S-1134/2006

Ár 2006, föstudaginn 22. desember, er dómþing Héraðsdóms Reykjavíkur háð í Dómhúsinu við Lækjartorg af J-kk-þgf J-kk-þgf héraðsdómara og dómur kveðinn upp í máli nr. S-1134/2006: Ákæruvaldið gegn X, sem dómtekið var 30. nóvember.

Lögreglustjórinn í Reykjavík höfðaði málið með ákæru útgefinni 11. júlí 2006 á hendur ákærða, X, „fyrir fjárdrátt og brot gegn lögmannalögum, með því að hafa á tímabilinu frá mars 1996 til janúar 2003 sem hæstaréttarlögmaður og stjórnarmaður og framkvæmdastjóri [Y], eigi haldið aðgreindu frá eigin fé og dregið sér fé, er hann hélt eftir við innheimtu á fjárkröfum og stóð ekki lögmæt skil á, og notað það í eigin þágu og fyrirtækisins, samtals að fjárhæð 7.585.735 kr., svo sem hér greinir:

1. Í mars og apríl 1996 dregið sér 350.491 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Kaupfélag Rangæinga, kt. 680169-3659, síðar Kaupfélags Árnesinga, svf., kt. 680169-5869, á hendur [A] og [B].

2. Í júlí 1997 dregið sér 317.139 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Rafás ehf., kt. 470679-0189, á hendur [C].

3. Frá janúar til júlí 2000 dregið sér 143.058 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Vírnet-Garðastál hf., nú Vírnet-Límtré ehf., kt. 700269-2729, á hendur [D].

4. Frá ágúst 2000 til júní 2001 dregið sér 480.934 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf. kt. 691099-2299, á hendur [E].

5. Í nóvember og desember 2000 dregið sér 54.594 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf. á hendur [F].

6. Í nóvember 2000 dregið sér 176.432 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf. á hendur [G].

7. Frá desember 2000 til febrúar 2002 dregið sér 48.578 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf., á hendur [H].

8. Í desember 2001 dregið sér 1.086.581 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf. á hendur [I].

9. Frá janúar til nóvember 2001 dregið sér 933.331 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Borgargarðinn ehf. á hendur [J].

10. Frá júní 2001 til janúar 2002 dregið sér 51.317 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf., kt. 660365-0289, á hendur [K].

11. Frá nóvember 2001 til janúar 2002 dregið sér 39.149 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [L].

12. Í febrúar 2002 dregið sér 306.798 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [M].

13. Í febrúar 2002 dregið sér 872.194 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [N].

14. Í febrúar 2002 dregið sér 30.550 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [O].

15. Í janúar og febrúar 2002 dregið sér 456.569 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [P].

16. Í febrúar 2002 dregið sér 197.235 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [Q].

17. Í mars 2002 dregið sér 39.424 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir G.P. krana ehf. á hendur [R].

18. Í ágúst 2002 dregið sér 156.833 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Poulsen ehf., kt. 6702969-4349, á hendur [S].

19. Frá ágúst 2002 til janúar 2003 dregið sér 1.057.129 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Poulsen ehf. á hendur [T].

20. Í október og nóvember 2002 dregið sér 52.399 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir Poulsen ehf. á hendur [U].

21. Í janúar 2003 dregið sér 735.000 kr., sem ákærði fékk greitt vegna innheimtumáls fyrir [V], á hendur Húsasmiðjunni hf., kt. 520171-0299.“

Er framangreind háttsemi talin varða við 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn, sbr. áður 3. mgr. 7. gr. laga nr. 61/1942 um málflytjendur, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 24/1995 og þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Ákærði neitar sök og krefst sýknu, en ellegar vægustu refsingar sem lög leyfa. Hann byggir vörn sína á því að Y sé sjálfstætt innheimtufyrirtæki, sem hann veiti forstöðu og þiggi laun fyrir. Eigi sú staða ekkert skylt við störf, sem hann taki að sér sem lögmaður í þágu umbjóðanda. Lögmenn séu opinberir sýslunarmenn og um störf þeirra gildi lög nr. 77/1998, meðal annars um skyldu til að varðveita fjármuni umbjóðenda á sérstökum vörslufjárreikningi, sem halda skuli frá eigin fé lögmanns. Á hinn bóginn gildi engin slík lög um starfsemi innheimtufyrirtækja og ekki sé gerður áskilnaður um eignarhald eða aðkomu lögmanna að rekstri þeirra. Ákæra lúti að vanskilakröfum, sem Y hafi tekið að sér að innheimta. Félagið sé ekki í eigu lögmanns og því hvíli ekki skylda á félaginu að varðveita innheimt fé á vörslufjárreikningi. Beri því að sýkna ákærða af broti gegn lögmannalögum. Þá beri að sýkna hann af fjárdrætti samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga, þar sem hann hafi aldrei dregið sér fé viðskiptamanna félagsins og félagið ávallt staðið lögmæt skil á því. Að minnsta kosti hafi aldrei staðið ásetningur til annars í skilningi 243. gr. laganna og sé ósannað að hann eða félagið hafi auðgast ólöglega á kostnað viðskiptamanna hins síðarnefnda.

I.

Ákærði stofnaði einstaklingsfyrirtæki á sviði lögfræðiþjónustu 1992 undir nafninu „[...]“, með kennitölu [...]. Firmanafnið gefur ekki til kynna að þar sé veitt þjónusta á öðrum sviðum. Samkvæmt Hlutafélagaskrá er ákærði jafnframt einn af fimm stofnendum einkahlutafélags, sem áður bar nafnið Y ehf., en heitir frá mars 2004 [...], með óbreytta kennitölu [...]. Ákærði er framkvæmdastjóri félagsins og situr í aðalstjórn. Auk hans er Z með skráð prókúruumboð fyrir félagið, en tilgangur þess er sagður innheimtuþjónusta, rekstur fasteigna, lánastarfsemi, kaup og sala verðbréfa. Liggur ekki annað fyrir en að starfsemi félagsins hafi lotið að innheimtu vanskilakrafna, svo sem nafn þess ber með sér. Í framlögðum gögnum, sem stafa frá félaginu, er hvergi getið um eigna- eða hagsmunatengsl við einkafirma ákærða.

Þá er óumdeilt að innheimtumálin, sem getið er í ákæruliðum 1-21 og leiddu til ákæru á hendur ákærða, risu vegna vanskilakrafna, sem viðkomandi kröfueigendur fólu félaginu til innheimtu. Einnig liggur fyrir yfirlýsing ákærða, staðfest af löggiltum endurskoðanda, að hann hafi ekki haft neinar tekjur af rekstri nefndrar lögmannsstofu frá árinu 1998 til október 2003. Á sama tímabili hafi hann því ekki haft umsýslu með fé skjólstæðinga stofunnar og hvorki tekið á móti greiðslum skuldunauta né varðveitt fé umbjóðenda. Eðli máls samkvæmt hafi því ekki komið til stofnunar sérstaks vörslufjárreiknings á hans nafni vegna rekstrar lögmannsstofunnar. Er ekkert fram komið í málinu, sem hnekkir staðhæfingum ákærða í þessa veru eða gefur haldbært tilefni til að ætla að hann fari með rangt mál. Á hinn bóginn má finna í rannsóknargögnum málsins ákvörðun dómsmálaráðherra 24. október 2003, þar sem fram kemur að ráðherra taldi ekkert liggja fyrir um að ákærði hefði í rekstri lögmannsstofu sinnar haft fjárvörslur fyrir Y. Jafnframt taldi ráðherra félagið ótengt rekstri lögmannsstofunnar og ekki í eigu lögmanns. Af þeim sökum félli starfsemi félagsins ekki undir ákvæði lögmannalaga og heyrði því ekki undir eftirlit Lögmannafélags Íslands (LMFÍ). Í ljósi þessa hafnaði ráðherra tillögu LMFÍ að fella úr gildi lögmannsréttindi ákærða vegna ætlaðra brota á 12., 13. og 23. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn. Tilefni nefndrar stjórnsýslumeðferðar var kæra Borgargarðsins ehf. og Poulsen ehf., sbr. ákæruliðir 4-9 og 18-20, til úrskurðarnefndar LMFÍ, en nefndin hafði 2. júní 2003 áminnt ákærða fyrir brot á siðareglum LMFÍ í innheimtustörfum, sem lögmaður fyrirtækjanna tveggja.

Áður en ákæra var gefin út sendi lögreglustjóri rannsóknargögn og drög að ákæru til Ríkissaksóknara. Í bréfi Ríkissaksóknara 26. apríl 2006 er lögreglustjóra bent á að ætluð „háttsemi lögmannsins“, sem lúti að ætluðum fjárdrætti, geti ekki varðað við ákvæði XIV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um brot í opinberu starfi, sbr. einkum 141. gr. a. Færi lögreglustjóri því með ákæruvald í málinu.

II.

Í ákæru er ekki skilið á milli starfa ákærða sem lögmanns og stöðu hans sem stjórnarmanns og framkvæmdastjóra félagsins. Mikilvægi slíkrar aðgreiningar helgast af því að lögmanni er skylt að halda vörslufé aðgreindu frá eigin fé og dragi hann sér slíkt fé gerist hann sekur um fjárdrátt samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga. Gerist á hinn bóginn stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri félags, sem heimilt er að blanda fé viðskiptamanna sinna saman við eigið fé, sekur um fjárdrátt í starfsemi félagsins, varðar slík háttsemi við 2. mgr. 247. gr., en fullframningarstig slíks brots getur verið annað og ólíkt hinu fyrra. Er ákæra haldin annmörkum að þessu leyti og kæmi því til álita að vísa málinu frá dómi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, ef ákærði hefði ekki lagað málsvörn sína að orðalagi ákæru og verjandi flutt málið með hliðsjón af brotalýsingu beggja refsiákvæða. Í ljósi þessa og brýnna hagsmuna ákærða að fá efnisúrlausn í málinu verður dómur lagður á sakarefni, sbr. 1. mgr. 117. gr. síðarnefndra laga, en vafa um hvernig heimfæra eigi ætlaðan fjárdrátt til nefndra refsiákvæða ber að skýra ákærða í vil samkvæmt reglunni in dubio pars mitior est sequenda og velja þann kostinn, sem honum er hagstæðari.

III.

Ákærði hefur fyrir dómi lýst starfsemi Y og greint frá hlutverki sínu sem framkvæmdastjóri og aðkomu sem lögmaður í tengslum við sömu starfsemi. Þá kvaddi ákæruvaldið til vitnisburðar tvo fyrrverandi starfsmenn félagsins, Z og Þ. Til glöggvunar á því, sem rakið verður síðar um einstaka ákæruliði, þykir rétt að gera grein fyrir framburði þeirra um atriði, sem lúta almennt að starfsemi félagsins.

A.

Að sögn ákærða hefur félagið ekki haft með höndum eiginlegan rekstur síðan mál þetta kom upp, en fyrir þann tíma voru allt að sex starfsmenn á launaskrá, þar af einn annar lögmaður, Æ, síðustu þrjú árin, sem ákæra tekur til. Hlutverk ákærða hafi verið að stýra daglegum rekstri, en ólöglærðir starfsmenn hafi móttekið vanskilakröfur, sent innheimtubréf, sinnt eftirfylgni með að kröfur væru greiddar og loks annast uppgjör til kröfuhafa. Ákærði hafi því hvorki tekið persónulega við fé skuldunauta né annast skil til kröfueigenda. Þegar á hinn bóginn hafi þurft að fylgja kröfum eftir fyrir dómstólum hafi ýmist hann eða nefndur Æ rekið þau mál. Þá fyrst hafi reynt á hlutverk ákærða sem lögmanns, en það hafi verið ótengt starfi framkvæmdastjóra, þótt hvorki hafi verið skilið formlega á milli þeirra starfa innan félagsins né gagnvart einstökum viðskiptamönnum. Ákærði kveður slík lögmannsstörf ávallt hafa verið unnin fyrir reikning félagsins, hann og Æ þegið sín laun fyrir og sjálfur hafi hann aldrei blandað þessu saman við rekstur lögmannsstofu sinnar, sem ekki hefði tengst starfsemi félagsins á nokkurn hátt.

B.

Ákærði lýsir annars ferli innheimtumála á þann veg að yfirleitt hafi kröfueigendur sent viðkomandi skuldara bréf, ritað á bréfsefni með nafni félagsins og gefið þeim kost á skilum. Þegar slíkt hafi ekki dugað hafi kröfueigandi sent félaginu afrit af eigin bréfi og beiðni um formlega innheimtu. Í framhaldi hafi krafa verið skráð, starfsmenn félagsins sent skuldara innheimtubréf og gefið viðkomandi frest til að standa skil. Því hafi síðan verið fylgt eftir með einu eða fleiri símtölum og þannig lagt að skuldara að greiða, hvort heldur í einu lagi eða með innborgunum. Þegar krafa hafi verið að fullu greidd, sem oft hafi tekið langan tíma, hafi verið staðin skil á henni gagnvart eiganda. Ákærði kveður allar greiðslur hafa verið færðar á viðskiptareikning viðkomandi kröfuhafa í bókhaldi félagsins og greiddar út af sama reikningi. Um móttöku innheimts fjár segir ákærði að algengt hafi verið að skuldari kæmi á skrifstofu félagsins og greiddi skuld sína í reiðufé eða með tékka, sem eftir atvikum hafi þurft að geyma í einhvern tíma áður en greiðsla væri færð á viðskiptareikning kröfueiganda. Að sögn ákærða hafi félagið átt peninga á nokkrum bankareikningum og notað tékkareikning nr. 1154-26-113 hjá SPRON til vörslu á innheimtu fé. Ákærði hafi haft ráðstöfunarheimild yfir reikningnum, sem og starfsfólk er sá um uppgjör krafna, en ýmsar tekjur og gjöld í rekstri félagsins hafi einnig farið inn og út af sama reikningi. Hann kveðst einstaka sinnum hafa notað reikninginn til eigin þarfa, en tekur fram að slíkar úttektir hafi verið skuldfærðar á hann í bókhaldi félagsins og ekki skert vörslufé í eigu einstakra kröfueigenda, sem hafi ávallt verið aðgreint í bókhaldinu og skilgreint sem slíkt í viðskiptamannabókhaldi fyrir hvern og einn þeirra. Ákærði segir bókhald félagsins hafa verið fært í samræmi við fyrirmæli bókhaldslaga nr. 145/1994 og leggur mikla áherslu á að félaginu hafi ekki verið skylt að halda fé kröfueigenda aðgreindu á vörslufjárreikningi.

C.

Ákærði lýsir uppgjöri gagnvart viðskiptamönnum nánar á þá leið að ef innheimta reyndist árangurslaus hafi viðkomandi verið inntur eftir því hvort hann vildi halda máli áfram. Ef svo var ekki hafi félagið reiknað sér 1.900 króna grunnþóknun. Kysi kröfueigandi á hinn bóginn að halda máli áfram væri allur innheimtukostnaður, þ.e. útlagður kostnaður og þóknun félagsins, skuldfærður á hann, dreginn frá innheimtri kröfu og nettófjárhæð hennar greidd af tékkareikningnum. Ákærði kveður sömu reglu hafa gilt þótt kröfuhafi félli síðar frá innheimtutilraunum, þ.e. félagið áskildi sér fullan kostnað og innheimti af viðkomandi. Þó hafi komið fyrir að félagið veitti allt að 50% afslátt af þóknun sinni. Ákærði segir þá venju hafa skapast í samskiptum félagsins og sumra kröfueigenda að uppgjör færi fram að frumkvæði hinna síðarnefndu, en nánari reglur þar að lútandi hafi helgast af eðli hvers og eins viðskiptasambands. Nefnir ákærði hér sérstaklega G.P. krana ehf., sbr. ákæruliðir 10-17, en þar hafi uppgjör innheimtra krafna ávallt farið fram með greindum hætti og aldrei staðið styr um þann uppgjörsmáta. Ákærði staðhæfir að á ákærutímabilinu hafi félagið ávallt átt handbært fé til að standa full skil gagnvart kröfueigendum, þegar og ef gengið hafi verið eftir slíku uppgjöri.

D.

Í málinu er læknisvottorð um að ákærði hafi greinst með kransæðasjúkdóm í febrúar 2003, sem hafi verið búinn að há honum um nokkurt skeið. Hann hafi gengist undir tvær aðgerðir, verið ráðlagt að fara sér hægt og taka leyfi frá störfum í um einn mánuð. Ákærði kveður umrædd veikindi hafa verið þungbær, hann verið talsvert frá vinnu á innheimtuskrifstofunni og geti það hafa komið niður á viðskiptasambandi félagsins og einstakra kröfuhafa, sbr. ákæruliðir 18-21.

E.

Z var bókari félagsins frá ársbyrjun 1996 og fram í febrúar 2002. Starf hennar fólst í móttöku og skráningu vanskilakrafna í innheimtukerfi félagsins, móttöku greiðslna frá skuldurum, gerð skilagreina, færslu innheimtufjár á viðskiptareikning kröfueigenda og fjárhagslegt uppgjör til þeirra af tékkareikningi félagsins nr. 113 hjá SPRON. Aðspurð fyrir dómi kvaðst Z ekki minnast sérstakra tímabila, þar sem félagið hefði dregið úr hófi að standa kröfuhöfum skil. Þó gæti slíkt hafa gerst stöku sinnum, ef annir voru miklar og eins undir lok starfstímabils hennar, en þá hefði lausafjárstaða félagsins ef til vill ekki verið nægilega góð. Hún kvaðst þó ekki minnast ákveðinna tilvika í þessu sambandi.

Þ var innheimtufulltrúi á nefndu árabili, en lét af störfum í desember 2002. Þ kom ekki að ráðstöfun og skilum innheimtufjár. Hún bar fyrir dómi að mikil óreiða hefði ríkt í rekstri félagsins undir lok starfstíma hennar og nefndi því til skýringar að margir skuldarar hefðu þá verið búnir að greiða kröfur, án þess að staðin væru skil gagnvart kröfueigendum. Hún kvaðst hvorki kunna nánari skýringu á þessu né vita hvenær og hvernig skil hefðu farið fram. Að sögn Þ hefði umrædd óreiða orðið til þess að hún hefði sagt upp störfum og ráðið sig til Fulltingis ehf.

Vitnisburður Z og Þ fyrir dómi gefur ekki tilefni til að ætla annað en að ákærði hafi gefið rétta mynd af ferli innheimtumála hjá félaginu, gerð skilagreina og meðferð innheimts fjár í bókhaldi félagsins, óháð því hvort og hvernig innheimtufé hafi skilað sér til réttra eigenda. Verður dómur á því reistur, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

IV.

Upphaf málsins má rekja til kæru Ó-kk-ef N-kk-ef héraðsdómslögmanns til lögreglu 2. maí 2002, fyrir hönd G.P. krana, sbr. ákæruliðir 10-17. Næst barst lögreglu kæra K-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns 4. apríl 2003, fyrir hönd V, sbr. liður 21. Í framhaldi lagði L-kvk-nf M-kvk-nf fram kæru 27. nóvember 2003, annars vegar vegna Borgargarðsins, sbr. ákæruliðir 4-9 og hins vegar Poulsen, sbr. liðir 18-20. Því næst barst kæra E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns 5. desember 2003, fyrir hönd Kaupfélags Árnesinga svf., sbr. ákæruliður 1, þar næst kæra G-kk-ef H. P-kk-ef héraðsdómslögmanns 7. maí 2004, fyrir hönd Vírnets-Garðastáls hf., sbr. liður 3 og loks lagði J-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf fram kæru 12. janúar 2005 vegna Rafáss ehf., sbr. ákæruliður 2.

Ákærði var fyrst yfirheyrður af lögreglu 1. október 2004 og þá vegna allra kærumálanna, að frátöldu máli Rafáss. G-kk-nf D-kk-nf stýrði rannsókninni, en honum til aðstoðar var H-kk-nf Þ-kk-nf. Fyrir dómi báru rannsóknarlögreglumennirnir að löglærður fulltrúi lögreglustjóra hefði haft umsjón með rannsóknaraðgerðum og falið þeim að hringja í viðskiptamenn Y. Við þá vinnu hefðu þeir stuðst við yfirlit úr innheimtukerfi félagsins um kröfur, skráðar innheimtar en óuppgerðar, sem G-kk-nf bar að ákærði hefði látið lögreglu í té. Í þeim tilvikum er stöðuyfirlit hefði sýnt skuld gagnvart kröfueiganda, og viðkomandi staðfest að svo væri, hefði honum verið kynntur réttur til að leggja fram kæru á hendur ákærða fyrir fjárdrátt. G-kk-nf kvað ákærða hafa sýnt fyllstu samvinnu við rannsóknina og hafa afhent lögreglu öll þau gögn, sem óskað hefði verið eftir. Hann sagði skjöl málsins bera með sér hvaða atriði lögregla hefði rannsakað. Hvorugur lögreglumannanna kannaðist við að hafa hringt í S-kk-þf Ö-kk-þf S-kk-þf, vegna kröfu í eigu Hafnarstrætis 17 ehf., en H-kk-nf gat þess að viðkomandi hefði sjálfur sætt lögreglurannsókn og því bæri hann brigður á vitnisburð mannsins í þessu máli. Um vætti G-kk-ef verður nánar fjallað við umfjöllun um einstaka ákæruliði.

S-kk-nf Ö-kk-nf bar fyrir dómi að lögregla hefði hringt í hann á árinu 2005 og hvatt hann til að leggja fram kæru í málinu, þar sem Hafnarstræti 17 ætti óuppgerða kröfu hjá Y. Að sögn S-kk-ef hefði hann tekið fálega í þá málaleitan, sagt viðkomandi lögreglumanni að líklegast væri málum öfugt farið og að félagið ætti inni peninga hjá honum vegna annarra innheimta.

V.

Verður nú fjallað um einstaka ákæruliði og röksemdir dómsins um niðurstöður.

1. Ætluð brot samkvæmt 1. tölulið ákæru.

1.1.

Í þessum þætti málsins er óumdeilt að Y var 28. febrúar 1996 falin innheimta á skuldabréfi í eigu Kaupfélags Rangæinga (KR), að málið fékk kröfunúmer 0078-000001, að nafngreindur sjálfskuldarábyrgðarmaður greiddi 29. mars 1996 inn á kröfuna 266.666 krónur, sem fóru inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að 2. apríl sama ár greiddi sami einstaklingur, með sama hætti, 137.000 króna eftirstöðvar kröfunnar, fékk samdægurs kvittun fyrir fullnaðargreiðslu og að af samtölu nefndra greiðslna hafi félaginu borið að standa kröfueiganda skil á 350.491 krónu. Z hafði prókúru fyrir umræddan tékkareikning og annaðist uppgjörið gagnvart skuldara.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á tékkareikningnum dagana 20. mars til og með 10. apríl 1996. Samkvæmt þeim gögnum var 500.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur 21. mars, en inneign var hæst ríflega 260.000 krónur 9. apríl. Staðan var oftast neikvæð á bilinu 100-200.000 krónur.

Fyrir liggur að KR sameinaðist Kaupfélagi Árnesinga (KÁ) vorið 1996 undir merkjum þess síðarnefnda, sem yfirtók eignir og skuldir KR, svo og að Ó-kk-nf R-kk-nf Á-kk-nf var ráðinn kaupfélagsstjóri KÁ í maí 1999 og gegndi því starfi til júní 2003. Einnig er óumdeilt að í stjórnartíð hans, nánar tiltekið 27. janúar 2000, svaraði Z með símbréfi fyrirspurn frá endurskoðanda KÁ og tilkynnti að umrædd krafa hefði fengist greidd. Enn fremur, að 10. apríl 2000 sendi Z, með símbréfi til KÁ, skilagrein fyrir ofangreindri kröfufjárhæð og lét þess getið að greiðslan og frumrit skilagreinar yrðu send í pósti. Þá bera gögn málsins með sér að fjármálastjóri KÁ hafi 16. mars 2001 sent Y tölvupóst, þar sem vakin var athygli á margítrekuðum tilraunum til að fá skýringar á greiðsludrætti kröfunnar og félagið krafið um full skil innan fimm daga, en ella hótað innheimtuaðgerðum.

Loks er óumdeilt, að félaginu var 13. september 2001 sent innheimtubréf frá Lögmönnum Suðurlandi, að 23. september 2002 var stefna á hendur félaginu árituð um aðfararhæfi umræddrar kröfu, að 7. ágúst 2003 var gert fjárnám fyrir henni í fasteign félagsins [...], að 5. desember 2003 kærði E-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður ákærða fyrir fjárdrátt og að 12. febrúar 2004 gerði félagið kröfuna upp að fullu með 840.000 króna greiðslu.

Meðal rannsóknargagna er yfirlýsing Ó-kk-ef R-kk-ef Á-kk-ef 17. febrúar 2004 um að hann hafi, sem kaupfélagsstjóri KÁ, samið við Y um að mál, sem félagið hafði til innheimtu fyrir KÁ, færu í „uppgjörsbið“, enda hafi félagið á sama tíma verið að vinna með KÁ að kaupum á kexverksmiðjunni Frón og Hótel Örk.

Ákærði var yfirheyrður 1. október 2004 og 8. febrúar 2005. Hann neitaði sök og bar fyrir sig að í kjölfar gjaldþrots KR hefði Y óskað eftir skriflegri staðfestingu á því frá KÁ að kaupfélaginu bæri með réttu að fá innheimta greiðslu, 350.491 krónu. Sú staðfesting hefði aldrei borist. Á sama tíma hefði Y verið að vinna að óskyldum málum með KÁ og Ó-kk-nf R-kk-nf kaupfélagsstjóri samþykkt munnlega að innheimtumálið færi á meðan í uppgjörsbið. Málið hefði engu síður verið sent Lögmönnum Suðurlandi með fyrrgreindum afleiðingum, þrátt fyrir vitneskju hlutaðeigandi lögmanna um samkomulagið.

Ó-kk-nf R-kk-nf Á-kk-nf staðfesti umrædda yfirlýsingu við skýrslugjöf 17. febrúar 2005 og bar að hann hefði á árinu 2000 verið að vinna með ákærða, sem lögmanni eiganda Hótel Arkar, að fyrirhuguðum kaupum KÁ á hótelinu. Á sama tíma hefði ákærði fært í tal hvort fresta mætti innheimtuaðgerðum vegna ótilgreindrar kröfu hjá Lögmönnum Suðurlandi og Ó-kk-nf R-kk-nf samþykkt að setja kröfuna í uppgjörsbið.

1.2.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök og áréttaði í því sambandi að KÁ hefði ekki staðið skil á umbeðnum gögnum frá Y um hvernig þeir teldu til réttar yfir títtnefndri kröfufjárhæð. Sökum þessa hefði ekki verið unnt að ljúka málinu. Í framhaldi hefði ákærði unnið með Ó-kk-þgf R-kk-þgf kaupfélagsstjóra KÁ að fyrirhuguðum kaupum þess á kexverksmiðjunni Frón og síðar Hótel Örk og þeir náð munnlegu samkomulagi um að láta uppgjör á umræddri kröfu bíða uns séð væri fyrir endann á þeim viðskiptum. Á meðan hefði krafan beðið óhreyfð sem inneign á viðskiptareikningi KR hjá Y. Í kjölfar nefnds samkomulags hefði félaginu borist óvænt krafa vegna sama máls frá Lögmönnum Suðurlandi, Ó-kk-nf R-kk-nf sagst myndu stöðva þá „vitleysu“, en hún engu síður leitt til dóms á hendur félaginu. Þá kröfu hefði félagið greitt að fullu og ákærði látið hjá líða að gera kröfu á hendur KÁ vegna vinnu sinnar í þágu kaupfélagsins, enda Ó-kk-nf R-kk-nf þá horfinn til annarra starfa.

Ó-kk-nf R-kk-nf Á-kk-nf bar fyrir dómi að þegar hann hefði tekið við starfi kaupfélagsstjóra KÁ 1999 hefðu verið uppi áform um að kaupa Hótel Örk. Sökum þessa hefði hann átt töluverð samskipti við ákærða, sumarið eða haustið 1999 og ákærði þá minnst á kröfu úr tíð KR, sem væri óuppgerð og hefði runnið til KÁ. Að sögn Ó-kk-ef R-kk-ef hefði hann talið að ákærði gæti ekki staðið skil á kröfunni og því hefði hann lofað að bíða með kröfuna og láta hana ekki í innheimtu. Ó-kk-nf R-kk-nf bar að ekki hefði orðið af kaupum á hótelinu. Ákærði hefði hins vegar verið að skoða fleiri viðskiptamöguleika með KÁ, meðal annars kaup á kexverksmiðjunni Frón og því hefði Ó-kk-nf R-kk-nf ekki haft minnstu áhyggjur af hinni óuppgerðu kröfu. Krafan hefði síðan borist Lögmönnum Suðurlandi fyrir slysni, en þeir hefðu annast allar innheimtur fyrir KÁ. Sérstaklega aðspurður bar Ó-kk-nf R-kk-nf að ákærði hefði haft heimild KÁ til að halda hinu innheimta fé, 350.491 krónu, um ótilgreindan tíma, frá og með sumri eða hausti 1999. Hann kvað framangreind viðskiptaáform hafa grundvallast á samvinnu KÁ og ákærða, sem sjálfstætt starfandi lögmanns og nefndi að ákærði hefði aldrei gert kaupfélaginu reikning vegna þessa. Því hefði aldrei komið til tals að skuldajafna kröfu KÁ á móti kröfu ákærða um lögmannsþóknun.

Z bar að hún myndi óljóst eftir þessu tiltekna innheimtumáli, en einhver vafi hefði leikið á því hverjum bæri að standa skil á umræddu fé. Aðspurð vildi Z ekki kannast við að óreiða hefði ríkt í starfsemi félagsins á greindum tíma eða að almennt hefði dregist úr hófi að gera upp kröfur gagnvart réttum eigendum.

E-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf bar að hann hefði komið að málinu í júlí 2003 vegna greiðslustöðvunar KÁ, ekki þekkt til forsögu þess eða ætlaðs samkomulags ákærða og fyrrverandi kaupfélagsstjóra KÁ, en séð að kaupfélagið átti útistandandi kröfu á hendur Y og að líklega væri um fjárdrátt að ræða af hálfu ákærða, sem hann hefði síðan kært í umboði G-kk-ef B-kk-ef þáverandi kaupfélagsstjóra. Að sögn E-kk-ef G-kk-ef hefði hann þá verið búinn að heyra af staðhæfingu ákærða um uppgjörsbið á kröfunni og ávæningi um hið sama frá Lögmönnum Suðurlandi.

1.3.1.

Sakarefni samkvæmt 1. tölulið ákæru lýtur að ætluðum fjárdrætti ákærða og broti gegn ákvæðum 3. mgr. 7. gr. laga nr. 61/1942 um málflytjendur, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 24/1995 um breyting á þeim lögum, sbr. nú 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn. Eru brotin sögð framin í mars og apríl 1996.

Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna um málflytjendur, svo sem henni var breytt með lögum nr. 24/1995, bar lögmanni að halda fjármunum, sem hann tók við fyrir hönd umbjóðanda síns, aðgreindum frá eigin fé og varðveita á sérstökum vörslufjárreikningi. Brot á nefndri lagaskyldu var þó ekki lýst refsivert og varð ekki breyting á því fyrr en 1. janúar 1999, en þá tóku gildi lög nr. 77/1998 um lögmenn, sem síðan hefur verið breytt með lögum nr. 93/2004.

Sú meginregla gildir í íslensku réttarfari að dómstólar verða ekki krafðir um álit á lögfræðilegu efni eða sönnun fyrir tilteknu atviki, nema nauðsyn sé á slíku áliti til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli. Óháð því álitaefni hvort innheimta, sem lýst er í 1. tölulið ákæru, feli í sér umsýslu lögmanns og hvort ákærða hafi, sem slíkum, borið að halda innheimtu fé aðgreindu frá eigin fé og varðveita á vörslufjárreikningi, er ljóst að vanræksla í þessum efnum var refsilaus fram til 1. janúar 1999. Refsikrafa ákæruvaldsins nýtur því ekki lagastoðar að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og er þegar af þeirri ástæðu ekki tæk til efnisúrlausnar. Ber því að vísa henni frá dómi.

Eftir stendur það álitaefni hvort sannað sé að ákærði hafi, sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Y, gerst sekur um fjárdrátt samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa innheimt 350.491 krónu úr hendi nafngreinds skuldara, vanrækt að halda peningunum aðgreindum frá eigin fé og ekki staðið lögmæt skil á því, heldur dregið sér féð og notað í eigin þágu og félagsins.

1.3.2.

Samkvæmt 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála skulu röksemdir dómara lúta að því hvað teljist sannað og með hverjum hætti. Um sönnun fer annars eftir reglum 45.-48. gr. laganna. Í því sambandi ber að meta skynsamlegan vafa til hagsbóta fyrir ákærða, bæði um atriði er varða sekt hans og önnur, sem telja má honum í óhag. Sönnunarbyrði hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 45. gr., en sönnunarmat dómara er frjálst, þó þannig að dómur skal fyrst og fremst reistur á sönnunargögnum, sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 48. gr.

Samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga skal refsa þeim manni með fangelsi allt að sex árum, sem dregur sér „fjármuni eða önnur verðmæti“, sem hann hefur í vörslum sínum, en annar maður er eigandi að. Í ákvæðinu felst að slái maður eign sinni á áþreifanlega og hreyfanlega muni, sem hafa fjárgildi og viðkomandi hefur til varðveislu og skilar ekki aftur sömu hlutum og hann tók við, svo sem sófa eða hrossi, geti slík háttsemi bakað honum refsingu. Í ákvæðinu felst þannig að hafi maður átt að halda peningum aðgreindum frá sínu fé, svo sem í bankahólfi eða á vörslufjárreikningi, þá sé um brot á 1. mgr. að ræða.

Í 2. mgr. 247. gr., sem er sérákvæði gagnvart 1. mgr., segir að sömu refsingu varði að nota „peninga“ annars manns heimildarlaust í sjálfs sín þarfir, hvort sem brotamanni hafi verið skylt að halda peningunum aðgreindum frá sínu fé eða ekki.

Í athugasemdum er fylgdu frumvarpi til 247. gr. er þessi greinarmunur skýrður á þá leið, að munurinn felist í því að ætluðum brotamanni samkvæmt 2. mgr. sé heimilt að blanda saman peningum annars manns við sitt eigið fé. Aðalsjónarmiðið verði þá hvort vörslumaður fjárins megi sjá að hann hafi stofnað rétti eiganda peninganna í hættu með eyðslu sinni. Ætlaður brotamaður er samkvæmt því skyldur að haga eyðslu sinni á þá lund að hann sé ávallt fær um að greiða eigandanum peningana. Í sömu athugasemdum segir, að sé fjárhag ætlaðs brotamanns þannig háttað að hann eigi ekki fyrir skuldum og megi óttast að lánardrottnar gangi að fjármunum hans, þá myndi honum að jafnaði vera skylt að halda vörslufé annars manns aðgreindu frá sínu eigin.

Ákvæði 247. gr. hafa staðið óbreytt frá 1940 og eru téðar athugasemdir því enn gild lögskýringargögn. Greininni er skipað í flokk auðgunarbrota samkvæmt XXVI. kafla hegningarlaganna og er refsing háð því skilyrði að brot sé framið í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. Er þá átt við að ásetningur brotamanns hafi verið sá að afla sér eða öðrum fjárvinnings á þann hátt að annar maður biði ólöglega fjártjón að sama skapi, sbr. athugasemdir við lagagreinina í nefndu frumvarpi. Að auki er ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir refsinæmi háttsemi, sem lýst er í 247. gr., að ásetningur brotamanns nái til frumverknaðar, aðstæðna við brot og afleiðinga þess, sbr. 18. gr. hegningarlaganna.

1.3.3.

Af hálfu ákæruvaldsins hefur ekki verið reynt að sýna fram á að Y hafi borið lagaskylda til að varðveita fé viðskiptamanna sinna á sérstökum vörslufjárreikningi. Er þess í stað byggt á því, án frekari skýringa, að sú skylda hafi helgast af stöðu ákærða sem lögmanns. Liggur þó fyrir að umrætt innheimtumál var rekið í nafni félagsins. Í ljósi þessa og með vísan til 45.-46. gr. laga um meðferð opinberra mála er ósannað að á félaginu hafi hvílt slík skylda og að því hafi verið óheimilt að blanda fjármunum KR eða KÁ saman við eigið fé. Kemur þegar af þeirri ástæðu ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga.

1.3.4.

Við mat á því hvort ákærði hafi á hinn bóginn gerst brotlegur við 2. mgr. 247. gr. laganna ber að líta til þess hvort sannað sé að um ólögmæta ráðstöfun fjárins hafi verið að tefla og hvenær telja beri að slík tileinkun hafi þá farið fram. Eins og rakið er í lið 1.3.2. að framan skiptir hér höfuð máli að ákæruvaldið sýni fram á að ákærði hafi mátt sjá að hann stofnaði, sem framkvæmdastjóri félagsins og vörslumaður fjárins, rétti kröfueiganda í hættu með því að umræddar greiðslur frá skuldara blönduðust fjármunum félagsins og nýttust því, að minnsta kosti um stundarsakir. Er viðurkennt í dómaframkvæmd að veruleg fjártjónshætta þurfi að stafa af slíkri ráðstöfun. Jafnframt verður ákæruvaldið að sanna að félagið hafi verið ófært að greiða umrædda fjárhæð, í síðasta lagi þegar sannanlega var gengið eftir henni, nema því aðeins að fjárhag félagsins hafi verið svo illa komið að það ætti ekki fyrir skuldum og ákærði mætti óttast að lánardrottnar gengu að fjármunum þess, en aðeins í því tilviki hefði honum borið að halda vörslufénu aðgreindu frá eigin fé félagsins.

Sá ljóður er á rannsókn málsins að ærið fátækleg gögn liggja fyrir um fjárhagslega stöðu Y í mars og apríl 1996. Breytir litlu í því sambandi þótt fyrir liggi að staða tékkareiknings nr. 113 hjá SPRON hafi verið neikvæð stóran hluta greindra tímabila, enda um óverulegar fjárhæðir að ræða í fyrirtækjarekstri. Ákærði hefur og teflt því fram að félagið hafi átt peninga á öðrum bankareikningum, án þess að sú fullyrðing hafi verið könnuð og eigi liggur annað fyrir en að félagið hafi átt fasteign. Hefur ekki verið reynt að sýna fram á að á þeirri fasteign hafi hvílt árangurslaus fjárnám eða önnur veðbönd. Er því ekkert haldbært fram komið í málinu, sem hnekkir staðhæfingu ákærða um að félagið hafi átt handbært fé til að greiða kröfuna. Þá virðist sem bókhald félagsins hafi ekki verið rannsakað og stendur því óskoruð sú fullyrðing ákærða að krafa KR hafi verið færð á reikning kaupfélagsins í viðskiptamannabókhaldi Y, að því leyti verið skilmerkilega aðgreind frá eigin fé félagsins og til skamms tíma staðið þar óhreyfð sem inneign á viðskiptareikningnum. Skiptir þetta einnig máli við mat á því hvort um fjárdrátt sé að ræða. Loks er sá galli á ákæru að af henni verður ekki ráðið hvaðan og með hvaða hætti ákærði eigi að hafa dregið sér umrætt fé. Er eins farið með aðra ákæruliði.

Sú skýring ákærða á því af hverju félagið stóð ekki skil á innheimtufénu í kjölfar uppgjörs við skuldara 2. apríl 1996 er fráleit að mati dómsins, enda vissi ákærði eigi síðar en sumarið 1996 um samruna KR og KÁ og að síðarnefnt kaupfélag hefði yfirtekið eignir og skuldir KR. Er því augljóst að fénu bar að skila til KÁ. Hins vegar liggur ekkert fyrir um að gengið hafi verið eftir fénu fyrr en í janúar 2000. Af framburði ákærða og þáverandi kaupfélagsstjóra KÁ fyrir dómi má ráða að fyrir þann tíma hafi samkomulag náðst um ótilgreinda bið á uppgjöri fjárins, frá og með sumri eða hausti 1999. Frá því tímamarki gat ákærði ekki gerst sekur um fjárdrátt. Þótt ólíkindablær sé á nefndum framburði er ekki unnt að hafna honum með gildum rökum. Ber því að leggja hann til grundvallar, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga um meðferð opinberra mála. Að því virtu telur dómurinn að um þrjú ár hafi liðið frá því að Y fékk hina umþrættu kröfu greidda, án þess að félagið stæði skil á fénu eða semdi ella um uppgjör á kröfunni. Er sá dráttur í senn verulegur og óeðlilegur. Af því einu verður hins vegar ekki dregin sú ályktun að um refsivert athæfi sé að ræða.

1.3.5.

Þegar framangreind atriði eru virt heildstætt og einkum er litið til þess að engin gögn liggja fyrir í málinu um ógjaldfærni félagsins á árabilinu 1996-1999 eða að fjárhag þess hafi verið svo illa komið að stefndi í gjaldþrot, er ósannað að ákærði hafi vitað eða mátt vita að ráðstöfun þess fjár, sem lýst er í 1. tölulið ákæru, inn á tékkareikning félagsins, hafi valdið verulegri fjártjónshættu fyrir kröfueiganda á nefndu árabili eða að félagið hafi ekki verið í stakk búið að greiða sömu peningafjárhæð. Gegn eindreginni neitun ákærða er og ósannað að hann hafi á einhverjum tímapunkti haft ásetning til að eigna sér eða félaginu umrætt fé og þannig afla sér eða félaginu ólögmæts fjárvinnings á kostnað rétts kröfueiganda. Ber því að sýkna ákærða af greindri háttsemi, sbr. 45.-46. gr. laganna um meðferð opinberra mála.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu reynir ekki á aðra sýknuástæðu, sem verjandi vakti þó réttilega máls á við munnlegan málflutning og felst í sakarfyrningu, en samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga fyrnast fjárdráttarbrot á tíu árum. Eins og lögin stóðu fram til 18. júní 1998 varð fyrningarfrestur aðeins rofinn þegar rannsókn hófst gegn sökuðum manni fyrir dómi, lögreglustjóra eða löglærðum fulltrúa hans, sbr. 4. mgr. 82. gr. laganna. Verður við þá löggjöf að miða, sbr. 1. mgr. 2. gr. hegningarlaganna. Fyrir liggur að löglærður fulltrúi lögreglustjóra kom ekki að rannsókn málsins með þeim hætti, sem áskilið er í téðri 4. mgr. 82. gr. og að málið kom fyrst til kasta dómstóla við þingfestingu 6. september 2006. Voru þá liðin rúmlega tíu ár frá því að ákærði eigi að hafa fullframið fjárdráttarbrotið. Af þeirri ástæðu, einni sér, virðast ónóg rök hvíla að baki þessum þætti ákæru.

2. Ætluð brot samkvæmt 2. tölulið ákæru.

2.1.

Í þessum þætti málsins er óumdeilt að Y var falin innheimta á 812.844 króna kröfu Rafáss á hendur nafngreindum einstaklingi samkvæmt reikningi 2. mars 1995, að málið fékk kröfunúmer 0067-000001, að viðkomandi skuldari greiddi upp í kröfuna 200.000 krónur 26. október 2005 og 117.574 krónur 10. janúar 2006, sem bárust kröfueiganda, að ákærði stefndi sama skuldara til greiðslu eftirstöðva kröfunnar, fyrir hönd kröfuhafa, að skuldaranum var með dómi 4. júní 1997 gert að greiða tilteknar eftirstöðvar, að þær voru greiddar Y 28. júlí 1997 með krónum 419.764, að skuldara var samdægurs send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu kröfunnar og að af þeirri fjárhæð hafi kröfueiganda borið 317.139 krónur. Sem fyrr annaðist Z uppgjörið gagnvart skuldara.

J-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf eigandi og framkvæmdastjóri Rafáss mætti á lögreglustöð 12. janúar 2005, fyrir tilstuðlan lögreglu og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir fjárdrátt. J-kk-nf G-kk-nf skýrði frá því að hann hefði hringt nokkrum sinnum í ákærða til að forvitnast um framgang innheimtumálsins og að lokum fengið þau skilaboð að ólíklegt væri að nokkuð fengist greitt upp í kröfuna, að frátöldum fyrrnefndum innborgunum. Fram kom að ákærði hefði síðar, sennilega á árinu 1999, aðstoðað J-kk-þf G-kk-þf við sölu íbúðar, en í því hefði falist nokkurra klukkustunda vinna, sem ákærði hefði aldrei krafist greiðslu fyrir. Eftir að hafa skoðað rannsóknargögn lögreglu kvaðst J-kk-nf G-kk-nf vita að ákærði hefði dregið sér umrætt innheimtufé. J-kk-nf G-kk-nf mætti að nýju hjá lögreglu 15. apríl 2005, dró kæru sína til baka og sagði ákærða hafa gert upp kröfuna, ásamt 100.000 króna vöxtum, nokkrum dögum eftir að kæran hefði verið sett fram.

Ákærði var yfirheyrður 29. apríl 2005. Hann neitaði sök, benti á að hann hefði aldrei unnið persónulega fyrir J-kk-þf G-kk-þf að nefndu innheimtumáli og að það hefði verið alfarið á vegum Y. Ákærði gat þess og að félagið hefði verið með fleiri innheimtur fyrir J-kk-þf G-kk-þf og Rafás, J-kk-þf G-kk-nf einnig unnið fyrir félagið og að endanlegt uppgjör hefði aldrei farið fram milli fyrirtækjanna tveggja. Meint inneign Rafáss hefði því verið færð á viðskiptareikning og beðið uppgjörs. Ákærði kvað rangt að J-kk-nf G-kk-nf hefði rekið á eftir uppgjöri vegna umþrætts innheimtumáls og sagði hann örugglega vera að rugla því saman við önnur samkynja mál.

2.2.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök og áréttaði að J-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf og Rafás hefðu unnið ýmis verk fyrir Y gegnum árin, félagið á móti annast innheimtur á kröfum Rafáss og ákærði annast ráðgjöf og mætt sem starfsmaður félagsins í málum fyrir Rafás. Sökum þessa hefðu myndast kröfur og gagnkröfur milli fyrirtækjanna og annað þeirra ýmist átt fé inni hjá hinu eða skuldað því peninga. Um þetta hefði verið fullkomin sátt og því ekkert óeðlilegt við slíkt samspil krafna. Að sögn ákærða hefði J-kk-nf G-kk-nf aldrei farið fram á uppgjör áður en kæra var lögð fram, en fyrir þann tíma hefði ekki staðið á slíku uppgjöri, ef leitað hefði verið eftir því. Ákærði kvað því fráleitt að halda fram að hann eða félagið hefðu á einhverjum tímapunkti tileinkað sér með ólögmætum hætti fjármuni Rafáss, enda hefði umrædd krafa ávallt verið skýrt aðgreind í viðskiptamannabókhaldi og staðið til greiðslu hvenær sem þess hefði verið óskað.

Z bar fyrir dómi að hún myndi ekki sérstaklega eftir þessu máli, en gat þess að yfirleitt hefði Y staðið skil á fjárkröfum með beinum greiðslum til kröfueigenda. Eftir atvikum hefði þó einnig tíðkast að slíkum kröfum væri skuldajafnað upp í útlagðan kostnað og þóknun til félagsins og það þá verið viðurkennt og samþykkt af viðkomandi kröfueigendum.

J-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf bar að hann hefði hringt í ákærða í eitt eða tvö skipti, eftir að dómur féll í fyrrnefndu innheimtumáli og spurst fyrir um gang mála. Honum hefði í framhaldi skilist að ekki hefði fengist meira greitt upp í umrædda kröfu. Lögregla hefði síðan hringt í hann og beðið hann að kæra ákærða, sem hann hefði gert, en í kjölfar þess hefði ákærði haft samband, sagt að um leiðan misskilning væri að ræða og greitt kröfuna til fulls ásamt vöxtum. Aðspurður þvertók J-kk-nf G-kk-nf fyrir að Y hefði annast fleiri innheimtur fyrir Rafás á greindum tíma, en gat þess að ákærði hefði aðstoðað hann í fasteignaviðskiptum á árinu 1999, án þess að gera honum reikning fyrir þá þjónustu.

2.3.1.

Sakarefni samkvæmt 2. tölulið ákæru lýtur að ætluðum fjárdrætti ákærða og broti á 1. mgr. 23. gr. lögmannalaga nr. 77/1998 í júlí 1997. Eins og áður er rakið tóku umrædd lög gildi 1. janúar 1999. Fyrir greint tímamark var ekki að finna í lögum sjálfstæða refsiheimild vegna vanrækslu á þeim starfsskyldum lögmanns, sem lýst er í téðri lagagrein. Að þessu gættu og annars með vísan til þeirra röksemda, sem færðar eru undir lið 1.3.1. að framan, ber að vísa refsikröfu ákæruvaldsins frá dómi að þessu leyti.

Eftir stendur það álitaefni hvort sannað sé að ákærði hafi, sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Y, gerst sekur um fjárdrátt, með því að hafa haldið eftir, með ólögmætum hætti, 317.139 krónum vegna innheimtumáls fyrir Rafás, sem honum hafi borið að standa skil á til Rafáss, vanrækt að halda peningunum aðgreindum frá eigin fé og dregið sér féð og notað í eigin þágu og félagsins, svo sem lýst er í ákæru.

Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að Y hafi verið falin innheimta umræddrar kröfu snemma árs 1995 og að hin vangreidda fjárhæð til Rafáss hafi runnið inn í veltu félagsins í júlí 1997, óháð þeirri staðreynd að krafan fékkst greidd í kjölfar dómsmáls, sem ákærði höfðaði í eigin nafni á hendur viðkomandi skuldara á grundvelli málflutningsumboðs kröfueiganda. Í ljósi gildandi laga um lögmenn hefði ákærða með réttu borið að halda peningunum aðgreindum, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 61/1942 um málflytjendur með áorðnum breytingum og standa kröfueiganda skil á þeim, án ástæðulauss dráttar, í samræmi við 14. gr. siðareglna Lögmannafélags Íslands. Sem fyrr segir var sú vanræksla ekki refsiverð á greindum tíma, en kann eftir atvikum að vera ámælisverð í einkaréttarlegum skilningi.

Eins og rakið er í kafla 1.3.3. að framan hefur ákæruvaldið ekki reynt að sýna fram á að á Y hafi hvílt sú lagaskylda að halda innheimtufé aðgreindu frá eigin fé félagsins. Með vísan til þeirra raka, sem þar eru nefnd, er því ósannað að félaginu hafi verið óheimilt að blanda fjármunum Rafáss saman við eigið fé. Kemur því ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2.3.2.

Sá ljóður er einnig á rannsókn þessa þáttar ákærumálsins að takmörkuð gögn liggja fyrir úr bókhaldi félagsins, en af vitnisburði G-kk-ef D-kk-ef rannsóknarlögreglumanns verður ráðið að slík rannsókn hafi ekki farið fram. Stendur því óskoruð sú staðhæfing ákærða að krafa Rafáss hafi verið færð á viðskiptareikning fyrirtækisins, hún skilmerkilega aðgreind í viðskiptamannabókhaldi félagsins og beðið uppgjörs við kröfueiganda. Þá liggja engin gögn fyrir um fjárhagsstöðu félagsins á árinu 1997 eða næstu ár þar á eftir. Er dóminum því ómögulegt að meta hver staða félagsins hafi verið og hvort ákærða hafi mátt vera ljóst að fjármunum Rafáss væri stefnt í verulega hættu með því að þeir rynnu inn í veltu félagsins. Ber ákærða að njóta alls vafa í þessu sambandi, sbr. 45.-47. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þá hefur sú staðhæfing ákærða ekki verið hrakin að félagið hafi átt handbæra peninga á nefndu tímabili. Ber ákæruvaldið halla af skorti á sönnun um hið gagnstæða, sbr. 45. gr. téðra laga.

Ákærði hefur borið því við að uppgjör á innheimtufénu hafi dregist vegna annarra, óuppgerðra krafna, sem félagið og Rafás hafi átt hvort á hendur hinu og hafi J-kk-nf G-kk-nf B-kk-nf fyrirsvarsmaður Rafáss aldrei gengið eftir lokauppgjöri milli fyrirtækjanna tveggja eða annars gert kröfu á hendur félaginu fyrr en 12. janúar 2005. Stendur þar orð gegn orði, en þeim framburði er mótmælt af hálfu J-kk-ef G-kk-ef. Til að unnt sé að sakfella ákærða fyrir fjárdrátt samkvæmt 2. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga verður ákæruvaldið að sýna fram á ólögmæta og refsiverða tileinkun innheimtufjárins af hálfu ákærða. Í því felst að sýnt sé fram á, með yfirgnæfandi líkum, að upplýsingar um samskipti félagsins og nefnds kröfueiganda gefi til kynna að ákærði hafi ekki getað búist við því að félagið ætti réttmæta gagnkröfu á hendur Rafás, eða að honum hafi í það minnsta mátt vera ljóst að verulegur vafi léki á slíku. Ákæruvaldið kaus að leggja mál sitt fyrir dóminn, án þess að nokkur rannsókn færi fram á staðhæfingum ákærða um tilvist krafna félagsins á hendur Rafás, en með slíkri rannsókn hefði hæglega mátt staðreyna framburð ákærða eða eftir atvikum hrekja hann. Í ljósi þess ágalla á rannsókn málsins stoðar ákæruvaldið ekki að halda því fram að um hreinan fyrirslátt sé að ræða, sbr. 45. gr. laganna um meðferð opinberra mála.

2.3.3.

Þegar framangreind atriði eru virt heildstætt og einkum er litið til þess, að engin gögn liggja fyrir um fjárhag Y, sem unnt er að byggja á við mat á því hvort félagið hafi verið ógjaldfært eða horfur í starfsemi félagsins að öðru leyti svo slæmar að ákærða hafi mátt vera ljóst að félagið gæti ekki staðið skil á umræddu innheimtufé þegar eftir því væri gengið, að engin gögn liggja fyrir um viðskiptasamband félagsins og Rafáss að öðru leyti og ætlaðar gagnkröfur félagsins á hendur fyrirtækinu, sem gætu réttlætt tafir á nefndu uppgjöri og loks með vísan til eindreginnar neitunar ákærða, er bæði ósannað að félagið hafi ekki átt handbært fé til að standa skil á innheimtufénu, sem og að ákærði hafi á einhverjum tímapunkti haft ásetning til að eigna sér eða félaginu umrætt fé, á kostnað rétts kröfueiganda, en ekki liggur annað fyrir en að tilgreind fjárhæð í 2. tölulið ákæru hafi verið færð sem inneign Rafáss í viðskiptamannabókhaldi félagsins. Ber því að sýkna ákærða af ætluðum fjárdrætti, sbr. 45.-46. gr. laga um meðferð opinberra mála.

3. Ætluð brot samkvæmt 3. tölulið ákæru.

3.1.

Í þessum þætti málsins er óumdeilt að Y var 5. janúar 2000 falin innheimta á fimm reikningum útgefnum í ágúst 1999 af Vírneti hf., síðar Vírneti-Garðastáli hf., á hendur Smiðsverki ehf., samtals að fjárhæð 359.572 krónur, að málið fékk kröfunúmer 0072-000070, að viðkomandi skuldari greiddi kröfuna ásamt dráttarvöxtum og innheimtuþóknun með sex innborgunum í janúar til júlí 2000, að þær greiðslur fóru inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að krafan taldist að fullu greidd af hálfu skuldara 12. júlí 2000, að félagið stóð skil á hluta innheimtufjárins til kröfueiganda og að 143.058 króna eftirstöðvar hafi verið færðar sama kröfuhafa til inneignar í bókhaldi félagsins, sbr. yfirlit 1. desember 2002, 15. nóvember 2004 og 8. mars 2005.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 25.-29. febrúar, 24.-31. mars, 28. apríl til 8. maí og 10.-26. júlí 2000. Samkvæmt þeim gögnum var 3.000.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur 18. júlí. Þess utan var staða reikningsins einatt neikvæð, yfirleitt um ríflega tvær milljónir króna og aldrei með lægri yfirdrætti en rúmlega 755.000 krónum 3. maí. Hinn 12. júlí hafði félagið rúmlega 700.000 krónur til ráðstöfunar af reikningnum.

Þá er óumdeilt að Vírnet-Garðastál sendi Y fyrirspurn vegna hins ógreidda fjár 11. apríl 2002, sem svarað var samdægurs í bréfi Ö, sem hafði nýverið tekið við starfi Z og kvaðst myndu kanna málið. Einnig er ljóst að Vírnet-Garðastál tilkynnti félaginu 12. desember 2002 að G-kk-þgf H. P-kk-þgf lögmanni hefði verið falið að „fá endanlegt uppgjör frá Y á þeim málum“, sem fyrirtækið ætti hjá félaginu. Enn fremur, að viðkomandi lögmaður krafði félagið 18. desember 2002 um skil á innheimtufénu ásamt vöxtum, sem og um skil á greiðslutryggingu vegna skuldar Austness ehf. í öðru innheimtumáli félagsins fyrir Vírnet-Garðastál, að fyrri krafan var áréttuð í bréfi sama lögmanns 24. júní 2003 og að ákærði svaraði því erindi fyrir hönd félagsins 7. júlí sama ár. Í því bréfi kemur skýrt fram að Vírnet-Garðastál eigi óuppgerða kröfu að fjárhæð 143.058 krónur, en á móti standi 217.172 króna kostnaður félagsins vegna innheimtumálsins á hendur Austnesi, sem félagið hafi notað til skuldajafnaðar, svo sem ákærði hefði áður útskýrt fyrir nefndum kröfueiganda.

Loks liggur fyrir að lögmaður Vírnets-Garðastáls kærði ákærða fyrir fjárdrátt 7. maí 2004 og lét þess getið í kærunni að ákærði hefði aldrei sent fyrirtækinu reikning vegna ætlaðs 217.172 króna skuldajafnaðar, sem að auki teldist óhóflegur lögmannskostnaður og í engu samræmi við eðlilega þóknun fyrir unna vinnu, en ágreiningur um réttmæta þóknun til ákærða var sagður kærunni óviðkomandi.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu 1. október 2004 og 8. febrúar 2005. Hann neitaði sök og bar fyrir sig umræddan skuldajöfnuð, sem félagið hefði gert grein fyrir í ofangreindu bréfi 7. júlí 2003. Ákærði kvað og ljóst að hann hefði aldrei komið að innheimtumáli nr. 0072-000070, sem lögmaður í skilningi lögmannalaga, heldur hefði félaginu verið falin innheimta umræddrar kröfu, hinar umþrættu eftirstöðvar hennar farið í innheimtukerfi félagsins og mætt skuldajöfnuði vegna kostnaðar þess við önnur innheimtumál. Ákærði mótmælti því að félaginu hefði verið þetta óheimilt og kvað slíkt vera viðtekin vinnubrögð þegar skilyrði skuldajafnaðar væru fyrir hendi. Hann kvaðst ekki muna hvort Vírneti-Garðastáli hefði verið sendur reikningur vegna nefnds uppgjörsmáta.

Í málinu liggur fyrir bréf ákærða til lögreglu 8. mars 2005, ritað í nafni einkafirma hans, en þar segir að kostnaður vegna innheimtumálsins á hendur Austnesi „byggist á taxta stofunar í innheimtumálum sem er grundvallaður á gamla taxta L.M.F.Í. Sundurliðun kostnaðar er því ekki gerður frekar“. Í bréfinu er vísað til þess að uppgjör við Vírnet-Garðastál hafi farið fram með sama hætti frá árinu 1997, án athugasemda. Bréfinu fylgdu gögn um stöðu fyrirtækisins í bókhaldi Y og er þar meðal annars getið um ógreiddan reikning á hendur Austnesi.

3.2.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök, áréttaði að Y hefði notað 143.058 króna eftirstöðvar innheimtufjárins til skuldajafnaðar við 217.172 króna gagnkröfu á hendur Vírneti-Garðastáli vegna innheimtumálsins á hendur Austnesi og tók fram að sá skuldajöfnuður hefði verið liður í stærri uppgjörsmálum milli fyrirtækjanna. Hann kvað Vírneti-Garðastáli hljóta að hafa verið tilkynnt um skuldajöfnuðinn og sagði rangt að fyrirtækinu hefði ekki verið gerður reikningur vegna þessa. Þá mótmælti ákærði að umrædd þóknun hefði verið of há, sagði að mál Austness hefði orðið þungt í vöfum vegna gjaldþrots fyrirtækisins og eftirfarandi krafna á hendur öðrum skuldara og benti loks á að samkvæmt framlögðu yfirliti úr innheimtukerfi Y 15. nóvember 2004 ætti félagið 189.128 krónur inni hjá Vírneti-Garðastáli.

Z bar fyrir dómi að Y hefði yfirleitt staðið skil á einstökum innheimtumálum gagnvart kröfueigendum, en einnig hefði tíðkast að nota innheimtufé til skuldajafnaðar við útlagðan kostnað og þóknun félagsins ef við átti og sá uppgjörsmáti verið viðurkenndur af hálfu viðkomandi kröfueiganda. Z var sýnt ofangreint yfirlit úr innheimtukerfi félagsins og kvaðst hún ekki geta betur séð en að félagið ætti inni um 190.000 krónur hjá Vírneti-Garðastáli.

G-kk-nf P-kk-nf héraðsdómslögmaður bar að ágreiningur Vírnets-Garðastáls og Y lyti í raun að tveimur innheimtumálum, sem félagið hefði tekið að sér, annars vegar hinu kærða máli nr. 0072-000070 og hins vegar máli vegna Austness. Hann kvað ekki hafa verið fyrir hendi skriflegt samkomulag milli Vírnets-Garðastáls og félagsins um fjárhæð innheimtuþóknunar og játti rétt að félaginu hefði borið sanngjörn þóknun fyrir innheimtustörf vegna beggja framangreindra mála. Á hinn bóginn hefði Vírnet-Garðastál ekki áður þurft að sæta skuldajöfnuði í öðrum viðskiptum fyrirtækjanna, ekki hefði verið samið um slíkan uppgjörsmáta og því væri hann félaginu óheimill. Að auki kvaðst G-kk-nf ekki vita til þess að fyrirtækinu hefði borist uppgjör í samræmi við nefndan skuldajöfnuð. Hann kvaðst ekki rengja mat ákærða á því að félagið hefði verið búið að leggja talsverða vinnu í innheimtumálin, en sagði að fyrirsvarsmaður Vírnets-Garðastáls hefði metið stöðuna á þann veg, að fyrst hinum umþrættu eftirstöðvum hefði ekki verið skilað þrátt fyrir ítrekanir, þá væri að hans mati maðkur í mysunni. Í kjölfar þeirra orða var G-kk-þgf kynnt að rannsóknargögn málsins bæru með sér að félagið ætti enn ógreidda tæplega 190.000 króna kröfu á hendur Vírneti-Garðastáli og að fyrirtækið teldi sig á móti eiga tæplega 240.000 króna kröfu vegna nefndra eftirstöðva og áfallinna dráttarvaxta. Aðspurður hvort honum fyndist óeðlilegt, í ljósi þessa, að félagið hefði haldið eftir hluta innheimtufjárins til skuldajafnaðar, svaraði G-kk-nf því til að slíkt væri „álitamál“, en sú hefði þó verið afstaða Vírnets-Garðastáls á sínum tíma.

3.3.1.

Ákærða er gefið að sök að hafa, jöfnum höndum, „sem hæstaréttarlögmaður og stjórnarmaður og framkvæmdastjóri“ Y, „eigi haldið aðgreindu frá eigin fé“ og dregið sér 143.058 króna eftirstöðvar kröfu Vírnets-Garðastáls vegna innheimtumáls nr. 0072-000070, „sem ákærði fékk greitt“ á tímabilinu frá janúar til júlí 2000 og notað í eigin þágu og félagsins. Af hálfu ákæruvaldsins er greind háttsemi talin fela í sér tvö refsilagabrot; annars vegar brot á sérreglu 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn með áorðnum breytingum og hins vegar brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákæran verður ekki skilin öðru vísi en svo að ætlað brot ákærða á lögmannalögum felist í því að hafa „eigi haldið aðgreindu frá eigin fé“ hinum umþrættu eftirstöðvum, sem ákærði hafi móttekið persónulega, honum borið að varðveita á sérstökum vörslufjárreikningi, sbr. 1. mgr. 23. gr. lögmannalaga, en vanrækt þá skyldu og dregið sér féð og notað í eigin þágu og þess innheimtufyrirtækis, sem hann veitti forstöðu. Gætir að þessu leyti alvarlegrar mótsagnar, en eigið fé lögmanns í skilningi lögmannalaga verður aldrei lagt að jöfnu við eigið fé innheimtufyrirtækis, sem ekki tengist rekstri lögmannstofu hans. Skal þetta nú skýrt nánar.

Lögmenn eru opinberir sýslunarmenn og bera réttindi og skyldur sem slíkir, sbr. 3. mgr. 1. gr. lögmannalaga, þar á meðal refsiábyrgð samkvæmt 141. gr. a. almennra hegningarlaga. Um lögmenn gilda sérlög, sem undirstrika eðli þeirrar þjónustu, sem þeir bjóða og þann sérstaka trúnað, sem þeir eru bundnir gagnvart umbjóðendum sínum. Af sjálfu leiðir að lögunum verður hvorki beitt um aðra en lögmenn né um þau störf lögmanna, sem ekki falla með beinum hætti undir ákvæði laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 23. gr. lögmannalaga ber lögmanni að halda fjármunum umbjóðanda síns aðgreindum frá eigin fé og varðveita á sérstökum vörslufjárreikningi. Var nánar kveðið á um slíka reikninga í reglugerð nr. 201/1999 um fjárvörslureikninga lögmanna o.fl., sbr. nú reglugerð nr. 1192/2005. Samkvæmt þágildandi reglugerð bar lögmanni að færa fé umbjóðanda síns á sérstakan viðskiptareikning í bókhaldi sínu, sem sýndi inneign umbjóðandans á hverjum tíma, nema lögmaðurinn tæki við og skilaði fénu samdægurs. Jafnframt bar honum að færa sameiginlegan viðskiptareikning, fjárvörslureikning, sem sýndi samanlagðar innstæður allra umbjóðenda á viðskiptareikningum. Þá bar lögmanni að stofna sérstakan bankareikning, fjárvörslureikning og varðveita þar fjárhæð, sem samsvaraði stöðu fjárvörslureiknings í bókhaldinu. Skyldi sá bankareikningur stofnaður á nafni lögmannsins og hafði hann einn ráðstöfunarheimild yfir reikningnum og forræði á varðveislu fjárins þótt ekki væri hann eigandi innstæðunnar, enda var hún þannig aðgreind frá eigin fé hans.

Í máli þessu liggur fyrir að umrædd krafa var falin Y til innheimtu, en ekki ákærða persónulega eða lögmannsstofu hans. Félagið á ekki hlut í þeirri stofu og geta ákvæði lögmannalaga því ekki gilt um meðferð félagsins á innheimtu fé. Breytir engu, í refsiréttarlegum skilningi, þótt ákærði kunni eftir atvikum að hafa grautað saman gjörólíku hlutverki lögmanns annars vegar og framkvæmdastjóra innheimtufyrirtækis hins vegar, svo sem ýmislegt bendir til. Ber því að sýkna hann af ætluðu broti á 1. mgr. 23. gr. lögmannalaga.

Eins og rakið er í kafla 1.3.3. að framan hefur ákæruvaldið ekki reynt að sýna fram á að félaginu hafi borið lagaskylda að halda innheimtufé aðgreindu frá eigin fé þess. Með vísan til þeirra raka, sem þar eru nefnd, er því ósannað að félaginu hafi verið óheimilt að blanda fjármunum Vírnets-Garðastáls saman við eigið fé. Kemur því ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga.

3.3.2.

Kemur þá til skoðunar hvort ákærði hafi gerst brotlegur við 2. mgr. 247. gr., en samkvæmt henni telst fjárdráttur fullframinn við ólögmæta tileinkun fjármuna annars manns, þannig að hann bíði að sama skapi ólöglega fjártjón eða fjármunum hans sé í það minnsta stefnt í verulega fjártjónshættu, svo sem nánar er rakið undir lið 1.3.2. að framan. Við mat á því hvort ákærði hafi með slíkum hætti tileinkað sér eða félaginu peninga í eigu Vírnets-Garðastáls er í fyrsta lagi unnt að miða slíkt tímamark við 12. júlí 2000, þá er vanskilakrafan fékkst að fullu greidd frá skuldara. Leiðarstjarnan í sama mati er annars sú hvort ákæruvaldinu hafi tekist að sanna að tileinkun fjárins hafi yfirleitt átt sér stað. Fyrir liggur að félagið hafði fjárhagslegt bolmagn til að standa skil á hinum umþrættu 143.058 krónum á ofangreindum degi. Þar sem engin rannsókn hefur farið fram á bókhaldi félagsins og fjárhagsstöðu þess er ekki upplýst hvort sú breyting hafi orðið á stöðunni eftir þann dag að félagið gat á einhverjum tímapunkti ekki staðið full skil. Stendur því óskoruð sú staðhæfing ákærða að félagið hafi ávallt átt handbært fé til greiðslu innheimtufjárins. Ákærði hefur og haldið því fram að félagið hafi átt 217.172 króna gagnkröfu á hendur Vírneti-Garðastáli, að sú krafa hafi verið notuð til skuldajafnaðar við kröfu fyrirtækisins og því tilkynnt um þann uppgjörsmáta. Án viðhlítandi bókhaldsgagna er ómögulegt að hrekja þá fullyrðingu ákærða. Hitt liggur fyrir að krafa Vírnets-Garðastáls var sérgreind í bókhaldi félagsins. Þá liggur fyrir vitnisburður G-kk-ef P-kk-ef um að félagið hafi í reynd átt gagnkröfu á hendur Vírneti-Garðastáli vegna óuppgerðra viðskipta fyrirtækjanna tveggja og að ágreiningur fyrirsvarsmanna þeirra hafi lotið að fjárhæð kröfu félagsins og heimild til skuldajafnaðar, sem hinn síðarnefndi hefði talið álitamál.

3.3.3.

Af framansögðu er ljóst að kjarni þess ákæruþáttar, sem hér er til meðferðar, er einkaréttarlegur ágreiningur um uppgjör milli félagsins og Vírnets-Garðastáls, sem lýtur reglum kröfuréttarins og ekki hefur verið leyst úr. Ákæruvaldið hefur ekki sýnt fram á við munnlega sönnunarfærslu fyrir dómi að ákærði hafi í því ferli tileinkað sér eða félaginu með refsiverðum hætti fjármuni nefnds fyrirtækis í skilningi 18. gr. almennra hegningarlaga eða að ákærði hafi haft ásetning til að afla sér eða félaginu ólögmæts fjárvinnings á kostnað sama fyrirtækis, sbr. 243. gr. sömu laga. Ákæruvaldið kaus að leggja málið fyrir dóm, án þess að fram færi viðhlítandi rannsókn á bókhaldi félagsins eða fjárreiðum, sem eftir atvikum hefði getað varpað ljósi á sakarefni. Skal ákærði njóta alls vafa vegna þess ágalla, sbr. 47. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, en dómara ber ekki að grafast fyrir um og reyna að finna sök ákærða, sem ekki er flutt fram fyrir dómi. Að þessu gættu og gegn eindreginni neitun ákærða ber að sýkna hann af ætluðum fjárdrætti, sbr. 45.-46. gr. sömu laga.

4. Ætluð brot samkvæmt 4.-9. og 18.-20. tölulið ákæru.

4.1.

Ákæruliðir 4-9 lúta að vanskilakröfum í eigu Borgargarðsins ehf. og liðir 18-20 að kröfum í eigu Poulsen ehf., en kröfurnar eiga það sammerkt að kærandi beggja ákæruþátta er L-kvk-nf M-kvk-nf, sem fól Y að innheimta kröfurnar. Að sögn L-kvk-ef eru kröfur Borgargarðsins að stofni til frá þeim tíma er fjölskylda hennar átti og rak Bílanaust hf., en félagið hafi séð um innheimtur fyrir það fyrirtæki. Bílanaust hafi verið selt á árinu 1999 og hluti útistandandi krafna færst yfir til Borgargarðsins, sem sé í eigu fjölskyldunnar. Félagið hafi einnig annast innheimtur fyrir Borgargarðinn og því hafi hinar eldri kröfur farið þangað til innheimtu, enda hafi reynsla almennt verið góð af viðskiptum við félagið. L-kvk-nf kveðst hafa keypt Poulsen árið 2001, ásamt bróður sínum og sé rekstur þess aðskilinn frá starfsemi Borgargarðsins. Vegna jákvæðrar reynslu af samskiptum við félagið hafi því einnig verið falið að innheimta kröfur P-x-x. Sem fyrr segir lagði L-kvk-nf fram kæru á hendur ákærða fyrir fjárdrátt 27. nóvember 2003.

4.1.A.

Að því er varðar Borgargarðinn er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 415.556 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 4, að málið fékk kröfunúmer 0280-000001, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 13. júní 2000 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 70.651 krónu innheimtuþóknun, eða samtals 559.384 krónur, að skuldari greiddi 100.000 krónur inn á kröfuna 30. júní 2000 og 490.000 krónur með tékka 15. ágúst 2000, sem móttekinn var með fyrirvara um innstæðu, að af tékkafjárhæðinni var 49.000 krónum ráðstafað upp í kröfuna 15. september 2000, sömu fjárhæð 16. október, 15. nóvember og 15. desember 2000, enn sömu fjárhæð 15. janúar, 15. febrúar, 15. mars, 17. apríl, 31. maí og 15. júní 2001, að greiðslurnar fóru allar inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að skuldara var 15. júní 2001 send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu, að af greiddri heildarfjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 480.934 krónum, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins, sem fullgreidd en óuppgerð, með krónum 514.192, sbr. bókhaldsyfirlit 30. nóvember 2002 og útprentun úr innheimtukerfi 15. nóvember 2004 og að stöðuyfirlit við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 sýnir að búið sé að greiða Borgargarðinum 480.934 krónur vegna málsins, sbr. skilagrein 9. desember 2002.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 23.-30. júní, 7.-19. september, 2.-16. október og 14.-24. nóvember 2000, sem og tímabilin 3.-15. janúar, 15.-26. febrúar, 1.-16. mars, 2.-18. apríl, 15.-31. maí og 12.-21. júní 2001, en samkvæmt þeim var ýmist 3.000.000 eða 3.500.000 króna yfirdráttur félagsins oft að mestu nýttur, þó þannig að ávallt stóð eftir til ráðstöfunar nægilegt fé til að standa skil á nefndu innheimtufé.

Þá er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 44.929 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 5, að málið fékk kröfunúmer 0280-000003, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 25. október 2000 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 22.134 króna innheimtuþóknun, eða samtals 83.026 krónur, að skuldari greiddi 84.000 krónur með tékka 9. nóvember 2000, sem móttekinn var með fyrirvara um innstæðu, að af tékkafjárhæðinni var samdægurs 22.561 krónu ráðstafað upp í kröfuna, öðrum 17.374 krónum 10. nóvember 2000 og loks 44.000 krónum 11. desember 2000, að nefndar greiðslur fóru allar inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að skuldara var 11. desember 2000 send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu, að af greiddri heildarfjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 54.594 krónum, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins, sem fullgreidd en óuppgerð, með krónum 61.610, sbr. bókhaldsyfirlit 30. nóvember 2002 og að útprentun úr innheimtukerfi og stöðuyfirlit við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 sýna að búið sé að greiða Borgargarðinum 54.594 krónur vegna málsins, sbr. skilagrein 9. desember 2002.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 1.-13. nóvember og 1.-15. desember 2000, en samkvæmt þeim var 3.500.000 króna yfirdráttur félagsins að mestu nýttur á köflum, þó þannig að ávallt stóð eftir til ráðstöfunar nægilegt fé til að standa skil á nefndu innheimtufé.

Einnig er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 137.237 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 6, að málið fékk kröfunúmer 0280-000004, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 25. október 2000 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 41.338 króna innheimtuþóknun, eða samtals 230.260 krónur, að skuldari greiddi kröfuna að fullu með 233.000 krónum 24. nóvember 2000 og var samdægurs send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu, að sú greiðsla fór sama dag inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að af greiddri fjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 176.432 krónum, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins, sem fullgreidd en óuppgerð, með krónum 191.210, sbr. bókhaldsyfirlit 30. nóvember 2002 og að útprentun úr innheimtukerfi og stöðuyfirlit við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 sýna að búið sé að greiða Borgargarðinum 176.432 krónur vegna málsins, sbr. skilagrein 9. desember 2002.

Í málinu liggur fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilið 14.-24. nóvember 2000, en samkvæmt því var 3.500.000 króna yfirdráttur félagsins að nokkru nýttur 24. nóvember, þó þannig að í lok dags stóðu tæplega 800.000 krónur eftir til ráðstöfunar af reikningnum.

Ennfremur er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 51.616 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 7, að málið fékk kröfunúmer 0280-000006, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 25. október 2000 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 23.739 króna innheimtuþóknun, eða samtals 95.332 krónur, að skuldari greiddi 7.000 krónur inn á kröfuna 1. desember 2000, aðrar 10.000 krónur 15. janúar 2001, enn 10.000 krónur 16. febrúar, 16. mars, 20. apríl, 1. júní og 16. ágúst 2001 og loks 20.000 krónur 18. febrúar 2002, að skuldara var þann dag send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu, að allar greiðslurnar fóru inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að af greiddri heildarfjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 48.578 krónum, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins, sem fullgreidd en óuppgerð, með krónum 58.344, sbr. bókhaldsyfirlit 30. nóvember 2002 og að útprentun úr innheimtukerfi og stöðuyfirlit við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 sýna að búið sé að greiða Borgargarðinum 48.578 krónur vegna málsins.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 1.-15. desember 2000, 3.-15. janúar, 15.-26. febrúar, 16. mars, 18.-20. apríl, 1.-11. júní og 16.-31. ágúst 2001, sem og 13.-22. febrúar 2002, en samkvæmt þeim var ýmist 3.500.000 eða 4.000.000 króna yfirdráttur félagsins að mestu nýttur á köflum, þó þannig að ávallt stóð eftir til ráðstöfunar nægilegt fé til að standa skil á nefndu innheimtufé.

Þá er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 937.772 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 8, að málið fékk kröfunúmer 0280-000007, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 28. nóvember 2001 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 136.098 króna innheimtuþóknun, eða samtals 1.323.217 krónur, að krafan var greidd að fullu 4. desember 2001 með krónum 1.223.000, sem fóru samdægurs inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að af greiddri fjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 1.086.581 krónu, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins og að samkvæmt stöðuyfirliti við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 hafði honum þá engin greiðsla borist vegna málsins.

Í málinu liggur fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilið 3.-10. desember 2001, en samkvæmt því var 3.500.000 króna yfirdráttur félagsins að nokkru nýttur 4. þess mánaðar, þó þannig að í lok dags stóðu ríflega 2.000.000 króna eftir til ráðstöfunar af reikningnum.

Loks er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 799.822 króna gjaldföllnum eftirstöðvum skuldabréfs, sbr. ákæruliður 9, að málið fékk kröfunúmer 0280-000005, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 2. nóvember 2000 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum vöxtum og 109.105 króna innheimtuþóknun, eða samtals 1.147.170 krónur, að skuldari greiddi 1.073.000 krónur með tékka 23. nóvember 2000, sem móttekinn var með fyrirvara um innstæðu, að af sömu fjárhæð greiddust 97.545 krónur upp í skuldina 19. janúar 2001, sama fjárhæð 12. febrúar, 12. mars, 10. apríl, 25. maí, 11. júní, 10. júlí, 10. ágúst, 21. september, 25. október og loks 22. nóvember 2001, að krafan taldist þar með að fullu greidd, að nefndar greiðslur fóru allar inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að frátöldum greiðslum 12. mars og 22. nóvember, sem fóru, hin fyrri á sér-tékkareikning Lögmanna [...] nr. 1313 hjá Sparisjóði vélstjóra og hin síðari á reikning sömu lögmannsstofu nr. 51112 hjá Búnaðarbanka Íslands, að af greiddri heildarfjárhæð hafi félaginu borið að standa Borgargarðinum skil á 933.331 krónu, að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins og að samkvæmt stöðuyfirliti við sama kröfuhafa 15. nóvember 2004 hafði honum þá engin greiðsla borist vegna málsins.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningum framangreind greiðslutímabil, en samkvæmt þeim var 3.500.000 króna yfirdráttur félagsins á reikningi nr. 113 að mestu nýttur á köflum, þó þannig að ávallt stóð eftir til ráðstöfunar nægilegt fé til að standa skil á nefndu innheimtufé. Svipað má ráða af tékkareikningi nr. 1313, en heimill yfirdráttur á honum var 2.300.000 krónur og reikningi nr. 51112, en yfrdráttarheimild nam þar 300.000 krónum.

Gögn þessa ákæruþáttar bera með sér að félagið hafi 10. desember 2002 gert Borgargarðinum reikning vegna kostnaðar í innheimtumálum 0280-000001, 0280-000003, 0280-000004, 0280-000006.

Þá liggur fyrir að Borgargarðurinn hafi í ársbyrjun 2004 falið Gjaldskilum ehf. að innheimta 825.462 króna kröfu (kr. 514.192 + kr. 61.716 + kr. 191.210 + kr. 58.344) á hendur Y vegna vangreidds uppgjörs ofangreindra innheimtumála, auk dráttarvaxta og innheimtuþóknunar eða samtals 1.089.354 krónur og að krafan hafi strax verið greidd af hálfu félagsins. L-kvk-nf M-kvk-nf féll frá kæru Borgargarðsins 11. apríl 2005, en þá mun félagið hafa verið búið að standa full skil á öllum fjárkröfum sér á hendur.

4.1.B.

Að því er varðar P-x-x er óumdeilt að Y var falin innheimta á sjö reikningum útgefnum af P-x-x á hendur [S], sbr. ákæruliður 18, á tímabilinu 23. febrúar til 19. júlí 2001, samtals að fjárhæð 135.371 króna, að málið fékk kröfunúmer 0345-000004, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 24. júní 2002 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum dráttarvöxtum og 42.938 króna innheimtuþóknun, eða samtals 215.856 krónur, að krafan var greidd 20. ágúst 2002 með 200.702 króna tékka, sögðum útgefnum 23. ágúst, að sú fjárhæð var 27. sama mánaðar lögð inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að skuldara var samdægurs send kvittun fyrir fullnaðargreiðslu kröfunnar, að af greiddri fjárhæð hafi félaginu borið að standa P-x-x skil á 156.833 krónum og að krafan var færð sama kröfueiganda til inneignar í bókhaldi félagsins, sem fullgreidd en óuppgerð, með krónum 165.754, sbr. yfirlit úr bókhaldi og innheimtukerfi félagsins 7. janúar 2003 og 15. nóvember 2004.

Í málinu liggur fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi 27. ágúst 2002, en samkvæmt því var 4.000.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur, þó þannig að eftir stóðu til ráðstöfunar rúmar 120.000 krónur í lok dags.

Þá er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 36 reikningum útgefnum af P-x-x á hendur [T], sbr. ákæruliður 19, á tímabilinu 6. júní til 22. október 2001, samtals að fjárhæð 1.002.017 krónur, að málið fékk kröfunúmer 0345-000005, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 27. júní 2002 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum dráttarvöxtum og 123.441 krónu innheimtuþóknun, eða samtals 1.129.744 krónur, að 20. ágúst 2002, 2. og 25. september 2002, 9. október 2002 og 10. janúar 2003 voru greiddar hverju sinni 250.000 krónur inn á skuldina, sem fóru inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að af 1.250.000 króna heildarfjárhæðinni hafi félaginu borið að standa P-x-x skil á 1.057.129 krónum, að samkvæmt yfirliti úr bókhaldi 7. janúar 2003 var skráð 748.380 króna inneign P-kk-ef hjá félaginu, að samkvæmt viðskiptayfirliti 5. nóvember 2004 skuldaði [T] enn 85 krónur vegna kröfunnar og að samkvæmt útprentun úr innheimtukerfi félagsins 19. nóvember 2004 hafði 990.129 krónum verið skilað til kröfueiganda 2. júlí 2003.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 15.-27. ágúst 2002, 2.-10. september, 20. september til 10. október 2002 og 8.-31. janúar 2003, en samkvæmt þeim var 4.000.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur á köflum, þó þannig að við hverja hinna fimm innborgana stóðu eftir til ráðstöfunar af sama reikningi peningar til að standa skil gagnvart kröfueiganda.

Loks er óumdeilt að félaginu var falin innheimta á 45.428 króna reikningi útgefnum 31. mars 2002 af P-x-x á hendur [U], sbr. ákæruliður 20, að málið fékk kröfunúmer 0345-000006, að viðkomandi skuldara var sent innheimtubréf 28. ágúst 2002 og hann krafinn um sömu fjárhæð, að viðbættum dráttarvöxtum og 19.377 króna innheimtuþóknun, eða samtals 68.886 krónur, að 23. september 2002 greiddi skuldari 75.000 krónur með þremur tékkum útgefnum fram í tímann, að af þeirri fjárhæð fóru 3. október 24.915 krónur inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að 29. október og 28. nóvember fóru tvær 25.000 króna greiðslur inn á sama tékkareikning, að af greiddri fjárhæð hafi félaginu borið að standa P-x-x skil á 52.399 krónum, að samkvæmt yfirliti úr bókhaldi 7. janúar 2003 var skráð 30.072 króna inneign P-kk-ef hjá félaginu, að samkvæmt viðskiptayfirliti 5. nóvember 2004 höfðu [U] aðeins greitt tvær 25.000 króna innborganir á kröfuna og skulduðu enn 31.700 krónur og að samkvæmt útprentun úr innheimtukerfi félagsins 15. nóvember 2004 hafði engum fjármunum verið skilað til kröfueiganda.

Í málinu liggja fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilin 1.-10. október, 28.-31. október og 26.-29. nóvember 2002, en samkvæmt þeim var 4.000.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur á köflum, þó þannig að við hverja hinna þriggja innborgana stóðu eftir til ráðstöfunar af sama reikningi peningar til að standa skil gagnvart kröfueiganda.

Gögn málsins bera með sér að P-x-x hafi í ársbyrjun 2004 falið Gjaldskilum ehf. að innheimta 997.462 króna kröfu (kr. 53.256 + kr. 165.754 + kr. 748.380 + kr. 30.072) á hendur Y vegna vangreidds uppgjörs innheimtumála 0345-000003 til 0345-000006, auk dráttarvaxta og innheimtuþóknunar eða samtals 1.289.324 krónur og að krafan hafi strax verið greidd af hálfu félagsins. Við það tækifæri greiddi félagið ranglega 53.256 króna kröfu P-kk-ef á hendur [...], auk vaxta og innheimukostnaðar, sbr. mál 0345-000003. L-kvk-nf M-kvk-nf leiðrétti þetta gagnvart lögreglu 13. október 2004 og sagði þá kröfu hafa verið greidda beint til P-x-x. Að sögn L-kvk-ef ættu fyrri sakir á hendur ákærða um fjárdrátt því ekki við rök að styðjast að þessu leyti. L-kvk-nf féll alfarið frá kæru P-x-x 11. apríl 2005.

4.2.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu 1. október 2004 og 8. febrúar 2005. Hann kvað rétt að félagið hefði lagt innheimtufé vegna ákæruliða 4-9 og 18-20 inn á eigin tékkareikning og þeir peningar blandast fjármunum félagsins. Hið sama hefði félagið gert í þeim tveimur tilvikum er greiðslur hefðu verið lagðar inn á bankareikninga í eigu lögmannsstofu ákærða. Ákærði kvað félaginu ekki hafa borið skylda til að skila fénu til Borgargarðsins og Poulsen fyrr en eftir því væri gengið og hefði ákærði gert svo 27. febrúar 2004, í kjölfar innheimtubréfa Gjaldskila ehf. Ákærði gat þess að hann hefði sjálfur veikst skömmu fyrir áramót 2002-2003 og verið mikið frá vinnu næstu mánuði á eftir. Á sama tíma hefðu tveir þaulvanir starfsmenn félagsins látið af störfum og það einnig valdið vandkvæðum við uppgjör og skil krafna.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök. Hann kvaðst ekki hafa átt persónuleg samskipti við L-kvk-þf M-kvk-þf vegna innheimtumála fyrir Borgargarðinn eða Poulsen fyrr en í desember 2002, en þá hefðu þau ræðst við í eitt eða tvö skipti og hún óskað eftir yfirliti um útistandandi kröfur í eigu fyrirtækjanna tveggja. Í framhaldi hefði ákærði beðið starfsfólk sitt um stöðuyfirlit og hann ekki séð betur en að félagið ætti fjármuni inni hjá L-kvk-þgf, en ekki öfugt. Að sögn ákærða hefði sú niðurstaða ef til vill tafið fyrir endanlegu uppgjöri á innheimtufé, enda ekki komið í ljós fyrr en síðar að hann hefði haft á röngu að standa. Ákærði áréttaði í þessu sambandi að hann hefði á greindum tíma verið mikið frá vinnu vegna kransæðasjúkdóms, svo sem rakið er í D. lið III. kafla, auk þess sem nýr skrifstofustjóri hefði verið ráðinn til félagsins um sama leyti. Ákærði frábað sér meiningar ákæruvaldsins um að neikvæð staða á tékkareikningi nr. 113 hjá SPRON hefði nokkuð haft með fjárhagsstöðu félagsins að gera og fullyrti að það hefði ávallt átt handbært fé á bankareikningum, verið skuldlaust, ekki á vanskilaskrá og ætíð í stakk búið að greiða allar kröfur, sem gengið hefði verið eftir. Í kjölfar kæra á hendur sér persónulega hefðu málin verið skoðuð í grunninn, hið rétta komið í ljós og full skil staðin á öllum kröfum Borgargarðsins og Poulsen, enda hefði aldrei staðið annað til af hálfu félagsins. Ákærði gat þess að í raun hefði félagið ofgreitt vegna nefndra innheimtumála og í sumum tilvikum sleppt kostnaðarliðum, sem með réttu hefði mátt skuldajafna á móti greiddum fjárhæðum. Nánar aðspurður um bókhaldsyfirlit 30. nóvember 2002 og stöðu gagnvart innheimtumálum 15. nóvember 2004, sbr. ákæruliðir 4-9, kvað ákærði rétt að þar væri getið um sjö innheimtumál og staðfesti að hann hefði í desember 2002 talið félagið eiga inni hjá Borgargarðinum 500.158 krónur vegna heildaruppgjörs sömu mála. Hann kvaðst ekki vita af hverju innheimtukerfi félagsins hefði ranglega látið uppi að skuldarar samkvæmt ákæruliðum 8 og 9 hefðu ekki greitt sínar kröfur að fullu, en sú villa í kerfinu hefði leitt til rangrar ályktunar hans um uppgjörsstöðu félagsins gagnvart Borgargarðinum. Um leið og þau mistök hefðu komið í ljós hefðu hins vegar verið staðin full skil gagnvart fyrirtækinu. Ákærði kvaðst með svipuðum hætti ekki skilja af hverju innheimtukerfi félagsins hefði ekki skilað réttilega stöðuyfirliti gagnvart Poulsen samkvæmt ákæruliðum 18-20, en þar hefðu greiðslur borist frá skuldurum, sem kerfið hefði ekki skráð því til samræmis. Hann kvaðst sjálfur hafa „blandað saman“ kröfum vegna Borgargarðsins og Poulsen og því litið á heildarstöðu uppgjörs gagnvart báðum fyrirtækjum þegar hann hefði ranglega talið félagið eiga inni hjá Poulsen í desember 2002, en ekki öfugt. Um leið og hið rétta hefði komið í ljós hefði hins vegar ekki staðið á skilum af hálfu félagsins og í raun hefði það ofgreitt L-kvk-þf með uppgjöri á kröfu vegna [...], sem því hefði alls ekki borið að greiða.

L-kvk-nf M-kvk-nf bar fyrir dómi að fyrirtækin Bílanaust, Borgargarðurinn og Poulsen hefðu falið félaginu innheimtu fjölmargra vanskilakrafna og hefði viðskiptasamband ávallt verið með ágætum við starfsfólk félagsins þar til í desember 2002, en þá hefði L-kvk-nf verið farin að heyra að skuldarar væru ýmist búnir að greiða inn á kröfur eða greitt þær að fullu, án þess að félagið stæði skil á innheimtufé. Hún hefði rætt við ákærða 30. desember, hann beðið griða vegna starfsmannabreytinga og fleira og hún látið gott heita í einhverja mánuði á árinu 2003, en aldrei hefðu verið staðin skil á viðkomandi innheimtufé þrátt fyrir loforð ákærða. Að sögn L-kvk-ef hefði henni verið ráðlagt að kæra ákærða til Lögmannafélags Íslands og síðar lögreglu.

Z bar fyrir dómi að hún kynni ekki skýringu á því af hverju staðreyndar greiðslur skuldunauta á kröfum samkvæmt ákæruliðum 8 og 9 hefðu ekki skilað sér á útprentuðu stöðuyfirliti félagsins við kröfuhafa 15. nóvember 2004. Hún kvað þetta sérkennilegt og gat sér til að eitthvað hlyti að hafa komið fyrir við skráningu í innheimtukerfið eða það ekki virkað réttilega vegna of mikils álags og aldurs krefisins, en um það leyti sem hún hefði hætt hjá félaginu hefði kerfið verið þungt í vöfum. Aðspurð bar Z að ef ákærði hefði óskað eftir stöðuyfirliti við kröfuhafa hefði honum verið afhent útprentun úr innheimtukerfinu.

G-kk-nf D-kk-nf rannsóknarlögreglumaður bar að innheimtukerfi og bókhaldskerfi félagsins hefðu ekki verið rannsökuð frekar en framlögð rannsóknargögn bæru með sér. Hann kvaðst því ekki vita af hverju staðreyndar greiðslur skuldunauta á kröfum samkvæmt ákæruliðum 8 og 9 hefðu ekki skilað sér á stöðuyfirliti félagsins við kröfuhafa 15. nóvember 2004 og bar að virkni bókhaldskerfisins hefði ekki verið rannsökuð sérstaklega. Aðspurður kvað G-kk-nf ekki hafa verið kannað hvort tékkar, sem skuldunautar Borgargarðsins og Poulsen hefðu greitt með til félagsins, hefðu fengist greiddir og andvirði þeirra skilað sér sem innheimtufé. Hann gæti því ekki svarað hvort innstæðulausir tékkar hefðu verið bakfærðir í bókhaldi félagsins. G-kk-nf kvaðst ekki vita hvort lögregla hefði rakið fjármuni út af tékkareikningi félagsins nr. 113 hjá SPRON til einstakra kröfueigenda og bar að fyrst og fremst hefði verið horft til þess hvaða fé færi inn á reikninginn frá skuldunautum. G-kk-nf kvaðst ekki muna hvort tekið hefði verið tillit til þess við rannsókn málsins að fyrstu greiðslum inn á vanskilakröfur bæri að ráðstafa upp í útlagðan kostnað og innheimtuþóknun félagsins, áður en nokkuð fengist greitt upp í vexti og höfuðstól viðkomandi krafna.

4.3.1.

Ákæruliðir 4-9 og 18-20 lúta að ætluðum fjárdrætti samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og broti á 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. lögmannalaga nr. 77/1998. Í málinu er óumdeilt að umþrætt mál voru falin Y til innheimtu, annars vegar á grundvelli samkomulags við Borgargarðinn og hins vegar við Poulsen. Í ljósi þessa og með vísan til þeirra röksemda, sem færðar eru undir lið 3.3.1. að framan ber að sýkna ákærða af ætluðu broti á lögmannalögum.

Eins og rakið er í kafla 1.3.3. að framan hefur ákæruvaldið ekki reynt að sýna fram á að félaginu hafi borið lagaskylda að halda innheimtufé aðgreindu frá eigin fé þess. Með vísan til þeirra raka, sem þar eru nefnd, er því ósannað að félaginu hafi verið óheimilt að blanda fjármunum Borgargarðsins og Poulsen saman við eigið fé. Kemur því ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga.

4.3.2.

Kemur þá til skoðunar hvort ákærði hafi gerst brotlegur við 2. mgr. 247. gr., en samkvæmt henni telst fjárdráttur fullframinn við ólögmæta tileinkun fjármuna annars manns, þannig að hann bíði að sama skapi ólöglega fjártjón eða fjármunum hans sé í það minnsta stefnt í verulega fjártjónshættu, svo sem nánar er rakið undir lið 1.3.2. að framan. Rannsókn þeirra ákæruþátta, sem hér eru til skoðunar, er því sama marki brennd og í öðrum ákæruþáttum, að eiginleg bókhaldsrannsókn fór aldrei fram. Þá var ekki rannsakað hver fjárhagsstaða félagsins var á ákærutímabilinu, heldur látið við það eitt sitja að skoða yfirlit um stöðu tékkareiknings félagsins nr. 113 hjá SPRON á nánar tilgreindum tímum. Þótt slík rannsókn leiði eftir atvikum einhverjar líkur að því að lausafjárstaða félagsins hafi verið slæm, felst fráleitt í því sönnun um að félagið hafi verið ógjaldfært eða staða þess svo bágborin að ákærði hafi mátt óttast að stefndi í gjaldþrot. Þá hefur þeirri fullyrðingu hans ekki verið hnekkt að félagið hafi átt peninga á öðrum bankareikningum og því ávallt í stakk búið að greiða kröfur, sem beint var að félaginu. Eins og sakargögnum er farið virðist því dráttur á uppgjöri gagnvart Borgargarðinum og P-x-x fremur verða rakinn til skorts á greiðsluvilja en greiðslugetu. Dómurinn er annars ekki í aðstöðu til að meta réttmæti þeirra bókhaldsyfirlita, stöðuyfirlita og skilagreina, sem getið er í köflum 4.1.A. og 4.1.B. að framan, enda liggja ónóg gögn að baki þeim skjölum, sem eru og misvísandi varðandi fjárhagslegt uppgjör félagsins og fyrirtækjanna tveggja og sættu ekki lögreglurannsókn að því leyti. Er sökum þessa ómögulegt að henda reiður á raunverulega stöðu slíks uppgjörs. Hitt liggur fyrir að félagið hefur greitt að fullu allar kröfur Borgargarðsins og Poulsen að meðtöldum dráttarvöxtum, og gott betur.

4.3.3.

Eins og áður segir ber dómara ekki að grafast fyrir um og reyna að finna sök, sem ekki er flutt fram fyrir dómi. Að þessu gættu og með vísan til þess, að ósannað er að félagið hafi hafi verið ógjaldfært á þeim tímabilum, sem hér skipta máli, að ósannað er að ákærði hafi vitað eða mátt vita að ráðstöfun þess fjár, sem um ræðir, inn í veltu félagsins, hafi valdið verulegri fjártjónshættu fyrir nefnda kröfueigendur og loks með skírskotun til eindreginnar neitunar ákærða, er ósannað að hann hafi á einhverjum tímapunkti haft ásetning til að draga sér eða félaginu umrætt fé og þannig afla sér eða félaginu ólögmæts fjárvinnings á kostnað réttra kröfueiganda. Ber því að sýkna hann af greindri háttsemi, sbr. 45.-46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

5. Ætluð brot samkvæmt 10-17 tölulið ákæru.

5.1.

Ákæruliðir 10-17 lúta að vanskilakröfum í eigu G.P. krana ehf., sem óumdeilt er að P-kk-nf J-kk-nf eigandi og framkvæmdastjóri fyrirtækisins hafi falið Y til innheimtu. Fyrir dómi bar P-kk-nf að félagið hefði annast allar innheimtur fyrir G.P. krana á ákærutímabilinu og að uppgjör innheimtufjár gagnvart fyrirtækinu hefði ávallt farið fram með þeim hætti að hann hefði hringt í starfsmenn ákærða, spurt hvort greiðslur væru búnar að skila sér og í framhaldi farið á skrifstofu félagsins, farið yfir stöðu mála með starfsfólkinu og fengið kröfur sínar greiddar. Er þessi vitnisburður í samræmi við dómsframburð ákærða. Að sögn P-kk-ef hafi þannig atvikast, í desember 2001, að félagið hefði ekki staðið eðlileg skil á um einni milljón króna og honum verið bent á að ræða persónulega við ákærða. Það hefði hann gert í desember eða janúar 2002 og ákærði þá sagt að hann gæti ekki lofað skilum á ákveðnum tímapunkti.

Ákærði kannast við umrætt samtal, en sagði fyrir dómi að P-kk-nf færi með rangt mál varðandi frásögn um greiðsluerfiðleika félagsins og staðhæfði að ávallt hefðu verið til reiðu peningar til uppgjörs á vörslufé. Hið rétta væri að illa hefði staðið á, daginn sem þeir hefðu ræðst við og P-kk-nf krafist uppgjörs. P-kk-nf, sem væri ör og óþolinmóður að eðlisfari, hefði ekki tekið slíkt svar gott og gilt, hann reiðst og sagst afturkalla öll innheimtumál á vegum félagsins. Að sögn ákærða hefði hann sagt P-kk-þf ráða því. Í framhaldi hefði ákærði lagt fyrir starfsfólk sitt að taka saman yfirlit um allar vanskilakröfur í eigu G.P. krana og senda P-kk-þgf stöðuna varðandi öll innheimtumál, bæði greiddar og ógreiddar kröfur. Jafnframt hefðu P-kk-þgf verið sendir reikningar fyrir innheimtukostnaði vegna hvers og eins máls, í samræmi við áðurnefndan áskilnað félagsins, sem rakinn er í kafla III. C., en þó hefði ákærði í sumum tilvikum veitt allt að 50% afslátt af þóknun félagsins. Samhliða hefði verið skorað á P-kk-þf að gera athugasemdir við uppgjör félagsins, en engar athugasemdir hefðu borist. Ákærða var fyrir dómi sýnt fylgiskjal úr bókhaldi félagsins, sem lögregla aflaði vegna rannsóknar málsins og sýnir 1.542.099 króna skuld G.P. krana við félagið vegna hátt á þriðja tug afturkallaðra innheimtumála. Hann kvað P-kk-þgf hafa verið sendir jafn margir reikningar, með sömu heildarfjárhæð ógreidds innheimtukostnaðar. Eftir skuldajöfnuð á móti inneign G.P. krana hefði staðið 617.378 króna inneign fyrirtækisins. Ákærði sagði að í kjölfar þessa hefði félagið fengið bréf frá lögmanni P-kk-ef og því verið settir þeir afarkostir að greiða móttekið innheimtufé að fullu og fella niður allan áfallinn kostnað, en ella yrði málið kært. Félagið hefði hafnað slíkum rangindum, en í framhaldi hefði ákærði verið kærður til lögreglu fyrir fjárdrátt.

Fyrir dómi bar P-kk-nf ekki á móti því að félagið hefði sent fyrirtæki hans umrædda reikninga og skilagreinar fyrir áföllnum innheimtukostnaði, í byrjun apríl 2002. P-kk-þgf var sýnt fyrrnefnt fylgiskjal úr bókhaldi félagsins varðandi 1.542.099 króna innheimtukostnað á móti inneign G.P. krana, sem og hluti reikninga þar að baki. Aðspurður kvað hann fjárhæð nefndrar þóknunar vera „náttúrlega út úr öllu korti“, enda hefði ákærði sett hæsta taxta á kostnað félagsins, „sem hægt var að standa á“ og skuldajafnað honum á móti inneign G.P. krana. Sökum þessa hefði hann leitað til Ó-kk-ef N-kk-ef héraðsdómslögmanns.

5.2.

Víkur þá söguni að kæru nefnds lögmanns til lögreglu 2. maí 2002, en þar kemur meðal annars fram sú afstaða G.P. krana að umkrafin innheimtuþóknun félagsins sé „öldungis fráleit“. Ó-kk-nf N-kk-nf staðfesti efni kærunnar fyrir dómi, sem og það álit G.P. krana að innheimtuþóknun félagsins hefði verið talin fráleit og ákærði því kærður til lögreglu. Aðspurður um kæru þessa kvaðst ákærði ekki hafa séð hana fyrr en við yfirheyrslu hjá lögreglu 1. október 2004, en fyrir þann tíma hefði hann lesið um hana í DV. Hann áréttaði það sem fram kæmi í kærunni, að málið snerist um ágreining um uppgjör milli fyrirtækjanna tveggja og því skildi hann ekki af hverju hann sætti ákæru fyrir vikið. Fyrir liggur að Y gerði upp heildarinneign G.P. krana 17. febrúar 2004 með 853.951 krónu og að fyrirtækið féll frá fyrrnefndri kæru 30. júní 2005. Að sögn ákærða hafi ekki falist í því nein viðurkenning á réttmæti kröfugerðar G.P. krana, en bæði hann og félagið viljað leysa þrætuna.

G-kk-nf D-kk-nf rannsóknarlögreglumaður bar fyrir dómi að lögregla hefði ekki skoðað með nokkrum hætti hvort umrædd krafa félagsins um 1.542.099 króna innheimtuþóknun vegna afturkallaðra mála G.P. krana væri eðlileg og sanngjörn miðað við eðli og fjölda innheimtumálanna. G-kk-nf gat þess að ákærði hefði borið fyrir sig skuldajafnaðarrétt við rannsókn málsins, en sagðist ekki kunna skýringu á því af hverju ekkert tillit hefði verið tekið til mótkrafna félagsins við ákærusmíð í málinu.

5.3.1.

Ákæruliðir 10-17 lúta að ætluðum fjárdrætti samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og broti á 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. lögmannalaga nr. 77/1998. Í málinu er öldungis óumdeilt að umþrætt mál voru falin Y til innheimtu, en hvorki ákærða persónulega né lögmannsstofu hans. Með vísan til þessa og þeirra röksemda, sem færðar eru undir lið 3.3.1. ber að sýkna ákærða af ætluðu broti á lögmannalögum.

Eins og rakið er í kafla 1.3.3. að framan hefur ákæruvaldið ekki reynt að sýna fram á að félaginu hafi borið lagaskylda að halda innheimtufé aðgreindu frá eigin fé þess. Með vísan til þeirra raka, sem þar eru nefnd, er því ósannað að félaginu hafi verið óheimilt að blanda fjármunum G.P. krana saman við eigið fé. Kemur því ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga.

5.3.2.

Kemur þá til skoðunar hvort ákærði hafi gerst brotlegur við 2. mgr. 247. gr., en samkvæmt henni telst fjárdráttur fullframinn við ólögmæta tileinkun fjármuna annars manns, þannig að hann bíði að sama skapi ólöglega fjártjón eða fjármunum hans sé í það minnsta stefnt í verulega fjártjónshættu, svo sem nánar er rakið undir lið 1.3.2. að framan. Rannsókn þeirra ákæruþátta, sem hér eru til skoðunar, er því sama marki brennd og fyrri ákæruþættir að eiginleg bókhaldsrannsókn fór ekki fram. Þá var ekki rannsakað hver fjárhagsstaða félagsins var á ákærutímabilinu, heldur látið við það eitt sitja að skoða yfirlit um stöðu tékkareiknings félagsins nr. 113 hjá SPRON á nánar tilgreindum tímum. Þótt slík rannsókn leiði eftir atvikum líkur að því að lausafjárstaða félagsins hafi verið slæm, felst fráleitt í því sönnun um að félagið hafi verið ógjaldfært eða staða þess svo bágborin að ákærði hafi mátt óttast að stefndi í gjaldþrot. Þá hefur þeirri fullyrðingu hans ekki verið hnekkt að félagið hafi átt peninga á öðrum bankareikningum og því ávallt í stakk búið að greiða kröfur, sem beint var að félaginu. Eins og sakargögnum er farið verður að leggja þá staðhæfingu til grundvallar dómi, sbr. 47. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Vígstaðan er hér annars sambærileg og í ákæruþætti vegna Vírnets-Garðastáls, þ.e.a.s. að ágreiningur reis um skuldajafnaðarrétt félagsins og réttmæta þóknun fyrir unnin innheimtustörf. Er slíkur ágreiningur af einkaréttarlegum toga og lýtur fyrst og fremst leikreglum einkamálaréttarfars. Af hálfu ákæruvaldsins var ekki reynt að grafast fyrir um réttmæti kröfu félagsins um innheimtuþóknun. Ákærði hefur á móti haldið því staðfastlega fram að félagið hafi átt 1.542.099 króna gagnkröfu á hendur G.P. krönum, að sú krafa hafi verið notuð til skuldajafnaðar við kröfu fyrirtækisins og því tilkynnt um þann uppgjörsmáta. Án viðhlítandi bókhaldsgagna er ómögulegt að hrekja þá fullyrðingu ákærða. Hitt liggur fyrir að inneign G.P. krana var ávallt sérgreind í bókhaldi félagsins.

5.3.3.

Af framansögðu er ljóst að kjarni þess ákæruþáttar, sem hér er til meðferðar, er einkaréttarlegur ágreiningur um uppgjör milli félagsins og G.P. krana, sem kærður var til lögreglu 2. maí 2002. Rannsókn málsins hófst þó eigi fyrr en 28 mánuðum síðar. Hefur engin skýring fengist á þeim drætti. Þrátt fyrir yfrið nógan rannsóknartíma og meðferð málsins fyrir dómi hefur ákæruvaldið ekki sýnt fram á við munnlega sönnunarfærslu að ákærði hafi tileinkað sér eða félaginu með refsiverðum hætti fjármuni nefnds fyrirtækis í skilningi 18. gr. almennra hegningarlaga eða að ákærði hafi haft ásetning til að afla sér eða félaginu ólögmæts fjárvinnings á kostnað sama fyrirtækis, sbr. 243. gr. sömu laga. Að þessu virtu, með vísan til þess er segir undir lið 5.3.2. og loks gegn eindreginni neitun ákærða er ósönnuð sú háttsemi, sem honum er hér gefin að sök, sbr. 45.-46. gr. laga um meðferð opinberra mála. Ber því að sýkna hann af ætluðum fjárdrætti.

6. Ætluð brot samkvæmt 21 tölulið ákæru.

6.1.

Í þessum þætti málsins er óumdeilt að Y var falin innheimta á tæplega 1.000.000 króna kröfu V á hendur Húsasmiðjunni hf., að málinu var stefnt fyrir héraðsdóm í nóvember 2001 af Æ héraðsdómslögmanni og starfsmanni Y, að dómur féll V í vil 25. júní 2002 þar sem Húsasmiðjan var dæmd til að greiða honum 337.290 krónur með nánar tilgreindum vöxtum og 320.000 krónur í málskostnað, að nefndur Æ og lögmaður Húsasmiðjunnar þrættu um uppgjör á kröfunni í byrjun janúar 2003, að Æ taldi þá vexti af kröfunni nema 397.167 krónum, en lögmaður gagnaðila 268.338 krónur, að uppgjör fór fram 8. janúar 2003 í samræmi við útreikning gagnaðila, að 959.059 krónur voru þann dag lagðar inn á tékkareikning félagsins nr. 113 hjá SPRON, að af þeirri fjárhæð bar V með réttu að fá greiddar 605.628 krónur, að 24. mars 2003 sendi K-kk-nf H-kk-nf hæstaréttarlögmaður bréf í nafni Fulltingis ehf. til lögmannsstofu ákærða og krafði hann um uppgjör á kröfunni innan tveggja daga, en ella yrði hann kærður til lögreglu fyrir fjárdrátt, að 4. apríl 2003 lagði sami lögmaður fram kæru á hendur ákærða hjá lögreglu, að 8. júlí 2003 greiddi félagið V 735.000 krónur til uppgjörs á kröfunni (kr. 337.290 + kr. 397.710) og að D-kk-nf B. G-kk-nf héraðsdómslögmaður hjá Fulltingi afturkallaði kæru V 15. febrúar 2004.

Í málinu liggur fyrir yfirlit um innstæðu á ofangreindum tékkareikningi tímabilið 8.-31. janúar 2003, en samkvæmt því var 4.000.000 króna yfirdráttur félagsins nær fullnýttur á tímabilinu og hefði ekki verið unnt að greiða V rétta kröfufjárhæð (605.628 krónur) af sama reikningi, án þess að fara yfir heimila ráðstöfunarfjárhæð.

Ákærði var yfirheyrður 1. október 2004 og 8. febrúar 2005. Hann neitaði sök, benti á að félagið hefði haft kröfu V til innheimtu og hann sjálfur ekki vitað af málinu fyrr en 8. júlí 2003 þegar V hefði komið á skrifstofu félagsins og óskað eftir uppgjöri. Ákærði kannaðist ekki við að V hefði fyrir þann tíma beðið um uppgjör, kvaðst ekki fyrr hafa séð kröfubréf Fulltingis 24. mars 2003 og tók fram að hann hefði verið talsvert frá vinnu vegna veikinda fyrstu mánuði ársins 2003. Ákærði taldi það málinu óviðkomandi hver staða á ofangreindum tékkareikningi hefði verið í janúarbyrjun 2003.

6.2.

Fyrir dómi neitaði ákærði sök, áréttaði að Y hefði fengið mál V til innheimtu og Æ héraðsdómslögmaður fylgt því eftir fyrir dómstólum. Ákærði kvaðst sjálfur ekkert hafa komið að málinu og ekki hafa vitað að krafan hefði fengist greidd í dómsmáli fyrr en hann og V hefðu tekið tal saman í júlí 2003, ákærði beðið V að vinna við pípulagnir á heimili hans og V þá sagt honum að hann ætti eftir að fá uppgjör í málinu. Að sögn ákærða hefði komið fát á hann vegna þessa og því hefði hann tekið rangan útreikning kröfunnar frá nefndum Æ og gert upp við V samkvæmt því. V hefði þannig óvart fengið greiddar tæplega 130.000 krónum of mikið, en ákærði ákveðið að hafast ekkert að eftir að hann hefði uppgötvað mistökin. Aðspurður kannaðist ákærði ekki við að hafa fengið í hendur kröfubréf Fulltingis 24. mars 2003 og lét þess getið að hann hefði líklega verið í aðgerð vegna kransæðasjúkdóms síns á sama tíma.

V bar fyrir dómi að hann hefði leitað til félagsins með innheimtu á viðkomandi kröfu, ef til vill á árinu 1998 eða 1999. Á þeim tíma hefði hann búið úti á landi, en flutt aftur til Reykjavíkur vorið 2003. Að sögn V hefði hann þá vitað að umræddu dómsmáli væri lokið, hann farið á skrifstofu félagsins, ákærði veifað til hans og bent honum á að setjast inn á skrifstofu sína og þar gert kröfuna upp að fullu. Aðspurður kvaðst V fyrir þann tíma hafa falið K-kk-þgf H-kk-þgf lögmanni hjá Fulltingi að innheimta kröfuna úr hendi félagsins og sagðist hafa fengið aðstoð innan fjölskyldu sinnar við að koma því máli í hendur Fulltingis.

Þ bar fyrir dómi að V væri náskyldur eiginmanni hennar og hann verið með umrædda kröfu til innheimtu hjá félaginu. Þegar Þ hefði hætt þar störfum og flutt sig yfir til Fulltingis hefði hún bent V á að láta það fyrirtæki annast innheimtu á kröfunni úr hendi félagsins.

6.3.1.

Ákærða er hér gefið að sök fjárdráttur samkvæmt 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot gegn 1. mgr. 23. gr., sbr. 4. mgr. 29. gr. lögmannalaga nr. 77/1998. Í málinu er óumdeilt að umþrætt mál var falið Y til innheimtu, en hvorki ákærða persónulega né lögmannsstofu hans. Með vísan til þessa og þeirra röksemda, sem færðar eru undir lið 3.3.1. ber að sýkna ákærða af ætluðu broti á lögmannalögum.

Eins og rakið er í kafla 1.3.3. að framan hefur ákæruvaldið ekki reynt að sýna fram á að félaginu hafi borið lagaskylda að halda innheimtufé aðgreindu frá eigin fé þess. Með vísan til þeirra raka, sem þar eru nefnd, er því ósannað að félaginu hafi verið óheimilt að blanda fjármunum V saman við eigið fé. Kemur því ekki til álita að refsa ákærða fyrir brot á 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga.

6.3.2.

Kemur þá til skoðunar hvort ákærði hafi gerst brotlegur við 2. mgr. 247. gr., en samkvæmt henni telst fjárdráttur fullframinn við ólögmæta tileinkun fjármuna annars manns, þannig að hann bíði að sama skapi ólöglega fjártjón eða fjármunum hans sé í það minnsta stefnt í verulega fjártjónshættu, svo sem nánar er rakið undir lið 1.3.2. að framan. Í málinu liggur fyrir að Æ lögmaður fór með mál V fyrir dómstóla, en leggja verður til grundvallar að Æ hafi verið starfsmaður Y. Óháð kæru á hendur ákærða til lögreglu virðist honum og nefndum V bera saman um að þeir hafi fyrst rætt hið umþrætta mál sumarið 2003 og ákærði þá greitt manninum að fullu inneign hans hjá félaginu, og gott betur. Er ósannað að ákærði hafi fyrir þann tíma vitað að krafan væri ógreidd. Liggur þannig ekkert fyrir um að ákærði hafði ætlað að draga sér eða félaginu umrædda fjárhæð í skilningi 2. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga. Að því gættu og með vísan til eindreginnar neitunar ákærða ber að sýkna hann af greindri háttsemi, sbr. 45.-46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

VI.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 166. gr. laga um meðferð opinberra mála ber að leggja allan sakarkostnað á ríkissjóð. Til hans telst 383.460 króna þóknun B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs verjanda ákærða á rannsóknarstigi málsins og laun verjandans vegna verjandastarfa fyrir dómi. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til sérlega vandaðs málatilbúnaðar verjandans þykir þau laun hæfilega ákveðin 784.350 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

E-kk-nf E. L-kk-nf fulltrúi lögreglustjóra sótti málið af hálfu ákæruvaldsins.

Dómsuppsaga hefur dregist vegna embættisanna.

DÓMSORÐ:

Ákærði, X, er sýkn sakar.

Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 784.350 króna málsvarnarlaun B-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns.

J-kk-nf J-kk-nf