E-463/2022

Mál þetta, sem dómtekið var 12. september 2023, var höfðað 25. janúar 2022 af A á hendur Sjóvá- Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til viðurkenningar á bótaskyldu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartrygg -ingu X hjá stefnda vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í slysi [...]2016 á Y á X. Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins og að tekið verði tillit til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun við ákvörðun hans.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Stefndi krefst þess til vara að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir [...]2016 og að málskostnaður verði felldur niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Mál þetta er að rekja til þess að stefnandi slasaðist [...] 2016 á Y á X. Stefnandi kveðst hafa gengið inn um aðalinnganginn að Y og hafa verið á leið niður flísalagðar tröppur [...]er hann hafi runnið ofarlega í tröppunum og slasast á hægri ökkla. Slysið var tilkynnt til lögreglu sem kom á vettvang og tók ljósmyndir af aðstæðum, en stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild.

Röntgenmyndir sýndu brot á hægri ökkla og gekkst stefnandi undir aðgerð til að rétta brotið og var útskrifaður daginn eftir. Kveðst hann hafa verið í gifsi í sex vikur, hann kveðst hafa verið undir eftirliti hjá bæklunarskurðlæknum, hafa leitað sér meðferðar hjá sjúkraþjálfara og hafa leitað til heimilislæknis vegna áverkans. Stefnandi aflaði mats-gerðar B bæklunarskurðlæknis, dags. 4. apríl 2018, um afleiðingar slyssins. Var stefnandi þar talinn hafa verið óvinnufær frá slysdegi til 30. apríl 2017 og að varanleg læknisfræðileg örorka hans væri 10%.

Með bréfi, dags. 26. apríl 2017, fór lögmaður stefnanda þess á leit við stefnda að félagið tæki afstöðu til skaðabótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu X ( vátryggingartaka). Með bréfi, dags. 16. október 2017, hafnaði stefndi bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni þar sem slys stefnanda væri ekki að rekja til sakar eða annarra atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki yrði látinn bera skaðabótaábyrgð á, heldur yrði slysið fyrst og fremst rakið til óhappatilviljunar og/eða aðgæsluleysis af hálfu stefnanda. Í kjölfarið svaraði stefndi fyrirspurn lögmanns stefnanda um það hvort önnur slys hefðu orðið á Y á þann veg að stefnda og vátryggingartaka væri ekki kunnugt um önnur slys þar. Að fenginni ábendingu lögmanns stefnanda um slys þar [...] 2011 leiðrétti stefndi fyrri upplýsingar í tölvupósti 24. október 2018 og kvað það mál, þar sem flísar og bleyta hefðu komið við sögu, vera skráð hjá stefnda.

Með málskoti 28. September 2018 vísaði stefnandi ágreiningi um bótaskyldu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Í því máli var á því byggt af hálfu stefnda að vátryggingartaki ætti ekki skráða fasteign á Y. Það var niðurstaða nefndarinnar þann 6. Nóvember 2018 að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu vátrygg-ingartaka hjá stefnda þegar af þeirri ástæðu að engin gögn lægju fyrir um að vátrygging-artaki væri eigandi fasteignarinnar sem stefnandi hefði slasast í. Stefndi kveður í ljós hafa verið leitt undir rekstri málsins að Y sé í eigu vátryggingartaka og er ágreiningslaust að svo sé. Stefndi hafnar eftir sem áður bótaskyldu, þeirri afstöðu er stefnandi ósammála og snýst ágreiningur aðila um það hvort stefndi beri bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka vegna afleiðinga slyssins.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu fyrir dómi og þar báru vitni [fjölskyldumeðlimur] stefnanda, sem var með honum í för á slysdegi, og sá lögreglumaður sem kom á vettvang og tók þar ljósmyndir og ritaði skýrslu um útkallið.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Viðurkenningarkrafa stefnanda byggist á heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála. Vátryggingartaki hafi verið með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá stefnda á slysdegi og sé því stefnda einum stefnt í málinu samkvæmt heimild í 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Vátryggingartaki beri fulla skaða-bótaábyrgð á því slysi og tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir [...] 2016. Ábyrgð vátryggingartaka byggist á meginreglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni og reglunni um vinnuveitandaábyrgð.

Slysið megi rekja til ófullnægjandi aðbúnaðar og hættulegra aðstæðna í tröppun-um á Y, sem vátryggingartaki hafi borið ábyrgð á. Y, og þar af leiðandi stiginn sem stefnandi hafi fallið í, hafi verið og sé enn í eigu og á ábyrgð vátryggingartaka. Fram komi á heimasíðu vátryggingartaka að Y sé fasteign í hans eigu og að [vátryggingartaki]sinni viðhaldi á henni.

Stefnandi hafi runnið í tröppunum vegna þess að flísarnar hafi verið mjög hálar. Flísarnar séu hættulegar þar sem þær séu mjög hálar, sérstaklega í bleytu en bleyta hafi verið utandyra þennan dag. Flísarnar séu þar af leiðandi ófullnægjandi, sérstaklega með hliðsjón af hlutverki Y sem verslunarkjarna. Þessar aðstæður [...], hálu gólfflísarnar, hafi ekki fullnægt kröfum laga og reglugerða. Í fyrirliggjandi lögregluskýrslu sé eftirfarandi skráning varðstjóra og skýrsluritara: Flísarnar [...] eru nokkuð hálar, sérstaklega í bleytu. Áberandi viðvörunarmerkingar eru [þar]vegna þessa. Þó flísarnar hafi á þessum tíma ekki verið blautar, var bleyta utandyra og fann ég að bara með smá bleytu undir skónum urðu flísarnar mjög hálar.

Vátryggingartaka hafi verið ljós hættan sem stafað hafi af útbúnaði [á slysstað], hann hafi vitað um önnur sambærileg slys [þar] og sett upp viðvörunarmerkingar [þar]. Tilraunir vátryggingartaka til að koma til móts við þá hættu sem skapaðist reglulega við stigann, með því að setja upp skilti um hálku og mottu við dyr húsnæðisins, dugi þó ekki til þess að bæta úr þeim hættulegu aðstæðum sem hafi verið og séu fyrir hendi. Ekkert hafi í raun verið aðhafst til þess að draga úr hættunni og koma til móts við þær öryggis-kröfur sem hvíli á vátryggingartaka.

Stiginn hafi verið vanbúinn og hafi ekki uppfyllt þágildandi byggingarreglugerð, þar sem einvörðungu eitt handrið hafi verið við stigann þar sem stefnandi hafi runnið á hálum flísunum. Teikningar byggingarnefndar af Y séu frá 1982, en þá hafi verið í gildi byggingarreglugerð nr. 292/1979. Í grein 8.2.1.32 í reglugerðinni segi að á stigum, sem liggi að vegg, skuli vera handrið öðum megin, annars báðum megin, eða ef stiginn er óvenju breiður. Handrið skuli því vera beggja megin við vegfarendur til þess að fyllsta öryggis sé gætt og hægt sé að grípa til stuðnings beggja vegna. Stiginn á Y sé óneitanlega óvenju breiður, líkt og fyrirliggjandi ljósmyndir beri með sér, en þrátt fyrir það sé aðeins handrið öðrum megin, nánar tiltekið hægra megin við stigann sé horft niður hann. Það skorti á að fyllsta öryggis almennings sé gætt í húsnæðinu þar sem frágangi stigans sé verulega ábótavant. Stefnandi hafi ekkert tækifæri haft til að grípa til handriða er hann hafi runnið á hálum flísunum, þar sem hvorki hafi verið fylgt framangreindu ákvæði, né ákvæðum byggingarreglugerða sem hafi tekið gildi á eftir byggingarreglugerð nr. 292/1979.

Stiginn sé það breiður að hann kalli á aukahandrið í miðjum stiganum, sérstaklega þar sem gólfefni stigans sé jafn hált og raun beri vitni og hann staðsettur í verslunarkjarna sem fjöldi fólks sæki. Í núgildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012 sé í grein 6.5.1 gerð krafa um aukahandrið, fari bil á milli handriða yfir 2,7 metra, sbr. einnig 10. mgr. 202. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Þó að bygging vátryggingartaka hafi verið byggð fyrir gildistöku byggingarreglugerðar nr. 112/2012 sé vátryggingartaki opinber aðili sem eigi fasteign, verslunarkjarna þar sem rekin er verslun og þjónusta.

Af íslenskri dómaframkvæmd leiði að auknar kröfur verði lagðar á eigendur og umráðamenn fasteigna, þar sem rekin er starfsemi sem laði að neytendur, m. a. með auglýsingum, að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi þeirra sem þar eigi leið um. Almenningur sé hvattur með auglýsingum til þess að koma í verslunarkjarnann til þess að sækja margvíslega þjónustu og gera verði þær kröfur til vátryggingartaka að hann búi um slíkt húsnæði þannig að öryggi þeirra sem þangað eigi erindi sé tryggt. Þeir sem þangað leiti eigi ekki að þurfa að búast við því að stiginn [...] sé svo að einhverju nemi frábrugðinn því sem almennt megi gera ráð fyrir í slíkum húsakynnum. Gera verði þessar kröfur til eiganda slíks húsnæðis, óháð byggingarári húss og reglum sem gilt hafi á byggingartíma þess.

Á ljósmyndum lögreglunnar sjáist að stillt hafði verið upp stóru viðvörunarskilti við stigann. Staðsetning skiltisins hafi verið afar óheppileg þar sem því hafi verið stillt upp fyrir framan handriðið og það nálægt því að það hafi beinlínis beint umferð gangandi fólks frá handriðinu. Það geti ekki talist forsvaranlegt að stilla upp svo stórum hlut við eina handrið stigans, enda geri staðsetning hlutarins það að verkum að fólk neyðist til að gera sér ferð í kringum hann ætli það sér að nýta handriðið þegar gengið sé að stiganum. Skortur á viðunandi hálkuvörnum í stiganum hafi orsakað slys og tjón stefnanda. Vátryggingartaki hefði getað gert stigann og aðbúnað hans öruggan með tiltölulega ein-földum en áhrifaríkum breytingum og þannig komið í vegfyrir slys og tjón stefnanda, til að mynda með hálkuvörnum sem hægt sé að líma beint á tröppur stigans og með uppsetn-ingu fleiri handriða. Til sé fjöldi gólfefna sem séu miklu betur til þess fallin að vera á stiga í opinberu rými en það sem á umræddum stiga sé, enda hafi orðið mikil þróun í gólfefnum og hálkuvörnum. Það hafi verið löngu tímabært að framkvæma nauðsynlegar og eðlilegar endurbætur á stiganum, m. a. til samræmis við reglugerðir og þá þróun sem hafi orðið í gólfefnum og hálkuvörnum.

Stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysinu og hvort bótaskylda sé fyrir hendi úr frjálsri ábyrgðar-tryggingu hans hjá stefnda. Stefnandi hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkams-tjóni vegna slyssins, sem stefnda beri að bæta að fullu samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Með læknisfræðilegum gögnum og matsgerð sé sýnt fram á fjárhagslega hags-muni stefnanda af málshöfðun og niðurstöðu málsins. Í slysinu hafi stefnandi hlotið alvarlega áverka á hægri ökkla og sitji uppi með varanleg og þrálát einkenni frá ökkl-anum, með talsverða hættu á slitmyndun, sem hafi verið metin til 10% varanlegrar læknisfræðilegrar örorku. Í álitskafla matsgerðar B læknis segi orðrétt um líkamstjón stefnanda vegna afleiðinga slyssins:

A varð fyrir áverka á hægri ökkla þegar hann hrasar í stiga [...] 2016. Virðist samkvæmt lýsingu sem ökklinn hafi farið úr lið og rétti A hann til. Röntgenmyndir sýndu s. k. trimalleolarbrot og var gerð aðgerð vegna þessa. Myndir eftir aðgerð sýna góða legu fyrir utan að flaski aftan á sköflungi var laus og aðeins tilfærður.

Hann var í gipsi í 6 vikur. Skrúfa sem að tengdi dálk og sköflung var fjarlægð en aðrar festingar ekki. Hann var frá vinnu til [...] 2017. Hann er í dag með nokkur óþægindi frá ökklanum og við skoðun skekkju og stirðleika í inn og útsnúningi um ökklann. Einkenni hans verða að teljast varanleg og tímabært að leggja mat á afleiðingar slyssins. Við mat á varanlegri örorku (miska) er lagt til grundvallar að um er að ræða alvarlegan áverka á ökklalið með talsverðri hættu á slitmyndun.

Um bótaábyrgð vísi stefnandi til ákvæða skaðabótalaga og meginreglna skaða-bótaréttar, þ. á m. sakarreglu, meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð og ábyrgð eig-enda og umráðamanna fasteigna á vanbúnaði fasteignar og fylgifé hennar. Einnig vísi hann til meginreglunnar um strangara sakarmat í tilviki þeirra sem eiga og/eða hafa umráð yfir fasteignum þar sem rekin er verslun eða opinber þjónusta fyrir neytendur. Þá sé vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, laga nr. 160/2010 um mannvirki, laga nr. 75/2000 um brunavarnir, laga nr. 7/1998 um holl-ustuhætti og mengunarvarnir og laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Einnig sé vísað til byggingarreglugerðar nr. 112/2012 og reglugerðar um hollustuhætti nr. 941/2002 og til núgildandi og eftir atvikum þágildandi laga og reglugerða. Um aðild sé vísað til 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingar samninga, sem og III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til þess kafla sé jafnframt vísað varðandi fyrirsvar málsins og um varnarþing sé vísað til ákvæða V. kafla sömu laga, einkum 3. mgr. 42. gr., og um heimild til höfðunar viðurkenningarmáls til 2. mgr. 25. gr. laganna. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. sömu laga og byggist krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á því að stefnandi sé ekki virðisaukaskatts skyldur aðili og sé því nauðsynlegt að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda byggist á því að slysið sé ekki að rekja til atvika eða aðstæðna sem vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á og að það sé því ekki bótaskylt úr frjálsri ábyrgðartryggingu. Af gögnum málsins megi ráða að orsök slyssins hafi verið óhappa-tilviljun og/eða eigin sök stefnanda.

Stefnandi beri sönnunarbyrði um orsök tjóns síns og umfangs þess. Hann hafi ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem vátryggingartaki hafi valdið með sak-næmum og ólögmætum hætti. Því sé alfarið hafnað að aðstæður hafi verið hættulegar í umrætt sinn sem og að umbúnaði fasteignarinnar hafi verið áfátt. Því sé sérstaklega mót-mælt að beita skuli ströngu sakarmati gagnvart vátryggingartaka.

Tjón stefnanda megi rekja til aðgæsluleysis hans sjálfs, og ef til vill óhappa-tilviljunar, en ekki til sakar af hálfu vátryggingartaka. Í lögregluskýrslu komi skýrlega fram að flísarnar hafi ekki verið blautar á slysdegi heldur hafi bleyta verið utandyra. Þá hafi verið og séu mottur við innganga á Y svo að vegfarendur geti þurrkað af sér bleytu áður en farið er inn. Því hafi fullnægjandi ráðstafanir af hálfu vátryggingartaka verið fyrir hendi til þess að gæta að öryggi þeirra sem leið hafi átt um.

Því sé alfarið hafnað að orsök slyss stefnanda hafi verið sú að flísarnar í tröppun-um hafi verið mjög hálar í umrætt sinn. Gólfið hafi ekki verið blautt og ekki liggi fyrir af hverju stefnandi rann í tröppunum. Umræddar flísar hafi uppfyllt öll skilyrði laga og reglugerða þegar þær hafi verið lagðar og geri enn í dag. Flísarnar séu af gerðinni Marazzi og séu allar með hálkuvörn R9. Flísar séu auk þess víða notaðar á fjölförnum stöðum og m. a. í opinberum byggingum og alkunna sé að flísar geti orðið hálar í bleytu, jafnvel þótt þær séu af vandaðri gerð. Stefndi mótmæli því að umræddar flísar uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar hafi verið eða séu gerðar til gólfefnis.

Í stefnu sé vísað til greinar 6.5.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012, um að gerð sé krafa um aukahandrið. Einnig sé vísað til 10. mgr. 202. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Fyrir liggi að fasteignin að Y hafi verið byggð á árinu 1983 en á þeim tíma hafi byggingarreglugerð nr. 292/1979 verið í gildi og sú reglugerð gildi um aðbúnað fasteignarinnar. Fullyrðingum í stefnu um að tröppurnar hafi verið vanbúnar og að þær hafi ekki verið í samræmi við þágildandi byggingarreglugerð mótmæli stefndi sem röngum og ósönnuðum. Ekki hafi verið um eiginlegan stiga að ræða, heldur löng og breið þrep sem auðvelt sé að ganga um. Ákvæði 8.2.1.32. greinar byggingarreglugerðarinnar nr. 292/1979, sem stefnandi vísi til, sé um stiga og eigi ekki við um umrædd þrep. Full-nægjandi hafi verið að hafa handrið við aðra hlið trappanna eins og gert var. Engin orsakatengsl séu á milli meints skorts á handriði og slyss stefnanda, en stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir þeim. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að nýta sér handriðið við tröppurnar þegar hann gekk niður, en engin orsakatengsl séu milli þess að ekki hafi verið aukahandrið við tröppurnar og slyss stefnanda.

Upplýst sé að vátryggingartaki hafi vitað um annað slys [á slysstað] og að settar hafi verið upp viðvörunarmerkingar þar. [Þar] sé skúrað á hverjum degi og settar séu upp viðvaranir af því tilefni til þess að minna vegfarendur á þá almennu vitneskju að gólf geti verið hált í bleytu. Því sé mótmælt að staðsetning viðvörunarskiltisins í umrætt sinn leiði til þess að vátryggingartaki beri ábyrgð að lögum á því hvernig fór. Handriðið hafi verið augljóst og viðvörunarskiltið hafi hvorki skyggt á það né beint fólki frá handriðinu.

Því sé mótmælt að hálkuvarnir hafi verið ófullnægjandi. Umræddar flísar séu með ágætum hrjúfleika og hafi auk þess tröppunef með sérstökum rillum til þess að minnka hættu á að fólk renni til og slys verði. Flísarnar hafi verið í samræmi við ákvæði bygging-arreglugerðar á þeim tíma sem Y var byggt. Engin haldbær gögn styðji fullyrðingar stefnanda um ófullnægjandi hálkuvarnir.

Ekkert hafi komið fram af hálfu stefnanda sem sýni fram á að viðhaldsskyldum fasteignareiganda hafi ekki verið sinnt. Þvert á móti hafi vátryggingartaki sinnt slíkum viðhaldsskyldum í hvívetna. Stefnandi hafi ekki bent á nein ákvæði laga eða reglna sem brotin hafi verið ellegar sýnt fram á að slíkar skyldur hafi verið vanræktar. Leitast hafi verið við að vara fólk við að flísarnar gætu orðið hálar í bleytu eins og alkunna sé, auk þess sem mottur hafi verið við innganga.

Slys stefnanda þann [...] 2016 verði rakið til óhappatilviljunar og/eða aðgæsluleysis stefnanda sjálfs, en ekki til atvika sem vátryggingartaki beri ábyrgð á. Stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á hið gagnstæða en fyrir því beri hann sönnunar-byrði. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé gerð varakrafa um að hann verði aðeins talinn skaðabótaskyldur að hluta vegna eigin sakar stefnanda. Stefnandi beri í öllu falli ábyrgð á stærstum hluta tjóns síns vegna eigin gáleysis í umrætt sinn.

Um lagarök vísi stefndi einkum til almennra reglna skaðabótaréttar, um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, óhappatilvik, gáleysi og eigin sök tjónþola. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Mál þetta snýst um það hvort vátryggingartaki, X, beri skaðabótaábyrgð á slysi sem stefnandi varð fyrir [...]2016 er hann féll í tröppum á Y, sem vátryggingartaki er eigandi að og ber ábyrgð á, þannig að viðurkennd verði bótaskylda stefnda á grundvelli ábyrgðartryggingar. Málsatvikum er lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

Stefnandi byggir á því að slysið megi rekja til vanbúnaðar fasteignarinnar og að aðstæður þar hafi ekki fullnægt kröfum byggingarreglugerða um handrið og um öryggi í almannarýmum. Það hvílir á stefnanda að sanna að vanbúnaður hafi verið fyrir hendi og að sá vanbúnaður hafi verið orsök slyss stefnanda.

Í byggingarreglugerð nr. 292/1979, sem í gildi var þegar fasteignin var byggð, segir í 8.2.1.32. grein að á stigum, sem liggi að vegg, skuli vera handrið öðum megin, annars báðum megin, eða ef stiginn er óvenju breiður. Tröppurnar sem stefnandi féll í eru óvenju breiðar. Við þær er handrið hægra megin þegar gengið er niður en ekki vinstra megin. Samkvæmt lýsingu stefnanda var gönguleið hans að tröppunum nálægt miðju þeirra og þaðan hefði hann hvorki getað náð til handriðsins sem var hægra megin né til handriðs vinstra megin við tröppurnar þó að það hefði verið fyrir hendi. Er því ljóst að handrið vinstra megin í tröppunum, hefði það verið til staðar, hefði ekki forðað stefnanda frá falli á þeirri gönguleið sem hann valdi. Því eru engin orsakatengsl milli þess að ekki var sett upp handrið vinstra megin við tröppurnar og þess að stefnandi hafði ekki handrið að styðjast við eða grípa til þar sem hann féll.

Stefnandi vísar til byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og síðari reglugerðar nr. 112/2012 og telur að gera verði þær kröfur til almannarýmis að öryggi sé tryggt, óháð byggingarári og þeim reglum sem giltu á byggingartíma. Telur stefnandi í því sambandi að vátryggingartaka hefði borið að setja upp aukahandrið í miðjum stiganum. Vísar stefnandi sérstaklega til greinar 202.10 í reglugerð nr. 441/1998, þar sem segir að byggingarnefnd sé heimilt að krefjast aukahandriða í tröppum ef breidd fer yfir þrjár gang breiddir, og til greinar 6.5.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012, þar sem gerð sé krafa um aukahandrið fari bil á milli handriða yfir 2,7 metra.

Fallast má á það að hugsanlega hefði millihandrið getað skipt máli hefði það verið sett upp þar sem stefnandi kveðst hafa gengið að tröppunum, ef hann hefði gripið til þess. Engar kröfur um slíkt er þó að finna í byggingarreglugerð nr. 292/1979. Vátr yggingar-taka var ekki skylt að laga húsnæðið að þeim kröfum sem gerðar eru um millihandrið í byggingarreglugerð nr. 441/1998, sem gildi tók eftir að húsið var byggt og handriðum komið fyrir, eða síðari reglugerðum. Verður því ekki fallist á að um vanbúnað hafi verið að ræða að því er varðar handrið við tröppurnar sem baki vátryggingartaka ábyrgð á slysi stefnanda. Þá verður af aðstæðum á vettvangi og þeim myndum sem teknar voru af þeim á slysdag ekki fallist á að viðvörunarskiltið hafi skyggt á handriðið sem er við tröppurnar hægra megin, þannig að það hefði varnað stefnanda að ganga að því og styðjast við það. Fram kemur í gögnum málsins að flísarnar sem um ræðir voru lagðar á efri gólf-flöt [slysstaðar] og tröppurnar árið 1999. Í grein 2.2 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 segir að hún gildi um breytingar á hvers konar byggingum, sem sótt er um leyfi fyrir hjá byggingarnefnd eftir gildistöku hennar. Í grein 12.8 í sömu reglugerð segir að við umfjöllun um byggingarleyfisumsóknir um slíkar breytingar skuli taka mið af þeim reglugerðarákvæðum sem í gildi voru þegar þær voru byggðar, eftir því sem hægt er, að teknu tilliti til gildandi krafna um öryggis- og heilbrigðismál. Þó að skipt sé um gólfefni er það ekki byggingarleyfisskyld framkvæmd og þegar af þeirri ástæðu gátu ákvæði í byggingarreglugerð nr. 441/1998 ekki gilt um hana. Í reglugerðinni frá 1998 var ekki gerð sérstök krafa varðandi gólfefni og er engar reglur um hálkuviðnámsstuðla að finna í byggingarreglugerðum. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að við lagningu flísanna hafi verið brotið gegn fyrirmælum byggingarreglugerða semum húsnæðið gilda og hafa gilt.

Stefnandi telur að skort hafiá viðunandi hálkuvarnir til þess að uppfylla fyrirmæli síðari reglugerða um öryggi í almannarýmum og bendir á að vátryggingartaki hafi vitað um önnur sambærileg slys á Y og hafi því sett þar upp viðvörunarmerkingar, en hann hefði, til að mynda með hálkuvörnum sem hægt sé að líma beint á tröppur stigans og með uppsetningu fleiri handriða, getað gert stigann og aðbúnað hans öruggan og þannig komið í veg fyrir slys og tjón stefnanda. Við aðalmeðferð málsins var gengið á vettvang og reyndust aðstæður þar að mestu óbreyttar frá því sem þær voru þegar lögregla tók þar ljósmyndir á slysdegi. Þó hefur, eftir að myndirnar voru teknar, verið límdur grófur dökkur límborði á tröppunefin. Límborðinn er lagður ofan á rifflur sem þar voru fyrir á flísunum og verður að telja þá viðbót til frekara öryggis, ekki síst sjónrænt. Þær rifflur sem undan stóðu reyndust við snertingu vera með mun hrjúfari áferð en var á flísunum að öðru leyti. S kiptir límborðinn þvíekki sköpum um hálkuvörn í tröppunum. Flísarnar sem um ræðir kveður stefndi verameð hálkuvörn R9 og hefur því ekki verið andmælt af stefnanda. Meðal gagna sem stefnandi hefur lagt fyrir dóminn eru upplýsingar um evrópsk viðmið um hálkuvarnir á vinnustöðum. Þar kemur meðal annars fram að hálkuviðnámsstuðull R9, sá lægsti, sé talinn henta á vinnusvæðum innandyra, bæði við innganga og í tröppum. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að gólfflísarnar við inngang og í tröppum á Y henti ekki í rýminu.

Meðal þess sem var óbreytt á vettvangi frá því að ljósmyndir voru teknar þar á slysdag var áberandi skilti framan við tröppurnar hægra megin með áletruninni „Varúð – Varúð – Gólfið er hált í bleytu“ og sama áletrun var enn á límmiða á flísunum fyrir miðju trappanna. Límmiðinn er vinstra megin við stólpa sem þar er, en stefnandi kvaðst fyrir dómi ekki muna hvorum megin við stólpann hann hefði gengið að tröppunum þegar slysið varð og ekki kvaðst hann hafa tekið eftir viðvörunarskiltinu. Lýsti hann atvikum að öðru leyti svo að hann hefði á slysdag, um klukkan 11.40, gengið frá útidyrum að tröppunum miðjum, án þess að verða var við bleytu á gólfi eða undir skóm, en ekki mundi hann hvernig veður var þá úti. Hann hafi svo fallið efst í tröppunum, sem hafi verið eins og svell, en ekki viti hann af hverju svo hafi verið. [Fjölskyldumeðlimur] stefnanda bar vitni fyrir dómi og kvaðst hafa séð hann detta, en mundi ekki hvernig fallið hefði borið að eða hvar í tröppunum það hefði orðið, en tók þó fram að sleipt hefði verið í tröppunum.

Lögreglumaðurinn, sem kom á vettvang klukkan 12.41 samkvæmt því sem grein-ir í skýrslu hans, varð ekki vitni að slysinu. Í vitnaskýrslu fyrir dómi kvaðst hann muna það vel að þegar hann kom inn á Y hefði hann verið næstum dottinn vegna þess að bleyta var undir skónum þar sem rigning hefði verið úti. Honum hefði fundist sérstakt hvað gólfið varð rosalega hált og hefði hann því farið mjög varlega á flísunum eftir það. Ljósmyndirnar sem hann tók á vettvangi eru allar teknar af gólffletinum fyrir ofan tröppurnar og mundi vitnið ekki eftir því að hafa farið niður tröppurnar og gat því ekki borið um hálku eða bleytu í þeim. Framburður lögreglumannsins, um að gólfið sé hált í bleytu, er í fullu samræmi við þær upplýsingar sem við blasa á viðvörunarskilti og límmiða þegar inn er komið. Lögreglumaðurinn tók fram bæði í skýrslu sinni um atvikið [...]2016 og einnig fyrir dómi að bleytuna hefði hann borið með sér inn á gólfið vegna bleytu utandyra. Frá inngangi að tröppum eru þó nokkur skref, allt að 10 metrar, og á þeirri leið varð stefnandi ekki var við hálku eða bleytu þegar hann gekk þar um einni klukkustund áður. Við vettvangsgöngu dómsins var veður þurrt og ekki varð þá vart við varasama hálku á flísunum, hvorki á gólffleti né í tröppum.

Í skýrslu lögreglu kemur fram að stefnandi hafi sagst hafa runnið í tröppunum og í matsgerð bæklunarlæknis er atvikum lýst svo að stefnandi hafi fengið áverka á hægri ökkla þegar hann hrasar í stiga. Ekki hefur verið sýnt fram á það hvers vegna stefnandi féll í tröppunum með þessum afleiðingum og er það óupplýst. Þó að taka megi undir það með stefnanda að vátryggingartaka hafi borið að búa svo að rými sem almenningur hefur aðgang að að öryggi þeirra sem leið eiga um það sé ekki ógnað, þá hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á það að aðbúnaður eða aðstæður á Y daginn sem slysið varð hafi verið hættulegar að þessu leyti.

Verður að öllu framangreindu virtu ekki talin næg sönnun komin fram fyrir því að slysið verði rakið til vanrækslu vátryggingartaka eða annarra atvika sem leiði til þess að stefndi verði talinn bera bótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda. Verður því að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu stefnanda.

Eftir atvikum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður á milli aðila falli niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan sem dómsformaður og tók hún við meðferð málsins 31. janúar 2023, en hafði til þess dags engin afskipti haft af meðferð þess. Meðdómsmenn voru R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari og B-kk-nf M-kk-nf bygginga- og vélaverkfræðingur.

Dómsorð :

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýknaður af dómkröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf

R-kvk-nf S-kvk-nf

B-kk-nf M-kk-nf