S-28/2023

1 Mál þetta, sem dómtekið var 25. apríl sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, dagsettri 19. janúar sl. á hendur X, kt. [...], [...], Akureyri „fyrir endurtekin brot á friðhelgi (umsáturseinelti), með því að hafa endurtekið fylgjst [svo] með, setið um og sett sig í samband við Y, kt. [...] og tengda aðila á tímabilinu frá 4. maí til 12. ágúst 2021, en háttsemin, sem nánar er lýst í töluliðum 1 - 7, var til þess fallin að valda hræðslu eða kvíða hjá brotaþola.

1.

Með því að hafa aðfaranótt 4. maí 2021 sent Y þrenn skilaboð í eigin nafni sem síðan höfðu verið dregin til baka og þeim eytt um morguninn þegar Y vaknaði og með því að hafa í framhaldi af því villt á sér heimildir og þóst vera A, fyrrverandi eiginmaður ákærðu, í samskiptum við Y en á þeim tíma sem umrædd samskipti áttu sér stað lá A fársjúkur á sjúkrahúsi.

2.

Með því að hafa komið að heimili Y að [svo] síðla kvölds 26. maí 2021, hringt dyrasíma en ekki gert var[svo]við sig þegar svarað var og í framhaldi af því fylgst með heimili Y í nokkra stund.

3.

Með því að hafa í kringum mánaðarmót [svo] maí og júní 2021 sett sig í samband við fyrrum sambýlismann Y, B, kt. [...], í því skyni að varpa rýrð á Y með ummælum um hana.

4.

Með því að hafa 23. júlí 2021 hringt í Y án sýnilegs tilefnis, þar sem ákærða m. a. ásakaði Y um framhjáhald með fyrrum eiginmanni ákærðu A.

Með því að hafa 9. ágúst 2021 sett í póstkassa aldraðrar móður yfirmanns Yútprentanir af fjölmiðlaumfjöllun um samskipti Y og fleiri við A fyrrvarandi [svo] eiginmann ákærðu.

6.

Með því að hafa 11. ágúst 2021 sett í póstkassa afa og ömmu Y útprentanir af fjölmiðlaumfjöllun um samskipti Y og fleiri við A fyrrverandi eiginmann ákærðu.

7.

Með því að hafa 12. ágúst 2021 sett í póstkassa Y útprentanir á fjölmiðlaumfjöllun um samskipti Y og fleiri við A fyrrvarandi [svo] eiginmann ákærðu, en útprentanirnar biðu Y er hún kom af lögreglustöð eftir að hafa lagt fram kæru á hendur ákærðu fyrir umsáturseinelti og síðar sama kvöld einnig sett útprentanir af sama toga í póstkassa afa og ömmu Y.

Teljast brot þessi varða við 232. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Brotaþoli, Y, kt. [...], krefst miskabóta úr hendi ákærðu, X, kt. [...], að fjárhæð 400.00 0 kr. auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 26. maí 2021 til greiðsludags. Dráttarvaxta er krafist frá dómsuppsögu. Þá er krafist greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum reikningi, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.“

2 Ákærða neitar sök og krefst sýknu, en til vara að refsing verði felld niður og til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst ákærða frávísunar bótakröfu, en til vara lækkunar. Loks krefst ákærða hæfilegra málsvarnarlauna verjanda sínum til handa sem greidd verði úr ríkissjóði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Samkvæmt frumskýrslu lögreglu lagði lögmaður brotaþola fram kæru 12. ágúst 2021 á hendur ákærðu vegna umsáturseineltis gagnvart brotaþola, sem staðið hafi frá 11. maí það ár til kærudags. Í kærunni eru tilgreind þau atvik sem greinir í ákæru, auk annarra atvika. Daginn eftir barst lögreglu bréf lögmannsins með viðbótarupplýsingum. Bréfum þessum fylgdu afrit af útprentunum af fjölmiðlaumfjöllun sem getið er í ákæru, en fram kom að brotaþoli teldi ákærðu hafa átt þátt í því að upplýsingar hafi borist fjölmiðlum úr farsíma A, þáverandi eiginmanns ákærðu. Auk þess fylgdu kærunni afrit af samskiptum á kærðu og eiginmanns hennar og skjámynd af Messenger samskiptum er sýnir að skilaboð ákærðu til brotaþola 4. maí 2021 hafi verið afturkölluð. Þá afhenti brotaþoli lögreglu upptöku af símtali sínu við ákærðu 23. júlí 2021. Hafa þessi gögn öll verið lögð fram í málinu.

4 Undir rannsókn málsins tók lögregla skýrslu af ákærðu, brotaþola og B.

Skýrslur fyrir dómi

5 Fyrir dómi gáfu skýrslur auk ákærðu, Y, brotaþoli, B og lögreglumaður nr. D. Verður nú gerð grein fyrir framburði þeirra að því marki sem þýðingu hefur.

6 Ákærða, kvaðst ekki hafa þekkt brotaþola áður en atvik málsins áttu sér stað, en kveikjan að þeim hafi verið símasamskipti sem hún hafi séð á milli fyrrverandi eiginmanns síns og brotaþola. Um skilaboðá samskiptamiðlinum Messenger 4. maí 2021, sem getið er í fyrsta lið ákæru, kvaðst ákærða ekki vita hvort hún sendi þessi skilaboð, en kannaðist við að hafa verið með síma A á þessum tíma.

7 Um annan lið í ákæru kvaðst ákærða muna eftir að hafa farið heim til brotaþola og hringt dyrabjöllunni. Taldi hún sig hafa hringt einu sinni. Ekki hafi verið svarað og þá hafi hún haldið á brott. Erindi hennar hafi verið að fá svör um hvar A væri. Hana hafi langað að vita hvort hann væri heima hjá brotaþola. Hún hafi komið áður á heimilið að sækja gömul hestablöð fyrir pabba sinn, sem hún hafði auglýst eftir 2017. Brotaþoli hafi gefið sig fram og ákærða sótt blöðin til hennar. Því hafi hún vitað hvar hún ætti heima.

8 Um samskipti við B, fyrrum sambýlismann brotaþola, samkvæmt þriðja lið ákæru kvaðst ákærða hafa viljað vita hvernig kona brotaþoli væri. Hún hafi ekki ætlað sér að kasta rýrð á hana. Hún hafi vitað að brotaþoli og B hafi verið í sambúð, en hún hafi kannast aðeins við B en ekki þekkt hann mikið. Hann væri járningamaður og hafi járnað hest fyrir systur ákærðu. Þær hafi farið saman og hitt hann. Hún kvaðst ekki muna hvort þetta mál hafi þá borist í tal.

9 Um símtal við brotaþola 23. júlí 2021, samkvæmt fjórða lið ákæru, kvaðst ákærða muna eftir að hafa hringt í hana og verið að leita að A. Þau A hafi veriðað gera upp íbúð fyrir dóttur sína í Reykjavík, en A hafi bara látið sig hverfa. Hún hafi reynt að ná sambandi við hann, en hann hafi ekki svarað símanum. Hún hafi hringt í brotaþola því hún hafi vitað að þau A hafi verið búin að vera í miklum samskiptum og að þau ynnu saman. Kvaðst hún ekki muna eftir að hafa ásakað brotaþola um framhjáhald. Minnti ákærðu aðhún hafi beðið brotaþola um að biðja A aðhafa samband ef hún heyrði frá honum.

10 Um útburð á fjölmiðlaumfjöllun samkvæmt liðum 5 – 7 í ákæru kvaðst ákærða hafa borið þessar útprentanir út á marga staði. Hún hafi verið hrædd og reið á þessum tíma. Hún viti ekki hverjir viðtakendur hafi verið, þeir hafi verið margir en ekki neinir sérstakir. Í einhverjum tilvikum hafi hún vitað hverjir byggju á þessum stöðum. Kannaðist ákærða við að hafa yfir ljómað nafn brotaþola og umfjöllun um hana, en einnig fleiri nöfn í þessari umfjöllun.

11 Ákærða kvaðst ekki minnast þess að hafa skilið eftir útprentanir á heimili brotaþola, eins og getið er ísjöunda lið ákæru.

12 Kvaðst ákærða ekki muna eftir að hafa gefið skýrslu hjá lögreglu um þettaog muna þetta mjög óljóst nú. Mikið hafi gengið á í lífi hennar á þessum tíma. Hún hafi verið að skilja eftir 28 ára samband við A. Hún hafi verið að flytja af heimili sínu og þetta hafi verið hræðilegur tími. Hún hafi ekki verið í góðu andlegu ástandi. Hún hafi verið búin að vera undir gríðarlegu álagi og viti ekki hvað henni hafi gengið til. Hún hafi bara ekki viljað missa A.

13 Aðspurð um tilvísun til þess í samskiptum sínum við A um að halda „ E vel upplýstri“, kvað ákærða tilvísunina eiga við um móður F, yfirmanns brotaþola og A. Hún hafi talið rétt að hún fengi upplýsingar um umfjöllunarefnið.

14 Brotaþoli, Y, kvaðst fyrst hafa haft kynni af ákærðu er hún gaf henni gömul hesta blöð samkvæmt auglýsingu um 2018. Hún hafi ekki þekkt hana þá. Það hafi síðan verið að morgni 4. maí 2021 að hún hafi séð að ákærða hafði sent henni skilaboð um nóttina, en afturkallað þau. Skrýtin skilaboð hafi einnig komið frá A, eiginmanni ákærðu. Brotaþoli hafi sent honum skilaboð og spurt hvort hann vissi hvað þetta snérist um. Hún hafi fengið skilaboð frá honum um hvort þau ættu framtíð saman. Hún hafi furðað sig á því ogsagt þau vera vini. Þetta hafi verið undarleg skilaboð. Hún hafi síðar fregnað að A lægi alvarlega veikur á sjúkrahúsi. Síðar hafi hún fengið símtal frá ákærðu, sem hún hafi hljóðritað og afhent lögreglu. Í eitt skipti hafi bjöllunni verið hringt hjá henni þrívegi sog hafi ákærða staðið fyrir utan og starað upp á gluggann þar sem brotaþoli var. Hún hafi síðan farið og ekið í burtu. Brotaþoli hafi „gúgglað“ hana eftir að hún fékk skilaboðin og því þekkt hana í sjón. A hafi einnig sagt henni hvernig bíl hún ætti. Brotaþola hafi liðið illa yfir þessu og farið á sveitabæ foreldra sinna og dvalið þar nokkra daga. Síðan hafi farið að berast útprentanir af fjölmiðlaumfjöllun til ömmu hennar og afa. Það hafi verið skrýtið því þau hafi verið nýflutt og heimilisfang þeirra ekki skráð í símaskrá. Hún hafi talið að mögulega væri ákærða að fylgjast með henni. Þá hafi henni þótt nóg komið og farið og gefið skýrslu hjá lögreglu. Eftir það hafi útprentanir legið heima hjá henni er hún kom heim. Annað símtal hafi borist einu sinni er hún var að aka með bróður sínum, það hafi verið skrýtið símtal og hún engan botn fengið í það. Hún hafi flutt erlendis tímabundið eftir þetta til að komast frá þessum aðstæðum og jafna sig.

15 Grunsemdir hafi verið uppi umhvernig veikindi A hafi komið til. Hannhafi skýrt henni frá þessu og brotaþoli orðið óörugg og ekki vitað hverju ákærða gæti tekið upp á ef hún kæmist í návígi við brotaþola. Hún hafi greinilega verið í slæmu andlegu ástandi á þessum tíma.

16 Brotaþoli kvaðst ekki hafa heyrt sjálf frá B, fyrrum sambýlismanni sínum, um samskipti ákærðu við hann samkvæmt lið 3 í ákæru, heldur hafi A sagt henni af þessum samskiptum. Hún hafi ekkert heyrt um hvað farið hafi B og ákærðu á milli. Þau B hafi slitið samvistum 2013 og engin samskipti verið síðan á milli þeirra. Henni hafi komið þetta á óvart og þótt óþægilegt hvað ákærða væri að gramsa í fortíð hennar. Hún hafi ekki vitað hvort ákærða og B þekktust eða hefðu tengsl, en vissi að þau stunduðu bæði hestamennsku.

17 Brotaþoli kvað sér hafa liðið mjög illa á þessum tíma, fjölmiðlaumræða hafi verið hatrömm og hún upplif aðsig óörugga heima hjá sér og á förnum vegi þar sem hún vissi ekki hverju ákærða gæti tekið upp á. Með stuðningi vinnuveitanda hafi hún haldið erlendis í nám til að komast í aðrar aðstæður. Hún kvaðst óöruggari eftir þetta og hafi leitað sálfræðiaðstoðar fyrst um sinn. Hún finni það við að rifja málið upp að þetta sé enn erfitt. Fjölmiðlaumræðan hafi vissulega átt hlut að máli, en fyrst og fremst tengi hún óöryggi sitt við háttsemi ákærðu.

18 Vitnið B kvaðst hafa þekkt föður ákærðu og starfað með A fyrrum eiginmanni hennar, en ekki þekkt hana sjálfa mikið. Hannhafi veriðí sambúð með brotaþola í um fimmár, fyrir um tíu árum síðan. Ákærða hafi hringt í hann og spurt hvort hún gæti hitt hann með systur sinni. Þær hafi komið og hitt hann í hesthúsinu, en hann aðallega rætt við systur hennar. Aðallega hafi verið rætt um hross og hestamennsku. Ákærða hafi greinilega verið brotin og liðið illa og ekki sagt mikið. Hún hafi eitthvað spurt hann út í brotaþola. Upplifun hans af samtalinu hafi aðallega verið að ákærðu hafi liðið mjög illa og talað lítið. Þau hafi ekki verið í samskiptum eftir þetta. Vitnið staðfesti skýrslu sína hjá lögreglu og kvað þar rétt eftir haft. Varðandi símtal ákærðu við sig, kvaðst hann muna eftir því, en hún hafi lítið viljað ræða í síma því hún hafi óttast að sími sinn væri hleraður. Rámaði vitnið í að hún hafi leitað upplýsinga um brotaþola, hvaða mann hún hefði að geyma, hvort hún hafi átt við A og hvort hún sækti í kvænta menn. Hann hafi hringt í brotaþola eftir þetta og spurt út í málið.

19 Lögreglumaður nr. D kvaðst hafa stýrt rannsókn málsins og tekið í því allar skýrslur. Hún staðfesti skýrslur sínar í málinu og samantektir framburða.

Forsendur og niðurstaða

Sönnun og heimfærsla

20 Ákærðu er gefið að sök umsáturseinelti samkvæmt 232. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 (hgl.) með háttsemi þeirri sem lýst er í 1. – 7. lið ákæru. Í ákvæðinu segir að hver sem endurtekið hótar, eltir, fylgist með, setur sig í samband við eða með öðrum sambærilegum hætti situr um annan mann og háttsemin er til þess fallin að valda hræðslu eða kvíða skuli sæta sektum eða fangelsi allt að 4 árum. Þarf hér í fyrsta lagi að leysa úr því hvort háttsemin teljist sönnuð, í öðru lagi hvort háttsemin sé þess eðlis að ákærða hafi setið um brotaþola, í þriðja lagi hvort háttsemin hafi verið til þess fallin að valda brotaþola hræðslu eða kvíða og loks hvort ásetningur ákærðu hafi staðið til þess.

21 Í fyrsta lið ákæru er ákærðu annars vegar gefið að sök að hafa aðfarar nótt 4. maí 2021 sent brotaþola þrenn skilaboð í eigin nafni sem síðan hafði verið eytt áður en brotaþoli opnaði þau. Hins vegar er ákærðu í þessum ákærulið gefiðað sök að hafa um morguninn villt á sér heimildir og þóst vera A, þáverandi eiginmaður hennar, í samskiptum við brotaþola.

22 Ákærða kvaðst fyrir dómi ekki muna hvort hún hafi sent þessi skilaboð. Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að afturkölluðu skilaboðin voru send frá persónulegum Messenger reikningi ákærðu. Telur dómurinn hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærða, sem ekki hefur neitað að hafa sent skilaboðin, hafi sent þau og síðar afturkallað. Ekkert liggur hins vegar fyrir um efni skilaboðanna, sem hafði verið eytt þegar brotaþoli sá fyrst merki um þau. Engin samskipti höfðu verið á milli ákærðu og brotaþola í aðdraganda skilaboðanna og ekkert er fram komið í málinu um að aðstæður hafi verið með þeim hætti að sending þessara skilaboða verði heimfærð undir þá háttsemi sem lýst er í 1. mgr. 232. gr. a hgl.

23 Ákærða kannaðist við að hafa verið með síma eiginmanns síns, sem lá veikur á sjúkrahúsi, á þessum tíma. Þar sem engum öðrum er til að dreifa telst sannað að ákærða hafi staðið að baki samskiptum við brotaþola í nafni A í umrætt sinn. Samkvæmt gögnum málsins og framburði ákærðu hafði húná þessum tíma séð samskipti í síma eiginmanns síns á milli hans og brotaþola sem vöktu hjá henni þær grunsemdir að brotaþoli héldi við eiginmann hennar. Tilgangur ákærðu með því að svara skilaboðum brotaþola í nafni A-kk-ef augljóslega sá aðleita staðfestingar á þessum grunsemdum. Á háttsemin ekkert skylt við umsáturseinelti.

24 Í öðrum lið er ákærðu gefið að sök að hafa komið að heimili brotaþola síðla kvölds 26. maí 2021, hringt dyrasíma en ekki gert vart við sig þegar svarað var og í framhaldi af því fylgst með heimili brotaþola í nokkra stund. Ákærða hefur sjálf skýrt frá því að hún hafi komið að heimili brotaþola og hringt þar dyrasíma, en kvaðst hafa farið á brott þegar ekki var svarað. Brotaþoli bar hins vegar að ákærða hafi ekki gert vart við sig þegar hún svaraði, heldur hafi hún horft upp á glugga íbúðarinnar þar sem brotaþoli hafi staðið. Er ósannað annað en að ákærða hafi komið að heimilinu, hringt þar dyrasíma og haldið að því búnu á brott. Fyrir dómi kvað ákærða erindi sitt hafa verið að fá svör um hvar eiginmaður hennar væri. Hana hafi langað að vita hvort hann væri heima hjá brotaþola.

Hjá lögreglu skýrði ákærða svo frá að eiginmaður hennar hafi verið út úr bænum og hún hafi viljað vita hvort brotaþoli væri á ferðalagi með honum. Hvort sem er rétt, þá blasir við að ákærða var í leit að svörum við spurningum sem á hana sóttu eftir að hafa séð samskipti á milli brotaþola og eiginmanns hennar sem vöktu með henni fyrrnefndar grunsemdir. Ekkert er fram komið um að ákærða hafa viðhaft nokkra ógnandi háttsemi í umrætt sinn. Verður erindi ákærðu, sem hélt á brott fljótlega eftir að hún hringdi dyrasíma brotaþola, með engu móti fellt undir háttsemi sem hafi verið til þess fallin að valda brotaþola hræðslu eða kvíða, hvað þá að ásetningur ákærðu hafi staðið til þess.

25 Í þriðja lið er ákærðu gefið að sök að hafa í kringum mánaðamót maí og júní 2021 sett sig í samband við fyrrum sambýlismann brotaþola, B, í því skyni að varpa rýrð á hana.

Óumdeilt er að ákærða setti sig í samband við B, sem hún kannaðist lítillega við. Fyrir dómi kvaðst ákærða hafa viljað vita hvernig kona brotaþoli væri. Hún hafi ekki ætlað að varpa rýrð á hana. Fyrir lögreglu kvaðst ákærða hafa óttast brotaþola vegna þess hvernig hún tali um fólk og hafi lagt á ráðin um að ná sér markvisst niður á fólki og skemmt sér yfir óförum annarra. Fyrir dómi skýrði B frá því að ákærða hafi fyrst og fremst viljað ræða skilnað sinn við A. Hann hafi skynjað að ákærðu liði mjög illa og hafi verið niðurbrotin í leit að svörum vegna skilnaðarins. Ekkert í framburði B styður þann málatilbúnað ákæruvaldsins að með samskiptum sínum við hann hafi ákærða leitast við að varpa rýrð á brotaþola eða valda henni hræðslu eða kvíða. Brotaþoli skýrði frá því að hún hafi ekki sjálf heyrt í fyrrum sambýlismanni sínum varðandi samskipti hans við ákærðu, heldur hafi hún heyrt það frá eiginmanni ákærðu að ákærða hafi rætt við hann. Verður ekki séð að samskiptunum hafi verið beint til brotaþola á neinn hátt, né verður séð að ákærða hafi ætlað B að upplýsa brotaþola um þau. Verður háttsemin ekki með nokkru móti heimfærð undir refsivert umsáturseinelti gagnvart brotaþola.

26 Í fjórða lið er ákærðu gefið að sök að hafa 23. júlí 2021 hringt í brotaþola án sýnilegs tilefnis, þar sem ákærða hafi m. a. ásakað brotaþola um framhjáhald með þáverandi eiginmanni ákærðu.

27 Samkvæmt gögnum málsins hringdi ákærða á vinnustað brotaþola og eiginmanns síns og óskaði eftir að ræða við brotaþola. Brotaþoli var ekki við, en hringdi til baka án þess að ná sambandi við ákærðu. Síðar um daginn hringdi ákærða á ný og náði sambandi við brotaþola, sem hljóðritaði símtalið án vitundar ákærðu. Samkvæmt endurriti af símtalinu var erindi ákærðu að biðja brotaþola um að koma þeim skilaboðum til A, eiginmanns ákærðu, að biðja hann að sinna því verkefni að aðstoða dóttur þeirra við að standsetja íbúð sem hún væri að flytja í. Kom fram í símtalinu að brotaþoli ynni með A og væri í m eiri samskiptum við hanná þessum tíma, en ákærða. Brotaþoli ýjaði að því að ákærða bæri ábyrgð á því að A var fluttur veikur á sjúkrahús. Ýjaði ákærða að því að meira væri á milli brotaþola og A en vinskapur og lét í það skína að hún hefði gögn þess efnis, en svaraði ekki spurningum brotaþola um það. Ákærða sleit svo símtalinu.

28 Fyrir dómi skýrði ákærða símtalið nánar með því að þau A hafi verið að gera upp íbúð fyrir dóttur sína í Reykjavík, en A hafi látið sig hverfa. Hún hafi reynt að ná sambandi við hann, en hann hafi ekki svarað símanum. Hún hafi hringt í brotaþola því hún hafi vitað að þau A hafi verið búin að vera í miklum samskiptum og að þau ynnu saman. Að mati dómsins er skýring ákærðu trúverðug, en einnig verður að horfa til þess að grunsemdir hennar um samband A og brotaþola hafi átt þátt í því að hún hringdi í brotaþola. Í símtalinu kom hins vegar ekkert efnislega fram sem fellt verður undir ógnandi háttsemi í skilningi 1. mgr. 232. gr. a hgl., þó að brotaþola kunni að hafa þótt símtalið óþægilegt. Þá fellst dómurinn ekki á að aðstæður hafi verið með þeim hætti að það að ákærða setti sig í samband við brotaþola símleiðis hafi verið til þess fallið að skapa þá tilfinningu hjá brotaþola að ákærða sæti um hana. Ákæruvaldið hefur heldur ekki sýnt fram á að það hafi verið ásetningur ákærðu að valda brotaþola hræðslu eða kvíða með símtalinu.

29 Í fimmta til sjöunda lið er ákærðu gefið að sök að hafa dreift útprentunum af fjölmiðlaumfjöllun, m. a. í póstkassa móður yfirmanns brotaþola og A, ömmu og afa brotaþola og brotaþola sjálfrar, dagana 9. – 12. ágúst 2021.

30 Umræddar útprentanir innihalda afrit af umfjöllun fjölmiðla vorið og sumarið 2021 um málefni [...] og framgöngu stjórnenda og tiltekinna starfsmanna fyrirtækisins, þ. á m. brotaþola og eiginmanns ákærðu, sem vakti reiði og hneykslun í samfélaginu. Þrátt fyrir að nafn brotaþola komi fram í umfjölluninni, þá varðaði hún fyrst og fremst starfshætti fyrirtækisins og stjórnenda þess, auk þess sem hluti umfjöllunarinnar varðaði skiptingu kvótaeignar í sjávarútvegi og umsögn á vef Alþingis um frumvarp til laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum. Framangreind umfjöllun laut því einungis að takmörkuðu leyti að brotaþola og framgöngu hennar.

31 Eins og áður greinir kvaðst ákærða hafa borið þessar útprentanir út á marga staði á n þess að vita hverjir viðtakendur hafi verið. Í einhverjum tilvikum hafi hún vitað hverjir byggju á þessum stöðum og viðtakendur verið valdir vegna tengsla þeirra við [...]. Lögreglan rannsakaði ekki nánar frásögn ákærðu um að hafa dreift umfjölluninni víða og ákæruvaldið hefur ekki lagt fram neitt í málinu sem hnekkir þeirri staðhæfingu. Verður hún því lögð til grundvallar. Ákærða kvaðst muna óljóst eftir þessum tíma, en hún hafi verið í miklu tilfinningalegu uppnámi, hrædd og reið. Hún hafi verið að skilja eftir 28 ára samband, flytja af heimili sínu og þetta hafi verið hræðilegur tími. Kvaðst hún ekki muna eftir að hafa skilið útprentanir eftir á heimili ákærðu, eins og greinir í sjöunda lið ákæru, en neitaði því ekki að svo kynni að hafa verið. Fyrir lögreglu kannaðist ákærða hins vegar við að hafa gert það og verður sá framburður hennar lagður til grundvallar. Þá viðurkenndi ákærða að með eftirfarandi orðum í samskiptum sínum við A, hafi hún átt við móður F : „Mundu svo að halda E vel upplýstri! Hún hefur nú áhyggjur af F, syni sínum. En ég veit að þú átt erfitt með að sýna fólki virðingu. En það er lítilsvirðing við eldra fólk, að fela sannleikann eins og þú sagðir mér að væri þitt hlutverk í [...]málinu.. E á það ekki skilið að það sé logið að henni. Hún er flott kona.“ Telst því einnig sannað að ákærða hafi dreift umfjölluninni eins og greinir í fimmta lið ákæru.

32 Hvað varðar dreifingu til ömmu og afa brotaþola, sbr. sjötta og sjöunda lið ákæru, þá liggur fyrir að ákærða kannaðist hvorki við það fyrir lögreglu né fyrir dómi. Samkvæmt gögnum málsins tók lögregla engar skýrslur af ömmu og afa brotaþola né aflaði annarra gagna til staðfestingar því að þau hafi fengið þessar útprentanir eða með hvaða hætti þær hafi borist þeim. Þessir aðilar voru heldur ekki kvaddir fyrir dóminn til skýrslugjafar. Er rannsókn lögreglu hér áfátt. Í málinu liggja samkvæmt framansögðu ekki fyrir sannanir sem hnekkja neitun ákærðu og verður hún því sýknuð af þessum hluta ákærunnar.

33 Aðspurð um ástæður þess að hún dreifði þessu fjölmiðlaefni kvaðst ákærða ekki vita hvað henni hafi gengið til. Hún hafi verið búin að vera undir gríðarlegu álagi á þessum tíma og hún hafi bara ekki viljað missa A. Fyrir lögreglu kvaðst ákærða hafa viljað „fræða fólk um illgirni“. Þá sagði hún fyrir dómi að hún hafi talið rétt að „E “fengi upplýsingar um umfjöllunarefnið. Tilvitnaður texti í málsgrein 31 styður þann framburð og ber með sérað ákærða hafi verið reið og hneyksluð á framgöngu stjórnenda og starfsmanna [...] og viljað upplýsa fólk um það. Eins og að framan greinir varðaði umfjöllunin fyrst og fremst málefni [...] og stjórnenda fyrirtækisins, en ekki brotaþola sérstaklega. Hefur ákæruvaldið ekki sýnt fram á hvernig dreifing efnisins til móður F, eða annarra ótilgreindra aðila, verður túlkuð sem umsáturseinelti gagnvart brotaþola. Verður ákærða því sýknuð af þeirri háttsemi sem henni er gefin að sök í fimmta lið ákæru.

34 Hvað dreifingu efnisins í póstkassa brotaþola samkvæmt sjöunda lið ákæru snertir, þá liggur ekkert fyrir í málinu um að ákærða hafi fylgst með ferðum brotaþola eða verið kunnugt um að brotaþoli væri stödd á lögreglustöð til skýrslugjafar vegna kæru sinnar á hendur ákærðu á sama tíma og telst ósannað að svo hafi verið. Ekkert í umfjöllunarefninu sjálfu verður túlkað sem hótun í garð brotaþola. Á þessum tíma hafði ákærða hins vegar gert brotaþola ljóst í fyrrgreindu símtali að hún væri ósátt við hana vegna samskipta hennar við eiginmann ákærðu. Mátti ákærðu vera ljóst að brotaþoli myndi setja sendinguna í samhengi við það. Að mati dómsins voru hins vegar ekki efni til annars og meira en að líta á sendinguna sem yfirlýsingu vanþóknunar af hálfu ákærðu í garð brotaþola, bæði vegna fyrrgreindra samskipta sem og vegna þeirrar framgöngu brotaþola sem lýst var í umfjölluninni. Brotaþola mátti vera ljóst að ákærða var ósátt við samskipti hennar við eiginmann sinn og að tilgangur útburðarins væri að sýna fólki hvaða mann brotaþoli og aðrir sem umfjöllunin laut að, þ. m. t. þáverandi eiginmaður ákærðu, hefðu að geyma. Ákærða lagði útprentanirnar einnig fram við dvalarstað þáverandi eiginmanns síns, og var brotaþola kunnugt um það. Hvort sem horft er til efnis umfjöllunarinnar eða fyrri samskipta ákærðu og brotaþola, verður ekki talið að háttsemin hafi verið til þess fallin að valda hræðslu eða kvíða hjá brotaþola. Enn síður liggur nokkuð fyrir í málinu um að ásetningur ákærðu hafi staðið til þess.

35 Samkvæmt framansögðu hefur ákæruvaldið ekki sýnt fram á að háttsemi ákærðu samkvæmt ákæruliðum eitt til sjö verði heimfærð undir umsáturseinelti samkvæmt 232. gr. a. hgl.

36 Ákæruvaldið hefur byggt á því að jafnvel þó ekkert af þeirri háttsemi sem greinir í framangreindum sjö töluliðum ákærunnar verði eitt og sér fellt undir umsáturs einelti, þá eigi heildstætt mat á háttseminni og aðstæðum öllum að leiða til þess að hún falli undir ákvæðið. Í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 5/2021, sem lögfestu ákvæði 232. gr. a hgl., segir m. a.

„Umsáturseinelti er hægt að hafa í frammi með ólíkum aðferðum sem seint verða tæmandi taldar. Í ákvæðinu eru þær algengustu taldar upp en orðin „eða með sambærilegum hætti“ eiga að tryggja að aðrar aðferðir sem beitt er og eru til þess fallnar að valda öðrum hræðslu eða kvíða falli undir ákvæðið. Aðferð sem beitt er við umsáturseinelti þarf ekki að fela í sér sjálfstæðan refsiverðan verknað heldur getur hegðun sem ein og sér er ekki refsiverð orðið það ef hún er endurtekin.

Háttsemin getur falist í því að fylgja eftir eða elta annan mann ítrekað, koma á samskiptum eða sambandi við annan mann í óþökk hans eða með því að láta annan mann vita að fylgst sé með honum. Í þessu felst t. d. að mæta í eigin persónu á vinnustað annars manns eða stað þar sem hann stundar íþróttir eða nám eða sinnir áhugamálum sínum eða fylgja honum eftir í netheimum, svo sem á spjallborðum eða netsamfélagsmiðlum.“

37 Af framangreindu verður ráðið að undir ákvæðið geti fallið háttsemi sem þarf ekki að fela í sér hótanir, heldur er til þess fallin vegna endurtekningar að valda hræðslu og kvíða hjá viðtakanda. Er ákvæðinu ætlað að verja einstaklinga gegn því að þurfa að þola ógnandi háttsemi sem er til þess fallin að valda þeim ótta um eigið öryggi. Að mati dómsins fer því hins vegar fjarri að háttsemi ákærðu verði heimfærð undir ógnandi háttsemi í skilningi ákvæðisins, hvort sem litið er til einstakra tilvika eða háttseminnar í heild sinni. Brotaþoli lýsti því sjálf að henni hafi þótt háttsemi ákærðu undarleg. Þá verður ekki dregið í efa að brotaþola hafi þótt háttsemin óþægileg. Tilgangur löggjafans með 232. gr. a hgl. var hins vegar ekki að gera háttsemi, sem kann að þykja óvenjuleg eða óþægileg, refsiverða, heldur þarfh áttsemin að vera til þess fallin að valda brotaþola hræðslu eða kvíða. Þá þarf ásetningur geranda að standa til þess að valda brotaþola þessum hughrifum með háttseminni. Hvorugt á við í máli þessu. Þær getgátur brotaþola og eiginmanns ákærðu, að veikindi hans hafi verið að rekja til ákærðu, breyta engu um framangreint.

38 Samkvæmt framansögðu verður ákærða sýknuð af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Í samræmi við 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá dómi.

Ákvörðun sakarkostnaður

39 Að kröfu ákærða og í samræmi við úrslit málsins og 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála fellur allur sakarkostnaður á ríkissjóð, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu H-kk-ef E-kk-ef F-kk-ef lögmanns, og tilnefnds verjanda ákærðu á rannsóknarstigi, L-kvk-ef V. J-kvk-ef, sem ákveðin eru með hliðsjón af umfangi málsins og tímaskýrslu lögmannanna eins og greinir í dómsorði að virðisaukaskatti meðtöldum.

40 Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið A-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf, aðstoðarsaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn saka.

Einkaréttarkröfu brotaþola, Y, er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun verjanda ákærðu, H-kk-ef E-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 1.295.676 krónur, auk 35.520 króna ferðakostnaðar lögmannsins, og þóknun L-kvk-ef V. J-kvk-ef lögmanns, tilnefnds verjanda ákærðu á rannsóknarstigi, 120.528 krónur.