E-3063/2016

I

Mál þetta, sem dómtekið var 29. ágúst sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af V-kk-þgf S-kk-þgf E-kk-þgf, Sléttahrauni 30, Hafnarfirði, með stefnu áritaðri um birtingu 5. október 2016, á hendur íslenska ríkinu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna slyss sem stefnandi lenti í við iðnnám í Iðnskólanum í Hafnarfirði þann 18. október 2010. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, samkvæmt málskostnaðarreikningi, allt eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins en til vara að hann verði látinn niður falla.

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 6. júní 2016, var stefnanda veitt gjafsókn í málinu en gjafsóknin var takmörkuð við rekstur málsins fyrir héraðsdómi, sbr. þó 4. og 5. mgr. 127. gr. laga nr. 91/991, um meðferð einkamála.

II

Ekki er ágreiningur um tildrög slyss stefnanda 18. október 2010. Stefnandi hóf nám í rennismíði við Iðnskólann í Hafnarfirði haustið 2010 þegar hann var 16 ára. Hinn 18. október sama ár var hann að vinna við rennibekk í verklegri kennslustund í vélasal Iðnskólans á fyrstu námsönn sinni í skólanum. Ætlunin var að renna utan af vinnslustykki í rennibekknum en þegar bekkurinn hafði verið settur í gang, losnaði vinnslustykkið og hrökk úr patrónu rennibekksins í glerhlíf á ljósi sem er inni í bekknum. Við það brotnaði glerhlífin og virðist sem glerbrot úr henni hafi skotist í hægra auga stefnanda með þeim afleiðingum að hann fékk skurð á augað. Fyrir liggur að þegar slysið varð var öryggishlíf á rennibekknum ekki fyllilega dregin fyrir. Óumdeilt er að þegar stefnandi vann við rennibekkinn umrætt sinn stóð kennari hans, A [...], við hlið hans.

Í sjúkraskrá Landspítala háskólasjúkrahúss frá 18. október 2010 kemur fram að við komu á slysadeild þann dag hafi verið ljóst að það væri rifa á hægra auga stefnanda og því hafi hann verið sendur á augndeild. Af vottorði E-kk-ef Þ-kk-ef augnlæknis, dagsettu 22. janúar 2013, er ljóst að læknirinn gerði aðgerð á hægra auga stefnanda á slysdegi og að vel hafi tekist að loka skurðinum á auganu og sárið hafi gróið vel. Þá segir að eftirstöðvar slyssins hafi fyrst og fremst verið að „sjónlag (sjónskekkja) á hæ. auga breyttist, varð meiri. Þarf gleraugu til þess að sjá fullnægjandi frá sér“...„[a]ð öðru leyti nánast eðlileg skoðun“.

Slys stefnanda var tilkynnt til Vinnueftirlitsins samdægurs. Í umsögn þess kemur fram að við vettvangsrannsókn daginn eftir hafi aðstæður á slysstað verið óbreyttar og að hinn slasaði hafi verið fluttur á slysamóttöku, auk þess sem slysið hafi verið tilkynnt til lögreglu. Vinnueftirlitið taldi í umsögn sinni að orsök slyssins mætti rekja til þess að vinnslustykki, sem verið var að renna, hefði ekki verið nægilega fest í patrónu og að mögulega hefði öryggishlíf á rennibekknum ekki verið fyllilega lokuð. Fram kemur að rennibekkurinn er af gerðinni Gildemeister NEF 420 E með öryggishlíf og að í kringum hann hafi verið góð lýsing og snyrtilegt. Stofnunin gaf þau fyrirmæli um úrbætur að nota skyldi öryggishlíf og tryggja að hún væri staðsett yfir vinnusvæði rennibekks, auk þess sem gera skyldi áhættumat fyrir þennan verkþátt.

Í lögregluskýrslu, dagsettri 21. október 2010, kemur fram að lögreglan hafi daginn eftir slysið rætt við kennara stefnanda, A, sem hafi lýst því að stefnandi hefði ekki fest málmhlut nægilega vel við rennibekkinn og að þegar vélin fór í gang og vinna við hann hófst hafi hluturinn losnað frá og skotist í hlífðargleri fyrir ljósi sem sé á bekknum. Við það hafi brot úr glerinu kastast í auga stefnanda svo úr blæddi. Einnig kemur fram í skýrslunni að svo virtist sem stefnandi hefði ekki notast við þar til gert hlífðarspjald/öryggisgler sem sé áfast við rennibekkinn. Þá er því lýst að lögregla hafi haft samband við móður stefnanda sem hafi upplýst að stefnandi hefði farið í augnaðgerð en óvíst væri hversu alvarleg meiðsl hans væru.

Í upplýsingaskýrslu lögreglu, dagsettri 24. nóvember 2010, er rakið að haft hafi verið símasamband við stefnanda og að hann hafi upplýst að hann hefði farið í öryggispróf þar sem honum hefði m.a. verið kynnt að nota ætti öryggishlífina á rennibekknum þegar unnið væri við hann. Hann hefði oftast notað slíka hlíf en í þetta sinn hefði hann gleymt því. Þá lýsti hann því að kennari hans hefði staðið við hlið sér umrætt sinn og hann hefði kannski átt að passa upp á að hlífin væri notuð, þótt hann gerði sér grein fyrir að hann ætti sjálfur að gæta að eigin öryggi.

Miðvikudaginn 1. desember 2010 gaf kennari stefnanda, A, skýrslu hjá lögreglu. Hann lýsti því að hann hefði staðið við rennibekkinn hjá stefnanda og verið nýbúinn að leiða hann inn í verkið og að stefnandi hefði verið búinnn að „spenna upp í bekkinn“. Hann hefði treyst stefnanda vel þar sem hann hefði verið duglegur og áreiðanlegur. Stefnandi hafi síðan sett vélina í gang en hann hefði sjálfur ekki fylgst sérstaklega með því. A kvaðst almennt brýna fyrir nemendum sínum að nota öryggishlífina og sagði nemendur taka öryggispróf í upphafi námsins. Hann lýsti því jafnframt að þegar komið væri fram á miðja önn væru nemendur komnir með ákveðið sjálfstraust, teldu sig færa í flestan sjó og yrðu kannski kærulausir varðandi öryggisatriðin en þá væri einmitt mesta slysahættan. Loks er í skýrslunni haft eftir A að eftir á að hyggja hefði hann átt að minna stefnanda á að draga hlífðarhurðina á rennibekknum fyrir áður en vinna hófst við rennibekkinn og kvaðst „kannski ekki akkúrat á þessu augnabliki hafa verið nægilega gætinn þar sem nóg hafi verið að snúast í kringum aðra nemendur...“

Þann 26. mars 2015 sendi lögmaður stefnanda bréf til ríkislögmanns þar sem þess var krafist að skaðabótaskylda stefnda vegna slyssins yrði viðurkennd. Þar kom fram að stefnandi teldi slysið hafa orðið vegna saknæmrar vanrækslu kennara Iðnskólans í Hafnarfirði í aðdraganda slyssins, þar sem stefnanda hefðu ekki verið veittar fullnægjandi leiðbeiningar og leiðsögn um það, hvernig hann ætti að bera sig að við verkið. Með bréfi ríkislögmanns, dagsettu 20. október sama ár, var bótaskyldu vegna slyssins hafnað fyrir hönd stefnda og vísað til þess að slysið yrði hvorki rakið til þess að leiðbeiningar kennara né eftirlit hefðu verið ófullnægjandi.

III

Stefnandi reisir viðurkenningarkröfu sína á því, að Iðnskólinn í Hafnarfirði beri skaðabótaábyrgð á tjóni hans vegna slyssins 18. október 2010 á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Stefnandi vísar til þess að kennari Iðnskólans hafi hvorki veitt honum nægjanlegar leiðbeiningar við verkið né hefði hann séð til þess að vinnslustykki, sem stefnandi vann með umrætt sinn, væri nægilega hert og að fullnægjandi öryggistæki væru notuð. Óumdeilt sé að slysið varð í skólastofu í kennslustund hjá Iðnskólanum. Þar sem opinberir framhaldsskólar séu ríkisstofnanir samkvæmt 4. gr. laga nr. 92/2008, um framhaldsskóla, sé kröfu stefnanda um skaðabætur beint að ríkissjóði fyrir hönd skólans.

Stefnandi telur að aðalorsakir slyssins séu tvær, annars vegar að vinnslustykkið hafi ekki verið hert nægilega á patrónuna og hins vegar að öryggishlífin hafi ekki verið notuð réttilega. Auk þess telur stefnandi að hægt hefði verið að koma í veg fyrir tjón hans með notkun öryggisgleraugna.

Stefnandi vísar til umfjöllunar í I. kafla laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem lúta að gildissviði og tilgangi laganna. Í 2. gr. sé tekið fram að lögin gildi um alla starfsemi þar sem einn eða fleiri menn vinna, hvort sem um er að ræða eigendur fyrirtækja eða starfsmenn. Lögin hafi að geyma lágmarkskröfur til aðbúnaðar og öryggis á vinnustöðum og hafi í dómaframkvæmd verið talin gilda í tilvikum þar sem iðnnemar eru við starfsnám í framhaldsskólum. Því sé á því byggt að lögin gildi um tilvik stefnanda og að Iðnskólinn teljist atvinnurekandi í skilningi laganna.

Þá bendir stefnandi á að samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað og í 37. gr. sömu laga sé mælt fyrir um að haga beri vinnu og framkvæma hana þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá sé kveðið á um það í 14. gr. að atvinnurekandi skuli sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af.

Auk alls þessa sé fjallað um skyldur atvinnurekanda í reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja, sem hafi verið sett á grundvelli framangreindra laga. Í 5. gr. reglugerðarinnar sé tekið fram að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að draga úr áhættu við notkun hættulegra tækja. Þá komi fram í 7. og 8. gr. reglugerðarinnar skylda atvinnurekanda til að upplýsa og þjálfa starfsmenn þannig að þeir geti framkvæmt störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Af þessu sé ljóst að rík skylda hafi hvílt á Iðnskólanum að tryggja öryggi í skólastofunni eins og best yrði á kosið og sjá til þess að nemendur færu eftir öryggisreglum. Stefnandi telur að tilvísuðum lögum og reglum hafi ekki verið fylgt í aðdraganda þess að hann lenti í slysinu 18. október 2010.

Til viðbótar framangreindum skyldum atvinnurekanda sé fjallað sérstaklega um skyldur verkstjóra í 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980. Í 21. gr. komi fram að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og að hann skuli sjá um að allur búnaður sé góður og að öruggt skipulag ríki á vinnustaðnum sem hann hefur umsjón með. Í 23. gr. sé kveðið á um að verkstjóri skuli beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórnar séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Verkstjóranum beri jafnframt að beita sér fyrir því að ráðstöfunum, sem gerðar séu til að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti, sé framfylgt. Í 2. mgr. 23. gr. sé sérstaklega tekið fram að ef verkstjóri verði var við einhver þau atriði, sem leitt geti til hættu á slysum eða sjúkdómum, skuli hann tryggja að hættunni sé afstýrt. Stefnandi byggir á því að líta skuli á kennara hans sem verkstjóra í skilningi þessara lagaákvæða. Í ljósi þess að lög nr. 46/1980 feli í sér lágmarkskröfur til aðbúnaðar og öryggis á verkstað, telur stefnandi jafnframt ljóst að gera verði ríkari kröfur til eftirlits og leiðbeiningarskyldu kennara en gerðar verði til verkstjóra á grundvelli laganna. Þar sem kennari stefnanda hafi ekki sinnt þeirri leiðbeiningar- og eftirlitsskyldu, sem honum hafi borið við þessar aðstæður, hafi hann valdið stefnanda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi.

Í sambandi við ofangreint byggir stefnandi á því að horfa verði til þess að stefnandi hafi einungis verið 16 ára þegar slysið varð. Hann hafi verið á sínu fyrsta ári í náminu í Iðnskólanum og hafi í raun enga reynslu haft af verki sem líkist því sem hann hafi unnið við umrætt sinn. Þótt stefnandi hafi fengið einhverja kennslu í notkun öryggishlífa í náminu og tekið próf í kjölfar þess, hafi hann sett traust sitt á að kennari hans leiðbeindi honum við verkið, sérstaklega þegar ljóst væri að hætta stafaði af því, og varað hann við ef hann færi rangt að. Miðað við fyrirliggjandi lögregluskýrslur sé óumdeilt að kennarinn hafi staðið við hlið stefnanda þegar slysið varð og hafi stefnandi því haft ríka ástæðu til að ætla að hann nyti leiðsagnar hans. Kennarinn hafi haft kjörið tækifæri til að bæði benda stefnanda á að hann þyrfti að festa vinnslustykkið betur og að hann þyrfti að setja öryggishlífina fyrir áður en slysið varð. Það hafi kennarinn hins vegar ekki gert með þeim afleiðingum að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Þá hafi kennarinn sjálfur sagt hjá lögreglu að hann hefði átt að gefa stefnanda betri leiðbeiningar.

Að mati stefnanda virðist sem kennari hans hafi ofmetið bæði getu hans og reynslu. Stefnandi byggir á því að þótt hann hafi mögulega verið duglegri og áreiðanlegri en sumir aðrir nemendur, leiði það ekki til þess að leiðbeiningar- og eftirlitsskylda kennarans falli niður. Auk þess sé ljóst af framburði kennarans hjá lögreglu að honum hafi verið kunnug sú staðreynd, að slysahætta sé mest þegar komið er fram á miðja önn og nemendur komnir með einhverja reynslu og verði því kærulausari. Þrátt fyrir að það tímamark væri runnið upp, hafi kennarinn ekki séð ástæðu til að grípa inn í og gefa stefnanda réttar leiðbeiningar. Að mati stefnanda verði að virða kennaranum það til vanrækslu að sjá ekki til þess að stefnandi beitti verklagi sem tryggt gæti öryggi hans betur. Stefnandi byggir á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á háttsemi kennarans á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð.

Stefnandi byggir einnig á því að það hefði komið í veg fyrir tjón hans ef hann hefði verið með öryggisgleraugu umrætt sinn. Í reglugerð nr. 497/1997, sem sett sé á grundvelli 38. gr. laga nr. 46/1980, sé mælt fyrir um notkun persónuhlífa. Í 3. gr. reglugerðarinnar segi að nota skuli persónuhlífar þegar ekki sé hægt að komast hjá áhættu eða takmarka hana nægjanlega með tæknilegum ráðum. Stefnandi telur að Iðnskólinn hefði átt að setja á öryggisgleraugnaskyldu þegar nemendur unnu með hættuleg tæki eins og rennibekk. Það hefði verið í samræmi við reglugerðina sem og áður tilvísuð ákvæði laga nr. 46/1980. Stefnandi byggir einnig á því að kennarinn hefði átt að benda honum á að hann ætti að setja upp öryggisgleraugu áður en hann setti rennibekkinn í gang. Kennarinn hafi staðið við hliðina á stefnanda og því haft tækifæri til að benda honum á þetta. Stefnandi vísar til þess að kennarinn hafi borið á þann veg við skýrslutöku hjá lögreglu að hann væri mjög strangur á að nemendur væru almennt með öryggisgleraugu óháð því við hvaða tæki þeir ynnu. Því sé ljóst að kennarinn hafi áttað sig á nauðsyn öryggisgleraugna. Stefnandi byggir á því að einnig vegna þessa beri stefndi ábyrgð á tjóni hans.

Stefnandi byggir á því að óheimilt sé að skerða bótarétt hans vegna mögulegrar eigin sakar, sbr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í ákvæðinu sé tekið fram að þegar starfsmaður verði fyrir líkamstjóni við störf sín, skuli réttur hans til bóta ekki skerðast vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður hafi orðið. Á grundvelli athugasemda með frumvarpinu sem varð að lögum nr. 129/2009 um breytingar á skaðabótalögum vegna 23. gr. a., byggir stefnandi á því að leggja skuli rúman skilning í orðið starfsmaður samkvæmt greininni, allt í samræmi við þróun reglunnar um vinnuveitendaábyrgð á hverjum tíma. Nemar í starfsnámi falli undir ákvæðið með sömu rökum og gildi um vinnuveitendaábyrgð í slíkum tilvikum. Því geti ekki komið til skerðingar á bótum til stefnanda vegna meðábyrgðar, nema sýnt sé fram á að hann hafi með stórkostlegu gáleysi átt þátt í að tjónsatburður varð. Stefnandi telur af og frá með vísan til atvika að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Horfa verði til aldurs hans á slysdegi, lítillar reynslu og þeirrar staðreyndar að kennari í faginu hafi staðið við hliðina á honum þegar slysið varð. Stefnandi hafi treyst því að hann væri að gera allt rétt þar sem kennarinn hafi engar athugasemdir gert og ekki gefið honum aðrar leiðbeiningar.

Með hliðsjón af öllu ofansögðu telur stefnandi að stefnda beri að bæta allt það tjón, sem hann hafi orðið fyrir vegna slyssins, enda megi rekja tjónið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi kennara Iðnskólans sem stefndi beri ábyrgð á á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Stefnandi telur að gögn málsins sýni fram á að hann hafi hlotið varanlegan skaða í slysinu, sbr. t.d. læknisvottorð E-kk-ef Þ-kk-ef augnlæknis, dagsett 22. janúar 2013. Stefnandi eigi því rétt á skaðabótum á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993, að undangegnu mati á afleiðingum slyssins. Allar líkur séu á að hann eigi a.m.k. rétt til þjáningabóta, bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku á grundvelli 3. gr., 4. gr. og 5. gr. skaðabótalaga. Stefnandi telur því að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið verði úr um skaðabótaskyldu stefnda vegna slyssins á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefnandi styður kröfur sínar fyrst og fremst við meginreglur skaðabótaréttar, einkum sakarregluna og meginregluna um vinnuveitandaábyrgð. Þá vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 13. gr., 14. gr., 21. gr., 23. gr. og 37. gr. laganna. Stefnandi vísar einnig til ákvæða reglugerðar nr. 367/2006, um notkun tækja, og reglugerðar nr. 497/1994, um notkun persónuhlífa, sem settar hafi verið með stoð í lögum nr. 46/1980. Loks vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, sérstaklega 23. gr. a. Um heimild til að hafa uppi viðurkenningarkröfu vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, um varnarþing til 33. gr. sömu laga og um málskostnaðarkröfu til 129. og 130. gr. laganna. Um virðisaukaskatt er vísað til laga nr. 50/1988.

IV

Stefndi hafnar staðhæfingum stefnanda um að slys þess síðarnefnda 18. október 2010 verði rakið til þess að leiðbeiningar kennara og eftirlit hafi verið ófullnægjandi eða að tjónið megi að öðru leyti rekja til atvika sem stefndi beri ábyrgð á. Eins og atvikum sé háttað telur stefndi að slysið hafi alfarið mátt rekja til óhappatilviljunar eða eigin gáleysis stefnanda.

Stefndi vísar til þess að þegar slysið hafi orðið, hafi stefnandi verið nokkuð vanur vinnu við rennibekkinn. Orsakir slyssins megi rekja til þess að stefnandi hafi ekki fest vinnslustykkið nógu vel í bekkinn þannig að það hafi losnað og til þess að stefnandi hafi gleymt að nota öryggishlífina á bekknum sem hefði getað komið í veg fyrir að hann yrði fyrir líkamstjóni. Stefndi bendir á að stefnanda hafi verið kunnugt um að nota ætti umrædda öryggishlíf og hann hefði, eins og flestir aðrir nemendur skólans, oftast notað hlífina en í þetta sinn hefði hann gleymt því. Kennarinn hefði auk þess uppfyllt allar leiðbeiningar- og eftirlitsskyldur sem með sanngirni hafi mátt ætlast til af honum til að takmarka slysahættu nemenda við vinnu í verklegri kennslustund í rennismíði. Engu breyti þótt kennarinn hafi staðið við hlið stefnanda þegar slysið varð þar sem athygli hans hafi jafnframt verið bundin við aðra nemendur í skólastofunni. Stefnandi hafi haft aldur, þekkingu og reynslu til að fylgja þeim öryggisatriðum sem gæta þurfi að þegar unnið var við rennibekkinn.

Stefndi bendir á að vinna nemenda í verklegu iðn- og starfsnámi fari iðulega fram með vélum og verkfærum sem séu hættuleg ef ekki er staðið rétt að notkun þeirra eða réttur öryggisbúnaður notaður. Til þess að komast hjá slysum hafi m.a. verið farið ítarlega yfir notkun tækjanna og öryggismál í kennslustundum. Kennari geti hins vegar ekki staðið yfir hverjum og einum nemanda þar sem verkleg kennslustund fari fram með yfir 10 nemendum í hópi. Ef sú krafa væri gerð til kennara að enginn nemandi notaði vélar eða verkfæri, sem slysahætta er af, án þess að kennari stæði yfir viðkomandi, væri að öllu óbreyttu lítill grundvöllur fyrir kennslu í verknámsskólum.

Stefndi vísar til þess að í gögnum málsins komi fram að slysið hafi verið tilkynnt Sjúkratryggingum Íslands 27. febrúar 2015. Stefndi fái hins vegar ekki að fullu ráðið í hverju tjón stefnanda felist og hvort eða að hvaða marki það hafi nú þegar fengist bætt. Sýni stefnandi ekki fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, beri að vísa því frá dómi án kröfu. Samkvæmt handskrifuðu læknisvottorði E-kk-ef Þ-kk-ef augnlæknis frá 22. janúar 2013, sem hafi framkvæmt augnaðgerð á stefnanda sama dag og slysið varð, hafi eftirstöðvarnar verið „fyrst og fremst að sjónlag (sjónskekkja) á hæ. auga breyttist, varð meiri, þarf gleraugu til þess að sjá fullnægjandi frá sér“. Í læknisvottorði Þ-kvk-ef S-kvk-ef læknis á Heilsugæslunni Sólvangi frá 20. janúar 2016 komi fram að stefnandi hafi ekki leitað á heilsugæsluna vegna vandamála frá augum. Í vottorðinu sé vísað til álits E-kk-ef S-kk-ef augnlæknis, sem hafi skoðað stefnanda 14. desember 2010, en hann hafi talið áverkann á hægra auga vera alvarlegan og með hliðsjón af því væri ástand augans allt að því ótrúlega gott. Þá segi í vottorðinu að stefnandi hafi hlotið áverka á hægri augabrún 11. nóvember 2014 og leitað sér aðhlynningar á slysadeild þar sem hann hafi verið deyfður og saumaður.

Til stuðnings málskostnaðarkröfum sínum, vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur stefnandi málsins og A, [...] við Iðnskólann í Hafnarfirði. Efni skýrslna þeirra verður rakið eins og þurfa þykir.

Tildrög slyssins eru óumdeild en svo sem áður er lýst taldi Vinnueftirlitið að orsök slyssins mætti rekja til þess að vinnslustykki, sem verið var að renna, hefði ekki verið nægilega fest í patrónu og að mögulega hefði öryggishlíf á rennibekknum ekki verið fyllilega lokuð. Verður þessi lýsing því lögð til grundvallar við úrlausn málsins.

Ágreiningur aðila lýtur hins vegar fyrst og fremst að sakarmatinu. Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á skaðabótaskyldu stefnda á því að kennari Iðnskólans í Hafnarfirði hafi ekki veitt stefnanda nægilegar leiðbeiningar við vinnu sína við rennibekkinn umrætt sinn og að ekki hafi verið séð til þess að vinnslustykki væri nægilega hert umrætt sinn og fullnægjandi öryggistæki notuð. Á þeirri vanrækslu beri stefndi ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar og meginreglunnar um vinnuveitendaábyrgð, sbr. lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og reglugerð nr. 497/1997. Þá byggir stefnandi á því að ekki séu uppfyllt skilyrði 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993 til þess að skerða bótarétt hans á grundvelli eigin sakar.

Af hálfu stefnda er sýknukrafa byggð á því að slys stefnanda megi að öllu leyti rekja til óhappatilviljunar eða eigin gáleysis stefnanda. Þá vísar stefndi til þess að ekki verði að fullu ráðið í hverju tjón stefnanda felist og hvort eða að hvaða marki það hafi fengist bætt. Ef stefnandi sýni ekki fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, beri að vísa því frá dómi án kröfu.

Í málinu er óumdeilt að slys stefnanda hefði ekki orðið ef hann hefði notað umræddan öryggisbúnað, þ.e. öryggishlífina á rennibekknum og öryggisgleraugu. Stefnandi var einungis 16 ára á slysdegi og hafði þá lokið hálfri fyrstu önn sinni í námi í rennismíði sem A, kennari hans, kvað vera grunnáfanga í náminu. Í skýrslu stefnanda fyrir dóminum kom fram að þegar slysið varð hefði hann unnið við rennibekk í u.þ.b. sjö skipti og ekki alltaf með kennarann við hlið sér. Stefnandi notaði hvorki öryggisgleraugu né hafði hann dregið öryggishlíf á rennibekknum fyrir, svo sem óumdeilt er að gera eigi, þegar hann hóf að renna vinnslustykkið. Bæði stefnandi og kennarinn, A, báru á þann veg fyrir dóminum að sá síðarnefndi hefði hvorki leiðbeint stefnanda um að nota öryggishlífina né öryggisgleraugun. Hér liggur fyrir að kennarinn stóð við hlið stefnanda umrætt sinn og var því í góðri aðstöðu til að fylgjast með því, hvort stefnandi sinnti því að nota öryggishlíf og öryggisgleraugu og grípa inn í þegar ljóst var að hann gerði það ekki. Óumdeilt er að slysið hefði ekki orðið ef stefnandi hefði notað framangreindan öryggisbúnað.

Það er mat dómsins að gera verði ríkar kröfur til eftirlits- og leiðbeiningarskyldu kennara, ekki síst þegar um er að ræða unga nemendur sem vinna við hættulegar vélar í upphafi náms, svo sem hér er raunin. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, er tilgangur laganna m.a. sá, að tryggja öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi. Því telur dómurinn að jafnframt megi hafa ákvæði laganna og stjórnvaldsfyrirmæla settra á grundvelli þeirra til hliðsjónar sem lágmarksviðmiðun um kröfur til aðbúnaðar og öryggis í kennslustofunni. Í þessu ljósi og þegar litið er til þess að kennarinn stóð við hlið stefnanda umrætt sinn og var því í góðri aðstöðu til að fylgjast með því, hvort stefnandi sinnti því að nota öryggishlíf og öryggisgleraugu, og grípa inn í þegar ljóst var að hann gerði það ekki, þykir ekki ráða hér úrslitum þótt fyrir liggi að kennarinn hafði umsjón með allt að 12 nemendum í kennslustundinni, svo sem fram kom í vætti hans. Þá þykir heldur ekki ráða úrslitum við úrlausn málsins þótt stefnandi hafi í upphafi grunnnámsins fengið kennslu og tekið próf í öryggisatriðum, enda var hann einungis u.þ.b. hálfnaður með fyrstu önn í grunnáminu þegar slysið varð og hafði því mjög takmarkaða reynslu af rennismíði.

Að öllu framangreindu virtu er það því niðurstaða dómsins að þegar af framangreindum ástæðum verði að virða kennaranum það til saknæmrar vanrækslu að sjá ekki til þess að stefnandi beitti verklagi sem tryggt gæti öryggi hans betur og að það hafi leitt til þess að stefnandi varð fyrir slysi umrætt sinn sem olli honum tjóni. Er því ekki fallist á málsástæður stefnda sem lúta að því að slysið hafi alfarið mátt rekja til óhappatilviljunar eða eigin gáleysis stefnanda. Stefndi verður því að bera skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Með sömu rökum og rakin hafa verið hér að framan verður að fallast á það með stefnanda að ekki séu uppfyllt skilyrði 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að skerða rétt hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar, enda verður ekki talið að hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð.

Stefnandi hefur lagt fram ýmis læknisfræðileg gögn um þá áverka sem hann hlaut við slysið sem stefndi hefur ekki borið brigður á. Þá liggur fyrir í málinu yfirlýsing Sjúkratrygginga Íslands frá 12. desember 2016 um að stefnandi hafi ekki fengið greiddar bætur eða aðrar greiðslur frá stofnuninni vegna slyssins. Að þessu gættu er það mat dómsins að stefnanda hafi með málatilbúnaði sínum tekist að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og hafi því sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr viðurkenningarkröfu sinni í skilningi 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Með vísan til alls framangreinds verður viðurkenningarkrafa stefnanda tekin til greina.

Stefndi greiði stefnanda 1.016.800 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ. á m. málflutningsþóknun lögmanns hans sem telst hæfilega ákveðin 1.016.800 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, íslenska ríkisins, vegna slyss stefnanda, V-kk-ef S-kk-ef E-kk-ef, í Iðnskólanum í Hafnarfirði 18. október 2010.

Stefndi greiði stefnanda 1.016.800 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 1.016.800 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf