X-10/2018

Mál þetta, sem þingfest var 14. júní 2018, var tekið til úrskurðar 22. nóvember 2018.

Sóknaraðili er X, búsettur í Rússlandi.

Varnaraðili er þrotabú Azazo hf., Bæjarhrauni 22, Hafnarfirði.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans í þrotabú varnaraðila, sbr. kröfulýsingu 6. nóvember 2017, verði samþykkt sem forgangskrafa í búið, sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

I

Að beiðni stjórnar Azazo hf. var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 3. október 2017. Var A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður skipaður skiptastjóri í búinu.

Í greinargerð sóknaraðila segir að sóknaraðili hafi hafið störf við hugbúnaðarþróun hjá þrotamanni í maí 2015. Hann hafi verið ráðinn á svið samþættingar með verkefni á sviði hugbúnaðarhönnunar, dreifingar og prófunar. Sóknaraðili gerði félaginu reikning fyrir launum sínum sem námu 475.000 krónum á mánuði. Fékk hann fasta upphæð greidda á ráðningartímanum. Uppsagnarfrestur samkvæmt ráðningarsamningi sóknaraðila voru þrír mánuðir. Hafi sóknaraðila aldrei verið sagt upp formlega og átti hann við starfslok inni orlofsdaga.

Þann 6. nóvember 2017 lýsti sóknaraðili forgangskröfu í þrotabúið að fjárhæð 2.472.472 krónur vegna ógreiddra launa og orlofs, auk launa og orlofs á uppsagnarfresti, svo og desember- og orlofsuppbótar. Í bréfi skiptastjóra varnaraðila 22. desember 2017 kemur fram að kröfu sóknaraðila var hafnað sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Taldi skiptastjóri kröfuna vera almenna kröfu samkvæmt 113. gr. sömu laga. Tekið er fram í bréfinu að ekki sé tekin afstaða til almennra krafna að svo stöddu þar sem ljóst þætti að ekkert fáist greitt upp í slíkar kröfur. Afstaða skiptastjóra byggðist á því að sóknaraðili hefði verið verktaki en ekki launamaður hjá þrotamanni.

Lögmaður sóknaraðila mótmælti afstöðu skiptastjóra með bréfi 22. desember 2017 og krafðist þess að krafa sóknaraðila yrði viðurkennd. Þann 31. janúar 2018 var haldinn fundur vegna ágreinings um kröfu sóknaraðila. Ekki tókst að jafna ágreining aðila á fundinum sem var frestað til 6. apríl 2018. Í fundargerð frá þeim fundi kemur fram að lögmaður kröfuhafa hafi ítrekað mótmæli hans við afstöðu skiptastjóra og að afstaða skiptastjóra sé óbreytt. Var bókað að skiptastjóri myndi krefjast úrlausnar héraðsdóms um ágreininginn.

Málið barst héraðsdómi með bréfi 2. maí 2018 þar sem farið er fram á úrlausn dómsins samkvæmt 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. vegna ágreinings aðila.

II

Af hálfu sóknaraðila er byggt á því að hann hafi verið launþegi í vinnusambandi við þrotamann. Kröfur um laun og annað endurgjald fyrir vinnu í þjónustu þrotamanns, sem fallið hafi í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum fyrir frestdag njóti forgangs samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili telur kröfu sína falla undir ákvæðið þar sem um sé að ræða launakröfu á hendur þrotamanni.

Sóknaraðili hafi verið ráðinn til starfa sem launþegi hjá þrotamanni með því sem næst hefðbundnum ráðningarsamningi. Þar sé mælt fyrir um að sóknaraðili skuli sinna verkefnum fyrir félagið sem snúi að verkferlum og hugbúnaðarhönnun, dreifingu og prófunum. Samningurinn hafi að geyma ákvæði um föst mánaðarlaun, uppsagnarfrest, orlofs- og veikindarétt, samkeppnis- og trúnaðarskyldu og reynslutíma starfsmanns í starfi. Þá hafi sóknaraðili verið látinn undirrita sérstaka trúnaðaryfirlýsingu vegna tölvukerfa félagsins í maí 2015.

Þegar lagt sé heildarmat á efni samningsins og þann starfa sem sóknaraðili hafi tekið að sér fyrir varnaraðila sé augljóst að hann hafi verið starfsmaður hjá félaginu. Með honum hafi sóknaraðila ekki verið falin ákveðin verk, sem greitt væri fyrir miðað við skil á þeim heldur hafi hann tekið að sér að sinna ákveðinni tegund verkefna og leggja til þeirra persónulega vinnu sína sem hann hafði að fullu aðalstarfi. Þetta sé ítrekað í ákvæði 5 í samningnum þar sem segi að vinnuréttarlegar skuldbindingar starfsmanns séu fyrst og fremst við félagið og að hann skuli upplýsa félagið að fullu áður en hann hefji störf við annað verkefni.

Þá telji sóknaraðili, að til þess að samningurinn verði virtur sem verksamningur, þurfi hann að vera það samkvæmt efni sínu. Sönnunarbyrðin hvíli á varnaraðila um að samningur aðila hafi ekki verið vinnusamningur. Á ágreiningsfundum lögmanns sóknaraðila og varnaraðila hafi komið fram sú afstaða þess síðarnefnda að krafan sé ekki launakrafa þar sem sóknaraðili hafi ekki verið starfsmaður félagsins. Hann hafi verið búsettur í Rússlandi á ráðningartímanum og að hann hafi gefið út reikninga fyrir vinnu sinni. Föst mánaðarlaun hafi verið lögð inn á launareikning sóknaraðila í Rússlandi, en upphæðin hafi tekið smávægilegum breytingum á milli mánaða sem skýrist af gengismun. Sóknaraðili mótmælir þessari afstöðu varnaraðila. Mörg dæmi séu þess að starfsmenn starfi annars staðar en á vinnustað atvinnurekanda en teljist engu að síður starfsmenn í skilningi vinnuréttar. Aðilum að ráðningarsamningi sé frjálst að semja sín á milli um vinnustöð og ekkert banni að hún sé í öðru landi en höfuðstöðvar atvinnurekanda. Þá ráðist eðli ráðningarsambands ekki af greiðsluhætti launa.

III

Varnaraðili kveðst vísa til þess að sóknaraðili hafi ekki haft rétt til að vinna hér á Íslandi. Um atvinnuréttindi útlendinga fari eftir lögum nr. 97/2002. Ríkisborgurum erlendra ríkja sem ekki falli undir undanþáguákvæði III. kafla laganna sé óheimilt að vinna hér á landi nema þeir hafi fengið atvinnuleyfi á grundvelli nefndra laga. Veiting atvinnuleyfis á grundvelli laganna sé háð þröngum skilyrðum, auk þess sem viðkomandi þurfi að hafa fengið úthlutað dvalarleyfi á grundvelli laga nr. 80/2016 um útlendinga. Sóknaraðili sé búsettur í Rússlandi. Ekki liggi annað fyrir en að hann sé ríkisborgari þess ríkis. Rússland sé hvorki aðildarríki að EES samningnum né EFTA. Þá njóti ríkisborgarar landsins ekki undanþágu á grundvelli III. kafla framangreindra laga. Af því leiði að til þess að rússneskir ríkisborgarar geti átt rétt á að vinna hér á landi samkvæmt þeim lögum og reglum sem gildi á íslenskum vinnumarkaði þurfi þeir að fá útgefið dvala- og atvinnuleyfi samkvæmt lögunum. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á það í málinu að hann hafi fengið atvinnuleyfi hér á landi eða notið undanþágu á grundvelli III. kafla laga nr. 97/2002. Hafi hann verið ráðinn sem starfsmaður hér á landi þá byggi varnaraðili á því að ráðning hans hafi falið í sér brot gegn lögum nr. 97/2002, en slík brot varði sektum eða fangelsi.

Varnaraðili kveðst byggja á því að ekki sé hægt að byggja rétt á samningi sem brjóti í bága við lög. Þar sem ætluð ráðning sóknaraðila feli í sér lögbrot samkvæmt framangreindu þá geti sóknaraðili ekki byggt kröfu sína gagnvart varnaraðila á samningnum. Því beri að hafna kröfu sóknaraðila.

Enn fremur byggi varnaraðili á því að samningur sóknaraðila við félagið hafi í eðli sínu verið samningur um verktöku. Í fyrsta lagi sé bent á að samið hafi verið um að sóknaraðili myndi senda félaginu reikning vegna vinnu sinnar mánaðarlega sem hann fengi greitt eftir. Í öðru lagi skyldi sóknaraðili sjálfur greiða allan kostnað við rekstur starfsstöðvar sinnar, sem hafi verið staðsett í Rússlandi. Þá verði í þriðja lagi ekki annað ráðið en að sóknaraðili hafi ráðið skipulagi vinnu sinnar sjálfur og ekki lotið boðvaldi yfirmanna hjá félaginu. Auk þessa sé ljóst að sóknaraðili naut ekki réttinda á borð við mótframlag í stéttarfélag og lífeyrissjóð svo sem hefðbundið er á íslenskum vinnumarkaði. Þá hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á að staðgreiðslu hafi verið haldið eftir af launum sóknaraðila og skilað í ríkissjóð ásamt tryggingagjaldi.

Loks bendir varnaraðili á að ekkert liggi fyrir um greiðslur til sóknaraðila annað en það sem sóknaraðili kalli reikningsyfirlit fyrir tiltekið tímabil. Það skjal sé á rússnesku sem gangi gegn 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og sé óskiljanlegt. Ómögulegt sé að sjá hverjum yfirlitið tilheyri eða að lesa skýringar við einstakar færslur.

Hvað lagarök varðar vísar varnaraðili til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., einkum 3., 112 og 113. gr., laga nr. 97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga, laga nr. 80/2016 um útlendinga, laga nr. 96/2002 um útlendinga og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 10. gr. Krafa varnaraðila um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, 129. og 130. gr.

IV

Ágreiningur aðila snýst ekki um fjárhæð kröfu sóknaraðila heldur hvar skipa skuli henni í réttindaröð við skipti á þrotabúi varnaraðila. Deila aðilar um það hvort sóknaraðili hafi verið launamaður eða verktaki við vinnu sína í þágu varnaraðila. Krafa sóknaraðila er tilkomin vegna vangoldinna launa og orlofs, auk launa og orlofs á uppsagnarfresti, svo og desember- og orlofsuppbótar. Krefst sóknaraðili þess að krafa sem hann lýsti að fjárhæð 2.472.472 krónur verði samþykkt við bússkiptin sem forgagnskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Varnaraðili hafnar því að krafan njóti forgangs þar sem sóknaraðili hafi verið verktaki en ekki launamaður hjá þrotamanni. Var litið á kröfuna sem almenna kröfu, en ekki var tekin afstaða til slíkra krafna þar sem ljóst þætti að ekkert fáist greitt upp í þær.

Samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð sóknaraðila og í gögnum málsins starfaði sóknaraðili við þróun hugbúnaðar hjá félaginu og starfaði á sviði samþættingar með verkefnum á sviði hugbúnaðarhönnunar, dreifingar og prófunar. Námu mánaðarlaun sóknaraðila fastri upphæð, 475.000 krónum, og var sóknaraðila gert að senda félaginu mánaðarlega reikning fyrir upphæðinni á ráðningartímanum. Samkvæmt ráðningarsamningi sóknaraðila var uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Fékk sóknaraðili upplýsingar um það í byrjun október 2017 að félagið hefði óskað eftir gjaldþrotaskiptum, en sóknaraðila var ekki sagt upp störfum hjá félaginu.

Af hálfu sóknaraðila er byggt á því að sóknaraðili hafi verið launþegi í vinnusambandi við þrotamann og að kröfur um laun og annað endur gjald fyrir vinnu í þjónustu þrotamanns, sem fallið hafi í gjalddaga á síðustu 18 mánuðum fyrir frestdag njóti forgangs samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Um sé að ræða launakröfu á hendur þrotamanni, enda hafi sóknaraðili verið ráðinn til starfa sem launþegi „með því sem næst hefðbundnum ráðningarsamningi“ þar sem mælt sé fyrir um að sóknaraðili sinni verkefnum sem snúi að verkferlum og hönnun hugbúnaðar. Varnaraðili hafnar þessum sjónarmiðum sóknaraðila og bendir á að samningur félagsins við sóknaraðila sé í eðli sínum samningur um verktöku. Þá hafi sóknaraðili, sem sé ríkisborgari erlends ríkis, ekki heimild að lögum til að vinna hér á landi. Sóknaraðili bendir á hinn bóginn á að dæmi séu þess að launþegar vinni annars staðar en á verkstöð atvinnurekanda og sé aðilum að ráðningarsambandi frjáls að semja sín á milli um vinnustöð og ekkert banni að hún sé í öðru landi.

Svo sem fram er komið er sóknaraðili erlendur ríkisborgari. Samkvæmt lögum nr. 97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga er heimilt að veita útlendingi atvinnuleyfi vegna starfa hans hér á landi. Slíkt leyfi þurfa þó ekki ríkisborgarar í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. 22. gr. nefndra laga. Getur ákvæðið ekki átt við um sóknaraðila. Þá eiga aðrar undanþágur í III. kafla laganna ekki við um sóknaraðila sem mun vera ríkisborgari Rússlands. Hefur ekki verið sýnt fram á það í málinu að sóknaraðili hafi haft heimild samkvæmt lögum nr. 97/2002 til að vinna hér á landi.

Ráðningarsamningur sá sem sóknaraðili undirritaði 11. maí 2015 getur ekki talist hefðbundinn ráðningarsamningur atvinnurekanda við launþega. Á það einkum við um þau ákvæði samningsins sem lúta að mánaðarlegu endurgjaldi fyrir vinnu sóknaraðila sem skyldi innheimta samkvæmt útgefnum reikningi. Þá er kveðið á um það að sóknaraðili skipuleggi vinnu sína sjálfur og greiði allan kostnað af rekstri eigin starfsstöðvar. Við mat á því hvort sóknaraðili hafi unnið í þágu félagsins sem launþegi eða verktaki samkvæmt greindum samningi vega framangreind ákvæði hans þyngra en ákvæði samningsins um orlofs- og veikindarétt, samkeppnis- og trúnaðarskyldu og reynslutíma sem einnig er kveðið á um í samningum. Það er ekki háttur launþega að gefa út reikninga fyrir vinnu sinni. Þá er einnig horft til þess að sóknaraðili innti vinnu sína að því er virðist ekki af hendi hér á landi og viðsemjandi hans skilaði ekki opinberum gjöldum á borð við staðgreiðslu, greiðslu í lífeyrissjóð eða tryggingargjaldi vegna vinnu sóknaraðila. Þá er eins og fram er komið ekki sýnt fram á það í málinu að sóknaraðili hafi haft atvinnuleyfi samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga til að vinna hér á landi. Stóð það sóknaraðila nær en varnaraðila að færa sönnur á það.

Samkvæmt þessu renna gögn málsins ekki stoðum undir það að sóknaraðili hafi verið launþegi í samningssambandi sínu við félagið, heldur verktaki og fellur krafa hans því ekki undir ákvæði 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og verður kröfu sóknaraðila því hafnað.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið L-kvk-nf V. J-kvk-nf lögmaður, en af hálfu varnaraðila B-kk-nf M-kk-nf B-kk-nf lögmaður.

Úrskurð þennan kveður upp J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari að gættum fyrirmælum 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfu sóknaraðila, X, um að krafa hans í þrotabú varnaraðila, sbr. kröfulýsingu 6. nóvember 2017, verði samþykkt sem forgangskrafa í búið, sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

J-kk-nf H-kk-nf