S-666/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 12. apríl s.l., er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Vestmannaeyjum, dagsettri 9. desember 2005, á hendur X fyrir brot á siglingalögum og sjómannalögum með því að hafa, aðfaranótt fimmtudagsins 19. maí 2005 sem yfirstýrimaður við stjórn skuttogarans S, sofnað á stjórnpalli skipsins við siglingu þess til Vestmanaeyja með þeim afleiðingum að skipið sigldi á land og strandaði á miðju vestanverðu Faxaskeri norðan við Heimaey laust upp úr kl. 04.

Ákæruvaldið telur þessa háttsemi ákærða varða við 1. mgr. 85. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 og 1. mgr. 238. gr. og 240. gr. siglingalaga nr. 34/1985, sbr. lög nr. 82/1998 og krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar réttar til skipstjórnar og stýrimennsku samkvæmt 2. mgr. 85. gr. sjómannalaga og 3. mgr. 238. gr. siglingalaga.

Verjandi ákærða krefst sýknu af kröfum ákæruvalds og að allur sakarkostnaður ásamt málsvarnarlaunum verði greiddur úr ríkissjóði. Til vara krefst hann fyrir hönd ákærða vægustu refsingar sem lög leyfa og að sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Í báðum tilvikum er kafist sýknu af kröfu um sviptingu réttar til skipstjórnar og stýrimennsku.

Málavextir.

Samkvæmt skýrslu lögreglunnar í Vestmannaeyjum var hringt til neyðarlínunnar aðfaranótt fimmtudagsins 19. maí 2005 og tilkynnt að S hefði strandað á Faxaskeri en hefði losnað af strandstað af sjálfsdáðum og væri á leið til hafnar í Vestmannaeyjum. Lögreglumenn fóru um borð um leið og skipið lagðist að bryggju og höfðu tal af skipstjóra þess, Y. Kvaðst hann hafa verið í koju þegar óhappið varð, en ákærði hefði verið í brúnni. Ákærði kvað verið siglt vestan að frá Stafnesi á u.þ.b. 10 sjómílna ferð og hefði sjálfstýring verið á. M vélstjóri hafi komið upp í brú um kl. 02:45 en eftir að hann hafi verið farinn kvaðst ákærði hafa sofnað við stýrið og ekki rankað við sér fyrr en skipið steytti á miðju vestanverðu Faxaskeri. Hann hafi strax sett á fulla ferð afturábak og hafi skipið losnað um leið. Ákærði kvaðst hafa vaknað um kvöldmatarleytið og þá verið úthvíldur.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu síðdegis sama dag og skýrði svo frá að hann hefði verið yfirstýrimaður um borð og afleysingaskipstjóri. Hann kvaðst hafa tekið við stjórn skipsins um kl. 21:00 kvöldinu áður og hefði skipið þá verið á móts við Grindavík, en stefnan sett á Vestmannaeyjar. Hafi G vélstjóri komið upp í brú um kl. 02:30 og hafi ákærði þá verið að þrífa glugga brúarinnar. Hann kvaðst hafa átt að ræsa lyftaramanninn hálftíma áður en þeim kæmu í höfn, en þegar um 30 mínútur hafi verið í Faxasker hafi hann ákveðið að bíða í um fimm mínútur með að ræsa manninn. Ákærði taldi sig þá hafa sofnað því hann kvaðst hafa vaknað við högg og þá áttað sig á því að skipið hefði lent á Faxaskeri. Hann kvað skipið hafa verið á sjálfstýringu á siglingaleiðinni og hefði verið siglt á um 9,5 til 10 mílna ferð. Hann kvaðst strax hafa slegið af og sett á núll og fljótlega hafi annar stýrimaður og skipstjóri komið í brúna og hafi skipstjórinn sagt honum að setja í bakk. Hafi skipið þá losnað og taldi ákærði að það hefði ekki verið strandað nema í um eina mínútu. Ákærði kvað ekkert viðvörunarkerfi um borð sem varni því að menn sofni við stjórn skipsins. Við skýrslutöku 24. maí 2005 skýrði ákærði hins vegar svo frá að hann hefði misskilið spurninguna, því um borð væru tveir radarar og tvö staðsetningartæki sem bæði væru með viðvörunarbúnaði sem hægt væri að nota í slíkum tilvikum. Hins vegar hafi ekki verið venja að nota þennan búnað og hann hafi ekki verið notaður umrætt sinn.

Í skýrslu rannsóknarnefndar sjóslysa frá 4. nóvember 2005 kom fram að siglingatölva hefði verið í gangi en ekki ratsjá. Þá hafi ekki verið sérstakur vökustaur í brúnni, en hægt hafi verið að setja inn aðvörun um endurvarp á ratsjá, en það hafi ekki verið gert. Þá hafi verið vani fyrir óhappið að skipstjórnendur væru einir á stjórnpalli en eftir óhappið hafi verið settur útvörður með stýrimanni á vakt á siglingum. Nefndin taldi að orsök óhappsins væri sú að skipstjórnandi sofnaði við stjórn og vakti nefndin athygli á ákvæðum alþjóðasiglingareglna um vaktstöðu og útvörð á siglingavakt.

Ákærði hefur lagt fram vottorð G-kk-ef G-kk-ef, lungnalæknis, dagsett 7. mars s.l., þar sem fram kemur að ákærði sé með dúraveiki og dáslekju (narcolepsy and cataplexy), sem geti valdið mikilli syfju og ósjálfráðum svefni ef sjúkdómurinn er ómeðhöndlaður. Ef sjúkdómurinn er meðhöndlaður geti viðkomandi losnað við einkennin, sinnt störfum á eðlilegan hátt og ekki valdið hættu.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði komið á vakt um sexleytið um kvöldið og hefði hann sofið vel fram að þeim tíma. Hann kvaðst hafa tekið við skipstjórninni um níuleytið og hafi áætlaður komutími til Vestmannaeyja verið um kl. fjögur um nóttina. Hann kvaðst hafa sinnt störfum sínum í brúnni og þegar um hálftími hafi verið til Eyja kvaðst hann hafa dottið út án þess að hafa syfjað áður, en hann kvaðst hafa ætlað að ræsa mann í landi og vekja skipstjórann þegar um hálftími væri í land. Hann kvaðst síðan ekki hafa vitað af sér fyrr en hann vaknaði við höggið er skipið lenti á Faxaskeri. Hann kvað sér hafa brugðið og slegið strax af. Annar stýrimaður hafi komið upp í brú og skipstjóri skömmu síðar. Hafi hann fyrirskipað að setja í afturábak og hafi skipið þá losnað. Ákærði kvað að gengið hafi verið úr skugga um að ekki hefði komið leki að skipinu. Hann kvað á þessum tíma ekki hafa verið venjulegt að hafa fleiri uppi í brú, nema við sérstakar aðstæður. Hann taldi aðstæður þarna ekki hafa verið þannig að ástæða hefði verið til að hafa fleiri á vakt í brúnni, en veður hafi verið mjög gott. Ákærði kvað sig áður hafa syfjað við vissar aðstæður en hann hafi ekki grunað að neitt óeðlilegt væri á seyði. Hann kvað svokallaðan vökustaur ekki hafa verið um borð, en hægt sé að stilla radar þannig að hann pípi þegar punktur kemur inn í fyrirframstilltan hring. Þá kvað hann vera hægt að stilla staðsetningartæki þannig að þau pípi þegar komið sé að ákveðnum stað, en þetta hafi ekki verið notað umrætt sinn. Hann kvað ekki hafa verið venju að nota þessa tækni og hafi skipstjóri engin fyrirmæli gefið í þessum efnum, en eftir óhappið séu þau notuð.

Vitnið S, skipstjóri, skýrði svo frá fyrir dómi í símaskýrslu að ákærði hafi tekið við vaktinni og hafi hann engin sérstök fyrirmæli fengið, en leiðin hafi legið til Vestmannaeyja. Hann kvað ákærða hafa átt að ræsa sig hálftíma áður en þangað væri komið. Hann vissi ekki betur en ákærði væri úthvíldur og vissi hann ekki til þess að ákærði ætti til að sofna snögglega. Hann kvað tæki fyrir hendi í brúnni sem hægt væri að nota til að vekja menn, en þau hefðu ekki verið í notkun og taldi hann röð mistaka um að kenna. Hann kvaðst engin fyrirmæli hafa gefið um notkun þessara tækja um borð, en eftir óhappið væru þessi tæki alltaf notuð. Hann kvað ákærða hafa tekið við stjórn skipsins af sér og hafi þessi búnaður þá ekki verið í notkun. Hann kvaðst hafa vaknað við höggið, farið strax á stjórnpall og bakkað skipinu af skerinu. Hann kvaðst hafa unnið með ákærða til sjós frá því hann var unglingur og njóti hann nú fyllsta trausts útgerðar og áhafnar. Þá kvað hann ákærða aldrei hafa orðið uppvísan að kæruleysi eða gáleysi við störf sín.

G-kk-nf G-kk-nf, læknir, skýrði svo frá fyrir dómi í símaskýrslu að ákærði hafi komið til sín í september 2005 og í byrjun mars s.l. og þá hafi sjúkdómur sá greinst sem í vottorði læknisins greinir. Hann kvað sjúkdóminn stafa af boðefnaskorti í heila og taldi ákærða ekki hafa vitað af þessum sjúkdómi sínum. Hann kvað um sjaldgæfan sjúkdóm að ræða, sem hefði frekar ósértæk einkenni og hefði ákærði ekki átt að geta gert sér grein fyrir þeim. Hann kvað eitt af því sem einkenni sjúkdóminn vera það að fólk geti sofnað fyrirvaralaust. Hann kvað eðlilegt að fólk færi fyrst í grunnan svefn og síðan í dýpra svefnstig, en ákærði sofnaði ekki einungis skyndilega, heldur færi hann strax í drepsvefn sem tæki venjulegt fólk 90 mínútur að komast í. Læknirinn kvað sjúkdóminn læknaðan með lyfjum og kvað hann ákærða vera í rannsóknum og ætti eftir að koma í ljós hvaða meðferð væri heppilegust.

Niðurstaða.

Ekki er um það deilt í máli þessu að ákærði sofnaði við stjórn skuttogarans S með þeim afleiðingum að skipið strandaði á Faxaskeri við Vestmanneyjar eins og nánar greinir í ákæru. Samkvæmt framlögðu læknisvottorði hefur ákærði greinst með sjúkdóm, dúraveiki og dáslekju, sem lýsir sér þannig að ákærði geti sofnað fyrirvaralaust og farið strax í svokallaðan drepsvefn. Fram er komið í málinu að ákærði hafi tekið við vaktinni um sexleytið um kvöldið, eða um 10 klukkutímum áður en óhappið varð. Ákærði taldi sig vel úthvíldan og kvaðst ekki hafa fundið fyrir syfju áður en hann sofnaði. Fram er komið að ákærði hafi á þessum tíma ekki gert sér grein fyrir því að hann væri haldinn áðurgreindum sjúkdómi. Þá hefur skipstjóri skipsins lýst því yfir að ákærði njóti fyllsta trausts útgerðar og áhafnar og ákærði hafi aldrei orðið uppvís að kæruleysi eða gáleysi við störf sín.

Ákærða er gefið að sök að hafa brotið gegn 1. mgr. 85. gr. sjómannalaga en samkvæmt þeirri lagagrein varðar það sektum eða fangelsi allt að fjórum árum verði skipverji valdur að sjóslysi með hirðuleysi sínu, óvarkárni eða vanrækslu á skyldustörfum sínum. Sambærilegt ákvæði er í 1. mgr. 238. gr. siglingalaga en samkvæmt því lagaákvæði varðar það sömu viðurlögum ef skipstjóri hefur orðið valdur að skipstrandi, árekstri eða öðru sjóslysi með yfirsjónum eða vanrækslu í starfi sínu. Óumdeilt er í máli þessu að ákærði sofnaði við stjórn skipsins en ekkert er fram komið í málinu um að ákærði hafi fram að því tímamarki verið haldinn þreytu eða syfju eða að hann hafi mátt gera sér grein fyrir því að hann væri haldinn umræddum sjúkdómi. Er því ósannað að ákærði hafi sýnt af sér hirðuleysi, óvarkárni eða vanrækslu á skyldustörfum sínum. Fram er komið að í skipinu voru tæki sem hægt var að nota til að vekja menn, en þessi tæki munu ekki hafa verið notuð og hefur skipstjórinn upplýst að hann hafi engin fyrirmæli gefið um notkun þessara tækja. Ákæra lýtur hins vegar ekki að því að ákærði hafi sýnt af sér vanrækslu að þessu leyti. Verður ákærði því sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu og allur kostnaður sakarinnar lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef B-kk-ef, hdl., 124.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf, dómstjóri, kveður upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest vegna mikilla embættisanna dómarans.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, skal vera sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, H-kk-ef B-kk-ef, hdl., 124.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf.