E-1186/2011

Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 1. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af H-kk-þgf A-kk-þgf Ó-kk-þgf, kt. 000000-0000, Ólafsgeisla 65, Reykjavík, með stefnu, birtri 9. marz 2011, á hendur Forlaginu ehf., kt. 000000-0000, Bræðraborgarstíg 7, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð kr. 6.863.149, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. 1.556.952 frá 28.11. 2007 til 26.01. 2008, af kr. 3.106.570 frá 26.01. 2008 til 17.02. 2008, af kr. 4.600.696 frá 17.02. 2008 til 07.05. 2008, af kr. 6.863.149 frá 07.05. 2008 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að upphæð kr. 6.865.417. Þá er krafizt málskostnaðar að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum í málinu, en til vara er þess krafizt, að kröfur stefnda verði lækkaðar að mati dómsins. Varðandi málskostnað er þess aðallega krafizt, að stefnda verði tildæmdur málskostnaður í máli þessu að mati dómsins, en til vara er þess krafizt, að málskostnaður verði felldur niður.

II

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum svo, að hann hafi unnið fyrir stefnda og gert honum reikninga samkvæmt vinnu sinni. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við reikningana, sem hafi verið lagðir fram á dagsetningu þeirri, sem kemur fram á þeim sjálfum. Reikningana skyldi greiða eigi síðar en mánuði eftir dagsetningu þeirra, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en þrátt fyrir það hafi staðið á greiðslum. Af þessum sökum hafi stefnandi lagt niður störf fyrir stefnda og tjáð honum, að vinnu yrði ekki haldið áfram fyrr en reikningarnir yrðu greiddir. Þessi aðgerð stefnanda hafi haft þau áhrif, að stefndi hafi greitt inn á skuldina, og hafi stefnandi því hafið störf að nýju. Stefnandi hafi þá tjáð stefnda, að ákveðinn trúnaðarbrestur væri kominn í samskipti þeirra, og hafi hann af þeim sökum boðizt til þess að segja sig frá verkinu. Stefndi hafi ekki viljað það, og hafi stefnandi því haldið áfram vinnu sinni. Stefnandi hafi síðar lokið umsömdu verki/vinnu í þágu stefnda og lagt fram síðasta reikning í framhaldi af því. Sá reikningur hafi, eins og hinir fyrri, ekki verið greiddur á réttum tíma.

Stefndi lýsir málavöxtum svo, að stefnandi hafi ekki gert neina tilraun til þess að lýsa viðskiptum aðila eða samskiptum fyrir málshöfðun. Reikningum sé stefnt sem ógreiddum, að frádregnum innborgunum, sem séu að hærri fjárhæð en samtala reikninganna.

Um ókvittaða reikninga sé að ræða, sem ekki mæli fyrir um gjalddaga, eindaga eða vexti, en krafa í málinu sé miðuð við, að þeir hafi verið gefnir út og afhentir á útgáfudegi og gjaldfallið sama dag og borið dráttarvexti frá mánuði eftir gjalddaga. Sé þessi lýsing hvorki sönn né nákvæm á aðstæðum í máli þessu, eða um samninga aðila.

Fyrir liggi, að stefnandi hafi í um áratug unnið fyrir stefnda og aðila tengda stefnda og skilað reikningum fyrir þeirri vinnu. Þeir reikningar hafi verið greiddir eftir hendinni en aldrei á útgáfudegi eða gjalddaga, og aldrei hafi verið gerð krafa um vexti eða dráttavexti allan þennan tíma. Öll vinna hafi verið unnin í tímavinnu og sambærileg við það verk, sem þeir reikningar, sem nú séu til umfjöllunar, tengist, þótt önnur verk hafi hvert fyrir sig sannanlega verið minni að umfangi.

Í lok árs 2007 hafi stefndi staðið í miklum breytingum við húsnæði á Bræðraborgarstíg 7, og fyrir verkið hafi stefnandi verið fenginn á fund með stefnda, þar sem farið hafi verið yfir verkið og hvað það myndi kosta og hafi stefnandi gefið óformlega áætlun, sem unnið yrði eftir.

Jafnframt hafi verið talað um, að greiðslur yrðu með sama hætti og venjulega, að greitt yrði í áföngum. Hins vegar hafi það líka verið rætt, að það hallaði ekki á stefnanda vegna efniskaupa hans og annarra útgjalda vegna verksins, og ef stefnandi lenti í greiðsluvandræðum, myndi stefndi reyna að bregðast við. Þetta hafi verið mjög skýrt og fullkomlega samþykkt af stefnanda.

Í lok október 2007 hafi fyrsti reikningurinn komið upp á rúmlega 1,5 milljón, og þessi reikningur, eins og allir aðrir, hafi ekki verið með skráðum gjalddaga eða eindaga, enda samið um, að verkið yrði greitt í áföngum og alls ekki allt í einu, eða við framlagningu reikninga. Þessi reikningur hafi samt verið nánast greiddur innan mánaðar í tveimur greiðslum.

Næsti reikningur sé dagsettur í lok desember 2007 upp á aðra 1,5 milljón, og sá reikningur hafi einnig verið nánast greiddur á mánuði í tveimur greiðslum.

Næsti reikningur hafi verið upp á tæplega 1,5 milljón, dagsettur þann 17.01. 2008. Hann hafi verið greiddur á lengri tíma, en samt að mestu innan mánaðar.

Lokareikningurinn fyrir verkið hafi svo komið í apríl 2008, að upphæð rúmlega 2,2 milljónir, og hafi sá reikningur verið miklu hærri en stefndi hafi átt von á, þar sem búið hafi verið að greiða mun meira en upphaflega hafi verið gert ráð fyrir. Jafnframt hafi legið fyrir, að verkinu hafi ekki verið lokið. Hafi stefnandi ekki lokið því, sem hann hafi átt að ljúka, og hlutir hafi verið óafgreiddir. Hafi stefndi á endanum kallað til annan rafvirkja til að ljúka þeim málum, sem út af stóðu.

Viðræður hafi orðið milli aðila vegna þessa, en niðurstaðan hafi verið sú, að reikningur yrði greiddur í nokkrum skömmtum í júní og ágúst sama ár sem lokagreiðsla. Aldrei hafi verið krafizt vaxta, eða þeir reiknaðir. Með þessu hafi greiðslum verið lokið, þó með þeim fyrirvara, að eftir hafi staðið kr. 114.393, sem greiddar hafi verið í september 2009 við afstemmingu aðila. Hafi það verið vangreitt vegna reikningsskekkju. Hvorki þá né áður hafi vextir verið ræddir eða krafa um þá gerð.

Þann 6. apríl 2010 hafi stefnandi sent stefnda bréf með þeim orðum, að staðan á skuld stefnda sé 452 þúsund þann 20. febrúar 2010, og hafi hann beðizt afsökunar á töf á því, að þetta væri rukkað. Með bréfinu hafi verið útskrift af greiðsluseðli.

Sem svar hafi stefnanda verið sendur til baka hreyfingarlisti með athugasemd um, að samkvæmt gögnum stefnda væri stefndi skuldlaus við stefnanda. Engar athugasemdir hafi borizt.

Í ágúst 2010, eða einu og hálfu ári eftir verklok, hafi síðan borizt innheimtubréf lögmanns, sem hafi verið hafnað í samtölum við lögmanninn, auk þess sem hreyfingalisti hafi verið sendur því til rökstuðnings. Jafnframt hafi innheimtuaðilinn verið upplýstur um, að gert hafi verið munnlegt samkomulag við stefnanda í upphafi um að greitt yrði inn á reikningana, en þeir ekki greiddir allir í einu, og hafi það verið samþykkt.

Jafnframt hafi innheimtuaðilinn verið upplýstur um, að stefndi væri hissa á því, að stefnandi ætlaði að gera þessa kröfu, sérstaklega í því ljósi, að stefndi hefði fengið símtal frá Rafkaupum, um að stefnandi væri að reyna að skila vörum, sem hafi verið keyptar á stefnda og greiddar af stefnda, en stefndi hafi þá verið búinn að fá símtal frá K-kk-þgf Ó-kk-þgf, starfsmanni í Rafkaupum, þar sem hann hafi sagt, að rafvirki að nafni H-kk-nf hefði verið að skila vörum inn á sig, sem eingöngu hefðu verið skrifaðar út á stefnda, en aldrei á rafvirkjann sjálfan. Niðurstaða þess hafi á endanum orðið sú, að varan hafi verið tekin inn sem kredit á stefnda en ekki stefnanda, enda hefði annað verið ólögmætt.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á fjórum reikningum vegna kaupa stefnda á þjónustu stefnanda, samtals að fjárhæð kr. 6.863.149. Stefnandi sé rafvirki að mennt og sinni þjónustu á því sviði.

Reikningarnir séu eftirfarandi:

Nr. Útgáfudagur Gjalddagi Fjárhæð

1. 28.10. 2007 28.11. 2007 1.556.952

2. 26.12. 2007 26.01. 2008 1.549.618

3. 17.01. 2008 17.02. 2008 1.494.126

4. 07.04. 2008 07.05. 2008 2.262.453

Inn á skuldina hafa verið greiddar þessar innborganir:

05.11. 2007 kr. 700.000

29.11. 2007 kr. 700.000

22.01. 2008 kr. 700.000

31.01. 2008 kr. 800.000

06.02. 2008 kr. 700.000

25.02. 2008 kr. 500.000

13.06. 2008 kr. 1.000.000

13.08. 2008 kr. 500.000

25.08. 2008 kr. 1.000.000

18.09. 2008 kr. 151.024

10.09. 2009 kr. 114.393

Samtals hafi því verið greiddar kr. 6.865.417 og verði tekið tillit til innborgana við uppgjör kröfunnar, m.v. stöðu hennar á innborgunardegi. Eftirstöðvar skuldarinnar hafi ekki fengizt greiddar, þrátt fyrir innheimtutilraunir.

Eins og sjáist á framlögðum reikningum og innborgunarseðlum, dskj. nr. 3 og 4, sé ljóst, að stefndi hafi greitt stefnanda of lágar fjárhæðir í hvert skipti, og þegar hann hafi loks greitt fullnægjandi fjárhæð vegna hvers reiknings fyrir sig, hafi það verið löngu eftir gjalddaga, og hafi því stofnazt til skuldar vegna dráttarvaxta og ýmiss annars kostnaðar.

Það sé því ljóst, að þó svo að stefndi hafi greitt ofangreinda upphæð inn á málið, sem sé kr. 2.268 hærri en höfuðstóllinn, þá standi enn eftir skuld stefnda við stefnanda, enda hafi fallið á höfuðstólinn vextir, til komnir vegna þess að stefndi hafi aldrei greitt á tilsettum tíma og oftast of lágar upphæðir, þegar hann hafi loks greitt eitthvað. Þá skuldi stefndi stefnanda þóknun lögmanns auk virðisaukaskatts, og þann útlagða kostnað, sem stefnandi hafi þurft að taka á sig vegna málsins. Skuld stefnda við stefnanda sundurliðist með eftirfarandi hætti, til skýringar á dómkröfum málsins:

Höfuðstóll kr. 6.863.149

Dráttarvextir kr. 362.477

Áfallinn kostnaður kr. 19.400 (þ.m.t. þingfestingarkostnaður, kr. 15.000, og birtingarkostnaður, kr. 2.000)

Innborgað kr. (6.865.417)

Samtals kr. 379.609

Samtals nemi skuld stefnda við stefnanda því enn kr. 379.609, þrátt fyrir ofangreindar innborganir, enda hafi innborgunum verið ráðstafað á kröfuna, fyrst á vexti og kostnað, á þeim dögum, er þær bárust.

Skuld þessi hafi ekki fengizt greidd, þrátt fyrir innheimtutilraunir. Dráttarvaxta sé krafizt frá því mánuði eftir dagsetningu framlagðra reikninga, sbr. dskj. nr. 3.

Stefnandi vísi til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. stoð í 45. og 51. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Kröfur um dráttarvexti styðji stefnandi við reglur III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 3. mgr. 5. gr. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að ljóst sé, að samkomulag hafi verið með aðilum um verkið og greiðslur. Verkið skyldi vinna og greiðast í áföngum og gerast upp endanlega, þegar því væri lokið. Greiðslur hafi verið í samræmi við samkomulagið. Uppgjör hafi frestazt um einhverjar vikur, þar sem verkinu hafi ekki verið lokið, sem og vegna yfirferðar, þar sem verkið hafi farið langt umfram kostnaðaráætlun og það, sem eðlilegt hafi verið. Verkið sé því greitt og uppgert í samræmi við samkomulag aðila og venju þeirra í viðskiptum.

Reikningar hafi, í samræmi við þetta, ekki verið með gjalddaga eða eindaga. Engar athugasemdir hafi verið um greiðslufyrirkomulag. Vextir hafi ekki verið tilkynntir eða reiknaðir, og vaxtanótur eða ítrekanir hafi ekki verið sendar. Hafi vextir ekki verið orðaðir fyrr en í febrúar 2010, tæpum tveimur árum eftir verklok, enda hafi báðum aðilum verið ljóst, að þá ætti ekki að greiða, og verkið ætti ekki að gerast upp fyrir en við verklok. Stefnandi hafi reyndar ekki staðið við að ljúka verkinu, þó að greitt hafi verið.

Fyrir liggi, að takist ekki sönnun á munnlegum samningi aðila um greiðslufyrirkomulag, og verði venja aðila um viðskipti án vaxta ekki talin eiga við og duga til sýknu, þá byggi stefndi á því, að sýkna beri hann vegna tómlætis stefnanda, þar sem ekki sé krafizt vaxta allan þennan tíma, og ekki verði það leitt af neinum gögnum í málinu.

Fyrir liggi, að stefndi telji, að málaferlin séu af þeirri rót runnin, að ekki verði um frekari viðskipti málsaðila að ræða, eftir að í ljós hafi komið, að stefnandi hafi reynt að skila vöru, sem hafi verið keypt og greidd af stefnda, sem sinni eign vöru, og því stefnanda óviðkomandi. Vonbrigði stefnanda með, að slíkt hafi ekki tekizt, réttlæti ekki, að skáldaðar séu upp óumsamdar vaxtakröfur og skuldir.

Varakrafa sé gerð í málinu, telji dómurinn allt að einu rétt, að greiddir verði vextir af lokgreiðslunni kr. 114.393, sem sannanlega hafi dregizt. Hins vegar sé vakin sérstök athygli á því, að þegar sú leiðrétting sé gerð og greiðsla innt af hendi, þá sé ekki krafizt neinna vaxta og því á því byggt, að þar hafi farið fram endanlegt fullnaðaruppgjör vegna verksins, annars vegar með samkomulagi, og hins vegar með vísan til tómlætis, enda hefði verið eðlilegt að krefjast þess þá, að samhliða greiðslunni færi fram lokauppgjör vaxta, í stað þess að kynna þá kröfu hálfu ári seinna, eftir að viðskiptaslit séu orðin staðreynd.

Varðandi málskostnað í málinu telji stefndi, nái krafa hans um sýknu eða lækkun fram að ganga, að dæma eigi honum málskostnað í málinu, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Vaxtakröfu sé mómælt, enda sé hún ekki í samræmi við ákvæði reikninga eða vaxtalaga. Þá sé talið, að stefndi hafi haft réttmæta ástæðu til að synja greiðslu reikninga á sínum tíma, þannig að ekki sé rétt að dæma vexti í máli þessu fyrr en frá dómsuppsögu.

Málatilbúnaði stefnda sé mótmælt sérstaklega að því leyti, sem hann fari í bága við málstað stefnda í máli þessu, sem og öllum útreikningi og forsendum kröfugerðar.

Kröfum sínum til stuðnings vísi stefndi til þess, að skuld á milli aðila sé að fullu uppgerð í samræmi við samninga þeirra. Að auki sé vísað til sjónarmiða um gjalddaga og eindaga reikninga og upphafstíma vaxta. Þá sé vísað til reglna um tómlæti.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi, sem og E-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, og Þ-kvk-nf G-kvk-nf, fjármálastjóri stefnda.

Samkvæmt framburði aðila fyrir dómi var enginn skriflegur samningur gerður um verkið, en aðilum ber ekki saman um, hvað fólst í munnlegum samningi þeirra. Fyrirsvarsmaður stefnda heldur því fram, að stefnandi hafi gert kostnaðaráætlun upp á kr. 5.000.000, e.t.v. auk efnis. Stefnandi hafnar því, að hafa gert stefnda kostnaðaráætlun.

Ágreiningslaust er, að stefnandi hafði unnið ýmis verk fyrir stefnda allt frá árinu 2001, og hafði stefnandi aldrei krafið stefnda um dráttarvexti, þrátt fyrir að reikningar hefðu ekki alltaf verið greiddir á gjalddaga.

Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum þykir ljóst, að þegar stefnandi réðst í það verk, sem mál þetta er sprottið af, gerði hann það á sömu kjörum og fyrri verk, þ.e. að gjalddagi var fastbundinn samkvæmt reikningunum og skyldi tekið tillit til greiðslugetu stefnda hverju sinni, þannig að þó að greitt væri meira en mánuði eftir dagsetningu reikninga, var það gert með samþykki stefnanda og án viðurlaga í formi dráttarvaxta. Byggðist þessi framkvæmd á gagnkvæmu trausti aðila eftir áralangt verksamband. Verður stefndi því ekki krafinn um dráttarvexti af reikningum, sem ekki greiddust innan mánaðar frá dagsetningu þeirra, meðan verksamband aðila stóð yfir.

Það er óljóst, hvenær stefnandi lét af störfum við verkið, en samkvæmt stefnu gerði hann stefnda lokareikning í kjölfar þess, að hann lét af störfum, en sá reikningur er dagsettur 7. apríl 2008. Fyrir dómi gat stefnandi hvorki munað, hvenær hann lét af störfum, né hvenær hann hóf verkið. Af greinargerð stefnda verður ráðið, að stefndi hafi ekki kallað til annan rafvirkja fyrr en eftir að fyrirtækinu hafði borizt síðasti reikningur stefnda, en þá hafi stefndi horfið frá verkinu. Fyrir dómi bar fyrirsvarsmaður stefnda hins vegar, að félagið hefði tekið þá ákvörðun um áramótin 2007/8 að skipta um rafvirkja, þar sem stefnandi hefði verið mun dýrari, en hann hefði gefið upp í upphafi. Hefði stefndi því fengið fyrirtækið Rafraf til þess að vinna seinni hluta verksins. Fjármálastjóri stefnda bar síðan fyrir dómi, að stefnandi hefði hafið störf í október 2007 og hætt í febrúar 2008. Þar sem óyggjandi upplýsingar liggja ekki fyrir um þetta atriði, verður að byggja á því, að stefnandi hafi horfið frá verkinu eftir 7. apríl 2008. Þegar síðasti reikningurinn var lagður fram, stóðu eftir ógreiddar kr. 500.696 af fyrri reikningum. Tímabilið 13. júní 2008 til 18. september s.á. greiddi stefndi að mestu upp skuld sína við stefnanda í fjórum greiðslum, að frátöldum kr. 112.125, sem stefndi kveður stafa af reikningsskekkju í bókhaldi sínu. Skuldin var síðan endanlega greidd hinn 10.09. 2009 með kr. 114.393.

Fyrsta innheimtubréf, sem stefnda barst samkvæmt gögnum málsins, er dags. 30.11. 2009, eða tæpum þremur mánuðum eftir lokagreiðslu stefnda. Kom það frá innheimtuþjónustu Byrs sparisjóðs vegna stefnanda. Er stefndi þar krafinn um greiðslu skuldar að fjárhæð kr. 330.370 auk kostnaðar, kr. 101.766, eða samtals kr. 432.136. Engar upplýsingar er að finna í innheimtubréfi þessu um, hvers eðlis krafa þessi sé eða hvernig hún sé til komin. Hinn 04.08. 2010 var stefnda því næst sent innheimtubréf lögmanns stefnanda, þar sem fyrst kemur fram, að um dráttarvaxtakröfu er að ræða. Og hinn 21.02. 2011, sendi lögmannsstofan frá sér viðvörun um innheimtuaðgerðir vegna kröfunnar.

Með því að innheimtukrafa var ekki sannanlega send stefnanda fyrr en eftir að greiðslum á höfuðstól var endanlega lokið, þykir stefndi hafa mátt treysta því, að samkomulag aðila um, að stefndi greiddi inn á skuldina eftir getu, án þess að dráttarvaxtaviðurlögum varðaði, stæði enn, þrátt fyrir að verksambandi þeirra hefði lokið. Hefur stefnandi ekki sannað eða gert líklegt, að því samkomulagi hefði verið rift við verklok, þrátt fyrir að hann hafi, að sögn, horfið frá verkinu vegna trúnaðarbrests. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 200.000.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Forlagið ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, H-kk-ef A-kk-ef Ó-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda kr. 200.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf