E-267/2010

Mál þetta sem dómtekið var 11. janúar sl. var höfðað 18. desember 2009.

Stefnandi er Glitnir banki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndu eru FI fjárfestingar ehf., Fjölnisvegi 11, Reykjavík, H-kk-nf S-kk-nf, 59 A Pont Street, London, SW1X OBD, Englandi, Hlíðasmári 6 ehf., Fjölnisvegi 11, Reykjavík, og ELL 49 ehf., Efstaleiti 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda

Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi:

Á hendur stefnda FI fjárfestingum ehf.:

Að stefnda verði gert að greiða stefnanda 4.677.263.827 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Á hendur stefnda H-kk-þgf S-kk-þgf:

Að stefnda verði gert að greiða in solidum með stefnda FI fjárfestingum ehf. 400.000.000 króna af fjárhæð allt að 2.445.730.274 krónum auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Á hendur stefnda Hlíðasmára 6 ehf.:

Að staðfestur verði með dómi 1. veðréttur í fasteign stefnda að Faxafeni 12, Reykjavík, fastanr. 202-3360 og 2. veðréttur í fasteign stefnda að Faxafeni 12, Reykjavík, fastanr. 202-3361, samkvæmt tryggingrabréfi, útgefnu 5. desember 2007, upphaflega að fjárhæð 300.000.000 króna, sem er bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytist í sömu hlutföllum og vísitalan en skal þó aldrei miðað við lægri vísitölu en grunnvísitölu 278,1, auk dráttarvaxta og alls innheimtukostnaðar.

Á hendur stefnda ELL 49 ehf.:

Að staðfestur verði með dómi 1. veðréttur í fasteignum stefnda sem eru eftirtaldar landspildur úr jörðinni Nesjum í Grímsnes- og Grafningshreppi, Árnessýslu: Illagil 9 með landnúmer 209145, Illagil 11 með landnúmer 209147, Illagil 13 með landnúmer 209150, Illagil 15 með landnúmer 209153, Illagil 17 með landnúmer 209154 og Illagil 19 með landnúmer 209155, samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 5. desember 2007, upphaflega að fjárhæð 110.000.000 króna, sem er bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytist í sömu hlutföllum og vísitalan en skal þó aldrei miðað við lægri vísitölu en grunnvísitölu 278,1, auk dráttarvaxta og alls innheimtukostnaðar.

Dómkröfur stefndu

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi er undir stjórn skilanefndar samkvæmt ákvörðun FME frá 8. okt. 2008 samkvæmt lögum nr. 125/2008. Formaður skilanefndar er Á-kk-nf T-kk-nf.

Mál þetta er til komið vegna skuldar stefnda FI fjárfestinga ehf. við stefnanda samkvæmt tveimur lánssamninginum, dags. 5. desember 2007 og 21. desember 2007. Stefndi H-kk-nf S-kk-nf tók á sig sjálfsskuldarábyrgð fyrir hluta skuldarinnar og stefndu Hlíðasmári 6 ehf. og ELL 49 ehf. lögðu fram fasteignaveð til tryggingar skuld FI fjárfestinga ehf. gagnvart stefnanda.

Í tengslum við umræddar lánveitingar var gert samkomulag milli Glitnis banka hf. og Fjárfestingafélagsins Primus ehf., nú FI fjárfestingar ehf., og H-kk-ef S-kk-ef hinn 29. júní 2008.

Stefndu, sem krefjast sýknu í málinu, halda því fram að lánssamningarnir hafi átt sér aðdraganda og með samningunum hafi skuldir FI fjárfestinga ehf. verið endurfjármagnaðar með nýjum skilmálum og tryggingum. Stefnandi hafi þrýst hart á stefndu að undirrita lánssamningana og hafi þeim verið uppálagt að veita stefnanda viðbótartryggingar fyrir eldri skuldum. Stefndu hafi talið að FI fjárfestingar ehf. hafi ekki skuldað allar þær upphæðir sem fram komi í lánssamningunum. Stefndi, H-kk-nf, hafi, að kröfu bankans, undirgengist persónulega ábyrgð á hluta skuldanna, að fjárhæð 400.000.000 króna. Lögð sé áhersla á að ábyrgðin hafi ekki verið veitt í tengslum við lánveitingu heldur hafi verið um að ræða ábyrgð til tryggingar á skuldum sem áður hafði verið stofnað til. Hafi krafan verið til komin vegna fallandi verðmætis hlutabréfa sem bankinn hafi fjármagnað fyrir stefnda, FI fjárfestingar. Stefndi, H-kk-nf, hafi fallist á þetta og hafi forsendan verið sú að ábyrgðin yrði tímabundin og bundin tilteknum skilyrðum. Frá upphafi hafi verið yfirlýst af hálfu stefnanda að kæmi til þess að á ábyrgðina reyndi þá fengi H-kk-nf að minnsta kosti tveggja ára svigrúm, frá því að stefnandi gerði kröfu á grundvelli ábyrgðarinnar, til að greiða.

Stefndu mótmæla lýsingu í stefnu á samkomulaginu og forsendum þess. Á bls. 3 í stefnunni sé lýst forsendum sem stefnandi staðhæfi að samkomulagið hafi verið grundvallað á, þ.e. að unnt væri að mynda verðmæti úr tilteknum félögum, sem sett hafi verið stefnanda að veði með samkomulaginu. Stefndu fallist ekki á að það hafi verið forsenda samkomulagsins að það tækist að koma eignunum í verð, þótt að því skyldi markvisst stefnt. Þetta megi ráða af því að í samkomulaginu sé gert ráð fyrir þeim möguleika að það tækist ekki að koma umræddum verðmætum í verð. Það breyti ekki því að aðilar hafi haft sameiginlega hagsmuni af því að það tækist að nýta verðmæti sem felist í téðum eignum og stefndu hafi ekki gefið upp þá von. Þá hafi það verið á hendi stefnanda að hlutast til um að koma þeim eigum í verð sem bankinn hafði til tryggingar. Stefndu telji ósannað að bankinn hafi gert allt það sem til mátti ætlast af honum til að koma umræddum eignum í verð.

Enn fremur mótmæli stefndu staðhæfingum stefnanda um að samkomulagið hafi fallið úr gildi samkvæmt efni sínu hinn 31. ágúst 2009. Stefndu fallast ekki heldur á með stefnanda að síðar hafi komið í ljós að ekki hafi verið um söluhæft andlag að ræða. Sú fullyrðing sé röng og með öllu ósönnuð.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Um kröfu á hendur FI fjárfestingum ehf.

Með tilkynningu, sem móttekin var hjá fyrirtækjaskrá 23. júní 2008 var nafni Primus ehf., breytt í FI fjárfestingar ehf.

Stefnandi kveður kröfu stefnanda á hendur stefnda, FI fjárfestingum ehf., vera til komna vegna tveggja lánssamninga; annars vegar lánssamningur (lán nr. 311138), dags. 5. des. 2007, að fjárhæð 2.445.730.274 krónur og hins vegar lánssamningur (lán nr. 311290), dags. 21. desember 2007, að fjárhæð 1.000.000.000 króna.

Lánssamningur, dags. 5. des. 2007, lán nr. 311138

Um sé að ræða lánssamning til 24 mánaða milli stefnanda (lánveitanda) og stefnda FI fjárfestinga ehf. (lántaka) að fjárhæð 2.445.730.274 krónur. Stefndi hafi tekið lánið í íslenskum krónum þann 7. des. 2007.

Skyldi lánið endurgreitt með þeim hætti að 1.225.000.000 króna skyldu greiðast á sama degi fjórum mánuðum eftir útborgunardag lánsins og eftirstöðvar á sama degi tuttugu og fjórum mánuðum eftir útborgunardag lánsins. Vextir skyldu greiðast í einu lagi í lok lánstímans.

Um vexti segi í 3. kafla. samningsins lið (c) að lánið í íslenskum krónum skyldi bera einsmánaða REIBOR-vexti eins og þeir væru skráðir af Seðlabanka Íslands samkvæmt 7. gr. reglna Seðlabanka Íslands nr. 7 frá 16. mars 2000 um viðskipti á millibankamarkaði í íslenskum krónum að viðbættu 2,95% vaxtaálagi. Vextir skyldu reiknast frá útborgunardegi lánsins.

Um tryggingar sé fjallað í 6. kafla samningsins. Samkvæmt samningnum hafi, til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu lánsins, verið settar að veði fasteignirnar Faxafen 12, fastanr. 202-3360, og Faxafen 12, fastanr. 202-3361, og landspildur úr jörðinni Nesjum í Grímsnes- og Grafningshreppi merktar nr. 9 (landnr. 209145), nr. 11 (landnr. 209147), nr. 13 (landnr. 209150), nr. 15 (landnr. 209153), nr. 17 (landnr. 209154) og nr. 19 (landnr. 209155), auk þess sem stefndi H-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu sem hafi takmarkast við 400.000.000 íslenskra króna ásamt vöxtum og kostnaði hverju nafni sem nefndist. Tekið sé fram að sjálfskuldarábyrgðin gildi áfram þótt greiðslufrestur verði veittur á láninu einu sinni eða oftar, uns lánið er að fullu greitt. Tekið sé fram að ábyrgðin skyldi falla niður þegar framangreind (sic) greiðsla að fjárhæð 1.000 milljón króna hefði verið greidd, sem og fyrsta afborgun samkvæmt lánssamningnum að fjárhæð 1.225 milljónir króna.

Gerðir hafi verið þrír viðaukar við lánssamninginn nr. 311128:

Fyrst hinn 25. janúar 2008 þar sem samið hafi verið um breytingu á endurgreiðslu vaxta samkvæmt lánssamningnum, auk þess sem stefndi hafi lagt fram viðbótartryggingar til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu á láninu með því að setja að handveði með 2. veðrétti og uppfærslurétti 60.588.359 hluti í BYR sparisjóði, og 1.032.305.404 hluti í FL Group hf.

Hinn 7. apríl 2008 hafi verið gerður annar viðauki við samninginn þar sem samið var um þá breytingu að fyrri endurgreiðsla á láninu frestaðist til 21. apríl 2008.

Hinn 29. júní 2008 hafi verið gerður þriðji viðauki við lánssamninginn þar sem samið hafi verið um að lánið skyldi í heild sinni, ásamt vöxtum, endurgreitt hinn 31. ágúst 2009. Þá hafi verið samið um að eftirfarandi málsliður í 6. kafla samningsins sem byrjar svo: „Ábyrgð þessi skal falla niður þegar framangreind fjárhæð 1.000 milljónir hefur verið greidd...“ skyldi allur felldur brott og teljist því ekki lengur hluti af samningnum. Að auki hafi verið samið um tilteknar breytingar á 11. kafla samningsins sem fjallar um vanefndir og vanefndaúrræði.

Lánssamningur, dags. 21. des. 2007, lán nr. 311290:

Um sé að ræða lánssamning til eins mánaðar milli stefnanda (lánveitanda) og stefnda FI fjárfestinga ehf. (lántaka) að fjárhæð 1.000.000.000 króna. Stefndi hafi tekið lánið í íslenskum krónum hinn 21. des. 2007. Skyldi lánið endurgreitt í einu lagi einum mánuði eftir útborgunardag lánsins og skyldu vextir greiddir í einu lagi í lok lánstímans.

Ákvæði samningsins að því er varðar vexti, skilmála, vanefnd og vanefndaúrræði séu efnislega þau sömu og í fyrrgreindum lánssamningi nr. 311138.

Gerðir hafi verið fjórir viðaukar við samninginn:

Fyrst hinn 25. janúar 2008 þar sem samið hafi verið um þá breytingu að lánið skyldi endurgreitt tveimur mánuðum eftir útborgun lánsins, eða þann 21. febr. 2008. Þá hafi stefndi lagt fram viðbótartryggingar til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu á láninu með því að setja að handveði með 2. veðrétti og uppfærslurétti 60.588.359 hluti í BYR sparisjóði og 1.032.305.404 hluti í FL Group hf.

Hinn 21. febrúar 2008 hafi verið gerður viðauki við samninginn þar sem samið hafi verið um þá breytingu að lánið, ásamt vöxtum, skyldi endurgreitt hinn 7. apríl 2008.

Hinn 7. apríl 2008 hafi verið gerður viðauki við samninginn þar sem samið hafi verið um þá breytingu að lánið, ásamt vöxtum, skyldi endurgreitt hinn 21. apríl 2008.

Hinn 29. júní hafi verið gerður viðauki við samninginn þar sem samið hafi verið um þá breytingu að lánið, ásamt vöxtum, skyldi endurgreitt 31. ágúst 2009. Að auki hafi verið samið um tilteknar breytingar á 9. kafla samningsins sem fjallar um vanefndir og vanefndaúrræði.

Samkomulag stefnanda, stefnda, FI fjárfestinga, og stefnda, H-kk-ef S-kk-ef, dags. 29. júní 2008

Samhliða viðaukum hinn 29. júní 2008 um breytingar sem gerðar voru á, annars vegar lánssamningi nr. 311138, dags. 5. des. 2007, og hins vegar lánssamningi nr. 311290, dags. 21. des. 2007, hafi stefnandi, stefndi, FI fjárfestingar ehf., og stefndi, H-kk-nf S-kk-nf, gert með sér sérstakt samkomulag.

Samkomulagið hafi byggst á þeirri forsendu að unnt væri að mynda verðmæti úr bókfærðu tapi (hér eftir nefnt eignin) Eignarhaldsfélagsins Oddaflugs ehf. og Oddaflugs BV, með sölu, framsali eða annarri ráðstöfun, og nota til greiðslu eða til lækkunar á skuld stefnda FI fjárfestingar ehf. við stefnanda.

Samkvæmt samkomulaginu hafi stefnandi samþykkt framlengingu á gjalddaga endurgreiðslu á lánssamningunum tveimur þannig að bæði lánin skyldu endurgreidd í síðasta lagi þann 31. ágúst 2009, enda yrði séð til þess að verðmæti sem Eignarhaldsfélagið Oddaflug ehf. fengi fyrir sölu á eigninni, eða eftir atvikum verðmæti sem Oddaflug BV kynni að fá fyrir sölu eða framsal á eigninni, yrði varið til greiðslu eða sem innáborgun á skuld stefnda, FI fjárfestinga ehf., við stefnanda samkvæmt fyrrnefndum lánssamningum. Til tryggingar því að verðmæti hins dulda bókfærða taps (eignarinnar) yrði varið til greiðslu á fyrrgreindri skuld stefnda FI fjárfestinga við stefnanda, hafi stefndi, FI fjárfestingar ehf., sett að handveði hluti sína í Oddaflugi ehf. auk þess sem Oddaflug ehf. hafi sett að handveði eignarhluti sína í Oddaflugi BV, jafnframt því sem gengið hafi verið frá opnu framsali og umboði til stefnanda til að framselja hina veðsettu hluti til þriðja aðila.

Tekið sé fram á bls. 2, lið 4 í samkomulaginu að það skyldi ekki hafa áhrif á kröfu stefnanda um endurgreiðslu lánssamninganna tveggja samkvæmt efni þeirra, þótt ekki tækist að koma verðmætum Oddaflugs í verð með þeim hætti og innan þess tíma sem samkomulagið gerði ráð fyrir og aðilar stefndu að. Jafnframt sé tekið fram að yfirlýsing stefnanda, um að vinna markvisst að því að koma hinu dulda verðmæti (eigninni) í verð, skyldi ekki skoðast sem loforð af hálfu stefnanda.

Engin greiðsla hafi borist inn á skuld stefnda, FI fjárfestinga ehf., samkvæmt samkomulaginu og hafi það fallið úr gildi, samkvæmt efni sínu, þann 31. ágúst 2009. Síðar hafi komið í ljós að ekki hafi verið um söluhæft andlag (eignina) að ræða.

Byggt sé á því að með áritun sinni á fyrrnefnda lánssamninga, dags. 5. des. 2007 og 21. des. 2007, hafi stefndi, FI fjárfestingar ehf., skuldbundið sig til að uppfylla öll skilyrði samninganna og endurgreiða stefnanda lánsfjárhæðirnar samkvæmt þeim skilmálum sem samningarnir, ásamt viðaukum, kveði á um.

Skuld stefnda, FI fjárfestinga ehf., samkvæmt lánssamningunum tveimur hafi fallið í gjalddaga hinn 31. ágúst 2009, án þess að nokkuð væri greitt inn á skuldina.

Skuld stefnda við stefnanda sundurliðist svo:

Lánsfjárhæð skv. samn. 5. des. 2007 2.445.730.274 kr.

Vextir frá 7.12.07-31.8.09 879.852.424 kr.

Lánsfjárhæð skv. samn. 21. des. 2007 1.000.000.000 kr.

Vextir frá 21.12.07-31.8.09 351.681.129 kr.

Samtals 4.677.263.827 kr.

sem sé stefnufjárhæð máls þessa, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags.

Um kröfu á hendur H-kk-þgf S-kk-þgf

Stefnandi kveður kröfu á hendur stefnda, H-kk-þgf S-kk-þgf, tilkomna vegna sjálfskuldarábyrðar H-kk-ef sem sett hafi verið fram til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á láni nr. 311138 til stefnda, FI fjárfestinga ehf., að fjárhæð 2.445.730.274 krónur samkvæmt lánssamningi, dags. 5. des. 2007. Samkvæmt samningnum takmarkist sjálfskuldarábyrgð stefnda, H-kk-ef, við 400.000.000 króna, ásamt öllum vöxtum og kostnaði, hverju nafni sem nefnist. Skyldi sjálfskuldarábyrgðin gilda þótt greiðslufrestur yrði veittur á láninu, einu sinni eða oftar, uns lánið væri að fullu greitt.

Stefndi, H-kk-nf, hafi persónulega samþykkt samningsviðaukana sem gerðir voru þann 25. jan. 2008, 7. apríl 2008 og 29. júní 2008.

Á því sé byggt að stefndi, H-kk-nf, hafi með undirritun sinni á lánssamning nr. 311138 tekið á sig óskipta ábyrgð á greiðslu 400.000.000 króna ásamt vöxtum og kostnaði.

Hinn 29. júní 2008 hafi fyrrgreint samkomulag verið gert milli stefnanda, stefnda, H-kk-ef, og stefnda, FI fjárfestinga ehf., vegna „dulins“ verðmætis í bókfærðu tapi (eigninni samkvæmt samkomulaginu) í Oddaflugi ehf./Oddaflugi BV.

Í formála á bls. 1 í samkomulaginu séu talin upp nokkur efnisatriði sem skyldu útfærð nánar í samkomulaginu sjálfu. Samkvæmt því hafi stefnandi lýst sig reiðubúinn til að taka tillit til sjálfskuldarábyrgðar stefnda, H-kk-ef, á grundvelli þess árangurs sem kynni að verða af sölu/ráðstöfun eignarinnar, m.a. með því að veita honum hæfilegt ráðrúm til að efna sjálfskuldarábyrgðarskuldbindingu sína kæmi til þess að gerðar yrðu kröfur á hendur honum. Þetta síðastgreinda atriði hafi ekki verið formlega útfært í samkomulaginu sjálfu.

Í 6. og 7. lið samkomulagsins hafi verið yfirlýsing af hálfu stefnanda að ef takist að selja eða ráðstafa eigninni, eða greiðsla berist inn á lánssamningana með öðrum hætti (þó ekki frá lántaka sjálfum eða vegna sölu fasteignatrygginga) þannig að a.m.k. eitt þúsund milljónir greiðist inn á lánssamningana, skuli 10% af því sem þannig greiðist koma til frádráttar sjálfskuldarábyrgð stefnda, H-kk-ef S-kk-ef. Jafnframt, að greiðist á þennan hátt meira en tvö þúsund tvöhundruð og fimmtíu milljónir króna inn á skuld stefnda, FI fjárfestinga, samkvæmt lánssamningunum tveimur, skyldi sjálfskuldarábyrgð H-kk-ef S-kk-ef niður fallin. Enn fremur, að stefnandi myndi hefja fullnustuaðgerðir á grundvelli fasteignaveðtrygginga áður en gerðar yrðu kröfur á hendur stefnda, H-kk-þgf S-kk-þgf, á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hans, svo fremi sem aðrir kröfuhafar hans hefðu ekki hafið lögfræðiinnheimtu á hendur honum.

Samkomulagið hafi fallið úr gildi hinn 31. ágúst 2009, eins og fyrr greini. Hafi þá fallið úr gildi framangreindar yfirlýsingar stefnanda varðandi sjálfskuldarábyrgð stefnda, H-kk-ef.

Á því sé byggt að viljayfirlýsing stefnanda, um að veita stefnda, H-kk-þgf, hæfilegt ráðrúm í allt að tvö ár hafi ekki verið tekin inn í endanlegan samning milli aðila og því hafi aldrei komist á bindandi samkomulag um slíka ívilnun. Þá sé á því byggt að viljayfirlýsing stefnanda í 6. og 7. lið samkomulagsins hafi verið byggð á þeirri forsendu að efnisatriði samkomulagsins gengju eftir.

Á því sé enn fremur byggt að efnisatriði þau sem talin séu upp í formála samkomulagsins hafi einungis verið fyrirliggjandi staðreyndir og forsendur fyrir því að aðalefni samkomulagsins tækist, þ.e. að koma bókfærðu tapi (eigninni) í Oddaflugi ehf./Oddaflugi BV í verð. Þar sem ekki hafi tekist að koma eigninni í verð með þeim hætti, innan þess tíma sem samkomulagið tók til, séu brostnar forsendur fyrir viljayfirlýsingu stefnanda um að veita stefnda, H-kk-þgf, „hæfilegt ráðrúm“ til að efna sjálfskuldarábyrgðarskuldbindingu sína, verði talið að til slíkrar skuldbindingar hafi stofnast.

Það styrki þessa málsástæðu enn frekar að samkvæmt bráðabrigðaáliti hollensks skattasérfræðings leiði framsal á stærri hluta en 30% í hlutafélagi til þess að nýtanlegt tap falli niður.

Um kröfu á hendur Hlíðasmára 6 ehf.:

Með tryggingarbréfi nr. 107057, útgefnu þann 5. des. 2007 af stefnda, FI fjárfestingum ehf., samþykktu af stefnda, Hlíðasmára 6 ehf., sem þinglýstum eiganda, var fasteignin Faxafen 12, Reykjavík, fastanr. 202-3360, veðsett með 1. veðrétti og fasteignin Faxafen 12, Reykjavík, fastanr. 202-3361, veðsett með 2. veðrétti, til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum stefndu, FI fjárfestinga, og/eða síðar tilgreinds aðila, nú eða síðar við stefnanda, að fjárhæð allt að 300.000.000 króna. Skyldi fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytast í sömu hlutföllum og vísitalan en þó aldrei miðast við lægri vísitölu en grunnvísitölu, auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir.

Stefnandi krefst þess að staðfestur verði veðréttur hans í framangreindum fasteignum til tryggingar skuldum stefnda, FI fjárfestinga ehf., við stefnanda samkvæmt ofangreindu tryggingarbréfi. Skuld stefnda, FI fjárfestinga ehf., hafi fallið í gjalddaga þann 31. ágúst 2009 án þess að greiðsla bærist stefnanda og beri stefnanda því nauðsyn til að nýta veðrétt sinn skv. tryggingarbréfinu.

Um kröfu á hendur ELL 49 ehf.

Með tryggingarbréfi nr. 106996, útgefnu þann 5. des. 2007, af stefnda, FI fjárfestingum ehf., samþykktu af stefnda ELL 49 ehf. sem þinglýstum eiganda, hafi eftirfarandi landspildur úr jörðinni Nesjum í Grímsnes- og Grafningshreppi, Árnessýslu verið settar að veði með 1. veðrétti:

Landspilda Heiti Stærð Landnúmer

Merkt nr. 9 Illagil 9 6500fm 209145

Merkt nr. 11 Illagil 11 7900 fm 209147

Merkt nr. 13 Illagil 13 7900 fm 209150

Merkt nr. 15 Illagil 15 6100 fm 209153

Merkt nr. 17 Illagil 17 6000 fm 209154

Merkt nr. 19 Illagil 19 7500 fm 209155

til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum stefnda, FI fjárfestinga ehf., og/eða síðar tilgreinds aðila, nú eða síðar við stefnanda, að fjárhæð allt að 110.000.000 króna. Skyldi fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytast í sömu hlutföllum og vísitalan en þó aldrei miðast við lægri vísitölu en grunnvísitölu, auk dráttarvaxta og alls kostnaðar við innheimtuaðgerðir.

Stefnandi krefjist þess að staðfestur verði veðréttur hans í framangreindum landspildum til tryggingar skuldum stefnda, FI fjárfestinga ehf., við stefnanda samkvæmt ofangreindu tryggingarbréfi. Skuld stefnda, FI fjárfestinga ehf., hafi fallið í gjalddaga þann 31. ágúst 2009, án þess að greiðsla bærist stefnanda og beri stefnanda því nauðsyn til að nýta veðrétt sinn samkvæmt tryggingarbréfinu.

Engir stjórnarmenn séu skráðir í stefnda, ELL 49 ehf. Sé G-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 170767-4119, stefnt sem fyrirsvarsmanni ELL 49 ehf., en hann hafi síðast verið í aðalstjórn stefnda og teljist því formlega í fyrirsvari félagsins, sbr. 3. mgr. 40. gr. laga nr. 138/1994.

Vegna kröfu um málskostnað í öllum dómkröfum sé tekið fram að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt l. nr. 50/1988. Lögmönnum sé skylt að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni og beri að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Um lagarök sé vísað er til meginreglu kröfuréttar og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga. Enn fremur til meginreglu kröfuréttar um ábyrðarskuldbindingar. Jafnframt vísist til III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 er varðar kröfu um dráttarvexti. Um varnarþing er vísað til 32. og 33. gr. laga nr. 91/1991 og krafan um málskostnað styðjist við 130. gr., sbr. 129. gr., sömu laga. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggi á l. nr. 50/1988.

Málsástæður stefndu og lagarök

Stefndu byggja á því að stefnandi hafi ekki staðið við samkomulagið frá 29. júní 2008. Hann hafi ekki unnið neitt, hvað þá markvisst, að því að koma eignum, sem getið sé um í samkomulaginu, í verð. Stefndu hafi lagt áherslu á það við stefnanda að aðilar vinni sameiginlega, markvisst og með aðstoð sérfræðinga að því að koma eignunum í verð. Eignirnar, annars vegar íslenskt félag og hins vegar hollenskt félag, eigi uppsafnað tap sem sé nýtanlegt samkvæmt skattalögum landanna og séu því mikil verðmæti fólgin í félögunum. Innheimtuaðgerðir stefnda gegn FI fjárfestingum ehf. kunni að leiða til þess að þessi verðmæti glatist. Vegna skattareglna kunna verðmætin að glatast endanlega verði breyting á eignarhaldi á veðsettu eignunum. Því hafi stefndu eindregið hvatt stefnanda til að sýna aðgát, hvatt hann til að leita sér sérfræðiaðstoðar á þessu sviði og vinna með stefndu að hagfelldustu mögulegu niðurstöðu. Í stefnu sé því ranglega haldið fram sem staðreynd að verðmætin séu ekki til. Stefndu sé kunnugt um að stefnandi hafi byrjað á því að undirbúa sölu á umræddum félögum, en svo hafi því ekki verið fylgt eftir. Verði bankinn að sýna fram á að hann hafi gert allt sem ætlast mátti til af honum sem alþjóðlegri fjármálastofnun til að koma þessum hlutum í verð áður en hann geti gengið að stefnda, H-kk-þgf, á grundvelli samkomulagsins.

Stefndi, FI fjárfestingar ehf., krefjist sýknu að svo stöddu á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki uppfyllt áðurnefndar skyldur sínar samkvæmt umræddu samkomulagi. Málsaðilar hafi sameiginlega hagsmuni af því að sem hæst verð fáist fyrir hinar veðsettu eignir, þar með talið félögin, sem stefndu hafi sett stefnanda að veði samkvæmt téðu samkomulagi.

Stefndi, H-kk-nf S-kk-nf, krefjist sýknu þar sem stefnandi hafi ekki staðið við samkomulagið, eins og hér að framan hafi verið lýst. Til viðbótar eigi eftirfarandi við um kröfu stefnanda á hendur H-kk-þgf persónulega:

Í formála samkomulagsins sé staðfest yfirlýsing stefnanda um að Glitnir sé reiðubúinn að veita H-kk-þgf hæfilegt ráðrúm (e. „grace period“), í að minnsta kosti tvö ár, samkvæmt nánara samkomulagi, til að efna sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu sína, komi til þess að Glitnir geri kröfur á hendur honum á grundvelli hennar. Yfirlýsingin sé nægilega skýr til að á henni verði byggt um þetta atriði. Sé áréttað að yfirlýsingin sé skrifleg staðfesting á því sem starfsmenn stefnda höfðu áður lofað í tengslum við umrædda ábyrgð, en tilurð hennar sé lýst hér að framan.

Í samkomulaginu , 6. tölulið, sé því lýst yfir að berist tilteknar greiðslur inn á lánssamninginn skuli ábyrgð stefnda, H-kk-ef, falla niður eða eftir atvikum lækka. Greiðslurnar, sem þarna sé gert ráð fyrir, séu m.a. þær sem hafi átt að koma fyrir verðmætin sem stefndu settu stefnanda að veði og stefnandi hafði lýst yfir að hann myndi vinna markvisst að að koma í verð. Síðar, þ.e. eftir setningu laga nr. 125/2008 (svonefndra neyðarlaga), hafi aðstæður hjá Glitni Banka hf. gerbreyst á þann veg að hann hafi hætt að starfa eins og banki og hafi ekki sinnt skyldum sínum samkvæmt téðu samkomulagi. Byggt sé á því að ábyrgð stefnda sé fallin niður af þessum sökum.

Í 7. tölulið samkomulagsins sé því lýst yfir af stefnanda að hann muni hefja fullnustuaðgerðir á grundvelli þeirra fasteignatrygginga, sem bankinn hafi fyrir efndum á lánssamningunum, áður en bankinn muni gera kröfur á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hans. Ákvæði þetta sé í fullu gildi, en stefnandi hafi ekki hafið téðar fullnustuaðgerðir. Af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda, H-kk-þf, að svo stöddu, þar sem efndatími sé ekki kominn, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991. Ekki sé unnt að gera kröfu á hendur stefnda, H-kk-þgf, fyrr en fyrir liggi hvað stefnandi fái upp í kröfu sína með þessum fullnustuaðgerðum, eða hefði getað fengið, sem dragist þá frá ábyrgðarfjárhæð.

Staðhæfingum í stefnu um að samkomulagið hafi fallið úr gildi 31. ágúst 2009, samkvæmt lokamálslið seinni 7. töluliðar samkomulagsins, sé sérstaklega mótmælt. Stefndu telji að þennan málslið beri að skýra í samhengi við önnur ákvæði samkomulagsins. Í 7. tölulið sé fjallað um gildistöku samkomulagsins og að það sé háð frágangi á undirsamningum. Í lokamálsliðnum segi síðan að samkomulag falli úr gildi þann 31. ágúst 2009. Stefndu telji einsýnt að það eigi eingöngu við í því tilviki að ekki hafi, innan þess tíma, verið gengið frá téðum undirsamningum eins og kveðið sé á um í greininni. Hafi samningar verið réttilega frágengnir sé ekki um að ræða að samkomulag aðila hafi fallið úr gildi á ákveðnum degi. Sérstaklega sé bent á að það væri út í bláinn að afdráttarlaus yfirlýsing um hæfilegt og tiltekið ráðrúm ábyrgðarmanns gildi ekki. Hún hafi þá verið innihaldslaus frá upphafi. Enn fremur sé lögð áhersla á að yfirlýsingin um ráðrúm ábyrgðarmanns til að greiða ábyrgðarkröfuna komi fram í formála samningsins, en ekki í þeim 8 töluliðum, sem síðar séu tilgreindir sem hið eiginlega samkomulag. Einnig vísist til þess að samkomulagið hafi verið samið af stefnanda, sem ríkar kröfur megi gera til. Hann hafi haft yfir sérfræðingum að ráða og hafi borið skyldur sem fjármálafyrirtæki. Samkvæmt túlkunarreglum samningaréttar beri stefnandi hallann af vafa um það hvernig beri að skýra samkomulagið að þessu leyti svo og um önnur vafaatriði.

Kröfu stefnanda um dráttarvexti úr hendi stefnda sé sérstaklega mótmælt, þar sem hún sé órökstudd og eigi sér ekki stoð í gögnum málsins.

Krafa stefndu um málskostnað sé reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafist sé málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati réttarins og að við málskostnaðarákvörðun verði gætt að skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af þóknun lögmanns síns.

Niðurstaða

Kröfur sínar á hendur stefnda, FI fjárfestingum ehf., byggir stefnandi á tveimur lánssamningum sem Fjárfestingafélagið Primus ehf., nú FI fjárfestingar ehf., gerði við Glitni Banka hf. 5. desember 2007 og 21. desember 2007. Samkvæmt lánssamningi, dags. 5. desember 2007, veitti stefnandi stefnda, FI fjárfestingum ehf., lán að fjárhæð 2.445.730.272 krónur en samkvæmt lánssamningi, dags. 21. desember 2007, veitti stefnandi félaginu lán að fjárhæð 1.000.000.000 króna.

Eins og áður er lýst, var upphaflegum gjalddögum lánanna breytt þannig að lánin skyldu endurgreiðast í síðasta lagi 31. ágúst 2009. Var það gert með sérstöku samkomulagi milli aðila 29. júní 2008. Í 1. gr. samkomulagsins segir að stefnandi samþykki þessa framlengingu á lánssamningunum enda verði séð til þess að það sem Eignarhaldsfélagið Oddaflug ehf. kunni að fá fyrir sölu á eigninni eða eignarhlut sínum í Oddaflugi BV eða eftir atvikum að það sem Oddaflug BV kunni að fá fyrir sölu/framsal á eigninni skuli varið til greiðslu á eða inn á skuld stefnda samkvæmt lánssamningunum tveimur.

Hvað átt er við með eigninni er skýrt í formála samkomulagsins en þar kemur fram að stefndi, FI fjárfestingar ehf., áður Primus ehf., átti Eignarhaldsfélagið Oddaflug ehf. og Oddaflug ehf. átti Oddaflug BV sem skráð var í Hollandi.

Í formála að samkomulaginu segir að þar sem töluvert bókfært tap sé í Oddaflugi ehf./Oddaflugi BV, sem samkvæmt skoðun lögmanns sé líklegt að koma megi í verð með sölu, framsali eða annarri ráðstöfun á þessari duldu eign og mynda þannig fjármuni sem nýta megi til greiðslu eða lækkunar á skuld stefnda við stefnanda.

Ekkert liggur fyrir í máli þessu um tilraunir aðila til að koma umræddum eignum í verð, en fram kemur í stefnu að ekki hafi tekist að koma eigninni í verð með þeim hætti og innan þess tíma sem samkomulagið tók til. Af hálfu stefnda er því haldið fram að stefnandi hafi ekki staðið við samkomulagið þar sem hann hafi ekki unnið neitt að því að koma þeim eignum sem fjallað er um í samkomulaginu í verð. Hins vegar segir í 4. gr. samkomulagsins frá 29. júní 2008 að það skuli ekki hafa áhrif á kröfu Glitnis um endurgreiðslu lánssamninganna tveggja samkvæmt efni þeirra þótt ekki takist að koma verðmætum Oddaflugs í verð með þeim hætti og innan þess tíma sem samkomulagið geri ráð fyrir og aðilar stefni að. Yfirlýsing Glitnis um að vinna markvisst að því að koma hinu dulda verðmæti í Oddaflugi í verð skuli ekki skoðast sem loforð af hálfu Glitnis um að það muni takast. Verður því ekki séð að stefnandi beri ábyrgð á því að umræddar tilraunir tókust ekki eða það takmarki rétt hans til þess að krefja stefnda um greiðslu lánssamninganna í samræmi við skilmála þeirra.

Samkvæmt samkomulaginu 29. júní 2008 skyldi greiða lánssamningana í síðasta lagi 31. ágúst 2009. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að það hafi verið gert. Ber því að taka til greina kröfur stefnanda á hendur stefnda, FI fjárfestingum ehf.

Með áritun sinni á lánssamning, dags. 5. desember 2007, tókst stefndi, H-kk-nf S-kk-nf, á hendur sjálfskuldarábyrgð á láninu sem takmarkaðist við 400.000.000 króna. Af hálfu stefnda hafa ekki komið fram varnir er leysi hann undan þeirri ábyrgð.

Eins og rakið hefur verið er í formála samkomulagsins frá 29. júní 2008 fjallað um samkomulag aðila sem lýtur að því að reyna að koma eigninni í verð og mynda þannig fjármuni sem nýta mætti til greiðslu eða lækkunar á skuldinni samkvæmt lánssamningunum. Í formálanum kemur einnig fram að samkomulagið sé gert þar sem Glitnir sé reiðubúinn, að því er varðar sjálfskuldarábyrgð H-kk-ef S-kk-ef, að taka tillit til þessa árangurs sem kunni að verða af sölu/ráðstöfun eignarinnar, og þar sem Glitnir sé reiðubúinn að haga kröfum sínum á hendur HS vegna sjálfskuldarábyrgðar hans að teknu tilliti til þess að tilteknar fasteignaveðstryggingar hafi verið settar fyrir efndum á öllum skuldum og fjárskuldbindingum Primuss við Glitni, og þar sem Glitnir sé reiðubúinn að veita HS hæfilegt ráðrúm (að minnsta kosti tvö ár samkvæmt nánara samkomulagi) til að efna sjálfskuldarábyrgðarskuldbindingu sína komi til þess að Glitnir geri kröfur á hendur honum á grundvelli hennar.

Telja verður að í formála samkomulagsins komi fram forsendur aðila fyrir samkomulaginu sjálfu, sem er í átta liðum. Í formálanum kemur fram að Glitnir sé reiðubúinn að veita H-kk-þgf S-kk-þgf hæfilegt ráðrúm til að efna sjálfskuldarábyrgðina. Ákvæði þetta er ekki afdráttarlaust og er fallist á með stefnanda að skilja verði ákvæðið svo, samhengisins vegna, að það velti á því hvort árangur hafi orðið af sölu/ráðstöfun eignarinnar. Fyrir liggur að nánara samkomulag var ekki gert um þetta atriði og sérstakt ákvæði er ekki að finna í samkomulaginu er lýtur að því að veita stefnda, H-kk-þgf, lengri frest til þess að efna skuldbindingu sína vegna sjálfskuldarábyrgðarinnar. Verður því ekki litið svo á að ákvæðið feli í sér að stefnda, H-kk-þgf, hafi verið veittur a.m.k. tveggja ára frestur, frá gjalddaga, til þess að efna skyldur sínar sem sjálfskuldarábyrgðarmaður.

Í fyrri 7. gr. samkomulagsins er hins vegar að finna ákvæði þar sem Glitnir lýsir því yfir að bankinn muni hefja fullnustugerðir á grundvelli þeirra fasteignatrygginga sem bankinn hefur fyrir efndum á lánssamningnum áður en bankinn muni gera kröfur á hendur stefnda, H-kk-þgf, á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hans, svo framarlega sem aðrir kröfuhafar sjálfskuldarábyrgðaraðila hafa ekki hafið lögfræðiinnheimtu gagnvart honum.

Stefnandi byggir á því að samkomulagið hafi fallið úr gildi 31. ágúst 2009. Með því að ekki hafi tekist að koma eigninni í verð hafi viljayfirlýsingar stefnanda varðandi sjálfskuldarábyrgð H-kk-ef fallið úr gildi.

Ekki er fallist á þessi rök stefnanda að því er varðar ákvæði fyrri 7. gr. samkomulagsins. Ákvæði greinarinnar er afdráttarlaust og er enga tilvísun þar að finna til 6. gr. samningsins eða til þess að forsendur þessa ákvæðis séu þær að efnisatriði samkomulagsins um að koma eigninni í verð gangi eftir. Ákvæði þetta er í andstöðu við ákvæði síðari 7. gr. samningsins þar sem segir að samkomulagið falli úr gildi 31. ágúst 2009, en það er sami dagur og tilgreindur er sem gjalddagi lánanna samkvæmt samkomulaginu. Ljóst er að fullnustuaðgerðir geta ekki hafist fyrr en eftir gjalddaga lánanna. Stefndi byggir á því að stefnandi beri ábyrgð á samningu samkomulagsins og megi gera ríkar kröfur til hans í því efni. Stefnandi hefur ekki mótmælt því að hann hafi samið skjalið. Í ljósi þess ber stefnandi hallann af því séu einhver ákvæði samkomulagsins óljós. Stefnandi ber því hallann af því að þessi tvö ákvæði eru ósamrýmanleg. Með vísan til framanritaðs telst stefnandi því bundinn af þeirri yfirlýsingu sinni að setja ekki fram kröfur á hendur sjálfskuldarábyrgðaraðila, stefnda H-kk-þgf, nema að uppfylltum þar til greindum skilyrðum. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á að þessi skilyrði séu uppfyllt og ber því að sýkna stefnda, H-kk-þf, að svo stöddu af kröfum stefnanda, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991.

Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum sínum gagnvart stefnanda setti stefndi, FI fjárfestingar ehf. (áður Primus ehf.), stefnanda að veði tilteknar eignir, með samþykki þinglýstra eigenda þeirra, Hlíðarsmára 6 ehf. og ELL 49 ehf., eins og áður er lýst, með tveimur tryggingarbréfum, dags. 5. desember 2007. Ber að fallast á kröfur stefnanda um staðfestingu veðréttar í samræmi við kröfugerð hans.

Eftir þessari niðurstöðu málsins ber stefnda, FI fjárfestingum ehf., að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 1.500.000 krónur. Málskostnaður milli stefnanda og stefnda, H-kk-ef S-kk-ef fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, FI fjárfestingar ehf., greiði stefnanda, Glitni banka hf., 4.677.263.827 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6 gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2009 til greiðsludags.

Stefndi, H-kk-nf S-kk-nf, skal vera sýkn að svo stöddu af kröfum stefnanda, Glitnis banka hf.

Fyrir tildæmdum fjárhæðum er staðfestur 1. veðréttur í fasteign stefnda, Hlíðarsmára 6 ehf., að Faxafeni 12, Reykjavík, fastanr. 202-3360 og 2. veðréttur í fasteign stefnda að Faxafeni 12, Reykjavík, fastanr. 202-3361, samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 5. desember 2007, upphaflega að fjárhæð 300.000.000 króna, sem er bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytist í sömu hlutföllum og vísitalan en skal þó aldrei miðað við lægri vísitölu en grunnvísitölu 278,1, auk dráttarvaxta og alls innheimtukostnaðar.

Þá er staðfestur 1. veðréttur í fasteignum stefnda, ELL 49 ehf., sem eru eftirtaldar landspildur úr jörðinni Nesjum í Grímsnes- og Grafningshreppi, Árnessýslu: Illagil 9 með landnúmer 209145, Illagil 11 með landnúmer 209147, Illagil 13 með landnúmer 209150, Illagil 15 með landnúmer 209153, Illagil 17 með landnúmer 209154 og Illagil 19 með landnúmer 209155, samkvæmt tryggingarbréfi útgefnu 5. desember 2007, upphaflega að fjárhæð 110.000.000 króna, sem er bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunnvísitölu 278,1 og breytist í sömu hlutföllum og vísitalan en skal þó aldrei miðað við lægri vísitölu en grunnvísitölu 278,1, auk dráttarvaxta og alls innheimtukostnaðar.

Stefndi, FI fjárfestingar ehf., greiði stefnanda, Glitni Banka hf., 1.500.000 krónur í málskostnað.

Málskostnaður milli stefnanda og stefnda, H-kk-ef S-kk-ef, fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf