E-679/2022

I.

1. Mál þetta var þingfest 8. febrúar 2022 en tekið til dóms 13. september 2022 að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er A, [...] í[...], en stefndi B, [...]í [...].

2. Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 8.611.456 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 1.675.059 kr. frá 1. nóvember 2021 til 1. desember 2021, af 3.350.118 kr. frá þeim degi til 15. desember 2021, af 3.545.259 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2022, af 5.220.318 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2022 og af 6.915.887 kr. frá þeim degi til 1. mars 2022, en af 8.611.456 kr. frá þeim degi til greiðsludags.

3. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

II.

4. Stefnandi hóf störf hjá [...], einum af forverum stefnda, árið [...] að loknu verkfræðinámi. [...] sameinaðist þremur öðrum verkfræðistofum árið 2008 svo úr varð stefndi B.

Stefnandi var formaður stjórnar stefnda frá sameiningu 2008 og til vors 2020. Samhliða gegndi hann starfi sviðsstjóra byggingasviðs. Þegar stefnandi lauk störfum var í gildi ráðningarsamningur aðila frá 30. júní 2014.

5. Á aðalfundi stefnda 29. apríl 2020 bauð stefnandi sig fram til stjórnar en hlaut ekki kosningu. Tók stefnandi í kjölfarið þá ákvörðun að hætta sem sviðsstjóri byggingasviðs.

J tók við starfi sviðsstjóra byggingasviðs frá 19. maí 2020 en stefnandi fór í starf sérfræðings á byggingasviði.

6. Fljótlega eftir þessar breytingar á starfi stefnanda mun endurskoðun launa hans hafa verið rædd milli aðila án þess að niðurstaða fengist. Þannig mun C, fyrrverandi sviðsstjóri mannauðssviðs hjá stefnda, hafa rætt laun við stefnanda áður en hún lét af störfum í ágúst 2020. Stefnandi og J munu einnig hafa rætt launamál stefnanda á fundi 11. desember 2020. Aftur hittust J og stefnandi til að ræða þessi atriði á fundi 4. febrúar 2021. Lagði J-x-x fram tillögu að breyttum starfskjörum.

7. Stefnandi og nýr sviðsstjóri mannauðssviðs stefnda, D, sem tók við starfi í nóvember 2020 ræddu stöðu stefnanda hjá stef ndaá fundi 5. febrúar 2021. Stefnandi boðaði síðan E J og D á fund 11. mars 2021. Ágreiningslaust er að þar hafi stefnandi t il kynnt fundarmönnum að hann afþakkaði einhliða með öllu frekari umræður og tölvupósta um breytt starfskjör sín.

8. Stefnandi og D ræddu hins vegar áfram stöðu hans og eru þau samskipti m. a. rakin ítölvupósti D til stefnanda 14. apríl 2021. Óskaði hún þar eftir uppbyggilegum samræðum til framtíðar og lagði til fund daginn eftir með henni og J. Í tölvupósti stefnanda til D 15. apríl 2021 svaraði hann því til að hann teldi það ekki góða hugmynd að þau tækju fund þann daginn. Hann hefði átt erfiða tíma eftir fund þeirra 13. apríl 2021 og hann ætti fullt í fangi með að halda hausnum í lagi til að reyna að klára þau verkefni sem hann teldi sig þurfa áður hann færi í rúmlega vikufrí daginn eftir. D svaraði tæplega klukkustund síðar með tölvupósti og kvaðst þykja leitt að heyra af vanlíðan stefnanda en að óhjákvæmilegt væri að ræða málin.

9. Hinn 30. apríl 2021 hafði J samband við stefnanda og upplýsti hann um að ekki yrði komist hjá því að ræða starfskjör hans í ljósi breyttrar stöðu. Við þessu brást stefnandi með tölvupósti 3. maí 2021 til J og D og annars einstaklings þar sem hann kvaðst ekki geta einbeitt sér að neinu eftir samtalið við J og því yrði að koma verkefnum hans hjá stefnda á aðra. Sama dag skilaði stefnandi inn veikindavottorði til 1. júní 2021. Sendi hann tölvupóst um það á D og J ásamt öðrum einstaklingi. J brást við með tölvupósti sama dag þar sem hann kvað vottorðið móttekið og óskaði stefnanda góðs bata.

10. Þann 1. júní 2021 sendi stefnandi tölvupóst á E, D og J en nú einnig á nýjan framkvæmdastjóra stefnda, F, sem tekið hafði við því starfi í lok apríl 2021. Upplýsti stefnandi þar að hann hefði fengið tíma hjá sálfræðingi 11. júní 2021 og upplýsti ennfremur um nýtt veikindavottorð. J svaraði tölvupósti stefnanda með tölvupósti 3. júní 2021 og tók fram að hann vonaði að lengra veikindaleyfi hjálpaði til við bata og að hann kæmi sterkur til baka.

11. Stefnandi og F, nýr framkvæmdastjóri stefnda, áttu fund 3. júní 2021. F sendi stefnanda tölvupóst 7. júní 2021 þar sem hann rakti fundinn með stefnanda 3. júní 2021 og þá afstöðu að fundin yrði lausn á málinu sem yrði allra helst þannig að allir aðilar gætu verið sátti r við. Tók F fram að máli skipti að stefnandi nýtti veikindaleyfi sitt og hitti sálfræðing sinn áður en málið yrði rætt frekar. Nefndi F sérstaklega að hann legði til að stefnandi stýrði ferðinni hvað varðaði tímasetningu á næstu skrefum í málinu og að honum væri afar mikið í mun að þetta hefði ekki frekari áhrif á heilsu hans. Ef stefnandi teldi að F-x-nf eitthvað hjálpað til við lausn málsins væri það meira en velkomið, eins og hann hefði nefnt á fundinum.

12. Stefnandi og F hittust aftur á tveimur fundum, 22. og 24. júní 2021. Í skýrslutökum við aðalmeðferð málsins kom fram að F hefði lýst þeirri afstöðu á fundunum að óhjákvæmilegt væri að ræða kaup og kjör stefnanda en ef stefnandi neitaði því staðfastlega yrðu leiðir að skilja.

13. Þann 29. júní 2021 tilkynnti stefnandi F, framkvæmdastjóra stefnda, að hann hefði að vel ígrunduðu máli tekið þá ákvörðun að segja starfi sínu lausu og hætta störfum hjá stefnda. [...] bauðst til að gera starfslokasamning við stefnanda sem stefnandi tók vel í. Lagði stefnandi áherslu á að gengið yrði frá málinu hratt og örugglega.

14. Af tölvupóstsamskiptum sem fyrir liggja í málinu verður ráðið að D, sviðsstjóra mannauðssviðs stefnda, hafi verið falið að útbúa starfslokasamninginn og í pósti F til stefnanda umræddan dag, 29. júní 2021, greindi hann stefnanda frá því að hún yrði í sambandi þann dag til að „tryggja að ekkert gleymist við gerð“ samningsins. Samdægurs hafði D samband við stefnanda og spurði um sérstakar óskir. Stefnandi kvaðst óska eftir að fá að halda síma og fartölvu sem D féllst á. Fyrir dómi lýsti D því að hún hefði rætt við F um að setja samkeppnishindrandi ákvæði í starfslokasamninginn en þau hefðu orðið ásátt um að það væri óþarfi í ljósi aðdraganda samningsins.

15. Starfslokasamningur stefnanda við stefnda var undirritaður 30. júní 2021. Var þar mælt fyrir um að starfslok stefnanda yrðu 28. febrúar 2022 og að ráðningarsambandi hans lyki þann dag án sérstakrar tilkynningar og gæti hvorugur aðila byggt rétt á ráðningar samn-ingum eftir það. Í samningnum kom fram að stefnandi myndi njóta allra þeirra réttinda sem kveðið væri á um í kjarasamningi og ráðningarsamningi að viðbættum tveimur aukamánuðum. Hann myndi því fá greidd full laun í átta mánuði, eða frá 1. júlí 2021 til og með 28. febrúar 2022.

16. S amkvæmt 5. gr. samningsins var vinnutilhögun stefnanda með þeim hætti að hann kæmi verkefnum sem hann bæri ábyrgð á sem og þeim verkefnum sem hann hefði haft aðkomu að í góðan farveg í samráði við G og hans óskir, þó eigi síðar en 1. september 2021. Að því loknu væri stefnandi leystur undan allri vinnuskyldu uns ráðningarsambandi aðila lyki. Stefndi áskildi sér þó rétt til að leita til stefnanda á tímabilinu vegna einstakra verkefna ef þess gerðist þörf. Þá var sérstaklega mælt fyrir um það í 6. gr. samningsins að ákvæði ráðningarsamnings aðila um „trúnað og heilindi gagnvart B “væru í fullu gildi.

17. Næsta dag, eða 1. júlí 2021, sendi stefnandi kveðjupóst á starfsmenn stefnda þar sem hann greindi frá því að hann hefði ákveðið að þetta væri réttur tímapunktur til að hætta að vinna. Í tölvupóstinum segir stefnandi að hann sé sem sagt að fara í langt frí sem væri opið í hinn endann til að prófa að fara á eftirlaun og leika sér.

18. Í aðilaskýrslu við aðalmeðferð málsins greindi stefnandi frá því að H, fyrrverandi starfsmaður stefnda, sem starfaði einnig sem verktaki fyrir stefnda á þessum tíma, hefði haft samband við sig og spurt hann hvort hann vildi stofna með sér félag. Stefnandi kvað sér hafa þótt mjög vænt um þetta tilboð en hann hefði ekki séð fyrir sér að stofna fyrirtæki eða þótt það raunhæft þar sem H hefði þá starfað erlendis.

19. Í vitnaskýrslu G við aðalmeðferð málsins fyrir dómi lýsti hann aðdragandanum að starfslokum sínum hjá stefnda á þann veg að hann hefði rætt við stefnanda og H um að stofna félag sem síðar varð félagið [...] í lok júlí. Í skýrslu sinni kvaðst vitnið hafa beðið stefnanda um að ræða við sig áður en hann ákvæði að gera eitthvað, í kjölfar þess að tilkynnt var um starfslok stefnanda hjá stefnda. Stefnandi lýsti aðdragandanum að stofnun félagsins [...]á þann veg í aðilaskýrslu sinni að að hann hefði frétt það í veiðiferð sem hann fór í með G í byrjun ágúst að H væri á heimleið og honum hefði þá þótt raunhæfara að hefja samstarfvið þá og stofna félag með þeim. Stefnandi kvaðst ekki hafa átt frumkvæði að því að ræða við þáverandi starfsmann stefnda, G, um að hefja með sér samstarf, en þeir hafi engu að síður þekkst vel.

20. Hinn 9. ágúst 2021 sagði G upp störfum hjá stefnda og mun vitnið þá hafa greint stefnda frá áformum sínum um að hefja eigin rekstur. Sama morgun mun stefnandi hafa átt fund með F og B sem stefnandi boðaði til. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi hafa ætlað að upplýsa þá F og J um áform sín um að hefja eigin rekstur en þeir hafi hins vegar frétt af því sama morgun í gegnum G. Í skýrslutöku fyrir dómi kom fram að F og J hefðu á fundinum lýst yfir óánægju með að stefnandi skyldi stofna stofu í samkeppni við stefnda á meðan ráðningarsamband aðila væri enn í gildi. Stefndi lokaði þá þegar á aðgang stefnanda að húsnæði, gögnum og kerfum stefnda.

21. Í skýrslum F og J fyrir dóminum kom fram að þeir hefðu litið á þetta sem brot á starfslokasamningi og trúnaðarskyldum stefnanda við stefnda, en starfsloka-samningurinn hefði m. a. kveðið á um skyldur stefnanda til að koma verkefnum yfir á aðra. Í kjölfarið hafi tekið við ákveðinn óvissutími en þegar ný heimasíða [...]hafi verið sett upp hafi verið ljóst að félagið ætlaði sér í samkeppni við stefnda.

22. Samkvæmt útprentun af heimasíðu félagsins [...] 13. ágúst 2021 var nafn stefnanda komið á heimasíðu nýrrar verkfræðistofu undir nafni nýs félags þann dag. Á heimasíðunni sagði að stofan væri ráðgjafafyrirtæki í mannvirkjahönnun og nánari útlistun á fyrirhugaðri starfsemi var þar að finna. Ágreiningslaust er að á heimasíðunni hafi verið að finna mynd af stefnanda sem tekin var án heimildar úr myndabanka stefnda. Aðspurður um lýsingu sem fram kæmi á starfsemi fyrirtækisins á heimasíðunni kvað stefnandi það rétt að B sinnti einnig sams konar verkefnum.

23.25. ágúst 2021 fékk upplýsingatækniteymi stefnda flöggun um að verið væri að hala niður miklu magni af gögnum úr kerfum stefnda. Ágreiningslaust er að G átti þar í hlut.

F, framkvæmdastjóri stefnda, gerði G ljóst að þetta væri honum óheimil tog óskaði eftir að G eyddi afritum af þeim gögnum en G neitaði að undirrita yfirlýsingu þess efnis að hann hefði orðið við því. Í vitnaskýrslu sinni fyrir dómi kvað hann ástæðu þess vera þá að yfirlýsingin hefði haft of víðtækt orðalag og að hann hefði ekki viljað samþykkja hana að óbreyttu.

24. Félagið [...] var skráð í fyrirtækjaskrá 1. september 2021 og stefnandi þar tilgreindur eigandi þriðjungs hlutafjár.

25. Fyrir liggur að stefnandi og G fóru ásamt fleirum 15. september 2021 á fund við fulltrúa Nýja Landspítalans ohf. sem væntanlegan viðskiptavin fyrir hönd félags síns, [...] Mun fundurinn hafa verið vegna verkefnis sem Nýi L andspítalinnhafði beðið [...]að vinna en ágreiningslaust er að stefnandi hafði áður sinnt verkefnum fyrir Nýja Landspítalann í störfum sínum hjá stefnda. Þá liggur fyrir að á sama tíma voru í gildi tveir samningar á milli stefnda og Nýja Landspítalans. Í skýrslutöku fyrir dómi kvað J, núverandi sviðsstjóri byggingasviðs stefnda, að í útboðsgögnum í tengslum við samning stefnda við Nýja Landspítalann ohf. vegna uppsteypu meðferðarkjarna væri sérstök heimild fyrir stefnda til að taka að sér verkefni af sama toga og [...] hafði fengið.

26. Aðspurður um fund sinn með stjórnendum Nýja Landspítalans í september 2021 sagði stefnandi í aðilaskýrslu sinni að sér hefði verið kunnugt um að stefndi hefði unnið fyrir Nýja Landspítalann enda hefði hann sjálfur starfað við þau verkefni og verið meðal lykilmanna innan stefnda. Um þessa vinnu hefði verið stofnað félagið [...]. en stefndi hefði átt rúmlega 40% í félaginu. Stefnandi kvaðst frá upphafi hafa verið stjórnarformaður [...] og verið í lykilhlutverki við að skipuleggja þá vinnu. Auk þess hefði stefndi tekið að sér verkefni fyrir Nýja Landspítalann, sbr. þjónustusamning stefnda vegna yfirferðar séruppdrátta vegna meðferðarkjarna, svo og ráðgjafasamning um verkeftirlit vegna uppsteypu meðferðarkjarna. Stefnandi kvaðst halda að heilt yfir hefði stefndi haft um 40% hlut í verkefnum upp á 1,5- 2 milljarða við Nýja Landspítalann en um hefði verið að ræða ein stærstu viðskipti stefnda. Stefnandi kvað fjárhagslegt umfang verkefnis [...]. við Nýja Landspítalann ekki hafa verið mikið, eða lægra en 4 milljónir, en verkefnið hefði tekið um einn mánuð. Stefnandi kvaðst hafa fengið fleiri einstaklinga með sér í verkefnið fyrir Nýja Landspítalann en[...]hefði leitt þá vinnu.

27. Fyrirsvarsmaður stefnda og J, starfsmaður stefnda, greindu frá því fyrir dómi að þeir hefðu fengið vitneskju um þennan fund í gegnum starfsmenn stefnda sem hafi verið að störfum hjá Nýja Landspítalanum sama dag og fundurinn fór fram. Að sögn F, framkvæmdastjóra stefnda, í aðilaskýrslu fyrir dómi mun þessi fundur hafa verið kornið sem fyllti mælinn og orðið til þess að stefndi greip til þeirra úrræða að rifta ráðningarsamningi. F kvað Nýja Landspítalann hafa verið einn stærsta viðskiptavin stefnda í mörg ár, a. m. k. einn af fimm stærstu.

28. Vitnið I, sviðsstjóri hönnunarsviðs Nýja Landspítalans ohf., lýsti því fyrir dóminum að hún hefði hitt stefnanda og H á fundi um miðjan september til að ræða hvort [...] gæti veitt Nýja Landspítalanum ráðgjöf við yfirferð á gögnum um útveggi. Um það náðist samkomulag og vitnið kvað verkefnið hafa staðið í tvær vikur. Um lítið verkefni hefði verið að ræða sem snúist hefði um rýni á ákveðnum gögnum en greiðslur vegna verkefnisins hefðu numið um 4- 5 milljónum.

29. Vitnið mundi ekki fyrir dóminum hver hefði átt frumkvæði að því að rætt var við stefnanda um að[...]tæki að sér verkefni fyrir Nýja Landspítalann. Hún hefði hins vegar átt samtal við stefnanda sem hún hefði þekkt lengi og sagði samtalið hafa þróast í þá átt. Vitnið kvað þó að stefnandi hefði nefnt B sem kost í því sambandi. Vitnið kvaðst ekki hafa séð B sem kost í þessu verkefni enda hefðu allir sérfræðingar í útveggjakerfum verið hættir störfum hjá stefnda á þessum tíma, en Nýi Landspítalinn hefði einmitt þurft slíka sérfræðinga.

30. M eð bréfi 1. október 2021 rifti stefndi starfslokasamningi sínumvið stefnanda. Í bréfinu voru tilgreindar þær ástæður riftunarinnar að stefnandi hefði orðið uppvís að því að undirbúa og hefja rekstur í samkeppni við stefnda á meðan á ráðningarsambandi stóð. Tekið var fram að launagreiðslur féllu niður frá og með 20. september 2021. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda 29. nóvember 2021 var riftuninni andmælt og þess krafist að laun yrðu greidd út gildistíma starfslokasamningsins. Lögmaður stefnda svaraði bréfinu með bréfi 5. janúar 2022 þar sem kröfum stefnanda var hafnað enda hefði riftunin verið réttmæt.

31. Stefnandi höfðaði í kjölfarið þetta mál til heimtu launa og starfstengdra greiðslna frá 20. september 2021 til 28. febrúar 2022 með stefnu sem þingfest var 8. febrúar 2022. Stefndi gerði hinn 24. febrúar 2022 upplaun við stefnanda vegna tímabilsins 20.- 30. september 2021 að fjárhæð 720.274 kr. ásamt dráttarvöxtum. Í kjölfarið breytti stefnandi kröfugerð sinni fyrir dóminum í núverandi horf, sbr. bókun 7. apríl 2022, m. a. þannig að upphafleg varakrafa féll brott.

III.

Helstu málsástæður stefnanda

32. Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að riftun stefnda á starfslokasamningi aðila hafi verið ólögmæt og að stefnda beri því að efna samninginn samkvæmt efni hansí samræmi við grundvallarreglu samningaréttar um að gerðir samningar skuli standa.

33. Í fyrsta lagi vísar stefnandi til þess að starfslokasamningur, dags. 30. júní 2021, beri öll merki þess að teljast uppsögn á ráðningarsamningi stefnanda. Í aðdraganda samningsins hafði stefnanda verið gert ljóst að honum yrði sagt upp störfum þar sem hann neitaði að taka á sig launalækkun vorið 2021. Í starfslokasamningnum var stefnandi leystur undan vinnuskyldu gagnvart stefnda, auk þess sem félagið tekur fram að það muni greiða honum laun út ákveðinn frest, en að honum liðnum sé ráðningarsambandi stefnanda lokið. Það sé alrangt sem haldið er fram í riftunarbréfi stefnda og síðari bréfaskriftum, að stefnandi hafi sjálfur ákveðið að segja starfi sínu lausu og stefndi beri sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu. Sviðsstjóri byggingasviðs og mannauðsstjóri stefnda hafi lagt hart að stefnanda að samþykkja launalækkun, ellegar yrði honum sagt upp störfum og stefndi hafi því átt frumkvæðið að starfslokum stefnanda.

34. Fyrirsvarsmönnum stefnda hafi verið fullkunnugt um að stefnandi hefði sjálfur engan áhuga haft á því að láta af störfum hjá stefnda, enda hefði stefnandi gert þeim grein fyrir því áður en til starfsloka hans kom. Í kjölfar starfsloka stefnanda hjá stefnda stóð stefnandi frammi fyrir því að þurfa nauðbeygður að fara á eftirlaun, enda hafði hann engin boð um önnur störf á þeim tíma.

35. Í öðru lagi vísar stefnandi til þess að á honum hafi ekki hvílt neinar skyldur sem hindruðu hann í að hefja störf annars staðar á starfslokatímabili sínu hjá stefnda. Ákvæði um samkeppnishömlur af hálfu stefnanda var hvorki að finna í ráðningarsamningi hans né í starfslokasamningnum frá 30. júní 2021. Stefndi, sem samdi starfslokasamninginn einhliða, beri halla af öllum óskýrleika í samningnum og túlka verði vafaatriði honum í óhag, enda hafiþaðstaðiðhonum nær að samningur aðila væri skýr og ótvíræður.

36. Alþekkt séí íslensku atvinnulífi að starfsfólk, sem sagt hefur verið upp störfum, ráði sig til annarra vinnuveitenda á uppsagnarfresti eða starfslokatímabili. Að mati stefnanda hafi honum því verið frjálst að hefja störf hvar sem honum sýndist eftir að vinnuskyldu hans hjá stefnda lauk, hvort sem var hjá samkeppnisaðila eða öðrum, án þess að slíkt teldist fela í sér brot á samningsskuldbindingum við stefnda. Tilboðið um að koma að stofnun og undirbúningi rekstrar hins nýja félags [...]. hafi borist stefnanda nokkru eftir að skrifað var undir starfslokasamninginn. Stefnandi fann það að starfsþróttur hans og brennandi áhugi á að starfa við verkfræði var enn til staðar og ákvað því að samþykkja tilboðið. Það hafi honumveriðfrjálst að gera, þrátt fyrir fyrri fyrirætlanir um að setjast í helgan stein. 37. Stefnandi hafnar því enn fremur að hafa brotið trúnað eða unnið gegn hagsmunum stefnda á nokkurn hátt með því að hefja undirbúning að rekstri, og síðar hefja rekstur, eigin verkfræðistofu. Vissulega hafi aðilar nálgast stefnanda, sem stefnandi hafði áður unnið fyrir hjá stefnda. Í eitt skipti hafi t. d. Nýr landspítali ohf., sem stefnandi vann fyrir í starfi sínu hjá stefnda, haft samband við stefnanda og beðið nýtt félag hans að rýna drög að útboðsgögnum fyrir útveggjahjúp utan um meðferðakjarna N ýs Landspítala. Stefnandi segist hafa lagt það til við Nýjan Landspítala að stefndi yrði fenginn í verkið í sinn stað. Nýr Landspítali hafi hins vegar ekki séð það sem kost í stöðunni á þeim tíma og úr varð að nýtt félag stefnanda og félaga hans tók verkið að sér ásamt nokkrum undirverktökum. Stefnandi hafi ekki brotið gegn starfslokasamningi aðila með þessu, enda hafi ekkiverið gerður neinn áskilnaður í starfslokasamningi aðila um að stefnandi tæki ekki að sér störf fyrir aðila sem hann hefði áður þjónustað í starfi sínu hjá stefnda.

38. Stefnandi kveðst þar að auki aldrei hafa tekið að sér verkefni í beinni samkeppni við stefnda. Stefnandi og félag hans hafi aftur á móti aflað stefnda verkefna, m. a. við mat á steypuviðgerðum í Varmárlaug í Mosfellsbæ, og bent öðrum mögulegum viðskiptavinum á að hafa samband við stefnda. Stefnandi hafi þannig frekar en hitt unnið að hagsmunum stefnda frá starfslokum sínum.

39. Stefnandi vísar þar að auki til þess að stefndi hafi frá 9. ágúst 2021 vitað af þeim fyrirætlunum stefnanda að undirbúa rekstur eigin verkfræðistofu við þriðja mann en ekkert aðhafst vegna þessa og haldið áfram að greiða stefnanda laun á starfslokatímabili hans í tæpa tvo mánuði eftir það. Stefndi virðist þannig upphaflega ekki hafa talið að fyrirætlanir stefnanda væru slíkt brot gagnvart stefnda sem varðaði riftun starfsloka-samningsins. Þann 9. ágúst 2021 bað stefnandi J, sviðsstjóra byggingasviðs stefnda, um stuttan fund þar sem ætlun stefnanda var að greina frá fyrirætlunum sínum. Það sem stefnandi vissi hins vegar ekki var að fyrr þann dag hafði G sagt starfi sínu lausu hjá stefnda með vísan til fyrirætlana um rekstur [...]. Fyrirsvarsmenn stefndu hefðu því fyrir tilviljun frétt af fyrirætlunum stefnanda örstuttu áður en hann hugðist segja frá þeim sjálfur. Stefnandi hafi hins vegar aldrei farið leynt með þessar fyrirætlanir sínar frá því að hann tók ákvörðun um að taka þátt í uppbyggingu [...]. og hafi hann viðurkennt þær um leið og fyrirsvarsmenn stefnda inntu hann svara um þær.

40. Stefnandi telur að stefndi hafi glatað rétti sínum til riftunar með því að hafa látið undir höfuð leggjast að rifta starfslokasamningi aðila fyrr en tæpum tveimur mánuðum eftir að hafa verið upplýstur um fyrirætlanir stefnanda um eigin rekstur. Stefnandi mátti gera ráð fyrir því, hafandi fengið greidd laun frá stefnda, að stefndi myndi virða skyldur sínar samkvæmt starfslokasamningi.

41. Í riftunarbréfi stefnda sé því haldið fram að form og efni starfslokasamningsins hafi verið miðað út frá þeirri forsendu að stefnandi hafi ákveðið að fara á eftirlaun. Í ljósi þess hafi hvorki þótt tilefni til þess að kveða á um frádrátt vegna annarra starfa né verja félagið fyrir samkeppnisrekstri af hálfu stefnanda. Stefndi tekur loks fram að starfslokasamningnum sé ekki síður rift vegna þessara brostnu forsendna fyrir samningnum.

42. Stefnandi tekur fram að honum hafi aldrei verið kunnugt um að áform hans um að fara á eftirlaun hafi verið slík ákvörðunarástæða félagsins fyrir gerð starfslokasamningsins, eins og vikið sé að í riftunarbréfi stefnda til hans. Því hafi aldrei verið haldið fram af hálfu stefnda í viðræðum um samninginn, auk þess sem í engu sé vikið að þeirri forsendu í samningnum sjálfum. Samkvæmt reglum íslensks samningaréttar verði forsenda fyrir samningsgerð almennt að hafa verið gagnaðila kunn, eða mátt vera svo kunn, ef forsendubrestur á að leiða til ógildingar löggerningsins. Enn fremur þurfi forsendan að vera svo veigamikil að um raunverulega úrslitaástæðu fyrir gerð löggerningsins hafi verið að ræða, ef brestir eiga að leiða til ógildingar löggerningsins. Ljóst séað sú forsenda stefnda að stefnandi hafi á sínum tíma haft uppi áform um að fara á eftirlaun hafi ekki verið slík úrslitaástæða þess að samningur var gerður um starfslok hans. Úrslitaástæða þess að samningurinnvar gerður var að mati stefnanda sú að félagið hugðist segja honum upp og vildi launa honum vel unnin störf í hartnær 40 ár með tveimur mánuðum til viðbótar við kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest. Stefndi beri í öllu falli sönnunarbyrði fyrir því að forsenda þess við samningsgerðina hafi verið sú sem haldið er fram í riftunarbréfinu.

43. Stefnandi bendir enn fremur á það að honum sé frjálst að sækja sér atvinnu eftir að vinnuskyldu hans hjá stefnda er lokið, sbr. atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrár. Stefnda sé hvorki stætt á því að skerða frelsi stefnanda hvað þetta varðar né láta hann gjalda þess að nýta sér þennan rétt sinn með skerðingu greiðslna á starfslokatímabili, nema það sé tekið skýrt fram í samningi aðila.

44. Að því er varðar þá tilvísun í riftunarbréfinu að stefnandi hafi á þeim tíma sem hann hóf störf hjá [...] verið hluthafi í stefnda tekur stefnandi fram að samkvæmt 2. gr. hluthafasamkomulags stefnda skuli hluthafar vera í fullu (100%) starfi hjá stefnda eða hjá dótturfélagi í 100% eigu stefnda. Þá sé tekið fram í 9. gr. samkomulagsins að hluthafi skuli sæta innlausn hlutabréfa sinna í stefnda þegar honum er sagt upp. Þó sé hluthafa heimilt, samkvæmt 8. gr. samkomulagsins, að bjóða hluti sína upp til annarra hluthafa og fresta þannig innlausn hluta sinna.

45. Þar sem stefnandi hafi gert starfslokasamning við stefnda 30. júní 2021 hafi þá þegar verið ljóst að hann fullnægði ekki frumskilyrði þess að geta talist hluthafi í stefnda, enda var hann þá ekki lengur í fullu starfi hjá stefnda samkvæmt ákvæðum starfslokasamningsins og var það samkvæmt ákvörðun stefnda um að ljúka ráðningarsambandi aðila. Hafi þá orðið virk sú skylda stefnda að leysa inn hluti stefnanda. Stefnandi ákvað hins vegar að nýta rétt sinn til að setja hlutina í söluferli, eins og hluthafasamkomulagið kveður á um, áður en hlutirnir yrðu leystir inn hjá stefnda. Ekki var komið að sölu á hlutum stefnanda þegar riftunarbréf stefnda barst þann 1. október 2021 og ákvað stefnandi því að óska eftir tafarlausri innlausn hluta sinna með tölvupósti til hluthafanefndar stefnda þann 3. október 2021. Þessi dráttur kom til vegna þess að svo margir hlutir voru á undan hlutum stefnanda í söluferli.

46. Stefnandi telur ljóst að hann hafi alls ekki brotið gegn hluthafasamkomulagi stefnda, enda telur hann að hann hafi ekki verið virkur hluthafi í stefnda eftir undirritun starfslokasamkomulagsins þann 30. júní 2021.

47. Með vísan til framangreinds telur stefnandi að stefndi hafi vanefnt starfslokasamning aðila án þess að stefnandi hafi gefið honum réttmætt tilefni til. Því gerir stefnandi kröfu um að stefndi greiði honum sem nemi vanefndum á samningi. Fjárkrafa stefnanda miðar við þetta. Vísar stefnandi þá til þess að umsamið starfslokatímabil stefnanda hafi verið átta mánuðir og skyldi því ljúka 28. febrúar 2022. Stefndi rifti samningnum frá og með 20. september 2021 með bréfi dags. 1. október 2021. Stefnandi fékk greidd mánaðarlaun til 20. september 2021, eða 57% fullra mánaðarlauna fyrir septembermánuð.

48. Mánaðarlaun stefnanda námu 1.008.421 kr. við starfslok, auk akstursgreiðslna að fjárhæð 229.152 kr. og fastrar mánaðarlegrar greiðslu sem titluð var sem „önnur laun“ upp á 247.243 kr. Stefnandi ávann sér 31,07 orlofsstundir á mánuði samkvæmt ráðningarsamningi. Tímakaup stefnanda í dagvinnu var 6.123 kr. við starfslok, en vegna kjarasamningsbundinna launahækkana 1. janúar 2022 hefði tímakaup hans í dagvinnu verið 6.228 kr. frá 1. janúar 2022.

49. Stefnandi gerir þá kröfu að stefndi greiði sér umsamin mánaðarlaun auk orlofs frá 20. september 2021 til loka starfslokasamningsins, 28. febrúar 2022. Þá er þess einnig krafist að stefndi greiði stefnanda vangoldna árshlutagreiðslu, svokallaðan „þrettánda mánuð“ sem stjórn stefnda tók ákvörðun um í byrjun desember 2021. Sú upphæð nemur einum fullum mánaðarlaunum, í hlutfalli við starfstíma hjá stefnda. Stefnandi fékk árshlutagreiðslu í hlutfalli við starf til 20. september 2021, alls 785.652 kr., en telur að greiðslan hefði átt að nema fullum mánaðarlaunum, 1.008.421 kr., þar sem hann hefði enn verið starfsmaður stefnda 31. desember 2021 ef ekki hefði verið fyrir ólögmæta riftun stefnda á starfslokasamningi aðila.

Málsástæður stefnda

50. Sýknukrafa stefnda er einkum á því reist að alvarleg trúnaðarbrot stefnanda gagnvart stefnda hafi heimilað stefnda að rifta ráðningarsambandi aðila fyrirvaralaust svo sem gert var 1. október 2021.

51. Á því er byggt að stefnanda hafi verið óheimilt að vinna gegn hagsmunum stefnda og vera í beinni samkeppni við stefnda á gildistíma starfslokasamningsins sem og að veita öðrum eða hagnýta sér í eigin þágu og nýs félags síns upplýsingar sem verulegu máli skipta fyrir starfsemi stefnda. Þessi háttsemi stefnanda hafi veriðmeð öllu ósamrýmanleg trúnaðarskyldum sem hann bar gagnvart stefnda. Þannig hafi stefnandi notað aðstöðu sína og viðskiptatengsl hjá stefnda til að afla viðskipta til hins nýja fyrirtækis síns, sem hann stofnaði á ráðningartíma og á þriðjungshlut í, en slíkt felur í sér alvarlegt trúnaðarbrot gagnvart stefnda. Trúnaðarskyldur þessar vörðu út umsaminn starfslokatíma, þ. e. til 28. febrúar 2022.

52. Réttarreglur um trúnaðarskyldu starfsmanna feli í sér að starfsmaður sé bundinn trúnaðarskyldu gagnvart vinnuveitanda sínum meðan hann er í ráðningarsambandi við hann. Starfsmaður megi ekki koma sér í þá stöðu að hann lendi í samkeppni við vinnuveitanda sinn meðan ráðningarsamband er í gildi og hefji starfsmaður undirbúning að starfsemi eða störf í samkeppni við vinnuveitanda sinn feli það í sér alvarlegt brot á trúnaðarskyldum. Starfsmaður sé brotlegur að þessu leyti enda þótt engin ákvæði séu um samkeppnisbann í ráðningarsamningi hans.

53. Stefndi vísar í þessu sambandi einnig til 6. tölul. starfslokasamnings aðila en þar komifram að trúnaðarskyldur og heilindi gagnvart stefnda séu í fullu gildi á gildistíma samningsins. Ljóst sé að á gildistíma samningsins hafi stefnandi ekki einungis stofnað fyrirtæki í beinni samkeppni við stefnda heldur hafið störf hjá fyrirtækinu og sé þar þriðjungseigandi. Í stað þess að koma verkefnum sínum í farveg hjá stefnda í samráði við G, svo sem starfslokasamningurinn mælti fyrir um, hafi þeir stofnað til samkeppnisrekstrar við stefnda. Stefnandi hafi fundað með viðskiptavini stefnda, Nýja Landspítalanum ohf., og nýtt sér þar með viðskiptasambönd sem hann aflaði sér í starfi hjá stefnda til að afla nýju félagi sínu, [...], verkefna. Með því hafi hann brotið gegn trúnaðarskyldu sinni gagnvart stefnda. Þar við bætist að stefnandi var, við riftun starfslokasamkomulagsins, enn hluthafi hjá stefnda.

54. Þessu til viðbótar hafi ákvörðun stefnanda um að stofna til samkeppnisrekstrar við stefnda leitt til þess að stefnda var gert ómögulegt að leita til stefnanda vegna einstakra verkefna samkvæmt 5. tölul. starfslokasamningsins. Stefndi tekur fram að enga þýðingu hafi þótt einhverjir starfsmenn stefnda hafi leitað til stefnanda eftir riftun samningsins, enda margir starfsmenn nánir stefnanda sem fyrrverandi sviðsstjóra byggingasviðs. Traust á því að ráðgjöf hans væri eingöngu byggð á hagsmunum stefnda en tæki ekki mið af hagsmunum hins nýja fyrirtækis, [...], var brostið. Háttsemi stefnanda og eignarhald hans á [...]. væri því eðlilega til þess fallið að draga óhlutdrægni hans í efa og traust til hans sem hlutlauss ráðgjafa var ekki lengur til staðar.

55. Framangreind háttsemi stefnanda hafi falið í sér gróft brot á trúnaðarskyldum hans gagnvart stefnda og gert honum ókleift að efna skuldbindingar sínar samkvæmt starfslokasamningnum. Í ljósi þessarar háttsemi hafi stefnda verið heimilt að rifta ráðningarsambandinu án fyrirvara. Riftunin var tilkynnt stefnanda með bréfi 1. október 2021, svo sem áður segir, og hafi réttur stefnanda til launa og annarra starfstengdra greiðslna, svo sem árshlutagreiðslu, fallið niður miðað við það tímamark.

56. Stefndi hafnar málsástæðu stefnanda um að stefndi hafi glatað rétti sínum til riftunar þar sem hann hafi ekki rift ráðningarsambandi aðila um leið og honum urðu trúnaðarbrotin ljós. Engar réttarreglur leiði til þess að riftunarréttur falli niður við þessar aðstæður þar sem rúmlega þrír mánuðir hafi liðið frá því að vinnuveitanda var kunnugt um brot þar til rift var. Auk þess var kornið sem fyllti mælinn hjá stefnda fundur stefnanda með Nýja Landspítalanum ohf. 15. september 2021. Hálfum mánuði eftir þann fund var ráðningarsambandinu rift.

57. Sjálfstætt er byggt á því af hálfu stefnda að forsendur ráðningarsamnings og starfslokasamnings aðila hafi brostið vegna þeirra trúnaðarbrota sem að framan eru rakin, sem og þess að stefnandi fór ekki á eftirlaun eins og lagt var til grundvallar við gerð starfslokasamningsins heldur fór í samkeppni við stefnda. Þessi forsendubrestur leiði til þess að stefnandi geti ekki byggt rétt á þessum samningum gagnvart stefnda. Með vísan til hverrar og einnar röksemdar sem að framan eru raktar beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu og dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu.

58. Til vara er byggt á því að lækka beri kröfur stefnanda um sem nemur a. m. k. launum og starfstengdum greiðslum þá tvo mánuði sem greiða skyldi umfram lagaskyldu samkvæmt starfslokasamningnum. Leiða sömu rök og að framan greinir a. m. k. til þeirrar niðurstöðu.

IV.

59. Ágreiningur þessa máls er hvort stefnandi eigi rétt til greiðslu launa og orlofs í uppsagn-arfresti á tímabilinu 1. október 2021 til 28. febrúar 2022 samkvæmt starfslokasamningi aðila frá 30. júní 2021. Stefndi byggir á því að honum hafi verið heimilt að segja stefnanda fyrirvaralaust upp störfum, enda hafi hann brotið gegn óskráðum reglum um trúnaðarskyldur starfsmanna í ráðningarsambandi sínu við stefnda, sem hafi verið í gildi þar til starfslokasamningurinn átti að renna út 28. febrúar 2022. Það hafi hann gert með því að stofna nýtt félag ásamt tveimur fyrrverandi starfsmönnum stefnda í samkeppni við stefnda.

60. Eins og rakið er í dómi Hæstaréttar frá 3. nóvember 2021 í máli nr. 18/2021 er almennt gengið út frá því í íslenskum rétti að gagnkvæm trúnaðarskylda ríki á milli aðila ráðningarsamnings sem felur í sér að þeir skuli sýna hvor öðrum hæfilegt tillit og virðingu. Ólögfestum reglum um trúnaðarskyldu í ráðningarsambandi er ætlað að sporna gegn misnotkun á aðstöðu, enda annast starfsmaður oft í starfi sínu mikil verðmæti sem vinnuveitandi hans á og starfsmanni hefur verið trúað fyrir og hann hefur oft aðgang að upplýsingum sem honum ber að gæta trúnaðar um. Í þeirri trúnaðarskyldu felst m. a. að starfsmanni er óheimilt að stunda háttsemi sem felur í sér samkeppni við atvinnurekanda andstætt efni ráðningarsamnings. Af því leiðir að starfsmaður má almennt ekki hefja sjálfur atvinnurekstur í samkeppni við vinnuveitanda sinn eða vinna fyrir samkeppnisaðila samhliða vinnu sinni hjá vinnuveitanda.

61. Í sama dómi Hæstaréttar er jafnframt lagt til grundvallar að gagnkvæm trúnaðarskylda aðila í vinnusambandi, þar á meðal sá þáttur hennar sem lýtur að samkeppnisvernd, haldist í uppsagnarfresti. Þótt starfsmaður hafi vissulega svigrúm til þess að verða sér úti um annað starf, hvort sem er með stofnun eigin fyrirtækis eða með því að leita eftir nýju starfi, jafnvel hjá samkeppnisaðila áður en uppsagnarfresti lýkur, leiðir að sama skapi af dómaframkvæmd Hæstaréttar að starfsmaður sem hefur störf eða rekstur í samkeppni áður en uppsagnarfresti og þar með ráðningarsambandi lýkur fyrirgerir þar með rétti sínum til frekari greiðslna frá atvinnurekanda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 30. apríl 1998 í máli nr. 398/1997 sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 1595 og vitnað er til í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar.

62. Þegar tekin er afstaða til þess hvort stefnandi hafi brotið gegn trúnaðarskyldum sínum í ráðningarsambandi sínu við stefnda og samkvæmt starfslokasamningi aðila er ekki hægt að horfa fram hjá því að ágreiningslaust er í málinu að félagið [...], sem stefnandi stofnaði ásamt tveimur fyrrverandi starfsmönnum stefnda, birti á heimasíðu sinni upplýsingar um að félagið væri ráðgjafafyrirtæki í mannvirkjahönnun, auk þess sem nánari útlistun á fyrirhugaðri starfsemi var einnigað finna á heimasíðu félagsins. Þá liggur jafnframt fyrir að stefnandi hóf á ráðningartíma sínum sínum hjá stefnda viðræður við viðskiptavin stefnda um að taka að sér verkefni af sama toga og hann hafði sjálfur sinnt í störfum sínum hjá stefnda.

63. Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi gekkst stefnandi sjálfur við því að stefndi sinnti sams konar verkefnum og kynnt voru opinberlega á heimasíðu félagsins [...] sem stefnandi stofnaði ásamt öðrum á ráðningartíma sínum hjá stefnda. Í sömu skýrslu kom auk þess fram að stefnanda var kunnugt um að félagið Nýi Landspítalinn var einn af stærstu viðskiptavinum stefnda og að stefnandi hafði um árabil sinnt verkefnum fyrir þennan aðila í störfum sínum hjá stefnda. Við mat á framburði stefnanda að þessu leyti tekur dómurinn mið af ákvæði 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þar kemur fram að ef aðili hefur forræði á sakarefni og viðurkennir fyrir dómi tiltekið atvik sem er honum óhagstætt skuli viðurkenning hans að jafnaði lögð til grundvallar, enda þyki dómara hún hafa verið gefin af nægilegri þekkingu og skilningi og ekkert kemur fram sem hnekkir henni eða veikir hana verulega.

64. Með vísan til þess sem að framan er rakið verður að telja að stefndi hafi leitt nægar líkur að því að stefnandi hafi brugðist trúnaðarskyldum sínum við stefnda með því að kynna opinberlega störf sín og reynslu hjá öðru fyrirtæki á heimasíðu og með viðræðum við stóran viðskiptavin stefnda áður en uppsagnarfresti hans samkvæmt ráðningarsamningi lauk.

65. Að mati dómsins verður ekki séð að atriði á borð við það að stefnandi hafi mælt með stefnda í samtölum við starfsfólk Nýja Landspítalans eða það að hann hafi ekki,, formlega“ hafið störf hjá [...]. fyrr en 1. mars 2021 hafi þýðingu gagnvart heimild stefnda til að rifta samningi aðila vegna vanefnda stefnanda, enda breytir það ekki því að honum var óheimilt að taka að sér verkefni í samkeppni við stefnda á ráðningartíma sínum. Þá hefur það heldur ekki þýðingu í þessu sambandi að stefnandi hafi ekki lengur haft vinnuskyldu hjá stefnda eftir 1. september 2021 enda hvíldi trúnaðarskylda á stefnanda á meðan ráðningartíma hans var ekki lokið og stefndi greiddi honum laun. Verður þá jafnframt að líta til þess að stefndi áskildi sér rétt til þess að leita til stefnanda á ráðningartíma hans vegna einstakra verkefna ef þess gerðist þörf.

66. Ekki verður tekið undir þá málsástæðu stefnanda að stefndi hafi fyrirgert rétti sínum til að rifta starfslokasamningi aðila vegna tómlætis. Eins og rakið er hér að framan lýsti fyrirsvarsmaður stefnda því fyrir dómi að það hefði ráðið úrslitum um riftun samningsins að stefnandi hefði hitt stóran viðskiptavin stefnda ásamt fyrrverandi starfsmönnum stefnda, en ágreiningslaust er að sá fundur átti sér stað 15. september. Telja verður að þær rúmu tvær vikur sem liðu frá því að stefnda varð kunnugt um fundinn geti ekki orðið til þess að hann glati rétti sínum til að grípa til vanefndaúrræða.

67. Á grundvelli þessarar niðurstöðu dómsins verður ekki hjá því komist að fallast á með stefnda að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til allra launagreiðslna frá stefnda frá og með 1. október 2021, sbr. dóma Hæstaréttar frá 20. maí 1999 í máli nr. 400/1998 og frá 17. febrúar 2005 í máli nr. 374/2004. Er stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í málinu. Þegar litið er til þess að stefnandi benti vissulega á stefnda sem kost til að vinna önnur verkefni og þess að ekki verður séð að stefnandi hafi leitast við að leyna því sérstaklega til hvers hugur hans stóð fljótlega eftir að hann hóf undirbúning að stofnun nýs fyrirtækis þykir þó rétt að málskostnaður falli niður. K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndi, B, er sýknaður af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf