E-4112/2011

I

Mál þetta, sem dómtekið var 30. mars sl., er höfðað af H-kk-þgf S-kk-þgf S-kk-þgf, Tjarnarlundi 14b, Akureyri, á hendur Múrbúðinni ehf., Kletthálsi 7, 110 Reykjavík, með stefnu, birtri 21. október sl.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær í fyrsta lagi að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 945.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 270.000 kr. frá 1. október 2010, af 540.000 kr. frá 1. nóvember 2010, af 810.100 kr. frá 1. desember 2010, en af 945.000 kr. frá 1. janúar 2011. Í öðru lagi að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 800.000 kr. í miskabætur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 13. október 2011. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að stefnukrafan verði lækkuð verulega. Þá krefst hann málskostnaðar.

II

Málavextir

Hinn 21. janúar 2010 var stefnandi ráðinn til starfa sem afgreiðslu- og sölumaður í byggingavöruverslun stefnda í Reykjanesbæ. Hóf hann störf daginn eftir. Fólst starf stefnanda m.a. í því að annast flutninga og innlögn í banka á þeim fjármunum sem runnu til verslunarinnar. Í septembermánuði 2010 kom í ljós að peningar frá einu dagsuppgjöri, sem stefnanda var falið að flytja í banka og leggja þar inn, um leið og peninga frá þremur öðrum dagsuppgjörum, höfðu ekki skilað sér. Í kjölfar þess varð það að samkomulagi að stefndi hætti þegar störfum hjá stefnanda án þess að hann fengi greidd laun vangoldin laun eða laun í uppsagnarfresti. Heldur stefnandi því fram að honum hafi verið tjáð að hann yrði ekki kærður til lögreglunnar fyrir hinn meinta fjárdrátt, svo lengi sem hann gerði ekki kröfu um greiðslu vangoldinna launa eða greiðslu launa í uppsagnarfresti. Af ótta við eftirmála vegna atviksins og hugsanlegs refsimáls á hendur sér hafi hann fallist á það. Í apríl 2011 lagði stefndi hins vegar fram kæru hjá lögreglu á hendur stefnanda vegna hins meinta fjárdráttar. Þar að auki kærði stefndi stefnanda fyrir meintan þjófnað á parketi af lager verslunarinnar, að upphæð samtals 575.098 kr., en þá tölu byggði stefndi á þeirri heildarrýrnun sem hefði orðið á parketi á lager verslunarinnar á árinu 2010, samkvæmt vörutalningu stefnda. Stefnandi var boðaður til yfirheyrslu hjá lögreglu vegna kærunnar þar sem hann neitaði sök. Með bréfi dags. 30. júní 2011 var stefnanda tilkynnt að rannsókn lögreglu hefði verið látin niður falla með vísan til ákvæðis 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Stefndi kærði þá ákvörðun til ríkissaksóknara sem staðfesti hana. Hinn 7. júlí 2011 krafði stefnandi stefnda um greiðslu vangoldinna launa en stefndi hefur ekki orðið við áskorunum um greiðslu.

Hvað varðar málavexti er af hálfu stefnda sérstaklega vísað til þess að eftir að peningainnlegg að fjárhæð 110.000 kr. sem stefnandi hafi átt að fara með í banka hafi ekki skilaði sér hafi R-kk-nf H-kk-nf verslunarstjóri boðað stefnanda á sinn fund vegna þessa og innt hann eftir afdrifum innleggsins. Hafi stefnandi viðurkennt fyrir R-kk-þgf að hafa tekið peningana til eigin nota. Í kjölfar játningar stefnanda hafi verið samið um að stefnandi léti af störfum þá þegar og fallið yrði frá kæru til lögreglu og að hann ætti ekki frekari fjárkröfur á hendur stefnda. Í framhaldi af birgðatalningu í árslok 2010 á lager verslunar stefnda í Keflavík hafi komið í ljós að veruleg rýrnun hefði orðið á parketi sem til átti að vera á lagernum. Hafi beinst grunur að stefnanda enda ekki mörgum til að dreifa og þeir sem höfðu aðgang að lagernum fengu til þess sérstaka lykla. Þegar farið hafi verið yfir gögn frá Securitas, sem vakti húsnæðið, hafi komið í ljós að farið hefði verið inn á lager stefnda á mjög óvenjulegum tímum, oft fyrir utan afgreiðslutíma verslunarinnar. Nefnir stefndi sem dæmi að um Hvítasunnuhelgi 5. maí 2010 hafi verið farið inn á lagerinn á laugardegi, en kerfið hafi ekki verið sett á vörð og hafi því lagerinn verið óvarinn frá laugardegi til þriðjudags. Þegar hér hafi verið komið við sögu hafi stefnandi kært stefnda til lögreglu og óskað rannsóknar á því hvort rekja mætti þá rýrnun sem orðið hefði á lagernum til stefnanda vegna rökstudds gruns um að hann væri valdur að rýrnuninni og þar sem hann hafði viðurkennt að hafa tekið peninga ófrjálsri hendi. Stefnandi hafi ekki viljað af einhverjum ástæðum greina með skynsamlegum hætti hvaða erindi hann hafi átt inn á lagerinn utan vinnutíma, fyrir utan að hafa viðurkennt að hafa farið oft inn á lagerinn m.a. til að þrífa bíl sinn. Ekki hafi verið gerðar athugsemdir við starfslokasamning aðila fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda 7. júlí 2011, eða tæpu ári eftir að stefnandi hafi látið af störfum.

Skýrslur fyrir dóminum gáfu stefnandi, B-kk-nf B-kk-nf, R-kk-nf H-kk-nf, Á-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf og H-kvk-nf Ó-kvk-nf, allt núverandi eða fyrrverandi starfsmenn stefnda.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að með fyrri kröfu um greiðslu 945.000 kr. ásamt dráttarvöxtum, sé krafist skaðabóta vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi stefnanda og stefnda, sem nemi samtölu vangoldinna launa, auk vangoldinna launa í uppsagnarfresti. Verði ekki fallist á að um skaðabótakröfu sé að ræða er krafist ógreiddra launa sem nemi sömu upphæð. Launatímabil stefnda sé frá 21. – 20. hvers mánaðar. Þegar stefndi hafi sagt stefnanda upp störfum þann 3. september, hafi hann átti inni hjá stefnda vangoldin laun sem hafi numið um hálfum mánuði. Mánaðarleg laun hans hafi numið 270.000 kr. Þau laun sem hann hafi átti inni ógreidd hjá stefnda þann 3. september hafi verið samtals kr. 135.000. Í ofanálag krefjist stefnandi skaðabóta vegna ógreiddra launa í uppsagnarfresti sínum, sem hafi numið þremur mánuðum samkvæmt ráðningarsamningi hans, kjarasamningi og meginreglum og almennum venjum á vinnumarkaði. Laun hans til þriggja mánaða nemi 810.000 kr.

Stefnandi vísar til þess að ráðningarsamningi hans og stefnda hafi verið rift á óréttmætan og ólögmætan hátt og að stefndi beri skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns sem hafi leitt af hinni ólögmætu riftun. Beri stefnda því að greiða honum þau laun sem hann hefði ella þurft að greiða stefnanda hefði verið staðið að uppsögn hans úr starfi með lögmætum og réttmætum hætti. Byggir stefnandi jafnframt á meginreglunni um skuldbindingargildi samninga og meginreglum kröfuréttarins um efndir samningskrafna.

Stefnandi telur sig ekki bundinn við fyrra samþykki sitt við því að afsala sér launum í uppsagnarfresti gegn því að stefndi legði ekki fram kæru á hendur honum hjá lögreglu, og byggir á því byggt að það samkomulag sé ógildanlegt á grundvelli ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Samþykki stefnanda hafi einungis verið gefið af ótta vegna hótunar starfsmanns stefnda, um að stefnandi yrði ella kærður til lögreglu vegna meints fjárdráttar, en við fjárdrætti liggur allt að 6 ára refsing. Verði ekki fallist á að samkomulagið sé ógildanlegt, sé engu að síður ljóst að það sé niður fallið vegna vanefnda stefnda þar á, þar sem stefndi kærði stefnanda sannanlega til lögreglu.

Til stuðnings miskabótakröfu sinni vísar stefnandi til þess að í ólögmætri riftun stefnda á ráðningarsamningi þeirra, samhliða ávirðingum stefnda um refsivert athæfi stefnanda í starfi hans, hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Riftun ráðningarsamningsins á þeim grundvelli að stefnandi hafði gerst sekur um refsivert athæfi í starfi sínu hjá stefnda, hafi valdið stefnanda miklum álits- og mannorðshnekki og gert honum verulega erfitt fyrir með að finna sér nýtt starf. Hafi hann verið atvinnulaus lengi vel eftir að hafa misst starf sitt, uns hann hafi setst aftur á skólabekk nú um ári síðar. Þá hafi tjón stefnanda einnig falist í ómældri og augljósri röskun á stöðu og högum hans, auk verulegrar ærumeiðingar og fordæmingar þeirra sem fréttu af uppsögn hans. Staðhæfingar um þjófnað og fjárdrátt hafi valdið stefnanda töluverðum miska í skilningi skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi byggir kröfur sínar á því að aðgerðir stefnda gagnvart honum, þ.e. ólögmæt uppsögn, tilhæfulaus þjófkenning og tilefnislaus kæra til lögreglu síðar meir, hafi helgast af ómálefnalegum ástæðum. Hvorki á þeim tíma er framangreint átti sér stað né síðar meir, hafi stefndi eða starfsmenn stefnda getað stutt ásakanir sínar eða aðgerðir fullnægjandi gögnum eða öðrum viðunandi upplýsingum.

Um lagarök vegna kröfu sinnar um greiðslu skaðabóta vegna riftunar ráðningarsamnings, eða kröfu um greiðslu vangoldinna launa og launa í uppsagnarfresti, vísar stefnandi einkum til ákvæðum laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, lögum um orlof nr. 30/1987, meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga og meginreglum kröfuréttarins um efndir samningskrafna, meginreglum vinnuréttar, kjarasamningum VR og vinnuveitenda, einkum kjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins frá febrúar 2008 og bókunum sem teljast hluti kjarasamninga. Þá vísar stefndi jafnframt til ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum ákvæða 29. og 36. gr. laganna. Körfu sína um greiðslu miskabóta byggir stefnandi einkum á meginreglum skaðabótaréttar um bætur utan samninga og vinnuveitendaábyrgð, auk ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um persónufrelsi og mannvernd, auk ákvæða almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um rangar sakargiftir. Kröfur stefnanda um dráttarvexti styðjast við ákvæði III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 1. og 3. mgr. 5. gr. laganna. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi þegar fengið þau laun greidd sem honum hafi borið og eigi því engan rétt til frekari greiðslna hvorki á grundvelli ráðningarsamnings né kjarasamnings. Samið hafi verið um starfslok stefnanda í kjölfar þess að hann hafi viðurkennt að hafa fénýtt sér innlegg sem honum hafi verið falið að fara með í banka. Stefnandi hafi ekki verið beittur neinum hótunum eða komið fram við hann á annan hátt en tilefni hafi gefist til og hafi verið samið um starfslok. Starfslok stefnanda séu því byggð á samningi milli málsaðila eftir að stefnandi viðurkenndi trúnaðarbrot gagnvart stefnda.

Stefndi vísar til þess að almenn sjónarmið vinnuréttar heimili vinnuveitanda að segja starfsmönnum upp störfum vegna trúnaðarbrota án viðvörunar. Stefndi og stefnandi hefðu gert með sér samning í samræmi við þær aðstæður sem hafi verið uppi, enda yrði ekki kært vegna þess og við það hafi verið staðið. Stefndi hafi hins vegar ekki getað annað en að óska eftir lögreglurannsókn eftir að veruleg rýrnun haði orðið á parketlager félagsins við birgðatalningu í árslok 2010 í verslun hans í Keflavík, þeim sama lager og stefnandi hafði haft aðgang að. Rökstuddur grunur hafi beinst að stefnanda vegna tíðra ferða utan vinnutíma inn á lagerinn meðan hann vann hjá stefnda. Af gögnum Securitas megi ráða að farið hafi verið mjög oft inn á lager stefnda á tímum sem hafi verið fyrir utan afgreiðslutíma verslunarinnar. Við rannsókn lögreglu hafi stefndi viðurkennt að hann hafi oft farið inn á lagerinn utan vinnutíma. Stefnandi hafi ekki gert launakröfu vegna þess tíma sem megi teljast óeðlilegt ef hann hefði verið að sinna starfi sínu.

Stefndi vísar til þess að ekki hafi verið gerðar athugasemdir við starfslok stefnanda fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda 7. júlí 2011, en þar sé þegar fullyrt að gengið hafi verið á rétt stefnanda og stefndi krafinn um laun í uppsagnarfresti og miskabætur. Stefnda sé borið á brýn að hafa í engu svarað kröfugerð stefnanda en það hafi verið gert með ítarlegu bréfi sem hafi leitt af sér nýja útgáfu af meintri atburðarás.

Stefnandi hafi samið um starfslok í kjölfar viðurkenningar á trúnaðarbroti, samið hafi verið um að hann yrði ekki kærður til lögreglu og að hann léti þegar í stað af störfum, hann var ekki beittur neinu harðræði. Stefndi hafi verið í fullum rétti að bregðast með þessum hætti við trúnaðarbroti stefnanda, sbr. meginreglur vinnuréttarins svo og heimild í 27. gr. hjúalaga nr. 22/1928. Um sé að ræða samning um starfslok sem gerður hafi verið milli málsaðila, efni hans sé báðum aðilum kunnugt.

Stefndi bendir á að miskabótakrafa stefnanda sé með öllu órökstudd og tjón stefnanda ósannað. Starfslok og eftirfarandi kæra séu ekki gerð af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi heldur byggð á yfirlýsingu stefnanda fyrir yfirmanni sínum svo og á rökstuddum grun um að vera valdur að hvarfi á parketi af lager stefnda.. Stefnandi hafi viðurkennt að hafa notað þá fjármuni sem ekki skiluðu sér í bankann. Hann viðurkenni enn fremur að hafa farið inn í lagerhúsnæði félagsins í Keflavík og talið sig hafa haft til þess leyfi, undir því yfirskyni að hann væri að þrífa bíl sinn. Enginn kannist við að hafa veitt þetta leyfi enda engin aðstaða til bílaþvottar inni á viðarlager félagsins.

Kröfu sína um lækkun stefnukrafna byggir stefndi á sömu rökum og hann styður sýknukröfu sína við og gerir kröfu til skuldjöfnuðar á fjártjóni því sem stefnandi hafi valdið stefnda.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna kröfuréttarins sem fram komi í lögum nr. 50/2000, samningalögum nr. 7/1936, hjúalögum nr. 22/1928, skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna vinnuréttar skráðra og óskráðra. Kröfur um málskostnað styður stefndi við 1.mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr hendi stefnda vegna starfsloka hans hjá stefnda sem og kæru stefnda á hendur stefnanda til lögreglu vegna ætlaðs fjárdráttar og þjófnaðar.

Um vangreidd laun

Stefnandi hóf störf hjá stefnda í janúar 2010, sem verslunarmaður í verslun stefnda í Reykjanesbæ. Starfaði hann þar óslitið þar til í byrjun september sama ár er hann lét af störfum án fyrirvara. Um starfskjör hans giltu ákvæði ráðningarsamnings hans við stefnanda og kjarasamningur VR og Samtaka atvinnulífsins. Samkvæmt 12. kafla kjarasamningsins, lið 12, er uppsagnarfrestur af beggja hálfu þrír mánuðir. Þó er tekið fram að uppsagnarákvæðin gildi ekki ef starfsmaður sýni af sér vítaverða vanrækslu í starfi eða vinnuveitandi gerist brotlegur gagnvart starfsmanni. Ekki er nánar skýrt í samningum hvað teljist vítaverð vanræksla. Almennt hefur verið talið að atvinnurekandi hafi til þess fulla heimild að víkja manni úr starfi ef hann verður uppvís að refsiverðri háttsemi í starfi og þurfi ekki sérstaka áminningu. Hins vegar verða sakir að liggja ljósar fyrir við brottrekstur og ber atvinnurekanda að sýna fram á þær. Málsaðilar eru sammála um að orsök starfsloka stefnanda hafi verið að reiðufé, nánar tiltekið uppgjör verslunarinnar vegna eins dags í ágúst 2010, að fjárhæð 110.000 kr., sem hann átti að fara með í viðskiptabanka stefnda, hafi horfið. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi viðurkennt fyrir fyrrum starfsmanni stefnda, R-kk-þgf H-kk-þgf, á fundi sem þeir áttu í byrjun september 2010, að hafa dregið sé féð en stefnandi mótmælir því. Stefnandi kveðst hins vegar hafa viðurkennt fyrir R-kk-þgf að hafa ekki getað gefið skýringar á því að féð tapaðist og talið það á sína ábyrgð. R-kk-nf hafi þá gefið í skyn að málið yrði kært til lögreglu og hefði stefnandi því samþykkt að láta af störfum án þess að gera frekari launakröfu á hendur stefnda. Stendur hér því orð gegn orðið hvað meintan fjárdrátt varðar og því ósannað að stefnandi hafi viðurkennt af hafa dregið sé féð. Að mati dómsins braut stefnandi hins vegar gegn trúnaðarskyldum sínum við stefnda sem fólust í því að koma peningum til skila. Það brot verður þó ekki talið slíkt að það réttlæti að ráðningarsamningi við stefnanda yrði rift án fyrirvara, þótt mögulega kunni stefnandi að hafa bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnda vegna þessa. Var uppsögnin ólögmæt og er því fallist á að stefnandi eigi rétt til greiðslu vangoldinna launa sem nema um hálfu launatímabili, samtals 135.000 kr. Þá á hann rétt til launa í uppsagnarfresti sínum, sem nemur þremur mánuðum eins og áður sagði, samtals 810.000 kr. Stefndi hefur gert kröfu um að fjárhæð sú er hvarf í vörslum stefnanda, 110.000 kr. komi til skuldajöfnunar kröfu hans. Stefnandi hefur mótmælt því að skilyrði skuldajöfnunar séu fyrir hendi. Samkvæmt 1. gr. 28. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups skulu laun greidd með gjaldgengum peningum og má eigi greiða þau með skuldajöfnuði, nema svo hafi áður verið sérstaklega um samið. Verður því ekki talin heimild til skuldajöfnunar í máli þessu. Ekki eru gerðar sérstakar athugsemdir við dráttarvaxtakröfu stefnanda og ber því að dæma stefnda til að greiða dráttarvexti eins og krafist er.

Um miskabætur

Kemur þá til skoðunar krafa stefnanda um miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 úr hendi stefnda. Krafan byggist annars vegar á ólögmætri riftun stefnda á ráðningarsamningi þeirra en hins vegar á ávirðingum stefnda um refsivert athæfi stefnanda í starfi.

Stefnandi heldur því fram að í hinni ólögmætu uppsögn hafi falist ólögmæt meingerð gegn æru og persónu stefnanda. Það hafi valdið stefnanda miklum álits- og mannorðshnekki og gert honum verulega erfitt fyrir með að finna sér nýtt starf. Við mat á þessu verður að horfa til þess að fjármunir sem stefnanda hafi verið falið að afhenda viðskiptabanka stefnda komust ekki til skila. Þótt ósannað sé að stefndi hafi dregið sé fé verður að horfa til þess að hann braut gegn starfsskyldum sínum með þessu. Stefnandi samþykkti að láta af störfum án fyrirvara og gerði engar kröfur á hendur stefnda fyrr en 10 mánuðum eftir starfslokin. Í skýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að hann hefði skoðað atvinnuauglýsingar en ekki sótt um atvinnu eftir að hann lét af störfum hjá stefnda. Fór hann í nám skömmu síðar. Þegar litið er til alls þessa verða ekki talin efni til þess að dæma honum miskabætur úr hendi stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar.

Hvað varðar miskabætur vegna ávirðingar stefnanda um refsivert athæfi í starfi er til þess að líta að við vörutalningu áramótin 2010-2011 kom í ljós mörg hundruð þúsunda króna rýrnun á parketi í verslun stefnda í Keflavík þar sem stefnandi starfaði. Þá liggur fyrir að framangreint uppgjör sem stefnandi átti að afhenda banka komst ekki til skila. Við rannsókn á gögnum frá öryggisfyrirtæki stefnda kom í ljós að oft hafi verið farið inn í verslunina (og vörulager) utan afgreiðslutíma þann tíma sem stefnandi starfaði í henni árið 2010. Stefndi hefur viðurkennt að hafa farið inn í verslunina utan afgreiðslutíma hennar, m.a. í því skyni að þrífa bifreið sína. Hafði hann ekki til þess leyfi yfirmanna sinna og varpaði hann með þessari háttsemi sinni þannig á sig grun. Einungis fjórir starfsmenn stefnda höfðu lykil að versluninni en stefnandi var einn þeirra. Ber því að fallast á það með stefnda að nægileg ástæða hafi verið fyrir hann til að krefjast lögreglurannsóknar í málinu. Er stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda um miskabótakröfu vegna þessa.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu ber, með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 400.000, þar með talinn virðisaukaskattur.

K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Múrbúðin ehf., greiði stefnanda, H-kk-þgf S-kk-þgf S-kk-þgf, 945.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 270.000 kr. frá 1. október 2010, af 540.000 kr. frá 1. nóvember 2010, af 810.100 kr. frá 1. desember 2010, en af 945 000 kr. frá 1. janúar 2011.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 kr. í málskostnað.

K-kvk-nf S-kvk-nf