E-927/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 30. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af þrotabúi Regns ehf. Klapparstíg 25-27 í Reykjavík á hendur S-kvk-þgf S-kvk-þgf K-kk-ef, Krókavaði 10 í Reykjavík, með stefnu birtri 17. mars 2014.

Stefnandi krefst þess að rift verði ráðstöfunum Regns ehf. sem fólust í greiðslum til stefndu þann 5. september 2012 að fjárhæð 200.000 kr., þann 12. september 2012 að fjárhæð 500.000 kr. og þann 23. nóvember 2012 að fjárhæð 9.000.000 kr. og jafnframt að stefndu verði gert að greiða stefnanda 9.700.000 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. l. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Að auki krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst þess að vera sýknuð af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað að mati dómsins.

Málsatvik

Mál þetta lýtur að ágreiningi um riftanleika þriggja greiðslna sem greiddar voru út af reikningi Regns ehf. yfir á reikning stefndu. Greiðslurnar voru inntar af hendi 5. og 12. september og 23. nóvember 2012, samtals að fjárhæð 9.700 krónur. Regn ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júní 2013 að kröfu Lýsingar hf. sem barst dóminum 3. maí sama ár, sem er frestdagur við skipti búsins.

Skiptastjóri stefnanda óskaði eftir skýringum á framangreindum greiðslum Regns til stefndu með bréfi dags. 20. september 2013. Stefnda svaraði með bréfi dags. 27. september s.á. Þar kveður hún greiðslu til sín þann 23. nóvember 2012 að fjárhæð 9.000.000, skýrast af því að SIG ehf. hefði fyrir mistök lagt sömu fjárhæð inn á reikning Regns ehf. fyrr sama dag en fyrirtækið hafi aldrei átt tilkall til þessara fjármuna. Greiðslan hafi því verið bakfærð samdægurs um leið og mistökin uppgötvuðust. Greiðslurnar 5. og 12. september, samtals að fjárhæð 700.000 krónur, inn á reikning stefndu, hafi líka verið inntar af hendi fyrir mistök. Fjármunir þessir hafi tilheyrt S-kk-þgf J-kk-þgf og átt að fara til hans. Í bréfinu kveðst stefnda hafa afhent S-kk-þgf fjármunina.

Í bréfi sínu frá 30. september s.á. hafnaði skiptastjóri framangreindri staðhæfingu stefndu um að greiðslan þann 23. nóvember hefði fyrir mistök verið lögð inn á reikning Regns og kvað það ekki vera í samræmi við fyrirliggjandi gögn í málinu. Bókhaldsgögn, bæði frá Regni ehf. og SIG ehf. bentu til þess að um lán þess síðarnefnda væri að ræða til Regns. Kröfulýsing SIG ehf. í þrotabú Regns byggði jafnframt á því að um lán til stefnanda hafi verið að ræða. Í sama bréfi skorar stefnandi á stefndu að leggja fram gögn sem styðji staðhæfingar hennar um að greiðslunum frá 5. og 12. september hafi verið ráðstafað til S-kk-ef J-kk-ef. Í svarbréfi stefndu til skiptastjóra þann 10. október 2013 ítrekar hún fyrri skýringar. Þá segir í bréfinu að S-kk-nf J-kk-nf sé reiðubúinn að staðfesta það við skiptastjóra að hann hafi móttekið 700.000 krónur frá stefndu sem samsvari greiðslum Regns til stefndu í september 2012.

Upplýst er í málinu að stefnda og S-kk-nf J-kk-nf, sem eru hjón, voru eigendur Regns ehf. og SIG ehf. Þá var stefnda stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi í Regni ehf. þar til 26. apríl 2013 þegar S-kk-nf J-kk-nf tók við stöðu framkvæmdastjóra og prókúruhafa.

Við fyrirtöku málsins þann 26. júní sl., sem haldið var til undirbúnings aðalmeðferðar, lýsti lögmaður stefndu því yfir að hún og S-kk-nf myndu gefa skýrslu fyrir dómi. Við upphaf aðalmeðferðar tilkynnti lögmaður stefndu að frá því hefði verið fallið.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að þær ráðstafanir Regns ehf. að millifæra alls 9.700.000 krónur inn á reikning stefndu með þremur millifærslum þann 5. og 12. september 2012 og 23. nóvember 2012 séu riftanlegar samkvæmt 1. og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Greiðslurnar séu gjöf enda hafi greiðslurnar runnið frá Regni ehf. til stefndu án þess að nokkurt endurgjald hafi komið á móti.

Frestdagur sé 3. maí 2013 sbr. 2. gr. laga nr. 21/1991 en þann dag hafi Héraðsdómi Reykjavíkur borist krafa um gjaldþrotaskipti Regns ehf. Sú ráðstöfun sem fólst í greiðslu 9.000.000 króna til stefndu hafi farið fram 23. nóvember 2012, þ.e. á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag sbr. 1. mgr. 131. gr. og greiðslurnar 5. og 12. september, samtals að fjárhæð 700.000 krónur, hafi verið inntar af hendi þegar minna en 12 mánuðir voru til frestdags. Skilyrði riftunar samkvæmt nefndu ákvæði gjaldþrotaskiptalaganna séu því fyrir hendi.

Krafa stefnanda um endurgreiðslu framangreindra fjármuna byggir á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu skal sá sem hag hafði af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, ef riftun fer fram með stoð í 131.-138. gr. laganna.

Verði ekki fallist á að umræddar ráðstafanir séu riftanlegar á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 byggir stefnandi á því að skilyrði fyrir riftun á grundvelli 141. gr. sömu lagi séu fyrir hendi, enda hafi Regn ehf. verið ógjaldfært þegar ráðstafanirnar fóru fram. Skuldir Regns ehf. hafi á umræddum tíma verið mun meiri en eignir þess og félagið ófært um að greiða allar skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Þá þegar námu gjaldfallnar kröfur u.þ.b. 100.000.000 króna og ekkert benti til þess að úr rættist um fjárhag félagsins í náinni framtíð.

Greiðslur Regns ehf. til stefndu hafi skert greiðslugetu félagsins og þannig leitt til þess að eignir þrotabúsins hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Með ráðstöfununum hafi samtals 9.700.000 krónur verið greiddar stefndu án þess að nokkur verðmæti kæmu fyrir á sama tíma og félagið hafi verið ógjaldfært. Stefnandi og kröfuhafar hans hafi því orðið fyrir tjóni sem nemur sömu upphæð. Því sé um ótilhlýðilega ráðstöfun að ræða.

Þá hafi stefnda vitað, eða a.m.k. mátt vita, um ógjaldfærni félagsins á þeim tíma sem ráðstafanirnar áttu sér stað. Stefnda hafi verið einn af fyrirsvarsmönnum félagsins, meðstjórnandi í stjórn félagsins og gift stjórnarformanni og framkvæmdarstjóra félagsins. Stefnda hafi því átt auðvelt með að afla upplýsinga um stöðu Regns ehf. á þeim tíma sem umræddar ráðstafanir fóru fram.

Með vísan til framangreinds telur stefnandi að skilyrði riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 séu fyrir hendi. Verði fallist á það gerir stefnandi kröfu um greiðslu skaðabóta með vísan til 3. mgr. 142. gr. Í ákvæðinu sé kveðið á um að ef riftun fer fram á grundvelli 141. gr. eigi sá, sem ráðstöfunar hefur notið, að greiða þrotabúinu skaðabætur samkvæmt almennum reglum. Í málinu liggi fyrir að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem nemi 9.700.000 kr. vegna framangreindra ráðstafana, auk dráttarvaxta í samræmi við kröfugerð.

Hvað varðar málshöfðunarfresti samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 kveður stefnandi að ekki hafi verið til handbært fé í þrotabúinu til að standa að málsókn á hendur stefndu. Því hafi málshöfðun verið háð því að lánardrottnar tækju að sér að standa straum af kostnaði af henni. Ekki hafi verið efni til að taka afstöðu til þess atriðis fyrr en á fyrsta skiptafundi í þrotabúinu sem haldinn var 18. september 2013, skömmu eftir lok kröfulýsingarfrests. Sá fundur marki því upphaf málshöfðunarfrests skv. 148. gr. og sé málshöfðunarfrestur því ekki liðinn þegar þetta mál er höfðað.

Um lagarök að öðru leyti en þegar hefur verið getið, vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu varðandi dráttarvaxtakröfu sína, til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála varðandi málskostnað og til 1. mgr. 32. gr. sömu laga varðandi varnarþing.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að hvorki skilyrði riftunar samkvæmt 131. né 141. gr. laga nr. 21/1991 sé fyrir hendi. Vísar hún til skýringa sinna á greiðslunum sem raktar eru í umfjöllun um bréfaskipti hennar við skiptastjóra í atvikalýsingu að framan. Millifærslan 23. nóvember hafi verð gerð til að leiðrétta augljós mistök og sama eigi við um greiðslurnar tvær í september s.á. sem hafi með réttu átt að berast S-kk-þgf J-kk-þgf. Umdeildir fjármunir hafi aldrei tilheyrt hinu gjaldþrota félagi og skiptastjóri hafi aldrei fært fram rök fyrir hinu gagnstæða.

Stefnda byggir á því að skilyrði riftunar samkvæmt 1. mgr. 131. gr., sem krafa um riftun greiðslunnar frá 23. nóvember sé reist á, séu þrjú en ekki tvö svo sem stefnandi haldi fram. Í fyrsta lagi þurfi gjöfin að rýra eignir skuldara, í annan stað þurfi hún að leiða til eignaaukningar hjá móttakanda og í þriðja lagi þurfi tilgangur gerningsins að hafa verið að gefa.

Fyrsta skilyrðið sé ekki fyrir hendi. Greiðslan eða millifærslan hafi hvorki leitt til þess að eignir hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum né hafi ráðstöfun leitt til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns. Staðan á reikningnum sem fjármunir runnu út af hafi verið ríflega 140.000 krónum hærri daginn eftir millifærsluna en deginum áður. Stefnandi viti ekki hvers vegna peningarnir hafi verið færðir inn á reikning Regns ehf. en ætlunin hafi verið að leggja þetta fé inn á reikning stefndu. Sú stutta viðkoma peninganna á reikningi þrotabúsins veiti því ekki tilkall til þeirra. Þá fái ekki staðist sú staðhæfing stefnanda að um lán SIG ehf. til þrotamanns hafi verið að ræða í ljósi þess að skiptastjóri hafi hafnað kröfu þess félags sömu fjárhæðar í þrotabúið.

Annað skilyrði greinarinnar sé heldur ekki uppfyllt þar sem millifærslan leiddi ekki til eignaaukningar hjá stefndu. Fjármunirnir voru eign stefndu og þrotabúinu alfarið óviðkomandi. Skiptastjóra hafi ekki tekist að sýna fram á að fjármunirnir hafi tilheyrt þrotabúinu.

Af ofangreindu leiði að þriðja og síðasta skilyrðið sé ekki heldur fyrir hendi. Enginn gjafatilgangur lá að baki ráðstöfununum þegar af þeirri ástæðu að þrotabúið átti ekki umrædda fjármuni. Millifærsla fjármuna frá þrotabúinu til stefndu fól í sér erindisrekstur stefnanda í þágu SIG ehf. Verði fallist á kröfur stefnanda um riftun, sé í öllu falli ljóst að það var SIG ehf. en ekki stefnda sem hafði hag af ráðstöfuninni.

Varðandi kröfu um sýknu af riftunarkröfu greiðslnanna frá 5. september og 12. september 2012 þá byggir stefnda á því að raunverulegur viðtakandi þeirra hafi verið S-kk-nf J-kk-nf, svo sem hún hafi upplýst skiptastjóra um. Krafa um sýknu byggi því á aðildarskorti. Þá hafi stefnda hvorki haft hag af móttöku fjármunanna né hafi það verið tilgangur þrotabúsins að gefa henni þá. Skorti því jafnframt á að skilyrði 2. mgr. 131. gr. séu uppfyllt. Í þessu sambandi vísar stefnda á ný til áðurnefndra skýringa sinna á millifærslunum, þ.e. að 9.000.000 króna greiðslan hafi verið leiðrétting á mistökum en 700.000 krónurnar hafi hún fært réttum eiganda, S-kk-þgf J-kk-þgf.

Verði aðalkröfunni hafnað krefst stefnda þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og vísar til sömu málsástæðna og lagaraka og rakin hafa verið um aðalkröfuna.

Forsendur og niðurstaða

Í málinu krefst stefnandi riftunar 9.700.000 króna greiðslu sem Regn ehf. innti af hendi til stefndu í þrennu lagi, 5. og 12. september 2012, samtals að fjárhæð 700.000 krónur og 9.000.000 krónur sem innt var af hendi 23. nóvember sama ár. Regn ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur sem kveðinn var upp 27. júní 2013 að kröfu Lýsingar hf. sem barst dóminum 3. júní s.á. en sá dagur er frestdagur sbr. 2. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Fyrstu tvær greiðslurnar fóru fram þegar innan við tólf mánuðir voru til frestdags en síðasta greiðslan fór fram þegar innan við sex mánuðir voru til þess dags.

Stefnandi byggir aðallega á því að greiðslurnar feli í sér gjöf og séu fyrri greiðslurnar tvær því riftanlegar á grundvelli 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 en síðasta greiðslan á grundvelli 1. mgr. sömu greinar.

Í 1. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaganna segir að krefjast megi riftunar á gjafagerningi hafi gjöfin verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Greiðsla að fjárhæð 9.000.000 króna var innt af hendi með millifærslu af reikningi þrotamanns yfir á reikning stefnda þann 23. nóvember 2012 samkvæmt fyrirliggjandi gögnum um hreyfingar á reikningi þrotamanns. Þá staðhæfir stefnandi að þessi fjárhæð sé tilgreind í bókhaldsgögnum SIG ehf. sem lán til Regns ehf. og kveður SIG ehf. hafa sent inn kröfulýsingu í þrotabúið á grundvelli hennar. Stefnda mótmælir ekki þessari staðhæfingu en heldur því á hinn bóginn fram að skiptastjóri hafi hafnað kröfu SIG ehf. í þrotabúið Stefnandi mótmælir því og segir hið rétta vera að kröfunni hafi á sínum tíma verið hafnað að svo stöddu þar sem frekari gögn skorti um viðskipti þessara aðila. Í málinu liggja ekki fyrir gögn sem varpa ljósi á þetta atriði en telja verður að stefnda beri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu að kröfunni hafi verið hafnað.

Stefnda byggir á því að ekki hafi verið um gjöf að ræða þar sem þrotamaður hafi aldrei átt umdeilda fjármuni, heldur hafi þeir fyrir mistök verið færðir á reikning hans og þau mistök umsvifalaust verið leiðrétt þegar þau komu í ljós síðar sama dag. Stefnda kveðst sjálf hafa verið eigandi þessara fjármuna og SIG ehf., hafi fyrir mistök greitt þrotamanni fjármunina. Til stuðnings þessari staðhæfingu vísar stefnda til bréfaskipta sinna til skiptastjóra þar sem sömu staðhæfingu er að finna.

Að mati dómsins hefur stefnandi, með framlagningu yfirlita yfir hreyfingar á reikningi hins gjaldþrota félags leitt líkur að því að umræddir fjármunir hafi verið eign þrotamanns. Stefnda hefur engin gögn lagt fram í málinu, önnur en yfirlýsingu hennar sjálfrar til skiptastjóra, sem styðja staðhæfingar hennar um að hún hafi verið eigandi fjárins. Sú staðhæfing er því ósönnuð. Við mat á sönnunargildi staðhæfinga stefndu er litið til þess að hún var einn eiganda og stjórnanda félagsins auk þess sem SIG ehf. var félag í eigu eiginmanns hennar og sameiganda í hinu gjaldþrota fyrirtæki. Er því umdeild greiðsla komin frá fyrirtæki sem telst nákomið þrotamanni skv. 5. tölulið 3.gr. laga nr. 21/1991 og bæði stefnda og eiginmaður hennar eigendur þess.

Ekki er um það deilt að ekkert endurgjald kom fyrir þá fjármuni sem stefnandi greiddi stefndu og verður því að líta svo á að um gjöf hafi verið að ræða, þ.e. örlætisgerning sem rýrði eignir búsins um samsvarandi fjárhæð og stefnda hagnaðist um. Gjöfin var innt var af hendi þegar innan við sex mánuðir voru til frestdags. Með vísan til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er slík ráðstöfun riftanleg og verður krafa stefnanda þar að lútandi því tekin til greina.

Hvað varðar greiðslur til stefndu sem bárust henni með millifærslu af reikningi stefnanda þann 5. og 12. september 2012, samtals að fjárhæð 700.000 krónur, byggir stefnda á því, líkt og um síðari greiðsluna, að umræddir fjármunir hafi aldrei tilheyrt félaginu. Fjármunir þessir hafi verið í eigu S-kk-ef J-kk-ef, eiginmanns stefndu, og hafi hún afhent honum þetta fé. Stefnda hefur ekki stutt þessa staðhæfingu neinum gögnum og hvorki hún né S-kk-nf gáfu skýrslu fyrir dómi. Staðhæfing stefndu er því ósönnuð og verður að telja, með vísan sömu röksemdar og rakin er varðandi greiðsluna frá 23. nóvember 2012, að um gjafagerning sé að ræða. Gjöfin var afhent þegar innan við tólf mánuðir voru til frestdags og ekki hafa verið færð fram rök eða gögn sem sýna fram á að þrotamaður hafi verið gjaldfær þrátt fyrir afhendingu þessara fjármuna. Verður því fallist á riftunarkröfu stefnanda með vísan til 2. mgr. 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Er því jafnframt hafnað að sýkna beri stefndu vegna aðildarskorts þar sem hún kveðst ekki hafa verið endanlegur viðtakandi greiðslnanna. Fyrir liggur að félagið greiddi stefnu umdeilda fjármuni og engin gögn eru fyrirliggjandi sem styðja þá staðhæfingu að hún hafi verið milligöngumaður en ekki móttakandi þeirra.

Með vísan til framangreindrar niðurstöðu um riftanleika ráðstafana þrotamanns á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 verður jafnframt tekin til greina krafa stefnanda um að stefnda endurgreiði þrotabúinu þá fjárhæð sem hún fékk greidda á grundvelli 142. gr. sömu laga. Fyrir liggur að eignir búsins rýrnuðu um sömu fjárhæð og hún fékk greidda og ekki hefur annað verið í ljós leitt en að stefnda hafi haft samsvarandi hag af þeim.

Stefnandi krefst dráttarvaxta. Í stefnu er ekki kveðið á um frá hvaða tíma krafist er slíkra vaxta en í munnlegum málflutningi kom fram að krafan miðast við að upphafsdagur dráttarvaxta væri greiðsludagur. Gegn mótmælum stefndu verða dráttarvextir ekki dæmdir frá fyrri tíma en stefnubirtingardegi, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, enda benda gögn málsins ekki til þess að endurgreiðslukrafa eða yfirlýsing um riftun hafi verið höfð uppi fyrr.

Við aðalmeðferð málsins staðhæfði lögmaður stefndu að dómara bæri að vísa þessu máli frá án kröfu þar sem málshöfðunarfrestir samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið liðnir þegar málið var höfðað. Miðar hann þar við að meira en sex mánuðir voru liðnir frá því að kröfulýsingarfresti lauk þegar mál þetta var höfðað. Upplýst er í málinu að kröfulýsingarfrestur rann út 8. september 2013 og mál þetta var höfðað með stefnu birtri 17. mars sl., þ.e. meira en sex mánuðum eftir lok kröfulýsingarfrest. Lögmaður stefnanda mótmælti þessari lagatúlkun og kveður málhöfðunarfrestinn fyrst hafi byrjað að líða eftir lok fyrsta skiptafundar sem haldinn var 18. september 2013.

Í 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 kemur fram að riftunarmál skuli höfða áður en sex mánuðir eru liðnir frá því að skiptastjóri átti þess fyrst kost að gera riftunarkröfuna þó aldrei fyrr en við lok kröfulýsingarfrests. Í stefnu er gerð grein fyrir því að stefnandi telji sig fyrst hafa átt þess kost að höfða málið eftir að kröfuhafar samþykktu að bera ábyrgð á kostnaði af málshöfðun þar sem eignir þrotabúsins sjálfs hrukku ekki til slíkra útgjalda. Sú afstaða kröfuhafa hafi ekki legið fyrir fyrr en eftir fyrsta skiptafund þann 18. september 2013.

Skilyrði málshöfðunar samkvæmt nefndri grein er meðal atriða sem aðilar máls hafa forræði á en sætir ekki frávísun án kröfu. Í greinargerð er þessari málsástæðu stefnanda ekki mótmælt og engin frávísunarkrafa gerð í málinu á fyrri stigum án þess að nokkrar skýringar liggi fyrir á þeim seinagangi. Andmæli stefndu eru því of seint fram komin og gegn mótmælum stefnanda koma þau ekki til frekari skoðunar í málinu sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Þykir hann hæfilega ákveðinn 370.000 krónur.

L-kk-nf B-kk-nf hdl. flutti málið fyrir stefnanda og D-kk-nf G-kk-nf hdl. fyrir stefndu.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Rift er greiðslum Regns ehf. þann 5. september 2012 að fjárhæð 200.000 kr., þann 12. september s.á að fjárhæð 500.000 kr. og þann 23. nóvember s.á. að fjárhæð 9.000.000 kr. Stefnda, S-kvk-nf S-kvk-nf K-kk-ef, skal greiða stefnanda, þrotabúi Regns ehf., 9.700.000 krónur með dráttarvöxtum frá 17. mars 2014. Stefnda greiði stefnanda jafnframt 370.000 krónur í málkostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf