E-246/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 31. október sl., hefur Á-kk-nf F-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000-0000, Hrútafelli, Hvolsvelli, höfðað á hendur Búvís ehf., kt. 000000-0000, Sveinungsvík, Raufarhöfn, með stefnu birtri 2. maí 2008.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða honum 250.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001, frá 10. ágúst 2007 til greiðsludags og málskostnað.

Dómkröfur stefnda eru þær, að hann krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara, að kröfur stefnanda verði lækkaðar til muna. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

I.

Málavextir eru þeir helstir, að í byrjun árs 2007 leitaði stefnandi til hins stefnda félags vegna áhuga á kaupum á heyvinnuvélum. Er ekki að orðlengja það, að 27. febrúar sama ár greiddi stefnandi 500.000 krónur inn á reikning stefnda, sem innborgun vegna kaupa á sambyggðri rúllu- og pökkunarvél af gerðinni Agronic. Liggur og fyrir að þá um vorið flutti stefnda tvær vélasamstæður af umræddri gerð að bænum Raufarfelli, sem er skammt frá býli stefnanda, og sótti stefnandi aðra þeirra og færði heim á býli sitt, Hrútafell. Stefndi gerði stefnanda reikning fyrir vélasamstæðunni 29. júní 2007. Söluverð er þar tilgreint 4.420.000 krónur, en auk þess er krafist greiðslu á flutningi að fjárhæð 120.000 krónur, en slegið er 90.000 krónur af þeim lið. Heildarfjárhæð reikningsins að virðisaukaskatti meðtöldum er 5.540.250 krónur.

Stefnandi tók vélasamstæðuna ekki í notkun og greiddi heldur ekki frekar fyrir hana. Lét hið stefnda félag þá sækja tækin til stefnanda í lok júlí, eða byrjun ágúst, og endurgreiddi stefnanda 250.000 krónur þann 1. ágúst 2007.

Höfðar stefnandi mál þetta til heimtu eftirstöðva af greiðslu sinni til stefnda 27. febrúar 2007, en ágreiningur er með aðilum, m.a. um það hvort að kaupsamningur hafi komist á með þeim um nefndar heyvinnuvélar. Staðhæfir stefnandi að um það hafi samist, að því aðeins yrði af kaupunum að sér tækist að selja eldri notaðar búvélar sínar. Er því mótmælt af hálfu stefnda, sem ber að stefnandi hafa greitt 500.000 krónur sem staðfestingargjald til að tryggja sér tækin á ákveðnu verði. Stefnandi hafi síðan óskað eftir að losna frá kaupunum þar sem honum hefði ekki tekist að selja notuðu vélarnar. Hafi aðilar þá samið um að stefnda tæki hina nýju vélasamstæðu til baka, en héldi eftir 250.000 krónum vegna kostnaðar sem hann hefði orðið fyrir. Liggja frammi í málinu tveir reikningar sem stefnda gerði stefnanda vegna þessa, dagsettir 1. september 2007. Hljóða þeir upp á annars vegar 100.000 krónur vegna flutnings vélasamstæðunnar frá Seyðisfirði í Raufarfell og hins vegar 150.000 krónur vegna vaxtakostnaðar, en samkvæmt gögnum hafði stefnandi áður í bréfi, dagsettu 10. ágúst sama ár, krafist endurgreiðslu á allri þeirri fjárhæð sem hann hafði greitt til stefnda.

Stefnandi höfðaði fyrst mál gegn stefnda þann 23. október 2007, en felldi það niður þar sem það var höfðað á röngu varnarþingi.

II.

Stefnandi byggir á því, að stefnda hafi enga heimild haft til að halda eftir greiðslu vegna fyrirhugaðra viðskipta, sem ekki hafi gengið eftir vegna brostinna forsendna. Hafi ekkert samkomulag legið fyrir um að stefnda hafi haft rétt til að halda eftir fjármunum, ef stefnandi næði ekki að selja eldri vélar sínar, sem hafi verið forsenda kaupanna. Þá hefði stefnandi aldrei samþykkt að taka við vélasamstæðunni og hún verið send honum að honum forspurðum. Telji stefnda hins vegar að kaup hafi átt sér stað þeirra í milli, sé á því byggt, að stefnda hafi rift þeim með því að selja vélarnar þriðja aðila.

Þá er krafa um endurgreiðslu byggð á því, að stefnda hafi ekki gefið út reikning vegna greindra viðskipta fyrr en eftir málshöfðun stefnanda. Hafi stefnda heldur ekki gefið út reikning fyrir þeim kostnaði, sem það telji sig hafa orðið fyrir, að fjárhæð 250.000 krónur, vegna flutnings og fjármagnskostnaðar, fyrr en eftir sama tímamark. Hafi stefnda með þessu athæfi brotið lög um virðisaukaskatt, sbr. 1. og 3. gr. laga nr. 50/1988 og 8. og 9. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Þá geti stefnda ekki gert kröfu um málskostnað af þessari ástæðu.

Stefnandi skírskotar til reglunnar um skuldbindingargildi samninga, en einnig til laga um neytendakaup nr. 48/2003 og laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Þá byggir hann á meginreglum kröfuréttar og sönnunarreglum einkamálaréttarfars. Hann vísar til meginreglna bókhalds- og virðisaukaskattslaga varðandi afhendingu og útgáfu reiknings. Þá byggir hann á meginreglum kröfu- og samningaréttar um skilarétt, en jafnframt á óskráðum reglum fjármunaréttar um endurkröfu ofgreidds fjár. Málskostnaðarkröfu sína reisir stefnandi á ákvæðum 129.-131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnda reisir sýknukröfu sína á því, að stefnanda hafi verið ljóst frá upphafi, að fyrirframgreiðslan hafi falið í sér staðfestingu á kaupum á umræddri vélasamstæðu og að bindandi samningur hafi komist á. Stefnanda hafi verið gert tilboð um kaup tækjanna á ákveðnu verði, sem hann hafi tekið, og í framhaldi af því hafi hann greitt inn á kaupverðið. Í samræmi við það hafi tækin verið send stefnanda hinn 18. apríl 2007 og hann veitt þeim viðtöku. Til að standa við gerðan samning, hafi aðeins vantað upp á, að kaupverðið yrði greitt samkvæmt samningnum. Byggir stefnda á því að umrædd vélasamstæða hafi verið afhent, að viðskiptin hafi farið fram og bindandi samningur komist á milli aðila. Er staðhæfingum stefnanda um annað alfarið mótmælt.

Stefnda mótmælir því að nefnd sala hafi verið háð fyrirvara um sölu stefnanda á eldri vélum, enda hefði stefnda ekki tekið á sig gengisáhættuna af því að stefnandi greiddi inn á vélina, án þess að vera þess fullviss að hann fengi hana að fullu greidda. Jafnframt er því mótmælt, að samkomulag hafi þurft fyrir því að halda eftir greiðslum í samræmi við það tjón, sem stefnda hafi orðið fyrir. Hafi stefnda þegar hafist handa við að takmarka tjón sitt með því að leita lausna á þeim aðstæðum, sem upp hafi verið komnar, að stefnandi hafi ekki viljað standa við gerðan samning. Í stað þess að halda kaupum upp á stefnanda eða rifta þeim einhliða, hafi stefnda leitað samkomulags, báðum aðilum til hagsbóta. Hafi aðilar orðið ásáttir um, að stefnda endurgreiddi 250.000 krónur hinn 1. ágúst, en héldi eftir sömu fjárhæð vegna flutnings og fjármagnskostnaðar. Hafi sundurliðun á þessum kostnaði, sem áætlaður hafi verið varlega, verið send lögmanni stefnanda hinn 15. ágúst 2007 og hafi afsláttur verið veittur. Síðar hafi stefnanda verið sendir reikningar vegna þessara greiðslna. Telur stefnda sér rétt að halda fjárhæðinni eftir sem skaðabótum, enda hefði sér verið heimilt að krefja stefnanda um slíkar bætur vegna vanefnda hans ef til riftunar hefði komið. Hafi stefnda selt vélina til þriðja aðila í fullu samráði við stefnanda til þess eins að takmarka tjónið.

Stefnda mótmælir því, að stefnandi geti byggt á reglum laga um neytendakaup nr. 48/2003, þar sem viðskiptin hafi verið vegna búrekstrar hans.

Varakröfu sinni til stuðnings vísar stefnda til þess að það hafi orðið fyrir umtalsverðum kostnaði af því að kaupin gengu ekki eftir. Þá mótmælir stefnda kröfu stefnanda um dráttarvexti frá 10. ágúst 2007. Beri sér ekki að greiða dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi 30 dögum eftir að það sé krafið um greiðslu.

Til stuðnings aðalkröfu sinni vísar stefnda til meginreglna samninga- og kröfuréttar. Þá vísar stefnda til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, sérstaklega 7. gr., 1. mgr. 51. gr., 2. mgr. 52. gr. og 57. gr. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefnda til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 129. og 130. gr. laganna.

III.

Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnandi málsins, Á-kk-nf F-kk-nf M-kk-nf, bóndi, og fyrirsvarsmaður hins stefnda félags, G-kk-nf G-kk-nf, bóndi og framkvæmdastjóri.

Við úrlausn þessa máls er til þess að líta, að staðhæfingar málsaðila um atvik máls hafa almennt ekki sönnunargildi fyrir dómi, nema um sé að ræða atriði sem honum er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála. Við úrlausn um sönnun atvika í þessu máli verður því að taka afstöðu til þess, hvort staðhæfingar aðilanna fái nægjanlega stoð í sönnunargögnum sem aflað hefur verið við rekstur þess.

Ágreiningslaust er, að stefnandi hafði samband við fyrirsvarsmann hins stefnda félags í byrjun árs 2007 með kaup í huga á sambyggðri heyrúllu- og pökkunarvél af gerðinni Agronic. Liggur fyrir að kaupverð var rætt og að stefnandi greiddi 500.000 krónur með millifærslu í heimabanka stefnda hinn 27. febrúar nefnt ár. Stefnandi sótti og vélasamstæðuna þar sem hún var komin, fyrir tilstilli stefnda, í nágrenni við hann og færði á lögbýli sitt.

Að ofangreindu virtu og því hversu samningaviðræður um kaupin, að því er virðist um öll meginatriði, voru langt komnar, verður að áliti dómsins að leggja til grundvallar að kaupsamningur hafi komist á milli aðila um greinda vélasamstæðu.

Að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á að útgáfudagsetningar á framlögðum reikningum séu rangar. Verður heldur ekki annað lagt til grundvallar en að reikningur vegna kaupanna hafi verið gefinn út í samræmi við kaupsamning aðila og verið sendur stefnanda áður en vélasamstæðan var seld þriðja aðila í lok júlí eða byrjun ágústmánaðar 2007.

Gegn andmælum stefnda og að virtum framlögðum gögnum er ósannað að stefnandi hafi gert slíkan fyrirvara við kaupin, að því aðeins yrði af þeim að honum tækist að selja eldri notaðar vélar sínar. Jafnframt er ósannað gegn mótmælum stefnanda að samist hafi um að kaupin gengju til baka gegn því að stefndi héldi eftir 250.000 krónum af þeim hluta kaupverðsins sem þá þegar hafði verið greitt.

Með því að taka vélina úr vörslum stefnanda í lok júlí 2007 rifti stefndi kaupunum. Gilda um rétt hans til skaðabóta ákvæði laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Ákvæði laga um neytendakaup nr. 48/2003 eiga ekki við þar sem stefnandi keypti vélasamstæðuna til notkunar í atvinnurekstri, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 48/2003.

Stefndi krefst skaðabóta vegna vanefnda stefnanda. Gildir sú meginregla samkvæmt íslenskum rétti, að sá sem krefst bóta úr hendi annars aðila verður, m.a. að sanna að hann hafi orðið fyrir tjóni og að það megi rekja til atvika sem gagnaðilinn beri ábyrgð á með þeim hætti að bótaskyldu varði.

Í 67. gr. lausafjárkaupalaganna segir að skaðabætur vegna vanefnda af hálfu annars samningsaðila skuli svara til þess tjóns, þ.m.t. vegna útgjalda, verðmunar og tapaðs hagnaðar, sem gagnaðili bíður vegna vanefndanna. Gildi þetta þó einungis um það tjón, sem aðili gat með sanngirni séð fyrir sem hugsanlega afleiðingu vanefndar.

Stefndi reiknar sér bætur úr hendi stefnanda vegna flutningskostnaðar.

Í upphaflegum reikningi stefnda til stefnanda var flutningur á vélasamstæðunni reiknaður á 120.000 krónur fyrir utan virðisaukaskatt, en 90.000 krónum slegið af. Verður að líta svo á að afhendingarstaður vélasamstæðunnar hafi samkvæmt þessu verið hjá stefnanda og heildarverð hennar að flutningi meðtöldum miðast við það. Önnur gögn stefnda þykja ekki leiða til annarrar niðurstöðu, en í því efni verður að líta til þess að félagið kveðst hafa selt vélarnar til kaupanda í nágrenni stefnanda. Liggur ekki fyrir að stefndi hafi þurft að bera kostnað af því að flytja vélina til nýs kaupanda. Þá hefur ekki verið krafist bóta úr hendi stefnanda vegna verðmunar eða tapaðs hagnaðar.

Að ofangreindu virtu og í ljósi greindra reglna um skaðabætur verður ekki fallist á með stefnda að heimilt hafi verið, er kaupunum var rift, að halda eftir hluta af þeirri fjárhæð sem stefnandi hafði greitt stefnda upp í kaupverðið.

Í öðru lagi áskilur stefndi sér 1,5% mánaðarvexti úr hendi stefnanda af 3.920.000 krónum í þrjá mánuði, en lækkar niðurstöðuna um 26.400 krónur, í samtals 150.000 krónur.

Ekki liggur fyrir að samið hafi verið um gjalddaga í skiptum aðila. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 sem hér á við, sbr. 71. gr. laga nr. 50/2000, var stefnda því heimilt að reikna sér dráttarvexti frá og með þeim degi er mánuður var liðinn frá því að hann sannanlega krafðist greiðslu. Verður ekki séð að greiðslu hafi verið krafist fyrr en reikningur var gerður fyrir kaupverðinu þann 29. júní 2007. Dráttarvaxta varð því fyrst krafist 29. júlí 2007, eða um sama leyti og stefndi rifti kaupunum og tók vélasamstæðuna úr vörslum stefnanda. Verður því ekki fallist á að stefnda sé heimilt að áskilja sér dráttarvexti eða aðra vanskilavexti úr hendi stefnanda.

Að öllu ofangreindu virtu er það niðurstaða dómsins, að dæma beri stefnda til að greiða þá fjárhæð sem stefnandi hafði greitt honum upp í kaupverð nefndra heyvinnutækja. Ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda þá fjárhæð sem krafist er í stefnu. Dráttarvextir verða hins vegar einungis dæmdir frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að stefnandi krafðist endurgreiðslu með bréfi dagsettu 10. ágúst 2007, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Eftir atvikum og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málarekstrinum.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991 áður en dómur var kveðinn upp.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefnda, Búvís ehf., greiði stefnanda, Á-kk-þgf F-kk-þgf M-kk-þgf, 250.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. september 2007 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.