E-225/2013

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 10. september sl., er höfðað 16. janúar 2013 af Þ-kk-þgf J-kk-þgf, Laxnesi, Mosfellsbæ á hendur Ö-kvk-þgf B. W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Bandaríkjunum, Þ-kvk-þgf W-x-x, Rye Road, Rye 10580, New York, R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, Bergstaðastræti 67, Reykjavík, Mosfellsbæ, Þverholti 2, Mosfellsbæ vegna Laxness 1, M-x-x v-x-x O-x-x, Seljabrekku ehf. , íslenska ríkinu og með sakaukastefnu, 29. október 2013 á hendur Laxnesbúinu ehf.

Dómkröfur stefnanda eru þessar: Að landamerki jarðarinnar Laxness 1, lnr. 123694, fnr. 208-2131, gagnvart aðliggjandi jörðum séu svofelld (mælt með GPS-tækni):

Að landamerki milli landa Selholts og Laxness 1 markist af eftirfarandi punktum: Að norðanverðu úr hniti 3266,03 (austur) og 23303,99 (norður), (p.1) að Þingvallavegi í hnit 3278,28 (austur) og 22989,81 (norður), (p.1006), þaðan í suðvesturátt í hnit 3314,85 (austur) og 22965,81 (norður), (p.101).

Að landamerki milli landa Seljabrekku, Bringna og Laxness 1, markist af eftirfarandi punktum: Að norðanverðu frá Þingvallavegi úr hniti 3278,28 (austur) og 22989,03 (norður), (p.1006) í hnit 3308,39 (austur) og 22217,15 (norður), (p.1001), þaðan í suðsuðvesturátt að suðausturhorni Laxness 1, í hnit 3480,51 (austur) og 21837,04 (norður), (p.122).

Að hluti landamerkjalínu milli jarðanna Laxness 1 og Laxness 2 sem liggur frá austri til vesturs og er hluti af landamerkjalínu sem skilur að land Laxness 1 og Laxness 2, markist af eftirfarandi punktum: Úr hniti 4521,45 (austur) og 22624,21 (norður), (p.402) í hnit 5416,30 (austur) og 22582,58 (norður), (p.1003), þaðan í hnit 5728,52 (austur) og 22468,50 (norður), (p.1040), þaðan í hnit 5753,34 (austur) og 22525,83 (norður), (p.1030), þaðan í hnit 5827,16 (austur) og 22493,86 (norður), (p.1020) og þaðan í hnit 5850,67 (austur) og 22483,69 (norður), (p.413). Frá punkti 413 annars vegar í suðausturátt inn á lóð Laxness 2 í hnit 5805,30 (austur) og 22465,47 (norður), (p.1004) og hins vegar í norðvesturátt í hnit 6113,98 (austur) og 22620,37 (norður), (p.1005).

Gagnvart stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x, R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf og Mosfellsbæ eru ekki gerðar aðrar kröfur en þær að þola dóm um kröfu stefnanda á hendur öðrum stefndu.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu sameiginlega (in solidum).

Dómkröfur stefndu, Ö-kvk-ef B. W-x-x, S-kvk-ef G-x-x W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef, eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að sýknað verði af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda, Mosfellsbæjar, eru þær að vera sýknaður af kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur stefndu M-x-x v-x-x O-x-x eru þær að vera sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda, Seljabrekku ehf. eru þær aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar.

Dómkröfur stefnda, íslenska ríkisins, eru þær að vera sýknað að öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist greiðslu málskostnaðar.

Sakaukastefndi Laxnesbúið ehf. lagði ekki fram greinargerð í málinu.

Þann 10. september 2014, fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefndu, Ö-kvk-ef B. W-x-x, S-kvk-ef G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-kvk-ef, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef og Seljabrekku ehf. í samræmi við 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II.

Málsatvik

Málsókn stefnanda lýtur að breytingum á landamerkjum jarðarinnar Laxnesi 1, gagnvart jörðunum Selholti, Seljabrekku, Bringum og Laxnesi 2. Telur stefnandi að landamerki Laxness 1 eigi að vera eins og þau voru ákveðin samkvæmt Landskiptagerð, dags. 28. maí 1960.

Forsaga máls þessa er sú að bræðurnir E-kk-nf og E-kk-nf B-kk-nf eignuðust jörðina Laxnes árið 1928. Sátu þeir hvor sinn helming jarðarinnar. E-kk-nf seldi síðan G-kk-þgf Þ-kk-þgf og J-kk-þgf S-kk-þgf lækni, föður stefnanda og stefndu R-kvk-ef sinn hluta jarðarinnar hinn 21. apríl 1942.

Tæpu ári síðar, eða hinn 15. mars 1943, afsalaði svo G-kk-nf sínum eignarhluta til J-kk-ef sem þá var orðinn einn eigandi að helmingi jarðarinnar Laxness á móti E-kk-þgf. Hinn 30. mars 1943 afsalaði J-kk-nf síðan jarðarhelmingnum til dóttur sinnar, stefndu R-kvk-ef.

Næst gerðist það að G-kvk-nf G-kvk-nf, ekkja E-kk-ef B-kk-ef, afsalaði hinum helmingi jarðarinnar til J-kk-ef 2. nóvember 1945. Rúmum mánuði síðar, eða þann 9. desember 1945, afsalaði J-kk-nf svo þeirri eign og fleiru til Búkollu hf. með tveimur afsölum. Þann 18. janúar 1950 afsalaði J-kk-nf, fyrir hönd stefndu R-kvk-ef, helmingi af jarðarhelmingi hennar til S-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef W-x-x. Hinn 18. febrúar 1950 afsalaði Búkolla hf. jarðarhelmingi sínum til Laxnesbúsins hf. Hinn 25. september 1959 seldi síðan S-kk-nf J-kk-nf sinn eignarhluta til meðstefnda Mosfellsbæjar 25. september 1959.

Hinn 17. febrúar 1960 skipaði sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu þrjá úttektarmenn til þess verks að skipta jörðinni Laxnesi í tvo helminga í samræmi við landskiptalög nr. 46/1941. Var slegið fastri skiptingu milli jarðarhlutanna með einni línu auk þess sem átta hektarar austast af nyrðri jarðarhlutanum, Laxnesi 2, voru látnir fylgja suðurhlutanum, þeim sem stefndu Mosfellsbær og R-kvk-nf áttu ásamt S-kk-þgf W-x-x. Mun það hafa verið gert til að jafna stærð jarðarhlutanna. Í landskiptagerð þessari var ekkert átt við ytri mörk jarðarinnar gagnvart öðrum jörðum.

J-kk-nf S-kk-nf faðir stefnanda og stefndu R-kvk-ef lést 1967. Er móðir þeirra lést gerðu stefnandi og R-kvk-nf, í tengslum við uppgjör á dánarbúi móður þeirra, samning, dags. 2. desember 1971, þar sem stefnda R-kvk-nf lofaði að afhenda Þ-kk-þgf J-kk-þgf til eignar þann hluta af íbúðarhúsi á jörðinni Laxnesi í Mosfellshreppi, Kjósarsýslu, sem hún á, ásamt 10 ha. af landi jarðarinnar, sem í hennar hlut kemur við skipti á jörðinni. Þannig að Þ-kk-nf fái allt að 1. ha. aðliggjandi að húsinu, enda komi land aðliggjandi að húsinu í hlut R-kvk-ef, en mismuninn á þeirri landspildu og 10 ha. skal Þ-kk-nf fá annars staðar úr eignarhluta R-kvk-ef J-kvk-ef í jörðinni eftir nánara samkomulagi þeirra á milli. Tekið var fram að eignarréttur stefnanda kæmi ekki til framkvæmda fyrr en við þinglýsingu afsals á téðum eignarhluta. Stefnandi hefði hins vegar fullan afnotarétt frá undirritun. Einnig var tekið fram að ofangreind eignatilfærsla væri háð forkaupsrétti meðstefnda Mosfellshrepps.

Vegna ráðagerða um skipti á jörðinni Laxnesi 1, var lögð vinna í það á árunum 1992 og 1993 að greina sem gleggst merki jarðarinnar, bæði gagnvart Laxnesi 2 og gagnvart öðrum jörðum. Hinn 15. október 1992 var undirritaður uppdráttur sem ákvarðaði landamerki Laxness 2 til norðurs og austurs. Hinn 12. mars 1993 var undirritaður hnitsettur uppdráttur sem tók til landamerkja Laxness 1 að austan, sunnan og vestan. Voru uppdrættirnir undirritaður af öllum hlutaðeigandi, þar á meðal fulltrúum þinglýstra eigenda Laxness 1 á þeim tíma. Síðasti landamerkjauppdrátturinn sem varðar landamerki Laxness 1 var undirritaður 8. júlí 1993. Var um að ræða hnitsettan uppdrátt sem sýndi norðurmörk Laxness 1 gagnvart suðurmörkum Laxness 2. Voru hinir áritaðu uppdrættir allir mótteknir til þinglýsingar hinn 3. ágúst 1993.

Með samkomulagi sem stefnandi, stefnda R-kvk-nf og meðstefndi Mosfellsbær gerðu með sér, þann 22. janúar 1999, vegna væntanlegra kaupa stefndu R-kvk-ef og síðar stefnanda á húsum á Laxnesjörðinni ásamt 5.460 fermetra spildu samþykktu Mosfellsbær og S-kvk-nf W-x-x að hafna forkaupsrétti vegna sölu á fasteignum sem staðsettar voru samkvæmt landamerkjauppdrætti á Laxnesi 2 auk spildu umhverfis húsin, samtals 5.360 fermetrar að stærð. Kom fram að spildan væri staðsett samkvæmt landamerkjauppdrætti í landi Laxness 2. Var þess jafnframt getið að greindir aðilar höfnuðu forkaupsrétti vegna afsals á 11,9% af hlut R-kvk-ef í landi Laxness 1 til stefnanda en hann [ætti] samkvæmt samkomulagi við R-kvk-þf J-kvk-þf að eignast 10 ha. af því landi sem í hennar hlut kemur við fyrirhuguð landskipti og er öllum aðilum samkomulags þessa ljóst að með 11,9% hluti í afsali til Þ-kk-ef frá R-kvk-þgf er átt við þessa 10 ha. Skal við landskipti taka einvörðungu mið af því. Þess var jafnframt getið í samkomulaginu að stefnda R-kvk-nf gætti alfarið hagsmuna stefnanda við fyrirhuguð landskipti.

Þann 27. janúar 1999, seldi eigandi Laxness 2, Laxnesbúið ehf., stefndu R-kvk-þgf J-kvk-þgf eignarhluta Laxnesbúsins ehf. í íbúðarhúsi jarðarinnar Laxnesi 2, auk annarra tilgreindra húsa ásamt 5.460 fermetrum lands undir og við þessar fasteignir. Sama dag afsalaði stefnda R-kvk-nf hinu keypta til stefnanda á sama verði og keypt var. Auk þess var í afsali hennar til stefnanda mælt fyrir um að afsalað væri 11,9% af eignarhluta stefndu R-kvk-ef í landi Laxness 1, eða sem næmi 5,95% af óskiptu landi jarðarinnar.

Stefndi Mosfellsbær, er eigandi að 25% eignarhlut í jörðinni Laxnes 1. Leiðir eignarhluti bæjarins af afsalsbréfi frá 25. september 1959 þegar bærinn eignaðist fjórðung af hálflendu hinnar upprunalegu Laxnesjarðar. Laxnesjörðin var í upphafi konungsjörð en komst síðar í einkaeign. Landamerkjabréf jarðarinnar er frá 23. maí 1889 og er það áritað um samþykki eigenda aðliggjandi jarða. Um merki til austurs gagnvart Mosfelli, nú Selholti og Bringum, segir í landamerkjabréfinu: Úr markvörðu, sem er beint á móti Selhlíðargili, í markastein og markaflag neðan til við Jónselið, þaðan í Sýlingarstein austur til á Skógarbringunum og er hann hornmark. Landamerkjabréf L-kk-ef er í samræmi við landamerkjabréf Stóra-Mosfells frá 24. maí 1890 og yngri landamerkjabréf fyrir Bringur.

Jörðin Seljabrekka er sunnan við veginn til Þingvalla og liggur milli L-kk-ef og Leirvogsvatns við jaðar Mosfellsheiðar. Er jörðin að grunni byggð á býli sem áður hét Jónssel og var Jónssel eitt af býlum þeim er tilheyrðu Mosfelli sem varð eign Viðeyjarklausturs fyrr á öldum. Á fyrri hluta síðustu aldar þrýstu bændur á um að ríkið seldi Mosfellshreppi Mosfellsheiði og voru samþykkt heildarlög til sölunnar á Alþingi 1927, sbr. lög nr. 53/1927. Seljabrekka var gerð að býli 1933 með sameiningu Jónssels og Mosfellsbringna og síðan hefur verið bætt við býlið landi frá aðliggjandi jörðum auk þess sem makaskipti hafa farið fram á landi. Ekki er til sérstök landamerkjaskrá fyrir Jónssel, en til er samningur um merki Bringna og Seljabrekku frá 7. október 1939 og eru landamerkin færð á skrá í nóvember sama ár. Í þeirri skrá kemur fram að Merkjasteinn sé landamerkjasteinn milli L-kk-ef, Bringna og Seljabrekku, sá hinn sami og nefndur er Marsteinn og Markasteinn í áðurnefndum landamerkjaskrám.

Þann 20. júlí 1989, keypti Á-kk-nf B-kk-nf hluta Selholtslands af Mosfellsbæ. Gerðu samningsaðilar með sér bráðabirgðasamning, þar sem m.a. var mælt fyrir um að lóðarmörk skyldu skilgreind síðar. Samkvæmt uppdrætti sem gerður var í samræmi við greindan bráðabirgðasamning og undirritaður er af eiganda Selholts, lögmanni og bæjartæknifræðingi Mosfellsbæjar, sem og eigendum Skeggjastaða og L-kk-ef kemur fram að eignarland Selholts sé samtals 24.507 m² auk 4.400 m² lóðar í kringum íbúðarhúsið. Afsali fyrir mannvirkjum tilheyrandi jörðinni ásamt 28.907 m² var þinglýst á árinu 1992. Afsal fyrir eignarlandi stefndu M-x-x v-x-x O-x-x var gefið út 27. nóvember 2006.

III.

Málsástæður aðila

1. Helstu málsástæður og lagarök varðandi efnishlið málsins:

a) Stefnanda

Stefnandi kveður málshöfðun lúta að ágreiningi um rétt landamerki jarðarinnar Laxnes 1. Árið 1960 hafi landamerki jarðarinnar verið ákveðin og samþykkt af hlutaðeigandi sameigendum jarðarinnar og nærliggjandi jarða. Telur stefnandi að landamerki Laxness 1 eigi að vera eins og þau voru ákveðin samkvæmt Landskiptagerð, dags. 28. maí 1960. Tekur stefnandi fram að árið 1993 hafi fjórum landamerkjalýsingum verið þinglýst á jörðina án samþykkis stefnanda. Er tilefni málshöfðunarinnar að landamerki jarðarinnar verði eins og þau voru árið 1960.

Stefnandi byggir á því að hann hafi verið eigandi að 5,95% jarðarinnar Laxnes 1 þegar hinar umdeildu landamerkjalýsingar voru gerðar og þeim þinglýst árið 1993, sbr. erfðaskiptasamning stefnanda og R-kvk-ef frá 2. desember 1971. Þar sem ekki hafi verið aflað samþykkis hans fyrir umræddum landamerkjalýsingum sem meðeiganda og ábúanda til 29 ára telji stefnandi ljóst að þær séu ógildar og óskuldbindandi fyrir hann, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1991 um landamerki o.fl.

Um aðild málsins tekur stefnandi fram að í stað þess að vera við hlið sameigenda sinna til sóknar stefni hann þeim til að þola dóm í samræmi við kröfur sínar. Telur stefnandi 18. gr. laga nr. 91/1991 ekki standa því í vegi að efnisdómur verði lagður á sakarefnið, enda muni sameigendur hans að Laxnesi 1 eiga þess kost að koma sjónarmiðum sínum að og gæta hagsmuna sinna, auk þess sem dómkrafa stefnanda leiði til rýmkunar á rétti sameigenda hans verði fallist á hana. Um aðild annarra stefndu en sameigenda stefnanda tekur stefnandi fram að hún byggi á skyldubundinni samaðild til varnar í landamerkjamálum, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1919. Auk þess sem byggt sé á almennum reglum um lögvarða hagsmuni þessara stefndu. Af þeim sökum hafi einungis verið stefnt eigendum sem eigi jarðir aðliggjandi þeim landamerkjalínum sem stefnandi krefjist leiðréttinga á, þ.e. Laxnes 2, Selholt, Seljabrekku og Bringur.

Tekur stefnandi fram að hann hafi orðið meðeigandi systur sinnar í þinglýstri eign hennar að helmingi jarðarinnar Laxnesi 1 við undirritun erfðaskiptasamningsins árið 1971.

b) Stefndu Ö-kvk-þf B. W-x-x, S-kvk-þf G-kvk-ef W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef.

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að allir eigendur Laxness 1 og aðliggjandi jarða hafi samþykkt merki jarðarinnar 1993. Þá hafi merkin ekkert breyst frá því sem landskiptagerð fjallaði um 1960, sérstaklega ekki gagnvart Seljabrekku, Selholti og Bringum enda hafi þessi skiptagerð ekkert fjallað um ytri mörk jarðarinnar, heldur aðeins um skiptingu milli Laxness 1 og Laxness 2. Það að stefnandi hafi á þessum tíma notið skilyrtra réttinda til 10 hektara af landi sem kæmu í hlut stefndu R-kvk-ef, hafi ekki skapað honum rétt til afskipta af því hvernig merkin voru afráðin. Umrædda hektara hafi stefnandi fengið afhenta 15. janúar 1999, óstaðsetta að sönnu innan jarðarinnar, en það muni koma í hlut stefndu R-kvk-ef að staðsetja þá í landskiptagerð, eignarréttur stefnanda hafi verið skilyrðislaus að öðru leyti. Því hafi hann ekki átt neina aðild að ákvörðun merkja jarðarinnar.

c) Stefnda Mosfellsbæjar

Stefndi Mosfellsbær byggir í fyrsta lagi á því að landamerki jarðarinnar Laxnes 1 gagnvart aðliggjandi jörðum byggi á samkomulagi þinglýstra eigenda jarðanna frá árunum 1992 og 1993. Þinglýstir eigendur hefðu haft fulla heimild til að setja niður landamerki með nákvæmari hætti en áður hafði verið gert og eftir atvikum gera breytingar á eldri merkjum sem gilt höfðu um merki jarðanna. Merkin hafi þó einkum verið byggð á landamerkjabréfi L-kk-ef frá 23. maí 1889 og landskiptagerð Laxnesjarðarinnar frá 28. maí 1960.

Í öðru lagi er á því byggt að stefnandi sé bundinn við þau þinglýstu landamerki sem voru til staðar þegar hann varð eigandi að 5,95% eignarhlut í jörðinni Laxnesi, sbr. afsal frá 27. janúar 1999. Er því mótmælt að stefnandi hafi með samkomulagi við systur sína, 2. desember 1971, öðlast eignarhlut í jörðinni Laxnesi 1. Það hafi ekki verið fyrr en með afsali hinn 27. janúar 1999, sem stefnandi hafi orðið eigandi að eignarhluta í Laxnesi 1, og var afhendingartími tilgreindur 15. janúar 1999. Staðhæfing stefnanda um að hann hafi í raun orðið eigandi að eignarhlutnum árið 1971 standist ekki. Fram til ársins 1999, hafi því stefnda R-kvk-nf haft fulla heimild til þess að ráðstafa hagsmunum jarðarinnar vegna 50% eignarhlutdeildar og það án samráðs við stefnanda.

Í þriðja lagi er á því byggt að málatilbúnaður stefnanda sé reistur á þeirri röngu forsendu að ábúanda Selholts hafi árið 1992 verið ráðstafað 5000 m² spildu í makaskiptum við stefnda Mosfellsbæ. Þessi makaskipti hafi aldrei gengið í gegn. Þrátt fyrir þetta sé dómkröfulína stefnanda í ósamræmi við þá landamerkjalínu sem samkomulag var um árið 1992 og þinglýst var. Ljóst sé að dómkröfulína stefnanda liggi um mannvirki ábúandans í Selholti og í gegnum punkt sem auðkenndur er sem 106. Í stefnu sé hins vegar engin útskýring á því hvernig umræddur punktur er fundinn út og á hvaða heimildum um landamerki hann er reistur.

Í fjórða lagi er á því byggt að aðilar hafi verið í góðri trú um að stefnda R-kvk-nf, hafi farið með yfirráð yfir þeim 50% eignarhlut sem hún hafi verið þinglýst fyrir. Fari svo að dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi fram til ársins 1999 í raun verið eigandi að eignarhlut í jörðinni, þá er á því byggt að meginreglur þinglýsingaréttar komi í veg fyrir að sú niðurstaða geti haft áhrif á gildi hinna þinglýstu gerninga frá 1992 og 1993.

Í fimmta lagi er á því byggt að kröfur stefnanda séu fallnar niður fyrir tómlæti.

Í sjötta lagi er á því byggt að kröfur stefnanda séu svo vanreifaðar að málið sé í raun ekki tækt til efnismeðferðar. Í stefnu sé ekki að finna sjálfstæða umfjöllun um landamerki Laxness 1. Látið er nægja að fullyrða að dómkrafan sé í samræmi við landskiptasamning frá 28. maí 1960. Stefnandi virðist ekki átta sig á því að umræddur landskiptasamningur nái aðeins til Landamerkja Laxness 1 gagnvart Laxnesi 2. Um austurmerkin gagnvart Selholti, Seljabrekku og Bringum sé þannig ekki tilvísun til nokkurs skjals sem styðji dómkröfuna. Þá sé engin tilraun gerð til að rökstyðja hvað það sé við hin þinglýstu landamerki 1993 sem ekki fái staðist. Þaðan af síður sé að finna umfjöllun um það hvernig dómkröfulínan samræmist heimildum um merki jarðarinnar. Telur stefndi að þetta eigi að leiða til frávísunar málsins að sjálfsdáðum (ex officio).

d) Stefnda Seljabrekku ehf.

Stefndi byggir á því að landamerki Seljabrekku séu skýr samkvæmt þinglýstum landamerkjaskrám laxness frá 1889 og Stóra-Mosfells frá 1890. Beri báðum þessum skjölum saman og landamerkjaskrárnar séu staðfestar af eigendum aðliggjandi jarða. Merkjapunktarnir séu skýrir og staðfestir árin 1833, 1939 og síðast með þinglýstum uppdráttum árið 1993. Stefnandi hafi ekki fært viðhlítandi rök fyrir því hvers vegna farið skuli eftir kröfum hans. Engin kennileiti séu nefnd í stefnu.

Hvort sem þinglýstir eigendur L-kk-ef hafi mátt skrifa undir uppdrættina 1992 og 1993 eða ekki þá breyti það ekki þeirri staðreynd að ekki hafi með þeim verið búnar til nýjar landamerkjalínur milli L-kk-ef og jarðanna Bringna, Seljabrekku og Selholts. Aðeins hafi verið staðfest gömlu landamerkin með hliðsjón af landamerkjaskránum gömlu og þau hnitsett.

e) Stefndu M-x-x v-e-x O-x-x

Í fyrsta lagi er á því byggt að landskiptasamningurinn frá 1960 sem stefndi byggir kröfur sínar á sé stefndu með öllu óviðkomandi, enda varði hann aðeins innbyrðis skiptingu jarðarinnar Laxness. Í öðru lagi er á því byggt að stefnandi sé bundinn af landamerkjum sem samið var um 27. apríl 1992. Þá byggir stefnda á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti með því að stefna máli vegna landamerkja fyrst 14 árum eftir að hann varð þinglesinn eigandi.

f) Stefnda íslenska ríkisins

Stefndi íslenska ríkið mótmælir því að stefnandi geti leitt kröfur sínar af landamerkjum jarðarinnar Laxnes 1 verði „eins og þau voru árið 1960“ án þess að það sé rökstutt nánar. Skjalið frá 1960 geymi ráðagerð um landskipti milli jarðanna Laxnes 1 og 2, þar sem þeim hafi verið skipt til helminga, en hafi á engan hátt breytt eða gert aðra skipan á landamerkjum aðliggjandi jarða, þ. á m. jarðarinnar Bringna sem stefndi íslenska ríkið sé eigandi að. Stefndi íslenska ríkið telur að leggja eigi til grundvallar þinglýsta landamerkjalýsingu, dags. 1. júlí 1993, sem markaði landamerki Laxness 1 gagnvart aðliggjandi löndum Seljabrekku, Bringna, Hraðastaða 3, Hraðastaða 1, landi A-kk-ef L. H-kk-ef, landi A-kk-ef G-kk-ef og landi Mosfellsbæjar. Það eru þær línur og mörk sem fram komi á korti á dskj. nr. 25 sem dökkblá lína og á öðrum kortum. Byggir stefndi á því að þessi landamerkjalýsing frá 1993 sé í samræmi við fyrirliggjandi landamerkjalýsingu frá nóvember 1939 um ágreiningslaus landamerki Bringna. Þá hafi einnig verið ágreiningslaus merki gagnvart öðrum aðliggjandi jörðum í þeirri merkjalýsingu sem þinglesin hafi verið 1993.

2. Helstu málsástæður aðila varðandi formhlið málsins

a) Krafa stefndu Ö-kvk-ef B. W-x-x, S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-ef W-x-x og R-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef J-kvk-ef, byggir á því að stefnandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af kröfugerð sinni, auk þess sem með öllu sé vanreifað í hvaða efnum merki jarðarinnar Laxness 1 séu úr lagi færð að mati stefnanda. Nánar tiltekið eigi kröfugerð stefnanda sér ekki stoð í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þó að tilgreint sé að stefnandi njóti hlutfallslegs eignarréttar í jörðinni, þá sé svo ekki í raun, þar sem tilgreint eignarhlutfall taki mið af stærð jarðarinnar eins og hún sé nú en eignarréttur stefnanda sé ekki háður stærð jarðarinnar. Eign hans stækkar hvorki né minnkar þó að t.d. landi yrði bætt við jörðina eða hluti þess seldur. Ástæðan sé sú að stefnanda hafi verið afsalað tiltekinni stærð lands. Annars vegar 5.460 fermetrum, undir og í kringum húsakost jarðarinnar, sem hann hafi keypt og fengið afsalaða 27. janúar 1999 og hins vegar 10 hekturum lands sem hann samdi við stefndu R-kvk-þf um að fá í fyllingu tímans þegar landskipti hefðu farið fram að umsömdum skilyrðum uppfylltum. Þessum hekturum hafi síðan verið afsalað samhliða kaupum á húsakosti 27. janúar 1999, þrátt fyrir að enn hefði skilyrðum um landskipti ekki verið fullnægt. Samkvæmt framangreindu hefði það engin áhrif á hagsmuni stefnanda ef fallist yrði á kröfugerð hans, önnur en þau að eignarhluti hans yrði hlutfallslega minni í jörðinni. Hann ætti eftir sem áður 10 hektara og 5.460 fermetra en sú eign teldist hlutfallslega minni af heildinni. Umræddir 10 hektarar hafi ekki verið staðsettir innan jarðarinnar Laxness 1. Samkvæmt framangreindu hafi málsókn stefnanda enga þýðingu fyrir hagsmuni hans og því sé málsóknin án lögvarinna hagsmuna af hálfu stefnanda er leiði til frávísunar málsins, sbr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Auk þess hafi stefnandi staðið þannig að málatilbúnaði sínum að illt væri að taka til varna og átta sig á því hvað hafi farið úrskeiðis þegar landamerki jarðarinnar voru ákveðin árið 1993. Í stefnu séu sett fram hnit sem dómkröfur stefnanda byggi á, en í engu sé reifað við hvaða örnefni með vísan til eldri landamerkjalýsinga þessi hnit miðist. Sérstaklega sé vanreifað á hvern hátt landskiptagerðin frá árinu 1960 geti legið kröfugerð til grundvallar, er lýtur að merkjum jarðarinnar gangvart öðrum jörðum en Laxnesi 2. Samhengi kröfugerðar og málsástæðna fullnægir að þessu leyti ekki e-lið 80. gr. laga nr. 91/1991.

b) Aðalkrafa stefnda Seljabrekku ehf. um frávísun byggir á því að málið sé verulega vanreifað og uppfylli ekki skilyrði d- og e-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Eigendum aðliggjandi jarða sé stefnt til breytinga á landamerkjum. Stefndi leggi fram nafnlausa hnitpunkta og rökstyðji ekki hvers vegna þeir eigi að vera rétt merki öðruvísi en svo að vísa til landskiptagerðar frá 1960, sem varði skipti innan Laxnesjarða og án þess að frekari grein sé gerð fyrir ætluðum landamerkjum. Þá geti stefnandi ekki grundvallargagna í málinu, landamerkjaskráa L-kk-ef frá 23. maí 1889 og Stóra-Mosfells frá 29. maí 1890 og leggi þær ekki fram.

c) Stefnandi hafnar frávísunarkröfum stefndu og krefst þess að málið fái efnislega meðferð. Mótmælir hann öllum framkomnum málsástæðum er lúta að frávísun málsins. Byggir stefnandi á því að hann hafi verið meðeigandi að Laxnesi 1 frá árinu 1971, samkvæmt samningi hans og stefndu R-kvk-ef sem undirritaður var 2. desember 1971. Stefnandi byggir á því að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Ljóst sé að hann eigi 5,95% eignarhlut í Laxnesi 1 óháð öllum löggerningum. Ekkert bendi til þess að eignarhluti hans sé einungis 10 hektarar. Stækki landið eða minnki þá aukist eða minnki verðmæti stefnanda. Hann hafi því augljósa hagsmuni af því að málið fái efnislega meðferð.

Stefnandi telur að málatilbúnaður hans standist ákvæði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, enda megi setja dómkröfur hans beint í dómsorð. Þá hafnar stefnandi því að ákvæði d-liðar geti átt við. Núverandi merki séu röng. Stefnandi hafi ekki samþykkt fyrir sitt leyti landmerkin eins og þau voru ákveðin 1993. Nánari grein muni verða gerð fyrir rökstuðningi kröfugerðar stefnanda við aðalmeðferð málsins. Þá mun verða gengið á vettvang og dómkröfum nánar lýst. Stefnandi telur lög heimila nokkurt svigrúm til þess að bæta síðar úr málatilbúnaði. Ljóst sé að punktar sem dregnir hafi verið í kort muni ekkert breytast og bætt verði úr staðháttarlýsingum.

IV.

Niðurstaða

Ákvæði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, heimilar að mál sé höfðað til að leita viðurkenningardóms um kröfu ef aðili hefur lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands. Gildir þetta án tillits til þess hvort honum væri þess í stað unnt að leita dóms sem mætti fullnægja með aðför.

Í samningi stefnanda og stefndu R-kvk-ef frá 2. desember 1971 segir svo:

„R-kvk-nf J-kvk-nf lofar að afhenda Þ-kk-þgf J-kk-þgf til eignar þann hluta af íbúðarhúsi á jörðinni Laxnesi í Mosfellshreppi, Kjósarsýslu, sem hún á, ásamt 10 ha. af landi jarðarinnar, sem í hennar hlut kemur við skipti á jörðinni. Þannig að Þ-kk-nf fái allt að 1 ha. aðliggjandi að húsinu, enda komi land aðliggjandi að húsinu í hlut R-kvk-ef, en mismuninn á þeirri landspildu og 10 ha. skal Þ-kk-nf fá annars staðar úr eignarhlut R-kvk-ef J-kvk-ef í jörðinni eftir nánara samkomulagi þeirra á milli en verði ekki samkomulag, eru aðilar sammála um að dómkvaddir verði tveir matsmenn til að skera úr um og ákveða staðsetningu síðasnefndrar landspildu.“

Í samkomulagi milli Mosfellsbæjar, stefnanda og stefndu S-kvk-ef og R-kvk-ef frá 22. janúar 1999 þar sem m.a. Mosfellsbær og stefnda S-kvk-nf féllu frá forkaupsrétti vegna fyrirhugaðs afsals stefndu R-kvk-ef til stefnanda í samræmi við samninginn fá 2. desember 1971, kemur fram að gert sé ráð fyrir því að stefnandi öðlist spildu umhverfis hús Laxnesbúsins, alls 5.460 fermetra, auk þess sem fram kemur að hann eigi að eignast 10 ha úr því landi sem komi í hlut stefndu R-kvk-ef við fyrirhuguð landskipti. Með afsali 27. janúar 1999 afsöluðu síðan stefnda R-kvk-nf og maki hennar til stefnanda, m.a. tilteknu húsnæði á jörðinni Laxnesi og landi undir þau, alls 5.460 fermetrum og „11,9 % af eignarhluta afsalsgjafa í Laxnesi 1, sem er 5,95% af óskiptu landi í Laxnesi 1“.

Í munnlegum málflutningi um frávísunarkröfuna hefur stefnandi gefið þá skýringu að krafa hans hér fyrir dómi miðist við að hann eigi tiltekið hlutfall eða sem nemi 5,95% af Laxnesi 1, og að eignarhlutur hans muni aukast verði dómkröfurnar teknar til greina. Rétt til þessarar aukningar byggir stefnandi m.a. á túlkun á áðurgreindum samningi frá 2. desember 1971. Með hliðsjón af þessu má telja að stefnandi hafi sýnt nægilega fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af málsókn þessari.

Samkvæmt dómkröfum stefnanda er þess krafist að eystri mörk jarðarinnar Laxnes 1 gagnvart Selholti liggi að norðanverðu úr punkti 1 að Þingvallavegi í punkt 1006 og þaðan í suðvesturátt í punkt 101. Þá krefst stefnandi þess að landamerki milli landa Seljabrekku, Bringna og Laxness liggi að norðanverðu frá Þingvallavegi sem er punktur 1006, þaðan í punkt 1001 og þaðan í suðvesturátt að suðausturhorni Laxness 1 í punkt 122. Þá er krafist breytinga á landamerkjalínu milli jarðanna Laxness 1 og Laxness 2 sem liggur frá austri til vesturs og endar í punkti 1005.

Stefnandi hefur ekki stefnt öllum eigendum jarða er liggja að Laxnesi 1 til að þola dóm í málinu, sbr. eftirfarandi punkta sem fram koma í hnitsettum uppdrætti af Laxnesi, dags. 2. september 2008, þ.e. snertipunkt 1 (Skeggjastaðir 1), 122 (Hrísbrú) og 1005 (Minna-Mosfell og hugsanlega einnig Lækjarness). Er enginn ágreiningur um þetta í málinu. Þá felst í kröfugerð stefnanda að stefnt sé að því að hin nýja landamerkjalína verði bindandi fyrir eigendur allra aðliggjandi jarða.

Af þessum sökum var nauðsynlegt að málið væri einnig höfðað á hendur eigendum greindra jarða og þeim þannig gefinn kostur á að gæta réttar síns gagnvart dómkröfum. Breytir engu í því sambandi hvort dómkröfur stefnanda leiði til breytinga á landamerkjum þeirra gagnvart Laxnesi 1 eða ekki. Dómur í máli þessu yrði eftir atvikum bindandi fyrir aðliggjandi jarðir og því ekki fyrir fram hægt að útiloka að eigendur jarðanna kunni að hafa athugasemdir við jarðarmörkin.

Samkvæmt framangreindu ber að vísa kröfum stefnanda á hendur stefndu frá dómi.

Þess skal að lokum getið að á skortir að í stefnu sé því lýst hvaða gögn og forsendur stefnandi leggur til grundvallar við afmörkun á dómkröfum sínum. Þannig er á því byggt af hálfu stefnanda að landamerki umræddra jarða gagnvart Laxnesi 1 eigi að vera eins og þau voru ákveðin samkvæmt landskiptasamningi um Laxnesjörðina, dags. 28. maí 1960. Á hinn bóginn er engin grein gerð fyrir því hvernig dómkröfur stefnanda tengjast landskiptasamningnum. Er málatilbúnaður stefnanda vanreifaður að þessu leyti og uppfyllir því ekki skilyrði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað sem hér segir: Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x og R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, samtals 300.000 krónur, stefnda Mosfellsbæ 300.000 krónur, stefndu M-x-x v-e-x O-x-x 300.000 krónur, Seljabrekku ehf. 300.000 krónur og íslenska ríkinu 300.000 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

ÚRSKURÐARORÐ:

Kröfum stefnanda á hendur stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-þgf G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x, R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, Mosfellsbæ, M-x-x v-x-x O-x-x, Seljabrekku ehf., íslenska ríkinu og Laxnesbúinu ehf. er vísað frá dómi.

Stefnandi, Þ-kk-nf J-kk-nf, greiði stefndu Ö-kvk-þgf B. W-x-x, S-kvk-þgf G-kvk-þgf W-x-x, db. S-kvk-ef G-kvk-ef W-x-x, Þ-kvk-þgf W-x-x og R-kvk-þgf K-kvk-þgf H-kvk-þgf J-kvk-þgf, 300.000 krónur í málskostnað, stefnda Mosfellsbæ 300.000 krónur í málskostnað, M-x-x v-e-x O-x-x 300.000 krónur í málskostnað, Seljabrekku ehf. 300.000 krónur í málskostnað og íslenska ríkinu 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)