E-2130/2021

Mál þetta, sem var dómtekið 8. febrúar 2022, var höfðað 8. apríl 2021.

Stefnandi er A, [...,...].

Stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25 í Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 573.889 krónur með 4,5% ársvöxtum frá [...] 2016 til 17. mars 2017, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 466.142 krónur með 4,5% ársvöxtum frá [...] til 17. mars 2017, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar líkt og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara er krafist verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

I Málsatvik eru að meginstefnu ágreiningslaus. Stefnandi ók bifreiðinni [...] á ljósastaur [...] er hann hugðist afstýra árekstri við aðra bifreið sem hafði snarhemlað við hringtorg. Ekki er ágreiningur um að stefnda ber að bæta tjón stefnanda úr ökumannstryggingu bifreiðarinnar. Fyrir liggur álitsgerð S-kk-ef S-kk-ef læknis og H-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef lögfræðings, dags. 17. febrúar 2017, um umfang tjóns stefnanda. Mátu þeir tímabíl þjáningarbóta, sbr. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, hafa staðið frá [...] til 12. maí 2016, allt án rúmlegu. Varanlegan miska töldu þeir til 5 stiga og varanlega örorku 3%. Þá hafi heilsufar stefnanda talist stöðugt 12. maí 2016.

Aðilar eru ásáttir um að leggja þessar niðurstöður til grundvallar og var það gert við greiðslu bóta af hálfu stefnda. Gerði stefnandi fyrirvara við það uppgjör þar sem um var að ræða lægri greiðslu en stefnandi hafði áður krafist með bréfi, dags. 17. febrúar 2017. Nánar tiltekið gerði stefnandi fyrirvara um viðmiðunarlaun við útreikning bóta fyrir varanlega örorku. Í samræmi við þetta varðar ágreiningur málsaðila einkum það við hvaða árslaun skuli miðað við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku, þ. e. hvort leggja beri til grundvallar 2. mgr. eða 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Í þeim efnum byggir stefnandi á því að tekjur hans árin þrjú fyrir slysið gefi ekki rétta mynd af framtíðartekjum hans. Þessum skilningi hafnar stefndi og því hefur stefnandi höfðað mál þetta.

Tjónþoli kveðst yfirleitt hafa verið nokkuð heilsuhraustur framan af ævi. Samkvæmt gögnum málsins hefur hann þó glímt við [...] árum saman og verið hjá geðlækni í reglulegu eftirliti og sætt lyfjameðferð. Áður en stefnandi varð fyrir slysi því er mál þetta varðar lenti hann í umferðarslysi [...]. Hlaut hann þá áverka á hálsi og brjóst-og lendarhrygg. Var hann metinn til 8 stiga miska og 8% varanlegrar örorku vegna þess slyss. Þess skal getið að í fyrrnefndri álitsgerð vegna síðara slyssins frá [...] kemur fram að við mat á tjóni stefnanda sé tekið mið af fyrri áverka þar sem þeir snúi að sama svæði en nú að viðbættum litla fingri hægri handar.

Stefnandi lauk námi sem [...] árið 1992 en síðar diplóma- námi í [...] árið 1998. Mun hann hafa starfað sem [...] frá árinu 1995 fram til 2005 en eftir það aðallega unnið sem [...]. Seinast starfaði hann í [...] en hætti þar árið 2013, a. m. k. að einhverju leyti vegna [...]. Samkvæmt fyrrnefndri álitsgerð var það vegna veikinda en þar er rakið [...] sem stefnandi hefur lengi glímt við. Eftir þá uppsögn liggur ekkert í málinu fyrir um að stefnandi hafi verið á vinnumarkaði svo nokkru nemi.

Fyrir liggja gögn um tekjur stefnanda fyrir slysið [...] 2016. Árið 2015 hlaut hann samtals 150.000 krónur í launatekjur, þ. e. frá fyrirtæki sínu. Að öðru leyti naut hann atvinnuleysisbóta. Árið 2014 hlaut hann engar launatekjur en naut lífeyrisgreiðslna, atvinnuleysisbóta, sjúkradagpeninga og greiðslna frá Sjúkratryggingum Íslands. Árið 2013 hlaut hann 4.060.858 krónur í launatekjur, þ. e. 200.000 krónur frá eigin fyrirtæki, 1.236.461 krónu frá [...] og 2.624.397 krónur frá [...]. Þá naut hann sjúkradagpeninga og greiðslna frá Sjúkratryggingum Íslands.

Í fyrrgreindri álitsgerð frá 17. febrúar 2017 er haft eftir stefnanda að hann hafi ekki getað verið í fullri vinnu vegna veikinda sinna og að hann hafi ekki getað starfað eftir umferðarslysið [...] 2016. Í kjölfar slyssins var stefnandi fluttur á bráðamóttöku en fram kemur í álitsgerðinni að hann hafi ekki leitað aftur til læknis í kjölfar slyssins heldur mikið stundað heita potta í sundlaugum. Þar sem hann hafiekki fengið bót meina sinna hafi hann loks leitað til bæklunarlæknis sem hafi skoðað hann 27. október 2016. Sú skoðun hafi leitt í ljós skertar hreyfingar og verki í hálsi og út á báðar herðar. Hreyfigeta í litla fingri hægri handar hafi auk þess verið skert þar sem vantað hafi um 30° til að hann gæti rétt úr fingrinum að fullu leyti.

Í málinu liggur fyrir tölvuskeyti B frá 9. september 2021. B rak veitingastaði í Reykjavík og er æskuvinur stefnanda. Í tölvuskeytinu kveðst hann staðfesta að til hafi staðið að ráða stefnanda sem framkvæmdastjóra í mars 2016. Stefnandi hafi aftur á móti dregið sig „út úr því“ vegna slyss sem hann hafi lent í áður en hann hafi getað hafið störf. B gaf skýrslu fyrir dómi og staðfesti þennan skilning á tölvuskeyti sínu.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi og áðurnefndur B.

II

Stefnandi byggir á því að beita eigi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 við uppgjör bóta. Það sé enda nærtækasti mælikvarði tjóns hans frá [...] 2016. Árið 2013 hafi hann verið í fullri vinnu, unnið sér inn launatekjur að fjárhæð 4.060.858, sem skuli uppreikna frá launavísitölu í árslok 2013 fram til maí 2016, þ. e. á stöðugleikapunkti. Uppreiknuð laun að viðbættu 8,5% mótframlagi í lífeyrissjóð séu hinn rétti mælikvarði á tjón stefnanda, sem hafi aftur á móti verið atvinnulaus 2014 og 2015. Stefnandi hafi lent í slysi árið 2014 sem aukið hafi á [...] og hafi hann átt erfitt með að finna sér vinnu í kjölfarið. Þá hafi hann verið metinn til 8 stiga miska og með 8% varanlega örorku. [...] hafi haft sambærileg áhrif í kjölfar slyssins frá 2016 sem mál þetta varði. Þótt rétt sé að stefnandi hafi glímt við [...] þá hafi hann verið fullkomlega vinnufær árið 2013 og árin þar á undan. Ekki fái staðist að miða við tekjur stefnanda árin 2014 og 2015. Hann hafi verið að vinna í heilsu sinni og stefnt á vinnumarkað í kjölfarið.

Ekkert liggi fyrir um að meginástæða tekjumissis séu [...]einkenni stefnanda. Þau einkenni hafi aukist við slysið. Uppfyllt séu öll skilyrði fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993.

Varakrafa stefnanda byggi á því að miða skuli viðmiðunarlaun fyrir varanlega örorku við tekjuárið 2013, þó með þeirri skerðingu sem verði vegna mats á varanlegri örorku vegna fyrra slyssins frá árinu 2014. Í samræmi við það ætti að miða við 92% af tekjuöflunarhæfi.

III

Stefndi hafnar málatilbúnaði stefnanda og byggir á því að tjón hans sé fullbætt. Þá mótmælir stefndi sérstaklega þeirri staðhæfingu að stefnandi hafi verið fullkomlega vinnufær árið 2013. Í matsgerð vegna eldra slyss frá árinu 2014 komi enda fram að stefnandi hafi þurft að hætta störfum í júní eða júlí 2013 vegna veikinda. Staðgreiðsluyfirlit stefnanda segi sömu sögu. Ekki liggi fyrir upplýsingar um tekjur stefnanda undanfarin ár. Ekki hafi því verið sýnt fram á að stefnandi sé á vinnumarkaði.

Byggja eigi á meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Miða beri því við tekjur stefnanda árin 2013, 2014 og 2015. Á þeim tíma hafi tekjur verið undir lágmarksviðmiði 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Þar með beri að miða við lágmarkslaun 3. mgr. eins og gert hafi verið við uppgjör bóta til stefnanda.

Forsenda þess að 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 yrði beitt um tjón stefnanda væri annars vegar að aðstæður hans hefðu þurft að vera óvenjulegar og hins vegar að þær óvenjulegu aðstæður hefðu þurft að leiða til þess að árslaun samkvæmt 1. mgr. 7. gr. teldust ekki réttur mælikvarði á laun stefnanda. Sönnunarbyrði um þetta hvíli á stefnanda og honum hafi ekki tekist slík sönnun, þar með talið um það „hvað“ sé þá réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans.

Ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 feli í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. og beri því að skýra þröngt.

Ósannað sé að fyrra slysið frá árinu 2014 sé orsök tekjumissis stefnanda fram að slysinu 2016. Í ljósi þess hversu stutt hafi verið liðið frá fyrra slysinu verði að ætla að matsmenn hafi við mat á síðara slysinu einnig tekið tillit til fyrra slyssins.

Fullyrðingum stefnanda um að hann hafi verið á góðri leið með að komast í vinnu þegar hann lenti í slysinu 2016 sé mótmælt sem ósönnuðum.

Engin gögn liggi fyrir um að stefnandi hafi reynt að hefja störf á nýjum vettvangi að því marki sem honum hafi verið unnt.

Verði fallist á það með stefnanda að tekjur hans árið 2013 gefi raunhæfa mynd af framtíðartekjum hans þá sé byggt á því að krafa hans sé fyrnd, sbr. 99. gr. eldri umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi hafi orðið fyrir slysinu árið 2016 og leitað til bæklunarlæknis 27. október 2016. Stefnanda hafi því átt að vera kunnugt um kröfu sína á því ári. Eigi síðar en í árslok 2016 hafi því fjögurra ára fyrningarfrestur hafist en hann hafi verið liðinn þegar mál þetta hafi verið höfðað. Sú fyrning hafi ekki verið rofin, til dæmis hafi greiðsla stefnda í mars 2017 ekki falið í sér viðurkenningu á kröfu stefnanda nú, enda sé sú krafa til viðbótar við þá bótakröfu sem viðurkennd hafi verið með greiðslu 17. mars 2017.

Loks sé dráttarvaxtakrafa stefnanda vanreifuð þar sem ekki sé getið um rök fyrir upphafstíma hennar.

IV

Ágreiningslaust er að stefnda bar að greiða stefnanda bætur í kjölfar slyss hans [...] 2016. Málsaðilar eru jafnframt sammála um að leggja til grundvallar niðurstöðu fyrrgreindrar álitsgerðar S-kk-ef S-kk-ef læknis og H-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef lögfræðings, dags. 17. febrúar 2017, við mat á umfangi tjóns stefnanda. Aftur á móti deila aðilar einkum um það hvaða tekjur skuli leggja til grundvallar við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku auk þess sem stefndi teflir fram frekari vörnum og byggir í þeim efnum meðal annars á sjónarmiðum um fyrningu.

Meginregla laga nr. 50/1993 að þessu leyti birtist í 1. mgr. 7. gr. laganna. Þar er fjallað um það hvaða laun skuli lögð til grundvallar ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku. Í þeim efnum skuli miðað við meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í 2. mgr. 7. gr. laganna kemur fram sú undantekningarregla að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Í 3. mgr. 7. gr. sömu laga er loks sett fram sú regla að þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 7. gr. skuli ekki miða við lægri árslaun en þau sem sett eru fram í nánar tilgreindri töflu.

Stefndi byggir, eins og áður segir, á því að uppgjör bóta til stefnanda skuli ráðast af fyrrnefndri meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Ágreiningslaust er að sé viðmið 1. mgr. 7. gr. lagt til grundvallar leiðir slíkt til niðurstöðu undir lágmarksviðmiði 3. mgr. þannig að hið síðarnefnda ákvæði ætti við í málinu. Við það miðaði umrædd bótagreiðsla stefnda til stefnanda.

Stefnandi ber aftur á móti fyrir sig ákvæði 2. mgr. 7. gr. laganna og byggir á því að aðstæður sínar teljist óvenjulegar auk þess sem ljóst sé að annar mælikvarði teldist réttari við mat á framtíðartekjum hans. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að skilyrðum fyrir beitingu ákvæðisins sé fullnægt. Jafnvel þótt fallist yrði á það með stefnanda að aðstæður hans hefðu verið óvenjulegar í skilningi ákvæðisins, sem raunin virðist hér hafa verið, svo sem vegna fyrra slyss stefnanda árið 2014, þá þyrfti jafnframt að liggja fyrir að hærra árslaunaviðmið en það sem beitt var við uppgjör stefnda gagnvart stefnanda teldist betri mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda. Í þeim efnum ber stefnandi, eins og áður greinir, sönnunarbyrðina, sbr. meðal annars dóm Landsréttar 29. október 2021 í máli nr. 398/2020.

Fyrirliggjandi gögn um tekjur stefnanda fyrir slysið bera ekki með sér að ætla megi að stefnandi hefði framvegis notið hærri tekna en bótagreiðslur til hans miðuðust við. Af dómaframkvæmd verður ráðið að einnig komi til greina að líta til upplýsinga um atvinnuþátttöku tjónþola eftir slysdag við mat á viðmiðunarlaunum, einkum þegar varanlegar afleiðingar slyss eru takmarkaðar, sbr. dóma Hæstaréttar 22. febrúar 2018 í málum nr. 70/2017 og 71/2017. Það á við í þessu tilviki, en eins og áður segir var varanleg örorka stefnanda metin 3% vegna umrædds slyss, auk þess sem fremur langur tími er nú liðinn frá tjóni stefnanda. Í greinargerð stefnda var athygli vakin á því að ekki lægju fyrir upplýsingar um tekjur stefnanda undanfarin ár og því hefði ekki verið sýnt fram á að hann væri á vinnumarkaði. Þrátt fyrir þetta lagði stefnandi engin gögn fram sem varpað gætu ljósi á atvinnuþátttöku stefnanda eftir slysið og upplýsti lögmaður stefnanda raunar fyrir dómi að stefnandi hefði ekki greitt sér laun úr félagi sínu eftir slysið og ekki notið annarra launatekna þótt hann hefði eitthvað sýslað í óverulegum mæli.

Eins og áður segir ber stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að skilyrðum fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 sé fullnægt. Að öllu framangreindu virtu telst stefnandi ekki hafa fært sönnur á að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans í skilningi ákvæðisins. Stefnda var því heimilt að miða uppgjör til stefnanda við 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Við þessari niðurstöðu hróflar ekki óljós framburður B, æskuvinar stefnanda, fyrir dómi um að til hafi staðið að ráða stefnanda í starf framkvæmdastjóra í starfsemi nokkurra veitingastaða stuttu fyrir slysið en að ekkert hafi orðið úr því vegna slyssins, sbr. fyrri umfjöllun dómsins um atvinnuþátttöku stefnanda sem hefur verið því sem næst engin allt frá miðju ári 2013, sbr. einnig til nokkurrar hliðsjónar áðurnefndan dóm Landsréttar í máli nr. 398/2020. Þegar af þessari ástæðu ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 2. mars 2021, og er gjafsóknin takmörkuð við réttargjöld og þóknun lögmanns við rekstur málsins fyrir héraðsdómi. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, eins og nánar greinir í dómsorði, en sú þóknun er í samræmi við dómvenju ákveðin án tillits til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaður.

A-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 800.000 krónur.

A-kk-nf H-kk-nf