E-702/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 17. febrúar sl., höfðaði stefnandi, Verkefni ehf., Rituhólum 9, Reykjavík, hinn 19. júní 2015, gegn stefndu, Árangri ehf. og ROSAAM ehf., báðum til heimilis að Bæjarlind 6, Kópavogi, og Kópavogsbæ, Fannborg 2, Kópavogi.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 2.245.344 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. september 2014 til greiðsludags, auk málskostnaðar.

Dómkröfur stefndu Árangurs ehf. og ROSAAM ehf. eru þær aðallega að stefndu verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefjast stefndu þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Dómkröfur stefnda Kópavogsbæjar eru þær að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Stefnandi er eigandi eignarhluta 0201, fastanúmer 223-4324, og eignarhluta 0202, fastanúmer 223-4325, í fjöleignarhúsinu að Bæjarlind 6 í Kópavogi. Stefndi Árangur ehf. er eignandi eignarhluta 0101, fastanúmer 223-4317, í húsinu og rekur stefndi ROSAAM ehf. skemmtistaðinn Spot í þeim eignarhluta. Eignarhlutar stefnanda í húsinu eru á næstu hæð fyrir ofan húsnæði stefnda Árangurs ehf.

Sumarið 2012 voru lagðir fram hjá embætti byggingarfulltrúa Kópavogs tveir séruppdrættir frá Verkfræðistofu Erlendar Birgissonar vegna fyrirhugaðra framkvæmda við húsið að Bæjarlind 6 í Kópavogi. Aðaluppdrættir voru ekki lagðir fram. Teikningarnar sýndu burðarsúlur og burðarbita undir lofti en ekki var gerð grein fyrir eldvörnum á stálburðarvirki. Fyrirhugað var að reisa burðarvirki úr stáli, bæði súlur og burðarbita, undir loftplötu í rými jarðhæðar í stað steinsteyptrar súlu sem skyldi fjarlægð. Teikningarnar voru stimplaðar af starfsmanni embættis byggingarfulltrúa 9. ágúst 2012 með stimpilárituninni: „Notkun teikningar er leyfð á ábyrgð höfundar.“

Aðfaranótt 5. júlí 2013 var fyrirsvarsmaður stefnanda kallaður til vegna ætlaðs leka í húsnæði stefnda Árangurs ehf., en svo virtist sem lekinn stafaði frá húsnæði stefnanda. Af þeim sökum taldi fyrirsvarsmaður stefnanda nauðsynlegt að fara inn í húsnæði félagsins til þess að kanna hvort þar væri upptaka lekans að leita. Húsnæðið var á þessum tíma í útleigu og óskaði fyrirsvarsmaður stefnanda því eftir aðstoð lögreglu við að komast þangað inn. Kallaði lögregla til lásasmið sem opnaði. Þegar inn kom gat fyrirsvarsmaður stefnanda ekki séð að orsakir lekans á hæðinni fyrir neðan væri að finna í húsnæði stefnanda. Fyrirsvarsmaðurinn varð þess aftur á móti áskynja að ráðist hafði verið í breytingar í húsnæði stefnda Árangurs ehf., sem öðrum eigendum í fjöleignarhúsinu hafði ekki verið tilkynnt um.

Með bréfi 6. júlí 2013 krafðist stefnandi þess að framkvæmdir á jarðhæð hússins að Bæjarlind 6 yrðu stöðvaðar. Í bréfinu var því haldið fram að loftplata fyrir ofan rými jarðhæðar hefði sigið og valdið tjóni á hæðinni fyrir ofan. Strax var farið á staðinn af hálfu embættis byggingarfulltrúa. Mun framkvæmdum þá hafa verið lokið. Fór byggingarfulltrúi yfir málið með E-kk-þgf B-kk-þgf byggingarverkfræðingi sem skoðaði aðstæður.

Stefnandi vísar til þess í málatilbúnaði sínum að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi fljótlega veitt því athygli að sprungur höfðu myndast í veggjum og í gólfplötu húsnæðis félagsins og hafi stefnandi látið lagfæra sjáanlegar skemmdir. Þessu mótmæla stefndu Árangur ehf. og ROSAAM ehf. sem röngu. Segja þeir skýrt koma fram í matsgerð að gólf efri hæðar hússins hafi verið sprungið áður en framkvæmdir hófust. Þá segja stefndu einnig ljóst að ekkert liggi fyrir um orsakir eða umfang sprungna í veggjum efri hæðar þar sem viðgerð hafði farið fram áður en matsmaður skoðaði húsnæðið.

Stefnandi setti sig í kjölfarið í samband við alla stefndu og krafði þá um bætur „vegna augljósra skemmda“ á húsnæði stefnanda. Stefndu féllust ekki á að greiða stefnanda bætur og ákvað stefnandi því að afla mats dómkvadds matsmanns, sbr. matsbeiðni félagsins 29. október 2013. Hinn 6. desember 2013 var S-kk-nf H-kk-nf, byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari, dómkvaddur til að framkvæma umbeðið mat. Hann skilaði matsgerð 13. maí 2014. Á grundvelli niðurstöðu matsins sendi stefnandi innheimtubréf byggt á niðurstöðu matsmanns. Stefndu höfnuðu kröfum stefnanda. Höfðaði stefnandi því dómsmál til innheimtu ætlaðrar skaðabótakröfu sinnar.

II

Stefnandi byggir kröfur sínar í málinu á því að stefndu beri ábyrgð á tjóni stefnanda vegna skemmda á húsnæði hans að Bæjarlind 6 í Kópavogi sem orsakast hafi af ólögmætum og saknæmum framkvæmdum í húsnæði stefnda Árangurs ehf. Framkvæmdirnar hafi raskað burðarvirki hússins, sem sé í sameign eigenda hússins, sbr. 2. tölulið 8. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús.

Stefnandi heldur því fram að stefndu Árangri ehf. og ROSAAM ehf. hafi verið óheimilt að ráðast í breytingar á burðarvirki hússins, án samráðs við sameigendur og að fengnu samþykki þeirra samkvæmt ákvæðum fjöleignarhúsalaga. Þá hafi hinar umdeildu framkvæmdir verið háðar byggingarleyfi stefnda Kópavogsbæjar samkvæmt 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Byggingarteikningar vegna framkvæmdanna hafi verið bornar undir byggingarfulltrúa Kópavogs sem áritað hafi samþykki sitt á þær. Hins vegar sé ekki að finna ákvörðun um samþykki byggingaráforma vegna framkvæmdanna í fundargerðum afgreiðslufunda byggingarfulltrúa. Þá liggi heldur ekki fyrir að kallað hafi verið eftir samþykki sameigenda samkvæmt 10. gr. mannvirkjalaga eða að formlegt byggingarleyfi hafi verið gefið út í samræmi við 13. gr. laganna. Enn fremur liggi ekki fyrir að hönnunarstjóri, byggingarstjóri eða meistari hafi verið skráður fyrir verkinu eða að byggingarfulltrúi hafi tekið verkið út, svo sem áskilið sé í 11., 13. og 16. gr. mannvirkjalaga.

Í kafla 3.10 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 sé áskilið að byggingarfulltrúi skuli hafa eftirlit með því að sótt sé um byggingarleyfi fyrir byggingarleyfisskyldum framkvæmdum og breyttri notkun mannvirkja í umdæmi hans. Verði hann þess var að ekki hafi verið farið að settum lögum og reglum skuli hann grípa til viðeigandi ráðstafana. Byggingarfulltrúi Kópavogs hafi látið undir höfuð leggjast að gæta fyrirmæla þessa ákvæðis. Með því hafi stefnandi verið sviptur þeirri réttarvernd sem umræddar reglur eigi að tryggja, svo sem að skipaður yrði byggingarstjóri og að gengið yrði frá tryggingu á verkinu gagnvart þriðja aðila. Stefnandi telji að framangreind háttsemi byggingarfulltrúa hafi brotið gegn 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndi Kópavogsbær hafi því bakað sér bótaábyrgð á tjóni stefnanda með athöfnum og athafnaleysi byggingarfulltrúa á grundvelli reglna íslensks réttar um vinnuveitendaábyrgð og samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga um mannvirki þar sem tekið sé fram að sveitarstjórn beri ábyrgð á að stjórnsýsla og eftirlit byggingarfulltrúa sé í samræmi við ákvæði nefndra laga.

Af hálfu stefnanda er til þess vísað að stefnda ROSAAM ehf. reki skemmtistaðinn Spot í húsnæði Árangurs ehf. að Bæjarlind 6 í Kópavogi. Ekki komi þó fram í veðbókarvottorði fyrir eignina að stefnda ROSAAM ehf. sé leigutaki. Mætt hafi verið fyrir félagið á matsfundum og við fyrirtöku matsbeiðni í Héraðsdómi Reykjaness. Engar athugasendir hafi verið gerðar við aðild félagsins að matsmálinu.

Sami eigandi sé að stefnda Árangri ehf. og ROSAAM ehf. Því sé báðum félögum stefnt í málinu. Breytingar á hinu leigða húsnæði hefðu ekki getað farið fram án vilja og vitundar stefnda ROSAAM ehf. Kröfur stefnanda á hendur því félagi einnig séu því byggðar á sakarreglu skaðabótaréttar og krefji stefnandi félagið um bætur fyrir það tjón sem orðið hafi á húsnæði stefnanda vegna framkvæmda stefndu.

Samkvæmt öllu framansögðu telji stefnandi að stefndu beri óskipta fébótaábyrgð gagnvart honum vegna alls tjóns sem leitt hafi af breytingum á burðarvirki fasteignarinnar að Bæjarlind 6 í Kópavogi.

Málskostnaðarkröfu sína kveðst stefnandi byggja á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. og 130. gr. þeirra laga. Hvað kröfuna varðar vísar stefnandi sérstaklega til þess að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur og sé honum því nauðsyn að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefndu.

Stefnandi segist í málinu gera kröfu um að fá bættan kostnað sem til hafi fallið við viðgerð á veggjum og gólfi í eignarhluta stefnanda í fasteigninni að Bæjarlind 6, auk alls annars kostnaðar sem staðfestur hafi verið með matsgerð. Krafa stefnanda sé samtals að fjárhæð 2.245.344 krónur og sundurliðist svo:

Reikningur málarameistara, v/skemmda í 0202 340.000,00

Reikningar frá Ferli 61.344,00

Flotun gólfa í rýmum 0201 og 0202 434.000,00

Viðgerð á Epoxy-gólfi í 0201 390.000,00

Viðgerð á stein-teppi í 0202 840.000,00

Málningarviðgerðir á veggjum í rými 0202 130.000,00

Reikningur frá Ferli verkfræðistofu 50.000,00

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til almennu sakarreglunnar og laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús, einkum 30. gr., 1. mgr. 36. gr., 1., 2. og 4. mgr. 39. gr., 41. gr. og 51. gr. laganna. Stefnandi vísi einnig til laga nr. 160/2010 um mannvirki, einkum III. og IV. kafla laganna, sem og byggingarreglugerðar nr. 112/2012.

III

Sýknukrafa stefnda ROSAAM ehf. er í fyrsta lagi á því byggð að félagið eigi enga aðild að málinu sem leigutaki í húsnæðinu, enda hafi framkvæmdir við fasteignina verið á ábyrgð eiganda, þ.e. stefnda Árangurs ehf. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda ROSAAM ehf. af kröfum stefnanda á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Svo virðist sem stefnandi byggi eingöngu á því gagnvart stefnda ROSAAM ehf. að hann beri skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda á þeim grunni að ekki hafi verið aflað tilskilinna framkvæmdaleyfa og þar með hafi framkvæmdin öll verið ólögmæt. Það hafi aldrei verið á færi stefnda ROSAAM ehf. að afla slíkra leyfa sem leigutaki að húsnæðinu. Af þeim sökum sé því alfarið hafnað að stefndi ROSAAM ehf. geti með réttu verið aðili að þessu máli. Engu geti um þetta breytt að stefndi ROSAAM ehf. hafi fyrir atbeina stefnanda orðið matsþoli í matsmáli sem rekið hafi verið vegna meints tjóns stefnanda. Í því máli hafi stefndi ROSAAM ehf. einungis verið að gæta hagsmuna sem leigutaki hins metna húsnæðis.

Stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. benda á að svo virðist sem stefnandi byggi eingöngu á því gagnvart félögunum að þau séu skaðabótaskyld gagnvart stefnanda á þeim grunni að ekki hafi verið aflað tilskilinna framkvæmdaleyfa af hálfu stefndu og þar með hafi framkvæmdin öll verið ólögmæt. Stefnandi hafi hins vegar á engan hátt reynt að sýna fram á að sú háttsemi stefnda Árangurs ehf., sem stefnandi haldi fram að hafi verið ólögmæt, þ.e. að afla sér ekki framkvæmdaleyfis, hafi verið saknæm af hálfu stefnda Árangurs ehf. Bendir stefndi Árangur ehf. á í því sambandi að hann hafi fengið leyfi Kópavogsbæjar fyrir framkvæmdinni og því verið í góðri trú. Enn fremur sé meint tjón stefnanda ekki sennileg afleiðing af því að stefndi Kópavogsbær fór ekki fram á byggingarleyfi.

Stefndu segja stefnanda á engan hátt hafa reynt að sýna fram á að sú háttsemi sem hann haldi fram að hafi verið ólögmæt, þ.e. að afla ekki tilskilinna framkvæmdaleyfa, hafi verið saknæm eða valdið honum tjóni. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á orsakasamband á milli hinnar meintu ólögmætu háttsemi og þess tjóns sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir. Ekki verði heldur talið sannað að öflun byggingarleyfis og aðkoma byggingarstjóra hefði komið í veg fyrir meint tjón stefnanda. Þá sé ljóst að teikningar að breytingunum hafi verið samþykktar af byggingarfulltrúa. Stefndu hafi því verið í góðri trú um að farið væri að þeim lögum og reglum sem um framkvæmdir af þessu tagi gildi.

Af hálfu stefndu ROSAAM ehf. og Árangurs ehf. er enn fremur á það bent að stefnandi hafi hvorki sýnt fram á það að við framkvæmd verksins hafi ekki verið gætt ýtrustu varúðar né að verkið hafi ekki verið unnið eftir viðurkenndum aðferðum og í samræmi við lög og reglur, þótt stefndi Kópavogsbær hafi ekki krafist byggingarleyfis vegna framkvæmdarinnar. Ekki hafi á nokkurn hátt verið sýnt fram á að stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. hafi brotið gegn lagareglum, enda hafi þeir verið í góðri trú verandi með samþykki stefnda Kópavogsbæjar í höndunum fyrir framkvæmdinni.

Eins og ljóst megi vera af lýsingu málavaxta í stefnu hafi stefndi Árangur ehf. ekki verið aðili að matsmáli því sem stefnandi rak fyrir dómi. Félagið hafi því á engan hátt komið að matinu, þ.m.t. matsfundum, og því ekkert tækifæri haft til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þegar af þeirri ástæðu geti matsgerðin ekki haft sönnunargildi gagnvart stefnda Árangri ehf. umfram sönnunargildi einfaldrar álitsgerðar. Auk þess telji stefndi Árangur ehf. ljóst að matsgerðin sé að mörgu leyti gölluð og byggi á röngum forsendum og ályktunum af augljósum staðreyndum.

Stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. segjast mótmæla því að fram sé komin sönnun þess að sig á plötu hafi komið til vegna framkvæmdanna. Þannig sé t.a.m. ljóst af matsskýrslu að sprungur í plötunni vegna sigs hefðu átt að koma fram á neðra borði plötunnar en ekki á efra borði hennar. Horfa verði til þess að aðeins séu sprungur á efra borði plötunnar en fyrir liggi að það hafi verið sprungið áður en umræddar framkvæmdir hófust. Stefndu dragi því í efa að gólfplatan hafi í raun sigið. Komi enda fram hjá matsmanni að ef platan hefði sigið hefðu átt að koma fram sprungur í lofti neðri hæðar. Óumdeilt sé hins vegar að engar slíkar sprungur hafi verið til staðar í lofti neðri hæðar. Þá sé þess jafnframt að geta að þegar matsmaður kannaði ástand milliveggja hafði þegar verið gert við hluta veggjanna. Af þeim sökum hafi ekki verið unnt að gera sér grein fyrir því hverjar ástæðurnar voru, hvað þá að meta meint tjón til fjár.

Stefndu segja jafnframt ljóst að sú forsenda að ekki hafi verið fleygað milli bita og plötu áður en steypusúla var fjarlægð virðist byggjast á ágiskun stefnanda í matsbeiðni, sbr. spurningu tvö. Niðurstaða matsmanns um að sig hafi orðið á plötunni byggist fyrst og fremst á þeirri forsendu, sem stefndu mótmæli sem rangri.

Hefðu framkvæmdir á húsnæðinu í raun og veru valdið sigi sé það mat stefndu ROSAAM ehf. og Árangurs ehf. að það ætti að sjást á þeirri hæðarmælingu sem matsmaður framkvæmdi. Þegar horft sé á hæðarmælingu matsmanns og litið framhjá þeirri röngu forsendu, sem honum hafi verið gefin í matsbeiðni, að ekki hafi verið fleygað á milli bita og plötu, verði að telja að hæðarmælingarnar sýni aðeins plötu sem sé ójöfn, svo sem algengt sé í atvinnuhúsnæði eins og því er hér um ræði. Þannig sé engin sérstök fylgni milli hæðar gólfflatar og staðsetningar þeirrar súlu sem fjarlægð var. Þá liggi heldur ekki fyrir nein hæðarmæling á gólfi hússins annars staðar en í kringum hina umdeildu súlu. Telji stefndu líklegt að niðurstöður slíkra mælinga yrðu sambærilegar þeim mælingum sem þegar hafi verið framkvæmdar.

Samkvæmt öllu framangreindu segja stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. að skilyrði fyrir skaðabótum um saknæma háttsemi sé ekki uppfyllt. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að tjón hafi orðið vegna háttsemi stefndu né heldur að hið meinta tjón sé sennileg afleiðing þess að ekki var sótt um byggingarleyfi, svo sem á virðist byggt af hálfu stefnanda.

Stefndu segjast hafa verið í góðri trú um að rétt hefði verið staðið að framkvæmdum. Meinbugir á því að byggingarlöggjöf hafi ekki verið fylgt geti ekki verið á þeirra ábyrgð, enda stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. í góðri trú eftir að hafa lagt málið fyrir stefnda Kópavogsbæ og fengið leyfi fyrir framkvæmdunum.

Stefndu mótmæla því sem komi fram í stefnu um að þeir búi yfir einhverri sérfræðikunnáttu á byggingarlöggjöfinni. Segja stefndu ekki hafa verið á þeirra færi að gæta að því að stefndi Kópavogsbær framfylgdi ákvæðum byggingarlöggjafarinnar. Af þeim sökum sé ljóst að skilyrði sakarreglunnar um saknæmi sé ekki uppfyllt hvað stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. varðar. Stefnandi hafi heldur ekki sýnt fram á orsakatengsl milli athafna stefndu og meints tjóns eða að það hafi verið sennileg afleiðing af athöfnum stefndu.

Stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. vísa til III. kafla laga um mannvirki nr. 160/2010 varðandi byggingarleyfi og benda á að teikningar hafi verið lagðar fyrir stefnda Kópavogsbæ í samræmi við ákvæði laga og þær verið samþykktar, án athugasemda. Þrátt fyrir að 15. gr. laganna geri ráð fyrir að framkvæmdir séu á ábyrgð eiganda mannvirkis liggi fyrir að framkvæmdin hafi verið lögð fyrir byggingarfulltrúa stefnda Kópavogsbæjar til samþykktar í samræmi við 9. gr. tilvitnaðra laga. Framkvæmdin hafi verið samþykkt án athugasemda og því hafi stefndu ROSAAM ehf. og Árangur ehf. verið í góðri trú um að rétt væri staðið að framkvæmdinni og talið sig hafa uppfyllt skilyrði 15. gr. laga nr. 160/2010.

Stefndu mótmæla því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Þeir mótmæla því einnig að orsakasamband sé á milli ætlaðs tjóns stefnanda og umræddra framkvæmda. Telja stefndu jafnframt að ósannað sé að framlagðir reikningar séu vegna viðgerða á afleiðingum framkvæmdanna. Þá hafi ekki verið sýnt fram á það á nokkurn hátt að framkvæmdin sem slík hafi verið óforsvaranleg. Þvert á móti komi hið gagnstæða fram í fyrirliggjandi matsgerð.

Verði á það fallist, þrátt fyrir allt framangreint, að stefnandi eigi bótakröfu á hendur stefndu ROSAAM ehf. og Árangurs ehf. krefjast stefndu þess að krafa stefnanda verði lækkuð til muna. Þannig liggi fyrir að búið var að gera við veggi á 2. hæð hússins áður en matsmaður átti þess kost að meta orsakir og umfang skemmda á þeim. Stefndu telji því með öllu ósannað að þær viðgerðir sem ráðist var í tengist framkvæmdunum á nokkurn hátt. Þá telji stefndu ljóst að þar sem fyrir liggi að gólf á efri hæð hafi verið sprungið áður en til framkvæmda á neðri hæð kom geti stefnandi ekki krafið stefndu um bætur vegna viðgerða á gólfi í „0201“, sbr. 4. lið í sundurliðun kröfugerðar stefnanda.

Stefndu hafna sérstaklega kröfu stefnanda um virðisaukaskatt á málskostnað, enda sé ljóst að stefnandi sé virðisaukaskattsskyldur aðili, sbr. fyrirliggjandi útprentun úr fyrirtækjaskrá.

Til stuðnings sýknukröfu vísar stefndi ROSAAM ehf. meðal annars til 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá vísa stefndu báðir til meginreglna skaðabótaréttar, meðal annars um sönnunarbyrði tjónþola fyrir tilvist og umfangi tjóns, sennilega afleiðingu og orsakatengsl. Stefndu vísa einnig til laga nr. 160/2010 um mannvirki.

IV

Stefndi Kópavogsbær segir á því byggt í kröfugerð stefnanda að stefndi hafi valdið honum tjóni með ólögmætri háttsemi sinni við stjórnsýsluframkvæmd. Hinn 9. ágúst 2012 hafi starfsmaður byggingarfulltrúa áritað tvær burðarþolsteikningar með stimpilárituninni: „Notkun teikningar leyfð á ábyrgð höfundar“. Teikningar þessar hafi borist frá VEB verkfræðistofu ehf. til embættis byggingarfulltrúa og hafi undir engum kringumstæðum getað gefið meðstefnda Árangri ehf. heimild til framkvæmda. Teikningar hafi einungis getað skoðast sem samþykkt hönnunargögn í skilningi laga nr. 160/2010 um mannvirki. Bendir stefndi sérstaklega á að VEB verkfræðistofa ehf. hafi samkvæmt stimpilárituninni borið ábyrgð á notkun teikninganna. VEB verkfræðistofa ehf. hefði því átt að tryggja ábyrga notkun teikninganna.

Stefndi Kópavogsbær bendir á að óheimilt sé að breyta burðarkerfi mannvirkis nema að fengnu byggingarleyfi, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010. Það sé meginregla að eigandi mannvirkis beri ábyrgð á því að sótt sé um byggingarleyfi áður en farið sé í breytingar á burðarvirki, sbr. 1. mgr. 15. gr. laganna. Þar sem í framkvæmdum á jarðhæð Bæjarlindar 6 hafi falist breyting á burðarvirki hússins hafi eigandanum, meðstefnda Árangri ehf., borið að sækja um byggingarleyfi og leggja fram aðaluppdrætti, tilkynningu um hönnunarstjóra mannvirkis, samþykki meðeigenda, yfirlýsingu byggingarstjóra um ábyrgð, ábyrgðaryfirlýsingu iðnmeistara, yfirlit hönnunarstjóra um innra eftirlit og yfirlit hönnunarstjóra um ábyrgðarsvið einstakra hönnuða, sbr. gr. 2.4.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Enn fremur hafi eiganda borið að hafa virkt innra eftirlit með því að þeir sem hann réði til að hanna, byggja og reka mannvirkið færu eftir ákvæðum laganna og reglugerða og að lögboðið eftirlit færi fram með byggingu mannvirkisins. Eigandi mannvirkisins hafi ekki axlað framangreinda ábyrgð, sem hann beri lögum samkvæmt. Af hálfu stefnda Kópavogsbæjar sé þannig á því byggt að eigandinn beri alfarið ábyrgð á tjóni því sem kunni að hafa orðið vegna framkvæmda við Bæjarlind 6 og að tjónið verði ekki fellt á stefnda Kópavogsbæ. Sú afstaða byggist meðal annars á lögskýringargögnum með frumvarpi því sem orðið hafi að lögum nr. 160/2010 um mannvirki. Helstu nýmæli laganna hafi meðal annars falist í því að ábyrgð aðila byggingarframkvæmda var skýrð til muna. Sérstök áhersla hafi verið lögð á það að skýra hlutverk eiganda mannvirkis, hönnuða, byggingarstjóra og iðnmeistara betur en gert var í eldri lögum. Þannig hafi það sérstaklega verið áréttað í frumvarpinu að eigandi mannvirkis bæri hina endanlegu ábyrgð. Það væri hann sem réði til sín fagaðila sem sjá ættu um afmarkaða þætti mannvirkjagerðarinnar og bæru þá ábyrgð gagnvart eiganda. Þeir aðilar ættu þá að sjá um innra eftirlit eigandans og tryggja gæðastjórnun við undirbúning og stjórnun framkvæmda. Væri þessu ábótavant væri það eigandinn sem bæri hina endanlegu ábyrgð. Meðstefndi Árangur ehf., eigandi mannvirkisins, hefði hæglega getað ráðið til sín byggingarstjóra sem haft hefði viðeigandi tryggingar til að koma í veg fyrir ætlað tjón. Ekki verði séð að vilji löggjafans hafi staðið til þess að opinberir eftirlitsaðilar með framkvæmdum bæru slíka ábyrgð á þeim grundvelli einum að leiðbeiningarskyldu kynni að hafa verið ábótavant. Ákvæði um hina endanlegu ábyrgð eiganda mannvirkis væri nýmæli í núgildandi lögum en löggjafanum hafi þótt sérstök ástæða til að skýra ábyrgðina þar sem hún hafi um margt þótt vera óljós í eldri lögum. Enn fremur hafi ábyrgð útgefanda byggingarleyfis verið skýrð en meðal annars hafi verið lögð á það áhersla að allar teikningar væru yfirfarnar áður en til útgáfu byggingarleyfis kæmi.

Samkvæmt framansögðu hafi framlagðar burðarþolsteikningar verið stimplaðar af starfsmanni byggingarfulltrúa 9. ágúst 2012. Venja sé hjá byggingarfulltrúa að stimpla séruppdrætti með áðurnefndum stimpli þegar fyrir liggi samþykkt byggingaráform. Í máli þessu hafi hins vegar ekki legið fyrir samþykkt byggingaráform og hafi meðstefnda Árangri ehf. því borið að leggja inn umsókn um byggingarleyfi í samræmi við ákvæði mannvirkjalaga. Stefndi Kópavogsbær leggi áherslu á og árétti að með stimplinum hafi notkun teikninganna verið leyfð sem samþykkt hönnunargögn en alfarið á ábyrgð höfundar teikninganna, VEB verkfræðistofu ehf. Byggingarfulltrúa beri lögum samkvæmt að hafa eftirlit með mannvirkjagerð í samræmi við ákvæði mannvirkjalaga. Þar sem ekki hafi verið sótt um byggingarleyfi, ekki verið óskað eftir úttekt framkvæmda og embætti byggingarfulltrúa hafði ekki vitneskju um að framkvæmdir væru hafnar fyrr en þær voru afstaðnar, hafi meðstefndi Árangur ehf. gert starfsmönnum stefnda Kópavogsbæjar ókleift að rækja lögmæltar skyldur sínar til eftirlits og leiðbeiningar. Af þessu leiði að athafnir stefnda Kópavogsbæjar geti hvorki talist hafa verið saknæmar né ólögmætar í skilningi almennra reglna skaðabótaréttarins. Þá mótmæli stefndi Kópavogsbær því að orsakasamband milli athafna stefnda Kópavogsbæjar og ætlaðs tjóns stefnanda sé sannað. Þá beri stjórnvöld ekki hlutlæga bótaábyrgð í störfum sínum. Enn fremur bendir stefndi Kópavogsbær á að eftirliti byggingarfulltrúa með mannvirkjagerð sé fyrst og fremst ætlað að efla almennt öryggi og vernda almannahagsmuni. Jafnvel þótt litið yrði svo á að eftirlit byggingarfulltrúa hafi ekki verið sem skyldi leiði það eitt og sér ekki til skaðabótaábyrgðar sveitarfélagsins. Stefndi Kópavogsbær bendi einnig á að ákvæði laga um opinbert eftirlit dragi ekki úr þeirri ábyrgð sem hvíli á þeim einstaklingi eða lögaðila sem fari fyrir framkvæmdum að sjá til þess að allt fari fram örugglega og löglega.

Stefndi Kópavogsbær segir ekkert hafa komið fram í málinu sem leiði til þess að fella eigi skaðabótaábyrgð á sveitarfélagið vegna ætlaðs tjóns af breytingum á burðarþoli í Bæjarlind 6, enda hafi eigandi mannvirkisins, meðstefndi Árangur ehf., hvorki sótt um byggingarleyfi né hafi hann lagt fram tilskilin gögn vegna slíks leyfis. Eigandi mannvirkis beri hina endanlegu ábyrgð. Stefndi hafni því alfarið kröfu stefnanda.

Málskostnaðarkröfu sína byggir stefndi Kópavogsbær á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. og 2. mgr. 130. gr. og 1. mgr. 131. gr. laganna.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefndi Kópavogsbær til laga nr. 160/2010 um mannvirki, aðallega 15. gr., og byggingarreglugerðar nr. 112/2012. Þá vísar stefndi til almennra reglna bótaréttar um sönnunarbyrði tjónþola fyrir tilvist og umfangi tjóns og orsakasambandi milli þess og hins bótaskylda atviks og fjárkröfu bóta.

V

Í málinu krefur stefnandi stefndu óskipt um skaðabætur vegna tjóns sem stefnandi segir hafa orðið á eignarhlutum hans í fasteigninni að Bæjarlind 6 í Kópavogi vegna framkvæmda við burðarvirki hússins í eignarhluta stefnda Árangurs ehf. í fasteigninni.

Dómkröfur sínar reisir stefnandi á matsgerð dómkvadds matsmanns, S-kk-ef H-kk-ef, byggingartæknifræðings og húsasmíðameistara, frá 13. maí 2014, bæði hvað varðar orsakir og umfang hins meinta tjóns. Fyrir liggur að stefndi Árangur ehf. var ekki aðili að matsmáli því sem stefnandi rak hér fyrir dómi þar sem matsmaðurinn var dómkvaddur. Þar sem stefnda Árangri ehf. var ekki gefinn kostur á að gæta hagsmuna sinna við matið er ekki unnt að byggja niðurstöðu málsins, hvað kröfur stefnanda á hendur félaginu varðar, á matsgerð hins dómkvadda matsmanns. Önnur gögn málsins hafa engar haldbærar upplýsingar að geyma um orsakir og umfang meints tjóns stefnanda. Vegna þessarar vanreifunar verður ekki hjá því komist að vísa kröfum stefnanda á hendur stefnda Árangri ehf. frá dómi ex offico. Engu getur breytt um þessa niðurstöðu þótt sami fyrirsvarsmaður sé fyrir það félag og stefnda ROSAAM ehf., enda eru einkahlutafélögin tveir sjálfstæðir lögaðilar.

Upplýst er að stefnda ROSAAM ehf. rekur skemmtistaðinn SPOT í eignarhluta stefnda Árangurs ehf. í húsinu að Bæjarlind 6. Í málinu liggur frammi reikningur Prófílstáls ehf. – Vélsmiðju, dagsettur 9. september 2013, stílaður á stefnda ROSAAM ehf., sem samkvæmt efni sínu er vegna vinnu „... við að koma upp bitum við loft svo hægt sé að fjarlægja súlu sem stendur á miðju dansgólfi á veitingastaðnum SPOT.“ Samkvæmt reikningnum var verkið umbeðið af: „Á-kk-nf vert.“ Þá staðfesti A-kk-nf B-kk-nf, fyrirsvarsmaður Prófílstáls ehf., að verkið hefði verið unnið fyrir stefnda ROSAAM ehf. Samkvæmt þessu telst nægjanlega sannað að stefnda ROSAAM ehf. hafi verið sá aðili sem stóð fyrir umræddum framkvæmdum.

Í áðurnefndri matsgerð S-kk-ef H-kk-ef, byggingartæknifræðings og húsasmíðameistara, er að finna rökstudda niðurstöðu varðandi orsakir þeirra skemmda á húsnæði stefnanda sem hann krefur stefndu um bætur fyrir í málinu. Fram kemur í matsgerðinni að megin orsök skemmdanna hafi verið ónógar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja/lágmarka sig á plötu yfir fyrstu hæð hússins. Platan hafi sigið og þær ráðstafanir sem gerðar voru til þess að fyrirbyggja sig hafi ekki dugað. Matsgerðin hefur einnig að geyma rökstutt mat á fjárhæð tjóns stefnanda vegna þeirra skemmda sem leiddu af sigi plötunnar. Ekki verður séð að matsgerðin sé, hvað þátt stefnda ROSAAM ehf. varðar, haldin göllum og þá hefur stefnda ROSAAM ehf. ekki hnekkt niðurstöðum matsmanns hvað nefnd atriði varðar á nokkurn hátt. Stefnda ROSAAM ehf. var í lófa lagið að afla sér yfirmats samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en félagið kaus að gera það ekki. Verður stefnda ROSAAM ehf. að bera hallan af þeirri ákvörðun sinni. Vangaveltur, ályktanir og fullyrðingar stefnda ROSAAM ehf. í greinargerð félagsins um orsakir og umfang tjóns stefnanda eru ekki studdar haldbærum gögnum og geta því ekkert gildi haft við úrlausn málsins. Samkvæmt öllu framansögðu verður lagt til grundvallar að tjón stefnanda vegna þess að ónógar ráðstafanir voru gerðar til þess að fyrirbyggja/lágmarka sig á plötu yfir fyrstu hæð fasteignarinnar að Bæjarlind 6 nemi 2.195.344 krónum, en ekki verður séð að kröfuliður 7 í stefnukröfunni eigi sér stoð í matsgerð hins dómskvadda matsmanns. Stefnda ROSAAM ehf. var samkvæmt framansögðu sá aðili sem stóð fyrir umræddum framkvæmdum. Ber félagið skaðabótaábyrgð á því tjóni stefnanda sem varð vegna áðurgreindra mistaka við framkvæmdina á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar. Verður félagið því dæmt til að greiða stefnanda nefnda fjárhæð í skaðabætur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. október 2014 til greiðsludags, sbr. 9. gr. sömu laga.

Meginreglan er sú að það er eigandi mannvirkis sem ber ábyrgð á því að sótt sé um byggingaleyfi áður en farið er í breytingar á burðarvirki, sbr. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Fyrir liggur í málinu að stefndi Árangur ehf. sótti ekki um byggingarleyfi fyrir hinum umdeildu framkvæmdum og var slíkt leyfi því aldrei gefið út. Jafnframt telur dómurinn upplýst að mistök hafi verið gerð hjá stefnda Kópavogsbæ þegar leitað var til byggingarfulltrúa í upphafi og burðarþolsteikningar af verkinu lagðar inn hjá embættinu. Framhjá því verður hins vegar ekki litið að samkvæmt matsgerð hins dómkvadda matsmanns er burðarvirki hússins að Bæjarlind 6 í lagi eftir framkvæmdirnar. Þá liggur ekki annað fyrir en stefndi Kópavogsbær hafi fyrst fengið vitneskju um að framkvæmdir við húsið væru hafnar þegar þær voru yfirstaðnar. Að þessu gættu fær dómurinn ekki séð hvernig framangreint tjón stefnanda, sem samkvæmt áðursögðu er að rekja til ónógra ráðstafana við framkvæmdina til þess að fyrirbyggja/lágmarka sig á plötu yfir fyrstu hæð hússins, getur hafa orsakast af athöfnum eða athafnaleysi stefnda Kópavogsbæjar, en skilyrði fyrir bótaskyldu samkvæmt sakarreglunni er að tjónþoli sanni orsakatengsl á milli tjóns og hinnar saknæmu og ólögmætu háttsemi eða athafnaleysis. Þegar af þeirri ástæðu að stefnanda hefur ekki tekist slík sönnun verður stefndi Kópavogsbær sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Vegna afdrifa kröfu stefnanda á hendur stefnda Árangri ehf. ber að gera stefnanda að greiða félaginu málskostnað, sbr. 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Að því athuguðu að sami lögmaður gætti hagsmuna stefndu Árangurs ehf. og ROSAAM ehf. í málinu og í ljósi fyrri málareksturs stefnanda gegn félögunum vegna sömu krafna og atvika, þar sem stefnandi var úrskurðaður til að greiða stefnda Árangri ehf. málskostnað, þykir málskostnaður til handa stefnda Árangri ehf. nú hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.

Í ljósi úrslita málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefnda Kópavogsbæ málskostnað með þeim hætti er í dómsorði greinir. Til þess er litið að stefndi Kópavogsbær gerði ekki sérstaklega kröfu um málskostnað í fyrra máli aðila en áskildi sér rétt til að krefja um kostnaðinn í nýju einkamáli sem þá þegar lá fyrir að stefnandi myndi höfða, meðal annars gegn sveitarfélaginu.

Með vísan til úrslita málsins og áður tilvitnaðs lagaákvæðis verður stefnda ROSAAM ehf. gert að greiða stefnanda málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar stefnanda til handa er meðal annars tekið tillit til útlagðs kostnaðar við öflun matsgerðar og þess að einkahlutafélagið hefur ekki, gegn mótmælum stefnda ROSAAM ehf., nægjanlega sýnt fram á að við ákvörðun málskostnaðar skuli lagt til grundvallar að stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

D Ó M S O R Ð:

Kröfum stefnanda, Verkefnis ehf., á hendur stefnda Árangri ehf. er vísað frá dómi ex officio. Stefnandi greiði stefnda Árangri ehf. 200.000 krónur í málskostnað.

Stefndi Kópavogsbær skal sýkn af kröfum stefnanda í málinu. Stefnandi greiði stefnda Kópavogsbæ 400.000 krónur í málskostnað.

Stefndi ROSAAM ehf. greiði stefnanda 2.195.344 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. október 2014 til greiðsludags og 900.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf