E-5784/2022

Mál þettaerdómtekiðvarað lokinni aðalmeðferð, 12. októbersl., var höfðað með stefnu, birtri 5. desember 202 2, af stefnanda, A, [...], gegn Verði tryggingum hf., Borgartúni 19, Reykjavík.

Stefnandi krefst að viðurkennd verði bótaskylda stefnda úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í umferðarslysi þann 8. október 2020 á Þingvallavegi.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndam. t. t. virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu af dómkröfum stefnanda, en til vara að skaðabóta-skylda hans úr lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] verði takmörkuð.

Í báðum tilvikum krefur stefndi stefnanda um málskostnaðm. t. t. virðisaukaskatts.

Ágreiningsefni og máls atvik

Aðfaranótt 8. október 2020 kveðst stefnandi, A, hafa verið farþegi í bifreiðinni [...], sem ekið hafi verið eftir Þingvallavegi, þegar ökumaður hennar, B, missti skyndilega stjórn á ökutækinu, með þeim afleiðingum að það valt og hafnaði utan vegar í skurði á vatnsverndarsvæði, en ekkert liggur fyrir í málsgögnum um nákvæmari tímasetningu atviksins. Ágreiningslaust er að ökutækið [...] var tryggt lögboðinni ökutækjatryggingu hjá stefnda á umræddum slysdegi. Fyrir liggur að stefnandi leitaði á bráðadeild LSH þá síðar um morguninn vegna áverka sem hún kveðst hafa hlotið í slysinu. Samkvæmt bráðamóttökuskrá, dags. 8. október 2020, gaf stefnandi þó í fyrstu þá skýringu á áverkunum að hún hefði dottið á rafmagnshlaupahjóli um kl. 6 : 30 þá um morguninn. Kvaðst hún þá hafa dottið af hjólinu og rekið höfuðið í grindverk. Við skoðuná slysadeild var húnmeð þrjá skurði á höfði og eftir að þeirvoru saumaðir var hún útskrifuð með endurkomu í saumatöku.

Fyrir liggur að lögregla var ekki kölluð til vegna bílveltunnar á Þingvallavegi, heldur hafi henni borist tilkynning frá vegfaranda um yfirgefið, mannlaust og blóðugt ökutæki þar utan vegar að morgni dags 8. o któber 2020. Í lögregluskýrslu komi fram að við komu lögreglu á vettvang hafi áfengisumbúðir legið bæði í ökutækinu og fyrir utan það. Ökutækið hafi samkvæmt lögregluskýrslu verið í afar slæmu ásigkomulagi eftir atvikið og miklar blóðslettur hafi mátt sjá innan í því, ásamt því að megna áfengislykt hafi mátt greina þar, sbr. lýsingar og ljósmyndir í skýrslunni. Þá komi fram að þar sem bifreiðin hafi verið á vatnsverndarsvæði hafi þurft að fjarlægja hana strax.

Þegar lögregla komst að því hver væri umráðamaður ökutækisins [...] hringdi lögregla í síma ætlaðs ökumanns, B. C hafi þá svarað í síma hans og sagst hafa fundið B á tröppunum fyrir utan heimili hans, ásamt því að þar hafi verið „mikið blóð“, sbr. lögregluskýrslu. Sagðist C þá ekki vita hvar B væri niður kominn en lögreglumenn höfðu síðan uppi á honum á slysadeild LSH. Ekki liggi fyrir hvernig hann kom sér þangað. Var B skoðaður þar um hádegisbil 8. október 2020. Viðurkenndi B að hafa stjórnað ökutækinu í umrætt sinnen hefði að eigin sögn misst stjórn á ökutækinu með þeim afleiðingum að það hafi oltið og síðan hafnað í skurði þar utan vegar. Eftir samtal lögreglu við B á slysadeild hafi vaknað grunur um að hann væri undir áhrifum ávana-og fíkniefna. Var hann handtekinn, grunaður um akstur undir áhrifum, og tekið úr honum blóðsýni. B gaf þá upp að farþegi hefði verið í ökutækinu, stúlka, sem hefði slasast. Hann vildi þó ekki gefa upp nafn hennar. Að skoðun á slysadeild lokinni var B færður á lögreglustöðina á Hverfisgötu til vistunar. Í skýrslutöku hjá lögreglu kvaðst hann ekki vita hvað stúlkan er var farþegi í ökutækinu héti, né hvort hún hefði slasast.

Í niðurstöðum matsgerðar Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefna-fræði sem gerð var á grundvelli blóðsýnis sem tekið var úr ökumanni [númer bíls], B, segir að í blóði hans hafi mælst Alprazólam, 40 ng/ml, Díazepam, 390 ng/ml, Nordíazepam,185 ng/ml og Temazepam, 20 ng/ml. Kemur fram að lyfin séu af flokki benzódíazepína, hafi slævandi áhrif á miðtaugakerfið, séu að fullu samverkandi og dragi úr aksturshæfni í lækningalegum skömmtum. Segir þar loks að fullvíst sé að ökumaðurinn hafi ekki getað stjórnað ökutæki örugglega af þessum sökum.

Þann 14. október 2020 leitar stefnandi A aftur á bráðadeild LSH vegna áverka sem hún kvaðst þá hafa hlotið í umræddu slysi. Samkvæmt bráðamóttökuskrá sama dags kveðst hún hafa upplifað sjóntruflanir í kjölfar höfuðáverka semhún hafi hlotið í bílslysinu. Þar leiðréttir hún sögu sína frá slysdegi, að hún hafi ekki dottið af rafmagnshlaupahjóli, heldur að hún hafi verið farþegi í bíl sem hafi oltið og hafnað utan vegar. Enn fremur kvað hún bílinn hafa oltið nokkra hringi og að hún hafi hlotið höfuðhögg í slysinu. Þá segir í bráðamóttökuskránni að hún hafiátt í erfiðleikum með sjón, þá sérstaklega á vinstra auga, en einnig því hægra. Samkvæmt skránni var ástæða þess að stefnandi sagði ekki satt og rétt frá á bráðadeild á slysdegi súað hún hafi verið undir áhrifum áfengis og vímuefna þegar slysið hafi átt sér stað. Þá hafi stefnandi upplifað mikla þreytu, höfuðverk og ógleði í kjölfar slyssins. Við skoðun hafi verið augljós minnkuð sjón á vinstri auga, en einnigá því hægra, en þó ekki jafn mikið.

Degi síðar, 15. október 2020, leitaðist efnandi á ný á bráðadeild LSH. Samkvæmt göngudeildarnótu sama dags leitaði hún læknisaðstoðar vegna viðvarandi sjóntruflana frá báðum augum eftir bílveltu fyrir um viku síðan. Enn leiðréttir hún þá fyrri sögu frá slysdegi, umað hún hafi ekki dottið á rafmagnshlaupahjóli, heldur verið farþegi í bifreið. Þá áréttaði hún ástæðu þess að hafaí fyrstu greint rangt frá. Við skoðun kom í ljós talsverð skerðing á sjónsviði á vinstri auga en óregla í fovea beggja vegna.

Af hálfu stefnda er vísað til þess að dagana 14. og 15. október 2020 hafi stefnandi komið aftur á bráðamóttöku LSH ogþá kveðið fyrri sögu sína um fall af hlaupahjóli hafa verið uppspuna. Við þessar heimsóknir á bráðamóttöku hafi stefnandi sagst hafa lent í bílveltu þar sem hún hafi verið undir áhrifum áfengis og kókaíns. Hafi hún þá sagst hafa haldið áfram slíkri neyslu næstu þrjá daga, eða eins og orðað sé í skýrslu:„Continued to party over weekend for around three days, alcohol and cocaine. Stopped on Monday [...].“ Stefnandi hafi ekki upplýst, hafi hún verið í ökutækinu, hvers vegna hún hafi verið þar um miðja nótt, hvaðan ökutækið hafi verið að koma eðaá hvaða leið það hafi verið, en auk þess sé tímasetning slyssins á miklu reiki.

Frá slysinu kveðst stefnandi hafa verið að kljást við einkenni höfuðáverka, þ. ám. sjóntruflanir og höfuðverk. Samkvæmt vottorði, dags. 5. október 2022, var húnmeð truflun á vinstra auga í janúar 2022. Þá kvaðst hún vera með höfuðverk og lýsti óþægindum við að vera í birtu. Þá var hún með óreglu á macula vinstra megin við skoðun en samkvæmt lækni er hún með sjónsviðs breytingar vinstra megin eftir bílveltuna.

Þann 19. október 2020 var tekin lögregluskýrsla af stefnanda. Sagðist hún þá hafa verið farþegi í ökutækinu [...] þegar slysið hafi átt sér stað. Kvað hún slysið hafa átt sér stað um kl. 5 eða 5:30 um morguninn. Eftir slysið hafi hún og B farið heim til B-kk-ef sem þau hefðu „dottið í það“ og ætlað að „harka af sér“, en fljótlega leitað á slysadeild vegna meiðslanna. Um tveir og hálfur kílómetri virðist vera frá slysstað og að heimili B sé miðað við heimilisfang í lögregluskýrslu. Ekki komi fram hvernig þau hafi ferðast þá leið illa slösuð, en þegar stefnandi kom á slysadeild þurfti að sauma 17 spor í tvo skurði á höfði hennar, sbr. bráðamóttökuskrá.

Með tölvupósti, dags. 27. október 2020, tilkynnti lögmaður stefnanda um líkams-tjónhennartil stefnda. Stefndi hafnaði bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] í bréfi til stefnanda, dags. 5. febrúar 2021, m. a. á þeim grunni að ekki væri fullsannað að stefnandi hafi verið farþegi í ökutækinu [...] á slysdegi. En teldist sannað að stefnandi hefðiverið farþegi yrði hún að bera tjón sitt að öllu leyti sjálf vegna þess stórkostlega gáleysis sem falist hefði í því að taka sér þá far með ökumanni [númer bíls], en ljóst sé að bæði ökumaður og stefnandi hafi þá verið óhæf til að stjórna ökutækinu örugglega og að þau hafi þá bæði verið undir áhrifum lyfja, fíkniefna og/eða áfengis. Í afstöðubréfi stefnd ak omifram að það sé mat tryggingafélagsins að orsök slyssins megi rekja til þess að dómgreind ökumanns í umrætt sinn hafi verið verulega skert og að viðkomandi hafi ekki verið hæfur til þess að stjórna ökutækinu örugglega. Af hálfu stefnanda sé þessu alfarið hafnað og telji húns líkt vera ósannað.

K veðst stefnandi hafa verið farþegi í ökutækinu í greint sinn, en að jafnframt liggi heldur ekkert haldbært fyrir um það að ökumaður hafi verið undir áhrifum þá slysið hafi átt sér stað. Jafnframt byggi stefnandi á því að hafi ökumaður verið undir áhrifum þegar slysið hafi átt sér stað hafi stefnandi hvorki vitað af því né getað vitað af því.

Stefnandi vísi til þess að samkvæmt 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar m egilækka eða fella niður bætur fyrir líkamstjón ef sá sem varð fyrir tjóni hafi verið með valdur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Í dómaframkvæmd hafiþað verið talið skilyrði fyrir lækkun eða niðurfellingu bóta á þeim grunni að farþegi hafi talist mátt vera grandsamur um að ökumaður væri undir áhrifum lyfja eða áfengis. Slík sönnunarbyrði hvíli jafnan á tryggingafélagi, í þessu tilviki stefnda. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins um að stefnandi hafi vitað eða mátt vita að ökumaður hafi verið undir áhrifum þá slysið hafi áttsér stað, hafi hann þá í raun verið undir áhrifum.

Stefnandi hafi vísaðdeilumálsaðilaum bótaskyldu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum með málskoti, dags. 29. mars 2021. Í úrskurði í máli nr. 122/2021 frá 18. maí 2021 taldi nefndin að stefnandi ætti ekki rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] hjá stefnda. Taldi nefndin að ekki lægi fyllilega fyrir hvenær eða hvernig umrætt atvik hafi átt sér stað og að ósannað væri að stefnandi hafi verið far-þegi í bifreiðinni í greint sinn. Nefndin taldi þannig ósannað að tjón stefnanda væri tilkomið vegna notkunar ökutækis, sbr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar. Stefnandi geti ekki unað þeirri niðurstöðu og sé því nauðbeygð til að höfða mál á hendur stefnda í því skyni að fá staðfestingu dómstóla á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] vegna þess líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir í umræddu slysi. Stefndi telji málsatvik ekki leiða til þess að bótaskylda sé til staðar úr ábyrgðartryggingu [númer bíls] og telji því óhjákvæmilegt að taka til varna í málinu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggi í fyrsta lagi á því að hún hafi sannarlega verið farþegi í bifreiðinni þegar slysið hafi átt sér stað. Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 8. október 2020, fór lögregla á bráðadeild og ræddi þar við B sem hafi þá viðurkennt að hafa ekið bifreiðinni í umrætt sinn. Hafi B sagt farþega hafa verið með sér í bifreiðinni þá óhappið hafi átt sér stað. Hann hafi þó ekki viljað gefa upp nafn en sagt þaðhafa verið stelpu. Hann hafi sagt stúlkuna hafa fengið skurð á höfuð og leitað sér aðhlynningar á slysadeild fyrr um morguninn er komi heim og saman við bráðamóttökuskrá samad ags. Samkvæmt þeirri skrá hafi stefnandi leitað á bráðadeild þá um morguninn vegna áverka á höfði, nánar tiltekið skurða rá enni. Þák omifram í lögregluskýrslu, dags. 8. október 2020, að lögreglan hafi búið yfir upplýsingum um að stefnandi hafi verið farþeginn í ökutækinu. Þá spyrji lögreglan hvort hún hafi slasast í slysinu en B ekki sagst vita það en neiti ekki að hún hafi verið í bílnumþ á slysið hafi átt sér stað.

Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 20. október 2020, hafi rannsóknarlögreglu-maður haft samband við stefnanda 19. október 2020. Þá játi húnað hafa verið farþegi í bifreiðinni [...] þegar umferðarslysið hafi átt sér stað við Þingvallaveg. Hafi hún sagst hafa verið í bifreiðinni ásamt B. Stefnandi hafi þá sagt að B hafi ekki verið undir áhrifum lyfja, fíkniefna eða áfengis er hannhafi ekið bifreiðinni í umrætt sinn. En eftir slysið hafi hún og B farið heim til B og „dottið í það“. Í fyrstu hafi þau ætlað að harka af sér áverka eftir slysið en að lokum hafi þau ákveðið að leita sér læknisaðstoðar. Stefnandi hafi þannig farið um morguninn á slysadeild þar sem saumuð hafi verið 17 spor í höfuð hennar. Passi það við önnur máls gögn, þ. á m. bráðamóttökuskrá og lögregluskýrslu frá slysdegi. Loks hafi stefnandi eingöngu sagst hafa veriðmeð 60% sjón eftir slysið vegna höfuðhöggsins er hún hafi hlotið í slysinu.

Þá liggi fyrir bráðamóttökuskrá, dags. 14. október 2020, og göngudeildarnóta, dags. 15. október 2020. Þar komifram að stefnandi hafi slasast í umræddu umferðar-slysi. Loks liggi nú fyrir staðfesting B sem ekið hafi bifreiðinni í umrætt sinn að stefnandi hafi verið farþegi í umræddu slysi. Með vísan til alls framangreinds telji stefnandi það vera fullsannað að hún hafi verið farþegi í bifreiðinni [...] þegar slysið hafi átti sér stað 8. október 2020.

Í öðru lagi hvað varði rétt til bóta hafi afleiðingar slyssins ekki verið metnar og því sé krafa stefnanda viðurkenningarkrafa, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Sam-kvæmt 1. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar skuli eigandi ökutækis bæta tjón er hljótist af notkun þess. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. sömu laga sé vátryggingafélag greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna bótakrafna samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna. Óumdeilt sé að stefndi hafi tryggt bifreiðina [...] á slysdegi. Þar af leiðandi byggi stefnandi á því að stefndi sé greiðsluskyldur vegna þess tjóns er stefnandi hafi orðiðfyrir í umræddu slysi. Stefnandi hafi með framlögðum gögnum leitt nægjanlegar líkur að því að hún hafi orðið fyrir líkamstjóni í umræddu umferðarslysi og hafi því lög-varða hagsmuni af því að leita dóms um viðurkenningu á bótaskyldu vegna slyssins.

Í þriðja lagi byggi stefnandi á því að ósannaðséað ökumaður innhafi verið undir áhrifum við aksturinn. En í fjórða lagi hafni stefnandi því í öllu falli alfarið að hún hafi verið meðvaldur að tjóninu af stórfelldu gáleysi líkt og stefndi haldi fram.

Samkvæmt 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar sé heimilt að lækka eða fella niður bætur ef sá sem orðið hafi fyrir tjóni hafi verið meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins og dómafram-kvæmd sé ljóst að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir annars vegar því að stefnandi sé meðvaldur að tjóni sínu af stórkostlegu gáleysi og hins vegar því að orsakasamband sé milli hinnar meintu gáleysis legu hegðunar og slyssins. Gerðar séu ríkar kröfur til sönnunar atvika er leiði til skerðingar bótaréttar vegna líkamstjóns í umferðarslysum. Ó sannaðséað B, ökumaður bifreiðarinnar í umrætt sinn, hafi verið undir áhrifum lyfja, fíkniefna eða áfengis erslysið hafi áttsér stað. Samkvæmt lögregluskýrslu, dags.

8. október 2020, hafi B verið handtekinn á slysadeild kl. 12:02. Dregið hafi verið blóð úr honum kl. 12:05 á slysadeildinni. Aftur á móti hafi slysið átt sér stað rétt eftir miðnætti samkvæmt framburði B í lögregluskýrslu. Þannig sé blóðsýni tekið tæpum 12 tímum eftir slysið. Þá neiti B því að hafa verið undir áhrifum fíkniefna eða áfengis þegar slysið hafi átt sér stað og neiti einnig að hafa neytt slíkra efna fyrir slysið. Hins vegar játi B að hafa neytt áfengis og fíkniefna eftir slys. Þessi frásögn komi heim og saman við frásögn stefnanda í lögregluskýrslu, dags. 20. október 2020. Í framburði hennar í þeirri skýrslu komi fram að stefnandi og B hafi farið heim til B eftir slysið og „dottið í það“. Í sömu skýrslu sé haft eftir stefnanda að B hafi ekki verið undir áhrifum meðan hann hafi ekið bifreiðinni. Stefnandi hafi talið að slysið hafi átt sér stað kl. 5 eða 5 : 30 um morgun. Jafnvel þótt sú tímasetning sé fremur lögð til grundvallarenaðmiðað sé við miðnættis él jóst að a. m. k. sjö klst. hafi liðið frá slysi og þar til blóðsýni hafi verið tekið úr ökumanni.

Stefnandi byggi á því að ökumaður hafi ekki verið undir áhrifum líkt og stefndi haldi fram. Jafnframt byggi stefnandi á því að það sé með öllu ósannað að stefnandi hafi vitað eða mátt vita að ökumaður væri undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi mátt greina á ökumanni að hann væri óhæfur til að stjórna ökutæki í umrætt sinn. Ekkert liggi fyrir í málsgögnum umþað. Komi til þess að lagt sé til grundvallar að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn sé byggt á því að það sé í ósamræmi við dómaframkvæmd að bætur séu felldar niður að öllu leyti. Samkvæmt 1. mgr. 90. gr. laga um vátryggingar-samninga nr. 30/2004 skuli við mat á því hvort lækka eða fella eigi niður bætur til vátryggðs líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti. Sambærilegt ákvæði séí 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar, en um séað ræða heimild til að láta tjónþola bera tjónið að hluta eða öllu leyti hafi hann verið meðvaldur að tjóni af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi. Verði heimildinni þannig beitt með hliðsjón af því hvort eðlilegt geti talist í ljósi allra atvika að tjónþoli fái tjónið að fullu bætt þrátt fyrir meðábyrgð. Þannig beri ekki eingöngu að líta til eigin sakar tjónþola heldur einnig til þáttar annarra sem beri ábyrgð á tjóninu og að-stæðna við slysið. Stefnandi byggi á því að þegar atvik málsins séu virt verði ekki séð að hún hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi sem réttlæti niðurfellingu bóta að öllu leyti.

Með vísan til alls hér framangreinds geri stefnandi kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...] hjá hinu stefnda tryggingafélagi vegna þess líkamstjóns erhún hafi orðiðfyrir í umferðarslysinu þann 8. október 2020.

Heimild til höfðunar viðurkenningarmáls byggi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 en um aðild vísi st til 1. mgr. 16. gr. sömu laga. Þá vísist til laga um ökutækjatryggingar nr. 30/2019, einkum 4., 8. og 19. gr., til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, einkum 90. g r., til almennra reglna skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993.

Krafa um málskostnað styðjist við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og lög um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Um varnarþing vísi st til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda og krefst aðallega sýknu.

Dómkrafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa. Af dómafordæmum megi ráða að til þess að sannað þyki að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af slíkri kröfu í skilningi 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 þurfi að reifa slíkt í stefnu og jafnframt þurfi að liggja fyrir gögn sem sýni fram á að atvik málsins hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda. Þannig þurfi að sýna fram á orsakatengsl á milli atviks þess er um ræði og tjónsins. Til þess að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni nægi því ekki að óumdeilt sé að stefndi hafi tryggt ökutækið [...] á slysdegi. Í stefnu sé lítið sem ekkert fjallað um hvaða tjóni stefnandi eigiað hafa orðið fyrir í umræddu slysi, en læknisfræðileg gögn málsins beri með sér að stefnandi glími við ýmsar sjóntruflanir. Í stefnu sé þannig ekki gerð tilraun til þess að sýna fram á orsakatengsl á milli þess tjóns og þess slyss sem stefnandi eigiað hafa orðið fyrir, en af gögnum megi ráða að stefnandi hafi sögu um kókaínnotkun og hafi m. a. neytt kókaíns á þeim tíma sem atvikið hafi átt sér stað, sem og næstu þrjá daga á eftir, en slík notkun geti valdið sjóntruflunum og sjónskerðingu af ýmsum toga. Sé dóminum falið það að meta hvort þetta eigi að leiða til frávísunar máls ex officio.

Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir atvikum sem hún byggi bótarétt sinn á og fyrir öllum forsendum dómkröfu sinnar. Í því feli stað stefnandi beri m. a. sönnunarbyrði fyrir því að atvik hafi verið með þeim hætti sem bótaskylda byggi á, þ. e. að hún hafi í raun verið farþegi ökutækisins [...] þegar slysið hafi átt sér stað. Stefndi byggi á því, eins og atvikum sé hér háttað, að það sé ósannað. Allar upplýsingar um málsatvikséuaf skornum skammti og þær upplýsingar sem þó liggi fyrir séu óljósar. Eigi það við um atvikið sjálft, atburði í aðdraganda þess sem og í kjölfarið.

Slysið hafi verið tilkynnt af vegfaranda að morgni fimmtudags 8. o któber 2020. Stefnandi sjálf sé margsaga um það hvenær slysið hafi nákvæmlega átt sér stað. Sé því ýmist haldið fram af hennar hálfu að slysið hafi átt sér stað um kl. 5 eða 5:30 að morgni, eða að það hafi veriðumkl.6:30. Þá haldi ökumaður bifreiðarinnar því fram að slysið hafi átt sér stað í kringum miðnætti. Ekki liggi þá heldur fyrir í málinu klukkan hvað stefnandi hafi fyrst leitað sér aðhlynningar á slysadeild.

Stefnandi byggi á því að húnhafi slasast í atvikinu. Verði á það fallist séljóst að ökumaður og farþegi hafi farið af vettvangi í kjölfar slyssins án þess að tilkynna það til lögreglu eða annarra viðbragðsaðila. Slík háttsemi sé brot á 14. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, einkum 2. mgr., enda umrætt slys sýnilega verið alvarlegt og ökutækið þakið blóði og um líkamstjón að ræða. Sjálfstæð lagaskylda hvíli bæði á ökumanni og farþega að tilkynna slíkt slys til viðbragðsaðila. Sú lagaskylda eigim. a. rætur að rekja til þess að tryggja þurfi nægjanlega sönnun á atvikum þá um umferðarslys séað ræða. Bæði ökumaður og farþegi [númer bíls] hafi vanrækt þessa skyldu sína. Allan vafa um nákvæm atvik og hvort, hvenær eða hvernig atvik hafi átt sér stað beri því stefnandi.

Aðspurður á slysadeild hvort farþegi hafi verið með honum í bifreiðinni neitaði ökumaðurinn, B, að gefa upp nafn farþegans. Í skýrslutöku hjá lögreglu hafi hann ekki sagst muna hvað farþeginn héti. Stefnandi hafi þá sjálf borið um það við komu á bráðamóttöku 8. október 2020 að hún hefði slasast á rafmagnshlaupahjóli. Ekkert af þeim takmörkuðu rauntímagögnum sem liggi fyrir um slysið bendi þannig til þess að stefnandi hafi raunverulega verið farþegi í ökutækinu [...] þ egarslysið hafi átt sér stað. Síðar tilkomin yfirlýsing ökumannsins, B, geti engu breytt um þann vafa sem uppi séu m þennan grundvallarþátt málsins. Sama gildi um þær upplýsingar sem stefnandi hafi veitt heilbrigðisstarfsfólki um atvik málsins.

Í ljósi þeirra afar takmörkuðu áreiðanlegu gagna sem liggi fyrir um slysið séekki einu sinni hægt að slá því föstu, verði yfir höfuð talið sannað að stefnandi hafi verið í ökutækinu þegar slysið varð, að húnhafi þá verið farþegi en ekki ökumaður. Stefnandi s egisthafa logið til um slysið við fyrstu komu á bráðamóttöku vegna þess að húnhafi verið undir áhrifum áfengis og fíkniefna þegar það hafi átt sér stað. Megiþ ví jafnvel ætla að stefnandi hafi brugðið á þetta ráð til þess að komast hjá því að viðurkenna að hafa ekið undir slíkum áhrifum. Bótaréttur ökumanns sem slasi st við umferðaróhapp sé annars eðlis en bótaréttur farþega er slasi stum borð í sama ökutæki. Bótaréttur þeirra sé hvor úr sinni tryggingunni, þ. e. ábyrgðartryggingu annars vegar og slysa-tryggingu hins vegar. Réttaráhrif þess að stjórna ökutæki undir áhrifum vímuefnaséuþáönnur en réttaráhrif þess að taka sér far með ökumanni erséundir slíkum áhrifum. Meðal annars af þessum ástæðum nægi ekki fyrir stefnanda að sanna að hún hafi verið í ökutækinu er hið meinta umferðarslys hafi átt sér stað, heldur þurfi hún jafnframt, ef taka eigi dómkröfu hennar hér til greina, að sanna að hún hafi þá verið þarfar þegi.

Afar misvísandi upplýsingar um tjónsatvikið hafi verið gefnar af aðilum málsins á öllum stigum, bæði hjá lögreglu og í lækniskomum. Með því að tilkynna slysið ekki umsvifalaust til lögreglu, líkt og stefnanda og ökumanni hafi borið lagaskylda til að gera og ljúga svo til um ástæður komu sinnar á bráðamóttöku, hafi orðið ógerlegt fyrir stefnda að tryggja sér nokkurs konar haldbæra sönnun um málsatvik.

Stefnandi beri halla af öllum sönnunarskorti um þau atvik málsins sem séu óljós vegna skorts á gögnum, misvísandi framburðar og skorts á upplýsingum um nákvæm málsatvik. Að stefnandi hafi verið farþegi bifreiðarinnar [...] þegar slysið varð sé að mati stefnda með vísan til framangreinds alls ósannað og beri þvíað sýkna stefnda.

En verði hér þó komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi í raun verið farþegi ökutækisins [...] þegar slysið hafi átt sér stað sé byggt á því að bótaskylda stefnda eigi að falla að öllu leyti niður vegna stórkostlegs gáleysis hennar, sbr. 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingar nr. 30/2019 og tryggingaskilmála stefnda, en til vara að bótaskylda stefnda verði takmörkuð með vísan til sömu lagagreinar. Einnig sé vísað til almennra sjónarmiða skaðabótaréttar um skerðingu bóta vegna eigin sakar sem og ákvæða laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, sbr. einnig tryggingaskilmála.

Stefndi byggi á því að stefnandi hafi fyrirgert bótarétti sínum með því að hafa tekið sér far með ökumanni erhafiaugljóslegaveriðófær um að stjórna ökutæki vegna neyslu ávana- og fíkniefna. Háttsemi ökumanns undir þeim kringumstæðum brjót im. a. gegn XI. kafla laga nr. 77/2019 og almennri aðgæsluskyldu, m. a. í 4. gr. þeirra. Háttsemi stefnanda undir þeim kringumstæðum feli í sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingarnr. 30/2019, sbr. og dómafordæmi. Í athugasemdum við 4. gr. í greinargerð með lagafrumvarpi sé t. d. tiltekið að ölvunar-aksturog akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna feli í sér stórkostlegt gáleysi.

Í blóði B, ökumanns bifreiðarinnar, hafi mælst magn sljóvgandi lyfja sem samkvæmt niðurstöðum Rannsóknastofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði dragi úr aksturshæfni í lækningalegum skömmtum. Í niðurstöðunum komi fram að fullvíst væri að ökumaðurinn hafi ekki getað stjórnað ökutæki örugglega sökum þessarar lyfjaneyslu. Slíkt ástandm egivera öllum aðilum ljóst sem taki sér far með ökumanni í því ástandi. Útilokað séað slíkt ástand ökumanns fari framhjá farþega bifreiðarinnar.

Ökumaðurinn hafi haldið því fram í skýrslutöku hjá lögreglu að hann hefði ekki neytt fíkniefna eða drukkið áfengi fyrir slysið, en eftir slysið hafi hann fengið sér bjór og „í nefið“. Í framburði sínum hjá lögreglu, 12 dögum síðar, kveði stefnandi sig og ökumanninn hafa, eftir slysið, farið beint heim til B og „dottið í það“. Stefnandi beri sjálf sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu að þau vímuefni sem mælst hafi í blóði ökumannsins verði rakin til neyslu eftir slysið. Sé því mótmælt sem ósönnuðu. Engin vitni hafi veriðað slysinu og lögregla ekki kölluð á vettvang þrátt fyrir lagaskyldu þar um. Þau fátæklegu gögn sem þó séutil um slysið bendi til annars, sbr. hér eftirfarandi.

Þegar lögregla hafi komið á slysstað, eftir tilkynningu frá vegfaranda að morgni 8. o któber 2020, hafi megna lykt af áfengi lagt út úr ökutækinu. Áfengis umbúðir hafi legið bæði inni í bifreiðinni og fyrir utan hana. Bendi það tilað neysla áfengis hafi átt sér stað fyrir eða við aksturinn, þá einkum að lyktin hafi enn verið til staðar þrátt fyrir að lögregla hafi ekki komið á vettvang fyrr en nokkru eftir að slysið hafi átt sér stað.

Þá hafi akstursskilyrði á slysstað verið góð, sbr. lýsingu á því í lögregluskýrslu. Malbikaður vegurinn hafi v er ið þurr og umferð lítil. Engin gögn hafi verið lögð fram eða tilraun gerð af stefnanda til að sýna fram á orsök slyssins. Í lögregluskýrslu gefi B þá skýringu að „bíllinn [hafi] bara [farið] útaf“. Stefnandi sjálf hafi sagst hafa verið upptekinn í síma á slysstundu og því ekki viss um hvernig slysið hafi átt sér stað. Við komu á bráðamóttöku hafi ökumaður þá ekki sagst muna hvort hann hafi misst meðvitund eða ekki eða hvort hann hafi verið í bílbelti. Verði því að telja líklegustu orsök slyssins þá að ökumaður hafi misst stjórn á ökutækinu vegna neyslu sljóvgandi lyfja. Með hliðsjón af framburði hans á bráðamóttöku megi jafnvel leiða líkur að þvíað hann hafi misst meðvitund vegna lyfjanna og þar með stjórn á ökutækinu.

Við komu á bráðamóttöku hafi ökumaður bifreiðarinnar verið „krambúleraður í andliti“. Sauma hafi þurft 19 spor í höfuð stefnanda. Engir loftpúðar hafi verið í ökutækinu. Þá komi fram í lögregluskýrslu að bifreiðin hafi verið „öll blóðug að innan“ þegar lögregla hafi komiðá vettvang. Stefnandi og ökumaðurinn hafiþví bæði hlotið nokkuð alvarlega áverka í slysinu sé við þetta miðað. Telja verði n ær óhugsandi að fyrstu viðbrögð fólks sem lendi í slíku slysi, og sé allsgáð þegar slysið eigi sér stað og verði fyrir slíkum áverkum, séu þau að „harka af sér“ og að „detta í það“. Þess þá heldur að flýja af vettvangi án þess að kalla til lögreglu, þrátt fyrir skýrt lagaboð þar um. Dómgreindarbresturinn sem feli st í allri ákvarðanatöku í þessari atburðarás verðiað mati stefnda einungis rakinn til áfengis- og vímuefnanotkunar þeirra beggja. En stefnanda séað sýna fram á annað eins og atvikum sé hérsérstaklegaháttað.

Byggt séá því, miðað við styrkleika þeirra sljóvgandi efna sem mælst hafi í blóði ökumannsins, að stefnandi hafi ekki getað komist hjá því að vita eða gera sér grein fyrir að ökumaðurinn, sem valdur hafi verið að slysinu, hafi verið undir áhrifum vímuefna þegar aksturinn hófst eða á meðan á honum stóð. Vanræksla stefnanda og ökumannsins á að kalla til lögreglu, þrátt fyrir skýrt lagaboð, og þaðað stefnandi hafi logið til um orsök áverka sinna á bráðamóttöku, bendi eindregið til þess að stefnandi hafi gert sér fulla grein fyrir því að saknæm háttsemi hafi verið viðhöfð, og þar af leiðandi að hún hafi sömuleiðis verið fyllilega meðvituð um það að ökumaður innhafi verið undir áhrifum vímuefna á meðaná akstrinum hafi staðið.

Stefnandi hafiekki gert neina tilraun til að lýsa aðdraganda slyssins, þ. e. hvaðan þau hafi verið að koma, af hvaða ástæðum þau hafi verið á þessari leið aðfaranótt fimmtudags, þegar slysið hafi orðið, eða hvert þau hafi ætlað að fara. Í bráðamóttöku-skrá komi þó fram að stefnandi hafi haldið áfram neyslu áfengis og kókaíns í þrjá daga eftir slysið, eða eins og þar segi: „Continued to party over weekend for around three days, alcohol and cocaine.“ Megi draga þá ályktun af orðalaginu „continued“ að slík neysla hafi einnig átt sér stað í aðdraganda slyssins. Stefndi telji yfir allan vafa haf iðað stefnanda hafi ekki getað dulist að ökumaður hafi verið undir áhrifum sljóvgandi lyfja við aksturinn. Stefnandi hafi sjálf ekki verið hæf til aksturs bifreiðarinnar og hún hafi vitað að ökumaðurinn væri það ekki heldur. Líkur standi til þess að stefnandi og ökumaður bifreiðarinnar hafi saman neytt áfengis og vímuefna í aðdraganda atviksins. Stefnandi hafi því sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að taka þátt í ökuferðinni undir þessum kringumstæðum. Í því ljósi sé eðlilegt að fella niður bótarétt hennar úr lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækisins.

Verði talið sannað að stefnandi hafi verið farþegi í bifreiðinni, sem og að húnhafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að taka sér far með ökumanni hennar, séá því byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi ekki sýnt fram á orsakatengsl á milli slyssins og þess tjóns sem stefnandi haldi fram að hún hafi orðið fyrir. Í málsgögnum komi fram að læknar geti ekki skýrt hvað valdið hafi sjónskerðingu stefnanda. Þá sé þekkt að neysla kókaíns geti haft áhrif á sjón. Þá sé hvergi staðfest í gögnum málsins að umferðaratvikið hafi valdið sjónskerðingu stefnanda. Stefna tiltaki ekki önnur líkamleg einkenni en sjónleysi. Þá er sjónleysi á vinstra auga en hafi hún verið farþegi í bifreiðinni standi líkur til þess að högg hefði komið á hægri hluta höfuðs hennar.

Vísað sé til laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar, umferðar laga nr. 77/2019, almennra reglna skaðabótaréttar og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafist sé þá álags á málskostnað sem nemi virðisaukaskatti á hann til að fá þann kostnað bættan.

Niðurstaða

Málavextir hafa heldur skýrst undir rekstri málsins þar sem stefnandi lét í té aðila-skýrslu og ökumaður bifreiðarinnar í greint sinn gaf vitnaskýrslu, en í megindráttum eru ekki aðrir en þau til frásagnar um slysið sjálft og ástand þeirra tveggja fyrir og eftir slysið þar sem þau afréðu að kalla ekki til lögreglu eða viðbragðsaðila á slysstað heldur fóru það sem reyndist vera illa slösuð heim til ökumannsins og neyttu þá þar áfengis og annarra efna eins og lýst er hér að framan og í gögnum málsins, en bæði staðhæfa þau að ökumaðurinn hafi verið eða virst allsgáður þegar aksturinn hófst. Enn fremur liggur fyrir að stefnandi sagði við fyrstu komu á bráðadeild LSH ósatt til um ástæðu þeirra áverka sem hún var þá greind með en hefur gefið þá skýringu að hún hafi óttast afskipti lögreglu en auk þess verið illa áttuð eftir neyslu og slysið sjálft.

Með hliðsjón af því sem kom fram í framburði beggja við skýrslutöku fyrir dómi og því sem liggur fyrir ígögnumþátelur dómurinn það nægilega sannað að stefnandi hafi verið farþegi í bifreiðinni [...] umrædda nótt þegar ökumaður hennar, B, missir einhverra hluta vegna stjórn á bifreiðinni á Þingvallavegi sem lendir svo utan vegar. Þá telur dómurinn það nægilega sannað að stefnandi hafi hlotið nokkurt líkamstjón í umræddu slysi sem fjallað er um í gögnum málsins og þá einkum í læknisvottorði Dyfirlæknis frá 5. október 2022.

Bótaréttur stefnanda í málinu byggir á 1. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingarnr. 30/2019 en óumdeilt erí málinu að umrædd bifreið[...] var á þessum tíma tryggð lögboðinni ökutækjatryggingu hjá stefnda sem felur alla jafnan í sér hlutlægan bótarétt tryggingafélags varðandi tjón farþega sem leiðir af akstri bifreiðarinnar.

Helsta ágreiningsefni þessa máls snýr að því að stefndi telur atvik þessa máls falla undir 4. mgr. 4. gr. laga um ökutækjatryggingarnr. 30/2019, er mælir fyrir um það að heimilt sé að lækka eða fella niður bæturfyrir líkamstjón í slíkri stöðu ef sá sem orðið hafi fyrir tjóni hafi verið meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Vísar stefndi til þess að í þessu tilviki hafi bæði ökumaður og farþegi meðvitað afráðið að kalla ekki til viðbragðsaðila eftir slysið, svo sem hefði verið eðlilegt og til þess fallið að tryggja sönnun í máli af þessu tagi um ástand ökumanns, og stefnandi reynt að leyna tildrögum slyssins í fyrstu. Fari slíkt háttalag íbága við tilkynningar skyldu í 14. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 sem hljóti hér að hafa þýðingu um sönnunarstöðu. Þá vísar stefndi til þess að fyrirliggjandi blóðsýni úr ökumanni sem tekið var úr honum á hádegi eftir að umrætt slys hafi átt sér stað hafi sýnt fram á að hann hafi a. m. k. þá verið undir áhrifum slævandi lyfja og að fullvíst væri að ökumaður hefði ekki getað stjórnað ökutæki örugglega af þessum sökum, sbr. matsgerð frá 2. nóvember 2020. Ekki sé þá unnt að leggja hér trúnað á frásögn ökumanns um það að hann hafi neytt lyfja eftir aksturinn, en ekki fyrir hann, sbr. 5. mgr. 52. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Að mati dómsins er fallist á að eins og hér stendur á hljóti framganga stefnanda sem og ökumanns eftir slysið og ummerki á slysavettvangi, sem og blóðrannsókn á ökumanni, að verða að hafa þýðingu um sönnunarstöðu í málinu í þá veru að gera verði ráð fyrir því að ökumaður hafi í umrætt sinn verið óhæfur til aksturs vegna neyslu slævandi lyfja og að stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir því að varasamt væri að taka sér far með honum í bifreiðinni við svo búið. Hafi stefnandi þannig orðið með valdur aðumræddutjónisínuaf stórkostlegu gáleysi er m. t. t. dómaframkvæmdar leiðir hér til skerðingar á bótarétti hennar úr hendi stefnda, sbr. 4. mgr. 4. gr. laga nr. 30/2019, þannig að stefnanda verði gert að bera 2/3 tjónsins vegna eigin sakar sinnar. Að öllu framangreindu virtu verður það því niðurstaða dómsins að fallast beri hér á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu en þá á 1/3 tjóns hennar af slysinu.

Í ljósi þessara málalykta verður málskostnaður á milli aðila látinn niður falla.

Málið flutti fyrir stefnanda K-kk-nf Á-kk-nf F-kk-nf lögmaður, en M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaðurflutti málið fyrir stefnda.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Varðar trygginga hf., úr ábyrgðartryggingu ökutækisins [...], vegna 1/3 þess líkamstjóns er stefnandi, A, varð fyrir í umferðarslysi þann 8. október 2020 á Þingvallavegi.

Málskostnaður fellur niður.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf