E-4707/2009

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 18. maí 2010, er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 29. október 2009, af Sparisjóði Keflavíkur, kt. 000000-0000, Tjarnargötu 12, Keflavík, á hendur E-kvk-þgf S-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Vatnsholti 8, Keflavík, X,, kt. 000000-0000, Reykjavík, og E-kk-þgf G-kk-þgf D-kk-þgf, kt. 000000-0000, Hólabraut 12, Keflavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd in solidum til að greiða stefnanda 1.097.249 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 1. maí 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi úr hendi stefndu auk virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefndu X H-kvk-ef eru þær aðallega að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins, en til vara er krafist verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda.

Ekki var mætt af hálfu annarra stefndu og var málið dómtekið á hendur þeim.

II.

Málsatvik eru þau að 5. febrúar 2007 undirritaði stefnda E-kvk-nf skuldabréf þar sem meðstefndu voru tilgreind sem sjálfskuldaraðilar og rituðu þau undir skuldabréfið sem slík. Var skuldabréfið að fjárhæð 1.390.000 krónur og skyldi greiðast á fimm árum með sextíu greiðslum á mánaðar fresti og var fyrsti gjalddaginn 1. ágúst 2007. Skuldabréfið var bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitölu 266,9 stig og skyldi bera breytilega vexti, þá samtals 9,45%. Þann sama dag undirrituðu öll stefndu bréf sem bar yfirskriftina „Til ábyrgðarmanna fjárskuldbindinga 1109-74-428423.“ Kom þar fram hver var greiðandi skuldarinnar og hverjir voru ábyrgðarmenn. Í IV. kafla bréfsins sem ber yfirskriftina „Greiðslumat o.fl.“ segir: „Óskar ábyrgðarmaður/menn eftir því að greiðslugeta greiðanda verði metin?“ Var þar gefinn kostur á að setja „x“ við já eða nei og síðan upphafsstafi ábyrgðarmanns. Báðir sjálfskuldaraðilar hökuðu við nei og undirrituðu síðan bréfið með eigin hendi og var undirskrift þeirra vottuð af tveimur vottum. Þann 31. ágúst 2007 var gerð breyting á greiðsluskilmálum skuldabréfsins og undirrituðu sjálfskuldarábyrgðarmenn þá breytingu. Voru samtals uppfærðar eftirstöðvar þá 1.054.022 krónur. Þann 2. september 2009 sendi stefnandi stefndu E-kvk-þgf innheimtubréf þar sem skuldin var sundurliðuð miðað við að bréfið væri ógjaldfellt. Af hálfu stefnanda var lagt fram fjárhagsyfirlit vegna stefndu E-kvk-ef, sem stefnandi kveður vera greiðslumat. Er það skjal óundirritað en dagsett 6. febrúar 2007. Við aðalmeðferð málsins kvað stefnandi það vera greiðslumat á stefndu E-kvk-þf og hafa verið gert áður en ofangreint skuldabréf var undirritað. Var mál þetta þingfest þann 11. nóvember 2009 og var ekki mætt af hálfu annarra stefndu en X. Með vísan til útivistar stefndu E-kvk-ef S-kvk-ef og E-kk-ef G-kk-ef var málið dómtekið á hendur þeim.

III.

Af hálfu stefnanda er á því byggt, að stefnda E-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf hafi ekki staðið við samningsskilmála aðila með því að greiða ekki af skuldabréfinu eins og áskilið var. Skuldabréfinu hafi verið skilmálabreytt þannig að eftirstöðvar, 1.054.022 krónur, skyldu greiðast með 120 gjalddögum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. október 2007. Eftirstöðvar skuldabréfsins hafi verið gjaldfelldar þann 1. maí 2009 þar sem ekki hafi verið greitt af bréfinu. Hafi meðstefndu tekið á sig sjálfskuldarábyrgð með undirskrift sinni á skuldabréfið sjálft og á sérstaka yfirlýsingu þar sem þau óskuðu ekki eftir greiðslumati á aðalskuldara bréfsins. Eftirstöðvar skuldabréfsins þegar það var gjaldfellt hafi verið 1.086.983 krónur, áfallnir samningsvextir þann dag verið 10.266 krónur eða samtals 1.097.249 krónur. Stefnandi mótmælir því að varnir stefndu X í greinargerð komist að í máli þessu þar sem það sé rekið eftir 17. kafla laga nr. 91/1991.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum númer 7/1936. Einnig sé vísað til vanefndaákvæða skuldabréfsins sjálfs. Bankakostnaðarkrafan sé í samræmi við gjaldskrá Sparisjóða, sem sett sé með stoð í lögum nr. 161/2002 og stefndu hafi samþykkt að hlíta. Þá byggir stefnandi á því að málið sé rekið samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hvað varðar kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, vísar stefnandi til reglna III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Kröfuna um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988 en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Um varnarþing vísar stefnandi til 35. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Af hálfu stefndu er sýknukrafan byggð aðallega á því að stefnandi hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem gerðar séu til fjármálafyrirtækja og sé að finna í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 á milli Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Í 1. gr. samkomulagsins segi: „Aðilar að samkomulagi þessu eru sammála um gildi þeirrar stefnu að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Með samkomulaginu eru settar meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum er skuldaábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings eru sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu.“ Stefnda telur að stefnandi hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem gerðar séu til fjármálafyrirtækja í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001 og á grundvelli þess beri að ógilda ábyrgðina og hafna kröfu stefnanda. Stefnanda hafi borið að meta greiðslugetu greiðanda þar sem skuldaábyrgð var sett til tryggingar á skuldum greiðanda samkvæmt 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo verði ekki gert. Áður en stefnda undirritaði skuldabréfið hafi greiðslugeta aðalskuldara, þ.e. E-kvk-ef S-kvk-ef, hvorki verið metin svo vitað sé né hafi stefndu verið tilkynnt um þann rétt sem hún hafði til þess. Hefði stefnda því eðli málsins samkvæmt ekki óskað eftir því með skriflegum hætti að slíkt greiðslumat færi fram. Stefnandi hafi því ekki sinnt þeim skyldum sem á honum hvíldu og fram kemur í 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins en ljóst sé að stefnandi hafi yfirburðastöðu á sviði fjármunaréttar gagnvart stefndu og hafi því borið að upplýsa hana um alla þá þætti og öll þau réttindi sem skipt gátu máli varðandi ábyrgðina. Það hafi stefnandi ekki gert og beri þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfum stefnanda þar sem að umrædd ábyrgð sé ógild með vísan til 36 gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda gjörninga. Þessu til stuðnings vísar stefnda til þess að stefnanda hafi ávallt verið skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns sé hærri en 1.000.000 króna, sbr. 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins. Höfuðstóll skuldar í þessu máli hafi verið 1.040.000 auk dráttarvaxta og kostnaðar. Því sé ljóst að sú fjárhæð sem kunni að lenda á stefndu vegna ábyrgðar hennar nemi hærri fjárhæð en 1.000.000 króna. Hafi stefnandi því ekki sinnt þeirri skyldu sinni skv. 1. og 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001. Því beri jafnframt með vísan til 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins, sbr. og 36. gr. laga nr. 7/1936, að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Þá hafi stefnandi brotið gegn 4. gr. samkomulagsins þar sem stefndu hafi hvorki verið veittur upplýsingabæklingur um veðsetningar né upplýsingar um heimild til að óska eftir að greiðslumat yrði ekki framkvæmt.

Þá byggir stefnda auk ofangreindra málsástæðna og samkomulagsins frá 2001 sýknukröfu sína á 36. gr. laga nr. 7/1936 þar sem fram kemur að heimilt sé að víkja samningi eða öðrum löggerningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarn eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Með hliðsjón af sinnuleysi stefnanda á að fara eftir samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, telur stefnda að sýkna beri hana af kröfum stefnanda þar sem sjálfskuldarábyrgð sú sem fólst í skuldabréfinu sé ógild á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 og 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 2001.

Varakröfu sína um lækkun á stefnukröfum byggir stefnda á sömu málsástæðum og að ofan greinir. Með vísan til sinnuleysis stefnanda á að viðhafa þá vönduðu viðskiptahætti sem mælt sé fyrir um í samkomulagi um notkun ábyrgðar á skuldum einstaklinga beri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 að lækka dómkröfur stefnanda stórlega en slíka heimild sé að finna í nefndu lagaákvæði.

Stefnda vísar einkum til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. laganna. Jafnframt til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001. Þá vísar stefnda til meginreglna samninga-, kröfu- og neytendaréttar, sbr. og meginreglna fjármálaréttar um upplýsingaskyldu og leiðbeiningarskyldu fjármálastofnana. Um málskostnað styðst stefnda við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en hún krefst þess að henni verði tildæmdur málskostnaður eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

V.

Við þingfestingu málsins þann 11. nóvember sl. var ekki mætt af hálfu stefndu E-kvk-ef S-kvk-ef H-kvk-ef og E-kk-ef G-kk-ef D-kk-ef og ber því samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 að dæma málið eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem er samrýmanlegt framkomnum gögnum, nema gallar séu á málinu sem varða frávísun þess án kröfu. Verða stefndu E-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf og E-kk-nf G-kk-nf D-kk-nf því dæmd til að greiða stefnanda stefnufjárhæð eins og segir í dómsorði.

Óumdeilt er að stefnda E-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf undirritaði skuldabréf hjá stefnanda þann 5. febrúar 2007 og skuldbatt sig þá um leið til að endurgreiða 1.390.000 krónur með jöfnum afborgunum til fimm ára. Þá er óumdeilt að meðstefndi E-kk-nf undirritaði skuldabréfið sem sjálfskuldarábyrgðarmaður ásamt stefndu X. Þá er óumdeilt að samkomulag það sem gert var þann 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga af Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, Sambandi íslenskra sparisjóða, Neytendasamtökunum og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda gildi bæði um stefnanda og stefndu.

Í máli þessu byggir stefnandi á því að stefnda E-kvk-nf hafi skuldbundið sig til að greiða stefnanda ákveðna fjárhæð og meðstefndu tekið á sig sjálfskuldarábyrgð sem ekki verði véfengd. Þá hafi meðstefndu lýst því yfir að greiðslumat á E-kvk-þgf væri óþarft og því væru þau skuldbundin til endurgreiðslu eins og um skuldara hafi verið að ræða. Þá byggir stefnandi á því að varnir stefndu komist ekki að í máli þessu þar sem það sé rekið skv. 17. kafla laga nr. 91/1991.

Í máli þessu byggir stefnda á því að stefnandi hafi ekki uppfyllt skyldu sína gagnvart henni samkvæmt ofangreindu samkomulagi og því beri að sýkna hana af kröfu stefnanda. Stefnandi mótmælti því að varnir þessar kæmust að í máli þessu þar sem það væri rekið samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991. Því mótmælti stefnda og vísaði til 3. mgr. 118. gr. laganna. Í 3. mgr. 118. gr. laganna segir að í skuldabréfamáli megi stefndi einnig koma að vörnum ef hann á ekki að sanna þær staðhæfingar sem varnirnar byggjast á eða unnt sé að sanna staðhæfingarnar með skjölum sem hann leggur þegar fram. Þær varnir sem stefnda byggir aðallega á í máli þessu er samkomulag Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, Sambands íslenskra sparisjóða, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda frá 1. nóvember 2001 sem stefnanda hafi borið að fara eftir er ábyrgðarmenn gengust í ábyrgð fyrir aðalskuldara. Svo hafi ekki verið gert. Því til fyllingar styðst stefnda við önnur skjöl sem stefnandi lagði fram, þar á meðal yfirlýsingu ábyrgðarmanna sem hökuðu við „nei“ í kaflanum „Óska ábyrgðarmaður/menn eftir því að greiðslugeta greiðanda verði metin?“ Þá lagði stefnandi einnig fram skjal tilheyrandi umræddu skuldabréfi, sem hann byggir á, þar sem breytingar höfðu verið gerðar á greiðsluskilmálum bréfsins. Verður að telja að dskj. 10, yfirlýsing ábyrgðarmanna um að þau óski ekki eftir því að greiðslugeta greiðanda verði metin, sé hluti af skuldabréfaútgáfu stefndu E-kvk-ef S-kvk-ef og fylgiskjal með bréfinu. Samkvæmt þessu komast varnir stefndu því að í máli þessu sem byggja á þessu skjali.

Varnir stefndu X byggja aðallega á því að áritun hennar á skuldabréfið hafi ekki skuldbindingargildi fyrir hana þar sem stefnandi fór ekki eftir samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldbindingum einstaklinga með því að láta meta greiðslugetu aðalskuldara þar sem lánsfjárhæðin var hærri en 1.000.000 króna.

Í gögnum málsins liggur fyrir undirritað skjal af hálfu stefndu X, þar sem hún, þann 5. febrúar 2007, lýsir því yfir að hún óski ekki eftir því að greiðslugeta greiðanda bréfsins verði metin. Undir það skjal er ritað sama dag og stefnda áritaði skuldabréfið sjálft. Í 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 1. nóvember 2001 segir að sé skuldaábyrgð eða veð sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu beri fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda, nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo verði ekki gert. Í 3. mgr. 3. gr. segir að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. sé fjármálafyrirtæki skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi skuldara nemi meira en 1.000.000 króna. Þó sé hjónum eða fólki í óvígðri sambúð heimilt að undanskilja fjármálafyrirtæki frá skyldu til greiðslumats, vegna ábyrgðar á skuldum hvort annars.

Í máli þessu undirrituðu ábyrgðarmenn yfirlýsingu þess efnis að þau óskuðu ekki eftir því að greiðslumat greiðanda færi fram. Samkvæmt 3. mgr. 3. gr. var stefnanda ekki heimilt að nýta undanþágu 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 1. nóvember 2001, þar sem lánsfjárhæðin var hærri en 1.000.000 króna. Þá er ekki því til að dreifa að aðilar hafi verið í hjónabandi eða sambúð og frávik frá meginreglunni byggð á því. Önnur fjölskyldutengsl firra fjármálafyrirtæki ekki þeirri ábyrgð sem á þeim hvíla til að fara eftir ofangreindu samkomulagi. Verður að þessu virtu að líta svo á að stefnandi hafi ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Af þeirri ástæðu hafi undirritun stefndu X því ekki skuldbindingargildi gagnvart stefnanda. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna stefndu í máli þessu.

Samkvæmt þessum niðurstöðum, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað eins og segir í dómsorði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndu E-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf og E-kk-nf G-kk-nf D-kk-nf greiði in solidum stefnanda, Sparisjóði Keflavíkur, 1.097.249 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. maí 2009.

Stefndu greiði stefnanda, in solidum, 180.500 krónur í málskostnað.

Stefnda X er sýkn í máli þessu.

Stefnandi Sparisjóður Keflavíkur greiði stefndu X 248.737 krónur í málskostnað, þar með talinn virðisaukaskatt.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 3. júní 2010.