E-12182/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 21. september sl., var höfðað 24. október 2009 af Nýja Kaupþingi banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, gegn Eignamiðjunni ehf., Kirkjutorgi 4, Reykjavík. Nafni stefnanda var breytt í Arion banka hf. í nóvember 2009 eftir að málið var höfðað.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að stefndi greiði 407.802.756 krónur og 5.250 krónur í bankakostnað ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 407.802.756 krónum frá 20. júlí 2009 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun, 91.508.727 krónum 31. júlí 2009. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda en til vara sýknaður að svo stöddu og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað. Til þrautavara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Skuld stefnda við stefnanda er vegna láns er stefndi fékk hjá Kaupþingi banka hf., samkvæmt lánssamningi 22. janúar 2007, að fjárhæð allt að 800.000.000 króna. Lánið var ætlað til að fjármagna byggingaverk og skyldi það koma til útborgunar í hlutum í samræmi við verkframvindu. Krafa stefnanda í málinu er að stefndi verði dæmdur til að greiða eftirstöðvar lánsins, eins og það var reiknað 20. júlí 2009, 407.802.756 krónur ásamt bankakostnaði, 5.250 krónum, að frádreginni greiðslu 31. sama mánaðar að fjárhæð 91.508.727 krónur.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að stefnandi sé ekki réttur aðili að kröfunni. Einnig er því haldið fram af stefnda hálfu að samið hafi verið um að gjalddagi skyldi framlengjast til 20. júlí 2010. Þá er því haldið fram að forsendur hafi brostið fyrir endurgreiðslu lánsins og að ósanngjarnt sé af hálfu stefnanda að bera samninginn fyrir sig.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til lánssamningsins og viðauka sem gerðir hafi verið við hann. Samkvæmt samningnum skyldi lántaki senda bankanum skriflega beiðni um útborgun lánsins með að minnsta kosti tveggja daga fyrirvara.

Lánið skyldi endurgreiða með einni greiðslu 20. janúar 2008 og skyldu allir lánshlutar þess auk vaxta greiddir upp að fullu á þeim degi. Lánið skyldi bera REIBOR vexti, eins og þeir ákvarðist hverju sinni, tveimur virkum bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils að viðbættu 1,65% vaxtaálagi. Vextir skyldu reiknast frá útborgunardegi hvers lánshluta og greiðast eftirá á sex mánaða fresti út lánstímann, í fyrsta sinn 20. júlí 2008. Vextir skyldu greiðast að fullu á lokagjalddaga lánsins.

Viðauki hafi verið gerður við lánssamninginn 26. febrúar 2007 um breytingu á vaxtagjalddaga. Skyldi fyrsti vaxtagjalddagi vera 20. september 2007. Að öðru leyti skyldu skilmálar lánssamningsins haldast óbreyttir. Gerður hafi verið viðauki 4. desember s.á. um framlengingu lánsins. Samþykkt hafi verið að framlengja lokadegi ádráttar á lánið til 15. janúar 2008. Að öðru leyti skyldu skilmálar lánssamningsins haldast óbreyttir.

Viðauki hafi verið gerður við lánssamninginn 18. janúar 2008 um framlengingu lánsins og breytingu á vaxtaálagi. Endurgreiðsla skyldi vera með þeim hætti að höfuðstóll lánsins yrði endurgreiddur að fullu með einni greiðslu 20. júlí 2008. Enn fremur hafi verið samþykkt að framlengja lokadegi ádráttar á lánið til 20. apríl s.á. og skyldu vextir gjalddagans 20. janúar 2008 lagðir við höfuðstól lánsins og greiðast á lokagjalddaga þess, 20. júlí 2008. Þá hafi sú breyting verið gerð að eftirleiðis skyldi vaxtaálag lánsins vera 2,0% á REIBOR vexti. Að öðru leyti skyldu skilmálar lánssamningsins haldast óbreyttir.

Þá hafi verið gerður viðauki við lánssamninginn 20. júlí s.á. um framlengingu lánsins og breytingu á vaxtaálagi. Endurgreiðsla skyldi vera með þeim hætti að höfuðstóll lánsins yrði endurgreiddur að fullu með einni greiðslu 20. júlí 2009 og skyldu vextir gjalddagans lagðir við höfuðstól og greiðast á lokagjalddaga lánsins 20. júlí 2008. Þá hafi sú breyting verið gerð að eftirleiðis skyldi vaxtaálag lánsins vera 3,0% á Reibor vexti. Að öðru leyti skyldu skilmálar lánssamningsins haldast óbreyttir.

Lánið hafi verið greitt út af stefnanda samkvæmt beiðnum stefnda um útborgun. Dagsetningar og upphæðir útborgana hafi verið sem hér segi: 36.078.875 krónur 26. febrúar 2007, 14.048.449 krónur 28. febrúar s.á., 24.575.609 krónur 21. mars s.á., 84.426.445 krónur 16. apríl s.á., 45.294.278 krónur 7. maí s.á., 61.098.390 krónur 15. júní s.á., 4.486.368 krónur 11. júlí s.á., 3.765.813 krónur 7. ágúst s.á., 56.375.353 krónur 8. ágúst s.á., 50.248.875 krónur 30. ágúst s.á., 9.175.459 krónur 26. september s.á., 6.110.487 krónur 1. október s.á., 120.250.374 krónur 12. október s.á., 9.040.000 krónur 6. nóvember s.á., 13.801.096 krónur 7. nóvember s.á., 40.088.551 krónur 16. nóvember s.á., 65.370.000 krónur 4. desember s.á., 18.865.475 krónur 11. desember s.á., 22.423.347 krónur 14. janúar 2008, 32.663.073 krónur 13. febrúar s.á., 28.978.132 krónur 28. febrúar s.á., og 29.681.746 krónur 17. mars s.á., sbr. kaupnótur sem lagðar hafi verið fram í málinu.

Gjalddagi lánsins 20. júlí 2009 hafi ekki verið greiddur. Eftirstöðvar lánsins 20. júlí 2008 hafi verið 407.802.756 krónur sem sé stefnufjárhæð málsins. Stefnda hafi verið tilkynnt um vanskilin með innheimtuviðvörun 30. júlí 2009 og innheimtubréfi 28. ágúst s.á. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Inná skuldina hafi verið greidd innborgun 31. júlí 2009 að fjárhæð 91.508.727 krónur og verði tekið tillit til hennar við uppgjör kröfunnar.

Með heimild í lögum nr. 125/2008 hafi Fjármálaeftirlitið tekið þá ákvörðun að taka yfir vald hluthafafundar Kaupþings banka hf. og víkja stjórn bankans og skipa skilanefnd yfir hann. Ákvörðun þessi sé dagsett 9. október 2008. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 22. sama mánaðar hafi eignum og skuldum Kaupþings banka hf. verið ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf.

Stefnandi vísi til almennra reglna kröfuréttarins og meginreglna samningaréttarins um skuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7/1936. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Um aðild vísist til 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til lánasamningsins við Kaupþing banka hf. með gjalddaga 20. janúar 2008. Lánið hafi verið tekið í þeim tilgangi að fjármagna byggingu íbúða við Tryggvagötu 18 í Reykjavík. Í lánasamningnum sé kveðið á um framlengingarheimild, sbr. 4. gr., í sex mánuði, m.a. til þess að mæta óvæntum aðstæðum á byggingartíma og á söluhorfum íbúða í fasteigninni. Lánið hafi verið framlengt tvívegis, til 20. júlí 2008 og 20. júlí 2009. Í síðara skiptið hafi það verið eftir að ljóst var að hrun íslensku bankanna og áhrif þess á íslenskt efnahagslíf myndi fyrirsjáanlega hindra stefnda í að selja fasteignina á ásættanlegu verði til að ljúka því að greiða lánin samkvæmt samningnum.

Samið hafi verið um milli málsaðila að lánið skyldi framlengjast til sama tíma á árinu 2010, í von um að aðstæður á fasteignamarkaði yrðu þá betri, þar sem forsendur lánsins, sem hafi m.a. komið til fyrir ráðgjöf Kaupþings banka hf., hefðu breyst og að ekki sé unnt að selja fasteignina á sannvirði í dag. Öllum hafi verið ljóst að endurgreiðsla lánsins væri háð sölu fasteignarinnar og að ekki sé unnt að greiða af láninu nema með því að selja hana. Málsókn sé því brot á samningi málsaðila og þeim forsendum sem hann byggi á. Stefndi hafi krafist ríflega 6 milljóna króna innheimtulauna sem sé úr öllu hófi og í ósamræmi við dómaframkvæmd. Stefndi telji rétt að láta dóminn ákveða hæfilegan málskostnað til stefnanda.

Sýknukrafa stefnda sé í fyrsta lagi byggð á aðildarskorti stefnanda samkvæmt 16. gr. laga um meðferð einkamála. Lánssamningurinn hafi verið gerður við Kaupþing banka hf. og hann hafi aldrei verið framseldur til stefnanda með lögformlegum hætti. Yfirlýsing Fjármálaeftirlits breyti engu um það, enda skorti slík yfirtaka á eignum sem þar sé lýst stoð í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Verði löglegt kröfuframsal því ekki nema fyrir atbeina eiganda kröfunnar sem sé Kaupþing banki hf.

Í öðru lagi sé byggt á því að samið hafi verið um að gjalddagi lánasamningsins skyldi framlengjast til 20. júlí 2010 í samræmi við fyrri framlengingu vegna ástands á fjármála- og fasteignamarkaði. Tekin hafi verið ákvörðun um að fresta gjalda 20. júlí 2008 um eitt ár til 20. júlí 2009 af sömu ástæðu.

Í þriðja lagi sé byggt á forsendubresti um endurgreiðslu lánsins á umsömdum gjalddaga. Þegar samningurinn var gerður hafi verið miðað við að ástand á fasteigna- og fjármálamarkaði væri með eðlilegum hætti. Hrun íslensku bankanna, sem m.a. verði rakið til stjórnenda þeirra, hafi raskað íslensku atvinnulífi þannig að forsendur lánasamningsins hafi brostið. Stefnandi hafi átt stærstan þátt í því að forsendur brustu. Ósanngjarnt sé því af hálfu stefnanda að krefjast endurgreiðslu lánsins við þessar aðstæður, sbr. nánar grunnreglur um forsendubrest og II. kafla laga nr. 7/1936.

Í fjórða lagi sé þess krafist að dráttarvaxtakröfu stefnanda verði hafnað og jafnframt felldur niður málskostnaður. Tölulegri kröfugerð stefnanda sé mótmælt, dráttarvaxtakröfu og upphafstíma dráttarvaxta.

Niðurstaða

Krafa stefnanda er samkvæmt lánssamningi 22. janúar 2007 og viðaukum sem málsaðilar gerðu síðar við hann. Stefnandi hefur lagt fram yfirlit yfir stöðu lánsins 20. júlí 2009 þar sem fram koma fjárhæðir eftirstöðva lánanna sem greidd voru stefnda samkvæmt því sem fram kemur í gögnum málsins og í samræmi við lýsingu á því í stefnu. Þegar þessar fjárhæðir á yfirlitinu eru lagðar saman eru þær jafn háar stefnufjárhæð, þ.e. höfuðstól, sem krafist er dráttarvaxta af, og bankakostnaði.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings banka hf. 21. október 2008 var öllum eignum bankans ráðstafað til Nýja Kaupþings banka hf. Ákvörðunin var tekin samkvæmt heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Með auglýsingu Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 var tekin ákvörðun um skipan skilanefndar fyrir Kaupþing banka hf. sem skyldi taka við öllum heimildum stjórnar félagsins samkvæmt ákvæðum laga um hlutafélög nr. 2/1995 í samræmi við 100. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. Skilanefndin gaf út yfirlýsingu 5. febrúar sl. þar sem staðfest er að krafa Kaupþings banka hf. á hendur stefnda samkvæmt lánasamningnum hafi flust til stefnanda. Samkvæmt þessu telst stefnandi réttur aðili kröfunnar.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að samið hafi verið um að gjalddagi lánsins skyldi framlengjast til 20. júlí 2010. Þessi málsástæða stefnda er ekki studd viðhlítandi gögnum og ber því að hafna henni. Samkvæmt viðauka við lánasamninginn 20. júlí 2008 skyldi lánið endurgreitt með einni greiðslu 20. júlí 2009.

Þá er byggt á því af hálfu stefnda að forsendur lánasamningsins hafi brostið og ósanngjarnt sé af hálfu stefnanda að krefjast endurgreiðslu lánsins við þær aðstæður sem ríki á fasteigna- og fjármálamarkaði vegna hruns íslensku bankanna. Ekki er unnt að fallast á að þær aðstæður sem stefndi lýsir leiði til þess að reglur um brostnar forsendur eigi við eða að samningnum verði vikið til hliðar af þeim sökum eða vegna þess að ósanngjarnt verði talið af hálfu stefnanda að bera samninginn fyrir sig. Með vísan til þess er þeim málsástæðum stefnda einnig hafnað.

Að þessu virtu og með vísan til þess að stefnandi hefur stutt kröfuna fullnægjandi rökum og gögnum verður hún tekin til greina. Dráttarvaxta er krafist af hálfu stefnanda frá gjalddaga kröfunnar. Krafan verður tekin til greina samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtyggingu.

Rétt þykir að stefndi greiði stefnanda málskostnað samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Dóminn kvað upp S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefnda, Eignamiðjan ehf., greiði stefnanda, Arion banka hf., 407.808.006 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu af 407.802.756 krónum frá 20. júlí 2009 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun, 91.508.727 krónum 31. júlí 2009, og 600.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.