E-1052/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 18. febrúar sl., er höfðað með stefnu birtri 30. september sl.

Stefnandi er Sparisjóður Vestmannaeyja, kt. 000000-0000, Bárustíg 15, Vestmannaeyjum.

Stefnda er G-kvk-nf Í-kvk-nf S-kvk-nf, kt. 000000-0000, Rein, 801 Selfossi

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 200.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2009 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Dómkröfur stefndu eru þær að þau verði sýknuð af kröfum stefnanda. Stefnda G-kvk-nf krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt reikningi en stefndi H-kk-nf S-x-x krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt reikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en hann fékk gjafsókn í máli þessu með bréfi dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins dags. 4. desember sl.

Málavextir.

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að framangreind skuld sé samkvæmt yfirliti yfir tékkareikning nr. 1169-26-000734 við Sparisjóðinn á Suðurlandi, Selfossi og sé til komin vegna yfirdráttar G-kvk-ef B-kvk-ef S-kvk-ef. Samanstandi skuldin af yfirdráttarúttektum af tékkareikningnum, þjónustugjöldum og samningsvöxtum. Hafi skuldin numið 200.000 krónum 30. júní sl. og hafi skuldin þá verið gjaldfelld. Stefnda hafi tekist á hendur ábyrgð á greiðslu yfirdráttarins fyrir allt að 200.000 krónum með áritun á tryggingarvíxil og hafi skuldin ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir.

Stefnda lýsir málsatvikum svo að hún hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarláns á tékkareikning dóttur sinnar, G-kvk-ef B-kvk-ef 10. janúar 2008. G-kvk-nf B-kvk-nf hafi orðið ófær um að standa skil á skuldum sínum, þ.m.t. þessari skuld og hafi hún þá leitað greiðsluaðlögunar hjá Héraðsdómi Reykjavíkur. Með úrskurði dómsins upp kveðnum 13. maí 2009 var henni veitt heimild til greiðsluaðlögunar í samræmi við 3. þátt X kafla a laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 24/2009. Í greinargerð umsjónarmanns með greiðsluaðlögun dagsettri 2. júlí 2009 var mælt með algjörri eftirgjöf allra samningskrafna G-kvk-ef B-kvk-ef. Í framhaldi af því óskaði hún eftir því að héraðsdómur staðfesti frumvarpið og í framhaldi af því skoraði dómurinn á alla þá sem teldu sig hafa andmæli gegn staðfestingu frumvarpsins að mæta á dómþingi þegar krafa um staðfestingu yrði tekin fyrir. Andmæli bárust frá stefnanda þar sem gerð var sú krafa að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar yrði hafnað. Með úrskurði dómsins 15. september sl. var nauðasamningur G-kvk-ef B-kvk-ef staðfestur og var gert ráð fyrir algjörri eftirgjöf samningskrafna, þ. á m. vegna ofangreindrar skuldar.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefnda hafi tekist á hendur ábyrgð á greiðslu yfirdráttar á tékkareikningi og vísar til meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga sem m.a. fái stoð í lögum nr. 7/1936. Dráttarvaxtakröfur eru reistar á lögum nr. 38/2001 og krafa um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Við munnlegan málflutning byggði stefnandi einnig á þeirri málsástæðu að 3. mgr. 9. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009, sem tóku gildi 4. apríl 2009 ættu ekki að hrófla við ábyrgð stefndu. Taldi hann 12. gr. laganna, þar sem kveðið er á um að lögin taki til ábyrgða sem stofnað hafi verið til fyrir gildistöku laganna, stríða gegn reglum um afturvirkni laga. Bæri að víkja lögunum til hliðar þar sem þau væru ósamrýmanleg 72. gr. stjórnarskrárinnar og lögum um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, sbr. samningsviðauka nr. 1 við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis. Byggði stefnandi á því að um brot á jafnræðisreglu og meðalhófsreglu væri að ræða og geti löggjafinn ekki haggað við gagnkvæmum samningum nema í algjörum undantekningartilvikum og komi fullar bætur fyrir.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefnda byggir á því að ábyrgð hennar sé ekki lengur fyrir hendi, enda sé krafan fallin niður og beri hún því ekki lengur ábyrgð samkvæmt samningnum. Með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar, sem staðfestur hafi verið með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2009, hafi krafa á hendur G-kvk-þgf B-kvk-þgf S-kvk-þgf verið felld niður, sbr. 63. gr. b laga nr. 24/2009 um greiðsluaðlögun. Eigi því stefnandi ekki lengur kröfu á hendur G-kvk-þgf B-kvk-þgf enda teljist nauðasamningur kominn á þegar krafa skuldarans um staðfestingu nauðasamnings hefur verið tekin til greina með endanlegri dómsúrlausn, sbr. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt 4. mgr. 60. gr. laganna haggar nauðasamningur ekki rétti lánardrottins til að krefja ábyrgðarmenn um fulla greiðslu, en í 3. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn segi að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. skuli nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þ.m.t. nauðasamningur til greiðsluaðlögunar, sem kveður á um lækkun á kröfu á hendur lántaka, hafa sömu áhrif til lækkunar á kröfu á hendur ábyrgðarmanni. Í 12. gr. laga um ábyrgðarmenn sé kveðið svo á um að lögin taki til ábyrgða sem stofnað hafi verið til fyrir gildistöku laganna. Stefnda sé ábyrgðarmaður í skilningi laganna, en samkvæmt 2. mgr. 2. gr. sé með ábyrgðarmanni átt við einstakling sem gengst persónulega í ábyrgð til tryggingar efndum lántaka. Sé málsókn stefnanda því ranglega beint að stefndu þar sem krafan hafi verið gefin eftir á hendur G-kvk-þgf B-kvk-þgf og eigi sú eftirgjöf að hafa sömu áhrif á hendur stefndu.

Stefnda byggir á því að það sé meginregla að ný lög gangi framar eldri lögum. Lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn séu sérlög sem gangi framar lögum nr. 21/1991. Verði því að líta svo á að krafa stefnanda á hendur stefndu sé fallin niður á grundvelli framangreinds lagaákvæðis um ábyrgðarmenn.

Stefnda byggir málskostnaðarkröfu á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða.

Ekki er um það deilt í máli þessu að með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar, sem staðfestur var með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2009, var krafa á hendur G-kvk-þgf B-kvk-þgf S-kvk-þgf samkvæmt framangreindri yfirdráttarskuld felld niður, sbr. 63. gr. b laga nr. 24/2009 um greiðsluaðlögun. Þá er ekki um það deilt að stefnda tókst á hendur ábyrgð á greiðslu yfirdráttarins. Málsaðilar deila um það í máli þessu hvort sú ábyrgð sé niður fallin með vísan til 3. mgr. 9. gr., sbr. 12. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009 skal, þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þ.m.t. nauðasamningur til greiðsluaðlögunar, sem kveður á um lækkun kröfu á hendur lántaka, hafa sömu áhrif til lækkunar kröfu á hendur ábyrgðarmanni. Lög þessi tóku gildi 4. apríl 2009 og í 12. gr. þeirra segir að þau taki til ábyrgða sem stofnað hafi verið til fyrir gildistöku þeirra að frátöldum 4. gr., 5.gr., 1. mgr. 6. gr. og 8. gr. Í hinu upphaflega frumvarpi til laga um ábyrgðarmenn var ekki sambærilegt ákvæði en sérstaklega tekið fram varðandi 12. gr. frumvarpsins að miðað væri við að frumvarpið tæki til samninga um ábyrgðir sem gerðir væru frá og með gildistöku. Segir í áliti viðskiptanefndar Alþingis að nefndin leggi til að þau ákvæði frumvarpsins sem lúta að stofnun, efni og formi ábyrgðarsamnings gildi ekki um ábyrgðarsamninga sem gerðir hafi verið fyrir gildistöku laganna og að það sama eigi við um þau ákvæði frumvarpsins sem takmarki aðför og gjaldþrotaskipti á búi ábyrgðarmanns. Segir í álitinu að breytingin sé lögð til að gættum sjónarmiðum um afturvirkni laga og friðhelgi eignarréttar. Við meðferð málsins á Alþingi komu fram breytingartillögur frá viðskiptanefnd, m.a. þess efnis að við 12. gr. frumvarpsins bættist ákvæði þess efnis að lögin taki til ábyrgða sem stofnað hafi verið til fyrir gildistöku þeirra að frátöldum 4. gr., 5.gr., 1. mgr. 6. gr. og 8. gr. Var frumvarpið síðan samþykkt á Alþingi, m.a. með þessari breytingartillögu.

Eins og rakið hefur verið byggði stefnandi á því við munnlegan flutning málsins að víkja bæri framangreindum ákvæðum laga um ábyrgðarmenn til hliðar þar sem þau væru ósamrýmanleg 72. gr. stjórnarskrárinnar og lögum um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, sbr. samningsviðauka nr. 1 við samning um verndun mannréttinda og mannfrelsis. Byggði stefnandi á því að um brot á jafnræðisreglu og meðalhófsreglu væri að ræða og geti löggjafinn ekki haggað við gagnkvæmum samningum nema í algjörum undantekningartilvikum og komi fullar bætur fyrir. Stefnda mótmælti þessum málsástæðum stefnanda sem of seint fram komnum. Á það verður ekki fallist. Stefnandi höfðaði málið sem innheimtumál á hendur stefndu sem tókst á hendur ábyrgð á yfirdrætti á tékkareikningi. Varnir stefndu byggðust á því að ábyrgð hennar væri fallin niður með vísan til 3. mgr. 9. gr., sbr. 12. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009. Slíkar varnir kalla ekki á sérstaka gagnaöflun og var stefnanda því rétt að svara þeim vörnum í munnlegum málflutningi og vísa til hliðsjónargagna máli sínu til stuðnings.

Fyrir gildistöku laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn átti stefnandi lögmæta kröfu á hendur stefndu sem þann 10. janúar 2008 hafði tekist á hendur ábyrgð vegna yfirdráttarins. Við gildistöku laganna 4. apríl 2009 fólu ákvæði 3. mgr. 9. gr., sbr. 12. gr. laganna í sér að ábyrgð stefndu féll niður. Ekki verður um það deilt að kröfuréttindi njóta verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar og verða ekki skert án bóta með afturvirkri og íþyngjandi löggjöf. Kröfuréttindi stefnanda voru tvímælalaust af þessum toga og af framanskráðu leiðir að ákvæðum 3. mgr. 9. gr., sbr. 12. gr. laga nr. 32/2009 verður ekki beitt um kröfu stefnanda á hendur stefndu. Enginn ágreiningur er um fjárhæð kröfunnar og verður hún tekin til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan.

DÓMSORÐ:

Stefnda, G-kvk-nf Í-kvk-nf S-kvk-nf greiði stefnanda, Sparisjóði Vestmannaeyja, 200.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2009 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf O. A-kk-nf.