E-1167/2013

Mál þetta, sem tekið var til dóms 19. febrúar sl., var upphaflega rekið sem hluti af sakamálinu S-690/2013, en var hinn 12. september sl. vikið til meðferðar í sérstöku einkamáli, sbr. 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Stefnandi er D-x-x M-x-x C-x-x, Hlíðarvegi 12, Reykjanesbæ.

Stefndi er M-x-x R-x-x K-x-x, Fífumóa 5c, Reykjanesbæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. júlí 2011 til birtingardags ákæru, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega.

Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati dómsins og að viðbættum virðisaukaskatti.

II.

Málsatvik eru þau að hinn 20. júlí 2011 var lögregla kölluð til vegna líkamsárásar, sem talið var að átt hefði sér stað á heimili stefnda að Fífumóa 5c í Reykjanesbæ. Ætlaður brotaþoli, stefndi í máli þessu, var færður á Heilsugæslu Suðurnesja og reyndist hann vera með fjóra grunna skurði utan á vinstri upphandlegg og tvo djúpa skurði utan á vinstri framhandlegg. Framburður stefnda var á þá leið að stefnandi hefði komið óboðinn inn í íbúðina að Fífumóa 5c og ráðist að stefnda þar sem hann hefði legið sofandi í rúmi sínu.

Í kjölfarið hafði lögregla samband við stefnanda, sem kom sjálfviljugur á lögreglustöðina. Stefnandi var handtekinn 21. júlí 2011, kl. 01.04, og vistaður í fangaklefa. Hann var tekinn til yfirheyrslu kl. 02:21 sömu nótt, en vegna rannsóknarhagsmuna var hann vistaður áfram í fangaklefa að skýrslutöku lokinni.

Hinn 21. júlí 2011, kl. 11:00, þótti stefndi hæfur til skýrslutöku og játaði hann þá að hafa sjálfur veitt sér stungusárin. Fram kom í skýrslu stefnda að honum hafi ekki litist vel á stefnanda og því logið þessu upp á hann. Í kjölfarið var stefnandi látinn laus úr haldi eða kl. 11.49.

Hinn 22. júlí 2011 lagði stefnandi fram kæru á hendur stefnda fyrir rangar sakargiftir, sem stefndi játaði í skýrslutöku hjá lögreglu 24. janúar 2012. Gefin var út ákæra á hendur stefnda 11. júlí 2013 þar sem ákært var fyrir rangar sakargiftir í málinu og var brotið talið varða við 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í ákæru er getið um einkaréttarkröfu stefnanda um skaðabætur úr hendi stefnda að fjárhæð 1.000.000 króna, ásamt vöxtum og kostnaði.

Er málið var tekið fyrir 12. september 2013 játaði stefndi brot sitt skýlaust og var farið með málið sem játningarmál að hætti 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Dómur var kveðinn upp í málinu 18. sama mánaðar og var stefnda gert að sæta þriggja mánaða skilorðsbundnu fangelsi.

Málsaðilar komu báðir fyrir dóminn og gáfu aðilaskýrslu.

III.

Stefnandi kveðst krefjast miskabóta úr hendi stefnda fyrir þær röngu sakargiftir, sem hann hafi borið á hendur honum. Kveðst stefnandi byggja miskabótakröfu sína á því að stefndi hafi ranglega kært hann til lögreglu og ásakað hann um ólögmætt athæfi. Slík háttsemi fari í bága við 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1991. Stefndi hafi borið mjög alvarlegar sakir á stefnanda, sem leitt hefðu getað til fangelsisrefsingar stefnanda.

Stefnandi kveðst telja að um vísvitandi rangar sakargiftir hafi verið að ræða, sem valdið hafi honum miska. Beri stefnda að bæta þann miska með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en miskabótakrafan styðjist einnig við almennu skaðabótaregluna. Bótakrafan sé síst of há miðað við þá meingerð, sem honum hafi verið gerð með kæru stefnda, en í kjölfar hennar hafi stefnandi verið vistaður í fangaklefa, lengur en nauðsynlegt verði að teljast.

Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna frelsissviptingar, sem hann hafi þurft að sæta vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi stefnda.

Með hliðsjón af framangreindu og fyrirliggjandi gögnum sé krafist miskabóta samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Gerð sé krafa um miskabætur að álitum að fjárhæð 1.000.000 króna. Þá sé krafist málskostnaðar að mati dómsins.

IV.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að krafa stefnanda sé með öllu órökstudd, en stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna rangra sakargifta. Ekki hafi verið lögð fram nein gögn sem sýni fram á að stefnandi hafi orðið fyrir nokkrum miska og beri því þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu hans.

Stefnandi hafi komið sjálfviljugur á lögreglustöðina í greint sinn og verið handtekinn klukkan 01.04. Hafi hann verið vistaður í fangaklefa í tæpar tvær og hálfa klukkustund þar til tekin hafi verið af honum skýrsla. Vegna rannsóknarhagsmuna hafi hann síðan verið vistaður áfram í fangaklefa að skýrslutöku lokinni.

Stefndi kveður að í bótakröfu stefnanda sé vísað til alvarleika brots, en litið sé til þess þegar miskabætur séu ákvarðaðar. Kveðst stefndi byggja sýknukröfu sína á því að ásetningur hans hafi ekki náð til fullframningar brots gegn 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og því hafi brotið ekki verið alvarlegt. Stefnandi hafi verið látinn laus úr haldi lögreglu um leið og stefndi hafði gefið skýrslu hjá lögreglu daginn eftir og skýrt frá því sem gerst hafði í raun. Ásetningur stefnda hafi því ekki náð til fullframins tjónsbrots eftir almennum skýringarreglum og því hafi engar afleiðingar orðið af brotinu.

Verði ekki fallist á framangreint kveðst stefndi benda á að hann hafi verið mjög ölvaður hinn 20. júlí 2011 þegar lögregluskýrsla var tekin af honum. Hafi hann raunar verið svo ölvaður að lögreglumenn hafi talið þörf á því að hann svæfi úr sér svo að mark væri á honum takandi, enda hafi stefndi mætt til skýrslutöku klukkan 11:00 þann 21. júlí 2011 og játað þar að hafa sjálfur veitt sér stungusárin. Þrátt fyrir það sjónarmið að hirða lítt um ölvun sakborninga á verknaðarstundu, þegar refsing fyrir brot þeirra er ákveðin, beri þó að hafa í huga að stundum geti töluverður vafi verið um raunverulegan ásetning manna í slíku ástandi.

Í rannsóknarskýrslu vegna málsins segi að við vettvangsrannsókn hafi vaknað efasemdir um frásögn stefnda. Haft hafi verið samband við stefnanda sem hafi komið á lögreglustöðina sjálfviljugur. Þar hafi öndunarpróf verið tekið af stefnanda sem hafi sýnt fram á að hann var allsgáður. Stefnandi hafi verið samvinnuþýður og svarað greiðlega öllum spurningum og verið trúverðugur.

Í bótakröfu stefnanda sé því haldið fram að sú háttsemi stefnda að kæra stefnanda fyrir líkamsárás hafi orðið þess valdandi að stefnanda hafi verið haldið lengur en nauðsyn hafi borið til. Slík staðhæfing sé röng enda ekki á færi stefnda að ráða því hvernig meðferð stefnandi fékk hjá lögreglu eftir að hann var handtekinn. Eins og fram hafi komið krefjist stefnandi miskabóta vegna ólögmætrar handtöku og vistunar í fangaklefa á grundvelli rangra sakargifta. Ekki fáist séð hvernig hægt sé að fara fram á bætur vegna ólögmætrar handtöku og vistunar í fangaklefa úr hendi stefnda, enda hafi hann hvergi komið nærri ákvörðunartöku í þeim efnum. Ætti stefnandi að beina kröfum sínum hvað slíkt varðar að lögreglu eða íslenska ríkinu.

Stefndi kveðst styðja kröfu sína um lækkun bóta sömu rökum og að framan séu rakin og að því viðbættu að kröfugerð stefnanda sé fram úr hófi, enda hæpið að nokkur miski hafi hlotist af því að sitja nokkra tíma í fangaklefa. Ef svo sé hins vegar talið vera sé miskinn óverulegur.

Stefndi kveðst byggja málskostnaðarkröfu sína á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V.

Málsatvik eru óumdeild. Stefndi hefur viðurkennt að hafa borið stefnanda röngum sökum um alvarlega líkamsárás, sem leiddi til þess að stefnandi var handtekinn og vistaður í fangaklefa í ellefu klukkustundir eða þar til stefndi dró framburð sinni til baka og viðurkenndi að hafa veitt sjálfum sér áverkana.

Í gögnum málsins kemur fram að stefndi játaði brot sitt gegn 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga skýlaust fyrir dómi 12. september sl., þ.e. að hafa borið stefnanda röngum sökum, og var honum í kjölfarið gerð refsing.

Stefndi heldur því fram að ásetningur hans hafi ekki náð til þess að stefnandi yrði handtekinn og vistaður í fangaklefa vegna ásakana sinna. Hann hafi ekki haft efni á að ráða sér lögmann við meðferð sakamálsins og því hafi hann játað sakargiftir án þess að ráðfæra sig við verjanda. Í þessu sambandi ber að líta til þess að í 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er fullframningarstigið fært fram þannig að til fullframinna brota teljast hvers konar aðferðir sem viðhafðar séu í því skyni að koma því til leiðar að saklaus maður verði sakaður um eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað. Er og fram komið að stefndi játaði brot sitt skýlaust samkvæmt þeirri atvikalýsingu, sem greinir í ákæru.

Fram kom í skýrslu stefnda fyrir dóminum að hann hefði dregið sakargiftir sínar á hendur stefnanda til baka þegar hann var til rannsóknar hjá lækni um tveimur klukkustundum eftir að hann kallaði eftir aðstoð lögreglu, en ekkert hefði verið hlustað á hann. Þetta fær hvorki stoð í framburðarskýrslu hans hjá lögreglu né í öðrum rannsóknargögnum lögreglu og þá kemur fram í gögnum málsins að stefndi var ekki talinn hæfur til að gefa skýrslu í málinu fyrr en daginn eftir vegna mikillar ölvunar.

Ljóst er að að ásakanir stefnda leiddu til þess að stefnandi var handtekinn og hann vistaður í fangaklefa vegna rannsóknar málsins. Sakargiftir þær sem stefndi bar á stefnanda voru mjög alvarlegar, en talsverðir áverkar voru á stefnda og blóð og blóðkám víðs vegar um íbúð hans þar sem árásin átti að hafa átt sér stað. Hlaut stefnda að vera ljóst að sakir þær sem hann bar á stefnanda myndu leiða til þess að rannsókn lögreglu færi af stað, m.a. með handtöku, skýrslutöku og vistun stefnanda í fangaklefa, a.m.k. meðan á frumrannsókn málsins stæði. Engin áhrif hefur á sakarmatið þótt stefndi hafi verið ölvaður þegar hann bar framangreindar sakir á stefnanda.

Eins og að framan greinir leiddu rangar sakargiftir stefnda á hendur stefnanda til þess að hann var handtekinn og sviptur frelsi sínu. Hefur stefndi með þessari ólögmætu og saknæmu háttsemi gerst sekur um meingerð gegn frelsi, friði, æru og persónu stefnanda. Á stefnandi rétt til miskabóta úr hendi stefnda vegna háttseminnar, sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þykja miskabætur til stefnanda hæfilega ákveðnar 200.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Upphafsdagur dráttarvaxta tekur mið af því þegar mánuður var liðinn frá þingfestingu sakamálsins nr. S-690/2013 á hendur stefnda hinn 28. ágúst 2013, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en ekki liggur fyrir hvenær ákæra í málinu var birt stefnda.

Með hliðsjón af málsúrslitum er stefnda gert að greiða 220.000 krónur í málskostnað, sem renna skal í ríkissjóð.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 6. nóvember 2013, var stefnanda veitt gjafsókn í máli þessu. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun talsmanns hans, G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 220.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, M-x-x R-x-x K-x-x, greiði stefnanda, D-x-x M-x-x C-x-x, 200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. júlí 2011 til 28. september 2013, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.

Stefndi greiði 220.000 krónur í málskostnað, sem renna skal í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun talsmanns hans, G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., 220.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

í Héraðsdómi Reykjaness 14.3.2014.