E-5084/2014

Mál þetta, sem var dómtekið þriðjudaginn 8. september sl., er höfðað 15. desember 2014. Stefnandi er S-x-x M-x-x P. B. L-x-x B-x-x, nú búsett í borginni Cascais í Portúgal, en stefndi er H og K veitingar ehf. ( kt. 430877-0119), Kársnesbraut 96a, Kópavogi. Verði tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík er stefnt til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaábyrgð stefnda vegna líkamsáverka, sem stefnandi varð fyrir 18. október 2013, er stefnandi rann til á bleytu og féll aftur fyrir sig með þeim afleiðingum að hún slasaðist. Þá krefst stefnandi málskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir dóminum.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar, en til vara að sök verði skipt og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Réttargæslustefndi hefur ekki uppi kröfur í málinu og er engum kröfum beint að honum.

Mál þetta er höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda vegna tjóns af völdum slyss sem stefnandi varð fyrir föstudaginn 18. október 2013 er hún var við vinnu í þágu stefnda. Stefndi hafði á þeim tíma keypt frjálsa ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda.

Dómari og lögmenn gengu á vettvang og kynntu sér aðstæður á umræddum vinnustað að því marki sem það var unnt en stefndi mun ekki lengur vera með starfsemi þar.

I

Samkvæmt gögnum málsins rak stefndi eldhús við Kársnesbraut í Kópavogi og starfaði stefnandi þar sem aðstoðarmaður. Kom fram í skýrslu stefnanda fyrir dómi að hún hefði starfað hjá stefnda frá því í ágúst 2011. Lýsti hún því og í skýrslu sinni fyrir dómi að hennar verksvið hafi verið að aðstoða við undirbúning matseldar með því m.a. að skera grænmeti, taka til ávexti og bera fram mat, en einnig hafi hún unnið við uppvask. Kvað hún að þrjár gúmmímottur hafi verið á gólfi fyrir framan uppþvottavél en vatn hafi stundum borist á gólfið og þá hafi það orðið sleipt. Hún kvaðst umrætt sinn hafa tekið tvo stóra bakka og þegar hún hafi stigið af mottunni þá hafi hún runnið til og dottið afturábak á gólfið og bakkarnir hafi komið yfir hana. Þegar hún hafi dottið þá hafi hún rekið fótinn í hreyfanlegan rekka sem hafi þá fallið yfir hana, en í honum hafi verið fleiri bakkar sem einnig hafi fallið yfir hana. Hún kvað að það hafi verið alvanalegt að hún ynni störf af þessu tagi. Hún kvaðst aldrei hafa fengið fyrirmæli um að nota sérstaka öryggisskó og ekki hafa fengið upplýsingar um að slíkir skór væru til staðar. Hún kvaðst hafa haldið áfram að vinna til kl. 15 en hafi sagt vinnuveitanda sínum frá því áður en hún fór heim að hún væri með verki. Hún kvaðst hafa leitað á slysvarðstofu síðar um daginn. Í kjölfarið hafi hún verið óvinnufær vegna slyssins allt þar til henni hafi verið sagt upp störfum tveimur til þremur mánuðum eftir það. Ástæða uppsagnar hafi verið sögð að ekki væri lengur þörf á starfskröftum hennar.

Af hálfu stefnda er því lýst að fimm gólfmottur hafi verið á umræddu vinnusvæði og ein þeirra hafi verið fyrir framan rekkann sem stefnandi hafi ætlað að setja umrædda bakka í þegar hún hafi runnið. Þá byggir stefndi á að á gólfinu sé gólfefni sem sérstaklega sé ætlað til notkunar til að varna hálku þegar vatn lendi á gólfi. Einnig kvað hann að stefnandi hafi ekki notað sérstaka skó sem hafi verið ætlaðir til að verjast hálku og hafi verið til staðar á vinnustaðnum og henni hafi verið sagt að nota.

Óumdeilt er í málinu að enginn sá þegar stefnandi féll en yfirmaður hennar sem jafnframt er fyrirsvarsmaður stefnda og fleiri munu hafa komið að strax í kjölfarið.

Gögn málsins bera með sér að stefnandi leitaði sama dag á slysadeild og var þar greind með rófubeinsbrot og fékk einnig læknisvottorð um óvinnufærni til 3. nóvember 2013. Hún mun ekki hafa snúið aftur til vinnu og hafa verið sagt upp störfum í upphafi árs 2014 og hafa í kjölfarið þegið atvinnuleysisbætur. Samkvæmt læknisvottorði S-kk-ef D-kk-ef varð stefnandi vinnufær 1. mars 2014. Í málinu liggur einnig fyrir matsgerð G-kk-ef G-kk-ef taugaskurðlæknis og H-kk-ef I. G-kk-ef lögfræðings, sem aflað var að beiðni stefnanda, og kemur þar m.a. fram að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni í umræddu slysi. Segir að stöðugleikapunktur teljist vera 1. mars 2014, tímabundin læknisfræðileg örorka teljist vera frá 18. október 2013 til 1. mars 2014, en varanlega læknisfræðilega örorka/miski teljist vera samtals 10 stig.

Óumdeilt er í málinu að umrætt slys var ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu strax í kjölfar slyssins, sbr. bréf þeirrar stofnunar til lögmanns stefnanda 20. nóvember 2013.

Í málinu liggur fyrir skýrsla Vinnueftirlitsins vegna þess vinnustaðar sem um ræðir og er skýrslan dagsett 17. febrúar 2014. Kemur fram að um reglubundna skoðun hafi verið að ræða. Gerðar eru athugasemdir við nánar greind tvö atriði á vinnustaðnum, en hvorugt þeirra hefur þýðingu fyrir úrlausn þess máls sem hér er til umfjöllunar. Í skýrslunni er ekki fjallað um aðstæður þær sem slysið varð við.

Þá liggja fyrir í málinu ljósmyndir sem lagðar voru fram með stefnu en upplýst var við munnlegan flutning málsins að stöfuðu frá réttargæslustefnda og hefðu verið meðal þeirra gagna sem réttargæslustefndi hafi sent úrskurðarnefnd í vátryggingamálum.

Fram kemur í stefnu að stefnandi hafi óskað eftir afstöðu réttargæslustefnda til viðurkenningar á bótaskyldu með bréfi 3. desember 2012 og hafi ítrekað ósk sína með bréfi 16. sama mánaðar.

Stefnandi kveður að vegna þess að svar hafi ekki borist hafi stefnandi borið málið undir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum með bréfi 31. janúar 2014. Réttargæslustefndi ritaði úrskurðarnefndinni bréf 5. mars 2014 vegna málsins þar sem hann hafnaði því að viðurkenna bótaskyldu. Með bréfinu mun hafa fylgt skýrsla Vinnueftirlitsins, sem fyrr er minnst á, frá 17. febrúar 2014 og eins ljósmyndir sem liggja fyrir í málinu af umræddri vinnuaðstöðu og stefnandi lagði fram með stefnu við þingfestingu málsins. Niðurstaða úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 1. apríl 2014 var að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda.

II

Stefnandi kveðst byggja á því að hið stefnda félag beri ábyrgð á líkamstjóni hennar, enda sé tjónið afleiðing af saknæmri og ólögmætri háttsemi félagsins og starfsmanna þess. Byggi stefnandi á að stefnda beri ábyrgð á vinnuslysinu 18. október 2013, á grundvelli sakarreglunnar, reglunnar um vinnuveitendaábyrgð og strangra bótareglna vegna hættulegs vinnuumhverfis og framkvæmdar vinnu.

Þá byggi stefnandi á þeim sérstöku sjónarmiðum, sem séu undirliggjandi við beitingu sakarreglunnar, þegar um sé að ræða vinnuslys og þá vegna sakar starfsmanna og/eða vegna ófullnægjandi aðbúnaðar og vinnuaðstöðu.

Byggi stefnandi kröfu sína á ströngu sakarmati á ábyrgð vinnuveitanda á hættulegum vinnuaðstæðum og óforsvaranlegu vinnuskipulagi. Byggi stefnandi á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á þeim grundvelli að vinnuveitandi/atvinnurekandi hafi brotið gegn þeirri ríku eftirlitsskyldu sem vinnuveitandi hafi á vinnustað til öryggis fyrir starfsmenn og þeirri frumkvæðisskyldu sem felist í því að vernda starfsmenn fyrir hættum í starfi. Hafi þessi vangæsla leitt til líkamstjóns stefnanda.

Vísi stefnandi til þess að öryggisreglur um vinnuvernd hafi það að markmiði að draga úr slysum og gera þann ábyrgan sem beri ábyrgð á vinnustaðnum og hafi af honum fjárhagslegan ávinning. Verði sá aðili, atvinnurekandinn, að sæta þeirri ábyrgð sem felist í því að greiða bætur fyrir tjón sem beinlínis hljótist af ótryggum vinnustað, enda geti hann og hafi keypt sér vátryggingu til að mæta þeirri áhættu, enda beri honum skylda til slíks.

Stefnandi byggi á að aðstæður á vinnustaðnum í umrætt sinn hafi verið óforsvaranlegar, bæði hvað varði aðbúnað og framkvæmd vinnunnar. Stefnandi hafi handleikið þunga byrði, þ.e. bakka af leirtaui, og runnið til í bleytu á svæði sem starfsmenn hafi mikið notast við og þar sem mikilvægt hafi verið að bleyta myndaðist ekki. Það mikilvægi felist ekki síst í því að um hafi verið að ræða venjubundna gönguleið innan vinnustaðarins, þar sem algengt hafi verið að starfsmenn gengju um með þungar byrðar. Því hafi stefnda borið brýn skylda til að tryggja að starfsmenn rynnu ekki til og slösuðust.

Þessu til stuðnings vísi stefnandi aðallega til laga nr. 46/ 1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í þeim efnum sé sérstaklega vísað til 12.-14. gr., 37.-38. gr. og 41.-43. gr. laganna. Þá byggi stefnandi einnig á reglum nr. 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar og reglum nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða.

Samkvæmt 37. gr. laga nr. 46/1980 skuli haga vinnu og framkvæmd þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Í reglum nr. 499/1994 sem settar hafi verið með stoð í 38. gr. laga nr. 46/1980 segi í 6. gr. að vinnuaðstæður þar sem byrðar séu handleiknar skuli vera eins góðar og kostur sé. Umferðarleiðir skuli vera greiðfærar til að koma í veg fyrir hættu á að starfsmenn renni til, hrasi o.s.frv. Um sé að ræða fremur almennt orðaða reglu, eins og við eigi um aðrar greinar reglna nr. 499/1994. Þó felist í greininni tilmæli til vinnuveitenda um að gera ráðstafanir til að draga úr hættu á því að starfsmenn renni til þegar þeir þurfi að handleika byrðar. Þá vísi stefnandi einnig til 2. mgr. 3. gr., 5. gr. og 9. gr. reglnanna.

Í I. viðauka reglnanna sé fjallað um með hvaða hætti burður geti valdið hættu á heilsutjóni. Þetta eigi m.a. við þegar byrði sé of þung eða of stór og/eða að starfsmaður verði að halda byrði út frá líkamanum og standi undinn í baki vegna hennar. Þá sé líkamlegt átak þannig að átakið geti valdið heilsutjóni ef það er óhóflegt og krefst þess að undið sé upp á bolinn. Um hættulegar aðstæður á vinnustað þegar byrðar eru handleiknar sé meðal annars vísað til þess að rými sé ekki nægilegt til þess verks sem vinna skuli og ef gólf sé þannig að hætt sé við hrösun eða gólfið hált og fótabúnaður starfsmanns henti ekki.

Vísi stefnandi svo aðallega til 1. og 2. mgr. 3. gr. og 4. gr., 6. gr. og 2. og 5. mgr. 39. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Húsnæði vinnustaða skuli innrétta þannig að það sé sem öruggast og heilsusamlegast starfsumhverfi. Þá skuli skipuleggja vinnurými með hliðsjón af því starfi sem þar eigi að framkvæma, t.d. að sjá til þess að umferðarleiðir séu greiðar. Ef hættusvæði sé á vinnustöðum, þar sem starfsmenn geti hrasað, skuli afgirða þau eins og unnt sé til að koma í veg fyrir slys. Þá komi fram í 4. mgr. 6. gr. reglnanna að gólf og gólfefni í vinnurými skuli vera þannig að það hæfi því starfi sem þar sé unnið með tilliti til slysa, burðarþols og hreinsunar. Þessa hafi ekki verið gætt, þar sem bleyta hafi verið látin liggja á gólfinu, þar sem stefnandi hafi fallið.

Stefnandi telji þar af leiðandi að stefnda hafi ekki fullnægt skyldum sínum samkvæmt ofangreindum ákvæðum laga nr. 46/1980 og reglna sem settar hafi verið með stoð í þeim. Bleyta hafi borist frá uppvaski og/eða uppþvottavélum, á svæði þar sem engar varnir hafi verið gerðar til að vernda starfsmenn. Sé það viðurkennt að stefnandi hafi runnið til í bleytu. Sú skylda hafi verið mjög rík í ljósi þess að starfsmenn hafi oft á tíðum þurft að bera þunga byrði á vinnusvæðinu, líkt og í tilviki stefnanda. Byggi stefnandi á, að þegar raunhæf hætta sé fyrir hendi að bleyta komist á svæði þar sem starfsmenn þurfi að bera byrðar eða ganga um, séu ákveðnar skyldur settar á stefnda, að skipuleggja vinnuna þannig að allri slysahættu sé haldið í lágmarki. Þeim skyldum hafi stefndi ekki fullnægt enda hafi verið bleyta á gólfinu, sem stefnandi hafi runnið til í og hafi slasast. Því sé ljóst að stefndi hafi brugðist þeim skyldum sínum að gera allt sem mögulegt hafi verið til að vernda starfsmenn frá því að hrasa í bleytu. Af þeirri ástæðu einni saman telji stefnandi að stefndi eigi að bera skaðabótaábyrgð á tjóni hennar.

Í málinu liggi fyrir myndir þar sem sjá megi innskotið þar sem uppþvottaaðstaða stefnda sé. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi einungis verið þrjár mottur á svæðinu, ekki fimm eins og sjáist á þeim myndum sem fyrir liggi í málinu en þær hafi verið teknar löngu eftir slysið. Nánar tiltekið hafi motturnar tvær sem fremstar sjáist á myndinni ekki verið á staðnum. Því hafi engin motta verið fyrir framan rekkann á því svæði sem stefnandi hafi runnið til í bleytunni. Telji stefnandi að ef slík motta hefði verið á þeim stað, hefði slysið að öllum líkindum ekki atvikast.

Þá telji stefnandi ekki forsvaranlegt að hafa uppþvottaaðstöðu í opnu rými við algenga umferðarleið starfsmanna. Ef menn kjósi hins vegar að innrétta aðstöðuna með þeim hætti, verði að leggja þá skyldu á vinnuveitanda, að komið sé í veg fyrir að bleyta dreifist þar um. Telji vinnuveitandi slíkt ómögulegt sé það lágmarkskrafa að hann útvegi starfsmönnum sértilgerða skó til að varna því að þeir renni til í bleytu eða annarri hálku. Stefnandi hafi hins vegar aldrei fengið slíkan skóbúnað frá stefnda né hafi henni nokkurn tímann staðið það til boða eða vitað til þess að slíkt gæti staðið henni til boða. Þá hafi ekki heldur mátt finna aðvaranir til starfsmanna varðandi bleytu á svæðinu.

Jafnframt byggi stefnandi á, að þær mottur sem hafi verið á slysvettvangi, séu ekki nægilega góðar og henti ekki því starfi sem þar fari fram. Renni bleyta of auðveldlega yfir þær ólíkt betri mottum sem megi finna á morgun vinnustöðum, sem dragi í sig bleytuna og komi í veg fyrir að hún dreifist um svæðið

Því hafi stefndi með hliðsjón af ofangreindu mátt koma í veg fyrir slysið með einföldum búnaði og breytingum til að tryggja öryggi starfsmanna á svæðinu, þ.á.m. stefnanda.

Þá telji stefnandi að horfa megi heildsætt, annars vegar til gólfbleytunnar og hins vegar þeirrar byrðar, sem stefnandi hafi haft í höndum sér, þ.e. að umrætt vinnufyrirkomulag við fyrrgreindar aðstæður, hafi ekki verið forsvaranlegt og ekki uppfyllt þær kröfur sem reglur um vinnuöryggi setji atvinnurekendum eins og stefnda.

Að öllu ofangreindu virtu byggi stefnandi á því að stefndi hafi sýnt af sér saknæma háttsemi og sé þar af leiðandi skaðabótaskyldur vegna þess líkamstjóns sem stefnandi hlaut hinn 18. október 2013.

Samkvæmt upplýsingum frá Vinnueftirlitinu hafi slysið ekki verið tilkynnt stofnuninni á sínum tíma. Hins vegar hafi stefndi hlutast til um að fá rannsókn eftir að stefnandi hafi gert kröfu í ábyrgðatryggingu hans hjá réttargæslustefnda. Það hafi hins vegar ekki verið fyrr en seint í febrúar 2014 eða um fjórum mánuðum eftir slysið.

Því hafi stefndi brugðist skyldum sínum skv. lögum nr. 46/1980, þar sem slysið hafi ekki verið tilkynnt með þeim hætti sem skylt sé skv. 79.-81. gr. laganna. Í tengslum við sönnunarbyrði og sönnunarmat árétti stefnandi að meginmáli skipti, hverjum aðila þessa máls hafi staðið nær að tryggja sér sönnun um staðreyndir og hverjum hafi verið auðveldara að sanna atriði málsins. Það sé alfarið á ábyrgð vinnuveitanda að tilkynna slys til Vinnueftirlitsins, sbr. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Vanræksla vinnuveitanda á að hlutast til um rannsókn vinnuslyss leiði alla jafna til þess að hann verði látinn bera halla af skorti á upplýsingum, sem ætla megi að unnt hefði verið að afla ef lögmælt rannsókn hefði farið fram. Vísi stefnandi í þessu sambandi til ummæla í dómi Hæstaréttar frá 5. febrúar 2009 í máli nr. 272/2008.

Tilkynna skuli slys án ástæðulausrar tafar þegar starfsmaður verði óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið hafi orðið. Stefnandi hafi farið heim úr vinnu eftir að hún slasaðist og verið óvinnufær í kjölfarið. Stefnda hafi verið þessi staðreynd fullljós. Öll slys, þar sem tjónþoli verði óvinnufær séu alvarleg slys og telji stefnandi að slys sitt hafi án efa verið tilkynningarskylt. Engin sjónarmið styðji það að slakað sé á kröfum til vinnuveitanda í þessum efnum.

Með orðalagi 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 tilkynna skuli „án ástæðulauss dráttar“, sé átt við að tilkynna skuli slys um leið og vinnuveitandi eða yfirmenn fái vitneskju um slysið, nema málefnalegar ástæður standi því í vegi. Sólarhringsfresturinn í 2. ml. lagaákvæðisins kveði einungis á um allra síðasta tímamark séu þess háttar málefnalegar ástæður fyrir hendi. Átt sé við að hringt sé í Vinnueftirlitið, en þar séu starfsmenn á símavakt allan sólarhringinn, sem komi strax á vettvang. Hefði stefndi auðveldlega getað sinnt þessari skyldu sinni.

Með rannsókn Vinnueftirlitsins þegar í stað, hefði mátt kanna hvaðan bleytan hafi komið, hvort uppþvottavélin hafi verið haldin einhverri bilun, sem orsakað hafi leka eða hvort öryggisatriðum hafi verið háttað með réttum hætti er slysið hafi orðið. Hafi þá jafnframt verið unnt að rannsaka staðsetningu motta í uppþvottarýminu, hvort þær voru á staðnum, hversu margar og hvernig þeim var raðað upp. Þá hafi mátt rannsaka hvort starfsmönnum hafi staðið til boða sérstakir öryggiskór til að koma í veg fyrir hálkuslys í bleytu. Einnig hefði mátt rannsaka hvort áhættumat væri fullnægjandi o.s.frv.

Þá byggi stefnandi á, að skoðun Vinnueftirlitsins, hinn 17. febrúar, svo löngu eftir að slysið atvikaðist geti ekki haft þýðingu í þessu máli. Sé alls kostar ósannað að aðstæður á slysvettvangi hafi verið þær sömu í nóvember 2013 og febrúar 2014. Þá hafi stefnandi ekki fengið tækifæri á að koma athugasemdum sínum á framfæri við Vinnueftirlitið áður en skoðunin hafi farið fram. Stefnandi byggir á að þegar slysið atvikaðist, hafi einungis verið þrjár mottur á staðnum. Rannsókn Vinnueftirlitsins strax í kjölfar slyssins hefði þar af leiðandi verið mikilvæg og stóð það stefnda nær að sanna hið gagnstæða. Byggi stefnandi á að engin motta hafi verið þar sem hún hafi hrasað ólíkt því sem sjáist á ljósmyndum sem teknar hafi verið löngu síðar.

Byggi stefnandi á, að sá sem sé skyldugur til að tilkynna vinnuslys eigi ekki að hagnast á því, ef ekki hafi verið tilkynnt innan réttra tímamarka, að slysvettvangur spillist eða breytist. Með hliðsjón af ofangreindu telji stefnandi því að leggja verði frásögn hennar um aðbúnað og verklag á vinnustaðnum til grundvallar.

Þá byggi stefnandi á, að ekki geti verið um sök hennar að ræða, þar sem það sé frumkvæðisskylda vinnuveitanda að hafa vinnusvæði hættulaust. Byggi stefnandi sérstaklega á, að kveðið sé á um í 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, að réttur starfsmanns til skaðabóta vegna slyss skerðist ekki vegna meðábyrgðar, nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í því. Eigi hvorugt þessara skilyrða við um stefnanda. Einnig byggi stefnandi á, að í 23. gr. a felist ströng sakarregla í garð vinnuveitanda/atvinnurekanda, er auki sönnunarbyrði vinnuveitanda í slíkum vinnuslysamálum og létti á sönnunarbyrði þess starfsmanns sem slasast hafi í starfi, sbr. greinargerð með lögum nr. 124/2009, en með þeim lögum hafi umræddri lagareglu verið bætt inn í lög nr. 50/19993.

Sé þá jafnframt haft í huga að skyldur starfsmanna, skv. lagaumhverfi um öryggi vinnustaða og framkvæmd starfs séu aðrar og minni en þær ríku skyldur sem hvíli á vinnuveitanda, sem beri höfuðábyrgð á því vinnuumhverfi er hann búi starfsmönnum sínum og því hvernig vinnan sé framkvæmd.

Mikilvægt sé, að þær skyldur sem lög leggi á starfsmann megi ekki vera það þungbærar að þær geri að engu skyldur vinnuveitanda skv. lögum, reglugerðum og þeim tilskipunum Evrópusambandsins, sem íslenska ríkið hafi innleitt í gegnum EES-samninginn. Reglurnar um að vinnuveitandi tryggi öryggi á vinnustað nái einfaldlega ekki markmiðum sínum, á skilvirkan hátt, ef ekki sé jafnframt fallist á bótaábyrgð hans, ef út af bregði. Fái þetta stoð í 3. mgr. 5. gr. tilskipunar 89/391/EBE, sem og dómi EFTA dómstólsins í máli nr. E-2/2010, þar sem segi að skyldur starfsmanna á sviði öryggis og hollustu við vinnu sína, skuli ekki hafa áhrif á meginregluna um ábyrgð vinnuveitanda. Ábyrgðin á öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustað hvíli fyrst og fremst á vinnuveitanda.

Byggi stefnandi á, að ekki hafi verið um óvenjulegar eða ófyrirsjáanlegar kringumstæður að ræða. Stefndi eigi að vera sérfræðingur í vinnuöryggi og vinnuvernd og hafi því mátt sjá fyrir að slys gæti orðið vegna vanbúnaðarins. Hafi stefnandi lotið verkstjórn á staðnum og fylgt fyrirmælum stefnda við framkvæmd verksins á grundvelli þeirrar vinnuskyldu sem á henni hafi hvílt. Þá hafi stefnandi ómögulega getað séð bleytuna, þar sem hún hafi haldið á þungu fati og hafi því staðið undin í baki. Því hafi hún ekki getað séð nægilega vel fram fyrir sig og sérstaklega ekki niður á gólfið fyrir framan sig.

Stefndi eigi að bera meginábyrgðina á öryggi og heilsu starfsmanna sinna. Hefði öllum áðurnefndum öryggisreglum verið fylgt, hefði stefnandi einfaldlega ekki orðið fyrir líkamstjóni. Því geti hreinlega ekki verið um stórfellt gáleysi stefnanda að ræða, heldur liggi gáleysið og þar með saknæmið hjá vinnuveitanda og verkstjóra á svæðinu, þar sem stefnandi hafi slasast.

Stefnandi telji að um sé að ræða skýrt brot á framangreindum hátternisreglum og auðsýnt að komast hefði mátt hjá slysinu, ef farið hefði verið eftir reglum og fyllsta öryggis og eftirlitsskyldu gætt. Á grundvelli hinnar ólögfestu meginreglu íslensks skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð telji stefnandi að um sé að ræða bótaskylda háttsemi og því eigi hann rétt á bótum með hliðsjón af frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda. Stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af kröfu sinni, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnandi kveðst skírskota dómkröfum sínum til stuðnings til ofantilgreindra reglugerða- og lagaákvæða, þá sérstaklega til laga nr. 46/1980 og reglna nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, sem settar hafi verið með stoð í þeim lögum, reglna nr. 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar og reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Einnig skírskoti stefnandi til 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 og til greinargerðar með lögum nr. 124/2009 sem breytt hafi þeim lögum. Þá vísi stefnandi til reglna skaðabótaréttar um herta sakarreglu, með hliðsjón af sérfræðiábyrgð vinnuveitanda um öryggi á vinnustöðum og til reglna um sönnunarbyrði hins stefnda félags, skv. reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð og skyldu vinnuveitanda til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins. Þá vísi stefnandi og til reglunar um vinnuveitendaábyrgð og húsbóndaábyrgð. Þá sé vísað til reglu skaðabótaréttar um uppsafnaða sök og nafnlaus mistök og til reglu skaðabótaréttar um sennilega afleiðingu. Viðurkenningakröfu sína byggir stefnandi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kröfu um málskostnað á 129. gr. og 130. gr. sömu laga.

III

Stefndi reisir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda eða annarra atvika sem félagið beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Tjón stefnanda verði einungis rakið til óhappatilviljunar sem enginn beri ábyrgð á. Því sé sérstaklega mótmælt af hálfu stefnda að slysið verði rakið til þess að vinnuaðstaða hafi verið óviðunandi eða að brotið hafi verið gegn skyldum sem á stefnda hvíli samkvæmt lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 og reglum settum með stoð í þeim.

Stefndi mótmæli því sem ósönnuðu að orsök slyssins megi rekja til vanbúnaðar á gólfi, þar sem það hafi verið hált og blautt þegar slysið hafi orðið. Jafnvel þótt ekki sé deilt um það að einhver bleyta hafi verið á gólfi í eldhúsi stefnda geti það hvorki talist óvenjulegt né óforsvaranlegt í ljósi þeirrar vinnu sem innt hafi verið af hendi í uppvöskunarrýminu. Í rýminu þar sem slysið hafi orðið séu fimm gúmmímottur, sbr. ljósmyndir af vettvangi sem liggi fyrir í málinu. Motturnar séu þar staðsettar til þess að draga úr líkum á því að starfsmönnum við uppvaskið verði fótaskortur. Þar að auki sé gólfefni í rýminu stamt, en það gólfefni sem um ræði sé talið henta sérstaklega vel til notkunar á blautrými á borð við búningsklefa, sturtur og vinnslueldhús.

Óumdeilt sé að slysið hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins innan frestsins sem getið sé í 2. mgr. 79. gr. lag nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Að mati stefnda breyti hins vegar engu að Vinnueftirlitið hafi ekki verið kallað á vettvang í kjölfar slyssins. Fyrir atbeina stefnda hafi Vinnueftirlitið komið á vettvang í febrúar 2014 í þeim tilgangi að kanna öryggisatriði og aðbúnað á vinnustaðnum. Í eftirlitsskýrslu Vinnueftirlitsins 17. febrúar 2014 hafi komið fram tvennskonar athugasemdir við aðbúnað á vinnustaðnum. Í fyrsta lagi hafi þar verið gerð athugasemd við það að starfsmenn hefðu ekki aðgang að læstum munahólfum til þess að geyma persónulega muni. Í öðru lagi hafi verið gerð athugasemd við það að hillur í vinnurými og geymslu væru lausar frá vegg, sem kynni að skapa hættu ef togað væri í hillurekka. Hvorug þessara athugasemda lúti að aðbúnaði í kringum uppþvottavélina og í uppvöskunaraðstöðu. Athygli sé vakin á því að engin athugasemd hafi verið gerð við vinnuaðstöðu eða gólfefni í uppvöskunarrými, enda um venjulegan hefðbundin frágang að ræða.

Stefndi mótmæli því sem röngu og ósönnuðu að leki frá uppþvottavél hafi valdið því að bleyta hafi borist frá uppþvottavél. Ekkert liggi fyrir um að uppþvottavélin hafi ekki virkað með venjulegum hætti og að bleyta hafi myndast út frá henni. Þvert á móti liggi fyrir staðfesting frá þjónustuaðila sem annist viðhald á tækjum stefnda, þar með talið uppþvottavélinni í uppvöskunarrýminu, þar sem greint sé frá því að vélin sé í ágætu ásigkomulagi og hafi ekki þurft á lagfæringum að halda um árabil. Þá hafi sérstakur skóbúnaður verið til staðar fyrir starfsmenn í vinnuaðstöðu, en þann skóbúnað hafi stefnandi ekki notað þrátt fyrir tilmæli þar að lútandi.

Því sé sérstaklega mótmælt að aðstaða til uppvöskunar skapi hættu fyrir starfsmenn stefnda. Bæði sé aðstaðan í afmörkuðu rými í útskoti, sem enginn eigi erindi um nema til þess að koma leirtaui að og frá uppþvottavélinni. Í annan stað sé uppþvottur á leirtaui í eðli sínu ekki hættulegur atvinnurekstur sem kalli á sérstök viðbrögð eða varúðarráðstafanir. Aðstæður á vettvangi séu að auki með þeim hætti í reynd að allt hafi verið gert til að lágmarka slysahættu við uppvaskið. Vert sé í þessu sambandi að árétta að stefnandi hafi verið stödd í sjálfu uppvöskunarrýminu að eiga við leirtau þegar slysið hafi atvikast og því ótækt að byggja á því að óforsvaranleg staðsetning aðstöðunnar sé orsakavaldur að slysi hennar.

Að mati stefnda hafi stefnanda verið falið einfalt verk sem meðal annars hafi falist í því að bera leirtau á þar til gerðum bökkum frá uppvöskunarvél að hillum. Stefnandi hafi byrjað störf hjá stefnda 1. september 2012 og hafi því starfað hjá stefnda í rúmt ár þegar slysið hafi orðið. Hafi hún þar af leiðandi haft mikla reynslu af starfi í eldhúsi stefnda og hafi verið gerkunnug öllum handbrögðum og þeim verkefnum sem leysa hafi þurft af hendi, þar á meðal við vinnu í kringum uppþvottavélar. Hafi því tvímælalaust hvílt á stefnanda skyldur samkvæmt 26. gr. laga nr. 46/1980 sem kveði á um að starfsmenn skuli stuðla að því að starfsskilyrði innan verksviðs þeirra séu fullnægjandi að því er varði aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, og einnig að þeim ráðstöfunum sem gerðar hafi verið til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti samkvæmt lögunum sé framfylgt. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. sömu laga skuli starfsmaður sem verði var við ágalla eða vanbúnað, sem leitt gæti til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar eða hollustuhátta, sem hann geti ekki sjálfur bætt úr, umsvifalaust tilkynna það meðal annars verkstjóra eða atvinnurekanda.

Í ljósi starfsreynslu stefnanda hafi henni verið í lófa lagið að tilkynna um það tafarlaust ef hún hafi talið að ágalli væri á aðbúnaði í vinnurýminu. Stefnandi hafi engar athugasemdir gert við vinnuaðstæður, hvorki fyrr né síðar. Ótækt sé að skýra lagaákvæði um skyldur verkstjóra svo rúmt að ætlast sé til að þeir fylgist með sérhverju verki starfsmanna sinna og nánast handstýri framkvæmd þess. Áréttað skuli á ný að það að taka leirtau úr uppþvottavél sé einfalt verk sem þarfnist engrar sérstakrar leiðsagnar. Það þurfi ekki heldur að hafa mörg orð um það að í hvert sinn sem það verk sé unnið að bleyta geti komist á gólf í vinnurými. Slíkt gerist einfaldlega af tilviljun, án þess að það eigi sér stað með saknæmum hætti. Það að þurrka upp bleytu sem lent geti á gólfi atvinnueldhúss án saknæmrar háttsemi sé í reynd eðlilegur hluti af starfi starfsmanna í eldhúsi, þar með talið stefnanda.

Verði talið að ekki hafi verið um óhappatilviljun að ræða, byggi stefndi á því að bætur beri að lækka verulega vegna aðgæsluleysis stefnanda. Röksemdir þar að lútandi hafi verið raktar hér að framan. Í ljósi aldurs, reynslu og þekkingar stefnanda hafi henni mátt vera ljóst að aðgát skyldi höfð í uppvöskunaraðstöðunni, en á meðan starfsfólk sé að störfum í aðstöðunni geti það ávallt gerst að gólf blotni. Stefnanda hafi mátt vera ljóst að gólfið kynni að vera blautt í ljósi þeirra starfa sem farið hafi fram í uppvöskunaraðstöðunni og hafi það átt að gefa henni sérstakt tilefni til að gæta ýtrustu varkárni, til dæmis með því að vera vakandi fyrir bleytu sem leynst gæti á gólfinu. Þess skuli getið að þegar slysið hafi orðið hafi stefnandi verið að handleika mun þyngri byrðar en almennt hafi verið ætlast til af henni í starfinu, sem telja verði til eigin sakar stefnanda.

Stefndi kveðst vísa til áðurgreindra lagaraka er varði sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í málinu krefst stefnandi viðurkenningar á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysi sem hún varð fyrir er hún starfaði í eldhúsi stefnda föstudaginn 18. október 2013. Að hennar eigin sögn hóf hún störf í þágu stefnda ágúst 2011 og var starfi hennar hagað með svipuð móti á starfstíma hennar og starfaði hún ávallt á sama stað. Samkvæmt þessu hafði stefnandi starfað á umræddum vinnustað í ríflega tvö ár þegar slysið átti sér stað.

Dómari og lögmenn fóru á vettvang og mátti enn sjá umrædda vinnuaðstöðu þó stefndi muni hafa hætt starfsemi á þessum stað. Er hér um að ræða uppþvottavél af þeirri gerð sem búast má við í atvinnueldhúsi og við hlið hennar er borð. Á því borði munu þeir bakkar hafa verið sem stefnandi lyfti. Þá var ekki að sjá að umferðarleiðir lægju um umrætt vinnusvæði. Þá er ekki á því byggt að hindranir hafi verið í vegi á því svæði sem stefnandi hafði til ráðstöfunar við verkið. Eins og að framan er rakið tók stefnandi upp tvo bakka með leirtaui af borði við hlið uppþvottavélarinnar og ætlaði að koma bökkunum fyrir í rekka sem var fyrir aftan hana hægra megin. Er hún gekk í átt að rekkanum rann hún til og féll beint á sitjandann. Við þetta varð hún fyrir því tjóni sem lýst er í læknisfræðilegum gögnum. Í stefnu er því haldið fram að þrjár mottur hafi verið í röð við borðið sem umræddir bakkar hafi verið á en stefnandi hafi runnið til þegar hún hafi stigið út af mottunum á leið að rekkanum með bakkana. Stefndi byggir á því í greinargerð að við rekkann hafi einnig verið motta og motturnar hafi verið alls fimm. Liggja fyrir í málinu ljósmyndir sem sýna vinnuaðstöðuna með fimm gólfmottum. Þar sem stefndi gætti ekki þeirrar skyldu sinnar að tilkynna slys stefnanda til Vinnueftirlitsins innan lögboðinna tímamarka verður sönnunarbyrði um aðstæður á vettvangi lögð á hann í samræmi við langa dómvenju þar um.

Með hliðsjón af ofansögðu telst ósannað að í umræddu vinnurými hafi verið fimm gólfmottur og verður lagt til grundvallar að þær hafi verið þrjár. Þá er ósannað að stefnanda hafi staðið til boða, eða hafi fengið fyrirmæli um, að nota sérstaka skó við vinnu sína. Á hinn bóginn verður einnig að leggja til grundvallar að úttekt Vinnueftirlitsins á vinnustaðnum 17. febrúar 2014 sýni að almennar vinnuaðstæður hafi ekki verið í andstöðu við lög nr. 46/1980 og reglur sem settar hafa verið með stoð í þeim lögum. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á að á umræddri úttekt séu ágallar sem máli geti skipt en hún ber sönnunarbyrði fyrir slíku.

Starf það sem stefnandi vann í umrætt sinn er einfalt og verður að fallast á með stefnda að það geti ekki almennt talist hættulegt. Stefnandi hafði að eigin sögn unnið á umræddum vinnustað í ríflega tvö ár þegar slysið átti sér stað og þekkti því vel verkið og aðstæður. Telja verður að ekki verði hjá því komist við uppvask að vatn geti lent á gólfi og er það mat dómsins að það heyri til almennra varúðarráðstafana þeirra sem slík verk vinna að gæta að slíku. Er hér einnig haft í huga að stefnandi tekur fram í stefnu að það hafi gerst að vatn hafi legið á gólfinu og liggur því fyrir að henni hafi verið þetta ljóst á umræddum tíma.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða dómsins að slys stefnanda verði ekki rakið til vanbúnaðar á vinnustað. Breytir hér engu þó mottur hafi verið tveimur færri en stefndi heldur fram og að ekki teljist sannað að í boði hafi verið sérstakir skór til að varna hálkuslysum, enda er slíkur búnaður ekki lögboðinn og verður við þær aðstæður sem hér er um að tefla ekki lagt til grundvallar að það verði metið stefnda til sakar að umræddan búnað hafi vantað.

Þá verður ekki talið sýnt að slysið megi rekja til þess að verkstjórn hafi verið ábótavant enda stefnandi vanur starfsmaður og verkið einfalt og vandséð að það hafi krafist sérstakrar verkstjórnar.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða dómsins að slys stefnanda verði rakið til óhappatilviljunar en ekki til sakar stefnda eða manna sem hann ber ábyrgð á. Verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði og er þar meðtalin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda sem þykir hæfilega ákveðin sú fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði og er virðisaukaskattur þar ekki meðtalinn.

Af hálfu stefnanda flutti málið A-kk-nf I-kk-nf M-kk-nf hdl. en af hálfu stefnda og réttargæslustefnda B-kk-nf L. B-kk-nf hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi H og K veitingar ehf. er sýknaður af kröfu stefnanda, S-x-x M-x-x P. B. L-x-x B-x-x, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, A-kk-ef I-kk-ef M-kk-ef héraðsdómslögmanns, 750.000 krónur.

H-kk-nf B-kk-nf