K-741/2021

Mál þetta barst héraðsdómi 29. mars 2021, var þingfest 12. apríl og tekið til úrskurðar 23. sama mánaðar að loknum munnlegum málflutningi. Sóknaraðili er A ehf., kt. 000000- 0000, [...], Hafnarfirði. Varnaraðili er B ehf., kt. 000000- 0000, [...], Hafnarfirði.

Sóknaraðili krefst úrlausnar héraðsdóms um þá ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 23. mars 2021 að synja sóknaraðila um fyrirtöku lögbannsbeiðni og kröfu um að lagt verði lögbann við því að varnaraðili haldi áfram húsbyggingu á fasteign sinni að [...] í Hafnarfirði, sbr. lögbannsbeiðni nr. [...]. Sóknaraðili krafðist þess upphaflega að ákvörðun sýslumanns verði ógilt og lagt fyrir sýslumann að taka kröfu sóknaraðila til meðferðar og leggja lögbann við áframhaldandi húsbyggingu að [...]. Við munnlegan flutning málsins breytti sóknaraðili kröfugerð sinni og krefst þess nú aðeins að ákvörðun sýslumanns verði ógilt og lagt fyrir sýslumann að taka lögbannsbeiðnina fyrir til efnismeðferðar. Jafnframt krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að synjað verði um endanlega dómkröfu sóknaraðila, þar með staðfest ákvörðun sýslumanns 23. mars 2021, og að sóknaraðila verði gert að greiða varnaraðila málskostnað að mati dómsins.

I.

Þann 12. mars sl. barst Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu lögbannsbeiðni sóknaraðila nr. [...], en samkvæmt henni fór sóknaraðili þess á leit að sýslumaður legði lögbann við því að varnaraðili héldi áfram byggingu fasteignar að [...]. Með bréfi sýslumanns 23. mars var beiðni um lögbann hafnað, án þess að gerðin væri tekin fyrir, og sóknaraðila endursend beiðnin og meðfylgjandi gögn með vísan til 2. mgr. 8. gr., sbr. 3. mgr. 26. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl.

Í ákvörðun sýslumanns segir að sóknaraðili telji varnaraðila óheimilt að byggja tiltekið stálgrindarhús á lóð sinni að [...] þar sem teikningar að húsinu séu nær hinar sömu og teikningar að stálgrindarhúsi sóknaraðila við [...], Hafnarfirði. Eigi sóknaraðili höfundarétt að teikningunum og þar með einkarétt á húsbyggingum samkvæmt þeim á grundvelli framsals frá höfundi 9. mars sl. og vísi í því sambandi til 2. og 11. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Sýslumaður telji á hinn bóginn að til þess að byggingateikningar njóti verndar höfundalaga þurfi þær að hafa listrænt gildi og til þess að svo sé þurfi þær að geyma sjálfstæða listræna sköpun höfundar. Meginhluti byggingateikninga hafi ýmist lítið eða ekkert listrænt gildi. Í tilviki sóknaraðila sé um að ræða stálgrindarhús, sem hafi verið hannað og teiknað eftir pöntun í samræmi við óskir sóknaraðila og á grundvelli sjónarmiða um hagkvæmni og endursölu í hagnaðarskyni í atvinnustarfsemi hans. Því næst segir í bréfi sýslumanns: „Teikningar gerðarbeiðanda eru af hagnýtum og hagkvæmum byggingareiningum. Ekki er um að ræða teikningar af sérstæðum, listrænum byggingarverkum. Framsal höfundarréttar að teikningum, til gerðarbeiðanda, átti sér stað eftir að gerðarþoli hafði lagt sínar teikningar fram hjá Hafnarfjarðarbæ og fengið þær samþykktar þar. Hagmunir gerðarbeiðanda eru fjárhagslegs eðlis. Gerðarbeiðandi óttast að samkeppni frá gerðarþola muni gera honum erfiðara að selja sínar byggingar og lækki jafnframt söluandvirði þeirra. Sýslumaður telur hagsmuni gerðarbeiðanda ekki verndaða af ákvæðum höfundarlaga. Með vísan til framanritaðs og gagna málsins er það mat sýslumanns að gerðarbeiðandi hafi, með beiðni sinni, ekki sýnt fram á að uppfyllt séu skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990 til að leggja á umkrafið lögbann. Beiðninni um lögbann er hafnað.“

II.

Samkvæmt breyttri kröfugerð sóknaraðila lýtur ágreiningur aðila í þessum þætti málsins eingöngu að því hvort sýslumanni hafi verið rétt að endursenda sóknaraðila umrædda lögbannsbeiðni án þess að boða hlutaðeigandi aðila til fyrirtöku í málinu.

Meðal gagna sem sóknaraðili lagði fyrir sýslumann er yfirlýsing C-kk-ef 9. mars 2021, en samkvæmt henni framseldi C til sóknaraðila höfundarétt sinn og eignarétt að öllum uppdráttum (teikningum) dagsettum 6. apríl 2020 vegna byggingar stálgrindarhúss sóknaraðila að [...]. Vísar C í því sambandi til 27. og 28. gr. höfundalaga. Umræddar teikningar voru lagðar fyrir sýslumann, sem og teikningar D framkvæmdastjóra [...] ehf., dagsettar 18. nóvember 2020, af fyrirhuguðu stálgrindarhúsi varnaraðila að [...], sem bera með sér að vera hannaðar af E. Af einföldum samanburði á þessum teikningum virðast þær mjög líkar.

Samkvæmt gögnum málsins fékk sóknaraðili haustið 2019 úthlutað lóðir nr. [...]og [...]við [...]. Í framhaldi fékk hann samþykki fyrir sameiningu lóðanna undir númeri [...] og leyfi til að byggja þar þrjú stálgrindarhús samkvæmt teikningum C. Að sögn sóknaraðila er hér um að ræða sérhannað geymsluhúsnæði með 12 aðskilin geymslu bil/atvinnurými og hafi hann fengið D hjá [...] ehf. til að annast um efniskaup frá útlöndum. Fyrsta húsið hafa verið tilbúið í desember á síðasta ári og hafi öll geymslu bilin selst áður en húsið var fullbyggt.

Varnaraðili fékk um svipað leyti úthlutað til sín lóðum nr. [...] og [...] við [...]og voru þær í framhaldi sameinaðar undir lóðanúmeri [...]. Samanlögð stærð lóðanna er nær hin sama og sameinuð lóð [...]við [...]og liggja lóðirnar samsíða hvor annarri.

Sóknaraðili lýsir því að meðan verið var að steypa plötuna undir húsið að [...]hafi F fyrirsvarsmaður varnaraðila komið að máli við G fyrirsvarsmann sóknaraðila, spurst fyrir um kostnað við byggingu hússins og sagst vera að velta fyrir sér að kaupa lóðina við hliðina. Að sögn sóknaraðila hafi F svo í október 2020 leitast eftir því við Chönnuð sóknaraðila að hann teiknaði samskonar hús fyrir sig og jafnframt spurst fyrir um hver hefði flutt inn efni til húsbyggingarinnar. C hafi hafnað málaumleitan F. Í nóvember hafi sóknaraðili svo frétt að fyrrnefndur D hefði lagt inn teikningar að stálgrindarhúsi við [...], á grundvelli teikninga C, án þess að D væri með löggildingu til að teikna hús. Þær teikningar hafi verið samþykktar 9. desember og varnaraðili hafið jarðvegsframkvæmdir um mánaðamót janúar- febrúar 2021. Í framhaldi hafi sóknaraðili og C lagst yfir teikningar beggja húsa og komist að þeirri niðurstöðu að þær væru nákvæmlega eins, geymslu bilin jafnmörg og nánast jafnstór og eini sjáanlegi munurinn á teikningunum væri að minnsta salarhæð sé 4,24 metrar í húsi sóknaraðila á móti 4,20 metrum hjá varnaraðila og hæsti punktur hjá sóknaraðila 5,75 metrar á móti 5,71 metrum hjá varnaraðila. Ummál húsanna sé þó sagt hið sama í skráningartöflum og skýrist þetta af því einu að apað var eftir skráningartöflum C. Þá sé ytra útlit húsanna meira og minna nákvæmlega eins og stuðst við sömu burðarþolsteikningar. Telur sóknaraðili þannig engan vafa leika á að teikningar C hafi verið notaðar óbreyttar við hönnun og teikningu væntanlegs stálgrindarhúss á lóð varnaraðila og varnaraðili með því brotið á einkarétti sóknaraðila á grundvelli framsals C 9. mars 2021.

Varnaraðili teflir því fram á móti að hann hafi sumarið 2020 leitað til C vegna fyrirhugaðrar byggingar á atvinnuhúsnæði undir geymslur að [...] og þeir í sameiningu rissað upp grunnteikningar að slíku húsi. C hafi ekki talið sér fært að koma frekar að þeirri vinnu en bent sóknaraðila á að leita til D vegna verksins, en D hefði áður komið með beinum hætti að hönnun stálgrindarhúss sóknaraðila að [...], lagt ýmislegt til málanna við gerð þeirra teikninga og framlag hans verið svo verulegt að líta megi á teikningar sóknaraðila sem samstarfsverkefni D og C. Það hafi verið á þessum grunni sem varnaraðili leitaði svo til D haustið 2020 og fól honum að hanna væntanlegt stálgrindarhús að [...] og annast um efniskaup til húsbyggingarinnar. Liggi fyrir í því sambandi aðaluppdrættir að einu stálgrindarhúsi og teikningar af undirstöðum, frárennslis- og neysluvatnslögnum, gólfhita og burðarvirki, sem og reikningur fyrir hönnun hússins frá [...] ehf., dagsettur 9. apríl 2021, sem D veiti einnig forstöðu. Þótt teikningar D og C séu keimlíkar séu þær ekki eins; báðar byggingar séu að meginstefnu til hannaðar sem geymsluhúsnæði og ekkert sérstakt við hönnun þeirra umfram margar aðrar sambærilegar byggingar.

III.

Sóknaraðili byggir á því að með framsali C 9. mars 2021 á höfunda- og eignarétti á aðaluppdrætti og sérteikningum að stálgrindarhúsi sóknaraðila við [...]samkvæmt 27. og 28. gr. höfundalaga nr. 72/1973 hafi sóknaraðili öðlast einkarétt til notkunar þeirra teikninga sem liggja til grundvallar byggingarleyfi að [...] og njóti þær höfundaréttarverndar samkvæmt 1. og 3. mgr. 1. gr., og 2. gr., sbr. 11. gr. sömu laga. Þessar teikningar hafi varnaraðili afritað og hagnýtt sér á ólögmætan hátt við gerð teikninga að samskonar stálgrindarhúsi við [...] og þannig ekki aðeins sparað sér mikla vinnu og fjármuni við hönnun sinna mannvirkja heldur og spillt verulega fyrir þeim áformum sóknaraðila að byggja og selja í einingum tvö önnur hús á sinni lóð. Sóknaraðili hafi því verulega fjárhagslega hagsmuni af því að varnaraðili fái ekki að byggja hús samkvæmt sömu teikningum og séu þeir hagsmunir verndaðir af framangreindum ákvæðum höfundalaga. Sóknaraðili hafi því lögvarða hagsmunir af því að stöðva umræddar byggingaframkvæmdir varnaraðila samkvæmt 24. gr. lögbannslaga nr. 31/1990, enda eigi hann einkarétt að þeim teikningum sem liggja til grundvallar húsbyggingu varnaraðila og megi varnaraðili hvorki nota né afrita sömu teikningar án sérstaks leyfis sóknaraðila. Athæfi varnaraðila sé því ólögmætt og hafi svo verið frá upphafi. Breyti engu þótt varnaraðili hafi fengið sínar teikningar samþykktar af byggingafulltrúa áður en til einkaréttar sóknaraðila stofnaðist 9. mars sl., enda teikningar C í eigu sóknaraðila mun eldri en teikningar D og varnaraðili látið gera þær teikningar til nota í fjárhagslegum tilgangi, sbr. 11. gr. höfundalaga.

Sóknaraðili bendir á að lögbannsbeiðni hans uppfylli öll formskilyrði 26. gr. lögbannslaga og hafi sýslumanni því verið óheimilt að endursenda beiðnina án þess að boða aðila í gerð og taka málið til efnislegrar meðferðar. Þess í stað hafi sýslumaður sest í dómarasæti, kafað djúpt ofan í hugtakið byggingarlist samkvæmt 2. m gr. 1. gr. höfundalaga og túlkað eftir eigin höfði án þess að hlýða á sjónarmið beggja aðila, litið algerlega fram hjá höfundaréttarverndbyggingauppdrátta samkvæmt 1. og 3. mgr. 1. gr. og 2. gr. höfundalaga, sem málið snúist þó fyrst og fremst um, og gert mikið úr því að hagsmunir sóknaraðila séu eingöngu fjárhagsleg eðlis og til þess fallnir að sóknaraðili gæti selt fasteignir sínar við hærra verði án samkeppni frá varnaraðila. Hagsmunir sóknaraðila felist þó að stórum hluta í því að vernda höfundaréttarvarinn einkarétt að þeim teikningum sem varnaraðili hagnýtti sér og þurfi uppdrættir og teikningar ekki að hafa listrænt gildi í skilningi 2. mgr. 1. gr. höfundalaga til að njóta höfundaréttarverndar, svo sem sýslumaður hafi gefið sér við ákvarðanatöku 23. mars sl.

Samkvæmt framansögðu telur sóknaraðili að ákvörðun sýslumanns um endursendingu lögbannsbeiðninnar sé í andstöðu við 3. mgr. 26. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 8. gr. lögbannslaga og beri því að ógilda sömu ákvörðun og leggja fyrir sýslumann að taka lögbannsbeiðni sóknaraðila fyrir og boða málsaðila til lögbannsgerðar.

Sóknaraðili vísar um frekari lagarök til 33. gr. lögbannslaga og laga nr. 90/1989 um aðför, sérstaklega XV. kafla laganna.

IV.

Varnaraðili byggir á því að hin umþrætta ákvörðun sýslumanns sé rétt að formi og efni til og beri dóminum því að staðfesta hana. Þá hafi málatilbúnaður sóknaraðila vegna endanlegrar dómkröfu sinnar verið fyrst reifaður við munnlegan flutning málsins. Séu þær málsástæður því of seint fram komnar í skilningi 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og fái því ekki komist að í málinu. Þess utan hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á að hann eigi lögvarða hagsmuni af lögbannsgerð í skilningi 24. gr. lögbannslaga nr. 31/1990 og sé því engin haldbær ástæða fyrir endurskoðun á ákvörðun sýslumanns en sönnunarbyrði um að skilyrði 1. mgr. 24. gr. séu fyrir hendi hvíli alfarið á sóknaraðila og hafi sú sönnun ekki tekist. Þá hafi sóknaraðili hvorki sýnt fram á að teikningar að stálgrindarhúsi sínu og varnaraðila séu eins eða líkar né heldur að teikningar sóknaraðila njóti höfundaréttarverndar samkvæmt 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Sérstaða teikninga sóknaraðila sé engin og hafi þær ekkert listrænt gildi, svo sem staðfest hafi verið í samskiptum varnaraðila og C höfundar teikninganna.

Varnaraðili byggir einnig á því að skírskotun sóknaraðila til höfundaréttarverndar byggingateikninga og skilningur hans á 1. og 3. mgr. 1. gr. höfundalaga standist ekki skilyrði 2. mgr. 1. gr. um listrænt gildi að baki slíkri vernd, en byggingateikningar þurfi að vera hluti af listrænu gildi húss til að njóta höfundaréttarverndar og geti undir engum kringumstæðum notið sjálfstæðrar verndar samkvæmt höfundalögum. Hafi sóknaraðili fráleitt sýnt fram á að þær teikningar sem hann telji til réttar yfir fullnægi þessu skilyrði laganna. Þá bendir varnaraðili á að sú húsagerð sem hér um ræði sé eitt algengasta byggingaform iðnaðarhúsnæðis hér á landi og hafi ekkert listrænt gildi heldur aðeins hagnýtt gildi sem geymsluhúsnæði og í tilviki beggja málsaðila eingöngu reist í sölu- og atvinnuskyni.

Þá mótmælir varnaraðili því að teikningar hans að stálgrindarhúsi við [...] séu eftirgerð af teikningum sóknaraðila þrátt fyrir ákveðin líkindi með húsunum, en þess beri að gæta að sömu hönnuðir komu að gerð beggja teikninga, þ. e. D og C, og því ekki óeðlilegt að teikningarnar séu um margt svipaðar. Þar sem D hafi verið meðhöfundur að teikningum sóknaraðila hljóti hann að mega hagnýta sér eigið framlag við gerð teikninga fyrir varnaraðila og girði sú staðreynd fyrir að lögbannsgerð geti náð fram að ganga.

Samkvæmt framansögðu telur varnaraðili að sóknaraðili geti undir engum kringumstæðum haft lögvarða hagsmuni af lögbanni samkvæmt 24. gr. lögbannslaga og beri því að staðfesta ákvörðun sýslumanns 23. mars 2021.

V.

Í 1. og 2. mgr. 26. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. er mælt fyrir um þær kröfur sem gera verður til lögbannsbeiðna um form, efni og skýrleika svo að þær hljóti efnismeðferð hjá sýslumanni. Er þeim kröfum fullnægt í lögbannsbeiðni sóknaraðila nr. 2021- 6691.

Um upphafsaðgerðir sýslumanns að fram kominni lögbannsbeiðni er fjallað í fyrri málslið 3. mgr. 26. gr. og segir þar að farið skuli eftir fyrirmælum 8. gr. laganna, eftirþví sem við getur átt. Eins og rakið er í I. kafla endursendi sýslumaður sóknaraðila ofangreinda lögbannsbeiðni, án þess að taka hana fyrir í gerð, og vísaði þeirri ákvörðun til stuðnings til 2. mgr. 8. gr., sbr. 3. mgr. 26. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. skal sýslumaður, þegar kyrrsetningarbeiðni hefur borist honum, kanna hvort hún sé í lögmæltu formi og hvort hún hafi komið fram í réttu umdæmi. „Ef svo er getur sýslumaður ekki synjað um kyrrsetningu af sjálfsdáðum, nema bersýnilegt sé að skilyrðum 5. gr. sé ekki fullnægt.“ Þá segir í 2. mgr. 8. gr. að séu einhverjir þeir annmarkar á málstað gerðarbeiðanda sem í 1. mgr. getur skuli sýslumaður endursenda honum kyrrsetningarbeiðni og fylgigögn hennar ásamt stuttum rökstuðningi fyrir ákvörðun sinni. Samkvæmt ofansögðu gilda ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. einnig um lögbannsbeiðnir eftir því sem við getur átt.

Af 1. mgr. 5. gr. laganna er ljóst að henni er eingöngu ætlað að tryggja fullnustu lögvarinnar kröfu um greiðslu peninga. Sú lagagrein getur því ekki réttlætt ákvörðun sýslumanns um endursendingu lögbannsbeiðni sóknaraðila. Stendur þá eftir hvort 2. mgr. 5. gr. réttlæti sömu ákvörðun. Samkvæmt 2. mgr. er það ekki skilyrði kyrrsetningar að gerðarbeiðandi leiði sönnur að réttmæti kröfu sinnar, en synja skal um kyrrsetningu ef ætla verður af fyrirliggjandi gögnum að gerðarbeiðandi eigi ekki þau réttindi sem hann hyggst tryggja. Ákvæði þetta hefur verið skýrt svo, að ekki beri að gera strangar kröfur til sönnunar um réttmæti kröfu gerðarbeiðanda heldur sé nægilegt að hann geri réttmæti og tilvist kröfunnar sennilega og að engin gögn liggi fyrir sem augljóslega sýni fram á annað. Samkvæmt því skal sýslumaður því aðeins synja um kyrrsetningargerð af sjálfsdáðum, að tvímælalaust megi telja að gerðarbeiðandi eigi ekki þann rétt sem hann hyggst tryggja.

Af málatilbúnaði sóknaraðila er ljóst að hann leiðir höfundarétt að tilteknum byggingauppdráttum af framsali höfundar þeirra samkvæmt 27. og 28. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og styður einkarétt sinn til notkunar og afritunar sömu uppdrátta fyrst og fremst við 1. og 3. mgr. 1. gr. og 2. gr. laganna. Málsástæður sóknaraðila, byggðar á þessum grunni, koma fram í kröfugerð sóknaraðila til héraðsdóms og komast þær því að í málinu. Byggir sóknaraðili meðal annars á því að bygginga uppdrættir (teikningar) njóti sjálfstæðrar höfundaréttarverndar samkvæmt 3. mgr. 1. gr., óháð því hvort þær teljist hafa listgildi. Fær sú skoðun hljómgrunn í athugasemdum er fylgdu frumvarpi til 1. gr. laganna á sínum tíma.

Með vísan til framanritaðs fær dómurinn ekki séð að það skilyrði 2. mgr. 5. gr. lögbannslaga sé fyrir hendi í máli þessu, að bersýnilegt sé að sóknaraðili eigi ekki þann rétt sem hann vill tryggja með lögbannsgerð. Var sýslumanni því óheimilt að endursenda lögbannsbeiðni sóknaraðila af sjálfsdáðum á grundvelli 1. mgr. 8. gr. laganna. Ber því að fella ákvörðun sýslumanns úr gildi og leggja fyrir hann að taka lögbannsbeiðni sóknaraðila til efnismeðferðar með boðun aðila í gerð.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og með vísan til grunnsjónarmiða 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins hér fyrir dómi.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð :

Felld er úr gildi ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 23. mars 2021 að endursenda sóknaraðila, A, lögbannsbeiðni í máli nr. [...]og lagt fyrir sýslumann að taka beiðnina til efnismeðferðar og boða sóknaraðila og varnaraðila, B, til fyrirtöku vegna beiðninnar.

Málskostnaður fellur niður.

J-kk-nf J-kk-nf