E-208/2013

Mál þetta, sem dómtekið var þann 3. september sl., er höfðað af Rafstuði ehf, til heimilis að Sjávargötu 11, Álftanesi, með stefnu birtri þann 14. ágúst 2013, gegn D-kk-þgf Í-kk-þgf, til heimilis að Suðurgötu 21, Sveitarfélaginu Árborg.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.256.872 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. III. kafla laganna, til greiðsludags. Krafist er vaxtareiknings í samræmi við 12. gr. áðurgreindra laga. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að fjárkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Málavextir.

Aðila greinir á um endurgjald vegna vinnu stefnanda við nýbyggingu í eigu stefnda að Suðurgötu 21, Sveitarfélaginu Árborg, á tímabilinu maí 2011 til janúar/febrúar 2013. Óumdeilt er að verkið var unnið af G-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf, rafvirkjameistara, stjórnarformanni og framkvæmdastjóra stefnanda.

Stefnandi gerir sameiginlega grein fyrir málsatvikum og málsástæðum í stefnu. Þar kemur fram að áður en stefnandi tók að sér verkið hafi stefndi spurt hvað verkið myndi kosta miðað við samþykktar teikningar og hafi stefnandi þá skotið á töluna um það bil 1.000.000 króna, en þó án þess að um formlegt tilboð hafi verið að ræða. Í framhaldinu hafi verið samið um að stefnandi tæki að sér verkið gegn tilteknu tímagjald, 3.000 krónur án virðisaukaskatts. Verkið hafi verið unnið í nokkrum áföngum en það hafi hins vegar verið mun umfangsmeira en upphaflega var gert ráð fyrir vegna breytinga sem stefndi hafi gert á innra skipulagi hússins og vegna ýmissa aukaverka að ósk stefnda.

Í málavaxtalýsingu stefnda segir að komist hafi á samningur milli stefnda og áðurnefnds G-kk-ef B-kk-ef, sem tekið hafi verkið að sér í aukavinnu og hafi einnig verið skráður meistari yfir verkinu. Stefndi lætur að því liggja að verkið hafi verið unnið yfir langan tíma að frumkvæði stefnanda gegn sanngjörnum kjörum. Í viðræðum milli G-kk-ef B-kk-ef og stefnda hafi verið rætt um að heildarverð verksins yrði á bilinu 700.000 – 1.000.000 krónur, en efni skyldi stefndi greiða jafnóðum og það yrði pantað. Þá hafnar stefndi því í málavaxtalýsingu að samið hafi verið um tímagjald líkt og stefnandi lýsir.

Ágreiningslaust er að stefndi hefur þegar greitt 1.483.000 krónur vegna verksins og að þær greiðslur hafi runnið til forsvarsmanns stefnanda. Þá liggur fyrir að stefnandi hefur tekið tillit til þeirra greiðslna í kröfugerð sinni. Í málavaxtalýsingu stefnda kemur fram að stefndi hafi í hvert sinn farið í banka, tekið út peninga og greitt umrædda fjárhæð til G-kk-ef. Reikningar hafi ekki verið gefnir út og í greinargerð lýsir stefndi tregðu stefnanda til útgáfu reikninga.

Þann 19. nóvember 2013 var tekin fyrir í Héraðsdómi Suðurlands beiðni stefnda um að dómkvaddur yrði sérfróður og óvilhallur matsmaður til að meta hvert væri hæfilegt og sanngjarnt verð fyrir vinnu rafvirkjameistara við rafverk við nýbyggingu matsbeiðanda að Suðurgötu 21. Þann 3. desember 2013 kvaddi Héraðsdómur Suðurlands G-kk-þf G-kk-þf, rafvirkjameistara, sem matsmann og liggur matsgerð hans, dagsett 15. janúar 2014, frammi í málinu.

Matsgerð

Í matsbeiðni stefnda er þess óskað að dómkvaddur matsmaður meti eftirfarandi: „Hæfilegt og sanngjarnt verð fyrir vinnu rafvirkjameistara (án efnis) við rafverk við nýbyggingu matsbeiðanda að Suðurgötu 21, 801 Selfossi. Verð miðist við verðlag í apríl 2011. Matið óskast sundurliðað eftir föngum.“

Í matsgerð G-kk-ef G-kk-ef segir að matsfundur hafi verið haldinn á verkstað þann 14. janúar 2014 og hafi matsmaður magntekið verkið.

Í samantekt matsgerðar segir: „Verð einingar í ákvæðisvinnu var 1078,4 kr [sic] sem er viðmiðunarverð Hagstofu Íslands. Rafverktaki þurfti að [sic] öðru hvoru að sækja efni sem hann skaffaði ekki eins þurfti hann breyta lögnum og færa til og leggja upp á hann [sic] upp á nýtt. Þá varð hann að færa þessar breytingar inn á teikningar og koma þeim til hönnuðar svo hægt væri að gera reyndar [sic] teikningar. Þessu fylgdi líka akstur. Þá er alltaf lítsháttar [sic] verkumsjón eins og taka saman efnislista fyrir eigandan, [sic] hefja verk og úttektir, eins þar [sic]að forita [sic] stillingar á hita, led lýsingnu [sic] og öryggiskerfi, sem ég tek ekki með í ákvæðisvinnu. Fyrir þessa vinnu legg ég 6% á ákvæðiseininguna sem verður þá kr.1.143,10. Akstur til og frá vinnustað er ekki í þessu mat [sic] eða sá tími sem tekur að fara í og úr vinnu. Vinnustundir við verkið fyrir utan tími [sic] við akstur til og frá vinnu voru ca 400 stundir. Útseldur tími var þá, miðað við sömu forsendur, kr. 4.325,-. Samkvæmt þess [sic] er tímafjöldi við verið [sic] eðlilegur. „

Í niðurstöðukafla matsgerðar segir: „Sanngjarn [sic] verð samkvæmt ákvæðisgrundvelli rafvirkja tel ég vera. Vinna 1.599,15 einingar Eining kr. 1.436,6 m/vsk Samtals kr. 2.297.339,- m/vsk.“

Matsgerðinni fylgdi svokallað einingarblað Ákvæðisvinnustofu rafiðnar. Þar er að finna lýsingu á 52 verkþáttum, magni, einingum og loks margfeldi magntölu og eininga hvers verkþáttar fyrir sig. Er niðurstaða einingarblaðsins í samræmi við það sem að framan er rakið, þ.e. að baki verkinu að Suðurgötu 21 séu samtals 1.599,15 einingar.

Eftirtaldar heimildir eru tilgreindar í matsgerðinni: Hagstofa Íslands, hagtíðindi og ákvæðisvinnugrundvöllur rafvirkja. Engin gögn voru lögð fram en matsmaður staðfesti fyrir dómi að framlögð gögn málsins hafi fylgt matsbeiðni.

Málsástæður stefnanda.

Eins og áður er rakið gerir stefnandi ekki greinarmun á lýsingu málsatvika og málsástæðum í stefnu. Stefnandi byggir á því að skuld stefnda við fyrirtækið, sem sérhæfir sig í verktakastarfsemi á sviði raflagna, efnissölu, viðgerðum og tengdrar þjónustu, sé tilkomin vegna viðskipta stefnda við stefnanda, nánar tiltekið vegna útseldrar vinnu G-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef, rafvirkjameistara við raflagnir og ýmis tengd verk í nýju einbýlishúsi stefnda að Suðurgötu 21.

Stefnandi byggir á því að samkomulag hafi verið með aðilum málsins að tímagjald skyldi vera 3.000 krónur, án virðisaukaskatts. Stefnandi hafi ekki gert tilboð í verkið, en áætlað í viðræðum við stefnda að samkvæmt samþykktum teikningum yrði kostnaður u.þ.b. að fjárhæð 1.000.000 króna. Fullyrðingar stefnda um annað séu því rangar og ósannaðar enda hafi stefndi greitt stefnanda 1.483.000 krónur upp í verkið áður en til síðasta verkáfanga kom.

Í verkinu hafi falist að röra og dósa í veggi og loft fyrir lág- og smáspennu ásamt ídrætti, uppsetningu á tenglum, rofum og hitakerfisbúnaði. Verkið, sem hafist hafi í maímánuði 2011, hafi í samráði við stefnda verið unnið í nokkrum áföngum. Verkið hafi hins vegar reynst umfangsmeira en upphaflega hafi verið gert ráð fyrir vegna breytinga sem stefndi gerði á eldhúsi og óska hans um hönnun og uppsetningu á öryggiskerfi, hönnun og vinnu við lýsingu í þakkanti og breytingu á næturlýsingu í gangi og á samþykktum teikningum.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á heildarreikningi, dagsettum 15. apríl 2013, að fjárhæð 1.256.872 krónur. Að baki reikningnum liggi tímaskráningar stefnanda, akstursskýrsla og útlagður kostnaður, allt að teknu tilliti til innborgana stefnda. Stefnandi sundurliðar kröfu sína á eftirfarandi hátt:

Vinnustundir 468,5 x 3.000 kr., auk vsk. 25,5% kr. 1.763.903

Akstur 2011 m/vsk. kr. 437.750

Akstur 2012 m/vsk. kr. 264.750

Akstur 2013 m/vsk. kr. 17.550

Útlagður kostnaður kr. 255.919

Samtals kr. 2.739.872

þar af vsk. kr. 504.708

Innborgun 2/6 2011 kr. -260.000

Innborgun 6/7 2011 kr. -433.000

Innborgun 10/3 2012 kr. -450.000

Innborgun 2/5 2012 kr. -340.000

Samtals eftirstöðvar kr. 1.256.872

Stefnandi byggir á því að eftir að stefndi hafi greitt síðustu greiðslu í maí 2012 hafi stefnandi innt mikla vinnu af hendi fyrir stefnda sem stefndi hafi ekki greitt fyrir þrátt fyrir umsamið tímakaup. Innheimtutilraunir hafi ekki borið árangur og því nauðsynlegt að höfða mál þetta til greiðslu kröfunnar.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, en reglan hafi m.a. lagastoð í lögum nr. 50/2000 og samningalögum nr. 7/1936, lögum um þjónustukaup nr. 42/2000 og meginreglna verktakaréttar. Um varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, sé studd við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Krafa stefnanda um málskostnað sé bótakrafa og í samræmi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefnda.

Stefndi, sem mótmælir málavaxtalýsingu stefnanda, krefst aðallega sýknu, en til vara stórfelldrar lækkunar á kröfu stefnanda.

Stefndi krefst í fyrsta lagi sýknu á grundvelli aðildarskorts. Vísar stefndi til þess að hann hafi engin viðskipti átt við stefnanda, fyrirtækið Rafstuð ehf. Félagið hafi ekki verið stofnað fyrr en 28. október 2012, og því ekki starfrækt þegar meginhluti umræddrar vinnu við hús stefnda hafi farið fram. Þá hafi stefnda fyrst verið kunnugt um fyrirtækið eftir útgáfu framlagðs handskrifaðs reiknings sem dagsettur sé þann 19. mars 2013. Því sé hvorki né hafi verið um að ræða samningssamband milli stefnda og framangreinds fyrirtækis.

Í öðru lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því að með greiðslu að fjárhæð 1.483.000 krónur hafi stefndi að fullu greitt fyrir verk, þ.e. vinnu við raflagnir í umræddu einbýlishúsi sem sé 165 fermetrar að stærð. Í upphafi hafi verið samið um verð á bilinu 700.000 til 1.000.000 króna, og hafi stefndi þegar greitt allmiklu hærri fjárhæð með vísan til þess að G-kk-nf B-kk-nf hafi sett upp svokallaða LED lýsingu og öryggiskerfi, sem telja megi til viðbótarverka.

Í stefnu sé viðurkennt að stefnandi hafi „skotið á töluna ca. 1.000.000“ og því eigi 29. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000 við um viðskipti aðila. Því beri að hafna dómkröfu stefnanda sem sé 274% fram yfir áðurnefnt „skot“ stefnanda í upphafi.

Þá vísar stefndi einnig til fyrirmæla 28. gr. áðurnefndra laga og vísar til þess að nú þegar hafi stefndi greitt sanngjarnt verð fyrir verkið og krafa stefnanda því með öllu ósanngjörn.

Til vara byggir stefndi á því að stefnandi sé bundinn af þeirri fjárhæð sem hann setti fram í bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 28. febrúar 2013, þ.e. 340.199 krónum.

Þá er kröfu stefnanda um greiðslu fyrir akstur mótmælt. Ekki hafi verið rætt sérstaklega um greiðslur fyrir akstur, þ.e. tiltekna greiðslu fyrir hverja ferð milli Reykjavíkur og Selfoss, og stefnandi aldrei gert kröfu um slíkt. Þá sé engin venja fyrir akstursgreiðslum sambærilegum þeim sem stefnandi krefur stefnda um. Öllum kröfum um greiðslur vegna aukaverka sé einnig mótmælt með vísan til þess sem áður greinir.

Loks mótmælir stefndi í fyrsta lagi reikningagerð stefnanda sem stefndi telur hvorki lögformlega né löglega. Í öðru lagi mótmælir stefndi tímaskýrslum stefnanda sem tilhæfulausum og ósönnuðum. Af þeim sé ljóst að tímaskráningar hafi ekki verið færðar jafnóðum, þær hafi aldrei verið kynntar stefnda eins og eðlilegt hefði verið, auk þess sem skráning hafi tekið breytingum.

Krafa stefnanda um dráttarvexti, sem ekki sé miðuð við neinn upphafsdag, sé af þeim sökum svo óljós og óákveðin að vísa beri henni frá dómi.

Kröfu sína um málskostnað styður stefndi við 129. og 130. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129., 130. og 131. gr. laganna. Þess er krafist að tekið verði tilliti til þess að stefndi eignist ekki frádráttarrétt við greiðslu virðisaukaskatts af lögmannsþjónustu og beri því að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Niðurstaða.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu forsvarsmaður stefnanda, G-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, stefndi D-kk-nf Í-kk-nf og hinn dómkvaddi matsmaður, G-kk-nf G-kk-nf rafvirkjameistari.

Ágreiningur aðila máls þessa snýr að uppgjöri vegna vinnu sem óumdeilt er að stefnandi vann fyrir stefnda.

Stefnandi krefst dráttarvaxta „samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. III. kafla. [sic] til greiðsludags.“ Samkvæmt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eins og það ákvæði hefur verið skýrt í dómaframkvæmd, ber að tilgreina, svo glöggt sem verða má dómkröfur, þar á meðal um vexti. Auk þeirrar fjárhæðar sem vaxta eða dráttarvaxta er krafist af, skal tilgreina upphafstíma vaxta. Krafa stefnanda um dráttarvexti uppfyllir ekki þessi skilyrði og verður henni því vísað frá dómi.

Stefndi krefst sýknu í fyrsta lagi á grundvelli aðildarskorts og vísar til þess að ekkert samningssamband sé milli hans og stefnanda enda hafi umrætt félag ekki verið stofnað fyrr en meirihluta verksins hafi verið lokið. Þessu hafnaði stefnandi í munnlegum málflutningi og vísaði til þess að stefnandi hafi tekið við einstaklingarekstri G-kk-ef B-kk-ef eins og heimilt sé samkvæmt skattalögum og hafi umrædd breyting á rekstrarformi í engu breytt samningssambandi aðila.

Óumdeilt er að G-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, rafvirkjameistari og iðnmeistari hússins á svið raflagna, vann umrætt verk fyrir stefnda á tímabilinu frá maí 2011 til janúar/febrúar 2013. Gögn málsins bera með sér að G-kk-nf B-kk-nf hafi á þeim tíma sem verkið hófst verið skráður sem einstaklingur í atvinnurekstri á sviði raflagna í fyrirtækjaskrá, þ.e. í flokki 43.21.0. Þá var einkarekstur hans skráður fyrir virðisaukaskattsnúmeri á tímabilinu 1. maí 2011 til 31. desember 2012. Í gögnum málsins kemur einnig fram að þann 15. október 2012 stofnaði áðurnefndur G-kk-nf B-kk-nf eins manns einkahlutafélagið Rafstuð á sviði raflagna í sama flokki. Gegnir hann þar starfi framkvæmdastjóra og er jafnframt stjórnarmaður félagsins. Fyrir liggur að virðisaukaskattsnúmer félagins var opnað 23. október 2012 og samkvæmt gögnum málsins var það enn virkt þann 14. nóvember sl. Eins og áður greinir gaf áðurnefnt einkahlutafélag, stefnandi þessa máls, út reikning þann 15. apríl 2013 sem málssókn þessi á rót sína að rekja til.

Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003, er einstaklingi í atvinnurekstri, sem hefur með höndum sams konar rekstur eða starfsemi, heimilt að fullnægðum tilteknum skilyrðum, að yfirfæra einstaklingsrekstur í einkahlutafélag, sbr. og reglugerð nr. 223/2003 um yfirfærslu einstaklingsrekstrar yfir í einkahlutafélag. Þá segir í 2. mgr. 56. gr. áðurnefndara laga að við yfirfærsluna skulu eignir og skuldir einstaklingsrekstursins yfirfærast á bókfærðu verði í hið nýja félag. Að framansögðu virtu og atvika máls, þykir það engu breyta fyrir stefnda þó breyting hafi orðið á rekstrarformi atvinnurekstrar G-kk-ef B-kk-ef undir lok verksins. Með vísan til réttaráhrifa yfirfærslunnar var stefnandi því réttur aðili að útgáfu reiknings á hendur stefnda. Er því kröfu stefnda um sýknu á grundvelli aðildarskorts hafnað.

Eins og áður greinir lýtur ágreiningur máls þessa að því hvort stefnda beri að greiða stefnanda kröfu að fjárhæð 1.256.872 krónur samkvæmt reikningi nr.7, dagsettum 15. apríl 2013, fyrir útselda vinnu og aksturs- og efniskostnað í tengslum við vinnu stefnanda við nýraflagnir og fleira í íbúðarhúsi í eigu stefnda að Suðurgötu 21, Sveitarfélaginu Árborg. Stefndi krefst sýknu með vísan til þess að hann hafi staðið við samkomulag aðila og að fullu greitt stefnanda fyrir verkið með greiðslu að fjárhæð 1.483.000 krónur sem óumdeilt er að stefndi hefur greitt.

Fyrir liggur að samkomulag tókst milli aðila máls þessa um að stefnandi legði rafmagn í áðurnefnt íbúðarhús stefnda og væri jafnframt rafvirkjameistari við verkið. Stefnandi vann verkið í atvinnuskyni með hléum frá maí 2011 til janúar/febrúar 2014. Samkomulag aðila var munnlegt og er í máli þessu uppi ágreiningur milli aðila um efni samkomulagsins. Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. og 3. mgr. 1. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000, gilda lögin um viðskipti aðila.

Nauðsyn þykir hér í upphafi að gera grein fyrir hvernig innheimtu, greiðslum og síðar reikningagerð vegna verksins var háttað. Forsvarsmaður stefnanda upplýsti í skýrslutöku fyrir dómi að sá háttur hafi verið hafður á nokkrum sinnum meðan á verkinu stóð, að hann hafi tilkynnt stefnda hvaða fjárhæð stefndi ætti að greiða og stefndi þá greitt umrædda fjárhæð í reiðufé. Óumdeilt er að þannig var staðið að greiðslum, nánar tiltekið dagana 2. júní og 6. júlí 2011 og 10. mars og 2. maí 2012. Einnig er óumdeilt að engir reikningar voru gerðir í tengslum við þessar greiðslur stefnda.

Ráða má af gögnum málsins og skýrslum aðila fyrir dómi að einhvern tíma á tímabilinu frá 2. maí 2012, eftir að stefndi greiddi stefnanda síðustu greiðsluna, og fram til 28. febrúar 2013, hafi forsvarsmaður stefnanda í fimmta sinn krafið stefnda um greiðslu vegna verksins. Fyrir liggur að í framhaldinu afhenti forsvarsmaður stefnanda stefnda tvö ódagsett handskrifuð blöð þar sem umkrafin greiðsla, að fjárhæð 340.199 krónur, var sundurliðuð í vinnulaun, akstur og efni. Þá voru verkefni tilgreind sem og vinnudagar og fjöldi vinnustunda. Um var að ræða tímabilið frá 9. mars 2012 til 1. febrúar 2013. Á áðurnefndum blöðum eru vinnulaun tilgreind 229.500 krónur (miðað er við 3.000 krónur á tímann án virðisaukaskatts), akstur að fjárhæð 87.500 krónur og efni að fjárhæð 23.199 krónur. Fyrir liggur að stefndi greiddi stefnanda ekki umkrafða fjárhæð. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 28. febrúar 2013, var skorað á stefnda að greiða kröfuna innan tíu daga frá dagsetningu bréfsins. Í bréfi stefnda til lögmanns stefnanda, dagsettu 9. mars 2013, var kröfunni hafnað með vísan til samkomulags aðila um endurgjald fyrir verkið, þ.e. 700.000 til 1.000.000 króna. Þá óskaði stefndi eftir afriti reikninga.

Í kjölfarið, eða þann 19. mars 2013, gaf stefnandi út reikning nr. 5, samtals að fjárhæð 716.202 krónur, þar af er virðisaukaskattur tilgreindur að fjárhæð 135.023 krónur. Með reikningnum, sem stefndi lagði fram í ljósriti, fylgir sundurliðun þar sem tilgreind eru verkefni, vinnudagar og fjöldi vinnustunda, nánar tiltekið vegna vinnu stefnanda á tímabilinu 9. mars 2012 til 1. febrúar 2013, þ.e. sama tímabil og stefnandi hafi gert grein fyrir á áðurnefndum handskrifuðum blöðum. Samkvæmt sundurliðuninni og áðurnefndum reikningi er í fyrsta lagi tilgreindir 114,5 tímar, tímagjaldið 3.000 krónur, samtals 343.500 krónur, auk virðisaukaskatts að fjárhæð 87.592 krónur. Í öðru lagi 186.000 krónur í aksturskostnað auk 47.430 króna í virðisaukaskatt. Þá eru efniskaup sögð vera 3.959 krónur, efni af eigin lager 17.720 krónur og lögfræðikostnaður 30.000 krónur. Í nefndri sundurliðun eru tilgreindir fleiri vinnudagar og hærri aksturskostnaður en á margnefndum handskrifuðu blöðum sem eins og áður segir náðu yfir sama tímabil. Hins vegar er efniskostnaður eilítið lægri. Með bréfi lögmanns stefnda, dagsettu 3. apríl 2013, var kröfunni mótmælt og athygli vakin á því að krafa stefnanda hafi ríflega tvöfaldast frá því lögmaður stefnanda sendi stefnda innheimtubréf þann 28. febrúar 2013. Engar skýringar liggja fyrir í málinu um þetta misræmi, en reikningsins er ekki getið í stefnu. Hins vegar kemur fram í bréfi stefnanda til stefnda, dagsettu 10. apríl 2013, að ekki hafi enn verið gefin út heildarreikningur vegna verksins og hafi stefnandi nú bakfært reikninginn nr. 5, meðal annars vegna athugasemda stefnda. Í lok bréfsins er skorað á stefnda að greiða umrædda kröfur þegar hann hafi móttekið reikning fyrir eftirstöðvum verksins. Þá bera gögn málsins með sér að þann 24. apríl 2012 hafi lögmaður stefnanda sent lögmanni stefnda reikning þann sem boðaður var í áðurnefndu bréfi lögmannsins og var þar um að ræða reikning þann sem málssókn þessi byggir á. Umræddur reikningur, sem er nr. 7, er dagsettur 15. apríl 2013, samtals að fjárhæð 1.256.872 krónur, þar af virðisaukaskattur að fjárhæð 504.708 krónur. Reikningurinn er því ekki í samræmi við fyrirmæli 1. mgr. 34. gr. laga nr. 42/2000, og uppfyllir ekki skilyrði 1. mgr. 20. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt um tilgreiningu virðisaukaskattsnúmers. Þá er aðeins tilgreitt heildarverð með virðisaukaskatti og skatthlutfalls ekki getið. Á hinum umdeilda reikningi kemur fram að um sé að ræða vinnu við raflagnir, lýsingu, hitastýringu, öryggiskerfi o.fl. í nýbyggingu að Suðurgötu 21 á verktímanum öllum, þ.e. á tímabilinu 5. maí 2011 til 1. febrúar 2013, ásamt vinnu við teikningu og útréttingar ýmiskonar. Í fyrsta lagi vinnu í 468,5 tíma á 3.000 króna tímagjaldi, samtals 1.763.903 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Í öðru lagi aksturskostnað að fjárhæð 720.050 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og í þriðja lagi útlagðan efniskostnað að fjárhæð 255.919 krónur.

Eins og áður greinir er ágreiningur um efni munnlegs samkomulags milli aðila um verð fyrir verkið. Meðal gagna sem stefnandi leggur fram er aðilaskýrsla forsvarsmanns stefnanda, G-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef, rafvirkjameistara sem eins og áður segir vann verkið. Skjalið, sem er ódagsett, ber heitið „Greinagerð [sic] vegna vinnu við Suðurgötu 21“, og staðfesti áðurnefndur G-kk-nf B-kk-nf í skýrslugjöf fyrir dómi að hafa ritað umrædda aðilaskýrslu. Eftir frásögn forsvarsmannsins um að stefnda hafi verið gerð grein fyrir að verkið gæti kostað að minnsta kosti 1.000.000 krónur segir: „Samt var það nú svo að samið var um að tíma vinna [sic] skyldi miðast við 3000kr án vsk. Einnig var um það samið að verkið yrði unnið án þess að vera gefið upp til skatts aðalega [sic] að þeirra [stefnda og eiginkonu hans, innskot dómara] frumkvæði.“ Síðar í skýrslunni segir: „Ég fékk síðustu greiðslu frá þeim 2-5-2012 og eftir það urðu ferðirnar nokkrar í viðbót (10) og ég er að velta því fyrir mér því í ósköpum þau voru að fá mig til að fara þessar ferðir þar sem þau voru greinilega búin að ákveða með sjálfum sér að þau væru búin að borga nóg, en máttu alveg gera sér grein fyrir því að það myndi bætast umtalsverð upphæð (340.199.-) eftir því sem ferðirnar yrðu fleiri. Hver eru þau að ákveða það?“. Þá segir í lok hinnar skriflegu aðilaskýrslu stefnanda: „Að fá lagt complett rafmagn og smáspennu í heilt einbýlishús fyrir 1.000.000.- til 1.250.000.- held ég að sé vel sloppið (vinna). Þau [stefndi og eiginkona hans, innskot dómara] gera engan greinamun á vinnu, akstri og efni en steypa þessu öllu í einn lið, ˝vinna˝ og segjast samkvæmt því vera búin að borga nóg fyrir vinnu mína. Þess má geta að fá verkið unnið fyrir 3000 kr. á tímann en ekki hefðbundinn taxta 4900 kr. gefur þeim afslátt uppá yfir 1.100.000.-. Munar um minna.“

Stefnandi hafnar því að hafa gert formlegt tilboð í verkið. Hins vegar hafi hann „skotið á“ að verkið gæti kostað 1.000.000 króna miðað við samþykktar teikningar. Þá vísar stefnandi til þess að það að stefndi hafi greitt 1.483.000 krónur fyrir verkið sanni að stefnandi hafi ekki gert stefnda 1.000.000 króna tilboð í verkið. Í framhaldinu hafi síðan verið samið um að stefnandi tæki verkið að sér gegn 3.000 króna tímagjaldi án virðisaukaskatts sem forsvarsmaður stefnanda bar fyrir dómi að hafi verið tímagjald í lægri kantinum. Þessu hafnar stefndi og segir að samið hafi verið um verð fyrir verkið á bilinu 700.000 – 1.000.000 krónur. Í skýrslutöku fyrir dómi kvaðst stefndi, sem upplýsti að hann væri iðnaðarmaður og hafa unnið sem verktaki, að hann hafi metið tilboð stefnanda sem mjög hagstætt. Stefndi kannaðist við að stefnandi hafi nefnt að hann tæki 3.000 krónur á tímann, en tók fram að það hafi engu máli skipt fyrir sig hvernig stefnandi skilgreindi þetta. Að framansögðu virtu er það mat dómsins að stefnandi hafi ekki gert stefnda tilboð í verkið. Hins vegar þykir sannað að stefnandi hafi látið stefnda í té verðáætlun í skilningi 29. gr. laga nr. 42/2000 að fjárhæð 700.000 til 1.000.000 króna.

Í skýrslutöku af stefnda, sem eins og áður segir telur sig hafa gert að fullu upp við stefnanda með greiðslum að fjárhæð 1.483.000 krónur, kom fram að greiðslur til stefnanda, umfram 1.000.000 króna, hafi verið vegna tiltekinna aukaverka sem stefnandi hafi innt að hendi að ósk stefnda. Það er mat dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmönnum að matsgerð hins dómkvadda matsmanns gefi rétt mynd af umfangi vinnu við heildarverkið. Með vísan til þess, skriflegrar aðilaskýrslu stefnanda og þeirrar sérþekkingar sem forsvarsmaður stefnanda bjó yfir, liggur fyrir að mati dómsins að stefnandi hafi með áðurnefndri verðáætlun veitt stefnda verulegan afslátt.

Í áðurnefndri aðilaskýrslu forsvarsmanns stefnanda segir um aukaverk: „Á verktímanum bættust við nokkrir verkþættir sem ég þurfti að hanna fyrir þau og vinna, svo sem nætur og neyðarlýsing, öryggiskerfi, halógenlýsing, ledlýsing og lýsing í þakkanti ásamt ýmsum breytingum á raflögnum vegna breytinga á húsnæðinu og breytingu á samþykktri teikningu og stússi í kringum hana eins og útskipting á biluðum búnaði frá Rönning. Vegna þessara verka má alveg skýra það að vinnuþáttur (kostnaður) verksins fór fram úr þessu ímyndaða ˝tilboði˝. Ég áætla að vinnukostnaðurinn hafi farið c.a. 250.000.- fram úr ˝tilboðinu˝, og þykir nú ekki mikið.“

Greina má af lýsingu einstakra verkþátta á einingarblaði, sem fylgdi matsgerð hins dómkvadda matsmanns, að vinna við viðbótarverk, sem óumdeilt er að stefndi óskaði eftir að stefnandi innti af hendi, hafi verið um 494 einingar, eða um 30% af heildarverkinu. Í hinni skriflegu aðilaskýrslu forsvarsmanns stefnanda verðleggur stefnandi kostnað við umrædd aukaverk 250.000 krónur. Verður stefnandi bundinn af þeim gögnum sem hann byggir málatilbúnað sinn á, bæði hvað varðar verðáætlun og kostnað við aukaverk.

Í munnlegum málflutning fyrir dómi var á því byggt af hálfu stefnanda að þar sem stefndi hafi krafið stefnanda um sundurliðan reikning fyrir verkið hafi forsendur upphaflegs samnings aðila brostið og stefnanda því heimilt að krefja stefnda um virðisaukaskatt af tímagjaldi og greiðslu aksturs- og efniskostnaðar, með vísan til þess að um væri að ræða kröfu um sanngjarnt verð fyrir verkið, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000. Þessu hafnaði stefndi sem of seint framkominni málsástæðu og fellst dómurinn á það með stefnda auk þess sem það getur ekki talist til ófyrirsjáanlegra aðstæðna samkvæmt 30. gr. laga nr. 42/2000, að stefndi hafi krafið stefnanda um sundurliðann reikning vegna verksins, sbr. og 1. mgr. 34. gr. laganna.

Stefnandi krefur stefnda um greiðslu virðisaukaskatts og kostnað við efni og akstur til og frá verkstað. Samkvæmt 32. gr. laga nr. 42/2000, skal í tilgreindu verði innifalin öll opinber gjöld nema neytandi hafi sannanlega haft vitneskju um að þau væru það ekki. Í athugasemd sem fylgdi með frumvarpi til laga um þjónustukaup segir um áðurnefnt ákvæði að ekki sé nægilegt að seljandi vísi til þess að í þjónustugreininni gildi sérstök venja um hvenær virðisaukaskattur sé innifalinn í uppgefnu verði. Í slíkum tilvikum verði seljandi þjónustu að sýna fram á að neytanda hafi verið ljóst að verð eða verðáætlun hafi verið án opinberra gjalda, svo sem virðisaukaskatts. Það er mat dómsins að stefndi, sem eins og áður greinir býr yfir sérþekkingu á sviði verktakavinnu, hafi mátt vera ljóst að tímagjald það sem stefnandi tilgreindi í tengslum við verðáætlun sína hafi verið án virðisaukaskatts. Þá benda þær aðferðir sem viðhafðar voru við greiðslur milli aðila, og raktar hafa verið hér að framan, til þess að verðáætlun sú sem stefnandi gaf stefnda hafi verið undanþegin virðisaukaskatti. Í stefnu og skriflegri aðilaskýrslu forsvarsmanns stefnanda er við það miðað að samið hafi verið um verð fyrir verkið án virðisaukaskatt þrátt fyrir skýr fyrirmæli laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Við þann málatilbúnað er stefnandi bundinn.

Stefndi byggir á því að samið hafi verið um að hann greiddi fyrir efni jafnóðum og það yrði pantað. Í skýrslutöku fyrir dómi kannaðist stefndi við að stefnandi hefði lagt til skrúfur og tengi og vefengdi ekki kostnað við það að fjárhæð 19.160 krónur sem fram kemur á handskrifuðu blaði frá stefnanda. Þá mótmælir stefndi einnig kröfu stefnanda um akstursgreiðslur með vísan til þess að stefnandi hafi engan áskilnað gert til slíkra greiðslna og að engin venja sé fyrir akstursgreiðslum á borð við þær sem stefnandi krefji stefnda um. Aðspurður fyrir dómi kvað forsvarsmaður stefnanda aksturskostnað ekki hafa verið innifalinn í verðáætlun stefnanda, þ.e. þeirri 1.000.000 króna sem stefnandi kvaðst hafa tjáð stefnda að hann teldi að verkið myndi kosta. Kvaðst forsvarsmaður stefnanda hafa litið svo á að einhver hluti greiðslna frá stefnda hafi verið vegna aksturs en þær hafi þó ekki verið taldar fram til skatts. Aðspurður um hver hafi verið upphafleg áform hans varðandi akstursgreiðslur kvaðst forsvarsmaður stefnanda hafa ætlað að vera sanngjarn.

Á stefnanda, sem seljanda þjónustu, hvíldi upplýsinga- og leiðbeiningarskylda gagnvart stefnda, sbr. 4. og 6. gr. laga nr. 42/2000. Varðandi kröfu stefnanda um greiðslu fyrir akstur og efni er til þess að líta að í stefnu er þess í engu getið að samið hafi verið um að stefndi greiddi sérstaklega fyrir aksturs- og efniskostnað, eingöngu vikið að þeim þáttum í sundurliðun dómkröfu. Þá eru gögn þau sem stefnandi vísar til kröfum sínum til stuðnings óljós og misvísandi eins og rakið hefur verið hér að framan. Með vísan til þess sem að framan er rakið hefur stefnanda að mati dómsins ekki tekist að sanna að stefnda hafi mátt vera ljóst að í verðáætlun stefnanda hafi ekki falist kostnaður við efni og akstur til og frá verkstað. Þá þykja atvik í máli þessu ekki vera með þeim hætti að ákvæði 30. og 31. gr. laga nr. 42/2000 eigi við að þessu leyti. Að öllu framansögðu virtu er stefndi sýkn af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tilliti til þess að fyrir liggur að útlagður kostnaður stefnda vegna matsgerðar var 251.000 krónur.

R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum E-kk-þgf S-kk-þgf, rafmagnsverkfræðingi og K-kk-þgf E-kk-þgf S-kk-þgf, rafvirkjameistara.

D ó m s o r ð:

Kröfu stefnanda um dráttarvexti er vísað frá dómi.

Stefndi, D-kk-nf Í-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Rafstuði ehf.

Stefnandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf T-kvk-nf

E-kk-nf S-kk-nf

K-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf