E-1032/2017

I

Mál þetta, sem var dómtekið 12. febrúar 2018, var höfðað 20. mars 2017 af Centrala studiestödsnämnden, [..], gegn G-kk-þgf B-kk-þgf, […]

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 209.985 sænskar krónur „ásamt vöxtum skv. 1. - 2. gr. 8. kafla sænsku námslánalaganna (1973:349) sem er 0,6% af SEK 209.985 frá 07.06.2016 til 31.12.2016 en 0,34% af SEK 209.985 frá 01.01.2017 til greiðsludags“. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II

Mál þetta er höfðað af stefnanda, sem er sænskur lánasjóður, vegna námslána sem stefndi fékk frá sjóðnum á meðan hann stundaði nám í Svíþjóð frá vormisseri 1996 til og með haustmisseri 1999. Fyrir liggja umsóknir stefnda um fjárhagsaðstoð frá stefnanda vegna náms við menntaskólann Komvux í Falun, Chalmers Tekniska Högskola í Gautaborg og Háskólann í Gautaborg. Samkvæmt fyrirliggjandi yfirliti fékk stefndi mánaðarlegar greiðslur frá stefnanda frá 27. febrúar 1996 til 21. júní 1999. Þann 31. desember 1999 nam heildarskuldin 149.337 sænskum krónum að meðtöldum vöxtum. Samkvæmt sænskum lögum um námslán nr. 1973:349 (studiestödslagen) og reglum stefnanda bar stefnda að hefja endurgreiðslu lánsins 1. janúar 2001. Fyrir liggur að stefndi greiddi af láninu fyrst um sinn, en síðasta endurgreiðsla var innt af hendi 3. ágúst 2004.

Stefnandi sendi stefnda yfirlit vegna skuldastöðu í janúar á ári hverju þar sem miðað var við stöðu lánsins 31. desember undanfarandi ár. Var þar jafnframt gerð grein fyrir árlegri endurgreiðslu sem stefnda bæri að inna af hendi. Meðal gagna málsins er yfirlit sem sent var stefnda 6. janúar 2017. Samkvæmt því var heildarskuld stefnda miðað við lok árs 2016 samtals 210.630 sænskar krónur að teknu tilliti til vaxta, sem og kostnaðar við ítrekanir og innheimtu. Stefnda voru jafnframt sendar greiðsluáætlanir á hverju ári og var sú síðasta dagsett 1. desember 2016. Þar var meðal annars gerð grein fyrir afborgunum sem enn voru ógreiddar, greiðsluskylda ítrekuð og veittar leiðbeiningar um greiðslumáta.

Þann 9. febrúar 2016 sendi stefnandi stefnda kröfubréf þar sem fram kom að þrátt fyrir áminningar hefðu þær greiðslur sem bæri að endurgreiða ekki verið inntar af hendi. Upplýst var að námslánið yrði gjaldfellt og sent í innheimtu yrði skuldin ekki greidd í síðasta lagi 31. mars 2016. Sú upphæð sem skyldi greiða til að koma í veg fyrir gjaldfellingu var tilgreind sem 47.128 sænskar krónur, en tekið fram að heildarskuldin næmi 209.777 sænskum krónum miðað við 31. mars 2016. Ekki var brugðist við þessu bréfi af hálfu stefnda. Með bréfi stefnanda frá 7. júní 2016 var tilkynnt að lánið hefði verið gjaldfellt. Heildarfjárhæð skuldarinnar var tilgreind sem 210.150 sænskar krónur, en þar af nam höfuðstóll 190.595 krónum og umsýslukostnaður 19.390 krónum. Með innheimtubréfi Lögheimtunnar ehf. frá 1. febrúar 2017 var skorað á stefnda að greiða kröfu stefnanda sem næmi 209.985 sænskum krónum.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á skyldu stefnda til að greiða skuld vegna námsláns sem hann fékk á meðan hann stundaði nám í Svíþjóð. Vísað er til þess að stefnda hafi verið sent yfirlit árlega þar sem heildarskuld hafi verið tilgreind og sú fjárhæð sem bæri að endurgreiða á viðkomandi ári. Þá hafi stefnda verið sendar greiðsluáætlanir en þeim ekki verið fylgt þrátt fyrir áminningar. Af þessum sökum hafi námslánið verið gjaldfellt 7. júní 2016.

Byggt er á því að sænsk lög gildi um skuldbindingar stefnda og að leggja beri þau til grundvallar við úrlausn málsins. Krafa stefnanda er einkum byggð á sænskum lögum um námslán nr. 1973:349 sem hafa að hluta til verið lögð fram í íslenskri þýðingu. Vísað er til þess að skylda lánþega til endurgreiðslu stofnist sex mánuðum eftir að hann fékk síðast fjárhagsaðstoð í formi láns eða styrks. Hafi stefnanda verið heimilt að gjaldfella lánið samkvæmt 19. tölulið bráðabirgðaákvæða núgildandi sænskra laga um námslán nr. 1999:1395 þar sem fram komi að fella megi lán, sem veitt voru samkvæmt lögum nr. 1973:349, tafarlaust í gjalddaga hafi lántaki ekki greitt árlega endurgreiðslu eða gjöld sem komin eru á gjalddaga, þrátt fyrir áminningar þar um.

Stefnandi tekur fram að krafa hans samanstandi af annars vegar höfuðstól að fjárhæð 190.595 sænskar krónur og hins vegar umsýslukostnaði sem nemi 19.390 sænskum krónum. Krafa um vexti er studd við 1. og 2. gr. 8. kafla sænsku laganna um námslán nr. 1973:349 og tekið fram að vaxtahlutfallið komi fram í ársyfirlitum stefnanda til stefnda. Til stuðnings því að stefnda beri að greiða umsýslukostnað vísar stefnandi til 1. gr. 8. kafla síðastgreindra laga.

Stefnandi telur að jafnframt beri að beita ákvæðum sænskra laga við úrlausn um það hvort krafan sé fyrnd. Þegar til samningsskuldbindinga stefnda var stofnað hafi tíu ára fyrningarfrestur gilt um kröfur vegna námslána, sbr. sænsk fyrningarlög nr. 1981:130. Því hafi verið breytt með sænskum lögum nr. 2011:859 sem fólu í sér breytingu á reglum um námslán og tóku gildi 1. júlí 2011. Samkvæmt breytingunni fyrnist krafa um endurgreiðslu vegna námslána 25 árum eftir að til hennar var stofnað og gildi það afturvirkt að því gefnu að krafan hafi ekki verið fyrnd fyrir gildistöku breytingalaganna. Byggt er á því að krafa stefnanda hafi ekki verið fyrnd 1. júlí 2011, enda hafi fyrningarfrestur verið rofinn með innborgun stefnanda vegna lánsins 3. ágúst 2004.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt íslenskum lögum um fyrningu kröfuréttinda. Vísað er til þess að þar sem stefnandi leggi aðeins fram hluta þeirra sænsku laga, sem á reyni í málinu, gefi það ekki heildstæða mynd af lagaumhverfinu. Til dæmis hafi verið gerðar breytingar á sænskum lögum um námslán með lögum nr. 2011:859, en stefnandi hafi ekki lagt þau lög fram. Þá tekur stefndi fram að ekki sé að finna þýðingar á ýmsum lögum sem vísað sé til af hálfu stefnanda og verði það að teljast ófullnægjandi. Vakin er athygli á því að kennitala lántaka samkvæmt öllum gögnum frá stefnanda sé skráð 680715-1557, sem sé ekki kennitala stefnda. Stefndi upplýsti við munnlegan málflutning að umrædd kennitala væri sænsk kennitala sem hann hefði notað á meðan á námi hans í Svíþjóð stóð.

Stefndi vísar til þess að það lán sem um ræðir hafi verið tekið á árunum 1996 til 1999. Hafi fyrningarfrestur samkvæmt þeim sænsku lögum sem voru í gildi þegar lánið var tekið verið tíu ár, sbr. lög nr. 1981:130. Hafi lánið farið í vanskil 3. ágúst 2004 og bréf borist frá stefnda rúmlega ellefu og hálfu ári síðar eða 9. febrúar 2016.

Verði ekki fallist á að krafan sé fyrnd telur stefndi að lækka beri kröfuna á grundvelli 16. gr. 8. kafla sænskra laga um námslán nr. 1973:349 um 88.822 sænskar krónur, sem nemi árlegri endurgreiðslu fyrir árin 2003 til 2012.

IV

Það er ágreiningslaust að stefndi tók námslán hjá stefnanda og að hann hefur vanefnt skyldu sína til endurgreiðslu lánsins. Krafa stefnda um sýknu er byggð á því að krafan sé fyrnd samkvæmt þeim reglum sem gilda um fyrningu kröfuréttinda. Stefnandi telur að sænsk lög eigi við um samning aðila, þar með talið um mögulega fyrningu kröfunnar, en stefndi telur að fremur beri að beita íslenskum lögum.

Mál þetta snýst um skuldbindingu stefnda, sem er íslenskur einstaklingur, til endurgreiðslu námsláns sem hann fékk hjá sænskum lánasjóði. Um er að ræða einkaréttarlega samningsskuldbindingu í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Ágreiningslaust er að aðilar sömdu ekki berum orðum um hvers lands lögum skyldi beita um réttarágreining sem kynni að leiða af samningssambandi þeirra. Þá verður lagaval ekki ráðið með vissu af gögnum sem liggja námsláninu til grundvallar. Af þessu leiðir að beita ber lögum þess lands sem samningurinn hefur sterkust tengsl við, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna. Samningur aðila var gerður í Svíþjóð vegna náms sem stefnandi stundaði þar í landi og var lánveitandinn sænskur lánasjóður. Þá bar stefnda að efna skuldbindingar sínar með endurgreiðslu lánsins í Svíþjóð. Samkvæmt þessu hefur samningurinn sterkust tengsl við Svíþjóð og ber því að beita lögum þess lands um ágreiningsefnið. Það leiðir af d-lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 43/2000 að sænsk lög gilda einnig um mögulegar lyktir samningsskuldbindingar vegna fyrningar. Að sama skapi gilda sænsk lög um afleiðingar vanefnda stefnda, sbr. c-lið sama ákvæðis.

Stefnandi hefur lagt fram þýðingar á helstu ákvæðum sænskra laga sem hann byggir málatilbúnað sinn á. Á þeim tíma sem samningssamband aðila stofnaðist voru í gildi lög um námslán nr. 1973:349 (studiestödslagen). Þau lög voru felld úr gildi með lögum nr. 1999:1395 um sama efni, sem tóku gildi 1. júlí 2001. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðum við lögin skyldu „eldri ákvæði gilda áfram hvað snertir námslán sem veitt voru fyrir gildistökuna“, að öðru leyti en því að í 13. til 21. tölulið er að finna ákvæði sem skyldu gilda í stað nánar tilgreindra ákvæða í hinum eldri lögum nr. 1973:349. Þar sem stefndi fékk greiðslur vegna námslánsins á árunum 1996 til 1999 verður lagt til grundvallar að lög nr. 1973:349 gildi að meginstefnu til um þær skuldbindingar sem mál þetta varðar. Ekki var að finna sérreglur um fyrningu námslána í lögunum. Almennar reglur sænskra fyrningarlaga nr. 1981:130 (preskiptionslag) giltu því um kröfu stefnanda og hafa lögin verið lögð fram í íslenskri þýðingu. Það leiðir af 2. gr. laganna að krafa vegna námsláns fyrnist á tíu árum, nema fyrning sé rofin áður. Fjallað er um rof á fyrningu í 1. til 3. tölulið 5. gr. laganna og segir í 1. tölulið að fyrning sé rofin ef „skuldarinn lofar greiðslu, greiðir vexti eða afborgun eða viðurkennir kröfuna á annan hátt gagnvart skuldareigandanum“.

Fyrir liggur að endurgreiðsluskylda stefnda varð virk 1. janúar 2001 og er fallist á það með stefnanda að fyrning hafi verið rofin með innborgun stefnda vegna námslánsins 3. ágúst 2004, sbr. 1. tölulið 5. gr. laga nr. 1981:130. Við það tímamark byrjaði nýr fyrningarfrestur að líða, sbr. 6. gr. laganna. Samkvæmt þessu var krafan ekki fyrnd þegar lög nr. 2011:859, sem breyttu lögum um námslán, tóku gildi 1. júlí 2011. Með lögunum var sérákvæði um fyrningu krafna vegna námslána lögfest og er það svohljóðandi í íslenskri þýðingu: „Krafa um endurgreiðslu námslána, námsaðstoðar eða endurkröfu aðstoðar sem veitt var samkvæmt námslánalögum (1973:349) fyrnist 25 árum eftir að til hennar var stofnað hafi fyrning ekki verið rofin áður. Þetta gildir þó aðeins ef krafan var ekki fyrnd fyrir 1. júlí 2011.“ Umrætt ákvæði er nú að finna í 12. gr. laga um námslán nr. 1999:1395, en það gildir jafnframt um námslán stefnda, sbr. 21. tölulið bráðabirgðaákvæða við síðastgreind lög. Líkt og áður greinir var krafa stefnanda ekki fyrnd þegar lög nr. 2011:859 tóku gildi þann 1. júlí 2011. Í samræmi við skýrt orðalag ákvæðisins, sem ætlað var að gilda um ófyrndar kröfur sem stofnast höfðu fyrir gildistöku laganna, gildir því 25 ára fyrningarfrestur um kröfu stefnanda. Verður því ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu á þeim grundvelli að krafan sé fyrnd.

Kemur þá til skoðunar krafa stefnda um lækkun á dómkröfunni. Því til stuðnings hefur stefndi byggt á 16. gr. 8. kafla sænsku laganna um námslán nr. 1973:349. Umrætt ákvæði er í kafla sem ber heitið „Fjárnám o.fl.“. Fram kemur í 1. mgr. 16. gr., eins og ákvæðinu mun hafa verið breytt með lögum nr. 1997:518, að „[á]rlega endurgreiðslu og önnur gjöld samkvæmt lögum þessum, sem ekki eru greidd innan tilskilins tíma“ megi innheimta með fjárnámi án undangengins dóms eða úrskurðar. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að „[á]rleg endurgreiðsla eða hluti hennar sem ekki hefur verið greidd, sjálfviljugt eða með fjárnámi, fyrir lok nóvembermánaðar þriðja árið eftir greiðsluárið skal ekki leiða til frekari innheimtuaðgerða“. Ekki liggja fyrir frekari gögn um skýringu þessa ákvæðis, en stefndi telur það leiða til þess að skuld hans vegna vangreiddra endurgreiðslna fyrir árin 2003 til 2012 falli niður. Fjallað er um afskriftir námslána í 9. til 12. gr. laganna og jafnframt hafa verið raktar þær reglur sem gilda um fyrningu krafna vegna námslána. Að teknu tilliti til þessa, sem og þess að sönnunarbyrði um efni erlendrar réttarreglu hvílir á þeim aðila sem vill bera hana fyrir sig, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er ekki unnt að fallast á lækkun dómkröfunnar á þessum grundvelli.

Að mati dómsins hefur verið sýnt fram á að stefnda hafi verið heimilt að gjaldfella lánið samkvæmt 19. tölulið bráðabirgðaákvæða við lög nr. 1999:1395. Í ákvæðinu er mælt fyrir um heimild til gjaldfellingar lána sem veitt voru samkvæmt lögum nr. 1973:349 hafi árleg endurgreiðsla eða gjöld ekki verið greidd þrátt fyrir áminningar. Samkvæmt gögnum málsins er höfuðstóll kröfunnar 190.595 sænskar krónur og er jafnframt gerð krafa um greiðslu 19.390 sænskra króna í svokallaðan umsýslukostnað. Til stuðnings kröfu um umsýslukostnað hefur stefnandi vísað til 1. gr. 8. kafla laga nr. 1973:349 þar sem fram kemur að í tengslum við endurgreiðslu námsláns megi einnig „innheimta gjald vegna umsýslukostnaðar samkvæmt fyrirmælum sem ríkisstjórnin gefur út“. Umrædd fyrirmæli hafa ekki verið lögð fram og liggur ekkert frekar fyrir um þennan kröfulið, svo sem hvernig fjárhæð hans er fundin. Stefndi hefur ekki mótmælt þessum þætti fjárkröfu stefnanda sérstaklega, en til þess er að líta að málsaðilar hafa ekki forræði á að tilgreina efni erlendra lagareglna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 25. nóvember 2010 í máli nr. 620/2010. Samkvæmt framangreindu, og þar sem stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir tilvist og efni þeirrar erlendu reglu sem hann ber fyrir sig, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991, verður ekki fallist á þennan þátt kröfu stefnanda. Verður hins vegar fallist á að stefnda beri að greiða stefnanda höfuðstól lánsins sem nemur 190.595 sænskum krónum.

Stefnandi hefur jafnframt krafist þess að stefnukrafan beri nánar tilgreinda vexti samkvæmt 1. og 2. gr. sænskra laga nr. 1973:349. Það leiðir af 1. og 2. gr. laganna að greiða skal árlega vexti af námslánum og kemur fram í ársyfirlitum, sem stefnandi sendi stefnda, hvert vaxtahlutfallið er á hverju ári. Fyrir dóminum liggja gögn um að árlegir vextir vegna námslána frá stefnanda, sem er opinber sjóður, hafi verið 0,6% á árinu 2016 en 0,34% á árinu 2017. Námslán stefnda var gjaldfellt 7. júní 2016 og er fallist á að krafa stefnanda, að því marki sem á hana hefur verið fallist, beri 0,6% vexti frá þeim degi til 31. desember 2016, en 0,34% vexti frá 1. janúar 2017 til greiðsludags, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Í ljósi úrslita málsins og vafaatriða þess þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Dóm þennan kveður upp Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari.

Dómsorð:

Stefndi, G-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnanda, Centrala studiestödsnämnden, 190.595 sænskar krónur með 0,6% vöxtum frá 7. júní 2016 til 31. desember 2016, en með 0,34% vöxtum frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf