E-852/2016

Mál þetta, sem tekið var til dóms 15. nóvember sl., er höfðað með birtingu stefnu 25. júlí 2016.

Stefnandi er Þrotabú Kansas ehf., áður Janúar ehf., kt. 000000-0000, Bæjarhrauni 8, Hafnarfirði.

Stefndi er Greind ehf., kt. 000000-0000, Sunnuflöt 5, Garðabæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi greiðslu Janúar ehf., síðar Kansas ehf., að fjárhæð 5.333.750 krónur til stefnda 30. júlí 2014 vegna reiknings stefnda sömu fjárhæðar til Janúar ehf., nr. 13, útgefinn 30. júní 2014 og með eindaga sama dag.

Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 5.333.750 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 30. júlí 2014 til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Í greinargerð krafðist stefndi frávísunar málsins, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 10. maí 2017.

I

Bú Kansas ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 21. október 2015 Frestdagur við skiptin er 9. mars 2015. Innköllun var gefin út 26. október 2015 og birt í Lögbirtingablaði 2. og 9. nóvember sama ár. Kröfulýsingarfrestur var til og með 2. janúar 2016 og var fyrsti skiptafundur haldinn 29. janúar sama ár. Lýst var búskröfu að fjárhæð 350.000 krónur vegna framlagðrar skiptatryggingar gjaldþrotaskiptabeiðanda, forgangskröfum samtals að fjárhæð 18.796.661 króna, almennum kröfum að fjárhæð 72.429.616 krónur og eftirstæðum kröfum að fjárhæð 143.798 krónur.

Kansas ehf. var stofnað 18. september 2002 af Þ-kk-þgf J-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnda, sem átti 15% hlutafjár, og Hugsmiðjunni ehf., sem átti 85% hlutafjár. Við stofnun var heiti félagsins Eplica ehf., en var breytt í Morý ehf. á hluthafafundi 16. mars 2011, síðan í Kansas ehf. á hluthafafundi 30. desember 2011, þá í Janúar ehf. á hluthafafundi 30. desember 2013 og aftur í Kansas ehf. á hluthafafundi 8. apríl 2015.

Samkvæmt samþykktum félagsins frá 16. september 2013 og 30. desember 2013 var tilgangur félagsins markaðsráðgjöf, hönnunarþjónusta, alhliða auglýsingagerð, vefsíðu- og hugbúnaðargerð ásamt sérhæfðri ráðgjafarþjónustu á þessum sviðum. Einnig kaup, rekstur og sala fasteigna og lausafjár, lánastarfsemi og annar skyldur rekstur.

Gjaldþrot Kansas ehf., áður Janúar ehf., varðar einkum rekstur félagsins frá og með 1. janúar 2014 til 30. júní sama ár og færslur á milli þess og annarra félaga sem komu inn í reksturinn á þeim tíma.

Með þremur kaupsamningum, dagsettum 29. nóvember 2013, sem stefnandi hefur undir höndum, keypti Kansas ehf. í fyrsta lagi allt hlutafé í Skapalóni vefstofu ehf., en seljandi var CMYK ehf., og í öðru lagi allt hlutafé í Fíton ehf., en seljandi þess var Erlukot ehf., og í þriðja lagi allt hlutafé í Miðstræti ehf., en seljandi þess var einnig Erlukot ehf. Samkvæmt gögnum málsins virðist Kansas ehf. einnig hafa keypt allt hlutafé í CYAN ehf.

Allir framangreindir kaupsamningar voru samhljóða um að eftir undirritun þeirra og fyrir fyrstu greiðslu kaupverðs skyldi kaupanda heimilt að fela endurskoðendum sínum að gera áreiðanleikakönnun á fjárhag félaganna og að henni fenginni skyldi kaupanda heimilt að rifta kaupunum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í samningsákvæði sem ber yfirskriftina „Afhending hins selda“ segir að rekstur hins selda skyldi skilyrðislaust afhentur kaupanda 1. janúar 2014 og tæki „kaupandi við öllum réttindum og skyldum hluthafa í félaginu frá þeim tíma.“ Skyldi kaupandi m.a. taka yfir ráðningarsamninga og skuldbindingar gagnvart starfsfólki, en undanskilið væri áunnið orlof starfsmanna hinna keyptu félaga við afhendingu rekstursins til seljanda, en sá kostnaður félli til seljenda.

Mikið tap mun hafa orðið á rekstri Janúar ehf. fyrri helming ársins 2014, en fram kom í skýrslu fyrirsvarsmanns félagsins hjá skiptastjóra að tapið hefði numið um 10.000.000 króna á mánuði.

Svokölluðum samrekstri í Janúar ehf. var slitið á fyrri hluta ársins 2014 og var um þau slit gert skriflegt samkomulag 4. júlí 2014 um „uppgjör og slit Janúar ehf.“ Undir samkomulagið rita eftirfarandi hluthafar: A-kk-nf Ó-kk-nf (11%), B-kk-nf J-kk-nf (7,25%), F-kk-nf J. M-x-x (7,25%), Momac ehf. (26%), J-x-x G. P-x-x (11%), S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf (15%), A-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf (7,25%), A-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf (25%) og Kansas ehf. (8%).

Í samkomulaginu kom fram að framangreindir aðilar hefðu undirritað kaupsamning um allt hlutafé í félaginu 1. janúar 2014 og í kjölfar þess hefði Janúar ehf. keypt rekstur Fítons ehf., Miðstrætis ehf., Skapalóns ehf. og CYAN ehf. (nefnd „fyrri félög“ í samkomulaginu). Samkvæmt samkomulaginu skyldu slit Janúar ehf. miðast við 30. júní 2014 og „fyrri félög“ hefja rekstur aftur 1. júlí 2014. Allur rekstur og lausafé skyldi ganga til baka til fyrri félaga. Starfsmenn sem ekki hefðu gert starfssamning við Janúar ehf. gengju sjálfkrafa til „fyrri félaga“ og öðrum skyldi sagt upp. Varðandi uppgjör félagsins var í samkomulaginu ákvæði um að stjórn Janúar ehf. skyldi afhenda hlutafélagaskrá skriflega yfirlýsingu um slit félagsins í samræmi við 83. gr. a. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Fjármálastjóri félagins skyldi útbúa uppgjör félagsins og skyldi félagið innheimta alla útselda vinnu til og með 30. júní 2014. Þá sagði: „Fjármálastjóri svarar til stjórnar félagsins og skal lágmarka allan kostnað við nefnt uppgjör. Að lokum skal fjármálastjóri leitast við að selja þau tæki sem keypt hafa verið til Janúar, hugsanlegast til fyrri félaga.“ Einnig sagði í samkomulaginu: „Stjórn skal að lokum sjá til þess að endurskoðendur félagsins gangi frá fjárhagslegu uppgjöri.“

Síðasti ársreikningur sem skilað var til skattyfirvalda fyrir Kansas ehf. er vegna ársins 2012 og var honum skilað 8. september 2013 með skattframtali félagsins árið 2013. Árið 2012 nam tap á rekstri félagsins 4.593.858 krónum og eigið fé félagsins var í árslok 2012 neikvætt um 4.235.638 krónur að meðtöldu hlutafé og reiknuðum sköttum.

Stefnandi kveður gildandi samþykktir stefnda, Greindar ehf., vera frá 8. október 2013. Stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi Greindar ehf. sé áðurgreindur Þ-kk-nf J-kk-nf, en varastjórnarmaður sé eiginkona hans, S-kvk-nf G-kvk-nf. Eigandi alls hlutafjár í Greind ehf. sé Motown ehf., áður Momac ehf. Eigandi alls hlutafjár Motown ehf. er áðurgreind S-kvk-nf, sem jafnframt er vararstjórnarmaður og prókúruhafi, en stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins er eiginmaður hennar, Þ-kk-nf J-kk-nf.

Um frekari tengsl þeirra félaga sem um ræðir í málinu kemur fram í stefnu að Hugsmiðjan ehf., sem var annar stofnenda Kansas ehf., hafi hinn 30. maí 2011 selt allan hlut sinn í Kansas ehf. til Momac ehf., síðar Motown ehf. Hinn 3. nóvember sama ár hafi Momac ehf. selt allt hlutafé sitt í félaginu til Fíton ehf. Motown ehf. eigi 50% hlutafjár í Erlukoti ehf., sem aftur sé eigandi alls hlutafjár í Fíton ehf.

Samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár 16. september 2013 var Þ-kk-nf J-kk-nf formaður stjórnar Kansas ehf., en aðrir í stjórn voru A-kvk-nf S. G-kvk-nf, A-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf, J-x-x G. P-x-x og S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf. Varamenn voru H-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, B-kk-nf J-kk-nf, A-kk-nf Ó-kk-nf, S-kk-nf K-kk-nf og F-kk-nf J. M-x-x. Sama dag var tilkynnt að S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf væri framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins.

Frá 30. desember 2013 voru framkvæmdastjórar félagsins tveir, þeir S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf og P-kk-nf P-kk-nf, en frá 21. maí 2014 gegndi sá síðarnefndi einn stöðu framkvæmdastjóra félagsins. Með tilkynningu, dagsettri 30. júní 2014, sem móttekin var hjá Fyrirtækjaskrá 17. júlí sama ár, tilkynnti P-kk-nf P-kk-nf um afsögn sína sem framkvæmdastjóri félagsins.

Í byrjun september 2014 tilkynntu J-x-x G. P-x-x og S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf um úrsögn sína úr stjórn félagsins.

Á hluthafafundinum 8. apríl 2015 varð S-kk-nf F-kk-nf stjórnarmaður félagsins, framkvæmdastjóri og prókúruhafi og Þ-kk-nf Ö-kk-nf Ó-kk-nf varastjórnarmaður. Í byrjun júní 2015 tilkynnti Þ-kk-nf Ö-kk-nf Ó-kk-nf um afsögn sína sem varastjórnarmaður félagsins.

Stefndi kveður málavaxtalýsingu stefnanda að töluverðu leyti ranga, ósannaða, óljósa og villandi og sé henni í heild sinni mótmælt. Þá bendir stefndi á að málavaxtalýsing í stefnu fjalli á köflum um önnur og óskyld mál.

Í málinu krefjist stefnandi þess að rift verði greiðslu til stefnda að fjárhæð 5.333.750 krónur, sem innt hafi verið af hendi 30. júlí 2014 vegna reiknings stefnda til stefnanda, útgefins 30. júní 2014 og með eindaga sama dag.

Stefndi kveðst ekki mótmæla þv að hann hafi fengið umrædda greiðslu greidda samkvæmt reikningnum. Að baki hafi hins vegar legið fullkomlega eðlileg viðskipti stefnda við stefnanda, en um hafi verið að ræða greiðslu vegna ráðgjafarþjónustu í tengslum við sameiningu og samrekstur félaganna Fíton ehf., Miðstrætis ehf., CYAN ehf. og Skapalóns vefstofu ehf. Um hafi verið að ræða tilraun til sameiningar nokkurra félaga undir nafni Janúar ehf., síðar Kansas ehf., í þeim tilgangi að reka auglýsingastofu og hugbúnaðarhús. Stefnt hafi verið að því að hagræða í rekstri og ná fram aukinni framlegð sem fælist í stærðar- og rekstrarhagkvæmni stærri einingar.

Reikningur stefnda eigi rætur sínar að rekja til þess að fjölmörg viðskiptasambönd þeirra félaga sem komið hafi inn í samreksturinn hafi verið bundin við Þ-kk-þf J-kk-þf persónulega. Í stað þess að eiga það á hættu að þessi mikilvægu viðskiptasambönd glötuðust hafi verið samið við Þ-kk-þf um að hann fengi greiðslu frá stefnanda fyrir það að stuðla að því að viðskiptin héldust við félagið og einnig fyrir að stuðla að öflun annarra og nýrra viðskiptavina, svo sem 365 miðla ehf., Íslandsbanka hf. o.fl.

Samstarfsverkefnið hafi ekki gengið eins og áætlað hafði verið og hafi raunar staðið mjög stutt yfir. Hafi stefnandi einungis verið í rekstri í um hálft ár, þ.e. frá ársbyrjun 2014 og fram á mitt sama ár. Hafi þá verið ákveðið að hvert félag fyrir sig tæki við þeim réttindum og skyldum sem á því hvíldu fyrir stofnun samrekstursins. Hafi verið samið um að samvinnan yrði í raun látin ganga til baka. Hvert félag fengi því það til baka sem það hafði lagt til og yrðu eignir færðar til fyrra horfs.

Þegar reikningur sá er liggur til grundvallar þessu dómsmáli sé skoðaður eða réttara sagt það sem á bak við hann liggi sé ljóst að um hafi verið að ræða vinnu Þ-kk-ef í þágu stefnanda einungis nokkra mánuði aftur í tímann, þ.e. mögulega sex til sjö mánuði. Þá hafi umrædd vinna einnig falist í því að viðhalda viðskiptasamböndunum og afla nýrra sambanda allt fram á mitt ár 2014 þegar endanlega hafi orðið ljóst að samvinnan gengi ekki upp.

Stefndi kveðst vilja benda á að fyrir munnlegan málflutning um frávísunarkröfu stefnda 2. mars sl. hafi af hálfu stefnanda verið lögð fram breytt kröfuskrá í þrotabúinu. Hafi þá komið í ljós að skiptastjóri hafði breytt fyrri afstöðu sinni til lýstra forgangskrafna í búið, sem numið hafi 18.769.661 krónu, þ.e. skiptastjóri hafði samþykkt kröfurnar, sem hann hafði réttilega hafnað áður. Lýstar kröfur í búið hafi numið 91.720.075 krónum og þar af hafi krafa tollstjóra verið langhæst eða 54.752.760 krónur, en hún hafi verið byggð á áætlunum. Hafi ávallt verið ljóst af hálfu fyrirsvarsmanna stefnanda að krafan væri röng og að raunveruleg staða stefnanda gagnvart tollstjóra væri að öllum líkindum jákvæð.

Við aðalmeðferð málsins gaf fyrirsvarsmaður stefnda skýrslu fyrir dóminum í gegnum síma. Þá komu fyrir dóminn sem vitni G-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, S-kk-nf F-kk-nf og Þ-kk-nf Ö-kk-nf Ó-kk-nf.

II

Stefnandi bendir á að skuldir Janúar ehf. hafi verið meiri en eignir á þeim tíma sem hér skipti máli, þ.e. á fyrri hluta ársins 2014 og fram til 30. júní það ár og síðar. Félagið hafi jafnframt verið ófært um að standa í skilum með skuldbindingar sínar þegar þær féllu í gjalddaga og ekki hafi það bætt fjárhagsstöðu félagsins þegar samrekstrinum hafi verið hætt. Haldi stefnandi því fram að félagið hafi ekki verið gjaldfært í skilningi þess hugtaks í 131. gr., 134. gr. og 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga og forsvarsmönnum félagins hafi verið það ljóst eða að minnsta kosti mátt gruna það. Því hafi heimildum þeirra til greiðslna og annarra ráðstafana eigna félagsins verið mikil takmörk sett, enda hafi komið á daginn, svo sem kröfuskrá skiptastjóra vegna félagsins beri með sér, að félagið hafi staðið í verulegri skuld vegna forgangskrafna. Ljóst sé að tap kröfuhafa í þessu gjaldþroti sé gríðarlegt og hafi kröfuhöfum verið mismunað stórlega fyrir gjaldþrotið, þar á meðal með því að greiða nákomnum verulegar fjárhæðir, auk þeirra verðmæta sem hér sé freistað að endurheimta til þrotabúsins. Meðal þeirra megi nefna greiðslu 2. júlí 2014 að fjárhæð 8.300.000 krónur til Fíton ehf., „skuldajöfnuði“ 25. september 2014 með því að Fíton ehf. hafi verið fært á viðskiptareikningi sem greiðsla 1.084.727 krónur og til eignar skuld Pennans ehf. við Janúar ehf., greiðslu 24. júlí 2014 til Skapalóns vefstofu ehf. að fjárhæð 5.026.00 krónur, greiðslu til sama 22. september 2014 að fjárhæð 1.690.565 krónur með afhendingu tækja, greiðslu 2. júlí 2014 að fjárhæð 8.000.000 króna til Auglýsingamiðlunar (síðar og nú GT8) ehf., greiðslu til Litrófs ehf. 15. ágúst 2014 með skuldabréfi frá viðskiptamanni félagsins að fjárhæð 5.665.912 krónur, sem jafnframt hafi verið ofgreiðsla sem numið hafi 1.482.922 krónum og greiðslu til Eignarhalds ehf. 29. janúar 2015 að fjárhæð 4.585.920 krónur með afhendingu tækja. Með öllum þessum greiðslum og mörgum öðrum hafi forsvarsmenn félagsins ívilnað ýmsum aðilum, þ.m.t. nákomnum í skilningi 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga, sbr. lög nr. 95/2010, og að sama skapi til kostnaðar og tjóns fyrir jafnréttháa og rétthærri kröfuhafa. Engar eignir hafa fundist í þrotabúinu.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi sé nákominn Janúar ehf. í skilningi 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga, sbr. lög nr. 95/2010, með vísan til þess sem áður greini, svo sem vegna persónulegra tengsla Þ-kk-ef J-kk-ef og S-kvk-ef G-kvk-ef sem hjóna; stjórnunarlegra tengsla Þ-kk-ef, sem setið hafi í stjórn Janúar ehf., sem stjórnarformaður og sem stjórnarmanns, framkvæmdastjóra og prókúruhafa Greindar ehf. og Motown ehf., en hann hafi stýrt daglegum rekstri þeirra félaga; hagsmunatengsla vegna persónulegra tengsla þar sem S-kvk-nf sé eigandi alls hlutafjár í Motown ehf., sem aftur sé eigandi alls hlutfjár í Greind ehf. Heldur stefnandi því fram að Þ-kk-nf hafi vegna stöðu sinnar hjá Janúar ehf. beinlínis gefið fyrirmæli um umrædda greiðslu til Greindar ehf., en þó sé nægilegt í þessu sambandi að hann hafi í raun verið í stöðu til þess að hafa völd og raunveruleg áhrif til þess að greiðslan yrði framkvæmd. Þessu til stuðnings sé einnig byggt á verulegri eignaraðild Momac ehf./Motown ehf. að hlutafé Janúar ehf. Hér hafi hagsmunir Þ-kk-ef sjálfs og eiginkonu hans ráðið greiðslunni. Sú misnotkun á stöðu hans hjá Janúar ehf. sé andstæð meginreglu gjaldþrotaskiptalaganna um jafnræði kröfuhafa.

Stefnandi kveðst byggja riftunarkröfu sína aðallega á 1. málslið 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga og endurgreiðslukröfuna á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Um hafi verið að ræða gjöf í skilningi ákvæðisins. Ekkert raunverulegt eða réttmætt endurgjald eða verðmæti hafi komið fyrir og þrátt fyrir fyrirspurn skiptastjóra til Þ-kk-ef J-kk-ef hafi engin viðhlítandi skýring fengist um hvert það endurgjald hafi verið. Reikningurinn sjálfur tilgreini aðeins að hann sé fyrir „Ráðgjafaþjónustu“. Stefndi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að þrotamaður hafi, er gjöfin var afhent, verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Með sömu rökum og þeim til viðbótar sé riftunarkrafan til vara byggð á því að stefndi sé nákominn, sbr. 2. málslið 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga, og endurgreiðslukrafan sömuleiðis á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Stefnandi kveðst taka hér fram að gjafahugtakið sé skýrt á annan hátt í gjaldþrotarétti en í fjármunarétti. Riftun á grundvelli 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga byggist á hlutlægu mati á því hvort og þá að hvaða marki mismunur sé á því endurgjaldi sem greiðandi reiknings fái í hendur og þeim verðmætum sem látin séu af hendi í raun.

Riftunarkrafan sé einnig reist á 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga og endurgreiðslukrafan á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Nákomnum hafi verið greidd skuld sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag, fyrr en eðlilegt var, svo sem vegna fjárhagsstöðu Janúar ehf. 30. júlí 2014, eða greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotamanns verulega, enda verði engan veginn sagt að greiðslan hafi verið venjuleg eftir atvikum. Stefndi hafi sönnunarbyrðina fyrir því síðastgreinda og einnig að þrotamaður hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Vísað sé til þess sem áður hafi verið haldið fram, þ.e. að heimildir félagsins 30. júlí 2014 hafi verið mjög takmarkaðar og í raun óheimilar þar sem óvissa hafi a.m.k. verið eða mátt vera uppi um getu félagsins til greiðslu skulda sinna.

Riftunarkröfuna kveðst stefnandi einnig reisa sjálfstætt á 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga og endurgreiðslukröfuna á 3. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra og leitt til þess að eignir þrotamannsins hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum, þ.m.t. forgangskröfuhöfum, enda hafi félagið verið ógjaldfært eða orðið það vegna greiðslunnar og stefndi hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að greiðslan var ótilhlýðileg. Sé því haldið fram að tengsl aðila séu slík að verulega slakni á sönnunarbyrði stefnanda fyrir þeim atvikum sem stefnanda beri að sanna við beitingu hinnar huglægu riftunarreglu. Í raun hafi með umræddri greiðslu ekki verið ráðstafað eigin fjármunum stefnanda heldur þeim sem hafi átt að ganga til fullnustu kröfum lánardrottna stefnanda og þetta hafi því verið gróft brot á jafnræðisreglum gjaldþrotalaga. Því kunni þessi ráðstöfun forsvarsmanna Janúar ehf. að varða við 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Félagið hafi verið orðið ógjaldfært á þessu tímamarki og forsvarsmaður stefnda grandsamur þar sem honum hafi ekki getað dulist fjárhagsleg staða félagsins og hann haft fullt tilefni til að kanna hver sú staða væri eða að sýna a.m.k. hæfilega aðgæslu í því efni. Kveðst stefnandi byggja á því að félaginu hafi þá verið skylt að gefa bú félagsins upp til gjaldþrotaskipta samkvæmt 2. mgr. 64. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Fyrirsvarsmaðurinn hafi með greiðslunni borið hagsmuni kröfuhafa félagsins fyrir borð og kunni því að vera persónulega bótaskyldur gagnvart stefnanda vegna greiðslunnar samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar og almennu skaðabótareglunni. Því til stuðnings megi einnig nefna að umrædd greiðsla hafi verið andstæð skyldum hans sem stjórnarformanns félagsins samkvæmt samþykktum félagsins og lögum um einkahlutafélög nr. 138/1994, sbr. einkum 39. gr., 44. gr. og 108. gr. þeirra laga, um að gæta hagsmuna þess og hafa þá í fyrirrúmi og kröfuhafa þess almennt og þá einkum forgangskröfuhafa.

Af hálfu þrotabúsins hafi verið lýst yfir riftun umræddrar greiðslu til stefnda og skorað á hann að viðurkenna riftunina og greiða ofangreinda kröfu auk vaxta og kostnaðar með bréfi, dagsettu 11. júlí 2016. Þar sem stefndi hafi ekki orðið við þessari áskorun sé stefnanda þessi málsókn nauðsynleg til að fá dóm fyrir kröfum sínum gegn stefnda.

Stefnandi kveðst árétta framangreindar tilvísanir til settra lagareglna og annarra réttarreglna til stuðnings kröfum sínum. Um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá kveðst stefnandi skírskota til 129. og 130. gr. sömu laga hvað varðar kröfu um málskostnað og laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 hvað snerti kröfu um slíkan skatt á þann kostnað.

III

Stefndi bendir á að stefnandi byggi á því að stefndi sé nákominn stefnanda í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. án þess að vísa til tiltekins töluliðar ákvæðisins. Stefnandi byggi á því í fyrsta lagi að aðilar séu nákomnir vegna persónulegra tengsla Þ-kk-ef J-kk-ef og eiginkonu hans, S-kvk-ef G-kvk-ef, sem hjóna. Þá sé í öðru lagi vísað í stefnu til stjórnunarlegra tengsla Þ-kk-ef sem stjórnarmanns, framkvæmdastjóra og prókúruhafa stefnda og að hann hafi því stýrt daglegum rekstri beggja félaga. Þá sé í þriðja lagi vísað til hagsmunatengsla vegna persónulegra tengsla Þ-kk-ef og eiginkonu hans þar sem hún hafi verið eigandi alls hlutafjár í Motown ehf., sem aftur sé eigandi alls hlutafjár í stefnda.

Stefndi kveðst hafna því að ákvæði 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga eigi við í málinu og að aðilar geti kallast nákomnir í skilningi laganna. Kveðst stefndi í fyrsta lagi byggja á því að málsaðilar séu félög og sé því hvorki hægt að líta til 2. eða 3. töluliða ákvæðisins. Þá telji stefndi að ekki sé hægt að byggja á öðrum töluliðum. Af þeim sökum telji stefndi mál þetta höfðað utan riftunarfrests 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga og því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Varðandi ætluð stjórnunarleg tengsl Þ-kk-ef J-kk-ef og að hann hafi stýrt daglegum rekstri beggja félaga sé það að segja að Þ-kk-nf hafi hvorki haft þau völd né heimildir hjá stefnanda að geta tekið þá ákvörðun er mál þetta snúist um. Sé byggt á því að hlutverk formanns stjórnar einkahlutafélags sé ekki það að sinna daglegum rekstri eða daglegum fjárreiðum og greiðslu reikninga. Hjá stefnanda hafi verið starfandi framkvæmdastjóri og fjármálastjóri sem sinnt hafi slíkum daglegum rekstri sem hin umdeilda greiðsla til stefnda snúist um. Hið rétta sé að í þessu tiltekna tilviki hafi fjármálastjóri stefnanda tekið ákvörðun um að greiða skyldi reikninginn, enda hafi framkvæmdastjóri og/eða fjármálastjóri tekið allar slíkar ákvarðanir er vörðuðu reksturinn. Þá liggi einnig fyrir í tengslum við slit samstarfsverkefnisins að fjármálastjórinn hafi átt að sjá um að útbúa uppgjör og innheimta alla útselda vinnu til og með 30. júní 2014, ásamt því að gera upp ógreiddar skuldir við kröfuhafa félagsins. Hluti af því verkefni hafi verið að gera upp við stefnda.

Þ-kk-nf J-kk-nf hafi enga aðkomu haft að þeirri ákvarðanatöku né hafi hann haft heimildir til slíks. Í þessu sambandi beri einnig að geta þess að hlutverk Þ-kk-ef sem formanns stjórnar stefnanda hafi m.a. verið afmarkað í hluthafasamningi félagsins og komi þar skýrt fram að hann hafi ekki haft heimild til að taka ákvarðanir um greiðslur fyrir hönd félagsins.

Þá kveðst stefndi byggja á því að stefnandi hafi verið gjaldfær þegar hinn umþrætti reikningur var greiddur og það þrátt fyrir greiðsluna. Sé um þetta vísað til upplýsinga frá fundi stjórnar stefnanda 29. júlí 2014 um rekstur félagsins. Komi þar m.a. fram að framlegð úr rekstri hafi numið 10,7 milljónum króna og að EBITDA félagsins á þeim tíma hafi verið tæplega 700.000 krónur.

Á þessum tíma hafi hins vegar legið ljóst fyrir að þau félög sem sameinast höfðu í samrekstrinum höfðu óskað eftir því að draga sig út úr stefnanda og hverfa til baka til fyrra fyrirkomulags sjálfstæðra rekstrareininga. Sú ákvörðun hafi verið tekin að slíta stefnanda með þeim hætti að gert yrði áður upp við kröfuhafa félagsins, m.a. stefnda. Á fyrrgreindum fundi stjórnar stefnanda hafi komið fram að stefnandi ætti óinnheimtar tekjur að fjárhæð 83.000.000 króna á móti skuldum að fjárhæð 77.050.000 krónur. Hafi niðurstaða fundarins verið sú að stefnandi sæi fram á að greiða allar skuldir sínar fyrir lok ágúst 2014.

Eins og áður hafi komið fram hafi krafa tollstjóra verið byggð á áætlunum og hafi fyrirsvarsmenn stefnanda allan tímann verið fullvissir um að staða félagsins gagnvart þeim kröfuhafa væri jákvæð. Hvað varðar raunverulega gjaldfærni stefnanda á þeim tíma er reikningurinn var greiddur og einnig fyrir þann tíma skuli bent á að skiptastjóri hafi hafnað því að ná fram leiðréttingum á skattskilum stefnanda og beinlínis komið í veg fyrir að raunstaða þrotabúsins fengi litið dagsins ljós. Hafi S-kk-nf F-kk-nf hdl., fyrrverandi formaður stjórnar stefnanda, upplýst skiptastjóra í skýrslutöku að staða búsins gangvart tollstjóra væri jákvæð. Í kjölfarið hafi umræddur S-kk-nf skilað leiðréttingum á skattskilum stefnanda til ríkisskattstjóra. Af óþekktum ástæðum hafi skiptastjóri sent skattyfirvöldum tölvupóst þar sem hann hafi vakið athygli á því að leiðréttingunni væri skilað inn án umboðs eða heimildar skiptastjóra. Hafi skiptastjóri því sjálfur komið í veg fyrir að raunveruleg og rétt staða þrotabúsins og þar með greiðsluhæfi fyrir gjaldþrot kæmi fram. Þessi framganga skiptastjóra sé óskiljanleg og í raun aðfinnsluverð. Óljóst sé hvaða hvatir hafi búið þar að baki. Rétt skattskil hljóti að teljast grundvallarþáttur í því að raunveruleg staða þrotbús komi fram og þar með rétt greiðslustaða hins gjaldþrota félags. Af þessum sökum telji stefndi að sönnunarbyrði um greiðsluhæfi stefnanda fyrir gjaldþrotið eigi að færast yfir á stefnanda. Stefnandi verði af þessum sökum að sýna fram á ógjaldfærni en ekki stefndi að sýna fram á gjaldfærni.

Samkvæmt hinum leiðréttu skattskilum stefnanda hafi krafa tollstjóra átt að fara úr skuld að fjárhæð 54.752.760 krónur yfir í inneign að fjárhæð rúmlega 2.000.000 króna. Ef leiðréttingin hefði náð fram að ganga hefðu kröfur í búið lækkað um rúmar 56,7 milljónir króna. Eins og að framan greinir hafi skiptastjóri réttilega hafnað öðrum kröfum í búið og því ætti félagið með réttu að vera skuldlaust. Það hafi ekki verið fyrr en við munnlegan málflutning um frávísun 2. mars. sl. sem skiptastjóri hafi lagt fram endurskoðaða kröfuskrá. Samkvæmt henni hafði skiptastjóri skyndilega samþykkt allar forgangskröfur í búið þrátt fyrir að hafa réttilega hafnað þeim áður. Telji stefndi ljóst að ástæða þess sé sú að fyrir hafi legið að málinu yrði hugsanlega vísað frá dómi öðrum kosti. Skiptastjóri hafi talið sig þurfa að samþykkja forgangskröfurnar til þess að ábyrgðarsjóður launa hefði hugsanlegra hagsmuna að gæta varðandi skiptin. Hafi enda komið í ljós rétt fyrir umræddan málflutning að skiptastjóri hafði að eigin sögn fengið heimild sjóðsins til þess að höfða dómsmál þetta. Í þessu sambandi skipti líka miklu máli að geta þess að stefndi telji upphaflega afstöðu skiptastjóra rétta, þ.e. þá afstöðu að hafna öllum forgangskröfum í búið. Byggist það á því að um aðilaskipti hafi verið að ræða. Félögin sem lýst hafi forgangskröfunum hafi í raun tekið yfir réttindi og skyldur þeirra starfsmanna sem farið höfðu yfir til þeirra þegar samstarfsverkefnið var lagt niður, sbr. áður.

Þá sé einnig byggt á því að ekki virðist hafa verið tekið tillit til þess að eigendur stefnanda létu félaginu í té 32 milljónir króna í eigið fé með víkjandi láni þegar við upphaf samstarfsverkefnisins. Sé því ekki rétt að rekstrartap það sem vísað sé til í stefnu hafi haft áhrif á rekstrarhæfi stefnanda. Rekstrartapið hafi þvert á móti gengið á móti hinu framlagða víkjandi láni eigendanna, sem færist á móti neikvæðu eigin fé samkvæmt skattskilum. Aðilar hafi allan tímann verið sammála um að lánin skyldu vera víkjandi, en engu að síður hafi CMYK ehf. lýst sínum hluta lánsins sem kröfu í þrotabúið. Skiptastjóri hafi réttilega hafnað umræddri kröfulýsingu í búið sem gildri kröfu, en ákveðið síðan að hleypa kröfunni að síðar, sbr. fyrri umfjöllun.

Af því sem að framan er rakið sé ljóst að skuldir þrotabúsins hafi ekki getað numið nema í mesta lagi tæpum 19 milljónum króna. Atvik sem síðar hafi komið til hafi síðan ráðið því í raun að stefndi hafi orðið ógjaldfær. Tengist þau atvik ekki greiðslu stefnanda til stefnda á nokkurn hátt.

Sé ljóst að við slitin á stefnanda hafi legið fyrir að þau félög sem lagt höfðu starfsmenn til samstarfsverkefnisins, þ.e. til reksturs stefnanda, hafi átt að yfirtaka réttindi og skyldur starfsmanna sinna ásamt áföllnum skuldbindingum. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum hafi þeim borið að taka yfir vanefndir forgangskrafna sem lýst hafi verið í þrotabúið og numið hafi umræddum 19 milljónum króna. Sú vanefnd sem í raun hafi leitt til ógjaldfærni stefnanda hafi ekki átt sér stað fyrr en síðar þegar ljóst hafi verið að umræddir forgangskröfuhafar höfðu ekki sinnt þessari skyldu sinni.

Að öllu ofangreindu virtu telji stefndi ljóst að stefnandi hafi í raun verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðslu til stefnda sem framkvæmd hafi verið 30. júlí 2014. Ógjaldfærni stefnanda hafi komið til af síðar tilkomnum atvikum. Hafi stefnandi því verið gjaldfær í skilningi 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga og það þrátt fyrir hina umdeildu greiðslu. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda.

Stefnandi byggi á því að um gjafagerning hafi verið að ræða og að ekkert raunverulegt endurgjald eða verðmæti hafi komið í stað greiðslunnar til stefnda. Stefndi kveðst hafna þessu og mótmæla sem röngu og ósönnuðu. Um hafi verið að ræða greiðslu viðskiptaskuldar vegna ráðgjafarþjónustu o.fl. Um raunverulega skuld hafi verið að ræða þar sem raunveruleg verðmæti hafi farið á milli aðila og hafi því ekki verið um að ræða gjöf í skilningi 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Hafi einfaldlega verið um að ræða greiðslu uppsafnaðrar og gjaldfelldrar skuldar, aðallega fyrir ráðgjafarþjónustu, og hafi skuldin verið greidd á viðskiptalegum forsendum.

Eins og fjallað sé um hér að framan sé einnig á því byggt að stefnandi hafi verið gjaldfær á þeim tíma er reikningurinn var bæði samþykktur og greiddur og það einnig þrátt fyrir greiðslu skuldarinnar.

Ef stefnandi byggir á því að engin viðskipti hafi yfir höfuð átt sér stað milli aðila, sbr. 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga, kveðst stefndi mótmæla því sem röngu og ósönnuðu. Í þessu sambandi sé einnig vísað til kröfugerðar stefnanda um riftun á greiðslu skuldar sem sé í þversögn við slíkan málatilbúnað. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir þessu, þ.e. ef hann byggir á slíkri málsástæðu. Þurfi stefnandi a.m.k. að gera það líklegt að svo hafi í raun verið sé það á annað borð tilgangur tilvísunar til 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga í þessu máli að engin viðskipti hafi átt sér stað milli aðila.

Stefndi kveðst einnig byggja á því að viðskiptalegar ráðstafanir falli utan gildissviðs 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Þar sem gjafatilgang hafi skort og ljóst megi vera af gögnum málsins að greiðslan hafi verið innt af hendi á viðskiptalegum forsendum leiði það til þess að hin meinta riftanlega ráðstöfun falli utan ákvæðisins.

Eins og fram komi í yfirlýsingu þáverandi stjórnarmanna stefnanda, dagsettri 29. september 2016, hafi hinn umdeildi reikningur átt rætur sínar að rekja til þess að fjölmörg viðskiptasambönd hafi verið tengd Þ-kk-þgf J-kk-þgf persónulega þegar Janúar ehf. sameinaðist hinum ýmsu félögum í samrekstrinum. Hafi Þ-kk-nf gegnt lykilhlutverki við það að tryggja hinu „nýja“ félagi eins hagstæð rekstrarskilyrði og hægt hafi verið. Hafi það verið alger lykilforsenda fyrir samstarfinu að „gömlu“ félögin héldu í sem flesta af sínum gömlu viðskiptavinum. Þar hafi hlutverk Þ-kk-ef vegið þyngst í því í fyrsta lagi að halda viðkomandi viðskiptasamböndum inni í fyrstu, þ.e. í byrjun árs 2014, og einnig í því að viðhalda viðskiptasamböndunum alveg fram að lokum samstarfsverkefnisins, þ.e. fram á mitt ár 2014. Hafi það þannig verið ákveðið í byrjun samstarfsverkefnisins að í stað þess að eiga það á hættu að missa viðskiptin hafi verið ákveðið að Þ-kk-nf J-kk-nf fengi eðlilega greiðslu (í gegnum félagið Greind ehf.) fyrir það að stuðla að því að viðskiptin héldust við stefnanda. Í þessu samhengi skipti líka máli að geta þess að þessar fyrirætlanir hafi gengið eftir að langstærstum hluta, þ.e. það hafi tekist að fá umrædd viðskipti inn í stefnanda og viðhalda þeim. Lok samstarfsins hafi átt rætur sínar að rekja til annarra og óskyldra atvika. Að öllu framansögðu krefjist stefndi þess að vera sýknaður af kröfu stefnanda.

Riftun á grundvelli 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga snúi að óvenjulegum greiðslum, svo sem með óvenjulegum greiðslueyri eða greiðslu sem greidd sé fyrr en eðlilega. Ekki verði séð að um óvenjulegan greiðslueyri sé að ræða. Stefndi kveðst hafna því alfarið að reikningurinn hafi verið greiddur fyrr en eðlilegt var. Hér verður að minna á að samstarfsverkefnið stóð yfir í tiltölulega skamman tíma eða í um hálft ár. Þá hafi hluti þeirrar ráðgjafarvinnu sem Þ-kk-nf hafi innt af hendi fyrir stefnanda verið unnin allt fram að slitum samstarfsverkefnisins. Þá verði einnig að geta þess að tekin hafi verið ákvörðun þess efnis að hætta samstarfinu og gera upp við alla kröfuhafa og innheimta ógreiddar skuldir. Það eitt og sér nægi til þess að greiðslan til stefnda hafi einmitt verið greidd á eðlilegum tíma.

Þá kveðst stefndi vísa til fyrri umfjöllunar sinnar um tengsl stefnanda og stefnda. Af henni leiði að hin umdeilda greiðsla hafi verið innt af hendi utan riftunarfrests 134. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Frestdagur hafi verið 9. mars 2015 og hafi greiðslan verið innt af hendi 30. júlí 2014 eða rúmum 7 mánuðum fyrr. Af þeim sökum beri að sýkna í málinu.

Stefndi kveðst jafnframt byggja á því, burtséð frá vangaveltum um tengsl aðila, að greiðslan hafi verið eðlileg eftir atvikum og að stefnandi hafi verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna.

Stefndi kveðst byggja á því að ekki geti komið til álita að greiðsla skuldar geti talist ótilhlýðileg ráðstöfun og að hún hafi rýrt stöðu annarra kröfuhafa og verið stefnda sérstaklega til hagsbóta. Um fullkomlega eðlilega greiðslu fyrir veitta ráðgjafarþjónustu hafi verið að ræða. Við mat á beitingu 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga þurfi að horfa til tengsla hennar við endurkröfureglur í 142. gr. sömu laga þar sem fram komi að sá sem hafi hag af riftanlegri ráðstöfun skuli „… greiða bætur eftir almennum reglum.“ Ákvæði 141. gr. sé því regla sem marki grundvöll skaðabótakröfu. Skilyrðið um ótilhlýðileika sé þannig að háttsemin sem þar falli undir sé skaðabótaskyld, sem eigi ekki við í málinu og því sé greiðslan ekki ótilhlýðileg í skilningi ákvæðisins.

Þá sé því mótmælt undir þessum lið að stefnda hafi verið eða hafi mátt vera ljós fjárhagsstaða stefnanda og sé vísað til fyrri umfjöllunar um vitneskju stefnda um fjárhagsmálefni stefnanda. Kveðst stefndi að öðru leyti vísa til allrar fyrri umfjöllunar sinnar um sýknuástæður hér að framan vegna þessarar málsástæðu stefnanda. Ekkert í málinu gefi tilefni til þess að slakað verði á þeim sönnunarkröfum sem gildi við beitingu á 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga líkt og stefnandi reyni að halda fram í stefnu. Þvert á móti verði að gera auknar sönnunarkröfur við beitingu reglunnar sem ekki verði slakað á. Að því sögðu telji stefndi að sýkna beri hann af kröfum stefnanda á grundvelli 141. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

Þar sem skilyrði fyrir riftun séu ekki til staðar að mati stefnda sé því mótmælt að skilyrði fyrir endurgreiðslu séu fyrir hendi samkvæmt 1. og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

Hvað varðar lagarök vísar stefndi til áðurtilvitnaðra ákvæða laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá sé vísað til laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Einnig sé vísað til meginreglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir fjárskuldbindinga. Stefndi kveður kröfu um málskostnað styðjast við XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. 130. gr. sömu laga.

IV

Í málinu er krafist riftunar á greiðslu Kansas ehf. til stefnda, sem innt var af hendi 30. júlí 2014. Frestdagur við skiptin er rúmlega sjö mánuðum síðar eða 9. mars 2015.

Stefnandi byggir á því að félögin Kansas ehf., áður Janúar ehf., og Greind ehf. hafi verið nákomin í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Óumdeilt er að Þ-kk-nf J-kk-nf er stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi Greindar ehf. Eigandi alls hlutafjár í Greind ehf. er Motown ehf., áður Momac ehf., en það félag er að fullu í eigu S-kvk-ef G-kvk-ef, eiginkonu Þ-kk-ef, en hann hefur verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Motown ehf. að minnsta kosti frá 18. september 2013. Þ-kk-nf og S-kvk-nf fara bæði með prókúruumboð fyrir Motown ehf.

Þá er jafnframt óumdeilt að Þ-kk-nf J-kk-nf var á tímabilinu 30. desember 2011 til 8. apríl 2015 formaður stjórnar Kansas ehf. Samkvæmt gögnum málsins seldi Erlukot ehf. allt hlutafé sitt í Fíton ehf., sem aftur átti 33,33% eignarhluta í Kansas ehf., með kaupsamningi 16. september 2013, en á meðal kaupenda hlutafjárins var Momac ehf., síðar Motown ehf., sem við kaupin varð eigandi 26% alls hlutafjár í Kansas ehf.

Til viðbótar framangreindum tengslum er Motown ehf. einnig eigandi 50% alls hlutafjár í Erlukoti ehf., en eftir 1. júlí gekk sala þess félags á öllu hlutafé í Fíton ehf. til baka. Samkvæmt gögnum málsins ritaði Þ-kk-nf J-kk-nf undir framlagða kaupsamninga fyrir hönd Erlukots ehf. og virðist því hafa setið í stjórn þess félags. Þá verður ráðið af skýrslu Þ-kk-ef hjá skiptastjóra 12. apríl 2016 að félagið Fíton ehf. hafi verið undir hans yfirráðum og í hans eigu.

Með vísan til framangreinds er engum vafa undirorpið að félögin Kansas ehf., áður Janúar ehf., og Greind ehf. voru nákomin, sbr. 5. tölulið 3. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. gr. laga nr. 95/2010.

Stefnandi byggir riftunarkröfu sína aðallega á 1. málslið 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga, þ.e. að í greiðslunni hafi falist gjafagerningur í skilningi ákvæðisins þar sem ekkert raunverulegt eða réttmætt endurgjald eða verðmæti hafi komið fyrir greiðsluna til stefnda. Þessu mótmælir stefndi og kveður að um hafi verið að ræða raunverulega skuld vegna ráðgjafarþjónustu Þ-kk-ef J-kk-ef í þágu Janúar ehf. Fjölmörg viðskiptasambönd hafi verið tengd Þ-kk-þgf persónulega þegar Janúar ehf. sameinaðist fleiri félögum og hóf starfsemi sem auglýsingastofa og hugbúnaðarhús. Hafi það verið hlutverk Þ-kk-ef að stuðla að því að viðskiptavinir þeirra félaga sem runnu inn í rekstur Janúar ehf. héldu áfram viðskiptum við félagið.

Fram kom í vitnaskýrslu G-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef, fyrrverandi fjármálastjóra Janúar ehf., að Þ-kk-nf J-kk-nf hefði verið á launum hjá félaginu fyrstu sex mánuði ársins 2014. Þ-kk-nf hefði þó ekki verið með starfstöð hjá fyrirtækinu og ekki verið þar daglega, en mætt á stjórnarfundi. Sem fjármálstjóri fyrirtækisins kvaðst vitnið sér hafa verið umhugað um að halda kostnaði niðri og því hefði hann spurst fyrir um það hvers vegna Þ-kk-nf væri á launum hjá félaginu. Hefði honum verið tjáð að Þ-kk-þgf væru greidd laun fyrir að viðhalda eldri viðskiptasamböndum og afla nýrra viðskipta. Kvaðst vitnið minna að laun Þ-kk-ef hefðu verið u.þ.b. 700.000 krónur á mánuði.

Vitnið bar um að Þ-kk-nf J-kk-nf hefði komið til sín 30. júlí 2014 með reikning að fjárhæð 5.333.750 krónur frá Greind ehf. og tjáð honum að greiða yrði reikninginn strax. Kvaðst vitnið hafa greitt reikninginn samdægurs að beiðni Þ-kk-ef. Samkvæmt gögnum málsins var reikningurinn greiddur með millifærslu af bankareikningi félagsins 30. júlí 2014. Vitnið kvaðst fram að þessu ekki hafa vitað af tilvist Greindar ehf. og ekki hafa verið kunnugt um að félagið hefði verið í viðskiptum við Janúar ehf.

Engin skriflegur samningur liggur fyrir um það í málinu að Janúar ehf. hafi skuldbundið sig til að inna umrædda þóknun af hendi til Greindar ehf. vegna starfa Þ-kk-ef J-kk-ef í þágu Janúar ehf. Stefndi hefur lagt fram ljósrit yfirlýsingar Ö-kvk-ef S-kvk-ef S-kvk-ef og Ö-kvk-ef S-kvk-ef G-kvk-ef, sem sátu í stjórn Janúar ehf. á þessum tíma, og P-kk-ef P-kk-ef, fyrrverandi framkvæmdastjóra félagsins, þar sem fram kemur að um það hafi verið samið að Þ-kk-nf fengi greitt fyrir að viðhalda eldri viðskiptasamböndum og að áðurnefnd greiðsla að fjárhæð 5.333.750 krónur hafi verið vegna þeirrar ráðgjafar. Þau A-kvk-nf S-kvk-nf, A-kvk-nf S-kvk-nf og P-kk-nf gáfu ekki skýrslu í málinu og hafa því ekki staðfest yfirlýsinguna fyrir dómi. Yfirlýsingin er dagsett 29. september 2016, þ.e. löngu eftir að bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta og eftir að mál þetta var höfðað. Hefur yfirlýsingunni verið mótmælt af hálfu stefnanda. Með hliðsjón af framangreindu og gegn mótmælum stefnanda verður ekki á yfirlýsingunni byggt við úrlausn málsins og telst því ósannað að samningur hafi komist á um áðurgreinda þóknun Janúar ehf. til stefnda. Þá liggur ekkert fyrir um það í málinu í hverju ráðgjafarstörf Þ-kk-ef J-kk-ef í þágu Janúar ehf. voru fólgin eða hvaða árangri þau skiluðu. Í reikningnum frá Greind ehf. var aðeins tilgreint að um ráðgjafarþjónustu væri að ræða án þess að tilgreina nánar í hverju hún var fólgin eða á hvaða tímabili hún var veitt. Ekkert liggur því fyrir um það í málinu að eitthvert raunverulegt eða réttmætt endurgjald eða verðmæti hafi komið fyrir greiðsluna til Greindar ehf., sem innt var af hendi mánuði eftir að rekstur félagsins lagðist af. Ljóst er að greiðslan til stefnda rýrði eignir félagsins og síðar þrotabúsins og leiddi til samsvarandi eignaaukningar stefnda. Með hliðsjón af öllu framangreindu verður að líta á greiðsluna sem gjöf til nákominna sem riftanleg er samkvæmt 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga, en eins og áður greinir var greiðslan innt af hendi innan 12 mánaða fyrir frestdag.

Á stefnda hvílir sönnunarbyrðin um að Kansas ehf. hafi verið gjaldfært hinn 30. júlí 2014 og það þrátt fyrir greiðsluna til stefnda. Hefur stefndi ekki axlað þá sönnunarbyrði. Á þessum tíma var liðinn mánuður frá því að starfsemi félagsins lagðist af og óformleg slitameðferð hófst. Fyrir liggur að félagið var rekið með miklu tapi fyrstu sex mánuði ársins 2014 og þá hafði orðið tap á rekstri félagsins næstu tvö árin á undan. Hinn 12. maí 2015 ritaði stjórnarmaður félagsins undir yfirlýsingu um að félagið gæti ekki staðið í skilum við lánardrottna og að ekki væri sennilegt að greiðsluörðugleikar þess liðu hjá innan skamms. Jafnframt liggur fyrir að lýst var tugmilljóna kröfum í búið. Þykir ekki unnt að byggja á öðru í málinu en að kröfur tollstjóra vegna opinberra gjalda séu réttmætar, en þær hafa ekki verið lækkaðar. Með vísan til framangreinds hefur stefndi ekki sýnt fram á að hið gjaldþrota félag hafi verið gjaldfært eftir að greiðslan til stefnda var innt af hendi. Verður því að fallast á kröfu stefnanda um riftun greiðslunnar samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

Með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. 142. gr. sömu laga er stefnda gert að greiða stefnanda skaðabætur sem nema þeirri fjárhæð sem stefndi fékk í hendur. Dráttarvextir verða dæmdir frá 11. ágúst 2016, en þá var liðinn mánuður frá því að stefnandi lýsti yfir riftun með bréfi til stefnda og krafðist greiðslu á umstefndri fjárhæð, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Við ákvörðun málskostnaðar ber að líta til úrslita málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þess að frávísunarkröfu stefnda var hafnað og eðlilegs umfangs málsins. Með hliðsjón af framangreindu er stefnda gert að greiða stefnanda 1.550.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn. Við uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Rift er gjafagerningi, sem fólst í greiðslu Janúar ehf., síðar Kansas ehf., að fjárhæð 5.333.750 krónur til stefnda, Greindar ehf., hinn 30. júlí 2014, vegna reiknings stefnda sömu fjárhæðar til Janúar ehf., útgefins 30. júní 2014 og með eindaga sama dag.

Stefndi, Greind ehf., greiði stefnanda, þrotabúi Kansas ehf., 5.333.750 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. ágúst 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.550.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness, 18. desember 2017