E-1451/2007

I.

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 13. janúar sl., var höfðað fyrir dómþinginu af Þ-kk-þgf M-kk-þgf og E-kvk-þgf K. P-kvk-þgf, báðum til heimilis að Baugakór 7 í Kópavogi, gegn eftirfarandi stefndu, öllum búsettum í Kópavogi: G-kk-þgf E-kk-þgf B-kk-þgf, Gnitakór 10, B-kvk-þgf S-kvk-þgf og H-kk-þgf H-kk-þgf, Gnitakór 12, I-kvk-þgf Á-kvk-þgf og Þ-kk-þgf I-kk-þgf, Gnitakór 14, Ó-kvk-þgf E-kvk-þgf og Á-kk-þgf H-kk-þgf, Gnitakór 15, Þ-kvk-þgf E-kvk-þgf og B-kk-þgf B-kk-þgf, Fjallakór 14, I-kvk-þgf R-kvk-þgf G-kvk-þgf, Ársölum 1, og H-kvk-þgf B-kvk-þgf B-kvk-þgf og E-kk-þgf A-kk-þgf, Kleifakór 19, með stefnu birtri 15., 19., 20., 22. og 25. júní 2007.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1. að neðangreind ummæli stefndu, sem auðkennd eru með feitletrun, verði dæmd dauð og ómerk. Ummælin viðhöfðu stefndu um stefnendur í bréfi sínu til bæjarráðs Kópavogs dags. 30. maí 2007 sem lagt var fram á fundi bæjarráðsins þann 31. maí 2007;

„Að setja fatlað barn í forgrunn baráttu um breytingar á húsi sem ber þess engin merki að vera hannað með hliðsjón af þörfum þess að frátaldri lyftu, þar sem m.a. húsið er á þremur pöllum. Gnitakór 13 er ekki yfir aðra íbúa bæjarins hafinn“.

og

„Þetta hús er ekki byggt fyrir fatlað barn þeirra því þá myndu lóðarhafar án efa ekki byggja þetta hús á þremur pöllum þar sem hægt er að koma fyrir annarskonar húsi á þessari lóð með auðveldum hætti en ekki á þremur pöllum“

og

„Við höfum það fyrir víst að lóðarhafi nr. 13 hafi haft á orði að þau hafi ákveðið að bíða með að hefja framkvæmdir þar til önnur hús í nágrenninu væru risin til að hanna hús með besta útsýnið því útsýnið hérna væri milljóna króna virði. Eigum við sem byggjum á réttum tíma að gjalda fyrir það?“.

2. að stefndu verði hvert um sig dæmd til að greiða kr. 500.000 í miskabætur til stefnenda ásamt með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi máls þessa til greiðsludags

Þá krefjast stefnendur þess að stefndu verði dæmd in solidum til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu ásamt lögmæltum virðisaukaskatti, skv. síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnenda og að stefnendum verði gert að greiða stefndu málskostnað að skaðlausu.

II.

Stefnendur lýsa málavöxtum þannig að stefnendur hafi á árinu 2003 fengið úthlutað lóð að Gnitakór 13 í Kópavogi og þegar hafist handa við að láta teikna fyrir sig hús á tveimur hæðum. Hugmyndavinna um húsagerð hefði verið langt komin á árinu 2004 þegar ungur sonur þeirra greindist með alvarlegan og banvænan vöðvarýrnunarsjúkdóm sem leiða muni til þess að hann verður háður hjólastól. Hafi stefnendur því lagt til hliðar í bili undirbúning að framkvæmdum við lóðina.

Á miðju ári 2006 hefðu stefnendur lagt fram teikningar að húsi á einni hæð, sem kölluðu fram breytingar á deiliskipulagi og hefðu þær verið grenndarkynntar nærliggjandi lóðarhöfum. Athugasemdir hefðu borist og tillagan ekki náð fram að ganga. Í byrjun ársins 2007 hefðu stefnendur síðan sent inn nýja teikningu að húsi á tveimur hæðum þar sem gengið er beint inn af götu inn í rými sem ætlað er syni þeirra. Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins hefði verið stefnendum til ráðgjafar og aðstoðar við útfærslu húsagerðar svo hún hentaði drengnum nú og til framtíðar.

Á nýju teikningunni gangi svalir út fyrir byggingarreit og þak upp fyrir byggingarreit að vestanverðu án þess að fara upp fyrir hæðarmörk, en gert hefði verið ráð fyrir flötu þaki, m.a. vegna nauðsynjar á lyftu í húsinu. Hefðu tillögur til breytinga á deiliskipulagi verið sendar öðru sinni í grenndarkynningu til nærliggjandi lóðarhafa og hefðu komið fram athugasemdir við þær frá stefndu, utan lóðarhafa Gnitakórs 12 og Kleifakórs 19. Þá hefði kynningin einnig verið send lóðarhöfum Gnitakórs 8 og 11 og Fjallakórs 12, en engar athugasemdir borist frá þeim.

Þeir stefndu, sem gerðu athugasemdir, hefðu verið boðaðir til fundar á skrifstofu bæjarskipulagsins í Kópavogi þann 25. apríl sl. þar sem farið hefði verið yfir málið með umboðsmanni stefnenda og það kynnt. Engin ákveðin niðurstaða hefði fengist af fundinum en í kjölfar hans hefðu stefnendur fært svalir inn fyrir byggingarreit og lækkað húsið að vestanverðu, þó þannig að það stóð enn óverulega upp úr byggingarreit.

Stefnendur töldu að með þessu hefði verið komið til móts við athugasemdir stefndu en fyrir lá jákvæð umsögn bæjarskipulagsins frá 16. apríl 2007 og samþykkti skipulagsnefnd bæjarins erindi stefnenda á fundi þann 29. maí sama ár með þeim rökstuðningi að komið hefði verið á móts við innsendar athugasemdir. Hefði erindið að því búnu verið sent bæjarráði til afgreiðslu. Á fundi bæjarráðs þann 31. maí sama ár, þar sem erindi stefnenda var á dagskrá, hefði verið lagt fram bréf stefndu, dagsett 30. maí sama ár, sem mál þetta er sprottið af. Í kjölfar bréfsins hefði bæjarráð ákveðið að vísa erindinu aftur til skipulagsnefndar til frekari meðferðar. Hefðu þá einhverjir stefndu haft samband við flesta bæjarráðsmenn fyrir fundinn í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að málið hlyti þar afgreiðslu.

Stefnendur kveða sér hafa verið ókunnugt um tilurð bréfs stefndu og hafi ekki verið gefið færi á að koma sínum athugasemdum að fyrir fundinn eða á honum áður en bæjarráð tók ákvörðun sína. Hefðu stefnendur hins vegar sent bæjarráði athugasemdir sínar með bréfi dagsettu 4. júní 2007.

Í málavaxtalýsingu stefndu í greinargerð kemur fram að af framlögðum skjölum málsins megi sjá að tilgreind ummæli í stefnu hafi verið höfð uppi fyrir stjórnvöldum vegna kröfu stefnenda um að deiliskipulagi yrði breytt í andstöðu við nágranna þeirra, öðrum þræði með vísan til sérstakra þarfa stefnenda vegna fötlunar barns þeirra. Stefndu hefðu ekki talið fram komna þörf til að víkja frá deiliskipulagi til að gæta sérstakra þarfa stefnenda og hefðu ekki séð af gögnum málsins að verið væri að mæta þeim þörfum í raun varðandi þau atriði sem átt hafi að leiða til breytinga frá deiliskipulagi. Stefnendur hafi tekið skoðanir stefndu og framsetningu þeirra óstinnt upp og viðhaft gífuryrði í bréfum og öðrum málatilbúnaði sínum.

III.

Stefnendur byggja kröfur sínar um ómerkingu tilgreindra ummæla og skaðabætur á því að stefndu hafi með ummælum sínum í nefndu bréfi dagsettu 30. maí 2007 vegið með ósæmilegum hætti að æru og persónu stefnenda og haft þar uppi gífuryrði og rangfærslur um staðreyndir máls, allt í því skyni að reyna að valda stefnendum óþægindum og tjóni, án gefins tilefnis. Skrif stefndu séu sprottin af illgirni vegna málefna um útfærslu deiliskipulags á lóðinni nr. 13 við Gnitakór í Kópavogi. Hafi stefnendur ekki gefið stefndu tilefni til að hafa uppi þau gífuryrði, sem fram koma í bréfi stefndu, og stefnendum séu með öllu óskiljanlegar þær staðhæfingar sem þar eru settar fram að því er virðist gegn betri vitund. Séu tilgreind ummæli siðferðislega ámælisverð. Í bréfi stefndu komi fram ósannar og rætnar fullyrðingar sem innihaldi ærumeiðandi aðdróttanir og séu jafnframt virðingu beggja stefnenda til hnekkis. Stefndu fari í bréfinu vísvitandi með rangfærslur varðandi umfjöllun um meðferð deiliskipulagsbreytinga og geri stefnendum upp skoðanir og athafnir sem séu fjarri raunveruleikanum. Þá hafi stefndu ekki gert minnstu tilraun til að sanna fullyrðingar sínar sem settar séu fram í þeim eina tilgangi að sverta mannorð stefnenda gagnvart opinberum stjórnsýsluaðilum, til þess eins að koma í veg fyrir að útfærsla deiliskipulags nái fram að ganga.

Jafnframt séu í bréfi stefndu bornar á stefnendur mjög alvarlegar sakir um að þeir hafi vísvitandi beðið með framkvæmdir til að geta sjálf hannað hús með besta útsýninu þar sem það væri milljóna króna virði, allt á kostnað stefndu. Stefndu séu með þessu að bera upp á stefnendur að þau hafi látið fégræðgi stjórna athöfnum sínum þannig að stefnendur fengju notið gæða sem aðrir ættu og þar með valdið stefndu fjárhagstjóni með háttsemi sinni. Stefnendur mótmæli þessum ávirðingum stefnenda en ummælin hafi valdið stefnendum verulegum miska og óþægindum og sett niður sjálfsvirðingu þeirra og ekki síður virðingu annarra fyrir þeim.

Stefnendur telja ummælin sérlega meiðandi fyrir sig, þar sem þeim sé borið á brýn annarlegar hvatir í deiliskipulagsmálinu með því að beita fötluðu barni sínu til framgangs máli er ekki varði barnið, heldur hagsmuni sem varði stefnendur eina og hafi einnig verulegt fjárgildi fyrir þau, allt á kostnað stefndu. Þessi ummæli séu sérstaklega rætin en stefnendur hafi kappkostað að byggja hús sem hentaði þörfum barns síns og notið til þess ríkulegs stuðnings og ráðgjafar Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins.

Stefnendur byggja á því að æra þeirra sé vernduð samkvæmt íslenskum rétti, en í 71. gr. stjórnarskrárinnar sé kveðið á um friðhelgi einkalífs og að æra manns njóti refsiverndar samkvæmt XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Æra manns merki að jafnaði hugmynd manns sjálfs og annarra um persónugildi, einkum sjálfsvirðingu manns og virðingu annarra fyrir honum. Í 73. gr. stjórnarskrárinnar sé tjáningarfrelsinu veitt vernd en þar komi fram að allir séu frjálsir skoðana sinna og sannfæringar, hver maður eigi rétt á að láta í ljós hugsanir sínar en verði að ábyrgjast þær fyrir dómi. Tjáningarfrelsi megi aðeins setja skorður með lögum, m.a. vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Sé ákvæðið stutt af 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Stefnendur vísa til þess að í dómaframkvæmd hafi verið gerður skýr greinarmunur annars vegar á gildisdómum í opinberri umræðu, byggðum á mati þess sem viðhefur ummæli um það sem hann telur vera staðreyndir og hins vegar staðhæfingum um staðreyndir. Ummæli þau, sem hér sé krafist ógildingar á, hafi ekki verið höfð frammi í slíkri umræðu og séu því alvarlegri en ella.

Fyrstu tvenn ummæli stefndu, sem krafist sé ómerkingar á, séu sérstaklega ærumeiðandi. Þar séu hafðar uppi órökstuddar fullyrðingar um háttsemi stefnenda, annars vegar að þau setji fatlað barn sitt í forgrunn í baráttu um breytingar á húsi sem sé ekki hannað með hliðsjón af þörfum þess, og hins vegar að hús stefnenda sé ekki byggt fyrir fatlað barn þeirra. Þá felist í þriðju ummælum stefndu alvarlegar aðdróttanir í garð stefnenda, sem séu með öllu ósönn. Stefndu hafi með þessu framferði sínu brotið gegn ákvæðum 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Jafnframt telja stefnendur að ummælin séu mjög óviðurkvæmileg og krefjast þess að þau verði ómerkt auk þess sem stefndu verði gert að greiða miskabætur.

Þriðju ummælin, sem stefnendur krefjist ómerkingar á, feli í sér mjög alvarlegar og meiðandi aðdróttanir í garð stefnenda og varði við 235. gr. almennra hegningarlaga. Þá séu ummælin ósönn, röng og tilhæfulaus og ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnenda settar fram algjörlega að ófyrirsynju. Íslenskur réttur byggi á þeirri reglu, að eina réttlæting slíkra aðdróttana sé sönnun fyrir því athæfi er stefndu beri á stefnendur og þar með kunni það að verða refsilaust. Stefndu beri sönnunarbyrðina en hafi hins vegar enga tilraun gert til að sanna staðhæfingar sínar.

Þannig sé dróttað að stefnendum að hafa vísvitandi beðið með framkvæmdir beinlínis til að valda öðrum tjóni, en sú háttsemi teljist per se alvarlegt brot á almennum hegningarlögum ef sönn reynist. Ummælin feli í sér siðferðisdóm sem sé meiðandi fyrir stefnendur og óviðurkvæmilegur.

Með framsetningu ummælanna í bréfi sínu hafi stefndu gerst sek um brot á 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga og unnið sér til refsingar samkvæmt greindum lagagreinum og þar með bakað sér bótaskyldu. Í ummælum stefndu felist þannig aðdróttanir og móðganir í garð stefnenda og eina réttlæting þeirra væri sönnun staðhæfinga stefndu. Stefnendur telja að í orðum stefndu felist staðhæfingar um staðreyndir, sem ekki geti talist gildisdómar á nokkurn hátt. Fullyrðingar stefndu hafi augljóslega verið settar fram í því augnamiði einu að stöðva framkvæmdir stefnenda við hús sitt og um leið að varpa rýrð á virðingu og æru stefnenda og vega með þeim hætti ósæmilega að persónu þeirra og heiðri.

Árás stefndu hafi bæði verið gerð á hlutlæga æru stefnenda, þ.e. virðingu annarra og áliti á þeim sem ráðist er að, svo og huglæga æru, þ.e. sjálfsvirðingu stefnenda sjálfra. Ummælin séu til þess fallin að hafa áhrif á orðstír stefnenda, traust þeirra muni óhjákvæmilega bíða hnekki en stefnendur benda á stöðu stefnenda í þessu sambandi. Stefndi Þ-kk-nf sé starfandi sérfræðilæknir á sjúkrahúsum auk þess sem hann reki eigin læknastofu og sé einn aðaleigenda Vinnuverndar ehf., sem annist ráðgjöf og heilbrigðismál fyrir fjölmargar stofnanir og fyrirtæki. Þá starfi hann einnig sem trúnaðarlæknir. Stefnandi E-x-x starfi sem sölufulltrúi hjá Plastprenti ehf. og sé tengiliður fyrirtækisins við fjölmarga viðskiptavini þess auk þess sem hún komi fram fyrir hönd fyrirtækisins við kynningar og ráðgjöf til fyrirtækja. Muni árás stefndu án efa hafa í för með sér fjárhagslegt tjón fyrir stefnanda Þ-kk-þf í umfangsmiklum fyrirtækjarekstri hans þar sem honum sé mikilvægt að njóta óskoraðs trausts auk þess sjálfsagða trausts sem almenningur beri til lækna, starfa þeirra og háttsemi. Sönnun tjóns af áhrifum slæms umtals sé ávallt erfið þótt ljóst sé á hinn bóginn að níðskrif og illt umtal valdi ætíð skaða.

Stefnendur telja að með vísan til alls þess sem að framan greinir séu umstefnd ummæli einkar óviðurkvæmileg og krefjast þess að þau verði ómerkt, sbr. 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

Kröfur sínar um miskabætur byggja stefnendur á 26. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Ljóst sé að tilgreind ummæli stefndu feli í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnenda og því sé skilyrðum greinarinnar fullnægt. Ummælin vegi jafnframt að starfsheiðri annars stefnanda sem læknis þar sem honum er borið á brýn að skilja ekki eða virða þarfir fatlaðs barns þegar stefndu fullyrða að hús stefnenda sé ekki byggt fyrir fatlað barn stefnenda, heldur af allt öðrum og annarlegri hvötum.

Krafa stefnenda um miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur úr hendi hvers stefnda byggi ekki á tölulegum útreikningum þar sem slíkir útreikningar séu í raun óframkvæmanlegir. Að mati stefnenda sé tilgreind fjárhæð sanngjörn og mjög í hóf stillt en viðurkennt sé í framkvæmd að tjón fáist bætt að álitum.

Um lagarök vísa stefnendur til 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og um ómerkingu ummæla til 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Krafa um miskabætur sé byggð á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Vaxtakrafa sé byggð á III. kafla laga nr. 38/2001.

Varðandi kröfu um málskostnað vísi stefnendur til 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 129. gr. laganna. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, með áorðnum breytingum, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Stefnendur séu ekki virðisaukaskattskyldir og sé því nauðsynlegt að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

IV.

Stefndu byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að þeir hafi með tilgreindum ummælum sínum verið að rökstyðja mál, sem var til úrlausnar hjá bæjaryfirvöldum, en við slíkar aðstæður sé tjáningarfrelsið talsvert rýmra en ella. Ummælin geti þó ekki talist meiðandi undir nokkrum kringumstæðum. Þá benda stefndu á að þeir hafi verið að gæta eignarréttinda sinna fyrir stjórnvaldi og hafa áhrif á að nánasta umhverfi þeirra yrði ekki breytt frá því sem ákveðið var þegar þeir byggðu eða keyptu í hverfinu. Stjórnsýslulög og aðrar réttarheimildir gefi mönnum ríkan rétt til að verja hagsmuni sína fyrir yfirvöldum og koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Slíkt geti ekki varðað við meiðyrðalöggjöfina og það sé alvarlegt að draga fólk fyrir dómstóla þegar það neyti þessara mikilvægu borgararéttinda sinna. Stefndu kveða hér ekki einungis um að ræða spurningu um tjáningarfrelsi samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar heldur komi einnig til skoðunar ákvæði 72. gr. hennar um friðhelgi eignarréttarins en hluti hans sé grenndarréttur. Sé mönnum heimilt að verja eignarrétt sinn gagnvart stjórnvöldum.

Stefndu telja mjög vafasamt og aðfinnsluvert að geta um það í stefnu hvert miskabætur skuli renna. Slíkt geti ekki verið röksemd fyrir því hvort ummæli verði dæmd dauð og ómerk eða hvort stefndu hafi bakað sér bótaskyldu. Megi vera að hluti umstefndra ummæla hafi verið viðhöfð til að koma í veg fyrir ólögmæta samúðarákvörðun stjórnvalda því erfiðleikar, eins og lýst sé í stefnu, komi við hvern mann. Sé þó ekkert óeðlilegt við það þótt stefndu vilji árétta að lögmætra sjónarmiða skuli gætt við úrlausn máls og að meðalhófs skuli gætt og einnig hvort í málinu hafi verið nægilega upplýst um það hvort mæta mætti sérstökum þörfum án þess að breyta skipulagi í andstöðu við heildina.

Loks benda stefndu á að tilgreind ummæli hafi verið höfð uppi við stjórnvöld en ekki opinberlega birt. Í þessu sambandi þurfi og að hafa í huga að þeir, sem skoði ummælin, hafi haft öll gögn málsins og geti því myndað sér sjálfstæða skoðun. Almennt sé ekki hægt að ómerkja ummæli eða dæma miskabætur við slíkar aðstæður.

Í greinargerð sinni víkja stefndu að einstökum ummælum sínum, sem stefnt er vegna. Að því er varðar fyrsttöldu ummælin, verði hvergi ráðið að farið sé út fyrir mörk tjáningarfrelsisins heldur sé um að ræða röksemdir gegn breytingu á deiliskipulagi. Stefndu hafi með ummælunum bent á að þeir gætu ekki séð ummerki um að fötlun barnsins kallaði á að deiliskipulagi yrði breytt í andstöðu við hagsmuni heildarinnar, sem þeir hafi gert grein fyrir í bréfum sínum og sóknarskjölum til stjórnvalda. Ljóst sé af gögnum málsins að röksemd fyrir því að víkja frá deiliskipulagi, hafi verið sérstakar þarfir stefnenda og heimilismanna þeirra. Ekkert sé við það að athuga þótt stefndu hafi þær skoðanir og setji þær fram, að gögn málsins beri ekki með sér að húsið sé hannað með tilliti til þessara þarfa eða að þá furði hvers vegna húsið sé haft á þremur pöllum. Stjórnvöld hafi við afgreiðslu málsins þurft að beita rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og framangreindar athugasemdir stefndu hafi a.m.k. kallað á að stjórnvöld þyrftu að skoða málið með hliðsjón af þessu. Þá hefði stjórnvöldum einnig borið að gæta að reglu 12. gr. sömu laga um meðalhóf en í henni felist að stjórnvöld eigi ekki að ganga lengra en nauðsynlegt sé til að ná lögmætu markmiði. Ekkert sé athugavert við það þótt stefndu hafi lýst efasemdum um að markmiðinu yrði náð með breytingunum eða að þær þyrfti að gera til að ná því, né að ganga þyrfti á hagsmuni heildarinnar til að ná því markmiði, væri fötlun barnsins á annað borð lögmætt sjónarmið til að breyta skipulagi.

Stefndu kveða sömu sjónarmið eiga við um önnur ummælin, sem tilgreind eru í stefnu. Ekkert sé athugavert við það, að benda á að hægt hefði verið að koma fyrir húsi án breytinga á deiliskipulagi sem henta myndi enn betur þörfum fatlaðs barns.

Varðandi þriðju ummælin benda stefndu á að með þeim hafi þeir lýst því sem þeir hafi haft fyrir víst og sé sannleikanum samkvæmt. Þeir hafi rökstutt að gögn málsins beri ekki með sér að verið sé að breyta húsi stefnenda í þágu fatlaðs barns og vísi í ummæli sem þeir telji að séu eftir stefnendum höfð, enda telji þeir fullvíst að breytingarnar muni auka verðgildi hússins verulega en á kostnað stefndu. Eigi heildin ekki að gjalda fyrir slíka verðmætaaukningu. Ekkert af þessu sé utan marka tjáningarfrelsisins.

Stefndu byggja á því að ekki séu skilyrði til að dæma miskabætur. Tilgreindum ummælum hafi verið beint til aðila sem gjörþekktu málefnið og gátu myndað sér eigin skoðanir og hafi þau því ekki verið fallin til að hafa áhrif á orðstír stefnenda gagnvart þeim sem sáu ummælin. Þá benda stefndu á að fjárhæð miskabótakröfu stefnenda sé ekki í neinu samræmi við dómvenju auk þess sem hún sé óskiljanleg þar sem svo virðist sem stefnendur telji að miskabætur fari eftir höfðatölu þeirra sem undirriti umrætt bréf en ekki eftir tjóninu sem stefnendur telja sig hafa orðið fyrir.

Í greinargerð er því lýst að stefndu telji sig eiga miskabótakröfur langt umfram þær miskabætur sem stefnendur gætu hugsanlega átt á hendur þeim vegna margra gífuryrða stefnenda í stefnu í garð stefndu. Hafi stefnendur bakað sér bótaskyldu samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga með gífuryrðum í garð stefndu. Eru í greinargerðinni tiltekin eftirtalin ummæli, sem er að finna annars vegar í stefnu og hins vegar í bréfi frá 4. júní 2007. Í stefnu séu stefndu sakaðir um að fara „vísvitandi með rangfærslur“ og að hafa sett fram röksemdir sínar „í þeim eina tilgangi að því er virðist að sverta mannorð stefnenda“. Jafnframt segi: „Telja stefnendur að skrif stefndu séu sprottin af illgirni...“ og að ummælin séu að því er virðist sett fram „gegn betri vitund“. Í bréfinu frá 4. júní 2007 segi að ummæli í bréfi stefndu beri vitni um „innræti sem vart geta talist eftirsóknarverð“, því sé haldið fram að stefndu fari með „vísvitandi ósannindi enda er bréfriturum kunnugt um raunverulega ástæðu tafanna“. Þá segi um umþrætt ummæli í stefnu að þau séu „sérstaklega rætin og röng og ber bréfriturum vitnisburð um mannfyrirlitningu...“. Verði að skoða miska hvers og eins stefndu og krefjist hver þeirra að miskabætur hvers um sig verði dregnar frá hugsanlegum bótarétti stefnenda á hendur þeim.

Um málskostnaðarkröfu sína vísa stefndu til þess að í máli þessu séu þeir dregnir fyrir dómstóla þótt þeir hafi ekkert annað til saka unnið en að koma lögvernduðum eignarréttindum sínum til varnar. Vísa stefndu til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

V.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu stefnandi Þ-kk-nf M-kk-nf og stefndu B-kk-nf B-kk-nf, G-kk-nf E. B-kk-nf, E-kk-nf A-kk-nf, Ó-kvk-nf Þ-kvk-nf E-kvk-nf og Á-kk-nf Þ. M-kk-nf sem og vitnin S-kk-nf S-kk-nf, skipulagsstjóri Kópavogs, G-kk-nf G-kk-nf, verkefnisstjóri á skipulags- og umhverfissviði Kópavogsbæjar, U-kvk-nf Á-kvk-nf, sjúkraþjálfari á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, H-kvk-nf B-kvk-nf, iðjuþjálfi á fagsviði skyn- og hreyfihamlana á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, og B-kk-nf H. S-kk-nf, fyrrverandi skipulagsstjóri Kópavogsbæjar.

Eins og rakið hefur verið, sendu stefndu bréf til bæjarráðs Kópavogs þann 30. maí 2007 þar sem mótmælt var breytingum á deiliskipulagi varðandi Gnitakór 13, eign stefnenda. Óumdeilt er að tilefni bréfaskriftanna var að áður höfðu skipulagsyfirvöld lagt til að skipulagsnefnd Kópavogs samþykkti breytingartillögu stefnenda á deiliskipulaginu. Þá er einnig ljóst að af hálfu stefndu var bréfið ætlað til skoðunar hjá skipulagsyfirvöldum en ekki hugsað til víðtækari birtingar. Jafnframt liggur fyrir að deiliskipulagstillögur vegna hússins höfðu verið kynntar oftar en einu sinni fyrir nágrönnum, sem mótmæltu breytingunum.

Í skýrslu stefnda B-kk-ef B-kk-ef við aðalmeðferð málsins, kom fram að á fundi aðila málsins hjá bæjarskipulagi 25. apríl 2007 hefði honum skilist að ekki stæði til að hætta við breytingarnar. Í kjölfar fundarins hefðu stefndu því sent framangreint bréf til að færa rök fyrir kröfum sínum í málinu um að farið yrði eftir því grunnskipulagi sem stjórnvöld settu í upphafi. Þá gerðu stefndu í bréfinu athugasemdir við hæð hússins að Gnitakór 13 samkvæmt framlögðum teikningum og töldu lóðarhafa geta byggt hús á lóðinni þar sem ekki væri farið út fyrir byggingarreit og hæð á húsi virt. Létu þeir jafnframt í ljós undrun sína á öllu ferli málsins og töldu að bærinn ætlaði að taka gæði af mörgum íbúum til að gefa þau öðrum án samþykkis þeirra. Stefndu mótmæltu einnig hringlanda bæjaryfirvalda í málinu og fóru fram á að húsið að Gnitakór 13 yrði innan byggingarreits og uppfyllti þær kvaðir sem upp voru settar.

Í þessu samhengi eru fyrstgreindu ummælin höfð uppi, sem stefnendur krefjast ómerkingar á, þ.e.: „Að setja fatlað barn í forgrunn baráttu um breytingar á húsi sem ber þess engin merki að vera hannað með hliðsjón af þörfum þess að frátaldri (sic) lyftu, þar sem m.a. húsið er á þremur pöllum. Gnitakór 13 er ekki yfir aðra íbúa bæjarins hafinn“.

Í framangreindu bréfi eru jafnframt tiltekin nokkur sérgreind atriði til stuðnings málstað stefndu fyrir bæjarráði og þá eru rakin efnisatriði fundarins á skrifstofu bæjarskipulags 25. apríl 2007 þar sem fulltrúi stefnenda var einnig viðstaddur. Í þeirri lýsingu koma fram önnur ummælin, sem stefnendur krefjast ómerkingar á, þ.e.: „Þetta hús er ekki byggt fyrir fatlað barn þeirra því þá myndu lóðarhafar án efa ekki byggja þetta hús á þremur pöllum þar sem hægt er að koma fyrir annarskonar húsi á þessari lóð með auðveldum hætti en ekki á þremur pöllum“. Í lok bréfsins eru síðan viðhöfð þriðju ummælin, sem stefnendur krefjast ómerkingar á, þ.e.: „Við höfum það fyrir víst að lóðarhafi nr. 13 hafi haft á orði að þau hafi ákveðið að bíða með að hefja framkvæmdir þar til önnur hús í nágrenninu væru risin til að hanna hús með besta útsýnið því útsýnið hérna væri milljóna króna virði“.

Við mat á því hvort stefndu hafi með tilgreindum ummælum ráðist með ólögmætum hætti á æru stefnenda þannig að varði við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þarf að líta til efnis framangreinds bréfs í heild sinni. Þá verður einnig að taka mið af því að ummælin voru sett fram í bréfi, sem sent var bæjaryfirvöldum, sem skera áttu úr um mál sem stefndu töldu að varðaði verulega einkahagsmuni sína. Er fallist á það með stefndu að þeir hafi átt hagsmuna að gæta af niðurstöðu bæjaryfirvalda í málinu og verður því að játa þeim ríkan rétt til að verja þá hagsmuni með því að koma að sjónarmiðum sínum og rökstyðja kröfur sínar fyrir stjórnvaldinu sem skera átti úr um ágreininginn. Eins og mál þetta er vaxið þykja stöður og starfsvettvangur stefnenda ekki hafa úrslitaáhrif á niðurstöðu málsins.

Upphafsorð fyrstu ummælanna um að setja fatlað barn í forgrunn baráttu um breytingar á húsi, virðast af samhengi bréfsins vísa bæði til bæjaryfirvalda og stefnenda. Vitnið S-kk-nf S-kk-nf, skipulagsstjóri Kópavogs, kvaðst í skýrslu sinni fyrir dóminum muna eftir því að minnst hefði verið á heimilisaðstæður stefnenda vegna fatlaðs einstaklings við meðferð málsins hjá skipulagsyfirvöldum. Jafnframt liggur fyrir í málinu bréf stefnenda frá því í nóvember 2006 þar sem þau svara athugasemdum nágranna sinna og lýsa því að hafa verið í sambandi við fyrrverandi skipulagsstjóra í Kópavogi vegna sérstakra aðstæðna fjölskyldunnar vegna sjúkdóms sonar þeirra. Er því ljóst að aðstæður stefnenda vegna fötlunar sonar þeirra hafa komið fram meðan mál þeirra var til meðferðar hjá skipulagsyfirvöldum bæjarins og jafnframt verið kunngerðar þeim sem með málið áttu að fara á vegum bæjaryfirvalda. Þótt telja verði að stefndu hafi tekið djúpt í árinni með orðfæri sínu um „að setja fatlað barn í forgrunn baráttu um breytingar á húsi“, verður, þegar ummælin eru virt í heild og í samhengi við efni bréfsins að öðru leyti og þess sem áður er sagt um tilefni og tilgang bréfaskriftanna, ekki talið að í þeim felist móðgun eða aðdróttun sem fellur undir ákvæði 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga.

Tvenn fyrstu ummælin í bréfi stefndu, sem krafist er ómerkingar á, lúta jafnframt að því að hús stefnenda beri þess hvorki merki að vera hannað með hliðsjón af þörfum fatlaðs barns né að vera byggt fyrir fatlað barn stefnenda. Við skýrslutökur fyrir dómi kom fram hjá stefnanda Þ-kk-þgf og vitnunum U-kvk-þgf Á-kvk-þgf og H-kvk-þgf B-kvk-þgf að stefnendur nutu aðstoðar Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins um aðgengi og innra skipulag á teikningum hússins að Gnitakór 13 með hliðsjón af handbókinni „Aðgengi fyrir alla“. Kom fram í skýrslu vitnisins H-kvk-ef að teikningarnar uppfylltu þarfir sonar stefnenda.

Samkvæmt framburði stefnda B-kk-ef B-kk-ef eru framangreind ummæli byggð á skoðun hans á teikningum stefnenda af húsi þeirra og samanburði hans á þeim annars vegar og handbókinni „Aðgengi fyrir alla“ hins vegar. Hafa aðrir stefndu tekið undir mat stefnda B-kk-ef með undirritun sinni á bréfið. Er hér því um framsetningu á skoðun stefndu að ræða sem þeir byggja á fyrirliggjandi gögnum í málinu og tefla fram sem rökstuðningi í málarekstri sínum fyrir stjórnvöldum. Verður því ekki talið að þessi hluti ummælanna feli í sér móðgun eða aðdróttun í skilningi framangreindra lagaákvæða. Eru ekki nægileg efni til að dæma ummælin ómerk.

Þriðju ummæli stefndu, sem krafist er ómerkingar á, lúta að því að lóðarhafi að Gnitakór 13 hafi haft á orði að þau hafi ákveðið að bíða með að hefja framkvæmdir þar til önnur hús í nágrenninu væru risin til að hanna hús með besta útsýnið því útsýnið væri milljóna króna virði og að stefndu ættu ekki að gjalda fyrir það. Fram kom hjá stefnda G-kk-þgf E. B-kk-þgf, sem kvaðst hafa samið framangreint bréf í félagi við stefnda E-kk-þf A-kk-þf, að stefndi Á-kk-nf H-kk-nf hefði sagt sér að báðir stefnendur hefðu tekið svo til orða. Fyrir dóminum kvað stefndi Á-kk-nf stefnanda Þ-kk-þf hafa sagt sér að hann ætlaði að bíða með að láta teikna húsið sitt þar til önnur hús væru risin til að fá yfirsýn. Taldi stefndi ummæli þessi hafa fallið haustið 2005 þar sem þeir stefnandi Þ-kk-nf stóðu inni í húsi stefnda. Þá kom fram hjá stefndu Ó-kvk-þgf E-kvk-þgf, eiginkonu Á-kk-ef, að stefnandi E-x-x hefði tekið þannig til orða, þar sem þær stóðu saman inni í húsi stefndu, að útsýni eins og þetta væri milljóna króna virði. Stefnandi Þ-kk-nf hefur alfarið hafnað lýsingum stefnda Á-kk-ef á samtali þeirra og kvaðst ekki hafa gefið Á-kk-þgf tilefni til að halda að stefnendur ætluðu sér að bíða með byggingu hússins þótt hann hafi vafalaust tjáð sig um útsýnið úr húsi þeirra Á-kk-ef og Ó-kvk-ef. Í ljósi framangreinds verður því ekki slegið föstu að stefndu hafi með umþrættum ummælum farið með rangt mál. Verður því ekki talið að með þessum hluta ummælanna hafi stefndu haft uppi vísvitandi ósannindi. Að þessu virtu, sem og því sem áður er rakið um tilefni og tilgang umræddra bréfaskrifta stefndu til skipulagsyfirvalda, er ekki talið að ummælin feli í sér móðgun eða aðdróttun í skilningi framangreindra lagaákvæða. Þá eru ekki nægileg efni til að dæma ummælin ómerk.

Að öllu framangreindu virtu verða stefndu sýknuð af öllum kröfum stefnenda í málinu. Í ljósi þeirrar niðurstöðu verður ekki vikið frekar að skuldajafnaðarkröfum stefndu í greinargerð.

Í samræmi við meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ber að dæma stefnendur til að greiða hverjum stefndu fyrir sig 28.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndu, G-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf, B-kvk-nf S-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf, I-kvk-nf Á-kvk-nf, Þ-kk-nf I-kk-nf, Ó-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf, Þ-kvk-nf E-kvk-nf, B-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf R-kvk-nf G-kvk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf og E-kk-nf A-kk-nf, eru sýkn af öllum kröfum stefnenda.

Stefnendur, Þ-kk-nf M-kk-nf og E-x-x K. P-kvk-nf, greiði hverjum stefndu fyrir sig 28.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

.

A-kvk-nf E-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómur Reykjaness 11.2.2009.