Y-7/2015

Mál þetta var þingfest 8. janúar sl. og tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 4. apríl sl. Sóknaraðili er G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, kt. [...], Laugateigi 8, Reykjavík, en varnaraðili er Tollstjóri., kt. [...], Tryggvagötu 19, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að ógilt verði aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, nr. 011-2010-02287, sem fram fór 6. október 2015, og lauk með árangurslausu fjárnámi. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Varnaraðili krefst þess að aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu nr. 011-2010-02287 verði staðfest. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

I

Málavextir

Aðila greinir nokkuð á um málavexti. Samkvæmt gögnum málsins og því sem fram er komið í málinu eru málsatvik þau að með fjárnámsbeiðni 9. febrúar 2010, sem móttekin var hjá sýslumanni 11. febrúar 2010, krafðist varnaraðili þess að fjárnám færi fram hjá sóknaraðila til að tryggja greiðslu vangoldinna þing- og sveitarsjóðsgjalda samkvæmt greiðslustöðuyfirliti. Gjöldin höfðu verið lögð á sóknaraðila við álagningu opinberra gjalda árin 2008 og 2009. Krafa varnaraðila nam á þeim tíma að höfuðstól 2.230.153 krónum og dráttarvextir námu 248.279 krónum. Um heimild til fjárnáms var vísað til 9. töluliðar 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Almenn greiðsluáskorun til gjaldenda opinberra gjalda var birt í dagblöðum 16. janúar 2010.

Sóknaraðila var send boðun, sem dagsett er 16. mars 2010, um að fjárnámsbeiðnin yrði tekin fyrir 31. mars 2010. Boðunin var birt fyrir sóknaraðila sjálfum á lögheimili hans 19. mars 2010. Þá var sóknaraðila send boðun, sem dagsett er 1. apríl 2011, um að fjárnámsbeiðnin yrði tekin fyrir 18. apríl 2011. Boðunin var birt á lögheimili hans 5. apríl 2011. Loks var sóknaraðila send boðun, sem dagsett er 8. september 2015, um að fjárnámsbeiðnin yrði tekin fyrir 6. október 2015. Boðunin var birt á lögheimili hans 16. september 2015. Var þá mætt af hálfu sóknaraðila.

Tilkynning um að umboðsmaður skuldara hefði móttekið umsókn sóknaraðila um greiðsluaðlögun á grundvelli laga nr. 101/2010 var birt í Lögbirtingablaðinu 28. apríl 2011. Kom þar fram að við það hæfist tímabundin frestun greiðslna samkvæmt lögum nr. 128/2010 um breytingu á lögum nr. 101/2010.

Tilkynning um að sóknaraðili nyti ekki lengur greiðsluskjóls var birt í Lögbirtingablaðinu 20. febrúar 2015. Í kjölfarið óskaði varnaraðili, í tölvupósti til sýslumanns 23. mars 2015, og aftur 17. ágúst 2015, eftir því að sóknaraðili yrði boðaður að nýju í því skyni að ljúka fyrirtöku fjárnámsbeiðninnar. Varnaraðili greinir svo frá að ekki hafi reynst unnt að taka málið fyrir hjá sýslumanni á tímabilinu 7. apríl 2015 til 13. júní 2015 vegna verkfalls löglærðra fulltrúa sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu.

Lögmaður sóknaraðila hafi mætt við fyrirtökuna 6. október 2015 og mótmælt kröfu varnaraðila á þeim grundvelli að hún væri fyrnd. Fyrningu hefði ekki verið slitið, samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989, við móttöku aðfararbeiðni hjá sýslumanni þar sem skilyrði ákvæðisins um að gerð sé fram haldið án ástæðulauss dráttar hafi ekki verið uppfyllt.

Varnaraðili mótmælti því að krafan væri fyrnd. Beiðnin hafi verið móttekin hjá sýslumanni 11. febrúar 2010, sýslumaður hafi boðað í málið 31. mars 2010 og aftur 18. apríl 2011. Sóknaraðili hafi verið í greiðsluskjóli frá 27. apríl 2011 til 10. febrúar 2015. Varnaraðili hafi 17. ágúst 2015 óskað eftir því við sýslumann að sóknaraðili yrði boðaður til fjárnáms á nýjan leik. Fulltrúi sýslumanns féllst ekki á mótmæli sóknaraðila um að krafan væri fyrnd og lauk fjárnáminu sem árangurslausu með vísan til VIII. kafla laga nr. 90/1989.

Krafa sóknaraðila um ógildingu gerðarinnar barst dóminum 27. nóvember 2015.

II

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili krefst þess að fjárnámsgerð þeirri sem lauk 6. október 2015 sem árangurslausri verði ógilt. Kveður hann ágreining aðila snúast um hvort krafan að baki aðfararbeiðninni hafi verið fyrnd þann 6. október 2015 þegar beiðnin hafi fyrst verið tekin fyrir af sýslumanni. Að sögn sóknaraðila liggur ekkert fyrir um að sýslumaður hafi tekið aðfararbeiðni varnaraðila fyrir fyrr en þann dag en til þeirrar fyrirtöku hafi sóknaraðili verið boðaður með bréfi sýslumanns 8. september 2015.

Hin umdeilda krafa hafi varðað AB þing- og sveitarsjóðsgjöld sem féllu í gjalddaga á árunum 2008 og 2009. Um fyrningu slíkra krafna gildi almennur fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Sé miðað við að gjalddagi hafi verið 1. ágúst hvert ár, samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 90/2003, sé ljóst að kröfurnar hafi verið fyrndar 1. ágúst 2012 og 1. ágúst 2013. Fyrndust því kröfur varnaraðila á árunum 2012 og 2013 hafi varnaraðili ekki slitið fyrningu fyrir þann tíma.

Samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989 sé fyrningu aðfararhæfrar kröfu slitið berist aðfararbeiðni sýslumanni fyrir lok fyrningartíma og gerðinni sé síðan fram haldið án ástæðulauss dráttar. Í málinu liggi fyrir að aðfararbeiðni barst sýslumanni fyrir lok fyrningartíma eða þann 11. febrúar 2010. Sóknaraðili kveðst byggja á því að móttaka sýslumanns hafi ekki rofið fyrningu þar sem gerðinni hafi ekki verið haldið fram án ástæðulauss dráttar eins og áskilið sé í ákvæðinu.

Samkvæmt gögnum sem bárust frá sýslumanni hafi staðið til að taka beiðni varnaraðila fyrir 31. mars 2010 og 18. apríl 2011 en það hafi verið gert í hvorugt skiptið. Beiðni varnaraðila hafi því ekki verið tekin fyrir hjá sýslumanni fyrr en fimm árum og átta mánuðum eftir móttöku. Sóknaraðili telur þennan drátt á fyrirtöku beiðninnar ekki forsvaranlegan. Móttaka beiðninnar hafi því ekki rofið fyrningu samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989 nema sýnt sé fram á að dráttur málsins hafi ekki verið að ástæðulausu.

Af hálfu sýslumanns hafi það verið talin fullnægjandi ástæða fyrir því að taka beiðni varnaraðila ekki fyrir að sóknaraðili hafi verið í greiðsluskjóli samkvæmt lögum nr. 101/2010 í um 46 mánuði af þeim 68 mánuðum sem liðu án þess að beiðnin væri tekin fyrir.

Sóknaraðili telur ekkert í lögum nr. 101/2010 koma í veg fyrir að beiðni varnaraðila verði tekin fyrir hjá sýslumanni. Þá girði ákvæði laganna ekki fyrir að sýslumaður taki ákvörðun um að ljúka fjárnámi sem árangurslausu meðan á greiðsluskjóli skuldara standi.

Í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 sé í liðum a-g með tæmandi hætti talið upp hvað lánardrottnum sé óheimilt. Samkvæmt c-lið þess sé lánardrottnum óheimilt að gera fjárnám í eignum skuldara eða fá þær seldar en ákvæðið girði ekki fyrir að aðfararbeiðni sé tekin fyrir eða að fjárnámi sé lokið án árangurs. Þar sem fyrirtaka beiðninnar hafi réttaráhrif, m.a. samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989, hafi sýslumanni borið að taka beiðnina fyrir án ástæðulauss dráttar. Frekari aðgerðir sýslumanns við fyrirtökuna hefðu ráðist af vörnum og eftir atvikum því hvort gerðarbeiðandi eða gerðarþoli hefðu einhverjar ábendingar um eignir.

Sýslumaður og varnaraðili hafi kosið að draga fyrirtöku málsins og framkvæmd gerðarinnar í tæplega sex ár. Vegna þessa dráttar hafi beiðni um aðför ekki leitt til slita fyrningar á kröfunni, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt þessu hafi krafa varnaraðila verið fallin niður fyrir fyrningu þegar beiðnin hafi verið tekin fyrir 6. október 2015 og hafi sýslumanni þá borið að stöðva gerðina.

Telji dómurinn drátt málsins réttlætanlegan vegna greiðsluskjóls sé á því byggt að um ástæðulausan drátt hafi verið að ræða þá 14 mánuði sem liðið hafi frá móttöku beiðni fram að upphafi greiðsluskjóls og þá sjö mánuði sem liðu eftir lok greiðsluskjóls og fram að fyrstu fyrirtöku. Þá bendir sóknaraðili á að 20. janúar 2014 hafi aðfarargerð nr. 011-2013-12135 verið tekin fyrir hjá sýslumanni og gert árangurslaust fjárnám hjá varnaraðila vegna vangoldinna gjalda árin 2011-2012. Greiðsluskjól sóknaraðila hafi ekki staðið þeirri gerð í vegi.

Þá telur sóknaraðili varnaraðila ekki vera fært að byggja á verkfalli löglærðra fulltrúa hjá sýslumanni sem eins konar force majeure ástæðu.

Með vísan til alls framangreinds telur sóknaraðili að fallast beri á kröfu hans um að umrædd fjárnámsgerð verði ógilt.

III

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili krefst þess að fjárnámsgerð sú sem fram fór 6. október 2015 í máli nr. 011-2010-02287 verði staðfest. Byggir varnaraðili á því að öll skilyrði laga nr. 90/1989 um aðför séu uppfyllt. Beiðni um fjárnám rjúfi fyrningu kröfu sé málinu haldið fram án ástæðulauss dráttar samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 17. gr. laga nr. 150/2007. Enn fremur fyrnist krafa ekki meðan á lögsókn standi samkvæmt 21. gr. síðarnefndu laganna.

Málsmeðferð sýslumanns á aðfararbeiðni hafi verið án ástæðulauss dráttar. Sóknaraðili hafi verið boðaður í fyrirtökur málsins 31. mars 2010 og 18. apríl 2011 en mætt í hvorugt skiptið þannig að ljúka mætti gerðinni. Frá 24. apríl 2011 til 20. febrúar 2015, er sóknaraðili var í greiðsluskjóli, hafi verið óheimilt að láta fjárnámið fara fram vegna fyrirmæla c-liðar 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 og því hafi verið lögmæt ástæða fyrir því að ekki hafi verið hægt að halda áfram með málið. Þá hafi force majeure áhrif verkfalls löglærðra fulltrúa sýslumanns einnig áhrif á mat á því hvort ástæðulaus dráttur hafi verið á meðferð málsins.

Sá dráttur sem hafi orðið á meðferð málsins hafi fyrst og fremst verið vegna atvika er varða sóknaraðila sjálfan. Í tvígang hafi hann ekki mætt til boðaðrar fyrirtöku hjá sýslumanni. Þá hafi málið hvílt vegna umsóknar hans um greiðsluaðlögun með tilheyrandi réttaráhrifum en á umsóknina hafi svo ekki verið fallist á af hálfu umboðsmanns skuldara. Málið hafi svo ekki verið hægt að taka fyrir vegna verkfalls hjá sýslumanni. Af þessu leiði að gildar ástæður hafi legið fyrir því að ekki var hægt að ljúka fyrirtöku fjárnámsbeiðninnar fyrr en 6. október 2015. Ákvæði 52. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 17. og 21. gr. laga nr. 150/2007, leiði ekki til annarrar niðurstöðu en að krafan hafi verið gild þegar fjárnámið fór fram.

Þá hafnar varnaraðili þeim skilningi sóknaraðila á 52. gr. laga nr. 90/1989 að ákvæðið eigi ekki við um árangurslaust fjárnám. Einnig hafnar varnaraðili því að 52. gr. laga nr. 90/1989 sé sérregla um fyrningu sem standi ein og sér. Hana verði að skoða í tengslum við almennar reglur um fyrningu, sbr. 17. og 21. gr. laga nr. 150/2007 enda vísi 17. gr. laganna til áðurnefndrar 52. gr. laga nr. 90/1989.

Með vísan til alls framangreinds telur varnaraðili að fallast beri á kröfu hans um staðfestingu umræddrar fjárnámsgerðar.

IV

Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 92. gr. laga nr. 90/1989, um aðför, er aðilum að aðfarargerð heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um aðfarargerð ef krafa þess efnis berst héraðsdómara innan átta vikna frá því að gerðinni var lokið. Þeirri aðfarargerð sem hér um ræðir lauk 6. október 2015 og var krafa sóknaraðila um úrlausn dómsins móttekin 27. nóvember 2015. Kröfunni er því beint til dómsins innan lögmælts frests. Þá verður talið að gerðinni hafi réttilega lokið sem árangurslausri með vísan til 2. töluliðar 62. gr. laga nr. 90/1989, um aðför, sbr. 1. gr. laga nr. 95/2010, um breytingu á fyrrnefndu lögunum.

Í málinu krefst sóknaraðili þess að umrædd aðfarargerð nr. 011-2010-02287, sem lauk með árangurslausu fjárnámi 6. október 2015, verði ógilt með úrskurði dómsins. Aðfararbeiðnin byggði á heimild í 9. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 og var til komin vegna vangoldinna opinberra gjalda. Almenn greiðsluáskorun var birt 16. janúar 2010.

Sóknaraðili byggir á því að krafa varnaraðila hafi verið fyrnd samkvæmt almennri fjögurra ára fyrningarreglu laga nr. 150/2007 er hið árangurslausa fjárnám fór fram. Móttaka aðfararbeiðninnar hjá sýslumanni hafi ekki rofið fyrningu, sbr. 17. gr. þeirra laga, þar sem henni hafi ekki verið fram haldið án ástæðulauss dráttar eins og áskilið sé í 52. gr. laga nr. 90/1989.

Varnaraðili hefur hafnað þessum sjónarmiðum sóknaraðila og byggir á því að krafan hafi verið gild er fjárnámið fór fram þar sem sóknaraðili hafi í tvígang ekki mætt til boðaðrar fyrirtöku í málinu sem fram átti að fara 31. mars 2010 og 18. apríl 2011 og verið í greiðsluskjóli frá 27. apríl 2011 til 20. febrúar 2015.

Samkvæmt skýru orðalagi 17. gr. laga nr. 150/2007 er fyrningu kröfu, sem kröfuhafi hefur heimild til að krefjast fullnustugerðar á fyrir kröfu hjá skuldara, slitið þegar beiðni um fullnustugerð berst sýslumanni og fullnægt er að öðru leyti skilyrðum 52. gr. laga nr. 90/1989. Í síðarnefnda ákvæðinu segir að fyrningu aðfararhæfrar kröfu sé slitið berist aðfararbeiðni héraðsdómara eða sýslumanni fyrir lok fyrningartíma og gerðinni sé síðan fram haldið án ástæðulauss dráttar. Um réttaráhrif þess að fyrningu hafi verið slitið samkvæmt 15.-17.gr. laga nr. 150/2007 segir í 21. gr. þeirra að nýr fyrningarfrestur byrji ekki að líða meðan á lögsókn standi sem samkvæmt tilvísun ákvæðisins tekur til tilvika er lúta að fullnustugerð. Þá segir í 3. mgr. 21. gr. þeirra að hafi aðfarargerð samkvæmt 1. mgr. 17. gr. farið fram hjá skuldara án þess að krafan hafi fengist greidd að fullu hefjist nýr fyrningarfrestur frá þeim degi sem fullnustugerðinni lauk.

Í málinu liggur fyrir að beiðni um fjárnám barst sýslumanni 11. febrúar 2010 vegna vangoldinna gjalda sóknaraðila samkvæmt greiðslustöðuyfirliti fyrir árin 2008 og 2009. Þegar metið er það skilyrði 52. gr. laga nr. 90/1989 um hvort máli sóknaraðila hafi verið fram haldið hjá sýslumanni án ástæðulauss dráttar er til þess að líta að í framhaldi af móttöku beiðninnar var í tvígang leitast við að gera fjárnám hjá sóknaraðila fyrir kröfu varnaraðila. Í fyrra sinnið með boðun um fyrirtöku málsins 31. mars 2010 og í hið síðara með boðun um fyrirtöku þess 18. apríl 2011. Boðanir vegna þessa voru birtar á lögheimili sóknaraðila, í fyrra skiptið fyrir honum sjálfum. Verður því að líta svo á að ekki hafi tekist að gera fjárnám fyrir kröfunni vegna athafnaleysis sóknaraðila sjálfs.

Hafa verður í huga að er fyrri boðunin var send höfðu lög nr. 95/2010 um breytingu á lögum nr. 90/1989 ekki tekið gildi en með þeim voru rýmkaðar heimildir til að ljúka fjárnámi án árangurs og varð það nú heimilt þótt enginn mætti til gerðarinnar af hálfu gerðarþola ef hann hafði sannanlega verið boðaður til hennar. Er síðari boðunin var send um fyrirtöku þess, 18. apríl 2011, voru einungis nokkrir dagar þar til auglýsing var birt í Lögbirtingablaðinu um greiðsluskjól sóknaraðila auk fleiri aðila sem lagt höfðu inn umsóknir þar að lútandi til umboðsmanns skuldara. Ekkert liggur fyrir um hvort varnaraðili hafi haft vitneskju um að sóknaraðili hefði sótt um greiðsluaðlögun til umboðsmanns skuldara og kynni senn að fara í greiðsluskjól en gera verður ráð fyrir að umsókn hafi verið lögð inn nokkru áður en auglýsing þess efnis var birt í Lögbirtingablaðinu. Verður að telja að í ljósi aðstæðna og atvika máls hafi það verið hagsmunir sóknaraðila að ekki kæmi til fjárnáms hjá honum svo skömmu fyrir væntanlegt greiðsluskjól. Þá er óumdeilt að sóknaraðili var í greiðsluskjóli frá 27. apríl 2011 til 20. febrúar 2015 er auglýsing þess efnis var birt í Lögbirtingablaðinu.

Varnaraðili hefur á því byggt að honum hafi ekki verið unnt að krefjast fjárnáms hjá sóknaraðila vegna ákvæða c-liðar 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 en þar segir að lánardrottnum sé óheimilt að gera fjárnám, kyrrsetningu eða löggeymslu í eigum skuldarans eða fá þær seldar nauðungarsölu. Sóknaraðili hefur talið að þetta ákvæði verði að skýra svo að það eigi ekki við um árangurslaust fjárnám, einungis um fjárnám þar sem eitthvað fæst upp í kröfur lánardrottins. Dómurinn telur ekki unnt að fallast á þessa lögskýringu sóknaraðila. Engin leið er fyrir, hvorki sýslumann né lánardrottinn, að hafa um það fullvissu áður en til fjárnáms er boðað hvort eitthvað fæst upp í kröfur hans og hvort gerðinni ljúki sem árangurslausri eður ei. Standa engin lagarök til þess að líta svo á að ákvæðið geti ekki átt við árangurslaust fjárnám þegar litið er til eðlis fjárnámsgerða og framkvæmdar mála af þessu tagi.

Sóknaraðili hefur einnig bent á að árangurslaust fjárnám hafi farið fram hjá sóknaraðila 20. janúar 2014 vegna vangoldinna opinberra gjalda áranna 2011-2012. Ekki verður talið að það geti breytt ofangreindri niðurstöðu þótt árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá sóknaraðila 20. janúar 2014, á því tímabili sem hann var í greiðsluskjóli, enda er það fjárnám ekki til umfjöllunar í máli þessu og ekkert liggur fyrir eða er fram komið í málinu um að látið hafi verið reyna á gildi þess fyrir dómi.

Þegar litið er til alls þessa er ekki unnt að meta atvik á annan veg en þann að kröfu varnaraðila hafi verið fram haldið án ástæðulauss dráttar eftir að beiðni um aðför til að fullnægja henni hafði borist sýslumanni, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989. Verður einnig að líta til þess að sóknaraðili gat ekki haft réttmætar væntingar til þess að líta svo á varnaraðili hygðist ekki krefjast fullnustu kröfunnar eða að krafan væri niður fallin þegar haft er í huga að sóknaraðili var í tvígang boðaður til fyrirtöku beiðninnar, annars vegar á árinu 2010 og hins vegar á árinu 2011.

Við mat á því hvort máli sóknaraðila hafi verið fram haldið án ástæðulauss dráttar hjá sýslumanni er einnig óhjákvæmilegt að líta til þess að verkfall löglærðra fulltrúa hjá sýslumanni stóð yfir frá 7. apríl 2015 til 13. júní 2015. Eins og alkunna er hafði það mikil áhrif á meðferð mála hjá sýslumanni. Er ljóst að ekki var við varnaraðila að sakast í þessum efnum og um að ræða atvik sem hann gat ekki haft stjórn á.

Þá telur dómurinn að atvik í dómi Hæstaréttar í máli nr. 736/2014 séu ekki sambærileg atvikum í máli þessu og þau sjónarmið sem þar koma fram geti því ekki verið til leiðsagnar hér. Það sama á við um dóm Hæstaréttar í máli nr. 222/2007 en þar var skuldari ekki í greiðsluskjóli og ekki hafði verið gerður reki að því að taka mál hans fyrir hjá sýslumanni eins og í því máli sem hér er til umfjöllunar.

Með vísan til alls framangreinds er hafnað kröfu sóknaraðila um ógildingu aðfarargerðar nr. 011-2010-02287 sem fram fór 6. október 2015.

Með vísan til þessarar niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 á varnaraðili rétt á málskostnaði úr hendi sóknaraðila, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, sem þykir með hliðsjón af umfangi málsins hæfilega ákveðinn 350.000 krónur.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 12. febrúar sl.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Staðfest er aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu í máli nr. 011-2010-02287 sem fram fór 6. október 2015.

Sóknaraðili, G-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf, greiði varnaraðila, Tollstjóra, 350.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf (sign.)

-----------------------