E-144/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 10. f.m., var höfðað 17. janúar 2011 af stefnanda, Glitni banka hf., Sóltúni 26, Reykjavík, á hendur stefnda, M-kk-þgf A-kk-þgf A-kk-þgf, Klettási 6, Garðabæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi bónusgreiðslu stefnanda til stefnda 1. september 2008 að fjárhæð 5.000.000 krónur. Jafnframt er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.085.440 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2008 til 26. janúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Stefndi, sem er viðskiptafræðingur að mennt, hóf störf hjá stefnanda sem sérfræðingur á skrifstofu forstjóra 8. maí 2007, en hafði áður unnið hjá bankanum á árunum 1999-2003. Í ráðningarsamningi sem gerður var við hann 7. maí 2007 segir í ákvæði um laun og hlunnindi (grein 4.4.): „Bankinn greiðir starfsmanni bónus sem ákvarðast af forstjóra. Skal bónusinn taka mið af árangri starfsmanns á næst liðnu ári og reiknast hlutfallslega miðað við unnin starfstíma. Bónusinn kemur til útborgunar í 2 jöfnum greiðslum í mars og september. Fyrst í mars 2008.“ Engin frekari ákvæði eru í samningnum um þessi starfskjör stefnda. Nýr ráðningarsamningur var svo gerður við stefnda 3. mars 2008. Í ákvæði samningsins um laun og hlunnindi kemur fram að stefnt sé að gerð viðbótarsamnings um árangurstengingu starfsmanns. Ekkert gólf eða þak sé á upphæð bónuss. Ekki var gerður sérstakur viðbótarsamningur við stefnda um árangurstengingu í samræmi við þetta ákvæði.

Vegna versnandi stöðu stefnanda var gripið til þess ráðs vorið 2008 að stöðva greiðslu bónusa til starfsmanna. Í tölvupósti forstjóra stefnanda 13. apríl 2008 til framkvæmdastjóra bankans kemur fram að afkoma hans á þeim tíma hafi verið slík að hún gæfi ekki tilefni til greiðslu bónusa annarra en þeirra sem væru „rígbundnir í samninga“. Þann 1. september 2008 fékk stefndi bónusgreiðslu frá stefnanda að fjárhæð 5.000.000 krónur. Frá þeirri fjárhæð voru dregin lífeyrissjóðsiðgjöld og staðgreiðsla skatta. Nam útborgun stefnda að teknu tilliti til þessa 3.085.440 krónum.

Þann 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hlutahafafundar stefnanda, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Þann 11. maí 2009 skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur bankanum síðan slitastjórn á grundvelli 101. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sbr. lög nr. 44/2009, til þess að annast um slit bankans í samræmi við grundvallarreglur laga nr. 21/1991.

Hinn 6. september 2010 ritaði stefnandi bréf til stefnda þar sem fram kom að slitastjórn bankans hefði tekið það til skoðunar hvort skilyrði væri til þess að rifta framangreindri greiðslu til stefnda á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en í ákvæðinu er mælt fyrir um heimild til riftunar á gjafagerningum. Í kjölfarið hittust aðilar á fundi. Með bréfi 30. september 2010 tilkynnti stefnandi síðan stefnda um riftun á þessum grunni og setti fram kröfu um endurgreiðslu á 3.085.440 krónum. Var sérstaklega til þess vísað í bréfinu að slitastjórnin hefði ekki fundið gögn sem sýndu að þessi greiðsla ætti sér stoð í ráðningarsamningi stefnda eða öðrum samningum hans við bankann. Virðist þessi afstaða hafa grundvallast á því að um hafi verið að ræða bónusgreiðslu vegna ársins 2008. Stefndi hefur alfarið hafnað kröfu stefnanda. Vísar hann til þess að greiðslan sé vegna ársins 2007. Honum hafi verið tilkynnt um fjárhæð árangurstengdrar launagreiðslu vegna ársins 2007 þann 19. febrúar 2008. Hafi heildarfjárhæð greiðslunnar verið tíu milljónir króna sem skyldi koma til útborgunar í tveimur jöfnum greiðslum í mars og september 2008 í samræmi við ráðningarsamninginn frá 7. maí 2007. Það hafi gengið eftir. Stefnandi höfðaði mál þetta svo sem fyrr greinir 17. janúar 2011.

II

Að því er varðar málsatvik tekur stefnandi fram að af fundargerðum stjórnar bankans frá seinni hluta árs 2007 og fyrri helmingi árs 2008 megi vera ljóst að staða hans hafi farið versnandi og að stjórnendum hafi verið það kunnugt. Þannig megi sjá af fundargerð stjórnar frá 28. febrúar 2008 að þá þegar hafi verið búið að grípa til ýmissa nánar tiltekinna sparnaðaraðgerða. Samkvæmt fundargerð stjórnar frá 6. mars 2008 hafi verið rætt um CAD hlutfall og að styrkja þurfti eiginfjárhlutfall bankans. Sambærilegar bollaleggingar sé að finna í fundargerð stjórnar frá 19. mars 2008. Þá tiltekur stefnandi sérstaklega að vegna versnandi stöðu bankans hafi verið gripið til þess ráðs að stöðva bónusgreiðslur til starfsmanna. Þannig liggi fyrir afrit af tölvupósti frá L-kk-þgf W-kk-þgf, forstjóra stefnanda, 13. apríl 2008 til framkvæmdastjóra stefnanda, þar sem vísað sé til þess að afkoma bankans á þeim tíma hafi verið slík að hún gæfi ekki tilefni til greiðslu bónusa annarra en þeirra sem væru „rígbundnir í samninga“. Í tölvupóstinum segi nánar tiltekið um þetta: „Það á að taka út allt accrual [ísl: áfallinn] af bónusum sem er ekki rígbundið í samninga miðað við núverandi afkoma bankans verða engir bónusar greiddir fyrir árið við skulum hafa áhyggjur af bónusum þegar afkoman er komin á track. Það mun líka hjálpa tölunum í 1Q [fyrsti ársfjórðungur] mjög mikið.“ Samkvæmt þessu og seinni ráðningarsamningi stefnda hafi hann ekki verið á meðal þeirra starfsmanna bankans sem gátu átt rétt á bónusgreiðslum vegna ársins 2008 og í þeim ráðningarsamningi sem undirritaður var 7. maí 2007 hafi ekki verið tilgreint með nákvæmum hætti hver bónus stefnda fyrir árið 2007 skyldi vera. Stefndi hafi því ekki verið á meðal þeirra starfsmanna stefnanda þar sem ákvæði um bónusa var „rígbundið í samninga“. Þrátt fyrir það hafi stefndi fengið bónusgreiðslu frá stefnanda að fjárhæð 5.000.000 krónur 1. september 2008. Að frádregnum lífeyrissjóðsiðgjöldum og staðgreiðslu skatta hafi útborgun til stefnda numið 3.085.440 krónum.

Stefnandi telur mikilvægt í tengslum við þessa málshöfðun sína að gera grein fyrir umfangsmiklum hlutafjárkaupum í stefnanda sem áttu sér stað í maí 2008, en stefnandi telur ýmislegt benda til þess að tengsl séu á milli hlutafjárkaupanna og bónusgreiðslunnar til stefnda í september sama ár. Á þessum tíma hafi átt sér stað umfangsmikil hlutabréfakaup í stefnanda af hálfu 14 einkahlutafélaga, sem öll voru í eigu yfirmanna í bankanum. Eitt þeirra hafi verið í eigu stefnda. Þrjú þeirra hefðu áður verið starfandi en ellefu verið stofnuð af KPMG endurskoðunarskrifstofu 6. maí 2008. Félögunum hafi verið veitt lán hjá bankanum í því skyni að kaupa í honum hlutabréf. Sótt hafi verið um lánin með lánsumsóknum undir fyrirsögninni „lánamál“ og hefðu umsóknirnar fyrir öll félögin verið dagsettar sama daginn, 14. maí 2008. Nafnverð hlutabréfanna hafi numið samtals 393.385.540 krónum, en kaupverðið 6.790.000 krónum. Hafi bankinn fjármagnað þessi kaup að fullu með lánveitingum til félaganna 14. Í öllum tilfellum hefði verið um að ræða lánveitingu til fjögurra ára. Engar tryggingar hafi verið settar fyrir lánveitingunum aðrar en veð í vörslureikningum lántakenda og brotið hafi verið gegn reglum bankans með því að ekki hafi verið gerðir kaupsamningar um hlutafjárkaupin. Þá hafi verið gert ráð fyrir því í lánsumsóknunum að lántakendur, þ.e.a.s. einstaklingarnir, skyldu sýna fram á að eignir í þeirra vörslum hjá stefnanda svöruðu til 20% af kaupunum við viðskiptin. Það hafi ekki gengið eftir. Þá hafi það verið almenn venja í bankanum að taka aukin veð umfram hið selda, en það hafi heldur ekki verið gert. Flestir umræddra fjórtánmenninga, þ.á m. stefndi, hefðu fengið greiddar verulegar fjárhæðir í bónusgreiðslur frá stefnanda, ýmist í maí eða september 2008, þrátt fyrir skýr fyrirmæli forstjóra bankans um að bónusar yrðu ekki greiddir. Þegar hlutafjárkaupin fóru fram hafi hlutfall eigin bréfa stefnanda verið langt umfram hámark samkvæmt 55. gr. hlutafélagalaga nr. 2/1995, eða á bilinu 22% til 24%. Samkvæmt ákvæðinu megi hlutafélag ekki gegn endurgjaldi eignast eigin hluti með kaupum eða fá þá að veði ef nafnverð samanlagðra hluta er meira en 10% af hlutafénu. Samsvarandi ákvæði sé að finna í 29. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Hafi stefnandi sent ábendingu um hlutabréfakaupin til sérstaks saksóknara og til Fjármálaeftirlitsins vegna gruns um refsiverða háttsemi.

Varðandi málsatvik vísar stefndi til þess að í ágúst 2007 hafi honum verið falið að stýra hópi innan fyrirtækjasviðs stefnanda sem einbeitti sér einkum að rekstrarfyrirtækjum á Íslandi. Hafi hann þar með orðið undirmaður G-kk-ef H-kk-ef framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs og starfað að þessu verkefni allt fram í maí 2008 er hann með tveggja daga fyrirvara hafi verið skipaður framkvæmdarstjóri sviðsins í stað G-kk-ef, sem þá hafði verið sagt upp störfum. Þessu starfi hafi stefndi gegnt þar til í byrjun október 2008 er bankinn var tekinn yfir af skilanefnd. Þrátt fyrir starfstitilinn „framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs“ hafi stefndi ekki gegnt starfi framkvæmdastjóra í skilningi 65. gr. hlutafélagalaga nr. 2/1995. Hjá stefnanda hafi starfað einn framkvæmdastjóri í skilningi ákvæðisins, L-kk-nf W-x-x, og hann borið titilinn forstjóri. Þá heldur stefndi því fram að ákvörðun um fjárhæð bónuss eða árangurstengdrar launagreiðslu til hans vegna ársins 2007 hafi verið kynnt honum af yfirmanni hans, G-kk-þgf H-kk-þgf, 19. febrúar 2008. Í samræmi við ákvæði ráðningarsamnings frá 7. maí 2007 hafi bónusinn, 10.000.000 krónur, komið til útborgunar í tveimur jöfnum greiðslum í mars og september 2008. Það sé ekki rétt sem fram komi í stöðluðum texta launaseðla að um hafi verið að ræða fyrirframgreiddan bónus. Hann hafi verið greiddur eftir á eins og fram komi í ráðningarsamningi aðila. Að því er varðar þá staðhæfingu stefnanda að tengsl séu á milli hlutafjárkaupa fjórtán einkahlutafélaga í stefnanda í maí 2008 og bónusgreiðslna til starfsmanna, þ.á m. stefnda, vísar hann til þess að ákvörðun um bónusgreiðslu hafi tekin 19. febrúar 2008. Þá hafi engin umræða um hlutabréfakaup verið hafin. Jafnframt verði að hafa í huga að G-kk-nf H-kk-nf, yfirmaður stefnda á þeim tíma sem ákvörðun um bónusgreiðslu var tekin, hafi verið hættur að vinna í bankanum áður en ákvörðun um hlutafjárkaup lá fyrir. Honum hafi því með öllu verið ómögulegt að taka ákvörðunina um bónusinn með hlutabréfakaupin í huga. Kenning stefnanda styðjist því ekki við rök og sé raunverulega út í hött. Alls hafi 14 starfsmenn komið að hlutabréfakaupunum, en þeir starfsmenn sem fengu greidda bónusa í september 2008 hafi verið vel á annað hundrað. Spyr stefndi í því samhengi þeirrar spurningar hver sé útskýring stefnanda á bónusgreiðslum til þeirra. Að taka út fjórtán starfsmenn af á annað hundrað og segja að ástæða bónusgreiðslna til þeirra hafi eitthvað með hlutabréfakaup þeirra að gera fái augljóslega ekki staðist. Það sé svo annað mál að það hafi ekki verið á færi stefnda að vita hversu mikið bankinn átti af eigin bréfum og að auki sé það þessu máli algjörlega óviðkomandi.

III

Stefnandi höfðar mál þetta svo sem fram er komið í þeim tilgangi að ná fram riftun á árangurstengdri greiðslu sinni til stefnda að fjárhæð 5.000.000 krónur sem innt var af hendi 1. september 2008. Þá er markmið lögsóknarinnar að endurheimta verðmæti sem bankinn lét af hendi og eru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Dómkröfurnar séu sjálfstæðar, þ.e. þær standa einar og sér og óháðar hvor annarri þannig að ef riftunarkrafan telst af einhverjum ástæðum ekki tæk til úrlausnar standi endurgreiðslukrafan samt sem áður eftir til sjálfstæðrar úrlausnar.

Stefnandi byggir á því að framangreind greiðsla til stefnda hafi falið í sér gjafagerning sem sé riftanleg ráðstöfun í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Slíkir gerningar séu samkvæmt ákvæðinu riftanlegir hafi gjöf verið afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Reglan sé hlutlæg, sett til að skapa greiða leið til að rifta gjöfum sem inntar eru af hendi með þeim hætti að þær skerði eignir skuldara. Umrædd greiðsla hafi verið innt af hendi 1. september 2008, en frestdagur við skipti stefnanda sé 14. nóvember 2008, sbr. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 129/2008, sem fól í sér breytingu á lögum nr. 161/2001 um fjármálafyrirtæki. Greiðslan falli því innan riftunarfrests.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi starfað sem framkvæmdastjóri hjá stefnanda á þeim tíma þegar hann móttók greiðsluna og sem slíkur verið í stöðu til að hafa veruleg áhrif á ákvarðanir honum og öðrum aðilum honum tengdum til hagsbóta. Telur stefnandi að stefndi hafi verið nákominn stefnanda í skilningi 6. töluliðar 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga, en verði eigi fallist á það sé að minnsta kosti ljóst að hann hafi verið nátengdur félaginu á þessum tíma. Í þessu sambandi er bent á að almennt séu taldar meiri líkur á því að um gjafagerninga sé að ræða þegar um er að ræða ráðstafanir til nákominna. Það hafi þó ekki úrslitaáhrif varðandi það hvort ráðstöfunin sé riftanleg hvort stefndi teljist nákominn eða nátengdur stefnanda, þar sem ekki er gerð krafa um slíkt samkvæmt 1. mgr. 131. gr. tilvitnaðra laga.

Stefnandi vísar kröfum sínum til stuðnings til umfjöllunar um versnandi fjárhagslega stöðu bankans á árunum 2007 og 2008 í kafla I hér að framan. Bónusgreiðslur séu í eðli sínu þannig að þær taki mið af árangri þess fyrirtækis sem um ræðir. Þannig eigi þær að virka þannig að starfsmönnum sé greiddur bónus þegar vel gengur, en að sama skapi verði að telja að ekki séu forsendur fyrir bónusgreiðslum þegar staðan er slæm. Það megi meðal annars lesa út úr fundargerðum bankastjórnar, sem áður er gerð grein fyrir, að bankinn hafi á þessum tíma átt í verulegum fjárhagslegum erfiðleikum. Það að svo hafi verið fái jafnframt stoð í þeim fyrirmælum forstjóra bankans til framkvæmdastjóra 13. apríl 2008 að ekki skyldi greiða bónusa nema þeir væru „rígbundnir í samningum“.

Á fundi með lögmönnum stefnanda hafi stefndi haldið því fram að umrædd bónusgreiðsla hafi verið síðari greiðsla af tveimur vegna ársins 2007. Stefndi hafi ekki afhent stefnanda óyggjandi gögn til stuðnings staðhæfingum sínum hvað þetta varðar. Það breyti þó engu um riftanleika bónusgreiðslunnar 1. september 2008 þótt talið verði að stefndi hafi sýnt fram á að hún hafi verið vegna ársins 2007. Í öllu falli sé ljóst að ekki hafi verið tilgreint í ráðningarsamningum stefnda hverjar bónusgreiðslur til hans skyldu nákvæmlega vera, hvorki vegna ársins 2007 né 2008. Þá sé ennfremur ljóst að verulega var farið að halla undan fæti í rekstri stefnanda á árinu 2007. Í ljósi þessa og annars þess sem fram hefur komið í málinu hafi engar forsendur verið til staðar sem réttlætt gátu umrædda bónusgreiðslu til stefnda. Sé þar með í ljós leitt að um gjafagerning hafi verið að ræða.

Endurgreiðslukröfu sína byggir stefnandi á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Telur stefnandi ljóst að stefndi hafi haft hag af greiðslunni sem nam þeirri fjárhæð sem greidd var út til hans, eða 3.085.440 krónur. Sú fjárhæð svari einnig að minnsta kosti til þess tjóns sem þrotabú bankans hafi orðið fyrir vegna þessara ráðstöfunar þar sem samsvarandi eign sé nú ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Tjónið sé raunar meira, þar sem alls 5.000.000 krónur séu ekki til reiðu í búinu.

IV

Af hálfu stefnda er á því byggt að enginn lagagrundvöllur sé fyrir málshöfðun stefnanda á hendur honum og er málsástæðum hans mótmælt sem röngum og rakalausum. Greiðslan sem um ræðir í málinu hafi grundvallast á skýru ákvæði í ráðningarsamningi aðila og verði ekki rift á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991.

Stefnandi haldi því fram að stefndi hafi verið nákominn stefnanda í skilningi 6 töluliðar 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Það sé ekki rökstutt frekar í stefnu, enda telji stefnandi það ekki skipta máli um það hvort umrædd ráðstöfun sé riftanleg þar sem byggt sé á 1. mgr. 131. gr. laganna, sem ekki geri kröfu um slíkt. Það sé aftur á móti mat stefnda að hann falli ekki innan hóps manna sem talist geti nákomnir stefnanda í skilningi lagaákvæðisins. Hann hafi ekki setið í stjórn stefnanda og ekki farið með framkvæmdavald í skilningi 65. gr. hlutafélagalaga. Eignahlutur hans í stefnanda hafi verið óverulegur og hann hafi engin áhrif getað haft á ákvarðanatöku í félaginu.

Gjafahugtak 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga hafi að geyma það meginskilyrði að tilgangur gerningsins hafi verið sá að gefa. Í þessu felist að þrotamaður hafi ætlað sér að umbuna (auðga) stefnda með því að skerða eignir sínar. Sönnunarbyrðin fyrir því að þetta skilyrði sé fyrir hendi hvíli á stefnanda og hann geti ekki varpað henni á stefnda.

Í stefnu sé efast um rétt stefnda til bónusgreiðslna þrátt fyrir skýlaust ákvæði þar um í ráðningasamningi hans frá 8. maí 2007, en greiðslan 1. september 2008 hafi verið innt af hendi samkvæmt þeim samningi á grundvelli ákvörðunar G-kk-ef H-kk-ef, þáverandi næsta yfirmanns stefnda, eins og áður er rakið. Byggi stefnandi á því að sjónarmiðum og málsástæðum hans megi finna stoð í versnandi afkomu bankans, fundargerð stjórnar frá 28. febrúar 2008 og fyrirmælum forstjóra, L-kk-ef W-x-x, til framkvæmdastjóra í tölvupósti frá 13. apríl 2008. Þessi nálgun, eins og stefnandi komist sjálfur að orði um sönnunarfærslu sína, fái ekki staðist. Stefndi hafi engan aðgang haft að öðrum upplýsingum um rekstur bankans en þeim sem birtar voru opinberlega og hafi því ekki búið yfir vitneskju um sparnaðaraðgerðir eða fjármögnun sem ræddar voru á fundum stjórnar. Ákvörðunin 19. febrúar 2008 um samningsbundnar bónusgreiðslur til starfsmanna fyrirtækjasviðs hafi verið tekin rúmri viku fyrir áðurnefndan fund stjórnar. Fyrri hluti greiðslunnar hafi síðan verið inntur af hendi 1. mars 2008 og með því kominn á samningur og skuldbinding af hálfu bankans um að greiða seinni hlutann í september 2008, sem muni hafa verið gert í öllum tilvikum. Tölvupóstur fyrrum forstjóra stefnanda, sem gerður er að umtalsefni í stefnu, hafi verið sendur tveimur mánuðum eftir að ákvörðun var tekin um bónusgreiðslur vegna ársins 2007. Það sé rangt að með þessum fyrirmælum hafi forstjórinn tekið ákvörðun um að stöðva greiðslu á bónusum til starfsmanna. Þarna sé hann augljóslega að gefa fyrirmæli um að hætta að gjaldfæra bónusa sem greiðast áttu 2009, enda segi í ráðningarsamningum að bónusar séu greiddir eftir á fyrir síðast liðið ár. Þetta skýrist enn frekar af seinni málgrein tölvupóstsins, um að afkoman á fyrsta ársfjórðungi 2008 (1Q) verði betri ef hætt verði að gjaldfæra bónusa vegna ársins 2008. Það hafi verið mat forstjórans á þessum tíma að rekstur bankans hafi ekki skilað nægjanlegum hagnaði til að réttlæta það að gjaldfæra bónusa í reikningum ársins 2008 til greiðslu árið 2009. Fyrir liggi í málinu skrifleg staðfesting L-kk-ef W-kk-ef um þetta.

Stefnandi telur engu breyta um riftanleika ráðstöfunar þótt stefndi sýni fram á, eins og hann hafi þegar gert, að um hafi verið að ræða bónusgreiðslur vegna ársins 2007, þar sem fjárhæðir hafi ekki verið tilgreindar í ráðningarsamningi og engar forsendur hafi verið fyrir slíkum greiðslum vegna versnandi afkomu. Stefnandi byggi riftunarkröfu sína á 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga, það er að um gjafagerning hafi verið að ræða. Af því sem að framan er rakið sé ljóst að tilgangur stefnanda þá er hann innti umrædda greiðslu af hendi hafi ekki verið sá að gefa heldur hafi hann talið sér það skylt samkvæmt samningi aðila. Við blasi að greiðslan hafi verið vegna ársins 2007 og ef ekki hefði komið til hennar hefði stefndi átt kröfu um að hún yrði greidd úr þrotabúi stefnanda. Launagreiðsla, sem almennt sé forgangskrafa samkvæmt 112. gr. gjaldþrotaskiptalaga, geti ekki talist gjafagerningur samkvæmt 131. gr. laganna.

Stefndi heldur því jafnframt fram að ef fallist yrði á það með stefnanda að forstjóri bankans hafi mælt fyrir um það í tölvupósti 13. apríl 2008 að stöðva skyldi allar bónusgreiðslur, þ.á m. þær sem voru vegna ársins 2007, hefði það verið vanefnd gagnvart starfsmönnum, enda verði samningsbundin launakjör þeirra ekki afnumin með einhliða ákvörðun forstjóra.

Samkvæmt öllu framangreindu séu skilyrði riftunar samkvæmt 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga ekki uppfyllt og beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Að því er varakröfu varðar vísar stefndi til þess að krafa stefnanda á hendur honum skipti engu máli um efnahag stefnanda, en muni hafa veruleg áhrif á efnahag stefnda og fjölskyldu hans nái hún fram að ganga. Með vísan til almennra lækkunarsjónarmiða í skaðabótarétti, sem m.a. koma fram í 24. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og í 3. mgr. 134. gr. hlutafélagalaga nr. 2/1995, sé krafist verulegrar lækkunar á bótakröfu nái riftun fram að ganga.

V

Þegar stefndi hóf í maí 2007 störf hjá stefnanda sem sérfræðingur á skrifstofu forstjóra var gerður við hann ráðningarsamningur þar sem meðal annars var kveðið á um það að honum yrði greiddur bónus sem ákveðinn yrði af forstjóra og tæki mið af árangri hans „á næst liðnu ári“. Skyldi þessi árangurstengda aukagreiðsla koma til útborgunar í tveimur jöfnum greiðslum í mars og september, fyrst í mars 2008. Fram er komið í málinu að stefndi skipti um starfsvettvang innan bankans í ágúst 2007 og tók þá við starfi forstöðumanns á fyrirtækjasviði. Samningur þessi gilti þó um starfskjör hans til 1. mars 2008, en nýr samningur sem aðilar undirrituðu 3. sama mánaðar öðlaðist gildi frá og með þeim degi. Fyrir liggur að 19. febrúar 2008 var tekin um það ákvörðun af hálfu stefnanda að stefnda skyldi greiddur bónus að fjárhæð 10.000.000 krónur og stóð bankinn skil á honum með tveimur jöfnum greiðslum til stefnda 1. mars og 1. september sama ár. Í málinu krefst stefnandi þess að seinni greiðslunni verði rift á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt ákvæðinu má krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag.

Samkvæmt orðabók merkir orðið næstliðinn það sama og síðastliðinn. Getur ekki leikið vafi á því að samkvæmt ákvæði ráðningarsamningsins frá 2007 um árangurstengda aukagreiðslu til stefnda hafi stefnanda borið að standa honum skil á slíkri greiðslu vegna þess árs í mars og september 2008. Verður enda ekki séð að samningsaðilar hafi lagt annan skilning í ákvæðið að þessu leyti. Þá verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að hinn 19. febrúar 2008 hafi legið fyrir ákvörðun af hálfu bankans um fjárhæð greiðslunnar fyrir næstliðið ár. Var hann þaðan í frá skuldbundinn til að inna hana af hendi á þeim tíma sem samningurinn kvað á um. Sú greiðsla sem krafist er riftunar á samræmdist þannig samningsbundinni skyldu stefnanda sem endanlega var stofnað til rúmum 6 mánuðum fyrir gjalddaga hennar. Hefur stefnandi ekki fært fyrir því haldbær rök að líta megi á greiðsluna sem örlætisgerning í ljósi þess endurgjalds sem stefndi lét bankanum í té, en að því sögðu liggur ekki annað fyrir en að með henni hafi bankinn verið að efna réttilega skyldur sínar samkvæmt hinum gagnkvæma samningi. Fær í þeim efnum engu breytt þótt talið yrði að á þeim tíma sem hér skiptir máli hafi stefndi verið nákominn stefnanda, sbr. 3. gr. laga nr. 21/1991, en að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á að slík tengsl hafi þá verið fyrir hendi. Með vísan til þessa er ekki fallist á það með stefnanda að hin umdeilda greiðsla hafi verið gjafagerningur í skilningi 1. mgr. 131. gr. laganna. Getur ákvæðið því ekki átt við um hana. Er stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri kvað upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, M-kk-nf A-kk-nf A-kk-nf, er sýknaður af kröfum stefnanda, Glitnis banka hf.

Stefnandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir

Héraðsdómur Reykjaness 2.2. 2012.