E-2759/2014

I

Mál þetta var höfðað 17. júlí 2014 og dómtekið 22. janúar 2015. Stefnandi er A, [...] en stefndu eru Útlendingastofnun, Skógarhlíð 6 í Reykjavík og íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður innanríkisráðuneytisins frá 7. apríl 2014 sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. júní 2012 þar sem ákveðið var að beiðni stefnanda um hæli á Íslandi yrði ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi og að stefnandi skyldi endursendur ásamt beiðni sinni til Svíþjóðar. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefjast þeir einnig málskostnaðar, en til vara að hann verði látinn niður falla.

Mál þetta sætir flýtimeðferð í samræmi við 123. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

II

Stefnandi er [...] ríkisborgari sem kom frá Svíþjóð til Íslands 17. apríl 2012 og óskaði sama dag eftir hæli hér á landi.

Íslensk yfirvöld leituðu að fingraförum stefnanda í svokölluðum Eurodac-gagnagrunni, en sá gagnagrunnur heldur utan um fingraför hælisleitenda í aðildarríkjum svonefnds Dyflinnarsamstarfs. Ísland er aðili að því samstarfi og Dyflinnarreglugerðinni sem um samstarfið gildir, sbr. auglýsingu nr. 14/2003 um samþykki Íslands á reglugerð ráðsins (EB) nr. 343/2003 frá 18. febrúar 2003. Við leitina kom í ljós að stefnandi hafði verið skráður í gagnagrunninn af yfirvöldum í öðru aðildarríki, Svíþjóð.

Hinn 18. maí 2012 óskuðu íslensk stjórnvöld eftir því við sænsk yfirvöld að þau tækju við stefnanda og hælisumsókn hans, sbr. 1. mgr. 16. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Hinn 24. maí 2013 barst svar frá sænskum yfirvöldum þess efnis að þau samþykktu að taka við stefnanda, sbr. c-lið 1. mgr. 16. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar.

Stefnandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 4. júní 2012 og var honum þar gefinn kostur á að lýsa afstöðu sinni til þess að verða endursendur til Svíþjóðar. Túlkur og talsmaður stefnanda voru viðstaddir viðtalið. Í viðtalinu kom fram að stefnandi vildi ekki fara aftur til Svíþjóðar því hann hefði fengið þar synjun á umsókn sinni um hæli. Hefði stefnandi tekið ákvörðun um að yfirgefa Svíþjóð eftir að lögmaður hans hafði greint honum frá því að ekki yrði unnt að bera mál hans undir dómstól.

Hinn 13. júní 2012 ákvað Útlendingastofnun að mál stefnanda skyldi ekki tekið til efnismeðferðar hér á landi. Ákvað stofnunin að stefnandi skyldi þess í stað endursendur ásamt beiðni sinni til Svíþjóðar. Stefnandi kærði þessa ákvörðun Útlendingastofnunar og var sænskum stjórnvöldum tilkynnt 12. júlí 2012 að stefnandi yrði ekki endursendur til Svíþjóðar á meðan beðið væri niðurstöðu í mál hans hér á landi.

Hinn 29. júní 2012 óskaði stefnandi eftir því við innanríkisráðuneytið að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað. Af framlögðum gögnum er ekki að sjá að innanríkisráðuneytið hafi brugðist sérstaklega við þessari beiðni stefnanda.

Hinn 7. apríl 2014 kvað innanríkisráðuneytið upp úrskurð þar sem ákvörðun Útlendingastofnunar var staðfest. Byggðist niðurstaða ráðuneytisins á d-lið 1. mgr. 46. gr. a í lögum um útlendinga nr. 96/2002 sem og á samningi um aðild Íslands að Schengen-samstarfinu og Dyflinnarsamstarfinu.

Hinn 7. maí 2014 óskaði stefnandi eftir því að innanríkisráðuneytið frestaði réttaráhrifum úrskurðar síns, sbr. 33. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002. Ráðuneytið samþykkti beiðnina 30. júní 2014.

Aðalmeðferð málsins var frestað þar til niðurstaða Hæstaréttar í máli um sams konar ágreining lá fyrir.

III

Í fyrsta lagi byggir stefnandi kröfu sína á því að innanríkisráðuneytið hafi farið út fyrir heimildir sínar þegar það staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. júní 2012. Stefnandi telur að þar sem liðnir voru sex mánuðir frá því hin umdeilda ákvörðun var kærð hafi íslenskum stjórnvöldum verið skylt að taka umsókn hans um hæli til efnismeðferðar hér á landi. Vísar stefnandi þar um til 3. mgr. 19. gr. og d-liðar 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar sem segi að flutningur umsækjanda um hæli skuli fara fram eins fljótt og við verður komið og í síðasta lagi innan sex mánaða frá því að samþykkt er beiðni um að hann verði tekinn í umsjá þess ríkis sem fara skal með efnismeðferð hælisumsóknarinnar „eða ákvörðun tekin um áfrýjun eða endurskoðun ef um er að ræða áhrif til frestunar“. Enn fremur vísar stefnandi til 4. mgr. 19. gr. og 2. mgr. 20. gr. sömu reglugerðar þar sem mælt er fyrir um að eigi flutningurinn sér ekki stað innan sex mánaða frestsins beri aðildarríkið, þar sem umsókn um hæli var lögð fram, ábyrgð á umsókninni. Loks vísar stefnandi til þess að í dómum Hæstaréttar í málum nr. 405/2013 og 445/2013 hafi verið staðfest að sex mánaða fresturinn byrji að líða þegar endanleg ákvörðun hefur verið tekin í máli hælisleitanda hafi réttaráhrifum ákvörðunar verið frestað.

Stefnandi bendir á að í ákvörðun Útlendingastofnunar hafi komið fram að kæra frestaði ekki framkvæmd ákvörðunar, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002, en unnt yrði að óska eftir því við innanríkisráðuneytið að það frestaði réttaráhrifum meðan kæran væri til meðferðar þar, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi hafi sótt um slíka frestun á réttaráhrifum en innanríkisráðuneytið hefði hins vegar aldrei tekið afstöðu til þeirrar beiðni stefnanda. Réttaráhrifum ákvörðunar Útlendingastofnunar frá 13. júní 2012 hafi því aldrei verið frestað og því hafi áðurnefndur sex mánaða frestur verið löngu liðinn þegar innanríkisráðuneytið hafi staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar 7. apríl 2014.

Stefnandi mótmælir því að 3. mgr. 32. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002 mæli fyrir um að réttaráhrif ákvörðunar Útlendingastofnunar frestist sjálfkrafa ef lögð hefur verið fram beiðni þar um. Segir stefnandi að um sé að ræða undantekningu frá þeirri meginreglu að „kæra fresti ekki réttaráhrifum“. Beri því að skýra ákvæðið þröngt og af því leiði að „veigamiklar ástæður [þurfi] að koma til svo að heimildinni verði beitt“. Enn fremur beri að skilja þann efnisþátt ákvæðisins, sem mæli fyrir um að ekki megi flytja útlending sem sótt hafi um frestun réttaráhrifa, fyrr en niðurstaða liggi fyrir í málinu, þannig að með efnisþættinum sé vísað til niðurstöðu allra álitamála sem borin hafi verið undir stjórnvald. Telur stefnandi 13. gr. laga nr. 64/2014, sem tóku gildi 16. maí 2014, styðja við þessa niðurstöðu, en í ákvæðinu sé stjórnvöldum veittur 24 klukkustunda frestur til að taka afstöðu til beiðni um frestun réttaráhrifa.

Stefnandi telur því ljóst að upphafstími sex mánaða tímabilsins frestist einungis í þeim tilvikum þegar kveðið hafi verið á um að flutningur komi ekki til framkvæmda fyrr en endanleg niðurstaða liggi fyrir í kærumálum, að öðrum kosti ætti að miða upphafstíma við þann tíma þegar kæra sé lögð fram, sbr. 3. mgr. 19. gr. og d-lið 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og 32. gr. laga nr. 96/2002.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að brotið hafi verið gegn málshraðareglu þeirri sem mælt er fyrir um í 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi vísar til þess að hælismál séu viðkvæm mál, enda geti niðurstaðan haft áhrif á líf og öryggi hælisleitanda. Stefnandi hafi nú verið á flótta í þrjú og hálft ár án þess að réttarstaða hans hafi verið tryggð. Hafi biðin haft slæm áhrif á heilbrigði stefnanda, sem sé nú þjakaður af vonleysi og þunglyndi. Stefnandi vísar til þess að honum hafi verið synjað um tímabundið atvinnuleyfi þrátt fyrir að hafa verið í sömu sporum og aðrir útlendingar, sem þó hafi mátt vinna. Ástæðan hafi verið breytt stjórnsýsluframkvæmd. Þá byggir stefnandi á að við meðferð máls hans hafi verið brotið gegn 12. gr. áðurnefndra stjórnsýslulaga.

Í þriðja lagi telur stefnandi að ógilda eigi hinn umdeilda úrskurð innanríkisráðuneytisins þar sem innanríkisráðuneytinu hefði borið að meta með hliðsjón af 1. mgr. 46. gr. a sbr. 45. gr., laga um útlendinga nr. 96/2002 hvort undanþáguákvæði 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar ætti við í máli stefnanda.

Stefnandi telur að við mat á því hvort beita eigi áðurnefndu undanþáguákvæði séu stefndu bundin af 10. gr. stjórnsýslulaga. Gegn þeirri reglu hafi stefndu þó brotið á báðum stjórnsýslustigum, einkum þó við meðferð ráðuneytisins á máli stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að ráðuneytinu hefði borið að skoða almennt meðferð sænskra stjórnvalda á umsóknum frá [...]. Hefðu stjórnvöld átt að skoða þau viðhorf sem birtist í niðurstöðu sænskra yfirvalda og bera þau saman við stefnu íslenskra stjórnvalda. Þá hefði stefndu borið að kanna afgreiðslu sænskra stjórnvalda á umsókn stefnanda sérstaklega. Ekki sé nóg að horfa eingöngu til framkvæmdar móttökuríksins almennt. Vísar stefnandi máli sínu til stuðnings m.a. til dóma Mannréttindadómstóls Evrópu, annars vegar í máli [...] gegn Bretlandi frá 2. desember 2008 og hins vegar í máli [...] gegn Bretlandi frá 7. mars 2000. Telur stefnandi að á meðan framkvæmd hælismála sé ekki fullkomlega samræmd í aðildarríkjum Dyflinnarsamningsins séu miklar líkur til þess að endursending umsóknar hans til Svíþjóðar feli í sér brot á flóttamannasamningnum frá 1951 enda sé þegar orðið ljóst að Ísland sé reiðubúið til að veita honum ríkari réttarvernd en Svíþjóð með því að stefnanda sé hér kleift að bera málið undir óháðan, sjálfstæðan dómstól. Slíkt hafi honum ekki verið unnt að gera í Svíþjóð.

Stefnandi kveður að ráðherra hafi borið að rannsaka sérstaklega hvernig tengslum stefnanda við land og þjóð væri háttað með tilliti til þess hvort eitthvað hefði breyst á þeim tveimur árum sem málið hafi verið til meðferðar. Það eigi sérstaklega við þar sem stefnanda verði ekki kennt um hinn langa afgreiðslutíma. Óumdeilt sé að djúpstæð tengsl geti myndast milli manna á svo löngum tíma. Stefnandi hafi eignast hér góða vini og sé hvarvetna vel kynntur. Vísar stefnandi til framlagðra meðmælabréfa og umsagna þar um. Þá séu trúmál stefnanda ofarlega í huga og hafi hann á dvalartíma sínum hér á landi stjórnað bænahring þar sem hann hafi eignast góða vini.

Stefnandi segir loks að í ljósi þess langa tíma sem liðinn sé frá því að yfirvöld í Svíþjóð hafi lagt efnislegt mat á hælisumsókn hans hefði stefndu borið að meta þær ástæður sem stefnandi hafi borið fyrir sig við hælisumsóknina, m.a. með því að kanna stöðu mála í [...]. Vísar stefnandi til þess að hann tilheyri viðkvæmum félagshópi og mikil hætta sé á að hann verði fyrir mannréttindabrotum verði hann sendur heim. Þá berist nú fréttir af uppgangi íslamista og hryðjuverkasamtakanna [...] í [...]. Stefnandi hafi átt í höggi við hryðjuverkasamtökin þegar hann bjó með fjölskyldu sinni í borginni [...] og hafi það verið ein ástæða flóttans.

III

Stefndu byggja á því að samkvæmt Dyflinnarsamstarfinu hafi stefndu einungis borið að leysa úr því hvort taka skyldi beiðni stefnanda efnislega fyrir. Ljóst sé að málsmeðferð í málum sem leyst sé úr á grundvelli samstarfsins séu einfaldari en í hælismálum sem tekin séu til efnismeðferðar. Stefndu hafi hagað úrlausn málsins í samræmi við lög og hafi þeim verið rétt að vísa beiðni stefnanda um hæli til Svíþjóðar, vegna ábyrgðar þarlendra yfirvalda á umfjöllun um hælisbeiðni hans. Úrlausnarefni málsins hafi því verið afmarkað við það í hvaða ríki beiðni stefnanda um hæli skyldi tekin til efnislegrar meðferðar.

Niðurstaða stefndu um að fjalla ekki efnislega um hælisumsókn stefnanda byggi á Dyflinnarsamstarfinu, sem Ísland sé aðili að, sbr. d-lið 1. mgr. 46. gr. a í lögum um útlendinga nr. 96/2002. Stefndu byggja á því að um úrlausnarefni þetta gildi aðallega ákvæði útlendingalaga og reglugerð nr. 53/2003, um útlendinga, sem sett sé á grundvelli laga nr. 96/2002. Túlka beri ákvæði fyrrgreindra laga og reglugerðar í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands, einkum samning Íslands, Noregs og ráðs Evrópusambandsins frá 19. janúar 2001 um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram á Íslandi, í Noregi eða í aðildarríki Evrópusambandsins. Samningurinn frá 19. janúar 2001 feli jafnframt í sér þá skuldbindingu að eftirfarandi reglugerðum Evrópusambandsins sé framfylgt af hálfu Íslands, það er að ákvæði laga nr. 96/2002 séu túlkuð til samræmis við ákvæði Dyflinnarreglugerðarinnar, auk þess sem fylgja beri málsmeðferðarreglum reglugerðar ráðsins (EB) nr. 1560/2003 frá 2. september 2003, sem hafi að geyma ítarlegar reglur um meðferð mála á grundvelli fyrrnefndu reglugerðarinnar. Jafnframt beri að líta til ákvæða mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, Flóttamannasamnings SÞ og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Stefndu leggja áherslu á að Dyflinnarsamstarfinu sé ætlað að leysa tvö vandamál: Annars vegar að koma í veg fyrir að hælisleitandi sé sendur á milli ríkja án þess að nokkurt þeirra viðurkenni ábyrgð sína á meðferð umsóknar hans um hæli, hins vegar að koma í veg fyrir að sami einstaklingur geti farið á milli ríkja og fengið umfjöllun um umsókn sína um hæli í mörgum ríkjum. Telja stefndu að við úrlausn þess hvort taka beri beiðni stefnanda til efnislegrar meðferðar hér á landi verði að líta til þess að meginreglan sé almennt sú að aðildarríki skuli beita reglugerðinni eins og unnt er enda hafa ríkin með aðild sinni að samstarfinu tekist á hendur skuldbindingar þess efnis.

Stefndu benda á að Dyflinnarreglugerðin hafi að geyma reglur um hvaða ríki beri ábyrgð á hælisumsókn en ekki hvernig meta eigi hælisumsókn efnislega. Byggt sé á hugmyndinni um öruggt þriðja ríki, það er að aðildarríki geti sent hælisleitendur til þriðja ríkis án þess að kanna umsóknir efnislega þar sem þau geti treyst því að þar fái þeir réttláta málsmeðferð og að mannréttindi þeirra verði virt. Stefndu segja jafnframt að samstarfið sé háð þeirri forsendu að aðildarríkin teljist öll vera örugg þriðju ríki og að þangað sé heimilt að senda hælisleitendur. Hælisleitendur verði að eiga möguleika á því að óska eftir hæli í öruggu þriðja ríki og ef þeir teljast flóttamenn samkvæmt alþjóðlegum skilgreiningum verði þeir einnig að hafa möguleika á að fá vernd í samræmi við Flóttamannasamning SÞ.

Í Dyflinnarsamstarfinu sé gert ráð fyrir að aðeins eitt ríki beri ábyrgð á meðferð á beiðni um hæli. Í III. kafla Dyflinnarreglugerðarinnar komi fram viðmið, í ákveðinni forgangsröð, um hvaða ríki skuli bera ábyrgð á hælisumsókn og skipti þar mestu hvaða tengsl hælisleitandi hefur við aðildarríkin. Ef ekkert aðildarríki teljist bara ábyrgð á hælisumsókn á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar beri það ríki ábyrgð þar sem hælisleitandi sótti fyrst um hæli.

Stefndu benda á ákvæði í Dyflinnarreglugerðinni þess efnis að ef beiðni um hæli er lögð fram í ríki sem ber ekki ábyrgð á meðferð málsins getur það óskað eftir því að umsækjandi verði fluttur til ríkis þar sem taka ber málið til meðferðar. Skylt sé að verða við slíkum tilmælum ef beiðni þar að lútandi berst innan sex mánaða frá því beiðni um hæli var móttekin, sbr. 10. og 11. gr. samningsins. Jafnframt vísa stefndu til d-liðar 1. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002, en þar segir að stjórnvöld geti synjað að taka til efnismeðferðar hælisumsókn ef krefja megi annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli Dyflinnarsamningsins um að taka við umsækjanda, um hæli. Fram komi í 2. mgr. 46. gr. a í lögunum að ekki skuli endursenda flóttamann til annars ríkis á þessum grundvelli hafi hann slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða sérstakar ástæður mæli annars með því. Þá sé íslenskum stjórnvöldum heimilt að taka umsókn um hæli til meðferðar jafnvel þó þau beri ekki ábyrgð á henni á grundvelli svokallaðrar fullveldisreglu 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Stefndu mótmæla því að þessi undantekningarregla eigi við í máli stefnanda.

Stefndu hafna því að íslensk yfirvöld beri þegar ábyrgð á efnislegri málsmeðferð hælisumsóknar stefnanda, þar sem endursending þurfi að koma til framkvæmda eigi síðar en sex mánuðum eftir að móttökuríki hafi samþykkt beiðnina, sbr. 3. mgr. 19. gr. og d-lið 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar.

Stefndu byggja á því að sex mánaða fresturinn, sem aðildarríkjum samningsins sé veittur, sbr. einkum 3. mgr. 19. gr. og d-lið 1. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, hefjist ekki fyrr en endanleg ákvörðun hefur verið tekin í máli hælisleitandans hér á landi. Stefndu telja þessa túlkun í samræmi við dóma Hæstaréttar frá 24. október 2013 í máli nr. 405/2013 og 17. desember 2013 í máli nr. 445/2013. Þá sé þetta einnig í samræmi við alþjóðlega framkvæmd Dyflinnarsamnings, sbr. dóm Evrópudómstólsins 29. janúar 2009 í máli nr. C-19/08, Migrationsverket gegn [...] og fleirum.

Stefndu vísa til þess að stefnandi lagði fram hælisumsókn hér á landi 17. apríl 2012. Stefnda Útlendingastofnun hafi óskað eftir því að sænsk yfirvöld tækju aftur við stefnanda og umsókn hans á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar 18. maí 2012. Samþykki sænskra yfirvalda hafi borist 22. sama mánaðar. Ákvörðun stefndu Útlendingastofnunar 13. júní 2012 hafi verið birt stefnanda 21. sama mánaðar. Hafi hann lýst yfir kæru til innanríkisráðuneytisins við birtingu ákvörðunarinnar. Stefnda Útlendingastofnun hafi upplýst sænsk stjórnvöld 12. júlí 2012 um frestun á flutningi stefnanda vegna kærumeðferðar málsins, sbr. 9. gr. reglugerðar ráðsins (EB) nr. 1560/2003. Hafi sænskum yfirvöldum því verið tilkynnt um tafir á endursendingu áður en sex mánuðir voru liðnir frá upphaflegu samþykki þeirra á endurviðtöku. Telja stefndu að af þessu leiði að ábyrgð sænskra stjórnvalda á stefnanda og umsókn hans standi óhögguð.

Stefndu leggja áherslu á að í 32. gr. laga nr. 96/2002 sé fjallað um það hvenær ákvörðun í málum um hæli eða vernd gegn ofsóknum geti komið til framkvæmda. Ljóst sé að þegar stefnda Útlendingastofnun hefur tekið ákvörðun um að synja hælisleitanda um efnismeðferð og endursenda hann til þess ríkis sem ber ábyrgð á hælisumsókn hans á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar fresti kæra ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Hins vegar liggi fyrir að ekki megi framkvæma slíka ákvörðun samkvæmt 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 fyrr en umsækjandi hefur fengið að leggja fram kæru eða niðurstaða liggur fyrir í máli þar sem útlendingur hefur óskað eftir frestun réttaráhrifa ef slík beiðni hefur verið lögð fram. Stefndu vísa til þess að ákvæðið hafi komið inn í lög nr. 96/2002 með breytingarlögunum nr. 115/2010 um hælismál. Í upphaflegum drögum var gert ráð fyrir að útlendingurinn yrði sendur úr landi áður en niðurstaða um frestun réttaráhrifa lægi fyrir. Í nefndaráliti séu hins vegar reifuð þau sjónarmið að mikilvægt sé að halda opinni leið fyrir stjórnvöld til að beita undantekningarreglu Dyflinnarreglugerðarinnar, nefnilega þeirri að sex mánaða fresturinn byrji ekki að líða fyrr en „ákvörðun hefur verið tekin um áfrýjun eða endurskoðun ef um er að ræða áhrif til frestunar“, eins og það er orðað í íslenskri þýðingu reglugerðarinnar. Hafi nefndin fallist á þessi sjónarmið og talið sanngjarnt að stjórnvöld hefðu slíka heimild, enda væri virk kærumeðferð óaðskiljanlegur hluti réttlátrar og skilvirkrar málsmeðferðar. Nefndin hafi því lagt til að ákvarðanir mætti ekki framkvæma fyrr en niðurstaða lægi fyrir um beiðni útlendings um frestun réttaráhrifa. Ákvæðinu hafi því verið breytt í samræmi við umfjöllun nefndarinnar. Nefndin virðist þannig hafa komið til móts við ákvæði Dyflinnarreglugerðarinnar og stjórnvöldum þar með veitt svigrúm til þess að endurskoða ákvarðanir um synjun á efnismeðferð hælisumsóknar. Enda þótt málsmeðferð í Dyflinnarmálum sé einfaldari en í málum sem tekin séu til efnislegrar meðferðar verði að gefa stjórnvöldum færi á að afgreiða málin. Taki það að jafnaði lengri tíma en sex mánuði að fara í gegnum tvö stjórnsýslustig ef vanda á til meðferðar. Ljóst sé að samkvæmt ákvæði 3. mgr. 32. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002 sé stjórnvöldum óheimilt að framkvæma hina kærðu ákvörðun á meðan ekki hafi verið tekin afstaða til beiðni útlendings um frestun réttaráhrifa. Telja stefndu því ljóst að í 3. mgr. 32. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002 sé kveðið á um sjálfkrafa frestun á réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar þar til stefnda innanríkisráðuneytið taki sérstaka ákvörðun um að réttaráhrifum skuli ekki frestað eða endanleg niðurstaða í máli umsækjanda liggi fyrir.

Stefndu mótmæla því sem fram kemur í stefnu um að stefnandi hafi þurft að taka formlega stjórnvaldsákvörðun um að kæra frestaði ekki réttaráhrifum og ekki sé unnt að vísa til þeirrar frestunar sem 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 mælir fyrir um. Innanríkisráðuneytið bendir á að í Dyflinnarreglugerðinni segi að sex mánaða fresturinn byrji ekki að líða strax sé ákvörðun tekin um áfrýjun eða endurskoðun og sú ákvörðun hafi áhrif til frestunar (e. suspensive effect). Ekki sé gerð krafa um sérstaka ákvörðun um frestun réttaráhrifa líkt og stefnandi haldi fram. Falli því einkum þrjú tilvik þar undir. Hið fyrsta sé ef áfrýjun eða endurskoðun veitir útlendingi sjálfkrafa rétt til að vera í landinu á meðan endurskoðunin fari fram. Í öðru lagi frestist flutningur sjálfkrafa þar til dómstóll eða þar til bært yfirvald ákveði hvort áfrýjun eða endurskoðun hafi áhrif til frestunar. Í þriðja lagi frestist flutningur ef umsækjandi sækir um frestun réttaráhrifa og þar til slík ákvörðun hefur verið tekin. Að mati stefndu sé í 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 kveðið á um frestun réttaráhrifa, hafi slík beiðni komið fram, þar til ákvörðun hafi verið tekin um annað. Með öðrum orðum sé óheimilt að flytja útlending úr landi nema endanleg ákvörðun í máli hans liggi fyrir hér á landi eða sérstök ákvörðun um að réttaráhrifum verði ekki frestað. Stefndu telja að 3. mgr. 32. gr. mæli einmitt fyrir um frestun réttaráhrifa í skilningi Dyflinnarreglugerðarinnar þvert á þann skilning sem birtist í stefnu. Þá telja stefndu að skoða verði ákvæðið sem sérlög gagnvart ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og geti 1. mgr. 29. gr. þeirra laga því ekki haft öndverð áhrif.

Stefndu vísa til þess að í stefnu sé því haldið fram að 13. gr. breytingarlaga nr. 64/2014 staðfesti skilning stefnanda hvað varði ákvörðun um frestun réttaráhrifa og þann tíma er stjórnvöld hafi til að taka slíka ákvörðun. Stefndu telja aftur að sú lagabreyting sem stefnandi vísi til eigi ekki við um mál á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar.

Af framansögðu telja stefndu ljóst að innanríkisráðuneytinu hafi ekki borið að taka sérstaka ákvörðun um frestun réttaráhrifa til að skilyrði Dyflinnarreglugerðarinnar um tímafresti yrðu uppfyllt, enda hafi verið óheimilt að framkvæma ákvörðun stefndu Útlendingastofnunar áður en afstaða hefði verið tekin til beiðni hans um frestun réttaráhrifa, sbr. 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002. Réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar hafi því sjálfkrafa verið frestað þar til sú niðurstaða lá fyrir.

Stefndu mótmæla því að brotið hafi verið gegn málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við meðferð málsins. Stefndu vísa til þess að stefnandi hafi óskað eftir hæli þann 17. apríl 2012 og fengið endanlega niðurstöðu um umsókn sína um hæli hinn 7. apríl 2014. Í ljósi mikillar fjölgunar hælisumsókna hafi málsmeðferð hælismála að jafnaði verið löng síðastliðin ár.

Stefndu leggja áherslu á að málshraðaregla 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé afstæð að efni til. Meta verði málsmeðferðina heildstætt í hverju máli fyrir sig, þ.e. hvað geti talist eðlilegur málsmeðferðartími. Ljóst sé að viðfangsefni stjórnsýslunnar séu mörg og því taki úrlausn þeirra óhjákvæmilega mislangan tíma og oft sé fyrirsjáanlegt að afgreiðsla umfangsmikils máls geti óhjákvæmilega tekið langan tíma. Af þeim sökum sé ekki við neitt ákveðið tímaviðmið að miða. Hælismál sé þess eðlis að málsmeðferð þeirra geti verið flókin og umfangsmikil. Ítarlega þurfi að skoða upplýsingar um aðstæður í því landi sem senda eigi hælisleitenda til, ásamt nákvæmri skoðun málsgagna og að taka hælisleitenda í viðtal. Að því leyti sé eðlilegt að afgreiðsla hælismála taki einhvern tíma. Í máli þessu hafi heildarmálsmeðferðartími hjá Útlendingastofnun og ráðuneytinu numið um 23 mánuðum. Verði sá tími ekki talinn óeðlilegur í ljósi eðlis málsins og málsmeðferðartíma í sambærilegum málum sem og aðstæðna í hæliskerfinu á Íslandi, en eins og fram hefur komið hefur umsóknum hælisleitenda fjölgað umtalsvert og málsmeðferð því dregist. Hafna stefndu því að brotið hafi verið á málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefndu mótmæla því að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að staðfesta ákvörðun stefndu Útlendingastofnunar um að synja stefnanda um efnismeðferð á hælisumsókn hans og endursenda ásamt umsókninni til Svíþjóðar. Með meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé kveðið á um að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til. Ljóst sé að ákvæði 2. mgr. 46. gr. a í lögum um útlendinga sé matskennt ákvæði og eftirláti viðkomandi stjórnvöldum mat á því að ákveða hvort sérstakar ástæður eða sérstök tengsl aðila við landið séu til staðar til þess að taka umsókn um hæli til efnismeðferðar. Niðurstaða stefndu í máli þessu séu að stefnandi uppfylli ekki skilyrði fyrrnefnds ákvæðis. Stefndu fá því ekki séð hvernig meðalhófsregla stjórnsýslulaga eigi við í máli þessu.

Stefndu mótmæla því að þau hafi ekki uppfyllt rannsóknarreglu í máli stefnanda. Stefndu ítreka að Dyflinnarsamstarfið byggi á hugmyndinni um öruggt þriðja ríki sem gangi út á það að aðildarríki geti sent hælisleitendur til þriðja ríkis án þess að kanna umsóknir efnislega enda geti þau treyst því að þar fái þeir réttláta málsmeðferð og að grundvallarmannréttindi þeirra verði virt. Öll aðildarríki Dyflinnarreglugerðarinnar séu aðilar að mannréttindasáttmála Evrópu og Flóttamannasamningi SÞ. Í ljósi þessa hafi ekki verið fjallað um og tekin afstaða til þess hvort aðstæður stefnanda væru með þeim hætti að hann teldist flóttamaður í merkingu a-liðar 1. mgr. Flóttamannasamnings SÞ, sbr. 44. gr. og 44. gr. a í lögum um útlendinga, sem fyrr greinir. Stefndu telja það úrlausnarefni vera á ábyrgð sænskra yfirvalda. Mótmæla stefndu því að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að kanna ekki aðstæður í [...]. Slíkt var ekki á hendi stefndu heldur sænskra yfirvalda.

Stefndu leggja áherslu á að úrlausnarefnið hafi verið það hvort senda bæri stefnanda ásamt hælisumsókn sinni til Svíþjóðar eða taka umsóknina til efnislegrar meðferðar hér á landi. Við úrlausn málsins hafi þess vegna verið skoðað sérstaklega hvort stefnandi hefði fullnægjandi málsmeðferðarúrræði við komuna til Svíþjóðar, sbr. 1. mgr. 45. gr. laga nr. 96/2002, sbr. 3. og 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 33. gr. Flóttamannasamnings SÞ. Stefndu mótmæla því að þau hafi verið skyldug til að rannsaka sérstaklega málsmeðferð sænskra stjórnvalda á umsóknum um hæli frá [...], til að uppfylla skyldur sínar gagnvart stefnanda sem og að rannsaka málsmeðferð stefnanda í Svíþjóð.

Stefndu höguðu rannsókn málsins þannig að unnt væri að varpa upp hlutlægri mynd af aðstæðum í Svíþjóð. Þá gafst stefnanda á báðum stjórnsýslustigum kostur á að taka þátt í að upplýsa málið og koma að sjónarmiðum sínum. Stefnandi lagði fram hælisbeiðni og svaraði við það tækifæri mikilvægum spurningum. Stefnandi fékk hælisviðtal hjá stefndu Útlendingastofnun og lagði fram greinargerð. Stefnandi naut einnig aðstoðar talsmanns þegar mál hans var til meðferðar og kom hann greinargerð ásamt fylgigögnum á framfæri við stefnda innanríkisráðuneytið. Kæran og greinargerðin voru kannaðar gaumgæfilega við úrlausn málsins og málatilbúnaður stefnanda rakinn í úrskurði stefnda innanríkisráðuneytið. Þá öfluðu stefndu gagna um stöðu hælisleitenda í Svíþjóð og málsmeðferðina þar.

Stefndu telja því að réttindi og hagsmunir stefnanda undir meðferð málsins hafi á engan hátt verið fyrir borð bornir að lögum og málið væri nægilega rannsakað áður en ákvörðun lá fyrir og síðar úrskurður upp kveðinn. Stefndu benda auk þess á að þau hafi enga hagsmuni af því að leiða mál til lykta án þess að vera fyllilega örugg um að kröfum 10. gr. stjórnsýslulaga sé fullnægt.

Stefndu hafna málatilbúnaði stefnanda um að hann uppfylli skilyrði þess að taka hefði átt hælisumsókn hans til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og 2. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002.

Þegar ljóst hafi verið að sænsk yfirvöld bæru ábyrgð á hælisumsókn stefnanda samkvæmt d-lið 1. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002 segja stefndu að þeim hafi borið að skoða hvort beita ætti undanþáguákvæði 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur sett fram viðmið um hvaða atriði eigi að koma til skoðunar við mat á því hvort undanþágan eigi við. Hefur ákvæðið verið túlkað með þeim hætti að óheimilt sé að endursenda hælisleitanda þangað sem hann á á hættu að lenda í aðstæðum sem fara í bága við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Skoða þurfi hvort slíkur ágalli sé á málsmeðferð þess ríkis, sem endursenda á til, að það brjóti í bága við 13. gr. mannréttindasáttmálans um réttinn til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns. Í þessu felst að ríki þurfa að kanna hvort grundvallarmannréttindi hælisleitenda séu virt í því ríki sem senda á hælisleitanda til. Ber stefndu samkvæmt þessu að meta tvennt, annars vegar hvort kerfisbundinn ágalli sé á málsmeðferð í því ríki sem endursenda á hælisleitanda til og hins vegar hvort raunhæf úrræði séu til staðar fyrir viðkomandi til að leita réttar síns.

Stefndu benda á að í fyrrgreindum dómum Hæstaréttar í málum nr. 405/2013 og 445/2013 komi fram að samkvæmt 45. gr. laga nr. 96/2002 sé það skylda íslenskra stjórnvalda að ganga úr skugga um það að aðstæður séu með þeim hætti í endursendingarríki, í þessu tilviki Svíþjóð, að hælisleitanda sé tryggður viðunandi aðbúnaður og vernd og að ekki verði brotið gegn mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefndu leggja áherslu á að þeim bar einungis að meta aðstæður í Svíþjóð og hvernig málsmeðferð hælisleitenda sé þar háttað. Ítarlega hafi verið fjallað um hæliskerfið í Svíþjóð og aðstæður stefnanda á báðum stjórnsýslustigum. Athugun stefndu hafi ekki leitt í ljós mannréttindabrot sænskra stjórnvalda gegn alþjóðlegum hælisleitendum. Verður meðferð hælismála og móttökuskilyrðum hælisleitenda því í Svíþjóð ekki jafnað til kerfisbundinna galla sem gefi ástæðu til að ætla að stefnandi standi frammi fyrir raunverulegri hættu á að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í Svíþjóð verði hann sendur þangað. Hefur það enn fremur verið staðfest í dómi Hæstaréttar í máli nr. 405/2013.

Stefndu leggja áherslu á að í úrskurði stefnda innanríkisráðuneytisins sé málsmeðferð hælisleitenda í Svíþjóð rakin ítarlega. Kemur þar meðal annars fram að hælisleitendum sem snúa aftur til Svíþjóðar á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar gefist kostur á að fá mál sín endurupptekin hjá sænskum stjórnvöldum, auk þess sem heimilt sé að bera endanlega niðurstöðu sænskra stjórnvalda undir dómstóla þar í landi. Ljóst sé því að fyrir hendi eru raunhæf úrræði fyrir stefnanda til að leita réttar síns. Stefndu mótmæla því sem fram kemur í stefnu um að stefnanda standi ekki til boða raunhæf úrræði í Svíþjóð við endurkomu.

Stefndu leggja jafnframt áherslu á að komi til þess að stefnandi standi frammi fyrir endanlegri niðurstöðu um að hann skuli fluttur þangað sem hann telur raunverulega hættu á að honum verði gert að sæta ofsóknum eða illri meðferð eigi hann þess kost að leggja fram beiðni fyrir Mannréttindadómstól Evrópu um bráðabirgðaráðstöfun samkvæmt 39. gr. málsmeðferðarreglna dómstólsins. Slíkri beiðni yrði beint að sænska ríkinu.

Stefndu telja að uppfyllt hafi verið sú skylda stjórnvalda að ganga úr skugga um að aðstæður væru með þeim hætti í Svíþjóð að stefnanda væri tryggður viðunandi aðbúnaður og vernd við endursendingu til Svíþjóðar. Þar með hafi ekki verið brotið gegn 45. gr. laga nr. 96/2002.

Stefndu hafna því að aðstæður stefnanda séu slíkar að hann uppfylli skilyrði 2. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002 um sérstök tengsl. Eins og fram hafi komið í úrskurði stefnda innanríkisráðuneytisins hafi stefnandi hvorki verið búsettur hér á landi né hafi hann áður komið til landsins. Stefnandi eigi þannig engra annarra hagsmuna að gæta hér á landi en þeirra sem felist í óskum hans um að beiðni hans um hæli hér á landi verði tekin til efnismeðferðar. Það að stefnandi hafi eignast vini hér á landi á meðan á málsmeðferð hans hefur staðið leiði ekki til þess að hann hafi myndað slík sérstök tengsl við landið að réttlætanlegt sé að mál hans verði tekið til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 2. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002. Í úrskurði innanríkisráðuneytisins hafi aðstæður stefnanda verið rannsakaðar sérstaklega og ekki talið að þær féllu undir fyrrnefnt ákvæði. Stefnandi hefur heldur ekki sýnt fram á að aðstæður hans séu svo sérstakar að ákvæði þetta eigi við í málinu þó málsmeðferð hans hafi verið löng. Þá vísa stefndu enn fremur til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Hæstaréttar í máli 405/2013 hvað þetta atriði varðar.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort taka eigi hælisumsókn stefnanda til efnismeðferðar hér á landi.

