X-167/2010

Við aðalmeðferð málsins 16. mars sl. féll sóknaraðili frá kröfu sinni vegna kostnaðar við kröfulýsingu að fjárhæð 55.000 krónur. Endanleg krafa hans er því sú að krafa hans á hendur varnaraðila að fjárhæð 200.000 evrur verði viðurkennd forgangskrafa samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þá krefst hann málskostnaðar, ásamt virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Varnaraðili krefst þess að staðfest verði afstaða slitastjórnar, þess efnis að viðurkenna kröfu sóknaraðila sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæð 200.000 evrur, sem umreiknast í kröfuskrá í 33.846.000 krónur. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Málið var tekið til úrskurðar 16. mars sl.

II.

Með samningi 26. október 2007 var sóknaraðili ráðinn til starfa hjá varnaraðila frá 1. desember sama ár. Gegndi hann stöðu forstöðumanns smásölusparnaðar („Director Retail Savings“) hjá útibúi varnaraðila í Amsterdam í Hollandi. Í ráðningarsamningnum er m.a. kveðið á um laun og önnur starfskjör sóknaraðila, sem og skyldur hans og réttindi. Tekið er fram að sóknaraðili eigi rétt á árlegri uppbótargreiðslu samkvæmt sérstakri ákvörðun á meðan hann gegni starfinu, og geti hún numið allt að 50% grunnlauna. Þá segir þar að gagnkvæmur uppsagnarfrestur sé tveir mánuðir.

Í ágúst 2008 kom upp ágreiningur milli sóknaraðila og útibússtjóra varnaraðila í Hollandi. Vegna þessa gerðu aðilar með sér samning 17. ágúst 2008 um starfslok sóknaraðila („Termination agreement“) hjá varnaraðila 1. mars 2009. Í samningnum segir að sóknaraðili sé frá 18. ágúst 2008 leystur frá skuldbindingum sínum og skyldum, sem honum beri að gegna sem forstöðumaður smásölusparnaðar, en taki frá þeim degi við starfi forstöðumanns viðskiptaþróunar, smásölusparnaðar, og skuli hann heyra undir viðskiptaþróun varnaraðila á Íslandi. Varnaraðili samþykkti jafnframt að greiða sóknaraðila 200.000 evrur „sem bætur vegna framtíðartekna og lífeyristjóns (uppsagnargreiðsla)“, og skyldi fjárhæðin greidd honum innan fjögurra vikna eftir 1. mars 2009.

Í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið tók yfir starfsemi varnaraðila og skipaði skilanefnd til að taka við stjórn bankans var tekin ákvörðun um að loka útibúi varnaraðila í Hollandi. Af því tilefni var gerður nýr samningur við sóknaraðila. Á þeim tímapunkti hafði sóknaraðili fengið greidd laun til 9. janúar 2009, en samningurinn er um greiðslu launa frá þeim tíma til 28. febrúar 2009.

Sóknaraðili heldur því fram að með samkomulagi aðila frá 17. ágúst 2008 hafi starfssamningi verið breytt þannig að hann félli niður frá 1. mars 2009, en jafnframt hafi áframhaldandi vinnuframlags verið krafist af honum fram að því tímamarki. Samhliða hafi verið samið um bætur til handa honum, í formi eingreiðslu að fjárhæð 200.000 evrur, vegna breytinga á starfssamningnum. Varnaraðili mótmælir því hins vegar að eingreiðslan sé byggð á vinnuframlagi sóknaraðila, sem og að um sé að ræða bætur vegna þeirra afleiðinga sem starfslokasamningurinn frá 17. ágúst 2008 hafi haft í för með sér. Þess í stað hafi eingreiðslan verið hugsuð sem ígildi bónusgreiðslna sem sóknaraðili hafi orðið af vegna uppsagnarinnar.

Ágreiningur aðila lýtur eingöngu að því hvort krafa sóknaraðila skuli njóta forgangs samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 eða hvort henni skuli skipað í röð almennra krafna samkvæmt 113. gr. laganna.

III.

Sóknaraðili byggir kröfu sína á 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., en samkvæmt þeim tölulið teljist til forgangskrafna „kröfur um bætur vegna slita á vinnusamningi sem hafa átt sér stað á því tímabili sem um ræðir í 1. tölul. eða eftir frestdag“. Í 1. tl. 1. mgr. 112. gr. sé fjallað um kröfur sem fallið hafa í gjalddaga á síðustu átján mánuðum fyrir frestdag. Frestdagur í málinu sé 15. nóvember 2008. Krafa sóknaraðila byggi á samkomulagi sem gert hafi verið þremur mánuðum fyrir frestdag og hafi fallið í gjalddaga þremur og hálfum mánuði eftir frestdag. Ljóst sé því að tímaskilyrði lagagreinarinnar séu uppfyllt. Með úrskurði, sem kveðinn hafi verið upp af héraðsdómi Reykjavíkur, hafi varnaraðila verið veitt heimild til greiðslustöðvunar frá 5. desember 2008 og hafi krafa sóknaraðila ekki fengist greidd á gjalddaga.

Sóknaraðili hafi gert kröfu í bú varnaraðila um greiðslu á grundvelli samningsins, en kröfunni hafi verið hafnað af hálfu slitastjórnar varnaraðila með þeim rökum að ekki væri um að ræða laun í uppsagnarfresti og því nyti krafan ekki forgangsréttar samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/19091. Engar frekari skýringar sé að finna í ákvörðun slitastjórnar varnaraðila um það af hverju skylda samkvæmt samningi gerðum af honum félli ekki undir það að vera forgangskrafa.

Sóknaraðili heldur því fram að engin rök standi til annars en að taka kröfu hans að fullu til greina. Krafan sé um bætur vegna slita á vinnusamningi, sem um hafi verið samið í samningi 17. ágúst 2008. Samningurinn hafi verið gerður milli sóknaraðila og varnaraðila og undir hann hafi skrifað þar til bær aðili fyrir varnaraðila, þ.e. S-kk-nf B-kk-nf, þáverandi aðstoðarframkvæmdastjóri á alþjóðasviði varnaraðila. Samningurinn sé því skuldbindandi fyrir aðila. Þá sé krafan sanngjörn, sóknaraðili óski eingöngu eftir greiðslu í samræmi við það sem um hafi verið samið sem endurgjald hans fyrir störf í þágu varnaraðila.

Sóknaraðila þykir ljóst að með samningnum hafi aðilar verið að semja um bætur til handa sóknaraðila vegna breytinga á vinnusambandi. Ekki verði annað ráðið en að ákvörðun um eingreiðslu hafi verið byggð á frammistöðu sóknaraðila í þágu varnaraðila á árunum 2007-2008. Hafi sú greiðsla því verið hluti af ráðningarkjörum sóknaraðila og endurgjald fyrir vinnuframlag hans í þágu varnaraðila, sem þegar hafi verið innt af hendi. Á gjalddaga kröfunnar, 1. mars 2009, hafi sóknaraðili þegar innt af hendi það vinnuframlag sem af honum var krafist. Varnaraðili hafi samþykkt greiðsluna fyrir frestdag, en hún fallið í gjalddaga eftir frestdag, og eigi sóknaraðili því kröfu um bætur vegna slita á vinnusamningi. Telur sóknaraðili einsýnt að krafa hans njóti forgangs samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, og beri við skýringu ákvæðisins að taka mið af orðanna hljóðan. Sóknaraðili hafi starfað hjá varnaraðila um nokkurt skeið og sé krafa hans beinlínis tengd vinnu hans í þjónustu varnaraðila og tengist starfsemi hans beint.

Sóknaraðili vísar að öðru leyti en að ofan greinir til almennra reglna kröfu- og samningaréttar um efndir loforða og samninga. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila um stöðu í réttindaröð samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, verði hafnað. Byggir hann á því að ekki sé um að ræða bætur vegna slita á vinnusamningi í skilningi ákvæðisins. Ákvæðið taki hins vegar til þess sem í framkvæmd kallist oftast í einu lagi laun í uppsagnarfresti.

Í máli þessu geri sóknaraðili ekki kröfu um greiðslu launa í uppsagnarfresti, enda hafi hann þegar fengið þau laun greidd, og þar með fullar bætur vegna slita á ráðningarsamningnum. Í því sambandi vísar varnaraðili til fyrirliggjandi samnings, sem gerður hafi verið um greiðslu slíkra launa. Þá komi fram í tölvupósti, sem sóknaraðili sendi þáverandi starfsmannastjóra Landsbanka Íslands hf., A-kk-þgf A-kk-þgf, að launaskuldbindingar varnaraðila gagnvart honum fram til 1. mars 2009 hafi verið uppfylltar.

Bent er á að með 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 sé vissum kröfum skipað framar öðrum í réttindaröð. Þannig sé vikið frá meginreglu gjaldþrotalaga um jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskipti. Telur varnaraðili að ákvæði þetta verði því ekki skýrt á rýmri veg en leiði af orðanna hljóðan. Eingreiðsla sú, sem mál þetta byggist á, hafi verið hugsuð sem bætur vegna einhvers konar bónusgreiðslna sem sóknaraðili varð af sökum uppsagnarinnar. Slíkar greiðslur hafi ekki verið taldar til launa í skilningi umrædds ákvæðis laga nr. 21/1991.

Þá byggir varnaraðili á því að 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 kveði á um bætur vegna slita á vinnusamningi, þ.e. de facto ráðningarsamningi. Í máli þessu sé deilt um greiðslur samkvæmt starfslokasamningi. Sé verulegur eðlismunur á slíkum samningum. Sá fyrrnefndi sé samningur sem gerður sé þegar viðkomandi hefji störf og kveði á um réttindi og skyldur í starfi. Sá síðarnefndi kveði hins vegar á um ýmis atriði er lúti að því hvernig starfslokum viðkomandi skuli háttað. Geti eingreiðsla samkvæmt starfslokasamningi því eðli máls samkvæmt ekki átt undir ákvæði sem fjalli um bætur vegna slita á ráðningarsamningi.

Varnaraðili byggir einnig á því að efni og túlkun ráðningarsamnings og starfslokasamnings sóknaraðila ráðist af hollenskum lögum, sbr. 20. gr. Evróputilskipunar um slit fjármálafyrirtækja nr. 2001/24/EC. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verði sá sem haldi fram venju eða erlendri réttarreglu að leiða tilvist og efni hennar í ljós. Krafa sóknaraðila sé vanreifuð að því leyti að hann hafi ekki fært fram neinn rökstuðning fyrir því að eingreiðsla sem þessi geti talist laun í uppsagnarfresti í skilningi hollenskra laga.

Í ljósi ofanritaðs telur varnaraðili að sóknaraðili eigi ekki betri rétt en aðrir kröfuhafar sem eigi kröfur á hendur varnaraðila á grundvelli samninga.

Um lagarök vísar varnaraðili að öðru leyti en að ofan greinir til meginreglna samninga- og kröfuréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga, skuldbindingargildi samninga og samningsfrelsi. Málskostnaðarkrafan er reist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V.

Ekki verður séð að aðilar deili um það að við úrlausn þessa ágreinings skuli byggt á íslenskum réttarreglum.

Í málinu liggur fyrir samningur aðila um starfslok sóknaraðila hjá varnaraðila („Termination Agreement“), dagsettur 17. ágúst 2008. Með samningnum urðu aðilar ásáttir um að ráðningarsamningur sóknaraðila frá 26. október 2007 myndi ljúka með gagnkvæmu samþykki 1. mars 2009, og jafnframt að ákveðnar breytingar yrðu gerðar á starfsskyldum sóknaraðila til þess tíma. Um leið samþykkti varnaraðili að greiða sóknaraðila 200.000 evrur sem bætur vegna framtíðartekna og lífeyristjóns.

Í kjölfar ákvörðunar sóknaraðila um að hætta starfsemi og loka skrifstofu sinni í Amsterdam var gerður uppsagnarsamningur við sóknaraðila. Í þeim samningi kemur fram að sóknaraðili hafi fengið greidd laun og fríðindi frá útibúi varnaraðila í Amsterdam til 9. janúar 2009. Þá segir þar að sóknaraðili skuli fá greidd laun frá þeim degi til 28. febrúar 2009 en starfi sóknaraðila hjá varnaraðila skyldi ljúka 1. mars 2009. Einnig er þar tekið fram að ef sóknaraðili eigi rétt á lokagreiðslum samkvæmt ráðningarsamningi sínum, nái samningurinn ekki með neinum hætti til slíkra greiðslna.

Sóknaraðili byggir mál sitt á því að umsamin greiðsla samkvæmt samningi frá 17. ágúst 2008, að fjárhæð 200.000 evrur, skuli njóta forgangs samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. gjaldþrotalaga nr. 21/1991, enda sé greiðslan endurgjald vegna vinnuframlags hans í þágu varnaraðila. Varnaraðili byggir hins vegar á því að sóknaraðili hafi þegar fengið laun greidd í uppsagnarfresti og því fengið fullar bætur vegna slita á ráðningarsamningi. Umrædd greiðsla verði því ekki skilgreind sem bætur vegna slita á vinnusamningi eins og tilvitnað ákvæði kveði á um.

Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 njóta kröfur um bætur vegna slita á vinnusamningi, sem orðið hafa á síðustu átján mánuðum fyrir frestdag eða eftir frestdag, forgangsréttar við gjaldþrotaskipti. Hafa slíkar kröfur almennt verið kallaðar kröfur um laun í uppsagnarfresti, og á ákvæðið aðeins við í þeim tilvikum þegar fyrrum starfsmaður gerir bótakröfu, án þess að hafa lagt af mörkum vinnu í þágu þrotabús á uppsagnarfresti. Með ákvæðinu, sem skipar vissum kröfum framar öðrum í réttindaröð, er vikið frá grundvallarreglu laga nr. 21/1991 um jafnræði lánardrottna við gjaldþrotaskipti. Verður ákvæðið því ekki skýrt á rýmri veg en leiðir af orðanna hljóðan.

Með fyrrgreindum starfslokasamningi frá 17. ágúst 2008 féllust aðilar á að binda enda á ráðningarsamband sóknaraðila hjá varnaraðila frá 1. mars 2009, þótt ákveðnar breytingar væru um leið gerðar á starfsskyldum sóknaraðila. Óumdeilt er að varnaraðili greiddi sóknaraðila laun samkvæmt ráðningarsamningi allt til 9. janúar 2009, en eftir þann tíma og þar til hann lauk störfum 1. mars 2009, fékk hann laun greidd samkvæmt uppsagnarsamningi sem gerður var í kjölfar lokunar á skrifstofu varnaraðila í Amsterdam. Samkvæmt því verður ekki fallist á að umsamin eingreiðsla að fjárhæð 200.000 evrur geti talist til launa í uppsagnarfresti. Þvert á móti verður að líta svo á að um viðbótargreiðslu sé að ræða, í formi bóta „vegna framtíðartekna og lífeyristjóns“, eins og segir í umræddum starfslokasamningi. Slík greiðsla fellur ekki innan ákvæðis 2. tl. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Verður kröfu sóknaraðila því hafnað, en fallist á með varnaraðila að krafan skuli viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga.

Með vísan til 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, sbr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 250.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, M. R. H-x-x, um að krafa hans að fjárhæð 200.000 evrur verði viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila, Landsbanka Íslands hf.

Krafa sóknaraðila er samþykkt sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 250.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf