E-3012/2018

Mál þetta, sem dómtekið var 29. janúar sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 19. september 2018. Stefnandi er A, [...], en stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., [...].

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða henni 4.611.178 krónur með 4,5% vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá 19. september 2014 til 13. október 2018, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hennar.

I

Málavextir

Forsaga máls þessa er sú að stefnandi lenti 15. september 2008 í umferðarslysi er hún missti stjórn á bifreið sinni á C með þeim afleiðingum að bifreiðin fór á hliðina og valt nokkrar veltur utan vegar. Stefnandi var tryggð lögboðinni slysatryggingu ökumanns hjá stefnda á slysdegi samkvæmt 2. mgr. 92. gr. laga nr. 50/1987.

Í ágúst 2009 öfluðu aðilar sameiginlegs mats á grundvelli ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 til að meta afleiðingar slyssins og voru D og E fengnir til þess. Mat þeirra lá fyrir 11. nóvember 2009. Mátu þeir afleiðingar slyssins til 15 stiga varanlegs miska og 15% varanlegrar örorku. Bótauppgjör fór fram í desember 2009 á grundvelli þessa mats. Fram kemur í vottorði læknis á Heilsugæslunni Hamraborg, dags. 5. mars 2014, að stefnandi hafi farið í segulómun í febrúar 2012 sem hafi sýnt vægar slit breytingar á lið-bilinu milli fimmta og sjötta hálshryggjarliðar (C5- C6) og í smáliðum (facettuliðum, articulationes zygapophys iales) í neðri hluta lendhryggjar. Þá kemur þar einnig fram að stefnandi hafi leitað á heilsugæslu í september 2012. Í nótum læknis um þá komu segi að húnhafi kvartað um verki neðst á hálshrygg og í mjóbaki. Hún hafi ekki getað setið nema í rúma tvo tíma í senn vegna mikilla verkja í baki. Hafi henni verið vísað til gigtarlæknis.

Hans mat hafi verið að hún væri með verki í hálsi og baki í kjölfar hálstognunar ( whiplash- áverka) og ef til vill byrjandi vefjagigt með dreifðum verkjum. Ekki kemur fram í gögnum málsins hvenær þessi niðurstaða lá fyrir.

Stefnandi var innskrifuð á [...]18. til 20. júní 2013 og svo í innlögn 6. til 20. ágúst 2013. Í vottorði vegna innskriftarinnar kemur fram að hún hafi komið í kynningarinnlögn á verkjasvið stofnunarinnar 18. júní 2013. Er þar rakið að í sjúkrasögu hennar komi fram að hún hafi lent í slæmri bílveltu í september 2008 og þá fengið tognun á allan hrygginn. Hún hafi síðan verið með verki í hálsi, mjóbaki og í miðju brjóstbaki. Hún sé langverst í hálsinum. Verkirnir trufli nætursvefn. Hún hafi ekki sofið heila nótt síðan hún lenti í slysinu. Hún eigi erfitt með að sofna og finna stellingar, vakni vegna verkja. Síðastliðið tvö og hálft ár hafi hún einnig verið að fá verki í úlnliði og framhandleggi og festast í þumlum. Hún hafi reynt margskonar lyf til að laga svefninn en þau hafi ekki hjálpað. Þá hafi hún síðastliðin tvö ár einnig verið að fá slæma höfuðverki.

Stefnandi lenti í öðru umferðarslysi 20. júní 2013, sama dag og kynningarinnlögn hennar á [...]lauk, er bifreið var ekið aftan á bifreið er hún ók. Greinir hún svo frá að hún hafi af þeim sökum ekki getað nýtt sér þau meðferðarúrræði sem henni buðust á [...] í ágúst 2013. Leitaði hún samdægurs á slysadeild Landspítalans með verki í hálshrygg. Í áðurnefndu vottorði heilsugæslunnar í Hamraborg, dags. 5. mars 2014 segir að stefnandi hafi ekki leitað þangað í kjölfar slyssins en að hún hafi komið í læknisviðtal 17. janúar 2014. Segi í sjúkraskrá um þá komu að hún hafi lent í aftanákeyrslu sumarið 2013. Hafi hún áður verið með stoðkerfisvandamál sem hún reki til slyss 2008 oghafi versnað við þetta slys.

Aðilar sammæltust um að D og E mætu einnig afleiðingar þessa slyss. Í matsgerð þeirra frá 20. júní 2013 voru varanlegar afleiðingar slyssins metnar til fjögurra stiga miska og 4% varanlegrar örorku. Í niðurstöðu þeirra kemur fram að orsakatengsl séu milli slyssins 2013 og versnunar á einkennum stefnanda frá hálsi og herðum og að við miskamat sé lagt til grundvallar að hún búi við versnun fyrri einkenna frá hálsi og herðum og við mat á varanlegri örorku að hún búi við enn frekari skaða á álagsgetu og úthaldsþoli til almennra starfa.

Stefnandi lýsir því svo að stoðkerfiseinkenni hennar hafi haldið áfram að versna og ágerast auk þess sem andlegu ástandi hennar hafi hrakað. Sótt var um fyrir hana í starfsendurhæfingu hjá [...] í febrúar 2016. Í beiðni er tilgreint að um 25 ára konu sé að ræða með sögu um kvíða og þunglyndi. Hún hafi verið með bakverki í kjölfar tveggja umferðarslysa 2008 og 2013 og sé metin með 15% örorku eftir fyrra slysið. Hún hafi eignast barn fyrir rúmu ári, [...], sofið illa og verið vansvefta. Eftir að fæðingarorlofi lauk hafi hún reynt fyrir sér við vinnu á snyrtistofu en það ekki gengið. Hún sé með viðvarandi þrautir í baki og verri í vinnu. Um heilsubrest stefnanda að þessu leyti segir nánar að hún geti ekki setið lengi eða staðið. Sitji bograndi við vinnu sína og fái í bakið. Krónískir bakverkir í mörg ár hái henni.

Stefnandi mun hafa verið til meðferðar í [...] hjá sjúkraþjálfurum, læknum og sálfræðingum þangað til í lok árs 2017. Að hennar sögn bar starfsendurhæfingin ekki árangur. Niðurstaða sérhæfðs mats hjá [...] við útskrift 26. október 2017 var sú að starfsgeta stefnanda væri 25%. Hún var metin til tímabundinnar 75% örorku 25. janúar 2018 hjá Tryggingastofnun ríkisins.

Af hálfu stefnanda var 10. júlí 2018 óskað eftir áliti örorkunefndar á stöðugleikapunkti samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 1. gr. 37/1999, miskastigi og varanlegri örorku vegna afleiðinga slysa 15. september 2008 og 20. júní 2013, eins og segir í upphafi álitsgerðar nefndarinnar 12. september 2018. Nefndin taldi að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu stefnanda vegna fyrra slyssins frá því að hún hefði áður verið metin til varanlegs miska og varanlegrar örorku. Var það álit nefndarinnar að stöðugleikapunktur vegna slyssins væri 15. desember 2008, varanlegur miski 18 stig og varanleg örorka 25%. Stöðugleikapunktur vegna seinna slyssins væri 20. september 2013, varanlegur miski fjögur stig og varanleg örorka 4%. Nefndi taldi að ekki hefðu orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu stefnanda vegna seinna slyssins og var matnefndarinnar á miska og örorku óbreytt frá því sem áður hafði verið metið vegna þess slyss.

Stefnandi setti fram kröfu á hendur stefnda 13. september 2008 á grundvelli mats örorkunefndar um hækkun á varanlegum miska og varanlegri örorku og var stefndi beðinn að falla frá fyrningu á meðan krafan væri til skoðunar hjá félaginu. Stefndi féllst á að bera ekki fyrir sig fyrningu fram til 19. september 2018, með þeim fyrirvara að krafan hefði ekki þá þegar verið fyrndsamkvæmtfjögurra ára fyrningarfresti 99. gr. laga nr. 50/1987. Stefndi féllst ekki á kröfu stefnanda um greiðslu frekari bóta á grundvelli álits örorkunefndar.

Undir rekstri þessa máls fyrir dóminum lagði stefnandi fram matsbeiðni þar sem óskað var eftir því að endurmetnar yrðu, á grundvelli 11. gr. laga nr. 50/19 93, afleiðingar slyssins 15. september 2008. Dómkvaddir voru F og G til að gefa álit sitt á því hvort orðið hefðu breytingar á heilsu stefnanda sem rekja mætti til umferðarslyssins 15. september 2008, frá því að matsgerðin frá 11. nóvember 2009, sem lögð var til grundvallar bótauppgjöri 10. desember 2009, lá fyrir, og hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu stefnanda í skilningi 11. gr. laga nr. 50/1993. Ef svo hefði verið var óskað eftir mati á stöðugleikapunkti og breytingum á varanlegum miska og varanlegri örorku stefnanda.

Vinna matsmanna tafðist nokkuð þar sem stefnandi eignaðist barn snemma árs 2019 en matsgerð þeirra lá fyrir 8. júlí 2020. Niðurstaða þeirra var súað ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu stefnanda vegna afleiðinga slyssins 15. september 2008 í skilningi 11. gr. laga nr. 50/1993. Stöðugleikapunktur vartalinn vera 15. desember 2008, varanlegur miski vegna breytinganna teldist hæfilega metinn til þriggja stiga og varanlega örorka vegna breytinganna teldist hæfilega metin 10%.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sínaá því að stefnda beri að greiða henni fullar skaðabætur vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir í umferðarslysi nu 15. september 2008. Óumdeilt sé að stefndi sé bótaskyldur úr lögboðinni slysatryggingu ökumanns, en ágreiningur málsins lúti einungis að því hvort skilyrðum 11. gr. laga nr. 50/1993 um endurupptöku bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku sé fullnægt og hvort stefnandi eigi rétt á frekari bótum úr tryggingunni. Samkvæmt ákvæðinu þurfi að fullnægja tveimur skilyrðum svo krafa um endurupptöku nái fram að ganga. Í fyrsta lagi þurfi að vera fyrir hendi ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu tjónþola frá því sem áður var talið. Í öðru lagi þurfi hinar ófyrirsjáanlegu breytingar að leiða til þess að miskastigið eða örorkustigið sé verulega hærra en áður hafi verið talið. Stefnandi byggir á því að bæði þessi skilyrði séu uppfyllt.

Stefnandi byggði málatilbúnað sinn við höfðun málsins á því að með áliti örorkunefndar hefðu verið færðar sönnur á að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu hennar í skilningi 11. gr. laga nr. 50/1993. Undir rekstri málsins var aflað mats dómkvaddra matsmanna sem einnig komust að þeirri niðurstöðu að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu hennar og styður stefnandi málatilbúnað sinn einnig við þá matsgerð. Stefnandi byggir þar með á því í málinu að með framangreindum matsgerðum hafi hún sannað að skilyrðum 11. gr. sé fullnægt. Í báðum tilvikum hafiverið komist að þeirri niðurstöðu að ófyrirsjáanlegar breytingar hafiorðið á heilsufari og starfsorku hennar frá því að fyrra mat hafi farið fram sem nemi þriggja stiga hækkun varanlegs miska og 10% hækkun varanlegrar örorku. Stefnandi kveðst því telja ljóst að bæði miskastig og örorkustig sé verulega hærra en áður var talið, í skilningi 11. gr. skaðabótalaga. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt dómaframkvæmd beri ekki að líta til þess hve mikil hækkunin sé hlutfallslega, eða hvort hún sé ofarlega eða neðarlega á 100 stiga kvarða, heldur skuli litið til þess um hve mörg stig miskinn eða örorkan hækki. Telja verði að þriggja stiga hækkun á miska og 10% hækkun á örorku fullnægi skilyrðinu um verulega hækkun.

Stefnandi telji sig því eiga rétt til bóta sem nemi þeirri ófyrirsjáanlegu breytingu sem sannanlega hafi orðið á heilsufari hennar og starfsorku frá fyrra mati á varanlegum afleiðingum slyssins, þ. e. þrjú stig vegna varanlegs miska og 10% vegna varanlegrar örorku.

Stefnandi byggir á því að alvarleg og ófyrirsjáanleg breyting hafi orðið á heilsu hennar frá því að fyrra mat fór fram og hana sé sé alfarið að rekja til umferðarslyssins þann 15. september 2008. Ótvírætt sé að orsakatengsl séu á milli slyssins þann 15. september 2008 og hækkunar á varanlegum miska og varanlegri örorku, eins og skýrlega komi fram bæði í álitsgerð örorkunefndar, dags. 12. september 2018, og í hinu dómkvadda mati.

Stefnandi kveðst sundurliða kröfu sína á eftirfarandi hátt:

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. 328.335 krónur 10.944.500*3%

Varanleg örorka skv. 5.-8. gr. skbl. 4.282.843 krónur 2.327.000*18,40500*10%

Samtals 4.611.178 krónur

Bætur fyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. l aga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna, en í álitsgerð örorkunefndar og matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna komi fram að vegna afleiðinga slyssins sé varanlegur miski stefnanda 18 stig. Vegna ófyrirsjáanlegra breytinga á heilsufari stefnanda frá fyrra mati sé varanlegur miski því þremur stigum hærri en áður hafi verið talið.

Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli 5. gr. laga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna, en í álitsgerð örorkunefndar og matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna komi fram að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins sé 25%. Vegna ófyrirsjáanlegra breytinga á heilsufari stefnanda frá fyrra mati sé varanleg örorka því 10% hærri en áður var talið. Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli lágmarkslaunaviðmiðs skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, og uppreiknaðar í samræmi við 15. gr. laganna.

Þá sé gerð krafa um greiðslu 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. laga nr. 50/1993 af 4.611.178 krónum (bætur vegna hækkunar varanlegs miska og hækkunar varanlegrar örorku) frá 19. september 2014 til 13. október 2018. Gerð sé krafa um 4,5% vexti frá því fjórum árum áður en stefna var birt fyrir stefnda 19. september 2018. Krafist sé dráttarvaxta af allri kröfunni samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi, þegar mánuður hafi verið liðinn frá því að krafa stefnanda var send á stefnda, þ. e. frá 13. október 2018, til greiðsludags.

Stefnandi hafnar því að krafa hennar sé fyrnd á grundvelli 99. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi mótmælir því að miða beri fyrningarfrest við lækniskomu hennar í september 2012. Í vottorði heilsugæslunnar þar sem greint sé frá þessari heimsókn komi hvergi fram að greindur áverki sé versnun vegna umferðarslyss á árinu 2008. Mat læknis sé raunar órætt að þessu leyti, þ. e. hvort þetta sé svokallaður „ whiplash- áverki“ eða byrjandi vefjagigt með dreifðum verkjum. Þá hafi stefnandi verið innskrifuð á [...]í júní 2013, sem sýni að hún hafi áþeim tíma enn verið í meðferð vegna slyssins og að reyna að fá bót meina sinna. Í sjúkraskrá komi fram að hún hafi leitað til læknis vegna slyssins á árunum 2016– 2018. Fyrst hafi verið nefnt „versnandi“ ástand á áverkum í baki og hálsi í samskiptaseðli 13. mars 2018. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að versnun, sem hafi verið hægverkandi eins og og fram komi í mati hinna dómkvöddu matsmanna, hafi legið fyrir við komu stefnanda til læknis í september 2012. Þá sé augljóst að vitneskja stefnanda um kröfuna hafi ekki legið fyrir í september 2012 og sé rétt, hvað það varðar, að miða við það tímamark er dómkvatt mat hafi legið fyrir eða 20. ágúst 2020. Þá hafnar stefnandi því að stöðugleikapunktur geti markað upphafstímamark fyrningar enda sé sá punktur metinn afturvirkt út frá læknisfræðilegu sjónarmiði en komi fyrningu eða upphafstíma fyrningar ekkert við.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að skilyrði endurupptöku samkvæmt 11. gr. laga nr. 50/1993 séu ekki uppfyllt í málinu. Í nefndu ákvæði sé kveðið á um heimild til endurupptöku að uppfylltum þeim skilyrðum að orðið hafi ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miska- eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Sönnunarbyrðin fyrir því að skilyrði 11. gr. séu uppfyllt hvíli óskipt á stefnanda, það séekki stefnda að afsanna eitt eða neitt í þeim efnum. Stefndi telur stefnanda ekki hafa tekist að sanna með fullnægjandi hætti að skilyrði greinarinnar séu uppfyllt og því komi endurupptaka ekki til álita, hvorki á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar né matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna sem aflað hafi verið undir rekstri málsins.

Stefndi tekur fram að samkvæmt dómvenju teljist hækkun sem sé minni en 5% eða 5 stig ekki veruleg hækkun í skilningi greinarinnar. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af þeirri kröfu sem snúi að varanlegum miska þar sem hækkun frá fyrra mati nemi aðeins þremur stigum í áliti ö rorkunefndarog í matsgerð dómkvaddra matsmanna. Þá mótmæli stefndi því að niðurstaða örorkunefndar og hinna dómkvöddu matsmanna um breytingar á heilsufari stefnanda feli í sér ófyrirsjáanlegar breytingar í skilningi 11. gr. laga nr. 50/1993 vegna afleiðinga slyssins 2008. Þau skilyrði sem 11. gr. setji fyrir heimild til endurupptöku feli í sér að Þ ó gögn málsins kunni aðbenda tilþessað afleiðingar af tjóni geti verið meiri en þær hafi upphaflega verið metnar þýði það ekki endilega að skilyrði 11. gr. séu uppfyllt og endurupptaka sé heimil. Til að svo sé verði raunverulegar breytingar að hafa orðið á heilsutjón þola frá upphaflegu mati og uppgjöri.

Hafi slíkar breytingar orðið þurfi að meta hvort þær hafi verið ófyrirsjáanlegar á þeim tíma sem uppgjörið hafi farið fram og þá hvort orsakasamband sé á milli þeirra breytinga og tjónsatburðarins. Þannig að þó e. t. v. sé hægt að segja að einhverjar ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið, þá sé endurupptaka á grundvelli 11. gr. engan veginn vís, ef ekki er sýnt fram á að tjónsatvikinu sjálfu séum að kenna.

Þá sé lögð áhersla á að við endurmat samkvæmt 11. gr. eigi ekki að taka tillit til einkenna sem láðist að taka með í fyrra mati sem hafi verið grundvöllur að uppgjöri. Heldur verði að meta hvort breytingar hafi átt sér stað á sömu meinum frá fyrra matinu og hvort þessar breytingar hafi verið fyrirsjáanlegar. Mat á öðrum og nýjum meinum sem hafi láðst að meta í fyrra mati og leiði til hækkunar á hvort sem er miska- eða örorkustigi séekki slíkt endurmat og uppfylli þar af leiðandi ekki skilyrði 11. gr.

Að mati stefnda leggi örorkunefnd og matsmenn að mestu leyti mat á sömu einkenni og í fyrra mati, þó mismunandi orðalag sé að einhverju leyti notað. Því sé óverulegur mismunur á þeim einkennum sem stefnandi kvarti yfir sem afleiðingum slyssins 2008 og augljóslega ekki um neitt nýtt og ófyrirséð að ræða.

Það að dómkvaddir matsmenn eða örorkunefnd meti miska og varanlega örorku stefnanda til fleiri stiga og prósentustiga sanni ekki að afleiðingar slyssins séu í raun aðrar en fyrr voru metnar og að eitthvað nýtt og ófyrirsjáanlegt hafi komið fram. Lagt hafi verið mismunandi mat á sömu einkennin, enda byggi st matsgerðir í líkamstjónamálum almennt á huglægum viðhorfum þeirra sem meti. Ekki sé því ólíklegt að slíkt mat hækki þegar það sé metið á ný og þýði það engan veginn að afleiðingar séu aðrar en áður hafi verið talið og ófyrirséðar, heldur séverið að meta sömu einkennin.

Hinir dómkvöddu matsmenn telji stöðugleika hafa verið náð í desember 2008 sem sé sama tímamark og hjá matsmönnum í fyrra mati og í áliti örorkunefndar. Breytingar leiði til þriggja stiga hærri varanlegs miska og 10% hærri varanlegrar örorku, eins og í áliti örorkunefndar.

Matsmenn lýsi því að marktæk hrörnun hafi orðið á ástandi stefnanda frá síðustu matsgerðum og því sé orsakarinnar að leita í upphaflega slysinu. Matsmenn telji því líklegt að núverandi heilsufar stefnanda megi að stórum hluta rekja til háorkuslyssins árið 2008. Matsmenn telji þær breytingar sem komið hafi í ljós við seinni líkamsskoðanir tilkomnar vegna hrörnunarbreytinga sem hafi hafist í kjölfar áverka sem komu við slysið 2008 og hafi þær í þeim skilningi verið ófyrirsjáanlegar við gerð fyrirliggjandi mats árið 2009. Niðurstaða matsmanna feli í sér að að við slysið hafi stefnandi orðið fyrir tilteknum áverkum sem hafi orðið til við það að ákveðin hrörnun hafi hafist í líkama hennar sem smátt og smátt hafi leitt til versnunar á líkamlegu ástandi. Þetta séu ekki atriði sem uppfylli skilyrði 11. gr. um ófyrirsjáanlegar breytingar, ekki sé veriðað tala um eitthvað nýtt sem afleiðingu slyssins. Skilja beri niðurstöðu matsmanna svo að hér sé átt við eitthvað sem hafi legið fyrir við fyrra matið, talað sé um hrörnunarbreytingar sem hafi hafist í kjölfar áverka í slysinu 2008. Afleiðingarnar hafi því mögulega verið vanmetna rí fyrra mati en það heimili ekki endurupptöku samkvæmt 11. gr. Matsmenn geri ekki grein fyrir því hvernig það fái staðist að breytingar hafi orðið á starfsorku stefnanda en jafnframt að stöðugleika teljist hafa verið náð á sama tíma og í fyrri mötum. Niðurstaða matsmanna um sama stöðugleikatímamark bendi raunar til þess að ekki hafi orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á ástandi stefnanda í skilningi 11. gr. Sama eigi við um niðurstöður í áliti örorkunefndar varðandi það að afleiðingar slyssins hafi dregið úr starfsgetu stefnanda yfir lengri tímaog það talið fela í sér ófyrirsjáanlegar breytingar.

Þá áréttar stefndi að engin læknisfræðileg gögn liggi fyrir um að stefnandi hafi leitað til sérfræðinga vegna einkenna frá slysinu eða um læknisfræðilega meðferð vegna þess eftir uppgjörið 2009, utan einnar komu á heilsugæsluna 2012. Þar sé engu nýju og ófyrirsjáanlegu lýst. Málsgögn beri eingöngu um versnun sömu einkenna, bæði vegna slyssins 2013 og ekki síður vegna meðgöngu árið 2015.

Þá sé því sérstaklega hafnað að kvíði og þunglyndi sem nefnt sétil að mynda sem ástæða þess að stefnandi hafi farið í endurhæfingu hjá [...] á árinu 2016 tengist slysinu 2008, enda sýni málsgögn glögglega að það eigi sér aðrar frumorsakir, sem séu sambandsslit og [...].

Stefndi telur þannig engan veginn hafa verið sýnt fram á að eingöngu slysið 2008 sé ástæða þess lakara heilsufars stefnanda sem hafi tafið að hún kæmist til launaðrar vinnu. Í öllu falli sé verulegur vafi á því að meiri líkur en minni séu á því að orsökin sé eingöngu slysið 2008 heldur hafi aðrir þættir jafnframt haft þarna áhrif. Nauðsynlegt orsakasamband sé þannig einnig ósannað. Stefndi telur leiða af framangreindu að skilyrði 11. gr. fyrir endurupptöku bótauppgjörsins frá 2009 séu ekki uppfyllt og því beri að sýkna stefnda.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einnig á því að krafa stefnanda sé fyrnd. Um fyrningu kröfunnar fari eftir 99. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Þar sé kveðið á um tvenns konar fyrningarfrest bótakrafna, annars vegar fjögurra ára frest og hins vegar 10 ár frá tjónsatburði. Hér reyni á fjögurra ára fyrningarregluna. Í 99. gr. umferðarlaga séu sett tvö skilyrði fyrir upphafstíma fjögurra ára fyrningarfrestsins. Annars vegar verði tjónþoli að hafa fengið vitneskju um kröfuna og hins vegar verði það tímamark að vera komið að hann eigi þess fyrst kost að leita fullnustu kröfunnar. Bæði þessi skilyrði verði að vera uppfyllt.

Í málinu liggi fyrir að bótauppgjör vegna slyssins hafi þegar farið fram. Við mat á því hvenær fjögurra ára fresturinn hefjist verði að horfa til þess hvenær stefnandi hafi vitað um þær nýju og ófyrirsjáanlegu afleiðingar sem hún telji hafa orðið á heilsufari sínu, og ekki hafi verið teknar með í matsgerðinni sem legið hafi til grundvallar uppgjörinu.

Við mat á því hvenær stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir því að hún ætti mögulega frekari kröfu, og gat leitað fullnustu hennar, beri þannig að líta til þess hvenær stefnanda gafst fyrst kostur á því, óháð því hvað hún hafi gert. Ekki beri að líta til þess hvenær stefnandi hafi ákveðið að hefjast handa, hvort sem er með því að leita til sérfræðinga, afla matsgerðar eða á einhvern annan hátt. Enda myndi slíkt viðmið þýða að stefnandi réði því í raun sjálf hvenær fresturinn byrjaðiað líða og myndi þannig sjálf ákveða upphaf hans. Það fái vitaskuld ekki staðist þegar litið sé til þess að fjögurra ára fyrningarreglan sé, eins og aðrar fyrningarreglur, sett í þágu greiðanda og almannahagsmuna en ekki í þágu kröfuhafa.

Að mati stefnda geti það ekki markað upphaf fyrningafrestsins þegar stefnandi hafi ákveðið að leita álits örorkunefndar. Niðurstaðan um ófyrirsjáanlegar breytingar ein og sér afmarki heldur ekki hvenær vitneskja stefnanda geti hafa legið fyrir í skilningi 99. gr. umferðarlaga. Finna þurfi það tímamark þegar þessar ætluðu nýju og ófyrirsjáanlegu breytingar voru komnar fram, þannig að stefnandi gat talist hafa vitneskju um það í skilningi ákvæðisins.

Hvorki í hinu dómkvadda mati né áliti örorkunefndar sé lagt mat á það hvenær fyrst hafi verið tímabært að leggja mat á afleiðingar slyssins. Í báðum tilvikum sé á hinn bóginn tilgreint það tímamark þegar stöðugleika hafiverið náð, sem í báðum tilvikum sé það sama og í upphaflegri matsgerð, þ. e.15. desember 2008. Þá sé heldur ekkert fjallað um það hvenær stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir því að einkenni væru versnandi.

Eftir að uppgjör hafi fariðfram árið 2009 hafi stefnandi ekki leitað til lækna vegna afleiðinga slyssins fyrr en í september 2012. Hún hafi þá farið á heilsugæsluna vegna verkja neðst í hálshrygg og í mjóbaki. Ekki liggi fyrir upplýsingar í gögnum málsins um frekari læknisheimsóknir stefnanda síðar vegna þess slyss eða gögn um sérstakar læknismeðferðir eingöngu vegna þess.

Eins og atvikum sé háttað í þessu máli telji stefndi varla öðru til að dreifa, sem afmörkun á vitneskju stefnanda í skilningi 99. gr., en læknisheimsókninni sem getið hafi verið umí september 2012. Miðað við það hafi fjögurra ára fyrningarfrestur greinarinnar verið liðinn í árslok 2016 eða löngu áður en mál þetta hafi verið höfðað. Annað tímamark sem miðað hafi verið við um þetta sé hvenær stöðugleika hafi verið náð, eins og metið sé af sérfræðingum. Sé horft er til þess tímamarks, sem bæði matsmenn og örorkunefnd segi vera 15. desember 2008, hafi krafan verið löngu fyrnd við málshöfðun. Jafnvel þó miðað sé við innskrift stefnanda á [...] í ágúst 2013 þá hafi fjögurra ára fyrningarfresturinn verið liðinn í árslok 2017 eða fyrir málshöfðun þessa. Engu máli skipti við hvaða mögulega tímamark sé miðað, sérhver hugsanleg krafa stefnanda hafiverið fallin niður fyrir fyrningu þegar mál þetta hafi verið höfðað og beri af þeim sökum að sýkna stefnda.

IV

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort skilyrði samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu uppfyllt til að taka upp ákvörðun stefnda um bætur fyrir varanlegan miska og varanlega örorku vegna slyss er hún lenti í 15. september 2008 en uppgjör vegna þess fór fram 10. desember 2009. Samkvæmt ákvæðinu eru skilyrði slíkrar endurupptöku þau að „ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið“. Skilyrðin eru því tvíþætt, annars vegar að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola og hins vegar að þær breytingar valdi verulegri hækkun á miska- og örorkustigi viðkomandi. Litið hefur verið svo á að í þessu ákvæði felist sérregla um áhrif þess að forsendur, sem lagðar hafa verið til grundvallar við ákvörðun skaðabóta, reynist síðar brostnar.

Stefnandi telur að varanleg einkenni slyssins hafi ekki verið komin fram er stefndi gerði upp tjón hennar í desember 2009 og heilsufar hennar hafi versnað með ófyrirsjáanlegum hætti frá því að uppgjörið fór fram. Komi það skýrlega fram í áliti örorkunefndar frá 12. september 2008 og sé staðfest í matsgerð dómkvaddra matsmanna frá 8. júlí 2020. Hún eigi því rétt til greiðslu frekari bóta úr hendi stefnda vegna slyssins.

Ljóst sé að þær forsendur sem byggt hafi verið á við uppgjör á tjóni hennar hafi ekki gengið eftir og varanlegar afleiðingar slyssins séu mun meiri en gert hafi verið ráð fyrir í fyrra mati. Því hafi hún ekki mátt gera sér grein fyrir fyrr en hið dómkvadda mat lá fyrir og þá fyrst hafi hún átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar.

Stefndi krefst sýknu og telur stefnanda ekki hafa sýnt fram á að skilyrði 11. gr. laga nr. 50/1993 séu uppfyllt í máli hennar. Ljóst sé að sú hækkun sem metin hafi verið í mati hinna dómkvöddu matsmanna geti ekki talist veruleg í skilningi ákvæðisins eins og það hafi verið túlkað af dómstólum. Matsgerðin leiði ekki í ljós að ófyrirsjáanlegar breytinga rí skilningi ákvæðisins hafi orðið á heilsu stefnanda. Ekki dugi tjónþola að vísa til nýs mats um hækkun miska- og örorkustigs ef hækkunina er ekki að rekja til breytingar sem orðið hafi, heldur til þess að eldra mat hafi verið of lágt. Niðurstaða matsmanna feli í sér að við slysið hafi stefnandi hlotið tiltekna áverka sem hafi valdið því að ákveðin hrörnun hafi hafist í líkama hennar sem smátt og smátt hafi leitt til versnunar á líkamlegu ástandi. Þetta uppfylli ekki skilyrði 11. gr. um ófyrirsjáanlegar breytingar. Ekki sé verið að tala um nýja afleiðingu slyssins. Skilja verði niðurstöðu matsmanna svo að hér sé átt við nokkuð sem legið hafi fyrir við fyrra matið. Talað sé um hrörnunarbreytingar sem hafi hafist í kjölfar áverka í slysinu 2008. Mögulegt vanmat hafi því verið í fyrra matinu en það heimili ekki endurupptöku á grundvelli 11. gr. Þá bendi niðurstaða matsmanna um sama stöðugleikatímamark og í fyrra mati til þess að að ekki sé um ófyrirsjáanlegar breytingar í skilningi ákvæðisins að ræða. Sama verði sagt um niðurstöðu örorkunefndar.

Einnig byggir stefndi kröfu sína á því að sýkna beri hann af kröfu stefnanda á grundvelli fyrningar. Dómvenja sé fyrir því að miða beri upphaf fyrningarfrests við það tímamark þegar matsmenn telji heilsufar stefnanda hafa verið orðið stöðugt. Annars beri að miða upphaf fyrningarfrests við það þegar stefnandi leitaði til læknis á árinu 2012 eða í síðasta lagi þegar hún hafi fengið inni á [...] sumarið 2013. Ljóst sé því að krafa stefnanda hafi fyrnst um áramótin 2012 / 2013 eða í síðasta lagi um áramótin 2013/ 2014.

Stefndi mótmælir því að stefnandi geti byggt endurupptöku bótaákvörðunar á grundvelli fyrirvara við bótauppgjörið, eins og haldið hafi verið fram við munnlegan flutning málsins. Á þessari málsástæðu hafi ekki verið byggt í stefnu og því komi hún ekki til neinna álita í málinu. Dómurinn fellst á þessi sjónarmið stefnda og kemur þessi málsástæða stefnanda því ekki til skoðunar í málinu.

Eins og orðalag 11. gr. ber með sér er það frumskilyrði fyrir því að ákvörðun um bætur verði tekin upp að nýju að breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola sem ekki voru fyrirsjáanlegar þegar upphafleg ákvörðun var tekin. Þetta sjónarmið er einnig áréttað í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til laganna en þar er sérstaklega tiltekið að ekki sé heimilt að taka slíka ákvörðun upp að nýju á grundvelli ákvæðisins þótt örorkustig reynist hærra en gert var ráð fyrir ef ástæður þess eru aðrar en breytingar á heilsu tjónþola.

Í málinu liggur fyrir mat dómkvaddra matsmanna frá 8. júlí 2020 þar sem fram kemur það álit þeirra „að marktæk hrörnun hafi orðið á ástandi matsbeiðanda frá síðustu matsgerðum og sé orsakarinnar að leita í upphaflega slysinu sem var af háorkugerð og til þess fallin að valda mun meiri áverkum, jafnvel lífshættulegum, en greindust strax eftir slysið“. Telja matsmenn að „þær breytingar sem komið hafa í ljós við seinni líkamsskoðanir séu tilkomnar vegna hrörnunarbreytinga sem hófust í kjölfar áverka sem komu við slysið 2008 og hafi í þeim skilningi verið ófyrirsjáanlegar við gerð fyrirliggjandi matsgerðar árið 2009“. Þá telja matsmenn „líklegt að núverandi líkamlegt heilsufar matsbeiðanda megi að stórum hluta rekja til háorkuslyssins árið 2008“. Jafnframt kemur fram í niðurlagi matsins það álit matsmanna „að aukin einkenni í háls-og lend hrygg matsbeiðanda sem rekja megi til slyssins [séu] nú meiri og útbreiddari“.

Í matsgerðinni er því nánar lýst að um sé að ræða umtalsverða „hrörnun“ á hreyfigetu í hálshrygg og mjóbaki frá líkamsskoðunum í fyrri matsgerðum, sem ekki verði útskýrðar með öðrum áverkum eða sjúkdómum. Matsmenn telja þó að axlareinkenni séu ekki til komin vegna slysanna 2008 og 2009 enda kvörtunum vegna þeirra fyrst lýst í nótum heimilislæknis 26. september 2016. Brottfallseinkenni frá taugum niður í vinstri grip- og ganglimi séu að öllum líkindum afleiðingar áverka á liðþófa hryggjarins. Stefnandi hafi hlotið áverka á árunum 2008 og 2013 þannig að matsmenn telja orsakasamband vera til staðar. Þá telja matsmenn „meginþunga einkennanna liggja á fyrra slysinu“ en svo virðist sem það seinna hafi „einungis leitt til vægari versnunar einkenna“. Þá kemur fram í matsgerðinni að þó stöðugleikapunktur sé sem fyrr miðaður við 15. desember 2008 sé það „með þeim fyrirvara að hæg versnun hefur átt sér stað síðustu árin vegna hægfara slitbreytinga“.

Dómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómanda á sviði bæklunarlækninga, fellst á þau sjónarmið sem rakin eru í mati dómkvaddra matsmanna og telur unnt að leggja rök þeirratil grundvallar þeirri niðurstöðu dómsins að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari stefnanda í skilningi 11. gr. laga nr. 50/1993. Líta verður svo á að breytingar á heilsufari stefnanda hafi í verulegum atriðum orðið aðrar og meiri en gera mátti ráð fyrir þegar fyrra mat var unnið á árinu 2009 og ætla má að hafi verið forsendur þess mats. Verður við það að miða að aukin einkenni stefnanda í háls- og lendhrygg verði rakin til slyssins 2008 og að þau séu nú meiri og útbreiddari en gera mátti ráð fyrir í upphafi. Er því, að mati dómsins, uppfyllt það skilyrði 11. gr. að um ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari stefnanda. Þá verður fallist á það mat hinna dómkvöddu matsmanna að varanleg örorka stefnanda vegna breytinganna teljist hæfilega metin 10% og að skilyrði fyrrnefnds ákvæðis sé uppfyllt hvað þann þátt varðar. Á hinn bóginn verður breyting á miskastigi sem nemur þremur stigum ekki talin uppfylla skilyrði ákvæðisins um verulega hækkun og kemur sá þáttur kröfu stefnanda ekki til frekari álita.

Koma þá sjónarmið stefnda um fyrningu kröfu stefnanda til skoðunar. Í 99 gr. laga nr. 50/1987 er sérstakt ákvæði um fyrningu krafna um bætur samkvæmt lögunum. Þar er í 1. mgr. mælt fyrir um að slíkar bótakröfur fyrnist á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Um fyrningarfrest 1. mgr. lagaákvæðisins segir í athugasemdum með frumvarpi til framangreindra laga að nauðsynlegt hafi þótt að tiltaka sérstakan fyrningarfrest á bótakröfum, m. a. vegna þess hversu erfitt sé að ganga úr skugga um það hvort skilyrði bóta séu fyrir hendi löngu eftir að málsatvik gerðust. Fyrningarfrestur 1. mgr. sé lengri en fyrningarfrestur samkvæmt lögum um skaðsemisábyrgð og ákvæðið um upphaf fjögurra ára fyrningarfrestsins geti leitt til þess að sjúklingur haldi kröfu sinni miklu lengur en í fjögur ár frá því að tjónsatvik bar að höndum því að fyrningarfrestur hefji stekki fyrr en tjónþoli hafi fengið eða mátt fá vitneskju um tjón sitt.

Síðasta koma stefnanda til heilsugæslulæknis fyrir slysið 2013 var í september 2012, eins og fram kemur í vottorði heilsugæslunnar frá 5. mars 2014. Þar segir nánar að fram komi í nótu læknis að hún „kvartaði um verki neðst í hálshrygg og í mjóbaki. Gat ekki setið nema í rúma tvo tíma í senn vegna mikilla verkja í baki. Var vísað til H. Hans mat var að hún væri með verki í hálsi og baki í kjölfar whiplash áverka og ef til vill byrjandi vefjagigt með dreifðum verkjum.“ Einnig kemur fram í sama vottorði að stefnandi hafi farið í segulómum í febrúar 2012 sem hafi sýnt svolitlar slitbreytingar á milli 5. og 6. hálshryggjarliðar og í smáliðum (facettuliðum) í lendhrygg. Jafnframt er í vottorðinu getið um komu stefnanda á heilsugæslu 17. janúar 2014. Í sjúkraskrá segi að hún hafi lent í aftanákeyrslu sumarið 2013, verið áður með stoðkerfisvandamál sem hún reki til slyss 2008 en hafi versnað við þetta slys. Hún hafi kvartað um verki, aðallega frá hálsi og herðum, væri oft með höfuðverk og stundum einkenni frá mjóbaki. Hafi henni verið vísað í sjúkraþjálfun. Þá liggur fyrir í málinu að stefnandi var innskrifuð á [...]sumarið 2013 en ekki varð af því að hún nýtti sér þá meðferð þar sem hún lenti í síðara umferðarslysinu á þeim tíma.

Í gögnum málsins kemur fram að á árinu 2016 hafi verið óskað eftir beiðni um þjónustu hjá [...]starfsendurhæfingu fyrir stefnanda. Í umsókn heimilislæknis stefnanda þar að lútandi frá 4. febrúar 2016 kemur m. a. fram að hún hafi verið með bakverki í kjölfar umferðarslysa 2008 og 20 13. Hún hafi átt barn rúmu ári áður og eftir að fæðingarorlofi lauk hafi hún reynt fyrir sér við vinnu en það gangi ekki vegna viðvarandi þrauta í baki. Þá er því lýst að hún geti ekki setið lengi eða staðið. Hún sitji bograndi við vinnu og fái í bakið. Krónískir bakverkir til margra ára hamli henni. Starfsendurhæfingin mun ekki hafa borið árangur og var niðurstaða sérhæfðs mats hjá [...] við útskrift 26. október 2017 að starfsgeta stefnanda væri 25%.

Dómurinn telur, þegar litið er til gagna málsins og atvika þess, að miða verði við að á þessum tíma hafi stefnandi mátt gera sér grein fyrir að við slysið 2008 hafi hún hlotið varanleg mein umfram þau sem réttilega mátti gera ráð fyrir er hið fyrra mat fór fram. Þegar komið er fram á árið 2017 er því ljóst að hún fær ekki bót meina sinna, að breytingar höfðu orðið á heilsufari hennar frá upphaflegu mati og að þær breytingar voru varanlegar. Dómurinn telur ekki unnt að færa þetta tímamark aftur til ársins 2012 því stefnandi var þá enn að reyna að fá bót meina sinna og í raun fram á mitt ár 2013 er hún lendir í öðru umferðarslysi. Stefnandi var metin vegna afleiðinga þess slyss og varstöðugleikapunkturvegna þess talinn 20. september 2013. Að teknu tilliti til þessa síðara slyss og afleiðinga þess verður að ætla henni einhvern tíma til að átta sig á hvort fyrri einkenni héldu áfram að versna eða ekki, sem svo varð raunin. Dómurinn telur því að við beitingu reglu 99. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 um upphaf fyrningarfrests beri í máli þessu að miða við að hún hafi á árinu 2017 mátt hafa vitneskju um kröfu sína og átt þess kost að leita fullnustu hennar. Miðast upphaf fyrningarfrests því við lok þess almanaksárs og var krafa stefnanda því ekki fyrnd er mál þetta var höfðað 19. september 2018. Þykir ekki ástæða til, eins og atvikum er háttað í þessu máli, aðfæra þetta tímamark fram til þess er mat dómkvaddra matsmanna lá fyrir.

Í samræmi við framangreint er fallist á kröfu stefnanda á hendur stefnda hvað varðar breytingar á varanlegri örorku en hafnað þeim þætti kröfu hennar sem varðar breytingar á varanlegum miska. Ágreiningur er ekki í málinu um tölulegan útreikning á kröfu stefnanda. Ekki verður fallist á að færa upphafstíma dráttarvaxta fram og verður miðað við það tímamark er greinir í kröfu stefnanda. Samkvæmt þessu verður stefnda gert að greiða stefnanda 4.282.843 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1993 frá 19. september 2014 til 13. október 2018 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags.

Í samræmi við úrslit málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sem þykir hæfilega ákveðinn 1.3 0 0.000 krónur, er renni í ríkissjóð, en í málinu liggur fyrir gjafsóknarleyfi stefnanda frá 27. nóvember 2018. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar sem, með hliðsjón af tímaskýrslu, eðli og umfangi málsins, ákvarðast 1.3 0 0.000 krónur. Í samræmi við dómvenju er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun þóknunar.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdóms-mönnunum I-kvk-þgf L-kvk-þgf héraðsdómara og H-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarlækni.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 4.282.843 krónur með 4,5% vöxtum, samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, frá 19. september 2014 til 13. október 2018, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kk-ef V-kk-ef, 1.3 0 0.000 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 1.3 0 0.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

H-kvk-nf G-kvk-nf