E-462/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 25. september sl. að undangengnum endurteknum munnlegum málflutningi, höfðaði þrotabú Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf., Austurvegi 3, Selfossi, þann 13. september 2007 með stefnu á hendur Eignarhaldsfélaginu Hara ehf., Vaðlatúni 12, Akureyri. Framhaldssök var höfðuð 2. apríl 2008 og sama dag var sakaraukning höfðuð gegn Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf O-kvk-þgf, Hamratúni 6, Akureyri. Með dómi Hæstaréttar Íslands 30. september 2008 var úrskurði um frávísun framhaldssakar og sakaukasakar hrundið.

Stefnandi krefst þess að rift verði með dómi ráðstöfun með afsali dagsettu 12. desember 2005, þar sem Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. afsalaði til stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. byggingarlóð við Bakkasíðu 6 á Akureyri, ásamt tilheyrandi sökkulframkvæmdum, fastanúmer 22-30438, landnúmer 147189. Þá krefst hann þess að rift verði með dómi afsali dagsettu 28. desember 2005, þar sem stefndi Eignarhaldsfélagið Hara ehf. afsalaði sömu lóð til stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef. Einnig krefst hann þess að stefndu verði dæmd til að greiða óskipt til stefnanda 7.600.000 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 28. desember 2005 til greiðsludags og málskostnað.

Stefndu krefjast sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Lóðinni Bakkasíðu 6 var fyrst úthlutað árið 1988, en ekki var byggt á henni. Fór svo tvívegis á ný, árin 1992 og 1993. Þann 13. apríl 1994 var henni úthlutað til fyrirtækis sem hóf framkvæmdir á henni. Undirstöður fóru að síga. Hætti lóðarhafinn við byggingu og féll lóðin til Akureyrarkaupstaðar sem tyrfði yfir. Lóðinni var enn úthlutað árið 2001, en hún féll enn á ný til bæjarins.

Lóðinni var aftur úthlutað árið 2003 og á ný árið 2004, til Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. Kom fram í skýrslu Ó-kk-ef B-kk-ef, sem sat í stjórn þess félags, að það hefði sótt um lóðina í greiðaskyni við O-kk-þf Ó-kk-þf, sem síðan hefði byggt á henni. O-kk-nf er faðir stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef.

Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. afsalaði lóðinni til stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. með afsali dagsettu 12. desember 2005, sem var þinglýst 28. sama mánaðar. Stefnda Eignarhaldsfélagið Hara ehf. afsalaði lóðinni til stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef þann sama dag. Í hvorugu tilviki mun hafa komið endurgjald fyrir lóðina.

Stefnandi aflaði álits A-kk-ef S-kk-ef hdl. og löggilts fasteignasala á markaðsvirði lóðarinnar eins og hún var 12. desember 2005. Í bréfi hans, sem er dagsett 7. september 2007, segir að erfitt sé að áætla nákvæmlega söluverð lóðarinnar á umræddum tíma. Lóðin sé í grónu hverfi, við fullbyggða og snyrtilega einbýlishúsagötu á rólegum stað. Á hinn bóginn hafi lóðin ekki gengið út á sínum tíma vegna þess hversu erfið hún hafi verið til byggingar á henni vegna mikillar jarðvegsdýptar. Þegar hún hafi verið seld hafi verið búið að vinna bug á þessu vandamáli, grunnurinn hafi verið tilbúinn og allur aukakostnaður vegna aðstæðna að baki, en jafnframt hafi verið búið að leggja í verulegan kostnað og framkvæmdir komnar töluvert á veg við bygginguna sjálfa, þannig að í raun hafi meira verið selt en lóðin. Niðurstaða álitsins er að raunhæft söluverð eignarinnar í desember 2005 hafi verið á bilinu 7,0-7,5 milljónir króna.

Stefnandi aflaði undir rekstri málsins mats dómkvadds matsmanns, H-kk-ef P-kk-ef hrl. og löggilts fasteignasala, á markaðsvirði Bakkasíðu 6 miðað við 12. desember 2005. Kveðst hann miða við að grunnur hafi verið að mestu frágenginn með lögnum, járnbundið fyrir plötusteypu en plata ósteypt. Metur hann markaðsvirði eignarinnar 7.600.000 krónur.

II.

Bú Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. var tekið til gjaldþrotaskipta 5. desember 2006. Frestdagur við skiptin er 24. nóvember 2006. Stefnandi kveðst byggja á því að framangreind afsöl séu riftanlegar ráðstafanir í skilningi XX. kafla laga nr. 21/1991. Meðal annars kveðst hann byggja á reglu 2. mgr. 131. gr. laganna um riftun gjafagerninga. Hafi afsal lóðarinnar verið gjafagerningur, enda hafi ekkert endurgjald komið fyrir hana. Lóðinni hafi verið afsalað til stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef innan við 12 mánuðum fyrir frestdag og sé ráðstöfunin því riftanleg, sbr. fyrri málslið 2. mgr. 131. gr. l. nr. 21/1991, enda hafi félagið verið ógjaldfært á þessum tíma og verið það lengi.

Stefnda Eignarhaldsfélagið Hara ehf. hafi verið nákomið stefnanda í skilningi 4.-6. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991 þegar lóðinni var afsalað. Til þessa stefnda hafi verið stofnað af Hara ehf. og BSON ehf., sem hvort hafi átt 50% hlut. H-kk-nf Á-kk-nf hafi verið formaður stjórnar Hara ehf. og Ó-kk-nf B-kk-nf eini stjórnarmaður BSON ehf. Þegar afsalið hafi verið gert hafi H-kk-nf verið formaður stjórnar stefnda og á sama tíma átt hlut í Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. og setið í stjórn félagsins. Ó-kk-nf hafi einnig setið í stjórn stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. og samtímis í stjórn Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. Þá bendir stefnandi á að nefndir menn hafi undirritað afsalið 12. desember 2005 bæði fyrir hönd afsalsgjafa og afsalshafa. Ganga verði út frá því að þeim hafi verið kunnugt um stöðu Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. á þessum tíma og að kröfuhafar myndu skaðast vegna ráðstöfunarinnar, sem leiddi til þess að þeir gátu ekki fengið fullnustu í eigninni.

Þá telur stefnandi ráðstöfunina einnig riftanlega með vísan til almennrar riftunarreglu 141. gr. laga nr. 21/1991, þar sem um hafi verið að ræða ótilhlýðilega ráðstöfun kröfuhöfum til tjóns. Samkvæmt 142. gr. laga nr. 21/1991 skuli sá sem hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúinu fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum. Því sé riftunar- og greiðslukröfu beint að stefndu Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf og þess krafist að hún greiði þrotabúinu stefnufjárhæð óskipt með stefnda Eignarhaldsfélaginu Hara ehf. ásamt dráttarvöxtum. Sé hún eigandi fasteignarinnar og því óumdeilanlegt að hún hafi komið henni að notum. Jafnframt kveðst stefnandi vísa til 146. gr. laga nr. 21/1991. Hafi stefndu Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf mátt vera fullljóst að um riftanlega ráðstöfun væri að ræða í skilningi ákvæðisins, sérstaklega ef horft sé til lýsingar meðstefnda í greinargerð þess efnis, að tilgangur fyrra afsalsins hafi verið að hún fengi afsal síðar.

Stefnandi kveðst telja augljóst að lóðin, ásamt þeim framkvæmdum sem á henni voru á afsalsdegi hafi haft sjálfstætt verðgildi. Um sé að ræða fasteign á einbýlishúsalóð á góðum stað. Vísar stefnandi til niðurstöðu matsmanns um verðmæti eignarinnar. Telur stefnandi ljóst að annað stefndu eða bæði hafi auðgast í skilningi 142. gr. laga nr. 21/1991. Hafi Trésmiðja Fljótsdalshéraðs verið eigandi fasteignarinnar í samræmi við almennar skilgreiningar á fasteignarhugtakinu og ekki fengið neitt greitt þegar eigninni var afsalað.

III.

Í greinargerð stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. kemur fram að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. hafi fyrst fengið lóðinni úthlutað í júní 2003 og síðan endurúthlutað 13. október 2004. Framkvæmdir hafi ekki byrjað fyrr en um mitt ár 2005, því Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. hafi haft næg verkefni önnur, auk þess sem áhættusamt hafi verið að byggja á lóðinni. Vorið 2005 hafi O-kk-nf Ó-kk-nf haft samband við H-kk-þf Á-kk-þf, sem hann vissi að tengdist Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf., til að kanna hvort hann gæti fengið lóðina. Þetta hafi verið auðsótt og síðan hafi framkvæmdir byrjað. Ekki hafi verið greitt fyrir lóðina. Henni hafi síðan fyrir milligöngu H-kk-ef verið afsalað til stefnda, sem síðan hafi afsalað henni til stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef. Muni þetta hafa verið gert vegna þess að O-kk-nf fékk ekki lán til húsbyggingarinnar vegna þess að hann var úrskurðaður gjaldþrota á árinu 2003.

Samkvæmt þessu hafi Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. aldrei byrjað framkvæmdir á lóðinni og aldrei lagt út fé vegna hennar.

IV.

Stefnda Eignarhaldsfélagið Hara ehf. byggir á því að samkvæmt afsalinu hafi eingöngu lóðinni verið afsalað til stefnda, en ekki neinu öðru, svo sem framkvæmdum. Meðstefnda sé nú þinglýstur eigandi og óljóst hvernig afsal til stefnda geti sætt riftun og spurning hvort stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af henni.

Stefnda kveðst halda því fram að lóðin sem slík hafi verið verðlaus, enda hafi ekki tíðkast að lóðir á Akureyri gangi kaupum og sölum. Við mat á verðmæti hennar verði líka að hafa í hug að Akureyrarbær ákvað að fella niður gatnagerðargjald af henni. Verði stefnandi að sanna að lóðin, án framkvæmda, hafi haft eitthvert markaðsverð á þeim tíma sem henni var afsalað til stefnda.

O-kk-nf Ó-kk-nf og meðstefnda hafi greitt allan kostnað við framkvæmdir á lóðinni eftir að þær hófust í júní 2005. Þá hafi O-kk-nf greitt byggingarleyfisgjald og efni og vinnu við gerð grunns ofl. Þá hafi hann unnið mikið sjálfur að byggingu hússins. Trésmiðja Fljótsdalshéraðs ehf. hafi engan kostnað greitt vegna byggingarinnar.

Málatilbúnaður stefnanda byggi á því að um gjöf hafi verið að ræða vegna þess að lóðinni „ásamt tilheyrandi framkvæmdum“ hafi verið afsalað til stefnda. Framkvæmdir séu metnar ásamt lóðinni, en þær hafi aldrei verið eign stefnanda. Engar framkvæmdir hafi verið hafnar þegar O-kk-nf Ó-kk-nf samdi um að yfirtaka lóðina. Hafi stefndi í raun aldrei haft neitt eignarhald á lóðinni vegna þess að H-kk-nf Á-kk-nf hafi í raun verið að gera O-kk-þgf Ó-kk-þgf greiða með því að hafa milligöngu um að O-kk-nf fengi lóðina. Hafi þau O-kk-nf og meðstefnda ekki greitt fyrir hana þegar henni var afsalað til meðstefndu. Þær framkvæmdir sem hafi verið unnar á lóðinni þegar formlega var gengið frá afsali hafi hvorki verið unnar af Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. né stefnda, svo að þegar af þeirri ástæðu verði ekki fallist á það að um gjöf hafi verið að ræða.

Önnur ákvæði laga nr. 21/1991 en 131. gr., sem byggt er á í stefnu, geti ekki komið til álita, því að það hafi í raun ekki verið nein viðskipti sem þessi ákvæði laganna taka til, sem hafi átt sér stað þegar lóðinni var afsalað til stefnda. Fram hafi komið að stefndi hafi aldrei átt þessa lóð, þótt skjalagerð hafi verið með þeim hætti sem fyrir liggur. Stefndi hafi fengið afsal fyrir lóðinni, en afsalað henni þegar til meðstefndu.

Þá telur stefndi tengsl sín við Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf., ekki skipta máli, heldur það að engin tengsl hafi verið milli félagsins og O-kk-ef Ó-kk-ef eða meðstefndu.

Samkvæmt 142. gr. laga nr. 21/1991, sem stefnandi vísi til stuðnings fjárkröfu sinni skuli sá sem hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu fé sem svari því sem greiðsla þrotamanns hafi orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins. Af hálfu stefnda sé á því byggt að lóðin hafi ekki verið seld, hvorugu stefndu. Verðmæti hennar hafi ekki verið neitt. Markaður fyrir lóðir hafi ekki verið til og sé ekki til á Akureyri. Stefndi hafi því ekki haft nein „not“ af lóðinni og stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Sé mótmælt mati, sem byggi á því að búið sé að framkvæma verulega á lóðinni. Eigi stefnandi ekki rétt til að fá framkvæmdirnar greiddar. Hann hafi því ekki orðið fyrir tjóni sem verði metið með vísan til áætlaðs kostnaðar við framkvæmdir sem O-kk-nf Ó-kk-nf hafði ráðist í þegar afsal var gefið út. Beri því að sýkna stefnda.

V.

Stefnda A-kvk-nf M-kvk-nf O-kvk-nf vísar til þess að það hafi verið faðir hennar sem fékk Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. til að sækja um lóðina. Þurft hafi að þinglýsa henni á nafn hennar til að hún fengi lán til að fjármagna byggingu á lóðinni. Hvorki hún né faðir hennar hafi greitt meðstefnda fyrir lóðina. Hún hafi aldrei verið í raun eign annars en föður stefndu og síðar hennar.

Stefnda byggir á því að vandséð sé hvernig stefnandi geti krafist riftunar gagnvart henni. Gerð sé krafa á riftun afsals til hennar, en það skjal beri með sér að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. eigi þar enga aðild. Því sé nokkuð langsótt að riftunarreglur XX. kafla laga nr. 21/1991 geti átt við í þessu tilviki. Riftunar verði krafist gagnvart viðsemjanda þrotamanns, en ekki gagnvart grandlausum þriðja manni, sbr. 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991. Stefnda hafi augljóslega verið grandlaus þegar hún fékk afsal fyrir Bakkasíðu 6. Þá hafi Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. ekki orðið fyrir tjóni við það að stefnda fékk eignarheimildina. Sé ekki hægt að tala um að um gjöf hafi verið að ræða, sbr. 131. gr. laga nr. 21/1991, því að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. hafi aldrei haft eignarumráð lóðarinnar, heldur aðeins verið skjól fyrir föður stefndu.

Þá verði riftunarkröfu ekki beint að stefndu með vísan til 141. gr. laga nr. 21/1991. Það ákvæði eigi efnislega ekki við í þessu máli, því að stefnda sé ekki kröfuhafi í þrotabúið.

Þá sé því mótmælt að stefnda hafi haft einhvern hag af viðskiptunum við meðstefnda, hvað þá stefnanda. Lóðin hafi aldrei verið raunveruleg eign Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf. Engar framkvæmdir hafi verið unnar á henni á kostnað annarra en föður hennar og hennar sjálfrar. Þá sé því mótmælt að mat verði lagt til grundvallar í málinu. Sé matið algerlega ósundurliðað og lítt rökstutt.

VI.

H-kk-nf Á-kk-nf fyrirsvarsmaður stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Þá gáfu vitnaskýrslur Ó-kk-nf B-kk-nf, O-kk-nf Ó-kk-nf, Ó-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf B-kk-nf, Æ-kk-nf J-kk-nf og H-kk-nf P-kk-nf hrl.

Í þessu máli liggur fyrir að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. átti lóðina að Bakkasíðu 6. O-kk-nf Ó-kk-nf hóf á henni framkvæmdir og verður ekki á öðru byggt en að hann hafi staðið straum af þeim að öllu leyti. Trésmiðja Fljótsdalshéraðs afsalaði lóðinni til stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf. endurgjaldslaust með afsali dagsettu 12. desember 2005, sem var þinglýst 28. sama mánaðar. Stefnda Eignarhaldsfélagið Hara ehf. afsalaði lóðinni endurgjaldslaust til stefndu Ö-kvk-ef M-kvk-ef sama dag.

Samkvæmt mati dómkvadds matsmanns var verðmæti fasteignarinnar 7.600.000 krónur er henni var afsalað. Hefur þessu mati ekki verið hnekkt.

Atvik þessa máls eru nokkuð sérstök. Í skýrslum H-kk-ef Á-kk-ef og Ó-kk-ef B-kk-ef kemur eindregið fram að sótt hafi verið um lóðina í greiðaskyni við O-kk-þf Ó-kk-þf, sem ekki taldi sér fært að sækja um hana í eigin nafni. O-kk-nf hefur skýrt svo frá hér fyrir dómi að hann hafi staðið að öllu leyti straum af gjöldum vegna lóðarinnar og framkvæmda á henni. Fær þetta einnig stoð í framlögðum skjölum og skýrslum vitna. Verður ekki annað lagt til grundvallar en að atvik hafi verið með þessum hætti.

Samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 verður gjafagerningi þrotamanns rift að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Með þeim gerningum sem hér er krafist riftunar á afhenti Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. nefnda lóð til stefnda Eignarhaldsfélagsins Hara ehf., sem aftur afhenti hana stefndu Ö-kvk-þgf M-kvk-þf, dóttur O-kk-ef, í báðum tilvikum endurgjaldslaust. Þegar litið er til ástæðu þess að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. var lóðarhafi, verður að líta svo á að ekki hafi verið um gjafatilgang að ræða með þessum gerningum, heldur hafi með þeim aðeins verið afhent réttindi yfir fasteigninni þeim sem O-kk-nf Ó-kk-nf vísaði til. Verður að meta aðstæður svo að Trésmiðja Fljótsdalshéraðs hf. hafi með réttu mátt telja sig siðferðilega skuldbundna til afhendingarinnar án þess að fá endurgjald fyrir. Í þessu ljósi verður ráðstöfunin ekki heldur metin ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991.

Samkvæmt þessu verða stefndu sýknuð af kröfum stefnanda í málinu. Eftir atvikum þykir hins vegar rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

Dóminn kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Eignarhaldsfélagið Hara ehf. og A-kvk-nf M-kvk-nf O-kvk-nf, eiga að vera sýkn af dómkröfum stefnanda, þrb. Trésmiðju Fljótsdalshéraðs hf., í þessu máli.

Málskostnaður fellur niður.

E-kk-nf S-kk-nf.