E-4333/2018

I.

Mál þetta var þingfest 18. desember 2018 en tekið til dóms 24. maí 2022 að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er A, [...] í Hafnarfirði, en stefndu eru Sjóvá- Almennar tryggingar hf., [...]í Reykjavík, og B, [...]í Reykjavík.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefndu og bótaréttur stefnanda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í bílslysi þann [...] 2016. Þá krefst stefnandi þess einnig að stefndu verði dæmdir til að greiða honum málskostnað. Stefndu gera þá kröfu að þeir verði sýknaðir af kröfu stefnanda, auk málskostnaðar.

Við aðalmeðferð málsins óskaði meðstefndi B eftir að leiðrétta kröfugerð sína í greinargerð þannig að til vara væri krafist lækkunar á bótaábyrgð en ekki lækkunar á dómkröfum til samræmis við kröfugerð stefnanda. Stefnandi mótmælti þessari breytingu sem of seint fram kominni. Dómurinn gerir hins vegar ekki athugasemdir við þessa breytingu á kröfugerð meðstefnda, enda rúmast hún innan aðalkröfu hans og raskar á engan hátt grundvelli málsins.

II.

Málsatvik

Samkvæmt gögnum málsins var stefnda tilkynnt um það [...] 2016 að stefnandi hefði lent í bílslysi sama dag sem ökumaður bifreiðarinnar X, sem er Volkswagen Jetta, árgerð 2012. Skráður eigandi bifreiðarinnar var meðstefndi, B, og bifreiðin var ábyrgðar- og kaskótryggð hjá stefnda Sjóvá. Í stefnu kemur fram að slysið hafi átt sér stað á [...]við [...]. Lögregla var ekki kölluð á vettvang og því er engin lögregluskýrsla til um atvikið. Engin vitni voru að slysinu svo vitað sé.

Af gögnum málsins verður ráðið að tilkynning um tjónið hafi verið send samdægurs til stefnda Sjóvár kl.15:48 í nafni meðstefnda B, eða innan við tveimur klukkustundum frá því að slysið átti sér stað samkvæmt tilkynningunni. Tilkynningunni var upphaflega skilað á vefsíðu stefnda Sjóvár og barst frá IP- tölunni: [...]. Á tilkynningunni var tölvunetfang B tiltekið sem [...]@gmail. com. Í tilkynningunni er tjónsatburði lýst á þann veg að ökumaður X hafi verið að snúa bílnum við á bílastæði. Þegar hann hafi ekið af stað inn á aðalbrautina hafi hann ekki litið til hliðar heldur ekið bílnum þvert í veg fyrir bílinn Y sem komið hafi akandi eftir [...]. Ökumaður Y hafi ekki getað sveigt úr vegi og bifreiðin hafi hafnað á hægri hlið bifreiðarinnar X. Áreksturinn hafi verið harður og báðar bifreiðarnar stórskemmst. Í tilkynningunni kom jafnframt fram að ökumaður X ætti alla sök á atvikinu þar sem hann hefði ekið þvert á veginn án þess að líta til hliðar. Þá kom fram í tilkynningunni að líkamsmeiðsl hefðu orðið á fólki og var stefnandi nefndur í því sambandi, ásamt C.

Bílatjónsdeild stefnda Sjóvár sendi í kjölfarið tölvupóst á netfangið [...]@gmail. com kl. 16:33 sama dag og upplýsti að skila þyrfti skriflegri tjónstilkynningu frá ökumönnum. Í svari sem barst frá sama netfangi daginn eftir kl. 9:46 í nafni meðstefnda B kemur fram að hann sé með skýrsluna og geti sent hana til stefnda. Með tölvupósti sem sendur var kl. 10:32 8. janúar 2016 með efnislýsingunni „Re: Tjónstilkynning: Tjón á ökutæki – X “kemur fram að tjónstilkynning sé meðfylgjandi.

Í skriflegu tilkynningunni um tjónið er að finna undirritun með nafni stefnanda, og þar segir að slysið hafi átt sér stað kl. 14:00 [...] 2017. Í tilkynningunni er aðdraganda slyssins lýst með eftirfarandi hætti: „Ökumaður bílsins A [stefnandi] var að snúa bíl sínum og hafði beygt inn á bílastæði við [...] þegar hann hafði snúið við ók hann af stað aftur inn á veginn þannig að bíllinn rann þvert yfir veginn og beint í veg fyrir bílinn B sem ók [...] til norðurs í átt að [...].“

Af tilkynningunni verður einnig ráðið að ökumaður bílsins B hafi verið C, kt. [...], og bifreiðin sem hann ók verið með skráningarnúmerið Y og af gerðinni Land Rover Discovery, árgerð 1997. Á skriflegu tilkynningunni er C tilgreindur sem ökumaður bifreiðarinnar Y og er undirritun með hans nafni á skýrslunni.

Samkvæmt gögnum málsins var meðstefndi B skráður eigandi bifreiðarinnar X, sem stefnandi kveðst hafa verið í þegar slysið varð, daginn fyrir áreksturinn eða 6. janúar 2016. Raunar var bifreiðin nýskráð til landsins þann 6. janúar 2016 og þá skráð á félagið [...] ehf., kt. [...], sem er félag sem hét áður [...] ehf. Það félag var úrskurðað gjaldþrota 15. september 2016. Sama dag, 6. janúar 2016, var bifreiðin skráð af [...] og yfir á B. Daginn eftir lenti bifreiðin síðan í árekstrinum.

Tjónið á bifreiðinni X var við slysið metið sem altjón, þ. e. svo mikið að ekki þótti skynsamlegt að reyna viðgerð á bifreiðinni. Stefndi Sjóvá keypti því bifreiðina af meðstefnda B á markaðsvirði hennar á tjónsdegi. Meðstefndi B fékk því greiddar 3.450.000 kr. þann 11. janúar 2016 vegna bifreiðarinnar. Bifreiðin Y var einnig metin þannig að hún hefði orðið fyrir altjóni. Stefndi Sjóvá keypti bifreiðina af eiganda hennar á 600.000 kr.

Af læknisvottorði D, dags. 28. febrúar 2016, sem fyrir liggur í málinu og ritað var að beiðni lögmanns, verður ráðið að stefnandi hafi farið á bráðamóttöku í Fossvogi strax sama dag og tilkynnt var um slysið, eða [...] 2016. Í vottorðinu er sérstaklega tilgreint að upplýsingar séu fengnar úr sjúkraskrá sjúklings á slysa- og bráðadeild Landspítala –háskólasjúkrahúss í Fossvogi.

Í vottorðinu segir að stefnandi hafi sagt slysið hafa átt sér stað um hádegisbilið og hann leitað til bráðamóttöku stuttu síðar. Þá segir að við komu á bráðamóttöku hafi stefnandi tjáð lækni „að hann hafi verið að aka vini sínum til vinnu á bifreið vinarins“ og verið „að beygja yfir til vinstri á biðskyldu þegar bifreið kom úr sömu átt og lentu bílarnir saman“. Er síðan haft eftir stefnanda að ekið hafi verið „inn í bílhurðina bílstjóramegin“. Þá er einnig haft eftir stefnanda að hann hafi verið á Subaru- bifreið og hann muni ekki af hvaða tegund hin bifreiðin hafi verið en það hafi verið fólksbifreið af svipaðri stærð. Í vottorðinu er síðan lýst því áliti læknisins að batahorfur stefnanda séu góðar en þess beri að geta að hann hafi fengið högg í hurð bílstjóramegin þar sem hann sat og líklegt sé aðhann hafi fundið til verkja í nokkra daga.

Í málinu liggur einnig fyrir læknisvottorð E, þar sem rakið er að stefnandi hafi leitað til hans 24. febrúar 2016 með verkjavandamál eftir slys [...] 2016, en verkirnir séu neðst í brjóstbaki mest, en leiði upp brjóstbak og upp í háls, oft með höfuðverk. Einnig leiði verkirnir niður í mjóbak og tveimur vikum eftir slysið séu verkir við utanvert og framanvert læri.

Í sameiginlegri matsbeiðni stefnanda og stefnda, Sjóvár, dags. 2. febrúar 2017, var óskað eftir því að tilnefndir matsmenn, þeir G lögmaður og H endurhæfingarlæknir, legðu mat á ákveðin atriði vegna slyssins [...] 2016 og annars bílslyss sem stefnandi lenti í 1. september 2015. Var m. a. óskað eftir því að matsmenn legðu á það mat hvort heilsufar stefnanda væri orðið stöðugt, sbr. 2. gr. skaða bóta laga nr. 50/1993, svo hægt væri að meta varanlegar afleiðingar slyssins. Þá var óskað eftir að matsmenn legðu á það mat hver væri tímabundin óvinnufærni stefnanda og hvort og þá hversu lengi stefnandi hefði verið veikur þannig að hann teldist eiga rétt til þjáningabóta samkvæmt 3. gr. skaða bóta laga allt frá slysadögum og þar til heilsufar var orðið stöðugt. Í þessu sambandi óskaðist einnig greint á milli þess tíma sem stefnandi hefði annars vegar verið rúmfastur og hins vegar veikur án þess að vera rúmliggjandi. Þá var jafnframt óskað eftir að matsmenn legðu mat á varanlegan miska og örorku stefnanda af völdum slyssins, sbr. 1. mgr. 4. gr. sem og 1.– 3. mgr. 5. gr. s kaða bóta laga.

Matsmenn skiluðu álitsgerð sinni 3. maí 2017. Í niðurstöðum hennar kemur fram að matsmenn telji stefnanda ekki hafa beðið neitt varanlegt tjón vegna slyssins 1. september 2015. Hins vegar telji matsmenn að varanlegur miski stefnanda vegna síðara slyssins [...]2016 nemi 8 stigum og varanleg örorka hans sé 8%, en stöðugleikatímamark sé 7. júlí 2016.

Í niðurstöðu álitsgerðarinnar er gengið út frá því að stefnandi hafi orðið fyrir allhörðum árekstri [...] 2016 og matsmenn telja að í kjölfar slyssins búi stefnandi fyrst og fremst við tognunareinkenni í brjóstbaki sem séu varanleg en einnig væg tognunareinkenni í hálsi sem teljist vera varanleg. Telja matsmenn þau einkenni eingöngu vera að rekja til seinna slyssins, en af fyrirliggjandi gögnum og frásögn verði ekki ráðið að fyrra slysið hafi skilið eftir sig varanlegar afleiðingar. Lýsa matsmenn afleiðingum síðara slyssins á þann veg að um sé að ræða varanleg einkenni, aðallega vegna brjóstbakstognunar en einnig vægrar hálstognunar. Um sé að ræða væga ósamhverfa hreyfiskerðingu í hálsi og væga samhverfa hreyfiskerðingu í brjóstbaki. Með hliðsjón af umræðu um orsakasamhengi og miskatöflum örorkunefndar teljist varanlegur miski hæfilega metinn 8 stig.

Í álitsgerðinni segir jafnframt að afleiðingarnar hafi skert tekjuöflunarhæfi tjónþola til framtíðar litið. Vegna ómótaðra framtíðaráforma telji matsmenn óhjákvæmilegt að meta nokkuð almennt áhrif afleiðinga slyssins á starfsgetu tjónþola með hliðsjón af áverkunum sem hann hlaut. Ljóst sé að óþægindi af því tagi skerði álagsgetu og úthaldsþol hans til allra almennra starfa, sérstaklega starfa sem líkamlegt erfiði eða bogur fylgi. Það eigi m. a. við um störf við smíðar, sem hann sinni nú, sem og flugvirkjastörf ljúki hann síðar slíku námi. Þá megi jafnframt gera ráð fyrir að einkennin muni há honum við störf sem langvarandi setur fylgja, eins og eigi við um velflest skrifstofustörf. Vegna afleiðinga slyssins verði því að telja starfsúthald tjónþola takmarkað þannig að hann kunni að neyðast til þess að vinna ekki eins langan vinnudag og hann ella hefði gert og möguleikar hans, t. a. m. til að afla vinnutekna með yfirvinnu, séu takmarkaðir þannig að um skerðingu á tekjuöflunarhæfi verði að ræða. Með vísan til framangreinds telja matsmenn því að um skerðingu á tekjuöflunarhæfi tjónþola verði að ræða af völdum slysanna. Við mat á varanlegri örorku beri þó jafnframt að hafa hugfasta þá skyldu tjónþola að takmarka tjón sitt eins og unnt sé að ætlast til af honum, en tjónþoli sé ungur að árum og möguleikar hans til að haga starfsvali sínu með hliðsjón af þeirri líkamlegu færniskerðingu er hann búi við af völdum slyssins séu því meiri en ella. Með vísan til þess sem að framan er rakið og þeirra sjónarmiða er almennt gilda um mat á varanlegri örorku samkvæmt 5. gr. skbl. telja matsmenn varanlega örorku tjónþola af völdum slyssins hæfilega metna 8%.

Af hálfu stefnanda var í kjölfarið gerð sú krafa á stefnda Sjóvá að félagið greiddi honum 16.661.195 kr. á grundvelli niðurstöðu álitsgerðarinnar.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi Sjóvá hafi lagt fram kæru hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 17. júlí 2017 þar sem lýst var sjö atvikum sem 10 nafngreindir einstaklingar höfðu aðkomu að og tengdust bótakröfum á hendur stefnda vegna umferðaróhappa. Í kærunni var rakið að bótakröfurnar næmu samanlagt um það bil 100 milljónum króna.

Í kærunni voru jafnframt rakin tengsl á milli aðila og bent á að óhöppin hefðu öll átt sér stað á fáförnum vegum í útjaðri höfuðborgarinnar. Óskað var rannsóknar lögreglu á þessum atvikum þar sem stefndi teldi að atvik og tengsl kærðu innbyrðis gæfu tilefni til að ætla að óhöppin hefðu verið sviðsett til að svíkja fé af stefnda. Meðal þeirra atvika sem kæra stefnda beindist að var umferðarslysið sem stefnandi tilkynnti um [...] 2016 og var stefnandi auk þess einn þeirra einstaklinga sem félagið taldi eiga aðild að meintri refsiverðri háttsemi.

Af gögnum málsins er ljóst að stefndi Sjóvá tilkynnti stefnanda ekki um framangreinda kæru. Með bréfi, dags. 11. september 2017, tilkynnti félagið stefnanda hins vegar að óskað yrði eftir dómkvaðningu matsmanna og farið yrði í þá vinnu við fyrsta tækifæri til að forðast frekari tafir. Í málinu liggur fyrir matsbeiðni frá stefnda Sjóvá, dags. 11. janúar 2018. Ágreiningslaust er að lögmaður stefnanda fékk beiðnina senda 12. janúar 2018.

Með tölvupósti, dags. 12. apríl 2018, var stefnanda tilkynnt að matsbeiðnin hefði ekki verið lögð fyrir dóm en stefndi teldi hins vegar að vátryggingasvik hefðu átt sér stað í málinu þannig að málið hefði verið sent til lögreglunnar.

Stefnandi höfðaði í kjölfarið mál gegn stefnda Sjóvá með stefnu dags. 19. júní 2018 en því máli var vísað frá dómi með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, dags. [...]2018 í máli nr. [...]. Stefnandi höfðaði síðan þetta mál á hendur stefndu.

Með bréfi, dags. 28. janúar 2019, lagði lögmaður stefnda B fram kæru til lögreglu fyrir hans hönd vegna þess að rithönd hans á tjónstilkynningunni, dags. [...] 2016, hefði verið fölsuð. Í kærunni var vísað til kæru meðstefnda Sjóvár til lögreglu vegna sömu atvika í tengslum við slysið sem tilkynnt varum [...] 2016. Í kæru stefnda B til lögreglu kemur fram að hann hafi tekið við tryggingafé vegna bifreiðarinnar X en honum hafi ekki verið kunnugt um að nafn hans hefði verið notað á tjónstilkynningu fyrr en honum var birt stefna í málinu. Þá kvaðst stefndi ekki kannast við það símanúmer og netfang sem þar væri gefið upp í hans nafni.

Með úrskurði, 16. apríl 2019, var meðferð málsins frestað um óákveðinn tíma á grundvelli 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991, þar til séð yrði fyrir enda rannsóknar lögreglu á þeim atvikum sem vörðuðu sakarefni málsins. Lögmenn og dómari voru síðan í samskiptum um stöðu lögreglurannsóknarinnar utan réttar á meðan málið var í fresti.

Af gögnum málins verður ráðið að bæði stefnandi og meðstefndi B hafi haft réttarstöðu sakbornings við rannsókn málsins hjá lögreglu, sem og C, sem samkvæmt tjónstilkynningu var sá sem ók bifreiðinni Y í slysinu sem tilkynnt var um að hefði átt sér stað [...] 2017. Í skýrslutöku af stefnanda A við rannsókn lögreglu 20. janúar 2020 lýsti stefnandi atvikum á þann veg að hann hefði verið að prufukeyra bifreiðina sem um ræðir í þessu máli þegar annarri bifreið var ekið á hann. Spurður hvar hann hefði tekið við bifreiðinni kvaðst stefnandi halda að hann hefði hitt eigenda bifreiðarinnar, meðstefnda B, og fengið bifreiðina hjá honum. Mun stefnandi síðar hafa sagt í skýrslutökunni að honum fyndist það líklegra að bifreiðin hefði verið á bílasölu á [...] en þetta væri allt einn „maukur“ í hausnum á honum.

Í skýrslu lögreglu segir enn fremur að stefnanda hafi verið sýnd tjónstilkynningin sem send var inn vegna slyssins og haft eftir honum að hann vissi ekki hver fyllti hana út, auk þess sem hann kannaðist ekki við að hans undirritun væri á tilkynningunni.

Lögregla tók skýrslu af C, sama dag, þar sem haft er eftir honum að þegar áreksturinn varð hafi hann villst af leið og verið að koma sér aftur inn á [...] þegar bifreið var ekið fyrir hann. C sagði eitthvert fólk úr nágrenninu hafa komið á vettvang en við skýrslutökuna gat hann þó ekki sagt nein nánari deili á því fólki. Þá kvaðst C aldrei hafa séð ökumann bifreiðarinnar sem stefnandi átti að hafa ekið og hafa talið að það hefði verið farþegi í hinni bifreiðinni. Taldi hann að slysið hefði átt sér stað um kl. 15:00 en hann hefði gert tjónaskýrslu á vettvangi með ljóshærðum manni á aldrinum 25– 30 ára. Sá hefði tjáð honum að ökumaður bifreiðarinnar hefði farið af vettvangi alblóðugur. C kannaðist í skýrslutökunni ekki við nafn stefnanda.

Í síðari skýrslutöku sama dag mun hafa verið borið undir C að hvorki stefnandi né meðstefndi könnuðust við tjónstilkynninguna og kvað C þá þann sem gerði tilkynninguna hafa tekið hana með sér. Vitnið kvaðst ekki þekkja meðstefnda neitt.

Samkvæmt gögnum málsins hafði meðstefndi B einnig stöðu sakbornings við rannsókn lögreglu á málinu en skýrsla var tekin af honum vegna málsins 1. október 2019. Greindi meðstefndi þar frá því að maður að nafni F hefði beðið hann að skrá á sig bifreið í byrjun janúar 2016 en F hefði ekki getað skráð hana á sig þar sem hann væri að missa allt frá sér í gjaldþrot. Kvaðst meðstefndi hafa litið á það sem greiða við F að skrá bifreiðina á sig, sem hann hefði gert. Hann hefði vitað af fjárhagsörðugleikum hjá F í lok árs 2015 og þessi bón hans hefði ekki komið honum á óvart. F hefði síðan komið til meðstefnda B í vinnuna og þar hefði hann kvittað undir eigandaskiptin. Síðan segir í skýrslu stefnda B :

„ B sagði svo að F hafi látið hann vita af tjóninu og að bifreiðin yrði greidd út á reikning B. F bað B um að taka peninganna út þar sem búið væri að loka reikningunum hans. B tók peninganna út í reiðufé í Landsbankanum í [...] og afhenti F peningana.

Átti afhendingin sér stað fyrir utan bankann og minntist B þess að F hafi tekið ljósmynd á símann sinn þegar B afhenti honum umslagið. Aðspurður um hvort hann hafi átt að halda einhverju eftir af peningunum fyrir sig, sagði B svo ekki hafa verið, þetta hafi verið vinargreiði. Peningarnir, um 3 mkr., hafi farið í heild sinni til F.

B fór að gruna að ekki væri allt með felldu þegar B var að ganga frá skattaskýrslu vegna 2016 og B hafði samband við F til að spyrja hann út í kaupvirði bifreiðarinnar.

F kom þá af fjöllum og vissi ekki um hvaða bifreið B var að tala um. B hefur ekki talað við F síðan, þetta var í febrúar 2017.“

Í skýrslutökunni greindi B jafnframt frá því að hann hefði ekki haft vitneskju um að það væri verið að gera eitthvað í hans nafni fyrr en eftir að honum var stefnt og hann hefði þá kært málið til lögreglu. Í skýrslutökunni sagði B jafnframt að hann hefði ekki komið nálægt kaupunum á bifreiðinni en aðspurður hver hefði greitt tryggingarnar á bifreiðinni kvað hann aldrei hafa komið til þess þótt eflaust hefðu þær verið skráðar á hans nafn. Hann kannaðist hvorki við að hafa fyllt út né undirritað tjónstilkynninguna en spurður hvern hann grunaði um fölsunina kvað hann sig gruna F og sér dytti ekki neinn annar í hug. Þá kvaðst B ekki vera með netfangið [...]@gmail. com, sem notað hefði verið, heldur notaði hann netfangið [...]@gmail. com.

Spurður um tengsl sín við F í skýrslutöku hjá lögreglu kvað stefnandi þá vera kunningja og eiga sameiginlegan félaga. Í skýrslutöku C hjá lögreglu kemur fram að F hafi bent honum á tiltekinn lögfræðing en annars þekki hann F ekki neitt.

Í skýrslutöku af F hjá lögreglu 22. desember 2019 kvaðst F hafa sett sig í samband við stefnanda í kjölfar slyssins [...] 2016. F kvaðst hafa lítil tengsl við C en hann hefði þekkt meðstefnda B síðan 2003. Hann hefði þó ekki verið í samskiptum við B undanfarna mánuði en nýlegustu samskiptin hefðu verið í ársbyrjun 2017. Spurður um aðkomu sína að bifreiðinni X kvaðst F ekki muna sérstaklega eftir því en mögulega varðaði það eitthvað bílasöluna [...]. Sagði F að hann væri búinn að votta mörg hundruð tilkynninga í gegnum bílasöluna en bar því við að hann vissi ekki ástæðu kaupanna né af hverjum meðstefndi B hefði keypt bifreiðina.

Af gögnum málsins verður ráðið að lögreglan hafi 1. október 2019 óskað upplýsinga frá fjarskiptafyrirtæki um rétthafa IP- tölunnar [...] sem tjónstilkynningin til stefnda Sjóvár kom frá en fengið þær upplýsingar að fyrirtækið hefði ekki gögn svo langt aftur í tímann.

Með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 19. mars 2021, var stefnda Sjóvá tilkynnt að rannsókn vegna kæru stefnda um vátryggingasvik hefði verið felld niður. Í bréfi lögreglustjóra segir m. a. svo um það slys sem sakarefni þessa máls lýtur að og stefnandi hafði stöðu sakbornings í:

„Farið hefur fram ítarleg rannsókn af hálfu lögreglu og fjöldi sakborninga og vitna hafa verið yfirheyrð í þeirri viðleitni að upplýsa mál þetta að fullu og öðru leyti. Ljóst þykir að ekki er um einfalt mál að ræða.

Sakborningar neita eindregið ábornum sökum og við fátt annað að styðjast en framburði aðila. Í ljósi alls framanritaðs er talið rétt að láta staðar numið. Minnt er á að samkvæmt 108. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærðs einstaklings og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu sem ekki á hægt um vik er mál er vaxið með þeim hætti sem raun ber vitni. Hins vegar er athygli vakin á úrræðum einkamálaréttarins og þeim sönnunarreglum sem þar gilda enda óneitanlega talsverður ólíkindablær sem hvílir yfir tilurð, aðdraganda og sögðum afleiðingum meintra umferðaróhappanna sem flest hver eiga sér stað utan alfaraleiða og eru afgreidd oft á tíðum með óhefðbundnum hætti án aðkomu lögreglu sem þar með hefur augljóslega takmarkað alla möguleika á öflun framangreindra sönnunargagna.

Í málinu liggja ekki fyrir haldbærar myndir af ökutækjunum og því síðar bíltæknirannsóknir eins og venja er í viðlíka málum. Því verður aftur á móti vart neitað að nokkur ólíkindablær hvílir yfir tilurð, aðdraganda og sögðum afleiðingum meintra umferðaróhappa sem felst hver eru sögð eiga sér stað utan alfaraleiðar og oft á tíðum afgreidd með einföldum tjónstilkynningum af hálfu sakbornings.

Náin tengsl viðkomandi sakborninga í milli og ekki síst við ætlaðan höfuðpaur málsins, F, eru ekki til þess fallin að auka tiltrú á frásögn hinna kærðu. Verður að telja í ljósi alls framanritaðs að heppilegra sé að leysa úr máli þessu eftir reglum einkamálaréttarfarsins enda mun það þá eflaust standa hinum kærðu næst að færa rök fyrir fullyrðingum sínum í stað þess að ákæruvaldið eitt skuli bera allan halla af sönnunarfærslu málsins.“

Stefndi Sjóvá kærði þessa ákvörðun lögreglustjórans til ríkissaksóknara með bréfi, dags. 16. apríl 2021. Ríkissaksóknari staðfesti ákvörðun lögreglustjórans með bréfi, dags. 14. júlí 2021. Í rökstuðningi sínum tók ríkissaksóknari hins vegar undir það með stefnda og lögreglustjóra að margt í þessu máli væri með ólíkindum, eins og tengsl aðila, stað-setning slysanna og frásagnir aðila, auk annars. Í bréfinu er tekið undir sjónarmið stefnda um að haga hefði mátt rannsókninni með vandaðri hætti, en kæran hefði borist í júlí 2017 og augljóst væri að óhæfilegur dráttur hefði orðið á rannsókninni, sem væri ámælisvert og til þess fallið að skaða rannsóknina og sönnunarstöðu málsins. Ríkissaksóknari teldi þó ekki líklegt að frekari rannsókn málsins myndi bæta úr að þessum tíma liðnum og því yrði ekki hjá því komist að staðfesta niðurstöðu lögreglustjóra.

Meðstefndi B greindi frá því í aðilaskýrslu að félagi hans F hefði beðið hann að skrá á sig bifreið í byrjun janúar 2016 þar sem hann væri í fjárhagsörðugleikum. Kvaðst vitnið hafa samþykkt þessa beiðni F og kvittað undir eigandaskiptin.

Nokkrum dögum síðar hefði F haft samband við sig og greint frá því að bíllinn væri ónýtur. F hefði ekki greint honum frá því hvernig slysið bar að höndum. Fyrir dómi kannaðist B hvorki við rithönd, símanúmer né netfang sem sett voru fram í hans nafni. Stefndi kvaðst ekki þekkja A og ekki hafa veitt honum neina heimild til að nota bifreiðina.

Stefndi kvaðst aldrei hafa ritað neina yfirlýsingu um eigandaskipti vegna bílsins eða keypt neina ábyrgðartryggingu vegna hans. F hefði fengið reikningsupplýsingar frá honum til að leggja inn fé í kjölfar þess að bíllinn eyðilagðist.

III.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndu séu bótaskyldir samkvæmt hlutlægum ábyrgðarreglum umferðarlaga nr. 50/1987, nánar tiltekið XIII. kafla þeirra laga sem fjallar um grundvöll ábyrgðar o. fl. Fyrir liggi að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni á slysdegi þann [...] 2016 og stefndi, Sjóvá, hafi verið vátryggingarfélag þeirrar bifreiðar sem stefnandi slasaðist í. Í 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sé skýrlega kveðið á um að sá sem ábyrgð beri á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki skuli bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Þá hafi stefndi B verið með gilda ábyrgðartryggingu hjá hinu stefnda félagi á slysdegi vegna bifreiðarinnar sem stefnandi ók. Þegar af þeirri ástæðu beri að viðurkenna rétt stefnanda til skaðabóta úr hendi stefndu vegna afleiðinga umferðarslyssins [...] 2016.

Þá er á því byggt að stefndu hafi ekki staðið við lögboðnar skyldur sínar samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Þannig komi fram í I. kafla laganna að sá sem bótaábyrgð beri í kjölfar líkamstjóns skuli greiða skaðabætur fyrir m. a. örorku, miska, skerðingu á getu til að afla vinnutekna, bætur vegna þjáninga o. s. frv. Einnig er byggt á meginreglum laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, um skuldbindingargildi gerðra samninga. Í því tilviki sem hér sé til skoðunar hafi sannarlega verið gerður skuldbindandi samningur á milli stefnanda og stefnda Sjóvár um að standa sameiginlega að matsbeiðni til tveggja óvilhallra matsmanna sem aðilar sammæltust um.

Stefnandi telur að með því hafi stefndi skuldbundið sig til að virða niðurstöðu matsmanna, sbr. álitsgerð dags. 3. maí 2017. Í ljósi þess að stefndi Sjóvá féll frá því að biðja um yfirmat verði ekki séð að félagið komist undan því að virða umrædda matsgerð.

Stefnandi vísar til þess að stefndi Sjóvá hafi í á þriðja ár verið í samskiptum við stefnanda áður en hann gerði athugasemdir við tildrög málsins. Fram að því hafi stefndi samþykkt bótaskyldu, greitt útlagðan kostnað og auk þess staðið að matsbeiðni til tveggja matsmanna, ásamt lögmanni stefnanda. Þá hafi stefndi Sjóvá beinlínis gefið lögmanni stefnanda, með reglulegu millibili, rangar og villandi upplýsingar um stöðu málsins. Telur stefnandi að framkoma félagsins flokkist hvorki undir góða né eðlilega viðskipta-hætti. Þar að auki sé viðskiptasiðferði félagsins í þessu máli verulega ábótavant.

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir m. a. líkamstjóni sem rakið verði til slyssins. Fyrir liggi matsgerð þar sem m. a. var metin læknisfræðileg örorka af völdum slyssins. Þyki matið staðfesta líkamlegt tjón stefnanda og hafi örorka hans verið metin 8%. Þá telji stefnandi sig hafa lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið með dómi hver beri ábyrgð á því tjóni sem hann býr við og á hverjum bótaskyldan vegna þess hvíli. Byggt er á ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987, aðallega ákvæðum XIII. kafla laganna varðandi hlutlægar ábyrgðarreglur. Sérstaklega er vísað til 90. gr., sbr. 88. gr. og 89. gr., og 92. gr.

Málsástæður stefnda Sjóvár- Almennra trygginga hf.

Stefndi Sjóvá mótmælir öllum málsástæðum stefnanda. Sérstaklega er mótmælt þeirri málsástæðu að stefndi hafi með einhverjum hætti gerst brotlegur við lög nr. 100/2016 um vátryggingafyrirtæki og ákvæði um góða og eðlilega viðskiptahætti. Í stefnu sé þetta rökstutt með því að starfsmaður stefnda hafi gefið „rangar og villandi upplýsingar um stöðu málsins“ og „dregið stefnanda og lögmann hans á asnaeyrunum“. Af hálfu stefnda er vísað til þess að í miðju uppgjörsferlinu hafi vaknað grunur um vátryggingasvik. Stefndi telji slíkar ásakanir ekki léttvægar. Því hafi stefndi þurft að taka sér tíma til að ígrunda og skoða málin betur og það hafi leitt til kærubréfs til lögreglu þar sem mál þetta og sex önnur voru kærð til lögreglu. Álitsgerð læknis og lögmanns í máli þessu hafi legið fyrir í maí 2017 og kæra verið send til lögreglu um miðjan júlí. Stefnda Sjóvá sé að sjálfsögðu heimilt að taka sér tíma til að skoða mál þegar grunur um svik komi upp. Þá sé fullkomlega eðlilegt í ljósi rannsóknarhagsmuna að lögmanni stefnanda sé ekki tilkynnt um slíkar grunsemdir eða kæru til lögreglu tafarlaust.

Stefndi mótmælir því að hann hafi ekki staðið við lögboðnar skyldur sínar sam-kvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, eins og haldið sé fram í stefnu. Stefndi telur þessa málsástæðu byggða á misskilningi enda sé fullljóst að stefndi Sjóvá beri ekki bótaábyrgð á þessu umferðarslysi á grundvelli skaða bóta laga því að skilyrðum hinnar almennu sakar-reglu sé ekki fullnægt. Mögulegur bótagrundvöllur stefnda væri hlutlæg ábyrgð á grund-velli ábyrgðartryggingar í samræmi við lögákveðnar ábyrgðarreglur umferðarlaga nr. 50/1987. Það liggi hins vegar einnig ljóst fyrir að stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir orsökum og umfangi tjóns og að bótaskylda er ekki fyrir hendi ef slysið var sett á svið eða stofnað til kröfunnar á einhvern hátt með sviksamlegum hætti.

Stefndi mótmælir harðlega því sem fram kemur í stefnu, að aðilar hafi skuldbundið sig til að virða niðurstöðu álitsgerðarinnar og „stefndi Sjóvá [hafi fallið] frá því að biðja um yfirmat“. Aðilar öfluðu álitsgerðarinnar sameiginlega utan réttar, eins og tíðkist í líkamstjónamálum. Sameiginlegrar álitsgerðar hafi verið aflað í von um að sætta málið, með einföldum hætti og án óþarfa kostnaðar, en í því hafi þó ekki falist neitt afsal aðila á lögbundum rétti til að leita dómkvaðningar í samræmi við lög nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi Sjóvá áskilur sér rétt til að óska eftir mati frá dómkvöddum mats-mönnum undir rekstri málsins.

Í stefnu sé einungis gerð krafa um að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefndu þannig að í málinu er ekki lögð fram fjárkrafa. Árslaunaviðmið eru því ekki til umfjöllun-ar í máli þessu en stefndi vill allt að einu mótmæla útreikningi á kröfu í kröfubréfi og stefnu. Sér í lagi að leggja beri til grundvallar árslaun flugvirkja enda hafi stefnandi ekki starfað sem slíkur, ekki verið í slíku námi er slysið átti sér stað og hann hafi ekki heldur verið kominn það langt í námi að uppfylli skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaða bóta laga.

Verulegt misræmi sé milli frásagnar stefnanda á bráðamóttöku um tildrög slyssins og lýsingar í tjónstilkynningu. Samkvæmt PC Crash- útreikningum sem stefndi Sjóvá óskaði eftir hafi bifreiðin sem stefnandi ók verið kyrrstæð er áreksturinn átti sér stað. Þessir útreikningar styðji því þann grun stefnda Sjóvár að um vísvitandi tryggingasvik sé að ræða. Af öllu framangreindu telur stefndi Sjóvá að sýkna beri félagið af öllum kröfum stefnanda.

Málsástæður stefnda B

Stefndi geti ekki skýrt málavexti sem fjárkrafan byggist á að neinu leyti, enda hafi hann engin kynni haft af stefnanda eða atvikum árekstursins, að öðru leyti en því að hann móttók tryggingafé vegna bifreiðarinnar, sem hann svo afhenti F. Stefnda sé ekki kunnugt um hvers vegna stefnandi hafði bifreiðina til umráða þennan dag, enda hafi stefndi aldrei haft nein bein afskipti af bifreiðinni.

F þessi hafi leitað til stefnda vegna greiða sem hann bað stefnda um, en það hafi verið að biðja stefnda að vera skráður fyrir bifreiðinni X. Ástæðan hafi verið sú að F gat ekki verið það sjálfur vegna persónulegra aðstæðna, að hans sögn. Stefndi hafi þekkt vel til F, enda hafi þeir þekkst í gegnum bróður stefnda um árabil.

Eftir áreksturinn hafi F átt þessi samskipti við stefnda um útborgun og afhendingu tryggingarfjár vegna bifreiðarinnar X. Stefndi hafi hitt F fyrir utan Landsbankann í [...] og afhent honum tryggingaféð í peningum strax eftir að það var greitt út.

Stefndi hafi aldrei verið með símanúmerið [...] eða netfangið [...]@gmail. com. Rétt símanúmer stefnda sé [...] og hann hafi notað netfangið [...]@gmail. com um árabil. Stefndi hafi því aldrei verið í sambandi við meðstefnda Sjóvá hf. vegna árekstursins, né nokkurn annan en F, eins og greint er frá hér að framan. Þá sé undirritun hans ekki að finna á tjónstilkynningunni. Kæra vegna skjalafölsunar þar að lútandi hafi verið send lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu.

Kröfu sína um sýknu byggir stefndi á aðildarskorti, auk almennra reglna skaðabótaréttarins, kröfuréttarins og samningaréttarins, en stefndi hafi ekki valdið neinum skaða með athöfn eða athafnaleysi, heldur hafi hann enga aðkomu að málinu. Engin tengsl séu á milli hans og stefnanda, hvorki varðandi lán á bifreiðinni né að neinu öðru leyti.

IV.

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu úr vátryggingu stefnda á grundvelli þess að hann hafi beðið líkamstjón í slysi á [...] 2016. Ágreiningur aðila í málinu stendur um það hvort slysið hafi í reynd átt sér stað og hvort stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni sem megi rekja til notkunar bifreiðar og falli undir slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Eins og atvikum er háttað verður ekki fallist á að stefndi Sjóvá hafi fyrirgert rétti til þess að hafna bótaskyldu samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga með því að hafa ekki formlega hafnað bótaskyldu fyrr en tæpu ári eftir að álitsgerð H og G, sem aðila róskuðu eftir í sameiningu, lá fyrir. Fram kemur í gögnum málsins að stefndi Sjóvá sendi inn kæru til lögreglu tæplega tveimur mánuðum eftir að álitsgerðinni var lokið. Þar sem kæran tengdist alls sjö atvikum og 10 einstaklingum og málsatvik voru um margt á reiki verður ekki talið að slíkur dráttur hafi orðið á tilkynningu frá stefnda eftir að honum varð kunnugt um að atvik hafi getað leyst stefndu undan bótaskyldu.

Í samræmi við almennar reglur skaðabótaréttar ber tjónþola að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni sem og hvert er umfang tjónsins. Að virtum gögnum málsins telur dómurinn ekki unnt að fallast á með stefnanda að færðar hafi verið sönnur á hvort tveggja með álitsgerð þeirri sem skilað var 3. maí 2017 og lögð hefur verið fyrir dóminn. Verður í því sambandi að líta til þess að krafa stefnanda um bótaskyldu stefndu byggist á tjónstilkynningu sem félaginu var send [...] 2017 sem vátryggjanda bifreiðarinnar X en tilkynningin var send með undirritun á nafni stefnanda.

Í skýrslutöku hjá lögreglu 20. janúar 2020 bar stefnandi hins vegar á þann veg að hann vissi ekki hver hefði fyllt út tilkynninguna, auk þess sem hann kannaðist ekki við að undirritun hans væri á tilkynningunni. Þegar litið er til þessa, sem og þess að meðstefndi B kannast ekki heldur við að hann hafi undirritað sömu tilkynningu eða hún sé að öðru leyti frá honum komin, hefur tilkynningin sem slík afar takmarkað sönnunargildi um atvik málsins.

Í þessu sambandi verður ekki heldur litið fram hjáþví ósamræmi sem er í frásögnum stefnanda um tildrög slyssins [...] 2016 og finna má í gögnum málsins. Þannig er því lýst í læknisvottorði D frá 28. febrúar 2016, sem stefnandi lagði sjálfur fram við þingfestingu málsins, að stefnandi hafi tjáð lækni við komu á bráðamóttöku á slysdegi að slysið hefði borið að með þeim hætti „að hann hafi verið að aka vini sínum til vinnu á bifreið vinarins“ og verið „að beygja yfir til vinstri á biðskyldu þegar bifreið kom úr sömu átt og lentu bílarnir saman“. Er síðan haft eftir stefnanda að ekið hafi verið „inn í bílhurðina bílstjóramegin“. Þá er einnig haft eftir stefnanda að hann hafi verið á Subaru- bifreið en hann muni ekki af hvaða tegund hin bifreiðin hafi verið en það hafi verið fólksbifreið af svipaðri stærð.

Í tjóns tilkynningunum er slysinu hins vegar lýst á þann veg að ekið hafi verið hægra megin inn í bifreiðina en myndir sem teknar voru af henni og eru meðal málsgagna bera með sér að hin bifreiðin hafi lent farþegamegin á bifreiðinni X. Þá er bifreiðin Y, sem um ræðir í tilkynningum og stefndi greiddi út bætur fyrir, ekki af gerðinni Subaru heldur er um Volkswagen Jetta að ræða.

Af læknisvottorðinu sem um ræðir verður ráðið að þar sé byggt á upplýsingum úr sjúkraskrá stefnanda en stefnandi hefur ekki lagt fram neinar upplýsingar úr sjúkra-skránni þrátt fyrir áskoranir beggja stefndu um það. Verður ekki hjá því komist að skýra þessi viðbrögð stefnanda við áskorunum stefndu honum í óhag, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en stefndu hafa sem fyrr segir byggt á því að slysið sem tilkynnt var um að stefnandi hefði orðið fyrir hafi ekki átt sér stað í reynd.

Í ljósi þess sem að framan er rakið verður stefnandi að bera hallann af því verulega ósamræmi sem er í frásögn hans um tildrög slyssins, en stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn, leitt nein vitni eða leitast á annan hátt við að skýra, t. d. með aðilaskýrslu, hvernig þetta ósamræmi er til komið. Þá verður ekki heldur litið fram hjá því að skýrsla C hjá lögreglu, en hann á að hafa ekið bifreiðinni sem lenti saman við bifreið stefnanda, var á þá leið að hann kannaðist heldur ekki við þá tjónstilkynningu sem send var inn í hans nafni. Enn fremur eru skýrslur stefnanda og C mjög á reiki um atburði í kringum slysið [...] 2016 eins og rakið er í kafla II hér að framan. Fyrir liggur að að hvorki stefnandi né C tilkynnti lögreglunni um slysið, en samkvæmt 2. mgr. 10. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 bar þeim sem átti hlut að umferðarslysi að tilkynna lögreglunni um slysið svo fljótt sem auðið væri, ef maður hefði slasast í slysinu.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið er fallist á það með stefndu að stefnandi hafi ekki sannað með fullnægjandi hætti að vátryggingaratburðurinn hafi átt sér stað í raun og veru. Verða stefndu því sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í málinu. Eftir úrslitum málsins og atvikum þess verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað með vísun til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og með hliðsjón af 131. gr. sömu laga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 15. janúar 2015 í máli nr. 346/2014. Er sá málskostnaður hæfilega ákveðinn 1.000.000 kr. til stefnda Sjóvár-

Almennra trygginga hf. en 800.000 kr. til stefnda B, en ákvörðun málskostnaðar er byggð á mati dómsins.

Stefnanda var veitt gjafsókn til að reka mál þetta fyrir héraðsdómi. Samkvæmt henni greiðist allur gjafsóknarkostnaður hans úr ríkissjóði, þar með talin er málflutningsþóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef, sem telst hæfilega ákveðin 1.240.000 kr. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er litið til þeirrar gagnaöflunar sem fram fór af hálfu stefnanda, þar á meðal öflunar læknisfræðilegrar álitsgerðar. Þá er enn fremur litið til umfangs og eðlis málsins að öðru leyti og þess að lögmenn eru sjálfstætt starfandi sérfræðingar sem ganga verður út frá að hafi þekkingu á og reynslu af skaðabótamálum.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm ásamt meðdóm-endunum B-kvk-þgf B-kvk-þgf, héraðsdómara og H-kk-þgf B-kk-þgf, bæklunarlækni.

Dómsorð :

Stefndu, Sjóvá- Almennar tryggingar hf. og B, eru sýknir af dómkröfu stefnanda, A. Stefnandi greiði stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum hf. 1.000.000 kr. og stefnda B800.000 kr. í málskostnað. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef, 1.240.000 kr.