E-3890/2019

1. Mál þetta var höfðað 3. september 2019. Stefnandi er A. Stefndi er íslenska ríkið. Aðalmeðferð málsins fór fram 12. maí 2020 og var málið dómtekið að henni lokinni.

Dómurinn er uppkveðinn að gættum ákvæðum 1. mgr. 115. gr. laganna um meðferð einkamála í héraði nr. 91/1991 með því að dómsuppsaga dróst fram yfir fjórar vikur frá því að málið var dómtekið.

2. Stefnandi krefst þess að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála 21. febrúar 2019, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar frá 4. desember 2018 um að synja umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á Íslandi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu að mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati dómsins.

3. Stefnandi kom til landsins 12. apríl 2017 og sótti um alþjóðlega vernd samdægurs. Útlendingastofnun synjaði umsókn stefnanda 21. september 2017 og úrskurðaði að stefnandi skyldi sendur til Búlgaríu á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Kærunefnd útlendingamála felldi úrskurðinn úr gildi 9. janúar 2018 og fól Útlendingastofnun að taka mál stefnanda til efnismeðferðar. Útlendingastofnun úrskurðaði svo 4. desember 2018 og synjaði stefnanda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónar-miða. Stefnandi kærði þann úrskurð til kærunefndar útlendingamála 21. febrúar 2019 en hún staðfesti úrskurðinn 21. febrúar 2019. Beiðnum stefnanda um frestun á réttaráhrifum og um endurupptöku máls var hafnað af kærunefndinni með úrskurðum 20. og 28. mars 2019. Við þetta fellir stefnandi sig ekki og hefur því höfðað ógildingarmál þetta fyrir dómi.

4. Stefnandi hafði greint Útlendingastofnun frá því að hann væri fæddur í Mjanmar en væri Róhingi og hefði verið lengi á flótta. Fjölskylda hans hafi neyðst til að flytja frá Mjanmar sökum stefnu þarlendra stjórnvalda um að veita Róhingjum ekki ríkisborgararétt. Fjölskylda stefnanda hafi fyrst farið til Bangladess, þaðan til Indlands er hann var átta eða níumánaða gamall og tveimurárum síðar til Pakistan. Hann hafi dvalið þar til ársins 2016 en verið réttindalaus þar. Hann hafi stundað atvinnu og gengið í skóla hluta tímans en þurft að hætta skólagöngu 16 ára vegna réttindaleysis. Stefnandi hafi ekki fengið útgefið kennivottorð af pakistönskum yfirvöldum og því verið margsinnis fangelsaður uns gefið var út að hann hefði dvalarstað í þorpinu Ber Kalay. Það hafi þó ekki verið gefið út af þar til bærum yfirvöldum og því ekki breytt réttindum hans eða stöðu. Þar sem hann hafi verið ólöglegur og réttindalaus í landinu hafi hann afráðið að flýja Pakistan í von um betri meðferð í Evrópu. Þar sem Pakistan hafi ekki búið honum út skilríki eigi hann hvorki möguleika á atvinnu né menntun. Í Ber Kalay viðgangist strangar reglur um klæðaburð, skeggvöxt, bænir og hátterni kvenna. Þar skorti skóla og spítala, flestir starfi á ökrum og mikið sé um ofbeldisfullar deilur shia- og sunni- múslima, sem leiði oft til manndrápa. Sökum þessa séu útgöngubönn daglegt brauð í þorpinu.

5. Umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd hérlendis var meðal annars synjað á þeim grundvelli að stefnandi gæti ekki sýnt fram á að heimaríki hans, sem íslensk stjórnvöld telja að sé Pakistan, gæti ekki veitt honum nægilega vernd. Þá var umsókn hans sem ríkisfangslauss einstaklings synjað þar sem niðurstaða stjórnvalda var að hann hefði pakistanskt ríkisfang. Umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þar sem málsmeðferð hefði varað lengur en í 18 mánuði, var einnig synjað, meðal annars með vísan tilþessað stefnandi hefði ekki sannað á sér deili að mati stjórnvalda.

Málsástæður stefnanda

6. Stefnandi byggir á því að mál sitt hafi ekki verið nægjanlega upplýst af hálfu stjórnvalda við ákvarðanatöku. Þá telur stefnandi að málsmeðferð stjórnvalda sé byggð á röngum og ófullnægjandi upplýsingum um málsatvik, sem leiða hefði átt til endurupptöku máls hans og ógildingu á fyrri ákvörðun stjórnvalda þegar lögð voru fram gögn til stuðnings því að hann væri ekki af pakistönskum uppruna. Stefnandi telur að framangreindar ákvarðanir stjórnvalda muni hafa óafturkræfar afleiðingar fyrir sig þar sem stjórnvöld hyggist endursenda hann til ríkis þar sem hann hafi enga réttarstöðu og þar sem hann hafi sætt alvarlegum og viðvarandi mannréttindabrotum.

7. Stefnandi byggir á því að ákvörðun Útlendingastofnunar 4. desember 2018 hafi verið haldin verulegum annmörkum sem leiða skuli til ógildingar. Ranglega hafi verið lagt til grundvallar að stefnandi sé af pakistönskum uppruna og hafi pakistanskt ríkisfang. Þáhafi þetta ekki verið leiðrétt með úrskurði kærunefndar um kæru stefnanda 21. febrúar eða með úrskurðum nefndarinnar 20. og 28. mars 2019. Í ákvörðun Útlendingastofnunar komi meðal annars fram að stefnandi sé hvorki flóttamaður né ríkisfangslaus og honum skuli synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi með vísan til 37. gr. og 39. gr. útlendingalaga nr. 80/2016. Stefnandi telur að íslensk stjórnvöld geti því aðeins staðreynt að hann sé ekki flóttamaður eða ríkisfangslaus í skilningi 36. og 39. gr. útlendingalaga að þau hafi staðreynt lagaleg tengsl hans við það ríki sem þau byggja á að sé heimaríki hans. Þetta telur stefnandi grundvallarkröfu að flóttamannarétti. Enginn vafi megi leika á þessu við úrlausn máls enda geti það haft óafturkræfar afleiðingar. Íslensk stjórnvöld hafi ekki gætt að þessari skyldu í tilfelli stefnanda. Útlendingastofnun telji, gegn mótmælum stefnanda, að hann sé pakistanskur ríkisborgari þó stofnunin viðurkenni að vafi leiki á þjóðerni hans. Ákvörðun stofnunarinnar hafi grundvallast á mati sem meðal annars tiltaki að gögn málsins tengi stefnanda við Pakistan, útlit hans sé frábrugðið því sem algengt sé meðal Róhingja og að í frásögn hans gæti misræmis um nafn, fæðingardag og þjóðerni.

Stefnandi telur stjórnvöld ekki hafa haft samband við pakistönsk stjórnvöld til að staðreyna upplýsingar frá honum um að hann sé ekki af pakistönsku þjóðerni og hafi ekki pakistanskt ríkisfang þrátt fyrir að hafa aflað samþykkis hans til að afla nefndra upplýsinga áður en ákvörðun var tekin í máli hans. Íslensk stjórnvöld hafi kosið að nýta þá heimild ekki og láta sér nægja að vísa til þess að stefnandi hafi verið ótrúverðugur. Þó stjórnvöld hafi ekki leitað til Pakistan hafi þau haft samband við stjórnvöld í Danmörku, Búlgaríu og Slóvakíu þó augljóst sé að stjórnvöld í þessum löndum séu ekki til þess bær að staðreyna lagaleg tengsl stefnanda við Pakistan. Fyrsta tilraun til að staðreyna slík tengsl hafi verið þegar lögregla sótti um ferðaskírteini til pakistanskra stjórnvald a 26 mánuðum eftir að stefnandi kom til landsins. Beiðni stefnanda til lögreglu um upplýsingar um afdrif þeirrar umsóknar hafi ekki enn verið svarað. Stefnandi telur ljóst að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið verulega ábótavant í skilningi rannsóknarreglunnar og að mat stofnunarinnar verði því ekki lagt til grundvallar mati á því hvort hann sé flóttamaður eða ríkisfangslaus einstaklingur í skilningi 37. og 39. gr. útlendingalaga. Rannsókn Útlendingastofnunar hafi ekki verið til þess fallin að tryggjaað málið væri nægilega upplýst í skilningi 10. gr. stjórnsýslulaga þegar ákvörðun var tekin. Því sé ákvörðunin ógildanleg. Stefnandi telur jafnframt að það mat kærunefndar að hann sé hvorki flóttamaður né ríkisfangslaus, sem lagt var til grundvallar því hvort fella skyldi ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi, sé þversagnakennt og verulegum annmörkum háð og í andstöðu við 10 gr. stjórnsýslulaga með sama hætti og ákvörðun Útlendingastofnunar sjálfrar. Stefnandi telur að grundvallarforsenda fyrir staðfestingu á lagalegum tengslum hans við Pakistan hafi ekki verið fyrir hendiog því beri dómstólnum að ógilda ákvarðanir stjórnvalda í málinu.

8. Stefnandi vísar til þess að hann hafi leitað allra ráða til að eyða vafa um þjóðerni sitt og sýna fram á að ranglega hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að hann væri Pakistani og pakistanskur ríkisborgari. Hann hafi gengist undir arfgerðargreiningu á erfðaefni sínu hjá Íslenskri erfðagreiningu. Staðfesting á því að stefnandi væri ekki pakistanskur að uppruna hafi borist 14. mars 2019. Þá staðfestingu hafi stefnandi lagt fyrir kærunefnd útlendingamála sem og gögn sem sýni fram á að pakistönsk lög heimili honum ekki að vera pakistanskur ríkisborgari. Stefnandi telur ljóst að með framlagningu gagna þessara hafi hann að minnsta kosti véfengt þá niðurstöðu stjórnvalda að hann sé af pakistönskum uppruna og leitt að því líkur að hann hafi ekki pakistanskt ríkisfang. Stefnandi telur að málið hafi samkvæmt framansögðu ekki verið nægjanlega upplýst erákvö rðu nvar tek in, að byggt hafi verið á röngum og ófullnægjandi upplýsingum og að upplýsingar þær sem hann aflaði um nefnd atriði hefðu átt að leiða til endurupptöku þess. Stefnandi telur að synjun stjórnvalda um alþjóðlega vernd verði að byggjast á réttum forsendum enda beri íslensk stjórnvöld ríka skyldu á grundvelli alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967 til að gæta að því að málsmeðferð þeirra sé í samræmi við þessar alþjóðlegu skuldbindingar. M eð vísan til alls framangreinds telur stefnandi mikilvægt fyrir íslenskt réttarríki, réttaröryggi umsækjenda um alþjóðlega vernd og í ljósi skuldbindinga íslenskra stjórnvalda að þjóðarrétti að ákvörðunin í máli hans verði dæmd ógild vegna alvarlegs brots á rannsóknarreglu.

9. Stefnandi byggir á því að við endurkomu til Pakistan bíði hans vanvirðandi og ómannúðleg meðferð án möguleika á bættri stöðu í bráð. Stjórnvöld hérlendis hafi ekki enn gengið úr skugga um að pakistönsk stjórnvöld muni samþykkja að taka aftur við honum og hann verði ekki áframsendur til annars ríkis. Af þessum ástæðum sé hætta á að endursending til Pakistan muni leiða til brota gegn 68. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944 og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sbr. 42. gr. útlendingalaga. Þá byggir stefnandi á því að hann muni eiga erfitt uppdráttar í Pakistan sökum alvarlegrar mismununar vegna uppruna og stöðu, bæði af hálfu almennings og stjórnvalda í Pakistan, í andstöðu við 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt byggir stefnandi á því að áframhaldandi dvöl hans hérlendis í eins konar stofufangelsi án réttinda og leiða til að bæta úr aðstæðum sínum feli í sér brot gegn framangreindum ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála.

10. Stefnandi byggir á því að umsókn hans hafi ekki fengið sambærilega meðferð og sambærileg mál í skilningi 11. gr. stjórnsýslulaga en honum hafi verið neitað um dvalarleyfi á grundvelli 18 mánaða reglunnar, sbr. 2. mgr. 74. gr. útlendingalaga. Stefnandi hafi fengið lokaniðurstöðu í máli sínu eftir 23 mánaða málsmeðferð. S amkvæmtákvæðinu skuli veita umsækjanda, sem ekki hafi fengið niðurstöðu innan 18 mánaða, dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum a-, b-, c-og d-liða ákvæðisins. Stefnandi byggir á því að hann uppfylli skilyrði a- og c-liða ákvæðisins en að rökstuðningur nefndarinnar fyrir því að hann uppfylli ekki skilyrði b-og d-liða standist ekki kröfu jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Þannig hafi kærunefnd áður talið ástæðu til veitingar dvalarleyfis á grundvelli ákvæðisins þó skilyrði hefðu ekki öll verið talin uppfyllt, sbr. úrskurð hennar í máli nr. 100/2018. Þeirri afstöðu kærunefndar að stefnandi hafi ekki aðstoðað við úrlausn máls síns sé harðlega mótmælt en stefnandi bendir auk þess á að afstaða nefndarinnar í öðrum málum hafi verið að slík framganga kæmi ekki að sök. Stefnandi telur að í ljósi jafnræðisreglu, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga, beri kærunefnd að afgreiða mál hans með sambærilegum hætti og sambærileg mál. Gengið hafi verið gegn réttmætum væntingum stefnanda þar sem slíkt hafi ekki verið gert.

Málsástæður stefnda

11. Stefndi vísar tilþessað stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn til stuðnings umsókn sinni til Útlendingastofnunar önnur en framburð sinn. Við meðferð máls beri stofnuninni að upplýsa mál nægjanlega áður en ákvörðun sé tekin, sbr. 2. mgr. 23. gr. útlendingalaga og 10. gr. stjórnsýslulaga. V ið rannsókn málsins hafi Útlendingastofnun leitað upplýsinga um stöðu mála í Pakistan í tólf nánar tilgreindum skýrslum og gögnum, sem vísað sé til í ákvörðuninni. Þá sé í ákvörðuninni vísað til skyldu umsækjanda til að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann sé, sbr. 1. mgr. 14. gr. útlendingalaga. Auðkenni sé metið á grundvelli framlagðra gagna, svo sem skilríkja eða annarra upplýsinga, eða með mati á trúverðugleika frásagnar umsækjanda ef engin gögn sanna deili á honum. Umsækjandi hafiekki lagt fram neitt sem gæti sannað á honum deili. Því hafi verið leyst úr auðkenni hans á grundvelli mats á trúverðugleika. Í þeim gögnum sem hafi verið aflað um stefnanda, og í frásögn hans, hafi gætt verulegs misræmis um nafn hans, fæðingardag, fæðingarstað og þjóðerni. Þar sem vafi hafi leikið um aldur stefnanda hafi hann verið boðaður í aldursgreiningu 10. maí 2017. Í aldursgreiningarskýrslu 22. maí 2017 komi fram að það sé mat tannlækna að stefnandi sé eldri en 18 ára og að uppgefinn aldur hans við komuna til landsins, 17 ár og þrír mánuðir, geti ekki staðist. Niðurstaðan sé byggð á sameiginlegu mati á sjúkrasögu, klínískri skoðun, aldursútreikningum og mati á röntgen-myndum.

12. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi ferðast til landsins undir nafninu [...] og kveðið fæðingarstað sinn vera Parachinar í Pakistan í hælisbeiðni 12. apríl 2017. Við leit að fingraförum stefnanda í Eurodac- gagnagrunninum sama dag hafi komið í ljós að fingraför hans hefðu verið skráð af yfirvöldum í Búlgaríu og Slóveníu. Í svari búlgarskra yfirvalda um viðtöku stefnanda 6. júní 2017 komi fram að fyrir stjórnvöldum þarlendis hafi stefnandi kveðið nafn sitt vera [...]og hann væri fæddur [...], afganskur að þjóðerni. Í viðtölum hjá Útlendingastofnun hafi stefnandi sagst hafa verið í fangelsi og flóttamannabúðum bæði í Slóveníu og Danmörku. Því hafi verið óskað eftir upplýsingum um dvöl hans og mögulegar umsóknir um alþjóðlega vernd í þessum löndum. Í svari slóvenskra yfirvalda 27. ágúst 2018 komi fram að stefnandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd þarlendis 26. október 2016 án kennivottorða en undir nafninu A og sagst vera fæddur [...] í Bamyan í Afganistan. Í svari danskra yfirvalda 16. ágúst 2018 hafi fram komið að stefnandi hefði lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd þarlendis undir nafninu [...]og sagst ver af æddur[...], pakistanskur að þjóðerni.

13. Rannsókn Útlendingastofnunar hafi meðal annars beinst að Facebook- síðum stefnanda og vina hans. Í viðtali 29. ágúst 2018 hafi stefnandi verið spurður út í skjáskot af ljósmyndum af honum þar og hafi nokkurs ósamræmis gætt milli svara stefnanda og dagsetninga ljósmyndanna. Hvað varði þjóðerni stefnanda hafi hann sagst ekki vita hvaða ár foreldrar hans hefðu flust frá Mjanmar eða hvaða ættbálkum þau hefðu tilheyrt og að hann talaði ekki tungumál Róhingja. Hann hafi gefið óljósar og ótrúverðugar skýringar á því hvers vegna hann hefði ekki sagt búlgörskum, slóvenskum og dönskum yfirvöldum að hann væri frá Mjanmar. Þegar litið hafi verið með heildstæðum hætti til gagna málsins hafi það verið mat Útlendingastofnunar að fyrir hendi væri vafi um það hvað stefnandi héti, hver væri fæðingardagur hans, hver væri fæðingarstaður hans og hvert þjóðerni hans væri. Stefnandi hafi ekki gefið trúverðugar skýringar á misvísandi upplýsingum í gögnum málsins og framburði sínum þegar gætt hafi verið að andmælarétti hans. Í ljósi alls framangreinds hafi Útlendingastofnun talið framburð stefnanda um framangreint ótrúverðugan og að stefnandi hefði ítrekað, af ásetningi og gegn betri vitund sagt rangt til um aldur sinn í því augnamiði að villa um fyrir stjórnvöldum. Eftir rannsókn sína og skoðun á gögnum málsins hafi stofnunin ekki talið ástæðu til annars en að ætla að stefnandi væri frá Pakistan og með þarlent ríkisfang. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá nóvember 2015 komi fram að ástand mannréttinda í Pakistan sé ekki það alvarlegt að flutningur til landsins brjóti gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Tíðni dauðsfalla almennra borgara sé ekki slík að ástæða sé til að ætla að einstaklingur, sem búi á svæði sem sé undir áhrifum hryðjuverka- eða öfgatrúarhópa, sé í raunverulegri hættu sem ógni lífi hans eða limum. Við mat á því hvort hafa ætti samband við pakistönsk stjórnvöld til að staðreyna ríkisfang stefnanda hafi verið litið til þess að stefnandi hafi af ásetningi og gegn betri vitund sagt rangt til um aldur sinn í því augnamiði að villa um fyrir íslenskum stjórnvöldum. Þetta hafi stefnandi staðfest síðar í viðtali hjá kærunefnd útlendingamála 7. febrúar 2019, þar sem hann hafi kveðið fæðingardag sinn vera [...]. Einnig hafi verið litið til þess að stefnandi væri margsaga um nafn sitt og þjóðerni. Í ljósi þess að stofnunin hafi metið allar upplýsingar frá stefnanda ótrúverðugar hafi hún talið tilgangslaust að hafa samband við stjórnvöld í Pakistan.

14. Stefndi vísar til þess að Útlendingastofnun taldi allverulegt ósamræmi og óstöðugleika í frásögn stefnanda og skort á gögnum henni til stuðnings leiða til þess að frásögn hans af atburðum og ástæðum flótta síns væri nánast að öllu leyti ótrúverðug. Að mati stofnunarinnar hafi málsgögn ekki bent til þess að stefnandi hefði orðið fyrir ofsóknum af hálfu pakistanskra stjórnvalda eða ætti þær á hættu. Verði stefnandi fyrir ofbeldi í Pakistan beri gögn Útlendingastofnunar með sér að hann eigi kost á aðstoð og vernd yfirvalda. Þó fallist sé á að skilvirkni lögreglu og dómstóla í Pakistan sé ábótavant og spilling þarlendis talsverð hafi það verið mat Útlendingastofnunar, með vísan til tilgreindra áðurnefndra gagna, að ekki hafi verið sýnt fram á að stjórnvöld í Pakistan geti ekki eða vilji ekki veita stefnanda vernd gegn ofbeldi, meðal annars með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. útlendingalaga. Að þessu virtu hafi niðurstaða stofnunarinnar verið að stefnandi ætti ekki á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingu eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu yrði hann sendur til heimalands síns. Ekki hafi, með tilliti til aðstæðna í Pakistan, verið talin raunhæf ástæða til að ætla að stefnandi yrði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum eða tilviljanakenndu ofbeldi, yrði honum gert að snúa aftur til heimalands síns. Að þessu virtu hafi það verið niðurstaða stofnunarinnar að stefnandi ætti ekki á hættu illa meðferð samkvæmt 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga í heimalandi sínu og hafi henni því borið að synja um alþjóðlega vernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga. Í ljósi niðurstöðu um trúverðugleika framburðar stefnanda og málsgagna hafi niðurstaða stofnunarinnar verið sú að stefnandi hefði ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hann væri ríkisfangslaus einstaklingur í skilningi 1. mgr. 39. gr. útlendingalaga. Að því virtu hafi það verið niðurstaða Útlendingarstofnunar að stefnandi sé ekki ríkisfangslaus. Þegar upplýsingar um heimaríki stefnanda, trúverðugleikamat og málsgögn hafi verið virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum stefnanda í heimaríki, hafi niðurstaðan verið sú að stefnandi hefði ekki sýnt fram á aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann hefði ríka þörf á vernd, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 74. gr. útlendingalaga. Stefnandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hérlendis 12. apríl 2017 og því sé ljóst, þegar Útlendingastofnun hafi tekið ákvörðun í máli stefnanda, að hann hafi ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða, sbr. 2. mgr. 74. gr. útlendinga laga. Með vísan til trúverðugleikamats hafi stefnandi ekki verið talinn uppfylla skilyrði fyrir dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu þar sem vafi hafi leikið á því hver hann sé auk þess sem hann hafi ekki verið talinn hafa veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn málsins, sbr. b- og d-liði 2. mgr. 74. gr. útlendingalaga. Að þessu virtu hafi það verið niðurstaða Útlendingastofnunar að synja bæri stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðum 74. gr. útlendingalaga. Þá hafi stofnunin talið að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

15. Stefndi vísar til þess að eftir skoðun gagna málsins og með hliðsjón af mati á trúverðugleika stefnanda hafi kærunefnd útlendingamála ekkert talið fram komið í málinu sem gæfi tilefni til að draga í efa mat Útlendingastofnunar á þjóðerni stefnanda og því lagt til grundvallar að hann sé pakistanskur ríkisborgari. Að öðru leyti sé auðkenni hans óljóst. Kærunefnd útlendingamála hafi lagt mat á aðstæður í Pakistan, meðal annars með hliðsjón af 15 nánar tilgreindum skýrslum sem að framan eru nefn dar. Kærunefnd hafi við mat sitt haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd. Þá hafi aðferðafræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu sömu stofnunar og Flóttamanna-sjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat. Trúverðugleikamatið hafi verið byggt á viðtali stefnanda hjá kærunefnd, endurritum af viðtölum hans hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um Pakistan. Í úrskurðinum sé tekið undir það með Útlendingastofnun að frásögn stefnanda hafi tekið breytingum meðan á meðferð máls hans hafi staðið. Misræmi hafi verið í frásögninni og hún stangast á við gögn frá búlgörskum, slóvenskum og dönskum stjórnvöldum. Þannig hafi stefnandi verið margsaga í ríkjunum sem hann hafi ferðast um varðandi uppruna, nafn og fæðingardag. Kærunefndin hafi metið það svo að stefnandi hefði ekki fært fram trúverðugar skýringar á misræminu og aðeins breytt frásögn sinni um aldur þegar fyrir hafi legið skýr gögn um að hann hefði sagt ósatt á fyrri stigum málsins hérlendis. Hann hafi engin gögn fært fram sem séu til þess fallin að styðja frásögn hans af aðstæðum sínum í Pakistan. Framangreint misræmi varði meginatriði frásagnar stefnanda, uppruna og ríkisfangsleysi. Vegna misræmisins og skorts á gögnum hafi kærunefndin talið frásögn stefnanda ótrúverðuga svo hún yrði ekki lögð til grundvallar í málinu. Þá hafi kærunefndin talið að gögn málsins bentu ekki til þess að stefnandi hefði orðið fyrir eða ætti á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. útlendingalaga. Gögn um Pakistan bæru með sér að öryggisástand í heimahéraði stefnanda tryggði að, yrði stefnandi fyrir ofbeldi við endurkomu, ætti hann kost á aðstoð og vernd yfirvalda. Þó nefndin féllist á að veruleg spilling þrifist í heimaríki stefnanda og skilvirkni yfirvalda væri ábótavant væri talið, með vísan til margnefndra gagna, að ekkiværi sýnt fram á að pakistönsk stjórnvöld gætu ekki eða vildu ekki veita stefnanda vernd gegn ofbeldi, meðal annars með því að ákæra eða refsa fyrir ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. útlendingalaga.

16. M eð vísan til framangreinds hafi niðurstaða kærunefndar verið sú að stefnandi hefði ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hann hefði ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga, sbr. 1. og 4. mgr. 38. gr. sömu laga. Því hafi kærunefnd talið ljóst að stefnandi uppfyllti ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga fyrir viðurkenningu á stöðu flóttamanns hérlendis. Skýrslur og gögn bendi eindregið til þess að heimahérað stefnanda sé almennt talið öruggt. Ekkert bendi til þess að stefnandi væri í raunverulegri hættu á dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu yrði hann sendur aftur þangað. Samkvæmt því sem ráðið verði af tiltækum gögnum stæði honum til boða vernd og aðstoð lögreglu í Pakistan, ef með þyrfti. Þannig falli aðstæður stefnanda ekki undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga né séu skilyrði sömu málsgreinar fyrir viðurkenningu á stöðu flóttamanns hérlendis uppfyllt. Kærunefndin hafi þannig komist að þeirri niðurstöðu að þar sem stefnandi uppfyllti ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga ætti hann ekki rétt á alþjóðlegri vernd hérlendis, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

17. Stefndi vísar til þess varðandi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eftir 1. mgr. 74. gr. laganna um útlendinga að með vísan til orðalags ákvæðisins og þess sem ráðið verði af lögskýringargögnum verði dvalarleyfi á grundvelli greinarinnar ekki veitt nema aðstæður og atvik nái tilteknu alvarleikastigi þegar mál sé virt í heild. Í athugasemdum við greinina í greinar gerð með frumv arpisem varð að lögum um útlendinga kom meðal annars fram að með almennum aðstæðum væri meðal annars vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot eða að yfirvöld veittu þegnum sínum hvorki vernd gegn ofbeldisbrotum né glæpum. Á grundvelli fyrirliggjandi gagna, framburðar stefnanda og annarra gagna hefði það verið mat kærunefndar að stefnandi hefði ekki sýnt fram á slíkar aðstæður í heimaríki sínu. Þegar upplýsingar og gögn væru virt í heild væri niðurstaða kærunefndar að stefnandi hefði ekki sýnt fram á aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að hann teldist hafa ríka þörf á vernd, sbr. 1. mgr. 74. gr. útlendingalaga, og því hefði nefndin fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður stefnanda væru ekki með þeim hætti að veita bæri honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi hafi sótt um alþjóðlega vernd 12. apríl 2017 en úrskurður kærunefndar sé kveðinn upp 21. febrúar 2019, rúmum 22 mánuðum síðar. Stefnandi teljist því ekki hafa fengið niðurstöðu í máli sínu innan þeirra tímamarka sem getið sé í 2. mgr. 74. gr. útlendingalaga. Eins og að framan greini hafi kærunefnd komist að þeirri niðurstöðu að auðkenni stefnanda sé óupplýst og hann hafi ekki veitt aðstoð við úrlausn málsins, ekki veitt viðhlítandi upplýsingar og skýringar á auðkenni sínu og uppruna og gefið rangar upplýsingar um aldur sinn, sem meðal annars hafi leitt til þess að tafir urðu á málsmeðferð meðan sérstök rannsókn fór fram á aldri hans, sbr. 3. mgr. 26. gr. og 113. gr. laga um útlendinga. Að mati kærunefndar hefðu því efnis skilyrði sem þetta varða samkvæmt b - og d-liðum 2. mgr. 74. gr. ekki verið uppfyllt.

S amkvæmt 4. mgr. 74. gr. útlendingalaga sé heimilt þegar sérstaklega stendur á að víkja frá ákvæðum 3. mgr. sömu greinar umútilokunveitingardvalarleyfis á grundvelli 2. mgr. Engin heimild sé hins vegar til að víkja frá 2. mgr. Þar sem stefnandi uppfylli ekki öll skilyrði 2. mgr. 74. gr. sé því óheimilt að veita honum dvalarleyfi á grundvelli málsgreinarinnar með vísan til tímalengdar málsmeðferðarinnar. Í ljósi niðurstöðu málsins væri ekki ástæða til að fjalla um það hvort útilokunarástæður í 3. mgr. 74. gr. væru fyrir hendi. M eð vísan til framangreindrar umfjöllunar um heimaríki stefnanda hefði kærunefnd talið að aðstæður sem ákvæðið tæki til ættu ekki við í máli stefnanda og því stæði 42. gr. útlendingalaga ekki í vegi fyrir endursendingu stefnanda þangað.

18. Stefndi hafnar því að ákvarðanir Útlendingastofnunar og kærunefndar séu ólögmætar. Þá vísar stefndi til þess að stefnandi krefjist þess að úrskurður kærunefndar, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar, verði felldur úr gildi en ekki að aðrir úrskurðir kærunefndar verði úr gildi felldir. Stefndi mótmælir því að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og mótmælir sömuleiðis öðrum athugasemdum stefnanda við ákvörðun Útlendingastofnunar í stefnu. Stefndi telur að niðurstöður Útlendingastofnunar og kærunefndar séu hvorki rangar né haldnar annmörkum eins og stefnandi byggir á. Því séu ekki skilyrði til að taka kröfur stefnanda til greina. Þá mótmælir stefndi því að ákvörðun Útlendingarstofnunar hafi verið ábótavant í skilningi rannsóknarreglu og að ekki hafi mátt leggja mat hennar til grundvallar í málinu. Að sama skapi mótmælir stefndi því að annmarkar hafi verið á úrskurði kærunefndar 21. febrúar 2019. Öllum sjónarmiðum stefnanda um það er mótmælt. Þá er því mótmælt að mat kærunefndar sé þversagnakennt og annmörkum háð og í andstöðu við 10. gr. stjórnsýslulaga. Stefndi telur að hvorki séu nein skilyrði til að ógilda ákvarðanir stjórnvalda í málinu né fallast á dómkröfur stefnanda. Stefndi ítrekar að stefnandi hafiekki krafist þess í dómkröfum sínum að úrskurðir kærunefndar útlendingamála yrðu felldir úr gildi og það verði ekki gert með umfjöllun um þá í málsástæðukafla stefnu. Í báðum tilvikum hafi kröfu stefnanda verið hafnað. Stefndi mótmælir því að annmarkar hafi verið á úrskurðum þessum um frestun á réttaráhrifum og endurupptöku með vísan til rökstuðnings og sjónarmiða í þeim sjálfum. Stefndi mótmælir því að um vanrækslu hafi verið að ræða, að málið hafi ekki verið nægjanlega upplýst við ákvarðanatöku og að það sé byggt á röngum og ófullnægjandi upplýsingum. Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda á grundvelli 68. gr. stjórnarskrár Íslands og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópuog sömuleiðis þvíað umsókn stefnanda hafi ekki fengið sambærilega meðferð og önnur sambærileg mál í skilningi 11. gr. stjórnsýslulaga er stefnanda hafi verið neitað um dvalarleyfi á grundvelli hinnar svokölluðu átján mánaða reglu.

Niðurstaða

19. Eins og að framan er rakið kom stefnandi til landsins 12. apríl 2017 og sótti þá strax um alþjóðlega vernd. Útlendingastofnun synjaði umsókninni 21. september 2017 og úrskurðaði að stefnandi skyldi sendur til Búlgaríu á grundvelli Dyflinnarreglugerðar-innar. Kærunefnd útlendingamála felldi úrskurð Útlendingastofnunar úr gildi 9. janúar 2018 og fól stofnuninni að taka mál stefnanda til efnismeðferðar. Útlendingastofnun úrskurðaði svo að nýju 4. desember 2018 og synjaði stefnanda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi kærði þann úrskurð til kærunefndar útlendingamála 21. febrúar 2019 en hún staðfesti úrskurðinn 21. febrúar 2019. Beiðnum stefnanda um frestun á réttaráhrifum og um endurupptöku máls var hafnað af kærunefndinni með úrskurðum 20. og 28. mars 2019. Stefndi hefur frá því að úrskurður kærunefndar útlendingamála lá fyrir freistað þess að láta flytja stefnanda til Pakistan en af því hefur ekki orðið. Stefndi hefur ekki skýrt hvers vegna ekki hefur orðið af þessu eða lagt fram neinar upplýsingar um svör pakistanskra stjórnvalda við málaleitunum stefnda.

20. Í 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 kemur fram að flóttamaður í skilningi laganna geti verið útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað. Þá kemur fram í lagaákvæðinu að það séekki forsenda þess að útlendingur teljist flóttamaður samkvæmt 1. eða 2. mgr. 37. gr. að útlendingurinn hafi fullnægt þeim skilyrðum sem þar koma fram þegar hann yfirgaf land sitt eða land þar sem hann hafði áður reglulegt aðsetur.

21. Í 39. gr. laga um útlendinga er tekið fram að ríkisfangslaus einstaklingur sésá sem ekkert ríki telji til ríkisborgara sinna samkvæmt landslögum og að ríkisfangslaus einstaklingur sem staddur er hér á landi en telst ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. hafi sjálfstæðan rétt til alþjóðlegrar verndar á grundvelli ríkisfangsleysis síns að því tilskildu að hann séekki útilokaður frá því að geta notið réttarstöðu ríkisfangslauss einstaklings samkvæmt 41. gr. laganna. Í 2. mgr. 74. gr. útlendingalaga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði skv. 37. og 39. gr. Skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum eru að: a. tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, b. ekki leiki vafi á því hver umsækjandi er, c. ekki liggi fyrir ástæður sem geti leitt til brottvísunar umsækjanda, d. útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

22. Fyrir liggur að stefndi í máli þessu telur ekki ástæðu til að afla upplýsinga um stefnanda frá stjórnvöldum í Pakistan. Þannig hefur stefndi, í ljósi þess að Útlendingastofnun hefur metið allar upplýsingar frá stefnanda ótrúverðugar, talið tilgangslaust að hafa samband við stjórnvöld í Pakistan. Ljóst er að stefnandi hefur ekki getað sannað á sér deili. Með vísan til þess hefur stefndi leyst úr auðkenni hans á grundvelli mats á trúverðugleika og lagt til grundvallar að hann hafi pakistanskt ríkisfang. Stefnandi segist vera ríkisfangslaus og réttindalaus í ríkinu þar sem hann dvaldi lengstum, í Pakistan. Í því ljósi verður að virða honum til vorkunnar að geta ekki framvísað vegabréfi eða persónuskilríkjum. Alkunna er að þeir sem ástatt er fyrir með áþekkum hætti og á við um stefnanda geta þurft að beita ýmsum brögðum og umgangast sannleikann af sveigjanleika til að geta ferðast og komist til ríkja þar sem þeir telja sig hafa ástæðu til að geta vonast eftir að lifa mannsæmandi lífi. Fallast verður á að ekki sé unnt að leggja slíkum einstaklingi til lasts að þurfa að grípa til slíkra ósanninda til að forða sér úr óbærilegum aðstæðum eða geta komist á milli staða. Þrátt fyrir þetta verður að leggja til grundvallar að að íslenskum lögum verði slíkur einstaklingur að gera það sem í hans valdi stendur til að veita upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls síns fyrir íslenskum stjórnvöldum ef hann villfá réttarvernd hér á landi. Eins og mál þetta liggur fyrir hefur dómurinn afar takmarkaða möguleika til að endurskoða mat stefnda á trúverðugleika stefnanda. Í málinu liggja þó fyrir skriflegar samantektir þriggja viðtala sem starfsmenn Útlendingastofnunar tóku við stefnanda 27. júní 2017, 30. júlí 2018 og 29. ágúst 2018. Athygli vekur við lestur samantektanna að ítrekað virðist hafa orðið misskilningur milli stefnanda og starfsm a nnastofnunarinnar vegna erfiðleika við túlkun. Ljóst er af gögnunum að stefnandi freistaði þess framanaf að leyna réttum aldri sínum og segjast yngri en hann er. Ekki virðist þó framar vafi á að fæðingardagur stefnanda sé [...]eins og fram kemur í gögnum og hann staðfesti í viðtali hjá kærunefnd útlendingamála. Margt af því sem misræmi virðist vera um í frásögn stefnanda í nefndum viðtölum virðist skýrast af viðleitni hans til að segjast yngri en hann er. Dómurinn telur á hinn bóginn að frásögn stefnanda að öðru leyti sé trúverðug og hann hafi verið staðfastur í þeirri frásögn sem bæði virðist koma heim og saman við þau fátæklegu gögn sem til staðar eru og þær fábrotnu rannsóknir sem þó hafa verið gerðar. Dómurinn getur því ekki fallist á þann málatilbúnað stefnda að stefnandi hafi verið margsaga um nafn sitt og þjóðerni. Skýringar stefnanda á notkun falskra nafna til að komast milli landa eru bæði trúverðugar og eðlilegar með tilliti til þeirrar aðstöðu sem hann var í á þeim tíma. Þá verður að sýna viðleitni stefnanda til að þykjast enn yngri en hann er skilning í ljósi þeirra reglna sem víðast hvar gilda varðandi möguleika útlendinga til að afla sér landvistarleyfis og í ljósi þeirra leiðbeininga sem hann virðist hafa fengið frá þeim sem taka sér fyrir hendur að leiðbeina eða smygla fólki milli landa.

23. Í málinu liggur fyrir afrit af brautskráningarvottorði frá pakistönskum skóla sem stefnandi lagði fram til hérlendra stjórnvalda. Ekkert er fram komið sem gefur ástæðu til að draga réttmæti vottorðsins í efa. Samkvæmt vottorðinu, sem gefið er út 10. janúar 2019 og virðist vottað af opinberum sýslunarmanni, lauk nemandinn A, sem fæddur er [...], námi við skólann í maí 2005. Í vottorðinu kemur fram að A þessi sé fæddur í Rakhine- héraði í Mjanmar. Í málinu liggur einnig fyrir yfirlýsing frá forstjóra Íslenskrar erfðagreiningar um arfgerðargreiningu á stefnanda þar sem fullyrt er að unnt sé að segja með vissu að hann sé ekki af pakistönskum uppruna. Ekkert er fram komið sem gefur ástæðu til að draga réttmæti nefndrar arfgerðargreiningar í efa.

24. Í ljósi framangreinds verður að mati dómsins að taka undir með stefnanda að mál hans hafi ekki verið nægjanlega upplýst af hálfu stjórnvalda við ákvarðanatöku, hvorki af hálfu Útlendingastofnunar né kærunefndar útlendingamála. Þá hefðu gögn til stuðnings því að stefnandi er ekki af pakistönskum uppruna átt aðleiða til endurupptöku máls hans og ógildingar á fyrri ákvörðun stjórnvalda þegar þau komu fram. Sú afstaða stefnda að leitast ekki við að afla upplýsinga um stefnanda frá pakistönskum stjórnvöldum, sem ein eru bær til að votta um meint þarlent ríkisfang hans, er ekki í samræmi við skyldur stefnda samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá virðist heldur ekkert hafa staðið því í vegi að stefndi gæti fengið réttmæti framannefnds brautskráningar skírteinis stefnanda staðfest en ekkert er fram komið um að þess hafi verið freistað. Þetta stenst ekki heldur samkvæmt þeim skyldum sem á stefnda hvíla eftir 10. gr. stjórnsýslulaga.

25. Í ljósi framangreinds og með vísan til þess að fram hafa verið lögð í málinu gögn sem virðast sýna að samkvæmt þarlendum lögum geti stefnandi ekki fengið pakistanskt vegabréf, er ekki fallist á það með stefnda að fram hafi farið fullnægjandi rannsókn á því hvort stefnandi sé flóttamaður í skilningi útlendingalaga. M eð tilliti til hins langa máls-meðferðartíma, sem stefnanda verður ekki um kennt nema að litlu leyti, þeirrar stað-reyndar að stefnandi hefur dvalið hérlendis í meira en þrjú ár og þess að ekkert er fram komið um svör pakistanskra yfirvalda við beiðni íslensku lögreglunnar frá því á útmánuðum 2019 um ferðaleyfi til handa stefnanda til Pakistan eða svör sömu yfirvalda við umsókn stefnanda um vegabréf sem send var með aðstoð lögmanns hans fyrir milligöngu sendiráðs Pakistan í Osló er ekki fallist á það mat stefnda að stefnandi sé útilokaður frá því að eiga rétt á alþjóðlegri vernd samkvæmt 2. mgr. 74. gr. útlendinga-laga. Í því sambandi telur dómurinn að úrslitum ráði að ekki hefur samkvæmt framan-sögðu verið úr því skorið með fullnægjandi hætti hvort stefnandi uppfylli skilyrði 39. gr. útlendingalaga og hitt, að telja verður í ljósi aðstæðna að stefnandi hafi veitt fullnægjandi atbeina að því að upplýsa mál sitt eftir því sem unnt er að ætlast til af honum með tilliti til stöðu hans og möguleika. Samkvæmt þessu verður fallist á dómkröfu stefnanda. Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og þykir gjafsóknarkostnaður hæfilega ákveðinn eins og greinir í dómsorði. Af hálfu stefnanda flutti málið A-kvk-nf T-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Úrskurður kærunefndar útlendingamála 21. febrúar 2019, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar frá 4. desember 2018 um að synja umsókn stefnanda, A, um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á Íslandi, er felldur úr gildi. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, A-kvk-ef T-kvk-ef A-kvk-ef, 2.000.000 króna.

Á-kk-nf H-kk-nf