E-8305/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 21. maí 2008, er höfðað 5. desember 2007.

Stefnandi er G-kk-nf T-kk-nf, Stararima 69, Reykjavík.

Stefndi er Fasteignamat ríkisins, Borgartúni 21, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 10.149.496 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2005 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Í upphafi aðalmeðferðar leiðrétti stefnandi tilvísun sína til lagaákvæða í kröfu sinni um dráttarvexti með samþykki stefnda.

Mál þetta er skaðabótamál sem stefnandi hefur höfðað til greiðslu skaða- og miskabóta úr hendi stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar á ráðningarsamningi.

I.

Stefnandi málsins er byggingafræðingur og mun hafa verið ráðinn sem aðalmatsfulltrúi hjá stefnda, upphaflega til reynslu í október 2000 en síðar hinn 17. maí 2001 með ótímabundnum ráðningarsamningi með þriggja mánaða gagnkvæmum uppsagnarfresti.

Lýsir stefnandi málsatvikum nánar þannig að 11. nóvember 2004 hafi stefnandi verið kallaður til fundar við forstjóra stefnda, aðstoðarforstjóra og næsta yfirmann stefnanda og honum afhent svohljóðandi uppsagnarbréf:

Hér með tilkynnist að ákveðið hefur verið að leggja niður starf það sem þú gegnir hjá Fasteignamati ríkisins. Ástæða þess er hagræðing í rekstri stofnunarinnar.

Með bréfi þessu er þér sagt upp störfum með þriggja mánaða fyrirvara miðað við næstu mánaðarmót í samræmi við ákvæði ráðningarsamnings dags. 1. apríl 2001, sbr. og ráðningarsamning dags. 1. október 2000, auk ákvæða 1. mgr. 43. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Ekki er óskað eftir vinnuframlagi þínu frá og með deginum í dag að telja.

Uppsögn stefnanda hafi verið framkvæmd með þeim hætti að forstjóri stefnda, H-kk-nf I-kk-nf, að viðstöddum aðstoðarforstjóra og framleiðslustjóra, tilkynnti stefnanda um ákvörðunina með því að lesa upp fyrrgreint uppsagnarbréf en að því loknu hafi stefnandi verið beðinn um að skila lyklum sínum að stofnuninni og farsíma og gert að taka saman persónulega muni sína og yfirgefa þegar húsnæði stofnunarinnar.

Hinn 7. janúar 2005 hafi stefnandi leitað til umboðsmanns Alþingis með kvörtun um að honum hefði verið sagt upp störfum hjá stefnda. Taldi stefnandi þá ástæðu sem gefin hafi verið fyrir uppsögn hans, að hún ætti rætur að rekja til hagræðingar í rekstri stofnunarinnar, ekki rétta heldur hefði hin raunverulega ástæða verið sú að hann hefði neitað að skrifa undir nýjan starfssamning sem hefði í raun falið í sér launalækkun, þar sem taka hefði átt af honum bílapeninga og óunna yfirvinnu. Þá hafi kvörtunin jafnframt lotið að því að stefndi hafi, eftir að hann lét af störfum, neitað að greiða hlutdeild í skólagjöldum hjá Endurmenntun Háskóla Íslands eins og samkomulag hefði verið um milli aðila. Þá hafi komið fram í kvörtuninni að stefnandi teldi sig eiga rétt á sex mánaða uppsagnarfresti auk þess sem hann hefði frá og með 11. nóvember 2004 verið sviptur greiðslu fyrir 1000 kílómetra akstur á eigin bifreið, sem hefði verið sérstök launauppbót sem hann hafi fengið frá því að hann hafi verið ráðinn til stefnda.

Í niðurstöðu umboðsmanns í tilefni kærunnar hafi m.a. komið fram að hann teldi stofnunina ekki hafa sýnt fram á að slíkt samhengi hefði verið milli þeirra skýringa sem settar hafi verið fram af hálfu hennar um niðurlagningu starfs stefnanda og þeirra ályktana sem draga mætti af þeim gögnum sem lögð hafi verið fyrir umboðsmann. Þá hafi umboðsmaður komist að þeirri niðurstöðu að þess hefði ekki verið gætt í ljósi meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins að leggja viðhlítandi mat á hvort hægt hefði verið að komast hjá því að leysa stefnanda frá störfum með því að færa hann til í starfi innan stofnunarinnar, enda var því ekki haldið fram af hálfu stefnda að ákvörðun um að leggja niður starf stefnanda hafi byggst á atriðum er varðað hafi framgöngu hans í starfi eða öðrum þáttum er varðað hafi hann persónulega. Þá hafi það jafnframt verið niðurstaða umboðsmanns að tilkynning sú sem stefnanda hafi verið afhent um niðurlagningu starfs hans hafi ekki falið í sér rökstuðning sem fullnægði kröfum 1. og 2. mgr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Því hafi enn fremur borið að veita stefnanda leiðbeiningar um heimild hans til að fara fram á að ákvörðunin yrði rökstudd, sbr. 1. tl. 2. mgr. 20. gr. laganna.

Með bréfi stefnanda 17. apríl 2007, í kjölfar niðurstöðu umboðsmanns, hafi verið óskað eftir viðræðum við stefnda um viðeigandi lausn málsins. Því erindi hafi hins vegar ekki verið sinnt af hálfu stefnda og því sé málsókn þessi nauðsynleg.

Fyrir liggur að stefnandi naut launagreiðslna á uppsagnarfresti til febrúarloka 2005.

II.

Stefnandi kveður dómkröfur sínar byggðar á því að um ráðningarsamband hans og stefnda hafi gilt lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ákvörðun um að leysa stefnanda frá störfum teljist ákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því hafi stefnda borið að gæta ákvæða laga nr. 70/1996 við uppsögnina, auk almennra reglna stjórnsýsluréttarins, skráðra sem óskráðra.

Telji stefnandi að með uppsögninni hafi stefndi brotið gegn grunnreglum stjórnsýsluréttarins og hafi uppsögnin því verið ólögmæt.

Byggt sé á því í fyrsta lagi að við uppsögn stefnanda hafi ekki verið gætt meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1993. Ákvörðun um uppsögn stefnanda sé íþyngjandi ákvörðun, en stjórnvaldi beri áður en slík ákvörðun er tekin, að kanna hvort ekki sé hægt að ná því markmiði sem að er stefnt með öðru og vægara móti.

Uppsögnin hafi verið sögð gerð í hagræðingarskyni, skv. uppsagnarbréfi. Ekkert liggi hins vegar fyrir um það, að metið hafi verið sérstaklega af hálfu stefnda hvort unnt hefði verið að ná hinu setta hagræðingarmarkmiði með öðrum hætti en að segja stefnanda upp störfum, t.d. með því að hagræða í rekstri án þess að til uppsagna kæmi.

Vísað sé til þess að ekki hafi verið sýnt fram á af hálfu stefnda, hvers vegna ákvörðun hafi verið tekin um að leggja starf stefnanda niður, en ekki starf einhvers annars starfsmanns.

Bent sé á að þegar stefnanda hafi verið sagt upp störfum hafi hann verið búinn að starfa hjá stefnda í um fjögur ár við góðan orðstír, sbr. bréf aðstoðarforstjóra stofnunarinnar 17. febrúar 2004 þar sem segi meðal annars:

[Stefnandi] hefur góða hæfileika til að tileinka sér nýjungar í starfi, sem hefur sýnt sig m.a. í því að honum gekk fljótt og vel að ná færni í sérhæfðum skráningar- og matskerfum stofnunarinnar. Hann er skipulagður í störfum sínum og samskipti hans við önnur embætti og samstarfsmenn hafa verið sérstaklega farsæl.

Stefnandi hafi því haft nokkra starfsreynslu auk þess sem af framangreindu bréfi aðstoðarforstjóra stefnda megi ráða að auðveldlega hefði verið unnt að færa stefnanda til í starfi, eða fela honum önnur verkefni, í stað þess að segja honum upp störfum. Hefði slíkt verið í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins.

Kveðst stefnandi telja að við ákvörðun um uppsögn hans, hafi stefndi auk þess að brjóta gegn meðalhófsreglu, brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sem meðal annars sé lögfest í 10. gr. laga nr. 37/1993 og feli í sér að stjórnvaldi beri að eigin frumkvæði að sjá til þess að málsatvik séu nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í máli. Telji stefnandi að þeirrar meginreglu hafi ekki verið gætt, enda verði ekki séð að kannað hafi verið af hálfu stefnda hvort unnt hefði verið að fela stefnanda önnur verkefni innan stofnunarinnar.

Bent sé á að þær skýringar sem gefnar hafi verið af hálfu stefnda hafi verið hagræðing í rekstri stofnunarinnar. Uppsögn stefnanda hafi hins vegar ekki verið rökstudd frekar í bréfi stefnda, eða hafi hún verið rökstudd munnlega fyrir honum, líkt og stefnda hafi borið að gera með vísan til meginreglna stjórnsýsluréttarins um rökstuðning stjórnvaldsákvarðana.

Stefnandi byggi jafnframt á því að ástæður uppsagnarinnar hafi verið óljósar og þær forsendur sem gefnar hafi verið fyrir uppsögninni hafi hvorki verið raunverulegar né málefnalegar. Tekið skuli fram, að forsendur uppsagna ríkisstarfsmanna verði að vera málefnalegar og raunverulegar á þeim tíma sem stjórnvald taki ákvörðun um uppsögn.

Í athugasemdum stefnda til umboðsmanns Alþingis í tilefni kvörtunar stefnanda hafi verið vísað til þess að ákvörðun um niðurlagningu stöðu stefnanda hafi verið liður í hagræðingu í rekstri stefnda. Hafi í því sambandi verið vísað til kröfu um hagræðingu í rekstri stofnunarinnar samkvæmt fjárlögum 2004, í öðru lagi til aukins launakostnaðar vegna stofnanasamnings við SFR frá 26. júlí 2004 og í þriðja lagi mikillar óvissu um fjárhag stofnunarinnar. Jafnframt hafi verið vísað til hagræðingar í verkferlum og fyrirkomulagi starfseminnar á nokkrum sviðum.

Í starfs- og fjárhagsáætlun stefnda fyrir árið 2004 komi meðal annars fram að ætlunin hafi verið á ná fram umræddri lækkun með því að draga úr kostnaði við aðkeypta þjónustu, við kaup á rekstrarvörum og við eignakaup. Hins vegar komi ekkert fram um að hagræðingu skyldi náð með niðurlagningu starfa. Jafnframt hafi verið ljóst að hagræðing vegna niðurlagningar einstakra starfa hjá stofnuninni gæti ekki orðið á árinu 2004 þar sem stefnandi hafi átt rétt á greiðslum sem svöruðu til launa í þrjá mánuði, sbr. fyrrgreint uppsagnarbréf og því hafi launagreiðslum til hans ekki lokið fyrr en á árinu 2005. Auk þess kveðst stefnandi vísa til þess að samkvæmt rekstrarreikningi stefnda fyrir árið 2004 hafi niðurstaða af rekstri stofnunarinnar verið betri árið 2004 en árið áður.

Samkvæmt þessu verði ekki séð að stefndi hafi sýnt fram á að sérstakt samhengi hafi verið milli fyrrgreindrar hagræðingarkröfu sem vísað hafi verið til og lausnar stefnanda frá störfum og því hafi ákvörðun um uppsögn hans tengst stefnanda persónulega eða störfum hans.

Jafnframt kveðst stefnandi benda á að í bréfi stefnda til umboðsmanns Alþingis 16. júní 2005 sé uppsögn stefnanda jafnframt rökstudd með vísan til yfirvofandi niðurskurðar vegna fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005.

Varðandi rökstuðning stefnda í fyrrgreindu bréfi beri að nefna, í fyrsta lagi, að ákvörðun um uppsögn stefnanda hafi verið tekin nokkru áður en fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2005 hafi verið lagt fram. Í öðru lagi sé bent á að uppsögn stefnanda hafi ekki verið rökstudd með þessum hætti fyrr en með framangreindu bréfi stofnunarinnar 16. júní 2005. Í þriðja lagi, þá hafi fjárheimildir stefnda verið auknar í desember 2004, frá því sem gert hafi verið ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi og þar með hafi ekki lengur verið fyrir hendi þær forsendur sem stefndi hafi gefið fyrir uppsögninni. Stefnda hafi þá verið í lófa lagið að afturkalla uppsögn stefnanda og gefa honum færi á að koma aftur til starfa við stofnunina. Hefði slíkt verið í anda meðalhófsreglna stjórnsýsluréttarins, auk þess sem það hefði talist til vandaðra stjórnsýsluhátta.

Af rökstuðningi stefnda í tilefni uppsagnar stefnanda megi ráða, að fækkun í starfsliði stofnunarinnar hafi verið nauðsynlegt til þess að ná fram þeirri hagræðingu sem að hafi verið stefnt af hálfu hennar. Í því sambandi kveðst stefnandi benda á að uppsögn hans hafi ekki falið í sér raunverulega fækkun á starfsliði skráningar- og lögfræðisviðs stofnunarinnar, þar sem hann hafi starfað, þar sem skömmu eftir uppsögn hans muni þrír nýir starfsmenn hafa verið ráðnir til sviðsins í stað stefnanda og tveggja annarra sem látið hafi af störfum þar um svipað leyti, auk þess sem frá september 2004 til ágústloka 2005 hafi ellefu starfsmenn verið ráðnir til stefnda en tíu hafi látið af störfum og því hafi starfsmönnum stofnunarinnar fjölgað nokkrum mánuðum eftir að hætt var að greiða stefnanda laun í uppsagnarfresti.

Af þessu verði ekki séð að sérstakri hagræðingu hafi verið náð með uppsögn stefnanda og því víst að málefnalegar forsendur hafi ekki legið til grundvallar uppsögn hans.

Kveðst stefnandi jafnframt vísa til þess, að framkvæmd uppsagnarinnar hafi verið með þeim hætti, að sýnt þyki að aðrar ástæður hafi legið fyrir uppsögninni, en þær sem gefnar hafi verð upp af stefnda, þ.e. ástæður er varði persónu hans. Því hafi ekki verið fyrir hendi málefnalegar ástæður fyrir uppsögn hans.

Ítrekað sé hins vegar, að á öðru hafi ekki verið byggt af hálfu stefnda, en því sem fram hafi komið í fyrrgreindu uppsagnarbréfi, þ.e. að ástæður uppsagnarinnar hafi verið hagræðing í rekstri, en ekki atriði er varðað hafi stefnanda.

Hafi uppsögnin tengst persónu stefnanda með einum eða öðrum hætti hefði stefnda borið að gæta viðeigandi sjónarmiða við uppsögnina sem m.a. séu lögfest í lögum nr. 70/1996, svo sem 44. gr., sbr. 21. gr. þeirra laga.

Bent sé á að stefndi hafi ekki gefið stefnanda færi á að tjá sig um niðurlagninguna.

Við niðurlagningu stöðu skv. 34. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 14. gr. laga nr. 38/1954, verði að gæta andmælaréttar, sem m.a. sé lögfestur í 13. gr. laga nr. 37/1993.

Gera verði þá kröfu, að mönnum sé gefið raunverulegt færi á að gæta andmælaréttar, með þeim hætti að fyrirhuguð ákvörðun um hugsanlega niðurlagningu stöðu sé kynnt viðkomandi starfsmanni og þær forsendur sem liggi að baki hinni fyrirhuguðu ákvörðun, með hæfilegum fyrirvara, þannig að starfsmanni gefist kostur á að neyta andmælaréttar áður en ákvörðun er tekin. Sérstaklega beri að upplýsa starfsmann um þau sjónarmið sem liggi að baki ákvörðun um niðurlagningu stöðu.

Þessara sjónarmiða hafi hins vegar ekki verið gætt í tilviki stefnanda. Ákvörðun um niðurlagningu stöðu hans sé verulega íþyngjandi, en honum hafi hins vegar hvorki verið gefið færi á að tjá sig um niðurlagninguna áður en ákvörðun hafi verið tekin, né hafi honum verið gefinn raunverulegur kostur á að tjá sig um hana á fyrrgreindum fundi með forstjóra stefnda þar sem honum hafi verið kynnt ákvörðunin. Þar með hafi verið verulegur annmarki á meðferð málsins af hálfu stefnda og því hafi ákvörðun um niðurlagningu stöðu stefnanda verið ólögmæt.

Stefnandi kveðst einnig vísa til þess að ákvörðun stefnda um að segja honum upp störfum hafi ekki verið nægjanlega rökstudd og því ekki fullnægt þeim kröfum sem gerðar eru til rökstuðnings stjórnvaldsákvarðana í 1. og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 37/1993. Í bréfi stofnunarinnar 11. nóvember 2004 komi eingöngu fram að ákveðið hefði verið að leggja niður starf hans og að ástæða þess væri hagræðing í rekstri stofnunarinnar. Hins vegar hafi ekki verið vikið að þeim atriðum sem stefndi sagði í skýringum til umboðsmanns Alþingis að legið hefðu til grundvallar ákvörðuninni. Auk þess hafi ekki komið fram í bréfinu hvers vegna ákveðið hefði verið að láta hagræðingu í rekstri stefnda bitna á stefnanda.

Stefnandi kveðst jafnframt benda á að við uppsögn hans hafi honum ekki verið leiðbeint um rétt sinn til að óska eftir rökstuðningi ákvörðunarinnar í samræmi við ákvæði 1. tl. 2. mgr. 20. gr. laga nr. 37/1993, hvorki munnlega, né í fyrrgreindu uppsagnarbréfi. Með vísan til þess að rökstuðningur við uppsögn fullnægði ekki kröfum stjórnsýslulaga, hafi stefnda borið að leiðbeina stefnanda um rétt hans til að fá ákvörðunina rökstudda.

Telji stefnandi skv. framansögðu að stefndi hafi við ákvörðun um uppsögn hans brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttarins um meðalhóf, bæði við ákvörðun um uppsögn stefnanda sem og við framkvæmd hennar. Jafnframt hafi af hálfu stefnda hvorki verið gætt rannsóknarreglu né leiðbeiningarskyldu, auk þess sem stefnanda hafi ekki verið gefið færi á að neyta andmælaréttar við niðurlagningu stöðunnar. Jafnframt hafi ákvörðun um að segja stefnanda upp starfi ekki verið nægjanlega rökstudd af hálfu stefnda.

Því hafi uppsögn stefnanda verið ólögmæt, sem veiti honum rétt til skaðabóta úr hendi stefnda.

Stefnandi rökstyður bótakröfu sína með þeim hætti að hann hafi hafið störf hjá stefnda í október árið 2000 og hafi starfað þar allt fram til þess tíma sem honum hafi verið sagt upp störfum með fyrrgreindu bréfi 11. nóvember 2004, að undanskildu launalausu leyfi er stefnandi hafi tekið sér á tímabilinu 17. ágúst til 30. september 2004. Við mat á tjóni hans verði að líta til þess farsæla starfsferils sem hann hafi átt hjá stefnda. Einnig verði í þessu sambandi að líta til aldurs hans og menntunar, auk starfsreynslu og starfsferils að öðru leyti.

Hafa beri í huga að stefnandi hafi verið ríkisstarfsmaður og hafi því notið réttinda skv. lögum nr. 70/1996. Hafi stefnandi því mátt vænta þess að fá að gegna starfi sínu áfram allt til starfsloka ríkisstarfsmanna, kæmu ekki til einhverjar sérstakar ástæður, er ýmist snertu hann sjálfan eða starf hans á þann veg að uppsögn teldist lögmæt.

Fjárhæð skaðabótakröfu stefnanda, 9.140.208 krónur, samsvari launum stefnanda í tvö ár, miðað við laun hans eins og þau hafi verið í október 2004, að frádregnum greiðslum vegna aksturs og fæðis. Miðað sé við að stefnandi hefði haldið sömu launum og hann hafði þegar honum var sagt upp störfum í nóvember 2004, framreiknuðum miðað við launavísitölu.

Kveður stefnandi að hann telji fjárhæð skaðabótakröfu síst of háa, en krafan sundurliðist með eftirfarandi hætti:

Stefnandi kveður dráttarvaxtakröfu setta fram með stoð í III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, en dráttarvaxtakrafan miðist við þá dagsetningu sem stefnandi hefði fengið umrædd laun greidd ef hann hefði verið áfram við störf.

Stefnandi kveðst ennfremur gera kröfu um miskabætur að fjárhæð 1.000.000 krónur með vísan til b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem kveði á um, að heimilt sé að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Telji stefnandi að hinar ólögmætu ákvarðanir um uppsögn hans hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru hans og persónu. Uppsögnin hafi verið stefnanda verulega íþyngjandi.

Jafnframt teljist sú aðferð sem viðhöfð hafi verið við framkvæmd uppsagnarinnar, þ.e. að tilkynna stefnanda að ákveðið hefði verið að leggja niður starf hans og að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi hans frá þeirri stundu og að vísa stefnanda þegar af vinnustaðnum hafi verið verulega harkaleg og einstaklega niðurlægjandi gagnvart stefnanda og til þess fallin að vekja það viðhorf hjá öðrum starfsmönnum að stefnandi hefði brotið með þeim hætti af sér í starfi, að réttlætt gæti fyrirvaralausa brottvikningu. Með þessu hafi verið vegið gróflega að æru stefnanda.

Með vísan til framangreinds þyki miskabótakrafa stefnanda hófleg, enda hafi uppsögnin sjálf og framkvæmd hennar valdið stefnanda verulegum ærumissi.

Um lagarök vísar stefnandi einkum til almennra efnis- og málsmeðferðarreglna stjórnsýsluréttarins, sbr. lög nr. 37/1993. Jafnframt sé byggt á ákvæðum laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna nr. 70/1996, sbr. lög nr. 38/1954. Um dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 38/2001 og um málskostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá kveður stefnandi að hann sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og sé honum því nauðsyn á að tekið sé tillit til skyldu hans til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun, sbr. lög nr. 50/1988.

III.

Stefndi kveðst vísa á bug sjónarmiðum stefnanda og kröfum sem á þeim séu byggðar um að við niðurlagningu starfs stefnanda hafi verið brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar um rannsóknarskyldu, meðalhóf, andmælarétt og um rökstuðning.

Kveður stefndi rétt að vekja athygli á því að allt fram til 10. desember 2004 hafi ríkt mikil óvissa um fjárhag stofnunarinnar á árinu 2005 en í árslok hafi átt að falla niður tímabundin lagaheimild til innheimtu umsýslugjalds sem runnið hefði til stofnunarinnar skv. 3. gr. laga nr. 40/2000 um breytingu á lögum nr. 48/1994 um brunatryggingar, til uppbyggingar Landsskrár fasteigna og óvissa hafi verið um hvernig löggjafar- og framkvæmdavald brygðist við. Á forstöðumanni hafi í samræmi við það hvílt sú skylda að búa stofnunina undir niðurskurð útgjalda. Með lögum nr. 139/2004 um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna nr. 6/2001 hafi sú heimild verið framlengd tímabundið fyrir árin 2005 og 2006.

Á forstöðumanni hvíli sú ábyrgð skv. 2. mgr. 38. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að gæta þess að tekjur og útgjöld séu í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Í reglugerð nr. 1061/2004 um framkvæmd fjárlaga á ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta, sé mælt fyrir um í 6. og 14. gr. að forstöðumaður beri ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunarinnar sé í samræmi við fjárheimildir og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt, sbr. 49. gr. laga um fjárreiður ríkisins nr. 88/1997. Þá beri forstöðumaður skv. 15. gr. reglugerðarinnar ábyrgð á því að grípa til nauðsynlegra úrræða til að ráða bót á rekstrarvanda.

Sumarið 2004 hafi verið ljóst að hagræða þyrfti í rekstri stefnda og hafi verið fyrir því einkum þrjár ástæður. Í fyrsta lagi vegna 1% hagræðingarkröfu sem gerð hafi verið í fjárlögum 2004, eða 3,5 milljónir króna, og áfram hafi verið gerð af hálfu ráðuneytisins krafa um hagræðingu við fjárlagagerð í fjárlagatillögu forstöðumanna til ráðuneytis fyrir árið 2005. Í öðru lagi vegna grunnlaunahækkana sem samið hafi verið um í stofnanasamningi við SFR í júlí 2004 og sem stofnuninni hafi borið að mæta með hagræðingu án þess að útgjöld hennar ykjust en árlegur kostnaður vegna samningsins hafi verið áætlaður 6,9 milljónir króna. Þessi árlegi kostnaðarauki, auk hagræðingarkröfu fjárlaga, hafi numið alls 10,4 milljónum króna og hafi ekki takmarkast við árið 2004. Í þriðja lagi vegna skipulagsbreytinga og hagræðingar í verkferlum og fyrirkomulagi starfsemi stefnda á nokkrum sviðum.

Með tilliti til þessa hafi verið ljóst að skoða hafi þurft rekstrarkostnað stofnunarinnar, einkum með tilliti til þjónustuþátta hennar, ofan í kjölinn. Launakostnaður sé stærsti útgjaldaliður stefnda og leita hafi þurft leiða til að draga úr útgjöldum þar.

Nýtt skipurit fyrir stefnda hafi tekið gildi 1. janúar 2004. Verulegar breytingar hafi verið gerðar á skipulagi stofnunarinnar með hinu nýja skipuriti til að gera starfsemi hennar skilvirkari og hagræða í verkferlum og fyrirkomulagi. Verulegar breytingar hafi verið gerðar á skráningar- og lögfræðisviði þar sem stefnandi hafi starfað. Breytingarnar hafi jafnframt haft í för með sér fækkun millistjórnenda og aukna samræmingu og samþjöppun verkefna. Meðal breytinganna hafi verið endurskipulagning mats- og skráningarstarfsemi eftir því hvort um hafi verið að ræða skráningu og mat íbúðarhúsnæðis eða atvinnuhúsnæðis. Fyrir breytinguna hafi stefnandi unnið með báðar tegundir húsnæðis, en eftir breytinguna hafi honum verið falið að vinna á skráningar- og lögfræðisviði að skráningu og mati íbúðarhúsnæðis. Með því að skipta starfsmönnum í deildir eftir því hvort þeir hafi starfað við atvinnuhúsnæði eða íbúðarhúsnæði hafi náðst meiri afköst, einkum við skráningu og mat íbúðarhúsnæðis. Í framhaldi af gildistöku nýja skipuritsins hafi útfærsla breytinganna hafist og hafi framkvæmd breytinganna staðið yfir allt árið 2004.

Til að ná fram hagræðingu í rekstri stefnda hafi forstöðumaður ákveðið að leggja niður þrjú störf haustið 2004 og þar á meðal hafi verið ákveðið hinn 11. nóvember að leggja starf stefnanda niður. Kostnaður 2003 vegna launa og launatengdra gjalda þeirra þriggja starfsmanna sem gegnt hafi störfum sem lögð hafi verið niður haustið 2004 hafi numið 10,1 milljón króna, eða ámóta fjárhæð og kostnaðarauki vegna stofnanasamnings SFR að viðbættri hagræðingarkröfu fjárlaga.

Samkvæmt lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna nr. 70/1996, sbr. einkum 19. gr. og 2. mgr. 38. gr. séu heimildir forstöðumanna til breytingar og niðurlagningar starfa vegna hagræðingar og skipulagsbreytinga rúmar og sæti ekki öðrum takmörkum en þeim að aðgerðir sem gripið sé til verði að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar. Forstöðumaður eigi endanlegt mat á því hvort og hvenær rétt sé að fækka starfsmönnum eða leggja niður störf til að markmiðum hagræðingar verði náð. Ákvæði 2. ml. 1. mgr. 44. gr., sem sé sérregla er gangi framar 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga, mæli sérstaklega fyrir um það að ekki sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún taki gildi ef hún stafi af ástæðum á borð við þær að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar og fái staðhæfingar stefnanda um brot á andmælarétti í tengslum við ákvörðun um niðurlagningu starfs stefnanda því ekki staðist.

Staðhæfingum stefnanda um að málefnalegar ástæður hafi ekki legið til grundvallar uppsögn hans og að aðrar ástæður sem tengst hafi persónu hans og ákvæði 21. gr. starfsmannalaga taki til hafi legið að baki, sé eindregið vísað á bug. Ákvörðun um niðurlagningu starfs stefnanda hafi byggt á málefnalegum rökum og lögmætum ástæðum. Eftir framkvæmd endurmats brunabóta- og fasteignamats 2001 hafi borist um fjórtán þúsund athugasemdir. Þetta hafi þýtt stóraukið álag fyrir starfsfólk stefnda, einkum á skráningar- og lögfræðisviði þar sem stefnandi hafi starfað. Úrvinnslu umræddra athugasemda hafi þó að mestu verið lokið á miðju ári 2003. Við mat á því hvaða starf skyldi lagt niður hafi einkum verið litið til þess hvernig mætti haganlegast dreifa verkefnum við skráningu og mat. Áður en ákveðið hafi verið að leggja starf stefnanda niður hafi verið gengið úr skugga um að vel hafi verið mögulegt að dreifa verkefnum hans á aðra starfsmenn. Sé litið til þeirra verkefna sem stefnandi hafi haft með höndum komi í ljós að aðrir starfsmenn hafi getað innt þau af hendi og hafi verið orðnir vanir að taka við þeim, enda komin nokkur reynsla á það vegna fjarvista stefnanda til nokkurra vikna í senn. Þannig hafi stefnandi samhliða starfi sínu rekið byggingafyrirtækið Gísli og synir ehf. og hefði m.a. að eigin ósk verið í launalausu leyfi á tímabilinu 17. ágúst til 30. september 2004 vegna byggingaframkvæmda í atvinnuskyni. Með hagræðingu og hagsmuni deildarinnar að leiðarljósi hafi því niðurstaðan orðið sú að leggja starf stefnanda niður.

Frá september 2004 til aprílloka 2005 hafi sjö sérfræðingar verið ráðnir hjá stefnda og hafi þeir allir að undanskildum verkfræðingi á tölvudeild verið ráðnir tímabundið og endurspegli það óvissu sem verið hafi um fjárhag stofnunarinnar og þörf til að laga sig að breyttum aðstæðum vegna nýrra viðfangsefna og endurskipulagningar eldri verkefna. Á sama tímabili hafi níu starfsmenn látið af störfum en af þeim hafi fjórir verið ráðnir tímabundið til starfa.

Staðhæfingum stefnanda um brot gegn rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga sé eindregið vísað á bug. Ákvörðun um niðurlagningu starfs stefnanda 11. nóvember 2004 hafi byggst á því að mögulegt hafi reynst að dreifa verkefnum stefnanda á aðra starfsmenn og hafi það verið nægjanlega upplýst áður en ákvörðun hafi verið tekin um niðurlagningu starfs hans. Því lögmæta markmiði að hagræða í rekstri hafi verið náð og hefði ekki verið unnt að ná með vægari hætti. Ekki hafi verið fyrirliggjandi verkefni hjá stofnuninni sem hægt hefði verið að fela stefnanda í kjölfar endurskipulagningar verkefna.

Þeim sjónarmiðum stefnanda að afturkalla hefði átt ákvörðun um niðurlagningu starfs hans í samræmi við meðalhófsreglu er fjárheimildir fyrir árið 2005 hafi verið auknar í desember sé eindregið vísað á bug. Engar forsendur hafi verið til þess að afturkalla starfslok á grundvelli niðurlagningar starfs sem ekki hafi verið lengur þörf fyrir. Auknar fjárheimildir geti aldrei rökstutt óþörf störf, sbr. 2. mgr. 38. gr. starfsmannalaga, 49. gr. fjárreiðulaga og 6. og 14. gr. reglugerðar nr. 1061/2006.

Staðhæfingum stefnanda um ágalla á rökstuðningi sé eindregið vísað á bug. Ástæða niðurlagningar starfs stefnanda hafi verið skilmerkilega tilgreind í bréfi stefnda til hans 11. nóvember 2004. Staðhæfingar stefnanda um að niðurlagning hafi ekki verið rökstudd munnlega til viðbótar því sem fram hafi komið í nefndu bréfi fái ekki staðist. Stefnanda hafi við afhendingu bréfs um uppsögn og niðurlagningu starfs hans verið gerð munnlega grein fyrir því hvaða þættir það hafi verið sem hefðu verið tilefni þessarar hagræðingar, þó hann minnist þess ekki nú. Stefnandi hafi verið í uppnámi, hafi reiðst og neitað að taka við bréfinu og fái ekki staðist að með niðurlægjandi hætti hafi ekki verið krafist vinnuframlags hans á uppsagnartíma, eða honum vísað af vinnustað.

Með vísan til þess sem að framan greinir hafi mátt rekja starfslok stefnanda til niðurlagningar starfs hans og hafi sú ákvörðun byggt á málefnalegum sjónarmiðum og lögmætum ástæðum og engum þeim atvikum til að dreifa sem stofnað gætu til skaðabótaskyldu að lögum. Krafa stefnanda um miskabætur eigi enga stoð í b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Ákvörðun um niðurlagningu starfs stefnanda hafi miðast við hagræðingu í rekstri stefnda en hafi á engan hátt beinst að stefnanda, starfsheiðri hans, æru eða persónu, hvað þá að í henni eða framkvæmd hennar hafi falist ólögmæt meingerð í garð stefnanda, í skilningi þeirrar lagagreinar. Beri þannig að sýkna af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á aðalkröfu um sýknu krefst stefndi til vara stórkostlegrar lækkunar stefnukrafna.

Kveðst stefndi mótmæla skaðabótakröfu vegna tekjumissis að fjárhæð 9.140.208 krónur, miðaða við laun í tvö ár, sem alltof hárri og í engu samræmi við dómvenju í sambærilegum málum, þar sem bætur séu ákveðnar með tilliti til allra aðstæðna þar á meðal launa eftir starfslok og annarra bóta sem greiðist vegna missis tekna. Sú aðferð stefnanda að framreikna mánaðarlaun í október 2004 að fjárhæð 297.373 krónur með launavísitölu í nóvember 2007 eigi heldur enga lagastoð. Stefnandi hafi verið ráðinn með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti og hafi notið launa í uppsagnarfresti til loka febrúar 2005. Menntun stefnanda og aldur hans við starfslok ætti ekki að hafa orðið honum fjötur um fót við atvinnuleit. Stefnandi sem hafi haft með höndum húsbyggingar í atvinnuskyni, er honum hafi verið sagt upp störfum hafi engin gögn lagt fram varðandi atvinnuleit eða um tekjur sínar eftir starfslok sem koma eigi til frádráttar bótakröfu. Sé skorað á stefnanda að leggja fram gögn þar að lútandi.

Miskabótakröfu stefnanda að fjárhæð 1.000.000 krónur sé mótmælt sem alltof hárri og í engu samræmi við dómvenju og sé krafist stórkostlegrar lækkunar á henni.

Þá kveðst stefnandi mótmæla upphafstíma dráttarvaxta, en stefnandi hafi fyrst lagt fram bótakröfu við höfðun máls þessa. Er þess krafist að dráttarvextir reiknist ekki frá fyrra tímamarki en við dómsuppsögu.

IV.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslu stefnandi og H-kk-nf I-kk-nf, forstjóri stefnda. Þá gáfu vitnaskýrslu M-kvk-nf H-kvk-nf og G-kk-nf S-kk-nf. Var M-kvk-nf aðstoðarforstjóri stefnda og jafnframt yfirmaður skráningar- og lögfræðisviðs þar sem stefnandi starfaði, en G-kk-nf var hans næsti yfirmaður. Bæði starfa þau enn hjá stefnda.

Undir rekstri málsins varð stefnandi við áskorun stefnda um að upplýsa um tekjur sínar, með því að leggja fram staðfest endurrit útprentana úr tölvukerfi Skattstjórans í Reykjavík þar sem fram koma tekjur hans árin 2003 til 2006.

Ekki er ágreiningur um að stefnandi var ráðinn til starfa tímabundið hjá stefnda síðla árs 2000, en var fastráðinn árið 2001 með ótímabundnum ráðningarsamningi með þriggja mánaða gagnkvæmum uppsagnarfresti. Starfsheiti hans samkvæmt samningnum er sagt aðalmatsfulltrúi og starfshlutfall 100%. Þá er óumdeilt að stefnandi annaðist mat fasteigna. Kom fram hjá stefnanda að í upphafi hann haft með höndum mat á atvinnuhúsnæði, en á árinu 2004 hafi honum verið falið að meta íbúðarhúsnæði. Í framburði forstjóra stefnda fyrir dómi kom fram að skipulagsbreytingar hafi verið gerðar varðandi matsstörfin þannig að greint hafi verið á milli matsstarfa vegna atvinnu- og íbúðarhúsnæðis. Fram kom í skýrslutökum af M-kvk-þgf H-kvk-þgf að stefnandi hefði verið góður starfsmaður og telja yrði að hann hefði getað gengið til matsstarfa í hvorum fyrrnefndra flokka sem var. Þá kom fram hjá forstjóra stefnda, sem og báðum vitnum að þegar hagræða hefði þurft þá hefði legið beinast við að segja stefnanda upp störfum, þar sem reynsla hefði verið komin á að aðrir starfsmenn ynnu verk hans, þar sem hann hefði verið fjarverandi um nokkra hríð í launalausu leyfi. Þá kom fram við aðalmeðferð og er óumdeilt að stefnandi var einn fárra starfsmanna sem neitað hafði að skrifa undir sérstakan samning um fast vinnuframlag. Kom fram hjá stefnanda að hann hefði talið samninginn fela í sér launalækkun að fjárhæð um 85 til 90 þúsund krónur. Af hálfu H-kk-ef I-kk-ef og M-kvk-ef H-kvk-ef kom hins vegar fram að þau teldu að aðeins hefði verið um skipulagsbreytingu að ræða og töldu þau að meirihluti starfsmanna hefði vart skrifað undir sambærilega samninga ef rétt væri að þeir fælu í sér launalækkun. Þá kom einnig fram að ágreiningur hafði verið með stefnanda og stefnda vegna fyrirkomulags á akstri stefnanda á eigin bifreið í þágu stefnda og greiðslur vegna þess, en stefndi hafði sagt upp aksturssamningum við starfsmenn og hugðist leggja starfsmönnum til bifreiðar í stað þess að þeir ækju um á eigin bifreiðum í þágu stofnunarinnar, eins og fram að því hafi tíðkast.

Stefnandi byggir á því að sú ákvörðun að segja honum upp störfum hafi verið ólögmæt þar sem ekki hafi verið gætt meginreglna stjórnsýsluréttar um meðalhóf, um að mál skuli rannsakað með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun er tekin og um leiðbeiningarskyldu. Þá hafi ekki verið gætt andmælaréttar og ákvörðun ekki nægilega rökstudd. Við munnlegan málflutning lagði stefnandi áherslu á að röksemdir stefnda um sparnað og hagræðingu væru skýringar sem búnar hafi verið til eftirá en hin raunverulega ástæða fyrir því að starf stefnanda hafi verið lagt niður sé atriði er varði persónu hans og vísar einkum um þetta atriði til þeirra ágreiningsefna sem uppi hafi verið milli hans og stjórnenda stefnda og fyrr eru rakin. Hafi þessi ágreiningur verið hin raunverulega ástæða fyrir því að honum hafi verið sagt upp störfum.

Stefndi byggir á því að þær forsendur sem legið hafi til að starf stefnanda og tveggja annarra starfsmanna nokkru fyrr var lagt niður, hafi lotið annars vegar að sparnaði til að svara hagræðingarkröfu fjárlaga 2004 og til að mæta kostnaði vegna stofnanasamnings sem gerður hafi verið sama ár og hins vegar að hagræðingu í verkferlum. Hafi sparnaðarþörf stofnunarinnar til að mæta framangreindu numið fjárhæð sem því sem næst svaraði til launakostnaðar vegna umræddra þriggja starfsmanna. Hafi það verið mat forstjóra að sparnaði yrði ekki náð nema með fækkun starfsfólks og hafi hann talið að vægari aðgerðir dygðu ekki. Stefndi hefur staðfastlega hafnað því að ástæður þess að starf stefnanda hafi verið lagt niður, en ekki einhvers annars starfsmanns hafi lotið að atriðum sem varðað hafi persónu hans eða frammistöðu, hvað þá að fyrrnefndur ágreiningur hafi verið þess eðlis að leitt hafi til uppsagnar stefnanda. Hins vegar hefur stefndi vísað til þess að meginástæða þess að stefnandi varð fyrir valinu en ekki einhver annar matsmaður hafi verið sú að reynsla hafi verið komin á að unnt hafi verið að dreifa verkefnum stefnanda á aðra starfsmenn með einföldum hætti. Hafi það stafað af því að stefnandi hafi að eigin ósk verið í launalausu leyfi og því fjarverandi um nokkurn tíma á árinu 2004.

Fallist er á með stefnda að samkvæmt lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna nr. 70/1996, sbr. einkum 19. gr. og 2. mgr. 38. gr. séu heimildir forstöðumanna til breytingar og niðurlagningar starfa, eða uppsagna starfsfólks, vegna hagræðingar og skipulagsbreytinga rúmar. Ákvörðun stefnda um að leggja niður starf stefnanda, sem tekin var með vísan til framangreindra heimilda, er stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ákvörðunin telst verulega íþyngjandi gagnvart stefnanda og sætir heimild stefnda til töku slíkrar ákvörðunar takmörkunum, með hliðsjón m.a. af rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins. Er rannsóknarreglan lögfest í 10. gr. stjórnsýslulaga en meðalhófsreglan í 12. gr. Segir í 12. gr. að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Getur slík ákvörðun sætt endurskoðun dómstóla í samræmi við fyrirmæli 1. ml. 60. gr. stjórnarskrárinnar að kröfu þess sem telst hafa lögvarinna hagsmuna að gæta. Við slíka endurskoðun þarf stjórnvald, í ljósi þeirra krafna sem framangreindar málsmeðferðarreglur gera til þess, að hlíta því að bera sönnunarbyrði fyrir því að viðkomandi ákvörðun hafi verið tekin í samræmi við lög og þar á meðal að þær forsendur sem stjórnvaldið hefur gefið fyrir ákvörðuninni styðjist við fyrirliggjandi staðreyndir. Gilda almennar reglur réttarfarslaga um sönnunargildi skjala og framburða fyrir dómi, sem og um sönnunarmat. Takist stjórnvaldinu ekki slík sönnun má það búast við að dómstóll telji ákvörðun ólögmæta.

Í máli þessu liggur fyrir starfs- og fjárhagsáætlun stefnda fyrir árið 2004, sem og ársreikningur stofnunarinnar fyrir sama ár. Þá hefur stefndi lagt fram skipurit stofnunarinnar sem gildi tók í upphafi ársins 2004 til sönnunar þess að endurskipulagning hafi átt sér stað í rekstri stofnunarinnar á því ári og til samanburðar eldra skipurit. Upplýsingar um hvernig skipulagsbreytingar voru framkvæmdar og um það hvaða breytingar urðu á starfssviði og starfsmannafjölda hjá stefnda við að starf stefnanda var lagt niður eru af skornum skammti. Nýtur um þessi atriði eingöngu við framburðar forstjóra stefnanda fyrir dómi, sem og bréfa sem sami forstjóri skrifaði umboðsmanni Alþingis í tilefni af fyrirspurnum umboðsmanns vegna kvörtunar stefnanda til þess embættis. Vitni voru einungis lítillega innt eftir staðfestingu á þessum atriðum. Hefur framburður forstjóra stefnda, einn og sér og bréf sem sami maður hefur ritað umboðsmanni í tilefni af þeim ágreiningi sem er til úrlausnar í málinu, mjög takmarkað sönnunargildi. Þá er svipað ástatt um sönnunarfærslu vegna þeirra fjárhagslegu forsendna sem stefndi byggir á að fyrir hendi hafi verið og kallað á sparnaðaraðgerðir. Verður ekki séð að í fjárhagsáætlun stefnda komi fram áætlanir eða athugasemdir sem rennt geti stoðum undir þá ákvörðun sem um er deilt í máli þessu, enda hefur stefndi ekki vísað til neinna atriði sem þar greinir máli sínu til stuðnings. Þá verður ekki séð af ársskýrslu stefnda að rekstrarvandi hafi bagað stofnunina á árinu 2004. Má þar sjá að útgjöld hafi verið lægri í mörgum liðum en árið áður og niðurstaða ársreikningsins sýnir tekjuafgang að fjárhæð tæplega 83 milljónir, en fram er komið í málinu að stefnandi naut launa allt fram á árið 2005 sem og þeir tveir aðrir starfsmenn sem látnir voru hætta störfum á svipuðum tíma. Verður samkvæmt framansögðu að telja, að stefnda hafi ekki tekist að sýna fram á, eða gera líklegt, að nauðsynlegt hafi verið að segja stefnanda upp störfum í hagræðingarskyni. Þá hefur stefnda ekki tekist að sýna fram á, eða gera líklegt, að ákvörðun hans um að leggja starf stefnanda niður, en ekki starf einhvers annars starfsmanns hafi verið tekin á grundvelli fullnægjandi ástæðna og loks hefur stefndi ekki, þrátt fyrir að málatilbúnaður stefnanda hafi gefið fullt tilefni til þess, lagt fram gögn sem sýni með skipulegum og skilmerkilegum hætti hverjar þær breytingar hafi verið sem stefndi hafi komið á og hvaða áhrif það hafi haft á starfssvið og starfsmannafjölda stefnda. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að með uppsögn stefnanda hafi matsmönnum í raun fækkað, en stefnandi hefur borið brigður á að svo hafi verið. Öll framangreind atriði verður að telja að stefndi hefði getað með einföldum hætti sýnt fram á með gögnum sem honum eru tiltæk í starfsemi sinni. Þá verður ekki hjá því litið að ákvörðun stefnda um að stefnanda skyldi sagt upp störfum en ekki einhverjum öðrum matsmanni var að sögn forstjóra stefnda grundvölluð á að reynsla hafi verið komin á að fela öðrum starfsmönnum verkefni hans, þar sem hann hefði verið fjarverandi um nokkurt skeið. Telja verður að leyfi sem starfsmaður fær með samþykki vinnuveitanda síns geti ekki réttlætt að honum sé síðar sagt upp störfum á þeim grundvelli að komið hafi í ljós að dreifa mætti verkefnum hans á aðra starfsmenn. Liggur það í hlutarins eðli að starfsmanni yrði ekki veitt slíkt leyfi nema vinnuveitandi hans teldi að unnt væri að leysa verkefni með þeim mannafla sem honum er tiltækur. Verður talið að stefnda hafi verið skylt að líta til annarra atriða, eins og til dæmis, starfsaldurs, menntunar og reynslu einstakra starfsmanna áður en hann gat að réttu tekið hina umdeildu ákvörðun, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Þegar af þeim ástæðum sem nú hefur verið gerð grein fyrir er það niðurstaða dómsins að niðurlagning starfs stefnanda og uppsögn hans hafi verið ólögmæt. Er á það fallist með stefnanda að hann eigi af þessum sökum rétt til skaðabóta úr hendi stefnda.

Samkvæmt upplýsingum frá Skattstjóranum í Reykjavík, sem stefnandi hefur lagt fram voru laun hans árið 2003 3.725.591 króna. Það ár hafði hann 118.352 krónur í tekjur af atvinnurekstri og 715.092 krónur í ökutækjastyrk. Árið 2004 hafði hann 3.452.393 krónur í launatekjur, auk 471.628 krónur í ökutækjastyrk. Árið 2005 eru launatekjur hans 1.657.725 krónur og árið 2006 1.077.768 krónur, auk þess að fá 5.753 krónur í ökutækjastyrk. Af framangreindum upplýsingum verður ráðið að laun stefnanda hafa dregist verulega saman í kjölfar uppsagnar hans.

Við ákvörðun skaðabóta eru hafðar í huga framangreindar forsendur um tekjur stefnanda, fyrir og eftir að honum var sagt upp starfi, aldur hans og menntun. Stefnanda var, eins og að framan greinir, sagt upp starfi með ólögmætum hætti, en hann mátti sem starfsmaður ríkisstofnunar gera ráð fyrir því að halda starfi sínu til loka starfsferils síns, nema réttmætar ástæður á grundvelli laga nr. 70/1996 leiddu til starfsloka hans. Á hinn bóginn telur dómurinn að hafa verði í huga að stefnandi hafði aðeins starfað hjá stefnda um fjögurra ára skeið og aldur hans og menntun gefur ekki tilefni til að ætla að hann geti ekki aflað sér sambærilegs starfs. Af stefnu má ráða að stefnandi telur árslaun sín, að teknu tilliti til hækkunar launavísitölu til nóvember 2007 hafi átt að nema 4.574.748 krónum, en 3.568.476 krónum ef miðað sé við þau laun sem hann hafi fengið greidd þegar hann lét af störfum. Að öllu þessu virtu þykja bætur til stefnanda hæfilega ákveðnar að álitum 1.500.000 krónur.

Stefnandi krefur stefnda einnig um miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna og vísar um lagagrundvöll til b. liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Málsatvik varðandi framkvæmd uppsagnar stefnanda eru að mestu óumdeild. Liggur fyrir að honum var fyrst kynnt ætlun stefnda að leggja starf hans niður og segja honum upp á fundi 11. nóvember 2004 þar sem uppsagnarbréf, sem fyrr er rakið var lesið upp fyrir hann og honum jafnframt gerð grein fyrir því að ekki væri óskað vinnuframlags hans frá og með þeirri stundu. Fylgdi vitnið G-kk-nf S-kk-nf stefnanda að starfsstöð hans og fylgdist þar með honum meðan hann tók saman og hélt stefnandi þegar að því loknu af vinnustaðnum. Í framburði forstjóra stefnda fyrir dómi kom fram að það hafi verið litið svo á að það væri starfsmanni til hagsbóta að krefjast ekki vinnuframlags á uppsagnarfresti og að nauðsynlegt hafi verið að fylgja starfsmanninum að starfsstöð hans til að fara yfir þau verkefni sem verið hafi í vinnslu og ganga frá öðrum málum sem óhjákvæmilega fylgi starfslokum. Það hafi því ekki verið um það að ræða að starfsmanni hafi verið fylgt af vinnustað með niðurlægjandi hætti. Á það verður að fallast með stefnda að það er almennt starfsmanni til hagsbóta að krefjast ekki vinnuframlags hans á uppsagnarfresti. Einnig verður að telja að þó það virðist harkaleg aðgerð að menn séu látnir hætta störfum þegar eftir að þeim hefur verið birt uppsögn að ekki sé, eins og á stendur, sjálfgefið að önnur aðferð sé starfsmanni léttbærari. Verður því ekki fallist á það með stefnanda að framkvæmd uppsagnarinnar hafi farið fram með þeim hætti að það hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda þannig að bótaskyldu varði samkvæmt b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Þá verðar ekki talið að hin ólögmæta uppsögn geti, án þess að fleira komi til, leitt af sér skyldu til greiðslu miskabóta auk þeirra bóta, sem samkvæmt framansögðu eru nú dæmdar. Eru því ekki að mati dómsins efni til að taka miskabótakröfu stefnanda til greina.

Krafa stefnanda skal bera dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. janúar 2008, en þá var liðinn mánuður frá birtingu stefnu í máli þessu, sbr. 9. gr. sömu laga, en ekki liggur fyrir að stefnandi hafi gert skaðabótakröfu sína á hendur stefnda á fyrra tímamarki og verður bréf stefnanda til stefnda 17. apríl 2007 þar sem óskað er viðræðna um „viðeigandi lausn málsins“ ekki talið fela í sér kröfu um skaðabætur.

Stefnda verður gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 377.400 krónur og hefur þá verið tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

H-kk-nf B-kk-nf settur héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Fasteignamat ríkisins, greiði stefnanda, G-kk-þgf T-kk-þgf, 1.500.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. janúar 2008 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 377.400 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf