E-499/2018

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 31. ágúst síðastliðinn um frávísunarkröfu stefndu, er höfðað 18. apríl 2018.

Stefnandi er A, […], […].

Stefnda er B, […], […].

Stefnandi krefst þess að stefnda greiði honum 2.198.969 krónur með dráttarvöxtum frá 1. janúar 2018 að telja. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefnda krefst þess að málinu verði vísað frá dómi og að stefnanda verði gert að greiða stefndu málskostnað.

Munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefndu fór fram 31. ágúst síðastliðinn. Krafðist stefnandi þess að frávísunarkröfu stefndu verði hafnað. Einnig krafðist stefnandi málskostnaðar.

I

Aðilar eiga barnið C sem er fædd […]. Aðilar gerðu með sér samning um lögskilnað sem tók gildi 1. janúar 2012. Í samningnum segir að samvistum aðila hafi verið slitið 31. október 2009 þegar stefnda hafi farið til Bandaríkjanna. Fer stefnandi með forsjá C og er lögheimili hennar hjá stefnanda. Þá segir að stefnda greiði stefnanda einfalt meðlag og að aðkomu Tryggingastofnunar og Innheimtustofnunar sveitarfélaga sé ekki óskað „að svo stöddu.“ Samkomulagið mun hafa verið undirritað af stefnanda á skrifstofu sýslumannsins í Hafnarfirði að viðstöddum fulltrúa stefndu. Stefnda undirritaði samkomulagið með staðfestingu lögbókanda í Bandaríkjunum. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði gaf út leyfi til lögskilnaðar aðila 20. desember 2012.

Í stefnu segir að meðlag hafi ekki verið greitt „þegar í stað heldur var það fyrst í júní 2016“ sem stefnanda hafi tekist að fá meðlagið greitt fyrir milligöngu Tryggingastofnunar og Innheimtustofnunar sveitarfélaga. Við það hafi réttur til frekari greiðslna færst frá stefndu til Innheimtustofnunar sveitarfélaga.

II

Dómkröfur stefnanda og málatilbúnaður er reistur á því að á árinu 2012 hafi meðlagsgreiðsla að fjárhæð 24.230 krónur verið gjaldkræf í byrjun hvers mánaðar samkvæmt reglugerð númer 1233/2011 um fjárhæðir bóta almannatrygginga og félagslega aðstoð fyrir árið 2012. Reiknar stefnandi dráttarvexti á hverja ógreidda greiðslu sem reiknaðir eru sem dagvextir samkvæmt 5. gr. laga nr. 38/2001. Eru vextir lagðir við höfuðstól árlega samkvæmt 12. gr. sömu laga. Í útreikningum stefnanda eru vextir lagðir á höfuðstól í byrjun hvers árs, enda hafi krafan byrjað að safnast upp 1. janúar 2012. Þá er gerð grein fyrir hlutfallstölu dráttarvaxta á árinu og mánaðarleg krafa reiknuð út fyrir árin 2012, 2013, 2014, 2015 og 2016, það er frá 1. janúar til og með maí það ár. Beitir stefnandi sömu aðferð við útreikning á dómkröfu sinni fyrir það tímabil sem um ræðir frá ársbyrjun 2012 til 1. júní 2016, en höfuðstóll mánaðarlegrar meðlagsgreiðslu tekur breytingum milli ára.

Stefnandi kveðst höfða málið á efndastaðarvarnarþingi samnings um lögskilnað með vísan til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna meðlagskrafna sinna. Vísar stefnandi til þess að málið eigi undir lögsagnarumdæmi Héraðsdóms Reykjaness vegna þess að stefnandi hafi verið búsettur í Hafnarfirði þann tíma sem vangreiddar meðlagsgreiðslur féllu til.

III

A

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því að íslenskir dómstólar hafi ekki lögsögu í málinu, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnda sé bandarískur ríkisborgari, búsett í Bandaríkjunum og hafi verið skráð þar í landi frá árinu 2009. Meginregla réttarfars geri ráð fyrir að mál sem beinist gegn einstaklingi sem eigi heimili í öðru landi séu höfðuð í heimaríki hans, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991. Frá því séu undanþágur sem stefnda telji að eigi ekki við í málinu.

Stefnandi vísi til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 þar sem segi að mál til efnda á eða lausnar undan löggerningi eða vegna vanefnda eða rofa á löggerningi megi sækja í þeirri þinghá þar sem hafi átt að efna hann eftir hljóðan hans, tilætlun aðila eða réttarfarsreglum. Fullyrt sé í stefnu að efndastaðarvarnarþing samkomulagsins hafi átt að vera í lögsagnarumdæmi Héraðsdóms Reykjaness vegna þess að stefnandi hafi verið búsettur í Hafnarfirði allan tímann meðan vangreiddar greiðslur hafi verið að falla til, án þess að það sé rökstutt með framlögðum gögnum. Í samningi aðila komi ekkert fram um það að efna hafi átt samninginn í Hafnarfirði. Í raun komi ekkert fram um efndastað meðlagsgreiðslna í samkomulagi um lögskilnað. Þá liggi ekkert fyrir um að aðilar hafi ætlast til að samningurinn yrði efndur í Hafnarfirði.

Þá verði ekki leitt af ákvæðum barnalaga að samninginn beri að efna í Hafnarfirði. Því sé sérstaklega hafnað sem komi fram í stefnu að kröfur stefnanda eigi rætur að rekja til lögsagnarumdæmis Héraðsdóms Reykjaness að efni til. Sé hér sérstaklega vísað til þess að í c. lið 1. mgr. 68. gr. barnalaga sé sérstaklega fjallað um lögsögu íslenskra stjórnvalda í meðlagsmálum. Þar segi að stjórnvöld geti leyst úr þeim málum er tengist öðrum ríkjum ef ákvörðun um meðlag samkvæmt IX. kafla hefur verið tekin hér á landi eða meðlagsgreiðandi er búsettur hér á landi. Síðara skilyrði ákvæðisins sé ekki uppfyllt í málinu þar sem meðlagsgreiðandi sé búsett í Bandaríkjunum. Eigi íslensk stjórnvöld samkvæmt þessu ekki lögsögu í málinu og því geti málið varla átt undir lögsagnarumdæmi Héraðsdóms Reykjaness. Loks vísar stefnda til þess að ekki séu skilyrði til að beita undanþágu frá reglunni um heimilisvarnarþing stefndu og því beri að vísa málinu frá dómi.

Frávísunarkrafa stefndu er einnig byggð á því að kröfugerð stefnanda sé óljós. Bjóði meginregla einkamálaréttarfars að kröfugerð stefnanda þurfi að vera svo ákveðin og ljós í stefnu að hægt sé að taka hana upp óbreytta sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu í máli. Þessi meginregla sé útfærð í 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og séu undantekningar frá meginreglunni skýrðar þröngt. Kröfugerð stefnanda sé með þeim hætti að tiltekin sé ein heildarfjárhæð án þess að tilgreindur sé höfuðstóll kröfunnar, grundvöllur vaxta eða vaxtafótur. Þess í stað sé í stefnu að finna ítarlega útreikninga á dómkröfu á fjórum blaðsíðum. Þessi framsetning gangi með öllu gegn meginreglum réttarfars um skýrleika dómkrafna. Stefnda telji útilokað að dómkrafa stefnanda verði tekin upp óbreytt sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu þar sem málatilbúnaður stefnanda samrýmist ekki dómkröfunni, hvorki um höfuðstól kröfunnar né vexti. Þetta torveldi stefndu mjög að taka til varna í málinu. Þá telji stefnda að ekki verði bætt úr þessum vanköntum undir rekstri málsins. Krefjist stefnda frávísunar með vísan til þessa.

Stefnda vísar til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, auk meginreglna réttarfars. Kröfu um málskostnað styður stefnda við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

B

Við munnlegan flutning málsins mótmælti stefnandi því að málinu verði vísað frá dómi og benti á að varnarþing væri efndastaðarvarnarþing samnings aðila um lögskilnaðinn. Það leiddi af eðli máls. Samkvæmt 53. gr. barnalaga nr. 76/2003 væri meðlag greitt því foreldri sem hefur sameiginlegt lögheimili með barninu og forsjá þess. Af því leiði samkvæmt eðli máls að efndastaður meðlagsins sé í grunninn lögheimili forsjárforeldris sem jafnframt er lögheimili barns. Að forminu til sé það stefnandi sem sé kröfuhafi skuldarinnar og efndastaður því lögheimili hans á þeim tíma hverju sinni. Hafi lögheimili stefnanda og barnsins verið óbreytt á þeim tíma sem krafist sé meðlags fyrir.

Hvað varði frávísunarkröfu stefndu vegna óljósrar kröfugerð stefnanda kveðst stefnandi benda á að ekki komi fram berum orðum í 80. gr. laga um meðferð einkamála að kröfugerð stefnanda skuli vera þannig að unnt sé að taka hana upp óbreytta sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu. Þá komi það heldur ekki fram í greinargerð með lögunum. Í málinu sé dómkrafan fjárhæð sem samanstandi af mánaðarlegum kröfuliðum sem ekki séu allir jafnháir. Allir bera þeir vexti frá mismunandi dagsetningum og breytist vaxtaprósentan mánuð eftir mánuð. Eðli máls samkvæmt sé reifun slíkrar kröfu óhjákvæmilega allmikil að vöxtum og kveðst stefnandi byggja á því að ekki sé nokkur vegur að gera hana skýrari en gert sé í stefnu málsins. Telji stefnandi því ekki að vísa þurfi málinu frá vegna óljósrar kröfugerðar. Sé krafan engu að síður þess eðlis að hún njóti lögverndar en ómögulegt sé að leggja hana fram á því formi sem ætlast sé til. Þá kveðst stefnandi ekki hafa ástæðu til að ætla að kröfugerðin torveldi stefndu að taka til varna, enda séu allir kröfuliðir sama eðlis og hliðstæðir með öllu. Ekkert sé því til fyrirstöðu að taka málið fyrir efnislega og fella um það dóm.

IV

Í máli þessu er ágreiningur á milli aðila annars vegar um það hvort stefnanda sé heimilt að höfða mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjaness og hins vegar um það hvort dómkrafa stefnanda í málinu sé svo ákveðin og ljós að samræmist meginreglum einkamálaréttarfars.

Hvað fyrra atriðið varðar vísar stefnandi til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og segir málið höfðað á efndastaðarvarnarþingi samnings um lögskilnað vegna meðlagskrafna. Falli varnarþingið undir lögsagnarumdæmi Héraðsdóms Reykjaness vegna þess að stefnandi hafi verið búsettur í Hafnarfirði þann tíma sem vangreiddar greiðslur samkvæmt samningnum hafi fallið til. Þá hafi samningur aðila um lögskilnað og meðlagskröfur átt rót að rekja til lögsagnar-umdæmis dómsins að efni til. Stefnda hafnar þessu og bendir á að íslenskir dómstólar eigi ekki lögsögu í málinu, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991. Þannig geri meginreglur réttarfars ráð fyrir því að mál sem beinist gegn einstaklingi sem eigi lögheimili í öðru landi séu höfðuð í heimaríki viðkomandi, sbr. 1. mgr. 32. laganna.

Í 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er kveðið á um að dómstólar hafi vald til að dæma um hvert það sakarefni sem lög og landsréttur nær til nema það sé undanskilið lögsögu þeirra samkvæmt lögum, samningi, venju eða eðli sínu. Eigi sakarefni ekki undir dómstóla vísar dómari máli frá dómi. Í ákvæði 1. mgr. 32. gr. laganna er að finna meginreglu laga um meðferð einkamála um varnarþing þegar stefndi er einstaklingur. Kveðið er á um að sækja megi einstakling fyrir dómi í þeirri þinghá sem hann á skráð lögheimili eða hefur annars fasta búsetu ef sá staður er í annarri þinghá en skráð lögheimili hans. Aðalregla laganna er því sú að höfða eigi mál fyrir héraðsdómi á þeim stað þar sem stefndi á lögheimili samkvæmt þjóðskrá. Einnig er samkvæmt sama ákvæði unnt að sækja mál í þeirri þinghá, þar sem stefndi hefur fasta búsetu, ef ekki er um sama stað að ræða og hann hefur skráð lögheimili.

Í 1. mgr. 35. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem stefnandi byggir á, er kveðið á um það að mál til efnda á eða lausnar undan löggerningi skuli sækja í þeir þinghá sem efna átti samninginn eftir hljóðan hans, tilætlun aðila eða réttarreglum.

Meðal málsgagna er samkomulag milli aðila um lögskilnað sem tók gildi 1. janúar 2012. Er þar kveðið á um að stefnda greiði stefnanda einfalt meðlag og tekið fram að aðkomu Tryggingastofnunar og Innheimtustofnunar sveitarfélaga sé „ekki óskað að svo stöddu.“ Í málinu vísar stefnandi einnig um meðlagsskyldu til IX. kafla barnalaga nr. 76/2003. Af málatilbúnaði stefnanda má ráða að hann hafi frá og með júní 2016 fengið meðlagsgreiðslur fyrir milligöngu Tryggingastofnunar. Af fyrrnefndu samkomulagi aðila verður ekki ráðið að efna eigi samkomulagið í Hafnarfirði eins og stefnandi vísar til þrátt fyrir að stefnandi kunni að hafa búið þar á þeim tíma sem um ræðir og verður samkomulagið ekki með neinu móti túlkað þannig að tilætlun aðila um efndir samkomulagsins hafi verið í þá veru. Þá veita ákvæði barnalaga um meðlagsskyldu ekki heimild til að höfða mál til heimtu vangoldins meðlags með öðrum hætti en lög um meðferð einkamála geyma fyrirmæli um.

Samkvæmt framansögðu er það meginregla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að mál verður ekki höfðað hér á landi gegn einstaklingi sem á lögheimili í öðru landi. Því verður að höfða mál gegn honum í því landi sem hann býr. Ákvæði um undantekningu frá því er að finna í 36.-42. gr. laganna, en eiga það sammerkt að mati dómsins að eiga ekki við í því máli sem er til úrlausnar. Brestur stefnanda því lagastoð til að höfða mál gegn stefndu hér fyrir dómi til heimtu vangoldins meðlags.

Krafa stefndu um frávísun er einnig byggð á því að dómkrafa stefnanda í málinu sé ekki svo ákveðin og ljós að samræmist meginreglum einkamálaréttarfars. Vísar stefnda í þessu sambandi til d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi hafnar þessu og vísar til þess að hvorki komi fram í d. lið 1. mgr. 80. gr. laganna, né í greinargerð, að dómkrafa stefnanda þurfi að vera með þeim hætti að unnt sé að taka hana óbreytta sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu.

Samkvæmt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina dómkröfur stefnanda svo glöggt sem verða má. Á það meðal annars við um fjárhæð kröfu í krónum. Fyrirmæli nefndrar greinar um kröfugerð í stefnu hafa verið túlkuð þannig að kröfugerðin þurfi að vera svo skýr og ljós í stefnu að unnt sé að taka hana óbreytta upp sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu.

Í máli því sem hér er til úrlausnar krefst stefnandi þess að stefnda greiði 2.198.969 krónur með dráttarvöxtum frá 1. janúar 2018. Í dómkröfukafla stefnunnar er svo vísað til nánari útreikninga í sérstökum kafla í stefnunni sem ber heitið útreikningur á dómkröfu. Þá segir enn fremur í dómkröfukaflanum að dráttarvextir fyrir maí 2018 hafi ekki verið birtir þegar stefnan hafi verið rituð, „en haldist þeir óbreyttir þá reiknast fjárhæðin 2.303.053 kr. á þingfestingardegi.“

Samkvæmt þessu krefst stefnandi ákveðinnar fjárhæðar, en framreiknar að því er virðist í dómkröfukafla stefnunnar fjárhæðina með tilgreindum vaxtafæti miðað við þingfestingardag. Óljóst er hvaða fjárhæð það er sem stefnandi krefst í málinu. Hvað sem því líður hefur stefna málsins að geyma í sérstökum kafla um útreikning á dómkröfu stefnanda tiltekna sundurliðun á dómkröfunni, það er mánaðarlegri meðlagsgreiðslu á því tímabili sem tilgreint er með reiknuðum dráttarvöxtum fyrir hvern mánuð áranna 2012, 2013, 2014, 2015 og til 1. júní 2016. Samanlögð fjárhæð dráttarvaxta fyrir hvert ár er síðan lögð við höfuðstól miðað við byrjun hvers árs. Svo virðist sem útreikningur stefnanda myndi höfuðstól dómkröfu hans en sem fyrr segir eru í dómkröfukafla stefnunnar tilgreinar tvær höfuðstólsfjárhæðir, 2.198.969 og 2.303.053 krónur, þar af er sú síðarnefnda uppreiknuð miðað við 12% vaxtafót dráttarvaxta og þingfestingardag málsins. Með þessari framsetningu á kröfugerð stefnanda krefst stefndi ekki dóms um dráttarvexti á ætluð vanskil stefndu fyrir 1. janúar 2018, en reiknar vextina óhindrað fyrir allt tímabilið og hækkar höfuðstólinn sem því nemur, og krefst dráttarvaxta á þannig tilbúinn höfuðstól frá 1. janúar 2018. Það fær ekki staðist að mati dómsins.

Það er mat dómsins að útreikningur á dómkröfu stefnanda sé bæði ruglingslegur og óskýr og slíkir annmarkar á málatilbúnaði stefnanda að í andstöðu sé við meginreglur einkamálaréttarfars um skýran og glöggan málatilbúnað. Er fallist á það með stefndu að málatilbúnaður stefnanda samrýmist ekki dómkröfum hans. Þá er með öllu vanreifuð heimild stefnanda til að höfuðstólsfæra dráttarvexti á dómkröfuna í byrjun hvers almanaksárs. Framsetning á dómkröfu stefnanda er að mati dómsins í andstöðu við skilyrði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og skilyrði um að kröfugerðin verði að vera svo skýr og ljós í stefnu að unnt sé að taka hana óbreytta upp sem ályktunarorð í dómsniðurstöðu í málinu. Er það því niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki lagt málið upp með nægilega skýrum hætti til að efnisdómur verði á það lagður.

Samkvæmt því sem nú er fram komið er óhjákvæmilegt annað en að vísa máli þessu frá dómi. Eftir þeirri niðurstöðu og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 275.000 krónur. Hefur verið tekið tillit til skyldu stefndu til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, A, greiði stefndu, B, 275.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf H-kk-nf