E-2736/2013

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 26. júní 2013 á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 23. apríl sl.

Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur hans til skaðabóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu Logoflex ehf. hjá stefnda, vegna líkamstjóns er hann hlaut í vinnuslysi þann 31. október 2011, þegar hann var við vinnu sína hjá Logoflex ehf. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt reikningi að fjárhæð 1.175.873 krónur.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, til vara að sök verði skipt og stefnanda gert að bera meirihluta sakar. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins.

Að morgni 31. október 2011 var stefnandi við vinnu sína há Logoflex að Smiðshöfða 9 í Reykjavík. B-kk-nf B-kk-nf verkstjóri fól honum að saga álrör í smærri einingar með vélsög með sleða, sem er á staðnum. Við þetta verk sagaði hann í fingur á hægri hönd, missti stóran hluta af vísifingri og skaddaðist á þumli.

Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi hafa starfað hjá Logoflex frá árinu 2006. Hann væri ráðinn í öll störf hjá fyrirtækinu. Þennan morgun hafi verkstjórinn falið honum að saga rör í búta. Hann hafi að fyrirsögn verkstjórans sett nokkur rör saman og fest með „strappi“. Hann kvaðst ekki muna nákvæmlega eftir slysinu. Hann myndi að hann hefði fengið þungt högg. Hann kvaðst ekki hafa fengið sérstaka kennslu á vélina eða leiðbeiningar. Hann hefði ekki unnið með svona sleðasög fyrr en hann byrjaði hjá Logoflex.

Stefnandi sagði að þessi sög hefði komið fyrr um haustið. Sér skildist að upphaflega hafi verið hlíf úr járni yfir sagarblaðinu. Hún hefði verið fjarlægð og þegar slysið varð hafi verið hlíf úr harðplasti. Seinna hefði sú hlíf brotnað og önnur verið sett, einnig úr harðplasti. Sú fyrri hefði verið aðeins minni og léttari. Við vettvangsgöngu í upphafi aðalmeðferðar var dómara sýnd hlífin sem hafði verið þegar slysið varð. Hann sagði að hlífin hefði ekki verið rétt stillt, hún hafi verið of stíf þannig að hún hafi ekki sigið niður. B-kk-nf B-kk-nf verkstjóri taldi hins vegar í skýrslu sinni að hlífin hefði verið í lagi. Það hefði verið hægt að festa hana uppi, en ella hefði hún átt að síga niður. Stefnandi kvaðst ekki muna hvort hann hafi vitað þá að hægt væri að snúa bekknum á sleðanum þannig að hann væri sömu megin og sá sem stæði við sögina, svo að einungis þyrfti að halda við rörin, en ekki ýta á eftir þeim.

B-kk-nf B-kk-nf verkstjóri sagði fyrir dómi að hann hefði ekki orðið vitni að slysinu. Hann hefði gefið stefnanda fyrirmæli um hvernig ætti að vinna verkið. Hann hefði hins vegar ekki gefið honum nein fyrirmæli um hvernig ætti að stilla bakkann eða landið. Hann hefði ekki talið sig þurfa að leiðbeina stefnanda um það. Stefnandi hefði verið vanur að vinna við borðsögina. Hann hefði á starfstíma sínum hjá fyrirtækinu gengið í svona sagir nánast daglega.

B-kk-nf sagði að nýja borðsögin væri mjög lík þeirri sem þeir höfðu áður. Vinnuaðstaðan væri eins, en bakkinn eða landið væri stærri. Hann kvaðst ekki halda að það skipti máli hvorum megin bakkinn væri hafður.

G-kk-nf Ó-kk-nf B-kk-nf, framkvæmdastjóri Logoflex, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann kvaðst ekki hafa verið á staðnum þegar slysið varð. Hann kvaðst ekki vita til þess að nokkurn tíma hefði verið kvartað yfir borðsöginni eða aðbúnaði á staðnum. Hann sagði að þeir hefðu ekki haft sérstakar reglur um hvernig ætti að stilla bakkann/landið á sleðanum, hver maður hefði haft sína aðferð við sögina. Hann kvaðst ekki telja að það skipti máli hvernig sögin væri stillt að þessu leyti.

G-kk-nf sagði að óvönum mönnum væri veitt leiðsögn áður en þeir byrjuðu að vinna með stærri og hættulegri verkfæri. Starfsmenn færu hins vegar ekki á námskeið. Borðsögin sem hefði verið í notkun áður hefði verið algjörlega sambærileg þeirri sem stefnandi slasaðist við og hefði hann verið vanur að vinna við hana.

G-kk-nf gat ekki skýrt hvers vegna slysið var ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu.

Málsaðilar sammæltust um að fela A-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf bæklunarskurðlækni að meta afleiðingar slyss stefnanda. Matsgerð hans er dagsett 11. febrúar 2013. Þar sem einungis er gerð viðurkenningarkrafa verður matsgerðin ekki rakin. Varanleg örorka var þar metin 15%.

Slysið var ekki tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins fyrr en með bréfi dags. 30. nóvember 2011. Í bréfi eftirlitsins til lögmanns stefnanda, dags. 8. febrúar 2012, segir að slysið hafi ekki verið rannsakað þar sem það hafi ekki verið tilkynnt þegar það átti sér stað.

Lögmaður stefnda leitaði eftir svörum Vinnueftirlitsins við því hvort breytingar sem gerðar höfðu verið á hlíf yfir söginni væru slíkar að þær leiddu til þess að sögin væri ranglega merkt með CE-merkingu. Í tölvupósti svæðisstjóra Vinnueftirlitsins, dags. 24. september 2013, segir að niðurstaða skoðunar sé sú: „... að ný blaðhlíf sé gerð á sambærilegan hátt og upprunaleg hlíf og sögin sé því ekki ranglega CE-merkt þó skipt hafi veirð um blaðhlíf“. Óumdeilt er að hlíf sú sem var yfir söginni þegar slysið varð hafði verið fjarlægð þegar Vinnueftirlitið skoðaði sögina.

Stefnandi lagði mál þetta fyrir Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum með bréfi dags. 23. júlí 2012. Í álitsgerð nefndarinnar, dags. 18. september 2012, segir að miðað við fyrirliggjandi gögn eigi stefnandi ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingunni.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að Logoflex ehf. beri skaðabótaábyrgð á því líkamstjóni sem hann varð fyrir í umræddu slysi þann 31. október 2011. Telur hann ábyrgðina byggjast á sakarreglunni og reglunni um húsbóndaábyrgð. Logoflex hafi haft ábyrgðartryggingu hjá stefnda og kveðst hann því beina kröfum sínum að félaginu, sbr. 44. gr. laga nr. 30/2004.

Stefnandi byggir á því að hann hafi hvorki fengið nauðsynlega kennslu né leiðbeiningar á sögina. Sögin hafi verið ný og hann hafi ekki verið búinn að nota hana mikið. Hann sé ekki menntaður í starfseminni og hafi verið að saga álrör með söginni í fyrsta sinn. Stefnandi telur að verkstjórn hafi hér verið ófullnægjandi og vísar hann til 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980 og 7. og 8. gr. reglugerðar nr. 367/2006.

Þá byggir stefnandi á því að vinnuaðstæður hafi verið óforsvaranlegar og öryggi verulega ábótavant. Upprunaleg öryggishlíf hafi verið fjarlægð af söginni, en í staðinn hafi verið sett hlíf sem útbúin var á staðnum. Sú hafi verið frábrugðin upprunalegu hlífinni. Til dæmis hafi verið hægt að stilla hana þannig að hún færi ekki yfir allt sagarblaðið. Hafi verið auðvelt að komast í snertingu við sagarblaðið. Stefnandi segir að til þess að stýra efninu í gegnum sagarblaðið hafi hann þurft að ýta því upp að landinu á sleðanum þannig að fingur hans hafi verið nálægt blaðinu. Þá hafi járnrörin kastast frá söginni þegar búið var að saga þau, en vinnuveitanda hafi borið að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir hættu sem af því stafaði. Eftir slysið hafi landið á sleðanum verið fært þannig að halda þurfi við landið til að ýta efni að sagarblaðinu. Með þessari aðferð séu hendur lengra frá blaðinu en áður. Þá standi menn betur uppréttir. Einnig hafi verið tekið að nota þrýstiloft til að hreinsa afsag frá blaðinu. Þessar breytingar sýni að aðstæður og verklag hafi ekki verið eins og best verði á kosið. Vísar stefnandi hér til 13., 14., 37., 42. og 46. gr. laga nr. 46/1980 og 5. og 10. gr. reglugerðar nr. 367/2006.

Stefnandi byggir á því að slysið hafi ekki verið tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins fyrr en löngu eftir að það átti sér stað, svo seint að Eftirlitið hafi neitað að rannsaka það. Telur stefnandi að rannsókn hefði m.a. beinst að hættueiginleikum sagarinnar og vinnuaðstæðum þegar slysið varð. Skylda að hlutast til um rannsókn hvíli á vinnuveitanda, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Því verði stefndi að bera hallann af skorti á sönnunum.

Vegna þess að stefndi bendi á að stefnandi hafi unnið í fimm ár hjá Logoflex, tekur stefnandi fram að borðsögin hafi verið nýkomin á staðinn og fyrirkomulag hennar hafi verið ólíkt því sem hann hafi verið vanur í störfum sínum. Honum hafi ekki verið leiðbeint um sögina. Telur hann að vinnuveitandi hafi haft sérstakt tilefni til að kenna honum á sögina þar sem hann hafi breytt öryggisbúnaði hennar. Þá segir stefnandi að þrátt fyrir að sögin sé CE-merkt hafi það átt við sögina með upprunalegum öryggisbúnaði, hún hafi ekki verið vottuð af framleiðanda eftir breytingarnar sem gerðar hafi verið. Hafi CE-merkingin fallið niður með þessari breytingu. Vísar stefnandi hér til reglugerðar nr. 1005/2009, einkum a-liðar 1. gr. Bendir hann á að hlífin sem útbúin hafði verið hafi brotnað skömmu eftir slysið. Sé það til marks um vanbúnaðinn.

Auk þeirra lagareglna og lagaákvæða sem áður er getið vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Um heimild til að höfða mál þetta einungis til viðurkenningar bótaskyldu vísar hann til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að Vinnueftirlitið hafi staðfest að umrædd sög sé réttilega CE-merkt, þótt skipt hafi verið um hlíf á henni.

Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sannað að tjónið verði rakið til atvika sem Logoflex beri ábyrgð á að lögum.

Stefndi byggir á því að öll málsatvik séu ljós og því hafi það ekki haft nein áhrif þótt slysið væri ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu.

Stefndi segir að verk það sem stefnandi vann sé einfalt og að með eðlilegri aðgæslu hefði mátt koma í veg fyrir slysið. Stefnanda hafi verið ljóst að hætta gat stafað af sagarblaðinu og að sýna þyrfti ítrustu varfærni.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi verið vanur vinnu við sams konar borðsög í þau ár sem hann hafði starfað hjá Logoflex. Þá hafi hann notað sögina fyrir sjálfan sig utan vinnutíma. Hafi hann þekkt aðstæður. Ekki hafi verið nauðsynlegt að gefa stefnanda sérstök fyrirmæli um verkið, enda hafi stefnandi hlotið næga kennslu og þjálfun í notkun borðsagar á þeim fimm árum sem hann hafði starfað hjá fyrirtækinu.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki fylgt fyrirmælum verkstjóra um að saga þrjú rör saman í einu búnti. Hann hafi þess í stað sagað þrjú búnt eða níu rör í einu. Þannig hafi hann ekki beitt því verklagi sem honum hafi verið kennt. Stefnandi hafi verið einn við verkið og því hafi tilsögn verkstjóra einungis falist í fyrirmælum áður en verkið hófst. Mótmælir stefndi því að verkstjórn hafi verið ófullnægjandi.

Stefndi byggir á því að ósannað sé að borðsögin hafi verið vanbúin eða hættuleg, ef eðlilega hafi verið að verki staðið.

Stefndi segir að sögin hafi verið búin öryggishlíf. Í stað hlífar úr járni hafi verið hlíf úr harðplasti. Verði að telja að slík hlíf sé betri þar sem sjá megi í gegnum hana. Ekki skipti máli um þetta slys hvor hlífin hafi verið notuð.

Stefndi segir að sögin hafi verið CE-merkt. Hún hafi því uppfyllt skilyrði reglugerðar nr. 1005/2009. Breyting á öryggishlíf hafi ekki nein áhrif á gildi þessarar merkingar. Vísar hann hér til svars Vinnueftirlitsins sem áður er getið. Því verði að leggja til grundvallar að sögin hafi uppfyllt öryggiskröfur þessarar reglugerðar. Jafnframt hafi hún uppfyllt lög nr. 46/1980 og reglugerð nr. 367/2006. Því sé ósannað að slysið megi rekja til vanbúnaðar eða skorts á öryggisbúnaði.

Stefndi mótmælir því að „landið“ hafi verið á röngum stað. Landið hafi verið færanlegt. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að færa það þannig að hann styddi aðeins við rörin, en ýtti ekki á eftir þeim. Báðar aðferðirnar séu jafn öruggar. Eldri borðsögin hafi verið útbúin á sama hátt og hafi stefnandi því átt að þekkja þennan búnað.

Stefndi bendir á að við sögina hafi verið skaft sem nota hafi átt til að sópa afsagi frá söginni þegar búið var að saga. Þar sem sögin hafi verið CE-merkt liggi fyrir að hún hafi verið búin fullnægjandi öryggisbúnaði hvað þetta varði.

Varakrafa stefnda byggir á því að stefnandi hafi verið meðvaldur að slysinu af stórkostlegu gáleysi, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum. Þar sem sögin hafi uppfyllt allar öryggiskröfur og stefnandi verið vanur að vinna við borðsög verði ekki komist hjá því að leggja til grundvallar að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við verkið.

Niðurstaða

Krafa stefnanda er að stofni skaðabótakrafa á hendur Logoflex ehf., sem hann beinir að stefnda samkvæmt heimild 44. gr. laga nr. 30/2004.

Slys stefnanda var ekki tilkynnt Vinnueftirlitinu fyrr en að liðnum rúmum fjórum vikum. Neitaði Eftirlitið því að rannsaka málið. Skylda til að tilkynna slysið og hlutast til um rannsókn hvíldi á Logoflex, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980. Verður stefndi því að bera hallann af því ef málið er ekki nægilega upplýst. Skipti stefnda og Vinnueftirlitsins á orðsendingum um CE-merkingar hafa ekki neitt gildi í þessu sambandi, en rannsaka átti aðstæður á vettvangi og ástand sagarinnar þegar eftir að slysið varð. Þá er það einnig athugunarvert að Vinnueftirlitið skuli ekki hafa skoðað sögina með þeirri hlíf sem var á henni þegar slysið varð.

Ekki liggur fyrir mat á þeirri breytingu á söginni sem gerð var með því að skipta um hlíf yfir sagarblaðinu. Vinnueftirlitið telur að CE-merking sagarinnar standi enn þrátt fyrir þessa breytingu. Rannsókn á slysinu fór ekki fram og því vantar upplýsingar um ástand sagarinnar strax eftir slysið. Fram kom í skýrslu stefnanda fyrir dóminum að hlífin hefði verið stíf og hún hefði stöðvast í uppréttri stöðu, þannig að hún hafi ekki verið yfir sagarblaðinu.

Stefnandi taldi að sér hefði ekki verið leiðbeint sérstaklega um notkun sagarinnar. Hann hefur ekki bent á nein atriði sem hann þekkti ekki, nema hvað hann kveðst ekki viss um að hann hafi vitað að hægt væri að snúa bakkanum eða landinu þannig að það styddi við rörin og nýttust til að ýta á eftir þeim þegar þau væru söguð, en væru ekki eingöngu til að halda þeim beinum. Ekki hafa verið lögð fram nein gögn um muninn á aðferðum við notkun sagarinnar og hvort slysahætta eykst ef bakkinn er fjær starfsmanninum eins og hann var er slysið varð. Stefnandi heldur því fram að sögin hafi verið nýkomin á staðinn og að hann hefði ekki sagað álrör með henni áður. Á móti er því haldið fram að sáralítill munur sé á söginni og þeirri sög sem notuð hafi verið áður og stefnandi hafi verið vanur.

Að ýmsu leyti er málið illa upplýst. Það skýrist að hluta af því að Vinnueftirlitið rannsakaði ekki slysið. Þannig hefði mátt upplýsa hvort munur á söginni og þeirri eldri sem stefnandi var vanur hafi verið umtalsverður. Þá hefði mátt upplýsa nánar hvaða leiðbeiningar og fyrirmæli um öryggisráðstafanir stefnandi hafði fengið, en stefndi bendir einungis á að stefnandi hafi verið vanur að vinna með sambærilegri vél. Mestu skiptir þó að upplýst hefði verið um ástand á hlífinni yfir sagarblaðinu, sem stefnandi staðhæfir að hafi verið stillt þannig að hún seig ekki niður. Þar sem málið var ekki rannsakað verður að snúa sönnunarbyrði við um þessi atriði og leggja það á stefnda að sanna að hlífin hafi verið í lagi og að hún hafi verið nægilega örugg, þrátt fyrir að vera annarrar gerðar en upphaflega hlífin. Þetta hefur stefndi ekki sannað. Vottorð um að hlíf, sem er ekki nákvæmlega eins og sú sem var á söginni er slysið varð, leiði ekki til þess að vélin missi CE-merkingu, dugar ekki til að sanna þetta. Því verður að byggja niðurstöðu dómsins á því að vanbúnaðar sagarinnar hafi verið orsök slyssins og leggja bótaábyrgð á stefnda samkvæmt almennu skaðabótareglunni, sbr. 44. gr. laga nr. 30/2004.

Stefndi byggir á því í greinargerð að stefnandi hafi ekki fylgt fyrirmælum verkstjóra við sögunina. Hann hafi sagað fleiri rör í einu en verkstjóri hafi sagt honum að gera. Þessa fullyrðingu hefur stefndi ekki reynt að sanna og verður því að hafna þessari málsástæðu hans.

Hafna verður þeirri málsástæðu stefnda að leggja beri eigin sök á stefnanda þar sem hann hafi af stórfelldu gáleysi átt þátt í því að slysið varð. Þetta byggir stefndi á ályktun af því að öryggisbúnaður allur hafi verið í lagi. Þegar af þeirri ástæðu að leggja verður til grundvallar að öryggisbúnaður sagarinnar hafi verið í ólagi verður að hafna þessari kröfu og leggja óskipta bótaábyrgð á stefnda. Ekkert annað er fram komið er stutt gæti við þessa kröfu stefnda um sakarskiptingu.

Bótaskylda stefnda er því viðurkennd óskipt. Þá verður stefnda gert að greiða stefnanda 875.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., á tjóni er stefnandi, A, hlaut í vinnuslysi á vinnustað Logoflex ehf. þann 31. október 2011.

Stefndi greiði stefnanda 875.000 krónur í málskostnað.