X-648/2012

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slit varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 17. desember 2012, sem móttekið var 17. sama mánaðar. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Málið var tekið til úrskurðar fimmtudaginn 20. febrúar sl.

Sóknaraðili er J-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, Torfufelli 26, Reykjavík, en varnaraðili er LBI hf., Álfheimum 74, Reykjavík.

Sóknaraðili gerir í greinargerð sinni eftirfarandi dómkröfur:

„1. Krafa nr. 200911-5637

Sóknaraðili gerir aðallega þá kröfu að lýst krafa hans að fjárhæð 72.500.000 krónur, verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferð varnaraðila, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Einnig er krafist að vextir af framangreindri fjárhæð samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. maí 2007 til 22. apríl 2009 verði viðurkenndir sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

2. Krafa nr. 201208-0008

Sóknaraðili gerir þá kröfu að lýst krafa hans að fjárhæð 10.000.000 krónur, verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferð varnaraðila, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Einnig er krafist að vextir af framangreindri fjárhæð samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. mars 2008 til 22. apríl 2009 verði viðurkenndir sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

3. Krafa um skuldajöfnun samkvæmt 100. gr. laga nr. 21/1991

Sóknaraðili gerir kröfu um að viðurkenndur verði réttur hans til skuldajafnaðar allra krafna hans á hendur varnaraðila gagnvart hverjum þeim kröfum sem varnaraðili kann að gera á hendur sóknaraðila og jafnframt hverjum þeim kröfum sem Landsbankinn hf. kann að eiga á hendur sóknaraðila með vísan til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands, dags. 9. október 2008 með síðari breytingum.“

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar.

Við munnlegan málflutning féll sóknaraðili frá varakröfu við dómkröfu nr. 1, sem hann hafði uppi í greinargerð.

I

Varnaraðili er fjármálafyrirtæki í slitameðferð en hafði áður starfsleyfi sem viðskiptabanki. Verður nánar fjallað um slitameðferðina og aðdraganda hennar hér síðar. Sóknaraðili var viðskiptamaður bankans og liggur ekki annað fyrir en að hann hafi verið skilgreindur sem almennur fjárfestir.

Ágreiningslaust er í máli þessu að málsaðilar gerðu með sér tvo samninga þar sem varnaraðili lánaði sóknaraðila peninga. Þá er óumdeilt að sóknaraðili átti inneign í peningamarkaðssjóði hjá varnaraðila. Kveður sóknaraðili að umrædd peningamarkaðssjóðsinneign hafi ásamt öðru því peningaláni sem fyrr er nefnt verið hluti af vaxtamunasamningi sem hann hafi gert við varnaraðila en sá samningur hafi ekki verið skriflegur. Varnaraðili hafnar tilvist slíks samnings.

Í málinu liggja fyrir tvær skriflegar yfirlýsingar J-kk-ef Þ-kk-ef H-kk-ef fyrrum starfsmanns varnaraðila þar sem fram kemur m.a. að haustið 2007 hafi hann gert fyrir hönd varnaraðila samning við sóknaraðila um að nýta vaxtamun á milli erlendra mynta og íslenskrar krónu. Er þess getið að vaxtamunasamningurinn hafi verið þannig settur upp að vextir af Peningabréfum, sem fjárfest hafi verið í, hefðu meira en átt að duga fyrir vaxtagreiðslum af kúluláni sóknaraðila og mismunur ætti að leggjast við höfuðstól Peningabréfanna. Kemur og fram að viðkomandi starfsmaður hafi stofnað til þessara viðskipta við sóknaraðila að fenginni heimild frá lánanefnd bankans.

Aðilar gerðu með sér lánssamning um fjölmyntalán til tveggja ára að jafnvirði 75.000.000 krónur 23. maí 2007. Eru þar nánar tilgreindar þrjár erlendar myntir og hlutföll þeirra af lánsfjárhæðinni. Tekið er fram að fjárhæð hvers gjaldmiðils ákvarðist þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgun lánsins og að skuldin verði þá eftirleiðis tilgreind með fjárhæð þeirra erlendu mynta eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum. Lánið bar að greiða með einni afborgun eftir tvö ár en vexti bar að greiða mánaðarlega út lánstímann, í fyrsta sinn 4. júní 2007.

Fyrir liggur í gögnum málsins yfirlit yfir hreyfingar á verðbréfaeign sóknaraðila þar sem sjá má að 5. september 2007 eru keypt peningabréf Landsbankans fyrir 72.500.000 krónur. Á sama yfirliti er gerð grein fyrir sjö innlausnum á peningamarkaðsbréfum sem áttu sér stað á tímabilinu 28. september 2007 til 5. september 2008. Samtals námu innlausnirnar 7.920.000 krónum. Samkvæmt yfirliti yfir eign sóknaraðila í Peningabréfum Landsbankans 8. október 2008 sem liggur fyrir í málinu átti hann bréf að nafnverði 2.427.572,78 og var markaðsvirði tilgreint 76.412.708 krónur. Fyrir liggur að lokað var fyrir innlausnir á umræddum bréfum 6. október 2008 og var umræddur peningamarkaðssjóður leystur upp í kjölfarið og inneignir greiddar út. Útgreiðsluhlutfall nam 68,8% og mun greiðsla til sóknaraðila hafa verið innt af hendi inn á bankareikning í eigu hans 29. október 2008. Sóknaraðili mun ekki hafa fengið yfirráð umræddra fjármuna og eru þeir nú í vörslum Landsbankans hf. vegna handveðssamnings sem getið er hér að neðan.

Aðilar gerðu með sér annan lánssamning um fjölmyntalán að jafnvirði 10.000.000 krónur 14. mars 2008. Eru nánar tilgreindar fjórar erlendar myntir og hlutfall þeirra með sambærilegu skilorði og átti við um hið fyrra lán. Var lánstími fimm ár og skyldi greiða mánaðarlega í 60 mánuði með þeim hætti að á fyrstu 59 gjalddögum skyldi greiða á hverjum þeirra fyrir sig 1/300 hluta lánsins og á lokagjalddaga 1. apríl 2013 skyldi greiða eftirstöðuvar. Fyrsti gjalddagi afborgana og vaxta hafi átt að verða 1. maí 2008.

Með handveðsyfirlýsingu 12. febrúar 2008 setti sóknaraðili peningabréf sín að handveði til tryggingar greiðslu skulda sem hann hafi verið eða muni verða í við varnaraðila. Sóknaraðili veitti varnaraðila einnig fasteignaveðtryggingar vegna framangreindra lánsviðskipta en ekki þykir ástæða til að lýsa þeim hér sérstaklega.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd. Í framhaldi af því tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun 9. sama mánaðar um ráðstöfun eigna og skulda bankans til Nýja Landsbanka Íslands hf., sem nú heitir Landsbankinn hf.

Í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með lögum nr. 44/2009, sem gildi tóku 22. apríl 2009, var varnaraðili tekinn til slitameðferðar og markar gildistökudagur framangreindra laga upphaf hennar. Um slitameðferð fjármálafyrirtækja gilda að meginstefnu ákvæði laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., þar á meðal um meðferð krafna á hendur slíku fyrirtæki. Var varnaraðila skipuð slitastjórn sem gaf út innköllun til kröfuhafa og lauk kröfulýsingarfresti 30. október 2009.

Með kröfulýsingu 30. október 2009 lýsti sóknaraðili kröfu sem fékk málsnúmerið 200911-5637 (nr. 11933 í kröfuskrá). Kröfulýsing sóknaraðila er sett fram í tvennu lagi, en skilja verður hana svo að hann krefjist þess aðallega að fram fari skuldajöfnun milli kröfu hans samkvæmt skuldabréfi útgefnu af varnaraðila sem sóknaraðili hafi komist yfir og tveggja lánssamninga sóknaraðila við varnaraðila nr. 11605 og 8020 og að varnaraðili aflétti öllum veðum sem sóknaraðili hafi lagt fram. Til vara krefst hann þess að varnaraðili „axli húsbóndaábyrgð á ráðgjöfum sínum og ljúki málinu á þann hátt að umræddur vaxtamunasamningur verði gerður upp með þeim hætti að LÍ taki eftirstöðvar peningamarkaðsbréfanna sem fullnaðargreiðslu á móti láni nr. 8020 og aflýsi öllum fasteignaveðum LÍ sem [séu] á eignunum Torfufelli 26 og Rjúpufelli 15 í Reykjavík.“ Að framangreindum kröfum frágengnum krefst sóknaraðili þess að „Umræddum vaxtamunasamningi verði haldið áfram. LÍ greiði til baka kr. 23.824.058 með fullum vöxtum frá 29. október 2008. Vaxtamunasamningi verði haldið úti þar til jöfnuður [náist] og þá verði samningurinn gerður upp. LÍ aflýsi nú þegar öllum fasteignaveðum sem LÍ [hafi] þinglýst á eignirnar Torfufell 26 og Rjúpufell 15 í Reykjavík vegna viðskipta JRS og LÍ.“

Með tilkynningu slitastjórnar varnaraðila til sóknaraðila 19. maí 2010 var sóknaraðila kynnt sú afstaða til kröfunnar að henni væri hafnað. Var vísað til þess að krafan væri vanreifuð og fullnægði ekki skilyrðum 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 og auk þess hafi ekki fylgt henni þau sönnunargögn sem hún byggi á eins og áskilið sé í 3. mgr. sama lagaákvæðis.

Sóknaraðili mótmælti framangreindri afstöðu slitastjórnar innan þess frests sem honum hafði verið ákvarðaður í fyrrnefndu afstöðubréfi. Fundur var haldinn til að jafna ágreining um kröfuna 12. október 2010. Var þar m.a. bókað að kröfuhafi ítreki vilja til þess að kröfur Landsbankans verði jafnaðar út á móti eftirstöðvum peningamarkaðssjóða. Þá er og bókað að kröfuhafi hafi ennfremur gert frekari grein fyrir kröfu sinni en fram komi í kröfulýsingu. Loks er fært til bókar að þegar hafi verið ákveðið að vísa til héraðsdóms ágreiningi um kröfur er varði bótaskyldu vegna peningamarkaðssjóða og því lagt til að jöfnun ágreinings yrði frestað þar til niðurstaða dómstóla lægi fyrir í þeim málum. Virðist þetta hafa verið ágreiningslaust á fundinum.

Sóknaraðili sendi varnaraðila bréf 25. júlí 2012 sem ber yfirskriftina „Varðar kröfulýsingu nr. 200911-5637“. Kemur þar fram að frá því upphafleg krafa hafi verið lögð fram hafi komið fram upplýsingar um ýmsa þætti er kröfuna varði og einnig hafi fallið dómar. Er þess krafist aðallega að lánssamningar nr. 8020 og 11605 verði felldir niður og ógiltir og varnaraðili aflétti öllum veðböndum sem viðskiptunum tengist. Til vara er þess krafist að LÍ standi við það sem að þeim snúi í þessum málum, greiði fullar bætur fyrir það tjón sem prang LÍ hafi valdið JRS og konu hans og ógildi umrædda samninga og létti af öllum veðum sem viðskiptunum tengist. Til þrautavara er þess krafist að LÍ leggi fram tillögu að lausn svo hægt sé að ljúka málinu hið fyrsta.

Með tilkynningu slitastjórnar varnaraðila til sóknaraðila 10. september 2012 var sóknaraðila kynnt sú afstaða slitastjórnarinnar að með bréfinu væri sett fram krafa á hendur varnaraðila sem byggi á öðrum forsendum en sú krafa sem fyrr hafði verið lýst. Telji slitastjórnin því um nýja kröfu að ræða og hafi ákveðið að hafna henni. Er vísað til þess að kröfunni hafi ekki verið lýst fyrir lok kröfulýsingarfrests og ekki verði séð að undantekningarákvæði 1. til 6. tl. 1. mgr. 118. gr. laga nr. 21/1991 eigi við. Sé krafan því niður fallin og komist ekki að við slitameðferðina.

Sóknaraðili mótmælti framangreindri afstöðu slitastjórnar með bréfi 12. september 2012. Var haldinn fundur 25. september 2012 til að freista þess að jafna ágreining milli aðila um kröfuna. Var einnig fjallað um hina fyrri kröfulýsingu á þeim fundi. Er kröfugerð umræddra kröfulýsinga sóknaraðila rakin í fundargerð fundarins og verður ekki séð af fundargerðinni að sóknaraðili hafi gert breytingar á kröfum sínum á þessum fundi. Fundir voru haldnir 18. október 2012 og loks 12. nóvember sama ár og þar ákveðið að vísa málinu til úrlausnar héraðsdóms.

Málið barst dómnum 20. desember 2012 og var þingfest 10. janúar 2013. Sóknaraðili lagði fram greinargerð sína 6. júní 2013 en varnaraðili 7. nóvember sama ár. Málið var munnlega flutt og tekið til úrskurðar 20. febrúar sl.

II

Í greinargerð sóknaraðila að því er varðar dómkröfu nr. 1 (200911-5637) er því lýst að sú krafa byggi á því að hann eigi rétt til skaðabóta vegna háttsemi varnaraðila og beri að skipa kröfunni í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili telji sýnt að sú ráðgjöf sem varnaraðili hafi veitt honum í tengslum við umþrætt vaxtamunaviðskipti, hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti og lög nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Sóknaraðili telji jafnframt að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna viðskiptanna sem megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi varnaraðila.

Sóknaraðili kveðst byggja á því, að á varnaraðila hafi hvílt skylda til að gera sérstakan skriflegan samning um þau vaxtamunaviðskipti sem ofangreind krafa sóknaraðila taki til þar sem kveðið hefði verið á um réttindi og skyldur samningsaðila, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 33/2003. Sé þá sérstaklega vísað til umfangs viðskiptanna og þeirrar áhættu, sem þeim hafi verið samfara. Samkvæmt tilvitnuðu ákvæði laga nr. 33/2003, hafi fjármálafyrirtæki sem verið hafi í viðvarandi viðskiptasambandi við viðskiptavin verið skylt að gera skriflegan samning. Sóknaraðila hafi hvorki verið gert að skrifa undir samning um fjárfestingarráðgjöf við sóknaraðila né almenna skilmála vegna markaðsviðskipta þrátt fyrir lagaskyldu þess efnis.

Sóknaraðili vísi til þess að varnaraðili hafi á þeim tíma er mál þetta taki til varið fjármálafyrirtæki sem starfað hafi á grundvelli starfsleyfis frá Fjármálaeftirlitinu. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 33/2003 og 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki hafi sóknaraðila borið að viðhafa eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti. Þar sem sóknaraðili hafi hvorki sérmenntun né reynslu af viðskiptum með fjármálagerninga, verði að gera enn ríkari kröfur en ella til varnaraðila um að hann starfi í samræmi við góða og eðlilega viðskiptahætti í viðskiptum sínum við sóknaraðila. Í því felist m.a. að sjá til þess að öllum reglum og skyldum, sem settar séu til hagsbóta og verndar fyrir almenning, sé fylgt í einu og öllu.

Sóknaraðili vísi til þess að það sé almennt viðurkennt að í eðlilegum og heilbrigðum viðskiptaháttum í tengslum við fjármálaráðgjöf felist að viðskiptavinur skuli fá þess háttar upplýsingar frá fjármálafyrirtæki að honum sé fært að taka upplýsta og vel ígrundaða ákvörðun um fjárfestingu. Upplýsingar sem fjármálafyrirtæki veiti í ráðgjöf sinni þurfi því bæði að vera réttar og nákvæmar. Í slíkri ráðgjöf þurfi einnig að felast upplýsingar um áhættu og mögulegar afleiðingar þeirra ólíku möguleika sem kunni að standa viðskiptavini til boða.

Sóknaraðili byggi á því hér að vaxtamunaviðskiptin samræmist ekki almennri venju í bankaviðskiptum og geti ekki talist tilhlýðileg fjárfesting fyrir almennan viðskiptavin með enga reynslu og þekkingu. Sóknaraðili telji því fullljóst að varnaraðili hafi brugðist fyrrgreindum skyldum sínum og brotið gegn 4. gr. laga nr. 33/2003 og 19. gr. laga nr. 161/2002. Varnaraðili hafi hvorki veitt ráðgjöf um eðli gerningsins né áhættuna sem í honum hafi falist, sér í lagi að fjármagna viðskiptin með gengistryggðu láni og framlagningu umfangsmikilla veðtrygginga. Hvort tveggja hafi falið í sér áhættu sem sóknaraðili hafi enga vitneskju eða þekkingu haft á. Í samræmi við það sé því gerð krafa um að sóknaraðili verði eins settur og ef aldrei hefði orðið af þessum viðskiptum.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 33/2003 hafi varnaraðila borið að afla sér upplýsinga hjá sóknaraðila um þekkingu og reynslu hans af verðbréfaviðskiptum og markmið hans með fyrirhugaðri fjárfestingu. Í ljósi þessa hafi varnaraðila borið að veita sóknaraðila greinargóðar upplýsingar, m.a. um þann fjárfestingarkost sem staðið hafi honum til boða. Slíkar upplýsingar eigi samkvæmt fyrrgreindu lagaákvæði að vera skýrar, nægjanlegar og ekki villandi þannig að viðskiptavinur geti tekið upplýsta fjárfestingarákvörðun. Af þessu sé ljóst að rík skylda hafi hvílt á varnaraðila til að kynna sér sóknaraðila sem viðskiptavin sinn, afla upplýsinga um þekkingu hans og reynslu og gera sér grein fyrir hvert markmið hans með fyrirhugaðri fjárfestingu hafi verið og hversu mikla áhættu sóknaraðili hafi talið ásættanlega. Hafi varnaraðili við meðferð kröfulýsingar sóknaraðila ekki lagt fram gögn sem staðreyni að varnaraðili hafi lagt mat á faglega þekkingu, fjárhag og reynslu sóknaraðila áður en til umþrættra vaxtamunaviðskipta hafi verið stofnað. Þá byggi sóknaraðili á því hér að það standi varnaraðila nær að tryggja sér sönnun um að hann hafi upplýst hann, sem almennan viðskiptavin, um eðli og áhættu samfara vaxtamunaviðskiptunum. Sóknaraðili telji að með ráðgjöf varnaraðila um lánsfjármögnun í íslenskum krónum tengdri gengi erlendra gjaldmiðla og framlagningu nánar tilgreindra trygginga til greiðslu þeirrar fjármögnunar hafi varnaraðili ekki virt þær kröfur sem gerðar séu til viðskiptahátta hans samkvæmt 19. gr. laga nr. 16/2002. Slík ráðgjöf hafi haft í för með sér verulega gengisáhættu fyrir sóknaraðila, áhættu sem sóknaraðili hafi hins vegar aldrei verið upplýstur um og hafi hvorki þekkingu né reynslu til að leggja mat á eða þekkja. Sóknaraðili telji að ákvörðun hans um að samþykkja þátttöku í vaxtamunaviðskiptum við varnaraðila geti með engu móti talist upplýst fjárfestingarákvörðun í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 33/2002. Hinar takmörkuðu upplýsingar sem varnaraðili hafi veitt sóknaraðila hafi hvorki verið skýrar né nægjanlegar til að sóknaraðili gæti tekið upplýsta ákvörðun.

Eins og rakið hafi verið, byggi sóknaraðili á því að vaxtamunaviðskiptin séu ekki skuldbindandi fyrir sig og eigi að ganga til baka. Ekki hafi verið rétt að bjóða honum sem almennum viðskiptavini að gera samning sem í eðli sínu hafi verið í formi afleiðu með tilheyrandi áhættu fyrir sóknaraðila. Varnaraðili hafi þannig í starfsemi sinni í tengslum við umþrætt viðskipti gerst brotlegur við ákvæði 4.gr., 5. gr. og 7. gr. laga nr. 33/2003 og 19. gr. laga nr. 161/2002. Vegi þar þyngst að sóknaraðila hafi ekki verið veittar fullnægjandi upplýsingar um eðli umrædds fjármálagernings. Varnaraðili hafi enn fremur ekki haft hagsmuni sóknaraðila að leiðarljósi og hafi heldur ekki tryggt bestu framkvæmd viðskiptafyrirmæla, sbr. 9. gr. laga nr. 33/2003. Vaxtamunasamningur sá sem gerður hafi verið að frumkvæði varnaraðila eigi því að teljast óskuldbindandi fyrir sóknaraðila.

Um bótagrundvöll vísi sóknaraðili til skaðabótareglna innan og utan samninga, sér í lagi sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð, og sé á því byggt að tjón hans sé sennileg afleiðing ólögmætrar og saknæmrar háttsemi varnaraðila í tengslum við umþrætt vaxtamunaviðskipti. Ljóst sé að tjón hafi orðið og umfang þess sé enn fremur ljóst, en markmið skaðabóta sé að gera tjónþola eins settan og hann hafi verið fyrir tjónið, þ.e. gera hann eins fjárhagslega settan og tjónið hefði ekki orðið.

Krafa sóknaraðila miði að því að gera hann eins settan og að af viðskiptunum hefði aldrei orðið. Tjón sóknaraðila sé sú fjárhæð sem lögð hafi verið út við viðskiptin, þ.e. 72.500.000 krónur. Krafist sé skaðabótavaxta í samræmi við 8. gr. laga nr. 38/2001, allt frá hinu bótaskylda atviki, 23. maí 2007 og fram til 22. apríl 2009, sem sé úrskurðardagur varnaraðila í skilningi laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili kveðst hafa lýst þeirri dómkröfu sinni, sem tilgreind er nr. 2 hér að framan, við slitameðferð varnaraðila með kröfulýsingu, móttekinni af slitastjórn varnaraðila 25. júlí 2012. Aðallega hafi verið gerð krafa um ógildingu á lánssamningi aðila nr. 11605, að fjárhæð 10.000.000 krónur, dags. 14. mars 2008, en til vara gerð krafa um skaðabætur að sömu fjárhæð og lánssamningurinn.

Sóknaraðili byggi á því að lánssamningur aðila nr. 11605 sé ógildur. Byggi sóknaraðili á því að það hafi verið ákvörðunarástæða fyrir lántökunni, og þannig forsenda hennar, að um löglegt lán hafi verið að ræða. Liggi þannig fyrir að ráðgjöf sú sem varnaraðili hafi veitt í tengslum við lánafyrirgreiðsluna hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga nr. 161/2002, nánar tiltekið 19. gr. laganna. Jafnframt að lánssamningurinn sé ógildur á grundvelli rangra og/eða brostinna forsendna, sbr. meginreglur samningaréttar þar að lútandi. Þá sé á því byggt að lánssamningurinn sé ógildur vegna atvika við samningsgerð, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Vísi sóknaraðili í því sambandi til þess hversu villandi og röng ráðgjöf varnaraðila hafi verið gagnvart sóknaraðila en sú ráðgjöf hafi verið forsenda fyrir lántöku hans. Sóknaraðili byggi einnig á því að samningurinn sé ógildur vegna síðar til kominna atvika, sbr. einnig 36. gr. síðastgreindu laga. Sé þá vísað til þess að með dómum Hæstaréttar í málum nr. 153/2010 og 92/2010 hafi verið staðfest að lánasamningar sambærilegir þeim sem hér um ræði, hafi falið í sér ólöglega gengistryggingu.

Réttaráhrif ógildingar, hvort heldur á grundvelli brots varnaraðila á lögum nr. 161/2002, lögum nr. 7/1936 eða meginreglum samningaréttar um brostnar forsendur, séu þau að aðilar eiga að vera eins settir og ef samningur hefði aldrei verið gerður.

Verði ekki fallist á framangreint, telji sóknaraðili að hann eigi skaðabótakröfu á hendur varnaraðila, hvort heldur á grundvelli skaðabótareglna innan og/ eða utan samninga. Um grundvöll skaðabótakröfunnar, bæði innan og utan samninga, vísist til framangreindrar umfjöllunar um grundvöll ógildingarkröfu að breyttu breytanda. Með því að veita sóknaraðila rangar upplýsingar, m.a. með fulla vitneskju um ólögmæti gengistryggingar, hafi varnaraðili bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart sóknaraðila. Við mat á ábyrgð varnaraðila og lögmæti kröfu sóknaraðila verði að hafa í huga að varnaraðili hafi verið að veita honum sérfræðiþjónustu og í slíku tilviki megi gera ríkari kröfur til varnaraðila með vísan til almennra reglna um sérfræðiábyrgð. Varnaraðili hafi ekki sýnt af sér þá sérfræðiþekkingu og þá aðgæslu sem kröfu megi gera til að sérfræðingar sýni, auk þess sem hann hafi brotið gegn skýrum ákvæðum laga með lánasamningnum. Af fyrrgreindu virtu telji sóknaraðili að hann eigi skýlausa skaðabótakröfu á hendur varnaraðila og að þeirri kröfu beri að skipa í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 í samræmi við dómkröfu sóknaraðila.

Sóknaraðili byggi á því að tjón hans svari til þeirrar fjárhæðar sem hann hafi tekið að láni með samningnum og byggi jafnframt á því að hann eigi rétt á skaðabótavöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá og með þeim degi er hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað, þ.e. þegar stofnað hafi verið til umræddra skuldbindinga, til og með viðmiðunardegi slitameðferðar 22. apríl 2009.

Fyrir liggi að varnaraðili hafi hafnað fyrrnefndri kröfu sóknaraðila sökum vanlýsingar með vísan til 118. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili hafni því að krafan sé niður fallin sökum vanlýsingar með vísan til 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991. Fyrir liggi að með fyrrgreindum dómum Hæstaréttar, sem uppkveðnir hafi verið 16. júní 2010, hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að lög nr. 38/2001 heimiluðu ekki að lán í íslenskum krónum væru verðtryggð með því að binda þau við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá væru reglur 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 ófrávíkjanlegar, sbr. 2. gr. laganna, og yrði því ekki samið um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum. Ákvæði í lánssamning um gengistryggingu hefðu því verið í andstöðu við þessi fyrirmæli laganna og því ekki skuldbindandi af þeim sökum. Sóknaraðili telji að við uppkvaðningu þeirra hafi stofnast bæði ógildingar- og skaðabótakrafa sóknaraðila á hendur varnaraðila sem varnaraðili hafi látið hjá líða að viðurkenna. Framangreint beri að skoðast í ljósi þess að varnaraðili hafi ekki gætt að skyldum sínum samkvæmt lögum, bæði í tengslum við ráðgjöf og útfærslu á samningi aðila.

Fram að framangreindu tímamarki hafi sóknaraðila verið ómögulegt að vita að hann gæti átt kröfu á hendur varnaraðila á þeim grunni sem hér sé byggt á. Þegar af þeirri ástæðu telji sóknaraðili að skilyrðum 5. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 sé fullnægt enda hafi krafan fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að varnaraðili væri tekinn til gjaldþrotaskipta og henni hafi verið lýst án ástæðulausra tafa áður en boðað hafi verið til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu.

Sóknaraðili kveðst um kröfu sína um skuldajöfnun vísa til 14. töluliðar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins, 14. október 2008, með síðari breytingum, þar sem segi að framsal kröfuréttinda samkvæmt ákvörðuninni skuli ekki svipta skuldara rétti til skuldajafnaðar sem hann hafi átt gagnvart fyrri kröfuhafa eða þrotabúi hans. Af því sem rakið hafi verið hér að framan þyki ljóst að sóknaraðili eigi fjárkröfu á hendur varnaraðila. Öll skilyrði skuldajafnaðar séu uppfyllt enda beri yfirlýsing sóknaraðila í kröfulýsingu 30. október 2009 með sér hvaða kröfu hafi verið jafnað á móti hvaða skuldum, yfirlýsingin hafi verið án fyrirvara og kröfur hæfar til að mætast, enda báðar fjárkröfur og af sömu rót runnar. Í ofanálag hafi þær eignir sem ráðstafað hafi verið til tryggingar greiðslu lánssamninganna staðið til ráðstöfunar. Sóknaraðili telji jafnframt að skilyrði 100. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Sóknaraðili hafi eignast kröfuna áður en þrír mánuðir hafi verið til frestsdags, sem í tilviki varnaraðila sé 15. nóvember 2008. Tryggingabréf sem sóknaraðili hafi gefið út til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu láns nr. 8020 sem og handveðsyfirlýsing, 12. febrúar 2008, girði ekki fyrir að sóknaraðili hafi getað notað kröfur þær á hendur varnaraðila, sem hann hafi veðett, til skuldajafnaðar við kröfur varnaraðila, enda sé ekki með því móti gengið gegn rétti hans sem veðhafa.

Kröfur sóknaraðila séu byggðar á lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., lögum nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti (brottföllnum), lögum, nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, meginreglum kröfuréttar og samningaréttar um rangar og brostnar forsendur, skaðabótareglum utan og innan samninga, meginreglum um sönnun og sönnunarbyrði og öðrum lögum sem vísað sé til hér að framan. Krafa um málskostnað sé studd við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Varnaraðili kveður í greinargerð sinni að málsástæður hans eigi bæði við um aðalkröfu hans um frávísun sem og varakröfu um höfnun krafna sóknaraðila allt eftir því sem við geti átt. Kveðst hann og mótmæla öllum málsástæðum sóknaraðila sem fram komi í greinargerð hans.

Varnaraðili kveðst byggja kröfu sína um frávísun á því að þeim kröfum sem sóknaraðili hafi uppi í greinargerð sinni hafi ekki verið lýst við slitameðferð varnaraðila. Telji varnaraðili að kröfurnar megi með engu móti leiða af kröfulýsingu sóknaraðila 30. október 2009 og því síður geti þær byggst á kröfulýsingu sóknaraðila, 25. júlí 2012 verði á annað borð lagt til grundvallar að kröfur sóknaraðila samkvæmt þeirri kröfulýsingu komist að í málinu.

Varnaraðili vísi í þessu samhengi til 117. gr. laga nr. 21/1991 og telji að af ákvæðinu leiði að eftir lok kröfulýsingarfrests geti sóknaraðili ekki gert breytingar á kröfum sínum, svo sem hann hafi að mati varnaraðila gert með greinargerð sinni til héraðsdóms. Samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 skuli sá sem vilji halda uppi kröfu á hendur þrotabúi lýsa henni fyrir skiptastjóra. Í 2. mgr. 117. gr. laganna komi m.a. fram að kröfur skuli tilteknar svo skýrt sem verða megi, svo sem fjárhæð kröfu í krónum. Í kröfulýsingu skuli enn fremur greina þær málsástæður sem kröfuhafi byggi rétt sinn á svo og önnur atvik sem þurfi að greina samhengis vegna. Samkvæmt 118. gr. sömu laga hafi vanlýsing kröfu að jafnaði þau áhrif að hún glatist gagnvart þrotabúi.

Í 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 sé kveðið á um að í greinargerð sóknaraðila til héraðsdóms skuli koma fram til fullnaðar hverjar kröfur hann hafi uppi og á hverju þær séu byggðar. Þrátt fyrir það telji varnaraðili að skýra verði ákvæðið með hliðsjón af öðrum ákvæðum laganna, þá einkum þeim reglum sem gildi um kröfulýsingu og aðkomu skiptastjóra og annarra kröfuhafa að málefnum þrotabúsins. Varnaraðili byggi á því að umrætt ákvæði 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 verði ekki skilið á þann hátt að með því sé sóknaraðila veitt heimild til að koma að algerlega nýjum kröfum og málsástæðum nema til komi samþykki varnaraðila. Afmörkun ágreinings hafi átt sér stað með kröfulýsingu sóknaraðila og afstöðu slitastjórnar til þeirrar kröfu við slitin en þeim afmarkaða ágreiningi hafi verið beint til úrlausnar dómstóla í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991. Varnaraðili telji að í framangreindu ákvæði laga nr. 21/1991 felist aðeins heimild til að gera ítarlegri grein fyrir þeim kröfum sem áður hafi verið lýst í kröfulýsingu, svo og málsástæðum að baki þeim. Gagnstæð niðurstaða kynni að leiða til þess að sóknaraðili gæti komið að nýjum kröfum löngu eftir lok kröfulýsingarfrests, án þess að slitastjórn varnaraðila hefði nokkur tök á að sannreyna kröfurnar, taka afstöðu til þeirra og eftir atvikum reyna að jafna ágreining um þær. Um leið væri augljós hætta á að hagsmunum annarra kröfuhafa yrði raskað, enda hefðu þeir þá engin tök á að mótmæla afstöðu varnaraðila til viðurkenningar hinna síðbúnu krafna.

Varnaraðili telji að í greinargerð sóknaraðila séu settar fram kröfur sem verði ekki leiddar af kröfulýsingum hans, þar sem m.a. sé aukið við fjárhæð lýstra krafna og settar fram kröfur á grundvelli nýrra málsástæðna. Þá byggi varnaraðili ennfremur á því að málatilbúnaður sóknaraðila, svo sem hann sé settur fram í greinargerð, sé óljós og vanreifaður.

Með vísan til framangreinds telji varnaraðili að slíkir annmarkar séu á málatilbúnaði og kröfugerð sóknaraðila að vísa eigi öllum kröfum hans frá dómi. Um heimild til að hafa uppi frávísunarkröfu í málinu vísi varnaraðili til 3. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991. Varnaraðili árétti að verði ekki fallist á að kröfum sóknaraðila verði vísað frá dómi, byggi varnaraðila á því að framangreindar málsástæður hans eigi einnig við um varakröfur hans um höfnun krafna sóknaraðila.

Verði ekki fallist á aðalkröfu varnaraðila í málinu um frávísun krafna sóknaraðila telur varnaraðili að hafna eigi öllum kröfum sóknaraðila.

Varnaraðili kveðst hafna því alfarið að háttsemi Landsbanka Íslands hf. og starfsmanna hans vegna hinna umþrættu viðskipta sóknaraðila hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga nr. 33/2003 eða laga nr. 161/2002. Byggi varnaraðili á því að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á saknæma háttsemi starfsmanna Landsbanka Íslands hf. í málinu. Verði hins vegar lagt til grundvallar að svo hafi verið sé því jafnframt mótmælt að ætluð brot á framangreindum lögum leiði til þess að fallist verði á kröfu sóknaraðila í þeim efnum.

Varnaraðili byggi á því, að hin umþrættu viðskipti sóknaraðila hafi verið þess eðlis að hann hafi tekið tvö lán hjá Landsbanka Íslands hf., í erlendum myntum, til fjárfestinga. Andvirði fyrra lánsins hafi verið varið í kaup á hlutdeildarskírteinum í Peningabréfum Landsbankans en andvirði síðara lánsins virðist hafa verið varið til fasteignaviðskipta. Varnaraðili vísi þannig til þess ákvæði laga nr. 33/2003, sem verið hafi gildandi lög um verðbréfaviðskipti á þeim tíma sem atvik þessa máls hafi átt sér stað, geti ekki átt við um framangreinda lánasamninga. Sé jafnframt sérstaklega bent á að lánssamningarnir kveði ekki á um að andvirði þeirra skuli nýtt til tiltekinna viðskipta, svo sem til kaupa á peningabréfum.

Hvað sem framangreindu líði mótmæli varnaraðili því að sýnt hafi verið fram á að starfsmenn Landsbanka Íslands hf. hafi brotið gegn ákvæðum laga við lánafyrirgreiðslu og viðskipti sóknaraðila.

Þannig sé því mótmælt að á Landsbanka Íslands hf. hafi hvílt skylda til þess að gera sérstakan skriflegan samning um viðskipti aðila, umfram það sem gert hafi verið með lánssamningunum. Mótmæli varnaraðili því að um „viðvarandi viðskiptasamband“ hafi verið að ræða í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 33/2003. Verði hins vegar fallist á það með sóknaraðila að um slíkt viðskiptasamband hafi verið að ræða, mótmæli varnaraðili því að það eitt og sér að ekki hafi verið gerður skriflegur samningur um réttindi og skyldur aðila, umfram lánssamningana, eigi að leiða til þess að fallist yrði á kröfur sóknaraðila enda hafi hann á engan hátt fært rök fyrir því hvernig komast hefði mátt fyrir ætlað tjón hans með slíkri samningsgerð. Byggi varnaraðili einfaldlega á því að réttindi og skyldur sóknaraðila samkvæmt lánssamningunum hafi verið skýrar samkvæmt ákvæðum samninganna. Þá sé því jafnframt mótmælt að lagaskylda hafi staðið til þess að sóknaraðili undirritaði almenna skilmála Landsbanka Íslands hf. um markaðsviðskipti.

Varnaraðili mótmæli því einnig að sóknaraðili hafi sýnt fram á að brotið hafi verið gegn ákvæðum 4. gr. laga nr. 33/2003 og 19. gr. laga nr. 161/2002 við hin umdeildu viðskipti. Hvað varði umfjöllun í greinargerð sóknaraðila á þá leið að starfsmenn varnaraðila hafi ekki veitt ráðgjöf um þá áhættu sem í viðskiptunum hafi falist sé bent á að sóknaraðili hafi sjálfur lagt fram yfirlýsingu fyrrverandi starfsmanns Landsbanka Íslands hf., þar sem fram komi að sóknaraðila hafi verið gerð grein fyrir áhættu samfara viðskiptunum. Varnaraðili telji því að ekki hafi verið sýnt fram á annað en að sóknaraðili hafi tekið upplýsta ákvörðun um framangreind lán og kaup á hlutdeildarskírteinum í peningamarkaðssjóðum. Þá sé jafnframt á það bent að sóknaraðili hafi kosið að taka lán í erlendum myntum og greiða vexti sem miðaðir hafi verið við svokallaða LIBOR vexti. Byggi varnaraðili á því að sóknaraðili hafi mátt vera meðvitaður um þá áhættu sem fylgi slíkum lántökum.

Þá sé því mótmælt að ætluð brot á upplýsingaöflun fjármálafyrirtækis samkvæmt ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti geti leitt til bótaskyldu varnaraðila enda hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á að ráðgjöf starfsmanna Landsbanka Íslands hf. hafi á einhvern hátt verið ábótavant eða að sóknaraðili hefði hagað fjárfestingum sínum á annan hátt ef slíkra upplýsinga hefði verið aflað. Varnaraðili bendi í þessu sambandi á að 5. gr. laga nr. 33/2003 geri ekki kröfu um að slíkra upplýsinga skuli aflað á skriflegan máta og því geti varnaraðili ekki sagt til um hvort þeirra hafi verið aflað munnlega.

Jafnvel þó fallist yrði á að starfsmenn Landsbanka Íslands hf. hafi brotið gegn framangreindum lögum í aðdraganda viðskipta sóknaraðila, telji varnaraðili engu að síður að hafna eigi kröfum sóknaraðila. Byggi varnaraðili á því að bótakrafa sóknaraðila sé vanreifuð og sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að skilyrði sakarreglunnar eða reglu um vinnuveitendaábyrgð séu uppfyllt í málinu. Í því samhengi sé bent á að bótakrafa sóknaraðila í þessum lið kröfu hans, miðist við þá fjárhæð sem lögð hafi verið í viðskipti með peningabréf, þ.e. 72.500.000 krónur. Varnaraðili mótmæli því sérstaklega að sýnt hafi verið fram á umfang ætlaðs tjóns sóknaraðila eða að orsakasamband sé milli þeirrar háttsemi sem sóknaraðili telji að leiða eigi til bótaskyldu varnaraðila og þess tjóns sem sóknaraðili telji sig hafa orðið fyrir vegna kaupa í peningamarkaðssjóðum. Byggt sé á því sem meginreglu í skaðabótarétti að sá sem skaðabóta krefjist þurfi að sanna að krafan svari til tjóns sem sé afleiðing skaðabótaskyldrar háttsemi. Varnaraðili byggi á því að sóknaraðila hafi ekki tekist sönnun um framangreint. Sérstaklega sé bent á að sóknaraðili hafi hvorki gert grein fyrir því hvernig fara eigi með þann hagnað sem hann hafi innleyst vegna sölu peningabréfa né hvernig fara eigi með innstæðu hans vegna útgreiðslu við slit peningamarkaðssjóða Landsvaka hf. sem handveðsett sé Landsbankanum hf. Þá hafi sóknaraðili ekki lagt fram gögn um afdrif þeirra lánssamninga sem hann styðji kröfu sína við, en þeir séu nú eign Landsbankans hf., líkt og áður sé greint. Skorað sé á sóknaraðila að leggja fram gögn vegna framangreinds, svo sem vegna endurútreiknings á lánunum.

Með hliðsjón af öllu framangreindu mótmæli varnaraðili því að sóknaraðili hafi sýnt fram á bótaskylda háttsemi starfsmanna Landsbanka Íslands hf. í málinu og að sýnt hafi verið fram á tjón af völdum þeirrar háttsemi.

Verði hins vegar fallist á kröfu sóknaraðila að þessu leyti mótmæli varnaraðili fjárhæð kröfunnar enda verði hún ekki leidd af kröfulýsingu sóknaraðila auk þess sem hann hafi ekki gert viðhlítandi grein fyrir fjárhæð kröfunnar svo sem rakið sé að framan. Þá mótmæli varnaraðili því að honum verði gert að greiða sóknaraðila vexti í samræmi við 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. maí 2007 til 22. apríl 2009 enda sé sú krafa vanreifuð.

Um kröfu sóknaraðila undir tölulið 2 í kröfugerð hans telur varnaraðili að henni eigi að hafna þegar af þeirri ástæðu að hún sé fallin niður gagnvart varnaraðila. Umrædd krafa hafi borist slitastjórn varnaraðila með kröfulýsingu 25. júlí 2012 en óumdeilt sé að kröfulýsingarfresti við slitameðferð varnaraðila hafi lokið 30. október 2009. Varnaraðili telji að þær kröfur sem fram komi í nefndri kröfulýsingu verði ekki leiddar af fyrri kröfulýsingu sóknaraðila, 30. október 2009, enda hafi sóknaraðili ekki byggt á því að fyrri kröfulýsing hans verði túlkuð á þann veg. Þvert á móti byggi sóknaraðili á því í greinargerð sinni að krafan skuli komast að með vísan til 5. tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991 enda hafi hún fyrst orðið til eftir uppkvaðningu úrskurðar um að varnaraðili skyldi tekinn til gjaldþrotaskipta. Í því samhengi hafi sóknaraðili vísað til dóma Hæstaréttar Íslands í málunum nr. 153/2010 og 92/2010 sem hann telji sýna fram á að þeir lánssamningar sem um ræði í þessu máli feli í sér ólöglega gengistryggingu. Af greinargerð sóknaraðila verði ráðið að hann telji kröfu sína vegna þessa hafa stofnast við uppkvaðningu framangreindra dóma 16. júní 2010.

Varnaraðili geti ekki fallist á að niðurstaða framangreindra dómsmála teljist leiða til þess að krafa varnaraðili hafi fyrst orðið til frá tímamarki dómsuppkvaðningar, líkt og sóknaraðili virðist byggja á og bendi varnaraðili á að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að sóknaraðili lýsti kröfu vegna ætlaðs ólögmætis samninganna fyrir lok kröfulýsingarfrests. Því síður verði talið að slíkri kröfu hafi verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi 118. gr. laga nr. 21/1991 enda hafi liðið rúm tvö ár frá því að dómarnir hafi verið kveðnir upp þar til sóknaraðili hafi lýst kröfu sinni fyrir slitastjórn varnaraðila. Byggi varnaraðili á að þar sem kröfu sóknaraðila hafi ekki verið lýst innan kröfulýsingarfrests komist sú krafa ekki að við slitameðferð varnaraðila, sbr. 118. gr. laga nr. 21/1991. Vísi varnaraðili í þessu samhengi, og kröfum sínum til stuðnings, til 118. gr. laga nr. 21/1991 þar sem komi fram að sé kröfu á hendur þrotabúi ekki lýst fyrir skiptastjóra áður en fresti ljúki samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laganna og ekki sé unnt að fylgja henni fram gagnvart því samkvæmt 116. gr. falli hún niður. Vísi varnaraðili jafnframt til þess að ekkert undantekningarákvæða 118. gr. laganna eigi við um kröfu sóknaraðila auk þess sem byggt sé á meginreglu gjaldþrotaréttar um jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskipti. Varnaraðili telji því að tilgreind krafa sóknaraðila sé of seint fram komin og falli því niður gagnvart varnaraðila með vísan til 118. gr. laga nr. 21/1991. Beri þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu sóknaraðila.

Jafnframt sé bent á að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, 9. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., sem nú heitir Landsbankinn hf., hafi þeim lánasamningum sem mál þetta fjalli um verið ráðstafað til hins nýja banka. Af því leiði að kröfum er varði skuldbindingargildi, lögmæti eða túlkun framangreindra samninga og ætlaðar varnir sóknaraðila gagnvart skuldbindingu hans á grundvelli lánasamninga sem séu nú eign Landsbankans hf., verði ekki með réttu beint að varnaraðila heldur þurfi að beina þeim að Landsbankanum hf. Það liggi enda fyrir að sóknaraðili hafi ekki misst neinn mótbárurétt við tilfærsluna yfir til hins nýja eiganda. Með vísan til 16. gr. laga nr. 91/1991 telji varnaraðili því að kröfu vegna þessa verði ekki beint að honum og beri því að hafna kröfunni.

Verði hins vegar fallist á að krafa þessi komist að við slitameðferð varnaraðila og að henni sé réttilega beint að varnaraðila telji varnaraðili engu að síður að hafna eigi kröfunni. Byggir varnaraðili á því að ekkert hafi komið fram í málinu sem bendi til þess að lánssamningur nr. 11605 sé ógildur eða að ráðgjöf starfsmanna Landsbanka Íslands hf. vegna hans hafi á einhvern hátt verið saknæm. Þá sé því mótmælt að samningurinn teljist ógildur á grundvelli rangra eða brostinna forsendna ellegar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Séu framangreindar málsástæður sóknaraðila með öllu órökstuddar og vanreifaðar að mati varnaraðila. Með vísan til alls framangreinds sé því jafnframt mótmælt að sóknaraðili hafi sýnt fram á að hann eigi skaðabótakröfu á hendur varnaraðila vegna þeirra atvika sem leitt hafi til þess að ráðist hafi verið í gerð hins umdeilda lánssamnings. Hvað varði afmörkun ætlaðst tjóns sóknaraðila og framsetningu skaðabótakröfunnar sé vísað til fyrri umfjöllunar í greinargerð þessari.

Verði hins vegar fallist á kröfu sóknaraðila að þessu leyti mótmæli varnaraðili fjárhæð kröfunnar enda verði hún ekki leidd af kröfulýsingu sóknaraðila. Þá mótmæli varnaraðili því að honum verði gert að greiða sóknaraðila vexti í samræmi við 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. mars 2008 til 22. apríl 2009 enda sé sú krafa vanreifuð.

Með vísan til alls framangreinds telji varnaraðili að hafna eigi umræddri kröfu sóknaraðila.

Verði fallist á kröfur sóknaraðila í málinu, að öllu leyti eða að hluta, mótmæli varnaraðili því að réttur hans til skuldajafnaðar verði viðurkenndur. Vísi varnaraðili til þess að skilyrði skuldajafnaðar séu ekki uppfyllt enda liggi ekkert fyrir um að varnaraðili eigi kröfur á hendur sóknaraðila. Þeir lánasamningar sem mál þetta fjalli um hafi verið fluttir til Landsbankans hf., í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, líkt og áður sé rakið. Landsbankinn hf. sé hins vegar ekki aðili að þessu máli og því verði ekki dæmt um ætlaðan rétt sóknaraðila til skuldajafnaðar gegn kröfum þess aðila í málinu.

Varnaraðili vísi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum, laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti (brottfallinna) og laga nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002. Þá vísi varnaraðili til almennra meginreglna gjaldþrotaréttar og kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa varnaraðila er sögð byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

IV

Eins og fyrr er getið er mál þetta ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila. Í 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem hér á við samkvæmt 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, er kveðið á um efni kröfulýsingar. Greinir þar m.a. að í kröfulýsingu skuli tilteknar kröfur aðila eins skýrt og verða megi, svo sem fjárhæð kröfu og vaxta í krónum.

Eins og ítarlega er rakið hér að framan lýsti sóknaraðili kröfu 30. október 2009. Þar krafðist hann þess aðallega að fram færi skuldajöfnun milli kröfu hans samkvæmt skuldabréfi útgefnu af varnaraðila sem sóknaraðili hafi komist yfir og tveggja lánssamninga sóknaraðila við varnaraðila nr. 11605 og 8020 og að varnaraðili aflétti öllum veðum sem sóknaraðili hafi lagt fram. Til vara krafðist hann þess að varnaraðili „axli húsbóndaábyrgð á ráðgjöfum sínum og ljúki málinu á þann hátt að umræddur vaxtamunasamningur verði gerður upp með þeim hætti að LÍ taki eftirstöðvar peningamarkaðsbréfanna sem fullnaðargreiðslu á móti láni nr. 8020 og aflýsi öllum fasteignaveðum LÍ sem [séu] á eignunum Torfufelli 26 og Rjúpufelli 15 í Reykjavík.“ Að framangreindum kröfum frágengnum krafðist sóknaraðili þess að „Umræddum vaxtamunasamningi verði haldið áfram. LÍ greiði til baka kr. 23.824.058 með fullum vöxtum frá 29. október 2008. Vaxtamunasamningi verði haldið úti þar til jöfnuður [náist] og þá verði samningurinn gerður upp. LÍ aflýsi nú þegar öllum fasteignaveðum sem LÍ [hafi] þinglýst á eignirnar Torfufell 26 og Rjúpufell 15 í Reykjavík vegna viðskipta JRS og LÍ.“

Hér fyrir dómi verður ekki séð að sóknaraðili hafi uppi neina þeirra krafna sem að framan eru raktar heldur krefst hann þess að tvær fjárkröfur hans að fjárhæð 72.500.000 krónur og 10.000.000 krónur verði viðurkenndar með nánar greindum vöxtum. Með þeirri kröfugerð verður talið að sóknaraðili hafi í reynd fallið frá þeim kröfum sem hann hafði uppi í kröfulýsingu en gert þess í stað þess fjárkröfur sem rúmist ekki innan hennar. Ber því að líta svo á að sóknaraðili hafi í reynd engar kröfur upp í málinu sem leiða mætti af kröfulýsingu hans 30. nóvember 2009, utan kröfu um málskostnað. Er framangreind niðurstaða í samræmi við forsendur dóms Hæstaréttar 1. apríl 2014 í máli nr. 182/2014.

Síðari kröfulýsing sóknaraðila var móttekin af varnaraðila 25. júlí 2012. Eins og nánar greinir hér að framan gerði sóknaraðili aðallega þá kröfu að lánssamningar nr. 8020 og 11605 yrðu felldir niður og ógiltir og varnaraðili aflétti öllum veðböndum sem viðskiptunum tengdust. Til vara að LÍ standi við það sem að þeim snúi í þessum málum, greiði fullar bætur fyrir það tjón sem prang LÍ hafi valdið JRS og konu hans og ógildi umrædda samninga og létti af öllum veðum sem viðskiptunum tengist. Til þrautavara er þess krafist að LÍ leggi fram tillögu að lausn svo hægt sé að ljúka málinu hið fyrsta.

Í kröfugerð sóknaraðila sem fram kom í greinargerð hans er ekki gerð krafa um ógildingu samninga. Með því verður að líta svo á að sóknaraðili hafi fallið frá umræddri kröfu sem hann lýsti samkvæmt framansögðu. Til vara er m.a. gerð krafa um að varnaraðili greiði fullar bætur fyrir tjón sem hann hafi valdið sóknaraðila en sú krafa er gerð án fjárhæðar. Með hliðsjón af forsendum fyrrnefnds Hæstaréttardóms í máli nr. 182/2014 ber að líta svo á að tilgreining bótafjárhæðar sé nauðsynleg til þess að krafa um greiðslu skaðabóta geti að réttu talist sett fram í kröfulýsingu. Í umræddri kröfulýsingu er gerð grein fyrir tjóni að fjárhæð 47.371.788 krónur en ekki er sett fram krafa að þeirri fjárhæð. Kemur fram í sundurliðun að það tjón sé talið mega rekja til skertra bótagreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins, tapaðra atvinnutekna, tjóns vegna „fjárhagslegrar spennitreyju“, auk áfallins lögfræðikostnaðar. Í greinargerð sóknaraðila í málinu er skaðabótakrafa hans ekki byggð upp með vísan til umræddra kostnaðarliða, utan þess að ætla má að krafa um lögfræðikostnað rúmist innan málskostnaðarkröfu sóknaraðila í málinu. Með vísan til framangreinds er það mat dómsins að dómkröfur sóknaraðila sem hann telur eiga rætur að rekja til síðari kröfulýsingar hans geti ekki að réttu rúmast innan þeirra krafna sem þar var lýst. Eiga hér við sömu sjónarmið og fjallað er um í þeim dómi Hæstaréttar sem áður er vísað til. Það er því niðurstaða dómsins að sóknaraðili geti ekki talist hafa uppi neina dómkröfu í málinu sem með réttu verði leidd af síðari kröfulýsingu hans utan kröfu um málskostnað. Þarf í ljósi þessa ekki að huga að því hvort umrædd kröfulýsing teljist of seint fram komin.

Þegar af þeim ástæðum sem að framan eru raktar, sem og með vísan til forsendna í dómi Hæstaréttar í máli nr. 182/2014, eru ekki efni til annars en að fallast á kröfu varnaraðila um frávísun málsins.

Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðili úrskurðaður til að greiða varnaraðila málskostnað. Þykir fjárhæð hans hæfilega metin 657.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og að teknu tilliti til þingfestingargjalds að fjárhæð 30.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið G-kk-nf Þ-kk-nf hdl. en af hálfu varnaraðila flutti málið Á-kk-nf K-kk-nf K-kk-nf hdl. vegna H-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Framangreindum kröfum sóknaraðila, J-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef, er vísað frá dómi.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, LBI hf., 657.500 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf