E-3178/2016

Mál þetta er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, með stefnum birtum fyrir stefndu þann 4. 5. og 10. október 2016, um þingfestingu málsins þann 20. október 2016. Málið var dómtekið þann 8. maí 2017 að loknum málflutningi.

Stefnandi er A.

Stefndu eru: B, C, D, E og F.

Með úrskurði dómsins þann 10. mars 2017, var fallist á kröfu stefndu, E og F, um frávísun málsins gagnvart þeim en hafnað kröfum annarra stefndu um frávísun málsins. Stendur krafa málsins því nú gegn stefndu, B, C og D.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir sameiginlega til að greiða honum 3.218.661 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 6. nóvember 2012 til greiðsludags. Nánar segir í dómkröfum að umrædd fjárhæð sé hlutdeild stefnanda í móðurarfi. Þá er gerð krafa um málskostnað að mati dómsins.

Stefndu gera þá kröfu að vera sýkn af dómkröfum stefnanda í málinu. Til vara gera stefndu kröfu um verulega lækkun krafna. Þá er gerð krafa um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda, að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins, vinnu málflytjanda og annan kostnað af málinu í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning.

I

Málavextir

Stefnandi málsins er hálfbróðir og sammæðra stefndu, B, C og D. Móðir þeirra er G. Bú H, föður stefndu, B, C og D, var tekið til skipta úr óskiptu búi hans og G með erfðafjárskýrslu, dags. 20. desember 2011, sem móttekin var hjá sýslumanni 4. janúar 2012. Heildareign til skipta voru 18.825.212 krónur, þar af innistæður í peningum 16.625.212 krónur en útistandandi krafa vegna sölu fasteignar nam 2.200.000 krónum. Í hlut G kom búshluti og arfur samtals að fjárhæð 12.550.769 krónur en í hlut B, C og D, sem föðurarfur, komu 2.091.481 króna til hvers þeirra.

Samkvæmt skattskýrslu G árið 2012, var inneign á bankabókum um áramótin 2011/2012, 13.046.995 krónur og því 3.578.217 krónum lægri en gat um erfðafjárskýrslu. Ekki liggja fyrir í gögnum málsins skýringar á þeim mismun.

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu aflaði, eftir beiðni stefnanda, hreyfinga af bankabókum G frá áramótum 2011/2012 og til dánardags hennar.

Af þeim hreyfingum má meðal annars sjá að útistandandi krafa að fjárhæð 2.200.000 krónur er greidd þann 4. janúar 2012 og hækkuðu bankainnistæður á reikningum G sem því nam. Þann 12. janúar 2012 er greiddur erfðafjárskattur og skiptagjald sem lagt hafði verið á stefndu samkvæmt erfðafjárskýrslu, að fjárhæð 289.892 krónur. Þann 23. janúar 2012 er greitt „arfur“ og teknar út 6.274.643 krónur eða 2.091.481 króna af reikningi G og greitt til hvers stefndu, og samsvarar sú fjárhæð föðurarfi þeirra. Eftir þessar greiðslur standa eftir á reikningum G, rúmlega 8.600.000 krónur.

Þann 10. febrúar 2012, eru teknar út 6.600.000 krónur af reikningi G. Fram kemur í gögnum að sú fjárhæð hafi verið greidd inn á reikning stefnda, C, sem hafi haft umboð til þess að sjá um öll fjármál G. Með bréfi sem stefndi B sendi til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 6. nóvember 2015, sem svar við fyrirspurn sýslumanns dags. 26. október 2015, kom fram að G hafi óskað eftir því þann 6. nóvember 2012, að hver stefndu myndi fá 2.000.000 króna af þeirri fjárhæð til sín og hafi þeir átt að skipta þeim fjármunum á milli fjölskyldumeðlima en 600.000 krónur hafi verið notaðar í þágu G sjálfrar. Hafi peningunum meðal annars verið varið í sex vikna fríi í Flórída með G og öðrum fjölskyldumeðlimum.

Samkvæmt skattframtali G fyrir árið 2013, voru um áramótin 2012/2013, 729.629 krónur á bankareikningum. Um áramótin 2013/2014 voru 803.209 krónur á bankareikningum hennar. G lést 8. apríl 2014, og með yfirlýsingu dags. 15. maí 2014, var lýst yfir eignaleysi á dánarbúi hennar.

Í málinu liggur fyrir framangreind erfðafjárskýrsla og skattskýrslur dánarbús G fyrir árin 2012-2014, yfirlit tveggja bankareikninga dánarbús G, yfirlýsing um eignaleysi dánarbús G, og bréfasendingar á milli sýslumanns og málsaðila og lögmanna. Engar skýrslutökur fóru fram fyrir dómi.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefnufjárhæð málsins sé móðurarfur hans. Annars vegar sé um að ræða greiðslur sem teknar hafi verið af reikningum hennar að fjárhæð 6.274.643 krónur og hins vegar 6.600.000 krónur eða samtals 12.874.643 krónur. Væri hlutur stefnanda ¼ hluti samanlagðra þeirra fjárhæða eða 3.218.661 króna.

Stefnandi telur ljóst af erfðafjárskýrslu um skipti á dánarbúi föður stefndu og G, móður málsaðila, að eign hennar hafi numið 12.550.769 krónum eftir að búið hafi verið að greiða út föðurarf til stefndu, enda eign búsins 18.825.212 krónur áður en skiptin fóru fram.

Stefnandi byggir á því að fyrri fjárhæðin, 6.274.643 krónur, hafi verið tvígreidd af reikningi G, en seinni fjárhæðin 6.600.000 krónur hafi verið greidd af reikningi G inn á reikning stefnda, C. Af þeirri fjárhæð hafi 6.000.000 króna verið skipt á milli stefndu, eða 2.000.000 til hvers þeirra.

Taldi stefnandi ljóst að um ásetning stefndu hefði verið að ræða í þeim tilgangi að tæma alla bankareikninga G. Hafi stefndi C haft umboð móður þeirra og ekki orðið við áskorun stefnanda að upplýsa hvað varð um fjármuni G eða orðið við ósk um að afhenda stefnanda yfirlit þar um. Væru því takmarkaðar upplýsingar um þá gerninga. Að öðru leyti taldi stefnandi að ekki væri leitt í ljós að framangreindar greiðslur hefðu átt sér stað með vilja G.

Um lagarök vísar stefnandi til 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962, sem lögerfingi. Kröfur um dráttarvexti styðjast við III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 130. gr., sbr. 129. gr., laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.

III

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu byggja kröfu um sýknu og varakröfu um lækkun á því að stefnandi hafi ekki átt hlutdeild í þeim fjármunum sem dómkrafa hans byggi á. Virðist sem stefnandi geri kröfu til hlutdeildar í föðurarfi stefndu, en stefnandi sé ekki erfingi að dánarbúi H. Ekkert í gögnum málsins styðji málsástæðu stefnanda um að fjárhæðin 6.274.643 krónur hafi verið tvígreidd og ekkert annað komið fram í málinu en að greiðsla þeirrar fjárhæðar þann 23. janúar 2012, hafi verið greiðsla á föðurarfi stefndu í samræmi við erfðafjárskýrslu sem hafi verið lögð inn hjá sýslumanni 4. janúar 2012.

Hvað aðra fjármuni varði, nefndar 6.600.000 krónur sem stefnandi geri tilkall til á grundvelli erfðalaga nr. 8/1962, þá byggja stefndu á því að um hafi verið að ræða gjafir frá G og ákvæði erfðalaga eigi því ekki við um þær og að stefnandi eigi engan rétt til hlutdeildar í þeim. Á þeim tíma, tveimur árum fyrir andláti móður þeirra, hafi G verið fjárráða og ráðið yfir sínu fé sjálf. Henni hafi því verið heimilt að ráðstafa fénu, hvort sem það hafi verið gjöf eða fyrirframgreiddur arfur. Byggja stefndu kröfu um sýknu og lækkun á 32. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þar sem fram komi að ef erfingi hlýtur fyrirfram meira fé frá arfleifanda en sem nemi erfðahluta hans eftir hann, þá verði erfingi ekki skyldaður til þess að standa búinu skil á mismuninum nema hann hafi sérstaklega skuldbundið sig til þess. Þá hafi dánarbúi G lokið sem eignalausu, án athugasemda frá sýslumanni og þar með hafi engin greiðsluskylda stefndu við stefnanda stofnast.

Stefndu töldu að stefnandi hafi brugðist of seint við að leiðrétta dráttarvaxtakröfu málsins og yrði því að sýkna af henni hvað sem öðru liði.

Um lagarök er vísað til erfðalaga nr. 8/1962, sérstaklega 32. gr., og um málskostnað aðallega til 129, sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Stefnandi krefst hlutdeildar í tveimur greiðslum sem greiddar voru út af reikningum G, móður málsaðila, í janúar og febrúar 2012, enda sé um að ræða móðurarf hans. Móðir málsaðila lést í apríl 2014.

Fyrri greiðslan, 6.274.643 krónur, var tekin út 23. janúar 2012, með skýringunni „arfur“, og var hún greidd inn á reikninga tilheyrandi stefndu, 2.091.481 króna inn á hvern þeirra. Er sú fjárhæð í samræmi við erfðafjárskýrslu um föðurarf stefndu sem lögð var inn hjá sýslumanni þann 4. janúar 2012. Fyrirliggjandi gögn málsins sýna ekki að föðurarfur stefndu hafi verið tvígreiddur út af reikningum G. Þá verður af gögnum málsins ráðið, óháð þeim fjárhæðum sem fram koma í erfðafjárskýrslu, að bankainnistæður eftir þessa millifærslu, hafi numið rúmlega 8.600.000 krónum. Með vísan til þessa verður ekki séð að stefnandi geti krafist hlutdeildar í þeirri greiðslu.

Síðari greiðslan, 6.600.000 krónur, var tekin út af reikningi G þann 10. febrúar 2012, með skýringunni „millifært C“. Ekki liggur annað fyrir en að 2.000.000 króna af þeirri fjárhæð hafi runnið til hvers stefndu. Stefndu hafa gefið tvær mögulegar skýringar á þeirri greiðslu. Annars vegar var skýringin sú að um hafi verið að ræða gjöf, en hins vegar að um fyrirframgreiddan arf hafi verið að ræða. Um hvorugt liggur fyrir sönnun eða hvernig skattgreiðslum stefndu af þeirri fjárhæð var háttað.

Um vilja G til að ráðstafa nefndum 6.600.000 krónum liggur ekki annað fyrir en fram kom í skýringum af hálfu stefndu. Þá hefur ekki annað komið fram í málinu en að G hafi á þeim tíma, árið 2012, haft fulla heimild til að ráðstafa öllum eigum sínum með þeim hætti sem hún ákvað sjálf og hafi heimildir hennar ekki takmarkast með neinum hætti af ákvæðum erfðalaga nr. 8/1962. Með vísan til þessa verður ekki talið að stefnandi geti krafist hlutdeildar í nefndri fjárhæð.Með vísan til framangreinds hefur ekki verið sýnt fram á það af hálfu stefnanda að hann eigi kröfu á hendur stefndu, með vísan til 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Verða stefndu því sýknaðir af kröfu stefnanda í máli þessu.

Eftir þessum úrslitum, og með vísan í 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ:

Stefndu, B, C og D, eru sýkn af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu 400.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf