E-1244/2016

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 8. apríl 2016, var dómtekið 7. júní sl. Stefnandi er A, [...] í Reykjavík. Stefnda er B, [...] í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkenndur verði með dómi helmings eignarréttur (50%) hans í fasteigninni [...] í Reykjavík, með fastanúmeri [...]. Auk þess krefst hann þess að viðurkennt verði með dómi að stefndu sé óheimilt að selja eignina nema með samþykki stefnanda, sbr. 1. mgr. 4. gr. samnings aðila um eignina, dags. 26. júlí 2013.

Til vara krefst stefnandi þess að viðurkenndur verði með dómi helmings eignarréttur (50%) hans í fasteigninni [...], [...] Reykjavík, fastanúmer [...], að teknu tilliti til þess sem fram kemur í samningi aðila um eignina, dags. 26. júlí 2013, og jafnframt að viðurkennt verði með dómi að stefndu sé óheimilt að selja eignina nema með samþykki stefnanda, sbr. 1. mgr. 4. gr. samnings aðila um eignina, dags. 26. júlí 2013.

Til þrautavara krefst stefnandi þess að sú skylda verði lögð á stefndu, að viðlögðum dagsektum sem skuli vera 50.000 kr. á dag frá dómsuppkvaðningu, að afhenda stefnanda frumrit veðskuldabréfs, dags. 20. desember 2011, útgefið af stefndu, að fjárhæð 9.500.000 kr.

Til þrauta-þrautavara krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða honum 9.500.000 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. september 2012 til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar úr hendi hans eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

I.

Stefnda, sem er rússneskur ríkisborgari, flutti til landsins árið 2005 og giftist íslenskum manni árið 2008 en þau skildu lögskilnaði árið 2013. Aðilar máls þessa kynntust árið 2009 og hófu sambúð vorið eftir sem stóð með hléum þar til í nóvember 2012. Þau eiga saman son sem er fæddur í [...]. Í máli þessu krefst stefnandi þess að viðurkenndur verði eignarréttur hans á helmingshlut í fasteigninni að [...] á móti stefndu en samkvæmt kaupsamningi, dagsettum 17. nóvember 2011, er stefnda ein kaupandi eignarinnar og sömuleiðis er hún ein sögð eigandi eignarinnar í afsali sem gefið var út 1. ágúst 2011. Þá er eignin séreign hennar samkvæmt kaupmála milli stefndu og þáverandi eiginmanns hennar frá 22. nóvember s.á. og kom eignin því í hennar hlut við lögskilnað þeirra.

Fasteignin er efri hæð og ris í húsinu ásamt hlutdeild í sameign og er með fastanúmerið [...]. Þá mun hafa fylgt íbúðinni samþykktur réttur til að byggja við eignina eina íbúðarhæð ofan á húsið. Samkvæmt kaupsamningnum var kaupverð eignarinnar 33.000.000 króna sem greiða skyldi með yfirtöku fimm veðlána, samtals að fjárhæð 17.756.162 krónur, útgáfu ÍSL-veðbréfs að fjárhæð 1.850.000 kr. til 40 ára og 13.393.838 kr. sem greiðast skyldi í peningum þannig: Fjórar milljónir skyldi greiða við undirritun kaupsamnings, fimm milljónir þann 5. janúar 2012 og 4.393.838 kr. þann 1. ágúst sama ár. Óumdeilt er að stefnandi reiddi fram fjórar milljónir sem gengu til kaupa á eigninni þegar í upphafi og jafnframt er óumdeilt að C húsasmíðameistari greiddi stefndu 4,3 milljónir króna fyrir réttinn til að byggja nýja hæð ofan á húsið. Af þeim byggingaráformum varð þó ekki og endurgreiddi stefnda honum fjárhæðina gegn því að hann afhenti lögmanni hennar skuldabréf sömu fjárhæðar.

Þann 20. desember 2011 undirritaði stefnda handhafa-veðskuldabréf að fjárhæð 9.500.000 krónur. Skuld samkvæmt skuldabréfinu skyldi endurgreiða í einu lagi 1. september 2012 vaxtalaust. Skuldabréfið er með veði í áðurnefndri fasteign að [...] á 6. veðrétti. Skjalið ber með sér að hafa verið samið af D hdl. sem jafnframt vottar efni skjalsins. Þann 26. júlí 2013 nutu aðilar aðstoðar sama lögmanns til að gera samning um skiptingu umdeildrar fasteignar. Segir í samningnum að aðilar séu sammála um, þrátt fyrir að stefnda sé ein þinglýstur eigandi fasteignarinnar, að þau eigi hana í raun saman til helminga hvort, að teknu tilliti til þess sem fram komi í samningnum. Segir í samningnum að aðilar séu sammála um að leigja út hluta eignarinnar, öllum arði af eigninni skuli varið til að greiða afborganir lána og gjöld af eigninni en afgangurinn skuli skiptast jafnt á milli aðila. Þá skuldbindur stefnda sig til að selja ekki fasteignina nema með samþykki stefnanda. Í 6. gr. samningsins er ákvæði þess efnis að við sölu á eigninni skuli gera upp öll áhvílandi lán og aðrar skuldbindingar, stefnandi fái 9.500.000 kr. greiddar, stefnda fái 6.300.000 kr. og 3.000.000 kr. skuli settar inn á „biðreikning“ á nafni stefndu. Ef engar kröfur komi fram í 18 mánuði eftir sölu eignarinnar skuli aðilar skipta þessari fjárhæð á milli sín. Þá er ákvæði þess efnis að ef söluverð eignarinnar hrökkvi ekki fyrir greiðslu áhvílandi lána og gjalda skuli aðilar skipta eftirstöðvum skuldbindinga á milli sín. Loks er kveðið á um það í 7. gr. samningsins að stefnandi afhendi stefndu veðskuldabréfið útgefið 20. desember 2012 og samþykki að því verði aflýst af eigninni.

Af gögnum málsins má ráða að samskipti aðila hafa verið afar erfið og ofbeldisfull af hálfu stefnanda. Í dagbókarfærslu lögreglu 3. ágúst 2010 segir frá því að stefnda hafi komið á lögreglustöðina og greint frá því að hafa orðið fyrir ofbeldi af hans hálfu. Ók lögreglan henni á slysadeild til læknisskoðunar og þaðan í Kvennaathvarfið. Í vottorði frá Kvennaathvarfinu kemur fram að stefnda hafi dvalið alls 8 sinnum í athvarfinu frá því í ágúst 2010 fram í apríl 2014. Í skýrslu lögreglu 30. desember 2013 er greint frá því að stefnda hafi komið á lögreglustöðina 27. nóvember s.á. og lagt fram kæru á hendur stefnanda vegna líkamlegs og andlegs ofbeldis. Í skýrslu hjá lögreglu í tilefni kærunnar lýsir hún ofbeldinu nánar og kveður það hafa varað lengi. Í skýrslu lögreglu, dagsettri 14. janúar 2014, er sagt frá því að stefnda hafi óskað aðstoðar lögreglu þar sem stefnandi hafi veitt henni eftirför á bifreið. Þann 16. janúar sama ár var lögreglan kölluð að [...] vegna erja á milli aðila varðandi eignarhald á fasteigninni. Hafði stefnandi þá m.a. rifið útidyrahurð og svalahurð úr húsinu og hent húsgögnum út á götu. Sama dag lagði stefnda fram kæru á hendur stefnanda fyrir húsbrot, þjófnað og eignaspjöll. Þann 26. febrúar 2014 staðfesti Héraðsdómur Reykjavíkur ákvörðun ríkissaksóknara frá 11. s.m. um að stefnandi sætti nálgunarbanni gagnvart stefndu í sex mánuði. Sá úrskurður var staðfestur með dómi Hæstaréttar í máli nr. 159/2014, kveðnum upp 7. mars 2014. Þá lagði stefnda fram kæru á hendur stefnanda í október 2014 fyrir skalafals með því að hafa falsað undirritun hennar undir samninga um bílaviðskipti og gerninga þeim tengdum. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2015 var stefnandi dæmdur til að greiða 900.000 króna sekt í ríkissjóð vegna brota á 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga og segir í dóminum að brot hans hafi verið viðvarandi og stefnandi hafi sýnt einbeittan vilja til að sverta mannorð stefndu illa með fólskulegum atlögum. Í sama dómi var honum gert að greiða stefndu 750.000 kr. í miskabætur og 600.000 kr. til að standa straum af birtingu dómsins. Með dómi sama dóms frá 12. júní 2015 var stefndi dæmdur til að sæta fangelsi í þrjá mánuði vegna ofbeldis og hótana í garð stefndu og jafnframt gert að greiða henni 700.000 kr. í miskabætur. Voru brot stefnanda talin varða við 217. og 233. gr. almennra hegningarlaga. Í sama dómi var hann hann sýknaður af ákæru um að hafa brotið gegn nálgunarbanni sem áður er getið þar sem ósannað þótti að ásetningur hefði staðið til þess að brjóta bannið.

Þá má af gögnum málsins sjá að aðilar hafa lengi staðið í harðvítugum deilum um eignarhald á fasteigninni að [...], gildi samnings aðila um hana og veðskuldabréfs útgefnu 20. desember 2011 og önnur fjárhagsmál. Þann 11. júní 2013 var stefna stefnanda á hendur stefndu árituð um aðfararhæfi. Kröfur sínar í því máli byggði stefnandi á tveimur reikningum dagsettum 1. desember 2012 vegna vinnu hans við endurbætur á umdeildri fasteign, samtals að fjárhæð 2.279.000 krónur. Með úrskurði endurupptökunefndar 1. febrúar 2016 var fallist á beiðni stefndu um endurupptöku málsins þar sem talið var sannað að henni hafi verið ókunnugt um málarekstur stefnanda og skilyrði a-c-liða 167. gr. laga nr. 91/1991 þóttu öll vera fyrir hendi. Það mál var síðar fellt niður að kröfu stefnanda þann 8. júní 2016. Með málshöfðun fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem hófst 31. janúar 2014 krafðist stefnandi viðurkenningar á gildi eignaskiptasamnings aðila frá 25. júlí 2013. Með úrskurði dómsins 28. mars 2014 var hafnað kröfu stefnanda um að honum væri heimilt að þinglýsa stefnunni á fasteign stefndu og með úrskurði kveðnum upp þann 6. júní 2014 var málinu vísað frá dómi og stefnanda gert að greiða stefndu 627.500 kr. í málskostnað. Stefnandi höfðaði mál á nýjan leik með stefnu birtri 26. júní 2014 en það mál var fellt niður að kröfu hans með úrskurði 30. mars 2015 og honum gert að greiða 400.000 krónur í málskostnað í ríkissjóð.

Stefnandi hefur hvorki greitt stefndu dæmdar bætur né málskostnað. Þann 20. október 2015 var gert árangurslaust fjárnám hjá stefnanda að kröfu stefndu vegna krafna á grundvelli dómsins frá 9. mars 2013 og í kjölfar þess gerði stefnda kröfu um að bú hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta.

Aðilar gáfu skýrslu fyrir dómi. Auk þeirra gáfu skýrslur vitnin D héraðsdómslögmaður, S-kk-nf F-kk-nf héraðsdómslögmaður, E, móðir stefndu, C húsasmíðameistari, F fasteignasali og G.

II.

Stefnandi reisir aðal- og varakröfu sína á því að aðilar hafi gert með sér gildan samning þann 26. júlí 2013 þar sem skýrt komi fram að hann sé eigandi fasteignarinnar að [...] til helminga á við stefndu. Í aðal- og varakröfu sinni krefst hann viðurkenningar á þeim rétti sínum sem og viðurkenningar á því að stefndu sé óheimilt að selja eignina án samþykkis hans svo sem kveðið sé á um í 1. mgr. 4. gr. samnings aðila. Samkvæmt samningnum sé stefnandi tilgreindur sem raunverulegur eigandi helmings eignarinnar og sé honum nauðsynlegt að leita viðurkenningardóms um þau réttindi sín enda hafi stefnda undir höndum frumrit samkomulagsins og geti stefnandi því ekki þinglýst samkomulaginu á eignina. Sé því ljóst að mati stefnanda að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um tilvist eignarréttinda sinna og leita viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/11991.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi skrifaði undir samninginn með lögmanni sínum af fúsum og frjálsum vilja og án nokkurrar þvingunar. Staðhæfingum um annað sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Í því sambandi veki stefnandi athygli á því að áður en aðilar undirrituðu samninginn hafi stefnandi átt veðskuldabréf, að fjárhæð 9,5 milljónir króna, sem hafi verið tryggt með veði í fasteigninni. Það séu óumdeild fjárhagsleg réttindi stefnanda sem hann hafi getað leitað fullnustu greiðslu á með beinni nauðungarsölu samkvæmt heimild í 7. gr. bréfsins. Með undirritun samkomulagsins hafi stefnandi fallist á að láta af hendi þessi óumdeildu réttindi gegn því að hann fengi í stað þeirra beinan eignarrétt að helmingi umdeildrar fasteignarinnar. Eftir undirritun eignaskiptasamkomulagsins hafi stefnandi afhent stefndu frumrit skuldabréfsins í samræmi við 7. gr. samkomulagsins og í kjölfarið hafi stefnda aflýst veðskuldabréfinu af eigninni.

Með vísan til framangreinds sé fráleitt að halda því fram að framangreind réttindi stefnanda á grundvelli veðskuldabréfsins, sem óumdeilt sé að hafi verið til staðar, hafi við undirritun samkomulagsins orðið að engu á grundvelli 7. gr. samkomulagsins, en stefnda geti hins vegar losnað undan öllum öðrum ákvæðum samkomulagsins með vísan til þess að hún hafi verið þvinguð til undirritunar.

Fyrir liggi að stefnandi hafi brotið af sér og setið inni í fangelsi fyrir ofbeldi og fleiri brot, eins og stefnda bendi ítrekað á þegar kemur að ágreiningi þessum. Það sé hins vegar máli þessu óviðkomandi.

Stefnandi byggir á því að efni samkomulags aðila sé sanngjarnt og eðlilegt í ljósi aðstæðna allra og endurspegli framlag aðila til fasteignarinnar. Hann hafi með samkomulaginu afsalað sér fjármunum sem hann átti tilkall til á grundvelli áðurnefnds veðskuldabréfs auk þess sem óumdeilt sé að hann hafi lagt fjórar milljónir til fasteignakaupanna þegar kaupsamningur var gerður. Þá hafi hann að auki unnið að margvíslegum endurbótum á fasteigninni og lagt fram mikið fé til þeirra eftir að kaupin voru gerð. Í heild hafi aðilar metið framlag stefnanda til 9,5 milljóna króna og margumrætt veðskuldabréf til stefnanda hafi verið gefið út til tryggingar rétti hans.

Þá liggi auk framangreinds fyrir að stefnda hafi ítrekað viðurkennt eignarrétt stefnanda í fasteigninni að [...]. Megi í því efni m.a. vísa til skýrslu lögreglu, dagsettrar 30. nóvember 2013, í máli nr. 007-2013-062371, en þar sé eftirfarandi haft eftir stefndu: „B kvaðst hafa tekjur af húseign sem hún og A eiga við [...].“

Telji dómurinn af einhverjum ástæðum að stefnandi geti ekki fengið dóm fyrir aðalkröfu sinni um óskilyrtan beinan eignarrétt að 50% eignarinnar, þá sé þess krafist til vara að slíkur réttur verði viðurkenndur „að teknu tilliti til þess sem fram kemur í samningi aðila um eignina, dags. 26. júlí 2013‟. Ástæða þessarar kröfugerðar eru ákvæði í 2. gr. samkomulags aðila en þar segir orðrétt: „Aðilar eru sammála um að eignarhald þeirra séu í raun 50% hvor að teknu tilliti til þess sem kemur fram hér í samningnum.“ Að öðru leyti sé varakrafan sama efnis og aðalkrafan og vísar stefnandi til sömu sjónarmiða og rakin eru varðandi þá kröfu.

Verði af einhverjum ástæðum fallist á þá málsástæðu stefndu að samkomulag aðila frá 26. júlí 2013 sé ógilt og hún því sýknuð af aðal- og varakröfu hans, krefst stefnandi þess til þrautavara að sú skylda verði lögð á stefndu, að viðlögðum 50.000 króna dagsektum frá dómsuppkvaðningu, að afhenda stefnanda frumrit veðskuldabréfs, dags. 20. desember 2011, útgefið af stefndu, að fjárhæð 9.500.000 kr. Stefnandi hafi afhent stefndu skuldabréf þetta á grundvelli samnings aðila. Samkvæmt meginreglum samninga- og kröfuréttarins séu réttaráhrif ógildingar svipuð réttaráhrifum riftunar, þ.e. að greiðslur verði ekki inntar af hendi á grundvelli samnings sem hafi verið ógiltur. Hafi skipti á greiðslum þegar farið fram á grundvelli slíks samnings, beri þeim sem móttekið hefur greiðslu á þeim grundvelli að skila þeirri greiðslu. Stefnandi hafi afhent stefndu skuldabréfið á grundvelli 7. gr. í samningi aðila og beri stefndu samkvæmt framangreindu að afhenda honum það til baka verði samningur aðila ógiltur. Vísar stefnandi til 4. mgr. 114. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, til stuðnings því að honum sé heimil kröfugerð af þessu tagi. Gerð sé krafa um að dagsektir verði ákveðnar 50.000 kr. á dag frá dómsuppsögu eða annarrar fjárhæðar að mati dómsins.

Þrautaþrautavarakrafa stefnanda sé sett fram í því skyni að fá viðurkennda fjárkröfu á hendur stefndu ef í ljós verður leitt að framangreint skuldabréf sé ekki lengur í höndum stefndu eða það hafi farið forgörðum. Beri stefndu í því tilviki að bæta stefnanda tjón sem af því leiði. Með því móti fengi stefnandi endurgreidda þá fjármuni sem hann hafi lagt til fasteignarinnar eða með öðrum orðum það endurgjald sem hann hafi látið í té fyrir helmings eignarhlutdeild sína í umdeildri fasteign samkvæmt samkomulagi aðila um skiptingu eignarinnar. Höfuðstóll skuldabréfsins hafi fallið í gjalddaga 1. september 2012, þ.e. áður en hið umdeilda samkomulag hafi verið undirritað. Verði samningurinn nú dæmdur ógildur sé ljóst að aðilar eigi að verða eins settir og samningurinn hefði aldrei verið gerður.

Þá sé í öllum tilvikum krafist greiðslu málskostnaðar úr hendi stefndu og sé þess beiðst að við ákvörðun málskostnaðar sé tekið tillit til þess að stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.

III.

Stefnda byggir á því að málsókn stefnanda sé liður í ofsóknum hans á hendur stefndu og endurteknum tilraunum hans til að sölsa undir sig fasteign hennar að [...] í Reykjavík. Vísar hún í þessu sambandi m.a. til þess að þetta sé þriðja málsókn stefnanda vegna samnings aðila frá 26. júlí 2013, en fyrsta málinu hafi verið vísað frá dómi 6. júní 2014 vegna vanreifunar og annað málið hafi verið fellt niður að beiðni stefnanda 30. mars 2015.

Stefnda kveðst ein vera eigandi að umdeildri fasteign og bendir á kaupsamning og afsal til stuðnings þeirri staðhæfingu. Hún hafi fjármagnað fasteignina, m.a. með sölu á eign sem hún hafi átt í Rússlandi, og yfirtekið ein allar skuldbindingar, þ. á m yfirtöku áhvílandi lána. Hún mótmælir staðhæfingum um að hún og stefnandi hafi keypt fasteignina saman en kveður stefnanda hafa lánað sér fjórar milljónir við kaupin.

Stefnda kveður vilja sinn aldrei hafa staðið til þess að afsala helmingi eignarinnar til stefnanda. Samningur þess efnis, sem hún ritaði undir þann 26. júlí 2013, hafi verið fenginn með sviksemi og nauðung og sé auk þess bersýnilega ósanngjarn. Sé samningurinn af þessum sökum ógildur með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Sama eigi við um skuldabréf það sem er grundvöllur þrautavara og þrauta-þrautavarakröfu stefnanda.

Í greinargerð er aðdraganda þessarar samningsgerðar lýst á þann veg að skömmu áður en samningur hafi verið undirritaður hafi aðilar slitið sambúð og stefnda hafi dvalið í Kvennaathvarfinu í um mánaðartíma, til 25. júní 2013. Þangað hafi stefnda leitað vegna ofbeldis af hálfu stefnanda eftir að hún sneri heim frá Rússlandi en þar hafi hún dvalið frá janúar fram í maí sama ár. Kveður hún stefnanda hafa þvingað sig til að undirrita samninginn, með hótunum um líkamlegt ofbeldi og jafnframt með því að beita sig fjárhagslegri þvingun þar sem honum hafi verið unnt að hóta hörðum innheimtuaðgerðum á grundvelli veðskuldabréfsins sem stefnda undirritaði 20. desember 2011 upp á 9,5 milljónir króna. Þá skuldaviðurkenningu hafi stefnandi knúið stefndu til að skrifa undir án þess að nokkur skuld hafi verið þar að baki og að auki lofað því að það yrði aldrei notað gegn henni. Því sé harðlega mótmælt að óumdeilt sé að stefnandi eigi þau réttindi sem það bréf hafi kveðið á um. Þá hafi stefnda á þeim tíma þegar samningurinn var gerður verið komin í veruleg fjárhagsvandræði vegna þess að stefnandi hafi móttekið og nýtt í eigin þágu leigutekjur af fasteign hennar á meðan hún dvaldi í Rússlandi en ekki hirt um að greiða afborganir af lánum á sama tímabili. Stefnda hafi því neyðst til að gangast undir samninginn og ekki skilið til fulls efni hans eða réttaráhrif.

Nánar tiltekið byggir stefnda á því að samningurinn um eignarhlutdeild stefnanda í fasteigninni að [...] sé ógildur á grundvelli 28. gr. laga nr. 7/1936. Stefnda hafi með ólögmætum hætti verið neydd til að skrifa undir samninginn vegna ofbeldis af hálfu stefnanda og af ótta við frekara andlegt og líkamlegt ofbeldi. Stefnandi hafi fyrir samningsgerðina margoft beitt stefndu ofbeldi og hótað henni frekara ofbeldi, líkamlegu sem og fjárhagslegu, en stefnandi hafi lýst því yfir við stefndu að hann myndi gera allt sem í hans valdi stæði til að hún missti íbúðina. Stefnda hafi haft fulla ástæðu til óttast að stefnandi gerði alvöru úr hótunum sínum og sá sig því tilneydda til að gera þennan samning. Að öðrum kosti hafi hún talið sig eiga á hættu að missa fasteign sína og þurfa að þola frekara ofbeldi.

Stefnda byggir á því að stöðugt andlegt og líkamlegt ofbeldi sem hún hafi orðið fyrir af hálfu stefnanda sé ástand sem uppfylli skilyrði 28. greinar. Af gögnum málsins megi ráða að þessi löggerningur hafi verið þvingaður fram, m.a. í krafti líkamlegs ofbeldis stefnanda í garð stefndu og hótunum um slíkt. Alltaf hafi verið yfirvofandi að stefnda þyrfti að þola barsmíðar, færi hún ekki að vilja stefnanda. Hafi hún því ekki þorað annað en skrifa undir. Samningur sem gerður sé á grundvelli þvingana þar sem menn óttast um líf sitt og limi geti aldrei orðið skuldbindandi.

Þá er á því byggt að stefnandi hafi neytt stefndu til að gera þennan samning með því að hafa af ásettu ráði komið stefndu í fjárhagsleg vandræði. En á þeim tíma er aðilar undirrituðu samninginn voru áhvílandi lán og önnur gjöld í tengslum við fasteignina komin í vanskil þar sem stefnandi hafi hirt leigutekjur stefndu án þess að standa skil á afborgunum lána eða öðrum fjárskuldbindingum í tengslum við fasteignina. Stefnandi hafi hótað stefndu því að skrifaði hún ekki undir samninginn myndi hann sjá til þess að fasteignin yrði seld nauðungarsölu á grundvelli veðskuldabréfsins frá 20. desember 2011. Vegna þessa, af ótta við frekara ofbeldi og hótanir stefnanda hafi stefnda neyðst til að skrifa undir samninginn. Henni hafi verið stillt upp við vegg og hafi ekki átt annarra kosta völ en að undirrita samninginn.

Fallist dómurinn ekki á að skilyrði 28. gr. samningalaganna séu fyrir hendi byggir stefnda á því að ógilda beri samninginn á grundvelli 29. gr. sömu laga. Með vísan til framangreindra málsástæðna séu öll skilyrði þessarar lagagreinar fyrir hendi. Stefnandi sé sá sem nauðunginni beitti og byggi rétt á þeim löggerningi sem fenginn hafi verið fram með þeim hætti.

Að auki byggir stefnda á því að svikum hafi verið beitt við samningsgerðina og samningurinn því ógildur á grundvelli 30. gr. samningalaganna, þar sem stefnandi hafi áður platað stefndu til að skrifa undir veðskuldabréf að fjárhæð 9.500.000 kr. sem hann þinglýsti á fasteignina. Ekkert standi á bak við þetta veðskuldabréf og stefnandi hafi sagt stefndu á sínum tíma að hann myndi aldrei nota þetta bréf gegn henni. Það hafi hann svikið og hótað henni því að ef hún undirritaði ekki samninginn myndi hann fara í harðar innheimtuaðgerðir vegna þessa veðskuldabréfs sem myndi leiða til þess að hún missti fasteignina. Stefnandi hafi því notað þessi fyrri svik sem verkfæri til að reyna að svíkja út úr henni helming fasteignarinnar.

Jafnframt er á því byggt að stefnandi hafi beitt svikum í skilningi 30. gr. við samningsgerðina með því að leyna henni því að á þeim tíma þegar hún undirritaði samninginn um afsal helmings eignahlutdeildar sinnar í fasteigninni hafi stefnandi haft í höndunum áritaða stefnu, þ.e. aðfararhæfan dóm, á grundvelli tilhæfulausra reikninga vegna meints vinnuframlags stefnanda. Stefnda hafi á þessum tíma enga hugmynd haft um stefnuna eða þá reikninga sem lágu að baki kröfugerðinni enda hafi stefnandi undirbúið það mál á meðan hún hafi verið í Rússlandi og stefnubirting farið fram án hennar vitundar. Það megi ljóst vera að stefnda hefði aldrei skrifað upp á samning um afsal eignarhlutdeildar hefði hún vitað af þessari kröfu stefnanda og afdrifum hennar fyrir dómi. Stefnandi hafi og beðið með að gera aðför í fasteign stefndu á grundvelli stefnunnar þar til eftir undirritun samningsins og þangað til að allir almennir endurupptökufrestir hafi verið liðnir og síðan gengið hart fram í að krefjast greiðslu á grundvelli hennar. Afdrif þessa máls sýni best hve sviksamlegan málatilbúnað stefnandi hafi haft í frammi í því máli þar sem Endurupptökunefnd hafi fallist á endurupptöku málsins og stefnandi síðan fellt það niður. Málið sæti nú auk þess lögreglurannsókn.

Þegar til lögmanns hafi verið komið til að skrifa undir samninginn hafi stefnandi þegar verið búinn að blekkja stefndu. Samningurinn allur og efni hans beri svikin með sér. Þegar hann sé skoðaður með hliðsjón af hinni upphaflegu fjármögnum blasi við að stefnandi lagði eingöngu 4.000.000 kr. til fasteignakaupanna en hafi látið stefndu skrifa undir veðskuldabréf að fjárhæð 9.500.000 krónur og hafi svo ætlað, auk helmings hlutdeildar í fasteign hennar, að fá greiðslu að fjárhæð 2.279.000 kr. frá stefndu á grundvelli tilhæfulausra reikninga. Það blasi því við að þessi samningur hafi verið og sé stefndu mjög óhagstæður og staðhæfingum um annað í stefnu sé harðlega mótmælt.

Framangreind svik stefnanda og samskipti milli aðila í tengslum við samningsgerð þessa hafi verið vandlega undirbúin af hálfu stefnanda og óvíst hvort lögmaðurinn sem annaðist skjalagerð hafi orðið þess var að stefnda hafi verið þvinguð til undirritunar. Því sé mótmælt að lögmaðurinn hafi verið lögmaður stefndu, hann hafi unnið fyrir báða aðila. Stefnda hafi þó verið samskiptum við hann fyrir undirritun samningsins og er meðvituð um að lögmaðurinn gæti álitið að hún væri samþykk þessu. Staðreyndin sé sú að stefnda hafi verið mjög stressuð yfir því að missa fasteignina vegna hótana stefnanda auk þess sem stefnandi hafi komið í veg fyrir að hún fengi aðgang að tekjum af eigninni og hafi logið til um stöðu mála. Til marks um það hve illa hún áttaði sig á efni samningsins og réttaráhrifum hans sé það að hún hafi borið undir lögmanninn hvort þetta væri góður samningur fyrir hana. Hún hafi í raun ekki haft hugmynd um hvað hún hafi verið að gera enda hafi verið búið að veiða hana í flókið fjárhagsnet þar sem hvert skjal, sem stefnandi hafi látið stefndu skrifa undir hafi verið notað gegn öðrum skjölum henni í óhag. Á sama tíma hafi stefnandi leikið fagurgala, lofað bót og betrun og sagt að þar sem þau væru fjölskylda ættu þau allt saman. Hann hafi fegrað alla hluti og lýst fallegri framtíð sem hafi verið þáttur í því að véla stefndu til gerningsins.

Verði ekki fallist á að 30. gr. samningalaganna eigi við byggir stefnda á því að ógilda beri samninginn með vísan til 31. gr. sömu laga.

Í fyrsta lagi sé á því byggt að stefnandi hafi nýtt sér bágindi stefndu en hún hafi verið komin í ofbeldissamband sem hún hafi ekki losnað úr því ofbeldismaðurinn hafi jafnframt flækt hana í fjárhagslegt net með öllum þeim gerningum sem hann hafi látið stefndu skrifa undir áður en til þessa samnings kom. Stefnda hafi verið komin í veruleg vanskil á lánum sem hvíldu á fasteigninni vegna atvika sem voru stefnanda að kenna. Stefnda hafði verið erlendis í um fimm mánuði áður en samningurinn var gerður og hafi verið grandlaus á þeim tíma um að stefnandi hirti leigutekjurnar án þess að greiða af áhvílandi lánum. Stefnda hafi ein borið ábyrgð á þeim lánum og hún hafi óttast að missa íbúðina vegna vanskila. Á þessum tíma hafi leigutekjur enn runnið til stefnanda sem þar að auki hafi hótað henni því að ef hún gerði ekki samninginn myndi hann sjálfur fara fram á nauðungarsölu á grundvelli veðskuldabréfsins sem hann hafði áður platað hana til að skrifa undir.

Í öðru lagi hafi stefnandi nýtt sér það að stefnda hafi verið honum háð fjárhagslega í þeim skilningi að hann hafði skrúfað fyrir allt fjárstreymi til hennar með því að leigutekjur runnu til hans en ekki hennar. Ef hún skrifaði ekki undir samninginn hafi hún vitað að hann myndi halda áfram að láta leigutekjur renna til hans sjálfs án þess að greiða nokkuð af fasteigninni. Hún hafi því ekki séð fram á að geta staðið í skilum við sína lánardrottna sem að endingu hefði leitt til þess að þeir hefðu farið fram á nauðungarsölu á eigninni til að fá greitt upp í kröfur sínar. Stefnandi hafi skeytt því engu enda hafi hann ekki borið ábyrgð á neinum skuldbindingum sem tengdust fasteigninni. Stefndu hafi því verið allar bjargir bannaðar.

Í þriðja lagi sé bersýnilegur mismunur á hagsmunum sem stefnandi aflaði sér eða áskildi sér með þessum samningi og því endurgjaldi sem hann greiddi fyrir, eða öllu heldur greiddi ekki fyrir. Fasteignin var og sé eign stefndu einnar, sem hún hafi fjármagnað sjálf með peningaframlögum og yfirtöku lána. Stefnandi hafi eingöngu lagt til í upphafi 4.000.000 kr. í fasteigninni sem lán til stefndu en hafi krafist, með gerð þessa samnings, helmings eignarhlutar í fasteigninni, sem samkvæmt fasteignmati þá var 37.450.000 krónur án þess að leggja neitt annað til á móti eða taka á sig fjárhagsskuldbindingar í samræmi við það sem hann hafi átt að fá í staðinn.

Með vísan til þess sem að framan er rakið hafi stefnandi með samningnum fengið hagsmuni langt umfram það sem hann hafi átt rétt til þannig að verulega hallaði á stefndu.

Auk þess að ætla að svíkja út úr stefndu helming fasteignarinnar hafi stefnandi einnig ætlað að fá stefndu til greiða sér 2.279.000 kr. vegna tveggja tilhæfulausra reikninga sem urðu grundvöllur hinnar árituðu stefnu í málinu nr. E-1570/2013, sem síðar var fellt niður. Þar að auki hafi hann ætlað að fá út úr stefndu 17.206.560 kr. vegna tíu tilhæfulausra reikninga sem hafi verið framleiddir í tengslum við dómsmál nr. E-2586/2016. Það mál hafi einnig verið fellt niður með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. mars2015.

Verði ekki fallist á að 32. gr. samningalaga eigi við sé byggt á 33. gr. sömu laga. Atvik máls og framangreindar málsástæður leiði til þess að það sé talið óheiðarlegt að bera þennan löggerning fyrir sig.

Verði ekki fallist á að 33. gr. eigi við sé byggt á 36. gr. sömu laga. Með vísan til málsatvika og framangreindra málsástæðna byggir stefnda á því að það sé ósanngjarnt að bera samninginn fyrir sig þar sem stefnandi viti að hann hafi blekkt stefndu og með samningnum sé stefnda að afsala sér réttindum en beri ein ábyrgð á öllum fjárhagsskuldbindingum tengdum fasteigninni. Líta verði til efnis samningsins, sem sé bersýnilega í óhag stefndu. Jafnframt verði að líta til stöðu samningsaðila en um sé að ræða unga, óreynda konu af erlendum uppruna sem þá var 27 ára gömul og talaði hvorki góða íslensku né skildi ritað mál. Að auki hafi hún verið í ofbeldissambandi við viðsemjandann sem bjó til samninginn. Þá beri að auki að líta til þeirra atvika sem síðar komu til en stefnandi hafi farið fram á fjárnám í fasteigninni á grundvelli áritaðrar stefnu vegna tilhæfulausra reikninga en stefnandi hafi leynt stefndu þessu þegar hann fékk hana til að skrifa undir samninginn. Sú hegðun stefnanda við samningsgerðina ætti að leiða til þess að samningnum yrði vikið til hliðar.

Því sé algerlega mótmælt að samkomulagið sé sanngjarnt og eðlilegt í ljósi aðstæðna allra og endurspegli framlag aðila til fasteignarinnar. Þessu sé alveg öfugt farið. Samkomulagið sé ósanngjarnt og óeðlilegt í ljósi aðstæðna allra og endurspegli á engan hátt framlag aðila í til fasteignarinnar.

Með vísan til alls framangreinds sé einnig á því byggt að það yrði ósanngjörn niðurstaða ef stefnda þyrfti að eiga fasteign með stefnanda því allur grundvöllur samstarfsins sé brostinn og þar með forsendur samningsins. Komist dómurinn að því að samningurinn sé ekki haldinn þeim ógildingarannmörkum sem að framan er lýst og að hann sé þess efnis að þau eigi fasteignina í sameign sé á því byggt að víkja eigi honum til hliðar að hluta eða að öllu leyti, sbr. 1. mgr. 36. gr. samningalaga, því ómögulegt sé að stefnda þurfi að afsala sér hluta fasteignarinnar og eiga síðan og reka hana með manni sem beiti hana ofbeldi og kúgun.

Í þessu sambandi megi nefna að stefnandi hafi stanslaust herjað á stefndu til fá út úr henni fé og geri enn og hafi t.a.m. lagt fram afrit af tíu nýjum reikningum, í öðru dómsmáli árið 2014, sem hann hafi sjálfur búið til, dagsett aftur í tímann en enginn fótur sé fyrir. Þessi hegðun stefnanda varpi ljós á allar framangreindar málsástæður.

Krafa stefndu um sýknu sé því einnig byggð á framlagningu framangreindra tíu reikninga sem virðast hafa verið gerðir í tilefni af málinu nr. E-2586-2014. Á því sé byggt að reikningarnir hafi verið framleiddir til afnota í því máli enda hafi stefnda aldrei séð þá áður og aldrei var fjallað um þá fyrr en í því máli. Það veki jafnframt undrun að ekki hafi verið krafið um greiðslu þeirra í fyrsta máli sama efnis, þ.e. máli nr. E-344/2014, sérstaklega í ljósi þess að reikningur nr. 3 líti út fyrir að hafa verið gefinn út sama dag og reikningarnir tveir sem lagðir voru fram í því máli sem og í máli nr. E-1570/2013, þ.e. 1. desember 2012. Þá séu reikningar nr. 1 og 2 dagsettir á undan reikningunum tveimur, eða þann 22. nóvember 2011 og 3. desember 2011. Þá sé reikningur nr. 5 lagður rangt saman og skráir stefnandi samlagninguna 1.351.560 kr. en ætti að vera 2.910.000 kr. miðað við þau verk sem hann eigi að hafa unnið. Það sé mjög ótrúverðugt að stefnandi hafi ekki tekið eftir þessum mikla mun ef hann hafi í raun unnið þessa vinnu. Það líti því út fyrir að stefnandi hafi einfaldlega keypt eyðublöðin gagngert til að skrifa út reikninga á stefndu fyrir vinnu sem hann viti að hann hafi ekki unnið og dagsett þá aftur í tímann. Þá sé einnig mjög ótrúverðugt að stefnda, sem hafi engar tekjur haft, hafi ráðist í framkvæmdir upp á 17.206.560 kr. án þess að einhver verksamningur eða samþykki lægi til grundvallar. Þetta sé sérstaklega ótrúverðugt ef hún átti á sama tíma að hafa látið framkvæma verk upp á 2.790.000 kr.

Það litla sem stefnandi kunni að hafa unnið við eignina hafi hann sjálfur séð um að eyðileggja og rífa niður. Þar að auki eigi stefnda dæmdar kröfur á móti láni stefnanda til stefndu í fasteigninni þannig að líta megi svo á að hann hafi fengið sinn hluta greiddan og eigi engar kröfur á stefndu. Það litla sem hann kunni að hafa unnið við eignina sé því víðs fjarri þeim skýjaborgum sem hann hafi byggt í kringum óréttmætar málsýfingar sínar gegn stefndu.

Því sé haldið fram í stefnu að umrædd fasteign hafi verið keypt af aðilum sameiginlega árið 2011 en vegna skuldastöðu stefnanda hafi aðilar ákveðið að skrá stefndu eina sem eiganda þrátt fyrir að stefnandi hafi frá upphafi verið raunverulega helmings eigandi. Það liggi fyrir að stefnandi hafi átt peninga á þessum tíma, m.a. með sölu á fasteigninni [...], Reykjavík. Ætli stefnandi að byggja á því að samkomulagið sé í raun málamyndagerningur til að koma eignum undan skuldheimtumönnum komi til álita að vísa þessu máli frá dómi án kröfu (ex officio) þar sem slík háttsemi sé refsiverð samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ekki verði leitað atbeina dómstóla til að koma fram eða fylgja eftir ráðgerðum af þessu tagi, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991.

Verði fallist á að um gildan samning sé að ræða byggir stefnda á því að forsendur hans séu brostnar. Hafi verið vilji stefndu að gefa stefnanda helminginn í fasteign sinni af fúsum og frjálsum vilja á sínum tíma sé ljóst að með hinni árituðu stefnu, ofbeldi stefnanda og öðru ráðabruggi bak við tjöldin séu forsendur samkomulagsins brostnar.

Á grundvelli alls þess sem að framan greinir lýsi stefnda því yfir að samningnum sé rift enda allar forsendur hans, og samningsgrundvöllur, brostnar.

Á því sé byggt að á milli aðila hafi verið kröfuréttarsamband en ekki samningssamband. Stefnandi sé margsaga um efni samningssambands aðila og hafi höfðað mál og fengið dóm á ólíkum grunni þannig að það sé ómögulegt að byggja á hans fullyrðingum. Hann hafi aldrei bakkað með málflutningsyfirlýsingar sínar þess efnis að samband þeirra hafi verið kröfuréttarsamband enda beri allar hans aðgerðir og dómkröfur það með sér. Stefnda hafi ávallt haldið því fram að hún sé eini eigandi fasteignarinnar og að til uppgjörs myndi koma vegna þess sem stefnandi lánaði stefndu á sínum tíma. Á einhverjum tímapunkti hafi aðilar verið sammála um að þetta hafi verið kröfuréttarsamband sem sjáist best á því að stefnandi hafi höfðað mál á hendur stefndu og fengið aðfararhæfan dóm. Sá sameiginlegi skilningur sé samningsígildi sem verði ekki breytt héðan af.

Þá byggir stefnda á því að veðskuldabréfið, að fjárhæð 9.500.000 kr., sé haldið sömu annmörkum og ógildingarástæðum og samkomulagið. Það hafi verið gert af sömu ástæðum og verið þáttur í svikum stefnanda og misneytingu til ná fasteign stefndu.

Þá sé að lokum á því byggt að í raun sé búið að fjalla um efni þetta í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. E-344/2014, dags. 28. mars2014, þar sem kröfu stefnanda um heimild til að þinglýsa stefnu á umrædda fasteign hafi verið hafnað. Í máli þessu hafi stefnda lagt fram fleiri gögn sem styðji málstað hennar enn frekar en stefnandi hafi ekki lagt fram nein frekari gögn sem sýni fram á það hvernig hann öðlaðist meint réttindi sín í fasteigninni, enda sé engum gögnum um það að dreifa.

IV

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á helmings hlutdeild sinni í fasteign að [...] í Reykjavík sem samkvæmt kaupsamningi og afsali er að fullu í eigu stefndu. Lítur aðal- og varakrafa hans að þessu. Síðari liðir kröfugerðar stefnanda byggja á því að hann eigi rétt til greiðslu 9,5 milljóna króna úr hendi stefndu á grundvelli veðskuldabréfs sem hún gaf út 20. desember 2011.

Kröfur stefnanda byggja annars vegar á samningi sem aðilar gerðu þann 26. júlí 2013 og hins vegar á framangreindu veðskuldabréfi sem stefnandi afhenti stefndu þegar sá samningur var undirritaður. Með samningnum afsalaði stefnda helmingshlut í framangreindri fasteign til stefnanda, en svo sem síðar verður rakið verður ekki betur séð en afsalið til stefnanda nemi í raun meiru en helmingi eignarinnar.

Stefnandi byggir á því að aðilar hafi gert þennan samning af fúsum og frjálsum vilja og efni hans sé eðlilegt og hagstætt stefndu miðað við aðstæður allar. Byggir hann á því að þau hafi í raun keypt umrædda fasteign saman, hann hafi lagt fram fé við kaup hennar og staðið straum af kostnaði við miklar endurbætur á eigninni eftir að þau keyptu hana og auk þess unnið mikið af þeirri vinnu sjálfur. Skuldabréfið sem stefnda hafi gefið út 20. desember 2011, að fjárhæð 9,5 milljónir króna, endurspegli mat þeirra beggja á verðmæti þess sem stefnandi hafi lagt til fasteignakaupanna bæði með peningum og vinnu.

Stefnandi gengst við því að hafa brotið gegn stefndu eins og því framferði er lýst í dómum á hendur honum, skýrslum lögreglu og öðrum gögnum. Á hinn bóginn byggir hann á því að þessi atriði skipti ekki máli við úrslausn málsins sem lúti einvörðungu að viðurkenningu á skjalfestum réttindum hans.

Á það fellst dómurinn ekki. Stefnda reisir sýknukröfu sínar fyrst og fremst á því að ógildingarreglur III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eigi við um tilurð og atvik við gerð framangreindra samninga. Öll þau lagaákvæði sem stefnda reisir málatilbúnað sinn á lúta að aðstæðum við samningagerð, aðstöðu samningsaðila og framkomu þeirra í garð hvors annars. Af þeirri ástæðu hefur það beina þýðingu fyrir úrslausn málsins að taka afstöðu til þess hvort sannað sé að stefnandi hafi beitt stefndu nauðung og/eða svikum við samningsgerðina, og í því efni hefur það óhjákvæmilega þýðingu hvort ofbeldi af hans hálfu eða hótun um að beita því hafi verið þáttur í nauðunginni. Þá getur ofbeldi eða hótun um að beita því verið liður í því að veikja stöðu þess sem fyrir því verður og getur af þeim sökum verið grundvöllur þeirrar aðstöðu að um misneytingu sé að ræða eða að til greina komi að víkja samningi til hliðar á grundvelli 36. gr. laganna.

Í atvikalýsingu dómsins er getið þeirra refsidóma sem stefnandi hefur hlotið vegna ofbeldis í garð stefndu og getið þeirra atvika sem sakfellt er fyrir og nálgunarbanninu sem hann sætti gagnvart stefndu í sex mánuði frá 11. febrúar 2014 og rakin lýsing úr lögregluskýrslum vegna þeirra tilvika sem lögregla hefur verið kölluð til vegna framkomu hans. Auk þess liggur fyrir vottorð frá Kvennaathvarfinu þar sem fram kemur að stefnda hafi dvalið í athvarfinu átta sinnum, í fyrsta skipti í ágúst 2010 og í síðasta skiptið í ársbyrjun 2014. Af því sem þar er rakið er óhætt að fullyrða að stefnandi hefur beitt stefndu alvarlegu ofbeldi, bæði andlegu og líkamlegu og jafnframt verður af þessum gögnum ráðið að það hefur staðið yfir í langan tíma.

Þá verður að fallast á það með stefndu að ítrekuð málaferli stefnanda á hendur stefndu vegna fjárskipta þeirra bera vott um að vera tilhæfulaus og til þeirra hafi verið stofnað til að skaða stefndu og/eða beita hana þrýstingi til að láta af hendi fjármuni fremur en að ná fram réttmætum kröfum. Vísast í þessu efni einkum til máls E-1570/2013 þar sem stefnandi fékk áritaða stefnu að henni fjarverandi á grundvelli tveggja reikninga sem stefnda kveður tilhæfulausa. Það mál var fellt niður að kröfu stefnanda eftir að endurupptökunefnd hafði fallist á endurupptöku þess, enda taldi nefndin öll skilyrði 167. gr. laga nr. 91/1991 vera fyrir hendi. Í málssókn í öðru máli, E-2586/2014, lagði stefndi fram 10 reikninga, sem stefnda kveður líka vera tilhæfulausa, en féll á síðari stigum frá málssókninni. Í þessum málum er, eins og nú, á því byggt að stefnandi hafi innt af hendi vinnu við fasteign stefndu sem hann eigi rétt til endurgjalds fyrir. Hins vegar er ekki byggt á þessum reikningum nú heldur á því að stefnda hafi gefið út skuldabréf 20. desember 2011, til að standa skil á greiðslu fyrir vinnu stefnanda. Að mati dómsins ber þessi háttur á málarekstri stefnanda með sér að um tilhæfulausa reikninga hafi verið að ræða. Jafnframt er það mat dómsins að stefnandi hafi ekki fært fram sönnun þess að stefnandi skuldi honum fé vegna vinnu hans við endurbætur á fasteign þeirra. Til stuðnings þessari staðhæfingu sinni hefur stefnandi lagt fram ljósmyndir úr fasteign stefndu þar sem sjá má menn að vinnu og myndirnar bera með sér að verulegar endurbætur hafi verið gerðar á íbúðinni. Þá báru vitni fyrir dómi að slíkar endurbætur hefðu farið fram í kjölfar kaupa stefndu á íbúðinni og að þeir hafi séð stefnanda að vinnu við þær. Á hinn bóginn liggur ekkert fyrir um hvort stefnandi hafi áskilið sér endurgjald fyrir þá vinnu, né heldur hvert umfang hennar hafi verið eða hver hafi greitt fyrir efni og vinnu annarra aðila. Engir samningar liggja fyrir eða reikningar fyrir efni eða vinnu né yfirhöfuð nokkur gögn önnur sem varpa ljósi á umfang endurbótanna. Staðhæfingar stefnanda um að verðmæti vinnuframlags hans hafi numið 5,5 milljónum króna eru því ósannaðar. Gegn staðhæfingum stefndu er jafnframt ósannað að þau hafi verið sammála um að stefnda skyldi greiða stefnanda þessa fjárhæð fyrir vinnu hans og sú skuld, ásamt þeim fjármunum sem hann reiddi fram við íbúðarkaupin, endurspeglist í fjárhæð áðurnefnds skuldabréfs.

Þá er jafnframt trúverðug sú staðhæfing stefndu að stefnandi hafi knúið hana til undirritunar skuldabréfsins með annað hvort hótun um ofbeldi eða með annars konar nauðung. Gögn málsins benda til þess að stefnandi hafi þegar á þeim tíma þegar stefnda undirritaði skuldabréfið sýnt reglulega af sér ofbeldisfulla hegðun. Fyrstu heimildir um ofbeldi í garð stefndu er að finna í skýrslu sem hún gaf hjá lögreglu 3. ágúst 2010 er hún var barnshafandi. Þar lýsir hún því að stefnandi hafi ráðist á sig degi fyrr og greinir einnig frá því að ofbeldið hafi varað um nokkurn tíma. Af lögreglustöðinni fór stefnda í Kvennaathvarfið í fyrsta sinn og dvaldi þar í þrjá daga. Staðfest er að stefnda dvaldi á ný í Kvennaathvarfinu alls fimm sinnum áður en hún undirritaði veðskuldabréfið, síðast frá 5.-18. desember 2011. Þá lýsir stefnda einnig langvarandi ofbeldi af hálfu stefnanda í skýrslutöku hjá lögreglu 27. nóvember 2013. Stefnandi hlaut refsidóm í apríl 2012 vegna ítrekaðra líkamsárása á hendur fyrrum eiginkonu sinni sem áttu sér stað í mars, maí og desember 2010. Voru brotin talin varða við 1. mgr. 217. og 218. gr. almennra hegningarlaga. Þá bar vitnið G, sem er vinkona stefndu, að hún hefði þegar á árinu 2010 merkt breytingar á framkomu stefndu og útliti sem koma heim og saman við afleiðingar þess að búa við langvarandi heimilisofbeldi. Gögn frá árunum 2013 og 2014 varpa enn fremur skýru ljósi á það að stefnandi skirrist ekki við að beita stefndu margvíslegu ofbeldi sem oft og tíðum þjónar þeim eina tilgangi að skaða stefndu en virðist jafnframt vera haft í frammi í þeim tilgangi að ná fram fjárhagslegum ávinningi. Er í þessu efni m.a. vísað til þess sem rakið er í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, kveðnum upp 26. febrúar 2014, þar sem ákvörðun ríkissaksóknara um nálgunarbann stefnanda gagnvart stefndu var staðfest. Þar er greint frá því að stefnda hafi ítrekað þurft að leita til lögreglu vegna ætlaðra brota stefnanda sem lúta að líkamlegu ofbeldi, líflátshótunum, húsbroti, eignaspjöllum, ólögmætri eftirför og öðrum brotum gegn friðhelgi stefndu. Var stefnandi sakfelldur fyrir hluta þessara brota með dómi réttarins 12. júní 2015. Auk þess var hann með dómi réttarins þann 9. mars sama ár dæmdur til að greiða stefndu 700.000 krónur í miskabætur og gert að greiða 900.000 krónur í sekt vegna grófra brota gegn æru og friðhelgi stefndu með ummælum og myndbirtingu á Internetinu á árunum 2013 og 2014. Segir í dóminum að brot stefnanda hafi verið viðvarandi og hann hafi sýnt einbeittan vilja til að sverta mannorð stefndu illa með fólskulegum árásum.

Jafnvel þótt ekki liggi fyrir gögn sem sýni fram á að stefnandi hafi neytt stefndu til að skrifa undir skuldabréfið með þeim hætti að skilyrði 28. gr. laga nr. 7/1936 hafi verið fyrir hendi verður að telja sannað, þegar framangreind atvik eru virt í heild og með hliðsjón af þeirri niðurstöðu dómsins að ósannað sé að stefnandi hafi átt gilda kröfu á hendur stefndu vegna vinnu sinnar þegar hún gaf út umrætt skuldabréf, að aðstæður hafi verið með þeim hætti að skuldbréfið sé ógilt á grundvelli 29. gr. sömu laga. Hefur bréfið því aldrei haft skuldbindingargildi fyrir stefndu. Tekur niðurstaða dómsins varðandi einstakar dómkröfur stefnanda mið af þessari niðurstöðu.

Með aðalkröfu og varakröfu sinni krefst stefnandi viðurkenningar á eignarhlutdeild sinni í fasteigninni að [...] og byggir þær kröfur á því að samningur aðila sem undirritaður var 26. júlí 2013 sé gildur. Svo sem nánar er lýst í atvikalýsingu dómsins undirritaði stefnda samning þennan á skrifstofu D héraðsdómslögmanns. Í 2. gr. samningsins er því lýst yfir að aðilar séu sammála um að þrátt fyrir þinglýsta eignarheimild stefndu að eigninni, eigi þau hana til helminga hvort. Þrátt fyrir þetta ákvæði er í samningnum kveðið á um að við sölu eignarinnar skuli stefnandi fyrst fá 9,5 milljónir greiddar en stefnda 6,3 milljónir, þ.e. eftir að búið er að gera upp áhvílandi lán. Síðan er gert ráð fyrir því að til viðbótar þessum fjárhæðum kunni 3 milljónir til viðbótar að koma í hlut aðila, og skuli sú fjárhæð skiptast jafnt á milli þeirra. Af þessu ákvæði er ljóst að stefnandi muni njóta meira en helmings hlutar í verðmæti eignarinnar og fékkst þetta misræmi í samningnum ekki nánar skýrt fyrir dómi.

Fyrir liggur að stefnda er ein skráður kaupandi að eigninni samkvæmt kaupsamningi og afsali. Þá bar hún fyrir dómi að hún væri ein eigandi eignarinnar og aldrei hafi staðið til að gefa stefnanda helminginn af eigninni. Bæði í greinargerð hennar og framburði fyrir dómi gengst hún við því að hafa fengið fjórar milljónir að láni hjá stefnanda þegar kaupin voru gerð í nóvember 2011.

Stefnda byggir á því að samningur þessi sé ógildur á grundvelli 28. gr. samningalaga, eða til vara 29. gr. sömu laga, auk þess sem hún byggir á því að stefnandi hafi beitt svikum við samningsgerðina og samningurinn sé því ógildanlegur á grundvelli 30. gr. sömu laga eða til vara að stefnandi hafi beitt misneytingu sem leiði til ógildingar samningsins á grundvelli 31. gr. laganna eð 33. gr. um óheiðarleika. Loks er á því byggt, verði ekki fallist á framangreint, að ógilda beri samning aðila með vísan til 36. gr. laganna.

Fallist er á það með stefndu að umdeildur samningur hennar við stefnda sé ógildanlegur. Að framan hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að skuldabréfið sem stefnda fékk afhent gegn því að undirrita þennan samning hafi verið gefið út undir nauðung af því tagi sem heyrir undir 29. gr. samningalaganna. Af því leiðir að endurgjaldið sem stefnandi lét af hendi samkvæmt samningnum var frá öndverðu ógild skuldaviðurkenning. Samningurinn samkvæmt efni sínu að öðru leyti er því gjafagerningur sem vafalaust er að stefnda hafði ótilneydd ekki viljað gera. Fyrir utan þau gögn sem liggja frammi í málinu og varpa ljósi á það ofbeldi sem stefnda sætti af hálfu stefnanda, sem var til þess fallið að veikja stöðu hennar gagnvart honum og vekja hjá henni ótta um frekara ofbeldi, þá má einnig sjá að stefnandi hafði margvísleg önnur fjárhagsleg tök á henni. Þannig hefur stefnandi ekki mótmælt því að hafa tekið við leigugreiðslum fyrir útleigu á fasteign stefndu á meðan hún dvaldi í Rússlandi mánuðina áður en samningurinn var gerður og hún hafi af þeim sökum verið komin í vanskil og fjárþröng. Þá liggur fyrir að stefnandi hafði í fórum sínum umrætt skuldabréf sem var með heimild til beinnar aðfarar og beinnar nauðungarsölu á fasteigninni. Engin ástæða er til að ætla annað en stefnandi hefði reynt að innheimta þá fjármuni úr hendi stefndu með hverjum þeim hætti sem mögulegur var á meðan skuldabréfið var í vörslu hans. Aðstaða stefndu, sem kveðst hafa skrifað undir samninginn m.a. til að koma í veg fyrir innheimtutilraunir stefnanda á grundvelli skuldabréfsins, var því augljóslega veik og er fallist á það með henni að undirritun hennar hafi verið fengin með misneytingu. Hvað stöðu stefndu varðar er, auk ofbeldisins sem hún sætti af hálfu stefnanda og þess fjárhagslega þrýstings sem að framan er lýst, til þess að líta að hún er útlendingur sem hefur ekki full tök á íslensku og af þeim sökum hefur hún ekki tök á að skilja til hlítar efni samningsins. Enn fremur ber að líta til þess að fyrir liggur að á þeim tíma þegar samningurinn var undirritaður hafði stefnandi undir höndum áritaða stefnu á hendur stefndu og vísast um það sem greinir í atvikalýsingu dómsins hver afdrif þess máls urðu. Er fallist á það með stefndu að stefnandi hafi, með því að láta hjá líða að upplýsa um það við samningsgerðina, með sviksamlegum hætti leynt hana atvikum sem verulegu máli skiptir fyrir efni þessa samnings. En stefna sú er byggð á staðhæfingum stefnanda um að stefnda skuldi honum vinnulaun vegna framkvæmda við fasteignina, sem jafnframt er röksemd stefnanda fyrir því að hún hafi gefið út umrætt veðskuldabréf. Fjarstæðukennt er að ætla að stefnda hefði fallist á að tvígreiða honum fyrir þá vinnu, jafnvel þótt sannað væri að hann hefði unnið hana og samið um tiltekið endurgjald fyrir hana. Með vísan til þess sem að framan er rakið er fallist á að samningurinn sé ógildur með vísan til 30. og 31. gr. laga nr. 7/1936.

Vegna þess sem að framan greinir verður aðal- og varakröfu stefnanda hafnað.

Með þrautavarakröfu sinni krefst stefnandi þess að stefnda afhendi honum frumrit veðskuldabréfsins sem hann lét af hendi við gerð framangreinds samnings. Svo sem rakið hefur verið að framan telur dómurinn sannað að undirskrift stefndu á það skuldabréf hafi verið fengið með nauðung og sé af þeim sökum ógilt. Verður þrautavarakröfu hans þegar af þeirri ástæðu hafnað.

Loks krefst stefnandi þess, verði öðrum kröfum hans hafnað, að stefnda greiði sér 9,5 milljónir króna með dráttarvöxtum frá 1. september 2012. Krafa þessi byggir á því að stefndu beri að endurgreiða stefnanda það fé sem hann hafi lagt til fasteignar hennar í peningum og með vinnu og vísar til þess að margnefnt veðskuldabréf endurspegli fjárhæð þess réttar hans og er dráttarvaxtakrafan byggð á gjalddaga veðskuldabréfsins. Í málflutningi fyrir dómi benti stefnandi á að jafnvel þótt ekki yrði fallist á að hann hafi eignast kröfu á hendur stefndu að þessari fjárhæð, þá liggi að minnsta kosti fyrir, og sé óumdeilt, að hann hafi lánað henni fjórar milljónir króna þegar fasteignin var keypt. Endurgreiðsla þeirra fjármuna felist í þessari kröfu og beri því að minnsta kosti að taka hluta hennar til greina.

Ekki nýtur við gagna sem varpa ljósi á það hvernig staðið var að samningum milli aðila um lán stefnanda til stefndu við fasteignakaupin en fyrir liggur að stefnda tók við við fjórum milljónum úr hendi stefnanda og varði þeim til greiðslu fyrir fasteignina. Á hinn bóginn byggir hún kröfu sína um sýknu af kröfu stefnanda á því að þá fjárhæð geti hann ekki krafið hana um nú þar sem hann skuldi henni fé sem nemi að minnsta kosti sömu fjárhæð. Vísar hún í því sambandi til dæmdra miskabóta og annarra greiðslna sem stefnandi hafi verið dæmdur til að greiða henni auk málskostnaðar sem fallið hafi á hann í þeim málum. Auk þess hafi hann tekið í sínar vörslur leigutekjur af fasteign hennar á löngu tímabili og nýtt í eigin þágu og með því haft af henni fé og jafnframt valdið henni tjóni með því að afborganir lána, sem leigutekjunum var ætlað að standa undir, lentu í vanskilum. Fyrir liggur að stefnda hefur reynt að innheimta hluta þessara fjármuna með árangurslausu fjárnámi og kröfu um gjaldþrotaskipti hjá stefnanda. Líta verður svo á að með þessum málsástæðum í greinargerð hafi stefnda uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar á móti þessum hluta í kröfugerð stefnanda.

Sé litið til dæmdra krafna stefndu á hendur stefnanda, þ.e. miskabóta og greiðslu kostnaðar við birtingu dóms frá 9. maí 2015, miskabóta með dómi 12. júní 2015 og málskostnaðar sem stefnandi var dæmdur til að greiða stefndu í máli E-344/2014, liggur fyrir að stefnda á gagnkröfu á hendur stefnanda. Höfuðstóll þeirra krafna sem að framan greinir nemur 2.725.000 krónum. Þá bera einstakir kröfuliðir vexti og dráttarvexti svo sem kveðið er á um í dómsorði viðkomandi dóma og málskostnaður ber dráttarvexti 15 dögum eftir dómsuppsögu, sbr. 4. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi mótmælir því ekki að kröfur þessar séu ógreiddar. Auk þessa fyrir liggur að stefnda hefur haft kostnað af innheimtutilraunum bóta samkvæmt fyrstnefnda dóminum svo sem framlögð gögn bera með sér, m.a. innheimtubréf, árangurslaust fjárnám og krafa um gjaldþrotaskipti. Enginn vafi leikur á að heildarkrafa stefndu á hendur stefnanda nemur hærri fjárhæð en fjárhæð kröfu stefnanda á hendur henni. Þegar af þessari ástæðu á stefnandi ekki fjárkröfu á hendur stefndu vegna fjármuna sem hann lagði fram við íbúðarkaupin.

Samkvæmt öllu framansögðu verður stefnda sýknuð af öllum kröfum stefnanda.

Stefnda nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 1. september 2016. Greiðist því allur málskostnaður hennar úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, G-kvk-ef P-kvk-ef hdl. Með hliðsjón af tímaskýrslu lögmannsins og umfangs málsins er málflutningsþóknun lögmannsins hæfilega ákveðin 1.900.000 kr.

Stefnandi skal greiða 1.937.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð en við ákvörðun þeirrar fjárhæðar er, auk lögmannsþóknunar, tekið tillit til útlagðs kostnaðar.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Uppkvaðning dómsins hefur dregist fram yfir lögbundinn frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en dómari og lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan.

D Ó M S O R Ð :

Stefnda, B, er sýknuð af kröfum stefnanda, A. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, G-kvk-ef P-kvk-ef hdl., 1.900.000 krónur. Stefnandi greiði 1.937.000 krónur í málskostnað sem rennur í ríkissjóð.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf