E-268/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 23. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A, með stefnu birtri 5. janúar 2010, á hendur B.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 6.711.580 kr. ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 19. janúar 2006 til og með 7. maí 2009, en með dráttarvöxtum frá þeim tíma samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laganna til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

II

Málavextir

Hinn 6. febrúar 2008 andaðist C, faðir málsaðila. Dánarbú hans var tekið til opinberra skipta þann 19. ágúst 2008. Meðal þess sem kom til skipta var verðbréfaeign hjá SPRON Verðbréfum hf. að fjárhæð 42.401.010 kr. Stefnandi aflaði gagna um viðskiptin og fékk upplýsingar um að að baki þeim lægi fjárvörslusamningur, samningur um fjárfestingarstefnu 3 og umboð til handa SPRON Verðbréfum hf. en gögn þessi voru undirrituð 19. janúar 2006. Í kjölfarið voru samtals 40.000.000 kr. teknar út af verðtryggðum innlánsreikningi C hjá SPRON og þeim ráðstafað í ýmsar fjárfestingar samkvæmt framangreindum fjármálagerningum. Við nánari skoðun á umræddum gerningum kom í ljós að C hafði ekki sjálfur undirritað þá heldur stefndi fyrir hans hönd.

Stefnandi, sem kveðst ávallt hafa verið í góðu sambandi við föður sinn, segist ekki hafa haft vitneskju um umræddar fjárfestingar og hafi þær komið sér á óvart. Svo áhættumikil ráðstöfun fjármuna hefði ekki verið í samræmi við fyrri fjárfestingar föður hans sem ávallt hefði farið varlega með fjármuni sína. Hafi stefnandi því leitað eftir skýringum frá SPRON Verðbréfum hf. um atvik við samningsgerðina, m.a. afriti af umboði til handa stefnda. Starfsmenn SPRON Verðbréfa hf. hafi hins vegar upplýst stefnanda um að slíkt umboð væri ekki að finna í starfsstöð fyrirtækisins. Með hliðsjón af þessum upplýsingum telur stefnandi að átt hafi sér stað heimildarlaus ráðstöfun á fjármunum föður hans. Skiptastjóri dánarbúsins hafi ekki viljað hlutast til um að halda fram skaðabótakröfu gagnvart stefnda og hafi opinberum skiptum á dánarbúinu lokið 11. desember 2008. Telur stefnandi ljóst að umræddar fjárfestingar hafi einungis skilað litlum hluta af þeim arði sem hefði fallið til ef fjármunirnir hefðu staðið óhreyfðir á verðtryggðum innlánsreikningum. Stefnandi telur sig því hafa orðið fyrir verulegu fjárhagstjóni í ljósi þess að verðmæti eigna við skipti dánarbúsins hafi verið mun minni en ef framangreind ráðstöfun hefði ekki náð fram að ganga.

Stefndi kveðst hafa annast fjármál fyrir C föður sinn til fjölda ára. Í því hafi m.a. falist að hann hafi undirritað kaup- og sölusamninga vegna fasteigna í eigu föður síns, séð um samninga og eftirlit með verktökum og iðnaðarmönnum vegna þeirra fasteigna, móttekið og ráðstafað leigugreiðslum vegna útleigu þeirra, séð um samskipti við leigjendur svo sem vegna innheimtu og kvartana, greitt af persónulegum bankareikningum föður síns, undirritað greiðslumat fyrir hans hönd o.fl. Faðir hans hafi verið viðskiptavinur SPRON í gegnum útibú sjóðsins við Álfabakka og hafi starfsfólk útibúsins vakið athygli hans á verðbréfaþjónustu SPRON. Faðir hans hafi rætt þessi mál við stefnda eins og önnur fjárhagsleg málefni sín á þessum tíma. Hafi þeir farið saman á fund starfsmanna verðbréfaþjónustu SPRON, T-kk-ef G-kk-ef og D-kvk-ef B-kvk-ef A-kvk-ef. Af hálfu þeirra feðga hafi verið lögð áhersla á varfærna fjárfestingarstefnu í samtölum við ráðgjafana, en þeir hafi engu að síður talið nauðsynlegt að eiga möguleika á ávöxtun sem væri hærri en stæði til boða á venjulegum innlánsreikningum. Á fundi með D-kvk-þgf B-kvk-þgf þann 19. janúar 2006 hafi verið undirritaður fjárvörslusamningur um ávöxtun, vörslu eigna og eignastýringu. Hafi stefndi undirritað samninginn fyrir hönd föður síns sem hafi verið gleraugnalaus, en báðir hafi verið viðstaddir undirritunina. Við undirritun samningsins hafi D-kvk-nf B-kvk-nf kannað sérstaklega hjá útibúi SPRON í Álfabakka, hvort ekki væri örugglega umboð til staðar í sparisjóðnum sem veitti stefnda heimild til að skrifa undir fjárvörslusamninginn fyrir hönd föður síns. Hafi hún sérstaklega spurst fyrir um hvort umboðið tæki til allra fjármálagerninga. Í samtali við starfsmann hjá útibúi sparisjóðsins hafi verið staðfest að stefndi hefði slíkt umboð. Hafi stefndi og faðir hans verið fullvissir um að hjá SPRON væri umboð sem veitti stefnda heimild til að undirrita fjárvörslusamninginn. Stefndi hafði þá í mörg ár sinnt viðskiptum við sparisjóðinn f.h. föður síns og meðal annars greitt út af bankareikningum hans hjá SPRON. Hér hafi ekki einungis verið um að ræða þá reikninga sem stefndi hafði sérstakt prókúruumboð fyrir, heldur alla bankareikninga C.

Fyrir dóminum gáfu skýrslur stefnandi, stefndi, D, D-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, S-kvk-nf S-kvk-nf og L-kvk-nf H-kvk-nf, fyrrum starfsmenn SPRON.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefndi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi haft umboð C til að ráðstafa 40.000.000 kr. í ýmsar fjárfestingar hjá SPRON Verðbréfum hf. Ekkert skriflegt umboð hafi verið lagt fram þrátt fyrir áskoranir þar um. Stefnandi vísar á bug skýringu stefnda um að C hafi ekki getað ritað undir umrædda löggerninga vegna gleraugnaleysis.

Stefnandi telur að stefndi hafi bakað sér skaðabótaskyldu með því að ráðstafa fjármunum C til áhættusamra fjárfestinga án heimildar. Tjónið felist í tapaðri arfsvon stefnanda sem nemi alls 6.711.580 kr. sem telst mismunur þess arðs sem fékkst úr hinum heimildarlausu fjárfestingum gagnvart arði sem hefði komið í hlut stefnanda við dánarbússkiptin ef fjármunirnir hefðu áfram verið geymdir á verðtryggðum innlánsreikningi hjá SPRON sem hafi borið 7,40% vexti allt þar til C féll frá og dánarbú hans hafi verið tekið til opinberra skipta. Tjónið teljist afleiðing af framangreindri ráðstöfun stefnda sem hafi gert samninga við hið stefnda fjármálafyrirtæki og ráðstafað fjármunum C í ótryggrar fjárfestingar.

Stefnandi sundurliðar dómkröfu sína með eftirfarandi hætti: Þeir fjármunir föður stefnanda sem um ræðir hafi, áður en hin umdeilda ráðstöfun átti sér stað, verið ávaxtaðir á innlánsreikningi hjá SPRON. Reikningurinn hafi verið verðtryggður og borið 7,4% ársvexti. Um hafi verið að ræða annars vegar 30.000.000 kr. sem hafi verið millifærðar af framangreindum reikningi inn á fjárvörslureikning þann 20. janúar 2006 og hins vegar 10.000.000 kr. sem hafi verið millifærðar þann 14. febrúar 2006. Verðbætur og 7,4% vextir af 30.000.000 frá 20. janúar 2006 til 14. febrúar s.á. nemi alls kr. 244.424. Verðbætur og 7,4% vextir af kr. 40.000.000 frá 14. febrúar 2006 til 11. desember 2008 nemi alls 22.291.327 kr. Samtals hefði því óbreytt ráðstöfun fjármunanna á hinum verðtryggða innlánsreikningi, skilað alls 22.535.751 kr. í arð. Arður af þeim fjármálagerningum sem fjármununum hafi verið ráðstafað hafi hins vegar numið alls 2.401.010 kr. Mismunurinn nemi því alls 20.134.741 kr. Samkvæmt erfðalögum eigi stefnandi rétt til þriðjungs af þeirri fjárhæð og nemi dómkrafa hans því 6.711.580 kr..

Um lagarök vísar stefnandi til almennu sakarreglunnar. Heimild stefnanda til að höfða mál þetta í eigin nafni styðjist við 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Krafa um vexti styðjist við 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og krafa um dráttarvexti við 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga. Málskostnaðarkrafan styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er á því byggt að hann hafi haft umboð frá C föður sínum til þess að ráðstafa fjármunum með þeim hætti sem gert hafi verið. Starfsmaður SPRON Verðbréfa, sem hafi undirritað fjárvörslusamninginn, hafi leitað upplýsinga um það hvort fyrir lægi umboð frá C til stefnda og spurst sérstaklega fyrir um það hjá útibúinu hvort umboðið tæki til allra fjármálagerninga. Fullyrt hafi verið að slíkt umboð væri til staðar og það væri raunar handskrifað inn á fjárfestingastefnuna af starfsmanninum, en fjárfestingastefnan sé hluti fjárvörslusamningsins sbr. 7. gr.

Stefndi bendir á að ráðstafanir hans fyrir hönd föður síns hafi verið umfangsmiklar til margra ára. Meðal þess sem stefndi hafi gert hafi verið að ráðstafa greiðslum út af bankareikningum föður síns hjá SPRON, oft og tíðum verulegum fjárhæðum. Slíkar ráðstafanir séu útilokaðar án þess að umboð hafi legið fyrir. Fyrrverandi starfsmenn SPRON hafa skýrt frá því að sparisjóðurinn hafi ekki haldið skipulega utan um umboð sem lögð hafi verið fram á þessum tíma. Ráðstafanir stefnda f.h. föður síns og brotalamir í utanumhaldi SPRON renni stoðum undir að slíkt umboð hafi verið til staðar þegar fjárvörslusamningurinn hafi verið undirritaður enda þótt það finnst ekki í vörslum sparisjóðsins.

Stefndi byggir á því að faðir hans hafi verið viðstaddur þegar fjárvörslusamningurinn hafi verið undirritaður og verið fullkunnugt um samninginn sem hafi verið gerður með vitund og vilja hans. Þá liggi fyrir að C hafi fengið sent bréf þar sem hann hafi verið boðinn velkominn í verðbréfaþjónustu SPRON auk þess sem hann hafi reglulega fengið send yfirlit yfir verðbréfaeign sína samkvæmt fjárvörslusamningnum. Fjárvörslueignin hafi auk þess verið tilgreind á skattframtali hans. Þá hafi C ekki komist hjá því að sjá greiðslur út af innlánsreikningi sínum samtals að fjárhæð 40.000.000 kr. í janúar og febrúar 2006, enda hafi hann fengið send yfirlit yfir reikninginn. Fjárvörslusamningurinn hafi því augljóslega verið gerður með fullri vitund og vitneskju hans og viðbrögð hans við upplýsingum um fjárvörslusamninginn bendi ekki til annars en að hann hafi samþykkt samninginn, ef ekki við undirritun hans þá a.m.k. eftir á.

Stefndi byggir sýknukröfu sína enn fremur á því að hann hafi haft eins konar stöðuumboð frá föður sínum sem hafi heimilað honum að taka ýmsar ákvarðanir um fjármál hans og falli undirritun fjárvörslusamnings þar undir. Stefndi hafi að verulegu leyti séð um fjármál föður síns og á milli þeirra hafi ríkt fullkomið traust. Fjármálaleg umsvif C heitins hafi verið umtalsverð og margar þær ráðstafanir sem stefndi hafi séð um varðað mun meiri hagsmuni en þá að skrifa undir umræddan fjárvörslusamning.

Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda um að í undirritun fjárvörslusamningsins hafi falist „áhættumikil ráðstöfun fjármuna.“ Sú fjárfestingastefna sem lögð hafi verið til grundvallar í fjárvörslusamningnum hafi verið sú áhættuminnsta sem í boði hafi verið hjá SPRON Verðbréfum. Þá telur stefndi ósannað að umræddir fjármunir hefðu staðið óhreyfðir inni á bankareikningum frá því í ársbyrjun 2006, ef ekki hefði komið til undirritunar fjárvörslusamningsins.

Stefndi gerir athugsemdir við vaxtaútreikning stefnanda. Stefndi mótmælir sérstaklega vaxtaútreikningum með vísan til þess að þeir eigi sér ekki lagastoð. Sé byggt á því að um skaðbótakröfu sé að ræða eigi lögum samkvæmt að reikna vexti frá þeim degi sem hið bótaskylda atvik, þ.e. hin meinta heimildarlausa ráðstöfun, hafi átt sér stað. Þá mótmælir hann vaxtatímabili í stefnu enda sé ekki samræmi á milli útreiknings á stefnufjárhæð og upphafstíma vaxta. Stefndi mótmælir enn fremur vaxtaútreikningum stefnanda sem vanreifuðum og ósönnuðum.

Um lagarök vísar stefndi til þess að skilyrðum almennu skaðabótareglunnar um saknæmi og ólögmæti sé ekki fullnægt né heldur skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Kröfu um málskostnað styður stefndi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er um það deilt hvort stefndi hafi haft umboð til þess að undirrita fyrir hönd föður síns, C, fjárvörslusamning við SPRON Verðbréf hf. hinn 19 janúar 2006.

Stefndi ber að hann og faðir hans hafi í sameiningu tekið ákvörðun um umrædda fjárfestingu og hafi farið saman að undirrita fjárvörslusamninginn í starfsstöð SPRON Verðbréfa hf. Faðir hans hafi ekki verið með gleraugu sín á sér og því óskað þess að stefndi undirritaði samninginn fyrir hans hönd. Starfsmaður SPRON Verðbréfa hf., D-kvk-nf B-kvk-nf A-kvk-nf, hafi áður en til þess kom kannað hvort gilt umboð til þess lægi fyrir. Umræddur starfsmaður gat í skýrslu sinni fyrir dómi ekki staðfest hvort stefndi og faðir hans hefðu komið saman til að undirrita samninginn. Hún staðfesti hins vegar að þeir hefðu komið á hennar fund og rætt um þennan fjárfestingarmöguleika en C hefði verið ósáttur við þá vexti sem í boði voru á innlánsreikningum hans hjá SPRON. D-kvk-nf B-kvk-nf kvaðst hafa séð í fjármálakerfi sparisjóðsins að stefndi hefði umboð frá C. Hún hefði hringt í útbúið, þar sem C var með viðskipti, til að grennslast fyrir um hvort umboðið næði til undirritunar fjárvörslusamningsins og hafi henni verið sagt að svo væri. Hún staðfesti að áritun á skjal, sem ber yfirskriftina Fjárfestingastefna 3 og er hluti af fjárvörslusamningum, þar sem fram kemur að stefndi sé með „umboð skv. RB“ væri frá henni kominn. D-kvk-nf B-kvk-nf tók sérstaklega fram að henni væri þetta minnistætt þar sem þetta hefði verið í eina skiptið í starfi hennar hjá SPRON Verðbréfum hf. sem hún hefði þurft að kanna hvort fyrir lægi umboð en það hefði verið daglegt brauð í fyrra starfi hennar sem þjónustufulltrúi SPRON. Fyrir liggur í málinu að stefndi hafði áður ráðstafa greiðslum út af bankareikningum föður síns hjá SPRON og styður það að umboð hafi legið fyrir þegar fjárvörslusamningurinn var undirritaður þótt það finnst ekki í vörslum sparisjóðsins. Með hliðsjón af þessu verður að telja að stefndi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að hann hefði fullgilt umboð til þess að undirrita fjárvörslusamninginn fyrir hönd föður síns.

Við úrlausn málsins verður enn fremur að líta til þess að C fékk í samræmi við 2. mgr. 7. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti sent tvisvar á ári yfirlit yfir viðskipti sín hjá SPRON Verðbréfum ehf. Þá fékk hann send yfirlit yfir innlánsreikninga sína hjá SPRON þar sem komu úttektir á umæddum 40.000.000 kr. Jafnframt hefðu skattframtöl hans átt að bera merki um umrædd viðskipti. Málsaðilar, sem og systir þeirra D, báru fyrir dóminum að faðir þeirra, sem á árum áður rak útgerðarfyrirtæki, hefði ávallt fylgst vel með fjármálum sínum. Verður því að telja sennilegt að hann hafi kynnt sér framangreind yfirlit er hann fékk þau í hendur og jafnframt að hann hefði gert athugsemdir við SPRON teldi hann sig ekki bundinn af umræddum viðskiptum.

Af öllu framangreindu leiðir að leggja verður til grundvallar að undirritun stefnda f.h. C á fjárvörslusamninginn við SPRON Verðabréf ehf. hinn 19. janúar 2006, ásamt fylgiskjölum, hafi verið með fullu samþykki C, ef ekki samhliða þá eftir á með athafnaleysi hans. Ber því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um skaðabætur.

Með hliðsjón af þessum úrslitum málsins ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 627.500 kr. þar með talinn virðisaukaskattur.

K-kvk-nf S-kvk-nf settur héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, B, er sýknaður af kröfum stefnanda, A, í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 627.500 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf S-kvk-nf