E-4008/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 4. mars sl. er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A á hendur íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 7, 150 Reykjavík með stefnu birtri 14. október 2014.

Stefnandi krefst þess að ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 frá 4. júlí 2011 í máli nr. 250/2010, verði felld úr gildi og að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.476.191 kr., með 4,5% vöxtum af 531.450 kr. frá 21. október 2010 til 6. janúar 2011, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 944.741 kr. frá 21. október 2010 til 6. janúar 2011 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 1.476.191 kr. frá 6. janúar 2011 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að viðbættum virðisaukaskatti, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst þess aðallega að þeim hluta dómkröfu stefnanda að stefnda verði gert að greiða stefnanda 1.476.191 kr., auk vaxta sem tilgreindra vaxta, verði vísað frá dómi og stefndi verði að öðru leyti sýknaður af kröfum stefnanda og dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins.

Til vara krefst stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins og til þrautavara að stefnukrafa verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Frávísunarkröfu stefnanda var hrundið með úrskurði réttarins 6. júlí 2015.

Málsatvik

Stefnandi varð fyrir líkamsárás þann 6. september 2009 fyrir utan söluturn við Hafnargötu í Reykjanesbæ en hann var þá 17 ára gamall. Árásin var með öllu tilefnislaus. Ókunnugir piltar réðust fyrirvaralaust á stefnanda þar sem hann var einn á gangi. Við læknisskoðun eftir árásina kom í ljós að stefnandi var kjálkabrotinn og tognaður á hægri hendi. Stefnandi lagði fram kæru hjá lögreglu daginn eftir árásina og kemur fram í kærunni að hann áskilji sér rétt til skaðabóta á síðari stigum málsins.

Þann 30. september 2009 óskaði stefnandi eftir því að E-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf hrl. yrði tilnefndur réttargæslumaður sinn sem brotaþola samkvæmt heimild í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 8/2008 um meðferð sakamála. Eftir nokkrar ítrekanir varð embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum við beiðni hans og var nefndur lögmaður tilnefndur réttargæslumaður hans 5. janúar 2010. Þann 14. janúar óskaði réttargæslumaður stefnanda eftir því við þá B-kk-þf D-kk-þf lögfræðing og S-kk-þf D-kk-þf lækni að þeir ynnu matsgerð um afleiðingar árásarinnar samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Matsgerð þeirra lá fyrir 18. júní 2010 og er niðurstaða matsgerðarinnar sú að varanlegur miski stefnanda skv. 4. gr. skaðabótalaga sé fimm stig og þjáningatímabil hafi verið tveir mánuðir, sbr. 3. gr. sömu laga. Skömmu eftir að matsgerðinni var skilað, eða 5. júlí s.á., sendi réttargæslumaður stefnanda lögreglustjóra greinargerð fyrir einkaréttarkröfu stefnanda með vísan til XXVI. kafla laga nr. 88/2008. Í greinargerðinni er gerð krafa um miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga, bætur fyrir varanlegan miska skv. 4. gr. og þjáningabætur skv. 3. gr. sömu laga auk lögmannsþóknunar og útlagðs kostnaðar, samtals að fjárhæð 1.312.594 krónur. Þá er farið fram á að kröfunni verði komið á framfæri í væntanlegri ákæru á hendur árásarmanni. Þann 15. júlí 2010 tilkynnti embættið réttargæslumanninum bréflega að ákæra hefði verið gefin út þann 5. júní 2010 og dómur hefði þegar fallið í málinu þegar krafa stefnanda barst embættinu. Var krafan því endursend. Kemur fram í bréfinu að ákæra í málinu hafi verið gefin út 5. júní og málið hafi verið þingfest og dómtekið 29. s.m. Ákærði hafi játaði brot sitt og verið dæmdur til að sæta fangelsi í einn mánuð, skilorðsbundið til tveggja ára.

Stefnandi kveðst ekki hafa heyrt frá lögreglu áður en ákæra var gefin út og hvorki hann né réttargæslumaður hans hafi verið látnir vita af þingfestingu málsins. Réttargæslumaður stefnanda kvartaði yfir málsmeðferð til lögreglunnar og krafðist þess að kostnaður stefnanda af málinu yrði greiddur. Lögreglan féllst á að greiða réttargæslumanni 60.000 krónur fyrir starfa hans, sem stefnandi kveður að nemi um fjórðungi af reikningi hans. Þá kemur fram í bréfi lögreglunnar frá 14. október að réttargæslumaður hafi verið í tölvupóstsamskiptum við lögregluna vegna þessa máls frá árslokum 2009 fram á árið 2010 og segir þar að hugsanlega hefði verið rétt, í ljósi 1. gr. 45. gr. laga nr. 88/2008, að gefa honum tiltekinn lokafrest til að skila einkaréttarkröfu áður en ákæra var gefin út.

Bótanefnd samkvæmt lögum nr. 69/1995, um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, synjaði stefnanda um bætur á grundvelli laganna þann 4. júlí 2011. Í forsendum nefndarinnar fyrir ákvörðuninni kemur fram að hún byggist á því að stefnandi hafi ekki haft uppi bótakröfuna í sakamáli gegn tjónvaldi svo sem áskilið sé í 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995. Þá taldi nefndin ekki tilefni til að beita ákvæði 3. mgr. greinarinnar þar sem segir að víkja megi frá skilyrðum 1. og 2. mgr. þegar veigamikil rök mæli með því. Beiðni stefnandi um endurupptöku málsins fyrir nefndinni var einnig synjað 24. apríl 2012.

Ágreiningur málsins lýtur að lögmæti synjunar bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefnda beri að greiða honum bætur úr ríkissjóði á grundvelli laga nr. 69/1995, um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, vegna þess líkamstjóns sem hann varð fyrir í árásinni 6. september 2009, þar sem öll skilyrði laganna fyrir greiðslu bóta honum til handa séu uppfyllt.

Óumdeilt sé að fyrra skilyrði 1. mgr. 6. gr. sé uppfyllt en brotið var kært til lögreglu án ástæðulauss dráttar eða daginn eftir að árásin átti sér stað. Bótanefndin byggir niðurstöðu sína um synjun bóta hins vegar á því að seinna skilyrði 1. mgr. 6. gr. laganna sé ekki uppfyllt. Því er stefnandi alfarið ósammála og byggir á hinu gagnstæða.

Í fyrsta lagi hafi bótakröfu verið komið á framfæri í kæru stefnanda sem var lögð fram 7. september 2009, þar sem líkamsárásin var kærð til refsingar og áskilinn var réttur til skaðabóta á síðari stigum málsins. Í 1. mgr. 6. gr. laganna er hvorki að finna tilteknar kröfur um form eða efni bótakröfu. Skilyrði ákvæðisins verði að túlka á sjálfstæðum forsendum með tilliti til þeirra markmiða laganna, þ.e. að bæta þolendum afbrota tjón sem leiði af broti á almennum hegningarlögum. Bótanefndin sé stjórnsýslunefnd sem taki stjórnsýsluákvarðanir og gildi því ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar um málsmeðferð nefndarinnar. Í ljósi framangreindra lögskýringarsjónarmiða sé fullnægjandi að stefnandi hafi áskilið sér rétt til skaðabóta á síðari stigum málsins þegar hann lagði fram kæru. Þar sem hann gerði það sé seinna skilyrði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 uppfyllt. Engin þörf hafi verið á því að bótakrafan væri að efni til ítarlega rökstudd og sundurliðuð, enda slíkt í raun ómögulegt á þeim tíma þar sem tjón stefnanda var enn óljóst þegar kæran var lögð fram.

Verði ekki fallist á framangreinda málsástæðu er í öðru lagi á því byggt að skilyrði 1. mgr. 6. gr. sé engu að síður uppfyllt þar sem mistök lögreglustjórans á Suðurnesjum hafi valdið því að stefnanda var ómögulegt að koma einkaréttarkröfu á framfæri í sakamálinu. Mistökin fólust í því að hvorki stefnanda né réttargæslumanni hans var gert viðvart þegar rannsókn málsins var að ljúka og fyrir lá að ákæra yrði gefin út í sakamálinu. Af þeim sökum gafst stefnanda ekki tækifæri til að koma að sundurliðaðri bótakröfu við rannsókn málsins og þar með gæta réttar síns til hins ýtrasta. Leiddi þetta til þess að einkaréttarkrafa stefnanda varð ekki hluti af ákæru málsins eins og venja er samkvæmt 1. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008, og stefnandi óskaði eftir með greinargerð sinni dags. 5. júlí 2010.

Fyrir liggur að lögreglustjórinn á Suðurnesjum vissi af því að búið væri að tilnefna réttargæslumann fyrir stefnanda, enda er það skylt samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laga nr. 88/2008 þar sem stefnandi hafði þá ekki náð 18 ára aldri. Jafnframt vissi hann að stefnandi hygðist koma að ítarlegum rökstuðningi fyrir einkaréttarkröfu sinni, sbr. meðal annars tölvupóstsamskipti réttargæslumanns stefnanda og fulltrúa lögreglustjórans á Suðurnesjum á tímabilinu 30. september 2009 til 4. janúar 2010. Þá kom það einnig ítrekað fram í samtölum réttargæslumanns stefnanda og fulltrúa lögreglustjórans á Suðurnesjum að einkaréttarkrafa væri væntanleg innan tíðar og þess var sérstaklega óskað að tilkynning yrði send honum áður en ákæran yrði þingfest. Sú skylda hvíldi á lögreglustjóranum á Suðurnesjum að veita réttargæslumanni stefnanda nauðsynlegar upplýsingar um helstu atriði sem viðkoma brotaþola svo réttargæslumanni væri unnt að rækja meginhlutverk sitt samkvæmt 1. mgr. 45. gr. laga nr. 88/2008. Það hlutverk er að gæta hagsmuna skjólstæðings síns og veita honum aðstoð í málinu, þar á meðal að setja fram einkaréttarkröfur skv. XXVI. kafla laganna, svo og önnur ákvæði V. kafla laganna. Réttargæslumanni sé ekki unnt að setja fram einkaréttarkröfur brotaþola nema fá upplýsingar um það frá ákæruvaldinu hvenær stefnandi þurfi að koma einkaréttarkröfu sinni að við rannsókn málsins. Þá felst í athafnaleysi lögreglu jafnframt brot á leiðbeiningarskyldu skv. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 88/2008 og brot á 3. mgr. 40. gr. sömu laga þar sem segir að tilkynna skuli brotaþola eða réttargæslumanni hans um birtingu ákæru. Réttargæslumaður eigi einnig rétt á að vera viðstaddur öll þinghöld í máli er varða skjólstæðing sinn og bar dómara að tilkynna honum hvenær þing yrði háð í samræmi við 2. mgr. 46. gr. laga nr. 88/2008. Slíkt boð hafi hvorki stefnandi né réttargæslumaður stefnanda fengið enda hafi lögregla ekki upplýst dóminn um að stefnanda hefði verið tilefndur réttargæslumaður á rannsóknarstigi.

Stefnandi telur jafnframt að mistök lögreglustjórans á Suðurnesjum hafi verið viðurkennd af hans hálfu og vísar í því efni til bréfs lögreglustjórans dags. 14. október 2010. Stefnandi hafi gert reka að því að sanna tjón sitt með því að afla matsgerðar og hafi sent matgerðina til lögreglustjórans skömmu eftir að henni var skilað. Því verður stefnanda ekki kennt um að skaðabótakrafa hans hafi ekki komist að við rannsókn málsins eða því haldið fram að hann eigi að bera hluta af tjóninu sjálfur.

Af öllu þessu leiðir að seinna skilyrði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 er uppfyllt í málinu enda var ekki unnt að fjalla um bótakröfuna í sakamálinu vegna mistaka ákæruvaldsins. Því var ekki nauðsynlegt fyrir stefnanda að gera kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi brotamanns með því að höfða einkamál á hendur tjónvaldi vegna bótakröfunnar. Öll önnur skilyrði laganna eru jafnframt uppfyllt og því var engin ástæða fyrir bótanefndina að hafna beiðni stefnanda um greiðslu bóta sér til handa. Það sé jafnframt verulega ósanngjarnt að mistök lögreglustjórans á Suðurnesjum leiði til þess að stefnandi missi rétt til bóta. Rökstuðningur bótanefndarinnar fyrir synjun sinni sé verulega áfátt og í engu fjallað um og tekin afstaða til röksemda stefnanda.

Verði ekki fallist á að skilyrði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 séu uppfyllt byggir stefnandi kröfu sína á því að skilyrðum undantekningarákvæðis 3. mgr. 6. gr. laganna sé fullnægt. Stefnandi telur að undir ákvæðið falli þau tilvik þar sem ákæruvaldið gerir svo veigamikil mistök sem raun ber vitni í þessu máli og nánar er fjallað um hér að framan. Því mæli veigamikil rök með því að víkja frá skilyrðum 1. mgr. 6. gr. laganna.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið telur stefnandi einsýnt að ákvörðun bótanefndar frá 4. júlí 2011 í máli nr. 250/2010 sé röng og því beri að ógilda hana. Í því felst jafnframt að fallast beri á kröfu stefnanda um greiðslu skaðabóta sér til handa vegna þess tjóns sem hann varð fyrir við líkamsárásina. Kröfu sína, að fjárhæð 1.476.191 kr., sundurliðar stefnandi með svofelldum hætti:

a) Þjáningabætur skv. 3. gr. laga nr. 50/1993 93.450 kr.

61 dagur án rúmlegu (61 x 700 kr. = 42.700 x 7183 / 3282)

b) Bætur vegna varanlegs miska skv. 4. gr. laga nr. 50/1993 438.000 kr.

(4.000.000 x 7183 / 3282 x 5%)

c) Miskabætur skv. 26. gr. laga nr. 50/1993 500.000 kr.

d) Annað fjártjón, útlagður kostnaður stefnanda 444.741 kr.

Samtals: 1.476.191 kr.

Bætur fyrir þjáningar og miska, skv. a- og b-lið byggist á niðurstöðu matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef læknis frá 18. júní 2010, þjáningabætur reiknist samkvæmt 3. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna og bætur fyrir varanlegan miska reiknist samkvæmt 4. gr. sömu laga, sbr. 15. gr. laganna. Fjárhæð miskabóta samkvæmt 26. gr. laganna sé í samræmi við dómaframkvæmd Hæstaréttar í sambærilegum málum og grundvallast á dómvenju. Annað fjártjón kveður stefnandi vera kostnað vegna örorkumatsgerðar og lögfræðiaðstoðar og styðst það við kvittanir sem lagðar verði fram undir rekstri málsins. Sá kostnaður teljist annað fjártjón í skilningi 1. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993.

Samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 beri bætur fyrir þjáningar og varanlegan miska 4,5% vexti frá því tjón varð, en bótakrafa stefnanda skv. þessum liðum nemur samtals 531.450 kr. Miskabætur samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 og bætur fyrir annað fjártjón beri vexti samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, en bótakrafa stefnanda skv. þessum liðum nemi samtals 944.741 kr. Krafan um dráttarvexti styðst við 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og miðist upphafsdagur þeirra við mánuð eftir að stefnandi krafði bótanefndina fyrst um bætur, þann 6. desember 2010, en vextir fram að fjórum árum fyrir höfðun máls þessa falla niður vegna fyrningar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukröfu sína byggir stefndi á því að síðara skilyrðið í 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 sé ekki fyrir hendi. Ótvírætt skilyrði fyrir greiðslu er það að hennar sé krafist áður en rannsókn máls lýkur, hvort sem það leiðir til útgáfu ákæru eða ekki. Kröfuna þurfti að setja fram sem einkaréttarkröfu í sakamáli í samræmi við ákvæði þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, eða nánar tiltekið í XX. kafla þeirra. Ekki sé nægilegt að bótakröfu hafi verið komið á framfæri í kæru eins og stefnandi byggir á.

Stefndi hafnar því að mistök hafi verið gerð af opinberum aðilum og jafnframt að þau hafi viðurkennt slík mistök bréflega en telur að heppilegra hefði verið ef réttargæslumaður stefnanda hefði fengið lokafrest til að skila einkaréttarkröfu áður en ákæra var gefin út. Hins vegar hvíldi skylda á réttargæslumanni að fylgjast með málinu og koma kröfu stefnanda á framfæri á réttum tíma. Tómlæti hans er um að kenna að bótakrafa stefnanda var ekki sett fram í sakamáli á hendur tjónvaldi enda nægur tími til að koma slíkri kröfu að í málinu áður en ákæra er gefin út. Verði talið að um mistök lögreglunnar hafi verið að ræða er á því byggt að þau hafi ekki valdið því að stefnandi kom kröfu sinni ekki að í málinu á réttum tíma heldur tómlæti réttargæslustefnda. .

Þá er því mótmælt að rökstuðningi bótanefndar fyrir synjun bóta hafi verið áfátt eða hann efnislega rangur, sem og því að beita beri undanþáguákvæði 3. mgr. 6. gr. laganna. Undantekningarregluna eigi að túlka þröngt, réttargsælumaður hafi haft rúmt svigrúm til að koma að kröfu fyrir hönd stefnanda og engin veigamikil rök séu fyrir því að vikið sé frá formskilyrðum 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995.

Þrautavarakröfu sína um lækkun styður stefndi við sömu málsástæður og þau sjónarmið sem fram koma í umfjöllun um aðrar kröfu og þegar hafa verið raktar.

Verði fallist á að skilyrði séu til að greiða bætur fyrir varanlegan miska skv. 4. gr. laga nr. 50/1993 með vísan til framanritaðs eru ekki gerðar athugasemdir við niðurstöðu og útreikning bóta vegna varanlegs miska skv. 4. gr. laga nr. 50/1993. Stefndi mótmælir hins vegar að skilyrði séu til að dæma þjáningabætur í málinu með vísan til 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en ekkert hefur komið fram um óvinnufærni stefnanda. Stefndi telur að miskabótakrafa skv. 26. gr. laga nr. 50/1993 sé of há og er krafist lækkunar á henni.

Stefndi mótmælir alfarið kröfu um greiðslu vegna útlagðs kostnaðar nema reikningum vegna matsgerðar, samtals að fjárhæð 63.027 kr. Aðrar kröfur undir þessum lið séu vanreifaðar. Þá mótmælir stefndi vaxtakröfu stefnanda og byggir á því að vextir eigi fyrst að reiknast frá dómsuppsögudegi. Dráttarvaxtakröfu er einnig mótmælt.

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort tjónþoli eigi rétt á bótum frá stefnda á grundvelli laga nr. 69/1995, um greiðslu ríkissjóða á bótum til þolenda afbrota, þótt einkaréttarleg krafa þar að lútandi hafi ekki verið gerð í sakamáli sem höfðað var á hendur tjónþola.

Í 1. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 segir að það sé skilyrði bóta samkvæmt lögunum að brot, sem tjón er rakið til, hafi, án ástæðulauss dráttar, verið kært til lögreglu og að tjónþoli hafi gert kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi brotamanns. Óumdeilt er að stefnandi lagði fram kæru daginn eftir að brot var framið og í kærunni áskildi hann sér rétt til að gera á síðari stigum kröfum um greiðslu skaðabóta. Hvað síðarnefnda atriðið varðar er ekki fallist á það með stefnanda að í því efni sé nægilegt að setja áskilnað í kæru um að slík krafa muni koma fram á síðari stigum. Á hinn bóginn er ákvæði þetta ekki fortakslaust enda segir í 3. mgr. sömu greinar að víkja megi frá skilyrðum 1. og 2. mgr. þegar veigamikil rök mæla með því.

Svo sem rakið er í atvikalýsingu fékk hvorki stefnandi né réttargæslumaður hans upplýsingar frá lögreglunni á Suðurnesjum um lok rannsóknar eða útgáfu ákæru. Þá var dómara ekki kynnt að brotaþola hefði verið tilnefndur réttargæslumaður. Af þeim sökum var réttargæslumaður heldur ekki boðaður til fyrirtöku málsins fyrir dómi. Að mati dómsins er hafið yfir vafa að með þessari vanrækslu á upplýsingagjöf hafi lögregla brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 88/2008 og komið í veg fyrir að réttargæslumaður stefnanda gæti rækt hlutverk sitt sem honum er falið samkvæmt sömu lögum. En í 1. mgr. 45. gr. þeirra segir að hlutverk hans sé að gæta hagsmuna brotaþola, þar á meðal að setja fram einkaréttarkröfur skv. XXVI. kafla laganna. Þær starfsskyldur réttargæslumanns er ekki unnt að rækja nema hann hafi lágmarksupplýsingar um gang málsins, þ. á m. um það hvenær slík krafa þarf að koma fram, svo hún komist að í sakamáli, sé ákveðið að gefa út ákæru. Er því niðurstaða dómsins sú að vanræksla lögreglunnar sé um að kenna að krafa stefnanda var ekki höfð uppi í sakamálinu.

Í 3. mgr. 6. gr. laga nr. 69/1995 segir að þegar veigamikil rök mæli með því megi víkja frá skilyrðum 1. og 2. mgr. greinarinnar. Málsgrein þessi kom inn í lögin með 1. gr. laga nr. 118/1999, um breytingu á fyrrnefndu lögunum. Jafnvel þótt af athugasemdum í greinargerð með frumvarpi laganna megi ráða að tilefni lagabreytingarinnar hafi verið aðstæður sem eru frábrugðnar aðstæðum þessa máls er tekið fram að um almenna undanþágu sé að ræða frá skilyrðum 1. og 2. mgr. greinarinnar, sem meta verði í hverju tilviki fyrir sig hvort rétt sé að beita. Með hliðsjón af framangreindu og þeirri meginreglu laganna að tjónþoli eigi lögvarða kröfu til greiðslu bóta úr ríkissjóði, og með vísan til þeirra atvika sem lágu að baki því að bótakrafa stefnanda var ekki höfð uppi í sakamáli gegn tjónvaldi, voru fyrir hendi þær aðstæður að bótanefndinni bar að víkja frá umdeildu skilyrði 1. mgr. og taka umsókn stefnanda til efnislegrar meðferðar. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að ógilda ákvörðun nefndarinnar.

Svo sem rakið er í frávísunarúrskurði dómsins frá 6. júlí sl. er ekki fallist á það með stefnda að dómurinn geti ekki, þegar þannig stendur á að nefndin hafi hafnað umsókn vegna formgalla, tekið efnislega ákvörðun um fjárhæð bóta á grundvelli laga nr. 69/1995. Kemur því til úrlausnar dómsins að taka afstöðu til bótaréttar stefnanda. Ekki er ágreiningur um að önnur skilyrði laga nr. 69/1995 séu fyrir hendi.

Stefnandi hefur lagt fram matsgerð á grundvelli 10. gr. skaðabótalaganna. Stefndi andmælir ekki niðurstöðu matsmanna um varanlegan miska og útreikning stefnanda á tjóni vegna þess. Þá hefur stefndi ekki lagt fram haldbær rök gegn kröfu stefnanda um þjáningabætur, sem byggjast sömuleiðis á framlagðri matsgerð. Fjárhæð kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 er hófleg með hliðsjón af atvikum og er fallist á hana. Hvað annað fjártjón varðar, þá hefur stefndi fallist á að þar undir falli kostnaður við öflun matsgerða, 63.027 krónur, en hann hafnar greiðslu frekari kostnaðar undir þessum lið. Stefnandi vísar til þess að annar kostnaður felist í lögfræðiaðstoð og hefur lagt fram tímaskýrslu frá réttargæslumanni til stuðnings þeirri kröfur. Þóknun réttargæslumanns ákveðst í dómi með hliðsjón af umfangi starfs hans og reglum dómstólaráðs nr. 1/2015 er þóknun hans hæfilega ákveðin 187.500 kr., en réttargæslumanni hafa þegar verið greiddar 60.000 kr. Krafa stefnanda um annað fjártjón verður því tekin til með 190.0527 krónur (187.500 + 63.027 – 60.000).

Samkvæmt framansögðu skal stefndi greiða stefnanda 1.281.977 krónur. Stefndi hefur ekki fært haldbær rök fyrir mótmælum sínum við hlutfall vaxta eða upphafstíma þeirra og verður krafa stefnanda um vexti því tekin til greina svo sem nánar greinir í dómsorði. Sömuleiðis er fallist á greiðslu dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 6. janúar 2011, þegar mánuður var liðinn frá því stefnandi krafði fyrst um bæturnar, sbr. 9. gr. sömu laga.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi dagsettu 5. nóvember 2012. Er því ekki tilefni til að kveða á um greiðslu málskostnaðar milli aðila. Allur málskostnaður stefnanda greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna hans, Þ-kk-ef I-kk-ef V-kk-ef hdl., sem er hæfilega ákveðin 560.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Felld er úr gildi ákvörðun bótanefndar samkvæmt lögum nr. 69/1995 frá 4. júlí 2011 í máli nr. 250/2010. Stefndi, íslenska ríkið, skal greiða stefnanda, A, 1.281.977 kr. með með 4,5% vöxtum af 531.450 kr. frá 21. október 2010 til 6. janúar 2011, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 750.527 kr. frá 21. október 2010 til 6. janúar 2011 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 1.281.977 kr. frá 6. janúar 2011 til greiðsludags. Málskostnaður fellur niður. Allur málskostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef I-kk-ef V-kk-ef hdl., 560.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf