E-92/2014

Mál þetta var höfðað 27. október 2014 og tekið til dóms 19. nóvember 2015.

Stefnandi er Kvennasmiðjan ehf., Búð 1, Djúpavogi, og í nafni félagsins höfða málið hluthafarnir E-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf, Vörðu 14, Djúpavogi, E-kvk-nf Ó-kvk-nf, Skúlagötu 42, Reykjavík, H-kvk-nf H-kvk-nf,Vörðu 14, Djúpavogi og K-kvk-nf J-kvk-nf, Vörðu 18, Djúpavogi, sameiginlega nefnd málshefjendur.

Stefndu eru Djúpavogshreppur, Bakka 1, Djúpavogi, G-kk-nf J-kk-nf, Hlauphólum, Djúpavogi, og S-kvk-nf D-kvk-nf B-kvk-nf, Hömrum 12, Djúpavogi. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndu verði in solidum gert að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 7.798.066 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. mars 2012 til 4. desember 2014 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefndu sé in solidum skylt að greiða stefnanda skaðabætur í tilefni af ólögmætri niðurfellingu á leigusamningi, dags. 20. febrúar 2007, um fasteignina Löngubúð á Djúpavogi, sem átti sér stað með ákvörðun á stjórnarfundi Kvennasmiðjunnar ehf. þann 27. febrúar 2012, sem tók gildi 14. mars 2012.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefndu allra er krafist sýknu af dómkröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar, aðallega úr hendi málshefjenda, en til vara úr hendi stefnanda.

Með úrskurði, uppkveðnum 6. maí 2015, var dómkröfum stefnanda á hendur stefnda Djúpavogshreppi vísað frá dómi að kröfu hans, en frávísunarkröfum annarra stefndu var hafnað. Höfðaði stefnandi þá mál að nýju á hendur sveitarfélaginu með stefnu birtri 28. maí s.á. Það mál, sem fékk málsnúmerið E-39/2015, var sameinað þessu máli í þinghaldi 1. september s.á.

I

Málsatvik

Í máli þessu krefst stefnandi, Kvennasmiðjan ehf., skaðabóta úr hendi tveggja stjórnarmanna félagsins og hluthafans Djúpavogshrepps, en til vara viðurkenningardóms um skaðabótaskyldu stefndu. Reisa málshefjendur heimild sína til að höfða málið í nafni einkahlutafélagsins og vegna þess á 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en óumdeilt er að þeir ráða yfir meira en 10% hlutafjár í stefnanda. Tillaga um málshöfðun félagsins á hendur hinum stefndu stjórnarmönnum var felld á hluthafafundi félagsins 3. desember 2013, en á hluthafafundi 6. mars 2015 hvað varðar stefnda Djúpavogshrepp.

Félagið Kvennasmiðjan ehf. mun hafa verið stofnað fyrir rösklega 30 árum af hópi fólks, aðallega konum, upphaflega einkum í þeim tilgangi að framleiða og selja handverk og minjagripi. Er það enn tilgangur félagsins samkvæmt samþykktum þess, en jafnframt er tilgangur félagsins rekstur safna og veitingahúss. Mun félagið lengi hafa haft umsjón með rekstri sögufrægs húss, Löngubúðar á Djúpavogi, þar sem hafa verið söfn og veitingarekstur.

Meðal gagna málsins er samningur stefnanda við Djúpavogshrepp, dags. 20. febrúar 2007, um rekstur Löngubúðar til 10 ára, eða frá 1. september 2005 til 31. ágúst 2014. Mun sá samningur hafa tekið við af eldri samningi eða samningum. Kemur þar meðal annars fram að leigutaki, Kvennasmiðjan ehf., sjái um allan rekstrarkostnað, launagreiðslur til starfsmanna og kostnað við rafmagn, en greiði ekki húsaleigu á samningstímanum. Þá er þar kveðið á um ýmsar skyldur samningsaðila, þar á meðal að sveitarfélagið skuldbindi sig til að aðstoða við að útvega rekstrarfjármagn, t.d. af fjárlögum Alþingis, en fáist ekki slíkt fjármagn eigi stefnandi rétt á rekstrarstyrk frá sveitarfélaginu, að hámarki eina milljón króna.

Meðal málsgagna eru ýmsar fundargerðir stjórnarfunda og hluthafafunda í stefnanda. Meðal annars kemur þar fram að á framhaldsaðalfundi stefnanda 6. maí 2010 lá fyrir að Djúpavogshreppur hefði eignast 78% hlutafjár í félaginu. Var tillaga sveitarfélagsins, sem nýs aðaleiganda, um stjórn félagsins borin upp og samþykkt samhljóða. Auk tveggja starfsmanna sveitarfélagsins tók þá sæti í stjórn einn málshefjenda, E-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf.

Er frá leið kom í ljós að ágreiningur reyndist uppi um lögmæti hlutafjárkaupa sveitarfélagsins, sem snerist einkum um það að forkaupsréttarhöfum hefði ekki verið gefinn kostur á að neyta réttar síns.

Á aðalfundi stefnanda 27. desember 2011 tóku stefndu G-kk-nf J-kk-nf og S-kvk-nf D-kvk-nf B-kvk-nf sæti í stjórn félagsins, ásamt málshefjandanum E-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf. Fyrr þann sama dag fundaði fráfarandi stjórn félagsins. Á stjórnarfundinum voru lögð fram þrjú erindi málshefjandans E-kk-ef S-kk-ef, þar á meðal tvö bréf, dags. 19. desember 2011, til stjórnar stefnanda annars vegar og til Djúpavogshrepps hins vegar. Einungis hið síðarnefnda liggur fyrir í málinu. Fór bréfritari þar fram á að Djúpavogshreppur skilaði þeim hlutum sem hann hefði komist yfir með ólögmætum hætti til fyrri hluthafa, en ella óskaði bréfritari eftir að nýta forkaupsrétt sinn. Ákvað fráfarandi stjórn að vísa þessum erindum til næstu stjórnar. Þá lagði einn fráfarandi stjórnarmanna fram bókun þar sem hann óskaði þess að Djúpavogshreppur gerði það sýnilegt fjárhagslega á hvern hátt sveitarfélagið hefði komið að rekstri Kvennasmiðjunnar ehf. og að ný stjórn, eftir atvikum hluthafafundur, tæki afstöðu til „hugsanlegs reiknings“.

Á fundi nýkjörinnar stjórnar félagsins sem fram fór 20. janúar 2012 skipti stjórnin með sér verkum og samþykkti að leita álits lögmanns vegna framangreindra erinda málshefjandans. Á sama fundi lét téður málshefjandi bóka í fundargerð að hann liti svo á að allar ákvarðanir í tengslum við Kvennasmiðjuna ehf., frá og með aðalfundi 6. maí 2010, væru ólögmætar og hefði „stjórnarfundur þessi því ekkert umboð til ákvarðanatöku sem og aðrir fundir hér eftir“ þar til „leiðrétting mála“ sem hann hefði bent á yrði „komið í lag“. Í því sambandi var í bókuninni vísað til bréfs málshefjandans til stjórnar stefnanda frá 19. desember 2011.

Á stjórnarfundi félagsins 8. febrúar 2012 var farið yfir fram komið lögfræðiálit. Er í fundargerð bókað að E-kk-nf S-kk-nf óski eftir fresti til að taka endanlega afstöðu til málsins og mótmæli því að hafa sýnt af sér tómlæti í málinu, eins og fram komi í álitinu. Álitið er ekki meðal málsgagna, en eftir því sem næst verður komist mun þar hafa verið fundið að því hvernig staðið var að málum gagnvart forkaupsréttarhöfum við hlutafjárkaup sveitarfélagsins.

Á fundi stjórnar félagsins 27. febrúar 2012 gerði E-kk-nf S-kk-nf grein fyrir þeirri ákvörðun sinni að fela lögmanni að fara yfir og bregðast við „stöðu mála innan Kvennasmiðjunnar ehf.“. Á fundinum var lögð fram bókun um að stjórn félagsins teldi ekki forsendur til að aðhafast vegna sölu á hlutum í félaginu á árinu 2010 og var hún samþykkt með atkvæðum hinna stefndu stjórnarmanna gegn atkvæði málshefjandans.

Á sama fundi samþykkti meirihluti stjórnar, með atkvæðum sömu stjórnarmanna, að óska eftir því við Djúpavogshrepp að félagið yrði hið fyrsta leyst undan samningi þess við sveitarfélagið um rekstur á Löngubúð, dags. 20. febrúar 2007. Kom fram að sú ákvörðun væri tekin þar sem stjórnin teldi félagið illa starfhæft „í ljósi ágreinings um hlutafjáreign og sjónarmiða um að allar ákvarðanir geti verið ógildanlegar“.

Framangreind beiðni stjórnar félagsins var samþykkt samhljóða á fundi sem haldinn var í sveitarstjórn Djúpavogshrepps 14. mars 2012. Stefndu G-kk-nf J-kk-nf sveitarstjóri og S-kvk-nf D-kvk-nf B-kvk-nf sveitarstjórnarmaður viku af fundi við afgreiðslu málsins.

Hér að framan hefur helstu málsatvikum verið lýst, en þeim er mun ítarlegar lýst í báðum stefnum hins sameinaða máls og greinargerðum stefndu.

Í stefnu kemur fram að fjárhagur stefnanda hafi verið góður og vaxandi hagnaður af rekstri félagsins, allt þar til þeir atburðir gerðust sem séu tilefni málsóknar þessarar, en þá hafi alger straumhvörf orðið í rekstri félagsins. Starfsemi þess hafi svo gott sem verið lögð niður og annar rekstraraðili hafi tekið við rekstri Löngubúðar. Þá kveður stefnandi ekki fyllilega upplýst hvers vegna sveitarfélagið hafi ákveðið að ásælast eignarhluti í stefnanda. Verulegur ágreiningur hafi verið meðal hluthafa stefnanda í kjölfar yfirtöku sveitarfélagsins á hlutum í stefnanda, m.a. um kaupverðið og að hluthöfum hafi ekki verið boðið að neyta forkaupsréttar. Kemur fram í stefnu að dómsmál hafi verið höfðað vegna forkaupsréttarins.

Í greinargerðum stefndu kemur fram að ástæða hlutafjárkaupa sveitarfélagsins í Kvennasmiðjunni ehf. hafi verið að rekja til breyttra aðstæðna og dvínandi þátttöku einstaklinga sem unnið hafi að málefni félagsins í sjálfboðavinnu. Hafi aðkoma sveitarfélagsins að málefnum félagsins breyst við þetta og það komið meira að málefnum félagsins, t.d. með umsjón með starfsmannamálum og rekstri, bókhaldi og almennu skipulagi, auk þess sem sveitarfélagið hafi beitt sér fyrir styrkveitingum til félagsins, m.a. af fjárlagaliðum, og lagt vinnu í að útbúa styrkumsóknir fyrir félagið. Hafi þáverandi stjórnarformaður félagsins, E-kvk-nf G-kvk-nf, óskað eftir aðkomu sveitarfélagsins að málefnum þess á árinu 2009. Á grundvelli þess hafi sveitarfélagið gert tilboð í hluti félagsins, dags. 21. september 2009 og 11. mars 2010. Þá hafi sveitarfélagið unnið að því að kaupa hluti í félaginu á síðari hluta ársins 2011. Það hafi verið gert í ljósi þess að þátttaka sveitarfélagins hafi almennt mælst vel fyrir og sýnt hafi þótt að upphaflegt fyrirkomulag um þátttöku hluthafa í rekstrinum hafi í raun verið hætt.

Ekki er að sjá að teljandi ágreiningur sé um helstu málsatvik, enda þótt þess sé getið í greinargerðum stefndu að þau mótmæli málsatvikalýsingu í stefnu sem „rangri og ónákvæmri varðandi mikilvæga þætti um málefni Kvennasmiðjunnar ehf.“. Í greinargerðum stefndu er lögð áhersla á að viðskipti með hlutafé í félaginu hafi ekki verið gerð með nokkurri leynd og séu skjalfest í gögnum félagsins. Stefndu mótmæli sérstaklega þeirri málavaxtalýsingu stefnanda að hið stefnda sveitarfélag hafi verið einrátt um stjórnun félagsins. Benda stefndu á að kjörin hafi verið þriggja manna stjórn sem fjallað hafi um málefni félagsins eftir þörfum. Þá mótmæli stefndu því sérstaklega að verulegur ágreiningur hafi verið í félaginu í kjölfar viðskipta um hluti í félaginu í maí 2010 og fram til desember 2011 og benda á að innan þess tímabils falli tvö sumur, þ.e. ferðamannatímabil, þar sem rekstur félagsins hafi verið ágreiningslaus. Það hafi verið með bréfi málshefjanda E-kk-ef S-kk-ef R-kk-ef, dags. 30. nóvember 2011, sem fyrst hafi komið fram einhvers konar ágreiningur um rekstur félagsins og athugasemd við eignarhald félagsins hafi fyrst komið fram með bréfi hans, dags. 19. desember s.á.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur málshefjandinn E-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf og stefndu G-kk-nf J-kk-nf og S-kvk-nf D-kvk-nf B-kvk-nf. Ennfremur gáfu skýrslu sem vitni G-kvk-nf S-kvk-nf B-kvk-nf, G-kvk-nf I-kvk-nf, B-kvk-nf R-kvk-nf, E-kvk-nf G-kvk-nf og R-kvk-nf F-kvk-nf. Einungis verður vikið að framburði aðila og vitna eftir þörfum í niðurstöðukafla hér á eftir.

II

Málsástæður stefnanda

Málsástæður stefnanda verða hér raktar samkvæmt upphaflegri stefnu málsins á hendur stefndu öllum, enda eru þær raktar með efnislega sama hætti í stefnu þess máls sem síðar var þingfest og sameinað máli þessu á hendur stefnda Djúpavogshreppi einum.

Stefnandi kveðst byggja á því að ákvörðunin um að fella niður leigusamninginn um Löngubúð hafi falið í sér brot gegn lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög, samþykktum Kvennasmiðjunnar ehf. og trúnaðarskyldum stjórnarmanna. Byggi stefnandi á því að hafi verið að ræða brot sem framin hafi verið með saknæmum hætti og valdið stefnanda verulegu tjóni. Er í stefnu fyrst fjallað um bótagrundvöll eins og hann snúi að stefndu G-kk-þgf J-kk-þgf og S-kvk-þgf D-kvk-þgf B-kvk-þgf, en síðan um grundvöll kröfu á hendur stefnda Djúpsvogshreppi sem ráðandi hluthafa og vinnuveitanda stefndu G-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef D-kvk-ef B-kvk-ef. Að lokum er þar fjallað um umfang tjóns og fjárhæð bóta.

Stefnandi kveður ábyrgð stjórnarmannanna tveggja sem tekið hafi ákvörðun um niðurfellingu samningsins byggjast á bótareglu í 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994 annars vegar, en á almennu sakarreglunni hins vegar. Stefnandi byggi á því að um hafi verið að ræða brot gegn lögum, samþykktum félagsins og trúnaðarskyldum stjórnarmanna:

Í fyrsta lagi hafi ákvörðunin verið tekin með ólögmætum hætti þar sem ekki hafi verið gætt ákvæða 70. gr. a. laga nr. 138/1994. Ákvörðunin hafi falið í sér gerð samnings við sveitarfélagið um niðurfellingu leigunnar um Löngubúð. Ákvörðunina hefði því átt að bera undir hluthafafund og afla skýrslu um samræmið milli greiðslu félagsins og endurgjalds sveitarfélagsins, eins og mælt sé fyrir um í ákvæðinu. Slík skýrsla hefði leitt í ljós að stefnandi væri með þessum löggerningi að falla frá verulegum réttindum án endurgjalds.

Í öðru lagi hafi stjórnarmennir tveir sem stóðu að ákvörðuninni verið vanhæfir til þess að fjalla um það samkomulag sem óskað hafi verið eftir að sveitarfélagið gerði um niðurfellingu leigusamningsins, sbr. 48. gr. laga nr. 138/1994.

Í þriðja lagi hafi stjórnarmennirnir vanrækt trúnaðarskyldu sína gagnvart stefnanda með því fella samninginn niður án endurgjalds fyrir félagið og án þess að gera aðrar ráðstafanir til þess að tryggja rekstrargrundvöll félagsins. Ákvörðunin gangi þvert á tilgang stefnanda samkvæmt 1. grein samþykkta þess og hafi í reynd verið um að ræða rothögg fyrir félagið sem enga starfsemi hafi haft með höndum síðan.

Í fjórða lagi hafi ráðstöfunin verið til þess fallin að afla ákveðnum hluthafa, þ.e. stefnda Djúpavogshreppi, ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa og stefnanda. Þar sem leiga félagsins hafi verið á hagstæðum kjörum, vegna forsögu málsins, hafi sveitarfélagið átt þess kost, eftir niðurfellingu leigusamningsins, að hafa mun meiri hagnað en áður af útleigu fasteignarinnar Löngubúðar. Niðurfelling leigusamningsins hafi því verið til þess fallin að efla hag sveitarfélagsins á kostnað stefnanda og annarra hluthafa félagsins.

Í fimmta lagi sé á því byggt að boða hefði þurft hluthafafund til þess að taka umrædda ákvörðun, þar sem hún hafi í reynd falið í sér niðurstöðu sem jafna megi til slita á stefnanda. Telja verði að stjórn geti ekki, eins og atvikum sé háttað í málinu, tekið ákvörðun á stjórnarfundi um að leggja niður starfsemi félagsins.

Stefnandi kveður ábyrgð stefnda Djúpavogshrepps byggjast á 2. mgr. 108 laga nr. 138/1994, almennu sakarreglunni, húsbóndareglunni, ólögfestri meginreglu um ábyrgð hluthafa vegna brots gegn trúnaðarskyldu og að lokum á grundvelli bótaábyrgðar samkvæmt reglum um skuggastjórnun.

Í fyrsta lagi hafi sveitarfélagið brotið vísvitandi gegn samþykktum og lögum með ákvörðun um að fella niður leigusamninginn um Löngubúð. Sveitarfélaginu hafi verið ljóst að ákvörðunin myndi valda öðrum hluthöfum tjóni, ákvörðunin stríddi gegn tilgangi stefnanda og lögum um einkahlutafélög og væri tekin af aðilum sem væru „beggja vegna borðsins”.

Í öðru lagi sé á því byggt að stefndi Djúpavogshreppur beri ábyrgð á framgöngu stefndu G-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef D-kvk-ef B-kvk-ef í stjórn stefnanda á grundvelli húsabóndareglunnar. Um stofnun skaðabótaskyldu vegna verka þeirra sem stjórnarmanna sé vísað til umfjöllunar hér að framan. Framangreindir stjórnarmenn hafi bæði verið starfsmenn sveitarfélagsins, G-kk-nf hafi verið sveitarstjóri og S-kvk-nf D-kvk-nf átt sæti í sveitarstjórn. Þau hafi ótvírætt bæði tekið sæti í stjórn stefnanda sem fulltrúar sveitarfélagsins.

Í þriðja lagi hafi sveitarfélagið, sem farið hafi með yfirráð yfir stefnanda, borið trúnaðarskyldu gagnvart félaginu og öðrum hluthöfum. Með því að hlutast til um að leigusamningurinn yrði felldur niður, félaginu og öðrum hluthöfum til tjóns, og fela reksturinn öðrum, hafi sveitarfélagið brotið gegn þessari trúnaðarskyldu ráðandi hluthafa.

Í fjórða lagi hafi stefnanda í reynd verið stýrt af sveitarfélaginu, starfsmenn þess hafi farið með öll yfirráð og daglega stjórnun í reynd, og reglur um skuggastjórnun eigi því við. Með framgöngu sinni hafi sveitarfélagið fellt á sig ábyrgð með sama hætti og á sömu forsendum eins og hver annar stjórnandi félags. Sveitarfélagið beri því beina ábyrgð, gagnvart stefnanda og öðrum hluthöfum, á þeim brotum stjórnarmanna sem rakin hafa verið hér að framan, sem raunverulegur stjórnandi félagsins.

Strax í kjölfar uppsagnar leigusamningsins hafi engin raunveruleg tekjumyndun átt sér stað í stefnanda, velta félagsins hafi hrunið og stöðugur hagnaður hafi breyst í tap. Tjónið sé augljóst og áþreifanlegt samkvæmt reikningsskilum félagsins og felist í missi hagnaðar og taprekstri eftir niðurfellingu leigusamningsins.

Gildistími leigusamningsins hafi verið til 31. ágúst 2014, auk þess sem kveðið hafi verið á um forgang stefnanda til áframhaldandi leigu. Niðurfelling leigusamningsins snemma árs 2012 hafi falið í sér að enginn rekstur hafi farið fram á árunum 2012, 2013 og 2014. Þá hafi jafnframt verið felldur niður forgangsréttur stefnanda, sem hefði getað lagt grundvöll að áframhaldandi rekstri og arðsemi eftir þetta tímamark.

Dómkrafa stefnanda byggi á því að félagið hafi um langt skeið skilað góðum og stöðugum hagnaði áður en rekstrargrundvellinum hafi verið kippt undan félaginu með framangreindum hætti. Niðurfelling leigusamningsins hafi því leitt til hagnaðarmissis. Árið 2009 hafi hagnaður ársins verið 1.874.297 krónur. Árið 2010 hafi hagnaður ársins verið 1.688.232 krónur. Árið 2011 hafi hagnaður ársins verið 2.137.991 króna. Stefnandi byggi á því að félagið hefði án vafa skilað sambærilegum hagnaði áfram, og að í reynd hafi allar forsendur verið til þess að bæta um betur, því ferðamönnum á svæðinu hafi fjölgað jafnt og þétt á síðustu árum. Sé á því byggt að félagið hefði að óbreyttu skilað meðaltalshagnaði áranna 2009 til 2011 á árunum 2012, 2013 og 2014, en meðaltals hagnaður áranna hafi verið 1.900.173 krónur. Hagnaðarmissir sé því að lágmarki þrefaldur meðalhagnaður undangenginna ára, alls 5.700.520 krónur.

Þá hafi verið taprekstur á stefnanda á árinu 2012 og 2013. Rekstrarniðurstaða ársins 2014 liggi ekki fyrir. Alls hafi verið um að ræða 1.592.383 krónur árið 2012 og 505.163 krónur árið 2013. Alls 2.097.546 krónur.

Samanlagt sé tjón stefnanda samkvæmt framansögðu að lágmarki 7.798.066 krónur og sé það dómkrafan í málinu. Telja verði að með þessum útreikningi sé tjónið vanmetið vegna þess að horfur séu bjartar í ferðamannaiðnaði og einnig vegna þess að aðeins sé horft til þriggja ára, en ekki horft til verðmætanna sem forngangsrétturinn til leigunnar hafi falið í sér.

Krafa stefnanda um vexti styðjist við 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og sé við það miðað að hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað er stefndi Djúpavogshreppur tók ákvörðun um að leysa Kvennasmiðjuna ehf. undan samningi um rekstur Löngubúðar. Þá sé dráttarvaxta krafist frá 22. nóvember 2012, þ.e. mánuði eftir þingfestingu málsins, sbr. 9. gr. sömu laga.

Fallist dómurinn ekki á framangreindan útreikning sé þess krafist til vara að dómurinn dæmi bætur að álitum.

Krafa stefnanda um greiðslu málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefndu byggist einkum á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Nánar um lagarök er í stefnu vísað til laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal 108. gr. laganna, og meginreglna félagaréttar um skaðabótaábyrgð stjórnenda og hluthafa og trúnaðarskyldur þeirra. Þá vísi stefnandi til ákvæða sömu laga um skyldur stjórnar, hæfi stjórnarmanna, samningsgerð við hluthafa o.fl. Krafa um vexti og dráttarvexti byggist á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varðandi kröfu um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr., og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994. Um aðild til sóknar sé vísað til 1. mgr. 109 gr. laga nr. 138/1994 og um aðild til varnar til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991.

III

Málsástæður stefndu

Af hálfu stefndu allra er krafa um sýknu á því byggð að ákvörðun um að óska eftir niðurfellingu samnings um rekstur Löngubúðar hafi verið eðlileg rekstrarákvörðun í ljósi aðstæðna í félaginu. Ákvörðunin hafi ekki valdið stefnanda tjóni, heldur verið til þess fallin að takmarka áhættu félagsins. Augljóst sé að stuðningur hins stefnda sveitarfélags um árabil við félagið hafi hvílt á því að það væri rekið á vegum fjölda einstaklinga. Sveitarfélagið hafi stutt við félagið með ýmsu móti, m.a. með því að leggja til starfsmann sem annast hafi umsjón með rekstri félagsins, séð um bókhald félagsins, unnið að styrkumsóknum o.fl. Þessi stuðningur hafi sífellt aukist þegar þátttaka hlutahafa í félaginu dvínaði. Vegna þessa stuðnings sveitarfélagsins hafi stefnandi skilað jákvæðri rekstrarafkomu í nokkur ár, enda hafi raunverulegur rekstrarkostnaður fallið á sveitarfélagið vegna framangreindra þátta. Hluthafar hafi þekkt þessa stöðu og því hafi sala hlutafjár til stefnda Djúpavogshrepps á nafnvirði verið eðlileg og sanngjörn fyrir alla hlutaðeigandi. Með kaupum hins stefnda sveitarfélags á 54% eignarhluta í félaginu í maí 2010 og með kaupum á ríflega 8% hluta í desember 2011 hafi rekstrarfyrirkomulagi félagsins verið gjörbreytt.

Stefndu benda á að í samningi um rekstur Löngubúðar, dags. 20. febrúar 2007, sé svohljóðandi ákvæði:

„Riftun leigusamnings: Heimilt er hvorum aðila fyrir sig að rifta leigusamningi þessum hafi ákvæði hans verið brotin í veigamiklum atriðum. Hið sama gildir um rétt leigusala, verði um verulegar áherslubreytingar á rekstri hússins eða rekstarformi Kvennasmiðjunnar ehf. að ræða. Einnig hefur leigutaki rétt til að segja samningi þessum upp með eins árs fyrirvara m.v. áramót.“

Í ljósi breytinga á rekstrarformi stefnanda og stöðu félagsins hafi niðurfelling leigusamningsins verið í anda framangreinds ákvæðis að áliti stefndu. Sú aðstaða að flestir einstaklingar væru farnir úr hluthafahópnum og tækju ekki þátt í rekstri félagsins eins og verið hafði, auk þess sem átök hafi verið um stjórnun félagsins, hafi falið í sér unnt hafi verið að beita framangreindu riftunarákvæði. Sú staða hafi mátt vera augljós fyrir alla stjórnarmenn stefnanda, og því ekki um það að ræða að ganga mætti út frá því að félagið myndi annast rekstur Löngubúðar til framtíðar.

Sérstaklega um málsástæður stefndu G-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef D-kvk-ef B-kvk-ef:

Hinir stefndu stjórnarmenn benda á að þau hafi sem stjórnarmenn þekkt til ágreinings um forkaupsréttarmálið. Þar sem eignarhald Djúpavogshrepps á félaginu hafi með því móti verið véfengt, hafi verið sýnt að ekki væri hægt að gera ráð fyrir að sveitarfélagið legði til fjármuni, aðstöðu og/eða vinnuframlag til stuðnings félaginu, enda fræðilega mögulegt að eignarrétti sveitarfélagsins yrði hnekkt.

Stefndu hafi staðið frammi fyrir bókun E-kk-ef S-kk-ef R-kk-ef, þriðja stjórnarmannsins í félaginu, um að stjórnin væri ólögmæt og að allar ákvarðanir stjórnar væru ógildanlegar. Áframhaldandi rekstur Löngubúðar á vegum stefnanda hefði getað kallað á ófyrirséðan fjölda ákvarðana stjórnar, sem allar hefðu verið umdeildar. Þá hafi verið sýnt að sú afstaða hefði komið fram á fundi stjórnar þann 27. desember 2011, að sveitarfélagið gerði stefnanda reikning vegna vinnuframlags í þágu félagsins. Óbreyttur rekstur hafi ekki verið raunverulegur valkostur fyrir stjórn félagsins.

Af hálfu hinna stefndu stjórnarmanna er sjónarmiðum í stefnu um bótaábyrgð þeirra mótmælt. Stefndu telji að bótaregla 108. gr. laga nr. 138/1994 og sakarreglan geri þær kröfur að eiginlegt tjón hafi orðið af ráðstöfun. Ákvörðun um að fella niður samning um rekstur Löngubúðar hafi verið ákvörðun um að láta af áhættusömum rekstri. Í þeim skilningi hafi ákvörðunin ekki getað valdið félaginu tjóni. Ákvörðunin hafi þannig falið í sér að stöðva útgjöld, en árangur rekstrarins hafi verið með öllu ófyrirsjáanlegur. Ljóst hafi þó verið að vart mætti vænta þess að stefnandi nyti áfram endurgjaldslauss vinnuframlags stefnda Djúpavogshrepps og að alls ekki yrði hægt að gera ráð fyrir óbreyttum rekstrarkostnaði.

Stefndu mótmæli því að ákvörðunin hafi verið gerð í ósamræmi við 70. gr. a. laga nr. 138/1994 og sé byggt á því að lagaákvæðið eigi ekki við. Þá sé vísað til 4. tl. 1. mgr. greinarinnar um að ákvæðið eigi ekki við um samninga sem gerðir séu í tengslum við venjulegan rekstur félags og hafi að geyma verð og aðra skilmála sem eðlilegt sé að séu í slíkum samningum. Uppsögn rekstrarsamnings um Löngubúð, þar sem kveðið hafi verið á um gagnkvæmar skyldur aðila, hafi falið í sér slíka ákvörðun. Samningurinn og niðurfelling hans hafi falið í sér eðlileg viðskipti með hliðsjón af forsendum samningsins, um stöðu stefnanda og stefnda Djúpavogshrepps. Þá sé vísað til 5. tl. um að ákvæðið eigi ekki við um samninga undir almennu lágmarki hlutafjár í einkahlutafélögum.

Þá hafi tilvísun til 70. gr. a. laganna takmarkaða þýðingu í skaðabótamáli. Engin sönnun liggi fyrir um að sérfræðiskýrsla samkvæmt þeirri lagagrein hefði verið annars efnis en þess að samræmi væri milli heildargreiðslna, með hliðsjón af réttindum og skyldum aðila og forsendum samningsins. Eigi að byggja á því að niðurstaða sérfræðiskýrslu hefði orðið sú að heildaráhrif niðurfalls samningsins leiddi til tjóns Kvennasmiðjunnar þyrfti slík sönnunarfærsla að hvíla matsgerð.

Stefndu mótmæli því jafnframt að 48. gr. laga nr. 138/1994 eigi við. Stefndu hafi engra persónulegra hagsmuna haft að gæta við ákvörðun stjórnar um að óska eftir niðurfellingu samnings um rekstur Löngubúðar. Með ákvörðuninni hafi stefndu talið sig vera að gæta hagsmuna stefnanda. Ákvörðunin hafi falið í sér að koma í veg fyrir áhættusöm útgjöld, hætta áhættusömum rekstri, sem allt hafi bent til að yrði kostnaðarsamari en fyrri ár, og að reyna að minnka óvissu og ágreining um lögmæti stjórnunar félagsins, í ljósi bókana E-kk-ef S-kk-ef R-kk-ef.

Í ljósi framangreinds hafi með engu móti getað verið um það að ræða að stefndu brytu trúnaðarskyldur við félagið. Stöðvun rekstrar geti verið eðlileg rekstrarleg ákvörðun félags, þótt ekki sé tekin ákvörðun um annan rekstur samkvæmt tilgangsákvæðum félags. Trúnaðarskyldur um að standa vörð um fjármuni félags vegi þyngra en skyldur til að halda áfram áhættusömum rekstri, þar sem kostnaðarauki hafi blasað við og boðað hafi verið að allar ákvarðanir stjórnar gætu verið ógildar. Þá sé takmarkað að hvaða marki dómstóll geti endurskoðað mat stjórnarmanna á hagsmunum félags. Sú sýn sem málshefjendur kynni, um hagsmuni félagsins af áframhaldandi rekstri, sé ekki í samræmi við þær aðstæður sem verið hafi til staðar milli Djúpavogshrepps og stefnanda í ljósi upphaflegra forsenda samnings um rekstur Löngubúðar.

Ákvörðunin hafi ekki falið í sér að Djúpavogshreppi væri aflað ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnanda. Ákvörðunin hafi snert Djúpavogshrepp jafnt sem aðra hluthafa. Sýnt sé að Djúpavogshreppi hafi, sem viðsemjanda samkvæmt rekstrarsamningnum, verið heimilt að láta af stuðningi við stefnanda í ljósi breyttra aðstæðna. Ákvörðun um niðurfellingu samnings hafi því ekki veitt Djúpavogshreppi nein réttindi eða ágóða sem sveitarfélagið hafi ekki þegar haft á grundvelli samningsins, sbr. t.d. riftunarákvæði vegna breytinga á rekstrarfyrirkomulagi stefnanda.

Þá verði ákvörðun um stöðva áhættusaman rekstur félags ekki með nokkru móti jafnað við slit félags. Ákvörðun um slit félags sé allt annars eðlis og varði það að félag sé lagt niður og eignum þess skipt milli hluthafa, eða eftir atvikum skuldbindingum.

Ef til þess kæmi að fallist yrði á einhver sjónarmið málshefjanda um brot á formreglum við ákvarðanatöku stjórnar, myndi slíkt ekki sjálfkrafa leiða til þess að bótaábyrgð yrði talin til staðar. Ætla verði að niðurstaða stjórnar hefði orðið hin sama, þ.e. að félagið ætti að leggja af áhættusaman rekstur.

Sérstaklega um málsástæður stefnda Djúpavogshrepps:

Af hálfu hins stefnda sveitarfélags er því alfarið hafnað að stefnendur hafi með nokkru móti sýnt fram að skilyrði séu fyrir því að fallast á stefnukröfur í ljósi gildandi skaðabótaréttar og reglna um einkahlutafélög.

Ákvörðun stefnda um að leysa stefnanda undan rekstrarsamningi sé í samræmi við tilvitnað ákvæði samningsins um riftunarheimild í ljósi breytinga á rekstri stefnanda. Byggt sé á því að Djúpavogshreppur hafi átt rétt til riftunar samningsins, óháð því hvernig lok samningsins bar að í raun.

Það sé stefnda Djúpavogshreppi með öllu óskiljanlegt hvernig málshefjendur telji það líklega atburðarrás, og stofni til sérstaks dómsmáls á þeim grundvelli, að samskipti sveitarfélagsins við stefnanda yrðu óbreytt þegar félagið breyttist úr því að vera fjöldahreyfing hannyrðafólks innan sveitarfélagsins í félag með fáeinum hluthöfum.

Í byrjun árs 2012 hafi verið bersýnilegt að forsendur fyrir samningi um rekstur Löngubúðar væru brostnar. Niðurfelling samningssambands aðila með einum eða öðrum hætti hafi því verið fyrirsjáanleg. Lok samningssambandsins hafi hins vegar komið til að frumkvæði stjórnar félagsins í ljósi þess hlutafjárágreinings sem hafi verið kominn fram og breyttra aðstæðna í rekstri félagsins.

Sjónarmiðum málshefjenda um bótagrundvöll gagnvart sveitarfélaginu sé hafnað. Sveitarfélagið hafi ekki með nokkrum hætti brotið gegn samþykktum og lögum með ákvörðun um að fallast á að leysa stefnanda undan samningi. Sýnt sé að sveitarfélagið hefði að öðrum kosti, á grundvelli rekstrarsamnings um Löngubúð, getað rift samningnum fyrirvaralaust vegna breytinga á rekstrarformi stefnanda. Þá hafi verið uppi skýr merki um að Djúpavogshreppur myndi ekki styðja við stefnanda með óbreyttum hætti í formi endurgjaldslausrar umsjónar með rekstri félagsins. Ákvörðunin hafi því ekki verið fallin til að valda stefnanda tjóni.

Þá sé það afstaða hins stefnda sveitarfélags að framganga hinna stefndu stjórnarmanna hafi verið til þess fallin að gæta að hagsmunum stefnanda. Þau hafi lagt raunsætt mat á stöðu félagsins í ljósi allra aðstæðna. Þá sé það áréttað að stjórn stefnanda hafi verið kosin af öllum hluthöfum og ekkert sé óeðlilegt við skipan stjórnar.

Stefndi hafni því að ákvörðun um niðurfellingu samnings hafi verið ólögmæt og að fallið hafi verið frá verulegum réttindum án endurgjalds. Rekstur Löngubúðar með þeim skyldum sem fylgdu rekstrarsamningi hafi verið íþyngjandi miðað við aðstæður á árinu 2012 og ekki forsendur til leigugreiðslu. Vísi stefndi þar um til niðurstöðu Djúpavogshrepps um auglýsingu eftir rekstraraðila [sic]. Stefndi kveðst hafna því að stjórnarmenn félagsins hafi verið vanhæfir til ákvarðanatöku. Þeir hafi gætt að trúnaðarskyldum og stefnda Djúpavogshreppi hafi ekki verið aflað ótilhlýðilegra hagsmuna. Áréttað sé að sveitarfélagið hafi fengið engar [sic] fyrir leigu Löngubúðar á árinu 2012. Hið stefnda sveitarfélag hafi þó ekki orðið fyrir kostnaði við rekstur Löngubúðar, s.s. vegna vinnuframlags starfsmanna í þágu rekstraraðila eins og tíðkast hafi áður vegna stefnanda. Að öðru leyti sé vísað til málsástæðna hinna stefndu stjórnarmanna um þessa þætti.

Þá sé því hafnað að nokkrar trúnaðarskyldur hluthafa gagnvart félaginu hafi verið brotnar. Afgreiðsla sveitarstjórnar hafi haft í för með sér að félag sem það átti hlut í hafi látið af áhættusömum rekstri og með því hafi verið staðinn vörður um fjármuni félagsins. Hagsmunir hluthafa, þ.m.t. málshefjenda og stefnda Djúpavogshrepps, hafi því verið tryggðir.

Þá sé alfarið hafnað sjónarmiðum um skuggastjórnun. Efni slíkra reglna og gildi að íslenskum lögum sé óskýrt. Þá hafi það hugtak verið notað þegar aðilar sem ekki hafi félagsréttindi sem hluthafar stjórni félögum í raun, t.d. lánveitendur á grundvelli lánasamninga og/eða veða í hlutafé. Slík staða sé ekki uppi í máli þessu. Í málsástæðu stefnenda felist þó viðurkenning á þeirri stöðu að starfsmaður Djúpavogshrepps hafi haft umsjón með daglegum rekstri Kvennasmiðjunnar, en ekki liggi nokkuð annað fyrir en að gætt hafi verið rekstrarhagsmunum félagsins í hvívetna.

Önnur sjónarmið um skilyrði bótaábyrgðar allra stefndu.

Af hálfu stefndu allra er á því byggt að skilyrði bótaábyrgðar þeirra séu ekki til staðar. Rekstur stefnanda hafi frá upphafi hvílt á endurgjaldslausum framlögum, þ.e. frá hluthöfum félagsins sem starfað hafi að málefnum félagsins án sérstakra greiðslna og vegna ýmiss konar styrkveitinga og framlaga Djúpavogshrepps. Þessi aðstaða hafi í raun verið eðlileg með hliðsjón af upphaflegum markmiðum félagsins, sem vart hafi staðið til hagnaðar félagsins heldur hagnaðar hannyrðafólks sem komið hafi vörum sínum á framfæri vegna starfsemi félagsins.

Ákvörðun um að fella niður rekstrarsamning um Löngubúð hafi verið til þess fallin að stöðva þátttöku félagsins í áhættusömum rekstri sem verið hafi verulega háður aðstoð Djúpavogshrepps. Ákvörðunin feli því í sér stöðvun útgjalda. Fullyrðingar málshefjenda um augljóst tjón standist ekki.

Meginreglur um orsakatengsl og sennilega afleiðingu feli í sér að bera skuli saman þá atburðarrás sem hafi orðið og líklega atburðarrás, ef meintur bótaskyldur atburður hefði ekki orðið. Í ljósi stöðu stefnanda í ársbyrjun 2012 og efnisatriða rekstrarsamnings um Löngubúð sé ósennilegt að rekstur Löngubúðar hefði verið með óbreyttu sniði sumarið 2012. Þrátt fyrir samningstíma til ágúst 2014 hafi stefnandi enga tryggingu haft fyrir áframhaldandi rekstri hússins og hafi verið beinlínis heimilt að rifta samningnum fyrirvaralaust ef breytingar yrðu á rekstrarfyrirkomulagi félagsins. Þessi heimild til fyrirvararlausrar riftunar hafi ekki verið óeðlileg í ljósi þess að forsendur samstarfs Djúpavogshrepps og stefnanda hafi hvílt á því að félagið væri sameiginlegur vettvangur hannyrðafólks. Sveitarfélagið hafi því haft einhliða rétt til að rjúfa samstarfið, sem hafi verið eðlilegt þar sem í því hafi falist ráðstöfun opinberra fjármuna sérstaklega í því skyni að efla starfsemi hannyrðafólks. Það hafi því verið fyrirsjáanlegt að ráðstöfun opinberra fjármuna í þágu félags sem einungis hafi átt að reka í ágóðaskyni fyrir hluthafa yrði stöðvuð, sbr. þær hugmyndir sem birtist hjá málshefjendum í stefnu. Þessi aðstaða hafi ekkert haft með svokallaða skuggastjórnun að gera, heldur hafi hún mátt vera ljós hverjum þeim sem þekkt hafi forsögu stefnanda.

Stefndu byggi á því að framsetning í stefnu á meintu tjóni stefnanda sé fjarstæðukennd. Niðurstaða rekstrareikninga hvers árs hvíli á fjölmörgum atvikum. Tjón geti því ekki verið bersýnilegt heldur þurfi sönnun tjóns ávallt að byggja á flókinni greiningu rekstrar stefnanda og rekstrarskilyrðum áranna 2012 til 2014.

Því sé mótmælt að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna ákvörðunar um að leysa félagið undan samningi um rekstur Löngubúðar. Ákvörðunin hafi verið gerð til þess að forða félaginu frá útgjöldum og stöðva áhættusaman rekstur. Sérstök athygli sé vakin á bókun stjórnarfundar í desember 2011, þar sem bókað hafi verið, í tilefni breytts rekstrar í félaginu, að gera ætti grein fyrir framlagi Djúpavogshrepps í rekstri félagsins. Jafnvel þótt rekstur Löngubúðar hefði haldið áfram með óbreyttu sniði á vegum stefnanda til ágúst 2014, verði með engu móti byggt á því að hann hefði skilað rekstrarafgangi.

Stefndu byggi á því að málshefjendur hafi hvorki sannað að tjón hafi orðið né gert það líklegt með hliðsjón af kröfum skaðabótareglna og réttarfars um sönnunarbyrði. Hið sama gildi um sönnun þess að meint tjón teljist sennileg afleiðing tjónsatburðar.

Um lagarök er af hálfu stefndu allra vísað til laga nr. 38/1994 um einkahlutafélög, einkum 44. gr., 48. gr., 55. gr., 70. gr. a., 71. gr., 108. gr. og 109. gr. þeirra. Þá sé vísað til meginreglna félagaréttar um að stuðla að stjórnfestu í félagi og meginreglna um þýðingu tómlætis. Varðandi kröfu um málskostnað sé vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um aðild málshefjenda sé vísað til þess að 109. gr. kveði á um að málshöfðun sé gerð vegna félags og í nafni þess. Málshefjendur séu því aðilar málsins. Málskostnaðarkröfu sé aðallega beint að málshefjendum enda felist í því að Kvennasmiðjan beri málskostnað að aðili sem réð ekki til málshöfðunar bæri af henni kostnað. Þá sé vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, s.s III. kafla um aðild, einkum 18. gr., IV. kafla um sakarefni og 80. gr., einkum d. – f. liða þeirrar greinar.

IV

Niðurstaða

Vegna athugasemda í greinargerð stefndu þar sem fram kemur að þeir telji málshefjendur aðila máls þessa, skal tekið fram að Kvennasmiðjan ehf. telst að réttu lagi stefnandi máls þessa, en málshefjendur fara með fyrirsvar félagsins í málinu á grundvelli heimildar í 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Má þar um vísa til dóms Hæstaréttar frá 31. ágúst 2005 í máli nr. 309/2005.

Við munnlegan málflutning benti lögmaður stefndu á að enn kynnu að vera annmarkar á málinu sem varðað gætu frávísun þess og vísaði þar til þess að varakrafa stefnanda sýndist einvörðungu varða ákvörðun hins stefnda sveitarfélags 14. mars 2014, en ekki athafnir eða athafnaleysi sem átt hefði sér stað innan stefnanda. Við upphaf andsvara óskaði lögmaður stefnanda þá bókunar í þingbók um breytt orðalag varakröfunnar, til nánari skýringar. Sætti sú bókun ekki andmælum af hálfu stefndu. Úr frávísunarkröfu stefndu var leyst með úrskurði 6. maí 2015, eins og fyrr sagði. Með vísan til rökstuðnings sem þar kemur fram verður ekki talið að málið sé haldið slíkum annmörkum að varði frávísun þess frá dómi.

Málssókn málshefjenda fyrir hönd stefnanda er reist á því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni af ákvörðun hinna stefndu stjórnarmanna, á stjórnarfundi 27. febrúar 2012, um að fara þess á leit við stefnda Djúpavogshrepp að félagið yrði leyst undan rekstrarsamningi þess við sveitarfélagið um Löngubúð, en sveitarfélagið samþykkti þá beiðni á sveitarstjórnarfundi 14. mars sama ár. Er á því byggt að stefndu beri in solidum skaðabótaábyrgð á tjóni vegna þessara atvika. Hér verður fyrst fjallað um málsástæður sem byggt er á gagnvart hinum stefndu stjórnarmönnum, áður en vikið verður að málsástæðum um ábyrgð stefnda Djúpavogshrepps.

Sú málsástæða stefnanda að hinir stefndu stjórnarmenn hafi verið vanhæfir, þ.e. skort sérstakt hæfi, sýnist byggja á því að sveitarfélagið hafi átt verulegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta af umræddri ákvörðun stjórnarmannanna og að þeir hafi setið „beggja vegna borðsins“, fremur en því að hinir stefndu stjórnarmenn hafi átt persónulegra hagsmuna að gæta af ráðstöfuninni. Vísar stefnandi þar til þess að lausn undan rekstrarsamningnum hafi verið sveitarfélaginu hagfelld, á kostnað félagsins og annarra hluthafa. Samkvæmt gögnum málsins og framburði vitna hefur síðari leigutaki Löngubúðar greitt óverulegar fjárhæðir í leigu og þá fyrst frá árinu 2013. Þá verður ekki séð að sveitarfélagið hafi styrkt stefnanda síðustu rekstrarárin með beinum fjárframlögum í samræmi við ákvæði í samningnum, þótt starfsmaður þess hafi aðstoðað félagið með bókhald og ýmiss konar utanumhald. Að áliti dómsins renna gögn málsins ekki stoðum undir það að sveitarfélagið hafi átt verulegra hagsmuna að gæta af lausn undan rekstrarsamningi við stefnanda í skilningi 48. gr. laga nr. 138/1994. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki á það fallist að hinir stefndu stjórnarmenn hafi verið vanhæfir til að fjalla um málið og taka umrædda ákvörðun. Með sömu rökum verður að hafna þeirri málsástæðu stefnanda að sú ráðstöfun sem fólst í ákvörðun stjórnarmannanna hafi verið til þess fallin að afla hinu stefnda sveitarfélagi ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað félagsins eða annarra hluthafa.

Ákvæði 70. gr. a., sem kom nýtt inn í lög nr. 138/1994 með lögum nr. 68/2010, tekur til samninga milli m.a. félags og hluthafa, sem nema að raunvirði minnst 1/10 hlutafjár, þó ekki samninga sem taldir eru í 5 tölusettum liðum 1. mgr. greinarinnar. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á að skilyrði hafi verið til að beita ákvæðum þeirrar lagagreinar við framangreinda stjórnarákvörðun, né heldur að ákvæðið hvíli á grunnreglu félagaréttar sem við eigi eins og atvikum er háttað.

Eins og atvikum er háttað verður heldur ekki fallist á að jafna megi umræddri stjórnarákvörðun við ákvörðun um slit á félaginu, þannig að skylt hafi verið að bera hana undir hluthafafund, þótt óumdeilt virðist að stjórnarmönnum hafi verið ljóst að ákvörðunin myndi fela í sér að rekstur félagsins í þeirri mynd sem verið hefði myndi líkast til leggjast af, a.m.k. tímabundið, og væri því viðurhlutamikil.

Stefndu byggja á því að um eðlilega rekstrar- eða viðskiptaákvörðun hafi verið að ræða eftir aðstæðum. Eins og málið liggur fyrir dóminum samkvæmt gögnum og framburði aðila og vitna fyrir dómi er ljóst að rekstur stefnanda tók ákveðnum breytingum á gildistíma síðasta rekstrarsamnings hans við Djúpavogshrepp. Áttu hlutafjárkaup Djúpavogshrepps í félaginu sér stað eftir að stjórn stefnanda hafði leitað til sveitarfélagsins um aukna aðkomu að rekstrinum vegna breyttra forsendna og dvínandi þátttöku einstaklinga í hópi hluthafa í rekstrinum, sbr. t.d. framburð E-kvk-ef G-kvk-ef og fundargerð aðalfundar félagsins 16. apríl 2010. Þá liggur fyrir að menningar- og ferðamálafulltrúi hins stefnda sveitarfélags, sem gegndi starfi stjórnarformanns stefnanda frá maímánuði 2010, B-kvk-nf R-kvk-nf, hafði á undanförnum árum, á óljósum grundvelli, sinnt ýmsum störfum fyrir stefnanda, s.s. bókhaldsstörf, án sérstaks endurgjalds, en fyrir dómi kom fram að hún hefði látið af störfum hjá sveitarfélaginu haustið 2011. Þá lá fyrir í fundargerð stjórnarfundar fráfarandi stjórnar félagsins 27. desember 2011 bókun um að vinnuframlag Djúpavogshrepps yrði „gert sýnilegt“ og að ný stjórn, eftir atvikum hluthafafundur, tæki afstöðu til „hugsanlegs reiknings“ vegna þess. Rennir þetta allt stoðum undir það að stjórn stefnanda hafi mátt gera ráð fyrir að rekstur félagsins yrði þyngri á árinu 2012 en undanfarin ár.

Ennfremur liggur fyrir að hinum stefndu stjórnarmönnum var kunnugt um þann ágreining sem upp var kominn innan félagsins um hlutafjárkaup sveitarfélagsins og hvort sveitarfélagið teldist lögmætur eigandi meirihluta stefnanda, í ljósi ávirðinga um að forkaupsréttur hefði ekki verið virtur við hlutafjárkaupin. Er bókað í fundargerð stjórnarfundar 27. ferúar 2012 að málshefjandinn og stjórnarmaðurinn E-kk-nf S-kk-nf R-kk-nf hafi ákveðið að „fela lögmanni að fara yfir og bregðast við stöðu mála innan Kvennasmiðjunnar ehf.“. Þá hafði málshefjandinn látið færa til bókar í fundargerð á stjórnarfundi 20. janúar 2012 bókun þess efnis að hann liti svo á að „allar ákvarðanir í tengslum við Kvennasmiðjuna ehf. frá og með aðalfundi 6. maí 2010 séu ólögmætar“ og að „stjórnarfundur“ félagsins „sem og aðrir fundir hér eftir“ hefðu því „ekkert umboð til ákvarðanatöku“ uns „leiðrétting mála sem [hann hefði] bent á verði komið í lag“. Þá lágu fyrir bréfaskriftir málshefjandans svipaðs efnis frá nóvember og desember 2011.

Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið um aðstæður í félaginu, eins telja verður að þær hafi horft við hinum stefndu stjórnarmönnum, er annað ósýnt en að umrædd stjórnarákvörðun hafi verið byggð á viðskiptalegum forsendum og eðlilegu áhættumati. Verður að ætla stjórnarmönnunum talsvert svigrúm í þeim efnum.

Loks verður, með vísan til alls framanritaðs, ekki fallist á þá málsástæðu að sýnt sé að hinir stefndu stjórnarmenn hafi vanrækt trúnaðarskyldu sína gagnvart stefnanda, með því að óska eftir lausn félagsins undan rekstrarsamningnum. Verður ekki séð að við þá ákvörðun hafi stefndu látið hagsmuni stefnanda víkja fyrir öðrum hagsmunum sem þeir áttu að gæta, þar á meðal hagsmunum hins stefnda sveitarfélags. Sérstaklega verður hvorki séð að stjórn stefnanda hafi verið í aðstöðu til að semja um endurgjald frá sveitarfélaginu við þær aðstæður sem uppi voru í félaginu, né hverjar aðrar ráðstafanir stjórnarmenn hefðu átt að gera til að tryggja rekstrargrundvöll félagsins, eins og nefnt er í stefnu.

Auk þess sem byggt er á því að stefndu hafi brotið gegn lögum og trúnaðarskyldu er í stefnu vísað til þess að brotið hafi verið gegn samþykktum félagsins. Af munnlegum málflutningi varð ekki ráðið að átt sé við önnur ákvæði samþykktanna en 2. gr. þeirra um tilgang félagsins. Þótt ákvörðun um að óska lausnar undan rekstrarsamningi, og leggja þannig í reynd niður rekstur félagsins í þeirri mynd sem hann hafði farið fram um árabil, verði að teljast viðurhlutamikil, er ekki um það að ræða að rekstrinum hafi verið beint í farveg sem var andstæður tilgangi þess samkvæmt samþykktum. Eins og fyrr sagði er ósannað annað en að framangreind ákvörðun hafi átt sér rekstrarlegar forsendur. Verður ekki talið sýnt að brotið hafi verið gegn samþykktum félagsins.

Samkvæmt framanrituðu hefur stefnandi ekki sýnt fram á að uppfyllt séu skilyrði samkvæmt almennum reglum eða bótareglu 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994 til að leggja skaðabótaábyrgð á hina stefndu stjórnarmenn vegna þeirra atvika sem málssóknin er reist á. Þegar af þeirri ástæðu verður að sýkna stefndu G-kk-þf J-kk-þf og S-kvk-þf D-kvk-þf B-kvk-þf af öllum dómkröfum stefnanda.

Hvað varðar stefnda Djúpavogshrepp liggur ekkert fyrir í málinu sem bendir til þess að sveitarstjórn stefnda hafi í reynd beitt ráðandi hlut sveitarfélagsins til að hafa áhrif á stjórnun stefnanda, þ.m.t. á þá ákvörðun meirihluta stjórnar sem hér um ræðir, að óska lausnar undan rekstrarsamningi. Þá verður, með vísan til fyrri rökstuðnings, ekki séð að sveitarfélagið hafi, á því tímamarki sem um ræðir, febrúar til mars 2012, átt neinna sérstakra hagsmuna að gæta af því að losna undan rekstrarsamningi við stefnanda, sem sveitarfélagið hafði átt ráðandi hlut í frá árinu 2010. Með vísan til þessa og að öðru leyti með vísan til framanritaðs rökstuðnings fyrir sýknu hinna stefndu stjórnarmanna verður í fyrsta lagi að hafna öllum málsástæðum stefnanda sem lúta að því að stefndi Djúpavogshreppur beri ábyrgð á „framgöngu“ hinna stefndu stjórnarmanna á grundvelli reglu um húsbónda- eða vinnuveitandaábyrgð, sem og málsástæðum um að hluthafanum hafi verið ljóst að ákvörðunin stríddi gegn lögum og samþykktum félagsins og ylli öðrum hluthöfum tjóni. Með sömu rökum verður ekki séð að skaðabótaábyrgð stefnda verði reist á því að sveitarfélagið hafi brotið gegn trúnaðarskyldu sinni sem ráðandi hluthafi í félaginu eða ólögfestum reglum um skuggastjórnun. Þar sem ekki verður séð að stefndi Djúpavogshreppur geti, fremur en hinir stefndu stjórnarmenn, borið skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi heldur fram að hann hafi orðið fyrir vegna þeirra atvika sem hann tilgreinir, ber að sýkna sveitarfélagið af öllum dómkröfum stefnanda í máli þessu.

Auk alls þess sem að framan hefur verið ritað hefur stefnandi í máli þessu hvorki fært fram viðhlítandi sönnun fyrir því að hann hafi í reynd orðið fyrir tjóni vegna þeirra atvika sem hann telur bótaskyldu stefndu verða leidda af, né hverri fjárhæð tjónið nemi.

Samkvæmt framanrituðu og þar sem öllum málsástæðum stefnanda í máli þessu er hafnað ber að sýkna öll stefndu af öllum dómkröfum stefnanda í máli þessu.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hver málsaðila og/eða málshefjenda beri sinn málskostnað.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara. Við dómsuppsögu var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en dómsuppsaga dróst vegna anna dómara og hátíðisdaga.

Dómsorð:

Stefndu, Djúpavogshreppur, G-kk-nf J-kk-nf og S-kvk-nf D-kvk-nf B-kvk-nf, eru sýkn af öllum kröfum stefnanda, Kvennasmiðjunnar ehf., í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf