E-4207/2018

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 30. janúar 2020, var höfðað 6. desember 2018 af A á hendur B til ómerkingar ummæla og til greiðslu miskabóta.

Í dómkröfu stefnanda, í endanlegri mynd við dómtöku málsins, er þess krafist að eftirfarandi 18 ummæli verði dæmd dauð og ómerk:

A.

Alvarlegra andlegra veikinda

A

B.

Drengirnir fara ekki/sjaldan í bað í umsjón móður

C.

Þeir eru oftast í skítugum fötum

D.

Þeir eru oftast með skítugt og flókið hár ...

G.

Drengirnir eru að fá greiningar,

C er í ADHD ferli, hún hefur ekki verið að mæta í öll skipti til sálfræðings C því hún er of upptekin eða slöpp (er ekki í vinnu)

H.

D sýnir einkenni einhverfu, en það er ekki eitthvað sem hún sér því hann er aðeins með málþroskahömlur að hennar sögn.

I.

A býr mismunandi hjá foreldrum sínum eða á heimili hennar, það fer eftir andlegri heilsu hennar

J.

A á erfitt með að vakna á morgnanna og takast á við daginn, drengirnir mæta stundum of seint í skólann ...

L.

Þeir eru aldrei klæddir eftir veðri í umsjá A í skólanum ...

N.

Þeir lásu né lærðu aldrei heima í umsjá móður ...

R.

A er með anoraxiu og er aldrei kvöldmatur þegar drengirnir eru í umsjá móður annað en salat eða dósamatur sem hún lætur þá hafa en hún borðar ekki

S.

Hún er búin að koma því inn hjá C

(8 ára) að hann sé of feitur og hefur hann nú áhyggjur af því.

T.

A var í sambandi við ofbeldismann í 8 mánuði … Hún var nánast flutt inn með drengina á hans heimili

U.

Talar stöðugt illa við drengina um föður þeirra og fjölskyldu hans t.d. faðir þeirra þykir ekki vænt um þá, að stjúpan

(ég) sé vond við börn

V.

A er alvarlega andlega veik, einnig er hún með mótþróaþrjóskuröskun og þráhyggjuröskun (fær þráhyggjur fyrir fólki og hlutum), hún er nánast aldrei í jafnvægi og kann ekki mannleg samskipti. Annað hvort er hún mjög hátt uppi og framk væmir ýkta og óraunhæfa hluti eða fellur alveg niður í alvarlegt þunglyndi og kemur sér ekki út á daginn ...

X.

Hún er með króníska athyglissýki, lygasýki og sækir í stöðu fórnarlambs, þá skiptir engu hverjar afleiðingarnar verða eða hvaða áhrif það hefur á drengina og fjölskyldu hennar og drengjanna

Y.

Því miður þá er sama hvert er leitað, getur enginn neitað alvarleikanum og hversu veik hún er, hvort sem það eru foreldrar hennar, faðir drengjanna, föður amma og afi drengjanna, fyrrum vinir, fyrrum samstarfsfólk , fyrrum kærastar, fyrrum eiginkona [...] fyrrum kærasta A

, frístundum í skólanum, skólinn, tómstundirnar hjá drengjunum ...

Þ.

Hún getur ekki tekið rökréttar ákvarðanir hvað er þeim hollt og nauðsynlegt í uppeldi eða hverjar þarfir þeirra eru, hún sjálf þekkir ekki muninn á réttu og röngu.

Stefnandi krefst þess einnig að stefndu verði gert að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna, að viðbættum vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málsl. 4. gr., vaxtalaga nr. 38/2001 frá 29. maí 2017 til 19. ágúst 2018, en dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., vaxtalaga nr. 38/2001 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, að viðbættum virðisaukaskatti.

Við dómtöku málsins krafðist stefnda sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt málskostnaðarreikningi að viðbættum virðisaukaskatti, eins og stefnda hefði ekki gjafsókn til varnar í málinu.

Í greinargerð krafðist stefnda þess aðallega að kröfum stefnanda, sem þá vörðuðu 27 ummæli sem rakin eru í stafliðum A–Þ í stefnu, yrði vísað frá dómi, svo og málinu í heild. Fallist var á kröfu stefndu um að vísa málinu frá dómi og á kröfu um málskostnað á grundvelli gjafsóknarleyfis stefndu með úrskurði þessa dóms [...]. Sá úrskurður var felldur úr gildi með úrskurði Landsréttar [...] og lagt var fyrir dóminn að taka málið til efnisúrlausnar.

Yfirlit helstu málsatvika og ágreiningsefna

Stefnda sendi tilkynningu undir nafnleynd til barnaverndarnefndar í heimabæ stefnanda 29. maí 2017 og er sú tilkynning tilefni þessa meiðyrða og miskabótamáls stefnanda á hendur stefndu. Stefnandi er móðir tveggja drengja á grunnskólaaldri. Þegar atvik málsins urðu höfðu þeir lögheimili hjá stefnanda, en hún og faðir þeirra fóru sameiginlega með forsjá þeirra. Drengirnir komu þá reglulega í umgengni á heimili föður og stefndu, sem þá var sambýliskona föður þeirra.

Málefni drengjanna komu upphaflega til skoðunar hjá barnavernd í heimabæ stefnanda með tilkynningu lögreglu vegna heimilisofbeldis þáverandi kærasta stefnanda sem hún tilkynnti sjálf um 5. október 2016. Fjölskylda stefnanda, þ.e. móðir hennar, faðir, bróðir og systir, kom á fund barnaverndar 16. desember 2016 þar sem rædd var vanræksla stefnanda á umsjón og eftirliti með drengjunum og þann 23. desember s.á. var formlega skráð sameiginleg tilkynning þeirra þetta varðandi og nánar lýst áhyggjum af hegðun og heilsufari stefnanda um þetta leyti. Annar fundur fjölskyldunnar var haldinn með barnavernd 3. janúar 2017 og daginn eftir var skráð þar tilkynning frá föður drengjanna þar sem hann lýsti áhyggjum sínum af sömu ástæðum og fjölskyldan. Barnavernd kynnti foreldrum drengjanna í framhaldi af þessu ákvörðun sína um að hefja könnun máls samkvæmt 21. gr. barnaverndarlaga. Fylgdu viðtöl barnaverndar við m.a. stefnanda, föður drengjanna og stefndu í kjölfarið og heimsóknir á heimili þeirra, auk þess sem samband var haft við skóla drengjanna. Lögregla tilkynnti barnavernd á ný um heimilisofbeldi á heimili stefnanda 1. mars 2017 og þann 3. apríl s.á. barst barnavernd tilkynning vegna kæru stefnanda á hendur kærasta sínum fyrir líkamsárás og heimilisofbeldi. Þá barst tilkynning 25. júlí 2017 frá lögreglu af líku tilefni.

Foreldrar drengjanna fengu 11. júní 2018 tilkynningu um að máli barnanna yrði lokað. Í greinargerð barnaverndar um niðurstöðu könnunar kom fram að ekki væri talin þörf á frekari úrræðum á grundvelli barnaverndarlaga, m.a. í ljósi þess stuðnings sem stefnandi nyti af hálfu foreldra sinna, afa og ömmu barnanna. Þar kom jafnframt fram að alls hefðu 11 tilkynningar borist til barnaverndar á tímabilinu frá 23. desember 2016 þar til málinu var lokað og þær hafi verið frá aðstandendum drengjanna, foreldrum þeirra, lögreglu og ein undir nafnleynd. Síðastnefnd tilkynning var tilkynning stefndu um áhyggjur af umönnun drengjanna hjá stefnanda sem er tilefni máls þessa. Tilkynningin var móttekin sem tilkynning undir nafnleynd og var það staðfest í tölvuskeyti frá yfirfélagsráðgjafa barnaverndar til stefndu 29. maí 2017. Þegar könnun var lokið voru öll gögn afhent móður stefnanda fyrir hennar hönd, án þess að gætt væri nafnleyndar tilkynnanda.

Þau ummæli sem stefnandi krefst ómerkingar á og miskabóta fyrir í máli þessu koma öll fyrir í tilkynningu stefndu til barnaverndar 29. maí 2017. Byggir stefnandi á því að ummælin feli í sér ærumeiðingar og alvarlegar ósannar ásakanir sem settar séu fram gegn betri vitund. Vegna ummælanna hafi stefnandi og synir hennar þurft að sæta íþyngjandi könnun máls af hálfu barnaverndaryfirvalda og ummælin hafi valdið henni miklu óhagræði, kvíða, hugarangri, ónotum og miska, sem stefnda beri bótaábyrgð á. Stefnda byggir m.a. á því að ummælin hafi ekki verið röng, tilkynningin hafi ekki verið tilefni könnunar barnaverndar og á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á miskatjón af völdum hennar. Stefnda hafnar því að einstaklingur sem sinnir þeirri borgaralegu skyldu sinni samkvæmt lögum að tilkynna grun um vanrækslu á börnum sé látinn sæta fjárhagslegri ábyrgð eins og stefnandi krefjist í máli þessu.

Við aðalmeðferð málsins komu málsaðilar báðar fyrir dóm og gáfu skýrslu. Þá bar þar vitni fyrrum sambýlismaður beggja aðila og faðir barnanna, einnig báðir foreldrar stefnanda, fyrrum samstarfsmaður hennar og tveir félagsráðgjafar sem komu að málum barnanna í starfi sínu hjá barnavernd.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Í stefnu er ítarlega rakið hvernig stefnandi telji að hver og ein þeirra 18 ummæla sem endanlega er krafist ómerkingar á séu röng og meiðandi.

Ummæli í Alið séu bæði ósönn og meiðandi. Stefnda hafi ekki verið í aðstöðu til þess að búa yfir upplýsingum um andlega heilsu stefnanda og sýni fyrirliggjandi læknabréf, um að enginn sá geðsjúkdómur hafi verið til staðar hjá stefnanda á þessum tíma sem hafi þurft meðhöndlun, fram á að ummælin séu ekki sannleikanum samkvæm.

Ummæli í B, C og Dliðum séu bæði ósönn og meiðandi. Stefnda hafi engar forsendur haft til þess að búa yfir vitneskju um hreinlæti, fataþvott og þvottastundir á heimili drengjanna, en þáverandi skóli þeirra hafi ekki gert athugasemd við hreinlæti heldur komi fram í vottorði að umhirða drengjanna sé góð og að þeir séu hreinir til fara.

Staðhæfingar í G og Hliðum séu rangar. Ekki sé um að ræða ADHDferli heldur ADDferli og sérfræðingur í klínískri sálfræði staðfesti að stefnandi hafi sinnt greiningarferli eðlilega og hafi mætt oftar í viðtöl með drengnum en faðir hans. Staðhæfingar um einkenni einhverfu hjá bróður hans og vanrækslu stefnanda á að veita slíkum einkennum athygli séu ósannar og meiðandi fyrir ímynd stefnanda og með þeim sé vegið gróflega að hæfni stefnanda sem móður. Drengurinn sé hins vegar með málþroskahömlun og stefnandi hafi sinnt sérþörfum hans vegna þess með framúrskarandi hætti og hafi svo gott sem ein séð um öll heilsutengd mál beggja drengjanna. Staðhæfing um að stefnandi sé ekki í vinnu sé beinlínis röng og feli tilraun stefndu, til að draga upp mynd af stefnanda sem atvinnulausri og slappri, í sér aðdróttanir sem til þess séu fallnar að sverta verulega ímynd stefnanda. Hún hafi unnið […]. Hún hafi séð um […], annast kennslu […] og jafnframt kennt […] og tekið þátt í […].

Staðhæfing stefndu í Ilið um búsetu stefnanda sé röng. Stefnandi hafi haldið sitt eigið heimili á umræddum tíma. Foreldrar stefnanda búi spölkorn frá henni og mikill samgangur sé þeirra á milli en hún hafi ekki búið hjá þeim.

Ummæli í Jlið séu rangar staðhæfingar um andlegt ástand stefnanda og hæfni hennar til þess að takast á við daglegt líf, sem stefnda hafi engar forsendur til þess að hafa vitneskju um. Því sé alfarið hafnað að stefnandi eigi erfitt með að vakna á morgnana og takast á við daginn. Vinnu, íþrótta og tómstundaiðkun hennar sýni það. Drengirnir mæti alla jafna á réttum tíma í skóla og séu með 9,5 í mætingareinkunn.

Ummæli í Llið séu beinlínis röng. Aldrei hafi komið ábending frá skóla eða frístund drengjanna um að útifatnaði þeirra væri ábótavant heldur komi fram í vottorði frá skóla að umhirða drengjanna sé góð og að þeir komi með það sem þurfi.

Um Nlið beri gögn frá skóla með sér að heimalestri sé sinnt.

Ummæli í liðum R og S um að stefnandi þjáist af átröskunarsjúkdómi séu röng og verulega meiðandi. Stefnandi gefi sonum sínum alltaf kvöldmat og greiði fyrir heitan hádegismat í skólanum og í vottorði skóla segi að þeir séu vel nærðir. Stefnandi hafi aldrei sagt við son sinn að hann sé of feitur. Hann hafi þyngst síðan hann hóf skólagöngu, sem meðal annars megi rekja til slæms mataræðis í umsjá föður. Í viðtali við sálfræðing hafi komið fram að drengurinn væri farinn að borða meira og það væru viðbrögð við kvíða hans vegna deilna milli foreldra, sem ættu rót sína að rekja til rangra ásakana stefndu og föður drengjanna í garð stefnanda. Stefnandi hafi leitast við að styðja drenginn í heilsusamlegu líferni með það markmið fyrir augum að styrkja sjálfsmynd hans og stuðla að andlegu og líkamlegu heilbrigði.

Ummæli í Tlið séu röng, um að stefnandi hafi nánast verið flutt inn með drengina á heimili ofbeldismanns, sem hún hafi verið í sambandi við um skamman tíma, og hafi þar verið fórnarlamb aðstæðna. Drengjunum hafi engin hætta staðið af sambandi stefnanda við manninn og þeir hafi aldrei orðið vitni að eða varir við það ofbeldi sem hann hafi beitt hana. Í skýrslu barnaverndar komi fram að drengirnir hafi ekki haft slæma upplifun af manninum.

Stefnandi hafi aldrei talað illa um föður drengjanna við þá og haldið því fram að honum þyki ekki vænt um þá, eins og fram komi í ummælum í Ulið. Stefnandi hafi margsinnis þurft að ræða við drengina í kjölfar umgengni þeirra við föður vegna slæmra ummæla stefndu og föður drengjanna í garð stefnanda.

Í ummælum í liðum V, X og Y komi fram ósannar staðhæfingar um andlega heilsu stefnanda sem feli í sér grófar ærumeiðingar. Í læknabréfi segi að enginn sá geðsjúkdómur hafi verið til staðar á þessum tíma sem þyrfti meðhöndlun. Þær greiningar sem stefnda kveði stefnanda vera með eigi sér ekki neina stoð í raunveruleikanum. Mótþróaþrjóskuröskun sé sjúkdómur sem aðeins börn hafi og öll ummæli um athygli og lygasýki séu röng, enda reyni stefnandi almennt að koma fram af hreinskilni.

Ummælin feli í sér grófar ærumeiðingar og séu til þess fallin að valda stefnanda miklum álitshnekki og skaða ímynd hennar verulega. Ljóst sé af ummælum stefndu sjálfrar að hún viðurkenni að hafa rætt ranghugmyndir sínar um andleg veikindi stefnanda við fjölda fólks. Flestir þeirra aðila sem stefnda kveði deila skoðun sinni um meint andleg veikindi stefnanda deili ekki ranghugmyndum hennar. Foreldrar stefnanda deili ekki áhyggjum stefndu af andlegri heilsu hennar heldur standi þau með henni í þessu máli. Ólíklegt sé að skóli, frístundir og tómstundir drengjanna deili þessari skoðun enda hafi þeir aðilar aldrei rætt slíkar áhyggjur við stefnanda eða sent tilkynningu til barnaverndar vegna slíks.

Með ummælum í Þlið vegi stefnda með grófum hætti að uppeldishæfni stefnanda án þess að nokkuð búi að baki þeim fullyrðingum. Óhugsandi væri að barnavernd hefði lokað máli gegn henni án aðgerða, eins og raunin hafi orðið eftir könnun máls, ef þær staðhæfingar ættu nokkra stoð í raunveruleikanum.

Hver og ein ummælanna varði við 234. gr., 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Því beri að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga, enda séu þau óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda. Þau hafi ótvírætt leitt til mikillar röskunar á einkalífi stefnanda með rannsókn barnaverndaryfirvalda. Óháð ólögmæti hverra ummæla fyrir sig séu ummælin einnig ólögmæt og ærumeiðandi í heild sinni.

Ummælin hafi haft umtalsverð áhrif á líf stefnanda. Hún hafi meðal annars neyðst til þess að loka fyrirtæki sínu vegna andlegs álags sem hlotist hafi af því að vera undir rannsókn barnaverndaryfirvalda. Þá hafi slík rannsókn verið til þess fallin að draga verulega úr möguleika stefnanda til þess að reka með farsælum hætti fyrirtæki […]. Stefnandi hafi neyðst til þess að hætta með […]starfsemi þar sem barnaverndarmálið, sem stefnda hafi haldið opnu með tilefnislausum tilkynningum, hafi tekið verulegan tíma frá vinnu hennar. Tilkynningin hafi haft veruleg áhrif á andlega líðan stefnanda og sona hennar sem í kjölfarið hafi farið að ganga verr í skóla og sýnt mikla andlega vanlíðan vegna þess að einkalíf þeirra hafi verið undir eftirliti barnaverndaryfirvalda.

Öll ummælin falli undir verknaðarlýsingu

234. gr. hegningarlaga um að meiða æru annars manns með móðgun í orðum eða athöfnum eða bera slíkt út.

Ummælin séu ærumeiðandi og hinn ærumeiðandi verknaður hafi verið fullframinn þegar stefnda sendi tilkynninguna til barnaverndaryfirvalda. Stefnda hafi mátt vita að efni hennar bærist stefnanda , enda hafi farið fram könnun máls af hálfu barnaverndar.

Í öllum tilvikum falli verknaðurinn einnig undir 235. gr. laganna, um að drótta að

öðrum manni einhverju því

, sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða bera slíka aðdróttun út . Dróttað sé að stefnanda og sonum hennar án ástæðu með fullyrðingum sem í ummælunum komi fram. Ummælin séu bæði meiðandi og ósönn.

Öll ummælin falli einnig undir verknaðarlýsingu 1. mgr. 236. gr. hegningarlaga, um það ef ærumeiðandi aðdróttun er höfð í frammi eða borin út gegn betri vitund. Öll ummælin séu höfð í frammi gegn betri vitund og varði ýmist atriði sem stefnda viti að séu ósönn eða atriði sem hún hafi engar forsendur haft til að hafa neina vitneskju um. Ummælin séu ýmist ósönn eða stórlega ýkt og virðist eini tilgangur þeirra hafa verið að vekja áhuga barnaverndaryfirvalda á ímynduðum ásökunum stefndu svo hægt yrði að gera stefnanda lífið óbærilegt. Jafnvel sé tilgangur þeirra að sverta ímynd stefnanda og hafa þannig áhrif á framgöngu máls um umgengni og lögheimili, sem kærasti stefndu hafi hafið nokkrum dögum fyrir sendingu umræddrar tilkynningar til barnaverndar.

Afleiðingar tilkynningar stefndu séu ekki bara orðin tóm. Stefnandi hafi legið undir röngum staðhæfingum frá því 29. maí 2017. Það megi meðal annars sjá af niðurstöðu barnaverndaryfirvalda um að hætta könnun á aðstæðum stefnanda án frekari afskipta. Með ærumeiðandi ummælum hafi stefnda gert það að verkum að barnaverndaryfirvöld hafi farið í ítarlega könnun á högum stefnanda, m.a. með viðtölum, og skólar barnanna hafi verið upplýstir um að yfir stæði könnun af hálfu barnaverndaryfirvalda. Útbreiðsla ummælanna hafi einnig verið þó nokkur og ummælin þess vegna haft slæm áhrif á orðspor stefnanda. Sérstaklega sé alvarlegt að skólar barnanna fái þá mynd af stefnanda að hún fari illa með börnin sín. Vandséð sé að hægt sé að væna foreldra um eitthvað verra en það. Stefnanda sé nauðugur sá kostur að höfða málið til þess að fá bættan þann tilfinningalega skaða sem hún hafi orðið fyrir, til þess að bæta ímynd sína og til þess að reyna að koma í veg fyrir áframhaldandi áreiti og ósannindi af hálfu stefndu.

Tilhögun tilkynningarinnar, orðalag hennar og efnisinnihald, hafi beinlínis leitt til ítarlegrar könnunar á högum stefnanda, en til hafi staðið að loka málinu af hálfu barnaverndaryfirvalda áður en tilkynningin barst. Stefnda beri fulla ábyrgð á þeim þungu sökum sem hún beri stefnanda. Þar sem bréfið sé ekki byggt á sönnum staðhæfingum verði að virða stefndu það til sakar að hafa sent í sínu nafni tilkynningu þar sem alvarlegar ásakanir sé að finna sem hún hafi ekki haft raunverulega vitneskju um að væru sannleikanum samkvæmar og hafi jafnvel sett þær fram gegn betri vitund.

Sá verknaður að tilkynna stefnanda til barnaverndaryfirvalda án nægilegs tilefnis sé einn og sér ærumeiðandi og varði við 234. gr. hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. orðalagið Hver sem meiðir æru annars manns með móðgun í orðum eða athöfnum... Verði talið sannað að umrædd ummæli séu annaðhvort sérstaklega meiðandi eða ósönn verði því að telja að þessi verknaður sé einn og sér ærumeiðandi, auk þeirra ummæla sem krafist sé ómerkingar á. Því sé krafist miskabóta vegna þessa. Ekki sé hægt að hugsa sér verknað sem kasti meiri rýrð á æru manns en að draga í efa andlega og líkamlega heilsu hans og að saka hann um að hafa farið illa með börn sín án þess að eitthvað raunverulegt liggi þar að baki.

Ekki sé nauðsynlegt, svo verknaður eða ummæli séu ærumeiðandi, að þau séu borin út opinberlega og verði að meta verknaðinn og ummælin án tillits til þess. Þessi verknaður hafi fengið ákveðna útbreiðslu og haft bein áhrif á álit umsjónarkennara barnanna á stefnanda. Könnun á högum drengjanna hafi auk þess verið til þess fallin að koma af stað orðrómi um að eitthvað verulegt væri að á heimili stefnanda, enda eigi barnaverndaryfirvöld ekki að fara í slíka könnun nema rökstuddur grunur sé um að svo sé, sbr. 5. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Stefnandi krefjist 2.000.000 króna í miskabætur úr hendi stefndu og byggi á því að ummælin og sá verknaður að tilkynna stefnanda til barnaverndaryfirvalda hafi valdið henni miklum miska, ummælin séu tilefnislaus og afar meiðandi. Ummælin séu í barnaverndartilkynningu til stjórnvalda, sem í framhaldinu hafi farið í viðamikla og persónulega rannsókn á högum stefnanda. Þau varði ekki eingöngu hana sem persónu, heldur kasti einnig rýrð á hana sem uppalanda og gefi til kynna að hún glími við andlega og líkamlega erfiðleika og fari illa með börnin sín. Stefnda beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru og persónu stefnanda og henni beri að greiða stefnanda miskabætur.

Miskabótakrafan byggist á blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og sakarreglu skaðabótaréttar. Ómerkingarkrafan styðjist við 234. gr., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og um kröfu um miskabætur sé vísað til grunnraka að baki þeim ákvæðum og röksemda fyrir kröfu um ómerkingu ummælanna. Kröfur um vexti, þar með talda dráttarvexti og vaxtavexti, styðjist við reglur III.–V. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og krafa um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda krefst þess að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og byggir m.a. á því að ummæli í tilkynningum til barnaverndar njóti sérstakrar verndar í ákvæðum barnaverndarlaga, sem gangi sem sérlög framar almennum hegningarlögum. Jafnframt vísi stefnda til 13. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, um að það verk sé refsilaust sem nauðsyn bar til að unnið væri í þeim tilgangi að vernda lögmæta hagsmuni fyrir yfirvofandi hættu, þótt með því séu skertir aðrir hagsmunir, sem telja verði að miklum mun minni. Barnaverndarlög leggi þá borgaralegu skyldu á almenning að tilkynna um óviðunandi aðbúnað og umsjón barna þar sem börn geti ekki gætt hagsmuna sinna sjálf með því að snúa sér til barnaverndaryfirvalda. Hagsmunir stefnanda af því að málefni hennar komi ekki inn á borð barnaverndaryfirvalda séu miklum mun minni en hagsmunir barna hennar af því að barnaverndaryfirvöld sinni lögboðinni skyldu sinni til þess að gæta hagsmuna þeirra. Stefnanda sé ekki unnt að höfða mál á grundvelli þess að stefnda hafi gerst sek um refsiverða háttsemi í skilningi 234. gr., 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga, þar sem nauðsyn hafi borið til þess samkvæmt lagalegri og borgaralegri skyldu að tilkynna um málefni barnanna svo að lögmætir hagsmunir þeirra væru verndaðir. Telji stefnandi að á sér hafi verið brotið á grundvelli tilkynningarskyldu almennings til barnaverndaryfirvalda séu henni tryggð úrræði til þess að fá úr því skorið í 96. gr. barnaverndarlaga, sem stefnandi hafi ekki kosið að nýta.

Sýknu sé jafnframt krafist á þeim grundvelli að skilyrði 234. gr., 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga séu ekki uppfyllt. Stefnandi telji að óháð lögmæti hverra ummæla um sig þá séu ummælin einnig ólögmæt og ærumeiðandi í heild sinni, séu þau skoðuð sem ein heild en ekki skilin hver frá öðrum. Til þess að ummæli verði talin ærumeiðandi í skilningi framangreindra ákvæða hegningarlaga verði að sýna fram á að þau hafi verið a) borin út, b) að þau hafi verið sett fram gegn betri vitund og c) að þau hafi orðið virðingu viðkomandi aðila til hnekkis.

Í fyrsta lagi liggi fyrir að ummælin hafi ekki verið borin út í skilningi 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Öll mál og gögn sem barnaverndaryfirvöld hafi til umfjöllunar séu bundin trúnaði og séu aldrei „borin út“ í skilningi ákvæða hegningarlaga. Stefnda hafi ekki sýnt neinum þau ummæli sem hún hafi viðhaft í tilkynningu til barnaverndaryfirvalda og stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda hafi borið þau út með öðrum hætti. Fyrir liggi að aðstandendur stefnanda hafi allir á þessum tíma haft verulegar áhyggjur af heilsu hennar og getu til þess að sinna drengjunum með viðeigandi hætti.

Í öðru lagi hafi málefni stefnanda verið til skoðunar hjá barnaverndaryfirvöldum a.m.k. hálfu ári áður en stefnda sendi inn tilkynningu um áhyggjur af aðbúnaði barna hennar. Fjölskylda stefnanda hafi sent formlega tilkynningu þann 23. desember 2016, en tilkynning stefndu sé send 29. maí 2017. Hvorki tilkynning stefndu né ummæli hennar hafi verið sett fram gegn betri vitund. Stefnda hafi tekið mikinn þátt í málefnum drengjanna á þessum tíma og augljóst sé að fleiri en hún hafi talið að aðbúnaði og umönnun þeirra væri ábótavant, þar með talið barnavernd […].

Í þriðja lagi hafi stefnandi ekki sýnt fram á að ummælin hafi orðið henni til hnekkis. Stefnandi hafi sjálf [lýst] því að hún þjáist af áráttu og þráhyggjuröskun og þunglyndi og að hún hafi glímt við sjálfsskaðahugsanir. Einnig hafi hún lýst því að hún hafi búið við ofbeldi af hálfu fyrrverandi kærasta síns, sem haft hafi mikil áhrif á líðan hennar og athafnir allar. Hún lýsi því að hún sjái eftir því að hafa ekki farið að ráðum sinna nánustu og að hún hafi sjálf brugðist fjölskyldu sinni með háttsemi sinni.

Tilkynning stefndu fái bæði stoð í […] og í yfirlýsingum hennar á samfélagsmiðlum. Einnig fái hún stoð í þeim ummælum sem komi fram í tilkynningu fjölskyldu stefnanda um vanrækslu á aðbúnaði og umsjón barna hennar á þessum tíma og um að hún hafi átt við bæði andleg og líkamleg vandamál að stríða. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að tilkynning stefndu og ummæli hafi verið brot á 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga og beri því að sýkna stefndu.

Ummæli stefndu í tilkynningu til barnaverndar þann 29. maí 2017 njóti verndar 2. mgr. 19. gr. barnaverndarlaga, þar sem að hún hafi óskað eftir því að tilkynningin væri undir nafnleynd. Stefnandi geti ekki byggt málssókn sína á ummælum sem njóti nafnleyndar samkvæmt lögum og því beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Hér skipti engu að stefnandi hafi fyrir mistök fengið upplýsingar um nafn stefndu í gögnum barnaverndar […], en það hafi ávallt legið fyrir að um tilkynninguna ætti stefnda að njóta nafnleyndar. Réttur stefndu til nafnleyndar sé lögverndaður og til þess ætlaður að barnaverndaryfirvöld geti sinnt lögboðinni skyldu sinni til að gæta hagsmuna barna á grundvelli borgaralegrar og lögbundinnar skyldu einstaklinga til þess að tilkynna um óviðeigandi aðbúnað barna. Það sé sérstaklega áréttað í athugasemdum með 19. gr. frumvarps til barnaverndarlaga að tilkynnendur um óviðunandi aðbúnað barna séu ekki að gera annað en að gæta hagsmuna tiltekinna barna og um leið opinberra hagsmuna, og að þeir eigi rétt á því að vera lausir við þau óþægindi sem vitneskja aðila kunni að hafa í för með sér fyrir tilkynnanda.

Stefnandi hafi verið til skoðunar hjá barnaverndaryfirvöldum vegna gruns um óviðunandi aðbúnað og umsjón barna sinna frá því í lok árs 2016 og fullyrðingar stefnanda um að stefnda beri ábyrgð á því að stefnandi hafi legið undir grun um vanrækslu og hafi þjáðst af andlegum og líkamlegum veikindum séu einfaldlega rangar. Barnaverndaryfirvöld hafi farið í könnun máls á högum stefnanda í kjölfar tilkynningar fjölskyldu stefnanda og barnsföður hennar í janúar 2017. Tilkynning stefndu hafi engin áhrif haft á það ferli í öndverðu, enda send inn hálfu ári eftir að ítarleg könnun hafi hafist á högum stefnanda. Öll þau viðtöl sem fram hafi farið á vegum barnaverndar vegna tilkynninga um aðbúnað barna stefnanda hafi farið fram á tímabilinu janúar til maí 2017, eða áður en tilkynning stefndu hafi borist barnaverndaryfirvöldum. Verði stefnda því varla gerð ábyrg fyrir því að stefnandi hafi orðið fyrir tilfinningalegum skaða af atvikum, sem átt hafi sér stað áður en hún hafi viðhaft ummæli sín í tilkynningu til barnaverndaryfirvalda.

Starfsmaður barnaverndar […] hafi staðfest að engum sérstökum úrræðum hafi verið beitt af hálfu barnaverndar vegna drengjanna á þeim tíma sem málið hafi verið opið þar vegna þess að þeir hafi haft mikinn stuðning og stöðugleika hjá móðurafa sínum og ömmu, sem og hjá föður sínum. Það sé staðfest að ef svo hefði ekki verið, þá hefði barnavernd gripið til úrræða vegna vanrækslu stefnanda.

Stefnandi haldi því fram að ummælin hafi valdið henni miklum miska og rökstyðji það um hver og ein ummæli.

Ummæli í Alið um alvarleg veikindi stefnanda byggi bæði á frásögn hennar sjálfrar […], þar sem hún lýsi því að hún sé bæði þunglynd og með áráttu og þráhyggjuröskun, og á frásögn föður drengjanna og fjölskyldu stefnanda af andlegri vanheilsu hennar.

Ummæli í liðum B, C og D byggist á upplifun stefndu af sonum stefnanda þegar þeir hafi komið í umgengni á heimili hennar. Það hafi verið hennar mat að stefnandi vanrækti hreinlæti þeirra.

Varðandi ummæli í liðum G og H sé vísað til fyrirliggjandi sálfræðiathugana á drengjunum. Ástæða beiðni um greiningu annars þeirra sé grunur um athyglisbrest og ofvirkni ásamt tilfinningalegum erfiðleikum og mótþróahegðun í skóla. Orðalag stefndu í tilkynningu til barnaverndar vísi til þess að slík greining hafi verið í gangi og sé það því ekki úr lausu lofti gripið eða ósannar staðhæfingar. Fram komi í sálfræðiathugun á hinum drengnum að „bein athugun og matslistar bentu ekki til einkenna á einhverfurófi“. Samkvæmt því hafi verið kannað hvort drengurinn væri á einhverfurófi þar sem grunur hafi verið um slíkt og sé staðhæfingin því ekki ósönn. Orðalag stefndu um að stefnandi hafi ekki verið í vinnu vísi til þess að stefnandi hafi ekki verið í föstu starfi á þessum tíma. Í framlögðum bréfum foreldra stefnanda komi fram að andleg heilsa stefnanda hafi verið afar slæm og að hún hafi oft á tíðum flutt tímabundið til foreldra sinna vegna vanlíðunar.

Ummæli stefndu í tilkynningu í stafliðum I, J og L séu samhljóða þeim áhyggjum og lýsingum sem komi fram í bréfum foreldranna til barnaverndar. Þau lýsi alfarið upplifun stefndu og föður drengjanna á umönnum stefnanda um börn sín. Vegna fatnaðar drengjanna liggi fyrir samskipti föður þeirra og stefnanda.

Ummæli í Nlið samrýmist áhyggjum og upplifun stefndu, föður drengjanna og foreldra stefnanda af vanrækslu hennar á börnunum og heimalærdómnum, sem m.a. komi fram í samskiptum við skólann og samtölum við drengina sjálfa, sem stundum hafi ekkert kannast við að hafa lesið heima það sem stefnandi hafi verið búin að kvitta fyrir.

Ummæli í liðum R og S samrýmist því sem fram komi hjá foreldrum stefnanda og í samantekt barnaverndar um mál hennar.

Um ummæli í staflið T vísist til framlagðra skjala þar sem fram komi að stefnandi hafi verið í sambandi við ofbeldismann.

Ummæli í staflið U samrýmist því sem drengirnir hafi sagt við stefndu og föður sinn um það hvernig talað væri um þau á heimili stefnanda.

Ummæli í stafliðum V, X, Y og Þ fái stoð í umsögnum ættingja stefnanda og [stefnanda sjálfrar].

Engin lagarök standi til þess að ómerkja ummæli stefndu, enda séu þau sett fram undir nafnleynd og hvergi birt opinberlega. Engin lagastoð sé fyrir kröfunni þar sem fyrrgreind skilyrði til þess að ummæli séu dæmd dauð og ómerk séu ekki fyrir hendi.

Hvað miskabótakröfu stefnanda varði þá hafi ekki með nokkrum hætti verið sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni í skilningi 26. gr. skaðabótalaga vegna ummæla stefndu í tilkynningu til barnaverndaryfirvalda. Stefnandi hafi sjálf […] birt á Facebooksíðu sinni upplýsingar um veikindi sín, um ofbeldissamband sem hún hafi verið í, að hún hafi verið dofin bæði líkamlega og andlega, að hún hafi einangrast og vinir horfið á braut og að það hafi meðal annars bitnað á börnum hennar og fjölskyldu. Hún hafi upplifað mikla skömm og lagt á foreldra sína og syni sína áhyggjur af sér þar sem alla hafi grunað að hún byggi við ofbeldi af hálfu kærasta síns, og að hún hafi brugðist fjölskyldu sinni vegna þess að hún hafi ekki þegið þá hjálp sem henni hafi staðið til boða.

Stefnda beri enga ábyrgð á þeim miska sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir enda hafi umrædd ummæli stefndu hvergi verið borin út eða birt af hálfu stefndu. Stefnandi hafi alfarið sjálf séð um að lýsa því og breiða út […] hvernig líf hennar og líðan hafi verið undanfarin ár. Stefnda geti ekki verið bótaskyld vegna athafna stefnanda sjálfrar eða barnaverndar […] í störfum sínum.

Þá hafi ummæli stefndu í tilkynningu til barnaverndaryfirvalda verið sett fram á grundvelli tilkynningarskyldu um hagi barna stefnanda. Ekki sé unnt að líta svo á að þau séu ólögmæt meingerð gegn æru hennar eða persónu í skilningi 26. gr. skaðabótalaga sé litið til þeirrar skyldu sem á stefndu hvíli samkvæmt 16. gr. barnaverndarlaga. Því beri að sýkna stefndu af miskabótakröfu stefnanda. Barnaverndarmál njóti sérstöðu innan stjórnsýslunnar þar sem börn séu ekki talin vera þess umkomin að gæta hagsmuna sinna sjálf með því að snúa sér til barnaverndaryfirvalda og því sé lögð sú skylda á almenning að tilkynna grun um vanrækslu barna. Málsókn þessi sé með öllu þarflaus og fordæmalaus í ljósi þeirrar borgaralegu skyldu stefndu að tilkynna grun um vanrækslu á börnum. Skilyrði kunni að vera til þess að leggja á stefnanda réttarfarssekt á grundvelli aliðar 1. mgr. 135. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnda byggi á ákvæðum barnaverndarlaga nr. 80/2002, einkum 16. gr. og 19. gr. laganna og þeim grunnrökum sem búi að baki þeim. Einnig byggir stefnda á almennum hegningarlögum nr. 19/1940, einkum 13. gr., og meginreglum þeirra og undirstöðurökum. Stefnda vísi jafnframt til almennra reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 og grunnraka að baki 26. gr. laganna. Um málsmeðferð gildi ákvæði einkamálalaga, sbr. IV kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Krafa um málskostnað er byggð á XXI kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þá einkum 130. gr. og 131. gr. laganna. Um virðisaukaskatt vísist til laga nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni, stefnda sé ekki virðisaukaskattsskyld og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum.

Niðurstaða

Málsatvik eru rakin í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

Kröfur stefnanda í máli þessu eru tvíþættar. Í fyrri lið dómkröfu er krafist ómerkingar ummæla á grundvelli 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því ákvæði má dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk að kröfu þess sem misgert er við. Byggir stefnandi á því að ummælin séu ærumeiðandi og feli í sér ærumeiðandi aðdróttun sem borin sé út gegn betri vitund. Þá telur stefnandi að ummælin feli í sér rangar staðhæfingar sem ekki eigi við rök að styðjast.

Í öðrum kröfulið krefst stefnandi þess að stefnda greiði henni tvær milljónir króna, auk vaxta, í miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga.

Fjárkrafan er

, eins og ómerkingarkrafan

, einkum á því byggð að ummæli stefndu í tilkynningu til barnaverndar hafi verið tilefnislaus og meiðandi.

Stefnda vísar einkum til þess að tilkynningin hafi verið send á grundvelli borgaralegrar skyldu með það að markmiði að gæta hagsmuna barnanna sem í hlut eiga.

Þá hefði hún átt að geta treyst því að nafnleynd héldi.

Málatilbúnaður stefnanda sé til þess fallinn að grafa undan lögmætum og mikilvægum markmiðum þeirra ákvæða barnaverndarlaga , nr. 80/2002, sem gildi um form og efni tilkynningar innar .

Í 1. mgr. 16. gr. barnaverndarlaga segir um tilkynningarskyldu almennings að öllum sé skylt að tilkynna til barnaverndarnefndar ef þeir hafa ástæðu til að ætla að barn búi við óviðunandi uppeldisaðstæður, verði fyrir ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi eða stofni heilsu sinni og þroska í alvarlega hættu.

Ákvæði 96. gr. bar naverndarlaga fjallar um brot gegn tilkynningarskyldu o.fl. og er þar mælt fyrir um refsiábyrgð þess sem lætur hjá líða að tilkynna barnaverndarnefnd um svo illa meðferð eða slæman aðbúnað barns að lífi þess eða heilsu sé hætta búin. Jafnframt er samkvæmt sama lagaákvæði refsivert að koma vísvitandi röngum eða villandi upplýsingum á framfæri við barnaverndarnefnd um atriði sem lögin taka til.

Fyrir liggur að umstefnd ummæli er að finna í tilkynningu stefndu til barnaverndar, sem send var á grundvelli 16. gr. barnaverndarlaga, og að tilkynningin naut nafnleyndar, sem ekki hafði verið aflétt samkvæmt 19. gr. sömu laga. Í framburði stefndu fyrir dómi kom fram að ástæða þess að hún óskaði nafnleyndar hefði verið sú að hún vildi ekki að drengirnir fengju upplýsingar um sendanda, en hún hefði gert sér grein fyrir því að stefnandi myndi átta sig á því hvaðan tilkynningin kæmi vegna þess sem þar kemur fram. Í framburði starfsmanna barnaverndar fyrir dómi var staðfest að tilkynningin hefði verið afhent móður stefnanda, í umboði hennar, ásamt öðrum gögnum málsins þegar því hafði verið lokað. Þá kom fram að tilkynningin hefði ekki verið send til annarra, aðeins starfsmenn og aðilar máls hefðu séð hana í heild sinni og hvernig hún var orðuð. Aðrir sem leitað var upplýsinga frá við könnun málsins hefðu aðeins fengið nauðsynlegar upplýsingar um að mál væri til skoðunar.

Stefnandi vísar til dóms Hæstaréttar í máli nr. 382/2003 því til stuðnings að takmörkuð útbreiðsla ærumeiðandi ummæla komi ekki í veg fyrir að þau beri að ómerkja. Með þeim dómi Hæstaréttar voru ómerkt tvenn ummæli sem fram komu í drögum að dómnefndaráliti sem unnið hafi verið fyrir Háskóla Íslands og þóttu óviðurkvæmileg í dómnefndaráliti. Sérstaklega var litið til þess í dómi Hæstaréttar að dómnefndarálitið skyldi samið eftir ströngum reglum, þar sem engin réttlæting væri fyrir því að vegið væri að æru manna. Slík skrif verða ekki lögð að jöfnu við tilkynningu til barnaverndarnefndar, sem eðli málsins samkvæmt kann að hafa að geyma neikvæð ummæli um aðila eða hegðun aðila, sem tilkynnanda þykir tilefni til að vekja athygli barnaverndar á.

Um lögbundna skyldu til umsagnar, skýrslugjafar og fleira segir dr. G-kk-nf

T-kk-nf í riti sínu Fjölmæli

(útg. 1967) að ef þeir sem að lögum eru skyldir til að láta í té slíka dóma þyrftu að sæta almennum reglum um ábyrgð á ummælum sínum leiddi það til vandræða á tvennan hátt. Í því fælist rangsleitni gagnvart þeim sem væru að sinna réttarskyldu eftir bestu getu .

Þá myndi þeim hagsmunum sem liggi til grundvallar skyldunni vart verða fullnægt ef óttinn við meiðyrðaábyrgð fældi menn frá því að gefa upplýsingar sem full þörf væri á, nema unnt væri þá þegar að færa sönnur fyrir þeim.

Til þessara sjónarmiða þykir verða að líta í þessu máli .

Í nýlegri skrifum fræðimanna (Fjölmiðlaréttur 2017) kemur fram að ekki sé loku fyrir það skotið að einstaklingur sem viðhefur meiðandi staðhæfingar um staðreyndir geti losnað undan ábyrgð vegna ósannra fullyrðinga ef háttsemi hans og huglæg afstaða bendir til þess að hann hafi verið í góðri trú , en mat á góðri trú einstaklinga feli eðli málsins samkvæmt í sér önnur viðmið en í tilviki blaðamanna , sem bundnir séu af faglegum hátternisreglum um fjölmiðla .

Af dómum Mannréttindadómstólsins sé ljóst að tilgangur með ummælum geti haft mikla þýðingu við matið á því hvort ósönn ummæli einstaklinga teljist réttlætanleg. Séu ummæli viðhöfð með það að markmiði að vernda mikilvæga hagsmuni er beinnar sönnunar ummælanna síður krafist.

Stefnandi heldur því fram að ummælin séu höfð í frammi gegn betri vitund og varði ýmist atriði sem stefnda viti að séu ósönn, eða séu stórlega ýkt, eða atriði sem stefnda hafi engar forsendur til að hafa neina vitneskju um og að tilgangur þeirra virðist vera sá að gera stefnanda lífið óbærilegt. Stefnda fullyrti í framburði sínum fyrir dómi að fyrir henni hefði ekki vakað annað en velferð drengjanna og að ummælin hefðu verið sett fram af skyldurækni og í góðri trú. Hún kvaðst hafa, í samvinnu við föður drengjanna, tekið saman þau atriði sem þau hefðu bæði haft áhyggjur af í þessu sambandi, og hefðu áður verið rædd við barnavernd, og lýst því hvernig mál horfðu við þeim. Aðspurð um orðalag kvaðst stefnda allt eins hafa getað notað orðalag um að hún héldi eða teldi eitthvað í stað fullyrðinga.

T elja verður réttmætt að veita þeim sem sinnir borgaralegri tilkynningarskyldu til barnaverndarnefndar rýmri rétt til tjáningar , um þann sem tilkynntur er , en líðast kynni í opinberri umræðu, svo fremi sem ummælin eru sett fram í góðri trú.

Að virtu því sem fram kom fyrir dómi , og kemur fram í gögnum málsins, um aðstæður stefnanda og tilefni þess að könnun barnaverndar hófst verður ekki talið að ummæli stefndu hafi verið sett fram gegn betri vitund eða af öðrum hvötum en þeim sem hún tilgreinir , svo sem stefnandi heldur fram . Þá verður , þrátt fyrir það að orðalag ummæl anna hafi á sér yfirbragð staðhæfinga , að líta svo á að þ ar sé um að ræða skoðun og álit stefndu, svokallaða gildisdóma. Hvorki viðtakandi tilkynningar innar né stefnandi sjálf höfðu ástæðu til að ætla annað, enda auðséð af samhengi , atvikum og tilefni tilkynningar að stefnda væri ekki að veita sérfræðilegt mat á heilsufari stefnanda. Gildisdóma þarf ekki að sanna fremur en ummæli sem sett eru fram í góðri trú með það að markmiði að vernda mikilvæga hagsmuni .

Velferð umræddra barna verður að telja mikilvægasta þeirra hagsmuna sem mál þetta varðar.

Stefnandi hefur sjálf skýrt opinberlega frá þeim erfiðleikum sem hún gekk í gegnum á því tímabili sem lýsingar stefndu á aðstæðum barnanna taka til og ollu henni áhyggjum af velferð þeirra.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á að skilyrði séu til að ómerkja ummæli stefndu á grundvelli 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Verður kröfu stefnanda um ómerkingu ummælanna því hafnað.

Miskabótakrafa stefnanda er studd sömu málsástæðum og krafan um ómerkingu ummæla og kveður hún þann verknað stefndu að tilkynna sig til barnaverndaryfirvalda hafa valdið sér miklum miska. Með því hafi verið kastað rýrð á hana sem uppalanda, gefið til kynna að hún glími við andlega og líkamlega erfiðleika og að hún fari illa með börnin sín, og það hafi leitt til þess að stjórnvöld hafi farið í viðamikla og persónulega rannsókn á högum hennar. Svo sem fram er komið hér að framan og staðfest var í framburði vitna fyrir dómi var tilkynning stefndu ekki tilefni þess að könnun hófst á högum stefnanda, heldur stóð könnun yfir þegar hún var send og a.m.k ein önnur tilkynning barst barnavernd frá lögreglu eftir það. Með hliðsjón af því áliti dómsins að ætlun stefndu með tilkynningunni hafi raunverulega verið sú að vernda mikilvæga hagsmuni verður með sömu röksemdum og að framan eru raktar ekki á það fallist að í umræddri tilkynningu og ummælum felist ólögmæt meingerð í skilningi bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda, sem stefnda beri bótaábyrgð á. Verður kröfu stefnanda um miskabætur því einnig hafnað.

Stefndu var veitt leyfi til gjafsóknar og verður gjafsóknarkostnaður samkvæmt því greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef G-kvk-ef . Við ákvörðun þóknunar lögmannsins er þess að gæta að á grundvelli gjafsóknarleyfisins var lögmanninum ákveðin þóknun úr ríkissjóði , að fjárhæð 800.000 krónur, með úrskurði dómsins um frávísun málsins […] . Sá úrskurður var felldur úr gildi […] með úrskurði í máli Landsréttar […], þar með talið ákvæði um gjafsóknarkostnað í héraði . Í úrskurði Landsréttar var kveðið á um gjafsóknarkostnað fyrir Landsrétti , þar með tal ið um þóknun lögmannsins, en stefndu var jafnframt gert að greiða stefnanda kærumálskostnað.

Í forsendum úrskurðar Landsréttar kemur fram að á kvörðun um málskostnað í héraði , vegna þessa þáttar málsins, bíði efnislegrar meðferðar málsins þar .

Af þessu tilefni upplýsti lögmaður stefndu dómara og lögmann gagnaðila utan réttar eftir dómtöku málsins um að hún hefði þegar fengið greidda , á grundvelli gjafsóknarleyfis stefndu , fyrrnefnda 800.000 króna þóknun samkvæmt úrskurði héraðsdóms.

Að þessu virtu er fjárhæð þóknunar lögmannsins nú hæfilega ákveðin

6

00 .

000 krónur.

Samkvæmt niðurstöðu málsins og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber að gera stefnanda að greiða málskostnað , sem ákveðinn er

6

00.000 krónur og renni í ríkissjóð, sbr. 4. mgr. 128. gr. sömu laga.

Stefnda telur að skilyrði kunni að vera til þess að leggja á stefnanda réttarfarssekt á grundvelli a liðar 1. mgr.

135. gr. laga um meðferð einkamála , þ.e. fyrir að höfða mál að þarflausu.

Ekki verður fallist á að efni séu til þess, m.a. með hliðsjón af fyrrgreindum úrskurði Landsréttar […] .

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, B, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, A, í máli þessu. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef G-kvk-ef, 600.000 krónur. Stefnandi greiði 600.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

K-kvk-nf K-kvk-nf

Dómsorð:

Stefnda, B, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, A, í máli þessu. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef G-kvk-ef, 600.000 krónur. Stefnandi greiði 600.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.

K-kvk-nf K-kvk-nf