E-51/2020

Mál þetta var höfðað 31. desember 2019 af A, [...], á hendur Isavia ohf., [...] og Verði tryggingum hf., [...].

Stefnandi krefst viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, Isavia ohf., og bótarétti stefnanda, úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda, Isavia ohf., hjá stefnda, Verði tryggingum hf., vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir af völdum slyss þann 30. október 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, þ. m. t. kostnaðar stefnanda af virðisaukaskatti.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaður úr hans hendi að mati réttarins.

I

Málsatvik

Stefnandi slasaðist 30. október 2015 er hann þreytti þrekpróf í starfi sínu sem slökkviliðsmaður hjá stefnda, Isavia ohf. Í stefnu er atvikum að próftökunni lýst svo að að prófstjóri, B, hefði að morgni þess dags undið sér fyrirvaralaust að stefnanda og sagt að hann skyldi koma og taka þrekpróf. Stefnandi hafi við töku þrekprófsins orðið fyrir vinnuslysi þegar hann hrasaði og féll aftur fyrir sig með 80 kg æfingabrúðu í fanginu og með súrefniskút á bakinu. Hafi hann orðið fyrir slysi er kúturinn stakkst í bak hans. Stefnandi greinir svo frá að hann hafi bæði fyrir prófið og meðan á því stóð óskað eftir því að fá að draga brúðuna á öxlunum eða með bandi yfir brjóstkassa og undir handarkrika en prófstjóri synjað honum um það þrátt fyrir að hann hefði vakið athygli á því að annar starfsmaður hefði fengið að draga brúðuna á þann hátt. Hafi prófstjóri mælt svo fyrir að hann skyldi halda á henni, þ. e. taka um brúðuna með því að setja hendur sínar undir handarkrika á henni og yfir brjóstkassa hennar og lyfta henni þannig upp í rétta stöðu og bakka með hana 30 metra. Stefnanda hefði verið bannað að draga brúðuna á öxlunum eða með böndum. Þessi fyrirmæli prófstjóra við framkvæmd prófsins hafi leitt til slyss hans.

Nánar er atvikum svo lýst í stefnu að stefnandi hefði ekki tekist að ná góðu taki utan um brúðuna, þannig að hann gæti náð höndum sínum það vel yfir brjóstkassa hennar að hann næði að læsa þeim og halda réttri líkamsstöðu. Stefnandi hefði því misst takið á brúðunni eftir að hann fór af stað. Hann hefði þá ítrekað ósk sína um að fá að draga brúðuna á öxlunum eða með bandi en prófstjóri hefði aftur synjað honum um það. Hann hefði því haldið áfram, tekið brúðuna upp og reynt eftir fremsta megni að bakka með hana án þess þó að vera með gott tak þar sem hann náði ekki að læsa höndum og náði því ekki góðri líkamsstöðu. Í tilraun sinni til að draga brúðuna samkvæmt þessum fyrirmælum, hefði stefnandi því dottið aftur fyrir sig og fallið á bakið með hana í fanginu. Stefnandi hafi eftir þetta verið óvinnufær til starfa sinna sem slökkviliðsmaður og hætt störfum hjá stefnda þegar hann hafði tæmt veikindarétt sinn hjá stefnda, Isavia ohf. Samkvæmt læknisvottorði C bæklunarlæknis, frá 29. júní 2017, sé stefnandi „óvinnufær til starfa sem reyna á bakið. Óvinnufær sem slökkviliðsmaður“ og „engar líkur eru taldar á því að hann snúi aftur til starfa sem slökkviliðsmaður. Örorkumat er tímabært“.

Stefndi, Isavia ohf., sendi tilkynningu um vinnuslys til Vinnueftirlitsins þann 1. apríl 2016. Þar kemur fram um tildrög slyssins að starfsmaður hafi fengið tak í neðri hluta baks þegar hann hafi verið að lyfta upp 80 kg brúðu og fara með hana 30 metra vegalengds klæddur í eldgalla með reykköfunartæki á bakinu og í þyngingarvesti. Þá segir að starfsmaður hafi farið heim strax að loknu þrekprófinu og sagst ætla að leita læknis. Þann 17. ágúst 2016 var slysið tilkynnt til stefnda, Varðar trygginga ehf. Þar segir um tildrög slyssins að tjónþoli hafi verið í þrekprófi, klæddur í slökkvigalla, með þyngingarvesti og reykköfunartæki. Í seinni hluta prófsins hafi hann tekið upp æfingabrúðuna, misst takið og hrasað. Hann hafi tekið brúðuna upp aftur, fengið mikinn verk í bakið en haldið áfram verkjaður. Hann missi svo brúðuna aftur eftir u. þ. b. 20 metra og falli á bakið og á reykköfunartækið. Hafi hann þá hætt töku prófs vegna verkja.

Samkvæmt mati D læknis, frá 30. desember 2016, á orkutapi stefnanda sé hann „óvinnufær til starfa sem reyna mikið á bakið eins og störf hjá slökkviliðinu gera“. Samkvæmt áverkavottorði C læknis frá 25. janúar 2017 segir: „A hefur fyrri sögu um mjóbaksáverka. Hann vann samt fullt starf sem slökkviliðsmaður þangað til hann lendir í slysi 30.10.2015. Hann tognaði þá á mjóbaki og hefur verið óvinnufær síðan til vinnu sem slökkviliðsmaður. Engar líkur eru taldar á því að hann snúi aftur til starfa sem slökkviliðsmaður. Örorkumat er tímabært.“

Samkvæmt örorkumati E læknis frá 3. ágúst 2017 er læknisfræðileg örorka stefnanda vegna slyssins metin 7%. Fram kemur í forsendum matsins það álit að ljóst megi vera að stefnandi hafi við slysið 30. október 2015 hlotið áverka sem enn í dag valdi honum óþægindum og líkamlegri færnisskerðingu.

Þá liggur einnig fyrir læknisvottorð frá C, sem var gert þann 29. ágúst 2017, þar sem segir að stefnandi sé óvinnufær til starfa sem reyni á bakið og að hann sé óvinnufær sem slökkviliðsmaður.

Samkvæmt gögnum málsins hafnaði stefndi, Vörður tryggingar hf., bótaskyldu úr slysatryggingu launþega 18. ágúst 2016 þar sem félagið taldi að ekki væri um að ræða slys í skilningi slysahugtaks vátryggingaréttar. Var það nánar rökstutt með þeim hætti að samkvæmt lýsingum á atvikinu hefði tjónþoli fengið bakverk þegarhann hafi lyft upp 80 kg æfingabrúðu. Það að lyfta þungri byrði teldist ekki vera „skyndilegur utanaðkomandi atburður“ í skilningi vátryggingaskilmála.

Í tölvuskeyti félagsins 6. janúar 2017 kom fram að félagið hefði endurskoðað afstöðu sína í málinu og það féllist á að það atvik er tjónþoli féll aftur fyrir sig á reykköfunartæki og fékk við það högg á bakið félli undir skilgreiningu slysahugtaksins í skilmála slysatryggingarinnar og samþykki félagið bótaskyldu vegna líkamstjóns sem rakið yrði til þess atviks.

Á hinn bóginn hafnaði tryggingafélagið kröfu stefnanda um bætur úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka, stefnda Isavia ohf., hjá félaginu í bréfi 11. apríl 2018 þar sem ósannað væri að slysið yrði rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða annarra atvika sem hann bæri skaðabótaábyrgð á að lögum. Orsök slyssins yrði ekki rakin til annars en að tjónþoli réði illa við verkefnið. Mótmælti félagið því sem röngu og ósönnuðu að vátryggingartaki hefði haft vitneskju um bakvandamál tjónþola og að aðrir starfsmann hefðu fengið leyfi til að draga brúðuna með bandi vegna bakmeiðsla en honum verið synjað um það Tók félagið fram að óháð allri vitneskju um líkamlegt ásand tjónþola gæti það ekki verið á ábyrgð annarra en tjónþola sjálfs að meta hvort hann treysti sér til að þreyta prófið eða tiltekna þætti þess. Var því sérstaklega mótmælt að tjónþoli hefði upplýst um bakmeiðsli sín við töku prófsins.

Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 9. apríl 2019 Nefndin hafnaði beiðni stefnanda með úrskurði 28. maí 2019. Í áliti úrskurðarnefndarinnar kom fram að ekki yrði ráðið af gögnum málsins með vissu hvað nákvæmlega olli því að stefnandi hrasaði umrætt sinn. Þannig yrði ekki ráðið að þyngd æfingabrúðunnar, stærð og lögun hennar eða þau tök sem hann hefði haft á brúðunni, hafi orðið þess valdandi að hann féll við. Sömuleiðis væri ekkert sem gæfi tilefni til að ætla að gólfhalli hefði beinlínis átt þátt í því hvernig fór. Ekki yrði heldur séð að eldri sjúkdómseinkenni í baki eða það að meira en sex mánuðir hefðu liðið frá síðustu læknisskoðun hefðu leitt til þess að stefnandi hrasaði. Þá hefði ekki verið sýnt fram á að við framkvæmd þrekprófsins hafi prófstjóri með saknæmum hætti gefið stefnanda slík fyrirmæli um það hvernig hann skyldi taka prófið að leitt hefði til slyssins eða framkvæmd prófsins hefði með einhverju móti farið í bága við skráð fyrirmæli um framkvæmd þess. Samkvæmt framangreindu og að gögnum málsins virtum að öðru leyti var ekki talið að slysið yrði rakið til þeirra atvika sem stefnandi taldi að valdið hefðu slysinu og ættu að leiða til skaðabótaábyrgðar stefnda, Isavia ohf. Var stefnandi því ekki talinn eiga rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu þess hjá hinu stefnda tryggingafélagi.

Stefnandi telur sig ekki eiga að þurfa að bera skaðann af völdum slyssins, þar sem framkvæmd prófsins hafi verið óforsvaranleg og aðstæður beinlínis varasamar sem leitt hafi til slyss hans. Honum sé því nauðugur sá kostur að höfða dómsmál til viðurkenningar á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda, Isavia ohf., hjá stefnda, Verði tryggingum hf.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því hann hafi orðið fyrir slysi við vinnu þann 30. október 2015 sem teljist bótaskylt samkvæmt almennum skaðabótareglum úr hendi stefnda, Isavia ohf., og úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda hjá stefnda, Verði tryggingum hf. Þá byggir stefnandi á því að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni af völdum slyssins. Varanleg læknisfræðileg örorka hans hafi verið metin 7%. Stefnandi hafi því lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort fyrir hendi sé bótaskylda úr ábyrgðartryggingu stefnda, Isavia ohf., hjá stefnda, Verði tryggingum hf., vegna afleiðinga slyssins. Vísar stefnandi til þess að fyrir liggi læknisfræðilegt álit sem feli í sér að hann sé óvinnufær til slökkviliðsstarfa sem hafi verið hans ævistarf. Þá er byggt á því að stefnandi hafi orðið fyrir atvinnutjóni þar sem hann hafi þurft að hætta starfi sínu sem slökkviliðsmaður og þar af leiðandi orðið fyrir missi atvinnutekna.

Stefnandi telur að framkvæmd umrædds þrekprófs á slysdegi hafi verið óforsvaranleg. Ekki hafi verið skeytt um augljósa hættu fyrir starfsmenn. Margt hafi farið úrskeiðis við framkvæmd prófsins enda hafi prófstjóri ekki farið að skráðum reglum sem um prófið giltu. Þar að auki hafi prófstjóri hagað framkvæmd prófsins þannig að hætta stafaði af fyrir próftaka og það hafi einmitt leitt til slyss stefnanda. Orsakatengsl séu til staðar sem og sennileg afleiðing. Stefndi, Isavia ohf., beri ábyrgð á slysi stefnanda enda hafi ekki verið farið að reglum við framkvæmd prófsins. Stefndu beri sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða.

Stefnandi byggir á því að við framkvæmd prófsins hafi ekki verið farið að þeim reglum sem stefndi, Isavia ohf., hafi sett sér í svokallaðri „Rekstrarhandbók –

Vinnu leiðbeining“ til nánari fyllingar á þeim kröfum og viðmiðum sem gerðar séu til heilsufars og líkamlegs atgervis slökkviliðsmanna. Þá hafi prófstjóri ekki þekkt nægilega vel þessar reglur en það sé á ábyrgð vinnuveitanda hans, stefnda Isavia ohf.

Stefnandi byggir á því að það hafi verið „alvitað“ hjá starfsmönnum slökkviliðsins á Keflavíkurflugvelli og yfirmönnum þar að stefnandi glímdi við bakvandamál eins og fram hafi komið í skýrslutökum samstarfsmanna hans, F og G, í sérstöku vitnamáli sem stefnandi hafi höfðað áður en til málshöfðunar þessarar hafi komið.

Fyrir liggi að stefnandi hefði árið 2004 orðið fyrir hnjaski í baki og verið þá frá störfum í einhvern tíma á meðan hann jafnaði sig. Síðan þá hafi hann endrum og eins þurft að taka sér frí frá vinnu í þeim tilvikum sem hann hafi fengið þursabit. Þá liggi fyrir að stefnandi hefði áður kennt sér meins í hné og m. a. sleppt próftöku af þeirri ástæðu. Hafi þeim starfsmanni sem sá um prófið verið þetta fyllilega ljóst eins og fram komi í gögnum málsins.

Stefndi hafi hafnað því að prófstjóri hafi vitað af bakmeiðslum stefnanda. Stefnandi telji ekki skipta máli hvort upplýsingarnar hafi farið til prófstjóra eður ei þar sem það sé á ábyrgð stefnda, Isavia ohf., að koma slíkum upplýsingum á framfæri við þann starfsmann sem sjái um líkamlega erfiðar prófraunir starfsmanna. Prófstjóri hafi viðurkennt í skýrslutöku sinni í vitnamálinu að hafa vitað að stefnandi ætti við hnévandamál að stríða sem leitt hefði til þess að umrædd próftaka hafði frestast og stefnandi hefði ekki tekið þetta nýja próf áður.

Við mat á saknæmi verði að hafa þessa vitneskju stefnda í huga því vegna hennar hafi verið sérstaklega brýnt að farið væri að reglum við þessar aðstæður, sérstaklega þeim sem mæla fyrir um að próftaki hafi staðist læknisskoðun innan sex mánaða frá því prófið fer fram. Einnig hafi verið brýnt í ljósi þessara vitneskju að heimila stefnanda að draga dúkkuna, eins og hann hafði óskað, í stað þess að halda á henni í fanginu.

Í fyrrgreindum skýrslutökum í vitnamáli hafi prófstjóri sagt að stefnandi hafi átt að taka „rétt tak“ sem væri að taka „undir hendur og krossleggja hendurnar“. Aðspurður hafi hann sagt að stefnandi hefði talað um að „einhverjir hefðu mátt draga hana“. Aðspurður hvort það reyndi minna á mjóbakið að draga hana sagði hann: „Já það lyftu henni allir og það átti bara að lyfta henni svona á rassinum upp.“ Aðspurður hvort það hafi ekki verið heimilt að draga hana á þessum tíma sagði B að svo væri ekki: „Nei ekki hjá mér. Ekki hjá okkur.“

Stefnandi hafi starfað hjá slökkviliðinu á Keflavíkurflugvelli alla sína starfsævi, og ávallt staðist þol- og þrekpróf. Hins vegar á árunum 2013 eða 2014 hafi komið til sögunnar nýtt þrekpróf sem hafi verið talsvert erfiðara en fyrri þrekpróf. Stefnandi veki athygli á því að í rekstrarhandbók stefnda hafi verið mælt fyrir um hvernig framkvæmd þrekprófsins skyldi vera háttað, en þar segi í lið 3 í grein 2.2.1 „Draga sjúkling / dúkkua. Draga u. þ. b. 80 kg. sjúkling afturábak 30 m. með því að taka undir handarkrika og halda um hendur. Dúkkan skal þannig úr garði gerð að gott sé að ná tökum á höndum hennar eða með bandi um efri hluta búks. Mikilvægt er að menn noti styrk í neðrihluta búks við flutning dúkkunnar.“

Það hefði því verið lagt til grundvallar í reglunum að draga ætti dúkkuna með því að taka undir handarkrika og halda um hendur eða draga hana með bandi um efri hluta búks. Dúkka sú sem hafi verið við prófið hafi verið úr hörðu efni þannig að hún gaf ekkert eftir, eins og dúkkur sem áður hefðu verið notaðar eða manneskja myndi gera. Þar af leiðandi hefði ekki verið gott að ná taki utan um hana nema próftaki hefði tiltölulega langar hendur. Þá hefði útbúnaður próftaka einnig gert honum erfitt fyrir að ná og halda taki á dúkkunni. Lykilatriði sé þegar tekið sé undir handarkrika á dúkkunni með höndum að unnt sé að grípa í hendur þegar þær mætist fyrir framan brjóstkassa dúkkunnar og búa til lás. Ef ekki var unnt að ná þessu taki heimiluðu reglurnar að taka mætti um dúkkuna „með bandi um efri hluta búks“. Þegar mælt sé fyrir um að draga dúkku með bandi um efri hluta búks þá liggi bandið þar sem hendur myndu annars vera og gripið er í enda bandsins fyrir aftan handarkrika. Sé því um að ræða sambærilegt tak og álag og ef gripið væri í axlir og dregið. Sé óumdeilt að þessi aðferð sé talsvert auðveldari og öruggari. Það hafi því sannarlega verið heimilt að draga dúkkuna með spotta/bandi.

Þá veki stefnandi athygli á því að reglurnar fjalli um að „draga sjúkling/dúkku“ en ekki að halda á sjúklingi eða dúkku eins og raunin hafi veriðvið framkvæmd prófsins. Þrátt fyrir að það hafi þannig verið heimilt að draga dúkkuna og þrátt fyrir að samstarfsmanni hafi verið heimilað að draga dúkkuna með þessum hætti, hafi stefnanda verið synjað um þessa framkvæmd eins og skýrslutakan af prófstjóra leiði í ljós. Hafi stefndi því gerst brotlegt við eigin reglur gagnvart stefnanda.

Þá sé ljóst að reglur stefndu heimiluðu að draga dúkku með bandi um efri hluta búks. Þrátt fyrir það hafi stefnandi ekki fengið að draga hana með þeim hætti. Í skýrslutökum í vitnamáli hafi synjun prófstjóra verið leidd í ljós. Hann hafi ítrekað viðurkennt að hafa synjað stefnanda um að draga dúkkuna, hvort sem væri á öxlum eða með bandi. Þetta hafi nú aftur verið staðfest í skýrslu prófstjórans við aðalmeðferð málsins.

Stefndi bendir á að slökkviliðsmaður myndi aldrei í raunverulegum aðstæðum draga sjúkling með þeim hætti sem prófstjóri hafi fyrirskipað í prófinu nema brýna nauðsyn bæri til þess og um væri að ræða síðasta sjúkling á vettvangi. Þar að auki væri slökkviliðsmaður á vettvangi aldrei með þyngingarvesti og sjúklingurinn væri ekki úr hörðu plasti sem gæfi ekkert eftir.

Framkvæmd prófsins hafi því ekki verið í samræmi við raunverulegar aðstæður á vettvangi og með henni hafi stefnandi verið settur í óþarfa hættu auk þess sem stefndi hafi ekki farið að eigin reglum eða gætt jafnræðis milli próftaka. Þá hafi aðstæður við próftökuna ekki verið viðundandi, bæði hafi prófið verið tekið skyndilega að morgni dags og einnig hafi það verið þreytt í hliðarhalla. Fleiri starfsmenn hafi lent í slysi í þessum hluta prófsins eða kennt sér meiðsla.

Þá hafi prófstjóri staðið í þeirri röngu trú að þessi hluti prófsins ætti að „reyna á allan líkamann en ekki bakið, við að taka þetta rétt“. Reglurnar hefðu hins vegar ekki mælt fyrir um það að þessi hluti prófsins ætti að reyna á allan líkamann heldur sagði þar að mikilvægt væri að menn notuðu styrk í neðrihluta búks við flutning dúkkunnar. Enda hefði verið mælt fyrir um það í reglunum að það ætti að draga dúkkuna en ekki að halda á henni eins og framkvæmdin hafi verið hjá prófstjóra.

Stefnandi tekur fram að hann hefði ekki dottið með dúkkuna ofan á sig ef hann hefði fengið að draga hana með bandi eða á öxlum. Jafnvel þótt hefði dottið hefði hann ekki lent með dúkkuna ofan á sér og þá hefði höfuð dúkkunnar verið við mittismál próftaka en ekki við höfuðmál próftaka eins og raunin hafi verið. Stefnandi bendir á að sú framkvæmd sem hér hafi verið lýst sé nægjanleg til að bótaskylda stefndu hafi myndast enda hafi stefnanda verið synjað um að þreyta prófið í samræmi við reglur sem leiddi til þess að hann datt með dúkkuna ofan á sig.

Þessu til viðbótar hafi framkvæmd prófsins verið þannig að stærsti hluti vegalengdar þeirrar sem bakka átti með dúkkuna hafi verið í verulegum hliðarhalla eða 20- 30% hliðarhalla. Átak og álag á líkamann hafi aðallega verið á þá hlið sem sneri undan halla. Undan þessu hefði verið kvartað eftir fyrsta prófið, án þess að við því hefði verið brugðist af hálfu stefnda fyrr en einhverjum árum síðar. Þeir starfsmenn sem höfðu þreytt prófið á undan stefnanda höfðu því sannarlega kvartað yfir því að það skyldi þreytt í hliðarhalla. Þrátt fyrir slíkar umkvartanir hafi ekki verið við því brugðist og stefnandi látinn þreyta prófið í þessum hliðarhalla. Þetta hafi komið fram við skýrslutökur F og G-x-x vitnamálinu.

Hvergi verði séð að heimild hafi verið til þessa eða það hafi verið nauðsynlegt. Þögn reglnanna um gólfhalla verði að túlka sem svo að þreyta hafi átt prófið á sléttu gólfi. Átak sem þetta að lyfta upp 80 kg dúkku í rétta stöðu og bakka í hliðarhalla, sé margfalt erfiðara og hættulegra fyrir líkama próftaka heldur en á jafnsléttu.

Þannig að í stað þess að stefnandi fengi að draga dúkkuna með bandi á jafnsléttu, eins og reglurnar gerðu ráð fyrir, þá hafi honum verið gert að halda á henni og bakka þannig með hana í hliðarhalla. Leggja verði til grundvallar að það að láta framkvæma prófið í hliðarhalla feli í sér hættulega aðferð sem hafi verið líkleg til að valda tjóni. Saknæmi sé því til staðar. Líkindi séu til þess að starfsmaður meiðist eða lendi í slysi við að framkvæma prófið í hliðarhalla.

Stefnandi tekur fram að í reglu 1.1.3 í rekstrarhandbók stefnda komi fram að starfsmenn, sem sinni björgunar- og slökkviþjónustu, skuli ljúka viðeigandi þrekprófi innan sex mánaða frá læknisskoðun nema augljósar ástæður á þessu tímabili komi í veg fyrir að læknisskoðun sé gild. Því hafi verið óheimilt fyrir stefnda að láta starfsmann þreyta þrekpróf ef meira en sex mánuðir voru liðnir frá síðustu læknisskoðun sem hafi verið 21. mars 2015. Prófið hafi á hinn bóginn farið fram 30. október 2015. Í áðurnefndri læknisskoðun stefnanda hafi komið fram að hann væri „dálítið stirður í herðum“. Athygli veki að engin athugasemd sé merkt við liðinn „Hnjám/ökklum“ en prófstjóri hafi upplýst í skýrslu ívitna málinu að hann hefði vitað til þess að stefnandi hefði farið í aðgerð á hné a. m. k. tvisvar sinnum. Hafi hann orðað það svo: „Hann var alltaf að jafna sig í hnénu.“

Óumdeilt sé að stefnanda hafi verið gert að þreyta prófið meira en sjö mánuðum eftir að hann hafi farið í síðustu læknisskoðun. Stefnda hafi því verið óheimilt að láta stefnanda þreyta prófið þar sem of langur tími var liðinn frá síðustu læknisskoðun samkvæmt fortakslausu ákvæði reglnanna. Með þessu hafi stefndi brotið gegn mikilvægri varúðarreglu sem sé sett til að vernda öryggi og heilsu starfsmanna og til þess að meta hvort starfsmaður sé „talinn fær“ um að þreyta prófið. Til þessa hafi þó verið brýn nauðsyn enda stefnandi 62 ára gamall og hafði verið að eiga við eymsli í hné og átti sögu um bakvandamál.

Það sé ómögulegt að segja til um hvað læknisskoðun innan réttra tímamarka hefði leitt í ljós og verði að líta svo á að stefndi beri hallann í þeim efnum. Ákvörðun stefnda um að stefnandi skyldi þreyta prófið þrátt fyrir að hann hefði ekki farið í læknisskoðun innan tiltekins tíma verði að vera á ábyrgð vinnuveitandans. Með þeirri ákvörðun hafi stefndi ekki um skeytt um heilsu og ástand stefnanda sem hafi svo leitt til tjóns. Saknæmi sé því til staðar.

Að lokum tekur stefndi fram að skipulagsleysi hafi verið við framkvæmd prófsins. Í skýrslu prófstjóra í vitnamálinu hafi hann ekki virst gera sér grein fyrir hvað reglurnar mæltu fyrir um varðandi læknisskoðanir.

Þá hafi prófstjóri ekki áttað sig á reglunum þar sem hafi skýrlega komið fram að dúkkan skyldi þannig úr garði gerð að „gott sé að ná tökum á höndum hennar eða með bandi um efri hluta búks“. Enginn tilgangur hafi verið með því að mæla fyrir um band á efri hluta búks ef það hafi ekki átt að hafa þýðingu. Þá hafi dúkkan ekki verið þannig að gott væri að ná tökum á henni og búnaður stefnanda hafi einnig gert honum erfitt fyrir. Þá hafi ekki verið gætt jafnræðis milli próftaka og prófið verið þreytt í hliðarhalla.

Þessu til viðbótar hafi framkvæmd prófsins verið mismunandi eftir starfsstöðvum hjá stefnda. Þannig hafi dúkka sú sem notuð var í öðrum slökkvistöðvum stefnda á landinu verið 40– 50 kg, heimagerð og mjúk dúkka, sem hafi gefið eftir þegar tekið hafi verið utan um brjóstkassann á henni.

Stefnandi byggir á því að hvert og eitt atriði sem hann nefni varðandi framkvæmd prófsins hafi falið í sér saknæma háttsemi sem hafi leitt til slyssins og að orsakatengsl séu til staðar. Einnig byggir hann á því að heildstætt hafi framkvæmd prófsins falið í sér saknæma háttsemi sem leitt hafi til slyssins.

Stefnandi kveðst telja ljóst að hefði framkvæmd prófsins ekki verið gölluð og brot á reglum stefnda ekki átt sér stað væri stefnandi heill heilsu og enn að störfum fyrir stefnda. Stefndi beri fulla ábyrgð á því að láta stefnanda þreyta verklega prófraun án þess að hafa farið í læknisskoðun á síðustu sex mánuðum fyrir prófið, að fela stefnanda að draga dúkku með slíkum hætti og búnaði að stefnanda hafi verið ómögulegt að ná réttri líkamsstöðu, að synja beiðni hans um að draga dúkkuna með öruggari hætti þannig að líkama hans stæði ekki ógn af en sem reglur heimiluðu og að viðhafa aðstæður við próftöku að öðru leyti þannig að þær voru beinlínis hættulegar fyrir stefnanda og aðra starfsmenn. Á það skuli sérstaklega bent að próf þetta sé mikilvægt í starfi starfsmanna slökkviliðsins, enda komi fram í reglum stefnda að starfsmaður sem standist ekki prófið skuli ekki lengur sinna björgunar- og slökkviþjónustu flugvallar. Sé því ákaflega mikilvægt að prófið sé þreytt með réttum hætti enda starf starfsmanna í húfi.

Að öllu þessu virtu þyki mega álykta að öryggismálum hafi verið ábótavant og/eða að skortur á áhættumati hafi valdið því að starfsmenn gerðu sér almennt ekki grein fyrir þeim hættum sem fólust í þessari framkvæmd próftökunnar. Vinnuveitandi stefnanda beri á því ábyrgð og þá jafnframt á afleiðingum slyssins. Afleiðingar slyssins hafi verið þær að stefnandi varð fyrir líkamstjóni sem hái honum í daglegu lífi og dragi úr lífsgæðum hans. Afleiðingarnar hafi einnig verið þær að stefnandi varð óvinnufær til slökkvistarfa og neyddist því til að hætta störfum fyrir aldur fram. Vinnuveitandi stefnanda ber ábyrgð á því og beri að bæta stefnanda það tjón. Með vísan til framangreinds krefst stefnandi þess að fallist verði á dómkröfur hans.

Auk framangreindra lagaraka byggir stefnandi kröfu um viðurkenningu bótaskyldu á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um málskostnað byggist á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um virðisaukaskatt á málskostnað á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

III

Málsástæðu rog lagarök stefndu

Stefndu mótmæla öllum málsástæðum stefnanda og telja skilyrði bótaskyldu ekki vera fyrir hendi. Í málinu hafi ekki verið sýnt fram á að aðilar sem stefndi, Isavia ohf., beri ábyrgð á hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem leiði til bótaskyldu stefnda, Varðar hf., úr ábyrgðartryggingu félagsins.

Hvað varðar dómkröfu stefnanda taka stefndu fram að brugðist hafi verið við athugasemdum stefndu þess efnis. Í stefnu hafi verið krafist „viðurkenningar á bótaskyldu stefndu og bótarétti stefnanda“ vegna þess atviks sem um ræði. Á það hafi verið bent að ekki sé unnt að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu hins stefnda tryggingafélags enda hafi það ekki viðhaft bótaskylda háttsemi. Verði á hinn bóginn fallist á bótaskyldu stefnda, Isavia ohf., eða starfsmanna þess, leiði það til greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu hjá hinu stefnda tryggingafélagi.

Stefndu byggja á því að framkvæmd styrktar- og þrekprófsins þann 30. október 2015 hafi verið í samræmi við verklagsreglur stefnda Isavia sem í gildi voru á þeim tíma og liggi fyrir í málinu. Ósannað sé að þær verklagsreglur hafi á einhvern hátt brotið í bága við öryggisviðmið. Umræddar verklagsreglur um töku þol- og þrekprófs séu „hannaðar“ með vinnuaðstæður slökkviliðsmanna á flugvöllum í huga. Ósannað sé að reglur stefndu eða innihald vinnuleiðbeininga hafi verið með saknæmum hætti enda verði ekki séð að stefnandi byggi á því í málinu. Einnig sé ósannað að framkvæmd styrktarprófsins hafi verið með saknæmum hætti eða að „skipulagsleysi“ hafi verið á „framkvæmd“ þess, sbr. sérstakan málsástæðukafla í stefnu.

Sá aðili sem hafi séð um framkvæmd styrktarprófsins f. h. stefnda, Isavia ohf., C, hafi fylgt fyrirmælum um framkvæmd þess sem fram komu í þeim verklagsreglum er voru í gildi á slysdegi. Þeim hafi síðan verið breytt en breyttar reglur geti ekki komið til neinna álita í máli þessu.

Stefndu taka fram að aðila greini á um málavexti og gera stefndu athugasemdir við lýsingu stefnanda á atvikum málsins. Stefndu árétta að verklagsreglum hafi verið fylgt við framkvæmd prófsins. Stefndu byggja á því að enginn próftaki hafi 30. október 2015 fengið heimild til að draga dúkkuna flata eftir gólfinu hvort sem það hafi verið með aðstoð bandspotta eða ekki. Hins vegar hafi próftökum verið heimilt að nýta strappa/ól sem hafi verið um dúkkuna miðja til að ná taki á henni þegar miðju hennar hafi verið lyft frá gólfi.

Því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að samstarfsmaður stefnanda, H, eða nokkur annar próftaki, hafi fengið sérstaka heimild til að draga dúkkuna, eftir atvikum með bandspotta, flata eftir gólfinu eða að slík framkvæmd hafi verið látin óátalin hjá öðrum próftökum.

Ekki sé því um það að ræða að stefnanda hafi verið neitað um einhverja framkvæmd sem öðrum próftökum hafi verið heimiluð. Það hafi verið staðfest í skýrslutökum fyrir dóminum að próftakar fengu ekki að draga dúkkuna á öxlunum eins og stefnandi hafi viljað gera. Það sama hafi gilt um alla.

Það „band um efri hluta búks“ sem lýst sé í grein 2.1.1. (3- (a)) í rekstrarhandbók stefnda sé strappi eða ól sem reyrð hafi verið utan um dúkkuna að ofanverðu og lýst hefur verið af vitnum í fyrri skýrslutöku fyrir dómi. Undir rekstri málsins hafi þetta þó skýrst nokkuð og virðist nú óumdeilt að í þrekprófi stefnanda hafi ný æfingabrúða verið notuð en ekki eldri dúkka sem vitni höfðu áður lýst að hefði verið útbúin þannig að netadræsur hefðu verið settar í vinnusamfesting og band verið um hana miðja sem hægt hafi verið að grípa í. Hvergi í þeim verklagsreglum sem gilt hafi á slysdegi hafi verið gert ráð fyrir því að unnt væri að hengja band eða spotta í dúkkuna og beinlínis draga hana á því bandi, eða draga hana með öðrum hætti. Enginn slíkur búnaður hafi verið á prófstað þótt vera kunni að slökkviliðsmenn noti slíkt band í störfum sínum á vettvangi. Í það minnsta hafi ekki verið gert ráð fyrir þessari aðferð í þrekprófinu sjálfu.

Fullyrðingum stefnanda þess efnis að heimilt hafi verið að draga dúkkuna með þessum hætti er mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Ekkert í fyrri skýrslutökum eða í skýrslutökum nú fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins staðfesti þann ranga skilning stefnanda. Málatilbúnaður stefnanda, sem byggi á því að heimilt hafi verið að draga dúkkuna eftir gólfinu án þess að lyfta miðju hennar upp og að stefnanda hafi verið synjað um slíka framkvæmd en öðrum heimilað að beita þeirri aðferð, sé ekki í samræmi við gögn málsins eða vitnisburði og sé því ósannaður. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir þeim atvikum sem hann byggir bótaskyldu sína á. Ekki séu skilyrði til þess að víkja frá þeirri sönnunarreglu skaðabótaréttar í máli þessu og raunar sé ekki byggt á því af hálfu stefnanda.

Því sé einnig mótmælt að gildandi vinnuleiðbeiningum á þessum tíma hafi ekki verið fylgt að öðru leyti svo saknæmi varði. Stefnandi virðist byggja á því sem sjálfstæðri málsástæðu fyrir saknæmi að hann hafi farið í læknisskoðun þann 21. mars 2015 sem var ekki innan sex mánaða frá prófi dags. október 2015, sbr. ákvæði 1.1.3 í umræddum vinnuleiðbeiningum. Það eitt eigi að nægja til bótaskyldu í málinu. Þessu sé mótmælt. Fyrst beri að nefna að orsakatengsl skorti milli tjónsins og þess að prófið hafi farið fram sjö mánuðum og níu dögum eftir síðustu læknisskoðun. Þá sé til þess að líta að prófinu sé einmitt ætlað að staðreyna hvort starfsmönnum sé unnt að taka þol- og þrekpróf. Þannig sé það sérstaklega tekið fram af trúnaðarlækni við slíka skoðun ef menn eru til þess ófærir að hans mati á þeim tíma. Af skoðunarvottorðum trúnaðarlæknis sem liggi fyrir í málinu megi sjá að engar athugasemdir hafi verið gerðar vegna baks stefnanda í þeirri læknisskoðun sem fram fór þann 21. mars 2015 né þeim sem fóru fram af sama tilefni árin 2013 og 2014. Ekki hafi heldur verið mælt svo fyrir af trúnaðarlækni að stefnandi væri ófær um að taka prófin. Þá sé einnig tekið fram í grein 1.1 að þeirri læknisskoðun sem um ræði sé ætlað að gilda í 12 mánuði. Ekkert liggi fyrir í málinu um að stefnandi hafi á þessum tíma sem leið frá því að læknisskoðun fór fram 21. mars 2015 og þar til prófið fór fram 30. október 2015 glímt sérstaklega við bakvandamál, hvorki innan sex mánaða tímabilsins né eftir það og fram að próftöku.

Engu hefði því breytt þótt læknisskoðunin hefði farið fram rúmum mánuði síðar. Þeir bakáverkar sem stefnandi lýsi eigi uppruna sinn í slysi á árinu 2004. Ekki verði lesið úr gögnum málsins að nokkur atvik hafi átt sér stað frá því að læknisskoðun fór fram í mars 2015 þar til þrekpróf var þreytt í október sama ár sem breyttu ástandi baks stefnanda til hins verra. Á hinn bóginn liggur fyrir að engar athugasemdir voru gerðar af trúnaðarlækni í mars 2015 þess efnis að stefnandi væri ófær um að framkvæma þrek- eða styrktarpróf. Stefnandi hafi ekki upplýst um hvaða atvik það hafi verið sem breyttu ástandi hans frá þeirri skoðun og fram að þrekprófi í október 2015. Í raun sé einnig ósannað að stefnandi hefði í raun uppfyllt þær undanþágur sem síðar hafi verið bætt í viðmiðunarreglur stefnda hefðu þær verið í gildi á slysdegi.

Þá mótmæla stefndu því einnig sem ósönnuðu að „alvitað“ hafi verið innan Isaviaað stefnandi ætti við bakvandamál að stríða. Það sé einfaldlega rangt. Því til stuðnings megi nefna að læknisskoðunum þeim sem mælt sé fyrir um í vinnuleiðbeiningum sé einmitt ætlað að meta hvort menn séu hæfir til þrek- og þolprófa. Hafi bakvandamál stefnanda verið það alvarleg í aðdraganda slyssins að það kæmi í veg fyrir próftöku hans á þrekprófi hefði slíkt verið til umræðu í þeirri skoðun sem fram fór hjá lækni 21. mars 2015 og þess þá getið í því vottorði sem gefið hafi verið út í kjölfarið. Svo hafiekki verið.

Þá hafi sá aðili sem stjórnaði þrekprófinu, B, enga vitneskju haft um bakvandamál stefnanda. Það að hugsanleg bakvandamál stefnanda hafi verið á vitorði einhverra samstarfsmanna hans feli ekki í sér sönnun á saknæmri háttsemi Isavia í málinu enda hafði Isavia sérstaklega komið fyrir kerfi þar sem gengið hafi verið úr skugga um heilsu manna með læknisskoðunum, eins og mælt hafi verið fyrir um í vinnureglunum, áður en þeir hafi þreytt próf af þessu tagi. Engar athugasemdir hafi verið gerðar vegna baks stefnanda í þeirri læknisskoðun og ekkert breyttist varðandi bakheilsu hans frá þeim degi. Umsjónarmaður prófsins hafi því engar upplýsingar haft að prófið gæti verið stefnanda ofviða vegna bakvandamála enda hafi það heldur ekki verið mat trúnaðarlæknis. Hvað hugsanlega hafi verið „alvitað“ umfram það sem beinlínis kom fram í læknisskoðunum og umsjónarmaður prófsins var þannig upplýstur um, leiði ekki til saknæmis í málinu.

Stefndu taka fram að stefnandi hafi áður fengið undanþágur vegna eymsla í hné frá því að þreyta þrekpróf en ekki á þeirri forsendu að hann væri viðkvæmur í baki. Umsjónarmenn prófsins hafi því enga ástæðu haft til að ætla annað en að stefnandi væri í ástandi til að þreyta prófið enda hafi hann ekki óskað eftir undanþágu frá því eins og hann hefði áður gert í þeim tilvikum.

Þá hafi þrekprófið verið haldið við eðlilegar aðstæður. Stefndu mótmæla því að sannað sé að aðstæður á prófstað hafi verið þannig vegna gólfhalla að saknæmi varði eða að orsakatengsl séu milli hins meinta gólfhalla og slyss stefnanda. Sé því mótmælt að slíkur halli hafi valdið slysi stefnanda eða að það leiði sjálfstætt til saknæmis í málinu. Engu breyti þótt prófið hafi síðar verið fært úr þessum hliðarhalla og upp á slétt gólf.

Þrekprófinu sé ætlað að reyna á starfsmenn undir raunaðstæðum og alls ekki víst að reykköfun eða sú framkvæmd að draga mann úr eldhættu muni ávallt fara fram á sléttu undirlagi.

Stefndu byggja á því, með vísan til alls framangreinds, að framkvæmd þrekprófsins og umsjón með því hafi verið með eðlilegum hætti og mótmæla því sem ósönnuðu að saknæmri háttsemi starfsmanna stefnda, Isavia ohf., sé að kenna um slys stefnanda umrætt sinn. Við það bætist að hér sé ekki um að ræða eðlilegar aðstæður. Í máli þessu sé ekki unnt að viðhafa hefðbundið sakarmat sem viðhaft sé við mat á aðstæðum starfsmanna í venjubundnum störfum sínum.

Sakarmat undir þessum kringumstæðum sé ekki hefðbundið. Ekki sé um að ræða daglegar vinnuaðstæður eða mat á því hvort öryggi hafi verið tryggt við dagleg störf. Um sé að ræða þrekpróf slökkviliðsmanna. Próf sem ætlað er að líkja sem best eftir raunverulegum aðstæðum slökkviliðsmanna og prófa þannig á sem nákvæmastan hátt hvort próftakar standist þær kröfur sem mögulegt sé að þeir þurfi að standast á vettvangi starfs síns, starfs sem sé í eðli sínu hættulegt. Prófið eigi sér m. a. stoð í 17. gr. laga um brunavarnir nr. 75/2000, sbr. einnig reglugerð nr. 1088/2013 um reykköfun. Um sé að ræða aðstæður sem oft geti verið hættulegar og erfiðar. Þeir sem ekki standist prófið eigi á hættu að geta ekki sinnt starfinu þegar á reyni. Prófinu sé beinlínis ætlað að staðreyna að próftakar búi yfir líkamlegu atgervi til að geta sinnt starfinu. Prófið reyni því eðli málsins samkvæmt á próftaka. Það að próftaki slasist við prófið, hugsanlega vegna þess að hann ráði ekki við þau verkefni sem ljúka eigi í prófinu, leiði ekki til þess að saknæm háttsemi starfsmanna stefnda hafi verið til staðar við framkvæmd prófsins.

Sakarmat í málinu sé því óvenjulegt. Slys stefnanda verði ekki rakið til ófullnægjandi aðbúnaðar, skorts á leiðbeiningum, mismununar próftaka, gáleysis starfsmanna eða annarra atvika sem stefndi, Isavia ohf. beri ábyrgð á að íslenskum rétti og þar með ekki heldur stefndi, Vörður tryggingar hf., á grundvelli ábyrgðartryggingar. Í ljósi alls framanritaðs ber að sýkna stefndu af kröfu stefnanda.

Auk framangreindra lagaraka hvað varðar sýknukröfu byggja stefndu kröfu um málskostnað á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist sé álags á málskostnað er nemi virðisaukaskatti þar sem stefndi reki ekki virðisaukaskattsskylda starfsemi og beri því nauðsyn á að fá dæmt álag er þeim skatti nemi úr hendi stefnanda.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu byggir stefnandi á því að stefndu beri ábyrgð á líkamstjóni sem hann varð fyrir er hann í starfi sínu sem slökkviliðsmaður þreytti þrekpróf hjá stefnda, Isavia ohf., 30. október 2015. Fyrir liggur að stefnandi hefur vegna slyssins fengið greitt úr slysatryggingu launþega en í máli þessu nú sækir hann bætur úr ábyrgðartryggingu Isavia ohf., hjá stefnda, Verði tryggingum hf. Þá liggur fyrir að varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda vegna slyssins hefur verið metin 8%. Enginn ágreiningur er hér með aðilum um afleiðingar slyssins að þessu leyti en á hinn bóginn greinir þá á um hvort skilyrði séu til þess að viðurkenna bótarétt stefnanda úr ábyrgðartryggingu stefnda, Isavia ohf., og hafa stefndu hafnað öllum kröfum og málsástæðum stefnanda. Fyrir liggur að stefnandi höfðaði vitnamál áður en kom til málshöfðunar þessarar þar sem skýrslur voru teknar af samstarfsmönnum stefnanda sem einnig tóku umrætt þrekpróf hjá stefnda og af prófstjóra þeim sem sá um prófið á þessum tíma. Endurrit skýrslna í vitnamálinu nr. V- 16/2018 liggja fyrir í þessu máli. Vitni þessi gáfu aftur skýrslu fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins og einnig umræddur prófstjóri.

Málatilbúnaður stefnanda mætti um margt vera skýrari. Í stefnu er að finna ýmsar fullyrðingar um sönnun atvika sem samræmast ekki fyllilega gögnum málsins og þá eru ýmsar ályktanir dregnar af skýrslutökum í vitnamálinu sem virðast ekki eiga við rök að styðjast.

Aðila greinir verulega á um atvik málsins, þ. á m. um aðdragandann að próftöku stefnanda og samskipti stefnanda og prófstjóra, fyrir prófið og á meðan á því stóð. Þá er slysi stefnanda lýst með ýmsum hætti í gögnum málsins. Dóminum virðist þó komið nægilega skýrt fram að slysið hafi orðið með þeim hætti að við töku prófsins hafi stefnandi ekki náð tilætluðu taki á þeirri æfingabrúðu sem notuð var í prófinu og við tilraun til að lyfta henni hafi hann fengið tak í bakið og misst hana. Hann hafi tekið brúðuna upp aftur og reynt að fara með hana tiltekna vegalengd aftur á bak með þeim afleiðingum að hann datt aftur fyrir sig með brúðuna í fanginu og með kút á bakinu og slasaðist við það. Þá liggur fyrir að er stefnandi þreytti prófið var hann í búningi slökkviliðsmanns, með þyngingarvesti og reykköfunartæki á bakinu.

Í upphafi málsins voru áhöld um hvaða æfingabrúða var notuð í umræddri próftöku, þ. e. sú „gamla“ eða sú „nýja“ en undir rekstri málsins skýrðist það og virðist nú mega slá því föstu að stefnandi hafi notað „nýju“ svokölluðu við próftökuna í október 2015 en hún mun hafa verið keypt í ágúst sama ár og er gengið út frá því við úrlausn málsins. Þá tekur dómurinn fram að ekki er í málinu deilt um heimild stefnda, Isavia ohf., til að leggja styrktarpróf fyrir starfsmenn sína en fyrir liggur að sú heimild hvílir á 17. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir Forsenda bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda, Isavia ohf., hjá hinu stefnda tryggingarfélagi er að tjón verði rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða annarra atvika sem hann ber skaðabótaábyrgð á en fyrir því ber stefnandi sönnunarbyrði. Samkvæmt meginreglu íslensks skaðabótaréttar verður sá sem krefst skaðabóta að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni og að tjónið megi rekja til atvika sem vátryggingartaki eða starfsmenn hans bera ábyrgð á að lögum þannig að orsakatengsl séu á milli tjóns hans og atvika og að tjónið sé sennileg afleiðing hinnar saknæmu háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að framkvæmd prófsins hafi farið fram með saknæmum og ólögmætum hætti og að prófstjóri hafi ekki fylgt þeim reglum sem giltu um töku slíkra þrekprófa sem stefndi, Isavia ohf, hafði sjálfur sett sér og voru í gildi á þeim tíma er slysið varð. Þá telur stefnandi ljóst að prófstjóri hafi haft eða átt að hafa vitneskju um bakvandamál hans sem hafi verið „alvita“ meðal samstarfsmanna hans. Prófstjóri hefði því átt að verða við beiðni hans um leyfi til að fá að draga æfingabrúðuna á öxlunum eða á böndum sem á henni voru í stað þess að lyfta henni og bera hana á þann hátt aftur á bak tiltekna vegalengd.

Stefnandi hefur einnig vísað til þess og á því byggt að aðrir starfsmenn hafi fengið slíkan „afslátt“ við próftökuna og vísar þar sérstaklega til eins samstarfsmanns síns, H, en einnig hefur komið fram af hálfu stefnanda að leyft hafi verið að draga brúðuna á öðrum starfsstöðvum stefnda, Isavia ohf. Sú fullyrðing stefnanda fær ekki stoð í gögnum málsins eða því sem fram hefur komið fyrir dóminum og telst því ósönnuð. Stefnandi hefur einnig haldið því fram að umrætt próf hafi verið sett á fyrirvaralaust en sú fullyrðing fær heldur ekki stoð í gögnum málsins og þá benda skýrslutökur fyrir raunar til hins gagnstæða, þá helst skýrsla áðurnefnd H.

Stefnandi hefur einnig talið að framkvæmd prófsins hafi verið ábótavant þar sem það hafi að hluta til farið fram í hliðarhalla sem hafi gert prófið erfiðara fyrir próftaka og þetta hafi átt þátt í slysi hans. Þá hefur stefnandi einnig byggt á því að ekki hafi verið fylgt þeirri reglu sem fram komi í grein 1.1.3 í verklagsreglum stefnda, Isavia ohf., að starfsmenn skuli ljúka viðeigandi þrekprófi innan sex mánaða frá læknisskoðun nema augljósar ástæður á þessu tímabili komi í veg fyrir að læknisskoðun sé gild en fyrir liggur í málinu að stefnandi hafði farið í læknisskoðun rúmum sjö mánuðum fyrir prófið. Þá hefur stefndi byggt á því að ákveðið skipulagsleysi hafi verið við framkvæmd prófsins en dóminum sýnist þau atriði sem stefnandi byggi þar á koma til skoðunar við umfjöllun um aðrar málsástæður hans.

Dómurinn tekur fram að af fyrirliggjandi vottorðum fyrir árin 2013, 2014 og 2015 verður ekki á nokkurn hátt ráðið að stefnandi hafi átt við bakvandamál að stríða en á hinn bóginn er tekið fram í vottorði frá 2013 og 2015 að hann sé stirður í herðum. Þá kom fram við skýrslutökur að prófstjóra var kunnugt um að stefnandi hafði glímt við hnémeiðsli og að próftöku hefði verið frestað af þeim sökum í einhver skipti. Samkvæmt verklagsreglum stefnda, er voru í gildi á þeim tíma er slysið varð, var það skilyrði þrekprófs að læknisskoðun hefði staðfest að hann væri talinn fær um að þreyta það. Þrekprófinu var svo ætlað að staðfesta fullnægjandi styrk starfsmanns vegna starfa í björgunar- og slökkviþjónustu. Læknisvottorð stefnanda gaf ekki til kynna að hann ætti við bakvandamál að stríða sem komið gæti í veg fyrir að hann þreytti prófið. Vitneskja samstarfsmanna um bakmeiðsli hans getur ekki leitt til þess að talið verði að stefndi, Isavia ohf., hafi haft um það vitneskju og er sjónarmiðum stefnanda hvað það varðar því hafnað. Hvað varðar þann tíma sem leið frá læknisskoðun og þar til prófið fór fram tekur dómurinn fram að samkvæmt fyrrnefndum verklagsreglum skyldu læknisvottorð gilda í eitt ár. Verður að líta svo á að hin sex mánaða regla sem mælt var fyrir um í grein 1.1.3 hafi verið ákveðin viðmiðunarregla. Ekkert er fram komið sem bendir til þess að bakvandamál hafi hrjáð stefnanda á sex mánaða tímabili fyrir próftöku og þar til prófið fór fram í október 2015 eða eitthvað hafi komið upp á á þessu tímabili hvað varðar bakmeiðsli sem hafi svo leitt til slyss stefnanda. Þá tekur dómurinn fram að ekkert bendir til þess að hliðarhalli í húsnæðinu hafi átt nokkurn þátt í slysi stefnanda.

Málatilbúnaður í stefnu er að mati dómsins nokkuð óljós, m. a. um það hvaða heimild stefnandi óskaði eftir frá prófstjóra við framkvæmd prófsins þar sem í stefnu kemur víða framað hann hafi óskað eftir að draga brúðuna með bandi. Þá er þetta einnig nokkuð misvísandi í gögnum málsins. Fram er komið að þeirri aðferð var ekki beitt við próftökuna. Ekki var um það að ræða að próftakar væru með sitt eigið band til að bregða um brúðuna til að draga hana en fram er komið að slökkviliðsmenn hafi gjarnan band í búningi sínum til að nota á vettvangi í starfi sínu. Umfjöllun í stefnu þar sem fram kemur að æfingabrúðan hafi verið dregin með bandi á því ekki við rök að styðjast. Þetta skýrðist nokkuð við aðilaskýrslu stefnanda fyrir dóminum. Verður að telja að nú liggi fyrir að stefnandi hafi óskað eftir að draga brúðuna á öxlunum eða á böndum sem voru á henni og þannig eftir gólfinu tiltekna vegalengd. Samræmist það einnig framburði prófstjórans, bæði í vitnamálinu og fyrir dómi við aðalmeðferð málsins, sem kvað slíka aðferð ekki hafa verið heimila.

Stefnandi hefur byggt á því í málinu að prófstjórinn hafi meinað honum að draga brúðuna með þessum hætti þrátt fyrir að gert hafi verið ráð fyrir því í verklagsreglum stefnda, Isavia ohf., að það væri heimilt og þá hefði samstarfsmaður hans fengið slíka heimild. Hvað síðara atriðið varðar telur dómurinn alveg ljóst af skýrslutökum í vitnamálinu og við aðalmeðferð málsins nú að umræddur starfsmaður, H, hafi ekki fengið beina heimild eða leyfi til að draga brúðuna á öxlunum eða á bandi heldur hafi hann sjálfur tekið þá ákvörðun að framkvæma prófið með þeim hætti að draga hana þannig að hún, eða miðja hennar, lyftist frá gólfi. Verður framburður þessa samstarfsmanns stefnanda ekki skilinn svo að hann hafi dregið brúðuna á botninum eftir gólfinu tiltekna vegalengd. Hafi prófstjóri ekki stoppað hann eða gert athugasemdir við hvernig hann stóð að því að draga brúðuna. Enginn samstarfsmanna stefnanda sem kom fyrir dóminn kvaðst hafa séð með eigin augum einhvern annan starfsmann draga brúðuna á öxlunum eða á bandi heldur hafa heyrt af því eða að umræðan hafi verið á þeim nótum. Er engan veginn hægt að líta svo á að sannað sé að skapast hafi einhver heimild til undanþágu frá verklagsreglum við próftökuna sem stefnanda hafi verið meinað um en að aðrir hafi fengið að beita við framkvæmd prófsins. Er sjónarmiðum stefnanda og málsástæðum hvað þetta varðar hafnað.

Þá verður einnig að telja fram komið að prófstjóri hafi synjað stefnanda um að draga brúðuna með ofangreindum hætti, bæði áður en prófið hófst og við framkvæmd þess. Kom það fyrra fram í skýrslutöku prófstjórans í vitnamálinu og skýrðist svo enn frekar í skýrslugjöf hans við aðalmeðferð málsins og einnig skýrslugjöf samstarfsmanns stefnanda, I, bæði í vitnamálinu og í skýrslutöku við aðalmeðferð málsins, sem varð vitni að því síðara. Verður að skilja framburð beggja á þann veg að sú aðferð sem stefnandi óskaði eftir að beita hafi ekki samræmst þeirri aðferð sem próftökum var ætlað að beita samkvæmt gildandi verklagsreglum.

Í 3. lið greinar 2.2 í verklagsreglum er giltu á þeim tíma er slysið varð, sem ber yfirskriftina Draga sjúkling/dúkku, segir um þann þátt styrktarprófs er stefnandi var að framkvæma umrætt sinn: „Draga u. þ. b. 80. kg. sjúkling afturábak 30 m. með því að taka undir handarkrika og halda um hendur. Dúkkan skal þannig úr garði gerð að gott sé að ná tökum á höndum hennar eða með bandi um efri hluta búks. Mikilvægt er að menn noti styrk í neðrihluta búks við flutning dúkkunnar.“

Við aðalmeðferð málsins lýsti prófstjóri því í skýrslutöku að jafnvel þó að heimilt væri að draga með bandi um efri hluta búks, þ. e. að próftaki tæki í bandið og lyfti þá æfinga brúðunni, hefði sú aðferð falið í sér að henni væri lyft alveg jafn mikið, ef ekki meira. Próftakar hafi þá notað bandið ef þeir náðu ekki tökum á höndum brúðunnar en þá lyft alveg jafn hátt ef ekki meira en ef þeir hefðu tekið rétt tak en það hefði ekki verið sú aðferð sem stefnandi hefði verið að óska eftir, sem var að draga brúðuna á öxlunum. Þetta er í samræmi við framburð prófstjórans í vitnamálinu þar sem fram kom að menn gátu tekið í svokallaðan „strappa“ sem var yfir miðju brúðunnar. Þetta fær einnig stoð í framburði samstarfsmanna stefnanda bæði í vitnamálinu og í skýrslutökum fyrir dómi við aðalmeðferð málsins um að taka hafi átt æfingabrúðuna upp og draga hana tiltekna vegalengd en ekki þannig að hún væri dregin á botninum með því að halda í axlir hennar eða draga hana á böndum. Dómurinn telur það ljóst af því sem fram hefur komið í málinu að sú aðferð sem stefnandi óskaði eftir að beita, þ. e. að draga æfingabrúðuna á öxlunum, eða með bandi eða bandspotta, eins og skilja má málatilbúnað í stefnu, þannig að hún væri nánast dregin flöt á botninum eftir gólfinu, ekki vera í samræmi við orðalag ákvæðisins eins og það var á þessum tíma og eins og prófið hafði verið framkvæmt.

Þá verður einnig að taka fram að nægilega hefur verið í ljós leitt að prófstjóri hafi reynt að leiðbeina stefnanda við að beita aðferð sem auðveldaði honum að ná því taki á æfingabrúðinni sem verklagsreglurnar gerðu ráð fyrir.

Þegar litið er heildstætt á málið, horft til þeirra skýrslna sem teknar hafa verið í aðdraganda málsins og við aðalmeðferð þess auk gagna málsins, verður ekki talið að prófstjóri hafi við framkvæmd prófsins brotið gegn gildandi verklagsreglum stefnda á einhvern hátt með saknæmum og ólögmætum hætti sem leitt geti til skaðabótaábyrgðar stefnda, Isavia ohf., þannig að stefnandi eigi rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu félagsins hjá stefnda, Verði tryggingum hf. Þá er ekki unnt að draga þá ályktun af því sem fram er komið varðandi málsatvik að fyrirmæli prófstjóra hafi leitt til slyss stefnanda. Er ekki unnt að fallast á að slys stefnanda og tjón hans verði rakið til atvika sem stefndi, Isavia ohf., eða starfsmenn hans, beri ábyrgð á. Óhjákvæmilegt er að líta til þess að umrætt þrekpróf var liður í heildstæðu mati á getu stefnanda við að rækja starf sitt sem slökkviliðsmaður. Þá ítrekar dómurinn að ekkert liggur fyrir í málinu sem styður það að hliðarhalli hafi átt þátt í slysi stefnanda. Þá tekur dómurinn fram að ekki verði fram hjá því litið við úrlausn málsins að ekkert liggur fyrir um að stefnandi hafi upplýst sjálfur á einhvern hátt, fyrir próftökuna eða í prófinu, að hann ætti við bakmeiðsli að stríða sem hömluðu honum við framkvæmd prófsins. Ekki er ljóst af málatilbúnaði stefnanda hvort hann byggir á því að umbúnaður æfingabrúðunnar hafi á einhvern hátt átt þátt í slysi hans en telja verður að ekkert sé fram komið í málinu sem leitt getur til þeirrar niðurstöðu.

Dómurinn tekur að lokum fram að í stefnu er ekki á því byggt að umræddar verklagsreglur hafi brotið í bága við lög og reglur eða venju á þessu sviði og kemur slík málsástæða sem haldið var fram við munnlegan flutning málsins ekki til neinnar skoðunar í málinu. Auk þess hefur stefnandi ekki leitast við að sanna nokkra venju eða reglu í þessum efnum með þeim leiðum sem réttarfarslög gera ráð fyrir. Hið sama verður sagt um þá málsástæðu sem hreyft var í seinni ræðu lögmanns stefnanda við aðalmeðferð málsins að það hafi verið saknæmt í sjálfu sér af hálfu stefnda, Isavia ohf., að beita eldri reglum um nýja æfingabrúðu. Sjónarmiðum þar að lútandi var ekki hreyft í stefnu og koma þau því ekki til álita við úrlausn málsins.

Samkvæmt framangreindu er ekkert það fram komið í málinu sem leitt getur til þeirrar niðurstöðu að fallist verði á viðurkenningarkröfu stefnda á þeim grundvelli að stefndi, Isavia ohf., sem vátryggingartaki, beri ábyrgð á líkamstjóni hans.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður kröfum stefnanda því hafnað. Í ljósi niðurstöðu málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er óhjákvæmilegt að gera stefnanda að greiða stefndu málskostnað eins og nánar er mælt fyrir um í dómsorði og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Af hálfu stefnanda flutti málið V-kk-nf Þ. Á. V-kk-nf lögmaður og af hálfu stefndu, M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaður.

Dómsorð :

Stefndu, Isavia ohf. og Vörður tryggingar hf., eru sýknir af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu sameiginlega 750.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf