E-4922/2013

Mál þetta sem dómtekið var 9. maí 2014 var höfðað 27. nóvember 2013 af hálfu A á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, til viðurkenningar á skaðabótaskyldu og greiðslu málskostnaðar.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að viðurkennd verði bótaskylda stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. á grundvelli slysatryggingar sjómanna, samkvæmt slysatryggingarsamningi stefnda við útgerðafélag Brimness RE-27, vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir um borð í Brimnesi RE-27 þann 3. ágúst 2012.

Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál samkvæmt málskostnaðaryfirliti og krefst þess að tillit verði tekið til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Dómkröfur stefnda eru þær að sýknað verði af kröfum stefnanda og málskostnaður dæmdur stefnda til handa að mati dómsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi var háseti á ms. Brimnesi RE 27, sem vátryggt var hjá stefnda, í ágúst 2012. Skipið var þá í veiðiferð á Íslandsmiðum. Þann 3. ágúst 2012 hafði stefnandi nýlokið vakt sinni og var kominn í koju og sofnaður, en vaknaði um klukkan 05:30 við það að hann beit sig illa í kinn, þannig að úr blæddi. Stefnandi fann að honum leið einkennilega, hann klæddi sig eftir að hafa farið á salernið vegna bitsins og fór fram á gang til þess að láta vita af því að ástand hans væri skrýtið og að hann væri með seyðing í höfðinu. Hann fór niður tvo bratta stiga og gekk inn á millidekk. Þegar hann var kominn inn um dyr þar missti hann jafnvægið, féll fram fyrir sig og lenti með hægri öxlina á sveif á fremri hausara sem þar var og er hluti af vélbúnaði skipsins til vinnslunnar.

Sjónarvottur að atvikinu var skipsfélagi stefnanda, B, sem kom honum strax til aðstoðar. Farið var með stefnanda upp í borðsal skipsins og skipstjóri, D, kallaður til. Hann ræddi við stefnanda, skoðaði hann og færði upplýsingar í dagbók skipsins. Þar kemur m.a. fram að stefnandi hafi borið sig mjög illa, virst frekar ruglaður og munað illa hvað hefði gerst. Ekki sáust áverkar á stefnanda, en hann kvartaði um verk í hægri öxl. Stefnandi hafi verið mjög þvoglumæltur og erfitt hafi verið að ná sambandi við hann. Tilkynning um atvikið, samhljóða dagbókarfærslunni, sem var undirrituð af skipstjóra f.h. útgerðarinnar 13. ágúst 2012 og af stefnanda 5. september s.á., var send til Sjúkratrygginga Íslands.

Um kl. 06:00 um morguninn var haft samband við Landhelgisgæsluna og gerð grein fyrir ástandinu. Ákveðið var í samráði við vakthafandi lækni að senda þyrlu á vettvang og voru veiðarfæri umsvifalaust hífð upp og haldið til móts við þyrluna. Þyrlan kom á vettvang um kl 08:10. Vel gekk að ná stefnanda um borð í þyrluna og var hún lögð af stað til Reykjavíkur um kl 08:35. Stefnandi var fluttur á bráðamóttöku Landspítala í Fossvogi. Við rannsókn þar fannst fyrirferð við heila framan til vinstra megin og við sýnatöku kom í ljós að um var að ræða illkynja æxli.

Í aðgerð sem framkvæmd var af sérfræðingi í heila- og taugaskurðlækningum 16. ágúst 2012 var stærstur hluti meinsemdarinnar fjarlægður og stefnandi síðan settur í hefðbundna framhaldsmeðferð á krabbameinsdeild LSH í geisla- og lyfjameðferð. Stefnandi var einnig settur í flogaveikismeðferð, samkvæmt upplýsingum aðgerðarlæknis til Sjúkratrygginga Íslands 31 október 2012. Þar kemur m.a. fram sú skoðun læknisins að líklegast væri að stefnandi hefði í umrætt sinn fengið flogakast í svefni vegna ertingar frá fyrirferðinni við heilann og bitið sig í kinnina og enn fremur að líklegt væri að skert skynjun hans á umhverfinu og skert viðbragð vegna flogakastsins hafi leitt til fallsins og þeirra áverka sem af því hlutust.

Stefnandi meiddist á hægri öxl í fallinu. Samkvæmt læknabréfi 3. ágúst 2012 var stefnandi auk heilaæxlisins greindur með liðhlaup á hægri öxl við komuna á slysadeild LSH. Stefnandi leitaði vegna axlarinnar til bæklunarskurðlæknis 28. desember 2012, sem sendi hann í segulómskoðun af öxlinni og í ljós komu áverkar vegna liðhlaupsins í öxlinni, sem raktir voru til fallsins. Bæklunarlæknirinn gerði aðgerð á öxlinni 16. maí 2013, sem tæknilega tókst vel og sömuleiðis eftirmeðferð. Í vottorði læknisins 9. júlí 2013 kemur m.a. fram að þó að á þeim tíma sé ekki tímabært að meta árangur aðgerðarinnar telji hann ljóst að stefnandi muni ekki starfa sem sjómaður í framtíðinni.

Með bréfi 14. febrúar 2013 fór lögmaður stefnanda þess á leit við stefnda, vátryggjanda ms. Brimness RE 27, að viðurkenndur yrði bótaréttur stefnanda úr slysatryggingu skipsins vegna slyssins, þ.e. axlarmeiðslanna.

Stefndi hafnaði því með bréfi 1. mars 2013. Þar kom m.a. fram að með vísan til atburðarásarinnar fyrir fallið sem orsakaði axlarmeiðslin væri ljóst að atvikið félli ekki undir skilmála slysatryggingarinnar, einkum lið 2.3 eða skilyrðið um að með orðinu slys í skilmálunum væri átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð, sem sannanlega gerðist án vilja tjónþola og að mati stefnda hafi sú ekki verið raunin í þessu tilviki, þar sem ástand stefnanda vegna heilaæxlisins gæti ekki talist skyndilegur utanaðkomandi atburður. Vísað var m.a. til fyrrnefnds álits aðgerðarlæknis frá 31. október 2012, þar sem fram kemur að líklegasta orsök falls stefnanda væri sú að hann hefði fengið flogakast vegna æxlisins í heilanum og að skert skynjun stefnanda á umhverfinu og skert viðbragð vegna þess hafi leitt til fallsins og þeirra áverka sem af því hlutust.

Stefnandi vill ekki sætta sig við þau málalok. Í stefnu kemur fram að stefnandi telji að hann hafi haft ágætt jafnvægi áður en hann féll við, en hafi haft vægan höfuðverk og fundist líðan sín öðruvísi en venjulega. Stefnandi telji það ekki vera staðreynd að fall hans hafi stafað af annarlegu ástandi hans eins og tryggingarfélag útgerðarinnar vilji gefa sér, heldur hafi verið um borð lítils háttar veltingur, sem og að einhver fiskúrgangur hafi verið á gólfinu. Þá sé einnig nokkuð hár þröskuldur þegar stigið er inn á millidekk og stefnanda finnist eins og hann hafi runnið er hann var að stíga yfir þröskuldinn. Stefnandi telur ástand sitt hafa verið líkt því þegar hann er þreyttur eða syfjaður.

Ágreiningur aðila í málinu snýst því um það hvort fall stefnanda falli undir slysahugtak tryggingarskilmálanna.

Stefnandi kom fyrir dóm og gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins og vitni báru skipstjóri skipsins og skipsfélagi stefnanda sem var sjónarvottur að falli hans.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telji að ekki sé ljóst að fall hans um borð í skipinu Brimnesi megi rekja til ástands vegna heilaæxlis. Ljóst megi vera að aðstæður um borð, hálka og fyrirstaða í gangvegi gæti allt eins haft þau áhrif að hann hafi fallið fram fyrir sig. Stefnandi hafi gengist undir aðgerð vegna krabbameins í höfði og lyfjameðferð í kjölfarið. Það sé þó svo, að hafi stefnandi betur í baráttunni við krabbameinið sé ljóst að hann hafi orðið fyrir varanlegum áverka í kjölfar vinnuslyss á sjó sem hann telji sig eiga rétt á bótum fyrir með vísan til gildandi kjarasamnings. Stefnandi hafi slasast illa við fallið og hafi varanlega áverka á hægri öxl vegna slyssins. Hann hafi skipstjórnarréttindi sem tæpast muni nýtast honum þar sem stefnandi sé ófær til allra almennra starfa á sjó.

Stefnandi byggi dómkröfu sína aðallega á sérstökum tryggingarsamningi Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og útgerðarinnar, svokallaðri sjómannatryggingu (slysatryggingu sjómanna, samkvæmt kjarasamningi 16. maí 2001), er byggist á úrskurði gerðardóms, samkvæmt 2. grein laga nr. 34/2001, frá 30. júní 2001. Byggist krafan því ekki eingöngu á því að útgerðin hafi sýnt af sér sök og sé skaðabótaskyld gagnvart stefnanda heldur á því að um sé að ræða slys, sem hið stefnda tryggingarfélag hafi skuldbundið sig til að bæta á grundvelli 172. greinar siglingalaga, nr. 34/1985, og ákvæðum almennra kjarasamninga sjómanna, sbr. þann tryggingarsamning sem í gildi sé samkvæmt gerðardómsúrskurðinum.

Stefnandi byggi á því að í einu og öllu verði að fara eftir ákvæðum kjarasamningsins og fyrrnefndum úrskurði gerðardóms. Útgerðin skuli tryggja hvern þann mann, sem samningur nái til og slasist um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga. Bætur úr vátryggingunni skuli ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga, nr. 50/1993, leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Með vísun til samningalaga, nr. 7/1936 verði að túlka ákvæði úrskurðarins og vátryggingarsamninginn (skilmála tryggingarinnar) stefnanda í vil að þessu leyti.

Mál þetta sé rekið sem viðurkenningarmál á grundvelli vottorðs aðgerðarlæknis 9. júlí 2013 sem meti stefnanda óvinnufæran til sjós og staðfesti þar með varanlegan miska og örorku vegna slyssins. Vísað sé til. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi byggi á því að hann hafi orðið fyrir umtalsverðri skerðingu á líkamlegri getu og sé læknisfræðileg örorka hans (miski) verulega mikil. Byggi stefnandi á því að hann hafi af því lögvarða hagsmuni að stefna félaginu til viðurkenningar á viðkomandi réttindum.

Samkvæmt upplifun stefnanda sé málið þannig vaxið að hann hafi fallið vegna aðstæðna um borð í viðkomandi fiskiskipi. Þó svo að ástand hans hafi verið öðruvísi en flesta daga hafi það ekki verið orsök þess að stefnandi hafi fallið umrætt sinn. Fyrir því liggi einfaldlega engin vissa eða sönnun.

Stefnandi byggi aðallega á því að skera verði úr um hvort fall hans hafi eingöngu verið af völdum sjúkdóms hans ellegar hvort aðrir þættir hafi haft þar áhrif. Stefnandi telji sig hafa verið fullfæran um að ganga og tala þegar hann hafi lent í slysinu. Hann telji meðvitund sína hafa versnað mikið við fallið og höfuðverk aukist mikið. Byggi stefnandi á því að ef aðrir þættir hafi haft þar áhrif verði að viðurkenna dómkröfur stefnanda.

Ekkert annað liggi fyrir í málinu en að atburðurinn hafi verið slys, með vísan til skilgreiningar á slysahugtakinu, að um sé að ræða skyndilegan utanaðkomandi atburð sem valdi meiðslum á líkama skipverja og gerist án vilja hans.

Horfa verði til tilgangs og markmiða þeirra laga sem viðkomandi kjarasamningsákvæði hafi stuðning sinn í. Ljóst megi vera að tryggja eigi skipverja og bæta þeim tjón samkvæmt skaðabótalögum burt séð frá því hvort um sök vinnuveitanda sé að ræða. Helgist framkvæmdin af því að aðstæður til sjós séu með allt öðrum hætti en á öðrum vinnustöðum, oft sé um að ræða velting á skipi og þrönga, oft dimma, ganga þar sem hlutir séu geymdir. Einnig kunni að vera sleipt af völdum bleytu, slors, raka eða annarra efna með þá eiginleika að skapa hálku. Þá sé aðstaða skipverja verri en annarra til að afla sönnunar á slysaatvikum þar sem staða skipa sé oftar en ekki þannig að þau séu fjarri höfnum og landi og því óhægt um vik að fá rannsókn á slysaatvikum. Hljóti þessi atriði ásamt öðrum atriðum að gera það að verkum að í þessu tilfelli verði að horfa til annarra þátta en eingöngu mögulegs líkamlegs ástands stefnanda. Verði einnig að horfa til aðstæðna um borði í skipinu og fiskiskipum almennt þegar örsök slyssins sé metin.

Byggi stefnandi á því að hann hafi, þegar hann hafi fallið, ekki fengið flog eða aðsvif, honum hafi einfaldlega liðið eins og hann væri syfjaður eða þreyttur og hafi jafnvægi hans verið með ágætum. Verði af þeim sökum að viðurkenna dómkröfur hans.

Slysið hafi ekki verið tilkynnt til rannsóknarnefndar sjóslysa, því beri útgerðin alla sönnunarbyrði í málinu hvað varði þá óvissu um atvik sem kunni að koma fram.

Til vara, verði ekki fallist á ofangreindar málsástæður, byggi stefnandi á því að ákvæði 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og viðkomandi kjarasamningsákvæði tryggi hann, þó svo að viðkomandi slysatburð sé frekar að rekja til ástands stefnanda vegna heilaæxlisins. Rök stefnanda fyrir því séu þau að gerist slíkur slysaatburður um borð í skipi eigi viðkomandi einstaklingur að vera tryggður með fullnægjandi hætti hvort sem atvikið megi rekja til starfa hans eða annarra orsaka eins og veikinda stefnanda, líkt og stefndi byggi á í höfnunarbréfi sínu. Vísi stefnandi þar til orðalags viðkomandi kjarasamningsákvæðis. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins sé nægjanlegt að tjónþoli slasist um borð eða í beinum tengslum við vinnu við rekstur skipsins.

Þá vilji stefnandi byggja á því að sé talið að ástand hans hafi verið til þess fallið að hann myndi detta og slasa sig verði að taka mið af aðstæðum um borð og tilgangi viðkomandi laga og kjarasamningsákvæða. Ljóst sé að viðkomandi slysatrygging sjómanna eigi að tryggja þá um borð óháð því hvort aðstæður hafi verið bagalegar eða sök liggi hjá vinnuveitanda. Byggi stefnandi á því að gefa verði sér það að hefði hann verið í landi hefði hann getað kallað á annað heimilisfólk eða jafnvel teygt sig í síma og hringt á aðstoð vegna ástands síns. Þar sem stefnandi hafi verið staddur úti á ballarhafi hafi hann orðið að reyna að gera vart við sig. Gangi hann í því skyni töluverða leið. Samkvæmt framburði hans hafi einhver hálka verið á gangi við þröskuldinn inn á millidekk, honum hafi fundist hann hrasa þar með þeim afleiðingum að hann falli fram fyrir sig og reki öxlina í sveif á hausara.

Byggi stefnandi á því til vara að samkvæmt orðalagi viðkomandi ákvæðis sé nægjanlegt að hann sé um borð í skipi og slasist til að eiga rétt úr viðkomandi tryggingu. Ekki skipti máli þótt orsökin sé eingöngu vegna innri einkenna hans.

Stefnandi skírskoti til þeirra lagaákvæða sem hér hafi verið rakin. Einnig vísi hann til vátryggingarsamningalaga um slysatryggingar og hópvátryggingar, sem og til 171. og 172. greinar siglingalaga, til sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Varðandi viðurkenningarkröfu sé vísað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og 130. gr. sömu laga varðandi málskostnað.

Málástæður og lagarök stefnda

Óumdeilt sé að þann 3. ágúst 2012 hafi verið í gildi áhafnartrygging, þar með talin slysatrygging sjómanna, vegna skipverja ms. Brimness RE 27 hjá stefnda og að stefnandi hafi verið skipverji á skipinu í umrætt sinn.

Ágreiningurinn snúist um það hvort hægt sé að fallast á það að meiðsl þau er stefnandi hafi orðið fyrir á hægri öxlinni þann dag hafi orsakast á þann veg að það falli undir fyrrnefnda slysatryggingu sjómanna. Stefnandi telji að svo sé og vísi því til stuðnings til 172. gr. siglingalaga, almennra kjarasamninga sjómanna og skilmála þeirra er um trygginguna hafi gilt.

Stefnandi mæli því ekki í mót að ástand hans hafi verið öðruvísi en gengur og gerist þegar hann falli á öxlina í umrætt sinn, en hins vegar geti einnig verið að aðrir þættir hafi þar komið við sögu, svo sem veltingur skipsins, þröngir dimmir gangar, hugsanleg hálka og fleira sem stefnandi nefni í málatilbúnaði sínum sem mögulegar orsakir fallsins og af því verði stefndi að bera hallann. Um það sé ekki að ræða að mati stefnda.

Ekkert af þessu skipti máli geti tjónþoli ekki sýnt fram á að orsakir þeirra meiðsla er hann kunni að hafa orðið fyrir við tilteknar aðstæður falli undir slysahugtakið eins og það hafi verið túlkað í íslenskum rétti.

Í málatilbúnaði stefnanda í stefnu komi fram að hann byggi dómkröfu sína aðallega á sérstökum tryggingarsamningi milli stefnda og útgerðar og eiganda skipsins, Brims hf. Þessi nálgun stefnanda sé rétt og af henni leiði að leggja verði skilmála tryggingarinnar til grundvallar lögskiptum aðila að þessu leyti. Þeir liggi frammi í máli þessu og þar sé hugtakið slys sérstaklega skilgreint, þar segi í gr. 2.3:

„Með orðinu slys er átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist sannanlega án vilja hans.“

Þetta sé sú skilgreining sem almennt sé talin gilda í íslenskum rétti um hugtakið slys og sé í fullu samræmi við kenningar fræðimanna og dómapraksis virðulegs Hæstaréttar um þetta álitaefni.

Stefndi telji að með vísan til fyrirliggjandi læknisfræðilegra gagna, sé það hafið yfir skynsamlegan vafa, eða með öðrum orðum sannað, að orsök þess að stefnandi hafi fallið í umrætt sinn sé heilsufarslegt ástand hans sem rekja megi til flogakastsins, sem hann hafi fengið vegna illkynja æxlis í heila. Það geti aldrei talist vera utanaðkomandi atburður í skilningi skilmálanna og falli því utan gildissviðs tryggingarinnar. Því verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Ljóst sé að stefndi sé ekki einn um þessa skoðun heldur hafi verið komist að sömu niðurstöðu við afgreiðslu málsins hjá Sjúkratryggingum Íslands, sbr. bréf stofnunarinnar til útgerðarfélags Brimness RE 27, Brims hf., 19. nóvember 2012. Þar sé reyndar vísað til 1. mgr. 27. gr. almannatryggingalaga, en orðalag þar sé hið sama og í gr. 2.3 í skilmálum stefnda nr. 781.

Hvað sönnunaraðstöðuna að þessu leyti varði þá ítreki stefndi að það sé hafið yfir skynsamlegan vafa að orsök falls stefnanda þann 3. ágúst 2012 hafi verið heilsufarslegt ástand hans vegna heilaæxlis sem valdið hafi flogakasti og full sönnun um orsakasamband hvað það varði liggi því fyrir. Af því leiði að ekki þurfi að velta fyrir sér vangaveltum stefnanda um að aðrir þættir, sem snúi að útgerðinni, kunni e.t.v. að hafa haft hér áhrif. Um slíkt sé ekki að ræða enda engin skynsamleg rök sem styðji þá niðurstöðu.

Því sé mótmælt að hér skipti máli að atvikið hafi ekki verið tilkynnt rannsóknarnefnd sjóslysa, enda verði ekki séð hverju það hefði breytt varðandi sönnunarfærslu í málinu, þar sem atburðarásin liggi fyrir og sé óumdeild að því er best verði séð. Viðbrögð skipstjóra og áhafnar hafi verið hárrétt og ekkert aðfinnsluvert í því ferli. Tilkynning til Sjúkratrygginga Íslands, sem hafi verið unnin upp úr dagbók skipsins, sé dagsett 13. ágúst 2012 eða 10 dögum eftir atvikið, en þar sé tildrögum nákvæmlega lýst.

Þá sé því hafnað að tilvísun stefnanda í samningalög skipti máli við úrlausn þess ágreinings sem hér sé uppi og sé hún á misskilningi byggð. Sama gildi um tilvísun stefnanda í kjarasamning útgerðarmanna og sjómanna og bent á að stefndi sé ekki aðili að þeim samningi og því sé hann félaginu óviðkomandi. Jafnvel þótt tilvísun í samninginn kynni að vera rétt skipti það ekki máli hér við úrlausn ágreinings aðila.

Það sé vátryggingarsamningurinn milli útgerðar ms. Brimness RE 27, Brims hf., og stefnda, sem skilmálar 781 séu hluti af, sem hljóti að liggja til grundvallar í lögskiptum aðila máls þessa og ekki annað. Af þessu leiði jafnframt að hafna verði varamálsástæðu stefnanda sem vísi til orðalags umrædds kjarasamnings.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvort fall stefnanda um borð í Brimnesi RE-27 3. ágúst 2012 teljist vera slys sem bótaskylt sé úr vátryggingu útgerðar skipsins hjá stefnda.

Í grein 2.3 í vátryggingarskilmálum stefnda og útgerðarinnar segir að með orðinu „slys“ sé átt við skyndilegan utanaðkomandi atburð sem veldur meiðslum á líkama vátryggðs og gerist sannanlega án vilja hans. Stefndi byggir á því að túlka beri þessa skilgreiningu á hugtakinu slys með þeim hætti að fall, sem verður vegna svimakasts, sjúkdóms eða annars slíks innra ástands í líkama þess sem fellur, teljist ekki til slyss sem falli undir skilmálana. Styðst slík túlkun m.a. við dóma Hæstaréttar, t.d. í málum nr. 472/2011 og nr. 412/2011, og skrif norrænna fræðimanna. Stefnandi hefur ekki andmælt því að slysahugtak skilmálanna beri að túlka með þessum hætti.

Stefnandi byggir á hinn bóginn á því að fallið kunni að hafa stafað af einhverju öðru en innra ástandi hans, svo sem hálku eða veltingi skipsins, og að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að sú hafi ekki verið raunin.

Stefnandi kom fyrir dóm og lýsti atvikum í öllum meginatriðum með sama hætti og þeim er lýst í dagbók skipsins 3. október 2012 og gerð er grein fyrir í kafla um málavexti hér að framan. Sú lýsing var tekin upp í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands, sem stefnandi undirritaði sjálfur 5. september 2012, en skipstjórinn 13. ágúst s.á. Skipstjórinn, sem ritaði þá lýsingu, kom fyrir dóminn og staðfesti að hann hefði stuðst við frásögn stefnanda og skipsfélaga hans um það sem hann var ekki vitni að sjálfur, þ.e. aðdraganda og fallsins sjálfs. Skipsfélagi stefnanda, sem var vitni að fallinu, kom fyrir dóm og lýsti atvikum í meginatriðum með sama hætti og stefnandi. Stefnandi hafi birst í dyrum vinnslusalar, staðið þar um stund og þegar skipsfélaginn hafi verið að því kominn að slökkva á færibandinu og ganga á móti honum hafi stefnandi stigið yfir þröskuldinn og fallið niður. Hann hafi verið eins og liðið lík og ekki með meðvitund þegar hann dröslaði honum upp á pallana, en svo hafi hann rankað við sér fljótlega eftir það og fleiri skipverjar komið að. Vitnið taldi að stefnandi hefði rekið höfuðið í og rotast. Vitnið hafi ekki séð neina áverka á honum eða kannað það sérstaklega, en þeir hafi farið með hann beint í matsalinn þangað sem skipstjórinn kom. Í skipsdagbók kemur fram að engin útvortis meiðsl hafi verið sjáanleg en stefnandi hafi kvartað undan verk í öxl.

Í gögnum úr sjúkraskrá stefnanda, sem hann hefur lagt fram í málinu, er hinum alvarlega sjúkdómi hans, meðferð og ástandi rækilega lýst. Í sjúkraskrárgögnunum er víða vísað til þeirra atvika sem urðu 3. ágúst 2012. Í vottorði frá þyrluvakt lækna segir Útkall vegna ruglástands. Nokkurra klukkustunda saga og fall í kjölfarið á hæ. öxl. Í læknabréfi bráðalækninga Landspítala sama dag segir Skipsfélagar hans tóku eftir því í nótt að hann var ekki með sjálfum sér, var eitthvað ruglaður og í þessu rugli þá datt hann sömuleiðis og hlaut áverka á hægri öxl. Sama saga er rakin í læknabréfi taugalæknis 28. september 2012 um flog og áverka á hægri öxl. Þar er einnig tiltekið, í efni flutningsnótu frá 13. ágúst 2012, lagðist inn á taugalækningadeild eftir að hafa fengið krampa á því skipi er hann vinnur á. Fór úr axlarlið við krampann. Í útskriftarnótu gjörgæslu Landspítala 16. ágúst 2012, segir að stefnandi sé áður hraustur maður sem fékk flog úti á sjó.

Skráningu atviksins í skipsdagbók og hinum fjölmörgu skráningum í sjúkraskrá, sem hafðar munu vera eftir stefnanda, ber saman í öllum meginatriðum og enginn vafi verður talinn leika á því hvernig atvik voru við fall stefnanda. Sem fyrr segir greinir aðila á um hvers vegna hann féll. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að hálka eða veltingur hafi getað orsakað fallið, sennilega hafi verið hált í vinnslusalnum af slori og bleytu. Framburður vitna styður að það sé sennilegt, sérstaklega þegar svo langt sé liðið á veiðiferð þegar vel fiskast, eins og aðstæður hafi verið. Þá sé einnig hugsanlegt að einhver undiralda hafi verið þó að veður hafi verið gott.

Þær aðstæður sem voru í vinnslusalnum þessa nótt gátu þó ekki komið stefnanda á óvart, en hann hafði nýlega lokið vakt sinni þegar hann vaknaði upp við að bíta sig í kinn og ekkert er komið fram um að aðstæður hafi verið óvenjulegar eða nýtilkomnar þegar stefnandi féll. Verður því að telja afar ólíklegt að stefnandi, sem þekkti aðstæður vel, hefði ekki varað sig á hálku af bleytu og slori eða hreyfingum skipsins, ef ástand hans hefði verið með felldu.

Um líklega orsök falls stefnanda er fjallað í bréfi, sem sá sérfræðingur í heila- og taugaskurðlækningum sem annaðist stefnanda, sendi Sjúkratryggingum Íslands 31. október 2012. Þar kemur fram að í framhaldi af komu stefnanda á Landspítala hafi fundist fyrirferð í heila sem reynst hafi vera illkynja æxli. Aðgerð og meðferð er nánar lýst, en um líklega orsök fallsins segir sérfræðingurinn í bréfi sínu:

Miðað við lýsingu bæði úr skipsdagbók og þeim upplýsingum sem með fylgdu við komu á Landspítalann þá er líklegast að hann hafi fengið flogakast í svefni vegna ertingar frá fyrirferðinni á heilann og skýrir það það kast sem lýst er í skipsbókinni. Tel ég líklegt að það ástand sem hann var í hafi verið eftirstöðvar flogakastsins og er lýst í skipsdagbókinni og geti skýrst af eftirstöðvum flogakastsins og jafnvel þá seinkuð viðbrögð hans og tilfinning fyrir umhverfinu hafi orsakað fallið. Tel ég líklegt að skert skynjun hans á umhverfinu og skert viðbragð hafi vegna flogakast hafi leitt til fallsins og þeim áverkum sem hlutust í kjölfar þess.

Að öllu framangreindu virtu verður að telja það hafið yfir skynsamlegan vafa að fall stefnanda sé að rekja til sjúkdóms stefnanda og einkenna hans. Stefnanda hefur ekki tekist að sanna að fall hans hafi stafað af öðru og skuli því teljast slys sem falli undir skilmála vátryggingarinnar.

Í stefnu byggir stefnandi á því til vara að samkvæmt 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og viðkomandi kjarasamningi sé hann tryggður þó svo að slysið væri að rekja til ástands hans vegna heilaæxlisins. Nægjanlegt sé að hann sé um borð í skipi og slasist til að eiga bótarétt og því eigi slysahugtak skilmála vátryggingarinnar ekki við í máli þessu. Á það verður ekki fallist, enda er vátryggingin grundvöllur kröfu stefnanda á hendur stefnda í málinu. Skilgreining á slysahugtakinu í skilmálunum er í samræmi við þá túlkun sem almennt er notuð í fræðiritum og dómaframkvæmd og eru slys til sjós þar ekki undanskilin.

Í samræmi við framangreint er það niðurstaða dómsins að fall stefnanda um borð í Brimnesi RE-27 3. ágúst 2012 teljist ekki vera slys sem bótaskylt sé úr vátryggingu útgerðar skipsins hjá stefnda. Af þeim sökum verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um viðurkenningu bótaskyldu vegna líkamstjóns sem leitt hafi af fallinu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Innanríkisráðuneytið veitti stefnanda gjafsókn með bréfi 6. nóvember 2013 og greiðist málskostnaður stefnanda í máli þessu samkvæmt því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ. S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem ákveðin er 440.000 krónur, auk virðisaukaskatts, sbr. 2. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

Dóm þennan kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfu stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ. S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 440.000 krónur, auk virðisaukaskatts.

K-kvk-nf K-kvk-nf