E-3513/2021

1. Mál þetta, sem var dómtekið 19. janúar sl., var höfðað 29. júní 2021 af A, [...], gegn íslenska ríkinu.

2. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 17. mars til 20. desember 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Til vara er þess krafist að dómkrafa stefnanda verði lækkuð og málskostnaður látinn falla niður.

I Helstu málsatvik

4. Mál þetta verður rakið til þess að klukkan [...] hinn [...] barst lögreglunni [...] tilkynning frá fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra um árás á mann sem var leigutaki á heimili stefnanda og B. Lögregla fór á vettvang og greindi maðurinn þar frá því að stefnandi hefði ógnað sér með hnífi í hendi og slegið sig. Maðurinn tók fram að stefnandi hefði verið í annarlegu ástandi og líklega ekki sofið mikið síðustu daga. Fram kemur í lögregluskýrslu að maðurinn hafi verið með áverka á höfði. Rakið er í skýrslunni að reynt hefði verið að ná sambandi við B en það ekki borið árangur. Þá segir í skýrslunni og dagbók lögreglu að klukkan [...] hefði verið hringt í stefnanda sem hafi svarað og tekið fram að hann hefði verið sofandi. Hann hafi fljótlega rétt B sinni símann og lögregla kynnt henni að ræða þyrfti við stefnanda vegna gruns um hótanir og líkamsárás. B stefnanda hafi sagt að lögregla fengi ekki að ræða við stefnanda þar sem hann væri að fara að sofa. Þá væri ekki rétt að stefnandi hefði ráðist á leigutakann heldur hefði leigutakinn hótað að kveikja í henni og ráðist á stefnanda. B sleit sambandi við lögreglu og var ítrekað reynt að hringja aftur í síma s-kk-ef og B án árangurs.

5. Fram kemur í lögregluskýrslu að vegna sögu stefnanda, þar með talið skráninga í LÖKE, sem beri með sér að hann hafi ítrekað verið með hnífa og jafnvel ógnað fólki með þeim hafi verið óskað eftir aðstoð bakvaktar sérsveitar ríkislögreglustjóra. Þá hafi lögreglu grunað að stefnandi væri talsvert veikur andlega á þessum tíma svo sem hann ætti sögu um. Samdægurs var aflað úrskurðar Héraðsdóms [...] þar sem lögreglu var heimilað að fara inn í íbúðina í því skyni að handtaka stefnanda sem var grunaður um líkamsárás og hótanir.

6. Nokkru eftir að sérsveit kom á vettvang náðist samband við B og var ítrekað að lögreglan vildi ræða við stefnanda vegna rannsóknar á meintu broti. Hún neitaði því og tók fram að stefnandi væri sofandi. Klukkan [...]kom stefnandi gangandi út úr húsinu að C með aðstoð bróður síns og var hann handtekinn. Samkvæmt skýrslu lögreglu kvaðst stefnandi vera andlega veikur og telja sig þurfa að leggjast inn á geðdeild vegna ranghugmynda. Stefnandi var fyrst fluttur á lögreglustöðina [...]þar sem tekin var af honum skýrsla og er upptaka af henni meðal gagna málsins. Stefnandi fór um klukkan [....]til viðtals við lækni á [...]. Að svo búnu var í samráði við stefnanda tekin ákvörðun um að aka honum á [...]. Lögreglan ók stefnanda á geðdeild klukkan [...]samkvæmt dagbók lögreglu.

7. Með bréfi lögreglustjórans [...] [...] var stefnanda tilkynnt að mál vegna meintrar líkamsárásar og hótana hefði verið fellt niður, sbr. 2. málslið 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

8. Aðfaranótt [.....], klukkan [...], barst lögreglunni [.....] tilkynning frá fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra um að ógnandi maður æki svartri bifreið um götur [...]. Stuttu síðar ók stefnandi bifreið að lögreglustöðinni [...] og inn í port. Fram kemur í dagbók lögreglu og lögregluskýrslu að hann hafi sparkað í gönguhurð, farið fram fyrir húsið og verið mjög ógnandi og æstur. Þá segir að stefnandi hafi verið með öllu óviðræðuhæfur, líklega vegna andlegra veikinda. Hann hafi látið ófriðlega og verið ógnandi.

9. Stefnandi var handtekinn fyrir framan lögreglustöðina um klukkan [...]og færður í klefa. Fram kemur í dagbók að hann hafi hlýtt skipunum en verið handtekinn til að tryggja návist hans og öryggi. Skráð er klukkan [....]að prófun sýni að stefnandi sé ekki undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna. Klukkan [....] er skráð að stefnandi hafi rifið upp dýnu og reitt svampinn. Hafi verið farið inn og dýnan verið tekin af honum. Klukkan [....]er skráð í dagbók: „Haft samband við E vaktlækni sem hefur samband við geðdeild. A var útskrifaður af geðdeild í gær en læknar vildu ekki fá hann beint inn á deild heldur þyrfti hann að fara í gegnum bráðamóttökuna [...].“ Þá er skráð klukkan 10:00 að læknir á geðdeild hafi haft samband og vilji að stefnandi komi beint á deild [...]. Lögregla ók stefnanda á geðdeild og kom hann þangað klukkan 11:08. Fram kemur í dagbók lögreglu að rannsókn þessa máls hafi verið hætt.

10. Hinn 4. júní 2020 sendi B erindi til nefndar um eftirlit með lögreglu vegna aðgerða sem stefnandi sætti. Ákvörðun nefndarinnar lá fyrir 18. nóvember 2020 og var ekki talin ástæða til að aðhafast frekar.

11. Með bréfi 20. nóvember 2020 krafðist stefnandi miskabóta úr hendi stefnda vegna aðgerða lögreglu í tengslum við framangreind tilvik. Bótaskyldu var hafnað með bréfi stefnda 13. janúar 2021. Vísað var til þess að stefnandi hefði sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem krafan væri reist á, sbr. síðari málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá var ekki talið að uppfyllt væru skilyrði til bóta á sakargrundvelli.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

12.

Stefnandi telur að hann eigi rétt á miskabótum úr hendi stefnda vegna aðgerða lögreglu [...], semog [...], sem hann hafi sætt að ósekju, sbr. 1. og 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Stefnandi, sem hafi verið grunaður um refsiverða háttsemi, hafi verið handtekinn og frelsissviptur. Grunsemdir lögreglu hafi ekki verið á rökum reistar og málið fellt niður. Tekið er fram að það hafi ekki verið nægilegt tilefni til aðgerða lögreglu og hafi skort lagaskilyrði til þeirra. Það skipti þó ekki máli hvort aðgerðir lögreglu hafi verið réttmætar enda sé um að ræða hlutlægan bótagrundvöll. Því er mótmælt að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum sem um ræðir, sbr. 2. og 3. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Þessi undantekning frá bótaskyldu eigi ekki við enda hafi stefnandi ekki sýnt neina háttsemi sem hafi gefið tilefni til aðgerðanna. Þá er röksemdum stefnda um eigin sök stefnanda alfarið hafnað.

13. Krafa stefnanda er til vara byggð á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sakarreglunni og reglum um vinnuveitendaábyrgð. Vísað er til þess að lögreglan hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi með aðgerðunum. Ljóst hafi verið að aðgerðirnar myndu valda stefnanda miska og séu skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu uppfyllt. Brotið hafi verið gegn 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 og meðalhófsreglunni, svo sem með því að senda sérsveitina á vettvang þó að stefnandi væri óvopnaður. Þá hafi aðgerðirnar brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttamála Evrópu, og falið í sér ólögmæta frelsissviptingu í andstöðu við 67. g r. stjórnarskrárinnar og 5. gr. mannréttindasáttmálans.

14. Stefnandi vísar til þess að aðgerðirnar, það er handtaka og vistun í fangaklefa, hafi valdið honum miska og að um hafi verið að ræða meingerð gegn frelsi hans, friði, æru og persónu. Þá hafi hann verið handjárnaður í lögreglubifreið [....] og að geðdeild Landspítalans [...]. Vegið hafi verið að stefnanda með þessum aðgerðum og hafi honum liðið illa í haldi lögreglu. Fyrri frelsissvipting stefnanda hafi staðið í rúmlega þrjár klukkustundir en hin síðari í átta klukkustundir. Stefnandi hafi þurft að þola mikla vanlíðan, varnarleysi og niðurlægingu. Þá hafi framkvæmd fyrri handtöku stefnanda einnig valdið honum miska. Hann hafi verið sofandi eftir erfiðar nætur þegar hann hafi verið vakinn við komu sérsveitarinnar vegna framburðar manns sem hafi augljóslega viljað koma stefnanda í slæma stöðu. Með þessu hafi verið brotið gegn meðalhófsreglunni, sbr. meðal annars 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 og 2. mgr. 93. gr. sömu laga, sem og 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Lögreglan hafi gengið allt of langt í aðgerðum sínum en stefnandi hafi verið samvinnuþýður og hlýtt fyrirmælum. Við mat á miska stefnanda beri einnig að horfa til þess að aðgerðirnar hafi verið ólögmætar og skort lagagrunn, sbr. 90. gr. laga nr. 88/2008. Þá hafi verið brotið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum stefnanda, sbr. 67. og 71. gr. stjórnarskrárinnar.

15. Krafa um vexti frá því að hið bótaskylda atvik átti sér stað er reist á 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. málslið 4. gr. laga nr. 38/2001. Þá er krafist dráttarvaxta mánuði eftir móttöku kröfubréfs stefnanda, sbr. 9. gr. sömu laga.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

16. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á, sbr. síðari málsið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Eigi hann því ekki rétt á bótum og beri að sýkna stefnda.

17. Tekið er fram að samkvæmt dómaframkvæmd skipti lögmæti þvingunaraðgerða lögreglu ekki máli við mat á bótaskyldu samkvæmt 246. gr. laga nr. 88/2008. Allt að einu er byggt á því að þær aðgerðir sem gripið var til gagnvart stefnanda hafi verið í samræmi við lög nr. 88/2008 og lögreglulög nr. 90/1996. Stefnandi hafi legið undir rökstuddum grun um brot sem sætt geti ákæru auk þess sem handtaka hafi reynst nauðsynleg til að halda uppi lögum og reglu. Fullt tilefni hafi verið til aðgerðanna og hafi framganga lögreglumanna verið í fullu samræmi við almennar verklagsreglur um framkvæmd lögreglustarfa, 90. gr. laga nr. 88/2008 og 16. gr. lögreglulaga.

18. Stefndi telur gögn málsins sýna að stefnandi hafi sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfu sína á. Sé litið til fyrra tilviksins hafi lögreglu borist tilkynning um líkamsárás og ógnun með vopni. Í viðræðum lögreglu við brotaþola hafi komið fram staðfesting á upphaflegri tilkynningu og hafi því verið fengin aðstoð sérsveitar ríkislögreglustjóra, enda sé það í samræmi við verklagsreglur þegar upplýst sé um ógnun með vopni. Stefnandi hafi rætt stuttlega við lögreglu í síma en slitið símtalinu, verið ósamvinnuþýður og ekki sinnt síðari tilraunum lögreglu til að ná af honum tali.

19. Seinna tilvikið verði rakið til þess að stefnandi hafi mætt á lögreglustöð í miklu uppnámi, æstur, ógnandi og óviðræðuhæfur. Í ljósi hegðunar stefnanda og atferlis í samskiptum við lögreglu hafi hann verið vistaður í fangaklefa sjálfum sér og öðrum til öryggis. Sú vistun, rétt eins og aðrar aðgerðir lögreglu gagnvart stefnanda, hafi einungis komið til vegna atvika er vörðuðu hann sjálfan.

20. Því er mótmælt að krafa stefnanda fái stoð í b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga eða ákvæðum stjórnarskrár. Aðgerðir lögreglu hafi verið lögmætar og í samræmi við ákvæði laga nr. 88/2008 og lögreglulög, auk þess sem meðalhófsreglunni og verklagsreglum lögreglu hafi verið fylgt. Þá er áréttað að bótaréttur sé hvað sem öðru líður niður fallinn vegna eigin sakar stefnanda.

21. Stefndi krefst til vara lækkunar á kröfu stefnanda. Tekið er fram að krafan sé allt of há og ekki í samræmi við dómaframkvæmd. Jafnframt beri að líta til þess að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að aðgerðunum.

IV

Niðurstaða

22. Stefnandi krefst miskabóta vegna handtöku og frelsissviptingar [...] og [...]. Krafan er aðallega byggð á 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt lagaákvæðinu á maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli, rétt til bóta úr hendi stefnda ef mál hans er fellt niður eða hann hefur verið sýknaður með endanlegum dómi, án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann var talinn ósakhæfur. Í 2. mgr. ákvæðisins er tekið fram að dæma skuli bætur vegna aðgerða samkvæmt IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði fyrstu málsgreinar eru fyrir hendi. Þar er þó einnig tekið fram að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem krafa hans er reist á.

23. Það er óumdeilt að stefnandi var handtekinn og frelsissviptur í um þrjár klukkustundir [...], sem og að hann var aftur handtekinn aðfaranótt [...]sama ár, vistaður í fangaklefa á lögreglustöð og frelsissviptur í um átta klukkustundir. Sætti stefnandi þannig aðgerðum sem falla undir XIII. kafla laga nr. 88/2008 og voru mál vegna þessa felld niður. Bótaábyrgð samkvæmt 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 er hlutlæg og verður réttur stefnanda til bóta ekki skertur þótt fullt tilefni hafi verið til aðgerða lögreglu gagnvart honum og lagaskilyrði fyrir þeim uppfyllt. Stefnandi á því rétt á bótum nema því verði slegið föstu að hann hafi valdið eða stuðlað að rannsóknaraðgerðum, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008.

Handtaka og frelsissvipting [...]

24. Stefndi hefur byggt á því að ástæða fyrir handtöku stefnanda [...]hafi verið grunur um að hann hefði fyrr um daginn ógnað og ráðist að manni með eggvopni. Ráðið verður af gögnum málsins, sem og framburði lögreglumanna sem komu á vettvang fyrir dómi, að stefnandi hafi ekki verið samvinnuþýður í aðdraganda handtökunnar. Til þess er að líta að leigutaki á heimili stefnanda hafði tjáð lögreglu að stefnandi hefði ráðist að sér og hótað honum með eggvopni. Þá voru áverkar á höfði leigutakans og hafði lögregla ekki ástæðu til að draga framburð hans í efa.

25. Fyrirliggjandi lögregluskýrsla og dagbók lögreglu bera með sér að lögregla hafi ítrekað leitast við að ræða við stefnanda eftir að á vettvang var komið. Leggja verður til grundvallar að náðst hafi símasamband við stefnanda eins og fram kemur í gögnum, en í aðilaskýrslu fyrir dómi kannaðist stefnandi ekki við það. Einnig verður miðað við að stefnandi hafi slitið sambandi við lögreglu og ekki svarað frekari símtölum. Þá verður ráðið af gögnum, sem og framburði þess lögreglumanns sem ritaði lögregluskýrslu fyrir dómi, að endurtekið hafi verið reynt að fá B til að koma á sambandi milli hans og lögreglu en það ekki borið árangur.

26. Samkvæmt framangreindu neitaði stefnandi að eiga samskipti við lögreglu þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Við þessar aðstæður og í ljósi alvarleika þess brots sem stefnandi var grunaður um, verður að líta svo á að hann hafi sjálfur stuðlað að handtöku sinni og þeirri frelsissviptingu sem henni fylgdi, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Eins og rakið hefur verið var tekin skýrsla af stefnanda á lögreglustöð [...] eftir handtökuna og hann að svo búnu fluttur til viðtals við lækni á sjúkrahúsinu [...]. Í kjölfarið var stefnanda ekið á geðdeild Landspítalans þar sem hann var lagður inn vegna andlegra veikinda. Að þessu virtu verður með engu móti fallist á að frelsissvipting stefnanda hafi staðið yfir lengur en efni stóðu til. Það er því mat dómsins að stefnandi eigi ekki rétt á bótum að virtum 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008, enda hafi hann sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem krafa hans er reist á.

27. Stefnandi hefur til vara reist kröfu sína um miskabætur á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt því ákvæði er heimilt að láta þann sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert er við. Í athugasemdum í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að skaðabótalögum segir að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð felist að um saknæma hegðun sé að ræða. Þá segir að gáleysi myndi þurfa að vera verulegt til þess að tjónsatvik yrði talið ólögmæt meingerð. Af réttarframkvæmd verður ráðið að lægsta stig gáleysis uppfylli ekki kröfu ákvæðisins um ólögmæta meingerð, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar frá 3. mars 2016 í máli nr. 475/2015, 13. maí 2015 í máli nr. 678/2014 og 20. október 2011 í máli nr. 706/2010.

28. Leggja verður til grundvallar að handtaka stefnanda og eftirfarandi frelsissvipting hafi stuðst við 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008 enda var hann grunaður um refsiverða háttsemi. Þá verður ekki séð að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglunni við handtöku og frelsissviptingu stefnanda, sbr. 3. mgr. 53. gr. sömu laga, en stefnandi hefur lagt áherslu á að óþarft hafi verið að kalla til sérsveit ríkislögreglustjóra. Áður hefur verið rakið að lögregla var kölluð á vettvang vegna meintrar líkamsárásar og hótana þar sem stefnandi var sagður hafa beitt hnífi. Það var mat lögreglu að virtri sögu stefnanda og aðstæðna að öðru leyti að ástæða væri til að leita aðstoðar sérsveitarinnar. Að mati dómsins verður ekki séð að sú ákvörðun hafi verið í andstöðu við sjónarmið um meðalhóf eða að framkvæmd handtöku stefnanda, sem og frelsissviptingar, hafi að öðru leyti verið með þeim hætti að skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga geti talist uppfyllt.

29. Til stuðnings kröfu sinni um miskabætur hefur stefnandi jafnframt vísað til sakarreglunnar og reglna um vinnuveitendaábyrgð. Ekki er heimilt að dæma miskabætur nema á grundvelli heimildar í settum lögum og verður krafan þegar af þeirri ástæðu ekki heldur reist á þessum grunni.

Handtaka og frelsissvipting [...]

30. Sé litið til síðari handtöku stefnanda aðfaranótt [...]þá liggur fyrir að um hádegi sama dag var hann útskrifaður af geðdeild Landspítalans, en hann dvaldi þar eftir handtökuna [...]sama mánaðar. Lögreglu var kunnugt um að stefnandi ætti við andleg veikindi að stríða og segir í lögregluskýrslu að hann hafi verið handtekinn klukkan [...] fyrir utan lögreglustöðina [...] til að tryggja „návist og öryggi“. Þá segir að stefnandi hafi verið færður í fangaklefa og eftir nokkra dvöl hafi hann rifið og eyðilagt þar dýnu. Eins og áður greinir er í dagbók lögreglu gerð grein fyrir því að próf hafi sýnt að stefnandi væri ekki undir áhrifum vímuefna, auk þess sem bókað er um samskipti lögreglu við dýraeftirlitsmann og B vegna hunds sem var í bifreið stefnanda. Gerð er grein fyrir því að klukkan [...]hafi stefnandi reitt svamp úr dýnu og hafi dýna, sem og teppi, verið tekin af honum. Það er fyrst klukkan [...]að finna skráningu í dagbók lögreglu þess efnis að haft hafi verið samband við vaktlækni vegna stefnanda. Tekið er fram að vaktlæknirinn hafi átt í samskiptum við starfsfólk geðdeildar þaðan sem stefnandi hafi verið útskrifaður daginn áður. Þá er gerð grein fyrir fyrirmælum vegna komu stefnanda á geðdeild. Um 45 mínútum síðar er bókað að læknir á geðdeild hafi haft samband og vilji að stefnandi sé fluttur beint á tiltekna geðdeild á Landspítalanum [...]. Var stefnandi í kjölfarið fluttur á geðdeild í lögreglubifreið og kom hann þangað klukkan rúmlega [...].

31. Í greinargerð stefnda er byggt á því að handtaka og frelsissvipting stefnanda hafi verið lögmæt. Var nánar skýrt við munnlegan málflutning að handtakan ætti sér stoð í a-lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 þar sem fram kemur að handtaka megi mann í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu. Leggja verður til grundvallar að stefnandi hafi verið handtekinn og frelsissviptur í um átta klukkustundir vegna ógnandi hegðunar og til að tryggja öryggi hans sjálfs, sem og annarra. Annar þeirra lögreglumanna sem kom að handtöku stefnanda lýsti því raunar fyrir dómi að stefnandi hefði óskað eftir því að vera handtekinn og vistaður á lögreglustöð. Þá kom fram í skýrslu varðstjóra sem tók ákvörðun um handtöku stefnanda að ekki hefði verið unnt að ræða við stefnanda, hann hefði verið með ranghugmyndir og augljóslega þurft á læknisaðstoð að halda. Haft hafi verið samband við sjúkrahúsið [...] en læknir ekki getað komið vegna Covid- 19 faraldursins. Unnt hefði verið að fara með stefnanda á heilsugæslu en það ekki verið gert vegna ástands hans.

32. Að virtum gögnum málsins, sem og skýrslum lögreglumanna fyrir dómi, er fallist á að handtaka stefnanda geti sótt stoð í a-lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulega. Hvað varðar eftirfarandi frelsissviptingu er til þess að líta að í greinargerð stefnda var ekki byggt á því að leitast hefði verið við að koma stefnanda undir læknishendur fyrr en upp úr klukkan [...] morguninn eftir handtöku hans. Þá bera hvorki dagbók lögreglu né önnur gögn málsins með sér að rætt hafi verið við lækni fyrr, en það er ágreiningslaust að slíkt atvik hefði átt að skrá í dagbók. Að þessu virtu verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið sviptur frelsi í um átta klukkustundir þar til hann kom á geðdeild um klukkan [...] hinn [...]í því skyni að tryggja öryggi hans og annarra. Við þessar aðstæður er að mati dómsins ekki unnt að fallast á að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að frelsissviptingu sinni í skilningi 2. málsliðar 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Það liggur fyrir að stefnandi þurfti á læknisaðstoð að halda og verður ekki annað séð en að unnt hefði verið að leita eftir slíku í beinu framhaldi af komu hans á lögreglustöð. Þar sem stefnandi var handtekinn og sviptur frelsi sínu mun lengur en efni stóðu til eru uppfyllt skilyrði til bóta samkvæmt hlutlægri reglu 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Stefnanda verða dæmdar miskabætur af þessum sökum og þykja þær í ljósi atvika og að virtri dómaframkvæmd hæfilega ákveðnar 150.000 krónur. Fallist er á að krafan beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. mars 2020, en dráttarvexti frá 20. desember sama ár þegar mánuður var liðinn frá því að stefnandi krafðist bóta, sbr. 9. gr. sömu laga, eins og nánar greinir í dómsorði.

33. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og verður allur kostnaður af rekstri þess greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, sem þykir hæfilega ákveðin 85 0.000 krónur. Þóknunin er ákveðin án virðisaukaskatts í samræmi við venju.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 150.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. mars 2020 til 20. desember 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, L-kvk-ef B-kvk-ef Á-kvk-ef, 85 0.000 krónur.

Á-kvk-nf R-kvk-nf (sign)