E-705/2022

Mál þetta var höfðað 1. apríl 2022 og dómtekið 4. október 2022.

Stefnandi er S-kvk-nf G-kvk-nf, kt. [...], [...], [...].

Stefndi er V örður tryggingarhf., kt. [...], [...], [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að greiðsluskylda verði viðurkennd úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins TX- H34 hjá Verði tryggingum hf. vegna munatjóns á bifhjólinu VB- 504 er stefnandi varð fyrir þann 11. maí 2019 er hann lenti í árekstri tveggja bifhjóla á Reykjanesbraut. Einnig er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti eða að mati réttarins, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda um viðurkenningu á óskertri bótaskyldu úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins TX- H34. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins. Til vara er þess krafist að skaðabótaskylda úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins TX- H34 verði aðeins dæmd að hluta vegna þess slyss sem stefnandi lenti í á Reykjanesbraut við árekstur tveggja bifhjóla, 11. maí 2019, og að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Þann 11. maí 2019 var farin hópferð nokkurra bifhjólamanna á vegum Ernis bifhjólaklúbbs Suðurnesja, og var ferðinni heitið í Borgarnes en skyldi lokið sama dagí Ásbrú í Reykjanesbæ. Á heimferð, undir lok ferðarinnar, voru sex bifhjól enn í hópakstrinum, og mynduðu þau keðju eða röð með þeim hætti að hópstjóri ók fremstur vinstra meginá akrein, en þeir sem á eftir komu mynduðu tvær raði rá sömu akrein með ákveðnu millibili, þannig að sá sem næstur kom á eftir hópstjóra ók aftar og hægra megin á sömu akrein en númer þrjú vinstra megin fyrir aftan hópstjóra og svo koll af kolli þannig að oddatölur raðast vinstra megin á akrein en sléttar tölur hægra megin. Var í málinu talað um að uppröðunin væri „zik zak“. Stefnandi var númer tvöí þeim hópakstri, en meintur tjónvaldur nú mer fimm. Hlutverk hópstjóra er að stjórna hraða hópsins og gefa þeim sem á eftir fara ljósmerki eða merki með handa- og fótahreyfingum. Í þessu máli verður notað heitið hópstjóri, en hann virðist einnig ganga undir ýmsum öðrum nöfnum eins undanfari, leiðtogi, foringi, kafteinn eða „frontmaður“. Án tillits til heitis sé hlutverk hans eitt og hið sama.

Við akstur á Reykjanesbraut þar sem hún er tvöföld í báðar áttir, og er nálgast tók Njarðvík, ók hópurinn fram á hægfara umferð á hægri akrein og ákvað hópstjórinn þá með merkjamáli að hópurinn tæki framúr með því að færa sig allur yfir á vinstri akrein.

Er hópurinn var á vinstri akrein tók meintur tjónvaldur, sem þá ók við vinstri brún á vinstri akrein, sig út úr hópnum með því að færa sig yfir á hægri akrein, í því skyni að fara út af Reykjanesbraut við frárein til Njarðvíkur. Verður hér notað orðið ökumaður B eða bifhjól B. Þegar bifhjól B ekur á hægri akrein fram með hópnum byrjar færsla á öllum hópnum frá vinstri yfir á hægri akrein, þannig að hópstjórinn skiptir fyrstur um akrein og þá stefnandi á bifhjóli A, með þeim afleiðingum að bifhjól B og bifhjól A lenda saman á hægri akreininni. Stefnandi fellur og rennur með hjólinu og slasa st, auk þess sem bifhjól hennar skemmist.

Í úrskurði tjónanefndar tryggingarfélaganna frá janúar 2020 kemur fram að af gögnum málsins virtum verði öll sök lögð á ökumann bifhjólsins A, sem hafi ekki gætt nægjanlega að umferð á hægri akrein áður en hann skipti um akrein.

Málinu var skotið af hálfu stefnanda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Í niðurstöðu nefndarinnar 12. maí 2020, í máli nr. 108/2020, segir: „Þegar litið er til sakarskiptingar í þessu máli skv. 89. gr. umferðarlaga verður að líta til háttsemi beggja ökumanna. Ljóst er að rík aðgæsluskylda hvíldi á M sem ökumanni bifhjólsins A þegar hún ók til hliðar og skipti yfir frá vinstri akrein yfir á hægri í greint sinn, sbr. 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga. Af gögnum málsins verður ráðið að þess gætti M ekki nægilega vel. Hins vegar verðurað líta til þess að þó ekki séu skráðar reglur um hópakstur bifhjóla þá hafi innan hópsins verið samkomulag um í hvaða röð hver ökumaður í hópakstrinum æki, sbr. framburð bæði ökumanns A og B. Af 4. gr. umferðarlaga verður ráðið að báðir ökumenn hafi átt að taka tillit til þessa. Af gögnum málsins verði einnig ráðið að ökumaður B hafi ekið yfir hámarkshraða og þannig of hratt m. v. aðstæður, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að þarna voru samtals sex bifhjól í hópakstri og í framúrakstri á vinstri akrein rétt áður en árekstur varð. Telst því ökumaður B hafa sýnt gáleysi við aksturinn með því að hafa tekið sig út úr röð og ekið yfir á hægri akrein fram með öðrum bifhjólum sem hann var með í hópakstri. Þegar allt þetta er vegið saman verði að líta svoá að hvorugur ökumanna hafi gætt nægrar varúðar við aksturinn og skipta verði sök milli þeirra til helminga þess vegna.“

Með tölvupósti stefnda frá 18. maí 2020 var vísað til framangreinds úrskurðar nr. 108/2020, enað það væri álit stefnda að öll sök af árekstrinum væri hjá stefnanda. Ekki teldist sannað að þeirra mati að ökumaður bifhjóls B hafi ekið of hratt í aðdraganda atviksins, og hafnaði stefndi því að meintur tjónvaldur hafi undirgengist einhvers konar samkomulag um tiltekna háttsemi í hópakstrinum. Muni stefndi því ekki hlíta úrskurðinum. Ekki voru reyndar sættir áður en málið var höfðað.

Stefnandi hefur meðal annars lagt framí málinu afrit lögregluskýrslna í tengslum við slysið og læknisvottorð, auk gagna um hópakstur bifhjóla.

Stefndi hefur meðal annars lagt fram skjáskot frá Facebook frá bifhjólaklúbbnum, greinargerð stefnda hjá úrskurðarnefnd í vátryggingamálum og greinargerð ökumanns bifhjóls B til tjónanefndar tryggingarfélaga frá 29. maí 2019.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Vitnaskýrslur gáfu [...], ökumaður B, [...], hópstjóri, [...], ökumaður nr. 3, [...] ökumaður nr. 4, [...], ökumaður nr. 6, og [...]ökukennari.

Málsástæður og lagarök stefna nda:

Stefnandi vísar tilþessað viðurkenningarkrafan sé höfð uppi á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og eigi stefnandi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um bótaskyldu stefnda úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins B, vegna munatjóns á bifhjóli stefnanda, bifhjóli A. Altjón hafi orðið á bifhjóli stefnanda, enda hafi það gjöreyðilagst. Sé áætlað verðmæti hjólsins u. þ. b. 1.000.000 króna.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi hafnað niðurstöðu tjónanefndar tryggingarfélaganna og neiti að bæta tjón stefnanda auk þess sem það segi að Sjóvá tryggingarfélag sé 100% bótaskylt í þessu máli. Stefnandi hafi því ljóslega lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningarkröfu sína samþykkta, og að ábyrgð stefnda á tjóni stefnanda verði staðfest og viðurkennd með dómi.

Stefnandi grundvallar kröfu sína á 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, þar sem fram kemur að sá sem ber ábyrgð á skráningarskyldu á vélknúnu ökutæki skuli bæta tjón sem hlýst af notkun þess. Byggt séá því að ökumaður B beri alla sök á árekstrinum í samræmi við sakarskiptingu 89. gr. sömu laga. Ökumaður B hafi ekki hegðað sér með réttmætum hætti, þ. e. ekki eins og fyrirmyndarökumaður myndi gerameð því að fara eftir óskráðum reglum um hópakstur bifhjóla og ákvæðum umferðarlaga. Tjónvaldur, ökumaður B, hafi ekið of hratt miðað við aðstæður, sbr. 2. mgr. 37. gr. umferðarlaganna, og hafi ekki verið heimilt að aka fram úr hægra megin, sbr. 1. mgr. 23. gr. sömu laga. Þar sem hann hafiekki fylgt þessum reglum hafi það leitt til þess að hann ók aftan á bifhjól stefnanda og olli honum bæði eigna- og líkamstjóni.

Stefnandi bendir á að ákveðið hafi verið að hópurinn skyldi aka í svonefndum keðjuakstri, sem sé viðurkennd aðferð meðal bifhjólamanna í hópakstri. Sé aðferðin hluti kennsluefnis á námskeiðum til ökuprófs á bifhjól og þykir öruggasta framkvæmd hópaksturs. Stefnandi hafi verið annar í röðinni, hægra megin við foringjann. Ökumaður B hafi verið fimmti í röðinni. Reglur hópakstursins séu með þeim hætti að foringinn stjórni hraða hópsins og honum beri að virða leyfilegan hámarkshraða á hverjum stað fyrir sig. Þeir sem á eftir koma eiga að fylgja eftir á sama hraða og alls ekki aka hraðar. Mikilvægt þyki að menn leggi sig fram um að halda keðjunni óslitinni eftir því sem kostur er því að öryggi þátttakenda í hópakstri kunni að vera ógnað ef einhver ákveður að rjúfa keðjuna upp á sitt eindæmi. Ökumenn bifhjóla sem taki þátt í hópakstri verði að vera vakandi fyrir því sem séað gerast fyrir framan þá og fylgja merkjagjöf foringja sem leiði hópaksturinn. Hlutirnir gerast hratt og viðbragðstími styttist til muna ef hraði ökutækja er aukinn eða horfið erfrá viðurkenndri aðferð í hópakstri.

Stefnandi bendir á að reglan sé að ekki megi rjúfa fylkingu í hópakstri nema gætt sé fyllstu varúðar og að aðrir í hópakstrinum séu meðvitaðir um það. Andstætt þeim reglum hafi ökumaður B ákveðið að rjúfa formið þar sem hann hugðist fara afleggjara sem hópurinn nálgaðist, með þeim afleiðingum sem fyrr er greint frá. Ökumaður Bhafimátt vita að við þessar aðstæður megi alls ekki aka í gegnum fylkinguna og brjóta þar með fjölmörg ákvæði umferðarlaga og stofna félögum sínum í hættu, þ. m. t. stefnanda. Hefði ökumaður B viljað komast út úr fylkingunni og hópakstrinum hefði rétt hegðun verið sú að hann hefði gefið merki um að hann væri að yfirgefa hópinn, dregið úr hraða og farið aftur fyrir fylkinguna. Hefði honum verið það í lófa lagið þar sem enginn ökumaður var beint fyrir aftan hann í hópakstrinum. Þannig hefði ökumaður B getað skipt örugglega um akrein og notað þá afrein sem hann vildi fara án þess að aka í veg fyrir félaga sína með tilheyrandi hættu.

Stefnandi byggir á því að ökumaður B hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi þegar hann jók hraðann og rauf keðjuaksturinn skyndilega og ók fram úr röðinni á hægri akrein, með þeim afleiðingum að bifhjól hans rakst aftan á bifhjól stefnanda. Ökumaður B hefði getað hægt á sér þegar hann mátti sjá að fremstu bifhjól keðjunnar voru þá þegar komin yfir á hægri akrein fyrir framan hann. Þá hafi hann jafnframt getað haldið sig yst til hægri á hægri akrein eða fært sig út á afrein/vegöxlina, úr því sem komið var, eða þá það sem heppilegast þykir í hópakstri að draga sig aftur úr hópnum og bíða þess að hópurinn yfirgæfi hættusvæðið. Þannig hafi ökumaður B mátt afstýra fyrirsjáanlegri hættu á árekstri við aðra þátttakendur í hópakstrinum, og raunar ekki tekið til neinna sérstakra varnaðarúrræða. Á engum tímapunkti hafi ökumaður B gefið hópnum til kynna að hann hygðist yfirgefa hópinn fyrr en á endastöð við félagsheimili þátttakenda, ekki í Mosfellsbæ þar sem þátttakendur í raun kvöddust áður en lokaleggurinn skyldi ekinn. Hann hafi heldur ekki gefið það til kynna með merkjagjöf, hvort heldur með handahreyfingum, hljóðmerki eða stefnumerki á meðan á akstrinum heim stóð.

Stefnandi bendir á að hefði ökumaður B hafi ekki beitt einhverjum varnaðar úrræðum, sem augljóslega hefði verið hægt að grípa til, hefði auðveldlega mátt komast hjá tjóninu. Mátti ökumanni B einnig vera ljóst, sem reynslumiklum bifhjólamanni, að bifhjólamönnum ber almennt að gá sérstaklega vel að ökulagi sínu þar sem viðurkennt séað bifhjól geta sést illa, jafnvel að degi til.

Stefnandi byggir á því að hann hafi í hvívetna farið eftir umferðarlögum og reglum sem gilda um hópakstur bifhjóla og hópurinn hafði sammælst um að hlíta auk þess sem akstur hans hafi verið í fullu samræmi við 4. mgr. 23. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og að henni hafi verið skylt að færa bifhjólið aftur yfir á hægri akrein eftir framúrakstur. Stefnandi hafiþví engan þátt átt í því að áreksturinn varð og beri því enga sök á slysinu. Það hefði átt að vera stefnandi, verandi númer tvö í röðinni, sem fyrr átti að skipta um akrein að loknum framúrakstri, líkt og hann gerði, en að sama skapi séþað óforsvaranleg hegðun og skapi stórhættu ef ökumaður sem ekur bifhjóli sínu aftar í röðinni rjúfi fylkinguna, líkt og ökumaður B gerði.

Stefnandi bendir á að hann hafi einnig kannað gaumgæfilega hvort honum væri óhætt að skipta um akrein með því að líta til hliðar og í spegil bifhjólsins. Það sé því rangt sem segi í áliti úrskurðarnefndar í vátryggingamálum að hann hafi ekki gætt nægilega velað aðgæsluskyldu sinni þegar hann skipti um akrein frá vinstri yfir á hægri akrein. Hann hafi því fylgt fyrirmælum 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga. Útilokað hafi verið fyrir hann að geta séð ökumann B miðað við það háttalag sem hann sýndi, enda varð hann ekki var við hann fyrr en rétt áður en hann ók aftan á stefnanda. Stefnandi hafi því með öllu hagað sér með forsvaranlegum hætti þegar hann skipti um akrein.

Með vísan til framangreinds eigi ökumaður B alla sök á árekstrinum, sbr. 89. gr. umferðarlaga, og beri honumað greiða allt eignatjón, sem stefnandi varð fyrir í slysinu, sbr. 89. gr., 90. og 91. gr. umferðarlaga. Þá bendir stefnandi á að skv. framburði vitnahafi ökumaður B ekið bifhjóli sínu hraðar en heimilt sé, sbr. 2. mgr. 37. gr. umferðarlaga, jafnframt því að aka meðfram og milli bifhjóla andstætt reglum 41. gr. umferðarlaga.

Hann hafi líka rofið hópakstur, sem sé andstætt reglum og venjum um hópakstur bifhjóla, og ekki hagað akstri sínum í samræmi við 3. mgr. 14. gr. umferðarlaga, þegar hann ók aftan á stefnanda. Ennfremur byggir stefnandi á því að framúrakstur ökumanns B hægra megin við stefnanda sé brot á 20. gr. umferðarlaga undir þessum kringumstæðum. Stefnandi hafnar því alfarið að skilyrði 1. mgr. 23. gr. umferðarlaga hafi verið til staðar í umrætt skipti og að ökumanni B hafi í umrætt skipti verið heimilt að fara fram hjá stefnanda og ökumanni nr. 4 í keðjunni hægra megin.

Stefnandi telur að ökumaður B beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem hann olli með saknæmum og ólögmætum hætti með því að brjóta gegn ofangreindum ákvæðum umferðarlaga auk óskráðra meginreglna um hópakstur bifhjóla. Tjón stefnanda sé bein afleiðing af hegðun ökumanns B og hafi raskað hagsmunum stefnanda, sem verndaðir séu af skaðabótareglum.

Stefnandi grundvallar kröfu sína á 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Um bótaskyldu vegna slyssins sé einnig vísað til 89., 90., 91., 95. og 97. gr. sömu laga. Lögin, sem nú séu brottfallin, hafi veriðí gildi á slysdegi 11. maí 2019 og því fari um bótaskyldu samkvæmt þeim. Að auki sé byggt á óskráðum reglum um hópakstur bifhjóla og meginreglum skaðabótaréttarins. Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi þann 18. desember 2020.

Stefnandi hafnar því að málsástæður er snúa að 23. gr. umferðarlaga séu of seint fram komnar eins og stefndi byggi á í málflutningi sínum.

Dómkröfur stefnanda beinast að stefnda sem vátryggingafélagi því sem tryggði ökutækið B með lögbundinni ábyrgðartryggingu á slysdegi, sbr. heimild í 44. og 45. gr. laga nr. 30/2004. Stefnandi vísar jafnframt til hinnar almennu sakarreglu og meginreglu skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Krafan um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um varnarþing vísast til 33. gr. og 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun styðst við lög um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að ökumaður bifhjólsins B hafiekki borið sök á þeim árekstri sem varð á Reykjanesbrautinni þann 11. maí 2019. Stefndi telur að saknæm háttsemi stefnanda, ökumanns bifhjólsins A, hafi valdið tjóninu. Tjón hennar verði því ekki bætt úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins B. Stefndi er ósammála niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum í úrskurði nr. 108/2020. Sú niðurstaða rúmi st þó innan kröfu stefnda. Þar sem stefnandi beri alla sök á árekstrinum beri að sýkna stefnda af dómkröfum stefnanda með stoð í 89. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Tilvísun í stefnu í 88. gr. sömu laga eigi ekki við, enda um árekstur skráningarskyldra ökutækja að ræða.

Stefndi bendir á að niðurstaða málsins ráðist af sakarmati 89. gr. þágildandi umferðarlaga. Meta beri saknæmið með hefðbundnum hætti. Af því leiðir að sök verði eingöngu felld á ökumann B skv. ákvæðum greinarinnar í heild eða að hluta ef sannað telst að ökumaður B hafi valdið árekstrinum með saknæmum eða ólögmætum hætti. Við mat á meintu saknæmi í umferð beri að leggja höfuðáherslu á það hvort ökumenn hafi brotið gegn skráðum hátternisreglum, sbr. einnig grunnreglur sakarmats skaðabótaréttar. Ökumaður B hafi ekki brotið gegn neinum skráðum hátternisreglum við akstur sinn. Hann hafi ekki ekið of hratt miðað við aðstæður og fullyrðingar í þá átt í stefnu séu rangar og ósannaðar og auk þess í ósamræmi við framburð vitna í lögregluskýrslum málsins.

Ökumaður B ók ekki aftan á bifhjól stefnanda. Sakarmat málsins geti því ekki byggt á því að um aftanákeyrslu hafi verið að ræða. Margítrekuðum staðhæfingum stefnanda í stefnu um aftanákeyrslu sé því mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Þær staðhæfingar séu í andstöðu við gögn málsins, vitnisburði og ítrekaðan framburð stefnanda sjálfrar. Á bls. 3 í stefnu segi m. a.: „Ökumaður [B] hélt hins vegar ótrauður áfram og ók aftan á stefnanda sem var grandlaus um þá hættu sem ökumaður[B]var við það að setja hana í.“ Þetta sé eingöngu eitt af sextán skiptum í stefnu þar sem fullyrt séað ökumaður [B] hafi ekið aftan á stefnanda. Þetta sé rangt og ósannað. Stefnandi sjálf beinlínis fullyrði í skýrslu hjá lögreglu að ökumaður B hafi ekki ekið aftan á hana. Í lögregluskýrslu sem tekin hafi verið af stefnanda 24. september 2019, segir á bls. 2:„ GR: Hvar fer hann í þig ? SG: Annað hvort afturhjólið eða hægri töskuna. Hann ók ekki aftan á mig. Hann sagði við mig að honum fyndist eins og taskan mín hafi farið í crash barinn hjá sér og þá er hann komið svolítið langt við hliðina á mér. Það sama virðist stefnandi hafa upplýst lækna á slysa- og bráðadeild LSH um eftir að hafa verið flutt þangað eftir áreksturinn. Á framlögðu læknisvottorði er m. a. haft eftir stefnanda:„ Við komu fengum við sögu að þann dag hafði hún verið á mótorhjóli á ca. 90 km hraða á Reykjanesbraut með hjálm og í góðum hlífðargalla þegar hún fór fyrir annað hjól þannig að hitt hjólið fór í afturdekkið hjá henni.“ Stefnandi fullyrðir því að lágmarki í tvígang strax í kjölfar slyssins í samtímagögnum málsins að ökumaður B hafi ekki ekið aftan á hana.

Sönnunargildi samtímaframburðar í gögnum máls sé umtalsvert og einkum andspænis öndverðum málatilbúnaði sama aðila í stefnu. Stefnandi beri alla sönnunarbyrði fyrir hinni breyttu atvikalýsingu í málatilbúnaði sínum í stefnu.

Þá byggi stefndi á því að jafnvel þótt fullsannað teljist að ökumaður B hafi ekið aftan á stefnanda þá hafi það ekki úrslitaþýðingu um sakarskiptingu eins og atvikum sé hér háttað. Ökumaður bifhjólsins B hafi verið á eðlilegum hraða og farið með réttum hætti yfir á hægri akrein Reykjanesbrautar í þeim tilgangi að aka um frárein hægra megin út af Reykjanesbrautinni í átt að heimili sínu í Njarðvík. Hann hafði ekið þar um nokkra hríð framhjá bifhjólum sem voru nr. 3 og 4 í röðinni, eins og sjáist á skýringarmynd, þegar hann verði þess var að stefnandi skiptir skyndilega um akrein, án þess að gæta nægjanlega að umferð á hægri akreininni, og aki í veg fyrir ökumann B. Bifhjóli stefnanda hafi því verið ekið á bifhjólið B með þeim afleiðingum að stefnandi féll af hjólinu og hjól hennar skemmdist. Ökumaður B hafi engar skráðar umferðarreglur brotið með akstri sínum, enda ósannað. Það hafi ekkert saknæmi falist í akstri hans. Háttsemi ökumanns B hafi að öllu leyti verið til samræmis við hátternisreglur umferðarlaga, sbr. m. a. skyldur hans skv. 1. mgr. 15. gr. laganna þess efnis að ökumaður á akbraut með tveimur eða fleiri akreinum skuli í tæka tíð færa ökutæki sitt yfir á þá sem lengst er til hægri, ef hann hyggst beygja til hægri. Það hafi nákvæmlega verið það sem hann gerði er hann hugðist fara heim til sín í Njarðvík. Af því leiðir að ábyrgð á atvikinu verði hvorki í heild né að hluta, felld á ábyrgðartryggjanda bifhjólsins B. Því sé mótmælt að ökumaður B hafi gerst brotlegur við 20., 37. eða 3. mgr. 14. gr. umferðarlaga eins og haldið er fram í stefnu. Svo séekki.

Stefndi bendi hins vegar á að stefnandi hafi brotið skráðar hátternisreglur umferðarlaga með akstri sínum og valdið með því tjóninu. Skýrt sé að stefnandi skipti um akrein, frá vinstri til hægri á tvöfaldri akrein Reykjanesbrautar, án þess að gæta nægjanlega vel að umferð á hægri akreininni, með þeim afleiðingum að bifhjól hennar fór í veg fyrir bifhjólið B og rakst um leið utan í það. Stefnandi missti við það jafnvægið og féll í götuna. Með því að hemla og víkja til hægri tókst ökumanni B að koma í veg fyrir að aka hreinlega yfir stefnanda.

Í 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 sé kveðið á um þá skyldu ökumanna að ganga úr skugga um áður en skipt er um akrein að það sé unnt án hættu fyrir aðra. Stefnandi hafi ákveðið að gera það ekki heldur virðist hafa treyst í blindni bendingum og aksturslagi bifhjólamanns sem var fyrir framan hana án þess að tryggja sjálf að henni væri óhætt að skipta um akrein. Hún braut þar með þá skráðu hátternisreglu 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Þá sé einnig ósannað að stefnandi hafi gefið stefnuljós áður en hún skipti um akrein, sbr. skyldu til þess í 31. gr. þágildandi umferðarlaga, og í raun heldur ökumaður B því fram að það hafi hún ekki gert. Fyrir liggi einnig af framburði og gögnum málsins að stefnandi ók inn í hlið bifhjólsins B, hvað sem líður fullyrðingum stefnanda um meinta aftanákeyrslu.

Vitnaskýrslur staðfesti frásögn ökumanns B um það á hvern hátt akstri var hagað þegar og skömmu áður en áreksturinn varð, á þann hátt að ökumaður B hafi ekið fyrir framan bifhjól nr. 6, sbr. skýringarmynd, sem [...]ók yfir á hægri akrein, ekið síðan um nokkra hríð samsíða bifhjóli nr. 4, sem [..] ók, og í kjölfarið framhjá bifhjóli nr. 3, sem [...] ók. Er hann hafi verið kominn við hlið bifhjóls nr. 2, sem stefnandi ók, hafi hún skyndilega sveigt yfir á hægri vegarhelming með tilheyrandi árekstri við bifhjólið B, án þess að gæta að sér.

Stefndi byggir á þekktum viðmiðum við sakarskiptingu skv. 89. gr. umferðarlaga á þá leið að við akreinaskipti sésá sem viðhafi akreinaskipti að jafnaði talinn eiga sök á árekstrinum í skilningi ákvæðisins. Vísast til dómafordæma Hæstaréttar í þessum efnum. E inkum eigi þetta við þegar engin sérstök ástæða sé fyrir akreinaskiptunum eins og í þessu tilviki en stefnandi hafði enga ástæðu til að skipta um akrein ólíkt ökumanni bifhjólsins B, sem var á leið að frárein til Njarðvíkur. Slík sakarskipting sé enda til samræmis við reglu 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga. Þá braut stefnandi einnig gegn almennri varúðarreglu 4. gr. þágildandi umferðarlaga.

Stefnandi geti ekki, skv. framburði í lögregluskýrslum, fullyrt að ökumaður bifhjólsins B hafi ekki verið staðsettur við hlið hennar þegar hún ákvað að skipta um akrein. Samkvæmt þessu bendi allt til þess að stefnandi hafi í raun ekki haft yfirsýn yfir hægri akreinina áður en hún tók þá ákvörðun að flytja sig yfir á hana. Hún hafi í raun ekki litið aftur fyrir sig áður en akreinaskiptin áttu sér stað. Ekki gáð að umferð á hægri akrein áður en hún ákvað að skipta yfir á þá akrein. Ef hún hefði gert það hefði hún séð ökumann B og ekki skipt um akrein.

Líklegast sé að mati stefnda að stefnandi hafi hreinlega gefið sér að enginn væri á hægri akreininni og skipt um akrein án nægjanlegrar aðgæslu og þar með ekið í veg fyrir og rekist á bifhjólið B. Það kann að vera að hún hafi hreinlega treyst á „leiðtoga hópsins“ sem hún kveður hafa gefið einhvers konar bendingu eða merki um að í lagi væri að skipta um akrein. Þessi háttsemi séí andstöðu við 2. mgr. 17. gr. laganr. 50/1987 og meginregluna í 1. mgr. 4. gr. s. l. Í þeim lögum séekki að finna undanþágu sem geri það að verkum að ökumenn bifhjóla séu undanþegnir varúðarskyldum ofangreindra ákvæða laganna þegar skipt sé um akrein á tvöföldum vegi ef þeir ökumenn fá einhvers konar bendingu frá þeim sem fremstur er í hópakstri. Slík bending víki ekki til hliðar ófrávíkjanlegum reglum umferðarlaga. Við það bætist að af framburði megi ráða að ökumaður B hafði þá þegar verið um nokkra stund á hægri akrein og þegar ekið fram hjá tveimur hjólum í hópakstrinum á hægri akrein. Vitnaskýrslur staðfesti frásögn ökumanns B um það á hvern hátt akstri var hagað þegar og skömmu áður en áreksturinn varð. Af því er ljóst að bendingar „foringja“hópakstursins hafa verið ótímabærar og gáleysislegar, enda mátti hann þá sjá að bifhjólið B var þegar á hægri akrein og því ótímabært og hættulegt að gefa hópi hjóla merki um að skipta um akrein.

Það sé einnig til samræmis við gögn málsins er snúa að tjóni bifhjólanna. Ákoma á bifhjólið B sé aftast á frambretti hjólsins, sbr. m. a. ljósmyndir sem fylgja. Ef ítrekaðar rangar fullyrðingar stefnanda um aftanákeyrslu væru réttar væri aftari hluti frambrettis Bekki skemmdur heldur framhluti frambrettis. Ákoma er einnig á veltigrind vinstra megin, fóthvílu og gírskiptingafetli. Allt sé þetta fyrir miðju á bifhjólinu B. Ákomustaður á bifhjólið A sé hins vegar hægra megin fyrir miðju afturhjóli. Allar ákomur á bifhjólunum styðja því þá staðreynd að bifhjólinu A hafi verið ekið inn í vinstri hlið bifhjólsins B. Ekkert í gögnum málsins um tjón á bifhjólunum styðji hins vegar fullyrðingar um aftanákeyrslu.

Stefndi byggir á því að ökumaður B hafi engar reglur brotið. Honum hafi verið heimilt að aka fram úr öðrum ökutækjum á hægri akrein við þessar aðstæður, sbr. m. a. 1. mgr. 23. gr. laga nr. 50/1987, og ók ekki of hratt. Fullyrðingum í stefnu málsins um hið gagnstæða sé mótmælt sem röngum. Orsakatengsl skortir einnig milli þess meinta hraðaksturs og slyssins. Lýsingar á þá leið í stefnu að bifhjólinu B hafi verið ekið „þvers og kruss í gegnum fylkinguna“ séu rangar og ekki til þess fallnar að skýra málið. Framburður ökumanns B hjá lögreglu hafi verið staðfastur og trúverðugur og fái hann stoð í framburði annarra vitna um það á hvern hátt akstri var háttað er áreksturinn varð.

Í stefnu sé ítrekað vísað til „reglna um hópakstur bifhjóla“. Í raun virðist byggt á því í stefnu að slíkar reglur geti beinlínis vikið til hliðar ófrávíkjanlegum ákvæðum umferðarlaganna á þá leið að sá sem skiptir um akrein þurfi ekki að ganga úr skugga um að það sé hægt án óþæginda fyrir aðra ökumenn. Því sé mótmælt. Stefndi byggir á því að ekkert tengt því að um hópakstur bifhjóla hafi verið að ræða geti vikið til hliðar skýrri skyldu stefnanda skv. m. a. 2. mgr. 17. gr. umferðarlaga eða almennumvarúðarskyldumlaganna þannig að ökumanni bifhjóls í hópakstri sé heimilt að skipta um akrein frá vinstri yfir á hægri í tvöfaldri akstursstefnu án þess að gæta að umferð á hægri akrein eingöngu vegna þess að ökumaðurinn hafi fengið bendingu þess efnis frá ökumanni fremsta bifhjóls í hópakstri. Stefnanda séað sanna það.

Í þeirri sönnunarbyrði felist að stefnandi þurfi í fyrsta lagi að sanna að til staðar séu venjur undir þessum kringumstæðum sem gangi framar umferðarlögunum og í öðru lagi þurfi hann að sanna að þær venjur feli í sér reglu sem geri það að verkum að aðgæsluskylda ökumanna bifhjóla, m. a. skv. 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga, sé tekin úr sambandi og þá þannig að bifhjólamenn í hópakstri séu undanþegnir því ákvæði laganna ásamt almennum varúðarreglum laganna, m. a. 4. gr. þeirra. Stefndi telur enga slíka venju til staðar og telur hana ósannaða. Stefndi byggir þvert á móti á því að sú staðreynd að um hafi verið að ræða hópakstur geti ekki leitt til þess að vikið verði frá neinum af ófrávíkjanlegum ákvæðum þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi geri mikið úr meintum brotum ökumanns bifhjólsins B á meintum reglum um hópakstur bifhjóla. Því sé mótmælt að ökumaður B hafi brotið gegn slíkum reglum eða að það geti haft áhrif á sakarmat 89. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Orsakatengslum sé einnig mótmælt. Þá sé með öllu óskýrt og ósannað í stefnu hvert efnisinnihald hinna meintu reglna eigiað vera. Stefnandi leggi fram dómskjal í tilraun sinni til að sanna þær reglur sem hann byggir á að ökumanni B hefðu átt að vera kunnar. Skjalið, sem berheitið „Nokkur atriði sem hafa ber í huga þegar ekið er í hóp“, hafi verið sett inn á Facebook-síðu Ernis Bifhjólaklúbbs Suðurnesja þann 9. júní 2019, eða 28 dögumeftirs lys það sem til umfjöllunar séí þessu máli. Þær reglur hafa ekki þýðingu í málinu.

Nefndum eða öðrum tilvitnuðum hugleiðingum í stefnu um að ökumaður B hafi brotið einhverjar hátternisreglur við hópakstur sé mótmælt, enda gildi slíkar óskráðar hátternisreglur ekki framar lögum nr. 50/1987 sem ökumaður B fylgdi í einu og öllu þegar áreksturinn átti sér stað og málið snúistum. Ökumanni B hafi verið frjálst að fara heim til sín, þótthann hafi áður farið í hópferð með öðrum bifhjólamönnum.

Orsök árekstursins sé sú að stefnandi fylgdi ekki ófrávíkjanlegu ákvæði 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga þegar hún skipti um akrein. Akstur hennar hafiþvíveriðsaknæmur og ólögmætur. Hefði hún gert það hefði hún séð ökumann B við hlið sér. Augljós orsakatengsl séu á milli þeirrar saknæmu og ólögmætu hegðunar stefnanda og árekstursins. Ökumaður B hafi hins vegar engin ákvæði umferðarlaga brotið við akstur sinn er hann ákvað að hætta að fylgja hópakstri og fara heim til sín í Njarðvík. Af því leiði að hefðbundið sakarmat 89. gr. umferðarlaga, sbr. dómafordæmi, leiði til þess að fella beri alla sök málsins á stefnanda í skilningi ákvæðisins.

Varakrafa stefnda um skiptingu sakar í málinu byggist á öllum sömu málsástæðum, en þess krafist að málskostnaður verði felldur niður. Í raun telur stefndi einnig tilefni til þess jafnvel ef fallist verður á dómkröfur stefnanda.

Stefndi bendir á að stefnandi beindi ekki erindi til stefnda fyrir málshöfðun og birti stefnu sína daginn fyrir fyrri þingfestingu málsins og tryggði þar með að stefnda gafst ekki tími til þess að meta og hugleiða málatilbúnað hans og hugsanlegar sættir í málinu. Úr þessu var ekki bætt á tímabilinu frá því að frávísunarúrskurður var kveðinn upp og þar til málið var þingfest á ný.

Athygli dómsins sé vakin á því að stefnanda sé veitt gjafsókn í máli sem hún hefur höfðað gegn Verði tryggingum hf. um fulla viðurkenningu á tjóni vegna umferðarslyss þann 11. maí 2019. Stefnandi hafi þegar nýtt gjafsóknarleyfi sitt í því dómsmáli sem hún höfðaði gegn stefnda áður, en því máli var vísað frá dómi. Gjafsóknarleyfið hafi væntanlega verið gefið út í þeim tilgangi að innheimta bætur fyrir líkamstjón stefnanda, en ekki munatjón, enda sé það gefið út til fyrri lögmanns stefnanda sem innheimti skaða bætur fyrir líkamstjón hennar eins og upplýst hafi verið um.

Vert er að ítreka að stefnandi hefur aldrei beint erindi að stefnda vegna tjónsins, hvorki fyrir fyrri málshöfðunina né eftir hana og fram að þessu máli. Þá hefur stefnandi engar tilraunir gert til þess að lýsa fjártjóni sínu, aðrar en að fullyrða að ökutækið hafi orðið fyrir „altjóni“. Þá er því haldið fram að „áætlað verðmæti“bifhjólsins sé „u. þ. b. kr. 1.000.000“. Stefnandi krefjist viðurkenningar á bótaskyldu í máli þessu, en ekkert séþó gert af hans hálfu til að sýna fram á fjártjón sitt eða staðreyna, sbr. skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Ekki sé krafist frávísunar af þessum sökum en dóminum falið að meta hvort þetta leiði til frávísunar ex officio. Þá afmarkaði stefnandi dómkröfu sína við munatjón bifhjólsins eingöngu. Af bifhjólum til sölu á bílasölum má þó ráða að kaupverð bifhjóls af því tagi sem um ræðir gæti aldrei verið hærra en 600.000 krónur. Líta beri til alls þessa komi til ákvörðunar málskostnaðar í málinu.

Stefndi byggir á því í málflutningi að málsástæða stefnanda um að 23. gr. umferðarlaga sé undantekningarregla, sem skýra beri þröngt, sé ný og of seint fram komin. Ekki sé það sama að byggja á því að lagagreinin eigi ekki við og að lagagreinin sé undantekningarregla, sem túlka beri þröngt, það sé sín hvor málsástæðan.

Athygli dómsins sé enn fremur vakin á því að heimilisvarnarþing stefnda, sbr. 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, sé í Reykjavík. Máli þessu sé stefnt fyrir Héraðsdóm Reykjaness, þrátt fyrir að í upphafi stefnu sé þess getið að stefnandi þurfi að höfða málið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Stefnufrestur séað auki þrír dagar, sem bendi til þess að ætlunin hafi verið að höfða málið á heimilisvarnarþingi stefnda. Ekkert samkomulag liggi fyrir um þinghá í þessu máli milli aðila. Það sé því með öllu vanreifað í stefnu á hvaða grundvelli stefnanda sé heimilt að höfða málið á því varnarþingi sem hann kaus.

Um lagarök vísar stefndi til ofangreinds og einkum til ákvæða laga nr. 50/1987 og almennra reglna skaðabótaréttar. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstaða:

Hópurinn sem myndaði hópferðina í umrætt sinn virðist hafa þekkst misvel, oghafi ökumaður B einungis tvisvar eða þrisvar ekið með hópnum áður. Þá hafi samskipti ökumanns B við aðra hópmeðlimi á meðan á ferðinni stóð verið takmörkuð um ferðatilhögun. Þannig hafi hann ekki rætt við hópstjóra, og enginn hafi vitað að hann ætlaði að taka sig út úr hópnum áður en til stóð að hópferðinni lyki. Með sama hætti hafi hópstjóri ekki sérstaklega rætt við ökumann B um reglur hópsins. Ljóst er hins vegar að samstaða var um það, einnig af hálfu ökumanns B, sem var vanur bifhjólamaður og honum að einhverju leyti kunnar reglur hópsins, að aka saman með fyrirfram ákveðnu skipulagi í hóp. Þannig bar ökumaður B að ákveðið hafi verið að aka þetta „eins og venjulega“, og að hafa hæfilegt bil. Í samræmi við það hafi hann valið sér stað innan hópsins þar sem viðmið um millibil milli hjóla væri sjö metrar. Taldi ökumaður B það of lítið bil, sem virtist þó vera einhvers konar hefð að því er ökumaður B bar sjálfur. Með þessum hætti var ekið frá Ásbrú í Reykjanesbæ til Borgarness og til baka án nokkurra vandamála að því er virðist, fyrr en umrætt slys varð er nálgast tók Njarðvík á heimleið.

Um hópakstur bifhjóla almennt liggja fyrir gögn í málinu, vitnisburður ökukennara, auk skýrslu ökumanns B sjálfs að einhverju leyti, um að viðurkennd viðmið séu til staðar umhópaksturbifhjóla, og séu þau viðmið kennd í bifhjólanámi og að eftir þeim sé farið af hálfu bifhjólaklúbba, með því að þátttakendur raða sér upp á tiltekinn hátt og með ákveðnu millibili. Er á það fallist að til staðar séu viðteknar venjur um hópakstur bifhjóla að þessu leyti. Hins vegar tekur dómurinn enga afstöðu til þess hvort það millibil sem viðhaft var í umrætt sinn hafi verið venju samkvæmt eða ekki, enda verður ekki séð að það atriði hafi áhrif hvað varðar þann atburð er síðar varð.

Ó sannað er að venja í hópakstri standi til þess að einstaklingum beri að tilkynna fyrirfram hyggist þeir yfirgefa hópinn áður en komið er á endastað, eða að það sé bannað að yfirgefa hópinn meðan á hópakstri stendur. Verður af gögnum málsins frekar ráðið að ákveðnar reglur gildi um nýja uppröðun innan hópsins yfirgefi einhver röðina meðan á akstri stendur. Dómurinn getur hins vegar tekið undir það að séu þátttakendur upplýsti rum það fyrirfram að einhver ætli að yfirgefa hópinn á tilteknum stað, þá sé það til að auka öryggi í hópakstrinum, geti komið í veg fyrir misskilning, og hópstjóri getur þá hagað akstrinum með tilliti til þeirra upplýsinga.

Ökumaður B bar að hann hafi talið að hópstjóri myndi halda áfram akstri á vinstri akrein, eftir frammúraksturinn, enda að styttast í hringtorgið á Fitjum, og eðlilegra hefði veriðað hans mati að hópurinn myndi aka vinstra megin inn á hringtorgið, þar sem ekki stóð til að fara út úr því við fyrstu útkeyrslu. Hann hafi hins vegar sjálfur verið á leið heim til sín og hópurinn verið að nálgastafreinað heimili hans, sem hafi verið út af hægri akrein, nokkru áður en kom að hringtorginu.

Um aðstæður á þeim tíma þegar ökumaður B ákveður að yfirgefa hópinn liggur fyrir að hann ók þá næstaftastur vinstra megin á vinstri akrein, og á milli hans og hópstjóra var einn bifhjólamaður. Ö kumaður B barað hafa aldreiséð merki hópstjóra um að hópurinn ætti að færa sig yfir á hægri akrein. Að mati dómsins er ekki hægt að útiloka að ökumaður B hafi ekki séð merki hópstjórans vegna farþega aftan á hjóli hópstjóra. Farþegi sem situr aftan við hópstjóra skyggir eðli málsins samkvæmt á hópstjórann sjálfan séð frá þeim sem fyrir aftan eru, og þar með mögulega þau mikilvægu skilaboð sem hópstjóri gerir með handa- eða fótahreyfingu. Þá er líka mögulegt að þegar merki hópstjóra kom hafi ökumaður B á sama tíma verið byrjaður að færa sig yfir á hægri akrein og athygli hans bundin við það.

Bifhjólamaður númer sex í röðinni, sem var aftastur hægra megin á vinstri akrein, og sá eini sem ók fyrir aftan ökumann B, bar að hann hafi ekki séð hvort ökumaður B-kk-nf gefið stefnuljós áður en hann færði sig yfir á hægri akrein, enda hafi hann s jálfur verið að fylgjast með umferð á hægri akrein, með því að líta til hægri, þar sem svo var ástatt að merki hópstjóra hafði verið gefið um færslu yfir á hægri akrein, en hann var sjálfur ekki kominn fram úr bifreið sem ekið var á hægri akrein. Vegna þessara aðstæðna hafi hann stöðugt verið að líta til hægri, en þá hafi hann heyrt að ökumaður B gaf mótornum á hjóli sínu inn, fór fyrir framan hann og það næsta sem hann sjái er að stefnandi sé fallin af hjólinu.

Þegar hópurinn fór yfir á vinstri akrein við frammúraksturinn varð afstaða hópstjórans innan hópsins sú að hann var vinstra megin á vinstri akrein þar sem tvær akreinar eru með akstursstefnu í sömu átt. Hægra megin á sömu akrein og aftan við hópstjóra er síðan stefnandi, og þar fyrir aftan hjól númer fjögur og að lokum aftasta hjól númer sex. Virðist af gögnum málsins sem hópstjóri eigi að ákveða hvenær óhætt sé að fara aftur yfir á hægri akrein. Þ ví má hins vegar velta fyrir sér almennt hvort hópstjóri hafi nægilegayfirsýnyfirumferð á hægri akrein við þessar aðstæður. Ekki verður séð að þetta atriði hafi haft bein áhrif á þann atburð sem hér er til úrlausnar, þótt merki hópstjóra um að færa sig yfir á hægri akrein hafi samkvæmt framangreindu verið gefið áður en hópurinn var allur kominn fram úr umferð á hægri akrein.

Við mat á því hvort hópstjóri hafi gefið merki um að hópurinn færði sig yfir á hægri akrein, áður en ökumaður B fór yfir miðlínu/brotalínu frá vinstri yfir á hægri akrein, kemur eftirfarandi til skoðunar: Í lögregluskýrslu 13. nóvember 2019 er haft eftir bifhjólamanni númer þrjú að merki hópstjóra hafi verið gefið, hún hafi þá litið í hliðarspegil, og þá séð ökumann B koma og aka beint á stefnanda. Í skýrslu þess bifhjólamanns fyrir dómi bar hún að hún hafi fyrst orðið vör við ökumann B á hægri akrein þegar hún er á leið yfir miðlínu. Bifhjólamaður númer fjögur, sem er sá fyrsti sem ökumaður B fer fram úr hægra megin, bar fyrir dómi að hann hafi verið byrjaður í færslu yfir á hægri akrein, og sé við miðlínu þegar ökumaður B fer fram úr honum, ogjafnframt taldi vitnið ljóst að ökumaður B hefði ekki verið byrjaður að færa sig yfir á hægri akrein þegar merki hópstjóra hafði verið gefið. Í skýrslu lögreglu 13. nóvember 2019 bar bifhjólmaður númer fjögur að hann hefði orðið var við ökumann B nokkrum sekúndum eftir merkjagjöf hópstjóra. Í skýrslu lögreglu 13. nóvember 2019 var haft eftir bifhjólamanni númer sex, að merki hópstjóra hafi verið gefið um að færa sig yfir á hægri akrein, hann hafi við það farið að fylgjast með umferð á hægri hlið ogþá heyrt í bifhjóli B, sem hafi verið vinstra megin við hann, gefa í. Sama kom fram í skýrslu hans fyrir dómi að eftir að bending hópstjóra hafi komið fram hafi hann farið að athugað með umferð á hægri hönd, og þá heyrt hávaða í hljóði ökumanns B aukast, við hlið hans.

Af framangreindu dregur dómurinn þá ályktun að þegar hópstjóri gaf merki um að færa sig yfir á hægri akrein, þá hafi ökumaður B ekki verið kominn yfir á hægri akrein, en mögulega lagður af stað. Þá er mögulegt að ökumaður B hafi ekki séð merki hópstjóra, eins og fram er komið. Af þessu leiðir að hafi stefnandi athugað aðstæður á hægri akrein þegar merki hópstjóra var gefið, eins og hún bar að hafa gert, og ekkert séð, þá hafi ökumaður B ekki verið kominn yfir á hægri akrein, og getur framburður stefnanda því vel staðist. Hins vegar segir það ekkerttil um það hvort ökumaður B hafi verið kominn yfir miðlínu yfir á hægri akrein þegar stefnandi fór síðan sjálf yfir miðlínu/brotalínu og yfir á hægri akrein. Í því sambandi verður að líta til þess að áreksturinn virðist hafa orðið með þeim hætti að hægri hlið á hjóli stefnanda og vinstri hlið hjóls ökumanns B lendi saman. Þá verði einnig að líta til þess sem síðar getur, um að áreksturinn verður eftir að ökumaður B hefur ekið framúr tveimur bifhjólamönnum, án þess að hraðaaukning hans á hægri akrein hafi verið mjög mikil. Með hliðsjón af því verður að ætla að ökumaður B hafi verið kominn yfir miðlínu/brotalínu og yfir á hægri akrein áður en stefnandi fór yfir, en ekki miklumeira en það, sbr. síðar.

Ósannað er að ökumaður B hafi ekið þvers og kruss í gegnum fylkinguna þegar hann ákvað að yfirgefa hópinn eins og byggt er á í málinu. Ekki liggur annað fyrir en að ökumaður B hafi farið út úr hópnum með því að færa sig frá vinstri til hægri fyrir aftan bifhjólamann númer fjögur, og fyrir framan aftasta bifhjólamann númer sex, sem bar fyrir dómi að hann hefði verið með lengra bil á milli sín og bifhjólamanns númer fjögur en áður hafði verið ákveðið. Ósannað er því að ökumaður B hafi með einhverjum hætti brotið gegn reglum um hópakstur bifhjólamanna eða brotið gegn skráðum umferðareglum, svo sem 3. mgr. 14. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, með þeirri ákvörðun sinni að fara út úr hópnum með framangreindum hætti.

Óskráðar hátternisreglur í hópakstri, þótt mikilvægar séu og venjubundnar, víkja ekki til hliðar lögfestum hátternis- og varúðarreglum umferðarlaga. Líkt og getur um í 2. mgr. 17. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 skal ökumaður, áður en hann skiptir um akrein, ganga úr skugga um að það sé unnt án hættu eða óþarfa óþæginda fyrir aðra. Sú meginregla var og er í gildi, sbr. m. a. nú 4. mgr. 26. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, að sá sem hefur anna ná hægri hönd sér skal veita honum forgang. Óháð öðru bar stefnanda við framangreindar aðstæður, þegar hún er að færast frá vinstri til hægri, að fullvissa sig sjálf um að óhætt sé að skipta um akrein, og meðan á því stendur að fylgjastmeð umferð á hægri akrein, oggetur stefnuljósa merki stefnanda eða ákvörðun og/eða merki hópstjóra um að fara yfir á hægri akrein engu breytt um þá varúðarskyldu stefnanda.

Í 89. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, segir að tjón skipti stað tiltölu við sök þeirra sem hlut eiga að máli, með hliðsjón af atvikum öllum, ef tjón hlýst af árekstri skráningarskyldra vélknúinna ökutækja. Kemur því til skoðunar, með hliðsjón af öllum atvikum, hvort ökumaður B hafi með saknæmum hætti átt hlut að máli ásamt stefnanda.

Samkvæmt skýrslum vitna fyrir dómi, þar á meðal skýrslu ökumanns B, þá hafi hraði hópsins verið um 90 km/klst., mögulega eitthvað aðeins meira þar sem hópurinn var í frammúrakstri. Ökumaður B bar að þegar hann hafi verið kominn yfir á hægri akrein hafi hann aukið hraðann og mögulega ekið á 97 km/klst. Samkvæmt skýrslum þeirra vitna sem ökumaður B ók fram úr, og sáu slysið, þá ók ökumaður B „á aðeins meiri hraða“, eða „ók ekki mikið hraðar“. Verður við það að miða að ökumaður B hafi ekið á allt að 97 km/klst. þegar slysið varð, enda er ekki við neinar mælingar að styðjast.

Ökumaður B bar fyrir dómi að eftir að hann hafi farið yfir á hægri akrein hafi hann ekið við vinstri brún hægri akreina rog ætlað að gefa öðrum „vink“, og bar að hafa líklega verið fjóra metra frá bifhjólamanni númer fjögur þegar hann ók fram úr honumen síðan fært sig lengra til hægri á hægri akrein. Skýring hans fyrir dómi, af hverju hann hefði ekki fært sig lengra yfir á hægri akrein þegar þangað var komið, var á þá leið að öruggara hefði verið fyrir hann að aka vinstra megin á hægri akrein frekar en hægra megin vegna mögulegrar bílaumferðar sem á eftir kæmi. Er sú skýring torskilin að mati dómsins, sérstaklega með tilliti til þess að ökumaður B fór yfir á hægri akrein í því skyni að beygja til hægri á næstu afrein, og hafði sjálfur að sögn athugað með umferð á hægri akrein og öllu verið óhætt. Þá hafði hann sjálfur gefið þá skýringu að hann hefði ekið meðfram hópnum vinstra megin í því skyni að kasta á hann kveðju.

Bifhjólamaður númer fjögur bar að hann hafi verið við miðlínu vinstri akreinar þegar ökumaður B hafi farið fram úr honum, enda hafi færsla hópsins þá verið byrjuð yfir til hægri. Hafi ökumaður B þá verið svo nálægt honum að hann hefði líklega getað snert hann, og taldi sig heppinn að lenda ekki sjálfur í slysi. Er sá framburður í samræmivið skýrslu sama bifhjólamanns hjá lögreglu 13. nóvember 2019, og skv. frumskýrslu málsins frá 14. maí 2019, þótt síðargreind skýrsla sé um margt annað ónákvæm.

Í skýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að hún hafi verið að fylgja merki hópstjóra um að færa sig yfir á hægri akrein þegar slysið verður, og hafi fylgt á eftir honum yfir á hægri akrein. Samkvæmt skýrslum vitna fyrir dómi, hópstjóra, bifhjólamanni númer þrjú og fjögur, þá var færsla hópsins byrjuð með þeim hætti að hópstjóri og stefnandi voru komin yfir á hægri akrein, en bifhjólamenn númer þrjú og fjögur byrjaði rí færslu, að nálgast miðlínu, en þó enn á vinstri akrein. Er því ekki fallist á þá skýringu ökumanns B að stefnandi hafi ein verið komin yfir á hægri akrein, og breytir þá engu hvernig hjólunum var lagt utan vega reftir að slysið verður.

Ósannað er að ökumaður B hafi keyrt aftan á afturdekk á hjóli stefnanda. Ekki liggja fyrir ítarleg gögn í málinu um tjón á bifhjólunum, en af þeim myndum sem þó liggja fyrir, og gögnum málsins, þá hafi tjónorðiðframarlegavinstra meginá bifhjóli B, einkumá veltigrind eða svokölluðum„ Crash bar“sem hafi bognað aftur. Þá sé líklegast að taska við mitt afturhjól stefnanda, hægra megin, hafi verið ákomustaður á hjóli hennar. Með hliðsjón af því, og þeirri staðreynd að ökumaður B ók hraðar en stefnandi, þá er ekki ósennilegur vitnisburður þeirra sem sáu slysið, að svo hafi virst sem ökumaður B hafi ekið aftan á stefnanda, og stefnandi hafi kastast afturábak. Að öðru leyti gefa gögn málsins ekki fullnægjandi upplýsingar um það hvernig hjólin lentu saman, svo sem um þann möguleika að útstæð veltigrind á bifhjóli B hafi verið ekið aftan á tösku stefnanda, enda þrátt fyrir þann styrk sem ætla má að slík grind hafi, þá bognaði hún og snéri aftur.

Verður þvíeins og ástatt er um sönnun þess a, við það að miða að stefnandi hafi verið á færslu frá vinstri til hægri og tjón orðið á vinstri hlið á bifhjóli B.

Af öllu framangreindu verður ráðið að ökumaður B hafi talið sem svo að hópurinn myndi halda áfram akstri á vinstri akrein og að næsta hringtorgi. Með það í huga tók hann þá ákvörðun að keyra fram með hópnum nálægt miðlínu/brotalínu hægri akreinar, til þess að kasta á hópinn kveðju, sbr. skýrslu hans hjá lögreglu 11. október 2019, þar sem hann bar að hafa ætlað að aka fram úr hópnum svo að hann gæti vinkað þeim bless.

Ekki liggur fyrir hvar athygli ökumanns B var á sama tíma og hann ekur fram úr hjólum númer fjögur og þrjú, en ljóst þykir að á meðan á því stóð voru fremstu meðlimir hópsins, þar á meðal stefnandi, á leið yfir á hægri akrein. Ekkert gefur til kynna að ökumaður B hafi slegið af hraða sínum fyrir áreksturinn. Þótt ekki sé fallist á að um saknæman hraða ökumanns Bhafi verið að ræða, er ljóst að hann ók með þessum hætti meðfram og framúr hópnum á hægri akrein.

Stefnandi byggði á því að 1. mgr. 14. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 ætti við um akstur ökumanns B, á þann hátt að akstur hans vinstra megin á hægri akrein hefði skapað hættu. Samkvæmt nefndu ákvæði skal ökumaður vera með ökutæki sitt eins langt til hægri og unnt er með tilliti til annarrar umferðar og aðstæðna að öðru leyti. Með vísan til þess sem fram er komið er það mat dómsins að ökumaður B hafi brotið gegn nefndu lagaákvæðimeðfyrrgreindumakstri sínum á vinstri hlið hægri akreinar.

Stefnandi byggir einnig á því að framúrakstur ökumanns B hægra megin við stefnanda sé brot á þágildandi 20. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, og að ekki sé heimilt að aka hægra megin fram úr, sbr. 1. m gr. 23. gr. sömu laga. Stefndi byggir á því að tilvísun stefnanda til 23. gr. nefndra laga, með þeim hætti sem fram hefði komið í munnlegum málflutningi, sé ný málsástæða og of seint fram komin. Það sé ekki það sama að byggja á því að lagagreinin eigi ekki við og að lagagreinin sé undantekningarregla sem túlka beri þröngt, það sé sínhvor málsástæðan.

Í stefnu málsins kemur fram að stefnandi hafni því „alfarið að skilyrði 1. m gr. 23. g r. umferðarlaga hafi verið til staðar í umrætt skipti, og að ökumanni [B] hafi í umrætt skipti verið heimilt að fara fram úr aðilum nr. 2 (stefnanda) og nr. 4 í keðjunni hægra megin.“ Málsástæða stefnanda verður skilin með þeim hætti að ökumanni B hafi verið óheimilt að taka fram úr hægra megin eins og aðstæður voru í umrætt sinn. Er því ekki fallist á framangreind mótmæli stefnda gegn þeirri málsástæðu.

Í 1. mgr. 20. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 segir að aka skuli vinstra megin fram úr ökutæki. Í 1. m gr. 23. g r. sömu laga, segir að í þéttri umferð ökutækja á tveimur eða fleiri akreinum í sömu akstursstefnu þar sem hraðinn ræðst af þeim sem á undan fara, megi aka hægra megin framúr ökutæki á annarri akrein.

Hvað efnisleg skilyrði 1. mgr. 23. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 varðar, þákom fram í skýrslu ökumanns B fyrir dómi, um aðstæður, að engin umferð hafi verið fyrir framan hópinn, og eins langt og sást þegar hann ákvað að færa sig yfir á hægri akrein og aka meðfram og fram úr hópnum. Engar forsendur voru því til staðar, sem heimiluðu ökumanni B að taka fram úr með þeim hætti sem hann gerði hægra megin við hópinn.

Að framangreindu röktu, og heildarmatiafatvikum öllum, sbr. 89. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, er það mat dómsins að ökumaður B hafi átt hlut að máli, með þeim gáleysislega akstri sem hann viðhafði á hægri akrein, sem hafi orsakað árekstur bifhjóls hans og stefnanda, með þeim afleiðingum að tjón varð á hjóli stefnanda. Erþað niðurstaða dómsins að sök skuli skiptast til helminga. Óumdeilt er að stefndi tryggði bifhjól ökumanns B lögboðinni ábyrgðartryggingu. Þá þykir nægilega sýnt fram á í málinu að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, þótt það liggi ekki nákvæmlega fyrir.

Með vísan til alls framangreinds verður fallist á kröfu stefnanda og viðurkennd greiðsluskylda stefnda úr lögboðinni ábyrgðartryggingu bifhjólsins TX- H34, vegna helmings þess munatjónservarð á bifhjólinu stefnanda, VE- 504, 11. maí 2019.

Fyrir liggur að stefndi hafnaði niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, um að skipta sök til helminga, og þar meðallrigreiðsluskyldu sinni gagnvart stefnanda. Var henni því enginn annar kostur fær en að sækja málið fyrir dómstólum.

Eftir niðurstöðu þessa máls ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem hæfilega þykir ákveðinn 2.500.000 krónur, sem renna í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar á meðal þóknun umboðsmanna hennar, Þ-kk-ef H-kk-ef lögmanns og H-kk-ef Þ-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, ákveðst hæfilegur svo sem í dómsorði greinir að meðtöldum virðisaukaskatti, og greiðist úr ríkissjóði. Mat á fjárhæð þóknunar tekur tillit til þess að ekki liggur fyrir tímaskráning Þ-kk-ef H-kk-ef, og þá verður að ætla að hluti þeirrar vinnu sem getur um í tímaskráningu H-kk-ef Þ-kk-ef hafi áður verið greiddur með ákvörðun þóknunar um frávísun málsins áður en mál þetta var höfðað að nýju.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefndi, Vörður Tryggingar hf., beri greiðsluskyldu á helmingi muna tjóns bifhjólsins VB- 504, er stefnandi, S-kvk-nf G-kvk-nf, varð fyrir 11. maí 2019, þegar hún lenti í árekstri við bifhjólið TX- H34.

Stefndi greiði 2.500.000 krónur í málskostnað, sem renna í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar á meðal þóknun umboðsmanna hennar, Þ-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 500.000 krónur, og H-kk-ef Þ-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns,2.000.000 króna, greiðist úr ríkissjóði.

B-kk-nf H-kk-nf