E-111/2010

Mál þetta var höfðað 26. mars 2010 og dómtekið 1. desember sama ár. Stefnendur eru hjónin K-kk-nf H-kk-nf og S-kvk-nf N-kvk-nf, til heimilis að Vesturgötu 97 á Akranesi. Stefndi er Akraneskaupstaður, Stillholti 16−18 á Akranesi.

Stefnendur krefjast þess að felld verði úr gildi sú ákvörðun bæjarráðs stefnda frá 4. mars 2010, sem staðfest var á fundir bæjarstjórnar 9. sama mánaðar, að taka eignarnámi landspildu úr lóð stefnenda að Vesturgötu 103 á Akranesi. Þá gera stefnendur kröfu um málskostnað úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnenda, auk þess sem þeim verði gert að greiða stefnda málskostnað.

I

Hinn 3. mars 2008 auglýsti stefndi tillögu að deiliskipulagi fyrir Krókatún og Vesturgötu á Akranesi. Tillaga þessi náði yfir svæði frá sjó að Vesturgötu og Krókslóni annars vegar og frá lóðarmörkum lóðar skipasmíðastöðvar Þorgeirs & Ellerts hf. að suðvestan að lóð nr. 117 við Vesturgötu að norðaustan. Ekki var fyrir hendi deiliskipulag á þessu svæði. Fram kom í tillögunni að meginmarkmið hennar var að afmarka svæði fyrir göngu- og hjólreiðastíg meðfram ströndinni þar sem jafnframt yrði lögð frárennslislögn neðanjarðar fyrir fráveitukerfi Akraness. Samkvæmt tillögunni liggur göngustígurinn og frárennslislögnin yfir lóð stefnenda. Tillagan var reist á aðalskipulagi Akraness 2005−2017 sem staðfest var af umhverfisráðherra 26. apríl 2006. Samkvæmt aðalskipulaginu er göngu- og hjólreiðastígur meðfram ströndinni innan við grjótvarnargarð.

Nokkru áður en tillagan um deiliskipulagið var auglýst formlega hafði stefnendum borist til eyrna hvað var í vændum. Einnig kom fulltrúi stefnda á heimili stefnenda síðla árs 2006 og ræddi við þau um framkvæmdina. Í kjölfarið rituðu stefnendur bréf 14. desember 2006 til stefnda þar sem fram kom að þau féllust á lagningu frárennslislagnar yfir lóð þeirra með ákveðunum skilyrðum. Á hinn bóginn tóku hjónin fram að þau legðust algerlega gegn því að göngustígur yrði lagður yfir lóðina. Slík framkvæmd yrði í óþökk þeirra, enda myndu þau aldrei sætta sig við óhefta umferð gangandi fólks um lóðina. Hins vegar lögðu hjónin til að kannað yrði hvort ekki mætti leggja göngustíginn í stall í utanverðan grjótgarðinn.

Þegar tillaga um deiliskipulag hafði verið auglýst ritaði stefnandi K-kk-nf bréf 23. mars 2008 til stefnda þar sem færð voru fram ítarlega rökstudd andmæli við tillögu um lagningu göngustígsins. Einnig rituðu sjö eigendur sjávarlóða við Vesturgötu, þar á meðal stefnendur, undir mótmæli við lagningu göngustígsins meðfram grjótvarnargarðinum og voru andmæli þessi send stefnda 11. apríl 2008. Þessi andmæli voru ekki tekin til greina og var deiliskipulagstillagan samþykkt í bæjarstjórn stefnda 27. maí 2008 og auglýst í B-deild Stjórnartíðinda, sbr. auglýsing nr. 727/2008. Tók deiliskipulagið gildi 21. júlí sama ár.

Með bréfi 20. mars 2009 óskaði stefndi eftir fundi með stefnanda K-kk-þgf til að fjalla um eignarhald á landi við sjávarsíðuna í Krókslóni, auk þess sem formlega yrði óskað eftir kaupum á því landi stefnanda sem fara myndi undir göngustíginn. Stefnendur mættu ekki til þessa fundar en stefnandi K-kk-nf ritaði stefnda bréf 25. sama mánaðar þar sem afgreiðslu málsins var mótmælt og þau tilmæli borin fram að eftirleiðis yrðu öll samskipti aðila bréfleg.

Samhliða deilu um lagningu stígsins meðfram sjávarsíðunni reis ágreiningur með aðilum um hvort lóð stefnenda næði til sjávar. Þetta átti sér þá skýringu að fyrri eigandi fasteignarinnar hafði við sölu eignarinnar til stefnenda látið þinglýsa lóðaruppdrætti sem sýndi lóðina minni en fram kom í öðrum þinglýstum gögnum. Áður en mál þetta var höfðað var aflað yfirlýsingar fyrri eiganda um eignarhald stefnenda og er ágreiningslaust með aðilum að stefnendur eiga það land sem fyrirhugað er að taka undir frárennslislögn og göngustíg.

Eftir að leyst hafði verið úr ágreiningi um lóðarmörk gerði stefndi kauptilboð með bréfi 8. maí 2009 í 65 fermetra af lóð stefnenda, en um var að ræða land undir 3,6 metra breiðan renning meðfram sjónum samkvæmt meðfylgjandi uppdrætti. Tilboðið hljóðaði upp á 414.504 krónur og miðaði það við 6.377 krónur á fermetra sem var meðaltal á mati lóða við Krókslón í fasteignamati. Þessu tilboði svaraði stefnandi K-kk-nf með bréfum 13. og 14. sama mánaðar og gerði stefnda gagntilboð þess efnis að kvöð yrði þinglýst á lóðina um heimild stefnda til að leggja frárennslislögnina gegn því að fallið yrði frá áformum um lagningu göngustígs. Á fundi bæjarráðs 9. júní 2009 var þessu tilboði hafnað og var stefnendum ritað bréf þess efnis 19. sama mánaðar. Jafnframt kom fram í bréfinu að gert væri ráð fyrir að innan tíðar yrði lögð tillaga fyrir bæjarstjórn, að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar, um að taka lóðarskikann eignarnámi.

Nokkrum dögum áður en stefndi hafnaði tilboði stefnenda eða hinn 16. júní 2009 óskaði stefndi eftir umsögn Skipulagsstofnunar samkvæmt 2. mgr. 32. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, um væntanlegt eignarnám á hluta af lóðum við Krókslón, þar með talið lóð stefnenda. Í erindinu kom fram að eignarnámið væri reist á deiliskipulagi og að eignarnámið væri nauðsynlegt vegna almenningsþarfa og áætlaðrar þróunar sveitarfélagsins. Þá var tekið fram að samningar við eigendur lóða hefðu ekki náðst um kaup á hluta lóðanna, en þau samskipti voru nánar rakin í bréfi stefnda.

Með bréfi Skipulagsstofnunar 2. júlí 2009 var stefnendum gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri áður en stofnunin skilaði umsögn sinni. Því erindi svöruðu stefnendur með bréfi 9. sama mánaðar og 2. september 2009 þar sem þau fjalla um alla þætti málsins frá sínu sjónarhorni án þess að það verði rakið í einstökum atriðum. Jafnframt kom stefndi frekari sjónarmiðum á framfæri við Skipulagsstofnun með bréfi 28. ágúst sama ár.

Hinn 10. febrúar 2010 skilaði Skipulagsstofnun umsögn sinni. Í því bréfi voru rakin málsatvik og helstu sjónarmið aðila, en síðan sagði að það væri mat Skipulagsstofnunar á grundvelli gagna málsins að stefndi hefði sýnt fram á að fullnægt væri skilyrðum 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997. Því voru ekki gerðar athugasemdir við að stefndi tæki eignarnámi hluta lóðarinnar.

Eftir að stefnda barst umsögn Skipulagsstofnunar var stefnendum ritað bréf 22. febrúar 2010 þar sem þeim var veittur sjö daga frestur til að koma á framfæri við sveitarfélagið andmælum við því að hluti lóðar samkvæmt meðfylgjandi mæliblaði yrði tekinn eignarnámi. Þessu erindi svöruðu stefnendur með bréfi 24. sama mánaðar, en með því fóru þau þess á leit að málinu yrði frestað þar til umhverfisráðuneytið hefði leyst úr kæru þeirra vegna umsagnar Skipulagsstofnunar. Til vara var eignarnámi mótmælt. Hinn 4. mars 2010 var samþykkt í bæjarráði stefnda að taka eignanámi landspildur úr sjávarlóðum í Krókatúni og Vesturgötu, þar með talið lóð stefnenda, vegna lagningar frárennslislagnar og göngustígs, sbr. 2. mgr. 33. gr. laga nr. 73/1997. Um stærð og afmörkun spildna var vísað til deiliskipulags og fyrirliggjandi mælingarblaða af lóðum. Stefnendum var tilkynnt um þessa ákvörðun 8. sama mánaðar og daginn eftir var ákvörðunin staðfest í bæjarstjórn stefnda.

II

Til stuðnings kröfu um að ákvörðun stefnda um eignarnám verði felld úr gildi halda stefnendur því fram að ekki séu fyrir hendi skilyrði 1. tl. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997 um að stefnda hafi verið nauðsynlegt að fá umráð yfir spildunni „til almannaþarfa“ og heldur ekki skilyrðum 72. gr. stjórnarskrárinnar um „almenningsþörf“. Benda stefnendur á að við skýringu á þessum ákvæðum beri að beita meðalhófsreglu stjórnsýslu- og stjórnskipunarréttar, en af henni leiði að ákvörðun sem þessi verði aðeins tekin ef þeim markmiðum sem að er stefnt verður ekki náð með öðru og vægara móti, auk þess sem ekki megi fara strangar í sakirnar en nauðsyn ber til. Jafnframt telur stefndi að þessari reglu verði beitt sjálfstætt. Í öllu falli telja stefnendur að stefndi hafi ekki leitt í ljós að þessum lagaskilyrðum eignarnáms sé fullnægt til að skerða eignarrétt og rjúfa friðhelgi einkalífs þeirra.

Stefnendur andmæla öllum þeim röksemdum sem komið hafa fram af hálfu stefnda til stuðnings því að taka land eignarnámi undir göngustíg. Í þeim efnum telja stefnendur alls ófullnægjandi að vísa til þess að stígurinn stuðli að árangri í samgöngu-, heilbrigðis-, umhverfis- og íþróttamálum. Einnig sé haldlaust að benda á að göngustígur auki öryggi hjólreiðafólks og gangandi vegfarenda, sem þurfi ekki í jafn ríkum mæli að fara yfir umferðargötur. Þar fyrir utan telja stefnendur að sumar þessar forsendur séu beinlínis rangar. Í þessu sambandi benda stefnendur á að skammt frá, meðfram Vesturgötu, liggi gangstétt og því sé engin almenningsþörf sem knýi á um að leggja göngustíginn. Auk þess eigi sjónarmið um umferðaröryggi ekki við, enda séu engar götur á þessari leið sem þveri Vesturgötu.

Stefnendur halda því fram að stefnda sé kleift með öðrum og vægari úrræðum að ná því markmiði sem að er stefnt. Í því sambandi benda stefnendur á að leggja megi göngustíg á stall í grjótgarðinum, eftir atvikum með því að bolta stálbita í stórgrýtið til að fá undirstöður. Þessu hafi hins vegar verið hafnað af hálfu stefnda með engum rökum og án nokkurrar athugunar sem rétt hefði verið að efna til í ljósi lagasjónarmiða um meðalhóf. Jafnframt benda stefnendur á að ekki þurfi að leggja göngustíg til að tryggja aðgang að frárennslislögn en stefnendur taka fram að þeir hafi fallist á að lögnin yrði endurgjaldslaust lögð neðanjarðar með viðeigandi kvöð fyrir stefnendur.

Stefnendur halda því jafnframt fram að með eignarnáminu sé raskað friðhelgi einkalífs þeirra sem njóti verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Með göngustígnum þvert yfir lóð stefnenda breytist allt umhverfið og kostir lóðarinnar rýrni til muna. Hér verði einnig að hafa í huga að vegið sé gróflega að heimili stefnenda og í því samhengi séu léttvæg sjónarmið um aukna útivist og holla hreyfingu almennings.

Þá halda stefnendur því fram að óljóst sé hvenær ráðist verður í fyrirhugaðar framkvæmdir en bæjarráð stefnda hafi tekið þá ákvörðun á fundi 30. júní 2009 að fresta framkvæmdum við fráveitukerfi, auk þess sem ráða megi af bréfi Orkuveitu Reykjavíkur 16. sama mánaðar að framkvæmdir við göngustíg geti fyrst hafist árið 2012. Með hliðsjón af stöðu efnahagsmála telja stefnendur reyndar með öllu óljóst hvort ráðist verði í þessar framkvæmdir yfir höfuð. Í öllu falli sé svo mikil tímaleg óvissa um framkvæmdir að eignarnám sé með öllu ótímabært og ólögmætt af þeim sökum.

Stefnendur byggja enn fremur á því að fella beri eignarnámið úr gildi þar sem rannsókn málsins hafi ekki verið fullnægjandi áður en ákvörðun var tekin um eignarnámið. Þannig hafi ekki verið kannað hvort unnt var að leggja stíginn utar og á grjótgarðinum. Telja stefnendur þetta fara í bága við 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Jafnframt halda stefnendur því fram að Skipulagsstofnun, sem lögbundinn álitsgjafi samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997, hafi ekki rannsakað sjálfstætt hvort skilyrði eignarnámsins væri fyrir hendi heldur tekið fyrirvaralaust undir röksemdir stefnda. Telja stefnendur þennan annmarka einnig valda því að eignarnámið beri að fella úr gildi.

Loks halda stefnendur því fram að fella beri eignarnámið úr gildi þar sem stefndi hafi ekki fullnægt þeim áskilnaði 3. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997 að reyna til þrautar að ná samningum við stefnendur áður en eignarnámi yrði beitt. Í því sambandi benda stefnendur á að þeim hafi með kauptilboði í bréfi 8. maí 2009 aðeins verið gefinn sex daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að svara því. Erindinu hafi þau svarað með ósk um lengri umþóttunartíma, auk þess sem gert var gagntilboð er fól meðal annars í sér að lögð yrði frárennslislögn en fallið yrði frá því að leggja göngustíg. Því tilboði hafi síðan verið hafnað með bréfi stefnda 19. júní 2009 án frekari viðræðna. Þannig hafi ekki verið reynt til þrautar að miðla málum og ná samkomulagi. Í því sambandi benda stefnendur á að stefndi hafi með bréfi 16. sama mánaðar óskað eftir umsögn Skipulagsstofnunar eða þremur dögum áður en gagntilboðinu var hafnað. Því hafi enginn hugur búið að baki samningaumleitan heldur ávallt staðið til að beita eignarnámi.

III

Stefndi andmælir því að ekki séu fyrir hendi skilyrði til eignarnáms, sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. tl. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997. Tekur stefndi fram að forsendur eignarnámsins eigi sér stoð í gildandi aðalskipulagi og deiliskipulagi að undangenginni ítarlegri og vandaðri málsmeðferð samkvæmt ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Jafnframt hafi verið gert ráð fyrir stígakerfi meðfram ströndinni í svæðisskipulagi sveitarfélaganna sunnan Skarðsheiðar, en það skipulag hafi meðal annars tekið til Akraness. Einnig bendir stefndi á að við gerð aðalskipulags hafi verið ráðist í mikla greiningar- og rannsóknarvinnu með íbúaþingi, atvinnumálastefnu, framkvæmdaáætlun í umhverfismálum, Staðardagskrá 21, auk stefnu sem mótuð var af skipulags- og bygginganefnd sveitarfélagsins. Að baki því að leggja stígakerfi um sveitarfélagið, þar með talið eftir strandlengjunni, sé meðal annars stefnt að bættum árangri í samgöngumálum, heilbrigðismálum, umhverfismálum og íþróttamálum, en þessi markmið hafi verið lögð til grundvallar við skipulagsvinnu. Um sé að ræða lögmæt og málefnaleg sjónarmið sem öll lúti að almenningsþörf.

Stefndi leggur áherslu á að umferð fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur sé greið og örugg eftir stíg meðfram sjávarsíðunni. Slík umferð eftir Vesturgötu sé hins vegar hindruð vegna kyrrstæðra ökutækja, auk þess sem ekið sé yfir gangstéttina í innkeyrslur húsa sem standa við götuna. Jafnframt sé göngustígur mun meira aðlaðandi til göngu, hjólreiða og útivistar en gangstétt í húsagötu.

Stefndi andmælir því að ekki hafi verið kannað rækilega hvort hægt væri að leggja stíginn utar í fjörunni eða eftir sjóvarnargarðinum. Þetta hafi verið kannað af sérfræðingum stefnda og skipulagsráðgjöfum en ekki verið talinn raunhæfur kostur. Í þeim efnum tekur stefndi fram að landrof hafi verið við Vesturgötu áður en sjóvarnargarðurinn var byggður. Ef stígurinn yrði á varnargarðinum yrði hann útsettur fyrir ágjöf sjávar þannig að ekki væri hægt að tryggja öryggi eða verja stíginn skemmdum án þess að færa til og endurhanna varnargarðinn, en kostnaður við það yrði verulegur. Sama marki sé brennd sú tillaga stefnenda að bolta niður stálbita í stórgrýtið. Að þessu gættu telur stefndi að meðalhófs- eða rannsóknarregla hafi ekki verið brotin við ákvörðun um eignarnámið.

Stefndi heldur því fram að eignarnámið brjóti ekki í bága við friðhelgi einkalífs stefnenda eða skerði framtíðarmöguleika þeirra til að nýta eignina umfram það sem íbúar í þéttbýli verði að þola og gera ráð fyrir að gættum almannahagsmunum.

Stefndi mótmælir því að óljóst sé hvenær ráðist verði í framkvæmdir. Vísar stefndi til þess að Orkuveita Reykjavíkur hafi þegar hafist handa við framkvæmdir og þeim verði fram haldið eftir umráðatöku í kjölfar eignarnáms. Í þessu tilliti tekur stefndi fram að engin tímatakmörk gildi í þessum efnum samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997. Því verði eignarnám ekki fellt úr gildi þótt framkvæmdum hafi verið frestað um stund.

Stefndi andmælir því að málsmeðferð sveitarfélagsins hafi brotið gegn rannsóknarreglunni í 10. gr. stjórnsýslulaga. Í því sambandi bendir stefndi á að eignarnámið sé reist á skipulagsáætlun að undangenginni málsmeðferð samkvæmt skipulags- og byggingalögum. Við þá málsmeðferð hafi allar hliðar málsins verið kannaðar, þar með talið hvort göngustígurinn yrði lagður með öðru móti, svo sem áður er vikið að. Þá mótmælir stefndi því að Skipulagsstofnun hafi ekki rannsakað sjálfstætt hvort skilyrði eignarnámsins hafi verið fyrir hendi, en hið gagnstæða verði ráðið af umsögn stofnunarinnar. Auk þess bendir stefndi á að stofnunin hafi á fyrri stigum fjallað um aðal- og deiliskipulagið sem liggi til grundvallar eignarnáminu. Verði allt að einu talið að málsmeðferðin hjá Skipulagsstofnun hafi ekki verið fullnægjandi geti það engu breytt um gildi ákvörðunar stefnda.

Loks mótmælir stefndi því að ekki hafi verið reynt til þrautar að ná samningum við stefnendur, sbr. 3. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997. Tekur stefndi fram að stefnendur hafi ekki fallist á að mæta á fundi til að fjalla um málið og því hafi þeim verið gert tilboð um kaup á því landi sem tekið var eignarnámi. Stefnendur hafi hins vegar gert gagntilboð sem hafi verið hafnað af hálfu sveitarfélagsins með bréfi 19. júní 2009. Í ljósi gagntilboðs stefnenda, sem fól í sér að fallið yrði frá því að leggja göngustíginn, og afstöðu þeirra að öðru leyti telur stefndi öldungis ljóst að frekari samningaumleitanir þjónuðu engum tilgangi. Jafnframt telur stefndi engu skipta þótt óskað hafi verið eftir umsögn Skipulagsstofnunar áður en gagntilboð stefnenda var hafnað.

IV

Hinn 4. mars 2010 tók bæjarráð stefnda ákvörðun um að taka eignarnámi 65 fermetra spildu úr lóð stefnenda að Vesturgötu 97 á Akranesi. Nánar tiltekið er um að ræða spildu 3,6 metra að breidd meðfram sjávarsíðunni innan grjótvarnargarðs. Ákvörðun bæjarráðs var síðan staðfest á fundi sveitarstjórnar 9. sama mánaðar. Stefnendur hafa höfðað málið til að fá eignarnámið fellt úr gildi. Af þeirra hálfu er því hins vegar ekki mótmælt að frárennslislögn verði lögð um lóð þeirra og beinast andmælin aðeins að því að göngustígur verði lagður yfir lóðina.

Eignarréttur stefnenda er varinn af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar sem heimilar því aðeins skerðingu þess réttar að almenningsþörf krefji, auk þess sem lagafyrirmæli þurfi til. Stefndi reisti eignarnámið á heimild í 1. tl. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997, en þar segir að sveitarstjórn sé heimilt, að fenginni umsögn skipulagsstofnunar og á grundvelli gildandi deiliskipulags, að taka eignarnámi vegna framkvæmdar skipulagsins fasteignir sem sveitarstjórn er samkvæmt skipulaginu nauðsynlegt að fá umráð yfir til almenningsþarfa. Stefnendur halda því fram að almenningsþörf hafi ekki staðið til eignarnámsins og því fái það ekki staðist að lögum.

Til grundvallar eignarnámi stefnda liggur deiliskipulag fyrir Krókatún og Vesturgötu á Akranesi, sem tók gildi 21. júlí 2008. Meginmarkmið deiliskipulagsins var að afmarka svæði fyrir göngu- og hjólreiðastíg meðfram ströndinni, auk þess sem gert var ráð fyrir frárennslislögn neðanjarðar á sama stað. Þetta var í samræmi að aðalskipulag Akraness 2005−2017, sem staðfest var af umhverfisráðherra 26. apríl 2006, en þar er gert ráð fyrir göngu- og hjólreiðastíg meðfram ströndinni innan við grjótvarnargarð. Að þessu er vikið í greinargerð með aðalskipulagi en þar segir að lögð sé áhersla á góðar og öruggar samgöngur. Jafnframt segir að stefnt skuli að því að almenningssamgöngur og hjólreiðar verði raunhæfir valkostir sem flestra. Til að ná þessu markmiði sé gert ráð fyrir hentugum útivistarstígum utan byggðar og meðfram allri strandlengjunni. Í málinu liggur fyrir að þessi stígur við sjávarsíðuna hefur að verulegu leyti verið lagður.

Á það verður fallist með stefnda að framkvæmd deiliskipulags, sem reist er á sjónarmiðum um bættar samgöngur almennings og útivist, feli í sér almenningsþörf sem réttlætt geti eignarnám. Þegar virt er hvort slík þörf sé fyrir hendi í hverju tilviki fyrir sig verður jafnframt að leggja mat á hvort meðalhófs hafi verið gætt þannig að önnur og vægari úrræði hafi ekki verið tæk, auk þess sem ekki hafi verið farið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til. Vega þeir hagsmunir eignarnámsþola þungt þótt ekki verði gerðar svo ríkar kröfur að knýjandi almenningsþörf standi til eignarnámsins.

Við mat á því hvort stefndi hafi gengið lengra við eignarnámið en efni voru til er þess að gæta að fyrirhugað er að stígurinn liggi skammt innan við grjótvarnargarð á ytri mörkum lóðar stefnenda gagnvart fjörunni. Stígurinn verður því ekki lagður utar svo einhverju nemi án þess að færa grjótvarnargarðinn. Jafnframt er ljóst að göngustígur verður ekki lagður í stall á grjótvarnargarðinum án þess að gripið verði til ráðstafana til að verja þá framkvæmd fyrir ágangi sjávar. Þótt stefndi hafi ekki lagt fram gögn til að leiða í ljós kostnað við framkvæmdir af þessu tagi má slá því föstu í ljósi vettvangsgöngu dómsins að sá kostnaður er verulegur. Þá er þess að gæta að hús stefnenda stendur innarlega á lóðinni í nokkurri fjarlægð frá þeim stað þar sem fyrirhugað er að leggja göngustíginn. Verður þá einnig að hafa í huga að á þeim slóðum er stefnendum þegar skylt að þola umferð gangandi vegfarenda, sbr. 1. mgr. 23. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44/1999. Að öllu þessu virtu verður ekki fallist á það með stefnendum að ekki hafi verið gætt meðalhófs þegar tekin var ákvörðun um eignarnámið. Verður heldur ekki samkvæmt áðursögðu fallist á að málsmeðferðin hafi farið í bága við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá getur engu breytt um gildi eignarnámsins þótt framkvæmdum við frárennslislögn og lagningu stígsins hafi verið frestað í bráð.

Stefnendur byggja einnig á því að Skipulagsstofnun hafi ekki rannsakað sjálfstætt hvort skilyrði eignarnámsins væri fyrir hendi áður en stofnunin skilaði lögbundinni umsögn samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 73/1997. Jafnvel þótt fallist yrði á að annmarki væri á umsögn stofnunarinnar gæti það eitt og sér ekki haft þau áhrif að eignarnámið yrði fellt úr gildi.

Loks halda stefnendur því fram að stefndi hafi ekki fullnægt þeim áskilnaði 3. mgr. 3. gr. laga nr. 73/1997 að reyna að ráða málinu til lykta með samningi við stefnendur. Í kjölfar þess að málinu var fyrst hreyft gagnvart stefnendum höfnuðu þau því eindregið með bréfi 14. desember 2006 að göngustígur yrði lagður um lóð þeirra. Einnig svaraði stefnandi K-kk-nf kauptilboði stefnda 8. maí 2009 með gagntilboði sem byggði á því að fallið yrði frá því að leggja göngustíginn. Að þessu virtu þykir mega leggja til grundvallar að frekari samningaumleitanir hefðu ekki þjónað neinum tilgangi. Þá skiptir engu þótt stefndi hafi leitað umsagnar Skipulagsstofnunar með bréfi 16. júní 2009, áður en gagntilboði stefnda var svarað með bréfi 19. sama mánaðar. Er þess þá að gæta að það erindi var byggt á afgreiðslu bæjarráðs 9. þess mánaðar. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á þessar málsástæður stefnenda.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður stefndi sýknaður af kröfu stefnenda um að fellt verði úr gildi eignarnám á landspildu úr lóð stefnenda að Vesturgötu 103 á Akranesi.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Akraneskaupstaður, er sýknaður af kröfu stefnenda, K-kk-ef H-kk-ef og S-kvk-ef N-kvk-ef, um að felld verði úr gildi sú ákvörðun stefnda að taka eignarnámi landspildu úr lóð stefnenda að Vesturgötu 97 á Akranesi.

Málskostnaður er felldur niður.

B-kk-nf B-kk-nf