E-1555/2018

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þess, 31. janúar sl., er höfðað af Lánasjóði íslenskra námsmanna, Borgartúni 21, 105 Reykjavík, með stefnu birtri 16. mars 2018, á hendur G-kk-þgf S-kk-þgf Ó-kk-þgf, Flyðrugranda 10, 107 Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 721.676 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 334.179 krónum frá 13. maí 2015 til 1. mars 2017, en af 464.116 krónum frá þeim degi til 6. ágúst 2017, en af 721.676 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega.

Þá krefst stefndi í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Ágreiningsefni og málsatvik

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að krafa Lánasjóðs íslenskra námsmanna (LÍN) sé tilkomin vegna námslána stefnda er hann hafi tekið hjá stefnanda. Til skuldarinnar hafi verið stofnað með útgáfu skuldabréfs nr. G-321121, útgefið 17. febrúar 2013, upphaflega að fjárhæð 674.762 krónur. Lánið sé verðtryggt og miðað við breytingar á vísitölu neysluverðs, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1992. Samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1992 skilgreini stjórn LÍN hvað telja beri námslok samkvæmt lögunum og úrskurði um vafatilfelli. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laganna setur stjórn LÍN svo reglur um önnur atriði er greinir í lögunum og reglugerð samkvæmt 1. mgr. sama ákvæðis. Reglurnar (úthlutunarreglur) séu samþykktar af ráðherra og birtar í stjórnartíðindum.

Fyrir liggur að skólaárið 2013-2014 fékk stefndi afgreitt námslán er liggur kröfu stefnanda til grundvallar. Í umsókn stefnda um námslánið var tilgreint að stefndi væri í leiguhúsnæði á námstímanum. Vísar stefnandi til þess að samkvæmt ákvæði 4.2.1 í úthlutunarreglum stefnanda fyrir 2013-2014 skuli námsmenn sem búi í leiguhúsnæði sanna eðlilegar leigugreiðslur með innsendum greiðslumiða til skattyfirvalda. Stefndi framvísaði ekki þeim gögnum og með tölvupósti stefnanda, dags. 6. mars 2014, var stefnda tilkynnt að hann yrði að sanna eðlilegar leigugreiðslur á árinu 2013 með því að fylla út og senda greiðslumiða (RSK 2.02) til skattyfirvalda. Var þetta ítrekað með tölvupósti stefnanda til stefnda, dags. 3. júlí 2014, og bent á að stefndi gæti enn skilað inn greiðslumiðanum til ríkisskattstjóra og skilað staðfestu afriti til stefnanda. Í pósti stefnanda til stefnda, dags. 21. nóvember 2014, var svo sama tilkynning enn áréttuð.

Með bréfi stefnanda, dags. 13. mars 2015, var stefnda síðan tilkynnt að hann hefði fengið hærra námslán en reglur gerðu ráð fyrir þar sem lánið hafi tekið mið af því að hann væri í leiguhúsnæði og bæri stefnda því að endurgreiða ofgreitt lán, sbr. ákvæði 5.7.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. En samkvæmt því hafi námsmaður val um að staðgreiða ofgreiðsluna eða samþykkja sérstakt endurgreiðslubréf er fylgdi með. Enn hafi alls engin viðbrögð borist frá stefnda og með bréfi stefnanda, dags. 20. apríl 2015, hafi stefnda svo verið tilkynnt að samkvæmt ákvæði 5.7 í úthlutunarreglum LÍN ætti stefndi ekki rétt á frekari námsaðstoð og að ákveðið hafi verið að loka skuldabréfi nr. G-321121 og námslok ákveðin 31. desember 2013, sbr. ákvæði 2.5.1 í úthlutunarreglum. En fyrir mistök hafi afrit bréfanna, dags. 13. mars 2015, og 20. apríl 2015 einnig verið send G-kk-þgf Ó-kk-þgf, öðrum námsmanni í sambærilegri stöðu, með svari LÍN við fyrirspurn þess G-kk-ef um ætlaða ofgreiðslu á námsláni til hans.

Stefnandi sendi síðan stefnda tilkynningu um aukaafborgunina og um frágang skuldabréfsins, auk innheimtuviðvörunar, með bréfi, dags. 4. maí 2015, í samræmi við ákvæði 5.7.4 í úthlutunarreglum LÍN. Hafi gjalddagi aukaafborgunar verið ákveðinn 13. maí 2015, en við námslok hafi fjárhæð námslána stefnda verið færð á skuldabréf nr. G-321121, sbr. 7. gr. reglugerðar nr. 478/2011 og skilmála í skuldabréfinu sjálfu. Stefndi greiddi ekki kröfu stefnanda á gjalddaga aukaafborgunar, 13. maí 2015, og var hún því send í milliinnheimtu hjá Motus, sem sendi síðan stefnda innheimtubréf vegna kröfunnar, fyrst þann 27. maí 2015, þá þann 11. júní 2015 og loks þann 6. júlí 2015.

Fyrir liggur að með tölvupósti, dags. 27. apríl 2015, sendi stefndi fyrst fyrirspurn til stefnanda um ofgreitt námslán og virðist þar vísað til bréfs stefnanda, dags. 20. apríl 2015. Stefnandi svaraði stefnda með tölvupósti, dags. 5. maí 2015, þar sem kom fram að ítrekuðum beiðnum um staðfestingu á leigugreiðslum með greiðslumiða RSK 2.02. til skattyfirvalda hefði ekki verið sinnt. Þá var stefnda bent á að hafi afgreiðsla málsins að hans mati verið byggð á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum þá væri mikilvægt að stefndi sendi LÍN öll gögn sem máli skiptu. Þá hafi stefnda verið bent á það að hann gæti óskað eftir ákvörðun stjórnar LÍN um málið, sbr. 5. gr. laga nr. 21/1992. Þann 18. maí 2015 sendi stefndi síðan tölvupóst til stefnanda þar sem hann tilkynnti að hann hygðist bera umrædda ákvörðun LÍN um námslán hans undir stjórn LÍN, þar sem hann hafi talið hana byggða á röngum og ófullnægjandi upplýsingum, en hann þyrfti þó fyrst að afla gagna frá G-kk-þgf Ó-kk-þgf og Háskóla Íslands. Ekkert erindi hafi þó í framhaldinu borist til stjórnar LÍN í kjölfar framangreinds tölvupósts.

En um ári síðar, með tölvupósti, dags. 13. maí 2016, til stefnanda, hafi stefndi sent þrjú viðhengi; 1) bréf með athugasemdum, 2) þinglýstan leigusamning um leigu á Flyðrugranda 10, dags. 1. febrúar 2012, 3) óþinglýstan leigusamning um sama húsnæði, dags. 19. júní 2013. Stefnandi svaraði stefnda með tölvupósti, dags. 20. maí 2016, þar sem ítrekað var, að sæktu námsmenn um námslán miðað við það að vera í leiguhúsnæði yrðu þeir að skila leigumiða til ríkisskattstjóra, sem sendir staðfestingu til LÍN, en stefnda ítrekað verið bent á að hann hafi getað óskað eftir úrskurði stjórnar.

Með tölvupósti, dags. 10. júní 2016, óskaði stefndi loks eftir úrskurði stjórnar LÍN um ákvörðun LÍN um synjun á erindi hans um að leiðrétta lokun skuldabréfsins. Vísar stefndi þar til gagna sem hann hafi afhent stefnanda, þar sem sjá megi greiðslur til leigusala, ásamt leigusamningi fyrir haustönn 2013-2014, en af hálfu stefnanda er ekki kannast við það að stefndi hafi afhent stefnanda gögn sem sýni greiðslur til leigusala.

Stjórn stefnanda tók ákvörðun um mál stefnda 27. júní 2016 þar sem erindi hans var synjað. Í ákvörðuninni er vísað til ákvæðis 4.2.1 í úthlutunarreglum LÍN, þar sem kemur fram að ef námsmenn sækja um námslán miðað við að búið sé í leiguhúsnæði, þá skuli sanna eðlilegar leigugreiðslur með afriti af greiðslumiða til skattyfirvalda. Námsmenn beri sjálfir ábyrgð á því að nauðsynleg gögn berist LÍN innan tiltekins frests en stefnda hafi þó verið send ítrekuð tilmæli um það að skila greiðslumiða til skattyfirvalda. Þá hafi stefndi boðað þann 18. maí 2015 að hann myndi senda erindi til stjórnar LÍN en ekkert erindi hafi borist. Frá þeim tíma þar til í maí 2016 hafi engin samskipti við stefnda verið skráð hjá LÍN. Umrædd staðfesting á leigugreiðslu hafi ekki borist LÍN, en lokadagur til að skila inn gögnum vegna námsárs 2013-2014 hafi verið 14. janúar 2015, sbr. ákvæði 5.2.1 í úthlutunarreglum fyrir námsárið 2013-2014. Þá liggur fyrir í málinu að stefndi hefur hvorki óskað eftir endurupptöku málsins hjá stjórn stefnanda, né hefur hann kært ákvörðun stjórnar til sérstakrar málskotsnefndar.

Stefndi mótmælir framangreindri lýsingu stefnanda á málsatvikum að því leyti sem hún samræmist ekki málsástæðum stefnda. Stefndi getur þess að hann hafi ekki fengið tölvupósta stefnanda árið 2014 þar sem hann hafi þá ekki lengur haft umráð þess netfangs sem hann hafi látið LÍN í té. Stefndi kveðst hafa búið í leiguhúsnæði um langt skeið og hafa afhent stefnanda gögn um að það hafi hann gert árin 2013-2014. Þau gögn séu þinglýstir leigusamningar og bankayfirlit fyrir það tímabil sem stefnandi hafi haldið fram að stefndi hafi ekki verið í leiguhúsnæði. Bankayfirlitið sé þó ekki að finna í gögnum sem stefnandi hafi lagt fram, en vísað sé til þess í tölvupósti stefnda til stefnanda, dags 19. júní 2016. Hafi yfirlit þetta verið afhent starfsmanni LÍN á fundi þar í framhaldi af fyrirliggjandi tölvupóstsamskiptum málsaðila um vorið 2015. Greiðslumiðar fyrir leigu 2013-2014 hafi hins vegar ekki verið afhentir á þeim tíma þar sem framtalsskil stefnda gagnvart skattyfirvöldum hafi þá verið í ólestri. Stefndi hafi ekki skilað framtali þau ár og því engin skattagögn haft. Þau gögn liggi nú hins vegar fyrir í málinu og hafi gert frá því sumarið 2018. Erindi þess efnis að leiðrétta bæri ákvörðun LÍN um það að krefja stefnda um endurgreiðslu námslánsins hafi verið sent til stefnanda 9. maí 2018 en stefnandi hafi hins vegar hafnað því erindi.

Fyrir liggur að stefndi hefur hvorki greitt ofgreiðslugjalddagann, 13. maí 2015, né næsta reglubundna gjalddaga af láninu, 1. mars 2017. Vegna þeirra verulegu vanskila stefnda, að mati stefnanda, hafi öll námslánaskuldin samkvæmt skuldabréfi nr. G-321121 því verið felld í gjalddaga, miðað við 6. júlí 2017, og mál þetta síðan höfðað.

Málsástæður og lagarök af hálfu stefnanda

Krafa stefnanda, Lánasjóðs íslenskra námsmanna, sé vegna námslána stefnda sem hann hafi tekið hjá stefnanda. Til skuldarinnar hafi verið stofnað með útgáfu skuldabréfs nr. G-321121, útgefið 17. febrúar 2013, upphaflega að fjárhæð 674.762 krónur. Lán stefnanda séu verðtryggð og miðuð við breytingar á vísitölu neysluverðs, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1992. Grunnvísitalan sé 415,2 stig er sé vísitala neysluverðs í desember 2013. Lánið beri breytilega vexti sem aldrei verði hærri en 3% ársvextir af höfuðstól skuldar, nú 1%, sbr. 8. gr. reglugerðar nr. 478/2011.

Samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1992 skilgreini stjórn stefnanda hvað telja beri námslok samkvæmt lögunum og úrskurði um vafatilfelli. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992 setji stjórn stefnanda reglur um önnur atriði er greini í lögunum og reglugerð samkvæmt 1. mgr. sama ákvæðis. Reglurnar (úthlutunarreglur stefnanda) séu samþykktar af ráðherra og birtar í Stjórnartíðindum.

Skólaárið 2013 hafi stefndi fengið afgreitt námslán sem hann hafi ekki átt rétt á samkvæmt úthlutunarreglum stefnanda. Í umsókn stefnda um lánið hafi hann tilgreint að hann væri í leiguhúsnæði á námstíma. Samkvæmt ákvæði 4.2.1 í úthlutunarreglum stefnanda fyrir 2013-2014 skuli námsmenn sem búi í leiguhúsnæði sanna eðlilegar leigugreiðslur með afriti af greiðslumiða til skattyfirvalda. Stefndi hafi ekki gert það og með bréfi stefnanda, dags. 6. mars 2014, hafi stefnda verið tilkynnt að hann yrði að sanna eðlilegar leigugreiðslur á árinu 2013 með því að fylla út og senda greiðslumiða (RSK 2.02) til skattyfirvalda. Með bréfi stefnanda til stefnda, dags. 3. júlí 2014, hafi stefnda verið tilkynnt að ekki hafi enn borist staðfesting á leigugreiðslum, það er greiðslumiði vegna húsaleigu RSK 2.02, er sé fylgiskjal með skattframtali, þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir. Stefnda hafi í bréfinu verið bent á það að hann gæti enn skilað inn greiðslumiðanum til Ríkisskattstjóra og skilað staðfestu afriti til stefnanda. Með bréfi stefnanda til stefnda, dags. 21. nóvember 2014, hafi sama tilkynning verið áréttuð. Bréf þessi hafi verið send stefnda umfram skyldu stefnanda.

Með bréfi stefnanda, dags. 13. mars 2015, sem sent hafi verið í bréfapósti, hafi stefnda verið tilkynnt að hann hafi fengið hærra lán en reglur stefnanda gerðu ráð fyrir og bæri stefnda að endurgreiða ofgreitt lán, sbr. ákvæði 5.7.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. Samkvæmt ákvæðinu hafi námsmaður val um að staðgreiða ofgreiðslulánið eða samþykkja sérstakt endurgreiðslubréf með einum ábyrgðarmanni. Með bréfinu, dags. 13. mars 2015, hafi stefnda verið sent skuldabréf til útfyllingar ef stefndi vildi endurgreiða ofgreiðslulánið með endurgreiðslubréfi (skuldabréfi). Engin viðbrögð hafi borist frá stefnda um uppgjör og með bréfi stefnanda, dags. 20. apríl 2015, sem sent hafi verið í bréfapósti, hafi stefnda verið tilkynnt að samkvæmt ákvæði 5.7 í úthlutunarreglum stefnanda ætti stefndi ekki rétt á frekari námsaðstoð. Ákveðið hafi verið að loka skuldabréfi nr. G-321121 og námslok ákveðin 31.12.2013, það er við lok þess tímabils er stefndi hafi síðast átt rétt á aðstoð, en ella útborgunardag lánsins. Rétt sé að taka fram að fyrir mistök stefnanda hafi afrit bréfa, dags. 13. mars 2015 og dags. 20. apríl 2015, sem áður höfðu verið send stefnda, verið send G-kk-þgf Ó-kk-þgf, öðrum námsmanni í sambærilegri stöðu, með svari stefnanda við fyrirspurn G-kk-ef Ó-kk-ef um ætlaða ofgreiðslu á láni til hans.

Stefnandi hafi sent stefnda tilkynningu um aukaafborgun og frágang skuldabréfs, auk innheimtuviðvörunar, með bréfi, dags. 4. maí 2015, í samræmi við ákvæði 5.7.4 í úthlutunarreglum stefnanda. Í bréfinu hafi gjalddagi aukaafborgunar verið ákveðinn 13.05.2015. Námslok séu skráð hjá stefnda sem 31. desember 2013, sbr. ákvæði 2.5.1 í úthlutunarreglum. Við námslok hafi fjárhæð námslána stefnda verið færð á skuldabréf nr. G-321121, sbr. 7. gr. reglugerðar nr. 478/2011 og skilmála í skuldabréfinu sjálfu. Stefndi hafi ekki greitt gjalddaga aukaafborgunar 13. maí 2015 og krafan verið send í milliinnheimtu Motus, er hafi síðan sent stefnda innheimtubréf vegna kröfunnar, þann 27. maí 2015, þann 11. júní 2015 og síðan þann 6. júlí 2015.

Með tölvupósti, dags. 27. apríl 2015, hafi stefndi sent inn fyrirspurn til stefnanda um ofgreitt námslán og þar vísað til bréfs stefnanda, dags. 20. apríl 2015, sem hafi þá sannanlega borist stefnda með bréfapósti. Stefnda hafi verið svarað með tölvupósti, dags. 5. maí 2015, þar sem fram hafi komið að ítrekuðum beiðnum stefnanda um staðfestingu á leigugreiðslum með greiðslumiða RSK 2.02. til skattyfirvalda hafi ekki verið sinnt. Jafnframt hafi stefnda verið bent á að hafi afgreiðsla málsins verið byggð á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum sé mikilvægt að stefndi sendi stefnanda öll gögn sem máli skipti. Þá hafi stefnda verið bent á það að hann gæti óskað eftir ákvörðun stjórnar stefnanda, sbr. 5. gr. laga nr. 21/1992.

Þann 18. maí 2015 hafi stefndi síðan sent tölvupóst til stefnanda, þar sem hann hafi tilkynnt að ætlun hans væri að bera ákvörðunina undir stjórn stefnanda, sbr. 5. gr. laga nr. 21/1992, þar sem hann hafi talið hana byggða á röngum og ófullnægjandi upplýsingum, en hann þyrfti að afla gagna frá G-kk-þgf Ó-kk-þgf og Háskóla Íslands. Ekkert erindi hafi þó í framhaldi borist til stjórnar stefnanda í kjölfar tölvupóstsins.

Með tölvupósti, dags. 13. maí 2016, til stefnanda, hafi stefndi sent þrjú viðhengi; 1) bréf stefnda um athugasemdir vegna fullyrðinga LÍN um námslán sem lánþegi „reyndist ekki eiga rétt á“, og auk þess 2) þinglýstan húsaleigusamning um leigu á Flyðrugranda 10, dags. 1. febrúar 2012, og einnig 3) óþinglýstan húsaleigusamning um sama húsnæði, dags. 19. júní 2013. Stefnandi hafi svarað athugasemdum stefnda með tölvupósti, dags. 20. maí 2016. Í svarinu hafi verið ítrekað, að sæki námsmenn um námslán miðað við að vera í leiguhúsnæði, þá verði þeir að skila leigumiða til ríkisskattstjóra, sem sendi svo staðfestingu til sjóðsins. Hafi stefnda jafnframt verið ítrekað bent á það að hann gæti óskað eftir úrskurði stjórnar stefnanda.

Með tölvupósti, dags. 10. júní 2016, hafi stefndi óskað eftir úrskurði stjórnar LÍN um ákvörðun LÍN um synjun á erindi hans um það að leiðrétta lokun skuldabréfsins. Í tölvupóstinum vísi stefndi í gögn sem hann hafi afhent stefnanda, þar sem sjá megi greiðslur til leigusala, ásamt leigusamningi fyrir haustönn 2013-2014. Rétt sé að fram komi að stefndi hafi aldrei afhent stefnanda gögn sem sýni greiðslur til leigusala. Í reglum stefnanda, er staðfestar séu af ráðherra og birtar í Stjórnartíðindum, sé áskilið að námsmenn er sæki um námslán og búi í leiguhúsnæði skuli sanna leigugreiðslur með því að leggja fram afrit af greiðslumiða til skattyfirvalda, sbr. ákvæði 4.2.1 í úthlutunarreglum 2013-2014. Þá komi fram í ákvæði 5.2.1 í úthlutunarreglum fyrir námsárið 2013-2014 að námsmaður skuli leggja fram námsárangur, tekjuáætlun, skattframtal og aðrar upplýsingar er máli skipti. Í ákvæðinu segi enn fremur að öllum gögnum vegna námsársins 2013-2014 skuli vera skilað fyrir 15. janúar 2015.

Stjórn stefnanda hafi tekið ákvörðun um mál stefnda þann 27. júní 2016 og erindi stefnda verið synjað. Í ákvörðun stjórnar stefnanda sé vísað til ákvæðis 4.2.1 í úthlutunarreglum stefnanda, þar sem komi fram að ef námsmenn sækir um námslán miðað við að búið sé í leiguhúsnæði, þá skuli sanna eðlilegar leigugreiðslur með afriti af greiðslumiða til skattyfirvalda. Þá komi fram í ákvörðun stjórnar stefnanda að námsmenn beri sjálfir ábyrgð á því að nauðsynleg gögn berist stefnanda innan tiltekins frests. Þrátt fyrir það hafi stefnda verið send ítrekuð tilmæli um að skila greiðslumiða til skattyfirvalda. Þá hafi stefndi boðað þann 18. maí 2015 að hann myndi senda erindi til stjórnar stefnanda, en ekkert erindi hafi borist. Frá þeim tíma þar til í maí 2016 hafi engin samskipti við stefnda verið skráð hjá LÍN. Umrædd staðfesting á leigugreiðslu hafi ekki borist stefnanda, en lokadagur til þess að skila inn gögnum vegna námsársins 2013-2014 hafi verið 14. janúar 2015. Stefndi hafi ekki skilað nauðsynlegum gögnum fyrir lokafrest, þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar þar um.

Ákvörðun stjórnar stefnanda sé bindandi eftir að hún sé komin til aðila, sbr. ákvæði 5.1.5 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014, sbr. einnig ákvæði 9.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2015-2016. Í ákvörðun stjórnar stefnanda þann 27. júní 2016 hafi athygli stefnda verið vakin á því að vildi hann ekki una ákvörðun stjórnar stefnanda, þá gæti hann óskað eftir endurupptöku málsins hjá stjórn stefnanda, sbr. ákvæði 9.4 í úthlutunarreglum 2015-2016 og einnig ákvæði 8.4 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. Þá hafi athygli stefnda einnig verið vakin á því að hann gæti kært ákvörðun stjórnar stefnanda til sérstakrar málskotsnefndar, sbr. 5. gr. laga nr. 21/1992. Stefndi hafi hvorki óskað eftir endurupptöku málsins hjá stjórn stefnanda, né kært ákvörðun stjórnar til málskotsnefndar.

Stefndi hafi hvorki greitt ofgreiðslugjalddagann, 13. maí 2015, samkvæmt ákvæði 5.7.4 í úthlutunarreglum stefnanda, né næsta reglubundna gjalddaga, 1. mars 2017. Vegna verulegra vanskila hafi öll skuldin samkvæmt skuldabréfi nr. G-321121, því verið felld í gjalddaga 6. júlí 2017, en nánari sundurliðun kröfunnar sé eftirfarandi: Gjalddagar 13. maí 2015, 129.937 krónur, 1. mars 2017, 257.560 krónur, gjaldfellar eftirstöðvar, 6. júlí 2017, 334.179 krónur, eða alls 721.676 krónur er sé stefnufjárhæð. Gjaldfellingarfjárhæð reiknist svo: Eftirstöðvar án verðbóta eftir gjalddaga 01.03.2017 240.569 krónur * vísitala í júlí 2017 (443,0)/grunnvísitala (415,2) eða 256.676 krónur, auk 1% vaxta frá 01.03.2017 til 06.07.2017, 884 krónur, eða samtals 257.560 krónur.

Stefnandi byggi á því að stefnda hafi borið, þar sem hann hafi tiltekið í umsókn um námslán að hann byggi í leiguhúsnæði, að sanna eðlilegar leigugreiðslur með afriti af greiðslumiða til skattyfirvalda, sbr. ákvæði 4.2.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. Stefndi hafi sjálfur borið ábyrgð á því að greiðslumiði RSK bærist til stefnanda innan tiltekins frests, sbr. ákvæði 5.2.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. Stefnandi byggir einnig á því að stefndi hafi skuldbundið sig þegar hann hafi sótt um námslán að upplýsa stefnanda um allar breytingar á högum hans ef ætla mætti að þær hefðu áhrif á ákvörðun um námslán eftir að stefndi hafi lagt fram umsókn sína, sbr. ákvæði 5.5.1 í úthlutunarreglum stefnanda 2013-2014. Þá sé byggt á því að stefndi hafi með undirritun sinni á skuldabréf vegna námsláns nr. G-321121, skuldbundið sig til þess að endurgreiða námslánið í samræmi við lög nr. 21/1992, í samræmi við úthlutunarreglur stefnanda og í samræmi við skilmála skuldabréfsins.

Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé stefnanda nauðsyn að fá dóm fyrir kröfu sinni. Vísað sé til meginreglu kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga, til laga nr. 21/1992 um LÍN, reglugerðar nr. 478/2011, úthlutunarreglna LÍN er í gildi séu á hverjum tíma, laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991, en um varnarþing vísist til ákvæða bréfsins sjálfs og 3. mgr. 42. gr. sömu laga, en krafa um virðisaukaskatt styðjist við lög nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök af hálfu stefnda

Málatilbúnaður stefnanda sé ekki byggður á því að stefndi hafi í raun ekki verið í leiguhúsnæði eða hann ekki greitt af því. Ætlun stefnanda virðist vera sú að byggja mál sitt á því að þrátt fyrir að LÍN hafi vitað eða mátt vita að byggt væri á röngum staðreyndum þegar stefndi hafi verið krafinn um endurgreiðslu á námsláninu þá skipti það ekki máli. Afstaða stefnanda, þar sem skýrum gögnum um þetta sé hafnað vegna þess þau séu ekki talin staðfest afrit, sé til vitnis um það að stefnandi hafi ekki áhuga á sannleikanum eða að byggja ákvörðun á réttum forsendum, heldur aðeins á því að reyna að réttlæta fyrri ákvarðanir. Ef um væri að ræða einhvern vilja stefnanda til að leiða hið sanna í ljós, þá hefði verið óskað eftir staðfestu afriti, sem stefnandi vissi eða mátti vita að lá fyrir, í stað þess að taka formlega ákvörðun á þeim grunni að óstaðfest afrit væri ekki nægilegt. Virðist þar um að ræða vísvitandi tilraun til að tefja rétta niðurstöðu í stjórnsýslumálinu svo stefnandi geti reynt að keyra þetta dómsmál í gegn.

Fyrir liggi í gögnum málsins að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði skólaárið 2013-2014, sbr. fyrirliggjandi tölvupósta frá því í apríl 2015 og nú gagn sem stefnandi geti væntanlega ekki mótmælt, sem sé staðfest afrit af skattskýrslu stefnda árið 2013, þar á meðal leigumiði er sýni svart á hvítu greiðslu á leigu þeirri sem námslán á skólaárinu 2013-2014 hafi byggst á. Ekki verði séð á hvaða forsendum stefnandi gæti hafnað að leiðrétta fyrri ákvarðanir sínar nú þegar um sé að ræða staðfest afrit, sent í rafrænu staðfestu afriti á stefnanda og dómstól. En verði óskað eftir því að staðfest afrit verði lagt út útprentað frá RSK þá sé beðið um það að slík beiðni komi fram í fyrir dómi.

Byggt sé á því að lokun skuldabréfs nr. G-321121 og gjaldfelling meintrar skuldar af því hafi ekki verið í samræmi við stjórnsýslulög nr. 37/1993, lög 21/1992 eða þær reglur sem gildi um LÍN. Þar sem stefndi hafi aldrei fengið afgreitt námslán umfram það sem hann hafi átt rétt á hafi ekki skapast endurgreiðsluskylda fyrir námslán ársins 2013. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði árin 2013-2014. Stefnandi mótmæli því ekki að stefndi hafi afhent um það gögn, þar á meðal þinglýstan leigusamning og bankayfirlit til sönnunar á greiðslum.

Engu breyti hvaða reglur LÍN setji sér um þau gögn sem þeir kjósi að krefjast um fjárhag viðskiptamanna. Það leysi þá ekki undan rannsóknarskyldu stjórnsýslulaga eða þeirri grunnskyldu að taka ákvarðanir byggðar á raunverulegum atvikum. Þar sem LÍN hafi haft undir höndum gögn um að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði og greitt leigu árin 2013-2014 hafi aldrei verið heimilt að taka ákvörðun á þeim forsendum að svo hafi ekki verið. LÍN hafi ekki verið heimilt að gera kröfu um að framtalsskil til skattyfirvalda væru í réttu horfi, binda mat sitt á því hvort stefndi hafi verið í leiguhúsnæði við það hvort hann hafi getað afhent rétt skattagögn eða tengja með nokkrum öðrum hætti afgreiðslu máls stefnda við stöðu hans gagnvart ríkisskattstjóra.

Krafa stefnanda um að sönnun þess að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði fari fram með aðkomu skattyfirvalda séu þannig ómálefnalegar, þar sem ekkert hafi komið fram frá stefnanda um það hvers vegna þinglýstur leigusamningur og bankayfirlit um greiðslur samkvæmt leigusamningum hafi ekki verið fullnægjandi sönnur þess að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði. Þá liggi nú, sbr. hér framangreint, fyrir aðrar sönnur um það að stefndi hafi verið í leiguhúsnæði en ekki verði séð hvernig stefnandi geti nú mótmælt fyrirliggjandi staðfestu afriti af skattskýrslu stefnda fyrir umrætt tímabil.

Ákvarðanir LÍN um það að krefjast endurgreiðslu meintrar skuldar, að færa meinta skuld á skuldabréf G-321121 og gjaldfella skuldabréfið vegna meintra vanskila hafi þannig verið ógildanlegar samkvæmt stjórnsýslulögum. Stefndi hafi aldrei með undirritun sinni eða öðrum hætti samþykkt að stefnandi mætti taka ákvarðanir um hag hans gagnstætt lögum, loka skuldabréfum eða gjaldfella þau með ógildanlegum ákvörðunum. Þannig hafi aldrei myndast nein greiðsluskylda stefnda á skuldabréfi G-321121 og beri af þessum sökum að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Krafa stefnda um málskostnað sé reist á 130 gr. laga nr. 91/1991, sbr. 129. gr., en krafa um málskostnað þrátt fyrir frávísun án kröfu (ex officio), eða hvernig sem úrslit málsins verða á annan hátt, byggist á 131. gr. laganna, sérstaklega ákvæði 1. mgr.

Niðurstaða.

Krafa stefnanda, LÍN, gagnvart stefnda í málinu grundvallast á því að stefnandi hafi gjaldfellt framangreint námslán stefnda G-321121, með ofangreindum hætti, þar sem stefndi hafi ekki brugðist innan tilskilinna tímamarka við þeirri kröfu að uppfylla skilyrði LÍN um það hvernig færa bæri sönnur á að lánþegi byggi í leiguhúsnæði er hann greiddi af. Það sé gert með því að framvísa greiðslumiða með skattframtali, sbr. grein 4.2.1 í úthlutunarreglum LÍN fyrir námsárið 2013-2014. Þar sem stefndi hafi síðan ekki sinnt því að greiða til baka aukaafborgun vegna ætlaðrar ofgreiðslu, né aðra afborgun af því, hafi námslánið síðan verið gjaldfellt í heild, sbr. kröfugerð stefnanda.

Ágreiningur í málinu hverfist öðru fremur um það, hvort stefnanda hafi á sínum tíma verið stætt á því að byggja ákvörðun sína um það að stefndi skyldi greiða til baka aukaafborgun af námsláninu á því að stefndi framvísaði ekki tímalega tilskildum skattaupplýsingum um leigu og því hafi ekki þótt sýnt fram á að stefndi hafi greitt af leiguhúsnæði. Því tengt er einnig deilt um hvort stefndi hafi sannanlega látið stefnanda í té önnur gögn sem sýnt gátu nægilega fram á það að stefndi hafi þá greitt slíka leigu.

Hvað varðar þá fyrst hér síðast greint atriði, þá er ljóst að fyrir dóminn kom vitnið A-kvk-nf H-kvk-nf, starfsmaður stefnanda, sem kvaðst ekki kannast við að skráð hafi verið neitt um afhendingu slíkra gagna árið 2015, það er að afhent hefði verið þá af hálfu stefnda reikningsyfirlit eða önnur gögn um húsaleigu hans. Þar sem ekki er öðru fyrir að fara um þetta atriði nema fullyrðingar stefnda sjálfs, þá verður gegn neitun stefnanda að telja ósannað að slíkum gögnum hafi verið komið þannig á framfæri. En þar fyrir utan er það einnig mat dómsins að reikningsyfirlit og samningar um húsaleigu, sem stefndi hefur hér sannanlega lagt fram, feli a.m.k. án frekari stoðar ekki í sér viðlíka sönnun á leigugreiðslum og greiðslumiði með skattframtali gerir.

En hvað varðar ákvörðun stefnda að öðru leyti, þá verður að mati dómsins að líta hér til þess að, eins og stefnandi hefur vísað til, liggur fyrir að úthlutunarreglur LÍN fyrir skólaárið 2013-2014, sem settar voru á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992 um LÍN, gerðu samkvæmt grein 4.2.1 í reglunum, sbr. 14 gr. laga nr. 21/1992, ótvírætt ráð fyrir því að lánþegar sem þegið höfðu lán með tilliti til þess að þeir væru í leiguhúsnæði, yrðu að hafa framvísað greiðslumiða með skattframtali vegna húsaleigu því til staðfestingar. En eins og rakið er að framansögðu þá var stefnda ítrekað bent á þessa skyldu sína sem lánþega á árinu 2014, og að honum yrði ella gert að greiða til baka ofgreiðslu námsláns þar sem ósannað væri að hann væri í leiguhúsnæði, án þess að leitt hafi til viðbragða stefnda. Í mars 2015 var stefnda síðan tilkynnt um að hann hefði fengið hærra lán en reglur gerðu ráð fyrir og bæri því að endurgreiða ofgreitt lán, sbr. ákvæði 5.7.1 í reglunum. En í apríl sama ár var stefnda svo tilkynnt að samkvæmt sama ákvæði í reglunum ætti stefndi þá ekki rétt á frekari námsaðstoð og að ákveðið hefði verið að loka skuldabréfi nr. G-321121 og námslok stefnda verið ákveðin miðuð við 31. desember 2013. Í framhaldi hófst síðan innheimta á hinu gjaldfellda námsláni.

Hvað varðar viðbrögð stefnda, þá verður ekki séð að annað liggi fyrir en að hann hafi, þrátt fyrir ítrekuð erindi stefnanda, sannanlega ekki látið málið til sín taka fyrr en í apríl og maí 2015, að hann gerir athugasemdir, en hann hefst þó í raun ekki ótvírætt að fyrr en um ári síðar, í maí og júní 2016, þegar hann framvísar leigusamningum og óskar eftir úrskurði stjórnar LÍN um ákvörðun um synjun á erindi hans um að leiðrétta lokun skuldabréfsins. Fyrir liggur að stjórn LÍN synjaði þessu erindi stefnda, þann 27. júní 2016, meðal annars með vísan til fyrrgreinds ákvæðis 4.2.1 í reglum, þar sem kemur fram að ef námsmenn sækja um námslán miðað við að búið sé í leiguhúsnæði, þá skuli sanna eðlilegar leigugreiðslur með afriti af greiðslumiða til skattyfirvalda. Umrædd staðfesting á leigugreiðslu hafi ekki borist LÍN, en lokadagur til að skila inn gögnum vegna námsársins 2013-2014 hafi verið 14. janúar 2015, sbr. ákvæði 5.2.1 í reglunum. Stefndi hafi ekki skilað nauðsynlegum gögnum fyrir þann lokafrest þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar LÍN um það og gerði raunar ekki fyrr en 31. ágúst 2018.

Að mati dómsins þá verður, með hliðsjón af öllu framansögðu, að fallast á það með stefnanda að sú framvinda sem leiðir til þess að umrætt námslán stefnda, sbr. skuldabréf G-321121, er gjaldfellt þann 6. júlí 2017, svo sem að framan greinir, hafi alfarið verið á ábyrgð stefnda eins og hér stendur á, þar sem fyrir liggur að stefndi dró það ótæpilega að skila fullnægjandi gögnum til stefnanda LÍN. Liggur jafnframt fyrir að framangreindar reglur stefnanda í þessu tilliti eru skýrar, það er um tilskilin gögn og fresti, auk þess sem starfsmenn stefnanda virðast einnig hafa gert sér far um það að gæta að hagsmunum stefnda með því að kalla ítrekað eftir tilskildum upplýsingum frá honum, sem brást afar seint við, miðað við reglur LÍN um fresti í þessu sambandi, og fram til 31. ágúst 2018 með ófullnægjandi gögnum, eftir því sem næst verður komist. Hefur stefndi hér raunar ekki fært fram neinar gildar ástæður fyrir því hvað hafi átt að réttlæta þetta síðbúin og ófullnægjandi viðbrögð við ítrekuðum tilmælum stefnanda.

Verður því að fallast á það með stefnanda að stefndi hafi hér ekki sýnt fram neina þá annmarka á framkvæmd stefnanda sem stefndi byggir á, en að því virtu þá verður ekki séð að stefndi hafi uppi sérstök andmæli varðandi heimildir stefnanda til þess að gjaldfella umrædda námsskuld. Þar sem að ekki verður því séð að stefndi hafi að öðru leyti í frammi nokkrar þær varnir sem geta við svo búið haft þýðingu í málinu með hliðsjón af dómkröfu stefnanda, þá verður með hliðsjón af öllu framangreindu fallist á hana eins og hún liggur fyrir og þar á meðal á kröfu um dráttarvexti, eins og greinir.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu þykir rétt að stefndi verði látinn bera málskostnað er þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur með tilliti til virðisaukaskatts.

Mál þetta flutti S-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður fyrir stefnanda, en stefndi sjálfur, G-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf lögmaður, flutti málið fyrir sína hönd.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð

Stefndi, G-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf, greiði stefnanda, Lánasjóði íslenskra námsmanna, 721.676 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 334.179 krónum frá 13. maí 2015 til 1. mars 2017, en af 464.116 krónum frá þeim degi til 6. ágúst 2017, en af 721.676 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur í málskostnað.

Dóminn kveður upp P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari.