E-5403/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 27. febrúar 2020, var höfðað 9. október 2019 af hálfu A á hendur íslenska ríkinu til ógildingar á ákvörðunum stjórnvalda.

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála […] frá 29. nóvember 2018 í stjórnsýslumáli […] og að felld verði úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 9. október 2018 í máli […] þess efnis að: a) stefnandi sé ekki flóttamaður og honum skuli synjað um réttarstöðu flóttamanns og viðbótarvernd á Íslandi og b) að stefnanda sé synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Einnig krefst stefnandi þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála […] frá 20. desember 2018 í stjórnsýslumáli […] þess efnis að hafna beiðni um frestun réttaráhrifa. Að auki krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi sótti um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi af mannúðarástæðum á Íslandi þann 10. júní 2017. Útlendingastofnun synjaði honum um efnismeðferð umsóknarinnar með ákvörðun, dags. 25. september 2017, með vísan til þess að hann hafði þegar hlotið alþjóðlega vernd á Ítalíu. Kærunefnd útlendingamála staðfesti þessa ákvörðun með úrskurði 9. janúar 2018. Kærunefndinni barst þann 12. júní 2018 beiðni stefnanda um endurupptöku málsins. Fallist var á beiðnina og lagði kærunefndin þann 21. júní 2018 fyrir Útlendingastofnun að taka mál stefnanda til efnismeðferðar, þar sem liðnir voru meira en 12 mánuðir frá því að stefnandi sótti hér um vernd og hann dvaldi enn í landinu.

Í ákvörðun þann 9. október 2018 var það niðurstaða Útlendingastofnunar að stefnandi væri ekki flóttamaður og að honum skyldi synjað um réttarstöðu flóttamanns og viðbótarvernd á Íslandi. Jafnframt skyldi honum synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða og vera vísað frá landinu til heimalands síns eða annars lands þar sem hann hefði löglega heimild til dvalar. Stefnanda var veittur 30 daga frestur til þess að yfirgefa landið og var hann upplýstur um kæruheimild til kærunefndar útlendingamála og um þá ákvörðun að slík kæra myndi fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar. Stefnandi kærði ákvörðunina þann 31. október 2018. Með úrskurði […] þann 29. nóvember 2018, sem birtur var stefnanda 3. desember s.á., staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar og lagði fyrir stefnanda að hverfa af landi brott. Var honum veittur nýr 30 daga frestur til þess að yfirgefa landið. Kröfu stefnanda um frestun réttaráhrifa úrskurðarins, meðan hann leitaði með mál sitt til dómstóla, var hafnað af kærunefnd útlendingamála með úrskurði […] þann 20. desember 2018. Ekki er ljóst af gögnum málsins hvenær stefnandi fór af landi brott, en lögmaður hans leggur m.a. fram í málinu ljósmyndir, sem í stefnu segir að stefnandi hafi sent frá Ítalíu 14. maí 2019. Stefnandi höfðar svo mál þetta 9. október 2019, sem fyrr getur, með kröfum um ógildingu úrskurða stjórnvalda í málum hans. Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og krefst sýknu af kröfum hans.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Kröfur stefnanda í málinu byggjast á því að hann hafi verið sendur aftur til Ítalíu á grundvelli úrskurðar kærunefndarinnar og ákvörðunar Útlendingastofnunar og að það hafi farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar og rannsókn kærunefndarinnar og Útlendingastofnunar hafi verið ófullnægjandi. Einnig hafi verið komist að efnislega rangri niðurstöðu í málinu.

Mat kærunefndar á því hvort stefnandi teljist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggist á Alið 1. gr. flóttamannasamningsins, sé efnislega rangt. Kærunefndin og Útlendingastofnun hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni þegar lagt hafi verið mat á það hvort stefnandi teldist flóttamaður. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé stjórnvaldi skylt að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og sé reglan áréttuð í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Í 196. mgr. handbókar um réttarstöðu flóttamanna frá 1979, útgefinni af Flóttamannstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR), segi: „[...] Af þessu leiðir að þótt sönnunarbyrðin hvíli á umsækjanda þá er það sameiginleg skylda umsækjanda og viðkomandi stjórnvalds að komast að raun um staðreyndir málsins og að meta þær.“ Í þessari sameiginlegu skyldu felist skylda stjórnvalda til að viðurkenna að umsækjandi um alþjóðlega vernd sé flóttamaður, jafnvel þó að umsækjandinn byggi umsókn sína á öðrum forsendum en tilefni hafi gefist til. Jafnframt sé áréttað að því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun sé, þeim mun strangari kröfur verði að gera til rannsóknar á þeim atvikum er leiði til niðurstöðunnar.

Við úrlausn málsins hjá Útlendingastofnun og kærunefnd hefði átt að leggja mat á það hvort viðhlítandi upplýsingar og gögn lægju fyrir þannig að unnt væri að meta með fullnægjandi hætti hvort veita bæri stefnanda vernd gegn ofsóknum samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Við matið hefði þurft að taka afstöðu til þess hvort aflað hefði verið fullnægjandi gagna og upplýsinga um það hvort stefnandi hefði raunverulega ástæðu til að óttast ofsóknir, sem gætu leitt til þess að hann teldist flóttamaður, ef hann yrði sendur til heimalands síns. Skyldur Útlendingastofnunar í þessum efnum komi fram í III kafla laganna, um að í málum af þessu tagi skuli Útlendingastofnun af sjálfsdáðum afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga, og í 10. gr. stjórnsýslulaga, um að mál skuli nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Í úrskurði kærunefndar sé tekið fram að stefnandi hafi ekki borið fyrir sig að hann hafi sætt ofsóknum eða að hann óttist ofsóknir af hálfu nígerískra yfirvalda, sem hafi náð eða gætu náð því alvarleikastigi sem segi í 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þetta sé veigamikill þáttur í rökstuðningi kærunefndar og þetta hafi henni verið skylt að rannsaka og rökstyðja mun nánar en gert hafi verið, enda séu gögn sem kærunefndin byggi á til þess fallin að renna stoðum undir þá niðurstöðu að stefnandi eigi á hættu að verða fyrir slíkum ofsóknum.

Sýnt hafi verið fram á að staða samkynhneigðra, eða þeirra sem samfélagið telji samkynhneigða, sé mjög ótrygg, eins og lesa megi úr skýrslu Evrópsku stuðningsskrifstofunnar í hælismálefnum (European Asylum Support Office, EASO) frá 1. júní 2017. Í úrskurði kærunefndar sé vísað til skýrslunnar en ekki virðist á henni byggt nema að almennu leyti. Í skýrslunni sé reifuð bág þjóðfélagsstaða þeirra sem samfélagið telji samkynhneigða og reifuð tilvik þar sem þeir hafi verið ofsóttir, m.a. af lögregluyfirvöldum, þar sem slíkir minnihlutahópar hafi m.a. þurft að sæta ólögmætum handtökum, valdníðslu í fangavistun, fjárkúgun og ólögmætum leitaraðgerðum. Aðilar sem sætt hafi slíkri meðferð hafi sjaldan kært það, þrátt fyrir augljós réttarbrot, af ótta við að verða ákærðir fyrir brot á lögum sem varði kynhneigð eða ætlaða kynhneigð. Í skýrslunni séu einnig rakin dæmi þess að lögregla hafi neytt slíka aðila til að skrifa undir játningar. Kærunefndin reifi ástandið í úrskurði sínum og taki fram að framkvæmdastjóri jafnréttissamtaka í Nígeríu hafi greint frá því að enginn hafi enn verið ákærður á grundvelli laganna frá 2014, en hins vegar hafi lögin verið notuð til grundvallar fjölmörgum handtökum. Það sem nefndin reifi ekki sé sú staðreynd, sem fram komi í sömu skýrslu, að ástæða þess að fá þessara mála endi fyrir dómstólum sé sú að eðli máls samkvæmt séu langoftast engin vitni að slíku athæfi önnur en þau sem hafi brotið gegn lögunum. Það sé mikilvægt að átta sig á þeim veruleika til þess að skilja af hverju svo fá mál komi til dómstóla. Sú staðreynd sé ekki röksemd fyrir því að staða slíkra einstaklinga sé viðunandi og að stefnanda bjóðist viðunandi vernd í heimalandi sínu. Kærunefndin haldi því fram, þvert á öll gögn í málinu, að stefnandi hafi raunhæfan möguleika á því að leita ásjár stjórnvalda þar í landi telji hann sig þurfa á aðstoð þeirra að halda. Uppi sé slíkur vafi um það að skylt hefði verið að láta stefnanda njóta vafans varðandi stöðu hans sem flóttamanns og þörf hans á vernd á Íslandi. Viðhorf stjórnvalda og íbúa Nígeríu til samkynhneigðar séu almennt neikvæð og staða þessa minnihlutahóps flókin. Kærunefnd útlendingamála sé illa í stakk búin til þess að geta sér til um aðstæður þar í landi.

Í 203. mgr. fyrrnefndrar handbókar um réttarstöðu flóttamanna segi:

Þegar umsækjandi hefur gert heiðarlega tilraun til að renna stoðum undir sögu sína, getur enn vantað sannanir fyrir sumum þáttum framburðar hans. Eins og útskýrt er hér að ofan (196. mgr.) er illmögulegt fyrir flóttamann að „sanna“ öll atriði í máli sínu. Ef þess væri krafist, þá fengi meirihluti flóttamanna ekki viðurkenningu. Af þessum sökum þarf oft að láta umsækjandann njóta vafans.

Stefnandi hafi verið sjö daga frá því að falla undir 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, sem heimili að veita dvalarleyfi hafi útlendingur ekki fengið úrlausn sinna mála á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða frá því að hafa fyrst sótt um alþjóðlega vernd hér á landi. Í málinu sé andmælaregla aðeins til málamynda, enda hafi stefnandi verið boðaður í birtingu úrskurðar áður en hann hafi komið að skýringum sem óskað hafi verið eftir. Öll meðferð máls beri þess merki að reynt sé að hraða máli til að koma í veg fyrir að stefnandi falli undir 18 mánaða tímamarkið og það hafi leitt af sér að stefnandi hafi ekki notið þess réttaröryggis sem stjórnsýslureglum sé ætlað að veita.

Í úrskurði kærunefndar útlendingamála komi fram að nefndin telji stefnanda ekki eiga á hættu að sæta ofsóknum af hálfu yfirvalda. Þau gögn sem Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála byggi á gefi þvert á móti tilefni til þess að álykta að hætt sé við því að stefnandi sæti fjárkúgun og vanvirðandi meðferð af hálfu yfirvalda og af hálfu samborgara sinna. Kærunefndin líti ekki til þess að bæði yfirvöld og almennir borgarar í Nígeríu gætu haft fjárhagslegan ávinning af ofsóknum í garð stefnanda. Hættan á því gæti aukist vegna þess að stefnandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi, enda gæti hann ekki greint hreinskilnislega frá ástæðu þess að hann sækti um alþjóðlega vernd á Íslandi eða Ítalíu. Stefnandi gæti ekki greint nígerískum yfirvöldum frá atvikum án þess að eiga á hættu að verða fyrir vanvirðandi meðferð og e.t.v. sæta fjárkúgun. Sú ályktun kærunefndar að stefnandi hafi raunhæfan möguleika á því að leita ásjár stjórnvalda í Nígeríu sé fjarstæðukennd þar sem ráða megi af gögnum, sem kærunefndin byggi á, að fólk í sömu stöðu og stefnandi myndi einmitt eiga á hættu að sæta ofsóknum í formi vanvirðandi meðferðar, pyndinga og fjárkúgunar.

Kærunefnd útlendingamála komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið sýnt fram á að stjórnvöld í Nígeríu vilji ekki eða geti ekki veitt stefnanda vernd, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir. Þessi ályktun sé þversagnakennd þar sem fallist sé á að sýnt hafi verið fram á að þjónusta stefnanda við B sé refsiverð samkvæmt lögum um kynlífathafnir samkynja manna. Ef stefnandi leitaði á náðir yfirvalda í Nígeríu og greindi frá málsatvikunum ætti hann á hættu að sæta fjárkúgun, ákæru og vanvirðandi meðferð. Það sé ekki einungis hugsanlegt að stefnandi ætti á hættu að sæta ofsóknum leitaði hann til yfirvalda í Nígeríu heldur væri það beinlínis fyrirsjáanleg afleiðing þess.

Kærunefnd útlendingamála bendi á að misræmi sé á milli þess að stefnandi hafi kveðið systur sína búa í X, en heimilisfang sendanda eins og það hafi birst á umslagi sé […] Y, Nígeríu, en pósthús sé við […]götu í X samkvæmt póstþjónustu Nígeríu. Bréfið hafi verið sent til Íslands með United Parcel Service (UPS) og það fyrirtæki sé ekki með útibú í X heldur t.a.m. í Y. Stefnandi hafi gefið þá skýringu á misræminu að heimilisfangið væri heimilisfang pósthúss. Hann hafi yfirgefið Nígeríu fyrir hartnær áratug og haft reglulegt aðsetur í öðrum löndum í áraraðir. Einkennilegt væri að ætlast til þess að honum séu kunnar allar breytingar sem kunni að hafa orðið á póstþjónustu í Nígeríu.

Stefnandi hafi lagt fram fumrit af bréfinu 23. nóvember 2018 og í kjölfarið verið beðinn um að skýra misræmi í heimilisfangi á umslagi bréfs. Það hafi verið gert með tölvupósti þann 27. nóvember 2018, sem var sendur klukkan 10:07, og sé stefnanda þar veittur frestur til 28. nóvember 2018 til að veita svör. Sama dag, þann 27. nóvember 2018 klukkan 14:47, hafi stefnandi fengið boð í birtingu úrskurðar með tölvupósti, eða degi áður en honum hafi verið gert að svara spurningum kærunefndar um meint misræmi. Stefnandi hafi veitt umbeðin svör 27. nóvember 2018 klukkan 16:54. Hann hafi því verið boðaður í birtingu áður en hann hafði nýtt sér andmælarétt sinn og þar að auki degi áður en frestur hans til að nýta þann rétt rann út. Vafalaust sé ótækt að boða aðila til birtingar á úrskurði sem ekki hafi verið lokið. Úrskurður kærunefndar beri með sér að ekki hafi verið tekin efnisleg afstaða til þessa atriðis þegar ákvörðun hafi verið tekin í málinu. Þar segi að Þrátt fyrir að skýringar kunni að vera á þessu misræmi er það mat kærunefndar að framlagt bréf leggi ekki frekari grunn að þeim staðhæfingum kæranda að hann eigi hættu á ofsóknum af hálfu tilgreinds manns í heimaríki. Því sé ljóst að kærunefndin hafi lokið við úrskurðinn áður en andmælafrestur hafi runnið út. Andmælafresturinn hafi því aðeins verið til málamynda og stjórnvaldið skýlaust brotið gegn 13. gr. stjórnsýslulaga. Bréf systur stefnanda sé einmitt til þess fallið að renna stoðum undir staðhæfingar hans, enda komi þar fram að umræddur maður, sem stefnanda standi ógn af, hafi leitað stefnanda, m.a. í jarðarför móður hans, í því skyni að beita hann og börn hans ofbeldi.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar komi fram að frásögn stefnanda hafi verið nokkuð skýr og að ekki sé sérstök ástæða til að draga í efa tengsl stefnanda við B. Að auki sé framburður stefnanda í samræmi við heimildir sem Útlendingastofnun hafi kynnt sér um stöðu mála í Nígeríu. Hins vegar komist stofnunin að því að það sé ólíklegt, með hliðsjón af því að stefnandi hafi yfirgefið heimaland sitt árið 2010, að stefnanda stafi enn ógn af B eða af aðilum á hans vegum.

Í alið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga sé kynferðislegt ofbeldi meðal þeirra þátta sem teljist til ofsókna samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laganna. Stefnandi hafi sætt ofsóknum og eigi á hættu að vera kúgaður til þess að taka upp fyrra samband við B eða sæta ofbeldi af hálfu hans eða skósveina hans. Karlar í hans stöðu, þ.e. þeir sem hafi átt kynferðislegt samneyti við annan karlmann, geti ekki leitað ásjár yfirvalda vegna þess að háttsemin sé refsiverð og lögregluyfirvöld í Nígeríu nýti sér löggjöfina til þess að hafa fólk að féþúfu.

Vegna þeirrar sérstöku rannsóknarskyldu sem lögð sé á þá sem meti umsóknir um alþjóðlega vernd hefði Útlendingastofnun átt að líta til þess að fólk í áþekkri stöðu og stefnandi sæti ofsóknum í heimalandi hans. Útlendingastofnun dragi frásögn stefnanda af atvikum ekki sérstaklega í efa eða það að fólk, í sömu stöðu og stefnandi byggi á að hann sé í, sæti meðferð sem telja megi ofsóknir. Útlendingastofnun meti málsástæðu um ætlaða kynhneigð stefnanda ótrúverðuga án þess rökstyðja það sérstaklega heldur vísi til trúverðugleikamats. Á þeim grundvelli sé því hafnað að stefnandi tilheyri sérstökum þjóðfélagshópi vegna ætlaðrar kynhneigðar, en svo veigamikinn þátt í ákvörðuninni hefði Útlendingastofnun borið að rökstyðja sérstaklega með hliðsjón af 1. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Í matsþætti um trúverðugleika telji stofnunin ótrúverðugt að umsækjandi sé í hættu í heimalandi sínu vegna kynhneigðar, en það sé ekki það sama og að segja að ótrúverðugt sé að stefnandi tilheyri sérstökum þjóðfélagshópi. Hætta á ofsóknum og það hvort einhver tilheyri einhverjum þjóðfélagshópi séu algerlega aðskildir þættir í flóttamannahugtakinu. Maður geti tilheyrt þjóðfélagshópi sem eigi ekki á hættu að sæta ofsóknum í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Rökstuðningur Útlendingastofnunar sé allur í skötulíki og það sé til marks um það að í raun hafi ekki verið rannsakað hvort stefnandi teljist flóttamaður vegna þess að hann tilheyri þjóðfélagshópi sem almennt sé í mikilli hættu á því að sæta ofsóknum. Ákvörðunin sé í andstöðu við réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Það hafi verið sérstaklega rík ástæða til þess að leggja mat á það hvort stefnandi teldist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga vegna þess að hann tilheyrði þjóðfélagshópi sem almennt sæti ofsóknum. Vegna sérstakrar rannsóknarskyldu stjórnvalda í þessum málaflokki hefði borið að rannsaka þetta án tillits til þess hvort stefnandi byggði á því sérstaklega. Það séu sterk óbein sönnunargögn til stuðnings umsókn stefnanda og hafi þessi ágalli á málsmeðferðinni ekki verið leiðréttur af kærunefnd útlendingamála á æðra stjórnsýslustigi. Lýsingar stefnanda á aðstæðum í heimalandi sínu verði ekki taldar til marks um það að frásögn hans sé ótrúverðug, heldur sé frásögn hans í samræmi við upplýsingar sem liggi fyrir í gögnum málsins.

Varakrafa stefnanda um viðbótarvernd hér á landi hafi byggt á því, með vísan í 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, að rökstudd ástæða sé til þess að ætla að verði honum vísað til heimalands síns, eða þess lands sem hann hafi reglulegt aðsetur í, sé honum raunhæf hætta búin á því að verða fyrir alvarlegum skaða vegna brota á grundvallarréttindum. Í 15. gr. tilskipunar nr. 2004/83/EB sé nánar skilgreint hvað felist í hugtakinu alvarlegur skaði, en samkvæmt blið ákvæðisins felist í því pyndingar eða önnur ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð einstaklings í heimalandi. Gögn sem Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála byggi á beri með sér að ekki sé hægt með sanngjörnum hætti að ætlast til þess að stefnandi leiti ásjár stjórnvalda í Nígeríu. Jafnframt segi í 3. mgr. 4. gr. tilskipunarinnar að sú staðreynd að maður hafi orðið fyrir beinum hótunum um ofsóknir eða skaða sé alvarleg vísbending um raunverulega hættu á því að verða fyrir alvarlegum skaða. Þar að auki bendi þær upplýsingar um Nígeríu sem stjórnvöld byggi á til þess að fólk geti átt á hættu að sæta fjárkúgun og vanvirðandi meðferð af minnsta tilefni vegna kynhneigðar eða ætlaðrar kynhneigðar.

Umsókn stefnanda um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða hafi verið hafnað, en stefnandi teljist hafa ríka þörf fyrir vernd í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Í greingerð með frumvarpi til 74. gr. laganna komi fram að taka skuli mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé við mat á öðrum ákvæðum kaflans, þ.e. IV kafla, um flóttamenn og vernd gegn ofsóknum. Þá einkum vegna erfiðra félagslegra aðstæðna í heimalandi þar sem stefnandi hafi sætt kynferðislegri misnotkun, og erfiðra almennra aðstæðna sökum viðvarandi mannréttindabrota í ríkinu og þeirra aðstæðna að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Stefnandi hafi margoft óskað eftir sálfræðimati, en Útlendingastofnun hafi hafnað því, m.a. í tölvupósti 25. september 2017. Slíkt mat hefði verið nauðsynlegt til þess að renna stoðum undir umsókn stefnanda og til þess að meta hvort félagslegar aðstæður í heimalandi hans geti reynst honum sérstaklega erfiðar. Í athugasemdum við 74. gr. laganna segi að miða skuli við heildarmat á öllum aðstæðum í máli áður en leyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða sé veitt. Í fyrsta lagi hafi stefnandi sætt ofbeldi af hálfu manna sem vinni fyrir B og þeir hafi ógnað fjölskyldu hans. Útlendingastofnun hafi aflað almennra upplýsinga um heilsufar stefnanda, en hann hafi nefnt í viðtali við starfsmenn hennar að tönn hefði brotnað í honum í átökum. Nærtækt hefði verið fyrir Útlendingastofnun að afla gagna sem renndu stoðum undir þá fullyrðingu og það hefði henni borið að gera til þess að fullnægja rannsóknarskyldu sinni. Tilefni hafi verið til þess að óska eftir skýringum stefnanda á áverkum sem læknisskoðun hafi leitt í ljós. Í öðru lagi sé raunhæft að ætla að stefnandi megi búast við því að sæta fjárkúgun og vanvirðandi meðferð leiti hann aðstoðar lögreglu og geri henni grein fyrir málsatvikum. Í þriðja lagi séu félagslegar aðstæður stefnanda mjög erfiðar vegna þess að hann hafi átt í kynferðislegu sambandi við annan karlmann. Ef landar stefnanda kæmust á snoðir um það yrði hann útskúfaður félagslega og ætti á hættu að sæta ofsóknum, vanvirðandi meðferð og fjárkúgun.

Rökstuðningur kærunefndar fyrir þeirri ákvörðun að hafna dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga sé mjög efnislítill og brjóti í bága við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og regluna um skyldubundið mat. Rökstuðningurinn sé einfaldlega sá, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar sé vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið sé virt í heild. Þá bendi kærunefndin á að stefnandi sé ekki samkynhneigður og hafi aðeins átt í þessu eina kynferðislega sambandi við annan karlmann fyrir hartnær áratug. Því sé það mat kærunefndar að kærandi eigi ekki á hættu að verða fyrir félagslegri útskúfun vegna kynhneigðar sinnar í heimaríki sem hafi þau áhrif á kæranda að hann teljist hafa ríka þörf á vernd í skilningi 1. mgr. 74. gr. Þá vísi kærunefndin almennt til umfjöllunar um löggæslu í heimaríki.

Lögskýringargögn með 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga tiltaki sérstaklega aðstæður á borð við aðstæður kvenna sem sætt hafi kynferðislegu ofbeldi og aðstæður kvenna sem ekki felli sig við hefðbundið kynhlutverk í heimalandi. Þetta séu dæmi sem ákvæðið geti átt við um og útiloki ekki, í samræmi við hefðbundin lögskýringarsjónarmið, sambærileg tilvik sem eigi við um aðstæður karlmanns sem verið hafi kynferðislega misnotaður vegna bágrar félagslegrar stöðu sinnar. Hann sé auk þess frá ríki þar sem kynferðislegar athafnir samkynja einstaklinga séu ólöglegar og þeir sem grunaðir séu um slíkt sæti útskúfun í samfélaginu. Mýmörg dæmi séu um að yfirvöld brjóti á réttindum þessa hóps.

Brottvísun stefnanda stríði gegn banni við endursendingu útlendinga í 42. gr. laga um útlendinga og 33. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu Þjóðanna, sem Ísland er aðili að og skuldbundið til þess að fylgja að þjóðarétti. Hefði meginreglum stjórnsýsluréttar verið fylgt og mál stefnanda verið nægjanlega upplýst megi allt eins vera að niðurstaðan hefði orðið önnur. Bein tengsl séu milli brota á mikilvægum meginreglum og niðurstöðu stjórnvalda í málinu. Ekki hafi verið litið til mikilvægra upplýsinga, sem hefðu getað breytt niðurstöðu málanna, og gögn hafi ekki legið fyrir sem hefði mátt afla. Brot gegn meginreglum stjórnsýsluréttar og þá sérstaklega rannsóknarreglunni, sem sé mikilvæg öryggisregla, feli í sér verulegan annmarka út frá sérstökum mælikvarða. Fullt tilefni sé til að ógilda með dómi úrskurð kærunefndar útlendingamála frá 29. nóvember 2018 og fella úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 9. október 2018.

Krafa um ógildingu úrskurðar kærunefndar frá 20. desember 2018 byggist á því að málsmeðferð stjórnvaldsins sé í andstöðu við meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga og rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og brjóti gegn óskráðu meginreglunni um skyldubundið mat stjórnvalda. Ákvörðunin sé ekki í samræmi við meðalhófsreglu enda hafi sú ákvörðun að hafna frestun réttaráhrifa verið óþarflega íþyngjandi fyrir stefnanda, sem hefði annars getað rekið mál sitt hér á landi með skilvirkari hætti. Ákvörðunin sé tekin 20. desember 2018, en greinargerð stefnanda hafi borist kærunefnd 17. desember 2018. Því sé vandséð að kærunefnd hafi uppfyllt rannsóknarskyldu sína og skoðað mál stefnanda heildstætt og lagt sérstakt mat á það hvort mál hans væri þess eðlis að frestun réttaráhrifa væri efnislega rétt niðurstaða. Ákvörðun um frestun á réttaráhrifum sé matskennd stjórnvaldsákvörðun eins og lesa megi úr orðalagi greinarinnar: Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Það sé skylda stjórnvalda að leggja sérstakt mat á mál hvers einstaklings við matskennda ákvörðun og að falla ekki í þá gryfju að fylgja vinnureglum í blindni til þess að flýta og einfalda málsmeðferð eins og hér sé gert. Slík framkvæmd brjóti gegn lögmætisreglu, enda sé stjórnvald hér að afnema matið sem löggjafinn hafi falið því. Þó að slík framkvæmd sé almennt til þess að auka samræmi í stjórnsýsluframkvæmd þá sé slíkt andstætt þeim fyrirmælum sem löggjafinn hafi sett með því að orða lagagrein svo að nauðsynlegt sé að leggja mat á hvert mál. Slík framkvæmd sé til þess fallin að draga úr gagnsæi í stjórnsýslunni þar sem ákvarðanir byggist á óbirtum vinnureglum stjórnvalds. Slíkt sé í andstöðu við almennar reglur um birtingu reglna enda stuðst við vinnureglur, sem hafi þýðingu við úrlausn máls, en stefnandi hafi ekki aðgang að þeim. Slík framkvæmd sé því einnig í andstöðu við leiðbeiningarskyldu stjórnvalda, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, og andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga, þar sem aðili hafi ekki færi á að tjá sig um atriði sem legið hafi til grundvallar mati stjórnvalda. Sé brotið gegn reglunni um skyldubundið mat sé ákvörðun haldin verulegum efnislegum annmarka.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmæli þeim málsástæðum stefnanda að sending hans á grundvelli úrskurðar kærunefndarinnar og ákvörðunar Útlendingastofnunar aftur til Ítalíu hafi farið gegn lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Einnig mótmælir hann því að málsmeðferðarreglur hafi verið brotnar og að rannsókn kærunefndar og Útlendingastofnunar hafi verið ófullnægjandi og því að komist hafi verið að efnislega rangri niðurstöðu í málinu.

Stefndi mótmæli þeirri málsástæðu stefnanda að mat kærunefndar á því hvort hann teljist flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggist á Alið 1. gr. flóttamannasamningsins, sé efnislega rangt og að kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni þegar þær lögðu mat á það hvort stefnandi teldist flóttamaður.

Þegar komist sé að niðurstöðu um hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd eigi rétt á vernd sé litið til ýmissa sjónarmiða og byggt á þeim gögnum sem fyrir liggi. Fyrst og fremst sé það framburður umsækjanda um ástæður flótta frá heimaríki sem sé kjarni málsins. Litið sé til gagna sem umsækjandi leggi fram til stuðnings frásögn sinni, ef einhver eru, og jafnframt sé stuðst við skýrslur alþjóðlegra stofnana og samtaka um aðstæður í heimaríki hans. Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd hafi Útlendingastofnun og kærunefnd haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar

Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd

(

Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2011).

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga komi fram að flóttamaður teljist vera útlendingur sem sé utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að verða ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar í sérstökum félagsmálaflokkum eða stjórnmálaskoðana, og getur ekki eða vill ekki, vegna slíks ótta, færa sér í nyt vernd þess lands; [...], sbr. Alið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 (flóttamannasamningurinn) sem hafi verið fullgiltur hér á landi árið 1956. Í greinargerð með frumvarpi sem varð að lögum nr. 80/2016 komi fram að samkvæmt skilgreiningu í Alið 1. gr. flóttamannasamningsins verði útlendingur að hafa raunverulega ástæðu til að óttast ofsóknir til að skilgreiningin eigi við um hann. Þá segi að ekki sé fyrir hendi samræmd alþjóðleg túlkun á flóttamannahugtakinu sem einstök lönd séu bundin af og því sé það hvers lands að taka afstöðu til þess hvort útlendingur teljist flóttamaður. Hins vegar hafi Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna gefið út handbók sem gefi leiðbeiningar um túlkun hugtaksins.

Þótt ekki sé fyrir hendi einhlít túlkun á flóttamannahugtakinu hafi verið talið að mat á því hvort útlendingur teljist flóttamaður verði að hvíla á hlutlægum grundvelli. Þannig megi sá sem hafi það mat á hendi ekki láta jákvæða eða neikvæða afstöðu til útlendings eða heimalands hans hafa áhrif á matið. Kjarni flóttamannahugtaksins felist í því að útlendingur hafi ástæðuríkan ótta við að verða ofsóttur og að ofsóknir verði raktar til kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópum eða stjórnmálaskoðana. Þó að umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa að ákveðnu marki verði hann með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki og hann geti ekki eða vilji ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verði almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um aðstæður/ástand í heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Það sé viðurkennt verklag fyrir stjórnvöld sem taki ákvarðanir í málum er varði umsóknir um alþjóðlega vernd að líta til og nota til úrlausnar í þeim málum skýrslur stjórnvalda, alþjóðlegra samtaka og frjálsra félagasamtaka um aðstæður í heimaríkjum umsækjenda (svonefndar COI skýrslur). Þá sé jafnframt litið til sambærilegra upplýsinga um aðstæður, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyri eða sé talinn tilheyra. Þrátt fyrir að framburður umsækjenda vegi að mörgu leyti þungt í málum þeirra þá sé það ekki ósanngjörn krafa að umsækjandi styðji hana með gögnum, hvort sem það séu gögn sem varði hann persónulega eða önnur almenn gögn sem styðji frásögn hans.

Í úrskurði kærunefndar séu tilgreindar helstu heimildir sem hafi verið rannsakaðar við meðferð máls stefnanda. Það séu skýrslur frá stjórnvöldum í ýmsum ríkjum, frá alþjóðlegum samtökum og frá frjálsum félagasamtökum. Í úrskurðinum sé ítarlega fjallað um aðstæður í Nígeríu og sú umfjöllun sé byggð á tilgreindum skýrslum, sem og á vefsíðu Interpol. Þá hafi verið skoðað hvaða alþjóðlegu samninga ríkið hafi fullgilt og sérstök umfjöllun hafi verið um stöðu hinsegin einstaklinga í landinu. Framlögð gögn stefnanda í Útlendingastofnun og hjá kærunefnd hafi verið rannsökuð. Stefnandi hafi notið aðstoðar talsmanns við málsmeðferðina á báðum stjórnsýslustigum og hafi hann lagt fram greinargerðir, þar sem málsástæðum og afstöðu hans hafi verið gerð nánari skil. Stefnanda hafi gefist færi á að koma að gögnum og upplýsingum bæði hjá Útlendingastofnun og kærunefnd.

Stefnandi hafi ekki borið fyrir sig hættu á ofsóknum yfirvalda í heimaríki. Það hafi verið mat kærunefndar að framburður stefnanda og gögn um aðstæður í heimaríki hans væru ekki þess eðlis að það kallaði á frekari rannsókn á því. Fyrir hafi legið að stefnandi hafi farið til baka til heimaríkis í nokkra daga árið 2016 og fengið við það tækifæri útgefið nýtt vegabréf af nígerískum yfirvöldum. Það hafi þótt renna frekari stoðum undir það mat nefndarinnar að stefnandi ætti ekki á hættu ofsóknir af þeirra hálfu.

Mótmælt sé sjónarmiðum og athugasemdum sem lýst sé í stefnu um afstöðu kærunefndar og Útlendingastofnunar varðandi stöðu samkynhneigðra og um það vísað til umfjöllunar í ákvörðun og úrskurði. Stefnandi hafi sagst vera gagnkynhneigður þegar hann hafi verið inntur eftir kynhneigð sinni. Athugasemdum stefnanda um notkun kærunefndar á EASOskýrslu sé mótmælt og því að kærunefnd útlendingamála sé illa í stakk búin til að geta sér til um aðstæður þar í landi. Þá sé mótmælt sjónarmiðum stefnanda varðandi andmælarétt í stefnu.

Stefnandi hafi byggt á því að kærunefnd hafi ekki rannsakað málið sem skyldi, m.a. þar sem nefndin hafi ekki tekið tillit til þeirra upplýsinga sem fram hafi komið í bréfi systur hans, þar sem svo virðist sem úrskurðurinn hafi verið tilbúinn áður en andmælafrestur er varðaði bréfið hafi verið liðinn. Þessari málsástæðu sé vísað á bug og áréttað að andmælafrestur varðaði misræmi í heimilisfangi á bréfinu og systur hans. Andmælin hafi ekki varðað efnislegt innihald bréfsins. Þá hafi stefnanda verið veittur frestur til að koma að andmælum til 28. nóvember 2018, en úrskurður kærunefndar hafi verið kveðinn upp 29. nóvember s.á. Að kanna af hverju misræmi í heimilisföngum stafaði hafi verið þáttur í rannsókn málsins, bréfið sjálft hafi legið fyrir í gögnum málsins frá 23. nóvember 2018. Starfsemi kærunefndarinnar sé með þeim hætti að hverju máli sem verði til vegna kæru á ákvörðun Útlendingastofnunar sé úthlutað til lögfræðings sem rannsaki málið, sjái um frekari gagnaöflun ef þarf og undirbúi úrskurði fyrir nefndina með því að gera drög að úrskurði. Þegar mál sé tilbúið til úrskurðar fái nefndin nánast tilbúinn úrskurð í hendurnar. Lokaniðurstaða í málinu sé ávallt í höndum nefndarinnar og geti hún breyst á úrskurðardegi. Telji nefndin að gögn málsins hafi gefið ástæðu til að rannsaka eitthvert atriði í máli kæranda betur eða afla frekari gagna sé máli frestað og það hafi gerst hjá nefndinni.

Mál stefnanda hafi verið talið upplýst og tilbúið til úrskurðar 29. nóvember 2019 og því hafi ekki verið ástæða til að fresta ákvörðunartöku í því. Þann dag hafi verið búið að yfirfara öll gögn málsins, heimildir og upplýsingar um aðstæður í heimaríki stefnanda, og kalla eftir skýringum á gögnum. Það hafi verið mat nefndarinnar að bréf systur stefnanda legði ekki frekari grunn að staðhæfingum hans um að hann ætti á hættu ofsóknir í heimaríki. Þetta skjal, sem varðaði stefnanda persónulega, væri ekki til þess fallið að styðja frásögn hans um mögulegar ofsóknir af hálfu manns sem hann hefði átt í kynferðislegu sambandi við af fjárhagslegum ástæðum fyrir tæpum áratug. Fram komi í úrskurði kærunefndar að það hafi verið mat hennar, í ljósi framburðar stefnanda sjálfs um að hann væri ekki samkynhneigður og hefði aðeins stundað kynmök með fyrrgreindum manni fyrir tæpum áratug, og í ljósi ósamræmis í framburði hans um það hversu margir í heimaríki hans hafi vitað af þessu, að stefnandi hefði ekki ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli ætlaðrar kynhneigðar sinnar. Þá hafi stefnandi ekki lagt fram önnur gögn sem talin væru styðja frásögn hans af ástæðum flótta frá heimaríki. Því sé mótmælt að kærunefnd hafi lokið við úrskurð sinn áður en andmælafrestur stefnanda var útrunninn. Stjórnvaldi sé heimilt samkvæmt 23. gr. stjórnsýslulaga að breyta ákvörðun sinni þar til hún hafi verið tilkynnt aðila máls. Það 18 mánaða tímamark sem stefnandi vísi til, varðandi heimild til þess að veita dvalarleyfi samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, hefði ekki komið til skoðunar í tilviki hans fyrr en 10. desember 2018. Því sé mótmælt að andmælafrestur hafi aðeins verið til málamynda og að brotið hafi verið gegn 13. gr. stjórnsýslulaga.

Málsástæðum í skriflegum rökstuðningi stefnanda til stuðnings kröfu um ógildingu á úrskurði kærunefndar um frestun réttaráhrifa sé svarað í úrskurðinum. Stefndi mótmæli því að málsmeðferð hafi verið í andstöðu við meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga eða að brotið hafi verið gegn óskráðri meginreglu um skyldubundið mat stjórnvalda. Engin frekari/ný gögn hafi fylgt með beiðninni, svo sem frekari málatilbúnaður varðandi umrætt bréf systur hans og andmæli vegna þess. Fram komi í niðurstöðunni að ekkert í gögnum málsins hafi bent til þess að aðstæður stefnanda eða aðstæður í heimaríki hans hefðu breyst verulega síðan nefndin úrskurðaði í kærumálinu þannig að það gæti haft efnisleg áhrif á niðurstöðu þess. Í raun hafi sömu gögn og upplýsingar legið fyrir og í kærumálinu, sem kærunefnd hafði tekið afstöðu til. Um það að stefnandi hafi ekki haft aðgang að vinnureglum nefndarinnar og því ekki fengið að tjá sig um atriði sem lágu til grundvallar matinu vísi stefndi til ákvæða stjórnsýslulaga um málsmeðferð, einkum 13. gr. laganna varðandi það hvenær stjórnvaldi beri að veita aðila máls tækifæri til að tjá sig. Stefnandi hafi notið fulltingis lögmanns við að leggja fram beiðni sína um frestun réttaráhrifa, sem aðstoðað hafi fjölmarga aðra kærendur við að leggja fram slíka beiðni, og hafi því haft vitneskju um þau atriði sem kærunefnd líti til við mat sitt á því hvort ástæða sé til að fallast á slíka beiðni. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn lögmætisreglu, leiðbeiningarskyldu stjórnvalda, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, og andmælareglu 13. gr. sömu laga. Þá sé því mótmælt að ákvörðunin hafi verið haldin annmarka.

Tekin hafi verið efnislega rétt ákvörðun í máli stefnanda á grundvelli þeirra gagna sem fyrir hafi legið í málinu og skýrslna og upplýsinga um aðstæður í heimaríki hans. Stefndi vísi því á bug að málsmeðferð Útlendingastofnunar og kærunefndar hafi verið haldin annmörkum og því að rannsóknarskyldu hafi ekki verið sinnt. Einnig sé því mótmælt að rökstuðningi yfirvalda hafi verið áfátt í málinu og því að ákvörðun stjórnvalda sé í andstöðu við réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

Stefndi mótmæli því að rökstudd ástæða sé til þess að ætla að verði honum vísað til heimalands síns eða þess lands sem hann hafði reglulegt aðsetur í sé honum raunhæf hætta búin á því að verða fyrir alvarlegum skaða vegna brota á grundvallarréttindum. Í þessu sambandi sé vísað til umfjöllunar í ákvörðun Útlendingastofnunar og í úrskurði kærunefndar útlendingamála, m.a. um 2. mgr. 37. gr. útlendingalaga. Ekkert hafi verið athugavert við ákvörðun Útlendingastofnunar og gagnaöflun og hafi öll málsmeðferð Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála verið lögmæt bæði að formi til og efni. Því sé mótmælt að rökstuðningur kærunefndar fyrir þeirri ákvörðun að hafna dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga sé efnislítill og brjóti í bága við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar og reglu um skyldubundið mat. Þá sé því mótmælt, með vísun til umfjöllunar um 42. gr. laga um útlendinga í ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurði kærunefndar útlendingamála, að brottvísun stríði gegn ákvæðinu.

Lagaskilyrði séu ekki til að taka kröfur stefnanda til greina og ógilda úrskurði kærunefndar útlendingamála eða ákvörðun Útlendingastofnunar. Um málskostnað vísist til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í málinu krefst stefnandi þess að felldir verði úr gildi úrskurðir stjórnvalda í málum um kröfur hans á grundvelli laga um útlendinga nr. 80/2016. Annars vegar er þetta úrskurður kærunefndar í útlendingamálum, þar sem staðfest var ákvörðun Útlendingastofnunar um synjun á kröfum stefnanda um að hann fái réttarstöðu flóttamanns eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum, og hins vegar úrskurður kærunefndarinnar þar sem synjað var um frestun réttaráhrifa fyrrnefnds úrskurðar. Stefndi krefst sýknu og vísar kröfum sínum til stuðnings til fyrirliggjandi gagna og rökstuðnings hinna umdeildu ákvarðana stjórnvalda.

Byggir stefnandi kröfur sínar einkum á því að málsmeðferð hafi verið áfátt og í því efni byggir stefnandi sérstaklega á því að andmælaréttur hafi aðeins verið veittur til málamynda. Einnig byggir stefnandi á því að málið hafi ekki verið rannsakað nægilega með öflun gagna sem styddu kröfur hans. Þá telur stefnandi að niðurstaða stjórnvalda í máli hans sé efnislega röng og ekki nægilega rökstudd.

Þá málsástæðu að andmælaréttur hafi verið til málamynda byggir stefnandi á því að hann hafi fengið boð um birtingu úrskurðar áður en hann hefði fengið tækifæri til að skila umbeðnum gögnum og upplýsingum, sem hann telur til marks um það að ákvörðun í málinu hafi verið tekin áður en öll gögn og upplýsingar hafi legið fyrir nefndinni. Fyrir liggur í gögnum málsins að þegar stefnanda var þann 27. nóvember 2018 tilkynnt um að úrskurður yrði birtur honum 3. desember s.á. hafði kærunefndin sama dag veitt honum færi á að skýra tiltekið atriði og var frestur veittur til svara til næsta dags, 28. nóvember s.á. Nánar þótti það vera misræmi að heimilisfang sendanda bréfs, sem stefnandi hafði lagt fram í málinu, væri skráð í Y, en stefnandi hafði sagt bréfið vera frá systur sinni sem byggi í þorpinu X. Af hálfu stefnanda var veitt sú skýring á þessu að næsta pósthús fyrir þorpið væri í Y, þangað sæktu þorpsbúar póstinn sinn og væri heimilisfang sendanda því skráð á pósthúsinu. Svarið var sent starfsmanni kærunefndar síðdegis 27. nóvember s.á. og þess þá getið að stefnandi hefði þegar móttekið boð í birtingu og að það vekti spurningu um hvort búið væri að taka ákvörðun án tillits til umbeðins svars hans. Að morgni næsta dags, 28. nóvember s.á., staðfesti starfsmaður kærunefndarinnar móttöku upplýsinganna og tók fram að málið væri í vinnslu hjá nefndinni. Þarnæsta dag, 29. nóvember s.á., var úrskurður nefndarinnar kveðinn upp, eins og þar segir. Við birtingu úrskurðarins 3. desember s.á. var á ný gerð athugasemd af hálfu stefnanda við það atriði að boð í birtingu hefði borist áður en hann hefði haft færi á að veita umbeðnar upplýsingar.

Stefnandi heldur því fram að ótækt sé að boða aðila til birtingar á úrskurði sem ekki sé lokið. Til slíkrar fullyrðingar standa engin rök. Boðun til birtingar var send með sex daga fyrirvara og birting var áformuð fimm dögum eftir að frestur til andmæla rann út. Þegar við staðfestingu á móttöku upplýsinga frá stefnanda var upplýst að málið væri enn í vinnslu hjá nefndinni og fyrir liggur að úrskurðurinn er dagsettur daginn eftir að þær bárust. Í úrskurðinum er greint frá umræddum samskiptum við stefnanda og athugun af því tilefni, bæði á því hvort póstþjónusta væri skráð á umrætt heimilisfang í Y og á því hvort pósthús væri rekið í þorpinu X. Sú athugun studdi ekki þær skýringar sem stefnandi hafði gefið, en ekki verður séð að þetta atriði hafi skipt máli við mat nefndarinnar á þýðingu bréfsins fyrir staðhæfingar stefnanda um hættu á ofsóknum. Því verður ekki fallist á það með stefnanda að ljóst sé að kærunefndin hafi lokið við úrskurð sinn áður en andmælafrestur stefnanda hafi runnið út og hafnað er þeirri málsástæðu hans að andmælaréttur hafi verið veittur til málamynda en ekki í raun.

Af gögnum málsins verður ráðið að mál stefnanda hafi verið rækilega rannsakað og ekki verður séð að stjórnvöld hafi látið hjá líða að afla aðgengilegra upplýsinga sem máli gátu skipt fyrir niðurstöðu þess.

Í úrl ausnum þeirra var tekin rökstudd afstaða til allra þeirra atriða sem stefnandi byggði á .

Ekki verður annað séð en að jafnframt hafi verið litið til fleiri atriða varðandi heimaríki stefnanda sem skipt gætu máli miðað við þær aðstæður sem hann lýsti .

Framburður hans sjálfs í viðtölum í Útlendingastofnun , m.a. um kynhneigð , um atvik í heimaríki fyrir áratug og um aðstæður hans að öðru leyti, var í meginatriðum lagður til grundvallar við úrlausn málsins.

Rökstuðningi fyrirliggjandi ákvarðana stjórnvalda þykir í engu áfátt og er niðurstaða þeirra í fullu samræmi við þau skilyrði laga og annarra réttarheimilda sem við eiga og vísað var til .

Þá verður hvorki séð að undirbúningi né formi ákvörðunar stofnunarinnar eða úrskurða kærunefndarinnar hafi að öðru leyti verið áfátt. Ekki hefur annað verið leitt í ljós en að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurðir kærunefndarinnar byggist á málefnalegum sjónarmiðum og að stjórnvöldin hafi við þær ákvarðanir fylgt þeim reglum og viðmiðum sem skylt var að fylgja samkvæmt lögum um útlendinga og samkvæmt stjórnsýslulögum. Hinar umdeildu ákvarðanir stjórnvalda teljast hvorki haldnar form né efnisannmörkum og verður kröfum stefnanda um ógildingu þeirra því hafnað.

Eftir atvikum og í ljósi stöðu aðila þykir rétt að málskostnaður falli niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf máli gátu skipt fyrir niðurstöðu þess.

Í úrl ausnum þeirra var tekin rökstudd afstaða til allra þeirra atriða sem stefnandi byggði á .

Ekki verður annað séð en að jafnframt hafi verið litið til fleiri atriða varðandi heimaríki stefnanda sem skipt gætu máli miðað við þær aðstæður sem hann lýsti .

Framburður hans sjálfs í viðtölum í Útlendingastofnun , m.a. um kynhneigð , um atvik í heimaríki fyrir áratug og um aðstæður hans að öðru leyti, var í meginatriðum lagður til grundvallar við úrlausn málsins.

Rökstuðningi fyrirliggjandi ákvarðana stjórnvalda þykir í engu áfátt og er niðurstaða þeirra í fullu samræmi við þau skilyrði laga og annarra réttarheimilda sem við eiga og vísað var til .

Þá verður hvorki séð að undirbúningi né formi ákvörðunar stofnunarinnar eða úrskurða kærunefndarinnar hafi að öðru leyti verið áfátt. Ekki hefur annað verið leitt í ljós en að ákvörðun Útlendingastofnunar og úrskurðir kærunefndarinnar byggist á málefnalegum sjónarmiðum og að stjórnvöldin hafi við þær ákvarðanir fylgt þeim reglum og viðmiðum sem skylt var að fylgja samkvæmt lögum um útlendinga og samkvæmt stjórnsýslulögum. Hinar umdeildu ákvarðanir stjórnvalda teljast hvorki haldnar form né efnisannmörkum og verður kröfum stefnanda um ógildingu þeirra því hafnað.

Eftir atvikum og í ljósi stöðu aðila þykir rétt að málskostnaður falli niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf