E-1121/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 6. desember sl., var höfðað 9. mars 2011.

Stefnandi er Ó-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf, Laxakvísl 19, Reykjavík, fyrir hönd ólögráða dóttur sinnar, H-kvk-ef S-kvk-ef Ó-kvk-ef, Laxakvísl 19, Reykjavík

Stefndu eru Akureyrarkaupstaður, Geislagötu 9, Akureyri. Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysi í sundlaug Akureyrar þann 15. september 2007. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts.

Ekki eru gerðar kröfur á hendur réttargæslustefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst þess til vara að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna þess slyss sem stefnandi varð fyrir 15. september 2007 og að málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, enda eru engar kröfur gerðar á hendur félaginu.

Málavextir

Málavextir eru þeir að þann 15. september 2007 var stefnandi, þá átta ára gömul, stödd í Sundlaug Akureyrar ásamt foreldrum sínum. Stefnandi fór í stóra vatnsrennibraut sem er við sundlaugina. Að sögn stefnanda var rennibrautin á slysdegi yfirbyggð alla leið og þakið úr hörðu plastefni (plexígleri eða svipuðu byggingarefni) sem hleypir birtu inn í rennibrautina. Ákveðinn hluti leiðarinnar hafi þó verið myrkvaður sökum þess að rennibrautin liggur að hluta til í gegnum þykkan trjágróður. Enginn var á undan stefnanda í tröppunum upp að rennibrautinni og engir aðrir staddir efst í rennibrautinni þegar stefnandi kom þangað.

Efst, við upphaf rennibrautarinnar, hafi verið umferðarljós sem áttu að gefa næsta farþega til kynna hvort óhætt væri að leggja af stað niður. Um var að ræða tímastillt ljóst, ekki tengd skynjurum. Þegar stefnandi var komin efst upp í stigann við rennibrautina logaði grænt ljós til merkis um að óhætt væri að fara af stað. Stefnandi kveðst ekki hafa treyst ljósunum og því ákveðið að bíða í nokkra stund og sjá hvort einhver væri í rennibrautinni ennþá eða rétt ókominn út úr henni. Eftir að hafa beðið í nokkra stund án þess að sjá einhvern inni í rennibrautinni, eða sjá nokkurn koma út úr rennibrautinni, kveðst stefnandi loks hafa ákveðið að fara af stað niður, enda hafi þá logað grænt ljós.

Þegar stefnandi var komin nokkuð áleiðis og yfir í þann hluta rennibrautarinnar sem er myrkvaður, hafi komið í ljós að þar var drengur sem hafði stöðvað för sína í miðri rennibrautinni og setið þar einhvern tíma. Stefnandi kveðst hafa skollið harkalega aftan á drenginn og við höggið misst tvær framtennur. Hún hafi auk þess fengið talsvert höfuðhögg.

Stefnandi var flutt á bráðamóttöku Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eftir slysið en var vísað þaðan strax til tannlæknis. Starfsmenn sundlaugarinnar fylltu út skýrslu vegna slyssins. Lögregla var ekki kölluð á vettvang slyssins en foreldrar stefnanda gáfu skýrslu hjá lögreglunni rúmri viku eftir slysið.

Með bréfi, dags. 7. nóvember 2007, var þess farið á leit við réttargæslustefnda að hann tæki afstöðu til skaðabótaskyldu stefnda, vegna Sundlaugar Akureyrar, á slysi stefnanda, en stefndi hafði á slysdegi í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda. Með tölvupósti dags. 2. apríl 2008, hafnaði réttargæslustefndi skaðabótaskyldu stefnda og þar með greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingunni vegna slyssins, m.a. með vísan til þess að umferðarljósabúnaði við rennibrautina hafi ekki verið ábótavant. Réttargæslustefndi kvaðst ætla að leggja málið fyrir tjónanefnd vátryggingafélaganna. Með tölvupósti frá réttargæslustefnda, dags. 22. apríl 2008, var kynnt niðurstaða tjónanefndar vátryggingafélaganna í málinu, en niðurstaða nefndarinnar var sú að með vísan til gagna málsins yrði ekki séð að tjón stefnanda mætti rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans, eða atvika eða aðstæðna sem stefndi bæri ábyrgð á.

Með bréfi, dags. 1. október 2008, óskaði lögmaður stefnanda m.a. eftir því að Vinnueftirlitið á Akureyri gerði úttekt á rennibrautinni ásamt þeim búnaði er stýrir umferð um hana. Úttektin var ekki gerð fyrr en 20. mars 2009. Í millitíðinni hafði stefnandi skotið máli sínu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, þann 13. febrúar 2009. Niðurstaða nefndarinnar, dags. 24. mars 2009, var á þá leið að líkamstjón stefnanda skyldi ekki bætast úr ábyrgðartryggingu stefnda. Byggði nefndin m.a. á því að ekkert lægi fyrir í málinu sem sýndi fram á að rennibrautin eða búnaður hennar hafi ekki fullnægt reglum sem giltu um slíkar rennibrautir og notkun þeirra.

Í úttekt Vinnueftirlitsins, dags. 8. apríl 2009, kemur fram að umferðarljósabúnaði rennibrautarinnar hafði verið breytt eftir slys stefnanda. Var þá búið að koma fyrir nemum er tengdust ljósabúnaðinum.

Í ljósi þessa hafi stefnandi, með tölvupósti dags. 15. maí 2009, óskað eftir því við réttargæslustefnda að hann endurskoðaði afstöðu sína til skaðabótaskyldu stefnda. Í tölvupósti frá réttargæslustefnda, dags. 16. júlí 2009, kom fram að afstaða réttargæslustefnda til bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda vegna slyss stefnanda væri óbreytt. Í framhaldi af þessu fór stefnandi þess á leit við Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum að mál hennar yrði endurupptekið í ljósi fyrrnefndra nýrra upplýsinga. Niðurstaða nefndarinnar, dags. 23. febrúar 2010, var sú að fyrri niðurstaða væri óbreytt. Segir m.a. í áliti nefndarinnar að þótt öryggisbúnaður við rennibrautina hafi verið endurbættur að nokkru eftir slysið, breyti það ekki fyrri niðurstöðu nefndarinnar um að ekki hafi verið sýnt fram á að rennibrautin eða búnaður hennar hafi ekki fullnægt reglum sem gilt hafi um slíkar rennibrautir eða notkun þeirra.

Eins og áður segir brotnuðu tvær framtennur stefnanda í slysinu. Samkvæmt tannlæknavottorði Ó-kvk-ef R-kvk-ef T-kvk-ef, sem annaðist stefnanda strax eftir slysið, kom í ljós á röntgenmyndum að báðar tennurnar voru með opna rótarenda eftir slysið, sem gerði horfur tvísýnar til lengri tíma litið og yrði framtíð tannanna háð faglegri umsjón og meðferð rótfyllingarsérfræðings ásamt líkamlegu hreysti og samvinnu stefnanda. Æ-kk-nf R-kk-nf I-kk-nf tannlæknir framkvæmdi síðan rótarendalokun og rótfyllti loks báðar tennurnar. Lauk þeirri meðferð þann 19. ágúst 2008. Í tannlæknavottorði Æ-kk-ef segir að græðsluhorfur séu nokkuð góðar en taka þurfi tillit til þess að rótarveggir tannanna séu ekki fullmyndaðir og því hætta við broti.

Af framangreindum læknisfræðilegum gögnum málsins telur stefnandi ljóst að hún hafi hlotið bæði tímabundnar og varanlegar afleiðingar af völdum slyssins, sem að hennar mati, muni koma til með að há henni til framtíðar og valda fjárhagslegum útgjöldum.

Hinn 20. júlí 2009 var greiðsluskylda úr réttaraðstoðartryggingu foreldra stefnanda samþykkt. Vegna höfnunar réttargæslustefnda á skaðabótaskyldu stefnda og þar með greiðsluskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda, telur stefnandi nauðsynlegt að höfða mál þetta gegn stefnda til að fá tjón sitt að fullu bætt samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Málsgrundvöllur og aðild málsins

Stefnandi byggir málshöfðun sína á því að stefndi eða starfsmenn hans beri fulla skaðabótaábyrgð á því slysi sem hún varð fyrir 15. september 2007 samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð, og skaðabótalögum, einkum I. kafla laganna, og eigi hún því fullan bótarétt vegna þess tjóns er hún varð fyrir í slysinu. Þar með sé slysið bótaskylt úr frjálsri ábyrgðartryggingu stefnda sem í gildi var hjá réttargæslustefnda á slysdegi.

Skaðabótaábyrgð sé fyrst og fremst á því byggð að slys stefnanda hafi verið afleiðing saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans. Þá sé í þessu sambandi jafnframt byggt á því að slys stefnanda megi rekja til saknæms vanbúnaðar við rennibrautina í Sundlaug Akureyrar.

Stefnandi byggir jafnframt á því að um sé að ræða brot á 5. og 9. gr. reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, 6. gr. reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar og loks brot á umgengnisreglum og leiðbeiningum um öryggi á sundstöðum, sbr. 14. gr. íþróttalaga nr. 64/1998, útefnum af Menntamálaráðuneytinu í ágúst 1999.

Aðilar málsins hafi með heimild í 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála samið um að varnarþing málsins verði í Reykjavík.

Saknæm háttsemi stefnda olli slysinu

Reglur um öryggi á sundstöðum

Stefnandi byggir á því að hvorki á slysdegi né nú, hafi verið kveðið á um skyldu sund- og baðstaða til að hafa umferðarljós eða annan öryggisbúnað við rennibrautir til að stýra umferð um þær. Stefnandi byggir á því að í reglum um hollustuhætti á sund- og baðstöðum sé einungis gerð sú almenna krafa að búnaður sé þannig gerður og viðhaldið að fyllsta öryggis verði komið við, sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 457/1998. Í 9. gr. sömu reglugerðar séu svo reglur um laugargæslu, öryggiskerfi og áætlun um hvernig skuli bregðast við í neyðartilvikum

Þá sé hvergi í þeim stöðlum sem vatnsrennibrautir þurfa að uppfylla minnst á skyldu til að hafa umferðarljós við rennibrautir, sbr. 6. mgr. 6. gr. reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar, en í 6. og 7. mgr. 6. gr. séu ákvæði um vatnsrennibrautir og m.a. þá staðla sem þær skulu uppfylla.

Í fyrrnefndum umgengnisreglum og leiðbeiningum um öryggi á sundstöðum megi svo finna reglur um vatnsrennibrautir þar sem segi m.a. að einn skuli ávallt vera í brautinni í einu og bannað sé að stöðva sig í brautinni.

Nánar um saknæma háttsemi stefnda

Byggt sé á því að stefndi hafi, með því að koma umræddum öryggisbúnaði fyrir, í raun skert öryggi sundgesta sinna og aukið slysahættu í vatnsrennibrautinni með tilliti til þess aldurshóps sem ætla mátti að notaði rennibrautina að mestu leyti. Byggt sé á því að fyrst stefndi hafi tekið þá ákvörðun að koma fyrir umræddum öryggisbúnaði, án þess að það væri beinlínis áskilið í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum, hafi verið sérstök ástæða til að tryggja að búnaðurinn tryggði fyllsta öryggi í samræmi við lágmarkskröfur 5. gr. reglugerðar nr. 457/1998, og fæli þar með ekki í sér aukna eða leynda slysahættu.

Ljósabúnaður rennibrautarinnar hafi á slysdegi verið þannig að rautt ljós logaði í 20 sekúndur í einu en síðan kom grænt ljós sem logaði í 1 sekúndu og svo koll af kolli til að gefa til kynna hversu langur tími þurfti að líða frá því að einhver renndi sér niður og þar til næsti mætti fara af stað. Stefnandi byggir á því að þessi búnaður hafi augljóslega ekki verið til þess fallinn að tryggja fyllsta öryggi. Þar sem notendur rennibrautarinnar geti komist á töluverðan hraða hafi sá öryggisbúnaður sem var fyrir hendi á slysdegi, þ.e. tímastillt ljós, ekki verið til þess fallinn að draga úr slysahættu á nokkurn hátt.

Byggir stefnandi þannig á því að það hefði hugsanlega falist meira öryggi fyrir sundlaugargesti í því að hafa engin umferðarljós, í stað þess að hafa þann öryggisbúnað sem fyrir hendi var. Stefnandi byggir á því að ef enginn öryggisbúnaður hefði verið til staðar hefði aldrei verið um það að ræða að sundlaugargesti væri gefin fölsk hugmynd um öryggi sitt og hvort óhætt væri að leggja af stað. Þá þyrfti sundlaugargesturinn einfaldlega að fylgjast með því hvort einhver kæmi út úr rennibrautinni og væri þá í raun að taka áhættu á sína eigin ábyrgð.

Í framhaldi af þessu sé á því byggt af hálfu stefnanda að eftir að umferðarljósabúnaðinum hafði verið komið fyrir hafi orðið ákveðin eðlisbreyting á áhættutöku sundlaugargestsins og ábyrgð sundlaugarinnar. Þá hafi öryggisbúnaðurinn orðið ráðandi þáttur í ákvarðanatöku um hvort óhætt væri að fara af stað. Stefnandi byggir á því að þegar rekja megi orsök slyss beint til þess að sundlaugargestur hafi treyst á slíkan ófullnægjandi öryggisbúnað, þá færist ábyrgðin yfir á þann aðila sem komið hefur slíkum búnaði fyrir.

Á því er byggt að stefnandi hafi sjálf sýnt af sér fulla aðgæslu í aðdraganda slyssins og því ekki sýnt af sér nokkra þá háttsemi sem jafna megi til eigin sakar hennar. Eins og fyrr segi hafi stefnandi beðið eftir því að einhver kæmi út úr rennibrautinni, þrátt fyrir að grænt ljós logaði, til þess að vera alveg örugg um að óhætt væri að fara af stað. Stefnandi byggir á því að hún hafi sýnt af sér mikla aðgæslu og í raun meiri aðgæslu en gerð hafi verið krafa til. Auk þess hafi grænt ljós logað þegar hún loks ákvað að fara af stað niður rennibrautina. Stefnandi byggir þannig á því að grunnorsök slyss hennar sé fyrrnefnd saknæm háttsemi stefnda eða starfsmanna hans, þ.e. að koma vanbúnum öryggisbúnaði fyrir við rennibrautina, sem hafi verið til þess fallinn að skerða öryggi notenda hennar. Eins og öryggisbúnaði rennibrautarinnar hafi verið háttað á slysdegi, hafi notendur hennar á engan hátt getað áttað sig á því hvort einhver væri í rennibrautinni eða ekki. Þar sem rennibrautin sé þannig byggð að hún sé að mestu leyti lokuð alla leið niður hafi verið ómögulegt að sjá hvort einhver væri stopp í brautinni. Hafi þetta enn aukið á þörfina fyrir búnað sem skynjaði hvort einhver væri í brautinni. Notendur hafi því óafvitandi verið að taka mikla áhættu í hvert sinn sem þeir renndu sér niður rennibrautina. Byggt sé á því að stefnda hafi verið í lófa lagið að hlutast til um að hafa frá upphafi fullnægjandi öryggisbúnað við rennibrautina, líkt og komið var fyrir eftir slysið.

Grandsemi um þekktar hættur

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi mátt vera ljós sú mikla slysahætta sem fylgi notkun vatnsrennibrauta almennt, sem og þeirrar sem stefnandi slasaði sig í. Ljóst sé að notendur rennibrauta geti komist á töluverðan hraða og hljóti því að liggja í augum uppi hversu hættulegt það geti verið fyrir tvo einstaklinga að rekast saman í henni, sérstaklega ef annar aðilinn hefur stöðvað för sína án vitneskju hins. Það hafi verið þekkt vandamál í meira en áratug að börn stöðvi för sína í rennibrautum og fleiri en einn renni sér saman í einu, með tilheyrandi slysahættu. Sé á því byggt að öllum rekstraraðilum sundlauga, þ.m.t. stefnda, hafi mátt vera fullkunnugt um þessa hættu og þann fjölda slysa sem átt hafi sér stað í rennibrautum með þessum hætti. Hafi framangreint m.a. verið tilefni þess að settar hafi verið reglur um vatnsrennibrautir, Umgengnisreglur og leiðbeiningar um öryggi á sundstöðum, sem gefnar voru út af Menntamálaráðuneytinu fyrir 11 árum. Byggir stefnandi með tilliti til þessa á því að stefnda hafi mátt vera ljóst að sá öryggisbúnaður sem komið var fyrir gæti ekki talist fullnægjandi til að koma í veg fyrir hættu á slysum sambærilegu sem stefnandi varð fyrir.

Auknar öryggiskröfur á stöðum þar sem börn hafast við að staðaldri

Stefnandi byggir á því að víða erlendis tíðkist það að sundlaugarvörður standi efst við vatnsrennibrautir sem þessar og hleypi ekki öðrum í rennibrautina fyrr en tryggt sé að næsti farþegi sé farinn út úr henni. Slíkar ráðstafanir séu eðlilegar í ljósi hinnar miklu slysahættu sem skapast geti í rennibrautum sem þessum þegar notendur stöðvi för sína vísvitandi á miðri leið og brjóti þar með reglur um notkun rennibrautarinnar. Byggt sé á því að þessi ráðstöfun hefði talist eðlileg í þessu tilviki þar sem engir skynjarar voru fyrir hendi til að skynja hvort einhver væri í rennibrautinni og öryggisbúnaður rennibrautarinnar ófullnægjandi.

Stefnandi byggir á því að slys hennar sé langt frá því að vera það fyrsta sem átt hafi sér stað í vatnsrennibrautum í sundlaugum á Íslandi. Byggt sé á því að ætli rekstraraðilar sundlauga að hafa vatnsrennibrautir fyrir börn á sundstöðum, geti þeir ekki skorast undan þeirri ábyrgð sem því fylgir. Stefnandi byggir á því að mikil ábyrgð fylgi því að hafa tæki eins og stórar og kraftmiklar vatnsrennibrautir á sundstöðum sem beinlínis séu ætlaðar til að börn noti þær. Auki þetta enn á skyldur rekstraraðila sundlauga til að tryggja öryggi barna í vatnsrennibrautum. Ótækt sé að rekstraraðilar stundstaða komist undan því að tryggja að fyllsta öryggis sé gætt í tengslum við þær, en ljóst sé að þrátt fyrir að stefnandi hafi í einu og öllu farið eftir þeim öryggisreglum sem ætlast var til af henni þegar hún fór niður rennibrautina hafi búnaðurinn verið ófullnægjandi og ekki tryggt öryggi hennar. Stefnandi byggir á því að ganga hefði átt lengra í öryggisráðstöfunum við rennibrautina. Hafi t.d. verið hægt að auka öruggi með því að sérstakur sundlaugarvörður stjórnaði eða fylgdist með umferð um rennibrautina meðan ekki var fyrir hendi fullnægjandi öryggisbúnaður. Stefnandi bendir á að miklar kröfur til öryggis séu gerðar á öllum öðrum stöðum þar sem börn hafist við að staðaldri, eins og t.d. á leiksvæðum í skólum og leikskólum, sbr. m.a. þágildandi grunnskólalög nr. 66/1995. Þá séu t.d. gerðar sérstakar kröfur í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum til umhverfis barna, en í d. lið 1. mgr. 62. gr. laganna sé m.a. kveðið á um það að óheimilt sé að ráða börn eða ungmenni til að vinna við aðstæður þar sem fyrir hendi er slysahætta sem gera má ráð fyrir að börn og unglingar geti átt í erfiðleikum með að átta sig á eða forðast vegna andvaraleysis eða skorts á reynslu eða þjálfun. Í þessu sambandi megi benda á að vísað er til ákvæða laga nr. 46/1980 í 3. gr. reglugerðar nr. 657/2009 um gerð og búnað grunnskólahúsnæðis og skólalóða sem sett er á grundvelli núgildandi laga um grunnskóla nr. 91/2008, en sú reglugerð og núgildandi lög um grunnskóla hafi ekki verið í gildi á slysdegi. Engin rök standi þó til þess að gera eigi vægari kröfur til rekstraraðila sundstaða fyrir þann tíma og sé byggt á því að framangreind sjónarmið laga nr. 46/1980 eigi við um ábyrgð stefnda, enda ljóst að börn geti vegna skorts á reynslu átt erfitt með að átta sig á þeim slysahættum sem fyrir hendi geta verið í vatnsrennibrautum.

Fullnægjandi búnaði komið fyrir eftir slysið

Stefnandi byggir á því að sú ákvörðun Akureyrarkaupstaðar að láta setja nýjan búnað á rennibrautina eftir slysið, sem aukið hafi öryggi í rennibrautinni til muna, feli í sér ákveðna viðurkenningu af þeirra hálfu á því að fyrri búnaður hafi ekki veitt notendum rennibrautarinnar það lágmarksöryggi sem áskilið sé. Stefnandi byggir á því að þessi sinnaskipti stefnda eigi að koma til fullrar skoðunar við sakarmat á þeirri háttsemi stefnda eða starfsmanna hans að koma fyrir öryggisbúnaði sem bersýnilega var ófullnægjandi.

Orsakatengsl milli saknæmrar háttsemi og vanbúnaðar - og afleiðinga slyss stefnanda

Stefnandi byggir á því að skýr orsakatengsl séu á milli áverka hennar og alvarleika þeirra, og saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans. Að mati stefnanda hefði verið unnt að koma í veg fyrir tjón hennar hefði rennibrautin verið án upphaflegu umferðarljósanna eða búin fullnægjandi öryggisbúnaði, líkt og í dag.

Samantekt um málsástæður stefnanda

Af öllu framangreindu telur stefnandi ljóst að í fyrsta lagi hafi stefndi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að koma fyrir ófullnægjandi öryggisbúnaði, án þess að honum bæri lagaskylda til þess, í öðru lagi hafi stefnda, eftir að hann tók ákvörðun um að hafa slíkan búnað, borið að gæta þess að búnaðurinn og notkun hans væri fullnægjandi og í samræmi við lágmarkskröfur laga og stjórnvaldsfyrirmæla um fyllsta öryggi. Framangreint hafi falið í sér brot 5. og 9. gr. reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, 6. og 8. gr. reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar og loks umgengnisreglum og leiðbeiningum um öryggi á sundstöðum, sbr. 14. gr. íþróttalaga nr. 64/1998. Að lokum er á því byggt að stefnandi hafi sjálf sýnt fulla aðgæslu í aðdraganda slyssins og því ekki sýnt af sér nokkra þá háttsemi sem jafna megi til eigin sakar hennar.

Málsókn og kröfugerð byggir á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en stefnandi hefur mikla hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist og efni kröfu hennar á hendur stefnda. Sýnt hefur verið fram á tjón stefnanda og hagsmuni með framlögðum gögnum frá tannlæknum.

Stefndi beri fulla ábyrgð á þessari saknæmu háttsemi sinni eða starfsmanna sinna, sem og framangreindum vanbúnaði og beri á grundvelli þess skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, sem skapi því greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda.

Tilvísanir í lagaákvæði

Um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls er vísað til 2. mgr. 25. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Um bótaábyrgð vísar stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar, einkum almennu sakarreglunnar og meginreglunnar um ábyrgð vinnuveitanda vegna skaðaverka sem rekja má til skaðabótaskyldrar háttsemi starfsmanna vinnuveitanda. Þá er vísað til laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, með síðari breytingum, ákvæða reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, einkum 5. og 9. gr., reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar, einkum 6. gr., sem og Umgengnisreglna og leiðbeininga um öryggi á sundstöðum, sbr. 14. gr. íþróttalaga nr. 64/1998, útefnum af Menntamálaráðuneytinu í ágúst 1999. Vísað er til grunnskólalaga nr. 66/1995 og 91/2008 sem og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli þeirra. Þá er vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum X. kafla um vinnu barna og ungmenna. Vísað er til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum I. kafla laganna, með síðari breytingum.

Um aðild málsins vísast til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga sem og III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem og varðandi fyrirsvar málsins. Um varnarþing vísast til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 3. mgr. 42. gr. um heimild aðila máls til að semja um meðferð máls í hverri þinghá sem er. Varðandi málskostnað er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að tjón stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans, saknæms vanbúnaðar við rennibrautina eða annarra atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum.

Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir orsök tjóns síns en hafi ekki sannað að tjónið megi rekja til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Um ábyrgð stefnda fari samkvæmt sakarreglu skaðabótaréttar ásamt reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Stefndi byggir á því að ósannað sé að slysið sé að rekja til atvika sem hann beri skaðabótaábyrgð á.

Af hálfu stefnanda sé á því byggt að stefndi hafi brotið gegn 5. og 9. gr. reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum, 6. gr. reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar og umgengnisreglum og leiðbeiningum um öryggi á sundstöðum, sbr. 14. gr. íþróttalaga nr. 64/1998, útgefnum af Menntamálaráðuneytinu í ágúst 1999. Stefnandi haldi því fram að með því að koma fyrir umferðarljósum við rennibrautina hafi stefndi í raun skert öryggi sundgesta og aukið slysahættu í rennibrautinni, m.t.t. þess aldurshóps sem ætla mátti að notaði rennibrautina að mestu leyti. Virðist sú málsástæða einkum á því byggð að með búnaðinum hafi sundlaugargestum verið gefin „fölsk hugmynd um öryggi sitt og hvort óhætt væri að leggja af stað“. Stefndi mótmæli þessu alfarið. Umferðarljósin hafi þvert á móti verið til þess ætluð og til þess fallin að auka öryggi sundlaugargesta. Með því að koma ljósunum fyrir hafi stefndi gert meiri öryggisráðstafanir en honum var skylt og hafi þær ráðstafanir verið til þess fallnar að tryggja öryggi sundlaugargesta með ríkari hætti en lög og reglur áskilji. Stefnandi hafi með engu móti sýnt fram á að þær ráðstafanir hafi dregið úr öryggi og aukið slysahættu. Er öllum slíkum málsástæðum mótmælt sem ósönnuðum.

Stefndi hafnar því alfarið að líklegt sé að það hefði falið í sér meira öryggi fyrir sundlaugargesti að hafa engin umferðarljós, eins og stefnandi haldi fram. Umferðarljósin hafi verið til þess fallin að stuðla að því að nægur tími liði á milli þess sem sundlaugargestir legðu af stað niður rennibrautina. Ef enginn slíkur búnaður hefði verið blasir við að meiri líkur hefðu verið á að styttri tími liði þar á milli. Þar með hefði hætta á árekstrum í brautinni verið meiri. Ekkert liggi fyrir um að öryggi sundlaugargesta hefði verið betur tryggt ef þeim hefði verið ætlað að fylgjast sjálfir með hvort annar gestur kæmi út úr brautinni. Þá liggi ekkert fyrir um að slíkt fyrirkomulag hefði afstýrt slysi stefnanda, enda kunni vel að vera að drengurinn sem hún rakst á hafi verið búinn að vera kyrrstæður í brautinni í nokkurn tíma.

Stefndi byggir á að fullyrðingar stefnanda, um að slysið megi rekja til þess að öryggisbúnaðurinn hafi orðið ráðandi þáttur í ákvarðanatöku sundlaugargesta um hvort óhætt væri að fara af stað, séu ósannaðar og rangar. Með engu móti hafi verið sýnt fram á að slys stefnanda megi rekja til þess að hún hafi treyst á búnaðinn. Af hálfu stefnanda komi þvert á móti fram að hún „treysti ekki ljósunum og ákvað því að bíða í nokkra stund og sjá hvort einhver væri í rennibrautinni ennþá eða rétt ókominn út úr henni. Eftir að hafa beðið í nokkra stund án þess að sjá einhvern inni í rennibrautinni, eða sjá nokkurn koma út úr rennibrautinni, ákvað stefnandi loks að fara af stað niður, enda logaði þá grænt ljós“ (bls. 2 í stefnu). Þarna sé atvikum lýst svo af hálfu stefnanda að hún hafi ekki treyst ljósunum heldur verið meðvituð um að þrátt fyrir að grænt ljós logaði kynni einhver að vera í brautinni. Því hafi hún beðið átekta. Þá komi fram af hálfu stefnanda í bréfi lögmanns hennar til réttargæslustefnda, dags. 7. nóvember 2007 að „þar sem enginn kom þá [þ.e. eftir að hún hafði beðið] niður rennibrautina taldi hún óhætt að fara af stað“. Hið sama komi fram í bréfi lögmanns stefnanda til Vinnueftirlitsins á Akureyri, dags. 1. október 2008, málskoti til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, dags. 13. febrúar 2009, og beiðni til úrskurðarnefndarinnar um endurupptöku málsins, dags. 4. janúar 2010. Ekkert bendi til að stefnandi hefði beðið lengur með að fara út í rennibrautina ef ljósin hefðu ekki verið til staðar. Loks er í lögregluskýrslu, dags. 27. september 2007, haft eftir móður stefnanda að stefnandi hafi „beðið skamma stund áður en hún fór á stað og ekki séð að neinn hafi komið út úr rennibrautinni eða veitt því athygli að einhver væri í brautinni. Því hefði hún lagt af stað niður rennibrautina“. Málsástæðum stefnanda byggðum á því að slysið megi rekja til þess að umferðarljósin hafi veitt stefnanda falskt öryggi sé því mótmælt sem ósönnuðum og röngum.

Stefndi mótmæli því alfarið að slysið megi rekja til þess að öryggisbúnaðurinn hafi verið vanbúinn og til þess fallinn að skerða öryggi notenda rennibrautarinnar. Stefnandi hafi hvorki sýnt fram á að búnaðurinn hafi verið vanbúinn né að orsakasamband sé milli hins meinta vanbúnaðar og slyss stefnanda. Þá hafi verið fyrir hendi skýrar merkingar um að aðeins mætti fara út í rennibrautina á grænu ljósi og renna sér með tilteknum hætti niður.

Stefndi telji að slys stefnanda megi alfarið rekja til óhappatilviljunar og/eða saknæmrar háttsemi drengsins sem stefnandi rakst á í rennibrautinni. Á hvorugu geti stefndi borið ábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttar.

Stefnandi byggir á því að þar sem rennibrautin sé þannig byggð að hún sé að mestu leyti lokuð alla leið niður hafi verið ómögulegt að sjá hvort einhver væri stopp í brautinni. Hafi þetta enn aukið á þörf fyrir búnað sem skynjaði hvort einhver væri í brautinni. Stefndi mótmæli því að þörf hafi verið fyrir slíkan búnað og að það verði metið honum til sakar að hafa ekki haft hann, enda hafi hvergi verið mælt fyrir um skyldu til að hafa slíka skynjara þótt um lokaðar rennibrautir væri að ræða. Það hafi heldur ekki almennt verið tíðkað í slíkum tilvikum. Þá mótmæli stefndi því að slys stefnanda hafi verið ástæða þess að síðar var komið fyrir nýjum öryggisbúnaði með skynjurum í stað hins eldri búnaðar. Í þeirri breytingu hafi því alls engin viðurkenning falist af hálfu stefnda á því að fyrri búnaður hafi ekki veitt notendum rennibrautarinnar það lágmarksöryggi sem áskilið sé.

Stefnda sé fullkunnugt um þá hættu sem geti fylgt notkun vatnsrennibrauta. Af þeim sökum hafi stefndi ekki einungis gætt að því að uppfylla allar reglur sem um rekstur slíks búnaðar gilda, heldur hafi að auki gripið til þess að koma fyrir téðum umferðarljósabúnaði, til að draga enn frekar úr slysahættu.

Stefndi mótmæli því alfarið að það verði metið honum til gáleysis að hafa ekki látið sundlaugarvörð standa efst við rennibrautina til að stýra umferð um hana. Engin lagaleg skylda hvíldi á stefnda um slíkt. Óraunhæft er að gera kröfu um slíkt fyrirkomulag, jafnvel þótt ekki séu heldur fyrir hendi skynjarar sem segi til um hvort einhver sé í brautinni.

Þá mótmæli stefndi því að ekki hafi verið tekið mið af því við tilhögun öryggismála, varðandi rennibrautina, að um sé að ræða stað sem börn hafist við að staðaldri. Fullt tillit hafi verið tekið til allra reglna sem um slíkt gilda og þeirra sérstöku sjónarmiða sem eiga við þegar börn eiga í hlut.

Stefndi mótmæli því að nokkur orsakatengsl séu milli hinnar meintu saknæmu háttsemi hans og starfsmanna hans annars vegar og slyss stefnanda hins vegar. Jafnvel þótt dómurinn liti svo á að tilhögun öryggisbúnaðar eða öryggisgæslu við rennibrautina hefði með einhverjum hætti falið í sér gáleysi af hálfu stefnda hafi stefnandi ekki sýnt fram á að slysið megi rekja til þess. Eins og áður hafi komið fram byggi stefnandi sjálf á því að hún hafi ekki treyst umferðarljósabúnaðinum og því beðið lengur en ljósin sögðu til um. Ekkert liggi fyrir um að hún hafi beðið skemur en verið hefði ef enginn ljósabúnaður hefði verið til staðar.

Enn fremur sé krafa stefnda um sýknu byggð á því að ef stefnandi fór út í rennibrautina gegn rauðu ljósi verði slysið rakið til gáleysis hennar sjálfrar. Hafi stefnandi farið út í brautina á rauðu ljósi megi ætla að slys hennar megi rekja til þess og hún eigi því að bera tjón sitt sjálf vegna eigin sakar.

Varakrafa stefnda um að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna slyss stefnanda sé byggð á því að jafnvel þótt litið verði svo á að slysið megi rekja til sakar af hálfu stefnda verði stefnandi að bera tjón sitt að hluta sjálf vegna eigin sakar. Hvað varðar eigin sök stefnanda vísist til þeirra röksemda sem hér voru nefndar til stuðnings aðalkröfu.

Um lagarök vísar stefndi einkum til reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, óhappatilviljun, gáleysi, orsakatengsl og sennilega afleiðingu og eigin sök tjónþola, auk skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Þá vísast til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og íþróttalaga, nr. 64/1998, og reglna sem settar hafa verið með stoð í þeim. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Stefnandi höfðar mál þetta til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna slyss er hún varð fyrir í vatnsrennibraut í Sundlaug Akureyrar hinn 15. september 2007, eins og áður er lýst.

Með framlögðum vottorðum tannlæknanna Ó-kvk-ef R-kvk-ef T-kvk-ef og Æ-kk-ef R-kk-ef I-kk-ef þykir stefnandi hafa leitt nægar líkur að því að hún hafi við slysið orðið fyrir tjóni svo að uppfyllt teljist skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að gera viðurkenningarkröfu sína í málinu.

Stefndi mótmælir ekki atvikalýsingu stefnanda eins og hún er fram sett í stefnu og verður því á henni byggt í málinu.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefndi eða starfsmenn hans beri fulla skaðabótaábyrgð á slysinu samkvæmt sakarreglunni og reglu um vinnuveitandaábyrgð. Þá er á því byggt að slys stefnanda megi rekja til saknæms vanbúnaðar við rennibrautina í Sundlaug Akureyrar.

Stefnandi byggir m.a. á því að stefndi hafi brotið gegn ákvæði 5. og 9. gr. reglugerðar nr. 457/1998 um hollustuhætti á sund- og baðstöðum og 6. gr. reglna um öryggi á sundstöðum og við kennslulaugar. Í ákvæðum þessum er m.a. vikið að því að mannvirki og búnaður á sund- og baðstöðum skuli þannig úr garði gerður og viðhaldið að fyllsta öryggis og þrifnaðar verði við komið og að allir eftirlitsskyldir sund- og baðstaðir skuli hafa laugargæslu og tryggja skuli að starfsmenn sem sinna laugargæslu fylgist stöðugt með gestum í laugum og á laugarsvæði.

Fram hefur komið að tímastillt ljós voru við vatnsrennibrautina sem virkuðu þannig að rautt ljós logaði í 20 sekúndur en grænt í eina sekúndu. Var ljósunum ætlað að stýra umferð um rennibrautina.

Stefnandi byggir á því að sá ljósabúnaður hafi ekki verið fullnægjandi þar sem engir skynjarar voru fyrir hendi til að nema hvort einhver væri í rennibrautinni. Er á því byggt að með ljósunum hafi notendum brautarinnar verið gefið falskt öryggi og hafi ljósin ekki verið til þess fallin að draga úr slysahættu.

Fram hefur komið að vorið eftir slysið var brautinni breytt þannig að nemar sem staðsettir eru efst og neðst í brautinni eru nú tengdir við ljósin. Af bréfi Vinnueftirlitsins, dags. 8. apríl 2009, verður þó ráðið að með þessum búnaði verði ekki að öllu leyti komið í veg fyrir slys í brautinni.

Stefnandi bar fyrir dómi að enginn hefði verið á undan henni upp í rennibrautina. Hún kvaðst hafa beðið í tvær mínútur til að athuga hvort einhver væri í rennibrautinni en síðan rennt sér niður á grænu ljósi. Eins og stefnandi lýsir aðdraganda slyssins þykir ljóst að hún hafi sýnt fyllstu aðgát áður en hún renndi sér niður brautina. Verður ekki séð að tímastilltu ljósin hafi villt um fyrir henni eða átt þátt í því að hún tók ákvörðun um að renna sér niður.

Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að hönnun eða gerð umræddrar rennibrautar hafi verið í ósamræmi við þágildandi staðla. Ekki hefur verið sýnt fram á að starfsmenn stefnda hafi með saknæmum eða ólögmætum hætti átt einhvern þátt í þeirri atburðarás er olli slysinu. Ekki hefur verið sýnt fram á annað en að sundlaugarvörður hafi verið á svæðinu en hins vegar var sundlaugarvörður ekki til staðar við rennibrautina í umrætt sinn. Samkvæmt framburði E-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef, forstöðumanns stefnda, stjórnar sundlaugarvörður umferð um rennibrautina þegar langar biðraðir myndast en er ekki staðsettur þar að jafnaði. Þykir ekki sýnt fram á að umrædd ráðstöfun feli í sér brot á öryggisreglum.

Þegar virt er það sem fram hefur komið í málinu er það niðurstaða dómsins að slys stefnanda umrætt sinn hafi verið óhappatilvik sem stefndi ber ekki bótaábyrgð á. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Akureyrarkaupstaður, er sýkn af kröfum stefnanda, Ó-kk-ef R-kk-ef J-kk-ef, vegna ófjárráða dóttur sinnar, H-kvk-ef S-kvk-ef Ó-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf