E-806/2022

1. Mál þetta var höfðað 14. febrúar 2022 og tekið til dóms 16. nóvember 2022. Stefnandi er A, [...], og stefndi er Efling stéttarfélag, [...].

2. Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 30.098.318 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. apríl 2020 til 15. febrúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara verulegrar lækkunar. Stefndi krefst þess í öllum tilvikum að stefnandi verði dæmd til að greiða honum málskostnað.

Málsatvik

4. Stefnandi var ráðin til starfa hjá stefnda með ráðningarsamningi í maí 1999 sem gjaldkeri félagsins. Áður mun hún hafa unnið hjá forvera stefnda, Verkamannafélaginu Dagsbrún, frá 1982. Stefnandi hafði þannig unnið samfellt í 35 ár í þágu stefnda og forvera hans er atvik þau sem mál þetta hverfist um áttu sér stað síðsumars 2018. Í fyrrnefndum ráðningarsamningi aðila var kveðið á um að stefnandi myndi annast móttöku á pósti, sjá um greiðslu reikninga, bankaferðir og pantanir á ýmsum vörum og efni til skrifstofuhalds og reksturs félagsins. Þá hefði hún umsjónmeð útborgun bóta úr sjóðum félagsins, svo sem sjúkrasjóði, fræðslusjóði og vinnudeilusjóði. Hún væri prókúruhafi á reikningum félagsins og sæi um samskipti við bókara þess og annaðist ásamt bókaranum samskipti við aðila sem tengdust bókhaldi þess og endurskoðanda félagsins. Þá sæi hún um útreikning og greiðslu launa starfsmanna. Loks var tekið fram að hún sinnti störfum tengdum atvinnuleysistryggingum, orlofssjóði, sjúkrasjóði og fræðslusjóði ásamt öðrum tilfallandi störfum. Í ráðningarsamningi var meðal annars kveðið á um útfærslu vinnutíma, launakjör, uppsagnarfrest, veikinda- og slysagreiðslur, orlof, tryggingar, greiðslur til lífeyrissjóðs, stéttarfélagsaðild auk ákvæðis um trúnaðarskyldu.

5. Hvað laun snerti var kveðið á um að laun tækju hækkunum samkvæmt almennum launabreytingum innan Alþýðusambands Íslandsog ákvörðunum launanefndar stefnda. Uppsagnarfrestur var sagður vera samkvæmt viðkomandi kjarasamningi. Veikinda- og slysagreiðslur áttu að fara eftir lögum og kjarasamningum. Orlof skyldi vera 28 dagar og orlof af yfirvinnu 12,07 % en fara að öðru leyti eftir samningum og lögum. Kveðið var á um að stefndi tryggði starfsmenn sína með almennri slysa- og líftryggingu. Hvað stéttarfélagsaðild snerti var kveðið á um að stefnandi væri félagsmaður í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Í ákvæði ráðningarsamningsins um trúnað var tekið fram að stefnandi gegndi ábyrgðar- og trúnaðarstarfi hjá stefnda og skyldi gæta fyllsta trúnaðar um það sem hún yrði áskynja varðandi félagið og samtök þess og samstarfsaðila. Eðli starfs síns vegna bæri stefnanda að meðhöndla allar upplýsingar, skjöl og gögn sem hún hefði aðgang að í starfi sínu af fyllsta trúnaði. Trúnaður þessi ætti að gilda áfram eftir starfslok.

6. Stefnandi tók síðar við starfi fjármálastjóra hjá stefnda 12. september 2004 og var útbúin starfslýsing af því tilefni. Í þeirri starfslýsingu eru meðal annars ofangreind verkefni tilgreind en jafnframt tiltekið að stefnandi starfi í samráði við formann og skrifstofustjóra og beri ábyrgð á uppáskrift reikninga sem berist félaginu í samráði við aðra yfirmenn stefnda eftir því sem við eigi. Tiltekið var að fjármálastjóri undirbyggi fundi um fjármál og legði fram upplýsingar um stöðu fjármála, árshluta- og ársreikninga ásamt bókara og endurskoðanda eftir atvikum. Þá bæri fjármálastjóra að annast gerð fjárhagsáætlunar fyrir félagssjóð í samráði við formann og framkvæmdastjóra og hafa yfirumsjón með fjárhagsáætlunum annarra sjóða. Eins bæri fjármálastjóra að annast innra eftirlit með fjárreiðum sjóðanna og annast úttektir á þeim í samráði við endurskoðendur stefnda. Þá bar fjármálastjóra að hafa frumkvæði að stefnumótun í fjármálum í samráði við formann stefnda. Tekið var fram að fjármálastjóri skyldi í samstarfi við formann gæta þess að stefnumarkandi fjárhagslegar og félagslegar skuldbindingar og ákvarðanir kæmu til umfjöllunar í stjórn stefnda. Eins bæri fjármálastjóra ásamt formanni og skrifstofustjóra að gæta þess að fjármunir félagsins væru ætíð ávaxtaðir á sem hagstæðustum kjörum og leita sérþekkingar og aðstoðar í ávöxtunarmálum til að fullnægja þessum markmiðum. Þá bæri fjármálastjóra að koma að öllum samningum sem snertu fjármál stefnda með einhverjum hætti, eins og það var orðað.

7. Stefndi er stéttarfélag sem tók til starfa 1999 í kjölfar sameiningar Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, Verkakvennafélagsins Framsóknar, Starfsmannafélagsins Sóknar og Félags starfsfólks í veitingahúsum. Fleiri stéttarfélög hafa síðar verið sameinuð stefnda. Starfsfólk þessara stéttarfélaga mun yfirleitt hafa orðið að starfsmönnum stefnda við þessar sameiningar.

8. Fram kom af hálfu vitna er unnu að framangreindri sameiningu og voru forsvarsmenn stefnda á þeim tíma að ákveðið hefði verið á vettvangi stefnda í tilefni þessara sameininga að kjör starfsmanna sem kæmu til starfa frá hinum sameinuðu félögum yrðu samræmd. Þeirri samræmingu yrði þannig háttað að starfsmennirnir myndu eftirleiðis njóta þeirra kjara sem best væru samkvæmt kjarasamningum sem stefndi gerði við viðsemjendur sína, hvað önnur kjör snerti en bein launakjör sem ákveðin hefðu verið af launanefnd stjórnar félagsins. Í þeim efnum hefði verið horft til kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg.

9. Í málinu nýtur nokkurra gagna er lúta að kjörum starfsmanna stefnda í samræmi við framangreint.

10. Þannig liggur fyrir yfirlýsing sem stefndi gaf út 16. janúar 2006, sem undirrituð er af þremur þáverandi formönnum stefnda miðað við fyrirsögn skjalsins. Þar er kveðið á um að þeir starfsmenn sem hafi verið í starfi hjá forverum stefnda við sameininguna skuli fá greiðslu sem nemi launum í þrjá mánuði við starfslok, án vinnuskyldu, með þeim rökum að unnt verði að leita til þeirra á því tímabili vegna fyrri starfa og sérþekkingar á þeim málefnum sem þeir hafi unnið að hjá stefnda. Kveðið var á um heimild til að lengja tímabilið í sex mánuði ef um langan starfsaldur hjá forverum stefnda væri að ræða, eftir atvikum gegn vinnuskyldu. Þá var gefin út yfirlýsing 27. nóvember 2006 er laut meðal annars að lífeyrisréttindum starfsmanna. Skjalið er áritað um samþykki formanns stefnda. Einnig skal þess getið að lagt var fram skjal í upphafi aðalmeðferðar sem ber dagsetninguna 26. ágúst 2005 og er óundirritað. Meðfylgjandi skjalinu eru upplýsingar úr ritvinnsluforriti þar sem fram kemur að þáverandi formaður hafi stofnað skjalið 15. janúar 2006 og þáverandi skrifstofustjóri síðast breytt því 22. september 2009. Í skjalinu kemur fram að um önnur kjör starfsmanna Eflingar, önnur en bein launakjör, sé ákveðið að fara skuli í meginatriðum samkvæmt kjarasamningi Reykjavíkurborgar eftir nánari útfærslu þar um. Launanefnd stefnda ákveði bein launakjör auk þess sem þarna segirað lífeyrisréttindi umfram lágmarksrétt taki mið af nefndum kjarasamningi. Fyrrum skrifstofustjóri staðfesti að hafa útvegað stefnanda skjalið og staðfesti innihald þess en skjalinu var mótmælt sem þýðingarlausu fyrir úrvinnslu málsins af hálfu stefnda. Skjalið bæri misvísandi upplýsingar um það frá hvaða tíma það væri. Það væri óundirritað og hefði aldrei komið fyrir sjónir forsvarsmanna stefnda og hefði ekkert sönnunargildi.

11. Meðal málskjala er skjal dagsett 23. mars 2021 sem undirritað er af sex einstaklingum sem voru meðal forystumanna stefnda er framangreindar sameiningar áttu sér stað. Þar á meðal eru fyrrum formaður og varaformaður félagsins. Skjalið ber yfirskriftina samþykkt um jafnræði starfsmanna Eflingar til launa og réttinda við sameiningu stéttarfélaganna í Eflingu- stéttarfélag. Inntak samþykktarinnar er það að starfsmenn stefnda skuli njóta bestu kjara og réttinda sem félagið semji um í kjarasamningum. Rakið er í skjalinu undir fyrirsögninni Greinargerð að til að jafna kjör starfsmanna hafi verið miðað við ákvæði aðalkjarasamninga við Reykjavíkurborg enda hafi Dagsbrún, Framsókn og Sókn öll haft gildandi kjarasamninga við borgina. Tekið er fram að í Sóknarsamningnum hafi verið nokkur ákvæði sem gengu lengra í réttindamálum fyrir launafólk en tíðkaðist á almennum markaði, svo sem rýmri uppsagnarákvæði, áminningarferlar við uppsagnir, lausnarlaun, orlof og fleiri réttindi sem einkenndu kjör opinberra starfsmanna. Gengið hafi verið frá samþykktinni sem í skjalinu greini þar sem ekki yrði við það unað að starfsmenn Eflingar byggju við mismunandi starfskjör og því skyldu allir starfsmenn njóta sömu réttinda og kjara eins og þau væru best í þeim kjarasamningum sem Efling gerði og hefð væri fyrir, eins og komist var að orði. Á grundvelli þessarar stefnu myndu starfsmenn sem komu frá Sókn halda sínum réttindum og aðrir starfsmenn félagsins einnig njóta sömu kjara eftir sameininguna. Því var lýst yfir af hálfu undirritaðra að þau væru sammála þessari samþykkt og staðfestu að þetta verklag og stefnumörkun hefði gilt á þeim tíma sem þau unnu að starfskjaramálum hjá stefnda.

12. Þáverandi formaður stefnda, sem kjörinn var fyrsti formaður stefnda við sameiningu áðurgreindra stéttarfélaga og starfaði sem slíkur til aðalfundar í apríl 2018, kom fyrir dóm. Hann staðfesti undirritun sína á framangreindri yfirlýsingu og efni hennar. Rakti hann tildrög sameiningar stéttarfélaganna og ákvarðanir eru lutu að starfskjörum starfsmanna sem ákveðið hefði verið að yrðu á þann veg sem gæti að líta í yfirlýsingunni. Ákvarðanir um ráðningar og réttindi starfsmanna hefðu verið teknar formlega af stjórn stefnda. Hann rakti meðal annars að hagnýtt hefðu verið ákvæði kjarasamnings er lutu að áminningum þegar þörf hefði krafið. Þáverandi skrifstofustjóri stefnda kom einnig fyrir dóm. Fram kom að hann hefði verið ráðinn til starfa árið 1996 hjá Verkamannafélaginu Dagsbrún, upphaflega til að vinna að sameiningu félaganna og síðan sem skrifstofustjóri fram til loka apríl 2018. Hann bar um það að á starfstíma hans sem skrifstofustjóra hefði verið farið með starfsmannamál í samræmi við þessa yfirlýsingu, en það hefði verið launanefnd stjórnar sem hefði tekið þessa ákvörðun um kjör starfsmanna í umboði stjórnar. Nefndi hann sérstaklega sem dæmi að nýtt hefðu verið ákvæði kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg um lausnarlaun vegna langveikra starfsmanna. Sérstaklega aðspurður kvað hann að samantekt um réttindamál starfsmanna stefnda sem birt var á innri vef stefnda, auðkennd með dagsetningunni 24. október 2017 og upphafsstöfum þáverandi formanns, þáverandi skrifstofustjóra, þáverandi varaformanns og stefnanda, fæli ekki í sér tæmandi talningu réttinda þar sem skjal þetta hefði verið aðgengilegt fyrir alla sem aðgang fengu að tölvukerfinu, til dæmis fólk sem hefði verið í tímabundnu ráðningarsambandi við stefnda eða ráðið vegna úrlausnar tiltekins verkefnis. Rök stæðu ekki til þess að slíkir aðilar hefðu aðgang að ráðningarkjörum fastra starfsmanna.

13. Formaður stefnda staðfesti opinbera umfjöllun sína sem hún birti 2. febrúar 2022, þar sem vikið er að því að starfsmenn hafi nefnt við hana að þeir nytu bestu kjara í starfi hjá stefnda. Hún hefði á hinn bóginn ekki haft tilefni til að líta svo á að í því fælist að um öll ráðningarkjör starfsmanna færi samkvæmt kjarasamningi stefnda við Reykjavíkurborg. Þáverandi framkvæmdastjóri stefnda bar á svipaða lund og taldi að samantekt um réttindamál starfsmanna stefnda sem birt var á innri vef stefnda fæli nánast í sér tæmandi talningu þeirra réttinda starfsmanna sem væru umfram ákvæði ráðningarsamnings og gildandi kjarasamnings við Samtök atvinnulífsins. Í skjalinu eru tíunduð orlofsréttindi, fæðingarorlofsréttindi, veikindaréttur, lífeyrisréttindi, réttur til fjárframlags til líkamsræktar eða annarrar heilsueflingar, réttur til styrks til gleraugnakaupa, réttur til greiðslu vegna námskeiða, réttur til að nýta sér orlofshús á afsláttarkjörum utan orlofstíma, hádegisverður starfsmönnum að kostnaðarlausu og að skrifstofa stefnda væri lokuð á aðfangadag og gamlársdag auk þess sem gefnir væru aukafrídagar í kringum jól og áramót bæri hátíðirnar upp á helgi. Bæði formaður stefnda og þáverandi framkvæmdastjóri báru um það fyrir dómi að gerð hefði verið sérstök leit að gögnum í skjalasafni stefnda sem styddu málatilbúnað stefnanda um svokölluð bestu kjör, án árangurs. Einnig var af þeirra hálfu vísað til samantektar sem unnin hefði verið í samráði við lögfræðing Alþýðusambands Íslands 16. apríl 2019 að beiðni stjórnarmanns í stefnda og lögð hefði verið fram á stjórnarfundi hjá stefnda 2. maí 2019. Þar væri vísað um réttindi starfsmanna til kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins og sambærilegra samninga annarra stéttarfélaga sem starfsmenn stefnda kynnu að tilheyra.

14. Á vormánuðum 2018 kom til stjórnarkjörs hjá stefnda. Boðnir voru fram tveir listar frambjóðenda, hvor með sitt formannsefnið í öndvegi, A- listi og B- listi. Svo fór að B-listi hafði betur og náði meirihluta og þar með tók nýr formaður til starfa hjá stefnda. Í kjölfar þess var framkvæmdastjóri ráðinn til starfa.

15. Ekki er samhljómur í frásögn aðila af málsatvikum hvað stefnanda snertir í kjölfar stjórnarskipta en byggt er á því af hálfu stefnda að stefnandi hafi haft lítinn vilja til samstarfs við nýja forystu. Hún hefði verið ósátt við breytingar á fjárhagsmálefnum stefnda, til að mynda ákvörðun um að hætta að fjárfesta hjá fyrirtækinu GAMMA vegna viðskiptahátta þess félags. Þeirri ákvörðun hafi stefnandi tekið illa og svarað rafrænni orðsendingu formanns stefnda, þar sem hún sem fjármálastjóri var upplýst um ákvörðun stjórnar, með þeim orðum hvort líta bæri á niðurstöðu stjórnar sem gagnrýni á hennar störf og fyrirvaralausa uppsögn úr starfi. Því var neitað.

16. Af hálfu stefnanda er byggt á því að hún hafi haldið störfum sínum áfram og sinnt þeim af kostgæfni eftir að ný forysta tók til starfa á sama tíma og hún hafi horft upp á að forystan hefði bolað öðrum starfsmönnum úr starfi, skrifstofustjóra stefnda og yfirmanni kjaramálasviðs auk annarra.

17. Framkvæmda stjóri stefnda og framkvæmdastjóri Starfsgrein asambandsins leituðu til stefnanda föstudaginn 24. ágúst 2018 og föluðust eftir því að stefndi styrkti fjárhagslega erlendan einstakling sem leitað hafði ásjár vegna vandræða með atvinnurekanda. Þar sem helgin væri framundan og einstaklingurinn auralaus hefði verið ákveðið af formanni stefnda að styrkja viðkomandi um 35.000 krónur til þess að hann gæti átt í einhver hús að venda og til hnífs og skeiðar yfir helgina. Eftirgrennslan mun hafa leitt í ljós að viðkomandi væri ekki félagsmaður í stefnda, né starfandi á starfssvæði stefnda, og hefði ekki íslenska kennitölu. Stefnandi mun hafa gert framkvæmdastjóra grein fyrir að beiðnin félli ekki að markaðri stefnu stefnda þannig að stefnandi hefði ekki heimild til að afgreiða beiðnina. Slíkar beiðnir þyrfti að afgreiða á vettvangi stjórnar á grundvelli formlegs erindis. Framkvæmdastjóra og formanni mislíkaði synjun stefnanda og sendi framkvæmdastjórinn orðsendingu 27. ágúst 2018 þar sem hann gerði skriflega grein fyrir að hafa ákveðið að verða við beiðni Starfsgrein asambandsins með framlagi að hámarki 35 þúsund krónur. Framkvæmdastjórinn boðaði að hann myndi koma uppákvittuðum reikningi til stefnanda. Stefnandi svaraði og kvað að bókun þyrfti að fylgja sem skýrði þessa niðurstöðu. Því svaraði framkvæmdastjórinn að hann hefði samþykkt erindið og frekari bókun þyrfti ekki en hægt væri að láta afrit samskiptanna fylgja sem viðhengi við færslu í bókhaldi.

18. Framkvæmdastjóri stefnda óskaði degi síðar, 28. ágúst 2018, eftir skriflegum gögnum sem til væru um verklag við afgreiðslu og samþykki útgjalda er lytu að kröfum um bókanir, samþykki stjórnar og þess háttar. Stefnandi sendi framkvæmdastjóranum nokkur skjöl sem fylgiskjöl með tölvupósti. Viðhengin báru eftirfarandi heiti:

Verklagsreglur um greiðslufyrirkomulag reikninga uppfært 191017. docx, Kostnaðarferill uppfært 181017. docx og Ferill varanlegra rekstrarfjármuna uppf 191017. docx. Formaður og þáverandi framkvæmdastjóri báru um að hafa ekki vitað af tilvist þessara skjala fyrr en með þessari sendingu og töldu stefnanda hafa leynt sig tilvist þeirra.

19. Stefnandi var boðuð á fund formanns og framkvæmda stjóra stefnda með orðsendingu sem send var að kvöldi þessa saman dags. Þess var getið að fundi um gerð fjárhagsáætlunar sem vera átti næsta dag væri aflýst og að nefndir forystumenn hefðu orðið þess áskynja að um misbrest væri að ræða í því sem nefnt var eðlileg miðlun upplýsinga um verklag á skrifstofunni við meðhöndlun fjármála og reikningshalds. Þessi misbrestur var sagður alvarlegur og óútskýrður. Því þyrfti að funda með stefnanda og kalla eftir svörum og skýringum frá henni. T ekið var fram að lögmaður félagsins yrði viðstaddur og að málið væri brýnt. Stefnandi óskaði skýringa á fundarboðinu og æskti þess að varaformaður yrði upplýst og boðuð á fundinn, sem gekk eftir.

20. Á fundinum, sem haldinn var 29. ágúst 2018, var stefnanda tilkynnt að ekki ríkti traust milli hennar og forystu stefnda og að alvarlegur trúnaðarbrestur hefði komið upp varðandi greiðslu kostnaðar og meðhöndlun fjármuna stefnda. Framkvæmdastjóri fullyrti að hann hefði fengið rangar upplýsingar frá stefnanda, hún hefði haldið frá honum gögnum og að hún hefði komið illa fram. Spurningar hefðu vaknað um hvaða sjónarmið byggju að baki þessari meintu háttsemi stefnanda og hvað annað stefnandi hefði ekki upplýst um. Af hálfu stefnda er byggt á því að stefnandi hefði verið innt eftir hvað henni hefði gengið til með því að upplýsa ekki um framangreindar verklagsreglur um meðferð fjármuna stefnda. Því hefði hún svarað á þann veg að hún væri ekki vön því að kenna yfirmönnum sínum og hún hefði ekki talið það sitt hlutverk. Hún hefði skýrt framgöngu sína lítið að öðru leyti. Samkvæmt stefnanda hótaði framkvæmdastjóri því að prókúra stefnanda yrði afturkölluð og sagði réttast að ráðið yrði ráðgjafar fyrirtæki til að yfirfara fjármál stefnda. Stefnandi byggir á því að hún hafi hafnað þessum ásökunum sem röngum þar sem hún kannaðist ekki við framangreindar lýsingar og hefði ekki annað til saka unnið en upplýsa stjórnendur um gildandi verklagsreglur. Hennar hlutverk væri að fara eftir skráðum reglum og fylgja samþykktu verklagi og það hefði hún gert.

Framkomnar ásakanir kæmu stefnanda í opna skjöldu og teldi hún þær rangar.

21. Frá sjónarhóli stefnanda var andrúmsloft á vinnustaðnum óbærilegt í kjölfar þess fundar þar sem framkvæmastjórinn hefði ekki yrt á hana, tekið fálega í kveðjur hennar og öll samskipti verið rafræn þótt vinnuaðstaða hennar hefði verið í kallfæri frá skrifstofu hans. Tilraun hennar til að ná sáttum hefði verið fálega tekið. Hún hefði lifað í stöðugum ótta um framtíð sína í starfi.

22. Á fundi sem stefndi efndi til föstudaginn 14. september 2018 var stefnandi upplýst um það af hálfu formanns stefnda að ekki yrði séð hvernig samstarf við stefnanda gæti gengið upp vegna trúnaðarbrests. Stefnandi mótmælti því og æskti skýringar á því í hverju hinn meinti trúnaðarbrestur fælist. Í kjölfarið voru henni kynnt drög að starfslokasamningi sem fólu í sér að henni yrðu greidd laun í níu mánuði í stað sex mánaða uppsagnarfrests. Fundi var síðan frestað að ósk stefnanda til að henni gæfist umþóttunartími og annar fundur yrði haldinn þar sem henni gæfist kostur á að hafa lögmann sér til fulltingis. Stefnandi hefur gert grein fyrir því að þessi þróun mála hafi verið mikið áfall fyrir hanaog að hún hefði leitað til læknis af þessum sökum sem taldi hana óvinnufæra frá þessum degi að telja.

23. Stefnanda var send orðsending eftir helgina þar sem minnt var á að halda yrði fund um misbrest í upplýsingagjöf og skertan trúnað milli hennar og nýrra stjórnenda stefnda. Tekið var fram að áríðandi væri að ræða þýðingu þessa fyrir áframhaldandi vinnusamband hennar og stefnda 24. Nýr fundur var haldinn föstudaginn 21. september 2018 þar sem stefnandi mætti með lögmann sinn. Þar mun ekki hafa verið gerð frekari grein fyrir ásökunum í garð stefnanda og drög að starfslokasamningi áréttuð af hálfu stefnda. Stefnandi sendi í kjölfar fundarins uppfærð drög að starfslokasamningi í þeim tilgangi að freista þess að ljúka málinu með sátt milli aðila. Stefnandi byggði á því að í ljósi 36 ára farsæls starfsferlis og þar sem hún væri orðin 63 ára að aldri og hefði ekki ætlað sér að láta af störfum fyrr en við 67 ára aldur væri gerð af hennar hálfu tillaga um að hún nyti launa þar til hún næði eftirlaunaaldri. Þeirri tillögu var hafnað.

25. Stefnandi komst ekki til starfa á ný hjá stefnda vegna veikinda, en af þeim sökum leitaði hún fulltingis sérfræðinga til að fá bót meina sinna, allt frá því aðhún forfallaðist þar til hún treysti sér til starfa á ný í apríl 2020 en vinnufærnivottorð frá og með 4. maí 2020 var gefið út 27. apríl 2020. Veikindarétti stefnanda hafði lokið í september 2019 en hún notið sjúkradagpeninga frá sjúkrasjóði VR áfram í sjö mánuði þar sem hún var enn óvinnufær vegna kvíða og áfallastreituröskunar þar til hún varð vinnufær á ný, sem tilkynnt var 27. apríl 2020.

26. Á framangreindu tímabili sem stefnandi var frá vegna veikinda beitti hún sér á ýmsan hátt í viðleitni til að rétta sinn hlut, með fulltingi lögmanns síns sem og í samstarfi með öðrum starfsmönnum stefnda sem töldu sig í sambærilegri stöðu. Þannig gaf lögmaður hennar út yfirlýsingu í október 2018 vegna umfjöllunar á vegum nafngreinds einstaklings sem birtist í fjölmiðlum sem hefði vegið að mannorði og starfsheiðri stefnanda og fjallað hafði um stefnanda og störf hennar í þágu stefnda með nokkrum fúkyrðum og stóryrðum þar sem hann dró stefnanda til ábyrgðar vegna snuðru sem hlaupið hefði á þráðinn í viðskiptum eiginkonu hans við stefnda. Í frekari fjölmiðlaumfjöllun var einnig ítrekað fjallað um fjárhagsmálefni stefnda sem stefnandi hafði unnið að sem fjármálastjóri stefnda. Þannig bar á góma málefni er lutu að ávöxtun fjár stefnda hjá tilteknu fjármálafyrirtæki og var aðkoma stefnanda gerð tortryggileg í því samhengi. Eins var fjallað ítarlega um viðskipti stefnda við veitingaþjónustu sem sambýlismaður stefnanda annaðist um undir slíkum formerkjum að skilja mátti umfjöllunina þannig að stefnandi hefði mistnotað aðstöðu sína í eigin hagsmunaskyni. Stefnandi hefur borið allar sakir af sér í þessum efnum og stefndi ekki tekið undir þær.

27. Í ljósi nefndrar fjölmiðlaumfjöllunar gerði stefnandi grein fyrir afstöðu sinni til ágreinings við stefnda. Að auki áttu sér stað samskipti er lutu að réttindum stefnanda þar sem aðilar skiptust á skoðunum, meðal annars með fulltingi lögmanna, þar sem fjallað var til dæmis um drög að starfslokasamningi og eins viðskilnað stefnanda er laut að aðgengi að gögnum stefnda sem geymd voru í peningaskáp á skrifstofu stefnanda, en það var með eftirgangsmunum að stefnandi upplýsti stefnda hvernig opna mætti skápinn og nálgast gögnin.

28. Stefnan di stóð einnig að erindi til stjórnar stefnda, formanns og framkvæmda stjóra með þáverandi bókara, að sögn í þeim tilgangi að skýra betur út stöðuna og leita liðsinnis stjórnarmanna stefnda til að leysa úr fyrirliggjandi vanda. Rakin var meðal annars staða mála eins og hún sneri að stefnanda sem taldi sig sitja undir ósönnum ásökunum um trúnaðarbrot. Framganga stefnda gagnvart þeim tveimur var rakin og talin ámælisverð í ljósi dæma sem tilgreind voru í bréfinu og því erindi beint til stjórnarmanna að koma málefninu í ásættanlegan farveg gagnvart þeim. Að auki óskuðu þær þess að Starfsgrein asa mband Íslands og Aþýðusambandið, legðu sitt af mörkum í þeirri von um að unnt yrði að þoka málum áfram til lykta. Afrit erindisins var sent öllum stjórnarmönnum stefnda, Alþýðusambandinu og Starfsgrein asambandinu. Stefnandi og þáverandi bókari gerðu grein fyrir málinu af sinni hálfu í viðtali við sjónvarpsstöð sem birt var jafnframt í veðmiðl i 28. nóvember 2018. Við því viðtali var brugðist af hálfu stefnda á þann hátt að stefndi teldi ekki rétt að hafa frumkvæði að umræðum um starfslok á meðan stefnandi væri í veikindaleyfi og gerði athugasemd við að umfjöllun um málið færi fram í fjölmiðlum. Ítrekað var þess þó getið að stefnandi hefði farið fram á óhóflegar greiðslur vegna starfsloka og þeirri kröfugerð gefið sérstakt heiti og látið í það skína að stefnandi tilheyrði forréttindahópi sem væri forsvarsmönnum stefnda ekki þóknanlegur. Stefnandi sendi erindi til stjórnar stefnda, VR- stéttarfélags, Landsambands verslunarmanna, Starfsgrein asambandsins og miðstjórnar Alþýðusambandsins 15. maí 2019 og óskaði eftir fundi með stjórn Starfsgrein asambandsins og miðstjórn Alþýðusambands til að leita sátta vegna viljaleysis stefnda til lausnar á deilu aðila og reifaði í þeim efnum það hlutverk stéttarfélaga að berjast gegn ranglæti á vinnumarkaði. Stefnandi og þrír aðrir starfsmennsem voru í sambærilegri stöðu og hún eða höfðu látið af störfum stóðu saman að áskorun til ársþings Starfsgrein asambandsins 2019 um að sambandið myndi skora á alla stjórnendur hreyfingarinnar að auk þess að fara að lögum og kjarasamningum færu þeir með gá tog sáttavilja þegar kæmi að starfslokum almennt og einkum þegar í hlut ættu starfsmenn með langan starfsaldur og háan lífaldur. Dagskrárnefnd sambandsins mun hafa hafnað því að taka erindið á dagskrá ársþingsins. 29. Stefnandi tilkynnti 27. apríl 2020 að hún væri orðin vinnufær og gæti komið til starfa 4. maí í samræmi við vottorð læknis. Í kjölfarið barst uppsagnarbréf frá stefnda dagsett 29. apríl 2020. Þar var gerð grein fyrir því að uppsagnarfrestur næmi sex mánuðum frá mánaðamótum að telja og vinnuframlag á uppsagnarfresti væri afþakkað. Um ástæður uppsagnarinnar var vísað til bréfs sem dagsett var sama dag, sem lögmanni stefnanda var sent. Rifjað var þar upp að stefndi teldi að alvarlegir samstarfsörðugleikar og vantraust hefði verið orðið milli stefnanda og þáverandi framkvæmdastjóra og formanns stefnda og vísað til umfjöllunar á fundi 29. ágúst 2018. Rakið var af hálfu stefnda að stefnandi hefði troðið illsakir við formann og þáverandi framkvæmdastjóra stefnda á veikindatímabili hennar með klögumálum, meðal annars í fjölmiðlum, og í formi kvartana sem sendar hefðu verið til stjórnar stefnda, framkvæmdastjórnar Starfsgrein asambandsins og miðstjórnar Alþýðusambandsins. Í þessum erindum hefðu þungar ásakanir verið bornar á formann og þáverandi framkvæmdastjóra stefnda auk þess sem stefnandi hefði ítrekað gefið í skyn að hún hygðist ekki snúa aftur til starfa. Þessi framganga væri ósamrýmanleg því að gegna starfi hjá stefnda og meðal annars var tekið sem dæmi að stefnandi hefði skirrst við að veita aðgang að eigum og fjármunum félagsins sem geymdir hefðu verið í peningaskáp á skrifstofu hennar. Þessa framgöngu taldi stefndi réttlæta riftun á ráðningarsambandi á grundvelli trúnaðarbrests og því væri skýr og málefnalegur grundvöllur fyrir uppsögn.

30. Af hálfu stefnanda var því beint til VR- stéttarfélags 5. maí 2020 að aðstoða hana fjárhagslega vegna lögfræðikostnaðar sem hefði fallið til vegna gæslu hagsmuna hennar gagnvart stefnda. Ekki liggur fyrir skriflegt svar en erindinu mun hafa verið hafnað. Sambærilegu erindi til Starfsgrein asambandsins var hafnað.

31. Stefnandi innti stefnda 4. febrúar 2021 eftir endurgreiðslu kostnaðar vegna vinnu lögmanns við hagsmunagæslu í ljósi langrar hefðar hjá stéttarfélögum fyrir því að greiða lögfræðikostnað félagsmanna. Erindið var ítrekað 12. mars 2021. Svar barst 24. mars þar sem kröfum stefnanda var hafnað.

32. Við svo búið var efnt til málshöfðunar þessarar.

33. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu og B af hálfu stefnda. Vitnaskýrslu gáfu: C, D, E, F, G, H og I.

Helstu málsástæður stefnanda

Krafa um skaðabætur vegna ólögmætrar uppsagnar 34. Stefnandi byggir á því að ákvörðun stefnda um að segja henni upp störfum hafi falið í sér brot á réttindum samkvæmt þeim kjarasamningi sem um ráðningarsamband aðila gilti. Uppsögnin hafi verið saknæm og ólögmæt og valdið henni tjóni auk þess sem hún hafi ekki verið í anda stéttarfélags og framkoma stefnda í garð stefnanda verið siðferðislega ámælisverð.

35. Kjör stefnanda hafi átt að vera þau bestu kjör sem stefndi semdi um og því væri rétt að miða við ákvæði aðalkjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg. Þetta hafi verið staðfest af fyrrum formanni stefnda, varaformanni, stjórnarmönnum og launanefndarmönnum með sérstakri yfirlýsingu sem hafi verið staðfest fyrir dóminum. Eins hafi lögmaður, sem almennt starfi í þágu stefnda, staðfest að starfsmenn stefnda nytu bestu kjara sem miðuðust þá við þau kjör sem félagsmenn stefnda sem störfuðu hjá Reykjavíkurborg nytu. Byggt er á því að opinberar yfirlýsingar formanns stefnda staðfesti jafnframt að henni hafi verið kunnugt um þetta fyrirkomulag af frásögnum starfsmanna, en það sé svo á ábyrgð stefnda ef formaðurinn hefur látið undir höfuð leggjast að kynna sér hvað í þessum réttindum felst. Öll önnur réttindi sem stefnandi hafi átt að njóta, til að mynda veikindaréttur og lífeyrisréttur, orlofs- og desemberuppbætur, hafi miðast við samningavið Reykjavíkurborg.

36. Umræddur kjarasamningur feli í sér réttindi sem svipi um margt til þeirra réttinda sem opinberir starfsmenn njóti varðandi áminningar og uppsagnir, samanber einkum 21. og 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Með hliðsjón af því byggi stefnandi á að líta verði til þess hvernig umrædd ákvæði hafa verið túlkuð í framkvæmd og taka mið af skráðum og óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins, eftir því sem við eigi, meðal annars réttmætisreglunni, meðalhófsreglunni og reglum um andmælarétt. Horfa verði til þessara formreglna, ella yrðu réttindi þau sem kjarasamningsákvæðunum er ætlað að tryggja næsta innihaldslítil.

37. Í grein 9.8 í kjarasamningi milli stefnda og Reykjavíkurborgar er kveðið á um að gerist starfsmaður brotlegur í starfi skuli veita honum áminningu. Efni ákvæðisins er nánast samhljóða 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Stefnandi hafi í engu brotið gegn starfsskyldum sínum og fyrir liggi að engu þeirra skilyrða fyrir veitingu áminningar sem talin eru upp í grein 9.8.1 hafi verið fullnægt.

38. Í grein 9.9 í kjarasamningi sé lagt bann við því að segja starfsmanni upp án málefnalegra ástæðna, sem réttlættu slíkt, samanber réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Einungis í undantekningartilvikum sem tilgreind séu í ákvæðum 9.95– 9.9.7 megi segja starfsmanni upp án fyrirvara en engum slíkum ástæðum hafi verið til að dreifa. Þau rök sem tiltekin hafi verið í bréfi stefnda 29. apríl 2020 standist ekki skoðun, þau séu hvorki í samræmi við grein 9.9 í kjarasamningi né samkvæmt réttmætisreglunni. Þar sé ýmist að finna tilhæfulausar ásakanir eða útúrsnúninga. Stefndi beri sönnunarbyrðina hvað þetta varðar og hafi ekki risið undir henni. Framkoma forystu stefnda í garð stefnanda og tilraunir þeirra til að bola henni úr starfi hafi verið ámælisverðar en ekki hegðun hennar. Stefnandi hafi orðið fyrir heilsubresti vegna þess áfalls sem tilhæfulausar aðdróttanir í hennar garð hafi valdið. Hún hafi verið einangruð frá vinnustað sínum og óhróður borinn út um hana í fjölmiðlum. Tilraunir hennar til að bera hönd fyrir höfuð sér í fjölmiðlum geti ekki talist vera málefnaleg ástæða til uppsagnar. Þar sem skilyrðum kjarasamningsins fyrir uppsögn hafi ekki verið til að dreifa hafi uppsögnin brotið gegn réttindum stefnanda.

39. Þá byggi stefnandi á því að háttsemi forystumanna stefnda í hennar garð hafi jafnframt brotið gegn ákvæðum laga nr. 46/1980 og reglugerð nr. 1009/2015, einkum 3. gr. b, sbr. 6. gr. Í þeim efnum vísar stefnandi til þess að stefndi hafi lokað aðgengi hennar að tölvukerfi stefnda og bankareikningum á sama tíma og hún hafi borið ábyrgð á fjárreiðum stefnda sem fjármálastjóri. Ráðinn hafi verið annar starfsmaður í hennar stað og nafn hennar og netfang verið tekið af lista yfir starfsmenn stefnda á heimasíðu stefnda, auk þess sem hún hafi hvorki verið boðuð á starfsmannafundi né henni boðið á félagslega viðburði, svo sem jólahlaðborð. Að auki hafi verið veist harkalega að henni með opinberri umfjöllun, bæði í fjölmiðlum og í skrifum formanns og þáverandi framkvæmdastjóra á samfélagsmiðlum.

Krafa um bætur fyrir fjárhagslegt tjón 40. Með hliðsjón af framanrituðu byggir stefnandi á því að atlaga forystu stefnda gegn henni hafi verið saknæm og ólögmæt. Skilyrðum sakarreglunnar sé því fullnægt.

41. Tjón sitt metur stefnandi með hliðsjón af starfsaldri sínum og því að vegna aldurs hafi henni verið ómögulegt að finna sambærilegt starf við hæfi, auk framangreindra veikindaforfalla sem hlutust af framgöngu forystu stefnda. Því geri hún kröfu um greiðslu launa frá því að uppsagnarfresti lauk 1. október 2020 til 1. september 2021 er hún náði 67 ára aldri eða í ellefu mánuði. Árétta skal þó að gefnu tilefni að hugur stefnanda hafi staðið til þess að vera við störf til 70 ára aldurs.

42. Fjárkröfu þessa byggi stefnandi á þeim mánaðarlaunum sem hún hafði þegar henni varsagt upp störfum. Fjárhæð fastra launa stefnanda hafi verið við það tímamark 597.645 krónur. Þá hafi hún átt rétt til greiðslu fastrar yfirvinnu, 193.198 króna á mánuði, og álagsgreiðslu að fjárhæð 226.618 krónur. Því til viðbótar hafi hún átt rétt til 30 daga orlofs á hverju ári, eða sem nemi 13,04% álagi á mánaðarlaun (1.017.461*13,04%), sem nemi 1 32.677 krónur á mánuði. Loks hafi hún átt rétt til greiðslu ökutækjastyrks, 4 5.6 00 króna á mánuði. Samtals séu þetta 1.195.738 krónur á mánuði. Bótafjárhæð vegna þessa þáttar nemi þannig 22.719.020 krónum.

43. Stefnandi geri einnig kröfu um bætur sem nemi mismun á launum og sjúkradagpeningum frá sjúkrasjóði vegna tímabilsins eftir að greiðslu launa lauk í lok september 2019 þar til henni var sagt upp störfum í apríl 2022, samanber eftirfarandi sundurliðun:

2019 Laun Dagpeningar Mismunur

Frá 14. sept. (57%) 605.945 451.554 154.391

Október 1.063.061 823.422 239.639

Nóvember 1.063.061 796.860 266.201

Desember 1.063.061 823.422 239.6392020

Janúar 1.063.061 823.422 239.639

Febrúar 1.063.061 770.298 292.763

Mars 1.063.061 823.422 239.639

Apríl (33%) 350.810 265.620 85.190

Samtals 7.335.121 5.578.020 1.757.10144. Til frádráttar komi sjúkradagpeningar frá Tryggingastofnun ríkisins sem greiddir voru á þessum mánuðum, samtals 397.464 krónur. Þannig sé krafist 1.359.637 króna vegna þessa kröfuliðar.

45. Stefnandi gerir einnig kröfur um bætur vegna útlagðs kostnaðar sem hún hafi þurft að greiða fyrir sálfræðiþjónustu, samtals 284.186 krónur að teknu tilliti til greiðslu úr sjúkrasjóði VR, og lögfræðikostnaðar að fjárhæð 735.475 krónur.

46. Stefnandi fór í sjúkranudd og leitaði til sálfræðings að læknisráði til að vinna úr þeim áföllum sem háttsemi forsvarsmanna stefnda olli henni. Hvað lögfræðikostnað snertir sé aðstaða stefnanda sérstök þar sem stefndi sé allt í senn gagnaðili stefnanda og atvinnurekandi og hvorki stéttarfélag hennar né Starfsgrein asambandið samþykkti að greiða lögfræðikostnað vegna þess. Því hafi stefnandi orðið að leita sér ráðgjafar hjá utanaðkomandi lögmanni. Samtals nemi útlagður kostnaður stefnanda því 1.019.661 krónu sem gerð er krafa um að stefndi greiði henni bætur fyrir.

Ófjárhagslegt tjón

74.

Stefnandi krefst einnig miskabóta vegna þeirrar aðfarar á hendur henni sem rakin er hér að framan, og forysta stefnda hafi gert af ásetningi, sem reynst hafi stefnanda mjög þungbær, verið henni mikið áfall og valdið henni verulegum miska. Ásakanir stjórnenda stefnda í garð stefnanda, sem voru upphafið að máli þessu, hafi ekki bara verið rangar og átylla til að koma henni frá störfum án þess að kjarasamningsbundin réttindi hennar væru virt, heldur hafi verið vegið að heiðri stefnanda með þeim. Framkoma forsvarsmanna stefnda í hennar garð hafi verið lítilsvirðandi og niðrandi og falið í sér persónulega meingerð gagnvart friði stefnanda, æru og persónu. Þá hafi hún verið útilokuð frá vinnustað sínum og orðið fyrir einelti af hálfu yfirmanna sinna. Í athöfnum forystufólks stefnda hafi falist áfellisdómur yfir störfum stefnanda, án tilefnis eða haldbærra skýringa.

75.

Það hafi aukið á tjón stefnanda að málefni hennar skyldu fá svo mikla umfjöllun í fjölmiðlum sem raun bar vitni og að forsvarsmenn stefnda skyldu hafa kosið að tjá sig þannig að vart yrði annað skilið en að stefnandi hefði brotið af sér í starfi. Að auki hafi birst í fjölmiðlum upplýsingar sem vörðuðu hana persónulega og virðast hafa átt rætur að rekja til trúnaðargagna sem aflað hafi verið á skrifstofu stefnda. Þannig hafi fjölmiðlar til að mynda fengið upplýsingar um tiltekin viðskipti sambýlismanns hennar og birt þær með þeim formerkjum að stefnandi hefði á einhvern hátt misnotað aðstöðu sína. Þær ásakanir hafi ekki átt sér neina stoð í raunveruleikanum.

47. Þessi áföll hafi haft þau áhrif á stefnanda að hún hafi meðal annars verið illa haldin af áfallastreitu, kvíða og mikilli andlegri vanlíðan og hafi ítrekað þurft að leita til lækna og sálfræðinga af þeim sökum. Á þessum grunni byggi stefnandi á því að hún eigi rétt til miskabóta samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 5.000.000 króna.

48. Samtals sé dómkrafa stefnanda þannig:

Vegna ólögmætrar uppsagnar 22.719.020 krónur

Mismunur launaog dagpeninga 1.359.637 krónur

Fjártjón vegna útlagðs kostnaðar 1.019.661 krónur

Miskabætur 5.000.000 krónur

Samtals 30.098.318 krónur

49. Krafist er vaxta af dómkröfunni í samræmi við 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá uppsagnardegi 29. apríl 2020, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga frá og með þingfestingardegi málsins.

Helstu málsástæður stefnda

Aðalkrafa um sýknu

50. Stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda hafi verið í samræmi við lög, kjarasamninga og ráðningarsamning aðila. Uppsögnin hafi verið réttmæt og réttlætanleg, komið hafi verið fram við stefnanda af tilhlýðilegri virðingu og uppsögnin hafi ekki á nokkurn hátt verið meiðandi af hálfu stefnda. Stefnandi geti því ekki krafist skaðabóta úr hendi stefnda þar sem skilyrði skaðabótaskyldu séu ekki uppfyllt í málinu og því beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

51. Engin gild ákvörðun hafi verið tekin af hálfu þar til bærra stofnana stefnda um að veita stefnanda besta rétt. Formanni og öðrum stjórnendum væri í raun óheimilt að veita starfsmönnum slík veigamikil réttindi langt umfram hefðbundin kjör án þess að fyrir lægi skýrt samþykki stjórnar stefnda. Af því leiði að enga þýðingu hafi þótt fyrrverandi formaður, starfsmenn, fulltrúar í nefndum eða aðrir hafi litið svo á eða haft á tilfinningunni að tiltekin réttindi væru fyrir hendi. Þeir hefðu ekki vald til að ákveða slíkt, til dæmis um framkvæmd uppsagna, auk þess sem slík ákvörðun væri utan umboðs þess semþeir hefðu í starfi. Réttindi úr kjarasamningum við sveitarfélög gildi ekki fyrir starfsmenn stefnda enda hafi engin ákvörðun verið tekin um það af þar til bærum aðila. Því er þannig mótmælt sem röngu og ósönnuðu að í bókun um réttindamál starfsmanna stefnda felist að starfsmenn hans njóti þeirrar uppsagnarverndar sem opinberir starfsmenn njóta eða að um uppsögn stefnanda skuli fara samkvæmt tilteknum kjarasamningi sveitarfélags sem tekur efnislega ekki til starfa stefnanda hjá stefnda.

52. Mörg dæmi séu um að farið sé eftir öðrum kjarasamningi en stefnandi vísi til, svo sem um einstök réttindi eins og desemberuppbót, en engin dæmi séu um að farið hafi verið eftir þessum reglum við framkvæmd uppsagna. Að sama skapi er því mótmælt að lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafi þýðingu við úrlausn málsins sem og stjórnsýslulög og almennar reglur stjórnsýsluréttarins. Starfsmenn stefnda eru ekki opinberir starfsmenn og því hafi það ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins hvort málsmeðferðarreglum, sem gilda um veitingu áminningar opinberra starfsmanna, hafi verið fylgt eða ekki.

53. Óumdeilt sé að stefnandi var félagsmaður í VR- stéttarfélagi á starfstíma sínum. Þangað greiddi hún félagsgjöld sín auk þess sem sérstaklega var um það samið að kjör hennar skyldu að lágmarki vera í samræmi við þann kjarasamning þar sem vísað var til félagsaðildar hennar í ráðningarsamningi. Þegar af þessari ástæðu sé ljóst að kjarasamningur VR- stéttarfélags við Samtök atvinnulífsins gilti um réttindi hennar og skyldur sem starfsmaður stefnda. Tilgreind voru í réttindahandbók starfsmanna stefnda, sem gat að líta á innri vef stefnda, tiltekin sérstök og afmörkuð réttindi starfsmanna. Þar gat meðal annars um ríkulegan veikindarétt og orlofsrétt. Hvergi var á hinn bóginn kveðið á um sérstaka uppsagnarvernd starfsmanna, sérstaka málsmeðferð þar að lútandi eða efnisleg skilyrði fyrir uppsögnum. Stefndi sé einkaréttarlegur aðili og því gildi reglur hins almenna vinnumarkaðar um uppsagnir.

54. Stefndi byggi á því að heimilt sé á hinum almenna vinnumarkaði að segja starfsmönnum upp án sérstakrar ástæðu og sá réttur takmarkist einungis af þeim lögbundnu og samningsbundnu réttindum sem vinnuveitanda beri að tryggja starfsmanni. Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, kjarasamningi stefnda við Samtök atvinnulífsins og ráðningarsamningi bar stefnanda þriggja mánaða uppsagnarfrestur. Um það hafi aðilar verið sammála á ráðningartíma stefnanda. Stefnandi beri sönnunarbyrði þess að annar kjarasamningur hafi gilt hvað þetta varðar. Það hafi henni ekki tekist. Því liggi fyrir að stefnda hafi verið heimilt að segja henni upp störfum. Réttindi hennar hafi verið að fullu virt með greiðslu fullra launa í sex mánuði.

55. Á almennum vinnumarkaði sé ekki gerð krafa um áminningu áður en kemur að uppsögn í samræmi við frjálsan uppsagnarrétt vinnuveitanda. Af því leiði að stefnda hafi ekki verið skylt að veita stefnanda áminningu áður en gripið var til uppsagnar. Ekkert standi því þó í vegi að atvinnurekendur nýti það úrræði umfram skyldu eða veiti starfsmönnum sínum ríkari réttindi en samið er um í gildandi kjarasamningi.

56. Stefnanda hafi verið sagt upp vegna háttsemi sem stefndi hafi litið svo á að fæli í sér verulega óviðeigandi hegðun og alvarlegt brot á starfsskyldum stefnanda í ráðningarsambandi aðila. Í þeim samningi hafi verið sérstaklega samið um trúnaðarskyldu stefnanda.

57. Stefnandi hafi verið ósátt við kjör nýrrar forystu allt frá því að framboð hafi komið fram og hafi vegna óvildar í garð forystumanna stefnda gengið þannig fram á vinnustaðnum að ljóst sé að hún hafi frá upphafi ekki haft hug á samvinnu við réttilega kjörna forystu stefnda og haft frumkvæði að ósætti innan stefnda af þeim sökum.

58. Stefndi mótmælir því harðlega að uppsögn stefnanda hafi stafað af óvild í garð stefnanda. Gögn málsins beri þvert á móti með sér að ósætti aðila hafi stafað af óvild stefnanda í garð forystu stefnda. Einsýnt sé að stefnandi hafi frá upphafi ekki haft nokkurn hug á samvinnu við réttilega kjörna forystu stefnda og hafi að eigin frumkvæði stuðlað að ósætti innan stefnda.

59. Á tímabili eins og hálfs árs veikindaleyfis hafi stefnandi sýnt af sér verulegan skort á trausti og trúnaði gagnvart stefnda með ítrekaðri umfjöllun um ósætti sitt, að mati stefnda í þeim tilgangi að grafa undan trausti félagsmanna til stefnda, viðhalda ósætti á vinnustað sínum og skaða þannig hagsmuni stefnda. Hún hafi jafnframt gert það ljóst að hún teldi sér ekki fært að snúa til starfa á ný að loknu veikindaleyfi eða starfa með formanni og framkvæmdastjóra stefnda.

60. Uppsögn stefnanda hafi því komið til af því að hún hafi ekki sinnt starfi sínu af alúð heldur unnið gegn hagsmunum gagnaðila síns þannig að um algjöran trúnaðarbrest hafi verið að ræða. Því hafi stefndi talið réttast að víkja stefnanda frá störfum og sagt henni upp en stefndi hafi hvorki beitt brottvikningu úrstarfi eða riftun án uppsagnarfrests, sem þó hafi verið réttmætt vegna framgöngu stefnanda.

61. Stefndi mótmælir því eindregið að framganga hans gagnvart stefnanda hafi verið ámælisverð, vanvirðandi eða falið í sér einelti. Allar athafnir stefnda hafi þvert á móti verið réttmætar og eðlilegar.

62. Krafist er sýknu af öllum fjárkröfum stefnanda þar sem stefndi hafi greitt henni samkvæmt ráðningarsamningi og raunar meira til.

63. Kröfu stefnanda til launa til 67 ára aldurs 1. ágúst 2022, í nítján mánuði, er mótmælt enda hvíli engin skylda á stefnda til að greiða kröfuna sem sé óhófleg, órökstudd og vanreifuð. Stefnanda hafi þegar verið greidd laun samkvæmt kjarasamningsbundnum réttindum vegna sex mánaða uppsagnarfrests en stefnandi gat ekki gert ráð fyrir að hún héldi launum eins og hún hefði verið æviráðin.

64. Kröfu vegna mismunar veikindaréttar og greiðslu sjúkradagpeninga er mótmælt enda hafi réttur stefnanda til launa í veikindaforföllum verið uppurinn, en ágreiningur um starfslok stefnanda geti ekki haft þar áhrif á enda hafi í engu verið hróflað við ráðningarsambandi aðila á meðan á veikindatímabili stefnanda stóð.

65. Þá hafnar stefndi því að stefnandi eigi rétt til bóta sem nemi greiðslu útlagðs kostnaðar Ekki hafi verið rökstutt á hvern hátt meint tjón stefnanda vegna sálfræðikostnaðar sé á ábyrgð stefnda. Að sama brunni beri með lögfræðikostnað. Ósannað sé að ólögmæt háttsemi stefnda hafi valdið þessum kostnaði og að orsakasambandi sé til að dreifa á milli meintrar ólögmætrar framgöngu og hins meinta tjóns. Stefnandi beri sönnunarbyrðina þar að lútandi.

66. Þá er því mótmælt að skilyrðum b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga sé fullnægt til greiðslu miskabóta. Ekki sé tilgreint hvaða háttsemi og hverra hafi valdið stefnanda miska. Hún hafi ekki sýnt fram á með hvaða hætti forystumenn stefnda hafi sýnt af sér háttsemi sem feli í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda sem stefndi beri fjárhagslega ábyrgð á. Bæði áminning og uppsögn hafi verið réttmætar og geti því ekki falið í sér grundvöll kröfu um miskabætur. Telji stefnandi sig hafa orð ið fyrir miska vegna opinberrar umfjöllunar sé ekki við aðra að sakast en hana sjálfa enda hefði hún efnt til þeirrar umfjöllunar. Áréttað sé í þessu samhengi að stefndi beri ekki ábyrgð á umfjöllun annarra um stefnanda á opinberum vettvangi.

67. Stefnda krefst jafnframt sýknu á grundvelli tómlætis þar sem atvik þau sem stefnandi byggi kröfu sína að mestu á áttu sér stað á árinu 2018 auk þess sem henni var sagt upp í mars 2020 en stefnandi hafi fyrst hreyft mótmælum við uppsögn sína er mál þetta var þingfest 14. febrúar 2022. Krafan hafi þannig ekki verið borin fram innan ástæðulauss dráttar og því sé hún fallin niður.

Varakrafa um lækkun

68. Stefndi krefst þess til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og vísar í þeim efnum til málsástæðna sem raktar eru til grundvallar aðalkröfu.

69. Hvað kröfu um laungreiðslur snertir sé henni mótmælt en jafnframt að ekkert liggi fyrir um greiðslu atvinnuleysisbóta á því tímabili sem um ræði auk þess sem ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að takmarka tjón sitt en stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn sem varpa ljósi á það hvort hún hafi til dæmis freistað þess að sækja um önnur störf. Þá beri að lækka kröfuna vegna liða sem ætlað sé til að mæta útlögðum kostnaði, svo sem bifreiðastyrk, auk þess sem hvorki orlof né yfirvinna falli til enda stefnandi ekki við störf.

70. Þá er kröfu um útlagðan kostnað mótmælt þar sem þessi kostnaður sé umfram það sem almennt sé greitt fyrir félagsmenn, hvort sem er vegna sálfræðitíma eða vegna lögmannskostnaðar sem orðið hafi að svo miklu umfangi vegna málatilbúnaðar stefnanda, meðal annars á opinberum vettvangi.

71. Loks er kröfu um miskabætur mótmælt sem allt of hárri og langt umfram þær fjárhæðir sem fallist hefur verið á í dómsmálum.

72. Upphafsdegi dráttarvaxta er jafnframt mótmælt.

73. Við aðalmeðferð málsins gáfu aðilaskýrslur stefnandinn A og B af hálfu stefnda. Skýrslu sem vitni gáfu: C, D, E, F, G, H og I.

Niðurstaða

74. Í máli þessu deila aðilar um hvort réttarstaða stefnanda gagnvart stefnda vegna uppsagnar úr starfi 29. apríl 2020 ráðist af ákvæðum kjarasamnings VR- stéttarfélag svið Samtök atvinnulífsins eða kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg.

75. Fyrir liggur að stefnandi var ráðin í skrifstofustarf hjá stefnda. Í ráðningarsamningi hennar og stefnda var kveðið á um félagsaðild hennar í VR- stéttarfélagi en um ýmis réttindi, svo sem uppsagnarfrest, veikindarétt og orlofsrétt, var vísað án nánari tilgreiningar til samninga, kjarasamninga og laga.

76. Í ljósi starfs stefnanda og þess að hún vann hjá frjálsu félagi, sem er í eðli sínu einkaaðili, standa öll rök til þess að í tilvísunum í ráðningarsamningi hennar felist að öðru óbreyttu vísanir til þess kjarasamnings sem VR- stéttarfélag gerir við Samtök atvinnulífsins frekar en kjarasamnings sem stefndi gerir við Reykjavíkurborg, sem telst opinber aðili í skilningi 1. gr. stjórnsýslulaga. Stefndi fellur á engan hátt undir þá skilgreiningu að vera opinber aðili sem fari með stjórnsýsluvald. Stefnandi ber af þessum sökum sönnunarbyrði þess að hún eigi að njóta allra réttinda samkvæmt kjarasamningi stefnda við Reykjavíkurborg í stað kjarasamnings VR- stéttarfélags við Samtök atvinnulífsins. Á sama hátt ber hún sönnunarbyrði þess að horfa eigi til ákvæða laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna við túlkun á réttarstöðu hennar, einkum 21. gr. og 44. gr., sem og til ólögfestra meginreglna stjórnsýsluréttarins.

77. Þótt að öllu jöfnu sé það atvinnurekanda að bera ábyrgð á óljósu inntaki ráðningarsamnings í deilu við starfsmann samkvæmt dómaframkvæmd háttar hér svo til að túlkun stefnanda á ráðningarsamningi aðila er fjarri því að vera sú sem lesandi ráðningarsamningsins ályktar um af lestri hans. Því standa ekki rök til að láta stefnda bera hallann af vafa í þessu tilviki.

78. Meðal þeirra sem komu fyrir dóm til skýrslugjafar voru fyrrum formaður og skrifstofustjóri stefnda sem báðir unnu að sameiningu þeirra stéttarfélaga sem saman mynduðu stefnda í kringum aldamótin síðustu. Í framburði þeirra kom fram að til að leysa úr því að starfsmenn hins sameinaða stéttarfélags myndu njóta sams konar kjara innbyrðis hefði verið ákveðið að samræma kjörin með því að miða við kjarasamning Starfsmannafélagsins Sóknar við Reykjavíkurborg þar sem sá samningur kvæði á um ríflegri kjör en til dæmis kjarasamningur Verkamannafélagsins Dagsbrúnar við Vinnuveitendasamband Íslands. Rætt hefði verið um að starfsmenn hins sameinaða félags ættu að njóta bestu kjara sem félagið semdi um. Báðir báru um það að allar ákvarðanir sem teknar hefðu verið í tengslum við þessar sameiningar hefðu verið bornar undir stjórnir félaganna og samþykktar formlega á þeim vettvöngum með sérstökum bókunum. Í dæmaskyni um þau réttindi sem starfsmenn hefðu notið nefndi þáverandi formaður í framburði sínum að komið hefði fyrir að veittar hefðu verið áminningar vegna ófullnægjandi frammistöðu í starfi og þáverandi skrifstofustjóri tók dæmi um að ákvæði kjarasamningsins um lausnarlaun hefði verið beitt í tilviki langveiks starfsmanns.

79. Meðal málskjala er skjal með yfirskriftinni Samþykkt formanna Eflingar- stéttarfélags, sem dagsett er 16. janúar 2006. Skjalið er undirritað af þremur formönnum sem voru við störf hjá stefnda á þessum tíma. Samþykktin fól í sér að þeir starfsmenn sem hefðu verið við störf hjá félögunum við sameiningu og yrðu það fram að starfslokum ættu rétt á þriggja til sex mánaða launum án vinnuskyldu við starfslok en til þeirra mætti leita á viðkomandi tímabili vegna fyrri starfa þeirra og þekkingar. Með starfslokum sýnist horft til þess að viðkomandi starfsmenn myndu láta af störfum fyrir aldurs sakir. Þess skal getið að þessi réttindi virðast ekki eiga sér samsvörun í framlögðum kjarasamningum stefnda, hvorki gagnvart Samtökum atvinnulífsins né Reykjavíkurborg, né þeim ákvæðum úr kjarasamningi VR- stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins sem lögð eru fram.

80. Þá liggur fyrir skjal sem ber heitið Bókun og er vísað til þess að hún varði réttindamál starfsmanna frá 14. október 2005 4. grein. Efnislega var í skjalinu kveðið á um að um lífeyrisréttindi starfsmanna sem ekki væru félagsmenn í stefnda og hefðu verið í starfi hjá stefnda á hinum tilgreinda degi skyldu gilda sömu reglur frá 1. janúar 2006. Að auki var í skjalinu sérákvæði er laut að lífeyrisréttindum stefnanda með vísan til langs starfsaldurs hennar hjá Verkamannafélaginu Dagsbrún. Skjalið ber með sér að vera undirritað af þáverandi formanni um samþykki. Skjalið sem virðist vísað til í bókuninni liggur ekki frammi.

81. S kjal var lagt fram í upphafi aðalmeðferðar sem ber dagsetninguna 26. ágúst 2005 og er óundirritað. Meðfylgjandi skjalinu eru upplýsingar sem líta út fyrir að vera úr ritvinnsluforriti þar sem fram kemur að þáverandi formaður hafi stofnað skjalið 15. janúar 2006 og þáverandi skrifstofustjóri síðast breytt því 22. september 2009. Í skjalinu kemur fram að um önnur kjör starfsmanna Eflingar, önnur en bein launakjör, sé ákveðið að fara skuli í meginatriðum samkvæmt kjarasamningi Reykjavíkurborgar eftir nánari útfærslu þar um. Launanefnd stefnda ákveði bein launakjör auk þess sem þarna segir að lífeyrisréttindi umfram lágmarksrétt taki mið af nefndum kjarasamningi. Fyrrum skrifstofustjóri staðfesti að hafa útvegað stefnanda skjalið og staðfesti innihald þess. Þessu skjali var mótmælt sérstaklega af hálfu stefnda við aðalmeðferð sem þýðingarlausu fyrir úrvinnslu málsins. Skjalið bæri misvísandi upplýsingar um það frá hvaða tíma það væri. Það væri óundirritað og hefði aldrei komið fyrir sjónir forsvarsmanna stefnda og hefði ekkert sönnunargildi. Taka verður undir það sjónarmið stefnda að skjal þetta hefur afar takmarkaða þýðingu við úrlausn málsins.

82. Yfirlýsing dagsett 23. mars 2021 er meðal málskjala og undirrituð af sex einstaklingum sem komu að sameiningum stéttarfélaganna um aldamótin og umfjöllun um réttindamál starfsmanna. Yfirlýsingin ber fyrirsögnina Samþykkt um jafnræði starfsmanna Eflingar til launa og réttinda við sameiningu stéttarfélaganna í Eflingu- stéttarfélag. Inntak samþykktarinnar er sagt vera: Starfsmenn Eflingar skulu njóta þeirra bestu kjara og réttinda sem félagið semur um í kjarasamningum. Í svonefndri greinargerð, sem er hluti af skjalinu, er fjallað um aðdraganda sameiningar stéttarfélaganna í lok síðustu aldar og þess getið meðal annars að í kjarasamningum Starfsmannafélagsins Sóknar við ríki, Reykjavíkurborg og sveitarfélög hafi verið ákvæði sem gengu lengra í réttindamálum fyrir launafólk en á almennum markaði. Þetta hafi átt við um rýmri uppsagnarákvæði, áminningarferla við uppsagnir, lausnarlaun og fleira. Þrátt fyrir að skjalið feli í sér samþykkt sem gildi samkvæmt orðum sínum til framtíðar um bestu kjör fjallar það samkvæmt efni sínu um atvik sem átt höfðu sér stað 22 árum áður en skjalið var samið.

83. Meðal málsgagna er samantekt sem óumdeilt er að finna megi á innri vef í tölvukerfi stefnda og nefnd er Réttindahandbók starfsmanna. Fram kemur í samantektinni að hún hafi verið uppfærð og sameinuð eldri skjölum 24. október 2017. Upphafsstafir þáverandi formanns, varaformanns, skrifstofustjóra og stefnanda eru á skjalinu. Í skjalinu eru ýmis réttindi starfsmanna tíunduð, þar á meðal orlofsréttur, veikindaréttur og lífeyrisréttindi. Í skjalinu er ekki vísað til kjarasamnings og þar er ekki getið um nein réttindi er lúta að starfslokum. Þáverandi skrifstofustjóri, sem var meðal þeirra sem undirrituðu skjalið, staðfesti efni þessfyrir dómi. Hann gaf þá skýringu á því að ekki væri getið um réttindi er tengdust starfslokum eða áminningum að samantektin hefði verið vistuð á sameiginlegu svæði í tölvukerfi stefnda sem allir sem hefðu aðgang að tölvukerfinu gætu skoðað, þar á meðal starfsmenn sem ráðnir hefðu verið til tiltekinna verkefna eða með tímabundnum ráðningarsamningi. Ekki hefði verið talið rétt að hafa þessar upplýsingar aðgengilegar slíkum aðilum þar sem þær væru þeim óviðkomandi.

84. Núverandi formaður stefnda staðfesti að starfsmenn hefðu greint henni frá því í kjölfar þess að hún tók til starfa á skrifstofu stefnda að þeir nytu bestu kjara sem stefndi semdi um. Formaðurinn bar um að hafa orðið vör við það sem hún taldi felast í hugtakinu í daglegum störfum á skrifstofu stefnda, svo sem rífleg neysluhlé ásamt því að félagið útvegaði mat og starfsmenn hefðu notið fríðinda vegna fjölskylduábyrgðar auk þeirra réttinda sem fram kæmu í framangreindri samantekt. Formaðurinn bar um að hafa ekki haft ímyndunarafl til að láta sér detta í hug að starfsmennirnir nytu kjara eins og þeir væru opinberir starfsmenn. Sá sem gegndi starfi framkvæmdastjóra á þessum tíma bar um fyrir dómi að hafa litið svo á að í svonefndri réttindahandbók hefðu verið fólgin þau réttindi sem starfsmenn nytu umfram kjarasamningsbundin réttindi og að um tæmandi talningu hefði verið að ræða.

85. Af hálfu stefnda er jafnframt vísað til bókunar í fundargerð stjórnar stefnda frá 2. maí 2019 um réttindi og skyldur vegna loka ráðningarsambands þar sem vísað var til minnisblaðs þáverandi framkvæmdastjóra sem hann hefði unnið í samráði við lögfræðing Alþýðusambandsins. Í minnisblaðinu, sem var tekið efnislega upp í fundargerðina, kom meðal annars fram að við lok ráðningarsambands færi eftir starfskjörum á almennum markaði og ákvæðum 12. kafla kjarasamnings stefnda við Samtök atvinnulífsins.

86. Þegar horft er til þeirra gagna sem lögð hafa verið fram og framburða fyrir dóminum sýnist mega slá því föstu að í það minnsta í ýmsum efnum hafi kjör stefnanda og annarra starfsmanna átt sér skírskotun til kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg. Má nefna þau orlofsréttindi sem tilgreind eru í ráðningarsamningi hennarog fyrrnefnt minnisblað þar sem sérstaklega var vikið að réttindum stefnanda hvað lífeyrisréttindi snerti. Eins var fjárhæð desemberuppbótar stefnanda greidd af stefnda í samræmi við þann kjarasamning, svo enn eitt dæmi sé tekið, en þeirra kjara er þó ekki getið í áðurnefndri réttindahandbók.

87. Það hins vegar haggar því ekki að engum samtímagögnum er til að dreifa meðal málskjala frá síðustu aldamótum, þegar verið var að sameina forvera stefnda, þar sem því er slegið föstu að í ráðningarkjörum þeirra starfsmanna sem þá voru við störf hafi f alist að þeir nytu þeirra réttinda að um kjör þeirra giltu reglur við starfslok eins og um opinbera starfsmenn þannig að áminning væri áskilinn undanfari uppsagnar vegna brota í starfi og að þeim yrði ekki sagt upp án málefnalegra ástæðna. Þau skriflegu gögn sem lögð hafa verið fram er lúta að réttindum starfsmanna bera með sér dagsetningar frá 2005 og 2006, þónokkuð mörgum árum eftir að stefndi hafði tekið til starfa. Í engu gagnanna er tekið af skarið um að starfsmenn njóti uppsagnarréttar í stíl við opinbera starfsmenn þannig að möguleikar stefnda á að segja starfsmönnum upp sé takmarkaði r. Það styrkir síðan ekki málstað stefnanda hvað þetta varðar að svo mátti skilja framburð fyrrum skrifstofustjóra að þess hafi verið gætt að upplýsingar um réttindi þessi lægju ekki á glámbekk með því að geta þeirra ekki í fyrrnefndri réttindahandbók starfsmanna. Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum virðist meint réttindanautn einvörðungu vera til í munnlegri geymd og að auki undir hælinn lagt í hvaða skilningur var lagður í hugtakið bestu kjör við skýrslugjöf. Hversu rúmt það er skilið af málsaðilum og vitnum byggist nokkuð á sýn hvers og eins á sakarefni þessa dómsmáls.

88. Forsvarsmenn stefnda hafa staðhæft að leitað hafi verið ítarlega án árangurs að gögnum hjá stefnda sem fælu í sér upplýsingar um að þetta hefði verið ákveðið á sínum tíma um aldamótin. Þrátt fyrir að fyrrverandi skrifstofustjóri stefnda hafi að einhverju marki komið að undirbúningi málsóknar stefnanda eða verið henni innan handar um öflun gagna og stefnandi starfað um langt árabil hjá stefnda og forverum hans og þekkt til innri málefna félagsins hefur engum áskorunum verið beint til stefnda í samræmi við 2. mgr. 67. gr., sbr. 1. mgr. 68. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að knýja á um framlagningu bókana eða fundargerða stjórna forvera stefnda, eða eftir atvikum stefnda sjálfs, þar sem því sé slegið föstu að um réttarstöðu starfsmanna vegna starfsloka gildi kjarasamningur stefnda við Reykjavíkurborg.

89. Í ljósi þess hve þessi réttindi opinberra starfsmanna eru í grundvallaratriðum ólík þeim réttindum sem gilda á almennum vinnumarkaði verður ekki hjá því komist að telja svo verulegan vafa vera uppi í þessum efnum að stefnandi hafi ekki risið undir þeirri sönnunarbyrði sem á henni hvílir um að stefndi hafi ákveðið að marka réttindum starfsmanna sinna svo framandi stað þegar horft er til réttarstöðu félagsmanna félagsins sem starfa á almennum vinnumarkaði.

90. Með vísan til alls framangreinds verður ekki fallist á að stefnandi hafi fært sönnur á að um réttarstöðu hennar gagnvart stefnda hafi gilt kafli 9.9 um uppsögn í kjarasamningi stefnda og Reykjavíkurborgar.

91. Af framangreindri niðurstöðu leiðir að stefnda sem atvinnurekanda á hinum almenna vinnumarkaði var almennt heimilt að segja stefnanda upp störfum. Lagt er til grundvallar af hálfu dómstóla að atvinnurekendur á almennum vinnumarkaði hafi umtalsvert svigrúm til uppsagna að því gefnu að réttilega sé að uppsögn staðið og í samræmi við lög, kjarasamninga eða ráðningarsamninga, eins og áréttað er í dómi Landsréttar frá 5. júní 2020 í máli nr. 168/2020.

92. Fyrir liggur að stefnanda var sagt upp störfum 29. apríl 2020 með bréfi þar sem skírskotað var meðal annars til alvarlegra samskiptaörðugleika og vantrausts milli stefnanda og formanns og þáverandi framkvæmdastjóra stefnda sem til umfjöllunar hefði verið á fundi 29. ágúst 2018. Auk þess sem rakið var að hún hefði sýnt af sér frekari trúnaðarbrest gagnvart stefnda frá þeim tíma með því að troða illsakir við stefnda með nánar tilgreindum hætti. Því teldi stefndi í raun forsendur fyrir riftun ráðningarsamnings en segði stefnanda allt að einu upp störfum. Í uppsagnarbréfinu kom fram að uppsögnin tæki gildi um mánaðamót og uppsagnarfrestur stefnanda væri sex mánuðir í samræmi við gildandi kjarasamning milli VR- stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins. Uppsagnarfresti stefnanda lauk samkvæmt málatilbúnaði stefnanda 3 1. desember 2020. Óumdeilt er að stefndi greiddi stefnanda laun á þessum uppsagnarfresti. 93. Uppsögnin var í samræmi við kjarasamnings VR- stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins og þær meginreglur sem gilda á hinum almenna vinnumarkaði þar sem ekki liggur fyrir að öðru óbreyttu að forsendur séu til slíkrar grundvallarbreytingar á réttarstöðu aðila að litið verði til kjarasamnings stefnda við Reykjavíkurborg. Ber einnig í því sambandi að horfa til þess að stefnandi sem félagsmaður VR- stéttarfélags heyrði ekki undir kjarasamninga sem stefndi gerði. Til þess að svo mætti verða verður að telja að það hefði þurft að árétta það með skýrum hætti í ráðningarsamningi svo staðreyna mætti að tryggt væri að sá kjarasamningur sem þannig væri vísað til innihéldi réttindi sem væru í það minnsta jafngóð og þau sem VR- stéttarfélag semdi um.

94. Í ákvæði 12.2.3 í kjarasamningi VR- stéttarfélags við Samtök atvinnulífsins er kveðið á um að uppsögn verði að samrýmast lögum, eins og dómstólar hafa ítrekað slegið föstu. Þar undir falla varnir gegn einelti í samræmi við reglugerð nr.1009/2015 um aðgerðir gegn einelti og fleiru, sbr. e-lið 1. mgr. 38. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í stefnu málsins er gerð afar takmörkuð grein fyrir því á hvern hátt stefndi hafi brotið gegn nefndri reglugerð þannig að leitt geti til bótaskyldu vegna uppsagnarinnar sem slíkrar. Við munnlegan málflutning var tilgreint að einelti stefnda hefði falist í að loka aðgangi stefnanda að tölvukerfi stefnda, heimabanka hans, fjarlægja nafn hennar og netfang af heimasíðu stefnda þar sem gerð var grein fyrir starfsmönnum stefnda og að henni hefði ekki verið boðið á viðburði og starfsmannafundi. Henni hefði verið lokunin á tölvukerfinu og heimabanka sérstaklega þungbær þar sem henni sem fjármálastjóra hefði verið brýnt að fylgjast með fjárreiðum félagsins í samræmi við þá ábyrgð sem í starfi hennar fólst, 95. Eins og mál þetta liggur fyrir verður ekki á það fallist að þessi viðbrögð stefnda hafi leitt til skaðabótaskylds fjártjóns. Það getur átt sér málefnanlegar skýringar að loka fyrir aðgang að tölvukerfi og heimabanka enda hvorugt nauðsynlegt starfsmanni sem er veikur um lengri tíma. Að sama skapi standa ekki rök til þess að boða starfsmann til starfsmannafunda við þessar aðstæður. Ábyrgð stefnanda á fjárhagsmálefnum stefnda takmarkaðist síðan eðlilega þegar hún veiktist enda ekki þess umkomin að sinna starfinu og því engar forsendur fyrir því að hún yrði dregin til ábyrgðar ef eitthvað færi úrskeiðis á þeim forfallatíma. Á hinn bóginn verður ekki séð að nauðsyn hafi verið að fjarlægja nafn stefnanda af heimasíðu stefnda þegar nægt hefði að geta þess að hún væri í leyfi til að komast hjá truflun á þjónustu við félagsmenn sem ella hefðu sent henni rafrænar orðsendingar. Eins verður það vart talið til háttvísi gagnvart veikum starfsmanni að hann fái ekki að taka þátt í því með samstarfsfólki að gera sér glaðan dag eftir því sem heilsan hefði leyft. Slíkir annmarkar á framgöngu stefnda ná hins vegar ekki skilmerkjum eineltis í skilningi b-liðar 3. gr. reglugerðarinnar. Verður því ekki fallist á að stefndi hafi bakað stefnanda skaðabótaskylt fjártjón með einelti í hennar garð.

96. Af framansögðu leiðir að stefnandi fékk greidd laun á uppsagnarfresti í samræmi við kjarasamning og ráðningarsamning. Verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu launa í 19 mánuði frá því að uppsagnarfresti lauk 1. janúar 2021 til 1. ágúst 2022 er stefnandi varð 67 ára gömul enda á slík krafa sér enga skírskotun til ákvæða kjarasamnings eða ráðningarsamnings aðila. Í ljósi þessarar niðurstöðu gerist ekki þörf á að taka afstöðu til þess hvort fjárkrafa stefnanda sé vanreifuð eins og fjallað var um í málflutningi að tilhlutan dómsins en ekki hefur verið gerð grein fyrir greiðslum sem stefnandi móttók á þessum tilgreindu mánuðum meðal annars vegna atvinnuleysisbóta þrátt fyrir athugasemd stefnda þar að lútandi í greinargerð.

97. Stefnandi gerir skaðabótakröfu um mismun þeirra launa sem hún hafði notið og þeirra dagpeninga sem hún fékk greidda úr sjúkrasjóði VR- stéttarfélags á tímabilinu frá 14. september 2019 fram í apríl 2020, samtals að fjárhæð 1.359.637 krónur. Á því tímabili hafði hún tæmt veikindarétt sinn hjá stefnda en var ekki orðin vinnufær samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorðum, sem ekki hafa verið rengd. Þegar hefur verið leyst úr því að uppsögn stefnanda sem fram fór 29. apríl 2020 hafi verið lögmæt en grundvöllur þessarar dómkröfu er á hinn bóginn sá að hún hafi forfallast vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda sem hafi falist í því að stefnandi hafi á fundi 29. ágúst 2018 verið sökuð um að leyna upplýsingum fyrir forsvarsmönnum stefnda. Þannig hafi trúnaðartraust þorrið af hálfu stefnda sem leitt hafi til þess að henni varboðið að bundinn yrði endir á ráðningarsamband aðila með gerð sérstaks samnings þar að lútandi 14. september 2018. Þessi atvik hafi valdið stefnanda slíku áfalli að hún hafi forfallast. Af hálfu stefnda var því andmælt að veikindi stefnanda væru á hans ábyrgð.

98. Óumdeilt er með aðilum að skömmu fyrir framangreindan fund hafði stefnandi hafnað málaleitan þáverandi framkvæmdastjóra stefnda um að stefndi greiddi 35.000 króna kostnað vegna fæðis og uppihalds vega lauss erlends manns sem sagði farir sínar ekki sléttar vegna vanefnda atvinnurekanda. Ákvörðun forsvarsmanna stefnda um að veita manninum styrk byggðist á tilmælum framkvæmdastjóra Starfsgrein asambandsins, aðstæðum mannsins og því að ekki var um háa fjárhæð að ræða. Synjun stefnanda var byggð á verklagsreglum sem gerðu ráð fyrir samþykki stjórnar stefnda í tilvikum sem þessu. Óumdeilt er að það var fyrst í tilefni af þessari beiðni um fjárhagsaðstoð sem stefnandi kynnti skriflegar verklagsreglur sem giltu í tilvikum sem þessum fyrir formanni og þáverandi framkvæmda stjóra.

99. Forsvarsmönnum stefnda var almennt heimilt að segja stefnanda upp, að gættum þeim lagaákvæðum sem þrengdu rétt stefnda til uppsagna. Af þeim sökum var ekkert sem stóð því lögfræðilega í vegi að stefndi gerði stefnanda grein fyrir þeirri sýn sinni að vantaust ríkti milli aðila um heilindi stefnanda hvað upplýsingagjöf snerti og að stefndi gerði stefnanda síðan skriflegt tilboð um að ljúka ráðningarsambandi aðila. Það að bjóða starfsmanni að semja um starfslok verður ekki talin saknæm háttsemi á hinum almenna vinnumarkaði. Þótt slíkt tilboð hafi verið stefnanda mikið reiðarslag eftir 35 ára starf í þágu stefnda og forvera hans verða veikindaforföll stefnanda af því tilefni ekki talin vera á sakarábyrgð stefnda í ljósi réttar hans til að segja stefnanda upp störfum. Á það er ekki fallist að með nefndu tilboði um starfslok, sem fól í sér rýmri réttindi en kjarasamningur gerði ráð fyrir, hafi stefndi gert sig sekan um saknæma og ólögmæta háttsemi sem leiði til skaðabótaskyldu á óvinnufærnitímabili stefnanda vegna þess tíma sem leið frá því að stefnandi hafði fullnýtt veikindarétt sinn þar til hún varð vinnufær á ný. Stefndi verður þannig sýknaður af fjárkröfu stefnanda byggðri áslíkri saknæmri og ólögmætri háttsemi.

100. Stefnandi krefst einnig bóta vegna kostnaðar við heilbrigðisþjónustu. Sá kostnaður er til kominn vegna veikindaforfalla sem stefnandi varð fyrir 14. september 2018 og stóðu fram í apríl 2020. Þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að þau veikindaforföll eigi ekki rót að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda. Augljóst er að forföll stefnanda áttu sér stað í samhengi við þá ákvörðun stefnda að leggja drög að því að ljúka ráðningarsambandi aðila eftir 35 ára starf stefnanda sem einnig var komin á þann aldur að hillti undir starfslok fyrir aldurs sakir. Ákvörðun sína tók stefndi án tillits til þessa, svo séð verði, en þótt þannig hafi mögulega skort á tillitssemi af hans hálfu verður það ekki talið saknæmt af stefnda að nýta óskoraðan rétt til að ljúka ráðningarsambandi við stefnanda. Verður því ekki fallist á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á þessu tjóni, sem felst í kostnaði við sjúkranudd og sálfræðimeðferð sem stefnandi undirgekkst, enda ekki umdeilt að stefndi hefur greitt stefnanda þau veikindalaun sem hún átti rétt á vegna forfalla sinna. Stefndi verður því sýknaður af umkrafinni fjárhæð vegna þessa kostnaðar.

101. Þá krefst stefnandi bóta vegna lögmannskostnaðar fyrir vinnu lögmanns í tengslum við samningaumleitanir vegna boðs stefnda um að ljúka ráðningarsambandi aðila með gerð samnings þar að lútandi og síðan hagsmunagæslu í kjölfar þess að þær viðræður runnu út í sandinn. Í þessum efnum reynir ekki á að stefnandi ætti að eiga skjól í lögmanni stefnda vegna ágreinings við atvinnurekanda, en sá lögmaður mætti stefnda til fulltingis til samningaviðræðna fyrsta kastið. Stefnandi sem félagsmaður í VR- stéttarfélagi hefði fremur átt eiga innhlaup hjá sínu stéttarfélagi, en af óupplýstum ástæðum virðist stéttarfélag hennar hafa hafnað málaleitan hennar um fjárhagslega aðstoð vegna lögmannskostnaðar. Ekkert liggur fyrir sem leiðir til þess að það verði metið stefnda til sakar að svo tókst til né liggja fyrir gögn um að stefndi hefði skuldbundið sig til að greiða lögfræðikostnað stefnanda vegna nefndra samningaviðræðna og samskipta. Af þessum sökum verður ekki á það fallist að stefndi beri skaðabótaskylda ábyrgð á lögfræðikostnaði hennar. Því skal þó haldið til haga að þegar yfirlit lögmanns yfir vinnu við málefni hennar er rýnt sést að hluti þeirrar vinnu er ekki afmarkaður við fyrrgreindar samningaviðræður. Kemur hann þá frekar til skoðunar sem hluti málskostnaðar í samræmi við 129. gr. laga um meðferð einkamála eftir atvikum og þá við ákvörðun málskostnaðar ef forsendur eru til, sbr. 130. gr. sömu laga. Stefndi verður þannig með hliðsjón af þessum atvikum sýknaður af skaðabótakröfu stefnanda vegna þessa kostnaðar.

102. Stefnandi hefur að síðustu uppi kröfu um miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna. Sú krafa er studd þeim rökum að stefndi hafi staðið fyrir aðför að stefnanda með röngum ásökunum sem hafi verið átylla til að koma stefnanda frá störfum án þess að kjarasamningsbundin réttindi hennar væru virt. Með ásökununum hafi verið vegið að heiðri hennar með lítisvirðandi og niðrandi framkomu. Athafnir forsvarsmanna stefnda hafi falið í sér áfellisdóm yfir störfum hennar í þágu stefnda án tilefnis eða haldbærra skýringa. Þá hafi hún verið útilokuð frá vinnustaðnum og orðið fyrir einelti. Það hafi einnig aukið á áfall stefnanda og gert það enn þungbærara að málefni hennar hafi fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum og forsvarsmenn stefnda látið að því liggja í þeirri umfjöllun að stefnandi hefði brotið af sér í starfi. Vegna þessa hafi stefnandi þurft að leita fulltingis lækna og sálfræðinga til að vinna úr þeim áföllum sem framangreint hafi valdið henni.

103. Þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt sem og málaleitan stefnda um að gera við hana starfslokasamning. Verður hvorugt því lagt stefnda þannig til lasts að það skapi grundvöll til greiðslu miskabóta til stefnanda. Á hitt er að líta að stefnandi varð fyrir grófum persónulegum ásökunum í fjölmiðlum og samfélagsmiðlum. Einkum var það af hálfu tiltekins einstaklings sem hafði þung orð um persónueiginleika stefnanda án þess að vitað sé til að sá maður þekki hana persónulega, en dregið hana til ábyrgðar þar sem snuðra hafði hlaupið á þráðinn í viðskiptum eiginkonu hans við stefnda. Einnig fór fram umtalsverð umfjöllun fjölmiðla um fjárhagsmálefni stefnda sem stefnandi var ítrekað tengd við þannig að á hana voru bornar þungar sakir, meðal annars um misnotkun aðstöðu í eigin þágu. Í þessari umfjöllun sýnist einboðið að bókhaldsgögnum og upplýsingum um fjárhagsmálefni stefnda hafi verið komið á framfæri við höfunda umræddrar umfjöllunar. Stefndi hefur í engu byggt á því að þessar ávirðingar gagnvart stefnanda eigi við rök að styðjast auk þess sem staðhæft var við málflutning að forsvarsmenn stefnda hefðu ekki komið fjárhagsupplýsingum og gögnum til þeirra sem umfjöllunina rituðu. Ekkert liggur þannig fyrir um það hverjir sendendur gagnanna voru. Ekkert liggur heldur fyrir um að stefndi hafi gert reka að því að kanna það. Á hitt er að líta að stefndi ber ábyrgð á eigin gögnum og getur ekki varpað henni frá sér á þeim grunni að ósannað sé að formaður eða þáverandi framkvæmdastjóri hafi látið gögnin af hendi en augljóst er að gögnin stöfuðu frá stefnda. Eins liggur fyrir að stefndi hafðist ekkert að við að leiðrétta rangan fréttaflutning heldur lagði sitt af mörkum gagnvart stefnanda með orðfæri sem gaf til kynna að hún hefði tilheyrt hópi fyrri forsvarsmanna sem helst hefðu hugsað um eigin hag fremur en félagsmanna stefnda.

104. Öll þessi umfjöllun var einkar meiðandi í garð stefnanda og til þess fallin að valda henni miklum miska eftir að hún hafði helgað stærstan hluta starfsævi sinnar stefnda og forvera hans af mikilli trúmennsku, eftir því fram kom hjá vitnum sem þekktu til starfa hennar um áratuga skeið. Með því að láta það viðgangast að gögnum úr eigu stefnda væri komið á framfæri og þau mistúlkuð án leiðréttinga og síðan með eigin framgöngu fór stefndi offari með saknæmum og ólögmætum hætti gagnvart stefnanda. Verður því fallist á að stefnandi eigi rétt á miskabótum.

105. Umkrafin fjárhæð miskabóta er á hinn bóginn langt umfram þær fjárhæðir sem dómstólar hafa lagt til grundvallar sem miskabætur í starfsmannamálum, en á hitt er að líta að framanraktar ítrekaðar opinberar ásakanir eru til þess fallnar að hafa áhrif á bótafjárhæð til hækkunar. Á móti kemur að ósannað er að stefnda hafi gengið það til að hrekja stefnanda úr störfum án þess að virða kjarasamningsbundin réttindi hennar þar sem ákvæðum kjarasamnings VR- stéttarfélag svið Samtök atvinnulífsins var fylgt við framkvæmd uppsagnarinnar. Með hliðsjón af framangreindum forsendum verða stefnanda dæmdar 9 00.000 krónur í bætur vegna miska.

106. Ekki standa rök til að sýkna stefnda á grundvelli tómlætis. Þær bætur eru ófyrndarsem dómurinn hefur komist að niðurstöðu um enda eiga þær rót að rekja til skaðaverka af hálfu stefnda, einkum vegna áðurgreinds athafnaleysis hans sem átti sér stað í kjölfar þess að stefnandi forfallaðist 1 4. september 2018. Stefnandi hefur ekki gefið stefnda neitt tilefni til að álykta að hún teldi sig ekki hafa orðið fyrir tjóni og að því yrði ekki fylgt eftir að krefjast bóta af þeim sökum.

107. Niðurstaða dómsins er þannig að stefnanda beri bætur að fjárhæð 9 00.000 krónur, sem beri vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. apríl 2020 í samræmi við kröfu stefnanda, sem ekki hefur sætt andmælum af hálfu stefnda, til 14. mars 2022. Fjárhæðin beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi er mánuður var liðinn frá því að mál þetta var höfðað, sbr. 9. gr. laganna með hliðsjón af 3. mgr. 5. gr. þeirra. Stefnandi hafði ekki komið fjárkröfu sinni á framfæri við stefnda fyrr en með birtingu stefnu.

108. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða þriðjung málskostnaðar stefnanda, eins og nánar greinir í dómsorði, sbr. 3. mgr. 130. gr. laa um meðferð einkamála. Málskostnaður er ákveðinn að álitum í ljósi umfangs málsins og þess að rekin eru tvö önnur mál samhliða en stefnandi hefur ekki gert grein fyrir umfangi málskostnaðar síns.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kvk-nf H-kvk-nf lögmaður í umboði R-kk-ef P-kk-ef lögmanns og af hálfu stefnda flutti málið U-kvk-nf Á-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Efling stéttarfélag, greiði stefnanda, A, 9 00.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. apríl 2020 til 14. mars 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 372.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf