E-34/2015

Mál þetta, sem var höfðað 10. febrúar 2015 var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu hinn 11. febrúar s.l.

Stefnandi er Veitustofnun Skútustaðahrepps. Hlíðavegi 6, Skútustaðahreppi. Stefndu eru Vogabú ehf., Vogum I, Skútustaðahreppi, A-kvk-nf S-kvk-nf, sama stað, L-kk-nf H-kk-nf, Hraunborg, sömu sveit, Ó-kvk-nf Þ-kvk-nf H-kvk-nf, Hraunbergi, sömu sveit, J-kk-nf F-kk-nf K-kk-nf, Sogavegi 129, Reykjavík, H-kk-nf K-kk-nf, Birkihrauni 12, Skútustaðahreppi, E-kvk-nf S. K-kvk-nf, Stekkjarholti 14, Húsavík í Norðurþingi, Þ-kk-nf K-kk-nf, Björk, Skútustaðahreppi, H-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf, Hólmum, sömu sveit, Þ-kvk-nf G-kvk-nf J-kvk-nf, Vogum II, sömu sveit, G-kk-nf R-kk-nf P-kk-nf, sama stað, J-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf, Skútahrauni 16, sömu sveit, J-kk-nf Á-kk-nf S-kk-nf Víkurnesi, sömu sveit, G-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf, Arnarnesi, sömu sveit, J-kk-nf S-kk-nf, Skútahrauni 18, sömu sveit, Valla sf., Laugarbrekku 24, Húsavík, S-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf, Stekkholti, Skútustaðahreppi, J-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, Bergholti, sömu sveit og Vogar 4 ehf., Dalsgerði 5f, Akureyri.

Stefnandi gerir þær efniskröfur í málinu að viðurkennt verði með dómi að samningur milli stefnanda og stefndu frá 1. júlí 1971 sé gildur, sem og að viðurkenndur verði eignarréttur stefnanda að asbestpípu sem liggur frá skiptistöð í landi Reykjahlíðar að landi Voga, eins og nánar er lýst í kröfugerð stefnanda.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða málskostnað að skaðlausu.

Stefndu gera þá kröfu að dómkröfum stefnanda verði vísað frá dómi, en til vara sýknu. Einnig krefjast þau málskostnaðar, en til vara að hann verði felldur niður.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefndu verði hrundið. Er sá þáttur málsins til umfjöllunar hér.

I.

Með samningi undirrituðum annars vegar í Vogum 25. mars 1971 og hins vegar í Reykjavík 4. maí 1971, afhentu eigendur Voga í Skútustaðahreppi ríkissjóði jarðhitaréttindi í landi Voga á afmörkuðu jarðhitasvæði ásamt jarðhita sem þar væri að finna og aðstöðu til mannvirkjagerðar til nýtingar hans. Í endurgjald skyldu þeir fá (g)kr. 1.900.000,- til að koma upp aðrennslisæð hitaveitu frá vegamótum þjóðvegar og Hlíðarvegar við Reykjahlíð að Vogum III ásamt viðeigandi búnaði við upphaf hennar til að mæla rennsli í henni og ókeypis allt að 4,5 sekúndulítra af heitu vatni frá varmaveitu í Bjarnarflagi, sem skyldi afhendast með vatni er ríkissjóður hefði með samningi við eigendur Reykjahlíðar í Skútustaðahreppi skuldbundið sig til að afhenda þeim.

Þann 28. febrúar 1971 ákvað sveitarstjórn að verða við ósk væntanlegra hitaveitunotenda um að gerast eignar- og rekstraraðili væntanlegrar hitaveitu ef viðunandi samningar næðust við landeigendur um hitaveituréttindi. Þann 1. júlí sama ár voru undirritaðir samningar milli landeigenda í Reykjahlíð og Skútustaðahrepps annars vegar og hins vegar eigenda Voga og Skútustaðahrepps.

Í 1. gr. síðastnefnds samnings kemur fram að leigusali skuli á eigin kostnað leggja asbestpípu frá skiptistöð í Reykjahlíð (á mörkum þjóðvegar og Hlíðarvegar) að Vogum, í samræmi við uppdrætti Fjarhitunar h.f., með öllum nauðsynlegum búnaði, þar á meðal brunnum við báða enda. Einnig kemur fram að leigusali skuli bera allan kostnað af pípulögninni, bæði efni og vinnu. Í 2. gr. samnings kemur fram að áðurnefndri pípulögn skuli vera lokið fyrir 1. október 1971 og skuli hún þá prófuð og afhent leigutaka sem frá þeirri afhendingu beri allan kostnað af rekstri hennar, viðhaldi og endurnýjun.

Í 12. gr. samningsins kemur fram að komi til ágreinings milli samningsaðila vegna túlkunar á samningnum skuli úr honum leyst fyrir þriggja manna gerðardómi og skuli niðurstaða þess dóms vera endanlega bindandi fyrir báða aðila. Um skipun gerðardómsins segir einnig í 12. gr. samningsins að hvor aðili skuli tilnefna einn aðila til setu í dómnum, en að sýslumaður Þingeyinga skuli tilnefna oddamann.

Ekki er að finna nein uppsagnarákvæði í samningnum.

Stefnandi mun nú vera ,,leigutaki“ í skilningi þessa samnings og stefndu ,,leigusali.“ Verður hér á eftir vísað til stefnanda og stefndu, þótt þau hafi komið í stað aðila sem gerðu samninginn í öndverðu.

Stefnandi tekur fram að 14. nóvember 1985 hafi verið sett ný reglugerð, nr. 432/1985, fyrir Hitaveitu Reykjahlíðar. Þar hafi verið kveðið á um eignarrétt hennar að lagnakerfi sínu. Árið 1985 hafi verið ráðist í stækkun á Hitaveitu Reykjahlíðar. Samhliða henni hafi verið ráðist í stofnun vatnsveitu og farið að reisa varmaskiptistöð hitaveitunnar. Í kjölfar þessara framkvæmda hafi Hitaveita Reykjahlíðar selt umrædda asbestpípu til Vatnsveitu Reykjahlíðar og lagt plastpípu til flutnings á heitu vatni. Engin mótmæli hafi borist frá stefndu fyrr en erindi hafi borist sveitarstjórn, dagsett 5. febrúar 1990. Þar hafi stefndu óskað þess að formlegar viðræður yrðu teknar upp, með endurskoðun samningsins frá 1971 að markmiði. Niðurstaða varð ekki af viðræðum. Stefnandi ákvað að vísa ágreiningi aðila til gerðardóms til úrskurðar í samræmi við 12. gr. samnings aðila frá 1. júlí 1971. Þann 20. júlí 1992 sögðu stefndu samningnum upp. Hafnaði stefnandi uppsögninni. Var málinu vísað til gerðardóms 10. nóvember 1993. Eftir sáttatilraunir kvað hann upp úrskurð um það 4. nóvember 1996 að ágreiningsefnið væri ekki innan lögsögu hans. Vísaði hann til þess að ágreiningur aðila sneri að eignarrétti og ætti heima hjá dómstólum.

Stefndu höfðuðu síðan mál fyrir Héraðsdómi Norðurlands eystra þar sem þeir kröfðust viðurkenningar á uppsögn samningsins frá 1. júlí 1971. Með úrskurði dómsins 9. maí 1997 var málinu vísað frá dómi með skírskotun til þess að það varðaði samskipti aðila og ætti þar með undir gerðardóm, sbr. 12. gr. samningsins frá 1. júlí 1971. Úrskurðinum var ekki skotið til æðri réttar.

II.

Stefndu reisa frávísunarkröfu sína á því að samningi aðila frá 1. júlí 1971 hafi verið sagt upp með löglegum hætti þann 20. júlí 1992. Geti stefnandi því ekki byggt á honum. Krafa stefnanda um viðurkenningu á gildi samningsins hljóti að fela í sér að með hana eigi að fara í samræmi við ákvæði 12. gr. samningsins um gerðardóm. Ágreiningsmál um gildi samningsins eigi því ekki undir lögsögu dómstóla og þar með beri að vísa því frá. Stefndu vísa einnig til þess að með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 9. maí 1997 í máli nr. E 125/1996 hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að vísa bæri frá ágreiningi aðila er sneri að túlkun og samskiptum þeirra þar sem slíkt ætti að bera undir gerðardóm.

Stefndu telja að síðari viðurkenningarkrafa stefnanda falli einnig undir valdsvið gerðardóms. Vísa þau til þess að ágreiningur sé nú uppi um það hvort títtnefndur samningur milli aðila frá 1. júlí 1971 hafi falið í sér framsal á áðurnefndri asbestpípu. Það sé túlkunaratriði og beri að leysa úr ágreiningi um það með gerðardómi. Niðurstaða gerðardóms frá 4. nóvember 1996 verði ekki lögð hér til grundvallar. Sé hún ekki bindandi fyrir almenna dómstóla og gerðardómurinn hafi ekki leyst úr ágreiningsmáli aðila með réttum hætti.

III.

Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1989 um samningsbundna gerðardóma er dómari óbundinn af áliti sem liggur til grundvallar úrskurði ef á það reynir í dómsmáli síðar. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 ber að vísa máli frá dómi, eigi sakarefni ekki undir dómstóla samkvæmt samningi. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 53/1989 ber að vísa máli frá dómi sem höfðað er um ágreiningsefni sem á undir gerðardóm samkvæmt gildum gerðarsamningi, sé þess krafist.

Til stuðnings frávísunarkröfu sinni hafa stefndu m.a. vísað til 12. gr. samnings aðila frá 1971, sem rakin er hér að framan. Í samningnum eru engin gildistíma- eða uppsagnarákvæði. Úr ágreiningi milli aðila um gildi samningsins verður að leysa m.a. á grundvelli túlkunar hans. Þykir úrlausn slíks ágreinings því heyra undir valdsvið gerðardóms, samkvæmt framangreindu samningsákvæði. Ber samkvæmt þessu að vísa fyrri viðurkenningarkröfu stefnanda frá dómi.

Efnislegt innihald síðari kröfu stefnanda er að viðurkenndur verði eignarréttur stefnanda á asbestpípu. Slík viðurkenningarkrafa er í fullu samræmi við heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, sem kveður á um að hver sá sem sýnir fram á hann hafi lögvarða hagsmuni á því að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda geti leitað viðurkenningardóms um slíka hagsmuni. Með áðurnefndum úrskurði gerðardóms var komist að þeirri niðurstöðu að ágreiningur samningsaðila er sneri að eignarrétti yrði ekki lagður fyrir gerðardóm til efnislegrar niðurstöðu. Við þá niðurstöðu situr og verður því að leysa úr þessari kröfu fyrir dómstólum. Ber því að hafna kröfu stefndu um frávísun hennar. Ákvörðun um málskostnað verður látin bíða efnisdóms.

E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Gætt var ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

ÚRSKURÐARORÐ:

Vísað er frá dómi kröfu stefnanda, Veitustofnunar Skútustaðahrepps, um að viðurkennt verði með dómi að gildur sé samningur oddvita Skútustaðahrepps f.h. Hitaveitu Reykjahlíðar og eigenda jarðarinnar Voga í Skútustaðahreppi vegna Hitaveitu Reykjahlíðar, dags. 1. júlí 1971.

Hrundið er kröfu stefndu, Vogabús ehf., Ö-kvk-ef S-kvk-ef, L-kk-ef H-kk-ef, Ó-kvk-ef Þ-kvk-ef H-kvk-ef, J-kk-ef F-kk-ef K-kk-ef, H-x-x K-kk-ef, E-kvk-ef S. K-kvk-ef, Þ-kk-ef K-kk-ef, H-kvk-ef S-kvk-ef A-kvk-ef, Þ-kvk-ef G-kvk-ef J-kvk-ef, G-kk-ef R-kk-ef P-kk-ef, J-kk-ef P-kk-ef P-kk-ef, J-kk-ef Á-kk-ef S-kk-ef, G-kk-ef R-kk-ef J-kk-ef, J-kk-ef S-kk-ef, Völlu sf., S-kvk-ef E-kvk-ef H-kvk-ef, J-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef og Voga 4 ehf. um að vísað verði frá dómi kröfu stefnanda um að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hans að asbestpípu sem liggur frá skiptistöð í landi Reykjahlíðar að landi Voga í Skútustaðahreppi.

Málskostnaður bíður efnisdóms.