E-3150/2022

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Mál þetta höfðuðu E-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf og E-kvk-nf J-kvk-nf, bæði til heimilis að [...], með stefnu birtri 22. júní 2022, á hendur VDO ehf., [...]. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 18. apríl 2023.

2. Stefnendur krefjast þess aðallega að staðfest verði riftun á samningi þeirra við stefnda frá 11. október 2019 um kaup á Volvo V60, með skráningarnúmerið LZ- J79, og stefndi verði dæmdur til að endurgreiða stefnendum 4.300.000 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. október 2019 til greiðsludags.

3. Til vara krefjast stefnendur þess að stefnda verði gert að greiða þeim skaðabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. apríl 2020 til greiðsludags.

4. Enn fremur krefjast stefnendur þess að stefnda verði í öllum tilfellum gert að greiða stefnendum málskostnað að skaðlausu og að við ákvörðun um málskostnað verði tekið tillit til skyldu stefnenda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

5. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnenda og að stefnendur verði óskipt (insolidum) dæmd til að greiða stefnda málskostnað.

6. Til vara krefst stefndi þess að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði felldur niður.

Helstu málsatvik

7. Stefnendur keyptu bifreið af gerðinni Volvo V60 með skráningarnúmerið LZ- J79 af stefnda með kaupsamningi og afsali, dags. 11. október 2019. Kaupin fóru fram í gegnum bílasölu Toyota á Selfossi. Umsamið kaupverð var 4.300.000 krónur og skiptist þannig að 2.800.000 krónur skyldu greiddar með bifreið með skráningar-númerið AZ- G85 að andvirði 2.800.000 krónur, 481.290 krónur með peningum við undirritun samningsins og afgangurinn með „sameiningarsamningi“hjá Landsbank-anum. Samkvæmt kaupsamningnum var bifreiðin þá ekin 12.000 kílómetra. Bifreiðin var fyrst skráð 25. september 2017.

8. Að sögn stefnenda bilaði bifreiðin 8. apríl 2020 og í framhaldi af því mun hún hafa verið færð til viðgerðar hjá bifreiðaverkstæði á Selfossi. Í tölvuskeyti sem bifvéla-virkinnsem skoðaði bifreiðina og hóf viðgerð á henni sendi til starfsmanns Toyota á Selfossi kemur fram að bilunin felist í því að mótorinn hafi farið „yfir um 1 tönn og brotið vippustýringar í heddinu“. Skipta þurfi um hedd með öllu tilheyrandi og sé kostnaðaráætlun um 1.000.000– 1.2 00.000 krónur með öllu. Dagsetning þessa tölvupósts liggur ekki fyrir í málinu en þó kemur fram í framlögðu skjali að hann hafi verið framsendur 21. apríl 2020. Þá kemur fram í tölvupósti bifvélavirkjans frá 13. maí 2020 að staða akstursmælis sé þá 23.333 kílómetrar. Bifvélavirkinn gaf munnlega skýrslu við aðalmeðferð málsins og staðfesti þar framangreinda lýsingu sína á umræddri bilun. Jafnframt staðfesti hann fyrir dómnum að það hefði verið 8. apríl 2020 sem bifreiðin kom á verkstæðið vegna umræddrar bilunar. Samkvæmt framburði bifvélavirkjans og gögnum málsins er bifreiðin enn staðsett á planinu fyrir utan verkstæðið og hefur verið það síðan í apríl 2020.

9. Að sögn stefnenda upplýstu þau Toyota á Selfossi um bilunina eftir að umfang hennar varð ljóst. Þá liggur fyrir að starfsmaður Toyota var í júní 2020 í samskiptum bæði við starfsmenn stefnda og fulltrúa framleiðanda bifreiðarinnar, Volvo car corporationí Svíþjóð(hér eftir: Volvo). Í tölvuskeyti fulltrúa Volvo til starfsmanns stefnda 3. júní 2020 kemur fram að framleiðandinn sé reiðubúinn að greiða helming heildarkostnaðar við viðgerðina. Fyrir liggur að stefnendur féllust ekki á að ljúka málinu með þeim hætti.

10. Í tölvupósti 23. nóvember 2020 sem þjónustustjóri bílaumboðsins Brimborgar sendi lögmanni stefnenda kemur fram að vandamál af því tagi sem hér um ræðir sé ekki þekkt í þessari gerð bifreiða og ekki hafi komið til neinnar innköllunar vegna slíks.

Þó hafi sést einstök tilfelli af þessum toga sem hafi orsakast af því að viftureim hafi skemmst og hlutar skemmdarinnar komist inn að tímareiminni sem orsaki það að vélin „fer yfir á tíma“. Þá kemur fram í sama tölvupósti að verksmiðjuábyrgð bifreiðarinnar hafi runnið út 25. september 2019.

11. Með bréfi, dags. 22. febrúar 2021, skoruðu stefnendur á stefnda að viðurkenna ábyrgð sína á þeim galla sem hafi verið á bifreiðinni og standa straum af kostnaði vegna viðgerðar. Stefnendur gáfu stefnda 14 daga frest frá móttöku bréfsins til að upplýsa um afstöðu sína til þessa.

12. Með bréfi til stefnd a, dags. 21. júní 2021, lýstu stefnendur yfir riftun á kaupunum á bifreiðinni, með vísan til 32. gr. laga um neytendakaup nr. 48/2003. Þar er vísað til þess að með tölvupósti 4. mars 2021 hafi lögmaður stefnda lýst því yfir að öllum kröfum stefnenda væri hafnað.

13. Í tölvupósti áðurnefnds bifvélavirkja, dags. 24. ágúst 2021, kemur fram að viftureim bifreiðarinnar sé í lagi og ekki ástæðan fyrir vandamálinu. Í því sambandi vísar hann til meðfylgjandi mynda sem ekki hafa verið lagðar fram í málinu. Þá kemur fram að kílómetrastaða sé rétt á mæli mælaborðs bifreiðarinnar, miðað við stjórntölvu hennar. Í skýrslu sinni fyrir dómnum staðfesti bifvélavirkinn að skoðun hans hefði leitt í ljós að akstursmæli í mælaborði og stjórntölvu bifreiðarinnar bæri saman um kílómetra-stöðu bifreiðarinnar og því væru ekki vísbendingar um að átt hefði verið við aksturs-mælinn.

14. Í tölvupósti bifvélavirkjans til lögmanns stefnenda 30. ágúst 2021 kemur fram að áætlaður kostnaður við viðgerð sé um 1.700.000 krónur. Þá kemur fram að vegna langrar kyrrstöðu bifreiðarinnar sé uppi óvissa um ástand ýmissa hluta hennar. Í skýrslu hans fyrir dómnum kom fram að ætla mætti að þessi kostnaður yrði meiri núog að ljóst væri að frekari skemmdir hefðu orðið á bifreiðinni við að standa svo lengi úti.

Helstu málsástæður og lagarök stefnenda

15. Stefnendur byggja aðalkröfu sína um riftun á því að bifreiðin hafi verið haldin göllum sem stefndi beri fulla ábyrgð á sem innflytjandi og seljandi bifreiðarinnar. Þá byggja stefnendur á því að lög nr. 48/2003 um neytendakaup eigi við um viðskipti málsaðila vegna stöðu þeirra, stefnenda sem kaupenda og stefnda sem félags sem hafi atvinnu af innflutningi og sölu ökutækja og fleira. Stefndi sérhæfi sig m. a. í innflutningi á fjórhjólum. Stefndi hafi keypt bifreiðina í eigin nafni erlendis, flutt hana inn í sínu nafni og selt stefnendum fyrir milligöngu bílasölu.

16. Bifreiðin hafi verið haldin svo verulegum göllum að rifta beri kaupunum með vísan til 32. gr. laga nr. 48/2003, sbr. d-lið 1. mgr. 26. gr. laganna, enda sé gallinn hvorki sök stefnenda né af ástæðum semþau varðar. Óumdeilt sé að bifreiðin hafi orðið fyrir skemmdum þegar mótorinn hafi farið yfir um eina tönn og vippustýringar brotnað í heddinu. Samkvæmt kostnaðarmati muni viðgerð á bifreiðinni kosta 1.700.000 krónur. Stefnendur hafi mátt vænta þess að svo nýleg bifreið bilaði ekki með þessum hætti. Bifreiðin hafi því ekki haft þá eiginleika sem stefnendur máttu vænta við kaup hennar, sbr. b-lið 2. mgr. 15. gr. laga nr. 48/2003, og teljist því gölluð í skilningi 16. gr. laganna.

17. Upphaflega byggðu stefnendur á því að átt hefði verið við kílómetramæli eða aksturs-tölvu bifreiðarinnar en féllu frá þeirri málsástæðu undir rekstri málsins.

18. Varakröfu sína um skaðabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur sundurliða stefnendur þannig að 1.700.000 krónur séu vegna áætlaðs viðgerðarkostnaðar og 800.000 krónur vegna afnotamissis bifreiðarinnar. Fjárhæðin 1.700.000 krónur sé áætlaður kostnaður á viðgerð á bifreiðinni samkvæmt kostnaðaráætlun verkstæðisins. Fjárhæðin 800.000 krónur sé vegna afnotamissis bifreiðarinnar og almennra óþæginda frá þeim tíma sem bifreiðin bilaði, útlagðs kostnaðar vegna trygginga og bifreiðagjalda. Stefnendur hafi þurft að leggja út fjármuni til þess að kaupa aðra bifreið enda hafi þau ómögulega getað verið án bifreiðar. Að mati stefnenda sé hér um að ræða beint tjón sem leiði af galla söluhluta og falli því undir ákvæði 33. gr. laga nr. 48/2003. Stefndi beri ábyrgð á þessu tjóni.

19. Kröfu um vexti byggja stefnendur á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Í aðalkröfu sé upphafstími vaxta miðaður við kaupdag bifreiðarinnar, 11. október 2019, en vara-krafan við 8. apríl 2020, þ. e. daginn sem bifreiðin bilaði.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

20. Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnenda í heild sinniog telur að hann feli að mörgu leyti í sér einhliða og órökstuddar fullyrðingar um málsástæður og önnur atvik.

21. Stefndi byggir á því að aðalkrafa stefnenda sé ekki hæf til efnisdóms eins og hún sé sett fram í stefnu. Aðalkrafa stefnenda sé svo óljós og óskýr að hún standist ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Stefn endur krefjist staðfestingar á riftun og endurgreiðslu á 4.300.000 krónum en víki hvergi að því að þetta skuli eiga sér stað gegn því að stefnendur afhendi stefnda bifreiðina. Þá fjalli stefnendur hvorki um það að hluti kaupverðs hafi verið greiddur með annarri bifreið né að bifreiðin hafi verið í notkun stefnenda og stefnendur ekið henni rúmlega 11.000 kílómetra. Þessi framsetning stangist á við X. kafla laga nr. 48/2003 og IX. kafla laga nr. 50/2000. Því hljóti að koma til skoðunar að vísa aðalkröfu stefnenda frá dómi án kröfu.

22. Stefndi mótmælir því að lög um neytendakaup nr. 48/2003 eigi við um viðskiptin. Stefndi hafi ekki atvinnu af innflutningi og sölu ökutækja og auk þess þurfi viðskipti að vera bein og milliliðalaus til þess að ákvæði laganna geti átt við. Lögin feli í sér frávik frá þeim meginreglum sem komi fram í lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup og þau beri því að túlka þröngt. Að þessu leyti skorti á skýrleika í málatilbúnaði stefnenda. Verði málinu ekki vísað frá dómi án kröfu byggir stefndi á því að leysa verði úr þvíá grundvelli laga nr. 50/2000.

23. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að bifreiðin hafi ekki verið haldin galla við áhættuskipti 11. október 2019. Áhættuskipti hafi orðið við afhendingu og undirritun kaupsamnings og afsals bifreiðarinnar 11. október 2019, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/2000. Ósannað sé að bifreiðin hafi verið haldin galla þegar hún var afhent, sbr. 1. mgr. 21. gr. sömu laga. Þá sé ekkert í málinu sem bendi til þess að stefndi beri ábyrgð á því að bifreiðin hafi bilað um hálfu ári eftir að stefndi afhenti stefnendum bifreiðina, sbr. 12. gr. sömu laga. Þvert á móti sé rétt að benda á að stefndi hafi ekið bifreiðinni mjög takmarkað áður en hún var seld en stefnendur hafi ekið henni um eða yfir 11.000 kílómetra eftir afhendingu. Þá liggi ekki fyrir í málinu hvernig stefnendur sinntu almennu viðhaldi bifreiðarinnar frá afhendingu og fram að bilun.

24. F ullyrðing stefnenda um að bifreiðin hafi bilað 8. apríl 2020 sé ekki studd neinum gögnum og hún sé ósönnuð. Það hafi verið á reiki hvenær bifreiðin bilaði en því svo fyrst slegið föstu í stefnu. Þann dag hafi verið þrír dagar í að liðnir væru sex mánuðir frá afhendingu bifreiðarinnar en það hafi verulega þýðingu samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 43/2003. Stefndi byggir á því að jafnvel þó að fallist yrði á að lög nr. 43/2003 ættu við hefði hvorki verið sýnt fram á að bifreiðin hefði verið gölluð í skilningi laganna né að meintur galli væri á ábyrgð stefnda.

25. Stefnendur hafi sýnt af sér verulegt tómlæti og athafnaleysi við að fylgja eftir ætluð-um kröfum sínum á hendur stefnda og það leiði til þess að stefnendur hafi fyrirgert rétti sínum til riftunar eða skaðabóta, hafi sá réttur einhvern tímann verið til staðar. Rúmir 14 mánuðir hafi liðið frá því að bifreiðin bilaði, að sögn stefnenda, þar til stefnendur sendu stefnda yfirlýsingu um riftun með bréfi 21. júní 2021. Stefnendum hafi borið að tilkynna stefnda um riftun án ástæðulaus dráttar, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/2000. Í kjölfar yfirlýsingar um riftun hafi stefnendur ekkert aðhafst gagnvart stefnda fyrr en mál þetta var höfðað ári síðar.

26. Stefndi byggir á því að frá því að honum varð fyrst kunnugt um að bifreiðin hefði bilað hafi hann reynt eftir fremsta megni að aðstoða stefnendur, m. a. með því að hafa samband við framleiðanda bifreiðarinnar í Svíþjóð. Framleiðandinn hafi verið reiðu-búinn að greiða 50% af viðgerðarkostnaði bifreiðarinnar, þótt tveggja ára verk-smiðjuábyrgð bifreiðarinnar væri liðin, en stefnendur hafi ákveðið að ganga ekki að tilboðinu. Stefnendur hefðu getað takmarkað tjón sitt með því að ganga að tilboðinu en tómlæti þeirra hvað það varðar verði að meta þeim í óhag.

27. Stefndi byggir á því að áætlaður viðgerðarkostnaður bifreiðarinnar feli ekki í sér van-efnd sem talist geti veruleg þannig að réttlætt geti riftun, sbr. 1. mgr. 39. gr. laga nr. 50/2000. Í málinu liggi fyrir tvö bréf frá lögmanni stefnenda þar sem gefið hafi verið til kynna að áætlaður viðgerðarkostnaður væri á bilinu 1.000.000– 1.200.000 krónur. Þá liggi fyrir að framleiðandi bifreiðarinnar hafi boðist til að standa straum af helm-ingi áætlaðs viðgerðarkostnaðar. Samkvæmt því hafi stefnendur átt þess kost að láta gera við bifreiðina fyrir 500.000– 600.000 krónur. Sá viðgerðarkostnaður hefði numið á bilinu 11– 14% af kaupverði bifreiðarinnar. Alþekkt sé að bifreiðir hafi takmark-aðan endingartíma og að í þeim sé fjöldi íhluta sem þarfnist reglulegs viðhalds og viðgerða. Þessi sjónarmið eigi enn frekar við þegar horft sé til þess tíma sem liðinn sé frá því að tjónið kom fram, notkunar stefnenda á bifreiðinni og tómlætis þeirra.

28. Stefndi byggir á því að riftunarkrafa stefnenda sé með engu móti í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/2000 né X. kafla laga nr. 48/2003. Stefnendur hafi í engu gert grein fyrir því hvernig þeir færa stefnda til tekna þann afrakstur sem þau hafa haft af bifreiðinni í samræmi við riftunarreglur. Aðalkrafa stefnenda fullnægi að þessu leyti ekki skilyrðum um að vera skýr og afdráttarlaus. Þá sé ósannað hvaða fjárhæð stefnda bæri að greiða stefnendum vegna riftunar yrði fallist á að skilyrði væru til hennar. Þá verði að taka tillit til þess að sú bifreið, sem stefndi fékk sem endurgjald við söluna og var verðlögð á 2.800.000 krónur í viðskiptunum, hafi ekki verið í góðu ástandi og hafi stefndi þurft að veita afslátt af söluverði hennar er hún var seld.

29. Stefndi byggir sýknukröfu sína, hvað varakröfu stefnenda varðar, á því að tjón stefn-enda sé ósannað. Stefnendum hafi verið í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn tjóni sínu til stuðnings. Þá sé því hafnað að það sé óumdeilt að viðgerðarkostnaður bifreiðarinnar sé 1.700.000 krónur enda hafi sama verkstæði áður metið viðgerðar-kostnað á bilinu 1.000.000– 1.200.000 krónur.

30. Stefndi byggir á því að stefnendur hafi látið undir höfuð leggjast að takmarka meint tjón sitt sem skyldi. Bifreiðin hafi staðið óhreyfð fyrir utan verkstæði á Selfossi frá því að hún bilaði í byrjun apríl 2020. Svo löng kyrrstaða bifreiðar geti skemmt út frá sér og valdið meiri háttar tjóni og kostnaður vegna þessa sé stefnda með öllu óvið-komandi. Stefnendur hefðu getað komist hjá slíkum umframviðgerðarkostnaði með því að láta gera við bifreiðina þegar í stað.

31. Stefndi byggir varakröfu sína um verulega lækkun á dómkröfum stefnenda á sömu málsástæðum og fjallað hefur verið um varðandi aðalkröfu stefnda, að breyttu breyt-anda. Hvað varðar aðalkröfu stefnenda um riftun byggir stefndi varakröfu sína um verulega lækkun á stefnukröfum á þeim sjónarmiðum sem rakin hafa verið að framan um að riftunaruppgjör geti aldrei farið fram með þeim hætti sem gert sé ráð fyrir í stefnu, þ. e. að tekið sé tillit til endurgjalds fyrir afnot, afföll og að hluti kaupverðsins hafi verið greiddur með annarri bifreið sem reyndist verðminni. Hvað varðar vara-kröfu stefnenda um skaðabætur byggir stefndi varakröfu sína um verulega lækkun á stefnukröfum á því sem áður hefur verið rakið um að tjón stefnenda sé ósannað og að stefnendur hafi ekki gripið til nægjanlegra ráðstafana til að takmarka tjón sitt. Hvað tjón vegna afnotamissis varðar byggi stefndi á því að hann beri enga ábyrgð á slíku tjóni, stefnendur hefðu getað látið gera við bifreiðina til að hafa afnot af henni.

32. Stefndi byggir á því, verði að einhverju leyti fallist á kröfur stefnenda, að ekki sé unnt að miða upphafstíma dráttarvaxta við annað tímamark en þingfestingu málsins, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi beri enga sök á því að málið hafi dregist á langinn í meðförum stefnenda. Stefndi hafi strax brugðist við þegar hann hafi fengið upplýsingar frá stefnendum um bilunina og leitast við að liðsinna stefnendum, án þess að honum hafi verið það skylt.

Forsendur og niðurstöður

Álitaefni um frávísun

33. Af hálfu stefnda hefur því verið hreyft að e. t. v. beri að vísa aðalkröfu stefnenda um riftun samnings aðila frá dómi án kröfu, þar sem kröfugerðin standist ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í því sambandi vísar stefndi einkum til þess að ekki komi fram í kröfunni að stefnendur afhendi stefnda bifreiðina gegn endur-greiðslu kaupverðsins, auk þess sem ekki sé fjallað um að bifreiðin hafi verið í notkun af hálfu stefnenda og hluti kaupverðsins verið greiddur með annarri bifreið. Af reglum kröfuréttar leiðir að ef fallist er á kröfu um riftun skulu þær greiðslur sem inntar hafa verið af hendi ganga til baka. Að mati dómsins varðar það ekki frávísun dómkröfu stefnenda þótt þessa atriðis sé ekki getið þar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 21. febrúar 2008 í máli nr. 238/2007. Þá hefur verið litið svo á í íslenskum rétti að unnt sé að heimila riftun þótt sá sem gerir kröfu um hana bjóði ekki fram tiltekin skil af sinni hálfu, sbr. sérstaklega dóm Hæstaréttar frá 1981, bls. 10 í dómasafni. Enn fremur gengur það að mati dómsins ekki heldur gegn kröfum einkamálaréttarfars um skýrleika kröfugerðar, sbr. d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, þótt þess sé ekki getið í kröfunni að hluti kaupverðsins hafi verið greiddur með öðru en peningum, enda var umrædd bifreið allt að einu metin til peningaverðs við kaupin og efnisdómur um kröfuna, ef fallist yrði á hana, fæli í sér skyldu stefnda til að endurgreiða kaupverðið í heild með peningum.

Mat á því hvort bifreiðin var gölluð 34. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefn endum hafi verið heimilt að rifta samningi við stefnda um kaup á bifreið sem gerður var 11. október 2019 vegna bilunar sem kom upp í bifreiðinni. Að mati dómsins er nægilega í ljós leitt með gögnum málsins og framburði bifvélavirkjans sem skoðaði bifreiðina að það hafi verið 8. apríl 2020 sem bifreiðin kom á verkstæði til hans vegna bilunarinnar. Þá voru rétt tæplega sex mánuðir liðnir frá kaupunum. Aðilar deila um hvort um neytendakaup hafi verið að ræða samkvæmt lögum nr. 48/2003 eða lausafjárkaup samkvæmt lögum nr. 50/2000. Þá deila aðilar um hvort bifreiðin hafi verið haldin galla við áhættuskipti, hvenær bifreiðin bilaði og hvort skilyrði riftunar hafi verið fyrir hendi.

35. Líkt og að framan er rakið keyptu stefnendur bifreiðina sem um ræði raf stefnda fyrir 4.300.000 krónur, fyrir milligöngu bílasölunnar Toyota á Selfossi. Bifreiðin var ný-skráð 25. september 2017 og var því rétt rúmlega tveggja ára á kaupdegi. Samkvæmt gögnum málsins var búið að aka henni um 12.000 kílómetra þegar kaupin voru gerð.

36. Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup kemur fram að þau gildi um neyt-endakaup að svo miklu leyti sem ekki er á annan veg mælt fyrir í lögum. Þá segir í 2. mgr. 1. gr. laganna að með neytendakaupum sé átt við sölu hlutar til neytanda þegar seljandi eða umboðsmaður hans hefur atvinnu sína af sölu. Í 3. mgr. 1. gr. laganna segir síðan að með neytanda sé átt við einstakling sem kaupir söluhlut utan atvinnu-starfsemi. Stefnendur þessa máls eru einstaklingar sem keyptu umrædda bifreið fyrir milligöngu umboðsmanns stefnda, Toyota á Selfossi, sem hefur atvinnu sína af sölu bifreiða. Að þessu virtu er ljóst að umrædd viðskipti falla undir gildissvið laga nr. 48/2003 um neytendakaup.

37. Í kaupsamningi og afsali fyrir bifreiðinni, dags. 11. október 2019, segir m. a. að bifreiðin seljist „í núverandi ástandi sem kaupandi hefur kynnt sér og sætt sig við“. Í a-lið 1. mgr. 17. gr. laga nr. 48/2003 kemur fram að þótt söluhlutur sé seldur „í því ástandi sem hann er“ eða með öðrum áþekkum almennum fyrirvara teljist hann gallaður þegar ástand söluhlutar er verra en neytandi hafði ástæðu til að ætla miðað við kaupverð og atvik að öðru leyti. Bilunin sem kom upp í umræddri bifreið fólst, samkvæmt greiningu bifvélavirkjans sem skoðaði bifreiðina eftir að bilunin kom upp, í því að vélin fór yfir um eina tönn, braut vippustýringar í heddinu og eyðilagði heddið. Bifreiðin var þá rúmlega tveggja og hálfs árs gömul og hafði verið ekið rúmlega 23.000 kílómetra. Að mati dómsins, sem m. a. er skipaður bifvélavirkja, verður að telja að stefnendur hafi ekki haft ástæðu til að ætla að bilun af þessu tagi kæmi upp í svo nýlegri og lítið ekinni bifreið. Almennt má vænta þess að vélbúnaður sem þessi endist mun lengur. Bifreiðin var því gölluð í skilningi a-liðar 1. mgr. 17. gr. laga nr. 48/2003.

38. Í 1. mgr. 18. gr. laga nr. 48/2003 segir að við mat á því hvort söluhlutur sé gallaður skuli miðað við það tímamark þegar áhættan af söluhlut flyst yfir til neytanda, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar. Í 2. mgr. 18. gr. laganna kemur fram að ef annað sannast ekki skuli galli, sem upp kemur innan sex mánaða frá því tímamarki þegar áhættan af söluhlut fluttist yfir til neytanda, talinn hafa verið til staðar á því tímamarki þegar áhættan af söluhlut fluttist yfir til neytanda. Þ etta gildi þó ekki þegar telja verði að það geti ekki á nokkurn hátt samrýmst eðli gallans eða vörunnar. Í athugasemdum við 18. gr. frumvarpsins sem varð að lögum nr. 48/2003 segir að þetta þýði í raun að seljandi verðiað sýna fram á að gallinn hafi ekki verið fyrir hendi við flutning áhættunnar af söluhlut til neytanda. Jafnframt segir í 1. málsl. 1. mgr. 14. gr. laganna að áhættan flytjist yfir til neytanda þegar söluhlutur hefur verið afhentur í samræmi við ákvæði 7. gr.

39. Að mati dómsins telst það ekki ósamrýmanlegt eðli þeirrar bilunar sem kom upp að hún hafi stafað af galla sem hafi verið tilstaðar við kaupin, þótt afleiðingar þess galla hafi ekki komið fram fyrr en umrædd bilun kom upp næstum hálfu ári síðar. Því verður lagt til grundvallar að gallinn hafi verið til staðar við kaupin, í skilningi 2. mgr. 18. gr. laga nr. 48/2003.

Aðalkrafa stefnenda um riftun

40. Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 48/2003 kemur fram að ef söluhlutur er gallaður beri neytanda að tilkynna seljanda um að hann muni bera gallann fyrir sig án ástæðulauss dráttar frá því að hann varð galla var eða mátti verða hans var. Frestur neytanda til að leggja fram kvörtun sé aldrei styttri en tveir mánuðir frá því að hann varð galla var. Þá segir í 1. málsl. 2. mgr. 27. gr. laganna að ef neytandi leggi ekki fram kvörtun innan tveggja ára frá þeim degi er hann veitti söluhlut viðtöku geti hann ekki borið gallann fyrir sig síðar. Stefnendur kveðast hafa upplýst Toyota á Selfossi um bilunina eftir að umfang hennar varð ljóst. Þá liggur fyrir að starfsmenn Toyota á Selfossi áttu samskipti bæði við starfsmenn stefnda og fulltrúa Volvo í Svíþjóð um málið tæpum tveimur mánuðum eftir að bilunin kom upp.

41. Í d-lið 1. mgr. 26. gr. sömu laga kemur fram að ef söluhlutur reynist gallaður og gallinn er hvorki sök neytanda né stafa raf aðstæðum sem hann varða getur neytandi krafist riftunar samkvæmt ákvæðum 32. gr. Í 32. gr. segir að neytandi geti rift kaupum nema galli sé óverulegur. Í 1. málsl. 1. mgr. 51. gr. laganna segir að neytanda sé því aðeins heimilt að rifta kaupum að hann geti skilað hlutnum að öllu verulegu leyti í sama ástandi og magni og hluturinn var í þegar neytandi veitti honum viðtöku. Í stafliðum a– c í 2. málsl. kemur þó fram að við nánar tilgreindar aðstæður glati neytandi ekki rétti sínum til að krefjast riftunar og í 2. mgr. er síðan mælt fyrir um að neytandi glati ekki rétti til riftunar ef hann við skilin bætir þá verðmætisrýrnun sem orðin er á hlutnum.

42. Í tölvupósti bifvélavirkjans, sem skoðaði bifreiðina eftir að bilunin kom upp, til lögmanns stefnenda, 30. ágúst 2021, kemur m. a. fram að vegna langrar kyrrstöðu bifreiðarinnar sé uppi óvissa um ástand ýmissa hluta hennar. Þá kom fram í skýrslu hans fyrir dómnum að allt frá því lokið var við skoðun á bifreiðinni í framhaldi af biluninni hefði hún staðið óhreyfð á planinu við verkstæðið. Það var fyrst með bréfi, dags. 21. júní 2021, eða rúmlega 14 mánuðum eftir að bifreiðin bilaði, sem stefnendur lýstu yfir riftun kaupanna. Að mati dómsins er fyllilega ljóst að svo löng kyrrstaða bifreiðarinnar utandyra er til þess fallin að valda frekara tjóni og verðmætisrýrnun á henni, umfram það tjón sem stafaði af gallanum. Verður því að telja að stefnendum hafi þegar þau lýstu yfir riftun kaupanna ekki verið fært að skila bifreiðinni í því ástandi sem ætlast varð til samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga nr. 48/2003, enda riftunaryfirlýsing stefnenda ekki á því byggð að þau bæti þá verðmætisrýrnun sem þá hafði orðið á bifreiðinni, sbr. 2. mgr., auk þess sem skilyrði stafliða a– c í 2. málsl. 51. gr. eru ekki uppfyllt.

43. Í ljósi framangreinds telur dómurinn að þótt stefnendur kunni að hafa átt rétt á að rifta kaupunum í beinu framhaldi af því að bilunin kom upp geti þau ekki vegna núverandi ástands bifreiðarinnar fullnægt skilyrðum 1. málsl. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 48/2003 um að skila bifreiðinni að öllu verulegu leyti í sama ástandi og þegar þau veittu henni viðtöku, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 1973, bls. 113 í dómasafni. Ekki verður talið að undantekningar a- til c-liða 1. mgr. 51. gr. laganna eigi við í málinu. Að svo vöxnu máli verður að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnenda.

Varakrafa stefnenda um skaðabætur

44. Í 1. mgr. 33. gr. laga nr. 48/2003 kemur fram að neytandi geti krafist skaðabóta fyrir það tjón sem hann bíður vegna galla á söluhlut og í 2. mgr. kemur fram að um fjárhæð bóta fari samkvæmt reglum XI. kafla. Tilvitnaður kafli laganna hefur að geyma 52.–54. gr. þeirra. Í 1. mgr. 52. gr. kemur fram að skaðabætur vegna vanefnda af hálfu annars samningsaðila skuli svara til þess tjóns, þ. m. t. útgjalda, verðmunar og tapaðs hagnaðar, sem gagnaðili bíður vegna vanefndanna. Þetta gildi þó einungis um það tjón sem aðili gat með sanngirni séð fyrir sem hugsanlega afleiðingu vanefndar. Í 1. mgr. 54. gr. segir að samningsaðila, sem ber fyrir sig vanefndir af hálfu gagnaðila, sé með sanngjörnum ráðstöfunum skylt að takmarka tjón sitt. Vanræki hann það beri hann sjálfur þann hluta tjónsins sem af því leiðir. Þá segir í 2. mgr. 54. gr. að skaða-bætur megi lækka teljist þær ósanngjarnar fyrir hinn bótaskylda þegar litið sé til fjárhæðar tjónsins í samanburði við það fjártjón sem venjulega verði í sambærilegum tilvikum og atvika að öðru leyti.

45. Stefnendur hafa ekki staðið fyrir öflun matsgerðar dómkvadds matsmanns um umfang tjóns síns, sbr. IX. kafla laga nr. 91/1991, sem þó hefði verið eðlileg leið til að afla sér viðhlítandi sönnunar um það. Dómurinn telur þó nægilega mikið fram komið í málinu um líklegan viðgerðarkostnað til að unnt sé að ákvarða skaðabætur til stefnenda að álitum. Fyrir liggur að viðgerðarmaðurinn sem skoðaði bifreiðina í kjölfar þess að bilunin kom upp áætlaði á þeim tíma að kostnaður við viðgerðina næmi 1.000.000– 1.2 00.000 krónum og var þá miðað við að skipta um hedd en ekki vélina í heild. Rúmlega ári síðar, eða 30. ágúst 2021, mat hann það svo að kostnaðurinn yrði 1.7 00.000 krónur. Fram kom að sú áætlun miðaðist við að skipta um vél í bifreiðinni en ekki einungis hedd. Að mati dómsins er þessi kostnaðaráætlun ekki óraunhæf og miðað við það sem fram hefur komið í málinu um eðli bilunarinnar verður að ætla að líkur standi til þess að skipta þurfi um vélina en ekki aðeins heddið. 46. Við mat á því hvort stefnendur hafi uppfyllt skyldu sína samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 48/2003 til að takmarka tjón sitt er óhjákvæmilegt að líta til þess að tæpum tveimur mánuðum eftir að bilunin kom upp, eða 3. júní 2020, bauð framleiðandi bif-reiðarinnar, Volvo car corporation í Svíþjóð, upp á að greiða helming heildar-kostnaðar við viðgerð bifreiðarinnar en stefnendur tóku ekki því tilboði. Rétt er að stefnendur beri hallann af því fremur en stefndi, þannig að dæmdar skaðabætur nemi um helmingi þeirrar fjárhæðar sem ella hefði orðið.

47. Að öllu framangreindu virtu fellst dómurinn á að stefnda verði gert að greiða stefnendum skaðabætur vegna hluta ætlaðs kostnaðar við viðgerð bifreiðarinnar. Verða þær ákvarðaðar að álitum 850.000 krónur.

48. Hluta varakröfu sinnar um skaðabætur byggja stefnendur á því að um sé að ræða kostnað vegna afnotamissis bifreiðarinnar. Stefnendur hafa ekki fært neinar sönnur á að þau hafi orðið fyrir tjóni af þeim sökum eða um fjárhæð þess. Stefnendum verða því ekki dæmdar skaðabætur úr hendi stefnda á þeim grundvelli.

49. Stefnendur krefjast dráttarvaxta frá þeim degi þegar bifreiðin bilaði en stefndi mótmælir því að miðað verði við þann upphafstíma og byggir á því að ekki sé unnt að miða við annað tímamark en þingfestingu máls þessa. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu bera skaðabótakröfur dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Dómstólar geta þó, ef sérstaklega stendur á, ákveðið annan upphafstíma dráttarvaxta. Að mati dómsins liggur ekki fyrir að stefnendur hafi fyrir þingfestingu málsins lagt fram nægar upplýsingar til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Því verður upphafstími dráttarvaxta miðaður við þingfest-ingu málsins, 30. júní 2022, í samræmi við andmæli stefnda. Stefnendur hafa ekki krafist almennra vaxta af skaðabótakröfunni, sbr. 8. gr. laga nr. 38/2001, og því verða þeir ekki dæmdir.

Um málskostnað

50. Að virtum framangreindum málsúrslitum þykir rétt, með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að stefndi beri hluta málskostnaðar stefnenda og telst hann hæfilega ákveðinn 750.000 krónur.

Skipan dómsins

51. Þ-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður, ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf S-kk-þgf héraðsdómara og A-kk-þgf J-kk-þgf G-kk-þgf bifvélavirkja.

Dómsorð:

Stefndi, VDO ehf., greiði stefnendum, E-kk-þgf L-kk-þgf H-kk-þgf og E-kvk-þgf J-kvk-þgf, 8 50.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júní 2022 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnendum 750.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf M-kk-nf

H-kk-nf S-kk-nf

A-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf