E-1593/2016

Mál þetta sem dómtekið var 20. júní 2017 var höfðað 27. apríl 2016 af hálfu Landsbankans hf. Austurstræti 11, Reykjavík, vegna Landsbankans hf., Bíla- og tækja, Borgartúni 33, Reykjavík, á hendur Á-kk-þgf E-kk-þgf G-kk-þgf, Hraunbergi 5, Reykjavík til greiðslu skuldar.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.892.173 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 17. janúar 2014 til greiðsludags. Stefnandi krefst málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, að teknu tilliti til innheimtukostnaðar fyrir löginnheimtu í samræmi við heimildir, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara er þess krafist að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til þrautavara er krafist lækkunar af stefnukröfum. Í öllum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar, stefnda að skaðlausu, að mati dómsins.

Með úrskurði dómsins 30. nóvember 2016 var aðalkröfu stefnda um frávísun hafnað.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefndi undirritaði kaupleigusamning við stefnanda þann 6. júlí 2007 vegna bifreiðar, UY-467 Dodge Durango. Samningurinn var til sjö ára að fjárhæð 3.500.000 krónur og fékk stefndi samkvæmt honum umráð bifreiðarinnar gegn mánaðarlegum leigugreiðslum. Samningurinn var gengistryggður og voru á samningstímanum gerðar breytingar á upphaflegum skilmálum þannig að fallist var á beiðni stefnda um skuldbreytingu 29. október 2008 og skilmálum var breytt 18. febrúar 2009. Höfuðstóll lánsins var lækkaður með viðauka við samninginn 18. febrúar 2010 og við endurútreikning 30. september s.á.

Eftirstöðvar og greiðslur lánsins voru síðast leiðréttar með endurútreikningi, dags. 6. desember 2013. Stefnandi kveðst þá hafa sent stefnda endurútreikninginn með leiðréttum eftirstöðvum samnings. Þremur dögum síðar hafi stefnandi fyrir mistök sent stefnda tilkynningu um að bílasamningurinn væri uppgreiddur, ásamt tilkynningu um eigendaskipti. Í kjölfarið tilkynnti stefndi um eigendaskipti og varð skráður eigandi bifreiðarinnar. Stefnandi upplýsti stefnda um mistökin 17. janúar 2014 og um stöðu skuldar og eftirstöðva samningsins samkvæmt endurútreikningi 6. desember 2013. Þá óskaði stefnandi eftir því að stefndi stæði að nýrri tilkynningu um eigendaskipti en stefndi varð ekki við þeirri beiðni. Stefnandi rifti samningnum með bréfi, dags. 9. júlí 2014, og krafði stefnda um greiðslu allra eftirstöðva vegna vanskila á samningsgreiðslum frá 6. desember 2013. Er mál þetta höfðað til innheimtu á þeirri kröfu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda sé byggð á gengistryggðum kaupleigusamningi, dags. 6. júlí 2007, nr. SBB 42780 vegna leigumunarins UY-467 Dodge Durango að fjárhæð 3.500.000 krónur. Samkvæmt samningnum hafi stefndi fengið umráð leigumunarins gegn mánaðarlegum leigugreiðslum. Í kjölfar dóma á árinu 2010 og setningar laga nr. 151/2010, til breytingar ákvæða laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, sem og í kjölfar dóma Hæstaréttar nr. 600/2011, 464/2012 og 50/2013, hafi eftirstöðvar og greiðslur lánsins verið leiðréttar. Með endurútreikningi, dags. 6. desember 2013, hafi eftirstöðvar verið lækkaðar um 853.179 krónur og miðist staða skuldar stefnda við það tímamark. Staða skuldar stefnda fyrir leiðréttingu hafi verið 2.745.352 krónur, en eftir standi 1.892.173 krónur, sem sé stefnufjárhæðin í málinu. Höfuðstóll hafi verið 1.782.173 krónur og áfallnir ógreiddir vextir 109.312 krónur. Stefnda hafi verið veittur frestur í 21 dag til að ganga frá greiðslu vaxtanna, en aðrir skilmálar lánsins hafi haldist óbreyttir. Þá hafi 60 mánuðir verið eftir af samningstímanum og skyldu eftirstöðvar höfuðstóls greiðast með mánaðarlegum greiðslum í samræmi við skilmála samningsins.

Þremur dögum eftir að stefndi hafi fengið sendan endurútreikning með leiðréttum eftirstöðvum samnings hafi stefnandi sent honum fyrir mistök tilkynningu um að bílasamningurinn væri uppgreiddur, ásamt tilkynningu um eigendaskipti. Í kjölfarið hafi stefndi skilað tilkynningu um eigendaskipti til Samgöngustofu og hafi orðið skráður eigandi bifreiðarinnar. Telja verði einsýnt að stefndi hafi ekki verið í góðri trú þegar hann hafi gengið frá formlegum eigendaskiptum, þar sem hann hafi áður fengið tilkynningu um eftirstöðvar samningsins eftir endurútreikning. Allt að einu geti tilkynning stefnanda til stefnda, sem hafi svo bersýnilega verið send fyrir mistök, ekki haft þau áhrif að skyldur stefnda samkvæmt samningi aðila falli niður. Myndi það fela í sér umtalsverða auðgun stefnda á kostnað stefnanda, þar sem hann fengi eignarréttindi bifreiðarinnar án þess að fyrir kæmi umsamið endurgjald samkvæmt samningi. Stefnda hafi í tölvupósti frá 17. janúar 2014 verið gerð grein fyrir að um mistök hefði verið að ræða og honum gefinn kostur á að leiðrétta eigendaskiptin með þeim hætti að stefnandi yrði á nýjan leik skráður eigandi leigumunarins, eins og gert sé ráð fyrir í samningi aðila. Stefndi hafi ekki orðið við þeirri bón.

Stefndi hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmt samningi aðila. Samkvæmt skilmálum samningsins skuli eignarréttur bifreiðarinnar haldast hjá stefnanda út samningstímann. Hin formlegu eigendaskipti, sem stefndi geti ekki hafa verið í góðri trú um, séu í trássi við það ákvæði. Þar að auki hafi stefndi ekki staðið í skilum með leigugreiðslur samkvæmt ákvæðum samningsins. Af þessum sökum hafi skilyrði riftunar samkvæmt samningnum verið uppfyllt. Í kjölfar riftunarinnar hafi stefnda borið að standa stefnanda skil á leigugreiðslum sem fallið hefðu í gjalddaga fram til riftunar. Jafnframt hafi stefnda borið að standa skil á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma sem eftir hafi verið af samningstímanum.

Stefnandi hafi tekið yfir réttindi og skyldur upphaflegs leigusala við samruna í janúar 2011, samanber auglýsingu Fjármálaeftirlitsins frá 14. júní 2011, um samruna Avant hf. og SP Fjármögnunar hf. við sóknaraðila. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Stefnandi hafi gert tilraunir til innheimtu krafna sinna hjá stefnda fyrir löginnheimtu. Því sé þess krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til kostnaðar stefnanda af innheimtuviðvörun og milliinnheimtu í samræmi við framlagt yfirlit.

Vísað sé til meginreglna samningsréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum númer 7/1936. Einnig sé vísað til vanefndaákvæða samningsins sjálfs og reglna kröfuréttar um góða trú. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til skilmála samnings aðila, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Samningurinn hafi verið bundinn ólögmætri gengistryggingu líkt og síðar hafi verið viðurkennt. Hann hafi því verið ólögmætur frá öndverðu. Á samningstíma hafi verið gerðar skilmálabreytingar á samningnum er einnig hafi verið ólögmætar.

Í kjölfar dóma Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggðra lána hafi stefndi ítrekað skorað á stefnanda að endurútreikna umþrættan lánasamning. Stefnandi hafi ekki orðið við ítrekuðum áskorunum fyrr en í byrjun árs 2014, en hafi áður sent stefnda yfirlýsingu þess efnis að lánið væri uppgreitt. Sú tilkynning hafi að öllu leyti verið í samræmi við upprunaleg lánaskjöl. Stefndi hafi því talið að lánið væri að fullu efnt og uppgert.

Stefndi krefjist þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Málsatvikalýsing í stefnu sé ruglingsleg og röng og ekki studd skjallegum gögnum. Hinn upprunalegi lánssamningur hafi ekki verið endurútreiknaður heldur taki útreikningur mið af skilmálabreytingum er byggist á ólögmætum samningi. Málatilbúnaður stefnanda sé, með vísan til þess, svo óskýr og ómarkviss að hann fari í bága við ákvæði d-liðar 1. mgr. 80. gr. einkamálalaga nr. 91/1991 og verði ekki lagður til grundvallar efnisdómi.

Verði kröfum stefnda um frávísun máls hrundið geri stefndi þá kröfu að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Stefndi telji ósannað að stefnandi eigi hjá honum ofangreindar fjárhæðir og til stuðnings vísist til framangreinds. Stefndi hafi móttekið tilkynningu um fullar efndir er komið hafi heim og saman við upprunalegan kaupleigusamning og því verið í góðri trú er hann hafi móttekið fullnaðarkvittun og afsal.

Grundvöllur kröfu taki mið af niðurstöðu endurútreiknings ólögmætra viðauka við ólögmætan samning. Ekki liggi fyrir endurútreikningur á hinum upprunalega samningi er ætti að leiða til enn frekari lækkunar á höfuðstól lánsins. Stefndi krefjist þess í öllum tilvikum að dómkrafa beri ekki vexti fyrr en frá og með dómsuppsögu en til vara frá og með þingfestingu máls.

Stefndi geri kröfu til þess að stefnandi verði í öllum tilvikum dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, stefnda að skaðlausu. Krafa stefnda eigi sér lagastoð í XXI. kafla laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt sé reist á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Stefndi vísi til laga nr. 113/1996, um viðskipti banka og sparisjóða, ákvæða samningalaga, nr. 7/1936 og meginreglna kröfuréttar. Um réttarfar sé vísað til laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Með úrskurði dómsins 30. nóvember 2016 var aðalkröfu stefnda um frávísun hrundið, en stefndi gerði engu að síður aðallega þá kröfu við aðalmeðferð málsins að málinu yrði vísað frá dómi, sbr. 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Við þingfestingu málsins lagði stefnandi fram skjöl um kröfu sína og þann endurútreikning sem krafan styðst við. Við meðferð málsins fyrir dóminum hefur stefnandi lagt fram frekari gögn, m.a. um fyrri endurútreikning samningsins. Engar nýjar upplýsingar hafa komið fram undir rekstri málsins, um þau atriði sem úrskurðað var um, sem gefi tilefni til að fallast nú á kröfu stefnda um frávísun, og verður kröfunni að nýju hafnað.

Stefnandi hefur, með gögnum sem ekki hefur verið hnekkt, sýnt fram á að stefndi hefur ekki staðið skil á greiðsluskuldbindingum sínum samkvæmt bílasamningi hans og stefnanda frá 6. júlí 2007. Þá hefur stefnandi gert grein fyrir forsendum endurútreiknings samningsins frá 6. desember 2013 og eftirstöðvum skuldar stefnda samkvæmt honum miðað við þá dagsetningu. Hefur þeim útreikningi ekki verið hnekkt. Þá mun vera óumdeilt að stefndi hafi ekki greitt af skuldinni eftir þennan endurútreikning. Frásögn stefnda um ítrekaðar áskoranir hans til stefnanda um endurútreikning lánsins, sem ekki hafi verið sinnt, fær ekki stoð í gögnum málsins.

Stefndi heldur því fram að honum hafi ekki borist endurútreikningur stefnanda umræddan dag. Í tölvupósti frá stefnda til stefnanda 22. janúar 2014 kveðst stefndi hafa leitað af sér allan grun um að sér hefði borist bréf um endurútreikning, sem stefnandi kveðst hafa sent honum. Þar kemur fram að hann líti svo á að með bréfi stefnanda 9. desember 2013, þar sem fram komi að lánið sé uppgreitt, hafi hann fengið leiðréttingu lánsins. Stefndi óski eftir því að fá sendan bílasamninginn og kröfu tekna úr heimabanka.

Með tölvupósti starfsmanns stefnanda til stefnda 17. janúar 2014 hafði stefnda verið tilkynnt að um mistök hefði verið að ræða þegar honum hafi verið send eigendaskipti og afsal vegna bifreiðarinnar og var þess óskað að stefndi undirritaði annað skjal um eigendaskipti. Í tölvupóstinum kemur fram að samkvæmt niðurstöðum endurútreiknings 6. desember 2013 nemi skuld hans við bankann enn 1.892.173 krónum. Stefndi var því í síðasta lagi 17. janúar 2014 upplýstur um nýja og lækkaða fjárhæð sem væri staða skuldar hans við stefnanda vegna samningsins sem hann undirritaði 6. júlí 2007. Rangar upplýsingar í bréfi stefnanda frá 9. desember 2013 um að skuldin væri uppgreidd, sem ekki samræmast efni og skilmálum samningsins og voru leiðréttar innan skamms tíma, jafngilda hvorki eftirgjöf skuldarinnar né niðurfellingu á eftirstöðvum hennar.

Samkvæmt bréfi stefnanda um endurútreikning var þar um að ræða höfuðstól að fjárhæð 1.745.352 krónur og áfallna ógreidda vexti að fjárhæð 109.312 krónur. Var í bréfinu skorað á stefnda að greiða síðarnefndu fjárhæðina, þ.e. áfallna ógreidda vexti, en tekið fram að aðrir skilmálar lánsins héldust óbreyttir. Greiðslutilmælum vegna vaxta var fylgt eftir með milliinnheimtubréfi stefnanda til stefnda 21. janúar 2014 þar sem skorað var á hann að greiða vextina ásamt áföllnum dráttarvöxtum og kostnaði innan 15 daga frá dagsetningu bréfsins. Tilkynning lögmanns stefnanda til stefnda um riftun samnings og greiðsluáskorun, dags. 9. júlí 2014, var birt fyrir stefnda 15. júlí s.á. Þar kemur fram að samningnum sé rift vegna verulegra vanefnda stefnda og tilgreind fjárhæð gjaldfellds höfuðstóls ásamt fjárhæð vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar við innheimtu.

Verður að virtum gögnum málsins fallist á kröfu stefnanda svo sem í dómsorði greinir. Fallist er á kröfu stefnanda um dráttarvexti af höfuðstól að liðnum mánuði frá þeim degi er stefnda var birt tilkynning um gjaldfellingu hans, en áfallnir ógreiddir vextir við endurútreikning bera dráttarvexti frá þeim degi sem stefnandi krefst.

Með vísun til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem að teknu tilliti til málflutnings um frávísunarkröfu er ákveðinn 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dóm þennan kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Kröfu stefnda, Á-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef, um frávísun er hafnað.

Stefndi greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 1.892.173 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 109.312 krónum frá 17. janúar 2014 til 15. ágúst s.á., en af 1.892.173 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf