E-1786/2022

1. Mál þetta var höfðað 13. apríl 2022 og tekið til dóms 28. mars 2023. Stefnandi er J-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf[...]og stefndi er Vegagerðin, Suðurhrauni 3, Garðabæ.

2. Stefnandi gerir þær dómkröfur

- aðallega að viðurkennt verið með dómi að stefnandi eigi rétt til 5% hækkunar á umsamin mánaðarlaun hjá stefnda á tímabilinu frá 1. júní 2016 til 30. apríl 2020.

- til vara að viðurkennt verði með dómi að stefnandi eigi rétt til 1,65% hækkunar á umsamin mánaðarlaun hjá stefnda á tímabilinu frá 1. júní 2016 til 30. apríl 2020.

Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

4. Í máli þessu deila aðilar um hvort stefnandi hafi átt rétt á því að starf hans hefði verið skilgreint sem sérfræðingur 4 í stað sérfræðings 3 byggt á stofnanasamningi stefnda við kjaradeild Verkfræðingafélags Íslands. Slík breyting hefði leitt til launahækkunar um 5% í samræmi við aðalkröfu stefnanda 1. júní 2016 og hefði gilt þar til hann lét af störfum 1. apríl 2020 í kjölfar uppsagnar vegna skipulagsbreytinga í september 2019. Stefnandi höfðaði mál á hendur stefnda vegna uppsagnarinnar sem hann taldi ólögmæta og var fallist á það með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2021. Með dómi Landsréttar í máli nr. 324/2021 frá 4. nóvember 2022 var stefndi á hinn bóginn sýknaður þar sem talið var að uppsögn stefnanda hefði átt sér málefnalegar forsendur. Dómur þessi hefur í samræmi við 4. mgr. 116. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til það gagnstæða er sannað.

5. Stefnandi er tölvunarfræðingur að mennt og gegndi starfi verkefnastjóra hjá stefnda þegar til uppsagnar hans komí september 2019. F rá 20. nóvember 2015 naut hann kjara í samræmi við kjarasamning Stéttarfélags tölvunarfræðinga við ríkissjóð. Ríkið gerði þá í fyrsta sinn kjarasamning við stéttarfélagið sem var þá nýstofnað. Fyrir liggur að stefnandi hóf störf hjá stefnda árið 199 9 og sinnti störfum í hartnær 20 ár í upplýsingatæknideild. Í þeirri deild voru 12 starfsmenn, forstöðumaður, sjö starfsmenn í rekstrareiningu og fjórir í hugbúnaðareiningu. Stefnandi var ásamt þremur öðrum í hugbúnaðareiningu.

6. Gerð hafði verið starfslýsing um starf stefnanda 6. febrúar 2014. Samkvæmt þeirri starfs-lýsingu fólst starf stefnanda í því að hafa umsjón með hugbúnaðargerð fyrir stefnda, stuðla að því að hugbúnaðarverkefni væru leyst á sem bestan og hagkvæmastan hátt og að fjármunir stofnunarinnar væru nýttir sem best í hugbúnaðarverkefnum. Það væri markmið starfs hans að tryggja að vefur stefnda myndi þróast í takt við tímann og þjóna þeim kröfum sem gerðar væru til nútíma vefmiðlunar, eins og það var orðað. Helstu verk-efnum var lýst sem verkefnastýringu hugbúnaðarlausna ytri aðila og innri, hug-búnaðarþróun, þarfagreiningu hugbúnaðarlausna í samvinnu við verkkaupa, mati og vali á útfærsluleiðum hverju sinni, mati og vali á ytri aðila eða innri til að framkvæma verkið og endurskoðun og breytingum á stefnu stofnunarinnar í þróun upplýsinga-tæknimála og tæknistefnu með tilliti til tækniþróunar í hugbúnaðargeiranum. Stefnandi staðfesti í aðilaskýrslu sinni framsetningu á starfs sviði sínu sem getur að líta í efnisgrein 5 í dómi Landsréttar nr. 324/2021, þar á meðal þá áætlun að vinna við vefmál hefði numið um 90% af starfi hans á árinu 2018 og þar til hann forfallaðist vegna slyss sem átti sér stað í febrúar 2019. Stefnandi var ekki kominn til starfa á ný vegna afleiðinga slyssins er honum var sagt upp vegna fyrrnefndra skipulagsbreytinga í september 2019.

7. Nýr yfirmaður tók við starfi í upplýsingatæknideild stefnda í mars 2015 og gegndi því starfi fram í september 2018. Hann mætti fyrir dóm og bar um að eins og hans sýn hefði verið á verkefni deildarinnar endurspeglaði framangreind starfslýsing ekki starf stefn-anda þar sem deildarstjórinn hefði ákveðið er hann tók við stjórnartaumum í deildinni að annast sjálfur alla stjórn verkefna. Í framburði hans kom fram sá skilningur að í starfi stefnanda hefði ekki falist að vinna í samræmi við aðferðafræði verkefnastjórnunar til að stýra skilgreindum verkefnum. Í tilefni af vinnu við jafnlaunavottun hefði hann tekið starfslýsingar starfsmanna deildarinnar til endurskoðunar, þar á meðal stefnanda. Vitnið bar um að hann hefði viljað breyta starfslýsingunum þannig að starfsheitið yrði hugbúnaðarsérfr æðingursem væri gegnsætt miðað við það starf sem stefnandi og hinir tölvunarfræðingarnir önnuðust. Ekki hefði þó komið til þess að nýjum starfslýsingu myrði komið á vegna andstöðu starfsmanna.

8. Eins og áður gat tók nýr kjarasamningur gildi 20. nóvember 2015 sem tók til starfs stefnanda. Í þeim kjarasamningi var kveðið á um gerð stofnanasamnings í 11. kafla. Í kjarasamningnum var jafnframt samið um að nýr 11. kafli um stofnanasamning tæki gildi 1. júní 2016. Í 1. kafla kjarasamningsins voru ákvæði er lutu að kaupi og í grein 1.1.1 var fjallað um hækkanir kaups sem félagsmönnum áttu að falla í skaut á samningstímabilinu. Þar á meðal átti að hrinda tveimur breytingum launa í framkvæmd 1. júní 2016, laun áttu að hækka um 5,5% og svo var tekið fram að þann dag væru 1,65% til útfærslu í stofnanasamningum eins og það var orðað.

9. Kjarasamningnum fylgdu nokkrar bókanir sem meðal annars lutu að stofnanasamningum. Þar á meðal var fjallað í bókun 3 um að markmið kjarasamningsins væri að viðhalda dreifstýringu/stofnanasamnings kerfinu, eins og það var orðað, í því skyni að efla samkeppnisstöðu ríkisstofnana og auka tækifæri starfsmanna til að hafa áhrif á eigin launaþróun, með því að færa launasetningu nær vettvangi og laga hana að þörfum hverrar stofnunar fyrir sig. Leitast yrði við að gera stofnanasamnings kerfið skilvirkara til að tryggja sameiginlega hagsmuni. Þá var í sérstakri bókun 6 tekið fram að Stéttarfélag tölvunarfræðinga væri nýtt félag og hefði því ekki enn gert stofnanasamninga við þær stofnanir sem félagsmenn þess ynnu hjá. Af þeim sökum væri heimilt að ráðstafa allt að 7.000.000 króna á ársgrundvelli til að auðvelda innleiðingu á stofnanasamningum. Tekið var fram að með því væri átt við kostnaðarauka stofnana að meðtöldum launatengdum gjöldum og að breytingin tæki gildi 1. desember 2015. Hvað síðastgreint atriði varðaði kom fram í framburði mannauðs stjóra stefnda að nefndar 7.000.000 væru til að hrinda þessu verkefni úr vör gagnvart öllum þeim stofnunum þar sem félagsmenn Félags tölvunarfræðinga störfuðu þannig að einungis lítill hluti nefndrar fjárhæðar hefði komið í hlut stefnda, ríflega 300.000 krónur eftir því sem mannauðsstjórann minnti.

10. Í ákvæðum kjarasamningsins eins og þau voru eftir 1. júní 2016 kom meðal annars fram skilgreining á stofnanasamningi í grein 11.1. Í ákvæðinu sagði að stofnana samningur væri hluti af kjarasamningi og væri meðal annars ætlað að stuðla að skilvirkara launakerfi sem tæki mið af þörfum og verkefnum stofnunar og starfsmanna hennar. Hann fæli í sér aðlögun tiltekinna þátta kjarasamnings að þörfum stofnunar og starfsmanna hennar með hliðsjón af eðli starfseminnar, skipulagi og/eða öðru því sem gæfi stofnuninni sérstöðu. Þess var getið að samstarfsnefndir ættu að annast gerð og breytingar á stofnana-samningum í tilvikum eins og stefnda. Markmiðum með gerð stofnanasamnings var síðan lýst í grein 11.2 á svipuðum nótum og í áður rakinni bókun 3 en þó með ítarlegri hætti. Upplýst var fyrir dómi að samstarfsnefnd hefði verið komið á laggirnar hjá stefnda. Í nefndinni hefðu átt sæti stefnandi ogtveir aðrir tölvunarfræðingar, einn í sömu deild og stefnandi sem var trúnaðarmaður starfsmanna og var í forsvari fyrir þá og svo annar sem starfaði í áætlanadeild. Af hálfu stefnda áttu mannauðsstjóri og yfirlögfræðingur sæti í nefndinni.

11. Í grein 11.3 var síðan lýst til hvaða atriða ætti að líta við gerð stofnanasamnings. Þar var kveðið á um að semja ætti um röðun starfa í launaflokka og fyrst og fremst metin þau verkefni og sú ábyrgð sem í starfinu fæ list auk færni sem þyrfti til að geta innt starfið af hendi. Þá var tekið fram að starfslýsing væri ein af forsendum við röðun starfa í launaflokka og hana skyldi endurskoða í takt við þróun viðkomandi starfs og þá endurmeta röðun starfsins. Meta átti persónulega og tímabundna þætti til röðunar í álagsþrep sem skyldi vera háð endurmati. Tekið var framað forsendur álagsþátta skyldu endurskoðaðar við breytingar á starfssviði starfsmanns eða eftir nánari útfærslu í stofnan a samningi. Þá var fjallað um að við ákvörðun á röðun starfa yrði almennt byggt á því að um væriað ræða þrjá þætti sem saman mynd uðusamsetningu launa hjá hverjum starfsmanni: röðun starfs, persónubundnir þættir og tímabundnir þættir.

12. Um röðun starfs var tekið fram að röðunin ætti að miða st við að um viðvarandi eða stöð-ugt verksvið væri að ræða. Horfa bæri til hliðsjónar til starfaflokkunar Hagstofunnar. Meta skyldi fyrst og fremst þau verkefni og ábyrgð, svo sem stjórnunarábyrgð, sem fæ list í starfinu auk þeirrar færni sem á þyrfti að halda til að hægt væriað leysa verkið af hendi, svo sem menntun, kunnáttustig og sérhæfingu. Hvað persónubundnu þættina snerti fælu laun vegna starfsins í sér umbun fyrir kunnáttu eða reynslu viðkomandi starfsmanns og taldir voru upp í dæmaskyni persónubundnir þættir, svo sem sérstök þekking eða færni sem myndi nýta st í starfi, þar með talin sérstök fagreynsla, markaðs- eða eftirspurnar álag, sjálfstæði í vinnubrögðum, frumkvæði eða góður árangur í starfi, aukin færni starfs-manns, til dæmis formleg menntun eða framtak við að afla sér símenntunar og þekkingar sem koma myndi að gagni í starfinu. Sérstaklega skyldi meta formlegt nám sem lokið hefði verið með viðurkenndri prófgráðu. Horfa ætti til starfsaldurs hjá stofnun sem fæli í sér umbun fyrir trygglyndi. Hvað tímabundna þætti áhrærði lyti matið til dæmis að frammistöðu eða álagi vegna tímabundinna viðbótarverkefna og tekið sem dæmi frammistaða umfram kröfur eða væntingar sem byggðust á fyrirfram skilgreindum mælanlegum viðmiðum, tímabundinni aukinni ábyrgð, þróun og nýsköpun, sérstök uálagi og erfiðleikastigi, vinnutíma sveigjanleika og liðlegheitum, öflun nýrra verkefna og hugmynda. Tekið var fram að framangreindir þættir gætu verið breytilegir frá einum tíma til annars og álag á laun því breytilegt og bæri aðendurs koða við breytingar á starfssviði starfsmanns eða eftir nánari útfærslu í stofnanasamningi.

13. Er vinna hófst hjá stefnda við gerð stofnanasamnings í samræmi við fyrrnefndan kjara-samning var í gildi starfslýsing um starf stefnanda sem gerð var 6. febrúar 2014 einsog rakið er í efnisgrein 6 að framan. Mannauðsstjóri stefnda gerði grein fyrir því fyrir dómi að horft hefði verið til stofnanasamnings stefnda við kjaradeild Verkfræðingafélags Íslands sem fyrirmyndar en sá stof nana samningur hefði verið gerður á árinu 2017. Fyrir liggur að upp kom ágreiningur um inntak starfs stefnanda og tveggja samstarfsmanna er laut að því hvernig starfið félli að skilgreiningum starfsheita sem getur að líta í þessum tilvitnaða stofnanasamningi.

14. S tof nana samningur kjaradeildar Verkfræðingafélags Íslands við stefnda byggði á sam-bærilegum kjarasamningsákvæðum og gat að líta í kjarasamningi ríkissjóðs við Stéttar-félag tölvunarfræðinga hvað gerð stofnanasamnings áhrærði. Í honum fólust skilgrein-ingar á starfsheitum nokkurra starfa félagsmanna Verkfræðingafélags Íslands. Þar á meðal voru skilgreiningar á störfum sem báru starfsheitin sérfræðingur 3 sem fól í sér lágmarksröðun miðað við launaflokk 15.0 og sérfræðingur 4 sem fól í sér lágmarksröðun miðað við launaflokk 16.0.

15. Inntak starfs sem bar heitið sérfræðingur 3 var skilgreint með svofelldum hætti : Starfið krefst sérþekkingar og gerir kröfu um sérstaka kunnáttu starfsmanna á viðkomandi starfssviði. Starfsmaður ber faglega ábyrgð og getur stýrt verkefnum, eftir því sem við á, jafnvel þvert á starfseiningar. Sérfræðingur 3 getur haft umsjón með starfi annarra starfsmanna ogtekur þáttí kennslu og leiðbeiningum til annarra starfsmanna eða víðar, eftir því sem við á. Ríkari kröfur eru gerðar um frumkvæði og sjálfstæði í störfum heldur en hjá sérfræðingi 2.

16. Starfið sérfræðingur 4 var skilgreint þannig: Starfið felst í yfirumsjón með tilteknum við-varandi verkefnum stofnunarinnar og krefst mikillar yfirsýnar og sérhæfingar. Starfs-maður getur m. a. séð um áætlanagerð, leitt stefnumótun eða gerð verkferla að ósk yfir-manns. Starfið krefst viðamikillar sérþekkingar og kunnáttu á viðfangsefninu. Starfs-maður getur leiðbeint öðrum sérfræðingum og stjórnendum varðandi sitt sérsvið og leitt aðra sérfræðinga. Verkefnastjórnunarhlutverk er viðvarandi og getur verið þvert á starfseiningar. Starfsmaður ber ábyrgð á að tímamörk verkefna haldi auk þess að hafa frumkvæði að nýjum verkefnum eftir því sem við á. Gerð er enn ríkari krafa um frum-kvæði og sjálfstæði í starfi. Starfið felur ekki í sér mannaforráð.

17. Þegar stefndi hófst handa við vinnu við gerð stofnanasamnings á grundvelli kjara-samnings við Stéttarfélag tölvunarfræðinga var horft til rökstuðnings þess yfirmanns sem var yfir upplýsingatæknideildinni á þessum tíma. Hann bar um fyrir dómi að hafa tekið rökstuðninginn saman í tilefni af vinnu við jafnlaunavottun hjá stefnda. Í þeim rök-stuðningi byggði yfirmaðurinn áþví að raða ætti s tefnandaog tveimur samstarfsmönnum hans í launaflokk 15.0 með starfsheitið sérfræðingur 3. Afstöðu sína í þeim efnum byggði hann á því að í fyrsta lagi hefðu þeir sérþekkingu á eldri kerfum stefnda og hefðu aflað sér kunnáttu í gegnum tíðina á sínu starfssviði sem tengdist upplýsingastrúktú rog högun tölvukerfa hjá stefnda sem nýr eða reynsluminni starfsmaður hefði ekki. Í annan stað h efðuþeir tekið að sér að hafa umsjón með minni verkefnum tengdum upplýsingatækni, svo sem uppfærslu á kerfum, breytingum á kerfum og samskiptum við verktaka þegar það ætti við. Í þriðja lagi hefðu þeir tekið þátt í að þjálfa og aðstoða starfsmenn í notkun á tölvukerfum stefnda ásamt því að útbúa leiðbeiningar tengdar kerfum, vefjum og gagnaveitum. Í fjórða lagi ynnu þeir með verktökum sem hefðu verið að vinna fyrir stefnda við hugbúnaðargerð, hjálpuðu þeim og leiðbeindu. Í fimmta lagi hefð u þeir frumkvæði og gætu unnið sjálfstætt að verkefnum fyrir stofnunina. Fyrir dómi lýsti yfirmaðurinn því að þar sem þessir þrír tölvunarfræðingar hefðu ekki verkefnastjórnun á sinni könnu hefði hann ekki talið tilefni til að raða þeim hærra en sem sérfræðingi 3.

18. Trúnaðarmaður Stéttarfélags tölvunarfræðinga, sem var jafnframt einn þeirra þriggja sem yfirmaðurinn vildi fella undir starfstitilinn sérfræðingur 3, brást við ráðagerðum af hálfu stefnd aum röðun félagsmanna stéttarfélagsins í launaflokka. Fram kom af hans hálfu að ekki væru gerðar athugasemdir við röðun annarra félagsmanna en þeirra þriggja sem hugmyndin væri að flokka sem sérfræðing 3. Þeirri hugmynd var mótmælt með vísan til gildandi starfslýsinga félagsmannanna miðað við 1. júní 2016, þegar umrædd hækkun upp á aðminnsta kosti 1,65% hefði átt að koma til framkvæmda, eins og það var orðað. Byggt var á því að það væri í besta falli langsótt að komast að annarri niðurstöðu en að þremenningarnir ættu að raðast sem sérfræðingur 4. Skilgreiningar þessara tveggja starfsheita voru tilgreindar og svo dregin fram áhersluatriði úr starfslýsingum þeirra þriggja. Hvað stefnanda áhrærir var eftirfarandi tilgreint efnislega:

Ábyrgð

Að þarfagreining og kröfulýsing vegnan ý rra hugbúnað arverkefna endurspegli sem best þarfir verkkaupa og notenda hjá Vegagerðinni.

Að kostnaðarmat og tímaáætlanir nýrra hugbúnaðarverkefna sé raunsætt og verkefnin standist gerðar áætlanir.

Ábyrgð á þróun og viðhaldi einstakra hugbúnaðarkerfa.

Að val á samstarfsaðilum utan Vegagerðarinnar leiði til sem bestrar og hagkvæmastr ar útkomu fyrir Vegagerðina.

Tryggja að hugbúnaðarverkefni standist gæðakröfur, séu í samræmi við tæknistefnuupplýsingatæknideildar, og að valin sé besta og hagkvæmasta leið í útfærslu hugbúnaðarverkefna eins og við á hverju sinni.

Að stuð la að því að tæknistefna upplýsingatæknideildar sé í samræmi við þá tækni sem best þykir á hverjum tíma og í samræmi við tæknilegar þarfir

Vegagerðarinnar.

Að stuð la að því að gætt sé tæknilegs samræmis í hugbúnaðarlausnum Vegagerðarinnar, hvort sem um er að ræða sérsmíði eða aðkeyptar lausnir.

Tryggja virkni þess hugbúnaðar sem starfsmaður er ábyrgur fyrir og aðstoða notendur við að nýta sér hugbúnaðinn.

Ábyrgð á tæknilegri uppbyggingu og högun vefsins á hverjum tíma (e. Web Master). Að vefur Vegagerðarinnar standist þær tæknilegu kröfur sem vefnotendur gera til vefmiðlunar með tilkomu nýrrar tækni í fjarskiptum og notendabúnaði.

19. S amkvæmt framangreindu kom þannig upp ágreiningur um röðun þessara þriggja starfs-manna í launaflokk og undir hvaða starfsheiti þeir ættu að falla. Þessi ágreiningur var ekki jafnaður milli aðila en ráða mátti af framburði trúnaðarmanns úr hópi tölvunar-fræðinganna og mannauðsstjóra stefnda að eftir að þessi andsvör komu fram hefði ekkiverið fjallað frekar um gerð stofnanasamnings að svo komnu hjá stefnda þar með talið á vettvangi samráðsnefndar.

20. Stefnanda var sagt upp störfum í tilefni skipulagsbreytinga í september 2019 með sex mánaða fyrirvara þannig að uppsagnarfrestur rann út í lok apríl 2020. Stefnandi gerði athugasemd við að stefndi hefði með uppsögninni brotið gegn skyldum sínum samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 og stjórnsýslulögum nr. 37/1993. Hann höfðaði mál á hendur stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar og með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 21. apríl 2021 var stefnda gert að greiða stefnanda 5.000.000 króna auk dráttarvaxta. Stefndi áfrýjaði dóminum til Landsréttar sem sýknaði stefnda af kröfum er rót áttu að rekja til uppsagnarinnar sem slíkrar með dómií máli nr. 324/2021 frá 4. nóvember 2022. Á meðan það dómsmál var rekið höfðaði stefnandi mál þetta til að forða því að krafa vegna sakarefnis þessa máls ónýttist fyrir tómlætis sakir eða fyrndist.

21. Mannauðsstjóri stefnda Stéttarfélagi tölvunarfræðinga tölvupóst 4. desember 2020 þar sem kom fram að stefndi hefði ekki klárað stofnanasamning við stéttarfélagið árið 2017, líkt og við stéttarfélag verk- og tæknifræðinga. Því hefðu félagsmenn sem störfuðu hjá stefnda ekki fengið 1,65% launahækkun sem átt hefði að vera til útfærslu í stofnanasamningum. Lagt var til að þeim tveimur starfsmönnum stefnda sem væru í Stéttarfélagi tölvunarfræðinga yrðu reiknuð laun líkt og þeir væru með sama stofnanasamning og verkfræðingar hjá stofnuninni en tölvunarfræðingum hafði þá fækkað verulega hjá stefnda vegna skipulagsbreytinganna sem áttu sér stað 2019. Tekið var fram að þeir væru þessu samþykkir en að auki var þetta rökstutt með vísan til þess að þeir ynnu sambærileg störf og verkfræðingar og því eðlilegt að þeir fengju sambærileg laun. Umsamdar launahækkanir, afturvirkar til 1. júní 2016, kæmu til greiðslu í lok desember 2020. Með tölvupóstinum fylgdi skjal úr töflureikni þar sem sýnt var hvernig þessar launahækkanir yrðu og þess getið að allir sem hefðu verið í starfi 2016 væru tilgreindir í skjalinu. Í skjalinu voru fimm einstaklingar taldir, þar á meðal yfirmaður upplýsingatækni deildar. Tilgreint var að skilgreiningu starfa þeirra tveggja sem enn voru í starfi yrði breytt úr sérfræðingur 3 í sérfræðingur 4 og þeir fengju launahækkun sem af því leiddi en þeir tveir sem væru hættir yrðu áfram skilgreindir sem sérfræðingur 3 og fengju enga launahækkun. Stefnandi var annar þeirra. Stéttarfélagið féllst á þessa ráðagerð að því tilskildu meðal annars að leiðréttingin næði einnig til þeirra tölvunarfræðinga sem væru hættir en hefðu verið í starfi 1. júní 2016.

22. Mannauðsstjóri stefnda bar um það fyrir dómi að þessi niðurstaða gagnvart stefnanda og þeim sem einnig hafði verið sagt upp byggðist á afstöðu yfirmanns þeirra í upplýsingatæknideild sem hafði verið við störf 2017, sem vildi raða þeim sem sérfræðingi 3. Gagnvart þeim tveimur sem fengu skilgreiningu sem sérfræðingur 4 var afstaða yfirmanns þeirra í áætlanadeild látinn ráða. Hann hafði þegar árið 2017 lagt til að starf tölvunarfræðings í hans deild yrði skilgreint sem sérfræðingur 4 og viljað að sá tölvunarfræðingur sem áður hafði verið í upplýsingatæknideild og fluttur í hans deild fengi sömu skilgreiningu. Sá hafði verið skilgreindur sem sérfræðingur 3 eins og þeir tölvunarfræðingar sem hafði verið sagt upp þegar hann var í upplýsingatæknideildinni. Með þessu breytta starfsheiti fengu báðir tölvunarfræðingarnir í áætlanadeildinni hækkun um einn launaflokk sem fól í sér 5% launahækkun afturvirkt allt til 1. júní 2016. Sá sem verið hafði í upplýsingatæknideilinni fékk þannig meðal annars launahækkun vegna breytts starfsheitis vegna tímabils er hann sinnti störfum í þeirri deild. Mannauðsstjóri stefnda bar um fyrir dómi að það hefðu verið mistök aðbreyta starfsheiti þessa einstaklings afturvirkt og hækka laun hans þar með einnig afturvirkt.

23. Vegna dómsmáls aðila sem stefnandi höfðaði upphaflega með stefnu 27. janúar 2020 var því beint til stefnda hvort stefndi væri reiðubúinn að lýsa því yfir að ekki yrði byggt á vörnum er byggðu á tómlæti eða fyrningu eftir atvikum þótt ekki yrði höfðað nýtt mál að svo komnu um sakarefni þessa dómsmáls. Stefndi var ekki tilbúinn til að lýsa því yfir og höfðaði stefnandi því mál þetta.

Helstu málsástæður stefnanda

24. Mál þetta sé höfðað til viðurkenningar á rétti stefnanda til launaleiðréttingar í samræmi við stofnanasamning kjaradeildar Verkfræðingafélags Íslands við stefnda, sem stefndi lagði til að eigin frumkvæði í desember 2020 að skyldi jafnframt ná til félagsmanna í Stéttarfélagi tölvunarfræðinga sem hefðu starfað hjá stefnda eftir 1. júní 2016.

Um aðalkröfu

25. Aðalkrafa stefnanda byggir á því að hann eigi að njóta jafnræðis við aðra starfsmenn hjá stefnda sem séu í Stéttarfélagi tölvunarfræðinga við útfærslu á launahækkunum sem fram fór í desember 2020. Varakrafa stefnanda byggi á því að hann eigi rétt til 1,65% launa-hækkunar frá og með 1. júní 2016 og fram til starfsloka.

26. Aðalkrafan um viðurkenningu á afturvirkri 5% launahækkun frá 1. júní 2016 til starfs-loka byggir á tillögu forstöðumanns mannauðsdeildar til fulltrúa Verkfræðingafélagsins um afturvirkar launaleiðréttingar sem sett var fram í desember 2020 en í þeim fólust launaleiðréttingar tveggja náinna samstarfsmanna stefnanda með þeim hætti að þeirfengu starfsheitið sérfræðingur 4 í stað sérfræðingur 3 og voru þar með hækkaðir úr launaflokki 17 í launaflokk 18. Hvor þeirra um sig fékk 5% launahækkun á umsamin heildarlaun, bæði dagvinnulaun og fasta yfirvinnutíma, afturvirkt til 1. júní 2016.

27. Í tilvitnuðum stofnanasamningi Verkfræðingafélags Íslands og stefnda sagði um starfs-heitið sérfræðingur 4 að starfið fælist í yfirumsjón með tilteknum viðvarandi verkefnum stefnda og krefðist mikillar yfirsýnar og sérhæfingar. Starfið krefðist viðamikillar sérþekkingar og kunnáttu á viðfangsefninu. Starfsmaður gæti leiðbeint öðrum sérfræð-ingum og stjórnendum varðandi sitt sérsvið og leitt aðra sérfræðinga. Starfsmaður bæri ábyrgð á að tímamörk verkefna héldu auk þess að hafa frumkvæði að nýjum verkefnum eftir því sem við ætti. Starfið fæli ekki í sér mannaforráð.

28. Í starfslýsingu vegna starfs stefnanda segði að markmið starfs hans væri að hafa umsjón með hugbúnaðargerð fyrir stefnda, stuðla að því að hugbúnaðarverkefni yrðu leyst á sem bestan og hagkvæmastan hátt og fjármunir stefnda nýttir sem best í hugbúnaðarverkefn-um. Stefnandi bæri meðal annars ábyrgðá þróun og viðhaldi einstakra hugbúnaðarkerfa, bæri ábyrgð á að hugbúnaðarlausnir stæðust gæðakröfur í tæknistefnu upplýsingatækni-deildar hverju sinni og að hugbúnaðargerð hvers verkefnis fyrir sig héldist innan tíma-marka. Á meðal verkefna stefnanda væri verkefnastýring hugbúnaðarlausna ytri aðila og innri, hugbúnaðarþróun, mat og val á útfærsl uleiðum við þróun vefs stefnda og verkefna-stýring við þróun vefsins og þátttaka í þróun tæknilegrar stefnu stefnda í hugbúnaðar-málum.

29. Stefnandi telji einsýn tað starf hans, eins og því hafi verið lýst í starfslýsingu sem stefndi hafi útbúið, falli að röðun samkvæmt starfsheitinu sérfræðingur 4 í stofnanasamningi. Samstarfsmaður stefnanda hefði haft orð á þessum atriðum við yfirmann hjá stefnda þegar í ágúst 2018, meira en ári áður en stefnanda var sagt upp störfum hjá stefnda. Þegar afturvirkar launaleiðréttingar komu til framkvæmda eftir starfslok stefnanda taldi stefn-andi ekki annað rétt en að honum yrðu reiknuð laun samkvæmt réttri röðun í launaflokk samkvæmt starfslýsingu, ekki síst í ljósi þess að fyrrverandi samstarfsmaður stefnanda fékk afturvirka launaleiðréttingu við það tækifæri.

30. Stefnandi mótmæli þeim rökstuðningi sem hafi fylgt tillögu yfirmanns til mannauðsstjóra í apríl 2018 um röðun starfs hans í flokk sérfræðings 3. Sá rökstuðningur sé afar knappur og ekki verði séð með góðu móti að rökstuðningurinn eins og hann sé orðaður eigi frekar við röðun í flokk sérfræðings 3 en sérfræðings 4. Þá sé ljóst að þriðji starfsmaðurinn sem átt hafi undir umrædda tillögu hafi síðar verið flokkaður sem sérfræðingur 4. Þetta gefi til kynna að stefndi hafi ekki verið samþykkari tillögunni og rökstuðningnum en svo að hann hafi vikið frá honum varðandi þann starfsmann sem enn hafi verið starfandi hjá stefnda í árslok 2020 þegar grunnröðun hafi verið endurmetin. Stefnandi telji að engar málefnalegar ástæður hafi verið færðar fyrir því að starf hans væri ekki endurmetið meðsama hætti. Stefnandi byggi á því að með því að synja honum um samsvarandi kjarahækkun hafi stefndi mismunað honum án málefnalegra ástæðna og að stefndi hafi með því brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Jafnvel þótt stefnanda hafi ekki verið mismunað gagnvart öðrum starfs-mönnum stefnda á grundvelli atriða sem talin séu í a-lið 1. mgr. gr. laga nr. 86/2018 telji hann allt að einu að stefnda sé ekki stætt á því að mismuna starfsmönnum í sambæri-legum störfum án þess að málefnalegar ástæður búi þar að baki.

31. Stefnandi telji jafnframt að með því að synja honum um sambærilega launaleiðréttingu og aðrir félagsmenn í sama stéttarfélagi hafi fengið hafi stefndi látið bitna á honum að hann hafi höfðað mál til heimtu bóta vegna ólögmætrar uppsagnar. Þetta brjóti gegn meginreglunni sem komi fram í b-lið 4. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnu-deilur, sem banni atvinnurekendum að synja starfsmönnum um réttmætar greiðslur vegna afstöðu þeirra eða afskipta af vinnudeilum. Þótt ákvæðið sé hvergi að finna með beinum hætti í ákvæðum laga nr. 94/1986, þá njóti starfsmenn hjá ríkisstofnunum sömu grunn-verndar, sbr. 75. gr. stjórnarskrár og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Framangreind afskipti stefnda af kjaramáli stefnanda séu ólögmæt í ljósi framangreinds.

32. Á ráðningartíma sínum hafi stefnandi setið í samninganefnd Stéttarfélags tölvunarfræð-inga, sem hafi átt að semja um stofnanasamning við stefnda. Við stofnanasamningsgerð-ina hafi komið upp ágreiningur um útfærslu samningsins. Mannauðsstjóri stefnda hafi ekki viljað semja við félagsmenn um það hvernig kjörum samkvæmt stofnanasamningi yrði skipt á félagsmenn á vinnustaðnum, heldur vildi hún ákveða röðun starfsmannaein-hliða. Þannig átti yfirmaður upplýsingatæknideildar að fá 5% launahækkun. Þá hafi tölvunarfræðingur í áætlanadeild stefnda átt að fá 5% launahækkun en þrír tölvunar-fræðingar í upplýsingatæknideild, stefnandi og tveir aðrir, hafi á hinn bóginn ekki átt að fá neina launahækkun samkvæmt stofnanasamningi. Mannauðsstjóri hafi lagt þá þrjá að jöfnu í mati gagnvart þessum stofnanasamningi og viljað skilgreina þá alla í sama flokk í stofnanasamningnum sem hafi ekki leitt til neinnar hækkunar. Þeir ættu að tilheyra flokki sérfræðings 3. Þetta hafi verið það efnislega mat á grunnröðun starfa sem stefndi framkvæmdi samkvæmt því sem fram komi í bréfi frá 6. janúar 2020, ekki hafi þótt ástæða til að endurmeta grunnröðun starfs hans á árinu 2020, enda hefði honum verið sagt upp störfum árið 2019. Stefndi hafi á hinn bóginn talið tilefni til að leiðrétta laun annars starfsmanns afturvirkt, þótt hann hefði látið af störfum hjá stefnda í október 2018.

33. Þegar tillaga mannauðsstjóra til stéttarfélags hafi komið fram í desember 2020 hafi einn þeirra þriggja sem starfað hafði með stefnanda í upplýsingatæknideild og hafði ekki vera talinn eiga rétt á launahækkun áður skyndilega talinn eiga rétt til 5% afturvirkrar launahækkunar frá 1. júní 2016. Sá starfsmaður hafi þannig fengið leiðréttingu launa afturvirkt í desember 2020 þrátt fyrir að hafa verið í fullkomlega sambærilegu starfi og stefnandi á umræddu tímabili og að hafa áður metinn til jafns við stefnanda að mati mannauðsstjóra stefnda. Þessi starfsmaður hafi verið fluttur af upplýsingatæknideild og yfir í áætlanadeild stefnda 1. ágúst 2020, en hafi sinnt sömu verkefnum og áður. Allt að einu hafi stefnda þótt ástæða til að endurmeta grunnröðun starfs hans þannig að hann hafi fengið afturvirka launaleiðréttingu frá 1. júní 2016 en ástæðulaust að endurmeta grunnröðun starfs stefnanda, sem hann hafði gegnt út apríl 2020.

34. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 eigi opinberir starfsmenn rétt til launa fyrir störf sín samkvæmt kjarasamningum, sbr. 47. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. lag-anna geti atvinnurekandi ákveðið að greiða tilteknum starfsmönnum viðbótarlaun vegna sérstakrar hæfni, álags eða árangurs í starfi. Heimildin sé hins vegar bundin því að jafn-ræðis sé gætt á milli starfsmanna, sbr. 3. mgr. 9. gr. laganna og reglur um greiðslu viðbótarlauna. Stefnandi vísi til viðmiðunarsjónarmiða að baki 9. gr. laganna um jafnræði á milli starfsmanna.

35. Ákvörðun um afturvirka endurskoðun og leiðréttingu launa starfsmanna stofnunar sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 1. gr. stjórnsýslulaga. Við töku slíkrar ákvörðunar beri stjórnvaldi því að gæta að málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar. Stefnandi byggi á því að stefndi hafi í veigamiklum atriðum vikið frá stjórnsýslureglum í málinu. Til að mynda hafi stefndi brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttar í málinu en stjórnvöld verði ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum.

Um varakröfu

36. Verði ekki fallist á það með stefnanda að hann eigi rétt til 5% launahækkunar til jafns við aðra starfsmenn stefnda, þá krefjist stefnandi allt að einu viðurkenningar á því að hann eigi rétt til 1,65% launahækkunar afturvirkt frá 1. júní 2016. Sú krafa byggi á kjara-samningi en í grein 1.1.1 sé mælt fyrir um 1,65% launahækkun til útfærslu í stofnana-samningi. Umrædd hækkun hafi komið til framkvæmda hjá stefnda samkvæmt tillögu mannauðsstjóra í desember 2020, eftir starfslok stefnanda. Samkvæmt tillögunni náði launahækkunin meðal annarra til annars starfsmanns sem þá hafði lokið störfum hjá stefnda. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 á stefnandi rétt á launum fyrir störf sín samkvæmt gildandi kjarasamningi. Jafnvel þótt fallist væri á að stefnda hefði verið heimilt að mismuna starfsmönnum við útfærslu launahækkunar í stofnanasamningi, þá verði stefnandi undir engum kringumstæðum snuðaður um lágmarkshækkun í samræmi við kjarasamning. Ákvæðið kveði á um lágmarksrétt til launahækkunar handa hverjum og einum starfsmanni en þótt atvinnurekanda væri heimilt að hækka laun starfsmanna umfram lágmarkshækkun samkvæmt kjarasamningi í samræmi við 2. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 geti hann ekki komið sér undan kjarasamningsbundnum skyldum gagnvart einstökum starfsmönnum með því að hækka laun annarra starfsmanna svo mikið að meðaltalshækkun á vinnustað verði hærri en 1,65%, ef það leiðir til þess að aðrir starfs-menn njóta ekki umsaminnar kjarabótar.

Helstu málsástæður stefnda

37. Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda sem röngum, ósönnuðum og órök-studdum og krefst sýknu af öllum kröfum hans. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sönnunarbyrði um allt það sem hann heldur fram í málinu og þá sönnunarbyrði hafi hann ekki axlað með fullnægjandi hætti.

38. Stefnda virðist sem málatilbúnaður stefnanda byggi í veigamiklum atriðum á mis-skilningi hvað varðar ástæður fyrir launaröðun hans. Horfa verði til þess að stofnana-samningur sem gerður er á grundvelli kjarasamnings sé sérstakur samningur milli stofn-unar og viðkomandi stéttarfélags um aðlögun tiltekinna þátta kjarasamnings að þörfum stofnunar og starfsmanna með hliðsjón af eðli starfsemi, skipulagi og/eða öðru því sem gefur stofnun sérstöðu.

39. Stefnandi hafi lagt fram starfslýsingu sem dagsett sé 6. febrúar 2014 undirritaða af stefnanda og þáverandi yfirmanni hans. Nýrri starfslýsingar njóti ekki við. Stefndi leggi á hinn bóginn áherslu á að störf og áherslur í upplýsingatækni hafi breyst verulega á því árabili sem hafi liðið frá því að starfslýsingin hafi verið gerð þar til atvik máls urðu. Ekki sé því hægt að fullyrða að starfslýsingin endurspegli störf viðkomandi starfsmanns á þeim tíma sem atvik þessa máls urðu.

40. Stefndi byggi á því að rétt röðun stefnanda hafi verið að hámarki sérfræðingur 3 samkvæmt stofnanasamningi. Stefndi hafni því að starf stefnanda hafi fallið að lýsingu á starfi sérfræðings 4 í stofnanasamningi. Það sé afstaða stefnda að til að starf geti raðast sem sérfræðingur 4 þurfi það að falla að öllu leyti að skilgreiningu á þeim flokki. Svo séekki um starf stefnanda. Framlögð starfslýsing frá árinu 2014 styðji ekki þá niðurstöðu að raða hefði átt starfi stefnanda í flokk sérfræðings 4, enda bendi hún ekki til þess að starf stefnanda á þeim tíma hefði fallið að skilgreiningu þess flokks. Ef vitnað sé til lýsingar stefnanda sjálfs í stefnu verði ekki séð að starfið falli að skilgreiningunni. Ekki komi til dæmis fram að starfið krefjist mikillar yfirsýnar og sérhæfingar. Því síður komifram að áætlanagerð eða forysta í stefnumótun og gerð verkferla hafi verið hluti af starfi stefnanda sem telja verði eitt af skilgreiningaratriðum í röðun sem sérfræðingur 4, enda hafi ekki verið um það að ræða í starfi stefnanda.

41. Ábyrgð stefnanda sé þannig lýst í starfslýsingu þeirri sem hann hefur lagt fram að hann bæri ábyrgð á verkefnum sem honum sé falið að sinna. Ekki komi fram að um hafi verið að ræða yfirumsjón með tilteknum viðvarandi verkefnaflokkum hjá stefnda heldur fremur að ábyrgðin hafi beinst að afmörkuðum verkefnum og stýringu þeirra. Ábyrgðin hafi verið fremur faglegs en stjórnunarlegs eðlis. Af framangreindum ástæðum beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Stefnandi hafi verið látinn njóta alls vafa er starfi hans hafi verið raðað í flokk sérfræðings 3, enda ekki skýrt miðað við starfslýsingu eða lýsingu stefnanda sjálfs á starfi sínu að starfið hafi krafist sérþekkingar yfir tilteknum mörkum eða sérstakrar kunnáttu á viðkomandi starfssviði umfram það sem gangi og gerist.

42. Stefndi mótmæli því sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi ekki notið jafnræðis við launaröðun. Því sé alfarið hafnað að gengið hafi verið framhjá stefnanda og hann beittur mismunun við launasetningu og það sé stefnd a að sýna fram á að hann hafi ekki átt réttá röðun sem sérfræðingur 4. Það að gætt sé jafnræðis þýði ekki að allir félagsmenn stéttarfélags eigi rétt á sömu launaröðun. Þvert á móti geri stof nana samningur ráð fyrir mismunandi röðun starfsmanna með tilliti til starfstengdra og persónubundinna þátta. Ekkert bendi til þess að raða hefði átt stefnanda hærra en sem sérfræðingur 3 og því standi engin rök til þeirrar niðurstöðu að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu stjórn-sýsluréttar gagnvart honum.

43. Stefndi mótmæli því alfarið sem röngu og ósönnuðu sem byggt sé á í stefnu að máls-höfðun stefnanda vegna starfsloka hans hafi haft áhrif á launaröðun hans. Með greinar-gerð þessari hafi stefndi lagt fram gögn sem sýni að ágreiningur stefnanda og stefnda um launaröðun eigi sér lengri aðdraganda en málshöfðun stefnanda á hendur stefnda vegna starfsloka og sá ágreiningur því málshöfðuninni alls óviðkomandi. Önnur röðun annarra starfa innan stofnunarinnar leiði ekki til þess að ákvörðun um röðun starfs stefnanda hafi byggt á ómálefnalegum sjónarmiðum. Rétt sé að benda í þessu sambandi á niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E - 638/2020 þess efnis að uppsögn stefnanda í september 2019 hafi byggt á málefnalegum sjónarmiðum og að Landsréttur hafi með dómi í máli nr. 324/2021 frá 4. nóvember 2021 sýknað stefnda af öllum kröfum stefnanda vegna starfsloka hans. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á með gögnum eða rökum að ómálefnaleg sjónarmið hafi ráðið niðurstöðu um launaröðun hans hjá stefnda.

44. Þeirri málsástæðu stefnanda sé mótmælt sem rangri, órökstuddri og ósannaðri að stefndi hafi látið það bitna á stefnanda að hann hafi höfðað mál á hendur stefnda. Að framan sé rakið að ekki liggi annað fyrir en að stefnanda hafi verið rétt raðað og hann því ekki átt neinn rétt á leiðréttingu launa sinna. Í því sambandi sé rétt að benda á að Stéttarfélag tölvunarfræðinga hafi á engu stigi gert athugasemdir við röðun stefnanda samkvæmt stofnanasamningi.

45. Starfslok stefnanda hjá stefnda hafi átt sér stað í lok apríl 2020 og hann hafi því ekki verið í starfssambandi við stefnda þegar gengið hafi verið frá stofnanasamningi við Stéttarfélag tölvunarfræðinga. Fyrir liggi að efnislegt mat á grunnröðun starfs hans hjá stefnda hafi farið fram vorið 2018 þótt formleg afgreiðsla stofnanasamningsins hafi ekki náð fram að ganga áður en starfssambandi aðila lauk. Í því mati hafi ekki verið taldar forsendur til að endurmeta grunnröðun stefnanda sem var sérfræðingur 3. Þegar stof nana samningur Stéttarfélags tölvunarfræðinga og stefnda hafi endanlega verið frágenginn í desember 2020 hafi engar forsendur legið f yrirtil að endurmeta grunnröðun á starfi stefnanda enda hefðu engar breytingar á starfi hans átt sér stað á síðustu mánuðum hans í starfi sem gefið hafi tilefni til þess.

46. Í málinu liggi fyrir tölvupóstsamskipti á milli einstaklings sem hafi setið í samstarfsnefnd Stéttarfélags tölvunarfræðinga og stefnda við mannauðsstjóra stefnda frá nóvember 2018 sem snúa meðal annars að ágreiningi um launaröðun stefnanda. Þessar viðræður fóru fram talsvert áður en stefnandi höfðaði dómsmál á hendur stefnda vegna starfsloka. Því sé alveg ljóst að afstaða stefnda um að stefnandi hafi ekki átt rétt á launahækkun í tengslum við gerð stofnanasamnings hafi verið komin til áður en stefnandi höfðaði dóms-mál gegn stefnda og áður en skipulagsbreytingum sem leiddu til uppsagnar stefnanda hafi verið ráðið til lykta. Því hljóti ákvörðun stefnda um launaröðun stefnanda samkvæmt stofnanasamningi að vera án tengsla við málshöfðunina sem síðar kom til. Fullyrðingar stefnanda um að málshöfðunin hafi haft áhrif á afstöðu stefnda til launaröðunar stefnanda standist því ekki og verði að teljast ósannaðar.

47. Stefndi byggi á því að rétt hafi verið staðið að útfærslu stofnanasamnings stefnda og Stéttarfélags tölvunarfræðinga sem gerð hafi verið í desember 2020. Stefndi mótmæli því að sú ákvörðun að endurskoða mat á starfi annars starfsmanns geti falið í sér einhvers konar brot gegn stefnanda. Röðun tölvunarfræðings sem færðist í áætlanadeild úr upp-lýsingatæknideild hafi verið endurskoðuð af nýjum yfirmanni hans í samráði við mann-auðsstjóra eftir að stof nana samningur hafi legið fyrir. Sú skoðun leiddi til hækkunar til samræmis við röðun annars tölvunarfræðings sem starfaði í sömu deild. Ákvörðun um það hafi byggt á mati yfirmanns áætlanadeildar á starfinu sem starfsmaðurinn sinnti. Sú niðurstaða segi ekkert til um það hvort starfi stefnanda hafi verið rétt raðað á meðan hann hafi verið í starfi í upplýsingatæknideild.

48. Hvað varakröfu stefnanda snerti mótmæli stefndi þeirri málsástæðu stefnanda að kjara-samningur hefði gefið félagsmönnum rétt til 1,65% launahækkunar að lágmarki. Þessi málsástæða virðist byggja á misskilningi um hvernig túlka skuli viðeigandi ákvæði kjarasamningsins.

49. Stefndi byggi á því að í umræddu ákvæði felist svigrúm til að leiðrétta röðun einstakra starfsmanna með hliðsjón af starfs- og persónubundnum þáttum. Gert hafi verið ráð fyrir að sú leiðrétting færi fram í gegnum stofnanasamning aðila eins og fram hafi komið í viðkomandi ákvæði kjarasamningsins, það er að hækkun komi til útfærslu í stofnana-samningi. Slík endurskoðun hafi getað falið í sér hækkun á heildarlaunagreiðslum til félagsmanna sem hefði numið 1,65%. Hins vegar hafi ekki falist í ákvæðinu að hækka h efðiátt laun hvers og eins félagsmanns sem því næmi. Þannig hafi legið fyrir við gerð kjarasamninginn að ekki myndu allir starfsmenn hækka í launum við endurskoðun launa-röðunar á grundvelli nýrra stofnanasamninga, enda fylgdu samningnum ekki fjármunir til meiri hækkana en sem nam 1,65% af launagrunni félagsmanna BHM. Rétt séað geta þess að stefndi hefur miðað við þennan skilning almennt við túlkun sambærilegra ákvæða, þar á meðal gagnvart öðrum starfsmönnum sínum sem taka laun samkvæmt stofnanasamningi Verkfræðingafélags Íslands og stefnda sem var undirritaður 3. maí 2017. Viðurkenning á annarri túlkun væri í andstöðu við gildandi kjarasamning.

Niðurstaða

50. Í máli þessu deila aðilar um rétt stefnanda til hækkunar um einn launaflokk vegna flokk-unar starfs hans samkvæmt skilgreiningum í stofnanasamningi kjaradeildar Verk-fræðingafélags Íslands. Óumdeilt er með aðilum að launamunur milli launaflokka sam-kvæmt kjarasamningi Stéttarfélags tölvunarfræðinga sem átti við um starf stefnanda er 5%. Jafnframt er óumdeilt að dómkrafa stefnanda skírskotar til þess að hann eigi rétt á að njóta kjara í samræmi við starfsheitið sérfræðingur 4 samkvæmt nefndum stofnana-samningi í stað þess að vera flokkaður sem sérfræðingur 3 en stefndi lagði stofnana-samning þennan til grundvallar í stað þess að gerður væri stof nana samningur við félags-menn Stéttarfélags tölvunarfræðinga á grundvelli kjarasamnings stéttarfélags þeirra.

51. Deila sú sem er til úrlausnar í máli þessu er einn angi ágreinings milli stefnanda og stefnda vegna starfs hans og starfsloka hjá stefnda, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 324/2021. Þar var leyst úr kröfum stefnanda sem byggðu á að uppsögn hans hefði verið ólögmæt og komist að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki.

52. Við úrlausn ágreinings aðila verður að horfa til þess að forsaga og bakgrunnur hans er næsta sérstæður. Þannig liggur fyrir að stefnandi var félagsmaður í Stéttarfélagi tölvunar-fræðinga sem var nýtt stéttarfélag er kjarasamningur var gerður í desember 2015. Fyrir liggur að stéttarfélagið var að semja við íslenska ríkið í fyrsta sinn og af þeim sökum reyndi í fyrsta sinn á gerð stofnanasamnings í kjölfar kjarasamningsgerðarinnar. Í kjarasamningnum var horft til þessarar aðstöðu á tvennan hátt, annars vegar með því að í bókun 6 með kjarasamningnum var gert ráð fyrir tilgreindri fjárhæð til að mæta árlegum viðbótarlaunakostnaði vegna aukakostnaðar við gerð stofnanasamninga í fyrsta sinn og hins vegar var sérstök 1,65% hækkun í kafla kjarasamningsins sem bar fyrirsögnina Kaup beinlínis tengd gerð stofnanasamnings.

53. Vegna þessarar framsetningar sýnist ekki óeðlilegt að álykta sem svo að þessi umsamda kauphækkun hafi átt að koma til greiðslu samtímis því að ráðist væri í gerð stofnanasamning s 1. júní 2016 en aðilar miða jafnframt við að breytingar á kjörum sem mögulegar væru í tilefni af gerð slíks samnings ættu að koma til framkvæmda miðað við þann dag. Því skal haldið til haga í þessu samhengi að sú túlkun stefnda að hagnýta mætti þessa kauphækkun til þess að hækka suma starfsmenn í launum með því að færa þá milli launaflokka eða launaþrepa en hækka aðra ekkert við gerð stofnanasamnings á sér ekki stoð í kjarasamningnum. Samningurinn kveður á um tilgreinda launahækkun um 1,65% til allra þeirra sem féllu undir kjarasamninginn. Sú túlkun stefnda að þessi prósenta feli í sér kostnaðarauka stofnunarinnar sem dreifa megi ójafnt á starfsmenn eftir niðurstöðu stofnanasamnings um röðun í launaflokka á sér enga stoð í kjarasamningnum eða fylgigögnum hans enda beinlínis gert ráð fyrir að mæta kostnaðarauka vegna stofnanasamnings á annan hátt. Það að fjárhæð kostnaðarauka sem fólst í bókun með kjarasamningnum hafi verið ófullnægjandi, líkt og fram kom af hálfu stefnda í skýrslutökum, getur ekki haft þá afleiðingu að tilgreind hækkun launa sé hagnýtt til að mæta kostnaði stofnunarinnar vegna gerðar stofnanasamnings á kostnað sumra félagsmanna stéttarfélagsins. Þar sem stefnandi hefur á hinn bóginn kosið að haga málatilbúnaði sínum þannig að viðurkenningu á greiðsluskyldu þessarar 1,65% hækkunar samkvæmt kjarasamningi er einungis krafist sem varakröfu þá kemur réttur stefnanda til þessarar hækkunar ekki til úrlausnar í málinu nema aðalkröfu verði hafnað.

54. Ekki virðist hafa verið hafist handa við gerð stofnanasamnings af hálfu stefnda á grunni kjarasamnings Stéttarfélags tölvunarfræðinga fyrr en komið var fram á árið 2018 þrátt fyrir fyrrgreindan áskilnað í kjarasamningi og liggja ekki fyrir upplýsingar í málinu um ástæður þess. Þegar svo hafist var handa var ákveðið af stefnda að horft yrði til stofnanasamnings kjaradeildar Verkfræðingafélags Íslands án athugasemda af hálfu tölvunarfræðinganna sem hjá stefnda störfuðu. Trúnaðarmaður starfsmannanna gerði á hinn bóginn athugasemd við þá ráðagerð stefnda að þrír þeirra sem voru í upplýsingatæknideild hjá stefnda ættu að flokkast sem sérfræðingur 3 í stað þess að flokkast sem sérfræðingur 4.

55. Rök starfsmannanna voru að skilgreining á sérfræðingi 4 félli betur að starfslýsingum þeirra og að til þess bæri að horfa. Stefnandi var einn þessara starfsmanna. Starfslýsing hans var gerð 6. febrúar 2014 og var því rétt ríflega tveggja ára gömul þegar gera átti stofnanasamning ef horft er til gjalddaga kauphækkunar sem tengd var gerð stofnana-samnings sem fram átti að fara 1. júní 2016.

56. Fyrir liggur að grundvöllur þessara ráðagerða stefnda um flokkun starfa tölvunar-fræðinga í upplýsingatækni deilds em sérfræðingur 3 var afstaða þáverandi deildarstjóra deildarinnar sem hann lét í té í apríl 2015 en deildarstjórinn hafði komiðtil starfa fyrr áþví sama ári. Deildarstjóri þessi lét af starfi í ágúst 2018. Hann færði skrifleg rök fyrir afstöðu sinni og gerði síðan nánari grein fyrir þeim í vitnaskýrslu fyrir dómi. Það sem hann taldi ráða úrslitum væri að hann sjálfur hefði tekið að sér verkefnastjórn er hann kom til starfa og að í starfi stefnanda hefði ekki falist að unnið væri eftir ferlum verkefna-stjórnunar. Í tölvupóstsamskiptum sem trúnaðarmaður starfsmannanna átti við mann-auðsstjóra stefnda af þessu tilefni kemur fram að mannauðsstjórinn hafi eftirlátið deildar-stjórumhverrar deildar að skilgreina störf starfsmanna en hennar hlutverk hefði verið að gæta að jafnræði, að starfsmönnum væri ekki mismunað. Í þessu samhengi skal því haldið til haga að deildarstjórinn bar um það fyrir dómi að hann hefði viljað breyta starfslýsingum starfsmanna efnislega og kalla þá starfstitlinum hugbúnaðarsérfr æðingurí samræmi við þær áherslubreytingar sem hann hefði komið á eftir að hann kom til starfa en honum hefði ekki orðið ágengt með það.

57. Í kjölfar þess að trúnaðarmaður tölvunarfræðinga kom athugasemdum á framfæri í sam-skiptum við mannauðsstjóra stefnda í nóvember 2018 var ekkert aðhafst fyrr en komið var að lokum gildistíma kjarasamningsins á árinu 2020. Þá voru aðstæður þeirra ein-staklinga sem áttu að falla undir stofnanasamninginn breyttar í verulegum atriðum. Þannig hafði tveimur af þeim þremur starfsmönnum sem deildarstjóri upplýsinga-tæknideildarvildi raða sem sérfræðingur 3 verið sagt upp, sá þriðji hafði verið fluttur í áætlanadeild og deildarstjórinn sjálfur einnig hættur.

58. Þar sem tölvunarfræðingarnir sem voru enn við störf voru svo fáir voru að mati mann-auðsstjóra stefnda ekki forsendur til að gera sérstakan stofnanasamning. Þess í stað var gripið til þess ráðs að fella starfsmennina undir stofnanasamning stefnda við kjaradeild Verkfræðingafélags Íslands. Nú brá á hinn bóginn svo við að þeir tölvunarfræðingar sem voru enn í starfi voru færðir undir skilgreininguna sérfræðingur 4 með þeim rökstuðningi að deildarstjóri áætlanadeildar sem þeir heyrðu undir teldi að fella ætti starf þeirra undir þá skilgreiningu. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum átti sú röðun sér enga skírskotun til verkefnastjórnunar eins og deildarstjóri upplýsingatæknideildar vildi leggja til grundvallar sem aðgreiningu milli sérfræðings 3 og sérfræðings 4 heldur var horft til starfs, reynslu og getu. Af fyrirliggjandi upplýsingum verður ekki annað ráðið en að mis-munandi ráðagerðir þessara tveggja deildarstjóra um röðun starfsmanna undir starfsheiti hafi einvörðungu tekið mið af ólíkri sýn þessara tveggja einstaklinga á það hvaða atriði í störfum starfsmanna ætti að ráða úrslitum við röðun þeirra. Ólík huglæg afstaða þeirra til starfa starfsmannanna hefði þannig ráðið för.

59. Í ljósi framangreindrar stöðu verður ekki á það fallist að málefnaleg rök hafi staðið til þess að láta frekar sjónarmið þess deildarstjóra ráða sem vildi raða stefnanda og sam-starfsmönnum hans tveimur undir starfsheitið sérfræðingur 3 heldur en deildarstjórans sem vildi raða þeim eina af þeim þremur sem enn var í starfi undir starfsheitið sérfræðingur 4. Engin málefnaleg rök hafa verið færð fyrir þessari breyttu nálgun að starfi fyrrum samstarfsmanns stefnanda þannig að réttlætt sé að honum sé raðað skör ofar en stefnanda. Óljós ummæli í vitnaskýrslu fyrrum deildarstjóra upplýsingatæknideildar og mannauðsstjóra stefnda fyrir dómi um góða mannkosti og mikla hæfni þess starfs-manns skjóta ekki þannig stoðum undir þennan málatilbúnað að fallist verði á að sannað sé að málefnalegur munur liggi fyrir milli stefnanda og þessa einstaklings þannig að réttlætt sé að gera mun á kjörum þeirra. Óhjákvæmilegt er í þessu sambandi að horfa til þess að þegar deildarstjóri áætlanadeildar, sem nýr yfirmaður samstarfsmanns stefnanda, knúði á um að samstarfsmaðurinn yrði færður undir sérfræðing 4 hélt mannauðsstjóri sig við að vísa til álits fyrrum deildarstjóra upplýsingatæknideildar varðandi röðun þeirra tveggja sem sagt hafði verið upp sem sérfræðingur 3 án nokkurrar endurskoðunar, til dæmis með tilliti til þeirra sjónarmiða sem deildarstjóri áætlanadeildar lagði til grundvallar og þeirra viðmiða sem rakin eru í 11. kafla kjarasamingsins hvað röðun starfa áhrærði.

60. Fyrir liggur staðfest starfslýsing stefnanda sem ekki var breytt frá því að hún var gerð í febrúar 2014 þar til stefnandi lét af störfum. Ekki eru forsendur til að horfa framhjá henni sem úreltri vegna tæknibreytinga. Þá verður ekki á það fallist að starfslýsingin hafi þurftað falla að öllu leyti saman við skilgreiningu starfsheitisins sérfræðingur 4. Sá mála-tilbúnaður stefnda á ekki við rök að styðjast enda stóð starfslýsing samstarfsmanns stefnanda sem fjallað er um hér að framan því ekki fyrir þrifum að hann væri flokkaður sem sérfræðingur 4.

61. Þegar horft er til þessarar framkvæmdar stefnda og inntaks starfslýsingar stefnanda verð-ur á það fallist með stefnanda að rétt hefði verið að flokka starf hans sem sérfræðing 4. Allan vafa í þessum efnum verður að túlka stefnanda íhag enda ótvírætt á ábyrgð stefnda sem atvinnurekanda að standa við skyldu til gerðar stofnanasamnings innan þeirra tímamarka sem kjarasamningur skilgreindi. Það er auk þess á ábyrgð stefnda að tryggja það að starfslýsingar starfsmanna hans falli að inntaki starfs þeirra þannig að nauðsynlegu gegnsæi verði við komið, til dæmis með tilliti til réttinda samkvæmt stofnanasamningi. Stefndi verður að bera hallann af því sem óljóst kann að vera í þeim efnum. Þ á er það óhjákvæmilega á ábyrgð stefnda að ekki hafi verið gætt jafnræðis milli starfsmanna sem þó höfðu verið flokkaðir með sama hættiog voru samstarfsmenn í sömu deild stofnunarinnar þegar gerð stofnanasamnings við Stéttarfélag tölvunarfræðinga var í deiglunni. Stefndi lét þetta undir höfuð leggjast og raðaði stefnanda einhliða og án samráðs undir sérfræðing 3 löngu eftir að hann hafði látið af störfum þrátt fyrir að rök hefðu miklu fremur staðið til þess að raða honum sem sérfræðingi 4 eins og málsatvikum var háttað.

62. Með hliðsjón af framangreindu verður fallist á dómkröfu stefnanda um að viðurkennt verði að honum beri 5% launahækkun enda liggur fyrir að þeir sem sinna starfi sem skil-greint er sem sérfræðingur 4 njóta 5% hærri launa en þeir sem leysa störf af hendi semfalla undir starfsheitið sérfræðingur 3. Stefndi verður með hliðsjón af 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og greinir í dómsorði.

63. Af hálfu stefnanda flutti málið H-kk-nf K-x-x Þ-kk-nf lögmaður og af hálfu stefnda flutti málið Á-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður.

64. B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnandi, J-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf, á rétt til 5% hækkunar á umsamin mánaðarlaun hjá stefnda Vegagerðinni, á tímabilinu frá 1. júní 2016 til 30. apríl 2020. Stefndi greiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf