E-1076/2016

Þetta mál, sem var tekið til dóms 13. janúar 2017, er höfðað af Lánasjóði íslenskra námsmanna, kt. 710169-0989, Borgartúni 21, Reykjavík, með stefnu birtri 17. mars 2016, á hendur G-kk-þgf R-kk-þgf G-kk-þgf, kt. [...], Njálsgötu 71, Reykjavík

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi nauðasamningur stefnda til greiðsluaðlögunar, sem var staðfestur 26. mars 2010 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. N-206/2009.

Stefnandi krefst einnig málskostnaðar úr hendi stefnda að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda svo og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.

Málsatvik

Stefnandi veitti stefnda námslán samkvæmt lögum nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Stefndi lenti í greiðsluerfiðleikum árið 2009. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 17. desember 2009, var honum veitt heimild til að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar og umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum skipaður. Innköllun til kröfuhafa var birt í Lögbirtingablaði. Fjögurra vikna kröfulýsingarfresti lauk 15. febrúar 2010 samkvæmt 44. gr., sbr. þágildandi 63. gr. e í lögum nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 2. gr. e (63. gr. e.) í 1. mgr. laga nr. 24/2009, sem breyttu lögum nr. 21/1991. Á fundi hjá umsjónarmanni 26. febrúar 2010, var frumvarp skuldara að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar lagt fram. Það var síðan tekið til úrskurðar í Héraðsdómi Reykjavíkur 18. mars 2010.

Í frumvarpinu var lagt til að skuldara yrði veittur gjaldfrestur í tvö ár til ársins 2012. Að þeim tíma liðnum myndi hann mánaðarlega greiða 30.000 kr. í þrjú ár. Fjárhæðin skyldi bundin við launavísitölu og grunnvísitala miða við vísitölu á staðfestingardegi nauðasamnings. Að liðnum þessum þremur árum myndu kröfuhafarnir gefa stefnda eftir 70% eftirstöðva krafnanna. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, 26. mars 2010 í máli nr. N-206/2009, var nauðasamningur stefnda til greiðsluaðlögunar staðfestur.

Stefnandi var einn þeirra kröfuhafa sem lýsti kröfu vegna nauðasamningsumleitananna. Samkvæmt frumvarpinu skyldi mánaðarleg greiðsla stefnda til hans nema 2.393 kr. í samtals þrjú ár, það er frá árinu 2012 til ársins 2015. Á þessu tímabili sendi stefnandi stefnda ekki neina greiðsluseðla, hvorki á lögheimili hans né í heimabanka. Það var ekki fyrr en um þremur árum eftir að greiðslur áttu að hefjast sem stefnandi sendi stefnda greiðsluáskorun með bréfi dagsettu 11. júní 2015. Frásögn stefnda í greinargerð verður ekki skilin á annan hátt en þann að hann telji að í nauðasamningnum hafi verið gert ráð fyrir því að stefnandi sendi stefnda greiðsluseðla mánaðarlega.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 30. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., hafi nauðasamningur þau réttaráhrif að allar samningskröfur á hendur skuldara falli sjálfkrafa í gjalddaga þegar samningurinn kemst á, án tillits til gjaldfrests sem hefði gilt um kröfuna, nema kveðið sé á um tiltekinn gjaldfrest í samningnum.

Stefnandi eigi samningskröfu á hendur stefnda samkvæmt skuldabréfum vegna námslána nr. G-113158, útgefnu 7. maí 2010 og nr. G-108904, útgefnu 22. janúar 2010. Stefnandi hafi lýst kröfu vegna nauðasamningsumleitana stefnda og hafi krafa hans verið tekin upp í skrá um samningskröfur samkvæmt 46. gr., sbr. þágildandi 63. gr. e í lögum nr. 21/1991, sbr. 2. gr. e (63. gr. e) í 3. mgr. laga nr. 24/2009. Í frumvarpinu hafi samþykkt samningskrafa numið 575.333 kr. Samkvæmt frumvarpinu skyldi mánaðarleg afborgun stefnda til stefnanda nema 2.393 kr. í þrjú ár og skyldi fjárhæðin bundin launavísitölu og grunnvísitala miða við vísitölu á staðfestingardegi nauðasamningsins.

Yfirlit stefnanda yfir innborganir stefnda samkvæmt nauðasamningnum sýni að stefndi hafi aldrei greitt stefnanda afborgun samkvæmt samningnum. Með því hafi hann vanefnt verulega skuldbindingar sínar samkvæmt honum, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 62. laga nr. 21/1991. Stefnandi hafi, með bréfi dagsettu 11. júní 2015, vakið athygli stefnda á því að hann hefði ekki fengið neinar greiðslur samkvæmt nauðasamningi til greiðsluaðlögunar og vanskil samkvæmt samningnum væru því 108.298 kr. Í bréfinu var skorað á stefnda að gera vanskilin upp innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins, ella yrði stefnda og ábyrgðarmanni hans stefnt til ógildingar nauðasamningsins, skv. X. kafla laga nr. 21/1991.

Stefnandi byggir á því að hann eigi samningskröfu við nauðasamningsumleitanir stefnda og eigi því réttilega aðild að þessari málsókn. Hann byggir einnig á því að stefndi hafi vanefnt verulega skuldbindingar sínar samkvæmt nauðasamningnum og því beri að fallast á þá kröfu stefnanda að nauðasamningurinn verði ógiltur með dómi, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 62. gr. laga nr. 21/1991.

Stefnandi telur stefnda ekki eiga sér neinar málsbætur. Hann hafi skriflega skorað á stefnda að standa við skyldur sínar samkvæmt nauðasamningnum en stefndi hafi hins vegar ekki brugðist við þeim áskorunum. Því sé stefnandi knúinn til að höfða þetta mál.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 1. mgr. 30. gr., 44. og 46. gr., 3. töluliðar 1. mgr. 62. gr., X. kafla og X. kafla a, ásamt þágildandi 63. gr. e. Hann vísar einnig til laga nr. 24/2009, um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 2. gr. e (63. gr. e) 1. og 3. mgr. Krafa hans um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og val á varnarþingi styðst við 32. gr. sömu laga.

Málsástæður stefnda

Stefndi vísar til þess að með nauðasamningnum hafi fjárkröfur kröfuhafa á hendur stefnda verið felldar niður að hluta. Á sama tíma hafi sú skylda verið lögð á stefnda að greiða tiltekna mánaðarlega upphæð á tilteknu tímabili. Í ljósi þess að stefnandi hafi, í þrjú ár, látið hjá líða að senda út greiðsluseðla í samræmi við greiðsluáætlun nauðasamnings hafi stefndi verið í góðri trú um að stefnandi hefði gefið eftir kröfu sína um mánaðarlegar greiðslur. Það hafi því komið stefnda algjörlega í opna skjöldu að fá innheimtubréf um það bil þremur árum eftir að greiðslur áttu að hefjast og þá fyrir allri upphæðinni sem fallið hafði til á umræddu þriggja ára tímabili.

Að mati stefnda hafi stefnandi með þessu sýnt gróft tómlæti. Stefndi hafi ekki getað skilið þriggja ára óútskýrt aðgerðarleysi stefnanda á annan hátt en þann að stefnandi hefði gefið eftir réttindi sín samkvæmt nauðasamningnum. Gera verði ráð fyrir því að opinber stofnun á borð við Lánasjóð íslenskra námsmanna innheimti kröfur með nútímalegum aðferðum svo sem með því að senda greiðsluseðla á lögheimili skuldara og með birtingu í heimabanka. Það sé óviðunandi að láta hjá líða að innheimta á eðlilegan og nútímalegan hátt mánaðarlegar greiðslur í samræmi við nauðasamning í heil þrjú ár og krefjast í kjölfarið ógildingar á nauðasamningnum með tilheyrandi slæmum afleiðingum fyrir skuldara. Hefði stefndi fengið greiðsluseðla senda á lögheimili sitt eða í heimabanka á þessu tímabili hefði hann greitt þá í samræmi við nauðasamninginn enda upphæðin lág, einungis 2.393 krónur á mánuði.

Með hliðsjón af öllu framangreindu sé rétt að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um ógildingu nauðasamnings því ógildingarkrafan byggist ekki á annarri forsendu en þeirri að skuldari hafi vanefnt skyldu sína um mánaðarlegar greiðslur. Sú skylda sé, sem fyrr segir, fallin niður sökum tómlætis stefnanda. Það að stefndi hafi ekki greitt sé því ekki eiginleg vanefnd sem geti réttlætt ógildingu samningsins.

Til stuðnings kröfu sinni vísar stefndi til almennra reglna kröfuréttar um tómlæti. Krafa hans um málskostnað byggist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Vegna greiðsluerfiðleika gerði stefndi árið 2012 nauðasamning til greiðsluaðlögunar við kröfuhafa sína, stefnanda þeirra á meðal. Samkvæmt samningnum bar stefnda að greiða stefnanda mánaðarlega 2.393 kr. í þrjú ár, í fyrsta sinn 1. apríl 2012. Þar eð hann greiddi enga þessara 36 mánaðarlegu greiðslna telur stefnandi hann hafa vanefnt nauðasamninginn verulega og því sé óhjákvæmilegt að krefjast ógildingar samningsins.

Til stuðnings sýknukröfu sinni vísar stefndi til þess að hann hafi réttilega mátt vænta þess að stefnandi sendi honum greiðsluseðla mánaðarlega.

Fallast má á það með stefnda að nú á tímum séu flestar kröfur innheimtar þannig að reikningur er sendur á lögheimili eða dvalarstað skuldara eða í heima- eða netbanka hans. Þótt langflestir kröfuhafar velji þessa innheimtuleið til hagræðis fyrir skuldarann, og hugsanlega einnig sjálfa sig, haggar það þó ekki þeirri meginreglu kröfuréttar að greiðslustaður fjárkröfu er hjá kröfuhafanum. Skuldaranum ber því að tryggja að greiðsla hans berist á heimili kröfuhafa eða stjórnarstöð nema þeir tveir hafi samið um annan greiðslustað. Um annan greiðslustað og greiðslumáta var ekki samið í nauðasamningnum.

Nauðasamningur um greiðsluaðlögun hefur sömu réttaráhrif fyrir kröfuhafa og skuldara og réttarsátt, sbr. 2. mgr. 63. gr. h í lögum nr. 21/1991, sbr. 2. gr. laga nr. 24/2009. Í þessu tilviki bar stefnda því að tryggja að sú fjárhæð sem honum bar að greiða stefnanda mánaðarlega samkvæmt nauðasamningnum bærist stefnanda frá og með 1. apríl 2012 óháð því hvort stefnandi sendi honum greiðsluseðla.

Stefndi ber í öðru lagi fyrir sig að stefnandi hafi glatað rétti sínum á hendur honum vegna tómlætis.

Stefndi skuldaði mörgum lánveitendum og fyrirtækjum talsvert fé. Hann óskaði eftir því við kröfuhafa sína að þeir gæfu honum eftir verulegan hluta þeirra krafna sem þeir áttu á hendur honum. Hann vildi fá að stöðva greiðslur til þeirra í tvö ár en frá 1. apríl 2012 bar honum að hefja endurgreiðslu lána og annarra skulda, þó mun lægri fjárhæð en hann hefði þurft hefði hann ekki gert nauðasamninginn. Að liðnu þriggja ára greiðslutímabili á fyrsta fjórðungi 2015 var lagt til að kröfuhafar felldu niður 70% samningskrafna. Með þessu efni var nauðasamningurinn samþykktur. Umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum stefnda hafnaði hins vegar þeirri kröfu stefnda að lagt yrði til við kröfuhafana að þeir gæfu honum kröfur sínar eftir að öllu leyti.

Stefnandi gerði ekkert til þess að innheimta kröfuna og beið þess að stefndi uppfyllti skyldu sína með því að koma greiðslunni til stefnanda samkvæmt meginreglu kröfuréttar um efndastað hjá kröfuhafa.

Í ljósi efnis nauðasamningsins gat stefndi, að mati dómsins, ekki með réttu gert ráð fyrir því að úr því stefnandi sendi honum ekki greiðsluseðla mánaðarlega frá 1. apríl 2012 hygðist stefnandi falla frá þeim hluta kröfu sinnar sem hann átti þó enn á hendur stefnda samkvæmt nauðasamningnum. Stefndi gat, sem sagt, ekki verið í þeirri góðu trú sem hann byggir sýknukröfu sína á.

Stefndi hefur þar að auki ekki bent á nein atvik sem hafi getað gefið stefnanda tilefni til að ætla að stefndi gerði sér ekki grein fyrir skuld sinni við stefnanda þannig að á stefnanda hvíldi skylda til þess að gera stefnda sérstaka grein fyrir skuldbindingum sínum við stefnanda samkvæmt nauðsamningunum og krefjast greiðslu fjárkröfunnar innan einhvers nánar tiltekins tímafrests.

Af þessum sökum fellst dómurinn því ekki heldur á að krafa stefnanda á hendur stefnda sé fallin niður fyrir tómlæti stefnanda.

Stefndi greiddi stefnanda ekkert þau þrjú ár sem honum bar að greiða samkvæmt nauðasamningnum. Með því vanefndi stefndi verulega samningsskyldu sína við stefnanda. Með vísan til 3. töluliðar 1. mgr. 62. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., verður að fallast á þá kröfu stefnanda að ógilda nauðasamninginn.

Vegna þessarar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað sem þykir, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, hæfilega ákveðinn 280.000 kr.

I-kvk-nf L-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

D Ó M s o r ð

Ógiltur er nauðasamningur stefnda, G-kk-ef R-kk-ef G-kk-ef, til greiðsluaðlögunar sem var staðfestur 26. mars 2010 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. N-206/2009.

Stefndi greiði stefnanda, Lánasjóði íslenskra námsmanna, 280.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf L-kvk-nf