E-3440/2015

I

Mál þetta, sem var dómtekið 4. apríl sl., er höfðað 6. október 2015 af Íslandsbanka hf. fyrir hönd Ergo, Suðurlandsbraut 15 í Reykjavík, gegn H-kvk-þgf D-kvk-þgf J-kvk-þgf, Litlakrika 52 í Mosfellsbæ, og J-kk-þgf E-x-x W-kk-þgf og J-kvk-þgf K. J-kvk-þgf, báðum til heimilis að Breiðuvík 27 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

1. Að stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf J-kvk-nf, verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 15.594.357 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 15.594.357 kr. frá 11. apríl 2015 til greiðsludags.

2. Að staðfestur verði veðréttur stefnanda í eign stefndu, J-kvk-ef K. J-kvk-ef og J-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, sem er Breiðavík 27, Reykjavík, fastanúmer 223-0210, íbúð 01-0301, til tryggingar greiðslu skuldar allt að fjárhæð 6.150.000,00 kr. auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir.

3. Að staðfestur verði veðréttur stefnanda í eign stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef J-kvk-ef, sem er Litlikriki 52, Mosfellsbæ, fastanúmer 229-7354, til tryggingar greiðslu skuldar allt að fjárhæð 1.500.000,00 kr. auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir.

4. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, krefst sýknu af fjárkröfu stefnanda auk þess sem hún krefst þess að kröfu stefnanda, um staðfestingu veðréttar í fasteign stefndu til tryggingar á greiðslu skuldar að fjárhæð 1.500.000 krónur auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir, verði hrundið. Þá krefst hún málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndu, J-kvk-nf og J-kk-nf, krefjast þess að kröfu stefnanda, um að staðfestur verði veðréttur í fasteign þeirra til tryggingar greiðslu skuldar að fjárhæð 6.150.000 krónur auk dráttarvaxta og alls kostnaðar, verði hrundið. Þá krefjast þau málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

II

Stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf J-kvk-nf, og eiginmaður hennar, Á-kk-nf J-kk-nf R. B-kk-nf, stofnuðu félagið Megasól ehf. árið 2005 í því skyni að reka sólbaðsstofu. Félagið gerði samning um fjármögnunarleigu við Glitni 22. desember 2006 um sex ljósabekki. Á samningnum er kaupverð ljósabekkjanna tilgreint 12.907.892 krónur. Megasól ehf. skuldbatt sig með samningnum til þess að greiða 51 leigugreiðslu fyrir bekkina, sem hver var að fjárhæð 294.480 krónur, í fyrsta sinn 15. janúar 2007. Í reit á samningnum, sem ber yfirskriftina „Samningsviðmiðun“, segir eftirfarandi: „Miðast í upphafi við: ISK 50%, USD 12,5%, JPY 7,5%, EUR 20%, CHF 10%.“ Jafnframt var gert ráð fyrir því að vaxtahluti „ISK“ væri verðtryggður. Stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, og Á-kk-nf J-kk-nf tókust á hendur óskipta sjálfskuldarábyrgð á fullum efndum þessa samnings með undirritun sinni á hann.

Á bakhlið samningsins voru almenn ákvæði sem áttu jafnt við um kaupleigu- og fjármögnunarleigusamninga nema annað væri sérstaklega tekið fram. Þar voru meðal annars ákvæði um greiðslu leigugjalds og dráttarvexti vegna vanskila á leigu. Í 10. gr. skilmálanna voru enn fremur fyrirmæli sem heimiluðu leigusala að rifta samningnum, meðal annars ef vanefnd leigutaka stæði lengur en í sjö sólarhringa frá því að leigusali skoraði á hann að bæta úr vanefndinni. Í 11. gr. var síðan kveðið á um afhendingu hins leigða í kjölfar riftunar og í 12. gr. um uppgjör á samningi í kjölfar riftunar eða slita á honum.

Með samkomulagi samningsaðila 8. febrúar 2008 var fjórum gjaldföllnum leigugreiðslum samkvæmt samningnum bætt við höfuðstól hans. Enn fremur var samningstími styttur. Átti honum þannig að ljúka 14. mars 2011 í stað 14. janúar 2012.

Áður en framangreindur fjármögnunarleigusamningur var gerður hafði stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, gefið út tryggingarbréf, dags. 2. september 2005, þar sem hún veðsetti fasteign sína við Breiðuvík 51 í Reykjavík til tryggingar á greiðslu allra skulda og fjárskuldbindinga eiginmanns hennar, Á-kk-ef J-kk-ef, við Glitni eða þann sem veðhafinn vísaði til, að höfuðstól að fjárhæð 6.150.000 krónur, auk dráttarvaxta og kostnaðar við innheimtu. Fram kemur á tryggingarbréfinu að „skuldin“ væri „100% tryggð með gengi erlendra gjaldmiðla“, í nánar tilgreindum gjaldmiðlum. Með yfirlýsingu 21. október 2005 komust aðilar að samkomulagi um að tryggingarbréfið stæði framvegis til tryggingar á skuldbindingum Megasólar ehf. í stað skuldbindinga Á-kk-ef J-kk-ef. Tryggingarbréfið var áritað um þetta samkomulag 11. nóvember 2005.

Í málinu liggur fyrir samkomulag milli stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef, og Á-kk-ef J-kk-ef annars vegar og Glitnis-Fjármögnunar hins vegar, dags. 30. janúar 2007, sem ber yfirskriftina „Veðleyfi / Tryggingarbréf“. Til hliðar við þessa yfirskrift hefur verið handskrifað „Veðflutningur“. Þar er í fyrstu vikið að framangreindu tryggingarbréfi 2. september 2005 um veðsetningu fasteignarinnar að Breiðuvík 51 til tryggingar á skuldum Á-kk-ef J-kk-ef. Því næst kemur þar fram að samkvæmt beiðni hafi Glitnir-Fjármögnun samþykkt að flytja tryggingarbréfið yfir á fasteignina við Breiðuvík 27 í Reykjavík. Sú fasteign er í eigu stefndu, J-kvk-ef K. J-kvk-ef og J-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, foreldra stefndu, H-kvk-ef D-kvk-nf. Stefndu, J-kvk-nf og J-kk-nf, skrifuðu undir yfirlýsingu á framangreindu samkomulagi um veðflutning sem er svohljóðandi:

Við undirritaðir veðsalar höfum kynnt okkur efni þeirra skuldbindinga sem liggja til grundvallar skjali þessu, ásamt upplýsingabæklingi Glitnis Banka hf. um ábyrgðir. Jafnframt hafa okkur verið kynntar reglur um gerð greiðslumats hjá þeim aðila sem veðábyrgð okkar tekur til, allt í samræmi við „Samkomulag um notkun ábyrg á skuldum einstaklinga“ og hefur greiðslugeta hans verið metin og með samþykki hans höfum við kynnt okkur hvoru tveggja. Samkvæmt þessu samþykkjum við ofangreinda veðsetningu.

Hinn 28. janúar 2008 gaf stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, út tryggingarbréf þar sem hún veðsetti fasteign sína að Litlakrika 52 í Mosfellsbæ til tryggingar á greiðslu allra skulda og fjárskuldbindinga Megasólar ehf. við Glitni Fjármögnun eða þann sem veðhafi vísaði til, að höfuðstól allt að fjárhæð 1.500.000 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar við innheimtuaðgerðir. Fram kemur í tryggingarbréfinu að „skuldin“ sé „100% tryggð með gengi erlendra gjaldmiðla“ í nánar tilgreindum hlutföllum.

Í stefnu greinir frá því að leigugreiðslur fyrir ljósabekkina hafi verið greiddir til og með 15. maí 2008. Þar greinir einnig frá því að ljósabekkirnir hafi 12. janúar 2010 verið teknir aftur í vörslur leigusala, sem þá hafi heitið Íslandsbanki fjármögnun, nú Ergo.

Í málinu liggur fyrir innheimtubréf, dags. 22. mars 2010, þar sem stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, er krafin um greiðslu eftirstöðva fyrrgreinds fjármögnunarleigusamnings. Nam höfuðstóll kröfunnar 19.390.442 krónum og dráttarvextir og annar kostnaður nam samtals 2.284.672 krónum. Andvirði leigumuna, 5.119.759 krónur, voru dregnar frá kröfunni. Var stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, því krafin um greiðslu á 16.755.355 krónum og skorað á hana að greiða þá fjárhæð innan 7 daga frá dagsetningu bréfsins.

Í málflutningsskjölum og öðrum gögnum málsins kemur fram að bú Á-kk-ef J-kk-ef hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 9. júlí 2010. Þar segir einnig að bú Megasólar ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði 9. maí 2012.

Með bréfi 11. mars 2015 var stefndu, H-kvk-þgf D-kvk-þgf, tilkynnt að fyrrgreindur fjármögnunarleigusamningur við Megasól ehf. hefði verið endurútreiknaður. Kemur þar fram að útreikningurinn taki mið af niðurstöðum dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 600/2011 og 462/2012 um gildi fullnaðarkvittana, auk ákvæða laga nr. 151/2010 um breytingu á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, eins og við ætti að teknu tilliti til framangreindra dóma. Ný endurútreiknuð staða samningsins næmi 9.737.905 krónum. Að viðbættum verðtryggðum vöxtum að fjárhæð 2.904.971 krónu, óverðtryggðum vöxtum Seðlabanka Íslands að fjárhæð 1.493.252 krónur og vísitölubreytingum að fjárhæð 1.614.925 krónum, frá 12. janúar 2010 til 23. febrúar 2015 nam ný staða samningsins 15.751.052 krónum. Var skorað á stefndu, H-kvk-þf D-kvk-þf, að greiða þá fjárhæð innan 15 daga frá dagsetningu bréfsins. Inn í framangreindri fjárhæð mun hafa verið lögmannskostnaður að fjárhæð 156.695 krónur.

III

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi virðist samkvæmt stefnu byggja kröfu sína á hendur stefndu, H-kvk-þgf D-kvk-þgf, á sjálfskuldarábyrgð hennar á framangreindum fjármögnunarleigusamningi, sem hefur nú verið endurútreiknaður, eins og rakið hefur verið. Stefnandi tekur fram að hann falli frá lögmannskostnaði að fjárhæð 156.695 krónur. Í stefnunni kemur fram að „skuld þessi“ hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé „nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar“.

Í stefnu er þess einnig getið að nafni Íslandsbanka hf. hafi verið breytt í Glitni banka hf. og nafni Glitnis í Glitni fjármögnun. Frá og með 15. október 2008 hafi Nýi Glitnir banki hf. yfirtekið réttindi og skyldur Glitnis banka hf. Hinn 20. febrúar 2009 hafi nafni Nýja Glitnis banka hf. verið breytt í Íslandsbanka hf. og nafni Glitnis fjármögnunar hafi verið breytt í Íslandsbanka fjármögnun. Því nafni hafi síðan verið breytt 11. júlí 2011 í Ergo.

Í stefnunni er rakið efni framangreinds veðsamnings, dags. 30. janúar 2007, þar sem stefndu, J-kvk-nf og J-kk-nf, virðast samþykkja veðsetningu fasteignar sinnar að Breiðuvík 27 til tryggingar á skuld sem tryggð hafði verið með tryggingarbréfi, dags. 2. september 2005. Þá er í stefnu einnig gerð grein fyrir efni framangreinds tryggingarbréfs, dags. 28. janúar 2008, þar sem stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, samþykkti að fasteign hennar að Litlakrika 52 stæði til tryggingar á skuldbindingum Megasólar ehf. allt að fjárhæð 1.500.000 krónur.

Fram kemur í kafla í stefnu sem ber yfirskriftina „Lagatilvísanir“ að stefnandi byggi kröfur sínar á tilgreindum fjármögnunarleigusamningi aðilanna og þeirri grundvallarreglu kröfu- og samningaréttar að samninga beri að halda. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og kröfu um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um fyrningarfrest er í þessum kafla stefnunnar vísað til bráðabirgðaákvæðis XIV í lögum nr. 38/2001.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef

Stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, byggir sýknukröfu sína aðallega á því að krafan, sem hún ábyrgðist fyrir Megasól ehf. samkvæmt umræddum samningi, dags. 22. desember 2006, sé fallin niður fyrir fyrningu. Til vara telur hún kröfuna fallna niður sökum tómlætis stefnanda og forvera hans.

Þar sem samningurinn hafi verið undirritaður fyrir gildistöku laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda telur stefnda að horfa beri til eldri fyrningarlaga nr. 14/1905. Samkvæmt lögunum sé fyrningarfrestur kröfunnar fjögur ár, sbr. 1., 2. og 4. tölulið 3. gr. laganna. Telur stefnandi að þegar mál þetta var höfðað hafi tæplega sex ár eða lengri tími verið liðinn frá því krafan varð gjaldkræf, en samningnum hafi verið rift og vörslusvipting farið fram 12. janúar 2010. Því sé ljóst að krafan sé fyrnd.

Stefnda telur að sama niðurstaða leiði af núgildandi fyrningarlögum nr. 150/2007. Vísar stefnda þar til þess að fyrningarfrestur peningalána sem veitt sé til fjármögnunar á kaupum með greiðslufresti séu fjögur ár, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 3. gr. laganna. Þá gildi almennur fyrningarfrestur samkvæmt 3. gr. laganna um ábyrgðarskuldbindingar.

Að þessu frágengnu byggir stefnda á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti og því sé krafan fallin niður. Hafi stefnda talið að samningnum væri lokið við vörslusviptingu, en hún eða aðrir aðilar samningsins hafi ekki fengið frekari upplýsingar um málið eftir það uns hún fékk tilkynningu um endurútreikning.

Stefnda byggir einnig á því að þar sem kröfur á hendur aðalskuldara, Megasól ehf., séu fallnar niður vegna fyrningar á grundvelli 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sé krafa á hendur henni fallin niður sökum vanlýsingar.

Stefnda reisir kröfu sína um sýknu af kröfu stefnanda um staðfestingu veðréttar á fasteign sinni á því að veðsetningin sé óskuldbindandi þar sem stefnandi eða forveri hans hafi ekki farið eftir samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Vísar stefnda þar til þess að hún hafi ekki fengið neitt greiðslumat í hendurnar, sbr. 4. gr. samkomulagsins. Þá hafi hún ekki fengið tilkynningar samkvæmt 5. gr. þess. Telur stefnda að brot stefnanda og forvera hans hafi leitt til þess að hún hafi verið grandlaus um þá áhættu sem fyrir hendi hafi verið vegna hættu á því að aðalskuldari gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þá hafi stefnandi og forverar hans ekki gætt að því að senda stefndu tilkynningar árlega, hvorki um veðábyrgðina né persónuábyrgð. Eftir að lög nr. 32/2009 tóku gildi hafi þetta falið í sér skýrt brot á 7. gr. laganna, en samkvæmt 2. mgr. 7. gr. þeirra skuli ábyrgðarmaður vera skaðlaus af vanrækslu lánveitanda á tilkynningarskyldu samkvæmt 1. mgr. og ef vanræksla er veruleg skal ábyrgðin falla niður.

Stefnda vísar einnig til þess að stefnandi og forverar hans hafi í engu farið eftir 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008 um tilkynningar eða 9. gr. sömu laga, sem fjalli um gang innheimtu. Jafnframt vísar stefnda í þessu sambandi til efnis 6. gr. laganna um góða innheimtuhætti.

Stefnda byggir einnig á því að ekki liggi fyrir framsal til stefnanda á þeim réttindum sem hann byggi á í málinu og því verði ekki séð að hann sé réttur aðili að því.

Stefnda telur að framganga stefnanda og forvera hans í tengslum við tilurð þeirra ábyrgða sem hún sé krafin staðfestingar á, sem og tíminn sem leið uns hún hafi fengið vitneskju um ábyrgðir sínar, hafi einnig gengið gegn skyldum þeirra til að starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002.

Með vísan til allra atvika málsins, og þess langa tíma sem hafi liðið frá því að gerningarnir voru undirritaðir, sé ósanngjarnt af hálfu stefnanda að bera fyrir sig samþykki hennar. Því beri að víkja þeim til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Áréttar stefnda í því sambandi að henni hafi hvorki verið kynnt greiðslumat né bæklingur um ábyrgðir. Þá er áréttað að hún hafi ekki fengið upplýsingar um ábyrgðaskuldbindingar sínar árlega. Á stefndu hafi hallað í öllum samskiptum, en hún hafi ekki sérstaka menntun eða þekkingu á fjármálagerningum. Hins vegar hafi stefnandi og forverar hans búið yfir slíkri þekkingu og á þeim hafi hvílt skylda til að vanda til vinnu sinnar og viðhafa heilbrigða viðskiptahætti. Þá sé einnig ósanngjarnt hvernig stefnandi hafi hagað sér eftir að gerningarnir sem um ræðir voru undirritaðir. Hafi leigumunirnir verið vörslusviptir án heimildar, að séð verði, auk þess sem fleiri munir hafi verið teknir úr vörslum greiðanda. Ekkert formlegt mat hafi farið fram á verðmæti leigumuna og stefnda ekki fengið neinar upplýsingar um matsverð eða fengið að gera athugasemd við þá framkvæmd stefnanda.

Stefnda vísar einnig til þess að dómur um staðfestingu veðréttar veiti stefnanda ekki heimild til aðfarar samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, enda fæli dómur um þetta efni ekki í sér fyrirmæli um skyldu sem framfylgt yrði með slíkri gerð.

Stefnda byggir einnig á því að það sé óljóst hvort gengistrygging tryggingarbréfsins sé lögmæt með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar. Hafi gengistrygging viðlíka tryggingarbréfa verið talin heimild með vísan til 2. og 3. mgr. 4. gr. laga um samningsveð nr. 75/1997. Með lögum nr. 38/2001 hafi ætlunin verið að afnema heimildir til þess að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla. Af orðalagi 13. gr. laganna megi ráða að ekki sé aðeins átt við lánssamninginn sjálfan heldur einnig þær skuldbindingar sem varði hann. Tryggingarbréf sem tryggi greiðslu slíks samnings falli þar undir. Því er á því byggt af hálfu stefndu að gengistrygging veðtryggingarbréfsins sé ólögmæt og fer hún því fram á að henni verði gert óskylt að efna skuldbindingar sínar samkvæmt umræddu veðtryggingarbréfi í óbreyttri mynd.

Auk þess að vísa til framangreindra laga kveðst stefnda byggja málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991 og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988.

3. Helstu málsástæður og lagarök stefndu, J-kk-ef E-kk-ef og J-kvk-ef

Stefndu byggja sýknukröfu sína aðallega á því að veðsetning fasteignar þeirra sé óskuldbindandi þar sem stefnandi eða forveri hans hafi ekki farið eftir samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Hafi stefndu ekki fengið neitt greiðslumat í hendurnar, sbr. 3. gr. samkomulagsins. Telja stefndu að brot stefnanda og forvera hans hafi leitt til þess að þau hafi verið grandlaus um þá áhættu sem fyrir hendi hafi verið vegna hættu á því að aðalskuldari gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þá hafi stefnandi og forverar hans ekki gætt að því að senda stefndu tilkynningar árlega hvorki um veðábyrgðina né persónuábyrgð. Eftir að lög nr. 32/2009 tóku gildi hafi þetta falið í sér skýrt brot á 7. gr. laganna, en samkvæmt 2. mgr. 7. gr. þeirra skuli ábyrgðarmaður vera skaðlaus af vanrækslu lánveitanda á tilkynningarskyldu samkvæmt 1. mgr. og ef vanræksla er veruleg skal ábyrgðin falla niður.

Stefndu byggja jafnframt á því að veðleyfið sem þau undirrituðu hafi borið með sér að þau væru að tryggja greiðslu fjárskuldbindinga Á-kk-ef J-kk-ef R. B-kk-ef. Engin önnur gögn hafi verið lögð fyrir þau. Á veðleyfinu sé í engu getið að upprunalegt veðtryggingarbréf væri gengistryggt. Þá hafi þar í engu verið getið um þá breytingu 21. október 2005 að veðtryggingarbréfið stæði framvegis til tryggingar á skuldbindingum Megasólar ehf. Veðskuldabréfið hafi því verið rangt og um forsendubrest að ræða.

Stefndu vísa einnig til þess að stefnandi og forverar hans hafi í engu farið eftir 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008 um tilkynningar eða 9. gr. sömu laga sem fjalli um gang innheimtu. Jafnframt vísa stefndu í þessu sambandi til efnis 6. gr. laganna, um góða innheimtuhætti.

Stefndu byggja einnig á því að ekki liggi fyrir framsal til stefnanda á þeim réttindum sem hann byggi á í málinu og því verði ekki séð að hann sé réttur aðili að málinu.

Stefndu byggja sýknukröfu sína jafnframt á því að krafa stefnanda sé fallin niður sökum tómlætis og athafnaleysis stefnanda og forvera hans. Þá séu allar kröfur að baki veðtryggingarbréfinu fyrndar. Bú Á-kk-ef J-kk-ef hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði, dags. 9. júlí 2010, og hafi stefnandi lýst kröfum í búið á grundvelli almennrar kröfu. Telja stefndu ljóst að þær kröfur sem stefnandi hafi lýst í búið á hendur Á-kk-þgf séu því fyrndar með vísan til 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Með vísan til b-liðar 27. gr. laga nr. 150/2007 sé veðkrafan einnig fyrnd. Þá vísa stefndu til þess að kröfu á grundvelli veðábyrgðar stefndu hafi ekki verið lýst við innköllun í þrotabú Á-kk-ef J-kk-ef. Því sé krafa á hendur þeim niður fallin sökum vanlýsingar.

Stefndu telja einnig að framganga stefnanda og forvera hans í tengslum við tilurð þeirrar ábyrgðar sem krafist sé staðfestingar á, sem og tíminn sem leið uns þau fengu vitneskju um ábyrgð sína, hafi gengið gegn skyldum þeirra til að starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002.

Með vísan til allra atvika málsins og þess langa tíma sem hafi liðið frá því að gerningarnir voru undirritaðir telja stefndu að ósanngjarnt sé af hálfu stefnanda að bera fyrir sig samþykki þeirra. Því beri að víkja samþykki þeirra til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Árétta stefndu í því sambandi að þeim hafi hvorki verið kynnt greiðslumat né bæklingur um ábyrgðir. Þá er áréttað að þau hafi ekki fengið upplýsingar um ábyrgðaskuldbindingar sínar árlega. Á stefndu hafi hallað í öllum samskiptum við stefnanda, en þau hafi ekki sérstaka menntun eða þekkingu á fjármálagerningum. Hins vegar hafi stefnandi og forverar hans búið yfir slíkri þekkingu og á þeim hafi hvílt skylda til að vanda til vinnu sinnar og viðhafa heilbrigða viðskiptahætti.

Auk þess að vísa til framangreindra laga kveðst stefnda byggja málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991 og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988.

IV

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu, H-kvk-þf D-kvk-þf J-kvk-þf, um greiðslu samkvæmt samningi sem forveri stefnanda, Glitnir, gerði við Megasól ehf. um fjármögnunarleigu á sex ljósabekkjum 22. desember 2006, en stefnda gekkst í sjálfskuldarábyrgð á fullum efndum samningsins. Ágreiningslaust er að aðalskuldari, Megasól ehf., hefur ekki greitt leigugreiðslur frá og með gjalddaga sem var 15. júní 2008. Jafnframt liggur fyrir að ljósabekkirnir voru teknir í vörslur stefnanda 12. janúar 2010. Samkvæmt almennum skilmálum samningsins var ekki gert ráð fyrir því að hið leigða yrði tekið nema að undangenginni riftun á grundvelli vanefnda leigutaka, sbr. 10. og 11. gr. skilmálanna. Þó að engin gögn hafi verið lögð fram um riftun samningsins verður að miða við að hún hafi átt sér stað 12. janúar 2010.

Með innheimtubréfi 22. mars 2010, sem ber með sér að hafa verið sent stefndu sem ábyrgðarmanni, er hún krafin um greiðslu á 19 vangreiddum leigugreiðslum sem fallið höfðu í gjalddaga mánaðarlega frá 15. júní 2008 til 12. janúar 2010, samtals að fjárhæð 11.268.830 krónur. Jafnframt er hún krafin um greiðslu 8.121.612 króna á gjalddaga 12. janúar 2010, sem ætla verður að byggist á uppgjöri samkvæmt 12. gr. skilmálanna.

Krafa sú sem stefnda er krafin um efndir á stofnaðist með ábyrgðaryfirlýsingu stefndu fyrir gildistöku laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt 28. gr. laganna gilda því lög nr. 14/1905 um fyrningu kröfunnar. Samkvæmt 4. tölulið 3. gr. þeirra laga, sbr. 5. gr. laganna, fyrnist ábyrgðarskuldbinding af þessum toga á fjórum árum frá því hún varð gjaldkræf.

Í bráðabirgðaákvæði XIV í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. e-lið 2. gr. laga nr. 151/2010 og 1. gr. laga nr. 38/2014, sem stefnandi vísaði til í kafla um lagarök í stefnu, og hann hélt fram við aðalmeðferð að ætti við um þá kröfu sem hér um ræðir, segir eftirfarandi: „Fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar reiknast frá 16. júní 2010. Fyrningarfresturinn skal vera átta ár frá því tímamarki.“ Ákvæði þetta felur í sér sérreglu um upphaf fyrningar og fyrningarfrest þeirra krafna sem þar eru kallaðar „uppgjörskröfur“.

Greiðslur á grundvelli fyrrgreinds samnings um fjármögnunarleigu voru að hálfu leyti tengdar gengi ákveðinna, erlendra mynta. Virðist ágreiningslaust að þessi háttur á verðtryggingu samningsgreiðslna hafi farið í bága við VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, enda kvað samningurinn í raun á um lánveitingu, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 20. október 2011 í málinu nr. 282/2011, þar sem fjallað var um hliðstæðan samning.

Með 18. gr. laga nr. 38/2001 og bráðabirgðaákvæði XI í sömu lögum, sbr. lög nr. 151/2010, var fjármálafyrirtækum falið að eiga frumkvæði að endurreikningi lána með ólögmætri gengistryggingu. Þörfin fyrir endurútreikning lánanna helgaðist af því að skuldarar áttu almennt endurgreiðslukröfu á hendur kröfuhafa vegna greiðslna sem þeir höfðu innt af hendi á grundvelli hinnar ólögmætu gengistryggingar, en jafnframt gat kröfuhafi átt viðbótarkröfu um vexti er kæmu í stað hinnar ólögmætu gengistryggingar, sbr. 1. mgr. 18. gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 151/2010. Þessar kröfur hafa almennt verið látnar mætast og mismunurinn, sem jafnan hefur verið skuldara í hag, verið látinn koma til lækkunar á höfuðstól. Í ljósi tilefnis laga nr. 151/2010, og að teknu tilliti til þess að fyrirmæli þeirra um upphaf fyrningar og fyrningarfrest eru sérákvæði sem víkja frá almennum reglum um fyrningu, telur dómurinn að með uppgjörskröfum í bráðabirgðaákvæði XIV í lögum nr. 38/2001 sé einungis vísað til endurgreiðslu- og viðbótarkrafna aðila að samningi sem skylt er að endurreikna samkvæmt fyrirmælum laganna. Ákvæðið tekur hins vegar ekki til kröfu lánveitanda um aðrar greiðslur svo sem greiðslu höfuðstóls slíks samnings. Þegar lánssamningur er einungis að hluta gengistryggður getur sérákvæði þetta um upphaf fyrningar og fyrningarfrest heldur ekki náð til eftirstöðva þess hluta sem ekki er gengistryggður. Um þessar kröfur fer því eftir almennum reglum um fyrningu.

Í stefnu er ekki gerð grein fyrir því hvaða hluti kröfu hans byggist á viðbótarvöxtum á grundvelli 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þá hefur stefnandi undir rekstri málsins ekki gert grein fyrir því atriði eða hvernig hugsanleg gagnkrafa stefnda vegna ofgreiðslna á samningstímanum myndi horfa við viðbótarkröfu stefnanda. Eins og málatilbúnaði stefnanda er háttað og með vísan til þess sem að framan greinir verður því að leggja til grundvallar að bráðabirgðaákvæði XIV í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. e-lið 2. gr. laga nr. 151/2010 og 1. gr. laga nr. 38/2014, geti ekki átt við um kröfu hans í heild sinni gagnvart stefndu, H-kvk-þgf D-kvk-þgf. Verður því leyst úr málsástæðu stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef, um fyrningu kröfunnar alfarið á grundvelli fyrirmæla laga nr. 14/1905.

Kröfur stefnanda sem byggðust á samningnum frá 22. desember 2006 urðu gjaldkræfar á gjalddögum leigugreiðslna. Greiðslur á grundvelli uppgjörs samkvæmt 12. gr. almennra skilmála samningsins í kjölfar riftunar hans 12. janúar 2010 féllu þá enn fremur í gjalddaga. Við það að kröfur stefnanda urðu gjaldkræfar hófst fjögurra ára fyrningarfrestur ábyrgðarkröfunnar á hendur stefndu, H-kvk-þgf D-kvk-þgf, sbr. 4. tölulið 3. gr. og 5. gr. laga nr. 14/1905. Var sú krafa fallin úr gildi fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað 6. október 2015, sbr. 1. gr. laga nr. 14/1905, en ekkert liggur fyrir um að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið fyrir málshöfðunina. Því verður stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf, sýknuð af fjárkröfu stefnanda.

Stefnandi krefst jafnframt staðfestingar á veðrétti sínum í fasteign stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef, að Litlakrika 52 í Mosfellsbæ, til tryggingar á greiðslu skuldar allt að 1.500.000 krónum auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir. Stefnandi gerir hliðstæða kröfu um staðfestingu veðréttar í fasteign stefndu, J-kvk-ef og J-kk-ef, að Breiðuvík 27 í Reykjavík, til tryggingar greiðslu skuldar allt að fjárhæð 6.150.000 krónur auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir. Í hvorugri kröfunni er gerð grein fyrir því hvaða skuldir veðrétturinn á að tryggja. Ef fallist yrði á þessar kröfur stefnanda fengi stefnandi viðurkenningu dómsins fyrir því að veðréttur í umræddum fasteignum stæði til tryggingar á efndum hvers konar fjárkrafna stefnanda á hendur hverjum sem er upp að tilgreindum fjárhæðum. Svo óákveðin kröfugerð fer í bága við d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og samrýmist ekki gögnum málsins. Því verður kröfum þessum vísað sjálfkrafa frá dómi.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 595.200 krónur til stefndu H-kvk-ef D-kvk-ef J-kvk-ef, 297.600 krónur til J-kvk-ef K. J-kvk-ef og 297.600 krónur til J-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, H-kvk-nf D-kvk-nf J-kvk-nf, er sýkn af fjárkröfu stefnanda, Íslandsbanka hf.

Kröfum stefnanda um að staðfestur verði veðréttur stefnanda í tilgreindum fasteignum stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef J-kvk-ef, J-kvk-ef K. J-kvk-ef og J-kk-ef E-x-x W-x-x, er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefndu málskostnað að fjárhæð 595.200 krónur til stefndu, H-kvk-ef D-kvk-ef J-kvk-ef, 297.000 krónur til stefndu, J-kvk-ef K. J-kvk-ef, og 297.000 krónur til stefnda, J-kk-ef E-x-x W-kk-ef.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)