E-2732/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 16. apríl sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Kæliveri ehf., Vagnhöfða 9, Reykjavík, á hendur I-kk-þgf K-kk-þgf, Heiðargerði 45, Reykjavík, með stefnu birtri 10. júní 2011.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 600.000 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, frá 13. maí 2010, til greiðsludags.

Til vara gerir stefnandi þá kröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 200.000 kr., ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum, frá 13. maí 2010 til greiðsludags.

Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi gerir aðallega þá kröfu að máli þessu verði vísað frá dómi en til vara að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til þrautarvara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar verulega.

Þá krefst stefndi þess í öllum ofangreindum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðu yfirliti yfir málskostnað.

Stefnukrafa málsins var upphaflega 750.000 kr. en í þinghaldi þann 20. janúar sl. lækkaði lögmaður stefnanda kröfuna með bókun og kemur þar fram að hann lækki stefnukröfu sína úr 750.000 kr. í 600.000 kr. Lögmaður stefnanda upplýsti að fjárhæðin hefði verið misrituð í stefnu.

Í þinghaldi þann 13. febrúar 2012 lagði stefnandi fram ofangreinda varakröfu vegna fullyrðinga í greinargerð stefnda um að uppsagnarfrestur hans hjá stefnanda hafi verið einn mánuður.

Með úrskurði dagsettum 1. febrúar 2012 var frávísunarkröfu stefnda hafnað. Af hálfu stefnda er kröfunni haldið upp á ný við aðalmeðferð málsins.

Málavextir

Stefndi starfaði hjá stefnanda frá því í september eða október 2008 þar til í apríl 2010. Ekki var gerður við stefnda skriflegur ráðningarsamningur en mánaðarlaun hans voru 400.000 kr.

Málsaðilar lýsa atvikum á ólíkan hátt. Stefnandi segir stefnda hafa þann 12. apríl 2010 hlaupið fyrirvaralaust á brott úr starfi. Hann hafi þá hvorki sagt upp munnlegum ráðningarsamningi sínum né gert fyrirsvarsmönnum stefnanda grein fyrir áformum sínum. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur hafi verið þrír mánuðir og hafi stefndi í engu gætt að skyldu sinni til að tilkynna stefnanda með þeim fyrirvara að hann óskaði eftir að hætta störfum.

Í kjölfar brotthvarfs stefnda úr starfi hjá stefnanda hafi komið í ljós að hann hafi fjarlægt mikinn fjölda gagna og skjala sem voru eign stefnanda. Hafi m.a. verið um að ræða skjöl sem vörðuðu verkefni sem stefndi hafði starfað að, viðskiptamannalista, trúnaðarupplýsingar varðandi viðskiptakjör, tilboðsgögn til fyrirtækja, upplýsingar frá birgjum o.fl. Jafnframt hafi stefndi eytt rafrænum gögnum af tölvu stefnanda sem og rafrænum gögnum sem hafi verið í vist hjá Símanum.

Fljótlega eftir brotthvarf sitt úr starfi hjá stefnanda hafi stefndi hafið störf hjá samkeppnisaðila stefnanda, Kælitækni ehf., kt. 660397-2139. Skömmu síðar hafi forsvarsmenn stefnanda orðið þess áskynja að upplýsingar og trúnaðargögn, sem stefndi hafi fjarlægt við starfslok sín, hafi verið hagnýtt í þágu hins nýja vinnuveitanda, Kælitækni ehf. Ennfremur hafi starfsmenn stefnanda fengið upplýsingar um slíkt frá birgjum og viðskiptamönnum sínum. Þá hafi stefndi gengið svo langt að hafa samband við viðskiptamenn stefnanda með það að leiðarljósi að koma á viðskiptum við Kælitækni ehf. sem hann hafði áður komið á við stefnanda.

Með bréfi dagsettu 18. júní 2010 hafi lögmaður stefnanda sent lögmanni stefnda bréf þar sem þess hafi verið krafist að stefndi myndi annars vegar greiða stefnanda skaðabætur og hins vegar skila öllum gögnum og skjölum í eigu stefnanda sem væru í hans vörslum. Stefndi hefur ekki orðið við þessum kröfum.

Stefndi lýsir atvikum hins vegar svo að hann hafi á árinu 2005 stofnað einkahlutafélagið IK Kerfi ehf. Það félag hafi séð um innflutning á ýmsum tækjum og kælibúnaði fyrir hótel, veitingahús, verslanir, bakarí, fiskvinnslur og frystihús og hafi félagið komið sér upp samböndum við ýmsa birgja. Í lok september 2008 hafi náðst samkomulag milli hans og stefnanda um sölu á viðskiptavild IK Kerfa ehf. til stefnanda. Samkomulagið hafi verið þess efnis að stefnandi tæki yfir viðskiptavild IK Kerfa ehf. fyrir utan búnað í skíðabrekkur. Stefndi skyldi koma með alla sína þekkingu og tengsl við birgja inn til stefnanda og hefja þar jafnframt störf. Um tímabundið starf skyldi vera að ræða, að hámarki til tveggja ára. Stefnandi skyldi greiða stefnda eina og hálfa milljón króna við samning og heildargreiðsla átti aldrei að verða lægri en sjö milljónir króna.

Þann 22. september 2008 hafi stefndi hafið störf hjá stefnanda en þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir hans hafi ekki verið gengið frá skriflegu samkomulagi við hann eins og lofað hafi verið. Stefndi bendi einnig á að uppsagnarfrestur hans hjá stefnda hafi verið einn mánuður.

Í byrjun árs 2010 hafi verið fullreynt að stefnandi hafi ekki ætlað að standa við það samkomulag sem hann gerði við stefnda. Stefndi hafi því yfirgefið vinnustaðinn enda hafi hann þá átt inni ógreidd laun fyrir yfirvinnu.

Stefndi hafnar því að hann hafi fjarlægt fjölda gagna frá stefnanda enda hafi stefnandi ekkert lagt fram sem sýni slíkt. Þá hafnar stefndi því einnig að hann hafi nýtt sér trúnaðargögn frá stefnanda eða komið þeim á framfæri við núverandi vinnuveitanda sinn. Stefndi, sem einkaeigandi IK Kerfa ehf., hafi verið umboðsmaður fyrir þá birgja er IK Kerfi ehf. hafi átt viðskipti við og þannig eigandi þeirrar viðskiptavildar er um ræðir.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir skaðabótakröfu sína á því að stefndi hafi með því að hverfa fyrirvaralaust úr starfi sínu hjá stefnanda gerst sekur um ólögmætt brotthlaup úr starfi þann 12. apríl 2010. Stefnda hafi borið að virða umsaminn þriggja mánaða uppsagnarfrest, sbr. ákvæði laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests o.fl., sbr. einnig ákvæði rammasamnings Félags vélstjóra- og málmtæknimanna. Brotthvarf stefnda hafi komið stefnanda algjörlega í opna skjöldu og valdið honum miklum óþægindum og tjóni, ekki síst þar sem stefndi hafi haft á brott með sér ýmsar upplýsingar um viðskiptavini og birgja stefnanda auk þess sem hann hafi eytt ýmsum gögnum úr tölvu fyrirtækisins.

Bótakrafa stefnanda grundvallast á undirstöðureglu 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928, sem talin sé hafa almennt gildi í vinnurétti, með lögjöfnun, samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar Íslands. Samkvæmt ákvæðinu skal hjú greiða húsbónda bætur, sem svara til helmings áskilins kaups fyrir umsaminn vistartíma, ef það, án þess að sjúkleiki eða önnur lögleg forföll tálmi, eða fyrir hendi séu ástæður, er heimili því að rifta vistarráðunum, gengur ólöglega úr vistinni. Reglunni hafi ítrekað verið beitt fyrir lögjöfnun um það tilvik þegar starfsmaður vanefnir starfsskyldur sínar með því að hverfa fyrirvaralaust úr starfi. Krafan byggir jafnframt á dómaframkvæmd íslenskra dómstóla um skilyrðislausan rétt fyrirtækis til að krefja starfsmann um skaðabætur án tillits til og án þess að sýna fram á sérstakt tjón í tengslum við ólögmæt starfslok.

Fjárhæð kröfugerðar stefnanda miðast við helming fastra launa stefnda í uppsagnarfresti sem hafi verið þrír mánuðir samkvæmt framansögðu eða samtals 600.000 kr. (400.000 x 3/2). Þannig er gerð krafa um skaðabætur sem samsvara launum fyrir helming þess tíma sem stefndi hafi átt eftir að vinna áður en formleg starfslok hefðu getað átt sér stað á grundvelli lögmætrar uppsagnar. Þá er þess krafist að fjárhæðin beri dráttarvexti frá 13. maí 2010 en þá hafi verið liðinn mánuður frá því að nauðsynlegar upplýsingar lágu fyrir til að unnt væri að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu.

Krafa stefnanda um skaðabætur vegna ólögmæts brotthlaups úr starfi byggist á lögjöfnun frá 25. gr. hjúalaga, ákvæðum laga um rétt verkafólks til uppsagnarfrests o.fl. og meginreglum vinnuréttar.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Í þinghaldi þann 13. febrúar 2012 lagði stefnandi fram varakröfu vegna fullyrðinga í greinargerð stefnda um að uppsagnarfrestur hans hjá stefnanda hafi verið einn mánuður og nýja svohljóðandi málsástæðu til stuðnings varakröfu. „Til stuðnings varakröfu sinni vísar stefnandi til sömu röksemda og í aðalkröfu, þó með þeirri breytingu að ef ekki verður fallist á með stefnanda að uppsagnarfrestur stefnda hafi verið 3 mánuðir, heldur 1 mánuður líkt og stefndi heldur fram, að þá eigi stefnandi rétt á skaðabótum sem nema hálfum mánaðarlaunum, þ.e. 200.000 kr., auk dráttarvaxta. Að öðru leyti vísast til stuðnings varakröfu til umfjöllunar um aðalkröfu.“

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveðst skilja stefnu svo að annars vegar sé um að ræða skaðabótakröfu vegna þess að stefndi hafi komið trúnaðargögnum til þriðja aðila. Stefnandi lýsi því svo í stefnu að uppsögn stefnda hafi valdið honum óþægindum og tjóni vegna þess að stefndi hafi komið ýmsum upplýsingum á framfæri við samkeppnisaðila. Engin gögn hafi hins vegar verið lögð fram um þetta. Þá séu samkeppnisaðilar ekki nafngreindir né sé upplýst hvaða gögn sé um að ræða eða hvenær stefndi á að hafa komið þeim á framfæri. Þá sé heldur enga sundurliðun að finna í stefnu á umræddu tjóni stefnanda. Því sé ekki á nokkurn hátt hægt að verjast þessum þætti í skaðabótakröfu stefnanda.

Hins vegar sé um að ræða skaðabótakröfu vegna brotthlaups stefnda. Sú krafa sé heldur ekki á neinn hátt rökstudd. Þannig sé tjón stefnanda á engan hátt sundurliðað eftir fjárhæðum heldur einungis stuðst við ákvæði hjúalaga. Þótt íslenskir dómstólar hafi stuðst við ákvæði laganna við ákvörðun skaðabóta úr hendi starfsmanna sé það grundvallarregla í skaðabótarétti að tjónþoli verði að sanna tjón sitt. Þannig verði stefnandi að gera grein fyrir tölulegu tjóni sínu vegna þessa þáttar. Ákvæði 25. gr. hjúalaga ýti ekki burt þessari grundvallarreglu skaðabótaréttar. Stefnandi hafi ekki gert neina tilraun til að sanna tjón sitt heldur fullyrði hann að hann hafi orðið fyrir tjóni án þess að nokkuð sé lagt fram um tjónið þar með talin fjárhæð þess.

Gera verði kröfu til þess að tjónþoli sundurliði tjón sitt eftir fjárhæðum. Það hafi hann ekki gert né heldur hafi hann lagt fram nein gögn er varða tjónið. Þannig hafi hann ekki gert nokkra tilraun til þess að gera grein fyrir tjóni sínu. Stefndi telur að nú sé of seint að leggja fram gögn til sönnunar á tjóni þar sem stefndi hafi þegar skilað greinargerð sinni.

Kröfu sína um sýknu styður stefndi í fyrsta lagi við þá staðreynd að hann hafi gert samkomulag við stefnanda um að stefnandi yfirtæki stóran hluta af viðskiptavild IK Kerfa ehf. Til marks um það sé tilkynning á bréfsefni stefnanda. Hann hafi hins vegar ekki staðið við það munnlega samkomulag sem gert hafi verið og því hafi stefnda verið fullkomlega heimilt að yfirgefa vinnustað stefnanda þegar fullreynt var að stefnandi ætlaði ekki að efna samninginn. Þannig sé ekki hægt að ætlast til þess af stefnda að hann uppfylli sinn hluta samningsins en stefnandi megi hins vegar vanefna sinn hluta.

Krafa stefnda vegna þessa sé mun hærri en stefnukrafan og er lýst yfir skuldajöfnuði hvað þetta varðar. Þannig átti stefndi að fá við samning 1.500.000 kr. og að lágmarki 7.000.000 kr. í heildina. Hann hefur engar slíkar greiðslur fengið þrátt fyrir að hafa staðið við samkomulagið sem gert var á sínum tíma.

Þá krefst stefndi einnig sýknu á þeirri forsendu að hann eigi inni hjá stefnanda ógreidd laun. Er um það vísað til samantektar stefnda þar sem tilgreindur er vinnutími stefnda á tímabilinu. Þannig hóf stefndi störf hjá stefnanda 22. september 2008 en fékk aldrei greidd laun fyrir þann mánuð. Þá hefur hann aldrei fengið greidd laun fyrir sjö daga sem hann vann í apríl 2010. Þá á hann auk þess inni ógreidda yfirvinnu frá 1. október 2008 og til starfsloka en samkvæmt kjarasamningum og lögum nr. 55/1980, sbr. og 7.gr. laga nr. 80/1938, á hann rétt á launum fyrir yfirvinnu sé hún unnin.

Krafa stefnda samkvæmt ofangreindu er sem hér segir:

1. Tímabilið 22.09.2008-30.09.2008 56 dagvinnutímar og 8 yfirvinnutímar.

2. Tímabilið 01.04.2010-12.04.2010 56 dagvinnutímar.

3. Tímabilið 01.10.2008-12.04.2010 401 yfirvinnutími.

Samtals er um að ræða 112 dagvinnutíma. Hver dagvinnutími er 173.33 af dagvinnulaunum eða 2.307 kr. Þá er um að ræða 409 yfirvinnustundir. Hver yfirvinnustund er 1.0385% af dagvinnulaunum. Þannig leggur yfirvinnustund sig á 4.154 kr. Því er krafa stefnanda eftirfarandi:

1. Dagvinna 2.307 kr. x 112 258.384 kr.

2. Yfirvinna 4.154 kr. x 409 1.698.986 kr.

3. Orlof 10.17% af 1. og 2. tl. 199.064 kr.

Samtals 2.156.434 kr.

Við bætist síðan 4% mótframlag í lífeyrissjóð og 4% framlag í séreignarsjóð, sbr. launaseðil dagsettan 31. mars 2010, samtals 172.354 kr.

Lýst er yfir skuldajöfnuði að því er varðar þann hluta kröfu þessarar sem dugar til þess að tæma kröfu stefnanda reynist hún vera til staðar. Þá áskilur stefndi sér rétt til þess að höfða sérstakt mál til innheimtu á eftirstöðvum kröfunnar. Um sundurliðun eftir mánuðum og dögum er vísað til framlagðra skjala.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda gerir hann þá kröfu til þrautavara að stefnukröfur verði lækkaðar. Þannig er á því byggt að stefndi sé ekki með sveinspróf. Því á við um hann kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Samiðnar, dagsettur. 26. apríl 2004, ásamt framlengingu hans. Samkvæmt grein 12.1.3.3 á hann rétt á eins mánaðar uppsagnarfresti. Krafa stefnanda getur þannig í mesta lagi, miðað við forsendur hans, numið hálfum mánaðarlaunum eða 200.000 kr.

Með þrautavarakröfu er einnig krafist lækkunar vegna launalegrar inneignar stefnda hjá stefnanda og er um launakröfu stefnda vísað til framangreindrar sundurliðunar í sýknukröfu.

Um málskostnaðarkröfu sína vitnar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um það hvort stefndi hafi hætt störfum hjá stefnanda þann 12. apríl 2010 án fyrirvara og með því skapað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu en til vara er þess krafist að stefnukröfur verði verulega lækkaðar. Eins og rakið hefur verið hefur stefndi enn uppi kröfu um frávísun málsins en frávísunarkröfu hans var hafnað með úrskurði dagsettum 1. febrúar sl. Samkvæmt 100. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 er dómari á síðari stigum málsins óbundinn af fyrri ákvörðun um að hafna kröfu um frávísun og getur ákveðið að vísa máli frá á síðari stigum málsmeðferðar án kröfu. Er því ekki ástæða fyrir stefnda til að gera kröfu um frávísun málsins á þessu stigi, heldur vekja athygli dómarans á frávísunarástæðum séu þær fyrir hendi. Eins og mál þetta liggur nú fyrir er það mat dómarans að ekki séu rök til að vísa málinu frá og verður það dæmt að efni til.

Stefnandi byggir bótakröfu sína á undirstöðureglu 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928 sem hann telur hafa almennt gildi í vinnurétti með lögjöfnun samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar.

Í nefndri 25. gr. segir: „Ef hjú, án þess að sjúkleiki eða önnur lögleg forföll tálmi, eða fyrir hendi séu ástæður, er heimili því að rifta vistarráðunum, kemur ekki í vistina á ákveðnum tíma, svo að því er synjað viðtöku eða kemur alls ekki, skal það greiða húsbónda bætur, sem svarar til helmings áskilins kaups fyrir umsaminn vistartíma. Ef hjú gengur ólöglega úr vistinni, greiði það sömu bætur, miðað við vistartímann, sem eftir er. Nú gengur hjú úr vistinni vegna atviks, er greinir í 24. gr., og skal húsbóndi þá greiða því hæfilegar bætur, er þó nemi ekki meiru en kaupi fyrir umsaminn vistartíma og matarverði, sbr. 29. gr., í sama tíma, þó ekki yfir 8 vikur.“

Krafa stefnanda byggir jafnframt á dómaframkvæmd íslenskra dómstóla um skilyrðislausan rétt fyrirtækis til að krefja starfsmann um skaðabætur án tillits til og án þess að sýna fram á sérstakt tjón í tengslum við ólögmæt starfslok.

Stefnandi byggir kröfu sína aðallega á því að uppsagnarfrestur stefnda hafi verið þrír mánuðir þegar hann hætti störfum en til vara að fresturinn hafi verið einn mánuður.

Fyrir liggur að ekki var gerður skriflegur ráðningarsamningur á milli aðila.

Stefndi byggir á því að hann hafi rætt það við fyrirsvarsmann stefnanda, S., framkvæmdastjóra félagsins, að hann ætlaði að hætta störfum. Þessu hefur fyrirsvarsmaður stefnanda hafnað.

S.V., bróðir fyrirsvarsmanns stefnanda, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa rætt við stefnda daginn sem hann hætti störfum og hafi hann þá sagt vitninu að hann væri að hætta og að hann hefði látið fyrirsvarsmann stefnanda vita af því. Ástæðuna hafi hann sagt vera þá að þar sem ekkert hafi gengið að búa til innflutningsdeild hafi honum fundist eins og hann væri hálfgerður baggi á fyrirtækinu. Kvaðst vitnið vita að pirringur hefði verið búinn að vera í stefnda út af því.

Frekari gögn hafa ekki verið lögð fram til staðfestingar á því að stefndi hafi rætt þetta við fyrirsvarsmann stefnanda. Fyrir liggur að stefndi hafði unnið hjá félaginu á annað ár þegar hann hætti þar störfum. Honum bar því, samkvæmt 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms og slysaforfalla, að tilkynna vinnuveitanda um uppsögn sína með fyrirvara.

Samkvæmt 6. mgr. 1. gr. laganna skal uppsögn vera skrifleg og miðast við mánaðamót. Fyrir liggur að uppsögn stefnda var ekki skrifleg. Eini framburðurinn sem styður það að stefndi hafi rætt þetta við fyrirsvarsmann stefnanda er ofangreindur framburður S.V. þar sem hann hefur eftir orð stefnda. Þaðan af síður liggur fyrir hvort þeir hafi rætt sín á milli um uppsagnarfrest eða samið um frávik frá almennum reglum hafi þeir á annað borð rætt saman. Með hliðsjón af ofangreindu verður að telja ósannað að stefndi hafi tilkynnt fyrirsvarsmanni stefnanda að hann væri að hætta störfum, sbr. 1. gr. laga nr. 19/1979, og telja að hann hafi fyrirvaralaust hætt störfum án samráðs við vinnuveitanda sinn.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að um uppsagnarfrest stefnda fari eftir Rammasamningi VM fyrir vélfræðinga sem starfa utan samninga VM, með gildistíma frá 1. desember 2008 til 31. desember 2010. Samkvæmt gr. 1.1 gildir samningurinn um öll störf sem vélfræðingum eru falin og falla ekki undir gildandi kjarasamning VM um hina ýmsu aðila vinnumarkaðarins. Samkvæmt gr. 11.1 er uppsagnarfrestur þrír mánuðir en gr. 1.2 gerir ráð fyrir að vélfræðingur sé yfirleitt ekki fastráðin fyrr en að loknu þriggja mánaða reynslutímabili.

Stefndi bar um það fyrir dómi að hann væri ekki vélfræðingur en hefði lokið fyrsta stigi í vélskóla. Nefndur rammasamningur gerir ráð fyrir að samningurinn sé undirritaður af launþega og atvinnurekanda en sá samningur sem fyrir liggur í málinu hefur ekki verið undirritaður.

Af hálfu stefnda er á því byggt að um hann gildi kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins og Samiðnar, dagsettur 26. apríl 2004, ásamt framlengingu hans. Samkvæmt grein 12.1.3.3 í samningnum á stefndi rétt á eins mánaðar uppsagnarfresti. Krafa stefnanda geti þannig í mesta lagi, miðað við forsendur hans, numið hálfum mánaðarlaunum eða 200.000 kr.

Það er mat dómarans að um uppsagnarfrest stefnda fari eftir samningi milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Samiðnar – sambands iðnfélaga f.h. aðildarfélaga í málmiðnaði, byggingaiðnaði og skrúðgarðyrkju hins vegar, frá 26. apríl 2004. Samkvæmt gr. 12.1.3.3 er uppsagnarfrestur einn mánuður eftir eins árs samfellt starf í starfsgreininni og hækkar upp í tvo mánuði eftir þriggja ára samfellt starf. Um uppsagnarfrest stefnda gildi ofangreint ákvæði úr samningi Samiðnar, sbr. 1. gr. laga nr. 19/1979 og var uppsagnarfrestur stefnda því einn mánuður þegar hann hætti störfum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki hætt störfum hjá stefnanda án fyrirvara og að ástæða þess að hann hafi hætt störfum hafi verið vanefndir stefnanda. Samningur hafi komist á milli þeirra um kaup stefnanda á viðskiptavild IK kerfa ehf. en ekki hafi verið búið að ganga frá samningum skriflega. Efni hans hafi hins vegar legið fyrir. Þar sem stefnandi hafi vanefnt sinn hluta samningsins sé ekki hægt að ætlast til þess að stefndi uppfylli sinn hluta samningsins.

Stefndi krefst einnig sýknu vegna skuldajafnaðar. Í greinargerð sinni lýsir stefndi yfir skuldajöfnuði annars vegar vegna þess að stefnandi hafi átt að greiða honum 1.500.000 til 7.000.000 kr. fyrir viðskiptavild IK Kerfa ehf. og hins vegar vegna vangreiddra launa fyrir tímabilið 22. til 30. september 2009 og 1. til 12. apríl 2010 sem og yfirvinnu vegna tímabilsins 1. október 2010 til 12. apríl 2010. Heimild til að lýsa yfir skuldajöfnuði á þennan hátt er að finna í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 19/1991.

Stefndi lagði fram ódagsett og óundirritað skjal þar sem fram koma þau atriði sem stefndi telur að hann og fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið orðnir ásáttir um. Þar segir: „Tillaga að samningi á sölu hluta af þeim vörum sem IK kerfi ehf. selur. Kæli og frystibúnaður hverskonr, kæli og frystiklefar – skápar, verslanarkælar, hurðir, tæki og búnaður til hótel og veitingahúsa og bakaría. Vinna að uppbyggingu og þekkingu á þeim vörum innan Kæliver. Umsamin tími u.þ.b. 2 ár á launum hjá Kæliver. Verð skal miðast við söluhagnað í 2 ár (hagnaður x 6) þó aldrei mynna en 7 milljónir. Greitt við samning 1.500.000.“

Af hálfu stefnda er byggt á því að þann 18. júlí 2008 hafi stefndi setið fund ásamt fyrirsvarsmanni stefnanda, dóttur hans, vitninu T., fjármálastjóra stefnanda, og lögmanni stefnanda þar sem rætt hafi verið um kaup stefnanda á viðskiptasamböndum stefnda. Í skýrslu sinni fyrir dómi lýsti stefndi því að samkomulag hefði orðið milli þeirra um þau atriði sem fram koma í ofangreindu skjali. Þeir hafi rætt um það hvernig væri hægt að koma þessum gerningi á, nefnd hafi verið lágmarksupphæð og talað um að árangurstengja þetta. Rétt fyrir sjávarútvegssýninguna í september 2008 hafi stefndi sýnt fyrirsvarsmanni stefnanda þessi drög. Eftir það hafi hann ekkert heyrt frá fyrirsvarsmanni stefnanda fyrr en rétt fyrir sýninguna. Stefndi hafi skilið það þannig þegar fyrirsvarsmaður stefnanda var búinn að biðja hann um að koma í flýti og útbúa gögn fyrir sýninguna að þetta væri „gerningur“. Hann hafi oft ítrekað það við fyrirsvarsmann stefnanda að það væri forsenda fyrir því að hann kæmi inn að stofnuð yrði söludeild þar sem um árangurstengingu væri að ræða. Stefndi lýsti því einnig að ekki hefði verið gerður við hann ráðningarsamningur. Í greinargerð stefnda kemur fram að þeir hafi gert samkomulag um að stefndi yrði á launum í tvö ár. Hann hafi átt að fá ákveðin laun fyrir dagvinnuna, yfirvinnan hafi ekki verið rædd þá en síðar.

Vitnið T. staðfesti í skýrslu sinni fyrir dóminum að hafa setið fundinn 18. júlí 2010 ásamt ofangreindum aðilum. Þar hafi verið rætt um kaup stefnanda á viðskiptavild IK Kerfa ehf. en ekkert hafi verið ákveðið.

Stefndi sagði í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að til hafi staðið að halda annan fund tveimur vikum síðar og hafi hann því skrifað niður ofangreinda tillögu og afhent fyrirsvarsmanni stefnanda. Hann hafi ekki fengið neinar athugasemdir frá honum og því talið að samkomulag lægi fyrir.

Stefndi byggir einnig á því að viðskiptavinum stefnda hafi verið sent bréf á bréfsefni stefnanda og megi af því ráða að samkomulag hafi orðið með honum og stefnanda. Bréf þetta liggur fyrir og er það dagsett í janúar 2009. Það er stílað á viðskiptavin/viðtakanda. Þar segir: „Kæliver ehf. hefur tekið við innflutningi, sölu og þjónustu á innréttingum, tækjum og búnaði sem I.K. kerfi ehf. hefur staðið fyrir.“ Af hálfu stefnanda hefur því ekki verið andmælt að bréfið hafi verið sent til viðskiptavina stefnanda. Fyrirsvarsmaður stefnanda sagði í framburði sínum fyrir dómi að þetta væri orðalag stefnda í pappírnum. Það væru ekki þar með sagt að þeir væru búnir að semja en þetta gæti gerst hefði stefndi einhverja vöru til sölu.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu vitnið V., fyrrum starfsmaður stefnanda og sonur fyrirsvarsmanns stefnanda. Meðal fyrirliggjandi gagna er yfirlýsing hans þar sem fram kemur að honum sé kunnugt um að samningur hafi komist á milli stefnda og stefnanda þess efnis að stefnandi keypti viðskiptavild IK Kerfa ehf. Liður í samningnum hafi verið að koma stefnda til starfa hjá stefnanda. Einnig sé honum kunnugt um að samkomulag hafi verið um greiðslu til handa stefnda vegna þessa. Aðspurður fyrir dómi kvaðst hann ekki vita um neinar fjárhæðir en sagði stefnda margoft hafa hermt samkomulagið upp á fyrirsvarsmann stefnanda. Kvaðst hann hafa margoft, eftir að stefndi hóf störf, séð stefnda fara á fund með fyrirsvarsmanni stefnanda þar sem hann hermdi þetta upp á hann. Fram kom hjá vitninu að hann starfaði nú hjá Kælivirkni ehf., og sagði hann að segja mætti að það fyrirtæki væri í samkeppni við stefnanda.

Vitnið S.G., fyrrverandi starfsmaður stefnanda, sagði í framburði sínum fyrir dómi að hann vissi að stefndi hefði komið með viðskiptavild þegar hann hóf störf og hefði ætlað að selja hana stefnanda en að hann vissi ekki nánar um samninginn á milli þeirra.

Samkvæmt fordæmum Hæstaréttar er það meginregla íslensks réttar að launþegi skuli bæta tjón sem hann veldur vinnuveitanda með brotthlaupi. Ákvæði 25. gr. laga nr. 22/1928 gerir ráð fyrir meðaltalsbótum, sé fjárhæð tjóns ekki sönnuð, og er þar miðað við helming af kaupi fyrir tímann sem eftir var.

Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 157/1977 segir að þar sem stefndi, sem var vinnuveitandi, hafi ekki sannað fjárhæð tjóns sína, en gert sennilegt að tjón hafi orðið voru honum dæmdar bætur til samræmis við reglu 28. gr. laga nr. 22/1928, það er sem samsvarar helmingi launa á uppsagnarfresti.

Af hálfu stefnanda hefur því verið lýst að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna fyrirvaralauss brotthvarfs stefnda. Meðal þess sem nefnt hefur verið er vinna við að kanna hvort tölvugögn hafi horfið og aukið vinnuálag á aðra starfsmenn þar sem starfskrafta stefnda naut ekki lengur við. Það er mat dómarans að með þessu hafi stefnandi gert sennilegt að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna brotthvarfs stefnda frá störfum þótt ekki sé hægt að tilgreina það nákvæmlega. Óumdeilt er að mánaðarlaun stefnda hafi verið 400.000 kr. á mánuði. Með vísan til þess sem rakið er ber að taka til greina varakröfu stefnanda og dæma stefnda til greiðslu bóta að fjárhæð 200.000 kr. í samræmi við reglu áðurnefndrar 25. gr. laga nr. 22/1928 og dómafordæmi Hæstaréttar. Stefnda ber að greiða af kröfunni dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum, frá 18. júlí 2010 til greiðsludags, þ.e. frá þeim tíma er mánuður er liðinn frá því að stefndi var krafinn um greiðslu kröfunnar.

Af hálfu stefnda er gerð gagnkrafa til skuldajafnaðar vegna kröfu á hendur stefnanda um greiðslu vegna kaupa á viðskiptavild IK Kerfa ehf. Af því sem rakið hefur verið má ráða að umræður hafi farið fram á milli stefnanda og stefnda um kaup á viðskiptavildinni. Um þetta liggur einungis fyrir framburður fyrirsvarsmanns stefnanda, stefnda og vitnisins T. Eina sönnunargagnið sem gefið getur vísbendingu um það um hvað var rætt milli aðila er áðurnefnt skjal en það var samið einhliða af stefnda. Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefndi hafi ekki sýnt honum fram á að hann hafi haft vöru til sölu og samningur hafi ekki verið kominn á. Bæði vitnin S.G. og V. töldu stefnda hafa selt stefnanda viðskiptavild. Vitnin geta ekki borið efnislega um hvað hafði verið samið milli stefnda og fyrirsvarsmanns stefnanda. Af framburði vitnisins V. má ráða að hann hafi séð stefnda fara á fund með fyrirsvarsmanni stefnanda en ekkert kom fram um það hvort hann hafi heyrt hvað þeim fór á milli þá eða hvort hann hafi heyrt síðar af efni fundarins og þá frá hverjum. Gegn neitun stefnanda verður ekki á því byggt að komist hafi á samningur milli stefnanda og stefnda sem hafi falið í sér skuldbindingu um að stefnandi greiddi stefnda 1.500.000 til 7.000.000 kr. eða aðra tilgreinda fjárhæð fyrir viðskiptavild IK Kerfa ehf. og er því hafnað gagnkröfu stefnda um að til skuldajafnaðar komi ætluð greiðsla frá stefnanda til stefnda vegna þeirrar sölu.

Stefndi krefst einnig sýknu á þeirri forsendu að hann eigi inni ógreidd laun hjá stefnanda sem hann gerir kröfu um að verði skuldajafnað við kröfu stefnanda. Í fyrsta lagi sé það vegna tímabilsins 22. – 30. september 2008, 56 dagvinnustundir og átta yfirvinnustundir, í öðru lagi vegna tímabilsins 1. – 12. apríl 2010, 56 dagvinnustundir og í þriðja lagi 401 yfirvinnustund vegna tímabilsins 1. október 2008 til 12. apríl 2010.

Engin gögn liggja fyrir um að stefndi hafi fyrir málshöfðun þessa krafið stefnanda um ógreidd laun og yfirvinnu utan framburðar stefnda og þess að fyrirsvarsmaður stefnanda sagði stefnda einu sinni hafa rætt við hann um að greiða honum laun fyrir síðustu vikunna í september 2008 en hafi hann þá eytt því tali.

Stefndi byggir á því að samkvæmt kjarasamningum og lögum nr. 55/1980, sbr. og 7. gr. laga nr. 80/1938, á hann rétt á launum fyrir yfirvinnu sé hún unnin.

Fyrirsvarsmaður stefnanda bar um það í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að það hafi verið fyrst við meðferð málsins sem hann hafi séð gögnum það hvaða yfirvinnu stefndi hafi unnið.

Af hálfu stefnda hefur því verið haldið fram að hann hafi gert fyrirsvarsmanni stefnda munnlega grein fyrir þeirri yfirvinnu sem hann vann. Ekki liggur fyrir nákvæmlega hvenær hann gerði honum grein fyrir yfirvinnunni. Af framburði stefnda má ráða að óljóst hafi verið í upphafi hvernig greitt yrði fyrir yfirvinnuna og hafi þeir ætlað að semja um það síðar. Af framburði fyrirsvarsmanns stefnanda, og framburði vitnanna T. og S.G. má ráða að almenna reglan hafi verið sú hvað varðar starfsmenn að semja þyrfti við fyrirsvarsmann stefnanda eða verkkaupa um yfirvinnu í hverju tilviki fyrir sig. Vitnið T., sem sá um launaútreikninga hjá stefnanda, sagði í skýrslu sinni að yfirvinna væri greidd út mánaðarlega og væri yfirvinnutímabilið einn mánuður frá 25. hvers mánaðar. Starfsmenn hafi mánaðarlega skilað henni dagbók sem skráðar voru í upplýsingar um unna yfirvinnu. Stefndi sagði í framburði sínum fyrir dómi að hann hafi ekki þurft að gera grein fyrir yfirvinnu þar sem fyrirsvarsmaður stefnanda hafi beðið hann að vinna hana. S. hafi alltaf verið að pressa á að ákveðin verk væru unnin og alltaf hafi verið töluverð yfirvinna. Hann kvaðst ekki hafa skilað neinu bókhaldi yfir yfirvinnuna. Hann kvaðst oft hafa rætt um yfirvinnu og samninginn og alltaf hafa átt von á því að fá yfirvinnuna greidda en fyrirsvarsmaður stefnanda hafi alltaf hummað það fram af sér.

Ekki gerður skriflegur ráðningasamningur við stefnda. Skýrt hefur komið fram í framburði vitna við aðalmeðferð málsins hvaða reglur giltu um yfirvinnu hjá stefnanda, ein og rakið hefur verið. Af hálfu stefnda hefur ekki verið sýnt fram á að sérreglur hafi gilt um hann. Sjálfur hefur hann sagt að hann hafi ekki borið þau gögn um unna yfirvinnu sem hann byggir hér á undir fyrirsvarsmann stefnanda eða fjármálastjóra fyrirtækisins eða annars farið eftir þeim reglur sem giltu um yfirvinnu. Stefndi kveðst hins vegar rætt þetta við fyrirsvarsmann stefnanda en hann staðfesti það ekki í sínum framburði fyrir dóminum. Með hliðsjón af ofangreindu er það mat dómarans að ekki hafi verið sýnt fram á að stefndi eigi kröfu á hendur stefnanda vegna ógreiddrar yfirvinnu og er því hafnað að heimilt sé að skuldajafna kröfunni við kröfu stefnanda.

Eins og rakið hefur verið sagði stefndi í framburði sínum fyrir dómi að hann hafi talið að samningur væri kominn á milli hans og stefnanda fyrir sjávarútvegssýninguna 2008 og hann hafi frá þeim tíma starfað hjá fyrirtækinu. Fyrirsvarsmaður stefnanda sagði hins vegar í framburði sínum að hann hafi ákveðið að stefndi hæfi störf frá 1. október og hafi hann fram að þeim tíma verið að koma sér fyrir. Af hálfu stefnanda hefur því hins vegar ekki verið mótmælt að stefndi hafi verið á sýningunni. Fyrirsvarsmaður stefnanda sagði í framburði sínum að stefndi hafi verið þar og verið að kynna að hann væri kominn til starfa hjá stefnanda. Sagði hann stefnda hafa komið til þeirra fyrir mánaðamótin september/október. Ekki hefur annað komið fram en að stefndi hafi frá 22. september og til mánaðamóta verið að vinna í þágu stefnanda. Með hliðsjón af þessu verður að telja að stefndi eigi rétt til launa úr hendi stefnanda tímabilið 22. – 30. september 2008. Með sömu rökum og áður hafa verið rakin er ekki tekin til greina krafa stefnda greiðslu yfirvinnu á tímabilinu.

Af hálfu stefnanda hefur því ekki verið mótmælt að stefndi ætti ógreidd laun vegna tímabilsins 1 .- 12. apríl 2010 né heldur hefur stefnandi, eins og rakið hefur verið, mótmælt tölulega launakröfum stefnda.

Verður því skuldajafnaðarkrafa stefnda vegna launa fyrir tvö ofangreind tímabil tekin til greina að því leyti er varðar 112 dagvinnustundir auk orlofs, samtals 284.661 kr. að því leyti sem krafa stefnanda dugar á móti til skuldajafnaðar.

Í 1. gr. laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups kemur fram að eigi megi greiða kaup með skuldajöfnuði nema að svo hafi áður verið sérstaklega um samið. Með hliðsjón af túlkun Hæstaréttar á ákvæðinu er það ekki talið standa ofangreindri niðurstöðu í vegi, sbr. t.d. dómur Hæstaréttar í máli nr. 157/1977.

Eftir framansögðu ber stefnda að greiða stefnanda varakröfuna, hálf mánaðarlaun, 200.000 kr. Til frádráttar kemur gagnkrafa stefnda vegna launa eins og að ofan greinir. Er gagnkrafan hærri en sú krafa sem stefnda ber að greiða stefnanda og gildir þar engu þó að tekið sé tillit til greiðslu dráttarvaxta af kröfu stefnanda, frá 18. júlí 2010 til dómsuppsögu. Er stefndi því sýknaður.

Með vísan til ofangreindrar niðurstöðu og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf Ú-kk-nf, hdl. og af hálfu stefnda flutti málið G-kk-nf Á. H-kk-nf, hrl.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, I-kk-nf K-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Kælivers ehf.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf (sign.)