E-870/2014

Mál þetta var dómtekið 3. maí sl. Málið var höfðað með stefnu birtri 10. mars 2014 af GG verki ehf. Síðumúla 33 í Reykjavík gegn Eignafélagi Akralindar ehf. Akralind 3 í Kópavogi. Með gagnstefnu, birtri 9. apríl 2014, höfðaði aðalstefndi gagnstök gegn aðalstefnanda og þeim G-kk-þgf G-kk-þgf Miðtúni 72 í Reykjavík og Tryggingamiðstöðinni hf. Síðumúla 24 í Reykjavík.

Aðalstefnandi krefst þess að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða sér 20.502.222 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 3.462.500 krónum frá 13. ágúst 2013 til 15 ágúst 2013, en af 6.925.000 krónum frá þeim degi til 25. ágúst 2013, en af 9.123.200 krónum frá þeim degi til 14. september 2013, en af stefnukröfunni frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi aðalstefnda.

Gagnstefnandi krefst sýknu af kröfum aðalstefnanda og greiðslu málskostnaðar. Í gagnsök krefst hann þess að aðalstefnandi, GG verk ehf., og G-kk-nf G-kk-nf, verði óskipt dæmdir til að greiða sér 16.153.786 krónur auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags. Auk þess krefst hann þess að aðalstefnandi verði einnig dæmdur til að greiða sér 8.508.500 krónur auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags auk viðurkenningar á rétti hans til að skuldajafna við þá kröfu sem aðalstefnanda kann að verða dæmd. Loks krefst hann viðurkenningar á greiðsluskyldu gagnstefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. á grundvelli starfsábyrgðartryggingar gagnstefnda G-kk-ef G-kk-ef vegna skaðabótaskyldu hans sem byggingarstjóra, að fjárhæð 12.624.021 króna, auk dráttarvaxta frá þingfestingardegi til greiðsludags. Í öllum tilvikum er í kröfugerð vísað til 1. mgr. 6. gr. sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, varðandi dráttarvaxtakröfuna. Þá gerir aðalstefndi kröfu um greiðslu málskostnaðar úr hendi gagnstefndu.

Aðalstefnandi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum í gagnsök en til vara að kröfurnar verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi aðalstefnda.

Gagnstefndi G-kk-nf G-kk-nf krefst aðallega sýknu af öllum kröfum gagnstefnanda en til vara að kröfurnar verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi gagnstefnanda.

Gagnstefndi Tryggingamiðstöðin hf. krefst þess aðallega að nokkrum kröfuliðum í gagnstefnu verði vísað frá dómi en sýknu af öðrum kröfum. Með úrskurði dómsins þann 4. desember 2014 var frávísunarkrafa hans tekin til greina að hluta. Til vara krefst hann þess að dómkröfur gagnstefnanda verði lækkaðar.

I.

Þann 16. ágúst 2012 gerðu aðalstefnandi, GG verk ehf. og gagnstefnandi, Eignafélag Akralindar ehf., með sér verksamning. Með samningnum tók aðalstefnandi að sér framkvæmdir við uppsteypu og frágang utanhúss á nýbyggingu við Austurkór 104 í Kópavogi, sem er sex íbúða fjölbýlishús. Samkvæmt 1. gr. samningsins fólst verkið í eftirfarandi verkþáttum: Uppsteypu samkvæmt teikningum á húsi, inntaksrými/hjólageymslu, bílskúrum, tröppum, stoðveggjum og sorpgeymslu, ísetningu glugga, hurða og grindverks á bakhluta bílskúra og járnabindingu. Í greininni er getið nánar um frágang á þökum. Þá segir að verkið skuli unnið eftir teikningum sem sagðar eru vera viðauki I og II við samninginn. Í 2. gr. samningsins segir að tilboð verktaka frá 9. ágúst 2012, teikningar hönnuðar ásamt hlutateikningum í viðauka I, teikningar verkfræðings af burðarvirki og aðrar verkteikningar í viðauka II og staðallinn ÍST 30:2012, með þeim breytinum sem leiðir af ákvæðum verksamningsins, séu hluti af samningsgögnum. Viðauki I og II hafa ekki verið lagðir fram í dóminum.

Fyrir verkið skyldi verkkaupi greiða 27.700.000 krónur, sem er sama fjárhæð og kemur fram í tilboði í tölvuskeyti aðalstefnanda til gagnstefnanda þann 9. ágúst s.á. Samkvæmt 5. gr. samningsins skyldi inna greiðslur af hendi eftir framvindu verksins og átti verktaki að leggja fram reikninga fyrir hvern verkþátt sem eru nánar skilgreindir í 9. gr. samningsins. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. var verkkaupa heimilt að halda eftir 5% af samningsupphæðinni meðan á verkframkvæmdum stæði sem greiða skyldi verktaka sex mánuðum eftir að verktaki lyki skyldum sínum samkvæmt samningnum.

Í 9. gr. samningsins eru nánari ákvæði um verkáætlun, skilafresti og tafabætur. Samkvæmt greininni skuldbatt verkkaupi sig til að ljúka verkinu eigi síðar en 1. mars 2013, miðað við að uppgreftri hússins yrði lokið fyrir 20. ágúst 2012. Segir í ákvæðinu að ef seinkun verði á uppgreftri, seinki hverjum verkþætti um jafnlangan tíma. Verkinu er nánar skipt upp í átta verkþætti með tilteknum skiladögum á tímabilinu 1. október 2012 til 1. mars 2013. Í lokamálslið 9. gr. er svofellt ákvæði um dagsektir: „Dragist verklok fram yfir tilsettan tíma, af ástæðum sem varða verktakann, er verkkaupa heimilt að krefjast dagsekta sem nema kr. 30.000 fyrir hvern almanaksdag sem verkið dregst umfram umsamin verklok.“ Um breytingar á verkinu segir í 7. gr. samningsins að skylt sé að biðja skriflega um breytingar á því og eins sé skylt að gefa skriflega upplýsingar um allar ákvarðanir, sem verktaki óski eftir vegna misræmis milli lýsingar og teikninga, efnisákvörðunar, skekkju í verklýsingu eða annarra atriða sem verktaki telji óskýr.

Sama dag og framangreindur verksamningur var gerður, var gerður samningur milli gagnstefnanda og gagnstefnda, G-kk-ef G-kk-ef (eldri), þar sem sá síðarnefndi tók að sér byggingarstjórn með verkinu og skyldi gagnstefnandi greiða 1.046.000 krónur fyrir þá þjónustu.

Meðal gagna sem gerð voru í aðdraganda samningsgerðarinnar eru tölvupóstsamskipti milli aðalstefnanda og gagnstefnanda frá 30. maí og 4. júní 2012 þar sem rætt er um tilboð í verkið. Í síðarnefnda skeytinu er að finna verð fyrir hvern fermetra móta, rúmmetra steypu og hvert kíló af járnabindingum en eins og áður greinir gerði aðalstefnandi tilboð þann 9. ágúst s.á. þar sem fram kemur heildarfjárhæð verksins án nánari upplýsinga um magntölur. Aðalstefnandi byggir á því að tilboð hans hafi byggt á útreikningum gagnstefnanda um byggingarkostnað miðað við framangreind einingarverð aðalstefnanda.

Ekki er ágreiningur um að uppgröftur dróst fram yfir þann tíma sem tiltekinn er í samningi aðila og að aðalstefnandi hóf vinnu við verkið 22. október 2012. Uppslætti sökkla lauk 23. nóvember 2012 og botnplata var steypt 21. desember 2012. Aðalstefnandi kveður fyllingu og lagnir í sökkla hafa tekið lengri tíma en reiknað var með, m.a. vegna þess að verkið færðist yfir á vetrartíma, en verktakar á vegum gagnstefnanda önnuðust það verk, og hafi hann orðið að bíða með að steypa botnplötu þar til þeir lykju sínum verkþætti. Þá staðhæfir aðalstefnandi að hann hafi tilkynnti gagnstefnanda um miðjan desember 2012, að fyrirhugað væri að reisa byggingakrana milli jóla og nýárs og af þeim sökum þyrfti allri lagnavinnu á vegum gagnstefnanda í lóð og götu að vera lokið fyrir þann tíma og kranastæðið tilbúið. Lagnavinna hafi hins vegar tafist af hálfu gagnstefnanda og af þeim sökum hafi ekki verið unnt að koma krananum í notkun fyrr en 21. janúar 2013. Hafi þessar tafir á verkþáttum, sem gagnstefnandi átti að sjá um, breytt öllu verkskipulagi aðalstefnanda, mannaflaáætlunum o.fl. auk þess sem óskir um breytingar á verkinu, tafir á afhendingu hönnunargagna og byggingarefnis hafi einnig orðið til að tefja verkið.

Aðalstefnandi lauk við 4. og 7. verkþátt um mitt sumar 2013 en áður hafði hann skilað verkþáttum 1 – 3 og 5. Aðalstefnandi lauk ekki við verkþátt 6, ísetningu glugga og hurða, og kveður ástæðu þess vera þá að gagnstefnandi hafi ekki lagt til byggingarefni til þessa verkþáttar. Hann lauk heldur ekki við verkþátt 8 sem fólst í frágangi á þökum.

Aðalstefnandi kveður samskiptaerfiðleika milli samningsaðila hafa verið mikla, einkum þegar leið á vetur og fram á sumar 2013, sem hafi m.a. leitt til þess að byggingarstjóri verksins sagði sig frá byggingarstjórninni með bréfi, dags. 29. ágúst 2013. Úttekt vegna byggingarstjóraskipta fór fram þann 3. september 2013.

Aðalstefnandi gaf út reikninga eftir því sem framkvæmdum verksins vatt fram. Ágreiningur málsins í aðalsök lýtur að tveimur ógreiddum reikningum. Annars vegar reikningi nr. 157, dagsettum 30. júlí 2013, að fjárhæð 3.462.500 krónur, vegna 4. verkþáttar, þ.e. uppsteypu 3. hæðar, þakplötu og þakkants og hins vegar reiknings nr. 161, sem dagsettur er 1. ágúst s.á., að fjárhæð 3.462.500 krónur, vegna 7. verkþáttar, þ.e. uppsteypu á sorpgeymslum, tröppum og stoðveggjum á 1. hæð. Gagnstefnandi telur þessum verkþáttum ólokið og hefur af þeim sökum ekki greitt reikningana. Auk greiðslu framangreindra reikninga er í aðalsök gerð krafa um greiðslu 2.198.200 króna vegna viðbótar- og aukaverka og 11.570.022 króna vegna aukins byggingarmagns.

Aðalstefnandi kveðst hafa tilkynnti gagnstefnanda á fundi þann 6. september 2013, eftir að hafa reynt árangurslaust að ná samkomulagi um ágreining málsins, að hann gæti ekki unnið frekar við verkið vegna greiðsludráttar gagnstefnanda og vegna þess að byggingarefni hafi ekki verið afhent tímanlega og að samningsslitin hafi verið áréttuð bréflega þann 25. september 2013. Gagnstefnandi byggir á því að samningsslit hafi ekki orðið fyrr en með yfirlýsingu hans sjálfs um riftun samninga en bréf þess efnis var sent aðalstefnanda 7. febrúar 2014.

Gagnstefnandi krefst lækkunar krafna aðalstefnanda sem byggja á framvindureikningum og kröfu um greiðslu vegna viðbótarverka og hafnar alfarið kröfum um greiðslu vegna magnaukningar. Þá hefur hann uppi kröfu til skuldajafnaðar og sjálfstæðs dóms í gagnsök og byggir á því að aðalstefnandi hafi vanefnt samning aðila, sbr. það sem áður er rakið um ólokna verkþætti, auk þess sem fjölmargir gallar séu á verki aðalstefnanda sem veiti honum rétt til skaðabóta. Í gagnstefnu gerir hann kröfu, óskipt á hendur aðalstefnanda og gagnstefnda G-kk-þgf G-kk-þgf, um greiðslu 38.495.517 króna vegna þessara galla auk þess sem hann krefst 2.300.000 króna vegna ólokinna verkþátta og 8.010.000 tafabóta úr hendi aðalstefnanda. Undir rekstri málsins aflaði gagnstefnandi matsgerðar dómkvadds matsmanns. Eftir að skýrsla matsmanns var lögð fram, lækkaði gagnstefnandi framangreindar kröfur sínar í það horf sem þeim er lýst í umfjöllun um kröfur aðila.

Aðalmeðferð málsins hófst þann 8. febrúar sl. á því að dómarar gengu á vettvang. Viðstaddir vettvangsgöngu voru auk dómara og lögmanna aðila, þeir G-kk-nf G-kk-nf yngri, stjórnarformaður GG verks ehf, H-kk-nf G-kk-nf, framkvæmdastjóri GG verks, E-kk-nf Ó-kk-nf, forsvarsmaður gagnstefnanda og Ó-kk-nf H-kk-nf Ó-kk-nf, starfsmaður Tryggingamiðstöðvarinnar. Að vettvangsgöngu lokinni var aðalmeðferð frestað til 3. maí sl. en þann dag fóru skýrslutökur og málflutningur fram og var málið dómtekið að því loknu. Framangreindir aðilar, að Ó-kk-þgf H-kk-þgf undanskildum, gáfu skýrslu fyrir dómi, og auk þeirra Á-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf húsasmiður, H-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf byggingaverkamaður, G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, sem tók við byggingarstjórn af G-kk-þgf G-kk-þgf eldri, J-x-x H-kk-nf H-kk-nf, byggingarfræðingur og aðalhönnuður hússins og H-kk-nf Á-kk-nf verkfræðingur. Þá gaf matsmaður, H-kk-nf S-kk-nf byggingartæknifræðingur, einnig skýrslu. Efni vitnisburðar framangreindra aðila er rakið í niðurstöðukafla dómsins, eftir því sem tilefni er til.

II.

H-kk-nf S-kk-nf var dómkvaddur matsmaður. Í skýrslu hans er lagt mat á umfang og kostnað við úrbætur nánar tiltekinna galla, ólokinna verkþátta og aukaverk.

Hvað gallana varðar er niðurstaða matmanns sú að kostnaður við útbætur þeirra nemi 9.439.000 krónum. Stærstur hluti þeirrar fjárhæðar er kostnaður við að hækka lofthæð á 1. hæð hússins og lagfæra botnplötuna en niðurstaða matsgerðar er sú að lofthæð á 1. hæð, að teknu tilliti til endanlegs frágangs á gólfi og lofti, nái ekki lágmarkslofthæð samkvæmt byggingarreglugerð. Telur matsmaður að kostnaður við úrbætur þessara liða nemi 8.325.000 krónum. Aðrir gallar, sem matsmaður metur kostnað við úrbætur á, lúta að stærð og staðsetningu glugga- og hurðaopa, þéttingu milli útveggjar og útitrappa og ýmsum smærri lagfæringum á misfellum við uppsteypu.

Kostnað við ólokna verkþætti telur matsmaður nema 367.000 krónum. Í þeirri fjárhæð eru þrjú verk; frágangur á sorpgeymslum og gólfplötu í tæknirými og uppsetning handriða á bílskúrum.

Þá fjallar matsmaður um viðbótarverk, sem gagnstefnandi deilir ekki um að hafa óskað eftir, og telur að hæfilegur og sanngjarn kostnaður við þau nemi 185.000 krónum. Um er að ræða gerð skyggna yfir bílskúrsgafl og tæknirými og breytingar á skyggni yfir anddyri á 2. hæð austan- og vestanvert.

III.

Aðalstefnandi byggir kröfur í aðalsök á því að gagnstefnandi hafi vanefnt samningsskyldur sínar á margvíslegan hátt, meðal annars með því að greiða ekki framvindureikninga á réttum tíma og með sífelldum breytingum á verkinu, án fullnægjandi hönnunargagna, og með því að afhenda ekki byggingarefni á réttum tíma. Hafi hann með þessu í raun gert aðalstefnanda ókleift að vinna frekar að verkinu. Því hafi hann ekki átt annan kost í stöðunni en að slíta samningssambandinu, eins og gert hafi verið á fundi aðila þann 6. september 2013 og áréttað í bréfi lögmanns aðalstefnanda þann 25. september sama ár.

Aðalstefnandi telur að öll vafaatriði í verksamningi aðila og öðrum samningsgögnum beri að skýra aðalstefnda í óhag á grundvelli almennrar túlkunar- og skýringarreglu í samningarétti, þar á meðal þeirrar reglu að sá samningsaðili, sem annast gerð samningstexta og/eða annarra samningsgagna, beri halla af því ef vafaatriði rísa eða óskýrleiki er um einstök atriði.

Þá byggir aðalstefnandi á því að víkja beri til hliðar í heild ákvæði í samningi aðila um skilafrest verksins með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, enda hafi tafir á verkþáttum sem gagnstefnandi beri ábyrgð á riðlað öllu verkskipulagi og fært verktímann að verulegu leyti yfir á óhagstæðari árstíma. Þær hafi jafnframt skapað aðalstefnanda slíkt óhagræði, að ekki verði við það unað að þetta samningsákvæði haldi sér óbreytt. Meðal verkþátta á ábyrgð gagnstefnanda sem hafi tafist sé útgáfa byggingarleyfis, öflun byggingarefnis, jarðvinnuframkvæmdir og frágangur hönnunargagna auk þess sem gagnstefnandi hafi gert fjölmargar breytingar á verkinu á verktíma.

Aðalstefnandi sundurliðar dómkröfur sínar með eftirfarandi hætti:

Reikningur nr. 157 3.462.500 kr.

Reikningur nr. 161 3.462.500 kr.

Auka- og viðbótarverk 2.198.200 kr.

Magnaukning 11.570.022 kr.

Samtals 20.693.222 kr.

Reikningur nr. 157 sé framvindureikningur vegna 4. verkþáttar, sem fólst í uppsteypu þriðju hæðar, þakplötu og þakkants. Reikningurinn sé dagsettur 30. júlí 2013 og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. verksamnings aðila skyldi hann greiddur innan tveggja vikna frá framlagningu, eða eigi síðar en 13. ágúst 2013 og sé dráttarvaxtakrafan miðuð við þann dag.

Reikningur nr. 161 sé framvindureikningur vegna 7. verkþáttar, en í honum fólst uppsteypa á sorpgeymslu, tröppum og stoðveggjum á 1. hæð. Reikningurinn sé dagsettur 1. ágúst 2013 og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. verksamnings aðila skyldi hann greiddur innan tveggja vikna frá framlagningu, eða eigi síðar en 15. ágúst 2013 og sé krafist dráttarvaxta frá þeim degi. Aðalstefnandi byggir á því að þessum verkþætti hafi verið lokið fyrir útgáfu reiknings að öðru leyti en því að sorpgeymsla við enda bílskúrslengjunnar hafi verið ófrágengin. Sú sorpgeymsla hafi ekki verið á upphaflegum teikningum og ekki hafi verið búið að ganga frá samningi milli aðila um smíði hennar.

Þá gerir aðalstefnandi kröfu um greiðslu 2.198.200 króna vegna viðbóta- og aukaverka á tímabilinu 23. janúar til 22. maí 2013. Aðalstefnandi byggir á því að forsvarsmaður gagnstefnanda hafi haft margvísleg afskipti af byggingarframkvæmdum á umræddu tímabili, oft án þess að ráðfæra sig við byggingarstjóra verksins og, að því er virðist, eigin eftirlitsmann með verkinu og hönnuð hússins. Töluverð vinna hafi farið í það hjá smiðum á verkstað að eltast við hugmyndir hans, þótt ekki hafi legið fyrir nein skrifleg fyrirmæli og jafnvel ekki heldur teikningar að breytingum.

Krafa um greiðslu fyrir viðbótar- og aukaverk er nánar sundurliðuð í stefnu og framlagðri tímaskýrslu. Alls hafi starfsmenn og/eða undirverktakar aðalstefnanda unnið í 379 klst. að þeim breytingum sem gagnstefnandi óskaði eftir á áðurnefndu tímabili. Aðalstefnandi hefur krafið gagnstefnanda um greiðslu á þessum auka- eða viðbótarkostnaði og miðar við að tímagjaldið sé 5.800 krónur. Heildarkrafan vegna þessa nemi því 2.198.200 krónum með dráttarvöxtum frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því krafan var kynnt gagnstefnanda, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001.

Aðalstefnandi krefur gagnstefnanda jafnframt um greiðslu 11.570.022 króna vegna magnaukningar í verkinu. Í aðdraganda að gerð verksamnings aðila hafi aðalstefnandi gert gagnstefnanda tilboð í einingaverð fyrir mótauppslátt, niðurlögn steypu og járnabindingu. Síðar, þann 8. ágúst 2012, þegar hönnun hússins hafi verið lengra á veg komin, hafi forsvarsmenn aðila fundað um framhald málsins. Á þeim fundi hafi forsvarsmaður gagnstefnanda kynnt magnútreikninga á verkinu, miðað við fyrirliggjandi teikningar. Aðalstefnandi hafi á þeim tíma ekki fengið afhentar teikningarnar. Að beiðni gagnstefnanda hafi aðalstefnandi gert tilboð í byggingu hússins, uppsteypu, ísetningu glugga og þak, sem byggðist á útreikningum gagnstefnanda, að fjárhæð 27.700.000 krónur. Þar af hafi uppsteypuhluti verksins numið 20.775.000 krónum (vinna við mót, járnalögn og niðurlögn steypu, verkþættir 1-5 og 7). Síðar hafi komið í ljós að útreikningar gagnstefnanda hafi verið afar ónákvæmir og magnútreikningur aðalstefnanda sýndi mikinn mun á útreikningi hans og raunverulegu byggingarmagni. Magnútreikningur aðalstefnanda sýni að raunverulegur kostnaður við uppsteypuna nemi 32.435.022 krónum. Að frádregnu magni samkvæmt útreikningi gagnstefnanda nemi mismunurinn 11.570.022 krónum, sem aðalstefnandi krefst greiðslu fyrir. Gagnstefnandi hafi hafnað boði aðalstefnanda um að þeir skoði sameiginlega magnútreikningana. Beri því að leggja magnútreikninga aðalstefnanda til grundvallar þessum kröfulið, enda hafi gagnstefnandi ekki sýnt fram á að útreikningurinn sé rangur eða að krafan sé ósanngjörn.

Aðalstefnandi styður kröfu sína um viðbótargreiðslu vegna magnaukningar meðal annars við ákvæði 7. og 8. gr. verksamnings aðila, svo og við ákvæði 5. kafla ÍST-30:2012, einkum greinar 5.1.3, 5.1.13 og 5.1.15. Tilgreint samningsverð sé í eðli sínu og uppruna einingaverð, sbr. tilboð hans. Samningsverðið hljóti því að taka breytingum eftir því sem byggingarmagn er meira eða minna en magnáætlun aðila segir til um. Allan vafa, sem upp kunni að koma um túlkun þessara samningsákvæða, beri að skýra gagnstefnanda í óhag. Krafan styðst einnig við það sjónarmið að vegna þess hversu miklu munar í magni í uppsteypu hússins, eða um 55,7%, sé um forsendubrest að ræða að því er varðar tilgreinda fjárhæð í samningi aðila, samkvæmt magnútreikningi gagnstefnanda. Verði ekki fallist á framangreint, beri að víkja 4. gr. verksamnings aðila til hliðar með vísan til heimildar í 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936. Það sé ósanngjarnt gagnvart aðalstefnanda að beiti samningsákvæðinu, einkum með hliðsjón af því að sú fjárhæð er þar kemur fram byggist eingöngu á magnútreikningi gagnstefnanda sjálfs. Dráttarvaxta er krafist á þennan kröfulið frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því krafan var kynnt aðalstefnanda, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001.

IV.

Gagnstefnandi krefst sýknu af öllum kröfum í aðalsök. Sýknukrafa hans byggir í fyrsta lagi á því að gjalddagi krafna vegna reikninga nr. 157 og 161 hafi ekki verið kominn þegar reikningar bárust þar sem verkþáttunum sem krafist var greiðslu fyrir hafi verið ólokið. Í öðru lagi hafnar hann kröfum vegna flestra auka- og viðbótarverka þar sem þau hafi verið unnin án fyrirmæla eða samþykkis hans. Í þriðja lagi hafnar hann kröfu um greiðslu vegna magnaukningar þar sem samið hafi verið um fast verð fyrir heildarverkið og hafnar því alfarið að tilboð aðalstefnanda hafi byggt á einingarverði og magnútreikningum, sem hann hafi lagt til.

Þá byggir gagnstefnandi á því að margvíslegir gallar séu á verki aðalstefnanda, mörgum verkþáttum sé ólokið auk þess sem dráttur hafi orðið á verkinu sem veiti honum heimild til að halda eftir greiðslum til aðalstefnanda. Byggir gagnstefnandi á því að hann eigi rétt til skuldajafnaðar vegna framangreindra vanefnda aðalstefnanda og nemi krafa hans mun hærri fjárhæð en sem nemi kröfu aðalstefnanda. Af þeim sökum sé girt fyrir rétt aðalstefnanda til greiðslu dráttarvaxta. Um málsástæður og lagarök fyrir skuldajafnaðarkröfunni er nánar fjallað í næsta lið þar sem gerð er grein fyrir kröfum í gagnsök.

Gagnstefnandi vísar til 5. gr. verksamnings aðila þar sem segi að aðalstefnandi hafi átt að leggja fram reikning að loknum hverjum verkþætti. Ef gagnstefnandi samþykkti reikninginn hafi átt að greiða hann innan tveggja vikna frá framlagningu. Gagnstefnandi hafi fengið reikning nr. 157 þann 2. ágúst 2013 vegna 4. verkþáttar en hafi ekki samþykkt hann þar sem verkþættinum hafi ekki verið að fullu lokið. Í 4. verkþætti hafi falist ,,uppsteypa 3. hæðar, plata/þak og þakkantur.“ Aðalstefnandi hafi ekki lokið við að steypa skorsteina sem sé hluti þessa verkþáttar. Þeir séu hluti af þaki og sýndir á upphaflegum teikningum. Gagnstefnandi hafi fengið annan aðila til að ljúka verkinu og hafi greitt honum 150.000 krónur auk virðisaukaskatts. Beri að draga framangreindan kostnað frá reikningi aðalstefnanda.

Gagnstefnandi hafi fengið reikning nr. 161 þann 7. ágúst 2013 vegna 7. verkþáttar, en hafi ekki samþykkt hann þar sem verkþættinum hafi ekki verið að fullu lokið. Í 7. verkþætti felist „uppsteypa á sorpgeymslu, tröppum og stoðveggjum á 1. hæð.“ Eftir sé að ljúka við sorpgeymsluna. Jarðvegur fyrir sorpgeymsluna hafi verið tilbúinn á sama tíma og jarðvegur fyrir húsnæðið þ.e. 5. október 2012, og sé staðhæfingum um annað mótmælt. Áætlaður kostnaður við að ljúka þessum verkþætti sé 1.450.000 kr. auk virðisaukaskatts. Beri að draga framangreindan kostnað frá reikningi aðalstefnanda.

Gagnstefnandi mótmælir staðhæfingum aðalstefnanda um að hann hafi krafið aðalstefnanda um að vinna ýmis aukaverk án þess að leggja fram samþykktar teikningar fyrir viðkomandi breytingu. Hann hafi óskað eftir þremur breytingum á verkinu á verktímanum; skyggni yfir bílskúrsgafli, skyggni vegna óbeinnar lýsingar yfir tæknirými og skyggni yfir anddyri. Teikningar hafi í öllum tilvikum legið fyrir. Önnur auka- eða viðbótarverk hafi gagnstefnandi hvorki óskað eftir né samþykkt. Þá sé vinnuskýrslum með reikningi vegna verkanna, dags. 1. ágúst 2013, mótmælt sem röngum og ónákvæmum og er ítarlega gerð grein fyrir þeim mótmælum í greinargerð í aðalsök. Aðalstefnanda hafi verið óheimilt að taka ákvörðun um breytingar og viðbætur á kostnað gagnstefnanda án þess að fyrir lægi samþykki hans eða að honum hafi að minnsta kosti verið tilkynnt um það. Samkvæmt 8. gr. verksamnings aðila hafi aðalstefnanda einungis borið að vinna þau aukaverk sem gagnstefnandi óskaði eftir. Staðallinn ÍST 30:2012 sé hluti af verksamningi aðila sbr. 2. gr. samningsins. Samkvæmt ákvæði 3.6.5 í ÍST 30 megi ekki gera neinar breytingar nema samkvæmt fyrirmælum verkkaupa. Fyrir liggi að gagnstefnandi hafi einungis gefið fyrirmæli um þrjár breytingar sem að framan er lýst. Öðrum auka- eða viðbótarverkum hafi gagnstefnandi hvorki óskað eftir né samþykkt. Aðalstefnandi hafi ekki skilað mánaðarlega skrá yfir hugsanlegar kröfur um greiðslu vegna aukaverka og breytinga og rökstutt þær svo sem honum bar samkvæmt grein 5.1.5 í ÍST 30. Hann hafi heldur ekki gert kröfu um viðbótargreiðslu áður en vinnu við verkin lauk. Verði hann sjálfur að bera halla af því.

Þá mótmælir gagnstefnandi fjárhæð kröfu aðalstefnanda fyrir þau viðbótar- og aukaverk sem óumdeilt er að hann hafi óskað eftir, auk þess sem hann hafi uppi skuldajafnaðarkröfu sem leysi hann undan skyldu til frekari greiðslu. Dráttarvaxtakröfu vegna þessara krafna sé jafnframt mótmæli þar sem aðalstefnandi hafi hvorki gefið út reikninga fyrir kröfunum né tilkynnt gagnstefnanda um þær fyrr en 22. október 2013 og sundurliðun á kröfunni hafi hann fyrst séð í stefnu þessa máls. Dráttarvaxta verði ekki krafist fyrr en aðalstefnandi hafi sannanlega krafið gagnstefnanda með réttu um greiðslu sbr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá byggir gagnstefnandi á því að aðalstefnandi geti ekki krafist dráttarvaxta af öðrum kröfum þar sem gagnstefnandi hafi neytt lögmætra vanefndaúrræða með því að halda eftir greiðslu þar sem gagnkrafa hans á hendur aðalstefnanda sé mun hærri en krafa aðalstefnanda á hendur honum, sbr. 7. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Gagnstefnandi mótmælir harðlega kröfu aðalstefnanda um greiðslu vegna magnaukningar á verkinu. Samið hafi verið um fast verð fyrir verkið á grundvelli fyrirliggjandi teikninga sem ekki hefur verið breytt. Vísar hann til ákvæða 5.1.3, 5.1.13 og 5.1.15 í ÍST 30 kröfu sinni til stuðnings. Því komi ekki til álita að breyta fjárhæðinni fyrir verkið, nema einhver algjörlega ófyrirséð frávik hafi átt sér stað. Það hafi ekki verið tilfellið í þessu máli. Því sé harðlega mótmælt sem röngu að hann hafi lagt til útreikninga um byggingarmagn eða að forsendur samningsfjárhæðar hafi brostið. Jafnframt sé því mótmælt að honum hafi verið boðið að vera viðstaddur mælingar, svo sem aðalstefnandi staðhæfi. Þá hafi gagnstefnanda ekki verið tilkynnt tafarlaust um magnaukninga sbr. ákvæði 5.1.5 í ÍST 30 og krafa um greiðslu á grundvelli hannar hafi fyrst borist 14. ágúst 2013, eða rúmu ári eftir að aðalstefnandi hafi haft allar forsendur til að setja hana fram. Hafi hann því fyrirgert öllum rétti með tómlæti. Kröfu um dráttarvexti af kröfunni sé einnig mótmælt og vísað til þess hvenær krafan var fyrst sett fram og 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Þá er því mótmælt að skilyrði 36. gr. laga nr. 7/1936 séu fyrir hendi varðandi ógildingu tafabótaákvæðis samnings aðila.

Loks vísar gagnstefnandi til gagnkrafna sinna og heimildar til skuldajafnaðar.

V.

Í gagnstefnu gerir gagnstefnandi kröfu á hendur aðalstefnanda og gagnstefndu og krefst skuldajafnaðar og sjálfstæðs dóms um þær kröfur. Er byggt á því að nýbyggingin að Austurkór 104 í Kópavogi sé gölluð þar sem hún standist ekki kröfur sem leiði af lögum, reglum og venjum sem gilda um nýbyggingar. Jafnframt byggir gagnstefnandi kröfu sína um skaðabætur á meginreglu kröfuréttar um skaðabætur innan samninga. Aðalstefnandi hafi hvorki, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir og fjölda tækifæra, sinnt skyldu sinni til úrbóta né lokið framkvæmdum. Þar sem krafa gagnstefnanda sé mun hærri en krafa aðalstefnanda á hendur honum hafi honum verið heimilt að halda eftir greiðslu enda eigi kröfur hans rætur að rekja til sama samningssambands.

Í fyrsta lagi gerir gagnstefnandi kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi aðalstefnanda og gagnstefnda G-kk-ef G-kk-ef. Krefst hann þess að þeir greiði honum óskipt 16.153.786 krónur vegna ýmissa galla á fasteigninni Austurkór 104. Í gagnstefnu er fjárhæð þessa kröfuliðar 38.495.517 krónur en með bókun í þinghaldi þann 9. desember sl., eftir að matsgerð dómkvadds matmanns var lögð fram, lækkað hann kröfuna um 22.341.731 krónu.

Í gagnstefnu sundurliðar og rökstyður gagnstefnandi ofangreinda kröfu með eftirfarandi hætti:

1. Tjón vegna ónógrar lofthæðar í íbúðum á jarðhæð. Endanleg krafa vegna þessa liðar nemur 10.434.198 krónum en upphaflega krafðist gagnstefnandi 30 milljóna króna bóta vegna þessa liðar. Er sú krafa á því byggð að íbúðirnar fáist ekki samþykktar í því ástandi sem hann fékk þær afhentar þar sem lofthæð nái ekki lágmarkslofthæð skv. 1. mgr. greinar 6.7.5 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Verðmætisrýrnun vegna þessa telur gagnstefnandi vera 15-20% og byggir það á mati tveggja fasteignasala. Endanleg fjárhæð kröfunnar miðast við kostnað af því að brjóta niður og steypa botnplötu að nýju þannig að lofthæðin verði fullnægjandi.

2. Tjón vegna rangrar staðsetningar glugga og hurðaopa á jarðhæð. Gagnstefnandi krefst bóta vegna þess að glugga- og hurðarop á fyrstu, annarri og þriðju hæð hafi verið ranglega staðsett og sömuleiðis gluggi merktur G5 í íbúð á austurhlið jarðhæðar, og sé skekkjan vegna þess glugga um 17 cm. Undir rekstri málsins var krafa vegna þessa liðar lækkuð úr 2.500.000 krónum í 873.788 kr.

3. Ýmsar steypuskemmdir. Gagnstefnandi krefst bóta vegna steypuskemmda á ýmsum stöðum. Krafan er samtals að fjárhæð 356.988 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, en upphaflega krafan í þessum lið í gagnstefndu var 995.000 krónur. Endanleg kröfugerð sundurliðast þannig:

a. Á jarðhæð hafi mót verið rifin frá of snemma, þ.e. löngu áður en steypan hafi harðnað eðlilega Tjón vegna þessa sé 23.000 kr.

b. Veggjum hafi verið illa slegið upp sem hafi leitt til þess að steypuskil á samskeytum hafi ekki legið saman. Tjónið nemi 166.916 kr.

c. Í bílskúr sé bólginn veggur. Tjónið nemi 42.000 kr.

d. Í tæknirými hafi veggur sprungið sem hafi valdið því að inntaksrör hafi brotnað og stíflast og niðurfallsrör skemmst. Tjónið nemi 29.000 kr.

e. Í loftplötu jarðhæðar í stofu séu holur sem þurfi að fylla. Tjónið nemi 24.000 kr.

f. Hurðargat fyrir báðar hurðir í forstofu á jarðhæð sé rangt staðsett. Tjónið nemi 72.072 kr.

4. Vöntun og ranglega staðsettir stokkar. Gagnstefnandi byggir kröfu sína á því að stokka hafi vantað á ýmsum stöðum eða þeir hafi verið rangt staðsettir. Hann hafi nú þegar greitt 461.867 krónur auk virðisaukaskatts til að laga stokka í bílskúrum, á þaki í tæknirými og að hluta til í íbúðarhúsinu. Tjón vegna þessa sé 579.294 kr.

5. Leki. Gagnstefnandi kveður húsnæðið leka á ýmsum stöðum vegna þess að ýmist hafi vatnslásar verið brotnir eða þakplatan hafi verið illa víbruð og því hafi myndast svokölluð steypuhreiður á nokkrum stöðum í þakplötu sem valdi lekanum. Gagnstefnandi hafi nú þegar greitt 238.650 kr. auk virðisaukaskatts til að koma í veg fyrir leka í austasta bílskúr og undir útitröppum báðum megin við húsið, en þessa galla hafi verið brýnast að lagfæra. Þakið leki við áðurnefnd steypuhreiður á nokkrum stöðum í þakplötu og gagnstefnandi telur að viðgerð sem aðalstefnandi hafi gert sé ófullnægjandi. Tjón vegna alls framangreinds sé 2.419.934 krónur.

6. Lofthæðin í hjóla- og vagnageymslu. Gagnstefnandi telur lofthæð í þessu rými ekki vera í samræmi við samþykktar teikningar og minni en 2,5 m sem sé lágmarkslofthæð skv. ákvæðum byggingareglugerðar. Í gagnstefnu krafðist gagnstefnandi 1.000.000 kr. bóta vegna þessa en lækkaði kröfu sína í 428.603 kr. eftir framlagningu matsgerðar.

7. Þakkantur í hjóla- og vagngeymslu. Gagnstefnandi telur að hæð þakkants sé ekki í samræmi við samþykkta teikningu og að tjón sitt af þeim sökum nemi 448.515 kr. Í gagnstefndu er einnig á því byggt að þakhalli sé rangur og niðurfallið sé á röngum stað.

8. Tröppur að vestanverðu. Byggt er á því að tröppurnar hafi ekki verið byggðar í samræmi við samþykkta teikningu og sé tjón gagnstefnanda vegna þessa 612.466 kr.

Framangreind krafa um skaðabætur er höfð uppi gagnvart aðalstefnanda og gagnstefnda G-kk-þgf G-kk-þgf, sem var byggingarstjóri frá upphafi framkvæmda til 29. ágúst 2013 þegar hann sagði sig frá því verki.

Gagnstefnandi byggir á því GG verk ehf. beri skaðabótaábyrgð vegna framangreindra galla þar sem hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi við byggingu húsnæðisins. Hann hafi vanefnt samning aðila með því að frágangur byggingarinnar samræmist ekki samþykktum teikningum og ófrávíkjanlegum ákvæðum byggingarreglugerðar og vinnubrögð hans hafi farið verulega í bága við reglur og venjur sem gildi um smíði húsa. Þá hafi eftirliti með starfsmönnum aðalstefnanda verið ábótavant og vinnubrögð óvönduð. Með þessu hafi aðalstefnandi brotið gegn skyldum sínum skv. 4. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og vinna hans hafi verið gölluð í skilningi 9. gr. sömu laga. Einnig vísar gagnstefnandi til laga nr. 160/2010, um mannvirki, almennra reglna kröfu- og verktakaréttar og 15. gr. laga um þjónustukaup til stuðnings bótakröfu á hendur aðalstefnanda vegna galla. Loks vísar gagnstefnandi til greina 4.5.2, 4.5.3 og 4.5.4 í ÍST 30 þar sem fjallað er um skyldu verktaka til að bæta úr göllum á sinn kostnað og byggir á því að aðalstefnandi hafi ekki sinnt þeirri skyldu með fullnægjandi hætti.

Varðandi grundvöll bótakröfu á hendur gagnstefnda G-kk-þgf G-kk-þgf, byggir gagnstefnandi á því að eftirliti hans sem byggingarstjóra hafi verið stórkostlega áfátt og hann hafi með því vanrækt skyldur sínar með saknæmum hætti sem hann beri m.a. með vísan til 2. mgr. 15. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Í 29. gr. sömu laga sé lagðar þær skyldur á byggingarstjóra að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum, sbr. samhljóða ákvæði í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Því hvíli ekki aðeins sú skylda á honum að sjá til þess að byggt sé í samræmi við samþykktar teikningar, lög og reglugerðir heldur jafnframt að hafa yfirumsjón með því að iðnmeistarar vinni verk sín á tæknilega og faglega fullnægjandi hátt. Gagnstefndi hafi vanrækt þessar skyldur sínar með margvíslegum hætti, m.a. látið undir höfuð leggjast að stýra verkfundum, gera gagnstefnanda viðvart um ágalla og ekki notað gæðastjórnunarkerfi svo sem um hafi verið samið. Auk framangreindra ákvæða í mannvirkjalögum vísar gagnstefnandi til 4. og 5. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup varðandi bótaábyrgð gagnstefnda.

Í öðru lagi krefur gagnstefnandi aðalstefnanda, GG verk ehf., um greiðslu 8.010.000 kr. dagsekta vegna 267 daga dráttar á verklokum og bóta að fjárhæð 498.500 kr. vegna ólokinna verkþátta.

Gagnstefnandi byggir á því að aðalstefnandi hafi vanefnt verksamning aðila með því að afhenda ekki verkið á umsömdum tíma. Á grundvelli meginreglu samningaréttar, um að efna beri samninga, beri honum því bætur vegna þessa. Samkvæmt 9. gr. verksamnings aðila hafi átt að ljúka verkframkvæmdum 1. mars 2013. Tafir hafi orðið á uppgreftri og því hafi verklok færst til 15. apríl s.á. Í niðurlagi 9. gr. verksamningsins sé skýrt kveðið á um að dragist verklok fram yfir tilsettan tíma, af ástæðum sem varði verktakann, sé verkkaupa heimilt að krefjast 30.000 króna dagsekta fyrir hvern almanaksdag sem verkið dragist framyfir umsamin verklok. Gagnstefnandi reikni dagsektir frá 15. apríl 2013 til 7. febrúar 2014, þegar hann rifti verksamningi aðila. Við riftun samnings aðila hafi gagnstefnandi gætt ákvæða greinar 6.2.1 í ÍST 30. Gagnstefnanda hafi jafnframt verið rétt að hafna beiðni aðalstefnanda um 12-14 vikna frest á verkskilum, sem hann hafi farið fram á í bréfi þann 5. maí 2013. Engar ástæður hafi réttlætt þann frest.

Gagnstefnandi byggir á því að aðalstefnandi hafi ekki lokið öllum umsömdum verkþáttum og með því vanefnt samning aðila. Kröfu sína um greiðslu vegna ólokinna verkþátta sundurliðar gagnstefnandi með eftirfarandi hætti:

1. Í 4. verkþætti hafi aðalstefnandi ekki lokið við að setja skorsteina. Kostnaður gagnstefnanda við að ljúka þessum verkþætti hafi verið 150.000 kr.

2. Í 7. verkþætti sé ólokið að steypa upp sorpgeymslu. Áætlaður kostnaður gagnstefnanda við að ljúka þessum verkþætti sé 179.000 kr.

3. Í 1. verkþætti eigi eftir að steypa botnplötu í tæknirými. Áætlaður kostnaður gagnstefnanda við að ljúka þessum verkþætti sé 39.500 kr.

4. Í 5. verkþætti eigi eftir að setja upp handrið á bílskúrum. Áætlaður kostnaður gagnstefnanda við að ljúka þessum verkþætti sé 130.000 kr.

Gagnstefnandi byggir á því að framangreindar kröfur hafi veitt honum rétt til að halda eftir greiðslum þeirra reikninga sem aðalstefnandi krefst greiðslu á í aðalsök og jafnframt að hann eigi rétt til að skuldjafna ofangreindum bótakröfum á móti greiðslum fyrir vinnu aðalstefnanda sem ekki er deilt um að enn hafi ekki verið greitt fyrir.

Í þriðja lagi gerir gagnstefnandi kröfu um að viðurkennt verði að gagnstefnda,Tryggingamiðstöðinni, beri að greiða honum 12.624.021 krónu, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þingfestingardegi til greiðsludags, á grundvelli starfsábyrgðartryggingar G-kk-ef G-kk-ef, vegna skaðabótaskyldu hans sem byggingarstjóra. Um kröfugerð sína á hendur tryggingafélagi byggingarstjóra vísar gagnstefnandi til þess sem áður er rakið um skaðabótaskylda háttsemi hans, 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um heimild til að hafa uppi kröfur á hendur þeim báðum í sama máli og um rétt sinn til að hafa uppi sjálfstæða kröfu á hendur tryggingafélaginu til 1. mgr. 44. gr. sbr. 45. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

VI.

Í greinargerð aðalstefnanda, GG verks ehf. í gagnsök er mótmælt öllum kröfum gagnstefnanda og aðallega krafist sýknu en til vara lækkunar krafna gagnstefnanda. Þá hafnar gagnstefnandi því að ákvæði laga nr. 42/2000 um þjónustukaup eigi við í málinu enda séu sé gagnstefnandi ekki neytandi í skilningi laganna. Um réttarsamband þeirra gildi almennar reglur verktakaréttar.

Helstu málsátæður aðalstefnanda varðandi kröfu gagnstefnanda um bætur vegna ætlaðra galla eru eftirfarandi:

1. Lofhæð á jarðhæð. Aðalstefnandi mótmælir því að lofthæðin sé ekki nægileg og byggir á því að húsið hafi verið í byggt í samræmi við fyrirliggjandi teikningar, frá 16. október 2012, þar sem ekki sé gert ráð fyrir neinni gólfílögn og botnplatan sé steypt í réttum gólfkóta miðað við þær teikningar sem lágu fyrir. Lofthæðin sé meiri en 2,50 m, svo sem byggingarreglugerð áskilji, og muni ná þeirri lofthæð eftir að gengið verði frá gólfi með þunnri ílögn og dúk eða öðru gólfefni af líkri þykkt. Hvorki teikningar né fyrirmæli gagnstefnanda hafi gefið aðalstefnanda til kynna að frágangur ætti að vera með öðrum hætti. Í byggingarreglugerð sé ekki kveðið á um það hvernig gólfefni eigi að vera á fullfrágengnu gólfi. Aðalstefnandi mótmælir, sem röngum og ósönnuðum, staðhæfingum gagnstefnanda um að íbúðirnar muni ekki fást samþykktar í úttekt byggingarfulltrúa í þessu ástandi. Þá mótmælir hann fjárhæð bótakröfu í þessum lið sem og forsendum hennar. Hvorki hafi verið sýnt fram á tjón né fjárhæð þess.

2. Hæð glugga og útidyrahurða á jarðhæð. Aðalstefnandi hafnar því að um missmíð á glugga- og hurðaopum sé að ræða og jafnframt að gagnstefnandi hafi orðið fyrir tjóni eða sýnt fram á fjárhæð þess. Þá mótmæli hann niðurstöðum mælinga gagnstefnanda. Á gluggateikningum séu fyrirmæli hönnuðar um að gluggamál (stærð opa) ísettra glugga skuli taka á staðnum eftir uppsteypu en áður en smíði glugga hefjist. Slíkar mælingar hafi ekki farið fram heldur hafi gluggateikningar verið sendar beint til gluggaframleiðanda erlendis. Lítils háttar breytingar á gluggamálum hafi verið hægt að gera, hafi aðstæður eftir uppsteypu kallað á slíkt auk þess sem með umfangslitlum hætti megi saga úr eða steypa í op, til þess að gluggar passi í þau. Þá vísi gagnstefnandi til teikningar sem samþykktar hafi verið 3. maí 2013, varðandi stærð og staðsetningu glugga- og hurðaopa, en þá hafi uppsteypu löngu verið lokið. Hvað glugga merktan G5, mótmælir gagnstefnandi því ekki að hann hafi verið rangt staðsettur en á hinn bóginn hafi hann þegar lagfært þá missmíð með fullnægjandi hætti.

3. Steypugallar. Undir rekstri málsins féllst aðalstefnandi einn kröfulið undir þessum lið að fjárhæð 23.000 kr. sem lýtur að kostnaði vegna lagfæringa steypuskemmda sem stafi af því að mót hafi verið tekin niður of fljótt. Að öðru leyti hafnar aðalstefnandi því að um gallað verk sé að ræða og mótmælir því að gagnstefnandi hafi sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni eða sýnt fram á umfang þess.

4. Staðsetning og fjöldi stokka. Aðalstefandi krefst sýknu af þessum lið og byggir á því að gagnstefnandi hafi haft margvísleg afskipti af staðsetningu og uppsetningu stokka í húsinu, án þess að ráðfæra sig við hönnuð og/eða byggingarstjóra hússins. Hafi eitthvað farið úrskeiðis í stokkamálum sé það alfarið á ábyrgð og áhættu gagnstefnanda sjálfs. Afar erfitt hafi verið að fá frá gagnstefnanda samþykktar teikningar fyrir stokka, fyrirliggjandi teikningar beri með sér að vera ófullgerðar teikningar og fyrirliggjandi teikning af þakhallaplani, sem samþykkt hafi verið af byggingarfulltrúa þann 9. júlí 2013, geri ekki ráð fyrir neinum stokkum upp úr þakplötu. Þá hafi eftirlitsmaður gagnstefnanda óskaði sérstaklega eftir því að stokkar (rör) í þakköntum og svölum yrðu ekki settir í mót við uppsteypu, heldur myndi gagnstefnandi láta kjarnabora þakkantana fyrir þakniðurföllum. Hafi gagnstefnandi gert ráð fyrir því að aðalstefnandi sæi um þá borvinnu, hafi honum borið að semja um það sem aukaverk. Tjón vegna þessa liðar sé ósannað.

5. Leki. Aðalstefnandi hafnar allri bótaábyrgð vegna leka. Öllum frágangi utanhúss hafi verið ólokið þegar hann rifti verksamningi við gagnstefnanda þann þann 6. september 2013, þar á meðal frágangi þaksins. Ysta vatns- og veðravörn hússins hafi því ekki verið frágengin og leki húsið núna stafi það eingöngu af því að hún haldi ekki vatni. Það sé ekki á ábyrgð aðalstefnanda heldur þeirra verktaka sem sáu um frágang hennar auk þess sem umfang tjóns og fjárhæð bótakröfu sé algerlega vanreifuð.

6. Lofthæð í hjóla- og vagngeymslu. Undir rekstri málsins féllst aðalstefnandi á að greiða 60.000 kr. af kröfu gagnstefnanda samkvæmt þessum lið. Fjárhæðin er byggð á niðurstöðu dómkvadds matmanns, en matsmaður telur að slípa þurfi eða brjóta af suðvesturhorni gólfplötunnar til að hún verði í réttri hæð miðað við samþykktar teikningar. Að öðru leyti hafnar hann greiðsluskyldu og byggir á því að staðhæfingar gagnstefnanda um að lofthæðin sé ófullnægjandi sé ósönnuð auk þess sem ósannað sé að ekki fáist samþykki byggingaryfirvalda á húsnæðinu vegna þessa.

7. Þakkantur á hjóla- og vagnageymslu. Aðalstefnandi krefst sýknu af þessum lið og byggir á því að breytingar sem gerðar hafi verið á hönnun hjóla- og vagnageymslu hafi leitt til þess að lægra bil sé frá þakplötu og að efri brún þakkants en gert hafi verið ráð fyrir í upphafi. Ekki sé um galla á verki hans að ræða en hugsanlega hafi orðið mistök við hönnun og samræmingu teikninga, sem hann beri ekki bótaábyrgð á. Lagfæringar á þessum þætti sé aukaverk sem gagnstefnanda beri að greiða sérstaklega fyrir.

8. Tröppur á vesturhlið. Aðalstefnandi byggir á því að óljóst sé til hvaða trappa gagnstefnandi vísi en hvað sem þeirri óvissu líði sé því mótmælt að um galla sé að ræða. Vanreifað sé í hverju gallinn felist og fjárhæð bótakröfu sé órökstudd. Hafni hann því öllum fjárkröfum samkvæmt þessum lið.

Hvað varðar kröfu um bætur vegna ólokinna verkþátta þá hefur aðalstefnandi fallist á að greiða 29.000 krónur vegna frágangs á sorpgeymslu og sömu fjárhæð vegna uppsteypu á gólfplötu í tæknirými. Vísar hann til niðurstöðu matsgerðar varðandi kostnað við að ljúka þessum verkþáttum. Hvað sorpgeymsluna varðar miðar hann við kostnað við að gera sorpgerði úr forsteyptum einingum.

Aðalstefnandi hafnar öðrum kröfum í þessum lið. Engar teikningar hafi legið fyrir, við gerð verksamnings aðila, sem sýni skorstein á húsinu eða arna í íbúðum þess. Þeir hafi því ekki verið hluti af verki hans samkvæmt verksamningi. Þá hafi gagnstefnandi ekki heldur samið um gerð skorsteina sem aukaverks. Kröfu hans um bætur vegna skorts á þeim sé því hafnað. Þá mótmælir hann kröfu um greiðslu bóta vegna handriða á bílskúr. Gagnstefnandi hafi greitt verklaunareikning vegna þess verkþáttar sem náði til handriðsins án athugasemda. Hann hafi hætt við uppsetningu þess áður en þessum verklið lauk og hvorki lagt til efni né hönnunargögn varðandi handriðin og sé athugasemdalaus greiðsla reikningsins staðfesting þess. Að minnsta kosti sé krafan fallin niður fyrir tómlæti. Þá sé fjárhæð kröfunnar ennfremur mótmælt sem óhæfilegri og órökstuddri.

Aðalstefnandi hafnar með öllu kröfu gagnstefnanda um tafabætur og telur engin rök falla með því að honum verði dæmdar slíkar bætur. Í fyrsta lagi byggir hann á því að víkja beri til hliðar ákvæði samnings þar að lútandi með vísan til reglna kröfuréttar um brostnar forsendur eða með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Verulegar tafir hafi orðið á upphafi verkframkvæmda vegna atvika sem séu á ábyrgð gagnstefnanda. Það hafi fært allt verkið yfir á mun óhagstæðari tíma fyrir aðalstefnanda og auk þess riðlað öllu verkskipulagi. Með hliðsjón af atvikum málsins og með vísan til almennrar reglu samningaréttar um brostnar forsendur, svo og með vísan til 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, nr. 7/1936, beri að víkja til hliðar þeim ákvæðum verksamnings aðila er varða verktíma, enda sé það verulega ósanngjarnt af hálfu gagnstefnanda og andstætt góðri viðskiptavenju að beita fyrir sig þeim samningsákvæðum, sem og ákvæði um tafabætur. Forsendur aðalstefnanda fyrir verktímanum hafi brostið algjörlega, enda hafi hann ekki mátt reikna með þeim gríðarlegu töfum sem hlutust af jarðvinnu á vegum gagnstefnanda, færslu verksins af þeim sökum yfir á óhentugan árstíma, margháttuðum og sífelldum breytingum gagnstefnanda á hönnunargögnum og verkinu sjálfu og svo loks verulegum drætti af hans hálfu á afhendingu byggingarefnis (glugga og hurða) á byggingarstað. Það sé einstaklega ósanngjarnt og algjörlega í andstöðu við góða viðskiptahætti, að krefja um tafabætur við þessar aðstæður, í ljósi þess hvað olli þeim.

Verði ekki fallist á kröfu aðalstefnanda um að verktíma- og tafabótaákvæði í verksamningi aðila verði vikið til hliðar samkvæmt framangreindu, telur aðalstefnandi sig tvímælalaust eiga rétt til framlengingar á verktíma. Samkvæmt samningi aðila skyldi jarðvinnu lokið 20. ágúst 2012 og aðalstefnanda átti þannig að vera kleift að hefja framkvæmdir 21. ágúst 2012. Ekki er ágreiningur um að dráttur varð á jarðframkvæmdum sem gagnstefnandi beri ábyrgð á og fyrir liggur að byggingarleyfi var gefið út 3. september 2012.

Auk þessa hafi í upphafi verið gert ráð fyrir að húsið yrði reist á malarpúða. Þegar til átti að taka ákvað gagnstefnandi að húsið skyldi steypt á klöpp. Breyta þurfti teikningum vegna þessa og fá þær samþykktar. Teikningar um grundun sökkla á klöpp hafi verið samþykktar af byggingarfulltrúa 16. október 2012. Þessi dráttur á verkinu hafi valdið því að aðalstefnandi hafi þurft nokkra daga til að skipuleggja mannskap og verkið á ný en uppsláttur sökkla hafi hafist 22. október 2012, eða fljótlega eftir að teikningar lágu fyrir. Töluvert tafsamara sé að byggja sökkla á klöpp en á malarpúða og hafi þetta atriði tafið verkframkvæmdina allnokkuð.

Samkvæmt úttektarskýrslum byggingarfulltrúa hafi sökklar íbúðarhússins verið teknir út á tímabilinu 30. október til 27. nóvember 2012, en sökklar bílskúralengju voru teknir út 5. desember 2012. Aðalstefnandi byggir á því að breytingin á undirlagi sökkla og vinna við það verk á vetrartíma hafi tafið verkið í um það bil þrjár vikur. Þá byggir hann á því að verkið í heild hafi tafist um 3-4 vikur til viðbótar af þeim sökum að það færðist yfir á vetrartímann.

Þá hafi verkið tafist í viku, eftir að sökklar hafi verið steyptir upp, vegna tafa á lagningu grunnlagna og festingar gólfhita við járnagrind en þessi verk hafi verið unnin af öðrum verktökum sem gagnstefnandi hafi samið við. Botnplatan hafi verið steypt 20. eða 21. desember 2012.

Enn fremur hafi uppsláttur veggjamóta tafist um þrjár vikur vegna þess að gagnstefnandi hafi ekki látið loka lagnaskurðum og að öðru leyti ganga frá svæði fyrir byggingarkrana, sem aðalstefnandi hafi þó ítrekað að þyrfti að vera lokið fyrir 27. desember. Aðalstefnandi hafi miðað við það, og pantað uppsetningu kranans í fyrstu viku janúar 2013. Svæðið hafi hins vegar ekki verið frágengið þá og þar af leiðandi hafi ekki verið lokið við að reisa kranann fyrr en 23. janúar. Þessar tafir séu alfarið á ábyrgð gagnstefnanda og hafi tafið verkið um þrjár vikur.

Loks hafi hafi margvíslegar breytingar á húsinu, sem gagnstefnandi fór fram á eftir að hafist var handa við að slá upp veggjum, leitt til þess að verkið dróst um að minnsta kosti þrjár til fjórar vikur til viðbótar. Vísar aðalstefnandi til stefnu í aðalsök hvað varðar umfang og fjölda þeirra aukaverka sem þessi málsástæða er byggð á.

Aðalstefnandi byggir á því að gagnstefnandi hafi lýst því yfir á fundi þann 17. apríl 2013 að hann hygðist ekki beita tafabótaákvæðinu enda hafi hann þá ekki enn verið búinn að panta glugga og hurðir, sem með réttu hefðu fyrir löngu átt að vera komnar á verkstað. Með bréfi lögmanns aðalstefnanda til gagnstefnanda, dags. 5. maí 2013, rökstuddi hann kröfu um 20-25 vikna framlengingu á verktíma. Gagnstefnandi hafi ekki svarað erindinu fyrr en með bréfi dags. 2. júlí sama ár. Hafi aðalstefnandi, í ljósi þess að engin svör hafi borist í langan tíma, mátt gera ráð fyrir því að gagnstefnandi hafi með þegjandi samkomulagi fallist á beiðni hans um framlengdan verktíma. Gagnstefnandi hafi því glatað hugsanlegum rétt til tafabóta vegna tómlætis síns.

Þá byggir aðalstefnandi á því að svo verulegur dráttur hafi orðið á afhendingu byggingarefnis af hálfu gagnstefnanda, að útilokað hafi verið fyrir sig að ljúka verkinu á réttum tíma, hvort sem reiknað væri með framlengingu verktímans um 20-25 vikur eða ekki. Þegar slitnað hafi upp úr samningssambandi aðila þann 6. september 2013, hafi gagnstefnandi enn ekki verið búinn að panta glugga og hurðir frá erlendum framleiðanda og þetta byggingarefni hafi ekki komið verkstað fyrr en um áramótin 2013-2014. Þessar óútskýrðu og verulegu tafir á afhendingu byggingarefnis, geri það einar og sér að verkum að verktíminn hafi hlotið að taka verulegum breytingum. Útilokað sé að gagnstefnandi geti beitt tafabótaákvæði í verksamningi, þegar hann sjálfur hafi dregið það í heilt ár að koma með byggingarefni í allan 6. verkþátt en allt byggingarefni hafi átt að vera komið á staðinn í ársbyrjun 2013. Samkvæmt upphaflegu verkskipulagi hafi átt að ljúka uppsetningu glugga og hurða áður en gengið yrði frá þaki, þ.e. 8. verkþætti. Samkvæmt þessu skipulagi hafi aðrir verkþættir dregist vegna tafa gagnstefnanda sjálfs á því að afhenda byggingarefni. Auk þess hafi afhending þakefnis dregist sem og afhending teikninga af umdeildum skorsteinum og í raun ekki verið komið á verkstað þegar samningi aðila hafi verið rift þann 6. september 2013.

Enn fremur byggir aðalstefnandi á því að verulegur dráttur gagnstefnanda á greiðslu verklaunareikninga hafi valdið því að honum hafi verið rétt og heimilt að stöðva framkvæmdir. Riftun hans á verksamning þann 6. september 2013 hafi verið óhjákvæmileg þar sem gagnstefnandi greiddi ekki reikninga og afhenti ekki byggingarefni og mikill ágreiningur hafi verið á milli aðila um verkframkvæmdir. Hafi hann tilkynnt gagnstefnanda um riftunina á fundi á ofangreindum degi og ítrekað hana með bréfi frá lögmanni sínum þann 26. s.m.

Allt framangreint veitti aðalstefnanda rétt til verulegrar framlengingar á verktímanum samkvæmt almennum reglum verktakaréttar, sbr. m.a. greinar 3.6.4 og 5.2.2 í ÍST-30:2012. Verktíminn, þannig framlengdur, hafi hvergi nærri verið liðinn þegar samningi aðila var rift í byrjun september 2013. Beri því að hafna kröfu gagnstefnanda um tafabætur með öllu.

Aðalstefnandi mótmælir sérstaklega dráttarvaxtakröfu gagnstefnanda. Dráttarvaxtakrafa gagnstefnanda miðist við þingfestingardag gagnsakar en engin gögn hafi þó verið lögð fram af hálfu gagnstefnanda er styðja á trúverðugan hátt við kröfufjárhæðir í gagnsök. Því beri að hafna dráttarvaxtakröfunni. Þá mótmælir hann kröfu um greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Gagnstefnandi sé í virðisaukaskattskyldum rekstri og lögmaður hans hljóti því að beina kröfu um greiðslu virðisaukaskatts af þóknun til gagnstefnanda sjálfs, ekki gagnaðila í dómsmáli.

VII.

Gagnstefndi G-kk-nf G-kk-nf byggir sýknukröfu sína á því að gagnstefnandi hafi ekki sýn fram á og sannað að hann hafi gerst sekur um bótaskylda vanrækslu í starfi sínu sem byggingarstjóri. Tilvísanir gagnstefnanda til laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, eigi ekki við í málinu enda sé gagnstefnandi ekki neytandi í skilningi laganna. Um ábyrgð sína fari eftir samningi aðila frá 16. ágúst 2012, mannvirkjalögum, nr. 160/2010, og gildandi byggingarreglugerð. Reglugerð nr. 441/1998 eigi við að því er varðar efnisákvæði 6.-16. kafla reglugerðar nr. 112/2012, sbr. 1. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í þeirri reglugerð. Gagnstefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrði bótaábyrgðar séu fyrir hendi en hann hafi hvorki sýnt fram á tjón né orsakatengsl við ætlað gáleysi byggingarstjóra. Gagnstefndi beri ekki ábyrgð á faglegri framkvæmd verkþátta á ábyrgð einstakra iðnmeistara svo sem komi fram í 7. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2012 nema að verulegir ágallar á mannvirki komi í ljós sem rekja megi til stórfelldrar vanrækslu einstakra iðnmeistara og gallarnir hafi verið slíkir að þeir hafi ekki getað dulist byggingarstjóra, sbr. 5. mgr. 29. gr. sömu lagi. Gagnstefndi byggir á því að þessi skilyrði séu ekki fyrir hendi. Með gagnályktun frá ákvæðinu megi ráða að óveruleg frávik í byggingarframkvæmd, svo sem þau sem geta komið upp í steypuvinnu með mótum, baki byggingarstjóra ekki skaðabótaábyrgð.

Um einstaka kröfuliði í gagnstefnu vísar gagnstefndi til málsástæðna aðalstefnanda og meðstefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og gerir þær að sínum.

Þá er á því byggt að kröfur gagnstefnanda séu verulega vanreifaðar og sönnunarfærslan haldin veigamiklum annmörkum. Verði kröfum gagnstefnanda ekki vísað frá dómi, eigi þetta að leiða til sýknu eða í öllu falli verulegrar lækkunar krafna hans. Þá sé dráttarvaxtakröfunni sérstaklega mótmælt og þess krafist að henni verði hafnað eða hún lækkuð verulega. Vísar gagnstefndi um þetta til sjónarmiða sem fram koma í umfjöllun um málsástæður aðalstefnanda og 9. gr. laga nr. 38/2001.

VIII.

Sýknukrafa gagnstefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf., byggir á því að ósannað sé að meðstefndi G-kk-nf G-kk-nf hafi bakað sér skaðabótaábyrgð, sem sé forsenda þess að krafan á hendur sér nái fram að ganga. Vísar gangstefndi til sömu sjónarmiða um skort á skilyrðum fyrir því að byggingarstjóri baki sér skaðabótaábyrgð og rakin eru í umfjöllun um málsástæður meðstefnda G-kk-ef G-kk-ef.

IX.

Forsendur og niðurstaða

A

Í aðalsök krefst aðalstefnandi greiðslu tveggja reikninga vegna vinnu við 4. og 7. verkþáttar skv. 9. gr. verksamnings aðila.

Fyrri reikningurinn, sem er framvindureikningur nr. 157 að fjárhæð 3.462.500 krónur, er vegna 4. verkliðar sem samkvæmt samningi aðila felur í sér uppsteypu 3. hæðar, plötu/þaks og þakkants. Reikningurinn er dagsettur 30. júlí 2013 og er ranglega sagður vera vegna 5. verkþáttar en ekki er ágreiningur um að hann sé vegna 4. verkþáttar.

Ekki er ágreiningur um að reikningurinn sé ógreiddur en gagnstefnandi byggir á því að reikningurinn hafi ekki verið gjaldfallinn þegar honum hafi borist hann þann 2. ágúst 2013, þar sem ólokið hafi verið við að reisa skorsteina sem hafi verið hluti þessa verkþáttar. Vísar hann í því sambandi til 5. gr. samnings aðila þar sem kemur fram að reikningar skuli greiddir að loknum hverjum verkþætti. Gagnstefnandi krefst þess að reikningurinn verði lækkaður um 150.000 krónur vegna þessa verkliðar og hefur lagt fram reikning sem hann kveður vera fyrir vinnu þriðja aðila við að ljúka þessum hluta verksins. Aðalstefnandi byggir á því að umræddir skorsteinar hafi ekki verið hluti af umsömdu verkefni þar sem teikningar hússins hafi ekki gert ráð fyrir þeim.

Í 2. gr. samnings aðila segir að teikning hönnuðar ásamt hlutateikningum séu hluti samningsins og þær sé að finna í viðauka I við samninginn. Jafnframt segir að í viðauka II sé teikning verkfræðings, burðarvirkisteikningar og aðrar verkteikningar. Framangreind fylgiskjöl hafa ekki verið lögð fram í dómi. Sú teikning sem gagnstefnandi byggir á að sýni skorstein er sérteikning af þakhallaplani, merkt S-12. Teikningin var upphaflega gefin út 15. ágúst 2012 en sú útgáfa sem lögð var fyrir dóminn var gefin út 25. júní 2013 og breytingar skráðar þann dag, 22. október 2012 og 22. apríl 2013. Á teikningunni má sjá tvo kassa með hring inni í sem gagnstefnandi kveður sýna umrædda skorsteina. Í umfjöllun matsmanns um þennan lið segir að á þessari teikningu komi ekki fram að um skorsteina sé að ræða eða hvernig þeir skuli þá gerðir. Þá liggur fyrir að ekki voru gerðar frekari verklýsingar eða magnskrá sem veita vísbendingar um að byggingin hafi átt að vera með skorsteinum. Þá verður af þessari teikningu, með hliðsjón af því sem rakið er um útgáfutíma hennar og breytingasögu, engu slegið föstu um það hvort umræddur hluti af teikningunni hafi verið teiknaður í upphafi eða bætt við síðar, en í skýrslu fyrir dómi bar J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, aðalhönnuður hússins, að honum hafi verið bætt inn á síðari stigum. Með hliðsjón af framansögðu er ósannað að bygging skorsteina hafi verið hluti af verksamningi aðila. Gagnstefnandi hefur ekki fært fram aðrar málsástæður fyrir greiðsludrætti á þessum reikningi. Verður því krafa aðalstefnanda um greiðslu hans tekin til greina, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 13. ágúst 2013, sem er gjalddagi kröfunnar skv. 1. mgr. 5. gr. verksamnings aðila.

Síðari framvindureikningurinn sem aðalstefnandi krefst greiðslu á er reikningur nr. 161, dagsettur 1. ágúst 2013 vegna 7. verkþáttar. Samkvæmt samningi aðila fólst sá verkþáttur í uppsteypi á sorpgeymslum, tröppum og stoðveggjum á 1. hæð. Upphaflegur reikningur er að fjárhæð 3.462.500 krónur en við upphaf aðalmeðferðar lækkaði aðalstefnandi kröfu sína um 29.000 króna, eða í 3.433.500 krónur.

Óumdeilt er að reikningur þessi er ógreiddur en gagnstefnandi byggir á því að reikningurinn hafi ekki verið gjaldfallinn þegar honum barst hann þann 7. ágúst 2013 þar sem ekki hafi verið lokið við gerð sorpgeymslunnar. Í greinargerð í aðalsök krefst hann þess að krafan verði lækkuð um 1.450.000 vegna þessa liðar og kveður það vera áætlaðan kostnað við að ljúka verkþættinum, en eftir að matsgerð dómkvadds matmanns lá fyrir, lækkaði hann kröfuna í 179.000 krónur.

Í matsgerð dómkvadds matsmanns er fjallað um sorpgeymsluna. Óskað var mats matsmanns á því hver væri eðlilegur kostnaður við að steypu upp sorpgeymslur af því tagi sem um var samið á grundvelli samþykktra teikninga með viðurkenndum aðferðum á forsvaranlegan hátt. Í niðurstöðu matsgerðar er vísað til þess að á teikningu, merktri S-04, séu sýnd sorpgerði við suðvesturenda bílskúra. Gerir matsmaður grein fyrir tveimur mögulegum leiðum til að ljúka við þennan verkþátt, sem virðist vera óumdeilt að ekki sé lokið við. Annar vegar telur matsmaður það kosti kosti 179.000, miðað við að sorpgerðin verði steypt á staðnum, eða 29.000 miðað við að sett verði upp forsteypt sorpgerði. Hefur aðalstefnandi lækkað kröfu sína sem nemur kostnaði við uppsetningu gerða úr forsteyptum einingum.

Í umfjöllun matsmanns kemur fram að af teikningum verði ekki ráðið hvernig sorpgerðin skyldu vera. Á grundvelli orðalags í samningi aðila, þar sem fjallað er um „uppsteypu“ á sorpgeymslu, verður að leggja til grundvallar að aðalstefnanda hafi borið að steypa sorpgerðin en ekki notast við forsteyptar einingar sem gagnstefnandi legði til. Verður krafa gagnstefnanda um lækkun reikningsins sem nemur kostnaði við að steypa sorpgeymsluna á staðnum tekin til greina en endanleg krafa hans tekur mið af niðurstöðu dómkvadds matsmanns. Er því fallist á kröfu aðalstefnanda um greiðslu framvindureiknings nr. 161 að frádregnum 179.000 krónum, eða 3.283.500 krónur. Samkvæmt framansögðu stóðu engin rök til þess að gagnstefnandi héldi eftir greiðslu alls reikningsins vegna ágreinings um einn verkhluta, sem nemur einungis litlum hluta heildarverksins í þessum verkhluta. Verður því tekin til greina krafa aðalstefnanda um greiðslu dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. ágúst 2013 frá gjalddaga kröfunnar, sem var 15. ágúst 2013 sbr. 1. mgr. 5. gr. samnings aðila.

Þá hefur aðalstefnandi undir rekstri málsins fallist á lækkun reikninga sinna um 29.000 kr. vegna þess að ólokið sé frágangi á gólfplötu í tæknirými, en sá verkliður var hluti af verkþætti 8 sem þegar hefur verið greitt fyrir. Auk þessa hefur hann fallist á að greiða gagnstefnanda bætur vegna tiltekinna galla á steypuvinnu, samtals að fjárhæð 73.000 krónur og 60.000 krónur vegna lagfæringa á gólfplötu í hjóla- og vagngeymslu. Er nánar fjallað um þessa liði í kaflanum um gagnkröfur gagnstefnanda.

B

Auk greiðslu framangreindra framvindureikninga krefur aðalstefnandi gagnstefnanda um 2.198.200 krónur vegna viðbótar- og aukaverka sem hann kveður unnin á tímabilinu 23. janúar til 22. maí 2013, samtals 379 klukkustundir.

Samkvæmt 8. gr. verksamnings aðila er gert ráð fyrir því að verktaki vinni þau viðbótar- og aukaverk sem verkkaupi óski eftir, hafi hann tök á því vegna annarra verkefna og skyldi greiða fyrir slík verk sérstaklega. Þá segir í greininni að allar yfirlýsingar um breytingar skuli vera skriflega, svo og kröfugerð og samningar. Þá er í 7. gr. samningsins kveðið á um að biðja skuli skriflega um breytingar á verkinu. Í 2. gr. samningsins er tekið fram að staðallinn ÍST 30:2012 sé hluti af samningi aðila en í kafla 3.6 eru ákvæði um breytingar á verki þar sem m.a. kemur fram að samskipti um breytingar og aukaverk skuli vera skrifleg. Þá segir m.a. í grein 3.6.4 að aðilar skuli án ástæðulauss dráttar semja um þá hækkun eða lækkun samningsfjárhæðar sem leiði af kröfum verkkaupa.

Af gögnum málsins og aðilaskýrslum fyrir dómi verður ráðið að hvorugur samningsaðila fór að framangreindum ákvæðum verksamnings og áðurnefnds staðals. Því liggja engin sönnunargögn fyrir um fjölda beiðna gagnstefnanda um viðbótar- eða aukaverk og aðilar virðast ekki hafa samið um greiðslu fyrir slík verk. Verður aðalstefnandi því að bera hallann af skorti á sönnun fyrir því að umkrafin verk hafi verið unnin að beiðni gagnstefnanda og hafi verið viðbótar- eða aukaverk en ekki hluti af upphaflegum verksamningi aðila. Gagnstefnandi kveðst hafa óskað eftir þremur viðbótarverkum á verktíma: breytingum á skyggni yfir bílskúrsgafl að vestanverðu, skyggni yfir tæknirými og skyggni yfir anddyri á 2. hæð. Kveður hann að samþykktar teikningar hafi í öllum tilvikum legið fyrir varðandi þessar breytingar. Gegn eindregnum mótmælum gagnstefnanda er ósannað að hann hafi óskað eftir frekari viðbótarverkum.

Gagnstefnandi mótmælir fjárhæð kröfu aðalstefnanda vegna framangreindra viðbótarverka. Dómkvaddur matsmaður var fenginn til að meta umfang verksins og er niðurstaða hans sú að hæfilegur kostnaður af þessum þremur verkliðum sé samtals 185.000 krónur. Í matsgerð er nánar gerð grein fyrir því að breytingar á skyggni yfir anddyri á 2. hæð hafi haft sparnað í för með sér fyrir verktakann og tillit til þessa er tekið í niðurstöðu. Að mati dómsins hefur aðalstefnandi ekki hnekkt sönnunargildi matsgerðar um kostnað og eftir atvikum sparnað af þessum breytingum og er því hafnað kröfu hans um greiðslu umfram það sem matsmaður metur hæfilegan verkkostnað.

Samkvæmt framansögðu er fallist á kröfu aðalstefnanda vegna viðbótarverka að fjárhæð 185.000 krónur en kröfu hans í þessum lið að öðru leyti hafnað. Ekki liggur fyrir hvort eða hvenær aðalstefnandi gerði gagnstefnanda reikning vegna viðbótarverka. Gegn mótmælum gagnstefnanda er ósannað að það hafi verið gert fyrr en með stefnu í aðalsök. Er því hafnað dráttarvöxtum frá fyrri tíma en stefnubirtingardegi, 10. mars 2014, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

C

Loks krefst aðalstefnandi 11.570.022 króna vegna magnaukningar samningsverksins. Byggir hann kröfu sína á því að upphaflegt tilboð hans hafi byggst á einingarverði og til grundvallar heildarfjárhæð verksins hafi verið lagðir magnútreikningar frá gagnstefnanda. Þeir útreikningar hafi verið rangir og komið hafi í ljós að kostnaður við uppsteypuhluta verksins, sem miðað við magnútreikninga gagnstefnanda hafi kostað 20.776.000, hafi með hliðsjón af óbreyttu einingarverði og raunverulegu byggingarmagni, numið 32.435.022 krónum. Krefst aðalstefnandi greiðslu sem nemur mismun þessara fjárhæða og vísar í því efni til ákvæða 7. og 8. gr. í verksamningi aðila og greina 5.1.3, 5.1.13 og 15.1.15 í ÍST 30 staðlinum. Gagnstefnandi mótmælir eindregið að hafa lagt til nokkurn magnútreikning og kveður aðalstefnanda hafa gert fast verðtilboð í verkið án þess að leggja nokkrar magnforsendur til grundvallar samningi aðila.

Af samningi aðila verður ekki ráðið að greiðsla fyrir samningsverðið hafi verið bundið við tiltekna magnútreikninga. Í 4. gr. samnings aðila segir það eitt um verðið að verkkaupi greiði verktaka 27.700.000 krónur með virðisaukaskatti. Í ákvæðinu er nánar greint hvað sé innifalið í samningsverðinu og í 1. gr. er verkið skilgreint nánar svo sem rakið er í atvikalýsingu dómsins.

Jafnvel þótt fallast megi á það með aðalstefnanda að vísbendingar séu í gögnum málsins um að hann hafi við tilboðsgerð sína stuðst við tiltekið einingarverð og magn einstakra verkþátta, felst ekki í því sönnun þess að samið hafi verið um að breytingar á magni leiddu til breytinga á samningsverði. Er því ekki hald í tilvísunum aðalstefnanda til ákvæða til nefndra ákvæða í ÍST 30 staðlinum til stuðnings þessari kröfu sinni. Í þessu efni verður að leggja samning aðila til grundvallar túlkun á samningsskyldum þeirra en í samningnum er ekki vikið að slíkum forsendum né heldur ákvæði um að frávik frá áætluðu magni geti haft áhrif á samningsfjárhæðina. Er því ekki annað í ljós leitt en aðilar hafi samið um fast verð fyrir samningsverkið og verður aðalstefnandi að bera hallann af því ef síðar hefur komið í ljós að forsendur sem hann lagði til grundvallar við tilboðsgerð sína hafi reynst rangar. Verður gagnstefnandi því sýknaður af kröfu aðalstefnanda um greiðslu vegna magnaukningar á samningsverkinu.

D

Í gagnsök hefur gagnstefnandi í fyrsta lagi uppi kröfu um að aðalstefnandi, GG verk ehf., og gagnstefndi, G-kk-nf G-kk-nf byggingarstjóri, greiði honum óskipt 16.153.786 krónur vegna galla á vinnu aðalstefnanda og saknæmrar háttsemi G-kk-ef G-kk-ef byggingarstjóra. Verður fyrst tekin afstaða til sönnunar um einstaka galla og umfangs þeirra en síðar vikið að bótagrundvelli á hendur hvorum aðila um sig.

a. Lofhæð í íbúðum á jarðhæð. Gagnstefnandi byggir á því að lofthæð í íbúðunum tveimur á jarðhæð hússins muni ekki ná 250 cm svo sem gerð sé krafa um í grein 6.7.6 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Ákvæði greinarinnar sé ófrávíkjanlegt og skuli lofthæð mæld frá fullfrágengnu gólfi að fullfrágengnu lofti. Lofthæð íbúðanna án gólfefna sé 251 cm, sem leiði til þess að þegar gengið hafi verið frá gólfefnum verði lofthæðin á bilinu 245,5 cm til 246,5 cm, eftir því hvaða gólfefni verði valið.

Í upphaflegri kröfugerð gagnstefnanda er á því byggt að íbúðirnar standist vegna þessa ekki kröfur byggingarreglugerðar og muni ekki fást samþykktar hjá byggingarfulltrúa. Af því leiði að verðmæti þeirra er minna en ella. Krafa hans í gagnstefnu byggir á mati, sem hann aflaði frá tveimur fasteignasölum, á því hve mikið það rýri verðmæti fasteigna að íbúðirnar fáist ekki samþykktar, en niðurstaða þeirra var sú að markaðsverð íbúðanna væri 15-20% lægra af þessum sökum. Gerði hann kröfu um greiðslu 30.000.000 króna bóta og kveður þá fjárhæð svara til framangreindrar verðmætisrýrnunar.

Eftir að mál þetta var höfðað óskaði gagnstefnandi eftir dómkvaðningu matsmanns til að meta umfang ætlaðra galla á eigninni. Var matsmaður m.a. beðinn að svara því hvort byggt hafi verið í samræmi við teikningar og meta hvort lofthæð sé í samræmi við kröfu laga og reglugerðar, að teknu tilliti til frágangs á gólfi og lofti. Jafnframt er óskað mats á því, ef niðurstaðan er sú að lofthæð sé ónóg, hvort mögulegt sé að bæta úr gallanum og hver kostnaður af því muni vera.

Í ítarlegri niðurstöðu matsgerðar er rakið að gólfplata jarðhæðar hafi verið byggð í samræmi við teikningu. Vísar matsmaður þar bæði til sérteikninga aðalhönnuða og grunnmynda með gólfkótum, og burðarvirkisteikninga. Jafnframt kemur fram í matsgerð að endanleg lofthæð, miðað við fullfrágengið gólf með endanlegum gólfefnum, sé undir þeirri hæð sem áskilin er í byggingarreglugerð. Í niðurstöðu matsmanns kemur jafnframt fram að unnt sé að bæta úr ágallanum með því að fjarlægja gólfplötuna, lækka undirlagið og steypa hana upp að nýju í réttri hæð þannig að lofthæð nái a.m.k. 250 cm eftir að gengið hefur verið að fullu frá gólfi og lofti. Matsmaður telur kostnaðinn við lagfæringuna vera 8.325.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti og þar af sé kostnaður við nýjar gólfhitalagnar og járnagrindur 690.000 krónur

Eftir að matsgerð þessi var lögð fyrir dóminn breytti gagnstefnandi kröfugerð sinni og lækkar þennan lið kröfunnar með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar. Endanleg krafa er að fjárhæð 10.434.198 og segir í bókun með breyttri kröfugerð að fjárhæðin sé í samræmi við niðurstöðu matsgerðar. Byggir endanleg krafa gagnstefnanda því ekki á mati á verðrýrnun fasteignarinnar, vegna þess hún fáist ekki samþykkt af byggingaryfirvöldum vegna lofthæðar, heldur því hver sé áætlaður kostnaður af lagfæringum á þeim ágalla. Við aðalmeðferð málsins mótmæltu lögmenn gagnaðila breyttri kröfugerð gagnstefnanda í þessum lið. Fallast verður á það með gagnstefndu að með þessu hafi gagnstefnandi breytt málsgrundvelli sínum í verulegum atriðum. Í gagnstefnu er ekki vikið að því að krafist sé bóta á grundvelli þess að gera megi við ágallann og virðist gagnstefnandi ganga út frá því í gagnstefnu að það sé ekki hægt að lagfæra gólfhæðina. Varnir gagnaðila í greinargerðum þeirra taka mið af kröfugerð og málsástæðum sem koma fram í gagnstefnu.

Í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 er kveðið á um það hvað skuli koma fram í stefnu. Segir í e-lið 1. mgr. að þar skuli greina svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir málssókn sína á svo og önnur atvik sem þarf að greina svo samhengi málsástæðna verði ljós. Jafnvel þótt gagnstefnanda sé heimilt að lækka kröfugerð sína undir rekstri málsins, er það mat dómsins að hann hafi breytt málsgrundvellinum með þeim hætti að ekki fái staðist framangreindan áskilnað í 80. gr. laga nr. 91/1991. Tilgangur þess að gera kröfu til þess að málatilbúnaður sé lagður með skýrum hætti í stefnu er sá að gera gagnaðila kleift að taka til fullra efnislegra varna í greinargerð. Gagnstefnandi hefur ekki fært fyrir því haldbær rök eða sönnunargögn að honum hafi verið ómögulegt að hafa uppi kröfu á grundvelli þeirrar málsástæðna sem hann að endingu leggur til grundvallar breyttri kröfu, þegar í upphafi málarekstur síns. Úr þessum ágalla á kröfugerð getur gagnstefnandi ekki bætt á síðra stigum og er því óhjákvæmilegt að vísa þessum kröfulið frá dómi. Þá er jafnframt fallist á það með gagnstefndu að krafa gagnstefnanda um bætur vegna hitalagna og járnagrindar í gólfi sé of seint fram komin. Í gagnstefnu er á því byggt að gallar hafi verið á þessum framkvæmdalið þar sem hitalagnir og járnagrind eru sagðar liggja of ofarlega í gólfplötu. Hins vegar er ekki höfð uppi bótakrafa á hendur gagnstefndu vegna þessa í gagnstefnu. Verður þeim hluta kröfuliðarins því vísað frá dómi sem of seint fram komnum, enda mótmælt á þeirri forsendu af gagnstefndu.

Með framangreindum rökstuðningi er kröfum á hendur gagnstefndu vegna þessa kröfuliðar vísað frá dómi.

b. Hæð glugga og útidyrahurða. Í endanlegri kröfugerð krefst gagnstefnandi 873.788 króna bóta vegna galla sem felist í því að hæð eða staðsetning glugga og útidyrahurða séu röng. Í matgert er fjallað um þessa kröfulið í köflum 3-7 og 8.3.

Í fyrsta lagi er fjallað um hæð glugga á jarðhæð (gluggar merktir G1, G3, G5,G6 og G7 í íbúð 0101, og G1, G2, G4, G5, G6 og G7, H1 og H2 í íbúð 0102). Í matsgerð er rakin niðurstaða mælinga matsmanns og hver séu eðlileg frávik frá teikningum. Í umfjöllun matsmanns kemur fram að teikningar hafi ekki gert ráð fyrir fúgum en teikningarnar megi skilja þannig að gert hafi verið ráð fyrir því að gluggastærð skyldi mæld eftir uppsteypu og þá gert ráð fyrir eðlilegu fúgubili. Byggir niðurstaða matsmanns á því að faglegt og eðlilegt hafi verið að steypa hurða- og gluggaop samkvæmt teikningum. Niðurstaða mælinga matsmanns, að teknu tilliti til framangreinds, eru þær að hæð upp að neðri brún glugga sé misjöfn og í sumum tilvikum meiri en eðlilegt geti talist. Segir hann að bæta megi úr því með því að leggja í gluggaop. Þá kemst hann að því að brjóta þurfi úr tveimur hurðaopum og leggja í að nýju. Metur hann hæfilegan kostnað af þessum lagfæringum vera samtals 191.000 krónur.

Í öðru lagi er í matsgerð fjallað um kröfu gagnstefnanda um bætur vegna þess að glugginn G5, sem er á jarðhæð á norðurhlið hússins, hafi verið rangt staðsettur og skekkjan hafi numið 17 cm. Aðalstefnandi mótmælir þessu ekki og telur sig hafa bætt úr missmíðinni með fullnægjandi hætti en gagnstefnandi telur úrbæturnar vera ófullnægjandi. Niðurstaða matsmanns er sú að eðlilega hafi verið staðið að því að færa til gluggann og að frágangurinn sé fullnægjandi.

Í þriðja lagi er í matsgerð tekin rökstudd afstaða til staðhæfinga gagnstefnanda um ranga staðsetningu glugga- og hurðaopa á annarri og þriðju hæð hússins. Í umfjöllun matsmanns kemur fram að búið sé að múrhúða inn í gluggaopin og því ekki hægt að staðreyna steypumál en miðað við mæld frávik gætu þau hafa verið innan eðlilegra marka. Ekki sé hægt að staðreyna það nema brjóta niður múr af köntum.

Í fjórða lagi fjallar matsmaður um hvort stærð og staðsetning hurðaopa í hjóla- og vangageymslu sé í samræmi við teikningar. Niðurstaða matsmanns er sú að skekkjur séu meiri en eðlilegt geti talist og metur hann hæfilegan kostnað af úrbótum vera 57.000 krónur.

Loks er í matsgerð komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi að steypa 80 mm kant við hurðaop á jarðhæð. Kostnað af því telur matsmaður vera 50.000 krónur og hefur aðalstefnandi fallist á að lækka kröfu sína sem þessu nemur.

Matsgerðin er ítarlega rökstudd, og studd mælingum matsmanns sjálfs og áætlaður kostnaður er rökstuddur og sundurliðaður. Matsgerð hefur ekki verið hnekkt með öðrum gögnum og verður niðurstaða hennar því lögð til grundvallar úrlausn málsins.

Með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar er því um missmíð á framangreindum glugga- og hurðaopum að ræða og kostnaðurinn við að bæta úr því er samtals 298.000 krónur.

c. Ýmsar steypuskemmdir Gagnstefnandi krefst greiðslu bóta að fjárhæð 284.916 krónur vegna ýmissa steypuskemmda. Matsmaður fjallar um grundvöll þessara krafna í lið 8.1, 8.2, 9.1-9.5 og 9.5. Aðalstefnandi hefur fallist á að lækka kröfu sína um 23.000 krónur, sem svarar til kostnaðar samkvæmt niðurstöðu matsgerðar við að festa rör og dósir á nokkrum stöðum áður en gengið er frá veggjum. Um þetta er fjallað í lið 8.1 í matsgerð. Þá staðfestir matsgerð, í lið 8.2, að skemmdir séu á frárennslispípu í tækjaklefa og í niðurstöðu matsgerðar er kostnaður af lagfæringu talinn vera 29.000 krónur. Hvorki verður ráðið af matsgerð né öðrum gögnum málsins hver sé orsök þessara skemmda. Ósannað er að tjón þetta sé af völdum starfsmanna aðalstefnanda.

Þá er í umfjöllun undir lið 9.1-9.6 fjallað almennt um steypugalla í húsinu. Segir í umfjöllun um steypugalla að þá megi sjá hér og hvar í húsinu og „suma steypugalla þarf að gera við áður en gengið er frá endanlegum yfirborðsfrágangi veggja og lofta en aðra þarf ekki að gera við eða að þá má hylja með þeim frágangi sem yfir kemur svo sem með einangrun og múrhúð á útveggi og af því óveruleg ef nokkur aukavinna. Megnið af óhreinindum í yfirborði má fjarlægja nægilega með venjulegri undirvinnu undir múrfrágang og af því óveruleg ef nokkur aukavinna.“ Niðurstaða matsmanns er sú að enginn kostnaður fylgi úrbótum þeirra liða fyrir utan kostnað af úrbótum vegna liðar 9.6, sem fjallað er um hér fyrir neðan. Niðurstöðu matsgerðar hefur ekki verið hnekkt með yfirmati eða öðrum gögnum og hefur gagnstefnandi því ekki fært sönnur á að hann hafi orðið fyrir neinu tjóni vegna þeirra galla á steypuvinnu, sem fjallað er um í framangreindum liðum í matsgerð.

Samkvæmt ofansögðu hefur aðalstefnandi fallist á að greiða 29.000 krónur vegna krafna sem falla undir þennan lið. Öðrum kröfum gagnstefnanda er hafnað þar sem ekki hefur verið sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni.

d. Stokkar sem vantar eða eru á röngum stöðum. Gagnstefnandi byggir á því að stokka í gólfplötum hafi vantað á ýmsum stöðum og aðrir hafi verið gerðir á röngum stöðum og gerir kröfu um greiðslu 579.249 króna bótagreiðslu vegna þessa (liður 10 í matgerð) auk 29.000 króna bóta vegna tveggja gata í gólfplötu 1. hæðar sem þurfi að fylla (liður 9.6 í matgerð).

Matsmaður kemst að þeirri niðurstöðu að stokkar séu í nokkrum tilvikum rangt staðsettir miðað við þær teikningar sem lagðar eru til grundvallar í matsgerð hans. Þetta megi lagfæra með því að steypa upp í rangt staðsetta stokka og bora út fyrir stokkum á réttum stöðum. Kostnað af því telur matsmaður vera 206.000 krónur.

Gagnstefndu byggja sýknukröfu þessa liðar á því að gagnstefnandi sjálfur hafi mælt fyrir um breytta staðsetningu stokkanna og beri því sjálfur ábyrgð á því hafi hann orðið fyrir tjóni vegna þessa.

Í tölvupósti frá aðalstefnanda til gagnstefnanda þann 8. júlí 2013 er greint frá því að stokkar hafi verið settir niður eftir forskrift gagnstefnanda og óskað er eftir teikningum af þessum breytingum. Í svari gagnstefnanda sama dag segist hann muni fá teikningar samþykktar daginn eftir og koma þeim til aðalstefnanda um leið og þær hafi verið stimplaðar. Þá framsendir hann skeytið frá aðalstefnanda til S-kk-ef H-kk-ef og segir að verið sé að reka á eftir honum vegna þessa. Verður af þessum samskiptum gagnstefnanda ekki annað ráðið en breytingar á staðsetningu stokka hafi verið unnar að beiðni hans sjálfs og að aðalstefnandi hafi óskað eftir breytingum á teikningum vegna þessa. Þótt ekki liggi skýrt fyrir hvaða breytingar á stokkum hann mælti fyrir um eða hvort þær teikningar sem óskað hafi verið eftir hafi borist, verður með hliðsjón af framangreindum samskiptum að telja ósannað að gagnstefnandi eigi sök á því að stokkarnir séu ekki að öllu leyti í samræmi við þær teikningar sem lagðar hafa verið fram í málinu og matsmaður lagði til grundvallar matsgerð sinni.

Samkvæmt framansögðu verður að telja ósannað að gagnstefnandi beri ábyrgð á því að sumir stokkar eru á röngum stöðum miðað við fyrirliggjandi teikningar og því þá jafnframt hafnað að gagnstefndu beri bótaábyrgð á mögulegu tjóni gagnstefnanda vegna þessa.

e. Leki. Gagnstefndi krefst greiðslu 2.419.934 króna bóta vegna þess að húsnæðið leki. Virðist hann byggja þessa kröfu á því að steypa í þakplötu, bæði á íbúðarhúsinu og hluta af bílskúrum hafi verið illa víbruð þannig að myndast hafi svokölluð steypuhreiður í þakplötunni sem valdi þessu. Þá hafi veggjum verið illa slegið upp og vatnslásar brotnir sem einnig orsaki leka. Gagnstefnandi sundurliðar ekki bótakröfu sína nánar í þessum lið að öðru leyti en því að hann vísar til liðar 11 í matsgerð til stuðnings kröfunni. Í lið 11 gerir matsmaður ítarlega grein fyrir niðurstöðu skoðunar matsmanns á öllum þeim stöðum sem gagnstefnandi staðhæfði að læki. Í umfjöllun matsmanns er hvorki að finna stuðning fyrir staðhæfingu gagnstefnanda um orsakir leka né fjárhæð bótakröfu. Hvað varðar leka í þakplötu er í matsgerð greint frá þeirri niðurstöðu matsmanns að þök geti lekið áður en gengið er frá þakefni en samkvæmt teikningum átti að leggja dúk bæði á bílskúrsþök og íbúðarhús. Þá er það niðurstaða matsmanns að steypuskil veggja haldi almennt vatni og þann leka sem orðið hafi vart við megi aðallega rekja til ófullnægjandi frágangs við glugga og hurðir. Fyrir liggur að verkið var unnið eftir að nýr byggingarstjóri tók við því og aðrir verktakar en aðalstefnandi sáu um það. Loks er í matgerð fjallað um leka með fram útitröppum niður á útirými undir þeim. Telur matsmaður eðlilegan frágang þar felast í því að þétta skilin milli trappanna og útveggjar með þéttikvoðu og telur hann kostnaðinn af því vera 150.000 krónur.

Ef frá er talinn leki við útitröppur, hefur gagnstefnandi því ekki leitt líkur að því að hugsanlegur leki stafi af missmíð eða galla á vinnu aðalstefnanda. Af þeim sökum hefur því ekki stofnast nein bótaskylda gagnvart gagnstefndu vegna ætlaðra galla í uppsteypu sem valdi leka. Hvað frágang á skilum milli trappa og útveggja varðar er, með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar, fallist á að vandaður og eðlilegur frágangur felist í því að þétta skilin og kostnaðurinn af því sé 150.000 krónur.

f. Lofthæð í hjóla- og vagnageymslu röng. Aðalstefnandi hefur fallist á að lækka kröfu sína sem nemur kostnaði, samkvæmt niðurstöðu fyrirliggjandi matsgerðar, við að slípa eða brjóta niður gólfplötu í suðvesturhorni í rétta hæð miðað við gólfkóta á teikningu en matsmaður telur kostnað af þessari vinnu vera 60.000 krónur.

Í niðurstöðu matsgerðar kemur fram að á teikningum hafi ekki verið gert ráð fyrir þykkt gólfefna þegar gólf voru kótasett og lofthæð málsett. Ekki er fallist á þá málsástæðu gagnstefnanda að það sé viðurkennd venja að gólf séu steypt 4-5 cm lægri en uppgefinn gólfkóti á teikningum segir til um enda er sú staðhæfing ekki studd haldbærum gögnum eða rökum. Þá er ósönnuð sú málsástæða gagnstefnanda að fasteignin fáist ekki samþykkt, verði endanleg lofthæð í hjóla- og vagnageymslu minni en 2,5 m, eftir að búið er að ganga að fullu frá lofti og gólfi. Gagnstefnandi hefur því ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir frekara tjóni en sem nemur kostnaði við að lagfæra gólfið í suðvesturhorni geymslunnar til samræmis við teikningar.

Svo sem að framan greinir hefur gagnstefnandi fallist á að greiða 60.000 krónur til að lagfæra vinnu sína samkvæmt ofangreindu. Hafnað er frekari bótakröfu gagnstefnanda vegna þessa liðar með vísan til framangreinds rökstuðnings.

g. Þakkantur hjóla- og vagnageymslu í rangri hæð. Í umfjöllun matsmanns um þennan kröfulið kemur fram að niðurstöður mælinga hans sýni að hæð af steyptri þakplötu upp á efri brún þakkants sé ekki í samræmi við samþykktar teikningar og muni þar u.þ.b. 60 mm. Staðhæfingar aðalstefnanda um að orsök þessa sé að finna í ósamræmi í hönnunargögnum fá ekki stoð í niðurstöðu matsgerðar.

Niðurstaða matsmanns er sú að bæta megi úr framangreindri missmíð með því að leggja múr ofan á þakkantinn, sem síðar hverfur undir málmáfellu. Telur matsmaður kostnað af þessum úrbótum nema 120.000 krónum. Staðhæfingar í gagnstefnu um að missmíðin sé meiri en mælingar matsmanns sýna eða að niðurföll á þaki séu rangt staðsett eru ekki studdar frekari gögnum. Gagnstefnandi krefst 448.515 kr. bóta vegna þessa liðar, en krafa um frekari bætur en sem nemur kostnaði af úrbótum samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð, er sömu leiðis órökstudd.

Fallast ber á það að um missmíð sé að ræða í þessum lið og aðalstefnandi hefur ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti að röngum eða ófullnægjandi hönnunargögnum sé um að kenna. Kostnaður við lagfæringu þessa matsliðar er 120.000 krónur samkvæmt matsgerð.

h. Tröppur á röngum stað. Með framlagðri matsgerð hefur verið staðfest að útitröppur við suðurhlið hússins eru ekki í samræmi við teikningar. Í umfjöllun í matsgerð kemur fram að frávikið felist í því að efstu tröppunum í neðra stigaþrepi er hliðrað um eitt framstig til vesturs. Í niðurstöðu matsgerðar segir að bæta megi úr þessu með því að brjóta niður stigahlaupið og vegg við hlið þess og steypa að nýju. Matsmaður telur hæfilegan kostnað af þessari lagfæringu nema 228.000 krónum. Gagnstefandi hefur ekki rökstutt frekari bótakröfu vegna þessa liðar.

Fallast ber á það að um mistök við verkframkvæmd sé að ræða og kostnaður af úrbótum þessa liðar sé í samræmi við niðurstöðu matmanns, eða 228.000 krónur.

Að framan hefur verið fjallað um alla liði í kröfugerð gagnstefnanda vegna ætlaðra galla í byggingu umdeildrar fasteignar. Svo sem fram er komið er meginkröfulið gagnstefnanda varðandi bætur vegna rangrar lofthæðar í íbúðum á jarðhæð vísað frá dómi með röksemdum sem raktar hafa verið. Varðandi kröfur um bætur vegna annarra galla hefur dómurinn fallist á það með gagnstefnanda að nokkrir verkliðir hafi ekki verið unnir í samræmi við samþykktar teikningar eða framkvæmd þeirra ekki verið í samræmi við eðlileg fagleg vinnubrögð. Þá hefur gagnstefnandi fallist á greiðslu tveggja kröfuliða. Nemur kostnaðurinn við úrbætur þeirra liða sem dómurinn hefur fallist á og/eða gagnstefnandi samþykkt, samtals 878.000 krónum (297.000+23.000+150.000+60.000+120.000+228.000). Fjárhæð kröfugerðar gagnstefnanda er í öllum tilvikum mun hærri og munar þar mestu í kröfu um bætur vegna leka. Má fallast á það með gagnstefndu að kröfur gagnstefnanda, eins og þær eru settar fram í gagnstefnu, séu ekki eins ítarlega reifaðar og rökstuddar hvað fjárhæð varðar og efni standa til sbr. g-lið 80. gr. laga nr. 91/1991. Þrátt fyrir það telur dómurinn ekki nægt tilefni til að vísa einstökum kröfuliðum frá dómi, að öðru leyti en því sem þegar hefur verið gert með úrskurði dómsins þann 4. nóvember 2014. Þá er því hafnað að ákvæði laga nr. 42/2000 um þjónustukaup geti átt við um lögskipti aðila en skv. 3. mgr. 1. gr. þeirra laga eiga þau við um kaup neytenda á þjónustu en gagnstefnandi er einkahlutafélag sem stóð að byggingu fjölbýlishúss í atvinnuskyni.

Með samningi þann 16. ágúst 2012 tók aðalstefnandi, GG verk ehf., að sér framkvæmdirnar sem bótakrafa gagnstefnanda lýtur að. Á honum hvíldi sú skylda að vinna verkið í samræmi við viðurkennda verkhætti, samþykkta uppdrætti og verklýsingar, sbr. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 160/2010, um mannvirki. Er því fallist á það með gagnstefnanda að verk aðalstefnanda hafi verið haldið göllum þar sem það var ekki að öllu leyti í samræmi við framangreindan áskilnað ákvæðisins. Verður honum því gert að greiða gagnstefnda bætur sem nemur kostnaði við úrbætur svo sem rakið hefur verið, þ.e. 878.000 krónur og er honum heimilt að skuldajafna þessari kröfu á móti kröfu aðalstefnanda um greiðslu ógreiddra reikninga sem dómurinn hefur fallist á, á sbr. lið A í dómsniðurstöðunni. Frádrátt kröfunnar ber að miða við 25. ágúst 2015, þann dag sem matsgerð dómkvadds matsmanns var lögð fram í dómi, en ekki verður talið að gangstefnandi hafi á fyrra tímamarki lagt viðeigandi grundvöll að umfangi tjóns síns og fjárhæðum.

Gagnstefndi, G-kk-nf G-kk-nf, var byggingarstjóri þegar umdeildar framkvæmdir voru unnar. Á byggingarstjóra hvílir skylda til að hafa virkt eftirlit með því að fylgt sé samþykktum uppdráttum og verklýsingum og að verkið sé að öðru leyti unnið samkvæmt lögum um mannvirki, sbr. 5. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2010. Hins vegar ber hann ekki ábyrgð á faglegri framkvæmd verkþátta sem eru á ábyrgð einstakra iðnmeistara eða hönnuða né því að iðnmeistarar og aðrir sem að verkinu koma uppfylli skyldur sínar samkvæmt verk- eða kaupsamningi, sbr. síðari málslið 7. mgr. 29. gr. sömu laga. Því aðeins kemur til þess að byggingarstjóri verði meðábyrgur á ágöllum byggingarframkvæmda að gallarnir séu verulegir og rekja megi þá til stórfelldrar vanrækslu á verksviði einstakra iðnmeistara eða hönnuða enda hafi ágallarnir ekki átt að dyljast honum við eftirlit, sbr. lokamálslið 5. mgr. 29. gr. laganna. Að mati dómsins eru skilyrði bótaábyrgðar á hendur byggingarstjóra samkvæmt síðastefnda ákvæði laganna ekki fyrir hendi. Þeir ágallar sem dómurinn hefur fallist á að hafi valdið gagnstefnanda tjóni, sem aðalstefnandi skuli bæta, geta í engu tilviki talist verulegir, hvort sem litið er til ágallanna í heild eða einstakra þátta. Ekki er heldur á það fallist að þeir stafi af stórfelldri vanrækslu aðalstefnanda. Þegar af þeirri ástæðu eru skilyrði meðábyrgðar byggingarstjóra ekki fyrir hendi. Verður gagnstefndi, G-kk-nf G-kk-nf, því sýknaður af öllum kröfum gagnstefnanda. Með sömu rökum verður gagnstefndi, Tryggingamiðstöðin hf., sýknaður af kröfum gagnstefnanda en grundvöllur krafna á hendur honum byggja á því að félagið beri bótaábyrgð á grundvelli tryggingar meðstefnda, G-kk-ef G-kk-ef.

E.

Gagnstefnandi krefur aðalstefnanda um greiðslu samtals 498.500 króna vegna ólokinna verkþátta. Svo sem rakið hefur verið er því hafnað að gerð skorsteina hafi verið hluti af verksamningi aðila og verður því kröfu gagnstefnanda um greiðslu 150.000 króna vegna þessa liðar hafnað. Vísast nánar til rökstuðnings þessa liðar sem rakinn er í lið A í niðurstöðu dómsins. Þá hefur dómurinn í sama lið komist að þeirri niðurstöðu að lækka beri reikning aðalstefnanda nr. 161 um 179.000 kr. vegna þess að ólokið er við að steypa sorpgeymslur. Sú krafa hefur því verið tekin til greina að fullu með lækkun reiknings aðalstefnanda.

Þá hefur aðalstefnandi fallist á að greiða 29.000 krónur vegna uppsteypu á botnplötu í tæknirými. Sú fjárhæð svarar til niðurstöðu matsmanns um hæfilegan kostnað við þennan verklið. Frekari kröfu gagnstefnanda vegna þessa liðar er hafnað enda hafa ekki verið færð fyrir henni fullnægjandi rök eða gögn.

Loks krefst gagnstefnandi greiðslu 130.000 króna sem hann kveður vera kostnað við að setja handrið á bílskúr. Samkvæmt samningi aðila var frágangur á handriði við bílskúr hluti af 5. verkþætti verksins. Gagnstefnandi hefur greitt reikning vegna þessa verkhluta. Af gögnum málsins verður ekki ráðið hvenær greiðslan var innt af hendi né heldur hvort gagnstefnandi hafi gert athugasemdir um að einhverjum hluta verksins væri ólokið. Þá verður ekki af gögnum málsins ráðið hvernig upphafleg hönnunargögn litu út hvað varðar frágang á handriðinu, en svo sem áður hefur komið fram hefur gagnstefnandi ekki lagt fram viðauka I og II með verksamningi aðila, sem sagðir eru vera teikningar af húsinu. Í matsgerð dómkvadds matsmanns er gerð grein fyrir því að handrið sé teiknað á sérteikningu merktri S-04, en hann geti ekki sannreynt að teikningin sé hluti af framangreindum viðaukum. Gegn mótmælum aðalstefnanda verður því að telja ósannað að upphafleg hönnunargögn hafi mælt fyrir um uppsetningu handriðs með þeim hætti sem gagnstefnandi krefst nú bóta fyrir og verður kröfu hans þar að lútandi því hafnað.

Samkvæmt öllu framansögðu er krafa gagnstefnanda vegna ólokinna verkþátta tekin til greina að því er varðar gerð sorpgeymslu, sbr. lækkun á kröfu aðalstefnanda í aðalsök og með greiðslu 29.000 króna vegna frágangs gólfplötu í tæknirými. Sá liður kemur til frádráttar kröfum í aðalsök 25. ágúst 2015, eða þegar matsgerð var skilað. Kröfum samkvæmt þessum lið er að öðru leyti hafnað.

F.

Gagnstefnandi krefur aðalstefnanda um 8.010.000 krónur í tafabætur vegna tafa á verkinu. Vísar hann til 9. gr. í verksamningi aðila og greinar 6.2.1 í ÍST 30 staðlinum. Byggir hann kröfuna á því að verkið hafi tafist um 267 daga og greiða beri 30.000 kr. tafabætur fyrir hvern dag. Aðalstefnandi krefst sýknu af þessum kröfulið.

Í 9. gr. verksamnings aðila er svohljóðandi ákvæði um verklok: „Verktaki skuldbindur sig til að ljúka verkinu eigi síðar en 1. mars 2013. Miðað er við að uppgreftri hússins verði lokið 20. ágúst 2012. Ef seinkun verður á uppgreftri, þá mun lok hvers verkþáttar, eins og þeir eru tilgreinir hér að neðan , seinka í samræmi við þá seinkun.“ Síðan er því lýst hvernig verkinu er skipt í 8 verkþætti og tilgreind verklok vegna hvers verkþáttar. Í lokamálslið ákvæðisins er svohljóðandi ákvæði um dagsektir: „Dragist verklok fram yfir tilsettan tíma, af ástæðum sem varða verktakann er verkkaupa heimilt að krefjast dagsekta sem nema kr. 30.000 fyrir hvern almanaksdag sem verkið dregst umfram umsamin verklok.“

Aðalstefnandi byggir í fyrsta lagi á því að víkja beri framangreindu samningsákvæði til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Á þessa málsástæðu er ekki fallist. Við mat á því hvort beita beri 1. mgr. 36. gr. laganna og ógilda samningsákvæði ber að líta til sjónarmiða sem rakin eru í 2. mgr. sömu greinar, þ.e. efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerða og atvika sem síðar koma til. Að mati dómsins hefur aðalstefnandi ekki fært fyrir því haldbær rök að efni samnings, staða samningsaðila eða atvik við samningsgerðina hafi verið með þeim hætti að til álita komi að ógilda samningsákvæði um tafabætur. Þá geta atvik sem síðar komu til ekki heldur leitt til þess að ógilda beri ákvæðið eða að líta beri svo á að forsendur þess hafi brostið, en eftir atvikum kunna atvik sem síðar komu til að leiða til þess að taka beri kröfu aðalstefnanda um að verklokatími færist aftur, til greina, svo sem nánar verður nú rakið.

Samkvæmt orðalagi 9. gr. samnings aðila er ljóst að forsendur tafabóta eru þær að tafir hafi orðið á verkinu af ástæðum sem varða verktakann. Aðalstefnandi byggir á því að tafir sem urðu á verkinu séu af ástæðum sem varði verkkaupann, þ.e. gagnstefnanda.

Óumdeilt er að uppgröftur hússins dróst af ástæðum sem ekki varða verktakann. Gagnstefnandi staðhæfir að uppgreftri hafi verið lokið 5. október 2012. Fyrir liggur að framkvæmdir hófust ekki fyrr en 22. október og byggir aðalstefnandi á því að fyrr hafi ekki verið unnt að hefja framkvæmdir. Engin gögn liggja fyrir í málinu sem staðfesta hvenær unnt var í fyrsta lagi að hefja framkvæmdir. Verður gagnstefnandi að bera hallann af skorti á sönnun um að unnt hafi verið að hefja framkvæmdir fyrr en raun varð á. Í samræmi við 9. gr. verksamnings aðila færast umsamin verklok því aftur um 63 daga, eða til 4. maí 2013 en ekki 15. apríl eins og gagnstefnandi byggir kröfu sína á. Þá verður að telja eðlilegt og sanngjarnt, með hliðsjón af því hve drátturinn varð langur, að aðalstefnandi hafi þurft nokkurn tíma til að endurskipuleggja starfsemi sína og gera ráðstafanir vegna mannafla í verkið. Af þessum sökum er fallist á að hann eigi rétt á því að tekið sé tillit til þessa við mat á réttum verklokatíma. Hins vegar verður að telja ósannaðar staðhæfingar aðalstefnanda um að veðurfar og ástand jarðvegsins hafi tafið verkið. Í d-lið greinar 5.2.2 í ÍST 30 er kveðið á um það að verktaki kunni að eiga rétt til framlengds verktíma ef tíð er sérlega óhagstæð miðað við stað og árstíma og raskar framkvæmdum verulega frá verkáætlun enda sé sýnt fram á að ekki hafi verið komist hjá töf af þessum orsökum með breyttri verkáætlun. Að mati dómsins hefur aðalstefnandi ekki lagt fram haldbær rök eða gögn um að svo hátti til sem að framan er rakið.

Aðalstefnandi byggir á því að í upphafi hafi verið gert ráð fyrir því að húsið skyldi byggt á malarpúða en þegar til átti að taka hafi það verið reist á klöpp. Gagnstefnandi andmælir ekki þessari staðhæfingu. Aðalstefnandi byggir á því að þetta hafi valdið töfum á verkinu þar sem bíða þurfti eftir samþykki breyttra teikninga, sem hafi borist 16. október, og grunda klöppina, auk þess sem bygging sökkla á klöpp sé töluvert tafsamari en á malarpúða. Þetta er ekki meðal atriða sem aðalstefnandi bar fyrir sig þegar hann óskaði eftir framlengdum verktíma í bréfi þáverandi lögmanns síns til gagnstefnanda þann 5. maí 2013. Þá hefur hann heldur ekki lagt fram gögn sem styðja staðhæfingar um seinkun verksins sökum þessa breytta verklags umfram það sem hefur þegar verið fallist með því að leggja til grundvallar að verk hans hafi ekki geta hafist fyrr en 22. október. Samkvæmt hans eigin staðhæfingu lá þá þegar fyrir samþykki fyrir nauðsynlegum breytingum á teikningum. Verður því að telja að ósannað sé að þessar breytingar hafi valdið töfum á verkinu eftir að það hófst.

Þá byggir aðalstefnandi sýknukröfu sína á því að verkið hafi tafist vegna þess að tafir hafi orðið á því að gagnstefnandi hafi óskað eftir margháttuðum breytingum á verkinu og staðið hafi á því að hann legði fram hönnunargögn vegna þeirra breytinga. Áður hefur verið fjallað um ágreining aðila um viðbótarverk og breytingar á verkinu og verulegum hluta af kröfum aðalstefnanda í þeim lið hafnað. Þær breytingar sem sannað er að gagnstefnandi hafi óskað eftir og verið unnar eru ekki umfangsmiklar og geta út af fyrir sig ekki réttlætt teljandi tafir á verkinu. Þá er ekki að sjá að aðalstefnandi hafi áskilið sér rétt til lengri verktíma vegna þeirra með þeim hætti sem áskilið er í grein 5.2.3 í ÍST 30 en þar segir að verktaki skuli tafarlaust senda verkkaupa rökstudda tilkynningu telji hann sig eiga rétt á framlengingu á verktíma. Á hinn bóginn verður, af gögnum málsins og framburði aðila fyrir dómi, ráðið að gagnstefnandi óskaði ekki skriflega eftir breytingum á verkinu svo sem honum bar skv. 7. gr. samnings aðila og grein 3.6.1 í ÍST 30. Af framlögðum tölvuskeytum má ráða, og er það í samræmi við skýrslu aðila fyrir dómi, að beiðnir um breytingu voru settar fram munnlega á verkstað. Þá má jafnframt ráða af tölvuskeytum milli aðila að aðalstefnandi óskar ítrekað eftir samþykktum teikningum að umræddum breytingum. Með hliðsjón af því hvernig samskipti aðila var í reynd háttað varðandi breytingar á hönnun hússins verður við það að miða að framlagning samþykktra teikninga jafngildi beiðni um breytingu, enda ekki hægt að gera ráð fyrir því að aðalstefnandi lyki neinum verkþætti án þess að slíkar teikningar lægju fyrir. Þrátt fyrir staðhæfingar gangstefnanda um annað, telst sannað með tölvuskeytum hans sjálfs til aðalstefnanda að á þessu hafi að einhverju leyti orðið misbrestur. Þannig segir í tölvuskeyti forsvarsmanns gagnstefnanda til aðalstefnanda þann 30. apríl að breytingateikninga sé að vænta fyrir fimmtudaginn 2. maí og hann muni gera það sem hann geti til að það gangi eftir, en í skeyti aðalstefnanda degi fyrr er upplýst að þær teikningar þurfi að berast fyrir 2. maí til að fyrirhuguð uppsteypa á þakplötu bílskúrs geti farið fram þann dag. Þá er í tölvuskeyti gagnstefnanda þann 8. júlí, boðað að teikningar af tilteknum atriðum verði samþykktar daginn eftir og hann muni koma þeim til aðalstefnanda um leið og þær liggi fyrir. Í tölvuskeyti 23. júní óskar gagnstefnandi eftir samþykktum teikningum af breytingum á skyggni yfir svölum. Gagnstefnandi segir að þær liggi þegar fyrir en staðfestir að málsetningar af gluggum í þakplötu vanti og í skeyti daginn eftir segir hann að þær verði tilbúnar samdægurs og verði senda þeim þá þegar. Framangreind samskipti fóru fram um og eftir að verktíma átti að ljúka samkvæmt samningi aðila, að teknu tilliti til tafa vegna uppgraftrar. Að mati dómsins verður af þeim ekki dregin önnur ályktun en sú að gagnstefnandi hafi átt nokkra sök á töfum á verkinu þar sem því má slá föstu að í maí og júní 2013 lágu enn ekki fyrir samþykktar teikningar af breytingum sem hann sjálfur hafði óskað eftir munnlega. Þá er ekki að sjá að hann hafi orðið við beiðni aðalstefnanda, sem hann setti fram í tölvuskeyti 18. apríl s.á. um að beiðni um breytingar verði gerðar skriflega. Að mati dómsins leiðir þessi þáttur í samskiptasögu aðila til þess að ekki er unnt að fallast á kröfu um tafabætur frá tíma áður en samþykktar teikningar af breytingum sannanlega lágu fyrir. Að minnsta kosti er ekki hægt að fallast á kröfuna fyrir þann tíma sem gagnstefnandi sjálfur staðfestir í tölvupóstum að hann hafi ekki enn aflað þeirra teikninga, en síðasta skeyti með því efni er dagsett 23. júní 2013 og varðar breytingar á skyggni yfir anddyri.

Aðalstefnandi heldur því einnig fram að tafir á verkinu stafi af því að gagnstefnandi hafi ekki afhent byggingarefni á réttum tíma en ekki er um það deilt að samkvæmt samningi aðila var í höndum verkkaupa að leggja til byggingarefni. Vísar hann einkum til þess að gluggar hafi ekki borist á byggingarstað á meðan hann vann við verkið. Samkvæmt samningi aðila átti að ljúka ísetningu glugga og hurða fyrir 1. febrúar 2013. Að teknu tilliti til tafa í upphafi verksins færðust verklok þessa þáttar til 4. apríl. Fyrir liggur að g-kk-nf lauk aldrei við þennan verkþátt og byggir hann á því að honum hafi verið það ómögulegt þar sem gluggarnir hafi ekki komið á verkstað áður en verksamningi aðila var rift, en ágreiningur er um það hvor aðili hafi rift verksamningi og þá hvenær hún fór fram.

Í skýrslu fyrir dómi bar E-kk-nf Ó-kk-nf, forsvarsmaður gagnstefnanda, að hann hefði sjálfur pantað gluggana frá erlendum framleiðanda þeirra. Hann kvaðst ekki muna hvenær hann pantaði þá eða hvenær þeir komu á verkstað. Í gögnum málsins er ekki að finna vísbendingar um þessar tímasetningar en fyrir liggur að þeir eru nú komnir í húsið og það verk var unnið af þriðja aðila. Ekki liggja fyrir upplýsingar um það hver setti gluggana í húsið eða hvenær það var gert. Telja verður að það standi gagnstefnanda nær en aðalstefnanda að sanna staðhæfingar um að afhending glugga hafi ekki tafið verkið og verður hann því að bera hallann af því að þetta atriði er ósannað.

Svo sem að framan greinir þá verður af gögnum málsins ekki ráðið að aðalstefnandi hafi með formlegum hætti tilkynnt gagnstefnanda um að hann teldi sig eiga rétt á framlengdum verktíma fyrr en með bréfi þáverandi lögmanns hans til gagnstefnanda þann 5. maí 2013, daginn eftir að verktíma átti að ljúka samkvæmt samningi, sbr. niðurstöðu dómsins um það atriði að framan. Jafnvel þótt telja verði að þessi tilkynning hafi ekki verið sett fram svo fljótt sem vera skyldi, en í ákvæði 5.2.4. í ÍST 30 segir að slík tilkynning skuli sett fram tafarlaust, það er um leið og þau atvik urðu sem aðalstefnandi telur veita honum heimild til seinkunar á verklokum, verður engu að síður að miða við að aðalstefnandi hafi uppfyllt samningsbundna tilkynningarskyldu sína með þessu bréfi. Í bréfinu er því borið við að tafir hafi orðið á verkinu þar sem það hafi tekið óeðlilega langan tíma að fylla í sökkla og ljúka lagnavinnu. Þessir verkþættir voru unnir eftir og samhliða uppsteypu sökkla og hefur því ekki verið mótmælt af hálfu gagnstefnanda að þeim þurfti að ljúka áður en hægt var steypa botnplötu, reisa krana og hefja uppsteypu á veggjum. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að samkvæmt samningi aðila skyldi aðalstefnandi ljúka við að steypa upp 1. hæð og gólfplötu 2. hæðar ásamt tæknirými fjórum vikum eftir að lokið væri við uppsteypu sökkla og botnplötu. Einhverjar tafir annarra verktaka hafa því óhjákvæmilega haft áhrif á verkáætlun samkvæmt samningi aðila. Aðalstefnandi byggir m.a. á því að það hafi tafist um þrjár vikur að reisa krana til að unnt væri að hefja uppsteypu veggja vegna þess að lagnavinna hafi dregist. Fær sú staðhæfing stoð í framburði Á-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef húsasmiðs, fyrrum starfsmanns aðalstefnanda, sem vann við smíði hússins á umræddum tíma. Gagnstefnandi hefur ekki rökstutt nánar eða lagt fram gögn sem sýni framvindu verka annarra verktaka, sem samkvæmt framansögðu þurfti að ljúka við áður en aðalstefnandi gat hafið 2. verkþátt samkvæmt samningnum. Þá er í bréfi hans frá 2. júlí 2013 ekki að finna neinar efnislegar röksemdir fyrir höfnun hans á beiðni aðalstefnanda um framlengdan verktíma að öðru leyti en því að hann vísar ábyrgð sinni á töfum á bug með almennum orðum. Verður að telja að honum hafi borið að taka rökstudda afstöðu til sérhverrar ástæðu fyrir breyttum verklokum, enda gerir samningur aðila ráð fyrir því að tafabætur komi því aðeins til álita séu tafir af ástæðum sem varði aðalstefnanda. Er því fallist á að aðalstefnandi hafi leitt líkur að því einhverjar tafir hafi orðið vegna tafa á verkum annarra verktaka.

Fyrir liggur að aðalstefnandi hætti vinnu við byggingu gagnstefnanda í lok ágúst 2013. Þá var lokið verkþáttum 1-5 og verkþætti 7. Óumdeilt er að verkþætti 6, þ.e. ísetningu glugga og hurða, var ólokið. Hvað þann verkþátt varðar þá verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að aðalstefnandi beri ekki ábyrgð á töfum á þeim þar sem ekki liggur fyrir hvenær gluggar bárust á verkstað. Ekki er fallist á tafabætur af þessum sökum.

Aðalstefnandi heldur því fram að hann hafi rift samningi aðila á fundi þann 6. september og ítrekað þá riftun með bréfi lögmanns síns þann 25. s.m. Af bréfinu verður ekki ráðið að yfirlýsing um riftun hafi verið sett fram á framangreindum fundi og í bréfinu er ekki vísað til þess að samningi aðila hafi verið rift með þeim hætti sem kveðið er á um að staðið skuli að riftun samninga, sbr. grein 6.2.1 í ÍST 30. Á hinn bóginn kemur skýrlega fram í bréfinu að aðalstefnandi hyggist ekki vinna frekar fyrir gagnstefnanda og af bréfaskriftum aðila í kjölfarið má ráða að hvorugur aðilinn hefur gert ráð fyrir að frekari vinna yrði unnin, en samskipti eftir 6. september fara öll fram í gegnum lögmenn aðila og lúta að ágreiningi um greiðslu framvindureikninga og kröfur gagnstefnanda um greiðslu bóta vegna ætlaðra galla. Verður því við það að miða við úrlausn ágreinings um tafabætur að verklok hafi orðið í lok ágúst og gagnstefnandi hafi ekki gert kröfu til að þeir verkþættir sem þá var ólokið skyldu unnir af aðalstefnanda. Verður því, með hliðsjón af atvikum þessa máls, að líta svo á að verklok hafi verið í lok ágúst og kröfu um tafabætur eftir það tímamark er hafnað.

Að framan hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að gagnstefnandi hafi að nokkru átt sök á töfum á verkinu og af þeim sökum hafi aðalstefnandi með réttu getað krafist breytinga á verklokatíma. Eins og atvikum er háttað og með tilliti til þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu, er sá afhendingardráttur lengri en tilgreindar ástæður sem aðalstefnandi ber fyrir sig, og dómurinn telur sannað að réttlættu breytinga á verklokum. Á hinn bóginn er útilokað að sýna fram á það með öryggi hver réttur verklokatíma hafi átt að vera með hliðsjón af upphaflegum skilatíma og réttmætum ástæðum tafa. Að mati dómsins er því rétt að gagnstefnda verði dæmdar tafabætur að álitum, sem þykja hæfilegar í 6 vikur eða 42 daga. Á grundvelli lokamálsgreinar 9. gr. verksamnings aðila ber aðalstefnanda því að greiða gagnstefnanda 1.260.000 krónur í tafabætur. Kemur sú fjárhæð til frádráttar kröfu aðalstefnanda í aðalsök frá og með þeim tíma þegar verklok urðu eða 1. september 2013.

G

Samkvæmt öllu framansögðu er kröfu á hendur aðalstefnanda GG verki ehf. og gagnstefnda G-kk-þgf G-kk-þgf, vegna lofhæðar í jarðhæð fasteignarinnar að Austurkór 104 vísað frá dómi. Þá er G-kk-nf G-kk-nf sýkn af öðrum kröfum gagnstefnanda. Gagnstefndi Tryggingamiðstöðin hf. er jafnframt sýkn af öðrum kröfum gagnstefnanda.

Gagnstefndi ber að greiða aðalstefnanda kröfu samtals að fjárhæð 6.931.000 krónur. Til frádráttar þeirri kröfu koma bætur vegna galla á verki aðalstefnanda, að fjárhæð 878.000 krónur, greiðsla vegna ólokinna verkþátta, til viðbótar við lækkun reiknings aðalstefnanda sem tekið hefur verið tillit til í aðalsök, að fjárhæð 29.000 krónur auk tafabóta að fjárhæð 1.260.000 krónur.

Kröfur aðalstefnanda bera dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá gjalddaga reikninga sbr. 5. gr. sömu laga, þ.e. af 3.462.500 kr. frá 13. ágúst 2013, af 6.746.000 frá 15. ágúst 2013 og af 6.931.000 krónum frá 10. mars 2014. Vísast nánar til forsendna um upphafstíma dráttarvaxta í aðalsök til liðar A í forsendum dómsins.

Kröfur gagnstefnda koma til frádráttar framangreindri fjárkröfu aðalstefnanda. Tafabætur féllu í gjalddaga þegar þegar verklok urðu, sem miða ber við að hafa orðið 1. september 2013 en aðrar kröfur urðu fyrst ljósar með framlagningu matsgerðar þann 25. ágúst 2015 og dragast frá kröfu aðalstefnanda frá þeim tíma.

Í samræmi við framangreind úrslit málsins og vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður gagnstefnda gert að greiða gagnstefndu G-kk-þgf G-kk-þgf og Tryggingamiðstöðinni hf. málskostnað að fullu sem telst hæfilega ákveðinn með hliðsjón af umfangi málarekstursins, 950.000 krónur til hvors um sig. Hvað varðar málskostnað milli aðalstefnanda og gagnstefnanda er rétt, með hliðsjón af kröfum aðila og úrslitum máls, að málskostnaður falli niður, með vísan til 3. mgr. 130. gr. sömu laga.

Af hálfu aðalstefnanda og gagnstefnda flutti M-kk-nf M-kk-nf hrl. málið, af hálfu gagnstefnda Tryggingamiðstöðvarinnar G-kk-nf Ó-kk-nf M-kk-nf hdl. M-kvk-nf A-kvk-nf E-kvk-nf hdl. flutti málið af hálfu gagnstefnanda.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari og dómsformaður kvað upp þennan dóm ásamt meðdómsmönnunum Á-kk-þgf I-kk-þgf, byggingarverkfræðingi og J-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, byggingartæknifræðingi. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991

Dómsorð:

Kröfu gagnstefnanda, Eignafélaginu Akralind ehf., um bætur vegna ófullnægjandi lofthæðar á jarðhæð fasteignarinnar að Austurkór 104 í Kópavogi, er vísað frá dómi. Gagnstefndu, G-kk-nf G-kk-nf og Tryggingamiðstöðin hf., eru sýknaðir af öðrum kröfum gagnstefnanda.

Gagnstefnandi greiði aðalstefnanda, GG verki ehf, 6.931.000 krónur, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 3.462.500 krónum frá 13. ágúst 2013 til 15. ágúst s.á, en af 6.746.000 frá 15. ágúst s.á. til 10. mars 2014 en af 6.931.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar greiðslum til aðalstefnanda komi 1.260.000 þann 1. september 2013 og 907.000 þann 25. ágúst 2015.

Gagnstefnandi greiði G-kk-þgf G-kk-þgf og Tryggingamiðstöðinni hf. hvorum um sig 950.000 krónur í málskostnað. Málskostnaður milli gagnstefnanda og aðalstefnanda fellur niður.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf

Á-kk-nf I-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf