E-5263/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 17. maí 2006, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af M-kk-þgf M-kk-þgf hdl. fyrir hönd A, kt. 000000-0000, ..., ..., gegn B, kt. 000000-0000, ..., ..., með stefnu sem birt var 8. júlí 2005.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega að felldur verði úr gildi fjárskiptasamningur milli hans og stefndu frá 11. júní 2004. Til vara að fjárskiptasamningnum verði með dómi breytt á þá leið að stefnda verði dæmd til að greiða honum 5,8 milljónir króna með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til þrautavara að fjárskiptasamningnum verði breytt með dómi á þá leið að stefnda verði dæmd til að greiða honum 2,8 milljónir króna með sömu dráttarvöxtum og greinir í varakröfu. Þá krefst stefnandi að stefnda verði dæmd til að greiða honum málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefndu eru aðallega að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Til vara að dómkröfur verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda samkvæmt málskostnaðaryfirliti.

Helstu málavextir eru að stefnandi og stefnda voru í hjúskap, gefin saman í hjónaband 6. febrúar 1982. Þau eignuðust saman þrjú börn: C f. 1981, D f. 1984 og E f. 1990.

Hjónin ákváðu að skilja á árinu 2004 og gerðu með sér samning um skilnaðarkjör og fjárskipta 11. júní sama ár. Þar segir m.a.:

1. gr. Eignir:

1. Íbúð að ..., .... Áætlað söluverð að frádregnum sölulaunum og áhrifum vegna uppgreiðslu láns u.þ.b. 15.000.000,00 króna.

2. Bifreiðin ... sem er af gerðinni Opel Astra 1997. Áhvílandi lán og hrein eign því ekki teljandi.

3. Bifreiðin ... sem er af gerðinni Daihatsu Ferrosa árg. 1990. Áhvílandi lán og hrein eign því ekki teljandi.

Eignir samtals 15.000.000,00 krónur.

Skuldir:

Veðskuldir áhvílandi á ..., ..., eru sem hér segir:

1. veðr. Byggsj. ríkisins kr. 8.675.321,00 est. u.þ.b. kr. 10.216.956,00

2. veðr. Landsbanki Ísl. kr. 1.400.000,00 est. u.þ.b. kr. 532.351,00

Samtals kr.10.749.307,00

2. Aðrar skuldir eru sem hér segir:

1. Skuldir við Lýsingu hf. est. c.a. kr. 320.000,00

2. Skuld við Arion est. c.a. kr. 100.000,00

3. Skuld við Europay est. c.a. kr. 220.000,00

4. Skuld við SPRON (bíll G) est. c.a. kr. 115.000,00

5. Skuld við XX.banka yfird. A est. c.a. kr. 615.000,00

6. Skuld við SPRON yfird. B est. c.a. kr. 550.000,00

7. Skuld við LÍ yfirdr. B est. c.a. kr. 310.000,00

8. Skuld við LÍN est. c.a. kr. 150.000,00

9. Skuld við Kaupþing est. c.a. kr. 122.000,00

Aðrar skuldir samtals est.c.a.kr. 2.352.000,00

Skuldir samtals u.þ.b. kr. 13.2101.307,00 (sic.)

2. gr. Skipting eigna og skulda:

A. Aðilar eru sammála um að B haldi fasteigninni að ... og búi jafnframt í henni ásamt börnunum. A afsalar því sínum hluta til B. Hún tekur jafnframt yfir veðskuld á 1. veðrétti Byggingarsjóðs ríkisins sem og aðrar skuldir nr. 1, 6, 7 og 8 er greindar eru hér að ofan. Einnig yfirtekur B greiðslu á rafmagni, hita og brunatryggingu vegna . Auk þess áskrift af Mbl. og innheimtudeild RUV. Þá heldur B bifreiðinni ... og sér eftirleiðis um greiðslu veðskulda, trygginga og bifreiðagjalda af þeirri bifreið.

B. A heldur bifreiðinni ... og sér eftirleiðis um greiðslu veðskulda, trygginga og bifreiðagjalda af þeirri bifreið. Þá mun hann greiða veðskuld á 2. veðrétti mánaðarlega eins og áður. Hann yfirtekur jafnframt aðrar skuldir nr. 2, 3, 4, 5 og 9.

C. Algert samkomulag er um skiptingu innbús. Heldur B innbúi en A fær þær bækur, geisladiska og persónulega muni sem hann kýs.

3. gr. Síðasta sameiginlega lögheimili okkar var að ....

4. gr. Aðilar eiga saman þrjú börn; E f. 1990, D f. 1984 og C f. 1981. Fullt samkomulag er með aðilum um að sameiginlegt forræði verði með aðilum varðandi E. Einnig að faðirinn hafi eðlilegan umgengnisrétt. Lögheimili og dvalarstaður barnanna er hjá móður.

5. gr. Þó að töluverður munur sé á tekjum aðila mun A ekki greiða B lífeyri þar sem B fær íbúðina að ... í sinn hlut.

6. gr. Hvort um sig skal bera ábyrgð á greiðslum opinberra gjalda sinna fyrir árin 2003 og 2004, þ.e. B vegna sinna tekna og A vegna sinna.

7. gr. A greiðir einfalt meðlag með E frá 1. júlí 2004.

8. gr. Með samningi þessum höfum við að fullu skipt eignum okkar og skuldum á réttlátan hátt. Fjárfélag okkar fellur því niður að öðru leyti en því er greinir hér að framan. Hvorugt okkar á kröfu á hitt umfram það sem kveðið er á um í samningi þessum.

...

Leyfi til skilnaðar að borði og sæng milli aðila veitti sýslumaðurinn í Reykjavík með bréfi 9. júlí 2004 að ósk aðila með vísun til 33. gr. laga nr. 31/1993. Þar er þess getið m.a. að samkomulag sé um fjárskipti þeirra, sbr. samning þeirra, dags. 11. júní 2004.

Með bréfi 14. apríl 2005 til stefndu lýsti stefnandi því að fjárskiptasamningur aðila væri ósanngjarn og sér verulega óhagkvæmur. Fór hann þess á leit við stefndu að fjárskiptasamningurinn yrði tekinn til endurskoðunar og honum breytt þannig að meiri jöfnuður yrði á eignaskiptingunni. Þessari málaleitan var hafnað með rökstuddum hætti af hálfu stefndu með bréfi 20. maí 2005.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi hvorki notið aðstoðar lögmanns né annars sérfræðings í sifjarétti þegar fjárskiptasamningur aðila var gerður í júní 2004. Lögmaður stefndu hafi gengið frá samningnum. Í umróti skilnaðarins og vegna aðstöðumunar við samningsgerðina hafi hallað á hann við frágang samningsins.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína sérstaklega á því að fjárskiptasamningur aðila sé bersýnilega ósanngjarn. Hann hafi verið fyrirvinna heimilisins lengi og aflað lagmestra tekna þeirra hjóna í hjúskapartíð þeirra. Hann hafi með launavinnu sinni og í atvinnurekstri aflað þess fjár sem m.a. hafi verið notað til framfærslu og eignamyndunar fjölskyldunnar. Stefnda hafi hins vegar framan af hjúskapartímanum unnið á heimilinu. Hafi hún hins vegar smám saman unnið meira utan heimilisins svo sem sjá megi á skattframtölum þeirra. Ljóst sé að ef hún ynni fulla vinnu utan heimilisins sem tannfræðingur gæti hún aflað nánast sömu tekna og hann, eða jafnvel hærri tekna. Þetta hafi hún getað gert á þeim tíma sem samningurinn var gerður og hafi því verið óþarft í skilnaðarsamningnum að taka sérstakt tillit til lægri tekna hennar árin á undan.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi borið skarðan hlut frá borði í fjárskiptasamningi aðila. Í stað þess að ganga úr hjúskapnum með skuldir upp á rúmlega 1,7 milljónir króna á bakinu hefði hann á grundvelli helmingaskiptareglu 103 gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 átt að eiga rúmlega 1.092.000 krónur miðað við eigna- og skuldastöðu, þ.e. helming af skírri eign hvors um sig (581.761+511.086). Reyndar hefði eignarstaða hans átt að vera hærri þar sem hann hafi tekið á sig ýmsar skuldir fyrirtækisins K, sem stefnda var skráður eigandi að, en stefnandi rak.

Stefnandi vísar til þess að mjög hafi hallað á hann í skiptunum – að minnsta kosti um ca 2,8 milljónir króna (1.704.351+1.092.847). Hann hafi staðið uppi eignalaus og með miklar skuldir á bakinu. Öll lagaskilyrði séu til þess samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga að ógilda samninginn með dómi.

Stefnandi byggir varakröfu sína á því að fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað verulega frá því að fjárskiptasamningurinn var gerður, eða um 38,5% að jafnaði samkvæmt verðsjá Fasteignamats ríkisins. Verðmæti íbúðarinnar að ..., sem metin hafi verið á 15 milljónir króna í júní 2004 hafi hækkað í 21 milljón króna án nokkurs framlags stefndu til að auka verðmætið. Hann sitji eftir sem áður með rúmlega 1,7 milljóna króna skuld en stefnda hafi miklu verðmætari eign undir höndum. Vísar stefnandi í þessu sambandi til 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda gerninga.

Fjárhæð varakröfunnar, 5,8 milljónir króna, kveður stefnandi þannig fundna: Miðað við hækkun á verði íbúðarinnar í 21 milljón króna næmi skír hjúskapareign stefndu 4.163.522 krónum og skír hjúskapareign stefnanda 4.022.171 krónu, en í báðum tilvikum sé miðað við sömu skuldastöðu og fram komi í fjárskiptasamningnum. Miðað við þessar forsendur ættu að koma í hlut stefnanda alls 4.092.847 krónur miðað við helmingaskiptareglu hjúskaparlaganna (helmingur af skírri hjúskapareign hvors um sig). Stefnandi hafi hins vegar á grundvelli fjárskiptasamningsins orðið að greiða 1.704.351 krónu þannig að með endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar og framangreindri skiptingu nemi fjárhæð varakröfunnar alls 5,8 milljónum króna (4.092.847 + 1.704.251).

Stefnandi byggir þrautavarakröfu sína á að breyta beri fjárskiptasamningnum í þá veru að helmingaskiptaregla hjúskaparlaganna verði látin gilda við fjárskiptin miðað við 9. júlí 2004 þegar leyfið til skilnaðar að borði og sæng var veitt. Misræmið í skiptingu eigna og skulda hafi numið 2,8 milljónum króna og miðist krafan við þá fjárhæð. Vísar stefnandi í þessu sambandi til 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda gerninga.

Stefnda byggir aðalkröfu sýna um sýknu á því að fjárskiptasamningur milli aðila sé fyrir hendi og samkvæmt honum sé fjárskiptum lokið þeirra í milli. Stefnandi hafi ekki sannað að hann hafi ekki gert sér grein fyrir þýðingu samningsins þegar hann undirritaði hann. Ekki komi neitt fram í málatilbúnaði stefnanda sem bendi til þess að samningurinn hafi verið bersýnilega ósanngjarn, hvorki þegar hann var undirritaður eða síðar. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki undirritað samninginn í neinu fljótræði eða ekki haft tíma til að kynna sér efni hans. Hann hafi raunar undirritað samninginn 11. júní 2004 og síðan aftur í viðurvist sýslumanns næstum mánuði síðar, eða 8. júlí 2004.

Stefnda bendir á að óeðlilegt sé að leggja hlutlægt mat samkvæmt helmingareglu til grundvallar í stað þess að ganga út frá fjárskiptasamningnum. Samningafrelsi hjóna við gerð samnings um skilnaðarkjör yrði merkingarlaust, bæri þeim er fengi stærri hlut að taka til greina kröfu um ógildingu samnings, óháð því hvaða ástæður liggja að baki samningsgerðinni. Meginreglan sé sú að samninga skuli halda, en ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 31/1993 séu undantekningarreglur. Skýrar sannanir þurfi til að fella megi samning sem þennan úr gildi á þeim forsendum að hann sé bersýnilega ósanngjarn, sbr. dóma Hæstaréttar.

Á það er bent að skv. 40. gr. laga nr. 7/1936 gilda lögin ekki um löggerninga er lúta að málefnum, sem reglur sifjaréttarins gilda um. Ákvæði 2. mgr. 95. gr. hjúskapar-laga nr. 31/1993 mæli hins vegar fyrir um að fella megi úr gildi með dómi að nokkru eða öllu samning um fjárskipti hjóna, vegna væntanlegs skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar, hafi hann bersýnilega verið ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Fyrir liggi að 8. júlí 2004, þegar fjárskiptasamningurinn var staðfestur fyrir sýslumanni, voru aðilar sammála um það sem fram kemur í samningnum, þar á meðal fasteignamatið. Taka verði því mið af fasteignamati er lá fyrir við gerð samningsins 11. júní 2004, er metið er hvort samningurinn um fjárskiptin hafi bersýnilega verið ósanngjarn eða ekki.

Byggt er á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að aðstæður við samningsgerðina hafi verið honum í óhag. Stefnandi hafi haft þó nokkur samskipti við lögfræðing stefndu meðan á samningsgerðinni stóð og hafi hann virst skilja fullkomlega ákvæði samningsins sem hann undirritaði. Fyrsta skriflega uppkast um skiptingu eigna og skulda hafi borist lögmanni stefndu frá stefnanda. Lögmaðurinn hafi veitt báðum málsaðilum lögfræðilega ráðgjöf við samningsgerðina og talið sig hafa þjónað hagsmunum stefnanda jafnt og stefndu. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að leita sér ráðgjafar annars staðar, hefði hann talið þess þörf. Jafnframt hafi hann mátti best vita um stöðu eigna og skulda í þessu búi.

Stefnda bendir á að sameiginlegur vilji beggja aðila hafi ráðið því að helmingaskipti voru ekki lögð til grundvallar fjárskiptasamningi. Í samningnum komi m.a. fram sameiginlegur vilji beggja aðila um að stefnda fái að halda íbúðinni að ... og búa þar ásamt börnum þeirra beggja, en eitt af því, sem lagt hafi verið til grundvallar við skiptin, hefði verið að stefnda gæti staðið skil á afborgunum skulda þannig að hún þyrfti ekki að flytja með börnin. Hefðu helmingaskipti farið fram sé ljóst að þurft hefði að selja íbúðina og stefndu og börnin að flytja í minna húsnæði Báðir aðilar hafi viljað forðast að börnin þyrftu að missa heimili sitt og einnig hafi þær auknu skuldbindingar, sem fylgdu því að stefnda tók að sér forsjá barnanna, verið að hluta til ástæða fyrir skiptingu eigna eins og kveðið er á um í samningnum.

Þá er bent á ákvæði 5. gr. fjárskiptasamningsins þar sem kveðið er á um að stefnandi muni ekki greiða stefndu lífeyri þótt töluverður munur sé á tekjum þeirra þar sem stefnda fái íbúðina að ... í sinn hlut. Hvað sem líði áliti stefnanda á tekjumöguleikum stefndu í framtíðinni sé ljóst að á þeim tíma, sem samningurinn var gerður, hafi stefnda verið með mun lægri tekjur en stefnandi. Þá sé einnig óumdeilt að börn þeirra beggja skyldu dvelja með henni. Haft hefði verið að leiðarljósi við ráðstöfun eigna að leiðrétta tekjumun og gera þannig stefndu auðveldar að sinna börnunum.

Þá er vísað til þess að ekki sé í fjárskiptasamningnum getið eigna stefnanda í séreignalífeyrissjóði. Þá hafi ekki verið tíundað að gjaldþrot fyrirtækisins K, sem stefnandi rak að öllu leyti, hafi að einhverju leyti verið ástæðan fyrir skuldum heimilisins.

Um rökstuðning fyrir varakröfu vísar stefnda til röksemdafærslu fyrir aðalkröfu sinni. Bent er á að eignir búsins fyrir utan fasteignina hafi ekki verið miklar. Ólíklegt sé að stefnda hefði getað greitt stefnanda háa fjárhæð án þess að selja íbúðina að .... Þá er bent á tekjumun aðila og þá staðreynd að forsjá barna aðila er á hendi stefndu. Einnig er vísað til greiðslu stefnanda í séreignasjóð á meðan á hjúskap stóð. Að öllu samanlögðu væri bersýnilega ósanngjarnt að stefnandi fengi jafnan hlut í fjárslitum milli hans og stefndu.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann væri ... að mennt. Kvaðst hann hafa útskrifast sem ... um áramótin 1979/1980 og starfað við það síðan. Hafi hann bæði unnið sem launþegi og verið með eigin atvinnurekstur. Hann kvaðst hafa verið að vinna upp á Kárahnjúkum þegar skilnaður hans og stefndu fór fram 2004 en virkjunarframkvæmdir þar hefðu þá verið hafnar. Kvaðst hann hafa unnið tíu daga í einu og átt síðan fjögurra daga frí á milli og farið þá í bæinn.

Stefnandi kvaðst hafa á sínum tíma rekið fyrirtækin V og K. Bæði fyrirtækin hefðu farið í gjaldþrot. Til mikilla skulda hafi verið stofnað, sérstaklega með fyrra fyrirtækinu, V.

Stefnandi sagði að aðilar hefðu gengið í hjónaband á árinu 1982. Hafi hann verið aðalfyrirvinna heimilisins. Stefnda hefði aðallega verið heimavinnandi og mest fyrstu árin.

Stefnandi sagði að aðdragandi skilnaðar aðila hafi verið sá að hann hafi verið að vinna uppi á Kárahnjúkum og hafi ráðstöfunartekjur þeirra aukist u.þ.b. um 130.000 kr. á mánuði. Hafi honum fundist tekjurnar „gufa upp“. Hafi hann og kynnst annarri konu. Hafi hann og stefnda slitið samvistun 15. janúar 2004. Ekki hafi strax verið farið í það að ræða frágang skilnaðar vegna þess að yngri sonur þeirra átti að fermast í maí. Ekkert hefði verið gert fyrr en eftir þann tíma.

Stefnandi kvaðst ekki hafa lagt fram fyrstu hugmyndir að fjárskiptasamningi milli aðila, það hafi stefnda gert, og hugmynd hennar hefði verið sú að hún tæki eignirnar en hann skuldirnar. Kvaðst hann hafa sent blað til baka þar sem hann hafi komið tillögum sínum á framfæri við hana, m.a. boðist til að borga af íbúðinni í fjögur ár en íbúðin yrði síðan seld og andvirðinu skipt á milli þeirra. Þessum hugmyndum hans hafi verið tekið illa.

Stefnandi kvaðst hafa verið uppi á Kárahnjúkum á þessum tíma og faxboð hefðu gengið á milli hans og Ó-kk-ef, lögmanns stefndu. Að lokum hafi hann farið til Ó-kk-ef og fjárskiptasamningi lokið þar. Vinnsla samningsins hafi farið fram hjá Ó-kk-þgf. Enginn ágreiningur hafi verið um forsjá barna.

Stefnandi sagði að ástæðan fyrir því að hann féll frá hugmyndum sínum í sambandi við fjárslitin hafi m.a. verið hótanir um að börnin myndu ekki vilja hitta hann, betra væri fyrir hann að skrifa undir þetta svona. Hafi hann verið beittur þrýstingi með þessum hætti.

Stefnandi sagði að þau hefðu líklega keypt íbúðina að ... árið 1994. Um íbúð frá húsnæðisnefnd eða verkamannakerfinu væri að ræða. Fjármunir til kaupa á íbúðinni hafi komið „úr heftinu hjá K“. Rekstur þess fyrirtækis hafi að mestu staðið undir kaupum á íbúðinni.

Á meðan á samningaumleitunum stóð kvað stefnandi ekki hafa verið rætt um að hann greiddi lífeyri til stefndu. Líklega hafi hann þó einhvern tímann sagt að það kæmi ekki til greina að hann greiddi stefndu lífeyri, en um það hefði ekki verið rætt frekar.

Stefnandi sagði að ekki hefði verið rætt um uppsöfnuð lífeyrisréttindi í samningaumræðunum. Það hafi aldrei verið atriði í samningagerðinni.

Stefnandi sagði að lögfræðingur stefndu, Ó-kk-nf, hefði verðmetið íbúðina. Kvaðst hann ekki vita hvernig hann gerði það.

Aðspurður kvað hann fyrirtækið K hafa orðið gjaldþrota á árinu 1999. Fjárhagur fjölskyldunnar hafi verið slæmu ásigkomulagi í kjölfar þess. Farið hafi verið í fimm ára plan með bankanum til að ná tökum á fjárhagsvandanum.

Með fjárskiptasamningnum kvaðst stefnandi hafa tekið að sér að greiða skuldir upp á 1.700.000 kr. Kvað stefnandi að nú væri eftir að greiða 615.000 kr., er stæðu sem yfirdráttur á reikningi hans hjá bankanum, en síðasta greiðsla skuldakröfunnar hafi farið fram í apríl sl.

Stefnandi kveðst fljótlega eftir að fjárskiptasamningurinn var gerður 11. júní 2004 hafa farið að skoða hvort hann væri sanngjarn og eðlilegur. Hafi hann leitað til lögmanns 18. febrúar 2005 en ekki rætt þetta við stefndu áður.

Lagt var fyrir stefnanda dskj. nr. 12., sem er myndrit af tillögu um skiptingu eigna og skulda, er send var lögmanni stefndu 17. maí 2004. Stefnandi staðfesti að þetta skjal hefði komið frá honum.

Aðspurður kvað stefnandi rétt að hann hefði alla vega tvisvar komið einsamall til viðtals við lögmann stefndu til að ræða efni skilnaðarins eða væntanlegs fjárskipta-samnings.

Á það var bent að í samningsuppkasti frá 27. maí 2004, sbr. dskj. 13, hefði legið fyrir tillaga um að íbúðin færi til stefndu og stefnandi myndi ekki greiða lífeyrisgreiðslur. Aðspurður hvort hann hafi komið með einhverjar aðrar tillögur eftir það kvað stefnandi svo ekki vera.

Aðspurður kvaðst stefnandi eiga í séreignarlífeyrissjóði í dag rúmlega 900.000 kr.

Stefnandi var spurður hvort hann myndi eftir að lögmaður stefndu hefði á einhverjum tímapunkti, er þeir ræddu saman, sagt honum að stefnda hefði ráðið hann til verksins og stefnandi ætti að taka öllu sem lögmaðurinn segði með fyrirvara og spurt hann hvort hann vildi ekki ráða sér lögmann sjálfur. Kvaðst stefnandi muna eftir þessu og hafa sagt lögmanninum að hann hefði enga þörf fyrir það.

Stefnda gaf skýrslu fyrir rétti. Hún sagði m.a. að hún hefði ekki hótað stefnanda því að hann fengi ekki að hitta börnin ef hann léti henni ekki eftir íbúðina. Hún sagði að stefnandi hefði byrjað að vinna við Kárahnjúkavirkjun 1. júlí 2003 og hitt þar aðra konu. Hann hefði komið heim rétt fyrir jólin og um miðjan janúar 2004 hefði hann sagt henni, eftir að gengið hefði verið á hann, að það væri önnur kona í spilinu. Og nokkrum dögum síðar hefði hann flutt út frá stefndu og lýst því að hann vildi skilja við hana.

Stefnda sagði að hún og stefnandi hafi aðeins verið búin að ræða um skiptingu eigna áður en hún leitaði til lögmanns í byrjun febrúar. Rætt hafi verið um að hún héldi íbúðinni vegna þess að börnin yrðu hjá henni. Hafi hún viljað halda íbúðinni vegna barnanna. Hún kvað íbúðina vera úr verkamannakerfinu og afborganir af þeim tíu til ellefu milljónum sem hvíla á íbúðinni væru nú 39.000 kr. á mánuði, lánið bæri mun lægri vexti en á almennum markaði.

Stefnda kvað stefnanda hafa farið með henni til lögmanns síns einu sinni eða tvisvar. Kvaðst stefnda raunar hafa litið svo á að lögmaðurinn væri lögmaður þeirra beggja. Hafi hún spurt stefnanda hvort hann ætlaði að fá lögmann fyrir sig, en hann hafi ekki talið þörf á því.

Aðspurð kvaðst stefnda sjálf hafa verðmetið íbúðina.

Stefnda sagðist hafa hafnað tillögu stefnanda, sem fram kemur á dskj. nr. 12, að hann greiddi af íbúðinni í fjögur ár en þá yrði íbúðin seld og andvirðinu skipt jafnt á milli þeirra. Hún hefði ekki getað keypt íbúð á frjálsum markaði til að hýsa sig og börnin með þeim tekjum sem hún hefur.

Eftir að lögmaðurinn hefði kynnt þeim tillögu um samning um skilnaðarkjör og fjárskipti milli þeirra, sem dagsett er 27. maí 2004, sbr. dskj. nr. 13, kvaðst stefnda ekki minnast þess að hún og stefnandi hefðu rætt sérstaklega saman um þá tillögu. Stefnandi hefði samþykkt að eftirláta henni íbúðina. Stefnandi hefði heldur ekki hreyft andmælum við fjárskiptasamningnum hjá sýslumanni 9. júlí 2004, er leyfið til skilnaðar að borði og sæng var veitt.

Stefnda sagði að stefnandi hefði ekki leitað til hennar til að fá fjárskipta-samningnum breytt svo sem haldið er fram í stefnu. Hún sagði að lokið hefði verið við greiðslur á hluta þeirra skulda sem greinir í fjárskiptasamningnum þegar hann var undirritaður. Um hafi verið að ræða tölur sem unnið hafi verið með frá því í byrjun febrúar og látnar halda sér óbreyttar.

Stefnda kvaðst minnast þess að rætt hafi verið um séreignarsjóð stefnanda og lífeyrisgreiðslur til stefndu við samningsgerðina. Kvaðst hún hafa gefið kröfu eftir í því sambandi til að fá að halda íbúðinni.

Aðspurð kvaðst stefnda vera ... að mennt. Kvaðst hún ekki starfa sjálfstætt, vera launþegi í 80% vinnu nú. Kvaðst hún hafa aukið við sig vinnu sem ... eftir því sem börnin urðu eldri og hún fékk betra færi á að starfa utan heimilis. Vinnuhlutfallið sem launþegi hafi á árunum 2002 og 2003 líklega verið 60-70%.

Ályktunarorð: Stefnandi byggir á því að fjárskiptasamningur aðila hafi bersýnilega verið ósanngjarn í hans garð þegar til hans var stofnað og hafi hann falið í sér veruleg frávik frá helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Öll lagaskilyrði séu því til að ógilda samninginn með dómi samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga. Ekki verður fallist á þetta.

Í 1. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga segir m.a. að hjón geti ráðið fjárskiptum sínum til lykta með skriflegum samningi undirrituðum af hjónunum eða umboðsmönnum þeirra og staðfestum fyrir sýslumanni eða dómara. Samningsfrelsi ríkir þannig um fjárskipti milli hjóna vegna hjúskaparslita ef ekki er um opinber fjárskipti að ræða. Í 2. mgr. 95. gr. laganna segir að unnt sé að fella samning um fjárskipti úr gildi að nokkru eða öllu með dómi hafi hann verið bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað.

Í fjárskiptasamningi aðila var íbúð hjónanna að ... eina eignin sem þar var verðmetin. Áhvílandi veðskuldir á eigninni voru þar taldar 10.749.307 kr. en íbúðin metin á 15.000.000 kr. Ekki voru því miklar eignir til skiptanna. Þegar litið er til þess, hvernig aðilar skiptu með sér greiðslu fjárskuldbindinga hvors annars, verður ekki talið bersýnilega ósanngjarnt að stefnda héldi íbúðinni við skiptin. Stefnandi hafði meiri tekjur en stefnda á þessum tíma og átti frumkvæðið að því að ganga út frá sameiginlegu heimili aðila og barna þeirra. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en stefnandi hafi af yfirlögðu ráði gengið til samkomulags um skilnaðarkjör og metið hlut sinn við gerð fjárskiptasamnings aðila af kostgæfni og ábyrgðartilfinningu gagnvart stefndu og börnum þeirra.

Varðandi varakröfu sína er af hálfu stefnanda vísað til þess að fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað verulega frá því að fjárskiptasamningur aðila var gerður. Stefandi telur af þessum sökum samninginn ekki vera skuldbindandi fyrir sig, eins og hann var upphaflega frágenginn með vísun til 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda gerninga. Ekki verður fallist á þetta.

Samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga er mælt fyrir um það að fella megi úr gildi að nokkru eða öllu með dómi fjárskiptasamning milli hjóna vegna væntanlegs skilnaðar að borði og sæng eða lögskilnaðar hafi samningur verið bersýnilega ósanngjarn á þeim tíma er til hans var stofnað. Þá verður ekki talið að efni fjárskiptasamningsins, staða samningsaðila, atvik við samningsgerðina né atvik er síðar komu til, gefi tilefni til að víkja samningnum til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. 1. gr. laga nr. 14/1995 og 6. gr. laga nr. 11/1986.

Þrautavarakröfu sína byggir stefnandi á því að helmingaskiptaregla hjúskaparlaga verði látin gilda við fjárskiptin, miðað við það tímamark þegar leyfið til skilnaðar að borði og sæng var veitt. Misræmið í skiptingu eigna og skulda hafi numið 2.800.000 kr. Stefnandi styður þrautavarakröfu sína við sömu sjónarmið og í aðal- og varakröfu „eftir því sem við á, sem og 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaganna og 36. gr. samningalaganna“.

Eins og áður sagði verður ekki annað séð af gögnum málsins en stefnandi hafi vitandi vits gengið að fjárskiptasamningi aðila. Fjárskiptasamningurinn var á engan hátt bersýnilega ósanngjarn miðað við eignir og skuldir aðila, aflahæfi og aðstöðu þeirra að öðru leyti.

Fyrir liggur að við undirbúning að gerð fjárskiptasamnings aðila benti lögmaður stefndu stefnanda á að rétt væri fyrir hann að ráða sér lögmann er gætti hagsmuna hans sérstaklega. Þessa ábendingu hafði stefnandi að engu. Ekki er því við stefndu að sakast í þessum efnum enda ekki sýnt að það hafi komið að sök.

Samkvæmt framangreindu verður stefnda sýknuð af kröfum stefnanda.

Stefnandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað eins og í dómsorði segir.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefnda, B, er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu 855.938 krónur í málskostnað.

P-kk-nf Þ-kk-nf