X-16/2010

Mál þetta, sem þingfest var 31. mars 2010, var tekið til úrskurðar 18. október sl. Sóknaraðili þess er Glitnir hf. en varnaraðili er ALMC hf.

I.

Samkvæmt heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármálaeftirlitið 9. mars 2009 yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd.

Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði Straumi-Burðarási fjárfestingabanka hf. (Straumi) slitastjórn 11. maí 2009 samkvæmt ákv. 4. tl. 2. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða í lögum nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Slitastjórn gaf út innköllun til skuldheimtumanna 12. maí 2009 og birtist hún fyrra sinni í Lögbirtingablaði hinn 18. sama mánaðar. Kröfulýsingarfrestur var ákveðinn tveir mánuðir og var því á enda 18. júlí 2009. Sóknaraðili lýsti kröfum til slitastjórnarinnar og varð ágreiningur með aðilum um hluta þeirra, m.a. þær er um ræðir í máli þessu, kröfur nr. 205 að fjárhæð 1.036.779.191 króna og nr. 206 að fjárhæð 5.782.559.139 krónur. Slitastjórn varnaraðila hafnaði báðum kröfunum með vísan til þess að framangreindum samningum hefði verið rift. Voru í kjölfarið haldnir skiptafundir 18. og 25. ágúst 2009 í því skyni að reyna að jafna ágreining aðila í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ekki reyndist unnt að að leysa ágreining um allar kröfurnar og var ágreiningi um þær kröfur beint til úrlausnar héraðsdóms í samræmi við ákv. 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr., framangreindra laga. Var málið þingfest 31. mars 2010. Varnaraðili, Straumur-Burðarás fjárfestingabanki hf., heitir nú ALMC hf., og sóknaraðili, sem áður hét Glitnir banki hf., heitir nú Glitnir hf.

Í bréfi slitastjórnar varnaraðila til dómsins segir svo m.a.: „Ágreiningur um kröfur nr. 205 og 206 varðar afleiðusamninga sem Straumur hafði rift fyrir upphaf slitameðferðar. Ljóst þykir að útkljá verður ágreining um þessar kröfur fyrir dómi.“

Í bókun sem aðilar lögðu sameiginlega fram við fyrirtöku málsins 15. apríl 2011 kemur fram eftirfarandi: „Aðilar málsins hafa lagt mikla vinnu í sáttaumleitanir undanfarin misseri og meðferð málsins ítrekað verið frestað vegna þeirra. Niðurstaða af þeirri vinnu hefur orðið sú að ágreiningsefnum hefur fækkað mjög verulega og stendur nú aðeins eftir ágreiningur um tvær kröfur sem sóknaraðili lýsti til slitastjórnar varnaraðila, þ.e. kröfur nr. 205 og 206. Sátt sem aðilar hafa gert utan réttar breytir því grundvelli málsins í mjög verulegum atriðum. Krafa 205 varðar 12 framvirka samninga um gjaldmiðlaviðskipti og er samtals að fjárhæð 1.036.779.191 króna að meðtöldum áföllnum vöxtum til 22. apríl 2009. Krafa nr. 206 varðar 26 gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamninga og er að fjárhæð 5.782.559.139 krónur og hefur sóknaraðili þá tekið tillit til tilgreindra gagnkröfuliða varnaraðila. Slitastjórn varnaraðila hafnaði þessum kröfum með þeirri skýringu að samningunum sem kröfurnar byggjast á hafi öllum verið rift með skriflegum yfirlýsingum 17. október 2008 sem ekki hefur verið mótmælt. Sóknaraðili hefur hafnað því að framangreind riftun hafi farið fram og byggir á því að skilyrði riftunar hafi verið fyrir hendi [svo].“

Við fyrirtöku málsins hinn 12. október 2012 lagði sóknaraðili fram bókun þar sem fram kemur að hann felli sig við málsástæðu varnaraðila er varði heimild varnaraðila til að miða uppgjör aðila við riftunaryfirlýsingu, dags. 16. október 2008. Jafnframt kom þar fram að hann felldi sig við útreikning varnaraðila á þeim framvirku samningum sem lægju til grundvallar kröfu sóknaraðila nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila og væri fjárhæð þeirrar kröfu því 903.039.543 krónur. Samkvæmt þessu er ágreiningslaust að miðað skuli við að uppgjör aðila eigi sér stað miðað við 17. október 2010.

Við fyrirtöku málsins hinn 16. maí 2013 lögðu aðilar síðan fram sameiginlega bókun um að þeir hefðu komið sér saman um útreikning á hluta þeirra samninga sem ágreiningur þeirra snerist um en að bókunin tæki einungis til útreiknings á kröfum ef aðalkröfu varnaraðila væri hafnað. Aðalkrafa varnaraðila stæði því óbreytt, þ.e. að hafna bæri umþrættum kröfum sóknaraðila á þeim grunni að með riftun samninga hefði greiðsluskylda fallið niður. Í bókuninni kemur nánar fram að aðilar séu í fyrsta lagi sammála um að eyða tölulegum ágreiningi um kröfu nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila og að þeir lýsi því yfir að heildarfjárhæð þeirrar kröfu sé 733.500.000 krónur. Í öðru lagi að eytt sé tölulegum ágreiningi aðila um hluta af kröfu nr. 206 á kröfuskránni. Þannig séu aðilar sammála um að krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila, vegna þeirra 14 vaxtaskiptasamninga sem aðilar hafi komið sér saman um fjárhæðir á, sé 259.400.000 krónur. Hins vegar greini aðila greini á um aðferðafræði og forsendur útreikninga að þeim 12 gjaldmiðlaskiptasamningum sem ekki hafi náðst samkomulag um varðandi fjárhæðir og útreikninga. Aðilar séu sammála um að fjárhæðir þessara samninga geti að lágmarki numið 1.647.710.989 krónum samkvæmt útreikningi varnaraðila og að hámarki 7.633.520.188 krónum samkvæmt útreikningi sóknaraðila. Leiði útreikningsaðferðir varnaraðila til þeirrar niðurstöðu að heildarfjárhæð kröfu nr. 206 reiknist 1.907.110.989 krónur, en samkvæmt útreikningsaðferð sóknaraðila nemi heildarfjárhæð þeirrar kröfu 7.892.920.188 krónum. Verði fallist á framangreindar kröfur skuli þær njóta réttarstöðu skv. 5. tl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991, enda teljist þær almennar kröfur skv. 113. gr. sömu laga.

Loks séu aðilarnir sammála um að krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila vegna peningamarkaðsláns að fjárhæð 2.287.488.752 krónur, krafa nr. CL20091128-6581 á kröfuskrá sóknaraðila, skuli koma til skuldajöfnunar þeirra fjárhæða sem varnaraðila kunni að verða gert að greiða vegna framangreindra 12 gjaldmiðlaskiptasamninga og miðist skuldajöfnunin við 18. október 2008. Á grundvelli framangreindrar bókunar aðila settu þeir í sama þinghaldi fram endanlegar dómkröfur sínar í málinu sem eru svohljóðandi:

-Sóknaraðili krefst þess:

Að viðurkennd verði krafa hans nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila að fjárhæð 733.500.000 krónur og að henni verði skipað í réttindaröð sem almennri kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit varnaraðila.

Að viðurkennd verði krafa hans nr. 206 á kröfuskrá varnaraðila að fjárhæð 5.605.431.436 krónur og að henni verði skipað í réttindaröð sem almennri kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 við slit varnaraðila. Í dómkröfunni hafi verið tekið tillit til skuldajöfnunar á peningamarkaðsláni frá varnaraðila til sóknaraðila að fjárhæð 2.287.488.752 krónur.

-Jafnframt krefst sóknaraðili málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins.

-Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfum sóknaraðila verði hafnað.

-Til vara krefst hann þess annars vegar að krafa sóknaraðila nr. 205 í kröfuskrá varnaraðila verði 733.500.000 krónur og hins vegar að krafa sóknaraðila nr. 206 í kröfuskrá verði 1.647.710.989 krónur.

-Til þrautavara krefst varnaraðili lækkunar á kröfum sóknaraðila.

-Verði fallist á kröfur sóknaraðila að einhverju leyti er þess krafist að viðurkenndur verði réttur varnaraðila til að skuldajafna 2.287.488.752 krónum á móti kröfum sóknaraðila og miðist skuldajöfnuður við 18. október 2008. Verði kröfum sóknaraðila þá skipað í réttindaröð skv. 113. gr. laga nr. 21/1991.

-Í öllum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að skaðlausu samkvæmt mati dómsins og að við þá ákvörðun verði tekið tillit til skyldu varnaraðila til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins 18. október sl. gerði varnaraðili loks þá leiðréttingu á endanlegri kröfugerð sinni, í samræmi við framangreinda sameiginlega bókun aðila, að samkvæmt varakröfu hans sé þess krafist að krafa sóknaraðila samkvæmt kröfulýsingu nr. 205 í kröfuskrá varnaraðila verði 733.500.000 krónur og hins vegar að krafa sóknaraðila nr. 206 í kröfuskrá verði 1.907.110.989 krónur.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dóminum dr. H-kk-nf S-kk-nf framkvæmdastjóri og dr. S-kk-nf Ó-kk-nf prófessor vegna skýrslna sinna um útreikning krafna.

Dómsformaður tók við meðferð máls þessa í ágúst sl. en fram að því hafði hann ekki haft nein afskipti af meðferð þess.

II.

Sóknaraðili kveður kröfu sína nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila byggjast á 12 samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti milli sóknaraðila og varnaraðila, þar sem varnaraðili samdi um að kaupa og selja einn gjaldmiðil fyrir annan á umsömdu gengi (framvirku gengi) á umsömdum degi (afhendingardegi). Uppgjörsverð hafi miðast við sölugengi Seðlabanka Íslands á afhendingardegi, en samningarnir hafi verið með gjalddaga frá 7. október 2008 til 5. janúar 2009. Krafa nr. 206 byggist hins vegar á 26 skiptasamningum, nánar tiltekið 14 vaxtaskiptasamningum, þremur gjaldmiðlaskiptasamningum og níu gjaldmiðlavaxtaskiptasamningum. Vaxtaskiptasamningur sé samningur milli tveggja aðila um að annar greiði hinum fasta vexti af ákveðnum höfuðstól og hinn greiði honum fljótandi vexti af sama höfuðstól. Gjaldmiðlaskiptasamningur sé samningur þar sem skipst sé á fljótandi vöxtum í mismunandi gjaldmiðlum og gjaldmiðlavaxtaskiptasamningur sé samningur þar sem skipt sé á fljótandi vöxtum í einum gjaldmiðli fyrir fasta vexti í öðrum gjaldmiðli.

Sóknaraðili kveðst mótmæla þeirri málsástæðu, sem varnaraðili byggi aðalkröfu sínu á, að greiðsluskylda varnaraðila hafi fallið niður við það að samningunum hafi verið rift. Hvað það varði sé í fyrsta lagi á það bent að ekkert í samningsskilmálum aðila geri ráð fyrir að efndaskylda falli niður við þær aðstæður sem um ræði í málinu. Uppgjör eigi hins vegar að fara fram í samræmi við skilmála, sem óumdeilt sé hverjir séu. Þannig segi skýrt í 2. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 10. gr. Almennra skilmála fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og skiptasamninga, hér eftir nefndir SFF-skilmálar, en bæði ákvæðin hafi fyrirsögnina „greiðslur við samningsslit“, að falli samningur um slík viðskipti úr gildi reikni bankinn út þann hagnað og tap sem myndist hjá samningsaðilanum o.s.frv. Í öðru lagi hafi varnaraðili ekki sýnt fram á að greiðsluskylda hans hafi fallið niður á þeim grundvelli að sóknaraðili hafi sýnt af sér tómlæti með því að bregðast ekki við riftunaryfirlýsingu varnaraðila. Þá hafi enga þýðingu í þessu tilliti tilvísun varnaraðila til force majeure ákvæða SFF-skilmálanna, enda sé í þeim einungis kveðið á um ábyrgðarleysi samningsaðila vegna vanefnda sem til komi vegna óviðráðanlegra atvika sem honum verði ekki um kennt. Loks sé mótmælt, sem of seint fram kominni málsástæðu, þeirri staðhæfingu varnaraðila að fella beri efndaskyldu aðila niður af þeim sökum að forsendur fyrir uppgjöri skiptasamninganna samkvæmt skilmálum þeirra séu brostnar með vísan til skilmálanna, óskráðra reglna samningaréttarins um brostnar forsendur og eftir atvikum með vísan til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Málsástæða þessi virðist byggjast á rangtúlkun varnaraðila á skjölum sem sóknaraðili hafi lagt fram í málinu. Að auki sé málsástæða þessi með öllu vanreifuð.

Sóknaraðili kveður þann tölulega ágreining sem sé á milli aðila vegna 12 skiptasamninga, sbr. kröfu nr. 206, eingöngu ráðast af þremur mismunandi forsendum sem aðila greini á um:

1) Hvort beita skuli aðferðafræði sóknar-eða varnaraðila við útreikning?

2) Hvaða forsendum skuli beita við að finna út núvirta verðbólgu?

3) Hvort eðlilegt sé að beita áhættuálagi á íslensku krónuna við verðlagningu afleiðusamninga aðila og ef svo sé hvaða áhættuálagi sé rétt að beita?

Endanleg dómkrafa sóknaraðila byggist á því að fallist verði á forsendur sóknaraðila fyrir ofangreindum þremur þáttum, þ.e. að beita skuli aðferðafræði sóknaraðila, beita skuli verðbólguspá Seðlabanka Íslands við núvirðingu á verðbólgu og að ekki skuli beita áhættuálagi (e. basis risk) á íslensku krónuna við verðlagningu samninga aðila hinn 17. október 2008.

Sóknaraðili kveður aðferðafræði sína við verðlagningu á skiptasamningum byggjast á því að núvirða framtíðargreiðsluflæði allra þeirra samninga sem um ræði (e. discounted future cashflow). Samkvæmt því sé það greiðsluflæði sem hvor aðili fyrir sig hafi skuldbundið sig til að inna af hendi í framtíðinni núvirt til uppgjörsdags. Mismunur þessara skuldbindinga myndi svo virði skiptasamningsins á uppgjörsdegi. Í bókun sinni um endanlegar dómkröfur sínar frá 16. maí 2013 skiptir sóknaraðili aðferðafræðinni í þrjú skref, sem þar er lýst nánar. Núvirt greiðsluflæði annars aðila sé svo dregið frá núvirtu greiðsluflæði hins og með því fáist út virði hvers samnings. Sé þessi aðferðafræði sóknaraðila við útreikning samninganna staðfest með fyrirliggjandi skýrslu dr. S-kk-ef Ó-kk-ef, prófessors í fjármálastærðfræði við tækni- og verkfræðideild Háskólans í Reykjavík, sem hafi yfirskriftina: Athugasemdir við skýrslu H-kk-ef S-kk-ef „Verðmat skiptasamninga og framvirkra samninga ALMC við Glitni“, frá 21. apríl 2013. Útreikningur varnaraðila á samningum aðila miðist hins vegar við það að reikna út hver kostnaður varnaraðila hefði orðið við að endurverja þá samninga sem um ræði (e. cost of re-hedging). Sóknaraðili telji að ekki sé unnt að beita þeirri aðferðafræði við verðmat samninganna, enda hafi varnaraðili, þrátt fyrir áskoranir sóknaraðila þar um, engin gögn lagt fram um að hann hafi, eða hafi reynt, að endurverja þau viðskipti sem um ræði. Verði því að ganga út frá því að um slíkt hafi ekki verið að ræða og að varnaraðili hafi ekki orðið fyrir neinum kostnaði vegna þessa. Hann hafi því ekki orðið fyrir neinu tjóni við það að samningar aðila féllu úr gildi. Þá liggi fyrir að á þeim tíma sem um ræði, 17. október 2008, hafi markaðsaðstæður á Íslandi verið með þeim hætti að í raun hafi verið ómögulegt fyrir varnaraðila að endurverja þessi viðskipti.

Við útreikning á verðtryggðum samningum miði sóknaraðili við verðbólguspá Seðlabanka Íslands, eins og hún hafi birst í ritinu Peningamálum, útgefnu í júlí 2008. Verðtryggðir samningar kveði á um að nota skuli vísitölu neysluverðs til verðtryggingar, en sú vísitala sé fengin með því að hliðra vísitölu neysluverðs um tvo mánuði. Verðbólguspá Seðlabankans fyrir vísitölu neysluverðs til verðtryggingar gildi því frá september 2008 (júlí 2008 hliðrað um tvo mánuði). Þar sem gildi vísitölu neysluverðs til verðtryggingar hafi bæði verið þekkt fyrir október og nóvember 2008 hafi spá Seðlabankans verið uppfærð til að taka mið af þessum gildum. Sú aðferð varnaraðila að miða við ávöxtunarkröfu íbúðabréfaflokks HFF150914 á uppgjörsdegi við mat á framtíðarverðbólgu þann dag sé hins vegar ótæk. Þannig hafi þetta skuldabréf verið eina verðtryggða, ríkistryggða skuldabréfið á markaðnum, sem varnaraðili byggi verðbólgumat sitt á, og ætti það því einungis að gefa vísbendingu um meðalársverðbólgu til loka meðallíftíma þess en hvorki um verðbólgu til lengri né styttri tíma. Engin greiðsla samkvæmt umræddum samningum hafi verið á gjalddaga að loknum meðallíftíma HFF150914 skuldabréfsins. Í öðru lagi hafi ýmsir, svo sem Seðlabankinn, bent á að mat á verðbólguvæntingum út frá verðtryggðum íslenskum skuldabréfum sé bjagað í ljósi þess hversu grunnur íslenski skuldabréfamarkaðurinn sé. Í þriðja lagi sé varnaraðili með aðferð sinni að núvirða annars vegar verðtryggðar greiðslur miðað við ríkistryggt skuldabréf og hins vegar óverðtryggðar greiðslur miðað við stundarvexti sem í boði séu á millibankamarkaði, milli fjármálastofnana sem hafi ekki endilega ríkistryggingu. Skapist því misræmi í núvirðingu þar sem mótaðilaáhætta sé misjöfn eftir því hvor vaxtagrunnurinn sé notaður.

Á því sé byggt að ekki eigi að reikna áhættuálag á íslensku krónuna við uppgjör samninganna, enda liggi fyrir að um tvær íslenskar fjármálastofnanir sé að ræða. Þá liggi, eins og fyrr segi, fyrir að varnaraðili hafi ekki endurvarið samningana og hafi hann því ekki orðið fyrir neinum endurnýjunarkostnaði, þ.m.t. vegna áhættuálags. Við uppgjörið miði varnaraðili áhættuálagið við gögn frá upplýsingaveitunni Bloomberg. Þau gögn byggi hins vegar ekki á raunverulegum viðskiptum heldur sé þar einungis um vísbendingar að ræða. Þá liggi fyrir að B-x-x hafi hætt að birta upplýsingar um áhættuálag á íslensku krónuna hinn 15. október 2008 enda engir aðilar á markaði sem hafi getað veitt upplýsingar þar um. Samkvæmt þessu liggi fyrir að ekki sé hægt að styðjast við upplýsingarnar frá B-x-x í þessu skyni. Á það skuli og bent að varnaraðili hafi ekki talið sjálfur að slíkt álag kæmi til álita við útreikning samninganna fyrr en með framlagningu skýrslu H-kk-ef S-kk-ef um verðmat þeirra. Þannig hafi varnaraðili ekki beitt slíku álagi við útreikning þann sem hann sendi sóknaraðila hinn 31. október 2008. Þá liggi fyrir að varnaraðili hafi ekki gert athugasemdir við útreikning sóknaraðila á virði samninga aðilanna hinn 29. og 30. september og 2. október 2008, en í engum þeirra hafi verið gert ráð fyrir áhættuálagi. Loks liggi fyrir að varnaraðili hafi ekki beitt slíku álagi við útreikning samninga varnaraðila við Landsbanka Íslands hf., sbr. dóm Hæstaréttar í máli frá 23. maí 2011 nr. 77/2011.

III.

Varnaraðili byggir aðalkröfu sína á því að efndaskylda hans á umræddum samningum hafi fallið niður við það að varnaraðili rifti samningunum hinn 17. október 2008. Sé hvað þetta varði vísað til almennra reglna kröfuréttar um réttaráhrif riftunar. Þá hefði sóknaraðili þurft með einhverjum hætti að bregðast við riftunaryfirlýsingu varnaraðila og bréfum hans í kjölfar hennar og gefa til kynna að hann hygðist krefjast greiðslna úr hendi varnaraðila á grundvelli afleiðusamninganna. Í SFF-skilmálunum séu skýr ákvæði um skyldur bankans í þessum efnum, þ.e. að senda útreikning á kröfum innan tveggja vikna, sem hann hafi algjörlega vanrækt. Það hafi ekki verið fyrr en með kröfulýsingu sóknaraðila við slitameðferð varnaraðila hinn 1. júlí 2009, eða átta mánuðum síðar, að sóknaraðili hafi komið á framfæri fjárkröfum á hendur varnaraðila. Varnaraðila hafi því verið rétt að líta svo á að sóknaraðili teldi sig ekki eiga neina kröfu. Hafi sóknaraðili einhvern tíma átt rétt til greiðslna hafi hann glatað þeim rétti fyrir aðgerðarleysi.

Varnaraðili bendi einnig á að sóknaraðili hafi í greinargerð sinni staðhæft að uppi hafi verið aðstæður sem ákvæði 5. gr. í SFF-skilmálunum fyrir gjaldmiðlaskiptasamninga, og samsvarandi ákvæði fyrir skiptasamninga sem 11. gr. þeirra skilmála taki til, þ.e hrun á íslenska bankakerfinu, með tilheyrandi afleiðingum fyrir sóknaraðila og aðra. Vegna þessarar málflutningsyfirlýsingar sóknaraðila sé á því byggt að greiðsluskylda verði ekki reist á samningunum.

Ágreiningur málsaðila varðandi varakröfu snúist um það hvernig háttað skuli uppgjöri 12 skiptasamninga um skipti á greiðslum í íslenskum krónum gegn greiðslum í erlendum gjaldmiðlum. Varnaraðili hafi fengið dr. H-kk-þf S-kk-þf, dósent í fjármálum við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, til að reikna út hagnað eða tap aðila. Upphaflegt verðmat Hersis á samningunum 12 hafi verið að þeir væru í tapi fyrir varnaraðila sem næmi 1.675.6464.074 krónum. Eftir að báðir aðilar hefðu gert athugasemdir við tiltekin atriði matsins hafi H-kk-nf, að beiðni varnaraðila, endurgert matið með hliðsjón af þeim athugasemdum sem hann hefði talið á rökum reistar. Sé varakrafa varnaraðila byggð á þessu nýja mati vegna umræddra samninga, samtals að fjárhæð 1.647.710.989 krónur, auk þeirra fjárhæða sem aðilar hafi komið sér saman um, sbr. bókun þeirra við fyrirtöku málsins hinn 16. maí 2013. Sé þá miðað við þá forsendu að efndaskyldur aðila hafi ekki fallið niður að öllu leyti í kjölfar riftunar samninganna, eins og aðalkrafa varnaraðila byggist á.

Til stuðnings varakröfu sinni vísi varnaraðili til þess að hver og einn samningur skuli gerast upp skv. 10. gr. SFF-skilmálanna fyrir skiptasamninga. Þar komi fram sú meginregla að sá sem vanefnt hafi samning, riftunarþoli, skuli bæta þeim samningsaðila sem rifti, tjón sem skuli reiknað út samkvæmt ákveðnum reglum. Samkvæmt gr. 10.1 skuli sá sem vanefni samninginn bæta þeim samningsaðila sem segi upp eða rifti samningnum allt það tjón sem hann verði fyrir vegna þess, þ. á m. tap skv. gr. 10.2 í skilmálunum. Verðmat Hersis sé í samræmi við þá grein. Hún felist í því að núvirða mismun á greiðslum samkvæmt samningunum við sóknaraðila og greiðslum samkvæmt nýjum samningum, sem hefðu staðið varnaraðila til boða samkvæmt markaðsaðstæðum á riftunardegi í stað þeirra sem rift hafi verið. Þannig sé í útreikningi hans tekið tillit til enduröflunarkostnaðar (e. replacement cost), eða hvað það hefði kostað varnaraðila að stofna til samsvarandi samninga við nýjan mótaðila, annan banka, á viðkomandi degi, eins og kveðið sé á um í skilmálunum. Engu skipti í því sambandi hvort varnaraðili hafi í raun gert slíkan samning. Sóknaraðila hafi borið að afla upplýsinga um, og taka tillit til, slíks enduröflunarkostnaðar án tillits til þess hvort slíkur samningur hafi verið gerður eða ekki. Í útreikningi sóknaraðila sé það hins vegar ekki gert.

Markaðsaðstæður hafi um margt verið óvenjulegar á viðmiðunardegi uppgjörsins en varnaraðili hafi leitast við að leggja til grundvallar útreikningunum bestu tiltæk markaðsgögn. Verðmat Hersis byggist á tiltækum markaðsupplýsingum 15. október en ekki 17. október 2008, þar sem ekki hafi verið við áreiðanleg gögn að styðjast fyrir síðara tímamarkið. Sterkar líkur séu á því að mat Hersis sé að þessu leyti sóknaraðila í hag þar sem markaðsaðstæður hafi farið versnandi eftir því sem liðið hafi á október 2008. Sé í þessu sambandi áréttað að engin vísbending hafi komið fram um að markaðsaðstæður hafi verið betri 17. en 15. október 2008. Væri vafi uppi um þetta bæri að meta hann varnaraðila í hag, enda eigi varnaraðili, sem vanefnt hafi samningana, ekki að hagnast á skorti á markaðsupplýsingum sem hann hafi ekki getað bætt úr sjálfur.

Ágreiningur aðilanna um forsendur lúti aðallega að tveimur atriðum. Annars vegar því hvort taka eigi tillit til verðlagningar markaðarins á sambærilegum gjaldmiðlaskiptasamningum og hins vegar hvernig verðleggja skuli verðtryggðar greiðslur í samningunum.

Þegar aðilar geri með sér gjaldmiðlaskiptasamninga, eins þá er hér um ræði, sé samið um vaxtaálag sem dragist frá eða bætist við grunnvexti í viðkomandi mynt. Skiptasamningar séu verðlagðir út frá þessu vaxtaálagi, einnig nefnt basis-álag. Vaxtaálagið sé háð markaðsaðstæðum á hverjum tíma. Hinn 15. október 2008 hafi tilboð markaðsaðila í skiptasamninga milli íslenskra króna og erlendra mynta verið á bilinu 11 til 17%, eftir mynt og tímalengd samninga. Hafi álagið verið nokkuð hátt allt frá því snemma árs 2008 og hafi gjaldmiðlasamningar, sem gerðir hafi verið á árinu 2008, endurspeglað það. Öfugt við útreikninga sóknaraðila sé verðmat Hersis byggt á því að varnaraðila hafi staðið til boða að gera gjaldmiðlaskiptasamninga í samræmi við kauptilboð (e. bid) markaðsaðila hinn 15. október 2008. Sé í þessu sambandi rétt að benda á að álagið á gjaldmiðlasamningum milli aðilanna hafi almennt farið vaxandi og í síðustu samningunum hafi það verið komið í 17,9%. Af fyrirliggjandi samanburði á álagi í samningum milli málsaðilanna annars vegar og samkvæmt kauptilboðum markaðsaðila hins vegar í október 2007 til október 2008 megi sjá að þróun kjara sem varnaraðila hafi boðist hjá sóknaraðila í gjaldmiðlaskiptasamningum á árinu 2008 hafi verið í takt við þróun vaxtaálags markaðsaðila á sama tíma. Renni þetta stoðum undir að kauptilboðin séu einmitt raunhæft viðmið við mat á verðlagningu gjaldmiðlaskiptasamninga og að fráleitt sé að taka ekki tillit til vaxtaálags.

Í níu af umræddum samningum sé kveðið á um verðtryggðar greiðslur. Ekki liggi fyrir tilboð markaðsaðila í slíka samninga í október 2008 og því þurfi að líta til annarra markaðsaðstæðna til að reikna út hagnað eða tap af þeim samningum. Í verðmati Hersis sé markaðsvirði verðtryggðra skuldabréfa lagt til grundvallar við verðlagningu á verðtryggðum greiðslum en í október 2008 hafi verið virk viðskipti með íbúðabréfið HFF150914. Það sé verðtryggt skuldabréf, útgefið af Íbúðalánasjóði, með tvær greiðslur á ári til lokagjalddaga hinn 15. september 2014. Aðili sem hafi í október 2008 viljað tryggja sér verðtryggðar greiðslur, sambærilegar þeim sem samningarnir hafi borið (og stýra þannig áhættu sinni), hafi getað gert það með því að kaupa þetta skuldabréf á markaði. Hefði varnaraðili gert skiptasamninga um móttöku á verðtryggðum greiðslum á þessum tíma hefðu samningarnir því verið verðlagðir út frá verði þessa skuldabréfs. Markaðsvirði þess sé því, eins og á standi, raunhæfur, áþreifanlegur og besti mælikvarðinn á verðlagningu verðtryggðra greiðslna á markaði sem fyrir hendi sé.

Á það sé bent að verðbólguspá Seðlabanka Íslands hafi sjaldan reynst góð spá um verðbólgu. Eitt aðalmarkmið Seðlabankans sé að halda verðlagi stöðugu, þ.e. verðbólgu lágri, og sé langtímamarkmið hans að árleg verðbólga sé um 2,5%. Til að ná því markmiði reyni hann m.a. að hafa áhrif á verðbólguvæntingar markaðsaðila, með verðbólguspá. Feli spá bankans því iðulega í sér vanmat á verðbólgu, sem skýri m.a. hvers vegna verðtryggðar greiðslur samkvæmt íbúðabréfum séu iðulega verðlagðar hærra en nemi verðbólguspánni. Þá sé einnig til þess að líta að verðbólguspá Seðlabankans frá því í júlí 2008 hafi verið gersamlega úrelt þegar komið hafi verið fram á haust 2008, enda hafi í kjölfar bankahrunsins flestallar forsendur hennar verið brostnar og aðstæður í efnahagslífi orðnar allt aðrar en þær sem hún hefði miðast við.

Verðbólguspá Seðlabankans, sem sóknaraðili noti í sínum útreikningum, sé svokölluð grunnspá, sem sé byggð á forsendum um þróun ýmissa hagstærða og markaðsaðstæðna eins og gengis íslensku krónunnar. Auk grunnspárinnar birti bankinn á hverjum tíma fráviksspár sem byggist á annarri þróun en bankinn geri í grunnspánni. Vegna mikillar óvissu um þróun hagstærða, og þá sérstaklega gengis íslensku krónunnar, hafi fráviksspár bankans í júlí 2008 bent til að verðbólga gæti orðið umtalsvert meiri en samkvæmt grunnspánni, eins og raunin hafi orðið. Vegna þessa hafi varnaraðili falið H-kk-þgf að verðmeta samningana einnig miðað við þá fráviksspá Seðlabankans sem kæmist næst því að endurspegla raunverulega þróun hagstærða, frá því að spáin hafi verið gefin út og fram til 17. október 2008. Sé sú spá svokölluð 90% fráviksspá, en hún hafi gert ráð fyrir gengisvísitölu upp á 177 í lok september og 199 í árslok. Hinn 17. október 2008 hafi gengisvísitalan reynst vera 200 og megi því segja að þessi spá sé frekar vanmat á verðbólgu en hitt. Niðurstaða verðmatsins miðað við þessar forsendur reyndist sú að krafa sóknaraðila lækkaði um 1.100.39.087 krónur frá varakröfu varnaraðila. Auk þess að miða útreikninga við framangreindar mismunandi forsendur varðandi þróun verðbólgu hafi H-kk-nf verðmetið samningana með tilliti til mismunandi forsendna varðandi vaxtaálag, eins og sjá megi í skýrslu hans.

Varðandi þá röksemd sóknaraðila gegn því að verðleggja verðtryggðar greiðslur samninganna út frá íbúðabréfinu HFF150914, að það sé ríkistryggt skuldabréf, bendi varnaraðili á að það sé forsenda viðskipta sem þessara að þau eigi sér jafnan stað á milli sérhæfðra og fjársterkra lánafyrirtækja, með lágmarks mótaðilahættu. Séu áhrifin vegna þessa því óveruleg. Þá sé að öllu jöfnu séð fyrir mótaðilahættu með kröfu um tryggingar í formi reiðufjár (e. margin). Betri mælikvarði á verðlagningu verðtryggðra greiðslna en íbúðabréfið sé því ekki fyrir hendi.

IV.

Niðurstaða

Eins og að framan hefur verið rakið hafa ágreiningsatriði máls þessa tekið miklum breytingum undir rekstri þess. Eftir stendur ágreiningur aðila um það í fyrsta lagi hvort greiðsluskylda varnaraðili sé til staðar samkvæmt þeim samningum sem kröfur sóknaraðila nr. 205 og 206 á kröfuskrá varnaraðila byggjast á.

Varnaraðili telur greiðsluskyldu sína samkvæmt umræddum samningum hafa fallið niður með riftun þeirra hinn 16. október 2008 og vísar hvað það varðar til almennra reglna kröfuréttar um réttaráhrif riftunar, auk þess sem finna megi þeirri niðurstöðu stoð í þeim skilmálum sem um viðskiptin gildi. Hinn 23. ágúst 2001 staðfesti varnaraðili með undirritun sinni skjal sem ber heitið: „Almennir skilmálar B fyrir markaðsviðskipti í Íslandsbanka-FBA hf.“, en Íslandsbanki-FBA hf. var heiti sóknaraðila á þeim tíma. Í 10. gr. skilmálanna kemur fram að SFF-skilmálarnir gildi einnig um öll markaðsviðskipti í bankanum, þar á meðal vanefndaákvæði þeirra. Fyrir liggur að varnaraðili tilkynnti sóknaraðila um riftun umræddra samninga með bréfi, dags. 16. október 2008 og mótteknu daginn eftir, með vísan til 3. gr. og 9. gr. SFF-skilmálanna. Samkvæmt fyrirliggjandi bókunum aðila, og málflutningi þeirra að öðru leyti, liggur fyrir að ekki er lengur ágreiningur þeirra í milli um að þessi riftun hafi verið varnaraðila heimil og að uppgjör samninganna vegna hennar skuli byggjast á gr. 4.2 í þeim hluta SFF-skilmálanna sem fjallar um framvirk gjaldmiðlaviðskipti, vegna kröfu sóknaraðila nr. 205, og gr. 10.2 í þeim hluta sömu skilmála, sem gildir um vaxta- og gjaldmiðlaskipti, vegna kröfunnar nr. 206. Framangreind ákvæði skilmálanna hafa bæði yfirskriftina „Tap vegna markaðsaðstæðna“ og eru efnislega samhljóða. Hljóðar ákvæði 1. mgr. gr. 10.2 svo: „Falli skiptasamningur úr gildi reiknar bankinn út þann hagnað og tap sem myndast hjá samningsaðilum við það að samningurinn féll úr gildi. Útreikningurinn grundvallast á markaðsaðstæðum á síðasta gildisdegi samningsins og reiknast sem núvirði mismunarins, milli annars vegar þeirra greiðslna sem samningsaðili hefði átt að inna af hendi og hefði átt að fá, ef samningurinn hefði haldið gildi sínu, og hins vegar þeirra greiðslna sem samningsaðili hefði fengið frá eða hefði þurft að greiða einhverjum banka fyrir að ganga inn í samninginn í stað hins samningsaðilans. Við útreikning á hagnaði eða tapi skal bankinn leita upplýsinga frá innlendum og erlendum bönkum eftir því sem við á.“ Þá segir í gr. 10.1 í skilmálunum að falli skiptasamningur úr gildi skv. 9. gr. þeirra skuli sá samningsaðili sem vanefni samninginn bæta þeim samningsaðila sem segir upp og riftir samningnum allt það tjón sem hann verði fyrir, þ. á m. tap skv. gr. 10.2. Af texta þessara ákvæða verður ekkert annað ráðið en að þegar skiptasamningur fellur niður vegna riftunar skuli bankinn, í þessu tilviki sóknaraðili, gera samningana upp miðað við markaðsaðstæður á síðasta gildisdegi samnings, sem aðilar eru sammála um að sé í máli þessu 17. október 2008. Með hliðsjón af framangreindu, og þar sem ekki verður talið að almennar reglur kröfuréttar geti leitt til annarrar niðurstöður, verður að hafna þeirri málsástæðu varnaraðila að með riftun hans á samningunum hafi greiðsluskylda hans jafnframt fallið niður. Ekki verður heldur á það fallist að sú vanræksla sóknaraðila að hafa ekki sent varnaraðila útreikning á kröfunni innan fjórtán daga frá því samningurinn féll úr gildi, eins og kveðið er á um í 2. mgr. gr. 10.2, geti leitt til þeirrar niðurstöðu að greiðsluskylda varnaraðila samkvæmt samningunum hafi þar með fallið niður.

Í bókun þeirri sem varnaraðili lagði fram við fyrirtöku málsins hinn 16. maí sl., og áður er getið, tiltekur hann í lokin að þar sem sóknaraðili hafi gert athugasemdir í þá veru að nægilegar markaðsupplýsingar séu ekki fyrir hendi til að gera upp samninga í samræmi við fyrirliggjandi verðmat H-kk-ef S-kk-ef, og þá aðferðafræði sem þar sé lýst, jafngildi það yfirlýsingu um að allar forsendur fyrir uppgjöri skiptasamninganna samkvæmt skilmálum þeirra séu brostnar. Beri því að fella efndaskyldur aðila niður, með vísan til skilmála samninganna, óskráðra reglna samningaréttarins um brostnar forsendur og eftir atvikum með tilvísun til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Varnaraðili hefur mótmælt þessari málsástæðu sem of seint fram kominni, með vísan til 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Einnig sé um að ræða mistúlkun á málatilbúnaði sóknaraðila og málsástæðan sé með öllu vanreifuð. Er á það fallist með sóknaraðila að málsástæða þessi er með öllu vanreifuð og þar af leiðandi í raun ómögulegt að henda reiður á henni. Verður henni því hafnað.

Ekki verður heldur séð með hvaða hætti tilvísun sóknaraðila til ákvæða 5. og 11. gr. FFS-skilmálanna, er fjalla um ábyrgðarleysi samningsaðila á vanefndum vegna óviðráðanlegra atvika sem honum verður ekki um kennt (force majeure), eigi að leiða til brottfalls á greiðsluskyldu varnaraðila. Er sú málsástæða einnig vanreifuð og verður ekki á hana fallist.

Að fenginni þeirri niðurstöðu að aðalkröfu varnaraðila hefur verið hafnað liggur fyrir, eins og áður hefur verið rakið, að aðilar eru sammála um fjárhæð kröfu sóknaraðila nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila. Samkvæmt því verður krafa þessi, að fjárhæð 733.500.000 krónur, tekin til greina og viðurkennt að henni skuli skipað í réttindaröð sem almennri kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Á sama hátt hafa aðilar komið sér saman um útreikning á 14 af þeim 26 skiptasamningum sem krafa sóknaraðila nr. 206 lýtur að, samtals að fjárhæð 259.400.000 krónur.

Ágreiningur málsaðila snýst í öðru lagi um það hvernig háttað skuli útreikningi og uppgjöri hinna skiptasamninganna 12 samkvæmt kröfu nr. 206. Sýnast aðilar sammála um að beita eigi svokallaðri núvirðisaðferð við þennan útreikning, í samræmi við ákv. gr. 10.2 í FFS-skilmálunum, en þeir byggja þó ekki á sömu forsendum við þann útreikning.

Fram er komið að útreikningur sóknaraðila byggist á því að framtíðargreiðsluflæði, sem hvor aðili hefur skuldbundið sig samkvæmt samningi til að inna af hendi í framtíðinni, sé reiknað út frá framvirkum vöxtum og svo núvirt til uppgjörsdags. Mismunur þessara skuldbindinga myndi svo virði skiptasamningsins á uppgjörsdegi. Útreikningur varnaraðila felst hins vegar í að núvirða mismun á greiðslum samkvæmt samningunum við sóknaraðila og á greiðslum samkvæmt nýjum samningum sem hefðu staðið varnaraðila til boða samkvæmt markaðsaðstæðum á riftunardegi í stað þeirra er rift hafi verið. Sé þannig tekið tillit til enduröflunarkostnaðar, eða kostnaðar mótaðila við að endurverja sig fyrir þeirri áhættu sem fylgi samningunum, eins og kveðið sé á um í gr. 10.2 í FFS-skilmálunum. Er þá verðlagningin byggð á því að varnaraðila hafi staðið til boða að gera gjaldmiðlaskiptasamninga í samræmi við kauptilboð markaðsaðila þar sem meðal annars hefur verið tekið tillit til svokallaðs áhættuálags, sem verðlagning slíkra samninga tekur almennt mið af og háð er markaðsaðstæðum hverju sinni. Er þá í raun um að ræða verðlagningu þriðja aðila á þeirri áhættu að taka yfir skuldbindingar er tengjast viðkomandi mynt.

Óumdeilt sýnist að við riftun umræddra skiptasamninga aðila hafi varnaraðili ekki stofnað til nýrra samninga í því skyni að endurverja viðskiptin. Samkvæmt gr. 10.1 í FFS-skilmálunum skal sá samningsaðili sem vanefnir samninginn bæta þeim samningsaðila sem riftir samningnum allt það tjón sem hann verður fyrir vegna þess, þ. á m. tap skv. gr. 10.2. Áður er rakið að í gr. 10.2 kemur fram að við útreikning á slíkum samningum beri að taka tillit til þeirra greiðslna sem samningsaðili „hefði þurft að greiða einhverjum banka fyrir að ganga inn í samninginn í stað hins samningsaðilans. Við útreikning á hagnaði eða tapi skal bankinn leita upplýsinga frá innlendum og erlendum bönkum eftir því sem við á“. Telur dómurinn að skýra verði framangreint ákvæði á þann veg að við útreikningana beri að taka fullt tillit til þess hvað ætla megi, út frá tiltækum gögnum, að kostað hefði varnaraðila að stofna til samsvarandi samninga við nýjan mótaðila á viðmiðunardegi uppgjörsins, án tillits til þess hvort til slíks kostnaðar hafi í raun stofnast. Samræmist þessi skýring á texta ákvæðisins og því að framvirkir samningar eru í eðli sínu varnarsamningar sem ætlað er að tryggja markaðsaðila gagnvart mögulegri óhagstæðri markaðsþróun. Slíkir samningar gegna lykilhlutverki við áhættustýringu fjármálastofnana og er uppsögn þeirra til þess fallin að valda tjóni og truflun á rekstri markaðsaðila, sem þá missir tryggingarsamning sinn og stendur eftir óvarinn gegn framtíðaráhættu, óháð því hvort markaðsþróunin verður síðar raunverulega til tjóns. Þetta tjón verður því að meta fyrir fram (ex ante) en ekki eftir á (ex post), sem verður best gert með því að meta endurfjárfestingarvirði samningsins.

Við mat á þeim kostnaði sem felst í því að stofna til nýs samnings er fallist á það með varnaraðila að rétt sé að miða við kauptilboð markaðsaðila, þar sem þau gefa best til kynna þau markaðskjör sem á viðkomandi tíma stæði þeim til boða sem hefði frumkvæði að því að endurfjárfesta í sambærilegum samningi. Jafnframt þykir rétt að taka tillit til áhættuálags, enda tekur verðlagning slíkra samninga almennt mið af slíku álagi, sem háð er markaðsaðstæðum hverju sinni. Verður ekki á það fallist með sóknaraðila að varnaraðili hafi firrt sig rétti til að krefjast slíks álags í uppgjöri aðilanna vegna umræddra samninga, enda þótt hann hafi ekki tekið tillit til þess í útreikningum sínum á fyrri stigum málsins eða við uppgjör annarra sambærilegra mála.

Fyrir liggur að við útreikninga sína á áhættuálagi studdist varnaraðili við gögn frá upplýsingaveitunni Bloomberg og jafnframt að Bloomberg hætti að birta upplýsingar um umrætt álag á íslensku krónuna hinn 15. október 2008, þar sem engir markaðsaðilar voru tilbúnir að gera kaup- eða sölutilboð í slíka samninga. Hefur varnaraðili upplýst að þar sem ekki hafi verið unnt að styðjast við áreiðanleg markaðsgögn á viðmiðunardegi uppgjörsins hinn 17. október 2008 hafi í staðinn orðið að byggja á tiltækum markaðsupplýsingum hinn 15. sama mánaðar.

Enda þótt B-x-x hafi birt kaup- og sölutilboð vegna afleiðuviðskipta hinn 15. október 2008 liggur hvorki fyrir með óyggjandi hætti að raunveruleg viðskipti hafi farið fram þann dag né hversu umfangmikil viðskipti hafi verið hægt að eiga á grundvelli birtra tilboða. Hins vegar telur dómurinn, eins og hér háttar, að leggja megi tilboð þessi til grundvallar umræddum útreikningum þegar til þess sé litið að þau verð sem Bloomberg fréttaveitan birti vísi ávallt til markaðsaðila sem tilbúnir séu að framkvæma viðskipti á grundvelli þeirra og að gögnin endurspegli best það álag sem krafist hafi verið í viðskiptum með skiptasamninga á þessum tíma, og þar með raunverulegt verðlag þeirra. Að þessu gættu, og með hliðsjón af því að við uppgjör afleiðusamninga er venjubundið að miðað sé við síðasta markaðsverð, fellst dómurinn á það með varnaraðila að rétt sé, við þær aðstæður sem hér um ræðir, að miða við markaðsgögn Bloomberg hinn 15. október 2008.

Fyrir liggur að níu skiptasamninganna báru verðtryggðar greiðslur og að tilboð markaðsaðila í slíka samninga á viðmiðunardegi uppgjörsins lá ekki fyrir. Við mat á verðmæti verðtryggðra skiptasamninga er við venjulegar markaðsaðstæður byggt á markaðsupplýsingum um verðbólguþróun, með samanburði á verðtryggðum og óverðtryggðum skuldabréfum. Þá liggur og fyrir að á umræddum uppgjörsdegi var einungis eitt verðtryggt skuldabréf á markaði til skamms tíma, skuldabréf útgefið af Íbúðalánasjóði með auðkennið HFF150914, með lokagjalddaga 15. september 2014. Augljóst er að við þær aðstæður sem uppi voru á fjármálamarkaði á umræddum tíma, nokkrum dögum eftir hrun íslenska bankakerfisins, eru markaðsupplýsingar um ætlaða skammtímaverðbólgu takmarkaðar og mjög óáreiðanlegar. Hins vegar byggist verðmat varnaraðila á því að aðili sem hafi í október 2008 viljað tryggja sér verðtryggðar greiðslur, sambærilegar þeim sem umræddir samningar hafi borið, hafi getað gert það með því að kaupa framangreint skuldabréf Íbúðalánasjóðs á markaði. Ef varnaraðili hefði gert skiptasamninga um móttöku á verðtryggðum greiðslum á þessum tíma hefðu þeir á sama hátt verið verðlagðir út frá verði framangreinds skuldabréfs. Það er mat dómsins að við þær aðstæður sem uppi voru á framangreindum uppgjörsdegi hafi markaðsvirði umrædds skuldabréfs verið eini raunhæfi og áþreifanlegi mælikvarðinn á verðlagningu verðtryggra greiðslna á markaði, enda þótt hann hafi einnig sína ókosti. Sá kostur að miða í þessu tilliti við verðbólguspá Seðlabanka Íslands frá því í júlí 2008, geti að mati sérfróðra meðdómenda á engan hátt talist heppilegur mælikvarði við slíkt verðmat. Spáin byggist á tölfræðilegu líkani Seðlabankans, sem mjög oft sé í ósamræmi við væntingar á markaði. Líkanið byggist á tilteknum forsendum um að stýrivextir fylgi svokallaðri „Taylor-vaxtasvörunarreglu“ og bregðist við verðbólgu þannig að hún verði ávallt komin niður í 2,5% verðbólgumarkmið við lok tveggja ára spátíma. Þessar peningapólitísku forsendur, sem séu innbyggðar í spána, geri það að verkum að hún geti ekki talist mælikvarði á verðbólguvæntingar á markaði, enda hafi verðbólguvæntingar hérlendis ávallt verið fyrir ofan 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans á síðustu árum, sama hvaða mælikvarði sé notaður.

Samkvæmt öllu því sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að við uppgjör þeirra 12 skiptasamninga sem aðilar deila um útreikning á beri að taka mið af þeim aðferðum sem varnaraðili hefur lagt til grundvallar kröfu sinni. Verður því fallist á með varnaraðila, samkvæmt varakröfu hans, að fjárhæð greindra samninga nemi samtals 1.647.710.989 krónum. Þar sem ágreiningslaust er að fjárhæð hinna 14 samninganna, sbr. kröfu sóknaraðila nr. 206, nemi samtals 259.400.000 krónum verður viðurkennt að fjárhæð samninganna 26 nemi alls 1.907.110.989 krónum. Er og viðurkennt að henni skuli skipað í réttindaröð sem almennri kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991.

Fallist er á að krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila vegna peningamarkaðsláns að fjárhæð 2.287.488.752 krónur skuli koma til skuldajöfnunar á móti kröfum sóknaraðila, miðað við 18. október 2008, með tilliti til þess að aðilar eru um það sammála.

Með hliðsjón af framangreindum úrslitum málsins, og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan sem dómsformaður, ásamt meðdómendunum dr. Á-kk-þgf J-kk-þgf hagfræðingi og G-kk-þgf B-kk-þgf verkfræðingi.

Úrskurðarorð:

Kröfur sóknaraðila, Glitnis hf., við slit varnaraðila, ALMC hf., eru viðurkenndar sem almennar kröfur skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þannig:

Krafa nr. 205 á kröfuskrá varnaraðila að fjárhæð 733.500.000 krónur.

Krafa nr. 206 á kröfuskrá varnaraðila að fjárhæð 1.907.110.989 krónur.

Viðurkenndur er réttur varnaraðila til að skuldajafna 2.287.488.752 krónum á móti kröfum sóknaraðila. Miðast skuldajöfnuðurinn við 18. október 2008.

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf.

Á-kk-nf J-kk-nf

G-kk-nf B-kk-nf