Y-3992/2020

Úrskurður

I.

Dómkröfur o.fl.:

Mál þetta barst dóminum 19. júní 2020 með tilkynningu sóknaraðila þar sem krafist var úrlausnar dómara um ágreining eftir lok aðfarargerðar samkvæmt 15. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Málið var tekið fyrst fyrir 3. júlí 2020 og var það tekið til úrskurðar 22. október sama ár. Sóknaraðilar eru Kaupvík ehf., Hverafold 13, Reykjavík, og S-kk-nf S-kk-nf, [...], Reykjavík. Varnaraðili er Myndform ehf., Trönuhrauni 1, Hafnarfirði.

Sóknaraðilar gera sameiginlega kröfu um að aðfarargerðir nr. [...] og [...], sem fóru fram hjá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 4. maí 2020, verði ógiltar. Þá krefjast sóknaraðilar þess að varnaraðili verði dæmdur til þess að greiða þeim málskostnað að skaðlausu að mati réttarins, en til vara að málskostnaður verði felldur niður. Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að fyrrgreindar aðfarargerðir verði staðfestar. Þá krefst varnaraðili þess að sóknaraðilum verði gert að greiða sér málskostnað að skaðlausu að mati réttarins.

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki látið málið til sín taka, sbr. 3. mgr. 93. gr. laga nr. 90/1989.

II.

Málsatvik:

Sóknaraðili, Kaupvík ehf., sem aðalskuldari, gaf út skuldabréf 29. janúar 2009 til A að fjárhæð 2.673.000 krónur. Til tryggingar skuldinni var fasteign að [...], Skorradalshreppi, landnúmer [...], veðsett á fyrsta veðrétti. Jafnframt tóku sóknaraðilinn, S-kk-nf, og B á sig sjálfskuldarábyrgð á efndum skuldabréfsins. Að auki ritaði fyrrgreindur sóknaraðili, S-kk-nf, undir bréfið sem fyrirsvarsmaður sóknaraðilans Kaupvíkur ehf. Skuldabréfið var gefið út vegna kaupa félagsins á fyrrgreindri fasteign. Annar aðili var hins vegar skráður fyrir fasteigninni í opinberum skrám eftir kaupin þar sem seljandi eignarinnar var ekki kominn með afsal fyrir eigninni frá fyrri eiganda. Í ákvæðum skuldabréfsins var meðal annars kveðið á um að unnt væri að reka mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ef ágreiningur risi út af skuld, veðsetningu eða ábyrgð. Þá var kveðið á um það í bréfinu að aðför væri heimil samkvæmt 7. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 til fullnustu skuldarinnar án undangengins dóms eða réttarsáttar hjá aðalskuldara og ábyrgðarmönnum.

Að sögn sóknaraðila greiddi Kaupvík ehf. af skuldabréfinu og var bréfið í skilum. Að sögn sóknaraðila var staða skuldarinnar 2.720.502 krónur eftir gjalddaga 1. desember 2011. Varnaraðili var á þessum tíma rétthafi skuldabréfsins á grundvelli framsals og var bréfið í innheimtu hjá Arion banka hf. fram til 29. desember 2011. Á því varð hins vegar breyting 26. janúar 2012 þegar varnaraðili framseldi skuldabréfið til Landsbankans hf., auk þess sem varnaraðili tókst á hendur framsalsábyrgð, sem sjálfskuldarábyrgðarmaður, vegna fjárhæðar skuldarinnar.

Þann 21. mars 2017 var hin veðsetta fasteign seld á nauðungarsölu vegna vanskila hjá skráðum eiganda fasteignarinnar. Landsbankinn hf., sem veðhafi, var með hæsta boð í fasteignina að fjárhæð 1.350.000 krónur og leysti hana til sín á því verði. Að sögn varnaraðila var í frumvarpi sýslumanns að úthlutunargerð á söluverði eignarinnar, sem gert var í framhaldi af nauðungarsölunni, lagt til grundvallar að Landsbankinn hf. hefði lýst kröfu að fjárhæð 2.389.757 krónur. Að sögn varnaraðila komu 1.105.947 krónur af uppboðsandvirðinu upp í kröfuna og að því virtu voru eftirstöðvarnar á þeim tíma 1.283.810 krónur. Í framhaldi, eða með yfirliti 29. júní 2017, var sóknaraðilanum Kaupvík ehf., sem aðalskuldara, sent uppgjör vegna nauðungarsölunnar en samkvæmt því var 1.103.947 krónum ráðstafað inn á skuldina.

Að sögn varnaraðila hefur Landsbankinn hf. haft fyrrgreinda fasteign til sölu á almennum markaði frá því bankinn eignaðist hana við nauðungarsöluna. Eignin hafi hins vegar ekki selst. Að sögn varnaraðila hélt Landsbankinn hf. áfram að innheimta eftirstöðvar skuldarinnar eftir fyrrgreinda nauðungarsölu. Að sögn sóknaraðila hætti sóknaraðilinn Kaupvík ehf. hins vegar að greiða af skuldinni þar sem hann taldi að söluverð eignarinnar á uppboðsdegi, 1.350.000 krónur, hefði verið of lágt og uppgjör stangaðist á við 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

Þann 2. mars 2018 sendi Landsbankinn hf. innheimtuviðvörun til beggja sóknaraðila og fyrrgreinds B, sjálfskuldarábyrgðarmanns. Þá var samhljóða viðvörun einnig send á sama tíma til varnaraðila, sem sjálfskuldarábyrgðarmanns. Þann 9. apríl 2018 var greiðsluáskorun send til sömu aðila og var hún birt af stefnuvotti fyrir varnaraðila 30. sama mánaðar. Að sögn varnaraðila leiddi þetta til þess að 20. júní sama ár greiddi hann að fullu upp eftirstöðvar skuldarinnar gagnvart Landsbankanum hf. sem þá voru 1.182.470 krónur.

Í framhaldi af fyrrgreindri greiðslu varnaraðila áritaði Landsbankinn hf. á skuldabréfið að skuldin væri að fullu greidd og var fyrrgreindu veði á fasteigninni aflýst 26. júní 2018. Þá sendi Landsbankinn hf. í framhaldi frumrit bréfsins með fyrrgreindri áritun og aflýsingu til sóknaraðila. Að sögn varnaraðila var sending og áritun skuldabréfsins með þessum hætti til sóknaraðila tilkomin vegna mistaka Landsbankans hf. og að með réttu hefði bankinn átt að senda varnaraðila frumrit bréfsins með áritun um innlausn.

Af hálfu lögmanns Landsbankans hf. var sent bréf til sóknaraðilans Kaupvíkur ehf., dags. 10. október 2018, þar sem leitast var við að endurheimta frumrit skuldabréfsins á þeim grundvelli að mistök hefðu átt sér stað o.fl. Það bar hins vegar ekki árangur. Að sögn sóknaraðila höfnuðu þeir fyrrgreindri beiðni bankans þar sem þeir litu svo á að fyrrgreind sending skuldabréfsins til þeirra hefði ekki verið vegna mistaka og að skuldin hefði að fullu verið gerð upp við fyrrgreinda nauðungarsölu. Fyrrgreind atvik leiddu til þess að ágreiningur varð milli varnaraðila og Landsbankans hf. um réttarstöðu þeirra á milli sem vísað var til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki.

Með réttarstefnu birtri í Lögbirtingablaðinu 19. júlí 2019 höfðaði Landsbankinn hf. mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Í málinu, sem fékk auðkennið E4825/2019, var krafist ógildingar á umræddu skuldabréfi þar sem það hefði glatast. Með dómi héraðsdóms 11. október sama ár var fallist á kröfu Landsbankans hf. og umrætt skuldabréf ógilt en ekki var tekið til varna í málinu. Í kjölfar uppkvaðningar dómsins áritaði Landsbankinn hf. á endurrit dómsins að fyrrgreind greiðsla varnaraðila hefði átt sér stað. Að sögn varnaraðila barst endurritið til hans frá Landsbankanum hf. með fyrrgreindri áritun í lok nóvember sama ár. Í framhaldi reyndi varnaraðili með bréfum 4. desember 2019 og greiðsluáskorunum 29. janúar 2020 að innheimta ætlaðar eftirstöðvar skuldarinnar hjá báðum sóknaraðilum o.fl., án árangurs.

Þann 28. febrúar 2020 var aðfararbeiðnum varnaraðila á hendur sóknaraðilum beint til Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu vegna umræddrar skuldar. Lauk þeim aðfararmálum 4. maí 2020, annars vegar með aðfarargerð, auðkenndri nr. [...], þar sem gert var árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðilanum Kaupvík ehf., og hins vegar með aðfarargerð, auðkenndri nr. [...], þar sem gert var fjárnám í eignarhluta sóknaraðilans S-kk-ef í fasteign að [...], Reykjavík. Sóknaraðilar hafa borið fyrrgreindar aðfarargerðir sýslumanns í einu lagi undir héraðsdóm en um ágreining aðila greinir nánar í umfjöllun um málsástæður og lagarök.

