E-87/2011

Mál þetta, sem tekið var til dóms 25. apríl 2012, er höfðað 17. ágúst 2011 af sveitarfélaginu Djúpavogshreppi, Bakka 1, Djúpavogi gegn S-kvk-þgf I-kvk-þgf L-kvk-þgf, Stórhóli, Djúpavogshreppi.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 360.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. apríl 2011 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Loks er krafist málskostnaðar, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefndu eru þær að hún verði alfarið sýknuð af öllum kröfum stefnanda í málinu og að stefnandi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað.

Til vara er þess krafist að stefndu verði einungis gert að greiða stefnanda 30.000 krónur og að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Í stefnu er málavöxtum lýst svo að stefnandi sé sveitarfélag og fari sem slíkur með skyldur um framkvæmd fjallskila samkvæmt lögum nr. 6/1986, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. Á vegum stefnanda hafi verið fjallað um fjallskil fyrir haustið 2010 í landbúnaðarnefnd sveitarfélagsins á fundi 18. ágúst 2010. Afgreiðslur fundarins hafi síðar verið staðfestar af sveitarstjórn Djúpavogshrepps á fundi þann 2. september 2010. Fjallskilasjóður Djúpavogshrepps sé rekinn sem hluti af stefnanda.

Fyrirkomulag fjallskila hafi verið kynnt með gangnaboði í Djúpavogshreppi haustið 2010. Í samræmi við gangnaboðið hafi verið ákveðið að skila þyrfti einu dagsverki fyrir hverjar 30 kindur eða þar um bil. Þá hafi verið raðað í göngur innan sveitarfélagsins, m.a. vegna stefndu sem standi fyrir fjárbúskap á Stórhóli í Djúpavogshreppi. Stefndu hafi þannig verið gert að skila um 50 dagsverkum. Þá hafi fjárhæð dagsverks verið ákveðin 15.000 krónur. Sú fjárhæð skyldi greidd ef tilkynnt væri með 24 stunda fyrirvara um að ekki væri hægt að senda mann í göngu til að skila dagsverkinu með vinnuframlagi. Ef tilkynnt væri með skemmri fyrirvara eða ef ekki væri mætt við upphaf gangnadags væri um svokallað gangnarof að ræða og hafi þá átt að greiða fjárhæðina með 50% álagi.

Við samantekt á fjallskilaframkvæmd í Djúpavogshreppi hafi komið fram hjá fjallskilastjórum að stefnda hefði tilkynnt um að hún hefði ekki tök á að leggja menn í göngu. Það hafi verið vegna 15 dagsverka. Þá hafi skort á að gangnamaður kæmi frá stefndu í göngu, án þess að fullnægjandi tilkynning hafi komið fram um það, vegna 6 dagsverka. Samtals sé um að ræða 21 tilvik haustið 2011 [sic] þar sem stefnda hafi ekki lagt til gangnamenn og þar af 6 skipti sem stefnandi líti svo á að teljist til gangnarofa og skuli goldin með 50% álagi.

Yfirlit um fjallskil stefndu sem ekki hafi verið goldin með vinnuframlagi komi fram á skjali sem beri yfirskriftina „fylgiskjal með greiðsluseðli v/smalamennsku haust 2010“. Fylgiskjalið byggi á minnisblaði og hafi verið sent stefndu ásamt reikningi, dags. 8. apríl 2011, að sömu fjárhæð og nú sé stefnt fyrir. Vegna ónákvæmni í reikningnum hafi nýr reikningur, nr. 14301, verið gefinn út, þar sem gjalddaga hafi verið seinkað til 27. apríl s.á. Reikningurinn hafi ekki verið greiddur, þrátt fyrir innheimtuviðvörun, dags. 31. maí 2011 og innheimtubréf, dags. 15. júní 2011, til stefndu. Stefnanda sé því nauðsynlegt að höfða mál þetta.

Í greinargerð stefndu er málsatvikum svo lýst að stefnda hafi undanfarin ár rekið sauðfjárbú á jörðinni Stórhóli í Álftafirði, Djúpavogshreppi. Við vorskoðun 2010, sem framkvæmd hafi verið 12. apríl 2010 af B-kk-þgf A-kk-þgf fulltrúa Matvælastofnunar hafi mönnum talist til að fjárfjöldi á búinu væru 749 kindur. Þann 3. mars 2010 hafi stefnda gert leigusamning við Þ-kk-þf S-kk-þf þar sem hún hafi leigt honum búið og bústofninn til hausts 2010. Hafi lokatími samningsins verið miðaður við það þegar féð kæmi af fjalli, m.ö.o. er smölun væri lokið. Stefnanda og Matvælastofnun hafi verið kunnugt um þennan samning og á grundvelli hans hafi þeir fallið frá kröfum um vörslusviptingu fjár frá Stórhóli.

Um haustið hafi stefndu borist bréf frá stefnanda, sem borið hafi yfirskriftina „gangnaboð“ og hafi efni þess verið að krefjast þess að frá Stórhóli væri skilað samtals 49 dagsverkum við smölun þá um haustið.

Stefnda hafi flesta daga þetta haustið verið við smalamennsku, stundum með fjallskilastjórum og bændum annarra jarða, en stundum á eigin vegum með fulltingi ættingja sinna og kunningjafólks.

Í greinargerð stefndu kemur fram að nauðsynlegt sé að fara yfir hverja fyrir sig af þeim dagsetningum sem innheimta stefnanda taki til:

Dagana 18. og 19. september hafi samkvæmt gangnaboði átt að smala allan Múladal þessa tvo daga og hafi Stórhóll átt að leggja til fjögur dagsverk. Stefnda hafi mætt í þessa smalamennsku þann 18. september, ásamt Þ-kk-þgf P-kk-þgf P-kk-þgf. Jafnframt hafi hún gert ráð fyrir að þau tvö myndu smala daginn eftir, en ekki hafi orðið af smalamennsku þann dag, þar sem gangnaforingi hafi hætt við hana.

Samkvæmt gangnaboði hafi átt að smala Hofsdal þann 25. september, en samkvæmt framlögðu fylgiskjali með reikningi stefnanda hafi það verið gert þann 27. september. Stefndu hafi ekki verið tilkynnt um það og þar af leiðandi ekki tekið þátt.

Hinn 9. október hafi líklega átt sér stað smölun sem fara hafi átt fram 26. september samkvæmt gangnaboði. Á framlögðu minnisblaði stefnanda séu nefndir fjórir aðilar frá Stórhóli sem þarna hafi tekið þátt. Auk þess hafi tekið þátt í þessari smölun B-kvk-nf S-kvk-nf af hálfu Stórhóls og gert það sem fyrir hana hafi verið lagt af gangnaforingja. Þannig hafi mætt í þessa smölun fimm manns frá Stórhóli.

Samkvæmt framlögðu fylgiskjali með reikningi hafi verið smalað á Suður-Tungu dagana 10. og 11. október. Ekki hafi verið gert ráð fyrir smalamennsku á Suður-Tungu á þessum tíma i gangnaboði. B-kvk-nf hafi verið með fyrri daginn. Síðari daginn hafi stefnda verið að smala í Norður-Tungu. Hafi hún vitað af því að gangnaforingi, F-kk-nf I-kk-nf, hafi sama dag farið á Suður-Tungu, en henni hafi ekki verið gerð grein fyrir að það væri formleg fyrri eða seinni ganga og að ætlast væri til mannskaps frá Stórhóli. Engu að síður hafi J-kk-nf K-kk-nf verið með í smalamennskunni af hálfu Stórhóls, en það hafi hann og stefnda talið vera umfram skyldu.

Hinn 17. október hafi samkvæmt gangnaboði átt að ganga Tungu undir stjórn F-kk-ef. Samkvæmt framlögðum gögnum virðist hafa verið gengin Norður-Tunga undir stjórn S-kk-ef B-kk-ef. Að ósk gangnaforingja hafi J-kk-nf staðið fyrir fé við aurana svo að féð rynni ekki yfir í Flugustaðadal. Sé því nauðsynlegt að telja J-kk-þf með fulltrúum Stórhóls þennan dag.

Ekki hafi á gangnaboði verið gert ráð fyrir göngu 23. og 24. október. Engu að síður hafi stefnda verið við annan mann að smala á umræddu svæði fyrri daginn og talið að það væri í góðri sátt við S-kk-þf, sem ekki hafi gert henni grein fyrir því að hann ætlaðist til mannskaps frá Stórhóli annars staðar á svæðinu þessa daga. Auk þess hafi síðari daginn verið fjárflutningabíll á Stórhóli, svo sem ákveðið hafi verið með góðum fyrirvara og allt fólk á bænum verið upptekið við það þann dag.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnda, S-kvk-nf I-kvk-nf L-kvk-nf og G-kk-nf J-kk-nf, sveitarstjóri Djúpavogshrepps. Þá gáfu skýrslur sem vitni G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf, formaður landbúnaðarnefndar Djúpavogshrepps, S-kk-nf H-kk-nf B-kk-nf og F-kk-nf I-kk-nf sem af hálfu sveitarfélagsins stjórnuðu leitum á þeim svæðum sem um ræðir í þessu máli. Einnig gáfu skýrslu sem vitni B-kvk-nf S-kvk-nf, unnusta sonar stefndu, J-kk-nf K-kk-nf, sambýlismaður stefndu og Þ-kk-nf P-kk-nf P-kk-nf, tengdasonur stefndu, sem öll kváðust hafa lagt fram vinnu af hálfu stefndu við smalamennsku umrætt haust.

Að framburðum aðila vitna fyrir dómi verður vikið eftir því sem þörf er á í niðurstöðukafla þessa dóms.

II

Stefnandi kveðst í máli þessu byggja á almennum meginreglum um efndir fjárskuldbindinga. Fjallskilaframkvæmd hvíli á því að eigendum búfjár og ábúendum lögbýla beri skyldur til fjallskila í samræmi við ákvæði laga nr. 8/1986, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. og ákvarðanir stjórnvalda sem fari með fjallskilamál. Fjárhagsleg þýðing þess að leggja ekki til menn í göngur hvíli á lagaskyldum og opinberum ákvörðunum og eigi að vera stefndu fyllilega ljós.

Stefnda beri lagaskyldur til að inna af hendi fjallskil í samræmi við ákvarðanir stefnanda, þ.m.t. fjallskilastjóra á hans vegum. Á því sé byggt að stefnandi hafi hagað fyrirkomulagi fjallskilamála í samræmi við venjur og lög nr. 8/1986, sbr. sérstaklega V. kafla laganna um göngur og réttir. Þá sé einnig vísað til fjallskilasamþykktar fyrir Múlasýslur nr. 9/2006, sbr. einkum V. kafla hennar um fjallskil að hausti.

Stefndu hafi borið að inna fjallskil af hendi með vinnu en ella gjalda þau í peningum í samræmi við ákvörðun stefnanda um fjárhæð dagsverks, sbr. 43. gr. laga um nr. 6/1986 og 13. gr. fjallskilasamþykktar fyrir Múlasýslur. Stefnandi hafi metið dagsverkið á 15.000 krónur. Öll þau 21 tilvik þar sem stefnda hafi ekki sent ekki menn í göngur þrátt fyrir gangnaboð falli þarna undir, en þau séu eftirtalin:

Múladalur, 18. og 19. september 2010. 2 dagsverk

Hofsdalur, 27. september 2010 4 dagsverk

Innri Bót í Hofsdal, 9. október 2010 1 dagsverk

Suður Tunga, 10. og 11. október 2010. 5 dagsverk

Norður Tunga, 17. október, 2010 3 dagsverk

Fremri hluti Hofsdals, 23. og 24. okt. 2010 6 dagsverk

SAMTALS: 21 dagsverk

Þá hafi stefnda ekki tilkynnt um forföll vegna ganga í Fremri hluta Hofsdals, þann 23. og 24. október 2010. Því komi 50% álag ofan á ákveðið verð fyrir hvert af 6 dagsverkum fyrir þær göngur. Um þetta sé vísað til gangnaboðs, 44. gr. laga nr. 6/1986 og 19. gr. fjallskilasamþykktar fyrir Múlasýslur.

Stefnufjárhæð sé samkvæmt framangreindu reiknuð þannig að greiðsluskylda vegna óunninna dagsverka, 15.000 krónur margfaldað með 21, nemi alls 315.000 krónum. Við það bætist 50% álag vegna gangnarofs fyrir 6 skipti, þ.e. 7.500 krónur margfaldað með 6, sem nemi 45.000 krónum. Samtals nemi þetta 360.000 krónum, sem sé stefnufjárhæðin.

Um frekari lagarök kveðst stefnandi hvað varnarþing snertir vísa til 32. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, einkum 1. mgr. 6. gr. laganna. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu.

III

Stefnda kveðst byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að fyrirkomulag fjallskila í Djúpavogshreppi haustið 2010 hafi verið ólögmætt. Ákvæði um þetta sé að finna í lögum nr. 6/1986, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. og einnig í fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur nr. 9/2006. Samkvæmt 48. gr. laganna skuli í fjallskilasamþykkt tiltaka hvaða daga göngur séu á hverjum stað. Þó sé sú undantekning gerð að breyta megi gangnadögum fyrir eitt haust í senn með samþykki héraðsnefndar sé þess gætt ef göngum er flýtt eða frestað, að breytingin nái til þeirra leitarsvæða sem saman liggja. Stefnda kveður fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur vera býsna ófullkomna að þessu leyti, þ.e.a.s. hún skilgreini í 12. gr. að göngur megi hefjast í byrjun september og skuli lokið fyrir 15. október og að gangnadögum sé sveitarfélagi heimilt að breyta árlega. Að þessu leyti sé fjallskilasamþykktin í andstöðu við lögin, þar sem hún geymi ekki dagsetningar gangna á hverjum stað. Höfundur fjallskilasamþykktar geti ekki framselt stefnanda, né geti stefnandi tekið sér, vald til að ákveða gangnadaga. Það gangi í berhögg við ákvæði laganna sem séu skýr að þessu leyti.

Stefnda byggi á því að ákvörðun stefnanda um gangnadaga sem birt sé í gangnaboði stefnanda, dags. 30. ágúst 2010, sé ólögmæt. Í því felist að stefndu verði ekki gerð viðurlög vegna meintra vanefnda á skyldum til fjallskila. Tillitið til landeigenda og bænda valdi því að ekki verði unað við að hringlað sé með þær skyldur sem yfirvöld leggi á þá, heldur verði að vera um þetta ákveðin festa, enda sé á því byggt í lögunum.

Þrátt fyrir að stefnandi væri talinn hafa vald til að ákveða göngur með þeim hætti sem gert hafi verið í gangnaboði, þá sé framkvæmd gangna í algjörum ólestri í sveitarfélaginu og skipulagsleysið algjört. Af einhverjum ástæðum hafi stefnandi kosið að leggja gangnaboðið ekki fram í málinu.

Eins og rakið hafi verið hér að framan í málavaxtalýsingu þá sé nánast ekkert samræmi milli annars vegar þeirra gangna sem býli stefndu, Stórhóll, hafi verið krafinn um þátttöku í og hins vegar þeirra gangna sem í stefnu sé farið fram á bætur fyrir. Af þeim sex dagsetningum sem nefndar séu í stefnu virðist bara tvær vera nefndar í gangnaboði. Og þær tvær sem standist virðist hafa breyst. Í fyrra tilvikinu virðist stefnandi byggja á því að göngur sem boðað hafi verið að ættu að taka tvo daga, 18. og 19. september, hafi verið sameinaðar í einn dag. Í síðara tilvikinu virðist ganga sem ákveðin hafi verið á einu svæði hafa verið farin á sama degi og önnur ganga hafi átt að vera farin undir stjórn annars gangnaforingja á öðru svæði.

Slíkar breytingar séu óheimilar. Þeir sem að þeim standi, stefnandi, gangnaforingjar eða aðrir, hafi ekki vald til slíkra breytinga. Breytingarnar virðist gerðar handahófskennt, án nokkurs tillits til smalamennsku á öðrum svæðum, án nokkurs tillits til þess hvenær bændur séu uppteknir vegna komu fjárflutningabíla, án nokkurs sérstaks fyrirvara og auk þess algerlega undir hælinn lagt hvort og þá hvernig slíkar breytingar séu tilkynntar. Stefnda byggi á því að þetta fyrirkomulag standist ekki og að ekki sé unnt að gera henni févíti á slíkum grundvelli. Stefnda bendi á að hún hafi engar tilkynningar fengið um slíkar breytingar og því síður samþykkt þær.

Stefnda byggi sýknukröfu sína einnig á því að hún hafi algerlega skilað sínu við haustsmölun í sveitarfélaginu haustið 2010. Um framlag hennar vísist til málavaxtalýsingar hér að framan.

Stefnda byggi jafnframt á því að stefnandi hafi algerlega farið offari við samningu gangnaboðs. Þar hafi búi hennar að Stórhóli verið gert að skila 49 dagsverkum við smölun, þrátt fyrir að álagning vinnuskyldunnar miðist samkvæmt gangnaboði við að menn skili einu dagsverki fyrir hverjar 30 kindur. Samkvæmt vorforðagæsluskýrslu hafi bústofn á Stórhóli verið 749 kindur og því hefði átt að vera um að ræða 25 dagsverk en ekki 49. Hér þurfi að byggja á sömu reglum fyrir alla, eitt yfir alla að ganga og stefnanda beri að gæta meðalhófsreglu gagnvart stefndu. Umrædd tala, 49 dagsverk, eigi sér ekki stoð í réttarheimildum eða stjórnvaldsákvörðunum málsins. Óumdeilt sé í málinu að stefnda sé búin að skila fleiri en þessum 49 dagsverkum og beri því að sýkna hana af kröfu stefnanda.

Þá byggi stefnda sýknukröfu sína á aðildarskorti. Hún hafi verið búin að leigja búið og leigutíminn staðið fram að haustslátrun. Eðli máls samkvæmt fari slátrun ekki fram fyrr en eftir göngur. Því hafi stefnanda borið að beina kröfum vegna smalamennsku að umráðamanni fjárins en ekki að stefndu. Bent sé á að sveitarfélaginu, stefnanda, hafi verið fullkunnugt um leigusamninginn.

Stefnda kveðst einnig byggja á því að stefnandi geti ekki átt þá kröfu sem hér um ræði. Ákvæði laganna um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. og fjallskilasamþykktarinnar séu skýr um að kröfuhafi slíkra krafna sé fjallskilasjóður sem unnt sé að stofna. Þessi ákvæði verði ekki skilin svo að stefnandi geti vanrækt stofnun fjallskilasjóðs og eignast kröfuna sjálfur. Eigi þetta að leiða til sýknu.

Í 38. gr. fjallskilasamþykktarinnar segi að með mál út af brotum á lögunum skuli farið að hætti opinberra mála. Bent sé á að í niðurlagi 44. gr. laganna sé álag vegna gangnarofs skilgreint sem sekt sem skuli renna til fjallskilasjóðs. Stefnda telji að það hljóti að koma til skoðunar hvort vísa beri málinu frá dómi ex officio af þessum sökum. Verði það ekki gert eigi sömu sjónarmið að leiða til sýknu.

Sérstaklega að því er varði kröfu um bætur vegna smalamennsku dagana 17., 23. og 24. október, sé greiðsluskyldu mótmælt, af þeirri ástæðu að seinni smölun skuli samkvæmt 12. gr. fjallskilasamþykktarinnar vera lokið eigi síðar en 15. október ár hvert. Af þeim sökum sé klárlega ólögmætt af stefnanda að draga smölun fram á veturinn og byggja á að hún geti engu að síður fallið undir reglurnar og varðað stefndu févítum.

Stefnda kveður varakröfu sína byggða á því að þótt ofangreindum málsástæðum yrði flestum hafnað, þá standi eftir að í öllum tilvikum nema einu hafi verið vikið frá gangnaboði og að stefnda þurfi ekki að sæta slíku. Vísist til framangreindra athugasemda um það atriði. Sá dagur sem þá standi eftir sé 17. október. Stefnda byggi á að þann dag hafi hún lagt fram eitt dagsverk til viðbótar, eins og rakið sé í málavaxtalýsingu hér að framan. Þá standi eftir tvisvar sinnum 15.000 krónur, sem varakrafan sé miðuð við.

Varðandi málskostnaðarkröfu kveðst stefnda vísa til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Er í greinargerð stefndu bent á að samkvæmt 4. mgr. 43. gr. laga nr. 8/1986 megi taka fjallskilagjöld lögtaki. Þetta sé heimildarákvæði en ekki skylduákvæði. Engu að síður verði, og vísist til dómafordæma í því efni, að miða við að ef stefnandi kjósi að fara hina lengri leið, þá beri hann þann kostnað sem af hljótist, en ekki stefnda.

Í greinargerð sinni beindi stefnda þeirri áskorun til stefnanda að upplýsa hvernig fjöldi dagsverka sem á Stórhól hafi verði lagður hafi verið ákveðinn og varð stefnandi við þeirri áskorun með framlagningu bréfs formanns landbúnaðarnefndar sveitarfélagsins, sem jafnframt var leiddur sem vitni fyrir dóminn.

IV

Krafa stefnanda, sveitarfélagsins Djúpavogshrepps, á hendur stefndu, sem er sauðfjárbóndi í sveitarfélaginu, byggist á því að stefnda hafi í tilgreind skipti ekki lagt fram nægilegt vinnuframlag við almennar leitir í sveitarfélaginu haustið 2010, eins og henni hafi verið skylt samkvæmt ákvæðum laga nr. 6/1986, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl., fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur nr. 9/2006 og ákvörðun sveitarstjórnar stefnanda um vinnuframlög til fjallskila sem kynnt hafi verið hlutaðeigandi með svokölluðu „gangnaboði“.

Áður en vikið verður að þeim lagagrundvelli sem kröfur stefnanda byggjast á er rétt að lýsa nánar umræddu gangnaboði, dags. 30. ágúst 2010, sem innheimta sveitarfélagsins byggist m.a. á og ágreiningslaust er að hafi borist stefndu. Af gangnaboðinu verður ráðið að meginefni þess sé tekið orðrétt upp úr bókunum landbúnaðarnefndar sveitarfélagsins. Kemur þar m.a. fram að boðað sé til smalamennsku á tilgreindum dögum og svæðum í svokallaða fyrri og seinni göngu og er hverju sinni kveðið á um fjölda dagsverka sem lögð skuli fram af hálfu hvers hlutaðeigandi, en þar á meðal er tilgreint býli stefndu að Stórhóli í Álftafirði.

Í málavaxtalýsingu hér að framan er nægilega lýst efni gangnaboðsins hvað varðar ákvörðun um fjárhæð greiðslu vegna dagsverka sem ekki eru innt af hendi í vinnu og verður það ekki endurtekið hér. Í niðurlagi gangnaboðsins eru hlutaðeigandi hvattir til að leggjast á eitt til að tryggja að sem bestur árangur náist í smölun í sveitarfélaginu og tekið fram að gefist tilefni til muni þeir sem vanræki skyldur sínar gagnvart fjallskilum verða krafðir um greiðslur samkvæmt gangnaboðinu.

Í V. kafla laga nr. 6/1986, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl., kemur fram í 37. gr. að á hvern afrétt skuli gera tvennar almennar leitir hið fæsta á hverju hausti, en í fjallskilasamþykkt skuli kveða nánar á um leitir á hverjum afrétti. Í 39. gr. er kveðið á um skyldur bænda eða umráðamanna lands til að smala heimaland sitt samhliða leitum, ef sveitarstjórn mælir svo fyrir. Í 12. gr. laganna kemur fram að ef beitilönd einstakra jarða eru notuð til upprekstrar eða sem sameiginlegur bithagi með líkum hætti og afréttir, skuli reglum laganna um afrétti beitt um þau eftir því sem við geti átt og nánar sé kveðið á um í fjallskilasamþykkt. Samkvæmt 6. gr. fjallskilasamþykktar fyrir Múlasýslur nr. 9/2006, er land sem fjallskilaframkvæmd tekur til skipt í afrétti, upprekstrarheimalönd og heimalönd. Er ekki ágreiningur um það í þessu máli að þau landsvæði sem innheimta stefnanda tekur til falli undir fjallskilaframkvæmd stefnanda.

Um fjallskilaskylda aðila er mælt fyrir í 38. gr. laganna, en þar kemur fram að öllum sem búfé hafi undir höndum, sem fjallskilaskylt sé, beri að taka þátt í göngum og hreinsun heimalanda samkvæmt fyrirmælum laganna og eftir því og á þann hátt er sveitarstjórn mæli fyrir á hverjum stað.

Krafa stefnanda á hendur stefndu er reist á fyrri málslið 42. gr. laga nr. 6/1986, þar sem kveðið er á um niðurjöfnun kostnaðar af fjallskilum á fjallskilaskylda aðila í hlutfalli við tölu fjallskilaskylds búpenings. Í 2. mgr. 43. gr. segir að fjallskil skuli „innt af hendi í vinnu eftir því sem þörf krefur og við verður komið, ella goldin í peningum eftir mati sveitarstjórnar“. Þá segir í 3. og 4. mgr. greinarinnar að þeim kostnaði fjallskilasjóðs, sem ekki verði inntur af hendi með skylduvinnu og óvissar tekjur sjóðsins hrökkvi ekki fyrir, sé heimilt að jafna niður eftir fyrirmælum 42. gr. og að fjallskilagjöld megi taka lögtaki. Ákvæði 44. gr. laganna er svohljóðandi:

„Nú vanrækir maður án lögmætra ástæðna að inna fjallskil af hendi, og skal hann þá, eftir ákvörðun hreppsnefndar eða bæjarstjórnar, auk greiðslu fyrir fjallskilin, eins og þau eru metin, gjalda sekt í fjallskilasjóð, allt að helmingi af matsverði fjallskilanna.“

Ákvæði um að brot gegn lögunum, reglugerðum og samþykktum sem settar verði samkvæmt þeim, varði sektum, er síðan að finna í 70. gr. laganna nr. 6/1986.

Í greinargerð stefndu er á það bent að það kunni að varða frávísun málsins frá dómi án kröfu, að í 44. gr. laga nr. 6/1986 sé álag vegna „gangnarofs“, þ.e. vanrækslu um að inna fjallskil af hendi, án lögmætra ástæðna, skilgreint sem sekt sem skuli renna til fjallskilasjóðs. Er af hálfu stefndu bent á að í 38. gr. fjallskilasamþykktarinnar segi að með mál út af brotum á lögunum skuli farið að hætti opinberra mála.

Með ákvæði 44. gr. laganna, sem rakið er hér að framan og sem hluti þeirra gjalda sem stefnandi krefur um er byggður á, er stjórnvöldum á sveitarstjórnarstigi falin heimild til álagningar hærri þjónustugjalda en ella við þær aðstæður er þar greinir, en ekki heimild til að leggja á refsikennd viðurlög. Verður hvorki fallist á það með stefnanda að það eigi að leiða til frávísunar málsins án kröfu né sýknu að málið hafi ekki verið lagt í farveg sakamáls.

Stefnda byggir sýknukröfu sína jafnframt á aðildarskorti, bæði til sóknar og varnar. Hvað aðildarskort stefnanda varðar byggir stefnda á því að stefnandi geti ekki átt þá kröfu sem um ræðir, heldur fjallskilasjóður.

Með lögum nr. 6/1986 er stjórnvöldum sveitarfélaga falið hlutverk við stjórn fjallskilamála, þar á meðal við ákvörðun um framkvæmd fjallskila og innheimtu fjallskilagjalda. Enda þótt í lögunum sé á víð og dreif að finna ákvæði um að greiðslur skuli koma úr eða renna í fjallskilasjóð hefur ekki verið sýnt fram að fjallskilasjóður Djúpavogshrepps, sem í stefnu kemur fram að sé rekinn sem hluti af stefnanda, njóti aðildarhæfis eða að sjóðurinn eigi með réttu að eiga aðild að málinu. Verður því ekki fallist á það með stefndu að um aðildarskort sé að ræða af hálfu stefnanda.

Stefnda byggir staðhæfingar um aðildarskort sinn á því að hún hafi leigt bústofn sinn tilgreindum manni á þeim tíma sem haustsmölun 2010 fór fram og hafi því borið að stefna þeim manni, sem umráðamanni fjárins, en ekki henni. Samkvæmt 38. gr. laga nr. 6/1986 hvílir skylda til að taka þátt í göngum og hreinsun heimalanda samkvæmt fyrirmælum laganna á öllum þeim sem hafa fjallskilaskylt búfé undir höndum. Óumdeilt er að stefnda var eigandi þess búfjár sem haldið var að Stórhóli á umræddum tíma. Verður málsástæðum stefndu er lúta að aðildarskorti hennar því hafnað.

Sýknukrafa stefndu er m.a. studd þeim rökum að sá fjöldi dagsverka, sem henni hafi verið gert að inna af hendi samkvæmt gangnaboði við haustsmölun í sveitarfélaginu 2010, þ.e. 49 dagsverk, eigi sér hvorki stoð í réttarheimildum, né hafi við ákvörðun um þann fjölda verið gætt meðalhófs. Þá er á því byggt að stefnda hafi óumdeilanlega skilað meira en 49 dagsverkum og því beri að sýkna hana af kröfum stefnanda.

Ljóst er af lögum nr. 6/1986 að skylda fjallskilaskyldra aðila til að inna fjallskil af hendi tekur til almennra leita í sveitarfélaginu sem skipulagðar eru af sveitarstjórn á hverjum stað, sbr. t.d. 38. og 40. gr. laganna. Verður ekki ráðið af lögunum að fjallskil verði innt af hendi með smölun utan skipulagðra leita, en á því virðist sú málsástæða stefndu að hún hafi skilað fleiri en 49 dagsverkum byggð. Verður þeirri málsástæðu stefndu því hafnað.

Kröfugerð stefnanda er ekki á því byggð að verið sé að krefja um mismun þeirra dagsverka sem stefnda hafi innt af hendi og þeim 49 dagsverkum sem stefnda kveður henni hafa verið gert að skila, heldur er hún reist á því að tiltekna daga hafi stefnda ekki lagt fram þann fjölda dagsverka sem henni hafi borið samkvæmt gangnaboði. Er þessi framsetning kröfugerðarinnar í samræmi við gangnaboðið, þar sem hvergi kemur fram samtala þeirra fjölda dagsverka sem á hvert býli eru lögð fyrir haustið 2010, heldur er þar einungis tilgreindur fjöldi dagsverka sem ætlast var til að hlutaðeigandi legðu fram á tilgreindum degi eða dögum og svæðum. Eins og kröfugerð stefnanda er háttað verður ekki séð að framangreind málsástæða stefndu hafi þýðingu í málinu og verður henni hafnað.

Sýknukrafa stefndu er einnig á því reist að fyrirkomulag fjallskila í sveitarfélaginu haustið 2010 hafi verið ólögmætt. Er á því byggt að samkvæmt 48. gr. laga nr. 6/1986 skuli tiltaka í fjallskilasamþykkt hvaða daga göngur skuli gerðar á hverjum stað. Fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur nr. 9/2006 sé í andstöðu við lögin þar sem hún geymi ekki dagsetningar gangna á hverjum stað, en í 12. gr. hennar sé einungis tilgreint hvenær fyrri ganga skuli fara fram hið fyrsta og hið síðasta og hvenær síðari göngu skuli vera lokið.

Í þriðja málslið 48. gr. laga nr. 6/1986 er heimilað að breyta gangnadögum fyrir eitt haust í senn með samþykki stjórnar fjallskilaumdæmis. Virðist sá háttur sem hafður var á í Djúpavogshreppi haustið 2010, að kynna ákvörðun gangnadaga með gangnaboði, geta samræmst framangreindu heimildarákvæði og byggir málatilbúnaður stefnanda á þeirri ákvörðun. Í ljósi þessa lagaákvæðis getur það eitt að fjallskilasamþykkt sé hugsanlega ekki í fullu samræmi við lögin að þessu leyti ekki leitt til sýknu stefndu í þessu máli og verður þeirri málsástæðu hennar því hafnað.

Enn fremur byggir stefnda á þeirri málsástæðu að framkvæmd gangna hafi verið í algjörum ólestri í sveitarfélaginu haustið 2010, sem lýsi sér í því að nánast ekkert samræmi hafi verið milli þeirra gangna sem stefnda hafi verið krafin um þátttöku í með gangnaboði og þeirra gangna sem í stefnu sé farið fram á bætur fyrir. Byggir stefnda m.a. á því að hún hafi engar tilkynningar fengið um breytingar á þeim göngum sem tilgreindar hafi verið í gangnaboði og henni gert að taka þátt í.

Eins og áður sagði er dómkrafa stefnanda byggð á því að tilgreinda daga hafi stefnda ekki skilað tilskyldu vinnuframlagi. Upplýst er í málinu með framburðum aðila og vitna fyrir dómi að haustið 2010 hafi göngur riðlast mjög frá því sem ákveðið hafði verið í gangnaboði, að sögn ýmist sökum veðurs eða manneklu og í eitt skipti vegna jarðarfarar. Nánar verður vikið hér á eftir að þeim tilgreindu göngum sem krafa stefnanda tekur til.

Í lögum nr. 6/1986 er hvergi kveðið á um heimild til þess að víkja frá fyrirfram ákveðnum dagsetningum og tilhögun gangna, umfram það sem áður er rakið um heimild samkvæmt þriðja málslið 48. gr. laganna til þess að breyta gangnadögum fyrir eitt haust í senn. Enn fremur eru engin ákvæði um þetta í fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur nr. 9/2006. Eðli máls samkvæmt og með hliðsjón af almennum neyðarréttarsjónarmiðum hlýtur þó að verða að játa þeim sem fara með stjórn fjallskila heimild til þess að víkja frá boðuðum dagsetningum af óhjákvæmilegum orsökum, svo sem vegna veðurs.

Að því leyti sem hugsanlega kann að verða að játa stjórnvöldum sem fara með fjallskilamálefni takmarkaðar heimildir samkvæmt framanrituðu til að víkja frá ákvörðunum sínum um framkvæmd fjallskila, breytir það því ekki, sem leiðir m.a. af almennum reglum stjórnsýsluréttar, að stjórnvöldum er skylt að leggja viðhlítandi grundvöll að íþyngjandi ákvörðunum eins og ákvörðun um innheimtu fjallskilagjalda. Af því leiðir að það hvílir á stjórnvöldum, stefnanda í þessu máli, að sýna fram á af hvaða ástæðum hafi verið heimilt að víkja frá gangnaboði og að viðkomandi aðila, stefndu í þessu máli, hafi verið tilkynnt um breytt fyrirkomulag með hæfilegum fyrirvara, ef til greina þykir koma að innheimta fjallskilagjöld vegna vanhalda á vinnuframlagi. Þá má ætla að við mat stjórnvalda um það hvort viðkomandi hafi haft lögmætar ástæður til að víkja sér undan því að inna fjallskil af hendi með vinnu, sbr. 44. gr. laganna, geti það skipt máli hvort breytingar hafa orðið frá gangnaboði og með hvaða fyrirvara.

Með spurningum lögmanns stefnanda til vitna fyrir dómi var leitast við að sýna fram að göngur tiltekna daga á tiltekin svæði hafi í raun verið göngur á sömu svæði sem þurft hafi að fresta. Virðist þessum spurningum m.a. hafa verið ætlað að styðja þann málsstað stefnanda að krefja hafi mátt stefndu um tiltekinn fjölda dagsverka út frá staðsetningu gangna sem boðaðar hafi verið, óháð því að göngunum hafi verið seinkað frá því sem greindi í gangnaboði. Þótt reikna megi með því að oft á tíðum sé fjallskilaskyldum aðilum ljóst að ganga sem frestast muni þurfa að fara fram síðar, breytir það að áliti dómsins engu um það sem fyrr var rakið um nauðsyn þess að stjórnvöld leggi fullnægjandi grundvöll að innheimtu fjallskilagjalda. Það hlýtur síðan að fara eftir atvikum hvaða kröfur verði gerðar til stjórnvalds um sönnun þess að fjallskilaskyldum aðila hafi verið ljóst til hvaða vinnuframlags væri ætlast.

Upplýst er í málinu, m.a. með framburði G-kk-ef J-kk-ef sveitarstjóra og S-kk-ef B-kk-ef gangnaforingja, að ákvörðun um að gefa út reikninga á hendur stefndu til innheimtu greiðslna vegna fjallskila hafi verið tekin af sveitarstjóranum og að sú ákvörðun hafi byggst á fyrirliggjandi minnisblaði sem er bæði ódagsett og óundirritað, en mun samkvæmt framburði framangreindra hafa verið tekið saman á skrifstofu hreppsins á grundvelli handskrifaðra athugasemda gangnaforingjans. Í minnisblaðinu er einungis að litlu leyti getið um það hvaða breytingar hafi orðið á dagsetningum og svæðum frá því sem greinir í gangnaboði og ástæður þess. Ekkert er þar getið um það hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að kynna stefndu breytingarnar. Þótt ráða megi af minnisblaðinu og framburðum stefndu og gangnaforingjans S-kk-ef B-kk-ef, að einhver samskipti hafi átt sér stað milli þeirra umrætt haust, liggja engin skjalleg gögn fyrir um að stefndu hafi með sannanlegum hætti verið tilkynnt um breytingar frá gangnaboði. Í minnisblaðinu kemur fram að í öllum tilvikum sem innheimtan tekur til, nema 23. og 24. október, hafi stefnda tilkynnt að ekki tækist að manna göngur að fullu, en þeim staðhæfingum er mótmælt af hálfu stefndu.

Verður nú vikið að kröfum stefnanda eins og þær eru sundurliðaðar í stefnu og á fylgiskjali með greiðsluseðli vegna smalamennsku haust 2010, dags. 8. apríl 2011, sem ómótmælt er að hafi fylgt reikningi stefnanda til stefndu.

Samkvæmt gangnaboði átti stefnda að leggja til fjögur dagsverk við göngur í Múladal dagana 18. og 19. september 2010. Ekkert er minnst á göngur umrædda daga í framlögðu minnisblaði. Upplýst er með framburði vitna að einungis var smalað fyrri daginn í Múladal og lagði stefnda þá til tvö dagsverk, en stefnandi krefur um tvö til viðbótar. Eins og gangnaboðið er framsett verður ekki séð að stefnda hafi með réttu mátt reikna með því að hún yrði krafin um fjögur dagsverk annan daginn eða hvorn þessara daga, heldur hafi hún mátt reikna með því að fjöldi dagsverka deildist niður á tvo daga. Verður stefnandi að bera hallann af því að ósannað telst að stefnda hafi vanrækt að leggja til það vinnuframlag sem krafist hafði verið af henni með gangnaboðinu.

Samkvæmt gangnaboði átti stefnda að leggja fram fimm dagsverk þann 27. september 2010 á svæðinu Suður-Tungu og Flugustaðadal, en stefnandi krefur þó einungis um fjögur dagsverk. Fyrir liggur að göngur fóru fram í Hofsdal þennan dag. Er óumdeilt að stefnda lagði ekki fram vinnuframlag til þeirra gangna. Fyrir dómi gat stefnda ekki gefið fullnægjandi skýringar á því hvers vegna hún lagði ekki til mannafla, enda þótt samkvæmt gangnaboði hafi henni borið að leggja til fimm dagsverk þennan dag, en ósannað telst að afboðað hafi verið í göngur þennan dag. Þykir stefnandi hafa nægilega sýnt fram á að stefnda hafi ekki lagt til nein dagsverk við fjallskil umræddan dag, þrátt fyrir að kveðið hafi veri á um það í gangnaboði. Enda þótt samkvæmt gagnaboði hafi staðið til að göngur færu fram á öðru svæði, þykir það ekki skipta máli í ljósi þess að stefnda byggir ekki á því í málinu að hún hafi sent mannskap á það svæði.

Vegna daganna 9., 10. og 11. október 2010 hefur af hálfu stefnanda verið leitast við að sýna fram á að göngur þessa daga hafi komið í stað gangna sem féllu niður dagana 24., 25. og 26. september s.á., þ.e. að nefnda daga í október hafi verið leitað nokkurn veginn á þeim svæðum sem ganga hafi átt í september, en hvern þeirra daga átti stefnda samkvæmt gangnaboði að leggja fram fimm dagsverk. Fær sá málsstaður nokkra stoð í lýsingu á svæðum í gangnaboði og framburði vitna, en þó er ljóst að ekki er að öllu leyti um sömu svæði að ræða. Eins og hér háttar til nægir það ekki að áliti dómsins að leiddar séu líkur að því að um nokkurn veginn sama svæði sé að ræða, til þess að sannað þyki að gera hafi mátt þá kröfu til stefndu að hún legði þessa daga í október fram sama fjölda dagsverka og til hafi verið ætlast af henni umrædda daga í september. Hefur þar m.a. þýðingu að í gangnaboði var fyrir dagana 9., 10. og 11. október lagt fyrir stefndu leggja fram færri dagsverk við göngur á öðrum svæðum, eins og nú verður nánar vikið að.

Krafa stefnanda vegna 9. október 2010 hljóðar upp á eitt dagsverk vegna göngu í Innri Bót í Hofsdal. Óumdeilt er að stefnda lagði fram starfskrafta þriggja manna, auk sinna eigin, við göngur í Hofsdal umræddan dag, en samkvæmt gangnaboði bar stefndu umræddan dag að leggja til eitt dagsverk við leitir í Geithellnadal. Þegar af þeirri ástæðu að ekki hefur verið sýnt með fullnægjandi hætti fram á að vikið hafi verið frá gangnaboði hvað kröfu um fjölda dagsverka snertir telst ósannað að stefnda hafi umræddan dag vanrækt fjallskilaskyldu sína.

Stefnandi krefur stefndu um fimm dagsverk ósundurgreint vegna daganna 10. og 11. október 2010 við smölun á Suður-Tungu. Samkvæmt gangnaboði var einungis gert ráð fyrir einu dagsverki frá Stórhóli þann 10. október í Geithellnadal og tveimur dagsverkum að Rannveigarstöðum þann 11. október. Samkvæmt minnisblaði gangnaforingja voru fjórir mættir fyrir Stórhól fyrri daginn og er þegar af þeirri ástæðu ósannað að stefnda hafi vanrækt fjallskil þann dag. Síðari daginn, 11. október, er óljóst af minnisblaðinu hvort stefnda sjálf hafi mætt við annan mann eða hvort ekki hafi verið mætt af hennar hálfu þennan dag, en þar segir: „Á sama tíma átti að smala áfram Norður-Tungu S-kvk-nf I-kvk-nf og K-kk-nf Á-kk-nf. Ekki mætt.“ Óumdeilt er og kom fram í framburði stefndu og vitna að þoka hafi hamlað för framan af degi, en stefnda mótmælir því að ekki hafi verið mætt af hennar hálfu þennan dag. S-kk-nf B-kk-nf kvaðst fyrir dómi ekki hafa tekið þátt í göngu þennan dag, en tekið niður upplýsingar eftir öðrum, sem minnisblaðið sé byggt á. Í framburði F-kk-ef I-kk-ef, sem upplýst er að var gangnahöfðingi þennan dag, kom fram að verkum hafi verið skipt þannig að Stórhólsfólk hafi átt að smala á Norður-Tungu og að hann dragi ekki í efa að þau hafi verið þar. Gegn mótmælum stefndu er ósannað að hún hafi lagt fram færri dagsverk þann 11. október en á hana höfðu verið lögð samkvæmt gangnaboði. Þegar af framangreindum ástæðum verður kröfum stefnanda vegna þessara tveggja daga hafnað.

Vegna göngu 17. október 2010 á Norður-Tungu krefur stefnandi stefndu um greiðslu vegna þriggja dagsverka og sést af framlögðu minnisblaði að til grundvallar er lagt að stefnda hafi átt að leggja fram fimm dagsverk, en þann fjölda dagsverka átti stefnda samkvæmt gangnaboði að leggja til umræddan dag við göngu á Tungu. Samkvæmt minnisblaðinu mættu tveir af hálfu Stórhóls, en auk þess er sannað með framburði vitna, m.a. S-kk-ef B-kk-ef og F-kk-ef I-kk-ef, að sambýlismaður stefndu hafi hjálpað til við smölunina með því að standa fyrir fé á tilteknum stað. Verður stefnandi að bera hallann af því að ósannað telst að framlag hans geti ekki talist fullt dagsverk, en hugtakið dagsverk er hvorki skilgreint í lögum nr. 6/1986, fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur né í gangnaboði stefnanda og verður því lagt til grundvallar að stefnda hafi lagt til þrjú dagsverk þennan dag.

Í gangnaboði var ekki gert ráð fyrir göngum 23. og 24. október en vegna gangna þá daga í fremri hluta Hofsdals krefur stefnandi stefndu um alls 6 dagsverk, ásamt álagi vegna gangnarofs. Við munnlegan málflutning var á því byggt að göngur þessa daga hafi átt að koma í stað gangna 15. og 16. október í Hofsdal öllum, sem fallið hafi niður vegna manneklu. Þegar af þeirri ástæðu að stefnandi hefur ekki sýnt fram á að stefndu hafi verið tilkynnt um breytingar frá gangnaboði þannig að henni hafi mátt vera ljóst að ætlast væri til vinnuframlags af hálfu Stórhóls umrædda daga, verður stefnda sýknuð af kröfum stefnanda vegna þessara daga.

Við munnlegan flutning málsins var á því byggt af hálfu stefndu að henni hafi verið bannaður upprekstur í landi Tungu, sem sé í eigu stefnanda, en af niðurlagsákvæði 1. mgr. 39. gr. laga nr. 6/1986 megi leiða að þar með sé óheimilt að krefja stefndu um að inna af hendi fjallskil á því landi. Þessi málsástæða, sem fyrst kom fram við munnlegan málflutning og sem mótmælt var af hálfu stefnanda, er of seint fram komin og kemst því ekki að í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Samkvæmt framanrituðu þykir stefnandi hafa fært fram fullnægjandi sönnur fyrir því að stefnda hafi ekki innt næg fjallskil af hendi dagana 27. september og 17. október 2010, eins og henni hafi verið skylt samkvæmt gangnaboði, lögum nr. 6/1986 og fjallskilasamþykkt fyrir Múlasýslur, þannig að upp á hafi vantað fjögur dagsverk fyrrnefnda daginn og tvö dagsverk síðari daginn. Að öðru leyti verður stefnandi að bera hallann af því að kröfur hans teljast ósannaðar. Verður krafa stefnanda því tekin til greina að því marki að fallist er á að stefnda greiði honum 90.000 krónur vegna vangoldinna fjallskila, ásamt dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en upphafstíma dráttarvaxta hefur ekki verið sérstaklega mótmælt. Vegna ákvæðis 1. mgr. 12. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, er ekki nauðsynlegt að kveða í dómi á um höfuðstólsfærslu dráttarvaxta, líkt og krafist er.

Með hliðsjón af úrslitum málsins og atvikum öllum þykir rétt að malskostnaður milli aðila falli niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan, að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en dómsuppsaga hefur dregist vegna embættisanna dómarans.

D Ó M S O R Ð :

Stefnda, S-kvk-nf I-kvk-nf L-kvk-nf, greiði stefnanda, Djúpavogshreppi, 90.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. apríl 2011 til greiðsludags.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

H-kvk-nf B-kvk-nf