E-4346/2020

1 Mál þetta, sem dómtekið var 8. apríl 2021, höfðaði A, [...], á hendur Isavia ohf., [...], með stefndu birtri 23. júní 2020, til viðurkenningar á skaðabótaskyldu og til greiðslu málskostnaðar.

2 Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í slysi þann 27. mars 2017 í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þá er gerð krafa um að stefndi verði dæmdur til að greiða málskostnað.

3 Stefndi krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda, en til vara að aðeins verði viðurkennd skaðabótaskylda að hluta. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda.

I

Málavextir

4 Stefnandi varð fyrir líkamstjóni að morgni 27. mars 2017 er hún gekk niður rúllustiga við hlið C29 í flugstöð L-kk-ef E-kk-ef. Rúllustiginn var í kyrrstöðu og kveður stefnandi að neðstu þrjú þrepin hafi ekki verið í fullri hæð. Þegar stefanandi kom að neðstu þrepunum kveðst hún hafa stigið á misfellu, með þeim afleiðingum að hún féll við og slasaðist á vinstri fæti.

5 Stefnandi var á leið til Noregs umræddan morgun. Hún segist hafa dofnað í fætinum og vanlíðan hennar hafi vaxið í fluginu til Noregs. Þegar þangað kom leitaði stefnandi til læknis. Kom þá í ljós að bein hafði brotnað í rist stefnanda. Fékk hún viðeigandi meðferð þar ytra við afleiðingum slyssins.

6 Stefndi er þjónustufyrirtæki í rekstri flugvalla og flugleiðsögu á Íslandi og rekur m. a. flugstöð L-kk-ef E-kk-ef og flugvöllinn í Keflavík. Starfsmaður stefnda mun hafa komið að því atviki sem að framan er lýst og boðið stefnanda hjólastól, svo að hún ætti auðveldara með að komast út í flugvél umræddan morgun.

7 Við heimkomu til Íslands þann 31. mars 2017 ræddu stefnandi og eiginmaður hennar við lögregluna á Suðurnesjum og óskuðu aðstoðar hennar. Í framhaldi af því var gerð lögregluskýrsla um framangreint atvik. Lögreglan aflaði í kjölfar þess myndbandsupptöku sem sýnir umrætt atvik og er hún meðal gagna málsins.

8 Vinnueftirlitinu var tilkynnt um umrætt atvik hinn 23. nóvember 2017, svo og Sjóvá og Sjúkratryggingum Íslands þann 25. apríl 2017.

9 Fyrir liggur í málinu álitsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis um læknisfræðilega örorku stefnanda, dags. 10. nóvember 2018. Í álitsgerðinni kemur m. a. fram að röntgenmyndataka í Noregi hafi leitt í ljós afrifubrot á talus, sem hafi verið meðhöndlað þar ytra, en stefnanda bent á að fara í skoðun er hún kæmi aftur heim til Íslands. Skoðun á Sjúkrahúsinu á Akureyri þann 1. apríl 2017 hafi staðfest niðurstöðu læknisrannsóknar í Noregi.

10 Í álitsgerð læknisins kemur fram að stefnandi hafi verið óvinnufær í þrjár vikur eftir umræddan atburð. Í samræmi við það er það niðurstaða læknisins að tímabundin óvinnufærni teljist hæfilega metin 100% í þrjár vikur. Stöðugleikatímamark telur læknirinn vera 27. september 2017. Varanlega læknisfræðilega örorku (miska) telur hann hæfilega metna 5% samkvæmt miskatöflum Örorkunefndar, lið VI. Bc.3.

11 Hinn 10. maí 2019 óskaði stefnandi eftir því að stefndi tæki afstöðu til skaðabótaskyldu vegna umrædds atviks. Með bréfi, dags. 8. júlí sama ár, hafnaði stefndi bótaskyldu sinni, á þeim forsendum að um óhappatilvik hefði verið að ræða.

II

Helstu málsástæður stefnanda

12 Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á slysi sem hún hafi orðið fyrir umræddan dag, enda megi rekja orsök slyssins til aðstæðna sem stefndi beri ábyrgð á. Ábyrgð stefnda byggi á sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna. Stefnandi vísar einkum til reglna skaðabótaréttarins um skaðabótaábyrgð fasteignareiganda vegna tjóns sem hlýst af ástandi og búnaði fasteignar. Kröfum sé beint að stefnda sem rekstraraðila flugvallarins.

13 Stefnandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem stefnda beri að bæta að fullu samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Um líkamstjón stefnanda vísist til áðurnefndrar álitsgerðar um læknisfræðilega örorku stefnanda.

14 Stefnandi byggir nánar tiltekið á því að athafnaskylda hafi hvílt á stefnda, sem rekstraraðila flugvallarins, að gera ráðstafanir til þess að tryggja öryggi þeirra sem þar áttu leið um. Þessi skylda sé ríkari þar sem búast megi við mikilli umferð gangandi fólks um flugvöllinn. Farþegar beri ferðatöskur og eigi því erfiðara með að koma auga á hættur í umhverfinu. Framangreindu til stuðnings vísar stefnandi til þeirra sjónarmiða að auknar kröfur séu gerðar til eigenda fyrirtækja, þar sem rekin er verslun eða þjónusta fyrir neytendur, til að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi neytenda sem þar eiga leið um.

15 Stefnandi byggir á því að orsakir slyssins verði raktar til saknæmrar vanrækslu stefnda og starfsmanna hans á því að sjá til þess að sama uppstig væri á öllum þrepum rúllustigans. Þegar slysið varð hafi verið búið að stöðva rúllustigann þannig að neðsta þrep hans hafi ekki verið í fullri hæð. Uppstig þrepa stigans hafi því ekki verið í samræmi við gr. 6.4.9 í byggingarreglugerð nr. 112/2012, þar sem fram komi að sama uppstig þrepa skuli vera í öllum hæðum sama stiga. Þá komi fram í gr. 12.3.3 sömu reglugerðar að frágangur hreyfanlegs búnaðar, s. s. rúllustiga, skuli vera þannig að ekki sé hætta á að fólk geti slasast við notkun búnaðarins. Framangreindur vanbúnaður hafi leitttil þess að stefnandi hafi orðiðfyrir tjóni, þar semhún hafi ekki gert sér grein fyrir hæðarmun þrepanna.

16 Stefnandi byggir einnig á því að stefndi og starfsmenn hans hafi vanrækt að setja upp viðeigandi merkingar og viðvaranir við rúllustigann, til að vara gangandi vegfarendur við mismunandi hæð þrepa. Engar merkingar eða viðvaranir hafi verið við stigann áður en gengið var niður og aðbúnaður því ekki í samræmi við reglur um öryggis- og heilbrigðismerki á vinnustöðum nr. 707/1995. Þá hafi stiginn ekki verið lokaður fyrir umferð gangandi viðskiptavina.

17 Stefnandi byggir á því að ríkar skyldur hafi hvílt á stefnda og starfsmönnum hans um að merkja og vekja athygli gangandi vegfarenda á mishæð þrepanna, enda í eðlilegri gönguleið þar sem vænta mátti töluverðrar umferðar flugfarþega, sem öllu jafna beri töskur og annan farangur. Einfalt hefði verið að koma í veg fyrir slysið, t. d. með því að stöðva stigann þannig að sama uppstig væri á öllum þrepum, setja upp merkingar til að vara við hæðarmismun þrepa, eða einfaldlega banna notkun rúllustigans á meðan hann væri ekki í gangi.

18 Vegna þeirrar vanrækslu sem að framan sé lýst beri stefndi skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi varð fyrir.

19 Stefnandi kveðst hafa ökklabrotnað í slysinu. Hún hafi glímt við viðvarandi óþægindi og hreyfiskerðingu í vinstri ökkla og nokkur óþægindi í framfæti. Varanleg læknisfræðileg örorka hennar hafi verið metin 5%. Ekki hafiverið aflað sérfræðilegs álits um örorku og miskastig stefnanda, samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en ljóst séaf framangreindu að afleiðingar slyssins hafi verið varanlegar.

20 Krafa stefnanda er viðurkenningarkrafa samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þar sem nauðsynlegt sé að fá úr því skorið með dómi hvort hún eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefnda vegna líkamstjóns af völdum slyssins. Ljóst sé að stefnandi hafi mikla hagsmuni af niðurstöðu málsins þar sem afleiðingarnar hái henni í vinnu og daglegu lífi. Sýnt hafi verið fram á tjón stefnanda, í hverju það feli st og tengsl þess við atvik málsins og þar með hagsmuni hennar af málshöfðun.

III

H elstu málsástæður stefnda

21 Stefndi telur skilyrði skaðabótaábyrgðar ekki vera til staðar. Stefndi vísar því á bug að um saknæma háttsemi eða athafnaleysi starfsmanna hans hafi verið að ræða. Því sé einnig hafnað að aðstæður í eða við rúllustigann hafi verið óforsvaranlegar. Þá liggi ekki annað fyrir en að rúllustiginn og búnaður hans hafi uppfyllt alla viðeigandi staðla og verið í samræmi við ákvæði reglna Vinnueftirlits ríkisins varðandi öryggi, rekstur og viðhald, enda öryggi hans tekið út og staðfest af Vinnueftirlitinu.

22 Stefndi segir það rangt að slys stefnanda hafi hlotist af „misfellu“ í rúllustiganum, eins og haldið sé fram í stefnu. Af upptöku af atvikinu megi ráða að þrepið, sem stefnandi hafi misstigið sig í, hafi verið jafn hátt og þrepin þar fyrir ofan, svo og að stefnandi hafi misstigið sig í niðurstiginu, sem hafi ekkert haft með stigann eða hæð þrepa að gera.

23 Stefndi hafnar þeirri málsástæðu stefnanda, að slys stefnanda hafi mátt rekja til saknæmrar vanrækslu stefnda og starfsmanna hans að sjá ekki til þess að sama uppstig hafi verið á öllum þrepum rúllustigans, sem og tilvísun stefnanda til gr. 6.4.9 í byggingarreglugerð. Umrædd grein í byggingar reglugerðinni eigi ekki við um rúllustiga, heldur um almenna stiga og tröppur. Rúllustigi sé vélknúinn og búinn til úr samföstum þrepum, er myndi færiband sem drifið sé áfram af mótor, ýmist upp eða niður. Rúllustigar séu notaðir til að flytja fólk í mannvirkjun, svo sem flugstöðvum, verslunarmiðstöðvum, lestar stöðvun, ráðstefnuhúsum og hótelum um allan heim. Hvort sem rúllustigi er virkur eða óvirkur megi nota hann sem hefðbundinn stiga. Í öllum tilvikum þegar farið sé upp eða niður rúllustiga, hvort sem hann er kyrrstæður eða á hreyfingu, þá minnki bilið á milli þrepa þegar komi að því að stíga í eða úr honum. Þetta sé alþekkt og öllum megi vera kunnugt um það.

24 Stefndi hafnar því að nauðsynlegt hafi verið að setja upp merkingar eða viðvaranir um að neðstu þrep rúllustigans hafi ekki verið í fullri hæð eða loka honum fyrir umferð gangandi vegfarenda þar sem hann hafi ekki verið í gangi. Rúllustigar séu, eins og áður segi, einnig notaðir sem hefðbundnir stigar og verði vegfarendur að umgangast þáafskynsemi og varúð, eins og eigi við um allar vélar og tæki sem flytji fólk. Þekkt sé að mjúkir skór og háhælaðir geti verið varasamir í rúllustigum og að varhugavert sé að fara um þá með mikinn farangur. Stefnandi hafi valið að ganga niður rúllustigann þó að hann væri óvirkur, klyfjuð bakpoka og með ferðatösku í hægri hendi og að því er virðist með vatnsflösku og yfirhöfn í vinstri hendi.

25 Stefndi byggir á því að á stefnanda hafi hvílt rík aðgæsluskylda. Hún hafi haft val um þrjár leiðir að hliði C29. Við hlið rúllustigans hafi verið hefðbundinn stigi, sem húnhafi get aðgengið um, en einnig sé hægt að taka lyftu á milli hæða. Hún hafi va liðað ganga um rúllustigann, þótt hún væri með báða hendur fullar og hafi því ekki getað stutt sig við handrið sem séu beggja vegna stigans.

26 Stefndi byggir á því að það sé meginregla skaðabótaréttar að menn beri ábyrgð á tjóni sínu sjálfir, nema þeir geti sannað að einhver annar eigi að bera það. Stefnanda hafiekki tekist að sanna að stefndi eigi að bera tjón hennar, en um það og allt sem kröfu hennar viðkomi hafi hún sönnunarbyrðina, m. a. um sök, ólögmæti, tjón, sennilega afleiðingu, orsakatengsl o. fl.

27 Varakrafa stefnda um að aðeins verði viðurkennd skaðabótaskylda að hluta byggir á sömu sjónarmiðum og fram koma hér að framan. Er á því byggt að stefnandi hafi sýnt af sér gáleysi í umrætt sinn, sem leiða eigi til lækkunar kröfu hennar vegna meðsakar. Vísi st m. a. í þvísambandi til ríkrar aðgæsluskyldu stefnanda.

IV

Niðurstöður

28 Ágreiningslaust er að stefnandi varð þann 27. mars 2017 fyrir líkamstjóni, er hún féll í rúllustiga við hlið C29 í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Eigi er heldur deilt um afleiðingar þess atviks. Loks er ekki um það deilt að umræddur rúllustigi var kyrrstæður í fyrrnefnt sinn en ekki í notkun eins og rúllustigar almennt, þ. e. á stöðugri hreyfingu. Aðila greinir hins vegar á um það hvort óhapp hafi valdið tjóni stefnanda, eða hvort starfsmenn stefnda hafi valdið tjóninu með athafnaleysi sínu.

29 Um rennistiga, færibönd og sambærilegan búnað til fólksflutninga gilda ákvæði reglugerðar nr. 54/1995 um skráningu, eftirlit og umsjón með lyftum og lyftubúnaði til fólks- og vöruflutninga, sbr. c-lið 1. mgr. 1. gr. þeirrar reglugerðar. Rennistigar eru skilgreindir sem varanlega festur flutningsbúnaður sem samanstendur af tröppum sem hreyfast stöðugt upp eða niður á við, sbr. c-lið 4. m gr. 1. gr. reglugerðarinnar. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar skal hanna, smíða og setja upp rennistiga og færibönd í samræmi við gildandi reglur og staðalinn ÍST EN 115. Við rennistiga og færibönd skulu jafnframt vera merki í samræmi við umræddan staðal, sbr. 3. m gr. 3. g r. reglugerðarinnar.

30 Engin gögn liggja fyrir í máli þessu um annað en að umræddur rúllustigi, sem stefnandi féll í þann 27. mars 2017 með áðurgreindum afleiðingum, hafi uppfyllt þær kröfur sem almennt eru gerðar til rúllustiga samkvæmt framansögðu. Verður samkvæmt því að miða við að rúllustiginn hafi verið hannaður, smíðaður og settur upp í samræmi við gildandi reglur og áðurnefndan staðal, svo og að merkingar við stigann hafi verið fullnægjandi með tilliti til þeirra krafna sem almennt eru gerðar til rúllustiga af þessu tagi.

31 Þótt umræddur rúllustigi hafi verið í kyrrstöðu er stefnandi varð fyrir meiðslum, þ. e. ekki stöðugt á hreyfingu upp eða niður á við, sbr. áðurnefnda skilgreiningu reglugerðar nr. 54/1995, þá var eftir sem áður um rúllustiga að ræða, en ekki fastan stiga eða tröppur, líkt og þær sem fjallað er um í grein 6.4.9 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Þess utan þá gilda ákvæði byggingarreglugerðarinnar ekki um flugvelli, sbr. 4. mgr. greinar 1.1.2 í reglugerðinni sjálfri. Áðurnefnd grein reglugerðarinnar, grein 6.4.9, getur þar af leiðandi ekki átt við um þann rúllustiga sem hér um ræðir, ekki frekar en grein 12.3.3, sem á við um rúllustiga almennt, en samkvæmt þeirri grein skulu rúllustigar ávallt uppfylla ákvæði staðla og reglugerðar Vinnueftirlits ríkisins varðandi öryggi, rekstur og viðhald.

32 Hvað sem því líður, þá verður að fallast á það með stefnda að rétt hannaðir og rétt upp settir rúllustigar, með fullnægjandi merkingum, hafi ekki í för með sér sérstaka hættueiginleika fyrir almenning, þannig að óverjandi sé, eða að slíkt geti eitt og sér leitt til bótaábyrgðar rekstraraðila slíkra stiga ef slys verður, þ. e. án þess að eitthvað sérstakt komi til. Slíkir stigar eru víða í samfélaginu, s. s. í verslunarmiðstöðvum og á flugvöllum, og ætla verður að allur þorri almennings hafi vanist notkun þeirra.

33 Lögmaður stefnda upplýsti við munnlegan flutning málsins að alls væru 17 rúllustigar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Um flugvöllinn hefðu farið um 9 milljónir farþega á árinu 2017 en slys í rúllustigum væru fátíð. Það gerðist þó stundum að fólk missti jafnvægið í rúllustigum á ferð, en ekkert slys hefði nokkurn tímann verið tilkynnt til stefnda, svo að séð væri, þar sem einstaklingur hefði slasast í kyrrstæðum rúllustiga, að undanskildu tilviki stefnanda.

34 Samkvæmt framansögðu verður almennt að ætla að hættueiginleikar rúllustiga lúti öðru fremur að vélbúnaði og hreyfanleika stigans, frekar en að öðrum hlutum eða eiginleikum hans. Hreyfanlegur rúllustigi, í fullri og eðlilegri virkni, sé þannig hættulegri rúllustigi heldur en kyrrstæður rúllustigi.

35 Slys eða óhöpp kunna þó eftir sem áður að verða í kyrrstæðum rúllustigum, líkt og hér háttar til. Í því samhengi kann að vakna spurning um hvort sú staðreynd, að rúllustigi er kyrrstæður, ólíkt því sem fólk á almennt að venjast, þ. e. ekki á stöðugri hreyfingu, feli sem slík í sér sérstaka hættu fyrir þá sem um rúllustigann fara, líkt og stefndi heldur fram, og hvort þá sé ástæða til að vara sérstaklega við þeirri hættu.

36 Í ljósi þess að hættueiginleikar rúllustiga eru öðru fremur bundnir við þá eiginleika stigans að vera á stöðugri hreyfingu, en hættuminna að ganga um kyrrstæða rúllustiga, auk þess sem gera verður þá kröfu til þeirra sem ganga um slíka stiga að þeir viðhafi fyllstu aðgát, líkt og ávallt, þá verður ekki séð að sérstök hætta sé því samfara þótt fólki sé leyft að ganga um kyrrstæða rúllustiga, eða að skylt sé að vara sérstaklega við því að rúllustiginn sé kyrrstæður en ekki á hreyfingu.

37 Upplýst var um það við munnlegan flutning málsins að ástæða þess að umræddur rúllustigi var kyrrstæður að morgni 27. mars 2017 hafi verið sú að hann hafi verið bilaður. Ekkert hefur hins vegar verið upplýst um það hvenær sú bilun kom fyrst fram, hvort það hafi verið umræddan morgun eða fyrr. Af þeim sökum liggur ekkert fyrir um það, óháð öðru, hvort starfsmenn stefnda hafi haft ráðrúm til að bregðast við bilun stigans, til að mynda með því aðvara þá við sem um stigann fóru eða með því að loka stiganum.

38 Að framansögðu virtu verður ekki séð að líkamstjón stefnanda megi rekja til sakar starfsmanna stefnda eða annarra atvika sem stefndi getur borið ábyrgð á. Þvert á móti verður að telja að um óhapp hafi verið að ræða, sem stefnda verður ekki um kennt.

Fær sú niðurstaða einnig stoð í myndbandi úr öryggismyndavél, sem frammi liggur í málinu, en af því verður ekki séð að tjón stefnanda megi rekja til aðbúnaðar rúllustigans eða þeirrar staðreyndar að stiginn var kyrrstæður í greint sinn en ekki á hreyfingu. Því ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

39 Rétt þykir að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

40 Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

41 Af hálfu stefnda flutti málið H-kk-nf B-kk-nf lögmaður.

42 J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Isavia ohf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf