E-1286/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 26. október sl., var höfðað af A, [...], [...], gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., [...], [...], með stefnu birtri 12. apríl 2017.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 6.611.418 krónur með 4,5% vöxtum af 849.590 krónum frá 20. febrúar 2014 til 20. ágúst 2014, en af 6.611.418 krónum frá þeim degi til 12. nóvember 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda 1. nóvember 2015 að fjárhæð 4.088.504 krónur.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, samkvæmt málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins. Bent er á að stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati réttarins en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Dómari tók við meðferð málsins 1. september sl. en hafði fram að þeim tíma ekki haft afskipti af meðferð þess.

Málsatvik

Stefnandi varð fyrir vinnuslysi 20. febrúar 2014 við vinnu sína um borð í [...]. Kastaðist stefnandi utan í tromlugálga þegar veltingur kom á skipið og fékk þá högg á bak og var með mikla verki í baki í framhaldi af því. Í upphafi var talið að um samfellsbrot væri að ræða í neðri hluta brjósthryggjar og síðar vægt samfall á 7. brjósthryggjarlið, en síðari rannsóknir staðfestu ekki brot.

Á slysdegi var vinnuveitandi stefnanda, [...], með í gildi slysatryggingu sjómanna hjá stefnda sem bætti líkamstjón vegna sjóvinnuslysa eftir reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. Ekki er ágreiningur milli aðila um grundvöll bótaskyldu og bótaskyldu stefnda.

Líkamstjón stefnanda vegna slyssins var metið í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, dagsettri 17. september 2015. Niðurstaða þeirra var eftirfarandi:

Tímabil tímabundins atvinnutjóns (óvinnufærni) samkvæmt 2. gr.: 100% frá 20. febrúar 2014 til 20. ágúst 2014.

Þjáningabætur samkvæmt 3. gr.: Veikur frá 20. febrúar 2014 til 20. ágúst 2014, ekkert rúmfastur.

Varanlegur miski samkvæmt 4. gr.: 5 stig.

Varanleg örorka samkvæmt 5. gr.: 8%.

Heilsufar telst hafa orðið stöðugt 20. ágúst 2014.

Í matsgerðinni kemur fram að stefnandi hafi einnig orðið fyrir slysi 1. febrúar 2007 þegar hann brotnaði á völubeini í hægri ökkla. Var hann þá metinn til 15% varanlegrar örorku og 15 stiga miska. Þá hefur stefnandi haft Perthes sjúkdóm sem veldur vaxtatruflun í mjaðmakúlu í vinstri mjöðm og fór hann í aðgerð vegna þess sem barn. Þá er hann með tveggja cm styttingu á vinstri ganglim. Er gert ráð fyrir að slitbreytingar þróist í vinstri mjöðm með tíð og tíma. Þá bar stefnandi á matsfundi um að vera með svipuð einkenni og áður frá ökkla.

Einnig kemur fram í matsgerðinni að stefnandi hafi að loknu grunnskólanámi 1998 verið eina önn í fjarnámi í [...]. Þá hafi stefnandi unnið ýmis almenn störf í gegnum tíðina og er tilgreint í stefnu að hann hafi unnið í fiskvinnslu, sem verkamaður hjá verktakafyrirtækjum, í sláturhúsi og við sjómennsku. Í matsgerðinni kemur fram að stefnandi hafi aðspurður um framtíðaráform sagt að hann treysti sér í störf þar sem hann þurfi ekki að standa eða sitja lengi og að hann eigi erfitt með störf þar sem hann þarf að beygja sig og bogra mikið sem og að lyfta þungu.

Með bréfi, dagsettu 12. október 2015, gerði stefnandi, á grundvelli framangreindrar matsgerðar, kröfu um greiðslu bóta vegna slyssins og krafðist þess að til grundvallar útreikningi bóta vegna varanlegrar örorku yrði byggt á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og að miðað yrði við meðaltekjur verkafólks á slysárinu, 2014, samkvæmt tölum Hagstofu Íslands.

Með tillögu að uppgjöri, dagsettu 4. nóvember 2015, hafnaði stefndi því að byggja uppgjörið á meðaltekjum verkafólks og beitti þess í stað 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 og tók mið af lágmarksfjárhæð laganna við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku. Í ljósi afstöðu stefnanda samþykkti hann tillögu stefnda að uppgjöri með sérstökum fyrirvara m.a. um „árslaunaviðmið við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku“ og voru stefnanda greiddar bætur í samræmi við það. Ágreiningsefni aðila í máli þessu er hvort við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku skuli miðað við meðalárslaun verkafólks eða lágmarksárslaun samkvæmt lögum nr. 50/1993.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku hans vegna slyssins beri að taka mið af 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 en ekki 2. mgr. sama ákvæðis. Beri því að miða við að árslaun til viðmiðunar í uppgjöri séu, að teknu tilliti til lánskjaravísitölu, 5.839.848 krónur í stað 3.052.500 króna, eins og tillaga stefnda gerir ráð fyrir. Þessu til stuðnings vísar stefnandi til eftirfarandi athugasemda við greinargerð sem fylgdu 6. gr. laga nr. 37/1999 en með ákvæðinu voru gerðar breytingar á 7. gr. laga nr. 50/1993:

Launatekjur liðinna ára eru hins vegar ekki góður mælikvarði ef breytingar höfðu orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Má nefna sem dæmi að tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris. Í slíkum tilvikum er eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður.

Stefnandi lauk grunnskólanámi og hafði að því loknu unnið við ýmis störf. Þegar hann slasaðist hafði hann starfað hjá [...] í um tvo mánuði og varð að hætta þar störfum vegna afleiðinga slyssins. Við mat á varanlegri örorku litu matsmenn til þess að stefnandi væri ómenntaður og hefði unnið almenn störf í gegnum tíðina, t.d. við fiskvinnslu, sem verkamaður hjá verktakafyrirtækjum, í sláturhúsi og við sjómennsku. Þá litu þeir til þess að taka yrði tillit til skerðingar á getu til að vinna erfiðari störf þar sem stefnandi hefði takmarkaða menntun og hefði auk þess unnið líkamlega krefjandi störf. Seinustu þrjú almanaksár fyrir slysdag starfaði stefnandi að hluta til við verkamannastörf en var mestan hluta þess tíma atvinnulaus. Þá var hann jafnframt í fæðingarorlofi á tímabilinu. Stefnandi telur, með vísan til framangreinds, að um óvenjulegar aðstæður hafi verið að ræða í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 seinustu þrjú almanaksár fyrir slysið og því beri að meta árslaun hans sérstaklega við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku enda gefi laun hans á tímabilinu ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Telur stefnandi rétt að miða við meðaltekjur verkafólks samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands á slysárinu og telur það vera í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar í sambærilegum málum. Stefnandi telur að meðaltekjur verkafólks gefi raunhæfa mynd af líklegum framtíðartekjum hans hefði ekki komið til slyssins. Þá sé þetta viðmið hóflegt þar sem á slysdegi hafi áform hans verið þau að starfa áfram við sjómennsku en meðallaun sjómanna séu töluvert hærri en meðallaun verkafólks.

Stefnandi byggir á því að það meginmarkmið skaðabótalaga að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir raunverulegt tjón sitt náist ekki í hans tilviki sé stuðst við lágmarksfjárhæð laga nr. 50/1993, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna.

Krafa stefnanda byggir á eftirfarandi útreikningi:

1. Bætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga

181 x (700 x (8536/3282)) 329.420 krónur

2. Bætur samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga

4.000.000 x (8536/3282) x 5% 520.170 krónur

3. Bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga

(447.000 x 12 x 1,08) x (487,4/483,5) =5.839.848

5.839.848 x 12,333 x 8% 6.611.418 krónur

Útreikningurinn tekur mið af matsgerð, dagsettri 17. september 2015, og er tekið mið af skaðabótalögum eins og þau voru á slysdegi. Krafa um þjáningarbætur byggir á 4. gr. laga nr. 50/1993 en stefnandi var metinn veikur í skilningi laganna frá 20. febrúar 2014 til 20. ágúst 2014, án rúmlegu. Fjárhæð bóta tekur mið af grunnfjárhæðinni, 700 krónum, uppfærðri miðað við lánskjaravísitölu í október 2015 sem var 8536 samkvæmt 15. gr. laganna. Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku byggir á 5.-7. gr. laganna. Varanleg örorka stefnanda var metin 8%. Stefnandi var 32 ára og 57 daga á stöðugleikatímapunkti sem var talinn vera 20. ágúst 2014 og stuðull hans því 12,333. Við ákvörðun árslauna miðar stefnandi við meðaltekjur verkafólks á slysárinu, 2014, samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands, þ.e. 447.000 krónur á mánuði. Þá er tekið tillit til 8% framlags vinnuveitanda til lífeyrissjóðs og árslaunin uppreiknuð miðað við launavísitölu á stöðugleikatímapunkti, sbr. 5. gr. laganna, en í ágúst 2014 var hún 487,4 en meðallaunavísitala ársins 2014 var 483,5. Þá er krafist 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. laganna vegna þjáningarbóta og bóta fyrir varanlegan miska frá 20. febrúar 2014 til 20 ágúst 2014, en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku samkvæmt 16. gr. laganna til 12. nóvember 2015, mánuði eftir dagsetningu kröfubréfs, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar kröfu stefnanda komi innborgun stefnda sem innt var af hendi 6. nóvember 2016 að fjárhæð 4.088.504 krónur.

Hvað varðar lagarök þá vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 2. mgr. 7. gr., laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og til 172 gr. siglingalaga nr. 34/1985 vegna slysatryggingar sjómanna. Varðandi vaxtakröfu vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. laga nr. 50/1993, hvað varðar dráttarvaxtakröfu til 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og um málskostnað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Bendir stefnandi á að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og beri honum nauðsyn til að tekið verði tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að með þegar uppgerðum bótum til stefnanda með uppgjöri frá 10. nóvember 2015 sé líkamstjón stefnanda vegna slyssins að fullu bætt og hann eigi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta úr hendi stefnda. Þessu til stuðnings bendir stefndi á að samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 gildi sú meginregla við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku að leggja skuli til grundvallar meðalvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið en þó ekki við lægri árslaun en tilgreint er í 3. mgr. 7. gr. laganna. Til að víkja megi frá þessari meginreglu þurfi skilyrði 2. mgr. 7. gr. laganna að vera uppfyllt, þ.e. að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi hjá tjónþola á þriggja ára viðmiðunartímabilinu sem leiði til þess að árslaun tjónþola á tímabilinu séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans og að annar mælikvarði sé réttari. Öll skilyrðin þurfi að vera uppfyllt og á tjónþola hvíli sönnunarbyrðin um að svo sé. Ósannað sé að þessi skilyrði séu uppfyllt og sé því ekki efni til annars en að miða við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. laganna eins og gert var við bótauppgjörið.

Samkvæmt framlögðum gögnum verði ekki annað ráðið en stefnandi hafi í gegnum tíðina unnið fremur stopult og tilfallandi við ýmis verkamannastörf og ekki fest sig við neitt sem varanlegt framtíðarstarf eða verið í óslitinni vinnu til langframa. Þá sé ósannað að stefnandi hafi ætlað að starfa áfram eða til frambúðar við sjómennsku.

Ljóst sé af fyrirliggjandi gögnum að síðustu þrjú árin fyrir slysið hafi stefnandi unnið mjög lítið og tilfallandi og ekkert bendi til þess að breyting hefði orðið á því á næstu árum þó að slysið hefði ekki orðið. Stefnandi var einhleypur og flutti á árinu 2011 til [...] þar sem lítið var um vinnu. Hann var fyrir slysið nokkuð skertur til líkamlegrar vinnu, með tveggja cm styttingu á vinstri ganglim og áverka á ökkla sem hafði verið metinn til 15% varanlegrar örorku. Þá hafði hann fengið Perthes sjúkdóm í mjaðmakúlu í vinstri mjöðm.

Verði ekki annað séð en það hafi verið lífstíll hjá stefnanda gegnum árin að vinna takmarkað og tilfallandi og hafi það ekki verið óvenjulegar aðstæður hjá honum síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið að vinna stopult og þiggja atvinnuleysisbætur mestan hluta þess tímabils. Þá hafi hann verið þrjá mánuði af tímabilinu í fæðingarorlofi. Ekkert bendi heldur til þess að hann hafi verið kominn í framtíðarstarf hjá [...] þegar hann slasaðist. Hann hafði áður unnið þar tímabundið í tilfallandi störfum.

Þá bendir stefndi á að ekki verði séð af gögnum að stefnandi hafi í gegnum árin aflað vinnutekna sem svara meðalárslaunum verkafólks og getur það því ekki talist réttur eða raunhæfur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans. Einnig sé ósannað að hann myndi í framtíðinni afla tekna sem svara meðalárslaunum verkafólks þó að slysið hefði ekki orðið. Telur stefndi því að ekki séu efni til annars en að miða við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 við útreikning örorkubótanna til stefnanda eins og gert var við bótauppgjörið og beri því að sýkna stefnda. Hann hafi þegar fengið fullar bætur í skilningi skaðabótalaga og skaðabótaréttarins.

Stefndi byggir varakröfu sína á því að verði sýnt fram á að önnur árslaunaviðmið séu réttari en lágmarkslaun skaðabótalaga þó að krafan nái ekki meðalárslaunum verkafólks þá beri að lækka stefnukröfur sem nemur þeim kröfuliðum sem greiddir voru ásamt vöxtum og kostnaði við bótauppgjörið 10. nóvember 2015 og hafna öllum vöxtum og dráttarvöxtum af þeim. Þá sé upphafstíma dráttarvaxta að öðru leyti andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísar stefndi til 1., 2. og 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins um sönnum í líkamstjónamálum.

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi hlaut varanlegt líkamstjón þegar hann varð fyrir vinnuslysi um borð í [...], 20. febrúar 2014. Óumdeilt er að stefndi ber ábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir.

Samkvæmt framlagðri matsgerð R-kk-ef J-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem málsaðilar stóðu saman að, varð það niðurstaðan að stefnandi hafi við slysið orðið fyrir 8% varanlegri örorku auk þess sem varanlegur miski var metinn til 5 stiga. Stefndi greiddi stefnanda bætur, 10. nóvember 2015, á grundvelli matsgerðarinnar. Voru bætur vegna varanlegrar örorku byggðar á lágmarkslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi veitti bótunum viðtöku meðal annars með fyrirvara varðandi árslaunaviðmið við útreikning örorkubótanna.

Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 er mælt fyrir um að þegar tjón vegna varanlegrar örorku sé metið skuli líta til þeirra kosta sem tjónþoli eigi til að afla sér tekna með vinnu sem sanngjarnt sé að ætlast til að hann starfi við.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna er meginreglan að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku skuli meðalatvinnutekjur tjónþola, að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrisjóðs, þrjú síðustu almanaksár fyrir slysdag, lagðar til grundvallar árslaunaviðmiði. Hafi tjónþoli ekki haft fastar tekjur næstliðin þrjú ár fyrir slysdag kann þetta viðmið fyrir framtíðartekjur hans að reynast óeðlilegt. Með reglu 2. mgr. 7. gr. laganna, er komið til móts við þær aðstæður en samkvæmt því ákvæði er skylt að meta árslaun sérstaklega séu aðstæður tjónþola óvenjulegar og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans en þær tekjur sem hann hafði síðustu þrjú ár fyrir slysdag. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að framangreind skilyrði séu til staðar. Þá er í 3. mgr. 7. gr. laganna ákvæði um lágmarkslaunaviðmið við ákvörðun örorkubóta.

Stefnandi byggir á því að aðstæður hans hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. síðustu þrjú ár fyrir slysdag og því beri að meta árslaun hans sérstaklega. Árið 2011 hafi hann flutt á [...] þar sem lítið var um vinnu. Þegar slysið varð hafi hann nýlega hafið störf hjá [...] og hafi vegna afleiðinga slyssins orðið að hætta þar störfum. Síðustu þrjú árin fyrir slysið hafi hann að mestu unnið verkamannastörf auk þess að vera atvinnulaus og í fæðingarorlofi á tímabili. Þá hafi matsmenn litið til þess í mati sínu að hann sé ómenntaður og vegna slyssins sé geta hans til að vinna erfiðari störf, eins og hann hafi áður gert, takmörkuð.

Samkvæmt greinargerð sem fylgdi frumvarpi er breytti ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 er lögð áhersla á það að launatekjur liðinna ára séu ekki góður mælikvarði ef breytingar hafa orðið á högum tjónþola áður en slysið varð eða fullyrða má að slíkar breytingar hafi staðið fyrir dyrum. Stefnandi var 32 ára að aldri þegar slysið varð. Engin gögn liggja fyrir um það hvort og þá hvaða störf stefnandi hefur unnið eftir slysið en fyrir liggja gögn um tekjur stefnanda frá árinu 2007 til 2014. Af þeim má ráða að stefnandi hefur starfað stopult á þessu tímabili. Þess á milli hefur hann verið atvinnulaus og í byrjun ársins 2011 var hann í þrjá mánuði í fæðingarorlofi. Af framlögðum gögnum fæst ekki séð að breytingar, hvað þetta varðar, hafi verið orðnar eða yfirvofandi þegar slysið varð heldur virðist þetta hafa verið nokkuð viðvarandi ástand hjá stefnanda á árunum 2007 til 2014. Eina undantekningin frá þess eru árin 2008 til 2010 þegar stefnandi starfaði samfleytt hjá [...] í um tvö ár. Stefnandi hafði, þegar slysið varð, unnið í um tvo mánuði hjá [...] en framlögð gögn benda til þess að hann hafi í nokkur skipti unnið í svipaðan tíma hjá öðrum fyrirtækjum og einnig áður hjá [...]. Þá er til þess að líta að launatekjur stefnanda síðustu þrjú almanaksár fyrir slysið náðu ekki lágmarksviðmiði skaðabótalaga. Verður, á grundvelli framangreinds, að telja að um viðvarandi ástand hafi verið að ræða hjá stefnanda síðustu þrjú árin fyrir slysið hvað varðar takmarkaða

atvinnuþátttöku hans.

Að framangreindu virtu verður ekki talið sannað að aðstæður stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið hafi verið svo óvenjulegar þannig að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Þá gefa framlögð gögn ekki vísbendingu um að aðstæður stefnanda á því tímabili hafi leitt til þess að árslaun hans á sama tímabili sé ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur. Verður því ekki fallist á að efni séu til að beita ákvæði 2. mgr. 7. gr. þegar metin eru árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku en eðlilegt sé með vísan til ofangreinds að miða útreikning við lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna. Óumdeilt er að við uppgjör á bótum til stefnanda vegna varanlegrar örorku var miðað við síðastgreint lagaákvæði. Því verður ekki annað séð en að stefnandi hafi nú þegar fengið tjón sitt vegna varanlegrar örorku að fullu bætt og verður krafa stefnda um sýknu tekin til greina.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar, samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 21. febrúar 2017. Allur málskostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem telst hæfilega ákveðin 1.100.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið V-kvk-nf H-kvk-nf hdl. og af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf Á-kk-nf hrl.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda A.

Málskostaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, V-kvk-ef H-kvk-ef hdl., 1.100.000 krónur.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf