E-358/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 18. október 2011, hefur Sólon og Seyma ehf., kt. 000000-0000, Klettaborg 5, 600 Akureyri, höfðað hér fyrir dómi á hendur JKE eignarhaldsfélagi ehf., kt. 000000-0000, Tungusíðu 30, 603 Akureyri, og J-kk-þgf K-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að sama stað, með stefnu birtri 18. október 2010.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 5.615.266 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001, frá 02.01.2010 til greiðsludags, en auk þess er krafist bankakostnaðar að fjárhæð 550 krónur. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt fram lögðum málskostnaðarreikningi.

Endanlegar dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að stefnufjárhæðin verði lækkuð um 5.535.811 krónur og verði þá 79.455 krónur, en til vara að stefnufjárhæðin verði lækkuð um 1.868.706 krónur og verði þá 3.746.560 krónur. Þá er þess krafist að dráttarvextir verði aðeins dæmdir frá stefnubirtingardegi. Loks er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Málavextir eru þeir helstir að þann 17. október 2007 gerðu fyrirsvarsmenn GK ehf. og Raf ehf., nú stefnandi Sólon og Seyma ehf., og stefnda JKE eignarhaldsfélag ehf. með sér kaupsamning um kaup á 50% eignarhlut stefnanda í félaginu Rafmönnum ehf. Fyrir átti stefnda 50% hlut í félaginu og eignaðist því með kaupunum Rafmenn ehf. að öllu leyti.

Fyrir liggur að nokkur aðdragandi var að umræddum kaupum, en sumarið 2007 hafði það verið ætlan fyrirsvarsmanna aðila að selja báðir hlut sinn í Rafmönnum ehf. til þriðja aðila. Var af því tilefni gert árshlutauppgjör 30. júní og tekinn saman skuldalisti yfir útistandandi kröfur félagsins á hendur viðskiptamönnum. Atvik munu síðan hafa þróast á þann veg að viðræður hófust með fyrirsvarsmönnum Rafmanna ehf., sem einnig eru fyrirsvarsmenn aðila þessa mála, þeim Á-kk-þgf G-kk-þgf Á-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnanda, og J-kk-þgf K-kk-þgf E-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnda, að það síðast nefnda keypti Rafmenn ehf. að fullu. Er óumdeilt að undir lok þessara viðræðna og þegar samkomulag hafði tekist um kaupverð, með fyrirvara um fjármögnun af hálfu stefnda, kom sonur fyrirsvarsmanns stefnda, Á-kk-nf P-kk-nf J-kk-nf, að lokagerð samningsgerðarinnar. Var þá bætt við í samningsdrögin ákvæði um forsendur fyrir kaupunum, en einnig ákvæði um endanlegt kaupverð og uppgjör. Kaupsamningur aðila var loks undirritaður 17. október 2007, eins og áður sagði.

Í nefndum kaupsamningi er í 1. mgr. 2. töluliðar kveðið á um kaupverð. Er þar í a-lið tiltekið að hluti þess skyldi greiðast við undirritun samnings, en í b-lið segir að 20 milljónir króna greiðist með skuldabréfi til þriggja ára ásamt vöxtum og verðtryggingu. Þá er í 2. mgr. 2. töluliðar samningsins svohljóðandi ákvæði:

„Kaupverð skal taka breytingum til lækkunar til jafns við helming þeirrar fjárhæðar sem óinnheimt er af viðskiptakröfum félagsins, sbr. b-lið 4. töluliðs, sem orðnar eru sex [6] mánaða gamlar talið frá undirritun kaupsamnings. Lækkunin komi til frádráttar á greiðslu skv. lið b. hér að ofan. Seljendum skal heimilt að innheimta sömu kröfur í eigin nafni frá og með sama tíma.“

Í 4. tölulið kaupsamningsins, sem ber fyrirsögnina „Forsendur og fyrirvarar kaupanda“ segir: ,,Eftirfarandi atriði eru ákvörðunarástæður fyrir gerð þessa kaupsamnings og því verði sem boðið er. Gengið er út frá því að forsendur þessar, þar sem það á við, séu fyrir hendi á afhendingardegi hinna seldu hluta, þ.e. við undirritun kaupsamnings þessa.“ Er síðan í sjö stafliðum tilteknar forsendur fyrir kaupunum, en í b. lið segir: „Ekki sé þörf á viðbótar afskriftum á kröfum sem félagið á á hendur þriðja aðila sbr. fylgiskjal 1 umfram það sem fram kemur í því. Innheimtist ekki kröfur samkvæmt fylgiskjalinu komi helmingur afskriftar á sérhverri kröfu til frádráttar kaupverðinu.“

Ofangreind kaup gengu eftir og voru ákvæði samningsins efnd, m.a. með greiðslu kaupverðs og með útgáfu nefnds skuldabréfs, sbr. ákvæði 2. töluliðar. Fylgiskjalið um viðbótarafskriftir á hendur þriðja aðila, sbr. ákvæði b-liðar 4. töluliðar, var hins vegar ekki gert.

Með tölvubréfi fyrirsvarsmanns stefnda, dagsettu 2. nóvember 2009, til fyrirsvarsmanns stefnanda var leitað eftir endanlegu uppgjöri á því skuldabréfi, sem gefið var út vegna ofangreindra kaupa með vísan til ákvæða kaupsamningsins. Var í bréfinu sérstaklega vísað til þess að krafa Rafmanna ehf. á hendur félaginu A ehf., að fjárhæð 11.071.622 krónur, hefði endanlega tapast við gjaldþrot. Af þeim sökum ætti helmingur þeirrar kröfu að dragast frá upphaflegu kaupverði, sbr. ákvæði 2. mgr. 2. tölulið og b-liðar 4. tölulið kaupsamnings. Liggur fyrir að í framahaldi af þessum tilmælum áttu fyrirsvarsmenn aðila í nokkrum samskiptum þar sem þeir lýstu skoðunum sínum um túlkun á nefndum samningsákvæðum.

Samkvæmt málatilbúnaði aðila er óumdeilt að fyrir gerð nefnds kaupsamnings hafi legið fyrir skuldalisti þar sem tíundaðar voru útistandandi kröfur Rafmanna ehf. á hendur viðsemjenda, samtals að fjárhæð 80 til 90 milljónir króna. Vegna þessa hafi að ráði endurskoðanda félagsins verið færðar í afskriftasjóð 14,5 milljónir króna. Þá liggur fyrir að nefndur endurskoðandi aðstoðaði við gerð lýsts kaupsamningsins. Vegna nefnds ágreinings aðila leitaði fyrirsvarsmaður stefnda eftir áliti endurskoðandans og ,,..skýringum á tengslum við niðurfærslu á kröfum Rafmanna ehf. í uppgjörum árið 2006 og í milliuppgjöri 2007“. Svarbréf endurskoðandans er dagsett 17. maí 2010, en efni þessa er svohljóðandi:

„Á lokafundi um sölu á eignarhlutnum í Rafmönnum ehf. var rætt um að kaupandi og seljandi myndu gera lista yfir útistandandi kröfur á söludegi þann 17. október 2007, strax í kjölfar fundarins, vegna greinar 4.b í samningnum. Listinn var aldrei kláraður milli aðila og ágreiningur er meðal annars uppi um hvort tilteknar kröfur hefðu átt að vera á listanum eða ekki. Vegna þessa ágreinings var undirritaður beðinn um að skýra hvernig mat á kröfum fór fram í ársreikningi félagsins vegna ársins 2006 og í milliuppgjöri árið 2007.

Niðurfærsla í ársuppgjöri 2006 nam 9,7 millj. kr. en 14,5 millj. kr. í milliuppgjöri ársins 2007. Niðurfærsla krafna í ársreikningi og árshlutauppgjöri félagsins byggir á aldursgreiningu útistandandi krafna í lok hvors uppgjörstímabils og er gerð til þess að endurspegla raunverulegt verðmæti krafna í uppgjörum. Mat stjórnenda ræður því hversu mikið er niðurfært til varúðar hverju sinni en niðurfærslan á að endurspegla líkleg töp í framtíðinni annars vegar og ófyrirséð töp í framtíðinni hins vegar. Í uppgjörsgögnum þessara tímabila var niðurfærslan ekki sérgreind niður á einstakar kröfur þó svo að ákveðnar kröfur væru líklegri til að tapast en aðrar en niðurfærslan nam eins og áður segir 14,5 millj. kr. í milliuppgjöri ársins 2007.“

Sáttaumleitanir aðila reyndust árangurslausar, en með innheimtubréfi dagsettu 15. júlí krafði stefnandi stefndu um greiðslu vegna vanskila á framangreindu skuldabréfi.

Undir rekstri málsins var með úrskurði dómsins stefndu heimilað að leiða fram aðila og vitni til skýrslugjafar, sbr. ákvæði 4. mgr. 118. gr. laga nr. 91, 1991

II.

Í stefnu byggir stefnandi á því að dómkrafa hans sé samkvæmt fyrrnefndu skuldabréfi, auðkenndu nr. 1145-64-010393, útgefnu á Akureyri 17. október 2007, af hinu stefnda félagi, JKE eignarhaldsfélagi. Skuldabréfið hafi verið gefið út til stefnanda, upphaflega að fjárhæð 20 milljónir króna og skyldi greiðast með 36 afborgunum á eins mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 2. nóvember 2007. Skuldabréfið sé með föstum vöxtum frá 2. nóvember 2007 eða 12,9%. Þá byggir stefnandi á því að stefndi J-kk-nf K-kk-nf E-kk-nf hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð með undirritun sinni á bréfið og séu kröfur á hendur honum byggðar á þeirri ábyrgð. Skuldabréfið hafi farið í vanskil 2. janúar 2010, og sé það gjaldfellt miðað við þann gjalddaga, en eftirstöðvar þess hafi þá verið 5.555.554 krónur. Áfallnir vextir þann dag hafi verið 59.722 krónur og bankakostnaður 550 krónur eða samtals 5.615.816 krónur, sem sé stefnufjárhæðin. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Við munnlegan málflutning var af hálfu stefnanda það áréttað að ágreiningur aðila varðaði m.a. túlkun á áðurröktum ákvæðum kaupsamnings dagsettum 17. október 2007, þ.e. um afskriftir útistandandi krafna samkvæmt b lið 4. töluliðar og þá hvað túlka hafi mátt sem umfram afskriftir og hvaða kröfur hafi með réttu mátt ætla að þyrfti að afskrifa. Stefnandi staðhæfir að það hafi verið skilningur aðila með umræddu samningsákvæði að aðilar myndu deila með sér þeim kröfum sem hugsanlega þyrfti að afskrifa eftir gerð samningsins, en að þar hefðu aðilar sérstaklega haft í huga kröfur sem reiknað hefði verið með að innheimtust en gerðu það síðan ekki. Af hálfu stefnanda er til þess vísað að þrátt fyrir skuldalisti samkvæmt nefndu ákvæði b liðar 4. töluliðs hefði aldrei verið gerður hefðu aðilar við samningsgerðina verið sammála um að krafa á hendur A ehf. væri sú eina sem út af stóð. Hefði því nefnd krafa A ehf. átt að vera á listanum, þ.e. fylgiskjali 1. Aðrar útistandandi kröfur hefðu ekki komið til álita og þ. á m. ekki kröfur á hendur P ehf. og N ehf., enda þau félög verið gjaldþrota við lokagerð kaupsamningsins.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að fyrir undirritun kaupsamningsins hefðu aðilar haft undir höndum fullnægjandi bókhaldsgögn Rafmanna ehf. og því gert sér fulla grein fyrir stöðu félagsins. Bendir stefnandi á í því sambandi að á afskriftareikningi Rafmanna ehf. hefðu verið 14,5 milljónir króna, en þar hefði verið um varúðarniðurfærslu að ræða. Byggir stefnandi á því að nefnd fjárhæð hefði nægt til að mæta hinni töpuðu kröfu félagsins á hendur A ehf. og þar af leiðandi ættu stefndu engar kröfur á hendur stefnanda, sbr. ákvæði b liðar 4. töluliðs kaupsamningsins.

Af hálfu stefnanda er varakröfu stefnda andmælt með vísan til framangreindra málsástæðna. Þá byggir stefnandi á því að greitt hafi verið athugasemdalaust af skuldabréfinu í tvö ár án þess að nefndar væru frekari afskriftir af hálfu fyrirsvarsmanna stefnda. Stefnandi bendir jafnframt á að samkvæmt framlögðum gögnum hafi umræddar kröfur Rafmanna ehf. á hendur félögunum P ehf. og N ehf. verið afskráðar úr bókum félagsins 31. desember 2007, en á hendur Arnarfelli 31. október 2008.

Um lagarök er af hálfu stefnanda vísað til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldur til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7, 1936. Einnig er af hálfu stefnanda vísað til vanefndarákvæðis skuldabréfsins sjálfs. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti styður stefnandi við lög um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001. Krafan um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, en um varnarþing er vísað til 33. gr. sömu laga.

Stefndi byggir aðalkröfu sína um lækkun á stefnukröfu á því að í kaupsamningi aðila frá 17. október 2007 komi það skýrt fram að kaupverð eigi að taka breytingum til lækkunar til jafns við helming þeirrar fjárhæðar sem óinnheimt sé af viðskiptakröfum félagsins og að sú lækkun vegna afskriftar komi til frádráttar vegna greiðslu umkrafins skuldabréfs, sbr. ákvæði 2. mgr. 2. töluliðar og b liðar 4. töluliðar. Stefndi byggir á því að með aðilum hafi við samningsgerðina það verið ágreiningslaust að umrædd ákvæði samningsins tæki til útistandandi kröfu Rafmanna ehf. á hendur A ehf., að fjárhæð 11.071.622, að teknu tilliti til afdregins virðisaukaskatts. Og samkvæmt nefndum ákvæðum beri því að draga frá við lokauppgjör á greiðslu skuldabréfsins helming kröfunnar eða 5.535.811 krónur.

Stefndu vísa jafnframt til þess að við samningsgerðina hafi m.a. legið fyrir einfaldur skuldalisti Rafmanna ehf., dagsettur 1. október 2010. Á listanum hafi verið allar útistandandi kröfur félagsins, sem ekki höfðu verið afskrifaðar við undirritun kaupsamnings þann 17. október sama ár. Skuldir þessar hefðu verið verulegar og vegna óvissu um innheimtu þeirra hefði verið í afskriftasjóði 14,5 milljónir króna. Byggja stefndu á því að við samningsgerðina hefðu þeir sem kaupendur tekið áhættu um innheimtu þessara krafna. Á hinn bóginn hefðu samningsaðilar með umræddum samningsákvæðum tekið sameiginlega áhættu vegna fyrrnefndrar kröfu Rafmanna ehf. á hendur A ehf. Vegna þessa hafi stefnanda og verið heimilað að innheimta þá kröfu í eigin nafni, sbr. ákvæði 2. mgr. 2. töluliðar in fine.

Stefndu byggja varakröfu sína á því að á hreyfingarlista dagsettum 1. maí 2005 til 3. nóvember 2011 komi m.a. fram afskriftir Rafmanna ehf. á kröfum fimm tiltekinna viðskiptavina. Kröfur þessar hafi verið afskrifaðar á tímabilinu frá 31. desember 2007 til 31. október 2008. Á meðal þessara krafna hafi verið krafa félagsins á hendur A ehf., en samtals hafi þessar afskrifuðu kröfur verið að fjárhæð 22.705.671 krónur. Byggja stefndu á því að í ljósi nefndra samningsákvæða, en að teknu tilliti til þeirrar fjárhæðar sem að fyrir hafi legið í afskriftarsjóði félagsins, beri að lækka stefnufjárhæð stefnanda við uppgjör á eftirstöðvum umrædds skuldabréfs um 1.868.706 krónur og verði því krafa hans 3.746.560 krónur. Bent er á að skuldabréfið hafi ætíð verið í eigu stefnanda og að stefndu hafi reglulega greitt af því þar til fyrir hafi legið að til lækkunar skyldi koma á eftirstöðvum þess í samræmi við nefnd samningsákvæði. Áréttað er að með tölvubréfi 2. nóvember 2009 hafi framkvæmdastjóri stefnda tilkynnt stefnanda að skuld A ehf. hefði ekki fengist greidd og hafi af þeim sökum verið reiknað með að lokauppgjör færi fram með mótreikningi vegna afskrifta á eftirstöðvum skuldabréfsins.

Varðandi dráttarvexti er af hálfu stefndu þess krafist að þeir verði reiknaðir frá stefnubirtingardegi, enda hefðu stefndu gert upp kröfuna hefði tregða og andmæli stefnanda við lækkun kaupverðsins ekki komið til og tafið þann frágang. Varðandi málskostnað ef af hálfu stefndu vísað til 130. gr. laga nr. 91, 1991.

III.

Við meðferð málsins gáfu fyrirsvarsmenn stefnanda og hins stefnda félags aðilaskýrslur, en einnig gaf vitnaskýrslu sonur þess síðast nefnda, Á-kk-nf P-kk-nf J-kk-nf framkvæmdastjóri, svo og fyrrum bókari Rafmanna ehf., S-kvk-nf K-kvk-nf.

Eins og að framan var rakið á mál þetta á rætur að rekja til kaupa stefnda JKE eignarhaldsfélags ehf. á eignarhluta stefnanda í Rafmönnum ehf. haustið 2007. Fyrir liggur að er atvik gerðust höfðu fyrirsvarsmenn aðila staðið saman að rekstri félagsins í u.þ.b. tíu ár. Þá er óumdeilt að fyrir gerð kaupsamningsins lá fyrir milliuppgjör ársins 2007, sbr. bréf endurskoðanda frá 17. maí 2010, svo og skuldalisti þar sem tíundaðar voru útistandandi kröfur Rafmanna ehf. á hendur viðskiptavinum. Samkvæmt skýrslum fyrirsvarsmanna aðila fyrir dómi var heildarfjárhæð útstandandi krafna félagsins á milli 80 og 90 milljónir króna. Á lokastigum samningsgerðarinnar lá auk þessa fyrir „einfaldur skuldalisti“ Rafmanna ehf., dagsettur 1. október 2007, sbr. dskj nr. 10. Á meðal þeirra skulda sem þar eru tíundaðar er m.a. krafa félagsins á hendur A ehf., 13.784.390 króna, að meðtöldum virðisaukaskatti. Að auki eru á þessum skuldalista kröfur á hendur P ehf., að fjárhæð 7.242.249 króna og N ehf. að fjárhæð 1.452.401 króna. Á listanum eru einnig fjölmargar kröfur á hendur öðrum viðskiptavinum félagsins, en þar á meðal eru þær kröfur sem aðilar tíunduðu við sáttaumleitanir og síðar rötuðu í varakröfu stefndu, samtals að fjárhæð 22.705.941 króna. Samkvæmt hinum „einfalda skuldalista“ frá 1. október 2007 voru heildarskuldir viðskiptamanna við Rafmenn ehf. 104.727.207 krónur.

Samkvæmt skýrslum fyrirsvarsmanna aðila fyrir dómi, sem nokkra stoð hafa í vitnaskýrslum, var við samningsgerðina um kaup stefndu á helmings eignarhluta í Rafmönnum ehf. einblínt á kröfu félagsins á hendur R ehf., að fjárhæð 11.071.622 krónur, án virðisaukaskatts. Þá báru fyrirsvarmennirnir að þeir hafi verið sammála um að eingöngu yrði litið til nefndrar kröfu við gerð þess fylgiskjals, sem vísað sé til í b lið 4. töluliðar kaupsamnings, en þeir síðar látið fyrirfarast að gera. Verður þessi vilji samningsaðila lagður til grundvallar við úrlausn málsins.

Við úrlausn einkamála hafa staðhæfingar aðila um atvik almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atriði sem honum er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála. Við úrlausn um sönnun atvika verður í þessu máli því að taka afstöðu til þess, hvort staðhæfingar aðilanna fái nægjanlega stoð í sönnunargögnum sem aflað hefur verið við rekstur þess, en að því er varðar sönnunargildi vitnisburðar verður m.a. að hafa í huga afstöðu vitna, t.d. til aðila. Að öðru leyti verður skorið úr ágreiningi eftir mati á þeim gögnum sem fram hafa komið í málinu, samkvæmt almennum reglum VI. kafla laga nr. 91, 1991.

Í fyrrnefndum b lið 4. töluliðs í kaupsamningi aðila er ekki vikið að afskriftareikningi eða heildarfjárhæð útistandandi krafna Rafmanna ehf. á árinu 2007. Verður að þessu virtu, en einnig með hliðsjón af skýrslum fyrirsvarsmanna fyrir dómi, að fallast á sjónarmið stefndu varðandi aðalkröfu, að við endanlegt uppgjör á eftirstöðvum skuldabréfs sem útgefið var vegna kaupanna, samhliða undirritun nefnds kaupsamnings þann 17. október 2007, að draga beri frá helming þeirrar fjárhæðar sem A ehf. skuldaði Rafmönnum ehf., og afskrifuð hefur verið, samtals 5.535.811 krónur.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða dómsins að stefndu, JKE ehf. og J-kk-nf K-kk-nf E-kk-nf, sem sjálfskuldarábyrgðaraðili á lýstu skuldabréfi, greiði stefnanda in solidum 79.455 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. janúar 2010 til greiðsludags.

Í ljósi málsúrslita þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, JKE eignarhaldsfélag ehf. og J-kk-nf K-kk-nf E-kk-nf, greiði in solidum stefnanda, Sólon og Seymu ehf., 79.455 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 frá 2. janúar 2010 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf.