E-1845/2014

Mál þetta var höfðað 12. maí 2014, þingfest 15. sama mánaðar og tekið til dóms 30. mars sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Stefnandi er Þingrétta ehf., Nóatúni 17 í Reykjavík.

Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhváli við Lindargötu, Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda íslenska ríkisins vegna óbætts fjárhagstjóns sem stefnandi varð fyrir er fasteignin Hótel Valhöll brann þann 10. júlí 2009. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.

I.

Málsatvik

Mál þetta á rót að rekja til eldsvoða sem varð 10. júlí 2009 þegar Hótel Valhöll brann til grunna í Þingvallaþjóðgarði. Í skýrslu tæknideildar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 14. júlí 2009 voru eldsupptök rakin til eldhúss hótelsins. Við matreiðslu á þar til gerðu grilli í eldhúsi hafi kviknað eldur í fitu sem rann af kjötinu ofan í grillið en síðan hafi eldurinn læst sig í svokallaðan háf sem var fyrir ofan grillið. Þá hafi kviknað í uppsafnaðri fitu í háfnum. Reynt hafi verið að slökkva eldinn með handslökkvitækjum en sú viðleitni hafi ekki borið tilætlaðan árangur og eldurinn komist inn á milliloft byggingarinnar. Eldurinn hafi magnast fljótt og brátt orðið ljóst að ekki yrði við hann ráðið. Þegar slökkvilið kom á staðinn hafi húsið verið orðið alelda. Með hliðsjón af þeim miklu brunaskemmdum sem urðu á vettvangi taldi lögregla ekki unnt að komast að sjálfstæðri niðurstöðu í rannsókn um upptök eldsins. Í skýrslu lögreglu segir jafnframt að ekkert hafi fundist við eldsupptakarannsókn sem var í andstöðu við frásögn starfsmanna stefnanda um eldsupptökin. Ljósmyndir sem teknar voru á vettvangi eru sagðar styðja ofangreindar ályktanir um eldsupptökin. Stefndi mun hafa eignast umrædda fasteign í aprílmánuði 2002, en leigt hana Þingvöllum ehf. sem sá um hótel- og veitingaþjónustu. Stefnandi yfirtók réttindi og skyldur nefnds félags 30. apríl 2009 samkvæmt leigusamningi frá og með 1. maí 2009 út samningstímann. Í samningi er tekið fram að stefnandi hafi kynnt sér rækilega með vettvangsskoðun ástand hins leigða og ekki gert athugasemdir við það. Þá er sérstaklega áréttað að á samningstímanum gildi ákvæði í viðaukanum frá 10. apríl 2008 um að verði tekin ákvörðun um endurbætur, framkvæmdir eða niðurrif hótelsins falli samningurinn úr gildi án nokkurra frekari kvaða á hendur leigusala/eiganda, sbr. dskj. nr. 6.

Hótelið brann til grunna 10. júlí 2009. Í skýrslu tæknideildar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 14. júlí 2009, kemur fram að eldsupptök voru í eldhúsi. Orsökina væri að rekja til þess að við matreiðslu á þar til gerðu grilli í eldhúsi hafi kviknað eldur í fitu sem rann af kjötinu ofan í grillið, en þaðan hafi eldurinn borist upp í háf fyrir ofan það. Við það hafi kviknað í uppsafnaðri fitu í háfnum. Reynt hafi verið að slökkva eldinn með handslökkvitækjum en það hafi ekki tekist þar sem eldurinn hafi komist inn á milliloft. Eldurinn hafi magnast fljótt og brátt orðið ljóst að ekki yrði við hann ráðið. Þegar slökkvilið kom á staðinn var húsið alelda. Þar sem miklar brunaskemmdir voru á vettvangi var það mat lögreglu að ekki væri unnt að komast að sjálfstæðri niðurstöðu í rannsókn um upptök eldsins. Ekkert hafi fundist við eldsupptakarannsóknina sem væri í andstöðu við frásögn starfsmanna stefnanda um eldsupptökin, sbr. dskj. nr. 4.

Stefnandi hefur nú öðru sinni stefnt íslenska ríkinu til viðkenningar á bótaskyldu. Fyrra málinu, sem höfðað var í desembermánuði 2013 var vísað frá Héraðsdómi Reykjavíkur með úrskurði upp kveðnum 21. mars 2014. Sá úrskurður var staðfestur með dómi Hæstaréttar í máli nr. 221/2014, upp kveðnum 28. apríl 2014, sbr. dskj. nr. 21.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína í fyrsta lagi á því að stefndi beri, sem eigandi og leigusali fasteignarinnar Valhallar sem stefnandi leigði, sbr. leigusamnings aðila dags. 30. apríl 2009, skaðabótaábyrgð á fjártjóni stefnanda sem rekja megi til brunans sem varð þann 10. júlí 2009.

Stefnandi byggir kröfu sína í öðru lagi á almennu sakarreglunni þar sem stefndi beri ábyrgð á fjártjóni stefnanda sem rekja megi til brunans sem varð þann 10. júlí 2009 samkvæmt reglum skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð fasteignareiganda.

Á því er byggt í báðum tilvikum að stefndi hafi ekki sinnt þeirri samnings- og lögbundnu skyldu sinni að koma upp fullnægjandi brunavörnum í Valhöll þrátt fyrir margvíslegar ábendingar og úttektir um að verulegra úrbóta í brunavörnum og brunahönnun fasteignarinnar væri þörf og hefði verið í langan tíma. Eldsútbreiðsla hefði ekki átt að eiga sér stað þó svo að eldur hafi kviknað í háfi með réttum frágangi á eldvörnum háfsins. Útbreiðsla frá háfi hefði átt að takmarkast við eldhúsið með brunahólfum að öðrum rýmum. Frágangi á brunavörnum hafi verið stórlega ábótavant, eins og staðfest hafi verið með matsgerð. Þetta hafi valdið stefnanda fjártjóni þar sem grundvöllur rekstrar hans hafi horfið við brunann og á því beri stefndi ábyrgð.

Stefnandi telur eftirfarandi atriði öll eiga við um báðar málsástæður félagsins.

Stefndi beri ábyrgð á brunavörnum samkvæmt 23. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir. Rík aðgæsluskylda hvíli á eigendum fasteigna samkvæmt reglum skaðabótaréttar og sú skylda hvíli á eiganda fasteignar samkvæmt 22. gr. laga nr. 75/2000 að þess sé ávallt gætt að mannvirkið fullnægi kröfum um brunavarnir og að gripið sé tafarlaust til ráðstafana ef í ljós kemur að brunavörnum sé ábótavant. Þeirri lögbundu skyldu hafi stefndi ekki sinnt.

Stefndi vísar til 14. gr. laga nr. 36/1994 um húsaleigu til stuðnings því að stefndi hafi ekki afhent stefnanda Hótel Valhöll í ástandi sem talist gæti fullnægjandi, þar sem brunavörnum byggingarinnar hafi verið stórkostlega ábótavant.

Engu breyti um ábyrgð stefnda þótt stefnandi hafi skoðað hið leigða húsnæði á fyrri stigum, enda hafi stefnandi ekki haft nokkur tök á því að sjá eða vita hversu mjög brunavörnum hússins og hönnun var ábótavant. Þegar húsnæðið brann hafi enn ekki legið fyrir umsögn Brunavarna Árnessýslu um eignina. Stefnandi hafi því ekki haft tök á því, sbr. 16. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994, að koma athugasemdum um hið leigða á framfæri, enda hafi verið um galla að ræða sem stefnandi hefði fyrst getað gert athugasemd við að fenginni umsögn brunavarna.

Lögum samkvæmt hafi brunavarnir Hótel Valhallar verið á ábyrgð stefnda og hafi það verið ítrekað í leigusamningnum þar sem sérstaklega var tilgreint í 5. kafla samningsins, sem var framseldur, að stefnda bæri að sjá um að vatnsúðunarkerfi, vatnsdæla og rotþró væru í lagi og að 18 handslökkvitæki væru til staðar. Stefnda hafi verið ljóst að ábyrgðin á brunavörnum Hótel Valhallar hvíldi á hans herðum. Þjónustusamningur stefnda við Forsæti ehf., (dskj. 5), auk úttekta og framkvæmda við úðakerfi og vatnsdælu, staðfesti að stefnda hafi verið ljós hættan af ófullnægjandi brunavörnum og að hann bæri ábyrgð á að koma þeim í lag.

Í áætlun stefnanda um framkvæmdir í Hótel Valhöll hafi ekki verið tiltekið að ráðast þyrfti í endurbætur á brunavörnum enda hafi stefnandi ekki haft upplýsingar um að þess væri þörf og jafnframt litið svo á að það væri á ábyrgð stefnda, sem eiganda og leigusala. Í samningaviðræðum aðila hafi forsætisráðuneytið, sem leigusali f.h. stefnda, engar athugasemdir gert við framkvæmdaáætlun stefnanda og ekki upplýst stefnanda um stöðu brunavarna í Valhöll, né þær athugasemdir sem fram höfðu komið árin á undan þess efnis að brunavörnum í Valhöll væri verulega ábótavant.

Stefnandi, sem leigutaki fasteignarinnar frá 1. maí 2009 og fram að brunanum 10. júlí 2009, hafi aftur á móti sinnt skyldu sinni, skv. 2. mgr. 23. gr. laga um brunavarnir, með því að tryggja og aðgæta eigin brunavarnir, s.s. með skoðun á slökkvitækjum og athugun á brunavarnakerfi og gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til að draga úr íkveikjuhættu, t.a.m. með því að láta laga allar raflagnir og þrífa eldhúsháf. Í því sambandi bendir stefnandi á að heilbrigðiseftirlit Suðurlands hafi engar athugasemdir gert við frágang og þrif í eldhúsi Hótels Valhallar.

Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi haft vitneskju um að brunavörnum í Valhöll hafi verið verulega ábótavant í langan tíma en látið undir höfuð leggjast að ráða á því bót. Þær brunavarnir sem upp voru settar í Valhöll hafi allar miðað að því að koma í veg fyrir manntjón en ekki dugað til að koma í veg fyrir eldsútbreiðslu.

Stefnda hafi mátt vera ljóst að brunavörnum var ábótavant og að úrbóta væri þörf. Fundur ýmissa fulltrúa stofnana á vegum stefnda í Ríkiskaupum 12. apríl 2005 hafi staðfest að stefndi hafi verið vel meðvitaður um slæmt ástand brunavarna í húsinu. Minnisblað og skýrsla um stefnumótun fyrir Valhöll haustið 2005 hafi einnig staðfest slæmt ástand brunavarna húsnæðisins og að stefnda hafi verið fullkunnugt um ástandið. Þrátt fyrir það hafi komið fram í brunaúttekt á Hótel Valhöll í febrúar 2008, að mjög lítið hefði verið gert í brunavörnum Hótels Valhallar frá árinu 2005. Stefndi hafi ekki brugðist við þeirri úttekt en leigt stefnanda eignina í apríl 2009 án þess að upplýsa hann um að brunavörnum væri verulega ábótavant.

Stefnandi telur að skýr orsakatengsl séu á milli þess athafnaleysis stefnda að uppfylla ekki skyldu sína sem eigandi Hótels Valhallar og tryggja fullnægjandi brunavarnir í byggingunni og þeirra afleiðinga sem bruninn hafði fyrir stefnanda. Með betri brunavörnum í samræmi við gildandi lög og reglugerð og góða venju á sviði húsbygginga sé ljóst, samkvæmt matsgerð, að takmarka hefði mátt eldinn við háfinn og loftrás hans. Háfurinn og loftrásin hefðu átt að vera blikkstokkur, einangraður með óbrennanlegri einangrun og í honum viðeigandi eldvarnarbúnaður og fitugildrur svo að hægt hefði verið að hreinsa á auðveldan hátt, sbr. 187. gr. þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998. Stefndi hafi ekki uppfyllt þá skyldu sína að tryggja fullnægjandi brunavarnir og frágang á háfnum og loftrás hans.

Þegar stefnandi tók við Hótel Valhöll hafi hann þrifið háfinn vandlega til að minnka líkur á að kviknaði í honum. Þar sem háfurinn hafi ekki verið með heilsoðnum samskeytum safnaðist fita fyrir í samskeytum sem ekki hafi verið hægt að hreinsa með vandlegum þrifum. Stefnandi hafi hins vegar ekki getað vitað að hönnun og frágangur háfsins hafi ekki verið í samræmi við lög, reglugerðir og góða venju.

Stefnandi telur að hann hafi vegna brunans orðið fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Stefnandi hafi haft réttmætar væntingar til að telja brunavarnir stefnda í samræmi við lög og reglugerðir. Stefndi, sem eigandi byggingarinnar, hafi ekki uppfyllt þá skyldu sína að tryggja fullnægjandi brunavarnir og megi rekja orsök brunans til saknæmrar hegðunar stefnda. Telur stefnandi því að öll skilyrði fyrir því að fella bótaábyrgð á stefnda séu fyrir hendi.

Af hálfu stefnanda er einnig á því byggt að félagið hafi loks fengið með matsgerð nauðsynlegar upplýsingar um tjón sitt, orsök þess og þann sem bar ábyrgð á því.

Stefnandi telur að þar sem félagið hafi fyrst fengið upplýsingar um tjón sitt með matsgerð B-kk-ef T-kk-ef 18. júlí 2013 beri að leggja til grundvallar að málshöfðunin hafi verið innan fyrningarfrests.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 75/2000 um brunavarnir, húsaleigulaga nr. 36/1994, laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengungarvarnir, reglugerðar nr. 198/1994 um eldvarnareftirlit sveitarfélaga með atvinnuhúsnæði sem tekið hafi verið í notkun, reglugerðar nr. 200/1994 um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum í atvinnuhúsnæði, byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og reglugerðar nr. 585/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Jafnframt vísar stefnandi til almennra reglna skaðabótaréttarins um skaðabætur innan samninga, sakarreglunnar og reglna um ábyrgð eiganda fasteignar og leigusala. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing er vísað til 3. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að meint krafa stefnanda sé fyrnd. Bruninn hafi haft í för með sér altjón fyrir báða aðila málsins. Skaðabótakrafa stefnanda fyrnist á fjórum árum sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007 og upphafsdagur fyrningar sé 10. júlí 2009. Kröfubréf stefnanda, sbr. dskj. nr. 16, sé dagsett 18. júlí 2013 að liðnum fyrningarfresti.

Verði stefndi ekki sýknaður á grundvelli fyrningar byggir stefndi sýknukröfu sína á því að réttarsamband aðila grundvallist á leigusamningi, sem upphaflega hafi verið gerður milli stefnda og Þingvalla ehf. 28. apríl 2005 og stefnandi hafi yfirtekið 30. apríl 2009, sbr. dskj. nr. 6. Í rekstarskilmálum 3. apríl 2005, sem eru hluti af leigusamningi aðila, sé tekið fram að leigutaki taki við húsnæðinu í því ástandi sem það var í við vettvangsskoðun sem fram fór 12. apríl 2005 og hafi leigutaki kynnt sér ástand Hótels Valhallar rækilega svo og kröfur heilbrigðis- og brunamálayfirvalda til húseignarinnar. Þar komi einnig fram að gera þurfi ýmsar lagfæringar áður en rekstur geti hafist og framkvæmi leigutaki þær á sinn kostnað sem og allt viðhald og lagfæringar á samningstímanum. Í framsali leigusamningsins, þann 30. apríl 2009, sé tekið fram að stefnandi hafi kynnt sér rækilega með vettvangsskoðun ástand hins leigða og ekki gert athugasemdir við það.

Stefndi vísar til þess að í 16. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 sé tekið fram að leigjandi skuli innan mánaðar frá afhendingu gera leigusala skriflega grein fyrir aðfinnslum sínum komi í ljós að hið leigða húsnæði er ekki í því ástandi sem leigusamningur segir til um eða leigjandi hlaut að gera ráð fyrir. Að öðrum kosti teljist leigjandi una húsnæðinu. Stefnandi hafi engar slíkar athugasemdir gert. Því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Starfsmenn stefnda hafi aldrei dregið dul á slæmt ásigkomulag eignarinnar, né að gerðar hefðu verið athugasemdir frá heilbrigðis- og brunamálayfirvöldum varðandi ástand hennar. Fyrirvarar í 4. gr. leigusamnings og fjárhæð leiguverðs séu óræk sönnun þess að enginn hafi gengið þess dulinn að eignin uppfyllti ekki þær kröfur sem almennt eru gerðar um sambærilegar eignir. Ósannað sé að ætlað tjón stefnanda verði rakið til saknæmrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans.

Á sameiginlegum fundi starfsmanna stefnda og starfsmanna Brunamálastofnunar og Brunavarna Árnessýslu 12. apríl 2005 hafi starfsmenn stefnda greint frá fyrirætlunum varðandi húseignina, þ.e. að leigja húsið til rekstur til allt að fimm ára og meta á þeim tíma hvort eigin yrði rifin eða endurbætt. Hvorki á þeim fundi né síðar hafi starfsmenn stefnda gefið þáverandi leigutaka, stefnanda né öðrum loforð þess efnis að brunavörnum eignarinnar yrði komið í það horf á leigutímanum að hún fullnægði ítrustu kröfum brunamálayfirvalda.

Í matsgerð (dskj. 4) sé greint frá því að við skoðun Brunavarna Árnessýslu á eldvörnum hótelsins í febrúar 2008 hafi komið fram að í eldhúsi væri háfur með gömlu heimatilbúnu slökkvikerfi (duftkerfi), en slík kerfi séu algeng í háfum í atvinnueldhúsum þar sem matur er steiktur á pönnu eða glóðarsteiktur á opnu grilli. Þau séu hönnuð þannig að þau úði niður á grillið en einnig upp í háfinn. Stefndi mótmælir sem órökstuddri og ósannaðri þeirri ályktun matsmanns (dskj. 4), að líklega hafi kerfið ekki verið í nothæfu ástandi. Engin gögn styðji þessa ályktun matsmanns.

Rannsókn lögreglu á eldsupptökum hafi leitt í ljós að þau urðu í eldhúsi, af völdum starfsmanna stefnanda. Eldur úr grilli hafi læst sig í háf og orðið stjórnlaus, líklega vegna fitu sem safnast hafði fyrir innan í háfnum og fóðraði eldinn, sbr. dskj. nr. 4. Algengt sé að eldur verði laus í háfum eða viftum í atvinnueldhúsum. Stefndi beri ekki ábyrgð á þeim vanþrifum sem séu líkleg orsök eldsvoðans, en þrif eignarinnar hafi alfarið verið á ábyrgð stefnanda. Því skorti á skilyrði almennu sakarreglunnar um orsakasamband. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu stefnanda.

Brunavarnir hafi verið á ábyrgð stefnanda í samræmi við 2. mgr. 23. gr. laga nr. 75/2000 um brunavarnir og reglugerð nr. 200/1994 um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum í atvinnuhúsnæði. Í leigusamningi hafi verið gert ráð fyrir að stefnandi sæi um brunavarnir. Í samningi hafi verið gerður sérstakur fyrirvari um fyrirvaralausa uppsögn stefnda á leigusamningi uppfyllti fasteignin ekki skilyrði heilbrigðis- og brunamálayfirvalda til rekstursins, sbr. dskj. nr. 6.

Það hafi verið á ábyrgð stefnanda að láta fara fram úttekt á brunavörnum fasteignarinnar. Ekki verði séð að slík úttekt hafi farið fram, né að hún hafi leitt í ljós að slökkvibúnaður í háfi hafi ekki verið lengur til staðar eða honum verið áfátt. Stefnanda hafi borið að kanna hvort slökkvikerfið í háfnum virkaði og jafnframt borið að leiðbeina starfsmönnum í eldhúsi um hvernig bregðast ætti við eldi sem bærist í háfinn. Það hafi hann ekki gert að því er virðist. Þótt slökkvibúnaðurinn hafi ekki verið tekinn út af brunamálayfirvöldum eða e.t.v. ekki uppfyllt þær kröfur sem nú séu gerðar til slíks búnaðar sé ekki þar með sagt að búnaðurinn hafi ekki virkað. Engin gögn liggi frammi í málinu, sem sanni að slökkvibúnaður í háfi hafi ekki verið virkur.

Stefnandi hafi ekki verið búinn að fá útgefið rekstarleyfi þegar bruninn varð, sbr. dskj. nr. 14. Samkvæmt 4. gr. a laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir sé óheimilt að hefja starfsleyfisskylda starfsemi hafi starfsleyfi ekki verið gefið út. Áhættan af því að hefja starfsemi áður en úttekt heilbrigðis- og brunamálayfirvalda hafði farið fram hafi alfarið hvílt á stefnanda. Grundvallarforsenda þess að fá bætt tjón vegna rekstrarstöðvunar í leyfisskyldum rekstri sé að fyrir liggi gilt rekstarleyfi. Án slíks leyfis verði leyfisskyldri starfsemi ekki hrundið úr vör. Ómöguleiki standi því í vegi að stefnanda beri bætur vegna rekstrarstöðvunar.

Stefnandi hafi ekki gert neina grein fyrir því í hverju meint fjártjón hans sé fólgið, né tengslum þess við atvik málsins. Stefndi mótmælir bótakröfum stefnda sem órökstuddum og ósönnuðum, sérstaklega fjárhæð kröfunnar eins og hún sé tilgreind í uppfærðri dagbók stefnanda á dskj. nr. 17 og 18.

Í leigusamningi aðila sé kveðið á um fyrirvaralausa uppsögn samnings ákveði stefndi að framkvæma endurbætur á hótelinu eða rífa það (dskj. 6). Bruna eignarinnar, sem rakinn sé til starfsmanna stefnanda, megi jafna til niðurrifs. Þegar stefnandi hafi gengið til samninga við stefnda hafi sá raunhæfi möguleiki legið fyrir að leigusamningi yrði sagt upp á grundvelli einhliða ákvörðunar stefnda um að endurnýja eða rífa hótelið á leigutímanum, án frekari kvaða á hendur stefnda eins og tilgreint sé í leigusamningi aðila. Stefnandi geti því ekki borið fyrir sig forsendubrest. Í leigusamningi aðila sé ekki kveðið á um forleigurétt stefnanda yrði tekin ákvörðun um að rífa hótelið og byggja nýtt innan þjóðgarðsins. Stefndi mótmælir rekstrartjóni stefnanda sem og meintu tjóni hans vegna missis hagnaðar sem röngu og ósönnuðu.

Stefndi mótmælir dómskjali nr. 15 sérstaklega. Engin gögn liggi frammi í málinu sem skjóti stoðum undir þær efnislegu og tölulegu niðurstöður sem þar gefi að líta. Þar að auki stafi skjalið frá aðila tengdum stefnanda, en skjalið hafi skoðunarmaður stefnanda samið, sbr. dskj. nr. 3.

Í leigusamningi aðila sé sérstaklega tekið fram að leigutaki kaupi allar nauðsynlegar tryggingar vegna rekstursins, sbr. dskj. nr. 6. Í málsatvikalýsingu stefnu sé tilgreint að stefnandi hafi keypt tryggingu hjá Tryggingamiðstöðinni hf. Ætla verði að tryggingin hafi verið keypt skömmu fyrir brunann. Stefndi fái ekki séð hvert tjón stefnanda sé hafi sú verið raunin að hann hafi fengið greiddar bætur úr vátryggingu í samræmi við þær tryggingarfjárhæðir sem hann sjálfur lagði til grundvallar að dygðu til að bæta tjón sem kynni að verða á munum í eigu hans og tjón vegna stöðvunar rekstrar kæmi til þess að á trygginguna reyndi. Stefndi bendir á að þótt umsamið hafi verið á milli aðila að stefnandi tryggði starfsemi sína hafi stefndi engar ákvarðanir tekið um hverjar þær tryggingar ættu að vera, né fjárhæðir þeirra. Slíkt hafi alfarið verið á forræði stefnanda. Stefnandi beri einn á því sök hafi hann brugðist í þessum efnum. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á ákvörðunum stefnanda sem lúti að vali á tegundum trygginga eða fjárhæða þeirra, slík ábyrgð samræmist ekki lögum, meginreglum laga né eðli máls og beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Þegar hótelið brann hafi tilgangur stefnanda verið hótelrekstur, án nánari tilgreiningar, sbr. dskj. nr. 28. Þegar stefnandi hafi hafið málarekstur sinn á hendur stefnda, með birtingu stefnu 9. desember 2013 hafi aðalstarfsemi stefnanda verið viðskiptaráðgjöf, sbr. dskj. nr. 3 og 29. Stefndi mótmælir á þessum forsendum fullyrðingum stefnanda um missi hagnaðar og rekstrartjón.

Stefndi telur ólögfestar reglur skaðabótaréttar um bótaábyrgð fasteignaeiganda ekki eiga við, enda hafi samningur um afnot stefnanda af eigninni legið til grundvallar rekstri hans.

Stefndi telur að engri saknæmri háttsemi starfsmanna stefnda sé til að dreifa og því séu engar forsendur til að verða við kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda á grundvelli meintrar bótaskyldu utan samninga, né innan samninga.

Viðvíkjandi áskorunum stefnanda sem fram koma í stefnu kveðst stefnandi ekki hafa yfir öðrum gögnum að ráða um brunavarnir hótelsins en þeim sem tíunduð eru í matsgerð. Þá kveðst stefndi ekki sjá ástæðu til að verða við áskorun stefnanda um framlagningu upplýsinga um brunatryggingar og bætur vegna fasteignarinnar. Dómkröfur stefnanda byggist ekki á tryggingarskírteini stefnda fyrir brunatjóni, heldur á leigusamningi milli aðila þar sem sérstaklega sé kveðið á um að leigutaki skuli kaupa allar nauðsynlegar rekstartryggingar. Stefndi telur upplýsingarnar málinu óviðkomandi og þar að auki ekki hafa neitt sönnunargildi í málinu.

Krafa stefnda um málskostnað er studd tilvísun til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Skýrslur við aðalmeðferð

Við aðalmeðferð málsins kom Ú-kk-nf I-kk-nf Þ-kk-nf, fyrrverandi hluthafi og stjórnarmaður í stefnanda fyrir dóm og gaf aðilaskýrslu. Þá kom fyrir dóminn og gaf skýrslu sem vitni B-kk-nf T-kk-nf verkfræðingur. Staðfesti B-kk-nf matsgerð sína (dskj. 4) sem aflað var að beiðni stefnanda, en B-kk-nf var dómkvaddur 9. júlí 2012 til að meta brunavarnir í Hótel Valhöll vegna bruna fasteignarinnar í júlí 2009. Lýsti B-kk-nf niðurstöðum sínum svo að brunavörnum hefði verið mjög ábótavant í byggingunni. Ekki er ástæða til að rekja hér framburð þessara manna nánar.

V.

Niðurstaða

Viðurkenningarkrafa stefnanda hverfist um ætlað tjón félagsins vegna títtnefnds hótelbruna á Þingvöllum 10. júlí 2009. Gögn málsins bera þó ekki með sér að stefnandi hafi haft uppi kröfur á hendur stefnda fyrr en með kröfubréfi 18. júlí 2013 (dskj. 16) sem fylgt var eftir með málshöfðun í desembermánuði 2013. Ekki verður séð í gögnum málsins að stefndi hafi nokkru sinni viðurkennt kröfu stefnanda á þeim tíma sem liðinn er frá eldsvoðanum 10. júlí 2009. Í ljósi þess að stefnandi hefur í máli þessu sett fram kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu, svo og þess tíma sem leið frá eldsvoðanum 2009 og fram til málshöfðunar stefnanda 2013, þarf óhjákvæmilega að bregða mælikvarða fyrningarreglna á kröfugerð stefnanda. Þetta er nauðsynlegt með hliðsjón af þeirri almennu reglu laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda að skaðabótakrafa fyrnist á fjórum árum, sbr. nánar ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Í nefndu ákvæði kemur m.a. fram að skaðabótakrafa fyrnist á fjórum árum „frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga“. Fyrir liggur að hótelbyggingin sem stefnandi leigði af stefnda varð alelda á skömmum tíma og brann til grunna án þess að nokkuð yrði við eldinn ráðið. Með því að um altjón var að ræða verður ekki annað lagt til grundvallar en að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða þegar á degi eldsvoðans því að þá fékk stefnandi vitneskju um tjónið eða bar í það minnsta að afla sér nauðsynlegra upplýsinga um tjónið. Af málatilbúnaði stefnanda þykir ljóst að félagið telji ábyrgð á tjóninu hvíla á stefnda, en þetta atriði breytir engu um framangreindar ályktanir dómsins. Samkvæmt þessu telst ekkert fram komið sem leitt getur til þess að upphaf fyrningar verði miðað við annan dag en 10. júlí 2009, því að þann dag átti stefnandi þess fyrst kost að leita fullnustu ætlaðrar kröfu sinnar. Á þetta ekki síst við um kröfu í þeim búningi sem félagið hefur hér kosið að gera á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Á þeim fjórum árum sem liðu frá upphafi fyrningarfrests aðhafðist stefnandi ekkert sem slitið gat fyrningunni fyrr en með málshöfðun í desembermánuði 2013, en að gefnu tilefni skal tekið fram að dómkvaðning matsmanna rýfur ekki fyrningarfrest.

Tekið skal fram að framangreindar ályktanir dómsins markast af því að líta beri svo á að málsgrundvöllurinn sem stefnandi hefur hér lagt miðist við kröfur um skaðabætur utan samninga, þótt stefnuskjal sé ekki fyllilega afdráttarlaust um þetta efni. Að þessu sögðu er þó jafnframt ástæða til að árétta að með hliðsjón af ákvæðum 2. gr. laga nr. 150/2007 telur dómurinn engu breyta þótt litið yrði svo á að krafa stefnanda lúti að efndum innan samninga. Eins og atvikum er hér háttað og með vísan til alls framanritaðs verður fyrningarfrestur kröfunnar að reiknast frá eldsvoðanum í júlí 2009. Með því að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda er fjögur ár samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 voru ætluð kröfuréttindi stefnanda fyrnd þegar félagið höfðaði mál gegn stefnanda í desembermánuði 2013. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu. Í samræmi við þessa niðurstöðu verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað ef kröfum stefnanda í máli þessu, Þingréttu ehf.

Stefnandi greiði stefnda 700.000 kr. í málskostnað.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf