S-841/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 28. síðasta mánaðar, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 17. september síðastliðinn, á hendur A-kk-þgf M-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, með dvalarstað að Lækjarvaði 4 í Reykjavík, fyrir fjársvik en til vara fyrir umboðssvik með því að hafa á tímabilinu 23. maí 2011 til 9. janúar 2012, með kerfisbundnum og sviksamlegum hætti misnotað aðgang að bankareikningi sínum nr. [...] í AFL Sparisjóði til að yfirdraga reikninginn umfram heimild með úttektum samtals að fjárhæð kr. 33.435.130 en ákærði hagnýtti sér mistök sem starfsmenn sparisjóðsins höfðu gert við breytingar á skráningu reikningsins í kerfum sparisjóðsins sem leiddi til að unnt var að yfirdraga reikninginn án takmarkanna. Óheimilar úttektir, sem ákærði gerði ýmist með færslum á debetkort sitt með ábyrgðarnúmer [...], sem skuldfært var á reikninginn, með millifærslum í heimabanka á eigin bankareikning nr. [...], með millifærslum á bankareikning Fjölskylduhjálpar eða með greiðslu skulda, reikninga og kostnaðar í heimabanka, sundurliðast svo:

Telst þetta varða við 248. gr. almennra hegningarlaga en til vara við 249. gr. sömu laga.

Þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við upphaf aðalmeðferðar 28. febrúar síðastliðinn féll kröfuhafinn Afl Sparisjóður, kt. 000000-0000, frá einkaréttarkröfu á hendur ákærða, þar sem kröfuhafinn og ákærði höfðu náð samkomulagi um uppgjör kröfunnar.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu, en til vara er þess krafist að ákærða verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá er þess krafist að skipuðum verjanda verði dæmd málsvarnarlaun úr ríkissjóði.

I

Þann 11. maí 2012 lagði Afl Sparisjóður, kt. 000000-0000, fram kæru og bótakröfu á hendur ákærða hjá lögreglu vegna heimildarlauss ádráttar lánsfjár ákærða af reikningi hans hjá sparisjóðnum á tímabilinu 22. maí 2011 til 10. janúar 2012. Í kærunni segir meðal annars frá því að árið 2010 hafi ákærði sótt um greiðsluaðlögun hjá embætti umboðsmanns skuldara og hafi nafn hans og kennitala í kjölfarið verið birt á lista í Lögbirtingablaði 20. október það ár. Með umsókninni og veitingu tímabundinnar frestunar greiðslna, hafi ákærði tekið á sig þá skuldbindingu að stofna ekki til nýrra skuldbindinga, til samræmis við ákvæði laga um greiðsluaðlögun einstaklinga nr. 101/2010. Í samræmi við vinnubrögð hjá sparisjóðnum og staðlað samkomulag um greiðsluaðlögun, sem ákærði hafi samþykkt með umsókn sinni, hafi reikningar ákærða hjá sparisjóðnum verið settir á vaxtaflokk 00 og lokað hafi verið fyrir inn- og útgreiðslur af þeim. Vegna mistaka hafi þó ekki verið lokað fyrir inn- og útgreiðslur af einum reikningi ákærða, nr. [...]. Sparisjóðnum virðist sem ákærði hafi áttað sig á því 22. maí 2011 að hann gæti í gegnum heimabanka sinn stofnað til skuldbindinga á reikningi sínum nr. [...], þrátt fyrir að skorta heimild til yfirdráttar af reikningnum. Staða reikningsins hafi þegar verið neikvæð um 358.421 krónur, en í lok dagsins hafi hún verið orðin neikvæð um 363.824 krónur. Svo virðist sem ákærði hafi ekki byrjað að misnota reikninginn verulega fyrr en í kringum 30. nóvember sama ár, en þá hafi hann byrjað að millifæra verulegar fjárhæðir af reikningnum. Þann 10. janúar 2012 hafi staða reikningsins svo verið orðin neikvæð um 33.806.617 krónur og hafi ákærði þá frá 22. maí 2011, heimildarlaust og í andstöðu við ákvæði XXVI. kafla laga nr. 19/1940, tekið út samtals 33.448.196 krónur. Í kjölfar þess að vart hafi orðið við misnotkunina, hafi verið komið í veg fyrir frekari ádrátt reikningsins. Auk kærunnar lagði sparisjóðurinn fram yfirlit til sundurliðunar á reikningsfærslunum og útskriftir færslnanna úr kerfum sínum.

Við rannsókn málsins aflaði lögregla upplýsinga og gagna um greiðsluaðlögunarferli ákærða hjá umboðsmanni skuldara. Þar á meðal er afrit auglýsingar frá embættinu, útgefin í Lögbirtingablaði 20. október 2010, þar sem fram kemur að ákærði njóti tímabundinnar frestunar greiðslna samkvæmt lögum nr. 128/2010 um breytingu á lögum nr. 101/2010. Einnig er á meðal rannsóknargagna afrit ákvörðunar umboðsmanns skuldara um synjun á umsókn ákærða um greiðsluaðlögun, dagsett 3. mars 2011, ásamt bréfi til ákærða þess efnis, dagsettu sama dag. Einnig tilkynning umboðsmanns skuldara sem þinglýst var á eignir skuldara 21. október 2010 vegna tímabundinnar frestunar greiðslna ákærða á framangreindum lagagrundvelli, en þeirri tilkynningu var aflýst af eignum hans 15. apríl 2011 að beiðni umboðsmanns skuldara, vegna framangreindrar synjunar embættisins á umsókn um greiðsluaðlögun. Við rannsókn málsins aflaði lögregla einnig frekari upplýsinga og gagna hjá sparisjóðnum. Við rannsóknina kom fram í samskiptum lögreglu við starfsmenn sparisjóðsins að ákærði hafi áður haft yfirdráttarheimild á téðum reikningi upp á 350.000 krónur, en enga á því tímabili sem sakargiftir lúta að. Þar kom fram hjá A, skrifstofustjóra sparisjóðsins, að starfsmenn sjóðsins hafi ekki áttað sig á því að læsa þyrfti reikningum viðskiptavina sem væru í framangreindum vaxtaflokki 00 vegna greiðsluaðlögunarferlis. Við aðalmeðferð málsins 28. febrúar síðastliðinn bar A að ákærði hafi haft yfirdráttarheimild upp á 350.000 krónur til eins árs frá 23. október 2009 til 23. október 2010, en enga eftir þann tíma. Með hliðsjón af rannsóknargögnum, sem A voru kynnt við aðalmeðferð málsins, kvaðst hann átta sig á því að ákærða hafi verið kleift að yfirdraga téðan reikning sinn vegna þeirra mistaka starfsmanna sparisjóðsins að reikningurinn hafi áfram verið í vaxtaflokki 00 eftir að ákærði hafi farið úr greiðsluskjóli 15. apríl 2011. Svo virðist sem gleymst hafi að breyta vaxtaflokknum þegar reikningurinn hafi verið opnaður við það að greiðsluskjól féll niður. Afleiðingin hafi verið sú að hægt hafi verið að taka út af reikningnum án innistæðu. Engin heimild hafi verið til yfirdráttar af reikningnum, en vaxtaflokkurinn hafi gert ákærða kleift að yfirdraga reikninginn.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 29. nóvember 2012 þar sem hann viðurkenndi allar þær úttektir sem sakargiftir lúta að. Hann kvaðst ekki hafa vitað af því að reikningi hans hafi verið lokað, hann hafi ekkert fengið um það, hvorki frá bankanum né umboðsmanni skuldara. Hann hafi verið fullur og í rugli á þessum tíma, hann hafi skuldað mikið vegna neyslu fíkniefna. Aðspurður um hvort honum hafi ekki mátt vera það ljóst að hann væri að brjóta lög með úttektunum, kvaðst ákærði bara hafa litið á þetta sem yfirdrátt, allt hafi verið í þoku og rugli. Hann hafi almennt ekki hugsað mikið á þessum tíma og gæti því ekki svarað því hvort hann hafi vitað af því á þessum tíma, hver staðan á reikningi hans hafi verið. Vegna ástands hans geti hann ekki einu sinni munað eftir því hvenær úttektirnar fóru fram. Hann hafi ætlað að borga úttektirnar til baka. Hann hafi séð leið til að losa um dópskuldir og hafi splæst á hina og þessa í algjöru rugli. Hann hafi séð fram á það að það væri betra að borga bankanum síðar frekar en að eiga útistandandi skuldir hjá einhverjum brjálæðingum. Hann hafi aðallega borgað dópskuldir því að hann hafi verið í mikilli kókaínneyslu og hann hafi líka borgað ýmsar neysluskuldir. Aðspurður um bótakröfu að fjárhæð 33.448.196 krónur kvaðst ákærði fremur líta á þetta sem skuld sína við bankann en bótakröfu og að hann ætlaði að reyna að ná samkomulagi við bankann um endurgreiðslur.

II

Verða nú eftir þörfum raktir framburðir ákærða og vitnisins A, skrifstofustjóra sparisjóðsins, fyrir dómi.

Við aðalmeðferð málsins fyrir dómi kom fram hjá ákærða að hann hafi notað yfirdrátt á kortinu sínu og farið langt yfir hann. Núna væri búið að semja um hann. Þetta hafi gerst í djammi og rugli, þetta hafi farið í rugl hjá sér. Ákærði kvaðst kannast við að hafa framkvæmt allar þær færslur sem sakargiftir lúta að, að hluta til með debetkorti og að öðru leyti í heimabanka. Hann kvað téðan bankareikning hafa verið sinn einkareikning, launareikning sem hann hafi meðal annars verið með yfirdrátt á. Aðspurður kvaðst hann minna að hann hafi einu sinni sótt um yfirdráttarheimild, en ekki muna hve há heimildin hafi verið. Hann hafi sótt um heimildina með því að tala við starfsmann í bankanum. Ákærða var því næst kynnt svokölluð „stikkprufa“ almennrar yfirdráttarheimildar hans hjá sparisjóðnum, dagsett 6. júní 2008, sem er á meðal gagna málsins, og ákærði spurður að því hvort hann kannaðist við það að hafa haft almenna yfirdráttarheimild að fjárhæð 350.000 krónur. Ákærði kvað það líklega vera rétt „ef það stæði þarna“. Hann hafi þó örugglega einhvern tímann sótt um hærri yfirdráttarheimild, en hann muni ekki hvort sú heimild hafi verið samþykkt þar sem langt sé um liðið.

Aðspurður kvaðst ákærði kannast við að hafa sótt um greiðsluaðlögun í janúar 2010. Hann hafi hins vegar aldrei farið í greiðsluaðlögun, hann hafi hætt við það. Hann hafi sótt um úrræðið vegna greiðsluvanda af sinni hálfu, hann hafi verið atvinnulaus og skuldsettur. Hann hafi ekki á nokkurn hátt fylgt eftir því ferli sem lagt hafi verið upp með. Hann hafi hitt ráðgjafa sem hann hafi veitt upplýsingar. Síðar hafi hann fengið bréf þess efnis að ef hann veitti ekki skriflegt samþykki sitt innan fimmtán daga frá því að hann fengi bréfið, þá „yrði þetta ekki gilt“. Hann hafi ekki skrifað undir. Hann kvað sér ekki hafa verið kunnugt um að hann hafi farið í svokallað greiðsluskjól í október 2010 vegna umsóknar sinnar. Hann hafi ekki talið sig hafa farið í greiðsluskjól, þar sem hann hafi ekki skrifað undir. Ákærði kvaðst ekki muna það hvenær hann hafi fengið bréfið um að hann þyrfti að skrifa undir. Aðspurður, með vísan til gagna málsins, um hvort honum hafi verið kunnugt um að téðum bankareikningi hans hafi verið læst í október 2010 vegna umsóknar hans um greiðsluaðlögun, svaraði ákærði neitandi. Hann hafi talið sig þurfa að „kvitta undir blað“ til að fara í greiðsluaðlögun, en það hafi hann ekki gert. Hann hafi aldrei áttað sig á því að bankareikningnum hafi verið læst og muni ekki hvort hann hafi reynt að nota bankareikninginn á þessum tíma. Aðspurður um hvort hann hafi á einhverjum tímapunkti talið sig hafa verið í greiðsluskjóli, svaraði ákærði neitandi. Tilkynning um að umsókn hans um greiðsluaðlögun hafi verið synjað, hafi ekki breytt neinu þar um.

Ákærða voru kynntar hreyfingar á bankareikningnum vegna launa, áður en reikningnum hafi verið læst. Jafnframt var honum kynnt að engar slíkar hreyfingar hafi verið á reikningnum eftir að honum hafi verið læst. Aðspurður um hvort launin hafi af einhverri ástæðu hætt að berast inn á reikninginn, kvaðst ákærði ekki hafa skýringar á af hverju svo hafi verið, hann þyrfti að fletta því eitthvað upp til að átta sig á því. Ákærða var kynnt að engar færslur hafi orðið af hans hálfu á reikningnum eftir að reikningnum hafi verið læst og aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa áttað sig á því að hann hafi ekki getað notað reikninginn. Því næst var ákærða kynnt að téður reikningur hefði verið opnaður að nýju 20. apríl 2011 í kjölfar þess að umboðsmaður skuldara hafi fellt niður greiðsluskjól. Aðspurður um hvort honum hefði verið kunnugt um að greiðsluskjól hefði verið fellt niður, kvaðst ákærði ekki hafa samþykkt að fara í greiðsluskjól. Hann kvaðst muna þó aðspurður eftir því að hafa borist bréf frá umboðsmanni skuldara í mars 2011, þess efnis að umsókn hans um greiðsluaðlögun hafi verið synjað. Hann minni að bréfið hafi borist á þeim tíma. Aðspurður út af hverju notkun á téðum bankareikningi hafi að nýju hafist 23. maí 2011, greindi ákærði svo frá að hann vissi ekki til þess að það þyrfti að skýra út slíka notkun. Þá neitaði ákærði því að tilkynningin frá umboðsmanni skuldara hafi orðið til þess að hann hafi farið að nota reikninginn aftur.

Aðspurður um fjórar fyrstu færslurnar sem sakargiftir lúta að, á tímabilinu maí til september 2011, og það hvort hann kannaðist við þau símanúmer sem keypt hafi verið símahleðsla á, sagðist ákærði kannast við eitt af þeim símanúmerum. Hann muni ekki hvort hann hafi eitthvað lagt inn á reikninginn á þessum tíma eða hvort hann hafi talið sig eiga einhverjar fjárhæðir inni á reikningnum. Langt sé um liðið. Aðspurður út í fjórar færslur í heimabanka af reikningnum 30. nóvember 2011 inn á bankareikning [...] og hvort sá bankareikningur væri í hans eigu, kvaðst ákærði ekki vita hvort svo væri. Þegar ákærða var kynnt, með vísan til rannsóknargagna, að reikningur [...] væri í hans eigu, kvað hann svo hljóta vera fyrst það kæmi fram í gögnunum. Hann kvaðst ekki muna eftir þessum fjórum millifærslum milli eigin reikninga, samtals að fjárhæð 910.000 krónur. Hann hafi örugglega ekki gert sér grein fyrir að ekki hafi verið innistæða á reikningnum. Aðspurður um hvort honum hafi ekki þótt einkennilegt að hafa getað fært þessar fjárhæðir þar sem yfirdrátturinn hans hafi þá þegar verið fullnýttur, greindi hann svo frá að hann hafi „verið í ruglinu“ á þessum tíma og því hafi hann ekkert spáð í það. Aðspurður út í 90 færslur sem gerðar hafi verið í heimabankanum næsta dag, 1. desember 2011, þar sem reikningar hafi verið greiddir í heimabanka, kvaðst ákærði ekki muna eftir þeim, en hann hljóti að „hafa x-að bara við í heimabankanum og bara borgað“. Hann kvaðst ekki vita hvort hann hafi áður reynt að greiða umrædda reikninga í heimabankanum og ekki áttað sig á því að eftir þessar færslur hafi staðan á reikningnum verið orðin neikvæð um þrjár milljónir. Aðspurður um hvort ekki hafi verið einkennilegt að greiðslur á öllum þessum reikningum hafi runnið í gegn, kvaðst ákærði ekki hafa hugsað mikið út í það þar sem hann hafi verið „í ruglinu“. Miðað við gögn málsins hljóti hann að hafa greitt alla þessa reikninga.

Aðspurður um debetkortafærslur dagana 2. til 6. desember 2011 í nokkrum verslunum, sem hafi verið að hærri fjárhæð en ein milljón króna, kvaðst ákærði ekki muna eftir því hvaða vörur hann hafi verið að kaupa. Aðspurður um ástæður reglulegra 500.000 króna færslna af téðum reikningi inn á annan reikning í hans eigu, kvaðst ákærði ekki hafa skýringar á þeim. Hann muni ekki hver tilgangurinn með þeim hafi verið. Aðspurður um hvort hann hafi aldrei tekið eftir stöðunni á reikningnum þegar hann hafi framkvæmt þessar millifærslur í heimabanka sínum, kvaðst hann ekki muna mikið eftir þessu og ekki hafa hugsað út í þetta. Aðspurður út í átta tveggja milljóna króna debetkortafærslur hjá Happavélum, samtals að fjárhæð sextán milljónir króna, dagana 13. og 14. desember 2011 og 9. janúar 2012, kvaðst ákærði örugglega hafa verið í spilakössum, hann hafi verið „fullur og í ruglinu“ og muni voðalega lítið eftir þessu. Því næst var ákærða kynnt að á tímabilinu 30. nóvember 2011 til og með 9. janúar 2012 hafi honum tekist að taka út rúmlega 33 milljónir. Aðspurður um hvort honum hafi aldrei dottið í hug að hugsanlega kynnu einhver mistök að liggja þar að baki, kvað hann þetta náttúrulega vera yfirdrátt, hann sé ekki bankastarfsmaður og hann kunni ekki á svona yfirdrátt. Aðspurður hvort hann hafi einhvern tímann áður haft einhvern sambærilegan yfirdrátt kvað hann svo ekki vera. Ákærði var spurður út í það hvort hann hafi talið sér heimilt að nýta reikning sinn með þeim hætti sem hann hafi gert, eða hvort hann hafi ekki vitað hvort hann hefði slíkar heimildir. Ákærði svaraði: „Þetta var bara yfirdráttur og ég vissi ekki meira um hann, ég hugsaði ekki út í það“. Nánar aðspurður um hvort hann hafi talið sig hafa haft heimild svaraði ákærði því fyrst: „Já fyrst þetta var yfirdráttur“, en svo „Ég hugsaði bara ekkert út í það“. Aðspurður um það hvort þetta hafi verið hefðbundin eyðsla hjá honum, hvort þetta væri meiri eða minni notkun en venjulega, kvaðst ákærði „náttúrulega hafa verið í ruglinu“ eins og sjá mætti. Aðspurður um fjárhagsstöðu sína á þeim tíma sem úttektirnar hafi verið gerðar, kvaðst ákærði hafa skuldað fullt af dópskuldum. Þegar borið var undir ákærða það sem hann hafði sagt hjá lögreglu, að þessar færslur hafi farið í greiðslur skulda, meðal annars greiðslur dópskulda og hann spurður um það með hliðsjón af yfirliti færslnanna, hvaða færslur hafi verið framkvæmdar til að greiða dópskuldir, kvaðst ákærði ekki muna eftir því að ádrátturinn hafi verið notaður til að greiða dópskuldir. Hann viti bara að „hann sé laus úr þessu“, búinn að semja við bankann um að borga þetta til baka, hann sé hættur í þessu rugli og sé búinn að koma lífinu í lag. Fjárhagsstaða hans hafi á þessum tíma verið bág, hann hafi skuldað dópskuldir og allt verið í rugli. Aðspurður um hvort hann hafi á þeim tíma sem úttektirnar hafi verið gerðar, talið sig geta greitt þær til baka, greindi ákærði svo frá að þetta væri „náttúrulega alltaf yfirdráttur og maður borgar alltaf yfirdrátt til baka“. Hann sé búinn að semja um greiðslu skuldarinnar. Hann hafi ekki hugsað mikið um það á þessum tíma hvernig hann hafi ætlað að greiða til baka. Hann hljóti að hafa hugsað að það væri auðveldara að borga bankanum til baka en handrukkara. Hann kvaðst kannast við að hafa fengið senda áminningu frá Gjaldheimtunni, dagsetta 5. júlí 2012, vegna skuldar sinnar við Afl sparisjóð vegna færslnanna. Hann hafi beðið fyrri lögfræðing sinn um að ræða við Gjaldheimtuna. Aðspurður um af hverju það hafi dregist svona lengi að semja kvaðst ákærði ekki hafa skýringar á því. Hann hafi ekki upplýsingar um það hvað hann sé búinn að greiða mikið samkvæmt samkomulaginu, en það sé minna en ein milljón.

Vitnið A kvaðst fyrir dómi vera skrifstofustjóri sparisjóðsins, staðgengill sparisjóðsstjóra. Hann hafi komið að málinu þegar sparisjóðurinn hafi áttað sig á úttektunum af reikningi ákærða. Þá hafi hann aflað gagna og sent til lögfræðings. Úttektir ákærða hafi uppgötvast 10. janúar 2012 við yfirferð reikninga. Hann hafi ásamt öðrum starfsmanni komið að þeirri vinnu og annað hvort þeirra hafi áttað sig á úttektunum, hann minni að það hafi verið hann frekar en hinn starfsmaðurinn. Engin sérstök ástæða hafi verið fyrir því að reikningur ákærða hafi verið yfirfarinn sérstaklega, hann hafi bara rekist á hann. Ástæða þess að úttektirnar hafi ekki uppgötvast fyrr, sé sú að mjög erfitt sé að fylgjast með greiðslum undir tíu milljónum króna. Sparisjóðnum berist yfirlit yfir færslur sem séu hærri en tíu milljónir króna. Aðspurður kvað hann ákærða ekki hafa haft heimild til að draga á reikninginn með þeim hætti sem hann hafi gert. Gerð hafi verið mistök hjá sparisjóðnum. Ákærði hafi farið í greiðsluskjól og þá hafi reikningurinn verið merktur þannig, en fyrir mistök hafi hann ekki verið læstur fyrir útborgun. Aðspurður um hvort ákærði hafi haft einhverja viðlíka heimild, kvað hann ákærða hafa sótt um yfirdráttarheimild 23. október 2009 og þá fengið heimild upp á 350.000 krónur sem hafi fallið niður 23. október 2010, heimildin hafi verið veitt til eins árs. Sótt sé um heimild til þjónustufulltrúa eða yfirmanna, eða þá með tölvupóstsamskiptum, sem sé mjög algengt. Hann viti hins vegar ekki hvernig ákærði hafi sótt um þessa heimild. Viðskiptavinir fái samþykki þegar heimild sé veitt í kjölfar þess að þeir óska eftir slíkri heimild. Viðskiptavinir sjái þegar þeir fái yfirdráttarheimild og fái bréflega tilkynningu áður en hún falli úr gildi, með fimmtán daga fyrirvara. Um sé að ræða staðlaða sjálfvirka tilkynningu sem send sé til viðskiptavinar. Einnig komi þessar upplýsingar fram í viðmóti í heimabanka viðskiptavinarins.

Nánar aðspurður um hvernig það hafi getað atvikast að ákærði hafi getað tekið út af bankareikningnum ef hann hafi ekki haft yfirdráttarheimild, greindi A svo frá að reikningurinn hafi verið merktur sem reikningur í greiðsluskjóli sem hætti að bera vexti frá þeim tíma sem greiðsluskjól hefjist, en jafnframt verði að læsa honum, því að galli sé í kerfi sparisjóðsins sem leiði til þess að ef reikningnum sé ekki jafnframt læst, þá sé hægt að taka ótakmarkað út af honum. Vinnureglan hjá sparisjóðnum hafi verið sú að reikningi væri læst þegar viðskiptavinur færi í greiðsluskjól, en starfsmenn hafi ekki gert sér grein fyrir því að hægt væri að taka út ótakmarkað þegar reikningur væri merktur með þessum hætti og færi því á vaxtaflokk 00. Mistökin hafi legið í því að jafnframt hafi þurft að læsa reikningnum. Aðspurður, með vísan til rannsóknargagna, út í læsingarmerkingu reikningsins 29. nóvember 2010, kvaðst hann ekki geta séð annað en að læsingarmerkingin 3, sem hafi verið á téðum reikningi þann dag, merki að reikningurinn væri læstur fyrir útborgun. Læsingarmerkingin 9, sem fram komi í rannsóknargögnum að verið hafi á reikningnum 20. apríl 2011, merki að reikningurinn hafi verið opinn þann dag. Jafnframt hafi reikningurinn þann dag verið í vaxtaflokki 00. Mistökin séu þá, miðað við þessi gögn, fólgin í því að reikningurinn hafi áfram verið í vaxtaflokki 00, afleiðingin sé sú að hægt hafi verið að taka út af reikningnum án innistæðu. Svo virðist sem gleymst hafi að breyta vaxtaflokknum þegar reikningurinn hafi verið opnaður eftir að ákærði hafi farið úr greiðsluskjóli 15. apríl 2011. Engin heimild hafi verið til yfirdráttar af téðum reikningi ákærða, en vaxtaflokkurinn hafi gert ákærða kleift að yfirdraga reikninginn. Aðspurður um af hverju ákærði hafi ekki haft heimild til yfirdráttar, greindi vitnið svo frá að til þess að taka út af reikningi sem ekki hafi innistæðu, þurfi heimild til að mega ráðstafa. Yfirdráttarheimild sem ákærði hafi áður haft hjá sparisjóðnum að fjárhæð 350.000 krónur, hafi verið fallin niður. Ákærði hafi getað yfirdregið reikninginn með fyrirliggjandi hætti vegna þess að vaxtaflokkur reikningsins hafi áfram verið 00 eftir að hann hafi verið opnaður aftur eftir greiðsluskjól ákærða. Neikvæð staða reiknings birtist sem skuld á reikningi í heimabanka. Ákærði hafi ekki fengið sjálfstæða heimild til yfirdráttar, hann hafi getað dregið á reikninginn vegna fyrrgreindra mistaka. Sá starfsmaður sem hafi opnað reikninginn aftur eftir að greiðsluskjóli lauk, hafi átt að fylgjast með því að reikningurinn væri ekki áfram í vaxtaflokki 00.

Þá greindi A frá því að reynt hafi verið að hafa samband við ákærða símleiðis, en það hafi ekki gengið. Í framhaldi hafi málið verið sent til lögmanna sparisjóðsins. Í kjölfar þess að lögmennirnir höfðu metið málið, hafi það verið kært til lögreglu. Aðspurður út í það að kæra og refsikrafa í málinu hafi verið afturkölluð af hálfu sparisjóðsins, þar sem sparisjóðurinn og ákærði hafi náð samkomulagi 25. febrúar síðastliðinn, greindi A frá því að sparisjóðurinn hafi haft samband við ákærða og gert hafi verið samkomulag við hann um endurgreiðslur. Samkomulagið feli í sér að sparisjóðurinn láni ákærða 17.500.000 krónur af kröfunni sem ákærði borgi svo til baka. Úttektirnar verði því ekki að fullu greiddar, mismuninn taki sparisjóðurinn á sig. Aðspurður um hvort afstaða sparisjóðsins til þess hvort ákærða hafi á sínum tíma verið heimilt að yfirdraga téðan reikning með þeim hætti sem hann gerði, kvaðst vitnið bara geta svarað fyrir sig og svaraði neitandi. Ákærði segi hins vegar að hann hafi ætlað að borga til baka, en ekki getað það. Aðspurður um það hvort fjárhæðin fari beint út af reikningi korthafa þegar verslað sé með debetkorti, kvað vitnið svo vera, en þó gerist það stöku sinnum að tafir séu á því.

III

Í málinu eru ákærða aðallega gefin að sök fjársvik í skilningi 248. gr. almennra hegningarlaga, en til vara umboðssvik í skilningi 249. gr. sömu laga. Ákærði gengst við því að hafa framkvæmt allar þær færslur af reikningi sínum sem í ákæru greinir, en neitar sök í málinu. Varnir hans eru einkum af tvennum toga. Annars vegar ber hann fyrir sig að um lögmæta lántöku hafi verið að ræða og hins vegar að skortur á saknæmri afstöðu hans, eða eftir atvikum vanþekking hans, eigi að leiða til sýknu. Þá er af hálfu ákærða jafnframt á því byggt að háttsemi hans sé ranglega heimfærð til 248. gr. almennra hegningarlaga og vegna skorts á saknæmri afstöðu ákærða verði hún hvorki heimfærð til 248. gr. eða 249. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt rannsóknargögnum var staða reiknings ákærða hjá Afli sparisjóði neikvæð um 358.421 krónu áður en til úttektanna kom og hafði ákærði þá um nokkurra mánaða skeið ekki hreyft reikninginn, eða frá 4. nóvember 2010. Reikningurinn var læstur 29. nóvember 2010 og á tímabilinu 5. nóvember 2010 til 23. maí 2011 hreyfðist reikningurinn aðeins vegna færslna af hálfu sparisjóðsins. Ákærða voru fyrir dómi kynntar hreyfingar á bankareikningnum vegna launa sem bárust áður en reikningnum var læst og jafnframt að engar slíkar hreyfingar hafi verið á reikningnum eftir að honum hafi verið læst. Aðspurður um hvort launin hafi af einhverri ástæðu hætt að berast inn á reikninginn, kvaðst ákærði ekki hafa skýringar á af hverju svo hafi verið. Ákærða var kynnt að engar færslur hafi orðið af hans hálfu á reikningnum eftir að reikningnum hafi verið læst og aðspurður kvaðst ákærði ekki hafa áttað sig á því að hann hafi ekki getað notað reikninginn. Samkvæmt gögnunum naut ákærði tímabundinnar frestunar greiðslna í skilningi laga nr. 128/2010 um breytingu á lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga nr. 101/2010, á tímabilinu 20. október 2010 til 15. apríl 2011, vegna umsóknar sinnar um greiðsluaðlögun. Frestunin féll niður vegna synjunar umboðsmanns skuldara á umsókn ákærða, þar sem ákærði hafði ekki lagt fram næg gögn og upplýsingar hjá embættinu. Ákærða hafði áður verið tilkynnt bréflega um þessa synjun, eða 3. mars 2011. Vegna hinnar tímabundnu frestunar greiðslna var reikningi ákærða hjá sparisjóðnum nr. [...] læst fyrir inn- og útborganir og hann settur í vaxtaflokk 00. Þegar hinni tímabundnu frestun létti var reikningurinn opnaður að nýju fyrir inn- og útborganir. Fyrir dómi kvað vitnið A, skrifstofustjóri sparisjóðsins, að þá hafi láðst að færa reikninginn úr vaxtaflokki 00 og því hafi verið unnt að yfirdraga reikninginn ótakmarkað. Jafnframt bar hann að ákærði hafi áður haft 350.000 króna yfirdráttarheimild á téðum reikningi til eins árs frá 23. október 2009 til 23. október 2010. Sú heimild ákærða hafi fallið niður, viðskiptavinir fái bréflega tilkynningu um niðurfellingu yfirdráttarheimildar og einnig komi þessar upplýsingar fram í viðmóti í heimabanka viðskiptavinarins. Ákærði hefur í greinargerð sinni gengist við því að hafa framkvæmt þær færslur sem sakargiftir lúta að. Fyrir dómi kvaðst hann hafa notað yfirdrátt á kortinu sínu og farið langt yfir hann. Þá kvaðst hann kannast við að hafa framkvæmt allar þær færslur sem sakargiftir lúta að, að hluta til með debetkorti og að öðru leyti í heimabanka. Hann kvað téðan bankareikning hafa verið sinn einkareikning, launareikning sem hann hafi meðal annars verið með yfirdrátt á. Fyrir dómi kvaðst ákærða minna að hann hafi einu sinni sótt um yfirdráttarheimild, en ekki muna hve há heimildin hafi verið. Hann hafi sótt um heimildina með því að tala við starfsmann. Kvað ákærði það geta verið að heimildin hafi verið 350.000 krónur, en hann hafi þó örugglega einhvern tímann sótt um hærri yfirdráttarheimild, sem hann muni þó ekki hvort hafi verið samþykkt. Aðspurður um hvort honum hafi ekki þótt einkennilegt að hafa getað fært umræddar fjárhæðir þar sem yfirdrátturinn hans hafi þá þegar verið fullnýttur, greindi ákærði svo frá að hann hafi „verið í ruglinu“ á þessum tíma og því hafi hann ekkert spáð í það. Ákærði var fyrir dómi einnig spurður út í það hvort hann hafi talið sér heimilt að nýta reikning sinn með þeim hætti sem hann hafi gert, eða hvort hann hafi ekki vitað hvort hann hefði slíkar heimildir, og svaraði hann: „Þetta var bara yfirdráttur og ég vissi ekki meira um hann, ég hugsaði ekki út í það“. Nánar aðspurður um hvort hann hafi talið sig hafa haft heimild svaraði ákærði því fyrst: „Já fyrst þetta var yfirdráttur“, en svo: „Ég hugsaði bara ekkert út í það“.

Í ljósi fyrirliggjandi gagna málsins og framburðar vitnisins A, er ljóst að ákærði komst í þá aðstöðu að geta einhliða dregið á reikning sinn vegna mistaka sparisjóðsins, í kjölfar þess að hann naut ekki lengur tímabundinnar frestunar greiðslna í skilningi laga nr. 128/2010. Það gerði hann án heimildar af hálfu sparisjóðsins. Að mati dómsins gat ákærða ekki dulist að mistök lægju þar að baki og ekkert í málinu rennir stoðum undir það að hann hafi getað talið að um lögmæta lántöku hafi verið að ræða eða að sparisjóðurinn hafi þá eða síðar gefið ákærða tilefni til að ætla að svo hafi verið. Á sama grunni verður jafnframt að hafna þeirri málsvörn að ákærði hafi verið í einhverri villu um staðreyndir, sem leiða eigi til refsileysis. Af framburði ákærða fyrir dómi verður ekki ráðið að hann hafi sannarlega verið í villu um heimild sína til lántöku með þeim færslum sem um ræðir, heldur hafi hann í engu skeytt hvort slík heimild væri til staðar og dregið á reikninginn þar sem honum var það mögulegt. Gögn málsins bera með sér að notkun ákærða á reikningnum á því tímabili sem sakargiftir taka til, hafi verið ólík þeirri notkun sem ákærði annars viðhafði fram til þess tíma.

Fram er komið að fyrir dómi kvaðst ákærði kannast við að hafa framkvæmt allar þær færslur sem sakargiftir lúta að, að hluta til með debetkorti og að öðru leyti í heimabanka. Með fjórum fyrstu færslunum, dagana 23. maí 2011, 1. júní 2011 og 6. september 2011, keypti ákærði hleðslu á símanúmer. Bera gögn málsins með sér að svo hafi verið gert með millifærslum í heimabanka, tveimur millifærslum dagana 22. maí 2011, sem skuldfærðust sem af reikningnum næsta dag, einni millifærslu 1. júní 2011 og einni millifærslu 6. september 2011. Debetkortafærsla ákærða á bílaþvottastöðinni Löðri ehf., sem skuldfærðist af reikningi ákærða 30. nóvember 2011, var samkvæmt gögnum málsins framkvæmd að kvöldi 29. nóvember 2011. Aðrar færslur ákærða, sem fram koma í ákæruskjali, voru framkvæmdar á 41 daga tímabili frá 30. nóvember 2011 til og með 9. janúar 2012. Þar af framkvæmdi ákærði hátt í 100 færslur gegnum heimabanka, dagana 30. nóvember og 1. desember 2011, samtals að fjárhæð rúmlega 2,6 milljónir króna. Á tímabilinu 30. nóvember 2011 til og með 9. janúar 2012 dró ákærði reikninginn um samtals 33.423.150 krónur af þeim 33.435.130 krónum sem um ræðir.

Með þeim færslum sem ákærði framkvæmdi gegnum heimabanka, millifærði hann hleðslu á símanúmer, lagði inn á annan bankareikning í sinni eigu hjá sparisjóðnum nr. [...], greiddi ógreidda reikninga sína og millifærði meðlagsgreiðslu. Til að framkvæma þessar færslur þurfti ákærði í gegnum heimabanka sinn, með þær upplýsingar sem þar birtast fyrir framan sig, ýmist að ákveða að millifæra hleðslu að tiltekinni fjárhæð á símanúmer, að velja að greiða þá reikninga sem um ræðir eða ákveða að millifæra tilteknar fjárhæðir milli reikninga. Telur dómurinn útilokað að ákærði hafi getað framkvæmt þær millifærslur án þess að vera um leið ljóst að hann yfirdró reikninginn umfram heimild og naut sjálfur fjárhagslegs ávinnings af. Að virtri fjárhagsstöðu ákærða á þessum tíma, gat ákærða ekki dulist að hann væri að skapa sparisjóðnum verulega fjártjónshættu með háttsemi sinni. Ljóst er að mati dómsins, að ásetningur ákærða hafði þegar vaknað með fyrstu færslunum sem framkvæmdar voru í heimabanka. Því liggur fyrir að ásetningur hans stóð jafnframt til síðari færslna ákærða, hvort tveggja framkvæmdra gegnum heimabanka og annarra. Verður ákærði því sakfelldur fyrir að hafa framkvæmt allar þær færslur sem sakargiftir lúta að. Með hliðsjón af því með hvaða hætti ákærði misnotaði reikninginn og yfir hve langt tímabil, verður að taka undir þá lýsingu í ákæru að færslurnar hafi verið framkvæmdar með kerfisbundnum og sviksamlegum hætti.

Með vísan til framangreinds er sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt ákæru. Háttsemi ákærða er þar aðallega heimfærð til 248. gr. almennra hegningarlaga, en til vara 249. gr. sömu laga. Að mati dómsins er háttsemi ákærða ekki slíkt tvíhliða brot sem lýst er í 248. gr., þar sem af atvikum málsins verður ekki ráðið að ákærði hafi viðhaft blekkingu gagnvart sparisjóðnum og að sú háttsemi ákærða kallaði á athöfn eða athafnaleysi sparisjóðsins, sem gerði ákærða kleift að hafa þannig fé af sparisjóðnum. Í ljósi þeirrar aðstöðu, sem þá þegar var orðin til vegna mistaka sparisjóðsins, gat ákærði framkvæmt þær fjárhagslegu ráðstafanir sem raktar eru í ákæru og sparisjóðurinn varð bundinn við. Vegna þessa og atvika að öðru leyti, verður litið svo á að um einhliða brot hafi verið að ræða og að með háttsemi sinni hafi ákærði misnotað aðstöðu sína eins og nánar greinir í ákæru og því gerst sekur um umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi og gerð refsing fyrir.

IV

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði ekki áður sætt refsingu sem áhrif hefur við ákvörðun refsingar nú. Upplýst hefur verið að ákærði hefur gert samkomulag við sparisjóðinn um uppgjör vegna þeirra færslna sem sakargiftir taka til með greiðslu á 17.500.000 krónum. Fyrir dómi kom fram að greiðslur samkvæmt samkomulaginu eru hafnar, en ekki liggur fyrir hve mikið hefur verið greitt. Ákærði kvaðst aðspurður fyrir dómi hafa greitt innan við eina milljón króna til baka. Á móti kemur að telja verður sakir ákærða miklar. Brot hans varða veruleg verðmæti, stóðu yfir langt tímabil og auðgaðist hann persónulega. Þegar allt framangreint er virt þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í fimmtán mánuði, en verður hún bundin skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

Með vísan til 218. gr. laga nr. 88/2008 ber að dæma ákærða til greiðslu sakarkostnaðar, sem er þóknun fyrri verjanda ákærða, R-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, á rannsóknarstigi og fyrir dómi, 50.200 krónur, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir dóminum, S-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, 200.800 krónur. Í báðum tilvikum hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Annan sakarkostnað leiddi ekki af meðferð málsins.

H-kk-nf Þ-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði A-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf sæti fangelsi í fimmtán mánuði, en fresta skal fullnustu tólf mánaða af þeirri refsingu og sá hluti hennar falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði málsvarnarlaun verjanda síns fyrir dómi, S-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, 200.800 krónur, og þóknun verjanda síns á rannsóknarstigi og fyrir dómi, R-kk-ef L-kk-ef Ó-kk-ef héraðsdómslögmanns, 50.200 krónur.

H-kk-nf Þ-kk-nf