S-676/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 30. október 2013, höfðaði lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu með ákæru 13. ágúst 2013 á hendur:

„A, kt. 000000-0000, fyrir fjárdrátt, með því að hafa í september 2006 fram til 12. október það ár, dregið sér eða B ehf., kt. 000000-0000 síðar C verktökum ehf., endurvinnslubrjót af gerðinni Rubble Master 9 RM80, árgerð 2004, sem var í eigu Glitnis, kt. 000000-0000 nú Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000 en ákærði A f.h. B ehf. hafði umráð yfir tækinu samkvæmt fjármögnunarleigusamningi frá 27.5.2004 við Glitni, en ákærði fénýtti sér og fyrirtæki sínu tækið með því að selja og ráðstafa því til Íshluta ehf., án heimildar í október 2006, en samningnum var rift af hálfu Íslandsbanka hf. þann 12.06.2009.

Telst þetta varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Þá gerir S-kk-nf S-kk-nf hdl., fyrir hönd Íslandsbanka hf., kt. 000000-0000, Kirkjusandi 2, Reykjavík, fyrir hönd Ergo sem er hluti af bankanum, kt. 000000-0000, Suðurlandsbraut 14, kröfu um skaðabætur á hendur ákærða „að fjárhæð kr. 11.939.939-, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38, 2001, frá 12. september 2009 sem er riftunardagur samningsins þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags“. Loks kemur fram í kröfunni að fjárhæðin sem stuðst sé við sé „áætlað verð á Rubble Master endurvinnslubrjót af gerðinni RM, árg. 2004 samkvæmt Ergo“.

Ákærði neitar sök. Af hálfu verjanda er þess krafist að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds og að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. Til vara er krafist vægustu refsingar er lög leyfa. Þá er krafist frávísunar á skaðabótakröfu Íslandsbanka, en til vara er krafist sýknu eða verulegrar lækkunar á kröfum brotaþola.

Málsatvik

Hinn 27. maí 2004 undirritaði ákærði, sem prókúruhafi B ehf., en hann var eigandi og framkvæmdastjóri fyrirtækisins, svonefndan fjármögnunarleigusamning fyrir hönd fyrirtækisins við söluaðilann Rafver ehf. vegna kaupa á Rubble Master endurvinnslubrjóti, en Glitnir Fjármögnun, síðar Íslandsbanki Fjármögnun, síðar Ergo, sem er hluti af Íslandsbanka hf., fjármagnaði viðskiptin. Samkvæmt 1. gr. skilmála samningsins skyldi eignarréttur hins leigða haldast hjá Glitni Fjármögnun meðan samningurinn væri í gildi. Hinn 26. maí 2009 sendi Íslandsbanki hf., fyrir hönd Íslandsbanka fjármögnunar, Nesvélum ehf. innheimtubréf vegna ógreiddra leigugreiðslna varðandi endurvinnslubrjótinn. Hinn 11. júní sama ár rifti Íslandsbanki fjármögnun fyrrnefndum samningi við B ehf. Tæplega tveimur árum síðar, þ.e. 9. júní 2011, sendi Íslandsbanki hf., fyrir hönd Íslandsbanka fjármögnunar, lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu kæru vegna ætlaðs brots ákærða gegn 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en kæran var byggð á því að ákærði hefði, sem stjórnarmaður í B ehf., en fyrirtækið hét þá C verktakar ehf., gerst sekur um fjárdrátt með því að selja fyrrnefndan endurvinnslubrjót til Íshluta ehf., en síðarnefnda fyrirtækið hefði síðar selt endurvinnslubrjótinn úr landi.

Í skýrslu rannsóknarlögreglumanns, frá 8. september 2011 kemur fram að ákærði hafi mætt til skýrslutöku þann dag. Í skýrslu ákærða, sem var hljóðrituð, kemur fram að það sé rétt að hann hafi, fyrir hönd C ehf., selt D ehf. endurvinnslubrjótinn sem um ræði í kæru Íslandsbanka hf. Hann hafi hins vegar sent bréf til ráðgjafa í atvinnutækjum hjá Íslandsbanka hf., þar sem hann hafi tilkynnt honum um söluna á umræddu tæki upp í endurnýjun á öðrum tækjum. Hafi ráðgjafinn í framhaldinu sent sér lista um lánamörk og samþykki fyrir umræddri sölu. Ákærði hafnaði því loks að Íslandsbanka hefði ekki verið kunnugt um söluna og að hún hefði farið fram án samþykkis bankans.

Lögregla tók skýrslu af ráðgjafanum, sem á umræddum tíma starfaði hjá Glitni Fjármögnun, 2. desember 2011 og var skýrslan hljóðrituð. Fram kemur að til hafi staðið að umræddur endurvinnslubrjótur yrði settur upp í önnur tæki frá D ehf. Þegar á hólminn hafi verið komið hafi hins vegar ekkert orðið úr þeim viðskiptum og endurvinnslubrjóturinn hafi verið áfram „inni á samningi“. Þetta hafi J-kk-nf fengið staðfest frá fjármálastjóra D ehf. B ehf. hafi síðan án athugasemda greitt áfram af endurvinnslubrjótnum samkvæmt samningi 2007 og 2008. Að minnsta kosti tvívegis hafi listar verið sendir ákærða þar sem öll tæki á samningi hafi verið „listuð upp“. Engar athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu ákærða. Bankinn hafi aldrei afsalað sér endurvinnslubrjótnum þar sem fyrirtækið B ehf. hætti loks að greiða af samningnum áður en samningstímanum lauk.

Í gögnum málsins er að finna tölvubréf, dagsett 6. september 2006, til þáverandi fjármálastjóra D ehf., en það er félagið sem keypti endurvinnslubrjótinn í október sama ár. Í tölvubréfinu segir meðal annars: „Ég talaði við A í dag, það sem ég sagði við hann var að ég þyrfti að fá grænt ljós á viðskiptamörk E ehf. áður en ég gæti greitt til ykkar. Einnig fór ég yfir það með honum að það setti töluvert strik í reikninginn að brjóturinn fór ekki upp í tækin til ykkar, þar sem ég á ekki von á því að fá viðskiptamörk félagsins hækkuð. A sagði við [sic] að það væri stutt í að brjóturinn færi út og nefndi það að fyrra bragði að láta einn reikning bíða. Önnur leið í því væri að hækka innborgun E ehf. á einu tæki. Ég talaði um það við A að um leið og ég væri kominn með grænt ljós kæmi hann til mín og við myndum klára að setja upp samninga og að hann myndi skrifa undir.“ Félagið E ehf. mun hafa verið annað félag í eigu ákærða sem stóð í svipuðum rekstri og B ehf.

Skýrslur ákærða og vitna fyrir dómi

Ákærði gaf skýrslu fyrir dómi við meðferð málsins. Fram kom að hann hefði verið eigandi og framkvæmdastjóri B ehf. frá stofnun félagsins og fram til þess tíma er félagið varð gjaldþrota árið 2009. Félagið hefði starfað við garðyrkju og jarðvinnuverkefni. Þegar fyrrnefndur fjármögnunarleigusamningur B ehf. við Glitni Fjármögnun var borinn undir hann sagðist hann þekkja samninginn og viðurkenndi að hafa undirritað hann fyrir hönd B ehf. Hann benti á að skráning í vinnuvélaskrá hjá Vinnueftirliti ríkisins hefði reyndar borið með sér að fyrirtækið B ehf. hefði átt tækið þegar hann ráðstafaði því fyrir hönd félagsins til E ehf. í október 2006. Hann hefði þó vegna fjármögnunarleigusamningsins ekki talið sér heimilt að ráðstafa endurvinnslubrjótnum án samþykkis Glitnis Fjármögnunar. Slíks samþykkis hefði hann hins vegar aflað. Vísaði ákærði um þetta til tölvupóstsamskipta milli sín og starfsmanns Glitnis Fjármögnunar, og sagði ákærði að það tæki hefði ásamt þremur öðrum tækjum verið sett upp í sex ný tæki hjá E ehf. Ekki hefði ríkt mikil formfesta í viðskiptum sem þessum. Yfirleitt hefðu menn látið símtöl nægja þegar skipta átti út eldri tækjum fyrir ný.

X, sem var eins og áður segir starfsmaður Glitnis Fjármögnunar þegar atvik málsins áttu sér stað, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann bar að hann hefði séð um viðskipti Glitnis Fjármögnunar við E ehf. og B ehf., en það hefðu verið félög í eigu ákærða. Vissulega hefði komið til tals að umræddur endurvinnslubrjótur myndi ásamt öðrum tækjum ganga upp í kaup á nýjum tækjum hjá D. X og ákærði hefðu hist vorið 2006 og rætt þá hugmynd. Þau viðskipti hefðu hins vegar ekki gengið eftir og sagði X að sér hefði skilist að B ehf. og E ehf. hefðu ekki náð saman um verð fyrir endurvinnslubrjótinn. Ákærði hefði í framhaldinu komið til fundar við sig og gengið frá skjalagerð vegna viðskipta með hin tækin. Þar hefðu því ekki verið skjöl vegna viðskipta um endurvinnslubrjótinn, enda hefði J-kk-nf staðið í þeirri trú að það tæki hefði ekki fylgt með í þessum viðskiptum. Ákærði hefði hvorki gert athugasemd við þennan frágang viðskiptanna né innheimtu samkvæmt fjármögnunarleigusamningi um endurvinnslubrjótinn í framhaldinu. X ítrekaði að hann hefði ekki veitt samþykki sitt fyrir sölu endurvinnslubrjótsins sem ákærði stóð fyrir í október 2006. Aðspurður um af hverju fyrirtækið B ehf. hefði verið skráður eigandi endurvinnslubrjótsins í vinnuvélaskrá Vinnueftirlits ríkisins á þessum tíma svaraði X því til að það hlyti að stafa af mistökum. Samkvæmt fjármögnunarleigusamningi aðila hefði tækið verið í eigu Glitnis Fjármögnunar.

Y, eigandi E ehf., gaf skýrslu fyrir dómi. Hann lýsti því að nokkuð langt væri um liðið síðan kaup félagsins á umræddum endurvinnslubrjóti hefðu átt sér stað. Hann myndi því ekki nákvæmlega eftir málsatvikum. Hann myndi þó að endurvinnslubrjóturinn hefði komið sem greiðsla fyrir hluta viðskipta. Til hefði staðið að endurvinnslubrjóturinn færi upp í „nýjan pakka“ en tækið hefði verið „inn og út“ úr þeim pakka. Z, þáverandi fjármálastjóri E ehf., hefði séð um frágang viðskiptanna. Félagið hefði síðan átt endurvinnslubrjótinn fram til nóvember 2008, en þá hefði hann verið seldur. Enginn grunur hefði verið um annað en að fyrirtækið B ehf. hefði verið réttmætur eigandi endurvinnslubrjótsins við söluna til Íshluta ehf., enda hefði skráning í vinnuvélaskrá Vinnueftirlits ríkisins gefið það til kynna.

Z, sem var eins og áður segir fjármálastjóri E ehf. á þeim tíma þegar viðskiptin með umræddan endurvinnslubrjót fóru fram, gaf skýrslu fyrir dómi. Lýsti hann því að hann myndi mjög lítið eftir þessu máli. Tölvupóstsamskipti hans og X voru borin undir hann og vefengdi hann ekki að þau hefðu átt sér stað. Hann sagðist hins vegar ekki muna eftir málsatvikum, enda hefði hann stoppað stutt við sem starfsmaður Íshluta ehf.

Loks gaf skýrslu fyrir dómi Þ, starfsmaður fullnustueignasviðs hjá Ergo. Hann staðfesti verðmat sem hann framkvæmdi á umræddum Rubble Master endurvinnslubrjóti og lýsti aðdraganda og framkvæmd matsins, en niðurstaða hans 10. október 2011 hefði verið sú að verðmæti endurvinnslubrjótsins væri 11.939.939 krónur auk virðisaukaskatts. Fram kom að hann hefði ekki haft aðgang að tækinu en þess í stað hefði hann miðað við markaðsverð sambærilegra tækja á þessum tíma.

Niðurstaða

Eins og áður segir neitar ákærði sök í málinu. Óumdeilt er þó að ákærði ráðstafaði, fyrir hönd B ehf., umræddum endurvinnslubrjóti til E ehf. í október árið 2006. Fyrir dómi viðurkenndi ákærði einnig að hann hefði talið sér skylt að afla samþykkis Glitnis Fjármögnunar áður en til framsals á tækinu kæmi. Sú afstaða ákærða samræmist 1. gr. fjármögnunarleigusamningsins frá 27. maí 2004, en þar var með skýrum hætti kveðið á um að eignarréttur hins leigða skyldi haldast hjá Glitni Fjármögnun meðan samningurinn væri í gildi. Liggur því ljóst fyrir hvernig eignarrétti að endurvinnslubrjótnum var frá upphafi háttað og getur röng skráning í vinnuvélaskrá Vinnueftirlits ríkisins engu breytt í þessum efnum.

Ákærði hefur byggt á því að vitneskja og samþykki Glitnis Fjármögnunar hafi legið fyrir um ráðstöfun umrædds endurvinnslubrjóts til Íshluta ehf. Eins og áður segir er í gögnum málsins að finna tölvubréf X, sem á umræddum tíma var starfsmaður Glitnis Fjármögnunar, dagsett 6. september 2006, til Z, þáverandi fjármálastjóra E ehf. Bréfið gefur til kynna að upphaflega hafi staðið til að endurvinnslubrjóturinn yrði settur upp í ný tæki sem kaupa átti hjá Íshlutum ehf. Það er einnig í samræmi við framburð ákærða og X. Bréfið ber það hins vegar með sér að hugmyndir um framsal endurvinnslubrjótsins hafi tekið breytingum. Við þetta bætist að óumdeilt er að í framhaldinu greiddu B ehf. áfram af endurvinnslubrjótnum í samræmi við fjármögnunarleigusamninginn allt fram til 1. júlí 2008 og í gögnum málsins er ekki að finna neina tilkynningu frá B ehf. til Glitnis Fjármögnunar um framsal tækisins á því tímabili. Það var ekki fyrr en 25. september 2009 þegar ákærði svaraði með tölvubréfi fyrirspurn lögmanns Íslandsbanka hf., sem óskaði eftir afhendingu tækisins, að þau rök ákærða birtust skýrlega að endurvinnslubrjóturinn hefði verið „settur upp í endurnýjun á gröfum“ 3. október 2006. Í ljósi þess framburðar ákærða að endurvinnslubrjóturinn hefði verið framseldur í október 2006 með samþykki Glitnis Fjármögnunar vaknar sú spurning hvað skýri afborganir B ehf. af fjármögnunarleigusamningnum í svo langan tíma eftir söluna. Engin raunhæf skýring hefur komið fram af hálfu ákærða um ástæður þess.

Eftir stendur að hygðist fyrirtækið B ehf. ráðstafa endurvinnslubrjótnum með sölu þá gátu slík viðskipti ekki átt sér stað nema fyrir lægi heimild eiganda tækisins. Sú skylda hvíldi á ákærða, fyrir hönd B ehf., að hafa frumkvæði að því að afla slíkrar heimildar. Þrátt fyrir staðhæfingar ákærða um samþykki eiganda tækisins bera hvorki gögn málsins né framburður vitna fyrir dómi með sér að B ehf. hafi verið heimil sú ráðstöfun sem óumdeilt er að fór fram að tilstuðlan ákærða í október árið 2006. Salan var því í beinni andstöðu við fjármögnunarleigusamning B ehf. við Glitni Fjármögnun frá 27. maí 2004. Með ráðstöfun sinni seldi ákærði, fyrir hönd B ehf., tæki sem honum var kunnugt um að annar aðili átti. Endurgjaldinu var ráðstafað í þágu B ehf. Með háttsemi sinni dró ákærði því B ehf. fjármuni sem ákærði hafði í vörslum sínum en Glitnir Fjármögnun, nú Íslandsbanki hf., var eigandi að. Gerðist ákærði þar með sekur um brot gegn 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru.

Ákærði er fæddur í nóvember árið 1953. Samkvæmt sakavottorði hlaut hann dóm í nóvember árið 2012 fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Var refsing ákærða ákveðin 12 mánaða skilorðsbundið fangelsi auk þess sem honum var gert að greiða sekt að fjárhæð 138.000.000 krónur, en sæta ella fangelsi í 12 mánuði.

Brot það sem ákærða er nú gefið að sök framdi hann fyrir uppkvaðningu fyrrnefnds dóms verður honum því nú dæmdur hegningarauki. Verður því skilorðshluti framangreinds dóms nú dæmdur upp og ákærða gerð refsing í einu lagi, sbr. 60. gr., 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 15 mánaða fangelsi en fresta skal fullnustu 12 mánaða refsingarinnar og sá hluti falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Af hálfu Íslandsbanka hf., fyrir hönd Ergo, sem er hluti af bankanum, hefur verið krafist skaðabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 11.939.939 krónur auk nánar tilgreindra vaxta. Krafan byggir á því að með háttsemi sinni hafi ákærði með saknæmum hætti svipt réttmætan eiganda umræddum endurvinnslubrjóti. Ákærði mótmælir skaðabótakröfunni og byggir einkum á því að vegna ólögmætrar gengistryggingar sé ekki sjálfgefið að brotaþoli hafi orðið fyrir tjóni. Loks sé ekki hægt að styðjast við verðmat brotaþola á tækinu.

Dómurinn hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að ákærði hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi. Forsenda þess að dómur verði lagður á bótakröfu Íslandsbanka hf. er að jafnframt sé sýnt fram á tjón bankans. Bótakrafan í málinu byggir að þessu leyti á meintu verðmæti endurvinnslubrjótsins. Óumdeilt er hins vegar að B ehf. höfðu um þó nokkurt skeið staðið í skilum á afborgunum vegna umrædds fjármögnunarleigusamnings og námu greiðslur félagsins til bankans milljónum króna. Samkvæmt efni fjármögnunarleigusamningsins skyldi fyrirtækið B ehf. eignast endurvinnslubrjótinn að loknum frekari greiðslum sem nánar eru þar tilgreindar. Þegar lagt er mat á fjártjón Íslandsbanka hf. verður því að miða við að það nemi eftirstöðvum skuldar B ehf., en ekki verðmæti sjálfs endurvinnslubrjótsins. Að mati dómsins verður jafnframt að miða við að dómur Hæstaréttar frá 20. október 2011 í máli nr. 282/2011 eigi við um fjármögnunarleigusamninginn frá 27. maí 2004. Samkvæmt endurútreikningi samningsins sem brotaþoli lagði fram í málinu, en ákærði hefur ekki vefengt þær upplýsingar tölulega, nema eftirstöðvar höfuðstóls samningsins 6.992.806 krónum. Verður því fallist á að ákærða beri að greiða Íslandsbanka hf. þá fjárhæð í skaðabætur. Sú krafa ber vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. september 2009, í samræmi við kröfugerð Íslandsbanka hf., en síðan vexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga miðað við það tímamark þegar 30 dagar verða liðnir frá þeim degi er brotaþoli lagði sannanlega fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta fjárhæð bóta, en í þeim efnum skiptir máli að upplýsingar um endurútreikning á höfuðstól lánsins voru fyrst lagðar fram í þinghaldi 18. október sl.

Þá ber að dæma ákærða til að greiða málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, R-kk-ef A-kk-ef O-kk-ef hdl., að meðtöldum virðisaukaskatti, 514.550 krónur.

A-kk-nf H-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Ákærði, A, sæti fangelsi í 15 mánuði. Fresta skal fullnustu 12 mánaða refsingarinnar og sá hluti falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði Íslandsbanka hf. 6.992.806 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. september 2009 til 17. nóvember 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, R-kk-ef A-kk-ef O-kk-ef hdl., 514.550 krónur.

A-kk-nf H-kk-nf