Niðurstaða Útlendingastofnunar og innanríkisráðuneytisins um að taka hælisumsókn stefnanda ekki til meðferðar er byggð á Dyflinnarsamstarfinu, sbr. reglugerð ráðsins (EB) nr. 343/2003 frá 18. febrúar 2003, svonefndri Dyflinnarreglugerð. Ísland er aðili að Dyflinnarsamstarfinu og voru ákvæði þessarar reglugerðar birt hér á landi með auglýsingu í C-deild Stjórnartíðinda 30. maí 2003, nr. 14/2003. Svíþjóð á sömuleiðis aðild að samningnum. Af lestri reglugerðarinnar er ljóst að að meginstefnu til skal fjallað um hælisumsóknir í einu aðildarríki, sbr. einnig d-lið 1. mgr. 46. gr. a í lögum um útlendinga nr. 96/2002. Ber þá almennt að miða við að því ríki þar sem hælisleitandinn lagði fyrst fram umsókn um hæli sé skylt að fjalla efnislega um umsóknina. Samkvæmt þessu bar sænskum yfirvöldum að fjalla um umsókn stefnanda, enda liggur fyrir að hann sótti þar um hæli árið 2011.

Hér reynir í fyrsta lagi á þá málsástæðu stefnanda að íslenskum stjórnvöldum beri, þrátt fyrir meginregluna, að taka umsókn stefnanda til efnismeðferðar þar sem sending stefnanda til Svíþjóðar hafi dregist fram yfir þau tímamörk sem mælt er fyrir um í Dyflinnarreglugerðinni, en í 4. mgr. 19. gr. reglugerðarinnar segir að flytja þurfi hælisleitanda til þess ríkis, sem skylt er að fjalla efnislega um umsókn hans, innan sex mánaða frá því síðarnefnda ríkið samþykkti að taka við hælisleitandanum.

Af d-lið 1. mgr. 20. gr., sbr. c-lið 1. mgr. 20. gr. samningsins, má ráða að þrjú tímamörk komi til greina sem upphafsmark áðurnefnds sex mánaða frests: Í fyrsta lagi þegar móttökuríki samþykkir að taka við hælisleitanda og umsókn hans, í öðru lagi þegar liðinn er sá frestur, sem móttökuríki hefur til að svara því hvort það samþykki móttöku hælisleitanda, í þriðja lagi þegar fyrir liggur niðurstaða málskots eða áfrýjunar á ákvörðun um að senda hælisleitanda til annars samningsríkis, að því gefnu að réttaráhrifum upphaflegu ákvörðunarinnar hafi verið frestað.

Að því er varðar síðastnefnda tímamarkið ber að hafa í huga að 3. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga mælir fyrir um að ekki megi framkvæma ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið fyrr en útlendingurinn hefur fengið færi á að leggja fram kæru eða niðurstaða liggur fyrir í máli þar sem útlendingur hefur óskað eftir frestun réttaráhrifa.

Kemur þá til skoðunar hvort fyrrgreindur sex mánaða frestur teljist hafa verið liðinn í máli stefnanda.

Fyrir liggur að stefnandi óskaði eftir hæli á Íslandi 17. apríl 2012. Við leit að fingraförum stefnanda í svonefndum Eurodac-gagnagrunni kom í ljós að hann hafði verið skráður í grunninn af yfirvöldum í Svíþjóð. Óskuðu íslensk stjórnvöld eftir því við sænsk stjórnvöld að þau tækju við stefnanda og hælisumsókn hans. Hinn 24. maí 2012 barst svar frá sænskum yfirvöldum þar sem þau samþykktu beiðni íslenskra yfirvalda.

Hinn 13. júní 2012 tók Útlendingastofnun ákvörðun um að taka ekki til efnismeðferðar umsókn stefnanda um hæli og dvalarleyfi hér á landi. Byggði stofnunin þessa ákvörðun á d-lið 1. mgr. 46. gr. a og a-lið 1. mgr. 32. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga. Stefnanda var birt ákvörðunin 21. júní 2013 og kærði hann hana til innanríkisráðuneytisins stuttu síðar. Hinn 29. júní 2012 óskaði stefnandi eftir því við innanríkisráðuneytið að það frestaði réttaráhrifum á ákvörðun Útlendingastofnunar. Ekki er að sjá að þeirri beiðni hafi verið svarað sérstaklega.

Ráðuneytið kvað upp úrskurð í málinu 7. apríl 2014 en með úrskurðinum staðfesti ráðuneytið ákvörðun Útlendingastofnunar frá 13. júní 2013.

Með bréfi, dagsettu 7. maí 2014, óskaði stefnandi eftir því að frestað yrði réttaráhrifum úrskurðar ráðuneytisins. Innanríkisráðuneytið varð við þeirri beiðni með bréfi 30. júní 2014

Af framansögðu leiðir að í máli því sem hér er til meðferðar frestuðu beiðnir stefnanda réttaráhrifum ákvörðunar Útlendingastofnunar frá 13. júní 2013, sbr. 3. mgr. 32. gr. í lögum nr. 96/2002 um útlendinga. Sökum þessara frestana á réttaráhrifum leið áðurnefndur sex mánaða frestur aldrei. Gildir þá einu þótt innanríkisráðuneytið hafi látið hjá líða að svara beiðni stefnanda frá 29. júní 2012, enda frestuðust réttaráhrif ákvörðunar stefndu Útlendingastofnunar strax við það að beiðni um frestun réttaráhrifa var sett fram. Ber íslenska ríkið af þeim sökum ekki ábyrgð á efnislegri meðferð hælisumsóknar stefnanda á grundvelli 4. mgr. 19. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sbr. og dóma Hæstaréttar í málum nr. 405/2013 og 430/2014.

Í öðru lagi byggir stefnandi á því að af brotum gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga leiði að ógilda beri hinn umdeilda úrskurð innanríkisráðuneytisins. Í því sambandi nefnir stefnandi að stefndu hafi brotið gegn málshraðareglu þeirri sem fram kemur í 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ákvörðun Útlendingastofnunar var kynnt stefnanda 21. júní 2013, um tveimur mánuðum eftir komu hans til landsins. Endanleg niðurstaða innanríkisráðuneytisins vegna kæru stefnanda lá þó ekki fyrir fyrr en 7. apríl 2014. Þegar litið er til þeirra skyldna sem á stjórnvöldum hvíla við meðferð hælismála, m.a. í ljósi rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og andmælareglu 13. gr. laganna, verður ekki á það fallist að málshraðaregla 9. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin við meðferð máls þessa.

Stefnandi vísar líka til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar sem fram kemur í 12. gr. stjórnsýslulaga. Af málatilbúnaði stefnanda er óljóst hvernig stefndu eiga að hafa brotið gegn meðalhófsreglunni og kemur hún því ekki til frekari skoðunar við úrlausn þessa máls.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að óheimilt hafi verið að senda hann úr landi sökum ákvæða 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar og 2. mgr. 46. gr. a, sbr. 45. gr. í lögum nr. 96/2002 um útlendinga. Tengist þetta þeirri málsástæðu stefnanda að stefndu hafi brotið gegn rannsóknarreglu þeirri sem mælt er fyrir um í 10. gr. stjórnsýslulaga.

Í 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar er að finna undanþáguákvæði frá meginreglu 1. mgr. 3. gr. hennar, þar sem mælt er fyrir um að aðeins það aðildarríki sem beri ábyrgð á hælisumsókn samkvæmt viðmiðunum III. kafla reglugerðarinnar skuli taka umsókn til efnislegrar meðferðar. Felur undanþágan í sér að hverju aðildarríki er heimilt að taka til meðferðar umsókn um hæli, jafnvel þótt það beri ekki ábyrgð á henni samkvæmt viðmiðum reglugerðarinnar, og tekur það ríki þá á sig ábyrgð umsóknar um hæli. Við ákvörðun um hvort beita eigi þessu undanþáguákvæði ber að líta til þess fyrirvara sem fram kemur í upphafi 1. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002 um útlendinga, en það ákvæði vísar til 45. gr. sömu laga. Í 45. gr. er að finna bann við því að senda útlending til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir sem geta leitt til þess að hann skuli teljast flóttamaður eða ef ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis. Samsvarandi verndar skal sá útlendingur njóta, sem vegna svipaðra aðstæðna og felast í flóttamannahugtakinu, sbr. 44. gr. laga nr. 96/2002, er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Í 45. gr. laganna kemur fram sú meginregla að mönnum verði ekki vísað brott eða þeir sendir þangað sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu. Samkvæmt þessu hvíldi sú skylda á stefnda að ganga úr skugga um að aðstæður væru með þeim hætti í Svíþjóð að stefnanda væri þar tryggður viðunandi aðbúnaður og vernd og að ekki væri þar brotið gegn þeim ákvæðum mannréttindasáttmálans, sem stefndi hefur vísað til. Mat á því hvort stefndu hafi uppfyllt rannsóknarskyldu þá sem mælt er fyrir um í 10. gr. stjórnsýslulaga hlýtur þannig að snúa að því hvort stefndu hafi upplýst um þessi atriði.

Að virtum þeim gögnum sem fram hafa verið lögð í málinu er ljóst að Útlendingastofnun og innanríkisráðuneytið lögðu mat á aðstæður hælisleitenda í Svíþjóð. Var það niðurstaða þeirra athugana að í Svíþjóð væru ekki til staðar kerfisbundnir gallar á málsmeðferð hælisleitenda eða aðstæðum þeirra almennt. Hefur stefndi ekki hnekkt því mati, sbr. og dóm Hæstaréttar í máli nr. 445/2013.

Stefnandi vísar sérstaklega til þess að stjórnvöld hafi ekki rannsakað á síðari stigum málsins hvort stefnandi hefði myndað þau tengsl við landið sem myndu réttlæta það að málið væri tekið til efnismeðferðar hér á landi, en stefnandi telur tengsl sín við Ísland þess eðlis að beita hefði átt undanþáguákvæði 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, sbr. 2. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002. Fyrir dóminn hafa verið lögð fram margvísleg gögn sem sýna að á þeim tíma sem stefnandi hefur dvalið á Íslandi hefur stefnandi lagt sig fram við að tengjast landi og þjóð. Stefnandi hefur þannig sótt íslenskunámskeið með afbragðsárangri. Þá hafa verið lögð fyrir dóminn ýmis gögn sem stefnandi telur sýna fram á tengsl sín við íslenskt samfélag, svo sem bréf fjögurra presta þjóðkirkjunnar um þátttöku stefnanda í kirkjustarfi, bréf frá fólki sem kveðst hafa notið góðs af sjálfboðavinnu stefnanda hér á landi og bréf frá íslenskum vinum stefnanda. Þrátt fyrir að þessi viðleitni stefnanda til að tengjast íslensku samfélagi sterkari böndum sé lofsverð að mati dómsins breytir hún engu um það að þegar hælisleitandinn sótti um hæli hafði hann engin tengsl við landið. Tengdist dvöl hans einvörðungu umsókn hans um hæli hér á landi en ekki því að hann hafi átt hér fjölskyldu eða ættingja. Fyrrnefnd tengsl stefnanda leiða ekki til þess að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 46. gr. a í lögum nr. 96/2002 um sérstök tengsl stefnanda við Ísland og hefur hann ekki sýnt fram á að aðstæður hans séu að öðru leyti svo sérstakar að ákvæði þetta eigi við, sbr. einnig til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 405/2013.

Að ofangreindu virtu stóðu 2. mgr. 3. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, 2. mgr. 46. gr. a og 45. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga, og 10. gr. stjórnsýslulaga því ekki í vegi að tekin væri ákvörðun um að senda stefnanda til Svíþjóðar.

Þegar allt framangreint er virt hefur ekki verið í ljós leitt að fyrrgreind stjórnvaldsákvörðun hafi verið haldin þeim annmörkum að leitt geti til ógildingar þeirra.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, sem þykir hæfilega ákveðin 800.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóm þennan kvað upp H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Útlendingastofnun og íslenska ríkið, eru sýknir af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 800.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf.