E-2656/2021

1. Mál þetta, sem var dómtekið 23. nóvember 2022, var höfðað 7. maí 2021 af A, fæddri [...] 1992, B, fæddum [...] 2017, og C, fæddum [...] 2020, ríkisborgurum Nígeríu, gegn íslenska ríkinu.

2. Stefnendur krefjast þess að ógiltur verði úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 1 8 /2021 frá 14. janúar 2021 í máli nr. KNU2 0110031, þar sem staðfestar voru ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 23. október 2020 þess efnis að synja umsóknum stefnenda um alþjóðlega vernd á Íslandi og að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnenda.

I Helstu málsatvik

4. Stefnendur eru nígeríski r ríkisborgarar. Stefnandinn A sótti um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt syni sínum B hinn 8. mars 2020. Yngri sonur stefnanda er fæddur [...] 2020 og var jafnframt sótt um alþjóðlega vernd fyrir hann. Til hægðarauka verður í dómi þessum vísað til As em stefnanda, en eftir atvikum verður vísað sérstaklega til barna hennar.

5. Stefnandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 23. júní 2020. Í viðtalinu kom meðal annars fram að hún hefði dvalið á Ítalíu frá árinu 2007 og væri í hjúskap, en eiginmaður hennar afplánaði nú refsidóm á Ítalíu. S tefnandi lýsti því að hún hefði verið seld mansali til Ítalíu árið 2007 fyrir milligöngu konu sem hefði komið í þorp stefnanda í Nígeríu. Konan hefði átt samskipti við móður stefnanda og boðist til að aðstoða stefnanda við að fá vinnu á Í talíu. Stefnandi hefði síðarflúi ð frá konunni, sem hefði selt hana í vændi, og fengið dvalarleyfi á Ítalíu. Fram kom að stefnandi óttaðist konuna þar sem hún stæði í skuld við hana, auk þess sem konan hefði hótað stefnanda og móður hennar. Þá kom fram að stefnandi hefði farið til Nígeríu árið 2014 til að endurnýja vegabréf sitt en ekki þorað að ferðast til [...]í því skyni að hitta fjölskyldu sína.

6. Með ákvörðunum Útlendingastofnunar 2 3. október 2020 var stefnanda og börnum hennar synjað um alþjóðlega vernd, sem og um dvalarleyfi á grundvelli mannúðar-sjónarmiða. Lagt var til grundvallar að stefnandi væri nígerískur ríkisborgari og að hún kynni að hafa verið fórnarlamb mansals. Þá var með vísan til heimilda og upplýsinga um Nígeríu talið að stefnandi gæti leitað til lögreglu og yfirvalda í heimaríki sínu og fengið viðeigandi aðstoð og vernd, sem og að fullnægjandi úrræði stæðu börnum hennar tilboða. Einnig var lagt til grundvallar að stefnandi væri í hjónabandi og að hún gæti notið stuðnings eiginmanns síns í heimaríki eða á Ítalíu. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum barn a stefnanda kom fram að umsóknir barnanna væru grundvallaðar á framburði móður þeirra. Í ákvörðun vegna stefnanda hefði verið tekin afstaða til aðstæðna barnanna og hvernig þær horfi við einstökum þáttum ákvörðunarinnar. Með vísan til niðurstöðu í máli móður barnanna, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga nr. 80/2016 um útlendinga og barnaverndarlaga, var talið að börnunum væri ekki stef nt í hættu með því aðfylgja móður sinni til heimaríkis.

7. Stefnandi kærði ákvarðanir Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála 10. nóvember 2020. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála 14. janúar 2021 voru ákvarðanir Útlendingastofnunar staðfestar.

8. Í úrskurðinum kom meðal annars fram að stefnandi byggði á því að hún væri í hættu í heimaríki sínu vegna aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi sem þolandi mansals. Þá teldi hún að félagslegar aðstæður í heimaríki yrðu erfiðar í ljósi stöðu sinnar sem þolanda mansals og einstæðrar móður án baklands. Tek ið var fram að mat á trúverðugleika frásagnar stefnanda væri byggt á endurriti af viðtölum hennar hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki hennar. Lagt var til grundvallar að stefnandi hefði verið þolandi mansals eins og hún bar um. Ráða mætti af frásögn stefnanda að móðir hennar hefði þekkt þá konu sem gerði stefnanda að stunda vændi á Ítalíu, en ekki að móðirin hefði vitað að sú yrði raunin. Frásögn stefnanda um að umrædd kona eða útsendarar hennar hefðu haft í hótunum við stefnanda og móður hennar var ekki talin fá stoð í gögnum. Aftur á móti sýndu gögn málsins að stefnandi hefði dvalið á Ítalíu í um 13 ár áður en hún kom hingað til lands og að hún hefði flúi ðfrá fyrrgreindri konu árið 2008 eða 2009. Hefði stefnandi því dvalið í um 11 ár á Ítalíu án þess að konan hefði elt hana þar uppi. Það var mat kærunefndar að það væri ótrúverðugt að stefnanda stafaði enn hætta af konunni. Þá voru gögn sem kærunefndin hafði kynnt sér ekki talin benda til þess að þolendur mansals ættu almennt á hættu ofsóknir við heimkomu til Nígeríu þótt þeir gætu átt erfitt til uppdráttar. Mansal væri refsivert í Nígeríu og hefði lögregla, sem og stofnunin NAP TIP (e. the National Agency for the Prohibition of Traffic in Persons and Other Related Matters ), almennt getu til að aðstoða þolendur mansals og gæti stefnandi leitað til þeirra teldi hún þörf á. Að virtum framburði stefnanda var jafnframt talið að hún ætti í reglulegum samskiptum við fjölskyldu í heimaríki og gæti notið stuðnings hennar. Var ekki talið að líkur hefðu verið leiddar að því að stefnandi ætti hættu á ofsóknum þannig að uppfyllt væru skilyrði 1. mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 38. gr., laga nr. 80/2016.

9. Í úrskurðinum var fjallað um hagsmuni barna stefnanda og hvað þeim væri fyrir bestu, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Talið var að sjónarmiðum barnanna hefði nægilega verið komið á framfæri með framburði stefnanda og talsmanns hennar. Að virtum ákvæðum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskri löggjöf um barnavernd voru engin rök talin standa því í vegi að börnin fylgdu móður sinni aftur til heimaríkis eða þangað sem þau hefðu gilt dvalarleyfi. Horft var til þess að stefnandi væri heilsuhraust og vinnufær. Börnin nytu stuðnings hennar og benti ekkert til annars en að fjölskyldan gæti búið saman í heimaríkinu eða á Ítalíu þar sem stefnandi hefði dvalarleyfi. Tekið var fram að börnunum stæði til boða gjaldfrjáls grunnskólamenntun í heimaríkinu og mynd uhafa aðgang að heilbrigðiskerfi þar í landi. M eð vísan til sjónarmiða um öryggi, vel ferð og félagslegan þroska var það talið börnunum fyrir bestu að fylgja móður sinni til heimaríkisins. Þá taldi kærunefndin að virtum gögnum um heimaríki stefnenda að ekki yrði séð að aðstæður þeirra féllu undir 2. mgr. 37. gr. l aganr. 80/2016, svo sem nánar er rakið í úrskurðinum.

10. Í úrskurðinum var jafnframt fjallað um hvort stefnandi og börn hennar ættu rétt á dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016. Tekið var fram að stefnandi teldi að hún myndi sem þolandi mansals búa við afar erfiðar félagslegar aðstæður í heimaríkinu, auk þess sem hana skorti bakland og stuðning. V ísað var til þess að samkvæmt gögnum og skýrslum sem kærunefndin hefði kannað mætti ráða að borgurum stæði almennt til boða skilvirk vernd yfirvalda í Nígeríu. Þá var talið að jafnvel þótt samband stefnanda við fjölskyldu sína kynni að vera stopult ætti hún stuðningsnet í heimaríkinu, en hún hefði greint frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að móðir hennar og bróðir væru þar búsett. Þá hefði stefnandi gengið í skóla í heimaríkinu og á Ítalíu. Var því ekki talið að félagslegar aðstæður næðu því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 kvæði á um. V ísað var til bréfs frá 6. janúar 2021 þar sem fram kæmi að stefnandi hefði farið í tvö viðtöl hjá félagsráðgjafa, sem starfaði hjá Vegvísi ráðgjöf, vegna andlegrar vanheilsu. Þá lægi fyrir bréf frá leikskóla eldri drengsins þar sem fram kæmi að hann glímdi við óöryggi og fengi hræðslu- og skapofsaköst. Hvorki var talið að gögn málsins bentu til þess að stefnandi eða börn hennar þörfnuðust meðferðar sem yrði talin svo sérhæfð að þau gætu einungis hlotið hana hér á landi né að ef meðferð yrði rofin yrði það til tjóns fyrir þau. Var meðal annars vísað til þess að heilbrigðisþjónusta stæði borgurum í Nígeríu almennt til boða, þar á meðal sálfræðiþjónusta og mæðra- og ungbarnavernd. Ekki var talið að andlegt heilsufar stefnanda og barna hennar væri með þeim hætti að með ferð væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki. Var því ekki talið sýnt fram á aðstæður sem næðu því alvarleikastigi að stefnendur hefðu ríka þörf fyrir vernd samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 þannig að veita bæri þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá var ekki fallist á að aðstæður væru með þeim hætti að 42. gr. laga nr. 80/2016 stæði í vegi fyrir endursendingu stefna ndaog barna hennar.

11. Stefnendur óskuðu eftir því að réttaráhrifum hins umdeilda úrskurðar yrði frestað og var fallist á það með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 161/2021 frá 9. apríl 2021.

12. H inn 1 4. mars 2022 bars t kærunefnd útlendingamála endurupptökubeiðni frá stefnanda og börnum hennar, sbr. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Beiðnin var einkum reist á því að aðstæður hefðu breyst verulega frá því að ákvörðun var tekin. Því tilstuðnings var vísað til bréfs deildarstjóra fjölskyldu- og bar nam álasviðs Hafnarfjarðar frá 2. febrúar 2022. Þar kom meðal annars fram að synir stefnanda væru báðir í greiningarferli vegna gruns um einhverfu og að fjölskyldan þyrfti stuðning til lengri tíma. Þákom fram að starfsmenn barnaverndar sveitarfélagsins teldu stefnanda ekki geta að fullu meðtekið og sinnt því sem fyrir hana væri lagt á meðan óvissa ríkti í máli fjölskyldunnar. Hún hefði stöðugar áhyggjur af því hvernig málið færi og virtust áhyggjurnar hamla því að með ferð sem hún fengi vegna kvíða og þunglyndis skilaði fullum árangri. Tekið var fram að óvissunni þyrfti jafnframt að ljúka svo að hag barnanna yrði sem best fyrir komið. Jafnframt var lagt fram vottorð barnalæknis frá 15. mars 2022 þar sem fram komi að við skoðun yngri drengsins hefði vaknað grunur um röskun á einhverfurófi og hafi honum verið vísað á R áð gjafar- og greiningarstöð til nánara mats. Fram kom að það væri aðkallandi að drengurinn kæmist sem fyrst á leikskóla þar sem hann þyrfti sérkennslu sem miðaði að því að örva mál og tjá skipti. Þá var lagt fram bréf frá leikskóla eldri drengsins frá 23. mars 2022 þar sem meðal annars kom fram að hann væri með alvarlega málþroskaröskun og sækti ekki í samskipti við önnur börn, en yndi sér samt sem áður oftast vel á leikskólanum.

13. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 154/2022 frá 7. apríl 2 022 var endurupptökubeiðni stefnenda hafnað. Vísað var til þess að hvorki yrði séð að eldri drengurinn hefði verið í ákveðinni meðferð eða fengið ákveðna greiningu. Væru upplýsingar um heilsufar drengsins efnislega svipaðar þeim sem hefðu legið fyrir þegar úrskurður var kveðinn upp 14. janúar 2021. Var því ekki talið að andlegt heilsufar stefnanda eða drengsins væru með þeim hætti að meðferð væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki. Þá væri yngri drengurinn ekki heldur í meðferð eða með ákveðna greiningu. Börn stefnenda væru þannig ekki í meðferð hér á landi sem telja mætti læknisfræðilega óforsvaranlegt að rjúfa. Samkvæmt þessu var ekki talið að atvik hefðu breyst verulega þannig að skilyrði 24. gr. stjórnsýslulaga til endurupptöku væru uppfyllt.

IIH elstu málsástæður og lagarök stefnenda 14. Stefnendur byggja á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála sé ólögmætur og ógildanlegur. Brotið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og laga nr. 80/2016, sem og meginreglum stjórnsýsluréttarins, þar með talið rann-sóknarreglu og lögmætisreglu. Þá hafi ákvarðanir stjórnvalda verið efnislega rangar og andstæðar lögmætis reglu, sem og form- og efnisreglum stjórnsýsluréttarins. Jafnframt hafi verið brotið gegn alþjóðlegum skuldbindingum og mannréttindum stefnenda.

15. Stefnandi vísar til þess að ekki hafi verið lagt viðhlítandi mat á hagsmuni barna hennar. Á kvarðanir stjórnvalda hafi einkum byggst á því að móður barnanna hefði verið synjað um alþjóðlega vernd. Umfjöllun um aðstæður barnanna við endurkomu til Nígeríu hafi verið takmörkuð, svo sem hvað varðar öryggi þeirra og velferð með hliðsjón af Covid-19 faraldrinum. Ekki hafi verið tekið mið af því að stefnandi væri illa á sig komin and-lega eða lagt mat á getu hennar til að sinna börnunum. Hafi Útlendingastofnun ekki litið til þessa þó að fyrir hafi legið bréf frá Vegvísi ráðgjöf þar sem greint hafi verið frá mikilli andlegri vanlíðan stefnanda og þörf hennar á áfallameðferð. Ljóst sé að stjórn-völd hafi ekki sinnt lögbundinni rannsóknarskyldu sinni og sé um verulegan annmarka að ræða.

16. Stefnandi vísar til þess að hún sé flóttamaður í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 vegna aðildar sinnar að tilteknum þjóðfélagshópi sem kona og fórnarlamb mansals. Því er mótmælt að stefnandi hafi ekki leitt líkur að ástæðuríkum ótta við ofsóknir sem rekja megi til þess að hún hafi verið þolandi mansals. Stjórnvöld hafi meðal annars vísað til þess að stefnandi hefði ekki borið fyrir sig að hafa sætt ofsóknum sem gætu náð því alvarleikastigi sem 1. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016 mæli fyrir um. Jafnframt hafi gögn málsins ekki verið talin bera með sér að slíkar ofsóknir hefðu átt sér stað eða að stefn-andi ætti þær á hættu. Stefnandi leggur áherslu á að mansal nái því alvarleikastigi sem um ræðir, enda séum að ræða kynbundnar ofsóknir og ofbeldi. Stjórnvöld hafi ekki talið ástæðu til að draga í efa frásögn stefnanda um að hún hafi sætt mansali og verði því að telja sýnt fram á að hún hafi mátt þola ofsóknir í skilningi 38. gr. laga nr. 80/2016. Þ á hafi krafa Útlendingastofnunar um gögn sem varði þann aðila sem stóð að mansali stefnanda verið óraunhæf og eigi umsækjendur um alþjóðlega vernd að njóta vafans.

17. Því er mótmælt að stefnanda standi til boða fullnægjandi vernd yfirvalda í Nígeríu, svo sem stofnunarinnar NAP TIP og lögreglu sem sé þekkt fyrir spillingu í störfum. Heimildir beri með sér að stofnunin, sem hafi verið komið á fót til að vernda þolendur mans als, hafi ekki nægilegt fjármagn til að sinna hlutverki sínu. Þá séu konur sem dvelji hjá stofnun inni oft útskúfaðar úr samfélaginu þar sem gert sé ráð fyrir að þær hafi stundað vændi erlendis. Jafnframt b endi heimildir til þess að nígerísk stjórnvöld uppfylli ekki lágmarkskröfur til að útrýma mansali þar í landi.

18. Stefnandi telur að leggja verði til grundvallar að hún eigi á hættu ofsóknir í heimalandi sínu vegna aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016.

Með hliðsjón af umfjöllun í handbók um réttarstöðu flóttamanna, þar með talið um að orðið „ótti“ taki til þeirra sem flýja aðstæður þar sem hætta er á ofsóknum, leiki ekki vafi á því að skilyrðinu sé fullnægt. Þá sé ljóst að stefnandi óttist yfirvöld í Nígeríu, sbr. a-lið 4. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016, og sé fullt tilefni til slíks ótta að virtum upplýsingum um spillingu og refsileysi yfirvalda.

19. Einnig er byggt á því að stefnendur eigi rétt á viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 vegna raunverulegrar hættu á að þ aus æti ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð í heimalandi sínu. Því til stuðnings er vísað til upplýsinga um aðstæður í Nígeríu og þess að það sé óraunhæft að leita verndar hjá yfirvöldum. Tekið er fram að krafa um flutning innan Nígeríu sé hvorki raunhæf né sanngjörn, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga n r. 80/2016 og athugasemdir við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögunum.

20. Stefnendur byggja einnig á því að grundvallarreglan um bann við endursendingu eigi við, sbr. 1. mgr. 42. gr. l aga nr. 80/2016. Verði þau send til Nígeríu verði jafnframt brotið gegn 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem og fleiri ákvæðum alþjóðlegra samninga.

21. Stefnendur telja að fullt tilefni hafi verið til að veita þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016. Í ákvörðunum stjórnvalda hafi komið fram að ekki yrði annað ráðið en að stefnandi og börn hennar væru heilbrigð. Aftur á móti hafi verið lagt fram bréf frá félagsráðgjafa og fjölskyldufræðingi hjá Vegvísi ráðgjöf þar sem greint hafi verið frá mikilli andlegri vanlíðan stefnanda vegna langvarandi ofbeldis. Jafnframt hafi komið fram að stefnandi þyrfti áframhaldandi áfallameðferð vegna þessa. Einnig hafi verið lagt til grundvallar að stefnandi, semværi í hjúskap, gæti sameinast eiginmanni sínum og notið stuðnings hans. Mikil óvissa ríki umþ etta og framtíðarhorfur hjónanna. Faðir barnanna dvelji á Ítalíu og hafi undanfarið setið í fangelsi. Hann geti því ekki veitt stefnendum stuðning. Þá bendi frásögn stefnanda til þess að möguleikar á stuðningi ættingja í Nígeríu séu takmarkaðir. Móðir hennar glími við mikla fátækt og bendi ýmislegt til þess að hún hafi haft milligöngu um för stefnanda til Ítalíu. Þá geti systkini stefnanda ekki aðstoðað hana. Gerð er athugasemd við umfjöllun í ákvörðun Útlendingastofnunar um að stefnandi hafi ekki lagt fram gögn sem styðji frásögn hennar um takmarkað bakland eða tengslanet í heimaríki sínu. Erfitt sé að leggja slík gögn fram og sé engin ástæða til að draga frásögn stefnanda í efa. Það standist ekki að vísa til þess að einstaklingar í Vestur- Afríku eigi almennt samskipti við fjölskyldu sína og tengslanet. Hafa verði í huga að stefnandi hafi ekki búið í Nígeríu frá 15 ára aldri og eigi hún ekkert bakland þar. Þá sé andleg líðan stefnanda slæm, hún illa stödd fjárhagslega og lítið menntuð. Möguleikar stefnanda á atvinnu og þar með geta hennar til að sjá börnum sínum farborða séu því afar takmarkaðir.

22. L ögð er áhersla á að stefnandi sé fórnarlamb mansals og því í aukinni hættu á endur-teknu mansali í Nígeríu. Vegna þessa ríki mikil óvissa um stöðu barna hennar í h eima-ríki, en ljóst sé að þau muni búi við afar bágar og erfiðar félagslegar aðstæður. Stefnandi dvelji ein hér á landi með ungum börnum sínum, en yngri sonur hennar hafi fæðst hér og hafi drengirnir aldrei komið til Nígeríu. Telja verði stöðu stefnanda og barna hennar sambærilega og stöðu kærenda í úrskurðum kærunefndar útlendingamála í málum nr. 229/2020 frá 25. júní 2020 og 3 90/2020 frá 13. nóvember 2020, en þar hafi verið fallist á að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

23. Tekið er fram að börn teljist til sérstaklega viðkvæms hóps umsækjenda um alþjóðlega vernd og njóti sérstakrar verndar samkvæmt lögum og þjóðréttarsamningum. Börn í Nígeríu búi almennt við mjög erfiðar aðstæður. Synir stefnanda séu ungir og búi hér á landi við öruggar aðstæður og trygga framfærslu. Yrðu þeir sendir til Nígeríu væriö ryggi þeirra, velferð og þroska stefnt í hættu. Hafa verði í huga aðm óðir drengjanna sé í sérstaklega viðkvæmri stöðu og geti ekki séð þeim fyrir fullnægjandi umönnunar- og uppeldisskilyrðum í Nígeríu. Þá séu töluverðar líkur á því að hún verði þvinguð aftur í mansal eða verði fyrir öðrum hefndaraðgerðum, sér í lagi þar sem hún skuldi þeim sem stóð að baki mansali hennar háa fjárhæð. Þá sýni fyrirliggjandi bréf frá leikskóla eldri drengsins að hann hafi verið mjög óttasleginn við upphaf leikskólagöngu og átt til að fá skapofsa köst. Framfarir hafi orðið en drengurinn glími enn við ótta og öfgafull viðbrögð við hversdagslegum hlutum, eins og lýst sé í bréfinu. Þá sé málþroski hans slakur og tali hann hvorki íslensku né móðurmál sitt. Drengurinn þurfi á mikilli aðstoð að halda og telji leikskólakennari hans að það yrði mjög skaðlegt að taka hann úr umhverfi sínu að svo stöddu. Það sé eldri drengnum fyrir bestu að dvelja áfram hér á landi og eigi hið sama við um yngri drenginn sem sé enn ungbarn og þurfi því sérstaklega ríka umönnun. Jafnframt sýni gögn málsins að grunur leiki á um að báðir drengirnir séu á einhverfurófi og þurfi vegna þessa meðferð.

I II

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

24. Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnenda og kröfum á honum reistum. Byggt er á því að málsmeðferð stjórnvalda hafi verið í samræmi við lög og ekki hafi verið brotið á réttindum stefnenda. M áls ástæðum stefnenda er mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

25. Því er mótmælt að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á hagsmunum barna stefnanda. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar hafi verið litið til þess að börnin vær u í umsjá móðursinnar og að umsókn hennar um alþjóðlega vernd hefði verið synjað, sem og að ekki væri talið að hagsmunum barnanna væri stefnt í hættu fylgdu þau móður sinni til Nígeríu. Í ljósi ungs aldurs barnanna hafi ekki verið tekin við þau viðtöl heldur litið til framburðar móður þeirra. Í ákvörðun vegna umsóknar stefnanda hafi verið tekin afstaða til aðstæðna barnanna og hvernig þær horfðu við einstökum þáttum ákvarðananna. Fjallað hafi verið um stöðu barna í Nígeríu samkvæmt heimildum og litið til þess að gögn bæru með sér að börnunum stæði til boða gjaldfrjáls grunnskólamenntun og aðgangur að heilbrigðiskerfi í heimaríkinu. Þá hafi verið spurt um heilsu eldri sonar stefnanda, en yngri drengurinn hafi þá ekki verið fæddur. Í greinargerð talsmanns stefnenda til Útlendingastofnunar hafi ekki verið vísað til sérstakra sjónarmiða um börnin annarra en ungs aldurs og aðstæðna móður þeirra. Litið hafi verið til bréfs frá félagsráðgjafa Vegvísis ráð gjafar þess efnis að stefnandi glími við andlega vanlíðan.

G ögn málsins hafi ekki verið talin bera með sér að slík vanlíðan hefði hamlað stefnanda á Ítalíu þar sem hún hefði verið búsett í meira en áratug og ætti eiginmann. Þá hefðu borist upplýsingar frá ítölskum yfirvöldum um að stefnandi hefði verið með dvalarleyfi þar í landi á grundvelli atvinnu og væri nú með ótímabundið dvalarleyfi. Talið var að ráða mætti af frásögn stefnanda að hún hefði sótt sér menntun og aðlagast samfélaginu á Ítalíu, en samkvæmt ítölsku kennivottorði hefði starfsgrein hennar verið ræstingar. Einnig hafi verið litið til þess að stefnandi hefði í viðtölum greint frá því að hún hefði verið stöðvuð á flugvelli fyrir að vera með of mikið reiðufé undir höndum. Var því talið að margt benti til þess að stefnandi væri fær um að sjá sér og börnum sínum farborða á Ítalíu eða í Nígeríu. Þá yrði ekki annað séð en að stefnandi ætti stuðningsnet í heimaríki sínu, auk þess sem hún væri almennt heilsuhraust og vinnufær.

26. Í úrskurði kærunefndar útlendingamála hafi jafnframt verið litið til hagsmuna stefnanda og barna hennar. Matið hafi farið fram í samræmi við verklagsreglur kærunefndar um mat á hagsmunum barns sem sækir um alþjóðlega vernd, en reglurnar hafi verið unnar með stuðningi frá umboðsmanni barna og UNICEF á Íslandi. Hafi meðal annars verið horft til þess að börnin væru í fylgd móður sinnar sem væri heilsuhraust og vinnufær og nytu stuðnings hennar. Hvorki var talið að gögn málsins gæfu til kynna að stefnandi glímdi við alvarleg veikindi né að tilefni væri til að ætla að hún væri ekki fær um að sinna börnunum. Þá hefðist efnandi dvalið á Ítalíu frá árinu 2007 og væri þar með ótímabundið dvalarleyfi, auk þess sem hún hefði stundað atvinnu þar í landi.

27. Því er mótmælt að mat stjórnvalda á hagsmunum barnanna hafi verið haldið ágöllum. Litið hafi verið til upplýsinga og gagna um aðstæður barna í Nígeríu, einkum hvað varðar aðgang að heilbrigðisþjónustu og menntakerfinu. Þá hafi verið litið til bréfs frá leikskóla eldri drengsins og mat lagt á það. Fram komi í úrskurði kærunefndar að ekki verði séð að stefnandi eða drengirnir þurfi meðferð sem sé talin svo sérhæfð að þau geti einungis hlotið hana hér á landi eða að rof á meðferð yrði til tjóns fyrir þau ef þeim yrði gert að snúa aftur til heimaríkis. Þ ví er jafnframt mótmælt að stjórnvöld hafi ekki sinnt lögboðinni rann sóknar skyldu sinni.

28. Stefndi byggir á því að mat á því hvort stefnandi sé flóttamaður og eigi rétt á vernd samkvæmt 1. mgr. 37. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 38. gr., laga nr. 80/2016, hafi verið forsvaranlegt og tekið mið af þeim gögnum sem líta bar til. Lagt hafi verið til grund-vallar að stefnandi teldist meðlimur tiltekins þjóðfélagshóps þar sem hún væri fyrr-verandi fórnarlamb mansals. Litið hafi verið til aðstæðna kvenna sem eru þolendur mansals í Nígeríu og möguleika þeirra á að leita aðstoðar yfirvalda. Bæði Útlendinga-stofnun og kærunefnd útlendingamála hafi að virtum gögnum talið að stefnandi byggi ekki við ástæðuríkan ótta við ofsóknum af þeim sökum í Nígeríu. Við einstaklings-bundna skoðun á aðstæðum stefnanda hafi meðal annars verið litið til þess að ekkert benti til þess að fjölskylda hennar hefði staðið að baki mansalinu. M eira en áratugur væri liðinn frá því að stefnandi fór frá ónafngreindum geranda sínum á Ítalíu og benti frásögn hennar ekki til þess að gerandinn hefði reynt að hafa uppi á henni á Ítalíu. Þá hefðu ekki verið lögð fram gögn um meintar hótanir gerandans á árinu 2014 þegar stefnandi ferðaðist til heimaríkis eða tengsl hans við yfirvöld. Jafnframt bentu heimildir ekki til þess að öll fórnarlömb mansals hefðu ástæðu til að óttast ofsóknir snúi þau aftur til Nígeríu, auk þess sem leggja yrði til grundvallar að yfirvöld í Nígeríu hefðu almennt getu til að aðstoða þolendur mansals.

29. S tefndi vísar til þess að þótt ekki sé fyrir hendi einhlít túlkun á flóttamannahugtakinu hafi verið talið að matið verði að hvíla á hlutlægum grundvelli. Kjarni hugtaksins felist í því að útlendingur hafi ástæðuríkan ótta við að verða ofsóttur og að ofsóknir verði raktar til kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópum eða stjórnmálaskoðana. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafans upp að ákveðnu marki verði hann með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki og að hann geti ekki eða vilji ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands. Frásögn umsækjanda um alþjóðlega vernd og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verði almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um aðstæður í heimaríki, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Í samræmi við viðurkennt verklag hafi stjórnvöld litið til ýmissa heimild a, þar meðtalið til skýrslna stjórnvalda í ýmsum ríkjum, skýrslna alþjóðlegra samtaka og frjálsra félagasamtaka um aðstæður í heimaríki stefnenda. Í úrskurðinum sé að finna lista yfir helstu heimildir sem voru rannsakaðar við meðferð málsins. Þá hafi verið ítarlega fjallað um aðstæður í Nígeríu á grundvelli heildarmats á þeim upplýsingum sem um ræðir. Jafnframt hafi verið litið til gagna sem stefnandi hafi lagt fram, en hún hafi notið aðstoðar talsmanns við málsmeðferð á báðum stjórnsýslustigum og greinargerðir verið lagðar fram fyrir hennar hönd.

30. Ekki hafi verið dregið í efa að stefnandi hafi verið þolandi mansals við komu til Ítalíu og eitthvað síðar. Kærunefndin hafi vísað til þess að upplýsingar um Nígeríu sýndu að mansal væri þar refsivert, sem og að lögregla og NAPTIP hefðu almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þeir stæðu enn í skuld við gerandann. Að virtum framburði stefnanda hafi verið talið að hún nyti stuðnings móður sinnar og bróður í Nígeríu. Jafnframt hafiverið litið til þess að talsverður tími væri liðinn frá mansalinu og að til staðar væru innviðir í heimaríki stefnanda sem sérhæfðu sig í þjónustu og aðstoð við þolendur mansals. Það hafi því verið mat kærunefndar að stefnandi ætti þess kost að leita aðstoðar og verndar yfirvalda teldi hún þörf á því. Þá hafi kærunefndin talið ótrúverðugt að stefnanda stafi enn í dag hætta af þeirri konu sem hefði selt hana í vændi á Ítalíu, en stefnandi hafi dvalið þar í landi í fjölda ára óáreitt. H afi kærunefndin þannig rökstutt ítarlega með vísan til gagna og aðstæðna að stefnandi teldist ekki hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir vegna aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi sem þolandi mansals.

31. Stefndi áréttar að samkvæmt gögnum sem kærunefndin skoðaði við úrlausn málsins hafi nígerísk stjórnvöld undanfarin ár tekið mikilvæg skref til að auka vernd borgara og koma í veg fyrir mansal. Að þessu virtu hafi Nígería verið færð úr alvarleikaþrepi þrjú í þrep tvö í skýrslu bandarískra stjórnvalda um mansal frá árinu 2019, en Ísland sé í sama þrepi. Þá hafi verið sett sérstök löggjöf árið 2015 til að koma í veg fyrir, uppræta og refsa fyrir mansal, auk þess sem lögregla og fleiri hafi hlotið þjálfun í því skyni að gera þeim betur kleift að rannsaka, sækja til saka og sakfella þá sem standa að baki mansali. Árið 2003 hafi tekið gildi lög sem komu stofnuninni NAPTIP á fót. Markmiðs tofnunarinnar sé að vekja athygli á málefninu, fræða þjóðina og leitast við að koma í veg fyrir frekara mansal, vernda þolendur mansals og sækja gerendur til saka.

Samkvæmt skýrslu Landinfo hafi NAPTIP þekkingu og reynslu af því að sinna þolendum mansals sem eigi börn. Þá hafi stofnunin til umráða húsnæði fyrir þolendur mansals í tilteknum borgum og vinni með frjálsum félagasamtökum sem geti útvegað þolendum mansals langtímahúsnæði. S kortur á fjármagni takmarki getu NAPTIP og frjálsra félagasamtaka við að aðstoða þolendur mansals, en nígerísk yfirvöld hafi komið til móts við fjárskortinn og veitt þolendum mansals fjárstyrk sem aðstoði við aðlögun að samfélaginu.

32. Því er mót mælt að stefnandi og börn hennar eigi rétt á dvalarleyfi hér á landi á grund-velli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi hafi því til stuðnings einkum vísað til félagslegra aðstæðna stefnanda og heilsufars eldri sonar hennar. Byggt er á því að mat stjórnvalda hafi verið forsvaranlegt. Af orðalagi 1. mgr. 74. gr. l aga nr. 80/2016 verði ráðið að svo að heimilt sé að veita útlendingi dvalarleyfi þurfi hann að sýna fram á ríka þörf fyrir vernd í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Þegar fyrir liggi að útlendingur hafi löglega heimild til dvalar í öðru ríki, eins og stefnandi, hafi það þýðingu við heildarmat á því hvort sýnt hafi verið fram á ríka þörf á vernd í skilningi ákvæðisins. Það eigi einkum við ef ríkið sé innan EES eða EFTA, enda segi í 5. mgr. 104. gr. laganna að hafi útlendingur gilda heimild til dvalar í slíku ríki skuli hann fluttur þangað. Við úrlausn málsins hafi legið fyri r að stefnanda hefði verið veitt ótímabundin heimild til dvalar á Ítalíu þar sem hún hafi dvalið í meira en áratug. Að virtum aðstæðum stefnanda hafi tilvísun til úrskurða kærunefndar útlendingamála í málum nr. 390/2020 frá 13. nóvember 2020 og 229/2020 frá 25. júní 2020 enga þýðingu, enda aðstæður ekki sambærilegar.

33. Hvað varðar félagslegar aðstæður stefnanda er sérstaklega vísað til þess að fram komi í úrskurði kærunefndar að í viðtali hjá Útlendingastofnun hafi stefnandi greint frá því að móðir hennar og einn bróðir séu búsett í heimaríki. Stefnandi hafi ekki dvalið í heimaríkinu frá 2007, en þó farið þangað árið 2014 til að fá vegabréf sitt endurnýjað og hafi komið fram í viðtali hjá Útlendingastofnun að hún sé reglulega í samskiptum við móður sína. Þó svo að samband stefnanda við fjölskyldu sína kunni að einhverju leyti að vera stopult hafi verið forsvaranlegt að leggja til grundvallar að hún og börn hennar hefðu stuðningsnet í heimaríki. Bendi gögn málsins ekki til þess að félagslegar aðstæður sem bíða stefnanda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016 kveði á um.

IVN iðurstaða

34. Ágreiningur aðila snýst um það hvort fella skuli úr gildi úrskurð kærunefndar útlendingamála frá 14. janúar 2021 þar sem staðfestar voru ákvarðanir Ú tlendinga-stofnunar um að hafna umsókn um stefnanda og barna hennar um alþjóðlega vernd hér á landi og synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

35. Þessar stjórnvaldsákvarðanir voru teknar á grundvelli laga nr. 80/2016 um útlendinga. Í lögunum er fjallað um hvenær einstaklingar skuli njóta verndar sem flóttamenn, sbr. einkum 1. og 2. mgr. 3 7. gr. og 38. gr., og um bann við því að endursenda fólk þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 42. gr. Þannig segir í 42. gr. að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 3 7. og 38. gr. Samkvæmt ákvæðinu gildir hiðsama um einstakling sem vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eð a verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Fjallað er um það hvenær einstaklingur telst vera flóttamaður í 1. mgr. 3 7. gr. laganna, en það er meðal annar s útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélags-hópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands. Þá kemur fram í 2. mgr. 37. gr. að útlendingur teljist einnig vera flóttamaður sé raunhæf ástæða til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í nánar tilgreindum vopnuðum átökum verði hann sendur afturtil heimalands síns. Í 38. gr. eru sett fram viðmið umhvað felist í ofsóknum samkvæmt 1. mgr. 37. gr., þar með talið um á hvaða grundvelli ofsóknir geti byggst, hvaða aðilar geti valdið þeim og í hverju ofsóknir geti felist. Þá er í 74. gr. fjallað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, en heimilt er að veita slíkt leyfi þó að útlendingur teljist ekki flóttamaður í skilningi 37. gr. enda geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd og eru tilteknar ástæður nefndar í dæmaskyni. Eingöngu er heimilt að beita ákvæðinu hafi verið skorið úr um það með efnismeðferð að útlendingur uppfylli ekki skilyrði alþjóðlegrar verndar samkvæmt 37. og 39. gr. laganna. Að virtum úrskurði kærunefndar útlendingamála og ákvörðunum Útlendingastofnunar verður ekki annað séðen að stjórnvöldin hafi tekið mið af þessum ákvæðum og byggt niðurstöður sínar á þeim.

Það verður því ekki fallist á þá staðhæfingu stefnenda að lögmætisreglu stjórnsýslu-réttarins hafi ekki verið gætt þegar hinar umdeildu ákvarðanir voru teknar.

36. Stefnendur byggja einkum á því að mat stjórnvalda hafi verið óforsvaranlegt og ekki tekið mið af þeim gögnum málsins sem horfa beri til, auk þess sem rannsóknarskyldu hafi ekki verið gætt. Vegna þessa hafi verið komist að efnislega rangri niðurstöðu í m álum þeirra. Það er ljóst að fullnægjandi rannsókn og upplýsingaöflun er forsenda þess að unnt sé að taka afstöðu til þess hvort einstaklingar séu utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttir þannig að viðkomandi teljist vera flóttamaður samkvæmt 1. mgr. 37. gr., sbr. 38. gr., laga nr. 80/2016 eða hvort uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 37. gr. laganna. Stjórnvöld geta þurft að hafa frumkvæði að því að tryggja að tilteknir þættir máls séu rannsakaðir, en að sama skapi fellur það að jafnaði í hlut umsækjanda að sýna fram á að ótti hans við ofsóknir í heimaríki sé ástæðuríkur í framangreindum skilningi og að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 37. gr.

37. Eins og hér háttar til lýsti stefnandi aðstæðum sínum munnlega í viðtali hjá Útlendinga-stofnun. Hún hefur einkum vísað til þess að hún hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríkinu þar sem hún sé fyrrum fórnarlamb mansals og skuldi þeirri konu sem stóð að baki mansalinu háa fjárhæð, en konan hafi meðal annars beitt fjölskyldu hennar þrýstingi og hótunum. Eins og áður hefur verið rakið var í ákvörðun Útlendinga-stofnunar, sem og í úrskurði kærunefndar útlendingamála, miðað við að stefnandi hefði verið fórnarlamb mansals og teldist þannig meðlimur tiltekins þjóðfélagshóps, sbr. d-lið 3. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016 og 1. mgr. 37. gr. sömu laga. Vegna þessa voru kannaðar sérstaklega aðstæður kvenna sem eru þolendur mansals í Nígeríu. Litið var til ýmissa heimilda og skýrslna sem varða aðstæður í Nígeríu, þar með talið hvað varðar öryggi og möguleika einstaklinga á að leita aðstoðar yfirvalda. Með vísan til þeirra gagna var talið að þrátt fyrir að þolendur mansals gætu átt erfitt uppdráttar við endurkomu til Nígeríu yrði ekki séð að þeir yrðu almennt fyrir ofsóknum við heimkomu. Þá var litið til þess að mansal væri refsivert í Nígeríu og hefðu lögregluyfirvöld, sem og stofnunin NAPTIP, almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þeir stæðu enn í skuld við þá sem stóðu að baki mansali.

38. Við mat á því hvort stefnandi hefði ástæðuríkan ótta við ofsóknir var einkum litið til þess að samkvæmt frásögn hennar hefði hún flúið frá þeirri konu sem stóð að baki man-salinu árið 2008 eða 200 9. Hefði stefnandi þannig dvalið í um 11 ár á Ítalíu án afskipta frá konunni og var það mat kærunefndar að stefnanda stafaði ekki hætta frá henni. Í þeim efnum var einnig litið til þess að ekki yrði séð að fjölskylda stefnanda hefði staðið að baki mansalinu, sem og að ekkert lægi fyrir til stuðnings því að konan hefði haft í hótunum við stefnanda eða fjölskyldu hennar. Einnig var litið til þess að stefnandi ætti í samskiptum við ættingja í heimaríki og gæti notið stuðnings þeirra. Að mati dómsins verður ekki annað séð en að aðstæður stefnanda hafi að þessu leyti verið kannaðar með fullnægjandi hætti að virtri frásögn hennar og þeim upplýsingum sem lágu fyrir, en þær styðja að ekki öll fórnarlömb mansals hafi ástæðu til að óttast ofsóknir snúi þau aftur til Nígeríu. Tekið skal fram að ekki er unnt að líta svo á að allir einstaklingar sem sætt hafa mansali teljist til flóttamanna í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, enda þarf einstaklingsbundið mat að fara fram eins og rakið hefur verið. Þá liggur fyrir að móði r stefnanda býr í Nígeríu, en jafnframt var upplýst við aðalmeðferð málsins að eiginmaður stefnanda dveldi nú hér á landi. Verður ekki séð að annmarki hafi verið á mati kærunefndar, sem var stutt heimildum um aðstæður í Nígeríu, að þessu leyti. Samkvæmt þessu telur dómurinn að mat kærunefndar á aðstæðum stefnanda og því hvort uppfyllt væru skilyrði 1. mgr. 37. gr. hafi verið forsvaranlegt og tekið mið af þeim sjónarmiðum og gögnum sem líta bar til.

39. Stefnandi hefur lagt áherslu á að aðstæður barna hennar, sem fædd eru árin 2017 og 2020, hafi ekki verið kannaðar með fullnægjandi hætti. Ú tlendingastofnuntók afstöðu til þess hvort veita skyldi drengjunum alþjóðlega vernd hér á landi með sérstökum ákvörðunum 23. október 2021. Þar er vikið að lagagrundvelli ákvarðananna og tekið fram að hafa beri bestu hagsmuni barn anna að leiðarljósi, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016. Í ljósi ungs aldurs drengjanna var ekki tekið við þá viðtal heldur litið til framburðar stefnanda. Að virtri niðurstöðu í máli stefnanda, sem og að gættum ákvæðum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, barnaverndarlaga og laga nr. 80/2016, var ekki talið að hagsmunum drengjanna væri stefnt í hættu með því að þeir fylgdu móður sinni til Nígeríu. Þá var í úrskurði kærunefndar útlendingamála fjallað um stöðu barna í Nígeríu og lagt mat á hagsmuni barnanna með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum og aðstæðum í heimaríkinu. V ar þannig meðal annar slitið til þess að börnunum stæði til boða gjaldfrjáls grunnskólamenntum og aðgangur að heilbrigðiskerfi þar í landi. Þá var litið til upplýsinga sem lágu fyrir frá leikskóla eldri drengsins þar sem meðal annars kom fram að hann glímdi við óöryggi og fengi hræðslu- og skapofsaköst. Jafnframt var litið til þess að stefnandi, sem væri heilsuhraust og vinnufær, gæti veitt drengjunum stuðning og yrði ekki annað séð en að fjölskyldan gæti búið saman í heimaríki eða á Ítalíu. Ráða má af bréfi frá Vegvísi ráðgjöf frá 6. janúar 202 1, sem lá fyrir við meðferð málsins hjá kærunefnd, að stefnandi hafi glímt við andlega vanlíðan hér álandi og sótt viðtöl hjá félagsráðgjafa þar sem henni hafi verið veitt áfallameðferð. Fallist er á með stefnda að af þessu verði ekki dregin sú ályktun að stefnandi geti ekki annast börn sín, eftir atvikum með þeirri aðstoð sem stendur til boða í heimaríki eða á Ítalíu þar sem hún hefur ótímabundið dvalarleyfi. Þá verður ekki séð að í greinargerð talsmanns stefnanda til kærunefndar útlendingamála hafi verið vísað til sérstakra sjónarmiða um börnin sem ekki hafi verið lagt mat á. Í úrskurði kærunefndar var lagt heildstætt mat á hagsmuni barnanna og var það mat nefndarinnar að teknu tilliti til sjónarmiða um öryggi, velferð og félagslegan þroska barnanna að það væri þeim fyrir bestu að fylgja móður sinni. Að mati dómsins er úrlausn kærunefndarinnar að þessu leyti byggð á þeim sjónarmiðum um hagsmuni barnsins sem líta ber til, sbr. til hliðsjónar 5. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016, og fær hún jafnframt stoð í þeim gögnum sem lágu fyrir.

40. Samkvæmt framangreindu telur dómurinn ekkert fram komið sem gefur tilefni til að ætla að annmarkar séu á þeirri niðurstöðu kærunefndar útlendingamála að stefnendur teljist ekki flóttamenn í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/20 16. H vað varðar 2. mgr. 37. gr. byggði kærunefndin á fyrrgreindum sjónarmiðum um aðstæður í heimaríki stefnenda og taldi þær ekki slíkar að skilyrði ákvæðisins væru uppfyllt. Dómurinn hefur áður komist að þeirri niðurstöðu að mat nefndarinnar á aðstæðum í heimaríkinu sé ekki háð annmörkum. Að því virtu og að teknu tilliti til málatilbúnaðar stefnenda verður ekki séð að þau hafi fært haldbær rök fyrir því að annmarkar séu á mati nefndarinnar að þessu leyti.

41. Hvað varðar úrlausn um hvort stefnendur eigi rétt á dvalarleyfi á grundvelli mannúðar-sjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laganr. 80/2016, hafa þau einkum byggt á því annmarkar hafi verið á mati stjórnvalda á heilsufarslegum og félagslegum aðstæðum þeirra. Byggt er á því með vísan til fyrrgreinds bréfs frá Vegvísi ráðgjöf að stefnandi glími við mikla andlega vanlíðan og þurfi áframhaldandi áfallameðferð vegna þessa. Þá standist ekki að stefnandi geti sameinast eiginmanni sínum og notið stuðnings hans, en hann dvelji á Ítalíu og hafi undanfarið setið í fangelsi. Jafnframt séu möguleikar stefnanda á stuðningi frá ættingjum í Nígeríu mjög takmarkaðir og dugi ekki að vísa til þess að einstaklingar í Vestur- Afríku eigi almennt tengslanet í heimaríki sínu. Ennfremur beri að horfa til gagna sem nú liggi fyrir og sýni að líklegt sé að synir stefnanda séu á einhverfurófi, sem og að þeir þarfnist stuðnings og sérstakrar meðferðar.

42. F allister á að þegar tekin er afstaða til þess hvort stjórnvöld hafi lagt rétt mat á aðstæður stefnanda og barna hennar beri að horfa til aðstæðna eins og þær eru nú en ekki eins og þær voru við töku hinnar umdeildu stjórnvaldsákvörðunar, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 24. júní 2022 í máli nr. 268/2021.

43. R áðið verður af fyrrgreindu bréfi félagsráðgjafa hjá Vegvísi ráðgjöf frá 6. janúar 2021 að stefnandi búi við andlega vanlíðan og beri þess merki að hafa upplifað alvarlegt ofbeldi. Eins og áður greinir kemur fram í bréfinu að stefnandi hafi hitt félagsráðgjafann tvisvar og muni áfram vera í meðferð hjá henni. Ekki hafa verið lögð fram frekari gögn frá félagsráðgjafanum eða upplýsingar um meðferð sem stefnandi hefur sótt. Þá má helst ráða af fyrrgreindu bréfi deildarstjóra fjölskyldu- og bar namálasviðs Hafnarfjarðar frá 2. febrúar 2022 að slæm andleg líðan stefnanda tengist óvissu um úrlausn máls fjöl -skyldunnar og framtíðarhorfur. Þ á sýna framlögð gögn að synir stefnanda hafa báðir sýnt einkenni sem geta bent til þess að þeir séu á einhverfurófi, en málþroska eldra drengsins er til að mynda mjög ábótavant. Upplýst var við munnlegan málflutning að ekki liggi fyrir greining vegna þessa og verður ekki séð að drengirnir sæki sérstaka meðferð hér á landi. Fjallað var um fyrrgreind gögn í úrskurði kærunefndar útlendinga-mála frá 7. apríl 2022 þar sem endurupptökubeiðni stefnenda var hafnað. Lagt var til grundvallar að andlegt heilsufar drengjanna, sem hefðu hvorki fengið ákveðna greiningu né væru í meðferð, væri ekki þess eðlis að meðferð væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki. Ekkert hefur verið fært fram í málinu sem hnekkir þeirri ályktun.

44. Í úrskurði kærunefndar, sem krafist er ógildingar á, var litið til upplýsinga um andlega vanlíðan stefnanda og jafnframt vísað til þess að ráðið yrði af gögnum um aðstæður í Nígeríu að henni myndi standa til boða sálfræðiaðstoð þar í landi. Þá var ekki talið að stefnandi þyrfti á svo sérhæfðri meðferð að halda að hún gæti einungis hlotið hana hér á landi. Hvað varðar félagslegar aðstæður stefnanda liggur fyrir að hún á eiginmann sem er jafnframt faðir barna hennar. Hann hefur dvalið á Ítalíu, en í aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að hann hefði undanfarna mánuði verið hér á landi á samt stefnanda og dveldi hér enn. Þá liggur fyrir að stefnandi á ættingja í Nígeríu, þar með talið móður og bróður, enda þótt ekki sé unnt að slá föstu að hvaða marki þau hafi verið í samskiptum við stefnanda eða geti veitt henni stuðning. Þá hefurekkert komið fram sem ber með sér að mat kærunefndar á aðstæðum barna stefnanda, þar með talin sú ályktun að meðferð sem þeir kunn a að þurfa á að halda sé svo sérhæfð að hún sé eingöngu í boði hér á landi, hafi verið háð annmörkum.

45. Þ að er skilyrði þess að útlendingi sé veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að hann geti sýnt fram á ríka þörf fyrir ver nd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða landi sem honum yrði vísað til. Að virtum lögskýringar gögnum þurfa þær aðstæður sem um ræðir að ná á kveðnu alvarleikastigi. Það er ítarlega rökstutt í úrskurði kærunefndar að aðstæður stefnanda og barna hennar í heimaríki nái ekki því alvarleikastigi að þau hafi ríka þörf fyrir vernd í skilningi ákvæðisins. D ómurinn hefur áður ekki talið tilefni til að endurskoða mat kærunefndar á trúverðugleika frásagnar stefnanda eða mat á einstaklingsbundnum aðstæðum stefnanda og barna hennar. Að sama skapi telur dómurinn ekkert fram komið sem bendir til þess að rökstuðningur og afstaða nefndarinnar hafi að þessu leyti ekki stuðst við þau sjónarmið sem líta beri til eða að rannsókn hafi verið ábótavant. Verður samkvæmt því ekki séð að annmarkar séu á úrlausn málsins að þessu leyti.

46. Stefnendur hafa vísað til þess að aðstæður þeirra séu sams konar og kærenda í úrskurðum kærunefndar útlendingamála nr. 229/2020 frá 25. júní 2020 og 390/2020 frá 13. nóvember 2020 sem hafi verið veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Hvað þetta varðar skal tekið fram að samkvæmt lögum nr. 80/2016 þarf ávallt að meta sérstaklega að virtum atvikum og aðstæðum umsækjanda hvort uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 74. gr. laga nr. 80/2016. Ekki verður fallist á að aðstæður stefnanda séu það sambærilegar aðstæðum kærenda í þessum málum að borið hafi að leysa úr málunum með sama hætti, sbr. til hliðsjónar 11. gr. stjórnsýslulaga.

47. Stefnendur hafa enn fremur byggt á því að óheimilt sé að senda þau úr landi vegna 1. mgr. 42. gr. laga nr. 80/2016 þar sem fram kemur að ekki skuli senda útlending til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða þar sem hann er vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Með vísan til þess sem áður hefur verið rakið telur dómurinn að ekki hafi verið sýnt fram á að ákvæðið standi því í vegi að stefnandi og börn hennar verði endursend til heimaríkis þeirra.

48. Samkvæmt öllu framangreindu verður ekki fallist á að hinn umdeildi úrskurður sé haldinn form- eða efnisannmörkum sem leitt geti til ógildingar hans. Verður stefndi því sýknaður af kr öfum stefnenda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður á milli aðila falli niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefne nda, A, B og C.

Málskostnaður á milli aðila fellur niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf