E-4977/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 3. nóvember sl., er höfðað 27. júní 2007 af A, á hendur íslenska ríkinu.

Stefnandi krefst viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda með dómi vegna mistaka við meðhöndlun blæðingar í kjölfar fæðingar sonar hennar 16. apríl […]. Þá er krafist málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu auk málskostnaðar.

Mál þetta var þingfest 28. júní 2007. Dómkvaddir voru matsmenn til að vinna matsgerð 17. apríl 2008 og var hún lögð fram í dómi 6. maí 2009. Þá var óskað eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna í þinghaldi 29. júní 2009 og var matsgerð þeirra lögð fram í dómi 20. apríl 2011 og var aðalmeðferð málsins þá ákveðin. Dómsformaður tók við máli þessu í september 2011 og fór aðalmeðferð málsins fram 24. október og framhaldsaðalmeðferð 3. nóvember sl. Skýrist þannig sá dráttur, sem orðið hefur á rekstri málsins.

I

Stefnandi, þá 35 ára gömul, ól annað barn sitt, dreng, skömmu fyrir kl. 21 að kvöldi þriðjudagsins 16. apríl […] á […]sjúkrahúsinu á […]. Áður hafði hún fætt stúlkubarn árið 1993, sem vó 2770 g og var 48 cm löng við rúma 41 viku meðgöngu. Árið 1995 gekkst hún undir keiluskurðaðgerð á leghálsi með leysigeisla vegna forstigsbreytinga í leghálsi. Í kjölfar fæðingarinnar […] blæddi stefnanda auk þess sem blóðþrýstingur féll hjá henni og hefur hún átt við heilsubrest að stríða síðan þá. Telur stefnandi stefnda bótaskylt vegna þeirrar meðferðar, sem hún hlaut vegna blæðingarinnar, en stefnandi telur hana hafa verið annmörkum háða.

Fyrsta skráning í mæðraskrá vegna síðari meðgöngunnar er gerð 15. september 1995, þar sem stefnandi er talin gengin 11 vikur. Þá er jafnframt skráð, að blæðingar hafi alla tíð verið óreglulegar. Stefnandi fór í ómskoðun 2. nóvember 1995 og var þá talin vera gengin rétt rúmar 18 vikur og áætlaður fæðingardagur talinn 3. apríl […]. Í febrúar […] er skráð, að stefnandi sé enn við vinnu og líði vel og 2. apríl s.á. er jafnframt skráð góð líðan stefnanda. Viku síðar er talið, að stefnandi sé gengin 41 viku og fari „í monitor“ þann dag.

Samkvæmt hjúkrunarskýrslu kom stefnandi á […]sjúkrahúsið á […] kl. 04:00 14. apríl […], þá gengin 41 viku og 4 daga, og hafði verið með óreglulega verki, missterka, en hafði ekki sofið. Þá sé leghálsskoðun „óhagstæð.“ Degi síðar var hún skoðuð tvívegis og varð breyting á. Var því ákveðin gangsetning með dreypi daginn eftir, þ.e. 16. apríl.

Hinn 16. apríl segir í mæðraskrá, að stefnandi hafi komið inn fyrir nokkrum dögum með óreglulega verki og hafi lítið sofið undanfarið. Kollur sé skorðaður og legbotn standi þrjár fingurbreiddir neðan við flagbrjósk og mótstaða meiri til hægri. Hún hafði verið skoðuð daginn áður og útvíkkun þá talin vera 1 cm og legháls 2 cm langur og mýktur, kollur skorðaður. Síðar það sama kvöld, eftir óreglulega verki, hafi útvíkkun numið 3 cm. Klukkan hálf-níu um morguninn 16. apríl var ákveðið að setja upp syntocinon dreypi. Samkvæmt skráningu J-kk-ef B. S-kk-ef, læknis, í sjúkraskrá stefnanda stóð höfuð barnsins þá vel niður og var leghálsinn mjúkur. Var dreypið svo aukið, er leið á daginn. Um hádegið er þess getið í mæðraskrá, að verkir hafi verið orðnir reglulegir á 1-2 mínútna fresti. Um kl. 13 hafi útvíkkun numið 3-4 cm og um kl. 17 er útvíkkun mæld 7 cm og voru belgir rofnir kl. 17:15, en ekkert vatn rann. Í sjúkraskrá stefnanda er skráð, að mörk leghálsins hafi verið óskýr og erfitt sé að sprengja belgi. Klukkan 18:40 er skráð í mæðraskrá, að útvíkkun sé 6-7 cm og kollur nánast fullskorðaður. Um hálf-átta um kvöldið telji ljósmóðir og sérfræðingur, að útvíkkun sé búin og að konan rembist tvisvar í verkjum, sem séu á 2-3 mínútna fresti. Við skoðun komi í ljós, að leghálsinn sé mjög þunnur og séu þrengsli þar, svo að útvíkkun sé í raun 4-5 cm. Því hafi verið undirbúinn keisarauppskurður og stefnanda gefinn vökvi í æð. Um þetta segir í sjúkraskýrslu stefnanda, að útvíkkun sé ekki orðin eins mikil og ætlað hafi verið, en áfram hafi verið haldið með dreypið. Síðan verði nokkuð hröð útvíkkun á leghálsi. Samkvæmt fæðingarlínuriti er útvíkkun 7 cm kl. 17, en 9 cm kl. 18:30. Klukkan 20:30 er skráð, að útvíkkun sé lokið. Þá er skráð kl. 20:40 í mæðraskrá, að svo virðist, sem eitthvað gefi sig og útvíkkun klárist, konan fái rembingsþörf og rembist með verkjum á 1-2 mínútna fresti. Gangi kollurinn mjög hratt niður og fæðist drengur kl. 20:49, sem mælist 3240 g að þyngd og 51 cm á lengd. Sjúklingurinn hafi fengið góða rembingsþörf og gangi lokastig fæðingarinnar fljótt fyrir sig. Sex mínútum síðar fæðist fylgjan heil og belgir allir og eru henni gefin samdráttarlyf. Þá segir, að mikið blæði „að ofan“ og við skoðun komi í ljós, að spöngin hafi rofnað, en sprungan sé mjög grunn. Þá hafi verið kallað á J-kk-þf B. S-kk-þf, lækni, sem hafi ákveðið að sauma sjúklinginn á skurðstofu.

Samkvæmt aðgerðarlýsingu J-kk-ef B. S-kk-ef, sem framkvæmdi skurðaðgerðina vegna rifu á leghálsi, var stefnandi svæfð á maska og blóð og blóðkekkir hreinsaðir burtu til að kanna leghálsinn. Sást þá rifa á leghálsinum kl. 3 og sáust efri mörkin greinilega. Var saumað fyrir rifuna með einstaka gegnumgrípandi saumum til að stöðva blæðinguna með tilætluðum árangri. Þá var einnig saumað í hring utan um leghálsinn, þar sem voru minniháttar brestir. Tekið er fram í aðgerðarlýsingunni, að aðstæður hafi verið erfiðar. Þá segir, að stefnanda hafi blætt meðan undirbúið hafi verið til aðgerðar og í lok svæfingar sé tilhneiging til blóðþrýstingsfalls og sé þá lokið aðgerð, en „ekki öruggt hvort nokkur blæðing sé meira,“ þar sem blóðþrýstingur hefði fallið nokkuð. Hins vegar þyki líklegast, að tekið sé fyrir blæðingu. Er þess getið, að góður samdráttur hafi orðið í legi, enda hafi syntocinon dreypi verið látið ganga. Áætlar læknirinn, að samanlögð blæðing hafi numið 1200 ml.

Í greinargerð J-kk-ef B. S-kk-ef frá 24. nóvember 2006 segir, að lágmarkstími hafi liðið frá því stefnandi hafi komist á skurðstofu, en hún hafði verið undirbúin og starfsfólki gert viðvart um möguleika á hugsanlegum keisaraskurði vegna tímabundinnar stöðnunar á útvíkkun leghálsins. Örðugt hafi reynst að komast að leghálsinum og að sama skapi hafi svæfingin reynst örðug, en E-kk-nf A-kk-nf, sem annaðist svæfinguna, hafi valið að svæfa á maska. Blóðþrýstingurinn hafi fallið á erfiðu tímabili í svæfingu undir lok aðgerðarinnar. Strax hafi verið gerðar ráðstafanir með að auka magn rúmmálsaukandi vökva, en ekki hafi verið kostur á að gefa blóð, enda ekki venja að hafa blóð til reiðu í tengslum við fæðingar. Hafi blóðþrýstingur fallið tímabundið við flutning stefnanda frá aðgerðarstofu á sjúkradeild. Vegna fallandi blóðþrýstings hafi læknirinn bætt rakleitt úr með því að steypa sjúklingnum og gefið ríkulega af rúmmálsaukandi vökva í æð. Þá hafi blóðgjafarsveit verið kölluð til um kvöldið til að gefa blóð, þar sem talið hafi verið nauðsynlegt að gefa henni blóð eins rakleitt og kostur hafi verið. Blóðið hafi hins vegar þurft að undirbúa á hefðbundinn hátt og hafi stefnanda síðan verið gefnar tvær einingar af heilblóði eða rúma 800 ml. Meðan staðið hafi verið að undirbúningi blóðgjafarinnar hafi blóðrauði hjá stefnanda reynst vera 68 g/l, en fyrir fæðingu hafi gildið verið 123 g/l. Morguninn eftir hafi blóðgildið mælst 71 g/l. Þá hafi verið fengið rauðkornablóðþykkni frá Blóðbankanum í Reykjavík, sem hafi kallað fram ofnæmisviðbrögð hjá henni, og hafi þá verið dregið í land með áframhaldandi blóðgjöf, en viðeigandi ráðstafanir gerðar vegna ofnæmisviðbragða, m.a. með steragjöf. Vegna ofnæmisviðbragðanna hafi stefnandi fengið hitatopp með hrolli. Til öryggis hafi verið tekin lungnamynd, sem hafi reynst eðlileg, en ástæða hafi þótt til að gefa stefnanda fúkkalyf.

Við aðalmeðferð málsins var lagt fram fyrir dómi svæfingablað, sem lýsir lífsmörkum stefnanda við aðgerðina, en E-kk-nf A-kk-nf, sem var svæfingalæknir í aðgerðinni, fyllti það út. Af svæfingablaðinu má greina, að aðgerð hófst kl. 22 og lauk kl. 22:30. Framan af í aðgerðinni haldast lífsmörk stöðug, en við lok aðgerðar sést, að púls stefnanda hækkar í 150 slög á mínútu, samhliða því, að töluvert blóðþrýstingsfall verður, en efri mörk blóðþrýstings falla niður í rúm 80 við lok aðgerðarinnar. Á svæfingablaðinu sést jafnframt, að stefnanda hafi verið gefnir þrír lítrar af vökva í æð á tímabilinu frá kl. 21 til 22:30.

Í hjúkrunarskýrslu segir, að þegar stefnandi hafi komið upp á deild eftir aðgerðina kl. 23 hafi hún verið „lág í tensio“ og henni hafi verið steypt og gefinn vökvi. Klukkan 23:15 segir, að sjúklingur sé „stabíll“ og svari betur. Blóðrauði mælist þá 68 g/l og er þess getið að gefa eigi sjúklingnum blóð. Dagana eftir það er getið um nokkurn höfuðverk stefnanda, sem henni eru gefin lyf við, og minnkar hann þar til hún er laus við hann 26. apríl, en hún útskrifaðist daginn eftir.

Samkvæmt gjörgæslublaði sést, að stefnandi er enn lág í blóðþrýstingi við komuna á deild af skurðstofunni, en kl. 23 mælast efri mörk blóðþrýstings með gildið 80 mm kvikasilfurs og púlsinn í rúmum 120 slögum á mínútu, en hæst fer hann í 130 slög. Súrefnismettun er þó vel yfir 90%. Var þá búið að gefa henni fjóra lítra af ringervökva í æð frá kl. 19. Um klukkan hálf-tólf eru henni gefnir 500 ml af syntocinon dreypi og við það hækkar blóðþrýstingur nokkuð, en fellur svo um skamma stund aftur niður í tæp 80 mm kvikasilfurs. Helst vökvagjöfin nokkuð stöðug með 1000 ml af vökva í æð á klukkustundarfresti fram undir kl. hálf-tvö um nóttina, þegar henni eru gefnir 650 ml. Klukkan 00:40 um nóttina eru stefnanda gefnir 500 ml af heilblóði, sem fengið var úr blóðgjafarsveit, sem kölluð var út á Ísafirði vegna atviksins. Við það sést, að blóðþrýstingur stefnanda hækkar og púlsinn lækkar örlítið að sama skapi. Eru henni gefnir aðrir 350 ml af heilblóði kl. hálf-fimm um nóttina og er samfara henni skammvinn blóðþrýstingslækkun, en að jafnaði helst blóðþrýstingur og púls nokkuð jafn frá fyrstu blóðgjöfinni kl. 00:40. Samkvæmt gjörgæslublaði voru stefnanda gefnir samtals 6150 ml af vökva frá kl. 19 til kl. 3 um nóttina og 850 ml af heilblóði.

Stefnandi var slæm til heilsunnar eftir fæðinguna og leitaði ítrekað til lækna vegna heilsufarsvandamála sinna, sem hún taldi að rekja mætti til meðhöndlunar hennar við fæðinguna […].

Í bréfi G-kk-ef V-kk-ef, sérfræðings í lyflækningum, innkirtla- og efnaskiptasjúkdómum, frá 2. apríl 1997, segir, að hann hafi séð stefnanda í júní […] vegna gruns um S-x-x heilkenni. Hún hafi fætt barn í apríl, en misst mikið blóð og leghálsinn hafi rifnað. Hefur G-kk-nf eftir stefnanda, að hún muni lítið eftir sér fyrr en degi eftir fæðinguna, hún hafi verið svæfð og telji sig hafa verið í losti. Lítil mjólk hafi komið í brjóstin, þannig að hún hafi ekki getað haft barnið á brjósti. Þá hafi hún sagst vera þrekminni en áður. Samkvæmt bréfinu hafi rannsóknir á heiladingli stefnanda leitt í ljós vaxtarhormónsskort, en önnur hormón hafi verið eðlileg. Þannig sé ekki um að ræða hefðbundið Sheehans heilkenni, en vissulega sé möguleiki á, að stefnandi geti haft einkenni í tengslum við þennan vaxtarhormónsskort, sem mundi aðallega vera vöðvaslappleiki.

Í læknisvottorði Þ-kk-ef J-kk-ef frá 18. apríl 2000 er þess getið, að frá fæðingunni hafi stefnandi ekki verið sjálfri sér lík. Hún sé orkulaus, sýni ekki af sér nokkra framtakssemi og bugist við minnsta mótlæti. Hún hafi ekki getað haft barn á brjósti vegna þess, að mjólkurmyndun hafi verið engin. Rannsókn hafi leitt í ljós vaxtarhormónsskort, sem hafi verið staðfestur af efnaskiptalæknunum G-kk-þgf V-kk-þgf og Á-kk-þgf V. Þ-kk-þgf. Þá kemur þar fram, að stefnandi hafi a.m.k. að hluta til Sheehans heilkenni, sem rekja megi til mikils blóðmissis við fæðinguna […].

Í bréfi Á-kk-ef V. Þ-kk-ef frá 3. janúar 2001 kemur fram, að stefnandi hafi greinst með Sheehans heilkenni eftir meðgöngu 4-5 árum fyrr. Hafi vaxtarhormónsskortur verið staðfestur og hún verið á tiltölulega stórum skömmtum af vaxtarhormónum til að halda þeim í eðlilegum mörkum.

Í vottorði G-kk-ef S-kk-ef, yfirlæknis og prófessors, frá 7. febrúar 2005, kemur fram, að hann hafi fyrst hitt stefnanda í júní 1997, en henni hafi þá verið vísað til sín eftir rannsókn hjá G-kk-þgf V-kk-þgf, sérfræðingi í innkirtla- og efnaskiptasjúkdómum. Sú rannsókn hefði leitt í ljós vaxtarhormónsskort, en ekki skort á öðrum heiladingulshormónum. Í kjölfar fæðingarinnar hafi stefnandi kennt þreytu og orkuleysis og ekki treyst sér til að vinna, og jafnframt verið gleymnari en áður og niðurdregnari, en það séu einkenni, sem geti samrýmst einkennum, sem komi fram hjá fullorðnum með vaxtarhormónsskort. Þar sem ekki hafi verið staðfestur með vissu skortur á öðrum heiladingulshormónum, hafi stefnandi verið sett á kvenkynshormónameðferð til að tryggja nægilegt magn af kvenhormóni. Hafi röntgenrannsókn af heiladingli sýnt, að fremri hluti heiladinguls hafi verið mjög rýr, en ekki borið merki æxlisvaxtar. Vegna vaxtarhormónsskorts stefnanda hafi henni verið boðin meðferð með sprautum með vaxtarhormóni, sem hafi staðið frá 1997.

Tryggingastofnun ríkisins ákvað stefnanda endurhæfingarlífeyri frá 1. júní 2001 til 30. apríl 2002. Stefnandi dvaldist um nokkurt skeið við endurhæfingu á Reykjalundi. Með örorkumati 23. apríl 2002 var talið, að endurhæfing stefnanda á Reykjalundi stuðlaði ekki að því, að hún færi aftur á vinnumarkað og var henni því úrskurðaður örorkulífeyrir, þar sem örorka var metin 75%, sem stefnandi hefur þegið síðan.

Samkvæmt bréfi Tryggingastofnunar ríkisins frá 2. maí 2005 var fallist á að greiða stefnanda bætur úr sjúklingatryggingu vegna heilsutjóns hennar vegna blæðingar í kjölfar fæðingar á Fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði. Var viðurkennt, að um bótaskylt atvik væri að ræða samkvæmt þágildandi f-lið 1. mgr. 24. gr. laga um almannatryggingar nr. 117/1993, sem var í gildi, þegar atburðurinn átti sér stað. Er þess getið, að það sé niðurstaða Tryggingastofnunar, „að gjöf á blóði og/eða plasma expander í kjölfar fæðingarinnar hafi verið ófullnægjandi og að það séu meiri líkur en minni á að fullnægjandi blóðgjöf hefði getað afstýrt heilsutjóni.“

Með bréfi, dagsettu 1. nóvember 2005, var þess óskað, að embætti ríkislögmanns viðurkenndi bótaskyldu í málinu, en svör embættisins lágu ekki fyrir, þegar fyrningarfrestur bótakröfu var að renna út, og var mál höfðað á hendur íslenska ríkinu 12. apríl 2006 til að rjúfa fyrningarfrest. Varð síðar samkomulag milli aðila að fella það mál niður í maí 2007.

Í álitsgerð embættis landlæknis frá 7. febrúar 2006 kemur fram, að stefnandi hafi fengið lífshættulega blæðingu eftir fæðingu frá rifu á leghálsi. Blæðingin hafi valdið S-x-x heilkenni, alvarlegum fylgikvilla, sem þekktur sé eftir svæsnar blæðingar eftir fæðingu. Blóðtapið hafi verið allmikið, 1200-1500 ml, og hafi það líklega verið vanmetið, svo og alvarleiki blóðþrýstingsfalls í lok aðgerðar. Því hafi blóðgjöf eða gjöf rúmmálsaukandi vökva ekki verið fullnægjandi. Niðurstaða landlæknis er sú, að ástæða hefði verið til að meðhöndla blóðtapið á ákveðnari hátt með meiri blóðgjöf, blóðhluta eða rúmmálsaukandi vökva en gert hafi verið. Vandinn er þó talinn vera aðstöðubundinn og er þess getið, að sú staðreynd, að fæðing hafi átt sér stað á landsbyggðarsjúkrahúsi, fjarri blóðbanka og gjörgæsludeild, hafi eflaust átt sinn þátt í því. Þá er þess getið í niðurstöðum, að ekki sé með vissu hægt að fullyrða, að frekari meðferð að þessu leyti hefði komið í veg fyrir heilsutjón stefnanda.

Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir, annars vegar matsgerð S-kk-ef S-kk-ef og H-kvk-ef H-kvk-ef, lækna, sem dómkvödd voru 26. maí 2008 að beiðni stefnanda til að skoða og meta m.a. hvort rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar hjá stefnanda við fæðingu sonar hennar í apríl […] og hvort sú meðferð blæðingar, sem stefnandi hlaut, hafi valdið henni tjóni. Er matsgerðin undirrituð 5. maí 2009. Í ályktun matsmanna um það, hvort rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar hjá stefnanda eftir fæðingu sonar hennar í apríl […] segir, að matsmenn telji, að að mestu leyti hafi verið staðið rétt að fæðingu og eftirmeðferð fæðingarinnar, en hugsanlegt sé, að blóðtap hafi verið vanmetið og meðhöndlun því ekki verið rétt vegna þess. Þess er þó getið, að Fjórðungssjúkrahúsið á Ísafirði sé fjarri blóðbanka og því hafi þurft að kalla til blóðgjafa, sem alltaf taki tíma og tefji því meðferð. Svarið sé því „já, en ekki að öllu leyti.“ Það er niðurstaða þeirra, hvað þetta atriði varðar, að rétt hafi verið staðið að við fæðinguna 16. apríl […] að mestu leyti, en blóðmissir hafi verið vanmetinn og þar af leiðandi hafi meðferð með blóðgjöf og blóðvatnsaukandi vökva ekki verið fullnægjandi. Í ályktun um það, hvort meðferð blæðingarinnar, sem stefnandi hlaut, hafi valdið henni tjóni, þá telja matsmenn, að svo sé, þar sem blóðtap hafi verið vanmetið ásamt því, að blóðþrýstingur hafi verið lágur fyrsta sólarhringinn. Niðurstaða þeirra um þetta atriði er því, að vegna vanmats á blóðmissi og ófullnægjandi meðferðar, sem eftir fylgdi, hafi orðið líkamstjón í kjölfar fæðingarinnar. Telja matsmenn, að næsta víst sé, að vegna þessa hafi komið fram drep í heiladingli, sem kallað sé Sheehans heilkenni, en slíkt sé vel þekkt afleiðing þessara kringumstæðna. Aðrar niðurstöður matsgerðarinnar eru máli þessu óviðkomandi, í þeim búningi, sem það er rekið fyrir dóminum.

Þá liggur fyrir dóminum yfirmatsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef, svæfingalæknis, J-kk-ef V-kk-ef, gigtar- og embættislæknis, og R-kk-ef T-kk-ef G-kk-ef, fæðinga- og kvensjúkdómalæknis, frá 19. apríl 2011, en þeir voru dómkvaddir 28. september 2009 til að láta í té skriflegt og rökstutt álit um, hvort rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar hjá stefnanda eftir fæðingu sonar hennar í apríl […]. Þá, ef svarið við þeirri spurningu reyndist neikvætt, hvort sú meðferð blæðingar, sem stefnandi hafi hlotið, hafi valdið henni tjóni, auk þess sem óskað var upplýsinga um hvenær heilsufar stefnanda hefði orðið stöðugt, um tímabundna óvinnufærni, tímabil þjáningarbóta, sem stefnandi ætti rétt á, varanlegan miska og örorku af völdum atviksins. Í þriðja lagi voru matsmenn beðnir álits á því, hvort sú meðferð blæðingar, sem stefnandi hlaut eftir fæðingu sonar hennar og sá blóðmissir, sem hún hafi sannarlega orðið fyrir, hafi orsakað hjá henni svokallað Sheehans heilkenni.

Í niðurstöðum yfirmatsmanna er þess getið, að óumdeilt teljist, að staðfest sjúkdómsgreining hjá stefnanda á svonefndu Sheehans heilkenni hafi ekki getað orðið af öðrum orsökum en asablæðingu og blóðþrýstingsfalli, sem hófst strax eftir fæðinguna 16. apríl […] og virðist hafa staðið í 2-3 klukkustundir. Vegna keiluskurðar geti hafa verið aðeins aukin áhætta á að meira blæddi en við venjulega fæðingu. Allt virðist þó hafa verið gert, sem unnt hafi verið, miðað við erfiðar aðstæður og kunnáttu á staðnum. Rétt hafi verið að reyna að stöðva blæðinguna sem fyrst við bestu aðstæður, á skurðstofu og í svæfingu. Það sé því erfitt að líta svo á að mistök hafi orðið í meðhöndlun stefnanda við fæðinguna. Hugsanlegt sé, að betur hafi mátt standa að sumum þáttum þess, hvernig reynt hafi verið að stöðva blæðinguna, s.s. hvernig haldið hafi verið við og legið nuddað til að fá fram legsamdrátt, að saumað hafi verið kringum leghálsinn fremur en í hann, þar sem blæddi, og blæðingarmagnið hafi verið „gróflega undirmetið.“ Óumdeilt sé, að stefnandi hafi orðið fyrir verulegum skaða og að hún hafi hlotið svokallað Sheehans heilkenni vegna atviksins. Niðurstaða yfirmatsmanna er því sú, að ekki verði annað metið en, að rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingarástandsins 16. apríl […] í öllum meginatriðum, en takmörkuð gögn hafi getað haft áhrif á réttmæti þess mats. Í ljósi þessa svars töldu matsmenn ekki tilefni til að svara frekari álitaefnum samkvæmt matsbeiðni.

II

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda á því, að skaðabótaskyld mistök hafi orðið við meðhöndlun blæðingar í kjölfar fæðingar sonar hennar 16. apríl […]. Á þeim mistökum beri íslenska ríkið skaðabótaábyrgð samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar um húsbóndaábyrgð, þ.e. reglum um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna.

Gögn málsins staðfesti, að stefnandi hafi fengið blæðingu eftir fæðingu sonar síns, sem landlæknir kalli í áliti sínu lífshættulega. Blæðingin hafi valdið svokölluðu „Sheehan's syndrome,“ sem sé alvarlegur fylgikvilli, sem sé þekktur eftir svæsnar blæðingar eftir fæðingu. Heilkennið valdi vanstarfsemi á heiladingli. Enginn vafi sé á orsakasambandi milli þessa heilkennis stefnanda og mistakanna við meðhöndlun blæðingarinnar í kjölfar fæðingar sonar hennar eins og fram komi á læknisvottorði.

Fyrir liggi, að hægt sé að koma í veg fyrir þetta heilkenni, „Sheehan's syndrome“-einkenni, með nægilegri blóðgjöf í tíma. Stefnandi telur, að hin bótaskyldu mistök starfsmanna stefnda felist í því, að ekki hafi verið brugðist við ástandi hennar eftir fæðinguna með réttum hætti og henni gefið nægilegt blóð. Fullyrðing hennar um þetta sé studd áliti landlæknis, sem segi, að blóðtapið hafi verið allmikið, metið 1200-1500 ml, og líklega verið vanmetið svo og alvarleiki blóðþrýstingsfalls, sem einnig hafi orðið. Blóðgjöf eða gjöf rúmmálsaukandi vökva (e. plasma expander) hafi því ekki verið fullnægjandi. Enda komi fram í gögnum málsins, að stefnanda hafi ekki verið gefið það magn af blóði, sem hún hafi tapað. Stefnandi telji, að það sé saknæm háttsemi af hálfu starfsmanna stefnda, sem stefnda beri bótaábyrgð á, að hafa ekki gefið henni nægilegan vökva eftir hina lífshættulegu blæðingu.

„Sheehan's syndrome“ sé heilkenni, sem stefnandi hafi ekki verið með fyrir fæðingu sonarins, enda sé heilkennið ástand, sem verði í konu, sem verði fyrir alvarlegri blæðingu í fæðingu. Afleiðing hinnar alvarlegu blæðingar sé sú, að vefur deyi í heiladingli. Heiladingullinn geti eftir það ekki starfað eðlilega, en hann framleiði fjölmarga hormóna, sem séu m.a. nauðsynlegir í efnaskiptum. Í fræðiritum komi fram, að einkennið sé mjög sjaldgæft nú vegna góðs aðgengis að góðri meðferð í fæðingu. Í ljósi þess telur stefnandi, að sú staðreynd, að sjúkrahúsið, þar sem fæðingin varð, sé á landsbyggðinni, afsaki ekki viðbrögðin. Á staðnum sé skurðstofa og öll aðstaða til fæðingar. Þar eigi því á hverjum tíma að vera fullnægjandi aðstaða og möguleiki á blóðgjöf og gjöf rúmmálsaukandi vökva. Stefndi verði að bera ábyrgð á því, að svo virðist sem nægilegt magn blóðs og rúmmálsaukandi vökva hafi ekki verið fyrir hendi eða því, að nægilegt magn hafi ekki verið gefið stefnanda, jafnvel þótt það hefði verið fyrir hendi.

Stefnandi telur, að á afleiðingum ófullnægjandi viðbragða starfsmanna stefnda vegna blæðinga í kjölfar fæðingar sonar hennar, beri vinnuveitandinn, íslenska ríkið, ábyrgð. Viðurkenning Tryggingastofnunar ríkisins á bótaskyldu samkvæmt eldri ákvæðum í lögum um almannatryggingar um sjúklingatryggingu, byggist einmitt á því, að gjöf á blóði og/eða „plasma expander“ í kjölfar fæðingarinnar hafi verið ófullnægjandi og að það hafi verið meiri líkur en minni á því, að fullnægjandi blóðgjöf hefði afstýrt heilsutjóni stefnanda.

Stefnandi krefst þess, að viðurkennd verði bótaskylda íslenska ríkisins vegna saknæmra mistaka starfsmanna […]sjúkrahússins á […] við meðferð blæðingar eftir fæðingu sonar hennar í apríl árið […]. Stefnandi reisir kröfu sína um viðurkenningardóm á heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem ekki hafi verið gert örorkumat samkvæmt skaðabótalögum, liggi endanlegt fjártjón stefnanda ekki fyrir. Þess vegna sé með stefnunni einvörðungu krafist viðurkenningar á bótaskyldu stefnda.

Stefnandi telur tjón sitt bæði fjárhagslegt, sbr. I. kafla skaðabótalaga, og ófjárhagslegt, sbr. a-lið 1. mgr. 26. gr. sömu laga. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttarins, almennu skaðabótareglunnar og sérstaklega reglna um ábyrgð atvinnurekenda á skaðaverkum starfsmanna sinna, þ.e. reglum um húsbóndaábyrgð.

Kröfu sína um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr., og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta og skila virðisaukaskatti af tekjum vegna þjónustu sinnar. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyld og því beri henni nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum hluta kröfu sinnar úr hendi stefnda.

III

Af hálfu stefnda er byggt á því, að það verklag, sem læknar hafi viðhaft við fæðingu sonar stefnanda 16. apríl […], hafi verið fullkomlega eðlilegt. Í greinargerð er að mestu vísað til málavaxtalýsingar, sem finna má í greinargerð J-kk-ef B. S-kk-ef til ríkislögmanns frá 24. nóvember 2006, og er tekið undir það, sem þar segir, en J-kk-nf sé sérfræðingur í kvenlækningum og reyndur læknir.

Sérstaklega er bent á, að landlæknir geri ekki athugasemdir við tímasetningar J-kk-ef um blóðgjöfina, en í greinargerð sinni telur hann, að blóðgjöf hafi verið hafin skömmu eftir að aðgerðinni hafi lokið kl. 23 eða fyrir miðnætti. Þá hafi tekist að halda uppi blóðþrýstingi með gjöf á rúmmálsaukandi vökva, en gögn málsins beri með sér, að stefnandi hafi haft blóðgildi í lægri kantinum á meðgöngutímanum. Þá sé erfitt að meta þau blóðgildi, sem finna megi í gögnum málsins, eftir að stefnanda hafi verið gefið verulegt magn af rúmmálsaukandi vökva í tengslum við fæðinguna og eftir að blæðing hafi verið stöðvuð.

Vísað er til þess, að blóðþrýstingur hafi fallið undir lok aðgerðar og á erfiðu tímabili í svæfingu, en strax hafi verið gerðar ráðstafanir með því að auka magn rúmmálsaukandi vökva. Ekki hafi verið kostur á að gefa blóð, enda sé það ekki venja að hafa blóð til reiðu í tengslum við fæðingar. Blóðþrýstingurinn hafi svo fallið tímabundið við flutning stefnanda af skurðstofu á deild, en þá hafi læknar strax gert ráðstafanir með því að steypa sjúklingi og auka vökvagjöf. Blóð, sem gefa átti stefnanda úr blóðgjafarsveit, hafi þá verið í vinnslu og verið skammt undan.

Morguninn eftir fæðinguna sé skráð, að stefnandi hafi á tímabili verið „í hypotensio,“ en væri að öllu jöfnu lág í blóðþrýstingi. Hún hafi verið með hraðan hjartslátt fyrri hluta nætur, en púls hafi náð jafnvægi með morgninum. Hafi lægsta gildi blóðþrýstings numið 85/50 í stutta stund, þegar byrjað hafi verið að skrá gildin við komu stefnanda á legudeildina, en síðan hafi blóðþrýstingurinn hækkað í 110/70 og verið viðunandi upp frá því, á bilinu 110-120 í efri mörkum, þegar hafi liðið á nóttina. Til samanburðar hafi blóðþrýstingurinn í mæðraeftirliti allt haustið 1995 mælst 115/60 – 120/70.

Of sterkt sé að orði kveðið í álitsgerð landlæknis í málinu, þar sem segi, að stefnandi hafi hlotið lífshættulega blæðingu eftir fæðinguna frá rifu í leghálsi. Telur stefnda blæðinguna trauðla hafa talist lífshættulega og vísar til greinargerðar J-kk-ef B. S-kk-ef. Þannig geti blæðing við fæðingu numið allt að 600 ml án þess, að til þess sé tekið. Hins vegar hefði áframhaldandi blæðing getað orðið lífshættuleg, en brugðist hafi verið við henni strax og tekist hafi að stöðva hana. Mótmælir stefnda því, að blæðingin teljist hafa verið lífshættuleg.

Af hálfu stefnda er því haldið fram, að rangt sé og ósannað, að stefnandi hafi hlotið Sheehans heilkenni af völdum blæðingar í kjölfar fæðingarinnar árið […]. Mótmælir stefnda því, að orsakasamband sé milli þeirrar meðferðar, sem stefnandi hlaut við fæðinguna og blæðingunni í kjölfar hennar, og heilkennis stefnanda. Í stefnu sé því haldið fram, að stefnandi hafi ekki verið með slíkt heilkenni fyrir fæðinguna. Telur stefnda það ósannað. Þá er bent á, af hálfu stefnda, að stefnandi hafi til langs tíma verið með brenglaða hormónastarfsemi og að ekki liggi fyrir eiginlegar niðurstöður til staðfestingar greiningar á Sheehans heilkenni. Sé greiningin því ósönnuð.

Því er mótmælt, að blæðing stefnanda hafi verið meiri en aðgerðarlæknirinn J-kk-nf B. S-kk-nf hafi metið eða 1200 ml. Engum gögnum sé til að dreifa um frekari blæðingu og hafi mati hans á blæðingunni ekki verið hnekkt. Þá er því mótmælt, að ástæða hafi þótt til að meðhöndla blóðtap stefnanda á ákveðnari hátt með frekari blóðgjöf, gjöf blóðshluta eða rúmmálsaukandi vökva, enda geti verið varhugavert að gefa of mikið blóð og séu skiptar skoðanir á því, hve rakleitt eigi að grípa inn í með blóðgjöf og í hve ríkum mæli. Þá hafi súrefnismettun í blóði ávallt reynst yfir eðlilegum mörkum. Blóðtap hafi ekki verið vanmetið og blóðþrýstingsfall stefnanda hafi ekki verið alvarlegt. Blóðþrýstingslækkunin hafi verið vegna rúmmálsleysis, en við því hafi verið brugðist með blóðvökva. Þannig hafi verið brugðist faglega við ástandi stefnanda og með réttum hætti. Samanlagt hafi stefnanda verið gefnir um sex lítrar af vökva og hafi súrefnismettun ávallt verið vel yfir eðlilegum mörkum. Hafi verið leitast við að halda lífsmörkum stefnanda í jafnvægi með ríkulegri vökvagjöf. Þegar stefnandi hafi svo fengið ofnæmisviðbrögð við frekari blóðgjöf daginn eftir fæðinguna, hafi þurft að hætta að gefa blóð. Þannig hafi stefnanda verið gefið nægilegt blóð og því mótmælt, sem stefnandi byggi á, að stefnanda hafi ekki verið gefið það magn af blóði, sem hún hafi tapað.

Þeirri fullyrðingu stefnanda, að hægt sé að koma í veg fyrir Sheehans heilkenni með nægilegri blóðgjöf í tíma, er mótmælt sem ósannaðri. Þá er því jafnframt mótmælt, að heilbrigðisstarfsfólk hafi gert mistök með því, að ekki hafi verið brugðist við ástandi stefnanda með réttum hætti og henni gefið nægilegt blóð eða rúmmálsaukandi vökva, en stefnandi telji það saknæma háttsemi af hálfu þeirra, að hafa ekki gefið stefnanda nægilegan vökva eftir blæðinguna. Séu þessar fullyrðingar stefnanda ósannaðar og er bent á, að í álitsgerð landlæknis komi fram, að ekki sé hægt að fullyrða með vissu, að frekari meðferð hefði komið í veg fyrir heilsutjón stefnanda.

Stefnandi vísi til þess í stefnu, að stefnda verði að bera ábyrgð á því, að nægilegt magn blóðs og rúmmálsaukandi vökva virðist ekki hafa verið fyrir hendi, eða að stefnanda hafi ekki verið gefið nægilegt magn, hafi það verið fyrir hendi. Er þessari fullyrðingu mótmælt sem rangri og ósannaðri og því haldið fram, að nægilegt magn hafi verið gefið stefnanda.

Af hálfu stefnda er vísað til þess, að rof á leghálsi, sem olli blæðingu, hafi verið greint strax eftir að fylgjan hafi fæðst. Þá hafi strax verið gerðar viðeigandi ráðstafanir og stefnandi flutt á skurðstofu, þar sem gert hafi verið að sárinu við kjöraðstæður. Blóðtapinu hafi verið mætt í fyrstu með aukinni vökvagjöf og síðan með blóðgjöf. Byggir stefnda á því, að orsök blæðingarinnar hafi þannig verið greind strax og lagfærð. Þannig hafi læknar brugðist rétt við. Þá verði ekki ráðið af þeim gögnum, sem liggi fyrir, að ástand stefnanda hafi á einhverjum tíma verið svo alvarlegt, að nauðsynlegt hafi verið að gefa blóð fyrr. Það sé ósannað, hvort blóðgjöf fyrr í ferlinum hefði breytt nokkru um endanlega niðurstöðu. Bent er á, að lækkun á blóðþrýstingi í aðgerð hafi verið mætt með aukinni vökvagjöf, sem hafi reynst nægileg til að hækka blóðþrýsting aftur. Þá er því mati í hjúkrunarskýrslu, að magn blóðs, sem blæddi, hafi numið 1500 ml mótmælt sem röngu, enda teljist það ekki áreiðanlegt. Matið sé skráð af hjúkrunarfræðingi, sem hvorki hafi komið nálægt fæðingunni né aðgerðinni og hafi ekki komið til starfa fyrr en allur ferillinn hafi verið afstaðinn.

Á því er byggt, að um hafi verið að ræða ástand, sem hafi verið óvænt og ófyrirséð, sem brugðist hafi verið við eins vel og kostur hafi verið. Það hafi ekki verið á nokkurn hátt kleift að bregðast öðruvísi við blóðmissinum vegna sprungu í leghálsi. Stefnanda hafi blætt og hafi henni verið bætt það upp með ábyrgum hætti. Þannig hafi læknar haft stjórn á blæðingunni og fylgst með henni allan tímann og brugðist við þeim vanda, sem upp hafi komið, og stöðvað blæðingu. Ástandið hafi skapast þrátt fyrir, að rétt hafi verið að málum staðið af hálfu heilbrigðisstarfsfólks. Engin ástæða hafi þótt til að framkvæma keisaraskurð. Brugðist hafi verið við blóðþrýstingsfalli stefnanda með gjöf á rúmmálsaukandi vökva og blóðgjöf, þegar blóð var til reiðu. Þannig hafi tekist að halda uppi blóðþrýstingi með vökvagjöf.

Því er mótmælt, að ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins á greiðslum úr sjúklingatryggingu veiti sönnur fyrir því, sem stefnandi heldur fram í málinu. Af hálfu stefnda er því mótmælt, að gjöf á blóði og/eða rúmmálsaukandi vökva í kjölfar fæðingarinnar hafi verið ófullnægjandi og að meiri líkur en minni séu á því, að fullnægjandi blóðgjöf hefði afstýrt heilsutjóni stefnanda.

Af hálfu stefnda er byggt á því, að stefnandi hafi fengið góða og vandaða læknismeðferð hjá heilbrigðisstarfsfólki og að tilhlýðilega hafi verið staðið að meðhöndlun stefnanda. Starfsfólk hafi brugðist rétt við, á viðunandi hátt og hafi fylgt starfsreglum. Því sé mótmælt, að um hafi verið að ræða saknæmt misferli af þeirra hálfu eða að mistök hafi verið gerð. Það hafi ekki verið um neina vanrækslu að ræða. Stefnandi hafi því fengið vandaða, ábyrga og fullnægjandi meðferð.

Þá er því mótmælt, að skilyrðum bótareglna, lögfestra eða ólögfestra, sé fullnægt varðandi kröfu stefnanda. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir öllu, sem bótakröfu hennar viðkomi, þ.m.t. um tjón, sök, orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Er því haldið fram, að ósannað sé með öllu, að ætlað tjón stefnanda sé afleiðing athafna eða athafnaleysis stefnda eða starfsmanna þess.

Um málskostnaðarkröfu stefnda er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Ágreiningur málsaðila í máli þessu snýr að því, hvort viðbrögð heilbrigðisstarfsfólks við blæðingu og blóðþrýstingsfalli stefnanda, í kjölfar fæðingar sonar síns á […]sjúkrahúsinu á […] 16. apríl […], hafi verið forsvaranleg.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á sakarreglu skaðabótaréttar og reglum um vinnuveitendaábyrgð. Ófullnægjandi aðstæður hafi verið á […]sjúkrahúsinu á […] til að takast á við blæðingu stefnanda, viðbrögð heilbrigðisstarfsfólks við henni hafi verið ófullnægjandi og meðferðin við henni annmörkum háð. Vegna þessa hafi stefnandi hlotið mikið tjón.

Stefnda byggir málatilbúnað sinn á því, að um hafi verið að ræða óvænt og ófyrirséð ástand, sem brugðist hafi verið við eins vel og kostur hafi verið. Stefnandi hafi hlotið góða og vandaða læknismeðferð hjá heilbrigðisstarfsfólki, sem hafi brugðist rétt og á viðunandi hátt við blæðingunni. Þannig hafi verið staðið tilhlýðilega að meðferð stefnanda.

Stefnandi fæddi dreng kl. 20.49 16. apríl […] á […]sjúkrahúsinu á […]. Um sex mínútum síðar fæddist fylgjan heil og belgir allir, en strax í kjölfarið varð vart við blæðingu hjá stefnanda og kallað í J-kk-þf B. S-kk-þf, lækni, en hann var ekki viðstaddur fæðinguna. Samkvæmt framburði hans fyrir dómi var hann kominn staðinn tíu mínútum síðar og var það ljósmóðirin, G-kvk-nf J-kvk-nf B-kvk-nf, sem uppgötvaði blæðinguna, en fyrir dómi mundi hún ekki eftir atvikum. Var stefnandi sett í stoðir til að skoða, hvaðan blæðingin stafaði og fannst þá rifa á leghálsinum. Vegna aðstæðna var ákveðið, að aðgerðina þyrfti að gera á skurðstofu og var stefnandi flutt þangað.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram, að e.t.v. hefði átt að halda við og nudda legið frekar eftir fæðinguna til að tryggja samdrátt og draga úr blæðingu, en í matsgerð yfirmatsmanna er þess getið, að engar upplýsingar liggi fyrir um það, hvort það hafi verið gert. Vitnið, G-kvk-nf J-kvk-nf B-kvk-nf, taldi það eðlileg viðbrögð við blæðingum að nudda legið og taldi ólíklegt, að hún hefði ekki gert það. Hún mundi hins vegar ekki eftir atvikum. Taldi vitnið, J-kk-nf B. S-kk-nf, það jafnframt ólíklegt, að það hafi ekki verið gert. Verður ekki fyllilega ráðið, hvort legið hafi verið nuddað eftir fæðingu eða ekki, en framburðir fyrir dómi benda þó frekar til þess, að það hafi verið gert en ekki. Samkvæmt upplýsingum í aðgerðarlýsingu J-kk-ef B. S-kk-ef og hjúkrunarskýrslu var talinn vera eðlilegur samdráttur í legi eftir fæðinguna og fékk stefnandi m.a. samdráttarlyf til að auðvelda hann. Verður því ekki fjölyrt um, hvort frekari aðgerðir til samdráttar legsins hefðu getað dregið úr blæðingu stefnanda.

Samkvæmt gögnum málsins hófst aðgerðin kl. 22 um kvöldið og hafði stefnanda þá blætt í u.þ.b. klukkustund. Kalla þurfti út starfsfólk á skurðstofu, undirbúa aðgerð og svæfingu, og flytja stefnanda. Var því engin teljandi töf á því að flytja stefnanda á skurðstofuna og hefja aðgerð.

Í yfirmatsgerð er þess getið, að skráningu upplýsinga hefði að nokkru verið ábótavant. Við aðalmeðferð málsins var lagt fram svæfingablað, sem E-kk-nf A-kk-nf ritaði og staðfesti síðan fyrir dómi, en hann var svæfingalæknir í aðgerðinni. Við skoðun þess fyrir dómi var það álit yfirmatsmannanna A-kk-ef Þ-kk-ef og R-kk-ef T-kk-ef G-kk-ef, að draga bæri úr fullyrðingu í yfirmati um skráningu upplýsinga.

Af svæfingablaðinu má ráða, að við upphaf aðgerðar kl. 22:05 hafi efri mörk blóðþrýstings verið með gildið 110 mm kvikasilfurs, neðri mörk rúm 70, og púlsinn um 110 slög á mínútu. Þá mældist súrefnismettun í blóði 95% við upphaf aðgerðar. Fram kemur á blaðinu, að stefnanda hafi verið gefnir 1000 ml af vökva, sykur- og saltlausn (RLG lausn), kl. 21, aðrir 1000 ml við upphaf aðgerðar kl. 22 og svo aftur við lok hennar kl. 22.30. Vitnið, E-kk-nf A-kk-nf, læknir, mundi ekki eftir atburðum, en skýrði frá svæfingablaðinu, sem hann hafði ritað. Taldi hann vökvagjöfina hafa verið nokkuð mikla, sem skýrðist hugsanlega af lágum blóðþrýstingi. Þó taldi hann þau gildi, sem finna mátti á svæfingablaðinu ekki vera til marks um lágan blóðþrýsting eða blóðþrýstingsfall, heldur að um eðlilegan blóðþrýsting væri að ræða. Þá taldi vitnið, J-kk-nf B. S-kk-nf, sig ekki lesa óeðlilega lágan blóðþrýsting af blaðinu, sérstaklega ekki, þegar haft væri í huga, að stefnandi væri jafnan lág í blóðþrýstingi. Matsmennirnir, H-kvk-nf H-kvk-nf, J-kk-nf V-kk-nf og R-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf, læknar, töldu við skoðun svæfingablaðsins fyrir dómi, að lífsmörk og blóðþrýstingur væru eðlileg við upphaf aðgerðar og framan af í aðgerðinni.

Þar sem blóðþrýstingur stefnanda reyndist góður kl. 22 og framan af í aðgerðinni, má draga þá ályktun, að blóðþrýstingur stefnanda hafi verið í jafnvægi frá blæðingu og framan af í aðgerðinni, en telja verður, að það sé vegna þess, að brugðist var við blæðingunni strax í upphafi með vökvagjöf, sem hafi haldið blóðþrýstingnum uppi.

Á svæfingablaðinu sést, að efri mörk blóðþrýstings stefnanda falla kl. 22:25 niður í rúm 80 mm kvikasilfurs, en aðgerðinni lauk kl. 22:30. Samhliða þessu blóðþrýstingsfalli eykst púlsinn í u.þ.b. 150 slög á mínútu. Kvaðst vitnið, E-kk-nf A-kk-nf, ekki geta lesið úr svæfingablaðinu, að blóðþrýstingsfall hefði orðið í aðgerðinni, en stefnandi hafi hins vegar verið með mjög hraðan púls í lok aðgerðarinnar, sem geti skýrst af þeim mikla vökva, sem stefnanda hafi verið gefinn. Vitnið, J-kk-nf B. S-kk-nf, taldi ekki, að um sláandi lágan blóðþrýsting hafi verið að ræða, en í áðurnefndri greinargerð hans kemur fram, að blóðþrýstingur hafi lækkað við lok aðgerðar. Matsmaðurinn, H-kvk-nf H-kvk-nf, taldi við lestur svæfingablaðsins að greina mætti blóðþrýstingsfall undir lok aðgerðar, en á móti komi, að stefnanda hafi verið gefið ríkulega af vökva í kjölfarið, sem sé það eina, sem hægt sé að gera í þessum kringumstæðum. Yfirmatsmaðurinn, J-kk-nf V-kk-nf, taldi ekki vera hægt að lesa mikið blóðþrýstingsfall af svæfingablaðinu, en benti á, að blóðþrýstingsfall geti orðið vegna svæfingar. Þá sé vel mögulegt, að blóðþrýstingur falli, þegar mikil blæðing og svæfing fara saman, en það sé vel þekkt. Undir það tók yfirmatsmaðurinn A-kk-nf Þ-kk-nf, yfirlæknir á svæfingadeild Landspítala-háskólasjúkrahúss, sem taldi við skoðun svæfingablaðsins fyrir dómi, að augljóslega hefði orðið blóðþrýstingsfall hjá stefnanda, en ekkert væri athugavert við það í lok aðgerðar. Svæfing og svæfingalyf öll hafi áhrif á blóðþrýsting þannig, að hann lækki. Þá bætti hann við, að með svæfingablaðinu hafi verið bætt úr þeim skorti á upplýsingum, sem getið sé í yfirmatsgerð, um tveggja klukkustunda tímabil, þar sem stefnandi hafi verið talinn vera með lágan blóðþrýsting, en svæfingablaðið bendi til þess, að svo hafi ekki verið. Yfirmatsmaðurinn, R-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf, taldi blóðþrýstinginn eðlilegan við yfirlestur svæfingablaðsins og að þarna væri um eina mælingu að ræða, sem óvíst væri, hvort leggja ætti mikið upp úr. Blóðþrýstingurinn hafi því verið eðlilegur.

Verður ekki annað lagt til grundvallar í málinu, en að blóðþrýstingsfall hafi orðið hjá stefnanda í lok aðgerðarinnar, en í ljósi lífsmarka stefnanda í upphafi aðgerðar er ekki hægt að segja til um, hver orsökin sé, þ.e. hvort blóðþrýstingur hafi fallið svo skyndilega vegna blóðtaps eða hvort svæfingin og svæfingalyfin séu samverkandi þættir með blæðingunni, sem hafi valdið blóðþrýstingsfallinu.

Í aðgerðinni sjálfri var saumað í legháls stefnanda til að stöðva blæðingu. Í aðgerðarlýsingu J-kk-ef B. S-kk-ef er þess getið, að saumað hafi verið fyrir rifuna með nokkrum gegnumgrípandi saumum til að stöðva blæðinguna, sem hafi tekist, og svo saumað í hring utan um leghálsinn, þar sem voru brestir. Í yfirmatsgerð kemur fram, að saumað hafi verið með venjulegum hætti þvert á rifuna samkvæmt lýsingu, en saumur í hring um leghálsinn hefði getað leitt til þess, að blóð lokaðist inni í legholinu. Þannig gæti það valdið því, að blæðing virðist minni. Sé slíkur hringsaumur venjulega ekki gerður af þeim sökum, heldur sé saumað fyrir sjáanlega blæðingarstaði. Yfirmatsmaðurinn, R-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf, bar hins vegar fyrir dómi, að fljótt hafi verið farið í að svæfa stefnanda og kanna hvaðan blæddi og reyna að stöðva það eins vel og hægt var og svo virðist, sem tekist hafi nokkuð vel. Fyrir dómi bar J-kk-nf B. S-kk-nf, að hann hefði saumað fyrir rifuna eftir kúnstarinnar reglum, eins og lýst er að ofan, og að honum þætti ekki rangt að sauma gegnumgrípandi saumum umhverfis leghálsinn. Það hafi hann gert til að koma í veg fyrir frekari blæðingu. Það hafi gengið upp og hætt hafi að blæða. Taldi hann ómögulegt að sauma svo vel fyrir, að hægt væri að loka leghálsinum alveg, þar sem hann geti ekki lokast. Nokkrum dögum síðar hafi hann svo skoðað stefnanda og ekki séð nein merki um frekari blæðingu. Sárið hafi verið vel gróið. Legið hafi verið samandregið og kviðurinn mjúkur. Þá hafi hann kannað, hvort nokkur blóðsöfnun hafi orðið í rými undir legi, en ekki fundið nein merki um slíkt. Þá hafi hann ekkert annað fundið, sem bent hafi til þess, að stefnanda hafi blætt innvortis.

Í málinu er ekkert komið fram, sem styður, að frekari blæðing hafi orðið hjá stefnanda eftir aðgerðina eða að stefnandi hafi verið með innvortis blæðingar. Verður því ekki annað lagt til grundvallar en að með aðgerðinni hafi tekist að stöðva blæðingu stefnanda og að engar innvortis blæðingar hafi orðið hjá stefnanda eftir aðgerðina.

Samanlagða blæðingu stefnanda taldi J-kk-nf B. S-kk-nf nema 1200 ml, en í hjúkrunarskýrslu var hún metin 1500 ml. Er upplýst í málinu, að engar mælingar voru gerðar á blóðmagninu, heldur séu þetta áætlanir. Í álitsgerð landlæknis og báðum matsgerðum er blóðmagnið talið vera vanmetið. Fyrir dómi taldi H-kvk-nf H-kvk-nf, matsmaður, blóðtapið hafi numið um 2-3 lítrum, en í yfirmati er blóðtapið talið vera á bilinu 4-5 lítrar. Fyrir dómi bar J-kk-nf B. S-kk-nf um, að ekki þætti óeðlilegt, að konum blæddi við fæðingu og gæti sú blæðing numið 600 ml. Verður ekki ráðið, hvort mat hans á samanlagðri blæðingu taki það magn með í reikninginn eða ekki, en fyrir dómi sagði hann, að blæðingin, sem orðið hafi umfram það magn, sem eðlilegt sé í fæðingu, hafi stafað frá leghálsinum.

Miðað við þau blóðgildi, sem mældust hjá stefnanda fyrir og eftir aðgerðina, er það mat sérfróðra meðdómsmanna, að heildarmagn blóðsins, sem stefnanda missti hljóti að hafa numið meira en 1200-1500 ml, þótt ekki verði komist að nákvæmri niðurstöðu um magnið. Að þessu leyti verður því fallist á með stefnanda málsins, að blóðtapið hafi verið vanmetið.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram, að ekki hafi verið gefið nægilegt blóð eða rúmmálsaukandi vökvi í tæka tíð til að koma í veg fyrir, að stefnanda byði heilsutjón af blæðingunni, en af hálfu stefnda er á því byggt, að blóð hafi verið gefið í tæka tíð og eins fljótt og mögulegt var. Er því haldið fram, að blóðgjöf hafi þegar verið hafin fyrir miðnætti eftir aðgerðina.

Vitnið, J-kk-nf B. S-kk-nf, bar fyrir dómi, að ljóst hafi verið, að stefnandi þyrfti blóð sem fyrst. Því hafi hann hlutast til um, að kallað yrði í blóðgjafa. Í málinu er upplýst, að enginn blóðbanki er á Ísafirði og þar hafi ekkert neyðarblóð verið til staðar, þrátt fyrir, að þar sé skurðstofa. Þá var upplýst við aðalmeðferð málsins, að ekki tíðkist á minni sjúkrahúsum úti á landi að hafa birgðir neyðarblóðs við höndina. Þá er og upplýst í málinu, að enginn rúmmálsaukandi vökvi hafi verið til staðar og því hafi stefnanda verið gefin sykur- og saltlausn (RLG vökvi).

Upplýst er í málinu, að blóðgjafarsveit var komin til blóðgjafar þegar um miðnættið, en óvíst er hvenær hún var kölluð út. Átti þá eftir að draga blóð úr blóðgjöfum og undirbúa, svo hefja mætti blóðgjöf. Samkvæmt gögnum málsins voru stefnanda gefnir 500 ml af heilblóði kl. 00:40 og er engum gögnum til að dreifa um það, að blóðgjöf hafi hafist fyrr.

Samkvæmt mati dómsins verður ekki ráðið, að blóðgjöf hefði getað farið fram fyrr í ljósi aðstæðna. Fyrir dómi bar J-kk-nf B. S-kk-nf, að hann hefði talið stefnanda nauðsynlegt að fá rakleiðis blóð, hvort sem kalla þyrfti út blóðgjafarsveit eða fá það sent með flugi frá blóðbanka í Reykjavík. Þá verður að telja það óvíst, að blóðgjöf hefði getað hafist fyrr, jafnvel þótt blóð hefði verið sent með flugi frá Reykjavík. Þótt taka megi undir það með stefnanda, að slæmt geti verið, að ekki séu til birgðir af neyðarblóði á sjúkrahúsum á landsbyggðinni, þar sem starfrækt sé skurðstofa, þá er upplýst í málinu, að slíkt hafi ekki tíðkast og tíðkist jafnvel ekki enn í dag. Þá verður jafnframt að líta til þess, hve brátt blæðinguna bar og það ástand, sem skapaðist, sem var ófyrirséð.

Eins og gögn málsins bera með sér, var stefnanda gefið ríkulega af vökva þar til blóðgjöf hófst, en enginn rúmmálsaukandi vökvi var til staðar. Var stefnanda því gefin sykur- og saltlausn (RLG vökvi). Er það mat dómsins, að þar sem ekkert blóð hafi verið til á staðnum eða rúmmálsaukandi vökvi, hafi verið brugðist rétt við aðstæðum með ríkulegri vökvagjöf meðan beðið var eftir, að blóðgjöf gæti hafist. Þá er óvíst hvort rúmmálsaukandi vökvi hefði frekar bætt ástand stefnanda en sá vökvi, sem gefinn var, meðan beðið var eftir blóðinu.

Stefnandi var flutt á legudeild eftir aðgerð og mældist þá lág í blóðþrýstingi kl. 23, eins og áður greinir, með efri mörk í 80 mm kvikasilfurs, en á sama tíma mældist púlsinn tæp 130 slög á mínútu. Engin gögn eru til um mælingar á þeirri hálfu klukkustund frá lok aðgerðar fram til kl. 23, en ekki tíðkast að mæla lífsmörk meðan sjúklingur er fluttur af skurðstofu yfir á gjörgæsludeild eða almenna legudeild. Við komu stefnanda á legudeild var stefnanda steypt og henni gefið syntocinon dreypi og við það hækkaði blóðþrýstingur nokkuð, en féll svo aftur í sama horf skamma stund. Var púlsinn þá milli 110 og 130 slög á mínútu. Telja verður, að stefnandi hafi haft lágan blóðþrýsting í þann tíma frá því hann féll í lok aðgerðar skömmu fyrir kl. 22:30.

Í matsgerð H-kvk-ef H-kvk-ef og S-kk-ef S-kk-ef er talið, að stefnandi hafi verið með viðvarandi lágan blóðþrýsting í a.m.k. átta klukkustundir eftir fæðinguna, en í yfirmatsgerð er blóðþrýstingsfall talið hafa staðið í 2-3 klukkustundir. Við framlagningu svæfingablaðs við aðalmeðferð málsins drógu yfirmatsmenn úr mati sínu á tímalengdinni, þar sem blóðþrýstingur stefnanda virðist ekki hafa fallið fyrr en undir lok aðgerðar kl. 22:30. Samkvæmt skráningum á gjörgæslublaði telst blóðþrýstingur almennt lágur og óstöðugur fram til þess, að stefnanda er gefið heilblóð kl. 00:40 um nóttina. Það er mat sérfróðra meðdómsmanna, að upp frá þeim tíma teljist lífsmörk hennar stöðug. Verður því tekið undir það, sem fram kemur í yfirmati, að stefnandi hafi haft lágan blóðþrýsting í rúmar tvær klukkustundir.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram, að stefnandi hafi hlotið heilsutjón, svokallað Sheehans heilkenni vegna blæðingarinnar, en þau séu þekkt meðal fæðingarlækna sem afleiðing blæðingar við fæðingar. Af hálfu stefnda er því mótmælt, að nokkrar sönnur séu fyrir því og er bent á, að stefnandi hafi þegar haft truflanir á hormónastarfsemi fyrir fæðinguna […].

Í gögnum málsins og málatilbúnaði stefnanda virðist gengið út frá því, að stefnandi hafi greinst með Sheehans heilkenni í kjölfar blæðingarinnar. Þannig er tekið undir það í matsgerð H-kvk-ef H-kvk-ef og S-kk-ef S-kk-ef, og í yfirmatsgerð er það talið óumdeilt, að staðfest sjúkdómsgreining á S-x-x hafi ekki getað orðið af öðrum orsökum en asablæðingu og blóðþrýstingsfalli í kjölfar fæðingarinnar. Þá má finna í gögnum málsins, að stefnandi hafi búið við skerta hormónastarfsemi fyrir fæðinguna.

Í málinu er ekkert komið fram annað, en að heilsufari stefnanda hafi hrakað í kjölfar blæðingarinnar og beri merki um Sheehans heilkenni, sem læknar eru sammála um, að hafi hlotist af blæðingunni og blóðþrýstingsfallinu. Þá þykir sú skerta hormónastarfsemi, sem stefnandi bjó við fyrir fæðingu, ekki vera í tengslum við þær breytingar, sem merkja mátti síðar. Er því fallist á, að stefnandi hafi orðið fyrir heilsutjóni vegna asablæðingar og blóðþrýstingsfalls í kjölfar fæðingar sonar síns 16. apríl […] og beri merki vægs Sheehans heilkennis.

Þá byggir stefnandi á því, að koma hefði mátt í veg fyrir heilsutjón stefnanda með gjöf blóðs eða rúmmálsaukandi vökva fyrr, en gert hafi verið. Hafi vanmat á blóðtapi stefnanda leitt til þess, að meðferð við blóðmissinum hafi ekki verið fullnægjandi. Eigi það og sú staðreynd, að ekkert blóð hafi verið fyrir hendi á […]sjúkrahúsinu á […], að leiða til þess, að stefnda sé bótaskylt gagnvart stefnanda. Af hálfu stefnda er þessu mótmælt.

Í matsgerð H-kvk-ef H-kvk-ef og S-kk-ef S-kk-ef er talið, að rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar og eftirmeðferð fæðingarinnar, en þess getið, að hugsanlegt sé, að blóðtap hafi verið vanmetið og því hefði þurft að gefa mun meira blóð, en gert hafi verið, strax eftir fæðinguna, auk þess sem hugsanlegt sé, að frekari vökvagjöf hefði náð að hækka blóðþrýstinginn enn frekar. Meðhöndlun hafi því ekki verið rétt. Í niðurstöðum matsgerðarinnar er ályktað, að sú meðferð, sem stefnandi hlaut, hafi valdið henni tjóni, þar sem blóðtapið hafi verið vanmetið ásamt því, að blóðþrýstingur hafi verið lágur fyrsta sólarhringinn. Er þar fullyrt, að þótt að mestur leyti hafi verið rétt staðið að fæðingunni, þá hafi blóðmissir verið vanmetinn g því hafi meðferð við blóðgjöf og blóðvatnsaukandi vökva ekki verið fullnægjandi. Í yfirmatsgerð, sem ætlað er að endurmeta áður metin atriði, er hins vegar talið, að allt virðist hafa verið gert, sem unnt hafi verið miðað við erfiðar aðstæður og kunnáttu á staðnum. Í niðurstöðum segir svo, að ekki verði annað metið en, að rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar stefnanda í öllum meginatriðum, þrátt fyrir vanmat á blóðtapinu.

Af hálfu stefnanda voru gerðar athugasemdir við framkvæmd matsvinnu yfirmatsmanna, þar sem unnið hafi verið að gerð yfirmats áður en matsfundur hafi verið haldinn. Fyrir dómi var upplýst, að matsmenn hefðu ræðst við í síma og undirbúið, hver og einn, sinn þátt í matsgerðinni upp úr þeim gögnum, sem fyrir hafi legið, fyrir matsfund. Þannig hafi ýmsir þættir legið fyrir, þegar að matsfundi kom, sem vinna hafi mátt úr gögnum málsins. Verður ekki séð, að slíkur undirbúningur matsvinnunnar og samantekt úr gögnum málsins hafi slík áhrif, að dragi úr sönnunargildi yfirmatsgerðarinnar.

Fyrir dómi skýrði matsmaðurinn, S-kk-nf S-kk-nf, svo frá niðurstöðum matsgerðarinnar, að þar hefði verið hafður í huga samanburður við höfuðborgarsvæðið. Þannig hefði fyrr verið brugðist við, ef ástandið hefði komið upp á höfuðborgarsvæðinu. Þá taldi hann meðferðina sjálfa vera í samræmi við það mat á blóðtapi, sem gert hafi verið á sínum tíma. Vanmatið á blóðtapinu hafi hins vegar leitt til þess, að læknismeðferðin teldist annmörkum háð að þessu leyti. Matsmaðurinn, H-kvk-nf H-kvk-nf, skýrði svo frá fyrir dómi, að fæðingin sjálf hefði gengið eðlilega fyrir sig og rétt hafi verið brugðist við blæðingunni, strax hafi verið kallaðir til blóðgjafar, þar sem ekkert blóð hafi verið við höndina og stefnanda gefinn vökvi, þar til blóðið varð tiltækt. Á tímabili hafi blóðþrýstingur verið lágur þrátt fyrir vökvagjöf, sem e.t.v. hefði þurft að bregðast betur við, en aðstæður hefðu verið erfiðar, þar sem ekki hafi verið greiður aðgangur að blóði. Hins vegar hefði henni verið gefið nægilegt blóð miðað við áætlað blóðtap og hugsanlega of mikill vökvi, en blóðþrýstingurinn gæti skýrt það. Þá hafi stefnanda heilsast vel næstu daga, en þurft frekara blóð og ráðstafanir hafi verið gerðar í þá veru, en þá hafi blóðþrýstingurinn jafnframt verið orðinn góður. Var matsmaðurinn sammála því, að kringumstæður væru allt aðrar á Landspítala-háskólasjúkrahúsi, en á þeim stað og tíma, sem um ræðir í málinu og taldi hún þá meðferð, sem viðhöfð var, hafi verið í fullu samræmi við það, sem þótti eðlilegt á þeim tíma, sem um ræðir. Yfirmatsmaðurinn, A-kk-nf Þ-kk-nf, taldi meðferð stefnanda hafa verið fullnægjandi miðað við það matið á blóðtapinu á þeim tíma, þrátt fyrir, að það hafi verið vanmetið. Þá væru þau blóðgildi og blóðþrýstingur, sem um ræddi í málinu ekki ósvipuð og sæjust við miklar blæðingar á Landspítala-háskólasjúkrahúsi og væru gildin oft svo lág þrátt fyrir, að neyðarblóð væri við höndina. Þá taldi hann, spurður, að hann hefði sennilega beitt sömu meðferð og gert var, hefði hann verið í þessum sömu kringumstæðum 16. apríl […]. Yfirmatsmaðurinn, J-kk-nf V-kk-nf, taldi, að við þær aðstæður, sem ríktu, þá hafi rétt verið staðið að framkvæmd fæðingarinnar og eftirmeðferð. Þá taldi hann samanburð við aðstæður á Landspítala-háskólasjúkrahúsi ekki tækan. Yfirmatsmaðurinn, R-kk-nf T-kk-nf G-kk-nf, tók undir ótækan samanburð á aðstæðum á Landspítala-háskólasjúkrahúsi við […]sjúkrahúsið á […] árið […]. Því verði ekki annað séð, en að brugðist hafi verið við eins vel og hægt var. Þarna hafi lífi stefnanda verið bjargað, en það keypt því verði, að hún hafi hlotið heilsutjón af blæðingunni og blóðþrýstingsfallinu.

Ber hér fyrst að líta til þess, að blæðing stefnanda var alvarleg, óvænt og ófyrirséð. Viðbrögð heilbrigðisstarfsfólks við henni voru rétt, þ.e. að reyna að stöðva blæðinguna við bestu mögulegu aðstæður á skurðstofu og í svæfingu, sem tókst. Þar sem ekkert blóð eða rúmmálsaukandi vökvi var til staðar og ekki tíðkaðist að hafa slíka vökva til reiðu, brást starfsfólk rétt við ástandi stefnanda með ríkulegri vökvagjöf, en blóðgjafarsveit var kölluð til, svo gefa mætti stefnanda blóð við fyrsta tækifæri. Var öllum ráðum beitt til að bjarga lífi og heilsu stefnanda, eins og hægt var. Eins og áður greinir, telja sérfróðir meðdómsmenn óvíst, að frekari vökvagjöf eða gjöf rúmmálsaukandi vökva hefði getað bætt frekar úr. Þá var stefnanda gefið blóð við fyrsta tækifæri og við það bötnuðu lífsmörk stefnanda. Þannig var fullri fagmennsku beitt af hálfu heilbrigðisstarfsfólks við meðferðina. Þá telja hinir sérfróðu meðdómsmenn, að þrátt fyrir vanmat á blóðtapinu, sé óvíst, að hægt hefði verið að koma í veg fyrir heilsutjón stefnanda með meðferð eða frekari meðferð, en beitt var. Heilsutjón stefnanda stafar af blóðtapinu og blóðþrýstingsfalli, sem reynt var að bregðast við eins og kostur var, og óvíst hvort nokkuð frekar hefði verið unnt að gera til að afstýra því. Þá er það mat sérfróðra meðdómsmanna, að það magn blóðs, sem stefnanda var gefið, hafi verið nægjanlegt til að tryggja stöðug lífsmörk hennar, þrátt fyrir, að blóðtapið hafi verið vanmetið. Súrefnismettun var góð alla nóttina og morguninn eftir fæðinguna var stefnandi með stöðug lífsmörk og blóðrauði mældist 71 g/l, sem telst viðunandi. Síðan var reynd gjöf blóðkornaþykknis, sem var svo sjálfhætt, þar sem hún kallaði fram ofnæmisviðbrögð stefnanda. Er því ekkert í málinu, sem bendir til handvammar, gáleysis eða vanrækslu heilbrigðisstarfsfólks við meðferð blæðingarinnar.

Að þessu virtu er það mat dómsins, að niðurstöðu yfirmatsins, að rétt hafi verið staðið að meðferð blæðingar stefnanda 16. apríl […], hafi ekki verið hnekkt. Eins og málið er rekið fyrir dómi, kemur frekari eftirmeðferð stefnanda eftir að hún útskrifaðist af […]sjúkrahúsinu á […] 27. apríl […] ekki til skoðunar.

Við lok aðgerðar tók J-kk-nf B. S-kk-nf, aðgerðarlæknir, þá ákvörðun að flytja stefnanda af skurðstofunni yfir á almenna deild. Við aðalmeðferð málsins var dregið í efa af hálfu stefnanda, að sú ákvörðun hafi verið forsvaranlega í ljósi ástands stefnanda og lífsmarka, en stefnandi hafði þá fallið í blóðþrýstingi. Þá taldi matsmaðurinn, S-kk-nf S-kk-nf, spurður, að slík ákvörðun, að flytja sjúkling af skurðstofu yfir á legudeild, væri ekki forsvaranleg, nema verið væri að flytja sjúklinginn á gjörgæsludeild. Undir það tók yfirmatsmaðurinn A-kk-nf Þ-kk-nf, en hann kvaðst, spurður, ekki flytja sjúkling með sambærileg lífsmörk, fyrr en blóðþrýstingur væri orðinn stöðugri, nema ef betur mætti sinna sjúklingnum annars staðar. Hins vegar skipti mestu að gefa vel af vökva, sem virðist hafa verið gert.

Það er álit hinna sérfróðu meðdómsmanna, að vissulega geti sú ákvörðun, að flytja stefnanda af skurðstofu og yfir á almenna deild með þau lífsmarkagildi, sem mældust í lok aðgerðar, verið gagnrýnisverð. Það hefur hins vegar ekki áhrif á niðurstöðu dómsins.

Að öllu þessu virtu, er það niðurstaða dómsins, að sýkna beri stefnda, íslenska ríkið, af kröfum stefnanda í máli þessu.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 951.110 krónur, sem er þóknun lögmanns hennar á fyrri stigum málsins, D-kvk-ef P-kvk-ef, hrl., 500.000 krónur og þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef, hdl., 450.000 krónur, auk útlagðs kostnaðar 1.510 krónur greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið tekið tillit til reglna um virðisaukaskatt.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kvk-nf H-kvk-nf S-kvk-nf, hdl., en af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf T-kk-nf, hrl.

Enda þótt liðnar hafi verið meira en fjórar vikur frá dómtöku málsins fram að dómsuppsögu, töldu lögmenn aðila og dómarar endurflutning þess óþarfan, sbr. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dóm þennan kveða upp H-kk-nf M-kk-nf S. H-kk-nf, settur héraðsdómari, ásamt meðdómendunum B-kk-þgf Ó. S-kk-þgf, sérfræðingi í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp, og J-kk-þgf H-x-x H-x-x S-x-x, sérfræðingi í almennum skurðlækningum.

D Ó M S o r ð :

Stefnda, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 951.110 krónur, sem er þóknun lögmanns hennar, D-kvk-ef P-kvk-ef, hrl., 500.000 krónur, og þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef, hdl., 450.000 krónur, auk útlagðs kostnaðar að fjárhæð 1.510 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

H-kk-nf M-kk-nf S. H-kk-nf

B-kk-nf Ó. S-kk-nf

J-kk-nf H-x-x H-x-x S-x-x