E-1093/2010

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 6. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Bílaleigu Flugleiða ehf., kt. 000000-0000, v/Flugvallarveg, Reykjavík, með stefnu, birtri 2. febrúar 2010, á hendur Borgun hf., kt. 000000-0000, Ármúla 30, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi greiði honum kr. 171.585 auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá stefnubirtingardegi til greiðsludags, auk málskostnaðar að skaðlausu, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara, að dómkröfurnar verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum gerir stefndi kröfur um að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað að skaðlausu, að teknu tilliti til þess að stefndi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

II

Málavextir

Stefnandi kveðst reka bílaleigu, sem starfrækt sé í um 145 löndum víðs vegar um heiminn, þar á meðal Íslandi, undir nafninu Hertz. Kveðst stefnandi bjóða upp á þá þjónustu, að hægt sé að leigja af honum bifreið til skemmri eða lengri tíma, gegn hóflegu gjaldi. Þjónusta þessi sé ekki sízt notuð af ferðamönnum, sem sækja Ísland heim. Stefnandi sé með aðsetur við Flugvallarveg í Reykjavík, en leigutaki geti einnig kosið að skila bifreiðinni á öðrum stöðum, hvort sem er á opnunartímum eða utan þeirra, til dæmis á Keflavíkurflugvelli.

Við leigu á bifreið þurfi leigutaki að fylla út hefðbundið eyðublað, þar sem fram komi allar helztu upplýsingar, þar á meðal kreditkortanúmer. Með því að skrifa undir eyðublaðið sé leigutaki að staðfesta, að bifreiðin hafi verið tjónslaus, þegar hann tók við henni, að hann beri áhættuna af bifreiðinni, meðan hún er í hans vörzlu og að draga megi andvirði viðgerðarkostnaðar af kreditkortinu, ef svo vilji til, að bifreiðin tjónaðist í vörzlu leigutaka. Þetta komi allt skýrt fram á eyðublaðinu, sem leigutaki fylli út.

Þann 26. júní 2009 leigði maður að nafni S-x-x S-x-x V-x-x bifreiðina Toyota Yaris, fastanr. OJ-S03 af stefnanda. Rúmum tveimur vikum seinna, eða þann 12. júlí 2009, leigði annar maður, A-x-x T-x-x, Verso Terra bifreið, fastanr. IG-S31, af stefnanda. Skrifuðu þeir báðir undir staðlaðan leigusamning. Kveður stefnandi koma fram í leigusamningunum, að viðskiptavinur samþykki með undirritun sinni að greiða fyrir allar skemmdir, sem komið gætu upp á leigutímanum, og að slíkar greiðslur megi gjaldfæra á greiðslukort, sem lagt var fram við upphaf leigu.

Stefnandi kveður hafa komið í ljós talsverðar skemmdir á pústkerfi ökutækisins, þegar ökutæki S-x-x S-x-x V-x-x var skoðað, þegar því var skilað 7. júlí 2009. Þá kveður stefnandi svokallaða Hálendisvakt hafa tilkynnt þann 2. júlí 2009, að sama ökutæki hefði verið statt við skálann í Hveradölum (sic í stefnu), en Hálendisvaktin sé samstarfsverkefni stóru bílaleiganna á Íslandi og Landsbjargar, sem hefur það að leiðarljósi að leiðbeina fólki á hálendi Íslands og koma í veg fyrir, að það fari á bílaleigubílum á vegi, sem ekki séu ætlaðir smábílum. Það sé algjörlega óheimilt að aka þá leið, er S-x-x S-x-x V-x-x hafi ekið eftir á venjulegum smábíl, og liggi sektir við slíku skv. reglum stefnanda, sem liggi fyrir í öllum leigðum ökutækjum. Samkvæmt leigusamningi hafi sjálfsábyrgð leigutaka vegna tjóna verið ISK 162.000, og hafi sú fjárhæð verið gjaldfærð á greiðslukort leigutaka, sem lagt hafi verið fram sem greiðslumáti í upphafi leigu, ásamt ISK 161.999, sem sé sektarupphæð samkvæmt leiguskilmálum við broti því, sem leigutaki hafi framið með akstri á smábíl á hálendi Íslands, eða samtals ISK 323.999. Við nánari skoðun hafi tjónið verið metið á ISK 146.186 í stað ISK 162.000, og hafi mismunurinn, ISK 15.814, því verið endurgreiddur á greiðslukort leigutaka.

Þegar ökutæki það, sem A-x-x T-x-x tók á leigu, var skoðað, þegar því var skilað hinn 24. júlí 2009, hafi komið í ljós mjög slæmar skemmdir á framrúðu, líklega eftir steinkast. Samkvæmt leiguskilmálum hafi sjálfsábyrgð leigutaka vegna framrúðuskemmda verið ISK 25.000, og hafi sú fjárhæð verið gjaldfærð á greiðslukort leigutaka, sem lagt hafi verið fram sem greiðslumáti í upphafi leigu.

Þann 9. október 2009 hafi stefnandi fengið bréf frá stefnda, þar sem honum hafi verið tilkynnt, að kr. 25.399 verði skuldfærðar af reikningi hans vegna þess að úttektin af kreditkorti A-x-x T-x-x hefði ekki verið með samþykki korthafa, og að samkvæmt alþjóðlegum reglum MasterCard sé óheimilt að skuldfæra korthafa vegna skemmda, án sérstaks undirritaðs leyfis hans. Þann sama dag hafi stefnandi fengið eins bréf vegna Stephanus Schermer Voest, þar sem stefnanda sé tilkynnt, að kr. 146.186 verði skuldfærðar af reikningi hans vegna meðfylgjandi bréfs frá leigutaka, þar sem hann segist ekki hafa heimilað slíkar úttektir. Leigutaki segi áfram í bréfinu, að stefnandi hafi aldrei sagt, að óheimilt væri að aka á hálendisvegum, og að stefnandi hafi ekki litið undir bifreiðina í leit að skemmdum, áður en leigutaki tók bifreiðina á leigu. Stefnandi hafi hins vegar litið undir bifreiðina, þegar leigutaki skilaði henni.

Stefnandi hafi sent stefnda, samkvæmt hans beiðni, afrit af undirrituðum leigusamningi, þar sem leigutakar samþykki ofangreinda skilmála, sem og að ökutækin hafi verið án þess tjóns, sem um ræði, þegar þeir tóku við þeim. Í leigusamningi komi enn fremur fram, að undirskrift viðskiptavinar á leigusamningnum teljist jafngilda undirskrift á kreditkortaúttektarnótu, sem og því að hann hafi kynnt sér ástand ökutækisins, áður en för hans hófst. Eins hafi stefnandi sent stefnda myndir af skemmdunum, upplýsingar um viðgerðarkostnað frá viðurkenndu verkstæði og myndir, sem sýni bílnúmer ökutækja og hraðamæli með sömu km stöðu til sönnunar því, að um sömu ökutæki sé að ræða, og að það hafi ekki verið í leigu eða annarri notkun á eftir A-x-x T-x-x og S-x-x S-x-x V-x-x.

Stefndi kveðst vera fjármálafyrirtæki, sem meðal annars annist færsluhirðingu vegna MasterCard kreditkorta. Á milli aðila málsins sé samningur um slíka þjónustu stefnda fyrir stefnanda, og um hana gildi viðskiptaskilmálar stefnda.

Mál þetta sé til komið af því, að tveir viðskiptavinir stefnanda hafi hafnað greiðsluskyldu sinni vegna meintra tjóna, sem þeir telji sig ekki bera ábyrgð á. Við upphaf viðskiptanna hafi korthafarnir ritað undir leigusamning við stefnanda og heimilað úttektir af kortareikningum sínum fyrir tilgreindum fjárhæðum. Ágreiningurinn standi um fjárhæðir, sem stefnandi hafi sent stefnda upplýsingar um, að korthafarnir hefðu heimilað, en sjálfir hafni þeir því að hafa heimilað úttektirnar.

Alþjóðlegar reglur MasterCard kveði á um, að vilji söluaðili, sem tekur MasterCard kreditkort, skuldfæra tjón, sem hann telji korthafa bera ábyrgð á, á kortareikning korthafans, beri söluaðilanum að kynna korthafanum fjárhæð tjónsins og fá skriflegt samþykki hans fyrir færslunni að því loknu. Af þessu leiði, að korthafi geti ávallt hafnað færslum, eins og þeim sem mál þetta snúist um. Um þetta hafi stefnanda verið kunnugt um langa hríð. Af þessum sökum og öðrum séu ákvæði í skilmálum stefnda, sem geri það að verkum, að honum sé rétt að endurkrefja stefnanda um þær fjárhæðir, sem hann hafi ekki aflað sér viðhlítandi heimildar til að láta færa á kortareikning MasterCard korthafa.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að skuldfærsla stefnda af reikningi stefnanda sé með öllu ótæk, enda sé það ein grundvallarregla samningaréttar, að samninga skuli halda. Það liggi alveg ljóst fyrir, að A-x-x T-x-x og S-x-x S-x-x V-x-x hafi skrifað undir samning þess eðlis, að ökutækin væru tjónlaus, þegar þeir tóku við þeim, og að draga mætti viðgerðarkostnað af kreditkorti viðkomandi, ef svo óheppilega vildi til, að leigutaki tjónaði bílinn, á meðan hann væri í hans vörslu. Í samningnum segi enn frekar, að undirskrift leigutaka jafngildi undirskrift á kreditkortaúttektarnótu. Þarna sé því til staðar samningur á milli aðila; skýr og greinargóður samningur, þar sem allar ofangreindar upplýsingar komi fram, þannig að allir ættu að geta verið upplýstir um stöðu sína.

Í alþjóðlegum samningi MasterCard segi, að fyrir heimild seljanda til að skuldfæra korthafa fyrir viðbótarkostnaði þurfi undirritaða kreditkortanótu. Í leigusamningi stefnanda segi skýrt, að undirskrift leigutaka jafngildi undirskrift á kreditkortaúttektarnótu. Í stöðluðum tölvupósti, sem starfsfólk stefnda hafi sent stefnanda við svipuð tilvik, sé tekið fram, að áríðandi sé, að stefnandi sendi ljósrit af posafærslum, þrykktum færslum og/eða öðru, t.d. samningi með undirskrift korthafa, þar sem hann heimili færsluna. Í leigusamningi stefnanda standi skýrum stöfum, að allar skemmdir, sem verði á umráðatíma leigutaka, verði gjaldfærðar af kreditkorti hans, og teljist undirskrift á slíkum samningi gilda sem samþykki á því. Stefnandi telji því alveg skýrt, að verið sé að vinna innan þess ramma, sem stefndi setji viðskiptavinum sínum.

Stefnandi telji það grundvallaratriði, að aðilar geti gengið að því, að þeir samningar, sem þeir geri, standist, enda sé það grundvallaratriði skv. samningarétti. Samningar séu grundvöllur og aflvaki alls viðskiptalífs. Stefnandi sé stórt fyrirtæki með mikla veltu viðskipta dag hvern og notist við leigusamning, sem á engan hátt brjóti gegn lögum eða góðu og gildu siðferði. Stefnandi hafi séð til þess, að leigusamningur, sá er hann notist við, sé sanngjarn og gæti þess, að leigutaka séu kynnt þau atriði, sem í honum komi fram.

Stefnandi sé, eins og áður segi, með mikil viðskipti á degi hverjum. Viðskiptavinir stefnanda komi alls staðar að úr heiminum til að sækja Ísland heim, og þurfi stefnandi að mæta þeim kröfum. Meðal annars þess vegna bjóði stefnandi upp á þá þjónustu, að leigutakar geti skilað af sér hinu leigða ökutæki á hinum ýmsu stöðum, t.d við Keflavíkurflugvöll. Leigutaki leggi þá ökutækinu á merkt bílastæði og skili lyklum bifreiðarinnar í þar til gerðan kassa. Tíðkist það oft, að leigutakar skili ökutækinu á öllum tímum sólarhrings, áður en þeir fari í flug til síns heimalands. Þegar leigutaki nýti sér þessa þjónustu, sé enginn starfsmaður stefnanda, sem taki á móti ökutækinu, og geti stefnandi þar af leiðandi ekki tryggt, að ökutækið sé tjónlaust, þegar því sé skilað. Stefnandi geri sitt bezta til að vera fremstur á markaðnum, þegar komi að leigu á bifreiðum, og sé þessi þjónusta þáttur í því. Í samfélagi sem okkar, þar sem hlutirnir gerist hratt og fólk þurfi að komast sem fyrst á leiðarenda, þurfi slík þjónusta að vera í boði. Til að tryggja sig fyrir tjóni, hafi stefnandi því sett ákvæði í leigusamning sinn, sem tryggi, að hann geti skuldfært viðkomandi leigutaka eftir á, gerist þess þörf. Stefnandi láti viðurkennt bifreiðaverkstæði meta tjónið og taki myndir af tjóninu sem og kílómetramæli bifreiðarinnar til að sýna fram á, að bifreiðin hafi ekki verið í notkun eftir að tjónið varð. Enginn vafi eigi því að vera á því, hver tjónvaldur sé. Mikilvægt sé, að leigutakar geti ekki skilað ökutækjunum tjónuðum og firrt sig svo allri ábyrgð eftir að heim sé komið. Það gefi augaleið, að ef slíkt væri tekið gilt, væri komið á afar slæmt fordæmi.

Þann 14. október 2009 hafi LEX, f.h. stefnanda, sent bréf til stefnda, þar sem stefnandi hafni því alfarið, að A-x-x T-x-x og S-x-x S-x-x V-x-x eigi rétt á endurgreiðslu, sem og því að stefndi hafi skuldfært upphæðina af reikningi hans. Þann 14. október 2009 hafi verið sent ítrekunarbréf sama efnis til stefnda, þar sem engin viðbrögð hafi borizt frá stefnda.

Dómkrafa stefnanda hljóði upp á kr. 171.585. Hún sé fengin með þeim hætti, að lagðar séu saman þær upphæðir, sem stefndi hafi skuldfært af stefnanda vegna S-x-x S-x-x V-x-x og A-x-x T-x-x.

Kröfur stefnanda styðjist við lög um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936 og almennar ólögfestar reglur íslenzks réttar um samningsrétt. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því, að hann beri ekki ábyrgð á úttektum, sem korthafi hafi ekki samþykkt og geri ágreining um, sbr. ákvæði viðskiptaskilmála sinna, sérstaklega gr. 8.5, 8.7, 17.5 og 17.6, en stefndi hafi með skýrum hætti áskilið sér rétt til að draga frá uppgjöri til stefnanda fjárhæðir, sem ágreiningur sé um á milli korthafa og stefnanda.

Stefndi byggi á því, að stefnanda hafi verið fullljóst, að stefndi myndi draga frá uppgjöri til hans kröfur eins og þær, sem mál þetta fjalli um, yrði þeim mótmælt.

Stefndi byggi á því, að áritun korthafa á samning sinn við stefnanda, sbr. dómskjöl nr. 3 og 11, feli ekki í sér fullt, ótakmarkað og óafturkallanlegt umboð stefnanda til handa, til að senda greiðslukröfur á kortareikning korthafans. Jafnvel þótt ákvæði samninganna yrði túlkað svo, en þeir séu einhliða samdir af stefnanda, yrði það talið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju gagnvart korthafanum. Með sama hætti byggi stefndi á því, að korthafinn hafi alltaf möguleika á að koma að öllum vörnum gegn kröfum stefnanda, sem mál þetta fjalli um. Ágreininginn verði stefnandi að leysa gagnvart korthafanum, en ekki stefnda.

Stefndi deili ekki við stefnanda um það mat hans, að nauðsynlegt og heppilegt sé, að bílaleigur bjóði þá þjónustu, að bílum sé skilað á hvaða tíma sólarhringsins sem er, án þess að starfsmenn bílaleigunnar skoði ástand bílanna við skil. Stefndi byggi hins vegar á því, að áhættan, sem í þessu felist, verði ekki velt á hann, án hans samþykkis, en stefnandi njóti hagræðisins af því að hafa ekki starfsemi sína opna allan sólarhringinn.

Stefndi byggir á því, að stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti sýnt, að umræddir korthafar beri ábyrgð á meintu tjóni, hvert umfang tjónanna sé, eða að hann hafi efnt til þess kostnaðar, sem hann áskilji sér. Eigi þessi atriði að leiða til sýknu.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé á því byggt, að fjárkrafa stefnanda sé til muna of há. Sérstaklega eigi þetta við um meint tjón á bifreiðinni OJ S03, sbr. mynd á dskj. nr. 14, og hafi stefnandi ekki lagt fram gögn, sem nægi til sönnunar á kröfum sínum.

IV

Forsendur og niðurstaða

Það er athugavert við málatilbúnað stefnanda, að þýðingar fylgja ekki málsskjölum, sem byggt er á í málinu og lögð hafa verið fram á erlendu tungumáli, án þess að sá háttur hafi verið hafður á í samráði við dómara málsins. Þá hafa leigusamningar, sem byggt er á í málinu einungis verið lagðir fram í ljósriti. Ekki þykja þó efni til að vísa málinu frá dómi án kröfu af þessum sökum.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að leigutakar bifreiðanna IG-S31 og OJ-S03, þeir A-x-x T-x-x og S-x-x S-x-x V-x-x, hafi valdið tjóni á hinum leigðu bifreiðum og skuldbundið sig með undirskrift sinni undir leigusamningana, að draga mætti viðgerðarkostnað af kreditkortum þeirra, ef tjón yrði. Jafngildi undirskrift þeirra undir samningana kreditkortaúttektarnótu.

Leigutakar bifreiðanna hafa hafnað því, að þeir beri ábyrgð á þeim tjónum, sem stefnandi byggir kröfur sínar á, og jafnframt hafnað því, að stefndi í máli þessu geti dregið kröfur vegna þessa af kreditkortareikningum þeirra.

Á framhlið samninganna hafa leigutakar m.a. ritað undir yfirlýsingu þess efnis, að þeir hafi kannað ástand bifreiðanna við upphaf leigutímans og sérstaklega kynnt sér tölulið 40 á bakhlið samninganna, þar sem fjallað er um sönnun fyrir tjóni, sem kynni að verða á bifreiðunum. Tilvitnaður töluliður 40 hljóðar svo:

Um leigusamning þennan og samninga þá sem gerðir eru á grundvelli ofangreindra skilmála, sem og bótakröfur sem eftir atvikum kunna að vera gerðar, fer að íslenskum lögum. Gildir það bæði um grundvöll og útreikning bóta. Sama gildir um bótakröfur á grundvelli bótaábyrgðar utan samninga. Rísi mál út af samningi þessum skal málið eingöngu rakið fyrir heimilisvarnarþingi leigutaka.

Í 41. tölulið segir síðan, að leigutaki staðfesti með undirritun sinni á samninginn, að verði ökutækið fyrir tjóni eða skemmdum, sem leigutaki beri ábyrgð á, séu eftirtalin gögn fullnægjandi sönnun fyrir kostnaði og umfangi slíks tjóns eða skemmda, hvort sem rekið verði einkamál um slíka kröfu eða ekki: 1) Sundurliðaður reikningur frá verkstæði Herz, viðurkenndu verkstæði eða verkstæði, sem hlotið hefur CABAS vottun samkvæmt CABAS tjónamatskerfi og/eða mat frá viðurkenndu verkstæði, sem hlotið hefur CABAS vottun um mat á tjóni og skemmdum samkvæmt CABAS tjónamatskerfi, 2) ljósmyndir af skemmdum á ökutæki, 3) undirritaður leigusamningur, 4) útfyllt tjónablað af starfsmanni Herz (check out control) og nr. 5) skilablað (check in control) útfyllt af starfsmanni Herz (aðeins þó ef bíl er skilað á opnunartíma á starfsstöð Herz).

Það er ljóst, að ágreiningur er með leigutökum og stefnanda um, hvort bifreiðarnar hafi orðið fyrir tjóni, sem leigutakar beri ábyrgð á. Slíkt hefur ekki verið staðreynt, en ofangreindum gögnum er einungis ætlað að staðreyna umfang og kostnað slíkra skemmda en ekki að skera úr um ábyrgðina.

Stefndi hefur fengið fyrirmæli frá leigutökum um, að honum sé óheimilt að draga umdeildar fjárhæðir af kortareikningum þeirra, og hafa þeir hafnað ábyrgð á umræddum tjónum. Úr þeirri ábyrgð verður ekki skorið í dómsmáli milli stefnanda og stefnda í máli þessu.

Fyrir liggja í málinu viðskiptaskilmálar Borgunar hf., sem gilda um samskipti félagsins við fyrirtæki, sem nefnd eru seljendur í skilmálunum, sem heimild hafa til að taka við greiðslum með þar tilgreindum greiðslukortum. Í tölulið 17.5 í skilmálunum segir m.a., að félagið muni ekki, hvernig sem á stendur, taka að sér milligöngu, eða takast á hendur ábyrgð, vegna nokkurs konar ágreinings á milli seljanda og korthafa, vegna vöru eða þjónustu, sem greidd hefur verið með korti, og í gr. 17.6 áskilur félagið, þ.e. Borgun hf., sér rétt til að draga frá uppgjöri til seljanda fjárhæð, sem ágreiningur er um, ef henni hefur verið mótmælt af korthafa.

Samkvæmt framangreindu er fallizt á með stefnda, að honum hafi verið bæði heimilt og rétt að draga frá uppgjöri til stefnanda umdeilda fjárhæð, sbr. töluliður 17.6 í viðskiptaskilmálum málsaðila, og ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 250.000.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Borgun hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Bílaleigu Flugleiða hf.

Stefnandi greiði stefnda kr. 250.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf