S-487/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 1. mars 2019, var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dags. [...] 2018, á hendur:

„X, kennitala [...],

[...], Reykjavík,

fyrir kynferðisbrot gegn H, fæddri [...], dóttur þáverandi sambýliskonu hans, með því að hafa á tímabili frá [...] 2013 til [...] 2015, þegar stúlkan var [...] til [...] ára, í krafti yfirburðarstöðu sinnar gagnvart henni vegna aldurs, reynslu og að hún lagði traust sitt á hann vegna tengsla þeirra, á sameiginlegu heimili þeirra að M í Reykjavík ítrekað áreitt H kynferðislega með því að snerta kynfæri hennar og brjóst og í eitt skipti á tímabilinu, í O, áreitt hana með því að snerta kynfæri hennar og brjóst innan klæða, kyssa hana um allan líkamann og sleikja brjóst hennar og haft við hana önnur kynferðismök en samræði með því að sleikja kynfæri hennar.

Teljast brot ákærða varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 202. gr. og 1. mgr. 194. gr. sömu laga að því er varðar kynferðismök.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

A, kt. [...], gerir þá kröfu, f.h. ólögráða dóttur sinnar, H, kt. [...], að ákærði greiði H kr. 3.000.000 auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá [...] 2013 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður en til vara krefst hann vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð verulega. Þá krefst hann hæfilegrar þóknunar sér til handa.

I.

Málsatvik

Upphaf máls þessa má rekja til beiðni Barnaverndar Reykjavíkur um lögreglurannsókn á meintum kynferðisbrotum ákærða gegn brotaþola á þeim tíma er hann var í sambúð með móður hennar. Í bréfi dagsettu [...] 2016, sem ritað var af þessu tilefni, kemur fram að brotaþoli hafi tjáð tilkynnanda, móður vinkonu hennar, frá meintum brotum en tilefnið hafi verið að hún rakst á ákærða í Reykjavík og átti samtal við hann. Hafi hún orðið hrædd og greint frá því að ákærði hefði káfað á henni og kysst kynfæri hennar í O fyrir þremur árum. Brotaþoli var [...] ára gömul þegar hún greindi frá meintum brotum ákærða.

Skýrsla var tekin af móður brotaþola [...] 2017 er hún lagði fram kæru fyrir hennar hönd. Vísaði hún til aðdraganda þess að móðir vinkonu brotaþola ræddi við hana og greindi henni frá því sem brotaþoli hefði sagt þeim mæðgum.

Tvær lögregluskýrslur voru teknar af ákærða og neitaði hann sök. Í ítarlegri skýrslu frá [...] 2017 lýsti hann sambandi sínu við brotaþola sem nánu þann tíma sem hann bjó á heimili mæðgnanna. Samkvæmt gögnum frá Þjóðskrá var ákærði skráður til heimilis að M þann [...] 2013 allt til [...] 2015.

Skýrsla var tekin af brotaþola í Barnahúsi [...] 2017 á grundvelli a-liðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verða helstu atriði framburðar hennar rakin í kafla II. Einnig var þann [...] 2017 tekin skýrsla af vinkonu brotaþola, B, í Barnahúsi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008, en hún kom fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins.

Á meðal gagna málsins er vottorð sálfræðings Barnahúss frá [...] 2018. Þar kemur fram að brotaþoli hafi sótt [...] meðferðarviðtöl frá [...] 2018 til þess dags er vottorðið var ritað, auk þess sem hún hafi sótt sex vikna sjálfstyrkingarnámskeið. Fram kemur að svör brotaþola á sjálfsmatslistum sem lagðir voru fyrir hana og í greiningarviðtali hjá sálfræðingi hafi gefið til kynna að hún glímdi við andlega vanlíðan. Þá væri það klínískt mat sálfræðingsins eftir viðtöl við brotaþola að fram hefðu komið áfallastreitueinkenni sem samræmist greiningarviðmiðunum. Hafi brotaþoli haft einkennin í meira en eitt ár og hafi þau haft veruleg áhrif á daglega virkni hennar og félagslíf. Þá hafi brotaþoli einnig sýnt alvarleg merki hugrofs sem lýstu sér svo að hún ætti það til að „detta út“ og myndi þá jafnvel ekki um hvað hefði verið rætt eða missti þráðinn í samræðum. Segir í vottorðinu að hugrof séu varnarviðbrögð við ágengum áfallaminningum sem þekkist meðal þolenda alvarlegs og langvarandi kynferðisofbeldis. Í niðurlagi vottorðsins segir að í viðtölum við brotaþola hafi komið fram ýmis einkenni sem þekkt séu meðal barna sem sætt hafi kynferðislegu ofbeldi. Hafi brotaþoli ávallt verið samkvæm sjálfri sér í viðtölum og sé að mati sálfræðingsins ekkert annað sem geti skýrt áfalla- og vanlíðunareinkenni hennar en meint kynferðisbrot. Þó nokkur árangur hafi náðst í meðferð en henni sé ólokið og muni hún standa um óákveðinn tíma.

II.

Skýrsla var tekin af brotaþola í Barnahúsi [...] 2017. Kvað hún ákærða alltaf hafa verið að „fikta“ í henni á heimili þeirra. Það hafi byrjað stuttu eftir að ákærði og móðir hennar tóku saman en endað þegar hún var um [...] ára. Það hafi gerst oft í rúmi ákærða og móður hennar. Aðspurð kvað hún ákærða þó aldrei hafa beðið hana að snerta sig. Kvaðst hún hafa sofið á milli móður sinnar og ákærða, stundum hafi þau bæði verið í rúminu en önnur skipti hafi móðir hennar verið ókomin úr vinnu. Þá hafi hún stundum verið þeim megin sem ákærði lá í rúminu. Taldi brotaþoli að ekki hafi liðið mánuður á milli brota en lengri tími hafi liðið þegar hún varð stærri og fór að sofa meira í sínu rúmi. Aðspurð kvað hún ákærða einhvern tíma hafa sagt henni að segja mömmu sinni ekki frá þessu og í eitt skipti hafi hann sagt að hún ætti ekki að segja krökkunum hans frá þessu.

Brotaþoli greindi frá því að ákærði hefði brotið gegn henni í eitt skipti þegar hún var [...] eða [...] ára í O. Þau hefðu farið þangað tvö. Hafi þau verið lögst til svefns á nærbuxunum þegar ákærði hafi allt í einu farið að „snerta hana óþægilega“ á einkastöðum, sem hún nánar spurð samsinnti að væri sá staður sem stelpur pissa með eða píka, og brjóst. Nánar spurð kvað hún ákærða hafa snert kynfæri hennar innanklæða með höndunum en kvaðst ekki geta lýst því frekar. Aðspurð um hvort kossar hefðu komið við sögu kvað hún ákærða hafa kysst allan líkama hennar, m.a. einkastaðina. Aðspurð hvort ákærði hefði þá notað tunguna svaraði hún því játandi og spurð hvernig hann hefði notað tunguna svaraði hún „á báða einkastaðina“. Nefndi hún píku í þessu sambandi. Nánar spurð kvað hún ákærða ekki hafa sett putta inn í píkuna. Eftir að þetta gerðist kvaðst brotaþoli ekki hafa viljað fara með honum í O svo að þetta myndi ekki endurtaka sig.

Brotaþoli lýsti tildrögum þess að hún greindi frá brotum ákærða. Kvaðst hún hafa verið með [...] í N á [...] fyrir [...]. Þá hafi hún hitt ákærða sem hafi tekið hana tali. Hún hafi ekki kunnað við annað en að svara honum því annað væri dónalegt. Hann hafi sagt við hana „hey, þú manst alltaf númerið mitt“ og spurt hana hvort hún væri hætt að fara í sund. Þá hafi hann spurt hvort hún væri hætt að nota Facebook og hún hafi játað því og sagt að hún notaði bara Instagram. Kvaðst brotaþoli hafa orðið svolítið hrædd þegar hún heyrði að ákærði væri fluttur [...] og myndi búa skammt frá [...] þar sem hún væri oft. Hafi henni liðið svolítið illa. Kvaðst hún hafa „blokkað“ ákærða af Facebook eftir þetta.

Brotaþoli kvað sér hafa þótt það sem gerðist „óvenjulegt“ og hafi því geymt það með sér „rosalega lengi“. Henni hafi þótt óþægilegt að tala um það og því ekki þorað í fyrstu að segja vinkonu sinni B frá brotunum. Kvað brotaþoli B þó hafa treyst henni nokkru áður fyrir „svona“ leyndarmáli innan fjölskyldu sinnar. Hefði móðir brotaþola sagt henni frá því upphaflega, en jafnframt sagt að hún ætti ekki að ræða það við B að fyrra bragði. Hafi brotaþoli beðið eftir því að B myndi sjálf gera það. Kvað brotaþoli sig hafa langað til þess að „koma þessu út úr mér“ er nálgaðist [...] og hafa alltaf verið að hugsa um þetta. Hafi hún talið að þetta væri ekkert alvarlegt, auk þess sem langt væri um liðið og hún þyrfti ekkert að segja frá. Kvaðst brotaþoli hafa sagt B frá þessu nokkrum dögum eftir að hún hitti ákærða. B hafi hvatt hana til að segja mömmu B frá því sem gerðist því það væri gott að tala við hana. Hefði hún ekki getað sagt það heldur skrifað það niður. Hefði hún ekki greint móður sinni frá því sem gerðist, en henni þætti óþægilegt að tala um „svona hluti“. Brotaþoli kvað sér hafa liðið illa vegna þess sem gerðist. Fram kom að henni liði einnig illa vegna samskipta við krakka í skólanum og þá ágerðist vanlíðan hennar. Fram kom hjá brotaþola að fyrir utan þetta hefði henni þótt ákærði skemmtilegur og góður.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst hafa verið í sambúð með móður brotaþola. Hafi þau þekkst frá [...] en kynnst aftur á árinu [...] og byrjað að hittast. Samband hans og brotaþola hafi verið náið og hann hafi sinnt henni eins og þurfti til jafns við móður hennar. Hafi honum þótt hún skemmtilegt barn og þótt vænt um hana. Hefði brotaþoli komið upp í rúm til þeirra á næturnar eða morgnana. Það hafi komið fyrir að hann hafi verið einn með brotaþola, m.a. þegar móðir hennar var að vinna fram eftir. Ákærði kannaðist við að hafa stundum strokið brotaþola, en henni hafi þótt það gott. Hún hafi haft mikla þörf fyrir nánd almennt. Hafi hún sömuleiðis leitað eftir nánd við hann, sest ofan á hann eða jafnvel lagst ofan á hann þegar hann lá í sófanum. Hefði brotaþoli hagað sér á annan hátt en hans eigin börn að þessu leyti. Móðir brotaþola hafi verið vitni að þessu, m.a. strokum og „prumpukossum“ hans á líkama brotaþola. Ákærða kvað sér í fyrstu ekki hafa þótt þörf brotaþola fyrir nánd vera athugaverð og litið svo á sem hún þyrfti mikla athygli og væntumþykju. Eftir nokkurn tíma hafi honum farið að þykja hegðun hennar óþægileg og of krefjandi. Hún hafi alltaf viljað vera sem næst honum og upp við hann. Hafi hann reynt að halda henni aðeins frá sér. Þá hefði hann rætt um þetta við móður brotaþola, sem hafi ekki tekið því vel og skammað hann fyrir að sýna henni ekki næga ástúð. Kvaðst hann hafa rætt við brotaþola um mörk, hvar eðlilegt væri að strjúka líkamann og að ímyndað strik væri á maganum sem ekki ætti að fara niður fyrir. Kvaðst ákærði hafa haft orð á þessu við aðra, m.a. vini sína.

Ákærði kannaðist við að hafa verið einn með brotaþola í O yfir eina helgi á tímabili ákæru. Hann hafi verið að vinna í O og hún mikið með krökkunum í [...]. Um kvöldið hefðu þau farið þangað í mat og hann hefði fengið sér bjór. Brotaþoli hafi þá sofið í rúmi með honum og að venju hafi hann sofið í nærbuxum einum fata. Aðspurður kvað hann ekkert hafa gerst þetta kvöld sem gæti skýrt frásögn brotaþola af meintum brotum hans.

Ákærði kvaðst hafa ákveðið að slíta sambandinu við móður brotaþola. Í raun hafi stefnt í þá átt, ástin á milli hans og móður brotaþola hafi verið kulnuð. Það sem hefði verið kornið sem fyllti mælinn hafi verið að brotaþoli hefði í eitt skipti þar sem hann lá í rúminu farið inn fyrir nærbuxurnar hjá honum og rennt hendinni niður. Hann hafi stöðvað hana og hún ekki náð að snerta kynfæri hans. Hann hafi sagt við hana að þetta mætti ekki og snúið sér á hliðina. Hafi hann flutt út strax í kjölfarið en að beiðni móður hefði hann útskýrt fyrir brotaþola að hann væri að flytja út. Hefði brotaþoli farið að gráta og hann huggað hana. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa sagt móður brotaþola frá þessu atviki, hann hefði ekki viljað að það kæmi með einhverjum hætti niður á brotaþola. Hann hefði hitt brotaþola eftir þetta, en hann hefði viljað reyna að halda einhverjum tengslum þar til að hann fluttist [...] árið 2015.

Ákærði kannaðist við að hafa hitt brotaþola í N fyrir [...] 2016, þá hafi hann verið fluttur [...], en [...] hafi verið með henni og hann hafi heilsað honum. Hefði brotaþoli komið til hans og þau spjallað. Virtist hún vera lokuð og hefði m.a. talað um að sér liði illa í skólanum. Hefði hann sagt við hana að hún mætti hafa samband við hann, t.d. ef hún vildi fara í sund.

A, móðir brotaþola, kvaðst hafa verið í sambúð með ákærða í um [...]. Á þeim tíma hefði samband ákærða og brotaþola verið gott og hefði aldrei hvarflað að henni að ákærði hefði brotið gegn henni. Hana hefði ekki grunað að neitt óeðlilegt hefði átt sér stað en þegar móðir vinkonu brotaþola hefði greint henni frá því að brotaþoli hefði sagt frá kynferðislegri misnotkun hefði ákærði þó verið sá fyrsti sem henni hefði dottið í hug. Eftir á að hyggja hafi verið ýmis „rauð flögg“ sem hún hefði mátt veita eftirtekt, m.a. hafi brotaþoli ekki viljað fara í O og gefið sínar skýringar á því. Kvaðst vitnið muna eftir því þegar ákærði og brotaþoli fóru saman í O í eitt skipti, þegar E og D komu til þeirra. Á þeim tíma hafi hún ekki séð neitt athugavert við að þau færu í O.

Vitnið lýsti tildrögum þess að mál þetta kom upp, en hún hefði tekið eftir einhverju „pukri“ á milli brotaþola og B vinkonu hennar. Hafi vitnið verið orðin reið því hún hafi ekki fengið að vita ástæðu þessa. Hafi hún bara fengið þau svör að I, móðir B, myndi tala við hana. Kvaðst hún hafa haldið að eitthvert „drama“ væri í gangi. Næsta dag hefði hún gengið á brotaþola sem hefði hlaupið út og hún ekið á eftir henni. Hafi brotaþoli svo rétt henni símann sinn og þá hafi I sagt henni sem var. Kvaðst hún ekki hafa rætt sérstaklega við brotaþola um þetta en þær hefðu báðar grátið þegar heim var komið.

Vitnið lýsti brotaþola sem opinni gagnvart fólki, þ.e. hún hefði alltaf verið utan í fólki og haft mikla þörf fyrir nálægð. Hafi hún sótt bæði í ákærða og vitnið. Hún hafi alltaf komið upp í á næturnar eða á morgnana og ýmist sofið á milli þeirra eða til hliðar við annað þeirra. Vitnið kannaðist við að brotaþola hafi þótt gott að láta strjúka sér um líkamann. Þegar ákærði hafi gert það hafi það farið eðlilega fram. Hafi brotaþoli þekkt reglur um einkasvæði og sín mörk en ekki hafi komið upp tilvik sem hafi gefið henni sérstaka ástæðu til að ræða slíkt við brotaþola. Þá hafi hegðun brotaþola ekki verið á neinn hátt óeðlileg. Vitnið kannaðist ekki við að ákærði hefði rætt við hana um að sér þætti óþægilegt hve krefjandi brotaþoli væri gagnvart honum og að vitninu hefði mislíkað að hann héldi henni frá sér. Hins vegar hefði komið upp togstreita þegar börn ákærða hefðu verið stödd á heimilinu, en þá hefði allt breyst og brotaþoli ekki fengið sömu athygli og venjulega. Hafi vitnið rætt það við ákærða. Þá hafi þau í eitt sinn rifist þegar vitninu hafi fundist sem ákærði tæki brotaþola frá henni og að hún „núllaðist út“.

Um sambandsslit vitnisins og ákærða kvað hún þau bæði hafa verið komin með nóg. Þau hefðu reynt að láta sambandið ganga um nokkurt skeið áður en þau slitu sambúð. Kvaðst vitnið hafa dregið að taka þá ákvörðun af tillitssemi við brotaþola. Hún hefði átt frumkvæðið einn morguninn og ákærði verið farinn þegar hún kom heim. Hafi það verið sameiginlegur vilji þeirra. Ákærði hefði þó hitt brotaþola eftir þetta og verið í einhverjum samskiptum. Hafi hann í eitt skipti spurt brotaþola hvort hún vildi koma með sér í sund en brotaþoli ekki viljað fara og þar við sat. Eftir að ákærði fluttist út hefði hún verið grunlaus um brot hans og hefði því aldrei farið að spyrja brotaþola hvort ákærði hefði gert henni eitthvað.

Þá lýsti vitnið líðan brotaþola eftir að mál þetta kom upp. Hún hefði á tímabili átt erfitt með svefn og verið kvíðin. Hún hafi fengið mikla hjálp í Barnahúsi og væri þar enn að eigin ósk. Henni liði mun betur í dag eftir að hafa fengið þar aðstoð.

B sagði að brotaþoli hefði trúað henni fyrir því að ákærði hefði brotið gegn henni. Þær hafi verið í [...] bekk og á þeim tíma mjög góðar vinkonur. Tók vitnið fram að langt væri liðið og hún myndi atvik ekki nákvæmlega. Einn daginn þegar þær hafi verið heima hjá vitninu hafi brotaþoli sest niður í stigaþrep og farið að gráta. Hún hafi sagt vitninu að hún hefði verið beitt kynferðisofbeldi. Þær hafi þá farið strax inn í herbergi vitnisins til þess að fá næði. Hafi brotaþoli sagt að ákærði væri gerandinn. Hún hefði hitt hann í N nokkru áður. Kvað hún ákærða hafa snert hana en gat ekki lýst því frekar. Hafi hún þess í stað skrifað það niður og sent vitninu Snapchat á staðnum. Vitnið hafi spurt hana frekar út í hvar ákærði hefði snert hana og hafi brotaþoli þá sent henni mynd af epli. Hafi vitnið vitað að það væri píka, en táknmynd af ferskju merkti rass. Hafi hún því spurt hvort hún ætti við píku og hafi brotaþoli svarað því játandi. Vitnið kvaðst hafa viljað að brotaþoli segði móður sinni frá þessu en brotaþoli ekki treyst sér til þess. Þess í stað hafi hún rætt við móður vitnisins sem hafi komið heim í þessu. Hafi vitnið sýnt henni, skilaboðin en hún hefði tekið skjámynd af þeim og vistað. Vitnið hefði svo farið heim með brotaþola og þá hefði henni liðið betur. Einhverju síðar hefði orðið uppákoma á milli brotaþola og móður hennar sem hefði orðið til þess að móðir vitnisins greindi henni frá atvikum. Vitninu voru sýnd Snapchat skilaboð og staðfesti hún að það væru þau skilaboð sem hún vísaði til.

Vitnið kvað brotaþola hafa átt erfitt í skólanum og krakkarnir hefðu verið vondir við hana. Hafi hún oft þurft að fara [...] til að gráta og það hafi vakið athygli þeirra. Hafi vitnið gripið til varna fyrir hana og sagt að hún væri að ganga í gegnum erfiða hluti. Brotaþoli hafi verið sterk en þó hafi orðið breyting á líðan hennar til hins verra. Fyrir þann tíma hefði vitnið ekki tekið eftir vanlíðan hjá henni, þó hafi hún stundum verið óörugg en vitnið ekki vitað ástæðu þess. Vitnið kvaðst ekki vera í nánum samskiptum við brotaþola í dag.

I kvað dóttur sína og brotaþola hafa leitað til hennar einn daginn. Brotaþoli hafi greint henni frá atviki í O er ákærði hefði brotið gegn henni, þegar hún var um [...] ára. Hefði hann kysst kynfæri hennar. Hafi þær sýnt vitninu Snapchat-skilaboð sem hafi haft að geyma lýsingu á þessu. Hafi þær vinkonur báðar verið grátandi og brotaþola liðið illa. Tildrög þess hafi verið að brotaþoli hefði hitt ákærða í N og hann boðið henni í sund. Vitnið kvað nauðsynlegt að greina móður brotaþola frá þessu og að hún myndi gera það ef brotaþoli treysti sér ekki til þess. Næsta dag hefði orðið uppákoma á milli þeirra mæðgna sem hefði orðið til þess að vitnið ræddi við móður brotaþola og gerði henni grein fyrir stöðunni. Þá hafi vitnið sent Barnavernd Reykjavíkur tilkynningu.

C, sálfræðingur í Barnahúsi, gerði grein fyrir helstu atriðum sálfræðivottorð síns. Kvað hún meðferð brotaþola enn standa yfir og hafi hún nú komið í [...] viðtöl. Væri það til merkis um þá alvarlegu vanlíðan sem hún glímdi við. Í dag væri líðan brotaþola betri og einkenni áfallastreitu hefðu minnkað. Hún hafi hins vegar haft sterkari einkenni er vottorðið var ritað. Lýsti vitnið meðferðarvinnunni og kvað brotaþola ávallt hafa verið samkvæma sjálfri sér er hún lýsti einkennum sínum. Hafi hún sýnt merki hugrofs sem lýstu sér m.a. í því að hún datt oft út í viðtölum. Meðferðin hafi miðað að því að kenna brotaþola að vinna úr áfallinu, en hún hafi til að mynda ekki getað rætt það sem gerðist enda upplifað mjög mikla skömm. Nokkru eftir að vottorðið var gefið út hafi hún hins vegar getað skrifað niður áfallasögu sína og sagði þá frá meintum brotum ákærða á heimili hennar og í eitt skipti í O. Hún hafi þó ekki getað lesið upphátt það sem hún skrifaði. Eftir þetta hafi byrjað að draga úr einkennum áfallastreitu. Kvað vitnið ekkert annað hafa skýrt áfallastreitueinkenni brotaþola en meint kynferðisbrot ákærða.

D og E báru um að ákærði og brotaþoli hefðu farið tvö ein í O þegar vitnin komu í heimsókn frá [...]. Þá hafi ákærði greint þeim frá því að brotaþola þætti gott að láta strjúka sér, m.a. eftir bað. Hafi þeim þótt það sérstakt þó þau hefðu ekki haft orð á því þá. Vitnin kváðust þó ekki hafa orðið vitni að óeðlilegum samskiptum ákærða við brotaþola.

F og G báru um að þeir hefðu orðið varir við að brotaþoli hefði þörf fyrir nálægð við ákærða. Hefði hann haft á orði við þá að það væri á köflum yfirþyrmandi eða óþægilegt. Bar F um að sér hefði fundist sem samband þeirra væri gott og að brotaþoli hefði fengið umhyggju og hlýju frá ákærða.

III.

Niðurstaða

Ákærða er gefið að sök kynferðisbrot gegn dóttur þáverandi sambýliskonu sinnar með því að hafa ítrekað áreitt hana kynferðislega á tímabilinu [...] 2013 til [...] 2015, þegar brotaþoli var [...] til [...] ára, og að hafa í eitt skipti á tímabilinu í O áreitt hana og haft við hana önnur kynferðismök, allt eins og nánar er lýst í ákæru.

Ákærði neitar staðfastlega sök. Fyrir liggur að hann og brotaþoli voru náin og að hann sinnti henni til jafns við móður hennar þann tíma sem hann bjó á heimilinu. Þá liggur fyrir að brotaþoli kom upp í rúm til þeirra ýmist um nætur eða á morgnana og að ákærði hafi í eitt skipti farið einn með henni í O og þau gist þar.

Framburður ákærða hefur verið stöðugur. Kvaðst hann í skýrslu sinni fyrir dómi ekki hafa neinar skýringar á ásökunum brotaþola. Hafi hún frá fyrstu stundu sótt í nálægð við hann. Hafi hann nefnt þetta við móður brotaþola og aðra þegar á leið og honum hefði þótt nóg um. Samræmist þetta að hluta til því sem fram kom í vitnisburði móður brotaþola, að því undanskildu að hún kvað umræðu þeirra á milli ekki hafa verið beinlínis um brotaþola, eins og fram er komið.

Að mati dómsins er ekkert fram komið sem rýrir sönnunargildi framburðar ákærða. Bar honum og móður brotaþola ekki saman um hvort þeirra hefði átt frumkvæði að sambandsslitum þeirra en hvað sem því líður, þá voru þau sammála um ástæður þess, þ.e. að sambandið hefði runnið sitt skeið og ákærði flutt út sama dag og það var ákveðið. Um atvik það sem ákærði kvað hafa gert útslagið verður ekkert fullyrt, en um það var brotaþoli ekki sérstaklega spurð í skýrslutöku í Barnahúsi.

Brotaþoli gaf skýrslu í Barnahúsi sem gerð var grein fyrir hér að framan, en myndupptaka af skýrslunni er á meðal gagna málsins. Greinilegt var að hún átti mjög erfitt með að greina frá atvikum er vörðuðu beinlínis meint brot ákærða. Var hún á köflum fjarræn og þagði lengi eða allt þar til hún fékk hvatningu eða spurningu frá spyrli. Báru tilsvör hennar merki um framangreint og voru jafnan stutt. Greindi hún sérstaklega frá því tilviki sem átti sér stað í O en öðru með almennari hætti. Greinilegt var að brotaþoli átti mun auðveldara með að lýsa öðrum atvikum, svo sem samtali sínu við ákærða í N, svo og hugleiðingum sínum í aðdraganda þess að hún greindi vinkonu sinni frá því sem gerðist. Þá talaði hún hlýlega um ákærða og gætti á engan hátt óvildar í hans garð. Að mati dómsins var framburður brotaþola trúverðugur þó hann hafi verið á köflum brotakenndur. Er ekkert er fram komið í málinu sem rýrir sönnunargildi framburðar hennar. Atriði sem tilgreind eru í greinargerð verjanda, svo sem ætlaðar falskar minningar, eru ekki studd gögnum og engin haldbær rök færð fram fyrir þeim. Þá er ekkert í málinu sem styður sérstaklega að brotaþoli sé undir einhvers konar áhrifum annarra og beri því rangar sakir á ákærða.

Ákærði og brotaþoli eru ein til frásagnar um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök og er framburður beggja trúverðugur. Telur ákæruvaldið að leggja beri trúverðugan framburð brotaþola til grundvallar niðurstöðu málsins. Til þess að svo megi vera þarf framburður brotaþola að hafa næga stoð í skýrslum annarra vitna eða hlutrænum sönnunargögnum, að virtum þeim kröfum sem gerðar eru til sönnunar í sakamáli, svo sakfella megi.

Brotaþoli greindi vinkonu sinni B og móður hennar I frá meintum brotum ákærða og við það tækifæri sáu þær Snapchat-skilaboðin sem hún skrifaði. Fram kom að hún hefði grátið. Var þetta ekki löngu eftir að hún hitti ákærða í N í [...] 2016 og talaði við hann. Komst hún þá að því að ákærði, sem hafði flutt [...], væri kominn aftur [...]. Tiltók hún það sérstaklega. Þá lýsti hún sérstaklega fyrrgreindu tilviki í O í texta sem hún sendi B á Snapchat og nánar í samtali við þær.

Móðir brotaþola lýsti því fyrir dóminum að frásögn I af meintum brotum ákærða gegn brotaþola hefði komið flatt upp á hana. Hafi ekkert í fari ákærða eða samskiptum hans við brotaþola, þann tíma sem þau bjuggu saman, gefið henni ástæðu til að ætla að ekki væri allt með felldu. Þá hafi ekki orðið sjáanleg breyting á hegðun brotaþola þann tíma sem hann bjó á heimilinu.

Í framburði B, vinkonu brotaþola, kom fram að hún hefði merkt breytingu á brotaþola eftir að hún greindi vitninu frá því sem gerst hafði. Hafi vanlíðan hennar til að mynda verið mikil í skólanum og hún orðið fyrir aðkasti. Í málinu liggja hins vegar ekki fyrir gögn sem varpa ljósi á það hvort breytinga hafi orðið vart á líðan brotaþola almennt í skólanum það tímabil er ákæra tekur til.

Í málinu liggur fyrir vottorð sálfræðings Barnahúss sem staðfestir andlega vanlíðan brotaþola. Bar sálfræðingurinn fyrir dómi að brotaþoli hefði borið sterk einkenni áfallastreituröskunar lengst framan af, en þau væru þekkt hjá þolendum kynferðisofbeldis og ekkert annað skýrði þau einkenni en meint brot ákærða. Hafi brotaþoli m.a. glímt við mikla skömm sem hafi hamlað henni svo mjög að hún hafi ekki getað tjáð sig um meint brot fyrr en löngu síðar, og þá aðeins með því að skrifa texta.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Í 1. mgr. 109. gr. laganna er enn fremur kveðið á um að dómari meti hverju sinni hvort nægileg sönnun sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða, vitnisburður annarra og sýnileg sönnunargögn hafi.

Eins og rakið hefur verið fær framburður brotaþola stoð af trúverðugum vitnisburði B og I sem báru hér fyrir dómi að brotaþoli hefði sagt þeim frá því að ákærði hefði brotið gegn henni í O þegar hún yngri. Þá þykir neikvæð upplifun hennar af því að hitta ákærða áður en hún greindi þeim frá styrkja framburð hennar. Niðurstöður sálfræðings Barnahúss renna einnig stoðum undir framburð hennar, auk þess sem frásögn hennar þar var í meginatriðum í samræmi við það sem fram kom í skýrslutöku af henni í Barnahúsi.

Ber dóminum til viðbótar við mat á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola að leggja mat á styrkleika framangreindra sönnunargagna. Við sönnunarmat er til þess að líta að þau óbeinu sönnunargögn sem hér hafa verið tilgreind koma öll til eftir að brotaþoli greindi frá meintum brotum en fyrir þann tíma er ekki til að dreifa gögnum eða framburðum vitna sem varpa ljósi á atvik eða eru þess eðlis að draga megi ályktanir af þeim sem stutt geta sakargiftir á hendur ákærða.

Með hliðsjón af framangreindu, og þegar gögn málsins hafa verið virt heildstætt, er það mat dómsins að framburður brotaþola hafi ekki þá stoð að nægi til að sakfella ákærða gegn eindreginni neitun hans. Hefur ákæruvaldið því ekki axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir og ber að sýkna ákærða af kröfu ákæruvaldsins.

Samkvæmt þeim úrslitum málsins ber að vísa einkaréttarkröfu brotaþola frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.

Með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 skal allur sakarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola, greiddur úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun þóknunar er litið til vinnu lögmannanna á rannsóknarstigi, en báðir lögðu þeir fram tímaskýrslu. Jafnframt er litið til umfangs málsins. Skal þess getið að verjandi ákærða óskaði eftir því að leggja fram utanréttarvottorð sem hann hafði aflað en framlagningunni var hafnað af dóminum. Kostnaður í tengslum við öflun þeirra vottorða verður ekki virtur sem hluti af sakarkostnaði. Tekið er tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun þóknana lögmanna.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Ákærði, X, er sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu brotaþola er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, U-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.876.120 krónur, og þóknun S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, réttargæslumanns brotaþola, 843.200 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)