E-2851/2020

Mál þetta, sem var dómtekið 25. mars 2021, var höfðað 30. september 2020 af stefnanda, A, [...], á hendur stefnda, X, nú B, [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.854.404 krónur en til vara aðra lægri fjárhæð, í báðum tilvikum að viðbættum dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 44.255 krónum frá 31. maí 2020 til 30. júní sama ár, en af 512.855 krónum frá þeim degi til 31. júlí 2020 en frá þeim degi til greiðsludags af 2.854.404 krónum. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að stefndi verði eigi dæmdur til greiðslu hærri fjárhæðar en 604.349 króna. Til þrautavara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað.

I.

Málsatvik eru þau að stefnandi, sem hafði verið starfsmaður stefnda í tuttugu og eitt ár, sagði starfi sínu lausu með tölvuskeyti 28. apríl 2020, með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Starfslok væru því áætluð 31. júlí 2020. Stefnandi kveður að orlofstaka hans hafi ekki verið ákveðin og hann hafi miðað við að fá orlofið gert upp við starfslok. Degi síðar, 29. apríl, hafi hann forfallast en áverki á hendi af völdum vinnuslyss sem hann hafi orðið fyrir 18. mars 2020 hafi tekið sig upp. Fyrir liggja í gögnum málsins læknisvottorð um að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 18. mars til 18. apríl og aftur frá 29. apríl til 8. maí 2020. Stefnandi kveðst hafa komið á vinnustað í kjölfar þess að meiðsli tóku sig upp og greint fyrirsvarsmanni stefnda, Y, frá því að hann yrði frá vinnu af framangreindum ástæðum út vikuna sem í hönd fór. Þegar stefnandi hafi komið til vinnu 11. maí 2020 hafi fyrirsvarsmaður stefnda bent honum á orðsendingu sem biði hans í tölvuskeyti, dags. 6. maí 2020.

Í framangreindu tölvuskeyti stefnda, frá 6. maí, segir: „Þar sem þú hefur ekkert látið heyra í þér í viku erbest að þú sért frá og með 1. maí 2020 kominn í sumarfrí. Þessi sjálftaka þín það sem af er á fríi passar engan veginn í svona 2 manna fyrirtæki sem [X] er. Býst við að þegar þú komir aftur til starfa 15. júní hafir þú meðferðis læknisvottorð sem krafa ergerð um og þar komi fram hvaða læknisfræðilegum úrræðum hafi verið beitt í þínu tilviki s. s. lyfjagjöf o. fl.“

Stefnandi kveðst hafa mótmælt þessu og bent á að það væri ekki á færi atvinnurekanda að ákveða að fjarvist á lögboðnum frídegi, þ. e. 1. maí, og vegna óvinnufærni af völdum vinnuslyss, yrði skilgreind sem orlof og að það yrði enn síður gert með afturvirkum hætti. Stefnandi hafi hafnað því að hefja orlofstöku fyrirvaralaust. Stefnandi segir að hann hafi mátt sitja undir stóryrðum fyrirsvarsmanns stefnda þennan dag en komið allt að einu til starfa á ný daginn eftir, 12. maí. Þá hafi fyrirsvarsmaður stefnda sagt að hann skyldi ekki opna tölvuna, hans biðu engin verkefni. Stefnandi hafi því yfirgefið vinnustaðinn.

Stefnandi segir að framkoma og viðhorf fyrirsvarsmanns stefnda, sem hafi birst í meiðandi athugasemdum og tilhæfulausum ásökunum í hans garð, bæði á vinnustað og í skriflegum orðsendingum, hafi lagst þungt á sig og valdið sér ama og áhyggjum. Stefnandi hafi bæði þurft að leita aðstoðar læknis og sálfræðings vegna svefntruflana og almennrar vanlíðanar sem hann hafi mátt þola vegna framgöngu stefnda. Einnig hafi stefnandi leitað sér ráðgjafar lögmanns.

Með bréfi lögmanns stefnanda 14. maí 2020 var stefnda tilkynnt að stefnandi liti svo á að vinnuframlag hans á uppsagnarfresti hefði verið afþakkað þegar honum hafi verið tilkynnt 11. maí 2020 að hans biðu engin verkefni á vinnustaðnum. Þá segir í bréfinu að það væri ekki á valdi stefnda að ákveða einhliða orlofstöku starfsmanna, hvað þá eftir á. Þá færi það í bága við reglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs að krefjast upplýsinga um læknismeðferð stefnanda og hvaða lyf hann hafi fengið. Væri ekki unnt að skilja tilkynningu stefnda 6. maí 2020 á annan veg en þann að endurkoma stefnanda til vinnu væri háð því skilyrði að hann legði fram gögn í því sambandi. Jafnframt væri ekki unnt að skilja yfirlýsingu stefnda um að engin verkefni biðu stefnanda á annan veg en að hann hefði afþakkað vinnuframlag hans út uppsagnarfrest, þ. e. til 31. júlí 2020. Í samræmi við það myndi stefnandi ekki koma framar til starfa hjá stefnda. Loks sagði í bréfinu að stefnandi teldi sig eiga rétt til launa út uppsagnarfrestinn til 31. júlí 2020 og því til viðbótar rétt til 1,78 mánaðarlauna, sem bæri að greiða honum við lok ráðningartímans.

Stefndi brást við framangreindu bréfi lögmanns stefnanda sama dag, 14. maí, með tölvuskeyti. Þar segir stefndi: „Það hefur aldrei hvarflað að mér að greiða [A] ekki þau laun sem þú nefndir í bréfi þínu.“ Þá kom fram í bréfinu að málið snerist einfaldlega um hvort stefndi hefði eitthvað um sumarfrí stefnanda að segja.

Degi síðar, 15. maí, sendi stefndi stefnanda tölvuskeyti þar sem segir: „Sæll [A], sé að þú hefur verið að sniglast hér í fyrirtækinu að mér óvitandi. Tel það í hæsta máta óviðeigandi og ekki þér til sóma eða framdráttar nema að þú sért hræddur við að hitta mig? Eitthvað ert þú að fela.“ Stefnandi hefur greint frá því að deginum áður, 14. maí, hafi hann farið á starfsstöð stefnda að kvöldlagi til að sækja persónulega muni. Stefnandi kveðst hafa farið aftur ásamt syni sínum á starfsstöð stefnda 18. maí 2020 og hitt þá fyrirsvarsmann stefnda sem hafi kallað eftir því að stefnandi skilaði lykli að starfsstöðinni og hann hafi gert það.

Stefnandi kveður að þrátt fyrir yfirlýsingu stefnda um að hann myndi standa skil á launum og orlofi í samræmi við kröfu stefnanda hafi á launauppgjöri fyrir maí 2020 vantað tvo launaliði; bifreiðastyrk og dagpeninga. Stefnandi hafi ákveðið að sjá hvort stefndi myndi ekki leiðrétta þessa yfirsjón sjálfur og beðið uppgjörs fyrir júnímánuð en þá hafi aðeins verið greidd 36,60% mánaðarlauna. Launaseðillinn hafi borið það með sér að stefndi hygðist ekki greiða stefnanda frekari laun, en á launaseðlinum, sem hafi borist með tölvuskeyti, hafi staðið „orlof“.

Með bréfi stefnanda 16. júlí 2020 var gerð krafa um ógreidd laun út uppsagnarfrest stefnanda, þ. m. t. bifreiðastyrk og dagpeninga, auk orlofs, samtals 2.807.834 krónur. Kröfu stefnanda var hafnað með bréfi stefnda sama dag, 16. júlí. Stefnandi hefur því höfðað mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu og sonur hans. Þá gaf fyrirsvarsmaður stefnda, Y, skýrslu fyrir dómi. Verður vísað til framburðar þeirra síðar eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndi hafi með ólögmætum hætti vanefnt samningsbunda skyldu til greiðslu launa á uppsagnarfresti hans og orlofs í framhaldi af starfslokum hans 31. júlí 2020. Sjálfur hafi stefnandi sagt upp starfi sínu hjá stefnda með þriggja mánaða uppsagnarfresti, sbr. lög nr. 19/1979, sbr. ákvæði kjarasamnings verslunarmanna. Hann hafi tilkynnt uppsögnina með lögmætum hætti og miðað við að starfi hans lyki 31. júlí 2020. Stefnandi byggir á því að lágmarkskjör hans hafi ráðist af kjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins, sbr. 1. gr. laga 55/1980.

Þegar stefnandi hafi sagt upp starfi sínu 28. apríl 2020 hafi ekkert verið ákveðið um orlofstöku það árið. Hann hafi um árabil tekið meirihlutann af orlofi sínu í októbermánuði en það hafi fallið vel að þörfum bæði hans og stefnda. Hann hafi því miðað við að vinna út uppsagnarfrestinn og ljúka störfum í lok júlí og þannig í reynd taka orlofið út eftir starfslok. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 5. gr. laga um orlof nr. 30/1987 skuli atvinnurekandi í samráði við launþega ákveða hvenær orlof er veitt og skuli hann eftir því sem unnt er fara að vilja launamanns í því efni. Hann skuli að lokinni könnun á vilja launþega „svo fljótt sem unnt er og í síðasta lagi mánuði fyrir byrjun orlofs, nema sérstakar ástæður hamli“ tilkynna hvenær orlof skuli hefjast. Stefnanda hafi því verið rétt að hafna fyrirmælum stefnda 6. maí 2020, þar sem honum hafi verið einhliða tilkynnt að hann teldist hafa hafið orlofstöku 10 dögum fyrr, 1. maí. Ekkert hafi heimilað stefnda að ákveða upphaf orlofstöku stefnanda með minna en mánaðarfyrirvara og fjarstæða að það yrði gert með afturvirkum hætti og þannig að forföll vegna óvinnufærni af völdum vinnuslyss yrði talið til orlofs. Krafa stefnda um framlagningu læknisvottorða með upplýsingum um lyfjagjöf og aðra læknismeðferð eigi sér enga stoð enda viðurkennt að atvinnurekandi eigi þann kost einan að fá trúnaðarlæki til að kanna eðli veikindaforfalla. Atvinnurekandi eigi undir engum kringumstæðum kröfu á upplýsingum um lyfjagjöf og meðferð, eins og stefndi hafi gert kröfu um. Krafan væri hins vegar því til staðfestu að stefnda hafi verið fullkomlega ljóst hvers vegna stefnandi hafi verið frá vinnu fyrstu viku maímánaðar enda hafi stefnandi upplýst hann um það þegar í kjölfar komu hans á bráðamóttöku Landspítalans 29. apríl 2020. Ákvörðun stefnda um orlofstöku stefnanda hafi verið var haldin slíkum annmörkum að stefnanda hafi verið rétt að hafna henni og hafa að engu. Það hafi hann raunar tilkynnt fyrirsvarsmanni stefnda þegar við móttöku tilkynningarinnar 11. maí 2020.

Þá byggir stefnandi á því að þau fyrirmæli stefnda við upphaf vinnudags 12. maí 2020 um að hans biðu engin verkefni og að hann skyldi ekki opna tölvu sína á vinnustaðnum hafi í senn verið niðurlægjandi og meiðandi og falið efnislega í sér þá ákvörðun stefnda að afþakka vinnuframlag stefnanda. Stefnandi hafi litið svo á að það hafi verið afþakkað út uppsagnarfrest hans eða til loka júlímánaðar. Stefnda hafi formlega verið tilkynnt um þennan skilning stefnanda með bréfi 14. maí 2020. Stefndi hafi svarað sama dag og hreyft engum andmælum við þeirri staðhæfingu. Hefði þó verið til þess brýnt tilefni, hefði hann viljað freista þess að fá samkomulag um að stefnandi tæki orlof sitt að einhverjum hluta áður en ráðningartímabilinu lyki. Þannig hafi hann engum andmælum hreyft við yfirlýstum skilningi stefnanda um atvik máls og áhrif þeirra á ráðningarsambandið. Þvert á móti hafi stefndi staðfest að stefnandi fengi greidd laun.

Stefnandi kveðst hafa haft leyfi stefnda til að geyma persónulega muni á geymslulofti á starfsstöð félagsins. Stefnandi hafi farið að kvöldlagi 14. maí 2020 og sótt hluta þess sem hann hafi haft þar í geymslu. Daginn eftir, 15. maí, hafi stefndi gert athugasemdir við það með tölvuskeyti. Stefnandi hafi þá ákveðið að sækja það af eignum sínum sem enn hafi verið á loftinu. Stefnandi hafi farið ásamt syni sínum á starfsstöð stefnda 18. maí og hitt þá fyrirsvarsmann stefnda sem hafi kallað eftir því að stefnandi skilaði lykli að starfsstöðinni. Að mati stefnanda hafi það verið því til enn frekari staðfestingar að starfskrafta hans hafi ekki verið framar óskað.

Stefnandi byggir jafnframt á því að í bréfi stefnda liggi fyrir staðfesting á því að vinnuframlag stefnanda hafi verið afþakkað og jafnframt skuldbindandi yfirlýsing um að stefnandi fengi gerð upp laun til loka uppsagnarfrests 31. júlí, auk greiðslu fyrir 30 daga orlof liðins orlofsárs og ávinnslu orlofs mánuðina maí – júlí 2020, sem nemi 8,48 dögum. Svari það til 13,04% af launum en það sé sá orlofsréttur sem stefnandi hafi notið samkvæmt ákvæðum kjarasamnings VR og atvinnurekenda. Samtals svari þetta til greiðslu 1,78 mánaðarlauna. Þessi uppgjörsmáti sé í samræmi við ákvæði orlofslaga en þar segi í 8. gr. að við lok ráðningartíma skuli greiða launþega öll áunnin orlofslaun hans. Þessa skyldu hafi stefnandi vanefnt gróflega, annars vegar með því að fella niður tvo fasta launaliði af launauppgjöri fyrir maí og júní, þ. e. ökutækjastyrk og dagpeninga, samtals að fjárhæð 44.255 krónur á mánuði og með því að greiða aðeins sem svari 1,366 mánaðarlaunum, án fyrrnefndra launaliða í stað launa út uppsagnarfrestinn auk þá áunnins orlofs, eða sem svari til samtals 4,78 mánaðarlauna.

Um sundurliðun dómkröfu segir stefnandi að föst mánaðarlaun hans hafi verið samsett af þremur greiðsluliðum. Laun, sem lífeyrisiðgjald reiknist af, hafi verið 669.261 króna frá 1. apríl 2020 að telja. Því til viðbótar hafi hann fengið greitt mánaðarlega, alla mánuði ársins, 29.375 krónur sem bifreiða- /samgöngustyrk og 14.880 krónur í dagpeninga. Báðir aðilar hafi talið sig hafa nokkurt skattalegt hagræði af þessari skiptingu, sem hafi verið tekin upp árið 2011. Þessar greiðslur hafi verið fastar og greiddust eins í orlofi.

Stefnandi gerir kröfu um að stefndi greiði honum full umsamin föst mánaðarlaun fyrir mánuðina maí til júlí 2020, þ. e. laun að fjárhæð 2.008.083 krónur auk bifreiðastyrks að fjárhæð 88.125 krónur og dagpeninga að fjárhæð 44.640 krónur, samtals 2.140.848 krónur. Því til viðbótar komi áunnið orlof sem svari til 1,78 mánaðarlauna, en fjárhæð þess nemi 1.270.238 krónum. Því til viðbótar beri stefnanda greiðsla orlofsuppbótar, 51.000 krónur vegna ávinnslu á orlofsárinu sem hófst 1. maí 2019, og 14.733 krónur vegna hlutdeildar í orlofsuppbót vegna ávinnslu mánuðina maí til júlí 2020, þ. e. 13/45 hluta, sbr. grein 1.3.2 í kjarasamningi VR. Nemi fjárhæð orlofsuppbótar við starfslok því samtals 65.750 krónum. Loks krefst stefnandi greiðslu áunninnar hlutdeildar í desemberuppbót vegna vinnu mánuðina janúar til júlí 2020, þ. e. 30/45 hluta af 94.000 krónum, sbr. kafla 1.3 í kjarasamningi. Nemi sú fjárhæð 62.667 krónum. Réttur stefnanda til greiðslna fyrir umrætt tímabil svari því samtals til 3.539.485 króna. Af þessari fjárhæð hafi stefndi greitt 999.430 krónur, sbr. launaseðla fyrir maí og júní 2020. Eftir standi því ógreitt 2.540.055 krónur.

Stefndi hafi ekki sinnt áskorun stefnanda um að gera upp það sem vangreitt hafi verið með reglubundnu launauppgjöri 31. júlí 2020. Stefnanda sé því nauðsynlegt að krefjast jafnframt greiðslu á því 11,5% iðgjaldi af launum til lífeyrissjóðs, sem atvinnurekanda sé skylt að greiða og stefndi hafi reglubundið greitt. Iðgjaldið greiðist af öðrum þáttum fastra launa en bifreiðastyrk og dagpeningum og sé iðgjaldsstofninn því 2.328.515 krónur og iðgjaldið samkvæmt því 267.779 krónur. Af sama stofni reiknist krafa um 2% iðgjald í séreignarsjóð, sbr. grein 9.4.5 í kjarasamningi, og nemi sú krafa því 46.570 krónum. Samtals nemi krafa stefnanda því 2.854.404 krónum.

Samkvæmt framansögðu nemi vangreiðsla stefnda á launum stefnanda fyrir maí 2020, sem hafi gjaldfallið 31. maí 2020, 44.255 krónum, sem svari til bifreiðastyrks og dagpeninga. Vangreiðsla á launauppgjöri fyrir júnímánuð hafi numið 468.680 krónum en aðrir hlutar af kröfu stefnanda um launauppgjör fyrir júlí ásamt uppgjöri orlofsréttar og lífeyrisiðgjalds hafi gjaldfallið 31. júlí 2020. Krafa um dráttarvexti miðist við þessa greiningu á skiptingu kröfuliða á samningsbundna gjalddaga.

Um varakröfu segir stefnandi að þótt hann fái ekki séð hvernig eða á hvaða grundvelli stefndi hefði getað sett hann í orlof án fyrirvara hinn 11. maí 2020 verði ekki fram hjá því litið að launauppgjör fyrir maí og júní gefi til kynna að stefndi telji sig hafa gert upp orlof við stefnanda. Fyrir því finnist þó engin stoð og bersýnilegt að mikið vanti á að greiðslur stefnda gætu mætt orlofi, þótt það væri talið tekið á uppsagnarfresti. Samkvæmt reiknireglu kjarasamnings VR og Samtaka atvinnulífsins um uppgjör orlofs beri að miða við að í mánuði hverjum séu 21,67 dagar. Samkvæmt því svari 30 daga orlof til 1,384 mánaðarlauna. Stefndandi hafi lagt fyrir stefnda læknisvottorð, dags. 11. maí 2020, sem beri með sér að hann hafi verið óvinnufær dagana 29. apríl til 8. maí 2020. Hann hafi mætt til vinnu bæði 11. og 12. maí þegar honum hafi verið tjáð að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi hans. Virkir dagar í maímánuði frá og með 13. maí hafi verið 10 talsins. Hefði stefnandi tekið orlof frá þeim tíma hefði 10/21,67 hlutar mánaðarins skoðast sem orlof. Svari það til 46,15% mánaðarlauna. Að viðbættri 36,6% greiðslu júnílauna blasi því við að stefndi hafi aðeins greitt sem svari til 82,75% mánaðarlauna og vanti þá sem svari til 80,97% mánaðarlauna á að orlof hafi verið gert upp að fullu við starfslok stefnanda 31. júlí 2020.

Varakrafa stefnanda sé aðallega við það miðuð að ógreitt orlof við lok ráðningarsambands 31. júlí 2020 hafi numið sem svari fyrrgreindu hlutfalli og lækki það bótakröfu um sem því svari í 689.411 krónur að meðtöldum áhrifum á iðgjaldshlut í lífeyrissjóð. Varakrafa stefnanda sé því að fjárhæð 2.118.425 krónur. Hefði sú breyting ekki áhrif á vaxtakröfu.

Um lagarök vísar stefnandi til reglna vinnuréttar, laga nr. 55/1980, laga nr. 19/1979 svo og laga nr. 30/1987 um orlof.

Kröfur um vexti, þar með talda dráttarvexti og vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III.- V. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggist á lögumnr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að á launþegum hvíli sú meginskylda að sinna vinnu sinni og á móti hvíli þá sú skylda á vinnuveitanda að greiða starfsmönnum sínum laun vegna þeirrar vinnu sem þeir inna af hendi. Stefnandi hafi ekki sinnt þessari meginskyldu sinni. Stefnandi hafi neitað boði um að taka orlof í uppsagnarfresti og hafi þá hvílt sú skylda á honum að standa við ráðningarsamband sitt við stefnda út uppsagnarfrest sinn til samræmis við meginreglur vinnuréttar. Með því að mæta ekki til vinnu 13. maí 2020 hafi stefnandi hlaupist á brott úr starfi með ólögmætum hætti og þannig fyrirgert rétti sínum til launa eftir þann tíma. Starfsmönnum sé óheimilt að hlaupast á brott úr starfi. Eftir uppsögn beri starfsmanni skylda til að vinna út uppsagnarfrest sinn. Með því að sinna ekki þessari skyldu sinni megi líta svo á að stefnandi hafi rift ráðningarsambandinu með ólögmætum hætti og eigi því ekki rétt til frekari greiðslna utan launa fram til þess tíma auk áunninna réttinda sem þegar hafi verið gerð upp við hann og gott betur en svo.

Stefnandi telur að tilvísanir stefnanda til réttinda samkvæmt kjarasamningum VR eigi ekki við í máli þessu. Stefnandi hafi að eigin ósk staðið fyrir utan stéttarfélög og samkvæmt meginreglum vinnuréttar og lögum á sviði vinnuréttar eigi stefnandi því aðeins rétt á lágmarksréttindum samkvæmt lögum.

Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi rétt til nokkurra launa utan áunninna réttinda. Stefnandi hafi ekki mætt til vinnu frá þeim tíma sem hann sagði upp og til þess tíma er hann hafi mætt til vinnu 12. maí 2020. Stefnandi hafi borið því við að hann hefði verið frá vinnu vegna veikinda og framvísað læknisvottorði 11. maí 2020 til sönnunar á því.

Stefndi byggir á því að það sé meginregla vinnuréttar að þegar forföll beri að höndum vegna sjúkdóma eða slysa sé nauðsynlegt að launamaður tilkynni atvinnurekanda það svo fljótt sem við verður komið, svo að hægt sé að gera nauðsynlegar ráðstafanir á vinnustað. Þannig hvíli tilkynningarskylda á launþega sem ekki hafi verið fullnægt af hálfu stefnanda í þessu máli. Hafi stefnandi þannig fyrirgert rétti sínum til launa, bæði vegna þess tíma sem hann kveðst hafa verið veikur og frá þeim tíma er hann telst hafa hlaupist á brott úr starfi með ólögmætum hætti. Verði fallist á með stefnda að tilkynningarskylda um veikindi hafi verið brotin byggir stefndi á því að hann eigi gagnkröfu til skuldajöfnunar að fjárhæð 1.070.424 krónur (713.616 * 3).

Verði talið ósannað að stefnandi hafi ekki tilkynnt stefnda með réttum hætti frá veikindum sínum byggir stefndi á því að stefnandi eigi einungis rétt til launa vegna tímabilsins frá 1. maí til og með 12. maí 2020. Nemi laun stefnanda fyrir það tímabil samtals 285.446 krónum (713.616 / 30 * 12). Við þá fjárhæð bætist síðan mótframlag stefnda í lífeyrissjóð stefnanda að fjárhæð 32.826 krónur. Launakrafa stefnanda fyrir framangreint tímabil nemi því samtals 318.272 krónum.

Þá kveðst stefndi ekki mótmæla því að stefnandi hafi áunnið sér réttindi, þ. e. orlof, orlofsuppbót og desemberuppbót, vegna sama tímabils, þ. e. til og með 12. maí 2020. Við útreikning á rétti launamanns til orlofs sé samkvæmt lögum um orlof nr. 30/1987 auk meginreglu vinnuréttar miðað við að meðalfjöldi virkra daga í mánuði annarra en laugardaga sé 21,67 og að miða skuli við þá tölu við útreikning á áunnum réttindum við starfslok. Laun í orlofi séu þá fundin út með því að deila 21,67 í mánaðarkaupið og það síðan margfaldað með orlofsdagafjöldanum. Stefndi miði þannig í aðalkröfu sinni um sýknu við að rétt sé að reikna með stuðlinum 1,108, enda hafi áunnir orlofsdagar stefnanda við starfslok verið 24 dagar, með vísan til 1. mgr. 3. gr. laga nr. 30/1987. Áunnin réttindi stefnanda hafi því numið 790.687 krónum við starfslok 12. maí 2020.

Stefndi hafi greitt stefnanda samtals 999.430 krónur í tveimur greiðslum. Byggir stefndi því á því að stefnanda hafi verið ofgreitt orlof sem ráðstafa skuli sem greiðslu á launum stefnanda fyrir 1. – 12. maí. Ofgreiðsla m. t. t. til orlofs- og desemberuppbótar hafi numið 129.455 krónum sem komi til lækkunar á launum stefnanda, sbr. útreikninga sem stefndi hafi lagt fram í málinu. Ógreidd laun og áunnin réttindi til stefnanda nemi því 195.334 krónum.

Stefndi byggir á því að sér sé heimilt að skuldajafna framangreinda skuld við stefnanda með skaðabótakröfu, gagnkröfu, sem hann telur sig eiga á hendur stefnanda vegna ólögmæts brotthvarfs úr starfi enda séu skilyrði skuldajöfnunar fyrir hendi. Byggir stefndi þá heimild sína á 1. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Miðað við að stefnandi hafi horfið með ólögmætum hætti úr vinnu frá og með 13. maí 2020 byggir stefndi á því að hann eigi heimtu á skaðabótum úr hendi stefnanda vegna ólögmæts brotthvarfs úr starfi, sbr. lögjöfnun frá 1. mgr. 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928. Samkvæmt ákvæðinu beri launþega að greiða vinnuveitanda skaðabætur sem nemi hálfum launum vegna þess tíma sem ólögmætt brotthvarf úr starfi nái til. Nemi skaðabótakrafa stefnda því 927.701 krónu.

Með hliðsjón af framangreindu nemi skuld stefnanda við stefnda vegna ólögmæts brotthvarfs úr starfi m. t. t. til skuldajöfnunar vegna launakröfu stefnanda 732.367 krónum (927.701- 195.334). Stefndi geri ekki sjálfstæða kröfu til greiðslu skaðabóta úr hendi stefnanda í máli þessu. Stefndi áskilji sér þó rétt til að leita réttar síns síðar.

Varakrafa stefnda byggist á sömu röksemdum og til stuðnings aðalkröfu sinni eftir því sem við á. Verði ekki fallist á með stefnda að stefnandi hafi hlaupist brott úr starfi 13. maí 2020 byggir stefndi á því að stefnandi hafi þá brotið starfsskyldur sínar og með ólögmætum hætti hlaupist á brott úr starfi sínu þegar hann mætti ekki aftur til vinnu 15. júní 2020, líkt og stefndi hafi gert kröfu um. Í tölvupósti stefnda 6. maí 2020 til stefnanda segi meðal annars: „Býst svo við að þegar þú komir aftur til starfa 15. júní...“ Þannig hafi verið til þess ætlast að stefnandi myndi mæta aftur til starfa á þeim degi.

Þetta hafi verið áréttað í bréfi stefnda til lögmanns stefnanda 16. júlí 2020 en þar segi meðal annars: „Vænst væri aftur á móti að hann myndi mæta til vinnu 18. júní.“ Svo virðist sem vísað sé til rangrar dagsetningar sem hafi átt að vera 15. júní. Með hliðsjón af því að stefnandi hafi horfið með ólögmætum hætti úr starfi frá og með 15. júní 2020 þurfi að endurreikna dómkröfu stefnanda en útreikningar hans séu rangir. Stefndi áréttar að orlofsréttur stefnanda hafi verið 24 dagar fyrir hvert orlofstímabil, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga um orlof nr. 30/1987. Þá eigi kjarasamningur VR ekki við. Áunnin orlofsréttindi stefnanda 15. júní 2020 teljist því hafa verið 26 dagar, þ. e. fullt orlof vegna fyrra árs auk tveggja daga vegna þeirra sex vikna er hafi liðið frá 1. maí 2020 en 14 dagar vegna júnímánaðar myndi ekki rétt til orlofsdaga í samræmi við fyrrgreint ákvæði. Nemi áunnið orlof stefnanda því 1,2 mánaðarlaunum. Vísar stefndi í þessu sambandi til útreikninga sem hann hafi lagt fram í málinu. Samtals hafi því áunnin orlofsréttindi stefnanda 15. júní 2020 numið 856.339 krónum sem þegar teljist að fullu greidd.

Vegna kröfu stefnanda um laun vegna orlofsuppbótar og desemberuppbótar hafi stefnandi leiðrétt útreikninga stefnda til samræmis við tímamarkið 15. júní 2020, sbr. dskj nr. 21. Samtals nemur því ógreidd krafa stefnanda vegna þessara launa 15.940 krónum.

Stefndi telur að þar sem stefnandi hafi með ólögmætum hætti hlaupist úr starfi frá og með 15. júní 2020 eigi stefnandi að greiða honum skaðabætur. Vísar stefndi til 1. mgr. 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928 með lögjöfnun til samræmis við réttarvenju og dómaframkvæmd. Samkvæmt ákvæðinu beri launþega að greiða vinnuveitanda skaðabætur sem nemi hálfum launum vegna þess tíma sem ólögmætt brotthvarf úr starfi nær til. Nemi krafa stefnda því 547.106 krónum.

Byggir stefndi á því að skaðabótakrafa hans skuli koma til lækkunar á dómkröfum stefnanda og að verði fallist á varakröfu hans skuli hann einungis dæmdur til að greiða stefnanda 604.349 krónur (1.151.455 – 5 47.106).

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um vexti og dráttarvexti. Verði ekki fallist á aðalkröfu hans um sýknu telur stefndi að miða skuli útreikning vaxta við dómsuppsögu eða ella við þingfestingu málsins, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Þrautavarakrafa stefnda um verulega lækkun á dómkröfum stefnanda er byggð á sömu málsástæðum og aðal- og varakröfur stefnda. Stefndi byggir á því að búið sé að selja rekstur félagsins og engin starfsemi sé lengur í því. Töluverður kostnaður hafi falist í því að ráða inn starfsmann til að sinna störfum sem stefnandi hafi áður sinnt til þess tíma er rekstur félagsins var seldur.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna vinnuréttar um skyldur launþega til þess að inna vinnuskyldu sínaaf hendi á uppsagnarfresti. Þá vísast að öðru leyti til reglna vinnuréttar, sérstaklega til ákvæða laga nr. 55/1980, laga nr. 19/1979 og laga um orlof nr. 30/1987. Um bótakröfu vísar stefndi til hjúalaga nr. 22/1928, sérstaklega 1. mgr. 25. gr. laganna.

Stefndi vísar til meginreglna laga um meðferð einkamála um málskostnaðarkröfu og til 1. mgr. 28. gr. sömu laga vegna gagnkröfu sinnar um heimild til skuldajöfnunar.

IV.

Eins og rakið hefur verið sagði stefnandi upp störfum hjá stefnda 28. apríl 2020. H ann hafði þá starfað hjá stefnda í meira en tuttugu ár. Uppsagnarfrestur var þrír mánuðir og áætluð starfslok því 31. júlí 2020. Nokkru áður en stefnandi sagði upp starfinu hafði hann fengið áverka á hendi í vinnuslysi 18. mars 2020 og var samkvæmt framlögðu læknisvottorði óvinnufær til 18. apríl 2020. Þá liggur fyrir læknisvottorð um að stefnandi hafi jafnframt verið óvinnufær vegna framangreinds áverka frá 29. apríl 2020 til og með 8. maí 2020, sem var föstudagur. Þegar stefnandi mætti aftur til vinnu mánudaginn 11. maí beið hans orðsending frá stefnda um að þar sem hann hefði ekki látið heyra í sér í viku væri best að hann væri kominn í sumarfrí frá og með 1. maí 2020 og að búist væri við honum aftur til starfa 15. júní 2020. Enn fremur krafðist stefndi þess að hann myndi skila læknisvottorði þegar hann kæmi aftur til starfa með upplýsingum um læknismeðferð hans, lyfjagjöf o. fl. Stefnandi kveðst hafa mótmælt þessu og mætti hann aftur til starfa daginn eftir, 12. maí, en var þá sagt að hans biðu engin verkefni og yfirgaf hann því vinnustaðinn. Í bréfi lögmanns stefnanda 14. maí 2020 kom skýrt fram að stefnandi liti svo á að vinnuframlag hans hefði verið afþakkað þegar honum var tilkynnt 11. maí að hans biðu engin verkefni. Þá var mótmælt einhliða ákvörðun stefnda um orlof stefnanda og jafnframt bent á að stefndi gæti ekki krafist upplýsinga um læknismeðferð stefnanda eða lyf. Í bréfinu kom skýrt fram að stefnandi liti svo á að vinnuframlag hans hefði verið afþakkað út uppsagnarfrestinn.

Samkvæmt 5. gr. laga um orlof nr. 30/1987 ákveður atvinnurekandi í samráði við launþega hvenær orlof skuli veitt og skal hann verða við óskum launþega um hvenær orlof skuli veitt, að svo miklu leyti sem unnt er vegna starfseminnar. Að lokinni könnun á vilja launþegans skal atvinnurekandi tilkynna svo fljótt sem unnt er og í síðasta lagi mánuði fyrir byrjun orlofs hvenær orlof skuli hefjast, nema sérstakar ástæður hamli. Þá segir í 6. gr. laganna að geti starfsmaður ekki vegna veikinda farið í orlof á þeim tíma sem vinnuveitandi ákveður skv. 5. gr. skuli hann sanna forföll sín með læknisvottorði. Geti starfsmaður þá krafist orlofs á öðrum tíma og orlofið ákveðið í samráði atvinnurekanda við starfsmanninn skv. 5. gr. en þó eins fljótt og unnt er eftir að veikindunum lýkur.

Stefndi hafði hvorki samráð við stefnanda né tilkynnti honum tímanlega hvenær orlof skyldi hefjast. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að sérstakar ástæður hafi verið fyrir því að það hafi þurft að ákveða orlof með þeim hætti sem hann gerði. Auk þess hafði stefnandi lagt fram læknisvottorð um veikindaforföll á þeim tíma sem stefndi ákvað að hann ætti að vera í orlofi. Þannig gat stefndi ekki skikkað stefnanda í orlof með þeim hætti sem hann gerði, einhliða og fyrirvaralaust, á meðan stefnandi var með gild forföll frá vinnu og með afturvirkum hætti. Þegar litið er til þess að stefnanda var tilkynnt þegar hann mætti til vinnu 11. maí að engin verkefni biðu hans og þess sem kom fram í bréfi stefnanda 14. maí 2020 auk viðbragða stefnda í tölvuskeyti sama dag, þar sem skilningi stefnanda um höfnun stefnda á vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfresti var ekki mótmælt, ásamt því að stefndi krafðist þess að stefnandi skilaði lykli að vinnustaðnum þegar hann kom til að sækja persónulega muni 18. maí 2020, var stefnanda rétt að líta svo á að stefndi hefði afþakkað vinnuframlag hans á uppsagnarfrestinum og að ráðningarsambandi þeirra væri slitið. Er því ekki unnt að fallast á með stefnda að stefnandi hafi hlaupist á brott úr starfi með ólögmætum hætti. Stefnandi kveðst hafa tilkynnt stefnda um forföll sín og fyrir liggur læknisvottorð því til staðfestingar að hann hafi haft lögmæt forföll frá vinnu. Er þannig ekki unnt að fallast á með stefnda að stefnandi hafi fyrirgert rétti til launa með því að tilkynna ekki forföll strax.

Ekki liggur fyrir skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda og verður stefndi að bera hallann af því að hafa ekki gengið frá slíkum samningi. Að þessu virtu og með hliðsjón af störfum stefnanda sem afgreiðslumaður er rétt að lágmarkskjör hans ráðist af kjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins. Er því fallist á kröfu stefnanda eins og hún er sett fram og greinir í stefnu málsins en samkvæmt henni ber stefnda að greiða stefnanda 2.854.404 krónur, eins og nánar greinir í dómsorði. Af öllu framansögðu leiðir að stefndi á ekki kröfu til skuldajafnaðar.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem er hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Dómsorð :

Stefndi, B, greiði stefnanda, A, 2.854.404 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 44.255 krónum frá 31. maí 2020 til 30. júní sama ár, en af 512.855 krónum frá þeim degi til 31. júlí 2020, en frá þeim degi til greiðsludags af 2.854.404 krónum.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf