E-3253/2010

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 28. apríl sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af NBI hf., Austurstræti 11, Reykjavík, á hendur K-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, Hrefnugötu 9, Reykjavík, og B-kk-þgf Þ-kk-þgf V-kk-þgf, Nesbala 17, Seltjarnarnesi, með stefnu birtri 29. mars 2010 og 7. apríl 2010.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði in solidum dæmdir til þess að greiða stefnanda 21.200.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá 15. janúar 2010 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga, er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, en til vara að stefnufjárhæð verði verulega lækkuð. Þá krefjast stefndu þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða þeim málskostnað, að skaðlausu, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Einnig krefjast stefndu dráttarvaxta á málskostnað, í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991, og leggist við höfuðstól hans á tólf mánaða fresti.

II

Málavextir eru þeir, að hinn 22. apríl 2005 stofnaði M182-B ehf., áður Fasteignasalan Miðborg, tékkareikning nr. 6220 við útibú stefnanda að Laugavegi 77, Reykjavík. Hinn 12. október 2009 námu innistæðulausar færslur á reikninginn 23.505.016 krónum og var þá reikningnum lokað. Með sjálfskuldarábyrgð nr. 0111-63-112336, dagsettri 1. ágúst 2008, tóku stefndu, K-kk-nf G-kk-nf og B-kk-nf Þ-kk-nf, á sig ábyrgð in solidum á skuld þessari gagnvart stefnanda, sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar, fyrir allt að 21.200.000 krónum auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Eigandi tékkareikningsins, M182-B ehf., var úrskurðaður gjaldþrota hinn 7. október 2009 og verður því ekki stefnt.

Hinn 15. desember 2009 var stefndu sent innheimtubréf.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefndu hafi ekki greitt skuld sína við stefnanda, samkvæmt sjálfskuldarábyrgð þeirra, vegna innistæðulausra færslna af reikningnum, sem nemi umstefndri fjárhæð.

Aðild sína byggir stefnandi á því að Fjármálaeftirlitið hafi með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tekið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., nú stefnanda. Ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., sé dagsett 9. október 2008.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðslu fjárskuldbindinga.

Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, byggir stefnandi á lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

IV

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að þeim beri ekki skylda til að greiða umstefnda fjárhæð. Byggja þeir á því, að stefnanda sé óheimilt að bera fyrir sig umrædda kröfu enda sé ósanngjarnt að stefndu þurfi að bera óskipt allar byrðar vegna þess kerfishruns sem orðið hafi í kjölfar hruns bankanna.

Stefndu byggja á því, að með 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sé dómstólum heimilt að víkja samningum til hliðar, í heild eða að hluta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins sé dómstólum m.a. heimilt að líta til atvika við samningsgerð sem og atvika er síðar hafi komið til. Stefndu telja að forveri stefnanda, Landsbanki Íslands hf., hafi átt mikinn þátt í því kerfishruni sem orðið hafi á Íslandi og hafi vitandi vits vanrækt trúnaðar- og hollustuskyldu sína gagnvart viðskiptamönnum sínum. Þannig hafi bankinn fyrir bankahrunið svokallaða sýnt af sér fullkomið ábyrgðarleysi og líklega brotið gegn skyldum sínum sem fjármálafyrirtæki í skilningi laga nr. 161/2002, enda sé ljóst að Landsbanki Íslands hf. hafi verið einn af stærstu áhrifavöldum hrunsins á Íslandi. Stefnandi hafi leyst til sín kröfuna á hendur stefndu með miklum afföllum og sæki hana samt fullum fetum, án þess að tekið sé tillit til þess hvað stefnandi hafi í raun greitt fyrir kröfuna. Telja stefndu ósanngjarnt, í skilningi 36. gr. laga nr. 7/1936, að þeir fái hvorki að njóta góðs af þessari lækkun kröfunnar, né tækifæri til að kaupa kröfuna á sama verði. Þannig telja stefndu að hér hafi verið um svo óvenjulegar aðstæður að ræða að ómögulega sé hægt að telja það sanngjarnt að nýr aðili, stefnandi, geti með einföldum hætti og í raun aðeins með skipti á kennitölu, firrt sig allri ábyrgð og krafist þess að stefndu greiði allar skuldbindingar sínar þegar ljóst sé að stefnandi hafi eignast kröfuna á hálfvirði eða jafnvel minna. Telja stefndu að sjónarmið um ólögmæta auðgun eigi hér við, enda liggi fyrir að stefnandi, fái hann kröfuna dæmda sér, hagnist verulega með því að hafa keypt kröfuna á afsláttarkjörum.

Stefndu byggja einnig á því, að um hafi verið að ræða svokallað „force majeure“ tilvik, sem feli ekki einungis í sér að samningsaðili geti losnað frá efndaskyldu sinni vegna stríðsástands eða fárviðris, heldur einnig vegna atvika óviðkomandi aðilum, svo sem vegna vinnustöðvana eða neyðarástands. Setningu neyðarlaganna svokallaðra telja stefndu vera atvik sem geti komið til skoðunar á því hvort þeim sé skylt að efna umdeildan lánssamning. Lögin hafi verið sett nánast í skjóli nætur, með afbrigðilegri meðferð Alþingis vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Vegna þess, þ.e. setningar laganna, þess neyðarástands sem ríki hér á landi, aðgerða stjórnvalda og framgöngu stjórnarmanna stefnanda fram að bankahruni, telja stefndu að þeim sé óskylt að standa við umræddan samning, enda sé það ósanngjarnt af stefnanda að halda samningnum upp á þá.

Stefndu byggja einnig sýknukröfu sína á ákvæðum laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn og vísa til bráðabirgðaákvæðis laganna. Augljóst sé að hér sé um atvik að ræða sem framangreint bráðabirgðaákvæði vísi til, enda eigi atvik þessa máls og yfirliggjandi forsendubrestur rætur að rekja til þess fjármála- og efnahagshruns, sem leitt hafi til setningar laga nr. 125/2008. Stefndu vísa sérstaklega til ummæla í greinargerð með lögunum, þar sem staðfestur sé hinn mikli forsendubrestur sem fjallað hafi verið um hér að framan. Stefndu, eins og fjölmargir aðrir í samfélaginu, hafi mátt þola að horfa upp á stærstan hluta eigna sinna verða verðlausan í kjölfar hrunsins, án þess að fá rönd við reist og án þess að hafa átt nokkurn þátt í þeirri framvindu sem endað hafi með þessum hörmungum.

Stefndu byggja og á því að viðskiptamenn fjármálafyrirtækja, í viðvarandi viðskiptasambandi, megi gera ríkari kröfur um trúnaðar- og tillitsskyldur af þeirra hendi. Fyrir liggi að með athöfnum sínum og athafnaleysi, röngum upplýsingum til stjórnvalda og markaðarins, hafi Landsbanki Íslands hf. og ábyrgðarmenn þess fyrirtækis, valdið stefndu gríðarlegu tjóni, sem nemi margfaldri þeirri fjárhæð er nemi kröfum máls þessa.

Varakröfu sína um verulega lækkun á stefnukröfum, byggja stefndu á sömu málsástæðum og í aðalkröfu. Stefndu benda á, að umrædd yfirdráttarskuld hafi staðið í u.þ.b. 14,1 milljón króna, án ábyrgðar, áður en stefndu hafi veitt ábyrgð sína vegna yfirdráttarins, í góðri trú hinn 1. ágúst 2008. Sérstök ástæða sé til að ætla að á því tímamarki hafi bankanum mátt vera ljóst að hrun á fjármálamarkaði væri mjög raunhæfur möguleiki, en engin slík varnaðarorð hafi verið höfð uppi er ábyrgðin hafi verið undirrituð. Með þessu telja stefndu að Landsbanki Íslands hf. hafi brugðist trúnaðar- og upplýsingaskyldu sinni gagnvart stefndu. Telja stefndu því ósanngjarnt og óeðlilegt, með hliðsjón af málavöxtum öllum, að stefnandi geti nú einnig sótt þá fjárhæð til stefndu.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna samninga- og kröfuréttar, laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn.

Kröfu um málskostnað byggja stefndu á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggja stefndu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

V

Í máli þessu greinir aðila á um hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefndu vegna sjálfskuldarábyrgðar, sem stefndu undirrituðu 1. ágúst 2008, að fjárhæð 21.200.000 krónur vegna ábyrgðar á skuldum Fasteignasölunnar Miðborgar nú M182-B ehf., samkvæmt tékkareikningi nr. 6220 við útibú Landsbanka Íslands hf., Laugavegi 77, Reykjavík, nú stefnanda. Stefnandi byggir á því að skuld sem ábyrgðinni hafi verið ætlað að tryggja hafi ekki verið greidd.

Óumdeilt er að stefndu tóku á sig umrædda sjálfskuldarábyrgð og samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að skuldir þær sem þeim var ætlað að tryggja hafa ekki verið greiddar. Stefndu hafa ekki andmælt því að þeir skuldi umkrafða fjárhæð, en byggja á því að þeim beri ekki greiðsluskylda, þar sem ósanngjarnt sé að þeir verði látnir greiða kröfuna, m.a. þar sem Landsbanki Íslands hf. hafi brotið gegn lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, vegna brostinna forsendna, sbr. og 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga, sem og vegna force majeure, og vegna ákvæða laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, og einnig á grundvelli þess að Landsbanki Íslands hf. hafi valdið þeim gríðarlegu tjóni.

Eins og að framan greinir er óumdeilt að stefndu tóku á sig sjálfskuldarábyrgð á reikningi nr. 6220 við útibú stefnanda og nam ábyrgðin umstefndri fjárhæð. Átti ábyrgðin að tryggja efndir á skuldbindingum reikningseiganda. Í yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð kemur fram að ábyrgðaraðila sé skylt að greiða skuldina við vanskil, ef bankinn krefst þess. Eigandi reikningsins var úrskurðaður gjaldþrota 7. október 2009. Reikningnum var lokað 12. október 2009 og nam þá skuld á reikningnum 23.505.016 krónum. Í framhaldi af því eða hinn 15. desember 2009 voru stefndu send innheimtubréf. Með því að yfirdráttarskuld M182-B ehf., sem nemur stefnufjárhæð málsins, hefur ekki fengist greidd og stefndu ábyrgðust greiðslurnar með sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu, ber þeim greiðsluskylda. Verður ekki fallist á það með stefndu að almenn þróun efnahagsmála verði virt sem brostin forsenda er geti haft áhrif á greiðsluskyldu þeirra eða að víkja beri samningnum til hliðar samkvæmt 36. gr. samningalaga, auk þess sem lagasjónarmið um ólögmæta auðgun geta ekki leitt til þeirrar niðurstöðu. Er ekkert það fram komið í málinu sem styður þær fullyrðingar stefndu, að stefnandi hafi brotið lög nr. 161/2001 eða að ósanngjarnt sé af stefnanda að bera fyrir sig samninginn. Þá verður ekki séð að tilvísun stefnda til force majeure reglna vegna efnahagsástands á Íslandi eftir hið svokallaða bankahrun geti leyst hann undan greiðsluskyldu sinni. Með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands frá 25. nóvember 2010 í málinu nr. 274/2010, verður ekki beitt ákvæðum 9. gr., sbr. 12. gr. laga nr. 32/2009, um ábyrgðir stefndu, sem stofnað var til fyrir gildistöku laganna, hinn 4. apríl 2009. Hafa stefndu á engan hátt sýnt fram á eða reynt að gera sennilega þá fullyrðingu sína að ótilgreint tjón sem stefnandi hafi valdið þeim eigi að leiða til þess að ábyrgð þeirra sé fallin niður gagnvart stefnanda.

Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður fjárkrafa stefnanda á hendur stefndu tekin til greina eins og hún er fram sett, en ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum. Hins vegar þykir ekki ástæða til að kveða á um í dómsorði að vextir skuli leggjast við höfuðstól kröfunnar á tólf mánaða fresti, enda er mælt fyrir um það í 12. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir án þess að vextirnir séu greiddir skulu þeir lagðir við höfuðstól og nýir vextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefndu, in solidum, til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf, greiði in solidum stefnanda, NBI hf., 21.200.0000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 15. janúar 2010 til greiðsludags.

Stefndu greiði in solidum stefnanda 400.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf