R-57/2021

Með kröfu, móttekinni 29. apríl sl., hefur sóttvarnalæknir krafist úrlausnar á synjun hans á beiðni um undanþágu frá skyldu varnaraðila til dvalar í sóttvarnarhúsi, sbr.

2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 með síðari breytingum (m. s. br.)

Málið var þingfest í gær, 30. apríl sl., og tekið til úrskurðar að loknum málflutningi. Sóknaraðili er sóttvarnalæknir, hjá embætti landlæknis, kt. 710169-5009, Katrínartúni 2, Reykjavík, sbr. 3. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br. Varnaraðili er A, kt. [...], [...], [...].

Sóknaraðili krefst þess að staðfest verði ákvörðun hans um synjun á beiðni varnaraðila um undanþágu frá ákvæði 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, um skyldu til dvalar í sóttkví í sóttvarnarhúsi, þar til neikvæð niðurstaða úr seinni sýnatöku liggur fyrir, sbr. 2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br.

Varnaraðili krefst þess að ákvörðun sóknaraðila um að hún verði skylduð í sóttkví verði felld úr gildi og þar með að synjun sóknaraðila á beiðni hennar um lýsta undanþágu verði hrundið. Þá krefst varnaraðili þess að allur málskostnaður falli á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarþóknun skipaðs talsmanns hennar.

I.

Samkvæmt gögnum eru málavextir þeir helstir að varnaraðili, sem er íslenskur ríkisborgari, fór frá Íslandi ásamt eiginmanni sínum þann 14. apríl sl., nánar tiltekið frá Seyðisfirði, og þá með vöru- og farþegaskipinu Norrænu. Var um að ræða vinnuferð á flutningabifreið og þá vegna aksturs með varning og búslóðir.

Samkvæmt skýrslu varnaraðila fyrir dómi og framlögðum gögnum lá akstursleið varnaraðila um Danmörku, Þýskaland og Norður- Pólland, og gisti hún á ferðalaginu ásamt eiginmanni sínum aðallega í flutningabifreiðinni. Óumdeilt er að varnaraðili dvaldi í Póllandi í yfir sólarhring, en í kjölfarið hélt hún sömu leið til baka, en gisti aðfaranótt 24. apríl sl. á hóteli í Herning í Danmörku, áður en hún fór um borð í Norrænu í Hirtshals, en áður hafði hún farið í Covid- prufu, sem gilti fyrir skipið. Prófið reyndist neikvætt. Eftir þetta sigldi varnaraðili með Norrænu sem leið lá til Seyðisfjarðar, með viðkomu í Færeyjum, þann 26. apríl sl. Samkvæmt gögnum sigldi skipið inn í íslenska efnahagslögsögu þá um kvöldið, kl. 22:30, en um kl. 07:00 að morgni 27. sama mánaðar sigldi skipið inn í íslenska landhelgi, þ. e. 12 mílur. Skipið lagðist að bryggju í Seyðisfirði þann dag, kl. 09:00.

Samkvæmt lögregluskýrslu, dagsettri 28. apríl sl., gat varnaraðili við komuna til landsins eigi framvísað svokölluðu PCR- vottorði. Í skýrslunni segir frá því að sem íslenskum ríkisborgurum hafi varnaraðila og eiginmanni hennar verið heimiluð landvist, en þá gegn því að þau færu í „sýnatöku og sóttkvíar ferli í sóttvarnarhúsi þar sem þau voru að koma frá háá hættu landi.“

Samkvæmt gögnum var tekið COVID- 19 sýni af varnaraðila, en í framhaldi af því var henni gert að fara í fimm daga sóttkví í sóttvarnarhúsi á Hótel Hallormsstað í Múlaþingi, sbr. ákvæði reglugerðar nr. 435/2021 um sóttkví og einangrun og sýnatöku við landamæri Íslands vegna Covid- 19, og auglýsingu nr. 436/2021. Niðurstaða nefndrar sýnatöku lá fyrir þann 28. apríl og reyndist það neikvætt.

Samkvæmt gögnum óskaði varnaraðili eftir undanþágu frá dvöl í nefndu sóttvarnarhúsi á grundvelli 5. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 18/2021, sbr. nú ákvæði fyrrnefndrar reglugerðar nr. 435/2021, með tölvubréfi, dags. 27. apríl sl., á þeim grundvelli að hún hefði verið í vinnuferð vegna vöruflutningastarfsemi.

Sóknaraðili synjaði beiðni varnaraðila með tölvubréfi, dags. 28. apríl sl. Þar um var vísað til þess að ekki yrði séð að þær undanþágur sem gert væri ráð fyrir í 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, eða öðrum ákvæðum hennar, ættu við um málefni hennar. Samhliða erindinu var varnaraðila leiðbeint um heimild til að bera synjunina undir dóm.

Með tölvubréfi, dags. 28. apríl sl., óskaði varnaraðili eftir því að ákvörðun sóttvarnalæknis yrði borin undir héraðsdóm, sbr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br., eneins og áður sagði barst erindið til dómsins þann 29. sama mánaðar. Að lokinni gagnaöflun lögmanna aðila, en einnig skýrslugjöf varnaraðila, þann 30. apríl sl., var málið tekið til úrskurðar.

II.

1. Helstu málsástæður sóknaraðila eru þær að varnaraðili hafi komið frá eða dvalið í meira en sólarhring á síðastliðnum 14 dögum á hááhættusvæði, sbr. ákvæði reglugerðar nr. 435/2021 og b-liðar 1. gr. auglýsingar nr. 436/2021. Er þar um og vísað til farsóttar vegna Covid- 19, og bent á að Pólland sé eitt þeirra landsvæða þar sem 14 daga nýgengi smita á hverja hundrað þúsund íbúa hafi verið 700 eða meira á hverja 100.000 íbúa, sbr. dskj. nr. 15.

Sóknaraðili bendir á að COVID- 19 sé smitsjúkdómur af völdum kórónuveirunnar SARS- Co V- 2. Áréttað er að fyrsta tilvik sjúkdómsins hafi verið greint hér á landi í lok febrúar 2020, en frá þeim tíma hafi um 10.000 einstaklingar greinst með sjúkdóminn, um 320 verið lagðir inn á sjúkrahús, 52 lagst inn á gjörgæsludeild, 30 þurft á aðstoð öndunarvéla að halda og 29 einstaklingar látist. Þessu til viðbótar hafi margir einstaklingar þurft að glíma við langvarandi eftirköst sjúkdómsins. Þá hafi sjúkdómurinn valdið heimsfaraldri, sem hafi verið í uppsveiflu að undanförnu og hafa nú um 148 milljónir einstaklinga greinst og rúmlega þrjár milljónir látist. Sóknaraðili segir og að ætla megi að nefndar tölur séu í raun talsvert hærri vegna vangreininga og vanskráninga víða.

Sóknaraðili vísar til þess að umræddur sjúkdómur sé bráðsmitandi, en smitleiðir milli einstaklinga séu helst snerti- og dropasmit, en þannig hafi veiran dreifist þegar sýktur einstaklingur hósti, hnerri eða snýti sér í návígi við aðra í sama rými og þá þannig að heilbrigðir einstaklingar andi að sér dropum/úða frá hinum sýkta. Sóknaraðili bendir á að veiran geti einnig lifað í einhvern tíma á öðrum snertiflötum þar sem droparnir lenda. Þá séu allir einstaklingar útsettir fyrir smiti sem hafi umgengist sýktan einstakling eða verið innan við 1- 2 metra frá sýktum einstaklingi eða snerti sameiginlega snertifleti. Þá geti einstaklingar smitað í 1- 2 daga áður en einkenni koma fram en sumir séu auk þess smitandi þrátt fyrir lítil sjúkdómseinkenni.

Sóknaraðili fullyrðir að reynslan af baráttunni gegn COVID- 19 hérlendis hafi sýnt að greining smita á landamærum sé lykilatriði til þess að halda faraldrinum í skefjum. Þá hafi þau smit sem greinst hafi hérlendis á þessu ári langflest verið rakin til ferðamanna, en smitin hafi borist inn í landið þrátt fyrir að ferðamönnum hafi verið gert að sæta sóttkví og einangrun, alla jafna í heimahúsi, sem og tvöfaldri skimun við komuna til Íslands. Ástæða þessa hafi verið sú að ekki hafi verið farið eftir reglum sóknaraðila um sóttkví og/eða einangrun. Þannig hafi reynslan sýnt að nægjanlegt hafi verið að missa nokkra smitaða einstaklinga inn í landið til að setja af stað stórar hópsýkingar.

Sóknaraðili bendir á að til þess að bregðast við ofangreindri þróun hafi íslensk stjórnvöld gripið til ýmissa aðgerða til að lágmarka dreifingu veirunnar hérlendis. Þannig hafi breytingar á sóttvarnalögum m. a. tekið gildi 22. apríl sl., en með þeim breytingum hafi ráðherra verið veitt tímabundin heimild til þess að kveða á um skyldu ferðamanns sem kemur frá eða hefur dvalið á hááhættusvæði, eða á svæði sem fullnægjandi upplýsingar liggja ekki fyrir um, að dvelja í sóttkví eða einangrun í sóttvarnarhúsi, með reglugerð, en þá að fenginni tillögu sóttvarnalæknis, sbr. ákvæði fyrrnefndrar reglugerðar nr. 435/2021, sem tekið hafi gildi þann 27. apríl sl. Reglugerð þessi hafi verið sett á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða, sbr. 1. gr. laga nr. 23/2021, og 12., 13., 14. og 18. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br.

Sóknaraðili vísar til þess að samkvæmt ákvæði 5. gr. reglugerðar 435/2021 sé ferðamanni sem kemur frá eða hefur dvalið í meira en sólarhring á síðastliðnum 14 dögum á skilgreindu hááhættusvæði skylt að dvelja í sóttkví eða einangrun í sóttvarnarhúsi í fimm daga, sbr. 1. mgr. 4. gr. Í þessu sambandi vísar sóknaraðili til þess að samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga nr. 23/2021 skilgreinir ráðherra hááhættusvæði að fenginni tillögu sóttvarnalæknis, og að við þá skilgreiningu sé m. a. heimilt að taka tillit til forsendna um nýgengi smita á tilteknu svæði og til útbreiðslu mismunandi afbrigða kórónuveiru. Þá sé ráðherra skylt að birta lista yfir svæði og lönd sem talin séu sérstök hááhættusvæði með auglýsingu í B- deild Stjórnartíðinda, og að listinn skuli sæta endurskoðun eigi sjaldnar en á tveggja vikna fresti.

Sóknararaðili bendir á að samkvæmt B- lið 1. gr. núgildandi auglýsingar nr. 436/2021 um svæði og lönd sem talin séu sérstök hááhættusvæði vegna COVID- 19 sé Pólland hááhættusvæði þar sem 14 daga nýgengi hafi verið 700 eða meira á hverja 100.000 íbúa eða fullnægjandi upplýsingar hafi ekki legið fyrir um svæðið.

Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt öllu framangreindu hafi varnaraðili vegna ferðalags frá skilgreindu hááhættusvæði verið metin í áhættu m. t. t. smits af alvarlegum smitsjúkdómi sem ógni lýðheilsu, COVID- 19, og þannig fallið undir ákvæði sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br.

Sóknaraðili byggir rökstuðning sinn fyrir fyrrgreindri dómkröfu, um synjun á beiðni varnaraðila fyrir undanþágu, og þar með á skyldu hennar til dvalar í sóttkví í sóttvarnarhúsi, á ákvæði 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 m. s. br., 1. mgr. 1. gr. laga nr. 23/2021 um breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga og 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021.

Sóknaraðili bendir á að samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 435/2021 skuli framkvæma seinni sýnatöku til greiningar á SARS- Co V- 2 veirunni fimm dögum eftir komu ferðamanns til landsins, en með því móti sé miðað við að dvöl í sóttvarnarhúsi vari ekki í lengri tíma en tekur að fá nefnda niðurstöðu, og reynist sýnið neikvætt, í þessu tilfelli, sé varnaraðila, sem ferðamanni, ekki lengur skylt að sæta frekari sóttkví. Reynist varnaraðili hins vegar vera með COVID- 19 beri henni að sæta einangrun þar til henni er aflétt, sbr. nánar ákvæði 5. og 10. gr. reglugerðarinnar.

Sóknaraðili áréttar ákvæði 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021 um skyldu til sóttkvíardvalar ferðamanna sem koma til landsins frá hááhættusvæðum og hafa dvalið þar í meira en sólarhring á síðastliðnum 14 dögum, en staðhæfir að sóttvarnalækni sé heimilt að veita undanþágu frá slíkri skyldu, sbr. ákvæði 3. mgr.

1. gr. laga nr. 23/2021. Slík undanþáguheimild sé aftur á móti ekki fyrir hendi sé 14 daga nýgengi smita á hverja 100.000 íbúa 700 eða meira eða fullnægjandi upplýsingar liggja ekki fyrir um landið eða svæðið, sbr. ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, nema veigamiklar ástæður, svo sem fötlun, þroski eða aðrar sambærilegar aðstæður umsækjanda, heimili. Í þessu samhengi bendir sóknaraðili á að varnaraðili hafi sótti um undanþágu frá dvöl í sóttvarnahúsi á grundvelli ákvæðis 5. mgr. 9. gr. brottfallinnar reglugerðar nr. 18/2021, sbr. nú reglugerð nr. 435/2021, um undanþágu frá sýnatöku fyrir einstaklinga, sem fylgja leiðbeiningum sóttvarnalæknis um vinnuferðir erlendis.

Sóknaraðili byggir á því að fyrrnefnt ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021 um almenna skyldu til dvalar í sóttvarnahúsi með þeim hætti sem kröfugerð hans lúti að sæki stoð í 1. gr. laga nr. 23/2021 um breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga, þar sem segir: „Þrátt fyrir ákvæði 13. tölul. 3. mgr. 1. gr. er ráðherra heimilt, á tímabilinu 22. apríl til og með 30. júní 2021, með reglugerð, að fenginni tillögu sóttvarnalæknis, að skylda ferðamann sem kemur frá eða hefur dvalið á hááhættusvæði, eða svæði sem fullnægjandi upplýsingar liggja ekki fyrir um, að dvelja í sóttkví eða einangrun í sóttvarnahúsi. Sóttvarnalækni er heimilt að veita undanþágu frá þessari skyldu sýni ferðamaður með fullnægjandi hætti fram á að hann muni uppfylla öll skilyrði sóttkvíar eða einangrunar í húsnæði á eigin vegum.

Umsókn um undanþágu skal hafa borist sóttvarnalækni a. m. k. tveimur sólarhringum fyrir komu til landsins. Við mat á því hvort veita skuli undanþágu skal m. a. líta til nýgengis smita á viðkomandi svæði eða landi sem ferðamaður kemur frá eða hefur dvalið í og hvort fullnægjandi upplýsingar liggi fyrir um svæðið.“

Sóknaraðili byggir á því og áréttar að samkvæmt 5. gr. reglugerðarinnar nr. 435/2021 sé ekki heimilt að veita undanþágur á svæðum þar sem nýgengi smita sé 700 eða meiri á hverja 100.000 íbúa, en Pólland falli þar undir.

Sóknaraðili víkur að því að varnaraðili vísi m. a. til þess í undanþágubeiðni sinni, að á grundvelli evrópskra reglna þurfi aðilar sem hafi með höndum flutningaþjónustu hvorki að fara í sýnatöku né sóttkví við ferð milli landamæra. Sóknaraðili andmælir þessum rökum og byggir á því að íslensk sérlög og sérreglur gangi framar hinum erlendu reglum. Hann áréttar að ákvæði fyrrgreindrar 1. gr. laga nr. 23/2021 kveði skýrlega á um tímabundna heimild ráðherra til að skylda ferðamenn sem koma frá tilteknum hááhættusvæðum, í þessu tilviki frá Póllandi, í sóttkví í sóttvarnarhúsi. Þá sé jafnframt í 3. mgr. 1. gr. laganna að finna skyldu ráðherra til að skilgreina hááhættusvæði í reglugerð, og að við slíka skilgreiningu sé m. a. heimilt að líta til forsendna um nýgengi smita á tilteknu svæði, en skilgreiningin sé og nánar útfærð í margnefndri 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021. Sóknaraðili bendir á að ákvæði 3. mgr. 1. gr. nefndra laga kveði einnig á um skyldu ráðherra til að birta lista yfir öll svæði og lönd sem talin séu sérstök hááhættusvæði með auglýsingu, sbr. auglýsing nr. 436/2021, að listinn skuli sæta endurskoðun á tveggja vikna fresti, en með þessu móti sé tryggt að ávallt sé tekið mið af raunverulegri hættu af smitum um allan heim.

Sóknaraðili byggir á því að tilgangur þeirra aðgerða, sem kveðið sé á um í 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, sé lögmætur og í samræmi við meðalhóf. Með reglugerðinni sé verið að bregðast við hættu vegna COVID- 19 faraldursins gegn heilsu og velferð almennings, í því skyni að lágmarka áhættu á frekari smitum innanlands. Hann bendir á að fyrir gildistöku nefndrar reglugerðar hafi komufarþegar þurft að sæta svokallaðri heimasóttkví, sem sé vægara úrræði til afkvíunar en t. d. vistun í sóttvarnarhúsi sem ráðherra hafi verið heimilt að mæla fyrir um, væri slíkt talið geta komið nægjanlega að notum við sóttvarnir miðað við aðstæður, sbr. athugasemdir við 11. gr. frumvarps til laga nr. 23/2021. Sóknaraðili staðhæfir að ljóst megi vera að umrætt úrræði hafi ekki borið tilskilinn árangur, þar sem nýleg dæmi hafi sýnt að helsta ástæða þess að smit og hópsýkingar hafi komið upp innanlands, sé fyrst og fremst sú að heimasóttkví hafi ekki þjónað því markmiði að takmarka smitdreifingu viðkomandi. Af þessum sökum hafi verið nauðsynlegt að bregðast við með skjótum hætti og grípa til strangari ráðstafana. Það hafi löggjafinn gert með því að lögfesta framangreint bráðabirgðaákvæði 1. gr. laga nr. 23/2021, sem að öllu framangreindu virtu hafi falið í sér skýra heimild fyrir ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, enda hafi bæði lögin og reglugerðin ljóslega það markmið að tryggja vernd gegn því að frekari smit berist frá tilgreindum hááhættusvæðum. Og af þeirri ástæðu, og til þess að gæta jafnræðis, hafi verið kveðið á um að allir komufarþegar frá tilgreindum hááhættusvæðum, líkt og þau séu nánar skilgreind í 5. gr. reglugerðarinnar, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 23/2021 og auglýsingu nr. 436/2021, skuli sæta sóttkví í sóttvarnarhúsi, óháð þjóðerni.

Í kröfu sinni, líkt og við flutning málsins, vísar sóknaraðili til þess að margoft undanfarna mánuði hafi stjórnvöld brugðist við breytilegum aðstæðum hér á landi vegna smithættu af völdum Covid- 19, en á stundum hafi verið lítill fyrirvari og fyrirsjáanleiki. Og þó svo að fallast megi á að núverandi aðgerðir samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021 feli í sér frelsisskerðingu megi ljóst vera af öllu framangreindu, að um sé að ræða lögmætar aðgerðir, sem byggist á heimild í lögum og fari því ekki í bága við ákvæði 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Aðgerðirnar séu settar til þess að vernda heilsu almennings gegn hættunni af COVID- 19 faraldrinum. Að þessu leyti vísar sóknaraðili til þess að íslenska ríkið beri tilteknar jákvæðar skyldur til að tryggja almannaheill samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, en af þeim sökum sé því heimilt að beita lögmætum aðgerðum sem takmarka stjórnarskrárvarin réttindi til þess að verjast ógn gegn almannaheill, sbr. t. d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 467/2015.

Sóknaraðili byggir á því að það sé mat ráðherra og hans að umræddar aðgerðir gangi ekki lengra en nauðsynlegt sé til þess að hefta útbreiðslu COVID- 19 faraldursins og vernda lýðheilsu. Þannig vari vistunin ekki lengur en nauðsynlegt sé til að ljúka sýnatöku af varnaraðila, eða í fimm daga með þeim fyrirvara þó að einangrun taki við reynist hún vera með COVID- 19.

Sóknaraðili byggir á því að framangreindar aðgerðir séu ekki of víðtækar, enda takmarkist þær samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021 við lönd þar sem mikil hætta sé af farsótt, sbr. efni áðurgreindrar auglýsingar nr. 436/2021. Þá sé eðlilegt að miðað sé við það svæði þar sem nýgengi sé hæst í staðinn fyrir að miða við smittíðni í hlutaðeigandi landshluta, þar sem ógerningur sé að ganga úr skugga um að smit berist ekki milli landshluta í brottfararlandinu. Loks sé til þess að líta að ákvæði 1. gr. breytingalaganna nr. 23/2021 kveði aðeins á um tímabundna heimild, en að auki gildi reglugerðin nr. 435/2021 einungis út maí 2021. Þannig sé tryggt að þeim réttindaskerðingum sem kveðið sé á um séu sett skýr takmörk og umfang.

Við flutning andmælti sóknaraðili alfarið sjónarmiðum og röksemdum varnaraðila um afturvirnkni laga, en einnig röksemdum hennar að því er varðaði skilgreiningu á hugtakinu ferðamaður, sbr. ákvæði 2. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 435/2021, og þá m. a. með vísan til þess að varnaraðili hafi sannarlega ferðast um landsvæði erlendis og á milli landa, og þar á meðal hafi hún verið á svæði sem hafi verið flokkað sem hááhættusvæði. Hann byggir og á því að ákvæði fyrrnefndra laga og reglna gildi við komu á landamærastöð hérlendis hverju sinni, og í þessu tilviki á Seyðisfirði, líkt og skýrt komi fram í heiti breytingarlaganna nr. 23/2021, sbr. og í reglugerðinni nr. 435/2021.

Með hliðsjón af framangreindu, framlögðum gögnum og aðstæðum öllum að öðru leyti byggir sóknaraðili á því að telja verði að sóttkví í sóttvarnarhúsi sé nauðsynlegt úrræði í tilviki varnaraðila til að fyrirbyggja hugsanlega útbreiðslu COVID- 19 sem ógnað geti öðrum einstaklingum og velferð almennings, en af þeim sökum áréttar hann og kröfur sínar í máli þessu.

2. Varnaraðili vísar til þess að í máli þessu reyni í raun á grundvallarreglur stjórnarskrárinnar, og þá ekki síst 66. gr., 67. gr., 71. gr., 73. gr. og 75. gr., enda sé um alvarlega frelsisskerðingu að ræða. Í því samhengi tekur varnaraðili fram að hún véfengi ekki, líkt og málum sé komið hér á landi, að fyrir hendi geti verið ákveðið svigrúm til sóttvarna.

Varnaraðili byggir á því að þrátt fyrir nefndar aðstæður hafi í máli þessu ranglega verið gengið fram gagnvart henni og þá með því að skylda hana gegn vilja til vistunar í sóttvarnarhúsi í fimm daga. Því hafi verið um ólöglegar aðgerðir að ræða, en hún sé íslenskur ríkisborgari.

Varnaraðili bendir á að fyrrnefnd breytingarlög nr. 23/2021 hafi verið samþykkt á Alþingi þann 22. apríl sl., og hafi lögin því öðlast gildi löngu eftir að hún réðst í þá vinnuferð og ferðalag, sem tíunduð hefur verið að nokkru í I. kafla hér að framan, en þar fyrir utan hafi hún við gildistökuna verið komin frá Póllandi. Þá hafi reglugerð ráðherra nr. 435/2021 fyrst verið sett þann 23. apríl sl., en hún hafi og fyrst tekið gildi 27. sama mánaðar.

Varnaraðili vísar til þess að við gildistöku nefndra réttarreglna hafi hún, sbr. áðurrakin gögn, verið komin í íslenska lögsögu með skipinu Norrænu, ellegar verið í íslenskri efnahagslögsögu, þ. e. þann 26. apríl sl. Að auki hafi hún að morgni 27. apríl sl. verið innan 12 mílna landhelginnar.

Varnaraðili byggir á því að hún hafi eigi verið í öðru landi eða farið yfir landamæri þegar nefndar réttarreglur tóku gildi. Þá hafi hún eigi verið ferðamaður í skilningi 2. gr. reglugerðar nr. 435/2021, enda hafi hún í raun og í skilningi laga og stjórnskipunarréttar verið komin í lögsögu landsins þegar reglunum var beitt gegn henni. Þessu til áréttingar byggir varnaraðili á því að samkvæmt réttum skilningi beri ekki að miða réttarverkan nefndra reglna við hafnarsvæði eða landamærastöð. Varnaraðili byggir á því að í ljósi ofangreinds beri að fella úr gildi þá nauðungarvistun sem hún hafi verið skylduð til að hlýta með aðgerðum sóknaraðila, en að því leyti beri einnig að fallast á undaþágubeiðni hennar.

Varnaraðili vísar til þess að samkvæmt 9. gr. reglugerðar nr. 435/2021 sé sóknaraðila heimilt að veita tilteknar undanþágur frá sóttkví að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í því samhengi staðhæfir sóknaraðili að það sé meginregla sóttvarnaraðgerða að beita svokallaðri heimasóttkví, og af þeim sökum sé það undantekningarúrræði að skylda einstaklinga til að sæta dvöl í sóttkvíarhúsi, þ. e. þegar viðkomandi hafi ekki getað sýnt fram á nægjanlega trygga dvöl annars staðar. Varnaraðili byggir á því að hún hafi í máli þessu sýnt fram á, með gögnum, að hún hafi allar aðstæður til þess að fylgja reglum og þá í samræmi við nefnda meginreglu, með dvöl í húsnæði náins ættingja. Byggir varnaraðili á því að við upphaf þessa máls og við komu til landsins hafi eigi verið gætt leiðbeiningarskyldu af hálfu íslenskra stjórnvalda.

Varnaraðili bendir á að í rökstuðningi sínum vísi sóknaraðili til ákvæða 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, sem stoð hafi í fyrrnefndri 3. mgr. 1. gr. laga nr. 23/2021 um breytingu á sóttvarnarlögum og lögum um útlendinga (sóttvarnarhús og för yfir landamæri), að því er varði tiltekin hááhættusvæði. Að þessu leyti áréttar varnaraðili það sem áður hafi verið rakið um ferðir hennar erlendis, þ. á m. um norðurhluta Póllands, og um gildistöku fyrrgreindra laga- og reglugerðarákvæða.

Byggir varnaraðili á því að umræddum ákvæðum hafi í hennar tilfelli verið beitt með afturvirkum hætti. Að auki hafi eigi verið gætt meðalhófs. Þar um bendir hún á að nýgengi smita hafi ekki verið yfir efri mörkum í norðurhéruðum Póllands, sbr. að því leyti efni fyrrnefndrar auglýsingar ráðherra nr. 436/2021 og dskj. nr. 15, sbr. og ákvæði 3. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 435/2021, sbr. 1. gr. laga nr. 23/2021.

Varnaraðili byggir á því að þegar ofangreind atriði séu virt hafi sóknaraðila borið að samþykkja fyrrgreinda beiðni hennar um undanþágu og þá m. a. með því að virkja fyrrnefnt heimildarákvæði þar um.

Varnaraðili byggir loks á því að sóknaðila hafi borið, líkt og atvikum máls þessa hafi verið háttað, að fallast á undanþágubeiðni hennar og þá m. a. sökum fjölskylduaðstæðna og annarra og persónulegra aðstæðna hennar, enda eigi sóknaraðili tiltölulega ung börn, sbr. að því leyti ákvæði margnefndrar 5. gr. reglugerðar nr. 23/2021.

III.

Líkt og hér að framan hefur verið rakið fór varnaraðili, sem er íslenskur ríkisborgari, úr landi þann 14. apríl sl., og var tilefnið verkefni sem varðaði atvinnu hennar, sem tengd er tiltekinni flutningastarfsemi. Vegna þessa ferðaðist varnaraðili til þriggja landa, þ. e. Danmerkur, Þýskalands og Póllands. Óumdeilt er að varnaraðili dvaldi, ásamt eiginmanni sínum, í síðastnefnda landinu í yfir sólarhring. Ferðalag varnaraðila um nefnd Evrópulönd, en einnig að því er varðar komu hennar með skipinu Norrænu aftur til landsins, þann 27. apríl sl., og þá til landamærastöðvar í Seyðisfirði, er lýst hér að framan, í I. kafla.

Óumdeilt er að varnaraðili framvísaði eigi gildu PCR- prófi, sem ekki var eldra en 72 klst., við komuna til landsins, sbr. ákvæði 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 435/2021 um sóttkví og einangrun og sýnatöku við landamæri Íslands vegna Covid-19, sem tók gildi nefndan dag, 27. apríl sl. Til þess er að líta að áður hafði verið í gildi reglugerð um sama efni og heiti, nr. 375/2021, en hún hafði tekið gildi þann 8. apríl sl., en hafði verið felld úr gildi með hinni nýju reglugerð.

Fyrir liggur að varnaraðili lét í té viðeigandi sýni á nefndri landamærastöð, sbr. nefnt reglugerðarákvæði, en í kjölfarið var henni gert að vistast í sóttvarnarhúsi, nánar tiltekið í Hótel Hallormsstað í samnefndum skógi, henni að kostnaðarlausu. Um þessar ráðstafanir var m. a. vísað til auglýsingar nr. 436/2021, sem birt hafði verið á vef stjórnarráðsins, og þá um svæði og lönd sem talin höfðu verið til sérstakra hááhættusvæða.

Í samræmi við 15. gr. sóttvarnalaga nr. 97/1997 óskaði varnaraðili með tölvubréfi, dags. 27. apríl sl., eftir ákvörðun sóknaraðila um undanþágu frá dvöl sinni í nefndu sóttvarnarhúsi og þá með vísan til 5. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 18/2021, sbr. nú ákvæði fyrrnefndrar reglugerðar nr. 435/2021. Var um rökstuðning vísað til þess að varnaraðili hefði verið í vinnuferð vegna vöruflutningastarfsemi. Sóknaraðili synjaði beiðninni með tölvubréf daginn eftir og þá með vísan til ákvæða 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, en í kjölfarið var ágreiningi þessum vísað til dómsins. Í málatilbúnaði sínum hefur varnaraðili m. a. vísað til ákvæða stjórnarskrárinnar og þá um borgaraleg réttindi og friðhelgi, og að þau réttindi hennar hafi verið brotin með ráðstöfunum stjórnvalda og sóknaraðila.

Til þess er að líta að við beitingu opinbers valds íslenskra stjórnvalda ber m. a. að virða svonefnda lögmætisreglu, sem talin er hafa stjórnlagagildi, og þá þannig að ákvarðanir séu í samræmi við lög og að þær eigi jafnframt viðhlítandi stoð í þeim. Ber þannig m. a. að leitast við að tryggja að afskipti stjórnvalda af málefnum borgaranna grundvallist á fyrirfram settum reglum og að þannig sé tekin afstaða til þess hvaða málefni stjórnvald sé bært til að fjalla um og þá með hvaða skilyrðum.

Í ljósi nefndrar reglu um lögmæti liggur fyrir að þegar stjórnvöld taka ákvarðanir sem eru íþyngjandi fyrir einstaklinga og takamarka almenn réttindi þeirra ber nauðsyn til, að jafnaði, að skýr lagaheimild liggi til grundvallar.

Með sóttvarnalögum er ráðherra veitt mjög víðtækt vald til að bregðast við hættum sem upp koma vegna sjúkdóma og ógnað geta lýðheilsu. Ábyrgð á framkvæmd sóttvarna ber embætti landlæknis undir yfirstjórn ráðherra. Hjá því embætti starfar sóttvarnalæknir sem ber ábyrgð á sóttvörnum, sbr. 1. og 2. mgr. 4. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997.

Í máltilbúnaði sóknaraðila hér að framan er ítarlega vikið að þeim brýnu almannahagsmunum sem talin eru í húfi og varða þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið vegna útbreiðslu Covid- 19.

Að því er varðar hin fyrrnefndu einstaklingsbundnu réttindi svo og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og stjórnskipunarréttar er óhjákvæmilegt að dómstólar líti til þeirra skyldna sem hvíla á löggjafanum og stjórnvöldum, til að vernda líf og heilsu borgaranna þegar farsótt geisar, og játa þeim nokkur vikmörk við mat á nauðsyn aðgerða, sbr. t. d. dóm Landsréttar í máli nr. 227/2021.

Fyrir liggur að áðurnefnd reglugerð nr. 435/2021 var sett á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða, sbr. 1. gr. laga nr. 23/2021, og 12., 13., 14. og 18. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 með síðari breytingum.

Nefnd lög nr. 23/2021, þar sem gerðar eru m. a. breytingar á gildandi sóttvarnalögum (sóttvarnarhús og för yfir landamæri) tóku gildi þann 22. apríl sl. Samhliða var gefin út fyrrnefnd reglugerð nr. 435/2021, en samkvæmt 13. gr. þeirra tóku þau gildi þann 27. apríl sama ár. Verður miðað við að gildistakan hafi verið við upphaf nefnds dags.

Í reglugerðinni nr. 435/2021 og auglýsingunni nr. 436/2021, um svæði og lönd sem talin eru sérstök hááhættusvæði vegna COVID- 19, er kveðið á um að ferðamanni sé skylt að sæta sóttkví í sóttvarnarhúsi, hafi hann komið frá eða dvalið í meira en sólarhring á síðastliðnum 14 dögum á hááhættusvæði. Samkvæmt B- lið 1. gr. auglýsingarinnar er Pólland hááhættusvæði, þar sem 14 daga nýgengi smita á hverja hundrað þúsund íbúa er 700 eða meira. Sóttkvíin skal vara í fimm daga eða þar til neikvæð niðurstaða liggur fyrir úr seinni sýnatöku eftir komuna til landsins.

Í 2. gr. reglugerðarinnar eru m. a. skilgreiningar á tilteknum hugtökum, þ. á m. á orðunum hááhættusvæði, sóttkví og ferðamaður, en um hið síðastnefnda segir: „Einstaklingur á ferð milli landa. Hugtakið nær þannig til allra einstaklinga sem eru á ferð milli landa, hvort sem þeir eru íslenskir ríkisborgarar eða ekki.“ Sama ákvæði var í hinni fyrri reglugerð, nr. 375/2021.

Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021 er ekki heimilt að veita ferðamanni sem skylt er að sæti sóttkví, sé sú staða uppi sem að framan er lýst, undanþágu frá sóttkvíarvist nema veigamiklar ástæður mæli með því, svo sem fötlun, þroski eða aðrar sambærilegar aðstæður umsækjanda. Varnaraðili þykir að mati dómsins eigi hafa rökstutt nægjanlega að aðstæðum hennar sé þannig háttað að lýstar undanþáguheimildir geti tekið til hennar, sbr. að því leyti og röksemdir sóknaraðila hér fyrir dómi.

Í nefndri reglugerð er tekið fram að verkan þeirri reglna sem þar er vísað til, og hér að framan hefur að nokkru verið vikið að, miðist við þær landamærastöðvar sem tiltækar eru hér á landi. Verður því lagt til grundvallar að reglurnar hafi tekið til varnaraðila þegar hann kom á landamærastöðina í Seyðisfirði, þann 27. apríl sl. Að því leyti er andstæðum sjónarmiðum varnaraðila því hafnað.

Með vísan til alls framangreinds og þar sem fyrir liggur skýr heimild til þeirra ráðstafana sem hér um ræðir eru að áliti dómsins engin efni til annars en að staðfesta ákvörðun sóknaraðila, sóttvarnalæknis, um að synja beiðni varnaraðila, um undanþágu frá ákvæði 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 435/2021, um skyldu til að dvalar í sóttkví í sóttvarnarhúsi, að Hótel Hallormsstað í Múlaþingi, þar til neikvæð niðurstaða úr seinni sýnatöku liggur fyrir, sbr. 2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 með síðari breytingum. Er því öllum röksemdum varnaraðila í máli þessu hafnað.

Allur

kostnaður af rekstri máls þessa fyrir dómi, þar á meðal þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila, H-kk-ef G-kk-ef lögmanns, sem ákvarðast 235.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, skal greiddur úr ríkissjóði, sbr. 17. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997.

Málið flutti af hálfu sóknaraðila E-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Staðfest er ákvörðun sóknaraðila, sóttvarnalæknis, um að synja beiðni varnaraðila, A, kt.

[...]

,

[...]

, um undanþágu frá ákvæði 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. Múlaþingi, þar til neikvæð niðurstaða úr seinni sýnatöku liggur fyrir, sbr. 2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997 með síðari breytingum.

Þóknun talsmanns varnaraðila, H-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 235.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.