E-483/2019

Úrskurður

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísunarkröfu stefndu 3. desember 2019, er höfðað 22. maí 2019 af Stangveiðifélagi Keflavíkur, Hafnargötu 15, Reykjanesbæ, á hendur Fiskistofu, Dalshrauni 1, Hafnarfirði, og Fiskræktar og veiðifélagi Reykjadalsár, Grímsstöðum 2, Reykholti.

Stefnandi krefst þess að felld verði úr gildi stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu frá 15. janúar 2019 um að fella úr gildi samning um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá sem gerður var 3. apríl 2018 af meirihluta stjórnar veiðifélags Reykjadalsár. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi Fiskistofa krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefndi Fiskræktar og veiðifélag Reykjadalsár krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að kröfum stefnanda verði hafnað. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefnandi krefst þess að málið verði tekið til efnismeðferðar.

I

Með samningi 7. maí 2011 tók stefnandi á leigu Reykjadalsá tímabundið til 1. janúar 2018 til lax og silungsveiða af stefnda Fiskræktar og veiðifélagi Reykjadalsár.

Í 7. gr. samningsins er meðal annars kveðið á um að leigutakar og leigusalar skuli koma saman í síðasta lagi sex mánuðum fyrir lok samningstíma og ræða um möguleika á áframhaldandi leigu áður en til hugsanlegs útboðs kæmi.

Á aðalfundi stefnda Fiskræktar og veiðifélags Reykjadalsár 5. maí 2017 var samþykkt að fela stjórn félagsins að ganga til samninga um áframhaldandi leigu Reykjadalsár til stefnanda. Var nýr samningur milli stefnanda og stefnda Fiskræktar og veiðifélags Reykjadalsár undirritaður 3. apríl 2018 með gildistíma frá 1. janúar 2018 til ársloka 2022. Leiga fyrir árið 2018 var umsamin 4.200.000 krónur og bundin vísitölu neysluverðs miðað við vísitölu í janúar ár hvert.

Þann 17. apríl 2018 var boðað til aðalfundar veiðifélags Reykjadalsár 25. sama mánaðar. Á dagskrá fundarins samkvæmt fundarboði voru venjuleg aðalfundarstörf og önnur mál. Í fundargerð aðalfundar stefnda 25. apríl 2018 kemur fram að greint hafi verið frá endurnýjun á leigusamningi við stefnanda um veiði í Reykjadalsá. Í fundarboði stjórnar stefnda, dagsettu 7. maí 2018, segir meðal annars orðrétt: „Þar sem ranglega var staðið að boðun aðalfundar í apríl er hér með boðað aftur til aðalfundar föstudaginn 18. maí 2018 kl 20:00 í veiðihúsi félagsins.“ Tekið er fram að á dagskrá fundarins séu venjuleg aðalfundarstörf og önnur mál.

Samkvæmt fundargerð frá aðalfundinum 18. maí 2018 var greint frá því á fundinum að samningur við stefnanda hefði verið endurnýjaður. Miklar umræður urðu á fundinum um „samningsgerð stjórnar við [stefnanda] og hvort samningurinn er gildur með undirskrift tveggja af þremur stjórnarmönnum.“ Fram kom tillaga á fundinum um að stjórn félagsins myndi ræða við stefnanda um endurskoðun á fyrrnefndum samningi frá 3. apríl. Skyldi stjórnin gera stefnanda grein fyrir þeim ágreiningi sem uppi væri í veiðifélaginu um lögmæti samningsins sem dregið væri í efa. Var tillagan samþykkt með níu atkvæðum gegn einu atkvæði. Einn fundarmanna sat hjá.

Með bréfi 3. júlí 2018 kærði Ó-kk-nf R-kk-nf, eigandi Vilmundarstaða í Reykholtsdal og veiðiréttarhafi í Reykjadalsá, til stefnda Fiskistofu, lögmæti ákvörðunar um ráðstöfun veiðiréttar. Í kærubréfinu voru gerðar athugasemdir við boðun fundar og að samningurinn hefði aldrei verið borinn upp til samþykktar eða synjunar á fundum veiðifélagsins, en þess í stað útbúin ályktun til stjórnar um að hefja frekari viðræður um samninginn við stefnanda. Fullyrti kærandi að veiði í Reykjadalsá hefði ekki verið ráðstafað þannig að löglegt eða bindandi væri.

Með ákvörðun Fiskistofu 15. janúar 2019 voru ákvarðanir um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá felldar úr gildi. Byggðist niðurstaðan á því að leigusamningur frá 3. apríl 2018 hefði hvorki fengið lögmæta málsmeðferð fyrir undirritun hans né á aðalfundum félagsins 25. apríl og 18. maí 2018 og væri því ekki skuldbindandi gagnvart veiðiréttarhöfum. Var það niðurstaða stefnda Fiskistofu að samningurinn væri ólögmætur og var hann felldur úr gildi.

Í bréfi formanns Fiskræktar og veiðifélags Reykjadalsár 13. febrúar 2019 segir að félagsmenn hefðu ákveðið að „gangast við úrskurði Fiskistofu“ vegna kæru um ólögmæti samnings við stefnanda vegna leigu á Reykjadalsá. Segir í bréfinu að samningur sem gerður hafi verið 3. apríl 2018 sé ekki gildur lengur og muni félagið sjá um Reykjadalsá sumarið 2019.

Með beiðni stefnanda um lögbann 20. maí 2019 var þess krafist að lagt yrði lögbann á sölu stefnda Fiskræktar og veiðifélags Reykjadalsár á veiðileyfum í Reykjadalsá sumarið 2019. Beiðni stefnanda var synjað með ákvörðun sýslumannsins á Vesturlandi 12. júní 2019, enda var ekki talið sennilegt að sala stefnda bryti gegn lögvörðum rétti stefnanda.

II

A

Stefndi Fiskræktar og veiðifélag Reykjadalsár kveður sakarefni málsins snúast um það að félagið hafi gert bindandi samning um leigu á lax og silungsveiði á stöng í Reykjadalsá. Stefnandi hafi ekki leitað viðurkenningar á rétti samkvæmt samningi frá 3. apríl 2018 sem ágreiningur málsaðila snúist um. Þess í stað hafi hann kosið að krefjast dóms um gildi stjórnsýsluákvörðunar stefnda Fiskistofu. Hið stefnda félag eigi eðli málsins samkvæmt erfitt um vik að svara fyrir það hvort gætt hafi verið málsmeðferðarreglna stjórnsýsluréttar, enda hafi félagið ekki verið aðili að stjórnsýslumálinu.

Þá hafi ákvörðunin verið tekin í tilefni af kæru manns og sé í málinu gerð krafa um að hnekkt verði að hluta gildi stjórnsýsluákvörðunar sem sá maður hafi átt aðild að. Þar sem stefnandi hafi hagað kröfu sinni með þessum hætti hafi verið óhjákvæmilegt að beina henni jafnframt að þeim sem hafi kært ákvörðunina. Það hafi ekki verið gert og því sé óhjákvæmilegt samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að vísa frá dómi kröfum á hendur stefndu.

Stefnandi geri ekki kröfu um það að ákvörðun stefnda Fiskistofu verði felld úr gildi í heild sinni. Kröfugerð stefnanda sé afmörkuð við hluta af ákvörðun Fiskistofu. Krefjist stefnandi þess að felld verði úr gildi ákvörðun Fiskistofu um að fella úr gildi samning um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá frá 3. apríl 2018 sem gerður var af meirihluta stjórnar veiðifélags Reykjadalsár. Ákvörðun Fiskistofu hafi ekki afmarkast við það að fella úr gildi samning heldur hafi ákvörðun um ráðstöfun veiðiréttar verið ógilt. Hafi Fiskistofa lagaskyldu til að fella úr gildi ólögmætar ráðstafanir veiðifélags, sbr. 43. gr. laga nr. 61/2006 um lax og silungsveiði. Félagsmenn stefnda, það er veiðiréttarhafar, séu því ekki bundnir af samningnum.

Þó að krafa stefnanda yrði tekin til greina, eins og hún sé orðuð, stæði eftir að ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá samkvæmt fyrrnefndum samningi væri ógild og óskuldbindandi fyrir einstaka veiðiréttarhafa samkvæmt ákvörðun Fiskistofu. Að þessu virtu feli dómkrafa stefnanda í sér að eingöngu sé leitað álits dómstóla um lögfræðilegt efni sem veiti ekki úrlausn um réttindi stefnanda sem málssókninni sé ætlað að tryggja, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Af slíkri úrlausn hafi stefnandi ekki lögvarða hagsmuni og því sé óhjákvæmilegt að vísa málinu frá dómi.

B

Stefndi Fiskistofa byggir frávísunarkröfu sína á því að stefnandi hafi ekki stefnt öðrum aðilum stjórnsýslumálsins, það er kæranda þess. Eftir 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála valdi það frávísun. Þá sé byggt á því að kröfugerð stefnanda sé ódómhæf þar sem hún varði einungis hluta ákvörðunar stefndu Fiskistofu, en ekki aðalatriði hennar. Að gengnum dómi eftir kröfugerð stefnanda stæði eftir aðalatriði ákvörðunar stefnda Fiskistofu. Einnig sé byggt á því að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn um kröfur sínar. Auk þess séu þeir liðnir undir lok í ljósi þess hver afstaða meðstefnda sé til málsins og ákvörðunar stefnda. Við þær aðstæður stæði einungis eftir beiðni um lögfræðilega álitsgerð andstætt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

III

Lögmaður stefnanda benti á að samþykkt hefði verið 5. maí 2017 og fært í fundargerðarbók að fela stjórn veiðifélagsins að ganga til samninga um áframhaldandi leigu Reykjadalsár til stefnanda. Þegar á árinu 2017 hafi verið samþykkt að halda áfram samningi sem gerður hafði verið árið 2011. Það væri lykilatriði í málinu. Enn fremur að ekki væri verið að stefna einstökum félagsmönnum stefnda heldur Fiskistofu til ógildingar á ákvörðun hennar sem snúi að samningi stefnanda við meðstefnda. Telji stefnandi að Fiskistofa hafi farið út fyrir valdheimildir sínar með því að lýsa samninginn ógildan. Þá væri veiðifélaginu einnig stefnt af því að félagið væri að koma sér undan fullkomlega lögmætum samningi sínum við stefnanda. Ómögulegt hefði verið að stefna kæranda málsins þar sem stefnandi hafi ekki haft hugmynd um hver hefði lagt fram kæruna þar sem hvorki Fiskistofa né veiðifélagið hefði upplýst hver það hefði verið. Auk þess sé veiðifélagið sjálft aðili að málinu en ekki kærandinn. Hafi stefnandi því einvörðungu getað stefnt þeim sem komu að málinu gagnvart honum, það er Fiskistofu og veiðifélaginu sjálfu. Ljóst sé að félagið hafi í raun stuðlað að niðurstöðu Fiskistofu með því að láta hjá líða að gæta sameiginlegra hagsmuna þeirra og stefnanda við meðferð málsins hjá Fiskistofu. Geti Fiskistofa ekki farið fram á frávísun máls á þeim grundvelli að ekki sé stefnt öðrum aðilum stjórnsýslumáls gegn þeim þegar þeir bera sjálfir ábyrgð á því að hafa ekki upplýst um aðila kærumálsins fyrr en við skil greinargerðar í málinu. Þá hafi fyrst verið upplýst um kæranda. Ástæðulaust væri að stefna honum enda væri hann ekki með beina aðild að samningi stefnanda og veiðifélagsins.

Hvað varði sjónarmið um ódómhæfa kröfugerð í málinu fullyrði lögmaður stefnanda að kröfugerðin sé skýr og varði einungis þann þátt ákvörðunar Fiskistofu sem snúi að veiðifélaginu sem sé aðalatriði ákvörðunarinnar að því er stefnanda varði, það er að lýsa ógildan samning sem stefnandi gerði við stjórn veiðifélagsins sem hafði til þess skýrt og óskilyrt umboð frá aðalfundi veiðifélagsins 2017. Það breyti því ekki að ákvörðun stefnda Fiskistofu sé röng og byggð á misskilningi, ónógum upplýsingum og sé ástæða þess að veiðifélagið hafi látið hjá líða að upplýsa Fiskistofu um mikilvæg atriði er málið varði. Dómkrafan sé bæði skýrt fram sett og vel afmörkuð og studd rökum og byggist á því að Fiskistofa hafi farið út fyrir valdheimildir sínar með ákvörðuninni. Hún byggist líka á því að ákvörðun Fiskistofu sé í andstöðu við ákvæði stjórnsýslulaga og því að samningur stefnanda við veiðifélagið sé ekki haldinn neinum ógildingarannmörkum sem leiða eigi til þess að hann verði metinn óskuldbindandi gagnvart veiðifélaginu.

Þá sé því haldið fram að stefnanda skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfunnar sem séu aukinheldur liðnir undir lok í ljósi afstöðu meðstefnda til ákvörðunar. Lögvarðir hagsmunir stefnanda í málinu séu augljósir. Hafi stefnandi bæði fjárhagslega og félagslega hagsmuni af því að samningur hans við veiðifélagið sé gildur. Stefnandi hafi lengi selt veiðileyfi í Reykjadalsá og hafi salan staðið að stórum hluta undir rekstri félagsins. Þá hafi félagsmenn í stefnanda augljósa hagsmuni af því að geta keypt veiðileyfi í Reykjadalsá og stundað veiðar með sama hætti og þeir hafi gert áratugum saman. Stefndi Fiskistofa fullyrði að í ljósi afstöðu meðstefnda og ákvörðunar hans séu hagsmunir stefnanda ekki lengur til staðar. Það standist ekki. Starfað hafi verið eftir samningum á árinu 2018. Skýrt komi fram í fundargerð að samningurinn, sem stjórnin gerði, hafi ekki verið borinn undir atkvæði félagsmanna. Augljóst sé af fundarboði að ekki hafi verið talið að verið væri að ráðstafa veiði á þeim fundi, enda hefði það verið gert á fundi 2017. Fram komi í fundarboði 7. maí 2018 að til fundarins hafi verið boðað þar sem ekki hafi verið rétt staðið að boðun aðalfundarins í apríl. Ef það hefði verið raunverulegt umkvörtunarefni að láðst hefði að geta þess að ráðstafa ætti veiðiréttindum þá verði að gera ráð fyrir að það hefði verið sett í fundargerð seinni fundarins. Það sem vefengt hafi verið í sambandi við gildi samningsins hafi verið hvort nægilegt væri að meirihluti stjórnarmanna skrifaði undir samninginn.

Frávísunarkrafa hins stefnda veiðifélags byggist aðallega á því að félagið hafi ekki verið aðili stjórnsýslumálsins. Ekki sé haldið fram að félagið sé ekki aðili að málinu sem snúist um félagið sjálft og aðgerðir þess eða aðgerðarleysi. Veiðifélagið sé aðili að dómsmáli sem snúist um samning sem félagið sé aðili að.

Krafa stefnda Fiskistofu um frávísun byggist á grundvelli sem Fiskistofa hafi lagt sjálf, ýmist með því að veita ekki upplýsingar eða með því að taka óupplýsta ákvörðun sem byggðist á ónógri rannsóknarvinnu og skorti á gögnum sem skiptu máli. Ákvörðun Fiskistofu hafi svo leitt til þess að veiðifélagið hafi tekið ákvörðun um að una niðurstöðu Fiskistofu um að samningur sem stjórnin vildi losna undan væri ólögmætur. Með því að fella samninginn úr gildi geti aðilar snúið sér að því að gera það sem aðalfundur 2018 hafi ákveðið, það er að ræða við stefnanda um endurskoðun á samningnum frá 2018 og það eru þeir lögvörðu hagsmunir stefnanda sem á engan hátt séu liðnir undir lok.

IV

Svo sem fram er komið varðar mál þetta samning sem stefnandi og meirihluti stjórnar stefnda Fiskræktar og veiðifélag Reykjadalsár gerðu með sér 3. apríl 2018 um leigu veiðiréttar í Reykjadalsá á tímabilinu frá 1. janúar 2018 til ársloka 2022. Var ákvörðun stjórnar félagsins kærð til stefnda Fiskistofu sem felldi úr gildi ákvörðun um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá á þeirri forsendu að leigusamningur við ráðstöfun veiðinnar hefði hvorki fengið lögmæta meðferð fyrir undirritun samningsins né á aðalfundum veiðifélagsins í apríl og maí 2018. Var leigusamningurinn felldur úr gildi með sömu ákvörðun Fiskistofu. Fyrir liggur að í fundarboði aðalfunda veiðifélagsins var ekki getið um að til meðferðar yrði ákvörðun um ráðstöfun á veiði. Samræmist það ekki fyrirmælum í 2. mgr. 8. gr. samþykkta félagsins nr. 968/2012, sbr. 14. gr. reglugerðar nr. 345/2014 um starfsemi veiðifélaga.

Í máli þessu krefst stefnandi þess að felld verði úr gildi stjórnvaldsákvörðun stefndu Fiskistofu „um að fella úr gildi samning um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá sem gerður var 3. apríl 2018 af meirihluta stjórnar veiðifélags Reykjadalsár.“ Í stefnu segir að um aðild stefnda Fiskræktar og veiðifélags Reykjadalsár sé vísað til 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en „kærandi málsins“ sé félagi í Fiskræktar og veiðifélagi Reykjadalsár og snúist kæran um ákvarðanir félagsins og stjórnar þess.

Stefndu byggja frávísunarkröfu sína á því að stefnandi hafi ekki stefnt kæranda stjórnsýslumálsins og varði það frávísun málsins. Óhjákvæmilegt hafi verið samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að beina dómkröfu málsins einnig að þeim aðila sem lagði fram þá kæru sem leyst var úr með ákvörðun stefnda Fiskistofu.

Stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu, sem krafist er ógildingar á, var tekin 15. janúar 2019 á grundvelli kæru frá Ó-kk-þgf R-kk-þgf, eiganda veiðiréttar í Reykjadalsár, sem kvartaði yfir boðun funda í félaginu og störfum stjórnar veiðifélagins við gerð samnings um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá sem undirritaður var 3. apríl 2018. Stefnandi hefur ekki leitað eftir viðurkenningu á gildi leigusamningsins, en krefst þess í stað ógildingar á tiltekinni stjórnvaldsákvörðun. Við þessa framsetningu á kröfugerð í málinu bar stefnanda að beina kröfum sínum að þeim aðila sem bar fram þá stjórnsýslukæru sem um ræðir, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málum númer 431/2001 og 429/1997, enda er samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 skylt að veita þeim sem bera óskipta skyldu kost á að svara til saka, að öðrum kosti ber að vísa máli frá dómi. Þessa var ekki gætt við höfðun málsins og var kæranda stjórnsýslumálsins þannig ekki gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna í máli þessu. Verður því ekki hjá því komist að vísa máli þessu frá dómi. Það fær ekki breytt þessari niðurstöðu þó að stefndi Fiskistofa hafi ekki upplýst stefnanda um nafn kæranda stjórnsýslumálsins þegar eftir því var leitað.

Krafa stefndu um að málinu verði vísað frá dómi er meðal annars byggð á því að kröfugerð stefnanda sé ódómhæf þar sem hún varði einungis hluta ákvörðunar stefnda, en ekki aðalatriði hennar. Að gengnum dómi eftir kröfugerð stefnanda stæði aðalatriði ákvörðunar stefnda Fiskistofu eftir. Þessu hafnar stefnandi og vísar til þess að kröfugerðin sé skýr og varðaði aðeins þann þátt ákvörðunarinnar sem snúi að veiðifélaginu. Aðalatriðið sé að lýsa ógildan samning sem stefnandi hafi gert við stjórn veiðifélagsins sem hafi haft til þess óskilyrt umboð aðalfundar 2017. Hafi Fiskistofa farið út fyrir valdheimildir sínar með ákvörðun sinni og með henni hafi verið farið á svig við ákvæði stjórnsýslulaga.

Samkvæmt 43. gr. laga nr. 61/2006 um lax og silungsveiði getur félagsmaður í veiðifélagi kært ákvörðun til Fiskistofu innan tiltekins frests, greini félagsmenn á um lögmæti ákvörðunar sem tekin hefur verið á fundi félagsstjórnar eða veiðifélags. Þá segir að reynist hin kærða ákvörðun ólögmæt felli Fiskistofa hana úr gildi.

Ljóst er að umþrætt stjórnsýsluákvörðun stefnda Fiskistofu takmarkast ekki við það eitt að fella úr gildi fyrrnefndan leigusamning stefnanda við Fiskræktar og veiðifélag Reykjadalsár heldur tekur ákvörðunin einnig til ákvarðana um ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá sem teknar voru í félaginu 25. apríl og 18. maí 2018. Voru þær felldar úr gildi með ákvörðun Fiskistofu.

Samkvæmt því sem nú er fram komið liggur fyrir að stefnandi krefst í málinu ógildingar á hluta af þeirri ákvörðun sem tekin var af stefnda Fiskistofu. Verður því að líta svo á að sá hluti ákvörðunarinnar sem eftir stendur eigi að gilda áfram, það er ákvörðun sem varðar „ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá.“ Af því leiðir að yrði dómkrafa stefnanda tekin til greina í því horfi sem hún er sett fram stæði óhögguð sú niðurstaða Fiskistofu að ógilda ráðstöfun á veiði í Reykjadalsá sem stefnandi freistar þess að hnekkja með málssókn sinni. Tekur dómurinn undir sjónarmið stefndu í þá veru að dómkrafa stefnanda feli í sér að eingöngu er leitað álits um lögfræðilegt efni, sem veitir ekki úrlausn um réttindi stefnanda sem málssókninni er ætlað að tryggja, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til þess er einnig að líta í þessu sambandi að stefndi Fiskræktar og veiðifélag Reykjadalsár hefur skriflega lýst því yfir að félagið uni ákvörðun Fiskistofu og vilji þannig ekki lengur efna þann samning sem meirihluti stjórnar veiðifélagsins gerði við stefnanda 3. apríl 2018. Kemur það fram í bréfi formanns stjórnar veiðifélagsins 13. febrúar 2019.

Með vísan til þess sem nú er fram komið verður tekin til greina krafa stefndu um að málinu verði vísað frá dómi. Ekki er þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu að baki frávísunarkröfu þeirra, Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað ef máli er vísað frá dómi. Verður stefnanda í samræmi við þessa reglu gert að greiða stefndu, hvorum fyrir sig, málskostnað svo sem í úrskurðarorði greinir.

Fyrir uppkvaðningu úrskurðarins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Stangveiðifélag Keflavíkur, greiði stefndu, hvorum fyrir sig, 800.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf