S-321/2023

Málsmeðferð og kröfugerð

1 Mál þetta, sem dómtekið var 14. nóvember sl., höfðaði lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra með ákæru, dagsettri 14. júní sl. á hendur E-kk-þgf H-kk-þgf, kt. [...], [...], Akureyri, „fyrir eftirtalin umferðalagabrot:

I. 316- 2022- 007616

Með því að hafa miðvikudaginn 6. júlí 2022, ekið bifreiðinni [...], sviptur ökurétti, og óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóðsýni sem var tekið í þágu rannsóknar málsins mældist amfetamín 550 ng/ml) eftir Fjólugötu, á Akureyri, þar sem lögregla stöðvaði akstur hans.

Telst brot þetta varða við 1. mgr. og 2. mgr. 50. gr., 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðalaga nr. 77/2019

II. 313- 2023- 000257

Með því að hafa þriðjudaginn 10. janúar 2023, ekið bifreiðinni [...], sviptur ökurétti eftir Hringvegi uns lögregla hafði afskipti af honum við bensínstöðina N1 í Borgarnesi.

Telst þetta varða við 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlag nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Jafnframt er gerð sú krafa að ákærði sæti sviptingu ökuréttar samkvæmt 99. gr. og. 101. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.“

Afstaða og kröfur ákærða

2 Ákærði játar að hafa ekið sviptur ökuréttindum samkvæmt ákærulið I og II en neitar sök hvað varðar akstur undir áhrifum fíkniefna samkvæmt ákæru lið I. Krefst hann sýknu af þeim hluta ákærunnar, en lægstu refsingar sem lög leyfa fyrir að hafa ekið sviptur ökuréttindum. Loks krefst ákærði hæfilegra málsvarnarlauna til handa skipuðum verjanda sínum, sem greidd verði úr ríkissjóði ásamt öðrum sakarkostnaði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Ekki er deilt um málsatvik, að öðru leyti en því að ákærði kveðst ekki hafa verið óhæfur til aksturs vegna neyslu ávana- eða fíkniefna er lögregla stöðvaði bifreið hans í Fjólugötu á Akureyri 6. júlí 2022 kl. 17:22. Ákærði gaf stroksýni að kröfu lögreglu á vettvangi og sýndi munnvatnssýni jákvæða svörun við amfetamíni og var hann því handtekinn og færður á lögreglustöð til blóðtöku. Gaf ákærði þá skýringu að hann tæki lyfið Elvanse Adult.

4 Fyrir liggur niðurstaða rannsóknar þess efnis að í blóði, sem ákærða var dregið af vaktlækni á lögreglustöð í umrætt sinn, hafi mælst 550 ngamfetamíns. Ákærði vefengir ekki niðurstöðu blóðrannsóknar.

Skýrslur fyrir dómi

5 Ákærði kvaðst hafa verið allsgáður á þessum tíma. Hann hafi tekið lyfið Elvanse 2 x 70 mg á dag samkvæmt læknisráði. Eina á morgnana og eina um tvöleytið. Hann hafi ekki gert sér grein fyrir að amfetamín gæti mælst ef hann væri að aka. Kvaðst hann hafa tekið þennan skammt þegar hann var stöðvaður í umrætt sinn.

6 Vitnið lögreglumaður nr. A kvað lögreglu hafa feng ið ábendingu um fíkniefnaakstur. Þrír lögreglumenn hafi verið á vettvangi. Ákærði hafi greint frá því að hann tæki lyfið Elvanse og gæti greinst með amfetamín af þeim sökum.

7 Vitnið lögreglumaður nr. B hafði afskipti af ákærða á vettvangi ásamt lögreglumanni nr. A. Minntist vitnið þess að ákærði hafi talað um að hann tæki lyfið Elvanse Adult. Vitnið staðfesti frumskýrslu sína í málinu.

8 Vitnið D, lyfjafræðingur á Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði, gerði grein fyrir niðurstöðum blóðrannsóknar í málinu. Á þeim tíma er greiningin var gerð, 30. nóvember 2022, hafi ekki verið greint hvort um væri að ræða D eða L amfetamín. Blóðsýni ákærða hafi því verið greint á ný að beiðni lögreglu 19. september sl. Niðurstaða þeirrar greiningar hafi verið að einungis d- amfetamín hafi verið í sýninu, en amfetamínlyfið Elvanse Adultinnihaldi eingöngu d- amfetamín. Í blóði ákærða hafi mælst 550 ng, en það magn samræmist ekki læknisfræðilegum skammti. Tvær 75 mg töflur ættu ekki að gefa svona háan styrk. Ein tafla geti gefið 100 ng en tvær töflur gætu gefið á bilinu 110- 260 ng.

Unnt sé að nota Elvanse sem fíknilyf með því að taka of mikið af lyfinu miðað við ávísaðan skammt, en það taki áhrifin þá lengri tíma að koma fram, heldur en ef um fíkniefni væri að ræða.

Forsendur og niðurstaða

9 Ákærði hefur viðurkennt skýlaust að hafa ekið sviptur ökuréttindum eins og honum er gefið að sök í ákæru. Telst með játningu hans, sem samræmist gögnum málsins og ekki er ástæða að draga í efa að sé sannleikanum samkvæmt, telst sannað að hann hafi gerst sekur um þessa háttsemi eins og í ákæru greinir og er þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

10 Ákærði hefur neitað sök hvað varðar akstur undir áhrifum fíkniefna eða lyfja samkvæmt ákærulið I.

11 Þar sem viðbótargreining á blóðsýni ákærða sýndi að einungis væri um d- amfetamín að ræða, sem samræmdist framburði hans um að hafa neytt lyfsins Elvans Adult en ekki ólöglegra fíkniefna, féll ákæruvaldið við aðalmeðferð málsins frá heimfærslu brotsins til aksturs undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim, sbr. 1. mgr. 50. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 og kvað einungis á því byggt að ákærði hafi verið óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega vegna neyslu lyfja, sbr. 2. mgr. 48. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 50. gr. umferðarlaga. Með niðurstöðu blóðrannsóknar og vætti D, lyfjafræðings, er sannað að styrkur amfetamíns í blóði ákærða var umtalsvert meiri en hámarksstyrkur samkvæmt þeim lyfjaskammti er ákærði kvaðst hafa neytt samkvæmt læknisráði. Verður ákærði látinn njóta vafans um umfram magnið og miðað við að notkun hans umfram ávísaðan lyfjaskammt nemi muninum á 260 ng hámarksstyrk samkvæmt ráðlögðum lyfjaskammti og 550 ng styrk d - amfetamíns sem mældist í blóði hans umrætt sinn. Samkvæmt því verður miðað við að 290 ng d- amfetamíns í blóði ákærða séu til komin vegna misnotkunar hans á lyfinu.

12 Kemur þá til skoðunar hvort háttsemi ákærða verði heimfærð til refsiákvæða. Í 1. mgr. 50. gr. umferðarlaga segir að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Í meðförum Alþingis við setningu laganna var svohljóðandi viðbót skeytt við ákvæðið að tillögu umhverfis- og samgöngunefndar: „eða ef hann telst óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja, sbr. 6. mgr. 48. gr.“ Samkvæmt greinargerð nefndarinnar var tilefnið að bregðast við því sívaxandi vandamáli sem akstur undir áhrifum lyfja væri. Í 6. mgr. 48. gr. umferðarlaga, sem ákvæði 1. og 2. mgr. 50. gr. vísa til, segir að ráðherra sé heimilt að kveða á um vanhæfismörk lyfja, þ. e. hvenær ökumaður teljist vera óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja. Ráðherra hefur ekki enn sett reglugerðsem skilgreinir vanhæfismörk lyfja. Háttsemi ákærða verður því ekki heimfærð undir 50. gr. umferðarlaga, enda er skilyrði þess lyfseðilsskyld lyf falli undir ákvæðið að kveðið hafi verið á um vanhæfismörk vegna þeirra með reglugerð, sbr. tilvísun 1. og 2. mgr. 50. gr. til 6. mgr. 48. gr. laganna.

13 Eftir stendur þá háttsemi samkvæmt 2. mgr. 48. gr. laganna, sem kveður á um að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna ökutæki ef hann vegna veikinda, hrörnunar, ellihrumleika, ofreynslu, svefnleysis eða neyslu áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eða af öðrum orsökum er þannig á sig kominn að hann er ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Af orðalagi ákvæðisins leiðir að það eitt að ökumaður hafi neytt l yfja nægir ekki til sakfellingar samkvæmt ákvæðinu, enda hafa vanhæfismörk ekki verið skilgreind í reglugerð samkvæmt 6. mgr. 48. gr. umferðarlaga eins og áður segir, heldur þarf að sýna fram á að hann hafi af þeirri ástæðu ekki verið fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að lögregla hafi látið framkvæma klínískt mat á ökuhæfi ákærða. Þá kveður viðbótarmatsgerð Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði frá 19. september sl. ekki á um að ákærði hafi verið óhæfur til að stjórna ökutæki vegna þess magns d- amfetamíns sem greindist í blóði hans. Í fyrri matsgerðinni frá 30. nóvember 2022 var vísað til þess að ákærði teldist óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega á þeim grundvelli að amfetamín hafi greinst í sýninu sem félli undir óheimil ávana- og fíkniefni, sbr. 50. gr. umferðarlaga. Viðbótargreiningin sýndi hins vegar að einungis var um d- amfetamín að ræða, en ekki óheimil ávana- og fíkniefni. Verður vanhæfismat hér því ekki reist á tilvísun fyrri matsgerðarinnar til 50. gr. umferðarlaga.

14 Þrátt fyrir að telja megi það vísbendingu um vanhæfi til aksturs að magn d- amfetamíns í blóði ákærða hafi verið umtalsvert umfram læknisfræðilegan hámarksskammt, þá verður sönnun í málinu ekki reist á slíkri ályktun einni saman, enda verður ákærði að njóta vafans, sbr. 108. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þar sem hvorki fór fram klínískt mat á ökuhæfi ákærða, né heldur er að finna yfirlýsingu um vanhæfi til aksturs í viðbótarmatsgerðinni liggur ekki fyrir lögfull sönnun í málinu um að ákærði hafi verið ófær um að stjórna ökutæki örugglega, sbr. 2. mgr. 48. gr. umferðarlaga. Af skorti á sönnun í þessum efnum verður ákæruvaldið að bera hallann og er því óhjákvæmilegt að sýkna ákærða af þessum hluta ákærunnar.

15 Ákvæði 8. mgr. 101. gr. umferðarlaga kemur ekki hér til skoðunar, enda á ákvæðið einungis við um ávana- og fíkniefni og lyf samkvæmt 50. gr. laganna, sbr. tilvísun 1. ml. 8. mgr. 101. gr. laganna til 1. mgr., sbr. 5. mgr. 101. gr., sem á ekki við hér eins og rakið var í 12 málsgrein hér að framan. Þá á ákvæði 8. mgr. 101. gr. einungis við í þeim tilvikum þegar til skoðunar kemur hvort ökumaður verður verði sviptur ökuréttindum á grundvelli sakfellingar fyrir brot gegn 49. eða 50. gr. laganna.

Ákvörðun refsingar, annarra viðurlaga og sakarkostnaðar

16 Ákærði hefur hlotið 11 refsidóma frá og með árinu 2007 samkvæmt framlögðu sakavottorði. Af fyrri brotum ákærða hefur hér þýðingu að ákærði var sviptur ökurétti ævilangt með dómi héraðsdóms Norðurlands eystra 10. apríl 2015. Með dómi sama dómstóls 20. maí 2016 var ákærði dæmdur fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 45 a gr. og 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga (sviptur ökuréttindum) og ævilöng svipting áréttuð. M eð dómi héraðsdóms Norðurlands vestra 30. apríl 2019 var ákærði dæmdur til sektargreiðslu fyrir brot gegn 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga (sviptur ökurétti), með dómi héraðsdóms Reykjaness 18. september 2019 var ákærði dæmdur til 30 daga fangelsisvistar fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga (sviptur ökurétti). Með dómi sama dómstóls 21. júlí 2020 var ákærði dæmdur til 6 mánaða fangelsisvistar fyrir brot gegn 1. mgr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 (sviptur ökurétti) og var með dómnum dæmdur upp skilorðsdómur ákærða frá 11. janúar 2019 og ákærða gert að sæta óskilorðsbundnu fangelsi í 6 mánuði. Með brotum þeim sem ákærði er nú sakfelldur fyrir hefur hann ítrekað brot sitt gegn 1. mgr. 58. gr. í fimmta skipti. Samkvæmt dómvenju þykir refsing hans hæfilega ákveðin fjögurra og hálfs mánaðar fangelsi.

17 Með hliðsjón af dómsniðurstöðu, þar sem ákærði hefur verið sýknaður af þeim þætti ákæru sem leiddi til sakarkostnaðar í málinu, verður sakarkostnaður felldur á ríkissjóð, þ. m. t. málsvarnarlauna skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef M. A-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin eins og greinir í dómsorði að virðisaukaskatti meðtöldum.

18 Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið A-kvk-nf R-kvk-nf R-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, E-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í 4 mánuði og 15 daga.

Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef M. A-kk-ef lögmanns, 451.980 krónur, auk 134.128 króna útlagðs ferðakostnaðar verjandans.