E-443/2014

D Ó M U R

Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 10. febrúar 2014. Stefnandi er S-kk-nf J-kk-nf, Básbryggju 15, Reykjavík. Stefndi er Lýsing hf., Ármúla 3, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 23. janúar sl.

Endanleg aðalkrafa stefnanda er að viðurkennt verði með dómi að eftirstöðvar lánasamnings aðila, nr. 70000000-00009699 útgefinn 26. mars 2008, hafi numið 91.246 krónum hinn 5. desember 2013. Til vara er þess krafist að viðurkennt verði að samningurinn sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og stefnda sé óheimilt við endurútreikning lánsins frá lántökudegi til 5. júní 2010 að krefja stefnanda um vexti umfram þá vexti er stefnandi greiddi á umræddu tímabili. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar.

Málsatvik

Atvik málsins eru óumdeild. Ágreiningur aðila lýtur að endurútreikningi stefnda á láni sem stefnandi tók hjá stefnda með svonefndum bílasamningi 23. mars 2008 og auðkenndur var nr. 70000000-00009699. Með samningnum tók stefnandi á leigu bifreiðina KP-502 sem er af gerðinni Nissan Murano og lofaði að greiða stefnda 3.695.151 krónu, að teknu tilliti til greiðslu stofngjalds, sbr. 4. gr. samningsins, með 84 greiðslum, í fyrsta sinn 5. maí 2008 og síðasta sinn 5. október 2011. Aðilar sömdu um að samningurinn skyldi vera tryggður miðað við gengi japanskra jena og svissneskra franka í jöfnum hlutföllum. Upphaflegur málatilbúnaður stefnanda gerði ráð fyrir því að samningurinn teldist að fullu uppgreiddur en með breytingum á kröfugerð sinni miðar hann nú við að eftirstöðvar hans hafi verið mun lægri en stefndi telur, svo sem nánar greinir í áðurlýstri kröfugerð hans. Hefur lokagreiðsla samkvæmt samningnum því ekki verið greidd. Ekki er um það deilt að samningurinn var bundinn ólögmætri gengistryggingu.

Stefnandi greiddi af samningnum í samræmi við upphafsforsendur hans þangað til í janúar 2009. Hinn 12. þess mánaðar undirrituðu aðilar skjal um breytingu á samningnum þar sem fram kom að stefndi hefði samþykkt að stefnandi greiddi 50% af heildarmánaðargreiðslu samningsins næstu þrjá mánuði þar á eftir. Sambærilegt skjal var undirritað 5. maí 2009 og 14. október þess árs, í síðastgreinda tilvikinu vegna greiðslna næstu sex mánuði. Samkvæmt síðastgreinda skjalinu átti næsta 100% mánaðargreiðsla að verða 5. maí 2010. Hinn 20. janúar 2010 undirrituðu aðilar skilmálabreytingu um greiðslujöfnun samkvæmt samkomulagi efnahags- og viðskiptaráðuneytisins og Samtaka fjármálafyrirtækja. Samkvæmt ákvæðum þessarar skilmálabreytingar skildu eftirstöðvar samningsins áfram miðast við upphaflega skilmála en leigugreiðslur verða reiknaðar í íslenskum krónum miðaðar við greiðslujöfnunarvísitölu. Fjöldi greiðslna fyrir breytingu var áætlaður 63 mánuðir með lokadagsetningu 5. apríl 2015 en áætlaður fjöldi eftir breytingu var áætlaður 99 mánuðir með lokadagsetningu 5. apríl 2018 eða fyrr, eins og segir orðrétt í skjalinu.

Í framhaldi af dómum Hæstaréttar 16. júní 2010 og 16. september þess árs endurreiknaði stefndi samning aðila og er sá endurútreikningur dagsettur 26. október 2010. Við endurútreikninginn var ekki tekið mið af framangreindum skilmálabreytingum sem gerðar voru á samningnum og samningurinn þess í stað endurreiknaður miðað við upphaflega greiðsluáætlun. Niðurstaða endurútreikningsins, miðað við 5. júní 2010, var að stefnandi hefði vangreitt af láninu sem nam 337.456 krónum. Hins vegar lækkuðu eftirstöðvar skuldbindingar stefnanda um 2.472.242 krónur eða úr 5.291.231 krónu í 2.819.989 krónur miðað við að lánið væri gengistryggt. Samkvæmt endurútreikningnum voru ógreiddir gjalddagar vegna júlí til október 2010 teknir með við útreikninginn. Samtals námu greiðslur vegna þessara gjalddaga 214.992 krónum og því varð niðurstaðan sú að stefnandi taldist hafa vangreitt af samningnum um fjárhæð sem nam 552.451 krónu miðað við endurútreikningsdag. Þessari skuld var bætt við höfuðstól skuldbindingar stefnanda og því varð heildarlækkun á eftirstöðvum samningsins 1.919.791 króna.

Við aðalmeðferð málsins kom fram að aðilar eru sammála um að greiddir vextir sem stefnandi greiddi fram til 5. júní 2010 hafi numið 592.906 krónum, en endurreiknaðir vextir fyrir sama tímabil hafi numið 1.141.433 krónum. Mismunur á greiddum vöxtum og endurreiknuðum vöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 hafi samkvæmt þessu numið 554.527 krónum.

Í framhaldi af endurútreikningi lánsins greiddi stefnandi af því án sérstakra athugasemda. Með bréfi stefnanda 6. janúar 2014 krafði hann stefnda hins vegar um viðurkenningu á því að ofgreitt hefði verið sem næmi 26.612 krónum og teldi hann því lögskiptum sínum og stefnda lokið. Krafðist stefnandi þess að stefndi tæki rökstudda afstöðu til þeirra útreikningsaðferða sem hann lagði til grundvallar. Líkt og áður greinir hefur stefnandi undir meðferð málsins gert nokkrar breytingar á þessari afstöðu og miðar nú við að eftirstöðvar lánsins þennan dag hafi verið þær sem fram koma í kröfugerð hans. Hinn 24. janúar 2014 svaraði stefndi bréfi stefnanda og hafnaði kröfum hans. Höfðaði stefnandi málið 10. febrúar 2014 sem fyrr greinir.

Ekki var um munnlegar skýrslur að ræða við aðalmeðferð málsins.

Málsástæður og lagarök aðila

Stefnandi byggir endanlegan málatilbúnað sinn á því að hann hafi fengið fullnaðarkvittanir vegna greiðslu samningsvaxta frá lántökudegi til 5. júní 2010 og sé stefnda óheimilt að krefjast frekari vaxtagreiðslna vegna þessa tímabils með vísan til laga nr. 151/2010. Stefnandi vísar þessu til stuðnings til fordæma Hæstaréttar viðvíkjandi gildi fullnaðarkvittana vegna vaxtagreiðslna af lánum sem bundin eru ólögmætri gengistryggingu. Telur hann að öllum þeim skilyrðum sem byggt hefur verið á í dómaframkvæmd sé fullnægt um kröfu stefnanda, þ. á m. hafi verið um að ræða nægilega festu við framkvæmd samningsins og viðbótarkrafa stefnda um vexti hafi verið veruleg þegar tekið sé tillit til hins gengistryggða hluta samningsins. Í útreikningum sem stefnandi hefur vísað til við aðalmeðferð málsins kemur fram að viðbótarkrafa stefnda hafi numið tæplega 15% af upphaflegum höfuðstól lánsins. Endurreiknaðir vextir hafi hins vegar falið í sér 94% hækkun miðað við greidda vexti fram til umrædds tíma.

Stefnandi hafnar því að dómur Hæstaréttar í máli nr. 50/2013 í svokölluðu Plastiðjumáli leiði til þess að honum sé óheimilt að hafa uppi sjálfstæða kröfu um endurgreiðslu úr hendi stefnda. Í tilefni af vörnum stefnda hefur stefnandi við meðferð málsins lagt áherslu á að stefnandi sé einstaklingur sem hafi ekki sérþekkingu á fjármálaþjónustu eða gjaldeyrismálum. Í endanlegum málatilbúnaði sínum hefur stefnandi tekið tillit til athugasemda stefnda um tímabil fullnaðarkvittana sem hann telur nú hafa lokið 5. júní 2010. Í öðru lagi felst stefnandi á að greiðslugjöld, samtals 10.450 krónur, eigi ekki að koma til endurgreiðslu. Í ljósi þess að tölulegur útreikningur aðalkröfu sætir ekki lengur andmælum stefnda, þrátt fyrir að hann mótmæli útreikningsaðferð stefnanda, er ekki ástæða til þess að reifa þann þátt málatilbúnaðar stefnanda. Varakrafa stefnanda byggist á sambærilegum málsástæðum og lagarökum og aðalkrafa hans.

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að fyrrgreindur endurútreikningur hans hafi verið í samræmi við lög nr. 38/2001 eins og þeim var breytt með lögum nr. 151/2010, sem og fordæmi Hæstaréttar. Með endurútreikningnum hafi eftirstöðvar samningsins lækkað umtalsvert og inneign vegna ofgreiðslu verið skuldajafnað við ógreidda gjalddaga. Með þessu hafi lögskiptum aðila verið komið í rétt og lögmætt horf. Stefndi leggur áherslu á að stefnanda hefðu aldrei boðist ógengistryggð lán með þeim vöxtum sem endurgreiðslukrafa hans feli í reynd í sér. Kröfugerð hans feli því í sér kröfu um neikvæða raunvexti og þannig óréttmæta auðgun á kostnað stefnda.

Stefndi mótmælir því að stefnandi geti gert kröfur á grundvelli undantekningarreglu kröfuréttar um svonefnda fullnaðarkvittun. Slík kröfugerð stangist á við kröfuréttarlegt eðli fullnaðarkvittunar. Stefndi bendir á að endurreikningur hafi ekki leitt til kröfu um viðbótargreiðslu á hendur stefnanda og því geti stefnandi ekki haldið fram fullnaðarkvittun gagnvart henni. Stefnandi geti ekki byggt greiðslukröfu á undantekningarreglunni um réttaráhrif fullnaðarkvittunar heldur aðeins varist kröfu lánveitanda um frekari greiðslu.

Ef ekki er fallist á framangreind sjónarmið er vísað til þess að skilyrði undantekningarreglunnar um fullnaðarkvittun sé ekki fullnægt. Stefndi byggir á því að ekki sé uppfyllt það meginskilyrði fyrir beitingu undantekningarreglunnar um fullnaðarkvittun að endurkrafa fjármuna raski verulega fjárhagslegum hagsmunum skuldara. Því er mótmælt að sýnt hafi verið fram á að fjárhagslegum hagsmunum stefnanda hafi verið raskað. Stefndi vísar til þess sem áður segir um að eftirstöðvar skuldar stefnanda hafi lækkað við endurútreikning eða um tæplega 52%. Hann vísar einnig til þess að raunvirði bifreiðarinnar sem fjármögnuð var með láninu hafi aukist um 1.101.951 krónu og nemi neikvæðir raunvextir við endurútreikning samkvæmt þessu 20,26%. Stefndi vísar til samanburðar til þess hvernig verðtryggt lán hjá Íbúðalánasjóði hefði þróast samanborið við lán stefnanda. Hann leggur áherslu á að stefnandi hafi ekki getað vænst annars en að greiða a.m.k. lægstu vexti af láninu sem tíðkanlegir voru á markaði.

Stefndi telur að engin festa hafi verið við framkvæmd samningsins af hálfu stefnanda. Stefnandi hafi einungis greitt fulla greiðslu af samningi sínum, miðað við upphaflegt samkomulag aðila, við tæplega helming gjalddaga frá 5. maí 2008 til 5. júní 2010. Sífelldar breytingar hafi í öllu falli verið á fyrirkomulagi greiðslna eftir 5. febrúar 2009 og því engin festa í framkvæmd samningsins. Stefndi telur viðbótarkröfu stefnda um vexti einnig vera óverulega eða einungis um 13,2% af upphaflegum höfuðstól og einungis 10,3% ef tekið er tillit til verðbreytinga höfuðstóls. Telur stefndi að þetta hlutfall sé undir því sem miðað hafi verið við í fordæmum Hæstaréttar.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við að hafa kröfuna uppi að hún sé fallin niður. Liðið hafi rúmlega þrjú ár frá því að stefnandi tók við endurútreikningi stefnda þar til hann setti fram kröfu sína.

Stefndi byggir einnig á því að ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 brjóti gegn 40. gr. EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993 og telur að þetta leiði til þess að honum geti aldrei borið skylda til þess að endurgreiða stefnanda frekari fjármuni en þegar framkvæmdur endurútreikningur leiddi til.

Stefndi mótmælir útreikningsaðferð stefnanda. Stefndi telur að réttur lántaka sem byggi á fullnaðarkvittunum ráðist af því hvort hann hafi í heild greitt hærri fjárhæðir á tilteknu tímabili en honum bar. Svo hafi ekki verið í tilviki stefnanda og geti hann ekki byggt kröfu um endurgreiðslu eingöngu á einum tilteknum þætti, þ.e. vöxtum. Að síðustu byggir stefndi á því, að jafnvel þó fallist verði á að stefnandi hafi getað byggt á fullnaðarkvittun að einhverju leyti, þá hafi honum verið óheimilt að greiða skuldbindingu sína hraðar en mælt var fyrir um í samningi nema þá aðeins að hún væri gerð upp að fullu, sbr. 2. mgr. 18. gr. bílasamnings aðila.

Sýknukrafa stefnda vegna varakröfu stefnanda byggir á sambærilegum málsástæðum og lagarökum og mótmæli hans við aðalkröfum hans. Hann bendir þó á að stefnanda skorti sjálfstæða hagsmuni að lögum af varakröfunni sem sé í reynd málsástæða fyrir aðalkröfunni.

Niðurstaða

Í máli þessu er óumdeilt að áðurlýstur samningur 26. mars 2008 fól í sér lán í íslenskum krónum sem bundið var ólögmætri gengistryggingu. Eins og áður greinir lýtur efnislegur ágreiningur aðila að því hvort stefnandi geti borið fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu vaxta af láninu fram til gjalddaga afborgunar 5. júní 2010. Við meðferð málsins hefur stefnandi fallist á athugasemdir stefnda um að fullnaðarkvittanatímabili hafi í síðasta lagi lokið þann dag auk þess sem upphafleg kröfugerð hans hafi ranglega gert ráð fyrir því að stefnandi ætti rétt á endurgreiðslu greiðslugjalda. Tekur endanleg kröfugerð stefnanda mið af þessum breytingum á málatilbúnaði hans og sætir aðalkrafa stefnanda því ekki tölulegum andmælum enda þótt stefndi mótmæli eftir sem áður lagalegum forsendum fyrir útreikningi hennar.

A

Í dómi Hæstaréttar 16. september 2010 í máli nr. 471/2010 var komist að þeirri niðurstöðu að bein og órjúfanleg tengsl væru á milli tiltekinna ákvæða lánssamnings um samningsvexti og ólögmætrar gengistryggingar samningsins. Ógildi ákvæðis um gengistryggingu leiddi því til þess að líta yrði með öllu fram hjá ákvæðum samningsins um vaxtahæð. Þá var talið að þessar aðstæður væru sambærilegar því að samið hefði verið um að greiða vexti af peningakröfu, án þess að vextir hefðu verið tilteknir og því væri rétt að lán bæri vexti samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, þ.e. vexti sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. laganna.

Með 1. mgr. 2. gr. laga nr. 151/2010, sem höfðu að meginefni breytingar á lögum nr. 38/2001 vegna dóma Hæstaréttar í svokölluðum gengislánamálum, var slegið fastri í lögum þeirri meginreglu að lán bundin ólögmætri gengistryggingu skyldu bera vexti samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 þegar vaxtaákvæði væru ógild. Var í athugasemdum við frumvarp til laganna talið að regla þessi væri í fullu samræmi við fyrrgreinda niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 og þætti rétt að „sú regla sé skýrð í lögum og öllum ljós“. Þá var í almennum athugasemdum við frumvarpið lögð á það áhersla að fyrir lægi að ákvæði tuga þúsunda samninga „sem allir hefðu væntanlega gert án þvingana og í góðri trú um að þeir í samræmi við lög og reglur“ væru ógild. Kom fram að við þessar aðstæður hefði löggjafinn heimild og skyldu að stjórnlögum til að setja almennar reglur í þágu almannahagsmuna. Að lokum sagði í athugasemdunum að leitast hefði verið við að taka tilhlýðilegt tillit til hagsmuna kröfuhafa og skuldara, en jafnframt væri það forsenda lagasetningarinnar að hún væri almenn og jafnræði væri tryggt.

Með dómi Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011 var áréttuð sú undantekning frá meginreglu kröfuréttar um fullar efndir samninga að kröfuhafi geti, að ákveðnum skilyrðum fullnægðum, glatað rétti til fullra efnda þegar skuldari hefur móttekið kvittun úr hendi kröfuhafa og hefur þar með réttmæta ástæðu til að ætla að hann sé búinn að gera upp að fullu greiðslu sína þannig að ekki komi til frekari kröfu síðar. Í dóminum var það jafnframt niðurstaða Hæstaréttar að nánari skilyrðum fyrir því að víkja frá meginreglunni væri fullnægt þegar öll atriði málsins höfðu verið metin heildstætt. Leiddi af því að lánveitandi gat ekki krafið skuldara um viðbótargreiðslur vegna vaxta með afturvirkum hætti. Var það jafnframt niðurstaða Hæstaréttar, með vísan til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins nr. 3/1944, sbr. 10. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, að fyrrnefnd lög nr. 151/2010 gætu ekki haggað þessari niðurstöðu, enda væri ekki með almennum lögum unnt að hrófla, svo að íþyngjandi sé með afturvirkum hætti, við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslu skulda frá því sem gilti þegar til þeirra væri stofnað og af þeim greitt. Hefur þessi afstaða Hæstaréttar verið áréttuð í síðari dómum réttarins.

Samkvæmt framangreindu liggja fyrir ítrekuð fordæmi Hæstaréttar á þá leið að lög nr. 151/2010 séu að vettugi virðandi að því marki sem þau svipta skuldara rétti, sem hann hefði annars haft, til að bera fyrir sig fullnaðarkvittanir vegna greiðslu vaxta af láni sem bundið er ólögmætri gengistryggingu. Jafnframt verður að túlka fordæmi Hæstaréttar á þá leið að það jafnvægi milli hagsmuna skuldara og lánveitanda sem leitast var við að ná með setningu laga nr. 151/2010 hafi falið í sér meiri skerðingar á stjórnskipulega vernduðum eignarréttindum skuldara en löggjafanum var heimilt að kveða á um við þær aðstæður sem uppi voru. Þá felst í niðurstöðu Hæstaréttar að í ákveðnum tilvikum getur skuldari átt stjórnskipulega verndaðan rétt til þess að vera ekki krafinn afturvirkt um vexti samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 og gildir þá einu þótt brostið hafi sú forsenda samningsins að höfuðstóll lánsins tæki breytingum í takt við gengi erlenda gjaldmiðla. Liggur þá fyrir að rétturinn hefur ekki talið það hafa þýðingu þótt leiða megi líkur að því að lántökum hefðu aldrei boðist ógengistryggð lán í íslenskum krónum með vöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 á almennum lánamarkaði.

Það er ekki í valdi héraðsdóms, sem lægra setts dómstóls, að endurskoða umrætt mat Hæstaréttar á stjórnskipulegu gildi laga nr. 151/2010. Með vísan til fordæma Hæstaréttar verður því ekki á það fallist að heimilt sé að horfa til þess að reglur um fullnaðarkvittanir kunni að leiða til niðurstöðu sem sé ósanngjörn gagnvart hagsmunum stefnda sem lánveitanda eða að líta eigi til þess að fyrrgreind meginregla laga nr. 151/2010 feli í sér sanngjarnt jafnvægi milli hagsmuna skuldara og lánveitanda við þær aðstæður sem sköpuðust eftir dóma Hæstaréttar í svonefndum gengislánamálum. Af sömu ástæðum verður það ekki talið hafa þýðingu við mat á réttmætum væntingum skuldara að reglur um fullnaðarkvittanir, eins og þeim hefur verið beitt í dómum Hæstaréttar, leiða til þess að viðkomandi skuldari nýtur vaxtakjara sem voru langt undir því sem almennt bauðst á lánamarkaði og fólu í reynd í sér neikvæða raunvexti. Kemur því til úrlausnar hvort skilyrði séu til þess að víkja frá meginreglu kröfuréttar um fullar efndir með vísan til reglna um fullnaðarkvittanir, svo sem á er byggt af hálfu stefnanda.

B

Óumdeilt er að vextir sem stefnandi greiddi fram til 5. júní 2010 námu 592.906 krónum, en endurreiknaðir vextir fyrir sama tímabil námu 1.141.433 krónum. Mismunur á greiddum vöxtum og endurreiknuðum vöxtum samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 nam samkvæmt þessu 554.527 krónum. Er sú fjárhæð umtalsverð ef litið er til upphaflegrar lánsfjárhæðar. Liggur einnig í hlutarins eðli að viðbótargreiðsla, eins og sú sem stefnandi var í raun krafinn um með umræddum endurútreikningi, felur í sér röskun á fjárhagslegum hagsmunum skuldara.

Óumdeilt er að þær fjárhæðir, sem stefnandi greiddi stefnda í vexti af höfuðstól, á þeim gjalddögum sem áður er lýst, voru í samræmi við greiðslutilkynningar útgefnar af stefnda. Ekki er heldur um það deilt að stefndi tók við greiðslum stefnanda vegna vaxta og gaf út fyrirvaralausar kvittanir vegna þeirra. Dómurinn getur ekki fallist á að það eigi að hafa áhrif á mat á réttmætum væntingum stefnanda að þessu leyti hvort greiðslur byggðust á upphaflegum skilmálum skuldabréfsins eða síðari breytingum á skilmálum þess sem gerðar voru með samkomulagi aðila.

Eins og málið liggur fyrir verður samkvæmt þessu að leggja til grundvallar að stefnandi hafi greitt þá vexti sem tilgreindir voru á greiðsluskjölum stefnda í góðri trú um lögmæti lánsins. Eins og áður er lýst innti stefnandi reglulega af hendi afborganir frá lántökudegi til 5. júní 2010 og hafði hann greitt upp verulegan hluta lánsins þegar greiðslur voru tímabundið látnar falla niður með samkomulagi við stefnda á árinu 2010. Samkvæmt öllu framangreindu telur dómurinn því að um hafi verið að ræða festu við framkvæmd samningsins af hálfu stefnanda.

Að mati dómsins er því ljóst að við gerð samningsins var verulegur aðstöðumunur með aðilum þar sem stefndi er fjármálafyrirtæki. sem starfar á lánamarkaði og hafði þar boðið viðskiptavinum upp á lán með ólögmætri gengistryggingu, en stefnandi, sem er einstaklingur, hefur enga sérþekkingu á þessu sviði. Stóð það því stefnda almennt nær að gæta að því að lánssamningurinn væri í samræmi við lög og bera áhættuna af því ef svo væri ekki.

Með hliðsjón af því sem áður greinir um aðstæður stefnanda getur það ekki ráðið úrslitum um endurgreiðslukröfu hans að með téðum endurútreikningi stefnda var stefnandi ekki krafinn um viðbótargreiðslu, heldur fól útreikningurinn í heild sinni í sér inneign sem ráðstafað var til lækkunar lánsins. Dómurinn telur það einnig bersýnilega þýðingarlaust þótt leiddar séu að því líkur að bifreið sú sem fjármögnuð var með láninu kunni að hafa hækkað í verði vegna gengisbreytinga. Með vísan til ítrekaðra fordæma Hæstaréttar, sbr. t.d. dóm réttarins 6. nóvember 2014 í máli nr. 110/2014, verður ekki fallist á málsástæður stefnda þess efnis að stefnanda sé óheimilt að hafa uppi sjálfstæða greiðslukröfu gegn stefnda við þær aðstæður sem uppi eru í málinu. Sama á við um þau sjónarmið stefnda að líta eigi á vaxtagreiðslur og afborganir sem eina heild og miða einungis við hvort stefnandi hafi verið krafinn um viðbótargreiðslu með endurútreikningi.

Í málinu liggur fyrir að stefnandi greiddi stefnda af láninu eftir að endurútreikningur lá fyrir án sérstaks fyrirvara um endurgreiðslu. Að mati dómsins verður að horfa til þess að á þessum tíma var enn deilt um ýmis nánari atriði við endurútreikning lána sem bundin höfðu verið gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti. Stefndi, sem hafði á að skipa sérhæfðu starfsliði og hafði veitt fjölda slíkra lána, var í yfirburðastöðu gagnvart stefnanda við skoðun og mat á þessum atriðum, meðal annars því hvort reglur um fullnaðarkvittanir gætu við ákveðnar aðstæður verið því til fyrirstöðu að fjármálafyrirtæki krefðist með afturvirkum hætti vaxta samkvæmt 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 á grundvelli 18. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 1. gr. laga nr. 151/2010. Með vísan til grunnraka 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, verður ekki á það fallist að stefnandi hafi glatað rétti til að bera fyrir sig fullnaðarkvittanir með fyrirvaralausum afborgunum sínum eða vegna tómlætis við að hafa uppi kröfu um leiðréttingu.

Að öllu virtu og með vísan til þeirra viðmiða sem ítrekað hafa verið lögð til grundvallar í fordæmum Hæstaréttar er það álit dómsins að það standi stefnda nær en stefnanda að bera þann vaxtamun sem hlaust af ólögmætri gengistryggingu á framangreindum vaxtagjalddögum lánsins. Með vísan til dóma Hæstaréttar 31. maí 2013 í málum nr. 327 og 328/2013 verður ekki talið að EES-reglur, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, geti haggað þessari niðurstöðu, svo sem hreyft hefur verið af stefnda. Með vísan til dóms Hæstaréttar 18. desember 2014 í máli nr. 92/2014 verður einnig fallist á að stefnanda hafi verið heimilt að miða við að ofgreiðslum væri tafarlaust ráðstafað til lækkunar höfuðstóls þannig að hann teldist í reynd greiddur upp hraðar en skilmálar samningsins gerðu ráð fyrir, svo sem kröfugerð hans byggist á. Samkvæmt þessu verður fallist á aðalkröfu stefnanda sem sætir að svo búnu ekki tölulegum mótmælum stefnda.

Þótt stefnandi hafi í endanlegum málatilbúnaði sínum fallist á tilteknar málsástæður stefnda og lækkað kröfugerð sína til samræmis við það, verður að líta svo á að stefndi hafi tapað málinu í öllum verulegum atriðum, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Hins vegar ber að taka nokkurt tillit til þess að undir meðferð málsins hefur stefndi leitast við að einfalda sakarefni málsins með því að taka rökstudda afstöðu til tölulegra útreikninga stefnanda. Að öllu þessu virtu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf S. Ó-kk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið J-kk-nf F-x-x J-kk-nf hdl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Viðurkennt er að eftirstöðvar lánasamnings aðila, nr. 70000000-00009699 útgefinn 26. mars 2008, hafi hinn 5. desember 2013 numið 91.246 krónum.

Stefndi, Lýsing hf., greiði stefnanda, S-kk-þgf J-kk-þgf, 500.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf M-kk-nf