III.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila:

Sóknaraðilar vísa til þess að annar þeirra, Kaupvík ehf., hafi hætt að greiða af umræddu skuldaskuldabréfi, sem aðalskuldari, í framhaldi af því að honum barst uppgjör lögmannsstofu, dags. 29. júní 2017, fyrir hönd Landsbankans hf. Ástæðan hafi verið sú að sóknaraðilar hafi talið að uppgjörið væri rangt og í andstöðu við 57. gr. laga nr. 90/1991. Nánar tiltekið að verðmat eignarinnar, 1.350.000 krónur, hafi augljóslega verið allt of lágt á uppboðsdegi. Þá hafi móttaka á frumriti skuldabréfsins í júlí 2018, aflýstu 2. þess mánaðar, með áritun um fulla greiðslu, verið í fullu samræmi við skilning og væntingar sóknaraðila um að búið væri að greiða upp skuldabréfið með veðandlagi þess, [...], Skorradalshreppi. Að þessu virtu hafi sóknaraðilar hafnað því að skila frumriti skuldabréfsins til Landsbankans hf. enda hafi engin augljós mistök átt sér stað með fyrrgreinda sendingu bréfsins til þeirra. Þvert á móti hafi bréfið verið greitt upp við umrædda nauðungarsölu samkvæmt reglum 57. gr. laga nr. 90/1991.

Að framangreindu virtu byggja sóknaraðilar á því að dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 11. október 2019, í máli nr. E4825/2019, sem leiddi til ógildingar fyrrgreinds skuldabréfs, hafi verið haldinn slíkum ágöllum að hann geti vart talist vera tækur sem aðfararheimild. Dómurinn beri það með sér að hafa verið reistur á röksemdum stefnanda málsins, Landsbankans hf., tilgreindum í réttarstefnu. Nánar tiltekið hafi ranglega verið lagt til grundvallar að frumrit skuldabréfsins væri glatað, að bréfið hefði ekki fundist þrátt fyrir mikla eftirgrennslan, að stefnandi gæti ekki framselt kröfuna samkvæmt skuldabréfinu til þess aðila sem leysti kröfuna til sín og að dómur um ógildingu bréfsins væri því nauðsynlegur.

Sóknaraðilar byggja á því að framangreindar röksemdir geti ekki staðist í ljósi þess að sem áður greinir um sendingu á frumriti skuldabréfsins til sóknaraðilans Kaupvíkur ehf., auk fyrrgreindrar áritunar um fullnaðargreiðslu. Þá beri fyrrgreint bréf Landsbankans hf. til sóknaraðilans Kaupvíkur ehf., dags. 10. október 2018, það með sér að bankanum hafi verið kunnugt um fyrrgreind atvik varðandi afdrif skuldabréfsins. Málatilbúnaður Landsbankans hf., sem stefnanda í fyrrgreindu máli, hafi því ekki verið verið ósannur og í andstöðu við það sem til er ætlast samkvæmt 1. mgr. 121. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu virtu byggja sóknaraðilar á því að dómari hefði í raun synjað um útgáfu réttarstefnu samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar ef fyrrgreindur stefnandi hefði greint satt og rétt frá málavöxtum í stefnu sem afhent var dómara til útgáfu.

Þessu til viðbótar byggja sóknaraðilar á því að ógildingarmálið hafi ranglega verið höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur en með réttu hefði átt að höfða það í þeirri þinghá þar sem skuldabréfinu var eða yrði þinglýst vegna staðsetningar veðsins í Skorradalshreppi, sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 91/1991. Þá hafi það ekki þýðingu í þessu sambandi þótt kveðið hafi verið á um það í umræddu skuldabréfi að reka skyldi mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991 ef ágreiningur myndi rísa út af skuldinni, veðsetningu eða ábyrgð. Umrædd málshöfðun hafi ekki tekið til slíks ágreinings enda um að ræða ógildingarmál samkvæmt XVIII. kafla laganna, eins og áður greinir.

Kröfu sínar byggja sóknaraðilar að öðru leyti á 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991. Vísa þeir til þess að skuld samkvæmt umræddu skuldabréfi hafi í raun verið uppgreidd 21. mars 2017 við nauðungarsölu á umræddu veðandlagi. Sóknaraðilar taka fram að þeir hafi ekki undir höndum kröfulýsingu Landsbankans hf. á uppboðsdegi. Þeir telja hins vegar að miða eigi við að krafa bankans á uppboðsdegi hafi verið um það bil 2.000.000 króna. Því til stuðnings vísa þeir til þess að varnaraðili hafi 20. júní 2018 greitt 1.182.470 krónur til uppgreiðslu á skuldabréfinu. Þá hafi Landsbankinn hf. ráðstafað 904.274 krónum inn á lánið við uppgjör 29. júní 2017. Einnig komi fram á fasteignayfirliti Þjóðskrár Íslands, dags. 23. ágúst 2018, að gildandi fasteignamat eignarinnar hafi á þeim tíma verið 2.690.000 krónur. Þá hafi fyrirhugað fasteignamat ársins 2019 verið 3.040.000 krónur. Fasteignamatið 2018, sem tók gildi 31. desember 2017, hafi átt að endurspegla markaðsverð ársins og verðþróun undirliggjandi fasteignar. Jafnframt vísa sóknaraðilar til þess að umrædd fasteign hafi samkvæmt kaupsamningi, dags. 26. nóvember 2006, verið seld á 1.950.000 krónur. Þessu til viðbótar telja sóknaraðilar að draga verði þá ályktun að Landsbankinn hf. hafi lagt mat á virði umræddrar fasteignar þegar bankinn keypti skuldabréfið 26. janúar 2012, með fyrsta veðrétti í þeirri eign. Staða skuldabréfsins hafi á þeim tíma ekki verið undir 2.700.000 krónum. Enn fremur benda sóknaraðilar á að almennt viðmið Landsbankans hf. varðandi veðhlutföll lána með veði í lóðum eða frístundajörðum hafi verið 50%. Að öllu þessu virtu byggja sóknaraðilar á því að varnaraðili hafi ekki sýnt fram á að markaðsvirði eignarinnar hafi ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Þá hvíli sönnunarbyrði um það á varnaraðila og þeim sem hann leiði rétt sinn frá.

Sóknaraðilar árétta að fyrrgreindur ógildingardómur hafi ekki verið sjálfstæður dómur um kröfu samkvæmt undirliggjandi skuldabréfi. Þá hafi framsal ógildingardóms til varnaraðila ekki veitt honum ríkari rétt gagnvart sóknaraðilum en þann sem hann leiddi rétt sinn frá samkvæmt framsalinu. Þá taka sóknaraðilar fram að þeir telji að varnaraðili hafi verið blekktur til greiðslu á kröfu sem í raun hafi ekki átt rétt á sér og var í raun greidd upp eins og áður greinir.

Varðandi lagarök að öðru leyti vísa sóknaraðilar til laga nr. 90/1991, einkum 57. gr. Einnig vísa sóknaraðilar til 120. og 121. gr. laga nr. 91/1991. Um málsmeðferð vísa sóknaraðilar til XV. kafla laga nr. 90/1989, einkum 87.89. gr. og 1. mgr. 90. gr. Þá vísa sóknaraðilar til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 varðandi samaðild þeirra að málinu. Þessu til viðbótar vísa þeir til laga nr. 91/1991 varðandi málskostnað, einkum 129. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök varnaraðila:

Varnaraðili vísar til þess að Kaupvík ehf. hafi 29. janúar 2009 gefið út skuldabréf að fjárhæð 2.673.000 krónur. Til tryggingar skuldinni hafi fyrrgreind fasteign í Skorradalshreppi verið veðsett. Jafnframt hafi sóknaraðilinn S-kk-nf, auk annars manns, fyrrgreinds B, undirgengist sjálfskuldarábyrgð á efndum skuldabréfsins. Ástæðan fyrir sjálfskuldarábyrgðinni hafi verið sú að þeim var ljóst við útgáfu skuldabréfsins að umrætt veð væri ekki fullnægjandi trygging fyrir fjárhæð lánsins. Þetta hafi einnig verið ástæða þess að varnaraðili þurfti síðar að gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir fjárhæð skuldarinnar við framsal bréfsins til Landsbankans hf. þann 26. janúar 2012.

Varnaraðili vísar til þess að hin veðsetta eign hafi 21. mars 2017 verið seld á nauðungarsölu. Landsbankinn hf. hafi verið hæstbjóðandi á nauðungaruppboðinu með boð að fjárhæð 1.350.000 krónur. Boðið hafi verið í samræmi við gildandi fasteignamat lóðar, auk þess sem það hafi verið reist á verðmati C, löggilts fasteignasala og lögmanns, dags. 16. mars 2017. Samkvæmt því hafi verðmæti lóðarinnar verið á bilinu 1.000.0001.500.000 krónur.

Landsbankinn hf. hafi í samræmi við úthlutunargerð sýslumanns lýst kröfu að fjárhæð 2.389.757 krónur við nauðungarsöluna. Þá hafi komið 1.105.947 krónur upp í kröfuna af uppboðsandvirðinu. Eftirstöðvar kröfunnar hafi því verið 1.283.810 krónur. Landsbankinn hf. hafi haldið áfram innheimtu á hendur aðalskuldara og ábyrgðarmönnum án árangurs. Þá hafi varnaraðili 20. júní 2018 leyst til sín skuldabréfið með greiðslu að fjárhæð 1.182.470 krónur. Starfsmaður Landsbankans hf. hafi hins vegar gert mistök með því að árita á frumrit skuldabréfsins að það væri greitt upp og einnig með því að senda það með þeirri áritun til sóknaraðilans Kaupvíkur ehf. í stað þess að senda það til varnaraðila. Sóknaraðilum hafi tafarlaust verið gert kunnugt um mistökin og þeir verið krafðir um að skila frumriti bréfsins svo afhenda mætti það til varnaraðila, sem rétts viðtakanda. Eftir mikla eftirgrennslan hafi hins vegar verið ljóst að bréfið var glatað enda hafi ítrekaðar tilraunir til að endurheimta bréfið ekki borið árangur.

Í framhaldi hafi Landsbankinn hf. farið í ógildingarmál samkvæmt XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Varnaraðili vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 120. gr. þeirra laga, sbr. fyrrgreindan kafla laganna, megi með dómi ógilda glötuð eða horfin skuldabréf og hver önnur heimildarbréf, enda taki ekki sérstök ákvæði annarra laga til ógildingar á þeim. Í hinu ógilta skuldabréfi sé kveðið á um það að reka megi mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 rísi mál út af skuldinni, veðsetningu eða ábyrgð. Þá hafi ekki lengur verið til staðar veð á þeim tíma sem krafist var ógildingar bréfsins. Bréfið hafi því verið almennt skuldabréf. Málið hafi því réttilega verið höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur enda bæði í samræmi við hið upphaflega skuldabréf og almennar reglur XVIII. kafla laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 120. gr. þeirra laga. Að því virtu hafi dómari gefið út réttarstefnu sem var birt í Lögbirtingablaði 19. júlí 2019 enda skilyrði á þeim tíma uppfyllt til að höfða ógildingarmál, sbr. 1. og 3. mgr. 121. gr. sömu laga. Við þingfestingu málsins hafi enginn mætt til að mótmæla og dómari ekki talið neina ágalla vera á málatilbúnaði sem skyldu leiða til frávísunar málsins. Hið umþrætta skuldabréf hafi því með dómi 11. október 2019, í máli nr. E4825/2019, verið dæmt ógilt. Endurrit dómsins hafi komið í stað frumrits skuldabréfsins og í framhaldi hafi Landsbankinn hf. áritað dóminn um greiðslu varnaraðila, að fjárhæð 1.182.470 krónur, og afhent varnaraðila endurritið.

Varnaraðili byggir á því að ógildingardómur heimili dómhafa að ráðstafa því sem skjalið hljóði um eins og hann hefði skjalið undir höndum, sbr. 1. mg. 120. gr. laga nr. 91/1991. Varnaraðili byggir á því að dómurinn sé skýr og ótvíræður og uppfylli að öllu leyti skilyrði samkvæmt XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Þá leiði af reglum sömu laga um réttaráhrif dóms (l. res judicata), sbr. 116. gr. laganna, að dómurinn hafi fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greini þar til hið gagnstæða sé sannað. Þá vísar varnaraðili til þess að ógildingardómur teljist vera fullnægjandi aðfararheimild í skilningi 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989. Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu hafi því réttilega ákveðið við fyrirtökur 4. maí 2020 að aðfarargerðir í málum nr. [...] og [...] á hendur sóknaraðilum næðu fram að ganga að kröfu varnaraðila.

Að öllu framangreindu virtu telur varnaraðili ljóst að málsástæður í greinargerð sóknaraðila geti ekki átt við rök að styðjast um að téður ógildingardómur sé haldinn slíkum annmörkum að hann geti ekki staðið sem aðfararheimild.

Varnaraðili hafnar einnig málatilbúnaði sóknaraðila um að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 þegar umrædd eign var keypt á nauðungaruppboði og verðmæti hennar ráðstafað inn á eftirstöðvar kröfunnar. Varnaraðili vísar í þessu sambandi til vottorða Þjóðskrár Íslands um fasteignamat umræddrar eignar:

Matsvottorð 31. desember 2015

1.275.000 krónur

Matsvottorð 31. desember 2016

1.350.000 krónur

Matsvottorð 31. desember 2017

2.690.000 krónur

Matsvottorð 31. desember 2018

3.040.000 krónur

Matsvottorð 31. desember 2019

1.475.000 krónur

Þá vísar varnaraðili til þess að fasteignamat eignarinnar á næsta ári, 2021, sé áætlað 1.435.000 krónur. Þessu til viðbótar vísar varnaraðili til þess að í aðdraganda framhaldsuppboðs, hafi Landsbankinn hf., sem hæstbjóðandi, aflað fyrrgreinds verðmats, dags. 16. mars 2017, sem hafi metið markaðsvirði eignarinnar á bilinu frá 1.000.000 til 1.500.000 króna.

Að framangreindu virtu byggir varnaraðili á því að þar sem Landsbankinn hf. hafi verðmetið hina veðsettu eign áður en hún var seld á nauðungarsölu, auk þess sem kaupverð eignarinnar hafi verið í samræmi við það mat, þá hafi skilyrði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 verið uppfyllt. Þá beri einnig að líta til þess að þegar nauðungarsalan fór fram hafi kaupverð verið það sama og gildandi fasteignamat eignarinnar samkvæmt matsvottorði, dags. 31. desember 2016. Enn fremur liggi fyrir að úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálastofnanir hafi með úrskurði í máli nr. 16/2016 fjallað um sama úrlausnarefni með þeirri skýru niðurstöðu að Landsbankinn hf. hafi verið talinn hafa fullnægt skyldum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991.

Þessu til viðbótar vísar varnaraðili til þess að Landsbankinn hf. hafi haft umrædda lóð á sölu frá þeim tíma sem hún var keypt á nauðungarsölu. Á nánar tilgreindum fasteignasöluvef komi fram að uppsett verð eignarinnar sé 2.000.000 króna. Að þessu virtu liggi fyrir að eignin hafi ekki selst á fasteignamarkaði í yfir þrjú og hálft ár. Þá hafi fasteignamat eignarinnar, sem eigi að endurspegla verðmæti hennar, lækkað umtalsvert milli ára, eða úr 3.040.000 krónum þann 31. desember 2018 niður í 1.475.000 krónur þann 31. desember 2019. Þá muni matsvirðið að öðru óbreyttu verða 1.435.000 krónur vegna ársins 2021.

Að öllu framangreindu virtu byggir varnaraðili á því að ljóst sé að engar forsendur séu fyrir hendi um að ógilda umræddar aðfarargerðir og beri því að hafna kröfum sóknaraðila, staðfesta gerðirnar og úrskurða honum málskostnað.

Um lagarök að öðru leyti vísar varnaraðili til ákvæða laga nr. 91/1991, einkum 116., 120. og 121. gr. þeirra laga. Þá vísar varnaraðili til 129. og 130. gr. sömu laga varðandi málskostnað, auk laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Einnig vísar varnaraðili til ákvæða laga nr. 90/1991, einkum IX. kafla þeirra laga. Þessu til viðbótar vísar varnaraðili til ákvæða laga nr. 90/1989.

IV.

Niðurstöður:

Sóknaraðilar, sem gerðarþolar, vísuðu sakarefni máls þessa í einu lagi til dómsins á grundvelli 15. kafla laga nr. 90/1989. Eftir reglum þess kafla er unnt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um ágreining eftir lok aðfarargerðar. Um aðilasamlag sóknaraðila fer eftir 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989. Sóknaraðilar leitast við að fá ógiltar fyrrgreindar aðfarargerðir Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu sem fóru fram 4. maí 2020 að kröfu varnaraðila, sem gerðarbeiðanda.

Ágreiningslaust er að sóknaraðilinn Kaupvík ehf. var aðalskuldari umrædds skuldabréfs og sóknaraðilinn S-kk-nf var sjálfskuldarábyrgðarmaður. Þá er óumdeilt að téður aðalskuldari hætti að greiða að láninu í framhaldi af uppgjöri, dags. 29. júní 2017, sem honum barst í byrjun júlí sama ár vegna fyrrgreindrar nauðungarsölu 21. mars það ár. Einnig er óumdeilt að varnaraðili var einnig í sjálfskuldarábyrgð vegna framsalsábyrgðar og að hann hafi leyst til sín skuldabréfið með greiðslu til Landsbankans hf. Jafnframt liggur fyrir að varnaraðili leitaðist í framhaldi við að innheimta gjaldfelldar eftirstöðvar lánsins hjá sóknaraðilum og þá á grundvelli umrædds dóms Héraðsdóms Reykjavíkur frá 11. október 2019 um ógildingu skuldabréfsins og með fyrrgreindri áritun Landsbankans hf.

Sóknaraðilar reisa mál sitt í fyrsta lagi á því að fyrrgreindur ógildingardómur sé haldinn slíkum ágöllum að hann geti vart talist vera tækur sem gild aðfararheimild. Varnaraðili byggir rétt sinn til aðfarar á umræddum dómi. Umræddur dómur er að formi og efni skýr og ótvíræður og uppfyllir skilyrði XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Þá er dómurinn endanlegur og ekki hefur verið óskað eftir því að hann verði endurupptekinn. Samkvæmt 1. mgr. 116. gr. sömu laga er dómur bindandi niðurstaða um sakarefni fyrir málsaðilana sjálfa og þá sem kunna að koma í þeirra stað. Að þessu virtu kemur ekki til álita við úrlausn máls þessa að endurskoða umræddan ógildingardóm. Hið sama á við um efni og útgáfu réttarstefnu sem lá til grundvallar dóminum, sem og hvort málið hafi verið höfðað í rangri þinghá. Réttaráhrif dómsins gilda því fullum fetum við úrlausn þessa máls.

Með uppkvaðningu dómsins 11. október 2019 kom hann í stað frumrits umrædds skuldabréfs og heimilaði dómhafa, Landsbankanum hf., að ráðstafa því sem skjalið hljóðaði um eins og hann hefði skjalið undir höndum, sbr. 1. mgr. 120. gr. laga nr. 91/1991. Þá liggur fyrir og er óumdeilt að í kjölfar dómsins áritaði Landsbankinn hf. dóminn um greiðslu varnaraðila, Myndforms ehf., að fjárhæð 1.182.470 krónur og afhenti varnaraðila staðfest eintak dómsins í lok nóvember 2019 sem rétthafa fjárkröfu á hendur aðalskuldara og sjálfskuldarábyrgðarmönnum. Í framhaldi beindi varnaraðili þeim kröfum sínum að sóknaraðilum en leitaði í framhaldi til sýslumanns með beiðnir um aðfarir þegar ekki fékkst greitt. Þá er dómurinn fullnægjandi aðfararheimild samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á með sóknaraðilum að dómurinn sé ekki tækur sem aðfararheimild.

Sóknaraðilar reisa mál sitt í annan stað á því að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 þegar umrædd fasteign var seld Landsbankanum hf. við nauðungarsölu 21. mars 2017. Byggja þeir á því að skuldin hafi í raun verið greidd upp við nauðungarsölu veðandlagsins þar sem verðmæti þess hafi verið mun meira en söluverðið sem fékkst við nauðungarsöluna. Óumdeilt er að eignin var seld Landsbankanum hf. á 1.350.000 krónur. Þá hefur ekki verið gerður ágreiningur um það við meðferð máls þessa fyrir dómi, eftir að varnir varnaraðila komu fram í greinargerð, að Landsbankinn hf. hafi, í samræmi við úthlutunargerð sýslumanns, lýst kröfu að fjárhæð 2.389.757 krónur við nauðungarsöluna og að upp í þá kröfu hafi komið 1.105.947 krónur af uppboðsandvirðinu. Eftirstöðvar kröfunnar hafi því verið 1.283.810 krónur og þá hafi varnaraðili leyst til sín skuldabréfið með greiðslu að fjárhæð 1.182.470 krónur sem hann síðar beindi að sóknaraðilum.

Varnaraðili hefur meðal annars lagt fram matsvottorð Þjóðskrár Íslands 31. desember 2016 varðandi umrædda fasteign, sem tók til þess tíma þegar nauðungarsalan fór fram. Samkvæmt því vottorði var opinbert fasteignamatsverð eignarinnar 1.350.000 krónur. Að auki hefur varnaraðili lagt fram verðmat C, þáverandi lögmanns og löggilts fasteignasala, dags. 16. mars 2017, sem Landsbankinn hf. aflaði nokkrum dögum fyrir nauðungarsöluna, sem mat verðmæti eignarinnar á bilinu frá 1.000.000 til 1.500.000 króna. Sóknaraðilar hafa borið því við fyrir dómi að þeim hafi fyrst verið kunnugt um fyrrgreint verðmat Landsbankans hf. eftir að varnir varnaraðila komu fram við meðferð máls þessa fyrir dómi en varnaraðili hefur mótmælt þeirri staðhæfingu sem ósannaðri.

Að framangreindu virtu liggur fyrir að Landsbankinn hf. hlutaðist til um að verðmeta markaðsvirði hinnar veðsettu eignar áður en hún var seld á nauðungarsölu, auk þess sem fyrir liggur að kaupverð eignarinnar við nauðungarsöluna var í nokkru samræmi við hærri mörk þess verðmats. Einnig samrýmist kaupverðið hinu opinbera fasteignamatsverði sem var í gildi á þeim tíma þegar nauðungarsalan fór fram, sbr. fyrrgreint matsvottorð 31. desember 2016 vegna ársins 2017. Liggur því fyrir að Landsbankinn hf. fullnægði skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 í tengslum við nauðungarsöluna. Hefur ekki þýðingu í þessu sambandi þótt fasteignin hafi um tíu árum áður verið seld á tæpar tvær milljónir enda um að ræða viðskipti löngu áður en umrædd nauðungarsala fór fram. Þá nægir ekki í þessu sambandi að fyrir liggi að opinbert fasteignamatsverð eignarinnar hafi hækkað talsvert næstu tvö ár á eftir nauðungunarsölunni, sbr. matsvottorð Þjóðskrár Íslands 31. desember 2017 vegna ársins 2018 og 31. desember 2018 vegna ársins 2019, enda tóku þau möt gildi eftir umrædda nauðungarsölu. Jafnframt ber í þessu sambandi að líta til þess að varnaraðili hefur lagt fram gögn um að umrædd fasteign hafi ekki selst á markaði í um þrjú og hálft ár frá því að umrædd nauðungarsala fór fram þar sem ásett verð eignarinnar er 2.000.000 króna. Að mati dómsins bendir þetta til þess að opinbert fasteignamat vegna áranna 2018 og 2019 hafi ekki gefið nægjanlega rétta mynd af markaðsvirði eignarinnar enda hefur fasteignamatið lækkað mikið samkvæmt matsvottorði 31. desember 2019 vegna ársins 2020 og stefnir í meiri lækkun á næsta ári. Þá hafa ekki verið lögð fram gögn sem skýra nánar hvað lá til grundvallar viðmiðunum Landsbankans hf. um 50% veðhlutfall lána með veði í lóðum eða frístundajörðum og getur það atriði í málatilbúnaði sóknaraðila því ekki haft þýðingu fyrir úrlausn málsins. Samkvæmt öllu framangreindu, og með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 356/2016, þykir varnaraðili hafa fullnægt þeirri sönnunarbyrði sem á honum hvílir eftir 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 en sóknaraðilum, sem gerðarþolum, ekki tekist að sýna fram á hið gagnstæða. Að öllu þessu virtu þykir nægjanlega sýnt fram á að markaðsvirði eignarinnar við nauðungarsöluna á umræddum tíma hafi ekki nægt til fullnustu kröfunnar og fjárkrafa á hendur sóknaraðilum, sem varnaraðili öðlaðist rétt til, hafi því enn verið til staðar eftir uppgjör í kjölfar nauðungarsölunnar. Af þessu leiðir að hið sama var uppi við hinar umþrættu aðfarargerðir 4. maí 2020.

Að öllu framangreindu virtu verður fallist á með varnaraðila að hafna eigi dómkröfu sóknaraðila um ógildingu umræddra aðfarargerða. Af þessu leiðir jafnframt að fallist verður á dómkröfu varnaraðila um staðfestingu aðfarargerðanna.

Í málinu er ósannað að sóknaraðilum hafi ekki verið kunnugt um fyrrgreint verðmat á fasteigninni, dags. 16. mars 2017. Að því virtu og þar sem atvik í tengslum við lögskipti Landsbankans hf. og sóknaraðila eru varnaraðila að mestu óviðkomandi eða ekki á hans ábyrgð, verður ekki fallist á með sóknaraðilum að til greina komi að fella málskostnað niður á milli þeirra. Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2. málsl. 1. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðila málskostnað að álitum, óskipt, sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið G-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf lögmaður. Af hálfu varnaraðila flutti málið A-kk-nf V-kk-nf A-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. október 2020 en hafði fram að því engin afskipti haft af meðferð þess.

Úrskurðarorð:

Staðfestar eru aðfarargerðir Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu með auðkennin [...] og [...] sem fram fóru 4. maí 2020.

Sóknaraðilar, Kaupvík ehf. og S-kk-nf S-kk-nf, greiði varnaraðila, Myndformi ehf., óskipt, 450.000 krónur í málskostnað.

D-kk-nf K-kk-nf

Að öllu framangreindu virtu verður fallist á með varnaraðila að hafna eigi dómkröfu sóknaraðila um ógildingu umræddra aðfarargerða. Af þessu leiðir jafnframt að fallist verður á dómkröfu varnaraðila um staðfestingu aðfarargerðanna.

Í málinu er ósannað að sóknaraðilum hafi ekki verið kunnugt um fyrrgreint verðmat á fasteigninni, dags. 16. mars 2017. Að því virtu og þar sem atvik í tengslum við lögskipti Landsbankans hf. og sóknaraðila eru varnaraðila að mestu óviðkomandi eða ekki á hans ábyrgð, verður ekki fallist á með sóknaraðilum að til greina komi að fella málskostnað niður á milli þeirra. Að virtum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2. málsl. 1. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðila málskostnað að álitum, óskipt, sem þykir með hliðsjón af eðli og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið G-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf lögmaður. Af hálfu varnaraðila flutti málið A-kk-nf V-kk-nf A-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. október 2020 en hafði fram að því engin afskipti haft af meðferð þess.

Staðfestar eru aðfarargerðir Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu með auðkennin [...] og [...] sem fram fóru 4. maí 2020.

Sóknaraðilar, Kaupvík ehf. og S-kk-nf S-kk-nf, greiði varnaraðila, Myndformi ehf., óskipt, 450.000 krónur í málskostnað.

D-kk-nf K-kk-nf