E-7211/2005

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar um framkomna frávísunarkröfu stefnda föstudaginn 20. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af O-kk-þgf B-kk-þgf, kt. 000000-0000, Seiðakvísl 6, Reykjavík, með stefnu birtri 15. nóvember 2005 á hendur íslenzka ríkinu og Tryggingastofnun ríkisins til réttargæzlu.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að viðurkennd verði með dómi bótaskylda íslenzka ríkisins vegna þess líkamstjóns, sem stefnandi varð fyrir þann 22. september 2002, er skortur á læknisþjónustu á bráðamóttöku Landspítala - háskólasjúkrahúss við Hringbraut, leiddi til, að töf varð á sjúkdómsgreiningu og ósæðargúlsaðgerð á stefnanda. Þá er þess krafizt, að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu. Við málskostnaðarákvörðun verði tekið tillit til þess, að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að dómsmáli þessu verði vísað frá dómi, en til vara, að stefndi verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Til þrautavara er þess krafizt, að stefndi verði sýknaður af dómkröfum stefnanda að svo stöddu. Með öllum dómkröfum stefnda eru gerðar þær kröfur, að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Af hálfu réttargæzlustefnda eru engar kröfur gerðar í málinu, enda engar kröfur gerðar á hendur honum.

II

Málavextir

Málavextir, eins og þeim er lýst í stefnu, eru ekki umdeildir. Voru atvik þau, að síðdegis laugardaginn 21.09.2002 fékk stefnandi skyndilegan verk í kvið, sem leiddi til þess, að hann var fluttur með sjúkrabíl á bráðadeild Landspítala- háskólasjúkrahúss við Hringbraut um kl. 01:30 aðfaranótt sunnudagsins 22.09.2002. Við komu þangað var stefnandi mjög kvalinn, kaldsveittur og með óstöðug lífsmörk. Segir í sjúkraflutningsnótu, að verkir leiði fram í kvið ofan við lífbein, meira vinstra en hægra megin, og að hann sé kaldsveittur og fölur. Stefnandi fékk morfín í sjúkrabílnum, 5 mg í æð og 5 mg undir húð. Blóðþrýstingur þar var 140/90 og púls 80. Í handskrifaðri bráðabirgðasjúkraskrá er ástandi stefnanda lýst á þann veg, að hann sé kaldsveittur og meðtekinn af verkjum, kviður er sagður þaninn, tympaniskur, eymsli við þreifingu neðan til vinstra megin. Hann var hitalaus, blóðþrýstingur þá 86/58 og púls 106. Í hjúkrunarskrá er einnig sagt, að sjúklingur sé kaldsveittur og fölur og blóðþrýstingur 86/58 og púls 54. Ekki er að finna frekari lýsingu á líðan stefnanda um nóttina, ef frá er talin röntgenbeiðni, sem rituð er kl. 03:30, en þar segir, að um sé að ræða mikla kviðverki og mæði og sjúklingur sé kaldsveittur og með mikla verki við þreifingu vinstra megin neðan til í kvið. Spurningar til röntgenlæknis beindust að því, hvort um gæti verið að ræða rof á görn eða garnalömun, en ekki fundust merki um slíkt.

Stefnandi var ekki skoðaður af sérfræðingi. Ákveðið var um nóttina að senda stefnanda í sneiðmyndatöku af kviðarholi næsta dag til að kanna hvort um æðargúl, aneurysma, væri að ræða. Stefnandi var látinn byrja á að drekka skuggaefni um kl. 9 um morguninn. Þegar leið á morguninn versnaði líðan stefnanda mjög og voru verkirnir orðnir viðþolslausir. Var sneiðmyndatakan gerð um hádegið. Þar kom í ljós stór ósæðargúll neðan nýrnaæða, sem náði niður að skiptingu æðarinnar. Mesta þvermál var 8,9 sm. Fram kom, að um mikla blæðingu var að ræða, einkum vinstra megin við æðina í hæð við vinstra nýrað og neðan við nýrað og í grindarbotni hægra megin. Stefnandi var þá fluttur með sjúkrabíl til bráðaaðgerðar á æðaskurðlækningadeild LSH í Fossvogi. Aðgerðin sem slík gekk vel, en í kjölfarið fékk stefnandi nýrnabilun, hjartabilun og blóðeitrun. Eftir aðgerðina þurfti stefnandi að dvelja á gjörgæsludeild í nýrnavél í alls 6 vikur. Stefnandi telur, að batahorfur sínar hefðu verið mun betri, og hann hefði ekki hlotið af líkamstjón, ef fyrr hefði verið gripið inn í sjúkdómsferlið.

Með bréfi dags. 26.11.2003 lagði stefnandi fram kvörtun á hendur Landspítala - háskólasjúkrahúsi til Landlæknisembættisins. Kvartanir stefnanda beindust að ellefu klukkustunda drætti á sjúkdómsgreiningu frá því að hann kom inn á sjúkrahúsið. Telur stefnandi dráttinn um að kenna ónógri sérfræðiþjónustu inni á sjúkrahúsinu.

Álitsgerð Landlæknisembættisins lá fyrir þann 18.01. 2005. Þar segir svo m.a.:

Ljóst er að við komu var sjúklingur bráðveikur, mjög kvalinn, kaldsveittur og með óstöðug lífsmörk. Á bráðamóttöku ber að skrá skoðun læknis og hjúkrunarfræðings á þar til gerð blöð. Fullyrt er að þessi gögn hafi verið útfyllt og að þau hafi fylgt sjúklingnum í Fossvog þegar hann fór þangað frá bráðamóttöku á Hringbraut, en þau hafi ekki fundist þrátt fyrir ítarlega leit á báðum stöðum. Ljóst er að sjúklingur var ekki skoðaður af sérfræðingi komunóttina og ekki fyrr en líða tók á morgun. Sjúklingur telur að aðstoðarlæknir hafi reynt að ná tali af sérfræðingi, en ekki tekist. Líklegast er að um sé að ræða símtöl aðstoðarlæknis við deildarlækni, sem var á bakvakt en vakthafandi sérfræðingur, G-kk-nf B-kk-nf, kveðst ekkert símtal hafa fengið vegna sjúklingsins og ekki vitað af honum fyrr en á röntgenfundi að morgni. Mismunagreining í tilvikum sem þessum getur verið erfið, en sú spurning vaknar, hvort greining hefði fengist fyrr ef sérfræðingur í skurðlækningum hefði komið að málum við innlögn sjúklings. Því er í raun svarað í greinargerð G-kk-ef B-kk-ef, sérfræðings á skurðlækningadeild Landspítala háskólasjúkrahúsi við Hringbraut, þar sem hann segir að í sínum huga sé alveg ljóst að það hefði átt að hafa samband við hann sem vakthafandi sérfræðing strax þegar O-kk-nf kom um nóttina, þar sem vinnureglur kveði á um að sérfræðingur eigi að vita af öllum með óstöðug lífsmörk, mjög slæma kviðverki, ef grunur er um rofa á ósæð eða gat á görn og ef vinnugreining er ekki ljós. Vinnureglur varðandi uppvinnslu sjúklinga með kviðverki munu ekki hafa verið til á skrifuðu formi á þessum tíma, en nú verið úr því bætt.

Í niðurstöðu álits Landlæknisembættisins segir síðan.:

Sjúklingur hefur ekki fengið þá þjónustu á Landspítala háskólasjúkrahúsi, sem ætlast verður til, þar sem deildarlæknir/aðstoðarlæknir hafði ekki samband við sérfræðing þegar sjúklingur með svo alvarleg sjúkdómseinkenni og óljósa greiningu var innlagður á bráðavakt. Líklegt má telja að batahorfur sjúklings hefðu skánað ef fyrr hefði verið gripið inn í sjúkdómsferlið, þótt ekki verði fullyrt um það. Jafnframt gerir Landlæknisembættið athugasemdir við að sjúkraskrá fyrst eftir komu er ófullkomin. Einnig hversu lengi það dróst að senda Landlæknisembættinu gögn málsins.

Þann 01.11.2004 lagði stefnandi inn umsókn til Tryggingastofnunar ríkisins um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000. Í bréfi stofnunarinnar, dags. 02.11. 2004, segir, að umsókn um bætur úr sjúklingatryggingu krefjist ítarlegrar skoðunar og umfangsmikillar gagnaöflunar, og taki úrvinnsla þeirra nokkurn tíma. Að jafnaði megi búast við, að niðurstaða um bótaskyldu liggi fyrir innan sex til átta mánaða frá því að umsókn berist Tryggingastofnun.

Þann 29.07.2005 féllst Tryggingastofnun ríkisins á, að um bótaskylt atvik væri að ræða samkvæmt 1. tl. 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, þar sem líkur væru á, að komast hefði mátt hjá tjóni að hluta, ef meðferð stefnanda hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði, þ.e.a.s. ef ósæðargúllinn hefði verið greindur fyrr og aðgerð framkvæmd fyrr en gert var. Stefnandi geti því eftir atvikum átt rétt til bóta vegna beinna afleiðinga sjúklingatryggingaratviksins, nái tjónið tiltekinni lágmarksfjárhæð. Fyrst og fremst sé um að ræða bætur vegna sjúkrakostnaðar, launataps, þjáninga, varanlegrar örorku og varanlegs miska.

Stefnandi kveður, að varðandi mat á varanlegri örorku eða miska þurfi að óska eftir örorkumati hjá tryggingayfirlækni og sé það síðan alfarið í höndum Tryggingastofnunar að afla gagna, meta örorkuna og fjárhæð bóta. Samkvæmt 7. grein sjúklingalaga nr. 111/2000 sé ekki unnt að gera bótakröfu gegn bótaskyldum aðila samkvæmt reglum skaðabótaréttar, nema tjón hafi ekki fengizt að fullu bætt samkvæmt 5. gr. laganna, fari bótafjárhæðin fram úr því hámarksþaki sem þar geti um. Kveður stefnandi þetta fyrirkomulag skerða rétt sinn til bóta og vera í andstöðu við megintilgang sjúklingalaganna og skaðabótalaganna og vera auk þess brot á eignaréttarákvæði og jafnræðisákvæði stjórnarskrár.

Þann 27.09.2005 krafði stefnandi stefnda um viðurkenningu á bótaskyldu ríkisins vegna framangreindra læknamistaka, svo honum yrði unnt að láta meta tjón sitt og gera bótakröfu samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, þar sem hann telji hagsmunum sínum betur borgið á þeim grundvelli en á grundvelli laga nr. 111/2000.

Með bréfi embættis ríkislögmanns til lögmanns stefnanda, dags. 18. október 2005, var tekin afstaða til bótakröfu stefnanda og bent á, með vísan til 7. gr. laga nr. 111/2000, að beina þyrfti kröfunni að Tryggingastofnun ríkisins.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því, að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni, sem rekja megi til saknæmrar háttsemi starfsmanna bráðamóttöku LSH við Hringbraut. Hin saknæma háttsemi felist í því, að hvorki hafi verið haft samband við stefnanda, né hann skoðaður af vakthafandi sérfræðingi, þrátt fyrir alvarleg sjúkdómseinkenni og óljósa sjúkdómsgreiningu við innlögn á bráðamóttöku LSH við Hringbraut þann 22.09. 2002. Þessu til stuðnings sé vísað til ummæla í greinargerð G-kk-ef B-kk-ef, sérfræðings á skurðlækningadeild Landspítala -háskólasjúkrahúsi við Hringbraut, dskj. nr. 10, þar sem hann segi, að í sínum huga sé alveg ljóst, að það hefði átt að hafa samband við hann sem vakthafandi sérfræðing strax og stefnandi kom um nóttina, þar sem vinnureglur kveði á um, að sérfræðingur eigi að vita af öllum með óstöðug lífsmörk, mjög slæma kviðverki, ef grunur sé um rofa á ósæð eða gat á görn og ef vinnugreining sé ekki ljós. Vinnureglur varðandi uppvinnslu sjúklinga með kviðverki muni ekki hafa verið til á skrifuðu formi á þessum tíma, en nú hafi verið úr því bætt. Auk þess sé vísað til álits Landlæknisembættisins, dskj. nr. 5, en í niðurstöðum segi:

Sjúklingur hefur ekki fengið þá þjónustu á Landspítala háskólasjúkrahúsi, sem ætlast verður til, þar sem deildarlæknir/aðstoðarlæknir hafði ekki samband við sérfræðing þegar sjúklingur með svo alvarleg sjúkdómseinkenni og óljósa greiningu var innlagður á bráðavakt. Líklegt má telja að batahorfur sjúklings hefðu skánað ef fyrr hefði verið gripið inn í sjúkdómsferlið.

Stefnandi byggir á því, að í kjölfar ósæðargúlsaðgerðarinnar þann 22.09. 2002 hafi hann hlotið nýrnabilun, hjartabilun og blóðeitrun, sem rekja megi til þess, hve seint hafi verið gripið inn í sjúkdómsferli hans sökum ofangreinds seinagangs við sjúkdómsgreininguna, sbr. ummæli Landlæknis, dskj. nr. 5:

Líklegt má telja að batahorfur sjúklings hefðu skánað ef fyrr hefði verið gripið inn í sjúkdómsferlið.

Auk þess sé álit Tryggingastofnunar ríkisins dskj. nr. 8:

Það er niðurstaða Tryggingastofnunar að líkur séu á að það hefði mátt komast hjá tjóni að hluta ef meðferð þinni hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði, þ.e.a.s. ef ósæðargúllinn hefði verið greindur fyrr og aðgerð framkvæmd fyrr en gert var.

Stefnandi byggir á því, að verði mistök varðandi læknisþjónustuna talin sönnuð, hafi sönnunarsjónarmið í norrænum skaðabótarétti þróazt þannig, burt séð frá lögum nr. 111/2000, að sú sönnunarregla sé talin gilda um skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnanir, að sannist vanræksla eða mistök, beri viðkomandi læknir og/eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því, að afleiðingar hefðu komið fram, þó svo engin mistök hefðu átt sér stað. Umrædd regla feli þannig í sér öfuga sönnunarbyrði, hvað þennan þátt varði og styðjist við fjölda dómafordæma.

Stefnandi byggir og á því, að hann þurfi ekki að sæta því að fara með mál sitt fyrir Tryggingastofnun ríkisins, bæði varðandi ákvörðun sakar í máli þessu og upphæð skaðabóta, samkvæmt 15. grein laga nr. 111/2000. Þá sé hann ekki nauðbeygður til að hlíta ákvæðum 5. greinar laganna um lágmarksbætur.

Kveðst stefnandi byggja þessa kröfu sína á því, að 7. gr. sjúklingalaga nr. 111/2000 brjóti gegn stjórnarskrárbundnum rétti hans. Óumdeilt sé, að skaðabótakröfuréttindi, eins og öll önnur verðmæt réttindi manna, séu eign í skilningi 72. greinar stjórnarskrár. Byggi stefnandi á því, að þessi eignarréttur hans sé varinn af eignarverndar- og jafnræðisákvæðum stjórnarskrár. Með lögum nr. 111/2000 sé stefnandi sviptur þeim rétti sínum að geta farið með bótakröfu sína á hendur bótaskyldum aðila eftir almennum reglum skaðabótaréttarins, sem sé ótvíræð skerðing á hans helgustu réttindum og mannhelgi.

Byggir stefnandi á því, að slík takmörkun og leynileg meðferð bótakröfunnar umfram aðra tjónþola feli í sér skerðingu á þeim úrræðum, sem stefnanda gæfist annars við ákvörðun skaðabótanna. Um sé að ræða skerðingu á rétti hans til að fá viðurkenningardóm um bótakröfuna, hugsanlega gjafsókn og mat óvilhallra matsmanna á tjóninu og fjárhæð þess. Byggi stefnandi á því, að það skipti sköpum fyrir tjónþola, hvort heldur hann fari með bótakröfu sína eftir almennum reglum skaðabótaréttarins, eða hvort hann þurfi að lúta reglum laga nr. 111/2000. Samkvæmt sjúklingatryggingalögunum sé það Tryggingastofnun ríkisins, sem afli ein gagna, taki afstöðu til bótaskyldu og ákveði fjárhæð bóta. Stefnandi byggi á því, að Tryggingastofnun hafi sérstaka lækna á sínum snærum til að meta örorku, sem gefi stefnanda ástæðu til að draga óhlutdrægni þeirra í efa.

Byggir stefnandi einnig á því, að samkvæmt sjúklingatryggingalögunum séu bætur eingöngu greiddar, ef höfuðstóll virts tjóns nemi á bilinu 50.000 til 5.000.000 króna. Fari virt tjón upp fyrir þá fjárhæð, geti tjónþoli fyrst gert skaðabótakröfu samkvæmt reglum skaðabótaréttarins. Eins og framkvæmdin sé, taki tjónþola nokkur ár að fá niðurstöðu í gegnum slíkt kerfi, sem sé verulega þungt í vöfum. Allt þetta skerði hagsmuni stefnanda. Ljóst sé því, að verulegir hagsmunir séu í húfi, fái stefnandi ekki notið þess réttar síns að beina bótakröfu sinni að bótaskyldum aðilum málsins, samkvæmt reglum skaðabótaréttar strax í upphafi. Samkvæmt framangreindu bitni lög nr. 111/2000 óeðlilega þungt á þröngum hópi tjónþola, þ.e. þeim, sem verði fyrir skaðabótaskyldu tjóni í tengslum við sjúkdómsmeðferð á sjúkrastofnun og auðvelt eigi með að sanna, að tjónið verði rakið til sakar. Stefnandi byggi á því, að framangreind skerðing á rétti sínum sé hvorki byggð á almennum né efnislegum mælikvarða.

Byggir stefnandi og á því, að í athugasemdum með lögum nr. 111/2000 komi skýrt og augljóslega fram, að meginmarkmið og tilgangur með setningu laganna sé að auka rétt sjúklinga til bóta fyrir tjón sem hljótist af læknismeðferð, þegar sök liggi ekki fyrir, en ósanngjarnt sé, að bætur verði ekki greiddar. Fyrir gildistöku sjúklingatryggingalaganna voru það almennt þeir sjúklingar einir, sem hafi getað sannað, að tjón af völdum læknismeðferðar eða í tengslum við læknismeðferð yrði rakið til sakar annars manns/manna, sem hafi átt rétt á bótum eftir almennum skaðabótareglum. Aðrir sjúklingar hafi getað orðið fyrir heilsutjóni í tengslum við læknismeðferð, án þess að skilyrði bótaréttar eftir almennum skaðabótareglum væru fyrir hendi. Sönnunarvandkvæði í þessum málaflokki séu oft meiri en á öðrum sviðum, bæði vegna læknisfræðilegra álitamála og þess, að oft séu ekki aðrir til frásagnar en þeir, sem eigi hendur sínar að verja, þegar tjónþoli haldi því fram, að mistök hafi orðið. Kostnaður við rekstur skaðabótamála sé mikill, sérstaklega þegar erfitt sé að sanna gáleysi eða orsakatengsl. Í þessum málum sé oft erfitt að sanna sök, þó svo að líkur bendi til sakar, og hafi sjúklingar í mörgum tilvikum setið uppi með afdrifaríkar og bótalausar afleiðingar læknismeðferðar. Tilgangur löggjafans hafi því verið að auka rétt þeirra sjúklinga, sem örðugt hafi átt með að sanna sök, eins og segi í athugasemdum við frumvarpið:

Tilgangur fyrirhugaðra breytinga er að tryggja tjónþola víðtækari rétt á bótum en hann á samkvæmt almennum skaðabótareglum og jafnframt að gera honum auðveldara að ná rétti sínum.

Með öðrum orðum, þá hafi tilgangur löggjafans verið sá að auka rétt þeirra sjúklinga, sem ekki hafi átt rétt á bótum samkvæmt almennum skaðabótareglum sökum sönnunarörðugleika. Byggi stefnandi á því, með hliðsjón af ofangreindu, að þeir sjúklingar, sem eigi rétt á bótum á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttarins, eigi vitaskuld að halda þeim rétti sínum, enda hafi það ekki verið tilgangur eða markmið löggjafans að skerða þann rétt við setningu laga nr. 111/2000.

Stefnandi byggir enn fremur á því, að það geti ekki verið í samræmi við 65. grein stjórnarskrár, að hann þurfi að sæta annarri meðferð við ákvörðun bóta en aðrir, sem orðið hafi fyrir skaðabótaskyldu tjóni. Í lögum nr. 111/2000 felist auk þess, að tjónþolum sé mismunað, eftir því hvar þeir verði fyrir hinu bótaskylda tjóni. Þeir, sem verði fyrir líkamstjóni hjá sérfræðingum, sem starfi samkvæmt d- lið 1. málsgreinar 9. greinar og tekið hafi vátryggingu hjá tryggingafélagi, geti rekið mál sín fyrir dómstólum. Þeir, sem verða fyrir líkamstjóni, svo sem í vinnuslysum eða bílslysum, sæki bætur sínar án þeirrar takmörkunar, sem settar séu með lögum nr. 111/2000. Jafnræðis sé því ekki gætt, þar sem þröngum hópi manna, sem verði á grunvelli sakar fyrir líkamlegu og geðrænu tjóni, sé samkvæmt 7. grein gert að þola aðra og takmarkandi meðferð á bótakröfu sinni en öðrum, sem á grundvelli sakar verði fyrir líkamlegu og andlegu tjóni. Mismununin sé því hvorki byggð á almennum né efnislegum mælikvarða. Ekkert sérstakt markmið réttlæti þessa mismunun, og engin hlutlæg og eðlileg sjónarmið liggi henni til grundvallar. Stefnandi byggi og á því, að hún sé auk þess brot gegn 1. gr. I. viðauka, sbr. 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnandi byggir á því að virða beri að vettugi 7. gr. laga nr. 111/2000 samkvæmt öllu framansögðu, þar sem ákvæðið stangist á við framangreind stjórnarskrárvarin réttindi hans, auk þess sem þetta ákvæði sé hvorki í samræmi við tilgang sjúklingatryggingalaganna né það markmið, sem löggjafinn hafi ætlazt til, að lögin myndu ná, þ.e. að tryggja tjónþola víðtækari rétt á bótum en hann eigi samkvæmt almennum skaðabótareglum, auk þess sem ákvæðið sé ekki í samræmi við meginreglu skaðabótaréttarins um fullar bætur með greiðum og fljótvirkum hætti.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar og á því, að lög nr. 111/2000, ákvæði 7. greinar og 15. greinar, brjóti gegn 1. málsgrein 6. greinar mannréttindasáttmála Evrópu um réttláta málsmeðferð, og að allir eigi rétt til að bera slíkan ágreining, sem hér sé til úrlausnar, undir óháðan dómstól, sbr. Mannréttindadómstóll Evrópu, mál nr. 55853/00. Einnig brjóti það gegn 1. mgr. 6. greinar sáttmálans, að ekki sé hægt að bera mál undir almennan dómstól, fyrr en málið hafi farið í gegnum hina svifaseinu framkvæmd Tryggingastofnunar ríkisins.

Stefnandi byggir og á því, að lög nr. 111/2000 séu úr gildi fallin. Í 22. grein laganna segi, að lögin taki gildi 1. janúar 2001 og taki til tjónsatvika eftir þann tíma. Síðan segi, að endurskoða „skuli“ lögin innan 4 ára frá gildistöku þeirra. Sá tímafrestur hafi liðið þann 1. janúar síðastliðinn, og því séu lögin úr gildi fallin, þar sem þau hafi ekki verið endurskoðuð, þrátt fyrir skyldubundið ákvæði um, að það yrði að gera. Hafi lögin því einungis haft takmarkaðan gildistíma. Alla vega hafi lögin takmarkað gildi varðandi þau ákvæði þeirra, sem mest reyni á í þessum máli, svo sem 7. grein og 15. grein laganna.

Stefnandi byggir á því, að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í skilningi 1. greinar laga nr. 50/1993 og eigi því rétt á fullum bótum samkvæmt þeim lögum, sem ekki megi koma til skerðingar á samkvæmt lögum nr. 111/2000. Stefnandi eigi því rétt á, að tjón hans verði metið samkvæmt 1. grein laga nr. 50/1993, samanber 3., 4. og 5. gr. laganna. Stefnandi byggi og á því, að þrátt fyrir þann aldur, sem hann hafi náð, hafi hann verið með fullt starfsþrek, sem hann hafi reiknað með, að hann myndi halda vel yfir sjötugsaldur. Téð læknamistök hafi hins vegar svipt hann þeim lífsgæðum.

Stefnandi styður dómkröfur sínar við: 65. grein og 72. grein stjórnarskrár, almennu skaðabótaregluna og regluna um vinnuveitendaábyrgð. Þá byggi hann á því, að lög nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu séu undantekningar frá almennum reglum skaðabótaréttar og túlkist því þröngt gagnvart stefnanda, þar sem málið snúist um skerðingu réttinda. Einnig sé vísað til sönnunarreglna skaðabótaréttar og einkamálaréttarfars. Þá vísi stefnandi til laga nr. 50/1993, eins og rakið hafi verið. Krafa um viðurkenningardóm sé byggð á 2. mgr. 25. greinar Eml. Málskostnaðarkrafan styðjist við 129. grein og 130. grein laga nr. 91/1991.

Stefnandi byggir á því, að heilbrigðisráðherra hafi yfirumsjón með heilbrigðismálum hér á landi samkvæmt 1. mgr. 2. greinar laga nr. 97/1990 með síðari breytingum, sem og heilsugæslum, sjúkrastofnunum og sjúkrahúsum. Varðandi valdsvið hans yfir Landspítala -háskólasjúkrahúsi vísist til 1. mgr. 30. greinar laga nr. 97/1990. Þá vísi stefnandi einnig til 7. greinar reglugerðar um Stjórnarráð Íslands nr. 3/2004.

Þar sem mál þetta snerti hlutverk Tryggingastofnunar ríkisins, sé stofnuninni stefnt til réttargæzlu, þannig að stofnunin gæti tekið til varna, ef forráðmenn þar á bæ telji svo rétt vera. Sjá 21. grein eml.

Málsástæður stefnda

Aðalkrafa stefnda er sú, að málinu verði vísað frá dómi og er sá þáttur málsins einungis hér til úrlausnar.

Frávísunarkröfu sína byggir stefndi á því, að málatilbúnaður stefnanda uppfylli ekki skilyrði 1. tl. 24. gr. einkamálalaga nr. 91/1991 og sé því ekki tækur til efnismeðferðar. Aðallega sé á því byggt, að sakarefni dómsmálsins eigi ekki undir dómstóla, eins og hér hátti til. Af þessari ástæðu verði að vísa málinu frá dómi.

Í dómsmáli þessu krefjist stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu vegna ófullnægjandi læknismeðferðar á Landspítala - háskólasjúkrahúsi af hálfu starfsfólks stefnda. Samkvæmt sjúklingatryggingarlögum nr. 111/2000 eigi stefnandi rétt á bótum á grundvelli laganna og fyrir liggi, að sá réttur hafi þegar verið viðurkenndur af réttargæzlustefnda. Samkvæmt 7. gr. sjúklingatryggingarlaganna segi, að skaðabótakrafa verði ekki gerð á hendur neinum, sem sé bótaskyldur samkvæmt reglum skaðabótaréttar, nema tjón hafi ekki fengizt að fullu bætt samkvæmt 5. gr. sömu laga og þá einungis um það, sem á vanti. Engar upplýsingar liggi fyrir í málinu um endanlegt tjón stefnanda og uppgjör á grundvelli sjúklingatryggingarlaganna hafi enn ekki farið fram. Enn sé því ekkert vitað um tjón stefnanda, sem ætlað sé, að rekja megi til meintra mistaka sjúkrahúss stefnda. Þaðan af síður sé vitað, hvort endanlegt tjón stefnanda muni fara fram yfir hámarksfjárhæð bóta samkvæmt 5. gr. laga nr. 111/2000.

Samkvæmt 13. og 14. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 111/2000 skuli Tryggingastofnun ríkisins annast sjúklingatryggingu vegna sjúkrahúsa, og í 15. gr. laganna sé kveðið nánar á um málsmeðferð. Samkvæmt 7. gr. laganna megi ekki hafa uppi skaðabótakröfu, ef sjúklingur/stefnandi eigi rétt á bótum samkvæmt sjúklingatryggingalögum. Stefnandi megi því ekki, a.m.k. ekki á þessu stigi málins, krefjast skaðabóta á þann hátt, sem hann geri í dómsmálinu. Stefnandi geti einungis krafizt bóta á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, og það sé hlutverk stjórnvalds að annast það uppgjör, eins og það sé skilgreint í lögum nr. 111/2000. Skaðabótakrafa stefnanda á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttarins sé því í andstöðu við skýr fyrirmæli 7. gr. laga nr. 111/2000 og þar af leiðandi óheimil samkvæmt 1. tl. 24. gr. eml. nr. 91/1991. Dómstóllinn hafi því ekki heimild samkvæmt lögum nr. 111/2000 til að taka afstöðu til dómkröfu stefnanda. Beri því að vísa málinu frá dómi. Hitt sé síðan annað mál, að reynist bótafjárhæð stefnanda hærri en fjárhæð sjúklingatryggingar, geti stefnandi gert kröfur um bætur samkvæmt skaðabótareglum fyrir tjón, sem sé utan eða umfram gildissvið sjúklingatryggingar. Enn sé ekkert vitað, hvort á það reyni í þessu tilviki.

Auk framangreinds telji stefndi mál þetta vanreifað af hálfu stefnanda. Ekkert liggi fyrir í málinu um, að síðar muni reyna á skaðabótaskyldu stefnda, og hvort hún sé yfirleitt fyrir hendi. Á þessu stigi málins sé ekki vitað, hvort sjúklingatrygging muni bæta stefnanda tjón hans að fullu. Á meðan sú staða sé uppi, sé útilokað fyrir dóminn að taka afstöðu til bótaskyldu. Mál þetta sé því vanreifað af hálfu stefnanda. Með þessari frávísunarmálsástæðu vísist til efnisatriða 80. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir liggur, að Tryggingastofnun ríkisins hefur viðurkennt bótaskyldu samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu nr. 111/2000 vegna líkamstjóns stefnanda í kjölfar veikinda hans, svo sem lýst er hér að framan. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. nefndra laga verða bætur samkvæmt lögunum greiddar án tillits til þess, hvort einhver beri skaðabótaábyrgð á tjóninu samkvæmt reglum skaðabótaréttar. Er tilgangur laganna sá, að auka rétt sjúklinga, þar sem þeim er tryggður bótaréttur án þess að þurfa að sanna sök. Með 7. gr. laganna er girt fyrir það, að tjónþoli geti krafizt bóta samkvæmt reglum skaðabótaréttar, nema tjón hafi ekki fengizt að fullu bætt samkvæmt 5. gr. laganna, og þá einungis um það, sem á vantar. Af hálfu stefnanda er á því byggt, að þetta ákvæði brjóti m.a. gegn stjórnarskrárbundnum rétti hans. Ekki er fallizt á þetta sjónarmið stefnanda, enda er gert ráð fyrir því í lögunum, að tjónþoli geti sótt bætur vegna þess hluta tjóns síns, sem ekki fæst bætt samkvæmt sjúklingatryggingarlögum, eftir reglum skaðabótaréttar og þannig fengið allt tjón sitt bætt að fullu. Ekki er heldur fallizt á, að lögin brjóti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, en þau taka til allra sjúklinga, sem verða fyrir tjóni af orsökum, sem talin eru upp í 2. gr. laganna og eru þannig í sambærilegri aðstöðu og stefnandi. Þá liggur ekkert fyrir í málatilbúnaði stefnanda um umfang meints tjóns hans, eða hvort fjárhagslegt tjón hans sé meira en sú hámarksfjárhæð, sem mörkuð er í 5. gr. sjúklingatryggingarlaga, þannig að bótaskylda samkvæmt skaðabótalögum kunni að vera fyrir hendi. Með vísan til alls framanritaðs er ekki hjá því komizt að vísa málinu frá dómi.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Málinu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf