Q-3/2013

I

Mál þetta sem tekið var til úrskurðar 9. október sl. barst dóminum 27. nóvember 2013 með bréfi skiptastjóra í dánarbúi D síðast til heimilis að E, á F. Styðst málsskot þetta við 112. gr. sbr. 122. gr., laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Sóknaraðili er A,[...]. Varnaraðili er B, [...].

Dómkröfur

Sóknaraðili krefst þess að við skipti á dánarbúi D verði staðfest ákvörðun skiptastjóra að samþykkja lýsta kröfu sóknaraðila í dánarbúið. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi varnaraðila og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til virðisaukaskatts.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila í dánarbú D verði hafnað en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila og að við ákvörðun hans verði tekið tillit til virðisaukaskatts.

II

Atvik máls.

Með úrskurði dómsins uppkveðnum hinn 22. maí 2013 var dánarbú D, sem lést hinn [...], tekið til opinberra skipta og E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómslögmaður skipaður skiptastjóri. Erfingjar D heitins eru annars vegar varnaraðili og hins vegar B, móðir sóknaraðila. Sóknaraðili lýsti kröfu í búið að fjárhæð 1.980.488 krónur. Krafa sóknaraðila er til komin vegna vinnu sem sóknaraðili kveðst hafa innt af hendi fyrir búið og gerir hann kröfu um greiðslu vegna 92,5 klukkustunda og krefst hann 17.000 króna fyrir hverja klukkustund eða samtals 1.572.500 króna. Við þessa fjárhæð leggur sóknaraðili virðisaukaskatt að fjárhæð 400.988 krónur og svo er gerð krafa um 7.000 krónur vegna kröfulýsingar. Með kröfulýsingu sóknaraðila fylgir allnákvæm tímaskýrsla þar sem fram kemur hvaða verk sóknaraðili vann. Af skýrslunni má sjá að 27. klukkustundir fóru í skipulag og undirbúning útfarar D heitins. Átta klukkustundir eru skráðar vegna viðgerðar á fasteigninni E. Þrettán klukkustundir eru skráðar vegna vinnu við að greiða reikninga. 17 klukkustundir eru skráðar eftir að bú D heitins var tekið til opinberra skipta en sá tími sem útaf stendur er aðallega vegna vinnu við öflunar gagna vegna skipta á dánarbúinu, fundahalda með varnaraðila og lögmanni hennar en ágreiningur er uppi um skipti dánarbúsins og hefur ágreiningsmál vegna hans verið rekið fyrir dóminum.

Í skiptagerð sem dagsett er 9. október 2013 kemur fram að skiptastjóri samþykkti kröfu sóknaraðila. Á skiptafundi sem haldinn var 1. nóvember 2013 var kröfu sóknaraðila mótmælt. Ekki tókst að jafna ágreininginn og vísaði skiptastjóri ágreiningnum þá til dómsins með bréfi dagsettu 26. nóvember 2013 en það var móttekið af dóminum degi síðar.

III

Málsástæður og lagarök

Sóknaraðili heldur því fram að eftir andlát D hafi hann þurft að sinna ýmsum erindum sem varða dánarbúið. Hann hafi þurft að afla gagna og sinna ýmsum útréttingum. Einnig hafi hann innt af hendi vinnu vegna útfarar D heitins. Eftir að búið var tekið til opinberra skipta hafi hann aðstoðað skiptastjóra varðandi málefni búsins.

Sóknaraðili byggir á því að vinna hans fyrir töku búsins til opinberra skipta hafi verið unnin með vitund og vilja beggja erfingja búsins og eftir að búið var tekið til opinberra skipta hafi vinna hans verið unnin í samráði við skiptastjóra, eins og samþykki hans á kröfunni staðfestir. Vísar sóknaraðili til þess að skiptastjóri komi fram af hálfu búsins og geri samninga og löggerninga í nafni þess, sbr. 1. mgr. 67. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl. nr. 20/1991. Telur sóknaraðili vandséð hvernig varnaraðili geti staðið því í vegi að skiptastjóri efni samninga sem hann hefur gert í þágu búsins. Varðandi vinnu þá sem unnin var áður en búið var tekið til opinberra skipta leggur sóknaraðili áherslu á að þar hafi verið um að ræða eðlilega vinnu sem að sama skapi sé eðlilegt að greitt sé fyrir af eignum búsins. Kröfum um málskostnað styður sóknaraðili við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl.

Varnaraðili bendir á að kröfulýsing sóknaraðila sé tvískipt. Annarsvegar er krafist þóknunar fyrir vinnu sem unnin var áður en dánarbúið var tekið til opinberra skipta og hins vegar fyrir vinnu eftir það tímamark. Varnaraðili hafnar því að hún hafi beðið sóknaraðila um að vinna í þágu dánarbúsins. Þá andmælir hún því að haft hafi verið samráð við hana varðandi þá vinnu sem sóknaraðili telji sig hafa innt af hendi fyrir dánarbúið. Varnaraðili heldur því hins vegar fram að sóknaraðili hafi með vinnu sinni verið að gæta hagsmuna móður sinnar við skiptin og hann geti ekki öðlast kröfu á dánarbúið nema fyrir liggi ótvírætt samþykki beggja erfingja búsins. Við munnlegan flutning málsins vísaði varnaraðili einnig til 11. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl. kröfu sinni til stuðnings.

Varnaraðili heldur því fram að ekkert bendi til þess að skiptastjóri, sem skipaður var 22. maí 2013, hafi fengið sóknaraðila til að vinna í þágu búsins. Samkvæmt þessu eigi sóknaraðili ekki kröfu á dánarbúið enda liggi ekkert fyrir um að þeir sem bærir voru til að skuldbinda búið hafi gert við hann skuldbindandi samninga fyrir þess hönd. Varnaraðili heldur því fram að við blasi að sóknaraðili hafi verði að gæta hagsmuna móður sinnar vegna skipta á dánarbúinu og slík hagsmunagæsla verði ekki unnin á kostnað dánarbúsins. Í þessu sambandi vísar varnaraðili til fundar lögmanns síns og sóknaraðila sem fór fram 16. október 2012. Það sama eigi við um gagnaöflun eftir þennan fund. Á fundinum hafi sóknaraðili sett fram kröfu um að móðir hans ætti helming eigna dánarbúsins og gagnaöflun eftir fundinn hafi verið til þess að styðja þá kröfu móður sóknaraðila og því augljóslega ekki í þágu búsins. Þá vísar varnaraðili einnig til þess að sóknaraðili krefjist greiðslu vegna símafundar sem hann átti með lögmanni varnaraðila og en sá fundur hafi eingöngu verið vegna nefndrar kröfu móður sóknaraðila og því ekki í þágu búsins.

Varnaraðili vísar máli sínu til stuðnings ennfremur til þess að kröfulýsingar í dánarbú verði að vera þannig úr garði gerðar að þær uppfylli kröfur sem fram koma í 80. gr. laga nr. 91/1991 en verulega skorti á að svo sé í þessu máli og því beri að hafna kröfunni sökum vanreifunar. Bendir varnaraðili á að með kröfu sóknaraðila fylgi tímaskýrsla en engin fylgiskjöl séu með skýrslunni sem hefðu þurft að fylgja til að unnt væri að leggja tímaskýrsluna til grundvallar. Þá mótmælir varnaraðili sérstaklega því tímagjaldi sem sóknaraðili krefst.

IV

Niðurstaða

Eins og áður er fram komið er mál þetta ágreiningsmál vegna skipta á dánarbúi D sem tekið var til opinberra skipta með úrskurði dómsins 22. maí 2013. Erfingjar dánarbúsins eru tveir, G, móðir sóknaraðila og varnaraðili máls þessa. Við skipti á dánarbúinu kom upp ágreiningur milli aðila máls þessa varðandi kröfu sem sóknaraðili lýsti í búið en skiptastjóri samþykkti kröfuna. Ekki tókst að jafna ágreininginn og vísaði skiptastjóri málinu til dómsins með bréfi dagsettu 26. nóvember 2013.

Af hálfu varnaraðila er m.a. á því byggt að kröfulýsing sóknaraðila fullnægi ekki þeim áskilnaði sem fram kemur í 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og því beri að hafna kröfunni. Nokkuð vantar uppá að krafa sóknaraðila sé í þeim búningi sem mælt er fyrir um í 57. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Hins vegar kemur fjárhæð kröfunnar þar skýrt fram og hvernig hún er sundurliðuð. Þá er þess krafist að hún njóti stöðu í skuldaröð sem áfallinn skiptakostnaður. Framsetning kröfunnar olli varnaraðila ekki vandræðum við að taka til varna í málinu og verður kröfunni því ekki hafnað sökum vanreifunar.

Af hálfu sóknaraðila var því lýst yfir við munnlegan flutning málsins að ekki hafi verið haft samráð við varnaraðila áður en sóknaraðili hóf undirbúning útfarar D heitins og verður því ekki annað ráðið en hann hafi gengið í það verk óumbeðinn en samkvæmt tímaskýrslu sóknaraðila fóru 27 klukkustundir í skipulag og undirbúning útfarar D. Gögn málsins bera ekki með sér að sóknaraðili hafi haft samráð við erfingja dánarbúsins áður en hann tók að sér að sjá til þess að reikningar sem tilheyrðu dánarbúinu yrðu greiddir en í það fóru samkvæmt tímaskýrslunni alls 13 klukkustundir. Hið sama gildir um 8 tíma sem fóru í að sjá til þess að gert yrði við þak á fasteigninni E en hún er skráð eign D heitins og tvær klukkustundir sem fóru í að afhenda [...] gögn sem tilheyrðu dánarbúinu. Því er raunar andmælt af varnaraðila að sóknaraðili hafi haft við hann nokkurt samráð áður en hann gekkst í áðurgreind verk. Megnið af þeim tíma sem sóknaraðili krefst greiðslu fyrir og eftir stendur fram til þess dags er skiptastjóri var skipaður fór samkvæmt skýrslunni í öflun gagna vegna ágreinings sem upp kom milli erfingja um skipti búsins og fundi með samerfingja móður sóknaraðila og lögmanni hennar.

Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl. nr. 20/1991 er sýslumaður einn bær um að ráðstafa hagsmunum dánarbús og svara fyrir skyldur þess frá því að andlát ber að höndum og þar til skiptum er lokið skv. 25. eða 26. gr. laganna, leyfi er veitt til setu í óskiptu búi, leyfi er veitt til einkaskipta eða bú er tekið til opinberra skipta. Í 2. mgr. nefndrar 11. gr. er tekið fram að á þeim tíma sem sýslumaður fer með forræði dánarbús skv. 1. mgr. skuli ekki gerðar ráðstafanir um hagsmuni dánarbús nema þær séu nauðsynlegar til að varna tjóni eða til að tryggja varðveislu eigna þess. Sýslumanni sé þó rétt að afhenda fjármuni búsins eða heimila ráðstöfun þeirra til að standa straum af kostnaði útfarar hins látna. Samkvæmt þessu er sýslumaður einn bær til þess að ráðstafa málefnum dánarbús svo gilt sé frá andláti og þar til gripið hefur verið til einhverra þeirra ráðstafana sem áður er getið. Þetta hefur það í för með sér að maka, erfingja eða utanaðkomandi menn brestur með öllu heimild til að ráðstafa hagsmunum dánarbúsins eða svara fyrir skyldur þess svo bindandi sé. Sóknaraðili leitaði ekki samþykki sýslumanns fyrir þeirri vinnu sem hann kveðst hafa unnið í þágu búsins en slíkt samþykki var nauðsynlegt til að hann eignaðist kröfu á hendur búinu. Skiptir hér engu máli þó erfingjar búsins hafi ekki hlutast til um að annast nauðsynleg verk vegna útfarar D heitins og eða annað það sem sóknaraðili réðist í óumbeðinn. Fyrir liggur að einhver verk vann sóknaraðili að beiðni lögmanns varnaraðila en hann aflaði að beiðni lögmannsins ákveðinna gagna er vörðuðu skipti á dánarbúinu. Þau verk verða ekki frekar en önnur unnin á kostnað búsins án samþykkis sýslumanns en hvort sóknaraðili eignaðist með þessu kröfu á varnaraðila máls þessa og móður sína er ekki til umfjöllunar hér. Ber þegar af þeirri ástæðu að samþykki sýslumanns lá ekki fyrir vegna vinnu sóknaraðila að hafna kröfum hans er taka til þess tíma sem leið frá andláti D heitins og fram til þess dags er bú hans var tekið til opinberra skipta.

Fyrir liggur að sóknaraðili gerir kröfu um greiðslu vegna 17 klukkustunda vinnu eftir að dánarbú D heitins var tekið til opinberra skipta. Skiptastjóri búsins kom fyrir dóminn og lýsti því að hann hafi beðið sóknaraðila um þá vinnu sem sóknaraðili innti af hendi eftir að búið var tekið til opinberra skipta. Skiptastjóri er til þess bær að skuldbinda dánarbúið og það hefur hann gert með því að óska eftir vinnuframlagi frá sóknaraðila og verðu krafa sóknaraðila vegna 17 klukkustunda vinnu tekin til greina að fjárhæð 289.000 krónur og við þá fjárhæð leggst virðisaukaskattur að fjárhæð 73.695. Gera verður ráð fyrir, að teknu tilliti til afstöðu skiptastjóra, að kröfunni hafi fylgt reikningur frá sóknaraðila þar sem slíks skatts er krafist en reikningurinn er ekki meðal gagna málsins. Fyrir liggur að dánarbú D heitins er skuldlaust og því óþarft að skipa kröfu sóknaraðila í réttindaröð. Krafa sóknaraðila vegna lýsingar kröfunnar að fjárhæð 7.000 krónur er tekin til greina.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið H-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu varnaraðila Á-kk-nf P-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan að gættum ákvæðum 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð einkamála nr. 19/1991 sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Úrskurðarorð:

Krafa sóknaraðila, A, í dánarbú D er samþykkt að fjárhæð 369.695 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Málskostnaður fellur niður

H-kk-nf H-kk-nf