S-200/2009

Mál þetta er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Vestmannaeyjum dagsettri 31. mars 2009 á hendur ákærðu, Ó-kk-þgf G-kk-þgf, kt. 000000-0000, til heimilis að Illugagötu 7, Vestmannaeyjum og Einkahlutafélaginu Gæfu, kt. 000000-0000, sama stað, fyrirsvarsmaður meðákærði Ó-kk-nf.

I.

„brot á lögum um umfengni um nytjastofna sjávar

ákærða Ó-kk-þgf

með því að hafa, sem skipstjóri á fiskiskipinu Gæfu VE 11, skipaskrárnúmer 1178, um hádegisbil þann 20. júní 2008, eftir að vigtun var lokið úr skipinu eftir veiðiferð sett óvigtað fiskikar sem innihélt 243 kíló af slitnum humri og 20 kíló af slægðum skötusel í bifreiðina VZ 213 og ekið með aflann að versluninni Skýlinu við Friðarhöfn í Vestmannaeyjum og þannig vanrækt að láta vigta aflann. Auk þess fyrir að hafa ekki látið vigta 256 kíló af slitnum humri úr öðrum óskilgreindum veiðiferðum Gæfu VE, en humarinn fannst við lögreglurannsókn síðar þennan dag í tveimur frystikistum í starfsstöð Gæfu VE 11 við Básaskersbryggju í Vestmannaeyjum.

ákærða einkahlutafélaginu Gæfu

útgerðaraðila bátsins Gæfu VE 11 í umræddum veiðiferðum, þar sem stjórnarformaður er ákærði Ó-kk-nf G-kk-nf sem sinnti ekki skyldum sínum eftir umræddar veiðiferðir með því að láta vigta alls 499 kíló af slitnum humri og 20 kíló af slægðum skötusel og hið ákærða félag hagnaðist þannig á undanskoti aflans, sem ekki var færður til aflamarks skipsins.

II.

fyrir brot á lögum um stjórn fiskveiða og fleira

ákærða Ó-kk-þgf

með því að hafa sem skipstjóri á Gæfu VE 11 í fyrrgreindum veiðiferðum, vanrækt að færa rétt í afladagbók Gæfu VE 11 afla sem samsvaraði 243 kíló af slitnum humri og 20 kílóum af slægður skötusel og veiddist í veiðiferð sem lauk 20. júní 2008 og einnig fyrir að hafa vanrækt í öðrum óskilgreindum veiðiferðum skipsins að færa í afladagbók humarafla sem samsvarar þeim frosna humri sem fannst við rannsókn málsins í starfsstöð Gæfu VE 11 við Básaskersbryggju og reyndist vera 256 kíló af slitnum humri.

Telst brot ákærða Ó-kk-ef samkvæmt fyrsta ákærulið varða við 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr. 9. gr., sbr. 23. gr. laga um umgengni um nytjastofna sjárvar nr. 57/1996 og 2. og 6. gr., sbr. 1. mgr. 63. gr. reglugerðar um vigtun og skráningu sjávarafla nr. 224/2006, en brot ákærða einkahlutafélagsins Gæfu telst varða við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 57/1996.

Brot ákærða Ó-kk-ef samkvæmt öðrum ákærulið telst varða við 3. mgr. 9. gr. sbr. 23. gr. fyrrgreindra laga um umgengni um nytjastofna sjávar og 17. gr. sbr. 25. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og 1. og 2. mgr. 6. gr., 2. gr. og 7. gr. sbr. 11. gr. reglugerðar um afladagbækur nr. 557/2007.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Málavextir.

Málavextir eru þeir að 20. júní 2008 voru eftirlitsmenn Fiskistofu að störfum við Friðarhöfn í Vestmannaeyjum og hörðu þeir grun um að í serðabifreið væri humarafli sem ekki hefði verið veginn á hafnarvog. Eftirlitsmennirnir leituðu eftir aðstoð lögreglunnar og við skoðun í bifreiðinni kom í ljós að í henni var 600 lítra kar með slitnum humri og ofan á þeim afla voru nokkrir skötuselir. Við vigtun reyndist humarinn vera 243 kg netto og skötuselurinn kg netto. Í bifreiðinni voru ákærði Ó-kk-nf, skipstjóri á Gæfu VE 11 og sonur hans Á-kk-nf Ó-kk-nf og kannaðist ákærði við að þessi afli hefði ekki farið á vigtina. Ákærði veitti í framhaldi af þessu leyfi til skoðunar í veiðarfærageymslu útgerðarinnar og kom þá í ljós að þar voru 3 frystikistur fullar af humarhölum í 3ja kg öskjum, 88 talsins og reyndust við vigtun vera 256 kg. Ákærði viðurkenndi að þessi afli hefði ekki farið á hafnarvogina en tók fram að hann ætti ekki allan þennan humar heldur væri hann einnig í eigu fjögurra annarra áhafnarmeðlima Gæfunnar.

Fiskistofa tók þá ákvörðun 21. ágúst sama ár með vísan til 7. gr. reglugerðar nr. 717/2007 um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2007/2008 að færa 1621 kg af humri og 22 kg af skötusel til aflamarks Gæfu VE 11 fyrir fiskveiðiárið 2007/2008. Þá var skipið einnig svipt leyfi til veiða í atvinnuskyni í þrjár vikur frá og með 1. september sama ár með vísan til 15. gr. laga nr. 57/1996 og 24. gr. laga nr. 116/2006.

Ákærði taldi sig ekki hafa brotið nein lög og kvað sig og áhöfn sína hafa nýtt sér þann rétt að taka með sér í soðið. Á tilefni af þessari málsvörn lagði verjandi ákærða fram matsbeiðni í þinghaldi 9. september sl. og fór fram á að dómkvaddur yrði einn matsmaður, sérfróður, hæfur og óvilhallur til að láta í té skriflegt og rökstutt álit um þrjú eftirfarandi atriði:

1. Hvort rík venja sé fyrir því að sjómenn um borð í skipi taki með sér afl af skipinu í soðið eins og það sé kallað.

2. Ef svar við spurningunni sé jákvætt, hvort venja sé að sá afli sé vigtaður á hafnarvog og færður í afladagbók skipsins.

3. Ef svar við fyrstu spurningu sé jákvætt, hvort sá réttur sé óháður rétti útgerðarmannsins, þ.e. kvótanum og sé venjuhelgaður réttur sjómannsins.

Á dómþingi 14. október sl. var V-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf stýrimaður dómkvaddur til starfans og er matsgerð hans dagsett 9. desember sl. Svar hans við fyrstu spurningunni var jákvætt og annarri spurningu svaraði hann neitandi. Matsmaður taldi um að ræða venjuhelgaðan rétt áhafna fiskibáta og –skipa við Ísland. Sé sá hluti aflans sem tekinn sé í soðið hvorki veginn né skráður í bækur skipsins. Að því er humarbáta varðar taldi matsmaður að það hafi þótt og þyki enn sjálfsagt að áhöfnin taki með sér heim í soðið af afla skipsins. Hafi þótt sjálfsagt og ekki aðfinnsluvert að tekin væru eitt til tvö kg í poka í soðið en væri tekinn fullur innkaupapoki þætti flestum of langt gengið.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði skýrði svo frá fyrir dómi að þeir hefðu verið að veiðum snemma morguns 20. júní 2008 og voru þeir næstum búnir að veiða það sem þeim var heimilt. Þeir hafi hins vegar veitt umfram þar sem heimilt var og hafi því verið ákveðið að hann og áhöfn hans tækju umframaflann í soðið eins og hann taldi sér heimilt. Þá kvað hann ekki venju að vigta slíkan afla. Ákærði viðurkenndi hins vegar að þetta hefði verið í meira lagi, en hann hafi staðið frammi fyrir því að henda aflanum eða skipta honum milli sín og áhafnarinnar, en þeim hefði ekki verið heimilt að koma með aflann í land. Ákærði kvaðst vera fyrirsvarsmaður hins ákærða fyrirtækis og taldi hann útgerðina ekki hafa hagnast á því að aflinn var ekki vigtaður því þeir hafi verið að veiða fyrir Vinnslustöðina á þeirra aflamarki. Ákærði kvað humarinn sem fannst í frystigeymslunni hafa verið meðafla sem hafi fengist í 15-20 veiðiferðum á fiskitrolli og hafi hann ekki verið veginn. Ákærði kvað þann afla hafa verið í sinni eigu og áhafnarinnar, fjögurra manna. Ákærði kannaðist við að afli sá sem fannst í bifreiðinni hafi ekki verið skráður í afladagbók. Ákærði taldi hins vegar að aflinn sem fundist hafi í frystigeymslunni hefði verið skráður í afladagbók. Ákærði kvað hið ákærða félag engan hagnað hafa haft af þessum ráðstöfunum aflans.

Vitnið H-kk-nf S-kk-nf skýrði svo frá í símaskýrslu fyrir dómi að hann hefði umrætt sinn haft afskipti af ákærða sem starfsmaður Fiskistofu vegna gruns um að hann hefði í fórum sínum afla sem ekki hefði verið veginn. Vitnið staðfesti að í bifreið ákærða og frystigeymslu á hans vegum hefði fundist afli sem ekki hefði verið veginn. Þá staðfesti vitnið að hafa verið viðstatt þegar umræddur afli var vigtaður. Vitnið taldi ekki ósennilegt að aflinn sem fannst í frystigeymslunni hefði verið í eigu áhafnarinnar og fengist sem meðafli á veiðum á fiskitrolli nokkrum mánuðum áður.

Vitnið B-kk-nf J-kk-nf, lögfræðingur hjá Fiskistofu, skýrði svo frá í símaskýrslu fyrir dómi að hann teldi að sjómenn hefðu ekki heimild til þess að taka með sér í soðið af afla skipa og þá vissi hann ekki til þess að slíkt tíðkaðist meðal sjómanna. Þá taldi hann engu skipta hvort um meðafla væri að ræða. Vitnið kvað afla sem skotið væri fram hjá vigt ekki færast til frádráttar aflamarks hjá viðkomandi skipi og myndi útgerðin því hagnast af þeim sökum, enda sé aflamark söluvara.

Vitnið S-kk-nf V-kk-nf, fyrrverandi lögreglumaður, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hefði aðstoðað starfsmann Fiskistofu vegna gruns um að ákærði hefði landað framhjá vigt. Ákærði hefði kannast við það en tekið fram að aflinn væri til eigin neyslu.

Vitnið Á-kk-nf Ó-kk-nf Ó-kk-nf, sonur ákærða, skoraðist ekki undan því að gefa skýrslu fyrir dómi og skýrði svo frá að hann vissi ekki til þess að einhver hluti aflans hefði ekki verið vigtaður. Hann kvað aflann í bifreiðinni hafa verið afla sem áhöfnin hefði hirt til þess að taka með sér í soðið eins og alls staðar tíðkaðist. Hann kvað slíkan afla ekki vera veginn. Hann kvað aflann sem fannst í frystigeymslunni ekki hafa verið vigtaðan en hann hefði einnig verið í eigu áhafnarinnar og hefði verið meðafli meðan þeir voru á fiskitrolli, u.þ.b. 20 túrar.

Vitnið H-kk-nf G-kk-nf skýrði svo frá í símaskýrslu fyrir dómi að hann hefði verið í áhöfn Gæfu VE 11 og kannaðist við að hluti aflans hefði ekki verið veginn. Hann kvað slíkt tíðkast þegar menn tækju sér í soðið. Þá kvað hann afla sem fannst í frystigeymslunni hafa verið í eigu áhafnarinnar en um hafi verið að ræða afla sem safnast hefði saman allan veturinn og hefði hann ekki verið veginn.

Vitnið V-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf gaf símaskýrslu fyrir dómi og staðfesti matsgerð sína.

Niðurstaða.

Ákærði Ó-kk-nf hefur kannast við að hafa í veiðiferð sem lauk 20. júní 2008 hafa næstum verið búinn að veiða þann humarafla sem heimilt hafi verið og þegar veitt hefði verið umfram heimild hafi því verið ákveðið að hann og áhöfn hans tækju umframaflann í soðið eins og hann taldi sér heimilt. Hann kvað ekki venju að vigta slíkan afla en viðurkenndi hins vegar að þetta hefði verið í meira lagi. Hann hefði staðið frammi fyrir því að henda aflanum eða skipta honum milli sín og áhafnarinnar, en þeim hefði ekki verið heimilt að koma með aflann í land. Ákærði kvaðst vera fyrirsvarsmaður hins ákærða fyrirtækis og taldi hann útgerðina ekki hafa hagnast á því að aflinn var ekki vigtaður því þeir hafi verið að veiða fyrir Vinnslustöðina á þeirra aflamarki. Ákærði kvað humarinn sem fannst í frystigeymslunni hafa verið meðafla sem hefði fengist í 15-20 veiðiferðum á fiskitrolli og hefði hann ekki verið veginn. Ákærði kvað þann afla hafa verið í sinni eigu og áhafnarinnar, fjögurra manna. Ákærði kannaðist við að afli sá sem fannst í bifreiðinni hafi ekki verið skráður í afladagbók.

Ákærði Ó-kk-nf taldi hins vegar að aflinn sem fundist hafi í frystigeymslunni hefði verið skráður í afladagbók. Ákærði kvað hið ákærða félag engan hagnað hafa haft af þessum ráðstöfunum aflans. Meðal rannsóknargagna málsins er afladagbók Gæfu VE 11 sem virðist ná til þriggja veiðiferða á tímabilinu 16. júní til 20. júní 2008. Eins og rakið hefur verið hér að framan telur ákærði Ó-kk-nf að humarinn sem fannst í frystigeymslunni hafi verið meðafli sem hefði fengist í 15-20 veiðiferðum á fiskitrolli og kannaðist hann við að aflinn hefði ekki verið veginn. Hann taldi hins vegar að sá afli hefði verið skráður í afladagbók. Í skýrslu sem ákærði gaf hjá lögreglu 3. júlí 2008 er hann m.a. spurður um það hver sé eigandi humarsins sem fundist hefði í geymslu í húsnæði útgerðarinnar og hvað hafi átt að gera við þann humar. Ákærði segir áhöfnina eiganda humarsins og hafi hann verið ætlaður til eigin nota. Ákærði var ekki spurður frekar um þennan humar, hvenær hann hefði verið veiddur og þá var ekki rannsakað hvort aflinn hefði verið skráður í afladagbók. Hvað sem líður trúverðugleika þess framburðar ákærða að afli sem ekki sé veginn sé færður í afladagbók verður ekki fram hjá því litið að rannsókn málsins er að þessu leyti mjög ábótavant. Verður því ekki hjá því komist að vísa frá dómi þeim lið ákærunnar sem snýr að þeim humri sem fannst í frystigeymslum.

Hinu ákærða einkahlutafélagi er gefið að sök að hafa ekki sinnt skyldum sínum eftir umræddar veiðiferðir með að láta vigta tiltekið magn af humri og skötusel og hafi félagið þannig hagnast á undanskoti aflans sem ekki hafi verið færður til aflamarks skipsins. Í ákæru er brot einkahlutafélagsins talið varða við 1. mgr. 24. gr. laga nr. 57/1996. Í þeirri lagagrein segir að sekt megi gera jafnt lögaðila sem einstaklingi. Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal í ákæru greina hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta. Í ákæru er látið við það sitja að því er hið ákærða einkahlutafélag varðar að vísa einungis til lagagreinar þar sem þess er getið að gera megi lögaðila sekt jafnt og einstaklingi en enga heimfærslu til viðeigandi refsiákvæða er þar að finna. Verður að telja að ákæru sé það ábótavant að því er hið ákærða einkahlutafélag varðar að ekki verið komist að vísa henni frá dómi að því leyti.

Ákærði Ó-kk-nf hefur viðurkennt að hafa látið hjá líða að vigta 243 kg af slitnum humri og 20 kg af slægðum skötusel sem fékkst í veiðiferð sem lauk 20. júní 2008 og nánar er rakið í ákærulið I. Þá hefur ákærði Ó-kk-nf einnig viðurkennt að hafa vanrækt að færa framangreindan afla í afladagbók Gæfu VE 11 eins og honum er gefið að sök í ákærulið II. Hefur ákærði talið honum og áhöfn hans heimilt að taka umframaflann í soðið og væri þá hvorki skylt að vigta aflann né skrá hann í afladagbók. Aflað hefur verið matsgerðar í því skyni að leiða í ljós hvort rík venja sé fyrir því að sjómenn um borð í skipi taki með sér afla af skipinu í soðið og hvort venja sé að sá afli sé vigtaður á hafnarvog og færður í afladagbók skipsins. Dómkvaddur matsmaður, V-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf stýrimaður, taldi um að ræða venjuhelgaðan rétt áhafna fiskibáta og –skipa við Ísland og væri sá hluti aflans sem tekinn sé í soðið hvorki veginn né skráður í bækur skipsins. Að því er humarbáta varðaði taldi matsmaður að það hafi þótt og þyki enn sjálfsagt að áhöfnin taki með sér heim í soðið af afla skipsins. Hvað sem líður þessu áliti matsmannsins verður að telja að enginn vafi leiki á því að með vísan til 5. gr. laga nr. 57/1996 skuli öllum afla sem íslensk skip veiði úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, landað innanlands og hann veginn í íslenskri höfn. Þá skal samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna allur afli veginn á hafnarvog í löndunarhöfn þegar við löndun aflans. Verði talið að það geti helgast af langri venju að áhafnir fiskiskipa geti tekið sér hluta aflans til eigin nota er ljóst að magn það af slitnum humri og slægðum skötusel sem ákærði tók fram hjá vigt honum og áhöfn hans til hagsbóta er langt umfram það sem hæfilegt getur talist. Er því nægilega sannað að ákærði Ó-kk-nf hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruskjali, að frátöldum þeim liðum ákærunnar gagnvart honum sem vísað hefur verið frá dómi. Eru brot hans rétt færð til refsiákvæða í ákæru.

Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann ekki áður sætt refsingu.

Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin 600.000 króna sekt til ríkissjóðs og skal ákærði sæta fangelsi í 32 daga greiðist sektin ekki innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Með vísan til 1. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála ber að dæma ákærða til greiðslu helmings alls sakarkostnaðar, þar með talin þóknun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef B-kk-ef hdl., 350.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, en hinn helmingurinn greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda á rannsóknarstigi, 43.077 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari og sakflytjendur töldu ekki þörf endurflutnings.

Dómsorð:

Ákærði, Ó-kk-nf G-kk-nf, greiði 600.000 króna sekt til ríkissjóðs og sæti fangelsi í 32 daga greiðist sektin ekki innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins.

Ákæru á hendur Gæfu ehf. er vísað frá dómi.

Ákærði Ó-kk-nf greiði helming alls sakarkostnaðar, þar með talin þóknun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef B-kk-ef hdl., 350.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, en hinn helmingurinn greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun verjanda á rannsóknarstigi, 43.077 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf O. A-kk-nf.