E-559/2015

Mál þetta, sem var dómtekið 11. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík með stefnu birtri 16. febrúar 2015.

Endanlegar dómkröfur eru eftirfarandi.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði honum 7.435.386 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 48.039 kr. frá 1. janúar 2009 til 1. janúar 2010, af 772.196 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2011, af 2.056.988 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2012, af 3.836.112 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2013, af 6.029.891 kr. frá þeim degi til 1. ágúst 2013, en af 7.435.386 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar.

Þá er krafist málskostnaðar í aðal- og varakröfu bæði vegna frum- og framhaldssakar.

I

Ágreiningsefni málsins lýtur að því, hvort stefnandi eigi rétt á bakvaktagreiðslum fyrir að annast viðskipti á erlendum mörkuðum eftir hefðbundinn vinnutíma, en hann sinnti því starfi aðallega einn. Stefndi telur að þar sem stefnandi var á föstum launum hjá stefnda eigi hann ekki rétt á sérstökum greiðslum vegna þessa.

Stefnandi höfðaði mál þetta með stefnu birtri 16. febrúar 2015. Stefnandi gerði þá viðurkenningarkröfu þess efnis að „stefnandi eigi rétt til launa úr hendi stefnda vegna útkallsvakta samkvæmt grein 2.5.1. kjarasamnings SSF og SA, vegna símavakta á erlendum mörkuðum, á sumaropnunartíma frá klukkan -7:00 – 9:00 og frá klukkan 17:00 – 20:00, og á vetraropnunartíma frá klukkan 8:00 – 9:00 og frá klukkan 17:00 – 21:00, fyrir þann tíma sem hann sannarlega sinnti starfinu fyrir stefnda“. Samkvæmt gögnum málsins hafði stefnandi áður reynt að afla gagna hjá stefnda til að undirbyggja tölulega kröfugerð, en án árangurs. Við rekstur málsins lagði stefndi fram gögn sem urðu til þess að stefnandi gat sett fram tölulega kröfugerð. Höfðaði hann því framhaldssök í málinu samanber 29. gr. laga um meðferð einkamála. Var stefnan í framhaldssök birt 6. nóvember 2015. Með bókun í þinghaldi sama dag lýsti stefnandi því yfir að hann félli frá dómkröfum í frumsök málsins. Stefndi skilaði greinargerð í framhaldssök 30. nóvember 2015.

Stefndi gerði frávísunarkröfu bæði í aðalsök og framhaldssök. Hinn 14. desember 2015 var frávísun málsins hafna með úrskurði samkvæmt 4. mgr. 112. gr. laga um meðferð einkamála með síðari breytingum.

II

Stefnandi hóf störf hjá forvera stefnda, Landsbanka Íslands hf., á árinu 2005. Í október 2008 var stefndi stofnaður og tók við ýmsum réttindum forverans og skyldum, þó ekki réttindum og skyldum samkvæmt ráðningarsamningum, sbr. 3. ml. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 125/2008.

Hinn 9. október 2008 gerði stefndi ráðningarsamning við stefnanda. Lauk starfsferli stefnda hjá stefnanda 27. ágúst 2013. Stefndi kveður að fyrir bankahrunið hafi stefnandi starfað á deild hjá forveranum sem hét Verðbréfamiðlun, en eftir hrun fékk deild þessi nafnið Markaðsviðskipti og starfaði stefnandi þar ásamt fleirum. Kveður stefndi að fleiri starfsmenn deildarinnar hafi átt viðskipti með erlend verðbréf, þ.e. þessi svokölluðu símtöl, á sama tíma þó að líklega hafi stefnandi átt þau flest.

Í ráðningarsamningi aðila kemur meðal annars fram að vinnutími stefnanda var „08-18 flex“, um launakjör fari eftir kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Samtaka starfsmanna fjármálafyrirtækja. Launaflokkur og launakjör eru tilgreind. Þá var greitt fyrir 25 klst. fasta tíma, þ.e. hvort sem þeir voru unnir eða ekki. Einnig segir að öll tilfallandi yfirvinna sé innifalin í kjörunum. Stefndi kveður að stefnandi hafi árið 2013 gert samning um og fengið aukagreiðslur að jafnvirði u.þ.b. fimm mánaðarlauna hjá stefnda í formi hlutabréfa í stefnda. Þetta hafi aðrir starfsmenn stefnda einnig fengið. Stefndi kveður hugmyndina með þessu vera að koma til móts við starfsfólk sem unnið hafði mikið og óeigingjarnt starf í þágu stefnda á árunum eftir 2008 en fyrir lá að stór hluti starfsfólks lagði á sig mikla vinnu utan hefðbundins vinnutíma.

Ágreiningslaust er að laun stefnanda lækkuðu frá því sem þau voru hjá forvera stefnda. Hins vegar er ágreiningur með málsaðilum um hvort vinnuálagið hafi aukist eða ekki hjá stefnanda og bankastarfsmönnum eftir bankahrunið.

Stefnandi kveður að hann hafi ítrekað reynt að fá greitt fyrir símtölin/vaktirnar í samræmi við kjarasamninginn meðal annars á fundum með yfirmanni sínum, B og mannauðsstjóra stefnda, C, sem og trúnaðarmanni sínum, D. Stefnandi kveður að stefndi hafi ávallt vísað til launastefnu ríkisins og talið stefnanda ekki eiga rétt á að fá greitt aukalega fyrir nefndar vaktir. Þá liggja fyrir tölvupóstsamskipti stefnanda við yfirmann sinn hjá stefnda frá árinu 2011, þar sem stefnandi staðfestir að það væri sameiginlegur skilningur hans og stefnda að þau laun sem hann þægi frá bankanum væru fyrir „alla fasta og tilfallandi vinnu“ sem hann innti af hendi.

Stefnandi kveður að eftir að hann hafi farið að ganga harðar á eftir rétti sínum og talað um að leita til stéttarfélags síns, hafi niðurstaðan orðið sú að honum voru settir afarkostir. Annaðhvort myndi hann skrifa upp á plagg sem kvað á um að umræddar vaktir væru hluti af starfsskyldum hans og að hann mætti ekki leita réttar síns varðandi þetta mál eða honum yrði sagt upp störfum. Stefnandi taldi sér ekki stætt á öðru en að skrifa undir ofangreint skjal.

Hinn 22. janúar 2014 krafðist lögmaður stefnanda þess að stefndi greiddi honum ógreidd laun í samræmi við kjarasamning auk þess sem skorað var á stefnda að leggja fram nauðsynleg gögn vegna kröfugerðar stefnanda. Hinn 7. mars 2014 var kröfu stefnanda hafnað. Hinn 29. apríl 2014 svaraði lögmaður stefnanda bréfi stefnda frá 7. mars s.á. Þar var fullyrðingum stefnda mótmælt, auk þess sem lögð voru fram tölvuskeyti sem studdu málstað stefnanda. Hinn 17. maí 2014 barst svar frá stefnda við bréfi stefnanda frá 29. apríl s.á. Þar mótmælti stefndi fullyrðingum í bréfi stefnanda og hafnaði öllum kröfum. Stefnandi höfðar því dómsmál þetta til að knýja fram kjarasamningsbundin réttindi sín.

III

Stefnandi byggir á því að hann eigi kjarasamningsbundinn rétt til launa vegna símavakta sem hann sinnti meðan á starfi hans hjá stefnda stóð. Vísar hann til Kjarasamnings SSF og SA. Í grein 2.5.1 í kjarasamningnum komi fram að „sé þess óskað að staðin sé útkallsvakt, en með útkallsvakt er átt við að starfsmaður sé ekki við störf en reiðubúinn til að sinna útkalli, greiðist í tímakaup vaktaálaga meðan vaktin stendur“. Um vaktaálagsgreiðslur og vaktaálag fari eftir grein 1.4 í samningnum, en þar segir: „Á tímabilinu kl. 17:00-24:00 skal vaktaálag vera 33,33%, á tímabilinu kl. 24:00-09:00 og um helgar 45% og á stórhátíðardögum 90%.“

Stefnandi kveðst ekki hafa fengið greitt í samræmi við þetta ákvæði, þrátt fyrir að hafa ítrekað bent á að hann sinnti einn síns liðs símavakt sem áður skiptist á milli fimm manna, sem jafnframt höfðu viðveruskyldu í bankanum á meðan. Þá sé einnig óumdeilt að stefnandi innti þessa vinnu af hendi fyrir stefnda, án þess að fá sérstaklega greitt fyrir. Stefnandi stóð ávallt í þeirri trú að hann fengi greitt fyrir þessa vinnu sem hann sinnti fyrir stefnda umfram vinnuskyldu sína og bera tölvupóstssamskipti milli stefnanda og fyrrum yfirmanna hans hjá stefnda þess merki að honum hefði verið lofað sérstakri umbun fyrir starfann en þyrfti þó að sýna þolinmæði. Vísað sé í tölvupóstsamskipti milli fyrrum yfirmanna stefnanda, þeirra B og E, þar sem fram kemur að „bankinn hefur til þessa ekki umbunað A sérstaklega fyrir það að vera á vaktinni á erlendum mörkuðum frá 07:00-20:00“. Þá komi einnig fram í samskiptunum að „þjónustan er mikilvæg. [V]onandi kemst á skynsamlegt hvatakerfi innan tíðar, þar sem m.a. verður horft til slíka þátta“.

Stefnandi kveðst hafa fengið greitt samkvæmt ráðningarsamningi sínum fyrir átta tíma vinnu, sem hann hafði svigrúm til að ljúka frá klukkan 8:00–18:00 á daginn. Aftur á móti var sú kvöð á honum að sinna fyrrnefndum símavöktum á meðan erlendir hlutabréfamarkaðir voru opnir, þ.e. frá klukkan 7:00 á morgnana til klukkan 20:00 á kvöldin eða frá klukkan 8:00 á morgnana til klukkan 21:00 á kvöldin, eftir árstíðum. Fyrrum yfirmenn stefnanda hjá stefnda, hafi viðurkennt í tölvupóstsamskiptum sín á milli, að stefnandi hafi ekki fengið sérstaklega greitt fyrir símavaktir þessar sem hann sannarlega sinnti fyrir stefnda. Samkvæmt ráðningarsamningi gilti um starf hans Kjarasamningur SSF og SA. Stefnanda ber því að fá greitt í samræmi við hann fyrir fyrrnefndar símavaktir. Þá telur stefnandi að laun fyrir fasta yfirvinnu hafi verið hluti af ráðningarkjörunum og sé óviðkomandi þessum vöktum.

Krafan sundurliðast því svo:

Vangoldin laun 5.972.577 kr.

Orlof 10,17% 607.411 kr.

Mótframlag í alm. lífeyrissjóð 6% 394.799 kr.

Mótframlag í lífeyrissjóð séreign 7% 460.599 kr.

Samtals: 7.435.386 kr.

Stefnandi byggir á meginreglum vinnu-, samninga- og kröfuréttar um loforð, skuldbindingargildi samninga, efndir fjárskuldbindinga og greiðslu launa og verkkaups. Einnig er byggt á meginreglu vinnuréttarins um að launa- og ráðningarkjör verði ekki skert nema að undangegnum kjarasamningsbundnum fyrirvara. Byggt sé á því að stefndi hafi vanefnt bindandi ráðningarsamning við stefnanda með því að greiða ekki umsamin laun samkvæmt kjarasamningi SA og SSF. Samkvæmt framangreindum réttarheimildum og samningum sé greiðsluskylda stefnda ótvíræð. Um orlof vísast til laga nr. 30/1987 um orlof, aðallega 1., 4. og 8. gr., og kjarasamnings SSF og SA. Varðandi töpuð lífeyrisréttindi vísast til kjarasamnings SSF og SA, einkum 8. gr., og t.a.m. H.2000.2064 og H.2002.3295. Framhaldssakarmálið sé höfðað með vísan til 29. gr., sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um dráttarvexti byggir á III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísast til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. Um virðisaukaskatt vísast til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Sýknukröfu sína byggir stefndi á því að í ráðningarsamningi aðila frá 9. október 2008 komi fram að stefnandi starfi á fjármálasviði með verðbréfaviðskipti hjá stefnda. Vinnutími hans sé sveigjanlegur frá kl. 8 til 18 og greitt sé fyrir 25 fasta yfirvinnutíma í hverjum mánuði, hvort sem þeir voru unnir eða ekki. Þá segir að öll tilfallandi yfirvinna sé innifalin í kjörum.

Stefndi byggir á því að ráðningarsamningurinn sé í fullu samræmi við kjarasamning Samtaka starfsmanna fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins og að hann hafi tekið til allra liða í starfsskyldum stefnanda. Hafi stefnandi fengið greitt umfram launaflokk þar sem gert var ráð fyrir 25 föstum yfirvinnutímum í hverjum mánuði. Var um þetta samið til að koma til móts við stefnanda um fyrirséða yfirvinnu. Skýrt sé samkvæmt ráðningarsamningi að öll yfirvinna sé innifalin í launakjörum stefnanda. Samkvæmt ráðningarsamningnum átti stefnandi að ljúka átta tíma viðveruskyldu frá kl. 8 til 18 á daginn og samkvæmt samningnum var jafnframt ætlast til þess að stefnandi ynni yfirvinnu enda fékk hann sérstaklega greitt fyrir yfirvinnu. Þá vísast enn fremur til tölvupóstsamskipta stefnanda við yfirmann hans hjá stefnda þar sem stefnandi staðfesti að það væri sameiginlegur skilningur hans og stefnda að þau laun sem hann þægi frá bankanum væru fyrir „alla fasta og tilfallandi vinnu“ sem hann innti af hendi.

Ekki sé fallist á það með stefnanda að vinna við svokallaðar símavaktir/bakvaktir, sem innihéldu mjög stopul erlend viðskipti, hafi fallið utan þess vinnuframlags sem gert var ráð fyrir í ráðningarsamningi aðila frá 9. október 2008. Var um að ræða vinnuframlag sem var í beinu framhaldi af dagvinnu hans hjá bankanum og féll það vinnuframlag undir ráðningarsamning- og kjör samkvæmt framangreindu. Sé hér vísað til orðalags ráðningarsamnings „öll tilfallandi yfirvinna er innifalin í kjörum“. Falla svonefndar símavaktir undir tilfallandi yfirvinnu stefnanda, en að auki fékk hann greidda 25 fasta yfirvinnutíma á mánuði, líkt og að framan greinir. Stefnandi vísar til greinar 2.5.1 í kjarasamningi varðandi „útkallsvaktir“. Ekki sé hægt að fallast á að sú vinna sem stefnandi innti af hendi falli undir þá grein kjarasamningsins enda ekki um sérstaka „útkallsvakt“ að ræða heldur það að vera tilfallandi til taks ef viðskiptavinir hringdu eftir vinnutíma vegna erlendra viðskipta.

Sé þetta enn fremur í fullu samræmi við áðurnefndan kjarasamning Samtaka starfsmanna fjármálafyrirtækja og Samtaka atvinnulífsins, einkum greinar 13.3.2 og 1.3.3 í samningnum.

Þá sé ljóst að stefnanda, líkt og öðrum starfsmönnum stefnda, bar að gera grein fyrir vinnuframlagi sínu í sérstöku viðverukerfi. Það gerði stefnandi hins vegar ekki hvað varðar það sem hann krefst endurgjalds fyrir í máli þessu.

Loks byggir stefndi á tómlæti stefnanda og bendir á að í vinnurétti verki tómlæti mjög hratt og á þann veg að hafi aðilar vinnuréttarsambands ekki uppi kröfur sínar tiltölulega skjótt og fylgi þeim eftir falla þær niður fyrir tómlæti.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna samninga- og vinnuréttar.

Krafa um málskostnað byggir á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Ágreiningslaust er að stefnandi sinnti viðskiptum með erlend verðbréf sem áttu sér stað utan átta klukkustunda dagvinnutíma stefnanda. Stefnandi krefst þess að honum verði greitt fyrir þessa vinnu með því að hann fái greiddar bakvaktir/símavaktir skv. kjarasamningi. Stefndi telur hins vegar að það starf stefnanda að annast þessi viðskipti/símtöl sé tilfallandi vinna sem ekki beri að greiða sérstaklega fyrir, en samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda fái hann 25 klst. í fasta yfirvinnu á mánuði.

Svo sem að framan greinir gerir ráðningarsamningur stefnanda ráð fyrir því að stefnandi hafi sveigjanlegan vinnutíma og eigi að skila átta klukkutíma dagvinnu á milli 8-18. Þá fái stefnandi greidda 25 klst. í fasta yfirvinnu og síðan segir að öll tilfallandi yfirvinna sé innifalin í kjörunum.

C, mannauðsstjóri stefnda, kvað að starfsmenn stefnda væru annaðhvort á föstum launum eins og stefndi og þá með sveigjanlega vinnutíma, eða með fastan vinnutíma og fengju greidda yfirvinnu. Engar bakvaktir væru greiddar þeim sem væru á föstum launum, nema útibússtjóra og þá aðeins ef öryggiskerfi færi í gang um kvöld/nætur eða helgar. Hann kvað að laun stefnanda ættu að dekka allt hans vinnuframlag.

Vitnið F, mannauðsstjóri stefnda er ráðningarsamningurinn var gerður, kvað stefnanda vera ráðinn á föstum launum sem dekka ætti allt vinnuframlag hans. Hann kvað einnig að álag á starfsmenn gæti aukist án þess að laun þeirra hækkuðu.

B, næsti yfirmaður stefnanda, kvað að laun hefðu lækkað mikið eftir hrun og hefðu starfsmenn verið að leita leiða til að hækka laun sín. Því hafi þessi krafa stefnanda komið til. Gerð hafi verið könnun á umfangi þessara erlendu viðskipta og hún leitt í ljós að umfang starfsins væri það lítið að hvorki væri hægt að hækka laun stefnanda né deila starfinu með öðrum. Samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda, sem hafi verið sambærilegur ráðningarsamningum annarra sérfræðinga stefnda, hafi hann fengið föst laun og síðan fasta yfirvinnu sem ætti að dekka tilfallandi yfirvinnu. Vitnið gat þess einnig að það hafi verið akkillesarhæll stefnanda að hafa ekki lokið prófi í verðbréfamiðlun, því væri ljóst að hann gæti ekki sinnt starfi sínu til frambúðar og það hafi stefnanda verið tjáð. Stefnandi hafi hins vegar sjálfur sagt upp störfum sínum.

Gögn málsins svo og framburður stefnanda fyrir dómi ber með sér að stefnandi hafi eiginlega allt frá byrjun verið óánægður með laun sín hjá stefnda og krafist launahækkana. Hins vegar hefur hann ekki að eigin frumkvæði haldið saman þeim tímum og þar með umfangi þeirrar vinnu sem hann innti af hendi vegna þessara erlendu viðskipta utan vinnutímans þótt honum hafi borið að gera það og skrá það í sérstakt viðverukerfi (Timon). Í tölvupósti frá B kemur fram að hann hafi beðið stefnanda að halda utan um viðskiptin. Hinn 11. október 2010 kveður stefnandi í tölvupósti til B að hann hafi haldið utan um viðskipti þau sem hann átti utan opnunartíma NBI frá miðjum september til 11. október 2010. Síðan segir í tölvupóstinum að um sé að ræða tvo viðskiptavini sem aðallega noti þessa þjónustu. Samkvæmt svari stefnanda voru einhver viðskipti á átta dögum en ekki var getið um tímasetningu þeirra að öðru leyti en að þau hefðu farið fram utan opnunartíma NBI, sem er þá væntanlega fyrir klukkan 9 og eftir klukkan 16. Þá hefur stefnandi ekki upplýst hve margir fjárfestar hafi hringt til hans utan dagvinnutíma til að eiga þessi viðskipti. Skortir því verulega á að stefnandi hafi sýnt fram á fjölda viðskipta þó að eðlilegt hefði verið að hann héldi þeim saman í ljósi óánægju sinnar með launakjörin svo að segja alla tíð.

Samkvæmt þeim gögnum sem stefndi hefur lagt fram er um óverulegan fjölda viðskipta að ræða utan dagvinnutíma stefnanda, þ.e. fyrir kl. 8.00 og eftir kl. 18.00 á þessum fimm árum er stefnandi starfaði hjá stefnda. Þá liggur fyrir í málinu að stefnandi fékk 300 klst. (25 klst. x 12 mán.) greiddar á ári í fasta yfirvinnu. Samkvæmt tímaskýrslum stefnanda var yfirvinna stefnanda óveruleg eða tæplega 94 klst. árið 2009, 33 klst. árið 2010, 29 klst. árið 2011, 31 klst. árið 2012 og 12 klst. árið 2013, en stefnandi hætti í lok ágúst það ár.

Þá liggur fyrir að hinn 9. ágúst 2011 átti stefnandi starfsmannasamtal við B. Í tölvupósti þann dag til stefnanda biður B stefnanda að staðfesta að það sé sameiginlegur skilningur stefnanda og bankans að þau laun sem hann þiggi frá bankanum séu fyrir alla fasta og tilfallandi vinnu sem hann inni af hendi. Það gerir stefnandi. Haldlaus er sú skýring stefnanda að hann hafi gefið þetta samþykki sitt vegna þrýstings um að ef það hefði ekki verið gert hefði honum verið sagt upp störfum.

Stefnda var með vísan til gr. 1.3.3 í kjarasamningi samtaka starfsmanna fjármálafyrirtækja og samtaka atvinnulífsins heimilt að semja um fasta mánaðarlega þóknun fyrir yfirvinnu stefnanda. Öll tilfallandi yfirvinna var innifalin í kjörum stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi dags. 9. október 2009. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að umfang þeirra erlendu viðskipta sem stefnandi annaðist hafi vel rúmast innan yfirvinnugreiðslna stefnanda. Vinnuskipulagið hjá stefnda var að auki þannig að sérfræðingar ganga þar ekki vaktir. Með vísan til alls þess sem að framan greinir er ekki fallist á að stefnandi eigi rétt til greiðslna bakvakta sem hann krefur um í málinu.

Eins og mál þetta liggur fyrir og með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda hluta málskostnaðar svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefnda, Landsbankanum hf., 400.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf