S-31/2022

A Mál þetta, sem tekið var til dóms 6. mars sl., var höfðað af lögreglustjóranum á Norðurlandi vestra 13. júní 2022 á hendur X, fæddum [...], til heimilis að [...], [...] og Y, fæddum [...], til heimilis að [...], [...]fyrir hegningarlagabrot.

„I

Gegn ákærða X fyrir þjófnað, með því að hafa, aðfaranótt laugardagsins 22. ágúst 2020, að [...] á [...], í heimildarleysi, farið inn í frystigeymslu í eigu F ehf., og slegið eign sinni á 2.000 kgaf pakkaðri rækju að verðmæti 5.000.000 kr. sem þar var geymd.

Telst framangreint varða brot (svo) við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

II

Gegn ákærða Y, aðallega fyrir peningaþvætti en til vara fyrir hylmingu, með þvi að hafa fimmtudaginn 27. ágúst tekið við og haft í vörslum sínum 1.000 kg. af umræddri rækju, sbr. ákærulið I., sem lögregla fann við húsleit á heimili ákærða, gegn greiðslu 410.000 kr.

Telst framangreint aðallega varða við 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, en til vara við 254. gr. sömu laga.

Einkaréttarkrafa

Í málinu gerir B, [...], [...], kt. [...], kröfu um bætur fyrir hönd [...]F, [...][...], kt. [...], að fjárhæð 5.117.312 kr. vegna tjóns af völdum innbrots og þjófnaðar í [...]þann 22. ágúst 2020, þar sem lás var brotinn á frystigámi og tveimur tonnum af rækju stolið.“Ákærðu neita báðir sök og krefjast því sýknu af kröfum ákæruvaldsins og þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi. Þá gera ákærðu kröfu um að allur sakarkostnaður þar með talin hæfileg málsvarnarlaun verjenda þeirra greiðist úr ríkissjóði.

B Atvik máls

Að morgni 22. ágúst 2020 barst lögreglunni á Norðurlandi vestra tilkynning um innbrot í húsnæði F ehf. á G. Þegar lögregla kom á vettvang tók vitnið A á móti þeim og upplýsti að tæplega fjögur bretti af frosinni rækju væru horfin. Í skýrslu lögreglu er því lýst að svo virðist sem farið hafi verið inn um ólæstar dyr að húsnæðinu, stærri afgreiðsludyr opnaðar og bifreið ekið inn í húsnæðið, hengilás á dyrum frystiklefa klipptur í sundur og úr klefanum teknir kassar af fjórum brettum sem. Í skýrslunni er ha ft eftir vitninu A að í kössunum hafi verið venjuleg og stór rækja, merkt [...]rækjur og [...]stórar rækjur. Kassarnir sem teknir voru hafi verið tæplega 200 kassar 10 kg. að þyngd. Því megi ráða að öfluga bifreið eða kerru hafi þurft til að flytja varninginn.

Í skýrslu lögreglu segir að haft hafi verið samband við Landsbankann og kann að með myndavél við hraðbanka en hún hafi verið biluð. Upptökur úr myndavélum við sjoppuna á G hafi ekki sýnt neitt grunsamlegt. Þá er því lýst að myndavélar við H í I nái ekki út á veg og ekkert grunsamlegt hafi sést af myndum við bensíndælur þar.

Við rannsókn málsins fékk lögregla upplýsingar um að símanúmer ákærða Y-kk-ef málinu en það hafi tengst auglýsingu á samskiptamiðlinum „Facebook“ þar sem rækjur í samskonar umbúðum og stolið var frá F ehf. voru boðnar til sölu.

Ákærði Y var handtekinn vegna rannsóknar málsins 27. ágúst 2020. Hann heimilaði leit á heimili sínu og þar fannst mikið magn af frosinni rækju í fjórum frystikistum og frystiskáp í bílskúr sem stendur við heimilið. Þá var ísskápur í bílskúrnum „fullur af þiðinni rækju.“ Auk þess var frystikista með rækju við íbúðarhúsið og inni í húsinu einn 10 kg kassi. Samtals fundust nálægt 1000 kg af rækju við leitina. Í samantekt lögreglu af skýrslu sem tekin var af ákærða sama dag lýsir ákærði atburðum í öllum meginatriðum á sama veg og hann gerði hér fyrir dómi og rakið verður síðar.

Nafn ákærða X kom upp við rannsókn lögreglu og var tekin af honum skýrsla 25. maí 2021. Í samantekt lögreglu af framburði ákærða kemur fram að hann hafi ekki aðkomu að málinu. Hann kannast við að fé hafi verið lagt inn á bankareikning hans en það fé hafi hann tekið út og afhent öðrum manni. Kvaðst hann hafa gert þetta af greiðasemi við mann sem hann þekkti en sá hafi verið á leið úr landi.

Lögregla tók einnig skýrslu af vitninu D og öðrum manni sem um tíma var grunaður um að eiga aðild að málinuog þá var tekin önnur skýrsla af ákærða Y.

C Framburður fyrir dómi

Ákærði X kvaðst aldrei hafa komið inn í húsnæði F ehf. á G en hann hafi búið á G í nokkur ár en verið fluttur þaðan þegar atvik þessa máls áttu sér stað. Ákærði sagðist ekki þekkja meðákærða Y og hann hafi einungis hitt hann einu sinni og þá fyrir utan íbúðarhús í [...]. Atvik hafi verið með þeim hætti að hann og maður að nafni E hafi verið saman þegar hringt var í E. Í framhaldi af því hafi þeir hitt tvo aðra menn sem hann þekki ekki og allir síðan ekið upp í [...]. Þar hafi þeir hitt meðákærða Y og annan [...] mann fyrir utan íbúðarhús. Hvað fór manna á milli þar viti hann ekki en E hafi beðið hann um að taka við greiðslum inn á bankareikning sinn. Ákærði kvaðst hafa talið að E væri að fá greidd laun og heimilað greiðslur inn á sinn reikning. Hann hafi síðar sama dag tekið peningana út og afhent E þá. Ákærði kvaðst aldrei hafa vitað neitt um það sem fór á milli mannanna sem voru með honum í för og þeirra sem greiddu síðan inn á reikning hans. Hann hafi einfaldlega ekkert vitað neitt um viðskipti með rækju. Eina aðkoma hans að þessu máli sé sú að fé var lagt inn á bankareikning hans og hann síðan strax tekið þá peninga út og afhent E.

Ákærði Y bar að um hádegi á föstudegi hafi meðákærði X, sem hann þekki ekki, komið við annan manná veitingastað sem hann reku rog boðið honum að kaupa rækjur. Ákærði kvaðst ekki geta sagt til um hvers vegna var leitað til hans um kaup á þessum rækjum. Hann hafi viljað sjá rækjuna áður en hann keypti en mennirnir hafi ekki verið með þær með sér en þeir hafi sýnt honum ljósmyndir. Hann hafi sagt að ef rækjan væri stór og góð gæti hann hugsað sér að kaupa 200 kg fyrir matsölustaðinn. Mennirnir hafi lýst því að þeir rækju fyrirtæki sem seldi sjávarfang og hefðu skip til umráða. Honum hafi verið sagt að rækjan kæmi í land næsta morgun. Á þessum tíma hafi þeir í raun ekki rætt neitt um framhaldið. Morguninn eftir hafi þrír menn, án þess að gera boð á undan sérog án hans vitundar, komið heim til hans með rækju. Honum hafi þótt þær smáar og ekki viljað kaupa þær. Mennirnir hafi þá sagt að þeir væru komnir með rækjuna og boðið honum að kaupa hana með verulegum afslætti og hann þá ákveðið að kaupa. Að sögn ákærða var meðákærði X í forsvari fyrir þá sem vildu selja honum rækju en verðið sem hann átti að greiða hafi verið 700 krónur fyrir kílóið sem þá var að hann hélt um helmingi ódýrara en út úr búð. Hann hafi keypt 95 kassa en í hverjum þeirra voru 10 kg. Öll rækjan hafi síðan fundist heima hjá honum við húsleitina. Ákærði kvaðst ekki geta sagt til um þjóðerni m annanna sem komu með ákærða X heim til hans. Að sögn ákærða hafði hann pláss í bílskúrnum heima hjá sér fyrir rækjuna en hann hafi keypt frystikistur næsta mánudag til að geyma rækjurnar.

Ákærði kvaðst hafa millifært greiðslu fyrir rækjuna á bankareikning sem meðákærði X gaf upplýsingar um. Þá hafi vitnið D einnig millifært á sama reikning en samanlögð upphæð hafi verið fyrir tveimur þriðju hlutum þess sem rækjan átti að kosta. Ákærði bar að hann hafi ekki á nokkrum tímapunkti grunað að rækjan væri illa fengin en hann hafi treyst því sem honum var sagt og þá hafi hann ekki ætlað sér að hagnast á kostnað annarra heldur einungis að nota rækjuna á veitingastaðnum.

Vitnið D kvað ákærða Y vera frænda sinn og þeir búi á sama stað en hann þekki ekki ákærða X. Ástæðu þess að hann millifærði peninga á reikning ákærða X kvað hann hafi verið þá að ákærði Y hafi beðið hann um þaðen ákærði Y hafi sagt að hann væri að kaupa rækjur fyrir veitingastaðinn. Vitnið kvaðst ekki hafa haft vitneskju eða grun um að rækjan væri stolin en það hafi verið einfaldara að millifæra beint á uppgefinn reikning í stað þess að millifæra fyrst á reikning ákærða Y. Vitnið kvaðst ekki hafa orðið vitni að því þegar komið var með rækjurnar en hann hafi á þeim tíma verið inni í húsinu en þegar ákærði Y bað hann um að millifæra hafi hann farið fram og séð mennina sem komu með rækjuna. Hann hafi ekki þekkt mennina og einungis séð þá í stutta stund og taldi að mennirnir hafi verið þrír saman.

Vitnið J lögreglumaður lýsti því hvernig hann kom að málinu í upphafi en hann hafi farið á vettvang eftir að tilkynning barst um stuld á rækju. Þá lýsti hann aðkomu og aðstæðum á vettvangi en hann hafi gefið sér, m. a. vegna hjólfara, að bíl hafi verið ekið inn í húsnæðið og rækjan sett í hann enda hafi verið um mikið magn að ræða. Upplýsingar um magn rækjunnar hafi hann fengið frá starfsmanni F ehf. Lögregla hafi kannað hvort eitthvað var að sjá á myndavélum, við Landsbankann á G, sjoppu sem er á staðnum, H í G og hjá Vegagerðinni en ekkert hafi komið út úr því. Að sögn vitnisins fékk hann í hendur auglýsingu sem birtist á Facebookþar sem rækja var boðin til sölu og þar hafi símanúmer ákærða Y verið sem leitt hafi til þess að grunur beindist að honum. Grunur um aðkomu ákærða X að málinu hafi vaknað þegar ákærði Y veitti upplýsingar um greiðslur á bankareikning ákærða X. Vitnið kvað ákærða X hafa veitt aðgang að bankareikningi sínum en sími hans hafi ekki verið haldlagður og ekki rannsakað hvar sími hans var á þeim tíma sem rækjunni var stolið. Þá hafi ekki verið reynt að ná fingraförum af umbúðunum en sannreynt hafi verið að rækjan var frá F ehf.

Vitnið K lögreglumaður lýsti aðkomu sinni að málinu með þeim hætti að vísbendingar hafi borist um að rækjuna væri mögulega að finna á heimili ákærða. Við leit þar hafi rækja fundist og hún haldlögð. Ákærði Y hafi verið handtekinn og fluttur á lögreglustöð. Raðnúmer á umbúðum rækjunnar hafi staðfest að hún var frá F ehf. Vitnið mundi ekki hvort rækjukassarnir voru taldir en hélt að upplýsingar um magn væri að finna í munaskrá og þá staðfesti vitnið skýrslur sem hann ritaði.

Vitnið A [...] G ehf. bar að á laugardagsmorgni hafi hann komið í húsnæði félagsins og séð að rækja var horfin og hann tilkynnt lögreglu um það. Vitnið greindi frá því að dyr að húsnæðinu hafi verið ólæstar og þegar inn er komið sé hægt að opna innkeyrsludyrnar. Dyrnar að frystigeymslunni hafi hins vegar verið læstar. Vitnið lýsti því að rækjan sem var stolið hafi verið innanlandsmarkað þ. e. henni hafi verið pakkað í hálfs og eins kílóa poka. Rækja sem er flutt úr landi sé hins vegar í 12 kg. pokum. Vitnið taldi að sá eða þeir sem tóku rækjuna hafi verið kunnugir húsnæðinu því frystiklefinn með rækju fyrir innanlandsmarkað sé afsíðis í húsinu.

Vitnið kvaðst kannast við ákærða X en hann hafi ekki unnið hjá F ehf. en hvort hann hafi komið inn í húnsæði félagsins vissi hann ekki. Að sögn vitnisins var ákærði X-kk-nf nokkrum samskiptum við erlenda starfsmenn F ehf. Vitnið kvaðst ekki þekkja ákærða Y. Vitnið bar að á brettum með rækju fyrir innanlandsmarkað séu 50 kassa rog það hafi verið fjögur bretti fyrir utan frystiklefann. Hins vegar hafi nokkrir kassar, sem höfðu orðið fyrir hnjaski, verið í frystiklefanum og því hafi hann sagt að tæplega 2000 kg. hafi verið tekin. Að sögn vitnisins var ekki hægt að kanna með nákvæmum hætti í bókhaldi félagsins hversu marga kassa vantaði og því geti hann ekki sagt nákvæmlega til um hversu miklu magni var stolið. Rækjan sem síðan kom til baka hafi verið tæplega 1000 kg en vegna þess hvernig um hana var búið hafi ekki verið hægt að segja nákvæmlega til um hversu mikið kom til baka en megnið af henni hafi verið í þannig ástandi að henni var hent. Vitnið kvaðst ekki geta sagt til um hvert gangverð var á rækjunni á þessum tíma en verðmunur sé á því hvort rækjan er stór eða lítil en áætlaði að helmingur rækjunnar sem stolið var hafi verið stór og helmingur lítill.

D Niðurstaða

Líkt og í ákæru greinir er ákærða X gefið að sök að hafa stolið 2000 kg af rækju frá F ehf. Ákærða Y er aðallega gefið að sök peningaþvætti en til vara hylming.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að sök ákærðu sé sönnuð með framlögðum gögnum og framburði ákærðu og vitna fyrir dóminum. Ákærðu neita báðir sök og byggja á því að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að færa fram nægilega sönnun fyrir þeirri háttsemi sem þeim er gefið að sök. Þá er á því byggt af hálfu ákærða Y að háttsemi hans geti ekki varðað við 264. gr. almennra hegningarlaga.

Með vísan til þess sem að framan er rakið, m. a. um merkingar á umbúðum eru ekki efni til að efast um að rækjan sem fannst heima hjá ákærða Y hafi verið hluti þeirrar rækju sem stolið var úr frystigeymslu F ehf. 22. ágúst 2020.

Háttsemi ákærða X er lýst í ákæru og honum gefið að sök að hafa í heimildarleysi farið inn í húsnæði F ehf. og slegið eign sinni á 2.000 kg af pakkaðri rækju. Við rannsókn málsins og fyrir dómi kom í raun ekki annað fram sem tengir ákærða X við málið en að hann hafi komið ásamt tveimur til þremur öðrum mönnum heim til ákærða Y-kk-þf 22. ágúst ogþar hafi ákærði Y tekið við 950 kg af rækju og greitt 410.000 krónur inn á reikning í eigu ákærða X. Er hér lagt til grundvallar að ákærði Y hafi tekið við 95, 10 kg kössum af rækju, líkt og hann bar sjálfur hér fyrir dómi. Ákærði Y bar að ákærði X hafi kvöldið áður komið við annan mann, á veitingastað sem hann rekur, og boðið rækju til kaup sen þessu hefur ákærði X staðfastlega neitað. Þá hefur ákærði X lýst því hvers vegna fé var lagt inn á reikning hans. Óumdeilt er að sama fjárhæð var tekin út af reikningnum í reiðufé sama dag og kvaðst ákærði hafa afhent öðrum manni þá peninga en hann hafi talið að um launagreiðslu væri að ræða. Að mati dómsins er nokkur ólíkindablær á skýringum ákærða á því hvers vegna fé var lagt inn á reikning hans en ætla verður að honum hafi ekki getað dulist að greiðslan var fyrir rækjuna sem var afhent á þessum tíma. Hins vegar rennir þetta ekki nægum stoðum undir að ákærði X hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er í ákæru gefin að sök. Ákærði X er ekki ákærður fyrir hylmingu eða aðra aðkomu að málinu. Þar sem ekki kemur til álita, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2002, að sakfella ákærða fyrir aðra hegðun en í ákæru greinir verður hann sýknaður.

Háttsemi ákærða Y er lýst í ákæru með þeim hætti að hann hafi tekið við og haft í vörslum sínum 1.000 kg af þeirri rækju sem getið er í ákærulið I., gegn greiðslu 410.000 króna. Háttsemin er aðallega talin varða við 264. gr. almennra hegningarlaga en til vara við 254. gr. sömu laga.

Litið hefur verið á peningaþvætti sem sjálfstætt brot sem refsað verður fyrir þótt ekki sé samhliða ákært fyrir tiltekið frumbrot. Peningaþvætti er í megindráttum hver sú starfsemi sem lýtur að því að fela uppruna og eigenda fjár sem er ávinningur af brotastarfsemi. Í ákæru er því ekki lýst í hverju háttsemi ákærða, sem til kom eftir að auðgunarbrotið var framið, sem talin er fela í sér peningaþvætti var fólgin. Þá er í ákæru ekki vikið að því með hvaða hætti ákærði nýtti sér ávinning af brotum sem lýst er í ákærulið I. Brot ákærða er ekki afmarkað í tíma með neinum hætti, hvorki upphafstíma né hvenær því lauk og þá er ekki getið um fjárhæð sem ákærði á að hafa nýtt sér. Ber því að vísa kröfu ákæruvaldsins varðandi peningaþvætti frá dómi. Í þessu sambandi má t. d. vísa til dóma Hæstaréttar í málum nr. 33/2021, 34/2021, 35/2021 og 46/2021.

Háttsemi ákærða Y fellur hins vegar, ef sönnuð þykir, undir 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fyrir auðgunarbrot skal því aðeins refsað að þau hafi verið framin í auðgunarskyni sbr. 243. gr. nefndra laga. Þá verður ekki refsað fyrir brot gegn 254. gr. laganna nema að brot hafi verið framið af ásetningi sbr. 18. gr. en fyrir brot gegn 263. gr. má refsa sé það framið af stórfelldu gáleysi.

Ákærði Y hefur frá upphafi rannsóknar málsins borið að á veitingastað, sem hann hafði þá nýlega byrjað að reka, hafi komið tveir menn og boðið honum að kaupa rækju. Þeir hafi lýst því að þeir seldu sjávarfang og hefðu skip til umráða og ættu von á rækju næsta dag. Morguninn eftir hafi þrír til fjórir menn komið heim til hans og þá haft rækju meðferðis. Hann hafi að endingu samþykkt að kaupa alla rækjuna enda hafi hún verið boðin á góðu verði. Hann hafi greitt 410.000 krónur en þá enn átt eftir að greiða þriðjung kaupverðsins. Ekkert bendir til þess að ákærði hafi þekkt eða áður verið í sambandi við mennina sem buðu honum rækjuna. Óumdeilt er að rækjan var greinilega merkt F ehf. sem gat vissulega gefið ákærða ástæðu til að kanna betur hvort þeir sem afhentu honum rækjuna höfðu til þess heimild. Að sama skapi mátti ákærða vera ljóst að óeðlilegt var að hann fengi svo mikið magn rækju heim til sín á laugardagsmorgni. Við rannsókn málsins hjá lögreglu og hér fyrir dómi kom ekkert annað fram en að framan er getið sem er til þess fallið að draga úr trúverðugleika framburðar ákærða Y.

Ákæruvaldið ber, skv. 108. gr. laga nr. 88/2008, sönnunarbyrði fyrir sekt ákærða og atvikum sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Að því gættu að ákærði hefur staðfastlega neitað sök og lýst því að hann taldi sig vera að gera góð kaup af mönnum sem kynntu sig sem seljendur sjávarfangs er það mat dómsins að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að færa fram lögfulla sönnun fyrir því að ákærði hafi vitað að rækjan var illa fengin og hann þannig af ásetningi gerst sekur um hylmingu. Verður ákærði því sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins.

Að fenginni þessari niðurstöðu ber með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga um meðferð sakamálanr. 88/2008 að vísa einkaréttarkröfu F ehf. frá dómi.

Í ljósi þess að ákærðu hafa verið sýknaðir ber með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga um meðferð sakamála að greiða allan sakarkostnað úr ríkissjóði. Samkvæmt yfirliti saksóknara nam sakarkostnaður við rannsókn málsins lögreglu 14.880 krónum. Þessum kostnaði til viðbótar eru málsvarnarlaun verjenda ákærðu. Með hliðsjón af tímaskýrslu verjanda ákærða Y sem verjandi ákærða X gerði að sinni og umfangi málsins þykja málsvarnarlaun að meðtöldum virðisaukaskatti hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir.

S-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf aðstoðarsaksóknari lögreglustjórans á Norðurlandi vestra sótti málið.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Á kærði, X, skal sýkn af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Kröfu ákæruvalds varðandi peningaþvætti ákærða Y er vísað frá dómi.

Ákærði Y skal sýkn af öðrum kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu F ehf. er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður þar með talin málsvarnar ala un verjanda ákærða X, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, og málsvarnarlaun verjanda ákærða Y, E-kvk-ef Ó-x-x W-kk-ef lögmanns, 1.240.000 krónur til hvors þeirra um sig greiðast úr ríkissjóði.

H-kk-nf H-kk-nf