E-4877/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní sl., endurflutt 17. september 2012 og dómtekið á ný sama dag, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þ-kk-þgf T-kk-þgf, Grenimel 29, Reykjavík gegn Örkum ehf., Sundaborg 3-5, Reykjavík, með stefnu birtri 9. desember 2011.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum ógreidd laun og bætur vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi að fjárhæð samtals 2.951.718 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 606.561 kr. frá 15. október 2011 til 8. desember 2011 og af 2.951.718 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti.

Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi gerir aðallega þá kröfu að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar verulega.

Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá stefnda á árinu 2006 og starfaði þar sem framkvæmdastjóri uns honum var sagt upp störfum þann 14. október 2011. Stefnandi var lengst af eini starfsmaður stefnda og átti hann 20% hlut í fyrirtækinu. Samkvæmt greinargerð stefnda var félagið í eigu bræðranna E-kk-ef S-kk-ef og S-kk-ef S-kk-ef þegar stefnandi hóf þar störf og var E-kk-nf stjórnarformaður félagsins þann tíma sem stefnandi starfaði þar.

Með bréfi dagsettu 14. október 2011 var ráðningarsamningi stefnanda rift og honum gert að láta þegar af störfum fyrir félagið. Í bréfinu kemur fram að ástæða þess að stjórn félagsins tók þessa ákvörðun hafi verið sú að við skoðun á fjárhagsfærslum virðist sem fjármunum félagsins hafi verið ráðstafað með óheimilum hætti til Factusar ehf., félags sem stefnandi hafi komið persónulega að, kreditkort félagsins hafi verið nýtt til persónulegra úttekta og stefnandi hafi án samþykkis stjórnar hækkað laun sín. Jafnframt segir í bréfinu að stjórnin hafi óskað eftir því að endurskoðandi félagsins fari rækilega yfir meðferð fjármuna félagsins af hálfu stefnanda og verði niðurstaða þeirrar könnunar kynnt stefnanda ásamt kröfum um endurgreiðslu þeirra fjármuna sem ofteknir kunni að vera eða hafi verið ráðstafað með óheimilum hætti frá félaginu.

Með bréfi lögmanns stefnanda frá 8. nóvember 2011 mótmælti stefnandi brottrekstrinum sem ólögmætum. Í bréfinu kemur fram að stefnanda hafi ekki verið greidd laun vegna daganna 1.–14. október 2011 og því mótmælt að hann hafi gerst brotlegur í starfi og vísað til samtala og samskipta hans við stjórnarformann sem allan tímann hafi verið fullkunnugt um rekstur fyrirtækisins. Segir í bréfi stefnanda að hann telji að engar sakir séu til staðar og því ekki heimilt að reka hann úr starfi fyrirvaralaust og er þar jafnframt gerð krafa um að stefndi greiði honum kröfu samhljóða stefnukröfu málsins auk lögfræðikostnaðar.

Þ-kk-nf G-kk-nf starfsmaður Virtus ritaði að beiðni stjórnar stefnda skýrslu um skoðun á bókhaldi stefnda dagsetta 25. janúar 2012 í tilefni af brottvikningu stefnanda. Var skýrsla þessi send stefnanda sem þann 28. janúar 2012 sendi stjórnarformanni stefnda greinargerð með skýringum sínum vegna skýrslunnar. Í kjölfarið höfðaði stefnandi mál þetta.

Stefndi hefur mótmælt kröfu stefnanda um laun í uppsagnarfresti og telur hann hafa vanefnt skyldur sínar sem framkvæmdastjóri stefnda. Í greinargerð gerir stefndi gagnkröfu til skuldajafnaðar verði stefndi dæmdur til að greiða stefnanda dómkröfurnar. Stefndi telur stefnanda annars vegar vera í skuld við sig og hins vegar gerir hann bótakröfu á hendur stefnanda vegna tjóns sem stefndi telur sig hafa orðið fyrir vegna starfa stefnanda.

Kröfur stefnda varða að hluta til aðkomu stefnda og stefnanda að Factusi ehf. og fyrirhuguðum innflutningi á vöru sem ber heitið Re-board. Í október 2010 fór stefnandi ásamt starfsmanni stefnda á sýningu sem haldin var hjá birgi stefnda í Bremen í Þýskalandi og var þar m.a. kynnt ný vara á vegum sænska fyrirtækisins Design Force sem kallast Re-board. Í janúar 2011 fór stefnandi ásamt starfsmanni stefnda til Norrköping í Svíþjóð til að heimsækja Design Force og skoða grundvöll umboðs fyrir vöruna á Íslandi. Með þeim í för var G-kk-nf E-kk-nf, innanhússarkitekt og hönnuður, sem hafði lýst áhuga á að koma að úrvinnsluþætti Re-board ef framangreint umboð fengist. Í febrúar 2011 var félagið Factus ehf. stofnað og samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð stefnda var ætlunin að félagið myndi annast framleiðslu á Re-board en stefndi annast innflutning á hráefni til framleiðslunnar. Factus ehf. hafi fyrst um sinn verið í 100% eigu Studio Promils ehf., félags í 100% eigu G-kk-ef E-kk-ef.

Þann 15. mars 2011 fór stefnandi til Þýskalands til að semja við verksmiðju þar í landi um að annast framleiðslu á Re-board fyrir Factus ehf.

Stjórnarformaður stefnda, E-kk-nf S-kk-nf, kom að verkefninu í upphafi m.a. með því að veita Factusi ehf. persónulega lán að fjárhæð 1.000.000 kr. en þá voru uppi hugmyndir um að hann mundi gerast hluthafi í félaginu. Hann hvarf frá því og taldi að það færi ekki saman við starfsemi stefnda þar sem Factus ehf. yrði í samkeppni við aðra viðskiptamenn stefnda. Stefnandi vann hins vegar áfram að verkefninu og varð 20% hluthafi í Factusi ehf. og tók sæti í stjórn félagsins. Stefndi lánaði Factusi ehf. fyrir stofnkostnaði og kaupum á nauðsynlegum tækjum auk þess að lána Factusi fé, samtals 1.500.000 kr. Í máli þessu er m.a. deilt um það hvort áframhaldandi aðkoma stefnanda að verkefninu, bæði persónulega og í nafni stefnda, hafi verið með heimild stjórnar stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Málatilbúnaður þessi er byggður á meginreglum samningaréttarins um að samninga skuli halda, svo og reglum vinnuréttarins. Ráðningarsamningur aðila sem á sér stoð í kjarasamningi Félags bókagerðarmanna við Samtök atvinnulífsins hefur verið brotinn af hálfu stefnda. Kröfur í málinu lúta bæði að greiðslum launa fyrir tímabil sem stefnandi vann þau störf sem hann var ráðinn til og eins að greiðslum skaðabóta sem nema launagreiðslum fyrir þann tíma sem ráðningarsamningur kveður á um.

Stefnandi mótmælir því að hafa í nokkru gerst brotlegur í starfi og vísar til samtala og samskipta hans við stjórnarformann, sem allan tímann hafi verið fullkunnugt um rekstur fyrirtækisins. Engar sakir eru til staðar og því ekki heimilt að reka hann úr starfi fyrirvaralaust. Við brottrekstur átti stefnandi inni óuppgerð laun vegna hálfs októbermánaðar auk orlofs. Hann á auk þess lögvarinn rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti frá og með næstu mánaðamótum. Til viðbótar þessu á hann rétt á greiðslu orlofs og lífeyrissjóðstilleggs.

Krafa stefnanda sundurliðast þannig:

Laun vegna vinnu 1.-15. október 2011, 0,5 x 551.483 kr. 275.742 kr.

Áunnið orlof frá 1/5-15/10, 13 dagar á 25.449 kr. 330.839 kr.

Bætur vegna launa á uppsagnarfresti, 551.483 kr. x 3,5 1.930.191 kr.

10,17% orlof af launum á uppsagnarfresti 196.300 kr.

8% lífeyristillegg af 2.733.072 kr. 218.646 kr.

-------------

2.951.718 kr.

Jafnframt er krafist dráttarvaxta frá 8. desember 2011 til greiðsludags.

Krafa um greiðslu launa vegna þess hluta októbermánaðar sem stefnandi vann byggist á reglum samningaréttarins um að samninga skuli halda.

Krafa um 10,17% orlof ofan á laun, byggist á orlofslögum nr. 30/1987 og krafa um 8% atvinnurekendatillegg í lífeyrissjóð byggist á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda o.fl. nr. 129/1997.

Dráttarvaxtakrafa vegna launa byggist á 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Miðað er við að greiða hefði þurft áunnin laun og orlof við brottrekstur, þ.e. 15. október 2011. Skaðabætur sem nema launum út uppsagnarfrest byggjast á lengd uppsagnarfrests samkvæmt kjarasamningi Félags bókagerðarmanna (FBM) við atvinnurekendur. Dráttarvaxtakrafa vegna skaðabóta byggist á 8. gr. laga nr. 38/2001. Miðað er við að einungis sé hægt að krefjast dráttarvaxta á skaðabætur frá þeim tíma þegar einn mánuður er liðinn frá því að innheimtubréf var sent til stefnda. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. s.l. er leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti.

Stefnandi vísar í ráðningarsamning aðila og meginreglur samningaréttar og vinnuréttar ásamt því að byggt er á kjarasamningi félags bókagerðarmanna við samtök atvinnulífsins.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001, með síðari breytingum.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir virðisaukaskatti úr hendi stefnda.

Varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991. Um réttarfar að öðru leyti er vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Krafa stefnda um sýknu

Alvarleg brot á starfsskyldum

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að riftun stjórnar stefnda á ráðningarsamningi stefnanda hafi verið lögmæt og því eigi stefnandi ekki rétt á bótum vegna launa í uppsagnarfresti.

Í málsatvikakafla greinargerðar stefnda er lýst þeim athöfnum stefnanda sem voru ástæðurnar að baki riftun á ráðningasamningi stefnanda. Stefndi telur að í þessum athöfnum stefnanda hafi falist brot á starfsskyldum stefnanda við stefnda og að þau brot teljist til verulegra vanefnda, sem hafi réttlætt riftun ráðningarsamnings hans.

Nánar tiltekið telur stefndi að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum með því í fyrsta lagi að veita Factusi ehf., án samþykkis stjórnar, þrjú vaxtalaus lán í nafni stefnda að fjárhæð samtals 1.500.000 kr. þegar stefndi var á yfirdrætti hjá viðskiptabanka sínum og því ekki í neinni aðstöðu til að veita lán, hvað þá án vaxta. Stefndi telur að með þessu hafi stefnandi brotið gegn 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 sem mælir m.a. fyrir um að framkvæmdastjóri megi ekki gera nokkrar þær ráðstafanir sem séu fallnar til þess að afla öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað félagsins. Með lánveitingu þessari braut stefnandi gróflega gegn trúnaðarskyldum sínum við stefnda sem framkvæmdastjóri félagsins í ágóðaskyni fyrir annað félag sem var honum tengt og hann ætlaði sér að verða stór hluthafi í. Slíkt er jafnframt í andstöðu við 48. gr. laga nr. 138/1994, en samkvæmt ákvæðinu má framkvæmdastjóri ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og sín eða um samningsgerð milli félagsins og þriðja manns ef hann hefur þar verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins. Í þessu sambandi þarf einnig að veita því athygli að miðað við efnahag stefnda og þungan rekstur var um verulega fjárhæð að ræða.

Í öðru lagi lét stefnandi, í krafti stöðu sinnar sem framkvæmdastjóri og án samþykkis stjórnar, stefnda greiða nær allan kostnað af ferð sem stefnandi fór til Þýskalands á vegum Factusar ehf. í mars 2011. Þessi ákvörðun var tekin af stefnanda sjálfum og ekki borin undir stjórn stefnda. Með sama hætti og fyrr braut stefnandi hér með grófum hætti gegn trúnaðarskyldum sínum sem framkvæmdastjóri stefnda til ávinnings fyrir sig persónulega og félags sem hann vann að uppbyggingu á.

Í þriðja lagi lét stefnandi, í krafti stöðu sinnar sem framkvæmdastjóri og án samþykkis stjórnar, stefnda greiða fyrir vörukaup Factusar ehf. þann 25. maí 2011 að fjárhæð 4.404 evrur eða um 712.000 kr. Stefnandi gaf síðan út reikning á Níl ehf. í nafni stefnda þann 10. ágúst 2011 að fjárhæð 552.200 kr. og var sá reikningur því langt undir kostnaðarverði þeirra vara sem stefndi hafði greitt fyrir. Á þeim tíma sem framangreindur reikningur var gerður var stefnandi orðinn helmingshluthafi í Factusi ehf. ásamt því að gegna stjórnarformennsku í félaginu. Þá var stefnandi einnig tengdur Níl ehf. í gegnum fjölskyldubönd og hlutafjáreign. Framangreindur reikningur var ógreiddur þangað til 13. október 2011, en var þá greiddur án vaxta. Beint tap stefnda af framangreindum viðskiptum er að lágmarki 272.000 kr. og er þá ekki talinn með sá kostnaður sem stefndi lagði út vegna innflutnings á hinum aðkeyptu vörum. Framangreind viðskipti stefnanda við félög nátengd honum voru ekki borin undir stjórn stefnda og telur stefndi þau því vera í andstöðu við 48. gr. laga nr. 138/1994. Þá telur stefndi að með viðskiptunum hafi stefnandi aflað Níl ehf. og Factusi ehf. ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnda og með því brotið gegn áðurnefndri 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994.

Í fjórða lagi gerði stefnandi, f.h. stefnda, svokallaðan efnissölusamning við Factus ehf. Samningurinn var stefnda afar óhagstæður en Factusi ehf. á hinn bóginn mjög til hagsbóta. Þannig takmarkaði samningurinn frelsi stefnda til bæði innflutnings og smásölu á Re-Board. Þá fólst í samningnum að stefndi myndi bera áhættu af verðbreytingum og kostnaði af innflutningi án þess að fullnægjandi þóknun kæmi fyrir. Á þeim tíma sem samningurinn var gerður var fyrirséð að stefnandi yrði hluthafi og stjórnarformaður í Factusi ehf. sem hann svo varð innan við mánuði síðar. Stefndi telur að í undirritun framangreinds samnings hafi falist ráðstöfun sem sé bæði óvenjuleg og mikils háttar í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Undirritun samningsins hafi þannig fallið fyrir utan starfsheimildir stefnanda sem framkvæmdastjóra. Af þessari ástæðu, auk þeirrar ástæðu að verið var að semja við félag sem tengdist stefnanda, hefði stefnandi þurft að bera samninginn undir stjórn stefnda til samþykktar. Það var á hinn bóginn ekki gert. Stefndi telur að með framangreindri samningsgerð hafi stefnandi brotið gegn 2. mgr. 44. gr., 48. gr. og 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994.

Í fimmta lagi jók stefnandi starfskjör sín einhliða án samþykkis stjórnar stefnda. Þannig hækkaði stefnandi mánaðarlaun sín um 15% þann 1. apríl 2011 ásamt því að greiða sér 113.312 kr. í dagpeninga vegna utanlandsferðar sem stefndi fór í á vegum Factusar ehf. Var hvort tveggja, launahækkunin og greiðsla dagpeninganna, framkvæmt án samþykkis stjórnar stefnda. Þann 1. júní 2011 hækkaði stefnandi mánaðarlaun sín um 4,25% að því er virðist í samræmi við kjarasamning milli Félags bókagerðarmanna og Samtaka atvinnulífsins, dagsettan 5. maí 2011. Auk launahækkunarinnar greiddi stefnandi sér orlofsuppbót að fjárhæð 36.900 kr. þegar hann átti aðeins rétt á 25.800 kr. samkvæmt kjarasamningi. Þann 1. október 2011 veitti stefnandi sér, án samþykkis stjórnar, ökutækjastyrk ásamt því að greiða sér 61.224 kr. í dagpeninga. Samkvæmt 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994 ákveður félagsstjórn laun og starfskjör framkvæmdastjóra. Þannig hefði þurft atbeina stjórnar stefnda til að auka starfskjör stefnanda. Í það minnsta hefði stefnandi þurft að verða sér úti um ótvírætt samþykki stjórnar til að framkvæma launahækkunina sjálfur, sbr. einnig 48. gr. laga nr. 138/1994. Þótt fallist verði á að stefnandi hafi átt rétt á 4,25% launahækkun þann 1. júní 2011 átti hann ekki rétt á að miða hana við launastofn að fjárhæð 529.000 kr. líkt og hann gerði. Þá hefði stefnanda engu að síður verið rétt að bera launahækkunina undir stjórn stefnda í samræmi við framangreint, enda hefði stjórn stefnda þá e.t.v. fengið vitneskju um fyrri launahækkunina. Stefndi telur að í ofangreindum tilvikum hafi stefnandi brotið gegn 48. gr. og 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994.

Í sjötta lagi ráðstafaði stefnandi fjármunum stefnda til úttekta í eigin þágu. Í sumum tilvikum voru viðkomandi úttektir gjaldfærðar í bókhaldi stefnda sem kostnaður hans, þ.e. stefnandi lét stefnda greiða fyrir úttektirnar án þess að til stæði að hann greiddi þær til baka. Þannig lét stefnandi stefnda m.a. greiða fyrir sig spjaldtölvu, farsíma, viðgerð á bifreið sinni og áskrift að Viðskiptablaðinu sem stefnandi fékk sent heim til sín. Í öðrum tilvikum voru úttektirnar færðar sem skuld stefnanda á viðskiptamannareikningi hans hjá stefnda. Þannig stóð svokallaður einkareikningur stefnanda hjá stefnda í 245.919 kr. skuld þegar honum var vikið úr starfi. Ljóst er að úttektir stefnanda voru ekki bornar undir stjórn stefnda og telur stefndi að með þeim hafi stefnandi brotið gegn 48. gr. laga nr. 138/1994. Þá er, samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994, einkahlutafélagi ekki heimilt að veita framkvæmdastjóra félags lán nema um sé að ræða venjulegt viðskiptalán. Það getur vart talist eðlilegt viðskiptalán þegar framkvæmdastjóri veitir sér sjálfur lán. Þá virðist sem stefnandi hafi lækkað skuld sína við stefnda með því að skuldajafna við hana kostnaði sem hann þurfti að leggja út við utanlandsferð sem hann fór í á vegum Factusar ehf.

Í sjöunda og síðasta lagi byggir stefndi á því að það sé ósamrýmanlegt starfsskyldum stefnanda og trúnaðarskyldu hans gagnvart stefnda að hann taki við hlutafé og gerist stjórnarformaður í félagi sem stefnir að því að verða viðskiptamaður stefnda í samkeppni við aðra viðskiptamenn félagsins. Stefnanda var ljós sú afstaða stjórnar stefnda og aðaleigenda þess félags að eignarhald og rekstur Factusar ehf. færi ekki saman við eignarhald og rekstur stefnda. Telja verður að það sé ósamrýmanlegt stöðu stefnanda, sem framkvæmdastjóra stefnda, að vera samhliða fyrirsvarsmaður og hluthafi í félagi sem hyggst byggja upp rekstur sem byggir á viðskiptum við stefnda. Ljóst má vera að í þeim viðskiptum getur hann ekki þjónað hagsmunum beggja, enda telur stefndi sýnt að hann hafi valið að gæta hagsmuna Factusar ehf. er á reyndi.

Af framangreindum ástæðum telur stefndi að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum með þeim hætti að réttmætt hafi verið að rifta ráðningarsamningi hans.

Athugasemdir við kröfugerð stefnanda

Verði ekki fallist á að stefnda hafi verið heimilt að rifta ráðningarsamningi stefnanda, byggir stefndi á því að krafa stefnanda um laun í október 2011 og í uppsagnarfresti sé ekki rétt og hana beri að lækka.

Í stefnu gerir stefnandi kröfu um laun vegna vinnu í október 2011, 0,5 x 551.483 kr. Eins og að framan er rakið hækkaði stefndi mánaðarlaun sín einhliða án samþykkis stjórnar þann 1. apríl 2011. Slíkt er í andstöðu við 48. gr. og 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994. Varðandi þennan kröfulið byggir stefndi á því að framangreind launahækkun hans sé óskuldbindandi fyrir stefnda og því beri að miða við að mánaðarlaun hans hafi numið 479.550 kr. og er þá tekið mið af því að launahækkun hans frá 1. júní 2011 hafi verið lögmæt þrátt fyrir að hún hafi ekki verið borin undir stjórn stefnda. Krefst stefndi þess að kröfuliðurinn verði lækkaður sem þessu nemur.

Þá gerir stefnandi kröfu um áunnið orlof frá 1. maí 2011 til 15. október 2011, 13 daga á 25.449 kr. Ljóst er að stefnandi tók sér sex daga orlof frá 31. maí 2011 til 7. júní 2011 á fullum launum. Þá tók stefnandi sér þriggja daga orlof frá 24. ágúst 2011 til 28. ágúst s.á. á fullum launum. Enn fremur var stefnandi á fullum launum í tíu daga þegar fyrirtæki stefnda var lokað í tvær vikur í lok júlí 2011 vegna sumarleyfa. Þannig hafði stefnandi tekið sér samtals nítján daga í orlof á tímabilinu frá 1. maí 2011 til 15. október 2011. Af þessum sökum telur stefndi að hafna beri þessum kröfulið stefnanda. Þá telur stefndi ljóst að stefnandi skuldi sér sex daga í oftekið orlof sem stefndi gerir gagnkröfu um að stefnandi endurgreiði.

Í stefnu gerir stefnandi kröfu um bætur vegna launa í uppsagnarfresti að fjárhæð samtals 1.930.191 kr. Þá fjárhæð fær stefnandi út með því að margfalda mánaðarlaun stefnanda, 551.483 kr., með tölunni 3,5. Eins og að framan er rakið telur stefndi að launahækkun stefnanda á eigin launum hafi verið ólögmæt og því beri að miða við að mánaðarlaun hans hafi numið 479.550 kr. Stefndi krefst þess að þessi kröfuliður verði lækkaður sem þessu nemur.

Í stefnu gerir stefnandi kröfu um 8% lífeyristillegg af 2.733.072 kr. eða samtals 218.646 kr. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, er launagreiðanda skylt að halda eftir af launum iðgjaldshluta launþega og standa viðkomandi lífeyrissjóði skil á honum ásamt iðgjaldshluta sínum. Stefndi telur að í ljósi ákvæðisins hafi stefnandi, óháð réttmæti framangreindrar kröfu, ekki forræði á henni, enda bæri stefnda að standa lífeyrissjóði stefnanda skil á kröfunni væri hún á annað borð til. Ef talið verður að stefnandi geti gert kröfu um 8% lífeyristillegg byggir stefndi á því að lækka eigi umkrafða fjárhæð í ljósi alls þess sem stefndi hefur rakið um það sem koma eigi til lækkunar á kröfum stefnanda.

Að öllu framangreindu virtu telur stefndi að krafa stefnanda geti að hámarki verið eftirfarandi:

Laun vegna vinnu 1.-15. október 2011 - 0,5 x 479.550 kr. 239.775 kr.

Laun í uppsagnarfresti – 3,5 x 479.550 kr. 1.678.425 kr.

10,17% orlof af launum í uppsagnarfresti 170.696 kr.

Samtals 2.088.896 kr.

Gagnkröfur til skuldajöfnunar

Stefndi byggir á því að verði talið að stefnandi eigi óuppgerð laun hjá honum, beri að sýkna hann þar sem hann eigi hærri kröfur á hendur stefnanda, vegna oftöku á launum, óheimilla úttekta og óheimilla ráðstafana sem stefnandi beri ábyrgð á.

Um er að ræða eftirfarandi kröfur:

Oftekin laun frá og með mars til

og með maí 2011, 3 x 69.000 kr. 207.000 kr.

Oftekin laun frá og með júní til og

með september, 4 x 71.933 kr. 287.732 kr.

Oftekið orlof frá og með 1. maí 2011

til og með 15. október s.á., 6 x 22.130 kr. 132.777 kr.

Oftekin orlofsuppbót 11.100 kr.

Óheimil greiðsla dagpeninga 1. apríl 2011 113.312 kr.

Óheimil greiðsla dagpeninga 1. október 2011 61.224 kr.

Óheimil greiðsla ökutækjastyrks 1. október 2011 40.000 kr.

Samtals vegna oftekinna launa o.fl. 853.135 kr.

Aðrar kröfur stefnda á hendur stefnanda vegna úttekta og skuldfærslu persónulegra útgjalda á stefnda eru:

Skuld stefnanda við stefnda samkvæmt viðskipta-

reikningi stefnanda, skuld sem hann bókaði sjálfur 245.919 kr.

Greiðsla stefnda á spjaldtölvu stefnanda 129.990 kr.

Greiðsla stefnda á farsíma stefnanda 71.991 kr.

Greiðsla stefnda á áskrift stefnanda

að Viðskiptablaðinu árin 2010 og 2011 72.796 kr.

Greiðsla stefnda á viðgerð á bifreið

stefnanda VR-248, 41.754 kr. + 184.315 kr. 226.069 kr.

Þá gerir stefndi kröfu um greiðslu á þeim kostnaði sem stefndi lagði út fyrir stefnanda vegna utanlandsferðar hans til Þýskalands sem ekki var farin á vegum stefnda. Um er að ræða eftirfarandi kostnaðarliði að fjárhæð samtals 133.439 kr.:

Þá gerir stefndi kröfu um greiðslu á úttekt stefnanda þann 6. júní 2011 að fjárhæð 34.320 kr. með skýringunni „Design Force“. Ljóst er að þessi úttekt var ekki í neinum tengslum við starf stefnanda, enda var stefndi á þessum tíma hættur öllum afskiptum af Design Force og Re-board.

Þá gerir stefndi kröfu um greiðslu á úttekt stefnanda í Vínbúð þann 15. júlí 2011 að fjárhæð 27.980 kr. Ljóst er að þessi úttekt var ekki í neinum tengslum við starf stefnanda, enda framkvæmd rétt áður en skrifstofum stefnda var lokað í tvær vikur vegna sumarfría.

Enn fremur gerir stefndi kröfu um greiðslu á úttekt stefnanda þann 21. ágúst 2011 með skýringunni „Igepa heimsókn; Listasafnið-Hótel Holt“ að fjárhæð 28.860 kr. Ljóst er að þessi úttekt var ekki í neinum tengslum við starf stefnanda, enda voru engir starfsmenn frá fyrirtækinu Igepa í heimsókn á þessum tíma. Þá var úttektin framkvæmd á sunnudegi.

Að lokum gerir stefndi kröfu um greiðslu á 272.000 kr. sem er að lágmarki tap stefnda vegna viðskipta stefnda við Níl ehf. sem stefnandi gerði í krafti stöðu sinnar sem framkvæmdastjóri stefnda. Málsatvikum varðandi þennan lið er lýst í málsatvikakafla. Stefndi telur að stefnandi hafi með saknæmri og ólögmætri háttsemi valdið sér tjóni sem framangreindri fjárhæð nemur. Vísar stefndi í þessu sambandi til almennra reglna skaðabótaréttar auk 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994.

Þegar allir framangreindir kröfuliðir eru teknir saman er ljóst að stefndi á kröfu á stefnanda að fjárhæð 2.096.509 kr. Stefndi á því hærri kröfu á hendur stefnanda heldur en stefnandi krefur stefnda um. Af þessari ástæðu ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi vill taka það fram að hann telur sig geta átt frekari kröfur á hendur stefnanda og áskilur sér rétt til að hafa þær uppi á síðari stigum málsins gefist tilefni til.

Um málskostnað er vísað til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Um heimild til að leggja fram gagnkröfu til skuldajafnaðar er vísað til 1. mgr. 28. gr. sömu laga.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um lögmæti uppsagnar stefnanda þann 14. október 2011 og er af hálfu stefnda krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda annars vegar þar sem hann telur að riftun ráðningarsamnings hafi verið lögmæt vegna verulegra vanefnda stefnanda á skyldum sínum gagnvart stefnda og hins vegar vegna gagnkröfum stefnda sem hann krefst að verði skuldajafnað við kröfur stefnanda verði stefndi dæmdur til greiðslu þeirra.

Fyrir liggur að ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur á milli aðila en ekki er um það deilt að kjarasamningur Félags bókagerðarmanna gildir um kjör stefnanda.

Því hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda að stefnanda voru ekki greidd laun vegna tímabilsins 1.–14. október 2011, að hann eigi rétt til greiðslu þeirra og að hann hafi verið við störf hjá stefnda á þessu tímabili. Ber stefnda því að greiða stefnanda laun vegna þessa tímabils.

Óumdeilt er að í ársbyrjun 2011 voru mánaðarlaun stefnanda 460.000 kr. Frá 1. mars 2011 fékk stefnandi greiddar 529.000 kr. í mánaðarlaun og byggir stefndi á því að stefnandi hafi sjálfur ákveðið þá hækkun án þess að bera hana undir stjórn stefnda líkt og áskilið sé í 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Launin hafi svo hækkað um 4.25% þann 1. júní 2011 en sú prósentuhækkun hafi verið í samræmi við kjarasamning Félags bókagerðarmanna og hafi mánaðarlaun stefnanda þá verið orðin 551.483 kr.

Stefndi byggir á því að miða beri við að laun stefnanda hafi frá 1. júní 2011 átt að vera 479.500 kr., það er 460.000 kr. að viðbættri 4.25% hækkun 1. júní 2011, og telur hann að sú hækkun hafi verið lögmæt þrátt fyrir að hafa ekki verið borin undir stjórn félagsins þar sem hún byggist á kjarasamningnum.

Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði stefnandi að hann hafi rætt við E-kk-þf S-kk-þf, stjórnarformann stefnda, um launahækkunina sem varð í mars 2011 en hugmyndin að henni hafi komið frá sér. Þeir hafi ekki rætt um það hverju hækkunin myndi skila tölulega en talað um 15% hækkun. Einnig kom fram í framburði hans að stjórnarformaðurinn hefði sagt þetta vera í lagi ef reksturinn myndi bera hækkunina. Stjórnarformaðurinn sagði hins vegar í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að hann hefði ekki samþykkt launahækkunina en hafi sagt að þeir þyrftu að setjast niður og ræða þetta. Þ-kk-nf G-kk-nf, endurskoðandi stefnda, sagði Virtus hafa séð um launabókhald stefnda og hafi félagið fengið mánaðarlega upplýsingar um laun og hafi það þá væntanlega verið stefnandi sem veitti þær upplýsingar.

Það er mat dómarans að af hálfu stefnanda hafi ekki verið sýnt fram á að stjórn eða stjórnarformaður hafi samþykkt þá hækkun sem varð á launum stefnanda þann 1. mars 2011. Breytir þar engu þó stjórnarformaðurinn hafi haft möguleika á að skoða bókhald félagsins og sjá að laun stefnanda höfðu verið hækkuð eins og stefnandi lýsti í framburði sínum. Undir þetta tók stjórnarformaðurinn í sínum framburði, þ.e. hann staðfesti að hann hefði haft tök á að fylgjast með bókhaldinu. Stefnanda bar að leita samþykkis stjórnar stefnda áður en hækkun var framkvæmd. Er því við það miðað að mánaðarlaun stefnanda hafi í október 2011 átt að vera 479.550 kr. Ber stefnda að greiða stefnanda sem nemur helmingi þeirrar fjárhæðar vegna starfa stefnanda á tímabilinu 1.–14. október 2011, eða 239.775 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 8. desember 2011 til greiðsludags. Af hálfu stefnanda er einnig gerð krafa um greiðslu vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti. Samkvæmt ákvæðinu skal, ef vaxtatímabil er lengra en 12 mánuðir án þess að vextirnir séu greiddir, leggja þá við höfuðstól og reikna nýja vexti af samanlagðri fjárhæð. Er því hér ekki ástæða til að kveða á um höfuðstólsfærslu vaxta.

Þá gerir stefnandi kröfu um greiðslu áunnins orlofs vegna tímabilsins 1. maí 2011 til 15. október 2011, vegna 13 daga, samtals 330.839 kr.

Af hálfu stefnda er þessari kröfu hafnað og telur hann að stefnandi hafi oftekið orlof á tímabilinu. Í greinargerð Þ-kk-ef G-kk-ef frá 25. janúar 2012 sem lögð var fram af hálfu stefnda kemur fram að hann telji að stefnandi hafa áunnið sér 13,75 orlofsdaga á þessu tímabili og að árlegur orlofsréttur hans hafi verið 30 dagar.

Eins og nánar er rakið síðar hefur ekki verið sýnt fram á að stefnandi hafi verið búinn að taka þá orlofsdaga sem hann ávann sér á tímabilinu. Samkvæmt 8. gr. laga um orlof nr. 30/1987 átti stefnandi rétt á greiðslu áunnins orlofs við starfslok og ber honum samkvæmt 3. mgr. sömu laga að fá greitt orlof frá 1. maí 2011 til 30. október 2011. Í samræmi við kjarasamning ber stefnda því að greiða stefnanda 298.461 kr. áunnins ógreidds orlofs.

Stefnandi gerir einnig þá kröfu að stefndi greiði honum bætur vegna launa í uppsagnarfresti þar sem um hafi verið að ræða ólögmæta riftun á ráðningarsamningnum.

Riftun ráðningarsamnings verður ekki réttlætt nema sýnt sé fram á að stefnandi hafi vanefnt samninginn og ber þá að líta til þeirra atriða sem til eru talin sem ástæða uppsagnar þegar uppsögn á sér stað. Í bréfi til stefnanda, dagsettu 14. október 2011 þegar stefnanda var sagt upp störfum, eru raktar ástæður þess. Þar segir stefndi að fjármunum félagsins hafi verið ráðstafað með óheimilum hætti til Factusar ehf., að stefnandi hafi notað greiðslukort félagsins í eigin þágu og hafi án heimildar stjórnar hækkað laun sín. Í greinargerð sinni telur stefndi svo upp sjö atriði sem hann telur réttlæta riftun stefnda á ráðningarsamningnum.

Dómarinn telur að við mat á því hvor riftun hafi verið réttlætanleg beri að hafa í huga þær skyldur sem lagðar voru á stefnanda fram framkvæmdastjóra einkahlutafélagsins með lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög og eftir atvikum aðrar skyldur sem á stefnanda hvíldu að fyrirmælum stjórnar.

Fyrir það fyrsta byggir stefndi á því í greinargerð að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum með því að veita Factusi ehf., án samþykkis stjórnar, þrjú vaxtalaus lán, 12. apríl 2011, 26. apríl 2011 og 27. maí 2011, samtals að fjárhæð 1.500.000 kr., og telur að með því hafi stefnandi brotið gegn 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994. Samkvæmt ákvæðinu má framkvæmdastjóri m.a. ekki gera nokkrar þær ráðstafanir sem bersýnilega eru fallnar til að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Einnig telur stefnandi að þetta hafi verið í andstöðu við 48. gr. laganna en samkvæmt ákvæðinu má framkvæmdastjóri ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og sín eða um samningsgerð milli félagsins og þriðja manns ef hann hefur þar verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins. Telur stefndi að miðað við efnahag stefnda og þungan rekstur hafi verið um verulega fjárhæð að ræða.

Af framburði stefnanda og stjórnarformannsins má ráða að stjórnarformaðurinn hafi haft fulla vitneskju um stofnun Factusar ehf. í upphafi. Hann hafi m.a. lánað félaginu eina milljón króna og hugleitt frekari þátttöku sína eða stefnda í því og hafi að einhverju leyti þekkt aðkomu stefnanda að félaginu. Gögn málsins bera með sér að stefndi hafi komið að ætluðum innflutningi vegna Re–board. Óljóst er hins vegar hvenær þátttöku stefnda lauk en öll samskipti milli stefnanda og stjórnarformanns stefnda vegna Re-board og Factusar ehf. virðast hafa verið óformleg.

Þegar stefnandi var við aðalmeðferð málsins spurður að því hvort þessar lánveitingar hefðu ekki verið sérstaklega ræddar við stjórnarformann eða stjórnarmann svaraði hann: „Satt besta að segja man ég það ekki nákvæmlega af því það var mikið rætt, verulega mikið. Og staðreyndin var á þessum tíma þurfti, var sem sagt verið að leita logandi ljósi að fjármagni til að standa við orðnar skuldbindingar og skuldbindingar næstu mánaða þannig að við vorum að vissu leyti komnir í ákveðinn „spíkat“ með þetta, var búið að fara á námskeið og búið að eyða peningum og Arkir voru búnar að leggja, lána fyrirtækinu þarna eitthvað tæki og E-kk-nf var búinn að millifæra eina milljón þannig að maður stóð í því, að með þeim gjörningi væri honum ekki alveg sama að þetta dæmi færi strax á hliðina. Það þurfti einhvern veginn að styðja við þetta.“

Það er mat dómarans að bera hefði átt ákvörðun um að lána Factusi ehf. umrætt fé undir stjórn félagsins samkvæmt ofangreindri 2. mgr. 44. gr. þar sem um hafi verið að ræða óvenjulega ráðstöfun. Stjórnarformaður stefnda hafnaði samþykki stjórnar hafi legið fyrir og af ofangreindum framburði stefnanda má ráða hann hafi túlkað aðstæður svo að stjórnarformaðurinn hlyti að styðja þessar lánveitingar en ekki að fyrir hafi legið beint samþykki stjórnar eða stjórnarformanns. Ljóst er að lánskjör voru lántakanda mjög hagstæð og að sama skapi til þess fallin að valda stefnda tjóni og stefnandi var með sterk tengsl við Factus ehf. eftir að hafa unnið með þáverandi eiganda félagsins, G-kk-þgf E-kk-þgf, að því að skoða möguleika Re-board. Telur dómarinn því að lánveitingarnar hafi einnig verið í andstöðu við ákvæði 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994. Með hliðsjón af ofangreindu er það mat dómarans að stefnandi hafi með ofangreindri háttsemi sinni vanefnt þær skyldur sem á honum hvíldu sem framkvæmdastjóra félagsins.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi vanefnt samninginn með því að hafa í krafti stöðu sinnar látið stefnda greiða næstum allan kostnað af ferð sem hann fór í til Þýskalands í mars 2011 á vegum Factusar ehf.

Aðkoma stjórnarformannsins að Factusi ehf. er rakin að einhverju leyti hér að ofan. Í framburði hans fyrir dómi upplýsti hann að stefnandi hafi kynnt fyrir honum Re-board fljótlega eftir að stefnandi uppgötvaði það. Hann hafi þá farið að skoða það með stefnanda á hvern hátt stefndi gæti nýtt þessa vöru. Það hafi svo verið í apríl 2011 sem honum snerist hugur en hann hafi þá verið farinn að sjá að stefndi kynni að lenda í samkeppni við sína eigin viðskiptavini. Af framburði stjórnarformannsins má ráða að stefndi hafi enn komið að Re-board þegar ferðin var farin. Stefnandi byggir á því að ferðin hafi bæði verið í þágu stefnda og Factusar ehf. Ekki hefur verið upplýst við meðferð málsins hversu stóran hluta kostnaðar stefndi greiddi vegna ferðarinnar. Með hliðsjón af ofangreindu verður að telja að ferðin hafi a.m.k. að einhverju leyti verið farin í þágu stefnda. Greiðsla dagpeninga vegna ferðar sem farin hefur verið styðst við heimild í kjarasamningi og telur dómarinn því að ekki sé um að ræða ráðstöfun sem bera þurfi undir stjórn einkahlutafélags heldur teljist hún til dagslegs reksturs samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 139/1994. Það er því mat dómarans að stefnandi hafi ekki með ákvörðun um að greiða dagpeninganna sýnt af sér verulega vanefnd á skyldum sínum gagnvart stefnda.

Í þriðja lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi í krafti stöðu sinnar sem framkvæmdastjóri, án samþykkis stjórnar, látið stefnda greiða fyrir vörukaup Factusar ehf. þann 25. maí 2011, að fjárhæð 4.404 evrur, eða 712.000 kr. Stefnandi hafi gefið út reikning í nafni stefnda á Níl ehf. þann 10. ágúst 2011 að fjárhæð 552.000 kr. sem sé langt undir kostnaðarverði þeirra vara sem greitt var fyrir. Stefndi færir fyrir því rök að samningurinn hafi verið óhagstæður fyrir stefnda og hafi hann tapað a.m.k. 272.222 kr. vegna þessara viðskipta. Þegar reikningurinn var gefinn út hafi stefnandi verið orðinn helmingshluthafi í Factusi ehf. og stjórnarformaður félagsins. Stefndi telur að viðskipti þessi hafi verið í andstöðu við 48. gr. laga nr. 138/1994 og að stefnandi hafi átt að bera þau undir stjórn stefnda. Einnig hafi hann brotið gegn 1. mgr. 51. gr. laganna þar sem hann hafi með viðskiptunum aflað Níl ehf. og Factusi ehf. ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað stefnda.

Stefnandi sagði í framburði sínum fyrir dómi að hann hefði fengið hlut í Factusi ehf. í lok júlí og samkvæmt fyrirliggjandi fundargerð vegna hluthafafundar í félaginu þann 27. júlí 2011 tók stefnandi sæti í stjórn félagsins þann dag. Stefnanda bar samkvæmt 48. gr. laga nr. 138/1994 að tilkynna stjórn stefnda um þessi tengsl sín við Factus ehf. Vegna þess sem á undan var gengið er hins vegar ljóst að stjórnarformaðurinn vissi um þátt stefnanda í viðskiptunum og samstarfi hans við G-kk-þf. Verður því ekki litið svo á að sú vanræksla stefnanda að tilkynna stjórn stefnda um stöðu sína í Factusi ehf. teljist vera veruleg vanefnd sem réttlæti riftun samningsins.

Ekki hefur verið upplýst hvenær afskiptum stefnda og stjórnarformannsins af R-x-x lauk en ljóst er að vinna við Re-board var upphaflega hluti af starfi stefnanda hjá stefnda. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði stefnandi að hér væri um auglýsingakostnað að ræða en Níl ehf. hafi vegna tengsla við hann fengið vöruna á kostnaðarverði til að auðvelda stefnda að koma henni á markað. Það er mat dómarans að eins og atvik málsins eru séu ekki rök til að telja að samningurinn hafi verið þess efnis að hann teljist vera veruleg vanefnd á skyldum stefnanda.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi gert efnissölusamning, dagsettan 1. júlí 2011, við Factus ehf. sem hafi verið afar óhagstæður fyrir stefnda en til hagsbóta fyrir Factus ehf. Þannig hafi samningurinn bæði takmarkað frelsi stefnda til innflutnings og smásölu á Re-board og í honum fólst að stefndi mundi bera áhættu af verðbreytingum og kostnaði af innflutningi án þess að fullnægjandi þóknun kæmi fyrir. Undirritun samningsins hafi fallið utan starfsheimilda stefnanda þar sem um hafi verið að ræða ráðstöfun sem hafi verið óvenjuleg og mikilsháttar í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Samningurinn verið gerður við félag sem tengdist stefnanda og því hafi enn fremur verið ástæða til að bera samninginn undir stjórn stefnda. Einnig hafi stefndi því brotið gegn 48. gr. og 1. mgr. 51. gr. laganna.

Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði stefnandi að samningurinn hefði ekki verið óhagstæður fyrir stefnda og að hann hafi ekki borið hann undir stjórn frekar en marga aðra samninga. Hann benti sérstaklega á að samkvæmt samningnum taki Factus ehf. að sér að geyma Re-board plöturnar sem séu hver um sig um 5 fermetrar að stærð og fylgi því mikill kostnaður. Stefndi hafi ekki haft húsnæði til að geyma plöturnar. Sagði hann stefnda fá 20% álagningu samkvæmt samningnum sem hann telur að sé mikið miðað við það að félagið sjái ekki um geymslu varningsins.

Með hliðsjón af ofangreindu er það mat dómarans að ekki hafi verið sýnt fram á að stefnandi hafi sýnt af sér verulega vanrækslu sem réttlætt hafi riftun samningsins með gerð efnissölusamningsins. Gerð óhagstæðs samnings ein og sér getur ekki talist veruleg vanefnd auk þess sem umdeilt er hvort og þá hversu óhagstæður samningurinn hafi verið fyrir stefnda. Einnig beri að líta til aðstæðna, það er að stjórnarformaður stefnda vissi að samskipti voru á milli stefnanda og Factusar ehf. Loks beri að líta til þess að hér er um að ræða atriði sem ekki var tilgreint í uppsagnarbréfi stefnda frá 14. október 2011.

Í fimmta lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi aukið starfskjör sína án samþykkis stjórnar stefnda.

Eins og áður hefur verið rakið er það niðurstaða dómarans að ekki hafi legið fyrir heimild stjórnar til að hækka laun stefnanda frá og með mars 2011 eins og gert var. Er hér um að ræða ráðstöfun sem hefur áhrif til hækkunar á launum til frambúðar og varðar því töluverða hagsmuni auk þess sem ráðstöfunin fer gegn 2. mgr. 54. gr. og er því sem slík trúnaðarbrot. Með hliðsjón af því er það því mat dómarans að í þessu tilviki sé um að ræða verulega vanefnd á skyldum stefnanda gagnvart stefnda.

Í sjötta lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi ráðstafað fjármunum stefnda í eigin þágu. Í bréfi stefnda frá 14. október 2011 er þess getið sem ástæðu brottvikningar að stefnandi hafi ráðstafað fjármunum félagsins með óheimilum hætti til Factusar ehf. og að stefnandi hafi nýtt sér kreditkort félagsins til persónulegra úttekta. Í greinargerð stefnda er því gengið lengra en í nefndu bréfi og vísað almennt til ráðstöfunar fjármuna stefnda. Hér er því um að ræða fleiri tilvik en þau sem talin eru upp í nefndu bréfi. Ekki verður talið að stefndi geti síðar í greinargerð bætt á þennan hátt við atriðum sem hann telur að séu ástæður uppsagnar. Við mat á því hvort um verulega vanefnd hafi verið að ræða beri að miða einungis við þau atriði sem upp eru talin í bréfinu frá 14. október 2011 og eru þar talin vera ástæða uppsagnar, en þar er stefnandi talinn hafa nýtt sér greiðslukort stefnda í eigin þágu. Í greinargerð stefnda eru þessi tilvik hins vegar hvorki tilgreind sérstaklega né rökstudd en ekki er á því byggt að allar þær færslur á greiðslukort stefnda sem þar koma fram hafi verið framkvæmdar af stefnanda í eigin þágu. Með vísan til þessa er því hafnað að sýnt hafi verið fram á að stefnandi hafi vanefnt samninginn af þessum ástæðum.

Í sjöunda lagi byggir stefndi á því að það hafi verið ósamrýmanlegt starfsskyldum stefnanda og trúnaðarskyldu hans gagnvart stefnda að taka við hlutafé og gerast stjórnarformaður í félagi sem stefnir að því að verða viðskiptamaður stefnda í samkeppni við aðra viðskiptamenn félagsins. Það er mat dómarans að þar sem þessa hafi ekki verið getið í uppsagnarbréfi sem ástæðu uppsagnar stefnanda verði ekki litið til þess við mat á því hvort brottvikning stefnanda verði réttlætt vegna verulegrar vanefndar hans á starfsskyldum sínum gagnvart stefnda.

Eins og rakið hefur verið er það niðurstaða dómsins að um hafi verið að ræða verulega vanefnd af hálfu stefnanda hvað það varðar að stefnandi lánaði fé til Factusar ehf. þrisvar sinnum á óeðlilega hagstæðum kjörum fyrir Factus ehf. og án samþykkis stjórnar stefnda og að stefndi hækkaði laun sín einnig án samþykkis. Teljast allar þessar aðgerðir stefnanda vera veruleg vanefnd á skyldum hans gagnvart stefnda. Með hliðsjón af því er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfu um greiðslu launa í uppsagnarfresti. Vegna þeirrar niðurstöðu verður stefndi einnig sýknaður af kröfu um greiðslu 10,17% orlofs á laun í uppsagnarfresti.

Hvað varðar kröfu um greiðslu 8% lífeyristilleggs af umkröfðum launum þá er það niðurstaða dómarans að stefnandi hafi ekki forræði á þeirri kröfu heldur viðkomandi lífeyrissjóður og ber því að sýkna stefnda af þeirri kröfu.

Með hliðsjón af ofangreindu er það niðurstaða dómsins að stefnda beri að greiða stefnanda 481.617 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 8. desember 2011 til greiðsludags.

Af hálfu stefnda hefur verið gerð gagnkrafa á hendur stefnanda til skuldajafnaðar að fjárhæð 2.096.509 kr. Heimild til að lýsa yfir skuldajöfnuði á þennan hátt er að finna í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 19/1991.

Stefndi gerir í fyrsta lagi kröfu um að stefnandi greiði honum oftekin laun vegna mars, apríl og maí 2011, 69.000 kr. vegna hvers mánaðar, eða samtals 207.000 kr. Þá gerir hann kröfu um að stefnandi greiði honum oftekin laun vegna júní, júlí, ágúst og september 2011, 71.933 kr. vegna hvers mánaðar, eða samtals 287.732 kr.

Eins og áður hefur verið rakið er það niðurstaða dómarans að stefnandi hafi ekki haft heimild stjórnar stefnda til launahækkunarinnar og með hliðsjón af þeirri niðurstöðu eru þessar kröfur stefnda teknar til greina, samtals að fjárhæð 494.732 kr., að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði honum samtals 132.777 kr. vegna oftekins orlofs í 6 daga á tímabilinu 1. maí til 15. október 2011.

Ekki er á því byggt af hálfu aðila að stefnandi hafi átt ótekið orlof vegna fyrri ára. Stefndi byggir á því í greinargerð sinni að stefnandi hafi tekið 19 orlofsdaga á tímabilinu frá 1. maí 2011 til loka júlí sama ár. Þessu hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda. Stefnandi var með þessu að taka út þann orlofsrétt sem hann hafði áunnið sér fram til 1. maí 2011, sbr. 3. og 4. gr. laga nr. 30/1987. Af hálfu stefnda hefur því ekki verið sýnt fram á að stefnandi hafi oftekið orlof umrætt tímabil og er hann því sýknaður af kröfunni.

Stefndi gerir kröfu um að stefnandi greiði honum oftekna orlofsuppbót að fjárhæð 11.100 kr. Stefndi lýsir því í greinargerð að stefnandi hafi þann 1. júní 2011 greitt sér orlofsuppbót að fjárhæð 36.900 kr. en hafi samkvæmt kjarasamningi einungis átt rétt á 25.800 kr.

Samkvæmt 5. gr. kjarasamnings Félags bókagerðarmanna og Samtaka atvinnulífsins frá 5. maí 2011 sem fól í sér viðbætur og breytingar á aðalkjarasamningi Félags bókagerðarmanna var orlofsuppbót vegna orlofsársins sem hófst 1. maí 2011, 26.900 kr. Einnig kemur þar fram að á árinu 2011 greiðist sérstakt álag á orlofsuppbót, 10.000 kr., nema ASÍ hafi ákveðið að samningurinn gildi til loka janúar 2012, en endurgreiðslukrafa stefnda byggir ekki á þeim rökum. Með vísan til þessa er stefnandi sýknaður af þeirri gagnkröfu stefnda að honum verði gert að greiða stefnda 11.100 kr.

Stefndi gerir kröfu um að stefnandi greiði honum 113.312 kr. vegna óheimillar greiðslu dagpeninga 1. apríl 2011 vegna ferðar til Þýskalands í mars sama ár. Af hálfu stefnda hefur kröfunni ekki verið mótmælt tölulega.

Það er mat dómarans að ákvörðun um greiðslu dagpeninga vegna ferðar sem þessarar séu almennt innan þeirra marka sem framkvæmdastjórar félaga hafa heimild til að ákveða enda er kveðið á um greiðslu þeirra í kjarasamningi Félags bókagerðarmanna. Með hliðsjón af því að það er niðurstaða dómsins, eins og áður hefur verið rakið, að ferðin hafi verið farin í þágu stefnda er kröfu hans hafnað.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði honum 61.224 kr. vegna óheimillar greiðslu dagpeninga 1. október 2011.

Stefnandi lýsti því í skýrslu sinni fyrir dóminum að hér sé um að ræða dagpeninga vegna ferðar sinnar til Portúgal f.h. stefnda. Af hálfu stefnda hefur því ekki verið mótmælt að þessi ferð hafi verið farin í hans þágu né heldur fjárhæðinni. Með hliðsjón af því sem rakið er hér á undan verður ekki talið að greiðsla dagpeninga vegna slíkrar ferðar sé þess eðlis að hana verði að bera sérstaklega undir stjórn félags og er því stefnandi sýknaður af kröfu stefnda um endurgreiðslu á dagpeningum að fjárhæð 61.224 kr.

Stefndi gerir einnig þá gagnkröfu að stefnanda verði gert að greiða honum 40.000 kr. vegna óheimillar greiðslu ökutækjastyrks 1. október 2011.

Stefnandi sagði í skýrslu sinni fyrir dóminum að hann hefði rætt við Þ-kk-þf G-kk-þf endurskoðanda um ökutækjastyrkinn en hann hefði líklega átt að ræða um styrkinn við stjórn stefnda. Að mati dómarans er hér um að ræða atriði sem fellur undir starfskjör samkvæmt 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994. Stefnanda hafi því borið að fá samþykki stjórnar fyrir þessari greiðslu til sín og er þessi hluti gagnkröfu stefnda því tekinn til greina og ber stefnanda að greiða stefnda 40.000 kr. að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði 245.919 kr. vegna skuldar á viðskiptareikning stefnanda hjá félaginu. Af hálfu stefnda hefur því ekki verið mótmælt að skuldin sé til staðar og engar sérstakar athugasemdir gerðar við þennan lið gagnkröfunnar. Með hliðsjón af því er þessi hluti gagnkröfu stefnda tekinn til greina og ber stefnanda að greiða stefnda 245.919 kr. að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Gerð er krafa um að stefnandi greiði stefnda 129.990 kr. vegna spjaldtölvu sem stefndi greiddi en stefnandi hefur í vörslum sínum og 71.991 kr. vegna farsíma er stefnandi er einnig með í vörslum sínum en var greiddur af stefnda.

Stefnandi sagði við aðalmeðferð málsins að hann væri með þessa muni og bauðst til þess að skila þeim en ekki liggur fyrir að það hafi verið gert. Málsaðilar eru sammála um að tæki þessi hafi verið keypt af stefnda og hefur því ekki verið haldið fram að stefnandi sé orðinn eigandi þeirra. Með hliðsjón af ofangreindu er þessi hluti gagnkröfu stefnda tekinn til greina og ber stefnanda að greiða stefnda samtals 201.981 kr., að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Stefndi krefst þess að stefnandi greiði sér 72.796 kr. vegna greiðslu stefnda á áskrift á Viðskiptablaðinu á árunum 2010 og 2011. Stefnandi sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði fengið blaðið sent heim til sín þar sem það hafi ekki skilað sér til hans á þeim tíma þegar félagið var með starfsstöð á Suðurlandsbraut.

Það er mat dómarans að kaup á áskrift á Viðskiptablaðinu séu meðal þeirra ráðstafana sem rúmast innan heimilda framkvæmdastjóra samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Sú staðreynd að blaðið hafi verið sent á heimili stefnanda hefur ekki áhrif á mat á því hvort blaðið hafi verið keypt í þágu félagsins eða annars en starfsmenn þess voru fáir og ekkert hefur verið upplýst um afdrif blaðsins eftir að það barst á heimili stefnanda. Ber því að sýkna stefnanda af þessari kröfu stefnda.

Stefndi gerir kröfu um að stefnandi greiði honum samtals 226.069 kr. vegna tveggja viðgerða á bifreið stefnanda VR-248.

Stefnandi sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði haft afnot af bifreið félagsins í upphafi en hafi á þessum tíma verið farinn að nota eigin bifreið. Hann kvaðst hafa rætt þetta bæði við Þ-kk-þf og stjórnarformanninn sem talið hefðu sanngjarnt að félagið greiddi viðgerðirnar. Stjórnarformaðurinn hafnaði því hins vegar í framburði sínum fyrir dómi að hafa samþykkt að félagið greiddi viðgerðirnar.

Samkvæmt 2. mgr. 54. gr. laga nr. 138/1994 er það stjórn einkahlutafélags sem ræður launum og starfskjörum framkvæmdastjóra. Líta verður svo á að hér hafi verið um hluta af starfskjörum stefnanda að ræða og því hafi honum borið að fá samþykki stjórnar fyrir greiðslunni. Með hliðsjón af ofangreindu er þessi hluti gagnkröfu stefnda tekinn til greina og ber stefnanda að greiða stefnda 226.069 kr. að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði kostnað að fjárhæð 133.439 kr. vegna ferðar stefnanda til Þýskalands í mars 2011 sem ekki hafi verið farin á vegum stefnda.

Í greinargerð stefnda er krafan sundurliðuð nánar í sjö úttektir á tímabilinu frá 15.–18. mars 2011. Það er niðurstaða dómarans, eins og áður hefur verið rakið, að ferðin hafi einnig verið farin á vegum stefnda. Einnig er það mat dómarans að af hálfu stefnda hafi ekki verið lögð fram fullnægjandi gögn til að sýna fram á að umræddar fjárhæðir hafi verið greiddar af stefnda en einungis hafi verið lagðir fram reikninga, flestir í erlendri mynt en ekki sýnt fram á greiðslu á móti frá stefnda. Með vísan til þessa er hafnað kröfu stefnda um að þessum sjö kröfum, samtals að fjárhæð kr. 133.429, verði skuldajafnað við kröfu stefnda.

Stefndi gerir einnig kröfu um að stefnandi greiði 34.320 kr. sem sé úttekt stefnanda þann 6. júní 2011 með skýringunni „Design Force“ sem stefndi telur að sé ekki í neinum tengslum við starf stefnanda enda hafi stefndi á þessum tíma verið hættur öllum afskiptum af Design Force og Re-board.

Ekki hafa verið lögð fram nein gögn sem sýna fram á hvenær afskiptum stefnda af Design Force lauk. Ekki liggja heldur fyrir nein gögn er orðið hafa til þess að upplýsa hvað liggur að baki færslunni utan þess að stefnandi sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hér væri um að ræða kaup á skrúfum og fleiri hlutum vegna Re-board. Verður því að telja að hér sé um að ræða kaup í þágu stefnda sem ekki eru rök til að gera stefnanda að endurgreiða. Er stefnandi því sýknaður af kröfu stefnda um að kröfunni verði skuldajafnað gegn kröfu stefnanda.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði 27.980 kr. sem sé úttekt í Vínbúð þann 15. júlí 2011.

Stefnandi gaf þá skýringu í skýrslu sinni fyrir dómi að hér hafi verið um að ræða gjöf til starfsmanna og hafi hann rætt þessa ráðstöfun við stjórnarformann stefnda áður en ráðstöfunin var gerð eða a.m.k. spurt hann hvort ekki ætti að gera eitthvað fyrir starfsfólkið. Ekki hafa verið lögð fram nein gögn sem benda til þess að stefnandi hafi nýtt sér þessar vörur í eigin þágu. Það er mat dómarans að hér sé um að ræða ráðstöfun sem rúmast innan heimilda 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Ber því að sýkna stefnanda af þessari kröfu stefnda.

Þá gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði 28.860 kr. sem sé úttekt frá 21. ágúst 2011 með skýringunni „Igepa heimsókn; Listasafnið Holt“ og byggir á því að ljóst sé að þessi úttekt hafi ekki verið í neinum tengslum við starf stefnanda enda hafi engir starfsmenn frá Igepa verið í heimsókn á þessum tíma.

Til stuðnings þessar kröfu lagði stefndi fram reikning auk kvittunar sem sýnir að reikningurinn var greiddur með greiðslukorti. Framlagður reikningur ber með sér að um er að ræða greiðslu fyrir mat og áfengi fyrir tvo á veitingastað. Af hálfu stefnanda hafa ekki komið fram neinar skýringar á þessari úttekt. Með hliðsjón af ofangreindu er þessi hluti gagnkröfu stefnda tekinn til greina og ber stefnanda að greiða stefnda 28.860 kr. að öðrum skilyrðum skuldajafnaðar uppfylltum.

Loks gerir stefndi kröfu um að stefnandi greiði 272.000 kr. sem sé að lágmarki það tap sem stefndi hafi orðið fyrir vegna viðskipta stefnda við Níl ehf. Stefndi telur að stefnandi hafi með saknæmri og ólögmætri háttsemi valdið sér tjóni sem nemur ofangreindri fjárhæð. Í greinargerð sinni byggir stefndi á því að í umrætt sinn hafi stefndi verið látinn greiða fyrir vörukaup Factusar ehf. og hafi stefnandi síðan gefið út reikning á Níl ehf. þar sem vörunar hafi verið seldar undir kostnaðarverði. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefndi til almennra skaðabótareglna auk 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994.

Samkvæmt ofangreindri 1. mgr. 108. gr. er framkvæmdastjóra skylt að bæta félagi tjón sem hann hefur valdið félaginu í störfum sínum af ásetningi eða gáleysi.

Til að stefnandi verði dæmdur bótaskyldur ber stefnda annars vegar að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni og hins vegar að tjónið hafi orðið vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnanda.

Fyrir liggur að hér var um að ræða nýja vöru sem ætlunin var að reyna að koma á markað hér á landi. Fram kom hjá stefnanda í skýrslu hans fyrir dóminum að hann hafi litið á mismuninn sem auglýsingakostnað vegna vörunnar. Eins og rakið hefur verið kom stefndi að viðskiptunum frá upphafi en óljóst er hvenær hann og eftir atvikum stjórnarformaðurinn drógu sig út úr viðskiptunum. Það er mat dómarans að eins og aðstæðum var háttað hafi ekki af hálfu stefnda verið sýnt fram á að stefnandi hafi sýnt af sér skaðabótaskylda háttsemi sem hafi leitt til tjónsins né heldur hafi hann rökstutt fjárhæð tjónsins. Er því stefnandi sýknaður af þessari gagnkröfu stefnda.

Eftir framansögðu er það niðurstaða dómarans að stefnda beri að greiða stefnanda laun vegna tímabilsins 1.–14. október 2011 og ógreidda orlofsdaga vegna tímabilsins 1. maí til 14. október 2011, samtals 538.236 kr. Til frádráttar kemur gagnkrafa stefnda að því leyti sem hún er tekin til greina og nánar er sundurliðað hér að framan, samtals 1.237.561 kr., að því leyti sem krafa stefnanda dugar á móti til skuldajafnaðar. Þar sem gagnkrafa stefnda til skuldajafnaðar er hærri en sú krafa sem stefnda ber að greiða stefnanda, og gildir þar einu þó að tekið sé tillit til greiðslu dráttarvaxta af kröfu stefnanda, frá 8. desember 2011 til dómsuppsögu, er stefndi því sýknaður.

Í 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups kemur fram að eigi megi greiða kaup með skuldajöfnuði nema svo hafi áður verið sérstaklega um samið. Með hliðsjón af túlkun Hæstaréttar á ákvæðinu, sbr. t.d. dóm réttarins í máli nr. 157/1977, er það ekki talið standa ofangreindri niðurstöðu í vegi.

Með vísan til niðurstöðu dómsins og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Vegna anna dómara hefur dómsuppkvaðning dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Af hálfu stefnanda flutti málið L-kvk-nf V-kvk-nf J-kvk-nf hæstaréttarlögmaður og af hálfu stefnda flutti málið J-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Arkir ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Þ-kk-ef T-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign.)