E-3315/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 27. júní 2018, höfðaði G-kk-nf M-kk-nf, [...], hinn 13. október 2017, á hendur Landsbankanum hf., [...]

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 16.800.116 krónur, auk almennra vaxta, sbr. II. kafla laga nr. 38/2008 um vexti og verðtryggingu, frá 16. október 2013 og með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá og með 25. október 2017 og til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 13.174.674 krónur, með almennum vöxtum og dráttarvöxtum eins og greinir í aðalkröfu. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda í málinu, en til vara lækkunar á dómkröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Undirritaður dómari tók við máli þessu 2. janúar 2018 en hafði fram að því engin afskipti haft af rekstri þess.

I

Helstu málsatvik og ágreiningsatriði

Mál þetta er að rekja til nauðungarsölu sem fram fór á fasteign stefnanda að [...], á árinu 2013. Stefndi krafðist þess 14. júní það ár, með beiðni til sýslumannsins í Hafnarfirði, að eignin yrði seld nauðungarsölu vegna skuldar samkvæmt veðskuldabréfi sem upphaflega nam 19 milljónum króna, en gjaldfelldur höfuðstóll nam þá ríflega 25 milljónum króna. Hinn 24. september s.á. var nauðungarsölubeiðni stefnda lögð fram og sameinuð eldra nauðungarsölumáli, en það mál hafði verið tekið fyrir 24. maí s.á. og byrjun uppboðs ákveðin á fyrrnefndum degi. Við hvoruga fyrirtökuna var mætt af hálfu gerðarþola (stefnanda). Stefndi bauð 400.000 krónur í eignina en frekari boð komu ekki fram. Ákveðið var að uppboði yrði fram haldið á eigninni sjálfri 16. október. Samkvæmt endurriti úr gerðabók sýslumanns mætti stefnandi við uppboðið þann dag og var stefndi þá eini gerðarbeiðandinn. Stefnanda voru kynnt framlögð gögn og honum leiðbeint um réttarstöðu sína. Stefndi bauð 5.000.000 króna í eignina en frekari boð komu ekki fram. Frestur til samþykkis boðinu var ákveðinn til 13. desember kl. 12. Jafnframt ákvað sýslumaður að hæfilegt leiguverð eignarinnar næstu 12 mánuði væri [...] krónur á mánuði. Uppboðsafsal var gefið út til stefnda 20. desember 2013, eftir að hann hafði réttilega efnt boð sitt.

Óumdeilt er að bókfært kaupverð fasteignarinnar í bókhaldi stefnda var 43.825.326 krónur, sem yfirlit stefnda ber með sér að samanstandi af skuldum fyrri eigenda fasteignarinnar, alls 42.579.153 krónur, og kostnaði stefnda, alls 1.246.173 krónur. Óumdeilt er að áhvílandi skuldir stefnanda við stefnda greiddust að fullu við uppboðið.

Með bréfi, dags. 25. september 2017, krafðist stefnandi þess að stefndi endurgreiddi sér 16.800.116 krónur, er hann kvað nema mismun á bókfærðu kaupverði bankans á fasteigninni og virði hennar samkvæmt mati löggilts fasteignasala sem stefnandi hafði aflað 8. janúar 2013, uppreiknuðu m.v. vísitölu íbúðarverðs á höfuðborgarsvæðinu, fram til október sama ár og nauðungarsalan fór fram. Stefndi mun ekki hafa orðið við þeirri kröfu og því kveður stefnandi sig knúinn til að höfða mál þetta.

Til viðbótar skal þess getið að í desember 2014 óskaði stefnandi eftir því að fá að framlengja afnot sín af eigninni. Samþykkti stefndi framlengd afnot út janúarmánuð 2015, gegn því að vangoldin leiga yrði greidd. Stefnandi mun ekki hafa vikið úr eigninni eftir að afnotatímanum lauk og krafðist stefndi þá útburðar með aðfararbeiðni til héraðsdóms 11. febrúar 2015. Með úrskurði uppkveðnum 24. mars s.á. var umbeðin útburðargerð heimiluð. Aðfararbeiðni var send sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 1. apríl 2015 en stefndi kveður útburði hafa verið frestað að beiðni stefnanda. Málið var tekið fyrir hjá sýslumanni 3. ágúst 2016 og þá ákveðið að útburður færi fram 12. s.m. Mun stefnandi hafa vikið af eigninni áður en til útburðar kom. Eftir að stefndi fékk umráð fasteignarinnar var hún seld, í október 2016, fyrir [...] krónur.

II

Málsástæður stefnanda

Stefnandi kveðst byggja aðalkröfu sína einkum á þeirri málsástæðu að hann eigi rétt til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem nemi mismun á markaðsvirði fasteignarinnar á þeim tíma þegar nauðungarsalan hafi farið fram og bókfærðu kaupverði hennar samkvæmt yfirliti bankans um uppgjör í tengslum við nauðungarsöluna.

Bendir stefnandi á að í 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu sé sérstaklega kveðið á um þær aðstæður þegar veðhafi í eign gerist kaupandi að henni við nauðungarsölu. Af ákvæðum þeirrar lagagreinar leiði að gerðarþoli eigi ekki að þurfa að sæta því að vera krafinn um eftirstöðvar skuldbindingar hafi markaðsvirði eignarinnar sannanlega verið fullnægjandi til að krafa viðkomandi veðhafa fengist að fullu greidd, þ.e.a.s. veðhafi eigi ekki að hagnast af nauðungarsölunni. Með lögum nr. 60/2010 hafi lögum um nauðungarsölu verið breytt, en samkvæmt greinargerð með lögunum hafi markmið þeirra einkum verið að bæta réttarstöðu skuldara við aðstæður sem þessar. Þó að ákvæðið tiltaki ekki nákvæmlega hvernig farið skuli að við þær aðstæður er markaðsvirði fasteignar sem veðhafi kaupir á nauðungarsölu er sannanlega hærra en þær skuldbindingar sem henni er ætlað að tryggja og þ.a.l. hærra en bókfært kaupverð veðhafa við nauðungarsöluna, megi álykta að skuldari eigi eðli máls samkvæmt rétt til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem á milli standi. Þannig eigi stefndi ekki að hagnast á nauðungarsölunni umfram það sem honum beri til að fullnusta kröfu sína.

Stefnandi vísar til verðmats löggilts fasteignasala á umræddri fasteign sem framkvæmt hafi verið að hans beiðni þann 8. janúar 2013. Þar megi m.a. finna ítarlega lýsingu á eigninni ásamt þeirri niðurstöðu að markaðsvirði hennar hafi á þeim tíma verið a.m.k. 57.000.000 króna. Sé sú fjárhæð uppreiknuð m.v. vísitölu íbúðarverðs á höfuðborgarsvæðinu, eins og hún er birt á vefsíðu þjóðskrár, þar til í október sama ár og nauðungarsalan fór fram, hafi markaðsvirði eignarinnar verið 60.625.442 krónur. Með tilliti til þessa geri stefnandi kröfu um að stefndi greiði það sem nemi mismun uppreiknaðs markaðsvirðis fasteignarinnar er nauðungarsalan fór fram og bókfærðs kaupverðs fasteignarinnar við nauðungarsöluna samkvæmt yfirliti bankans, eða 16.800.116 krónur.

Til nánari skýringar á framangreindum útreikningum setur stefnandi fram eftirfarandi töflu:

Með vísan til framangreinds telji stefnandi með öllu ljóst að markaðsvirði fasteignarinnar hafi á umræddum tíma verið hærra en bókfært kaupverð hennar samkvæmt uppgjöri bankans, þ.e. þegar nauðungarsalan fór fram. Þá vísar stefnandi til þess að samkvæmt kaupsamningi, dags. 14. október 2016, milli bankans og nánar tilgreindra aðila hafi söluverð fasteignarinnar numið 61.500.000 krónum.

Til stuðnings varakröfu kveðst stefnandi vísa til sömu málsástæðna og færðar séu fram til stuðnings aðalkröfu, en krafan nemi mismun á markaðsvirði eignarinnar samkvæmt mati löggilts fasteignasala frá 8. janúar 2013 og bókfærðu kaupverði fasteignarinnar við nauðungarsöluna samkvæmt yfirliti bankans. Til nánari skýringar á framangreindum útreikningum sé sett fram eftirfarandi tafla:

Með vísan til framangreinds telji stefnandi að stefnda beri að skila til baka ofteknum fjármunum sem séu umfram þá fjárhæð sem hafi verið nýtt til fullnustu kröfunnar.

Krafa stefnanda um greiðslu vaxta og dráttarvaxta byggi á II. kafla og III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Stefndi hafi leyst eignina til sín þann 16. október 2013 og jafnframt hafi stefnandi sent kröfubréf til stefnda þann 25. september 2017. Krafist sé almennra vaxta frá 16. október 2013, þ.e. þeim degi þegar stefndi leysti til sín kröfuna en á þeim degi hafi verðmæti kröfunnar legið fyrir. Krafa um dráttarvexti sé frá og með 25. október 2017 og til greiðsludags. Kröfu um málskostnað byggi stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. laganna.

Við aðalmeðferð málsins vísaði stefnandi jafnframt til óskráðrar meginreglu kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár.

III

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa um sýknu

Stefndi kveður kröfu sína um sýknu af aðal- og varakröfu stefnanda á því byggða að samkvæmt 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu geti gerðarþoli ekki krafið kaupanda eignar á nauðungaruppboði, sem sé veðhafi eða annar rétthafi í eigninni, um fjárhæð sem sé umfram bókfært kaupverð við nauðungarsöluna eins og stefnandi haldi fram.

Ákvæði 57. gr. laga um nauðungarsölu séu í meginatriðum efnislega þau sömu og komi fram í 3. og 4. mgr. 32. gr. eldri nauðungarsölulaga nr. 57/1949. Veðhafi sem hafi fengið eign útlagða fyrir kaupverð sem hrökkvi aðeins til greiðslu á hluta af kröfu hans eigi persónulega kröfu á hendur skuldaranum til greiðslu þess hluta kröfunnar sem eftir standi. Í ákvæðunum komi fram að sá hluti veðkröfu kaupandans sem ekki greiðist af söluverði eignarinnar falli í reynd niður að því leyti sem telja megi að gangverð eignarinnar hafi verið hærra en söluverðið. Hugsanlegur ágóði sem veðhafinn virðist hafa af kaupunum renni þannig til þess að greiða kröfu hans sjálfs að því leyti sem boð hans hafi ekki nægt til þess. Boð veðhafa í fasteignina gefi því ekki rétta mynd af raunverði eignarinnar og þar af leiðandi heldur ekki af þeirri fjárhæð sem komi upp í kröfu hans.

Megintilgangur laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu hafi verið að leita leiða til þess að stuðla að því að sem hæst verð fengist fyrir eignir á nauðungaruppboði. Ýmis ákvæði laganna miði að því að ná þessu markmiði. Megi m.a. nefna 23. gr. laganna þar sem fjallað sé um heimildir til þess að nauðungarsala eignar fari fram á almennum markaði í stað þess að eignin verði seld á uppboði. Í 37. gr. sé heimild til handa sýslumanni að ákveða eftir kröfu eða ótilkvaddur að endurtaka uppboð á eign ef hann telur að framkomin boð séu ekki nálægt markaðsvirði eignar.

Með lögum nr. 60/2010 hafi ákvæðum 57. gr. laga nr. 90/1991 verið breytt og sé gerð ítarleg grein fyrir þeim breytingum í greinargerð með lögunum. Gerðar hafi verið tvær breytingar á 1. mgr. 57. gr., í fyrsta lagi að ákvæðið taki til allra þeirra sem kunni að eiga réttindi yfir seldri eign, en ekki eingöngu til þess sem gerst hafi kaupandi að eigninni eins og eldra ákvæðið hljóðaði. Í öðru lagi verði kröfuhafi sem vill innheimta eftirstöðvar veðskuldar hjá gerðarþola eða ábyrgðarmanni á skuldinni að sýna fram á hvert markaðsverð eignarinnar hafi verið á þeim tíma er hún var seld. Kröfuhafi megi þannig ekki krefja um meira en sem nemi mismuninum á eftirstöðvum skuldarinnar og markaðsverði hinnar seldu eignar.

Stefndi kveðst mótmæla þeirri málsástæðu stefnanda að falist hafi í þessum breytingartillögum að uppboðsþoli eigi rétt á endurgreiðslu þegar markaðsverð eignar er hærra en heildarkrafa veðhafans sjálfs í eignina auk útlagðs kostnaðar hans, þ.e. greiðslna til annarra veðhafa og sölulauna í ríkissjóð. Hvergi komi fram í texta laganna eða greinargerð með lögum nr. 90/1991, eða lögum nr. 60/2010, að uppboðskaupandi verði að greiða uppboðsþola þennan mismun heldur segi þar að kröfuhafinn geti ekki krafið uppboðsþolann um hærri fjárhæð en sem nemi mismuninum á eftirstöðvum skuldarinnar og markaðsverði hinnar seldu eignar. Sé markaðsverðið hærra en eftirstöðvar skuldarinnar verði skuldarinn skuldlaus við kröfuhafann en eigi ekki kröfu á hendur honum um mismuninn.

Að mati stefnda þyrfti það að koma skýrt fram í texta 57. gr. laga nr. 90/1991 ef uppboðskaupanda væri skylt að endurgreiða hluta af söluverði eignar sinnar. Þegar uppboðskaupandi selur aftur eign sem hann hefur keypt á uppboði sé um að ræða eignarréttindi sem varin séu af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og því ekki hægt að skylda hann til að afhenda hluta af söluverðinu án bóta.

Yrði fallist á skilning stefnanda á ákvæðum 57. gr. laga nr. 90/1991 gæti uppboðsþoli krafið uppboðskaupanda um greiðslu á söluhagnaði þó að síðari veðhafi hefði ekki fengið neitt greitt upp í sína kröfu. Í því felist að uppboðsþolinn eigi betri og meiri rétt en veðhafar í eigninni. Að mati stefnda væri slík niðurstaða í andstöðu við markmið og tilgang laga um nauðungarsölu.

Hvergi komi fram í ákvæðum laga um nauðungarsölu að við sölu eignar á nauðungaruppboði eigi uppboðsþoli rétt til greiðslu af uppboðsandvirðinu eða af söluverði eignarinnar þegar uppboðskaupandi selji hana aftur. Í 5. mgr. 50. gr. laga nr. 90/1991 sé fjallað um það þegar réttindum hefur verið þinglýst á eign sem seld hefur verið á nauðungaruppboði en kröfu er ekki lýst í söluandvirði eignarinnar og rétthæð kröfunnar er slík að greiðsla ætti að koma upp í hana. Segi þar að sýslumaður skuli gera ráð fyrir greiðslu kröfunnar í frumvarpi að úthlutun söluandvirðisins með þeirri fjárhæð sem hún geti hæst orðið eftir hljóðan þinglýsts skjals um réttindin. Í 54. gr. laganna segi að hafi greiðsla verið ákveðin í úthlutunargerð í samræmi við 5. mgr. 50. gr., og sá tími sé kominn að það megi inna hana af hendi án þess að neinn hafi lýst henni, skuli sýslumaður leggja fjárhæðina á sérgreindan reikning í banka. Sé fjárins ekki vitjað innan árs hjá sýslumanni skuli hann birta auglýsingu í Lögbirtingablaðinu þar sem skorað sé á þann sem eigi rétt til greiðslunnar að gefa sig fram innan mánaðar frá birtingu auglýsingarinnar. Gefi engin sig fram sem eigandi kröfunnar þá greiði sýslumaður féð í ríkissjóð en ekki til uppboðsþola.

Í lögum nr. 90/1991 sé eitt ákvæði að finna þar sem kveðið sé á um að uppboðsþoli geti fengið hluta af söluverði eignar í sínar hendur. Það sé þegar eign er seld frjálsri sölu en ekki á nauðungaruppboði, sbr. 23. gr. laganna. Uppboðsþoli geti óskað eftir því við fyrstu fyrirtöku uppboðsmáls, sbr. 21. gr. laganna, að nauðungarsala fari fram á eigninni á almennum markaði. Í VI. kafla laganna sé fjallað um það hvernig nauðungarsala á almennum markaði fari fram. Sýslumaður feli þá löggiltum fasteignasala eða lögmanni að leita tilboða í eignina eins og um frjálsa sölu hennar væri að ræða. Í 2. mgr. 43. gr. komi fram að uppboðsþoli geti fengið greiddan til sín hluta af uppboðsandvirði, þ.e. þann hluta sem sé umfram greiðslu á áhvílandi lánum. Í 2. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1991 komi fram að mæti gerðarþoli við fyrstu fyrirtöku uppboðs eigi sýslumaður að veita honum nauðsynlegar leiðbeiningar um réttarstöðu hans og sérstaklega kynna honum þann möguleika að ráðstafa megi eign með sölu á frjálsum markaði. Stefnandi hafi ekki mætt hjá sýslumanni við fyrstu fyrirtöku uppboðsmálsins og ekki farið fram á að eignin yrði seld á frjálsum markaði.

Fram komi í 37. gr. laga nr. 90/1991 að eftir að leitað hafi verið boða í eign við nauðungaruppboð og sýslumaður telji framkomin boð svo lág að fari fjarri líklegu markaðsverði eignarinnar, þótt tekið yrði tillit til ákvæða 57. gr. laganna, og hann hafi rökstudda ástæðu til að ætla að hærra boð geti fengist í eignina, geti hann ákveðið að uppboðinu verði fram haldið í eitt skipti enn. Fulltrúi sýslumanns hafi ekki séð ástæðu til þess að beita þessu ákvæði við uppboðið á eign stefnanda 16. október 2013 og bendi það til þess að hann hafi metið það svo að kaupverð stefnda sem ófullnægðs veðhafa væri nálægt markaðsverði eignarinnar.

Stefndi bendi á að ekki sé hægt að bera saman söluverð eignar á nauðungaruppboði og gangverð hennar á frjálsum markaði. Við kaup á nauðungaruppboði sé veittur skammur frestur samkvæmt uppboðsskilmálum til þess að greiða söluverðið, nánast sé um staðgreiðslu að ræða. Þá geti kaupandinn ekki tekið lán til kaupanna hjá fjármálafyrirtæki eins og ef hann væri að kaupa eignina á frjálsum markaði. Eign sem seld sé á frjálsum markaði sé auglýst í fjölmiðlum og á netinu. Seljandinn sé ekki undir tímapressu og geti því hafnað tilboðum sem fram komi. Hið sama eigi ekki við um sölu eignar á nauðungaruppboði þar sem salan fari fram á ákveðnum tíma og hafi hugsanlegur kaupandi lítinn sem engan tíma til að skoða eignina og taka ákvörðun um hvað hann sé tilbúinn að greiða fyrir hana.

Varakrafa um lækkun

Verði fallist á það með stefnanda að stefnda beri að greiða mismuninn á markaðsvirði eignarinnar og bókfærðu verði stefnda, telji stefndi að lækka verði kröfu stefnanda verulega.

Stefndi telji að markaðsverð eignarinnar á uppboðsdegi, 16. október 2013, sem stefnandi byggi aðal- og varakröfu sína á, sé rangt. Stefndi hafi sjálfur látið verðmeta eignina fyrir nauðungarsöluna í október 2013 og hafi það þá verið mat löggilts fasteignasala að matsverð miðað við eðlilegt ástand hennar að innan væri 49.000.000 króna. Stefndi mótmæli því að verðmat það sem stefnandi hafi lagt fram í málinu og framreikningur hans á því miðað við vísitölu íbúðarverðs á höfuðborgarsvæðinu, gefi rétta mynd af markaðsverði hennar á uppboðsdegi. Stefndi hafi selt eignina í október 2016 fyrir 61.500.000 krónur, eftir að hafa auglýst hana til sölu í einn mánuð. Sé uppreiknað markaðsverð stefnanda þann 16. október 2013 reiknað upp með vísitölu byggingarverðs á höfuðborgarsvæðinu, eins og hún birtist á vefsíðu þjóðskrár, hafi markaðsvirði eignarinnar þegar stefndi seldi hana verið 76.289.209 krónur. Þessi tala fáist með því að margfalda uppreiknað virði stefnanda, 60.625.442 krónur, með vísitölunni í október 2016, 492,3, og deila í þá tölu með vísitölunni í október 2013, 391,3. Þegar byggt sé á verðmati eignarinnar samkvæmt varakröfu stefnanda fáist söluverðið 71.727.064 krónur. Samkvæmt þessu sé alveg ljóst að það markaðsvirði sem stefnandi byggi á sé allt of hátt, hvort sem horft sé á aðal- eða varakröfu hans. Sé sömu aðferðafræði beitt við uppreikning á því markaðsvirði sem stefndi leggi til grundvallar í uppgjöri sínu við stefnanda, 49.000.000 króna, þá sé markaðsverð eignarinnar í október 2016 61.660.107 krónur, sem samsvari nánast framangreindu söluverði eignarinnar.

Stefndi telji einnig að stefnandi hafi látið hjá líða að takmarka tjón sitt. Hann hafi ekki mætt við fyrstu fyrirtöku málsins og hafi þar af leiðandi ekki fengið leiðbeiningar frá sýslumanni um réttarstöðu sína og þ.m.t. ábendingu um að hann gæti óskað eftir sölu eignarinnar á frjálsum markaði. Hefði hann gert það séu miklar líkur á að stefnandi hefði fengið mismuninn á söluverðinu og öllum áhvílandi skuldum á eigninni.

Einnig telji stefndi að draga verði frá kröfu stefnanda útlagðan kostnað stefnda vegna eignarhalds á eigninni, frá uppboðsdegi þann 16. október 2013 fram að því er eignin var seld á frjálsum markaði 14. október 2016. Umrædd fjárhæð nemi 3.106.242 krónum, eins og gögn úr bókhaldi stefnda sanni.

Stefndi mótmælir aðal- og varakröfu stefnanda um almenna vexti samkvæmt II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og kveðst telja að vísa verði henni frá dómi án kröfu (ex officio). Stefnandi telji að upphafstími almennra vaxta sé 16. október 2013, þegar eignin hafi verið seld á nauðungaruppboði, en ekki komi fram í kröfugerð hans til hvað dagsetningar eigi að reikna almennu vextina. Sé því ekki hægt að fallast á kröfuna. Stefndi telji ekki heldur að lagaskilyrði séu til þess að dæma almenna vexti samkvæmt II. kafla vaxtalaga þar sem stofndagur kröfunnar og gjalddagi komi ekki fram í samningi aðila, venju eða lögum.

Stefndi telji einnig að vísa verði dráttarvaxtakröfu stefnanda frá dómi án kröfu (ex officio) á grundvelli 11. gr. laga nr. 38/2001, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 238/2007. Þá telji stefndi að ekki séu lagaskilyrði til þess að dæma dráttarvexti á kröfur stefnanda þar sem ekki sé ljóst á hvaða lagagrundvelli sé krafist dráttarvaxta, enda vísi stefnandi eingöngu til III. kafla laga nr. 38/2001 og geti stefndi ekki tekið til varna um það hvort skilyrði dráttarvaxta séu fyrir hendi.

Um lagarök er af hálfu stefnda að öðru leyti vísað til laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, einkum 21., 23., 37., 54. og 57. gr. Einnig sé byggt á 11. gr. og II. og III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa stefnda um málskostnað byggi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins mótmælti stefndi sem of seint fram komnum ýmsum málsástæðum sem hann taldi fyrst hafa komið fram í munnlegum málflutningi stefnanda.

IV

Niðurstaða

Við aðalmeðferð málsins var bókað í þingbók að stefnandi óskaði þess að leiðrétta kröfugerð sína svo að krafist væri dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en í stefnu er einungis vísað til III. kafla sömu laga. Mótmælti stefndi því að sú leiðrétting kæmist að. Í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar verður að telja að tilvísun til III. kafla nefndra laga í stefnunni hafi verið fullnægjandi og að stefnanda sé leiðréttingin heimil. Jafnframt reifuðu aðilar, að boði dómara, hvort málatilbúnaður stefnanda í heild kynni að vera haldinn slíkum annmörkum að varðað gæti frávísun málsins frá dómi án kröfu (ex officio). Ekki verður talið að svo sé.

Undir rekstri málsins lagði stefnandi fram skjal sem ber með sér að stafa frá forvera stefnda, NBI hf. Skjalið er óundirritað en ber yfirskriftina „Kvittun nr. [...] (fullnaðargreiðsla)“ og er dagsett 5. desember 2012. Við munnlegan málflutning stefnanda kom fram að hann teldi þetta skjal sýna að skuldastaða hans við stefnda hefði verið önnur og lægri en tilgreint var í nauðungarsölubeiðni stefnda, en fram kom þó að engum nýjum málsástæðum væri teflt fram í málinu af þessu tilefni.

Eins og fram er komið snýst ágreiningur aðila um það hvort stefnandi eigi fjárkröfu á hendur stefnda sem svari til mismunar á markaðsvirði fasteignar stefnanda á nauðungarsöludegi og bókfærðu kaupverði bankans, sem óumdeilt er að var umtalsvert hærra en raunverulegt kaupverð hennar samkvæmt uppboðsafsali og gerðabók sýslumanns. Samkvæmt því sem greinir í stefnu byggir stefnandi kröfu sína einkum á 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, en einnig kveður hann kröfu sína byggja á eðli máls. Byggir hann á því að óeðlilegt sé að fjármálastofnun hagnist á því að knýja fram nauðungarsölu eignar og kaupa viðkomandi eign. Þá var við munnlegan málflutning vísað til óskráðra reglna kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár, en því mótmælti stefndi sem of seint fram kominni málsástæðu. Fallist er á það með stefnda að þeirrar málsástæðu sjái ekki stað í stefnu og telst hún vera of seint fram komin, en auk þess er hún vanreifuð. Kemst sú málsástæða ekki að í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 er kveðið á um það að sá sem notið hefur réttinda yfir eign og hefur ekki fengið þeim fullnægt með öllu af söluverðinu getur aðeins krafið gerðarþola eða annan um greiðslu þess sem eftir stendur af skuldbindingunni að því leyti sem hann sýnir fram á að markaðsverð eignarinnar við samþykki boðs hefði ekki nægt til fullnustu kröfunnar. Lagagreinin fjallar að efni til einungis um þá aðstöðu sem þar er lýst, en ekki um þá aðstöðu sem um ræðir í máli þessu, þar sem skuldari telur kröfuhafa hafa fengið ofgreitt, með því að markaðsvirði fasteignarinnar sem bankinn keypti á nauðungarsölu hafi verið umfram skuldir stefnanda við stefnda og kostnað bankans. Verður hvorki séð að ákvæði 57. gr. verði að réttu lagi skýrt svo rúmri skýringu sem stefnandi vill vera láta, þannig að það taki til þeirrar aðstöðu, né heldur að ákvæðið geti tekið til þeirrar aðstöðu fyrir lögjöfnun. Þá verður ekki séð að finna megi dómkröfum stefnanda stoð með gagnályktun frá ákvæðinu. Þessum ályktunum hagga hvorki ummæli í lögskýringargögnum við þá lagabreytingu er gerð var á ákvæði 57. gr. með lögum nr. 60/2010, né ákvæði 1. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Ekki er óalgengt að veðhafar og aðrir sem réttinda njóta yfir eign sjái hag sínum best borgið með því að kaupa eignina þegar hún er seld nauðungarsölu. Standa lög því ekki í vegi að bankar eða aðrar fjármálastofnanir gerist kaupendur við nauðungarsölu, hvað sem líður nefndri 1. gr. laga nr. 161/2002. Ýmsum ákvæðum laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu er ætlað að tryggja hagsmuni gerðarþola við nauðungarsölu og verða mál vegna ágreinings um nauðungarsölu borin fyrir dómstóla eftir ákvæðum þeirra laga. Ekki verður séð að stefnandi hafi látið reyna á þau lagaúrræði.

Stefnandi hefur ekki bent á aðrar réttarreglur en að framan greinir til stuðnings dómkröfum sínum. Hefur hann til að mynda ekki vísað til 4. mgr. 40. gr. laga nr. 90/1991, sem er að finna í V. kafla laganna, um nauðungarsölu á uppboði, þar sem fjallað er um rétt sem gerðarþoli kann að eiga til greiðslu af söluverðinu. Þá er vandséð og vanreifað hvernig málatilbúnaður stefnanda gæti fallið að því lagaákvæði, enda byggir stefnandi dómkröfur sínar ekki á söluverði fasteignarinnar við nauðungarsöluna heldur bókfærðu kaupverði bankans.

Að atvikum öllum, framanrituðu og gögnum máls þessa virtum, þá verður ekki á það fallist með stefnanda að það nægi honum að vísa til eðlis máls sem réttarheimildar til stuðnings dómkröfum sínum í máli þessu.

Þegar af framangreindum ástæðum ber að sýkna stefnda af öllum dómkröfum stefnanda, jafnt aðalkröfu sem varakröfu. Gerist þá ekki þörf á að leysa úr öðrum málsástæðum aðila, svo sem varðandi það hvert markaðsvirði fasteignar stefnanda var á nauðungarsöludegi.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn eftir efni og umfangi málsins með þeirri fjárhæð sem í dómsorði greinir. Jafnframt hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Dómari og lögmenn aðila voru sammála um það að endurflutningur málsins væri óþarfur, þrátt fyrir þann drátt sem varð á uppkvaðningu dómsins, sem helgaðist af réttarhléi og sumarleyfi dómara.

Dómsorð:

Stefndi, Landsbankinn hf., er sýkn af öllum dómkröfum stefnanda, G-kk-ef M-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf