamanns af því brýna hagsmuni að leitt verði sem fyrst í ljós hvort látið verði reyna á riftanleika ráðstöfunar. Samkvæmt 3. mgr. 87. gr. laga nr. 21/1991 hvílir sú skylda á skiptastjóra að gera ráðstafanir þegar eftir skipun sína til að tryggja að hann fái í hendur bókhaldsgögn félags sem tekið hefur verið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laganna er stjórnarmanni og framkvæmdastjóra félags skylt að verða við kvaðningu skiptastjóra um að mæta á fund hans og veita honum upplýsingar og láta honum í té gögn sem hann krefst vegna gjaldþrotaskiptanna.

Samkvæmt málavaxtalýsingu stefnanda, sem rakin er í kafla um málsatvik hér að framan, upplýsti fyrirsvarsmaður stefnanda skiptastjóra um samkomulag hans og stefnda, og þá ráðstöfun sem hér er krafist riftunar á, við skýrslutöku samkvæmt 1. mgr. 81. gr. laga nr. 21/1991 dagana 24. apríl og 29. apríl 2013. Með stefnu fylgdi endurrit úr gerðabók skiptastjóra þar sem glögglega kemur fram að skiptastjóri var þá upplýstur um þessa ráðstöfun og um það samkomulag fyrirsvarsmanns stefnanda við stefnda frá 8. júlí 2011 sem ráðstöfunin styðst við. Í bréfi skiptastjóra stefnanda til stefnda 19. febrúar 2014 kemur fram að skiptafundur um lýstar kröfur í þrotabúinu hafi verið haldinn 2. júlí 2013 og að skiptastjóri hafi að ósk skiptabeiðanda kannað nánar þá ráðstöfun sem bréfið boðar málshöfðun til riftunar á. Í bréfinu kemur fram að skiptastjóri telji einsýnt að sú ráðstöfun að stefndi greiddi 125.000 krónur til félagsins fyrir 10% eignarhlut þess í EHS ehf. feli í sér riftanlega og ólögmæta ráðstöfun og óski skiptastjóri því eftir öllum upplýsingum og gögnum í tengslum við tilurð og framkvæmd samkomulags frá 8. júlí 2011 um heimild stefnda til að ganga að eignarhlut félagsins í EHS ehf., sem skiptastjóri hafi undir höndum gögn um. Í málavaxtalýsingu stefnanda er efni bréfsins lýst svo að með bréfi þessu hafi stefnandi lýst yfir riftun á umræddri ráðstöfun til stefnda.

Til stuðnings kröfu sinni um að frávísunarkröfu stefnda verði hafnað heldur stefnandi því nú fram að til þess að hann ætti þess kost að höfða riftunarmálið hafi hann þurft að hafa hlutafjármiða, hlutaskrár og fundargerðir félagsins EHS ehf., sem stefndi hafi sent honum ásamt öðrum gögnum með bréfi sínu 20. mars 2014. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að skiptastjóri hafi krafið fyrirsvarsmann félagsins eða stefnda sérstaklega um afhendingu þessara gagna fyrr en með bréfi sínu 14. mars s.á., þar sem beðið er um „gögn varðandi framsal á 10% hlutafjár þrotabúsins í EHS ehf. [...], sérstaklega hvernig eigendaskiptingu að hlutunum var háttað“. Skiptastjóra var þó í lófa lagið að afla þessara gagna við lok skýrslutöku í apríl 2013 eða í síðasta lagi áður en sex mánuðir voru liðnir frá lokum kröfulýsingarfrests, þ.e. fyrir 22. desember 2013, sem honum mátti vera ljóst að væri hinn lögboðni almenni frestur sem hann hefði til þess að höfða málið, teldi hann gagnlegt að þau lægju fyrir við málshöfðun.

Þessi tilteknu gögn verða ekki talin hafa nokkra sjálfstæða þýðingu fyrir málshöfðun stefnanda eða ákvörðun um hana, svo sem hann heldur nú fram til varnar frávísunarkröfu stefnda, enda er ekki vikið að gögnum þessum í stefnu til stuðnings dómkröfum stefnanda. Um eignarhald stefnda á hlutunum í EHS ehf., sem ætlunin er að hnekkja með riftun, er í málatilbúnaði stefnanda vísað til gagna og upplýsinga sem fyrir lágu við skýrslutöku í apríl 2013, og til sömu gagna og upplýsinga skírskotaði stefnandi í riftunaryfirlýsingu sinni í fyrrnefndu bréfi til stefnda frá 19. febrúar 2014.

Að framangreindu virtu verður fallist á það með stefnda að skiptastjóri stefnanda hafi átt þess kost að krefjast riftunar umræddrar ráðstöfunar þegar við lok kröfulýsingarfrests þann 22. júní 2013 og að málshöfðunarfrestur hafi því byrjað að líða þann dag. Sá sex mánaða málshöfðunarfrestur, sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991, var því liðinn 25. júní 2014 þegar stefnandi höfðaði mál þetta á hendur stefnda til riftunar á fyrrgreindri ráðstöfun. Af þeim sökum, og þegar af þeirri ástæðu, ber að fallast á kröfu stefnda og vísa málinu frá dómi.

Með hliðsjón af þessari niðurstöðu eru ekki efni til að fjalla sérstaklega um aðrar málsástæður stefnda til stuðnings frávísunarkröfu hans.

Stefndi krefst málskostnaðar óskipt úr hendi stefnanda og lögmanns hans á þeim grundvelli að málareksturinn sé með öllu þarflaus, með vísun til a-liðar 1. mgr. og 4. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Vísar stefndi til þess að lögmaður stefnda hafi vakið athygli skiptastjóra á því að málshöfðunarfrestur væri liðinn, með tölvupósti 19. september 2014, sem stefndi hefur lagt fram í málinu. Þegar litið er til þess að máli verður ekki vísað frá dómi án kröfu, þótt málshöfðunarfrestur 148. gr. laga nr. 21/1991 sé liðinn þegar mál er höfðað, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 469/2008, verður því ekki slegið föstu að málið hafi verið höfðað að þarflausu. Stefnandi gat ekki vitað það með vissu við höfðun málsins 25. júní 2014 að stefndi myndi krefjast frávísunar málsins á þessum grundvelli í greinargerð sinni í september sama ár. Skilyrði eru því ekki fyrir hendi til beitingar þeirra ákvæða 131. gr. laga um meðferð einkamála sem stefndi vísar til við ákvörðun málskostnaðar og verður þessari kröfu stefnda því hafnað. Á hinn bóginn verður ekki fallist á það með stefnanda að vegna kröfugerðar stefnda sé ómögulegt að gera honum að greiða stefnda málskostnað verði málinu vísað frá dómi, enda skal gera stefnanda að greiða stefnda málskostnað við þær aðstæður.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem ákveðinn er 400.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Þrotabú Steinars ehf., greiði stefnda, H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf