E-4049/2013

I.

Mál þetta, sem var dómtekið 27. október sl., er höfðað 3. október 2013 af Landsbankanum hf., Austurstræti 11 í Reykjavík, gegn Ýti ehf., Leirvogstungu 7 í Mosfellsbæ og S-kvk-þgf M-kvk-þgf S-kvk-þgf, til heimilis á sama stað.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd óskipt (in solidum) til þess að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 12.575.293 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af stefnufjárhæðinni frá 9. ágúst 2013 til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Í öndverðu kröfðust stefndu þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, til vara að þau yrðu sýknuð og til þrautavara að krafan á hendur stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf, yrði stórlega lækkuð, auk málskostnaðar. Frávísunarkröfunni var hafnað með úrskurði 16. apríl 2014. Við aðalmeðferð málsins 27. október sl. féll stefndi, Ýtir ehf., frá vörnum í málinu. Stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, krefst hins vegar sýknu auk málskostnaðar.

II.

Stefndi, Ýtir ehf., er einkahlutafélag sem stofnað var 8. janúar 2008, af stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf S-kvk-þgf, og syni hennar, Ú-kk-þgf M-kk-þgf S-kk-þgf, en á þeim degi voru samþykktir félagsins undirritaðar. Stefnda var skráð í hlutafélagaskrá sem stjórnarformaður og framkvæmdastjóri félagsins og var með prókúru fyrir það. Samkvæmt samþykktunum var tilgangur félagsins almenn verktakastarfsemi, jarðvinnsla, byggingarstarfsemi og smíðavinna, svo og rekstur fasteigna og lánastarfsemi. Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi var félagið stofnað utan um rekstur á einni gröfu. Kveður stefnda sig einungis hafa „lánað“ vini sínum, M-kk-þgf G-kk-þgf „nafn sitt“ til þess að stofna til þessa reksturs. Þau segja bæði að M-kk-nf hafi séð um reksturinn frá öndverðu.

Hinn 4. febrúar 2008 sótti stefnda, fyrir hönd hins stefnda félags, um opnun tékkareiknings nr. 622 hjá Sparisjóði Vestfirðinga. Reikningurinn var opnaður 5. sama mánaðar. Sparisjóðurinn veitti félaginu heimild til þess að yfirdraga hann fyrst um 1 milljón króna en sú fjárhæð var hækkuð á næstu mánuðum og árum. Hinn 27. ágúst 2008 undirritaði stefnda yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð 3 milljónir króna. Með henni tókst hún á hendur sjálfskuldarábyrgð gagnvart Sparisjóðnum á greiðslu yfirdráttarskuldar á reikningnum í samræmi við skilmála sem stóðu á bakhlið yfirlýsingarinnar. Gildistími ábyrgðarinnar var til 25. febrúar 2012. Í kjölfar undirritunar ábyrgðaryfirlýsingarinnar var yfirdráttarheimildin hækkuð í 3 milljónir króna.

Haustið 2009 var yfirdráttarheimildin hækkuð í rúmar 7 milljónir króna. Stefnda undirritaði aðra yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð 10 milljónir króna 2. desember 2009 þar sem hún tókst á hendur ábyrgð á greiðslu yfirdráttarskuldarinnar. Í yfirlýsingunni var vísað til skilmála á baksíðu skjalsins, en á frumriti hennar, sem lagt hefur verið fyrir dóminn, er ekki að finna neinn texta. Fram kemur á yfirlýsingunni að gildistími hennar sé til 1. júní 2013. Yfirdráttarheimildin var hækkuð í kjölfarið í 8.800.000 krónur. Hún virðist síðan hafa verið hækkuð smám saman upp í 9.753.000 krónur haustið 2010. Frá þeim tíma eru einungis vextir og þjónustugjöld skuldfærð á reikninginn. Fram kemur í stefnu að reikningnum hafi verið lokað 31. október 2012. Staða hans var þá neikvæð um 12.575.293 krónur.

Eins og rakið er í stefnu samþykkti Fjármálaeftirlitið 22. febrúar 2008 samruna Sparisjóðs Vestfirðinga og Sparisjóðs Húnaþings og Stranda við Sparisjóðinn í Keflavík. Samruninn tók gildi á þeim degi og tók síðastefndi sparisjóðurinn við öllum réttindum og skyldum fyrrnefndu sparisjóðanna. Hinn 22. apríl 2010 tók Fjármálaeftirlitið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Sparisjóðs Keflavíkur til Spkef sparisjóðs. Fjármálaeftirlitið tók síðan þá ákvörðun 5. mars 2011 að NBI hf., nú Landsbankinn hf., tæki í einu lagi frá og með 7. mars 2011 við rekstri, eignum og skuldbindingum Spkef sparisjóðs, samkvæmt samningi íslenska ríkisins við bankann um yfirtöku á sparisjóðnum.

Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi með bréfi 14. desember 2011 tilkynnt stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf S-kvk-þgf, um óheimilan yfirdrátt á reikningnum að fjárhæð 11.265.881 króna. Kom fram að skorað hefði verið á reikningseiganda að greiða yfirdráttinn. Þá var þess getið að yrði reikningseigandi eða ábyrgðarmaður ekki við áskorun um greiðslu mætti búast við því að tékkareikningnum yrði lokað og innheimtuaðgerðir hafnar. Stefnda, Ýti ehf., var send innheimtuviðvörun 28. júní 2013. Báðum stefndu var sent innheimtubréf frá lögfræðiinnheimtu stefnanda 9. júlí 2013.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Í stefnu kemur fram að yfirdráttarheimildin á reikningnum hafi runnið út án þess að uppsöfnuð skuld reikningsins væri greidd. Hafi honum verið lokað í kjölfarið 31. október 2012. Uppsöfnuð skuld á reikningnum hafi þá numið stefnufjárhæð málsins, 12.575.293 krónum. Stefnandi byggir á því að stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf, hafi með fyrrgreindum yfirlýsingum frá 27. ágúst 2008 og 2. desember 2009 tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir samtals allt að 13 milljónum króna auk vaxta og kostnaðar af innheimtu skuldarinnar. Gildistími fyrrnefndu ábyrgðarinnar hafi runnið út 25. febrúar 2012 og hinnar síðarnefndu 1. júní 2013. Samkvæmt 3. gr. skilmála ábyrgðanna standi ábyrgð stefndu til tryggingar á yfirdráttarskuld reikningseiganda sem myndast hafi á ábyrgðartímanum og fyrir kostnaði og vöxtum eftir þann tíma og falli ekki niður fyrr en yfirdráttarskuldin, ásamt vöxtum og kostnaði, hafi verið að fullu greidd. Nauðsynlegt sé að höfða mál til greiðslu skuldarinnar þar sem innheimtutilraunir hafi ekki skilað árangri.

Um lagarök er vísað til meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Kröfu sína um dráttarvexti kveður stefnandi styðjast við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, einkum 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laganna. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá sé krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun reist á lögum nr. 50/1988, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefndu. Um varnarþing er í stefnu vísað til 32. gr. og 33. gr. laga nr. 91/1991.

2. Málsástæður og lagarök stefndu, S-kvk-ef M-kvk-ef S-kvk-ef

Stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf, reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ábyrgðaryfirlýsing hennar frá 2. desember 2009 falli undir lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Þar sem ekki hafi verið fullnægt skilyrðum þeirra laga um upplýsingagjöf og fleira eigi að víkja seinni ábyrgðaryfirlýsingunni í heild sinni til hliðar á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Af hálfu stefndu er því haldið fram að stefnandi hafi ekki lagt fram frumrit ábyrgðaryfirlýsinganna. Ekki sé unnt að átta sig á því hvaðan ljósritaðir skilmálar aftan á fyrri yfirlýsingunni séu komnir eða hvort þeir hafi verið lagðir fram með frumriti ábyrgðarinnar 27. ágúst 2008. Ekki sé áritun stefndu á skilmálunum aftan á fyrri ábyrgðaryfirlýsingunni og ekki liggi því fyrir hvort þeir hafi verið kynntir fyrir henni. Þeir hafi því ekkert vægi í málinu gagnvart stefndu frekar en seinni ábyrgðin.

Stefnda greinir svo frá að þegar fyrri ábyrgðin hafi verið fengin 27. ágúst 2008 hafi þegar verið fyrir hendi yfirdráttarheimild á reikningnum að fjárhæð 1.500.000 krónur. Staða hennar hafi þá numið 1.178.812 krónum. Þegar seinni ábyrgðin hafi verið fengin 2. desember 2009 hafi heimildin numið 7.100.000 krónum og staða reikningsins verið 7.095.024 krónur, auk vaxtakostnaðar sem lagður hafi verið á reikninginn 30. nóvember 2009 eða samtals 7.196.865 krónur. Því sé ljóst að ekki hafi verið nein trygging fyrir hluta af reikningnum, þ.e. frá 3 milljónum króna til 7.100.000 króna. Með seinni ábyrgðinni hækki heimildin í 8.800.000 krónur strax daginn eftir.

Stefnda telur að seinni ábyrgðin hafi átt að koma í stað fyrri ábyrgðarinnar því að báðar ábyrgðirnar hafi gilt á sama tímabili, þ.e. frá 2. desember 2009 til 25. febrúar 2012. Stefndi, Ýtir ehf., hafi hætt að nota reikninginn í byrjun árs 2010. Þegar stofnað sé til seinni ábyrgðarinnar hafi staða reikningsins numið 7.196.865 krónum og hafi hún auðsjáanlega átt að dekka þá skuld sem fyrri ábyrgðin hafi ekki gert. Engin þörf hafi verið á því að hafa seinni ábyrgðina að fjárhæð 10 milljónir króna ef hún hefur ekki átt að dekka alla skuldina sem til staðar hafi verið við undirskrift ábyrgðarinnar, sem þó sé ekki venju samkvæmt. Samkvæmt venju hefði þó ábyrgðin átt að gilda frá dagsetningu hennar, en í þessu tilviki virðist ábyrgðin hafa átt að gilda um þá stöðu sem reikningurinn hafi verið í. Fallist dómurinn ekki á þessar röksemdir telur stefnda að skrítin staða sé uppi þar sem reikningurinn hafi verið ábyrgðarlaus frá 3 milljónum króna sem hafi gilt um fyrri ábyrgðina fram til þess er seinni ábyrgðaryfirlýsingin var gefin, en þá hafi staða reikningsins verið 7.196.865 krónur. Heldur stefnda því fram að þá sé orðin veruleg vanreifun á málinu er leiði til frávísunar þess frá dómi.

Stefnda telur enn fremur að það sé vanreifun á málinu að stefnandi byggi mál sitt á skilmálum á baksíðu seinni sjálfskuldarábyrgðarinnar, sem varði íþyngjandi atriði eins og greiðslu skuldar, vaxta, kostnaðar og fleira, án þess að þeir séu lagðir fram. Almennir skilmálar veltureikninga og reglur um debetkort, sem stefnandi hafi lagt fram, eigi ekki við í þessu máli. Skilmálarnir séu áreiðanlega ekki þeir skilmálar sem fylgt hafi við enduropnun reikningsins og enn síður hafi þeir átt að vera á baksíðu seinni yfirlýsingarinnar.

Stefnda byggir jafnframt á því að hún hafi fallið undir lög um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 þegar seinni ábyrgðaryfirlýsingin hafi tekið gildi 2. apríl 2009. Markmið laganna hafi verið að vernda ábyrgðarmenn þar sem tryggja hafi átt formfestu og fagleg vinnubrögð við gerð lánssamninga þar sem krafist sé ábyrgðarmanna. Þar hafi átt að setja reglur um ábyrgðir einstaklinga, draga úr vægi ábyrgða og stuðla að því að lánveitingar væru miðaðar við greiðslugetu lántaka og hans eigin tryggingar. Hafi frumvarpið öðrum þræði byggt á sjónarmiðum um neytendavernd og rauði þráðurinn hafi verið að ábyrgðarmaður skyldi upplýstur um þá áhættu sem fælist í því að takast á hendur ábyrgð á skuldbindingum.

Stefndi tekur fram að helsta afmörkunin á gildissviði laganna sé komin undir því í hvaða tilgangi ábyrgð er veitt. Veiti ábyrgðarmaður ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar eigi að líta svo á að ábyrgðarmaður hafi ekki þörf fyrir jafn ríka vernd. Við mat á því hvort um skilyrði um atvinnurekstur sé að ræða verði einkum að líta til þess hvort ábyrgðarmaður hafi þegið sanngjarnt endurgjald fyrir að gangast í ábyrgð. Stefnda kveður það ekki eiga við í þessu máli. Hún hafi ekki þegið sanngjarnt endurgjald fyrir að gangast í ábyrgð. Gögn málsins sýni þvert á móti að hún eigi inni hjá stefnda,Ýti ehf., 2.184.000 krónur. Ástæðan fyrir greiðslum hennar inn á reikning Ýtis ehf. hafi verið sú að þegar illa áraði eftir hið íslenska bankahrun hafi hún lánað félaginu töluvert fé til þess að það gæti haldið áfram rekstri og af vinskap við fyrrgreindan M-kk-þf G-kk-þf.

Stefnda bendir í þessu sambandi á tilgang félagsins, en það sé í verktakastarfsemi og jarðvinnslu. M-kk-nf sé gröfumaður og hafi séð um alla starfsemi félagsins. Stefnda S-kvk-nf hafi ekki þegið neitt endurgjald fyrir stjórnarsetu sína í félaginu eða ábyrgð. Þá hafi hún ekki komið að starfsemi félagsins á neinn hátt. Hafi hún eingöngu „lánað nafn“ sitt.

Stefnda heldur því fram að samkvæmt frumvarpi til laga um ábyrgðarmenn eigi ekki að skipta máli hvort lántaki, sem gengst í ábyrgð, sé einstaklingur eða lögaðili eða í hvaða tilgangi lán sé tekið. Sérstök álitamál geti þó risið vegna tengsla ábyrgðarmanns við lántaka þegar lántakinn sé félag sem ábyrgðarmaður er viðriðinn. Geti þá komið til skoðunar atriði er lúta að áhrifum ábyrgðarmannsins innan félagsins og undir merkjum hvaða félagsforms það sé rekið. Sé lántaki til að mynda einkahlutafélag í eigu ábyrgðarmanns séu líkur á því að hann hafi gengist í ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar. Ekki sé um slíkt að ræða í þessu máli. Atvinnurekstur félagsins hafi ekki verið í þágu stefndu S-kvk-ef, enda hafi hún aldrei komið upp í gröfu, en hún hafi unnið á leikskóla þegar félagið hafi verið stofnað, og geri enn.

Samkvæmt framansögðu telur stefnda að lög um ábyrgðarmenn gildi í máli þessu. Hafi því átt að gera sérstakan ábyrgðarsamning milli stefnanda og stefndu sem ekki hafi verið gert. Stefnda vísar jafnframt til 4. gr. laganna þar sem kveðið er á um það að stefnandi eigi að meta hæfi lántaka með greiðslumati. Jafnframt eigi stefnandi að ráða stefndu frá því að gangast í ábyrgð bendi greiðslumat til þess að lántaki geti ekki efnt skuldbindingar sínar. Á þeim tíma sem gengist hafi verið í seinni ábyrgðina hafi skuld Ýtis ehf. verið orðin yfir 7 milljónir króna og því ljóst í hvað stefndi. Stefnda vísar til 5. gr. laganna þar sem sú skylda er lögð á stefnanda að upplýsa stefndu um þá áhættu sem sé samfara ábyrgð og veita henni þær upplýsingar sem tilgreindar séu í liðum a til i í 1. mgr., sbr. 2. mgr. 5. gr. og 6. gr. laganna. Jafnframt vísar stefnda til 7. gr. laganna.

Stefnda tekur fram að samkvæmt bráðabirgðaákvæði laganna sé heimilt að víkja ábyrgð til hliðar í heild á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 og að teknu tilliti til atvika er leiddu til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Þar sem stefnandi hafi ekki fullnægt neinum skilyrðum í lögum nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn telur stefnda ljóst að fella beri ábyrgð hennar niður á grundvelli 36. gr. samningalaga. Það væri ósanngjarnt af hálfu stefnanda að bera ábyrgðina fyrir sig þegar hann hafi ekki fullnægt neinum skilyrða laganna um ábyrgðarmenn. Megi þar sérstaklega líta til stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerðina (í miðju bankahruni). Jafnframt beri að líta til þess að stefnandi hafi hvorki lagt fram frumrit ábyrgðarinnar né undirritaða skilmála sem hafi átt að gilda um hana. Þá verði að líta til þess að engin skylda hafi hvílt á stefndu til að gangast í frekari ábyrgð þegar hún hafi verið komin í 7.100.000 krónur 2. desember 2009.

Stefnda vísar einnig til þess að skilmáli um verðákvæði í samningi, sem ekki sé þar til staðar, geti ekki talist á skýru og skiljanlegu máli í skilningi 36. gr. b í lögum nr. 7/1936 og 5. gr. tilskipunar 93/13/EBE um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum. Líkur megi leiða að því að sama eigi við um lög um ábyrgðarmenn þar sem um keimlík atriði sé að ræða um þörf á upplýsingagjöf við gerð samnings. Það leiðir að mati stefndu til þess að slíkur skilmáli sé ósanngjarn og þar með ekki bindandi fyrir stefndu, sbr. 3. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936 og 1. mgr. 6. gr. fyrrnefndrar tilskipunar.

Stefnda telur að skylda stefnanda til þess að gera samning við stefndu hafi verið fortakslaus. Þar sem stefnandi sé fjármálafyrirtæki, sem starfi samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, verði hann að bera hallann af því að hafa ekki uppfyllt skýr ákvæði laga um ábyrgðarmenn. Þessi háttsemi stefnanda sé jafnframt í andstöðu við 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Stefnandi sé sérfróður aðili á umræddu sviði og beri honum að gæta að því að fara að lögum í starfsemi sinni. Því beri að víkja seinni ábyrgðinni til hliðar í heild sinni og sýkna stefndu S-kvk-þf.

Stefnda byggir einnig á því að komist dómari að þeirri niðurstöðu að ekki eigi að sýkna stefndu þá sé fyrri sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingin, sem útbúin hafi verið 27. ágúst 2008, fyrnd um vexti og kostnað af yfirdráttarheimildinni, sbr. 3. gr., sbr. 2. mgr. 5. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007, en gildistími ábyrgða á almennum vöxtum, verðbótum og kostnaði sé fjögur ár. Hefði fyrri ábyrgðin átt að teljast fyrnd gagnvart nefndum kostnaði 27. ágúst 2012. Þar sem stefnan hafi verið birt 3. október 2013 sé ábyrgðin fyrnd að þessu leyti.

Stefnda telur að 3. gr., sbr. 1. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, gildi um ábyrgð hennar að því er varði yfirdráttarheimildina hjá stefnanda þótt hún hafi ekki tekið heimildina beint fyrir sig. Stefnda fullnægir skilyrði þess að teljast neytandi og lánið hafi verið veitt í atvinnuskyni af hálfu stefnanda. Stefndi, Ýtir ehf., hefði ekki fengið frekari lán í formi yfirdráttar nema vegna ábyrgðaryfirlýsingar stefndu. Því eigi hún að falla undir hugtakið „neytandi“ þar sem ábyrgð hennar er jafnmikil og ef hún hefði tekið yfirdráttarlánið sjálf.

Af hálfu stefndu er vísað til þess að í 3. gr. laganna sé fjallað um samninga um yfirdráttarheimild. Þar sé kveðið á um að veita eigi neytanda upplýsingar í upphafi slíkra viðskipta skv. liðum a til e í 1. mgr. greinarinnar. Þetta séu upplýsingar sem svipar til þeirra sem getið sé í lögum um ábyrgðarmenn. Í 3. mgr. 3. gr. laganna komi fram að fjármálafyrirtæki sé óheimilt að innheimta kostnað vegna óheimils yfirdráttar af tékkareikningi ef slík gjaldtaka á sér ekki stoð í samningi. Umfjöllun um 36. gr. a til d í lögum nr. 7/1936 eigi við hér um óskýra samningsskilmála sem eigi að víkja til hliðar varðandi vexti og annan kostnað af yfirdráttarheimildinni.

Stefnda tekur jafnframt fram að samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994 sé lánveitanda óheimilt að innheimta vexti eða annan lántökukostnað ef hann er ekki tilgreindur í lánssamningi aðila eða samningi um yfirdráttarheimild, sbr. og 2. mgr. 14. gr. sömu laga.

Samkvæmt framangreindu telur stefnda að sýkna beri hana af greiðslu vaxta og lántökukostnaðar af yfirdráttarheimild Ýtis ehf. Af þessum sökum telur stefnda að krafa stefnanda sé vanreifuð um þá lögmætu fjárhæð sem stefnandi geti krafið stefndu um. Ekki sé því nokkur leið að finna út hver skuldin sé gagnvart stefndu og því beri að vísa henni frá dómi.

Um lagarök vísar stefnda til 1., 2., 4., 5., 6., 7., 8. og 10. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, sem og ákvæðis til bráðabirgða í lögunum, sbr. 36. gr. og 36. gr. a til d í samningalögum nr. 7/1936. Þá vísar stefnda til 3. gr., sbr. 5. gr. laga um fyrningu, nr. 150/2007, og til 1. og 3. gr., sbr. 14. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán. Um málskostnað vísar stefnda til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Mál þetta er höfðað til innheimtu á skuld stefnda, Ýtis ehf., er myndast hafði á tékkareikningi félagsins frá stofnun hans snemma á árinu 2008 þar til honum var lokað 31. október 2012, en þá nam yfirdráttarskuldin stefnufjárhæðinni. Ágreiningslaust er að félagið ber sem eigandi reikningsins ábyrgð á greiðslu skuldarinnar og hefur félagið fallið frá öllum vörnum í málinu. Verður krafa stefnanda á hendur félaginu því tekin til greina eins og hún er fram sett.

Stefnandi reisir kröfugerð sína á hendur stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf S-kvk-þgf, á því að hún beri sjálfskuldarábyrgð á allri yfirdráttarskuld Ýtis ehf. að fjárhæð 12.575.293 krónur. Því til stuðnings vísar stefnandi til tveggja yfirlýsinga stefndu um sjálfskuldarábyrgð til tryggingar á greiðslu yfirdráttarskuldar á reikningnum.

Þessar yfirlýsingar eru gefnar 27. ágúst 2008 og 2. desember 2009. Þær eru báðar skráðar á eyðublað þar sem ætlast er til þess að gefnar séu upplýsingar um reikningseiganda, reikningsnúmer, fjárhæð sjálfskuldarábyrgðar, gildistíma ábyrgðar og nafn ábyrgðarmanns, með því að rita þessar upplýsingar í þar til gerða reiti á eyðublaðinu. Í fyrri yfirlýsingunni kemur fram að fjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar nemi 3 milljónum króna og um gildistíma er skráð „25.02.2012“. Síðari yfirlýsingin er að fjárhæð 10 milljónir króna og um gildistíma segir „01.06.2013“. Umbeðnar upplýsingar um reikningseigandann, stefnda Ýti ehf., og reikningsnúmer tékkareikningsins sem um ræðir, eru einnig skráðar á viðeigandi staði á báðum yfirlýsingunum. Því næst segir í stöðluðum texta á yfirlýsingunum: „Við lok gildistímans nær ábyrgðin til þeirrar skuldar sem þá er á tékkareikningnum. / Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á yfirdráttarskuld á ofangreindum reikningi við Sparisjóðnum í Keflavík (svo), takast undirritaðir aðilar á hendur sjálfskuldarábyrgð in solidum gagnvart Sparisjóðnum á greiðslu yfirdráttarskuldar reikningseiganda í samræmi við skilmála yfirlýsingar þessarar:“ Þar undir er á báðum yfirlýsingunum nafn stefndu, S-kvk-ef M-kvk-ef, skráð ásamt kennitölu og heimilisfangi hennar. Neðar á yfirlýsingunum kemur fram staðlaður texti sem er svohljóðandi: „Skilmálar sjálfskuldarábyrgðar þessarar koma fram á baksíðu þessa skjals. Ábyrgðarmenn staðfesta með undirritun sinni að þeir hafi kynnt sér skilmála þessa. Með undirritun sinni teljast ábyrgðarmenn samþykkja ábyrgð sína og skilmála hennar. Undirritaðir aðilar staðfesta jafnframt að þeim hafi verið afhent og kynnt sér fræðslurit sparisjóðsins um sjálfskuldarábyrgð.“ Fyrir neðan þennan texta er að finna á báðum yfirlýsingunum undirritun stefndu, S-kvk-ef M-kvk-ef, bæði fyrir hönd Ýtis ehf. sem reikningseiganda og sem ábyrgðarmanns.

Á bakhlið fyrri yfirlýsingarinnar eru skilmálar sem stefnda samþykkti að hlíta. Þar er í fyrstu útskýrt hvað felist í sjálfskuldarábyrgð. Þá kemur þar fram í 2. gr. að fjárhæð ábyrgðarinnar takmarkist við tilgreinda fjárhæð. Síðan segir þar að ábyrgðarmaður ábyrgist að auki „og til viðbótar ... bankakostnað og vexti sem leggjast á yfirdráttarskuldina samkvæmt gjaldskrá sparisjóðsins og greiðslu dráttarvaxta og allan kostnað af innheimtu komi til vanskila“. Í sömu grein segir einnig orðrétt: „Komi til þess að skuldari útvegi nýja ábyrgð hjá ábyrgðarmanni/mönnum, vegna hærri úttektarheimildar eða af öðrum ástæðum, hefur það ekki áhrif á áður útgefna ábyrgð eða á gildistíma hennar. Skal ný ábyrgð koma til viðbótar eldri ábyrgð nema um annað sé sérstaklega samið.“ Í 3. gr. skilmálann kemur fram að ábyrgðin standi til tryggingar á yfirdráttarskuld reikningseiganda sem myndast á gildistíma ábyrgðarinnar, sem og fyrir áföllnum kostnaði og vöxtum eftir þann tíma. Fellur ábyrgðin ekki niður fyrr en yfirdráttarskuldin ásamt vöxtum og kostnaði hefur verið að fullu greidd. Sama kemur fram í grein 9 í skilmálum þessum. Í 13. gr. þeirra segir að reikningseigandi sé fyrirtæki og því gildi Samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga ekki um þessa ábyrgðaryfirlýsingu. Því hafi greiðslugeta reikningseiganda ekki verið metin. Hins vegar voru ábyrgðarmenn þar hvattir til þess að meta sjálfir og gera sér grein fyrir greiðslugetu reikningseiganda áður en þeir gengjust í ábyrgð á skuldbindingum hans.

Með undirritun sinni á fyrri ábyrgðaryfirlýsinguna skuldbatt stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, sig til þess að ábyrgjast greiðslu yfirdráttarskuldar stefnda, Ýtis ehf., allt að 3 milljónum króna í samræmi við efni yfirlýsingarinnar og þeirra skilmála sem voru á bakhlið hennar. Stefnda samþykkti meðal annars að yrði ný ábyrgðaryfirlýsing gefin út kæmi hún til viðbótar þeirri ábyrgðarskuldbindingu sem yfirlýsingin hljóðaði um og hróflaði ekki við henni. Þegar hún undirritaði síðari ábyrgðaryfirlýsinguna 2. desember 2009 var hún bundin af þessu samþykki sínu. Skuldbinding fyrri ábyrgðarinnar féll ekki niður fyrr en við greiðslu skuldarinnar. Báðar ábyrgðaryfirlýsingarnar voru samkvæmt framansögðu virkar þegar reikningnum var lokað 31. október 2012. Ekki er því fallist á það með stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf, að skuldbinding hennar samkvæmt fyrri ábyrgðaryfirlýsingunni hafi fallið niður við útgáfu þeirrar síðari sökum þess að hún hafi átt að koma í stað eldri yfirlýsingar.

Á framhlið ábyrgðaryfirlýsingarinnar 2. desember 2009 er vísað til skilmála á bakhlið skjalsins. Eins og rakið hefur verið eru þar engir skilmálar. Af texta yfirlýsingarinnar á framhlið skjalsins verður aftur á móti ráðið að með undirritun sinni hafi stefnda tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslu þeirrar skuldar sem væri á tékkareikningnum við lok gildistímans 1. júní 2013. Vextir og annar kostnaður lagðist á yfirdráttarskuldina í samræmi við skilmála er giltu um reikninginn og skipta skilmálar ábyrgðaryfirlýsingarinnar engu þar um. Þar sem ábyrgðarskuldbinding stefndu er skýr að þessu leyti verður ekki talið að stefnda eigi að teljast laus undan greiðsluskyldu samkvæmt henni þó að skilmála vanti á bakhlið yfirlýsingarinnar.

Stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, byggir málsvörn sína einkum á því að skylt hafi verið að fylgja fyrirmælum laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn við útgáfu síðari ábyrgðaryfirlýsingarinnar, en lögin tóku gildi 4. apríl 2009. Þar sem það hafi ekki verið gert sé rétt að víkja ábyrgðinni til hliðar í heild á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 taka lögin til þess þegar einstaklingur gengst í persónulega ábyrgð eða veðsetur tilgreinda eign sína til tryggingar efndum lántaka enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágu fjárhagslegs ávinnings hans.

Stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, var samkvæmt upplýsingum í hlutafélagaskrá stofnandi, stjórnarformaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi stefnda, Ýtis ehf., þegar hún gekkst í persónulega ábyrgð fyrir efndum félagsins á yfirdráttarskuldinni. Út á við bar hún réttindi og skyldur í samræmi við skráða stöðu sína hjá félaginu. Gagnvart sparisjóðnum kom hún fram eins og hún væri eigandi félagsins, allt í samræmi við opinbera skráningu í hlutafélagaskrá. Ekkert benti því til annars en að stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, væri að taka á sig ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar. Stefnda fékk yfirlit yfir stöðu reikningsins send á heimili sitt og hafði ein heimild til ráðstöfunar hans. Með öllu er ósannað að sparisjóðurinn hafi búið yfir vitneskju eða mátt vita að stefnda kæmi einungis til málamynda fram fyrir hönd félagsins. Ekki er því unnt að fallast á að stefnda geti borið fyrir sig, eftir að hafa stofnað til ábyrgðarskuldbindingar sinnar á þessum forsendum, að í raun hafi ábyrgðin ekki verið í þágu atvinnurekstrar hennar og af þeim sökum hefði sparisjóðurinn átt að fylgja fyrirmælum laga nr. 32/2009. Því ber að hafna þessari málsástæðu fyrir sýknu.

Stefnda, Ýti ehf., sem stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, var í fyrirsvari fyrir, var veitt heimild til þess að yfirdraga reikninginn. Með vísan til 1. gr., sbr. a-lið 4. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán er haldlaust fyrir stefndu að bera fyrirmæli þeirra laga fyrir sig. Með sömu rökum verður ekki séð að hún hafi getað talist neytandi þannig að henni sé unnt að bera fyrir sig ákvæði 36. gr. b í lögum nr. 7/1936 eða tilskipun 93/13/EBE í því skyni að fá skuldbindingu sína ógilta.

Leggja verður til grundvallar að yfirlit reikningsins hafi verið send skuldara á heimili stefndu, S-kvk-ef M-kvk-ef, eins og gögn málsins bera með sér. Yfirlit þessi sýna inn- og útborgun af reikningnum, sem og álagningu vaxta og kostnaðar af yfirdrætti er lagðist jafnóðum á höfuðstól skuldarinnar. Óskað var eftir því að athugasemdir yrðu gerðar við upplýsingar á yfirlitunum innan 20 daga frá því að stefnda tók við þeim. Ekki liggur fyrir að stefnda hafi gert athugasemdir við þau fyrr en eftir að mál þetta var höfðað. Samkvæmt yfirlitum þessum greiddi stefnda síðast inn á reikninginn 23. ágúst 2010, alls 130.000 krónur. Með þeirri greiðslu var fyrningu kröfunnar slitið samkvæmt 14. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda og hófst þá nýr fyrningarfrestur, sbr. 20. gr. sömu laga. Málið var höfðað 3. október 2013 og var þá fjögurra ára fyrningarfrestur á vöxtum og kostnaði ekki liðinn. Því ber að hafna málsástæðum stefndu sem að þessu lúta.

Samkvæmt framansögðu skuldbatt stefnda, S-kvk-nf M-kvk-nf, sig annars vegar til þess að ábyrgjast greiðslu yfirdráttarskuldar á reikningi stefnda, Ýtis ehf., eins og hún var 25. febrúar 2012, allt að þremur milljónum króna, auk vaxta og annars kostnaðar er við þá fjárhæð myndu bætast eftir það, og skyldi ábyrgðin ekki falla niður fyrr en sú skuld hefði verið að fullu greidd. Hins vegar tók stefnda á sig ábyrgð á greiðslu yfirdráttarskuldar á sama reikningi um allt að 10 milljónir króna til viðbótar framangreindri fjárhæð eða sem næmi fjárhæð skuldarinnar í síðasta lagi 1. júní 2013.

Þegar gildistíma fyrri ábyrgðarinnar lauk 25. febrúar 2012 nam yfirdráttarskuldin 11.438.883 krónum. Stefnda ábyrgðist samkvæmt framansögðu greiðslu þriggja milljóna króna af þeirri skuld auk vaxta og annars kostnaðar er bættist við þá fjárhæð eftir 25. febrúar 2012 uns skuldin væri að fullu greidd. Síðari ábyrgðin tekur til þess sem eftir stendur af þeirri skuld ásamt þeim vöxtum og kostnaði sem við bættist samkvæmt skilmálum tékkareikningsins, sbr. framlögð yfirlit reikningsins. Þegar reikningnum var lokað 31. október 2012 var staða reikningsins neikvæð um 12.575.293 krónur sem er stefnufjárhæð málsins. Gefur augaleið að 10 milljóna króna takmörkum ábyrgðar samkvæmt síðari ábyrgðaryfirlýsingunni var þá ekki náð. Verður stefndu, S-kvk-þgf M-kvk-þgf, því gert að greiða stefnanda, sem yfirtók kröfuna með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 5. mars 2011, stefnufjárhæð málsins ásamt stefnda, Ýti ehf., þannig að þau beri óskipt ábyrgð á greiðslu hennar.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að stefndu voru send innheimtubréf, dags. 9. júlí 2013. Ber að fallast á þá kröfu með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, á þann hátt sem greinir í dómsorði.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu sameiginlega að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts, en stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, Ýtir ehf. og S-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., óskipt 12.575.293 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 9. ágúst 2013 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 500.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)