E-1095/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 23. febrúar sl., er höfðað með stefnu birtri 27. október sl.

Stefnandi er Stál og hnífur ehf., kt. 000000-0000, Njarðarbraut 1-5, Súðavík.

Stefndi er Frostfiskur ehf., kt. 000000-0000, Hafnarskeiði 6, Þorlákshöfn.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 393.766 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 2.151 krónu frá 6. nóvember 2005 til 4. desember sama ár, en af 33.116 krónum frá þeim degi til 25. desember sama ár, en af 49.730 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2006, en af 52.989 krónum frá þeim degi til 4. febrúar sama ár, en af 68.058 krónum frá þeim degi til 12. febrúar sama ár, en af 80.408 krónum frá þeim degi til 5. mars sama ár, en af 83.993 krónum frá þeim degi til 13. mars sama ár, en af 91.023 krónum frá þeim degi til 21. maí sama ár, en af 95.266 krónum frá þeim degi til 28. maí sama ár, en af 99.277 krónum frá þeim degi til 11. júní sama ár, en af 109.532 krónum frá þeim degi til 24. júlí sama ár, en af 116.075 krónum frá þeim degi til 30. júlí sama ár, en af 127.332 krónum frá þeim degi til 20. ágúst sama ár, en af 130.068 krónum frá þeim degi til 17. september sama ár, en af 133.464 krónum frá þeim degi til 8. október sama ár, en af 190.067 krónum frá þeim degi til 23. október sama ár, en af 224.829 krónum frá þeim degi til 30. október sama ár, en af 377.678 krónum frá þeim degi til 20. nóvember sama ár, en af 379.566 krónum frá þeim degi til 10. febrúar 2007, en af 390.920 krónum frá þeim degi til 15. mars sama ár, en af stefnufjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara er krafist lækkunar á kröfum hans. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi.

Málavextir.

Stefnandi lýsir því í stefnu að hann hafi allt frá árinu 2001 slægt fisk sem seldur hafi verið á uppboðsmörkuðum á Ísafirði, þar á meðal hjá Fiskmarkaði Suðurnesja. Fram á árið 2007 hafi málum verið þannig háttað við sölu fisks á uppboðsmarkaði á Ísafirði að fiskurinn hafi verið boðinn upp með þeim skilmálum að uppboðskaupandi skyldi greiða kostnað við slægingu. Stefndi segist reka fiskvinnslufyrirtæki í Þorlákshöfn og kaupa fisk í gegnum Fisknet, uppboðsvef í eigu Fiskmarkaðar Íslands hf. Í viðskiptum á Fiskneti hafi fiskmarkaðir sett það skilyrði fyrir kaupum á fiski að önnur þjónusta væri jafnframt keypt, s.s. slæging fisks, flokkun og flutningur. Væri fiski landað óslægðum hafi í flestum tilvikum verið skráð athugasemdin + slæging en það hafi þýtt að viðkomandi fiskmarkaður hafi látið slægja fiskinn áður en hann hafi verið afhentur. Sá sem annaðist slægingu hafi hirt innmat úr fiskinum og því næst sent hann til kaupanda u.þ.b. 16% léttari en greitt hafi verið fyrir.

Stefnandi mun frá seinni hluta ársins 2002 hafa séð m.a. um slægingu á fiski sem stefndi keypti á uppboðsmarkaði Fiskmarkaðar Suðurnesja á Ísafirði. Hafi fiskmarkaðurinn lengst af, eða fram á seinni hluta ársins 2004, haft milligöngu um greiðslu þeirra reikninga sem stefnandi hafi gefið út vegna slægingar en fiskmarkaðurinn síðan innheimt kostnaðinn hjá stefnda samhliða uppboðsverðinu. Stefndi segir að gerð hafi verið krafa um að kaupendur afhentu bankaábyrgð við skráningu á vefinn til að hægt væri að skuldfæra af ábyrgðinni kæmi til vanskila. Hafi fiskmarkaðirnir ítrekað skuldfært af ábyrgð stefnda fyrir óumbeðinni þjónustu og því hafi stefndi sett það skilyrði að Fiskmarkaði Íslands væri einungis heimilt að innheimta af ábyrgðinni kaupverð fisks og afgreiðslugjald. Stefndi segir fiskmarkaðinn hins vegar hafa ólöglega skuldfært ýmiss konar þjónustu af ábyrgðinni og seinni hluta ársins 2004 mun stefndi hafa krafist þess að látið yrði af þessari háttsemi. Eftir þann tíma mun stefnandi hafa krafið stefnda beint um greiðslu fyrir slæginguna og segir stefnandi að stefndi hafi í lok árs 2005 að mestu hafa hætt að greiða reikninga stefnanda vegna slægingar og borið því við söluskilmálar uppboðsmarkaðarins væru í andstöðu við ákvæði samkeppnislaga.

Stefndi kvartaði til Samkeppniseftirlitsins vegna framangreindra viðskiptahátta 6. mars 2006 og 23. apríl 2008 var komist að þeirri niðurstöðu að Fiskimarkaðurinn og Reiknistofa fiskmarkaða hf. hefðu brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga og var markaðnum gert að greiða 10.000.000 króna stjórnvaldssekt á grundvelli 37. gr. laganna. Var talið að Fiskmarkaðurinn hefði misnotað markaðsráðandi stöðu sína með því að tvinna saman kaup á fiski og slægingu á honum. Hafi kaupendur fisks verið neyddir til að greiða fyrir slægingu sem þeir hafi ekki óskað eftir og hafi það leitt til þess að eðlilegri samkeppni á uppboðsmarkaði fyrir fiskafurðir hafi verið raskað. Þá var Reiknistofan talin hafa brotið sömu lagagrein á grundvelli þess að stefndi hafi verið settur á válista vegna ógreiddrar slægingarskuldar. Ákvörðun Samkeppniseftirlitsins var skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og með úrskurði upp kveðnum 2. júlí 2008 var talið að Fiskmarkaður Íslands hefði brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga og honum gert að greiða 7.000.000 króna stjórnvaldssekt.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því a óumdeilt sé að hann hafi innt af hendi þá slægingarvinnu sem reikningar hans byggi á. Við uppboð á fiskinum hjá Fiskmarkaði Suðurnesja hafi fiskurinn verið boðinn upp með þeim söluskilmálum að kostnaður við slægingu bættist við. Telur stefnandi sennilegt að þessir söluskilmálar hafi m.a. helgast af því að slægja beri fisk svo fljótt sem auðið sé eftir löndun, sbr. 2. tl. reglugerðar nr. 233/1999. Andmæli og athugasemdir stefnda gagnvart þessum viðskiptaháttum breyti því ekki að stefndi hafi keypt fiskinn á uppboðinu með þessum kjörum. Verði stefndi að hlíta þeim söluskilmálum sem settir hafi verið og hafi hann átt þess kost að bjóða ekki í fiskinn teldi hann söluskilmálana óaðgengilega eða andstæða lögum. Þá vísar stefnandi til þess að hann hafi átt í þessum viðskiptum við stefnda í þrjú ár og hafi stefndi fengið reikninga frá stefnanda með uppgjörsgögnum fiskmarkaðarins.

Stefnandi byggir á því að verði talið að söluskilmálar eða viðskiptahættir uppboðsmarkaðarins hafi verið taldir andstæðir ákvæðum samkeppnislaga varði það eingöngu viðskiptasamband stefnda og viðkomandi fiskmarkaðar en geti ekki undir nokkrum kringumstæðum haft áhrif á greiðsluskyldu stefnda vegna vinnu sem sannanlega hafi verið unnin til hagsbóta fyrir stefnda. Þá bendir stefnandi á að fiskmarkaðurinn hafi alfarið hafnað greiðsluskyldu á fyrrgreindum kostnaði og vísað til þess að samkvæmt söluskilmálum eigi uppboðskaupandi að greiða hann.

Stefnandi byggir á almennum reglum kröfu- og samningaréttar um greiðslu fjárskuldbindinga og efndir loforða. Þá er vísað til meginreglna í VI. kafla laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og 1. mgr. 49. gr. laganna að því er gjalddaga varðar. Vaxtakrafa er reist á III. kafla laga nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að þjónusta sú sem stefnandi krefjist greiðslu fyrir hafi verið veitt í andstöðu við vilja stefnda og gegn mótmælum hans. Stefndi kaupi fisk í gegnum Fisknet hf. af fiskmörkuðum sem slægi fiskinn sjálfir eða feli slægingarþjónustum verkið. Stefndi sé vel fær um að slægja fisk sinn sjálfur með mun minni tilkostnaði auk þess sem töluverð verðmæti fáist við sölu á innmat úr fiskinum.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýni að stefndi hafi óskað eftir þjónustu stefnanda eða á nokkurn hátt gefið til kynna að hennar væri óskað. Engir samningar séu fyrir hendi sem sýni að samið hafi verið um verð eða afgreiðslutíma. Þvert á móti liggi fyrir að stefndi hafi ítrekað mótmælt því að fiskur hans væri slægður og verðmæti úr honum hirt. Stefnanda hafi átt að vera ljóst í október 2005 að þjónusta hans væri í algjörri andstöðu við vilja stefnda og á ábyrgð Fiskmarkaðarins, en þá hafi stefndi tilkynnt Fiskmarkaðnum að reikningar fyrir slægingu yrðu ekki greiddir. Stefndi segir óskiljanlegt af hverju markaðurinn hélt áfram að senda fisk til slægingar hjá stefnanda þrátt fyrir þessa tilkynningu og sé greiðsla reikninganna því á ábyrgð fiskmarkaðarins en ekki stefnda. Sé samningssamband stefnanda og fiskmarkaðarins stefnda óviðkomandi, enda hafi reikningar vegna kaupa á fiski og viðbótarþjónustu stafað frá Fiskmarkaði Íslands en ekki undirverktökum og hafi fullnaðargreiðsla ávallt verið innt af hendi til markaðarins. Sé reikningum stefnanda því ranglega beint til stefnda og beri því að sýkna hann sökum aðildarskorts. Hafi vinnubrögð Fiskmarkaðarins verið ólögmæt liggi fyrir að stefnandi eigi skaðabótakröfu á hendur markaðnum sem tjónvaldi.

Stefndi byggir á því að á reiknistofunni hvíli skylda til reikningsgerðar, innheimtu reikninga og móttöku greiðslna fiskkaupenda í umboði fiskmarkaða. Beri Fiskmarkaðnum skv. 2. mgr. 6. gr. laga nr. 79/2005 að krefjast greiðslutryggingar af hálfu kaupanda vegna kaupa á uppboðsmörkuðum sé ekki um staðgreiðslu að ræða og fari reiknistofan með þetta hlutverk skv. 6. gr. laganna. Stefndi telur að greiðslutrygging eigi einungis að ná til hins selda afla en hvorki í lögskýringargögnum né í lögunum sjálfum komi fram að greiðslutrygging nái til viðbótarþjónustu, t.d. slægingar. Hafi reiknistofan því ekki haft lagaheimild til að nota greiðslutryggingu stefnda vegna slægingar og þá hafi hún enga heimild haft til að setja stefnda á válista. Geti því fyrri greiðslur úr tryggingu stefnda ekki talist sönnun fyrir því að stefndi teljist greiðsluskyldur gagnvart stefnanda, enda hafi fyrri greiðslur verið þvert gegn vilja stefnda og sanni ekki samningssamband.

Stefndi byggir á því að með brotum á samkeppnislögum hafi stefnda með saknæmum og ólögmætum hætti verið gert að greiða hærra verð fyrir fiskafurðir á uppboðsmarkaði þar sem gert hafi verið að skilyrði að stefndi greiddi fyrir slægingu og flutning þrátt fyrir að hann hafi ekki óskað eftir þeirri þjónustu. Ekki séu fyrir hendi neinir samningar um verð fyrir þjónustuna eða afgreiðslutíma, enda hefði stefndi margoft mótmælt þjónustunni og því sé um þvingun af hálfu stefnanda að ræða. Hafi svigrúm stefnda til aðgerða verið takmarkað þar sem útilokun frá útboðsvefnum hafi jafngilt útilokun frá fiskverslun á Íslandi og hefði slíkt leitt til stöðvunar á starfsemi stefnda og að lokum til gjaldþrots hans.

Stefndi bendir á að krafa vegna fyrsta reikningsins að fjárhæð 52.230 krónur sé fyrnd og féllst stefnandi á þá röksemd og lækkaði kröfugerð sína sem þeirri fjárhæð nam.

Stefndi byggir einnig á tómlæti stefnanda en hann hafi haft rúm fjögur ár frá útgáfu fyrsta reiknings til þess að hefja innheimtu á kröfum sínum og tvö og hálft ár frá útgáfu þess síðasta. Sé augljóst að stefndi hefði því mátt ætla að stefnandi myndi ekki halda kröfum sínum til streitu eða að Fiskmarkaðurinn hefði greitt kröfurnar.

Stefndi byggir einnig á því að stefnanda hefði borið að takmarka tjón sitt. Stefnanda hafi verið ljóst frá upphafi að stefndi hafnaði þjónustu hans og sendi engan fisk til hans. Hljóti þriðji aðili því að vera verkbeiðandi og ábyrgðarmaður greiðslu. Hafi stefnanda verið þetta ljóst en hann hafi engu að síður haldið áfram að slægja fisk í tvö og hálft ár án þess að fá greiðslu. Hefði stefnanda því verið rétt að hætta slægingu þegar fyrstu reikningarnir voru ekki greiddir og þar sem hann hafi ekki gert það hljóti áframhaldandi vinna hans að vera alfarið á hans ábyrgð.

Varakrafa stefnda um lækkun er á því byggð að reikningar stefnanda séu miklum mun hærri en eðlilegt geti talist fyrir vinnu hans. Stefnandi hafi ekki dregið frá kröfu sinni verðmæti þess innmatar sem fallið hafi til stefnanda við slægingu og hafi hinn keypti sjávarafli því verið léttari en þegar hann hafi verið keyptur. Telur stefndi ljóst að innyfli fiskjar geti numið allt að 20% af þyngdinni og hafi því talsvert fjárhagslegt gildi. Sé um ólögmæta auðgun af hálfu stefnanda að ræða.

Stefndi vísar einnig til þess að stefnanda hafi borið að takmarka tjón sitt og vísar til sömu raka og í aðalkröfu að því er þá málsástæðu varðar.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda, hvorki sé vísað til vaxtafótar né 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 og beri því að vísa henni frá dómi ex officio. Verði ekki á það fallist er kröfu um dráttarvexti andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögu.

Stefndi vísar um frávísunarkröfu til d- og e- liða 80. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um sýknu vegna aðildarskorts er reist á 2. mgr. 16. gr. sömu laga. Krafa um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. sömu laga.

Niðurstaða.

Eins og rakið hefur verið hér að framan keypti stefndi fisk á uppboðsmarkaði með þeim skilmálum að jafnframt yrði greitt fyrir slægingu fisksins. Fram á seinni hluta ársins 2004 mun Fiskmarkaður Suðurnesja hafa haft milligöngu um greiðslu þeirra reikninga sem stefnandi gaf út vegna slægingar en fiskmarkaðurinn mun hafa innheimt kostnaðinn hjá stefnda samhliða uppboðsverðinu. Stefndi mun hafa orðið ósáttur við þessa tilhögun og seinni hluta ársins 2004 mun stefndi hafa krafist þess að látið yrði af þessari háttsemi. Eftir þann tíma mun stefnandi hafa krafið stefnda beint um greiðslu fyrir slæginguna og í lok árs 2005 mun stefndi að mestu hafa hætt að greiða reikninga stefnanda vegna slægingar og borið því við söluskilmálar uppboðsmarkaðarins væru í andstöðu við ákvæði samkeppnislaga. Stefndi beindi kvörtun til Samkeppniseftirlitsins 6. mars 2006 og 23. apríl 2008 var komist að þeirri niðurstöðu að Fiskmarkaðurinn og Reiknistofa fiskmarkaða hf. hefðu brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga og var markaðnum gert að greiða 10.000.000 króna stjórnvaldssekt á grundvelli 37. gr. laganna. Var talið að Fiskmarkaðurinn hefði misnotað markaðsráðandi stöðu sína með því að tvinna saman kaup á fiski og slægingu á honum. Hafi kaupendur fisks verið neyddir til að greiða fyrir slægingu sem þeir hafi ekki óskað eftir og hafi það leitt til þess að eðlilegri samkeppni á uppboðsmarkaði fyrir fiskafurðir hafi verið raskað. Þá var Reiknistofan talin hafa brotið sömu lagagrein á grundvelli þess að stefndi hafi verið settur á válista vegna ógreiddrar slægingarskuldar. Ákvörðun Samkeppniseftirlitsins var skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og með úrskurði upp kveðnum 2. júlí 2008 var talið að Fiskmarkaður Íslands hefði brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga og honum gert að greiða 7.000.000 króna stjórnvaldssekt. Ekki hefur verið sýnt fram á að þessari ákvörðun samkeppnisyfirvalda hafi verið hnekkt af dómstólum og leiðir því af ákvæðum 1. mgr. 33. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 að samningar sem brjóta í bága við bannákvæði laganna eru ógildir. Stefnandi hefur í máli þessu uppi kröfu á hendur stefnda sem fer í bága við framangreinda niðurstöðu samkeppnisyfirvalda en ljóst er að stefnanda var kunnugt um þá afstöðu stefnda þegar í lok árs 2005 að hann teldi sér óskylt að greiða reikningana sökum þess að söluskilmálar uppboðsmarkaðarins væru í andstöðu við ákvæði samkeppnislaga. Af þessum sökum og þar sem stefnandi hefur ekki sýnt fram á að til samningssambands hafi stofnast milli aðila verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Frostfiskur ehf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda, Stáls og hnífs ehf.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf.