E-2880/2021

Mál þetta var höfðað 20. maí 2021 og dómtekið 19. janúar sl. Stefnandi er A, [...], en stefndi er GAMMA Capital Management hf., [...].

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.200.000 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 30. apríl 2021 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I Málsatvik

Stefndi mun vera rekstraraðili svokallaðra sérhæfðra sjóða og starfa við [...] með áherslu á verkefni sem snúa að fasteignaþróun og rekstri fasteigna ásamt greiningu á þeim fasteignamarkaði en var fjármálafyrirtæki á þeim tíma er atvik máls þessa urðu. Stefnandi hóf störf hjá stefnda á árinu 2013. Stefnandi er með [...]og hafði þá lokið [...]. Stefnandi var í upphafi ráðinn til stefnda sem sérfræðingur og heyrði þá undir framkvæmdastjóra félagsins. Mun stefnandi m. a. hafa unnið að því að búa til verðbréfavísitölur stefnda og á árinu 2017 borið ábyrgð á því vísitölusafni og verið til liðsinnis í skuldabréfafjárfestingum í sjóðum stefnda. Þá mun stefnandi hafa unnið að stofnun og rekstri nokkurra skuldabréfa-, lána- og eignarhalds sjóða sem fengust við ýmsar lánveitingar. Ráðningarsamningur var gerður við stefnanda sem [...] 1. apríl 2018 á sviði sérhæfðra fjárfestinga og heyrði hann þá undir framkvæmdastjóra þess sviðs.

Samkvæmt grein 2.1 í samningnum og meðfylgjandi starfslýsingu skyldi stefnandi bera ábyrgð á sérhæfðum lánasjóðum stefnda sem [...] og bera sem slíkur ábyrgð á daglegum rekstri sjóðanna sem og markaðssetningu og kynningarefni. Fram kom fyrir dóminum að fagfjárfestasjóðirnir ATOM, Framtíðin eignarhaldssjóður, GAMMA: Méllon, HEBE, SIV fjármögnun og Krít fjármögnun hefðu heyrt undir stefnanda með þessum hætti sem [...].

Í grein 3.4 kom fram að stefnandi væri sem starfsmaður stefnda „hluti af kaupaukakerfi sem hefur verið innleitt, sbr. innri reglur GAMMA um kaupaukakerfi sem og reglur Fjármálaeftirlitsins nr. 388/2016 um kaupaukakerfi samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki“. Þá sagði í ákvæðinu að fengi starfsmaður greiddan kaupauka skyldi félaginu vera heimilt að endurkrefja hann um þegar útgreiddan kaupauka ef í ljós kæmi að hann hefði ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum og að þessi heimild gilti í sjö ár frá útgreiðslu.

Þá sagði í grein 7.2 um sérstakar skyldur starfsmanns að hann skuldbindi sig til þess að kynna sér og starfa samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki og reglum stefnda og fylgja í hvívetna þeim reglum sem giltu um starf hans. Jafnframt sagði að reglur stefnda væru óaðskiljanlegur hluti ráðningarsamningsins.

Samkvæmt reglum stefnda um kaupaukakerfi, sem eru frá 30. apríl 2018 og komu í stað eldri reglna frá 17. nóvember 2016, var kaupauki: „Starfskjör starfsmanns sem að jafnaði eru skilgreind með tilliti til árangurs og eru ekki þáttur í föstum starfskjörum starfsmanns þar sem endanleg fjárhæð eða umfang þeirra liggur ekki fyrir með nákvæmum hætti fyrirfram.“ Reglur þessar munu hafa verið settar með hliðsjón af reglum Fjármálaeftirlitsins um kaupauka fjármálafyrirtækja nr. 388/2016 og skyldu þær gilda frá 1. janúar 2018.

Samkvæmt grein 2.3 voru með reglunum „skilgreind markmið og rammi settu rum kaupaukakerfi“ stefnda. Þá sagði í grein 2.4 að þær veittu stjórn og/eða forstjóra heimild til að taka ákvörðun um greiðslu kaupauka. Þær fælu ekki í sér loforð eða skyldu félagsins til að greiða út kaupauka eða til að rökstyðja sérstaklega hvers vegna kaupaukar væru ekki greiddir. Ákvörðun um kaupauka í eitt skipti fæli ekki í sér loforð eða skyldu um endurtekna útgreiðslu kaupauka.

Í grein 2.5 kom fram að markmið kaupaukakerfis væru að vera árangurshvetjandi án þess að stuðla að óhóflegri áhættutöku, vinna að langtímahagsmunum félagsins og velgengni þess til framtíðar, tryggja að félagið byði starfsmönnum sínum samkeppnishæf kjör og tryggja að þeir nytu góðs af velgengni félagsins. Þá sagði að kaupaukakerfi væri ætlað að valda ekki hagsmunárekstrum, kaupaukar skyldu samræmast sjónarmiðum um vernd viðskiptavina félagsins og hluthafa og eðlilegum og heilbrigðum viðskiptaháttum og tekið skyldi mið af áhrifum áhættu á þann árangur sem félagið hygðist umbuna fyrir.

Um skilyrði og framkvæmd kaupauka sagði í grein 3.1 að hann skyldi greiddur út einu sinni á ári og, samkvæmt grein 3.2, einungis ef félagið uppfyllti kröfur Fjármálaeftirlitsins um eiginfjárgrunn á grundvelli 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki og önnur skilyrði laga og eftirlitsaðila um stöðu eiginfjár og lausafjár og myndi án vafa uppfylla öll slík skilyrði eftir útgreiðslu kaupauka.

Í grein 3.4 var mælt fyrir um að kaupauki mætti á ársgrundvelli ekki nema hærri fjárhæð en 25% af árslaunum viðkomandi starfsmanns án kaupauka. Stjórn og forstjóri skilgreindu hámarkskaupauka fyrir hvern starfsmann sem á hverjum tíma ætti rétt á kaupauka. Fresta skyldi útgreiðslu að minnsta kosti 40% af þeirri fjárhæð sem ákveðin væri í að lágmarki þrjú ár. Kaupauki skyldi allur greiddur út ef hann næmi 10% eða minna af árslaunum starfsmanns. Þá sagði í grein 3.5 að kaupauki tiltekins starfsmanns skyldi taka mið af frammistöðu starfsmanns, afkomu viðskiptaeiningarinnar sem hann tilheyrði (t. d. sjóðs sem hann stýrði) og rekstrarafkomu félagsins í heild með tilliti til þeirrar áhættutöku sem lægi árangrinum til grundvallar.

Um afturköllun og endurkröfu kaupauka sagði í grein 4.1 að heimilt væri „að skerða kaupauka að hluta til eða fella niður að öllu leyti“ ef ein eða fleiri af þeim aðstæðum skapaðist að tilskilinn árangur hlutaðeigandi starfsmanns næðist ekki, að tilskilinn árangur hlutaðeigandi viðskiptaeiningar næðist ekki, þegar fyrirséð væri að fyrirtækið uppfyllti ekki kröfur um eiginfjárgrunn eða mat á eiginfjárþörf samkvæmt 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki eða kröfur reglna sem giltu um laust fé og þegar starfsmaður fylgdi ekki innri reglum eða ferlum fyrirtækisins eða virti ekki lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum. Þá sagði í grein 4.2 að félaginu væri heimilt að afturkalla þegar ákveðinn kaupauka sem ekki hefði verið greiddur út þegar einhverjar af þeim aðstæðum sem tilgreindar væru í grein 4.1 hefðu skapast. Í grein 4.3 var mælt fyrir um þá heimild félagsins að endurkrefja starfsmann um þegar útgreiddan kaupauka ef í ljós kæmi að hann hefði ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða hefði ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum og að mælt skyldi fyrir um þessa heimild í ráðningarsamningi. Samkvæmt grein 4.4 kæmi endurkrafa að jafnaði aðeins til greina hefði starfsmaður gerst sekur um brot í starfi svo sem með því að leyna upplýsingum um störf sín og ákvarðanir eða að hann hefði verið þátttakandi í eða borið ábyrgð á framferði sem valdið hefði félaginu verulegu tjóni.

Í málinu er fram komið að stefnanda var tilkynnt í lok árs 2017 að hann fengi kaupauka fyrir það ár og mun hafa verið gengið frá því skriflega með undirritun 30. apríl 2018.

Í ákvörðuninni sagði að stefnanda hefði verið ákvarðaður kaupauki að fjárhæð [...]króna fyrir árið 2017 í samræmi við innri reglur stefnda um kaupaukakerfi og reglur Fjármálaeftirlitsins nr. 386/2011. Greidd hefðu verið út 60% af ákvörðuðum kaupauka að fjárhæð [...]krónur og samkvæmt 1. mgr. 7. gr. áðurnefndra reglna Fjármálaeftirlitsins frestaðist útgreiðsla á 40% af ákvörðuðum kaupauka í minnst þrjú ár. Nam hinn frestaði hluti kaupaukagreiðslunnar 1.200.000 krónum sem er stefnufjárhæð máls þessa. Þá sagði að frestuð upphæð yrði greidd út að þremur árum liðnum eða 30. apríl 2021. Þá var sérstaklega tiltekið í niðurlagi ákvörðunarinnar að stefnda væri heimilt að endurkrefja starfsmann um þegar útgreiddan kaupauka ef í ljós kæmi að starfsmaður hefði ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum.

Í staðfestingu stefnda 16. nóvember 2018 á kaupauka til stefnanda vegna ársins 2018 var gerð grein fyrir markmiðum þess kaupaukakerfis sem stjórn stefnda hafði þá samþykkt 30. apríl 2018. Þá sagði að árangurstengdum greiðslum væri úthlutað í samræmi við þau árangursviðmið sem stjórn stefnda hefði tilgreint og samþykkt í kaupaukakerfinu. Í því væri umfangi árangurstengdra greiðslna reistar ýmsar skorður auk þess sem þær væru afturkræfar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Forstjóri hefði ákveðið með hliðsjón af framangreindu og góðum árangri starfsmanns að starfsmaður ætti rétt á kaupauka með hliðsjón af fyrstu 10 mánuðum ársins 2018. Þá sagði nánar að starfmaður ætti rétt á kaupauka í samræmi við kaupaukakerfið, þ. m. t. þau skilyrði og árangursviðmið sem þar kæmu fram. Ákvörðun um fjárhæð og útgreiðslu skyldi að öðru leyti vera í samræmi við ákvæði kaupaukakerfisins sem forstjóri og stjórn stefnda væru bundin af. Sambærileg staðfesting liggur ekki fyrir í málinu vegna kaupaukagreiðslu fyrir árið 2017 sem um er deilt í máli þessu.

Stefnanda var einnig ákvarðaður kaupauki 31. janúar 2019 vegna ársins 2018 að fjárhæð [...]krónur. Af þeirri fjárhæð var frestað að greiða út [...]krónur í þrjú ár á sama grundvelli og fram kom við kaupaukagreiðslu vegna ársins 2017 sem um er deilt í máli þessu.

Þáverandi hluthafar í stefnda munu 19. nóvember 2018 hafa selt allt hlutafé þeirra í félaginu til Kviku banka hf. Samruninn var háður samþykki Samkeppniseftirlitsins og var það veitt 6. mars 2019.

Stefnandi mun hafa sagt starfi sínu lausu hjá stefnda í febrúar 2019 og samkvæmt samkomulagi við stefnda var ákveðið að hann ynni út apríl 2019. Honum hefði verið boðið starf innan Kviku banka hf. eftir samrunann en hann ákveðið að hefja störf annars staðar og byrjað þar í maí sama ár. Með bréfi 17. september 2020 var stefnanda tilkynnt um afturköllun stefnda á frestuðum kaupaukagreiðslum vegna áranna 2017 og 2018, þ. e. kaupaukagreiðslna sem koma höfðu átt til greiðslu 30. apríl 2021 og 31. janúar 2022 samkvæmt fyrrgreindum ákvörðunum 30. apríl 2018 og 31. janúar 2019.

Í bréfinu kom fram að ákvarðaður kaupauki stefnanda hefði numið 7.500.000 krónum og þar af næmi fjárhæð frestaðs kaupauka 3.000.000 króna sem hefði, samkvæmt reglum Fjármálaeftirlitsins nr. 388/2016 um kaupaukakerfi og innri reglum stefnda, verið frestað íþrjú ár. Þá voru í bréfinu rakin þau markmið lagareglna um frestun kaupauka að vinna að langtímahagsmunum fjármálafyrirtækja og takmarka áhættu til lengri tíma. Ákvörðun um kaupaukagreiðslur hefði verið „tekin á grundvelli rekstrarárangurs félagsins á árunum 2017 og 2018“. Síðan sagði að óháð úttekt á starfsemi félagsins hefði m. a. leitt í ljós að „aðferðafræði við mat á afkomu félagsins hafi ekki verið forsvaranleg og mati á virði eigna sjóða var ábótavant“. Þá sagði að vegna þessa og annarra atvika hefði ákvörðun um kaupauka árin 2018 og 2019 verið byggð á röngum forsendum. Fjárhagsstaða og afkoma félagsins á tímabilinu sem kaupaukar hefðu verið veittir fyrir hefði verið verri en fyrirliggjandi upplýsingar hefðu gefið til kynna. Í niðurlagi bréfsins sagði svo að forsendur fyrir útgreiðslu frestaðs kaupauka væru ekki til staðar og að félagið hefði því ákveðið að afturkalla frestaðan hluta kaupauka sem stefnanda hefði verið ákvarðaður á árunum 2018 og 2019 og kæmi hann því ekki til greiðslu. Jafnframt var tekið fram að samhljóða tilkynning hefði verið send til allra starfsmanna sem fengið hefðu greiddan kaupauka á sama tíma. Þá sagði að félagið áskildi sér allan rétt til að tefla fram frekari rökstuðningi og/eða kröfum á síðari stigum, gerðist þess þörf.

Með bréfi til stefnda 6. október 2020 mótmælti stefnandi afturkölluninni. Þar sagði m. a. að í ákvörðun um kaupauka til stefnanda vegna áranna 2017 og 2018 hefði hvergi verið vikið að tengslum kaupaukans og heildarafkomu stefnda eða fjárhagsstöðu félagsins almennt og hann hefði hvorki fyrr né síðar séð nokkur gögn þar að lútandi. Þýðing gagna og upplýsinga um ástæður þess að stefndi hefði ákveðið að veita stefnanda eða öðrum kaupauka væri afturköllun kaupauka hans óviðkomandi. Þá var bent á að fjárhagsstaða og afkoma stefnda á kaupréttartímabilinu væri ekki á meðal þeirra „aðstæðna“ sem heimiluðu félaginu að afturkalla þegar ákveðinn kaupauka, að frátalinni þeirri stöðu sem fjallað væri um í grein 4.1.3, þ. e. að félagið uppfyllti ekki skilyrði um eigið fé samkvæmt 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 en það ætti ekki við í málinu. Þá væri ljóst að reglur samningaréttar um rangar og brostnar forsendur gætu með engu móti skotið stoðum undir ákvörðun stefnda um afturköllun. Fór stefnandi fram á að stefndi drægi til baka ákvörðun um að afturkalla kaupauka hans.

Stefndi hafnaði því með bréfi 25. nóvember 2020 þar sem hann ítrekaði fyrri afstöðu um að honum væri heimilt að afturkalla kaupaukagreiðslur á grundvelli afkomu félagsins í heild samkvæmt þeim forsendum og röksemdum sem fram hefðu komið í bréfi stefnda 17. september 2020. Það væri algerlega ljóst af fyrirliggjandi samningum að heimilt væri að afturkalla frestaðan hluta kaupaukagreiðslna að hluta eða að öllu leyti „ef tilskilinn árangur hlutaðeigandi viðskiptaeiningar hefur ekki náðst“. Stefnandi hefði verið hluti af viðskiptaeiningunni „sérhæfðar fjárfestingar“ og sinnt störfum sem [...] fagfjárfestasjóða í rekstri stefnda sem fjárfestu í útlánatengdum vörum. Líkt og stefnanda væri kunnugt um hefði tilskilinn árangur þessarar einingar á árunum 2017 og 2018 ekki náðst. Þá hefðu árangursmarkmið umræddra sjóða sem bókfærð hefðu verið og legið til grundvallar ákvörðun um kaupaukagreiðslur á árunum 2017 og 2018 ekki náðst. Jafnframt hefðu væntingar um endurheimtur af útlánasafni sjóðanna ekki raungerst heldur þvert á móti hefðu útlán tapast í mun meira mæli en væntingar hefðu staðið til og gert hefði verið ráð fyrir í reikningsskilum vegna áranna 2017 og 2018. Ætti þetta sérstaklega við um sjóðina ATOM og SIV fjármögnun þar sem safnast hefði upp neikvæð afkoma sem næmi [...] króna með tilheyrandi tapi fyrir fjárfesta og stefnda. Þá hefðu eignir Framtíðarinnar eignarhaldssjóðs á sama tíma verið ofmetnar. Jafnframt hefði við uppgjörsvinnu vegna sjóðanna komið á daginn að utanumhaldi þeirra hefði verið ábótavant. Þannig hefði verið uppsafnaður mismunur á milli greiðsluflæðis þriggja sjóða, sem fjárfestu í útlánum, og bókaðrar stöðu við þau félög sem hefðu haft móttöku greiðslu og innheimtu með höndum. Það hefði verið leiðrétt en „afstemming“ hefði haft í för með sér umtalsverðan kostnað.

Í máli þessu gerir stefnandi kröfu um greiðslu á frestuðum kaupauka að fjárhæð 1.200.000 krónur vegna ársins 2017 sem komin var á gjalddaga er mál þetta var höfðað og hann kveður stefnda ekki hafa staðið skil á og lýst því yfir að það hygðist hann ekki gera. Stefnanda sé því nauðugur einn kostur að höfða mál þetta.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á hendur stefnda á loforði eða samningi aðila um greiðslu kaupauka vegna árangurs í starfi á árinu 2017 sem undirritað hafi verið af stefnanda og forstjóra stefnda 30. apríl 2018. Samkvæmt ákvörðuninni hefðu 60% kaupaukans verið greidd út strax en 40% hans átt að greiðast út þremur árum síðar, eða 30. apríl 2021.

Í samningi um kaupaukann hafi verið kveðið á um það að stefnda væri heimilt á næstu sjö árum að endurkrefja stefnanda um kaupaukann að uppfylltum þeim skilyrðum að í ljós kæmi að starfsmaður hefði ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða hefði ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum. Þó að ekki hafi verið minnst á heimild til þess að afturkalla frestaða greiðslu í samningi um kaupaukann verði að ætla samhengisins vegna að heimild til að endurkrefja um kaupauka tæki einnig til þess að fella niður frestaðan kaupauka. Stefnandi byggir á því að framangreind tilvik séu tæmandi um heimildir stefnda til þess að afturkalla umsaminn kaupauka.

Ákvörðun forstjóra og samningur hans við stefnanda hafi falið í sér útfærslu á ákvörðun kaupauka fyrir hann. Til slíkrar útfærslu hafi forstjóri haft skýrt umboð stjórnar félagsins samkvæmt greinum 2.3, 2.4 og 7.1 í starfsreglum stefnda.

Þá hafi sú skylda hvílt á forstjóra stefnda að upplýsa starfsmann um þau atriði sem gætu haft áhrif á greiðslu til hans, sbr. grein 5.1 í reglum stefnda um kaupauka og 15. gr. reglna Fjármálaeftirlitsins þar sem segi að „starfsmenn sem hljóta kaupauka skulu upplýstir um þau atriði sem áhrif hafa á greiðslur til þeirra“. Það hafi stefndi ekki gert.

Reglur stefnda hafi því beinlínis gert ráð fyrir því að forstjóri ákvæði í hverju tilviki fyrir sig útfærslu kaupaukagreiðslu til starfsmanns og upplýsi hann um hana. Byggir stefnandi á því að með samningi um kaupauka 30. apríl 2018 hafi forstjóri útfært kaupaukagreiðslu til hans og markað þau atriði sem höfðu áhrif á greiðslu til hans og að sama skapi þau atvik sem gætu leitt til endurgreiðslu.

Stefnandi bendir á að reglur stefnda um kaupauka séu hluti af „innri reglum“ stefnda sem hafi verið settar með hliðsjón af reglum Fjármálaeftirlitsins nr. 388/2016 um kaupaukakerfi fjármálafyrirtækja, sbr. 5. gr. reglnanna, og séu háðar samþykki þess. Þær séu ekki hluti af ákvörðun eða samningi við einstaka starfsmann um kaupauka, eða sé ekki ætlað að vera það, eins og efni þeirra beri skýrlega með sér, sbr. m. a. ákvæði 1. mgr. 15. gr. reglna Fjármálaeftirlitsins og grein 5.1 þess efnis að upplýsa beri starfsmenn um „meginatriði kaupaukakerfis“.

Stefnandi byggir á því að þegar af þeirri ástæðu að afturköllun stefnanda byggi ekki á þeim heimildum sem afmarkaðar séu í samningi stefnanda og stefnda um kaupaukagreiðsluna 30. apríl 2018 sé tilkynning stefnda um afturköllun haldlaus og án áhrifa á greiðsluskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

Í tilkynningu stefnda til stefnanda 17. september 2020 sé sú ástæða gefin fyrir afturköllun kaupaukans að „ákvörðun um kaupauka til stefnanda hafi verið tekin á grundvelli rekstrarárangurs stefnda á árunum 2017 og 2018“. Stefnandi hafni þessu enda hafi það verið hans skilningur að kaupaukinn hafi verið ákveðinn vegna árangurs hans í starfi árið 2017 og augljóst megi vera að árangur árið 2018 gat ekki legið þeirri ákvörðun til grundvallar.

Í ákvörðun um kaupauka stefnda komi engar forsendur fram fyrir ákvörðuninni, en vísað sé til þess að hún hafi byggst á reglum félagsins sjálfs um kaupauka og reglum Fjármálaeftirlitsins. Í ljósi þess að samkvæmt þessum sömu reglum hafi stefnda verið skylt að upplýsa stefnanda um þau atvik sem ráði greiðslum til hans, þ. e. gera grein fyrir því ef hún byggði á sérstökum forsendum eða væri háð skilyrðum, verði að líta svo á að ákvörðun um greiðslu kaupauka til handa stefnanda hafi ekki verið bundin forsendum eða skilyrðum.

Með því að stefnandi hafi ekki sett fram forsendur eða önnur skilyrði eða viðmiðanir fyrir greiðslu kaupauka þegar hann hafi verið ákveðinn og staðfestur, verði slíkar forsendur og viðmiðanir ekki settar eftir á og enn síður mörgum árum seinna.

Þá fái stefnandi ekki séð hvernig halda megi því fram að rekstur félagsins hafi gengið verr en ætlað hafi verið eða ekki verið mjög verðmætur þegar fyrir liggi í reikningum Kviku banka hf. að félagið hafi reynst mjög verðmætt og hafi Kvika banki hf. þegar greitt [...] króna til fyrrum hluthafa þess, sem hafi verið helstu stjórnendur stefnda, og mært árangur af kaupunum í eigin ársreikningi.

Á sama tíma sé því haldið fram gagnvart fyrrum almennum starfsmönnum að árangur og verðmæti félagsins sé ekki nægilega mikið og taka þurfi til baka hluta lofaðra launa í formi kaupréttar, í tilviki stefnanda [...]króna.

Stefndi hafi haldið því fram í tilkynningu um afturköllun kaupauka að „óháð úttekt“ á starfsemi félagsins hafi leitt í ljós að „aðferðarfræði við mat á afkomu félagsins hafi verið ábótavant“. Að stefndi eða nýir eigendur stefnda hafi viljað beita öðrum aðferðum við að mæla árangur á árinu 2017 en félagið beitti áður hafi enga þýðingu og geri ekki annað en staðfesta að stefnandi og aðrir starfsmenn séu einhvers konar peð á skákborði seljenda og kaupanda að stefnda, þar sem leikurinn snúist um að „endurmeta“ eignir og skuldbindingar til að hafa áhrif á söluverð félagsins.

Stefndi hafi þrátt fyrir kröfu stefnanda og annarra starfsmanna um nánari útskýringar engar upplýsingar gefið um hið meinta óháða álit eða hvernig það eigi að hafa raskað forsendum fyrir ákvörðun á kaupauka til handa stefnanda fyrir árið 2017.

Eftir að stefndi hafi lýst yfir afturköllun með bréfi 17. september 2020 hafi hann leitast við að renna frekari stoðum undir afturköllunina og tilgreina ástæður sem ekki hafi legið til grundvallar afturkölluninni þegar hún hafi verið tilkynnt. Byggir stefnandi á því að stefndi sé bundinn af þeim ástæðum sem hann byggði afturköllunina á og verði lögmæti hennar einungis metið út frá þeim forsendum, en ekki síðari tíma tilraunum til að bæta við þær.

Um hinar nýju ástæður sem stefndi tilgreini í svarbréfi til stefnanda 25. nóvember 2020 eigi sömu sjónarmið við og áður og séu staðhæfingar stefnda um að kaupauki til stefnanda hafi verið ákveðinn og háður tilskildum árangri hlutaðeigandi viðskiptaeiningar, „sérhæfðar fjárfestingar“, rangar og síðari tíma tilbúningur. Hafi kaupaukagreiðsla til stefnanda átt að vera háð tilskildum árangri viðskiptaeiningar sem stefndi kalli „sérhæfðar fjárfestingar“ hefði það þurft að koma fram í ákvörðun um kaupaukann sem stefnandi skrifaði undir 30. apríl 2018 með forstjóra félagsins. Efnislega séu allar þessar forsendur rangar, auk þess sem þær séu ósannaðar.

Vilji stefndi halda slíku fram beri hann sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu og þá hver hinn tilskildi árangur hafi verið, um hvaða tímabil hafi verið að ræða og hvernig hafi átt að mæla hann. Þá þurfi stefndi að sýna fram á að til hafi verið viðskiptaeiningar innan stefnda hvers árangur réði kaupaukagreiðslu til hans, að stefnandi hafi verið upplýstur um að kaupauki hans hafi verið bundinn árangri einhverrar viðskiptaeiningar en ekki tengdur persónulegum árangri hans í starfi líkt og honum hefði áður verið sagt og hann skilið á þann hátt.

Þegar málinu hafi verið stefnt inn og gripið til varna sé þó ekki lengur byggt á því að óháð úttekt hafi leitt í ljós að einhverju hafi verið ábótavant í rekstri félagsins og engin slík úttekt lögð fram. Á hana er ekki minnst í greinargerð stefnda en úttektin sé samt tilgreind sem forsenda fyrir afturköllun hins frestaða kaupauka í september 2020. Nú sé því haldið fram að ástæða afturköllunarinnar hafi verið sú að niðurfærslur hafi átt sér stað á eignum á árinu 2018 í sjóðnum ATOM og í sjóðnum SIV á árinu 2019. Með því hafi forsendur brostið fyrir ákvörðun um kaupaukann í öndverðu til stefnanda. Þessum sjónarmiðum stefnda sé alfarið hafnað. Stefnandi bendir á að umræddar niðurfærslur nemi enda smávægilegum fjárhæðum þegar horft sé á rekstur þessara sjóða.

Þá haldi stefndi því líka fram núna að í sjóðnum ATOM hafi verið varúðarfærsla á árinu 2018 sem einnig leiði til þess að forsendur fyrir kaupaukanum hafi brostið. Stefnandi bendir á að ekki sé hægt að líta á varúðarfærslu sem einhverja endanlega niðurstöðu um afdrif krafna eða afskriftir þeirra. Einungis sé verið að varúðarfæra því tiltekinn tími sé liðinn frá gjalddaga kröfu. Varúðarfærsla á eignum sjóða sé bara eitt af því sem allir sjóðir geri á hverju ári þar sem þeir leggi mat á líklegt áhættutap en ekki sé um leiðréttingu á verðmæti eigna afturvirkt að ræða líkt og stefndi virðist halda fram. Í málinu liggi auk þess ekkert fyrir um það hver afdrif þessara krafna urðu.

Stefnandi bendir á að í ársreikningi stefnda fyrir árið 2019 komi fram að á því ári hafi verið tveir verðbréfasjóðir, sex fjárfestingasjóðir og 43 fagfjárfestasjóðir í rekstri hjá félaginu og eignir í stýringu hafi í lok ársins numið [...]króna og [...]á árinu 2018. Ekkert liggi fyrir um það í málinu hver hlutur sjóða sem stefnandi [...] hafi verið í rekstri stefnda, hlutur sérhæfðra sjóða eða yfirleitt hvað margir sjóðir féllu undir þá einingu sem stefndi kjósi að kalla „sérhæfða sjóði“. Óljóst sé í raun hvað þessir sérhæfðu sjóðir hafi verið margir. Svo sé því haldið fram að tilskilinn árangur hafi ekki náðst því að varúðarfærsla hafi verið upp á [...] króna, sem séu þó ekki endanlegar afskriftir, og niðurfærsla upp á [...]króna. Ekki sé hægt að draga neinar þær ályktanir út frá upplýsingum um þessa tvo sjóði, ATOM og SIV, af öllum þessum fjölda sjóða eða þeim sem stefnandi [...] og komast að þeirri niðurstöðu að tilskilinn árangur hafi ekki náðst eða að rekstur einingarinnar sérhæfðir sjóðir hafi ekki verið fullnægjandi á grundvelli upplýsinga um tvo sjóði af 50. Þessir sjóðir hafi verið með eignir árið 2018 upp á þrjá og hálfan milljarð af þessum 135 milljörðum í rekstri félagsins.

Þá bendir stefnandi á að í skýringu við fyrrgreindan ársreikning stefnda sé gerð grein fyrir því að í september 2019 hafi komið í ljós að staða tveggja fagfjárfestasjóða í rekstri félagsins, þ. e. Gamma: Novus og GAMMA: Anglia, fyrir rekstrartímabilið 1. janúar til 30. júní 2019 hafi verið verri en áður hefði verið gert ráð fyrir. Áhrif endurmats á stöðu þeirra sjóða, sem tilkynnt hefði verið um í lok september 2019, hafi breytt afkomu félagsins á fyrri hluta ársins 2019 þannig að rétt hafi þótt að endurútgefa A- hluta árshlutareiknings fyrir fyrri helming 2019 og skrifað undir endurútgefinn árshlutareikning félagsins 3. desember 2019. Í skýringunum séu engir aðrir sjóðir nefndir eða gerð grein fyrir lakari stöðu annarra sjóða en þessara tveggja. Því sé það ekki stutt af gögnum málsins að aðrir sjóðir hafi farið í endurmat vegna lakari afkomu eða einhverra misfella í rekstri þeirra. Stefnandi vekur athygli á því að hér kunni að vera átt við hið óháða mat. Það sé þó ekki ljóst enda hafi það ekki verið lagt fram og af skýrslugjöf núverandi fyrirsvarsmanns stefnda verði helst ráðið að engin slík skrifleg úttekt eða niðurstaða liggi þeirri fullyrðingu til grundvallar að mat á afkomu félagsins hefði ekki verið forsvaranlegt eða mat á virði eigna verið ábótavant, hvort sem litið sé til félagsins í heild eða sérstakra eininga þessa.

Stefnandi áréttar því að ekki séu lagðar fram upplýsingar um hina óháðu úttekt á sjóðunum sem átti að hafa leitt í ljós að þar hafi ekki verið rétt að málum staðið í þeim sjóðum sem stefnandi [...]. Hvergi komi fram að mat á eignum þessara sjóða hafi verið ábótavant, hvernig eða af hvaða ástæðu, en lagðir fram endurskoðaðir ársreikningar. Því sé þó ekki haldið fram að þeir hafi sætt breytingum því þeir hafi verið rangir. Þessi málatilbúnaður stefnda fái ekki staðist, fái ekki stoð í gögnum málsins og engin leið fyrir dóminn að taka afstöðu til hans.

Á hinn bóginn liggi fyrir að alvarlegar misfellur hafi orðið í rekstri á tveimur sjóðum stefnda, þ. e. Gamma Novus og Gamma Anglia, og að um svo alvarleg brot hafi verið að ræða að þau hafi verið kærð til lögreglu. Stefnandi hafi þó ekkert haft með þessa sjóði að gera og hann ekki komið nálægt þessari starfsemi félagsins. Samt hafi frestaður kaupauki hans, og fleiri starfsmanna, verið afturkallaður með vísan til stöðu félagsins í heild og svo reynt að tína til einhverjar útskýringar eftir á sem ekki haldi vatni og ekki sé fótur fyrir.

Stefnandi vísar til þess að ákvarðaður kaupauki séu laun til hans fyrir unnin störf. Stefndi hafi annast útfærslu ákvörðunar um kaupanda og gert þann samning sem krafist sé greiðslu samkvæmt. Stefndi verði því að bera hallann af því telji hann samninginn ekki tilgreina þær forsendur eða skilyrði sem hann vilji nú setja fyrir greiðslu kaupauka. Þá hafi stefnda borið að tilkynna um það strax teldi hann samninginn rangan eða að í hann hafi skort efni eða upplýsingar. Þá byggir stefnandi á því að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir staðhæfingum sínum um forsendur og árangurstengd markmið og því að þessum markmiðum hafi ekki verið náð á árinu 2017 eftir nánari skoðun á árinu 2019. Vísi stefnandi að þessu leyti m. a. til dóms Landsréttar í málinu nr. 706/2019.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af gjaldfallinni skuld samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá gjalddaga til greiðsludags, samkvæmt 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Kröfu sína kveðst stefnandi byggja á samningum aðila og almennum reglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og afleiðingar vanefnda. Stefnandi vísar einnig sérstaklega til reglna vinnuréttar um greiðslu samningsbundinna launa.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður kjarna þessa máls vera þann að skilyrði fyrir kaupaukagreiðslum stefnda til stefnanda hafi aldrei verið uppfyllt. Af þeim sökum hafi stefnda þá þegar verið heimilt að afturkalla áður ákveðinn kaupauka sem hafði verið frestað að greiða út á grundvelli ákvæða reglna stefnda um kaupaukakerfi. Fyrir liggi að 60% af áður ákveðnum kaupauka höfðu verið greidd út til stefnanda á grundvelli rangs og ófullnægjandi mats á þessum skilyrðum. Það hafi svo komið í ljós á árinu 2020 að skilyrðin voru ekki og höfðu aldrei verið uppfyllt. Af þeim sökum hafi sú ákvörðun verið tekin að greiða ekki þær 1.200.000 krónur sem frestað hafði verið að greiða og stefnandi geri nú kröfu um. Það sé því alrangt sem segi í stefnu að tilurð þess að frestaður kaupauki til stefnanda hafi verið afturkallaður sé sú að stefndi hafi skipt um eigendur. Hið rétta sé að forsendur kaupaukagreiðslunnar hafi aldrei verið fyrir hendi en það hafi komið í ljós eftir að kaupaukagreiðslur hafi verið ákveðnar og greiddar út að hluta.

Stefndi kveður stefnanda hafa sett upp fjölda sjóða og séð um að útfæra þá. Meðal þeirra hafi verið fagfjárfestasjóðirnir ATOM, SIV fjármögnun, GAMMA: Méllon, Krít fjármögnun, Krít eignarhaldssjóður, Framtíðin eignarhaldssjóður, Solidus og HEBE. Fyrirkomulagið hafi verið með tvenns konar hætti. Annars vegar hafi verið um að ræða sjóði sem hafi farið með hlut í félagi með takmarkaðri ábyrgð sem hafi haft rekstur með höndum. Það eigi eigi við um sjóðina Krít eignarhaldssjóð, Framtíðina eignarhaldssjóð og Solidus. Hins vegar hafi verið um að ræða sjóði sem stofnaðir hafi verið utan um kröfukaup þar sem keyptar hafi verið útlánakröfur, í flestum tilvikum á hendur einstaklingum, og kaupin fjármögnuð með útgáfu skuldabréfa. Kröfur sem sjóðirnir hafi keypti hafi m. a. verið lán veitt af Framtíðinni lánasjóði hf., (sem hafi verið í eigu Framtíðarinnar eignarhaldssjóðs, fagfjárfestasjóðs í rekstri stefnda og í [...] stefnanda), Aur appi ehf., (sem að hluta hafi verið í eigu fagfjárfestasjóðsins SOLIDUS og í [...] stefnanda), Krít fjármögnunarlausnum ehf., (sem hafi verið í eigu Krítar eignarhaldssjóðs og í [...] stefnanda) og í gegnum greiðslumiðlunarlausnina Pei í eigu Greiðslumiðlunar ehf. Stefnandi hafi jafnframt setið í stjórn Framtíðarinnar lánasjóðs hf., Aurs apps ehf. og Krítar fjármögnunarlausna ehf. á þeim tíma sem kaup sjóða [...] á kröfum í eigu framangreindra félaga hafi átt sér stað.

Stefnandi hafi þannig komið að, þekkt og samþykkt útfærslu lánveitinga hjá þeim félögum sem hafi selt kröfur til sjóða [...] stefnanda, í krafti stjórnarsetu í félögum að baki lánveitingum. Þá hafi stefnandi útfært kröfukaup sjóða [...], samið um verðlagningu krafna, markaðssett fjármögnun sjóðanna og haldið í reynd um alla þræði í lánastarfsemi stefnda.

Í einfölduðu máli megi segja að lánasöfn sjóðanna, einkum ATOM og SIV fjármögnunar, hafi ekki tryggt þá áhættudreifingu eignasafns sem stefnandi hafi kynnt fyrir fjárfestum að raunin yrði. Lánasöfnin hafi tekið að þróast mjög til verri vegar skömmu áður en stefnandi hafi sagt upp störfum hjá stefnda í febrúar 2019. Eignir ATOM á árinu 2017 hafi verið metnar á [...]milljónir króna en skuldir sjóðsins [...]króna. Hafi eignir sjóðsins því verið taldar standa undir greiðslu skulda hans árið 2017. Hið sama hafi verið uppi á teningnum um mitt ár 2018. Þá hafi eignir ATOM verið metnar um [...]króna lægri en skuldir sjóðsins. Á þessum tíma hafi virðisrýrnun útlána sjóðsins vegna vanskila á kröfum sem sjóðurinn hafði keypt verið orðin gríðarleg og numið samtals um [...] króna og niðurfærslur [...] króna. Sjóðurinn hafi látið af kröfukaupum um það leyti sem stefnandi hafi látið af störfum. Heimtur sjóðsins af kröfum séu með þeim hætti að niðurfærsla fjármögnunaraðila sjóðsins vegna fjármögnunar hans sé nú metin.

Sambærilega sögu sé að segja af lánasjóðnum SIV fjármögnun. Sjóðurinn hafi verið stofnaður utan um fjármögnun á kaupum á kröfum vegna útlána sem veittar hafi verið með Pei greiðslulausn, í eigu Greiðslumiðlunar ehf. Kynnt hafi verið fyrir fjárfestum að sjóðurinn væri stofnaður um fjárfestingu í vel dreifðu og sérvöldu eignasafni lána og krafna. Í lok árs 2017 hafi eignir sjóðsins verið metnar hærri en skuldir hans og um mitt ár 2018 hafi staðan verið sú sama. Í ársreikningi 2018 hafi virði útlána verið metið þannig að tap væri á starfseminni, þannig að skuldir sjóðsins voru taldar vera [...] króna umfram eignir hans. Þetta tap fjármögnunaraðila SIV hafi átt eftir að aukast og um mitt ár 2019 hafi það verið metið um [...] króna. Í dag sé tap fjármögnunaraðila sjóðsins metið yfir [...]króna.

Ástæða virðisrýrnunar útlánasafna ATOM og SIV hafi verið vanskil lántaka og að útlán hafi verið metin með tilliti til áætlaðra útlánatapa með sérstakri niðurfærslu lána í vanskilum. Þróun virðis lánasafns ATOM og SIV sýni greinilega að virði eigna sjóðanna hafi verið verulega ofmetið þegar ákvarðanir um kaupaukagreiðslur til stefnanda hafi verið teknar. Eignir annarra sjóða sem stefnandi hafi [...] voru að sama skapi metnar meira virði en forsvaranlegt var, t. d. Framtíðarinnar eignarhaldssjóðs og Krítar eignarhaldssjóðs.

Samanlagt hafi fjármögnunaraðilar sjóða sem stefnandi [...] og [...] tapað a. m. k. upp undir hálfum milljarði króna. Hafi m. a. í ljósi þessa gífurlega taps ekki verið talið forsvaranlegt að greiða stefnanda frestaðan hluta kaupauka sem til hafi staðið að greiða vegna árangurs við uppsetningu sjóðanna og sölu þeirra til fjárfesta. Forsendur fyrir kaupaukanum hafi einfaldlega ekki verið til staðar, hvorki þegar ákvörðun hafi verið tekin um útgreiðslu kaupaukans né á þeim tíma þegar stefnandi átti að hafa unnið sér hann inn.

Líkt og rakið sé í bréfum stefnda áður en til málshöfðunar þessarar kom hafi stefndi því verið í fullum rétti með að afturkalla frestaðan kaupauka sem áður hafði verið tekin ákvörðun um 30. apríl 2018. Óumdeilt sé með aðilum að heimildir stefnda samkvæmt kaupaukareglunum til að endurkrefja stefnanda um kaupauka feli jafnframt í sér heimild til þess að afturkalla kauprétt sem frestað hafi verið útgreiðslu á.

Heimildir stefnda til að afturkalla kaupauka stefnanda samkvæmt ákvæðum kaupaukareglnanna hafi þó verið og séu mun víðtækari en stefnandi haldi fram í stefnu. Rangt sé að sú heimild sé takmörkuð við þau tilvik þegar í ljós komi að starfsmaður hafi ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða starfsmaður hafi ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum. Hið rétta sé að stefnda sé einnig heimilt að afturkalla þegar ákveðinn en ógreiddan kaupauka í þeim tilvikum sem tilgreind séu í grein 4.1 í kaupaukareglunum, sbr. grein 4.2, þ. m. t. þegar tilskilinn árangur starfsmanns og/eða viðskiptaeiningar náist ekki. Þessi ákvæði kaupaukareglnanna eigi sér samsvörun í 14. gr. reglna Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands nr. 388/2016 um kaupaukakerfi samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki. Innri reglur stefnda séu hluti af ráðningarsamningi stefnanda, sbr. grein 7.2 í ráðningarsamningi aðila. Reglubók stefnda hafi verið og sé aðgengileg öllum starfsmönnum, þ. m. t. stefnanda.

Þessar reglur mæli fyrir um að telji fjármálafyrirtæki, við nánari athugun, að tilskildum árangri hafi ekki verið náð sé því rétt, og raunar skylt, að hafna greiðslu eftirstöðvanna, sbr. 3. mgr. 14. gr. reglna nr. 388/2016. Þá gefi þetta fyrirkomulag færi á því að bregðast við meðal annars ef fjárhagsleg staða sjóðsins hefur versnað verulega og forsendur kaupaukans því brostnar.

Engu máli skipti þó á hvorri heimildinni sé byggt, enda liggi fyrir að stefnandi hafi hvort tveggja farið gegn innri reglum stefnda í rekstri sjóðanna sem um ræði og að tilskilinn árangur fyrir greiðslu kaupauka náðist ekki, og munaði þar ekki litlu.

Stefndi kveður að tilskilin markmið viðskiptaeiningarinnar „sérhæfðir sjóðir“ hafi ekki náðst í rekstri hennar árin 2017- 2018. Hið sama gildi um tilskilinn árangur í rekstri þeirra sjóða sem stefnandi hafi [...] á sama tímabili, eins og sjá megi af ársreikningum sjóðanna ATOM og SIV.

Reikningsskil sjóðanna hafi byggt á væntum endurheimtum af útlánasafni sjóðanna til framtíðar, enda hafi sú útlánastarfsemi verið kjarnastarfsemi sjóðanna. Í upphaflegum reikningsskilum sjóðanna hafi verið gert ráð fyrir mun hærri endurheimtum, þá einkum í tilviki ATOM og SIV fjármögnunar. Skýrist munurinn á milli ára á vanmati á vanskilum keyptra lána, sem kynnt hafi verið að væru sérvalin í dreift útlánasafn sjóðanna. Þessi reikningsskil, og aðferðafræðin sem beitt hafi verið við upphaflegt mat á afkomu sjóðanna og voru forsenda upphaflegrar ákvörðunar um greiðslu kaupauka, hafi einfaldlega verið röng. Í starfsemi sjóðsins hafi verið keypt kröfusöfn sem innihéldu allt of hátt hlutfall lána til aðila sem líklegt hafi verið að myndu lenda í vanskilum. Sem raunin hafi orðið.

Við mat á afkomu sjóðanna hafi væntanleg vanskil skuldara þessara lána verið verulega vanmetin. Þetta hafi leitt til þess að raunverulegt verðmæti þessara kröfusafna, og vænt afkoma við innheimtu þeirra, hafi verið stórkostlega ofmetin. Það hafi ekki komið í ljós fyrr en árin 2019- 2020 hvernig raunverulegar endurheimtur kröfusafna sjóðanna voru og hver afkoma þeirra hafi orðið í reynd, og að fjármögnunaraðilar sjóðsins hefðu í raun orðið fyrir umtalsverðu tapi, sem skipti hundruðum milljóna króna. Hafi þetta einnig gengið gegn skýrum markmiðum kaupaukareglnanna og innri reglna stefnda um takmörkun á áhættu í fjárfestingum sjóðanna.

Þá þegar hafi allar forsendur fyrir greiðslu frestaðs kaupauka verið niður fallnar, enda hafi verið skýrt tekið fram í samningi aðila um kaupauka og ákvörðun stefnda um greiðslu kaupaukans að hann væri ávallt háður því að tilskilinn árangur næðist í rekstri sjóðanna og viðskiptaeiningarinnar „sérhæfðir sjóðir“. Sjóðirnir og viðskipta einingin „sérhæfðir sjóðir“ hafi einfaldlega skilað tapi og það miklu. Þá þegar hafi verið forsendur fyrir afturköllun kaupauka sem grundvallast á reglum nr. 388/2016 og ákvæðum 57. gr. a. í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Enda myndi önnur niðurstaða illa samræmast ákvæðum greinar 3.5 í kaupaukareglunum um markmið og skilyrði kaupaukakerfis stefnda sem og þeim lögum og reglugerðum sem þær grundvallist á. Hér skuli tekið fram að frestaðir kaupaukar voru afturkallaðir í öllum tilvikum sambærilegum þeim sem uppi séu í þessu máli.

Til viðbótar við framangreint liggi fyrir að stefnandi, sem [...] framangreindra sjóða, fylgdi ekki innri reglum stefnda eða reglum sjóðanna sjálfra um aðgreiningu á fjárhag sjóðanna. Greiðslur lána í eigu sjóðanna voru ítrekað greiddar inn á bankareikninga rangra sjóða, þ. e. sjóðs sem hafi ekki verið eigandi viðkomandi láns. Ekki hafi verið um að ræða einstök tilvik heldur hafi þetta viðgengist reglulega í starfsemi þeirra sjóða sem stefnandi hafi [...]. Það hafi ekki komið í ljós hvernig í pottinn var búið fyrr en eftir að stefnandi hafi látið af störfum hjá stefnda og farið var nánar ofan í þessi atriði, við greiningu á stöðu sjóðanna.

Við uppgjörsvinnu á síðari hluta árs 2019 hafi auk þessa komið í ljós að við uppgjör sjóðanna við Framtíðina lánasjóð hf. hafi verið töluvert um það að greiðslur af lánum í eigu ATOM, SIV fjármögnunar, GAMMA: Méllon, og HEBE blönduðust, þannig að rangur sjóður hafi fengið greiðslur vegna krafna sem keyptar höfðu verið af öðrum sjóði. Með öðrum orðum hafi fjárhag þessara sjóða verið blandað saman þannig að greitt hafi verið inn til tiltekins sjóðs móttekin fjárhæð afborgana af lánum sem hafi verið í eigu annarra sjóða.

Vegna þessa hafi á tímabilinu 2017- 2019 safnast upp tugmilljóna króna skekkja í greiðsluflæði á milli sjóða sem stefnda hafi verið nauðsynlegt að leiðrétta til þess að forðast aukið tjón fyrir fjármögnunaraðila sjóðanna. Hafi það kostað umtalsverða vinnu og kostnað fyrir stefnda sem leiði beint af brotum stefnanda á innri reglum félagsins og reglum sjóðanna sjálfra.

Um alla sjóðina gildi sambærilegar reglur og liggi þær fyrir í málinu. Í 15. gr. reglnanna sé skýrt tekið fram að hver og einn sjóður skuli vera með aðgreindan fjárhag frá öðrum sjóðum í rekstri stefnda. Það sé þá á ábyrgð [...], þ. m. t. stefnanda, að gæta þess að þessum reglum sé fylgt í starfsemi sjóðanna. Framangreind gögn sýni glögglega að stefnandi hafi brugðist þessari skyldu sinni til tjóns fyrir stefnda. Af þeim sökum hafi stefnda verið fyllilega heimilt að afturkalla áður ákveðinn kaupauka á grundvelli greinar 4.1, sbr. grein 4.2 í kaupaukareglunum, sem og 14. gr. reglna Fjármálaeftirlitsins nr. 388/2016.

Þá byggir stefndi á því, m. a. með vísan til framangreindrar umfjöllunar og stöðu sjóðanna, að stefnandi hafi brotið gegn ákvæðum laga um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði sem gilt hafi á þeim tíma sem stefnandi hafi verið starfsmaður stefnda, sem og almennt viðurkenndum viðmiðum um eðlilega viðskiptahætti og starfsemi sjóða um sameiginlega fjárfestingu. Þannig hafi stefnandi ekki sinnt þeim skyldum sem á honum hvíldu samkvæmt innri reglum stefnda, lögum um fjármálafyrirtæki og afleiddum reglum.

Ástæður þess að stefndi tók umþrætta ákvörðun um að afturkalla frestaða kaupauka til stefnanda voru því tvær, annars vegar að upplýsingar um rekstrarárangur sjóða í [...] stefnanda voru einfaldlega rangar, og hins vegar var ástæðan sú að stefnandi, sem [...] framangreindra sjóða, hafði brotið gegn innri reglum stefnda sem giltu um þá sjóði með því að bregðast þeirri grunnskyldu sinni að halda fjárhag þessara sjóða aðskildum.

Stefndi reisir kröfur sínar meðal annars á almennum reglum íslensks samninga-og kröfuréttar. Þá byggir stefndi kröfur sínar jafnframt á ákvæðum reglna Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands nr. 388/2016, einkum 14. gr. þeirra um kaupaukakerfi samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki. Um lagarök vísast að öðru leyti til umfjöllunar um málsatvik og málsástæður.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi greiðslu frestaðs kaupauka vegna ársins 2017 sem stefndi afturkallaði með bréfi til hans 17. september 2020. Fyrir liggur að stefndi greiddi stefnanda út 60% af ákvörðuðum kaupauka í apríl 2018 en 40% greiðslunnar var frestað til þriggja ára. Í málinu greinir aðila á um heimild stefnda til afturköllunar frestaða hluta kaupaukans og þannig um rétt stefnanda til þeirrar greiðslu sem hann krefst úr hendi stefnda hér fyrir dóminum.

Stefnandi byggir á því að stefndi sé bundinn við þær ástæður sem hann tilgreindi fyrir afturköllun í bréfinu 17. september 2020 og önnur sjónarmið séu síðari tíma skýringar sem ekki beri að líta til auk þess sem stefndi hafi ekki sýnt fram á réttmæti þeirra. Staðhæfingar stefnda um að stefnandi hafi brotið gegn innri reglum stefnda eða að tap tiltekinna sjóða verði rakið til stefnanda séu algerlega ósannaðar í málinu. Stefndi byggir á því að skilyrði kaupaukagreiðslu í upphafi hafi ekki verið uppfyllt og þar með séu ekki forsendur til að greiða stefnanda hinn frestaða hluta kaupaukans. Því hafi hann verið afturkallaður. Stefndi kveður að skýrt hafi verið tekið fram í samningi aðila um kaupauka og ákvörðun stefnda um greiðslu kaupaukans að hann væri ávallt háður því að tilskilinn árangur næðist í rekstri sjóðanna og viðskiptaeiningarinnar „sérhæfðir sjóðir“ og sem ekki hafi svo orðið raunin. Jafnframt hafi stefndi brotið gegn innri reglum stefnda og þá hafi niðurfærsla lána og virðisrýrnun í sjóðunum ATOM og SIV verið umtalsverð og komið til vegna ákvarðana stefnanda og starfa hans sem [...].

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dóminum auk C, [...], B [...] og síðar [...], og D, fyrrverandi [...].

Fram er komið í málinu að stefndi setti sér reglur 30. apríl 2018 um greiðslu kaupauka með hliðsjón af reglum Fjármálaeftirlitsins og komu þær í stað eldri reglna um sama efni. Stefnandi greinir svo frá að þessar reglur hafi ekki verið kynntar honum eða öðrum starfsmönnum eftir því sem honum sé best kunnugt. Hafi hann fyrst fengið að sjá þær eftir að starfsmenn kölluðu eftir þeim í kjölfar afturköllunar á kaupaukagreiðslum í september 2020. Þessu hefur stefndi hafnað og kveður reglurnar hafa verið hluta af ráðningarsamningi aðila og samningi um kaupauka og legið fyrir í reglubók stefnda sem allir starfsmenn hafi haft aðgang að.

Í ráðningarsamningi stefnanda segir í grein 7.2 að hann skuldbindi sig til þess að kynna sér lög um fjármálafyrirtæki og reglur stefnda og starfa samkvæmt þeim. Starfsmaður skuli hlíta þeim reglum sem gilda um starf hans í hvívetna og að reglur stefnda séu óaðskiljanlegur hluti ráðningarsamningsins. Dómurinn tekur fram að þessi tilvísun í ráðningarsamningi til reglna stefnda, sem raunar er almenn og án nánari tilgreiningar, gat ekki leyst stefnda undan þeirri ábyrgð í vinnuréttarsambandi við stefnanda að rökstyðja með tilhlýðilegum hætti forsendur ákvarðana sem gátu leitt til skerðingar á kjörum stefnanda eða haft aðrar afleiðingar fyrir hann sem starfsmann stefnda. Í þeim efnum hafði stefndi ekki frjálsar hendur.

Þá er fram komið í málinu að stefnanda var tilkynnt um áramótin 2017/2018 að hann fengi kaupaukagreiðslu fyrir árið 2017. Hún hafi svo komið til framkvæmda við undirritun aðila 30. apríl 2018 og kaupaukagreiðslan verið að fjárhæð 3.000.000 króna. Af henni hafi strax verið greiddar út 1.800.000 krónur, sem nam 60% af ákvörðuðum kaupauka, en greiðslu að fjárhæð 1.200.000 krónur, eða 40% kaupaukagreiðslunnar, hafi verið frestað í þrjú ár í samræmi við 1. mgr. 7. gr. reglna Fjármáleftirlitsins og sem er sú greiðsla sem um er deilt í máli þessu.

Líta verður svo á að ákvörðun stefnda um kaupaukagreiðslu hafi falið í sér samningsbundið loforð gagnvart stefnanda um tiltekin launakjör vegna starfa hans fyrir stefnda sem skyldi endanlega koma til framkvæmda að þremur árum liðnum við útgreiðslu hins frestaða hluta kaupaukagreiðslunnar. Í ákvörðun stefnda um kaupauka var vísað til þess að hann væri veittur í samræmi við innri reglur stefnda um kaupaukakerfi og reglur Fjármálaeftirlitsins og tekið sérstaklega fram að heimilt væri að endurkrefja starfsmann um þegar útgreiddan kaupauka ef í ljós kæmi að hann hefði ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum. Annað er ekki tekið fram í ákvörðuninni og ekki liggja nein gögn fyrir um það í málinu hvernig nánar var að henni staðið á vettvangi stjórnar félagsins.

Stefnandi hefur á því byggt fyrir dóminum að ákvörðun um kaupauka hafi byggst á því að stefndi hafi verið ánægður með störf hans á árinu 2017 og raunar einnig á árinu 2018 þar sem hann hafi einnig fengið greiddan kaupauka fyrir það ár. Ekki hafi verið tilgreind nein skilyrði þess að til afturköllunar hinnar frestuðu greiðslu gæti komið. Þessi sjónarmið stefnanda fá stoð í framburði B sem tilkynnti stefnanda um ákvörðun stjórnar um kaupaukagreiðslu til hans og útfærði hana svo nánar í ákvörðuninni frá 30. apríl 2018 varðandi fjárhæðir og fyrirkomulag greiðslna. Dómurinn tekur fram að ekkert er fram komið í málinu sem bendir til annars en að lýsing vitnisins á aðstæðum og samskiptum við stefnanda sé rétt og er ekki ástæða til þess að draga framburð hans á því í efa. Er sjónarmiðum stefnda hvað það varðar því hafnað. Fyrir dóminum verður því litið svo á að gagnvart stefnanda hafi ákvörðun um kaupaukagreiðslu fyrst og fremst byggst á ánægju með störf hans og að ekki hafi sérstaklega verið tekið fram við hvaða aðstæður gæti komið til afturköllunar. Breytir tilvísun í ákvörðuninni til innri reglna stefnda og reglna Fjármálaeftirlitsins engu þar um. Í skýrslu fyrrverandi forstjóra stefnda kom þó fram að við ákvörðun um kaupauka væri almennt litið til þriggja þátta; þ. e. árangurs félagsins í heild, árangurs viðkomandi deildar og árangurs viðkomandi starfsmanns en telja verður óumdeilt að þessi atriði hafi ekki sérstaklega verið rædd að öðru leyti en þvíað ánægja væri með störf stefnanda án þess að það væri rökstutt sérstaklega.

Í bréfi stefnda 17. september 2020 um afturköllun frestaðrar kaupaukagreiðslu sagði að ákvörðun um kaupaukagreiðslu hefði verið tekin „á grundvelli rekstrarárangurs félagsins á árunum 2017 og 2018“ og jafnframt að samkvæmt „fyrirliggjandi gögnum“ hefði ákvörðun um meirihluta kaupaukans byggt á „afkomu GAMMA í heild“. Ekki kemur nánar fram til hvaða gagna er verið að vísa. Þá sagði að „óháð úttekt á starfsemi félagsins“ hefði leitt í ljós að aðferðafræði við mat á afkomu félagsins „var ekki forsvaranleg“ og „mati á virði eigna ábótavant“. Ekki liggur fyrir hver sú úttekt var eða nánar hverjar helstu niðurstöður hennar voru hvað varðar einstaka sjóði. Vegna þess „og vegna annarra atvika“, sem ekki er gerð nein frekari grein fyrir, hefði ákvörðun um kaupauka árin 2018 og 2019 byggt á „röngum forsendum“ án þess að það sé útskýrt frekar. Þá sagði í framhaldinu að fjárhagsstaða og afkoma félagsins á tímabilinu sem kaupaukar voru veittir hefði verið verri en fyrirliggjandi upplýsingar gáfu til kynna en ekki koma fram neinar frekari skýringar á því í hverju sá munur liggur. Í niðurlagi bréfsins sagði að það væri mat félagsins að forsendur fyrir útgreiðslu frestaðs kaupauka væru ekki til staðar. Félagið hefði því ákveðið að afturkalla frestaðan hluta kaupauka sem stefnanda hefði verið ákvarðaður á árunum 2018 og 2019 og kæmi hann því ekki til greiðslu.

Bréfi þessu var beint að stefnanda og með því var honum tilkynnt að eftirstöðvar umsaminnar kaupaukagreiðslu, sem honum hafði verið ákveðin fyrir störf hans hjá stefnda en sem hafði verið frestað að greiða, yrðu nú ekki greiddar út og frestaði hluti kaupaukans þar með afturkallaður. Rökstuðningur stefnda í bréfinu er mjög almenns eðlis og tekur ekki mið af frammistöðu, árangri eða störfum stefnanda á þeim tíma er kaupaukinn náði til eða síðara tímabils. Þá er í engu getið um árangur þeirrar deildar sem hann starfaði í. Verður að leggja þá merkingu í bréfið, og draga þar með þá ályktun um ástæður afturköllunarinnar eins og þær birtast þar, að ákvörðunin væri nú tekin þar sem komið hefði í ljós að staða stefnda „í heild“ hefði reynst verri en áður var talið án þess að það væri þó nokkuð útskýrt nánar. Upphafleg ákvörðun um kaupaukagreiðslu til stefnanda hefði því byggst á „röngum forsendum“ og því væru heldur ekki forsendur fyrir útgreiðslu frestaðs kaupauka.

Að mati dómsins var rökstuðningur stefnda fyrir ákvörðun, sem ætlað var að vera bindandi gagnvart stefnanda ekki mjög skýr. Í málinu er fram komið að alveg samhljóða tilkynningu, um afturköllun frestaðra kaupaukagreiðslna, var beint til þeirra starfsmanna stefnda sem fengið höfðu greiddan kaupauka á sama tíma og stefnandi. Mun þar hafa verið um að ræða 10- 20 manns. Hafi afturköllunin að því leyti verið almennt orðuð og bréfið þannig „lægsti samnefnarinn“ fyrir alla starfsmenn en ákvörðunin ekki sérstaklega rökstudd gagnvart hverjum og einum. Í niðurlagi bréfsins tók stefndi fram að hann áskildi sér allan rétt til að tefla fram frekari rökstuðningi og/eða frekari kröfum á síðari stigum, gerðist þess þörf. Af framburði framkvæmdastjóra stefnda fyrir dóminum virðist sem forsvarsmenn hans hafi litið svo á að unnt væri, og nægilegt, að senda út almennt orðaða afturköllun til hvers og eins starfsmanns og að það myndi svo ráðast í hverju tilviki fyrir sig hvort frekari rökstuðnings yrði óskað. Eftir á að hyggja kynni þó að vera að rétt hefði verið að orða þetta með nákvæmari hætti. Það hefði verið ákveðið að segja „frekar minna en meira“ í bréfinu þar sem svona væri „viðkvæmt mál“ og „segja ekkert sem ekki hefði komið fram opinberlega“ þar sem menn hefðu ekkert vitað „hvert þessar tilkynningar myndu fara“ og hugsunin hafi verið „að veita mönnum færi á að láta þar við sitja“.

Í ákvörðun stefnda 30. apríl 2018 var sérstaklega tekið fram og áréttað að heimilt væri að endurkrefja stefnanda um kaupaukann ef í ljós kæmi að hann hefði ekki fylgt reglum eða innri ferlum fyrirtækisins eða ekki virt lög eða stjórnvaldsfyrirmæli í störfum sínum. Fallast verður á með stefnanda að þessi heimild taki einnig til þess að fella niður eða afturkalla frestaðan hluta kaupaukans. Ákvörðun forstjóra um kaupaukagreiðslu til stefnanda fól í sér samning og nánari útfærslu um framkvæmd hennar. Verður því að líta svo á að gagnvart stefnanda hafi þar verið um tæmandi tilvik að ræða um heimildir stefnda til afturköllunar. Samkvæmt grein 5.1 í reglum stefnda og 15. gr. reglna Fjármálaeftirlitsins bar stefnda að upplýsa stefnanda um þau atriði sem hefðu áhrif á greiðslur til hans. Það gerði stefndi með ofangreindum og bindandi hætti. Engar sérstakar forsendur eða skilyrði eru tiltekin að öðru leyti en því sem að ofan greinir en líta verður svo á að stefnda hefði verið skylt að geta þess ef svo væri. Hefði greiðsla hins frestaða hluta kaupaukans átt að vera háð „tilskildum árangri“ viðskiptaeiningarinnar sem kölluð er „sérhæfðar fjárfestingar“ hefði samkvæmt þessu þurft að taka það fram í ákvörðun um kaupaukann.

Fallast verður því á með stefnanda að stefndi sé bundinn af þeim ástæðum sem hann tilgreindi í bréfinu 17. september 2020 og verður lögmæti hennar fyrst og fremst metið út frá þeim forsendum sem þar koma fram. Má um það vísa til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Hæstaréttar í máli nr. 452/2009. Í afturköllunarbréfinu var ekki minnst á að afturköllun hafi verið réttlætanleg vegna afkomu og rekstrar sjóða í [...] stefnanda eða vegna brota hans á innri reglum stefnda. Ákvarðaður kaupauki felur í sér sérstaklega umsamin launakjör fyrir unnin störf. Ósannað er að kaupaukinn hafi verið háður tilskildum árangri á tilteknu tímabili á grundvelli mælanlegra árangursmarkmiða sem stefnandi hafi verið upplýstur um það. Stefndi gerði þann samning sem stefnandi byggir nú rétt sinn á og verður stefndi að bera hallann af því að hafa ekki tilgreint forsendur og skilyrði afturköllunarinnar, sem hann byggir nú á fyrir dóminum að hafi verið til staðar, með skýrari hætti en raun ber vitni.

Þar sem afturköllun stefnanda 17. september 2020 byggði ekki á þeim heimildum sem afmarkaðar voru með þeim hætti sem lýst hefur verið í samningi aðila um kaupaukagreiðslu 30. apríl 2018 er afturköllun stefnda ekki bindandi gagnvart stefnanda og greiðsluskylda stefnda gagnvart stefnanda skýr að mati dómsins. Af ákvörðun um kaupauka verður ekki séð að hún hafi verið tekin „á grundvelli rekstrarárangurs stefnda á árunum 2017 og 2018“ líkt og fram kemur í bréfi stefnda um afturköllunina og þá er hvergi vikið að tengslum kaupaukans við heildarafkomu stefnda eða fjárhagsstöðu hans yfirleitt en afturköllunin byggði samkvæmt ofansögðu á þeim þáttum. Ekki er annað komið fram í málinu en að hann hafi verið veittur á grundvelli almenns árangurs stefnanda í starfi án nánari tilgreiningar. Þá verður raunar ekki séð að fjárhagsstaða og afkoma stefnda á kaupréttartímabilinu sé meðal þeirra ástæðna sem heimila félaginu að afturkalla þegar ákveðinn kaupauka að frátöldu því tilviki sem fjallað er um í grein 4.1.3. Verður ekki annað ráðið af gögnum en að eiginfjárhlutfall stefnda hafi verið langt yfir lágmarki 84. gr. laga nr. 161/2002 og að það hafi hækkað á milli áranna 2018 og 2019 eins og sjá máaf ársreikningi stefnda fyrir árið 2019. Gat sú ástæða því tæplega réttlætt afturköllun hinnar frestuðu kaupaukagreiðslu.

Í ársreikningi stefnda fyrir árið 2019 er fjallað um stöðu sjóða í rekstri félagsins og tekið fram að í september 2019 hafi komið í ljós að tveir þeirra, GAMMA: Novus og GAMMA: Anglia, stæðu verr en áður hefði verið gert ráð fyrir. Hefði verri staða þessara tveggja sjóða breytt afkomu félagsins á fyrri hluta ársins 2019 og því hafi hálfsársuppgjör fyrir árið 2019 verið endurútgefið 3. september 2019. Ekkert liggur fyrir um að staða eða árangur þessara sjóða hafi á einhvern hátt verið tengd störfum stefnda eða þeirri kaupaukagreiðslu sem stefnanda var ákvörðuð.

Í síðari samskiptum aðila vegna afturköllunarinnar leitaðist stefndi við að renna frekari stoðum undir ákvörðun um afturköllun með ástæðum sem ekki voru tilgreindar í bréfi hans um afturköllun. Málatilbúnaður hans hér fyrir dómi er að mestu reistur á þeim röksemdum sem fram komu í bréfi hans 25. nóvember 2020 í tilefni af athugasemdum stefnanda 6. október 2020. Kemur þá fyrst fram sú ástæða afturköllunarinnar að ekki hafi náðst tilskilinn árangur af rekstri viðskiptaeiningarinnar „sérhæfðar fjárfestingar“ en fram er komið fyrir dóminum að þeir sjóðir sem stefnandi [...] tilheyrðu einingu stefnda sem svo var nefnd. Eins og áður sagði var ákvörðun stefnda um kaupauka til stefnanda þó ekki háð „tilskildum árangri“ hvorki starfsmanns né þeirra sjóða sem hann [...] eða árangri einingarinnar „sérhæfðar fjárfestingar“. Er auk þess ekkert komið fram um að sett hafi verið fram af hálfu stefnda tiltekin og þá mælanleg markmið og að þeim skyldi náð svo ekki kæmi til afturköllunar kaupaukans. Þá kom í áðurnefndu bréfi stefnda einnig fram sú ástæða að utanumhald sjóða í [...] stefnanda hefði verið ábótavant. Ekki er þar þó talað um að í því hafi falist brot á innri reglum eins og stefndi hefur haldið hér fram fyrir dóminum.

Dómurinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að stefndi sé bundinn við þær ástæður sem hann setti fram í bréfi sínu 17. september 2020 um afturköllun frestaðs kaupauka. En jafnvel þó að litið væri til þeirra málsástæðna stefnda hér fyrir dóminum, sem ekki komu fram í afturköllunarbréfinu frá 17. september 2020, að afturköllun hafi verið réttlætanleg, annars vegar vegna þess að upplýsingar um rekstrarárangur sjóða í [...] stefnanda, hinna svokölluðu „sérhæfðu sjóða“, hafi verið rangar og hins vegar vegna þess að stefnandi sem [...] hefði brotið gegn innri reglum stefnda sem giltu um þá sjóði með því að bregðast þeirri grunnskyldu sinni að halda fjárhag þessara sjóða aðskildum, tekur dómurinn fram að stefndi hefur ekki leitast við með fullnægjandi hætti að sýna fram á staðhæfingar sínar að þessu leyti og hefur því ekki lánast sönnun um þau atriði.

Hvað fyrra atriðið varðar hefur stefndi vísað til ársreikninga tveggja sjóða sem voru í [...] stefnanda, þ. e. ATOM og SIV fjármögnunar, og bent á að niðurfærslur lána, virðisrýrnun lánasafna og varúðarfærslur hafi verið umtalsverðar vegna áranna 2017 og 2018 og ástæður þess verði raktar til ákvarðana og [...] stefnanda. Dómurinn tekur fram að ársreikningar annarra sjóða liggja ekki fyrir í málinu. Þá áréttar dómurinn að engin mælanleg markmið eða árangursviðmið lágu til grundvallar ákvörðun um kaupaukagreiðslu til stefnanda en slíkt hlýtur að vera forsenda þess að unnt sé að meta að „tilskildum árangri“ hafi ekki verið náð þannig að haft geti þær afleiðingar að frestaði hluti umsaminnar greiðslu vegna starfa viðkomandi starfsmanns falli niður eða verði afturkallaður. Bendir dómurinn til hliðsjónar á dóm Landsréttar í máli nr. 706/2019 þar sem skýr og mælanleg árangursmarkmið lágu kaupauka til grundvallar.

Þótt skoðun fyrirliggjandi ársreikninga áðurnefndra sjóða leiði í ljós að tap var á rekstri þeirra hefur stefndi engan reka gert að því að færa sönnur á hverjar ástæður þess voru en lætur við það sitja að staðhæfa að það hafi verið vegna [...] stefnanda og því hafi ekki verið forsendur til að greiða honum frestaðan hluta kaupaukans. Þá hefur hann heldur ekki reynt að rökstyðja að tapið hafi verið umfram einhver tilskilin mörk. Bendir dómurinn á dóm Landsréttar í máli nr. 706/2019 í þessu samhengi. Hefur stefndi raunar ekki fært nægjanleg rök fyrir því að staða hans hafi versnað verulega þótt hagnaður hans hafi dregist saman.

Þá hefur stefndi haldið fram að svokallaðar varúðarreglur við mat á líklegum vanskilum skuldara sem áhrif hafði á niðurfærslu lána hafi verið ófullnægjandi. Ekkert liggur þó fyrir um hverjar þessar niðurfærslureglur voru, hvernig stefndi telur að þær hafi átt að vera og hvernig þeim var breytt. Þá er ósannað að stefnandi einn og sér hafi verið höfundur þeirra reglna eða ráðið efni þeirra.

Jafnframt hefur stefndi haldið fram að stefnandi hafi brotið gegn innri reglum félagsins með því að blanda saman fjárhag sjóða og að það hafi leitt af sér mistök við færslur á reikninga sjóða og að fara hafi þurft út í umtalsverðar leiðréttingar þegar það hafi komið í ljós. Engin gögn eru þó lögð fram til að sýna fram á þetta en látið við það sitja að setja fram staðhæfingar um að svona hafi verið í pottinn búið og það hafi verið vegna ákvarðana stefnanda.

Í greinargerð til dómsins áskildi stefndi sér rétt til að afla matsgerðar m. a. til að sýna fram á blöndun fjármuna á milli sjóða og tap fjármögnunaraðila sjóða. Það var ekki gert og verður stefndi að bera hallann af skorti á sönnunarfærslu í málinu.

Enn fremur hefur stefndi haldið því fram að afkoma „sérhæfðra sjóða“ hafi ekki verið viðunandi. Ekki liggur þó fyrir um nákvæmlega hvaða sjóði er að ræða, hvort stefnandi hafi komið að [...] þeirra allra eða hvort í þeirri einingu kunni að vera sjóðir undir stjórn annarra. Er þessi þáttur málsins mjög óljós og hefur stefndi ekki fært sönnur á þessar staðhæfingar sínar.

Þá hefur stefndi hér fyrir dóminum ekki leitast við að leiða í ljós hvernig hin óháða úttekt, sem vísað var til í afturköllunarbréfi stefnanda um að aðferðafræði við mat á afkomu félagsins hafi verið „óforsvaranleg“ og mat á virði eigna verið „ábótavant“, gat leitt til afturköllunar frestaðrar kaupaukagreiðslu stefnanda.

Dómurinn áréttar því að jafnvel þótt litið væri til þeirra nýju ástæðna sem stefndi tilgreindi í bréfi sínu til stefnanda 25. nóvember 2020 og málatilbúnaður hans hér fyrir dóminum byggir að mestu á, þá ber stefndi sönnunarbyrði fyrir staðhæfingum um að forsendur og árangurstengd markmið hafi legið til grundvallar ákvörðun um kaupauka og fyrir því að þessum markmiðum hafi ekki verið náð á árinu 2017 eftir nánari skoðun á árinu 2019 sem leiða eigi til þess að frestaður kaupauki verði afturkallaður. Hefur sú sönnun ekki tekist af hálfu stefnda.

Þá áréttar dómurinn að gera verður ráð fyrir að með áskilnaði um „tilskilda frammistöðu“ starfsmanns eða viðskiptaeiningar sé verið að skírskota til mælanlegra árangursviðmiða sem tiltekin eru í samningi um kaupauka en ekki til almennrar eða óskilgreindrar frammistöðu starfsmanns og/eða þeirrar viðskiptaeiningar sem starfsmaður [...].

Stefndi hefur í málinu ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að tilskilinni frammistöðu stefnanda eða viðskiptaeiningar hans hafi ekki verið náð þannig að rétt hafi verið að hafna greiðslu eftirstöðva kaupaukans. Stefndi hefur raunar ekki upplýst á neinn hátt hver þau viðmið voru og hvernig þeim var, að hans mati, ekki náð. Af þessu verður stefndi að bera hallann.

Dómurinn tekur að lokum fram að þótt stefndi hafi sett sér kaupaukareglur og þrátt fyrir að reglur um kaupaukakerfi séu taldir nauðsynlegar í starfsemi fjármálafyrirtækja, sbr. reglur Fjármáleftirlitsins um þetta efni, leysir það stefnda ekki undan því, eins og hverjum öðrum vinnuveitanda, að upplýsa stefnanda með fullnægjandi hætti um ástæður afturköllunar greiðslu sem honum hafði þegar verið ákvörðuð og samið um við hann með formlegum hætti 30. apríl 2018. Samkvæmt grein 5.1 í innri reglum stefnda um kaupauka bar félaginu að upplýsa starfsmann um meginatriði kaupaukakerfis og þau atriði sem áhrif gætu haft á greiðslu kaupauka og þá eftir atvikum niðurfellingu hans, skerðingu eða afturköllun. Það virðist ekki hafa verið gert og verður stefndi að bera hallann af því. Er ekki nóg að staðhæfa að slíkt hafi verið gert eða að upplýsingar um þetta hafi legið fyrir í reglubók stefnda sem hafi verið aðgengileg starfsmönnum. Engin gögn þar að lútandi liggja fyrir í málinu.

Í samræmi við allt framangreint er það niðurstaða dómsins að ótvíræð greiðsluskylda hvíli á stefnda hvað varðar frestaða kaupaukagreiðslu stefnanda samkvæmt ákvörðun frá 30. apríl 2018 og að stefnda hafi ekki lánast sönnun um annað. Verður því fallist á kröfu stefnanda í málinu eins og hún er fram sett, hvað varðar fjárhæð og upphafstíma dráttarvaxta sem ekki hefur verið sérstaklega mótmælt. Stefndi hefur gert kröfu til vara um að krafa stefnanda verði lækkuð. Engin grein hefur verið gerð fyrir sjónarmiðum eða rökstuðningi að baki þeirri kröfu og getur hún ekki komið til neinna álita af hálfu dómsins.

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og telst hann hæfilega ákveðinn 750.000 krónur að teknu tilliti til umfangs málsins og reksturs þess fyrir dóminum. Er þá einnig litið til þess að mál þetta var rekið samhliða máli nr. E- 2881/2021 sem leiddi til ákveðins hagræðis við rekstur beggja málanna.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf lögmaður en af hálfu stefnda E-kk-nf B-kk-nf lögmaður. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 en hvorki dómari né aðilar töldu þörf á endurflutningi málsins.

Dómsorð :

Stefndi, GAMMA Capital Management hf., greiði stefnanda, A, 1.200.000 krónur með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 30. apríl 2021 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 750.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)