E-10783/2004

Mál þetta var höfðað 15. desember 2004 og dómtekið 3. þ.m.

Stefnandi er H-kk-nf V-kk-nf, Mávahlíð 3, Reykjavík.

Stefndi er Fljótsdalshérað, Lyngási 12, Egilsstöðum.

Dómkröfur stefnanda eru sem hér segir:

“Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hans á lóðinni Lagarfelli 6, eins og honum er þinglýst í yfirlýsingu dagsettri 09.09.1969: Lóðin skal vera 35 m meðfram aðalgötunni sem liggur um byggðina á Lagarfelli, vestan við íbúðarhúsið. Frá vesturhlið hússins nær lóðin 11m að götunni sem liggur um byggðina á Lagarfelli. Að norðan, ofan brekkubrúnar takmarkist lóðin af lóð J-kk-ef P-kk-ef og á brekkubrún á austurmörkum af lóð J-kk-ef og lóð S-kk-ef G-kk-ef. Frá suðurhlið hússins nær lóðin 20m. Að austan takmarkast lóðin af götu sem liggur að Plastiðjunni Yl svo og af suður- og vesturmörkum leigulóðar Plastiðjunnar. Breidd lóðarinnar fyrir neðan brekku skal vera 90 fm. og flatarmál í heild telst vera 6300 fm.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hans að lóðinni nr. 1 við Lagarfell skv. eftirfarandi hnitum: frá punkti 1, (x-hnit 713274.692, y-hnit, 539227.502) frá þeim punkti að punkti 2, (x-hnit 713256.365, y-hnit 539251.484), frá þeim punkti að punkti 3, (x-hnit 713239.115, y-hnit 539277.242), frá þeim punkti að punkti 4, (x-hnit 713275.530, y-hnit 539295.252), frá þeim punkti að punkti 13, (x-hnit 713285.168, y-hnit 539292.585), frá þeim punkti að punkti 12, x-hnit 713278.70, y-hnit,539268.47), frá þeim punkti að punkti nr. 9 (x-hnit, 713312.97, y-hnit 539261.31), frá þeim punkti að punkti að punkti nr. 10, (x-hnit713298.097, y-hnit 539245.343), frá þeim punkti að punkti nr.11, (x-hnit 713277.946, y-hnit 539229.079), frá þeim punkti að punkti nr. 1.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hans að lóðinni nr. 5 við Lagarfell: Lóðin er þannig hnitmerkt: frá punkti 8, (x-hnit 713319.490, y-hnit, 539283.084) frá þeim punkti að punkti 4, (x-hnit 713275,530, y-hnit 539295.252), frá þeim punkti að punkti 5, hnit 713282.710, y-hnit 539321.189), frá þeim punkti að punkti 6, x-hnit 713317.828, y-hnit 539311.428), frá þeim punkti að punkti 7, (x-hnit 713321.485, y-hnit 539306.796), frá þeim punkti að punkti 8, (x-hnit 713319.490, y-hnit, 539283.084).

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði eignarréttur hans að spildu við Austurlandsveg, þannig hnitmerkt: frá punkti A (x-hnit 713034.69, y-hnit 539695.18), frá þeim punkti að punkti B, (x-hnit 713048.11, y-hnit 539702.06), frá þeim punkti að punkti C, (x-hnit 713081.67, y-hnit 539714.47), frá þeim punkti að punkti D (x-hnit 713108.08, y-hnit 539714.47), frá þeim punkti að punkti E, (x-hnit713118.85, y-hnit 539675.69), frá þeim punkti að punkti F, (x-hnit 713161.84, y-hnit 539591.80), frá þeim punkti að punkti G, (x-hnit 713103.11, y-hnit 539561.70), frá þeim punkti að punkti H, (x-hnit 713068.90, y-hnit 539628.44), frá þeim punkti að punkti A.

Stefnandi krefst skaða- og miskabóta að fjárhæð kr. 800.000.- fyrir nýtingu og yfirtöku stefnda á u.þ.b. 100 fm. spildu framan við lóð hans að Lagarfelli 6, með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst skaða- og miskabóta að fjárhæð kr. 700.000.- fyrir ólögmæta skerðingu á lóð hans nr. 1 við Lagarfell, samtals um 70 fm., með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst skaða- og miskabóta að fjárhæð kr. 500.000.- fyrir skipulagsmistök sem leitt hafa af sér ólögmæta nýtingu á lóðinni að Lagarfelli 5, með dráttarvöxtum frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.”

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

Málavextir.

Stefndi er nýtt sveitarfélag í Fljótsdalshéraði sem varð til við sameiningu Austur Héraðs, Norður Héraðs og Fellahrepps. Mál þetta varðar atvik og lönd sem áður tilheyrðu Fellahreppi (Fellabæ). Á síðari hluta síðustu aldar fór að myndast þéttbýliskjarni í Fellahreppi norðan Lagarfljótsbrúar, m.a. í landi Lagarfells og voru afmarkaðar lóðir úr jörðinni undir íbúðarhús. Stefnandi eignaðist alla jörðina Lagarfell með yfirlýsingu um arf eftir fósturmóður sína, S-kvk-þf S-kvk-þf, þann 24. apríl 1971. Í málinu liggja frammi eftirtalin skjöl sem stafa frá S-kvk-þgf S-kvk-þgf og eru dagsett 9. september 1969: Afsal til stefnanda fyrir lóð ( sem varð nr. 5 við Lagarfell), yfirlýsing um mörk lóðar sem hún hefði helgað sér til einkaafnota umhverfis íbúðarhús sitt (varð hluti lóðar nr. 6 við Lagarfell) og leigusamning hennar við Þ-kk-þf J-kk-þf um lóð undir íbúðarhús úr landareigninni Lagarfell (varð að meginhluta lóð nr. 3 við Lagarfell). Tveimur fyrrtöldu skjölunum var þinglýst.

Í stefnu greinir frá því að stefnandi hafi reist steingirðingu á lóð sinni að Lagarfelli 6 á árinu 1974 nokkuð fyrir innan þinglýsta lóðarlínu og hafi stefnandi einungis verið að afmarka sér garðlóð í kringum hús sitt. Nokkrum metrum muni á staðsetningu girðingarinnar og hinum þinglýstu lóðarmörkum fram að götunni þannig að skeiki um 100 fm. Á árinu 1976 hafi stefndi ráðist í að malbika götuna um hverfið og breikkað hana að stefnanda óspurðum inn á eignarlóð hans. Strax það sama ár hafi stefnandi sett fram munnleg mótmæli m.a. við þáverandi sveitarstjóra og í gegnum árin ítrekað ritað bréf vegna þessa máls.

Deilur spunnust einnig með aðilum á áttunda áratug aldarinnar vegna tilraunar stefnda til að taka land stefnanda eignarnámi og var fengin heimild félagsmálaráðuneytisins til eignarnáms. Stefnandi höfðaði mál í nóvember 19975 og krafðist ógildingar á eignarnámsheimildinni og með dómi Hæstaréttar 11. nóvember 1980 var samþykkt Félagsmálaráðuneytisins við eignarnámi á landi stefnanda ógilt sem og ákvarðanir matsnefndar eignarnámsbóta á grundvelli þess.

Þann 24. maí 1981 gerðu stefnandi og Fellahreppur kaupsamning um jörðina Lagarfell þar sem öll jörðin, sem talin var 21,21 ha að stærð, var seld að undanskildum nokkrum lóðum, þ.á m. þeim sem dómkrafa stefnanda tekur til. Um allar lóðirnar er vísað til lóðauppdrátta Fellahrepps nr. 101, 102 og 103, dags. 23. maí 1981. Grein 10 í samningnum er svohljóðandi: “Skaðabótakröfur. Seljandi lýsir yfir að með gerð kaupsamnings þessa fellur hann frá öllum kröfum til skaðabóta á hendur kaupanda enda er fjárhæð kaupverðsins m.a. ákveðin með hliðsjón af umræddum kröfum. Eins lýsa fyrirsvarsmenn kaupanda yfir því að kaupandi á engar bótakröfur á hendur seljanda.”

Stefnandi afsalaði Fellahreppi hinni seldu landareign 2. apríl 1982. Í afsalinu er á sama hátt sem í kaupsamningi vísað til lóðauppdrátta Fellahrepps, nr. 101, 102 og 103, um þær lóðir sem undanskildar voru sölunni og skyldu vera áfram í eigu seljanda.

Af framlögðum bréfaskiptum aðila/lögmanna þeirra kemur fram að stefnandi víkur í fyrsta sinn að lóðarmörkum í bréfi 10. apríl 2002 þar sem sett er fram krafa um að girðing á lóðinni Lagarfelli 6 verði færð sem nemur 1,5 til 2,5 metrum að götunni Lagarfelli. Með bréfi 5. febrúar 2003 til byggingarfulltrúa Fellahrepps fer stefnandi þess á leit að eignarlóð hans nr. 5 við Lagarfell svo og aðrar eignarlóðir hans í Fellabæ verði mældar greinilega út, merktar ljóslega með hælum og færðar inn á uppdrátt. Í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 11. febrúar 2004, til Fellahrepps segir m.a.: “með vísan til alls ofansagðs telur umbj. minn ljóst að hreppurinn hefur gegnið á eignarlóðir umba. míns með ýmsum hætti sem svo skýrlega voru undanskildar í kaupsamningi sem undirritaður var þann 24. maí 1981. Umbj. minn hefur í gegnum árin ítrekað rætt þessi mál við yfirmenn sveitarfélagsins og ítrekað beint til þeirra formlegum erindum vegna málsins. . .” Í niðurlagi svarbréfs lögmanns stefnda segir að Fellahreppur telji það alrangt að hann hafi gengið á eignarlóðir stefnanda og haldið sé fram af hans hálfu að með kaupsamningi á árinu 1981 hafi verið lokið öllum ágreiningi aðila um mörk lóða úr landi lagarfells. Í bréfi lögmanns stefnanda til lögmanns stefnda, dags. 11. júní 2004, segir m.a.: “. . . Það að undanskilja ákveðnar lóðir var nokkuð sem kom til eftir ágreining fyrir stjórnvöldum og Hæstarétti um landareignina Lagarfell. Kaupsamningurinn var því ekki að nokkru leyti að fjalla um ágreining um þær heldur var aðalatriðið 1. grein hans og að setja niður þau deilumál sem staðið höfðu um þá landareign. 10. grein samningsins um að seljandi falli frá öllum kröfum til skaðabóta er í samræmi við þær skaðabætur (svo) sem umbj. minn hafði gert vegna þess lands sem hann taldi að hefði verið tekið eignarnámi með ólögmætum hætti.” Í svarbréfi, dags. 9. september 2004, segir m.a.: Vegna umfjöllunar í bréfi yðar er rétt að ítreka að fyrir samningsgerðina 1981 hafði verið ágreiningur með aðilum um mörk lóða meðal annars vegna gatnagerðar og byggingar girðingar og því ekki (svo) neinn misskilning að ræða. . . . Það er og með öllu fráleitt að á sama tíma og verið (svo) að ganga frá skipulagi fyrir þéttbýlið þar sem fram koma staðsetning lóða og gatna að Fellahreppur hafi gert samning við umbjóðanda yðar um kaup á landi þar sem skilið var eftir í eigu umbjóðanda yðar land sem þá þegar var komið undir götur.”

Málsástæður stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hann sé réttur og löglegur eigandi þeirra lóða, sem kröfur hans taka til, en eignarrétturinn sé friðhelgur og njóti ríkrar verndar, m.a. samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Um sé að ræða lóðir sem hann hafi átt og hafi undanskilið sérstaklega við gerð kaupsamnings við stefnda þ. 24. maí 1981. Með honum hafi ekki átt að breyta lóðarmörkum nema þá með því að geta þess sérstaklega í kaupsamningnum og kynna það fyrir stefnanda. Einungis hafi verið gerð ein breyting á lóðarmörkum í kaupsamningnum, að því er varðaði lóðarmörk Lagarfells 6 en að öllu öðru leyti skyldi miða við þinglýstar lýsingar á stærð og legu lóðarinnar. Hafi átt að breyta legu og stærð þeirra lóða, sem undanskildar voru sölunni, hefði þurft að tilgreina það sérstaklega og geta þá nýrra lóðarmarka. Daginn áður en gengið hafi verið frá kaupsamningi hafi verið útbúnir nokkrir íðauppdrættir sem vísað sé til í kaupsamningnum. Stefnandi hafi ekki getað kynnt sér nægjanlega þessa uppdrætti fyrir undirskrift kaupsamningsins. Stefnandi byggir á því að ekki sé unnt að færa til lóðarmörk þinglesinna eigna með því að læða beinni línu á öðrum stað inn í lóðauppdrætti sem jafnframt sýni hin réttu lóðamörk stefnanda með brotinni línu. En í kaupsamningnum sé ekkert minnst á breytingar á lóðamörkum á þeim stöðum sem um ræðir. Landamerki í lóðum að Lagarfelli 5 og Lagarfelli 6 séu þinglesin en auk þess sé leigusamningur við Þ-kk-þf J-kk-þf, sem búi að Lagarfelli 3, mjög skýr um lóðarmörk Þ-kk-ef við lóð stefnanda að Lagarfelli 1.

Stefnandi byggir skaða- og miskabótakröfur sínar á því að stefndi hafi komið í veg fyrir að hann hafi getað hagnýtt eignir sínar með þeim hætti sem hann hafi kosið. Stefnandi telur að stefndi beri ábyrgð á skipulagsmistökum við Hamrafell sem hafi leitt til þess að íbúar við Hamrafell hafi þurft að taka undir sig hluta af lóð hans við Lagarfell 5 til þess að komast leiðar sinnar. Hann hafi lagt í ýmsan kostnað við að reyna að girða lóðina af en hafi þá fengið athugasemdir frá stefnda og íbúar hafi fjarlægt þá staura og annað sem hann hafi sett niður á lóðarmörkum. Haustið 2003 hafi stefnandi fengið vélamenn til að grafa fyrir girðingarstaurum en þeir hafi ekki treyst sér til þess vegna lagna sem reyndust liggja á lóðamörkum. Haustið 2004 hafi stefnandi fengið stóran trjástofn sem hann hafi sett niður á lóðarmökum til að afmarka lóð sína en sá trjástofn hafi verið fjarlægður með vélarafli. Stefndi beri ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þessa, bæði vegna útlagðs kostnaðar og fyrir að geta ekki hagnýtt lóðina með þeim hætti sem hann hefði kosið.

Málsástæður stefnda.

Sýknukröfu um viðurkenningu á eignarrétti byggi stefndi í fyrsta lagi á því að kröfur stefnanda séu ekki í samræmi við kaupsamning aðila frá 24. maí 1981 og afsal dags. 2. apríl 1982 svo og lóðauppdrætti merkta 101, 102 og 103, sem gerðir hafi verið í tengslum við samningagerðina, en mörk lóða stefnanda hafi verið skýrlega afmörkuð með óbrotinni línu á uppdráttunum og brotin lína sýni hins vegar mörkin eins og stefnandi hafi haldið fram að giltu fyrir gerð samningsins. Stefnandi hafi afsalað hluta af því landi sem hann krefjist nú viðurkenningar á eignarrétti yfir. Afmörkun lóða þessara í fasteignamati, lóðaskrá og skipulagi hafi verið í samræmi við framangreinda uppdrætti. Kaupsamningi og afsali um Lagarfell hafi verið þinglýst og komi þar fram tilvísun til uppdráttanna. Samkvæmt því er því andmælt að lóðamörk þau, sem stefnandi byggi á, séu í samræmi við þinglýstar heimildir. Tekið er fram að þinglýsing geti einungis haft áhrif á réttarstöðu grandlausra aðila en stefnandi, sem hafi verið þátttakandi í samningagerð um afmörkun lóðanna, geti ekki talist grandlaus í þessum skilningi.

Af hálfu stefnda er einnig byggt á tómlæti stefnanda. Engin gögn séu lögð fram því til stuðnings að hann hafi haft athugasemdir um mörk lóðanna fyrr en á árinu 2002, rúmum 20 árum eftir að kaup aðila voru gerð.

Þá er á því byggt af hálfu stefnda að hann hafi haft full umráð þess lands, sem um sé deilt, og nýtt það í sína þágu án nokkurra athugasemda stefnanda fullan hefðartíma, 20 ár. Verði því talið að einhver vafi sé um eignarhald stefnda á grundvelli kaupsamnings aðila hafi stefndi hefðað fullkominn eignarrétt að hinum umdeildu hlutum tilgreindra lóða.

Krafa stefnda um sýknu af bótakröfum stefnanda byggist annars vegar á því að þær séu með öllu vanreifaðar og ósannaðar enda sé engin tilraun gerð til að gera grein fyrir tjóni stefnanda og engin sönnunargögn lögð fram því til stuðnings. Þá er á því byggt að enginn lagagrundvöllur sé fyrir bótakröfunum.

Niðurstöður.

Upphafleg aðalkrafa stefnda var um frávísun málsins vegna þess að kröfur stefnanda væru vanreifaðar og óljósar. Kröfunni var hafnað með úrskurði 26. maí 2005. Í honum segir þó að málatilbúnaður stefnanda sé ekki svo skilmerkilegur sem skyldi og lögvarðir hagsmunir af efnislegri niðurstöðu liggi ekki að öllu leyti í augum uppi; jafnframt er vísað til 3. og 4. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991.

Bótakröfur stefnanda eru settar fram án nauðsynlegrar tilgreiningar í annars vegar skaðabótakröfur og hins vegar miskabótakröfur heldur er þar um að ræða óskiptar fjárhæðir. Þá er ætlað fjártjón stefnanda ekki stutt neinum gögnum. Samkvæmt þessu ber vegna vanreifunar að vísa bótakröfum stefnanda frá dómi af sjálfsdáðum.

Meðal gagna, sem af hálfu stefnanda voru lögð fram við þingfestingu málsins, eru uppdrættir af þeim lóðum sem um ræðir í málinu þar sem skráðir eru þeir hnitapunktar sem tilgreindir eru í stefnu-(dóm-)kröfum.

Undir rekstri málsins voru af hálfu stefnda lagðir fram uppdrættir af lóðunum gerðir af S-kk-þgf H-kk-þgf á Verkfræðistofu Austurlands og staðfesti hann þá fyrir dóminum. Þar eru dregnar línur í mismunandi litum, “kröfulínur”, reistar á hnitasetningu í stefnu, sem sýna annars vegar lóðamörk eins og haldið er fram af hálfu stefnda að þau eigi að vera, þ.e. í samræmi við uppdrætti samkvæmt kaupsamningi aðila og afsala, og hins vegar þau lóðamörk sem haldið er fram af hálfu stefnanda að eigi að gilda. Því var lýst yfir af lögmönnum aðila við munnlegan flutning málsins að ekki væri ágreiningur um þetta.

Um lóðina “spilda við Austurlandsveg” er dregin ein óskipt lína, þ.e. kröfulínur aðila falla algjörlega saman. Við munnlegan málflutning var sérstaklega lýst yfir af hálfu stefnanda að ekki væri ágreiningur um spilduna og verður ekki séð að svo hafi nokkurn tíma verið. Af sjálfsdáðum verðu tekin sú afstaða að vísa beri kröfulið stefnanda, sem að þessu lýtur, frá dómi þar sem stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af niðurstöðu hans, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Ekki getur talist vera marktækur munur á kröfulínum sem dregnar eru um lóðina Lagarfelli 5 en örlitlu munar í þá veru að kröfulína stefnda sýnir lóðina örlítið stærri en kröfulína stefnanda. Stefnandi verður samkvæmt þessu ekki talinn hafa lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins að þessu leyti og verður kröfulið stefnanda, sem að þessu lýtur, vísað frá dómi af sjálfsdáðum, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Krafa stefnanda um viðurkenningu eignarréttar hans á lóðinni Lagarfelli 6 miðast við tilgreiningu lóðarmarka í þinglýstri yfirlýsingu S-kvk-ef S-kvk-ef, dags. 9. september 1969. Krafan er um lóð sem í heild teljist vera 6.300 fm. Sú breyting var gerð við kaupsamning aðila að annars vegar var gerð breyting á afmörkun lóðarinnar og hins vegar var aðliggjandi spilda einnig undanskilin sölunni en hún telst einnig til Lagarfells 6 þannig að heildarstærð lóðarinnar er nálægt 10.000 fm. Kröfugerð stefnanda tekur þannig til hluta allrar lóðarinnar án þess þó að sýnt sé hvar mörk skuli liggja en ekki er unnt að fara algjörlega eftir framangreindri yfirlýsingu, m.a. vegna breytinga sem orðið hafa á mörkum aðliggjandi lóða sem þar eru tilgreindar og eru nr. 8 og 10 við Lagarfell; þá felur kröfugerðin í sér tilkall til lands sem þegar hefur farið undir vegarstæði. Vegna vanreifunar ber af sjálfsdáðum að vísa þessum kröfulið frá dómi.

Við kaupsamning aðila færðust mörk lóðar nr. 3 við Lagarfell til samkvæmt uppdrætti nr. 101 sem þar er vísað til, greinilega vegna þess að hún hefði að öðrum kosti skagað út í götustæði Lagarfells. Við það skertist lóðin Lagarfelli 1 á tvo vegu og nemur skerðingin samtals 70 fm. eftir því sem fram kemur í stefnu. Lóðauppdráttur þessi, sem og aðrir sem vísað er til í samningnum, er hluti hans. Engu breytir þótt hann sé dagsettur degi fyrr en samningurinn og er ekki fallist á að neina þýðingu geti haft að stefnandi hafi ekki haft tóm til að kynna sér hann fyrir undirskrift samnings en hann naut aðstoðar hæstaréttarlögmanns við samningsgerðina. Vitnið S-kk-nf G-kk-nf, sem var sveitarstjóri og byggingafulltrúi í Fellahreppi á þeim tíma sem hér um ræðir, kvaðst hafa gert uppdrættina sem hafi legið frammi sem fylgiskjöl með kaupsamningnum, endurspeglað sjónarmið samningsaðila og falið í sér endanlega lausn eftir langt samningsferli. Samkvæmt þessu er niðurstaða dómsins sú að sýkna beri stefnda af þeim kröfulið stefnanda sem að þessu lýtur.

Eftir þessum úrslitum málsins ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem er ákveðinn 350.000 krónur.

Mál þetta dæmir S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Bótakröfum stefnanda er vísað frá dómi.

Framangreindum kröfuliðum um viðurkenningu eignarréttar er vísað frá dómi.

Stefndi, Fljótsdalshérað, er sýkn af kröfulið stefnanda, H-kk-ef V-kk-ef, sem lýtur að viðurkenningu eignarréttar hans að lóðinni nr. 1 við Lagarfell samkvæmt tilgreindum hnitum.

Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf.