E-3304/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 13. maí 2014, var höfðað 5. september 2013 af hálfu H-kvk-ef J-kvk-ef, Hagalandi 2, Mosfellsbæ á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til viðurkenningar á bótaskyldu.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði með dómi réttur hennar til greiðslu skaðabóta úr ábyrgðartryggingu Mosfellsbæjar hjá stefnda vegna líkamstjóns er stefnandi varð fyrir þann 4. febrúar 2010 í Lágafellslaug í Mosfellsbæ. Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts, samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður var fram við aðalmeðferð málsins.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Stefndi gerir auk þess kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda, að mati dómsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Samkvæmt því sem greinir í stefnu var stefnandi gestur í Lágafellslaug í Mosfellsbæ þann 4. febrúar 2010. Rétt fyrir lokun sundlaugarinnar, eða um kl. 20.30, hafi stefnandi stigið upp úr heitum nuddpotti og gengið að vaðlaug á sundlaugarsvæðinu. Er hún hafi verið rétt ókomin að vaðlauginni hafi hún runnið í hálku og fallið á hægri hlið. Stefnandi hafi fundið fyrir miklum verkjum í hægri hönd og upp í olnboga, svo og í öxl og höfði og skreiðst í vaðlaugina. Þar hafi hún tekið eftir hálkublettinum sem hún hafði runnið á. Í stefnu segir að starfsmaður sundlaugarinnar, ungur maður, hafi komið úr afgreiðsluhúsi sundlaugarinnar og spurt stefnanda hvort hún hefði ekki meitt sig. Stefnandi hafi játað því og spurt starfsmanninn af hverju væru ekki merkingar til staðar til að vara fólk við hálku. Starfsmaðurinn hafi svarað því til að reynt væri að setja upp merkingar þegar hálka væri til staðar, en það hafi ekki verið gert einhverra hluta vegna þetta kvöld. Samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands, sem stefndi hefur vísað til, var lofthiti á höfuðborgarsvæðinu á þessum tíma á bilinu -2°C til +0,4°C og vindur um 7 metrar á sekúndu. Í stefnu segir að stefnandi hafi fljótlega farið upp úr vaðlauginni og í sturtuklefa. Þegar hún hafi verið á leið út úr sundlaugarbyggingunni hafi stúlka í afgreiðslunni, starfsmaður sundlaugarinnar, sagt henni að fylla út eyðublað, svokallaða „skýrslu vegna slysa‟ og sé það skýrslan sem stefnandi hafi fyllt út og lagt fram í sundlauginni u.þ.b. þremur dögum síðar, eða sunnudaginn 7. febrúar, að því er stefnanda minni.

Samkvæmt því sem greinir í stefnu leitaði stefnandi strax á Heilsugæsluna í Mosfellsbæ og hafi þar verið talin hafa tognað og marist. Hún hafi fengið teygjusokk um hægri úlnlið og verið ráðlagt að fara á slysadeild ef verkir væru ekki horfnir innan þriggja daga. Næsta dag hafi stefnandi leitað til slysadeildar Landspítala í Fossvogi og þar hafi verið staðfest greining um tognun á úlnlið. Þann 18. febrúar 2010 hafi stefnandi aftur komið á Heilsugæsluna í Mosfellsbæ og hafi þá einnig fundið fyrir verkjum í hægri öxl og úlnlið. Í mars 2010 hafi stefnanda verið vísað til sjúkraþjálfara vegna stöðugra verkja, auk þess sem hálshryggur hafi verið segulómaður. Verkir í hálsi og hægri öxl hafi ekki minnkað og verið viðvarandi sumarið 2010. Af þeim sökum hafi verið gerð segulómun á hægri öxl 3. nóvember 2010. Þann 16. nóvember 2010 hafi stefnandi enn komið á Heilsugæsluna í Mosfellsbæ vegna stöðugra verkja í hægri öxl. Við skoðun hafi komið í ljós skert hreyfigeta og stefnandi fengið sprautumeðferð með steralyfi og staðdeyfingu í sinafestur. Þá hafi henni verið vísað til bæklunarskurðlæknis sem gert hafi aðgerð á öxl stefnanda í febrúar 2011. Heilsufar stefnanda hafi ekki lagast, enn hafi verkir verið viðvarandi í hálsi með leiðni niður hægri handlegg. Hún hafi því farið í endurhæfingu á Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði og verið þar á tímabilinu 24. ágúst 2011 til 20. september 2011 en sú meðferð hafi ekki skilað tilætluðum árangri. Stefnandi hafi fengið sérhæfða verkjameðferð (sprautumeðferð) hjá svæfingarlækni. Sú meðferð hafi verið endurtekin. Einnig hafi stefnandi fengið sprautumeðferð vegna vöðvabólgu hjá lækni. Árangur hafi ekki orðið af þessum meðferðum. Einnig hafi stefnandi verið til meðferðar á St. Franciskuspítalanum í Stykkishólmi. Engin þessara meðferða hafi bætt líðan stefnanda í öxl og hálsi.

Með bréfi 17. september 2012 fóru málsaðilar, vegna kröfu stefnanda um bætur úr frítímaslysatryggingu hennar hjá stefnda, sameiginlega fram á það við lækni að hann léti í té skriflegt og rökstutt álit um afleiðingar slyss stefnanda. Farið var fram á mat á varanlegri læknisfræðilegri örorku stefnanda vegna slyssins. Samkvæmt mati hans 12. nóvember 2012 telst varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda vegna tognunaráverka á háls og öxl 15%. Stefnandi fékk greiddar bætur úr fjölskyldutryggingu sinni hjá stefnda í samræmi við niðurstöður matsins. Ekki hefur farið fram mat á afleiðingum slyssins með tilliti til skaðabótalaga.

Af hálfu stefnanda var óskað eftir afstöðu stefnda til skaðabótaskyldu Mosfellsbæjar þann 24. apríl 2012, en stefndi er tryggingafélag sveitarfélagsins Mosfellsbæjar, sem rekur Lágafellslaug. Stefndi hafnaði bótaskyldu á grundvelli ábyrgðartryggingarinnar með bréfi 29. ágúst 2012. Sú afstaða var áréttuð með tölvupósti stefnda 12. febrúar 2013. Stefnandi vísaði málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem hafnaði bótaskyldu stefnda í málinu 28. maí 2013. Stefnandi er ósammála afstöðu stefnda og niðurstöðu nefndarinnar. Ágreiningur aðila í þessu máli snýst um bótaskyldu stefnda á grundvelli ábyrgðartryggingar Mosfellsbæjar hjá stefnda. Ágreiningslaust er að umrædd trygging var í gildi á þessum tíma og að um hana giltu vátryggingarskilmálar stefnda nr. AA20 og sameiginlegir skilmálar nr. YY10.

Í stefnu skoraði stefnandi á stefnda að leggja fram gögn um nöfn þeirra starfsmanna er voru á vakt að kvöldi dags þann 4. febrúar 2010, einnig að leggja fram dagbækur, skýrslur eða önnur gögn er starfsmenn nota á vöktum, svo og skýrslu eða greinargerð forstöðumanns sundlaugarinnar um atvikið og hefur stefndi orðið við þeim áskorunum. Þá skoraði stefnandi á stefnda að leggja fram skrá þá er stefnda er skylt að halda skv. 3. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 457/1998. Stefndi hefur í tilefni af því vísað til skýrslu vegna slysa sem stefnandi skilaði 7. febrúar 2010, að því er hana minnir. Þá var skorað á stefnda að leggja fram gögn er sýni fram á að 12 til 15 stiga frost þurfi til þess að hrím myndist á gangvegum, svo og að varúðarmerkingar hafi verið fullnægjandi við sundlaugina, en þau gögn eru ekki fyrirliggjandi hjá vátryggingartaka. Í stefnu var skorað á stefnda að leggja fram teikningar og/eða ljósmyndir af aðstæðum við sundlaugina, þ. á m. umræddum gönguleiðum, svo og upplýsingar um efni það sem lagt er á sundlaugarsvæðið og hvort og þá hvernig gangvegir séu afmarkaðir. Stefndi hefur lagt fram ljósmyndir og samþykktar teikningar af þessu tilefni.

Dómari gekk á vettvang ásamt lögmönnum aðila, stefnanda og starfsmönnum í Lágafellslaug þann 12. maí sl. Vísaði stefnandi þá á þann stað þar sem hún féll og lýsti þeirri leið sem hún fór á sundlaugarsvæðinu og aðstæðum þar þann 4. febrúar 2010.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu. Þá komu fyrir dóminn starfsmenn Lágafellslaugar, báðir þeir karlmenn sem voru að störfum 4. febrúar 2010, sú starfsstúlka sem þá var við vinnu í afgreiðslu sundlaugarinnar og framkvæmdastjóri. Símaskýrslur gáfu fyrir dóminum þau tvö, sem gáfu skriflega vitnisburði á árinu 2012 sem fyrir liggja í málinu, en það eru annars vegar kunningi stefnanda, sem hitti hana í sturtu eftir slysið, og hins vegar maður sem var í sambandi við stefnanda á þeim tíma og var með henni í sundferðinni.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda byggist á því að það tjón sem hún hafi orðið fyrir stafi af því að þeir starfsmenn Mosfellsbæjar, sem verið hafi við störf í Lágafellslaug þann 4. febrúar 2010, hafi ekki gert ráðstafanir til að koma í veg fyrir hálku sem myndast hafi við umrædda setlaug, né hafi þeir sett upp varúðarmerkingar vegna hálkunnar og því hafi verið um sök að ræða og tjónsatburðurinn því bótaskyldur. Þannig sé byggt á ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna. Einnig sé byggt á því að tjónið megi rekja til ófullnægjandi umbúnaðar fasteignar. Því beri Mosfellsbær skaðabótaábyrgð á tjóni því er stefnandi hafi orðið fyrir vegna slyssins. Krafa stefnanda á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf. byggist á því að Mosfellsbær sé með ábyrgðartryggingar hjá stefnda, annars vegar ábyrgðartryggingu atvinnurekstrar og hins vegar ábyrgðartryggingu fasteignareiganda og tjónið sé bótaskylt úr þessum vátryggingum á grundvelli skaðabótaábyrgðar Mosfellsbæjar. Vátryggingafélagi Íslands hf. sé stefnt á grundvelli 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Stefnandi byggi á því að sérstaklega ríkar skyldur hvíli á Mosfellsbæ, að sjá til þess að aðstæður, og umbúnaður, á sundlaugarsvæði séu forsvaranlegar og í samræmi við lög, reglur og þær skyldur sem hvíli á þeim aðila er starfræki útisundlaug. Mosfellsbær reki Lágafellslaug og þangað komi mikill fjöldi sundlaugargesta daglega, allt árið um kring. Samkvæmt þágildandi reglugerð nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, sem sett sé á grundvelli 4. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, komi fram í 2. mgr. 5. gr. að gönguleiðum við útilaugar skuli haldið frostfríum. Jafnframt sé mælt fyrir um í 2. mgr. 9. gr. reglugerðarinnar að merkja skuli greinilega þætti varðandi öryggi og slysahættu, þ. á m. hálku á laugarbökkum og annað það sem nauðsynlegt þyki vegna öryggis sundgesta. Sambærilegar reglur sé að finna í 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 12. gr. núgildandi reglugerðar nr. 814/2010. Þá sé mælt fyrir um í grein 6.5 í reglum um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar frá janúar 1999, að sérstaka varúð skuli viðhafa vegna hálku við útilaugar og að æskilegt sé að útisvæði við laugar séu hituð eða gönguleiðum haldið frostfríum. Ljóst sé að Mosfellsbær, sem rekstraraðili Lágafellslaugar, hafi ekki uppfyllt ofangreind skilyrði. Vísi stefnandi þannig til almennra ólögfestra reglna skaðabótaréttarins og almennu sakarreglunnar, svo og til dómaframkvæmdar Hæstaréttar, t.d. í málum réttarins nr. 419/2007, nr. 517/2005 og nr. 419/1994.

Stefnandi byggi á því að starfsmönnum laugarinnar hafi mátt vera ljóst að gera þyrfti sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir hálku og/eða setja upp varúðarmerkingar. Samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands, sem stefndi vísi til, hafi verið gert ráð fyrir allt að tveggja stiga frosti og vindi um sjö metrum á sekúndu þetta kvöld. Starfsmenn hafi ekki gripið til neinna ráðstafana. Aðstæður á sundlaugarsvæði hafi því verið óforsvaranlegar og það hafi leitt til slyssins. Stefnandi byggi á því að með þessari vanrækslu hafi starfsmenn Lágafellslaugar sýnt af sér stórfellt gáleysi sem Mosfellsbær sem vinnuveitandi beri ábyrgð á, enda sé um að ræða svæði þar sem gæta skuli þess í hvívetna að aðstæður séu með þeim hætti að slysahætta sé ekki fyrir hendi.

Stefnandi byggi á því að á þeim sem reki sundstaði hvíli sérstaklega rík aðgæsluskylda til þess að rækja viðhald, eftirlit og umhirðu með viðkomandi fasteign til að koma í veg fyrir að þeir sem eigi erindi þangað verði fyrir tjóni. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar verði ráðið að strangar kröfur í þessum efnum hafi verið gerðar til eigenda þeirra fasteigna sem nýttar séu til verslunar- eða þjónustustarfsemi, svo sem við eigi í tilviki Lágafellslaugar. Eðlilegt verði að telja að ríkar kröfur séu gerðar til rekstraraðila til að viðhafa ráðstafanir sem tryggi öryggi og hindri að þeir sem erindi eigi í og um fasteignina verði fyrir slysum, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 635/2006, nr. 251/2005 og nr. 104/2012.

Varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda hafi verið metin og matsgerð liggi fyrir. Matsmaður telji að varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda sé 15%. Hann álíti að við slysið hafi stefnandi hlotið tognunaráverka á háls og hægri öxl og að núverandi einkenni megi að langmestu leyti rekja til slyssins. Örorka stefnanda hafi verið metin samkvæmt skaðabótalögum en mál þetta sé höfðað til viðurkenningar á bótaskyldu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi áskilji sér rétt til þess að láta meta örorku sína samkvæmt skaðabótalögum, en stefnandi telji ljóst að hún hafi orðið fyrir verulegu tjóni vegna afleiðinga slyssins, eins og lýst sé í matsgerð.

Stefndi hafi hafnað bótaskyldu vegna slyssins með bréfi 29. ágúst 2012. Í fyrsta lagi kveðist hann hafa fengið þær upplýsingar frá Mosfellsbæ eftir slysið, að gangvegir við sundlaugina væru upphitaðir. Stefnandi mótmæli þessari fullyrðingu enda hafi hún hvorki verið staðfest né studd gögnum. Samkvæmt fyrrnefndri reglugerð nr. 457/1998 sé ekki nægilegt að gangvegir séu upphitaðir heldur sé gerð krafa um að gangvegir séu frostfríir. Þá sé álitamál, að mati stefnanda, hvort um eiginlega „gangvegi“ sé að ræða, en af myndum að dæma sé ekki að sjá að hefðbundnir gangvegir séu á svæðinu, heldur virðist svæðið lagt einhvers konar flísum sem lagðar séu í mynstur, sem sé grátt, rautt og svart, en ekkert gangvegamynstur sé að sjá. Efni þetta sé aðeins mjúkt undir fæti og allajafna ekki hált viðkomu og gefi því e.t.v. til kynna falskt öryggi, þar sem þeir sem fari um svæðið megi jafnvel búast við því að svæðið sé allt hálkufrítt.

Stefnandi bendi á að jafnvel þótt umræddur gangvegur eða svæði hafi verið upphitað, jafngildi það því ekki að gangvegurinn/svæðið hafi verið frostfrítt. Stefndi hafi til dæmis ekki upplýst hver hitinn hafi verið á gangstígnum/svæðinu þegar slysið varð og þar af leiðandi sé óupplýst hvort hitinn hafi verið nægilegur til að halda stígnum/svæðinu frostfríu. Alkunna sé að hrím geti myndast á gangvegum þó að lofthiti sé um eða yfir frostmark. Þá sé meiri hætta á því að hrím myndist þegar vatn og gufa mætist við þær aðstæður sem verið hafi við vaðlaugina þegar slysið varð. Mótmælt sé þeirri fullyrðingu stefnda að til þess að hrím myndist á gangvegum þurfi að minnsta kosti að vera -12 til -15ºC, enda hafi stefndi engin rök fært fyrir því að svo mikið frost þurfi til að hrím myndist.

Þá mótmæli stefnandi því sem stefndi hafi eftir vátryggingataka, að merkingar hafi verið „í fullu samræmi við gildandi reglur“. Engin varúðarmerki hafi verið á sundlaugarsvæðinu sem gefið hafi til kynna að hálka gæti verið þar þegar slysið varð. Stefndi hafi ekki getað sýnt fram á að merkingar hafi verið til staðar og hafi ekki rökstutt þessa fullyrðingu né fært fram upplýsingar um hvaða merkingar hefðu átt að vera við laugina samkvæmt gildandi reglum þegar slysið varð. Á þeim myndum sem stefnandi hafi lagt fram sé ekki að sjá neinar merkingar sem vari gesti við að hálka geti myndast á svæðinu.

Í áliti úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sé á því byggt að ekki hafi verið sannað nákvæmlega hvar stefnandi hafi fallið, hvort það hafi verið á gönguleið og hvaða aðstæður hafi verið þar. Nefndin telji að þar sem stefnandi hafi ekki tilkynnt starfsmönnum Lágafellslaugar um fallið fyrr en nokkrum dögum eftir atvikið verði sönnunarbyrðin um atvikið lögð á hana. Það sé mat nefndarinnar að stefnanda hafi ekki tekist þessi sönnun. Stefnandi sé ósammála niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Að áliti stefnanda hafi slysið orðið vegna þess að hálka hafi verið á sundlaugarsvæðinu við vaðlaug og stefnandi hafi sannað það með skriflegum vitnisburði tveggja vitna. Annað vitnið hafi séð stefnanda falla á hálku umrætt kvöld, hitt vitnið staðfesti að umtalsverð hálka hafi verið á útisvæði sundlaugarinnar þennan dag. Þá hafi starfsmenn vitað af slysinu. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi gengið eftir sundlaugarsvæðinu sem sé milli heita potts og vaðlaugar og þar sem ekki virðist vera um eiginlega gangvegi að ræða á svæðinu hafi stefnandi gengið óhindrað um svæðið. Að mati stefnanda skipti ekki máli hvort stefnandi hafi verið á gönguleið eða ekki þar sem undirlagið virðist allt vera með sama hætti.

Þá hafi stefnandi ítrekað óskað eftir upplýsingum frá Mosfellsbæ um það hvaða starfsmenn hafi verið við störf þegar slysið varð og hvort fyrir liggi greinargerð frá forstöðumanni sundlaugarinnar. Svör hafi ekki fengist. Að mati stefnanda hafi Mosfellsbær ekki sinnt þeirri skyldu sinni að upplýsa málið og ætti það eitt og sér að leiða til bótaskyldu sveitarfélagsins. Eigi síðar en þegar stefnandi hafði lagt fram skýrslu vegna slyssins, þann 7. febrúar 2010, hafi stefnda borið að gera ráðstafanir til að upplýsa málið, taka skýrslu af þeim starfsmönnum sem verið hafi á vakt slysdaginn og kanna hvernig aðstæður hafi verið á slysdag. Þá hvíli sú skylda á Mosfellsbæ að halda skrá yfir slys er verða í eða við laugar, sbr. 3. mgr. 8. gr. reglugerðar nr 457//1998. Stefnandi telji ljóst að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni er hún hafi orðið fyrir þann 4. febrúar 2010.

Stefnandi byggi kröfur sínar á ólögfestum reglum skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð á tjóni sem rekja megi til umbúnaðar fasteigna, á ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna sinna og almennu sakarreglunni. Þá sé vísað til laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum og reglugerðar nr. 814/2010 sama efnis, svo og reglugerðar nr. 773/2012, einnig til reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar frá janúar 1999. Þá sé vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Að því er varði aðild stefnda sé byggt á 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Krafa um viðurkenningardóm sé byggð á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa stefnanda byggi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. aðallega 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé byggð á l. nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili. Varðandi varnarþing vísist til V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi veki athygli á því að ekki liggi fyrir með óyggjandi hætti hvar stefnandi hafi fallið og beri frásögnum hennar af því ekki saman. Í stefnu kveðist hún hafa fallið er hún hafi verið rétt ókomin að vaðlauginni. Á skýrslu vegna slyss sem stefnandi hafi skilað til sundlaugarinnar segist hún hins vegar hafa lent í hálkuslysi við nuddpottinn. Stefnandi segi í stefnu að eftir fallið hafi hún komið sér í vaðlaugina og þá tekið eftir hálkublettinum. Megi skilja það svo að hún hafi ekki áður orðið vör við hálku á sundlaugarsvæðinu þegar hún hafi farið þar um eða fallið. Stefndi telji rétt að lýsa stuttlega aðstæðum á útisvæði sundlaugarinnar og hvernig hálkuvörnum þar sé háttað. Útisvæðið sé allt lagt gúmmíhellum með tiltölulega mjúku yfirborði, þar undir sé snjóbræðslukerfi unnið af Almennu verkfræðistofunni og sé teikningin árituð af byggingarfulltrúa Mosfellsbæjar 28. janúar 2008. Tilgangur kerfisins sé m.a. að halda ákveðnum gönguleiðum um svæðið, á milli sundlauga, heitra potta og vaðlaugar auk svæða þar umhverfis, auðum og snjó- og hálkufríum. Til þess sé kveikt á kerfinu um miðjan september og það haft í gangi fram til mánaðamóta apríl/maí, eða lengur ef þörf er á því. Á dómskjali komi fram hvaða hitastig sé á kerfinu og afmörkun gönguleiða þar sem hitakerfið er undir sjáist á myndum á dómskjölum. Ljósmyndirnar séu af heita pottinum og vaðlauginni sem málið fjalli um. Upphituð gönguleið sé þar á milli og svæðið í kringum báða pottana auk þess upphitað en myndir þessar hafi verið teknar laugardaginn 9. nóvember 2013 þegar hitastig hafi verið um -2 stig, ekki ósvipað því og verið hafi þegar stefnandi hafi runnið til og fallið. Stefndi telji þetta sýna glögglega að um sundlaugarsvæðið séu gangvegir sem haldið sé auðum og frostfríum.

Sönnun og sönnunarbyrði

Mál þetta fari eftir almennum sönnunarreglum skaðabótaréttar utan samninga. Leiði af þeim reglum að sönnunarbyrðin hvíli óskipt á þeim sem krefjist skaðabóta. Hann verði að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni, hvaða atvik hafi verið þar að baki og að orsakasamband sé á milli tjónsins og atvikanna. Samkvæmt þessu hvíli sönnunarbyrðin á stefnanda um að hún hafi orðið fyrir slysi sem átt hafi sér stað með þeim hætti sem hún haldi fram, að það slys sé að rekja til atvika sem Mosfellsbær sem vátryggingartaki beri að lögum skaðabótaábyrgð á og að orsakasamband sé á milli þess slyss og umstefnds líkamstjóns. Takist slík sönnun ekki komi ekki til bótaábyrgðar stefnda í málinu.

Stefndi geri þá kröfu að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda enda sé ósannað í málinu að umstefnt atvik hafi orðið af ástæðum sem Mosfellsbær sem vátryggingartaki beri sakarábyrgð á með þeim hætti sem stefnandi haldi fram og byggi kröfur sínar á. Hér sé hins vegar augljóslega um að ræða atvik sem eingöngu sé að rekja til óhappatilviks sem engum verði gert að bera ábyrgð á eða atriða sem séu alfarið á ábyrgð stefnanda sjálfrar.

Atvik ósönnuð

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að ósannað sé í málinu hvar á útisvæði við sundlaugina stefnandi hafi fallið og beri frásögnum hennar um það ekki saman. Stefnandi hafi upphaflega tilkynnt að hún hafi fallið við nuddpottinn en síðar að hún hafi fallið á leiðinni frá nuddpottinum að vaðlauginni og megi skilja lýsingu hennar svo að það hafi verið nær vaðlauginni sem hún hafi runnið til og fallið.

Stefndi telji að það skipti máli að fyrir liggi með óyggjandi hætti hvar það hafi verið sem stefnandi hafi fallið, hvort það hafi verið þar sem upphitaðar gönguleiðir um útisvæðið liggi eða hvort það hafi verið utan við þær. Engin samtímagögn liggi fyrir um þetta eða atvik og aðstæður að öðru leyti. Í það minnsta sé engum slíkum gögnum framvísað af stefnanda. Stefndi mótmæli því alfarið að vitnisburðir á dómskjölum stefnanda hafi gildi í málinu um atvik að þessu leyti og sanni eitthvað um þau. Þá árétti stefndi að starfsmenn vátryggingartaka, sem stefnandi vísi til í stefnu, kannist ekki við að hafa orðið vitni að fallinu eða að hafa átt samskipti við stefnanda um það.

Stefndi byggi á því að það standi stefnanda næst að tryggja sér sönnun um það með hvaða hætti atvikið hafi viljað til og hvernig aðstæður á svæðinu hafi verið þá, enda hvíli sönnunarbyrðin óskipt á henni. Það sé því stefnandi sem verði að bera allan halla af skorti á sönnun um þessi atriði og komi ekki annað til álita en að sýkna stefnda af kröfum stefnanda þar sem sönnunarkröfur séu ekki uppfylltar.

Óhappatilvik/eigin sök

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að ósannað sé að umstefnt atvik hafi orðið af ástæðum sem stefndi beri að lögum sakarábyrgð á. Eins og atvikinu sé lýst í stefnu þá telji stefnandi sig hafa runnið á hálkubletti þegar hún hafi verið að fara úr heitum potti yfir í vaðlaug. Stefndi telji að hér verði að hafa í huga að stefnandi hafi verið stödd á sundlaugarsvæði þegar hún hafi runnið. Eðli málsins samkvæmt megi gera ráð fyrir bleytu á útisvæði við sundlaugar og ekkert óeðlilegt við það, þvert á móti megi ganga út frá því að yfirgnæfandi líkur séu á því að yfirborð umhverfis sundlaugar og heita potta geti verið blautt óháð því hvernig veðrið sé.

Sundlaugargestir megi því alltaf gera ráð fyrir að bleyta sé á sundlaugarsvæðinu þegar þeir fari þar um og þar af leiðandi geti það verið hált eingöngu vegna þess, óháð veðri. Af þeim sökum einum beri þeim vitaskuld að gæta að sér þegar þeir fari um svæðið og ekki þurfi sérstakar viðvaranir um það. Stefnandi sé þar engin undantekning og verði að ganga út frá því að hún hafi gert sér grein fyrir því, eða í það minnsta mátt gera sér grein fyrir því, að bleyta og/eða hálka gæti verið á svæðinu og að það þyrfti að fara varlega. Eigi það sérstaklega við hafi stefnandi verið á ferð utan þeirra gönguleiða á svæðinu sem upphitaðar séu, en gönguleiðir séu upphitaðar, auk svæðis við pottana báða.

Stefndi telji að hér hafi augljóslega verið um að ræða hreint óhappatilvik sem engum verði gert að bera skaðabótaábyrgð á að lögum og/eða atvik sem sé eingöngu að rekja til aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar. Í hvorugu tilvikinu sé um að ræða skaðabótaárbyrgð Mosfellsbæjar þar sem atvikið sé ekki að rekja til saknæmrar háttsemi starfsmanna bæjarins.

Engin sök fyrir hendi hjá starfsmönnum vátryggingartaka

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að saknæm háttsemi starfsmanna vátryggingartaka sé ósönnuð. Málatilbúnaður stefnanda byggi á því að Mosfellsbær beri sakarábyrgð á því atviki að stefnandi hafi runnið til og fallið á útisvæði Lágafellslaugar. Telji stefnandi að um sé að ræða ábyrgð á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar og vísi í því sambandi til saknæmrar háttsemi starfsmanna laugarinnar. Meint saknæmi þeirra sé byggt á því að ekki hafi verið gerðar ráðstafanir til að koma í veg fyrir hálku við setlaug og varúðamerkingar hafi ekki verið settar upp vegna hálkunnar. Vísi stefnandi til tiltekinna ákvæða reglna, reglugerða og laga um það.

Stefndi hafni því alfarið að um saknæma háttsemi starfsmanna vátryggingartaka hafi verið að ræða og að brotið hafi verið gegn tilvitnuðum ákvæðum, með þeim hætti sem stefnandi haldi fram og byggi á. Telji stefndi fullyrðingar stefnanda um meinta sök með öllu ósannaðar.

Stefndi mótmæli öllum fullyrðingum stefnanda í stefnu um að aðstæður á sundlaugarsvæðinu hafi verið óforsvaranlegar og fyllsta öryggis ekki gætt þar sem ekki hafi verið gerðar ráðstafanir til að eyða hálku eða setja upp varúðarmerki.

Framlagðar myndir beri með sér að yfirborð útisvæðisins á sundlaugarsvæðinu sé klætt gúmmímottum. Þar undir sé hitakerfi sem marki gönguleiðir sem þannig sé haldið þurrum og hálkulausum, að því leyti sem það sé mögulegt. Þær gönguleiðir megi glöggt sjá á ljósmyndum á dómskjölum. Óhjákvæmilegt sé að á sundlaugarsvæði sé bleyta, hvort sem sé á upphituðum gönguleiðum eða þar fyrir utan. Hjá því verði ekki komist að yfirborðið sé blautt og í því felist ekkert saknæmi.

Útisvæði laugarinnar hafi verið með þessum hætti frá því að það var tekið í notkun á árinu 2007 og hafi þetta fyrirkomulag verið samþykkt af byggingarfulltrúa Mosfellsbæjar. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við þetta fyrirkomulag, hvorki í upphafi þegar laugin var tekin í notkun eða síðar.

Myndir á dómskjali beri með sér að upphituð gönguleið sé á milli nuddpotts og vaðlaugar. Hafi atvikið átt sér stað eins og stefnandi lýsi í stefnu, á leið hennar úr nuddpottinum að vaðlauginni, megi vera ljóst að hún hafi ekki farið eftir gönguleiðinni heldur þar fyrir utan. Hafi svo verið sé það alfarið á hennar eigin ábyrgð en ekki við vátryggingartaka að sakast.

Stefndi hafni því að brotið hafi verið gegn 2. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum sem verið hafi í gildi þegar atvikið hafi átt sér stað. Vakin sé athygli á því að ákvæðið kveði ekki á um að allt útisvæðið skuli vera frostfrítt heldur eingöngu gönguleiðir við útilaugar. Vátryggingartaki uppfylli þessa skyldu sína með fullnægjandi hætti með því að hafa hitakerfi undir gönguleiðum á svæðinu, eins og glöggt megi sjá á myndum á dómskjölum.

Þá verði ekki séð að hvaða leyti saknæmi vátryggingartaka geti falist í því að hafa ekki, að mati stefnanda, sett upp fullnægjandi merkingar sem vari við hálku á laugarbökkum, sbr. 2. mgr. 9. gr. reglugerðarinnar. Þar sé fyrst að nefna að ákvæðið kveði á um skyldu til merkinga vegna hálku á laugarbökkum en ekki annars staðar. Af lýsingu stefnanda á atvikinu sé ljóst að hún falli ekki á laugarbakka heldur, eftir eigin lýsingu, hafi það gerst á leið á milli nuddpotts og vaðlaugar. Verði því ekki séð hvernig merkingar um hálku á laugarbakka geti skipt máli hér. Í annan stað þá sé alls ósannað í málinu að slíkar merkingar hafi skort og/eða þær verið ófullnægjandi.

Því sé sömuleiðis hafnað að brotið hafi verið gegn grein 6.5 í reglum um öryggi á sundstöðum frá janúar 1999. Í því ákvæði sé kveðið á um að æskilegt sé að útisvæði sé hitað eða gönguleiðum haldið frostfríum en það sé einmitt það sem vátryggingartaki geri og ljósmyndir sýni. Meint saknæmi vátryggingartaka geti því aldrei grundvallast á því að ákvæði reglugerðar nr. 457/1998 eða reglna frá janúar 1999 hafi verið brotin.

Þá sé því alfarið hafnað sem segi í stefnu að það efni sem notað sé á útisvæðið sé til þess fallið að gefa falskt öryggi og að hitakerfi hafi ekki dugað til að halda gangvegum hálkulausum, enda séu þessar fullyrðingar engum gögnum studdar. Hitakerfi sé undir gangvegum sem sjái um að halda þeim auðum og frostfríum.

Jafnvel þó að hrím hafi myndast stutta stund vegna sérstakra aðstæðna þá breyti það ekki þeirri staðreynd að vátryggingartaki hafi uppfyllt að öllu leyti þær skyldur sem á honum hvíli. Hér verði einnig að hafa í huga að á stefnanda sjálfri hvíldi vitaskuld skylda til að gæta að sér og sýna eðlilega varkárni er hún fari á milli lauganna.

Stefndi mótmæli því að þeir dómar sem stefnandi vísi til í stefnu hafi fordæmisgildi í þessu máli enda í engum þeirra atvik sambærileg því sem þetta mál snúist um. Í þessu máli sé augljóst að vátryggingartaki uppfylli í hvívetna þær skyldur sem á hann séu lagðar andstætt því sem sé í nefndum dómum.

Stefndi vísi til almennra reglna vátrygginga- og skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar og meginreglna um sönnunarbyrði og eigin sök tjónþola, skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa stefnda um málskostnað byggi á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um bótaskyldu vegna líkamstjóns stefnanda, sem hún rekur til þess að hafa runnið til og fallið við Lágafellslaug í Mosfellsbæ þann 4. febrúar 2010, en rekstraraðili sundlaugarinnar hefur ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Af hálfu stefnanda er á því byggt annars vegar að slysið verði rakið til vanbúnaðar við sundlaugina og hins vegar á því að saknæmri háttsemi starfsmanna sundlaugarinnar sé um fall hennar og meiðsl að kenna þar sem starfsmenn hafi ekki gert ráðstafanir til að koma í veg fyrir hálku eða sett upp varúðarmerkingar.

Óumdeilt er að samkvæmt þeim lögum, reglugerðum og reglum sem stefnandi vísar til hvílir rík skylda á eigendum sund- og baðstaða til að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi sundlaugargesta. Þar með talin er skylda til að halda gönguleiðum við útilaugar frostfríum. Við Lágafellslaug er hálkuvörnum þann veg háttað að ákveðnum gönguleiðum um útisvæðið milli sundlauga, heitra potta og vaðlaugar, auk svæða þar umhverfis, er haldið snjó- og hálkufríum á tímabilinu frá miðjum september til loka apríl með snjóbræðslukerfi, sem unnið var af Almennu verkfræðistofunni og samþykkt af byggingarfulltrúa. Af ljósmyndum, sem liggja fyrir í málinu og teknar voru að vetrarlagi má sjá að snjóbræðslukerfið heldur gönguleiðum hreinum þannig að bersýnilegt er hvar það liggur undir, en útisvæðið er allt lagt gúmmíhellum með mjúku yfirborði. Ekki verður annað ráðið af þessu en að hálkuvarnir séu fyrir hendi við Lágafellslaug. Starfsmenn þar hafa samkvæmt framburði fyrir dóminum auk þess fyrirmæli um að fylgjast með hálkumyndun og bregðast við hálku þegar tilefni er til, meðal annars með því að setja upp viðvörunarskilti og salta óupphituð svæði, en upphitaðar gönguleiðir séu almennt lausar við hálku nema í mjög miklu frosti eða snjókomu.

Allir eftirlitsskyldir sund- og baðstaðir skulu hafa laugargæslu þannig að starfsmenn fylgist stöðugt með gestum í laugum og á laugarsvæði. Við Lágafellslaug er varðturn þaðan sem starfsmaður hefur góða yfirsýn yfir útisvæðið og samkvæmt framburðum starfsmanna skiptast þeir á sem saman eru á vakt að vera þar við eftirlit, en úr afgreiðsluhúsi er ekki yfirsýn yfir útisvæðið. Enginn þeirra starfsmanna sem var á vakt umrætt kvöld og kom fyrir dóm mundi eftir slysi stefnanda eða því að hafa átt við hana orðaskipti um atvikið. Meðal þeirra voru þeir tveir karlmenn sem voru á vakt umrætt kvöld, en samkvæmt framburði stefnanda átti hún orðaskipti við ungan mann, sem komið hafi út úr afgreiðsluhúsi sundlaugarinnar þegar hún féll.

Stefnandi bar fyrir dóminum að hún hefði komið í Lágafellslaug um það bil þremur dögum eftir atvikið og fyllt út skýrslu um það og hafi starfsmaður í afgreiðslu aðstoðað sig við útfyllingu skýrslunnar. Fyrrum starfsmaður í afgreiðslu kannaðist við rithönd sína á haus á skýrslu stefnanda fyrir dóminum, en hún mundi ekki fyrir víst eftir atvikum að öðru leyti. Skýrsla stefnanda er ódagsett og enginn starfsmaður staðfestir hana með undirritun, en samkvæmt framburði starfsmanna mun það vera almenna reglan að fylla slíka skýrslu út þegar slys verða og staðfesta af starfsmanni.

Kunningjakona stefnanda undirritaði skriflegan vitnisburð í nóvember 2012 um að umtalsverð hálka hefði verið á sundlaugarsvæðinu á slysdag, en hún hafði hitt stefnanda í búningsherbergi við Lágafellslaug að kvöldi 4. febrúar 2010. Upplýsti hún fyrir dóminum að hún hefði ekki farið um það svæði þar sem stefnandi hefði fallið þetta kvöld, heldur aðeins leiðina úr búningsherberginu að nuddpottinum og sömu leið til baka. Maður, sem á umræddu tímabili var í nánu sambandi við stefnanda, undirritaði einnig skriflegan vitnisburð í nóvember 2012 um umtalsverða hálku á útisvæðinu og kvaðst hann hafa verið sjónarvottur að slysinu. Skýrslugjöf hans fyrir dóminum var misvísandi og um atvik í ósamræmi við framburð stefnanda og verður ekki á honum byggt um aðstæður og atvik. Gagna nýtur ekki um það hvort umrætt kvöld hafi verið sett upp sérstök skilti til að vara við hálku á útisvæði eða ekki.

Upphitaðar gönguleiðir voru, á þeim tíma sem slysið varð, ekki sérstaklega merktar yfirborðsmerkingu eins og síðar hefur verið gert að vetrarlagi. Stefnandi sýndi við vettvangsgöngu gönguleið sína úr nuddpotti að vaðlaug og vísaði á það hvar hún hefði runnið til og fallið. Sá staður er innan þess svæðis sem, með yfirborðsmerkingum og fyrirliggjandi teikningum, er upplýst að snjóbræðslukerfi er undir, en á leið sinni úr nuddpottinum áður en hún féll hafði hún meðal annars gengið utan þess svæðis. Samkvæmt framburði stefnanda voru gúmmímottur á sundlaugarsvæðinu þurrar og engin hálka henni sjáanleg fyrr en hún hafði tiltekið sjónarhorn á blettinn neðan úr vaðlauginni eftir fallið, en þangað hafi hún skreiðst eftir að hafa lent illa á hægri hlið. Ósannað er hvers vegna stefnandi rann til og féll eða hvort hálka var þar fyrir hendi af frosti eða bleytu áður en hún féll.

Samkvæmt meginreglu skaðabótaréttar verður sá, sem krefst skaðabóta, að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni, auk þess sem hann ber sönnunarbyrðina fyrir því hver atvikin að baki tjóninu voru. Þá ber honum að sanna að orsakatengsl séu milli tjóns hans og atvika. Sönnunarbyrðin hvílir á tjónþola og verður ekki vikið frá þessari almennu reglu nema í undantekningartilvikum. Stefnandi heldur því fram að stefndi beri sönnunarbyrði um aðstæður þar sem hún hafi upplýst starfsmann um atvikið og fyrir liggi vitnisburðir um umtalsverða hálku.

Sem fyrr segir hefur hálka á gönguleið við vaðlaug umrætt kvöld ekki verið staðreynd. Þá liggur ekki fyrir sönnun þess að stefnandi hafi tilkynnt starfsmönnum um atvikið með öðrum hætti en með ódagsettri skýrslu sinni, sem hún kveðst hafa afhent um það bil þremur dögum eftir atvikið. Í málinu verður stefnandi, auk þess að þurfa að sýna fram á að hún hafi orðið fyrir tjóni, að bera sönnunarbyrði fyrir því að tjónið megi rekja til atvika sem vátryggingartaki, eða starfsmenn hans, beri skaðabótaábyrgð á að lögum.

Stefnandi hefur ekki fært haldbær rök fyrir því að aðstæður á sundlaugarsvæðinu við Lágafellslaug hafi ekki á þeim tíma, sem slysið varð, samrýmst fyrirmælum í reglum, sem giltu um þær, eða hafi af öðrum ástæðum getað talist saknæmar með þeim hætti að lögð verði skaðabótaábyrgð á slysinu á stefnda. Stefnandi hefur heldur ekki sýnt fram á að eftirliti starfsmanna með aðstæðum og gestum hafi verið áfátt svo að saknæmt og ólögmætt gæti talist. Stefnanda hefur því ekki tekist að sýna fram á að orsök þess að hún féll á sundlaugarsvæðinu hafi verið vanræksla starfsmanna eða vanbúnaður sem vátryggingartaki beri ábyrgð á. Þegar af þessum sökum verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Í samræmi við niðurstöðu málsins, og með vísun til 1. mgr. 130 gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðst 400.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, H-kvk-ef J-kvk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf