E-3029/2018

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 21. september 2018 og dómtekið 15. mars sl. Stefnandi er WOW Air hf., Katrínartúni 4 í Reykjavík, nú þrotabú félagsins, og stefndu eru Samgöngustofa, Ármúla 2 í Reykjavík, og A og B […].

Stefndi Samgöngustofa skilaði greinargerð í málinu 29. nóvember sl. Stefndu A og B létu málið ekki til sín taka.

Dómkröfur stefnanda eru þær að felldur verði úr gildi úrskurður samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins frá 20. júní 2017 sem staðfesti ákvörðun stefnda Samgöngustofu nr. 59/2016 og gerði stefnanda að greiða stefndu A og B 400 evrur í bætur vegna seinkunar á flugi stefnanda WW637 þann 12. mars 2016. Aukinheldur krefst stefnandi að stefndi Samgöngustofa verði dæmd til að greiða stefnanda málskostnað.

Stefndi Samgöngustofa krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar.

Dómur þessi er upp kveðinn án undangengins munnlegs málflutnings í samræmi við heimild í 1. mgr. 101. gr. l. nr. 91/1991, enda varð það að samkomulagi aðila við fyrirtöku málsins þann 15. mars sl.

I

Þann 12. mars 2016 áttu stefndu, A og B, ásamt þremur börnum sínum bókað flug WW637 með WOW Air frá Las Palmas til Keflavíkur. Samkvæmt flugáætlun átti brottför vélarinnar frá Las Palmas að vera kl. 19:00 og komutími til Keflavíkur kl. 00:35. Staðfestur brottfarartími var hins vegar kl. 22:36 og komutími í Keflavík kl. 03:52. Seinkun á brottför nam þremur klukkustundum og 36 mínútum en seinkun á komutíma nam þremur klukkustundum og 17 mínútum.

A og B kröfðu stefnanda um bætur vegna framangreindra tafa og vísuðu til bótaréttar flugfarþega samkvæmt reglugerð Evópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 261/2004/EB. Stefnandi hafnaði bótakröfu þeirra og vísaði til þess að ástæður seinkunnar á flugi hafi verið óviðráðanlegar veðuraðstæður á Keflavíkurflugvelli sem leitt hafi til þess að flug vélarinnar til Las Palmas hafi tafist og aftur haft þær afleiðingar að flug þeirra tafðist einnig.

Fyrir liggur að áætlaður brottfarartími vélarinnar frá Keflavík þennan dag var 12:25 en staðfestur brottfarartími var 15.41. Klukkan 12 á hádegi var vindhæð á Keflavíkurflugvelli yfir 60 hnútar. Samkvæmt sérstökum aðgerðareglum rekstraraðila flugvallarins er mælt fyrir um að fari vindhraði yfir 50 hnúta skuli flugvélum lagt og óheimilt er að nota færanlega farþegastiga og landgöngubrýr skulu vera í geymslustöðu.

Vél stefnanda lenti í Las Palmas kl. 21:31 og lagði af stað áleiðis til Keflavíkur einni klukkustund og fimm mínútum síðar eða kl. 22:36 eins og áður greinir.

Stefndu A og B sendu Samgöngustofu kvörtun vegna synjunar stefnanda á bótakröfu þeirra á grundvelli 126. gr. c. í lögum um loftferðir nr. 60/1998 loftferðalaga en þar er mælt fyrir um að heimilt sé að beina þangað kvörtun sem lýtur að ætluðu broti flugrekanda á ákvæðum þeirra laga eða reglugerða settra á grundvelli þeirra. Í ákvörðun Samgöngustofu 2. nóvember 2016 í máli nr. 59/2016 var fallist á kröfu kvartenda og stefnanda gert að greiða þeim bætur á grundvelli skv. b-lið 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 261/2004/EB. Í rökstuðningi fyrir þessari ákvörðun er vísað til þess að um réttindi flugfarþega fari samkvæmt reglugerð EB nr. 261/2004 um sameiginlegar reglur um skaðabætur og aðstoð til handa farþegum sem neitað er um far og þegar flugi er aflýst eða mikil seinkun verður og sagt að reglugerð þessi hafi verið innleidd með reglugerð nr. 1048/2012 með sama heiti. Þá er vísað til þess að telja verði að farþegar eigi bótarétt samkvæmt 7. gr. fyrrnefndu reglugerðarinnar þegar um mikla seinkun á flugi sé að ræða jafnt og þegar flugi er aflýst. Jafnframt segir að undantekningarreglu 3. mgr. 5. gr. reglugerðarinnar, sem mælir fyrir um að bótaréttur sé ekki fyrir hendi ef flugrekandi geti sýnt fram á að töfin hafi verið af óviðráðanlegum ástæðum sem ekki hafi verið hægt að afstýra, verði að skýra þröngt. Í því ljósi var það niðurstaða Samgöngustofu að þótt tafir á einu flugi séu af því tagi að 3. mgr. 5. gr. eigi við geti það ekki firrt flugrekanda bótaskyldu vegna tafa á öðru flugi jafnvel þótt sú töf eigi rætur að rekja til þeirra tafa. Vísaði Samgöngustofa til fyrri úrskurða sinna sama efnis sem hefðu verið staðfestir með úrskurði innanríkisráðuneytisins.

Stefnandi kærði framangreinda ákvörðun til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og ráðuneytið staðfesti ákvörðun stefnda Samgöngustofu með úrskurði í máli SRN17040711, dagsettum 20. júní 2017.

Stefnandi unir ekki niðurstöðu stefnda Samgöngustofu og ráðuneytisins og hefur því höfðað mál þetta fyrir héraðsdómi.

II

Stefnandi reisir kröfu sína í fyrsta lagi á því að reglur EB nr. 261/2004 eigi sér ekki fullnægjandi lagastoð. Þá gangi ákvæði reglugerðarinnar, eins og þau eru túlkuð í umdeildri ákvörðun og úrskurði, lengra en heimilt sé samkvæmt ákvæðum loftferðalaga. Ákvörðun Samgöngustofu byggi á túlkun Evrópudómstólsins á nefndri reglugerð sem hvorki eigi sér stoð í íslenskum lögum né þeirri reglugerð sem byggt er á. Þá gangi ábyrgð sú sem lögð er á herðar flugrekendum í umdeildum ákvörðunum og úrskurði gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar þar sem í raun sé verið að leggja refsiábyrgð eða skaðabótaábyrgð án sakar á stefnanda án þess að fyrir hendi sé heimild í lögum til þess. Með því móti sé brotið gegn eignaréttindum hans sem njóti verndar með nefndu ákvæði stjórnarskrárinnar. Auk þess vísar stefnandi til 65. og 75. gr. stjórnarskrárinnar.

Í öðru lagi er byggt á því að skilyrði skaðabótaábyrgðar samkvæmt 1. mgr. 106. gr. loftferðalaga séu ekki fyrir hendi. Í fyrsta lagi sé háttsemi stefnanda hvorki saknæm né ólögmæt enda séu tafir á umræddu flugi einvörðungu að rekja til veðurskilyrða og öryggisástæðna. Þá sé ósannað að nokkuð fjárhagslegt tjón hafi hlotist af töfinni og engin tilraun gerð til að sýna fram á það. Því séu skilyrði bótaskyldu samkvæmt framangreindu lagaákvæði og almennum reglum skaðabótaréttar ekki fyrir hendi.

Þá byggir stefnandi á því að jafnvel þótt skilyrði 1. málsliðar 1. mgr. 106. gr. loftferðalaga séu fyrir hendi, leiði ákvæði síðari málsliðar sömu greinar til þess að engin bótaskylda sé fyrir hendi. Stefnanda hafi verið ómögulegt og óheimilt að standa við flugáætlun sína frá Keflavík til Las Palmas umræddan dag. Óviðráðanlegar ástæður hafi því valdið því að töf varð á fluginu til baka frá Las Palmas til Keflavíkur og ekki hafi verið mögulegt að afstýra umræddri töf með því að fá aðra flugvél til að sjá um flug WW637. Það sé hvorki mögulegt né sanngjarnt að ætlast til þess af stefnanda að hann gripi til slíkra ráðstafana. Með réttri túlkun 1. mgr. 106. gr. loftferðalaga og reglugerðar EB falli bótaskylda stefnanda niður við þessar aðstæður.

Loks byggir stefnandi á því að verulegir annmarkar séu á úrskurði ráðuneytisins sem leiði til þess að það beri að ógilda hann. Skortir bæði á að málið hafi verið rannsakað nægilega og niðurstaðan rökstudd með fullnægjandi hætti.

Af öllu framangreindu telur stefnandi ljóst að hann hafi í einu og öllu viðhaft þau vinnubrögð sem lög og reglur og starfsemi stefnanda áskilja í tengslum við flug WW637 og að hvorki íslensk lög né reglur, EB reglugerðin né heldur fordæmi Evrópudómstólsins standi til þess að á hann verði lögð bótaskylda við þær aðstæður.

III

Stefndi Samgöngustofa krefst sýknu og byggir á því að reglugerð EB nr. 261/2004 hafi fulla lagastoð. Vísar hann í því efni til X. kafla laga um loftferðir nr. 60/1998 og reglugerðar nr. 1048/2012 og fyrri úrskurða innanríkisráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-1277/2017.

Byggir stefndi á því að réttur flugfarþega til staðlaðra skaðabóta vegna seinkunar skv. reglugerð nr. 261/2004/EB rúmist innan ramma X. kafla laga nr. 60/1998 og reglugerðar nr. 1048/2012 sbr. reglugerð nr. 261/2004/EB. Undanfarin ár hafi lagastoð ákvæða reglugerðar nr. 261/2004/EB ítrekað verið staðfest í úrskurðum innanríkisráðuneytisins og síðar úrskurðum samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins. Vísar stofnunin einnig til dómafordæma í héraði og bendir á dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-1277/2017 þar sem flugfarþegi fór fram á greiðslu staðlaðra skaðabóta vegna seinkunar á grundvelli reglugerðar nr. 261/2004/EB og fékk þær dæmdar úr hendi stefnanda í máli þessu. Var þá þeim málsástæðum að skaðabótunum skorti lagastoð í íslenskum rétti hafnað af dóminum.

Þá hafnar stefndi því að skilyrði bótaskyldu samkvæmt almennum reglum skaðabótarréttar séu ekki fyrir hendi. Skilyrði bótaskyldu samkvæmt ákvæðum reglugerðar nr. 261/2004/EB, séu fyrir hendi í málinu. Óviðráðanlegar ástæður hafi ekki valdið töfum á umdeildu flugi enda sé ekki unnt að taka tillit til aðstæðna sem kunni að hafa haft áhrif á fyrra flug sömu flugvélar þegar metið sé hvort ástæða tafa umdeilds flugs hafi verið óviðráðanlegar í skilningi 3. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 261/2004/EB. Vísar stefndi til þess að þessi afstaða sé í samræmi við ákvarðanir sínar í sambærilegum málum á þeim tíma sem umdeild ákvörðun var tekin og jafnframt í samræmi við úrskurði ráðneytisins á þeim tíma. Jafnvel þótt fyrir liggi að breytingar hafi orðið á framkvæmd stefnda að þessu leyti og úrskurðum ráðuneytisins breyti það ekki því að eldri ákvarðanir haldi gildi sínu og úrskurðir ráðuneytisins um staðfestingu þeirra séu ekki ógildanlegir af þeirri ástæðu einni.

Varðandi lagastoð bótareglna vísar stefndi jafnframt til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-1277/2017. Varðandi skilyrði skaðabótaskyldu og óviðráðanlegar aðstæður vísast til úrskurðar samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins í máli SRN17040711, sem fyrir liggur í málinu. Rétt sé að taka fram að meginreglan samkvæmt reglugerð nr. 261/2004/EB sé að flugfarþegar eigi rétt á skaðabótum verði þeir fyrir því að mikil seinkun sé á flugi. Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að óviðráðanlegar aðstæður hafi verið uppi og að allar nauðsynlegar ráðstafanir hafi verið gerðar til að koma í veg fyrir seinkun. Markmið reglugerðarinnar sé að auka neytendavernd og þannig sé vafi túlkaður neytandanum í hag. Ráðuneytið taldi í úrskurði sínum ekki ástæðu til að hagga úrskurði stefnda Samgöngustofu, enda líti úrskurður ráðuneytisins svo á að reglugerðir hafi lagastoð enda eigi að fara fram mat á því við setningu reglugerða. Slíkt mat hafi svo dómstólar vald til að endurskoða.

Að lokum áréttar stefndi Samgöngustofa að ekki hafi verið um íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun að ræða þar sem leyst var úr ágreiningi milli tveggja málsaðila og að jafnaði verði niðurstaðan öðrum aðila í hag en hinum í óhag. Það sé annars eðlis heldur en íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun þegar einn aðili á í hlut.

IV

Í máli þessu er deilt um gildi ákvörðunar stefnda Samgöngustofu, sem staðfest var með úrskurði samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytisins, þess efnis að stefnandi skuli greiða meðstefndu 400 evrur í bætur evrur vegna seinkunar á flugi stefnanda frá Las Palmas til Keflavíkur 12. mars 2016, sem meðstefndu áttu bókað flug með.

Samkvæmt flugáætlun átti brottför vélarinnar frá Las Palmas að vera kl. 19:00 og komutími í Keflavík 00:35. Staðfestur brottfarartími var hins vegar kl. 22:36 og komutími í Keflavík kl. 03:52. Seinkun á brottför nam 3 klukkustundir og 36 mínútur en seinkun á komutíma nam 3 klukkustundum og 17 mínútum.

Svo sem áður er rakið og er óumdeilt má rekja tafir á umdeildu flugi til tafa á brottför vélarinnar frá Keflavík fyrr sama dag. Samkvæmt flugáætlun átti vélin að fara frá Keflavík kl. 12:25 en tafðist til 15:41, eða um þrjár klukkustundir og 16 mínútur. Um ástæður tafanna segir í stefnu að kl. 12:00 hafi vindhraði á Keflavíkurflugvelli mælst yfir 60 hnútar og hafi svo haldist fram eftir degi í hviðum. Samkvæmt sérstökum aðgerðarreglum rekstaraðila flugvallarins skuli leggja vélum þegar vindur mælist yfir 50 hnútum og óheimilt sé að nota færanlega farþegastiga og landgöngubrýr við þau veðurskilyrði. Því er ekki haldið fram af hálfu stefnda að stefnanda hafi verið heimilt að leggja af stað frá Keflavíkurflugvelli fyrr en gert var, þ.e. kl. 15.41.

Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laga um loftferðir nr. 60/1998, ber flytjandi ábyrgð m.a. á tjóni sem verður af völdum tafa í flutningi á farþegum, nema að hann geti sannað að hann eða starfsmenn hans og umboðsmenn hafi viðhaft þær aðgerðir sem sanngjarnt geti talist að viðhafðar séu eða að ógerlegt hafi verið að framkvæma slíkar aðgerðir. Í 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1048/2012, sem sett er með stoð í 4. mgr. framangreinds ákvæðis loftferðarlaga, er mælt fyrir um að bótaréttur stofnist enda leiði seinkun til þess að farþegi komi meira en þremur klukkustundum seinna en upphaflega var áætlað á ákvörðunarstað. Óumdeilt er að seinkunin í umdeildu flugi var þannig mæld 3 klukkustundir og 17 mínútur.

Framangreindar tafir eru nægjanlega miklar til að valda því að flugfarþegar öðlist bótarétt samkvæmt meginreglu þeirra ákvæða laga og reglugerða sem rakin hafa verið nema stefnanda takist sönnun þess að ábyrgðarleysisástæður sem raktar eru í síðari málslið 1. mgr. 106. gr. loftferðalaga eigi við. Eins og hér hagar til og ekki er deilt um eru orsakir tafanna þær að veðurskilyrði á Keflavíkurflugvelli töfðu brottför vélarinnar frá Íslandi sem aftur leiddi til þeirrar keðjuverkunar að seinkanir urðu á brottfarartíma vélarinnar frá Las Palmas og komutíma hennar til Keflavíkur. Stefnanda var því ógerlegt vegna veðurs að komast á áfangastað í tæka tíð til að halda flugáætlun þeirrar vélar sem ákveðið hafði verið að nota til heimferðar síðar sama dag. Með hliðsjón af því hve skammur tími leið frá því veðurskilyrði gengu yfir sem hömluðu brottför vélarinnar frá Keflavíkurflugvelli og þar til komið var að áætluðum brottfarartíma frá Las Palmas verður fallist á það með stefnanda að það hafi hvorki verið raunhæft né sanngjarnt að ætlast til þess að hann útvegaði aðra flugvél til sjá um síðara flugið. Staðhæfingar stefnanda í stefnu þess efnis að það taki meira en fjórar klukkustundir að útvega flugvél til verksins er ekki mótmælt af hálfu stefnda. Er með þessum röksemdum fallist á það með stefnanda að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð stefnanda samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laga nr. 60/1998 hafi ekki verið fyrir hendi vegna tafa á umdeildu flugi WW637 frá Las Palmas til Keflavíkur þann 12. mars 2016. Þar af leiðandi voru ekki lagaskilyrði fyrir niðurstöðu ákvörðunar Samgöngustofu þessa efnis sem staðfest var með úrskurði samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytisins.

Með framangreindum rökstuðningi verður fallist á kröfu stefnanda um að ógilda ákvörðun stefnda Samgöngustofu frá 2. nóvember 2016 sem samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytið staðfesti með úrskurði sínum 20. júní 2017. Með hliðsjón af niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður þeim stefnda jafnframt gert að greiða stefnanda málskostnað, sem er hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Felldur er úr gildi úrskurður samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins frá 20. júní 2017 sem staðfesti ákvörðun stefnda Samgöngustofu nr. 59/2016 frá 2. nóvember 2016. Stefndi Samgöngustofa greiði stefnanda, þrotabúi WOW Air hf., 350.000 í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf