E-3377/2013

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 5. júní sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Dróma hf., Lágmúla 6, Reykjavík, á hendur G-kvk-þgf B-kvk-þgf, Ystaseli 28, Reykjavík, með stefnu birtri 19. ágúst 2013.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 205.601,15 svissneska franka, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, frá 12. október 2009 til greiðsludags, 19.806.149 japönsk jen, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 12. október 2009 til greiðsludags, og 169.294,79 evrur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. október 2009 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmt til að greiða stefnanda 83.814.533 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 12. október 2009 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess enn fremur að stefnda verði dæmd til að greiða honum málskostnað, að mati dómsins.

Endanlegar dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

II

Hinn 19. október 2007 óskaði stefnda eftir því að SPRON Verðbréf hf. veitti sér reikningslán í erlendum myntum. Í beiðninni kom fram að stefnda óskaði eftir því að félagið veiti sér „fjölmyntareikningslán að upphæð jafnvirði ISK 30.813.131 í erlendum myntum sbr. eftirfarandi“. Síðan voru þeir lánaskilmálar sem stefnda fór fram á tilgreindir í fjórum töluliðum. Samkvæmt þeim fyrsta skyldi „fjárhæðin“ vera til reiðu á tilgreindum hlaupareikningi stefndu sama dag og skuldfærast af honum í einu lagi ásamt vöxtum og kostnaði á gjalddaga 19. október 2008. Óumdeilt er að umræddur reikningur stefndu var í íslenskum krónum. Í öðru lagi skyldi „fjárhæðin...samsett af eftirfarandi gjaldmiðlum: JPY 17.904.201, EUR 144.543,83 og CHF 180.969,85“. Í þriðja lagið skyldu vextir verða „12 mán. LIBOR að viðbættu 3,5% álagi“ og loks skyldi lántökugjald verða 1%.

Meðal gagna málsins er „Staðfesting á fjölmyntareikningsláni“, sem einnig er dagsett sama dag. Skilmálar skjalsins voru í samræmi við beiðni stefndu. Þar er í upphafi vísað til beiðni stefndu „um reiknislán bundið erlendum gjaldmiðlum“. Síðan er tekið fram að SPRON Verðbréf hf. hafi samþykkt þessa beiðni og yrði „lánsfjárhæðin“ lögð inn á þann reikning stefndu sem tilgreindur var í beiðninni. Um skilmála og kjör lánsins sagði að lánið væri „í formi fjölmyntareikningsláns á útgáfudegi skjals þessa í eftirfarandi myntum: JPY, EUR og CHF sbr. neðar, m.v. kaupgengi Sparisjóðabanka Íslands hf. 2 dögum fyrr.“ Þar fyrir neðan var í skjalinu tafla þar sem tilgreindar voru framangreindar þrjár myntir, lánsfjárhæð þeirra, kaupgengi hverrar þeirra 19. október 2007, og 3,5% álag á LIBOR-vexti hverrar myntar. Í skjalinu er kveðið á um að vextir taki mið af 12 mánaða LIBOR útlánsvöxtum hverrar myntar eins og þeir séu skráðir tveimur dögum fyrir útborgunardag lánsins að viðbættu ofangreindu álagi. Þá er kveðið á um að stefnda væri skuldbundin til að hafa til ráðstöfunar á fyrrnefndum reikningi sínum á gjalddaga lánsins fjárhæð sem svaraði til uppgreiðslu þess. Loks var í skjalinu kveðið á um skyldu stefndu til að greiða 2% þóknun óskaði hún eftir að greiða lánið fyrir gjalddaga. Skjal þetta var undirritað af starfsmanni SPRON Verðbréfa hf., en ekki af stefndu. Lánið var greitt út samdægurs í íslenskum krónum.

Hinn 24. október 2008 undirritaði stefnda „beiðni um framlengingu reiknisláns í erlendum myntum“ sem samþykkt var af SPRON Verðbréfum hf. Þar óskaði stefnda eftir að lánið yrði framlengt til 20. apríl 2009, sem yrði nýr gjalddagi höfuðstóls þess, en vextir skyldu þó greiddir bæði á útgáfudegi þessa skjals og nýja gjalddaganum. Tekið var fram að lánið hefði í upphafi verið að „jafnvirði ISK 30.813.131“. Þá var tiltekið að lánið væri „í dag með eftirfarandi stöðu erlendra mynta“ og síðan voru tilgreindar fjárhæðir í japönskum jenum, evrum og svissneskum frönkum auk fjárhæð vaxta hverrar myntar. Þessar fjárhæðir samsvara upphaflegum fjárhæðum í þessum myntum sem tilgreindar voru bæði í fyrrgreindri lánsbeiðni og staðfestingu hennar. Í skilmálum framlengingarinnar var kveðið á um að lánið bæri LIBOR-vexti með 5,8% álagi.

Hinn 6. maí 2009 undirritaði stefnda aftur „beiðni um framlengingu reikningsláns í erlendum myntum“, sem samþykkt var af SPRON hf. Þar óskaði stefnda efir að lánið yrði framlengt til 10. október 2009, sem yrði nýr gjalddagi höfuðstóls þess, en þó þannig að nýr gjalddagi höfuðstólsins yrði með áföllnum vöxtum sem greiðast áttu 20. apríl 2009. Tekið var fram að lánið hafi í upphafi verið að „jafnvirði ISK 30.813.131“. Tiltekin var einnig upphafleg staða lánsins í erlendum myntum og fjárhæð þeirra tilgreind. Þá var tiltekið að framlenging miðaðist við „stöðu eftirfarandi mynta“ og síðan voru tilgreindar fjárhæðir í japönskum jenum, evrum og svissneskum frönskum. Þessar fjárhæðir samsvara upphaflegum fjárhæðum í þessum myntum, sem tilgreindar voru í fyrri skuldaskjölum, að viðbættri fjárhæð þeirra vaxta sem tilgreindir voru í fyrri beiðni um framlengingu lánsins. Í skilmálum framlengingarinnar var síðan kveðið á um að lánið bæri LIBOR-vexti með 5,8% álagi.

Ekki var greitt af láninu á gjalddaga þess hinn 10. október 2009.

Stefnda kveður að SPRON Verðbréf hf. hafi ráðlagt henni að fjárfesta með sparnaði sínum í hlutabréfum í Saga Capital hf. Til viðbótar eigin framlagi stefndu, sem hafi verið 20.000.000 krónur hafi SPRON Verðbréf hf. lánað henni að hluta til kaupanna, eða 30.813.131 krónu, samkvæmt samkomulagi 19. október 2007. SPRON Verðbréf hf. hafi talið að um góða fjárfestingu væri að ræða og hafi ekki séð ástæðu til að krefjast tryggingar að öðru leyti en með því að taka handveð í hlutabréfum Saga Capital hf. Ávallt hafi staðið til að lánið endurgreiddist með söluandvirði hlutabréfa stefndu í Saga Capital hf., auk þess sem stefndu hafi verið ætlað að fá ávöxtun á eigið fé sitt. Hafi stefndu verið talin trú um að SPRON Verðbréf hf. myndu annast sölu á hlutabréfunum og leggja andvirði þeirra inn á hlaupareikning stefndu. SPRON Verðbréf hf. hafi átt frumkvæðið að viðskiptunum og ráðlagt stefndu að fjárfesta í umræddum hlutabréfum. Þá hafi SPRON Verðbréf hf. átt frumkvæðið að því að bjóða stefndu lán til hlutabréfakaupanna og einnig því að lánið yrði í íslenskum krónum bundið við erlenda mynt. Stefnda hafi enga þekkingu haft á slíkum viðskiptum og því farið að ráðleggingum SPRON Verðbréfa hf. í þessum efnum. Þannig hafi hún óskað eftir láni í íslenskri mynt að ákveðinni fjárhæð.

Áðurnefnd beiðni stefndu um reikningslán, frá 19. október 2007, staðfesting SPRON Verðbréfa hf. frá sama degi og beiðni hennar um framlengingu lánsins, 24. október 2008, voru árituð af hálfu félagsins 11. febrúar 2009 um að „lánasamningur þessi“ væri „framseldur til SRPON...með öllum þeim réttindum sem í honum greinir“. Á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins 21. mars 2009 var stofnað hlutafélagið Drómi og tók það við öllum eignum Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis hf. og tryggingarréttindum tengdum kröfum hans. Eftir þingfestingu málsins fékk stefnandi framselda kröfuna, sem mál þetta varðar, frá Dróma hf.

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á ákvæðum framangreinds lánssamnings milli aðila og síðari samningum tengdum honum. Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á almennum reglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi loforða og greiðslu skulda. Lánssamningurinn hafi verið í vanskilum frá 10. október 2009.

Stefnandi kveður aðalkröfu sína taka mið af stöðu skuldarinnar í erlendri mynt, enda hafi kröfuhafa verið heimilt en ekki skylt að skuldfæra reikning stefndu fyrir andvirði lánsins í íslenskum krónum.

Stefnandi sundurliðar aðalkröfu sína með eftirgreindum hætti í stefnu:

Eftirstöðvar höfuðstóls í svissneskum frönkum 199.461,96

Samningsvextir í svissneskum frönkum 6.139,23

Samtals skuld í svissneskum frönkum 205.601,19

Eftirstöðvar höfuðstóls í japönskum jenum 19.195.202,00

Samningsvextir í japönskum jenum 610.947,00

Samtals skuld í japönskum jenum 19.806.149,00

Eftirstöðvar höfuðstóls í evrum 163.415,86

Samningsvextir í evrum 5.878,93

Samtals skuld í evrum 169.294,79

Næsta virka bankadag eftir gjalddaga lánsins, hinn 12. október 2009, hafi samtals fallið í gjalddaga 205.601,19 svissneskir frankar, 19.806.149,79 japönsk jen og 169.294,79 evrur, og sé það aðalkrafa málsins, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 12. október 2009 til greiðsludags, eins og nánar greinir í dómkröfu stefnunnar.

Varakrafa taki mið af stöðu skuldarinnar í íslenskum krónum. Varakrafan sundurliðist með því að næsta virka bankadag eftir gjalddaga lánsins, hinn 12. október 2009, hafi skráð sölugengi svissneskra franka verið 121,585 krónur, sölugengi japanska jensins 1,3901 króna og sölugengi evru 184,79 krónur. Samtals hafi því fallið í gjalddaga 83.814.533 krónur á gjalddaga lánsins, þ.e. 205.601,19 x 121,585 + 19.806.149 japönsk jen x 1,3901 + 169.294,79 evrur x 184,79, og sé það varakrafa málsins ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 12. október 2009 til greiðsludags.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

IV

Stefnda byggir kröfu sína um frávísun aðalkröfu stefnanda á því, að stefnufjárhæðin sé bæði óskýr og órökstudd og því ekki dómtæk. Í aðalkröfu sinni geri stefnandi kröfu um að stefnda verði dæmd til greiðslu í erlendum gjaldmiðlum, þ.e.a.s. í svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrum. Samkvæmt d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, beri að greina svo glöggt sem verða má fjárhæð kröfu í krónum. Þannig verði íslenskir ríkisborgarar ekki krafðir um greiðslu fyrir íslenskum dómstólum í öðrum gjaldmiðli en íslenskum krónum. Hér sé því um frávísunarástæðu að ræða sem eigi sér enn ríkari stoð í því að á Íslandi ríki gjaldeyrishöft, samkvæmt lögum nr. 87/1992, og sé stefndu þannig óheimilt, samkvæmt landslögum, að verða sér úti um umkrafða gjaldmiðla og efna dómkröfuna. Af þeim sökum beri að vísa kröfunni frá dómi, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu sína um sýknu byggir stefnda á því að krafa stefnanda byggi á láni sem sé í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. Þar með brjóti dómkrafa stefnanda í bága við VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Samkvæmt 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, og dómafordæmum Hæstaréttar Íslands sé binding lánsfjárhæðar eða annars konar skuldbinding við gengi erlendra gjaldmiðla óheimil. Slík verðtrygging sem stefnandi byggi mál sitt á sé því ólögmætt að mati stefndu. Ágreiningur um verðmæti lokagreiðslunnar samkvæmt samningi lúti því að lögmæti samningsins og þeim takmörkunum á lögmæti samningsskilmála samningsins sjálfs.

Í stefnu sinni vísi stefnandi, hvað varði kjör og skilmála lánsins, til skjals sem beri yfirskriftina „staðfesting á fjölmyntareikningsláni“ sem innihaldi lánaskilmála á milli stefndu og SPRON Verðbréfa hf. Um sé að ræða skjal sem hafi verið einhliða samið af SPRON Verðbréfum hf. og ekki kynnt stefndu. Því til sönnunar hafi hún hvorki staðfest skjalið með undirritun sinni né öðrum hætti. Skjalið sé einungis undirritað af starfsmanni SPRON Verðbréfa hf. og geti þannig ekki talist hluti af lánasamningi við stefndu. Stefnda byggir á því að efni fyrrgreinds skjals hafi ekki bundið hana á nokkurn hátt. Samningur á milli stefndu og SPRON Verðbréfa hf. hafi byggst á beiðni hennar. Þrátt fyrir að skjalið beri yfirskriftina „beiðni um reikningslán í erlendum myntum“ beri það greinilega með sér að um hafi verið að ræða lán í íslenskum krónum. Beiðni stefndu hljóði upp á nákvæma tölu í krónum talið, að fjárhæð 30.813.131 króna, sem sýni fram á að stefnda hafi sótt um lán í íslenskum krónum. Fjárhæðina hafi átt að leggja inn á hlaupareikning hennar og hafi hún verið lögð þar inn í íslenskum krónum. Skuldfærsla hafi einnig átt að fara fram í íslenskum krónum. Engin skipti hafi átt sér stað í erlendum gjaldeyri heldur hafi hinir erlendu gjaldmiðlar einungis verið nýttir í tilgangi gengistryggingar. Það að lánið hafi verið greitt í íslenskum krónum inn á hefðbundinn íslenskan reikning í stað gjaldeyrisreiknings sýni að um hafi verið að ræða íslenskt lán. Þá hafi tilgangur lánsins verið sá að kaupa hlutabréf í íslensku hlutafélagi sem enn frekar styðji það að ætlun aðila hafi verið að lánið yrði í íslenskum krónum.

Stefnda byggir á því, að þrátt fyrir að fyrrgreint skjal, sem beri yfirskriftina „staðfesting á fjölmyntareikningsláni“, hafi ekkert skuldbindingargildi fyrir hana, feli skjalið í sér sönnun fyrir því að ætlunin hafi verið að gengistryggja lánið, enda sé gengi skráð í skjalinu. Hér sé þannig byggt á því að gengisskráning í skjali SPRON Verðbréfa hf. feli augljóslega í sér ólögmæta gengistryggingu á lánsfjárhæðina, sem sé í íslenskum krónum. Hafi lánið verið í erlendri mynt þjóni gengisskráning engum tilgangi og hafi verið óþörf. Skráning gengisins vísi hins vegar til þess að verið væri að binda íslenska krónu við erlendan gjaldmiðil.

Stefnda byggir á því að SPRON Verðbréf hf. hafi staðið að fjölmörgum sambærilegum lánum og aldrei hafi verið tilgangurinn að lána í erlendri mynt. Stefnda byggir á því að hún hafi óskað eftir láni að fjárhæð nákvæmlega 30.813.131 króna. Hún hafi sett beiðni sína fram hinn 19. október 2007 og lánið verið afgreitt sama dag og á þann hátt sem hún hafi óskað eftir og fjárhæðin, 30.813.131 króna, verið greidd út að frádregnu 1% lántökugjaldi. Í Skjalinu, sem beri yfirskriftina „staðfesting á fjölmyntareikningsláni“, og dagsett sé sama dag, og sem hafi sönnunargildi um ætlan SPRON Verðbréfa hf., segi m.a.: „SPRON Verðbréf hf. lánar í formi fjölmyntareikningsláns á útgáfudegi skjals þessa í eftirfarandi myntum: JPY, EUR og CHF sbr. neðar, m.v. kaupgengi Sparisjóðabanka Íslands hf. 2 dögum fyrr“. Þannig standist það ekki að um hafi verið að ræða lán í erlendri mynt enda hefði þá orðið að gera þær kröfur að lánið væri greitt út miðað við gengisskráningu á útgreiðsludegi. Lánið hafi hins vegar verið greitt út nákvæmlega í samræmi við beiðni stefndu en ekki í samræmi við gengisskráningu á kaupdegi.

Stefnda byggir á því að sams konar lán SPRON Verðbréfa hf. hafi ávallt verið miðað við gengi gjaldmiðla tveimur dögum fyrir útgreiðslu láns. Hvort viðmiðunargjaldmiðlar hafi verið tilgreindir í prósentum eða fjárhæðum hafi verið handahófskennt. Varðandi skráningu kaupgengis Sparisjóðabanka Íslands hf. var í greinargerð skorað á stefnanda að leggja fram upplýsingar um kaupgengi dagana 17. og 19. október 2007 og leggja auk þess fram kaupnótu bankans um viðskiptin.

Stefnda vísar sérstaklega til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur frá 12. mars 2013 í máli nr. E-2791/2012, varðandi ólögmæti kröfu stefnanda. Í því tilviki hafi verið um fullkomlega sambærilegt tilvik að ræða og stefnandi þessa máls hafi verið hinn sami og stefnandi nú. Hinn tilvísaði dómur fjalli um sams konar lánveitingu á grundvelli sambærilegra skjala og sömu samningsskilmála og nú reyni á. Niðurstaða dómsins hafi verið sú að lán stefnanda fæli í sér ólögmæta gengistryggingu og hafi stefnda í því máli verið sýknuð. Öll sömu sjónarmið eigi við í máli því sem hér sé deilt um og átt hafi við í hinum tilvísaða héraðsdómi.

Stefnda byggir einnig á því að lánssamninginn sem hér sé deilt um verði að virða heildstætt. Vísar stefnda til þess að túlka beri samninginn henni í hag enda reyni á túlkun lánasamninga og skilmála, sem einhliða séu samdir af lánveitanda, sem sé í yfirburðastöðu. Óskýrleika í samningsskilmálum beri að túlka lánveitanda í hag, sbr. Hæstaréttardóm í máli nr. 672/2012. Stefnandi byggi mál sitt á lánasamningi sem saminn hafi verið einhliða af fjármálafyrirtæki, sem hafi verið sérfræðingur á sviði fjármála og viðskipta og hafi auk þess haft frumkvæði að lánasamningnum og skilmálum hans. Stefnda hafi enga þekkingu haft á viðskiptum í erlendri mynt og hafi haft þann skilning að hún væri að sækja um lán í íslenskri mynt. Líta verði til þess skilnings hennar þegar lánasamningurinn sé virtur heildstætt, sem og ætlan samningsaðila. Leiki vafi á efni og túlkun slíkra samninga beri að túlka þann vafa stefndu í hag, þar sem kröfuhafa hafi verið í lófa lagið að hafa samningsskilmála skýra. Í ljósi alls framanritaðs verði því að líta svo á að skuldbindingar aðila samkvæmt hinum umdeilda lánasamningi hafi verið í íslenskum krónum bundið við gengi erlendra gjaldmiðla.

Stefnda vísar til þess að hún hafi undirritað yfirlýsingu þess efnis að hún gerði sér grein fyrir þeirri áhættu sem fylgdi lántökunni, en þar hafi verið tekið skýrt fram að höfuðstóll lánsins gæti hækkað umtalsvert sökum gjaldeyrissveiflna. Sú yfirlýsing verði einungis skilin svo að höfuðstóll lánsins ætti að taka breytingum samhliða hinum samningsbundnu gjaldeyrissveiflum. Eðli máls samkvæmt eigi höfuðstóll láns aldrei að geta tekið hækkunum nema í þeim undantekningartilvikum þegar geymdur vaxta- og/eða verðbótaþáttur kunni að bætast við höfuðstólinn, og þá aðeins að það komi skýrt fram í samningum. Svo hafi ekki verið hér, umrædd yfirlýsing, sem hafi verið samin af fyrri kröfuhafa, verði ekki skilin öðruvísi en svo að höfuðstóll lánsins, sem ætti að endurgreiða, skyldi taka breytingum í samræmi við breytingar á gengi gjaldmiðla. Þannig beri beiðnir um framlengingu lánsins með sér hækkun höfuðstóls. Í fyrri beiðni um framlengingu lánsins sé hin íslenska upphaflega fjárhæð tilgreind en ný staða hinna erlendu mynta. Hinir erlendu gjaldmiðlar hafi enn fengið nýja stöðu með seinni beiðninni um framlengingu lánsins. Þá beri að líta til kröfugerðar stefnanda, en hún geri einnig ráð fyrir gengisviðmiðum og breytilegum höfuðstól erlendra mynta.

Stefnda byggir á því að SPRON Verðbréf hf. hafi ætlað að leita fullnustu kröfu sinnar með því að standa að sölu á þeim hlutabréfum sem hafi verið ástæða lánveitingarinnar. Hlutabréfin hafi stefnandi tekið að handveði. Stefnandi hafi þannig veitt stefndu fyrirheit um góða ávöxtun á sparifé sitt og að fjárhæð endurgreiðslu hins umdeilda láns yrði tiltæk á hlaupareikningi hennar eins og gert hafi verið ráð fyrir. Hvorki SPRON Verðbréf hf., sparisjóðurinn né stefnandi hafi þó leitað fullnustu í hinum handveðsettu hlutabréfum eða hugað að sölu þeirra til að nýta til greiðslu. Um hafi verið að ræða hlutabréf í Saga Capital hf., en það félag sé enn til staðar og hafi a.m.k. átt eignir. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á að umrædd fjárhæð hafi ekki verið til staðar á hlaupareikningi stefndu, en stefnandi hafi haft skuldfærsluheimild á reikninginn. Af þessari ástæðu beri einnig að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

Stefnda kveður stefnanda ekki hafa reynt innheimtuaðgerðir vegna lánssamningsins við stefndu fyrr en með innheimtubréfi, dagsettu 1. mars 2013. Hann hafi ekki sent innheimtuviðvörun, eins og áskilið sé í innheimtulögum, og hafi að öðru leyti sýnt af sér tómlæti. Verði að einhverju leyti tekið tillit til krafna stefnanda verði að líta til þess og hafna kröfu stefnanda um dráttarvexti og málskostnað.

Um lagarök vísar stefnda til almennra reglna kröfu- og samningaréttar, laga um fjármálafyrirtæki, laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, laga nr. 87/1992, og laga nr. 95/2008.

Kröfu um málskostnað byggir stefnda á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, og ákvæða XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnda á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni.

V

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu um greiðslu á grundvelli lánssamnings aðila. Lýtur ágreiningur aðila aðallega að því hvort skilmálar samningsins feli í sér að lánið sé í erlendri mynt eða í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, samkvæmt 13. gr., sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Aðalkrafa stefnanda er um greiðslu í þeim erlendu myntum sem hann telur samning aðila hljóða upp á, en varakrafan er um greiðslu í íslenskum krónum, samkvæmt gengi hinna erlendu gjaldmiðla á gjalddaga samningsins.

Þegar leyst hefur verið úr því hvort samningur hafi verið gerður um lán í erlendum gjaldmiðli, svo sem heimilt er, eða um sé að ræða lán í íslenskum krónum, sem bundið er gengi erlendra gjaldmiðla, hefur í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands fyrst og fremst verið lagður til grundvallar texti samnings um lán, þar sem lýst er þeim skuldbindingum sem aðilarnir takast á hendur. Í framangreindri beiðni stefndu 19. október 2007 var leitað eftir reikningsláni „í erlendum myntum“ og var fjárhæð þeirra skýrlega tilgreind í japönskum jenum, evrum og svissneskum frönkum. Í staðfestingu SPRON Verðbréfa hf. um veitingu lánsins komu sömu fjárhæðir fram í þessum erlendu gjaldmiðlum. Með þessum skjölum komst á lánssamningur milli aðilanna. Þegar svo hefur háttað til, sem að framan greinir, hefur í dómafordæmum réttarins verið lagt til grundvallar að orðalag skuldbindingar nægi til að ráða úrslitum og þurfi þá hvorki að líta frekar til þess hvernig ráðgert hefur verið í samningi að skyldur aðilanna yrðu efndar og hvernig efndir þeirra hafi orðið í raun. Verður þannig að líta svo á að lánið, sem SPRON Verðbréf hf. greiddi út til stefndu 19. október 2007, hafi verið í erlendum gjaldmiðlum, svo sem heimilt var samkvæmt ákvæðum VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá verður ekki séð að eðli skuldbindingarinnar hafi verið breytt með fyrrgreindum breytingum á skilmálum lánsins, sem síðar var gerð. Af hálfu stefnda er vísað til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. E-2791/2012, sem áfrýjað var til Hæstaréttar Íslands, sbr. dóm réttarins hinn 21. nóvember 2013, í málinu nr. 391/2013. Í dóminum var komist að þeirri niðurstöðu að lán hefði verið í íslenskum krónum gengistryggt með ólögmætum hætti, þar sem lánsupphæðin í lánsbeiðni hefði einungis verið tilgreind í íslenskum krónum, en hvergi getið um hana í erlendum gjaldmiðli, heldur aðeins hlutfall þeirra. Atvik í því máli svara þar af leiðandi ekki til atvika í þessu máli.

Stefnda hefur hvorki sýnt fram á að efndaskylda hennar samkvæmt samningnum hafi verið skilyrt við það að stefnandi seldi hlutabréf hennar í Saga Capital hf., né að stefnandi nýtti sér heimil til að skuldæra reikning hennar fyrir skuld samkvæmt samningnum, en hvorki efni lánssamningsins né ráðstöfun á lánsfjárhæðinni gefur tilefni til að ætla að þar hafi fullnusturéttur lánveitanda verið takmarkaður.

Eins og að framan greinir hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að samningur aðila hafi verið um gilda skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum. Að því gefnu ber stefndu að standa við þá skuldbindingu sína. Aðalkrafa stefnanda er sett fram í samræmi við samning aðila, þ.e. krafa um greiðslu tilgreindrar fjárhæðar í erlendum gjaldmiðlum. Er það í samræmi við kröfur 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 50/2012. Samkvæmt framansögðu liggur skýrlega fyrir að með samningi við SPRON Verðbréf hf. skuldbatt stefnda til til að endurgreiða lánið á tilteknum gjalddaga. Óumdeilt er að lánið hefur verið í vanskilum frá 10. október 2009. Er því réttmæt sú krafa að dráttarvextir reiknist frá 12. október 2009 fram að greiðsludegi, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Með vísan til framanritaðs verður því aðalkrafa stefnanda tekin til greina, eins og hún er fram sett, og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum málsúrslitum verður, samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefnda, G-kvk-nf B-kvk-nf, greiði stefnanda, Arion banka hf., 205.601,15 svissneska franka, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 12. október 2009 til greiðsludags, 19.806.149 japönsk jen, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. október 2009 til greiðsludags, og 169.294,79 evrur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 12. október 2009 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf