E-2009/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 7. mars sl. að lokinni endurupptöku málsins, var höfðað með stefnu birtri fyrir J-kk-þgf T-kk-þgf K-kk-þgf persónulega og fyrir hönd Master ehf., þann 2. nóvember 2006. Málið var þingfest 8. nóvember 2006.

Stefnandi er Glitnir banki, Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndu eru Master ehf., Súlunesi 15, Garðabæ og J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf, Súlunesi 15, Garðabæ.

Stefnandi gerir þá kröfu í stefnu að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð samtals kr. 10.000.000.- með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 16.10.2006 til greiðsludags. Að auki krefst stefnandi að hið stefnda félag Master ehf. greiði stefnanda skuld að fjárhæð kr. 9.989.685 ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 16.10.2006 til greiðsludags. Þá krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. sömu laga. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað að skaðlausu að mati réttarins auk virðisaukaskatts af honum.

Við endurupptöku málsins 7. mars sl. breytti stefnandi kröfugerð sinni á hendur stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf á þann veg að þess er krafist að stefndi J-kk-nf T-kk-nf verði dæmdur til geriðslu málskostnaðar að skaðlausu að mati réttarins auk virðisaukaskatts af honum. Þá krafðist stefnandi þess að við ákvörðun málskostnaðarins yrði miðað við fjárhæð höfuðstóls upphaflegrar stefnukröfu. Kröfur á hendur stefnda Master ehf. eru óbreyttar frá stefnu.

Stefndi, J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf, krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður auk virðisaukaskatts af honum.

Ekki var sótt þing af hálfu stefnda Master ehf. við þingfestingu málsins og voru ekki boðuð forföll af hálfu félagsins. Því til samræmis verður málið dæmt sem útivistarmál samkvæmt reglum 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála á hendur Master ehf. og kröfur stefnanda teknar til greina, að því leyti sem málatilbúnaður hans er samrýmanlegur framlögðum gögnum, nema gallar séu á málinu sem varða frávísun án kröfu.

I.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að þann 8. mars 2005 hafi stefndi Master ehf. stofnað tékkareikning nr. 449 við útibú stefnanda á Stórhöfða 17 í Reykjavík. Sama dag hafi stefndi J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf undirritað yfirlýsingu um að taka á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldar allt að fjárhæð kr. 10.000.000,- ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins. Þann 16. október 2006 hafi innistæðulausar færslur á reikningnum numið kr. 19.989.685,- og hafi reikningnum þá verið lokað. Þann 17. október 2006 hafi stefndu verið send innheimtubréf. Tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafi reynst árangurslausar og sé málssókn þessi nauðsynleg.

Stefnandi byggir málshöfðun sína á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Dráttarvaxtakröfu byggir hann á III. kafla laga nr. 38/2001. Um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Málskostnaðarkrafa styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988.

II.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf gerir í greinargerð sinni athugasemdir við málavaxtalýsingu stefnanda í stefnu og telur hana vera í senn fátæklega, ófullnægjandi og ranga og beri að mati stefnda vott um ótrúlegt virðingarleysi stefnanda gagnvart stefnda. Í stefnunni sé þess ekki einu sinni getið að stefndi telji sig hafa greitt skuld sína að fullu áður en stefna hafi verið birt.

Stefndi starfi sem endurskoðandi og sé formaður stjórnar stefnda Master ehf. Félagið hafi verið í bankaviðskiptum við stefnanda en lent í greiðsluerfiðleikum og hefði stefndi J-kk-nf T-kk-nf gengist í sjálfsskuldarábyrgð fyrir 10.000.000 króna gagnvart stefnanda vegna skulda félagsins við bankann. Þá hefði stefndi J-kk-nf T-kk-nf í eigin nafni stofnað tékkareikning hjá stefnanda nr. 528-26-1729 sem hann hefi notað í tengslum við starfsemi stefnda Master ehf. Stefnandi reki annað mál á hendur stefnda fyrir sama dómstóli, sem þingfest var sama dag, vegna ætlaðrar skuldar stefnda á þeim tékkareikningi.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf lýsir því í greinargerð sinni að hann hafi 10. október 2006 ásamt Ó-kk-þgf M-kk-þgf, framkvæmdastjóra Master ehf., gengið á fund Ó-kk-ef Ó-kk-ef, útibússtjóra Glitnis við Gullinbrú, og gert honum grein fyrir rekstrarerfiðleikunum stefnda Master ehf. og því að tvísýnt væri um að fyrirtækið gæti greitt skuldir sínar. Hefði stefndi J-kk-nf T-kk-nf óskað eftir því að ganga frá uppgjöri á ábyrgðum sínum fyrir félagið. Þessar ábyrgðir hafi verið skuldin á tékkareikningi 528-26-1729 að fjárhæð um fimm milljónir króna og sjálfsskuldarábyrgð að fjárhæð allt að kr. 10.000.000 vegna tékkareiknings stefnda Master ehf. hjá stefndanda nr. 528-26-449. Skuld á þeim reikningi hafi verið á þessum tíma tæplega 20 milljónir króna. Síðastnefnda ábyrgðin sé tilefni þessa máls. Hefði stefndi J-kk-nf T-kk-nf óskað eftir því að greiða upp skuldina á tékkareikningi 1729 og ábyrgðina vegna reiknings 449 og fá á móti fullnaðarkvittun fyrir því að hann væri þar með laus úr ábyrgðum vegna nefndra reikninga.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf kveður útibússtjórann ekki hafa treyst sér til þess að taka við greiðslu og hafi sagt að óhjákvæmilegt væri við þessi skilyrði að uppgjörið færi fram gegnum lögfræðideild bankans. Myndi stefndi heyra frá lögfræðideildinni næstu daga.

Næsta dag hefði stefndi J-kk-nf T-kk-nf fengið tilkynningu frá bankanum, dagsetta 10. október 2006, þar sem fram kom að reikningur 1729 væri nú í skuld að fjárhæð kr. 5.077.420 og það væru vinsamleg tilmæli bankans að lagt yrði sem fyrst inn á reikninginn svo komast mætti hjá frekari innheimtuaðgerðum.

Þann 19. október 2006 hafi stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf borist 3 bréf frá stefnanda. Bréfin hafi reynst vera innheimtubréf þar sem stefndi var krafinn um skuld sína á tékkareikningnum ásamt dráttarvöxtum frá 10. október og svokallaðri innheimtuþóknun. Á sama hátt hafi stefndi J-kk-nf T-kk-nf verið krafinn um ábyrgð sína vegna reiknings 449 með dráttarvöxtum frá 10. október og innheimtuþóknun. Stefndi Master ehf. hafi svo verið krafinn um alla skuldina á reikningi 449 ásamt dráttarvöxtum og innheimtuþóknun. Alls hafi umkrafin innheimtuþóknun bankans í þessum þremur bréfum numið kr. 1.156.315. Þá hafi stefndi verið krafinn um 2 x 1.000 krónur vegna einhvers sem nefnt er „vanskilaskrá“. Því skuli þó haldið til haga að bankinn hafi boðið 50% afslátt af innheimtuþóknun ef greitt yrði innan 15 daga frá dagsetningu bréfsins.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf kveðst strax hafa haft samband við innheimtudeildina og hafi gert starfsmanni þar grein fyrir því að þetta mál yrði frágengið af hans hálfu innan þess frests sem gefinn hafi verið. Hafi honum verið tekið af mikilli kurteisi af viðkomandi starfsmanni. Illa hafi þó gengið að fá samband við yfirmann deildarinnar eða einhvern annan sem gæti rætt málið efnislega. Stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf hafi þótt lítt miða við það ætlunarverk sitt að fá að greiða upp ábyrgðir sínar í bankanum. Eftir að hafa ráðfært sig við lögmann hafi stefndi J-kk-nf T-kk-nf farið þann 1. nóvember sl. vopnaður tveimur bréfum til bankans þar sem hann hafi lýst fyrirætlun sinni um að greiða upp skuld sína og ábyrgð auk vaxta. Innheimtuþóknun hafi hann ekki viljað greiða enda taldi hann ekkert tilefni til hennar. Ekki hafi náðst til yfirmanns innheimtudeildarinnar, en stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf hafi verið vísað á milli manna innan bankans. Loks hafi hann fengið samband við starfsmann sem hann náði að gera grein fyrir fyrirætlun sinni og hafi óskað þess, að samhliða greiðslunni að bankinn kvittaði á bréfin fyrir móttöku greiðslunnar. Því hafi verið hafnað og stefnda tjáð að um þetta yrði hann að eiga við Þ-kk-þf Ö-kk-þf Á-kk-þf hdl, yfirmann deildarinnar. Hann hafi ekki verið viðlátinn og varð greiðslutilraun stefnda því án árangurs.

Næsta dag hafi stefndi J-kk-nf T-kk-nf farið enn í bankann. Í þetta sinn í fylgd manns að nafni G-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf. Hafi þeir fengið fund með Þ-kk-þgf E-kk-þgf en hann hefði ekki tekið sér vel, verið önugur og stefndi J-kk-nf T-kk-nf hafi upplifað framkomu hans sem óvinveitta. Hafi Þ-kk-nf Ö-kk-nf lýst því að hann væri búinn að skrifa stefnu og væri ekki reiðubúinn til að vera með „tilslakanir“, hvorki varðandi innheimtu málskostnaðar né annað. Hafi hann lagt fram nýja útreikninga sem hafi sýnt að málskostnaður næmi orðið 1.803.216 krónum auk þess sem viðbótardráttarvextir, ca. 10.000 krónur á dag, hlæðust á kröfuna. Þ-kk-nf Ö-kk-nf hafi kvittað á bréfin um móttöku með fyrirvara og greiddi stefndi J-kk-nf T-kk-nf þá skuldir sínar við bankann, þ.e. 5.077.422 krónur + 72.917 krónur vegna þessa máls og 10.104.144 kónur vegna ábyrgðarinnar sem þetta mál snýst um.

Sama kvöld hafi birst stefnuvottur á heimili stefnda J-kk-ef T-kk-ef sem hafi birt honum þrjár stefnur, eina sem stjórnarformanni stefnda Master ehf. vegna skuldar á tékkareikningi 449 en hinar vegna ábyrgðarinnar á þeim reikningi og svo vegna tékkareiknings nr. 1729.

Þá bendir stefndi J-kk-nf T-kk-nf á að mál stefnanda á hendur honum hafi verið þingfest í Héraðsdómi Reykjaness 8. nóvember 2006. Í þessu máli hafi verið krafist greiðslu frá stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf á kr. 10.000.000 auk dráttarvaxta frá 16. október 2006. Þá sé krafist málskostnaðar. Athygli veki að ekki sé gerð krafa um „vanskilaskrá“. Hvorki sé í kröfugerð né í framlögðum gögnum neina vísbendingu að finna um að stefndi J-kk-nf T-kk-nf hafi greitt skuld sína eða greitt inn á hana, líti stefnandi svo á að sú sé raunin. Í þeim hluta stefnunnar sem lýsir málavöxtum og málsástæðum sé sagt: „Tilraunir til innheimtu skuldarinnar hafa reynst árangurslausar er því málssókn þessi nauðsynleg“. Að lokum vekur stefndi athygli á því að í stefnu er stefnandi talinn hafa kennitöluna 550500-3530 en á skrá yfir framlögð gögn er stefnandi talinn hafa kennitöluna 421090-2899.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf byggir á því að dómkrafa stefnanda sé að fullu greidd og því beri að taka dómkröfur hans til greina. Gögnin sem stefnandi leggi fram sem grundvöll kröfunnar eru dómskjal nr. 3, 4, og 5. Fyrsta skjalið er útprentað reikningsyfirlit sem sýni að staða reiknings 528-26-449 hafi verið í skuld að fjárhæð kr. 19.989.685 þann 16. október 2006. Dómskjal 4 er umsókn um stofnun reiknings frá því í mars 2005. Skjal 5 er yfirlýsing stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf um sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð tíu milljónir króna. Engin gögn séu lögð fram um að reikningi hafi verið lokað eða hvernig það hafi verið gert. Engin tilraun sé til þess gerð að lýsa hvenær sjálfskuldarábyrgð varð virk eða hvernig það gerðist. Engin skýring sé á því í stefnu af hverju réttur til dráttarvaxta gagnvart stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf hafi hafist 16. október 2006.

Á því sé byggt að engin áskorun hafi komið til stefnda J-kk-ef T-kk-ef um greiðslu ábyrgðarinnar fyrr en eftir að hann hafði að eigin frumkvæði óskað eftir því að fá að greiða ábyrgðina þegar hann við annan mann fór á fund útibússtjóra stefnanda og vildi gera upp skuldina á reikningnum þann 10. október 2006. Kröfur um dráttarvexti eigi því engan rétt á sér. Ákvörðun stefnda J-kk-ef T-kk-ef um að greiða uppreiknaða ábyrgðarfjárhæð með dráttarvöxtum þann 2. nóvember 2006 hafi verið tekin án viðurkenningar á réttmæti uppreikningsins eða dráttarvaxtanna. Með ákvörðuninni hafi stefndi J-kk-nf T-kk-nf viljað tryggja að skuldin væri örugglega að fullu greidd þannig að ekki gæti komið til frekari kröfugerðar af hálfu bankans.

Kröfur stefnanda um innheimtukostnað, „vanskilaskrá“ og síðar málskostnað eigi ekki rétt á sér. Að mati stefnda J-kk-ef T-kk-ef virðist sem bankinn hafi algjörlega misst fótanna í þeirri ofgnótt fjár sem þar virðist streyma. Grundvallarreglur virðist gleymdar og almennar samskiptareglur við viðskiptamenn ekki hafðar í heiðri.

Í fyrsta lagi geti kröfuhafi ekki krafist dráttarvaxta fyrr en gjalddagi kröfu er kominn. Gjalddagi sé ýmist fyrirfram ákveðinn eða framkallaður með aðgerðum kröfuhafans. Í sóknargögnum sé ekkert um að 16. október 2006 hafi verið fyrirfram ákveðinn gjalddagi. Ekki sé heldur gerð tilraun til þess að sýna fram á að gjalddaginn hafi verið framkallaður af kröfuhafanum með aðgerðum gagnvart skuldaranum. Réttur til dráttarvaxta sé því ekki fyrir hendi.

Í öðru lagi virðist gleymt hjá stefnanda að dráttarvextir feli í sér, auk umsaminna vaxta, skaðabætur til kröfuhafa, svonefndar meðalhófsbætur. Af því leiði að almenna reglan sé sú að kröfuhafi geti ekki krafist annarra bóta en dráttarvaxta verði greiðslufall á kröfu. Kröfur stefnanda um innheimtuþóknun/málskostnað að fjárhæð 1 til 2 milljónir króna séu algerlega án nokkurrar heimildar eða lagastoðar. Kröfuhafi sem þurfi að leita til þriðja aðila, t.d. lögmanns, um aðstoð við innheimtu á rétt á bótum frá skuldara sem gera hann skaðlausan af slíkum kostnaði. Dómstólar eigi úrskurðarvald um hvað geti talist hæfilegt í því efni. Fyrirtæki sem sjálft innheimti útistandandi kröfur sínar sem fara í vanskil eigi ekki rétt til innheimtuþóknunar vegna slíkra aðgerða. Bætur fyrir tjónið/kostnaðinn séu fólgnar í dráttarvaxtaréttinum. Jafnvel þótt komist væri að niðurstöðu um að kröfuhafi geti átt ríkari rétt en réttinn til dráttarvaxta, og geti fengið bættan kostnað af innheimtu á eigin kröfu sé augljóst að umkrafin þóknun í þessu máli sé í engu samræmi við tilkostnaðinn og algjörlega úr hófi.

Í þriðja lagi byggi stefndi J-kk-nf T-kk-nf á því að viðtökudráttur hafi orðið hjá stefnanda. Greiðsla hafi verið boðin fram á fundi með útibússtjóranum Ó-kk-þgf Ó-kk-þgf þann 10. október en viðtöku fjárins hafi verið neitað. Væntanlega hafi afstaða útibússtjórans byggst á því að sérfræðingar bankans yrðu að ganga frá uppgjörinu vegna þess að ábyrgð stefnda J-kk-ef T-kk-ef náði einungis til hluta af kröfum bankans á hendur stefnda Master ehf. og byggðist á sérstökum yfirlýsingum sem stefndi J-kk-nf T-kk-nf vildi fá afhentar til baka gegn greiðslu ábyrgðarinnar. Kostnaður af slíku uppgjöri verði að sjálfsögðu ekki lagður á þann sem gekkst undir ábyrgðina.

III.

Eins og áður er rakið snýst ágreiningur stefnanda og stefnda J-kk-ef T-kk-ef um málskostnað. Fyrir liggur að mál þetta var höfðað á hendur stefndu Master ehf. og J-kk-þgf T-kk-þgf með stefnu sem gefin var út 1. nóvember 2006 en birt kl. 20:40 að kvöldi 2. nóvember sama ár. Þá er það óumdeilt og ljóst af gögnum málsins að stefndi J-kk-nf T-kk-nf greiddi höfuðstól kröfunnar á hendur honum, þ.e. ábyrgðarfjárhæðina að fjárhæð 10.000.000 krónur og dráttarvexti af þeirri fjárhæð frá 16. október 2006 til 2. nóvember s.á. að fjárhæð 104.444 krónur. Samkvæmt framlögðum gögnum móttók yfirlögfræðingur stefnanda framangreindar greiðslur og undirritaði bréf sem stafar frá stefnda um greiðslu höfuðstóls ábyrgðarfjárhæðarinnar auk vaxta. Í texta bréfsins segir að tilefni innheimtuþóknunar sé ekki til staðar og sé sú krafa ekki greidd en við undirritun sína hefur yfirlögfræðingur stefnanda ritað: „Bréf þetta er móttekið án viðurkenn um innheimtuþóknun.“ Á bréfið hefur stefndi hins vegar ritað: „Málskostnaði er mótmælt.“

Stefnan var birt fyrir stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf eftir að hann hafði greitt höfuðstól og vexti stefnukröfunnar á hendur sér. Í stefnunni er ekki gerð grein fyrir greiðslu framangreindra fjárhæða og ekki er tekið tillit til greiðslunnar við útlistun kröfufjárhæðar. Stefnandi hefur undir rekstri málsins lagt málið þannig fyrir dóminn að einungis er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu að mati réttarins án þess að lögð hafi verið fram gögn til stuðnings kröfunni eða frekari grein gerð fyrir henni.

Þegar litið er til þess að upphaflegur grundvöllur málshöfðunarinnar á hendur stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf var ekki lengur til staðar þegar málið var höfðað og jafnframt horft til þess hvernig mál þetta er lagt fyrir dóminn og hér að framan er lýst, verður að fallast á það með stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf að málskostnaðarkrafa stefnanda á hendur honum verði ekki tekin til greina eins og hún er fram sett. Verður stefndi J-kk-nf T-kk-nf því þegar af þeirri ástæðu sýknaður af endanlegri kröfu stefnanda í máli þessu.

Dómkröfur stefnanda á hendur stefnda Master ehf. fá stoð í gögnum málsins og bera þau ekki með sér að stefndi hafi mótmælt greiðsluskyldu sinni eða vefengt kröfuna að öðru leyti. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið og með hliðsjón af ákvæðum 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að taka dómkröfur stefnda til greina á þann veg að hinu stefnda félagi verður gert að greiða stefnanda 9.989.685 krónur auk dráttarvaxta eins og nánar segir í dómsorði.

Stefnda Master ehf. verður gert að greiða stefnanda 350.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefndi J-kk-nf T-kk-nf hefur krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda. Með vísan til ákvæða 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda J-kk-þgf T-kk-þgf málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 350.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Stefndi, J-kk-nf T-kk-nf K-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Glitnis banka hf.

Stefndi, Master ehf., greiði stefnanda, Glitni banka hf., 9.989.685 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 16. október 2006 til greiðsludags.

Stefndi Master ehf. greiði stefnanda 350.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

Stefnandi greiði stefnda, J-kk-þgf T-kk-þgf K-kk-þgf, 350.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómur Reykjaness 09.03.2007.