E-496/2022

Með stefnu þingfestri 9. mars sl. höfðaði Þ-kk-nf Á-kk-nf, kt. [...], Móavegi 4, Reykjavík, mál á hendur Aðalskoðun hf., kt. [...], Hjallahrauni 4, Hafnarfirði, til greiðslu vangoldinna launa.

Dómkröfur stefnanda eru aðallega þær að stefnda verði gertað greiða honum 2.175.329 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 28. október 2021 til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart honum vegna ólögmætrar riftunar stefnda á ráðningarsamningi aðila 31. ágúst 2021.

Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar en til vara lækkunar á dómkröfum.

Fór aðalmeðferð málsins fram þann 18. október sl. og var málið dómtekið að málflutningi loknum.

Málsatvik.

Óumdeilt er að stefnandi hóf störf hjá stefnda í ágúst 2017. Krafa var af hálfu stefnda um að stefnandi sækti sérstakt námskeið til að geta sinnt starfi sínu sem skoðunarmaður hjá stefnda. Stóð námskeiðið í þrjár vikur. Var farið yfir þær kröfur sem gerðar eru til starfsmanna, farið yfir staðla, skoðanabækur o. fl. Í kjölfar námskeiðsins hóf stefnandi skoðanir á bifreiðum undir leiðsögn áður en hann gat starfað sjálfstætt.

Fyrir liggur í málinu ódagsett skjal sem ber heitið „Helstu verkefni og skyldur“ sem aðilar eru sammála um að stefnandi hafi undirritað í lok námskeiðsins í ágúst 2017.

Í yfirlýsingunni, sem stefnandi undirritaði áður en hann hóf störf hjá stefnda, segir m. a.: „Skoðunarmaður Aðalskoðunar hf. skal vera laus við hvers kyns viðskiptalegan, fjárhaglegan og annan þrýsting sem áhrif getur haft á faglega dómgreind hans; má ekki vera framleiðandi, hönnuður, söluaðili, umboðsmaður, leigjandi, eða annast almennar viðgerðir ökutækja.“

Áður en lokið var að ganga frá skriflegum ráðningar samningi slasaðist stefnandi og var því meira og minna frá vinnu frá 30. ágúst 2017 til 8. janúar 2018. Að sögn stefnda hafi því fyrirfarist að gera skriflegan ráðningarsamning við stefnanda.

Í gögnum málsins er að finna útskrift af heimasíðu fyrirtækisins Mu ltimenn mótorsport þjónusta ehf. frá 18. júní 2021. Segir þar að nú séu Mu ltimenn að bæta við þjónustuna og séu byrjaðir að taka að sér bílaviðgerðir. Þá segir á heimasíðunni um fyrirtækið að þeir séu með tengiliði í ótrúlegustu verkefni, bíla og mótorsportþjónustu og starfsmannaleigu. Þeir selji alls kyns vörur, séu með mótorhjólaverkstæði og bílaviðgerðir. Á heimasíðu þeirra 27. júlí 2021 auglýsir fyrirtækið að það taki á móti öllum tegundum fólksbíla og jeppa.

Samkvæmt stefnda þá fékk hann upplýsingar í ágúst 2021 um að stefnandi væri að fara á svig við þær kröfur sem gerðar væru til hans sem skoðunarmanns. Var athygli stefnda vakin á því að á heimasíðunni www. multimenn. is kæmi fram að stefnandi væri skráður sem starfsmaður þannig: „ Þ-kk-nf „D-kk-nf“ Á-kk-nf - Sér um bifvélaverkstæði Multimenn Mótorsport Þjónustu. Hann D-x-x er þaul reyndur í bifvéla viðgerðum og er full fær í flestann sjó þegar kemur að öllu sem við kemur bílum.“ Heimasíðunni hafi verið lokað.

Þann 31. ágúst 2021 var stefnanda sagt upp störfum fyrirvaralaust og hann látinn hætta samdægurs.

Stefnandi krafði stefnda um ógreidd laun með bréfi þann 28. október 2021. Með bréfi þann 12. nóvember 2021 frá stefnda til stefnanda var kröfunni hafnað.

Fyrir liggja í málinu launaseðlar stefnanda fyrir maí til ágúst og hluta september 2021. Eru mánaðarlaun hans 650.000 krónur.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að riftun stefnda á ráðningarsambandi aðila hafi verið ólögmæt. Stefnandi hafi að engu leyti vanefnt starfsskyldur sínar og jafnvel þó svo hefði verið var rangt staðið að því að slíta ráðningarsamningi. Stefndi hafði því enga heimild til fyrirvaralausrar uppsagnar. Stefndi hafi bakað sér skaðabótaábyrgð með því að segja stefnanda fyrirvaralaust upp störfum. Stefnandi eigi því bæði rétt á vangoldnum launum á uppsagnarfresti og miskabótum.

Ef dómstólar telji af einhverjum ástæðum ómögulegt að fallast á fjárkröfu stefnanda samkvæmt þessum lið sétil vara gerð krafa um að viðurkennd verði skylda stefnda til að greiða stefnanda skaðabætur vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi.

Á grundvelli slíks dóms væri hægt að reikna út réttar greiðslur. Stefnandi hafi því beina og lögvarða hagsmuni af því að sækja viðurkenningarkröfu fyrir dómi. Þær málsástæður sem raktar séuí stefnu eigi við um aðal- og varakröfu stefnanda.

Þar sem ráðningarsamningur hafi ekki verið gerður gildi kjarasamningur Samiðnar við Bílgreinasambandið um starfslok stefnanda hjá fyrirtækinu og önnur réttindi. Laun og kjör stefnanda skulu vera í samræmi við þau lágmarksréttindi sem stefndi hefur skuldbundið sig til að hlíta samkvæmt þeim kjarasamningi, en þó aldrei lægri eða lakari en þau laun sem hann hafði hjá stefnda við starfslokin.

Kröfu sína um óskert laun á tímabili uppsagnarfrests frá 1. september 2021 til og með 31. október 2021 byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á greiðslu kjarasamningsbundins uppsagnarfrests, enda hafi verið ólögmætt að segja honum upp störfum án uppsagnarfrests. Stefnandi byggir á því að forsendur brottvikningarinnar hafi ekki átt við rök að styðjast og að stefnandi hafi ekki brotið þannig gegn starfsskyldum sínum að varði brottvikningu.

Stefndi byggi uppsögn stefnanda á því að upp hefði komið meintur hagsmunaárekstur og brot gegn reglugerð um skoðun ökutækja nr. 414/2021. Þannig hafi stefnandi brotið gegn skyldum sínum með því að eiga hlut í félaginu Multimönnum ehf. Stefnandi hafnar því með öllu að hafa gerst brotlegur gagnvart starfs- og trúnaðarskyldum sínum hjá stefnda, en stefndi beri sönnunarbyrði fyrir staðhæfingum sínum þess efnis. Stefnandi hafi ekki brotið gegn yfirlýsingu þeirri er hann undirritaði og yfirmönnum stefnanda hafi verið kunnugt um stöðu stefnanda hjá Multimönnum ehf. um nokkurt skeið fyrir uppsögn og ekkert aðhafst. Raunar hafi yfirmenn hans samþykkt störfin svo lengi sem stefnandi skoðaði ekki ökutæki sem hann hefði komið að í öðru starfi og sé óumdeilt að hann gætti í einu og öllu að þeim fyrirmælum. Yfirmenn stefnanda hefðu í öllu falli átt að gefa stefnanda kost á að skýra aðkomu sína að Multimönnum ehf. áður en ákveðið var að rifta ráðningarsamningi.

Skilyrði þess að rifta megi ráðningarsamningi án þess að greiða laun á uppsagnarfresti séu almennt hin sömu og skilyrði þess að rifta megi öðrum tegundum samninga, vanefnd þarf að vera veruleg. Í vinnurétti gildi þannig sú meginregla að til þess að ráðningarsambandi verði rift þurfi að koma til veruleg vanefnd. Það dugi þó ekki eitt og sér heldur þurfi einnig að gæta að því að upplýsa mál og gefa starfsmanni kost á að koma að sínum sjónarmiðum. Sú skylda sé almennt lögð á atvinnurekanda að áminna eða aðvara starfsmann um brottrekstur áður en hann getur gert mann brottrækan úr starfi.

Tilefni uppsagnar stefnanda hafi ekki verið alvarlegur og óafturkræfur trúnaðarbrestur sem hafi skyndilega komið upp. Það sé almennt skilyrði fyrir því að hægt sé að reka mann úr starfi að honum hafi verið gefin aðvörun, hann áminntur og honum tilkynnt með sannanlegum hætti að ef hann láti ekki af háttsemi sinni muni það valda brottrekstri úr starfi. Þar af leiðandi bar stefnda að veita stefnanda aðvörun áður en gripið yrði til þess að rifta ráðningarsamningi. Slík aðvörun verði að vera sannanleg og vanefndin tilefni aðvörunar. Í slíkri aðvörun verði að koma skýrt fram að láti starfsmaður ekki af háttsemi varði það brottrekstri hans frá störfum. Þar sem framangreind skilyrði hafi ekki verið uppfyllt og stefnanda ekki gefinn kostur á að bæta ráð sitt áður en til riftunar kom var uppsögn stefnda ólögmæt.

Til viðbótar við framangreint bendir stefnandi á að með því að eiga hlut í félaginu Multimönnum ehf. hafi stefnandi ekki brotið gegn reglugerð 414/2021 enda leggi reglugerðin ekki bann við slíku eignarhaldi. Það hafi engin brot falist í eignarhaldi stefnanda fyrir Multimenn ehf. Stefnandi telur nánar tiltekið að reglugerð nr. 414/2021 um skoðun ökutækja girði ekki fyrir að hann sinni störfum hjá öðru fyrirtæki. Samkvæmt 10. gr. reglugerðarinnar séu eingöngu gerðar kröfur til skoðunarstofu, þ. e. stefnda, og geta þær kröfur ekki réttlætt fyrirvaralausa uppsögn starfsmanna enda beini st þær ekki gegn þeim heldur vinnuveitanda. Ákvæði 27. gr. reglugerðarinnar fjalli um þær kröfur sem gerðar séu til skoðunarmanna sjálfra, þ. e. stefnanda. Þar komi ekkert fram um að þeir skuli gæta hlutleysis eða megi ekki starfa annars staðar.

Síðast en ekki síst eru hinar meintu skyldur samkvæmt yfirlýsingunni í andstöðu við friðhelgi eignarréttar samkvæmt 72. grein og atvinnufrelsi samkvæmt 75. gr. stjórnarskrárinnar. Vinnuveitandi geti ekki bannað starfsmanni að eiga hlut í félagi eða vinna annars staðar. Vinnuveitandi þurfi heimild til slíkra takmarkana á réttindum starfsmanns og réttlætingu sem vísi til málefnalegra sjónarmiða. Skerðingar á slíkum stjórnarskrárvörðum réttindum verði ekki gerðar með afturvirkum hætti, gæta þurfi meðalhófs við ákvarðanir um slíkar takmarkanir og bæta starfsmanni skerðinguna. Stefnandi telur ljóst að stefndi hafi ekki haft heimild til þess að skerða eignar - og atvinnufrelsi hans með því að meina honum að eiga hlut í félaginu Multimenn ehf., eða starfa fyrir félagið, sem hann gerði þó ekki. Í öllu falli séljóst að fyrirvaralaus uppsögn af þeirri ástæðu er ólögmæt, enda feli það á engan hátt í sér brot á starfi hjá stefnda.

Stefnandi byggir á því að uppsögn hans hafi verið ólögmæt með þeim rökum sem að ofan greinir og gerir því kröfu um laun á uppsagnarfresti, eða í tvo mánuði frá því að honum var sagt uppmeð ólögmætum hætti hinn 31. ágúst 2021 að telja. Vísast til ákvæðis 12.1.3.2 í kjarasamningi um uppsagnarfrest stefnanda.

Stefnandi telur að hann eigi að vera eins settur og ef hann hefði unnið út lögboðinn uppsagnarfrest. Sé því, auk kröfu um mánaðarlaun á uppsagnarfresti, gerð krafa um greiðslur sem nema orlofi, lífeyrissjóðsframlagi og viðbótarframlagi í séreignar sjóð auk hlutdeildar í orlofs- og desemberuppbót á tímabili uppsagnarfrests. Orlof vegna launa á uppsagnarfresti, fyrir september 2021 og október 2021, nemi 165.100 krónum og gerir stefnandi kröfu um greiðslu þess. Lífeyrissjóðsframlag atvinnurekenda nemi samkvæmt kjarasamningi 11,5% auk viðbótarframlags atvinnurekenda í séreignar lífeyrissjóð, 2% samkvæmt kjarasamningi.

Þá hafi stefnandi áunnið sér hlutdeild í orlofsuppbót á uppsagnarfresti. Orlofsuppbót samkvæmt kjarasamningi árið 2021 var 53.000 krónur miðað við 45 vikur. Stefnandi var búinn að ávinna sér hlutfall í orlofsuppbót í tuttugu og sex vikur. Sé því gerð krafa um það að fjárhæð 30.622 krónur að frádreginni orlofsuppbót sem stefnanda var greidd við starfslok, 18.000 krónur. Krafa stefnanda fyrir áunna ógreidda orlofsuppbót nemi því 12.622 krónum.

Stefnandi hafi jafnframt áunnið sér hlutdeild í desemberuppbót. Desemberuppbót samkvæmt kjarasamningi árið 2021 var 96.000 krónur miðað við fullt starf. Stefnandi var búinn að ávinna sér hlutfall í desemberuppbót í fjörutíu og einaviku af fjörutíu og fimm. Sé því gerð krafa um það að fjárhæð 87.467 krónurað frádreginni desemberuppbót sem stefnanda var greidd við starfslok, 65.360 krónur. Krafa fyrir áunna desemberuppbót nemi því 22.107 krónum.

Heildarkröfur stefnanda vegna greiðslu launa á uppsagnarfresti nemi 1.675.329 krónum og sundurliði st sem hér segi:

1

Kröfuliður:

2

Samtals:

3

Uppsagnarfrestur 2 mánuðir (650.000 x 2)

4

1.300.000 kr.

5

Orlof á uppsagnarlaun

6

165.100 kr.

7

Framlag atvinnurekanda í lífeyrissjóð (1.300.000. x 11,5%)

8

149.500 kr.

9

Viðbótarframlag í lífeyrissjóð (1.300.000 x 2%)

10

26.000 kr.

11

Leiðrétting vegna orlofsuppbótar

12

12.622 kr.

13

Leiðrétting vegna desemberuppbótar

14

22.107 kr.

15

Samtals:

16

1.675.329 kr.

Krafa um greiðslu miskabóta vegna ólögmætrar uppsagnar Hin ólögmæta uppsögn olli stefnanda miska, enda byggð á ólögmætum og ómálefnalegum sjónarmiðum og með henni var vegið að starfsheiðri hans. Í hinni ólögmætu uppsögn fólst þannig ólögmæt meingerð gegn persónu stefnanda og æru. Uppsögnin olli þannig stefnanda ófjárhagslegu tjóni og miska, enda byggð á ómálefnalegum ástæðum. Stefnandi byggir miskabótakröfu sína á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ljóst er að samkvæmt áralangri dómaframkvæmd eigi menn rétt á greiðslu miskabóta úr hendi vinnuveitanda síns vegna ólögmætrar uppsagnar.

Stefnandi gerir þá kröfu að honum verði greiddar miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur enda gróflega vegið að starfsheiðri hans.

Heildarstefnufjárhæð nemur 2.175.329 kr. og sundurliðast sem hér segir:

17

Kröfuliður:

Samtals:

19

Kröfur vegna greiðslu launa á uppsagnarfresti

20

1.675.329 kr.

21

Krafa um miskabætur

22

500.000 kr.

23

Samtals:

24

2.175.329 kr.

Stefnandi byggir á lögfestum og ólögfestum meginreglum vinnuréttar, samninga-og kröfuréttar. Þá vísar hann til þess að skuldbindingargildi kjarasamnings Samiðnar við Bílgreinasambandið byggist á ákvæðum laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingar lífeyrisréttinda nr. 55/1980. Þá byggir hann á ákvæðum laga nr. 30/1987 um orlof og ákvæðum laga nr. 129/1997 um lífeyrisréttindi. Jafnframt vísast til atvinnufrelsisákvæðis stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Um lagarök fyrir miskabótakröfu vísast til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Þá er vísað til almennu skaðabótareglunnar um bótagrundvöll sem og almennra skaðabótasjónarmiða um tjón stefnanda. Dráttarvaxtakrafa stefnanda byggist á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Varnarþing á sér stoð í 1. mgr. 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um málskostnaðarkröfu er vísað til XX. og XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 129.- 131. gr. laganna.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi hafnar öllum kröfum stefnanda. Kveður stefndi að áður en stefnandi hóf störf sem skoðunarmaður hjá stefnda hafi hann farið á námskeið á vegum fyrirtækisins en námskeiðið taki u. þ. b. þrjár vikur. Þar sé farið ítarlega yfir þær kröfur sem gerðar séu til starfsmanna sem og farið yfir staðla, skoðanahandbækur o. s. frv. Engar skoðanir á ökutækjum eigi sér stað á meðan starfsmenn sitji námskeiðið og sama hafi átt við um stefnanda. Í kjölfar námskeiðsins hóf stefnandi skoðanir undir leiðsögn áður en hann hóf að skoða ökutæki einn. Þegar stefnandi hafði lokið námskeiðinu en var enn undir handleiðslu ritaði hann undir yfirlýsingu þann 24. ágúst 2017, sem stefnandi lagði sjálfur fram í málinu. Þar komi fram ýmsar kröfur sem gerðar séu til skoðunarmanns en þar komi m. a. fram: „Skoðunarmaður Aðalskoðunar hf. skal vera laus við hvers kyns við skipalegan, fjárhagslegan og annan þrýsting sem áhrif getur haft á faglega dómgreind hans; má ekki vera framleiðandi, hönnuður, söluaðili, umboðsmaður, leigjandi, eða annast almennar viðgerðir ökutækja.“ Framangreint sé gert svo að fullvíst sé að starfsmenn þekki til þeirra krafna sem gerðar séu til þeirra sem leiði m. a. af reglugerð um skoðun ökutækja og alþjóðlegum staðli og nái til þeirra sem hafi faggildingu sem skoðunarmenn víða um heim.

Ekki sé ágreiningur um að stefnandi hafi ritað undir þessa yfirlýsingu. Þá sé enginn ágreiningur um að hann hafi setið námskeið á vegum félagsins. Hann hafi því þekkt þær kröfur sem gerðar voru til hans enda búið að fara rækilega yfir þær á námskeiðinu. Áður en lokið var við að ganga frá skriflegum ráðningarsamningi slasaðist stefnandi alvarlega á mótorhjóli. Hann var þannig meira og minna frá vinnu frá 30. ágúst 2017 til 08. janúar 2018. Þegar stefnandi kom til baka virðist hafa láðst að láta hann skrifa undir ráðningarsamninginn. Það hefur hins vegar ekki þýðingu í málinu enda enginn ágreiningur um starfskjör hans.

Fjórum árum síðar eða í ágúst 2021 fékk framkvæmdastjóri Aðalskoðunar ábendingu um að stefnandi væri hugsanlega að fara á svig við þær kröfur sem gerðar væru til hans sem skoðunarmanns ökutækja hjá félaginu. Í því sambandi var vakin á því athygli að stefnandi annaðist viðgerð á bílum og bifhjólum hjá fyrirtækinu Multi menn ehf. Við nánari skoðun á heimasíðu félagsins kom fram að félagið hefði verið starfrækt frá árinu 2020 og stefnandi tilgreindur sem starfsmaður með eftirfarandi hætti: „Þ-kk-nf „D-kk-nf“ Á-kk-nf - Sér um bifvélaverkstæði Multimenn Mótorsport Þjónustu. Hann D-x-x er þaul reyndur í bifvéla viðgerðum og er full fær í flestann sjó þegar kemur aðöllu sem við kemur bílum.“(sic).

Við textann hafi verið mynd af stefnanda semsjá megivið framangreindan texta á bls. 2 í svarbréfi lögmanns stefnda til lögmanns stefnanda en þar sé búið að „klippa“ inn hluta af heimasíðu félagsins eins og hún var á þessum tíma. Þess má geta að nú sé búið að loka heimasíðunni en Multimenn haldi enn úti Facebook- síðu. Þar komifram til vinstri undir liðnum „Um“ að: „Multimenn mótorsport þjónusta ehf. er mjög frumlegt fyrirtæki og gerum ótrúlegustu hluti. Við erum með tengiliða í ótrúlegustu verkefni bíla og mótorsporþjónusta og starfsmannaleiga...... Erum í því að selja allskyns vörur, akstri og dreifingu mótorhjólaverkstæði og bílaviðgerðum (sic). Þá megi þar sjá auglýsingu, m. a. frá 18. júní og 27. júlí 2021, þar sem fram ko miað félagið annist viðgerðir á öllum tegundum fólksbifreiða og jeppa en líkt og fram komi á heimasíðunni annaðist stefnandi viðgerð bifreiða fyrir Multimenn ehf. Nánar sé ágreiningslaust að stefnandi hafi starfað hjá félaginu Multimenn og annaðist bifreiðaverkstæði félagsins en fyrir liggur að félagið var með umboðssölu vegna mótorhjóla, annaðist viðgerð á mótorhjólum og sérsmíði. Þá annaðist félagið viðgerð á bifreiðum auk þess sem félagið virðist hafa tekið að sér ýmsa aðra þjónustu.

Þegar var ljóst að áliti framkvæmdastjóra stefnda að starfsmaðurinn væri að brjóta gegn reglugerð nr. 414/2021 og þeim kröfum sem gerðar væru til hans af félaginu sjálfu, sbr. áðurnefnda yfirlýsingu. Litið var á málið mjög alvarlegum augum en starfsmönnum stefnda sé fullkomlega ljóst að reglur félagsins og reglur sem stefndi starfar eftir banni starfsmönnum að starfa sem framleiðandi, hönnuður og söluaðili ökutækja. Þá er jafnframt lagt sérstakt bann við því að starfsmenn annist almennar viðgerðir ökutækja, hvort sem er bifreiða eða bifhjóla.

Þegar rætt var við stefnanda taldi hann sig hafa heimild til að vinna hjá Multimönnum ehf. samhliða störfum hjá stefnda. Byggði hann þá afstöðu sína á ætluðum samþykki stefnda. Sama afstaða kemur fram í bréfi M-kk-ef lögmanna dags. 28. október 2021 þar sem jafnframt séá því byggt að reglur banni honum ekki að starfa á verkstæði fyrir ökutæki samhliða störfum við skoðun ökutækja. Stefndi leit svo á að um væri að ræða trúnaðarbrot í þeim skilningi að stefnandi hefði brotið bæði gegn skriflegum fyrirmælum sem hann hafði undirgengist sem og brotið gegn þeim reglum sem gilda um störf hans og ná til starfsemi stefnda. Hér beri að horfa til þess að faggilding stefnda var í uppnámi þar sem viðurlög vegna brota á faggildingu gæti leitt til sviptingar starfsleyfis frá Hugverkastofu en þar með myndi starfsemi Aðalskoðunar stöðvast með öllu. Líkja m egiaðstæðum við að starfsmaður hjá strætó hafi ekki bílpróf eða læknir uppfyllti ekki leyfi til að stunda lækningar. Stefnandi hafði ekki heimild til að skoða ökutæki en til þeirra starfa hafði hann verið ráðinn. Var því ekki hjá því komist að segja honum upp starfi sem gert var með bréfi dags. 31. ágúst 2021.

Líkt og fram komií uppsagnarbréfinu þótti ekki unnt að heimila honum að vinna hjá fyrirtækinu í uppsagnarfresti þar sem hann uppfyllti ekki þær kröfur sem gerðar eru til hans í starfi enda stefnda óheimilt að láta hann starfa við skoðun ökutækja. Áfram hélt stefnandi því fram að honum væri heimilt að starfa hjá fyrirtækinu og við viðgerð eða breytingar á ökutækjum og heldur því fram enn, sbr. málatilbúnað í stefnu.

Í kjölfar uppsagnarinnar fékk stefndi ábendingu um að stefnandi kynni að hafa skráð skoðanir á ökutæki sem ekki hefðu verið færðar til skoðunar á starfsstöð.

Í stefnu sé á því byggt að riftun á ráðningarsambandinu hafi verið ólögmæt en í því sambandi er því haldið fram að stefnandi hafi að engu leyti vanefnt starfsskyldur sínar. Þá telur stefnandi að stefndi hafi bakað sér skaðabótaábyrgð vegna uppsagnarinnar. Þá telur stefnandi að hann hafi ekki gerst sekur um trúnaðarbrest þar sem störf hans fyrir Multimenn hafi, að hans áliti, hvorki brotið gegn yfirlýsingunni sem hann undirritaði hinn 24. ágúst 2017 né reglum sem stefndi vísar til í uppsagnarbréfinu. Þá sé því haldið fram að yfirmönnum stefnda hafi verið kunnugt um störf hans fyrir Multimenn um nokkurt skeið og samþykkt þau „svo lengi sem stefnandi skoðaði ekki ökutæki sem hann hefði komið að í öðru starfi“ en því er haldið fram að hann hafi gætt að því í einu og öllu.

Jafnframt séá því byggt að veita hefði átt stefnanda kost á að skýra aðkomu sína að Multimönnum áður en kom að ákvörðun um riftun ráðningarsamningsins. Þá séá því byggt að vanefnd hans hafi ekki verið veruleg og að til þurfi aðvörun áður en til komi uppsögn.

Enn fremur sé á því byggt að eignarhald hans í Multimönnum ehf. brjóti ekki gegn reglugerð 4 14/2021 enda leggi hún ekki bann við eignarhaldi. Þá telur stefn andi að reglugerðin nái aðeins til skoðunarstofu en ekki starfsmanna hennar.

Þá haldi stefnandi því fram að þær skuldbindingar sem stefnandi undirgekkst við upphaf starfa sinna, þar sem fram komi að honum sé óheimilt að vera „framleiðandi, hönnuður, söluaðili, umboðsmaður, leigjandi, eða annast almennar viðgerðir ökutækja“, fari gegn 72. gr. og 75. gr. stjórnarskrárinnar. Með vísan til framangreindra ákvæða telur stefnandi að óheimilt hafi verið að banna honum að eiga hlut í Multimönnum ehf., sem anni st umboðssölu bifhjóla, breytingu á þeim og viðgerð bifreiða og bifhjóla, og starfa hjá félaginu samhliða því að vera skoðunarmaður ökutækja. Vakin séá því athygli að í lok fyrstu línu á blaðsíðu 6 í stefnu er því haldið fram að stefnandi hafi ekki unnið hjá Multimönnum. Þessi staðhæfing samræmist á engan hátt fyrri samskiptum og málatilbúnaði stefnanda að öðru leyti. Þannig hafi stefnandi beinlínis haldið því fram að hann hafi unnið hjá félaginu, honum hafi verið það heimilt þar sem hann hafi gætt að því að annast ekki skoðun á þeim ökutækjum sem hann annaðist viðgerð á.

Stefnandi telur með vísan til framangreindra raka að uppsögnin hafi verið ólögmæt og krefst launa í uppsagnarfresti, orlofs á uppsagnarlaun, framlags í lífeyrissjóð og viðbótarframlags í lífeyrissjóð. Þá krefst hann leiðréttingar orlofsuppbótar og desemberuppbótar.

Að lokum krefst stefnandi miskabóta með vísan til 26. gr. skaðabótalaga á þeim grundvelli að uppsögnin hafi verið ólögmæt og vegið að persónu hans og æru. Í varakröfu krefst hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu.

Stefndi hafnar öllum málsástæðum stefnanda og telur að engin þeirra styðji kröfur hans. Þá hafnar stefndi einnig lýsingu stefnanda á málavöxtum.

Stefndi leggur áherslu á að upplýst sé að stefnandi sé eigandi Multimanna ehf., en á því sé byggt í stefnu. Þá liggi fyrir að stefnandi var starfsmaður fyrirtækisins samhliða störfum hjá stefnda en stefnandi annaðist bifreiðaverkstæði Multimanna samkvæmt heimasíðu félagsins.

Stefndi er faggilt skoðunarstofa af gerðinni A samkvæmt kröfum ÍSTENISO/IEC 17020:2012, sbr. vottorð um faggildingu upphaflega veitt 10. júlí 1995. Í reglugerð nr. 414/2021 um skoðun ökutækja er fjallað um hlutleysi þeirra sem annast skoðun ökutækja en þar er lagt bann við því að veitt sé þjónusta sem stangast á við hlutleysis reglur staðalsins ÍSTENISO/IEC 17020. Þá sé sérstaklega lagt bann við viðgerð á ökutækjum og sölu á varahlutum í ökutæki. Ágreiningslaust er að Multimenn önnuðust sölu varahluta, viðgerð á ökutækjum og sérsmíði á ökutækjum. Þá hefur sem fyrr segir verið ágreiningslaust að stefnandi vann hjá félaginu þegar honum var sagt upp hjá stefnda enda kemur það skýrt fram á heimasíðu félagsins og í bréfi lögmanns stefnanda dags. 28. október 2021 þar sem segir: „... hafði yfirmönnum verið kunnugt um störf umbjóðanda míns fyrir Multimenn ehf., um nokkurt skeið fyrir uppsögn og ekkert aðhafst.“ Þessi málatilbúnaður kemur jafnframt fram í stefnu og því sérstakt, þar sem því er haldið fram án frekari skýringa, að hann hafi ekki unnið hjá félaginu. Bent sé á að haldinn var fundur með stefnanda og starfsmanni FIT þann 7. september 2022. Þar kom beinlínis fram að stefnandi starfaði hjá Multimönnum enda alla tíð verið óumdeilt og því jafnframt haldið fram allt frá því að málið kom upp að honum hafi verið það heimilt, sem stefndi getur með engu móti fallist á. Á nefndum fundi hélt stefnandi því fram að hann hafi fengið heimild til að vinna hjá félaginu samhliða störfum hjá stefnda.

Sem faggilt skoðunarstofa starfar stefndi eftir ströngum kröfum. Þá sé fyrirtækið, vegna faggildingarinnar, undir stöðugu eftirliti bæði Samgöngustofu og Hugverkastofu. Vegna fullyrðinga sem fram komu í áðurnefndu bréfi lögmanns stefnanda dags. 28. október 2021, þess efnis að reglugerðin bannaði stefnanda ekki að vinna við viðgerð ökutækja hjá þriðja aðila, óskaði fyrirsvarmaður stefnda eftir svörum Hugverkastofu með tölvupósti, dags. 11. nóvember 2021, um það hvort starfsmaður hjá stefnda gæti rekið eða unnið á bifreiðaverkstæði samhliða starfi sínu sem skoðunarmaður. Svar barst samdægurs þar sem vísað var til reglugerðar nr. 414/2021 og ÍSTENISO/IEC 17020. Þar segir nánar: „Krafan er að skoðunarstofa skuli vera faggilt og af gerð A Annex A.“ Þá segir: „ISO 17020 tilgreinir að skoðunarstofur af gerð A skuli vera óháður þriðji aðili (third party) og uppfylla A.1 í Annex A í ISO 17020.“ Þá fjallar Hugverkastofa um ákvæði A.1 í tengslum við spurningu stefnda. Í svarinu segir nánar um ákvæðið: „A.1 í Annex A b) kemur fram að starfsfólk skoðunarstofunnar skuli ekki taka þátt í starfsemi sem ógnað geti sjálfstæði og heiðarleika þeirra í skoðunar starfseminni, sem dæmi koma að viðhaldi þess sem er skoðað, þ. e. a. s. skoðunarmaður getur ekki átt verkstæði eða starfað á einu slíku samhliða því að vera skoðunarmaður.“ Þá fjallar Hugverkastofa um viðurlög gagnvart brotum á þessum ákvæðum. Vísar Hugverkastofa þar til 11. gr. R01 Verklags-og leiðbeiningareglna ISAC – Faggildingarsviðs Hugverkastofu sem gefnar voru út íjanúar 2020. Í grein 11.2 er fjallað um heimild ISAC (Hugverkastofu) til að fella tímabundið niður faggildingu, m. a. ef „samræmismatsstofa hagar starfsemi sinni ekki í samræmi við kröfur faggildingar eða samning við ISAC,“ Þá er tekið fram í grein 11.3 að ISAC geti afturkallað faggildingu ef einhverri þeirri ástæðu sem getið er um í ákvæðunum sem tiltekin eru á undan nefndu ákvæði, þ. m. t. vegan brota á grein 11.2, ef ISAC telur að slík afturköllun sé réttlætanleg og í því sambandi vísað til þess þegar „brot hefur áhrif á faggilta stöðu samræmismatsstofu, traust á samræmismati og/eða stöðu faggildingar á Íslandi.“

Stefndi leggur áherslu á að alþjóðlegi staðallinn ISO 17020 sé gerður af Alþjóðlegu staðlasamtökunum ISO (the International Organization for Standardization) en aðilar að ISO séu 165 innlendar staðlastofnanir, þ. m. t. Staðlaráð sem sé fulltrúi Íslands í samtökunum. Stefnda beri að haga starfsemi sinni í samræmi við þennan staðal enda unnið eftir honum um allan heim en með honum hafa verið samræmdar þær kröfur sem gerðar séum. a. til ökutækjaskoðana og skoðunar manna. Þar sésem fyrr segi sérstaklega kveðið á um það í Annex A b) að skoðunarmaður geti ekki tekið að sér störf sem ógni sjálfstæði og heiðarleika skoðunarmanns. Í því sambandi sé sérstaklega vísað til þess að skoðunarmaður geti ekki átt verkstæði eða starfað á verkstæði samhliða því að vera skoðunarmaður. Stefndi, Aðalskoðun hf., geti að sjálfsögðu ekki veitt heimild til þess að fara á svig við þessar reglur en líkt og hér að framan sé rakið geti brot gegn reglunum valdið því að faggilding fyrirtækisins verði felld niður. Það ætti þannig ekki að fara milli mála að brot stefnanda sé alvarlegt enda faggilding stefnda, Aðalskoðunar, undir í málinu. Í þessu sambandi beri til þess að líta að hjá félaginu hafi unnið á þessum tíma u. þ. b. 35 starfsmenn. Ef félagið hefði misst faggildingu sína, hvort sem er tímabundið eða varanlega, hefðu tekjur félagsins engar orðið en tímabundin niðurfelling gat verið þrír mánuðir og í sérstökum tilvikum allt að sex mánuðir, sbr. grein 11.11 í Verklags- og leiðbeiningareglum ISAC. Ákvarðanataka fyrirtækisins taki eðli málsins samkvæmt mið af alvarleika brotsins og þeim afleiðingum sem það gat haft í för með sér að hafa stefnanda áfram starfandi hjá félaginu sem eigandi og starfsmaður bifreiðaverkstæðis.

Það eru ekki aðeins nefnd reglugerð og staðall sem fjalla um hlutleysi starfsmanna heldur hafi stefndi sett sér tilteknar reglur sem séu kynntar starfsmönnum við upphaf starfans. Fyrir liggi að stefnanda voru kynntar reglurnar enda liggur fyrir að hann staðfesti með undirritun sinni að hafa lesið þær við upphaf starfa sinna hjá félaginu. Þær reglur giltu um störf stefnanda og annarra starfsmanna félagsins óháð nefndri reglugerð og staðli sem hún vísar til. Hvað sem öðru líði sé þannig ljóst að stefnandi braut gegn reglum félagsins. Um það verði ekki deilt enda reglurnar skýrar um að starfsmaður eigi að vera laus við hvers kyns viðskiptalegan, fjárhagslegan og annan þrýsting sem áhrif geti haft á faglega dómgreind hans. Þar sésvo sérstaklega vísað m. a. til umboðssölu og viðgerða. Ómögulegt séfyrir skoðunarstofu að hafa eftirlit með því að ökutæki, sem hafa verið í viðgerð hjá tilteknu verkstæði, komi ekki til skoðunar hjá stefnda. Jafnframt sé stefnda ómögulegt að hafa eftirlit með því að skoðunarmaður sé ekki að vísa þeim sem koma með ökutæki til skoðunar til eigin fyrirtækis ef skoðunarmaður telur ástæðu til að gera athugasemd við ökutæki við skoðun. Þannig þurfi skoðunarstofa að treysta því að skoðunarmaður hafi engra ósamþýðanlegra hagsmuna að gæta enda gerð um það krafa í þeim reglum sem fyrirtækið vinnur eftir.

Stefndi mat það svo að fyrirtækinu væri ómögulegt í ljósi aðstæðna að láta stefnanda vinna hjá fyrirtækinu við skoðun ökutækja. Í uppsagnarbréfinu segir: „ Þar sem ekki er heimilt að mati Aðalskoðunar ehf. að láta þig vinna hjá fyrirtækinu vegna framangreindra hagsmunaárekstra tekur uppsögnin þegar gildi. Samhliða falla niður launagreiðslur.“ Stefndi áréttar að félaginu sé heimilt að segja upp starfsmönnum. Í þessu tilviki var ekki unnt að láta stefnanda vinna í uppsagnarfresti þar sem hann uppfyllti ekki þær kröfur sem séu gerðar til hans semskoðunarmanns ökutækja. Stefndi hafði ekki not fyrir stefnanda til annarra starfa hjá félaginu enda félagið skoðunarstöð. Þannig gat stefnandi ekki unnið fyrir félagið í uppsagnarfresti en hér sé áréttað að stefnandi hefur frá upphafi haldið því fram að honum hafi verið heimilt að vinna umrædd störf fyrir Multimenn. Þá haldi hann því jafnframt fram að eignarhald hans að fyrirtækinu hafi ekki áhrif á hæfi hans. Stefndi leggur þannig áherslu á að stefnanda var sagt upp starfi vegna ástæðna sem vörðuðu hann sjálfan, þ. e. af þeirri ástæðu að hann hafði ekki heimild til að vinna sem skoðunarmaður og að störf hans fyrir þriðja aðila settu faggildingu stefnda í uppnám. Þá tók uppsögnin þegar gildi enda óheimilt að láta stefnanda vinna í uppsagnarfresti.

Stefnandi byggir á því að ráðningarsamningnum hafi verið sagt upp fyrirvaralaust. Stefndi leggur áherslu á að hann hafi heimild til að segja upp ráðningarsamningi stefnanda líkt og fyrr getur. Ljóst má vera að stefndi hafði réttmætar ástæður til að segja stefnanda upp í starfi. Líkt og ráðið verður af uppsagnarbréfinu var það mat stefnda að ekki væri heimilt að láta stefnanda vinna í uppsagnarfrestinum. Ef stefnandi getur ekki unnið uppsagnarfrestinn af ástæðum sem varða hann sjálfan á hann að sama skapi ekki rétt á launum enda laun háð vinnuframlagi og/eða getu til vinnu. Hér skipti því engu hvort skilyrði hafi verið til riftunar ráðningarsamnings eða ekki. Kjarni málsins sésá að stefndi hafði heimild til að segja upp ráðningarsamningnum og stefnandi hafði ekki heimild til að vinna hjá félaginu í uppsagnarfresti.

Þá sé auk þess augljóst að áliti stefnda að skilyrði voru jafnframt til staðar til að rifta vinnusamningi án fyrirvara enda fól háttsemi stefnanda, sem lýst er hér að framan, í sér verulega vanefnd á vinnusambandinu. Beri til þess að líta að stefnandi braut bæði gegn reglum félagsins og þeim reglum sem gilda um starfsemina. Sem fyrr segir verðiað meta alvarleika háttseminnar út frá því hvaða áhrif hún gat haft á starfsemi stefnda líkt og rakið sé hér að framan. Þannig var útilokað annað en að láta stefnanda hætta þegar störfum.

Stefndi mótmælir þannig sérstaklega að uppsögnin hafi verið ólögmæt.

Þ víséhafnað með öllu að stefndi hafi sýnt af sér bótaskylda háttsemi. Jafnframt sé því mótmælt að uppsögnin sem slík hafi valdið stefnanda tjóni. Í því sambandi beri stefnanda að sanna að Samgöngustofa hefði heimilað stefnanda að vinna við skoðun ökutækja á umræddu tveggja mánaða tímabili. Hvað sem öðru líði sé á því byggt að stefnanda hefði alltaf verið bannað að vinna við bifreiðaskoðanir í tvo mánuði hið minnsta. Hér beri að hafa í huga að stefnandi hefur fram til þessa dags haldið því fram fullum fetum að honum hafi verið heimilt að starfa fyrir Multimenn sem hafði með höndum umboðssölu mótorhjóla, sérsmíði mótorhjóla og viðgerðir ökutækja. Þannig verði að leggja til grundvallar að sú afstaða hefði ekki breyst út uppsagnarfrestinn. Þannig sé ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna ætlaðrar saknæmrar háttsemi stefnda en hér skortir orsakatengsl.

Stefndi hafnar því að yfirmönnum hafi verið kunnugt um störf stefnanda fyrir Multimenn og að skilyrði hafi aðeins verið gert um að hann skoðaði ekki ökutæki sem hann hefði „komið að í öðru starfi“. Slíkt samþykki hefði aldrei verið veitt enda ólöglegt og farið þvert gegn gildandi reglum og skriflegum kröfum til starfsmanna sem stefnanda var kunnugt um og hafði ritað undir sérstaklega. Ef einhverjum öðrum starfsmanni hefðiverið kunnugt um störf stefnanda fyrir Multimenn réttætir það ekki háttsemi stefnanda.

Þá sé því hafnað að stefndi hefði þurft að veita stefnanda skriflega áminningu eða gefa honum kost á að veita skýringar á aðkomu sinni að Multimönnum. Þegar málið kom upp var stefnandi þegar ákveðinn í því að honum væri heimilt að annast umrædd störf fyrir Multimenn. Sú afstaða hefur ekki enn breyst. Stefndi leggi áherslu á þá staðreynd að stefnanda var einfaldlega óheimilt að starfa við skoðanir ökutækja vegna starfa hjá öðru fyrirtæki sem annaðist m. a. viðgerð ökutækja og umboðssölu. Hvaða störf stefnandi hafði með höndum hjá félaginu kemur glögglega fram á heimasíðu félagsins. Stefndi, sem faggild skoðunarstofa, geti ekki séð í gegnum fingur við það enda rekstur fyrirtækisins í uppnámi af ástæðum sem vörðuðu stefnanda. Hér sé ekki aðeins um að ræða reglur sem stefndi hafi sett sér heldur jafnframt brot á reglugerð og hinum alþjóðlega staðli sem samþykktur hafi verið um allan heim og reglugerðin vísi til. Hér komi því ekki til greina að láta við það sitja að áminna stefnanda enda brotið þegar átt sér stað auk þess að vera viðvarandi. Til þess beri að líta í þessu samhengi að stefndi hafði hvorki vald til að segja stefnanda upp starfi hjá þriðja aðila eða selja eignarhlut hans í því fyrirtæki en stefnandi var skýr um að hann taldi störf sín fyrir umrætt félag ekki óheimil sem og eignarhald. Jafnframt hefur hann haldið því fram að takmarkanir á eignarhaldi og störfum fari í bága við ákvæði stjórnarskrár. Áminning hefði þannig verið með öllu þýðingarlaus auk þess sem fullyrðing um að stefnda hafi borið að áminna stefnanda fær hvorki stoð í lögum eða kjarasamningi.

Stefnandi byggir á því í stefnu að reglugerðin banni ekki starfsmönnum að sinna þeim störfum sem vísað er til í reglugerðinni heldur nái ákvæðið aðeins til skoðunarstöðva. Þessu er hafnað enda annast skoðunarstöð ekki skoðun bifreiða heldur þeir starfsmenn sem þar starfa. Þá vísar reglugerðin, líkt og fyrr greinir, til þess staðals sem starfað er eftir. Þar fer ekki milli mála að bannið nær til starfa skoðunar manna, þ. m. t. stefnanda. Um þetta var honum kunnugt enda sérstaklega kynnt í upphafi starfa hans fyrir stefnda. Því til staðfestingar ritaði hann undir umrædda yfirlýsingu sem hefur auk þess sjálfstætt gildi óháð nefndum reglum. Þá hefur hann sjálfur haldið fram að hann hafi fengið undanþágu hjá stefnda við þessu banni. Það staðfestir að honum hafi verið þetta kunnugt en stefndi getur að sjálfsögðu ekki veitt undanþágu frá reglum sem settar eru af ráðherra eða reglum sem fram koma í staðli sem fyrirtækinu beri að starfa eftir. Það hafi starfsmönnum verið ljóst, þ. m. t. stefnanda.

Stefnandih aldi því fram að bann við því að eiga verkstæði eða vinna á verkstæði samhliða störfum við skoðun ökutækja fari í bága við atvinnufrelsi hans samkvæmt stjórnarskrá. Stefndi hafnar þessum rökum. Fjöldi starfs stétta býr við sambærilegar takmarkanir. Má þar í dæmaskyni nefna störf dómara, sbr. reglur nr. 1165/2017 um aukastörf héraðsdómara, landsréttardómara og hæstaréttardómara og eignarhlut þeirra í félögum og atvinnufyrirtækjum og skráningu þeirra. Þar eru verulegar skerðingar settar við því að dómarar taki að sér önnur störf. Þá megi nefna þann sem tekur að sér stjórnarsetu í fjármálafyrirtæki en sá hinn sami má hvorki eiga sæti í stjórn annars eftirlitsskylds aðila eða aðila sem er í nánum tengslum við hann né vera starfsmaður eða endurskoðandi annars eftirlitsskylds aðila eða aðila í nánum tengslum við hann, sbr. 52. gr. a í lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002. Jafnframt megi benda á að lögmenn geta ekki tekið að sér mál sem geta valdið hagsmunaárekstrum, sbr. 11. gr. siðareglna lögmanna. Þetta séud æmi nefnd af handahófi. Kjarni málsins sésá að sum störf séu ekki samrýmanleg. Það sé ástæðan fyrir þeirri kröfu sem stefndi gerir til starfsmanna sinna en hún leiði auk þess af umræddum staðli sem vísað sé til í reglugerð nr. 414/2021 um skoðun ökutækja en bæði reglugerðin og staðallinn gildir um starfsemi félagsins. Ef kröfur reglugerðarinnar til skoðunarmanna fara gegn atvinnufrelsi stefnanda samkvæmt stjórnarskránni verður kröfu sem af því leiðir ekki beint á hendur stefnda heldur þeim sem setti reglurnar. Stefnda sé gert með sömu reglum að gæta að því að gildandi reglur um starfsemina séu virtar hverju sinni en viðurlög geta falið í sér sviptingu faggildingar félagsins líkt og ítrekað hefur verið hér að framan með tilheyrandi tjóni. Þannig megi ætla að rétt sé af hálfu stefnanda, telji hann reglurnar brjóta gegn rétti hans til atvinnu, að beina bótakröfu sinni á hendur ríkinu en ekki þeim sem fer eftir settum reglum. Hér ber að árétta að stefndi hafnar því að reglurnar um hæfi fari í bága við atvinnufrelsi stjórnarskrárinnar.

Með vísan til alls framangreinds sé því hafnað að uppsögnin hafi verið ólögmæt sem og að hún hafi leitt til bótaskyldu stefnda gagnvart stefnanda.

Í aðalkröfu sinni gerir stefnandi kröfu um laun í uppsagnarfresti að fjárhæð 1.675.329 krónur, sem séu laun í tvo mánuði auk orlofs, framlags í lífeyrissjóð, orlofsuppbótar og desemberuppbótar. Stefndi hafnar kröfunni á grundvelli framangreindra sjónarmiða. Þá séá því byggt að stefnandi hafi ekki sannað tjón sitt auk þess sem á því sé byggt að á skorti orsakatengsl milli hinnar ætluðu ólögmætu uppsagnar og hins ætlaða tjóns.

Stefnandi gerir jafnframt kröfu um miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur. Stefndi hafnar því að stefnandi hafi orðið fyrir miska sem og að uppfyllt séu skilyrði 26. gr. skaðabótalaganna sem stefnandi byggir kröfu sína á. Stefndi áréttar hér að stefnandi braut sannanlega gegn reglum félagsins og þeim reglum sem gilda um starfsemina. Þannig voru alltaf skilyrði til að segja stefnanda upp störfum. Stefnandi vissi og/eða mátti vita að brot á reglum hefðu afleiðingar. Stefndi mótmælir því að viðbrögðin hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru eða persónu stefnanda. Hvað sem öðru líði sé á því byggt að krafan sé úr hófi auk þess sem ekki verður horft fram hjá því að stefnandi braut sannanlega gegn þeim reglum sem giltu um starf hans líkt og fyrr greinir en hann staðfesti áður en hann hóf störf að hafa kynnt sér reglurnar.

Krafa stefnda er skaðabótakrafa. Frá kröfunni beri að draga allar greiðslur sem stefnandi kann að hafa fengið vegna vinnu frá 1. september 2021 til 31. október 2021 en á stefnanda hvíldi jafnframt tjónstakmörkunarskylda. Ef ekki verður fallist á sýknu er á því byggt að lækka beri kröfu stefnanda á grundvelli þeirra sjónarmiða sem búi að baki kröfu um sýknu af aðalkröfu um greiðslu skaðabóta.

Í varakröfu sinni gerir stefnandi kröfu um að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda ef dómurinn getur ekki fallist á aðalkröfuna um greiðslu skaðabóta. Stefndi mótmælir viðurkenningarkröfunni á grundvelli sömu málsástæðna og gagnvart aðalkröfunni. Þá sé á því byggt aðallega að vísa beri kröfunni frá dómi. Ef dómurinn getur ekki fallist á aðalkröfu stefnanda er það vegna þess að uppsögnin var lögmæt og/eða að tjón stefnanda telst ósannað. Ef tjón stefnanda er ósannað getur hann ekki sett kröfu sína fram sem viðurkenningarkröfu enda verður hann að hafa lögvarða hagsmuni af slíkri kröfu, sbr.2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi verður nánar að sanna að hann hafi orðið fyrir fjártjóni. Ljóst má vera að sú sönnun hefur ekki tekist hafi stefndi verið sýknaður af aðalkröfunni. Á þeim grundvelli sé þess aðallega krafist að varakröfunni verði vísað frá dómi en til vara að stefndi verði sýknaður af henni.

Með vísan til alls framangreinds ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda en hvað sem öðru líður að vísa frá dómi varakröfu stefnanda. Verði ekki fallist á sýknu af aðalkröfu er á því byggt að lækka beri kröfu stefnanda á grundvelli sömu röksemda. Í báðum tilvikum er kröfu stefnanda um dráttarvexti mótmælt sem og kröfu um upphafstíma dráttarvaxta.

Um lagarök stefnda fyrir sýknukröfum sínum er vísað til almennra reglna samninga- og vinnuréttar. Jafnframt er vísað til reglna skaðabótaréttar og 26. gr. skaðabótalaga. Þá vísar stefnandi til laga um meðferð einkamála nr. 99/1991, þ. m. t. 25. gr. laganna um skilyrði fyrir höfðun viðurkenningarmáls. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 90/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða.

Mál þetta snýst um ágreining milli aðila vegna fyrirvaralausrar uppsagnar stefnanda þann 31. ágúst 2021 á ráðningasamningi milli aðila. Óumdeilt er í málinu að stefnandi starfaði fyrir stefnda auk þess sem óumdeilt er að stefnandi hafði tveggja mánaða uppsagnarfrest. Þá er ekki tölulegur ágreiningur í málinu.

Ágreiningur aðila snýst um það hvort stefnda hafi verið heimilt að segja stefnanda fyrirvaralaust upp störfum án áminningar og greiða honum ekki laun í uppsagnarfresti.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína um laun í uppsagnarfresti á því að stefnandi hafi ekki brotið gegn skilyrðum sem honum hafi verið sett til að geta gegnt starfi sem skoðunarmaður hjá stefnda. Þá hafi stefndi ekki veitt honum áminningu og gefið honum kost á að hætta þeirri háttsemi sem stefndi taldi brjóta í bága við skilyrði þess að stefnandi mætti starfa hjá honum.

Stefnandi kvað ástæðu þess að hann hafi eignast hlut í Multimönnum ehf. vera þá að vinir hans hafi haft samband við sig í byrjun árs 2021 og biðlað til hans um að vera hluthafi í félagi sem ræki bifreiðaverkstæði. Stefnandi byggir á því að hann hafi fengið samþykki yfirmanns síns, J-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, mannauðsstjóra stefnda, fyrir því að mega vera hluthafi í bifvélaverkstæði. Stefnandi kvaðst fyrir dóminum aldrei hafa unnið á bifreiðaverkstæðinu.

Stefnandi kvað upplýsingar, sem koma fram í bréfi lögmanns stefnda um að hann starfaði á verkstæði Multimanna ehf. hafa farið inn á heimasíðu Multimanna ehf. fyrir mistök. Eiginkona vinar hans, sem sé amerísk, hafi gert heimasíðuna og misskilið eitthvað. Þær upplýsingar sem hafi komið fram á heimasíðunni um að hann starfaði þar hafi átt að vera tilbúnar ef ske kynni að stefnandi hætti störfum hjá stefnda. Stefnandi kvaðst ekkert hafa vitað af því að mynd af honum eða umræddar upplýsingar hafi farið inn á heimasíðuna. Þá kvað stefnandi alla hjá stefnda hafa vitað að hann væri eigandi í verkstæðinu.

Stefnandi kvaðst fyrir dóminum ekki hafa fengið afrit af yfirlýsingunni sem hann undirritaði í ágúst 2017 hjá stefnda og hann hafi kynnt sér hana takmarkað. Stefndi hafi aldrei rætt við hann um eignarhaldið í Multimönnum áður en ráðningasamningnum var rift. Þeir sem áttu félagið með honum hefðu gripið inn í og keypt af honum hlutinn ef þess hefði þurft. Aðspurður um ummæli lögmanns stefnanda í bréfi hans til stefnda þann 28. október 2021, um störf stefnanda hjá Multimönnum, kvað hann þau vera röng, hann hafi aldrei starfað fyrir Multimenn né fengið laun frá félaginu. Þá ítrekaði stefnandi að hafa rætt eignarhald sitt við yfirmenn sína í ljósi hlutleysiskröfu stefnda. Stefnandi kvaðst hafa sinnt skrifstofustörfum eftir að hann kom aftur til starfa eftir slysið tímabundið áður en hann fór aftur að skoða bifreiðar. Þá staðfesti hann jafnframt að hluti af starfi skoðunarmanns væri að þrífa skoðunarsalinn eftir lokun. Ekki séu ráðnir sérstakir starfsmenn í það.

Stefnandi kvað það rétt, aðspurður fyrir dóminum, að afstaða hans til eignarhaldsins og starfa hans hjá Multimönnum hafi verið óbreytt á fundi með stefnda og lögmönnum þann 7. september 2021. Sagði hann forsendu afstöðu sinnar vera þá að hann hafi haft leyfi til þeirra starfa. Stefnandi staðfesti einnig að hann hefði á fyrri fundi með stefnda lýst því yfir að hann hefði haft heimild til að eiga og starfa á bifreiðaverkstæði samhliða störfum sem skoðunarmaður hjá stefnda. Kvað hann fyrir dóminum þá afstöðu sína óbreytta.

Vitnið J-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf kom fyrir dóminn og kvað stefnanda einhvern tímann hafa spurt vitnið hvað því fyndist um að stefnandi yrði hluthafi í félagi sem ræki bifreiðaverkstæði. Vitnið kvað eingöngu hafa verið um kaffistofuspjall að ræða en þá hafi stefnandi upplýst hann um fyrirætlun sína. Vitnið taldi að stefnandi hafi ekki verið í góðri trú um heimild sína um slík störf en reglur stefnda séu þær að skoðunarmönnum er ekki heimilt að vinna á bifreiðaverkstæði eða við störf þar sem um hagsmunaárekstra sé að ræða. Stefnandi hafi ekki verið að óska eftir heimild, hann hafi verið að upplýsa um fyrirætlanir sínar. Vitnið kvaðst muna samtalið þannig að stefnandi hafi sagt að hann væri að lána nafnið sitt til að verkstæðið gæti fengið heimild eða vottun frá erlendu fyrirtæki til að gera við ákveðna tegund af mótorum. Það sé rangt að vitnið hafi veitt stefnanda heimild til að eiga í eða starfa fyrir bifreiðaverkstæði. Kannaðist vitnið ekki við staðhæfingar stefnanda í stefnu um heimild hans til að starfa eða eiga í bifreiðaverkstæði.

Stefnandi vitnar í stefnu sinni til heimildar er hann segir Á-kk-þf S-kk-þf, tæknistjóra hjá stefnda, hafi veitt honumen leiddi hann ekki sem vitni fyrir dóm. Ber stefndi því hallann af þessum sönnunarskorti.

Í ljósi þessa er ósannað að stefnandi hafi verið í góðri trú þegar hann eignaðist hlut í Multimönnum ehf. og starfaði þar á sama tíma og hann starfaði fyrir stefnda.

Fyrirsvarsmaður stefnda kvað fyrir dóminum að reglur til þess að mega reka skoðunarstöð séu mjög strangar. Aðalskoðun sé faggild skoðunarstöð. Strangar reglur gildi samkvæmt reglum EES um starfsleyfi skoðunarstöðva. Úttektir Samgöngustofu fari fram nokkrum sinnum á ári varðandi skoðun ökutækja. Vegna hlutleysisskyldunnar sem stefndi sæti sé fyrirtækið sífellt í endurskoðun. Sem dæmi þurfi fyrirtækið m. a. að meta auglýsingar sem séu í nágrenni skoðunarstöðva við áhættugreiningu. Skoðunarmenn frá Svíþjóð komi með Hugverkastofu þegar áhættugreining fari fram. Ökutæki starfsmanna sæti sérstakri meðferð við skoðun þeirra. Mjög strangar reglur gildi við það og um skoðun á bifreiðum fyrirtækisins. Stefndi kvaðst hafa fengið spurnir af þátttöku stefnanda í störfum bifreiðaverkstæðis nokkrum dögum fyrir uppsögn. Þá sé hann að heyra í fyrsta sinn nú fyrir dóminum að upplýsingarnar um störf stefnanda á heimasíðu Multimanna hafi farið þar inn fyrir mistök. Stefndi hafi fengið þær upplýsingar að stefnandi færi til vinnu á verkstæðið eftir að hann hafi lokið daglegum störfum hjá stefnda. Það stangist á við framburð hans fyrir dóminum. Þá fari stefnandi úr og í í framburði sínum fyrir dóminum um það hvort hann vinni á verkstæðinu eða ekki.

Stefndi kvað hlutleysisskylduna vera það stranga að fyrirtækið mætti ekki einu sinni selja ljósaperur né aðra varahluti í bifreiðar. Stefnandi hafi lýst því yfir á fundi þeirra ásamt lögmanni að honum væri heimilt að vinna önnur störf, þ. e. á bifreiðaverkstæði. Verði starfsmenn uppvísir að slíku geti Hugverkastofa afturkallað faggildingu stöðvarinnar endanlega eða tímabundið. Stefndi hafi á þessum tíma haft þrjátíu og fimm manns í vinnu og það sé af og frá að stefndi hafi tekið þá áhættu að fórna störfum starfsmanna eða starfsleyfi stöðvarinnar fyrir aukastörf eins starfsmanns. Þá kvað fyrirsvarsmaður stefnda rangt haft eftir hjá stefnanda að uppsögnin hafi ekki verið rædd við hann og störf hans á þeim fundi þegar stefnanda var sagt upp. Þá hafi ekki verið möguleiki á að láta stefnanda vinna uppsagnarfrestinn vegna viðurlaga sem vofðu yfir fyrirtækinu. Þá hafi einnig getað farið svo að Hugverkastofa hefði skyldað fyrirtækið til að innkalla og endurskoða allar þær bifreiðar sem stefnandi hefði komið að og skoðað fyrir stefnda. Stefndi staðfesti að það væri engin heimild í reglum Hugverkastofu til að veita undanþágu á hlutleysisreglunni þar sem starfsmönnum sé bannað að eiga í eða vinna hjá bifreiðaverkstæði.

Stefnandi heldur því fram að hann hafi undirritað yfirlýsinguna um skyldur starfsmanna í flýti og ekki fengið afrit af henni þegar hann starfaði fyrir stefnda. Eins og fram hefur komið var stefnandi á þriggja vikna námskeiði á vegum stefnda áður en hann tók við starfi sem skoðunarmaður. Var farið ítarlega í skyldur og störf starfsmanna og gat stefnanda því ekki verið annað en kunnugt um hlutleysisskylduna. Þá lagði stefnandi sjálfur fram afrit af skjalinu sem hann undirritaði fyrir dóminn. Telur dómurinn stefnanda ekki hafa sýnt fram á að honum hafi verið ókunnugt um starfsskilyrði sín né verið í góðri trú þegar hann hóf störf fyrir Multimenn ehf.

Stefnandi hefur farið í og úr með það hvort hann hafi unnið fyrir Multimenn ehf. eða bara átt hlut í félaginu. Eins og kemur fram á heimasíðu félagsins var stefnandi þar kynntur sem starfsmaður. Styður það einnig framburður fyrirsvarsmanns stefnda svo og yfirlýsingar í bréfi lögmanns stefnanda og í stefnunni sjálfri að stefnandi starfaði hjá félaginu á sama tíma og hann starfaði fyrir stefnda. Er framburður stefnanda um að upplýsingarnar um störf hans hjá félaginu hafi farið á heimasíðu Multimanna fyrir mistök ótrúverðugur og að engu hafandi.

Telur dómurinn að öllu ofangreindu virtu sannað að stefnandi átti hlut í félagi sem sinnti viðgerðum á bifreiðum og mótorhjólum svo og flutti inn varahluti í bifreiðar ásamt því að sinna fleiri störfum.

Telur dómurinn stefnda hafa sýnt fram á með gögnum og fyrir dómi að stefnda var skylt að fara eftir þeim lögum og reglum sem um starfsemina giltu. Voru þar meðal annars þær reglur sem stefnandi undirritaði við upphaf starfs síns hjá stefnda. Kemur þar m. a. fram undir liðnum Tengsl: „Skoðunarmaður Aðalskoðunar hf. skal vera laus við hvers kyns viðskiptalegan, fjárhagslegan og annan þrýsting sem áhrif getur haft á faglega dómgreind hans, má ekki vera framleiðandi, hönnuður, söluaðili, umboðsmaður, leigjandi, eða annast almennar viðgerðir ökutækja.“ Telur dómurinn orðalag þetta skýrt og tvímælalaust. Það eitt að vera eigandi að bifreiðaverkstæði veldur því að skoðunarmaður hefur fjárhagslegan hag af því að vísa bifreiðum sem ekki fá fulla skoðun til síns verkstæðis til viðgerðar. Þá er skýrt orðað að starfsmaður má ekki annast almennar viðgerðir ökutækja. Er þessi kvöð til að tryggja að sá hinn sami og gerir við úti í bæ sjái ekki einnig um að veita þeirri viðgerð skoðun í starfi hjá stefnda. Telur dómurinn þetta ákvæði skýrt og ekki fara gegn stjórnarskrárbundnum réttindum stefnanda um að starfa annars staðar á meðan hann starfar hjá stefnda.

Þá er hvergi getið um í kjarasamningi eða lögum að stefnda hafi verið skylt að áminna stefnanda og gefa honum kost á að bæta úr háttsemi sinni. Stefndi er hlutafélag í eigu einkaaðila og gilda því ekki reglur opinberrar stjórnsýslu varnandi áminningar um félagið. Er þeirri málsástæðu því hafnað.

Brot stefnanda, eins og rakið er ítarlega að framan, er skýlaust brot á þeim skilyrðum sem stefnandi gekkst undir við ráðningu sína hjá stefnda. Það brot eitt og sér getur valdið því að stefndi missi starfsleyfi sem veitt er af opinberum stofnunum. Var því fyrirvaralaus uppsögn nauðsynleg og réttlætanleg. Í ljósi þess að það var ákvörðun stefnanda að taka að sér ósamrýmanleg störf og gera sig um leið vanhæfan til að sinna starfi sínu hjá stefnda og setja sína hagsmuni ofar hagsmunum stefnda á hann ekki rétt á launum á uppsagnarfresti né skaðabótum.

Af öllu ofangreindu virtu kemst dómurinn að því að uppsögn stefnda á störfum stefnanda hafi verið lögmæt. Verður stefndi því sýknaður af aðalkröfu stefnanda.

Í ljósi þessarar niðurstöðu eru skilyrði 26. gr. laga nr. 91/1991 ekki uppfyllt og ber því að vísa þeirri kröfu frá dómi.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 800.000 krónurí málskostnað.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Aðalskoðun hf., er sýkn af aðalkröfu stefnanda, Þ-kk-ef Á-kk-ef.

Varakröfu stefnanda er vísað frá dómi.

Stefnandi greiði stefnda 800.000 krónurí málskostnað.