E-412/2006

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 21. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af EP vélaleigu ehf., kt. 660995-2509, Stórateigi 18, Mosfellsbæ, með stefnu birtri 19. janúar 2006, á hendur íslenzka ríkinu, kt. 540269-6459, Sölvhólsgötu 7, Reykjavík, og með réttargæzlustefnu birtri 27. marz 2003 á hendur Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen hf.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð kr. 5.005.000 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 7.557.800 frá 28. nóvember 2005 til 21. desember s.á., en af kr. 5.005.000 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en  til vara, að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar og stefnda verði aðeins gert að greiða þær að litlum hluta. Í báðum tilvikum er þess krafizt, að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Af hálfu réttargæzlustefnda eru ekki gerðar kröfur í málinu, og eru engar kröfur gerðar á hendur honum af hálfu stefnanda.

II

Málavextir

Þann 7. september 2005 gerðu menntamálaráðuneytið og stefnandi með sér verksamning, þar sem stefnandi tók að sér að framkvæma 2. áfanga lóðarframkvæmda við Kennaraháskóla Íslands. Samkvæmt samningnum skyldi Framkvæmdasýsla ríkisins vera umsjónaraðili verkkaupa. Skyldi verkið m.a. unnið í samræmi við útboðsgögn, eins og þau voru tilgreind í grein 0.3.1 í útboðs- og samningsskilmálum nr. 13830. Fyrir verkið skyldu greiðast kr. 37.515.000 krónur, með leiðréttingum samkvæmt ákvæðum útboðsgagna. Verkinu skyldi vera að fullu lokið eigi síðar en 1. desember 2005.

Í samræmi við lið 0.1.2 í útboðs- og samningsskilmálum skyldi upphaf framkvæmda teljast frá og með 7. júlí 2005, þegar tilboði stefnanda var tekið, sbr. 2. gr. verksamnings aðila. Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen hf. (VST hf.) hafði eftirlit með verkinu fyrir hönd stefnda samkvæmt eftirlitssamningi, dags. í október 2005.

Samkvæmt magntöluskrá í útboðsgögnum stefnda var í áætlun stefnda gert ráð fyrir að fleyga þyrfti 30 rúmmetra af klöpp við verkið. Tilboð stefnanda í verkið var m.a. um að vinna við fleygun á klöpp, fyrir kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra af klöpp.

Stefnandi hóf verk sitt í ágúst 2005 og kveður, að strax í upphafi verks hafi komið í ljós að fleyga þyrfti mun meira magn af klöpp en ráð hafði verið fyrir gert í magntöluskrá í útboðsgögnum. Kveður stefnandi stefnda þegar hafa verið ljós hin mikla aukning fleygunar í verkinu, og hafi aukning fleygunar verið ítrekað til umræðu á verkfundum og jafnframt á óformlegum fundum aðila og með eftirlitsaðilum stefnda. Kveður stefnandi stefnda hafa falið sér að vinna þá auknu fleygun fyrir það einingaverð, sem hann bauð í fleygun klappar í tilboði sínu, þ.e. kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra af klöpp.

Stefndi greiddi stefnanda fjóra reikninga vegna fleygunar, án sérstakra athugasemda, þ.e. reikning, dags. 30. ágúst 2005, kr. 3.350.500, vegna fleygunar á 300 rúmmetrum af klöpp; reikning, dags. 12. september 2005, kr. 3.523.800, vegna fleygunar á 100 rúmmetrum af klöpp; reikning, dags. 10. október 2005, kr. 1.326.925, vegna fleygunar á 100 rúmmetrum af klöpp og reikning, dags. 24. október 2005, vegna fleygunar á 400 rúmmetrum af klöpp. Samtals hafði stefnandi þá greitt stefnda fyrir fleygun á 900 rúmmetrum af klöpp á kr. 5.000 hvern rúmmetra.

Stefndi kveður ekki verða litið á þær greiðslur sem endanlegt samþykki stefnda á einingaverði stefnanda vegna fleygunar. Hönnuðir hafi ekki gert ráð fyrir losun og fjarlægingu á föstu efni af lóðinni nema að því er varðaði fleygun á klöpp í skurðum. Í verklýsingunni sé hvergi nema í gr. 8.1.1 rætt um fjarlægingu jarðvegs, ef frá sé talinn gröftur fyrir raflögnum, gröftur fyrir frárennslislögnum og uppmokstur eftir fleygun í skurðum. Við framkvæmd verksins hafi komið í ljós, að uppmokstur á lausum jarðvegi hafi verið mun minni en áætlað hafði verið í magnskrá. Stefnandi hafi gert yfirborðsmælingar á föstum jarðvegi og hafi eftirlit stefnda samþykkt þær niðurstöður. Ekki sé því ágreiningur um magnið á fasta efninu, sem hafi reynzt vera 2.002 rúmmetrar. Hafi annars vegar verið um að ræða 650 rúmmetra (1/3) af hörðum jökulleir eða móhellu og hins vegar 1.350 rúmmetra (2/3) af grásteinsklöpp.

Stefndi kveður stefnanda hafa haldið því fram að greiða eigi fyrir losun og fjarlægingu á þessu efni samkvæmt lið 8.1.5 „Fleygun á klöpp“ í verksamningi, þar sem enginn annar tilboðsliður sé í samningi varðandi losun og fjarlægingu á föstu efni. Stefndi hafi hins vegar hafnað því, að stefnanda sé heimilt að leggja nefndan greiðslulið til grundvallar vegna allrar fleygunar og lýtur ágreiningur aðilanna í málinu að þessu atriði. Stefndi kveður fleygun á klöpp í lagnaskurðum hafa, þegar upp var staðið, reynzt nema 138 rúmmetrum en ekki 30 rúmmetrum, eins og áætlað hafði verið í samningsgögnum. Hafi stefndi samþykkt þá aukningu og greitt fyrir hana. Um þann hluta verksins sé því enginn ágreiningur.

Að kröfu stefnda var dómkvaddur sérfróður og óvilhallur matsmaður til þess að meta eftirfarandi:

A. Hvert á að telja eðlilegt verð fyrir losun og förgun á klöpp, annars vegar í lagnaskurði, sbr. gr. 8.1.5 í verklýsingu, og hins vegar í bílaplani.

B. Hvort eðlilegt sé, að sama verð sé greitt fyrir fleygun á hörðum jökulleir og móhellu annars vegar og klöpp hins vegar.

Til starfans var kvaddur R-kk-nf R-kk-nf byggingaverkfræðingur og er matsgerð hans dagsett 30. apríl 2007.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því m.a., að fleygun klappar hafi ekki verið aukaverk í skilningi ÍST 30, og að stefnda hafi borið að greiða fyrir alla fleygun klappar það einingaverð, sem greini í tilboðsskrá, kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra. Stefnandi leggi áherzlu á, að magntölur hafi verið áætlaðar í tilboðsskrá og skuli, samkvæmt ÍST 30, gr. 31.14 greiða fyrir fleygun klappar það einingaverð, sem greini í tilboðsskrá. Þá leggi stefnandi áherzlu á, að fullt samkomulag hafi verið við stefnda um, að hann greiddi kr. 5.000 fyrir fleygun hvers rúmmetra af klöpp. Það samkomulag hafi ítrekað verið staðfest af fulltrúum stefnda, sem hafi ítrekað samþykkt og greitt reikninga stefnanda, sem hafi tekið mið af því einingaverði. Stefnandi hafi því mátt treysta því, að greiddar yrðu kr. 5.000 fyrir fleygun klappar í verkinu, einnig fyrir fleygun klappar umfram þá 900 rúmmetra, sem stefndi hafði greitt fyrir án athugasemda.

Verði talið, að um aukaverk hafi verið að ræða, sé á því byggt, að samkomulag hafi verið á milli aðila um greiðslu fyrir þau aukaverk, kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra í fleygun klappar, sbr. gr. 16 í ÍST 30. Stefnandi mótmæli því, að villur hafi verið í útboðsgögnum, sbr. ÍST 30, gr. 14.4, og árétti, að samkomulag hafi verið um einingaverð fyrir fleygun klappar til viðbótar þeim 30 rúmmetrum, sem lýst sé í magnskrá.

Verði talið, að um villu hafi verið að ræða, sé á því byggt, að aðilar hafi samið um verð fyrir aukið magn fleygunar, kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra, sbr. gr. 14.4.1 í ÍST 30. Þá mótmælir stefnandi því, að grein 0.5.5 í útboðsskilmálum heimili stefnanda (sic) í stefnu) að bakfæra fyrri greiðslur fyrir fleygun á 900 rúmmetrum af klöpp, en stefndi hafi, eins og fyrr segi, greitt fyrir þá fleygun án athugasemda kr. 5.000 fyrir hvern rúmmetra. Stefnandi árétti, að ekki sé ágreiningur um magntölur við fleygun klappar, og varði fyrrgreint ákvæði útboðsskilmála uppgjör magntalna en ekki samkomulag um einingaverð. Þá leggi stefnandi áherzlu á, að stefndi mótmælti ekki reikningi, dags. 7. nóvember 2005, skriflega og með rökstuddum hætti, fyrr en að liðnum fresti samkvæmt ÍST 30, gr. 31.3 og gr. 31.13.1, og hafi reikningur stefnanda, með því aðgerðarleysi stefnda, því verið samþykktur af hálfu stefnda, líkt og stefndi hafi áður gert, s.s. með greiðslu fyrri reikninga. Beri m.a. þegar af þeim sökum að dæma stefnda til greiðslu kröfunnar.

Stefndi sé bundinn af yfirlýsingum fulltrúa sinna, þ.e. eftirlitsaðila og annarra, sbr. ákvæði 17. kafla ÍST 30. Stefnandi leggi á það áherzlu, að stefndi hafi greitt inn á kröfu hans, eftir að hann fól lögmanni sínum innheimtu kröfunnar, og telji stefnandi, að við ákvörðun málskostnaðar til hans beri að miða við fjárhæð reikningsins, kr. 7.557.800, auk dráttarvaxta. Íslenzka ríkinu sé stefnt í málinu, þar sem það sé verkkaupi samkvæmt samningi aðila og því greiðsluskylt.

Stefnandi vísar til reglna samninga- og kröfuréttar, sem og til ákvæða ÍST 30. Krafa um dráttarvexti styðjist við ákvæði laga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðjist við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Stefnandi mótmælir því, að það fái staðizt, að stefnandi eigi rétt á greiðslu kr. 5000 fyrir hvern fleygaðan rúmmetra af rúmlega 2000. Sýknukröfu sinni til stuðnings kveðst stefndi vísa til gr. 0.5.5 „Greiðslur og reikningsskil“ í útboðs- og samningsskilmálum umrædds útboðs. Þar segi: „Greiðsla á framvindureikningi innifelur (sic) ekki í sér endanlegt samþykki á uppgjöri magntalna.“ Magntala fyrir fleygun í lagnaskurðum hafi einungis numið 138 rúmmetrum. Til viðbótar hafi 900 rúmmetrar verið reikningsfærðir og greiddir undir þessum lið, án þess að í því felist nokkurt samþykki stefnda, og sé gert ráð fyrir því í samningi aðila, að þetta sé fært til rétts vegar við lokauppgjör með leiðréttingu, í samræmi við gr. 0.5.5. Þótt stefnandi hafi kosið að þverskallast við tilmælum stefnda um samningsbundna leiðréttingu og þar að auki hafnað sáttaboðum hans, fái það ekki breytt því, að umrædd krafa teljist ekki gjaldkræf, þar sem stefndi hafi ekki endanlega samþykkt magntölur stefnanda. Almennar reglur íslenzks kröfuréttar um efndatíma skyldu séu jafnframt því til stuðnings að sýkna beri stefnda.

Til stuðnings sýknukröfu stefnda sé jafnframt vísað til 2. gr. verksamnings málsaðila frá 7. september 2005. Sé þar tekið fram, að verkið skuli unnið í samræmi við þar tilgreind gögn, þ.á m. útboðsgögn, eins og þau séu tilgreind í grein 0.3.1 í útboðs- og samningsskilmálum nr. 13830. Í þeirri grein skilmálanna séu útboðsgögn talin upp, þ.á m. verklýsing nr. 13830, dags. júní 2005. Verklýsing þessi sé samkvæmt þessu grundvallarskjali í málinu. Verði þó ekki annað séð en að stefnanda hafi yfirsézt sú staðreynd, því verklýsingarinnar sé hvergi getið í stefnu. Úr ágreiningi málsaðila verði hins vegar ekki leyst án tillits til hennar og sé því nauðsynlegt að víkja nokkrum orðum að henni hér.

Ljóst sé, að gr. 8.1.5 í verklýsingunni eigi einungis við um fleygun á klöpp í skurðum, enda sé magnið í tilboðsskránni einungis 30 rúmmetrar. Auðsjáanlega sé grundvallarmunur á því að losa og fjarlægja 30 rúmmetra af klöpp úr lagnaskurðum niður á allt að 2 metra dýpi og því að losa og fjarlægja móhellu og klöpp á 2.000 fermetra svæði undir bílastæði, þar sem meðalþykkt á losuðu efni sé 0,85 m. Fyrrnefnda verkið útheimti mun meiri nákvæmni og tíma en hið síðarnefnda. Þegar af þeirri ástæðu hafni stefndi því, að sama verð sé lagt til grundvallar við verk, sem falli undir síðarnefndu verklýsinguna og felur því í sér mun grófari, en jafnframt einfaldari, vinnu. Í verðáætlunum á dskj. nr. 26 sé þessi afstaða stefnda staðfest og styðji þessa sýknuástæðu hans.

Þótt verklýsingin innihaldi ekki ákvæði um aðra fleygun, leiði framangreind sjónarmið til þess, að stefnandi geti ekki stutt kröfur sínar við fyrrnefnda gr. 8.1.5, heldur verði, samkvæmt samningnum, að líta á aðra fleygun en fleygun í skurðum sem aukaverk, sem semja hefði átt fyrir fram um endurgjald fyrir. Svo sem fram komi á dskj. nr. 21 hafi aðstæður ekki verið kannaðar til hlítar og því ekki gert ráð fyrir losun á föstum jarðvegi á bílastæðissvæðinu. Sú krafa verði hins vegar ekki gerð til stefnda, að hann hafi átt að sjá þetta fyrir, enda sé í útboðs- og samningsskilmálum að finna ákvæði, sem einmitt sé ætlað að taka á ófyrirséðum atvikum, sem alltaf geti komið upp, sbr. gr. 0.5.3 í skilmálunum „Breytingar á verkinu (viðbótarverk) - Aukaverk.“ Á dskj. nr. 18 megi sjá, að stefnanda hafi verið ljóst á verktímanum, að um aukaverk væri að ræða. Segi þar í fundargerðinni: „EP telur að verkið sé um 4-6 vikum á eftir áætlun. Verktaki tók fram að verkið hefur reynst allt annað en fyrirsjáanlegt var þegar áætlun var lögð fram. “

Verði ekki talið, að leyst verði úr ágreiningi aðila á grundvelli ákvæða um greiðslur fyrir aukaverk, telji stefndi, að horfa beri til ákvæðis 0.6.4 í skilmálunum „Misræmi í gögnum.“ Þar segi, að komi fram villur í útboðsgögnum, sé verktaki eftir sem áður bundinn af tilboði sínu, sbr. grein 14.3 í ÍST 30. Í grein 0.6.4 segi einnig, að ef um sé að ræða verulega villu sem leiði til kostnaðarbreytinga vísist til greinar 14.4 í ÍST 30. Stefndi hefur talið að fara eigi með fyrrnefnda vöntun á greiðslulið í verksamningsgögnum samkvæmt nefndri grein 14.4. í ÍST 30. Á þeim grunni geti stefnandi átt rétt á viðbótargreiðslu vegna aukins kostnaðar við að losa og fjarlægja fast efni í stað auðgrafanlegs efnis. Við útreikning þeirrar viðbótargreiðslu verði hins vegar ekki notað sama einingaverð og fyrir fleygun í lagnaskurðum, enda sé þar ólíku saman að jafna.

Ekki sé gerður ágreiningur um, að stefnandi hafi fengið samþykki frá eftirlitsaðila stefnda fyrir því að losa og fjarlægja fast efni af umræddu svæði. Af því verði hins vegar ekki dregin ályktun um, að stefndi hafi endanlega samþykkt það einingaverð, sem stefnandi geri kröfu um í þessu máli. Í því sambandi sé bent á gr. 0.8.7 í útboðs- og samningsskilmálum, sem veiti stefnda samningsbundinn rétt til að fá, við lokauppgjör, leiðréttar fyrri villur. Af hálfu samningsaðila hafi verið gerður gagnkvæmur áskilnaður um slíka leiðréttingarheimild. Hafi þetta því verið ein af forsendum samningsins. Fram hjá því geti stefnandi ekki komizt og héraðsdómur ekki litið.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar E-x-x P-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, Ó-kk-nf V-kk-nf, forstjóri Framkvæmdasýslu ríkisins, matsmaðurinn R-kk-nf R-kk-nf verkfræðingur, Þ-kk-nf Á-kk-nf V-kk-nf, tæknilegur ráðgjafi hjá stefnanda, og S-kk-nf S-kk-nf, verkfræðingur og fyrrum verkefnisstjóri hjá Framkvæmdasýslu ríkisins með umdeildu verki.

Ágreiningslaust er, að hvorugur aðila gerði sér grein fyrir því í upphafi verksins, að magnið á klöpp, sem fleyga þyrfti, væri svo miklum mun meira, en fram kemur í útboðsgögnum og miðað var við í tilboðsgerð, en ekki er ágreiningur um magntölur.

Það liggur fyrir, að stefndi samþykkti og greiddi athugasemdalaust reikninga stefnanda, þar sem fram kom bæði magn og einingaverð, meðan á verktíma stóð. Stefndi vísar m.a. til gr. 0.5.5 í útboðs- og samningsskilmálum, þar sem segir, að greiðslur á framvindureikningi feli ekki í sér endanlegt samþykki á uppgjöri magntalna. Þar sem ekki er ágreiningur um magntölur, og fyrirvari þessi lýtur ekki að einingaverði, verður sýknukrafa stefnda ekki studd þessu ákvæði. Þá er ágreiningslaust, að eftir að verkinu lauk og krafa stefnanda var komin í innheimtu, greiddi stefndi reikning stefnanda vegna fleygunar á 172 m3 af klöpp með kr. 5.000 á hvern m3.

Fyrir liggur matsgerð dómkvadds matsmanns, R-kk-ef R-kk-ef verkfræðings. Kemur þar fram, að rúmmetraverð stefnanda á fleygun í föstum jarðvegi teljist eðlilegt verð. Hins vegar svarar matsmaður því ekki í matsgerð, hvort eðlilegt sé, að sama verð sé greitt fyrir fleygun á hörðum jökulleir og móhellu annars vegar og klöpp hins vegar, svo sem spurt var um í matsbeiðni. Fyrir dómi skýrði matsmaðurinn hins vegar svo frá, að hann teldi verðið á fleyguninni sjálfri ekki óeðlilegt, hvar sem fleygað er. Hann kvaðst ekki gera greinarmun á móhellu, sem spurt var um í matsgerðinni undir lið B og klöpp, þar sem móhellan þarna sé mjög hörð. Kom fram, að matsmaður og matsbeiðandi lögðu ekki sömu merkingu í spurningu undir lið A í matsbeiðni, og fjallaði matið um ódýrari aðferð við förgun og losun á klöpp í bílaplani, þ.e. með sprengingu. Sérstaklega inntur eftir verði á fleygun í bílaplani svaraði matsmaður því til, að það megi ætla, að fleygun hefði verið eitthvað ódýrari í bílaplani, en ekki eins ódýr og ef sprengt hefði verið.

Með því að stefndi gerði fyrst athugasemdir við rúmmetraverð stefnanda fyrir fleygun á klöpp umfram það magn sem samið var um í tilboðsskrá, í desember 2005, og með því að hann greiddi á verktíma, og einnig eftir að verki lauk, án athugasemda uppsett verð stefnanda, verður að líta svo að hann hafi samþykkt uppsett verð. Hvorki útboðsgögn né ÍST 30 styðja fullyrðingar stefnda um, að allar greiðslur á framgangsreikningum feli í sér fyrirvara um einingaverð. Þá styður matsgerð hins dómkvadda matsmanns ekki þær fullyrðingar stefnda, að uppsett einingaverð sé óhóflega hátt eða ósanngjarnt. Er það því niðurstaða dómsins, að fallast beri á kröfur stefnanda, eins og þær eru fram settar. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 800.000. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið fallizt á kröfu stefnanda um virðisaukaskatt, en ekki liggur annað fyrir en að stefnandi reki virðisaukaskattskylda starfsemi.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn ásamt meðdómendunum R-kk-þgf I-kk-þgf verkfræðingi og K-kk-þgf H-kk-þgf verkfræðingi.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenzka ríkið, greiði stefnanda, EP vélaleigu ehf., kr. 5.005.000 með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 7.557.800 frá 28. nóvember 2005 til 21. desember s.á., en af kr. 5.005.000 frá þeim degi til greiðsludags og kr. 800.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf

R-kk-nf I-kk-nf

K-kk-nf H-kk-nf