E-3042/2016

Mál þetta var höfðað 14. september 2016 af Landsbankanum hf., Austurstræti 11, 155 Reykjavík vegna Landsbankans hf., Bíla- og tækja, Borgartúni 33, 105 Reykjavík. Stefndi er B-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf, Garðabraut 27, 300 Akranesi. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 23. júní sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 813.214 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 11. nóvember 2011 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega frávísunar á málinu, til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og til þrautavara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar.

Munnlegur málflutningur fór fram um frávísunarkröfu stefnda en kröfunni var hafnað með úrskurði dómsins 4. apríl sl. Stefndi ítrekaði við aðalmeðferð kröfu sína um frávísun og fjallaði um þá kröfu.

I.

Stefnandi byggir kröfu sína á kaupleigusamningi sem gerður var 5. júlí 2011 á milli Avant hf., sem leigusala, og stefnda, B-kk-ef P-kk-ef P-kk-ef, sem leigutaka. Hið leigða var bifreiðin RH-310 Mitsubishi Montero. Kaupverð bifreiðarinnar var ákveðið 1.500.000 krónur en samningsverð 1.472.501 króna. Stefndi skyldi greiða upp samninginn með 36 mánaðarlegum greiðslum frá og með 1. ágúst 2011, hverja að fjárhæð 47.235 krónur. Vextir samningsins voru óverðtryggðir vextir bílasamninga skv. ákvörðun Avant hf. á hverjum tíma.

Stefndi greiddi aldrei af samningnum og var honum því rift af stefnanda sem tók aftur við umráðum bifreiðarinnar. Stefnandi telur að riftun hafi átt sér stað 11. nóvember en stefndi 14. nóvember 2011. Þá nam krafa stefnanda 1.672.783 krónum. Uppgjör vegna skila bifreiðarinnar fór síðan fram að sögn stefnanda í samræmi við ákvæði samningsins. Innlausnarverð bifreiðarinnar var metið 657.265 krónur. Stefnandi telur að í kjölfar riftunarinnar hafi stefnda borið að standa stefnanda skil á leigugreiðslum sem höfðu fallið í gjalddaga fram til riftunar. Jafnframt á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma sem eftir var af samningstímanum. Stefnandi kveður innlausnarverð bifreiðarinnar ásamt skuldajöfnuði vegna inneignar stefnda vegna endurútreiknings á öðru láni hafa verið nægjanlegt til að greiða upp þær leigugreiðslur sem höfðu fallið í gjalddaga fram að riftun. Inneign stefnda vegna endurútreikningsins nam 475.053 krónum. Ógjaldfallnar leigugreiðslur að fjárhæð 938.941 króna voru gjaldfelldar við riftun. Stefnufjárhæð í máli þessu er aftur á móti 813.214 krónur auk dráttarvaxta og kostnaðar en lækkuð krafa er að sögn stefnanda vegna skorts á gögnum um mismun á áætluðum viðgerðarkostnaði og ástandsskoðun.

Stefndi fullyrðir að honum hafi ekki verið kunnugt um „meint“ vanskil eins og hann orðar það fyrr en hann óskaði eftir skilmálabreytingu á húsnæðisláni sínu hjá öðrum banka á árinu 2015 og fékk höfnun vegna þessa láns.

Stefnandi tók yfir réttindi og skyldur upphaflegs leigusala við samruna í janúar 2011.

II.

Sem fyrr telur stefnandi að hafna beri frávísunarkröfu stefnda þar sem málið sé ekki vanreifað. Öllum fjárhæðum sem byggt sé á megi finna stað í gögnum málsins.

Stefnandi vísar til stuðnings stefnukröfum til meginreglna samningsréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum númer 7/1936. Einnig vísar hann til samningsákvæða kaupleigusamningsins. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Kröfu um málskostnað styður hann við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing vísist til skilmála samnings aðila, sbr. 3. mgr. 42.gr. laga nr. 91/1991.

III.

Stefndi áréttaði við aðalmeðferð málsins kröfu sína um frávísun þrátt fyrir að þeirri kröfu hafi verið hafnað með úrskurði dómsins 4. apríl sl. Stefndi telur að málatilbúnaður stefnanda sé verulega vanreifaður og uppfylli ekki kröfur einkamálaréttarfars, sbr. 1. mgr. 80. gr. og 1. mgr. 95. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefnda sé þannig gert ókleift að taka til efnislegra varna í málinu og krefjist þess því að málinu verði vísað frá dómi.

Stefndi telur stefnu ekki uppfylla skilyrði samkvæmt e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Í stefnu málsins sé því lýst að stefndi hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt samningi við stefnanda. Samningnum hafi verið rift og stefnanda fengin umráð bifreiðarinnar. Einnig sé því haldið fram í stefnu málsins að innlausnarverð bifreiðarinnar ásamt skuldajöfnuði vegna inneignar á láni 116008 hafi verið nægjanlegt til að greiða upp þær leigugreiðslur sem fallið höfðu í gjalddaga fram að riftun. Hvergi sé hins vegar gerð grein fyrir fjárhæð þeirra leigugreiðslna sem höfðu gjaldfallið fram að riftun, hvorki með því að tilgreina heildarfjárhæð gjaldfallinna afborgana í stefnu málsins né með því að leggja fram yfirlit yfir gjaldfallnar afborganir við riftun samningsins.

Krafa stefnanda byggi að auki á því að frá markaðsvirði bifreiðarinnar skuli dragast frá áætlaður viðgerðarkostnaður að fjárhæð 400.973 krónur. Hins vegar liggi ekki fyrir nein gögn um viðgerð á bifreiðinni, hvorki gögn sem sýna fram á raunverulegan viðgerðarkostnað eða á hverju áætlaður viðgerðarkostnaður byggir. Raunar sé það viðurkennt í stefnu málsins að skortur sé á gögnum hvað þetta atriði varðar.

Þá sé ekki heldur lögð fram yfirlýsing stefnanda um riftun bílasamningsins og því ranglega haldið fram að riftunin miðist við 11. nóvember 2011.

Stefnandi hafi ekki heldur lagt fram nein gögn eða útreikninga sem liggja til grundvallar kröfum hans. Engar upplýsingar liggi fyrir um hvernig höfuðstóll kröfu stefnanda er myndaður og þannig sé stefnda sjálfum gert að áætla hvað liggi kröfunni að baki. Slíkt sé í andstöðu við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sem og 1. mgr. 95. gr. sömu laga og stefnda þannig gert verulega erfitt að taka til varna í málinu.

Þannig sé hvorutveggja málatilbúnaður stefnanda í andstöðu við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála og gagnaframlagning í andstöðu við 1. mgr. 95. gr. sömu laga.

Stefndi byggir varakröfu sína um sýknu á því að skuld samkvæmt bílasamningi stefnda við stefnanda hafi þegar verið greidd og ósannað sé að stefnandi eigi rétt á frekari greiðslum.

Stefndi vísar til 17. gr. skilmála samningsins um það hvernig uppgjör skuli fara fram milli leigusala og leigutaka þegar samningi lýkur með riftun. Samkvæmt 1. lið 1. mgr. 17. gr. skuli leigutaki greiða allar gjaldfallnar greiðslur samkvæmt lið 3, sbr. 2. gr. samningsins.

Af stefnu málsins og framlögðum dómskjölum sé ekki ljóst hverjar voru gjaldfallnar greiðslur samkvæmt þriðja lið samningsins. Stefndi gengst við því að hafa ekki greitt neina afborgun af samningnum. Mánaðarleg leiga hafi verið 47.235 krónur samkvæmt samningnum og fyrsti gjalddagi samningsins var 1. ágúst 2011. Þannig megi af stefnu málsins og framlögðum dómskjölum draga þá ályktun að við riftun samningsins þann 14. nóvember 2011 hafi verið gjaldfallnar fjórar afborganir, samtals að höfuðstól 188.940 krónur þ.e. 4 x 47.235 krónur.

Samkvæmt 8. gr. skilmála við bílasamninginn skyldi leigutaki greiða leigusala dráttarvexti af hinni vangoldnu fjárhæð frá gjalddaga í samræmi við ákvæði vaxtalaga. Dráttarvextir áttu að miðast við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Miðað við framangreindar forsendur við útreikning á gjaldfallinni skuld við riftun samningsins reiknist dráttarvextir samtals 4.025 krónur. Við riftun samningsins megi því gera ráð fyrir að vangoldin skuld hafi samtals verið 192.965 krónur.

Stefnandi byggi á því í stefnu málsins að innlausnarverð bifreiðarinnar, sem metið var 657.265 krónur hafi verið notað til að greiða upp þær leigugreiðslur sem höfðu fallið í gjalddaga fram að riftun. Eftir það hafi því staðið 464.300 krónur ónýttar af innlausnarvirði bifreiðarinnar sem nýttar skyldu á móti ógjaldföllnum leigugreiðslum sem stefnda bar að jafnframt að greiða samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 17. gr. skilmála stefnanda sem vísað er til í bílasamningi.

Samkvæmt stefnu málsins hafi ógjaldfallnar leigugreiðslur verið samtals að fjárhæð 938.941 króna við riftun samningsins. Þegar eftirstöðvar af innlausnarverði bifreiðarinnar samkvæmt framangreindu hafi verið nýttar til greiðslu á ógjaldföllnum leigugreiðslum þá standi eftir 474.641 króna.

Samkvæmt bréfi sem stefnda hafi borist frá stefnanda 29. ágúst 2014 hafi inneign hans vegna endurútreiknings á öðru láni hans, samtals að fjárhæð 475.053 krónur, verið nýtt til skuldajöfnunar á móti vanskilum á bílaláninu. Þannig megi ljóst vera að inneign stefnda hafi átt að ganga upp í eftirstöðvar ógjaldfallinna leigugreiðslna, sem hafi þá verið 474.641 króna eftir að eftirstöðvar innlausnarverðs höfðu verið nýttar. Ljóst sé að inneignin vegna endurútreiknings hafi gengið að fullu upp í eftirstöðvarnar. Ógjaldfallnar leigugreiðslur verði þannig að teljast að fullu greiddar í samræmi við 17. gr. skilmála stefnanda sem vísað sé til í bílasamningi.

Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn með stefnu málsins sem sýni fram á að hann eigi rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda en þegar hafa verið greiddar í tengslum við lánið en stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir kröfu sinni og slík sönnun hafi ekki tekist.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu einnig á því að stefnandi hafi glatað rétti sínum fyrir tómlæti. Eftir að stefnandi hafði rift bílasamningi við stefnda hafi stefndi skilað stefnanda bifreiðinni í samræmi við ákvæði samningsins. Eftir það hafi stefndi fengið sent uppgjör frá stefnanda dagsett 18. apríl 2012 þar sem fram hafi komið verðmat á leigumuninum. Stefnandi hafi ekki haft frekara samband við stefnda vegna umrædds bílaláns og engar kröfur verið sendar vegna meintra vanskila.

Rúmum tveimur árum seinna hafi stefnda borist bréf frá stefnanda, dagsett 29. ágúst 2014 þar sem stefnda var gerð grein fyrir því að inneign hans, vegna endurútreiknings á láni stefnda hjá stefnanda 475.053 krónur hefði verið nýtt til skuldajöfnunar á móti vanskilum á bílaláninu. Eftir að bréfið barst hafi ekki verið haft frekara samband við stefnda vegna umrædds bílaláns og engar kröfur sendar vegna meintra vanskila.

Á árinu 2015 hafi stefndi óskað eftir skilmálabreytingu á húsnæðisláni sínu hjá Arion banka hf. og þá fengið þær upplýsingar að ekki væri unnt að skilmálabreyta húsnæðisláninu fyrr en stefnandi hefði gert upp vanskil vegna bílasamnings við stefnanda. Í kjölfarið hafi stefndi haft samband við Landsbankann og óskað eftir gögnum um vanskilin. Þann 25. nóvember 2015 hafi stefnda svo fyrst borist innheimtuviðvörun vegna hinna meintu vanskila.

Þannig hafi stefnandi ekkert aðhafst við innheimtu kröfu sinnar í um það bil þrjú ár. Af því sé ljóst að stefnandi hafi sýnt af sér algjört tómlæti við innheimtu kröfunnar.

Í þinghaldi 27. apríl 2017 lagði stefndi fram bókun þar sem hann teflir fram þeirri nýju málsástæðu að krafa stefnanda sér fyrnd, en stefnandi hafi ekki sýnt fram á viðurkenningu eða önnur slit á fyrningu skuldarinnar frá því að samningi var rift í nóvember 2011 þar til að mál þetta hafi verið höfðað í september 2016. Stefnandi mótmælti ekki þessari málsástæðu sem of seint fram kominni.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda er gerð sú krafa til þrautavara að dómkrafa stefnanda verði lækkuð. Sem rökstuðning fyrir þrautavarakröfu sinni vísar stefndi til þeirra málsástæðna og lagaraka sem rakin eru í tengslum við varakröfu stefnda. Sérstaklega gerir stefndi þá kröfu að dómurinn líti til þeirra greiðslna sem þegar hafi verið ráðstafað til greiðslu hinna meintu vanskila og verulegs tómlætis stefnanda við innheimtu kröfunnar að mati stefnda.

Þá byggir stefndi jafnframt á því að tómlæti stefnanda við innheimtu skuli í öllum tilvikum leiða til þess að dráttarvextir reiknist ekki fyrr en frá dómsuppsögu.

Stefndi byggir á meginreglum samninga- og fjármunaréttar og meginreglum laga um meðferð einkamála um sönnun og sönnunarbyrði.

Málskostnaðarkrafa stefnda byggir á 1. mgr. 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Dómari hafnaði frávísunarkröfu stefnda með úrskurði 4. apríl s.l. Sá úrskurður var rökstuddur munnlega í þinghaldinu skv. heimild í 3. ml. 3. gr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Í rökstuðningi kom fram m.a. að þrátt fyrir óskýrleika í málatilbúnaði stefnanda einkum varðandi útreikning á stefnukröfu hafi það ekki haft sjáanleg áhrif á möguleika stefnda til að taka til varna í málinu. Var sérstaklega vísað til þess að annmarkar á málatilbúnaði stefnanda væru þess eðlis að hægt væri að bæta úr þeim á síðari stigum. Stefndi ítrekaði eins og fyrr segir við aðalmeðferð þá aðalkröfu sína að málinu yrði vísað frá dómi. Benti hann á að engin frekari gögn eða útskýringar hefðu ratað inn í málið frá því að frávísunarkröfu var hafnað og þar til aðalmeðferð fór fram.

Upphaflegt lán stefnanda til stefnda 5. júlí 2011 var að fjárhæð 1.472.000 krónur. Ágreiningslaust er að stefndi greiddi aldrei beint af láninu og var lánssamningnum rift með bréfi 14. nóvember 2011 eða rúmum fjórum mánuðum eftir gerð hans. Þá krafðist stefnandi 1.672.783 króna. Eins og stefndi hefur bent á, má þó í raun líta svo á að þegar stefnandi hafði reiknað út innlausnarverð og þegar horft er til annarra þátta hafi stefnandi að því er virðist talið ýtrustu kröfu sína á hendur stefnda í nóvember 2011, 2.071.259 krónur þegar upp var staðið. Í fyrsta lagi er tiltekin stefnufjárhæðin 813.214 krónur sem eru við útgáfu stefnu eftirstöðvar höfuðstóls, í annan stað viðbótarkrafa vegna ástandsskoðunar og viðgerðarreikningur frá Heklu að fjárhæð 125.727 krónur sem stefnandi reyndar féll svo frá í stefnu. Í þriðja lagi innlausnarverð samkvæmt stefnanda 657.265 krónur og að síðustu inneign sem stefndi eignaðist við endurútreikning á erlendu láni 475.053 krónur, en tveimur síðast nefndum greiðslum var ráðstafað inn á lánið.

Nokkuð skortir á að gerð sé fullnægjandi grein með sundurliðuðum hætti, fyrir þeirri meðferð sem krafa stefnanda hlaut þ.e. hver fjárhæð kröfunnar var á hverjum tíma. Eins og fram kom við aðalmeðferð virðist stefnanda í raun í sjálfsvald sett hvenær hann lætur meta leigumun, en það mat fór fram í byrjun desember 2011 en jafnframt virðist hann telja sig geta ákveðið hvenær og hvernig hann dregur innlausnarverð bifreiðarinnar frá kröfu sinni. Upplýsingar um þetta koma ekki fram í stefnu. Það var ekki fyrr en við málflutning um frávísunarkröfu stefnda sem útskýrt var að á einu dómskjali, sem er hreyfingayfirlit yfir greiðslur af láninu allt til 17. ágúst 2016, megi sjá hvernig innlausnarverði var ráðstafað inn greiðslur. Af því skjali verður ráðið að greiðsludagur á þessari fjárhæð er samkvæmt stefnanda 29. maí 2012. Lögmaður stefnanda gat ekki við aðalmeðferð gert fullnægjandi grein fyrir því hvernig þessi dagsetning væri til komin. Verður því ekki betur séð en að dráttarvextir hafi verið reiknaðir af heildarfjárhæð kröfu stefnanda frá þeim degi sem samningnum var rift og þar til stefnandi að því er virðist ákvað upp á sitt eindæmi, hvenær tillit yrði tekið til innborgunar inn á samninginn á grundvelli innlausnarverðs. Þessi háttur hefur ekki verið rökstuddur með fullnægjandi hætti þ.e. hvert hann sækir stoð.

Svipaða sögu má segja um ráðstöfun stefnanda á inneign sem myndaðist vegna endurútreiknings á láni sem stefndi var með hjá bankanum á grundvelli dóma sem höfðu gengið í Hæstarétti Íslands um ólögmæt gengistryggð lán og fullnaðarkvittanir. Engin gögn voru reyndar lögð fram í málinu um forsendur endurútreiknings. Samkvæmt stefnanda var umrætt lán greitt upp 11. júlí 2011. Stefnandi hefur ekki rökstutt með fullnægjandi hætti að mati dómsins hvers vegna innborgun inn á skuld þá sem mál þetta fjallar sem grundvallaðist á endurútreikningi á ólögmætum lánasamningi, er miðuð við þann dag sem endurútreikningur fór fram þ.e. 29. ágúst 2014 í samhengi við þá staðreynd að ekkert bendir til annars en að skuld stefnda hafi safnað dráttarvöxtum af heildarfjárhæð kröfunnar allt til þess dags fyrir utan framangreindar innborganir 29. maí 2012. Af gögnum málsins verður þannig ráðið að af umræddri fjárhæð alls 475.053 krónum var 403.604 krónum ráðstafað til greiðslu dráttarvaxta en 71.174 krónum til afborgunar af láninu.

Í stefnu málsins segir að innlausnarverð bifreiðarinnar ásamt skuldajöfnuði vegna inneignar á öðru láni sem stefndi var með hafi nægt til að greiða upp þær leigugreiðslur sem fallnar voru í gjalddaga við riftun samningsins. Þarna gætir nokkurrar ónákvæmni og þetta orðalag ekki útskýrt nánar í stefnu. Staðan á riftunardegi virðist hins vegar hafa verið sú að gjaldfallnar voru fjórar greiðslur samtals fyrir utan dráttarvexti að fjárhæð 188.940 krónur, en framangreindar greiðslur stefnda námu hins vegar alls 1.132.318 krónum.

Þá er ekki rökstutt með fullnægjandi hætti hvernig frádráttur vegna viðgerðarkostnaðar og kostnað vegna ástandsskoðunar er fundinn, þ.e. 125.727 krónur, sem dreginn er frá fyrst í stefnu málsins eftir því sem best verður séð, en er hvergi útskýrt á fyrri stigum eða í dómskjölum málsins. Stefnandi vísar til mismunar á milli kostnaðar samkvæmt mati Aðalskoðunar annars vegar og Heklu hins vegar. Tilvísaðan reikning Heklu er hins vegar ekki að finna í málinu. Þá hefði að ósekju mátt skýra þennan lið betur sem og innlausnarverð sem er ansi langt frá því verði sem gengið var út frá við gerð samnings aðila um fjórum mánuðum fyrr.

Þá er óútskýrt með öllu hvers vegna gerð er krafa um 400.973 krónur vegna viðgerðarkostnaðar og 18.343 krónur vegna ástandsskoðunar þegar fundið er innlausnarverð bifreiðarinnar sbr. framangreint. Yfirlit Aðalskoðunar í málinu gefur til kynna að þessi kostnaðar hafi verið 309.509 krónur. Jafnvel þótt reynt sé að útskýra þennan mun með framangreindri lækkun á kröfu stefnanda um 125.727 krónur dugar það ekki til.

Með vísan til alls framangreinds verður að líta svo á að málatilbúnaður stefnanda sé vanreifaður, óskýr og misvísandi, en ekki hefur í neinu verið bætt úr annmörkum undir rekstri málsins og er því óhjákvæmilegt að vísa málinu við svo búið frá dómi, sbr. d-, e- og g-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, skal stefnandi greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 750.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Tekið er m.a. tillit til fjölda þinghalda og þess að málið var munnlega flutt sérstaklega um frávísun þess.

Fyrir stefnanda flutti málið A-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómslögmaður og fyrir stefnda D-kk-þf I-kk-þf Á-kk-þf hæstaréttarlögmaður.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 750.000 krónur í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf (sign.)