S-491/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 20. nóvember sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 5. september 2017, á hendur X, kennitala [...],[...], Reykjavík, fyrir líkamsárás og brot á barnaverndarlögum, með því að hafa beitt stjúpson sinn, [...], fæddan árið 2004, ofbeldi, líkamlegum refsingum, ógnunum og sýnt honum yfirgang og ruddalegt athæfi:

1. Með því að hafa, í október 2016, að [...] í Hafnarfirði, slegið [...] ítrekað með flötum lófa í andlitið og höfuð, með þeim afleiðingum að hann hlaut roða á báðum kinnum og öðru eyra.

2. Með því að hafa, föstudaginn 20. janúar 2017, að [...] í Reykjavík, slegið [...] í nokkur skipti með flötum lófa í andlitið og höfuð, tekið með annarri hendi um háls hans og slegið hann í andlitið og þar sem hann sat á gólfi, eftir að hafa dottið, sparkað einu sinni í líkama hans, allt með þeim afleiðingum að [...] hlaut sár og bólgu á neðri vör, eymsl innan á neðri vör og á vinstri kinn, mar á vinstri kinn, bólgu á nefi og mar aftan við hægra eyra.

Teljast brotin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við þingfestingu málsins 26. september sl. var leiðrétt dagsetning í 2. lið ákærunnar, en þar á að segja fimmtudaginn 19. janúar 2017. Við aðalmeðferð málsins var fallið frá hluta lýsingar í ákærulið 2 þannig að „í nokkur skipti“ verður „tvö til þrjú skipti“ og textinn frá „tekið með...“ til „líkama hans“ fellur brott. Eftir stendur þá að í 2. lið ákærunnar er ákærðu gefið að sök að hafa slegið [...] í tvö til þrjú skipti með flötum lófa í andlitið og höfuð, allt með þar nánar tilgreindum afleiðingum. Þá var ákæruliður 1 leiðréttur þannig að heimilisfangið er [...] í Hafnarfirði.

Verjandi ákærðu krefst aðallega sýknu en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann hæfilegrar þóknunar.

I

Samkvæmt skýrslu lögreglu var upphaf máls þessa tilkynning frá Barnavernd 20. janúar 2017 um að 12 ára drengur, [...], hefði sagt frá því í skólanum að stjúpmóðir hans hefði beitt hann ofbeldi. Starfsmaður Barnaverndar hefði farið með drenginn á slysadeild þar sem hann hefði haft sjáanlega áverka í andliti. Drengurinn var í framhaldi af því vistaður á vegum Barnaverndar í samráði við móður hans.

Tekin var skýrsla af drengnum á vistheimilinu. Þar greindi hann frá því að hann hefði komið seint heim úr skóla daginn áður. Stjúpmóðir hans, ákærða, hefði reiðst og slegið hann í andlitið, á báðar kinnarnar og eyrun. Hún gæti hafa lamið hann í nefið líka því honum væri illt í nefinu eftir þetta. Hún hefði tekið um háls hans með annarri hendinni og lamið hann með hinni. Þá hefði hún ýtt honum upp að vegg. Hann hefði fallið um stól og hún þá sparkað í hann einu sinni. Síðan hefði hann staðið upp og hún þá slegið hann með opnum lófa. Hann kvaðst hafa varið sig með því að setja hendurnar fyrir sig og biðja hana um að hætta. Hann hefði ekki slegið til hennar. Hún hefði hætt skömmu síðar og hann þá verið blóðugur um munninn auk þess sem smáblóð hefði komið frá nefinu. Hún hefði farið út á svalir að reykja eftir þetta. Þegar hann hefði lokið við að þvo sér hefði hún komið til hans og lýst því að hún væri ánægð með sig. Hann hefði séð mar á hendinni á henni og haldið að hún væri brotin. Hann héldi þetta vera eftir að lemja hann, en hann væri þó ekki alveg viss. Hann kvaðst hafa verið reiður og hræddur meðan á þessu hafi gengið, en þetta hafi tekið um eina til þrjár mínútur. Hann hefði svo sagt frá atvikinu í skólanum þennan sama dag.

Þá lýsti brotaþoli því að annað atvik hefði orðið í október árið áður. Ákærða hefði reiðst, gripið í handlegg hans og farið með hann inn á baðherbergi og lokað og læst, en móðir hans hefði öskrað á hana að hætta. Ákærða hefði slegið hann í andlitið með opinn lófann inni á baðherberginu, en hann mundi ekki hversu oft. Hann hefði fengið áverka á eyra og verið rauður og aumur. Hann hefði ekki farið í skólann fyrr en tveimur dögum síðar vegna þessa. Hann hefði orðið mjög hræddur og farið að gráta.

Skýrsla var tekin af brotaþola fyrir dómi 8. febrúar 2017. Greindi hann þá frá ofangreindum tveimur atvikum með sama hætti. Hann hefði einhverjum vikum áður komið of seint heim úr skólanum. Ákærða hefði reiðst og lamið hann í andlitið með opnum lófa. Hann hefði dottið og hélt að ákærða hefði þá sparkað í hann. Hann hefði staðið upp og ákærða hefði haldið við háls hans og haldið áfram að lemja hann. Hann taldi höggin hafa komið á kinnar hans og jafnvel nef. Það hefði verið blóð í andliti hans eftir þetta, munni og nefi, og ákærða hefði sagt honum að fara og þvo sér, en hún hefði farið út að reykja. Hún hefði svo sagt honum að hún væri ánægð með sig eftir þetta. Hann hefði séð marblett á hendinni á henni eftir þetta sem hann teldi hafa komið til vegna þess að hún hefði lamið hann fast. Hann lýsti því að hann hefði verið leiður, reiður og hræddur meðan á þessu hefði gengið. Hann hefði ekkert gert til að verja sig, nema setja höndina upp. Ákærða og móðir hans hefðu ekki viljað að hann færi í skólann daginn eftir en hann hefði engu að síður farið og sagt frá atvikinu.

Í október hefði ákærða einnig lamið hann. Hún hefði tryllst og grætt hann. Hún hefði farið með hann inn á bað, læst hurðinni og slegið hann í andlitið með opnum lófa. Móðir hans hefði verið fyrir utan og beðið hana að hætta. Eyrun á honum hefðu verið fjólublá eftir þetta og hann hefði ekki farið í skólann í tvo daga. Hann kvað sambandið við stjúpmóður sína ekki vera gott og þau rifust mikið.

Í vottorði Ó-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef, sérfræðilæknis á bráðamóttöku Landspítala, frá 20. janúar 2017, kemur fram að brotaþoli hafi lýst verk í báðum vörum, nefi, hægra eyra, vinstri síðu og vinstri fæti. Hann hafi haft augljósa áverka í andliti. Hann hafi verið með sár og bólgna neðri vör. Ekki hafi verið að sjá sár í munni en hann hafi haft eymsli innan á neðri vör og vinstri kinn. Hann hefði mar á vinstri kinn. Nefið væri aðeins bólgið og mjög aumt. Þá hefði hann mar aftan við hægra eyra. Hann hefði væg eymsli í vinstri síðu en ekki væri að sjá marbletti, væg eymsli undir hægri rifjaboga og í hægri fossa. Ekki væri að sjá neitt mar á kvið. Þá fylgdu ljósmyndir af áverkum á andliti, hálsi og eyrum brotaþola.

Í málinu liggur einnig fyrir vottorð S-kvk-ef G. H. J-kvk-ef, sérfræðilæknis á slysa- og bráðadeild Landspítala, frá 14. febrúar 2017, vegna komu ákærðu á bráðamóttöku að kvöldi 20. janúar 2017. Kvaðst hún þar hafa orðið fyrir líkamsárás af hálfu stjúpsonar síns kvöldið áður. Við skoðun hafði ákærða marblett sem var u.þ.b. 10 cm í þvermál á neðanverðum úlnlið. Töluverð bólga var á svæðinu og hún var aum á neðanverðum úlnlið. Ekki sáust nein brot og var ákærða greind með tognun og ofreynslu á úlnlið og yfirborðsáverka á efri útlim. Hún fékk teygjusokk og var talið að hún myndi jafna sig á u.þ.b. viku. Þá fylgir mynd af áverka ákærðu.

II

Ákærða neitar sök í 1. lið ákærunnar. Hún kvaðst ekki hafa slegið brotaþola, en þau hefðu rifist. Hún gæti hafa slegið í eitthvað en ekki brotaþola. Atvikið í ákærulið 2 væri eina skiptið sem hún hefði slegið hann. Hún kannaðist ekki við neina áverka á brotaþola. Hann hefði hins vegar stundum veitt sjálfum sér áverka þótt hún myndi ekki eftir að slíkt hefði gerst þarna. Þá kannaðist hún ekki við að hann hefði ekki farið í skólann. Hún kvaðst í raun ekki muna sérstaklega eftir þessu atviki, en þau brotaþoli hefðu rifist á u.þ.b. hverjum degi um þetta leyti.

Í 2. lið ákærunnar viðurkennir ákærða að hafa slegið brotaþola tvisvar til þrisvar sinnum, en lýsti því að það hefði gerst eftir að hann hefði slegið hana. Hann hefði komið seint heim og hún haft áhyggjur af honum. Þau hefðu rifist og hann hefði öskrað að hann myndi gera það sem hann vildi. Hún hefði sagt honum að honum yrði refsað fyrir þessa hegðun og síminn yrði tekinn af honum tímabundið. Hún hefði ætlað að taka símann en hann hefði þá slegið hana á úlnliðinn. Hún hefði fengið mikið mar eftir höggið. Það hefðu verið ósjálfráð viðbrögð hennar að slá til hans á móti til að reyna að stöðva hann. Þetta hefði gerst hratt, á innan við einni mínútu. Eftir atvikið hefði hún farið út á svalir að reykja til þess að gefa honum færi á að róast. Þau hefðu svo sest niður og rætt saman um þetta.

Ákærða lýsti því að brotaþoli gæti verið mjög árásargjarn. Hann hlýddi illa reglum og þau hefðu rifist mikið. Dæmi væru um að hann hefði ýtt við henni og reynt að slá móður sína. Það hefði komið í hennar hlut að halda uppi aga á heimilinu þar sem móðir brotaþola hefði átt í erfiðleikum með það. Brotaþoli skaðaði stundum sjálfan sig með því að slá höfðinu í veggi og rífa í hár sitt. Undanfarið ár hefði árásargirnin beinst að öðrum en honum sjálfum. Samskipti þeirra hefðu verið erfið. Hún hefði leitað til sálfræðings á vegum Barnaverndar. Hún hefði verið í meðferð sl. sex mánuði og væri enn. Brotaþoli hefði einnig fengið sálfræðiaðstoð. Hún og móðir brotaþola hefðu nú slitið sambandi sínu en það tengdist ekki þessu máli.

Vitnið [...], móðir brotaþola og fyrrum sambýliskona ákærðu, kvað þær ákærðu hafa slitið sambandi sínu, en það væri ekki tengt þessu máli. Hún greindi frá því að hún hefði verið heima þegar atvikið í ákærulið 1 hefði átt sér stað. Þetta hefði verið á heimili þeirra í Hafnarfirði eftir miðjan október í fyrra. Brotaþoli væri erfiður og vildi ekki fylgja reglum. Hann væri alltaf neikvæður og ósammála þeim. Hann og ákærða hefðu umrætt sinn rifist og ákærða hefði reiðst. Ákærða hefði farið með hann inn á baðherbergi, en hún sjálf hefði beðið fyrir utan. Hún hefði heyrt þau halda rifrildinu áfram inni á baði og henni hefði fundist hún heyra hana slá hann. Hún hefði staðið fyrir framan dyrnar og beðið þau um að hætta. Það hefði verið mikill hávaði í þeim og hún hefði verið hrædd. Þau hefðu hætt að rífast og opnað dyrnar eftir um tvær til þrjár mínútur. Þá hefði allt verið orðið rólegt. Brotaþoli hefði greint frá því að ákærða hefði slegið hann en hún mundi ekki hvað ákærða hefði sagt. Brotaþoli hefði haft roða á hægri kinn og í kringum eyra. Hann hefði viljað vera heima eftir atvikið og hefði því ekki farið í skólann, en verið gæti að hún hefði gleymt að skrá fjarvist hans í skólanum.

Vitnið kvaðst hafa verið í vinnu er atvikið í ákærulið 2 hefði átt sér stað. Hún hefði komið heim og séð að ákærða og brotaþoli hefðu verið í slæmu ástandi. Hún hefði spurt hvað hefði gerst og þau hefðu sagst hafa rifist vegna þess að hann hefði komið of seint heim úr skólanum. Ákærða hefði reiðst og slegið hann eftir rifrildi þeirra. Hún hefði séð áverka á hálsi og vörum brotaþola.

Vitnið lýsti því að brotaþoli væri erfiður en hefði þó enga greiningu. Stundum þegar hann reiddist hrifsaði hann í fólk eða ýtti við þeim. Hann hefði ekki slegið þær ákærðu. Ákærða hefði þó sagt við hana að brotaþoli hefði slegið til hennar í janúar sl. og hann hefði jafnframt gert það við hana sjálfa fyrir tveimur til þremur árum. Hún kannaðist ekki við að brotaþoli hefði verið að meiða sjálfan sig. Hann hefði þó reitt hár sitt. Hún kvað brotaþola vera stóran eftir aldri, en hann væri um 172 til 173 cm að hæð og yfir 80 kg að þyngd. Hún taldi að bæði hún og ákærða hefðu haldið uppi aga á heimilinu en ákærða hefði verið strangari. Barnavernd hefði sent brotaþola og ákærðu til sálfræðings og ástandið á heimilinu hefði skánað. Brotaþoli hefði gengið til sálfræðings í um þrjá mánuði en væri hættur því núna. Honum hefði liðið illa eftir atvikin. Í fyrra tilvikinu hefði hann verið hræddur í um viku en það hefði svo liðið hjá.

III

Ákærðu er í ákæru gefin að sök líkamsárás og brot á barnaverndarlögum með því að hafa í tvö nánar tilgreind skipti beitt hann ofbeldi, líkamlegum refsingum, ógnunum og sýnt honum yfirgang og ruddalegt athæfi.

Í fyrra sinnið, í október 2016, er ákærðu gefið að sök að hafa slegið brotaþola ítrekað með flötum lófa í andlitið og höfuð, með þeim afleiðingum að hann hlaut roða á báðum kinnum og öðru eyra. Ákærða neitar sök. Hún kvaðst hafa rifist oft við brotaþola á þessum tíma en hún hefði ekki slegið hann. Hún mundi ekki sérstaklega eftir þessu tilviki í október.

Brotaþoli greindi frá því í skýrslu fyrir dómi að ákærða hefði í október 2016 farið með hann inn á baðherbergi íbúðar þeirra og slegið hann í andlit og eyru. Móðir hans hefði verið fyrir utan baðherbergið og beðið ákærðu um að láta af háttsemi sinni. Hann lýsti jafnframt áverkum sem hann hlaut vegna þess.

Móðir brotaþola, sem jafnframt var sambýliskona ákærðu á þessum tíma, lýsti atvikum með sama hætti og brotaþoli. Hún kvaðst muna eftir þessu skipti í október þegar ákærða hefði farið með brotaþola inn á baðherbergi. Hún hefði heyrt hljóð eins og ákærða hefði slegið brotaþola og séð roða á honum. Þá hefði brotaþoli strax á eftir greint frá því að ákærða hefði slegið hann.

Í gögnum frá skóla brotaþola eru ekki skráðar fjarvistir neinn dag í október 2016. Brotaþoli ber að hann hafi ekki farið í skólann eftir atvikið. Móðir hans staðfesti að það væri rétt, en taldi hugsanlegt að hún hefði gleymt að skrá fjarvist hans.

Með hliðsjón af skýrum og afdráttarlausum samhljóða framburði brotaþola og móður hans er sannað að ákærða sló brotaþola eins og henni er gefið að sök í 1. lið ákærunnar. Þykir það ekki draga úr trúverðugleika framburðarins að fjarvistir brotaþola hafi ekki verið skráðar hjá skóla hans, en á því geta verið ýmsar skýringar. Verður ákærða því sakfelld fyrir það brot sem henni er gefið að sök í 1. ákærulið.

Í 2. lið ákærunnar er ákærðu gefið að sök að hafa slegið brotaþola í tvö til þrjú skipti með flötum lófa í andlitið og höfuð, allt með þeim afleiðingum að hann hlaut sár og bólgu á neðri vör, eymsl innan á neðri vör og á vinstri kinn, mar á vinstri kinn, bólgu á nefi og mar aftan við hægra eyra. Ákærða hefur viðurkennt þá háttsemi sem þarna er lýst en kveðst hafa verið að verjast árás brotaþola og brugðist sjálfkrafa við. Því hafi verið um neyðarvörn að ræða. Hún hefur lýst stormasömu sambandi við brotaþola, en hann sé mjög skapstór og uppivöðslusamur og hafi jafnvel veist að henni og móður sinni.

Samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er verk refsilaust að því leyti sem það hefur verið nauðsynlegt til þess að verjast eða afstýra ólögmætri árás, sem byrjuð er eða vofir yfir, enda hafi ekki verið beitt vörnum, sem séu augsýnilega hættulegri en árásin og tjón það, sem af henni mátti vænta, gaf ástæðu til. Hafi maður farið út fyrir takmörk leyfilegrar neyðarvarnar og ástæða þess er sú að hann hefur orðið svo skelfdur eða forviða að hann gat ekki fullkomlega gætt sín skal honum ekki refsað.

Ákærða lýsti því að umrætt sinn hefði hún orðið brotaþola reið og þau hefðu rifist. Hann hefði slegið hana fyrst á úlnliðinn og hún fengið mikið mar eftir. Hún hefði þá ósjálfrátt slegið hann á móti og telur hún að það hafi verið um tvö til þrjú högg að ræða. Brotaþoli kvaðst hins vegar einungis hafa sett hönd á loft til að verjast árás ákærðu. Hann hefði ekki slegið hana en séð áverka á henni sem gæti hafa komið til af höggum sem hún hefði veitt honum. Samkvæmt læknisvottorðum sem greint er frá hér að framan voru bæði brotaþoli og ákærða með áverka eins og þar er lýst.

Ákærða hefur viðurkennt að hafa veitt brotaþola tvö til þrjú högg í samræmi við það sem brotaþoli greinir frá og hún er ákærð fyrir. Ekkert liggur hins vegar fyrir um að brotaþoli hafi veist að henni umrætt sinn annað en framburður hennar. Er því ósannað að hann hafi slegið hana eða veitt henni þann áverka sem á henni var, en mögulegt er að áverkinn hafi komið til af öðrum orsökum. Þá verður að líta til þess að brotaþoli er barn að aldri, en hann var tólf ára þegar þetta átti sér stað. Þótt hann hafi verið stór eftir aldri og erfiður, eins og móðir hans hefur staðfest, getur hegðun hans ekki réttlætt ofbeldi gagnvart honum. Getur háttsemi ákærðu því ekki réttlæst af neyðarvörn og verður ákærða sakfelld fyrir brot það sem lýst er í 2. lið ákærunnar.

Með hliðsjón af því að ákærða hefur verið fundin sek um endurtekið ofbeldi gegn stjúpbarni sínu verða brot hennar heimfærð undir 218. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og jafnframt 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Ákærða er fædd í febrúar 1992. Samkvæmt sakavottorði hefur hún ekki áður sætt refsingu. Við ákvörðun refsingar verður litið til 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef hdl., 659.640 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og 37.800 krónur í annan sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvaldsins sótti málið S-kk-nf P-kk-nf Ó-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, X, sæti fangelsi í sex mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef hdl., 659.640 krónur, og 37.800 krónur í annan sakarkostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf