E-8/2013

Mál þetta var höfðað 8. janúar 2013 og dómtekið 6. mars 2014.

Stefnandi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, 108 Reykjavík.

Stefndu eru E.T. ehf., Klettagörðum 11, 104 Reykjavík og Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, 108 Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda sameiginlega (in solidum), 5.500.000 kr. auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 22. september 2008 til 22. febrúar 2009 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefjast stefndu málskostnaðar.

I.

Málavextir

Á árinu 2008 tók Vélsmiðjan Hamar ehf., að sér það verkefni að flytja 90 tonna fiskimjölstank, 30 metra langan, 11 metra á hæð og rúmlega 10 metra breiðan, frá Grindavíkurhöfn að Helguvík. Flutningur þessi var tengdur verkefni sem Hamar ehf. hafði tekið að sér og fólst í því að taka niður, flytja og setja upp á nýjum stað, hluta af verksmiðju, tvo stóra fiskimjölstanka og nokkra minni tanka allt í eigu Síldarvinnslunnar hf. Stefnandi samdi við stefnda E.T. ehf. um að annast flutninginn en félagið sérhæfir sig í þungaflutningum.

Flutningur fiskimjölstanksins hófst á Grindavíkurhöfn þann 22. september 2008 og var tankinum komið fyrir á 25 metra löngum, sjálfstillanlegan, tengivagni UL 646 í eigu E.T. ehf. sem dreginn var af flutningabifreiðinni PJ 586, sem einnig var í eigu félagsins. Tankurinn var hífður upp á tengivagninn á „hífieyrum“ og látinn hvíla í tveimur „vöggum.“ Þá var tankurinn festur með þykkum járnkeðjum á sex stöðum en keðjurnar voru dregnar í gegnum „eyru“ sem fest voru á bol tanksins. Hífieyru, vöggur og eyru voru sérsmíðuð af Hamri ehf.

Tengivagninn mun vera sá eini sinnar tegundar á landinu og er burðargeta hans rétt rúm 200 tonn. Hann hvílir á átta ásum, þremur að framan en fimm að aftan. Á hverjum ás eru átta hjólbarðar, fjórir á hvorri hlið og er hægt að fækka eða fjölga hjólaeiningum undir vagninum eftir þörfum. Hægt er að stýra hjólasamstæðum og er m.a. unnt að færa vagninn til hægri að aftanverðu en á sama tíma til vinstri að framanverðu. Hliðarhalla er unnt að stjórna með því að dæla „glussa“ (vökvakerfisolíu) í „tjakka“ (fjöðrunarbúnað) sem staðsettir eru við hverja hjólasamstæðu. Fremst á vagninum er handvirkur stjórnbúnaður „ventlar“ en með honum væri vökva stýrt inn á tjakkana til að vega upp á móti hliðarhalla vegar eða að opnað er fyrir bakrennsli frá fjöðrunarbúnaðinum. Með öðrum orðum þá er hann búinn „afréttingarbúnaði“ sem gerir það að verkum að hann getur haldist láréttur þegar vegur hallar en ef hjólasamstæða lendir á upphækkun flyst vökvamagnið í „tjakkinum“ frá þeirri hjólasamstæðu til hinna á þeirri sömu hlið. Við þennan vökvaflutning gat vagninn hækkað á viðkomandi hlið.

Akstursleið með tankinn var fyrir fram ákveðin og stóð til að aka með fram malbikuðum vegi við ströndina en þaðan átti leið að liggja upp á þjóðveginn í átt að Reykjanesbraut. Þegar eknir höfðu verið 200 metrar á „gönguhraða“ féll tankurinn af tengivagninum.

Í lögregluskýrslu, dagsettri 23. september 2008, er atvikinu lýst svo að tilkynnt hefði verið um mikið eignatjón á tanki sem verið var að flytja á milli staða. Aðstæðum á vettvangi er lýst og segir að tengivagn sá sem flutti tankinn hafi verið sjálfstillanlegur „það er að segja, hann getur stillt sig af sjálfur þegar ekið er í mishæðum“. Rætt var við ökumann vörubifreiðarinnar sem dró tengivagninn og haft eftir honum að hann hafi ekið á „gönguhraða“ þegar atvikið átti sér stað. Hafi afturhjólin á vagninum farið í „malbikunarviðbótina“ austan við Garðsveg, en viðbótin sé aðeins lægri en malbikið sjálft og hafi því myndast halli á vagninn og við það hafi komið „yfir balance“ á tankinn. Allur þunginn í tankinum hafi lagst á aðra hliðina sem olli því að járnvöggurnar gáfu sig og tankurinn valt af vagninum. Var lögregla kvödd á staðinn og ljósmyndir teknar en frekari rannsókn fór ekki fram. Fyrir liggur að vöggurnar voru heilar eftir atvikið en losnuðu þegar tankurinn valt fram af þeim.

Í kjölfarið komu forsvarsmenn Hamars ehf. á tjónsstað í því og hófust handa við að leggja grunn að því að flytja tankinn af tjónsstað. Var gripið til ákveðinna öryggisráðstafana í því skyni. Daginn eftir var hafist handa við að útbúa sérstakan hífingarbúnað en „hífieyrun“ voru ekki nothæf vegna legu tanksins. Einnig var hann styrktur til þess að koma í veg fyrir frekari skemmdir. Á þriðja degi frá óhappinu var mjöltankurinn hífður upp á tengivagn E.T. ehf. og festur með sambærilegum hætti og áður. Valin var ný leið út úr bænum og starfsmenn E.T. ehf. gerðu sérstakar varúðarráðstafanir til þess að ekki kæmi halli á tengivagninn. Meðal annars var stafrænum hallamæli í eigu E.T. ehf. komið fyrir á tengivagninum sem ekki hafði verið til staðar þrem dögum fyrr og þess gætt að hann hallaði ekki meira en 2,5°.

Flutningabifreiðin PJ 586 var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækja hjá stefnda TM sem viðurkenndi greiðsluskyldu vegna atburðarins og greiddi Síldarvinnslunni það tjón sem varð á tankinum sjálfum úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar. Með bréfi dagsettu 22. janúar 2009 krafði Hamar ehf. TM um greiðslu á því tjóni sem félagið hafði orðið fyrir við að tryggja tankinn fyrir frekara tjóni og við að koma honum á ný upp á tengivagn stefnda E.T ehf. til flutninga. Með bréfi TM dags. 27. febrúar 2009 var greiðsluskyldu hafnað á þeim grunni að Hamar ehf. hefði tekið að sér að annast framkvæmd flutninganna og að kostnaður sem hlotist hafi af ófullnægjandi framkvæmd þess verks fengist ekki greiddur úr ábyrgðartryggingu ökutækisins. Í bréfinu er einnig vísað til reglna umferðarlaga nr. 50/1987 um að lækka megi bætur eða fella þær niður hafi tjónþoli orðið meðvaldur að tjóni sínu af ásetningi eða gáleysi.

Þann 24. júní 2009 greiddi stefnandi tjón Hamars ehf. úr flutningstryggingu sem Hamar ehf. hafði keypt hjá stefnanda með vísan til greinar 5.3 í skilmálum tryggingarinnar nr. MC10. Greiðsla stefnanda nam fjárhæð þeirrar kröfu sem Hamar ehf. hafði áður gert á hendur stefnda TM að frádregnum þeim kostnaði sem Hamar ehf. hefði orðið fyrir óháð óhappinu.

Með bréfi dags. 4. maí 2012 krafðist stefnandi þess að stefndi TM greiddi honum þá fjárhæð sem stefnandi hafði greitt Hamri ehf. vegna tjónsins. Þann 26. júlí 2012 hafnaði stefndi TM þeirri kröfu með vísan til fyrri röksemda.

Við upphaf aðalmeðferðar gengu dómarar á vettvang og skoðuðu aðstæður við Grindarvíkurhöfn þar sem óhappið varð. Á meðal gagna málsins er einnig upptaka sem tekin var af vegfaranda á vettvangi þegar óhappið varð.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dóminum, J-kk-nf T-kk-nf A-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda E.T. ehf., K-kk-nf P-kk-nf, framkvæmdastjóri Hamars ehf., E-x-x G-kk-nf B-kk-nf, S-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf Á-kk-nf, H-kk-nf J-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf K-kk-nf L-kk-nf.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir kröfu sína á hendur stefndu á 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækisins PJ 586. Óhapp það sem um ræðir hafi orðið er ökutækið var í notkun í skilningi umferðarlaga, þ.e. við hreyfingu ökutækisins sem knúið var vélarafli þess. Hljótist tjón af notkun vélknúins ökutækis beri eigandi þess hlutlæga ábyrgð á tjóninu og skipti engu máli í því samhengi hvort verið sé að nota ökutækið við að uppfylla samningsskyldur einhvers aðila. Þá geti ekki skipt máli varðandi tilvist greiðsluskyldu stefndu á hvers ábyrgð flutningurinn hafi verið enda um hlutlæga ábyrgð eiganda ökutækis að ræða. Stefndi TM hafi viðurkennt greiðsluskyldu vegna tjónsins með greiðslu bóta vegna þess tjóns er hafi orðið á mjöltanknum sjálfum. Slík viðurkenning sé skuldbindandi fyrir stefnda sem ekki geti greitt einum tjónþola tjón sitt að fullu en hafnað greiðsluskyldu vegna tjóns annars tjónþola í sama tjónsatviki.

Stefndi TM hafi haldið því fram að lækka beri bætur til stefnanda eða fella þær niður sökum þess að Hamar ehf. hafi verið meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða gáleysi. Því sé í fyrsta lagi hafnað sem rakalausu að Hamar ehf. hafi haft ásetning til að valda umræddu tjóni. Þá hvíli öll sönnunarbyrði um gálausa háttsemi Hamars ehf. og orsakatengsl þess við tjónið á stefndu. Stefndi TM hafi hingað til einungis fært fram þau rök fyrir gálausri háttsemi Hamars ehf. að félagið hafi verið búið að taka að sér umræddan flutning og að staðið hafi verið að flutningunum með ófullnægjandi hætti. Þessum ásökunum sé hafnað enda hafi Hamar ehf. gert allt það sem í valdi hans stóð til að tryggja að umræddur flutningur gengi hnökralaust fyrir sig, hafi fengið sérfræðinga í þungaflutningum að verkinu og treyst þeim fyrir framkvæmd þess. Hlutverk Hamars ehf. í flutningunum hafi verið takmarkað við að koma tankinum fyrir á tengivagninum og festa hann en stefndi E.T. ehf. átti að sjá um að koma honum á leiðarenda, velja leið og tryggja að ekki kæmi of mikill halli á tengivagninn. Hafði E.T. ehf. lýst því yfir að þeir gætu haldið tengivagninum fullkomlega láréttum meðan á flutningunum stæði og Hamar ehf. hafi mátt treysta því að það væri rétt, enda hafi komið í ljós við seinni flutningana að þetta hafi E.T. ehf. getað gert.

Varðandi meinta gálausa háttsemi Hamars ehf. sé á það bent að óhappið hafi orðið er ökutækið hafi farið út af veginum og inn á malbikunarviðbót í vegkantinum. Meginorsök tjónsins sé því akstur ökumanns bifreiðarinnar sem hafi verið starfsmaður E.T. ehf. en ekki þær festingar sem Hamar ehf. hafi lagt til. Þetta sannist af þeirri staðreynd að unnt hafi verið að flytja tankinn á leiðarenda með sömu festingum og áður þrem dögum eftir óhappið. Það hafi ekki verið festingar sem hafi gefið sig og valdið tjóninu, heldur hafi það orðið sökum þess að ökumanni ökutækisins hafi mistekist að halda tengivagninum og farmi hans lóðréttum. Hamar ehf. hafði aldrei fyrir tjónsatvik komið að þeim hluta framkvæmdarinnar. Hún hafi alfarið verið í höndum E.T. ehf., sérfræðinga á þessu sviði, sem Hamar ehf. hafði fengið til verksins. Hamar ehf. hafi mátt treysta því að E.T. ehf. gæti framkvæmt verk það sem þeim hafi mistekist að framkvæma.

Stefnandi telur augljóst af myndbandsupptökum sem til eru af óhappinu að halli á tengivagninum hafi orðið það mikill að engar festingar hefðu getað haldið honum kyrrum. Hefðu festingar verið meiri hefði tengivagninn einfaldlega oltið með tankinum.

Til að lækkun eða niðurfelling, bóta komi til skoðunar þurfi stefndu að sanna að tjónið hefði ekki orðið nema sökum saknæmrar háttsemi Hamars ehf. Ljóst sé að ökumaður hafi misst ökutækið út á vegöxl. Stefnandi geti ekki séð til hvaða frekari ráðstafana Hamar ehf. hefði átt að grípa né hvernig þær hefðu komið í veg fyrir tjónið. Hamar ehf. hafi ráðið sérfræðing á viðkomandi sviði til verksins. Það eitt og sér ætti að duga og sé í raun ekki unnt að gera frekari kröfur til Hamars ehf. Hvorki búnaður né útreikningar sem Hamar ehf. hafi séð um hafi verið orsök tjónsins heldur hafi starfsmönnum E.T. ehf. einfaldlega mistekist að halda farminum nægilega stöðugum.

Um fjárhæð kröfu stefnanda vísist til þeirrar greiðslu sem stefnandi hafi innt af hendi til Hamars ehf. Um fjárhæð kröfu Hamars ehf. á hendur stefnda vísast til kröfubréfs Hamars til stefnanda og ítarlegrar sundurliðunar og fylgigagna er því fylgdu. Tjón Hamars ehf. sé að mestu til komið vegna aðgerða sem nauðsynlegar hafi verið til að takmarka það tjón sem af óhappinu hlaust. Kostnaður við að tryggja umhverfi og tankinn sjálfan strax eftir slysið hafi numið 148.586 kr. og sé til kominn vegna vinnu við verkið. Kostnaður vegna undirbúnings að endurhífingu tanksins, styrkingar við skemmdir og við að koma tanknum á geymslustað hafi numið 1.656.104 kr. og sé einnig til kominn vegna vinnu og tækja. Kostnaður við endurhífingu upp á vagn stefnda E.T. ehf. hafi numið. 135.278 kr. og sé til kominn vegna vinnu. Kostnaður vegna vinnu Hamars ehf. nemi því samtals 2.333.470 kr. en við það ætti að bætast virðisaukaskattur. Auk verka starfsmanna Hamars ehf. hafi þurft að kaupa ýmsa þjónustu vegna óhappsins. Verkfræðingur hafi verið fenginn til að aðstoða við útreikninga á burði og viðgerðum á tanki, flytja hafi þurft nauðsynlegt efni á staðinn, krana til hífingar þurfti að leigja til lengri tíma en ella, flytja oftar en ella og nota til fleiri hífinga en ella. Kostnaður við aðkeypta þjónustu hafi numið. 3.295.475 kr. með VSK. eins og reikningar beri með sér og sé því ljóst að heildartjón Hamars ehf. nemi mun hærri fjárhæð en þeim 5.500.000 kr. sem stefnandi greiddi Hamri ehf. og endurkrefji stefndu nú um.

Stefnandi telji að leiða megi líkum að því að aðgerðir Hamars ehf. strax eftir óhappið hafi komið í veg fyrir að tjónið hafi ekki orðið meira en raun bar vitni. Hefði öryggi umhverfis og tanksins sjálfs ekki verið tryggt strax eftir óhappið hefði tankurinn skemmst meira en raun bar vitni. Augljóst sé að ekki hafi verið unnt að skilja tankinn eftir á tjónsstað enda hafi hann verið á athafnasvæði þriðja aðila. Ef tanknum hefði ekki verið snúið og hann styrktur í kringum skemmdir hefði hann jafnvel eyðilagst í næstu tilraun til flutninga. Allt beri þetta að sama brunni. Með aðgerðum sínum hafi Hamar ehf. takmarkað tjón eiganda tanksins og kostnað af því beri stefndu að greiða enda hafi stefnda TM samþykkt að greiða tjón eigandans.

Um vexti vísar stefnandi til 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu en krafa sé gerð um greiðslu vaxta frá tjónsdegi enda hefur stefnandi eignast skaðabótakröfu Hamars ehf. á hendur E.T. ehf. eiganda bifreiðarinnar PJ 586 sem vátryggð hafi verið hjá stefnda er tjónsatvik varð. Um dráttarvexti vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. sbr. 3. mgr. 5. gr. vaxtalaga en þeirra sé krafist frá 22. febrúar 2009 enda krafðist Hamar ehf. greiðslu kröfunnar einum mánuði fyrr.

Um lagarök vísar stefnandi að öðru leyti til meginreglna skaðabótaréttar, umferðarlaga nr. 50/1987, sérstaklega 1. og 2. mgr. 88. gr., 90. gr. og 91. gr., og vátryggingarskilmála stefnanda, sérstaklega gr. 5.3 í skilmálum MC10 og gr. 15. í skilmálum YY10. Um málskostnaðarkröfu vísast til XXI. kafla laga um einkamál nr. 91/1991.

Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um samaðild stefndu vísast til 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 18. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefnandi vísar til 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þar sem fram komi sú meginregla að sá sem ábyrgð beri á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki skuli bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Hér sé um svokallaða hlutlæga bótaábyrgðarreglu að ræða, sem sé undantekning frá þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjón verði því aðeins bætt að um sé að ræða ólögmæta og saknæma hegðun tjónvalds eða athafnaleysi hans. Í 3. mgr. 88. gr. sé þýðingarmikil regla sem kveði á um að bætur fyrir tjón á munum megi lækka eða fella niður ef sá sem varð fyrir tjóni hafi verið meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða gáleysi.

Sýknukrafa stefndu sé í fyrsta lagi byggð á því að aðalverktakinn Hamar ehf. beri einn óskipta sök á því að tankurinn hafi fallið af tengivagninum 22. september 2008. Það hafi verið Hamar ehf. sem hafi verið ráðinn til þess að annast flutninginn og bar fyrirtækið alla ábyrgð á framkvæmd verksins. Fyrirtækinu, sem hafi tekið að sér mjög krefjandi og vandasamt verk, hafi borið að undirbúa flutninginn mun betur og standa að öllu leyti betur að verki.

Enginn verksamningur hafi verið gerður milli aðalverktakans Hamars ehf. og undirverktakans E.T. ehf. og beri stefnandi allan halla af því að ekki hafi verið samið um ábyrgðarhlutverk hvors um sig. Undirverktakinn, stefndi E.T. ehf., hafi gefið aðalverktakanum Hamri ehf. upp eiginleika dráttarvagnsins og burðargetu. Aðalverktakinn hafi því næst reiknað út þyngd tanksins og látið smíða hinar svokölluðu „vöggur“, hann hafi ákveðið stærð þeirra og hvar þær skyldu staðsettar. Jafnframt hafi aðalverktakinn ákveðið hvernig tankinum skyldi komið fyrir á vagninum og að hann skyldi festur niður með þykkum járnkeðjum á sex stöðum. Enginn þessara verkþátta hafi verið á ábyrgð stefnda E.T. ehf. Aðalverktakanum hafi verið fullkunnugt um hvaða akstursleið hafði verið valin og að gera hafi mátt ráð fyrir að hinn langi flutningsvagn færi nærri malbiksbrún við flutninginn. Af ljósmyndum sem eru á meðal gagna megi sjá að þær mishæðir sem voru þegar farið var á malbiksviðbótina hafi verið óverulegar. Góður varnarbúnaður hefði átt að aftra því að tankurinn ylti af vagninum þegar ekið hafi verið á gönguhraða rétt út á malbiksviðbótina.

Þess sé sérstaklega getið í gögnum málsins að starfsmenn aðalverktakans hafi á fundi kynnt sér og yfirfarið eiginleika flutningsvagnsins og sætt sig við þá í alla staði. Því sé síðan haldið fram að þegar á hólminn hafi verið komið hafi ýmislegt farið að verða skrýtið. Við þær aðstæður hafi aðalverktakanum borið að stöðva verkið og yfirfara það sem honum hafi þótt skrýtið. Þá sé fullyrt að flutningsfyrirtækið hafi gefið út yfirlýsingu þess efnis að það gæti flutt tankinn. Þessi yfirlýsing sé ekki meðal þeirra gagna sem stefnandi hafi lagt fram. Það hafi síðar komið í ljós að flutningafyrirtækið, stefndi E.T., hafi auðveldlega getað flutt tankinn eftir að nauðsynlegar ráðstafanir höfðu verið gerðar til að tryggja öryggi farmsins.

Eftir tjónsatburðinn hafi Hamar ehf. gert sérstakar ráðstafanir til að tryggja flutninginn betur en gert hafði verið í fyrstu tilraun. Þessar öryggisráðstafanir hafi reynst fullnægjandi og hafi flutningurinn gengið áfallalaust eftir að þeim hafði verið komið fyrir.

Stefnandi hafi ákveðið að bæta Hamri ehf. þann kostnað sem félagið varð fyrir í kjölfar tjónsatburðarins úr farmtryggingu félagsins. Þetta virðist stefnandi hafa gert án þess að hafa kynnt sér málið til hlítar. Í grein 7.1 í skilmálum stefnanda fyrir flutningstryggingar sé kveðið á um að vátryggður skuli sjá til þess sjálfur eða í samráði við flutningsaðila að umbúnaður og frágangur vöru til flutnings sé fullnægjandi með hliðsjón af því sem verið er að flytja. Það sé mat stefndu að tjónið, sem hafi orðið þegar tankurinn féll af dráttarvagninum, megi fyrst og fremst rekja til gáleysis aðalverktakans Hamars ehf. við undirbúning flutningsins. Tjónið sé því ekki bótaskylt úr flutningstryggingu stefnanda. Í stefnu komi fram að stefnandi hafi greitt Hamri ehf. bætur á grundvelli greinar 5.3 í flutningstryggingunni. Jafnvel þótt fallist yrði á að þessi grein hafi veitt Hamri ehf. rétt til að sækja bætur til stefnanda á grundvelli vátryggingasamnings þessara aðila sé slík krafa ekki bótaskyld samkvæmt reglum skaðbótaréttarins, sem gildi um kröfur úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar. Með vísan til alls framanritaðs og með vísan til 3. mgr. 88. gr. umferðarlaga beri því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Til þrautavara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Lækkunarkrafan sé í fyrsta lagi byggð á því að þær bætur, sem stefnandi hafi greitt Hamri ehf. úr farmtryggingu félagsins, hafi verið allt of háar og með öllu órökstuddar. Dæmi sé um að reikningsfærð sé vinna starfsmanna sem ekki geti staðist. Enn fremur að reikningsfært sé fyrir vinnu við flutning tanksins eftir að frekari öryggisráðstafanir höfðu verið gerðar en sá flutningur hafi gengið áfallalaust. Verði ekki annað séð en að þessi kostnaður hafi verið hluti af samningi Hamars ehf. og Síldarvinnslunnar hf. en ekki aukaverk sem hafi hlotist af tjónsatburðinum. Þá sé bent á að verið sé að krefjast greiðslu fyrir hífingu í Helguvík en sá verkþáttur hafi einnig verið hluti af samningi Hamars ehf. og Síldarvinnslunnar hf. og tjónsatburðinum óviðkomandi.

Í öðru lagi byggja stefndu lækkunarkröfu sína á eigin sök aðalverktakans Hamars ehf. Stefndu telja sýnt fram á að undirbúningi flutningsins hafi verið verulega áfátt og að á þeim undirbúningi beri aðalverktakinn meginábyrgð. Aðalverktakinn hafi ekki sinnt með fullnægjandi hætti þeim varúðarreglum sem honum hafi borið að framfylgja skv. 7. gr. flutningstryggingarinnar. Aðalverktakanum hafi borið að kanna aðstæður mun betur en hann gerði. Hann hafi búið til „vöggur“ þær sem tankurinn hafi verið látinn styðjast við en þær hafi reynst ófullnægjandi þegar á reyndi. Það hafi sýnt sig síðar, þegar frekari öryggisráðstafanir höfðu verið gerðar, að hægt hafi verið að flytja tankinn áfallalaust. Þessum öryggisráðstöfunum hafi aðalverktakanum Hamri ehf. borið að koma fyrir áður en fyrsti flutningurinn hafi verið reyndur. Það hafi ekki verið gert og á því beri aðalverktakinn Hamar ehf. ábyrgð.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að tjónið skuli bætt stefnanda sé gerð sú krafa að dómkröfurnar verði lækkaðar verulega vegna gáleysis aðalverktakans Hamars ehf. sem að mati stefndu beri meginsök á tjónsatburðinum. Lækkunarkrafan er byggð á 3. mgr. 88. gr. umferðarlag nr. 50/1987.

Stefndu vísa máli sínu til stuðnings til umferðarlaga nr. 50/1987 og laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Enn fremur vísa stefndu til almennu skaðbótareglunnar, sem og meginreglna skaðabótaréttarins og almennra reglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefndu byggist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu liggur fyrir að þann 22. september 2008 varð óhapp er stefndi E.T. ehf. flutti gríðarmikinn fiskimjölstank í eigu Síldarvinnslunnar hf., á tengivagni er dreginn var af vöruflutningabifreiðinni PJ 586, en bæði ökutækið og tengivagninn eru í eigu stefnda. Verkið hafði stefndi tekið að sér fyrir vélsmiðjuna Hamar hf. eins og áður er lýst. Talsvert tjón hlaust af óhappinu. Tryggingarfélag stefnda, meðstefndi Tryggingamiðstöðin hf. (TM hf.), greiddi Síldarvinnslunni úr ábyrgðartryggingu vöruflutningabifreiðarinnar tjón á tankinum en hafnaði kröfu Hamars hf. um greiðslu tjóns sem félagið varð fyrir í tengslum við óhappið. Það tjón var greitt af stefnanda, Vátryggingafélagi Íslands (VÍS hf.) úr flutningstryggingu Hamars hf. Stefnandi endurkrefur nú stefndu um tjónsfjárhæðina skv. 15. gr. sameiginlegra skilmála stefnanda nr. YY10. Þar er kveðið á um að eigi einhver hinna vátryggðu rétt á hendur þriðja aðila vegna bótaskylds tjóns öðlist félagið þann rétt að svo miklu leyti sem það hafi greitt bætur. Stefndu geta því haft uppi sömu málsástæður og lagarök gagnvart stefnanda og þeir gætu haft uppi gagnvart Hamri hf. Ekki kemur til skoðunar grundvöllur flutningstryggingar stefnanda enda varðar það aðeins samningssamband hans við Hamar ehf.

Úrlausn málsins lýtur að því hvort meðstefnda beri að greiða það tjón sem Hamar hf. varð fyrir, úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar PJ 586, en stefnandi byggir á því að honum sé það skylt enda stafi tjón hans af notkun bifreiðarinnar og sé jafnframt í beinum tengslum við tjónsatvikið, sbr. 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Í 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987 er kveðið á um hlutlæga bótaábyrgð þess sem ber ábyrgð á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki. Skal hann bæta það tjón sem hlýst af notkun tækisins enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Ábyrgðarmaður dráttartækis er skaðabótaskyldur ef tjón hlýst af þegar skráningarskylt vélknúið ökutæki dregur annað ökutæki. Samkvæmt 3. mgr. 88. gr. má lækka bætur fyrir tjón á munum eða fella niður ef sá sem fyrir tjóni varð var meðvaldur að því af ásetningi eða gáleysi.

Eins og áður segir viðurkenndu stefndu greiðsluskyldu sína á grundvelli 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987 vegna tjóns sem varð á tankinum en undanskilja bótaskyldu vegna frekara tjóns vegna atviksins.

Stefndu byggja kröfu sína um sýknu annars vegar á því að ekki verði krafist bóta úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar PJ 586 þar sem Hamar ehf. hafi borið ábyrgð á verkinu. Hins vegar byggja stefndu kröfu sína um sýknu á 3. mgr. 88. gr. laganna. Telja þeir að tjón Hamars ehf. megi fyrst og fremst rekja til gáleysis félagsins þar sem undirbúningi flutningsins hafi verið verulega áfátt. Stefnandi telur hins vegar að orsakir óhappsins megi rekja til bílstjóra vörubifreiðarinnar sem hafi gert mistök.

Fyrir liggur að stefndi tók að sér með munnlegum samningi þann þátt verksins, þ.e. flutninginn, sem óumdeilt er að var ekki á færi Hamars ehf. en stefndi er fyrirtæki sem sérhæfir sig í slíkum flutningum. Það að ekki hafi verið samið sérstaklega um ábyrgð hvors um sig, firrir eitt og sér stefndu ekki ábyrgð á því tjóni sem varð vegna notkunar bifreiðarinnar. Þykir því tjónið falla undir hina hlutlægu reglu 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987. Við mat á því hvort Hamar ehf. hafi verið meðábyrgt samkvæmt ofangreindu lagaákvæði kemur einkum til skoðunar hvort Hamar ehf. hefði getað komið í veg fyrir óhappið með einhverjum hætti og hvort aðgerðarleysi í þeim efnum verði metið starfsmönnum þess til gáleysis. Ber stefndi sönnunarbyrði fyrir því að svo hafi verið.

Eins og rakið er í málavaxtalýsingu stóð Hamar ehf. að undirbúningi flutningsins með stefnda E.T. ehf. og sá um að smíða „vöggur“ og aðrar festingar á tankinn. Af framburði vitna liggur fyrir að „vöggurnar“ þjónuðu þeim megintilgangi að skorða tankinn og dreifa álagi svo að tankurinn beyglaðist ekki. Þá festi stefndi tankinn með sex keðjum eftir að hann hafði verið hífður upp á tengivagninn. Fyrir lágu gagnkvæmar upplýsingar aðila, m.a. um burðarþol tengivagnsins, hinn sérhæfða útbúnað tengivagnsins og mat á 4° heimilum halla á „vöggunum“ sem að algjöru hámarki mátti vera 8°-9° án þess að hætta væri á að farmurinn ylti. Þá var tengivagninn skoðaður af vitninu S-kk-þgf E-kk-þgf S-kk-þgf verkfræðingi fyrir Hamar ehf. sem jafnframt upplýsti um þessi atriði fyrir dóminum. Þá lýsti E-x-x B-x-x verkfræðingur greiningarvinnu sem fram fór fyrir flutninginn.

Akstursleið sú sem var varð fyrir valinu var ákveðin af stefnda. Samkvæmt framburði vitna lagði Hamar ehf. til aðra leið en eftir að vörubifreiðinni hafði verið ekið áfallalaust með tengivagninn þá leið sem stefndi kaus að fara, varð hún fyrir valinu. Samkvæmt framburði T-kk-ef A-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda, lá fyrir að á þessari leið var halli vegarins en hins vegar hafi hún verið greiðfærari og laus við hindranir svo sem hringtorg. Aðspurður kvað hann stefnda E.T. ehf. ekki hafa gert sérstakar mælingar áður en flutningurinn hófst. Mælingar hafi verið gerðar þegar flutningur hófst að nýju.

Að mati dómsins gáfu aðstæður á vettvangi allt aðra mynd en þá sem gera mátti sér í hugarlund við lestur lögregluskýrslu frá 23. september 2008 og skoðun ljósmynda sem með fylgdu. Eins og lýst er í málavöxtum er vísað til frásagnar ökumanns bifreiðarinnar sem lýsir „malbikunarviðbót“ sem bifreiðin hafi lent í en enga sjálfstæða lýsingu skýrsluritara er þar að finna. Þessi „malbikunarviðbót“ er í reynd vegarkantur, þar sem mætast skil vegarins og bílaplans. Kanturinn var ekki mældur en fram kom hjá T-kk-þgf A-kk-þgf að hann væri 10 cm. sem dómurinn telur vel geta staðist. Í beygjunni þar sem tankurinn féll er veghalli auk þess sjáanlegur. Tankurinn valt því inn í vinstri beygju og stöðvaðist á gámi á bílaplaninu.

Eftir að óhappið varð var gripið til varúðarráðstafana sem fólust í því að Hamar ehf. kom fyrir pendúl aftan í tengivagninum og E.T. ehf. keypti stafrænan mæli sem gerði bílstjóra kleyft að fylgjast með halla vagnsins. Þegar halli var orðinn 2,5° var stöðvað og vagninn stilltur af. Þá var ekin ný akstursleið með tankinn og var það sú leið sem Hamar ehf. hafði upphaflega stungið upp á. Kom fram í framburði starfsmanna Hamars ehf. að þeir hefðu gengið út frá því að stafrænn mælir væri í bílnum og því ekki spurt sérstaklega að því.

Dómurinn bendir á að tengivagn stefnda er þannig búinn að hann átti að geta mætt venjulegum veghalla í beygju eins og þeirri þar sem óhappið varð. Þá liggur fyrir samkvæmt framburði vitna að tengivagninn var stilltur áður en haldið var af stað inn í beygjuna. Hins vegar var ekki tekið tillit til veghalla með því að endurstilla fjöðrunarbúnaðinn. Þegar tvö afturhjól fóru síðan út af malbiksbrúninni var ljóst að búnaður bílsins gat ekki vegið upp á móti þyngdarpunktinum í miðjum tankinum. Það er því samspil þessara atriða sem varð til þess að tankurinn valt. Þrátt fyrir að sá viðbótarbúnaður hefði verið til staðar er síðar kom til er ekki unnt að fullyrða að hann einn og sér hefði komið í veg fyrir óhappið þó sennilegt sé að bílstjórinn hefði gætt þess að endurstilla fjöðrunarbúnaðinn eða séð til þess að það yrði gert. Það hefði hins vegar ekki komið í veg fyrir að ekið var út af malbiksbrúninni og er líklegt að mati dómsins að það hefði haft sömu afleiðingar þrátt fyrir endurstillinguna vegna hæðamismunar á vegi og bílaplaninu. Að mati dómsins er jafnframt ljóst að hærri vöggur eða annars konar festingar hefðu ekki haldið farmi við þessar aðstæður, í versta falli hefði bíllinn oltið. Önnur akstursleið var því eina leiðin til að forðast malbiksbrúnina. Hafa stefndu ekki freistað þess með matsgerð að sýna fram á að aðrar skýringar liggi þar að baki. Verður ábyrgð á vali á leiðinni ekki felld á Hamar ehf. og þar með stefnanda og breytir engu í þessum efnum þó að önnur leið hafi verið valin eftir að óhappið varð.

Þegar það er virt sem hér að framan hefur verið rakið er það mat dómsins að stefndu hafi ekki sýnt fram á að Hamar ehf. hafi með gáleysi sínu verið meðvaldur að því tjóni sem deilt er um. Þegar af þeirri ástæðu verður varakrafa stefnda um lækkun bóta ekki reist á 3. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987.

Stefndu halda því fram að fjárkrafa stefnanda sé of há og með öllu órökstudd. Fyrir liggur að stefnandi greiddi Hamri ehf. umrædda fjárhæð á grundvelli þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu, en fyrst og fremst er um að ræða afleitt tjón sem rekja má til óhappsins. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að sú fjárhæð er stefnandi krefur hann um sé óeðlileg eða ósanngjörn og að lækka beri fjárhæðina.

Að mati dómsins er fjárkrafa stefnanda nægilega studd gögnum en hafa verður í huga gríðarlegt umfang verksins og aðstæður að öðru leyti. Fyrir dómi voru gefnar skýringar á tímafjölda starfsmanna sem dómurinn telur fullnægjandi. Þá er alþekkt að samhliða vinnu sé innheimt vélagjald. Auk þess má sjá að nokkur hluti áfallins kostnaðar er ekki hluti stefnukröfu. Upplýst er að óveður geisaði á þeim tíma sem freistað var að flytja tankinn aftur, biðdaga véla samkvæmt reikningum má því rekja til óhjákvæmilegra aðstæðna.

Fram kom hjá lögmanni stefnanda fyrir dómi að aðeins væri krafist greiðslu vegna vinnu sem féll til frá því að óhappið varð og þar til tankurinn hafði verið hífður aftur upp á tengivagninn. Kemur það heim og saman við reikninga sem liggja frammi í málinu ef undan er skilinn reikningur frá GP krönum ehf. dags. 4. október 2008. Þá er reiknað 30% álag á útlagðan kostnað án þess að frekari skýringar komi þar fram. Telur dómurinn því ekki unnt að taka tillit til þess. Að öðru leyti er það mat dómsins að stefndu hafi ekki sýnt fram á að efni séu til lækkunar fjárkröfu stefnanda. Með hliðsjón af ofangreindu og að virtum þeim reikningum sem lagðir hafa verið fram er stefndu gert að greiða stefnanda 1.866.177 krónur vegna útlagðs kostnaðar og 3.090.160 krónur vegna vinnu að meðtöldum virðisaukaskatti. Verður því fallist á kröfu stefnanda eins og í dómsorði greinir.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sem að teknu tilliti til flutnings vegna frávísunarkröfu, þykir hæfilegur 900.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf, héraðsdómari, kveður upp þennan dóm ásamt meðdómsmönnunum M-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf, prófessor í vélaverkfræði og S-kk-þgf S-kk-þgf K-kk-þgf, bifvélavirkjameistara og sérfræðingi í bíltækni.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, E.T. ehf. og Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, sameiginlega (in solidum), 4.956.337 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 22. september 2008 til 22. febrúar 2009 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf

S-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf