E-3554/2017

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 23. apríl 2018, höfðaði A [...], hinn 14. nóvember 2017, á hendur Reykjavíkurborg, vegna Barnaverndar Reykjavíkur.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu 3.900.000 króna ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. nóvember 2016 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Í úrskurði þessum er einvörðungu til umfjöllunar dómkrafa stefnda um frávísun og málskostnað. Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu verði hafnað og að málið verði látið ganga til efnismeðferðar.

I

Helstu málsatvik og málsástæður aðila

Í málinu er deilt um það hvort stefndi hafi bakað sér skyldu til greiðslu skaða- og miskabóta gagnvart stefnanda í tengslum við könnun máls sem Barnavernd Reykjavíkur hóf á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002 þann 17. október 2016. Málinu lauk 3. nóvember s.á. þar sem ekki var talin ástæða til frekari afskipta af hálfu barnaverndaryfirvalda.

Stefnandi lýsir málsatvikum og málsástæðum í einu lagi í stefnu, svo að dómkrafan sé vegna „alvarlegra afglapa og mistaka“ stefnda er varði barnunga dóttur hans. Stefnda hafa borist tilkynning 12. september 2016 frá nafngreindum manni um að stefnandi beitti eiginkonu sína ofbeldi og að dóttir þeirra hefði margsinnis orðið vitni að ofbeldinu. Um tilhæfulausar ásakanir hafi verið að ræða. Þrátt fyrir það kveðst stefnandi hafa verið boðaður í yfirheyrslu þar sem reynt hafi verið að fá hann til að játa hin ætluðu brot sem engin hafi verið. Jafnframt hafi verið boðað að skólayfirvöld í skóla dóttur hans yrðu upplýst um málið. Kveðst stefnandi hafa þurft að grípa inn í áður en verr færi og hafa rætt við skólastjórann til að forða frekara tjóni gagnvart barninu og fjölskyldunni. Stefndi hafi síðan tilkynnt honum með bréfi, dags. 3. nóvember 2016, að ekki væri ástæða til frekari afskipta hans af málinu og að því væri lokið.

Með bréfi, 7. maí 2017, hafi stefnandi krafið stefnda um skaða- og miskabætur að fjárhæð 3.900.000 krónur vegna þess tjóns sem málið hefði valdið honum og fjölskyldu hans. Bæði í stefnu og í bréfinu er vísað til mikilla og slæmra áhrifa sem málið hafi haft á stefnanda sjálfan og fjölskyldu hans og að um blekkingarleik hafi verið að ræða frá upphafi til enda sem starfsmenn stefnda hafi tekið þátt í.

Í stefnu greinir að krafa um skaðabætur sé reist á almennum reglum skaðabótaréttarins, en krafa um miska vegna meingerðar sé reist á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í greinargerð stefnda kemur fram að krafa um sýknu sé í meginatriðum byggð á því að starfsmenn stefnda hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi eða brotið á rétti stefnanda með einhverjum þeim hætti sem skaðabótaskyldu gæti varðað, eða sem feli í sér meingerð gegn friði, æru eða persónu stefnanda, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Frávísunarkrafa stefnda er á því byggð að málatilbúnaður stefnanda sé vanreifaður. Nánar tiltekið uppfylli hann ekki þær lágmarkskröfur sem gerðar séu í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Dómkröfur stefnanda uppfylli hvorki skilyrði d-liðar 1. mgr. 80. gr. um ákveðna og ljósa kröfugerð né e-liðar sömu málsgreinar, sem geri þá kröfu að samhengi málsástæðna skuli vera ljóst og lýsing málsástæðna svo skýr að ekki fari á milli mála hvert sakarefnið sé. Það sé nær ógerlegt fyrir stefnda að gera sér grein fyrir sakarefninu á grundvelli þeirra málsgagna sem lögð séu fram til stuðnings dómkröfum stefnanda. Erfitt sé fyrir stefnda að átta sig á samhengi krafna, málsástæðum og rökstuðningi stefnanda þannig að hann geti tekið markvisst til varna í málinu. Skaða- og miskabótakrafa stefnanda sé bæði vanreifuð og órökstudd og engin grein gerð fyrir því hvernig kröfufjárhæðin sé fundin. Stefnandi geri engan reka að því að rökstyðja í hverju meint tjón og miski felist og hvernig hann uppfylli skilyrði 26. gr. skaðabótalaga. Vegna þessara annmarka, vanreifunar, sé rétt að vísa málinu frá dómi í heild sinni.

Við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu reifaði lögmaður stefnda nánar framangreindar málsástæður. Stefnandi, sem flutti mál sitt sjálfur, mótmælti því að málið væri vanreifað og lagði áherslu á rétt sinn til að fá úr málinu skorið fyrir dómstólum, með vísan til 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Þá kom fram að krafa hans um skaðabætur væri byggð á því að hann hefði orðið fyrir fjártjóni vegna vinnutaps. Stefnanda var leiðbeint af dómara um að dómkrafa hans væri ekki sundurliðuð og því væri óljóst hve há krafan um miskabætur væri annars vegar og krafan um skaðabætur hins vegar. Kvaðst stefnandi vilja leggja það í hendur dómara að meta hver væri hæfileg fjárhæð miskabóta.

Niðurstaða:

Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur, eða um ákæru á hendur sér fyrir refsiverða háttsemi, með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Réttur borgaranna til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur í almennu einkamáli er þannig varinn af stjórnarskrá. Það hindrar þó ekki að réttarfarsreglur séu settar með almennum lögum þar sem kveðið er á um í hvaða búningi mál þurfi að vera til þess að unnt sé að taka það til umfjöllunar fyrir dómi. Við setningu slíkra lagareglna jafnt sem túlkun þeirra ber þó að hafa hinn stjórnarskrárvarða rétt til aðgangs að dómstólum í forgrunni. Réttarfarsreglur 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sem stefndi reisir frávísunarkröfu sína á, og samsvarandi eldri réttarfarsreglur, hafa margsinnis verið túlkaðar í dómaframkvæmd Hæstaréttar. Ber við úrlausn um frávísunarkröfu stefnda að taka mið af þeirri dómaframkvæmd.

Líkt og stefndi bendir réttilega á er dómkrafa stefnanda um greiðslu 3.900.000 króna ekki sundurliðuð í stefnu, enda þótt hún sé byggð á tvenns konar mismunandi grundvelli, annars vegar sem skaðabótakrafa vegna fjártjóns, en hins vegar sem krafa um miskabætur vegna meingerðar á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Við munnlegan málflutning af hálfu stefnanda kom skýrt fram að ekki væri gerð krafa um tiltekna fjárhæð í miskabætur, heldur sé þess krafist að dómari ákveði miskabætur að álitum. Þá kom það fyrst fram við munnlegan málflutning að krafa um skaðabætur væri byggð á því að stefnandi hefði orðið fyrir fjártjóni vegna vinnutaps. Í stefnu er hvergi minnst á það að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni vegna vinnutaps. Er hvergi í stefnu tilgreint hverrar fjárhæðar það fjártjón sé, né hafa nokkur gögn verið lögð fram sem varpa ljósi á umfang þess.

Þá er stefnu áfátt þar sem á skortir að málsatvik séu nægjanlega reifuð, enda er þar, eins og fyrr sagði, hvergi gerð grein fyrir því að stefnandi hafi orðið fyrir vinnutapi. Er þar auk þess engar málsástæður að finna varðandi það hvernig ætlað fjártjón vegna vinnutaps tengist ætlaðri saknæmri háttsemi starfsmanna stefnda. Þá er lýsing í stefnu á ætlaðri saknæmri háttsemi starfsmanna stefndu óljós. Í stefnu er staðhæft að tilkynning frá nafngreindum manni til stefnda um ofbeldi af hálfu stefnanda í garð fjölskyldu sinnar hafi verið tilhæfulaus, en ekki eru færð rök fyrir því að starfsmönnum stefnda hafi mátt vera það ljóst eða hvernig þetta atriði tengist annars ætlaðri saknæmri háttsemi þeirra eða meingerð í garð stefnanda. Þá er þess getið að stefnandi hafi verið boðaður í yfirheyrslu og að haft hafi verið samband við grunnskóla dóttur hans þar sem til hafi staðið að ræða við hana um málið, en að stefnanda hafi tekist að afstýra því. Barnaverndaryfirvöld fara með hlutverk samkvæmt barnaverndarlögum nr. 80/2002, en markmið laganna er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Skulu barnaverndaryfirvöld leitast við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við, ávallt með það að leiðarljósi sem barni er talið fyrir bestu. Í stefnu er því ekki lýst hvernig aðgerðir starfsmanna stefnda hafi verið í ósamræmi við hlutverk barnaverndaryfirvalda lögum samkvæmt eða úr hófi fram, þannig að uppfyllt séu öll skilyrði almennu skaðabótareglunnar. Í stefnu er einungis tekið fram að allt málið hafi verið „blekkingarleikur“ frá upphafi til enda, án þess að því sé nánar lýst hvað við er átt og hvernig starfsmenn stefnda hafi tekið þátt í „þeim ljóta leik“. Fjallaði stefnandi lítillega um það við munnlegan málflutning í hverju hann teldi blekkingarleikinn fólginn, en þar var um að ræða atvik sem hvergi er minnst á í stefnu.

Þá er í stefnu byggt á því að málsmeðferð stefnda hafi haft slæm áhrif á bæði stefnanda og fjölskyldu hans, en órökstutt er hvers vegna stefnandi byggir á því að hann eigi sjálfur rétt til miskabóta vegna áhrifa á aðra fjölskyldumeðlimi.

Samkvæmt öllu framanrituðu er stefna málsins svo vanreifuð hvað tilgreiningu dómkrafna og lýsingu málsatvika og málsástæðna varðar, sbr. d- og e-liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, að óhjákvæmilegt er að fallast á kröfu stefnda og vísa málinu í heild sinni frá dómi.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, ber að dæma stefnanda til greiðslu málskostnaðar, sem þykir hæfilega ákveðinn með þeirri fjárhæð sem í úrskurðarorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar er meðal annars tekið mið af því að stefndi, sem er stærsta sveitarfélag landsins hvað mannfjölda snertir, hefur lögmenn í þjónustu sinni og flutti einn þeirra, A-kvk-nf G-kvk-nf Á-kvk-nf, málið af hans hálfu.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, A, greiði stefnda, Reykjavíkurborg, 150.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf