E-1727/2012

Mál þetta sem dómtekið var 9. september 2014 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 13. maí 2012, af A, [...],[...], á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hans til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu B í [...] hjá stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir í slysi á skólatíma í B, [...]. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, ásamt virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að réttur stefnanda til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu [...] verði eingöngu viðurkenndur að hluta. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Atvik málsins

Stefnandi varð fyrir meiðslum er hann rann til og féll á lóð B í [...],[...], en stefnandi var þá nemandi við unglingadeild skólans. Eftir því sem næst verður komist varð slysið um kl. 11.50 á leiksvæði (körfuboltavelli), sem staðsett er við vesturhlið skólabyggingarinnar. Þegar slysið varð var stefnandi, ásamt skólafélaga sínum, á leið á sparkvöll, sem staðsettur er sunnan við skólabygginguna. Á leiðinni spyrntu þeir bolta á milli sín á framangreindu leiksvæði. Talið er að stefnandi hafi, þegar hann spyrnti boltanum, runnið til í hálku sem myndast hafi á malbikuðu yfirborði leiksvæðisins. Féll hann til jarðar. Við fallið hlaut hann opið beinbrot á hægri handlegg. Skólafélagi hans datt einnig, þegar hann snerti boltann, en meiddist ekki við fallið eða a.m.k. ekki alvarlega. Í kjölfar slyssins var stefnandi fluttur á Sjúkrahúsið á [...] til skoðunar en síðar sama dag á slysa- og bráðamóttökudeild Landsspítalans í Fossvogi. Reyndist stefnandi með brot á fjarenda hægri upphandleggjar og náði brotið inn í olnbogaliðinn. Gekkst stefnandi undir aðgerð á spítalanum daginn eftir. Þegar slysið varð var rekstraraðili B, [...], með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda auk húseigendatryggingar og svonefndrar slysatryggingar skólabarna.

Með tölvupósti, 10. febrúar 2011, og bréfi sama dag fór lögmaður stefnanda þess á leit við stefnda að félagið tæki afstöðu til bótaskyldu vegna framangreindra meiðsla stefnanda. Stefndi svaraði erindinu með tölvupósti, 15. febrúar, þar sem segir m.a. að málið sé skráð bótaskylt. Með tölvupósti, 17. febrúar, spurði lögmaður stefnanda stefnda hvort ekki væri rétt skilið hjá sér að B væri með tryggingar hjá stefnda en ekki tryggingartaki. Í svari stefnda til lögmanns stefnanda, 18. febrúar, sagði að [...] væri tryggingartaki og verið væri að sækja í tryggingu skólabarna hjá B. Með tölvupósti, 21. febrúar, spurði lögmaður stefnanda stefnda hvort verið væri að viðurkenna bótaskyldu úr slysatryggingu eða ábyrgðartryggingu. Með öðrum pósti sama dag óskaði lögmaður stefnanda eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu B, með vísan til þess að félagið hefði þegar staðfest bótaskyldu úr slysatryggingu skólabarna. Með bréfi, 19. ágúst 2011, fór lögmaður stefnanda þess á leit við stefnda að félagið tæki afstöðu til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu B hjá félaginu vegna slyss stefnanda, 7. desember 2009. Með bréfi, 30. september 2011, hafnaði stefndi því að stefnandi ætti rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu [...] hjá stefnda, þar sem slys stefnanda væri hvorki að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans eða annarra atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki bæri ábyrgð á enda væri slys stefnanda að rekja til samspils óaðgæslu stefnanda sjálfs og óhappatilviljunar. Stefnandi skaut framangreindri niðurstöðu stefnda, 18. október 2011, til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, 16. nóvember 2011, að bótaskylda væri ekki fyrir hendi. Í rökstuðningi fyrir niðurstöðunni segir að ekki hafi verið sýnt fram á að rekja mætti tjónsatburð til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna, sem hann bæri ábyrgð á eða annarra atvika eða aðstæðna sem hann bæri ábyrgð á. Alþekkt væri að hálka gæti myndast á stéttum og leikvöllum utanhúss, með skömmum fyrirvara. Það virtist eiga við í þessu tilviki. Með matsbeiðni, 4. febrúar 2013, fór stefnandi þess á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til að láta uppi álit á því hvaða veðurfræðilegu atriði hefðu áhrif á það að hálka myndaðist utanhúss og hins vegar hvort mögulegt væri eða líklegt að hálka hefði getað myndast á skólalóðinni við B í [...], þótt hitastig samkvæmt hitamæli á veðurathugunarstöðinni að [...] hefði verið 3,7° á þeim tíma sem slysið hefði átt sér stað, með tilliti til þeirra veðurfræðilegu atriða og þátta er hafi áhrif á hitastig og hálkumyndun utanhúss. Til að framkvæma hið umbeðna mat var dómkvaddur C veðurfræðingur. Liggur matsgerð hans frá 26. júní 2013 fyrir í málinu.

Í máli þessu greinir aðila í fyrsta lagi á um hvort stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu gagnvart stefnanda á grundvelli hinnar frjálsu ábyrgðartryggingar [...] hjá félaginu og í öðru lagi hvort bótaskylda hvíli á [...], sem rekstraraðila B, vegna slyss stefnanda, á grundvelli almennu skaðabótareglunnar.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi staðfest bótaskyldu sína með tölvupósti, 15. febrúar 2011, en í honum hafi staðið orðrétt: „Umboð móttekið og málið er skráð bótaskylt.“ Yfirlýsingin hafi verið skilin á þann veg að slysið væri bótaskylt bæði úr ábyrgðartryggingu og slysatryggingu skólabarna.

Stefndi hafi þó ekki talið sig með framangreindri yfirlýsingu hafa viðurkennt bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu félagsins og óskað eftir rökstuðningi sem stefnda hafi verið sendur, 19. ágúst 2011. Með bréfi, 30. september 2011, hafi bótaskyldu verið hafnað á þeim grundvelli að yfirlýsinguna hafi ekki mátt skilja svo að slysið væri bótaskylt úr ábyrgðartryggingu sem og að slysið væri ekki að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans eða annarra atvika sem vátryggingartaki bæri skaðabótaábyrgð á.

Yfirlýsing stefnda um að málið sé skráð bótaskylt sé afdráttarlaus og ekki hægt að skilja hana með þeim hætti að ábyrgðartryggingin sé undanskilin. Slysatrygging skólabarna greiði fyrir varanlega læknisfræðilega örorku eða miska en ekki varanlega örorku. Af þeim sökum séu miklir hagsmunir í húfi fyrir stefnanda og yfirlýsing stefnda afar þýðingarmikil fyrir hann en stefnandi muni að öllum líkindum búa við óþægindi og hreyfiskerðingu til frambúðar, sbr. fyrirliggjandi læknisvottorð D læknis. Gera verði þá kröfu til vátryggingafélaga að yfirlýsingar, sem fjalli um hagsmuni af þessu tagi, séu orðaðar með skýrum hætti enda um sérfróða aðila að ræða. Í bréfi stefnda, 30. september 2011, þar sem bótaskyldu sé hafnað, vísi stefndi til þess að í tölvupósti E, hjá TORT lögmannsstofu, segi: „Sæl. F hefur sent mér staðfestingu á að slysið sé bótaskylt úr slysatryggingu skólabarna en vísað á þig varðandi ábyrgðartryggingu. Hér með er því óskað eftir afstöðu félagsins til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu.” Stefnandi telji þennan póst engu breyta um gildi eða skýringu á viðurkenningu stefnda, sem felist í tölvupósti hans, 15. febrúar 2011, þar sem segi eins og áður greini: „Umboð móttekið og málið er skráð bótaskylt.“ Eftir að þessi viðurkenning hafi verið móttekin virðist sem F hafi tilkynnt lögmanninum, væntanlega í síma, að einungis fælist í yfirlýsingunni viðurkenning á bótaskyldu úr slysatryggingu skólabarna og að hafa þyrfti samband við tiltekinn starfsmann stefnda, varðandi ábyrgðartrygginguna. Það að lögmaðurinn hafi síðan, í samræmi við þetta, sent framangreindan póst á starfsmanninn breyti í raun engu varðandi það hvernig skýra beri orðsendingu tryggingafélagsins, sem borist hafi á undan. Sú orðsending hafi verið skýr, varðandi það að málið væri skráð bótaskylt, og byggi stefnandi á því að í því felist að viðurkennd sé bótaskylda úr ábyrgðartryggingu. Þá hafi þróun á sviði vátryggingaréttar verið neytendum hagfelld og þar af leiðandi sé ekki í samræmi við þá þróun ef vátryggingafélögum sé eftirlátið að orða yfirlýsingar sínar tvírætt og leggja annan skilning í þær síðar. Verði ekki fallist á að framangreind yfirlýsing sé bindandi fyrir stefnda telji stefnandi slysið engu að síður bótaskylt úr ábyrgðartryggingu [...]. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi stefnandi verið í frímínútum í skólanum og runnið í hálku á skólalóðinni. Í ljósi þeirrar ströngu skyldu, sem lögð sé á fasteignaeigendur samkvæmt reglum skaðabótaréttar, telji stefnandi [...] bera skaðabótaábyrgð á tjóni sínu. Engin gæsla hafi verið á skólalóðinni þrátt fyrir að aðstæður hafi í raun verið stórhættulegar, ekki síst börnum og unglingum, sem skynji mun síður hættu en fullorðnir. Almennt sé lögð rík skylda á eigendur og umráðamenn fasteigna að halda fasteignum sínum og svæði umhverfis þær öruggu og án slysagildra fyrir gesti og gangandi. Slíkt hljóti að vera sérstaklega mikilvægt þegar um sé að ræða þjónustustarfsemi eins og skóla fyrir börn, þar sem mikill umgangur sé um skólasvæðið. Megi þessu til stuðnings nefna dóm Hæstaréttar frá 17. nóvember 2005 í máli nr. 251/2005 en þar hafi íslenska ríkið verið talið bera óskipta skaðabótaábyrgð á því tjóni, sem kona hafi orðið fyrir við Fjölbrautaskólann í Breiðholti, þegar hún hafi eftir kvöldskóla verið á leið frá skólabyggingunni, eftir göngustíg, sem legið hafi út á bifreiðastæði skólans. Hæstiréttur hafi metið það starfsmönnum skólans til gáleysis að gera ekki ráðstafanir til að koma í veg fyrir hættu á að fólk slasaðist á þessum tiltekna stað við skólann, í dómnum segi m.a:

„Jafnframt liggur fyrir að sandur eða salt var ekki borið á stéttina þar sem svellið myndaðist nema á morgnana, þrátt fyrir að starfsemi væri rekin í skólanum fram á kvöld og ávallt hætta á að sandur eða salt entist ekki nema um takmarkaðan tíma í senn til að hindra hálku á staðnum….“ Í 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 um gerð og búnað grunnskólahúsnæðis og skólalóða segi: „Húsnæði, lóð, aðstaða, búnaður og öll starfsemi sem börn taka þátt í á vegum grunnskóla skal miðast við að öryggi nemenda sé tryggt“. Í bréfi stefnda, 30. september 2011, hafi bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu [...] verið hafnað með þeim rökum að um væri að ræða launhálku og að vátryggingartaki hafi ekki vitað af henni og því ekki getað brugðist við henni með viðeigandi hætti. Þá segi í bréfinu að þrátt fyrir að strangar kröfur séu gerðar til eigenda og umráðamanna fasteigna, þar sem rekinn sé skóli, verði að gefa þeim tækifæri til að bregðast við þeirri hálku sem myndast hafi innan eðlilegs og sanngjarns tíma. Stefnandi hafi slasast í boltaleik á skólalóð B í frímínútum. Engin gæsla hafi verið á skólalóðinni. Slysið hafi átt sér stað inni á velli, þar sem körfuboltaleikur hafi verið stundaður við skólann. Svæðið hafi hvorki verið sandað né saltað, og engar ráðstafanir gerðar af starfsmönnum skólans til að hindra slys. Þegar um sé að ræða svæði þar sem leikir séu stundaðir verði að gera þá kröfu til umráðamanna og starfsmanna að sérstaklega sé gætt að hálku. Þá hafi starfsmönnum skólans verið í lófa lagið að gera ráðstafanir til að hindra slys, þar sem ekki hafi verið um stórt svæði að ræða og slysið átt sér stað um klukkan 11.30 og því rúmur tími til að athuga með og bregðast við hálku. Vanræksla fyrirsvarsmanna skólans hafi bæði verið fólgin í því að bregðast ekki við hinum válegu aðstæðum og að hafa enga gæslu á skólalóðinni. Þá beri stefndi fyrir sig að samkvæmt veðurathugunarstöðinni að [...], sem stefndi segi næstu veðurathugunarstöð við tjónsstað, hafi hitastigið verið á bilinu 4,4° kl. 9.00 til 3,7° kl. 12.00 og enginn úrkoma. Því hafi starfsmenn ekki haft neina sérstaka ástæðu til að varast hálku. Þessu mótmæli stefnandi harðlega. Skólinn, þar sem stefnandi hafi slasast, sé staðsettur nálægt þremur veðurathugunarstöðum. Samkvæmt upplýsingum frá Veðurstofu Íslands hafi hitastigið á þeim veðurathugunarstöðum klukkan 12.00 mælst frá - 0,6° ([...]) til 3,7° ([...]). Skólinn sé staðsettur mun ofar en veðurathugunarstöðin að [...] og því eðli máls samkvæmt mun kaldara þar. Þá sé skólinn staðsettur í hlíðum [...] og kuldinn leiti niður af fjallinu. Enn fremur til stuðnings framangreindu vilji stefnandi benda á að daginn fyrir slysið hafi á vísi.is verið varað við hálku á [...]. Þann dag hafi hitastigið samkvæmt veðurathugunarstöðinni að [...] verið töluvert hærra en daginn sem slysið hafi átt sér stað eða á bilinu 8,4° kl. 9.00 til 5,5° kl. 12.00. Þá sé ljóst og vel þekkt að hálka geti myndast jafnvel þótt ekki sé frost. Loks vilji stefnandi benda á að slysið hafi ekki verið tilkynnt til lögreglu en starfsmönnum skólans hafi verið vel fært að tilkynna slysið og þá hefði verið hægt að gera rannsókn á aðstæðum á vettvangi og tildrögum slyssins. Stefnandi hafi hins vegar ekki verið í aðstöðu til að tilkynna slysið til lögreglu en hann hafi strax farið á bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi. Í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar, sbr. t.d. dóm í máli nr. 272/2008 og máli nr. 481/2008, beri B (og þá stefndi), halla af skorti á sönnun um málsatvik sem telja verði að leiða hefði mátt í ljós við rannsókn Vinnueftirlits ríkisins eða lögreglu. Til hliðsjónar megi nefna ummæli Hæstaréttar í máli nr. 272/2008:

„Fallist er á það með héraðsdómi að þar sem engin rannsókn fór fram af hálfu Vinnueftirlits ríkisins, sökum þess að stefndi lét hjá líða að tilkynna eftirlitinu um slysið, verði frásögn áfrýjanda af atvikum lögð til grundvallar sem og þær upplýsingar sem liggja fyrir í málinu.“

Með vísan til þessa beri m.a. að fella sönnunarbyrðina á stefnda að sýna fram á að um “launhálku” hafi verið að ræða sem vátryggingartaki hafi ekki vitað af eða mátt gera sér grein fyrir, eins og byggt sé á í bréfi stefnda, 30. september 2011. Hefði viðeigandi rannsókn verið látin fram fara hefði líklega verið hægt að skera úr um þetta atriði. Í þessu sambandi sé jafnframt vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 198/2006. Málsatvik hafi verið þau að F hafi unnið við ræstingar í húsi I en þó verið starfsmaður sjálfstæðs verktaka sem annast hafi m.a. þrif í húsakynnum I. F hafi orðið fyrir slysi við vinnu sína í desember 2001 er hún hafi runnið í hálku og skollið með hnakkann á frosið malbik við ruslagám, sem hún hafi átt að fleygja rusli í. Bótaábyrgð hafi verið felld á I að meginstefnu til með vísan til þess að engin rannsókn hefði farið fram eftir slysið.

Þar sem B beri skaðabótaábyrgð á tjóni því sem stefnandi hafi orðið fyrir, á grundvelli almennu skaðabótareglunnar, beri að taka dómkröfur stefnanda á hendur stefnda til greina, en óumdeilt sé að B hafi á slysdeginum verið með gilda ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Öll skilyrði sakarreglunnar séu til staðar. Ljóst sé af gögnum málsins að stefnandi hafi orðið fyrir miklu líkamstjóni af völdum slyssins og hafi því lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningardóm fyrir réttindum sínum, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Orsakatengsl og sennileg afleiðing af hinni bótaskyldu háttsemi séu augljós enda ekki um það deilt að líkamstjón það sem stefnandi hafi orðið fyrir sé mjög mikið. Í þessu sambandi vísi stefnandi í fyrsta lagi til framlagðra mynda sem sýni, svo ekki verði um villst, að hann sé með umfangsmikla áverka á hægri handlegg. Þá sé í þessu sambandi jafnframt vísað til læknisvottorðs D, dags. 23. júlí 2011, en þar segi m.a: „Ætlar undirritaður að við ofangreint sitji og búi A við álagsbundin verkjaóþægindi frá olnbogaliðnum og verulega hreyfiskerðingu til frambúðar. Má ætla örorkumat tímabært með haustinu ef slíkt er fyrirhugað en sjálfsagt að láta á sumarið reyna áður en út í slíkt verður farið.“

Stefnandi vísi til almennra ólögfestra reglna skaðabótaréttarins einkum sakarreglunnar og reglunnar um húsbóndaábyrgð. Þá sé vísað til 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 um gerð og búnað grunnskólahúsnæðis og skólalóða. Um heimild til að krefjast dóms um viðurkenningu á réttindum sé vísað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991um meðferð einkamála. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili skv. lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Sýknukrafa stefnda byggir á því að með öllu sé ósannað að slys stefnanda megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka. Hér sé um að ræða atvik sem eingöngu megi rekja til óhappatilviks og óaðgæslu stefnanda. Í 17. grein þeirra skilmála (GF10) sem gildi um ábyrgðartryggingu [...] sem húseiganda segi: „Vátryggingin bætir beint líkams- eða munatjón þriðja manns vegna skaðabótaábyrgðar vátryggðs sem fellur á hann sem eiganda húseignar eða húseignarhluta....“ Sambærilegt orðalag sé að finna í 4. grein þeirra skilmála (AA20) sem gildi um almenna ábyrgðartryggingu [...]. Af þessu sé ljóst að ekki komi til greiðslu bóta úr tryggingunum nema skaðabótaábyrgð hafi stofnast hjá vátryggðum en samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar þurfi öll skilyrði almennu skaðabótareglunnar að vera uppfyllt til að svo megi verða. Enn fremur beri stefnandi alla sönnunarbyrði fyrir því að umrædd skilyrði séu uppfyllt. Í stefnu sé því haldið fram að stefndi beri hallann af skorti á sönnun um málsatvik þar sem B hafi ekki tilkynnt um slysið. Þessu hafni stefndi enda sé ekki til staðar lögbundin tilkynningaskylda um slys af þessu tagi. Í ljósi þess að í stefnu sé vísað til nokkurra dóma Hæstaréttar, er varði vinnuslys og tilkynningaskyldu vinnuveitanda, sé rétt að taka fram að slys sem nemendur grunnskóla verði fyrir séu ekki skráð í slysaskrá Vinnueftirlits ríkisins, jafnvel þó þau væru tilkynnt og Vinnueftirlitið framkvæmi ekki rannsókn á þeim. Meginregla skaðabótaréttar um sönnunarbyrði tjónþola fyrir því að tjóni hafi verið valdið af þriðja aðila með saknæmum hætti, hafi því fullt gildi í máli þessu. Í stefnu sé því haldið fram að stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu í tölvupósti, 15. febrúar 2011, en í honum hafi sagt: „Umboð móttekið og málið skráð bótaskylt.“ Stefndi vísi þessum skilningi stefnanda alfarið á bug og bendi á samskipti aðila í heild sinni. Stefndi veki sérstaka athygli á eftirfarandi. Er framangreindur tölvupóstur starfsmanns stefnda hafi verið sendur lögmanni stefnanda hafði það aldrei verið rökstutt af hálfu stefnanda að tjóni hans hefði verið valdið með saknæmum hætti. Starfsmaður stefnda hafi því enga ástæðu haft til að ætla að beiðni lögmanns stefnanda varðaði ábyrgðartryggingar. Lögmaður stefnanda virðist ekki hafa vitað, þegar umræddur tölvupóstur hafi verið sendur, hvort krafan væri gerð á hendur stefnda á grundvelli tryggingar sem stefnandi hefði eða á grundvelli trygginga sem [...] hefði. Lögmaðurinn hafi því enga ástæðu haft til að ætla að umræddur tölvupóstur stefnda varðaði ábyrgðartryggingu [...]. Lögmaður stefnanda hafi spurt sérstaklega að því, í kjölfar umrædds tölvupósts, hvort bótaskylda væri viðurkennd vegna slysatryggingar eða ábyrgðartryggingar og verið svarað um hæl að eingöngu væri um viðurkenningu á bótaskyldu úr slysatryggingu að ræða. Það sé því ljóst að hvorugur aðila hafi litið svo á, er samskiptin hafi átt sér stað, að um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu væri að ræða. Stefndi telji það ámælisvert af hálfu lögmanna stefnanda að bera umræddan tölvupóst á borð sem viðurkenningu bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu, þrátt fyrir að ljóst sé að hvorugur aðila hafi litið svo á er samskiptin hafi átt sér stað. Jafnvel þó litið yrði svo á að um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu hafi verið að ræða þá sé ljóst að slík viðurkenning hafi verið gefin óviljandi, m.ö.o. sé ljóst að um mistök hafi verið að ræða ef unnt sé að skilja tölvupóst stefnda þannig að hann feli í sér viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingum. Stefnandi hafi aldrei lagt neitt traust á þessi meintu mistök. Þá hafi stefnandi engar ráðstafanir gert er byggt hafi á þeim áður en hin meinta viðurkenning hafi verið afturkölluð og lögmanni stefnanda gert ljóst að einungis væri viðurkennd bótaskylda úr slysatryggingu. Loforð sem veitt séu fyrir mistök, sem leiðrétt séu áður en loforðið myndi traust hjá loforðsmóttakanda, bindi ekki loforðsgjafa samkvæmt meginreglum samningaréttar, sbr. m.a. 32. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Stefnandi geti því ekki byggt rétt til greiðslna úr ábyrgðartryggingum á tölvupósti stefnda frá 15. febrúar 2011 og það að bera slíkt ,,loforð“ fyrir sig sé í besta falli óheiðarlegt. Í stefnu virðist á því byggt að skaðabótaábyrgð [...] sé til komin sökum þess að [...] hafi brugðist skyldu til að gera ráðstafanir til að hindra slys á skólalóð B. Sérstaklega sé til þess vísað að um válegar aðstæður hafi verið að ræða og að starfsmönnum [...] hafi verið í lófa lagið að gera ráðstafanir vegna hálku á skólalóðinni. Þá er gefið í skyn að starfsmenn B, sem séu starfsmenn [...], hafi mátt reikna með að hálka myndi myndast umræddan dag. Næsta veðurathugunarstöð við slysstað sé staðsett að [...] en samkvæmt gögnum frá Veðurstofu Íslands hafi hiti þar á slysdegi mælst 4,4° klukkan 10.00 en 3,7° klukkan 12.00. Rakastig hafi verið á milli 69 – 76% en skv. upplýsingum frá Veðurstofu Íslands verði rakastig að fara vel yfir 90% til þess að reikna megi með úrkomu. Í stefnu sé því haldið fram að umrædd veðurathugunarstöð sé staðsett mun neðar en B og því sé réttara að líta til annarra veðurathugunarstöðva, svo sem þeirrar sem staðsett sé á [...]. Fullyrðing þessi skjóti skökku við í ljósi þess að hæðarmunur B og stöðvarinnar að [...] sé 24 metrar en hæðarmunur B og stöðvarinnar á [...] sé 436 metrar. Af ofangreindum ástæðum sé eðlilegt að litið sé til veðurathugunar-stöðvarinnar að [...]. Miða eigi því við að hitastig á skólalóð B hafi verið á bilinu 3,7 - 4,4°, þegar slysið hafi orðið. Hvað varði vísun stefnanda í fréttamiðil þess efnis að varað hafi verið við hálku á slysdegi verði að taka fram að umrædd frétt hafi vísað til [...] sem einnar heildar og varað sérstaklega við hálku á [...], sem sé allt að 407 metrum yfir sjávarmáli. Sem fyrr segi beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði almennu skaðabótareglunnar séu uppfyllt en þeirra á meðal sé skilyrðið um saknæma háttsemi. Af málatilbúnaði í stefnu megi ráða að sök vátryggðs felist í því að hafa ekki saltað eða sandað körfuboltavöllinn, sem stefnandi hafi slasast á. Í þessu samhengi beri að geta þess að slys stefnanda megi rekja til þess að hann hafi runnið til í hálku sem myndast hafi á slysdegi, þrátt fyrir að hitastig hafi verið talsvert yfir frostmarki. Þar sem hitastig hafi ekki verið lægra en raun ber vitni verði að telja að hér hafi verið um svokallaða launhálku að ræða sem geti myndast með mjög skömmum fyrirvara. Hitastig á Íslandi geti breyst með skömmum fyrirvara. Fasteignaeigendum verði ekki gert skylt, að viðlagðri skaðabótaábyrgð, að salta og eða sanda lóðir sínar í hvert einasta sinn sem hiti fari niður í um 4°. Að öðrum kosti sé ljóst að flestir fasteignaeigendur á Íslandi sýni af sér saknæma háttsemi, marga mánuði á ári. Þess megi geta í þessu samhengi að meðalhiti í Reykjavík árið 2009 hafi einungis verið 5,6° og meðalhitastig fimm mánuði af tólf því undir því hitastigi sem mælst hafi við B á slysdegi. Gefa verði fasteignaeigendum tækifæri til að bregðast við hálku innan eðlilegs og sanngjarns frests. Aðstæður á Íslandi séu einfaldlega þannig að ekki sé raunhæft að ætlast til þess að í hvert skipti sem launhálka geti mögulega myndast, salti og sandi fasteignaeigendur lóðir sínar að viðlagðri skaðabótaábyrgð. Taka þurfi tillit til þess að dómur í máli sem þessu sé fordæmisgefandi og að ekki sé heppilegt að lagðar séu óraunhæfar skyldur á herðar fasteignaeigendum. Einnig sé rétt að hafa í huga að hitastig að morgni slysdags hafi í raun farið hækkandi fram til 10.00 (4,4°) en lækkað einungis lítillega fram til klukkan 12.00 (3,7°). Fullyrðingar þess efnis að fullt tilefni og nægur tími hafi verið fyrir starfsmenn skólans til að athuga og bregðast við hálku eigi því ekki við rök að styðjast. Við B hafi það verklag verið viðhaft að gætt hafi verið að því á hverjum morgni hvort hálka væri til staðar á göngustígum og tröppum og hálkuvarnir bornar á ef tilefni hafi verið til. Þessu verklagi hafi verið fylgt á slysdegi. Í stefnu sé vitnað til dóms Hæstaréttar frá 17. nóvember 2005 í máli nr. 251/2005 og fullyrt að hann hafi fordæmisgildi í því máli sem hér sé til skoðunar. Stefndi hafni því að dómurinn hafi þýðingu fyrir niðurstöðu þessa máls. Í 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 komi fram að húsnæði, lóð, aðstaða, búnaður og öll starfsemi sem börn taki þátt í á vegum grunnskóla skuli miðast við að öryggi nemenda sé tryggt. Stefnandi hafni því að slys stefnanda megi rekja til þess að starfsmenn B hafi brotið gegn umræddu ákvæði með saknæmum hætti. Þótt nokkur áhersla sé á það lögð í stefnu að eftirlit starfsmanna [...] með skólabörnum hafi verið ábótavant hafi ekkert komið fram sem leiði líkum að því að svo hafi verið. Eftirliti með skólabörnum hafi verið háttað með hefðbundnum hætti umræddan dag. Við mat á því hvort eftirlit með börnum á skólalóðinni hafi verið fullnægjandi verði að taka mið af því að stefnandi hafi verið rétt tæpra 14 ára á slysdegi. Sem áður segi hafi gæsla á skólalóðinni verið með hefðbundnum hætti á slysdegi og starfsmenn verið á skólalóðinni við gæslu í frímínútum. Þá sé á því byggt að ósannað sé að koma hefði mátt í veg fyrir slysið með auknu eftirliti með skólabörnunum enda geri slys sem þessi almennt ekki boð á undan sér. Sýknukrafa stefnda og einnig varakrafa sé að lokum byggð á eigin sök stefnanda. Stefndi byggi aðallega á því að eigin sök stefnanda eigi að leiða til algjörs niðurfalls bótaréttar en til vara er krafa stefnda um að viðurkenningarkrafa stefnanda verði eingöngu tekin til greina að hluta byggð á þessari málsástæðu. Samkvæmt ólögfestri meginreglu skaðabótaréttar beri tjónþoli tjón sitt sjálfur í samræmi við þá ábyrgð sem hann beri á því. Í stefnu sé aðstæðum þannig lýst að starfsmönnum B hafi verið í lófa lagið að bregðast við hálku á því svæði sem slysið varð. Ef það sé rétt lýsing á aðstæðum hafi stefnanda, sem verið hafi rétt tæpra [...] ára gamall á slysdegi, borið að gæta sín sérstaklega í hinni meint augljósu hálku. Börn líkt og aðrir tjónþolar þurfi að íslenskum rétti að sæta því að bætur til þeirra verði lækkaðar, jafnvel felldar niður að fullu, hafi þau sýnt af sér saknæmt aðgæsluleysi. Fjarri fari að mat á athafnaskyldu fasteignareigenda, til að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir slys vegna hálku, sé strangt á Íslandi enda bjóði aðstæður hér á landi ekki upp á það. Áherslan sé þess í stað á að þeir sem leið eigi um hála bletti utanhúss gæti að sér. Börn á aldri við stefnanda séu þar ekki undanþegin. Stefndi vísi einkum til vátryggingaskilmála sinna og almennra reglna skaðabótaréttar. Þá sé vísað til I. og III. kafla laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936. Krafa um málskostnað byggi á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu greinir aðila í fyrsta lagi á um hvort stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu gagnvart stefnanda skv. ábyrgðartryggingu [...] hjá félaginu.

Þá greinir aðila í öðru lagi á um hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartyggingu [...] vegna meintrar ólögmætrar og saknæmrar háttsemi starfsmanna B í aðdraganda slyss stefnanda á lóð skólans, 7. desember 2009, en [...] er rekstraaðili skólans. Þá er ágreiningur um meinta eigin sök stefnanda á slysinu.

Hvað viðurkenningu á bótaskyldu varðar byggir stefnandi á því að stefndi hafi viðurkennt bótaskylduna í svari til lögmanns stefnanda, 15. febrúar 2011, við fyrirspurn hans um afstöðu félagsins til bótaskyldu en í svarinu hafi komið fram að málið væri skráð bótaskylt. Þessi yfirlýsing stefnda hafi réttilega verið skilin sem viðurkenning á bótaskyldu, bæði samkvæmt ábyrgðartryggingu [...] hjá félaginu og slysatryggingu skólabarna enda hafi hún verið afdráttarlaus og ekki hægt að skilja hana með þeim hætti að ábyrgðartryggingin væri undanskilin bótaskyldunni. Síðari tölvupóstsamskipti lögmanns stefnanda og starfsmanna stefnda breyti engu í þessum efnum. Af hálfu stefnda er hvað þessa málsástæðu stefnanda varðar á því byggt að yfirlýsing stefnda í tölvupósti, 15. febrúar 2011, um að málið væri skráð sem bótaskylt hafi ekki falið í sér viðurkenningu á bótaskyldu á grundvelli ábyrgðartryggingar [...] enda hafi sá starfsmaður stefnda, er svarað hafi fyrirspurn lögmanns stefnanda frá 10. febrúar, enga ástæðu haft til að ætla að beiðni lögmannsins um afstöðu til bótaskyldu varðaði ábyrgðartryggingu [...] enda í fyrirspurninni ekki til þess vísað að tjóni hefði verið valdið með saknæmum hætti. Þá sé ljóst að lögmaður stefnanda hafi ekki skilið tölvupóst stefnda, 15. febrúar, sem viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni enda hafi hann í kjölfar umrædds tölvupósts spurt sérstaklega að því, hvort bótaskylda væri viðurkennd vegna slysatryggingar eða ábyrgðartryggingar og verið svarað um hæl að eingöngu væri um viðurkenningu á bótaskyldu úr slysatryggingu að ræða. Því sé ljóst að hvorugur aðila hafi litið svo á að um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu væri að ræða. Þá sé ljóst að jafnvel þótt litið yrði svo á að um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu hafi verið að ræða hafi slík viðurkenning verið gefin fyrir mistök. Stefnandi hafi aldrei lagt neitt traust á þessi mistök og engar ráðstafanir gert er byggt hafi á þeim áður en hin meinta viðurkenning hafi verið afturkölluð og lögmanni stefnanda gert ljóst að einungis væri viðurkennd bótaskylda úr slysatryggingu.

Eins og rakið hefur verið fór lögmaður stefnanda þess á leit við stefnda, með tölvupósti og bréfi, 10. febrúar 2011, að félagið tæki sem fyrst afstöðu til bótaskyldu vegna slyss stefnanda, 7. desember 2009. Í svari stefnda við fyrirspurninni, 15. febrúar, sagði m.a. að málið hefði verið skráð bótaskylt. Óumdeilt er að þegar umrætt slys varð var [...] með ábyrgðartryggingu hjá stefnda auk húseigendatryggingar og svonefnda slysatryggingu skólabarna. Með tölvupósti, 17. febrúar, spurðist lögmaður stefnanda fyrir um það hjá stefnda hvort ekki væri rétt skilið hjá sér að það væri B sem væri með tryggingar hjá félaginu en ekki tjónþoli. Í svari stefnda, 18. febrúar, sagði að [...] væri tryggingartakinn og verið væri að sækja í tryggingu skólabarna hjá B. Lögmaður stefnanda sendi starfsmanni stefnda tölvupóst, 21. febrúar. Í honum sagði: „Sæl, er verið að viðurkenna bótaskyldu úr slysatryggingu eða ábyrgðartryggingu?“ Í öðrum tölvupósti frá lögmanninum til stefnda, sama dag, sagði: „Sæl. ... hefur sent mér staðfestingu á að slysið sé bótaskylt úr slysatryggingu skólabarna en vísaði á þig varðandi ábyrgðartryggingu. Hér með er því óskað eftir afstöðu félagsins til bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu.“ Starfsmaður stefnda sendi lögmanni stefnanda tölvupóst, 27. febrúar. Í honum segir m.a.: „Félaginu verður að berast rökstuðningur fyrir skaðabótaskyldu áður en tekin er afstaða til skaðabótaskyldu. Einnig verður að fylla út eftirfarandi tjónstilkynningu....“ Í framhaldi af framangreindum tölvupóstsamskiptum lögmanns stefnanda og starfsmanna stefnda ritaði lögmaður stefnanda stefnda bréf, 19. ágúst 2011, þar sem því er haldið fram að stefndi hafi, með vísan til tölvupósts félagsins frá 15. febrúar 2011, þegar viðurkennt bótaskyldu stefnda, hvort sem réttur stefnanda verði reistur á slysatryggingu, ábyrgðartryggingu eða „annars konar tryggingunum“ en þótt ekki kæmi til viðurkenningar félagsins á bótaskyldu sé slysið engu að síður bótaskylt úr ábyrgðartryggingu B. Í bréfi stefnda, 30. september, var því hafnað að félagið hefði viðurkennt bótaskyldu gagnvart stefnanda og ennfremur að slysið væri að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans eða annarra atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki bæri ábyrgð á.

Ekki verður ráðið af orðalagi tölvupósts stefnda frá 15. febrúar 2011 að í honum felist viðurkenning á bótaskyldu gagnvart stefnanda á grundvelli ábyrgðartryggingar [...] hjá félaginu, að teknu tilliti til þess að [...] var eins og áður er rakið, þegar stefnandi slasaðist 7. desember 2009, jafnframt ábyrgðartryggingu, með húseigendatryggingu og slysatryggingu skólabarna hjá félaginu. Þá styðja síðari tölvupóstsamskipti lögmanns stefnanda og starfsmanna stefnda að lögmaður stefnandi hafi ekki lagt þann skilning í yfirlýsingu stefnda að félagið væri að viðurkenna bótaskyldu samkvæmt ábyrgðartryggingunni, sbr. einkum áðurgreinda fyrirspurn lögmannsins frá 21. febrúar 2011. Verður því ekki fallist á þá málsástæðu stefnanda að fyrir liggi í málinu viðurkenning stefnda á bótaskyldu gagnvart stefnanda skv. ábyrðartryggingunni.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að slys stefnanda, 7. desember 2009, sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu [...] hjá stefnda. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi stefnandi verið í frímínútum í skólanum og runnið í hálku á skólalóðinni. Í ljósi þeirrar ströngu skyldu sem lögð sé á fasteignaeigendur, samkvæmt reglum skaðabótaréttar, telji stefnandi [...] bera skaðabótaábyrgð á tjóni sínu. Engin gæsla hafi verið á skólalóðinni, þrátt fyrir að aðstæður hafi í raun verið stórhættulegar, ekki síst börnum og unglingum, sem mun síður skynji hættu en fullorðnir. Almennt sé lögð rík skylda á eigendur og umráðamenn fasteigna að halda fasteignum sínum og svæði umhverfis þær öruggu og án slysagildra fyrir gesti og gangandi. Slíkt hljóti að vera sérstaklega mikilvægt, þegar um sé að ræða þjónustustarfsemi eins og skóla fyrir börn og unglinga, þar sem mikill umgangur sé um skólasvæðið. Megi í þessum efnum vísa til 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 um gerð og búnað grunnskólahúsnæðis og skólalóða en þar segi: „Húsnæði, lóð, aðstaða, búnaður og öll starfsemi sem börn taka þátt í á vegum grunnskóla skal miðast við að öryggi nemenda sé tryggt“. Stefnandi hafi slasast í boltaleik á skólalóð B í frímínútum. Engin gæsla hafi verið á lóðinni. Slysið hafi átt sér stað á malbikuðu svæði á lóðinni, þar sem nemendur hafi m.a. leikið sér í körfubolta. Svæðið hafi hvorki verið sandað né saltað og engar ráðstafanir gerðar af starfsmönnum skólans til að hindra slys. Þegar um sé að ræða svæði þar sem leikir séu stundaðir verði að gera þá kröfu til umráðamanna og starfsmanna að sérstaklega sé gætt að hálku. Þá hafi starfsmönnum skólans verið í lófa lagið að gera ráðstafanir til að hindra slys þar sem ekki hafi verið um stórt svæði að ræða og slysið átt sér stað um klukkan 11.30 og því rúmur tími til að athuga með og bregðast við hálku. Vanræksla fyrirsvarsmanna skólans hafi bæði verið fólgin í því að bregðast ekki við hinum válegu aðstæðum og að hafa enga gæslu á skólalóðinni. Þá hafi slysið ekki verið tilkynnt til lögreglu eða Vinnueftirlits ríkisins en starfsmönnum skólans hafi verið vel fært að tilkynna slysið sem hefði leitt til rannsóknar á aðstæðum á vettvangi og tildrögum slyssins. Í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar, sbr. t.d. dóma í máli nr. 272/2008 og máli nr. 481/2008, beri B og þá stefndi hallann af skorti á sönnun um málsatvik sem telja verði að leiða hefði mátt í ljós við rannsókn Vinnueftirlitsins eða lögreglu. Þar sem B beri skaðabótaábyrgð á tjóni því sem stefnandi hafi orðið fyrir, á grundvelli almennu skaðabótareglunnar, beri að taka dómkröfur stefnanda á hendur stefnda til greina, en óumdeilt sé að [...] hafi sem rekstraraðili B á slysdegi verið með gilda ábyrgðartryggingu hjá stefnda vegna reksturs skólans.

Stefndi byggir á því að með öllu sé ósannað að slys stefnanda megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka heldur sé um að ræða atvik sem eingöngu megi rekja til óhappatilviks og óaðgæslu stefnanda. Á stefnanda hvíli sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði almennu skaðabótareglunnar séu til staðar og því bótaskylda samkvæmt ábyrgðartryggingu [...]. Í stefnu sé því haldið fram að stefndi eigi að beri hallann af skorti á sönnun um málsatvik þar sem starfsmenn B hafi ekki tilkynnt slysið til Vinnueftirlitsins. Þessu hafni stefndi enda sé ekki til staðar lögbundin tilkynningaskylda um slys af þessu tagi til Vinnueftirlits ríkisins. Því sé alfarið hafnað að starfsmenn [...] hafi brugðist skyldu sinni til að gera ráðstafanir til að hindra umrætt slys á lóð B. Næsta veðurathugunarstöð við slysstað sé staðsett að [...] en samkvæmt gögnum frá Veðurstofu Íslands hafi hiti þar á slysdegi mælst 4,4° klukkan 10.00 en 3,7° klukkan 12.00. Rakastig hafi verið á milli 69 – 76% en skv. upplýsingum frá Veðurstofu Íslands verði rakastig að fara vel yfir 90% til þess að reikna megi með úrkomu. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði almennu skaðabótareglunnar séu uppfyllt þar á meðal skilyrðið um saknæma háttsemi. Af málatilbúnaði í stefnu megi ráða að sök vátryggðs felist í því að hafa ekki saltað eða sandað körfuboltavöllinn sem stefnandi hafi slasast á. Í þessu samhengi beri að geta þess að slys stefnanda megi rekja til þess að hann hafi runnið til í hálku, sem myndast hafi á slysdegi þrátt fyrir að hitastig hafi verið talsvert yfir frostmarki. Þar sem hitastig hafi ekki verið lægra en raun ber vitni verði að telja að hér hafi verið um svokallaða launhálku að ræða, sem myndast geti með mjög skömmum fyrirvara og starfsmenn B hafi ekki getað séð fyrir. Við B hafi það verklag verið viðhaft að gætt hafi verið að því á hverjum morgni hvort hálka væri til staðar á göngustígum og tröppum og hálkuvarnir bornar á, ef tilefni hafi verið til. Þessu verklagi hafi verið fylgt á slysdegi. Þá hafni stefndi því að starfsmenn B hafi brotið gegn skyldum sínum skv. 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 enda hafi eftirlit með skólabörnum verið með hefðbundnum og fullnægjandi hætti umræddan dag. Við mat á því hvort eftirlit með stefnanda hafi verið fullnægjandi verði að taka mið af því að stefnandi hafi verið rétt tæpra [...] ára á slysdegi. Þá sé ósannað að koma hefði mátt í veg fyrir slysið með auknu eftirliti á skólalóðinni umræddan dag.

Óumdeilt er að slys stefnanda er að rekja til þess að hann hafi, 7. desember 2009, þegar hann var í boltaleik á leiksvæði við B í [...], runnið til í hálku og fallið til jarðar með þeim afleiðingum að hann hlaut opið beinbrot á hægri handlegg. Þykir mega leggja til grundvallar að slysið hafi orðið um kl. 11.50, líkt og skráð er í fyrirliggjandi slysatilkynningu þáverandi skólastjóra B til stefnda. Er óumdeilt að slysið varð á skólatíma. Samkvæmt skýrslu stefnanda fyrir dómi hafði honum og einum skólafélaga hans verið hleypt úr kennslustund áður en henni lauk, fyrir matarhlé og eftirfarandi frímínútur. Hafi þeir félagar verið á leið á sparkvöll, sem staðsettur hafi verið nokkru sunnan við skólahúsið, en á leiðinni staldrað við á malbikuðum körfuboltavelli, sem verið hafi vestan við skólahúsið, beint út af inngangi í unglingadeild skólans. Hafi þeir ætlað að sparka bolta á milli sín á vellinum. Stefnandi hafi vegna hálku á vellinum misst jafnvægið, þegar hann hafi ætlað að spyrna boltanum til félaga síns, og við það fallið á malbikið og slasast. Félagi stefnanda hafi einnig dottið í hálkunni, þegar hann hafi reynt að spyrna boltanum.

Í máli þessu er eins og rakið hefur verið um það deilt hvort slys stefnanda sé að rekja til svonefndrar skyndihálku, sem myndast hafi eins og nafnið ber með sér, skyndilega, skömmu áður en slysið varð, og án þess að starfsmönnum skólans gæfist ráðrúm til að bregðast við t.d. með því að sandbera leiksvæðið eða hvort hálkan hafi verið til staðar um það leyti sem skólinn tók til starfa um morguninn og starfsmenn sýnt af sér gáleysi með því að bregðast ekki við með viðeigandi hætti til að koma í veg fyrir slysahættu.

Engin veðurathugunarstöð er við B í [...]. Næsta veðurathugunarstöð við skólann er við [...] og sýna mælingar á lofthita á slysdegi hita á bilinu 3,7° til – 5,1° á milli kl. 8 og 13, þar af var lofthiti kl. 11.00 4,1° og kl. 12.00, 3,7°.

Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, dagsettri 26. júní 2013, er m.a. leitast við að svara þeirri spurningu matsbeiðanda hvort mögulegt sé eða líklegt að hálka hafi getað myndast á skólalóðinni við B, þótt hitastig samkvæmt hitamæli veðurathugunarstöðvarinnar á [...] hafi verið 3,7° á þeim tíma er slysið hafi orðið milli kl. 11.30 og 12.30, 7. desember 2009, með tilliti til þeirra veðurfræðilegu atriða og þátta er hafi áhrif á hálkumyndun utanhúss.

Samkvæmt matsgerðinni var strekkingsnorðanátt á [...] aðfaranótt [...] og mældist úrkoma á nokkrum veðurathugunarstöðum. Virðist úrkoman hafa fallið að mestu á milli kl. 2 og 5 um nóttina. Úrkomumælingar kl. 9 um morguninn sýndu 0.8 mm úrkomu á bænum [...] í [...] og á sama tíma mældist úrkoma 0,5 mm í Reykjavík. Samkvæmt matsgerðinni er bærinn [...] einungis 2,5 km frá B og verði að teljast sennilegt að úrkoma hafi einnig fallið við skólann. Samkvæmt matsgerðinni fór vindur að ganga niður þegar leið á daginn og það létti til á suðvesturhorni landsins. Jafnframt hafi kólnað og sé mikilvægt að hafa í huga að oft snöggkólni yfirborð jarðar þegar létti til að vetrarlagi vegna útgeislunar frá jörðu og lítillar inngeislunar frá sólu á þessum árstíma. Þá segir í matsgerðinni að þegar meta eigi líkur á hálku út frá veðurfræðilegum gögnum sé ekki nægilegt að skoða lofthita á veðurathugunarstöðvum. Sá hiti sé yfirleitt mældur samkvæmt alþjóðlegum stöðlum og fari mælingin fram í tveggja metra hæð frá yfirborði jarðar. Algengt sé að vetrarlagi að hiti í tveggja metra hæð mælist nokkrum gráðum yfir frostmarki en yfirborð jarðar sé um eða undir frostmarki. Á þeim veðurstöðvum sem matsgerðin nái til hafi hiti yfirleitt verið yfir frostmarki á þeim tíma sem slysið hafi átt sér stað og sé það einungis stöðin á [...] sem mæli frost. Sú stöð sé í 480 metra hæð og komi því ekki á óvart að svo sé. Kólnað hafi í veðri þegar liðið hafi á daginn og sýni nokkrar stöðvar frost síðdegis þ.á.m. stöðin að [...]. Þessar veðurstöðvar mæli ekki allar hita við yfirborð. Veðurstöðvar Vegagerðarinnar mæli veghita en jafnframt hafi verið sóttar upplýsingar frá þeim stöðvum, á suðvesturhorni landsins, sem mæli yfirborðshita þ.e. Korpu og búveðurstöðinni í Reykjavík. Á hádegi hafi hiti á þessum stöðvum verið -4° við Korpu en –0,2° á búveðurstöðinni í Reykjavík. Vegagerðarstöðvarnar á [...] og [...] séu með veghita við eða rétt yfir frostmarki kl. 12 umræddan dag, stöðin á [...] með 0,2° og á [...] 0°. Við [...] hafi hiti hins vegar mælst -1,2°. Af ofangreindu megi ráða að almennt hafi jörð á svæðinu verið við frostmark eða undir frostmarki, sem stuðli að hálkumyndun séu aðrir lykilþættir á þann veg að vatn frjósi á jörðu. Hafi verið lygnara á slysstað en á nálægum veðurstöðvum sé líklegt að jörð hafi verið frostköld, þar sem aukinn vindstyrkur auki blöndun lofts og hækki með því hitastig næst jörðu. Í niðurstöðu matsgerðarinnar segir m.a.:

„Þar sem engar veðurmælingar eru gerðar við B í [...] er ekki hægt að slá því föstu hverjar aðstæður voru á slysstað 7. desember 2009. Þeir lykilþættir sem skoðaðir voru á nálægum veðurstöðvum gáfu þó til kynna að jörð hafi verið köld, um eða undir frostmarki, sem eykur líkur á hálkumyndun ef aðrir veðurþættir spila með. Eftir að hafa skoðað gögn frá nálægum veðurstöðvum er mat mitt eftirfarandi, út frá þeim veðurfræðilegu atriðum sem hafa áhrif á myndun hálku utanhúss:

i. Hálkumyndun af völdum hélu: Ósennilegt að héla hafi valdi slysinu....

ii. Hálkumyndun vegna yfirborðsvatns sem frýs: Sennilegt er að úrkoma (rigning) hafi fallið á slysstað um nóttina, en þó ekki í miklu magni. Hafi hálka myndast á slystað var það helst af völdum yfirborðsvatns sem fraus þegar jörð náði frostmarki. Verði yfirborð frostkalt byrjar vatn á yfirborðinu að stirðna og myndast hálka á nokkrum mínútum samkvæmt sérfræðingi á vegum vegagerðarinnar. Útgeislun frá jörðu myndi í slíkum tilfellum hjálpa mjög til. Líklegasti orsakavaldur hálku í þessu tilfelli, hafi hálka myndast á slysstað.

iii. Snjókoma á yfirborði eða rigning á ísað yfirborð: .... Ósennilegur orsakavaldur í þessu tilfelli.

iv. Undirkældir vatnsdropar í þoku: Lofthiti var yfir frostmarki og því ekki um undirkælda vatnsdropa í þoku.

v. Frostrigning/frostúði: ... ósennilegur orsakavaldur í ljósi hitafars og úrkomumagns.“

Hinn dómkvaddi matsmaður, C veðurfræðingur, gaf skýrslu fyrir dómi. Í skýrslu sinni staðfesti hann að sennilegasta orsök hálku, hafi hún verið til staðar, hefði verið að rigningarvatn hefði frosið og væri það eina orsökin sem kæmi til greina í þessu tilviki. Kvaðst hann aðspurður telja sennilegt að úrkoma hafi fallið á slysstað um nóttina. Aðspurður hvenær hálkan hefði myndast svaraði hann því til að jarðvegshitamælar sýndu að yfirborð hafi verið frosið um morguninn. Líklega hafi yfirborðið frosið, þegar úrkoma hafi hætt nokkrum tímum áður en slysið hafi orðið. Þær stöðvar sem hann hafi notað til samanburðar gæfu til kynna að frost hafi verið til staðar snemma morguns. Lofthitatölur séu teknar í tveggja metra hæð og séu til marks um lofthita sem sé allt annað en hitastig jarðar. Þótt lofthiti sé 1-3° geti hitastig við jörð verið allt annað. Lofthiti sé allt annað en hitastig við jörð. Hálka geti við þessar aðstæður myndast snögglega á nokkrum mínútum. Aðspurður hvort öruggt væri að hálka hefði myndast á slysstað kvaðst hann ekki geta sagt örugglega til um það þar sem engir mælar væru á slysstað. Eina sem hann gæti horft til væri að það hefði verið frostköld jörð á stöðum á suðvesturhorninu eins og fram kæmi á bls. 3 í matsgerð en gera mætti ráð fyrir slíku, þegar lofthiti væri 2-3°. Aðspurður kvaðst matsmaður hafa skoðað jarðvegshitamæla t.d. við [...] þar sem jarðvegshiti hafi verið við frostmark sem sé nánast á sama stað og [...]. Áhrif geti þó hafa haft að [...] sé staðsettur aðeins ofar en [...]. Yfirborðshiti við [...] hafi verið við frostmark kl. 12-13.

G, sem var skólastjóri B, þegar slysið varð, gaf skýrslu fyrir dómi. Aðspurð kvað hún starfsmenn skólans almennt hafa brugðist við ef hálka myndaðist við skólann með því að sanda gönguleiðir og leiksvæði barna fyrir framan skólann. Aðspurð svaraði hún því til að ekki hefði verið hálka að morgni 7. desember, þegar hún hafi komið til starfa í skólanum um kl. 8, eða a.m.k. hafi hún ekki orðið vör við það. Kvaðst hún hafa gengið inn í skólann um innganginn á vesturhlið skólans en ekki muna hvort hún hafi gengið yfir leiksvæðið eða eftir gangstíg norðan við það. Milt hafi verið í veðri þennan dag en ísing myndast síðar um morguninn. Aðspurð kvað hún skólaliða almennt hafa verið á vakt úti við í frímínútum. Aðspurð kvað hún körfuboltavöllinn vestan við skólahúsið hafa verið leiksvæði og hafi það verið sandað, ef hálka hafi verið á svæðinu. Aðspurð kvað hún umsjónarmann skólans hafa m.a. haft þann starfa að bregðast við ef hálka myndaðist á skólalóðinni. Hafi hann brugðist við ábendingum í þeim efnum.

J, sem starfaði sem skólaliði við B þegar slysið varð, gaf skýrslu fyrir dómi. Kvaðst hún hafa tekið á móti stefnanda, þegar hann hafi komið inn í skólann eftir að hafa slasast og fylgt honum inn á kennarastofu. Aðspurð kvaðst hún minnast þess að hált hefði verið þennan dag m.a. á kröfuboltavellinum. Hefði hún séð börn detta þar en algengt hefði verið að hálka myndaðist á körfuboltasvæðinu.

I, sem var kennari við B þegar slysið varð, gaf skýrslu fyrir dómi. Kvaðst hún hafa verið á kennarastofu skólans, þegar stefnandi hafi komið slasaður þar inn. Aðspurð sagði vitnið að mjög hált hefði verið þennan dag og hún orðið vör við það, þegar hún hafi keyrt stefnanda, eftir að hann slasaðist, til móts við föður hans. Aðspurð sagði hún að körfuboltasvæðið hafi oft verið hált enda yfirborðið gamalt malbik. Aðspurð kvaðst hún ekki minnast þess að körfuboltasvæðið hefði verið sandað, þegar hált var, en gönguleiðir hafi hins vegar verið sandaðar. Aðspurð kvaðst hún ekki muna eftir hálku á leiðinni til vinnu umræddan morgun en hún hefði búið í raðhúsi vestan við skólabygginguna. Hún myndi eingöngu eftir hálku, þegar hún hafi verið að keyra stefnanda eftir slysið og á leiðinni til baka.

Ekki liggur fyrir í málinu hvenær hálka myndaðist á leiksvæðinu þar sem stefnandi féll og slasaðist 7. desember. Þannig hefur matsmaður eins og rakið hefur verið ekki treyst sér til að fullyrða að hálka hafi verið til staðar um það leyti sem skólastarf hófst, um átta leytið um morguninn, eða hvort hún myndaðist síðar um morguninn og þá hvenær. Þá fullyrti þáverandi skólastjóri B, G, í skýrslu sinni fyrir dómi, eins og rakið hefur verið, að hálka hafi ekki verið til staðar, þegar hún hafi komið til starfa um kl. 8 um morguninn en hún hafi á leið sinni til starfa gengið yfir eða meðfram leiksvæðinu þar sem stefnandi slasaðist. Þá bar vitnið, I, að hún hefði ekki orðið vör við hálku á leiksvæðinu, þegar hún hafi komið til vinnu sinnar um morguninn en hún bjó skammt vestan leiksvæðisins

Stefnandi og vitnið H hafa báðir borið fyrir dómi að þegar stefnandi hafi fallið og slasast á leiksvæðinu margnefnda hafi svæðið verið orðið mjög hált. Er óumdeilt að svo hafi verið.

Það er skoðun dómsins að leggja verði þá skyldu á forráðamenn skólalóða grunnskóla að þeir geri það sem í þeirra valdi stendur til að koma í veg fyrir slysahættu, sem skapast getur á lóðunum fyrir nemendur og aðra sem leið eiga um þær, þegar hálka myndast á lóðunum t.d. með því að sand- eða saltbera lóðirnar eða eftir atvikum að loka þeim fyrir umgengni. Þetta á sérstaklega við um þann hluta lóðar sem kann að vera malbikaður eða þar sem af öðrum ástæðum er hætt við að yfirborð lóðar geti orðið verulega hált. Ákvæði 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009 um gerð og búnað grunnskólahúsnæðis og skólalóða undirstrika þessa meginreglu sem ennfremur á stoð í eðli máls.

Samkvæmt skýrslu fyrrverandi skólastjóra B fyrir dómi hafði sérstakur starfsmaður skólans (umsjónarmaður) það hlutverk m.a. að gæta þess að nægar hálkuvarnir væru til staðar á skólalóðinni, þegar ástæða þótti til að bregðast við hálku vegna öryggis skólabarna og starfsmanna. Verður að leggja verulega frumkvæðisskyldu á þá starfsmenn skóla sem hafa slík verk með höndum og yfirmenn þeirra. Af hálfu stefnda hefur ekki verið sýnt fram á að þessari aðgæsluskyldu hafi verið nægilega sinnt í aðdraganda slyss stefnanda [...], með hliðsjón af þeirri miklu hálku sem sannanlega hafði myndast á svæðinu, þegar stefnandi slasaðist. Verður að meta það starfsmönnum skólans og þá [...] til gáleysis.

Óumdeilt er í máli þessu að tilvitnun stefnanda til ábyrgðartryggingar B m.a. í dómkröfum í stefnu vísi til ábyrgðartryggingar [...]. Þá er óumdeilt að starfsmenn B hafi þegar slysið varð verið starfsmenn [...].

Sýknukrafa stefnda er auk þeirra málsástæðna sem að framan eru raktar á því byggð að eigin sök stefnanda eigi að leiða til algjörs niðurfalls bótaréttar en til vara að viðurkenningarkrafa stefnanda verði eingöngu tekin til greina að hluta. Samkvæmt ólögfestri meginreglu skaðabótaréttar eigi tjónþoli að bera tjón sitt sjálfur í samræmi við þá ábyrgð sem hann beri á tjóninu. Í stefnu sé aðstæðum lýst þannig að starfsmönnum B hafi verið í lófa lagið að bregðast við hálku á svæðinu þar sem slysið hafi orðið. Ef sú lýsing sé rétt hafi stefnanda, sem verið hafi rétt tæpra [...] ára gamall á slysdegi, borið að gæta sín sérstaklega í hinni meintu augljósu hálku. Það hafi hann ekki gert og verði því að bera tjón sitt sjálfur að öllu eða verulegu leyti.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að slys stefnanda sé að rekja að öllu leyti eða hluta til saknæms aðgæsluleysis hans sjálfs m.a. að teknu tilliti til ungs aldurs hans á slysdegi.

Stefnandinn, A, gaf eins og áður er rakið skýrslu við aðalmeðferð málsins. Lýsti stefnandi aðdraganda slyssins þannig að hann hefði ætlað að sparka bolta til félaga síns en þá misst fæturna undan sér og dottið. Kalt hafi verið í veðri og mjög hált og hafi það ekki farið milli mála. Búið hafi verið að vera kalt allan morguninn og hann fundið strax fyrir hálkunni, þegar hann hafi stigið út á körfuboltavöllinn, áður en þeir félagarnir hafi farið að sparka boltanum.

Vitnið, H, sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að þeir A hefðu verið að senda bolta sín á milli á körfuboltavellinum, þegar slysið hafi orðið. Aðspurt kvaðst vitnið muna að mjög sleipt hefði verið, þeir hafi séð það og þurft að gæta sín. Hann hafi sjálfur runnið til en sloppið betur en A. Þeir hafi áttað sig á að hált væri strax og þeir hafi komið út. Það hafi verið svo mikil pollamyndum á leiksvæðinu að hálkan hafi sést vel.

Samkvæmt framangreindum skýrslum stefnanda og vitnisins H verður að leggja til grundvallar dómi í máli þessu að stefnanda hafi verið ljóst strax og hann kemur inn á leiksvæðið, þar sem hann féll og slasaðist, að yfirborð þess var mjög hált. Samt sem áður fara stefnandi og félagi hans að sparka bolta milli sín á svæðinu. Þykir stefnandi þannig ekki hafa gætt þeirrar varúðar sem ætlast mátti til af honum, að teknu tilliti til aldurs hans, en eins og áður er rakið var hann tæpra [...] ára á slysdegi. Verður hann því að bera tjón sitt að hluta sjálfur. Þykir eftir atvikum rétt að hann beri einn þriðja sakar.

Eftir atvikum þykir, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, rétt að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfileg ákveðinn 1.100.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Viðurkenndur er réttur stefnanda, A, til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu [...] hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna tveggja þriðju hluta þess tjóns sem stefnandi varð fyrir er hann varð fyrir slysi á skólalóð B í [...], 7. desember 2009. Stefndi greiði stefnanda 1.100.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf