E-3260/2015

I

Mál þetta, sem var dómtekið 8. apríl sl., er höfðað 30. september 2015 af B-kk-þgf H-kk-þgf, Hlíðarsmára 5 í Kópavogi, H-kk-þgf J-kk-þgf Þ-kk-þgf, Hraunbæ 90 í Reykjavík og J-kk-þgf M-kk-þgf, Skaftahlíð 18 í Reykjavík, gegn Reykjavíkurborg, Ráðhúsinu í Reykjavík.

Stefnendur gera hver um sig kröfu um að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar á ráðningarsamningum þeirra vegna aðilaskipta á rekstri Gistiskýlisins í Reykjavík yfir til stefnda sem framsalshafa úr hendi Samhjálpar-félagasamtökum sem framseljanda mánaðamótin maí/júní 2015. Þá krefjast stefnendur hver um sig málskostnaðar úr hendi stefnda hver sem úrslit málsins verða að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, auk málskostnaðar.

II

Gistiskýlið var stofnað af stefnda Reykjavíkurborg árið 1969 og er hlutverk þess að skjóta skjólshúsi yfir húsnæðislausa karlmenn í Reykjavík og veita þeim ýmsa aðra nauðsynlega þjónustu. Samkvæmt því sem fram kom við aðalmeðferð málsins hefur stefndi ýmist rekið Gistiskýlið frá stofnun þess eða félagasamtök á borð við Hjálpræðisherinn eða Samhjálp.

Undanfarin ár hefur Samhjálp rekið Gistiskýlið á grundvelli tímabundinna samninga við stefnda. Í málinu liggur fyrir samningur þessara aðila frá 5. september 2013 þar sem Samhjálp tók að sér rekstur Gistiskýlisins frá 1. september 2013 til 31. ágúst 2014. Mögulegt var að framlengja samninginn til allt að sex mánaða. Samkvæmt samningnum lagði stefndi til húsnæði undir reksturinn auk þess sem borgin tók að sér að annast kaup á stærri innanstokksmunum. Þá var í samningnum kveðið á um að stefndi greiddi Samhjálp ákveðna fjárhæð til daglegs reksturs Gistiskýlisins. Fram kemur í samningnum að umsamin þjónusta grundvallaðist á XIII. kafla laga nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga.

Með sérstökum viðauka við framangreindan samning 26. ágúst 2014 var komist að samkomulagi um að framlengja samninginn til sex mánaða eða til 28. febrúar 2015. Á þeim tíma var fyrirhugað að flytja starfsemi Gistiskýlisins í nýtt húsnæði að Lindargötu 48 og átti Samhjálp að annast reksturinn áfram á nýjum stað út samningstímann. Nýtt húsnæði Gistiskýlisins við Lindargötu mun hafa verið tekið í notkun 27. október 2014.

Stefnendur voru allir starfsmenn Samhjálpar og unnu allir í Gistiskýlinu. Stefnandi B-kk-nf mun hafa starfað þar samfleytt frá árinu 2010, en stefnendur J-kk-nf og H-kk-nf frá árinu 2011. Þeir höfðu allir lokið námskeiði í fíkniráðgjöf frá Ráðgjafaskólanum.

Öllum starfsmönnum Samhjálpar er störfuðu í Gistiskýlinu var sagt upp störfum með bréfum 22. október 2014. Orðrétt sagði í uppsagnarbréfunum: „Vegna hagræðingar og endurskipulagningar í rekstri Samhjálpar og útboðs Velferðarsviðs Reykjavíkurborgar á samningi okkar um Gistiskýlið, er þér hér með sagt upp störfum hjá Samhjálp með samningsbundnum þriggja mánaða uppsagnarfresti og tekur uppsögnin gildi frá 1. nóvember 2014.“ Þó var óskað eftir því að stefnendur héldu áfram vinnu uns nýr samningur hefði verið gerður og fyrir lægi við hvern velferðarsviðið myndi semja. Kom fram í bréfinu að það væri von manna að áfram yrði samið við Samhjálp um reksturinn.

Hinn 27. desember 2014 auglýsti stefndi eftir áhugasömum aðilum til þess að annast rekstur Gistiskýlisins. Skyldi umsóknum skilað 14. janúar 2015. Bæði Samhjálp og Hjálpræðisherinn munu hafa sótt um að annast rekstur Gistiskýlisins.

Þegar nálgaðist lok uppsagnarfrests stefnenda lá ekki fyrir hvernig rekstri Gistiskýlisins yrði háttað. Því var óskað eftir því af hálfu Samhjálpar með bréfum, dags. 21. janúar 2015, að stefnendur héldu áfram störfum í allt að tvo mánuði í viðbót frá 1. febrúar 2015. Kom fram í bréfinu að vonast væri eftir því að þá hefði verið gerður nýr samningur við Samhjálp um reksturinn. Stefnendur féllust á það.

Nýr viðauki mun hafa verið gerður við samning velferðarsviðs Reykjavíkurborgar við Samhjálp 5. febrúar 2015, þar sem hann var framlengdur til 31. mars 2015. Velferðarráð tók þá ákvörðun 12. febrúar 2015 að ganga ekki til samninga um rekstur Gistiskýlisins við þá sem lýst höfðu áhuga á honum, heldur skyldi hann falinn velferðarsviði borgarinnar. Af hálfu velferðarsviðs borgarinnar var óskað eftir því að Samhjálp annaðist reksturinn til loka maí og var nýr viðauki við fyrrgreindan samning undirritaður þess efnis 12. mars 2015. Í kjölfarið mun hafa verið haldinn starfsmannafundur hjá Samhjálp þar sem óskað var eftir því að starfsmenn Gistiskýlisins störfuðu þar áfram uns velferðarsvið stefnda tæki við rekstrinum.

Velferðarsvið Reykjavíkurborgar auglýsti eftir starfsmönnum til starfa hjá Gistiskýlinu 22. apríl 2015. Alls munu 44 umsækjendur hafa sótt um átta störf sem þar voru í boði. Stefnendur voru á meðal þeirra. Í maí mun þeim hafa verið tilkynnt að þeir yrðu ekki ráðnir til starfa hjá Gistiskýlinu. Þeir létu af störfum um leið og fyrrgreindur viðauki um tímabundinn rekstur Samhjálpar á Gistiskýlinu rann út í lok maí 2015. Samhjálp mun hafa gert upp orlof við stefnendur af því tilefni.

Stefnendur leituðu til Eflingar-stéttarfélags í kjölfar starfslokanna. Stéttarfélagið ritaði stefnda bréf 3. júní 2015. Þar var því haldið fram að starfslok stefnenda færu í bága við fyrirmæli laga nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki, en samkvæmt þeim ætti framsalshafi að taka yfir öll réttindi og skyldur framseljanda gagnvart starfsmönnum þegar aðilaskiptin ættu sér stað.

Forstöðumaður Gistiskýlisins ritaði stefnendum tölvubréf 10. júní 2015 þar sem tilkynnt var hverjir hefðu verið ráðnir til starfa í Gistiskýlinu og stefnendum þakkaður áhuginn á starfinu. Jafnframt var athygli þeirra vakin á því að þeir gætu fengið ákvörðun um ráðningarnar rökstuddar. Lögmaður stefnenda áréttaði erindi Eflingar-stéttarfélags með tölvubréfi sama dag og óskaði jafnframt eftir rökstuðningi fyrir ráðningu sjö umsækjenda um starfið. Rökstuðningur stefnda barst með bréfi 23. júní 2015. Nokkur bréfaskipti urðu í kjölfarið milli aðila án þess að þörf sé á því að rekja efni þeirra.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnenda

Af hálfu stefnenda er á því byggt að yfirtaka stefnda á rekstri Gistiskýlisins um mánaðamótin maí/júní 2015 hafi falið í sér aðilaskipti að rekstri Gistiskýlisins í skilningi ákvæða laga nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Stefnendur vísa til þess að samkvæmt 3. gr. laganna færist réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað yfir til framsalshafa, þar með talin launakjör og starfsskilyrði öll samkvæmt kjarasamningi. Þegar aðilaskipti hafi orðið að rekstri Gistiskýlisins hafi ráðningarsamband stefnenda verið virkt, enda réttaráhrif uppsagna á árinu 2014 úr gildi fallin. Við aðilaskiptin hafi stefndi þannig yfirtekið skyldur Samhjálpar gagnvart stefnendum, en samningsákvæði milli Samhjálpar og stefnda um hið gagnstæða hafi ekkert gildi að lögum gagnvart stefnendum, séu slík samningsákvæði yfirhöfuð til staðar. Þá vísa stefnendur til þess að ákvæði laga nr. 72/2002 geri ekki greinarmun á því hvort aðilaskipti eigi sér stað milli einkaaðila eða opinberra aðila.

Stefnendur vísa enn fremur til þess að samkvæmt 4. gr. laga nr. 72/2002 er framseljanda eða framsalshafa óheimilt að segja starfsmanni upp störfum vegna aðilaskipta að fyrirtæki eða hluta þess bæði fyrir og eftir aðilaskiptin, nema efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður séu fyrir hendi sem hafi í för með sér breytingar á starfsmannahaldi fyrirtækis. Stefnendur byggja á því að skilyrðum fyrir þessum undanþágum ákvæðisins sé ekki fullnægt í málinu, en fyrir því beri stefndi sönnunarbyrði. Starfsmannafjöldi í Gistiskýlinu hafi verið hinn sami eftir að stefndi hafði yfirtekið reksturinn. Stefnendur séu allir með mikla starfsreynslu við Gistiskýlið og með nám að baki sem sé sérsniðið að skjólstæðingum Gistiskýlisins. Stefnendur hafi verið hluti af fastráðnum sex manna kjarna sem hafði starfað árum saman við Gistiskýlið. Enginn þeirra hafi gerst brotlegur í starfi eða hlotið áminningu vegna starfa sinna. Tveir af eldri fastráðnum starfsmönnum hafi ekki sóst eftir áframhaldandi starfi, en einungis einn úr hópi áður fastráðinna starfsmanna hafi verið ráðinn til stefnda. Stefnendur gera enga athugasemd við ráðningu hans.

Stefnendur byggja á því að tilgangur og markmið ákvæða aðilaskiptalaga, sem séu beinlínis sett til höfuðs aðstöðu sem þessari, sé að vernda starfsmenn og tryggja þeim áframhaldandi starf og starfskjör við aðilaskipti að rekstri, nema málefnaleg rök standi til annars. Ákvæði 4. gr. laganna leggi þannig blátt bann við útskiptingu starfsmanna með þeim hætti sem stefndi hafi viðhaft gagnvart stefnendum. Stefnendur hafi allir átt lögvarinn rétt til áframhaldandi starfs við Gistiskýlið, enda hafi þeir allir gefið kost á starfskröftum sínum áfram og verið hæfir til starfans.

Stefnendur vísa rökstuðningi stefnda fyrir ráðningu 7 af þeim 8 starfsmönnum á bug sem þýðingarlausum gegn málatilbúnaði stefnenda. Þó draga stefnendur þá ályktun af rökstuðningnum að flestir ef ekki allir þessara 7 starfsmanna standi stefnendum að baki þegar horft sé til þekkingar, þ.m.t. náms í Ráðgjafaskólanum, og reynslu af því að starfa með utangarðsmönnum. Þessir tveir þættir hljóti að vega þyngst við mat á hæfni til starfans. Benda stefnendur á að einn núverandi starfsmanna Gistiskýlisins hafi, eins og áður segir, verið við störf þegar aðilaskiptin urðu. Auk þess hafi þrír af þeim sem ráðnir voru starfað að einhverju marki hjá Gistiskýlinu, en ekki verið við störf þegar aðilaskiptin urðu. Fjórir hafi hins vegar verið nýráðnir til starfans.

Stefnendur byggja viðurkenningarkröfur sínar á 8. gr. laga nr. 72/2002. Þar er kveðið á um að vinnuveitandi, hvort heldur framseljandi eða framsalshafi, sem af ásettu ráði eða gáleysi brýtur gegn ákvæðum laganna sé skaðabótaskyldur eftir almennum reglum. Stefnendur hafi allir orðið fyrir verulegu fjártjóni vegna hinnar skaðabótaskyldu háttsemi stefnda. Því til stuðnings vísa þeir til samanburðar á launaseðlum frá framseljanda, Samhjálp, fyrir aðilaskipti og greiðsluseðlum atvinnuleysisbóta eftir aðilaskipti. Umfang tjóns stefnenda liggi ekki enn fyrir, enda verði almennum uppsagnarreglum og uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningi ekki beitt undir þeim kringumstæðum sem hér séu fyrir hendi. Af þessum sökum geri stefnendur viðurkenningarkröfur í málinu og vísa af því tilefni til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Áskilja stefnendur sér rétt til þess að setja fram skaðabótakröfur gagnvart stefnda á síðari stigum, að gengnum dómi í þessu máli, náist ekki samkomulag um bætur. Stefnendur vísa hér enn fremur til gr. 12.3.3 og 12.3.4 í aðalkjarasamningi Eflingar.

Um lagarök vísa stefnendur til þess að þeir hafi allir verið félagsmenn í Eflingu-stéttarfélagi á því tímabili er aðilaskipti hafi átt sér stað. Vísa stefnendur til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningaréttar um að laun beri að greiða og starfskjör að virða í samræmi við umsamda launataxta, gildandi ráðningar- og/eða kjarasamning. Vísa stefnendur um réttindi sín aðallega til 1., 2., 3., 4. og 12. kafla aðalkjarakjarasamnings stéttarfélagsins. Um lagarök vísa stefnendur enn fremur til ákvæða laga nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki, einkum 1., 3,. 4., 8. og 9. gr. Um heimild sína til samlagsaðildar vísa stefnendur til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, enda eigi kröfurnar sameiginlegan uppruna. Þá byggja þeir heimild sína til þess að krefjast viðurkenningar á skaðabótaskyldu á fyrrgreindu ákvæði 2. mgr. 25. gr. sömu laga. Kröfur þeirra um málskostnað byggist á XXI. kafla laga 91/1991 og kröfur um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum númer 50/1988. Um varnarþing vísa stefnendur til 33. gr. laga nr. 91/1991.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína meðal annars á því að þegar rekstur Gistiskýlisins færðist til stefnda, í kjölfar þess að gildistími samnings um reksturinn við Samhjálp rann út þann 31. maí 2015, hafi engin aðilaskipti orðið í skilningi laga nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum.

Stefndi bendir á að samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 72/2002 taki lögin til réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki, eða hluta fyrirtækis innan Evrópska efnahagssvæðisins, til annars vinnuveitanda, á grundvelli framsals eða samruna. Í 2. mgr. sömu greinar komi fram undanþágur frá gildissviði laganna. Í 4. tölulið 2. gr. laganna sé hugtakið aðilaskipti skilgreint sem aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem haldi einkennum sínum, þ.e. skipulagðri heild verðmæta sem notuð verði í efnahagslegum tilgangi, hvort sem um sé að ræða aðal- eða stoðstarfsemi. Til að ákvarða hvort um sé að ræða aðilaskipti í skilningi laganna hafi í framkvæmd verið litið til dómafordæma Evrópudómstólsins og hafi þar verið talið að meginviðmiðið væri hvort viðkomandi fyrirtæki héldi einkennum sínum. Í því sambandi þurfi meðal annars að líta til þess um hvaða tegund fyrirtækis sé að ræða. Einnig skipti máli hvort áþreifanleg verðmæti séu framseld, svo sem fasteignir eða lausafé, og hvert sé verðmæti óhlutbundinna verðmæta þegar aðilaskipti fari fram. Jafnframt sé litið til þess hvort meirihluti starfsmanna flytjist til hins nýja vinnuveitanda.

Stefndi bendir á að rekstur Gistiskýlisins sé hluti af húsnæðis- og búsetuúrræðum stefnda. Með 46. gr. laga nr. 40/1991, um félagsþjónustur sveitarfélaga, sé sú skylda lögð á sveitarfélög að leysa úr bráðum húsnæðisvanda fólks. Þá sé sú skylda lögð á sveitarfélög að tryggja að þeir sem misnota áfengi eða aðra vímugjafa fái viðeigandi meðferð og aðstoð, sbr. 50. gr. sömu laga. Stefndi hafi sinnt þessari skyldu meðal annars með því að reka Gistiskýlið.

Í kjölfar auglýsingar hafi stefndi og Samhjálp undirritað samning, dags. 5. september 2013, þar sem Samhjálp hafi tekið að sér að annast rekstur Gistiskýlisins í tiltekinn tíma. Samningurinn hafi síðar verið framlengdur nokkrum sinnum og að lokum runnið út 31. maí 2015. Sú þjónusta sem samningurinn kveði á um grundvallist á þeirri skyldu sem lög nr. 40/1990 leggi á sveitarfélög, sbr. 5. gr. samningsins. Um sé að ræða félagslega þjónustu sem ekki sé útboðsskyld. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lagt til húsnæði, séð um allt viðhald og kaup á innanstokksmunum og lagt til annað það sem nauðsynlegt hafi verið fyrir reksturinn. Þegar gildistíma samningsins hafi lokið 31. maí 2015 hafi þar af leiðandi engar eignir eða önnur verðmæti flust yfir til stefnda. Einnig liggi fyrir að enginn starfsmaður hafi flust yfir til stefnda þegar samningurinn rann út, heldur hafi stefndi auglýst störf í gistiskýlinu og hafi átta starfsmenn verið ráðnir í kjölfar umsókna. Þá hafi stefndi einnig ráðið nýjan starfsmann í stöðu forstöðumanns Gistiskýlisins.

Stefndi telur að þegar allt framangreint sé metið í ljósi leiðbeininga um skýringu á hugtakinu aðilaskipti í 4. tölulið 2. gr. laga nr. 72/2002 sé ljóst að ekki hafi verið um að ræða aðilaskipti í skilningi laganna þegar rekstur Gistiskýlisins færðist yfir til stefnda. Mótmælir stefndi fullyrðingum stefnenda um annað sem röngum og ósönnuðum. Þegar af þessari ástæðu beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda með framangreindum rökum vísar stefndi til þess að ekkert ráðningarsamband hafi verið fyrir hendi milli stefnenda og Samhjálpar á þeim degi er aðilaskiptin eiga að hafa átt sér stað. Vísar stefndi til þess að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 72/2002 færist réttindi og skyldur framseljanda, samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi eru á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað, yfir til framsalshafa. Þá sé í 1. mgr. 4. gr. laganna kveðið á um að óheimilt sé að segja starfsmanni upp störfum vegna aðilaskipta að fyrirtæki eða hluta þess bæði fyrir og eftir aðilaskiptin nema efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður séu fyrir hendi sem hafi í för með sér breytingar á starfsmannahaldi fyrirtækis.

Stefndi vísar til þess að vegna hagræðingar og endurskipulagningar í rekstri Samhjálpar hafi öllum starfsmönnum Gistiskýlisins verið sagt upp frá og með 1. nóvember 2014 með þriggja mánaða samningsbundnum uppsagnarfresti. Ráðningarslit hefðu samkvæmt þessu orðið 1. febrúar 2015. Einnig liggi fyrir að 21. janúar 2015 hafi framkvæmdastjóri Samhjálpar óskað bréflega eftir áframhaldandi vinnuframlagi stefnenda í allt að tvo mánuði. Stefnendur hafi samþykkt ósk framkvæmdastjórans og sinnt starfi sínu áfram. Þar með hafi verið kominn á samningur milli aðila um tímabundna ráðningu stefnenda. Hinn 5. mars 2015 hafi síðan verið haldinn fundur með starfsmönnum Gistiskýlisins þar sem á ný hafi verið óskað eftir áframhaldandi vinnuframlagi starfsmanna fram til 31. maí 2015. Starfsmenn hafi samþykkt það og haldið áfram störfum. Tímabundin ráðning stefnenda, sem og annarra starfsmanna Gistiskýlisins, hafi því runnið út 31. maí 2015 eða sama dag og gildistími samnings um rekstur Gistiskýlisins hafi runnið út. Það sé í samræmi við meginreglur vinnuréttar um tímabundnar ráðningar. Hafi stefnendur þá látið af störfum og hafi Samhjálp í kjölfarið gert upp laun og orlof við stefnendur líkt og tíðkist við starfslok, án athugasemda af hálfu stefnenda. Rekstur Gistiskýlisins hafi síðan verið í höndum stefnda frá 1. júní 2015.

Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að stefnendum hafi verið sagt upp hjá Samhjálp með lögmætum hætti. Þegar samningsbundinn uppsagnarfrestur hafi verið við það að renna út hafi verið gerður við þá samningur um tímabundna ráðningu sem hafi lokið 31. maí 2015. Á þeim degi sem rekstur Gistiskýlisins hafi færst yfir til stefnda hafi því ekkert ráðningarsamband verið fyrir hendi milli stefnenda og Samhjálpar og því engin réttindi eða skyldur sem stefnda hafi borið að taka yfir á þeim tímapunkti. Fullyrðingum stefnenda um annað sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Því telur stefndi að sýkna beri stefnda af kröfu stefnanda.

Stefndi kveður málskostnaðarkröfu sína vera reista á 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um lagarök að öðru leyti vísar stefndi einkum til fyrrgreindra laga nr. 72/2002, þá fyrst og fremst 1. gr., 2. gr., 3. gr. og 4. gr. Einnig vísar stefndi til meginreglna vinnuréttar um uppsögn ráðningarsamninga og tímabundna ráðningarsamninga og laga nr. 139/2003, um tímabundna ráðningu starfsmanna. Þá vísar stefndi til meginreglna samningaréttar og meginreglna einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði, sem og til laga nr. 40/1991, um félagslega þjónustu sveitarfélaga.

IV

Ágreiningur aðila lýtur einkum að því hvort stefnendum sé unnt að bera fyrir sig ákvæði laga nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, við þær breytingar sem urðu á starfsemi Gistiskýlisins um mánaðamótin maí/júní 2015 þegar stefndi tók við rekstri þess af Samhjálp.

Fyrrgreind lög voru sett til að innleiða tilskipun Evrópusambandsins nr. 2001/23/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar. Í almennum athugasemdum frumvarpsins sem varð að lögunum er vísað til þess sem segir í formála tilskipunarinnar, að nauðsynlegt hafi þótt að setja ákvæði um verndun launamanna þegar nýir vinnuveitendur taki við, einkum til að tryggja að staðinn sé vörður um réttindi þeirra. Við skýringu á efni laganna ber að líta til þessarar forsögu þeirra.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna gilda þau um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki eða hluta fyrirtækis. Þau gilda hins vegar ekki um breytingar á skipulagi og starfsháttum stjórnvalds eða um tilfærslu á verkefnum milli stjórnvalda, sbr. a-lið 2. mgr. 1. gr. laganna. Séu verkefni hins vegar færð frá einkaaðila til stjórnvalds eða frá stjórnvaldi til einkaaðila geta þau aftur á móti gilt um réttarstöðu starfsmanna, eins og ráða má af athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins sem varð að lögunum. Eiga fyrirmæli laganna við í þeim tilvikum ef breytingin felur í sér aðilaskipti í skilningi þeirra.

Aðilaskipti eru skilgreind í 4. tölulið 2. gr. laganna með svofelldum hætti: „Aðilaskipti eru aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem heldur einkennum sínum, þ.e. skipulagðri heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi, hvort sem um er að ræða aðal- eða stoðstarfsemi.“

Í almennum athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum nr. 72/2002 er fjallað nánar um hugtakið aðilaskipti og vísað til dómafordæma Evrópudómstólsins í því sambandi. Þar er sérstaklega vísað til niðurstöðu dómstólsins í máli C-24/85 (S-x-x). Fram kemur að í þeim dómi hafi verið vísað til þess að meginviðmiðið til að ákvarða hvort um væri að ræða aðilaskipti í skilningi tilskipunarinnar væri hvort fyrirtækið héldi einkennum sínum. Í því sambandi hafi dómstóllinn gefið dómstólum aðildarríkjanna ákveðnar leiðbeiningar um þau atriði sem hafa skuli í huga við mat á því hvort um aðilaskipti í skilningi tilskipunarinnar sé að ræða. Þurfi þá meðal annars að líta til þess um hvaða tegund fyrirtækis sé að ræða. Einnig geti skipt máli hvort áþreifanleg verðmæti séu framseld, svo sem fasteignir eða lausafé, og hvert sé verðmæti óhlutbundinna verðmæta þegar aðilaskipti fara fram. Jafnframt sé litið til þess hvort meirihluti starfsmanna flytjist til hins nýja vinnuveitanda og hvort framsalshafi haldi viðskiptavinum framseljanda. Sá tími sem rekstur fyrirtækis liggur niðri eftir að aðilaskipti hafa átt sér stað þar til hann hefst að nýju geti einnig haft áhrif á mat dómstóla um hvort um sé að ræða aðilaskipti er falli undir tilskipunina, sem og að hve miklu leyti reksturinn sé sambærilegur fyrir og eftir aðilaskiptin. Hafi dómstóllinn jafnframt tekið fram að líta skuli heildstætt á framangreind atriði, en ekki hvert þeirra fyrir sig. Hafi þessar leiðbeiningar verið staðfestar í síðari dómum Evrópudómstólsins sem og í dómaframkvæmd EFTA-dómstólsins, sbr. t.d. mál E-2/95 (Eidesund). Þá kemur fram í athugasemdunum að í dómaframkvæmd hafi ekki þótt skipta máli þótt einstakir hlutar starfseminnar, t.d. fasteignir eða viðskiptavild, færist ekki yfir við aðilaskiptin.

Af hálfu stefnda hefur verið á það bent að tilgangurinn með starfsemi Gistiskýlisins sé að fullnægja skyldu sveitarfélagsins samkvæmt lögum nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga, einkum 46. gr. og 50. gr. laganna. Í fyrrgreinda lagaákvæðinu er félagsmálanefndum falið að sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda meðan unnið er að varanlegri lausn. Þá er í 50. gr. laganna kveðið á um að félagsmálanefndir skuli hlutast til um að áfengissjúkir, og þeir sem misnota áfengi eða aðra vímugjafa, fái viðeigandi meðferð og aðstoð. Við aðalmeðferð málsins vísaði stefndi meðal annars til þess að þetta benti til þess að starfsemi Gistiskýlisins þjónaði ekki efnahagslegum tilgangi eins og áskilið sé í 4. tölulið 2. gr. laganna, sbr. b-lið 1. gr. tilskipunarinnar.

Í þessu sambandi verður að hafa í huga að samkvæmt 3. tölulið 2. gr. laganna er fyrirtæki skilgreint sem einstaklingur, félag, opinberir aðilar og aðrir þeir sem stunda atvinnurekstur án tillits til þess hvort slíkt er gert í hagnaðarskyni. Lítið eitt frábrugðin skilgreining kemur fram í c-lið 1. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar, en þar segir í íslenskri útgáfu að tilskipunin gildi um einkafyrirtæki og opinber fyrirtæki, sem stunda atvinnustarfsemi, hvort sem er í hagnaðarskyni eða ekki. Aftur á móti falli endurskipulagning stjórnsýslu hjá opinberu stjórnvaldi, eða flutningur stjórnsýsluskyldna milli opinberra stjórnvaldseininga, ekki undir aðilaskipti í skilningi þessarar tilskipunar.

Með vísan til þessarar afmörkunar í c-lið 1. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar hefur Evrópudómstóllinn meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að það geti falið í sér aðilaskipti, í skilningi tilskipunarinnar, þegar opinber aðili, eins og sveitarfélag, tekur yfir þrif í skólabyggingum í eigu sveitarfélagsins sem einkafyrirtæki hefur áður haft með höndum, sbr. dóm Evrópudómstólsins í máli C-463/09, CLECE SA. Jafnframt hefur sami dómstóll kveðið á um að það geti falið í sér aðilaskipti þegar borgaryfirvöld taka yfir kynningarstarf á starfsemi og viðburðum í viðkomandi borg sem áður hvíldi á herðum samtaka sem ekki voru rekin í hagnaðarskyni og borgaryfirvöld höfðu komið á fót, sbr. dóm Evrópudómstólsins í máli C-175/99, M-x-x. Í þeim dómi var sérstaklega tekið fram að starfsemi af þessum toga, sem fól í sér þjónustustarfsemi, væri af efnahagslegum toga (e. is economic in nature), en væri ekki reist á opinberum valdheimildum (e. cannot be regarded as deriving from the exercice of public authority). Þá hefur dómstóllinn komist að þeirri niðurstöðu að tilskipunin geti átt við þegar sveitarfélag ákveður að hætta fjárstuðningi við ein samtök til að veita fíkniefnaneytendum hjálp, á sama tíma og fjárveitingum í sama tilgangi er beint til annarra samtaka, sbr. dóm Evrópudómstólsins í máli C-29/91, R-x-x S-x-x.

Gistiþjónusta er í grunninn starfsemi af efnahagslegum toga þó hún sé veitt endurgjaldslaust. Þrátt fyrir að sú starfsemi sé liður í lögbundnum skyldum sveitarfélags til að veita ákveðna félagslega þjónustu byggist hún ekki á opinberum valdheimildum þess sem stjórnvalds. Þá var starfsemi Gistiskýlisins afmarkaður og varanlegur þáttur í rekstri Samhjálpar og síðar í starfsemi stefnda. Því til stuðnings má meðal annars vísa til þess að tilteknir starfsmenn starfa einungis við að veita þá þjónustu sem veitt er í Gistiskýlinu, sem jafnframt fer fram í ákveðnum tilgangi við varanlegar aðstæður. Því verður að leggja til grundvallar að þessi starfsemi sé efnahagsleg eining sem felur í sér skipulagða heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi.

Kemur þá til skoðunar hvort starfsemi Gistiskýlisins hafi haldið einkennum sínum við þá breytingu sem varð á rekstri þess um mánaðamótin maí/júní 2015 þannig að líta megi svo á að um aðilaskipti hafi verið að ræða. Í því efni leggur stefndi megináherslu á að ekki hafi orðið eigendaskipti á húsakynnum Gistiskýlisins og öðru lausafé, þar sem þessar eignir hafi alla tíð verið í eigu stefnda. Þá vísar stefndi til einkenna starfseminnar sem opinberrar þjónustu á vegum sveitarfélags auk þess sem starfsmenn Samhjálpar hafi ekki flust með til stefnda.

Við mat á því hvort um aðilaskipti hafi verið að ræða verður að líta til þess að markmið, hlutverk og grundvöllur að rekstri Gistiskýlisins er sá sami og hann var meðan Samhjálp sá um hann. Gistiskýlinu er með öðrum orðum ætlað að veita sama hópi íbúa borgarinnar sams konar þjónustu og áður í sama húsnæði og við sömu aðstæður.

Þó að ekki hafi orðið eigendaskipti að húsnæðinu og annarri aðstöðu færðust afnot þessara eigna við breytinguna að nýju í hendur eiganda þeirra sem hélt áfram að nýta þær til reksturs Gistiskýlisins. Það hefur því takmarkaða þýðingu, við mat á því hvort breytingin hafi falið í sér aðilaskipti, að eigendaskipti hafi ekki orðið á þessum eignum við þá breytingu sem hér er til umfjöllunar.

Þá ber að líta til þess að stefndi tók við starfseminni í beinu framhaldi af því að Samhjálp hætti rekstri Gistiskýlisins. Sú þjónusta sem þar er veitt er vissulega þáttur í opinberri velferðarþjónustu sem stefndi ber ábyrgð á að veita samkvæmt lögum. Ekki verður þó séð að það hafi sérstaka þýðingu við heildarmat á því hvort um aðilaskipti sé að ræða, að því gefnu að um skipulagða heild verðmæta sé að ræða sem notuð sé í efnahagslegum tilgangi.

Eðli og einkenni starfseminnar getur ráðið nokkru um innbyrðis vægi annarra forsendna við matið, svo sem hvort hún er fyrst og fremst reist á aðstöðu, sérhæfðum tækjabúnaði, mannafla, sérþekkingu starfsmanna eða viðskiptatengslum. Sú starfsemi sem hér um ræðir byggist í senn á nauðsynlegri aðstöðu, sem þó er ekki sérhæfð, og framlagi starfsmanna sem hafa fengið sérstaka þjálfun. Eins og rakið hefur verið lýtur sakarefni málsins að því hvort heimilt hafi verið að binda enda á ráðningu allra, sem gegnt höfðu starfi hjá Gistiskýlinu meðan Samhjálp rak það, sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 72/2002, og ráða nýtt starfsfólk til að starfa þar á vegum stefnda. Af þeim sökum er ófært að ljá því þýðingu við heildarmat á því hvort um aðilaskipti hafi verið að ræða, að starfsmenn Gistiskýlisins hafi ekki flust til nýs vinnuveitanda. Þá er rétt að benda á að stefndi kaus að auglýsa sérstaklega eftir nýju starfsfólki til starfa í Gistiskýlinu en notaði ekki starfsfólk sem fyrir var hjá stefnda. Það bendir fremur til þess að um aðilaskipti hafi verið að ræða á efnahagslegri einingu þar sem starfsemin hafi haldið einkennum sínum.

Þegar litið er til alls þess sem hér hefur verið rakið verður að draga þá ályktun að sú breyting sem varð á rekstri Gistiskýlisins, þegar stefndi tók við rekstri þess um mánaðamótin maí/júní 2015, hafi falið í sér aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem hafi haldið einkennum sínum, sbr. 4. tölulið 2. gr. laga nr. 72/2002. Stefnendur geta því borið ákvæði laganna fyrir sig, þar á meðal 3. og 4. gr. þeirra.

Stefnendum var, eins og áður segir, sagt upp af vinnuveitanda sínum, Samhjálp, með uppsagnarbréfum í október 2014. Ástæður starfsloka stefnenda eru þar annars vegar sagðar vera hagræðing og endurskipulagning í rekstri Samhjálpar og hins vegar að samningur við Reykjavíkurborg um rekstur Gistiskýlisins var að renna út og óvissa ríkti um það hvort samið yrði að nýju við Samhjálp. Í bréfunum var þó óskað eftir því að allir stefnendur héldu áfram störfum þar til fyrir lægi við hvern yrði samið. Fór raunar svo að áfram var óskað eftir starfskröftum þeirra allt þar til stefndi tók við rekstri Gistiskýlisins í maí/júní 2015.

Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi samþykktu stefnendur að framlengja ráðningu sína tímabundið uns vinnuveitandi þeirra, Samhjálp, hætti rekstri Gistiskýlisins. Eins og fram kom í aðilaskýrslum þeirra töldu þeir sig eftir sem áður hafa orð stjórnenda Samhjálpar fyrir því að þeir yrðu endurráðnir til stefnda. Hafi S-kk-nf A-x-x M-kk-nf, forstöðumaður Gistiskýlisins á vegum stefnda, einnig gefið það í skyn. Fyrir liggur að stefnendur sóttu um störfin sem stefndi auglýsti laus til umsóknar hjá Gistiskýlinu. Fær ekki staðist að með framlengingu ráðningar þeirra við þessar aðstæður, eftir að uppsagnarfrestur var runninn út, hafi komist á nýr ótímabundinn ráðningarsamningur milli stefnenda og Samhjálpar, sem hafi á grundvelli 3. gr. laga nr. 72/2002 færst yfir til stefnda.

Þó að fyrrgreind uppsagnarbréf gefi til kynna að ástæður uppsagnanna séu tvíþættar er fullvíst að ekki hefði komið til þeirra nema vegna þess að samningur við Samhjálp um rekstur Gistiskýlisins var að renna út. Fær sú ályktun jafnframt stoð í framburði V-kk-ef L-kk-ef T-kk-ef, framkvæmdastjóra Samhjálpar, sem og G-kk-ef G. S-kk-ef, fjármálastjóra Samhjálpar, fyrir dómi. Verður því að leggja til grundvallar að tilefni uppsagnanna hafi einungis verið yfirvofandi aðilaskipti á starfsemi Gistiskýlisins.

Eins og rakið hefur verið er tilgangur og markmið laga nr. 72/2002 að tryggja réttindi starfsmanna þegar nýir vinnuveitendur taka við tiltekinni starfsemi. Leggur 1. mgr. 4. gr. laganna bann við því að framseljandi eða framsalshafi segi starfsmönnum upp vegna aðilaskiptanna nema við nánar tilgreindar aðstæður. Tekur þetta bann jafnt til þess þegar starfsmönnum er sagt upp fyrir aðilaskiptin og eftir þau. Í ljósi markmiðs laganna um vernd starfsmanna við þessar aðstæður bera framseljandi og framsalshafi jafna ábyrgð á því að ekki sé gengið á rétt starfsmanna við aðilaskiptin. Verður því að skýra ákvæði laganna á þann veg að hafi framseljandi sagt starfsmanni upp í tilefni af aðilaskiptunum í andstöðu við 1. mgr. 4. gr. laga nr. 72/2002 hvíli skylda á framsalshafa að endurráða hann með sömu kjörum nema efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður hafi í för með sér breytingar á starfsmannahaldinu sem mæli því í gegn.

Eins og rakið hefur verið var tilefni starfsloka stefnenda hjá Samhjálp yfirvofandi aðilaskipti að starfsemi Gistiskýlisins. Ekkert liggur fyrir um að efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður hafi mælt gegn því að stefnendur yrðu endurráðnir til stefnda við aðilaskiptin. Samkvæmt 8. gr. laga nr. 72/2002 eru vinnuveitendur, hvort heldur það er framseljandi eða framsalshafi, sem af ásettu ráði eða gáleysi brjóta gegn lögunum, skaðabótaskyldir samkvæmt almennum reglum. Af framlögðum gögnum verður ekki annað ráðið en að starfslok stefnenda hjá Gistiskýlinu hafi valdið þeim umtalsverðum tekjumissi. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið ber að fallast á að stefndi hafi bakað sér skaðabótaábyrgð með starfslokum stefnenda sem voru í andstöðu við fyrirmæli 1. mgr. 4. gr. laga nr. 72/2002. Kröfur stefnenda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda vegna ólögmætra uppsagna þeirra í tengslum við aðilaskipti að rekstri Gistiskýlisins verða því teknar til greina.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnda gert að greiða stefnendum málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur til hvers stefnenda um sig.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Reykjavíkurborgar, gagnvart stefnendum, B-kk-þgf H-kk-þgf, H-kk-þgf J-kk-þgf Þ-kk-þgf og J-kk-þgf M-kk-þgf, vegna ólögmætrar uppsagnar á ráðningarsamningum þeirra vegna aðilaskipta á rekstri Gistiskýlisins í Reykjavík til stefnda úr hendi Samhjálpar-félagasamtaka um mánaðamótin maí/júní 2015.

Stefndi greiði stefnendum hverjum um sig 450.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)