E-6459/2007

Mál þetta höfðaði J-kk-nf M-kk-nf, Böggvisstaðabraut 8, Dalvík með stefnu, dagsettri 28. september 2007, á hendur Samherja hf., Glerárgötu 30, Akureyri. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 10. desember sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 178.380 krónur, auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2007 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Stefnandi hefur verið skipverji á skipi stefnda, Björgúlfi EA 312, frá árinu 1995. Hann fékk brjósklos í bak og var óvinnufær vegna þess á tímabilinu 25. september til 5. desember 2006. Hann fór á ný á sjó í veiðiferð er hófst 8. desember 2006.

Vinnu stefnanda hafði verið hagað þannig að hann fór að jafnaði tvær veiðiferðir í röð, en var í fríi þá þriðju. Stefndi greiddi honum laun þann tíma sem hann var frá vegna veikinda. Voru honum greidd laun fyrir þær veiðiferðir sem hann hefði ella farið samkvæmt skipulagi því sem í gildi var, en ekki fyrir þær veiðiferðir sem hann hefði að óbreyttu ekki farið í.

Aðilar skiptust á tölvupóstskeytum um greiðslur þessar. Kom fram hjá stefnda að hann hefði þá reglu að greiða staðgengilslaun í samfelldan tíma þegar skipverji hefði slasast. Hins vegar greiddi hann eftir vinnuskipulagi þegar um veikindi væri að ræða, þ.e. hann greiddi þá aðeins fyrir þær veiðiferðir sem skipverji hefði farið ef hann hefði ekki forfallast.

Aðilar eru sammála um að stefnandi hefði átt að fá 178.380 krónur í laun til viðbótar, ef greitt hefði verið fyrir þær veiðiferðir sem hann hefði sleppt samkvæmt skipulaginu. Þá miðar stefndi við að greiða beri full laun allan þann tíma sem stefnandi var frá vinnu, en ekki aðeins í tvo mánuði.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi segir að aðila greini á um það hvort stefnda hafi einungis borið að greiða honum staðgengilslaun í samræmi við það fyrirkomulag sem hann vann eftir, eða full laun allan þann tíma sem hann var óvinnufær. Krafa sín sé um mismun þess sem stefndi greiddi í samræmi við sínar hugmyndir, og fullra launa allan þann tíma sem stefnandi var óvinnufær.

Stefnandi vísar í fyrsta lagi um réttmæti sinna hugmynda, um skýringu 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, til hrd. 207/2005. Telur hann fordæmi þetta sambærilegt sínu máli. Einnig vísar hann til fordæma í hrd. 1985-43 og 2001-3484. Þær skýringar sem dómar þessir séu reistir á miði við að skipverji sem sé óvinnufær teljist ekki vera í fríi.

Stefnandi segir að Hæstiréttur byggi á því í þessum dómi, að réttur skipverja sem slasast skuli vera hinn sami, hvort heldur skipverjinn hefði ella haldið áfram störfum, farið í frí, (sbr. hrd. 1985 - 1360) eða hætt störfum á skipinu. Réttur skipverjans til slysalauna skuli í öllum tilvikum byggjast á þeim rétti, sem skipverjinn naut á slysdegi, óháð því hvort og þá hvernig hann hefði starfað næstu mánuði.

Auk framangreindra dóma bendir stefnandi á hrd. 2005-4121. Þá bendir hann á að lögin geri ekki greinarmun á rétti skipverja til launa, hvort sem forföll eru vegna veikinda eða slysa.

Stefnandi vísar til 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sbr. 27. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi segir að ráðningarkjör stefnanda hafi verið þannig að þrír menn hafi verið ráðnir sameiginlega til að gegna tveimur stöðum um borð, þ.e. í tvö skipsrúm. Þetta fyrirkomulag hafi færst í vöxt á síðustu árum, en hafi verið óþekkt á árinu 1980, þegar breytt var 18. gr. þágildandi sjómannalaga nr. 67/1963. Segir stefndi að regla 36. gr. núgildandi sjómannalaga sé samhljóða 18. gr. eldri laganna.

Stefnandi hafi því aðeins gegnt 67% stöðu háseta á Björgúlfi EA. Honum hafi aðeins verið rétt og skylt að fara tvær veiðiferðir af hverjum þremur.

Stefndi segir að hefði stefnandi verið vinnufær á tímabilinu frá 25. september til 5. desember 2006 hefði hann ekki átt þess kost að vinna sér inn hærri laun en sem námu þeim veikindalaunum sem honum hafi þegar verið greidd.

Stefndi bendir á að skip stefnanda hafi farið í samtals 13 veiðiferðir á fiskveiðiárinu 2006/2007. Stefnanda hafi verið greidd full laun fyrir 9 veiðiferðir á þessu tímabili. Stefnandi hafi fengið full laun á því tímabili sem hann var óvinnufær.

Stefndi mótmælir tilvísunum stefnanda til hrd. 1985-1360 og 2005-4121. Forsendur þeirra dóma eigi ekki við í þessu máli. Hér sé staðan sú að stefnandi hafi ekki verið skyldugur að vinna í umræddum veiðiferðum. Aðrir hásetar höfðu þegar verið ráðnir til að fara þessar ferðir og staða þeirra breyttist ekki við forföll stefnanda.

Stefndi segir rökin að baki 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga vera þau að launþegi skuli í ákveðinn tíma njóta fullra launa ef hann forfallast. Byggist þetta á sjónarmiðum um samhjálp. Reglan sé sú að sjómaður skuli ekki missa neins í af launum sínum. Sé þetta stundum nefnt staðgengilsreglan. Þetta sé sumpart rangnefni, en meginreglan sé sú að sjómaður fái þau laun sem hann hefði fengið ef hann hefði ekki forfallast. Svo sé einnig tekið til orða í hrd. 1994-2514.

Stefndi bendir á umræður sem urðu á Alþingi er reglan um laun í veikindaforföllum var til umfjöllunar. Þá hafi skýrlega komið fram að sjómaður ætti ekki að verða fyrir tapi þótt hann veiktist, en heldur ekki að græða á veikindunum.

Stefndi segir að löggjafinn hafi ekki heimild til að semja um skyldu vinnuveitanda til að greiða starfsmanni sínum bætur, sem séu hærri en umsamin laun. Þá verði einnig að skýra ákvæði sjómannalaga út frá meginreglunni um að óheimilt sé að mismuna vinnuveitendum með svo grófum hætti að afmarkaður hópur þeirra, útgerðarmenn skipa, sé gert að greiða launþegum sínum ekki aðeins bætur fyrir launamissi, heldur greiðslur umfram töpuð laun. Slík frávik frá meginreglum verði a.m.k. að koma skýrt fram í texta laganna og vera rökstudd í greinargerð. Hvorugu sé fyrir að fara hér.

Stefndi segir að ef 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga feli í sér rétt til veikindalauna sem séu hærri en þau laun sem viðkomandi hefði fengið fyrir að vinna, þá brjóti ákvæðið gegn 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við Mannréttindasáttmála Evrópu. Samningsviðauki þessi hafi lagagildi samkvæmt 1. gr. laga nr. 62/1994. Ákvæði þetta fjalli um rétt allra manna og lögaðila til að njóta eigna sinna í friði. Enn fremur væri þá brotið gegn 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Stefndi segir að heimild löggjafans til að setja reglur um laun í veikinda- og slysaforföllum sé takmörkuð. Gæta verði að jafnvægi milli hagsmuna launþega og vinnuveitenda og almannahagsmunum. Þá verði einnig að gæta þess að slík inngrip í eignarrétt vinnuveitanda sé almennt og að þeim sé ekki mismunað, nema til þess standi málefnaleg rök og að það sé gert í þágu almannahagsmuna. Umrætt ákvæði sjómannalaga standist ekki þennan mælikvarða ef skýra eigi þau eins og stefnandi krefjist. Með því væri útgerðarmönnum mismunað gagnvart öðrum vinnuveitendum. Það sé almenn regla í vinnurétti að launþegar eigi ekki að hafa fjárhagslegan hag af veikindum. Þessi regla hafi mótað almennar lögfestar reglur um þetta efni, sem feli í sér inngrip í eignarréttindi. Engin heimild sé hins vegar fyrir því að launþegi fái hærri greiðslur fyrir veikindi, en sem svari launamissi hans.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu, bæði vaxtafæti og upphafsdegi vaxtareiknings. Telur hann að komi til vaxtagreiðslu eigi þeir að reiknast í fyrsta lagi frá dómsuppkvaðningu.

Forsendur og niðurstaða.

Ekki er dregið í efa að stefnandi hafi verið óvinnufær á umræddu tímabili. Þá byggir stefndi ekki á því að stefnanda beri lægri greiðsla en mælt er fyrir um í 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga, þrátt fyrir að hann hafi verið lengur en tvo mánuði frá vinnu samfellt.

Úr svipuðum ágreiningi hefur verið skorið fyrir Hæstarétti í fáeinum dómum eftir setningu laga nr. 49/1980, um breytingu á eldri sjómannalögum nr. 67/1963, en ákvæði laga nr. 35/1985 eru samhljóða um það sem hér er um fjallað. Sem fordæmi verður þó einungis litið til þeirra dóma þar sem fjallað er um rétt fiskimanns til aflahlutar á forfallatímabili. Fyrst ber að vísa til dóms Hæstaréttar frá 1985, bls. 43. Þessi dómur hefur síðan verið fordæmi sem fylgt hefur verið við skýringu reglunnar. Má síðan telja til H 1985-1360. Þá er í H 2005-4121 hafnað skýrlega þeim málatilbúnaði sem stefndi í þessu máli hefur uppi.

Í þessum dómum hefur því verið slegið föstu að skipverji sem slasast eða veikist skuli á forfallatíma fá laun, þar með talinn aflahlut, eins og hann hefði verið við störf allt forfallatímabilið. Hefur ekki verið tekið tillit til ætlaðra leyfa. Þá gefa þessi fordæmi eða texti 36. gr. sjómannalaganna ekki tilefni til að gera í þessu efni mun eftir því hvort skipverji er veikur eða hefur slasast.

Löggjafinn hefur um langt skeið sett reglur um réttindi og skyldur sjómanna og þannig í reynd mælt fyrir í lögum um fjölmörg efnisatriði skiprúmssamninga. Það brýtur ekki gegn reglum stjórnarskrár eða Mannréttindasáttmála Evrópu um jafnræði þjóðfélagsþegna og friðhelgi eignarréttar þó sjómenn njóti í þessu efni betri kjara en ýmsir aðrir launþegar. Ugglaust njóta einhverjir enn betri kjara að þessu eða öðru leyti. Heimilt er að semja um misjafnlega há laun við hinar ýmsu starfsstéttir og jafnframt innan sömu starfshópa. Þá felur það ekki í sér upptöku eigna stefnda og brot gegn friðhelgi eignarréttar hans ef löggjafinn mælir fyrir um efnisatriði samninga hans við launþega sína. Skyldur samkvæmt lögum og samningi hefur stefndi undirgengist er hann réð stefnanda til starfa.

Fjárhæð stefnukröfu er ekki andmælt. Ekki er krafist vaxta frá gjalddaga hverrar greiðslu heldur aðeins frá næstu áramótum. Verður á þá kröfu fallist. Þá verður stefndi dæmdur til að greiða málskostnað, sem að teknu tilliti til virðisaukaskatts er ákveðinn 300.000 krónur.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Samherji hf., greiði stefnanda, J-kk-þgf M-kk-þgf, 178.380 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2007 til greiðsludags og 300.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf