S-1278/2021

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 3. nóvember sl., að lokinni aðalmeðferð, er höfðað af héraðssaksóknara með ákæru útgefinni 3. júní 2021 á hendur X, kt. 000000- 0000, [...].

Málið er höfðað á hendur ákærðu fyrir barnaverndarlagabrot í opinberu starfi, með því að hafa sunnudaginn 24. febrúar 2019, sem starfsmaður á skammtímavistun A í [...], tekið mynd af B, sem þá var [...]ára, þar sem hann sat á salerninu, og sent myndina úr farsíma sínum á C, en með athæfi sínu sýndi ákærða af sér vanvirðandi, ruddalega, ósiðlega og móðgandi háttsemi í garð B, sem þar dvaldi í skammtímavistun ætluð börnum og ungmennum með fötlun.

Telst þetta varða við 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Verjandi ákærðu gerir aðallega þá kröfu að ákærða verði sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins en komi til sakfellingar er þess krafist að ákærðu verði gerð sú vægasta refsing sem lög frekast heimila og hún verði skilorðsbundin að öllu leyti. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði þ. m. t. málsvarnarlaun verjenda samkvæmt mati dómsins.

II.

Málavextir:

Með bréfi bæjarritara [...] dags. 25. júní 2019 var komið á framfæri ábendingu við lögreglu vegna hugsanlegrar kæru á hendur fyrrum starfsmanni A í [...]vegna ólöglegrar myndatöku og dreifingu á mynd af ólögráða fötluðu barni.

Í bréfinu kemur fram að 20. júní 2019 hafi C haft samband við fjölskyldusvið [...] og upplýst að hann hafi fengið senda mynd af fötluðu barni sem hafi verið tekin á klósetti í skammtímavistun fyrir börn og ungmenni að A í [...]. Sama dag hafi C komið á fund hjá fjölskyldusviðinu og upplýst að hann hafi fengið myndina frá ákærðu sem þá hafi verið starfsmaður á A. Ákærða var boðuð á fund vinnuveitanda 24. júní 2019 og haft samband við stéttarfélag hennar vegna fyrirhugaðrar fyrirvaralausar brottvikningar. Á fundinum viðurkenndi ákærða að hafa sent myndina og gengið var frá starfslokum hennar. Hún upplýsti að tilkynnandi, C, væri fyrrverandi sambýlismaður hennar og hún hafi sent honum myndina í febrúar 2019 til að staðfesta að hún væri í vinnu og til að losna undan áreiti af hans hálfu. Hún hafi sent myndina í hugsanaleysi og um væri að ræða alvarlegan dómgreindarbrest af hennar hálfu. Ákærða kvaðst ekki hafa sent myndina til annarra en tilkynnanda og kvaðst ekki heldur hafa sent myndir af öðrum börnum. Skoðun á síma ákærðu sýndi að umrædd mynd var tekin í samtali við tilkynnanda og hafði ekki verið vistuð í myndasafni né send öðrum en honum.

Við skýrslutöku hjá lögreglu 17. desember 2019 skýrði ákærða frá því að drengurinn sem hún sendi myndina af væri einhverfur og talaði ekki en það hafi gengið mjög vel með hann á A. Ákærða sagði að daginn sem hún hafi tekið myndina af honum hafi hún verið búin að rífast allan daginn við fyrrverandi kærasta sinn. Hann hafi hringt stanslaust í ákærðu og verið að hóta henni með skilaboðum. Hún hafi tekið símann með sér og svarað þegar hún hafi getað m. a. meðan drengurinn hafi verið á snyrtingunni en hún hafi sagt fyrrverandi kærasta sínum að hún væri í vinnunni og það gengi illa að sinna henni þegar hún fengi ekki frið frá honum. Hann hafi síðan sagt að hún væri ekki í vinnunni og hún yrði að sanna það. Ákærða sagðist ekki geta það en hann hafi þá sagt að hún gæti tekið mynd af því sem hún væri að gera. Hún hafi sagt að hún gæti það ekki en fyrrverandi kærasti hennar hafi þá orðið sturlaður og sagt að hún myndi hafa verra af ef hún gerði ekki það sem hann segði. Hún hafi þá tekið upp símann, tekið mynd inn í spjallinu og myndin farið þar inn. Fyrrverandi kærasta hennar hafi ekki þótt neitt að þessu en hann hafi fengið sitt fram. Ákærða kvaðst ekki hafa vistað myndina og hún væri aðeins á spjallinu og hún hafi ekki sent hana öðrum en fyrrverandi kærasta sínum.

III.

Framburður ákærðu og vitnis fyrir dómi:

Ákærða, X, kvaðst hafa verið að vinna á A, sem sé skammtímavistun fyrir fötluð börn, þegar atvik urðu. Hún kvaðst hafa verið að spjalla við fyrrverandi kærasta sinn, C, á SMS en hann hafi einnig hringt í hana og verið með hótanir í hennar garð. Hann hafi viljað fá sönnun fyrir því hvar hún væri en hún hafi sagst vera í vinnunni. En ef hann fengi ekki sönnun fyrir því myndi hann berja hana og hún hafi þá í hugsunarleysi tekið umrædda mynd og sent honum á SMS. Myndin sé af dreng sem hafi verið á A en hann hafi þurft mikla aðstoð og ekki getað tjáð sig. Ákærða kvaðst átta sig á að það hafi ekki verið í lagi að taka myndina og senda hana en það hafi hún gert í hugsunarleysi og vegna hræðslu við C. Myndatakan hafi ekkert haft persónulega að gera með drenginn sem hún hafi tekið myndina af og í raun tilviljun að hún hafi tekið mynd af honum. Ákærða sagði að samband hennar og C hafi verið stormasamt og hann hafi beitt hana andlegu og líkamlegu ofbeldi. Hann hafi einnig áður en atvik urðu hótað að koma á vinnustað hennar en hún hafi tvívegis kært hann fyrir ofbeldi. Ákærða sagði að það hafi ekkert gerst frá því að hún sendi myndina í febrúar 2019 og þar til C sendi hana á skrifstofu [...] í júní sama ár. Ákærða taldi að hann hafi verið að hefna sín á henni því hún hafi lagt fram kæru á hendur honum í júní 2019 fyrir ofbeldi.

Vitnið, C, kvaðst ekki hafa munað að hafa fengið umrædda mynd senda frá ákærðu en hann hafi gleymt henni í skilaboðum í síma sínum. En síðar hafi hann þurft að fara yfir skilaboð í símanum og þá séð myndina. C sagði að samband hans og ákærðu hafi ekki verið upp á það besta meðan á því hafi staðið en þau hafi verið að hittast í febrúar 2019 en ekki búið saman. C sagði það vel geta verið að hann hafi beðið ákærðu að senda sér mynd til að sanna það að hún væri í vinnunni en hann kannaðist ekki við að hafa hótað henni ofbeldi. C taldi það líklegt að inn á milli SMS skilaboða hans og ákærðu umrætt sinn hafi verið símtöl. C sagði að hann og ákærða hafi ekki verið í sambandi í júní 2019.

IV.

Niðurstaða:

Ákærða hefur viðurkennt að hafa tekið umrædda mynd og sent hana á fyrrverandi kærasta sinn. Hún telur hins vegar að háttsemin sé refsilaus þar sem hún hafi sent myndina í hugsunarleysi og í raun hafi verið um neyðarvörn að ræða þar sem ákærða hafi verið undir hótunum frá fyrrverandi kærasta sínum. Þá sé háttsemi ákærðu allt að einu aldrei nema gáleysisbrot og samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skuli aðeins refsa fyrir ásetningsbrot nema heimild sé til staðar til að refsa fyrir gáleysisbrot.

Eins og atvikum málsins er háttað verður ekki fallist á að háttsemi ákærðu hafi helgast af neyðarvörn né sé brot hennar refsilaust af öðrum ástæðum.

Ákærða hefur viðurkennt að hafa tekið og sent umrædda mynd eins og lýst er í ákæru og er játning hennar í samræmi við rannsóknargögn málsins. Þykir því sannað að hún hafi gerst sek um þá háttsemi sem henni er gefin að sök í ákæruskjali.

Brot ákærðu þykir varða við 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en ekki jafnframt við 1. mgr. 99. gr. laganna eins og talið er í ákæru. Í ákæru er brot ákæru einnig talið varða við 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í ákvæðinu segir að hafi opinber starfsmaður gerst sekur um refsilagabrot með verknaði, sem telja verður misnotkun á stöðu hans, og við því broti sé ekki lögð sérstök refsing sem broti í embætti eða sýslan, þá skuli hann sæta þeirri refsingu, sem við því broti liggur, en þó svo aukinni, að bætt sé við hana allt að helmingi hennar. Ekki verður séð að ákærða hafi með broti sínu misnotað stöðu sína í því starfi sem hún gegndi umrætt sinn í þeim skilningi sem átt er við í umræddu lagaákvæði. Verður ákærða því sýknuð af hegningarlagabroti.

Ákærða hefur unnið sér til refsingar samkvæmt 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Ákærða játaði háttsemi sína en ágreiningur var um refsinæmi hennar og heimfærslu til refsiákvæða. Þá liggur fyrir að ákærða missti starf sitt í kjölfar þess að það upplýstist um brot hennar og má fullyrða að það hafi haft áhrif á andlega líðan hennar til hins verra en samkvæmt framlögðu sálfræðivottorði hefur hún glímt við andlega erfiðleika frá árinu 2019 en þar hafa einnig áhrif aðrar ástæður. Ákæra í málinu var ekki gefin út fyrr en rúmlega tveimur árum eftir að atvik urðu þó að í raun væri um einfalt mál að ræða. En ákærðu verðurá engan hátt kennt um þann óútskýrða drátt sem varð á rekstri málsins. Ekkert hefur komið fram um það að ákærða hafi haft illt í huga gagnvart drengnum sem hún tók mynd af og sendi. Þá hefur ákærða ekki áður sætt refsingu. Þegar allt þetta er virt þykir mega ákveða að fresta skuli ákvörðun um refsingu ákærðu skilorðsbundið og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þar sem ákærða hefur verið sýknuð af hegningarlagabroti þykir rétt að hún greiði 2/3 hluta af málsvarnarlaunum verjenda hennar en 1/3 hluti greiðist úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda hennar, O-kk-ef S-kk-ef lögmanns, þykja hæfilega ákveðin 240.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og skal ákærða greiða 160.000 krónur en 80.000 krónur greiðist úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda ákærða á fyrri stigum málsins, J-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, þykja hæfilega ákveðin 270.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og greiði ákærða 180.000 krónur en 90.000 krónur greiðist úr ríkissjóði. Ákærða greiði annan sakarkostnað 94.240 krónur.

I-kk-nf T-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákvörðun um refsingu ákærðu, X, er frestað skilorðsbundið og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Málsvarnarlaun verjanda ákærðu, O-kk-ef S-kk-ef lögmanns, eru 240.000 krónur og skal ákærða greiða 160.000 krónur en 80.000 krónur greiðist úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda ákærðu, J-kvk-ef A-kvk-ef lögmanns, eru 270.000 krónur og skal ákærða greiða 180.000 krónur en 90.000 krónur greiðist úr ríkissjóði. Ákærða greiði annan sakarkostnað 94.240 krónur.

I-kk-nf T-kk-nf