S-68/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 29. október 2018, var höfðað með ákærum lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 6. febrúar 2018 og héraðssaksóknara 7. febrúar 2018 á hendur J-kk-þgf A-x-x, kt. 000000-0000, [...], Reykjavík.

Í ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 6. febrúar 2018 er ákærða gefin að sök „líkamsárás, með því að hafa, [...] 2015, við [...] í Reykjavík, veist að A, kt. 000000-0000, með ofbeldi og slegið hann margsinnis í bakið og ofanverðan líkamann með keðju með þeim afleiðingum að hann hlaut rifbrot, mar á öxl, upphandlegg og brjóstkassa og aðra yfirborðsáverka á bakvegg, brjóstkassa og yfirborðsáverka á öðrum hlutum háls.

(Mál nr. 007-2015-22394)

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 20/1981.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Einkaréttarkrafa:

Einkaréttarkrafa er sett fram af P-kk-þgf K-kk-þgf lögmanni, fyrir hönd A, kt. 000000-0000, þess efnis að ákærði verði dæmdur til að greiða kröfuhafa 1.600.000 kr., með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá [...] 2015 en að mánuði liðnum frá birtingu bótakröfu er krafist dráttarvaxta skv. 6. gr., sbr. 5. gr., til greiðsludags.

Í ákæru héraðssaksóknara frá 7. febrúar 2018 er ákærða gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás, “með því að hafa [...] 2017 utandyra við innkeyrsluna [...] í Reykjavík, veist með ofbeldi að B, kennitala 000000-0000, og slegið hann margsinnis í höfuðið með [...] með þeim afleiðingum að B 13-15 cm langan skurð á hnakka sem sauma þurfti saman.

Telst þetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu B, kennitala 000000-0000, er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða honum miskabætur, samtals að fjárhæð 2.500.000 kr., auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá [...] 2017 og þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, auk dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist skaðabóta að fjárhæð 173.414 kr. vegna kostnaðar og fjártjóns sem brotaþoli hefur orðið fyrir, auk dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, frá því að mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Loks er krafist málskostnaðar að skaðlausu.

Þann 4. september 2018 gáfu lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu og héraðssaksóknari út framhaldsákæru á hendur ákærða með skírskotun til 1. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, í tengslum við framangreindar ákærur, þar sem sett var fram varakrafa um að ákærða yrði gert að sæta öryggisvistun á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Verjandi ákærða krefst sýknu. Til vara krefst hann þess að ákærða verði ekki gerð refsing. Til þrautavara krefst hann vægustu refsingar er lög leyfa, sem verði skilorðsbundin að öllu leyti. Auk þess krefst hann hæfilegrar þóknunar sér til handa. Þá krefst hann frávísunar bótakrafna en til vara verulegrar lækkunar þeirra.

I.

Í kafla þessum verður gerð grein fyrir málsatvikum, framburði ákærða og vitna og að lokum niðurstöðu.

Ákæra dagsett 6. febrúar 2018

Í frumskýrslu lögreglu dagsettri [...] 2015 kemur fram að óskað hafi verið eftir aðstoð lögreglu vegna slagsmála við [...] en fram kom að keðju hefði verið beitt. Á vettvangi voru tveir aðilar með mann í tökum en sá hélt á keðju. Reyndist það vera ákærði J-kk-nf A-x-x. Kvaðst hann hafa átt erindi í [...] en hefði verið rekinn út. Kannaðist hann við að hafa lent í slagsmálum en kvað karlmann, brotaþola, hafa byrjað með því að ýta honum tvisvar svo að hann datt í jörðina. Lögreglan ræddi einnig við brotaþola sem kvað ákærða hafa viljað komast inn í [...] en „trompast“ þegar honum var bent á að það væri lokað. Hann hafi dregið upp keðju og byrjað að sveifla henni. Hafi hann lamið hann með keðjunni fyrir utan húsið. Þá var rætt við tvö vitni sem voru á vettvangi þegar atvik áttu sér stað. Brotaþoli var fluttur á slysadeild í kjölfarið.

Ákærði var handtekinn og færður á lögreglustöð þar sem hann var yfirheyrður. Kannaðist hann við að til slagsmála hefði komið en ekki að hans frumkvæði. Þá kannaðist hann við að eiga keðju, sem hann notaði sér til varnar. Hugsanlegt væri að hann hefði beitt keðjunni. Símaskýrsla var tekin af brotaþola samdægurs þar sem hann lýsti atvikum. Hann lagði fram kæru á hendur ákærða [...] 2015.

Á meðal gagna málsins er læknisvottorð C. Í vottorðinu er að finna lýsingu brotaþola á aðdraganda árásarinnar. Fram kemur að brotaþoli hafi fallið í stiga utandyra og hafi árásarmaðurinn ráðist á hann með keðju og slegið hann á nánar tilgreinda staði. Við komu hafi brotaþola liðið illa og fundið fyrir verkjum. Lítil áverkamerki hafi komið í ljós á höfði. Á hálsi hafi hann verið marinn hægra megin að aftanverðu. Á baki hafi verið allnokkur för eða roðablettir sem hafi verið byrjaðir að mynda marbletti. Fleiri en þrjú þeirra hafi verið keðjuför og á afmörkuðu svæði för sem líktust keðjuhlekkjum. Hafi hann verið helaumur í kringum hægra herðablaðið og undir hægri holhönd þar sem hann hefði verið klínískt rifbrotinn. Lungnahlustun hafi verið jöfn. Hann hafi verið með mar yfir hægri upphandlegg og aðallega á honum aftarlega. Hafi verið keðjuför á upphandlegg. Keðjan hafi verið borin saman við áverka og virst eiga vel saman við áverkamerki. Engin brotamerki komu fram á röntgenmyndum. Var brotaþoli greindur með rifbrot, mar á öxl, upphandlegg og á brjóstkassa, aðra yfirborðsáverka á bakvegg brjóstkassa (mar á baki) og yfirborðsáverka á öðrum hlutum háls. Segir í niðurlagi vottorðsins að brotaþoli hafi útskrifast eftir góða verkjastillingu við þokkalega líðan. Virtist hann hafa sloppið með áverka sem væru ólíklegir til að valda honum langvarandi miska.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kannaðist við að hafa lent í átökum við brotaþola. Lýsti hann atvikum svo að hann hefði ætlað að fara í [...]. Allt hafi verið lokað. Hann hafi séð að opið var á öðrum stað á hlið hússins. Hafi hann farið inn og hitt konu sem hann hefði rætt við. Þá hefði komið maður sem hann þekkti ekki neitt og hefði reiðst að ástæðulausu. Hafi maðurinn ýtt honum svo að hann féll í gólfið. Maðurinn hafi haldið áfram, ýtt honum og slegið ítrekað. Leikar hafi svo borist út og hafi þeir tekist á. Báðir hafi fallið til jarðar og hafi ákærði orðið undir. Þá hafi kona komið út og aðstoðað manninn við að halda honum niðri. Kvaðst ákærði aðeins hafa ætlað að fá að fara leiðar sinnar, þá sömu og hann hefði komið. Trúlega hefði misskilningur ráðið því hvernig hefði farið. Kvaðst ákærði hafa hlotið talsverða áverka við átökin, m.a. í andliti, hann hefði þó ekki leitað aðhlynningar. Aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa dregið upp keðju og slegið brotaþola með henni. Hann hafi þó sennilega verið með keðju í [...]. Ákærði kannaðist við að hafa rætt við lögreglu um það sem gerðist umrætt sinn en ekki við að hafa viðurkennt að hafa beitt keðjunni sér til varnar og þá kannski lamið brotaþola. Kvað ákærði sér ekki hafa verið undankomu auðið. Hafi hann upplifað ógn enda hafi hann ekki þekkt brotaþola.

Ákærði lýsti því að hann hefði glímt við andleg vandamál sem lýstu sér svo að [...]. Undanfarna mánuði hefði hann horfst í augu við veikindi sín og fengið aðstoð geðlæknis og tæki inn lyf. Kvað hann það gera sér gott. Hann væri fús til að fylgja fyrirmælum læknisins enda væri hann í dag á mun betri stað andlega.

Brotaþoli kvaðst hafa verið að aðstoða D við [...] í [...]. Húsið hafi verið lokað og ekki átt að opna það fyrr en síðar um morguninn. Hann hafi heyrt D munnhöggvast við einhvern og hefði komið fram. Reyndist ákærði hafa komið inn í húsið og ekki vilja fara þaðan þó honum hefði verið sagt að allt væri lokað. Kvaðst brotaþoli hafa lagt hönd á hann til þess að koma í veg fyrir að hann færi inn en þá hafi ákærði sett sig strax í varnarstellingar. Hafi á þessu gengið í eina til tvær mínútur þar til brotaþoli hefði komist yfir í rými við anddyrið. Hafi ákærði þá rifið upp keðju úr tösku og sagt „I will kill you.“ Kvaðst brotaþoli hafa komist út um hliðardyr en hrasað í tröppunum og ákærði hlaupið á eftir honum. Skipti þá engum togum að hann hefði látið höggin dynja á líkama hans, og þá sérstaklega efri hluta líkamans. Kvaðst brotaþoli hafa reynt að verjast. Lýsti brotaþoli því hvernig keðjuendinn hefði m.a. farið yfir öxl hans og lent í bakinu. Hefði hann reynt að ná taki á ákærða en hann hefði þá sparkað og slegið frá sér. D hefði síðan komið aðvífandi og náð tökum á ákærða. Í kjölfarið hafi þau náð að yfirbuga hann og hafi haldið honum niðri þar til lögreglan hefði komið á vettvang. Brotaþoli kvað aðspurður það vera alrangt að hann hefði beitt ákærða ofbeldi í aðdragandanum. Kvað hann sér hafa staðið veruleg ógn af ákærða, ekki síst þegar hann hefði dregið upp keðjuna. Brotaþoli lýsti áverkum sínum eftir árásina. Kvaðst hann þó hafa náð að jafna sig andlega.

D kvaðst hafa verið mætt snemma ásamt brotaþola til að [...]. Húsið hefði enn verið lokað. Hún hefði séð mann koma sem hefði ætlað að komast leiðar sinnar og inn í rými sem var lokað fyrir. Hann hefði hunsað hana þegar hún sagði að það væri lokað. Hún hefði fljótlega séð á manninum að ekki væri allt með felldu og hefði ákveðið að fara inn á skrifstofuna til þess að hringja á lögreglu. Brotaþoli hefði komið fram er hann heyrði í þeim. Hún hefði svo heyrt þegar hún var stödd á skrifstofunni að eitthvað væri í gangi frammi. Þegar hún hefði litið út um gluggann hefði hún séð ákærða með keðju í höndunum og brotaþola í jörðinni. Hefði hún séð þegar keðjan gekk upp og niður á líkama brotaþola. Hún hefði hlaupið út og stokkið á ákærða til þess að ná honum af brotaþola. Hafi þau í sameiningu náð að halda ákærða niðri þar til lögreglan hefði komið.

E kvaðst hafa ekið [...] og þau hefðu verið á bílaplaninu við [...] þegar þau hefðu heyrt öskur innan úr húsinu eins og rifrildi væri á milli manna. Tveir menn hafi komið þaðan út og hafi annar þeirra hlaupið á undan hinum. Vitnið staðfesti framburð sinn hjá lögreglu þar sem eftir honum var haft að maðurinn sem hefði komið á undan úr húsinu hefði hrasað í tröppunum og fallið í jörðina en hinn, sem hefði verið dökkur á hörund, hefði komið á eftir honum og beitt keðjunni. Aðspurður kvað vitnið svo hafa virst sem árásarmaðurinn hefði ætlað að ganga frá brotaþolanum. Vitnið kvaðst hafa reynt að kalla til árásarmannsins að hætta en án árangurs. Síðan hafi komið kona sem hefði dregið hann af brotaþolanum.

F lögreglumaður kom fyrir dóminn og lýsti aðkomu sinni. Spurð um hvort áverkar hefðu verið sjáanlegir á brotaþola kvaðst hún ekki muna það, þeim hefði þá verið lýst sérstaklega í skýrslunni.

C læknir fór yfir helstu atriði vottorðs síns. Kvað hann skoðun á brotaþola hafa leitt í ljós þá áverka sem þar væru tilgreindir. Hafi það verið klínískt mat hans að brotaþoli væri rifbeinsbrotinn en hann hefði skoðað hann með tilliti til þess. Í þessu tilviki hefði verið tekin röntgenmynd af lungum en brot hefði ekki sést á myndunum. Tók læknirinn fram að í 60–70% tilvika sæist rifbrot ekki á röntgenmynd. Aðspurður kvað læknirinn áverka brotaþola vel geta samræmst lýsingu hans á árásinni og hafi á 10–15 cm svæði á baki mátt sjá skýr merki eftir keðjuhlekki. Um þunga keðju hafi verið að ræða sem gæfi mikinn höggkraft og því mildi að ekki hefði farið verr. Hefði keðjan fylgt með á slysadeild og því verið hægt að bera hana saman við húðförin.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök en kannast við að hafa lent í átökum við brotaþola sem hann kveður hafa átt upptökin að þeim. Krafa ákærða um sýknu er byggð á því að hann hafi beitt neyðarvörn umrætt sinn og því komið til átaka. Hann kvaðst ekki hafa slegið brotaþolann með keðju.

Fyrir liggur að [...] hafði ekki verið opnað á þeim tíma er atvik áttu sér stað en ákærði komst inn um annan inngang. Bar brotaþola og D saman um að ákærði hefði ekki viljað yfirgefa húsið heldur komast leiðar sinnar innandyra. Taldi D ástæðu til þess að kalla til lögreglu vegna þessa og fór afsíðis til að hringja.

Engin vitni eru að aðdraganda þess sem síðar gerðist en vitnið E heyrði háreisti og rifrildi í húsinu. Ákærða og brotaþola ber ekki saman um atburðarásina innandyra. Ákærði kvað brotaþola fyrirvaralaust hafa reiðst og síðan ýtt sér oftar en einu sinni svo að hann féll í gólfið. Þá hafi hann kýlt sig ítrekað. Gekk ákærði nokkuð lengra í lýsingum sínum hvað þetta varðar hér fyrir dómi en í skýrslutöku hjá lögreglu. Einnig kvaðst hann hafa fengið talsverða áverka eftir brotaþola. Brotaþoli neitar því á hinn bóginn að hafa beitt ákærða ofbeldi að fyrra bragði. Hann hafi reynt að stöðva hann og við það að hann snerti ákærða hafi hann brugðist harkalega við með fyrrgreindum hætti og síðan tekið upp keðju. Hafi brotaþoli hrökklast undan ákærða og dottið í tröppunum utandyra.

Framburður brotaþola um aðdragandann hefur verið stöðugur og er að mati dómsins trúverðugur. Ekkert í málinu styður að brotaþoli hafi beitt ákærða ofbeldi að fyrra bragði. Að mati dómsins þykir það draga úr trúverðugleika ákærða að hann skuli neita að hafa gripið til keðjunnar, en framburður hans er í andstöðu við framburð brotaþola og E. Þá hefur framburður ákærða ekki verið að öllu leyti stöðugur. Að þessu virtu þykir ósannað að brotaþoli hafi átt upptökin að því sem síðar gerðist með undanfarandi árás, en það er frumskilyrði neyðarvarnar samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Eins og áður segir hefur ákærði neitað því að hafa beitt keðju við að lemja brotaþola í bak og ofanverðan líkama. Er það í andstöðu við trúverðugan og afdráttarlausan framburð brotaþola, E og D, svo og önnur gögn málsins. Þá er sannað að framganga ákærða var heiftúðug og linnti hann ekki látum fyrr en hann var yfirbugaður. Af atlögu þessari hlaut brotaþoli þá áverka sem tilgreindir eru í ákæru og staðfestir voru af C lækni. Verður ekki fallist á það með verjanda að beinbrot teljist aðeins sannað verði það leitt í ljós með röntgenmynd. Við sönnun er litið til klínísks mats læknis í beinu framhaldi af líkamsárásinni, en rifbeinsbrot er sennileg og trúleg afleiðing fyrrgreindrar árásar ákærða á brotaþola.

Með vísan til framangreinds er sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Brotið er í ákæru heimfært til 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og er dómari við það bundinn.

Ákæra dagsett 7. febrúar 2018

Í frumskýrslu lögreglu frá [...] 2017 kemur fram að óskað hafi verið eftir aðstoð lögreglu þar sem maður sem staddur var við [...] hefði orðið fyrir líkamsárás. Þegar lögreglan kom á vettvang hittist brotaþoli fyrir en árásarmaðurinn var farinn. Brotaþoli var með áverka aftan á höfði og blæddi talsvert úr sárinu. Greindi brotaþoli frá því að hann hefði verið á reiðhjóli á leið frá [...] þegar maður, sem einnig hefði verið á reiðhjóli, hefði stöðvað hann og viljað tala við hann. Sá hefði slegið brotaþola í höfuðið nokkrum sinnum með [...]. Í kjölfarið ók lögregla brotaþola á slysadeild.

Þann [...] 2017 lagði brotaþoli fram kæru vegna framangreindrar líkamsárásar. Lýsti hann árásinni og árásarmanninum. Þá hefði hann komist að skírnarnafni mannsins, en hann kannaðist lítillega við hann. Í skýrslunni er vísað til dagbókarfærslu frá [...] 2017 þar sem brotaþoli veitti frekari upplýsingar um meintan geranda. Brotaþoli kvaðst hafa leitað aðhlynningar á slysadeild eftir atvikið og hefði þurfti að sauma saman skurð á höfði hans.

Meðal gagna máls er læknisvottorð sérfræðings á slysadeild. Í vottorðinu er haft eftir brotaþola að hann hefði orðið fyrir árás annars manns en sá hefði slegið hann í höfuðið með [...]. Við skoðun kom í ljós 13–15 cm langur skurður. Helmingur reyndist ná í gegnum fullþykkt húðar en hinn helmingurinn var grynnri. Saumuð voru 14 spor í höfuð brotaþola.

Skýrsla var tekin af ákærða [...] 2017. Kannaðist hann við að hafa lent í átökum við brotaþola og beitt [...] til þess að lemja brotaþola.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kannaðist við að hafa lent í átökum við mann í [...]. Hefði hann ekki beitt neinu áhaldi heldur hefði verið um kýlingar að ræða. Kvaðst hann ekki muna hvort maðurinn hefði verið á reiðhjóli. Þá kvaðst hann ekki muna hvort hann hefði sjálfur verið á reiðhjóli umrætt sinn, en hann færi oft ferða sinna á reiðhjóli. Ákærði kvaðst ekki telja að brotaþoli væri sá maður sem hann hefði lent í útistöðum við. Hvað varðaði framburð sinn í skýrslutöku hjá lögreglu taldi ákærði að lögreglan hefði lagt sér orð í munn. Ákærði kannaðist við að hafa hitt brotaþola í [...] en hann hefði sakað sig um líkamsárás. Hefði ákærði ekki kannast við manninn en engu að síður sagt við hann að þetta væri „ekkert persónulegt“.

Brotaþoli kvaðst hafa verið á leið frá [...] á reiðhjóli. Leið hans hafi legið eftir mjóum hjólastíg en þar hafi hann mætt manni sem einnig hafi verið á reiðhjóli. Hefði sá kallað til hans og því hefði hann stansað. Maðurinn hefði dregið upp [...] og kvaðst brotaþoli hafa komist undan honum út á aðalgötuna en ákærði hefði þá farið að lemja hann og hefðu högg lent aftan á höfði. Hafi hann strax fundið að það fór að blæða. Síðan hafi maðurinn hlaupið burt og haft reiðhjólið sitt með sér. Kvaðst brotaþoli hafa náð að hringja á lögreglu og gefið henni lýsingu á ákærða. Hann hafi síðar aflað sér upplýsinga um ákærða því lögregla hafi talið þær sem fyrir lágu ófullnægjandi. Hafi hann fengið upplýsingar um skírnarnafn ákærða. Hann hefði séð hann nokkru síðar í [...] og gengið á hann. Hefði ákærði sagt við hann „Kannski gerði ég þetta og kannski ekki.“ Hafi hann þá hringt á lögregluna, sem hafi komið á staðinn. Kvaðst hann vera handviss um að ákærði væri árásaraðilinn. Brotaþoli lýsti afleiðingum árásarinnar, en þær hefðu ekki aðeins verið líkamlegar heldur einnig andlegar. Hafi árásin haft áhrif á allt hans daglega líf og hann upplifað sig hvergi óhultan.

G lögreglumaður kom á vettvang eftir að tilkynning barst um mann með höfuðáverka. Lýsti hún aðkomu sinni.

H lögreglumaður kvaðst hafa sinnt útkalli í [...], en þar hefði brotaþoli verið staddur, sá hinn sami og hefði orðið fyrir líkamsárás [...] 2017. Lá fyrir dagbókarfærsla þar sem árásarmanninum var lýst en brotaþoli kvað manninn vera í [...]. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærða sem hefði verið rólegur og yfirvegaður. Hann hafi gengist við árásinni í áheyrn brotaþola í [...].

Niðurstaða

Við þingfestingu málsins bar ákærði fyrir sig minnisleysi um atvik þetta. Við aðalmeðferð kannaðist ákærði við að hafa einhverju sinni lent í átökum við mann í [...] en ekki að hafa beitt [...] í þeim. Hefði brotaþoli ekki verið sá maður sem hann lenti í átökum við. Þegar borinn var undir hann framburður hans í skýrslutöku hjá lögreglu þar sem hann gekkst við því að hafa ráðist á brotaþola, sama mann og hann hitti síðar í [...], vísaði hann til þess að lögregla hefði lagt sér orð í munn í skýrslutökunni. Þá kunni hann ekki skýringar á því hvers vegna hann hefði gengist við því að hafa ráðist á brotaþola þegar lögreglan var kölluð á vettvang í [...], en H lögreglumaður bar um hér fyrir dómi að ákærði hefði hiklaust gengist við ásökununum á vettvangi.

Brotaþoli bar um að ákærði hefði ráðist á sig með því að lemja sig ítrekað með [...] bæði í höfuð og líkama. Hefur framburður hans verið stöðugur frá upphafi.

Framburður ákærða hér fyrir dómi hefur verið óstöðugur og er í andstöðu við afdráttarlausan framburð brotaþola og önnur gögn málsins. Telur dómurinn hann ekki hafa verið trúverðugan. Verður framburður brotaþola um atvik máls lagður til grundvallar niðurstöðu, en hann samræmist í öllum meginatriðum framburði ákærða hjá lögreglu þar sem hann lýsti atvikum sjálfstætt, og það áður en honum var kynntur framburður brotaþola. Með vísan til framangreinds telst sannað að ákærði hafi ráðist á brotaþola og slegið hann í höfuðið með [...] með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Þegar litið er til læknisvottorðs og vættis I læknis hér fyrir dómi er talið ósannað að högg í höfuð brotaþola hafi verið fleiri en eitt, en vafa um það atriði ber að skýra ákærða í hag, enda nýtur ekki vitna við. Brot ákærða er þó rétt heimfært til refsiákvæðis, enda var hættulegu verkfæri beitt.

II.

Í þinghaldi 30. apríl 2018 fór ákæruvaldið þess á leit að dómkvaddur yrði geðlæknir til þess að framkvæma geðrannsókn á ákærða. Til þess var J geðlæknir dómkvaddur og er greinargerð hans, dagsett 21. júní 2018, meðal gagna málsins.

Við aðalmeðferð málsins fór J geðlæknir yfir helstu atriði geðrannsóknar sinnar á ákærða og niðurstöður. Greindi hann ákærða með [...] og kvað ljóst vera að hann hefði glímt við andleg veikindi um langt skeið. Að mati læknisins væri nauðsynlegt að ákærði sætti reglubundu eftirliti geðlæknis á göngudeild. Venjulega svari ástand sem hans mjög vel lyfjameðferð. Stafi það ekki síst af því að ákærði glími ekki við fíkniefnavanda. Á langvarandi lyfjameðferð hafi ekki reynt áður, en hún sé ákærða nauðsynleg og í þeim efnum nefndi vitnið að langverkandi forðalyf kynnu að vera góður kostur. Vitnið taldi að vegna andlegra veikinda ákærða væri refsing ekki líkleg til þess að skila árangri í tilviki hans. Þá taldi hann ekki beina hættu stafa af ákærða þó ljóst væri að við vissar aðstæður gæti hann orðið hættulegur vegna veikinda hans. Taldi hann ákærða ekki þurfa öryggis vegna að vistast á lokaðri geðdeild.

K geðlæknir kvað ákærða hafa komið til sín á göngudeild fyrir milligöngu J. Hann hefði verið móttækilegur og sinnt meðferð. Væri nú verið að þreifa sig áfram með lyfjaskammta sem hentuðu honum. Ákærði væri ekki laus við [...] en þó gengi honum betur og líðan hans hefði batnað. Ljóst væri að ákærði þyrfti meðhöndlun, sem unnt væri að sinna á göngudeild svo lengi sem ákærði væri móttækilegur. Taldi vitnið að refsivist væri í hans tilviki ekki líkleg til árangurs og að ákærði gæti borið vissan skaða af henni.

Af hálfu ákæruvaldsins er þess aðallega krafist að ákærða verði gerð refsing fyrir brot sín. Samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal þeim mönnum ekki refsað sem sökum geðveiki, andlegs vanþroska eða hrörnunar, rænuskerðingar eða annars samsvarandi ástands voru alls ófærir, á þeim tíma er þeir unnu verkið, til að stjórna gerðum sínum.

Atvik þau sem hér um ræðir áttu sér stað árið 2015. Ákærði var þá handtekinn og yfirheyrður í kjölfarið. Í gögnum málsins er ekkert sem bendir sérstaklega til þess að ákærði hafi á verknaðarstundu verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum vegna andlegra veikinda þó fram komi í lögregluskýrslu sem af honum var tekin sama dag að borið hafi á [...]. Þá liggja ekki fyrir neinar læknisfræðilegar upplýsingar um ástand hans á þeim tíma.

Að framangreindu virtu og með hliðsjón af niðurstöðu geðrannsóknar J geðlæknis, vætti hans hér fyrir dómi, er á því byggt að ákærði hafi verið sakhæfur á verknaðarstundu framangreinds brots. Verður hann því sakfelldur fyrir háttsemi sína.

Kemur þá til skoðunar hvort andlegum högum ákærða hafi verið þannig komið þegar atvik áttu sér stað að ákvæði 1. mgr. 16. gr. sömu laga standi því í vegi að refsing geti borið árangur. Andlegir annmarkar sem lýst er í ákvæði 16. gr. almennra hegningarlaga eru ekki þess eðlis eða á því stigi að þeir leiði til refsileysis og sýknu eins og í 15. gr. almennra hegningarlaga. Hins vegar tekur ákvæðið til geðræns eða sjúklegs ástands, sem þó er ekki á eins háu stigi og getur í 15. gr. almennra hegningarlaga. Í því sambandi er ekki gerð krafa um orsakatengsl milli verknaðar og andlegra annmarka eins og skilyrði er í 15. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn verður manni sem svo er ástatt um því aðeins refsað fyrir brot sín ef ætla má, eftir atvikum og eftir að læknisumsagnar hefur verið leitað, að refsing beri árangur.

Ákærði er af erlendum uppruna. Engin heilsufarsleg gögn liggja fyrir frá heimalandi hans eða ættarsaga. Í framangreindri geðrannsókn er vísað til gagna frá geðdeild Landspítalans en samkvæmt þeim lá ákærði á geðdeild í tæpa viku í [...] 2004 og hafði þá [...] í nokkrar vikur. Var hann þá settur á geðlyf og greindur með [...]. Hann var einkennalaus í eftirliti tíu dögum síðar. Ákærði mætti ekki á göngudeild þremur vikum síðar og hefur síðan þá ekki verið undir reglubundnu eftirliti lækna.

Í samantekt framangreindrar geðrannsóknar kemur fram að ljóst sé að ákærði hafi um árabil [...]. Var hann greindur með [...]. Fram kom að hann hefði mjög lítið innsæi í veikindi sín. Engin merki væru um óreglu af neinu tagi.

Fyrir dómi staðfesti læknirinn framangreint og áréttaði það mat sitt að [...] ákærða hefðu haft áhrif á gjörðir hans á verknaðarstundu. Að öllum líkindum væri um varanleg veikindi að ræða sem ákærði þyrfti að ná tökum á til þess að fyrirbyggja að atvik sem þau sem hann var ákærður fyrir nú endurtækju sig. Taldi hann ekki ekki líkur á því að refsing bæri árangur í tilviki ákærða heldur þyrfti hann fyrst og fremst á viðeigandi aðhaldi og meðferð að halda.

Ákærði hefur gerst sekur um tvær líkamsárásir með rúmlega tveggja ára millibili. Eins og rakið hefur verið glímir ákærði við viðvarandi geðsjúkdóm sem skýrir háttalag hans og ýkt viðbrögð hans umrædd skipti. Með vísan til geðlæknismats og vitnisburðar J, svo og annarra gagna málsins, telur dómurinn að ástand ákærða hafi verið með þeim hætti sem 16. gr. áskilur á verknaðarstundu. Jafnframt telur dómurinn, með vísan til vitnisburðar J og K geðlæknis, sýnt að refsing muni ekki bera árangur í tilviki ákærða. Verður því ekki fallist á aðalkröfu ákæruvaldsins. Hins vegar verður fallist á varakröfu um að ákærða verði gert að sæta viðeigandi öryggisráðstöfunum samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þegar litið er til þarfa ákærða, ítrekunarhættu og að gættu meðalhófi telur dómurinn að tilgangi ákvæðisins verði náð með því að ákveða að ákærði sæti vægari ráðstöfunum en innilokun á meðferðarstofnun. Verður ekki á það fallist með ákæruvaldinu að viðeigandi úrræði nú sé lögræðissvipting. Er til þess að líta að meta þarf sjálfstætt hvort skilyrði lögræðissviptingar samkvæmt lögum nr. 71/1997 séu til staðar en ekki hefur verið sýnt fram á að þau séu uppfyllt. Sem endranær ber samkvæmt lögræðislögum að gæta meðalhófs og því þarf að liggja fyrir að vægari úrræði séu ekki möguleg. Fyrir liggur samkvæmt vætti K geðlæknis að ákærði hafi samfara lyfjagjöf vaxandi innsæi í vanda sinn og hafi hann til þessa sinnt meðferð og tekið inn lyf.

Að framangreindu virtu telur dómurinn rétt að ákveða að ákærði skuli sæta eftirliti og viðeigandi meðferð á [...]. Ber ákærða að hlíta fyrirmælum yfirlæknis eða staðgengils hans um lyfjameðferð, sem eftir atvikum getur verið í formi langverkandi forðalyfja. Sú ráðstöfun sem ákærða ber nú að hlíta er ótímabundin.

Á það skal bent að úrræði samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga eru ekki tæmandi talin. Er ekkert því til fyrirstöðu á seinni stigum, og þá með ákvörðun dómara, að ráðastafanir taki breytingum, hvort sem gripið yrði til vægari eða harðari úrræða, allt eftir þörfum ákærða hverju sinni.

Einkaréttarkröfur

Í tengslum við ákæru dagsetta 6. febrúar 2018 krefst A skaða- og miskabóta að fjárhæð 1.600.000 krónur auk vaxta. Árás ákærða, sem var heiftúðug og alvarleg, olli brotaþola miska. Þó að afleiðingar árásarinnar hafi ekki reynst alvarlegar liggur fyrir að brotaþola var mjög brugðið og hann taldi lífi sínu ógnað meðan á árásinni stóð. Í ljósi framangreinds eru miskabætur til brotaþola ákveðnar 250.000 krónur með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan ber vexti og dráttarvexti eins og nánar greinir í dómsorði. Upphafsdagur dráttarvaxta er mánuði eftir birtingu bótakröfu við þingfestingu málsins. Þá ber ákærða að greiða kostnað brotaþola við að halda kröfu sinni fram fyrir dómi, 231.880 krónur.

Þá krefst B, í tengslum við ákæru dagsetta 7. febrúar 2018, skaða- og miskabóta að fjárhæð 2.673.414 krónur auk vaxta. Krafan er sundurliðuð í bótakröfu brotaþola. Árás ákærða var alvarleg og olli brotaþola miska. Engin gögn liggja fyrir er styðja aukinn miska vegna sálrænna afleiðinga fyrir brotaþola. Þá er fyrirliggjandi læknisvottorð heilsugæslulæknis ekki fullnægjandi sönnun þess að önnur heilsufarsleg vandamál brotaþola verði rakin til atviks þessa. Verða miskabætur brotaþola ákveðnar 250.000 krónur með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafa vegna kostnaðar af myndatöku á höfði og leigubifreiðar af sjúkrahúsi er studd gögnum og er á hana fallist, samtals 18.014 krónur. Krafa vegna iPhone-síma sem sagður er ónýtur í bótakröfu er ekki studd fullnægjandi gögnum. Í skýrslu brotaþola hér fyrir dómi kom fram að hann hefði hringt á lögreglu úr síma sínum eftir árásina. Í frumskýrslu og í gögnum málsins er tjóns á síma ekki getið. Aðeins liggur fyrir ljósmynd sem lögð var fram af hálfu lögmanns brotaþola á seinni stigum þar sem sjá má sprunginn skjá iPhone-síma og er til þess vísað í tölvubréfi brotaþola til lögmannsins að síminn sé skemmdur en ekki ónýtur. Ekkert mat fór fram á því tjóni. Að þessu virtu verður kröfunni hafnað.

Þá krefst brotaþoli skaðabóta vegna lögfræðikostnaðar á rannsóknarstigi málsins. Lögmaður brotaþola var hvorki á rannsóknarstigi né hér fyrir dómi skipaður réttargæslumaður, en skilyrði voru ekki talin standa til þess. Samkvæmt 43. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er brotaþola heimilt að ráða á sinn kostnað lögmann til þess að gæta hagsmuna sinna, sér í lagi í tengslum við einkaréttarkröfu. Dómari getur þó dæmt ákærða til greiðslu málskostnaðar við að halda kröfu sinni fram fyrir dómi, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 og þykir hæfilega ákveðinn 231.880 krónur.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 skal ákærði greiða allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef F-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 793.010 krónur. Annar sakarkostnaður málsins samkvæmt framlögðum yfirlitum og reikningi vegna geðrannsóknar var samtals 654.510 krónur.

Við ákvörðun þóknunar allra lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Ákærða, J-kk-þgf A-x-x, verður ekki gerð refsing.

Ákærði skal sæta eftirliti og viðeigandi meðferð á [...]. Ber ákærða að hlíta fyrirmælum yfirlæknis eða staðgengils hans um lyfjameðferð, sem eftir atvikum getur verið í formi langverkandi forðalyfja.

Ákærði greiði A 250.000 krónur ásamt vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá [...] 2015 til 30. maí 2018 en frá þeim degi með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, til greiðsludags, og 231.880 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði B 268.014 krónur ásamt vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá [...] 2017 til 30. maí 2018 en frá þeim degi með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, til greiðsludags, og 231.880 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef F-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 793.010 krónur, og 654.510 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)