E-178/2013

Mál þetta, sem dómtekið var þann 31. janúar sl., er höfðað af H-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf, Klapparstíg 17, 101 Reykjavík, með stefnu útgefinni 18. desember 2012 á hendur Vátryggingafélagi Íslands, Ármúla 3, 108 Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir þá kröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.600.493 kr. auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 2.117.789 kr. frá 16.1.2009 til 20.12.2011 en af 2.600.493 kr. frá þeim degi til þingfestingardags en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Auk þess krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001;

af kr. 47.064.346.- frá 16.03.2009 til 11.02.2009,

af kr. 47.022.987.- frá 11.02.2009 til 08.04.2009,

af kr. 46.347.113.- frá 08.04.2009 til 29.04.2009,

af kr. 45.671.239.- frá 29.04.2009 til 05.06.2009,

af kr. 45.584.477.- frá 05.06.2009 til 12.06.2009,

af kr. 45.531.699.- frá 12.06.2009 til 13.07.2009,

af kr. 44.855.825.- frá 13.07.2009 til 20.07.2009,

af kr. 42.440.713.- frá 20.07.2009 til 20.10.2009,

af kr. 42.165.045.- frá 20.10.2009 til 23.12.2009,

af kr. 41.943.840.- frá 23.12.2009 til 31.12.2009,

af kr. 41.493.840.- frá 31.12.2009 til 18.06.2010,

af kr. 40.671.000.- frá 18.06.2010 til 17.08.2010,

af kr. 40.465.851.- frá 17.08.2010 til 05.12.2010,

af kr. 39.715.851.- frá 05.12.2010 til 09.12.2010,

af kr. 38.564.159.- frá 09.12.2010 til 21.01.2011,

af kr. 36.879.777.- frá 21.01.2011 til 28.01.2011,

af kr. 35.356.014.- frá 28.01.2011 til 11.02.2011,

af kr. 33.117.281.- frá 11.02.2011 til 17.02.2011,

af kr. 32.585.168.- frá 17.02.2011 til 25.02.2011,

af kr. 29.270.470.- frá 25.02.2011 til 04.03.2011,

af kr. 29.077.769.- frá 04.03.2011 til 25.03.2011,

af kr. 26.989.389.- frá 25.03.2011 til 05.04.2011,

af kr. 22.578.443.- frá 05.04.2011 til 20.04.2011,

af kr. 18.798.118.- frá 20.04.2011 til 29.04.2011,

af kr. 14.723.166.- frá 29.04.2011 til 09.05.2011,

af kr. 14.677.604.- frá 09.05.2011 til 23.05.2011,

af kr. 9.893.076.- frá 23.05.2011 til 08.06.2011,

af kr. 6.240.574.- frá 08.06.2011 til 21.06.2011,

af kr. 2.460.258.- frá 21.06.2011 til 03.08.2011,

af kr. 389.994.- frá 03.08.2011 til 30.12.2011.

Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda

Stefndi krefst þess að viðbótarkröfu stefnanda um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 verði vísað frá dómi en að öðrum kosti verði stefndi sýknaður af kröfunni.

Þá krefst stefndi þess að hann verði að öðru leyti sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Í báðum tilvikum gerir stefndi kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II.

Málsatvik

Helstu málsatvik eru þau að aðfaranótt 16. janúar 2009 kom upp eldur í húsinu að Klapparstíg 17 í Reykjavík. Húsið sem var timburhús á steyptum kjallara skemmdist verulega í eldinum og var það rifið að hæðarskilum fyrstu hæðar og kjallara, en grunnur hússins skemmdist ekki í eldinum. Stefnandi var eigandi að tveimur eignarhlutum í húsinu, nánar tiltekið íbúð 0101 fastanr. 200-3201, og íbúð 0201 fastanr. 200-3202. Stefndi var vátryggjandi eignarhluta stefnanda lögboðinni brunatryggingu ásamt viðbótarbrunatryggingu. Stefndi fékk tilkynningu um brunann samdægurs. Samkvæmt vátryggingarskírteinum þessara eignarhluta nam vátryggingarfjárhæð eignarhluta stefnanda samtals 42.195.000 kr. og skyldi hún breytast í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar.

Um brunatryggingarnar, bæði þá lögbundnu og viðbótarbrunatrygginguna, giltu á þeim tíma sem bruninn varð skilmálar stefnda EF10. Að auki giltu í báðum tilvikum sameiginlegir skilmálar stefnda YY10.

Ekki var ágreiningur um að stefnandi ætti rétt á bótum úr nefndum brunatryggingum, bæði þeirri lögbundnu og viðbótartryggingunni, enda hafa bótagreiðslur þegar farið fram. Nýtt hús hefur í dag verið byggt á lóðinni að Klapparstíg 17 og er stefnandi í dag eigandi að eignarhlutum í nýja húsinu.

Bótakröfu sína byggir stefnandi á lögboðinni brunatryggingu ásamt viðbótarbrunatryggingu sem stefnandi tók hjá stefnda.

Eftir að stefnda var tilkynnt um tjónið óskaði hann ásamt öðrum tryggingarfélögum sem brunatryggðu aðra eignarhluta hússins eftir því að Almenna Verkfræðistofan hf. skoðaði og legði mat á tjónið. Matsgerð lá fyrir í febrúar 2009 auk þess sem matsmenn skiluðu minnisblaði, dags. 10. mars 2009, varðandi efnisleg verðmæti sem stóðu eftir brunann. Stefndi óskaði jafnframt eftir frekari rannsókn á ástandi á kjallaraveggjum, undirstöðum og lögnum undir fasteigninni. sbr. einnig bréf matsmanns til stefnda vegna frekari rannsókna á ástandi kjallaraveggja, undirstaða og lagna og skilaði matsmaður niðurstöðum sínum með bréfi til stefnda, dags. 18. maí 2009.

Niðurstaða matsgerðarinnar var sú að endurstofnverð eignarhluta stefnanda var talið nema samtals 56.619.098 kr. miðað við verðlag í janúar 2009, að teknu tilliti til virðisaukaskatts 24,5% og að frádregnum 60% virðisaukaskatts af vinnu á verkstað. Þá töldu matsmenn efnisleg verðmæti þess sem eftir stóð eftir brunann, að því er varðar eignarhluta stefnanda, nema samtals 4.398.069 kr.

Stefnandi vildi ekki una þessu mati og fór þess á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til að leggja mat á tjónið. Doktor. R-kk-nf K-kk-nf var hinn 12. júní 2009 dómkvaddur til að meta bótaskylt tjón tjónþola. Matsmaður skilaði matsgerð sinni í október 2009 og var niðurstaðan sú að um altjón væri að ræða og engin nýtanleg verðmæti væru til staðar í fasteigninni að Klapparstíg 17 eftir eldsvoðann. Auk átta spurninga í matsbeiðni óskaði stefndi eftir því að matsmaður svaraði þremur viðbótarspurningum, þar á meðal hvert væri verðmæti þeirra byggingarhluta sem ekki skemmdust af eldi, skipt á hvern eignarhluta.

Matsgerð lá fyrir í október 2009. Meðal niðurstaðna er að matsmaður taldi samanlagt endurstofnverð eignarhluta stefnanda nema samtals 53.065.491 krónu (20.086.353+32.979.138). Þar sem matsmaður svaraði ekki viðbótarspurningu stefnda um verðmæti byggingarhluta sem ekki skemmdust í eldinum, óskaði stefndi sérstaklega eftir því að það yrði gert og svar matsmanns barst stefnda með bréfi 27. desember 2009. Niðurstaða matsmanns var sú að verðmæti húsgrunnsins sem ekki skemmist af eldi væri 973.719 kr.

Stefnandi óskaði með bréfi, dags. 12. nóvember 2009, til stefnda og annarra vátryggingafélaga sem brunatryggðu húseignina, eftir svörum við því hvort greiddar yrðu fullar bætur.

Í kjölfarið bauðst stefndi til að gera tjónið upp í samræmi við niðurstöðu dómkvadds matsmanns, með bréfi þann 20. janúar 2010, og nam sú bótafjárhæð sem stefndi bauð 51.490.744 kr. á verðlagi 10. janúar 2010. Stefnandi hafnaði uppgjöri á þessum grundvelli með bréfi þann 8. febrúar 2010 og óskaði nánari skýringa á ýmsum atriðum, þar á meðal varðandi þau verðmæti sem voru óskemmd af eldi. Bréfi þessu svaraði stefndi þann 29. mars 2010 og gerði grein fyrir bótatilboðinu auk þess sem hann staðfesti að félagið myndi ekki fara fram á yfirmat.

Með bréfi þann 23. júní 2010 setti lögmaður stefnanda fram kröfu á hendur stefnda um greiðslu bóta, auk útlagðs kostnaðar, matskostnaðar auk vaxta og lögfræðikostnaðar. Að auki gerði stefnandi kröfu um bætur fyrir afnotamissi án þess að tiltaka fjárhæð. Kröfu um bætur miðaði stefnandi við matsgerð dómkvadds matsmanns, reiknaða á verðlagi matsgerðar í október 2007, samtals 49.637.482 kr. eða sömu fjárhæð og stefndi bauð stefnanda í janúar 2010 að frádregnu verðmæti þess sem var óskemmt af eldi, framreiknað til samræmis við aðra bótaliði.

Í svari stefnda þann 1. október 2010 var fyrra bótatilboð áréttað og nánari grein gerð fyrir forsendum þess. Að auki var bent á að stefndi hefði þegar greitt matskostnað 450.000 kr. og var greiðslu frekari kostnaðar hafnað auk þess sem vaxtakröfum var hafnað. Miðað við þegar greiddar bætur námu ógreiddar vátryggingabætur 45.196.372 kr. og var upplýst að sú fjárhæð yrði greidd stefnanda.

Bætur voru því næst greiddar stefnanda í samræmi við reikninga stefnanda vegna endurbyggingar hússins. Greiðslur fóru fram beint til útgefanda reiknings og kom því ekki til þess að stefnandi þyrfti að leggja út fyrir viðkomandi reikningi og leita endurgreiðslu hjá stefnda.

Þann 15. janúar 2011 gerði stefnandi kröfu um að stefndi greiddi vexti á bótafjárhæð. Því var hafnað af stefnda með bréfi þann 3. júní 2011 þar sem m.a. var vísað til þeirrar skyldu tryggingarfélaga að gæta þess að bótum úr brunatryggingu væri rétt varið og óheimilt væri að greiða út bætur fyrr en kostnaður við endurbætur/viðgerð lægi fyrir. Stefnandi leitaði í október 2011 og febrúar 2012 eftir áliti úrskurðarnefndar í vátryggingamálum um ágreininginn. Í bæði skiptin var málinu vísað frá þar sem það fjallaði um bótafjárhæð sem nefndinni væri óheimilt að fjalla um án samþykkis stefnda.

Þann 1. júní 2012 afhenti stefndi stefnanda lokagreiðslu uppgjörs vegna þessa tjónsatviks, 806.000 kr., og var um að ræða greiðslu á áföllnum lögfræðikostnaði stefnanda auk matskostnaðar vegna dómkvadds matsmanns.

Stefnandi höfðaði því næst mál þetta með stefnu sem árituð var um birtingu 18. desember 2012 og þingfest 17. janúar 2013.

Við aðalmeðferð komu fyrir dóminn sem vitni R-kk-nf K-kk-nf matsmaður og Þ-kk-nf Þ-kk-nf, deildarstjóri hjá VÍS.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur sig eiga rétt til frekari bóta úr viðkomandi brunatryggingum en þeirra sem hann hefur þegar fengið greiddar auk vaxta á þegar greiddar bætur. Stefnandi krefst leiðréttingar vegna ofreiknaðs frádregins virðisaukaskatts að fjárhæð 1.088.794 kr., vegna grunns fasteignarinnar 1.028.995 kr. og vegna lögmannskostnaðar 482.704 kr.

Stefndi gerir kröfu um að fá grunn hússins bættan að fullu þrátt fyrir að hann hafi verið óskemmdur eftir eldsvoðann og grundvallar kröfu sína á því að honum hafi verið óheimilt að endurbyggja að nýju á grunninum vegna öryggiskrafna og vísar varðandi það til greinar 12.8 í þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998. Niðurstaða matsmanns og jafnframt skoðunarmanna frá Almennu verkfræðistofunni varðandi grunninn hafi verið sú að grunnurinn væri ónothæfur þar sem ekki fengist leyfi til að endurbyggja á honum. Til staðfestingar á því vísar stefnandi til ummæla dómkvadds matsmanns í matsgerð, dags. október 2009, en mat hans hafi verið að í þessu tilfelli verði ekki litið svo á að um breytingar sé að ræða heldur endurbyggingu sem þá þurfi að uppfylla alla gildandi staðla. Byggingaryfirvöld myndu krefjast þess að burðarkerfi kjallara yrði við endurbyggingu byggt upp á þann hátt að jarðskjálftaþol þess yrði tryggara en upphaflega grunnsins. Þá hafi matsmaður talið að gera þyrfti ráð fyrir því að fjarlægja yrði veggi og gólf kjallara. Þá vísi dómkvaddur matsmaður til ummæla í niðurstöðukafla tjónamatsskýrslu Almennu verkfræðistofunnar hf. en þar segi: „Með hliðsjón af því að kjallaraveggir og brandveggur eru uppbyggðir úr steinhleðslu er það niðurstaða matsmanna að ekki sé mögulegt að fá samþykki til að endurreisa bygginguna á núverandi undirstöðum og er því tekið tillit til þess í útreikningum matsmanna.“

Á grunvelli þessa hafi það verið niðurstaða matsmanns að grunnurinn hefði sökum eldsvoðans orðið ónothæfur enda ljóst að útilokað væri að leyfi fengist til að nýta hann áfram sem grunn til endurbyggingar. Matsmaður hafi m.a. leitað eftir áliti byggingarfulltrúa um hvort heimilað yrði að nýta grunninn til endurbyggingar en fengið þau svör að slíkt yrði að öllum líkindum ekki leyft.

Stefndi hafi krafist þess að dómkvaddur matsmaður svaraði sérstaklega viðbótarmatsspurningu þar sem spurt var hvert væri verðmæti þeirra byggingarhluta sem ekki væru skemmdir af eldi og tilgreind væri fjárhæð á hvern eignarhluta. Svar hans hafi verið sem hér segir:

„Aðeins íbúð í Norðvesturhluta kjallara er ekki skemmd af eldi. Hún sé hins vegar skemmd af vatni og hugsanlega hita. Þá er það svo að skilveggir að aðliggjandi íbúðum eru skemmdir og verða rifnir að áliti matsmanns.“ Með hliðsjón af þessu hafi matsmaður talið að enginn efnisleg verðmæti væru eftir í kjallaranum.

Þá hafi matsmaður sent óformlega fyrirspurn til embættis byggingarfulltrúans í Reykjavík og óskað eftir afstöðu embættisins til þess hvort heimilað yrði að endurbyggja á grunninum. Svar fulltrúa embættisins hafi verið á þá leið að það þyrfti nokkuð góð rök frá hönnuði til að samþykkja einhverjar byggingar ofan á, þó að ekki væri nema hluti af því sem fyrir hafi verið, erfitt yrði að reikna stöðugleika í rústina og húsið endurbyggt yrði að standast kröfur samkvæmt stöðlum dagsins í dag.

Stefnandi telur að af svari byggingarfulltrúa og áliti matsmanns væri niðurstaðan sú að ekki væri möguleiki á að leyfi fengist fyrir endurbyggingu á grunninum eða a.m.k. að það myndi aldrei svara kostnaði að gera þær endurbætur sem þyrfti á grunninum til að heimilað yrði að byggja á honum aftur og bendir í því sambandi á það að grunnur hússins var hlaðinn náttúrusteini og ójárnabundinn sem uppfylli ekki kröfur þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi í bréfi, dags. 22. desember 2009, aftur óskað eftir svari dómkvadds matsmanns við viðbótarmatsspurningu nr. 2, þar sem spurt var hvert væri verðmæti þeirra byggingarhluta sem ekki væru skemmdir af eldi og fjárhæð væri tilgreind á hvern eignarhluta. Matsmaður hafi svarað bréfi stefnda þann 27. desember 2009 þar sem fram kom álit hans um að þau verðmæti sem gætu fræðilega verið til staðar væru 367.478 kr. fyrir eignarhluta 200-3201 og 606.241 kr. fyrir eignarhluta 200-3202, samtals að fjárhæð 973.719 kr. Þessa fjárhæð auk verðbóta hafi stefndi síðan dregið af vátryggingarbótum stefnanda, alls 1.028.955 kr.

Í svarbréfi matsmanns komi fram að ekki sé rétt að meta neinn hluta hússins sem óskemmdan eftir eldsvoðann þar sem hann geti ekki nýst stefnanda og séu því í raun hluti tjónsins. Stefnandi hafi því látið rífa og fjarlægja allan grunn hússins þar sem ekki hafi verið mögulegt að láta lagfæra hann né nýta með neinum hætti. Stefnandi geri því kröfu um að fá 1.028.955 kr. greiddar, en það sé sú fjárhæð sem stefndi hafi haldið eftir af vátryggingarbótum stefnanda á grundvelli meintra verðmæta í grunni hússins.

Stefnandi telur að stefnda hafi verið óheimilt að draga frá vátryggingarbótum áætlað fræðilegt verðmæti sem hugsanlega fælist í rústum þeim sem eftir stóðu af fasteign stefnanda, en niðurstaða matsmanns hafi verið sú að engin efnisleg verðmæti hafi verið eftir sem nýst gætu stefnanda í grunni fasteignarinnar eftir eldsvoðann 16. janúar 2009. Grundvallist krafan jafnframt á því að jafnvel þó að niðurstaða matsmanns hafi verið sú að ákveðin verðmæti hafi hugsanlega verið til staðar í grunni fasteignarinnar eftir eldsvoðann sé samt sem áður um altjón að ræða þar sem byggingarreglugerð nr. 441/1998 girðir fyrir að mögulegt sé að byggja að nýju á grunninum. Beint orsakasamband sé því milli altjóns stefnanda og eldsvoðans þann 16. janúar 2009.

Stefnandi byggir á því að óumdeilt sé að brunatryggingar þær sem stefnandi hafði hjá stefnda hafi tekið til grunns hússins á grundvelli 2. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar og 4. gr. reglugerðar nr. 809/2000, um lögboðna brunatryggingu húseigna, þar sem sérstaklega sé kveðið á um það í d-lið að vátrygging stefnanda taki til botnplötu og undirstaðna ásamt fyllingu, einangrun og lögnum í grunni allt að 1,2 m niður fyrir efri brún botnplötu. Jafnframt séu ákvæði í grein 1.2.4 í vátryggingarskilmálum stefnda nr. EF10 að vátryggt sé: „Botnplatna og undirstaða ásamt fyllingu, einangrun og lögnum í grunni allt að 1,2 m niður fyrir efri brún botnplötu“. Ákvæði greinar 1.2.4 í vátryggingarskilmálum viðbótarbrunatryggingar nr. EF15 séu samhljóða ákvæðum greinar 1.2.4 í vátryggingarskilmálum lögboðinnar brunatryggingar stefnda nr. EF10.

Stefnandi vísar einnig til f-liðar 4. gr. reglugerðar nr. 809/2000 en í þeirri grein sé mælt fyrir um til hvaða hagsmuna vátryggingin skuli taka. Samkvæmt f-lið 4. gr. taki vátryggingin einnig til nauðsynlegs hönnunar- og efniskostnaðar, m.a. vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila eftir að hús var reist. Á grundvelli þessa sé ljóst að bótaskylda stefnda taki einnig til þess hluta grunnsins sem ljóst var að ekki væri heimilt að nýta til endurbyggingar vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila. Jafnframt séu ákvæði í grein 1.2.6 í vátryggingarskilmálum stefnda nr. EF10 sem taki til lögboðinnar brunatryggingar, að vátryggingin taki einnig til: „Nauðsynlegs hönnunar- og efniskostnaðar, m.a. vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila eftir að hús var reist.“ Ákvæði greinar 1.2.6 í vátryggingarskilmálum viðbótarbrunatryggingar nr. EF15 séu samhljóða ákvæðum greinar 1.2.6 í vátryggingarskilmálum lögboðinnar brunatryggingar stefnda nr. EF10.

Jafnframt bendir stefnandi á að Fasteignaskrá Íslands hafi í svarbréfi, dags. 15. september 2009, til stefnanda staðfest að við útreikning á brunabótamati sé miðað við þær byggingarkröfur sem séu í gildi á hverjum tíma.

Á grundvelli þessa geri stefnandi kröfu um að stefnda verði gert að bæta sér tjón sitt að fullu og greiða sér 1.028.955 kr. sem stefndi dró af vátryggingarbótum stefnanda vegna þess að grunnurinn hefði ekki skemmst í eldi.

Varðandi kröfu sína um greiðslu á afdregnum virðisaukaskatti byggir stefnandi á því að samkvæmt niðurstöðu matsgerðar, dags. október 2009, hafi endurstofnverð umræddra eignarhluta verið alls 55.369.819 kr. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar hafi verið áætlað að 60% af endurstofnsverði væri vinna á verkstað eða alls 33.221.891 kr. Af þessari fjárhæð hafi verið reiknað með 24,5% virðisaukaskatti af öllum kostnaðartölum og að 100% af virðisaukaskatti fengist endurgreiddur. Niðurstaðan hafi verið sú að stefnandi mætti gera ráð fyrir að fá 6.537.641 kr. af virðisaukaskatti endurgreidda. Á grundvelli þess hafi stefndi dregið 6.537.641 kr. af vátyggingarbótum.

Þegar endurbyggingu hússins var lokið hafi orðið ljóst að raunveruleg endurgreiðsla var allnokkru lægri en sú áætlum sem dómkvaddur matsmaður setti fram í matsgerð, dags. október 2009. Stefnandi hafi aðeins fengið endurgreiddar 5.448.847 kr., sbr. framlagt yfirlit Tollstjórans í Reykjavík yfir endurgreiddan virðisaukaskatt. Mismunur á því sem áætlað var að stefnandi fengi endurgreitt og því sem hann fékk í raun endurgreitt sé því 1.088.794 kr. Stefnandi geri því kröfu um að fá þennan mismun Á grundvelli matsgerðar,dags. október 2009, þar sem áætlað var að stefnandi fengi endurgreiddar 6.537.641 kr. af virðisaukaskatti vegna vinnu á verkstað,dró stefndi þá fjárhæð af vátryggingarbótum stefnanda. Stefnandi telur að stefnda hafi verið óheimilt að draga hærri fjárhæð af vátryggingarbótunum en sem nemi raunverulegri endurgreiðslu og því verði að miða við það sem raunverulega fékkst endurgreitt af virðisaukaskatti í lokauppgjöri aðila.

Stefnandi hefur farið fram á að fá þennan mismun greiddan úr hendi stefnda en því hafi verið hafnað með vísan til 12. gr. sameiginlegra skilmála stefnda nr. YY10, en 12. gr. í sameiginlegum skilmálum stefnda hljóði svo: „12. Virðisaukaskattur. Eigi vátryggður eða tjónþoli rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts áskilur félagið sér rétt til að haga framkvæmd á viðgerð og/eða uppgjöri tjóns á þann veg að endurgreiðsla virðisaukaskatts komi til lækkunar á fjárhæð tjónsins í samræmi við lög og reglugerðir þar um.“

Stefnandi telur ljóst af 12. gr. skilmálanna að stefndi hafi einungis heimild til að halda eftir af vátryggingarbótum stefnanda sem nemur því sem raunverulega fæst endurgreitt en ekki því sem áætlun gerði ráð fyrir að fengist endurgreitt. Á grundvelli þessa telur stefnandi að stefnda hafi verið óheimilt að halda eftir sem nemur 1.088.794 kr. af vátryggingarbótum stefnanda á grundvelli áætlunar matsmanns um endurgreiddan virðisaukaskatt og gerir því kröfu um að fá þennan mismun greiddan úr hendi stefnda.

Varðandi kröfu um greiðslu lögmannskostnaðar byggir stefnandi á því að hann hafi þurft að leita sér aðstoðar lögmanna við að fá bótarétt sinn viðurkenndan. Stefnandi hafi fyrst leitað til M-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef hrl. sem hafi aðstoðað stefnanda við dómkvaðningu matsmanns en síðan hafi stefnandi leitað til S-kk-ef S-kk-ef hdl. til að fylgja málum eftir fyrir sína hönd. Stefndi hafi allt frá upphafi með ýmsum hætti leitast við að koma sér undan því að greiða fullar tjónabætur vegna brunans. Stefndi hafi viljað byggja uppgjör tjónabóta á einhliða mati Almennu verkfræðistofunnar hf. sem leitt hafi til þess að stefnanda var nauðugur einn kostur að dómkveðja matsmann til að sýna fram á tjón sitt en því hafi fylgt töluverður kostnaður. Stefndi hafi í fyrstu einungis fallist á að greiða 50% af kostnaði við matsgerð dr. R-kk-ef K-kk-ef. Ljóst sé að dómkvaðning matsmanns hafi verið fyllilega réttmæt af hálfu stefnanda enda hafi stefndi ekki mótmælt tölulegum niðurstöðum matsmanns eða séð ástæðu til að óska eftir yfirmati. Af þessu leiði að dómkvaðning matsmanns hafi verið fyllilega réttmæt og stefndi hafi síðan greitt að fullu kostnað við matsgerðina.

Þá vísar stefnandi til þess að stefndi hafi frá upphafi leitast við að koma sér undan því að greiða vátryggingarbætur vegna grunns fasteignarinnar. Fyrst á grundvelli einhliða mats stefnda sem hann hafi aflað sér hjá Almennu verkfræðistofunni hf. og með tilvísun í úrskurð úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum nr. 174/1996. Stefnandi telur að stefnda beri að bæta grunn fasteignarinnar að fullu og að stefndi reyni með óréttmætum hætti að koma sér undan bótaskyldu á grunni fasteignarinnar. Í úrskurðinum komi skýrt fram að á þeim tíma sem tjónið varð, árið 1995, hafi enn ekki verið búið að meta umrædda fasteign til brunabótamats í samræmi við nýjar reglur um brunabótamat. Einvörðungu af þeirri ástæðu hafi úrskurðarnefndin ekki getað fallist á bótaskyldu hlutaðeigandi vátryggingafélags vegna viðbótarkostnaðar af völdum frekari opinberra krafna til bygginga. Fráleitt verði að telja að stefnda hafi ekki verið fullljóst að úrskurður úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum nr. 174/1996 hefði ekkert fordæmisgildi í málinu þar sem breytingar hefðu orðið á þeim lögum og reglum sem taka til tjónsins frá því sem var á þeim tíma. Stefnda hafi mátt vera fullljóst að eins og málum var háttað þegar umþrætt tjón varð, þann 16. janúar 2009, hafði Fasteignaskrá Íslands fyrir löngu reiknað inn í brunabótamat fasteignarinnar tjón sem féllu undir f-lið 4. gr. reglugerðar nr. 809/2000.

Þessu til stuðnings vísar stefndi til svarbréfs Fasteignaskrár Íslands, dags. 15. september 2009, til stefnanda þar sem eftirfarandi kemur fram: „Miðað er við að vátryggingin taki til húseignar ásamt venjulegu fylgifé slíkrar eignar að viðbættum eðlilegum kostnaði sem matskerfi og verklagsreglur Fasteignaskrár Íslands mæla fyrir um á hverjum tíma. Í 4. gr. reglugerðar um lögboðna brunatryggingu húseignar, nr. 809/2000, er talið upp til hvaða byggingarþátta og annarra þátta vátryggingin skuli ætíð ná og tillit skuli tekið til í brunabótamati. Áréttað er að brunabótamat er ávallt miðað við þær byggingarkröfur sem eru í gildi á hverjum tíma.“

Stefnandi vísar til þess að F-liður 4. gr. reglugerðar nr. 809/2000 kveði á um að vátryggingin taki einnig til nauðsynlegs hönnunar- og efniskostnaðar m.a. vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila eftir að hús var reist, sbr. umfjöllun í kafla 4.1. Af þessu verði ekki annað ráðið en að stefndi hafi vísvitandi reynt að villa um fyrir stefnanda í þeim tilgangi að fá hann til að fallast á uppgjör vátryggingarbóta sem hefði verið mun lægri en hann hafi átt réttmæta kröfu til. Af framangreindum ástæðum hafi stefnandi þurft að leita ítrekað til lögmanna til að fá fram viðurkenningu á réttmætum vátryggingarbótum sér til handa. Stefndi hafi í fyrstu neitað að greiða þennan lögmannskostnað og hluta kostnaðar við matsgerð. Stefnandi leitaði til lögmanns til að ná fram viðurkenningu á því að stefnda bæri að greiða matsgerð dr. R-kk-ef K-kk-ef að fullu og jafnframt kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar M-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef hrl.

Eftir að kröfur hafi verið ítrekaðar hafi stefndi fallist á greiðsluskyldu sína og greitt að fullu matsgerð dr. R-kk-ef K-kk-ef og áfallin lögmannskostnað vegna aðstoðar M-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef hrl. Stefnandi gerir því kröfu um að stefnda verði gert að greiða kostnað vegna lögmannsaðstoðar S-kk-ef S-kk-ef hdl., alls að fjárhæð 482.704 kr. Krafan grundvallist á þeirri meginreglu að tjónþolar eigi rétt á að fá réttlætanlegan kostnað sinn af lögmannsaðstoð greiddan við að ná fram réttmætum vátryggingarbótum. Til stuðnings þessu vísar stefnandi til þess að stefndi sé vátryggingafélag sem hafi yfir að ráða hópi sérfræðinga á sviði vátryggingaréttar auk verulegs fjárhagslegs styrks en stefnandi sé ekki sérfróður í vátryggingarmálum og hafi því staðið höllum fæti gagnvart stefnda. Óeðlilegt verður því að telja að stefnandi þurfi að bera þennan kostnað sjálfur í ljósi þess að þær kröfur sem gerðar voru hafa reynst réttmætar og hafi í dag verið viðurkenndar af stefnda að mestu leyti.

Varðandi viðbótarkröfu sína um almenna vexti þá byggir stefnandi á því að endurstofnsverð eignarhluta 200-3201 hafi verið 20.958.587 kr. og eignarhluta 200-3202 hafi verið 34.411.232 kr. eða samtals 55.369.819 kr. Stefnandi gerir þannig kröfu um að honum verði greiddir almennir vextir á grundvelli 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 85% af vátryggingarfjárhæðinni, sem sé 47.064.346 kr., frá því að tveir mánuðir voru liðnir frá bruna fasteignarinnar, það er frá 16. mars 2009, til útgreiðsludags vátryggingarfjárhæðarinnar. Stefndi byggir vaxtakröfu sína af hluta vátryggingarfjárhæðarinnar á 2. mgr., sbr. 1. mgr., 50. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 30/2004. Í 14. gr. sameiginlegra skilmála stefnda nr. YY10 sé kveðið á um að stefnandi eigi rétt á vöxtum í samræmi við ákvæði 50. og 123. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Samkvæmt 1. mgr. 50. gr. laga um vátryggingarsamninga eigi stefnandi rétt á almennum vöxtum af kröfu sinni þegar liðnir eru tveir mánuðir frá því að tilkynning um vátryggingaratburð var send stefnda. Þó séu ákvæði í 1. málslið 2. mgr. 50. gr. laganna um að stefndi eigi ekki að greiða vexti af útlögðum kostnaði stefnanda vegna endurbyggingar fyrr en tveim mánuðum eftir að stefnandi hafi innt greiðslu af hendi en þar sé um almenna reglu að ræða varðandi útgreiðslu í slíkum tilfellum. Hins vegar séu sérstök ákvæði í 3. málslið 2. mgr. 50. gr. laga um vátryggingarsamninga um að stefnda beri samt sem áður skylda til að greiða almenna vexti af þeim hluta vátryggingarbótanna sem komi til greiðslu óháð endurbyggingu. Um vexti af þeim hluta vátryggingarfjárhæðarinnar sem komi til greiðslu óháð endurbyggingu skuli gilda ákvæði 1. mgr. 50. gr. laganna, sem kveða á um að greiða skuli vexti frá því að liðnir eru tveir mánuðir frá tilkynningu um vátryggingaratburð. Sá hluti vátryggingarfjárhæðarinnar sem komið hefði til greiðslu óháð endurbyggingu sé 85% hluti vátryggingarfjárhæðarinnar, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar og ákvæði í grein 13.2 í skilmálum stefnda nr. EF10. Almennir vextir samkvæmt 50. gr. laganna skuli vera hinir sömu og greiða beri af skaðabótum samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, sbr. 6. mgr. 50. gr. laganna.

Til stuðnings vaxtakröfu vísar stefnandi til ákvæða greinargerðar með 50. gr. laga um vátryggingasamninga en þar segi að þegar vátryggingarfélag fái tilkynningu um tjón sem vátrygging tekur til færi félagið fé á vátryggingarskuld sína sem sé þá skuld félagsins við tjónþola. Óeðlilegt verði að telja að vátryggingafélag geti ávaxtað þetta fé, sem með réttu sé skuld félagsins og þar með eign tjónþola, í eigin þágu og að vextir af þessu fé renni ekki til réttmæts eiganda þess sem sé tjónþoli. Jafnframt komi fram í greinagerð með 50. gr. laganna að vextir þeir sem vátryggingafélaginu beri að greiða skuli vera óháðir raunverulegri ávöxtum bótasjóða þar sem ekki sé fært að miða reglur um vexti af kröfum um vátryggingarbætur við afkomu ávöxtunar vátryggingarskuldar viðkomandi félags. Jafnframt sé eðlilegt að reglum sé skipað þannig að vátryggður eigi rétt á almennum vöxtum og dráttarvöxtum af kröfu sinni. Tekið sé tillit til hagsmuna vátryggingafélags með þeim hætti að því sé gefið svigrúm til þess að leggja mat á hvort greiðsluskylda sé fyrir hendi og hvaða fjárhæðir eigi að leggja til hliðar sem vátryggingarskuld og þyki hæfilegt að vátryggingafélög hafi tvo mánuði til þess. Í 2. mgr. greinargerðar með 50. gr. laganna sé mælt fyrir um að vátryggður eigi rétt á almennum vöxtum af inneign sinni að liðnum tveimur mánuðum frá því að tilkynning um vátryggingaratburð var send félaginu. Það sé hæfilegur tími sem félaginu sé ætlaður til þess að taka afstöðu til þeirra atriða sem að framan greinir.

Stefnandi vísar til þess að í 3. mgr. greinargerðar um 50. gr. laga um vátryggingarsamninga sé vísað til þess að ákv. 2. mgr. 50 gr. fjalli um bætur vegna tjóns vegna afnotamissis. Ljóst sé að stefnandi hafi orðið fyrir verulegum afnotamissi af eign sinni frá að hún brann og þar til endurbyggingu var lokið. Ljóst sé að vilji löggjafans hafi staðið til þess að tjónþoli bæri ekki tjón vegna þessa afnotamissis að fullu heldur ættu að koma bætur í formi vaxta af vátryggingarfjárhæðinni. Því verði að telja mjög óeðlilegt að stefndi ávaxti vátyggingarfjárhæðina sem sé skuld við stefnanda fyrir eigin reikning og neiti að skila hluta vaxtanna til stefnanda. Benda megi á að stefnandi hafi þurft að standa skil af vöxtum af lánum sem hvíldu á fasteigninni en á móti hafi ekki komið vextir af bótafjárhæðinni né afnot af eigninni sem verði að telja mjög óeðlilegt.

Stefnandi vísar til þess að með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 23. júní 2010, hafi verið gerð krafa um greiðslu vaxta af vátryggingarfjárfjárhæðinni. Með bréfi stefnda, dags. 1. október 2010, hafi þeirri kröfu verið hafnað á grundvelli ákvæða skilmála umræddrar brunatryggingar EF10, grein 13.1. Stefnandi bendir á að óheimilt sé að víkja frá ákvæðum 50. gr. laga um vátryggingarsamninga með samningi, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna, ef það leiðir til lakari stöðu þess sem öðlast kröfu á hendur félaginu samkvæmt vátryggingarsamningi. Stefndi vísi í svarbréfi sínu, dags. 1. október 2010, til ákvæða 3. mgr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar og 16. gr. reglugerðar nr. 809/2000 máli sínu til stuðnings, en stefnandi bendir á að ekkert í þessum laga- og reglugerðartilvísunum stefnda girði fyrir greiðslu vaxta til handa stefnanda. Tilgangurinn með ákvæðum 3. gr. laga nr. 48/1994 og 16. gr. reglugerðar nr. 809/2000 sé sá að girða fyrir að tjónþoli geti hagnast með ólögmætum hætti á brunatjóni. Fráleitt sé að halda því fram að tjónþoli sé að hagnast með ólögmætum hætti í þessu tilfelli þó að greiddir yrðu lögboðnir vextir af bótafjárhæðinni, enda kveður 7. mgr. 50. gr. laga um vátryggingarsamninga á um að vexti skuli greiða þótt greiðsla félagsins í heild verði með því hærri en vátryggingarfjárhæðin.

Þá bendir stefnandi á að ef ekki verður fallist á kröfu hans um greiðslu vaxta þá hafi vátryggingarfélagið beina hagsmuni af því að tefja endurbyggingu fasteignarinnar og þar með uppgjör vátryggingarbóta eins og mögulegt sé þar sem vátryggingarfélagið geti ávaxtað bótafjárhæðina fyrir eigin reikning þar til greiðsla sé afhent tjónþola. Á sama tíma verði tjónþoli fyrir viðvarandi tjóni vegna afnotamissis og þurfi jafnframt í mörgum tilfellum að standa skil á vöxtum af áhvílandi lánum. Það sé þvert á tilgang og markmið laga um vátryggingarsamninga en sérstök áhersla sé lögð á að hraða uppgjöri vátryggingarbóta og að tjónþolar eigi rétt á vöxtum af vátryggingarbótum.

Í þessu máli hafi staðan verið sú að stefndi hafi tafið málið svo mánuðum skipti með því m.a. að kalla ítrekað eftir svörum við viðbótarmatsspurningu, sem þó hafi verið ljóst að matsmaður hafði efnislega svarað. Tafir málsins hafi valdið því að stefnandi gat ekki lokið við hönnun nýbyggingar þar sem ekki hafi legið fyrir hversu há vátryggingarfjárhæðin væri.

Stefnandi styður kröfur sínar við lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, lög nr. 48/1994 um brunatryggingar, þágildandi skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 og meginreglur kröfu- og samningaréttar. Um vaxtakröfu vísar stefnandi til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Varðandi málskostnað vísar stefnandi til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili skv. lögum nr. 50/1988 og verði því að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda.

Stefndi gerir þá kröfu að vaxtakröfu stefnanda verði vísað frá dómi og byggir frávísunarkröfu sína á því að vaxtakrafan eins og hún sé sett fram í stefnu uppfylli ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála enda sé þar ekki gerð grein fyrir þeim vaxtafæti sem krafist sé, heldur eingöngu vísað til ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi bendir á að slíkt sé eingöngu heimilt í því tilviki að 11. gr. laganna eigi við en svo sé ekki í þessu tilviki. Með 11. gr. sé vikið frá áskilnaði um að tilgreina vaxtafót þegar gerð er krafa um heimtu peningakröfu og vexti á þá kröfu.

Ágreiningurinn að því er varðar þennan kröfulið snúi eingöngu að vaxtaútreikningi en ekki höfuðstól kröfunnar og eigi undanþágan því ekki við um þennan kröfulið stefnanda. Stefndi telur því ekki annað í stöðunni en að vísa þessari kröfu frá dómi. Verði ekki fallist á frávísun kröfunnar sé krafist sýknu af henni eins og öllum öðrum kröfum stefnanda.

Sýknukrafa stefnda byggir á því að með þegar greiddum bótum hafi stefnandi fengið tjón sitt vegna brunans að Klapparstíg 17, þann 16. janúar 2009, að fullu bætt og eigi stefnandi ekki rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda, hverju nafni sem þær nefnist.

Krafa stefnanda að fjárhæð 2.600.493 kr. skiptist í þrjá liði, kröfu um bætur vegna grunns hússins, 1.028.955 kr., kröfu um leiðréttingu ofreiknaðs frádregins virðisaukaskatts, 1.088.795 kr. og kröfu um greiðslu lögmannskostnaðar, 482.704 kr.

Kröfu stefnanda um bætur vegna grunns hússins byggi stefnandi á því að stefnda beri einnig að bæta þann hluta hússins sem ekki skemmdist af eldi, þ.e. grunn fasteignarinnar. Stefnandi miði fjárhæð þessa kröfuliðar við mat dómkvadds matsmanns á því sem óskemmt var úr eldinum, framreiknaða til janúar 2010, 1.088.795 kr.

Af málatilbúnaði í stefnu megi ráða að stefnandi telji að bæta beri grunninn úr brunatryggingu fasteignarinnar, jafnvel þótt hann hafi ekki skemmst af eldi, þar sem grunnurinn sé ónothæfur af því að hann uppfylli ekki kröfur í dag og ekki fáist leyfi til að endurbyggja á honum. Þessu hafnar stefndi alfarið og byggir á því að hér gildi sú meginregla, sem og í skaðabóta- og vátryggingarétti almennt, að tjónþoli skuli fá raunverulegt fjártjón sitt bætt og eigi ekki að hagnast á tjónsatviki. Stefnandi eigi því rétt á að fá það bætt úr brunatryggingunni sem raunverulega skemmdist í eldsvoðanum, ekki annað. Fyrir liggi, bæði í matsgerð Almennu verkfræðistofunnar hf. og niðurstöðu dómkvadds matsmanns, að grunnurinn og undirstöður hússins hafi ekki skemmst af eldi.

Stefnandi byggi á því að bótaréttur sé til staðar þar sem óheimilt hafi verið að endurbyggja á grunninum en ekki af því að þessi hluti fasteignarinnar hafi skemmst af eldi. Ágreiningslaust sé því í málinu að brunatjón varð ekki á þeim hluta grunnsins sem þessi kröfuliður stefnanda snúi að. Þegar ef þeirri ástæðu bætist hann ekki úr brunatryggingu íbúðanna.

Stefndi mótmælir því alfarið sem skilja megi af málatilbúnaði í stefnu að einhverju máli skipti að grunnurinn sé ónothæfur af því að ekki fáist leyfi til að byggja á honum að nýju. Brunatryggingin bæti eingöngu kostnað við endurbyggingu húseignar eins og hún var á tjónsdegi en taki ekki til þess að byggja húsið miðað við kröfur í dag. Í lögum nr. 48/1994 um brunatryggingar sé kveðið á um skyldu húseigenda til að brunatryggja fasteignir sínar. Þar segi í 2. gr. að vátryggingarfjárhæð skuli nema því sem kallast brunabótamat og skuli matið taka til þeirra efnislegu verðmæta húseignarinnar sem eyðilagst geta af eldi og miðast við byggingarkostnað að teknu tilliti til aldurs, slits, viðhalds og ástands eignarinnar að öðru leyti.

Þetta sé nánar útfært þannig í reglugerð nr. 809/2000 um brunatryggingu húseigna að átt sé við eðlilegan kostnað við byggingu viðkomandi húseignar samkvæmt matsreglum Fasteignamats ríkisins, sbr. 1. mgr. 4. gr. og skuli miða við þær byggingaraðferðir og byggingarefni sem tíðkast á tjónsdegi. Í 2. mgr. 4. gr. er síðan fjallað um það sem vátrygging skal alltaf ná til og taka skal tillit til í brunabótamati. Eðli málsins samkvæmt hljóti tryggingin alltaf að afmarkast við það hvað af þessu er til staðar í hverri fasteign og ef eitthvað af því er það ekki, geti slíkt ekki verið innifalið í tryggingunni. Það sama eigi við um kostnað vegna aukinna krafna byggingaryfirvalda, ef ekki hefur verið lagt út í þann kostnað, t.d. með endurbótum á viðkomandi eign, geti hann ekki fallið undir trygginguna og sé þá ekki innifalinn í brunabótamati hennar.

Skilmálar stefnda sem ágreiningslaust er að giltu um brunatryggingu eignarhluta stefnanda, vátryggingaskilmálar nr. EF10, séu í samræmi við framangreind ákvæði laga og reglugerðar en í gr. 1.2 segir að brunatryggingin taki til nánar tilgreindra atriða liðir 1.2.1 – 1.2.7 hafi verið tekið tillit til þess í brunabótamatinu. Meðal þeirra sé nauðsynlegur hönnunar- og efniskostnaður sem til falli m.a. vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila eftir að hús var reist, liður 1.2.6.

Húseignin sem mál þetta snýst um hafi verið byggð árið 1906 og reglum um byggingu húseigna verið breytt margoft frá því. Ekkert liggi fyrir í málinu um að brunabótamat íbúða stefnanda hafi verið endurskoðað og við það tekið tillit til áfallins kostnaðar við endurbætur þeirra í því skyni að þær uppfylli auknar kröfur byggingaryfirvalda, en sönnunarbyrðin um það sé alfarið stefnanda. Þetta sé því með öllu ósannað í málinu.

Í ljósi alls framangreinds telur stefndi ekki koma til álita að bætur vegna brunatjóns komi fyrir þau efnislegu verðmæti sem samkvæmt mati dómkvadds matsmanns skemmdust ekki í eldsvoðanum. Beri af þeim sökum að sýkna stefnda af þessum kröfulið.

Kröfu stefnanda um leiðréttingu ofreiknaðs frádregins virðisaukaskatts, 1.088.795 kr., byggi hann á því að hann hafi ekki fengið allan þann virðisaukaskatt endurgreiddan sem reiknað var með í bótauppgjörinu og eigi því rétt á leiðréttingu. Stefndi vísar til þess að ágreiningslaust sé í málinu að stefnda sé heimilt að taka tillit til mögulegrar endurgreiðslu virðisaukaskatts við bótauppgjör og byggi það á skilmálum, sbr. 12. gr. sameiginlegra skilmála YY10. Ekki sé heldur í málinu ágreiningur um þær reglur sem gildi um endurgreiðslu virðisaukaskatts né þær bótagreiðslur sem þegar hafa verið inntar af hendi og byggðu á matsgerð dómkvadds matsmanns. Ágreiningslaust sé því að útreikningur matsmanns á mögulegri endurgreiðslu virðisaukaskatts sé réttur, enda ekki byggt á því í stefnu að svo sé ekki og því þá lýst þar á hvern hátt, svo réttlæti lægri mögulega endurgreiðslu virðisaukaskatts.

Stefndi hafnar þessum kröfulið alfarið og byggir á því að hér eigi að miða við þann virðisaukaskatt sem unnt sé að fá endurgreiddan lögum samkvæmt, eins og gert var í bótauppgjörinu. Ekki eigi að miða við það sem tjónþoli, hér stefnandi, hlutaðist til um að fá endurgreitt enda eðlilegt að hann beri sjálfur allan halla af því ef hann kýs að leita ekki eftir endurgreiðslu í samræmi við rétt sinn. Stefndi byggir á því að sönnunarbyrðin sé hjá stefnanda um að hann eigi minni rétt til endurgreiðslu en miðað var við í bótauppgjörinu en engin slík sönnun liggi fyrir í málinu. Þannig leiði af öllu framangreindu að sýkna beri stefnda af þessum kröfulið stefnanda.

Varðandi kröfu stefnanda um greiðslu lögmannskostnaðar að fjárhæð 482.704 kr. þá hafnar stefndi því að stefnanda hafi verið nauðsynlegt að leggja út í þennan kostnað til að fá bætur greiddar. Stefndi hafi aldrei hafnað því að bæta brunatjónið og fallist hafi verið á að gera það í samræmi við matsgerð dómkvadds matsmanns sem stefnandi aflaði sjálfur. Þá verði ekki séð að sú vinna sem stefndi byggi á að hafi verið unnin hafi haft nokkuð með matið að gera. Þá sé í málsgögnum eingöngu að finna eitt bréf frá viðkomandi lögmanni, dags. 23. júní 2010, og það bréf hafi verið sent eftir að stefndi bauð fram bætur í samræmi við nefnda matsgerð sem síðan var lögð til grundvallar greiðslu bóta.

Stefndi mótmælir því, sem haldið er fram í stefnu, að stefndi hafi leitast við að koma sér undan því að greiða bætur. Öllum málatilbúnaði stefnanda hvað það varðar sé hafnað enda séu málsgögn skýr um hið gagnstæða. Stefndi bendir sérstaklega á að fallist var á mat dómkvadds matsmanns og bætur greiddar í samræmi við það. Það sé ekki við stefnda að sakast þó að dráttur hafi orðið á því að dómkvaddur matsmaður svaraði matsspurningu stefnda og skoðist það á engan hátt sem höfnun á bótagreiðslum. Þá skuli bent á að stefndi greiddi út bætur um um leið og það var heimilt. Þá hafi stefnandi skotið málinu í tvígang til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þó að honum hafi verið fyllilega ljóst eftir fyrri frávísun að sú síðari var tilgangslaus. Hafi verið um einhverjar tafir að ræða á því að bætur yrðu greiddar sé það alfarið á ábyrgð stefnanda sjálfs. Þá telur stefndi rétt að benda á að krafa um greiðslu lögmannskostnaðar sé samkvæmt venju hluti málskostnaðar en ekki dómkröfu.

Stefndi telur leiða af öllu framangreindu að sýkna ber hann af þessum kröfulið enda sé með greiðsluskylda stefnda með engu rökstudd eða færðar sönnur á hana.

Varðandi viðbótarkröfu stefnanda um vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 þá hafnar stefndi því að stefnandi eigi rétt á vöxtum á bótafjárhæðir með þeim hætti sem byggt er á í stefnu. Um vexti af bótakröfu, eins og í þessu tilviki, fari eftir 50. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sbr. 14. gr. sameiginlegra skilmála YY10, dskj. nr. 26. Í 50. gr. sé kveðið á um það hvenær almennir vextir reiknast á bótakröfur og það sé mismunandi eftir því um hvers konar bótakröfur sé að ræða. Í 2. mgr. 50. gr. laganna sé kveðið á um skyldu tryggingarfélags til að greiða vexti af útlögðum kostnaði sem beri að bæta og sé þar sérstaklega kveðið á um að þar undir falli bætur við endurbyggingar við brunatryggingar. Í því tilviki stofnast skylda til greiðslu vaxta fyrst frá því tveir mánuðir eru liðnir frá því vátryggður innti greiðslu kostnaðarins af hendi.

Í máli því sem hér er til umfjöllunar sé um að ræða bætur sem varið skuli til endurbyggingar eða lagfæringar á húseign sem skemmst hefur eða eyðilagst við bruna, sbr. 3. gr. laga nr. 48/1994. Í síðari málslið greinarinnar sé síðan kveðið á um þá skyldu vátryggjanda að gæta að því áður en bætur eru greiddar að þeim sé réttilega varið.

Af framangreindu leiði að þegar bætur eru greiddar úr brunatryggingu beri að ráðstafa þeim til að lagfæra eða endurbyggja þá húseign sem brann. Í tilviki stefnanda hafi verið um það að ræða að húsið var endurbyggt. Réttur stefnanda til greiðslu úr brunatryggingunni stofnaðist því ekki fyrr en endurbygging var hafin og þá ekki fyrr en kostnaður við endurbygginguna byrjaði að falla til, eða þegar um útlagðan kostnað stefnanda sem vátryggðs var að ræða. Um það eru framangreind ákvæði skýr.

Hér verði einnig að hafa í huga að lögin kveði á um þá skyldu stefnda að gæta að því að bótum sé réttilega varið áður en þær eru greiddar út, sbr. síðari málslið 3. gr. laga nr. 48/1994. Grein 13.1 í skilmálum stefnda nr. EF10 sé í samræmi við það lagaákvæði og því sé það rangt sem skilja megi af málatilbúnaði stefnanda að með því sé vikið frá ákvæði 50. gr. laga nr. 30/2004 og mótmælir stefndi því alfarið að svo sé. Stefndi bendir á að í tilvitnuðum ákvæðum felist að stefnda sé í raun óheimilt að greiða bætur fyrr en endurbygging sé hafin og kostnaður vegna þess hafi myndast. Að öðrum kosti geti stefndi ekki uppfyllt nefnda lagaskyldu sína.

Stefndi vísar til þess að ágreiningslaust sé að stefndi greiddi þá reikninga sem stefnandi framvísaði vegna endurbyggingarinnar þegar þeir bárust enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á annað. Ekki hafi því komið til þess að stefnandi hafi þurft að leggja út kostnað og eiga svo endurkröfu á stefnda.

Stefndi telur leiða af öllu framangreindu að ekki hafi stofnast neinn réttur til handa stefnanda til að krefjast vaxta af bótakröfu á grundvelli 50. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Stefndi hafnar því að hann hafi á einhvern hátt tafið bótauppgjör eins og haldið sé fram í stefnu. Stefndi vísar til þess að stefnandi óskaði sjálfur eftir dómkvaðningu matsmanns og að það sé ekki við stefnda að sakast þó að matsmaður hafi dregið að svara matsspurningu með fullnægjandi hætti. Stefndi hafi allt frá upphafi haldið því fram að eingöngu beri að bæta það sem skemmdist í eldsvoðanum en ekki þau verðmæti sem skemmdust ekki. Stefnandi hafi sjálfur tafið málið með kröfum sem eigi sér hvorki stoð í lögum né skilmálum brunatryggingarinnar auk tilgangslausra málsskota.

Þá vísar stefndi til þess að bætur séu vísitölubættar og því sé í hæsta máta óeðlilegt að reikna vexti til viðbótar. Engin rök standi til þess að stefnandi eigi að hagnast á slíku eins og yrði ef vaxtareikna ætti bótafjárhæðir frá því tveimur mánuðum frá því tilkynnt var um brunann og áður en endurbygging hússins hófst, til viðbótar vísitöluhækkun.

Stefndi hafnar kröfu um dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögu, enda hafi ekki legið fyrir fyrr en þá hvort stefnandi ætti kröfu á hendur stefnda og hvort vanefndir yrðu á greiðslu sem heimiluðu að dráttarvextir væru reiknaðir.

Stefndi byggir kröfur sínar einkum á almennum reglum vátrygginga- og skaðabótaréttar, vátryggingaskilmálum nr. EF10 og YY10, lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, lögum nr. 48/1994 um brunatryggingar, reglugerð nr. 809/2000 um brunatryggingar og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála og byggir hann málskostnaðarkröfuna á 129. og 130 gr. þeirra laga.

IV.

Niðurstaða

Ágreiningur í máli þessu snýr að því að stefnandi telur sig eiga rétt til frekari bóta úr viðkomandi brunatryggingum, auk vaxta á þegar greiddar bætur, leiðréttingu vegna ofreiknaðs frádregins virðisaukaskatts og greiðslu lögmannskostnaðar. Aðalkrafa stefnanda, að fjárhæð 2.600.493 kr., sundurliðast með eftirfarandi hætti: vegna grunns fasteignarinnar 1.028.995 kr., vegna frádráttar á virðisaukaskatti 1.088.794 kr. og vegna lögmannskostnaðar 482.704 kr.. Eftir brunann var húsið endurbyggt á lóðinni, en grunnurinn, sem var ójárnabundinn og hlaðinn úr náttúrusteini var fjarlægður.

Kröfu sína um bætur vegna grunns hússins byggir stefnandi á því að þrátt fyrir að hann hafi ekki skemmst af eldi beri að bæta hann af því að hann uppfyllti ekki gildandi kröfur og ekki hafi fengist leyfi til að endurbyggja á honum, sbr. gr. 12.8 í reglugerð nr. 441/1998, og viðbrögð byggingaryfirvalda sem rakin hafa verið. Fjárhæð kröfunnar miðast við mat dómkvadds matsmanns á því sem óskemmt var eftir brunann, framreiknað til janúar 2010. Ekki er ágreiningur um þessa niðurstöðu dómkvadds matsmanns.

Stefndi mótmælir þessari kröfu með vísan til 2. gr. laga nr. 48/1994 um brunatryggingar, ágreiningslaust sé að þessi eignarhluti hafi ekki skemmst af eldi og þegar af þeirri ástæðu bætist hann ekki úr brunatryggingu.

Húseignin sem mál þetta snýst um var byggð árið 1906 og frá þeim tíma hefur reglum um byggingu húseigna verið breytt oft. Lög nr. 48/1994 kveða á um skyldu húseigenda til að brunatryggja fasteignir sínar og í 2. gr. segir að vátryggingarfjárhæð skuli nema því sem nefnt er brunabótamat og skuli það taka til þeirra efnislegu verðmæta húseignarinnar, sem eyðilagst geti af eldi og miðast við byggingarkostnað að teknu tilliti til aldurs, slits, viðhalds og ástands eignarinnar að öðru leyti. Í reglugerð nr. 809/2000 um lögboðna brunatryggingu húseigna segir að brunabótamat miðist við að vátrygging taki til húseignar ásamt venjulegu fylgifé slíkrar eignar að viðbættum eðlilegum kostnaði sem matskerfi og verklagsreglur Fasteignamats ríkisins mæli fyrir um á hverjum tíma. Í 2. mgr. 4. gr. er síðan fjallað um það til hvers vátrygging skuli alltaf ná og tillit skuli tekið til í brunabótamati. Skilmálar stefnda, Vátryggingarskilmálar nr. EF10, sem giltu um brunatryggingu eignarhluta stefnanda, eru í samræmi við framangreind ákvæði laga og reglugerðar. Í grein 1.2 segir að brunatryggingin taki til nánar tilgreindra atriða, liðir 1.2.1 – 1.2.7, enda hafi verið tekið tillit til þeirra í brunabótamati eignarinnar. Í lið 1.2.6 er tiltekinn nauðsynlegur hönnunar- og efniskostnaður, m.a. vegna aukinna krafna og fyrirmæla opinberra aðila eftir að hús var reist. Ekki liggur fyrir að brunabótamat íbúða stefnanda hafi verið endurskoðað og við það tekið tillit til áfallins kostnaðar við endurbætur í því skyni að þær uppfylltu auknar kröfur byggingaryfirvalda.

Ágreiningslaust er að grunnur hússins skemmdist ekki af völdum eldsvoðans en stefnandi byggir á því hann eigi rétt á að fá hann bættan þar sem hann uppfyllti ekki gildandi kröfur og ekki hafi fengist leyfi til að endurbyggja á honum, sbr. gr. 12.8 í reglugerð nr. 441/1998. Með vísan til framanritaðs verður stefnandi ekki talinn eiga kröfu á að fá bætt úr brunatryggingu sinni annað en það sem raunverulega skemmdist í brunanum og féll undir brunabótamat húseignarinnar. Ber því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um bætur vegna grunns fasteignarinnar sem ekki skemmdist í brunanum.

Stefnandi gerir kröfu um leiðréttingu ofreiknaðs frádregins virðisaukaskatts að fjárhæð 1.088.795 kr. Stefnandi leggur fram yfirlit um endurgreiðslu á virðisaukaskatti og byggir á því að hann hafi ekki fengið allan þann virðisaukaskatt endurgreiddan sem reiknað var með í bótauppgjöri og eigi af þeim sökum rétt á leiðréttingu. Stefndi hafnar þessari kröfu og byggir á því að útreikningur dómkvadds matsmanns á mögulegri endurgreiðslu virðisaukaskatts sé réttur og ekki sé á því byggt af hálfu stefnanda í stefnu að svo sé ekki.

Í vátryggingarskilmálum nr. YY10, eru sameiginlegir skilmálar sem gilda um allar vátryggingar félagsins ef ekki er kveðið á um annað í einstökum ákvæðum annarra skilmála. Í 12. gr. er mælt fyrir um að eigi vátryggður eða tjónþoli rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts áskilji félagið sér rétt til að haga framkvæmd á viðgerð eða uppgjöri tjóns á þann veg að endurgreiðslan komi til lækkunar á fjárhæð tjónsins í samræmi við lög og reglugerðir þar um. Ekki er í málinu ágreiningur um heimild stefnda til að taka tillit til mögulegrar endurgreiðslu virðisaukaskatts við bótauppgjörið og í niðurstöðum matsgerðar dómkvadds matsmanns, dags. í október 2009, var byggt á því að stefnandi fengi 6.537.641 kr. endurgreidda.

Stefnandi fékk endurgreiddar 5.448.847 kr., sbr. framlagt yfirlit Tollstjórans í Reykjavík yfir endurgreiddan virðisaukaskatt. Mismunur á niðurstöðu dómkvadds matsmanns á því hvað stefnandi fengi endurgreitt vegna vinnu á verkstað og því sem hann fékk í raun endurgreitt er því 1.088.794 kr. Stefnandi gerir því kröfu um að fá þennan mismun greiddan. Á grundvelli matsgerðar, dags. október 2009, dró stefndi þá 6.537.641 kr. af vátryggingarbótum stefnanda. Til grundvallar mati á endurgreiðslu matsmanns á virðisaukaskatti af vinnu á staðnum er þessi vinnuliður endurstofnverðs metinn 60%. Þessi liður, eins og aðrir í matsgerð, byggðu á útreikningum dómkvadds matsmanns. Þeim útreikningum matsmannsins hefur ekki verið mótmælt af stefnanda og ekki er fallist á rök hans fyrir því að leggja eigi aðra fjárhæð til grundvallar eða hann talinn hafa fært sönnur á að hann hafi átt minni rétt til endurgreiðslu en í bótauppgjörinu greinir.

Að þessu athuguðu og virtu er ekki fallist á kröfu stefnanda og er því stefndi sýknaður af þessum kröfulið stefnanda.

Stefnandi gerir kröfu um greiðslu lögmannskostnaðar að fjárhæð 482.704 krónur og byggir kröfuna á því að nauðsyn hafi borið til að leggja út í þennan kostnað til að fá bætur greiddar, en stefndi hafi leitast við að koma sér undan því að greiða bætur. Þetta grundvallist á þeirri meginreglu að tjónþolar eigi rétt á að fá réttlætanlegan kostnað af sérfræðiaðstoð ef þörf er á slíku til að ná fram viðurkenningu á bótarétti.

Fyrir liggur að stefndi hafnaði því ekki að bæta brunatjónið og féllst á að bæta það í samræmi við matsgerð dómkvadds matsmanns sem stefnandi aflaði sjálfur. Stefnandi hefur ekki fært fram haldbær rök fyrir eða með öðrum hætti fært sönnur á lagaskyldu stefnda til að greiða þann lögmannskostnað sem hann gerir kröfu til að greiddur verði samkvæmt þessum kröfulið og verður því ekki fallist á þessa kröfu hans.

Að öllu framanrituðu athuguðu og virtu ber að sýkna stefnanda af aðalkröfu stefnanda.

Auk aðalkröfu krefst stefnandi þess í viðbótarkröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða honum vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 85% af vátryggingarfjárhæðinni, sem er 47.064.346 kr., frá því að tveir mánuðir voru liðnir frá bruna fasteignarinnar hinn 16. mars 2009 til útgreiðsludags vátryggingarfjárhæðarinnar og byggir vaxtakröfu sína af hluta vátryggingarfjárhæðarinnar á 2. mgr., sbr. 1. mgr. 50. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og sameiginlegum vátryggingarskilmálum stefnda nr. YY10, en þar segi að stefnandi eigi rétt á vöxtum í samræmi við ákvæði 50. og 123. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2014.

Stefndi gerir kröfu um að þessari vaxtakröfu stefnanda verði vísað frá dómi þar sem framsetning hennar í stefnu uppfylli ekki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem ekki sé gerð grein fyrir þeim vaxtafæti sem krafist er heldur eingöngu vísað til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þetta sé eingöngu heimilt í því tilviki að 11. gr. laganna eigi við en svo sé ekki þar sem ágreiningur snúi eingöngu að vaxtaútreikningi en ekki höfuðstól kröfunnar.

Í 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er mælt fyrir um að sé mál höfðað til heimtu peningakröfu og krafist vaxta með tilvísun til 4. eða 8. greinar laganna eða dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. megi dæma slíka vexti, enda þótt hundraðshluti þeirra sé ekki tilgreindur í stefnu. Mál þetta er ekki höfðað til innheimtu peningakröfu þeirrar sem krafist er vaxta af, en fjárhæðin sem um ræðir er 85% vátryggingarfjárhæðar fasteignar stefnanda og hefur þegar verið greidd í samræmi við ákvæði 3. gr. laga nr. 48/1994. Ágreiningur varðandi þennan kröfulið snýr eingöngu að vaxtaútreikningi en ekki höfuðstól kröfunnar. Þessi krafa stefnanda um almenna vexti verður því ekki talin uppfylla skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 þar sem ekki kemur fram sú vaxtaprósenta sem krafa er gerð um og eiga því ákvæði 11. gr. laga nr. 38/2001 ekki við. Er henni því vísað frá dómi.

Með vísan til þessarar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað. Með vísan til eðlis málsins og umfangs þykir hann hæfilegur eins og í dómsorði greinir.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dóms dregist umfram frest skv. 1. mgr. 115 gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Lögmenn aðila eru sammála dómara um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af skaðabótakröfu stefnanda, H-kk-ef G-kk-ef H-kk-ef.

Kröfu stefnanda um vexti af greiddum bótum vegna endurbyggingar fasteignar vegna brunatjóns er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 300.000 kr. í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf