S-234/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 21. júní 2017, var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dags. 28. mars 2017 á hendur:

„I-kk-þgf Ó-kk-þgf S-kk-þgf, kt. [...],

Grundargerði 11, Reykjavík,

fyrir kynferðisbrot gegn A, kt. [...], með því að hafa, á tímabilinu maí 2015 til september 2015, þegar stúlkan var 16 til 17 ára, á heimili ákærða að Grundargerði 11 í Reykjavík, í allt að 20 skipti haft samræði við hana, með því að notfæra sér yfirburðarstöðu sem hann hafði gagnvart stúlkunni sökum aldurs og reynslu, og misnota freklega þá aðstöðu sína að stúlkan var honum háð í trúnaðarsambandi sem skapast hafði er hún leitaði til ákærða sem stjórnanda í kristilegu unglingastarfi, sem hún hóf að sækja haustið 2014, og trúði honum fyrir miklum erfiðleikum í sínu einkalífi en ákærði tók stúlkuna undir sinn verndarvæng og aðstoðaði á ýmsan hátt, á meðan á starfinu stóð og eftir að því lauk í apríl 2015, meðal annars með því að afhenda henni lykil að heimili sínu til þess að hún gæti leitað þar skjóls þegar hún þurfti á að halda vegna erfiðra fjölskylduaðstæðna, en stúlkan dvaldi mikið á heimili ákærða. Með háttsemi sinni braut ákærði jafnframt gegn trúnaðarskyldu sinni við stúlkuna, sem honum hafði verið trúað fyrir til kennslu og uppeldis.

Telst þetta varða við 1. mgr. 198. gr., 1. mgr. 201. gr. og. 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu A, kt. [...] er gerð sú krafa að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð kr. 2.500.000.-, auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. júní 2015 en síðan dráttarvaxta skv. 9. gr. vaxtalaga, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður af þeirri háttsemi sem hann er borinn sökum um í ákæru en til vara að honum verði gerð vægasta refsing er lög leyfa og að refsingin verði skilorðsbundin. Þá krefst hann þess að bótakröfu verði vísað frá dómi. Einnig krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði.

I.

Málsatvik

Brotaþoli kom á lögreglustöðina á Hverfisgötu 18. nóvember 2015, í fylgd móður sinnar sem lagði fram kæru fyrir hönd hennar, á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot. Í kæruskýrslu móður brotaþola kemur fram að brotaþoli, sem fædd er [...], hafi greint frá því, í innlögn á barna- og unglingageðdeild Landspítalans, að ákærði hefði misnotað hana kynferðislega á heimili hans að Grundargerði 11 í Reykjavík.

Í skýrslu brotaþola hjá lögreglu sama dag greindi hún frá því að hún hefði kynnst ákærða sumarið 2014 í unglingastarfi hjá [...]. Unglingastarfinu hefði ákærði stýrt, ásamt þáverandi unnustu sinni, B. Brotaþoli hefði þá treyst ákærða fyrir erfiðu heimilisástandi sínu og félagslegum vanda sínum. Í kjölfar sambandsslita þeirra ákærða og B, í febrúar 2015, hafi hann sinnt unglingastarfinu í kirkjunni einn þar til það lagist niður í apríl 2015. Brotaþoli lýsti því að ákærði hefði fengið henni lykil að heimili sínu, sem er í sömu götu og heimili brotaþola. Þangað hefði ákærði boðið henni að leita ef ástandið heima fyrir yrði erfitt. Brotaþoli kvaðst hafa litið á ákærða sem trúnaðarvin og föðurímynd sem hún hafi getað leitað til eftir alúð og faðmlögum. Þau hefðu stundað kynlíf í um það bil 20 skipti á tímabilinu maí til september 2015, eftir að hún hafði vanið komur sínar heim til ákærða. Þetta hafi verið hennar fyrsta reynsla af kynlífi, en á þessu tímabili hafi hún verið 16 og 17 ára.

Brotaþoli kvaðst hafa átt við kvíða og depurð að etja en þó aldrei tekið lyf við þeim vanda. Hún hefði leitað til barna- og unglingageðdeildar Landspítalans eftir að samskiptum ákærða og hennar hafi lokið. Eins hafi hún leitað til C sálfræðings vegna vanlíðunar.

Brotaþoli gaf aðra skýrslu hjá lögreglu 27. september 2016. Var hún þá spurð nánar út í þau skipti sem hún hefði stundað kynlíf með ákærða. Brotaþoli lýsti því hvernig atlot ákærða hefðu smám saman gengið lengra þar til þau hefðu haft samræði. Hún hafi veitt samþykki sitt í verki með því að taka þátt. Ákærði hefði eftir fyrstu skiptin tekið kynlífi með brotaþola sem sjálfsögðum hlut. Undir lokin hafi hún minnst á það við ákærða að þessi háttsemi þeirra væri ekki sniðug. Brotaþoli lýsti því að henni hafi liðið eins og misnotaðri í undirmeðvitundinni enda hafi ákærði verið unglingaleiðtogi í kirkjunni sem hún sótti en hún á bilinu 16 til 17 ára. Vanlíðan af þeim toga hafi komið upp eftir kynlífið. Síðustu 1-2 skiptin hefði hún pínt sig til að stunda kynlíf með ákærða.

Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 8. febrúar 2016. Hann kvaðst hafa kynnst brotaþola í unglingastarfi [...] og að þau hafi verið orðnir trúnaðarvinir í febrúar eða mars 2015. Hafi brotaþoli sagt honum frá þeim erfiðleikum sem hún hafði gengið í gegnum bæði á heimili sínu og lýsti hann því nánar. Ákærði kvaðst hafa á árinu 2015 farið með brotaþola til Barnaverndar vegna heimilisofbeldis og á neyðarmóttöku vegna meints kynferðisofbeldis sem brotaþoli kvaðst hafa orðið fyrir af hálfu tveggja unglingspilta. Brotaþola hafi reglulega verið hent út af heimili sínu eftir miðnætti af hálfu foreldra sinna og ákærði hafi því afráðið að láta hana fá lykla að sínu heimili, sem er í sömu götu og heimili brotaþola. Ákærði kvaðst með þessu fyrst og fremst hafa viljað hjálpa brotaþola en sjái nú að hann hafi augljóslega gert stór mistök.

Ákærði kannaðist við að hafa haft samræði við brotaþola í 18 skipti á tímabilinu frá maí til og með ágúst 2015, en kvaðst hafa gengið úr skugga um að það hefði ekki verið gegn vilja brotaþola. Hafi þetta byrjað þegar brotaþoli sótti mikið í hann hvað varðar snertingu og faðmlög. Nándin hefði orðið of mikil á milli hans og brotaþola á tímabili og eitt hafi leitt af öðru. Hefði hann aldrei ætlað sér þetta og því hafi það tekið á hann í hvert skipti að stunda kynlíf með brotaþola. Ákærði sagði brotaþola hafa verið alveg vissa um vilja sinn til að stunda kynlíf með ákærða þó að hann gæti ekki fullyrt að hann hefði spurt hana í hvert skipti. Brotaþoli hafi aldrei sett sig upp á móti því að stunda kynlíf með ákærða. Hann hafi þó ítrekað sagt við brotaþola að láta vita ef þetta væri ekki eitthvað sem hún vildi, enda gæti hann ekki „haft það á samviskunni“ að fara gegn vilja hennar, sérstaklega eftir allt sem brotaþoli væri búin að ganga í gegnum.

Með bréfi dagsettu 1. júlí 2015 fór Barnavernd Reykjavíkur þess á leit við Barnahús að taka mál brotaþola til meðferðar og var óskað eftir könnunarviðtali vegna meintrar nauðgunar sem brotaþoli kvaðst hafa orðið fyrir í lok maí 2015. Hafði hún leitað á neyðarmóttöku 6. júní 2015 eftir að hafa notið aðstoðar ákærða. Neyðarmóttaka tilkynnti það mál til Barnaverndar og í tengslum við það var óskað eftir könnunarviðtali í Barnahúsi með bréfi dagsettu 1. júlí 2015. Í bréfinu er rakin fyrri aðkoma Barnaverndar að málum brotaþola, m.a. vegna tilkynningar um vanrækslu um umsjón og eftirlit foreldra. Í tilkynningunni var vísað til áfengisneyslu og andlegs ofbeldis föður gagnvart brotaþola og bróður hennar. Málinu var fylgt eftir með viðtölum við foreldrana og börnin. Var eftir föður haft að hann væri hættur að drekka og eftir börnunum haft að faðirinn væri orðinn þægilegri í samskiptum. Þá kvað brotaþoli bróður sinn ekki lengur slá sig. Í bréfinu kemur fram að brotaþoli var mjög hikandi vegna málsins og hafði áhyggjur af afleiðingum þess að kæra meinta nauðgun en féllst á að fara í Barnahús til viðtals.

Á meðal gagna málsins er vottorð C sálfræðings, frá 30. nóvember 2015. Þar kemur fram að brotaþoli hafi verið í sálfræðimeðferð hjá honum frá 28. nóvember 2014 til 8. maí 2015. Hafi hún í upphafi haft einkenni um félagskvíða, óyndi og lágt sjálfsmat. Lýsti hann áhrifagirni, sögu um einelti og félagslegri einangrun. Hún hafi ekki greint frá kynferðislegri misnotkun.

Í vottorði D, félagsráðgjafa hjá barna- og unglingageðdeild Landspítalans, frá 23. nóvember 2015, kemur fram að brotaþola hafi verið vísað í bráðateymi deildarinnar 20. ágúst 2015 vegna sjálfsvígshugsana. Brotaþoli sagðist þá hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi, auk þess sem hún lýsti slæmu fjölskyldulífi og sögu um einelti og félagslegri einangrun. Á ný leitaði brotaþoli til barna- og unglingageðdeildar 16. október 2015 vegna sjálfsvígshugsana. Greindi brotaþoli þá frá kynferðisofbeldi af hálfu ákærða og samskiptasögu þeirra. Í vottorðinu greinir frá því að brotaþoli hafi verið mjög beygð og brotin eftir framkomu ákærða. Þá var brotaþoli lögð inn á barna- og unglingageðdeild helgina 30. október til 2. nóvember 2015 vegna sjálfsvígshugsana og vanlíðunar eftir að ákærði lokaði á hana en leið betur eftir þá innlögn og var þá tilbúin til útskriftar. Var máli hennar vísað til E, sálfræðings í Barnahúsi, sem hafði haft brotaþola áður til meðferðar.

Í vottorði E, sálfræðings hjá Barnahúsi, frá 4. febrúar 2016, kemur fram að brotaþoli hafi verið í sérfræðilegri greiningu vegna kynferðislegs ofbeldis. Hafi sálfræðingurinn hitt hana í fjögur skipti á tímabilinu 18. september til 6. nóvember 2015. Fram kemur að brotaþoli sé með lélegt sjálfsmat, kvíða og þunglyndi, sterk einkenni vanlíðunar og eigi við vanda að etja í félagslegum samskiptum. Engar vísbendingar séu fyrir hendi um áfallastreituröskun hjá brotaþola og kynferðisofbeldi sagt ekki hrjá hana lengur. Brotaþoli hafi í meðferðinni greint frá kynferðisofbeldi af hálfu fleiri en 20 einstaklinga. Í vottorðinu er því og lýst að faðir brotaþola eigi við drykkjuvanda að stríða og að brotaþoli eigi sögu um einelti. Frásögn brotaþola er sögð breytileg og mótsagnakennd um atvikin sem hún hafi sagst hafa orðið fyrir. Meðferðarvinna hafi af þeim sökum reynst erfið. Erfitt væri því að draga ályktanir um áhrif meints ofbeldis eða hverjar langtímaafleiðingar gætu orðið. Brotaþoli hafi óskað eftir því að hætta í sálfræðiviðtölum.

Í þágu rannsóknar málsins var þess farið á leit við dr. F sálfræðing, að hann legði mat á þroska- og heilbrigðisástand brotaþola. Í greinargerð hans frá 14. júní 2016 kemur fram að greind brotaþola mælist [...] en dreifing í getu sé umtalsverð og fram komi þroskamynstur óyrtra námserfiðleika. Hún sé félagslega einangruð og eigi við kvíða og þunglyndi að stríða sem hún hefði glímt við um nokkurra ára skeið en hefði aukist til mikilla muna í aðdraganda matsins og þá leitt til alvarlegra sjálfsvígshugsana. Brotaþoli eigi við þroskafræðilega erfiðleika að stríða sem ættu að vera ljósir þeim sem ættu við hana náin samskipti og jafnframt sýni hún margvísleg einkenni röskunar á einhverfurófi. Atburðir þeir sem um ræðir í máli þessu hafi haft djúp og varanleg áhrif á brotaþola.

Á meðal gagna málsins er afrit af samskiptum brotaþola og ákærða á samfélagsmiðlinum Facebook dagana 3. til 5. febrúar 2016. Samskiptin eru á 62 blaðsíðum, en þar ræða ákærði og brotaþoli fram og til baka um atvik að baki máli þessu. Óskar ákærði þar meðal annars skýringa á því hvers vegna brotaþoli hafi kært sig, hver hafi fengið hana til þess og af hverju hún kæri ekki aðra sem brotið hafi gegn sér. Ákærði talar um veikleika sína og að hann hafi aðeins viljað hjálpa brotaþola. Brotaþoli skýrir sín sjónarmið í samtölunum og hvernig hún hafi lært að setja mörk. Hún kveðst sakna ákærða og hann tekur undir það og kveður hlýju hafa „ólgað innra með sér“ við það að sjá hana á tónleikum. Ákærði segist biðja fyrir brotaþola og vona að hún taki rétta ákvörðun en láti ekki stjórnast af öðrum.

Þá liggur fyrir skýrsla lögreglu 12. febrúar 2016. Þar kemur fram að móðir brotaþola hafi 11. febrúar 2016 óskað eftir því draga til baka kæru á hendur ákærða um kynferðisbrot gegn brotaþola. Það væri gert að ósk brotaþola. Réttargæslumaður brotaþola var upplýstur um þau atvik samdægurs. Þann 12. febrúar 2016 hafi réttargæslumaðurinn sent tölvubréf til rannsakanda þar sem fram kemur m.a. að brotaþoli sé hætt við að draga kæruna til baka. Hún hafi gefið þá skýringu að ákærði hefði haft áhrif á sig og hún verið meðvirk með honum og því samþykkt að draga kæruna til baka. Með sama tölvubréfi sendi réttargæslumaðurinn afrit af þeim samskiptum brotaþola og ákærða á Facebook dagana 3. til 5. febrúar 2016 sem hér að framan eru rakin.

II.

Framburður ákærða, brotaþola og annarra vitna.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kveðst hafa átt í kynferðislegu sambandi við brotaþola á árinu 2015. Hann hefði stýrt unglingastarfi í [...] ásamt fyrrverandi unnustu sinni B. Þegar þau hafi slitið sambandi sínu í byrjun febrúar 2015 hafi starfið lagst niður. Hann hefði gert tilraun til að halda því áfram og hafi haldið tvær samkomur en engin þátttaka hafi verið og brotaþoli mætt ein í annað skiptið. Aðspurður kvað hann unglingastarfið hafi verið samkomur á föstudögum, þar sem m.a. var sungið og rætt um trúna. Mætingin hafi verið frjáls. Brotaþoli hafi sótt samkomurnar og hafi það fyrst verið í óþökk móður. Komið hefði fyrir að samkomurnar voru á heimili B. Hafi brotaþoli trúað ákærða og B fyrir því að hún ætti erfitt heima fyrir. Hefðu þau talað um það sín á milli að þau langaði mest til þess að „ættleiða“ brotaþola og hjálpa henni eins og dóttur.

Ákærði kvaðst hafa kynnst brotaþola betur eftir að unglingastarfinu lauk og hafi átt í Facebooksamskiptum við hana í maí það ár. Hún hafi þá sagt honum frá því að foreldrar hennar ættu til að loka hana úti og hún væri þá ein úti. Ákærði kvaðst búa í sömu götu og hafi viljað hjálpa henni. Hafi hann látið hana fá lykil og taldi það hafa verið í lok maí eða byrjun júní en ekki í febrúar eins og haft er eftir honum í lögregluskýrslu. Brotaþoli hafi stundum komið heim til hans seint á kvöldin eða jafnvel á næturnar. Hún hafi farið út þegar hann fór að sofa og hafi það orðið til þess að hann vildi vaka með henni. Hafi brotaþoli ekki haft neinn annan stað en hjá honum og ekki átt neinn sannan vin. Kvað ákærði þau hafa rætt mikið saman og hann hafi gætt þess að halda ákveðinni fjarlægð á milli þeirra og setti púða á milli þeirra þegar hann ræddi við hana. Hann kvað brotaþola hafa trúað honum fyrir ýmsum hlutum, bæði um erfiðar heimilisaðstæður vegna drykkju, ofbeldi á heimilinu og um kynferðisbrot sem hún varð fyrir. Kvaðst hann hafa farið með hana til Barnaverndar þar sem hún fékk viðtal og einnig hefði hann farið með hana á neyðarmóttöku vegna kynferðisbrotsins. Taldi hann það hafa verið áður en hin kynferðislegu samskipti byrjuðu. Taldi ákærði það hafa verið í lok júní en nokkur tími hafi liðið frá því að hún fékk lykilinn og þar til kynferðisleg samskipti byrjuðu. Hafi hann haft við hana kynmök í 18 skipti fram í ágúst 2015.

Um það hvernig hin kynferðislegu samskipti byrjuðu kvað hann brotaþola hafa sóst eftir snertingu og knúsi enda hafi hún ekki fengið slíkt heima fyrir. Hún hefði til að mynda ekki verið náin móður sinni. Ákærði kvaðst aðeins vera mannlegur og þrátt fyrir að hann hafi aldrei viljað að neitt kynferðislegt ætti sér stað hafi eitt leitt af öðru. Hin kynferðislegu samskipti hefðu tekið á hann en hins vegar hefði verið auðveldara eftir fyrsta skiptið að „gera aftur“. Það þyrfti tvo til og brotaþoli hefði daðrað við hann en við það hafi vaknað í honum hvötin. Hefði hann oft spurt hana hvort hún væri viss um að þetta væri það sem hún vildi. Hafi hann upplifað það eins og hún vildi þetta enda hafi hún aldrei gefið annað í skyn. Þau hafi bæði haft frumkvæði og brotaþoli sýnt vilja sinn með því að taka virkan þátt. Í þessu sambandi hafi þau verið jafningjar. Kvaðst hann aldrei hafa skynjað það á brotaþola að hún sæi eftir kynmökunum. Hann hefði reynt að hvetja hana til þess að vingast við kvenmann því að hætta yrði á of mikilli nánd þeirra á milli.

Ákærði kvaðst þó hafa séð mikið eftir þessu en hann hafi verið í sárum eftir sambandsslit og hún brotin manneskja eftir allt sem á hafði gengið. Hafi þau bæði verið að hugga sig. Hann hefði bæði fyrir og eftir mök gert henni grein fyrir því að hann yrði ekki kærastinn hennar og að þau yrðu að hætta þessu. Hafi hann verið orðinn mjög meðvirkur með brotaþola. Aðspurður kvaðst ákærði fyrst og fremst hafa séð eftir þessu gagnvart sjálfum sér, vegna þess að hann væri að stunda kynmök með konu sem hann væri ekki með en líka vegna trúar sinnar. Ákærði kvaðst bara hafa viljað vera vinur hennar og styðja hana. Brást hann henni sem vinur fyrst og fremst en var ekki að brjóta á henni kynferðislega. Það væri rétt sem fram kæmi í lögregluskýrslu að hann vildi fyrst og fremst elska hana eins og dóttur.

Spurður um aldursmuninn svaraði ákærði því játandi að hann hefði skipt máli og auðvitað hafi honum ekki fundist það „alveg rétt“. Aðspurður kvaðst ákærði hafa vitað að brotaþoli var kvíðin en hafði ekki vitneskju um andlegt ástand hennar að öðru leyti. Að hans mati væri hún mjög þroskaður einstaklingur, m.a. um andleg málefni, en stundum óörugg og kvíðin.

Ákærði kvaðst hafa byrjað með G í september 2015 en þá hafði hann ekki haft kynmök við brotaþola í mánuð þrátt fyrir að hún hafi enn komið á heimilið. Brotaþoli hefði þá komið sjaldnar enda ekki viljað ónáða hann. Hefði hann sagt G frá því að hann hefði átt í kynferðislegu sambandi við brotaþola. G hafi þá sett honum valkosti og sagt að hann yrði að slíta samskiptum við brotaþola. Hafi hann gert það eitt kvöldið þegar brotaþoli kom og bað hana að afhenda honum húslykilinn. Það hafi fengið mikið á hana enda eina skjólið sem hún hafi verið að fá. Hann hafi komist að því að hún hefði verið lögð inn á barna- og unglingageðdeild Landspítalans og móðir hennar hefði sent honum skilaboð og beðið hann um að koma og ræða við brotaþola. Hann hafi hins vegar ekki gert það. Þyki honum mjög leitt hvernig þessu hafi lokið.

Aðspurður kvaðst ákærði aldrei hafa rætt sérstaklega við móður brotaþola um að hún væri á heimili hans. Brotaþoli hafi sagt að henni væri kunnugt um það. Taldi hann þó líklegt að hún væri mótfallin því af ótta við að brotaþoli myndi ræða heimilisaðstæður sínar við hann.

Ákærði kvaðst hafa rætt við brotaþola á facebook eftir að hún lagði fram kæru til þess að leita skýringa á því hvers vegna hún gerði það. Borin voru undir hann brot úr þeim samskiptum, m.a. þar sem ákærði segir „[...] þú gætir alveg nákvæmlega eins verið að misnota mig með því að notfæra þér góðmennsku mína og meðvirkni mína.Og komst svo alltaf aftur og aftur og það á næturtíma“. Ákærði kvaðst eiga við að hann fyndi til með fólki. Brotaþoli þekkti veikleika hans sem væri meðvirkni.

Brotaþoli lýsti því að hún hefði tekið þátt í unglingastarfi hjá [...] sem ákærði og unnusta hans B stýrðu. Hún hefði mætt ein og tekið skírn. Foreldrar hennar hafi ekki verið hlynnt þessari kirkju en bönnuðu henni ekki að fara. Unglingastarfið hafi lagst niður í upphaflegri mynd þegar ákærði og B hættu saman en þá hafði hún tekið þátt í nokkra mánuði. Ákærði hafi um tíma reynt að halda starfinu áfram en það gekk ekki. Hún hafi haldið tengslum við ákærða og hann orðið trúnaðarvinur hennar. Vegna erfiðra aðstæðna heima fyrir hafi ákærði látið hana fá lykil svo að hún hefði samastað. Hafi hún oft komið til hans þegar henni leið illa og á tímabili daglega. Ákærði hafi sýnt henni umhyggju og verið hálfgerð föðurímynd. Hann hafi leiðbeint henni og þau hafi reglulega hlustað á lofgjörðir og beðið saman. Hún hafi oftast komið seint á kvöldin en síðan farið en það kom fyrir að hún gisti á sófanum. Þau hafi ekki byrjað að hafa kynmök fyrr en einhverjum mánuðum eftir að hún fékk lykil hjá honum. Hann hefði til að mynda farið með henni til barnaverndarnefndar og á neyðarmóttöku áður en það gerðist. Kynlífið hefði byrjað skömmu eftir hið síðarnefnda. Taldi hún það hafa verið um 20 skipti en aðspurð taldi hún það geta verið 18 skipti eins og ákærði segi. Brotaþoli kvað hin kynferðislegu samskipti fyrst hafa byrjað þannig að hún hafi setið í fangi ákærða og knúsað hann. Henni hafi fundist eins og hann hefði meira frumkvæði. Hún hafi fyrst verið sátt við kynlífið en síðan fundið innra með sér eins og þetta væri rangt og eins og hún væri misnotuð. Spurð nánar um þessa tilfinningu um misnotkun og borin undir hana svör hennar á rannsóknarstigi, kvað hún rétt vera að sú tilfinning hefði verið yfirþyrmandi eftir að ákærði lokaði á hana og var kominn með kærustu. Áður hefðu það verið vangaveltur og vægari tilfinning í undirmeðvitundinni.

Brotaþoli kvaðst þrátt fyrir þetta ekkert hafa gert því að hún hefði ekki viljað missa ákærða. Spurð um það sem fram komi í lögregluskýrslu um að í fyrstu hafi allt verið eðlilegt en síðan hafi ákærði sannfært hana um kynlíf, kvað brotaþoli hann hafa gert það með kærleika. Nánar spurð kvað hún það hafa leitt út í kynmök. Ákærði hafi knúsað hana fastar að sér og hafi kynmökin oftast verið á sófanum. Brotaþoli kvað það rétt vera að hún hefði ekki mótmælt því sem fram fór eða sagt að hún vildi ekki kynlífið. Eftir fyrsta skiptið hefði hann spurt hana hvort hann væri nokkuð að „nauðga“ henni og hún hafi svarað því neitandi. Hann hafi ekki viljað vera eins og hinir sem hefðu brotið á henni. Ákærði hefði sagt að þau myndu ekki verða kærustupar en hugsanlega gerði hún sér væntingar um annað. Þá hefði hann sagt að það væri synd að stunda kynlíf fyrir hjónaband. Brotaþoli kvaðst hafa sagt við ákærða nokkru áður en hinum kynferðislegu samskiptum lauk að þetta væri ekki „sniðugt“ en þá hafi hún verið orðin „þreytt á þessu“, þ.e. kynmökunum. Ákærði hefði tekið undir það en þó hafi þetta haldið áfram. Þá hafi hann sagt að hún héldi fyrir honum vöku í tölvusamskiptum þeirra undir lokin og einnig þegar hún skilaði lyklinum.

Aðspurð kvaðst brotaþoli ekki hafa átt í kynferðislegu sambandi við karlmann áður en hún kynntist ákærða. Hún hafi þó aldrei rætt það sérstaklega við hann. Aðspurð kvaðst hún hafa verið hrifin af ákærða. Hann hafi verið sá eini sem var til staðar fyrir hana.

Ákærði hefði eignast kærustu G. Geti það passað að kynferðislegum samskiptum á milli brotaþola og ákærða hafi lokið mánuði áður en ákærði byrjaði með G. Eitt kvöldið hafi þau beðið hana um að koma ekki meira og hún afhenti lykilinn sinn. Hún hafi í fyrstu ekki sagt neinum frá því sem gerðist á milli hennar og ákærða en síðan hafi hún rætt við H og einnig sagt I frá þessu.

Aðspurð kvað brotaþoli það rétt að hún hafi ætlað að draga kæru sína tilbaka. Hún hefði rætt við ákærða á Facebook. Henni hafi liðið eins og hún væri að svíkja hann og var óviss um hvort um ofbeldi hefði verið að ræða eða ekki. Nánar spurð kvaðst brotaþoli alltaf hafa vitað að þetta væri rangt en vissi ekki hvort þetta væri „nógu alvarlegt“ til að fara að tala um það. Hafi það „klárlega“ ýtt undir skilning hennar á því hvað væri misnotkun og fagaðilar hafi hvatt hana til að kæra. Þeir sem hún hafi rætt við hafi hjálpað henni að skilja hvers vegna henni leið eins og henni leið.

Brotaþoli kvað móður sinni hafa verið kunnugt um að hún vendi komur sínar til ákærða og að hún hefði fengið lykil. Hún hafi hins vegar ekki vitað um kynlífið.

Brotaþoli kvaðst vera greind með kvíða og depurð. Hún hafi ekki rætt það við ákærða sérstaklega en hann hafi vitað að henni leið oft illa. Hún hefði á tímabili verið í Barnahúsi í viðtölum fyrst vegna annarra mála en komið aftur vegna þessa máls. Hún sé enn að jafna sig og þá mest eftir að hafa misst trúnaðarvin sinn.

J, móðir brotaþola, tók fram að brotaþoli hefði aldrei rætt þetta tiltekna mál við hana. Hún hefði fyrst heyrt af því hjá meðferðaraðilum barna- og unglingageðdeildar Landspítalans og þá aðeins fengið takmarkaðar upplýsingar. Vitnið kvað sér hafa verið kunnugt um að brotaþoli hefði farið á samkomur í [...] en henni hafi fundist starfið full róttækt og var mótfallin því að hún færi þangað. Brotaþoli hafi verið mjög leitandi á þessum tíma eftir trúarstarfi sem henni hentaði. Hafi henni fundist sem þetta unglingastarf tæki brotaþola frá sér en aðspurð kvað hún þær hafa verið „ágætlega nánar“. Þegar unglingastarfinu í kirkjunni lauk hafi brotaþoli haldið tengslum við ákærða. Kvaðst vitnið hafa vitað að brotaþoli var mikið hjá honum og hafði fengið húslykil hjá honum. Hún hafi ekki skilið til fulls þetta samband og nefnt það við brotaþola en þó verið samþykk að brotaþoli færi enda hafi henni fundist sem það hefði góð áhrif á hana. Þá hafi ákærði haft gott orðspor og hún treysti honum. Brotaþoli hafi haft mikið álit á ákærða og hafði þörf fyrir hann. Vitnið kvað brotaþola hafa verið undir í lífinu en nánar spurð kvað hún hana hafa verið félagslega einangraða, vinafáa og feimna. Aðspurð kvaðst hún kannast við að brotaþoli hefði kært föður fyrir andlegt ofbeldi og drykkju og hafi barnaverndarnefnd haft afskipti í kjölfarið. Aðspurð kvað hún það ekki hafa verið að ástæðulausu og hafi kannski verið of mikil áfengisneysla.

I kvaðst hafa verið forstöðumaður [...] á þeim tíma sem um ræðir. Ákærði hafi haft með höndum unglingastarf í kirkjunni um nokkurra mánaða skeið og var kallaður unglingaleiðtogi þó að það hafi ekki verið formlegur titill. Hann hafi haft frjálsar hendur og voru samkomur einu sinni í viku. Þeir sem tóku þátt í starfinu urðu mjög nánir og þekktust vel, það hafi að vissu leyti verið eðli starfsins. Vitnið kvaðst hafa kynnst brotaþola í gegnum starfið en hún hafi fyrst heyrt af þessu máli í október 2015. Brotaþoli hafi sagt henni að eitthvað óeðlilegt hefði gerst. Brotaþoli hefði fengið lykla að heimili ákærða og kynferðislegt samband myndast. Síðar hafi H rætt þetta við hana og í kjölfarið leituðu þau ráða hjá Fagráði sem vísaði leiðina. Þá var Barnavernd einnig send tilkynning.

Vitnið kvað brotaþola hafa virst hafa átt erfitt uppdráttar í lífinu, hún var hlédræg, „brothætt“ og ósjálfrátt hafi vitnið langað til að umvefja hana. Hafi brotaþoli rætt við hana um erfiðar heimilisaðstæður. Vitnið kvað brotaþola mæta á samkomur í dag.

K kvaðst þekkja ákærða og brotaþola í gegnum trúarstarfið. Ákærði hafi sagt að hann væri skjólið í lífi brotaþola vegna erfiðra heimilisaðstæðna. Brotaþoli hafi haft lykil að heimili ákærða og gat leitað þangað. Hann kvað brotaþola hafa rætt við hann á samkomu og sagt honum frá því að hún og ákærði hefðu sofið saman í 20 skipti. Hún hefði sagt að hún upplifði sig misnotaða. Hann hafi spurt ákærða að þessu sem hafi sagt að allir gætu gert mistök en hefði ekki játað neitt. Vitnið kvaðst telja að brotaþoli hefði orðið afbrýðisöm og vildi hefna sín.

L kvaðst hafa kynnst brotaþola í gegnum starf [...] en vitnið var félagsráðgjafanemi og sinnti þar sjálfboðaliðastörfum auk þess sem hún var í stjórn. Ákærði hafi verið unglingaleiðtogi og almennur safnaðarmeðlimur. Brotaþoli hafi sagt vitninu frá því í október 2015 að hún hafi átt í nánum og líkamlegum samskiptum við ákærða á tímabilinu júní til september 2015. Hafi brotaþoli lýst upplifun sinni sem einhvers konar misneytingu og ofbeldi. Vitnið kvað brotaþola hafa gengið í gegnum ýmislegt. Hún hafi leitað eftir stuðningi hjá kirkjunni.

C sálfræðingur kvað brotaþola hafa sótt meðferð hjá sér í níu skipti. Í þeim viðtölum hafi ekki vaknað grunur um vanþroska en hún hafi verið einlæg og viðræðugóð. Í meðferðarviðtölum þeirra hafi hún aðeins sagt að hún ætti vin sem væri æskulýðsleiðtogi.

H prestur kvað brotaþola hafa komið í sálgæslutíma til sín, upphaflega í tengslum við annað mál. Hefði ákærði liðsinnt henni vel vegna þess máls. Brotaþoli væri skýr, minnug og kæmi vel fyrir sig orði. Framkoma hennar væri höktandi en hún væri alltaf brosandi og fyrir fram jákvæð. Hvað varði persónumörk hafi hins vegar verið margtroðið yfir þau.

Brotaþoli hefði sagt vitninu frá því að ákærði hefði látið hana hafa lykil að heimili sínu og að hún leitaði þangað þegar aðstæður á heimilinu væru ekki góðar. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærða sérstaklega vegna þessa og sagt að hann væri „á mjög gráu svæði“. Hann hafi aðspurður neitað því að nokkuð kynferðislegt væri á milli hans og brotaþola. Einn daginn hafi brotaþoli greint vitninu frá því að ákærði væri kominn með kærustu en að áður en það gerðist hefðu þau átt í kynferðislegum samskiptum. Hafi hann rætt við ákærða, I prest og BUGL en þangað hafi brotaþoli einnig leitað.

Aðspurður kvað vitnið ákærða hafa haft sterka félagslega stöðu í því umhverfi sem hann var. Hann hafi ekki haft formlega stöðu leiðtoga en var treyst sem slíkum. Öllum hafi verið kunnugt um að hann hjálpaði brotaþola. Eftir að ákærði sleit samskiptum við brotaþola hafi hún átt mjög erfitt en að mati vitnisins þó ekki knúin áfram af hatri eða afbrýðisemi. Hún hafi óttast félagslega útskúfun og fundist sem hún væri notuð. Ákærði hafi aldrei sagt að hún yrði kærasta hans. Brotaþoli hafi hins vegar þurft stuðning við að skynja að háttsemi sem þessi væri ekki liðin af þeim sem bar að vernda hana. Hún hafi haft samúð með ákærða og það hafi verið erfitt fyrir hana að stíga skrefið.

D félagsráðgjafi kom fyrir dóminn og staðfesti vottorð sitt. Hún rakti samskipti sín við brotaþola í innlögn á barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Vitnið kvað það ekki hafa verið hennar hlutverk að greina ástæður innlagnarinnar sérstaklega heldur annarra meðferðaraðila.

E, sálfræðingur í Barnahúsi, rakti efni vottorðs síns sem er á meðal gagna málsins. Hún kvað brotaþola hafa viljað hætta í fyrri hluta meðferðar í Barnahúsi, sem hafi upphaflega verið vegna annars máls. Í ljós hafi komið ýmislegt undirliggjandi og hún hafi greint frá fjölmörgum tilvikum þar sem hún taldi brotið á sér. Hún hafi verið mjög ráðvillt og það hafi verið erfitt að fá samhengi í meðferðarviðtölum við hana og átta sig á því hvað væri áhersluatriði. Brotaþoli hafi komið í fjögur viðtöl en síðan viljað hætta, sem hún gerði.

Hún hafi komið aftur í viðtöl í mars 2016 fyrir milligöngu Barnaverndar en að beiðni lögreglu og kom í tíu viðtöl allt til 19. september 2016. Lýsti vitnið mikilli togstreitu brotaþola vegna sambands hennar við ákærða, bæði um eigin tilfinningar og háttsemi ákærða. Hún hafi lýst höfnun þegar ákærði hætti að hafa samband við hana og fékk afhenta húslyklana. Hún hafi líka fengið mikið samviskubit yfir að hafa kært og var ekki viss um það sem hafði gerst. Hafi vitnið og ráðgjafi Barnaverndar haft áhyggjur af því að hún væri að þróa með sér alvarleg geðræn vandamál en það hafi fyrst og fremst verið vegna þess hve erfitt hafi verið að átta sig á brotaþola. Funduðu þær með barna- og unglingageðdeild sem hafði ekki önnur úrræði en þjónustu bráðateymis.

Brotaþoli hafi tvisvar sinnum fyllt út sjálfsmatspróf sem metur áfallastreitu á þessu tímabili með meint kynferðisbrot ákærða í huga. Í fyrra skiptið skoraði hún 53 sem er yfir viðmiðunarmörkum sem eru 38, þ.e. hún greindist með einkenni áfallastreitu en þá taldi hún kynferðisofbeldið hafa verið það erfiðasta í samskiptunum. Í seinna skiptið hafi hún fyllt út matslistann en þá hafi hún ekki greint frá einkennum áfallastreitu. Þá hafi hún sjálf greint frá því að það hefði verið erfiðast fyrir hana þegar ákærði hætti að tala við hana.

Vitnið kvaðst ekki hafa framkvæmt þroskamat á brotaþola en hún kvað hana hafa verið fremur barnalega miðað við aldur. Undir lok meðferðar hafi brotaþola verið farið að líða betur, henni gekk betur heima hjá sér, hún fór í sumarbúðir á vegum kirkjunnar og sinnti vinnu. Það hafi verið mat sálfræðingsins og móður að hún þyrfti ekki á áframhaldandi meðferð að halda í Barnahúsi.

F sálfræðingur staðfesti greinargerð sína og fór yfir helstu niðurstöður hennar. Hann kvaðst hafa hitt brotaþola fjórum sinnum í tengslum við matsvinnuna og greininguna sem hann lýsti frekar. Vitnið kvað brotaþola ekki búa yfir venjulegri greind. Erfiðleikar væru áberandi og á heildina litið mældist hún [...] og marktækt undir meðallagi í almennum skilningi. Styrkleikar hennar væru í orðskilningi. Þá kvað vitnið brotaþola hafa ákveðin einkenni sem bent gætu til röskunar á einhverfurófi. Lýsti vitnið þeim nánar. Einnig hafi komið fram í samtali við móður og brotaþola að hún hafði glímt við ýmis vandamál sem gátu skýrt hvers vegna hún greindist með einkenni kvíða og depurðar. Hún hafi verið mjög félagslega illa stödd. Vitnið kvað erfiðleika brotaþola ekki fara fram hjá þeim sem kynnast henni. Kvaðst vitnið þó ekki hafa samanburð á því hvernig andleg staða hennar hafi verið áður en atvik þessi áttu sér stað.

Aðspurður kvað vitnið að vangeta hennar í rökrænum skilningi og ekki síst ályktunarhæfi gerðu það að verkum að hún ætti erfitt með að takast á við krefjandi aðstæður. Hún sé barnaleg í félagslegum þáttum og samskiptum. Því séu viðbrögð hennar ekki eins og búast mætti við hjá jafnöldrum hennar. Erfiðleikar hennar sem vitnið lýsti geri það því að verkum að hún er leiðitöm. Það sé því auðvelt að misnota traust hennar og þurfi mikið að ganga á til þess að hún átti sig á því að svo sé. Fram hafi komið í samtölum við brotaþola að hún treysti ákærða fullkomlega. Vanlíðan hennar eftir að sambandinu lauk hafi haft djúpstæð áhrif á hana og út frá mörgum hliðum. Hún hafi einnig lýst mjög mikilli samúð með ákærða og þætti leitt hvernig komið væri fyrir honum.

III.

Niðurstaða

Ákærða og brotaþola ber í öllum aðalatriðum saman um atvik máls, þ.e. um aðdraganda hinna kynferðislegu samskipta, samskiptin sjálf og hvernig þeim lauk. Þannig er lagt til grundvallar að þau hafi haft samræði í 18 skipti á tímabilinu júní til ágúst 2015 en ákærða og brotaþola ber saman um að fyrsta skiptið hafi verið eftir að ákærði fór með brotaþola á neyðarmóttöku vegna meintrar nauðgunar 6. júní 2015 og lokið um mánuði áður en ákærði eignaðist unnustu G, eða í ágúst 2015. Hin kynferðislegu samskipti áttu sér því stað þegar brotaþoli var 16 og17 ára gömul en ákærði 38 ára. Ákærði reisir vörn sína á því að ekki hafi verið um saknæman verknað að ræða.

Ekki liggur ljóst fyrir hvenær ákærði lét brotaþola fá lykil að heimili sínu en það var eftir að samvinna ákærða og fyrrverandi unnustu hans í tengslum við unglingastarf [...] leið undir lok í febrúar 2015. Hafði það þá verið virkt í nokkra mánuði frá haustinu 2014. Eftir að ákærði gerði tilraun til að halda starfinu áfram fram í apríl 2015 voru ákærði og brotaþoli í samskiptum, m.a. með samskiptum á Facebook. Ákærða var þá þegar kunnugt um heimilisaðstæður brotaþola. Fyrir liggur í gögnum málsins að Barnavernd Reykjavíkur hafði haft afskipti af heimili brotaþola og staðfesti móðir brotaþola ástæður þeirra afskipta. Þá kvaðst ákærði hafa aðstoðað brotaþola og farið með hana til Barnaverndar Reykjavíkur í eitt skipti vegna þessa. Einnig fylgdi ákærði brotaþola á neyðarmóttöku fyrir þolendur kynferðisofbeldis eftir frásögn brotaþola um að hafa verið nauðgað. Bar ákærði að erfiðleikar brotaþola heima fyrir hefðu verið ástæða þess að hann vildi rétta henni hjálparhönd. Var það af þeim sökum sem hann bauð henni lykilinn svo að hún gæti leitað heim til hans, en brotaþoli bjó í sömu götu og ákærði. Kvað hann sér hafa verið ljóst að hún var brotinn einstaklingur og vinalaus. Þessum þörfum hugðist ákærði mæta með góðmennsku og föðurlegri umhyggju. Leitaði brotaþoli eftir athvarfi hjá honum og trúnaðarsamband þeirra styrktist. Varð það til þess að vitnið séra H ræddi við ákærða og leitaði staðfestingar hans á því að sambandið væri ekki kynferðislegs eðlis.

Ákærði lýsti því fyrir dómi hvernig samband hans og brotaþola hefði þróast yfir í kynferðislegt samband. Kvaðst hann hafa sett alla varnagla við það og að brotaþola hafi verið ljóst að hverju hún gekk. Ber þeim saman um að brotaþoli hafi aldrei haft á orði að hún vildi ekki eiga samræði við hann og að hún hafi tekið virkan þátt. Brotaþoli hefur hins vegar á einlægan og trúverðugan hátt lýst því hvernig hún átti í togstreitu við tilfinningar sínar á þessum tíma og um réttmæti hinna kynferðislegu samskipta. Eins og áður segir lauk þeim í ágúst 2015 en brotaþoli vandi enn komur sínar á heimilið þrátt fyrir að ákærði væri kominn með kærustu, svo mjög að ákærði setti henni stólinn fyrir dyrnar og fékk húslykilinn afhentan um mánuði síðar.

Ákvæði 200.-202. XXII kafla hegningarlaga er ætlað að vernda börn gegn kynferðislegri misnotkun. Vegna ungs aldurs, þroska og reynslu eru þau augljóslega verr í stakk búin til að sporna gegn háttsemi sér eldri einstaklings sem nýtir yfirburðarstöðu sína í kynferðislegum tilgangi. Hefur þróunin undanfarinn áratug verið sú að tryggja réttarvernd barna í lögum m.a. með því að rýmka refsivernd, hækka refsimörk einstakra lagaákvæða og lengja fyrningarfrest eða afnema hann með öllu, allt til samræmis við þær skyldur sem hvíla á íslenska ríkinu samkvæmt samningi Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun barna sem fullgiltur hefur verið af Íslands hálfu. Það er af þeim ástæðum sem hér hefur verið lýst að samþykki brotaþola í orði eða verki eða hrifning á gerandanum hefur engin áhrif þegar lagt er mat á refsinæmi háttsemi hans. Má í dæmaskyni vísa til dóms Hæstaréttar í máli nr. 83/2008.

Brotaþoli hafði náð kynferðislegum lögaldri, þ.e. var orðin 15 ára, þegar ákærði hafði fyrst samræði við hana. Kynmök við börn sem náð hafa þeim aldri eru þó bönnuð þegar tilteknar aðstæður eru fyrir hendi. Þannig er refsivert að tæla börn yngri en 18 ára til samræðis eða annarra kynferðismaka. Samkvæmt 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal hver sem með blekkingum, gjöfum eða á annan hátt tælir barn yngra en 18 ára til samræðis eða annarra kynferðismaka sæta fangelsi allt að fjórum árum. Í ákvæðinu eru taldar upp í dæmaskyni aðferðir við tælingu en sú talning er ekki tæmandi. Segir í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 61/2007, um breytingu á almennum hegningarlögum, að fleiri aðferðir komi til greina þar sem gerandi notfærir sér yfirburði aldurs og reynslu. Ef einstaklingar eru svipaðir að aldri, reynslu og þroska eigi ákvæðið ekki við.

Þær aðstæður sem uppi voru á því tímabili er ákærði hafði samræði við brotaþola og lýst er í ákæru, voru þess eðlis að augljós aðstöðumunur var með ákærða og brotaþola. Á ákærða og brotaþola er 21 árs aldursmunur og hófust brotin er brotaþoli var 16 ára gömul. Ákærði nýtti sér yfirburðastöðu sína gagnvart brotaþola sökum aldurs og reynslu, það að hún var honum háð í trúnaðarsambandi og hafði leitað til hans í erfiðleikum sínum. Um þessar aðstæður var ákærða fullkunnugt og skóp hann þær að hluta til með því að taka brotaþola undir sinn verndarvæng, en síðan brást hann því trausti sem hann hafði áunnið sér með því að hafa ítrekað samræði við brotaþola og það eftir að vitnið H hafði rætt við hann í aðvörunarskyni um eðli sambands þeirra. Þessi aðferð ákærða fól í sér tælingu og nær verknaðarlýsing í ákæru til hennar. Er því ekki fallist á það með ákærða að ákæru hafi verið áfátt þar sem ekki komi þar fram beinum orðum að ákærði hefði tælt brotaþola. Hið sama er að segja um að þess sé ekki sérstaklega getið í ákæru að ákærði hafi notfært sér yfirburðastöðu sökum þroska heldur eingöngu aldurs og reynslu, en ljóst má vera að skortur á þroska er samtvinnaður ungum aldri og reynsluleysi. Vísast í þessu sambandi til þess er áður er rakið úr lögskýringargögnum. Þá styður greinargerð dr. F sálfræðings og framburður hans það ótvírætt að þroska brotaþola var áfátt. Eins og vitni báru um og dómari varð áskynja um samsvarar útlit brotaþola ekki aldri hennar auk þess sem fas hennar var sérstakt. Þá stóð brotaþoli höllum fæti í samanburði við ákærða af ástæðum sem honum var kunnugt um. Hafði ákærði því fullt tilefni til þess að gefa andlegum þroska brotaþola sérstakan gaum í ofanálag við hinn mikla aldursmun þeirra. Þá er ekki fallist á það með ákærða að frekari staðfestingu skorti á heimilisaðstæðum brotaþola og öðrum áföllum enda gekk ákærði frá upphafi út frá því að hún ætti í slíkum erfiðleikum og veitti henni sérstaka aðstoð, m.a. vegna meintrar nauðgunar sem hún trúði honum fyrir ekki löngu áður en hann hafði samræði við hana.

Ákærði skeytti ekki um hvaða afleiðingar háttsemi hans kynni að hafa fyrir brotaþola, þrátt fyrir að honum hafi verið ljóst að hann ætti aðdáun hennar og traust. Eins og glöggt kom fram í framburði hans fyrir dómi lagði hann, þrátt fyrir þessa vitneskju, alla ábyrgð á brotaþola, sem hafði ekki þroska til þess að gera greinarmun á góðvild eða kynferðislegri misneytingu, og hafði því enga burði til að standa undir slíkri ábyrgð. Styðja athugasemdir hans við brotaþola á meðan á hinum kynferðislegu samskiptum stóð, að hann hafi í reynd gert sér grein fyrir alvarleika háttsemi sinnar við þessar aðstæður. Þetta verður jafnframt ráðið af samskiptum hans við brotaþola á Facebook eftir að kæra var lögð fram á hendur honum. Að öllu framangreindu virtu má ljóst vera að saknæmisskilyrði 3. mgr. 202. gr. eru uppfyllt og háttsemi ákærða því rétt heimfærð undir ákvæði þetta.

Ákæruvaldið krefst þess einnig að háttsemi ákærða verði heimfærð undir 1. mgr. 198. gr. almennra hegningarlaga en ákvæðið leggur refsingu við háttsemi einstaklings sem hefur samæði eða önnur kynferðismök við mann með því að misnota freklega þá aðstöðu að hann er honum háður fjárhagslega, í atvinnu sinni eða sem skjólstæðingur hans í trúnaðarsambandi. Leggur ákæruvaldið áherslu á hið síðasttalda, þ.e. að samband ákærða við brotaþola hafi verið slíkt að hún hafi verið háð honum sem skjólstæðingur í trúnaðarsambandi. Ekki beri að skýra þessi tengsl þröngt.

Framangreint ákvæði hefur verið túlkað svo að til þess að háttsemi verði talin refsinæm þurfi að koma til sérstök tengsl á milli geranda og þolanda sem sé þá skjólstæðingur sem er háður fagaðila vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru. Eins og áður hefur verið lýst er ljóst að brotaþoli var háð trúnaðarsambandi sínu við ákærða sem vissi að hann var hennar eini sanni vinur. Að mati dómsins verður hins vegar ekki litið svo á að brotaþoli hafi verið skjólstæðingur ákærða í skilningi 1. mgr. 198. gr. almennra hegningarlaga en lögskýringargögn benda til þess að meira þurfi að koma til en sterkt trúnaðarsamband. Ekki verður ráðið af gögnum málsins hvernig brotaþoli hafi, á því tímabili er hún sótti samkomur í unglingastarfi [...] undir stjórn ákærða, orðið háð ákærða sem skjólstæðingur hans í trúnaðarsambandi í skilningi ákvæðisins. Til hliðsjónar er vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 334/2008. Í öllu falli er ósannað að ásetningur ákærða til kynmaka við brotaþola hafi vaknað fyrr en eftir að hún fór að venja komur sínar á heimili hans, en þá hafði unglingastarf [...] lagst af. Þá er ósannað á því tímabili sem samræði átti sér stað að samskipti ákærða og brotaþola hafi verið á trúarlegum nótum eða að brotaþoli hafi notið sérstakrar leiðsagnar hans í þeim efnum. Verður háttsemi ákærða því ekki samhliða 3. mgr. 202. gr. heimfærð undir framangreint ákvæði.

Ákærða er einnig gefið að sök að hann hafi með þeirri háttsemi sem lýst er í ákæru jafnframt brotið trúnaðarskyldu sína við brotaþola sem honum hafi verið trúað fyrir til kennslu og uppeldis. Dómurinn fellst ekki á kröfu ákæruvaldsins um að háttsemi ákærða verði heimfærð undir 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga en ákvæðið kveður á um að hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við barn á aldrinum 15, 16 eða 17 ára sem honum var trúað fyrir til kennslu eða uppeldis skuli sæta fangelsisrefsingu eins og nánar greinir í ákvæðinu. Í máli þessu voru vissulega uppi þær aðstæður að ákærði tók að sér sjálfskipað hlutverk gagnvart brotaþola, sem utanaðkomandi töldu og treystu að væri fyrst og fremst til þess að hjálpa brotaþola og styðja sem vinur. Með vísan til þess sem rakið var í tengslum við ákvæði 1. mgr. 198. gr. almennra hegningarlaga er hins vegar ósannað að ákærða hafi verið trúað sérstaklega fyrir brotaþola til kennslu og uppeldis. Verður ákærði því sýknaður af þessum hluta ákæru.

Refsiákvörðun

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir ítrekuð og alvarleg brot gegn brotaþola. Til þess er litið við ákvörðun refsingar að hann lét ekki af háttsemi sinni þrátt fyrir að honum mátti vera ljós alvarleiki hennar. Þá brást ákærði trúnaðartrausti brotaþola og því hlutverki sem hann hafði tekið að sér sem var að veita styrk í erfiðleikum hennar, en það er til þess fallið að auka á alvarleika háttsemi hans. Hvað varðar háttsemi ákærða eftir að brotin voru framin, svo sem skilaboð hans á Facebook þar sem hann leitaðist við að koma ábyrgð á brotum sínum yfir á brotaþola og hafa áhrif á ákvörðun hennar um að kæra háttsemi hans, er honum síst til málsbóta. Vísast í þessu sambandi til 1., 6. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Til þyngingar horfir einnig að brotaþoli var undir 18 ára aldri, á viðkvæmu aldurs- og þroskaskeiði, þegar atvik áttu sér stað, sbr. a-lið 1. mgr. 195. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi og er til þess litið við ákvörðun refsingar. Langt er liðið frá atvikum en þau áttu sér stað á árinu 2015. Rannsókn málsins lauk í september 2016 og síðan sent ríkissaksóknara. Ákæra í málinu var gefin út 28. mars 2017.

Með hliðsjón af því sem hér hefur verið rakið þykir hæfileg refsing ákærða vera fangelsi í eitt og hálft ár. Vegna eðlis og alvarleika brota ákærða þykja ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna.

Bótakrafa og sakarkostnaður

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir brot sem er til þess fallið að valda brotaþola miska. Sannað er með gögnum málsins og framburði vitna að háttsemi ákærða hafði mikil áhrif á brotaþola. Í þessu sambandi skiptir ekki máli að festa fingur á hvað hafi valdið henni mestri vanlíðan eftir að hinum kynferðislegu samskiptum lauk, þ.e. samræðið sjálft, trúnaðarrofin eða tilfinning um höfnun. Ber að líta á samskiptin sem eina heild og líta til þess sérstaklega að kynferðisbrot í skjóli trúnaðarsambands er til þess fallið að hafa í för með sér afleiðingar sem oft og tíðum geta verið langvinnar og jafnvel varanlegar. Verður hann dæmdur til að greiða henni miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Eins og rakið var í kafla um málsatvik var meðferðarvinna brotaþola ómarkviss. Kemur þar margt til. Að hluta til var það vegna þess að hún glímdi við margþættan vanda sem auk þess var dulinn og óskilgreindur en mat á þroska hennar hafði þá ekki farið fram. Meðferðarvinnan var því flókin eins og fram kom hjá vitninu E sálfræðingi. Þá var ekki með öllu ljóst hvar meðferðarvinnan skyldi fara fram en þjónusta BUGL var takmörkuð við bráðatilvik og þjónusta Barnahúss fyrst og fremst við þau börn sem hafa einkenni áfallastreituröskunar. Undir lokin mun brotaþoli ekki hafa haft slík einkenni sem rekja mátti til kynferðisbrots. Engu að síður staðfesti E að hún hefði haft verulegar áhyggjur af brotaþola vegna andlegs ástands hennar. Hún hafi hins vegar verið farin að taka virkan þátt í daglegu lífi þegar meðferðarvinnu í Barnahúsi lauk.

Þegar metin er fjárhæð miskabóta brotaþola er litið til framangreinds og þykir hún hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Upphafstími dráttarvaxta er mánuði eftir að bótakrafa var kynnt ákærða en það mun hafa verið við birtingu fyrirkalls 24. apríl 2017 en þá var honum afhent greinargerð réttargæslumanns vegna bótakröfunnar.

Með vísan til 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað málsins. Með hliðsjón af tímaskýrslu verjanda ákærða, G-kk-ef E-kk-ef hrl., þykja hæfileg málsvarnarlaun vera 834.000 krónur, þar með talið vegna vinnu á rannsóknarstigi.

Ákærði skal greiða þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef S-kvk-ef hdl. Með hliðsjón af tímaskýrslu hennar er hæfileg þóknun ákveðin 529.000 krónur að meðtalinni vinnu á rannsóknarstigi.

Ákærði skal jafnframt greiða annan sakarkostnað málsins sem er 479.000 krónur. Engin efni eru til þess að undanskilja greinargerð F sálfræðings, sem aflað var á rannsóknarstigi, eins og ákærði krefst.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð :

Ákærði, I-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í eitt og hálft ár.

Ákærði greiði A 1.500.000 krónur, auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. júní 2015 til 24. maí 2017 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef E-kk-ef hrl., 834.000 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef S-kvk-ef hdl., 529.000 krónur, og 479.000 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf