E-1201/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 9. f.m., er höfðað 23. júní 2011 af D-x-x D-kk-þgf S-x-x, Hjálmholti 8 í Reykjavík, gegn N1 hf., Dalvegi 10-14 í Kópavogi.

Stefnandi gerir þá kröfu að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi 29. október 2008 þegar hann rann í olíu á þjónustuverkstæði stefnda. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en stefnanda var veitt gjafsókn með bréfi dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins 9. september 2010.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. Til vara er sú krafa gerð að stefndi verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna slyss stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefnandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5 í Reykjavík, til réttargæslu. Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, en tekið undir málsástæður og málatilbúnað stefnda.

I

Mál þetta hefur stefnandi höfðað vegna líkamstjóns sem hann kveðst hafa orðið fyrir við störf sín hjá stefnda laust eftir klukkan 13 miðvikudaginn 29. október 2008 þegar hann hrasaði á olíubletti á gólfi þjónustuverkstæðis félagsins að Funahöfða 13 í Reykjavík og datt. Atvikið hafi nánar tiltekið átt sér stað í þeim hluta verkstæðisins þar sem er rafmagns- og ísetningarverkstæði. Hann hafi hlotið talsvert mikla áverka á baki í slysinu og verið óvinnufær í næstum átta mánuði. Þá hafi varanleg læknisfræðileg örorka vegna slyssins verið metin 18% samkvæmt matsgerð læknis.

Í stefnu lýsir stefnandi atvikum í aðdraganda slyssins á þann veg að hann hafi verið að fara með rusl í gám sem staðsettur var inn af mótorhjólaverkstæði. Hafi hann gengið sem leið liggur frá starfsstöð sinni á rafmagnsverkstæðinu, inn á mótorhjólaverkstæðið og að gámnum og verið á leiðinni til baka þegar slysið varð. Hann hafi verið kominn 2-3 metra frá hurð sem skilur að þessa hluta hússins þegar hann datt. Um glæra olíu hafi verið að ræða og hann hafi ekki orðið hennar var. Heldur stefnandi því fram að starfsmenn á þjónustuverkstæðinu, sem unnu að viðgerðum annars staðar í húsinu, hafi skilið olíuna eftir á gólfinu þar sem hann datt og slasaðist. Engar aðvaranir hefðu verið gefnar um að olía hefði lekið á gólfið, auk þess sem stefnandi hafi alls ekki átt von á henni þarna, enda hafi ekki verið notast við slíka olíu á rafmagnsverkstæðinu.

Með bréfi 29. júní 2009 var óskað eftir afstöðu réttargæslustefnda, Sjóvá Almennra trygginga hf., til skaðabótaskyldu stefnda og þar með til greiðsluskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu sem stefndi hafði á slysdegi hjá tryggingafélaginu. Með tölvupósti til lögmanns stefnanda 18. ágúst 2009 lýsti félagið þeirri afstöðu sinni að slysið mætti fyrst og fremst rekja til óhappatilviks og/eða gáleysis stefnanda fremur en til vanbúnaðar á vinnustað eða annarra atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki yrði talinn bera skaðabótaábyrgð á. Þessari afstöðu tryggingafélagsins skaut stefnandi til úrskurðar-nefndar í vátryggingamálum 12. október 2009. Með úrskurði nefndarinnar 17. nóvember sama ár var því hafnað að sýnt hefði verið fram á að slysið yrði rakið til atvika sem stefndi bæri skaðabótaábyrgð á. Er það mat stefnanda að svo virðist sem nefndin hafi byggt þá niðurstöðu á því að slysið hafi átt sér stað inni á mótorverkstæði þjónustuverkstæðisins, en ekki á rafmagnsverkstæði þess svo sem hann haldi fram. Af gögnum málsins verður ekki séð að stefnandi hafi átt önnur samskipti við stefnda og tryggingarfélag hans vegna slyssins, en málið höfðaði hann svo sem fram er komið í júní 2011.

Að því er málsatvik varðar tekur stefndi fram að engir sjónarvottar hafi verið að atvikinu, en að samstarfsmaður stefnanda, G-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf, hafi komið að honum þar sem hann lá og aðstoðað hann við að rísa á fætur. Stefnandi hafi haldið áfram að sinna störfum sínum það sem eftir var vinnudags, en þaðan í frá hafi hann ekki mætt til vinnu hjá stefnda. Stefnandi sé rafvirki að mennt og hann hafi starfað hjá stefnda í rétt rúm fjögur ár. Rafmagnsverkstæðið og mótorverkstæðið séu ein starfsstöð og unnið sé með einhverja olíu á öllu þjónustuverkstæðinu, en stefnandi hafi verið sá eini sem vann með glæra olíu. Þá hafi stefnandi getað losað rusl í aðra gáma á vinnusvæðinu.

Ekki er ágreiningur um að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því viðurkenningarkrafa hans sæti efnislegri meðferð fyrir dómi, sbr. áskilnaður þar um í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Stefnandi byggir málshöfðun sína á því að stefndi og/eða starfsmenn hans beri fulla skaðabótaábyrgð á því slysi sem hann varð fyrir 29. október 2008. Vísar stefnandi um grundvöll bótaábyrgðar til meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar, reglunnar um vinnuveitandaábyrgð og reglunnar um nafnlaus mistök. Tjón stefnanda skuli því bætt samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, einkum I. kafla laganna og byggir stefnandi á því að hann eigi fullan bótarétt vegna þess líkamstjóns sem hann hlaut í slysinu. Þar sem stefndi hafi á slysdegi haft frjálsa ábyrgðartryggingu hjá Sjóvá Almennum tryggingum hf. sé félaginu stefnt til réttargæslu sbr. 21. gr. laga nr. 91/1991, en um aðild þess vísast einnig til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Málsókn og kröfugerð byggi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, en stefnandi hafi mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnda. Þá hafi verið sýnt fram á tjón stefnanda og hagsmuni með framlögðum gögnum. Þessu til viðbótar tiltekur stefnandi sérstaklega að því er bótagrundvöll varðar að byggt sé á ákvæðum laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem og reglugerðum sem settar hafa verið á grundvelli laganna, einkum reglugerð nr. 145/1953 um öryggis- og heilbrigðisráðstafanir á bifreiðaverkstæðum, reglugerð nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða og reglum nr. 707/1995 um öryggis- og heilbrigðismerkingar á vinnustöðum.

Stefnandi vísar til þess að réttargæslustefndi telji að slys stefnanda megi fyrst og fremst rekja til óhappatilviks og/eða eigin gáleysis stefnanda, fremur en til vanbúnaðar á vinnustað eða annarra aðstæðna sem vátryggingataki verði talinn bera skaðabótaábyrgð á. Sú afstaða réttargæslustefnda sé byggð á því að stefnandi hafi mátt búast við því að einhverjir olíu- eða bleytublettir væru fyrir á gólfinu, en við slíku megi alltaf búast á vinnustað sem þessum og ógjörningur sé að við einhvern sé hægt að sakast í því sambandi. Í afstöðu stefnda vegna málsins hafi komið fram að ómögulegt sé að fullnægja skilyrðum 2. gr. reglugerðar um öryggis- og heilbrigðisráðstafanir á bifreiðaverkstæðum nr. 145/1953, með því að halda gólfum hreinum eftir föngum, þar sem ljóst þyki að aldrei verði hægt að koma fullkomlega í veg fyrir að einhver bleyta eða olía sleppi á gólfin við þær aðstæður. Þá vísi stefndi til þess að þegar slysið varð hafi stefnandi verið búinn að vinna hjá stefnda í um fjögur ár.

Stefnandi byggir hins vegar á því að slysið megi að öllu leyti rekja til saknæms gáleysis starfsmanns stefnda, saknæmra aðstæðna á slysstað og saknæms aðgæsluleysis stefnda þegar kemur að því að tryggja öryggi starfsmanna sinna á vinnustað. Starfsaldur stefnanda geti heldur ekki haft nein áhrif á sakarmat í málinu.

Stefnandi byggir á því að sú háttsemi starfsmanns stefnda að skilja eftir olíu á gólfinu sé saknæm. Stefndi beri því skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á grundvelli óskráðrar reglu skaðabótaréttarins um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum sem starfsmaður hans veldur með saknæmum og ólögmætum hætti. Í því sambandi nægi að starfsmaðurinn hafi valdið slysi með einföldu gáleysi.

Stefnandi telur ljóst að slys hans megi rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanns stefnda. Sá hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, sem jafna megi til gáleysis, með því að skilja eftir olíu á umræddum stað án þess að þurrka hana strax upp eða gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir þær aðstæður sem hafi valdið því að stefnandi slasaðist. Í því sambandi vísar stefnandi til 2. gr. reglugerðar um öryggis- og heilbrigðisráðstafanir á bifreiðaverkstæðum nr. 145/1953, en þar segi: „Til þess að koma í veg fyrir hálku á gólfum, skal þeim haldið hreinum eftir því sem föng eru á, og skal viðkomandi verkamanni skylt að hreinsa strax upp af gólfi það, sem hann kann að missa niður á það, svo sem olíu, feiti og annað, sem veldur óþrifnaði og dregur úr umferðaröryggi.” Í 7. gr. reglugerðarinnar sé tekið fram að allir starfsmenn séu persónulega skyldir til að fara eftir ákvæðum reglugerðarinnar og að trúnaðarmanni beri að tryggja að svo sé gert. Að öðru leyti vísar stefnandi til almennra ákvæða reglugerðarinnar. Af ákvæðum hennar telji stefnandi ljóst að reglugerðargjafinn hafi talið sérstaka ástæðu til þess að mæla fyrir um að á starfsmönnum bifreiðaverkstæða hvíli sérstök skylda til að þurrka strax upp olíu sem þeir kunna að missa niður og viðhafa sérstaka aðgæslu þegar hlutir, sem olía kann að leka af, eru meðhöndlaðir. Að mati stefnanda eigi það ekki hvað síst við þegar hætta sé á því að olía geti borist á þá hluta verkstæðis þar sem ekki sé sérstaklega unnið með olíu.

Með vísan til þessa sé að mati stefnanda ljóst að þeim starfsmanni sem missti niður olíuna sem stefnandi rann á hafi borið að hreinsa hana strax upp og það hafi verið saknæmt athafnaleysi af hans hálfu að sjá ekki til þess að það væri gert. Þá hafi það verið saknæmt af hans hálfu að hlutast ekki að öðru leyti til um að aðrar öryggisráðstafanir væru gerðar á meðan olían væri þurrkuð, svo sem að setja upp merki til aðvörunar.

Samkvæmt öllu framangreindu telur stefnandi ljóst að stefndi beri, sem vinnuveitandi umrædds starfsmanns, fulla skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda, og skipti þá ekki máli þótt ekki kunni að vera ljóst um hvaða starfsmann hafi verið að ræða, sbr. reglu skaðabótaréttarins um nafnlaus mistök.

Varðandi skyldur atvinnurekanda vísar stefnandi til ákvæða laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980, einkum 13., 14., 37. og 42. gr. þeirra. Samkvæmt tilgreindum ákvæðum beri atvinnurekanda að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað og að vinnu sé hagað þannig að öryggi starfsmanna sé tryggt. Jafnframt beri honum að gera starfsmönnum sínum grein fyrir slysahættu sem kann að fylgja störfum þeirra. Stefnandi byggir einnig á því að ekki verði séð að sérstakt áhættumat hafi farið fram á vinnuaðstæðum þeim sem valdið hafi slysi stefnanda, sbr. XI. kafla laga nr. 46/1980, einkum 65. gr. a., eða í öllu falli að því áhættumati hafi ekki verið framfylgt. Engar sérstakar vinnureglur hafi verið til staðar varðandi meðferð á olíu milli verksvæða á verkstæðinu. Samkvæmt 65. gr. a. laga nr. 46/1980 beri atvinnurekandi ábyrgð á því að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Við gerð áhættumatsins skuli sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt sé að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum. Samkvæmt 2. mgr. 65. gr. a. skuli atvinnurekandi, þegar áhættumat á vinnustað gefur til kynna að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin, grípa til nauðsynlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna eða, þar sem þess er ekki kostur, draga úr henni eins og frekast sé unnt. Í þessu sambandi sé einnig vísað til reglugerðar um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum nr. 920/2006.

Stefnandi telur að stefndi sem atvinnurekandi hafi brugðist þeim skyldum sem lagðar séu á hann í framangreindum lögum, reglum og reglugerðum. Í því sambandi sé vísað til 2. mgr. 3. gr. og 6. gr. reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995. Í 2. mgr. 3. gr. reglnanna sé kveðið á um að allar umferðarleiðir manna og flutningstækja skuli vera greiðar og afmarkaðar. Í 5. tölulið 6. gr. sömu reglna sé kveðið á um að gera skuli ráðstafanir til að draga úr hálku á gólfum þar sem þess gerist þörf. Þannig bendir stefnandi á að setja hafi mátt mottur eða annað efni á gólf sem gengið var um til að draga úr hættu á því að olía sem læki og væri ekki þurrkuð strax upp skapaði slysahættu. Þá vísar stefnandi til reglna um öryggis- og heilbrigðismerkingar á vinnustöðum nr. 707/1995. Samkvæmt 3. gr. þeirra skulu atvinnurekendur setja upp öryggis- og heilbrigðismerki eða ganga úr skugga um að slík merki séu á stöðum þar sem hætta verði ekki umflúin, eða ekki sé hægt að draga úr henni með almennum varúðarráðstöfunum eða ráðstöfunum, aðferðum eða leiðum sem tengjast vinnufyrirkomulagi. Jafnframt beri atvinnurekanda skylda til þess að sjá um að allir starfsmenn eða fulltrúar þeirra séu upplýstir um ráðstafanir sem gera eigi varðandi öryggis- og heilbrigðismerkingar á vinnustað, sbr. 6. gr. sömu reglna. Stefnandi telji að ákvæða þessara reglna hafi ekki verið gætt, enda hafi hann enga aðvörun fengið um að gólfið væri olíublautt, ekki hafi verið mottur eða annað efni á gólfi til að draga úr slysahættu og þá hafi ekki verið fyrir hendi almennar merkingar um hættu á olíu á gólfi.

Þá tiltekur stefnandi sérstaklega að eftir því sem hann best viti hafi ekki áður orðið slys af sama toga.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi tilkynnt yfirmanni sínum strax um slysið, en þrátt fyrir það hafi slysið ekki verið tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins þá þegar, þannig að viðeigandi rannsókn á orsökum slyssins hafi getað farið fram. Stefnandi byggir á því að sönnunarskort um orsakir slyssins eða önnur atvik verði að virða stefnda í óhag. Með því að tilkynna slys stefnanda ekki til vinnueftirlitsins hafi stefndi brotið þær skyldur sem hvíli á honum sem atvinnurekanda samkvæmt lögum nr. 46/1980. Samkvæmt 79. gr. laganna skuli atvinnurekandi án ástæðulausrar tafar tilkynna stofnuninni öll slys eða óhöpp. Vegna þessarar vanrækslu hafi vinnueftirlitið ekki getað sinnt þeirri skyldu sem fram komi í 81. gr. laga nr. 46/1980, þ.e. að rannsaka orsakir slyssins án ástæðulausrar tafar. Af eðli slyss stefnanda sé ljóst að mikilvægt hafi verið að vettvangskönnun færi fram strax eftir það og að hlutast yrði til um myndatöku af vettvangi og skýrslutöku af vitnum. Stefnandi byggir þannig á að stefndi verði að bera halla af þeim sönnunarskorti sem kunni að vera fyrir hendi um orsakir slyssins eða um aðstæður á vettvangi.

III

Aðalkrafa stefnda um sýknu er á því byggð að slysið verði ekki rakið til atvika eða aðstæðna sem stefndi eða starfsmenn hans beri skaðabótaábyrgð á samkvæmt lögum. Slysið verði ekki rakið til gáleysis samstarfsmanna stefnda, aðstæðna á vinnustað eða saknæms gáleysis stefnda, heldur til óhappatilviljunar og ef til vill eigin sakar stefnanda sjálfs. Stefndi hafi hvorki brotið gegn lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, né reglugerðum nr. 145/1953 um öryggis- og heilbrigðisráðstafannir á bifreiðaverkstæðum og nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða eða reglum nr. 707/1995 um öryggis- og heilbrigðismerkingar á vinnustöðum.

Stefndi mótmælir því alfarið að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda. Er því mótmælt sem röngu að samstarfsmenn stefnda hafi skilið olíuna eftir á gólfinu sem og að þeir hafi yfir höfuð orðið hennar varir eða mátt verða hennar varir. Sú regla gildi á vinnustaðnum og hafi verið í hávegum höfð að starfsmenn gæti þess að missa ekki olíu eða aðra bleytu á gólfin, en ef það gerist skuli hún jafnóðum þurrkuð upp. Það sama eigi við ef þeir verða varir við olíu eða vökva á gólfi. Fyrirmælum 2. gr. reglugerðar nr. 145/1953 hafi því verið fylgt í hvívetna. Samstarfsmenn stefnanda hafi hins vegar ekki orðið varir við olíu í umrætt sinn og því ekki getað brugðist við með neinum hætti.

Á það er bent að stefnandi hafi verið á leiðinni til baka frá því að henda rusli í gáminn. Hann hafi legið um 1–2 metra frá gámnum þegar samstarfsmaður hans aðstoðaði hann við að rísa á fætur. Hann hafi því skömmu áður gengið sömu leið og hefði því sjálfur mátt verða var við olíublettinn rétt eins og aðrir starfsmenn, hafi olíubletturinn verið sýnilegur á annað borð. Enginn annar starfsmaður hafi gengið þarna um meðan stefnandi henti ruslinu. Þar sem stefnandi hafi verið eini starfsmaðurinn á starfsstöðinni sem vann með glæra olíu séu jafnframt líkur á að olíubletturinn hafi verið af hans völdum. Þá sé því ranglega haldið fram í stefnu að olía sé ekki notuð þar sem stefnandi kveðst hafa runnið. Olía sé notuð alls staðar á þjónustuverkstæðinu, en hún sé í mismunandi litum.

Stefndi mótmælir því að aðstæðum á vinnustaðnum hafi verið ábótavant. Einnig er því mótmælt að stefndi hafi brugðist skyldum sínum varðandi varúðarráðstafanir, uppfræðslu starfsmanna eða aðra öryggisþætti.

Stefndi hafi með engu móti brotið gegn fyrirmælum laga nr. 46/1980 eða reglum settum með stoð í þeim lögum. Eins og áður segir þá gildi sú regla á vinnustaðnum að starfsmenn gæti þess sérstaklega að þurrka upp olíu um leið og þeir verða varir við að hún hafi borist á gólf vinnustaðarins. Vinnustaðurinn sé rafmagns- og mótorverkstæði og á slíkum vinnustað sé ekki hægt að koma alfarið í veg fyrir að olía smitist á gólf. Það hafi hins vegar verið reynt eftir bestu getu. Gönguleiðir á verkstæðinu séu greiðar og er því mótmælt að sérstakra ráðstafana hafi verið þörf, svo sem að koma þar fyrir mottum. Telur stefndi að slíkt hefði frekar getað aukið slysahættu á gönguleiðum en að draga úr henni.

Stefndi mótmælir því að orsakatengsl séu milli slyss stefnanda og þess að sérstakt áhættumat hafi ekki legið fyrir. Stefnandi hafi ekki rökstutt á hvern hátt gerð áhættumats hefði komið í veg fyrir slysið. Byggir stefndi á því að gerð áhættumats hefði ekki leitt til neinna annarra ráðstafana en þegar höfðu verið gerðar á vinnustaðnum. Þá er því jafnframt mótmælt að merkingar hefðu komið í veg fyrir slysið. Stefnandi hafi þegar hér var komið sögu verið búinn að vinna í rúm fjögur ár á þessu verkstæði stefnda og því verið öllum hnútum kunnugur þar. Hann hafi vitað eða mátt vita að aldrei sé hægt að koma algerlega í veg fyrir að olía sé á gólfi verkstæðis þar sem á annað borð er unnið með hana.

Því er mótmælt sem röngu að stefnandi hafi tilkynnt yfirmönnum sínum samdægurs um slysið. Hann hafi haldið áfram vinnu þennan dag og lokið fullum vinnudegi, en ekki mætt til vinnu næsta dag og ekki leitað til læknis fyrr en 6 dögum síðar. Þá hafi stefnandi verið mjög slæmur í baki þau ár sem hann starfaði hjá stefnda og verið frá vinnu vegna þess ítrekað. Hefðu samstarfsmenn hans oft þurft að aðstoða hann við að halda á hlutum auk þess sem hann hafi oft borið sig illa vegna bakverkja. Hefðu yfirmenn stefnanda því ekki haft ástæðu til að ætla að stefnandi hefði orðið fyrir slysi í umrætt sinn þótt hann væri frá vinnu. Því séu skilyrði fyrir að draga úr sönnunarbyrði stefnanda um orsakir tjóns hans ekki fyrir hendi.

Stefndi telur að slysið megi fyrst og fremst að rekja til óhappatilviljunar og ef til vill eigin sakar stefnanda sjálfs. Í því sambandi sé til þess að líta að stefnandi hafi verið 49 ára á slysdegi og hafði þá starfað hjá stefnda í rúm fjögur ár. Hann hafi því gjörþekkt allar aðstæður á vinnusvæðinu. Ávallt megi búast við olíublettum á verkstæðum þar sem unnið er með og gert við vélar. Stefnanda hafi verið þetta fyllilega ljóst eða í öllu falli mátt vera það ljóst og því hafi honum borið að sýna tilhlýðilega aðgæslu. Þá verði einnig að taka tillit til þess að stefnandi hafi örstuttu áður gengið sömu leið með rusl í gáminn. Hann hafi verið eini starfsmaðurinn sem vann með glæra olíu á verkstæðinu og því allt eins líklegt að hann hafi sjálfur misst olíuna á gólfið þegar hann gekk þar yfir með ruslið.

Af öllu framangreindu telur stefndi ljóst vera að hann beri ekki skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda og því beri að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu er varakrafa stefnda byggð á því að stefnandi eigi í öllu falli töluverða sök á slysinu og þurfi því að bera hluta tjóns síns sjálfur. Um nánari rökstuðning vísast til rökstuðnings fyrir aðalkröfu eftir því sem við á.

IV

Í málinu krefst stefnandi þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem hann hlaut í vinnuslysi laust eftir hádegi miðvikudaginn 29. október 2008 á þjónustuverkstæði stefnda að Funahöfða 13 í Reykjavík. Er óumdeilt að slysið varð með þeim hætti að stefnandi, sem er rafvélavirki, hrasaði á olíubletti á gólfi rafmagns- og ísetningarverkstæðis og datt.

Þeim hluta þjónustuverkstæðisins sem kemur við sögu í málinu er skipt í tvær aðskildar einingar. Þannig er mótorhjólaverkstæði í sérstöku rými og rafmagns- og ísetningarverkstæði í öðru, en innangengt er á milli þeirra um dyr á millivegg. Þá eru þessi rými að mestu opin, en sú eining sem hýsir rafmagns- og ísetningarverkstæðið hefur að hluta til verið hólfuð niður í afmörkuð rými á tveimur hæðum. Á neðri hæðinni eru verkstæðismóttaka, kaffistofa, geymsla og sérstök vinnuaðstaða fyrir viðgerðir á dempurum, en á efri hæðinni hafði stefnandi vinnuaðstöðu ásamt einum samstarfsmanni sínum. Fram er komið með skýrslum vitna að talsvert er unnið með olíur á mótorhjólaverkstæðinu, en í mun minna mæli á rafmagns- og ísetningarverkstæðinu. Eftir því sem næst verður komist störfuðu sjö menn á þeim hluta þjónustuverkstæðisins sem hér um ræðir. Starf stefnanda mun hafa falist í viðgerðum á rafmagns- og loftverkfærum og að hans sögn notaði hann olíu eingöngu til að smyrja þau síðarnefndu.

Atvikum í aðdraganda þess að stefnandi slasaðist er svo sem áður greinir lýst þannig í stefnu að hann hafi farið með rusl í gám sem var staðsettur inni á mótorhjólaverkstæðinu og verið á leiðinni til baka að starfsstöð sinni á efri hæð rafmagnsverkstæðisins þegar hann datt. Fram kom hjá stefnanda fyrir dómi að ruslið hafi verið í tunnu sem hafi verið á að giska 50 cm á hæð og 30 cm á breidd. Handfang hafi verið á tunnunni og hafi hann notað það til að halda á henni. Fyrir dómi skýrði samstarfsmaður stefnanda, G-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf, svo frá að hann hafi ekki séð stefnanda detta en komið að honum þar sem hann lá á gólfinu. Kvaðst G-kk-nf hafa verið að vinna við bifreið á rafmagnsverkstæðinu, talsvert innan við gönguleið stefnanda, þegar hann hafi heyrt stefnanda gefa frá sér sársaukahljóð. Þá kom fram hjá G-kk-þgf að olíublettur hafi verið á gólfinu þar sem stefnandi lá, hann hafi verið lófastór „eða minni en það“ og olían hafi verið glær. Sjálfur hafi hann ekki verið að vinna með olíu þennan dag. Við vettvangsgöngu bar stefnanda og G-kk-þgf nokkurn veginn saman um það hvar slysið átti sér stað, stefnandi hafi dottið þegar hann var rétt kominn inn á rafmagns- og ísetningarverkstæðið, um það bil 2 metra frá áðurnefndum dyrum á millivegg, en ruslagámurinn var staðsettur rétt innan við þær. Í málinu liggur ekkert fyrir um það hvernig eða hvenær olían barst á þennan stað. Af framburði stefnanda og aðstæðum á vettvangi má ganga út frá því að slysið hafi borið að höndum 1-2 mínútum eftir að hann átti leið um slysstaðinn á göngu sinni að ruslagámnum.

Kröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu grundvallar stefnandi á því að líkamstjón hans verið rakið til sakar stefnda og starfsmanna hans, en í því sambandi skipti ekki máli þótt ekki sé unnt að rekja hana til tiltekins starfsmanns. Hefur stefnandi vísað til ákvæða í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og almennum stjórnvaldsfyrirmælum til stuðnings þeirri staðhæfingu sinni að aðstæður á vinnustað í umrætt sinn hafi verið með þeim hætti að fyllsta öryggis starfsmanna hafi ekki verið gætt og því beri stefnandi ábyrgð á líkamstjóni hans. Í 13. gr. laganna er með almennum hætti mælt fyrir um skyldu atvinnurekanda til að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, en í 37. og 42. gr. þeirra er þetta sérstaklega áréttað að því er tekur til vinnutilhögunar og þess að vinnustaðurinn sem slíkur sé þannig úr garði gerður að þessum markmiðum verði náð. Þessi og önnur ákvæði laganna, þar með talin 63. gr. a. um gerð sérstaks áhættumats, sem stefnandi hefur ennfremur vísað til, miða að því að ákvarða almennar skyldur atvinnurekenda til að tryggja öryggi og hollustuhætti starfsmanna, en þegar að því kemur að ákvarða hver sé hin rétta háttsemi í tilteknu tilviki hafa sértækar reglur í almennum stjórnvaldsfyrirmælum mun meiri þýðingu. Í þeim efnum hefur stefnandi einkum vísað til reglna nr. 145/1953 um öryggis- og heilbrigðisráðstafanir á bifreiðaverkstæðum og reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Í 1. mgr. 2. gr. reglnanna frá 1953 segir að til þess að koma í veg fyrir hálku á gólfum skuli þeim haldið hreinum eftir því sem föng eru á og skal viðkomandi starfsmaður hreinsa strax upp af gólfi það sem hann kann að missa niður á það, svo sem olíu, feiti og annað sem veldur óþrifnaði og dregur úr umferðaröryggi. Í 5. mgr. 6. gr. reglna nr. 581/1995 er kveðið á um það að gera skuli ráðstafanir til að draga úr hálku á gólfum þar sem þess gerist þörf.

Í vitnisburði þriggja starfsmanna stefnda, sem allir störfuðu á þjónustuverkstæði félagsins að Funahöfða 13 þá er umrætt slys varð, þeirra B-kk-ef F-kk-ef, G-kk-ef H-kk-ef Á-kk-ef og S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef, kom fram að brýnt hafi verið fyrir starfsmönnum að þurrka strax upp olíu sem bærist á gólf. Skýrði B-kk-nf, sem var yfirmaður á verkstæðinu á þessum tíma, svo frá að tilkynning hafi hangið uppi á kaffistofu starfsmanna þar sem þetta hafi meðal annars verið áréttað. Þá kom fram hjá þeim G-kk-þgf og S-kk-þgf að það geti ekki talist algengt að olía berist á gólf rafmagns- og ísetningarverkstæðis. Engan veginn sé hægt að útiloka það, enda séu bifreiðir teknar þar inn og þar sé unnið með olíur.

Sú meginregla gildir í íslenskum rétti að sá, sem krefst skaðabóta, þarf í fyrsta lagi að sanna að hann hafi orði fyrir fjárhagstjóni, í öðru lagi að tjónið sé tilkomið vegna háttsemi sem sé skaðabótaskyld að lögum og loks í þriðja lagi að tjónið sé afleiðing þeirrar háttsemi. Í samræmi við þetta verður almennt að leggja þá skyldu á herðar þeim, sem verður fyrir slysi við vinnu, að hann láti vinnuveitanda vita svo fljótt sem kostur er af slysinu svo honum sé unnt að bregðast við sem fyrst.

Að mati dómsins er ekkert fram komið í málinu sem leitt getur til þeirrar niðurstöðu að fallist verði á viðurkenningarkröfu stefnanda á þeim grundvelli að stefndi beri sök á líkamstjóni hans. Hefur þannig ekki verið sýnt fram á að stefndi hafi ekki gætt nægilega fyrirmæla í lögum og stjórnvaldsreglum sem miða að því að tryggja að framkvæmd vinnu og aðstæður á vinnustað séu þannig að gætt sé fyllsta öryggis starfsmanna. Að því sögðu stendur eftir að taka afstöðu til þess hvort samstarfsmenn stefnanda hafi með saknæmum hætti orðið valdir að því að hann slasaðist í umrætt sinn og að skaðabótaábyrgð hafi stofnast á tjóni hans samkvæmt reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga er það mat dómsins að því verði ekki slegið föstu að þær aðstæður sem þarna sköpuðust verði virtar starfsmönnum stefnda til sakar. Tekur það í senn til þess hvernig það gerðist að olía barst á þann stað sem slysið varð og þess að hún hafði ekki verið fjarlægð þaðan. Er þess sérstaklega að geta að því er síðargreinda atriðið varðar að ganga verður út frá því í ljósi þess sem áður er fram komið að örðugt hafi verið að koma auga á olíublettinn.

Í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 er kveðið á um skyldu vinnuveitanda til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins. Eins og þar kemur fram er þessi skylda tengd við alvarleika slyss. Sinni vinnuveitandi ekki þessari skyldu sinni og engin rannsókn fer þar af leiðandi fram á aðstæðum á vettvangi er dómaframkvæmd á þann veg að hann er látinn bera hallann af skorti á sönnun um þau atriði sem geta haft áhrif við sakarmat og eru talin óljós. Samkvæmt aðilaskýrslu stefnanda skilaði hann fullum vinnudegi á slysdegi og mætti til vinnu daginn eftir, en gafst að eigin sögn fljótlega upp vegna verkja í baki og mætti þaðan í frá ekki aftur til vinnu hjá stefnda. Þá treysti hann sér ekki til að staðhæfa að hann hafi tilkynnt yfirmanni sínum um slysið á meðan hann var enn við störf á vinnustaðnum og reyndar er óljóst hvenær stefnda mátt fyrst vera það ljóst að stefnandi hafi slasast hinn umrædda dag. Hvað sem óvissu um þetta líður verður ekki séð að vanræksla á tilkynningarskyldu í kjölfar þess að stefnandi hvarf frá vinnu og hún varð í fyrsta lagi virk hafi leitt til þess að vafi sé fyrir hendi í málinu um atriði sem áhrif geta haft við sakarmat.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að óhjákvæmilegt sé að líta svo á að slys stefnanda hafi orðið vegna óhappatilviks og það verði þannig hvorki rakið til þess að öryggismálum hafi verið ábótavant hjá stefnda né til sakar starfsmanna hans. Er stefndi samkvæmt þessu sýknaður af viðurkenningarkröfu stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, B-kvk-ef E-kvk-ef B-kvk-ef héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 564.750 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun þóknunar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð :

Stefndi, N1 hf., á að vera sýkn af kröfum stefnanda, D-x-x D-kk-ef S-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, B-kvk-ef E-kvk-ef B-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 564.750 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 8.3. 2012.