S-4444/2020

Dómur

I.

Ákæra, dómkröfur, o.fl.:

Mál þetta, sem dómtekið var 19. janúar 2021, er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 7. júlí 2020, á hendur X, kt. [...], [...], [...], „fyrir líkamsárás með því að hafa, föstudaginn 10. ágúst 2018, á byggingarsvæði við [...] í Garðabæ, veist með ofbeldi að A, kt. [...], með því að kýla hann með krepptum hnefa í magann og vinstra megin í andlitið og síðan sparkað í vinstra hné hans, allt með þeim afleiðingum að [...] hlaut opið sár á höku, yfirborðsáverka á höfði og mar á vinstra hné.

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Fyrir hönd A, kt. [...], gerir [...] þá kröfu að ákærða verði gert að greiða brotaþola samtals 546.396 krónur ásamt vöxtum af fjárhæð 400.000 krónur skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. ágúst 2018 til þess dags er liðinn verður mánuður frá því að krafan er kynnt ákærða en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 9. gr. laganna, af fjárhæðinni 546.396 krónur allt til greiðsludags.“

Ákæruvaldið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru. Bótakrefjandi gerir þá kröfu endanlega að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 400.000 krónur ásamt vöxtum frá 10. ágúst 2018, en með dráttarvöxtum þegar liðinn var mánuður frá því að krafan var kynnt fyrir ákærða, auk 230.640 króna í málskostnað, að meðtöldum virðisaukaskatti, samkvæmt framlagðri tímaskýrslu. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins, til vara að honum verði ekki gerð nein refsing og til þrautavara að hann verði dæmdur til vægustu sektar, ellegar vægustu refsingar sem lög frekast leyfa og refsingin verði skilorðsbundin að öllu leyti. Ákærði krefst þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af bótakröfu en til þrautavara að bótakrafan verði lækkuð verulega. Þá krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna til handa skipuðum verjanda sínum að mati dómsins, sem greiðist úr ríkissjóði.

II.

Málsatvik:

Samkvæmt kæruskýrslu mætti A, hér eftir nefndur brotaþoli, á lögreglustöð 14. ágúst 2018 og lagði fram kæru á hendur ákærða í máli þessu, fyrir meinta líkamsárás 10. sama mánaðar á vinnusvæði við [...] í Garðabæ. Brotaþoli, sem starfar sem pípulagningameistari, greindi frá meintum atvikum eins og þau horfðu við honum við skýrslutökuna, þar með talið aðdraganda og öðrum samskiptum, hvar og hvenær þau hefðu átt sér stað og hverjir voru viðstaddir. Í skýrslunni kom meðal annars fram að brotaþoli hefði komið á vinnusvæðið, ásamt öðrum manni, B, á kranabifreið til að sækja verkfæragám í eigu brotaþola. Til snarpra orðaskipta hefði komið milli brotaþola annars vegar og ákærða og C hins vegar, varðandi fjárhagslegt uppgjör þeirra á milli eða fyrirtækis þeirra. Þau samskipti hefðu leitt til þess að ákærði hefði kýlt hann einu sinni í magann og nokkrum sinnum í andlitið, auk þess að sparka nokkrum sinnum í annað hnéð á honum. Þá kvaðst brotaþoli í framhaldi hafa leitað á lögreglustöð í Hafnarfirði og síðan á bráðamóttöku Landspítalans.

Við rannsókn málsins var kallað eftir læknisvottorði frá Landspítalanum sem barst til lögreglu 30. ágúst 2018. Einkaréttarkrafa brotaþola barst til lögreglu 30. október sama ár. B gaf skýrslu vitnis símleiðis 16. janúar 2019 og greindi frá atvikum eins og þau horfðu við honum en í þeirri skýrslu kom meðal annars fram að hann hefði séð þegar brotaþoli var sleginn hnefahögg í magann. C gaf skýrslu vitnis símleiðis 17. sama mánaðar og kvaðst ekki muna eftir umræddum atvikum og ekki hafa orðið vitni að neinni líkamsárás. Þá gaf ákærði skýrslu á lögreglustöð 21. janúar 2019 með réttarstöðu sakbornings og neitaði sök og greindi frá atvikum eins og þau horfðu við honum. Í þeirri skýrslu kom meðal annars fram að ákærða og brotaþola hefði greint á, brotaþoli hefði verið vanstilltur og ákærði hefði beðið hann að fara og ýtt á brjóstið á honum með flötum lófa en hann hefði ekki slegið hann. Þá vísaði hann á bug atvikalýsingu brotaþola.

Í framangreindu læknisvottorði greinir meðal annars að brotaþoli hafi leitað á bráðamóttöku 10. ágúst 2018 vegna meintrar líkamsárásar. Brotaþoli hafi við skoðun verið með fulla meðvitund og skýr. Á höfði hafi hann verið með eymsli við þreifingu á kjálka vinstra megin og lítið sár á höku. Ekki hafi verið aðrir áverkar á andliti. Þá hafi hann verið með takmarkaða hreyfigetu á vinstra hné en ekki áberandi eymsli og það ekki verið brotlegt. Undir liðnum greiningar í vottorðinu er með stöðluðum hætti tekið fram að brotaþoli hafi verið með opið sár á höfði, yfirborðsáverka á höfði og mar á hné. Í samantekt í niðurlagi vottorðsins greinir að brotaþoli hafi verið sleginn og sparkað í andlit hans vinstra megin, hann hafi ekki reynst vera brotinn heldur marinn og þá hafi hann einnig verið með mar á hné. Þá hafi frásögn brotaþola af atvikum samsvarað áverkum við skoðun.

III.

Skýrslur fyrir dómi:

1.

Í framburði ákærða kom meðal annars fram að hann hefði á umræddum tíma verið með rekstur byggingarfyrirtækis í félagi með C. Þeir hefðu verið að vinna við húsbyggingar og umrædd atvik átt sér stað á jaðri vinnusvæðis. Brotaþoli hefði verið launamaður hjá fyrirtækinu og starfað við pípulagningar en verið sagt upp störfum í aðdraganda atvika þar sem hann hefði ekki staðið sig í starfi. Brotaþoli hefði í umrætt skipti komið á vinnusvæðið til að sækja gám í sinni eigu og í för með honum hefði verið maður á kranabifreið. Brotaþoli hefði verið æstur, ógnandi og með dónaskap við ákærða og C. Brotaþoli hefði verið með meiningar um að þeir skulduðu honum peninga en það hefði ekki átt við rök að styðjast. Ákærði hefði orðið reiður út af framkomu brotaþola. Þeir hefðu beðið brotaþola að fara af svæðinu en hann ekki orðið við því. Ákærða hefði fundist brotaþoli vera líklegur til að veitast að C og hann ýtt brotaþola frá sér með því að þrýsta flötum lófa á bringuna á honum. Brotaþoli hefði hins vegar haldið áfram að vera með fúkyrði í þeirra garð. Ákærði og C hefðu í framhaldi farið á fund á öðrum stað á vinnusvæðinu en brotaþoli orðið eftir ásamt manninum á kranabifreiðinni. Ákærði kvaðst hvorki hafa kýlt né sparkað í brotaþola og framburður brotaþola um það væri rangur og gæti skýrst af því að hann væri í hefndarhug eða ósáttur við uppsögnina.

2.

Brotaþoli bar meðal annars um að ágætur kunningsskapur hefði verið milli hans og C í gegnum tíðina og þeir margoft og lengi unnið saman að ýmsum verkefnum. Brotaþoli hefði nokkru áður en umrædd atvik áttu sér stað komið að byggingarframkvæmdum á svæðinu, sem pípulagningameistari, og framan af hefði hann verið undirverktaki. Síðar hefði orðið að samkomulagi að hann yrði launamaður í fyrirtæki ákærða og C og þeir þar með orðið vinnuveitendur hans. Aðstæður á vinnusvæðinu hefðu verið óvenjulegar af tilteknum ástæðum, sem meðal annars hefði mátt rekja til ákærða og C, illa hefði gengið hjá fyrirtækinu að fá greitt til samræmis við framvindu verks og þá hefði fyrirtækið ekki verið í reikningsviðskiptum þegar þurfti að kaupa efni. Brotaþoli hefði því sjálfur þurft að leggja út fyrir efni í gegnum lögaðila á sínum vegum. Hann hafi hins vegar ekki fengið þau efniskaup greidd til baka frá fyrirtæki ákærða og C. Um þetta hefði verið ágreiningur á umræddum tíma. Brotaþoli hefði verið í þeirri stöðu að vinnusambandinu var í raun lokið og hann verið kominn á staðinn með kranabifreið til að fjarlægja verkfæragám í sinni eigu og fara með af vinnusvæðinu.

Ákærði og C hefðu komið að brotaþola þegar verið var að færa gáminn á kranabifreiðina og orðaskipti orðið á milli þeirra þar sem þá greindi á um fjárhagslegt uppgjör. Samskiptin þeirra á milli hefðu magnast upp og ljóst hefði verið að þeir ætluðu ekki að gera upp við hann eins og hann vildi. Samskiptin hefðu mest verið við C sem hefði meðal annars sagt honum að fara burt af svæðinu og láta ekki sjá sig þar framar. Brotaþoli hefði verið orðinn mjög reiður og/eða æstur og hann hækkað röddina verulega og meðal annars viðhaft neikvæð orð í garð ákærða og C. Þeir hefðu ekki svarað miklu og ákærði virst vera rólegur. Brotaþoli hefði hins vegar hvorki verið ógnandi né ögrandi í þeirra garð og ekki gert sig líklegan til að beita þá ofbeldi. Á einhverjum tímapunkti hefði ákærði ýtt í brjóstið á brotaþola en áður en hann vissi af hefði ákærði verið byrjaður að kýla og sparka í brotaþola. Nánar tiltekið hefði ákærði kýlt brotaþola einu sinni í magann en einnig kýlt hann endurtekið vinstra megin í andlitið, höku og kinn, auk þess sem hann hefði sparkað endurtekið í annað hnéð á honum. Ákærði hefði verið yfirvegaður þegar þetta gerðist og hann virst vita nákvæmlega hvað hann var að gera og einbeita sér að því að sparka í hnéð á honum. Brotaþoli kvaðst í framhaldi hafa leitað á bráðamóttöku en síðan þurft ráðrúm til að ráðfæra sig við maka sinn áður en hann leitaði til lögreglu til að leggja fram kæru. Eftir hina meintu líkamsárás kvaðst brotaþoli ekki hafa leitað sér sérstakrar aðstoðar eða læknismeðferðar, umfram það að leita bráðamóttöku. Þá kvaðst brotaþoli ekki kannast við að hafa glímt við eða kvartað yfir verkjum, kviðsliti eða öðrum líkamlegum óþægindum áður en meint líkamsárás átti sér stað.

3.

Vitnið C bar meðal annars um að brotaþoli hefði verið vinur hans og vitnið meðal annars hjálpað honum fjárhagslega. Þá hefði vitnið komið til móts við brotaþola og ráðið hann til vinnu sem launamann í fyrirtæki ákærða og vitnisins. Í aðdraganda umræddra atvika hefði hins vegar verið búið að segja brotaþola upp störfum af sömu ástæðu og ákærði bar um. Brotaþoli hefði umræddan dag komið á vinnusvæðið, ásamt öðrum manni á kranabifreið, til að sækja dót. Brotaþoli hefði verið mjög æstur, ögrandi, ógnandi og sýnt ákærða og vitninu mikinn dónaskap. Vitnið kvaðst ekki muna nákvæm orðaskipti um það sem þeim fór á milli en brotaþoli hefði verið með persónulegar svívirðingar í garð vitnisins og ákærða. Þeir hefðu beðið hann að fara af svæðinu en hann verið ófús að verða við því. Brotaþoli hefði í umræddum samskiptum verið kominn mjög þétt upp að þeim og ákærði hefði ýtt brotaþola ákveðið frá með því að ýta á brjóstkassann á honum. Ákærði hefði hins vegar hvorki kýlt brotaþola né heldur sparkað í hann og lýsingar brotaþola á þeim meintu atvikum væru ekki í samræmi við það sem vitnið hefði séð gerast. Í undanfara umræddra samskipta hefðu verið önnur samskipti og ágreiningur milli brotaþola annars vegar og ákærða og C hins vegar um fjárhagslegt uppgjör þeirra á milli. Brotaþoli hefði umræddan dag verið ósáttur við uppsögnina og fyrrgreind samskipti af hans hálfu því verið eftir því. Vitnið kannaðist við það að lögreglan hefði undir rannsókn málsins hringt í sig og spurt hann út í málið. Símtalið hefði borið upp á mjög óheppilegum tíma þar sem vitnið hefði verið á fundi og því ómögulega getað rætt við lögreglu og svör vitnisins, höfð eftir honum í lögregluskýrslu, skýrðust af því.

4.

Vitnið B bar um að hann hefði verið fenginn til að koma á kranabifreið, að beiðni brotaþola, til að flytja gám frá vinnusvæðinu. Um hefði verið að ræða verkefni í tengslum við atvinnu vitnisins og engin önnur tengsl hefðu verið milli hans og brotaþola eða annarra á staðnum. Þá hefði hann í aðdragandanum fengið upplýsingar frá brotaþola um að óánægja eða ósætti væri milli manna og flutningur gámsins af svæðinu tengdist því. Vitnið hefði verið að vinna við að taka upp gáminn og koma honum fyrir á bifreiðinni en á sama tíma hefði hann tekið eftir því að brotaþoli, ákærði og annar maður á staðnum hefðu átt í orðaskaki og verið æstir. Vitnið hefði hins vegar ekki greint orðaskil vegna hávaða frá bifreiðinni en gert sér grein fyrir hvað væri í gangi. Þegar vitnið var að vinna við frágang á lestun gámsins á bifreiðinni hefði hann séð að komið var til handalögmála á milli manna. Hann hefði hins vegar ekki áttað sig á því hversu alvarleg þau væru. Hann hefði engu að síður séð greinilega þegar ákærði kýldi brotaþola einu sinni í magann, brjóst eða á framanverðan búk. Um hefði verið að ræða eitt hnefahögg en ekki að ákærði hefði ýtt brotaþola frá með flötum lófa. Ákærði og maðurinn með honum hefðu í framhaldi farið eitthvað í burtu en vitnið rætt við brotaþola um hvert ætti að fara með gáminn. Í því samtali hefði brotaþoli haft á orði að hann ætlaði að leita til lögreglu og þá kvað vitnið sig ráma í það að brotaþoli hefði á þeim tíma verið ruglaður og eitthvað blóðugur í andliti.

5.

Vitnið D læknir staðfesti efni og útgáfu fyrrgreinds læknisvottorðs. Í framburði hans kom meðal annars fram að efni vottorðsins væri byggt á upplýsingum úr sjúkraskrá. Hann hefði líklega ekki sjálfur sinnt brotaþola á bráðamóttöku en það verk hefði verið í höndum annars læknis og sá læknir hefði verið í samskiptum við vitnið þegar brotaþola var sinnt í umrætt sinn. Vitnið leiðrétti efni vottorðsins og kvaðst telja að ekki væri rétt sem þar væri tilgreint, að sparkað hefði verið í andlit brotaþola. Miðað við upplýsingar í sjúkraskrá eða efni vottorðsins að öðru leyti hlyti þar að vera átt við að sparkað hefði verið í hné brotaþola. Eini sjáanlegi áverkinn á brotaþola hefði verið sár á höku en að öðru leyti hefði verið um að ræða eymsli og upplýsingar um þau sem kæmu fram í vottorði væru einvörðungu byggðar á frásögn brotaþola. Almennt séð kvaðst vitnið telja að búast mætti við að áverkar væru á manni ef hann hefði sætt ofbeldi með höggum og spörkum. Þá skýrði vitnið nánar staðlaðar upplýsingar í vottorði um mar á brotaþola, en þar væri átt við byrjun á ætluðu mari, samkvæmt frásögn brotaþola, en ekki að mar hefði verið sjáanlegt eða byrjað að koma fram á líkama hans við læknisskoðun.

IV.

Niðurstöður:

Ákærði neitar sök. Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Af þessu leiðir að ekki hvílir á ákæruvaldinu að hnekkja staðhæfingu ákærða um atvik sem horft gætu honum til refsileysis vegna hlutrænna refsileysisástæðna, þar með talið neyðarvarnar eða samþykkis, svo leiði til sýknu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 248/2000.

Ákærði reisir varnir sínar meðal annars á því að skilyrði málssóknar samkvæmt 2. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga séu ekki uppfyllt og því beri að fella málið niður. Í máli þessu liggur fyrir að ákæruvaldið hefur metið það svo að almenningshagsmunir í merkingu fyrrgreinds lagaákvæðis krefðust þess að mál þetta yrði höfðað. Sú ákvörðun felur í sér beitingu ákæruvalds á valdheimildum á grundvelli laga og getur eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 516/2016. Að þessu virtu verður ekki fallist á varnir ákærða af þessum ástæðum og koma þær ekki til frekari úrlausnar við meðferð málsins.

Þá reisir ákærði sýknukröfu sína meðal annars á því að verknaðarlýsing í ákæru sé ósönnuð, bæði hvað varðar verknaðarþætti, en einnig varðandi líkamlegar afleiðingar meintrar líkamsárásar, sem þar greinir. Ákærði hefur hins vegar kannast við að hafa ýtt brotaþola frá með flötum lófa en að öðru leyti hefur hann ekki kannast við að hafa lagt hendur á brotaþola eða sparkað í hann með þeim hætti sem brotaþoli hefur borið um og ákæruvaldið hefur tekið upp í ákæru. Vitnið C hefur borið um atvik með sama hætti og ákærði en ljóst er af öllu heildarsamhengi málsins að talsverð tengsl eru á milli þeirra tveggja vegna reksturs byggingarfyrirtækis, auk þess sem aðkoma C að atvikum málsins tengist mjög þeim ágreiningi og neikvæðu samskiptum sem virðast hafa átt sér stað í aðdraganda hinnar meintu líkamsárásar. Verður að taka sérstakt tillit til þess við úrlausn málsins, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008. Heilt á litið stendur þannig í raun orð gegn orði um helstu verknaðarþætti í ákæru, að því frátöldu að vitnið B, sem var á staðnum í þetta eina sinn út af vinnu sinni, og hefur hvorki tengsl við ákærða né brotaþola, bar um það að hafa séð ákærða kýla brotaþola einu hnefahöggi í magann eða á framanverðan líkamann. B kvaðst hins vegar ekki hafa séð hvort ákærði veittist með öðrum hætti að brotaþola, eins og greinir í ákæru, þ.e. með kýlingum í andlit og spörkum í vinstra hné, en sig rámaði hins vegar í það að hafa séð eitthvert blóð í andliti brotaþola. Framburður vitnisins B var að mestu skýr og greinargóður, að frátöldu því síðasta um ætlað blóð í andliti brotaþola. Þá var hann nánar aðspurður alveg viss um það að um hefði verið að ræða eitt hnefahögg, eins og áður greinir, og jafnframt að umrætt högg hefði ekki verið með þeim hætti að ákærði hefði ýtt brotaþola frá sér með flötum lófa. Fyrirliggjandi læknisvottorð, sem staðfest var af vitninu D sérfræðilækni, byggist fyrst og fremst á upplýsingum úr sjúkraskrá. Umræddur læknir sinnti ekki sjálfur brotaþola á bráðamóttöku og var því í raun ekki að bera um læknisskoðun sem hann sjálfur hefði sinnt eða atvik sem hann hefði upplifað af eigin raun. Þá upplýstist fyrir dómi að þær líkamlegu afleiðingar sem greinir í vottorðinu, sem tekið var upp í verknaðarlýsingu ákæru, byggjast fyrst og fremst á frásögn brotaþola um að þau einkenni hefði mátt greina vegna eymsla en ekki að líkamleg einkenni hefðu í raun verið sýnileg eða komin fram, að frátöldu opnu sári á höku. Umrætt læknisvottorð og framburður D hefur því afar takmarkað vægi við sönnunarmatið og styður ekki nægjanlega málatilbúnað ákæruvaldsins.

Að öllu framangreindu virtu, gegn neitun ákærða, og þar sem annarra gagna nýtur ekki við, og með vísan til þess sem áður greinir um framburð vitnisins B, verður lagt til grundvallar að ákæruvaldinu hafi aðeins tekist lögfull sönnun fyrir því að ákærði hafi kýlt brotaþola einu sinni í magann með krepptum hnefa en að aðrir verknaðarþættir ákærunnar séu ósannaðir. Þá er einnig ósannað, út frá því sem áður greinir um læknisvottorð og framburð D, að líkamlegar afleiðingar brotaþola, eins og þeim er lýst í ákæru, séu af völdum ákærða og að þær, að frátöldu hökusári, hafi í raun verið að finna. Það að ósannað sé með líkamlegar afleiðingar í máli af þessum toga getur hins vegar ekki leitt til þess að þar með verði fallist á kröfu ákærða um sýknu. Sakarefni málsins varðar við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga en unnt er að sakfella fyrir slíkt brot þótt ósannað sé með líkamlegar afleiðingar, sbr. dóma Hæstaréttar nr. 424/2007 og 657/2011. Þá er alveg ljóst, eins og málið liggur fyrir, að saknæmisskilyrði samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga eru uppfyllt og hefur ákærði ekki fært fram haldbær rök fyrir hinu gagnstæða. Til fleiri atriða þarf hins vegar að líta, eins og vörnum ákærða er háttað.

Ákærði reisir sýknukröfu sína einnig á neyðarvörn og samþykki vegna ætlaðrar háttsemi og framkomu brotaþola í umrætt skipti en um þetta ber hann sönnunarbyrðina, eins og áður greinir. Brotaþoli hefur ekki kannast við að hafa verið ógnandi í garð ákærða eða ætlað að ráðast á hann eða vitnið C og ekkert í framburði brotaþola bendir til þess að hann hafi verið samþykkur því sem gerðist. Ákærði er í raun einn til frásagnar um að atvik hafi verið með slíkum hætti og þá var framburður hans um það fremur ófullkominn og óskýr. Að mati dómsins var ákærði fyrst og fremst að lýsa því fyrir dómi að brotaþoli hefði verið æstur, dónalegur og að einhverju leyti ógnandi, en ekki að meint árás af hálfu brotaþola hefði í raun verið byrjuð, yfirvofandi eða hann verið samþykkur slagsmálum. Hið sama verður ráðið af framburði vitnisins C. Þá fær framburður ákærða um meinta yfirvofandi árás af hálfu brotaþola eða samþykki ekki stoð í framburði vitnisins B sem bar um æsing milli manna og rifrildi og síðan einhvers konar handalögmál, auk fyrrgreinds hnefahöggs í maga sem dómurinn hefur talið sannað. Að framangreindu virtu er ekki sýnt nægjanlega fram á að skilyrði neyðarvarnar samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga séu uppfyllt í máli þessu og er því ekki unnt að fallast á vörn ákærða á þeim grundvelli. Ekki er heldur neitt komið fram um það að svo hafi verið ástatt um ákærða í umrætt sinn, sem greinir í 2. mgr. sömu lagagreinar, að það geti átt við í málinu svo leiði til sýknu. Þá hefur samkvæmt framangreindu ekki heldur verið sýnt fram á að skilyrði samþykkis geti átt við samkvæmt 2. mgr. 218. gr. c í sömu lögum þannig að unnt sé að fallast á sýknukröfu.

Þessu til viðbótar reisir ákærði sýknukröfu sína á því að sök hans sé fyrnd. Refsing fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga varðar sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum, en fangelsi allt að einu ári, ef háttsemin er sérstaklega vítaverð. Samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. 81. gr. þeirra laga fyrnist sök vegna brots á tveimur árum þegar ekki liggur þyngri refsing við því en eins árs fangelsi. Brot ákærða, sem hann er ákærður fyrir, var framið 10. ágúst 2018 og hófst fyrningarfrestur sama dag, sbr. 1. málsl. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Í 4. mgr. 82. gr. laganna er kveðið á um að fyrningarfrestur rofni þegar rannsókn sakamáls hefst fyrir rannsóknara gegn manni sem sakborningi. Samkvæmt 2. málsl. 5. mgr. sömu lagagreinar rýfur rannsókn samkvæmt 4. mgr. ekki fyrningarfrest ef rannsóknari hættir henni eða hún stöðvast um óákveðinn tíma.

Í máli þessu háttar svo til að rannsókn hófst 14. ágúst 2018 þegar brotaþoli gaf kæruskýrslu hjá lögreglu. Þá gaf ákærði skýrslu hjá lögreglu með réttarstöðu sakbornings 21. janúar 2019. Samkvæmt málsgögnum átti sér ekki stað önnur rannsókn hjá lögreglu eftir að ákærði gaf skýrslu. Ákæra vegna málsins er dagsett 7. júlí 2020. Liðu þannig tæpir átján mánuðir frá fyrrgreindri skýrslutöku uns ákæran var gefin út. Engar haldbærar skýringar hafa komið fram undir rekstri málsins sem skýra þessar miklu tafir á málinu hjá lögreglu og/eða ákæruvaldi. Rannsókn lögreglu var hvorki umfangsmikil né tímafrek og sakarefnið var í eðli sínu einfalt svo ákæruvaldinu væri unnt að taka ákvörðun um saksókn. Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að þótt fyrrgreind skýrslutaka af ákærða 21. janúar 2019 hefði á sínum tíma getað rofið fyrningu sakar, þá leiddi eftirfarandi aðgerðaleysi lögreglu og/eða ákæruvalds, sem ákærða verður ekki kennt um, til þess að fyrning sakar var ekki rofin við fyrrgreint tímamark skýrslutökunnar.

Sakamál telst höfðað við útgáfu ákæru, sbr. 1. málsl. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í máli þessu var ákæran gefin út 7. júlí 2020 og var málshöfðunin því innan tveggja ára frá því að meint brot var framið. Í bréfi lögreglustjóra til dómsins, sem fylgdi ákæru, var sérstaklega vísað til þess að hætta væri á því að málið gæti fyrnst og var óskað eftir flýtimeðferð fyrir dómi. Málið barst dóminum á sumartíma í aðdraganda sumarlokunar og réttarhlés og var ekki unnt að verða við fyrrgreindri beiðni um flýtimeðferð. Fyrirkall var gefið út 17. september sama ár. Þá var ákæran og fyrirkall birt fyrir ákærða 22. sama mánaðar og málið þingfest 12. október sama ár. Ágreiningur aðila lýtur meðal annars að þessum atriðum og hvort málshöfðunin hafi rofið fyrningu að nýju eða hvort tímamark á fyrrgreindri birtingu hafi sérstaka þýðingu, eins og hér stendur á. Með hliðsjón af því sem áður greinir um bréf lögreglustjóra verður ráðið að ákæruvaldið hafi í raun litið svo á að hætta væri á því að málið gæti fyrnst vegna fyrrgreindra tafa á meðferð þess hjá lögreglu og/eða ákæruvaldi, hvað svo sem liði útgáfu ákærunnar. Af æðri dómaframkvæmd verður meðal annars ráðið að við mat á sakarfyrningu og hvenær slík fyrning sé rofin verði að gæta að tímamarki málshöfðunar, en einnig geti haft þýðingu hvenær ákæra er birt fyrir ákærða, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 492/2010 og 235/2007, sem og dóm Landsréttar í máli nr. 562/2018. Af þessu verður ráðið að birting ákæru geti haft sérstaka þýðingu í þessum efnum, svo ekki halli á ákærða. Æðri dómaframkvæmd er hins vegar ekki að öllu leyti á sama veg um þetta, enda matskennt þegar ráða þarf fram úr því hvort sök sé fyrnd, hafi tafir orðið á málsmeðferð, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 442/2014 og 424/2009 og dóm Landsréttar í máli nr. 76/2018. Allur vafi um þetta verður virtur ákærða í vil. Að öllu framangreindu virtu verður, eins og hér stendur á, lagt til grundvallar að upphaf fyrningarfrests hafi verið 10. ágúst 2018 en eftir það hafi fyrning ekki verið rofin gagnvart ákærða á meðan málið var hjá lögreglu og ákæruvaldi þar sem rannsóknin stöðvaðist, eins og áður greinir, með fyrrgreindum réttaráhrifum. Þá liggur fyrir samkvæmt vottorði um birtingu ákæru og fyrirkalls að sú birting fór fram fyrir ákærða 22. september 2020. Á birtingardegi var sök hans þegar fyrnd þar eð meira en tvö ár voru þá liðin frá því að meint brot var framið og ekkert liggur fyrir um að honum hafi verið kunnugt um málshöfðunina fyrir þann tíma. Verður ákærða því ekki refsað fyrir háttsemina, sbr. 6. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Þegar að þessu virtu ber að sýkna hann af refsikröfu ákæruvaldsins.

Að framangreindu virtu og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola á hendur ákærða vísað frá dómi.

Í ljósi fyrrgreindra úrslita verður allur sakarkostnaður vegna meðferðar málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef E-kk-ef lögmanns, sem þykja, með hliðsjón af eðli og umfangi máls, hæfilega ákveðin 800.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið L-kvk-nf Á-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. janúar 2021 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A á hendur ákærða er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 800.000 krónur.

D-kk-nf K-kk-nf

Í ljósi fyrrgreindra úrslita verður allur sakarkostnaður vegna meðferðar málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef E-kk-ef lögmanns, sem þykja, með hliðsjón af eðli og umfangi máls, hæfilega ákveðin 800.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið L-kvk-nf Á-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. janúar 2021 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A á hendur ákærða er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, J-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 800.000 krónur.

D-kk-nf K-kk-nf