E-4206/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 18. desember síðastliðinn, var höfðað 26. október 2011 og 10. nóvember sama ár af BYR hf., útibúi 1135, Borgartúni 18, Reykjavík, gegn I-kk-þgf G-kk-þgf F-kk-þgf, Jónsgeisla 61, Reykjavík, persónulega og sem stjórnarformanni Zeru ehf., Skógarhlíð 10, Reykjavík, f.h. félagsins og B-kk-þgf H-kk-þgf, Lyngholti 3, Álftanesi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði gert að greiða honum óskipt (in solidum) 5.545.771 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2011 til greiðsludags og að dráttarvextir verði færðir á höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu og virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefndu, I-kk-ef G-kk-ef F-kk-ef og B-kk-ef H-kk-ef, eru þær að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda en til vara er þess krafist að stefnufjárhæð verið lækkuð verulega. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda að viðbættum virðisaukaskatti. Í greinargerð stefndu var þess krafist að málinu yrði vísað frá dómi en fallið var frá kröfunni í þinghaldi 3. maí 2012.

Af hálfu stefnda, Zeru ehf., hefur ekki verið sótt þing og engar varnir eða kröfur hafa komið fram í málinu af hálfu einkahlutafélagsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnda, Zera ehf., hafði tékkareikning hjá Sparisjóði Kópavogs sem færðist í Byr 1. janúar 2007. Staða reikningsins var samkvæmt reikningsyfirliti -5.545.771 króna 10. febrúar 2011 þegar reikningnum var lokað.

Stefndu, I-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf, undirrituðu yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á tékkareikningnum 5. október 2006. Yfirdráttarheimild var samkvæmt yfirlýsingunni 10.000.000 króna og sjálfskuldarábyrgð sama fjárhæð. Gildistími sjálfskuldarábyrgðarinnar var samkvæmt yfirlýsingunni til 5. apríl 2010. Þar segir einnig að við lok gildistímans skuli ábyrgðin ná til þeirrar skuldar sem þá yrði á reikningnum. Í skilmálum fyrir ábyrgðinni segir í 3. gr. að hún standi til tryggingar á yfirdráttarskuld reikningseiganda sem myndist á gildistímanum og fyrir áföllnum kostnaði og vöxtum eftir þann tíma. Ábyrgðin falli ekki niður fyrr en skuldin ásamt vöxtum og kostnaði sé að fullu greidd.

Með bréfi stefnanda 13. janúar 2011 til stefnda, Zeru ehf., var send lokaaðvörun fyrir lögfræðiinnheimtu vegna skuldar að fjárhæð 5.486.948 krónur vegna óheimils yfirdráttar á tékkareikningnum. Enn fremur var stefnda, Zeru ehf., sent innheimtubréf 1. mars sama ár þar sem skorað var á stefnda að greiða kröfu vegna yfirdráttar á tékkareikningnum að fjárhæð 5.545.771 króna á gjalddaga 10. febrúar 2011. Stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf, var sent samrit sem ábyrgðarmönnum á skuldinni.

Í bréfum stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, til stefnanda 9. mars 2011 töldu þeir skuldbindingargildi yfirlýsingarinnar ekki vera fyrir hendi og eru sett fram rök þeirra fyrir því í bréfunum.

Í málinu er deilt um það hvort ábyrgðarskuldbindingin hafi fallið úr gildi en af hálfu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, er því haldið fram að fjögurra ára gildistími hennar hafi verið útrunninn þegar stefnandi hóf að innheimta kröfuna samkvæmt henni. Þá halda stefndu því fram að fjögurra ára fyrningarfrestur hafi verið liðinn án þess að fyrning hefði verið rofin af hálfu stefnanda og sé krafan því fyrnd. Enn fremur er deilt um það hvort stefnandi hafi verið bundinn af samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 þegar gengið var frá ábyrgðaryfirlýsingunni. Samkvæmt því ber fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda þegar skuldaábyrgð eða veð er sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu. Óumdeilt er í málinu að ekkert greiðslumat fór fram þegar stefndu, I-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf, ábyrgðust greiðslu á yfirdráttarskuld á reikningnum með sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingunni.

Við munnlegan málflutning kom fram af hálfu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, að stefnandi hefði ekki lagt nægilega skýran grunn að málinu eins og honum bæri að gera samkvæmt d- og e-liðum 80. gr. laga um meðferð einkamála. Ekki kæmi fram hver staða skuldarinnar var þegar ábyrgðin féll úr gildi. Misræmi væri einnig í gögnum málsins um stöðu skuldarinnar á þeim tíma sem hún var í innheimtu. Þetta ætti að leiða til þess að málinu verði vísað frá dómi án kröfu en ella leiddi það til sýknu af sömu ástæðum. Því var mótmælt af hálfu stefnanda að stefndu kæmu nýjum málsástæðum að í málinu sem ekki kæmu fram í greinargerð þeirra.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að krafa hans sé til komin vegna skuldar á tékkareikningi stefndu, Zeru ehf., nr. 1135-26-785 í BYR að fjárhæð 5.545.771 króna. Stefndu, I-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf, hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslu reikningsins auk dráttarvaxta og kostnaðar. Ábyrgð þeirra hafi takmarkast við 10.000.000 króna samkvæmt yfirlýsingu 5. október 2006. Heimilt hafi verið að draga af reikningnum þá fjárhæð gegn tryggingu fyrir yfirdrættinum og þannig hafi það komið til að stefndu gengust í ábyrgð fyrir yfirdrætti á reikningnum. Reikningnum hafi verið lokað 10. febrúar 2011. Ábyrgð stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, hafi verið í gildi til 5. apríl 2010 og sé sjálfskuldarábyrgð þeirra miðuð við stöðuna sem þá hafi verið á reikningnum að teknu tilliti til tveggja innborgana sem borist hafi inn á reikninginn eftir þann dag.

Sjálfskuldarábyrgð stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, nái til skuldarinnar sem hafi komið til á gildistíma ábyrgðarinnar. Stefnandi mótmæli því þeirri staðhæfingu stefndu að ábyrgðarskuldbindingin hafi ekki verið í gildi. Varðandi mat á áhættu vísi stefnandi til þess að greiðslugeta skuldara verði ekki metin á sama hátt hjá félagi og hjá einstaklingi. Samkomulagið, sem stefndu vísi til frá 1. nóvember 2001, um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, gildi ekki nema þegar einstaklingur gangist í ábyrgð fyrir annan einstakling en það eigi ekki við hér. Grundvallarmunur sé á þessu. Samkomulagið geti því ekki átt við um ábyrgð á skuldum félags og það eigi ekki við um atvikin sem voru fyrir hendi þegar stefndu veittu hina umdeildu ábyrgð. Stefndu hafi sjálfir vitað um greiðslugetu aðalskuldarans og hafi þeir átt að upplýsa um fjárhagsstöðu hans. Þeir hafi átt að meta hvort hætta var á því að félagið gæti ekki greitt lánið. Þeir hafi sjálfir tekið ákvörðun um að veita sjálfskuldarábyrgðina fyrir félagið með því að rita undir skuldbindingu á eyðublað vegna skuldar einstaklings og hafi það verið fyllt út eftir því sem við átti. Stefndu geti því ekki borið fyrir sig að stefnandi hafi ekki metið greiðslugetuna samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Ábyrgðinni hafi ekki verið sagt upp og önnur atvik hafi ekki leitt til þess að hún hafi fallið úr gildi. Ábyrgðin haldist allt þar til skuldin hafi verið greidd að fullu. Stefndu hafi ekki greitt kröfuna þrátt fyrir ítrekaðar innheimtutilraunir.

Stefnandi byggi dómkröfur sínar gegn stefndu á almennum reglum kröfuréttar um skyldu til greiðslu fjárskuldbindinga. Einnig byggi stefnandi dómkröfur sínar á hendur stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf, á ákvæðum yfirlýsingar þeirra um sjálfskuldarábyrgð auk reglna íslensks kröfuréttar um skuldbindingargildi ábyrgðaryfirlýsinga. Stefnandi mótmæli því að ábyrgðin hafi fallið niður en skuldin hafi verið til staðar allan tímann, alveg frá því að ábyrgðin var í gildi. Enn fremur mótmæli stefnandi því að krafan geti hafa fallið niður fyrir fyrningu en fyrningarfrestur geti ekki byrjað að líða samkvæmt almennum fyrningarreglum fyrr en að loknum þeim tíma sem ábyrgðin var í gildi.

Vaxtakröfu sína styðji stefnandi við III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 10. og 12. gr. Kröfur um málskostnað styðji stefnandi við 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum.

Málsástæður og lagarök stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef

Af hálfu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, er vísað til þess að ábyrgðaryfirlýsingin sem hér um ræði hafi verið undirrituð af þeim 5. október 2006. Samkvæmt henni hafi þeir gengist í ábyrgð fyrir allt að 10.000.000 króna. Stefndu, I-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf, hafi ekki verið eignaraðilar að félaginu og hafi þeir því ekki haft beinan fjárhagslegan hag af ábyrgð sinni. Stefndi, I-kk-nf G-kk-nf, hafi ritað undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á tékkareikningi fyrir hönd reikningseigandans, Zeru ehf.

Yfirlýsingin um sjálfskuldarábyrgð hafi verið gerð á staðlað eyðublað sem útbúið hafi verið af Sparisjóði Hafnarfjarðar, sem síðar hafi orðið Byr. Samkvæmt skjalinu sé Zera ehf. reikningseigandi en stefndu, I-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf, sjálfskuldarábyrgðaaðilar. Á eyðublaðinu sé gert ráð fyrir því að bankinn geri grein fyrir hvort meira en helmingi lánsfjárins sé varið til greiðslu skulda greiðanda við bankann. Í reitum þar á eftir sé gert ráð fyrir að skuldari sé greiðslumetinn þar sem segi m.a. „greiðslumat fer ávallt fram ef ábyrgð er hærri en kr. 1.000.000“ og gert sé ráð fyrir því að greint sé frá niðurstöðu greiðslumats. Þá sé tekið fram í texta að greiðslumat sé einvörðungu könnun á fjármálum greiðanda og að ábyrgðarmanni hafi verið kynnt fræðslurit um sjálfskuldarábyrgðir. Vísað sé í almenna skilmála á bakhlið staðlaða eyðublaðsins. Þar segi í 13. gr.: „Að öðru leyti en greinir í skilmálum þessum gildir Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga sem að standa Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, f.h. aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða, f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda frá 1. nóvember 2001.“ Samkvæmt 3. gr. sé ábyrgðin til fjögurra ára. Ábyrgðin hafi verið undirrituð 5. október 2006 og hafi því átt að standa til 5. október 2010.

Stefndu hafi ekki borist innheimtubréf vegna ábyrgðarinnar fyrr en 13. janúar 2011, þ.e. fjórum mánuðum eftir að ábyrgð féll niður. Í framhaldi af því hafi lögmaður stefndu ritað stefnanda rökstutt bréf þar sem skuldbindingargildi ábyrgðarinnar var mótmælt ásamt því að óska eftir frekari gögnum og rökstuðningi stefnanda. Svar hafi borist frá stefnanda 17. mars 2011 þar sem beiðni stefndu hafi verið hafnað án rökstuðnings eða frekari gagna. Málinu hafi svo verið stefnt inn til dómsins 3. nóvember s.á.

Sýknukrafa stefndu sé studd þeim rökum að skuldbindingargildi sjálfskuldaryfirlýsingarinnar sé ekki fyrir hendi og/eða að sú skuldbinding sé útrunnin. Stefndu mótmæli kröfu stefnanda um að þeir verði dæmdir til að greiða 5.545.771 krónu óskipt (in solidum) með stefnda, Zeru ehf., með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2011 til greiðsludags. Þá sé kröfu stefnanda um málskostnað einnig mótmælt.

Stefndu byggi í fyrsta lagi á því að ábyrgð þeirra á yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð hafi verið innan tiltekinna tímamarka sem runnið hafi út 5. október 2010 án nokkurra athugasemda frá stefnanda. Í skjalinu sjálfu komi skýrt fram að ábyrgðin sé til fjögurra ára. Stefndu hafi verið í góðri trú um að ábyrgðin rynni út 5. október 2010, enda hafi þeir hvorki verið krafðir um framlengingu ábyrgðar sinnar né hefði stefnandi krafið þá um greiðslu þegar ábyrgðin rann sitt skeið. Auk þess hafi ábyrgð stefndu samkvæmt yfirlýsingunni fallið niður fyrir fyrningu, sbr. 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Stefnandi hafi ekkert aðhafst til þess að rjúfa lögbundinn fjögurra ára fyrningarfrest ábyrgðarskuldbindinga og geti því ekki haldið henni til streitu gagnvart stefndu. Samkvæmt gögnum málsins sé ljóst að enginn reki hafi verið gerður að því að upplýsa ábyrgðarmennina um stöðu ábyrgðanna, þ.e. ábyrgðin hafi fyrst verið innheimt 13. janúar 2011 en hún hafi runnið út 5. október 2010. Þá hafi stefndu ekki verið gefin kostur á að framlengja ábyrgð sína og stefnandi hafi heldur ekkert gert til að framlengja hana.

Sýknukrafan sé í öðru lagi byggð á því að með samkomulaginu, sem stefndu gerðu við stefnanda 5. október 2006, hafi stefnandi skuldbundið sig til að fylgja samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga enda beri sjálfskuldarábyrgðin það með sér. Skýrt komi fram að sjálfskuldarábyrgð þeirra sé í samræmi við samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Allur texti skjalsins miði við að þeim reglum sé fylgt og hafi stefndu því mátt ganga út frá því að við samkomulagið væri stuðst. Fram komi í 13. gr. ábyrgðaryfirlýsingarinnar að „að öðru leyti en greinir í skilmálum þessum gildir Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga...“.

Þá komi fram í texta á framhlið ábyrgðaryfirlýsingarinnar að greiðslumat fari ávallt fram ef ábyrgðarfjárhæð sé 1.000.000 krónur eða hærri. Aðalskuldari hafi ekki verið greiðslumetinn áður en stefndu skrifuðu undir sjálfskuldarábyrgðina og niðurstaða greiðslumats hafi aldrei verið kynnt þeim.

Í ljósi þess að stefnandi hafi tekið á sig þessar auknu skyldur þegar samkomulagið var gert við stefndu um sjálfskuldarábyrgð telji stefndu að stefnandi hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem gerðar séu til fjármálafyrirtækja með samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 gagnvart stefndu þegar stefndu rituðu undir ábyrgð á greiðslu skuldar stefnda, Zeru ehf., við stefnanda 5. október 2006. Í 1. gr. samkomulagsins, sem stefnandi sé aðili að og vísi skýrlega til á ábyrgðaryfirlýsingunni, sé markmið þess tíundað en þar segi: „Aðilar að samkomulagi þessu eru sammála um gildi þeirrar stefnu að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Með samkomulaginu eru settar meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum er skuldaábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings eru sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu.“

Í 2. gr. samkomulagsins sé ákvæði um gildissvið þess og sé þar áréttað það sem fram komi í 1. gr. um að samkomulagið taki til allra skuldaábyrgða, þ.e. sjálfsskuldarábyrgða og einfaldra ábyrgða, á skuldabréfalánum, víxlum, og öðrum skuldaskjölum o.s.frv., sbr. 1. mgr. 2. gr. samkomulagsins. Þar sem stefnandi sé aðili að umræddu samkomulagi og vísi til þess í ábyrgðaryfirlýsingu, sem stefndu hafi ritað undir og með því tekið á sig sjálfskuldarábyrgð til að tryggja skuldir þriðja aðila, þ.e. stefnda, Zeru ehf., gagnvart stefnanda, verði að telja óumdeilt að samkomulagið gildi um ábyrgð þá sem stefnandi byggi kröfur sínar á.

Stefnandi hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem gerðar séu til fjármálafyrirtækja í samkomulaginu frá 2001. Á grundvelli þess beri að ógilda ábyrgðina og hafna kröfum stefnanda. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins beri fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda sé skuldaábyrgð sett til tryggingar á fjárhagslegri skuldbindingu nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo verði ekki gert. Áður en stefndu hafi undirritað ábyrgðaryfirlýsingu þá sem sé grundvöllur að kröfugerð stefnanda hafi greiðslugeta aðalskuldara hvorki verið metin né hafi stefndu verið tilkynnt um þann rétt sem þeir hefðu átt til þess. Stefndu hefðu því eðli málsins samkvæmt ekki getað óskað eftir því með skriflegum hætti að slíkt greiðslumat á aðalskuldara færi ekki fram. Stefnandi hafi ekki sinnt þeim skyldum sem hvíli á fjármálafyrirtækjum og fram komi í 1. mgr. 3. gr. samkomulagsins. Ljóst sé að stefnandi hafi haft yfirburðastöðu á sviði fjármunaréttar gagnvart stefndu og hafi borið að upplýsa þá um alla þá þætti og öll réttindi sem gátu skipt þá máli varðandi ábyrgðina, sbr. t.d. atriði varðandi greiðslugetu aðalskuldara. Þar sem stefnandi hafi ekki sinnt þeim skyldum gagnvart stefndu sem bankinn hefði tekið á sig sem fjármálafyrirtæki samkvæmt samkomulaginu beri þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfum stefnanda þar sem umrædd ábyrgð sé ógild með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Til stuðnings þessu vísi stefndu jafnframt til þess að samkvæmt samkomulaginu sé stefnanda ávallt skylt að greiðslumeta skuldara þegar ábyrgð ábyrgðarmanns á skuldum viðkomandi skuldara nemi hærri upphæð en 1.000.000 króna, sbr. 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins. Höfuðstóll ábyrgðarinnar sé að fjárhæð 10.000.000 króna auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir. Fjárhæðin sem kunni að lenda á stefndu vegna ábyrgðar þeirra nemi því hærri fjárhæð en 1.000.000 króna. Stefndu telji því einsýnt að stefnandi hafi ekki sinnt þeim skyldum sem hann hafi tekið á sig í umrætt sinn og fjallað sé um í 1. og 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 2001. Beri því jafnframt með vísan til 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins, sbr. og 36. gr. laga nr. 7/1936, að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

Þá telji stefndu að stefnandi hafi ekki sinnt upplýsingagjöf í samræmi við 4. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga áður en til ábyrgðar hafi verið stofnað. Stefndu hafi hvorki verið veittur upplýsingabæklingur um veðsetningar né upplýsingar um heimild til að óska eftir að greiðslumat yrði ekki framkvæmt. Með því hafi stefnandi brotið gegn 4. gr. samkomulagsins.

Sýknukröfu sinni til stuðnings vísi stefndu, auk framangreindra málsástæðna og samkomulagsins frá 2001, einkum til 36. gr. laga nr. 7/1936 þar sem fram komi að heimilt sé að víkja samningi eða öðrum löggerningi til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Jafnframt sé þar tekið fram að við mat á þessum atriðum skuli líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Með hliðsjón af því að stefnandi hafi ekki farið eftir samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, sem bankinn vísi þó til og hafi byggt á í ábyrgðaryfirlýsingu, sem og yfirburðastöðu stefnanda gagnvart stefndu á þessu sviði beri að sýkna stefndu af kröfum stefnanda þar sem sjálfskuldarábyrgð sú sem fólst í yfirlýsingunni sé ógild á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. og 1. og 3. mgr. 3. gr. samkomulagsins frá 2001.

Með hliðsjón af framangreindu sé ljóst að stefnandi hafi á engan hátt uppfyllt þær skyldur gagnvart stefndu sem hann hafi tekið á sig samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001. Hinir óvönduðu viðskiptahættir sem stefnandi hafi viðhaft varði ógildingu ábyrgðarinnar sem leiði til sýknu stefndu af kröfum stefnanda. Þar sem greiðslugeta aðalskuldara hafi ekki verið metin af stefnanda í samræmi við fortakslausa skyldu þess efnis í margnefndu samkomulagi hafi stefndu ekki getað verið kunnugt um fjárhagsstöðu aðalskuldara. Þá hafi stefnandi ekki upplýst stefndu um þýðingu ábyrgðarinnar. Verði að telja að stefnandi, sem aðili að umræddu samkomulagi, hafi eigi viðhaft þá vönduðu viðskiptahætti sem samkomulagið kveði á um. Á grundvelli stöðu samningsaðila og atvika málsins krefjist stefndu sýknu af kröfum stefnanda þar sem ósanngjarnt sé af hálfu stefnanda að bera fyrir sig og halda til streitu þeim samningi sem fólst í ábyrgð stefndu á skuldum þriðja aðila, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Varakrafa stefndu sé byggð á sömu málsástæðum og að framan greini. Með vísan til sinnuleysis stefnanda á að viðhafa þá vönduðu viðskiptahætti sem mælt sé fyrir um í samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga beri með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 að lækka dómkröfur stefnanda stórlega en slík heimild sé í nefndu lagaákvæði.

Stefndu vísi til meginreglna samninga-, kröfu- og neytendaréttar og meginreglna fjármálaréttar um upplýsingaskyldu og leiðbeiningarskyldu fjármálastofnana sem og meginreglunnar um skuldbindingargildi samninga og undantekninga frá þeim reglum. Þá vísi stefndu til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. laganna. Jafnframt vísi stefndu til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 2001 og til laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Við úrlausn málsins ber að gæta að því hvort það hefur verið lagt fyrir dóminn með nægilega skýrum hætti, hvort sem málsaðilar hafa sett fram kröfu eða hreyft athugasemdum um það eða ekki. Málatilbúnaður stefnanda er með þeim hætti sem hér að framan er rakið. Þykir hann nægilega skýr og uppfylla skilyrði réttarfarslaga þannig að málið geti fengið efnislega úrlausn. Kemur því ekki til þess að málinu þurfi að vísa frá dómi án kröfu.

Sýknukrafa stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, er í fyrsta lagi byggð á því að gildistími sjálfskuldarábyrgðar þeirra hafi runnið út 5. október 2010. Stefnandi hefur með reikningsyfirliti og í munnlegum málflutningi gert grein fyrir því hver skuldin var á tímabilinu sem hér skiptir máli. Varðandi gildistíma sjálfskuldarábyrgðar stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, ber að líta til þess að í ábyrgðaryfirlýsingunni segir að við lok gildistímans nái ábyrgðin til þeirrar skuldar sem þá sé á reikningnum. Í skilmálum sjálfskuldarábyrgðarinnar segir að ábyrgðin standi til tryggingar á yfirdráttarskuld reikningseiganda sem myndist á gildistímanum og fyrir áföllnum kostnaði og vöxtum eftir þann dag. Á reikningsyfirlitinu sést að 5. október 2010 var skuldin 5.305.154 krónur en af hálfu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, er byggt á því að þá hafi gildistími ábyrgðarinnar runnið út. Eftir þann tíma eru aðeins hreyfingar á reikningnum vegna vaxta, vanskilakostnaðar og ítrekunargjalda. Engir fyrirvarar eru í skilmálunum um að nauðsynlegt hafi verið að krefjast greiðslu innan ákveðinna tímamarka eða krefjast að ábyrgðin yrði framlengd til að ábyrgðin héldi gildi vegna skuldar sem komið hefur til á gildistíma ábyrgðarinnar. Þá er heldur enginn fyrirvari um að stefnanda hafi borið að tilkynna stefndu um stöðu ábyrgðanna eins og stefndu halda fram að stefnanda hafi borið að gera.

Með vísan til þessa verður að telja að ábyrgð á skuldinni, eins og hún var þegar ábyrgðin féll úr gildi ásamt vöxtum og kostnaði, hafi enn haft skuldbindingargildi gagnvart stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf, þegar reikningnum var lokað og skuldin gjaldfelld 10. febrúar 2011. Telja verður að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða við lok ábyrgðartímans og að hann sé fjögur ár samkvæmt almennu reglunni í 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007. Krafa stefnanda á hendur stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf, vegna ábyrgðarinnar hefur því ekki fallið niður fyrir fyrningu en fyrning var rofin þegar málið var höfðað. Samkvæmt þessu leiðir framangreind málsástæða stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, ekki til sýknu af kröfu stefnanda í málinu á hendur þeim.

Sýknukrafa stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, er í öðru lagi byggð á því að stefnandi hafi verið skuldbundinn því að fylgja samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 enda komi það fram í skilmálum ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Þar sem ekkert greiðslumat skuldara hafi farið fram, eins og skylt hafi verið samkvæmt samkomulaginu, beri að fella ábyrgðina úr gildi samkvæmt 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Stefnandi hafi einnig brotið gegn samkomulaginu með því að upplýsa stefndu ekki, eins og skylt hafi verið að gera samkvæmt því, um að stefndu hefðu heimild til að óska eftir greiðslumati og stefndu hafi heldur ekki fengið upplýsingabækling um skuldaábyrgðir og veðsetningar.

Í ábyrgðaryfirlýsingunni er gert ráð fyrir því að greiðslumat fari ávallt fram ef ábyrgð er hærri en 1.000.000 króna. Í skilmálum sem um ábyrgðina gilda segir í 13. gr. að framangreint samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga gildi að öðru leyti en í skilmálunum greini. Samkvæmt 3. gr. samkomulagsins ber fjármálafyrirtæki að meta greiðslugetu greiðanda sé skuldarábyrgð eða veð sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu nema ábyrgðarmaður óski sérstaklega eftir því með skriflegum hætti að svo verði ekki gert. Óumdeilt er í málinu að slíkt greiðslumat fór ekki fram og ekki liggur fyrir að stefndu hafi óskað eftir því að það færi ekki fram. Þótt stefnandi hafi nefnt ástæður fyrir því að greiðslumat fór ekki fram verður að telja að hann sé engu að síður bundinn af þeim skilmálum sem um ábyrgðarskuldbindinguna giltu og ákvæðum samkomulagsins frá 1. nóvember 2001, eins og að framan greinir. Á hitt verður hins vegar að líta að þrátt fyrir að stefnandi verði að teljast bundinn af skilmálunum og þar með samkomulaginu leiðir það ekki sjálfkrafa til þess að sjálfskuldarábyrgðin sé ógild eða að hana beri að fella úr gildi gagnvart stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf.

Ábyrðaryfirlýsing stefndu, sem veitti samkvæmt framangreindu tilefni til greiðslumats, er frá árinu 2006, eins og áður er komið fram. Í málinu liggur ekkert fyrir um það hver áhrif hefði haft á réttarstöðu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, að greiðslumat hefði farið fram eða að stefndu hefðu verið veittar upplýsingar sem stefndu vísa til og telja að skylt hafi verið að veita þeim. Stefndu þykja ekki hafa fært fullnægjandi rök fyrir því að stefnandi hafi haft yfirburðastöðu gagnvart þeim varðandi það sem gat skipt máli þegar stefndu tókust á hendur umrædda sjálfskuldarábyrgð. Staðhæfingar stefndu, um að þeim hafi ekki getað verið kunnugt um fjárhagsstöðu aðalskuldara þar sem greiðslugeta hans hafi ekki verið metin, verður að telja ósannaðar enda hafa hvorki verið færð viðhlítandi rök fyrir því né lögð fram gögn því til staðfestu. Þá liggur heldur ekki fyrir með nægilega skýrum hætti að staða stefndu og atvikin á þeim tíma þegar ábyrgðin var veitt hafi verið með þeim hætti að ósanngjarnt verði talið af hálfu stefnanda að bera ábyrgðaryfirlýsinguna fyrir sig. Að þessu virtu verður ekki fallist á þá málsástæðu stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, að ábyrgðaryfirlýsingin sé ógild eða að henni beri að víkja til hliðar af ástæðum sem þeir hafa sett fram í málsvörn sinni. Ber því að hafna kröfu þeirra um sýknu á þeim grundvelli að brot stefnanda á skilmálum og samkomulagi um notkun ábyrgða frá 1. nóvember 2001 leiði til að sjálfskuldarábyrgðin sé ógild eða að hana beri að fella úr gildi.

Með sömu rökum þykja ekki skilyrði til að víkja skuldbindingargildi sjálfskuldarábyrgðar stefndu, I-kk-ef G-kk-ef og B-kk-ef, til hliðar að hluta sem leiðir til þess að hafna ber varakröfu stefndu um að stefnukrafan verði lækkuð af þessum sökum.

Þar sem krafa stefnanda á hendur stefndu, I-kk-þgf G-kk-þgf og B-kk-þgf, er studd viðhlítandi gögnum og rökum, og þar sem henni er ómótmælt að öðru leyti en hér að framan greinir, ber að taka kröfuna á hendur þeim til greina.

Eins og fram hefur komið hefur ekki verið haldið uppi vörnum af hálfu stefnda, Zeru ehf., en ekki var sótt þing af hálfu félagsins sem var löglega stefnt. Með vísan til þess og þar sem kröfur stefnanda á hendur félaginu eru studdar viðhlítandi rökum og gögnum ber að taka kröfuna til greina.

Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að málskostnaður falli niður.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Zera ehf., I-kk-nf G-kk-nf F-kk-nf og B-kk-nf H-kk-nf, greiði stefnanda, Byr hf., óskipt (in solidum) 5.545.771 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. febrúar 2011 til greiðsludags en dráttarvextir færast á höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf I-kvk-nf.