E-2974/2013

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 3. mars sl., er höfðað 27. ágúst 2013 af E-kvk-þgf H-kvk-þgf G-kvk-þgf, Garðavegi 27 á Hvammstanga, gegn S-kk-þgf Þ. S-kk-þgf, Skipholti 50d í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 4.071.634 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna, frá 31. mars 2011 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 13. apríl 2012 að fjárhæð 2.000.000 króna, 1. júní 2012 að fjárhæð 1.000.000 króna og 5. desember 2013 að fjárhæð 760.659 krónur, sem dragist frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi. Þá krefst stefnandi vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. laga nr. 38/2001 er leggist á höfuðstól á 12 mánaða fresti. Stefnandi krefst enn fremur málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

II.

Hinn 5. desember 2010 lést K-kk-nf Á-kk-nf S-kk-nf, en hann var fæddur 1914. Andlátið var tilkynnt sýslumanninum á Blönduósi 8. sama mánaðar af U-kvk-þgf S-kvk-þgf, frænku hins látna og eina lögerfingja hans. Í ljós kom að hinn látni hafði gert erfðaskrá, dags. 21. júlí 2010. Samkvæmt henni áttu Á-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kvk-nf, sem er dóttir U-kk-ef, að erfa 35% eigna hans, 50% þeirra áttu að renna í jöfnum hlutföllum til Á-kk-ef J-kk-ef og stefnanda og 15% til lögerfingja.

Sýslumaðurinn á Blönduósi veitti erfingjum hins látna leyfi til einkaskipta á dánarbúinu 31. desember 2010. Átti skiptum að vera lokið 31. mars 2011. Með beiðni um leyfi til einkaskipta fékk stefndi, sem er löggiltur endurskoðandi, umboð frá erfingjunum til þess að koma fram af þeirra hálfu og í nafni dánarbúsins „í samskiptum við aðra, þar á meðal við ráðstöfun eigna, viðtöku andvirðis þeirra og opinbera skýrslugerð og til að taka við tilkynningum“ í þeirra þágu vegna dánarbúsins.

Fundur var haldinn á fasteign hins látna að Hvammstangabraut 22 á Hvammstanga 29. janúar 2011, þar sem bréferfingjar voru mættir ásamt stefnda. Fram kemur í fundargerð að eignir búsins séu umrædd fasteign og innstæða á tveimur reikningum auk innbús. Engar skuldir hvíldu á dánarbúinu. Var innbúinu skipt á fundinum með nánar tilgreindum hætti. Þar óskaði stefndi einnig svara við því hvort erfingjar hefðu þegið peninga eða önnur verðmæti frá hinum látna á árunum 2007 til 2010. Því svöruðu erfingjarnir neitandi.

Stefndi ritaði stefnanda bréf, dags. 11. febrúar 2011, þar sem hann fullyrti að stefnandi hefði þegið tiltekin húsgögn af hinum látna. Þá spurði hann einnig hvort hún hefði þegið peninga að gjöf frá honum, en umtalsverðar úttektir hefðu komið í ljós af reikningi hans. Þessu bréfi svaraði lögmaður stefnanda 25. febrúar 2011, þar sem greint var frá því að stefnandi hefði árið 2006 fengið að gjöf frá K-kk-þgf borð og stóla sem afi hennar hefði smíðað. Kæmu þessir gripir skiptingu dánarbúsins ekkert við. Þá var greint frá því að stefnandi kannaðist ekkert við peningaúttektir hins látna.

Með tölvuskeyti 4. ágúst 2011 til stefnda vék lögmaður stefnanda að fundi sem stefnandi hafði verið boðuð til af stefnda. Lýsti lögmaðurinn fundinum á þann veg að þar hafi stefndi sakað stefnanda um að hafa haft fé af hinum látna meðan hann lifði og þegið gjafir frá honum. Þá hefði stefndi fundið að því á fundinum hverja K-kk-nf hefði gert að bréferfingjum. Var þeirri skoðun lögmannsins komið á framfæri að þessar ásakanir væru ósæmandi og bæru þess merki að stefndi gengi erinda sumra erfingja umfram aðra. Beindi hann tilgreindum spurningum að stefnda af þessu tilefni, þ. á m. hver hefði falið honum að rannsaka hæfi hins látna til að ráðstafa eignum sínum á þann hátt sem erfðaskráin mælti fyrir um og hvaða kostnaður hefði hlotist af vinnu við þá athugun. Ekki verður séð að þessu erindi hafi verið svarað af hálfu stefnda.

Stefndi leitaðist við að selja fasteignina á Hvammstangabraut 22 á markaði. Tilboð barst í hana í maí 2011 að fjárhæð 8 milljónir króna, en það mun hafa verið dregið til baka og ekki orðið að sölu eignarinnar á grundvelli tilboðsins.

Með yfirlýsingu 8. janúar 2012 samþykkti Á-kk-nf J-kk-nf að taka við einni milljón króna af sínum arfshluta en afsala honum að öðru leyti til lögerfingja.

Af gögnum málsins má ráða að drög að erfðafjárskýrslu hafi legið fyrir í lok mars 2012 og að hún hafi verið afhent lögmanni stefnanda. Á fundi þeirra hafi stefndi einnig farið fram á að stefnandi skilaði þeim húsgögnum sem að framan greinir. Í tölvuskeyti stefnda til lögmannsins 21. maí 2012 kveðst hann hafa boðið stefnanda afslátt af hennar hlut í skiptakostnaði vegna vinnu stefnda og að hún þyrfti ekki að greiða reikning E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef hrl. sem stefndi hefði fengið til að skoða réttmæti erfðaskrárinnar og hafa uppi á fjármunum sem runnið hefðu af bankareikningi hins látna. Þessu hafi stefnandi hafnað.

Með bréfi sýslumannsins á Blönduósi til erfingja og stefnda var skorað á erfingja að ljúka skiptum sem fyrst og var lokafrestur veittur til 18. maí 2012. Að öðrum kosti myndi embættið krefjast opinberra skipta á búinu.

Hinn 12. apríl 2012 ritaði stefnandi undir skiptayfirlýsingu þar sem fallist var á að fasteignin að Hvammstangabraut 22 kæmi í hlut mæðgnanna Á-kvk-ef S-kvk-ef Þ-kvk-ef og U-kvk-ef S-kvk-ef í jöfnum hlutföllum á fasteignamatsverði, 8.420.000 krónum. Aðrir erfingjar rituðu einnig undir skiptayfirlýsinguna. Stefnandi ritaði sama dag undir erfðafjárskýrslu þar sem fram kemur að arfshlutur stefnanda næmi 4.482.371 krónu, en af honum yrði dreginn erfðafjárskattur að fjárhæð 410.737 krónur. Í kjölfar undirritunar stefnanda lagði stefndi inn á reikning stefnanda 2 milljónir króna. Hann undirritaði jafnframt yfirlýsingu á eintak af framangreindri skiptayfirlýsingu þess efnis að afgangurinn af arfshluta stefnanda að frádregnum erfðafjárskatti og skiptakostnaði yrði greiddur um leið og skiptum væri lokið.

Í málinu liggur fyrir skjal sem ber yfirskriftina „Einkaskiptagerð“, dags. 17. maí 2012 sem erfingjarnir, að stefnanda undanskilinni, rituðu undir. Líkt og á erfðafjárskýrslunni er þar gert ráð fyrir því að stefnandi fái 4.482.371 krónu í sinn hlut í peningum. Í viðauka við einkaskiptagerðina er vikið að því að bréferfingjum hafi verið gerð grein fyrir því að fyrir 11 árum hafi hinn látni selt hlut sinn í jörðinni Húki í Miðfirði. Síðar hafi hann orðið ósáttur við þann gjörning. Síðan segir orðrétt: „Komi það upp að lögerfingi K-kk-ef vilji láta reyna á lögmæti þessa gjörnings, þá er þessari óvissukröfu ráðstafað til hans sem úthlutun við skiptin.“ Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi ekki fallist á þetta afsal réttinda.

Erfðafjárskýrslan var móttekin hjá sýslumanni 29. maí 2012 og hann staðfesti hana 12. júní sama ár. Í áritun sýslumanns á skýrsluna kemur fram að drög að einkaskiptagerð hafi verið afturkölluð og að einkaskiptum væri lokið.

Með bréfi stefnda til stefnanda 1. júní 2012 óskaði hann eftir því að stefnandi undirritaði einkaskiptagerðina og sendi eintak af henni til sýslumannsins. Fram kemur í bréfinu að stefndi hafi farið með erfðafjárskýrsluna, skiptayfirlýsinguna og einkaskiptagerðina til sýslumanns og gert honum grein fyrir því að aðeins vantaði undirritun stefnanda. Myndi hann greiða erfðafjárskattinn og eftirstöðvar arfsins um leið og sýslumaður hefði „gengið frá afgreiðslu málsins“. Þá myndi hann senda henni afrit af stimpluðum skjölum og reikning fyrir hennar hlut í skiptakostnaði. Greiddi stefndi því næst eina milljón króna inn á arfinn, eins og fram kemur í bréfinu.

Lögmaður stefnanda ritaði sýslumanninum á Blönduósi bréf 27. júní 2012 þar sem fundið var að störfum stefnda. Voru umkvörtunarefni stefnanda af ýmsum toga og því haldið meðal annars fram að henni væri gert að greiða reikning fyrir skiptakostnaði vegna „einhliða vinnu fyrir lögerfingja“ sem ekki samrýmdust starfsskyldum stefnda við skipti á dánarbúi fyrir alla erfingja. Sýslumaður svaraði bréfinu með bréfi 2. ágúst 2012 þar sem gerð var grein fyrir því að einkaskiptum hefði lokið 12. júní 2012 með því að erfðafjárskýrsla var staðfest af sýslumanni sem og skiptayfirlýsing um fasteignina auk þess sem erfðafjárskattur og skiptagjald hefði verið greitt. Ekki væri heimild til þess að endurupptaka dánarbússkiptin og því ekki tilefni til frekari aðgerða af hálfu embættisins.

Stefndi ritaði stefnanda bréf 9. ágúst 2012 þar sem hann lýsti vilja sínum til að ljúka uppgjöri á dánarbúinu. Hann biði hins vegar eftir undirritaðri einkaskiptagerð sem hafi verið send stefnanda 1. júní 2012. Með bréfinu fylgdu tveir reikningar, dags. 2. júlí 2012, sem stefndi hafði gefið út á hendur stefnanda fyrir vinnu við skipti á dánarbúinu í 12 klukkustundir. Tímagjald stefnda var þar tilgreint 16.000 krónur. Með virðisaukaskatti nam fjárhæðin 240.960 krónum, en við þá fjárhæð bættist hlutur stefnanda í aksturskostnaði, 55.000 krónur. Reikningsfjárhæðin nam því samtals 295.960 krónum. Með reikningnum fylgdi tímaskýrsla þar sem heildarfjöldi unninna tíma til marsloka 2012 nam 66 klukkustundum og akstur vegna fjögurra ferða til Hvammstanga eða samtals 1.680 km. Stefndi gerði stefnanda annan reikning, dags. sama dag, vegna útlagðs kostnaðar við skipti dánarbúsins. Þar var um að ræða fjórðungshlut í reikningi lögmannsstofunnar Lausna sf. að fjárhæð 326.300 krónur.

Með tölvuskeyti lögmanns stefnanda 30. ágúst 2012 mótmælti hann fyrir hönd stefnanda reikningi fyrir vinnu lögmannsins og krafðist auk þess afrita af vinnuskýrslum. Þá fór hann fram á uppgjör á arfshluta stefnanda.

Lögmaður stefnanda óskaði atbeina sýslumannsembættisins með bréfi 20. febrúar 2013 þar sem stefndi neitaði að afhenda fjármuni dánarbúsins. Sýslumaðurinn ritaði stefnda bréf 20. mars 2013 þar sem áréttað var að skiptum væri lokið og að nettó arfshluti stefnanda næmi 4.071.634 krónum. Í bréfinu var bent á að heimilt væri að höfða mál til lausnar á ágreiningi aðila. Stefndi ritaði lögmanni stefnanda bréf 19. apríl 2013 þar sem hann kvaðst enn þá bíða eftir undirritaðri einkaskiptagerð ásamt viðbótinni við hana.

Lögmaður stefnanda ritaði stefnda innheimtubréf þar sem krafist var greiðslu arfshlutans ásamt dráttarvöxtum, útlögðum kostnaði, innheimtuþóknun og virðisaukaskatti að frádregnum innborgunum. Nam sú krafa 2.100.061 krónu. Var skorað á stefnda að greiða kröfuna en að öðrum kosti yrði krafan innheimt með atbeina dómstóla. Mál þetta var því næst höfðað 27. ágúst 2013.

Eftir að málið var höfðað gaf stefndi út reikning, dags. 5. nóvember 2013, á hendur stefnanda að fjárhæð 140.560 krónur með virðisaukaskatti vegna vinnu við dánarbússkiptin á tímabilinu frá apríl til júní 2012. Á reikningnum kemur fram að vinnan hafi falist í frágangi á skjölum, samskiptum við lögmann stefnanda, undirritun aðila og ferð til Blönduóss með erfðafjárskýrslu. Kom fram að í hlut stefnanda kæmu sjö klukkustundir og var tímagjaldið áfram 16.000 krónur.

Hinn 5. desember 2013 greiddi stefndi stefnanda 760.659 krónur. Af málatilbúnaði hans verður ráðið að með þeirri greiðslu hafi hann gert upp þá kröfu sem stefnandi eigi á hendur honum.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst í stefnu byggja kröfu sína á því að stefndi hafi fengið þann starfa að ganga frá dánarbúi K-kk-ef Á. S-kk-ef sem látist hafi 5. desember 2010. Hafi lögerfinginn, U-kvk-nf S-kvk-nf, haft frumkvæði að því að fá hann til starfans. Hafi stefnda borið að ljúka starfinu í síðasta lagi 31. mars 2011. Kveður stefnandi að um einfalt verk hafi verið að ræða, en hinn látni hafi verið skuldlaus og átt eina fasteign, peninga og innbú.

Stefnandi telur að stefndi hafi gengið erinda mæðgnanna U-kvk-ef og Á-kvk-ef S-kvk-ef Þ-kvk-ef, sem hafi verið bréferfingi 35% eigna hins látna, á kostnað stefnanda og bréferfingjans Á-kk-ef. Hafi stefndi verið mjög hlutdrægur í öllum verkum sínum og unnið leynt og ljóst einungis með hagsmuni mæðgnanna að leiðarljósi. Hafi stefndi gripið til þess ráðs að eltast við gróusögur um bréferfingjana, leitað til arfleiðsluvotta, starfsmanna á sjúkrahúsinu sem hinn látni hafði dvalið og bankastarfsmanna.

Stefnandi byggir og á því að allur dráttur á greiðslum og uppgjöri sé alfarið vegna handvammar stefnda og telur hún að vinnubrögð hans hafi ekki verið í neinu samræmi við ákvæði laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Telur stefnandi að hegðun stefnda gagnvart sér hafi verið saknæm og bótaskyld auk þess að vera á köflum refsiverð.

Stefnandi bendir m.a. á að stefndi hafi ekki upplýst af hverju Á-kk-nf hafi fallið frá arfstilkalli að hluta og af hverju stefnandi hafi ekki notið framlags hans til dánarbúsins, heldur aðeins mæðgurnar. Hafi stefnandi orðið fyrir fjárhagstjóni af þeirri ástæðu.

Þá telur stefnandi að það hafi verið saknæmt að stefndi upplýsti ekki af hverju hann hefði leynt stefnanda tilboði í fasteign dánarbúsins en látið stefnanda afsala sér sínum eignarhlut til mæðgnanna á lægra verði. Hafi stefnandi orðið fyrir fjárhagstjóni vegna þessa.

Stefnandi byggir einnig á því að það sé saknæm hegðun af stefnda að krefjast eldri húsgagna ellegar að greiða mæðgunum umtalsverða fjárhæð því að þessi húsbúnaður hafi haft tilfinningalegt gildi fyrir U-kvk-þf og hafi orðið að verðleggja það umfram raunvirði hluta. Stefnandi hafi ekki fallist á þetta, en stefndi hafi hótað að hækka reikning sinn á hendur stefnanda sem nemi kröfum hans. Stefnandi hafni því alfarið að greiða fyrir þessa vinnu, en þetta sé algjörlega á milli stefnda og U-kvk-ef, sem sé frænka stefnda. Stefnandi kveður stefnda vera vanhæfan til þess að ganga frá dánarbúinu vegna tengsla við U-kvk-þf. Til dæmis hafi ekki verið skoðað hvers vegna K-kk-nf heitinn hafi alls ekki viljað að U-kvk-nf fengi ein arf eftir sig, en hann hafi gert tvær erfðaskrár í þeim tilgangi. Stefndi hafi ekki athugað þetta atriði, enda fari það gegn hagsmunum U-kvk-ef, en stefnandi telur það benda til hlutdrægni af hálfu stefnda og hlýjan hug til U-kvk-ef.

Stefnandi sættir sig heldur ekki við að greiða stefnanda „stríðskostnað“ gegn sér svo sem í hluta af reikningi frá E-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf hrl.

Stefnandi kveðst í máli þessu aðeins vera að sækja arfshlut sinn að fjárhæð 4.482.371 króna að frádregnum erfðafjárskatti, 410.737 krónum, eða 4.071.634 krónur sem sé stefnufjárhæðin. Stefnandi telur af og frá að stefndi eigi tilkall til einhverrar greiðslu frá henni vegna starfa sinna, eins og framkoma hans hafi verið gagnvart henni í málinu. Því beri stefnda að greiða stefnukröfur óskertar.

Stefnandi kveðst neita að afsala sér rétti til aðildar að dómsmáli vegna jarðarsölu K-kk-ef heitins. Stefndi hafi engan rétt á því að halda greiðslum nema stefnandi samþykki afsal að þessu máli.

Þar sem stefndi hafi verið ófáanlegur til að greiða stefnanda arfshlutann kveður hún málsóknina nauðsynlega. Búið sé að ljúka einkaskiptum. Því sé þessi vanefnd stefnanda á greiðslu arfshlutans klár vanefnd og þar með ólögmæt og saknæm hegðun.

Stefnandi byggir á því að tjón hennar vegna hegðunar stefnda sé meðal annars eftirfarandi:

a) Ógreidd þóknun til undirritaðs vegna aðstoðar í málinu, 20 klst. x 20.000 krónur auk virðisaukaskatts eða samtals 502.000 krónur. Byggir stefnandi á því að þessi aðstoð hafi verið nauðsynleg vegna hegðunar stefnda gagnvart stefnanda.

b) Stefnandi hafi ekki fengið 15% af hluta Á-kk-ef, þ.e. arfshluti var sami og stefnanda; 4.071.634 kr. - 1.000.000 kr. eða 3.071.634 kr. og 15% hlutur stefnanda sem geri 460.745 kr. ásamt vöxtum frá dagsetningu afsals Á-kk-ef.

c) Fasteignin hafi verið seld á 4 milljóna króna hærra verði en það sem lagt hafi verið til grundvallar við skiptin og 15% af þeirri fjárhæð geri 600.000 krónur.

Stefnandi kveður tjón sitt því nema samtals 1.562.745 krónum. Fallist dómurinn á þóknun til handa stefnda fyrir vinnu í þágu stefnanda lýsir stefnandi yfir skuldajöfnuði þar sem sú krafa er greidd með hluta af skaðabótakröfu stefnanda.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sérstaklega til 14., 17. og 29. gr., VII. kafla, XI-XIII kafla og XVI kafla. Kveður hún að stefnda beri að greiða út arfinn á réttum tíma. Komi til vanskila beri krafan dráttarvexti. Þá vísar stefnandi til almennu sakarreglunnar til stuðnings því að hegðun stefnda hafi verið saknæm og ólögmæt gagnvart sér. Stefndi geti m.a. ekki átt kröfu um þóknun úr hendi stefnanda vegna vinnu sinnar auk þess sem hann hafi sannanlega bakað stefnanda fjárhagstjón með vinnu sinni. Stefnandi vísar jafnframt til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, þ.e. til 5. og 6. gr. laganna. Um málskostnað vísar stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einnig lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyld. Stefnandi vísar jafnframt til 32. gr. og 33. gr. laga nr. 91/1991 um varnarþing.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er tekið fram að stefnandi hafi í lok desember 2010 veitt honum umboð til þess að annast einkaskipti dánarbús K-kk-ef Á-kk-ef S-kk-ef. Auk hennar hafi aðrir erfingjar veitt honum umboð til sömu vinnu. Stefndi hafnar öllum ásökunum stefnanda sem fram komi í stefnu sem röngum og ósönnuðum. Þannig mótmælir hann því að hann hafi talið erfingjann Á-kk-þf ekki eiga rétt á arfi. Það sé einnig rangt að stefndi hafi unnið á bak við stefnanda og reynt að gera arfstilkall hennar tortryggilegt. Þá sé það rangt að stefndi hafi sérstaklega ráðið lögmann til að vinna gegn hagsmunum stefnanda. Stefndi mótmælir þeim fullyrðingum stefnanda að stefndi hafi hótað stefnanda því að hækka reikning sinn vegna skiptanna ef stefnandi skilaði ekki húsgögnum. Þá mótmælir stefndi því að hafa leynt stefnanda upplýsingum um tilboð í fasteign dánarbúsins. Hann mótmælir jafnframt fullyrðingum stefnanda um að stefndi hafi borið erfingjann Á-kk-þf ýmsum sökum.

Stefndi mótmælir því sem röngu að hafa ráðið E-kk-þf G-kk-þf S-kk-þf hæstaréttarlögmann til þess að vinna gegn hagsmunum stefnanda. Hið rétta sé að stefndi hafi fengið lögmanninn til þess að sinna ýmsum málum er varði hagsmuni dánarbúsins. Meðal annars hafi komið í ljós við skoðun gagna að háir fjármunir hafi runnið út af reikningum hins látna fyrir andlát hans. Hafi það verið í þágu hagsmuna erfingja og í samræmi við vilja þeirra að kanna afdrif fjármunanna og mögulegar endurheimtur. Ekki hafi reynst unnt að endurheimta fjármuni til búsins eins og stefnt hafi verið að, m.a. með vinnu stefnda og lögmannsins.

Stefndi kveðst hafa sinnt því starfi sem erfingjarnir fólu honum umboð til að vinna og hafi einkaskiptagerð dánarbúsins verið frágengin af hans hálfu í lok maí 2012. Stefndi sendi stefnanda einkaskiptagerðina 1. júní 2012, en efni hennar er rakið í kafla II. Stefndi tekur fram að stefnandi hafi ekki ritað undir einkaskiptagerðina þó að lögmaður hennar hafi tjáð stefnda að það myndi hún gera, enda skaðaði það ekki hagsmuni hennar þó að þar væri fyrirvari í tengslum við ráðstöfun á jörðinni Húki. Þrátt fyrir að stefnandi hefði ekki undirritað einkaskiptagerðina hafi einkaskiptum búsins verið lokið 12. júní 2012, en þá hafi sýslumaður staðfest lok skipta með því að erfðafjárskýrsla hafi verið samþykkt. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir stefnda hafi stefnandi enn ekki endursent einkaskiptagerð, sem henni hafi verið send, en sú einkaskiptagerð sé undirrituð af öðrum erfingjum. Af þeim sökum hafi dregist að greiða stefnanda eftirstöðvar arfsins en stefndi hafi tilkynnt stefnanda ítrekað að eftirstöðvar yrðu greiddar um leið og stefnandi hefði endursent fyrrgreinda einkaskiptagerð. Stefnandi hafi enn ekki orðið við því.

Stefndi vísar til reikningsins sem hann sendi stefnanda 2. júlí 2012 að fjárhæð 295.960 krónur. Þeim reikningi hafi fylgt vinnuskýrsla stefnda en samkvæmt henni hafi stefnanda borið að greiða fyrir vinnu stefnda í 16,5 vinnustundir. Stefndi hafi gefið afslátt af kröfu sinni og krafið stefnanda aðeins um greiðslu fyrir vinnu í 12 vinnustundir og fjórðung aksturskostnaðar. Stefndi kveður stefnanda ekki hafa andmælt reikningi stefnda og því sé hann óumdeildur. Hann sé vegna vinnu frá 8. desember 2010 til 26. mars 2012. Þá hafi stefndi gefið út reikning á hendur stefnanda vegna vinnu á tímabilinu apríl til júní 2012 að fjárhæð 140.560 krónur. Um vinnu stefnda í þágu stefnanda samkvæmt þeim reikningi vísar stefndi til vinnuskýrslu sem hafi verið áföst þeim reikningi. Stefndi hafi fallið frá kröfu sinni á hendur stefnanda um greiðslu hluta kostnaðar vegna lögmannsþjónustu vegna dánarbússkiptanna. Það sé gert vegna andmæla stefnanda og til að einfalda málið, en í því felist alls ekki viðurkenning á fullyrðingum stefnanda um að lögmaðurinn hafi verið ráðinn til að vinna gegn hagsmunum stefnanda. Svo hafi alls ekki verið.

Stefndi vísar einnig til þess að nú hafi hann greitt stefnanda 760.659 krónur sem hann kveður vera fullnaðargreiðslu á eftirstöðvum arfshluta stefnanda úr dánarbúinu. Með þeirri greiðslu telur stefndi að krafa stefnanda í máli þessu sé að fullu greidd og því beri að sýkna hann af kröfum stefnanda. Í því skyni að ná fram lausn í málinu kveðst stefndi viðurkenna rétt stefnanda til greiðslu dráttarvaxta frá 1. júní 2012 en þann dag hafi einkaskiptagerð verið send stefnanda. Fyrrgreind fullnaðargreiðsla stefnda á kröfu stefnanda er sundurliðuð með eftirfarandi hætti í greinargerð:

Arfur, að frádregnum erfðafjárskatti kr. 4.071.634.-

25% hlutdeild í skiptagjaldi og þinglýsingargjaldi kr. -2.875.-

Áður greitt til stefnanda kr. -3.000.000.-

Reikningur stefnda dags. 2. júlí 2012 kr. -295.960.-

Reikningur stefnda dags. 5. nóvember 2013 kr. -140.560.-

Dráttarvextir frá 1. júní 2013 til 4. desember 2013 kr. 128.420.-

Samtals kr. 760.659.-

Stefndi byggir á því að stefnandi standi í skuld við hann samkvæmt fyrrgreindum tveimur reikningum sem stefndi hafi gefið út á hendur stefnanda vegna vinnu stefnda í þágu stefnanda við einkaskipti dánarbúsins. Stefndi telur sig eiga rétt á greiðslu fyrir vinnu sína, enda hafi stefnandi veitt honum umboð til að sinna þeirri vinnu og hafi hann lokið skiptum á dánarbúinu. Um vinnu sína og fyrrgreindan kostnað vísar stefndi til framlagðra reikninga sinna og vinnuskýrslna. Þá beri stefnanda að greiða hlutdeild í skiptagjaldi og þinglýsingargjaldi sem stefndi hafi lagt út. Kröfum stefnda um greiðslu þeirra reikninga og vegna skiptagjalds og þinglýsingargjalds sé skuldajafnað á móti kröfu stefnanda og því telur stefndi að krafa stefnanda sé að fullu greidd með fyrrgreindum hætti, sbr. framangreinda sundurliðun. Því beri að sýkna stefnda.

Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda í stefnu um að hún hafi orðið fyrir tjóni. Stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni og alls ekki af völdum stefnda. Þá mótmælir stefndi yfirlýsingu um skuldajöfnuð ætlaðra skaðabótakrafna, sem virðist vera lýst í stefnu. Ekki sé um dómtækar kröfur að ræða enda séu ekki hafðar uppi í málinu sérstakar skaðabótakröfur á hendur stefnda.

Til stuðnings málatilbúnaði sínum vísar stefndi til reglna samninga- og kröfuréttar. Þá vísar hann til laga nr. 20/1991. Kröfu um greiðslu málskostnaðar kveður hann styðjast við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV.

Stefnandi fór fram á dómkvaðningu matsmanns undir rekstri málsins fyrir dómi. Þar óskaði hann eftir því að matsmaður mæti eðlilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir vinnu matsþola þannig að umfang vinnu hans miðaðist eingöngu við frágang einkaskipta dánarbúsins. Þá óskaði stefnandi eftir því að matsmaður upplýsti hver væri eðlilegur prósentuhluti stefnanda af reikningi stefnda. Þessu til viðbótar bað stefnandi um að matsmaður fjallaði um það hvort stefndi hefði unnið gegn hagsmunum stefnanda og hvort augljósir gallar hefðu verið á vinnubrögðum stefnda. Í þinghaldi 2. júní 2014 var G-kk-nf Á-kk-nf hæstaréttarlögmaður dómkvaddur til að framkvæma matið.

Í matsgerðinni, sem dagsett er 11. nóvember 2014, er fjallað almennt um skiptastjórn. Þá er þar gerð grein fyrir skiptum á búi K-kk-ef Á-kk-ef S-kk-ef og komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé um flókið eða umfangsmikið dánarbú að ræða. Í umfjöllun sinni um eðlilegt endurgjald umboðsmanns fyrir að annast skiptin í heild sinni, þ.m.t. að ráðstafa eignum í samráði við erfingja, segir eftirfarandi:

Að áliti matsmanns er heildartímafjöldi við skipti á einföldu dánarbúi um 22-25 klst. Inni í þeim tímafjölda er boðun skiptafundar, tölvusamskipti við erfingja um framgang skipta, samningur við fasteignasala um sölu eignar, gerð einkaskiptagerðar, frágangur erfðafjárskýrslu og útgreiðsla arfs auk nauðsynlegra samskipta við erfingja, yfirvöld og aðra viðkomandi. Ef halda þarf fleiri en einn skiptafund bætast við þrír klukkutímar. Ef nauðsynlegt er fyrir skiptastjóra að gera eitthvað sérstakt, eins og að fara út á land eða mæta á ákveðna fundi að ósk allra erfingja fyrir hönd dánarbúsins bætist sá tími við. Ég geng út frá því að fundurinn 29. janúar 2011 hafi verið haldinn að beiðni allra erfingja.

Samkvæmt framangreindu er það mat mitt að sanngjarn og eðlilegur tímafjöldi við frágang dánarbúsins hafi verið 33 klst. Er þá miðað við að heildartímafjöldinn við ferðina til Hvammstanga hafi verið 8 klst. og tekið inn í að sala eignarinnar að Hvammstangabraut 22, Hvammstanga hafi dregist.

Við það bætist aksturskostnaður, samtals 540 km.

Samkvæmt gögnum málsins liggur tímagjaldið ekki fyrir og er ekki ástæða til að hafa það annað en fram kemur hjá matsþola. Það er rétt sem fram kemur í bréfi lögmanns matsþola að almennt tímagjald sérfræðinga, s.s. lögmanna og endurskoðenda er oft hærra. Í málinu liggur ekki fyrir gjaldskrá matsþola. Telja verður að kr. 16.000 auk vsk. sé ekki óeðlilegt eða ósanngjarnt tímagjald.

Heildarkostnaður er því kr. 662.640,- þar af er virðisaukaskattur kr. 134.640,-. Við það bætist aksturskostnaður kr. 62.640,-.

Miðað við að skipti hafi gengið eðlilega fyrir sig er rétt að miða við að hlutur matsbeiðanda sé í samræmi við arfshluta hans 25%. Eðlilegur og sanngjarn hlutur hans af matskostnaði er því kr. 165.660,- að viðbættum kr.15.660 í aksturskostnað.

Í matsgerðinni er síðari spurningum stefnanda svarað í stuttu máli á þá leið að með því að hafa afskipti af vefengingu erfðaskrár fari umboðsmaður erfingja út fyrir umboð sitt. Það sé fráleitt að hann hafi frumkvæði að slíku eða beiti sér fyrir því að lagt sé af stað í slíka rannsóknarvinnu nema að fyrir liggi skýr afstaða allra erfingja til slíks. Þá segir í matsgerðinni:

Það er mat undirritaðs matsmanns að matsþoli hafi eytt mun meiri tíma í mál þetta en efni standa til. Ekki einungis ef tekið er mið af tímafjölda matsmanns heldur einnig hvað varðar tímalengd skiptana. Það verður ekki einungis skýrt með því hvað langan tíma tók að selja fasteign dánarbúsins. Matsmaður telur jafnframt að matsþoli geti ekki reikningsfært tíma við að svara fyrirspurnum erfingja þ.m.t. lögmanns matsbeiðanda þar sem ástæða þeirra fyrirspurna laut að störfum matsþola sem rekja má fyrst og fremst til þess að hann stóð ekki rétt að verki við dánarbússkiptin. Þá telur matsmaður að verulega hafi vantað á að matsþoli hafi gætt þess í störfum sínum að fá heimildir til þeirra verka sem hann vann. Það gat hann gert með því að halda fundi með erfingjum um framgang skiptanna. Einnig telur matsmaður að matsþoli hafi farið útfyrir það umboð sem matsbeiðandi veitti honum. Heimildin náði einungis til þess að matsþoli skipti á grundvelli erfðaskrárinnar. Þess í stað lagði matsþoli í vinnu við að athuga gildi erfðaskrárinnar og fá meðerfingja til að falla frá réttmætu erfðatilkalli til hagsbóta fyrir lögerfingja.

V.

Mál þetta er höfðað af hálfu stefnanda til að knýja stefnda til að greiða sér eftirstöðvar arfshluta sem ágreiningslaust er að hún á rétt á úr dánarbúi K-kk-ef heitins S-kk-ef. Að frádregnum erfðafjárskatti nemur arfshlutinn stefnufjárhæðinni, en við það er miðað að þrjár innborganir komi til frádráttar þeirri fjárhæð, en sú síðasta var innt af hendi 5. desember 2013, eftir að málið var höfðað.

Skiptin fóru fram í samræmi við ákvæði 3. þáttar laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. sem fjalla um einkaskipti á dánarbúum, sbr. einnig 28. til 31. gr. laganna. Eins og rakið hefur verið fékk stefndi umboð frá erfingjum til þess að koma fram af þeirra hálfu í samskiptum við aðra, þar á meðal til að annast ráðstöfun eigna og viðtöku andvirðis þeirra auk samskipta við sýslumann í tengslum við skiptin á dánarbúinu. Ágreiningslaust er að meðal þess sem stefndi fékk umboð til að gera var að leggja fyrir sýslumann einkaskiptagerð samkvæmt 93. gr. laga nr. 20/1991 og erfðafjárskýrslu samkvæmt 6. gr. laga nr. 14/2004 um erfðafjárskatt, svo að ljúka mætti skiptum, og til að greiða erfingjunum arfshlutana. Var umboð þetta veitt í samræmi við heimild í 2. mgr. 29. gr. laga nr. 20/1991, en þar kemur fram að séu erfingjar fleiri en einn sé þeim rétt að tilnefna í beiðni sinni einn eða fleiri úr sínum hópi eða annan tiltekinn mann sem má beina tilkynningum til í þágu búsins. Má þá einnig veita viðkomandi heimild til að gera tilteknar ráðstafanir í nafni búsins um hagsmuni þess. Að öðru leyti er hlutverk þess, sem kemur þannig fram fyrir hönd erfingja, ekki lögákveðið og fer um það eftir almennum reglum samningaréttar.

Stefndi telur að með þeirri greiðslu sem hann innti af hendi 5. desember 2013 til stefnanda, að fjárhæð 760.659 krónur, sé krafa stefnanda að fullu greidd og því beri að sýkna hann af kröfum stefnanda. Í uppgjöri stefnda er tekið tillit til hlutdeildar stefnanda í þóknun, sem stefndi telur sig eiga rétt á fyrir vinnu sína við skiptin, samtals 436.520 krónur, sem og hlutdeildar hennar í útlögðum skiptakostnaði sem nemi 2.875 krónum. Hefur stefndi lýst yfir skuldajöfnuði þeirrar gagnkröfu á móti kröfu stefnanda um arfshluta sinn. Stefnandi mótmælir tilkalli stefnda til þóknunar fyrir vinnu sína og telur sig eiga rétt á arfshluta sínum í heild að frádregnum erfðafjárskatti. Skilja verður málatilbúnað stefnanda um þetta atriði á þann veg að hún álíti að stefndi hafi farið í verulegum mæli út fyrir umboð sitt í vinnu sinni fyrir dánarbúið sem valdi því að hann geti ekki átt rétt á þeirri þóknun sem hann áskilji sér. Að því frágengnu telur stefnandi að stefndi hafi bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda og að krafa stefnanda á þeim grunni upphefji tilkall stefnda til þóknunar og gott betur en það. Ágreiningur aðila snýst því í öllum aðalatriðum um réttmæti þeirrar þóknunar sem stefndi hefur skuldajafnað á móti arfshluta stefnanda.

Stefnandi samþykkti að veita stefnda umboð til að sjá um tiltekin verkefni í tengslum við skipti dánarbúsins. Ekki verður af framlögðum gögnum ráðið að stefnandi hafi gert erfingjunum grein fyrir því gegn hvaða endurgjaldi þjónustan yrði veitt. Stefndi er löggiltur endurskoðandi og hefur atvinnu af því að selja þjónustu og ráðgjöf í tengslum við viðskipti einstaklinga og fyrirtækja. Eins og atvikum var háttað gat stefnandi ekki gengið út frá því að stefndi veitti þá þjónustu sem um var samið án endurgjalds. Þar sem ekki var samið um verð fyrir þá þjónustu sem umboðið laut að verður að ganga út frá því að stefnda hafi verið heimilt að áskilja sér endurgjald fyrir hana sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan var mikil og hvers eðlis hún var, sbr. 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Sameiginlegt umboð erfingja til stefnda laut ekki að því að kanna gildi erfðaskrár og arfleiðsluhæfi hins látna, eins og fyrir liggur að stefndi gerði. Þá laut umboðið því síður að því að fá bréferfingja til þess að falla frá arfstilkalli sínu að hluta eða öllu leyti. Stefnda var heldur ekki falið af erfingjum að hafa milligöngu um að annar bréferfingja, stefnandi, skilaði tilteknum munum sem hinn látni hafði afhent henni um það bil fjórum árum fyrir andlátið. Þá verður ekki ráðið af framlögðum gögnum eða framburði þeirra sem gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins að stefndi hafi leitað eftir samþykki erfingja fyrir því að reyna að hafa upp á fjármunum sem runnið höfðu af reikningi hins látna skömmu fyrir andlátið. Þær vinnustundir sem stefndi varði til þessara verka og kostnaður við ferðir í tengslum við þau sem og til að svara fyrir þessi verk, meðal annars gagnvart stefnanda og lögmanni hennar, gat því ekki fallið undir þá þjónustu sem stefnanda bar að greiða fyrir.

Það hvílir á stefnda að færa sönnur á að það endurgjald sem hann hefur skuldajafnað á móti arfstilkalli stefnanda helgist einungis af vinnu sem fellur undir það umboð sem stefnandi veitti stefnda. Í því sambandi vísar stefndi til ódagsettrar samantektar á vinnu hans við skiptin á dánarbúinu frá desember 2010 til maíloka 2012 og framlagðra reikninga og tímaskýrslna sem fylgdu þeim. Telur stefndi að draga megi þá ályktun af þessum gögnum að stefnandi hafi ekki verið krafin um kostnað vegna vinnu við að kanna gildi erfðaskrárinnar og hafa uppi á þeim peningum sem runnu af reikningi hins látna.

Leggja verður tímaskýrslu sem fylgdi reikningi 2. júlí 2012 til grundvallar því hvaða vinna lá að baki reikningsgerðinni. Samkvæmt tímaskýrslunni vann stefndi samtals í 66 klukkustundir við dánarbússkiptin til 29. mars 2012. Samkvæmt reikningnum var stefnanda gert að greiða fyrir 12 klukkustundir eða 25% af 48 klukkustundum. Stefnanda var því ekki gert að greiða fyrir 18 klukkustundir af þeim 66 klukkustundum sem stefndi varði í verkið á tímabilinu.

Á tímaskýrslunni er meðal annars skráður fundur í eina klukkustund 26. janúar 2011 með E-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf hæstaréttarlögmanni. Þá er þar getið um fund með lögmanninum ásamt stefnanda og J-kk-þgf E-kk-þgf, lögmanni stefnanda, 7. júlí sama ár í tvær klukkustundir, auk ferðar til Hvammstanga 26. júlí sama ár sem stóð í níu klukkustundir. Þykir upplýst, meðal annars með skýrslu stefnda og E-kk-ef G-kk-ef fyrir dómi, að öll vinna hans, þar með taldir framangreindir fundir og ferðin til Hvammstanga hafi lotið að athugun á arfleiðsluhæfi hins látna og tilraun til að reyna að hafa uppi á þeim fjármunum sem runnið höfðu af reikningi hans. Þá er þar getið um ferð sem farin var til Hvammstanga til að „hitta Á-kk-þf o.fl.“ 8. janúar 2012, sem hafi tekið átta klukkustundir. Yfirlýsing Á-kk-ef, þar sem hann afsalar sér hluta af arfi sínum, er dagsett þann dag. Í aðilaskýrslu stefnda fyrir dómi kvaðst hann hafa dregið tímafjölda vegna framangreindrar vinnu frá þegar hlutur stefnanda í þóknuninni var reiknuð út. Á tímaskýrslunni er einnig gerð grein fyrir einni klukkustund sem stefndi varði við ritun á bréfi 10. febrúar 2011. Verður að ætla að þar sé vísað til bréfs til stefnanda, dags. 11. febrúar 2011, þar sem fjallað er um fyrrgreinda muni sem hinn látni hafði látið stefnanda í té árið 2006 og um grunsemdir stefnda um að stefnandi hefði þegið fé að gjöf frá honum. Dómurinn telur hafið yfir allan vafa að vinna samkvæmt öllum þessum liðum, samtals í 21 klukkustund, falli utan umboðs stefnanda.

Á tímaskýrslunni er einnig getið um fundi „hjá J-kk-þgf E-kk-þgf“ 22. nóvember 2011, 11. janúar og 27. mars 2012 í samtals sex klukkustundir. Þá er þar gerð grein fyrir þriggja klukkustunda vinnu 29. mars 2012 sem er lýst á eftirfarandi hátt: „Frágangur og fundur hjá J-kk-þgf E., afhending erfðafjársk.“ Stefndi hefur ekki sýnt fram á að þessi samskipti við lögmann stefnanda í samtals níu klukkustundir falli að öllu leyti innan þess umboðs sem stefnda var veitt eins og rétt er að afmarka það samkvæmt því sem að framan er rakið. Á tímaskýrslunni er jafnframt gerð grein fyrir samtals tveimur klukkustundum í lið sem kallaður er „Ýmislegt“ og samtals fimm klukkustundum sem varið er í „Öflun gagna“ og „Samantekt gagna o.fl.“. Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum er ekki unnt að útiloka að hluta af þessum tíma hafi verið varið í önnur verk en þau sem stefndi gat krafið stefnanda um greiðslu fyrir á grundvelli þess umboðs sem hún hafði veitt honum.

Á sama hátt verður að leggja tímaskýrslu, sem fylgdi reikningnum 5. nóvember 2013, til grundvallar við mat á því hvort stefnda hafi tekist að færa sönnur á að stefnanda beri greiðsluskylda vegna einstakra liða sem þar er getið. Samkvæmt þessum gögnum var stefnanda gert að greiða 25% hlut í 13 klukkustunda vinnu sem fram fór í apríl og maí 2012. Lutu þessi verk að því að ná í „gögn til J-kk-ef E-kk-ef“, afla undirskriftar „U-kvk-nf og Á-kvk-ef“, fara til Blönduóss til að fá „undirskriftir Á-kk-ef og hitta sýslum.“ og að lokum að vinna við einkaskiptagerð. Á reikningnum er stefnanda einnig gert að greiða samtals fjórar klukkustundir fyrir „Samskipti við J-kk-þf E-kk-þf“.

Dómurinn telur stefnda ekki hafa fært sönnur á að framangreind samskipti við lögmann stefnanda falli að öllu leyti innan umboðsins þannig að honum hafi verið rétt að krefja stefnanda um greiðslu fyrir þau í heild sinni. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að sérstök ferð til Blönduóss í maí 2012, til að afla undirskriftar annars bréferfingja og hitta sýslumann, hafi verið nauðsynleg þannig að hún geti átt stoð í umboði erfingja. Ekki liggur því fyrir að þeim beri að greiða þann tímafjölda sem fór í ferðina.

Þegar á allt framangreint er litið telur dómurinn að stefndi hafi ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að allt það endurgjald, sem hann hefur krafið stefnanda um, eigi sér stoð í samkomulagi milli hans og erfingjanna þar sem stefnda var veitt umrætt umboð. Fyrir liggur matsgerð dómkvadds matsmanns, sem hefur staðfest matsgerð sína fyrir dómi, þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að hæfilegur tímafjöldi við vinnu við skiptingu á umræddu dánarbúi hafi verið 33 klukkustundir. Samræmist sú niðurstaða í meginatriðum því sem að framan greinir um þann tímafjölda samkvæmt tímaskýrslum sem ósannað er að eigi stoð í umboði erfingja. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið þykir rétt að leggja niðurstöðu matsgerðarinnar til grundvallar um tímafjölda og tímagjald við vinnu stefnda við skiptingu dánarbúsins.

Eðlilegt endurgjald stefnanda fyrir vinnu stefnda á grundvelli þess umboðs, sem honum var veitt með beiðni um einkaskipti á dánarbúinu, nemur því 165.660 krónum með virðisaukaskatti. Að teknu tilliti til framlagðra gagna telur dómurinn eðlilegt að stefnandi greiði í samræmi við arfshluta sinn fyrir aksturskostnað tveggja ferða til Hvammstanga í tengslum við skiptin. Samkvæmt reikningi 2. júlí 2012 nam þessi kostnaður fyrir fjórar ferðir samtals 55.000 krónum, eða 27.500 krónum fyrir tvær ferðir. Þá verður að líta svo á að stefnanda beri að greiða hlut sinn í útlögðum kostnaði stefnda vegna greiðslu á skiptagjaldi og þinglýsingargjaldi, sem ágreiningslaust er að nemi 2.875 krónum. Samkvæmt framansögðu nemur réttmæt gagnkrafa stefnda á hendur stefnanda samtals 196.035 krónum, en ekki 439.395 krónum eins og stefndi gekk út frá við uppgjör í greinargerð. Stefnandi á því enn þá kröfu um eftirstöðvar arfshluta síns.

Stefnandi krefst þess að ætlaðri gagnkröfu hans á hendur stefnda um skaðabætur verði skuldajafnað á móti framangreindri kröfu stefnda um þóknun. Gerð er grein fyrir röksemdum stefnanda fyrir skaðabótakröfu þessari í kafla III. Er hún að hluta reist á kostnaði sem stefnandi kveðst hafa orðið fyrir við að kaupa þjónustu lögmanns sem annast hafi samskipti fyrir hennar hönd við stefnda við dánarbússkiptin.

Almennt verður sá sem óskar eftir lögmannsþjónustu að bera kostnað af henni sjálfur nema sérstök heimild sé í lögum eða samningi til þess að varpa honum yfir á þriðja aðila. Þó kann að vera unnt að líta á slíkan kostnað sem hluta af fjárhagslegu tjóni sem hlotist hefur af saknæmri og ólögmætri háttsemi tjónvalds. Stefnandi hefur ekki lagt fram sundurliðaðar upplýsingar um þennan kostnað. Þá hefur stefnandi ekki útskýrt á hvaða lagagrundvelli krafan er reist og hvernig tjón hennar verði rakið til einstakra athafna stefnda sem geta valdið bótaábyrgð. Þessi krafa er því svo vanreifuð að hún kemur ekki til álita.

Fyrrgreind gagnkrafa stefnanda er einnig reist á því að stefnandi hefði með réttu átt að njóta afsals Á-kk-ef á arfshluta sínum með lögerfingjum. Í tengslum við þessa gagnkröfu verður að hafa í huga að yfirlýsing Á-kk-ef er skýr um að allur arfshluti hans umfram eina milljón króna hafi átt að renna til lögerfingja. Í máli þessu verður ekki leyst úr gildi þessa gernings. Afsal á rétti annars bréferfingja til arfs í þágu lögerfingja skerti ekki tilkall stefnanda til arfs og olli henni því ekki fjárhagslegu tjóni. Því verður þessari gagnkröfu hafnað.

Að síðustu reisir stefnandi gagnkröfu sína á því að lögerfingi og bréferfingi að 35% eigna hins látna hafi fengið fasteignina að Hvammstangabraut 22 lagða út úr búinu á fasteignamatsverði en hún hafi síðan verið seld á verulega hærra verði. Fasteignamatsverð eignarinnar nam 8.420.000 krónum og var það verð lagt til grundvallar skiptayfirlýsingu erfingja 12. apríl 2012. Í málinu liggja fyrir gögn um að fasteignin hafi verið seld tæpum einum og hálfum mánuði síðar fyrir 9 milljónir króna. Stefnandi hefur ekki fært sönnur á það að stefndi hafi búið yfir vitneskju um að markaðsverð fasteignarinnar væri hærra en fasteignamatsverð þegar skiptayfirlýsingin var gefin. Ekki verður fallist á að hann hafi bakað sér bótaábyrgð með því að leggja til við erfingja að haga skiptunum með þeim hætti sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Með þessum rökum verður framangreindri gagnkröfu einnig hafnað.

Líta verður svo á að krafa erfingja um greiðslu á arfshluta sínum falli ekki í gjalddaga fyrr en skiptum er lokið. Þeim lauk með staðfestingu sýslumannsins á Blönduósi 12. júní 2012. Stefnandi hafði þá fengið samtals 3 milljónir króna greiddar fyrir fram og verða þær greiðslur dregnar frá höfuðstól stefnukröfunnar. Námu eftirstöðvar arfshluta stefnanda þá 1.071.634 krónum.

Stefndi dró að gera upp eftirstöðvar arfsins með tilliti til hlutdeildar stefnanda í skiptakostnaði. Ástæða þess var að stefnandi ritaði ekki undir einkaskiptagerð með þeim viðauka sem þar var að finna. Skiptum var lokið á grundvelli erfðafjárskýrslu eins og heimilt var að gera, sbr. 4. mgr. 93. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt áritun sýslumanns á erfðafjárskýrslu voru drög að einkaskiptagerð þá afturkölluð. Af þeirri ástæðu verður ekki á það fallist að stefnda hafi verið rétt að halda eftirstöðvum arfsins eftir uns stefnandi undirritaði einkaskiptagerðina. Bar honum því þegar í stað að gera upp kröfu stefnanda er skiptum var lokið. Verður á það fallist að sú krafa beri dráttarvexti frá 12. júní 2012, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi gerði stefnanda reikning fyrir þóknun sinni 2. júlí 2012. Þessi reikningur barst með bréfi stefnda 9. ágúst 2012. Ekki var samið fyrir fram um þóknun fyrir vinnu stefnda. Krafa hans var réttmæt að hluta eða sem nemur 196.035 krónum. Að teknu tilliti til þess sem hér hefur verið rakið ber við uppgjör milli aðila að draga þessa gagnkröfu frá eftirstöðvum kröfu stefnanda eins og þær voru 9. ágúst 2012. Með hliðsjón af framangreindu verður stefnda gert að greiða stefnanda 1.071.634 krónur með dráttarvöxtum frá 12. júní 2012 að frádreginni gagnkröfu stefnda 9. ágúst 2012 að fjárhæð 196.035 krónur og innborgun stefnda 5. desember 2013 að fjárhæð 760.659 krónur.

Eins og atvik horfðu við þegar málið var höfðað verður að líta svo á að stefndi hafi tapað málinu í öllu verulegu þannig að rétt sé að dæma hann til að greiða stefnanda málskostnað. Matsgerðar var að hluta til aflað um atriði sem dómari á mat um samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Ber að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar þannig að stefnandi beri sjálfur helming þess kostnaðar. Í því ljósi og að öðru leyti með hliðsjón af umfangi málsins og eðli ágreinings aðila þykir sá málskostnaður, sem stefnda verður gert að greiða stefnanda, hæfilega ákveðinn 1.000.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, S-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, E-kvk-þgf H-kvk-þgf G-kvk-þgf, 1.071.634 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júní 2012 til greiðsludags að frádreginni gagnkröfu stefnda 9. ágúst 2012 að fjárhæð 196.035 krónur og innborgun stefnda 5. desember 2013 að fjárhæð 760.659 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 krónur í málskostnað.