E-170/2012

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þriðjudaginn 17. september 2013, er höfðað 25. maí 2012 af Skeljungi hf., kt. 000000-0000, Hólmaslóð 8, Reykjavík, á hendur S-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, kt. 000000-0000, Klapparstíg 1, Dalvík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.624.680 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 265.404 krónum frá 30. apríl 2011 til 1. maí 2011, af 1.125.307 krónum frá þeim degi til 31. maí 2011, af 1.519.660 krónum frá þeim degi til 30. júní 2011 en af 1.624.680 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefnda krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Undir rekstri málsins lýsti stefnandi því yfir að A hefði hinn 5. desember 2012 greitt 114.066 krónur inn á skuld þá er stefnda stæði í, og bæri að líta til þess yrði fallizt á dómkröfur stefnanda.

Málavextir

Stefnandi höfðar mál þetta til innheimtu skuldar sem hann kveður stefndu standa í við sig, byggt á reikningum sem hann hafi gefið út til hennar á tímabilinu 30. apríl til 30. júní 2011, samtals að fjárhæð 1.624.680 krónur.

Stefnda og A stóðu saman að búskap árin 2008 til 2011. Stefnda byggir á því að sambúð þeirra og sameiginlegum búrekstri hafi verið slitið í maí 2011 og stór hluti krafna stefnanda hafi komið til eftir að hún hafi verið hætt afskiptum af rekstrinum.

Hinn 26. september 2011 skrifuðu stefnandi, stefnda og A undir skjal sem ber yfirskriftina „Skuldaraskipti“. Segir þar að hinn 1. september það ár hafi skuld stefndu við stefnanda numið 1.624.680 krónum auk vaxta og 50.000 króna lögfræðikostnaðar. Svo segir að stefnandi hafi, að beiðni stefndu, „samþykkt að færa ofangreinda skuld á [A], [...], gegn eftirfarandi skilmálum“. Í fyrsta lagi að skuldin verði gerð upp með fjórum greiðslum, 400.000 krónum hinn 30. september 2011, 200.000 krónum hinn 31. október 2011 og 31. desember 2011 og eftirstöðva hinn 31. janúar 2012. Í öðru lagi greiði A í síðasta lagi á eindaga öll viðskipti sem „eiga munu sér stað við [stefnanda]“ unz skuldin sé að fullu greidd. Í þriðja lagi að við vanefnd á samkomulaginu sé stefnanda heimilt að gjaldfella alla skuldina án frekari fyrirvara.

Í málinu liggja afrit tölvuskeyta milli stefndu og stefnanda hinn 16. nóvember 2011. Þann dag skrifar stefnda stefnanda og biður um staðfestingu á að reikningi sínum hjá stefnanda hafi verið lokað „og hver skuldastaðan er“ og hvort hún sé „í ábyrgð fyrir aðra reikninga.“ Þá segir að stefnda hafi ritað undir „skjal vegna nafnabreytingarinnar í sumar en láðist að fá afrit og er ekki með á hreinu hvort [hún] gæti verið í ábyrgð fyrir hans reikning áfram.“

Þessu bréfi svarar K-kk-nf S-kk-nf starfsmaður stefnanda sama dag. Þar segir: „Gert var samkomulag þann 26. 09. 2011 við þig og A þar sem óskað er eftir því að skuldaraskipti eigi sér stað. Forsenda þessa samkomulags var greiðsluplan sem lagt var fram. Skýring vegna seinkunar á greiðslum er að verið sé að selja tækjasamstæðu sem ætti að seljast á næstu vikum. Engar greiðslur hafa enn borist og lítur Skeljungur þannig á málið að ekki hafi verið staðið við samkomulagið og þ.a.l er skuldin enn á kennitölu S-kvk-ef Þ-kvk-ef uns greiðslur hafa borist. Reikningi þínum hefur verið lokað. Meðfylgjandi er afrit af samkomulaginu sem gert var. Ef þú hefur einhverjar spurningar þá ekki hika við að hafa samband.“

Ágreiningur máls þessa er fyrst og fremst sá, hvort umrædd skuld hafi með samkomulaginu 26. september endanlega verið færð frá stefndu á A. Stefnandi byggir á því að skilmálum samkomulagsins hafi ekki verið fylgt og skuldi stefnda því enn fjárhæðina. Stefnda segir að samhliða samkomulaginu hafi verið gerð skilmálabreyting um nýja greiðslutilhögun. Eftir gerð þessa samkomulags sé skuldin ekki lengur hennar heldur A og beri að sýkna stefndu vegna aðildarskorts.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi, sem segist flytja inn olíu og reka eldsneytissölu víða um land og selja vörur og þjónustu því tengdar, segir að stefnda standi í skuld við sig vegna kaupa á vörum og þjónustu. Sé þetta byggt á sex reikningum:

Reikningi útgefnum 30. apríl 2011 að fjárhæð 249.696 krónur,

reikningi útgefnum 30. apríl 2011 að fjárhæð 15.708 krónur,

reikningi útgefnum 1. maí 2011 að fjárhæð 859.903 krónur,

reikningi útgefnum 31. maí 2011 að fjárhæð 166.832 krónur,

reikningi útgefnum 31. maí 2011 að fjárhæð 227.521 króna og

reikningi útgefnum 30. júní 2011 að fjárhæð 105.020 krónur.

Útgáfudagur og gjalddagi hvers reiknings sé hinn sami. Skuld þessi hafi ekki verið greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi málshöfðun verið nauðsynleg.

Stefnandi segist byggja kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Vaxtakröfur séu studdar við lög nr. 38/2001 en krafa um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Vegna varnarþings sé vísað til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda segist hafa verið í sambúð með A og hafi þau staðið saman að búskap á ... í Dalvíkurbyggð árin 2008 til 2011. Hafi stefnda verið skráð fyrir rekstrinum hjá ríkisskattstjóra og matvælastofnun og hafi allir reikningar, tengdir búskapnum, því verið stílaðir á hana. Í maí 2011 hafi þau ákveðið að slíta sambúð sinni og hafi orðið að samkomulagi þeirra að A tæki við jörð og rekstri og lausafé og skuldum vegna þeirra. Samkvæmt þessu samkomulagi skyldi skuld við stefnanda koma í hlut A enda hafi stór hluti hennar verið kominn til eftir að stefnda hafi flutt af jörðinni og hætt afskiptum af búrekstrinum. Í september 2011 hafi stefnda og A leitað eftir því við stefnanda að gerð yrði skuldskeyting vegna kröfunnar, sem svarað hafi til stefnufjárhæðarinnar, þannig að A yrði einn greiðandi í stað stefndu. Hinn 26. september 2011 hafi verið undirritað skjal, nefnt skuldaraskipti, og hafi stefnandi þar samþykkt að færa skuldina, vexti og kostnað, á A. Stefnda kveðst byggja á því að stefnandi hafi með þessu samþykkt skuldskeytingu kröfunnar þannig að A hafi orðið nýr skuldari en stefnda verið leyst undan öllum skuldbindingum. Beri því að sýkna vegna aðildarskorts. Kveðst stefnda mótmæla því að forsendur skuldskeytingarinnar hafi verið þær að A stæði við allar greiðslur við uppgjör kröfunnar, en skilmálabreyting hafi verið gerð um nýja greiðslutilhögun samhliða skuldskeytingunni. Stefnda segist vísa til almennra reglna fjármuna- og samningaréttar um skuldbindingargildi loforða og reglna kröfuréttar um skuldskeytingu, sbr. 23. kapítula Jónsbókar. Þá segist stefnda vísa til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 19/1991 og kröfu um málskostnað segist hún styðja við 129. sbr. 1. mgr. 130. gr. sömu laga. Krafa um „virðisaukaskatt á málflutningsþóknun“ sé studd við lög nr. 50/1988.

Skýrsla og framburður fyrir dómi

Stefnda sagði þau A hafa búið saman á ... frá árinu 2008 fram á árið 2011 og alið þar naut. Væri skuldin við stefnanda vegna þess rekstrar. Í apríl 2011 hefðu þau ákveðið að skilja og skilnaðurinn gengið í gegn í júní. A hefði þá viljað halda búrekstri áfram og hefði því verið ákveðið að hann tæki jörðina og skuldir vegna hennar yfir. Þau hefðu þá leitað til stefnanda vegna skuldarinnar, sem þau hefðu ekki getað gert upp þá, og óskað eftir að hún yrði flutt á A, sem myndi bera ábyrgð á henni þaðan í frá og greiða hana upp. Hefði A verið í samskiptum við K-kk-þf og Þ-kk-þf hjá stefnanda vegna þessa. Stefnda hefði ekki tekið þátt í þeim samskiptum.

Í september 2011 hefðu þau farið á skrifstofu stefnanda á Akureyri og farið yfir og undirritað skjal sem stefnandi hefði látið útbúa. Þar hefði verið Þ-kk-nf frá stefnanda. Stefnda kvaðst vera „frekar tortryggin að eðlisfari og hrædd við þetta skilnaðaruppgjör“ og hefði því spurt sérstaklega hvort hún væri þá „laus frá þessu máli endanlega“ og hefði því verið játað. Stefnandi og A hefðu gert nýja greiðsluáætlun og stefnda hefði talið „bæði af skjalinu að dæma og því sem [þau hefðu rætt] að þetta væri frágengið mál.“ Ekki hefði verið rætt við sig um einhver skilyrði fyrir skuldskeytingunni en A og Þ-kk-nf hefðu rætt „eitthvað um að hann ætlaði að greiða inn á fljótlega eitthvað sem“ stefnda kvaðst ekki muna eða hafa tekið eftir hvað hefði verið.

Stefnda var spurð um tölvubréf það sem hún hefði sent stefnanda í nóvember 2011. Hún sagði að þarna hefði verið farið að líða að „frágangi“ mála þeirra A og hefði hún viljað fullvissa sig um að hún væri að öllu leyti laus allra mála hjá öllum þeim þar „sem hafði verið skuldbreytt“. Fyrr myndi hún ekki afsala sér eignarhluta sínum í bújörðinni.

Vitnið K-kk-nf S-kk-nf fyrrverandi forstöðumaður fjárstýringar stefnanda kvaðst hafa látið af störfum hjá fyrirtækinu í síðasta mánuði. Vitnið sagði að umrætt skjal um skuldaraskipti hefði orðið til árið 2011 þegar stefnandi hafi verið að innheimta skuldina hjá stefndu. Kvaðst vitnið hafa þá verið í samskiptum við A en aldrei stefndu. Samkomulagið hefði verið gert í framhaldi af beiðni A til að leysa málin en allt hefði verið byggt á því að fyrsta greiðslan, 400.000 krónur, yrði innt af hendi. Ekkert hefði hins vegar verið greitt. Hefði stefnda komið í veg fyrir allar tilraunir til að selja vélar og gripi til að greiða. Hefðu þessar 400.000 krónur verið greiddar hefði sennilega ekki verið gengið að stefndu. Án þessarar greiðslu væri skjalið hins vegar „ómerkt“ og stefnda beri áfram skuld sína.

Vitnið var spurt hver hefði samið skjalið með samkomulaginu og kvaðst það telja að það hefði „nú prentað það eða prentað það upp.“ Vitnið hefði sent skjalið norður til Þ-kk-ef S-kk-ef, sölumanns á fyrirtækjasviði, sem hefði átt að leggja það fyrir A til undirritunar.

Vitnið A, fyrrverandi sambýlismaður stefndu, sagðist hafa, til að ljúka skilnaði sínum og stefndu, talað við Þ-kk-þf, starfsmann stefnanda, um að skuld stefndu við stefnanda færðist yfir á vitnið. Þ-kk-nf hefði viljað „fá eina greiðslu“ og vitnið hefði séð fram á að geta innt hana af hendi með því að slátra nokkurum gripum, en þær vonir hefðu brugðizt þegar vitnið hefði ekki fengið gripina greidda fyrr en löngu síðar. Vitnið hefði skipt við fyrirtæki sem hefði boðið betra verð en aðrir og lofað greiðslu sem skyldi berast örfáum dögum eftir að vitnið hefði skrifað undir samninginn við stefnanda, en það svo ekki staðizt. Vitnið hefði, við undirritun samningsins við stefnanda hinn 26. september, verið í þeirri trú að það gæti greidd umsamda fyrstu greiðslu hinn 30. september, en þar sem greiðslan hefði ekki borizt fyrir gripina hefði vitnið ekki getað greitt. Kvaðst vitnið ekkert hafa greitt inn á skuldina og sú innborgun sem stefnandi segðist hafa fengið frá vitninu væri líklega leiðrétting vegna áburðar sem stefnandi hefði selt en hefði reynzt geyma óleyfileg efni.

Vitnið sagði að tilgangur sinn með samkomulaginu við stefnanda hefði verið sá að stefnda yrði þar með laus allra mála og hefði það skilið starfsmann stefnanda svo við undirritunina að svo væri.

Niðurstaða

Ekki er ágreiningur í málinu um að stefnda hafi staðið í skuld við stefnanda, svo nemur stefnufjárhæðinni. Ágreiningur málsins er um hvort þessi skuld hafi, með umræddu samkomulagi, horfið endanlega frá stefndu til A.

Samkomulagið, sem samið var á vegum stefnanda, ber yfirskriftina „Skuldaraskipti“. Bendir það eindregið til þess að tilgangur samkomulagsins hafi verið sá að nýr aðili yrði skuldari í stað þess sem fyrir var. Stefnandi vísar til þeirra skilmála sem taldir eru upp í samkomulaginu og byggir á því að þeir hafi verið skilyrði fyrir því að slík skuldaraskipti yrðu. Hið fyrsta þessara skilyrða er um tímasetningu einstakra gjalddaga allt til fullrar greiðslu á þeirri skuld sem stefnda stóð í við stefnanda þegar samkomulagið var gert. Ef samkomulagið er skilið þannig að skuldaraskiptin verði ekki fyrr en öllum skilmálunum hefur verið fullnægt, verður stefnda í raun skuldari allt þar til skuldin hefur verið greidd að fullu. Með þeim skilningi verða aldrei nein skuldaraskipti, sem samkomulaginu var samkvæmt heiti sínu ætlað að stuðla að.

Einn þeirra skilmála sem fram koma í samkomulaginu er að „[A] skuldbindi sig til þess að greiða í síðasta lagi á eindaga fyrir öll viðskipti sem eiga munu sér stað við [stefnanda] uns framangreind skuld [sé] upp greidd.“ Ekkert er kveðið á um neina slíka skyldu stefndu. Þykir þetta benda til þess að skilmálarnir snúi að A og skiptum hans og stefnanda.

Loks eru þeir skilmálar að við vanefndir samkomulagsins sé stefnanda „heimilt að gjaldfella alla skuldina fyrirvaralaust.“ Ekkert er sagt um að vanefndir hafi sérstök áhrif á skuldaraskiptin sem slík.

Við munnlegan málflutning byggði stefnandi á því að stefnda hefði sýnt af sér tómlæti með því að bregðast ekki við tölvubréfi starfsmanns stefnanda hinn 16. nóvember 2011, þar sem skilningur stefnanda á samkomulaginu hefði komið fram. Af hálfu stefndu var þeirri málsástæðu andmælt sem of seint fram kominni og kemst hún ekki að gegn þeim mótmælum.

Ekkert í samkomulagstextanum leggur meiri þýðingu í fyrstu samningsgreiðslu, 400.000 krónur hinn 30. september 2011, en hinar. Hefur stefnandi ekki byggt á því í málatilbúnaði sínum að vanefnd þeirrar greiðslu sérstaklega, geri það að verkum að samkomulagið falli úr gildi.

Þegar á framanritað er horft er niðurstaða dómsins sú, að telja verði að með samkomulaginu hafi, svo sem heiti þess segir, verið samið um skuldaraskipti, þannig að stefnandi hafi samþykkt að A taki við af stefndu sem skuldari. Það hafi verið gert gegn því að um skuldina giltu eftirleiðis þeir skilmálar sem raktir hafa verið. Ef þeir skilmálar hefðu átt að binda stefndu, eftir samkomulagið, hefði áskilnaður um það þurft að koma fram berum orðum í samkomulaginu. Fyrst enginn slíkur áskilnaður er í samkomulaginu, verður að líta svo á að þar hafi stefnda með skuldskeytingu lokið skuld sinni við stefnanda en A tekið hennar skuldastað, sbr. 23. kap. kaupabálks Jónsbókar. Verður stefnda því sýknuð af kröfum stefnanda í málinu. Eftir þeim úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða henni málskostnað, sem ákveðst 490.052 krónur, en við aðalmeðferð málsins byggði stefnda á því, án andmæla stefnanda, að hún ræki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi og við ákvörðun málskostnaðar bæri að líta til skyldu hennar til að greiða virðisaukaskatt af lögmannsþjónustu. Hefur það verið gert við ákvörðun málskostnaðarins.

Af hálfu stefnanda fór Á-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf hdl. með málið en I-kk-nf Þ-kk-nf hdl. fyrir stefndu.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefnda, S-kvk-nf Þ-kvk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Skeljungs hf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu 490.052 krónur í málskostnað.