E-4431/2012

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefnda 18. júní síðastliðinn, var höfðað 22. nóvember 2012 af A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, Baughúsum 37, Reykjavík, Á-kk-þgf T-kk-þgf, Bleikjukvísl 24, Reykjavík, B-kk-þgf G-kk-þgf, Álftamýri 51, Reykjavík, E-kk-þgf Ó-kk-þgf, Stokkhólmi, Varmahlíð, E-kk-þgf T-kk-þgf, Giljalandi 5, Reykjavík, F-kk-þgf G-kk-þgf, Frostaskjóli 32, Reykjavík, G-kk-þgf Á-kk-þgf, Rauðagerði 46, Reykjavík, G-kk-þgf G-kk-þgf, Öldugötu 5, Reykjavík, H-kk-þgf S-kk-þgf, Fífumýri 9, Garðabæ, H-kk-þgf Þ-kk-þgf H-kk-þgf, Haga, Hellu, H-kvk-þgf G-kvk-þgf, Laufásvegi 62, Reykjavík, K-kk-þgf G-kk-þgf, Unnarstíg 4, Reykjavík, M-kvk-þgf S-kvk-þgf, Skildinganesi 41, Reykjavík, P-kk-þgf M. S-kk-þgf, Lindarvaði 6, Reykjavík, S-kk-þgf B-kk-þgf, Markarvegi 2, Reykjavík, S-kk-þgf S-kk-þgf, Fellahvarfi 18, Kópavogi, S-kk-þgf Þ-kk-þgf, Austurbrún 32, Reykjavík, S-kk-þgf S-kk-þgf, Þinghólsbraut 6, Kópavogi, S-kk-þgf E-kk-þgf, Dragavegi 3, Reykjavík, Þ-kk-þgf R-kk-þgf, Bakkavör 38, Seltjarnarnesi og Þ-kk-þgf G-kk-þgf, Norðurvangi 48, Hafnarfirði gegn LF5 ehf., Álfheimum 74, Reykjavík, vegna uppgjörs á kaupsamningi um kaup stefnda á Glæsi húsfélagi ehf.

Stefnendur krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnendum, hverjum og einum í samræmi við eignarhlutföll þeirra í Húsfélaginu Glæsi ehf. þann 23. nóvember 2008, samtals 246.000.000 kr., að frádregnum 155.830.795 kr. og að frádreginni stöðu erlendra lána Húsfélagsins Glæsis ehf. við Kaupþing, nr. 943 og nr. 286, upphaflega að fjárhæð samtals 65.000.000 kr. þann 23. nóvember 2008, eftir endurútreikning þeirra vegna ólögmætrar tengingar lánsfjárhæðar þeirra við erlenda gjaldmiðla og ofgreiddra vaxtagreiðslna af þeim.

Stefnendur krefjast þess jafnframt að viðurkennt verði með dómi að krafa stefnenda beri dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 22. desember 2012 til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum málskostnað, auk þóknunar samsvarandi virðisaukaskatti, að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins ef til hennar kemur.

Stefndi gerir aðallega þær dómkröfur að málinu verði vísað frá dómi. Til vara gerir stefndi þær dómkröfur að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda. Þá krefst stefndi málskostnaðar sameiginlega (in solidum) úr hendi stefnenda, bæði í aðal- og varakröfu.

Aðalkrafa stefnda um frávísun málsins er hér tekin til úrskurðar. Stefndi er sóknaraðili í þessum þætti málsins og krefst frávísunar málsins og greiðslu málskostnaðar. Stefnendur eru varnaraðilar og krefjast þess að frávísunarkröfu verði hrundið.

Yfirlit málavaxta og ágreiningsefna

Málsatvik eru þau að stefnendur áttu í sameiningu einkahlutafélag, Húsfélagið Glæsi ehf., en félagið átti hluta fasteignarinnar Álfheimar 74 í Reykjavík. Með kaupsamningi, dags. 22. maí 2008, seldu stefnendur stefnda, sem þá hét Álftarós ehf. (kt. 620605-1230), en nú heitir LF5 ehf., alla hluti sína í Húsfélaginu Glæsi ehf. Kaupverð hins selda var ákveðið 246.000.000 króna, að frádregnum skuldum félagsins. Meðal skulda félagsins voru erlend lán og nam skuld félagsins við Kaupþing hf. vegna þeirra 45.292.223 krónum í árslok 2007, samkvæmt ársreikningi félagsins það ár. Samkvæmt kaupsamningi var áætlaður mismunur eða greiðsla vegna kaupanna frá kaupanda til seljenda um það bil 135.000.000 króna. Uppgjör vegna þessa skyldi samkvæmt kaupsamningi fara fram við afhendingu á hinum seldu hlutum, sem gert var ráð fyrir að yrði þann 15. október 2008. Þá skyldi liggja fyrir staðfesting endurskoðanda félagsins um stöðu eigna þess og skulda og kaupverð hlutanna ákvarðast á grundvelli forsendna kaupsamningsins. Fullnaðaruppgjöri var frestað til 13. janúar 2009 þegar gengið var frá samkomulagi málsaðila um uppgjör vegna kaupanna og þá voru hinir seldu hlutir afhentir. Viðmiðunardagur uppgjörsins var 23. nóvember 2008 og voru skuldir félagsins reiknaðar upp til þess dags, þar með talið lán félagsins sem bundin voru við gengi erlendra mynta. Mat á verðmæti hlutabréfa ásamt ársreikningi félagsins fyrir tímabilið 1. janúar til 23. nóvember 2008 var hluti af samkomulagi málsaðila við uppgjörið. Samkomulag var um að kaupandi skyldi standa seljendum skil á greiðslu kaupverðsins, 66.105.610 krónum, með nánar tilgreindum hætti og er því uppgjöri lokið í samræmi við samkomulagið.

Samkvæmt ársreikningum hins selda félags, sem stefnendur lögðu fram með stefnu, fyrir árin 2009, 2010 og 2011, var allt hlutafé í Húsfélaginu Glæsi ehf. (kt. 471083-1199) í árslok 2010 komið í eigu Arion banka hf. og var verðmæti þess þá 500.000 krónur. Félagið Landfestar ehf. (kt. 440805-0270) keypti alla hluti í Húsfélaginu Glæsi ehf. af Arion banka hf. í ársbyrjun 2011. Nafni félagsins var þá breytt og heitir það nú LF13 ehf. Allt hlutafé félagsins var í árslok 2012 í eigu Landfesta ehf. samkvæmt ársreikningi LF13 ehf. fyrir árið 2012, sem stefndi lagði fram.

Kröfur samkvæmt lánasamningum í erlendum myntum, sem upphaflega voru milli Húsfélagsins Glæsis ehf. og Búnaðarbanka Íslands hf., fluttust í kjölfar bankahrunsins til Arion banka hf. sem tók félagið yfir og stóð að endurskipulagningu á fjárhag þess á árinu 2010. Samkvæmt gögnum sem stefndi hefur lagt fram var skuld á grundvelli lánasamnings nr. 943 afskrifuð að fullu 29. desember 2010, en hún nam þá 10.390.877 krónum. Skuld samkvæmt lánasamningi nr. 286 var greidd upp 22. desember 2010 með nýju láni til Húsfélagsins Glæsis ehf. (nú LF13 ehf.) frá Arion banka hf., en alls nam skuldin þá 76.851.234 krónum. Lánið hafði þá verið endurútreiknað á grundvelli þeirra dómafordæma Hæstaréttar sem fyrir lágu, en niðurstaða endurútreikningsins leiddi ekki til lækkunar skuldarinnar. Stefndi hefur lagt fram í málinu bréfaskipti milli félagsins LF13 ehf. og Arion banka hf., en félagið óskaði með bréfi 1. febrúar 2013 eftir afstöðu bankans til endurkröfuréttar félagsins vegna endurútreiknings lánasamnings nr. 286 á grundvelli nýlegra dóma Hæstaréttar. Með bréfi Arion banka hf. til LF13 ehf. 8. febrúar 2013 var því hafnað að félagið eigi endurkröfurétt á hendur bankanum vegna lánasamnings nr. 286.

Stefnendur byggja málsókn sína á því að útborgunargreiðsla kaupverðs félagsins hafi verið ákveðin með hliðsjón af fjárhæð lánasamninga í erlendum myntum, sem komu ásamt öðrum skuldum félagsins til frádráttar heildarkaupverði. Síðar hafi komið í ljós að ólögmætt sé að gengistryggja lán með þessum hætti og beri að leiðrétta þau til lækkunar. Lánin hafi verið rangt verðmetin við uppgjör kaupanna þannig að fjárhæð þeirra hafi verið metin hærri en rétt hefði verið. Að sama skapi hafi sá hluti kaupverðs sem greiða skyldi með peningum orðið lægri en rétt hefði verið og enn sé ógreitt það sem upp á vanti. Krafist er viðurkenningar á þeirri skuld stefnda við stefnendur.

Ágreiningurinn sem til úrlausnar er í þessu máli snýst um það hvort vísa beri málinu frá dómi eins og stefndi hefur krafist. Krafan byggist á því að dómkrafa stefnenda um uppgjör á kaupsamningi sé ekki í samræmi við málatilbúnað þeirra að öðru leyti, sem byggist á réttarheimildum sem leiði til ógildingar að hluta eða í heild á samningi aðila. Óljóst sé hver sé hluti hvers og eins stefnanda í dómkröfunni og að því marki sem krafan byggist á tölulegum forsendum séu þær ekki í samræmi við þau skjöl sem stefnendur hafi lagt fram og málatilbúnað þeirra að öðru leyti. Stefnendur mótmæla frávísunarkröfunni og segja kröfu sína taka mið af því að efna beri kaupsamninginn samkvæmt efni hans, en ógildingarástæður eigi við um uppgjör aðila sem hafi byggst á ranglega reiknuðum skuldbindingum. Kröfugerð stefnenda taki mið af því að þau hafi ekki upplýsingar um hvort eða hvernig lánin hafi verið endurútreiknuð, viðurkenningarkrafan sé ákveðin þó fjárhæð skuldarinnar sé ekki þekkt.

Málsástæður og lagarök stefnenda fyrir dómkröfum sínum

Stefnendur byggja dómkröfur sínar á því að samkvæmt grein 2.2 í kaupsamningi aðila, dags. 22. maí 2008, hafi kaupverð Húsfélagsins Glæsis ehf., verið ákveðið þannig að virði félagsins væri 246.000.000 króna. Í samningnum segi síðan eftirfarandi:

Frá þeirri upphæð dragast langtímaskuldir félagsins sem hvíla á fasteign þess, en þar er um að ræða kr. 111.653.473 samkvæmt ársreikningi félagsins (við Landsbanka Íslands kr. 11.640.136; Kaupþing kr. 54.721.114 og erlent lán Kaupþings kr. 45.929.223). Einnig dragist frá upphæðinni yfirdráttur á bankareikningi félagsins í Kaupþingi ef um það er að ræða. Kaupverð miðast við að ekki séu fyrir hendi aðrar eignir eða skuldir hjá félaginu. Mismunurinn, sem hér er áætlaður u.þ.b. 135 milljónir króna greiðist við afhendingu á hinum seldu hlutum hinn 15. október 2008.

Í grein 2.3 segi enn fremur:

Kaupverð hlutanna sjálfra verður ákveðið samkvæmt framangreindum forsendum þann 15. október 2008 og skal þá liggja fyrir staðfesting endurskoðanda HG á stöðu eigna og skulda félagsins. Kaupverð verður greitt með reiðufé þann 15. október 2008 inn á reikninga sem seljendur tilgreina áður en greiðsla á sér stað og skiptast milli eigenda í samræmi við eignarhluti þeirra í HG.

Stefnendur telji skýrt af framangreindum ákvæðum að sú peningagreiðsla sem inna hafi átt af hendi í tengslum við kaupin á hinu selda félagi hafi verið mismunur samkomulags aðila um virði félagsins og áhvílandi lána. Í kaupsamningum liggi fyrir að meðal þessara lána hafi verið tvö lán frá Kaupþingi þar sem lánað hafi verið jafngildi íslenskra króna í erlendum myntum. Samkvæmt lánssamningum 8. apríl 2003, lán 286 og 12. desember 2000, lán 943, hafi umrædd lán upphaflega verið að jafnvirði annars vegar 50.000.000 íslenskra króna og hins vegar 15.000.000 íslenskra króna og hvort um sig tengt fimm erlendum myntum. Lánin hafi bæði verið greidd út inn á íslenskan tékkareikning Húsfélagsins Glæsis ehf. í fimm hlutum í íslenskum krónum. Þá hafi verið greitt af lánunum í íslenskum krónum með skuldfærslu af sama reikningi. Telji stefnendur því, með vísan til. 13. og 14. gr., sbr. lokamálslið 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, og dóms Hæstaréttar í máli nr. 155/2011, að um ólögmæta tengingu við erlenda gjaldmiðla hafi verið að ræða og þar af leiðandi hafi stefndi getað fengið umrædd lán endurútreiknuð.

Stefnendur telji að Húsfélagið Glæsir ehf. eigi einnig endurgreiðslukröfu á lánveitanda hins erlenda láns vegna ofgreiddra afborgana af lánunum samkvæmt meginreglum kröfuréttar, sbr. túlkun Hæstaréttar Íslands á reglunum í máli nr. 464/2012.

Telji stefnendur að með lækkun erlendra lána hins selda félags og réttar þess á endurgreiðslu á ofgreiddum vöxtum frá lántöku fram til 23. nóvember 2008, hafi staða erlendra lána verið ofreiknuð í uppgjöri aðila í janúar 2009 með viðmiðunardag þann 23. nóvember 2008. Telji stefnendur ljóst að stefndi hafi ekki greitt stefnendum að fullu kaupverð hins selda félags. Krefjist stefnendur viðurkenningar á greiðsluskyldu stefnda á eftirstöðvum kaupverðs Húsfélagsins Glæsis ehf. sem nemi lækkun erlendra lána félagsins vegna afnáms gengistengingar og ofgreiddra afborgana af láninu fram til 23. nóvember 2008.

Stefnendur telji að stefnda beri að efna kaupsamning aðila samkvæmt efni sínu hvað þetta varði og greiða eftirstöðvar raunverulegs mismunar verðmætis hins selda félags og réttrar stöðu áhvílandi lána, eins og þau hafi verið endurreiknuð. Í því sambandi vísi stefnendur fyrst og fremst til meginreglna samningaréttar um efndir samninga, þar með talið reglna um efndir samkvæmt efni sínu (in natura).

Þá vísi stefnendur enn fremur til meginreglna kröfu- og samningaréttar um að kröfuhafi sem hafi fengið minna greitt en hann hafi átt rétt til eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt sé. Verði ekki séð að neins konar undantekningareglur eigi við um viðskipti aðila málsins og sé stefndi því greiðsluskyldur.

Stefnendur bendi á að reikniforsendur á peningagreiðslu til stefnenda, þ.e. verðmæti félagsins að frádregnum skuldum, hafi verið ótvíræðar og ljósar öllum aðilum málsins. Í kaupsamningi aðila sé hins vegar ekki vikið að hugsanlegum breytingum á lánum eða umsamið að um endanlegt uppgjör sé að ræða heldur vísað til þess að endanlegt uppgjör skuli fara fram þann 15. október 2008. Sé því ekkert í kaupsamningi aðila sem útiloki frekari kröfur af hálfu stefnenda. Ólögmæti hinna erlendu lána hafi hins vegar verið hvorugum aðila ljóst og réttur þeirra til endurútreiknings hafi ekki orðið að fullu ljós fyrr en í október 2012 þegar dómur hafi gengið í Hæstarétti í máli nr. 464/2012. Hafi stefnendur því brugðist við þegar er tilefni hafi gefist til og ekki sýnt af sér nokkurs konar tómlæti.

Stefnendur byggi einnig á því að samkomulag aðila frá því í janúar 2009, útiloki ekki með neinum hætti að stefnendur geti gert frekari kröfur á stefnda vegna endurútreiknings erlendra lána hins selda félags. Í grein 1.6 í samkomulagi aðila sé greiðsla ákvörðuð út frá mati á verðmæti félagsins að frádregnum skuldum samkvæmt ársreikningi fyrir tímabilið 1. janúar til 23. nóvember 2008. Í samkomulaginu komi hins vegar hvergi fram að um endanlegt uppgjör sé að ræða né að seljendur afsali sér öllum frekari kröfum reynist forsendur samkomulagsins rangar.

Stefnendur vísi einnig til þess að það væri mjög ósanngjörn og óeðlileg niðurstaða ef stefndi ætti að njóta þeirrar tugmilljóna króna lækkunar á lánum sem endurútreikningur erlendra lána og endurgreiðslur vegna ofgreiddra afborgana hafi í för með sér. Sérstaklega í ljósi þess að stefnendur, sem eigendur félagsins, hafi tekið umrædd lán, greitt af þeim um árabil og síðan orðið að sætta sig við verulega lækkun á hreinum eignarhlut sínum í hinu selda félagi og fasteign þess vegna rangra og ólögmætra forsendna fyrir stöðu lánanna. Telji stefnendur, með vísan til sanngirnissjónarmiða, eðlilegt að skýra kaupsamning aðila þannig að stefnendum beri viðbótargreiðsla vegna lækkunar lána og hækkunar hreinnar eignar í fasteign hins selda félags.

Verði talið að samkomulag aðila frá janúar 2009 hafi þýðingu varðandi rétt stefnenda til frekari greiðslna, þá byggi stefnendur í fyrsta lagi á því að með hliðsjón af sanngirnissjónarmiðum beri að víkja ákvæðum samkomulagsins um uppgjör aðila til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Telji stefnendur skilyrði ákvæðisins um ósanngirni ótvírætt fyrir hendi. Sama gildi um skilyrðið um að niðurstaða sé andstæð góðri viðskiptavenju, ef stefndi getur borið umrætt uppgjör fyrir sig hagnist hann verulega á kostnað stefnenda.

Stefnendur vísi enn fremur hvað þetta varði til 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 þar sem segi að við mat á því hvort heimilt sé að beita ógildingarreglu 36. gr. beri að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komi til. Varðandi efni samningsins, þá sé niðurstaða uppgjörsins miðað við 23. nóvember 2008 verulega ósanngjörn að teknu tilliti til þeirrar stöðu sem hafi komið upp varðandi fyrirsjáanlega hækkun lána hins selda félags um tugi milljóna og endurgreiðslurétt félagsins.

Stefnendur byggi einnig á því að staða aðila við samningsgerðina hafi verið ójöfn, en stefndi hafi á þeim tíma verið verktakafyrirtæki sem hafi haft verulega reynslu í fasteignaviðskiptum og byggingastarfsemi en stefnendur verið læknar sem rekið hafi læknastofur. Þar að auki hafi það verið lögmaður stefnda sem samið hafi kaupsamning aðila, dags. 22. maí 2008.

Stefnendur vísi til þess að skv. 2. mgr. 36. gr. sé sérstaklega heimilað að líta til atvika sem síðar komi til við mat á sanngirni. Telji stefnendur þær aðstæður sem nú hafa komið upp ótvírætt þess eðlis að heimilt og eðlilegt sé að líta til þeirra við túlkun á samningi aðila og að þau leiði til þess að samningurinn teljist ósanngjarn og andstæður góðri viðskiptavenju í skilningi ákvæðisins.

Byggi stefnendur á því að í ljósi þess sem nú hafi komið á daginn um ólögmæti og ofreikning erlendra lána hins selda félags, séu forsendur uppgjörs aðila brostnar. Beri því að víkja uppgjörsákvæðum samkomulags þeirra til hliðar á grundvelli meginreglna samningaréttar um ógildingu vegna brostinna forsendna. Telji stefnendur öll skilyrði samningaréttar fyrir beitingu meginreglnanna fyrir hendi. Fyrir liggi að megin forsendur og ákvörðunarástæða viðskipta aðila hafi verið þær fjárhæðir sem fengjust greiddar fyrir hið selda félag. Í því sambandi skipti grundvallarmáli að staða lána félagsins væri rétt reiknuð. Hefði hið erlenda lán verið rétt reiknað og litið fram hjá verulegum hækkunum á gengi erlendra gjaldmiðla hefðu peningagreiðslur til stefnenda verið mun hærri og stefnendur aldrei samþykkt þær forsendur sem notaðar hafi verið við uppgjörið 2009. Telji stefnendur að stefnda hafi mátt vera þetta ljóst. Vísi stefnendur til þess að mun eðlilegra og sanngjarnara væri að þeir fengju greitt fullt kaupverð hins selda félags en að stefndi njóti hins umtalsverða hagnaðar af endurreikningi lánanna.

Stefnendur vísi einnig, máli sínu til stuðnings, til ólögfestra meginreglna kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Samkvæmt umræddum reglum beri þeim sem án réttmætrar ástæðu öðlist verðmæti sem tilheyri öðrum, og auðgist þannig á hans kostnað, að skila réttmætum eiganda andvirði þeirrar auðgunar. Skilyrði þessa sé að sýnt sé að um tjón sé að ræða og auðgunin sé í beinum tengslum við tjónið.

Stefnendur telji reglur um óréttmæta auðgun ótvírætt eiga við í máli þessu, en ljóst sé að stefnendur hafi orðið fyrir verulegu tjóni vegna rangra og ólögmætra útreikninga á erlendum lánum hins selda félags, sem legið hafi til grundvallar greiðslum fyrir félagið. Stefndi hafi hins vegar hagnast verulega á lækkun lánanna og ljóst sé, miðað við rétta stöðu þeirra, að greiðslur hans fyrir hið selda félag hafi verið langt undir markaðsvirði og þeirri fjárhæð sem aðilar hafi verið sammála um að væri verðmæti félagsins. Verði ekki með nokkru móti séð að eðlilegt og sanngjarnt sé að stefndi njóti þeirrar auðgunar á kostnað stefnenda. Beri stefnda því að skila umræddri auðgun til stefnenda.

Stefnendur vísi enn fremur til þess að þau geti byggt rétt sinn til greiðslu úr hendi stefnda vegna ofreiknaðra erlendra lána á lögjöfnun frá 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ákvæðið kveði á um að ef aðilaskipti hafa orðið á lánasamningi eigi fyrri aðili sjálfstæðan rétt til uppgjörs við kröfuhafa og að fá leiðréttingu á ofreiknuðum höfuðstól eða afborgunum. Sé það beinlínis tilgangur ákvæðisins að tryggja að eldri skuldarar, sem hafi beðið tjón vegna ólögmætrar hækkunar á lánum sínum, fái leiðréttingu.

Þrátt fyrir að stefnendur sjálfir hafi ekki verið aðilar að hinum ólögmætu lánasamningum, sé ljóst að eini tilgangur hins selda félags hafi verið að halda utan um eignarhald á fasteign félagsins að Álfheimum 74 og umræddir lánasamningar hafi verið tryggðir með veði í fasteigninni. Þegar félagið hafi síðan verið selt hafi verðmæti þess verið ákveðið sem markaðsvirði fasteignar félagsins og greiðslur fyrir það sem markaðsvirði fasteignarinnar að frádregnum yfirteknum skuldum. Hafi stefnendur því í raun verið nákvæmlega eins settir og að um sölu á fasteign hefði verið að ræða og því óeðlilegt að önnur regla gilti um stefnendur en aðra skuldara erlendra lána. Stefndi hins vegar hafi þegar fengið eða eigi rétt til að fá leiðréttingu, sem með réttu tilheyri stefnendum og beri stefnda því að greiða stefnendum sem nemi þeirri leiðréttingu sem með réttu tilheyri þeim samkvæmt reglu 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Telji stefnendur því að beita megi ákvæðinu að breyttu breytanda á þann hátt að stefnendur séu réttir viðtakendur leiðréttingar á erlendum lánum hins selda félags og þeir eigi þar af leiðandi kröfu samkvæmt ólögfestum meginreglum kröfuréttar á stefnda sem ranglega hafi tekið við leiðréttingunni.

Stefnendur byggi sömuleiðis á því að með höfðun viðurkenningarmáls um skuld stefnda vegna viðskipta aðila hafi stefnendur rofið fyrningu á kröfum sínum samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Stefnukrafan sé viðurkenningarkrafa sem byggist á þeim reikniforsendum sem hafi verið fyrir kaupum stefnda á Húsfélaginu Glæsi ehf. í kaupsamningi, dags. 22. maí 2008. Byggist hún á því að til að finna þá fjárhæð sem stefndi skuldi stefnendum beri fyrst að draga þá fjárhæð sem samkvæmt uppgjöri aðila skyldi koma til greiðslu og stefndi hafi þegar greitt stefnendum vegna kaupanna, 66.105.610 krónur, frá óumdeildu verðmæti félagsins, 246.000.000 krónum. Því næst beri að draga frá langtímalán í íslenskum krónum, áfallna vexti og stöðu á yfirdráttarreikningi félagsins þann 23. nóvember 2008. Hins vegar bætist við til hækkunar útlagður kostnaður af hálfu stefnenda. Frá þessu beri síðan að draga rétta stöðu lána félagsins tengda við gengi erlendra mynta, hjá Kaupþingi, þann 23. nóvember 2008, upphaflega samtals að jafnvirði 65.000.000 íslenskra króna, eins og þær hafi verið endurreiknaðar vegna ólögmætrar tengingar lánsfjárhæða við erlenda gjaldmiðla og ofgreiddra vaxtagreiðslna af erlendum lánum. Mismunur þessa sé sú fjárhæð sem stefnendur telji að stefnda beri að greiða þeim og sé krafist viðurkenningardóms um greiðsluskyldu stefnda á þeirri fjárhæð. Nánar tiltekið sundurliðist forsendur stefnukröfu stefnenda tölulega með eftirfarandi hætti:

Verðmæti Húsfélagsins Glæsis ehf. skv. kaupsamningi kr. 246.000.000.-

Samtals verðmæti kr. 246.000.000.-

Frádráttur vegna þegar greiddra kaupsamningsgreiðslna kr. - 66.105.610,-

Langtímaskuldir í íslenskum krónum kr. -70.133.098.-

Áfallnir vextir kr. -256.094.-

Yfirdráttur á bankareikningi hjá Kaupþingi hf. kr. -19.592.275.-

Fyrirfram greiddur kostnaður kr. 444.580.-

Samtals frádráttarliðir kr. - 155.830.795,-

Samtals verðmæti að frádregnum frádráttarliðum kr. 90.169.205,-

Endurreiknuð staða ólögmætra gengistryggðra lána kr. - Ekki þekkt.-

Samtals skuld stefnda: kr. ræðst af endurútreikningi

Stefnendur telji þær greiðslur sem stefndi hafi innt af hendi aukalega vegna kaupanna samkvæmt samkomulagi aðila frá því í janúar 2009, þ.e. vexti og verðbætur, vera uppgjöri aðila vegna langtímaskulda miðað við 23. nóvember 2008 óviðkomandi. Fyrir liggi að vegna greiðsluerfiðleika stefnda hafi hann ekki getað staðið í skilum með peningagreiðslu samkvæmt kaupsamningi aðila og því hafi verið fundin sú lausn á málinu að leigugreiðslur frá Læknastöðinni ehf. vegna leigu þess félags á nýju húsnæði í eigu stefnda rynnu til seljenda. Í ljósi þess að stefnendur hafi í raun verið að lána stefnda kaupverðið eftir uppgjörsdag kaupsamningsins, þá hafi stefndi þurft að greiða vexti og verðbætur af umræddum fjárhæðum. Telji stefnendur því þær fjárhæðir sem stefndi hafi greitt stefnendum vegna breytinga á greiðslufyrirkomulagi kaupsamningsins, aðskilinn þátt frá uppgjöri aðila vegna áhvílandi lána og að þær hafi því ekki áhrif á forsendur stefnukröfu stefnenda.

Stefnendur hafi ekki upplýsingar um hvort erlend lán Húsfélagsins Glæsis ehf. hafi tekið breytingum eða verið felld niður að hluta eða öllu leyti eftir afhendingu félagsins. Hins vegar telji stefnendur það uppgjör málinu óviðkomandi þar sem miða beri við stöðu lánanna við tímamark uppgjörs aðila og síðari breytingar á lánunum breyti ekki forsendum þeirra. Þá byggi stefnendur á því að stefnda hafi borið að gæta ýtrasta réttar síns gagnvart kröfuhafa lánanna og fara fram á endurútreikning þeirra og endurgreiðslur vegna ofgreiddra afborgana. Telji stefnendur stefnda hafa verið þetta skylt á grundvelli ólögfestra reglna samninga- og kröfuréttar, m.a. trúnaðarskyldu hans gagnvart stefnendum og skyldu hans til að takmarka tjón sitt og stefnenda.

Stefnendur vísi, máli sínu til stuðnings, til ákvæða laga nr. 7/1936 um samninga, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. Þá sé vísað til meginreglna samningaréttarins um efndir samkvæmt efni samnings (in natura). Af hálfu stefnenda sé enn fremur vísað til meginreglna kröfuréttarins um brostnar forsendur og óréttmæta auðgun. Þá vísi stefnendur til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 2. gr., 13. gr., 14. gr. og 7. mgr. 18. gr. Um rof á fyrningu vísi stefnendur til 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Krafa um dráttarvexti byggist á III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, með síðari breytingum og krafa um virðisaukaskatt við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Um varnarþing sé vísað til 1. mgr. 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um aðild er vísað til 19. gr. sömu laga og um heimild til að hafa uppi viðurkenningarkröfu í málinu vísast til 2. mgr. 25. gr. laganna.

Í stefnu var skorað á stefnda að leggja fram í málinu gögn varðandi stöðu lána þeirra sem Húsfélagið Glæsir ehf. hafi verið skuldari að og stefndi yfirtekið við kaupin á félaginu. Skorað var á stefnda að leggja fram endurútreikning Arion banka hf. eða eftir atvikum annarrar fjármálastofnunar á ofangreindum lánum með hliðsjón af dómum Hæstaréttar um endurútreikning ólögmætra erlendra lána og endurgreiðslur vegna ofgreiddra vaxtagreiðslna.

Málsástæður og lagarök stefnda fyrir frávísunarkröfu

Stefndi gerir í greinargerð þær athugasemdir við dómkröfu og málsgrundvöll stefnenda að í upphafi stefnu komi fram að málsgrundvöllur sé „vegna uppgjörs á kaupsamningi“. Dómkrafa stefnenda sé um viðurkenningu á fjárkröfu og vísað sé til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málatilbúnaður stefnenda sé hins vegar að meginstefnu reistur á réttarheimildum sem leiði til ógildingar (að hluta eða í heild) á samningi aðila. Stefndi telji að þar sem ekki sé sett fram fjárkrafa í málinu hefði verið nauðsynlegt að gera kröfu um ógildingu á samningi aðila, samhliða viðurkenningarkröfunni.

Í dómkröfu sé krafist viðurkenningar á að nánar tiltekin greiðsluskylda hvíli á stefnda gagnvart hverjum og einum stefnenda „í samræmi við eignarhlutföll þeirra í Húsfélaginu Glæsi ehf. þann 23. nóvember 2008“. Í stefnu komi hvergi fram hver þessi eignarhlutföll hafi verið þann 23. nóvember 2008. Í kauparétti sé byggt á því meginsjónarmiði að eignarréttur færist yfir með kaupsamningi. Kaupsamningur aðila sé dagsettur 22. maí 2008. Listi yfir seljendur hlutanna og eignarhlutföll þeirra, sem birtur sé í stefnu, sé miðaður við þann dag. Því verði að telja hæpið að stefnendur hafi verið eigendur hluta í Húsfélaginu Glæsi ehf. þann dag sem dómkrafa þeirra byggist á, auk þess sem engin grein sé gerð fyrir því í stefnu hvernig það eignarhald eigi að hafa skipst milli stefnenda þann dag. Ómögulegt sé að líta svo á að stefnendur hafi hver fyrir sig sett fram sjálfstæðar dómkröfur í málinu, sem sé skilyrði fyrir beitingu samlagsaðildar skv. 1. mgr. 19. gr. laga um meðferð einkamála.

Þó að stefnukrafan sé viðurkenningarkrafa séu settar fram tölulegar forsendur í kröfunni. Þannig sé krafist greiðslu á 246.000.000 króna, að frádregnum 155.830.795 krónum og stöðu lánasamninga eftir endurútreikning. Miðað við þessar forsendur sé staða lánasamninga fyrir endurútreikning 90.169.205 krónur, (þ.e. 246.000.000 kr. mínus 155.830.795 kr.). Hins vegar liggi fyrir í dómskjali að staða lánanna miðað við uppgjörssamning aðila hafi verið 90.357.503 krónur. Þó tekið væri tillit til liðanna „Áfallnir vextir“ og „Fyrirfram greiddur kostnaður“ sem gerð sé grein fyrir í stefnu, sé enn óútskýrður munur á forsendum í stefnukröfu og stöðu lánanna miðað við uppgjörið 23. nóvember 2008.

Stefndi telji ofangreind sjónarmið leiða til frávísunar, en til vara sýknu, þar sem honum verði ekki gert að þola viðurkenningardóm á grundvelli krafna sem ekki styðjist við réttar forsendur.

Krafa um viðurkenningu á greiðslu dráttarvaxta geti ekki náð fram að ganga. Það sé skilyrði fyrir álagningu dráttarvaxta að fjárhæð peningakröfu liggi fyrir, sbr. III. kafla laga nr. 38/2001. Þar sem stefnendur kjósi þá leið að krefjast viðurkenningar á tilteknum réttindum, en ekki greiðslu peningakröfu, sem þeim hafi þó verið í lófa lagið að gera, verði þeir að hlíta því að dráttarvextir verði ekki reiknaðir á viðurkenningarkröfuna. Því beri að vísa kröfu um viðurkenningu dráttarvaxta frá dómi, en sýkna stefndu ella af henni.

Í greinargerð stefnda er auk framangreinds rökstuðnings fyrir frávísunarkröfu að finna ítarlegan rökstuðning fyrir varakröfu um sýknu, meðal annars er byggt á fyrningu krafna vegna kaupsamningsins, tómlæti stefnenda og á því að ekki liggi fyrir að lánasamningarnir innihaldi ólögmæta gengistryggingu.

Stefndi byggi í fyrsta lagi á því að sýkna beri hann vegna fyrningar kröfu stefnenda. Almennur fyrningarfrestur krafna sé fjögur ár, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 og löggerningurinn sem greiðsluskylda stefnda hvíli á sé kaupsamningurinn frá 22. maí 2008. Fyrningu beri því að reikna frá og með þeim degi sem stefnendur hafi fyrst getað átt rétt til efnda þess samnings, sem hafi verið 15. október 2008.

Í öðru lagi krefst stefndi sýknu á grundvelli tómlætis stefnenda við að halda uppi kröfum sínum. Stefnendur hafi haft fulla vitneskju um og aðgang að þeim lánasamningum, sem sagðir séu innihalda ólögmæta gengistryggingu og lagðir séu fram á dómskjölum, allt frá því að sala Húsfélagsins Glæsis ehf. hafi átt sér stað.

Verði talið að krafa stefnenda sé hvorki fallin niður fyrir fyrningu né tómlæti, reisi stefndi málsvörn sína á því að ekki sé uppfyllt það grundvallarskilyrði í málatilbúnaði stefnenda að umræddir lánasamningar innihaldi ólögmæta gengistryggingu.

Í stefnu sé því haldið fram að báðir lánasamningarnir stangist á við bannákvæði 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001 og séu því ólögmætir. Svo sé þó ekki vegna þess að lánasamningur nr. 943 hafi verið gerður þann 12. desember 2000. Ekki verði skorið úr um það í þessu máli hvort lánasamningur nr. 943 innihaldi ólögmæta gengistryggingu á grundvelli þeirra réttarheimilda sem gilt hafi þegar hann var gerður og ekki sé hægt að fallast á viðurkenningarkröfu stefnenda þegar ekki verður leyst úr því grundvallaratriði málsins hvort lánasamningur nr. 943 innihaldi ólögmæta gengistryggingu.

Þá er í greinargerð stefnda farið rækilega yfir málsástæður stefnenda sem byggjast á reglum samningaréttar, um efndir samkvæmt efni samnings, áhættuskipti á seldum hlut og ógildingarástæður. Málsástæðum stefnenda á þessum grundvelli er mótmælt og rök færð að sýknukröfu.

Í greinargerð stefnda er mótmælt málsástæðum stefnenda um óréttmæta auðgun stefnda og rök færð að því að stefndi hafi aldrei notið fjárhagslegs ávinnings af því þó einn lánasamningur Húsfélagsins Glæsis ehf. hafi reynst innihalda ólögmæta gengistryggingu. Eigið fé Húsfélagsins Glæsis ehf. hafi ekkert aukist við slíkan endurútreikning, það hafi ekki orðið jákvætt þó kæmi til endurútreiknings.

Loks er því mótmælt að við eigi lögjöfnun frá 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001, en stefnendur haldi því fram að stefndi hafi fengið eða eigi rétt á að fá leiðréttingu sem með réttu tilheyri stefnendum. Þessi fullyrðing sé röng. Stefndi sé ekki lántaki samkvæmt lánasamningum Húsfélagsins Glæsis ehf. Stefndi myndi þar af leiðandi aldrei njóta endurgreiðslna frá lánveitanda á grundvelli 18. gr. vaxtalaga, heldur Húsfélagið Glæsir ehf. Öllum kröfum um að stefnendur njóti slíkra endurgreiðslna, hvort sem er á grundvelli 7. mgr. 18. gr. vaxtalaga eða með lögjöfnun frá því ákvæði, verði stefnendur að beina gegn Húsfélaginu Glæsi ehf., eða eftir atvikum að lánveitanda. Stefnendur verði að sætta sig við lögfylgjur þess að eiga hluti í félagi, en vera ekki sjálfir skuldarar að lánum. Ein þeirra sé sú að stefnendur geti ekki byggt á réttarreglum sem ætlað er að gilda um skuldarann einan.

Í stefnu sé skorað á stefnda að leggja fram gögn varðandi stöðu lána sem hvílt hafi á Húsfélaginu Glæsi ehf. við kaup stefnda og endurútreikning Arion banka hf. eða annarrar lánastofnunar á ofangreindum lánum með hliðsjón af dómafordæmum Hæstaréttar. Stefndi leggi fram og upplýsi í greinargerðinni um þá lánasamninga sem hvílt hafi á Húsfélaginu Glæsi ehf. við kaupin, sem og stöðu þeirra við fjárhagslega endurskipulagningu og uppgjör samninganna í lok árs 2010. Þá komi fram í gögnum sem stefndi leggi fram hver staða lánasamninga nr. 286 og 943 hafi verið við uppgjörið, en endurútreikningur samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar hafi leitt til hækkunar lánasamnings nr. 286. Fyrir liggi neikvæð afstaða Arion banka hf. til frekari endurútreikninga og endurkrafna vegna dóma uppkveðinna eftir uppgjör samningsins. Stefndi telji að hann hafi orðið við áskorun stefnenda með framangreindri upplýsingagjöf og gagnaframlagningu. Þá vilji stefndi af því tilefni taka fram að hann sé ekki lánastofnun. Stefndi sé í nákvæmlega sömu aðstöðu og stefnendur til að ákvarða forsendur endurútreiknings og gera slíkan útreikning, en stefnendur hafi haft aðgang að lánasamningum félagsins frá kaupunum og leggi þá fram í málinu. Það standi því stefnendum mun nær en stefnda að framkvæma endurútreikninga á þeim forsendum sem stefnendur telji rétta.

Við munnlegan flutning um frávísunarkröfu sína lagði stefndi áherslu á að málatilbúnaður stefnenda væri óskýr, óglöggur og kröfugerð annmörkum háð. Krafan væri óviss og vísaði um meginefni sitt, fjárhæðina, til svo óvissra atriða að ekki væri unnt að dæma um kröfuna. Þá tiltók stefndi fleiri málsástæður til stuðnings kröfu sinni við málflutning, meðal annars þá að þótt dómkrafan byggist á endurútreikningi tiltekinna lána væri hvorki stefnt lánastofnuninni Arion banka hf. né skuldara lánanna, hinu selda félagi. Þar sem þessum aðilum hafi ekki verið gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna beri að vísa málinu frá dómi. Það sé ekki á valdi stefnda að ákveða hvort lánin hafi verið ólögmæt eða ranglega reiknuð. Varðandi dráttarvexti tók stefndi fram að til þess að 6. gr. vaxtalaga gæti átt við hefði þurft að höfða málið til heimtu peningakröfu, annars þurfi að geta vaxtafótar.

Andmæli stefnanda gegn kröfu um frávísun

Af hálfu stefnenda var þess krafist við flutning málsins að frávísunarkröfu stefnda yrði hafnað. Málsástæðum stefnda um vanreifun kröfu og um að þeim hefði ekki verið stefnt sem hagsmuna hefðu að gæta, sem ekki komu fram í greinargerð, var mótmælt sem of seint fram komnum. Stefnendum væri ómögulegt að gera nákvæmari kröfu þar sem þau hefðu ekki haft aðgang að bókhaldi félagsins frá því það var selt og hefðu því ekki upplýsingar um það hvort og hvernig lánin hefðu verið endurreiknuð. Geri þau því viðurkenningarkröfu sem sé nægilega skýr til að dæmt verði um það hvort þau eigi rétt á greiðslum frá kaupanda vegna þess að atvik varðandi lánin hafi breyst. Lesa megi út úr dómkröfunni að krafist sé viðurkenningar á ákveðinni kröfu þó fjárhæðin sé ekki þekkt, krafan tiltaki hvernig hún skuli reiknuð. Það sé stefndi sem búi yfir þeim upplýsingum sem þurfi til að finna fjárhæðina. Dómkrafan sé því nægilega skýr miðað við gögn málsins og stefnendur muni reikna endanlega fjárhæð hennar út fyrir aðalmeðferð málsins. Stefnendur telji að ekki hafi verið nauðsynlegt að stefna fleiri aðilum í málinu og að málsástæður stefnda byggðar á aðild gætu aðeins leitt til sýknu en ekki frávísunar.

Krafan sé uppgjörskrafa sem feli í sér að víkja fyrra uppgjöri málsaðila sem leitt hafi til ólögmætrar auðgunar kaupanda. Horfa þurfi til endanlegra krafna því krafist sé efnda á kaupsamningnum, en ekki ógildingar á honum. Beita beri lögjöfnun frá 7. mgr. 18. gr. vaxtalaga, þannig að stefnendur sem verið hafi eigendur félagsins eigi þann sjálfstæða rétt til leiðréttingar, sem skuldara sé með ákvæðinu tryggður þegar aðila- eða skuldaraskipti hafa orðið á lánssamningi, á greiðslum sem hann hafi innt af hendi vegna láns, svo og rétt eða skyldu til leiðréttingar vegna breytinga á höfuðstól láns vegna áhrifa gengistryggingar.

Því sé mótmælt að óljóst sé hver hlutur hvers og eins af stefnendum sé í kröfugerðinni, eignarhlutföll þeirra í hinu selda félagi hafi ekkert breyst frá því kaupsamningur hafi verið gerður fram að uppgjöri og frá þeim hlutföllum sé greint í stefnu. Samlagsaðild á grundvelli 19. gr. einkamálalaga sé heimil og miðist kröfugerðin ekki við óskipta kröfu heldur ráðist krafa hvers og eins stefnanda af eignarhlutfalli hans.

Þá sé því mótmælt að smávægileg frávik í tölulegum forsendum í kröfugerð eigi að varða frávísun máls og vísi stefnendur um það til dóms Hæstaréttar 1998, bls. 1615.

Varðandi kröfu um dráttarvexti þá verði að horfa til þess að krafan sé viðurkenningarkrafa og þá eigi ekki við sömu skilyrði 6. gr. vaxtalaga og ef um fjárkröfu væri að ræða.

Niðurstaða

Sameiginleg málsókn stefnenda byggist á 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en með ákvæðinu er fleiri en einum heimilað að sækja mál í félagi ef dómkröfur þeirra eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Óumdeilt er að kröfur stefnenda í máli þessu eru allar af sömu rót runnar, eins og áskilið er í ákvæðinu. Stefndi styður kröfu sína um frávísun meðal annars við það að ekki komi fram í stefnu hvernig eignarhald stefnenda í hinu selda félagi hafi skipst milli þeirra 23. nóvember 2008 og því sé ómögulegt að líta svo á að stefnendur hafi hver fyrir sig sett fram sjálfstæðar dómkröfur í málinu, sem sé skilyrði fyrir beitingu samlagsaðildar samkvæmt ákvæðinu.

Það er mat dómsins að í málatilbúnaði stefnenda komi fram með nægilega skýrum hætti hver hlutdeild hvers stefnenda fyrir sig var í hinu selda félagi þegar kaupsamningur var gerður í maí 2008 og þar með hlutdeild þeirra í þeim viðskiptum við stefnda sem málið á rætur að rekja til. Þannig sé fullnægt þeim skilyrðum samlagsaðildar að ljóst sé hver hlutur hvers og eins er í málsókninni. Ekki verður því fallist á frávísunarkröfu stefnda á þessum grundvelli.

Til stuðnings kröfu sinni um frávísun málsins gerir stefndi þær athugasemdir við dómkröfu og málsgrundvöll stefnenda að dómkrafa stefnenda sé um viðurkenningu á fjárkröfu, en málatilbúnaður stefnenda sé hins vegar að meginstefnu reistur á réttarheimildum sem leiði til ógildingar að hluta eða í heild á samningi aðila.

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber í stefnu að greina þær málsástæður sem málsókn byggist á og önnur atvik með nægilega glöggum hætti til þess að samhengi málsástæðnanna verði ljóst. Samkvæmt lýsingum beggja málsaðila á kaupum stefnda á Húsfélaginu Glæsi ehf. og fyrirliggjandi gögnum gerðu málsaðilar með sér kaupsamning sem fylgt var eftir með samkomulagi um uppgjör, sem ráð var fyrir gert í kaupsamningnum að færi fram síðar. Við uppgjör skyldi ráðast fjárhæð þeirrar greiðslu sem stefndi skyldi greiða stefnendum á grundvelli þeirra forsendna sem samið var um í kaupsamningnum. Um ein og sömu kaupin er að ræða og ekki verður betur séð en að fullt efnislegt samræmi sé milli kaupsamnings málsaðila og samkomulags þeirra um uppgjör. Dómkrafa stefnenda er þrátt fyrir það í senn á því byggð að samning málsaðila um kaupin skuli efna samkvæmt efni sínu og á því að uppgjör málsaðila samkvæmt samningnum skuli ógilda.

Fallast má á það með stefnda að örðugt er að greina með glöggum hætti að hvaða marki stefnendur telja að málsástæður þeirra um ósanngirni og brostnar forsendur, sem byggjast á reglum samningaréttarins til ógildingar, eigi við um samninginn sem öðrum þræði er krafist efnda á. Þegar litið er til efnis stefnunnar í heild sinni er það hins vegar mat dómsins að af henni megi ráða á hverju málatilbúnaður stefnenda byggist og að samhengi kröfugerðar, atvika og málsástæðna sé nægilega ljóst þannig að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er. Ekki verður séð að það hafi torveldað stefnda að taka til varna í málinu þótt mótsagna gæti í röksemdafærslu stefnenda. Málatilbúnaður stefnenda verður því talinn fullnægja þeim áskilnaði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála að í stefnu skuli greina málsástæður og önnur atvik með nægilega glöggum hætti til þess að samhengi málsástæðnanna sé ljóst og verður málinu ekki vísað frá dómi af þessari ástæðu.

Frávísunarkrafa stefnda byggist enn fremur á því að kröfugerð stefnenda sé þeim annmörkum háð að krafan sé óviss og vísi um meginefni sitt til svo óvissra atriða að ekki sé unnt að dæma um kröfuna.

Stefnendur krefjast viðurkenningar á því að stefnda beri að greiða þeim ótiltekna fjárhæð, sem ráðist af endurútreikningi tiltekinna lánasamninga vegna ólögmætrar tengingar lánsfjárhæðar þeirra við erlenda gjaldmiðla og ofgreiddra vaxtagreiðslna af þeim. Af hálfu stefnenda er því haldið fram að kröfugerðin sé nægilega skýr til að uppfylla skilyrði réttarfarslaga þannig að dómur verði lagður á það hvort stefnendur eigi rétt á greiðslum frá stefnda þó fjárhæðin sé ekki þekkt. Krafist sé viðurkenningar á ákveðinni kröfu, en hver endanleg fjárkrafa verði byggist á upplýsingum um það hvort og hvernig lánin hafi verið endurreiknuð, sem séu upplýsingar sem stefndi hafi aðgang að en ekki stefnendur.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála verða dómstólar ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvort tiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem nauðsynlegt er til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laganna er heimilt að höfða mál til að leita viðurkenningardóms um kröfu hafi aðili lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Kröfugerð í slíku dómsmáli þarf meðal annars að uppfylla skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laganna um að krafist sé viðurkenningar á tilteknum réttindum.

Endurútreikningur umræddra lána vegna ólögmætrar tengingar lánsfjárhæðar þeirra við erlenda gjaldmiðla og ofgreiddra vaxtagreiðslna af þeim er nauðsynleg forsenda þess að stefnukrafan verði talin nægilega ákveðin, eins og málatilbúnaði stefnenda er háttað. Endurútreikningur á þeim grundvelli er þannig forsenda þess að fundið verði út hvort fyrir hendi sé einhver mismunur á þeirri fjárhæð sem stefndi hefur greitt stefnendum vegna kaupa á Húsfélaginu Glæsi ehf. og þeirri greiðslu sem stefnendur telja að þeim hefði borið að fá, ef þessi endurútreikningur leiddi í ljós að fjárhæð lánanna hefði verið of hátt metin við uppgjör vegna kaupanna.

Aðilar þeirra lánasamninga sem um ræðir, Arion banki hf. og félagið LF13 ehf., eru ekki aðilar að máli þessu. Að því leyti sem upplýst er um samskipti þessara aðila um lánasamningana er frekari endurútreikningur þeirra ekki fyrirhugaður. Fyrir liggur að annað lánið, sem tekið var fyrir gildistöku núgildandi vaxtalaga, hefur verið afskrifað að fullu og að afstaða kröfuhafa vegna síðara lánsins er sú að bankanum sé ekki skylt að endurútreikna það með vísan til vaxtalaga og nýlegra dóma Hæstaréttar. Í þessu máli verður ekki skorið úr um lögmæti umræddra lána eða um það hvort eða hvernig þessi lán beri að endurreikna.

Með niðurstöðu dómsins um viðurkenningarkröfu stefnenda fengist engin úrlausn um greiðsluskyldu stefnda með þeim áhrifum sem kröfunni er með málssókninni ætlað að hafa í lögskiptum aðila. Dómur í málinu getur því ekki leitt hið raunverulega sakarefni til lykta þannig að leyst sé úr ákveðinni kröfu í skilningi 1. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála.

Áskilnað 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála um að sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um efni eða tilvist réttinda eða réttarsambands verður að skýra svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á greiðsluskyldu verði að leiða líkur að því að hann eigi þau réttindi sem krafist er að viðurkennd verði. Stefnendur hafa ekki sýnt fram á eða leitt að því nægum líkum að kaupverð hins selda félags sé að einhverju leyti ógreitt þannig að þau eigi lögvarða hagsmuni af þeirri viðurkenningu sem krafist er. Þau hafa því ekki sýnt fram á að þessu skilyrði 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga sé fullnægt.

Fallist er á það með stefnda að kröfugerð stefnenda er óviss og háð atvikum sem ekki verður leyst úr í þessu máli. Uppfyllir kröfugerðin því ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála um kröfur um viðurkenningu á tilteknum réttindum.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki séð að uppfyllt séu í máli þessu skilyrði 1. mgr. 25. gr. einkamálalaga um að leitað sé úrlausnar dómstóls um ákveðna kröfu, skilyrði 2. mgr. 25. gr. laganna um að sýnt sé fram á að lögvarðir hagsmunir séu fyrir hendi eða skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laganna um að viðurkenningar sé krafist á tilteknum réttindum.

Vegna þessara annmarka á málatilbúnaði stefnenda ber að vísa málinu frá dómi eins og stefndi hefur krafist.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála skal stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað ef máli er vísað frá dómi. Með vísun til þess og niðurstöðu málsins verður stefnendum sameiginlega gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Málinu er vísað frá dómi.

Stefnendur A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf, Á-kk-nf T-kk-ef, B-kk-nf G-kk-nf, E-kk-nf Ó-kk-nf, E-kk-nf T-kk-nf, F-kk-nf G-kk-nf, G-kk-nf Á-kk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, H-kk-nf S-kk-nf, H-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf G-kvk-nf, K-kk-nf G-kk-nf, M-kvk-nf S-kvk-nf, P-kk-nf M. S-kk-nf, S-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf Þ-kk-nf, S-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf E-kk-nf, Þ-kk-nf R-kk-nf og Þ-kk-nf G-kk-nf greiði stefnda, LF5 ehf., óskipt 200.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf