E-3992/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 19. febrúar sl., er höfðað af A, ... , Reykjavík, á hendur Byggingafélagi námsmanna ses., ..., Reykjavík, með stefnu birtri 23. nóvember 2012.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 3.955.979 kr. auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2010 til 19. desember 2010 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfurnar verði stórlega lækkaðar. Þá er gerð krafa um að stefnandi verði dæmd til að greiða stefnda málskostnað.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir að í ágúst 2008 fluttu stefnandi og sonur hennar, B, sem þá var rúmlega níu mánaða, inn í leiguíbúð í eigu stefnda í fjölbýlishúsi að ... , en stefndi annast útleigu húsnæðis fyrir námsmenn. Voru þá vatnsskemmdir á hurð og hurðarkarmi baðherbergis í íbúðinni. Er talið að þær hafi verið tilkomnar þar sem vatn hafði í tíð fyrri leigutaka flætt úr sturtu í baðherbergi. Lét stefndi skipta um baðherbergishurð og karm skömmu eftir að stefnandi flutti inn í íbúðina. Þá voru rakaskemmdir á innréttingu í kringum ísskáp en stefndi mun ekki hafa lagað þær. Stefnandi stóð að ýmsum umbótum á íbúðinni á eigin kostnað, er hún flutti inn, en hún lét m.a. setja nýtt parket yfir hluta gólfdúks og sprautulakka eldhúsinnréttingu. Framkvæmdir stefnanda voru án samráðs eða samþykkis frá stefnda en fyrir liggur að stefnda var kunnugt um þær eftir á.

Stefnandi ber að skömmu eftir að þau mæðginin fluttu inn í íbúðina hafi farið að bera á ítrekuðum veikindum þeirra beggja en þó einkum sonar hennar. Hafi stefnandi fengið kinn- og ennisholusýkingar í tvígang, tíð nefrennsli, viðvarandi höfuðverk og tíðan flökurleika. Hafi sonur hennar fengið reglulegar sýkingar, sumar alvarlegar, þ. á m. kinnholusýkingar, endurteknar lungnabólgur, eyrnabólgur, viðstöðulausan hósta, kvef og höfuðverki. Í kjölfar umfjöllunar fjölmiðla um húsasóttir og sveppagróður í íbúðarhúsnæði vöknuðu grunsemdir stefnanda um að veikindin mætti mögulega rekja til þess konar aðstæðna í leiguíbúðinni. Í samráði við stefnda fékk stefnandi fyrirtækið Hús & heilsu til að skoða íbúðina með tilliti til raka, rakaskemmda og þeirra lífvera sem kynnu að þrífast við slíkar aðstæður. Íbúðin var skoðuð af S-kvk-þgf D-kvk-þgf S-kvk-þgf, starfsmanni fyrirtækisins, 16. júní 2010 og voru sýni tekin 22. og 23. júní s.á. Náttúrufræðistofnun Íslands rannsakaði sýni sem tekin voru. Sveppafræðingur stofnunarinnar greindi sýnin og gáfu niðurstöður greiningarinnar til kynna að myglusveppir sem skaðlegir væru heilsu manna hafi vaxið undir gólfdúk íbúðarinnar. Að fengnum þessum niðurstöðum flutti stefnandi umsvifalaust út úr íbúðinni með son sinn. Í samráði við fagaðila á sviði sveppagróðurs kveðst stefnandi hafa fargað innbúi sínu. Hafi hún losaði sig við alla hluti sem hún taldi að gætu mögulega borið með sér sveppagróðurinn sem um ræddi. Í kjölfarið hafi hún fest kaup á nýju innbúi, fötum o.fl. Kveður stefnandi að næstu daga og vikur eftir að mæðginin fluttu úr leiguíbúðinni hafi heilsa þeirra stórbatnað og hefur heilsubrestur ekki haft áhrif á daglegt líf þeirra allt frá þeim degi. Telur stefnandi sig hafa ofgreitt leigu og orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna kostnaðar við skipti á innbúi og gerir kröfu um greiðslu vegna þess úr hendi stefnda.

Upphaflega var málið enn fremur höfðað til viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna heilsutjóns sonar stefnanda, B, og þá gerði stefnandi kröfu um miskabætur sér til handa vegna veikinda hans. Í þinghaldi 18. nóvember 2013 féllu B og stefnandi frá þeim kröfum.

Skýrsla Húsa &heilsu

Í skýrslu Húsa og heilsu, dagsettri 30. júní 2010, kemur fram að starfsmaður fyrirtækisins, S-kvk-nf D-kvk-nf S-kvk-nf, hafi komið í íbúðina við ... hinn 16. júní 2010. Ástæða skoðunar er sögð sú að í húsnæðinu byggi barn sem væri mikið veikt og hefði tíðar sýkingar. Við skoðun í baðherbergi vaknaði grunur um myglu á festingu sem héldi sturtuhaus, svartir flekkir (bæði efst og í miðju). Ekki hefði verið talin ástæða til þess að taka sýni þar sem mun dýrara væri að athuga hvort þetta væri mygla eða bakteríur en að skipta út þessum hlutum. Raki mældist ekki á bak við flísar nema í kringum blöndunartæki vinstra megin (nær veggnum), þar mældist allt að 99% raki undir flísum á u.þ.b. 40 cm svæði. Annars staðar í sturtu hafi rakinn mælst 17-25% á bak við flísar. Ekki væri unnt að sjá að fúga væri að springa eða kítti að opnast. Hugsanlega væri ekki þétt með fram skrúfum sem héldu uppi blöndunartækjum og eitt gat væri sjáanlegt í fúgu upp við vegg (raki mældist samt ekki á því svæði). Raki mældist í gólfi 17-25% nema í horni við sturtu, við hurðarkarm. Örlítil rakaskemmd væri sjáanleg á hurðarkarmi neðst við gólf. Grunur væri um örlitla myglu á bak við eða í karmi. Annars staðar í íbúð hafi ekki verið að finna neitt óeðlilegt eftir sjónræna skoðun og rakamælingu. Fram kom að íbúi [stefnandi] hefði gefið upplýsingar um vatnsskemmdir á innréttingu og hurðarkörmum áður en hún flutti inn. Myndir frá því áður en hún hafi málaði sýndu að vatnstjón hefði orðið í íbúðinni áður en hún flutti inn. Rakaskemmd væri í hurðarkarmi á vegg og í skáp utan um ísskáp. Miðað við vatnsskemmdir sem væru sjáanlegar á myndum væri mælt með því að betur yrði skoðað ástand undir dúk þar sem vatnstjónið hefði orðið. Ef mygla eða bakteríur hefðu náð að vaxa upp undir dúk gæti það haft áhrif á loftgæði í íbúðinni. Full ástæða væri til að kanna ástand undir parketi og dúk með því að draga fram ísskáp og losa upp parket á því svæði og opna inn í sökkul. Einnig þyrfti að losa frá lista framan við baðherbergi þar sem málning hafi verið bólgin og kanna ástand á því svæði með tilliti til rakasækinna örvera.

Í skýrslunni kemur fram að skoðun og sýnataka hefði farið fram 22. júní 2010 að viðstöddum tveimur fulltrúum stefnda sem hefðu fjarlægt parketlista og skorið bút úr dúk á tveimur stöðum. Sýni hefðu verið tekin af dúk þar sem ummerki væru eftir vatnstjón á myndum (bólgin málning) og við ísskap þar sem sjáanleg rakaskemmd væri í innréttingu. Einnig hefði verið tekið stroksýni af hurðarkarmi þar sem safnast hefði eitthvert efni. Sýnataka færi þannig fram að sýni væri tekið af þeim svæðum þar sem grunur léki á um myglu í vexti. Sýni væru tekin beint af byggingarefnum til þess að skoða hvort og þá hvaða myglusveppir væru í vexti og til staðar við skoðun í byggingarefnum en ekki færi fram talning á gróum. Þessi sýni væru ekki sett í ræktun og því væru ekki ræktuð upp þau gró sem ef til vill væru til staðar heldur einungis skoðuð sú mygla sem hefði vaxið upp á byggingarefnum. Við sýnatöku væri skoðaður myglusveppur sem vaxið hefði upp en ekki talin gró.

Þá kemur fram í skýrslunni að óskað hafi verið eftir skoðun á húsnæði með tilliti til raka og myglu. Hvergi væri sýnileg mygla á yfirborði. Sýni væri tekið úr dúk sem væri á vegg undir parketlista þar sem grunur léki á um eldra vatnstjón. Raki mældist ekki við skoðun á þessu svæði. Umrædd sýni hafi verið send Náttúrufræðistofnun Íslands til rannsóknar. Niðurstöður hennar gefi til kynna að vöxtur myglusveppa sé undir dúknum, sérstaklega í líminu og á kantinum. Tegundaflóra í dúknum sé dæmigerð fyrir húsnæði sem orðið hafi fyrir vatnsskaða. Fjórar tegundir finnast og eru þrjár þeirra tegundir (Aspergillus, Penicillium, Memnoniella) sem séu jafnan tengdar við heilsubrest þeirra sem búa í húsnæði þar sem þær vaxa. Tegundin Memnoniella echinata er náskyld Stachybotrys tegundum sem eru kallaðar ,,The Black Mold“, þessi tegund hefur ekki fundist áður í sýnum hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Þessar tegundir geti framleitt eiturefni og aðrar efnaafleiður sem geta hlaðist upp í lofti innandyra og haft neikvæð áhrif á loftgæði. Þær eru því áhættuþáttur fyrir heilsu þeirra sem búa í íbúðinni. Truflun verður á ónæmiskerfi og 75% meiri hætta er á því að finna fyrir einkennum og fá sýkingar í öndunarfæri. Þar sem þessar aðstæður skapi áhættu fyrir langveikt barn sem dvelur í íbúðinni sé mælt með því að barnið yfirgefi íbúðina sem allra fyrst til þess að minnka líkur á frekari áhrifum á öndunarfæri og ónæmiskerfi. Til þess að einkenni minnki eða hverfi þegar flutt sé úr húsnæði og þar sem í þessari tilteknu íbúð sé barn sem hafi verið veikt síðustu tvö ár sé mikilvægt að íbúar hreinsi eftir ákveðnum reglum, húsgögn og búslóð áður en flutt sé í aðra íbúð. Nauðsynlegt geti verið að skipta um sængur og bólstraða hluti sem erfitt sé að hreinsa með hefðbundnum aðferðum. Ekki sé unnt að vita hvort hreinsun beri árangur fyrr en íbúar hafa yfirgefið húsnæðið og nái að vera tiltölulega einkennalausir í öðru myglufríu húsnæði með búslóðina með sér. Búslóð þurfi að meðhöndla á sérstakan hátt. Það þurfi að þurrka nokkrum sinnum af hverjum hlut með ákveðnum efnum og aðferðum til þess að reyna að fjarlægja gró og aðrar agnir sem hafa sest fyrir á búslóð og innanstokksmunum með hörðu yfirborði. Ryksuga þurfi með HEPA filter ryksugu tau, teppi og fatnað sem ekki megi þvo í þvottavél. Það sem skipti mestu máli við að hreinsa innanstokksmuni sé að einstaklingur sem hefur búið í myglusveppasýktu húsnæði nái heilsu og geti verið einkennalaus á næsta heimili. Þess vegna sé afar mikilvægt að viðkomandi taki ekki með sér eigur sem flytja með sér gró og aðrar agnir í miklu magni.

Skýrsla Húsa & heilsu var send Byggingafélagi námsmanna og staðfesti framkvæmdastjóri félagsins móttöku hennar.

Matsgerð M-kvk-ef I-kvk-ef G-kvk-ef læknis

Undir rekstri málsins aflaði stefnandi matsgerðar dómkvadds matsmanns, M-kvk-ef I-kvk-ef G-kvk-ef, læknis, Ph.D, sérfræðings í lunga- og ofnnæmislækningum. Í matsbeiðni var þess óskað að matsmaður léti í té rökstutt álit sitt um áhrif nánar tiltekinna sveppategunda annars vegar á heilsufar fólks almennt og hins vegar á heilsufar sonar stefnanda, B. Í matsgerð frá 26. ágúst 2013 fjallar matsmaður í inngangi sínum almennt um myglusvepp í húsnæði. Þar kemur m.a. fram að raki í húsnæði geti valdið því að myglugró sem finnist í húsnæðinu byrji að vaxa. Vöxtur myglusvepps sé alltaf óeðlilegur innandyra og vísbending um að rakastig sé of hátt og/eða að raki hafi komist í byggingarefni. Fjölmargar myglutegundir geti vaxið en vegna innbyrðis samkeppni tegunda sé ekki óalgengt að nokkrar tegundir séu meira áberandi en aðrar. Ekki sé unnt að fullyrða að ein (eða fleiri) myglutegund sé hættulegri en aðrar, heldur sé allur vöxtur myglusvepps í íbúðarhúsnæði dreginn undir sama hatt, þ.e.a.s. sem óæskilegur og heilsuspillandi.

Stefnandi óskaði þess að matsmaðurinn svaraði þremur spurningum:

1) Hverjir eru hættueiginleikar sveppategundanna Chaetomium globosum, Aspergillus sp., Phomea holsveppur og Memnoniella echinat? Nánar tiltekið er óskað eftir áliti á því hvort og þá, í hvaða mæli, áðurgreindar sveppategundir geti verið skaðlegar fyrir heilsu íbúa finnist þær í íbúðarhúsnæði.

Hvað varðar tegundina Chaetomium globosum þá kemur fram að sveppurinn geti valdið sveppasýkingum í húð (mycosis) hjá mönnum.

Hvað varðar tegundina Aspergillus ssp þá kemur fram að sveppurinn geti valdið sjúkdómum hjá mönnum, sýkingum (apergillosis) hjá ónæmisbiluðum einstaklingum og einstaklingum með undirliggjandi lungnasjúkdóm. Einnig geti hann valdið ofnæmissviðbrögðum (Allergic bronchopulmonary Aspergillosis) og ofnæmiseinkennum í nefi/augum sem og versnum á astma, sérstaklega hjá þeim sem séu með ofnæmi fyrir sveppategundinni. Sumar Aspergillus tegundir framleiði aflatoxín sem séu með best þekktu sveppaeitrum sem til eru. Aflatoxin myndist t.d. í mygluðu heyi og geti borist í matvæli og valdið eitrun (lifrarskemmdum) og sé þar að auki ákaflega krabbameinsvaldandi (krabbamein í lifur).

Hvað varðar tegundina Phoma glomerata þá kemur fram að sveppurinn geti valdið sveppasýkingu í húð og sé talinn geta valdið ofnæmisviðbrögðum í nefi (alleric rhinitis) hjá mönnum.

Hvað varðar tegundina Memnoniella echinata þá kemur fram að sveppurinn hafi verið tengdur astma og einkenni frá efri loftvegum (rhinitis) hjá mönnum. Þessi myglusveppur hafi fengið á sig slæmt orðspor fyrir nokkrum árum („Black mould“) vegna hugsanlegra tengsla við blæðingar í lungnavef ungbarna (pulmonary haemosiderosis). Þetta samband hafi ekki verið staðfest.

2) Við hvaða aðstæður þrífast sveppategundirnar Chaetomium globosum, Aspergillus sp., Phomea holsveppur og Memnoniella echinat í íbúðarhúsnæði. Sérstaklega er óskað eftir áliti matsmanns á áhrifum raka á vöxt framangreindra sveppategunda.

Fram kemur hjá matsmanni að myglusveppir og gró þeirra finnist við eðlilegar aðstæður bæði utan og innandyra í mismiklu magni, háð árstíðum. Gró megi finna alls staðar í kringum okkur og berist þau bæði með andrúmslofti, á fötum fólks og í feldi dýra inn í íbúðarhúsnæði. Þar liggja þau á yfirborði hluta, á húsgögnum og í fatnaði. Gró finnist einnig á/í byggingarefnum en valdi engum usla nema að raki komist í þau. Myglusveppur þurfi ekki birtu til að vaxa og sé kjörhitastig breytilegt en flestar tegundir geti vaxið við stofuhita. Myglusveppir verði að fá raka til að geta vaxið. Þetta þýði að sveppagró sem liggi í dvala byrja aðeins að vaxa þegar raki berst til þeirra. Raki í íbúðarhúsnæði hvort sem er að utan (leki frá þaki eða sprungum) eða innan (skemmdar vatnslagnir, leki) geti orsakað mygluvöxt. Sveppagróin séu til staðar í umhverfinu og byrji að vaxa á 1-2 dögum eftir að raki berist til þeirra. Sveppir lifi góðu lífi á ýmsu byggingarefni ef raki er nægilegur, þeir vaxi og fjölgi sér með grómyndun.

3) Hvort og þá í hvaða mæli, rekja megi heilsufarsbresti B sem m.a. er lýst í dskj. nr. 21 og 22 til (a)sveppategundanna Chaetomium globosum, Aspergillus sp., Phomea holsvepps og Memnoniella echinat; og (b) þeirra aðstæðna sem fjallað er um í svari við matsspurningu nr. 2?

Í almennri umfjöllun matsmannsins um áhrif raka í íbúðarhúsnæði á heilsu kemur m.a. fram að mikið hafi verið ritað um áhrif rakaskemmda í íbúðarhúsnæði, í skólum og á vinnustöðum á heilsufar á síðustu áratugum. Enn sé margt óskýrt í þessum málum og virðist í þessu eiga við eins og oft í læknisfræðinni að um samspil erfða og umhverfis sé að ræða. Ekki hafi verið hægt að greina hvaða myglutegund sé mest heilsuspillandi né greina/ákveða magn mygluvaxtar (í fermetrum) eða magn myglugróa (í rúmmetrum lofts) sem sé klárlega skaðlegt heilsu manna. Þó sé vitað að mikið magn myglu í heyi geti valdið bráðaveikindum hjá bændum (hypersensitivity pneumonitis). Á síðustu 10-15 árum hafi birst mikil fjöldi vísindagreina og samantekta á þeim (meta-analysis). Það sem sé sammerkt þessum greinum sé að samband finnist á milli einkenna (fyrst og fremst frá öndunarfærum) og þess að búa/starfa í rakaskemmdu húsnæði. Engin af þessum greinum eða samantektum hafi getað fullyrt eða talið það sannað (causal effect) að rakaskemmdir í húsnæði valdi heilsutjóni. Aftur á móti séu þessi tengsl við heilsuvanda í rakaskemmdu húsnæði alþjóðlegt fyrirbæri, staðfest með fjölda rannsókna og viðurkennd af vísindasamfélaginu. Flestar rannsóknir sem skoðað hafa áhrif raka á heilsu manna, hafi metið tíðni einkenna frá efri loftvegum (augu, nef, háls) sem og neðri loftvegum (hósti, hvæsiöndun, slímmyndun o.s.frv.). Almennt megi segja að svokallaður áhættustuðull (Odds Ratio (OR)/Relative Risk (RR)) sé á bilinu 1,3 – 1,5. Þetta þýði að einstaklingar sem búa í rakaskemmdu húsnæði greini frá fyrrgreindum einkennum 30 – 50% oftar en þeir sem búa í þurru húsnæði. Færri rannsóknir snúi að sýkingum en til séu nokkrar rannsóknir sem sýna fram á aukna tíðni öndunarfærasýkinga hjá einstaklingum sem búa í rakaskemmdu húsnæði.

Matsmaður taldi hins vegar að ekki væri unnt að sýna fram á að húsnæðið sem B hafi flutt í níu mánaða gamall, hafi valdið (causal effect) heilsuleysi hans. Þó væri ekki unnt að útiloka að rakaskemmdir í húsnæði hafi haft áhrif á heilsu hans á þeim tíma sem hann hafi búið á ... . Að leggja faglegt mat á, í hvaða mæli rakaskemmt húsnæði hafi haft áhrif á heilsu barnsins sé afar erfitt og nánast ómögulegt en ljóst sé að um væri að ræða einstakling með frávik í ónæmiskerfinu sem og astma sem geri hann í grunninn viðkvæmari fyrir sýkingum. Þar af leiðandi megi segja að afar óæskilegt hafi verið að B hafi búið í húsnæði með rakaskemmdum og að hugsanlega hafi það valdið hluta af hans veikindum. Þekking okkar í dag geti ekki sagt okkur af hverju eða hvernig rakaskemmt húsnæði hafi áhrif á heilsu sumra sem þar búi. Talið sé að margir mismunandi ferlar séu í gangi og samspil sé á milli einstaklinga og aðstæðna hverju sinni og séu þessi tengsl (ferlar) ekki að fullu skilin þrátt fyrir ítarlegar rannsóknir. Að minnsta kosti sé ljóst að einstaklingar eigi ekki að búa í rakaskemmdu húsnæði vegna þess að samspil raka með tilheyrandi myglu og bakteríuvexti sem og niðurbroti byggingarefna geti haft neikvæð áhrif á heilsu íbúa þess.

Skýrslur fyrir dómi

Skýrslur fyrir dóminum gáfu stefnandi, M-kvk-nf I-kvk-nf G-kvk-nf, læknir, S-kvk-nf D-kvk-nf S-kvk-nf, starfsmaður Hús og heilsu, G-kvk-nf G-kvk-nf E-kvk-nf, sveppafræðingur hjá Náttúrufræðistofnun Íslands, S-kk-nf M-kk-nf A-kk-nf vörubílstjóri og G-kk-nf E-kk-nf, umsjónarmaður hjá stefnda.

III

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefndi beri ábyrgð á tjóni hennar á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttarins. Stefndi hafi verið grandvís um þann vatnsleka sem hafi valdið sveppagróðrinum í íbúð þeirri sem stefnandi hafi haft á leigu. Stefndi sé sérhæfður í og starfi við útleigu íbúða og beri því sérfræðiábyrgð á að þær íbúðir séu í leiguhæfu ástandi. Það að ekki hafi verið kannað hvort vatnsskemmdir, sem hafi verið jafn sýnilegar og raun beri vitni, hafi haft frekari afleiðingar ber vott um stórfellt gáleysi sem leiði til bótaábyrgðar. Stefnanda hafi á hinn bóginn aldrei verið ljóst að umræddur sveppagróður væri til staðar í íbúðinni.

Um endurgreiðslu ofgreiddrar leigu

Hvað varðar kröfu um endurgreiðslu ofgreiddrar leigu á tímabilinu frá ágúst 2008 til júlí 2010, vísar stefnandi til þess að samkvæmt 14. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 skuli leiguhúsnæði „þegar það sé afhent leigjanda, vera í því ástandi sem almennt sé talið fullnægjandi miðað við fyrirhugaða notkun þess og staðsetningu“. Jafnframt vísar stefnandi til 2. mgr. 16. gr. og 1. mgr. 24. gr. reglugerðar nr. 941/2002 um hollustuhætti. Á leigusala hvíli lögákveðin skylda til þess að koma leiguhúsnæði í íbúðarhæft ástand og viðhalda því þannig að heilsu manna sé ekki stefnt í hættu. Stefndi hafi hins vegar ekki uppfyllt þessa skyldu sína enda hafi hann ekki gætt þess að koma umræddri leiguíbúð í fullnægjandi ástand fyrir afhendingu miðað við fyrirhugaða notkun hennar og honum því verið óheimilt að leigja íbúðina út. Rakaskemmdir hafi verið í íbúðinni við afhendingu sem hafi haft heilsuspillandi áhrif á stefnanda og son hennar. Ástandsgalli sá sem hafi verið á leiguhúsnæðinu hafi verið mjög falinn og þrátt fyrir að ummerki um leka sæjust, m.a. á veggjum íbúðarinnar, hafi stefnandi, sem búi ekki yfir þekkingu á fasteignarekstri, með engu móti gert sér grein fyrir umfangi og alvarleika lekans né þess sveppagróðurs sem hafi þrifist í íbúðinni, með tilheyrandi skaðlegum afleiðingum. Um leið og stefnanda hafi orðið þessi staðreynd ljós hafi hún flutt með barn sitt út úr íbúðinni í samræmi við ráðleggingar fagfólks.

Stefnandi vísar til þess að í skýrslu Húsa & heilsu hafi verið bent á að fjarlægja þyrfti gólfefni, meta ástand undir dúk og pússa upp lím á gólfi. Í tilfellum þar sem sveppagróður finnist í vistarverum fólks sé heimilisfólki ráðlagt að fara umsvifalaust úr íbúðinni þar sem það taki langan tíma að efnahreinsa viðkomandi vistarverur og þurrka með sérstökum vélum ef vel eigi að vera. Í niðurstöðum á greiningu sýna úr íbúðinni segir orðrétt í skýrslunni: „Þar sem þessar aðstæður skapa áhættu fyrir langveikt barn sem dvelur í þessari íbúð er mælt með því að barnið yfirgefi þessa íbúð sem allra fyrst til þess að minnka líkur á frekari áhrifum á öndunarfæri og ónæmiskerfi.“ Stefnandi hafi brugðist við ofangreindu eins og aðrir ábyrgir og áhyggjufullir foreldrar, ekki tekið neina áhættu og flutt umsvifalaust út með barn sitt.

Um kröfu vegna kostnaðar við skipti á innbúi

Stefnandi vísar til þess að eftir að hún hafi flutt úr leiguíbúðinni með son sinn vegna hins skaðlega sveppagróðurs hafi hún fargaði allri búslóð sinni, sem hafði verið keypt ný sumarið 2008, allt frá hnífapörum upp í húsgögn og raftæki. Hafi stefnandi áður ráðfært sig m.a. við S-kvk-þf D-kvk-þf S-kvk-þf hjá Húsum & heilsu og G-kvk-þgf G-kvk-þgf E-kvk-þgf, sveppafræðing hjá Náttúrufræðistofnun. Hafi sú síðarnefnda m.a. tjáð stefnanda að gífurlega erfitt yrði að þrífa hluti til að vera viss um að engar skaðlegar agnir yrðu eftir heilsu barnsins til tjóns, þar sem gróagnir þær er um ræðir séu ekki sjáanlegar með berum augum og þoli mjög vel ýmis hreinsiefni. Ljóst sé að líkamlegri heilsu sonar stefnanda hafi staðið hætta af því að búa í hinu sveppasýkta húsnæði og hafi stefnandi brugðist rétt við þegar hún hafi umsvifalaust flutt með hann úr íbúðinni og látið farga búslóðinni. Til stuðnings fjárkröfu sinni vísar stefnandi til reikninga Ikea, Rúmfatalagersins, Húsasmiðjunnar, Byko og Elko útgefinna á árinu 2008, samtals að fjárhæð 1.767.495 kr., sem gefi til kynna verð á hluta þess innbús sem stefnandi hafi látið farga en hún hafi keypt það nýtt þegar hún hafi flutt inn í íbúðina að ... á því ári.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993. Einnig húsaleigulaga nr. 36/1994 og reglugerðar um hollustuhætti nr. 941/2002. Vaxtakröfur byggir stefnandi á ákvæðum laga um vexti, verðtryggingu o.fl. nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa byggir á ákvæðum 129 .– 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 19/1991.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er öllum kröfum stefnenda í máli þessu, málatilbúnaði og málsástæðum, mótmælt bæði sem tilhæfulausum og efnislega röngum. Stefndi byggir á því að skilyrði skaðabótaábyrgðar skorti alfarið í málinu þ.e. um sök, ólögmæti, orsakatengsl og fjártjón. Stefnufjárhæð í sé órökstudd og ekki byggð á öðru en staðhæfingum stefnanda. Allt hafi verið þurrt í íbúðinni við athugun starfsmanna stefnda eftir að næsti leigutaki á undan hafi flutt út.

Stefndi bendir á að samkvæmt málatilbúnaði stefnenda sé lagt til grundvallar, líkt og um óyggjandi sannindi væri að ræða að heilsuspillandi áhrif hljótist af íveru í húsnæði þar sem myglusveppur finnst. Þótt ýmsir hafi verið til að halda þessu fram, hafi niðurstöður rannsókna þó verið á þá leið að fylgni milli myglusvepps og heilsubrests þyki með öllu ósönnuð. Með öllu sé óljóst um orsakir þess að ummerki um myglu hafi fundist í íbúð þeirri er stefnandi hafi leigt af stefnda. Alþekkt sé t.d. að raki myndist í öllum íbúðum ef ekki er loftað nægilega vel út. Stefnandi hafi búið í íbúðinni í nærri tvö ár, en skv. upplýsingum úr skýrslu Hús & heilsu geti vöxtur myglusveppa átt sér stað á mjög skömmum tíma.

Hvað varðar kröfu um endurgreidda leigu vísar stefndi til þess að hún eigi sér ekki lagastoð. Þannig séu í III. kafla húsaleigulaga nr. 36/1994 ákvæði varðandi þær aðstæður ef upp koma annmarkar í leiguhúsnæði en þar komi fram að leigutaki skuli þá gera leigusala skriflega grein fyrir aðfinnslum og krefjast úrbóta, er leigutaki skuli verða við innan frests er greinir í 17. gr. laganna. Óumdeilt sé að stefnandi hafi búið í íbúðinni á leigutímanum og án nokkurra aðfinnslna varðandi íbúðina. Bent sé og á jákvæð viðbrögð stefnda við umleitan stefnanda í júní 2010 vegna skoðunar Húsa og heilsu. Stefndi verði því í engu talinn hafa vanrækt í skyldur sínar skv. III. kafla húsaleigulaga. Þá séu engin efnisleg rök fyrir því að leigutaki geti að því einu tilskildu að mygla finnist í hinu leigða húsnæði krafið um endurgreiðslu á allri leigu allt frá upphafi leiguviðskipta. Staðhæfingum um að íbúðin hafi ekki verið í leiguhæfu ástandi þegar stefnandi hafi hafið að leigja hana sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Óvíst sé af hverjum orsökum ,,mygla“ hafi verið í íbúðinni og þá sé samband milli myglusvepps í húsnæði og heilsubrests fólks ekki sannað.

Hvað varðar skaðabætur vegna kostnaðar við skiptingu á innbúi vísar stefndi til þess sem að framan er rakið varðandi það að ósönnuð sé sök af hans hálfu. Í annan stað vísar hann til þess að þau viðbrögð stefnanda að farga allri búslóð sinni séu ekki í neinu samræmi við tilefnið, sbr. m.a. ráðgjöf í skýrslu Húsa & heilsu, og samrýmist ekki á neinn hátt skyldum tjónþola um takmörkun tjóns. Þá liggi ekki fyrir skv. stefnu hvaða muni umrædd búslóð hafði að geyma og sé krafan því einnig vanreifuð. Því síður liggi fyrir eitthvert raunhæft mat um verðmæti þeirra.

Til stuðnings lækkunarkröfu sinni vísar stefndi til sömu málsástæðna og lagaraka og greinir að ofan til stuðnings kröfu um sýknu af einstaka liðum bótakröfunnar.

Stefndi telur enn fremur að stefnandi hafi beðið of lengi með málsókn þessa, en u.þ.b. tvö ár hafi liðið frá bréfaskiptum aðila uns mál þetta hafi verið höfðað. Skaðabótakröfur út af umræddum leiguviðskiptum, hafi þær einhvern tímann verið fyrir hendi, séu af þessum sökum fallnar niður fyrir tómlæti.

Stefndi mótmælir vaxta- og dráttarvaxtakröfum í stefnu. Byggir hann á því að dráttarvextir gætu fyrst reiknast mánuði eftir stefnubirtingardag, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Um lagarök vísar stefndi m.a. til reglna skaðabótaréttar og þeirra skilyrða sem gerð eru fyrir bótaskyldu, um sök, ólögmæti, orsakatengsl, fjártjón og vávæni. Vísað sé til reglna um sönnun og sönnunarbyrði og ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá sé vísað til ákvæða húsaleigulaga nr. 22/1994, einkum til III. kafla laganna. Einnig sá vísað til reglu skaðabótaréttar um að tjónþola beri skylda til að takmarka tjón sitt. Vísað sé til 80. gr. laga nr. 91/1991 og reglna um skýran og glöggan málatilbúnað og frávísunarástæður vegna galla á málatilbúnaði. Loks er vísað til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkrafa byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á fjártjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna myglusvepps sem fannst í íbúð sem stefnandi tók á leigu af stefnda frá ágúst 2008 til júlí 2010. Gerir stefnandi kröfu um endurgreiðslu leigu og kostnaðar við að skipta út innbúi. Gerð er grein fyrir helstu málavöxtum og sönnunargögnum, þ. á m. niðurstöðum dómkvadds matmanns, í II. kafla dóms þessa.

Óumdeilt er að þegar stefnandi tók við umráðum íbúðarinnar af stefnda í ágúst 2008 voru sýnilegar rakaskemmdir á baðherbergishurð íbúðarinnar og hurðarkarmi í kringum hana. Þá voru sýnlegar rakaskemmdir á innréttingu í kringum ísskáp í eldhúsi. Af hálfu stefnda er því haldið fram að skemmdir á baðherbergishurðinni og hurðarkarminum megi rekja til þess að í tíð fyrri leigjanda hafi vatn flætt úr sturtu í baðherbergi fram á flísalagt gólf baðherbergisins. Hvað skemmdir við ísskáp varðar sé hins vegar líklegra að vatn hafi lekið frá honum enda séu skemmdirnar á allt öðrum stað í íbúðinni. Stefndi skipti um baðherbergishurð og hurðarkarm skömmu eftir að stefnandi flutti inn í íbúðina. Þá er enn fremur óumdeilt að myglusveppur fannst í íbúðinni við rannsókn fyrirtækisins Húsa og heilsu í júní 2010 en þá hafði stefnandi búið í íbúðinni í tæp tvö ár. Telur stefnandi að orsök þess að myglusveppur fannst í íbúðinni megi rekja til þess að stefndi hafi ekki staðið rétt að viðgerðum vegna vatnstjóns. Einungis hafi verið gert við yfirborðsskemmdir en ekki hafi verið farið út í að athuga mögulegan raka undir gólfdúk. Með því hafi starfsmenn stefnda sýnt af sér saknæma háttsemi. Vísar stefnandi sérstaklega til þess að stefndi sé sérfræðingur um útleigu fasteigna enda tilgangur stefnda að annast útleigu húsnæðis fyrir námsmenn.

Umrædd íbúð er um 50 m² að stærð. Á baðherberginu og í forstofunni eru flísar á gólfi en íbúðin er að öðru leyti dúklögð með svokölluðum línóleumdúk. Ekki hefur annað komið fram en að dúkurinn hafi verið þurr og óskemmdur er stefndi tók við íbúðinni af fyrri leigjanda og þegar hann afhenti hana stefnanda. Við þessar aðstæður var því ekki unnt að gera þá kröfu til stefnda að hann léti rannsaka eða fjarlægja dúkinn til að ganga úr skugga um frekari skemmdir. Lét stefnandi leggja fljótandi parket yfir dúkinn, strax og hún tók íbúðina á leigu, sem styður enn frekar að ekkert athugavert hafi verið við dúkinn á þeim tíma. Tilvísanir stefnanda til ráðleggingar fyrirtækisins Húsa og heilsu, um þörf á að fjarlægja gólfefni, eiga ekki við í þessu samhengi, þar sem ekkert hefur komið fram í málinu sem bendir til þess að grunur hafi vaknað um vöxt myglusveppa er starfsmenn stefnda stóðu að umræddum viðgerðum. Með vísan til framangreinds verður því ekki talið að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við viðgerð á íbúðinni vegna vatnstjóns sem þar hafði orðið þannig að það hafi bakað stefnda skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda að öðrum skilyrðum skaðbótaréttar uppfylltum. Þegar af þessari ástæðu verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Með hliðsjón af atvikum máls þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 23. október 2013, sem takmörkuð er við réttargjöld, þóknun lögmanns og öflun matsgerðar. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 1.864.000 þar með talin þóknun lögmanns stefnanda 1.500.000 kr., með virðisaukaskatti, og útlagður kostnaður vegna öflunar matsgerðar 364.000 kr.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Ö-kk-nf H-kk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti málið B-kk-nf J-kk-nf hrl.

Dóminn kvað upp K-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Byggingafélag námsmanna ses., er sýknað af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, samtals 1.864.000 kr., þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, 1.500.000 kr., greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf S-kvk-nf