E-2173/2017

Mál þetta, sem var dómtekið 30. maí sl., var höfðað 28. júní 2017.

Stefnandi er A, [...] í [...].

Stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25 í Reykjavík.

Stefnandi krefst viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, Varðar trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu C ehf., á líkamstjóni stefnanda, sem hann hlaut í vinnuslysi 26. september 2014. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

I

Málsatvik eru að meginstefnu óumdeild. Stefnandi, sem er vélfræðingur, hóf störf hjá C ehf. undir lok sumars 2014 sem viðhaldsstjóri fyrirtækisins. C ehf. er iðnfyrirtæki sem sérhæfir sig í plaststeypu og plastmótun. Þann 26. september 2014 slasaðist stefnandi við vinnu sína. Þá vann hann við viðgerð á vökvaleka í loftpressu í vélasal fyrirtækisins. Fjarlægði hann öryggishlíf úr málmi af vélarrými loftpressunnar, hafði vélina í gangi og hugðist þurrka upp olíu í vélarrýminu þegar hægri hönd hans lenti í viftuspaða loftpressunnar með þeim afleiðingum að hann skarst illa á hægri hendi. Var stefnandi fluttur á slysadeild Landspítalans til aðhlynningar og meðferðar.

Stefndi greiddi stefnanda 4.333.795 kr. í bætur úr slysatryggingu launþega 22. desember 2016 vegna slyssins. C ehf. var einnig með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Stefnandi höfðar mál þetta gegn stefnda til viðurkenningar á bótaskyldu úr síðarnefndri tryggingu og er stefnda einum stefnt í máli þessu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Í lögregluskýrslu, dags. 6. október 2014, er haft eftir B, sem þar er sagður einn af forráðamönnum C ehf., að stefnandi hafi verið að vinna við loftpressu í eigu fyrirtækisins. Þegar stefnandi hafi ætlað að kanna olíuleka hafi hann lent með höndina í kæliviftu sem sé inni í loftpressunni. Í skýrslunni kemur einnig fram að þegar starfsmaður Vinnueftirlitsins hafi skoðað loftpressuna hafi komið í ljós að fjarlægður hafi verið kubbur eða skynjari, sem sé til þess gerður að slökkva á henni þegar hlíf hennar sé fjarlægð. Þetta hafi orðið þess valdandi að loftpressan hafi verið í gangi þegar stefnandi vann að viðgerð hennar.

Í tilkynningu C ehf. um vinnuslys til Vinnueftirlitsins, dags. 6. október 2014, er tildrögum slyssins lýst á þá leið að stefnandi hafi verið að vinna við loftpressu, þ.e. við að lagfæra vökvaleka. Hafi stefnandi verið að þurrka undir lögn en farið með hönd í viftuspaða.

Í umsögn Vinnueftirlitsins, dags. 6. október 2014, segir um tildrög slyssins að stefnandi hafi verið að yfirfara loftpressuna og við það verk hafi hann fjarlægt hlífina og áður en það hafi verið gert hafi skynjari, sem átti að stöðva pressuna þegar hlíf var tekin af, verið fjarlægður. Ekki liggur fyrir hver fjarlægði skynjarann eða hvenær það var gert.

Niðurstaða Vinnueftirlitsins var sú að slysið mætti rekja annars vegar til þess að ekki væri til áhættumat fyrir þennan verkþátt og hins vegar til þess að varnarbúnaður, þ.e. hlíf og tilheyrandi skynjari, hefði verið fjarlægður eða gerður óvirkur. Niðurstöðu sinni til stuðnings vísaði Vinnueftirlitið til 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, 26. og 27. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, og greina 1.3.8.2 og 1.4.2.1 í I. viðauka við reglur nr. 1005/2009 um vélar og tæknilegan búnað. Í niðurlagi umsagnarinnar beindi Vinnueftirlitið þeim fyrirmælum um úrbætur til C ehf. að framkvæma áhættumat fyrir umræddan verkþátt og að hafa varnarbúnað á loftpressunni.

Umfang líkamstjóns stefnanda vegna slyssins er óumdeilt, en því er lýst í áliti A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef læknis og S-kk-ef R. A-kk-ef lögmanns, dags. 28. nóvember 2016, sem þeir nefna matsgerð. Þar kemur meðal annars fram að tímabundið atvinnutjón stefnanda teljist 100% frá 26. september 2014 til 2. janúar 2015. Þjáningatími stefnanda með rúmlegu hafi verið frá 26. september 2014 til 29. september 2014. Þjáningatími hans án rúmlegu hafi verið frá 30. september 2014 til 2. janúar 2015, en stöðugleikapunktur hafi verið síðastnefndan dag. Varanlegur miski stefnanda sé metinn 25 stig og varanleg örorka 25%.

Með tölvubréfi lögmanns stefnanda, dags. 11. nóvember 2015, var þess óskað við stefnda að félagið viðurkenndi skaðabótaskyldu vegna slyss stefnanda, úr frjálsri ábyrgðartryggingu C ehf. Með svarbréfi stefnda, dags. 18. desember 2015, var því hafnað að stefndi bæri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda. Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Með úrskurði, dags. 14. febrúar 2017, komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu C ehf. hjá stefnda, þar sem slysið yrði ekki rakið til atvika sem C ehf. bæri ábyrgð á. Í framhaldi af þessu höfðaði stefnandi mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu fyrir dómi.

II

Stefnandi byggir einkum á því að slys hans sé skaðabótaskylt samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Slysið verði rakið til ófullnægjandi vinnuaðstæðna, skorts á fullnægjandi hlífðarfatnaði og öryggisbúnaði í vélasal vátryggingartaka ásamt ófullnægjandi verkstjórn og eftirliti. Felist hin saknæma háttsemi einkum í því að vinna við viðgerð og bilanagreiningu loftpressunnar hafi farið fram við óforsvaranlegar aðstæður, en jafnframt því hafi loftpressan verið vanbúin þar sem ekki hafi verið til staðar öryggisskynjari, sem hafi það hlutverk að slökkva á henni. Þá hafi vátryggingartaki úthlutað stefnanda vinnuvettlingum úr plasti sem hafi verið of stórir á hann og ekki hentað vel til verksins, sem orðið hafi til þess að umframplast á vettlingunum festist í viftunni og hafi dregið hönd hans í hana. Óforsvaranlegt hafi verið að gera stefnanda að nota hanska sem flækst gátu í viftu loftpressunnar. Vegna þessa verði stefndi að bera ábyrgð á líkamstjóni stefnanda, sem af slysinu hlaust, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar um skaðabætur utan samninga og húsbóndaábyrgð.

Við sakarmat í málinu verði að líta til þess að með einföldum og ódýrum hætti hefði mátt tryggja betur öryggi stefnanda. Sé því ekki tilefni til að skerða rétt stefnanda til skaðabóta með vísan til 1. mgr. 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við uppgjör 23. desember 2016 á bótum stefnda til stefnanda úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega hafi því ekki verið borið við að stefnandi þyrfti að þola skertan bótarétt vegna meints stórkostlegs gáleysis hans. Sé stefndi bundinn af þeirri afstöðu sinni og geti ekki á síðari stigum haldið því fram að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem leiða eigi til skerðingar á skaðabótarétti hans.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til almennra reglna skaðabótaréttar um skaðabætur utan samninga, sakarreglunnar og reglunnar um ábyrgð vinnuveitenda á saknæmum verkum og aðgæsluleysi þeirra sem undir hann heyri. Um bótaábyrgð stefnda og varnaraðild í málinu vísast til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Einnig er vísað til 13., 37., 42. og 46. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þá er vísað til I. viðauka við reglugerð nr. 1005/2009 um vélar og tæknilegan búnað, 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, greinar 2.8 í I. viðauka sömu reglugerðar og greinar 1.1 í II. viðauka sömu reglugerðar. Um ófullnægjandi persónuhlífar er vísað til a- til d-liða 1. mgr. 4. gr. reglna nr. 497/1994 um notkun persónuhlífa, sbr. einnig 3., 5. og 6. gr. reglnanna. Um framkvæmd áhættumats og gerð áætlunar um heilsuvernd vísar stefnandi til 13. gr. og XI. kafla laga nr. 46/1980, en einnig 4. gr. reglugerðar nr. 367/2006 og 21. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag vinnuverndarstarfs. Loks er um ófullnægjandi verkstjórn og eftirlit vísað til 21. til 23. gr. laga nr. 46/1980.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína einkum á því að sakargrundvelli sé ekki til að dreifa. Stefndi telur orsök slyss stefnanda óhapp sem orðið hafi í kjölfar rangra ákvarðana stefnanda sjálfs. Ekkert hafi verið athugavert við að fela stefnanda viðgerð á þessari loftpressu án þess að skilgreina á hvern hátt hann ætti að gera það, enda hafi stefnandi verið meðal þeirra starfsmanna C ehf. sem best vissu hvernig leysa ætti af hendi verk sem þetta. Stefnanda hafi verið fulltreystandi til að framkvæma verkið með fullnægjandi hætti, bæði með tilliti til árangurs og öryggis. Ekkert athugavert hafi verið við ákvörðun stefnanda um að hafa loftpressuna í gangi án þess að hlerinn á henni fyrir framan mótorinn væri lokaður. Slíkt vinnulag sé alþekkt þegar unnið sé að viðgerðum enda nánast ómögulegt ella að lagfæra bilanir eins og þá sem hrjáð hafi loftpressuna. Fljótlegast og öruggast til að átta sig á olíuleka sé að hafa vélina í gangi hlífarlausa þannig að ljóst megi vera hvaðan leki berist. Til þessa ráðs hafi stefnandi réttilega gripið, en ekki að fyrirmælum forsvarsmanna C ehf., heldur að eigin ákvörðun. Eftir að lekinn hafi verið stöðvaður hafi hins vegar engin ástæða verið til að hafa loftpressuna lengur í gangi. Stefnanda hafi verið einboðið að stöðva vélina, huga síðan að þrifum á henni og ganga að því loknu frá hlífinni aftur.

Enginn hafi gefið stefnanda fyrirmæli um að hafa þann hátt á sem hann hafði og verklag hans virðist hafa verið með öllu óþarft. Svo augljóst ætti það að vera þrautreyndum vélstjóra og hámenntuðum að jafnóþarft hefði verið að leiðbeina honum um jafnaugljósan hlut og að seilast ekki með bréfþurrku í hendi inn í vél í gangi í nánasta nágrenni við viftuspaða á fullri ferð. Verkstjórn hafi á engan hátt verið áfátt.

Áhættumat á borð við það sem Vinnueftirlitið hafi lýst með umsögn, dags. 6. október 2014, hefði engu breytt í þessum efnum og varnarbúnaður á loftpressu hefði beinlínis komið í veg fyrir að stefnandi hefði getað sinnt því verki sem hann var að leysa af hendi. Stefnandi hafi staðið rétt að bilanagreiningu og lagfæringu á loftpressunni. Það hafi hins vegar verið sú óþarfa ákvörðun hans að ætla að þrífa olíu með vélina í gangi sem leitt hafi til ófarnaðar. Það óhapp sé ekki á ábyrgð stefnda.

Að mati stefnda hafi á engan hátt verið farið á svig við lögfestar hátternisreglur, þar á meðal þær sem stefnandi tiltaki úr lögum nr. 46/1980, viðauka við reglur nr. 1005/2009 og reglugerð nr. 367/2006. Engin lagafyrirmæli, hversu ítarleg sem þau kunni að vera, komi í veg fyrir slys sem verði vegna rangrar ákvarðanatöku þess sem verði fyrir slysinu. Lykilmáli skipti að stefnandi hafi hvorki verið fákunnandi né nýgræðingur í starfi sem þessu. Honum hafi verið fulltreystandi af hálfu C ehf. til að leysa verk sitt af hendi á fullnægjandi og öruggan hátt.

Þá sé því mótmælt að tilvitnaður viðauki við reglur nr. 1005/2009 hafi áhrif á sakarmat í málinu, enda engum hlífum við komandi til að koma í veg fyrir að hættulegt sé að fara með hönd í nánasta nágrenni við viftuspaða loftpressunnar. Slík hlíf myndi koma í veg fyrir að viftan þjónaði hlutverki sínu, þ.e. að kæla vélina, en væri að auki algjörlega óþörf því óþarft sé að þrífa upp olíu á meðan vélin sé í gangi. Að sama brunni beri 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 því vélinni hafi í engu verið áfátt hvað öryggi snerti í ljósi þess verks sem stefnandi hafi sinnt, þ.e. að greina bilun og herða á skrúfboltum. Við þær aðstæður að hlíf hefði verið fjarlægð hefði sérhverjum manni mátt vera ljóst að ekki ætti að þrífa fyrir neðan trissu, sem snýst á fullri ferð og gæti auðveldlega gripið í fatnað, sem væri við hliðina á kæliviftu vélarinnar. Þrautreyndum manni með mikla menntun á þessu sviði þurfi ekki að leiðbeina um jafn augljósa hluti.

Þá sé því sérstaklega mótmælt að orsök slyssins verði rakin til ófullnægjandi hlífðarfatnaðar, enda séu staðhæfingar stefnanda um það ósannaðar, þar á meðal að stærð vettlinga hafi haft eitthvað með slysið að gera. Auk þess hefði stærð vettlinganna engu breytt ef stefnandi hefði slökkt á vélinni áður en hann hófst handa við að þrífa hana. Það óþarfa vinnulag sem stefnandi viðhafði sé orsök slyssins.

Uppgjör úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega hafi ekki réttaráhrif í máli þessu hvað sakarmat snerti. Því sé mótmælt sem röngu að greiðsla bóta úr slysatryggingu launþega feli í sér yfirlýsingu stefnda um viðurkenningu bótaréttar á sakargrundvelli úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka. Slíkur málatilbúnaður eigi ekki við nein rök að styðjast.

Um lagarök vísar stefndi einkum til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 46/1980.

IV

Eins og áður segir eru málsatvik að meginstefnu óumdeild. Stefnandi slasaðist við störf sín 26. september 2014, en engir sjónarvottar voru að slysinu. Ekki liggur fyrir af hverju öryggisbúnaður var ótengdur á loftpressunni sem stefnandi var að gera við þegar slysið varð eða hver aftengdi þann búnað. Í umsögn Vinnueftirlitsins, dags. 6. október 2014, um slysið kemur fram að orsök þess sé annars vegar sú að ekkert áhættumat hafi verið til fyrir umræddan verkþátt og hins vegar sú að varnarbúnaður, þ.e. hlíf og tilheyrandi skynjari, hafi verið fjarlægður eða gerður óvirkur.

Fyrir dómi lýsti stefnandi því að hann hefði verið ráðinn sem viðhaldsstjóri C ehf. Sagðist hann því ekki hafa lotið verkstjórn annarra í störfum sínum. Þegar af þeirri ástæðu er ekki unnt að fallast á þá málsástæðu stefnanda að slysið megi rekja til ófullnægjandi verkstjórnar og eftirlits á vinnustaðnum.

Stefnandi var einnig spurður um það fyrir dómi í verkahring hvaða starfsmanns það hefði verið að framkvæma áhættumat það sem mælt væri fyrir um í 27. gr. reglugerðar nr. 920/2006 og Vinnueftirlitið hefði talið í umsögn, dags. 6. október 2014, að skort hefði á. Svaraði stefnandi því til að slíkt hefði verið í verkahring hans sjálfs. Að þessu virtu er ekki unnt að leggja til grundvallar að C ehf. hafi borið ábyrgð gagnvart stefnanda á skorti á framkvæmd áhættumats á umræddum verkþætti. Þvert á móti verður að leggja til grundvallar að stefnandi, sem menntaður og reyndur vélfræðingur, hafi átt að vita nákvæmlega hvernig fara hefði átt að við viðgerð loftpressunnar umrætt sinn.

Þegar stefnandi slasaðist var hann með þunna plasthanska. Aðspurður um það fyrir dómi hvað hefði getað komið í veg fyrir slysið að hans mati, svaraði hann því til að leðurhanskar hefðu getað hjálpað að þessu leyti. Við málflutning reifaði lögmaður stefnanda einnig það sjónarmið að stefnandi hefði ekki orðið fyrir umræddu líkamstjóni ef honum hefðu verið látnir í té leðurhanskar við vinnuna. Stefnandi hefði farið fram á slíkt við vinnuveitanda sinn en ekki hefði verið fallist á beiðnina. Þessum málatilbúnaði stefnanda var mótmælt sem ósönnuðum af stefnda. Með vísan til mótmæla stefnda og þess að stefnandi gerði engan reka að því að sanna þessa fullyrðingu sína, sem fyrst var hreyft við aðalmeðferð málsins, telst hún með öllu ósönnuð.

Eins og áður greinir var öryggisskynjari loftpressunar óvirkur þegar stefnandi opnaði vélina með því að fjarlægja þar til gerða málmhlíf af henni. Í stefnu lýsir stefnandi því að þetta hafi stofnað öryggi hans í hættu og þar með hafi C ehf. brotið gegn ýmsum nánar tilgreindum reglum um vinnuvernd. Fyrir dómi lýsti stefnandi því aftur á móti að hann hefði talið nauðsynlegt að fjarlægja málmhlífina og láta vél loftpressunnar ganga til að greina hvaðan olíulekinn kæmi. Ekki hefði verið unnt að sjá vélarrýmið í gegnum málmhlífina því hún hefði lokað rýminu algjörlega og þannig byrgt stefnanda sýn. Lýsti stefnandi því einnig að vélar á borð við umrædda loftpressu væru stundum útbúnar öryggisskynjara, en slíkt væri þó ekki algilt. Hann hefði ekki fjarlægt skynjarann úr loftpressunni og raunar ekki verið kunnugt um að slíkur skynjari hefði átt að vera í vélinni. Mikill olíuleki hefði borist úr loftpressunni. Viðgerð hefði verið reynd viku fyrir slysið en verkinu hefði ekki verið lokið. Þegar stefnandi hefði aftur tekið til við að gera við vélina hefði hann séð að enn barst talsverð olía frá vélinni. Alþekkt væri að menn hefðu vélar gjarnan í gangi við bilanagreiningu.

Fyrir dómi var stefnandi spurður um það hvort ekki hefði verið hægt að slökkva á vélinni umrætt sinn meðan olían væri þurrkuð áður en vélin yrði aftur gangsett. Svaraði hann því til að þegar um ítrekaðan leka væri að ræða væri nauðsynlegt að hafa vélina í gangi á meðan leki væri þurrkaður, en annars væri ekki sjálfgefið að finna mætti uppruna lekans.

Þótt dómurinn, sem meðal annars er skipaður sérfróðum meðdómanda, geti fallist á að nauðsynlegt kunni að vera að vélfræðingur með þekkingu á viðgerð vélar, á borð við loftpressuna sem unnið var við umrætt sinn, hafi hana í gangi meðan bilanagreining á sér stað, meðal annars þannig að öryggishlíf sem byrgir mönnum sýn inn í vélarrými sé fjarlægð og horft sé inn í vélarrýmið, þá verður að telja óforsvaranleg vinnubrögð að slökkva ekki á vélinni þegar setja átti hönd inn í hana til að þurrka upp olíu í nánd við óvarða málmviftu. Þetta mátti stefnandi vita, enda var hann viðhaldsstjóri C ehf., laut ekki verkstjórn og var menntaður vélfræðingur með áratugalanga starfsreynslu.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Loftpressan sem olli líkamstjóni stefnanda átti að vera búin öryggisskynjara, en var það ekki þegar slysið varð. Eins og áður segir er óupplýst um ástæður þess. Við mat á hugsanlegri vanrækslu starfsmanna C ehf. í hinu fyrirliggjandi máli verður þó í fyrsta lagi að líta til þess að réttarheimildir á þessu sviði gera ráð fyrir að gera megi ákveðinn greinarmun á skyldum atvinnurekanda gagnvart annars vegar almennum starfsmönnum og hins vegar þeim starfsmönnum sem sérstaklega hafa verið þjálfaðir til starfa sem fela í sér viðgerðir og viðhald véla, sbr. til dæmis 6. gr. reglugerðar nr. 367/2006. Í öðru lagi verður að líta til þess að dómurinn hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt kunni að vera að vélfræðingur með þekkingu á viðgerð vélar, á borð við loftpressuna sem unnið var við umrætt sinn, hafi hana í gangi meðan bilanagreining á sér stað, meðal annars þannig að öryggishlíf sem byrgir mönnum sýn inn í vélarrými sé fjarlægð og horft sé inn í vélarrýmið. Í slíkum undantekningartilvikum getur skortur á öryggisskynjara á málmhlíf ekki einn og sér talist vanbúnaður vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna C ehf., heldur nauðsynlegur liður í viðgerð sérfræðings á vélinni.

Að öllu framangreindu virtu telst stefnandi ekki hafa sýnt fram á að af hálfu C ehf. hafi verið brotið gegn nánar tilgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980 eða ákvæðum stjórnvaldsfyrirmæla, sem sett hafa verið á grundvelli laganna, með þeim hætti að saknæmt geti talist. Þá hefur stefnandi ekki á nokkurn annan hátt sannað að aðrir starfsmenn C ehf. hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem orsakað hafi tjón hans umrætt sinn. Af þessum sökum telst því skilyrði reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, að orsök tjóns þurfi að vera rakin til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna vinnuveitandans, ekki vera fullnægt og ber því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið E-kvk-nf B. H-kvk-nf lögmaður.

Dóm þennan kveða upp A-kk-nf H-kk-nf, héraðsdómari og dómsformaður, K-kvk-nf K-kvk-nf, héraðsdómari, og M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, prófessor í verkfræði við Háskóla Íslands. Dómsformaður tók við meðferð málsins 19. febrúar sl., en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., er sýkn af kröfu stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

A-kk-nf H-kk-nf

K-kvk-nf K-kvk-nf

M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf