E-245/2023

1 Mál þetta, sem var dómtekið 18. október sl., var höfðað 26. apríl sl., af stefnanda, E-kvk-þgf C-kvk-þgf E-kvk-þgf, [...], [...], gegn stefndu B-kk-þgf H-kk-þgf S-kk-þgf og S-kvk-þgf Ó-kvk-þgf H-kvk-þgf, báðum til heimilis að [...], [...].

2 Stefnandi krefst þess að stefndu verði gert að þola að eftirfarandi ummæli sem birtust í greinargerð til kærunefndar húsamála vegna máls nr. 12/2021 þann 10. mars verði dæmd dauð og ómerk:

„Samskipti okkar við eiganda íbúðar [...] hafa því miður verið erfið frá fyrsta degi og sáum við strax að hún væri andlega veik.“

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða henni, insolidum 1.750.000 krónur í miskabætur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá því að mánuður er liðinn frá þingfestingu þessa máls til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu sameiginlega.

3 Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að krafa hennar verði lækkuð verulega. Þá krefjast þau málskostnaðar.

Málavextir

4 Aðilar málsins bjuggu í þriggja íbúða fjölbýlishúsi að[...] í Reykjavík. Stefnandi hefur búið þarí íbúð 201, á efstu hæð, frá árinu 2001 en stefndu keyptu íbúð 101, á miðhæð, í mars 2020 og fluttu þar inn í kjölfarið en búa þar ekki lengur. A f gögnum málsins verður ráðið að ágreiningur hafi verið meðal íbúaí húsinu um langt árabil áður en stefndu fluttu þar innog er í stefnu meðal annars fjallað um atvik frá 2014 og 2016.

5 Árið 2021 lagði stefnandi þessa máls ágreining fyrir kærunefnd húsamála. Stefndu skiluðu greinargerð til nefndarinnar 10. mars 2021 til andsvara. Í henni komu fram þau orð sem ómerkingarkrafa stefnanda lýtur að og eru grundvöllur kröfu hennar um miskabætur úr hendi stefndu.

Málsástæður stefnanda

6 Stefnandi byggir á því að þau ummæli sem krafist er að verði dæmd dauð og ómerk séu afdráttarlaus og áberandi. Þau feli í sér ærumeiðingar sem séu til þess fallnar að verða mannorði og virðingu hennar til hnekkis. Þessar ærumeiðingar, aðdróttanir og rógburður sem stefndu hafi sett fram gegn henni, án þess að skeyta um sannleiksgildi ummælanna, hafi bakað þeim bótaskyldu.

7 Stefnandi byggir á að um ósanna staðhæfingu sé að ræða og aðdróttun í hennar garð. Ekkert liggi fyrir um andleg veikindi stefnanda og stefndu hafi ekki getað haft neitt henni til stuðnings, enda bláókunnugt fólk sem hafi nær ekkert talað við stefnanda. Með ummælunum gefi þau til kynna að stefnandi eigi við andlegan vanda að stríða sem sé meginástæða fyrir háttsemi og samskiptaerfiðleikum. Stefnandi telji stefndu vísvitandi hafa haft þessa staðhæfingu uppi til að láta stefnanda líta illa útog þeim sé illa við hana. Ummælin hafi ekki tengst málefnalegum ágreiningi aðila fyrir kærunefnd húsamála. Þar sem um sé að ræða rangfærslu, sem byggi á alvarlegum ásökunum á hendur stefnanda, feli ummælin í sér ærumeiðingar og aðdróttun í garð stefnanda.

8 Stefnandi byggir á því að þótt tjáningarfrelsi samkvæmt 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 njóti ríkrar verndar sé það ekki óskorað og án ábyrgðar. Byggir stefnandi á því að öll skilyrði 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar fyrir því að setja megi tjáningarfrelsinu skorður séu uppfyllt í þessu máli. Meiðyrðalöggjöfin í XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þjóni því markmiði að vernda mannorð og réttindi annarra. Mannorð og æra stefnanda hafi beðið hnekki og njóti verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og XXV. kafla almennra hegningarlaga.

9 Þótt túlka beri undantekningar frá tjáningarfrelsi þröngt geti stefndu ekki skýlt sé bak við þetta hafiverið í góðri trú. Þá geti þau ekki heldur byggt á því að hafa verið að tjá sig um upplifun sína af samskiptum við stefnanda. Tilgangurinn virðist hafa verið að sverta mannorð stefnanda og valda henni álitshnekki.

10 Stefnandi vísar til þess að ummælin hafiverið sett sameiginlega fram undir nafni stefndu beggja og þau beri því sameiginlega ábyrgð á þeim. Með ummælunum hafi þau brotið gegn stjórnarskrárvörðum rétti stefnanda samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Því beri að ómerkja ummælin, sbr. 1. mgr. 241. gr. hegningarlaganna. Ummælin séu ósönn, óviðurkvæmileg og tilhæfulaus og hagsmunir stefndanda af því að fá þau dæmd dauð og ómerk því miklir.

11 Varðandi tjón stefnanda vísar hún til þess að stefndu hafi vegið alvarlega að æru hennar og með því framið ólögmæta meingerð sem þau beri skaðabótaábyrgð á. Ummælin hafi verið sett fram opinberlega í greinargerð til kærunefndar. Þau hafi sýnt af sér ásetning til að sverta mannorð stefnanda og hún hafi glímt við afleiðingar af ummælunum, ekki síst vegna uppsafnaðra atvika þar sem stefndu og aðrir íbúar hússins hafi beitt sér fyrir að koma illa fram við stefnanda. Ummælin hafi því valdið henni miklum ama. Byggir stefnandi á því að miskabótakrafa hennar sé hófleg að teknu tilliti til grófra ásakana stefndu.

Málatilbúnaður stefndu

12 Stefndu vísa til þess að löggjafinn og dómstólar hafi játað einstaklingum verulegt svigrúm til tjáningarfrelsis, þar á meðal til almennrar umfjöllunar um menn og málefni, sbr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Réttur til tjáningarfrelsis takmarkist af þeim undantekningum sem gerðar eru í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans og þær séu skýrðar mjög þröngt. Því fari fjarri að stefndu hafi, með ummælunum sem málið lýtur, gengið þannig á réttindi stefnanda að nauðsynlegt og réttlætanlegt sé að skerða tjáningarfrelsi stefndu með því að dæma ummælin ólögmæt og gera þeim að greiða miskabætur.

13 Stefndu hafna því að ummælin hafi falið í sér ólögmæta meingerð, sbr. b-lið 26. gr. skaðabótalaga enda hafi þau ekki brotið gegn ákvæðum 234. gr. eða 235. gr. almennra hegningarlaga eða öðrum lagaákvæðum. Þvert á móti hafi ummælin vel rúmast innan marka tjáningarfrelsis þeirra. Stefnandi hafi ekki getað sýnt fram á eða leitt að því minnstu líkur að umrædd umfjöllun hafi eða geti hafa skaðað hagsmuni hennar á nokkurn hátt. Miskabótakrafan sé vanreifuð hvað það varði og engin grein gerð fyrir því hvernig fjárhæð kröfunnar er fundin.

14 Stefndu vísa til þess að um sé að ræða ummæli í greinargerð til kærunefndar húsamála fyrir nær 27 mánuðum en ekki sé útskýrt hvers vegna nú sé nauðsynlegt og áríðandi að ummælin séu dæmd dauð og ómerk. Hagsmunir stefnanda af ómerkingu séu takmarkaðir þegar svo langur tími er liðinn. Þá bendi tómlæti hennar til þess að ummælin hafi ekki valdið henni tjóni. Stefnandi hafi hvorki sýnt fram né leitt að því líkur að ummælin hafi eða verið til þess fallin að skaða æru hennar.

15 Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi orðið fyrir miska, í hverju hann sé fólginn og að háttsemi stefndu hafi verið saknæm. Engin tilraun hafi verið gerð til þess í stefnu að sanna það. Þá sé ekki gerður reki að því að sýna fram á orsakatengsl milli meintrar ólögmætrar háttsemi stefndu og meints tjóns. Því beri að hafna kröfu stefnanda. 16 Stefndu vísa til þess að kærunefnd húsamála hafi óskað eftir því að stefndu kæmu sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina vegna málsmeðferðar sem hófst að frumkvæði stefnanda. Andsvör þeirra til nefndarinnar hafi þjónað þeim tilgangi að nýta lögvarinn andmælarétt sinn fyrr nefndinni. Ummælin hafi rúmast fyllilega innan tjáningarfrelsis þeirra þar sem óskað var eftir sjónarmiðum þeirra og rökstuðningi. Um hafi verið að ræða gildisdóm og tilfinningu þeirra fyrir ástæðum ágreinings milli þeirra og stefnanda. Ummælin hafi verið sett fram í góðri trú og ekki um ólögmæta háttsemi að ræða.

17 Stefndu vísa til þess að greinargerð stefndu hafi ekki verið og verði ekki birt opinberlega. Það skjóti skökku við að stefnandi höfði dómsmál sem hafi það í för með sér að ummælin verði opinberuð með dómi að hennar frumkvæði. Um málsmeðferð fyrir nefndinni gildi stjórnsýslulög nr. 37/1993 en samkvæmt 1. mgr. 15. gr. þeirra eigi aðeins aðilar máls rétt á skjölum og gögnum sem málið varða, auk starfsmanna kærunefndarinnar sem séu bundnir þagnarskyldu samkvæmt 3. gr. reglugerðar um kærunefnd húsamála nr. 1355/2019.

18 Stefndu byggja einnig á því að tilgangur þeirra hafi ekki verið að særa eða lítilsvirða stefnanda enda ummælin sett fram sem huglægt mat eða gildisdómur í góðri trú. Þau hafi ekki notað niðrandi orð en það eitt að segja að einhver sé andlega veikur feli ekki í sér ærumeiðingar.

19 Loks er vísað til þess að stefnandi hafi engin gögn lagt fram um vanlíðan stefnanda og mannorðsmissi og sýkna beri stefndu af kröfuum miskabætur.

20 Varðandi kröfu um að ummælin verði dæmd dauð og ómerk vísa stefndu til þess að ekki séu uppfyllt skilyrði til þess samkvæmt 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Ummælin hafi ekki verið aðgengileg öðrum en aðilum og starfsmönnum nefndarinnar og vandséð hvernig væri hægt að fallast á ómerkingu á slíkum vettvangi. Því beri einnig að sýkna stefndu af þeirri kröfu.

21 Til vara krefjast stefndu lækkunar á miskabótakröfu stefnanda og byggja á sömu sjónarmiðum og um aðalkröfu.

22 Þá mótmæla stefndu sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda, en krefjast þess til vara að upphafstími verði miðaður við dómsuppsögu.

Niðurstaða

23 Aðilar málsins bjuggu í þriggja íbúða fjölbýlishúsi að [...] í Reykjavík, stefnandi frá 2001 en stefndu fluttu þar inn 2020. Fyrir flutning stefndu í húsið hafði þar verið ósætti milli íbúa um árabil.

24 Þau ummæli sem stefnandi krefst ómerkingar á er að finna í greinargerð stefndu til kærunefndar húsa mála, svari við álitsbeiðni stefnanda. Klausan þar sem ummælin er að finna er í heild þannig: „ Við tökum fram að þetta eru orð eigenda 001 endursögð af okkur, eigendum 101, á íslensku. Við leggjum engan dóm á sannleiksgildi þessarar sögu né á sögur eiganda 201. Við bendum bara á að þetta eru langvarandi samskipta vandamál sem engar líkur eru á að muni enda með úrskurði kærunefndar. Frá því að við fluttum í húsið hafa öll samskipti við eigendur íbúðar 001 verið á mjög góðum nótum, auðvelt að tala við þau og þau reiðubúin að taka þátt í öllum sameiginlegum verkefnum á lóð og í húsi. Samskipti okkar við eiganda íbúðar 201 hafa því miður verið erfið frá fyrsta degi og við sáum fljótlega að hún væri andlega veik og í því fellst enginn áfellisdómur, öll verðum við einhvern tíman veik yfir ævina. En hún þarf frekar hjálp og stuðning heldur en að fara með hundraðasta mál sitt í gegnum stjórnsýslu landsins. Okkur hefur því miður reynst ómögulegt að eiga við hana samræður þá sjaldan (1 x síðan við fluttum inn) sem hún kemur til dyra. Við höldum í þá von um að hægt sé að eiga samræður augliti til auglitis við hana en ekki í gegnum stofnanir borgar og ríkis eins og hún virðist helst kjósa.“

25 Í ofangreindum texta lýsa stefndu samskiptum sínum við stefnanda og aðra íbúa í húsinu eins og þau horfa við þeim. Verður við mat á ummælunum, sem krafa stefnanda lýtur að, að lítatil heildarsamhengi sog blæbrigða í framsetningu og þess að ekki var um að ræða opinbera birtingu heldur andsvör í máli fyrir kærunefnd. Er ljóst að um er að ræða ályktun stefndu um andlega heilsu stefnanda út frá þeirra upplifun og bera ummælin ekki með sér að hafa verið sett fram af illfýsi eða vilja til að valda stefnanda miska. Verður ekki talið að ummælin hafi falið í sér ærumeiðandi aðdróttun eða móðgun í skilningi 234. gr. eða 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verða stefndu því sýknuð af kröfum stefnanda.

26 Samkvæmt niðurstöðu málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnandi dæmd til að greiða stefndu málskostnað svo sem nánar greinir í dómsorði.

A-kvk-nf S-kvk-nf héraðs dómari kveður upp dóminn.

Dómsorð :

Stefndu, B-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf Ó-kvk-nf H-kvk-nf, eru sýkn af kröfum stefnanda, E-x-x C-x-x E-x-x.

Stefnandi greiði stefndu hvoru fyrirsig 500.000 krónurí málskostnað.

A-kvk-nf S-kvk-nf