E-5902/2022

I Mál þetta, sem var höfðað með birtingu stefnu 9. desember 2022, var dómtekið 19. október 2023. Stefnandi er A, búsettur í [...], en stefndu eru Sjóvá- Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík, og B, [...],.

Stefnandi gerir svofelldar dómkröfur:

Aðallega að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða stefnanda 27.207.459 krónurmeð 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.137.750 krónum frá 31. ágúst 2018 til 30. nóvember 2018, af 27.207.459 krónum frá þeim degi til 9. febrúar 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna, frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða stefnanda 7.185.474 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 666.900 krónum frá 31. ágúst 2018 til 29. október 2018, af 7.185.474 krónum frá þeim degi til 15. október 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna, frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautavara er þess krafist að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða stefnanda 498.540 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 498.540 krónum frá 31. ágúst 2018 til 2. apríl 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna, frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er þess krafist að stefndu verði óskipt dæmd til að greiða stefnanda 483.706 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. sömu laga, frá 15. október 2022 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar í öllum tilvikum, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefjast stefndu aðallega greiðslu málskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

II

1.

Stefnandi lenti í umferðarslysi 31. ágúst 2018. Varð slysið með þeim hætti að stefnandi sat í ökumannssæti í kyrrstæðri bifreið sinni á gatnamótum Höfðabakka og Bíldshöfða þegar bifreiðinni [...]var ekið aftan á bifreið hans.

Daginn eftir slysið leitaði stefnandi til C, læknis á X. Í áverkavottorði/læknisvottorði læknisins, dags. 27. september 2018, kemur fram að stefnandi hafi fengið „aðeins hnykk á hálsinn, en fann ekki svo mikið fyrir þessu strax eftir slysið. Leitar til [læknis] 1. september 2018, daginn eftir slysið og þá með verk í hálshrygg og erfitt að hreyfa. Kvartaði einnig um verki á milli herðablaða.“ Samkvæmt vottorðinu var stefnandi „hvellþreyfiaumur“ í háls- og herðavöðvum og vöðvum milli herðablaða við hrygg og greinilega með hálsríg, eins og þar segir.

Stefnandi leitaði næst til læknis 8. september. Var þá ekki orðinn betri og fékk þá tilvísun á sjúkraþjálfara. Leitaði aftur læknis 23. september 2018 og var þá byrjaður í sjúkraþjálfun. Í því viðtali kvaðst hann vera betri, en kvartaði yfir verk í mjóbaki, milli herðablaða og um höfuðverk.

Þann 23. október 2018 og þann 9. nóvember 2018 leitaði stefnandi til lækna og fékk þá læknisvottorð v/fjarvista. Þann 18. desember 2018 leitaði stefnandi aftur til læknis og var þá gefið út vottorð D, læknis á X, um vinnufærni, þar sem stefnandi var metinn vinnufær frá og með 1. desember 2018. Í vottorðinu kemur fram að stefnandi hafi hlotið „bak og hálstognun og verið óvinnufær vegna þessa“ frá slysdegi og til 30. nóvember 2018. Í lok október hafi hann hafið styttri vinnudag að nýju en við það hafi honum „snarversnað“.

Í lokavottorði/læknabréfi C, dags. 21. maí 2019, kemur fram að stefnandi hafi leitað til lækna við X vegna verkja í hálsi og er vísað til fyrri læknisheimsókna stefnanda á heilsugæsluna. Hann hafi leitað til læknis 10. janúar 2019 og óskað eftir verkjalyfjum. Þá segir í vottorðinu að eftir það tímamark hafi stefnandi ekki leitað til lækna á X vegna slyssins. Þá segir að í upplýsingum um fyrra heilsufar sem nái aftur til ársins 2014 komi ekkert fram um að stefnandi hafi áður verið með „vandamál frá baki og sérstaklega hálshrygg“.

Stefnda Sjóvá- Almennum tryggingum var tilkynnt um slysið með tjónstilkynningu, dags. 19. september 2018. Þar er afleiðingum slyssins lýst sem verkjum í hálsi.

Í greinargerð sjúkraþjálfarans E, dags. 1. september 2023, kemur m. a. fram að stefnandi hafi leitað til hans 14. september 2018. Hann hafi kvartað yfir verkjum í hálsi og spennu í brjósthrygg. Vegna þrálátra verkja í hálsi og brjósthrygg hafi stefnandi farið að finna fyrir stirðleika og óþægindum um allan hrygginn, frá hálsi niður í mjóhryggjarsvæði. Unnið hafi verið að því að draga úr vöðvaspennu í hálsi, brjósti og mjóbaki, en hálshnykksáverkinn hafi haft áhrif á allan hrygginn.

2. i.

Lögmenn málsaðila óskuðu sameiginlega eftir mati F lögmanns og G læknis um afleiðingar slyssins. Í matsgerð sinni, dags. 3. janúar 2020, telja matsmenn að orsakatengsl séu á milli slyssins og einkenna stefnanda frá hálsi, brjóstbaki og mjóbaki. Í niðurstöðum matsmanna kemur fram að stefnandi kvarti m. a. um viðvarandi mjóbaksverki og álagstengda verki í hálsi og brjósthrygg. Er það álit matsmanna að stefnandi hafi hlotið tognunaráverka á háls og bak og að einkenni hans á þeim tíma sem matið fer fram séu afleiðingar slyssins. Miðað við eðli áverka og gang mála telji matsmenn stöðugleikapunkt hæfilega metinn þremur mánuðum eftir slysið og miðist batahvörf við 30. nóvember 2018.

Við mat á varanlegri örorku byggja matsmenn niðurstöður sínar á því að langlíklegast sé að stefnandi hefði unnið áfram sem bifvélavirki hefði slysið ekki orðið, og að afleiðingar slyssins skerði vinnugetu hans sem bifvélavirkja – einkum vegna skerðingar á álags- og úthaldsþoli, en ljóst megi vera að a. m. k. sum störf bifvélavirkja teljist vera líkamlega erfið. Telja matsmenn að líkamstjón stefnanda muni hafa umtalsverð áhrif á vinnugetu hans í framtíðinni. Var það niðurstaða matsmanna að varanlegur miski stefnanda vegna slyssins væri hæfilega metinn til 15 stiga með hliðsjón af miskatöflu örorkunefndar og varanleg örorka 25%.

Stefndu féllust ekki á niðurstöður matsgerðarinnar en buðu stefnanda uppgjör á grundvelli hennar hvað varðaði þjáningarbætur, en að öðru leyti miðað við 5 stig í miska og 5% varanlega örorku og voru bætur greiddar í samræmi við þá ákvörðun 20. febrúar 2020, að fjárhæð 8.274.073 krónur sem sundurliðast svo:

Þjáningabætur kr. 181.090,-

Varalegur miski skv. 4. gr. kr. 569.475,-

Varanleg örorka skv. 5.- 8. gr. kr. 6.510.176,-

Vextir skv. 16. gr. kr. 410.646,-

Lögmannsþóknun kr. 486.037,-

Virðisaukaskattur kr. 116.649,-

Samtals kr. 8.274.073,-

Stefnandi móttók umrædda greiðslu með svohljóðandi fyrirvara: Móttekið sem innborgun inná kröfu dags. 9.1.2020. Með öllum fyrirvörum. Þá hefur stefndi Sjóvá einnig greitt stefnanda útlagðan kostnað vegna öflunar læknisvottorða, sjúkraþjálfunar, ferðakostnaðar o. fl. Umræddar greiðslur voru hins vegar allar greiddar með fyrirvara um bótaskyldu. ii.

Með matsbeiðni, dags. 23. nóvember 2020, óskaði stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., eftir því að dómkvaddir yrðu tveir óvilhallir og hæfir sérfræðingar til þess að meta afleiðingar umferðarslyssins. Til að framkvæma matið voru dómkvödd þau H læknir og I lögmaður. Lá matsgerð þeirra fyrir 23. nóvember 2021. Í niðurstöðum matsmanna á bls. 22 kemur fram að matsmenn telji orsakatengsl sönnuð á milli slyssins og einkenna stefnanda frá háls- og brjósthrygg. Slysið teljist til þess fallið að valda tognunaráverkum á háls- og brjósthrygg, einkenni frá háls- og brjósthrygg hafi verið staðfest við komu til læknis daginn eftir slysið, samfella hafi verið í meðferð einkenna eftir það og ekki sé fyrri saga um slík einkenni. Um einkenni frá mjóbaki tóku matsmenn fram að „Gögn málsins staðfesta hins vegar ekki að orsakasamhengi sé á milli slyssins og núverandi mjóbaksverkja matsþola og verði þau einkenni því ekki rakin til slyssins.“

Var það niðurstaða dómkvaddra matsmanna að varanlegar heilsufarslegar afleiðingar slyssins yrðu raktar til tognunar á háls- og brjósthrygg með álagsverkjum, eymslum og vægri hreyfiskerðingu. Við mat á varanlegum miska af völdum slyssins væri höfð hliðsjón af miskatöflu örorkunefndar sem var í gildi þegar slysið átti sér stað. Varanlegur miski stefnanda teldist 9 stig, þar af 6 stig vegna hálshryggjar og 3 stig vegna brjósthryggjar. Einnig álitu matsmenn að tjón stefnanda af völdum slyssins væri ekki með þeim hætti að það ylli sérstökum erfiðleikum í lífi stefnanda sem ástæða væri til að meta til miska umfram þann sem metinn væri samkvæmt miskatöflu.

Það var niðurstaða matsmanna að varanleg örorka stefnanda væri engin. Taka matsmenn fram að stefnandi hafi unnið á sama vinnustað, Y., í um áratug í 100% starfi þar sem hann hafi unnið á bilinu 30– 50 yfirvinnustundir á mánuði. Fram komi á launaseðlum stefnanda frá Y að á tímabilinu 1. janúar 2017 til 31. ágúst 2018 hafi hann unnið á bilinu 30– 50 yfirvinnutíma á mánuði þrátt fyrir að um færri tíma hafi verið að ræða í sumum mánuðum, sérstaklega á sumrin. Þannig hafi stefnandi unnið 30,4 yfirvinnutíma á mánuði á árinu 2017 og 23,1 yfirvinnutíma að meðaltali á mánuði fram að slysinu 31. ágúst árið 2018. Í núverandi starfi vinni stefnandi 9 tíma á dag á virkum dögum, sem svari til um 20 yfirvinnustunda miðað við vinnutíma á Íslandi.

Í forsendum matsgerðarinnar segir einnig að stefnandi hafi lýst því á matsfundi að hafa farið í veikindaleyfi þegar hann lenti í slysinu og að hann hafi reynt að snúa aftur til vinnu í hlutastarfi í lok október 2018 en hann hafi ekki getað sinnt starfinu sem skyldi vegna afleiðinga slyssins. Hann hafi í kjölfarið misst starfið þar sem annar maður hafi verið ráðinn í hans stað og hann hafi farið á atvinnuleysisbætur frá 1. desember 2018. Þá segir að í bréfi frá Y, dags. 8. nóvember 2021, komi fram að stefnandi hafi sagt upp starfi sínu 25. ágúst 2018 og hann því aðeins verið að vinna uppsagnarfrestinn þegar hann sneri aftur til vinnu 29. október og unnið til 30. nóvember 2018. Það muni því ekki hafa verið rétt sem komið hafi fram á matsfundi af hálfu stefnanda að hann hafi misst starfið vegna afleiðinga slyssins.

Matsmenn vísa til læknisvottorðs frá X, dags. 18. desember 2018, þar sem segi að stefnandi hafi byrjað að vinna stutta vinnudaga í lok október 2018, en hafi snarversnað við það, og í sama vottorði komi fram að stefnandi hafi verið vinnufær frá 1. desember 2018. Þá er vísað til þess að stefnandi hafi fengið full laun greidd fyrir nóvember 2018 auk 11,07 klukkustunda yfirvinnu.

Á grundvelli framangreindra forsendna, og þá sérstaklega í ljósi þess að stefnandi hóf störf hjá Y að nýju hinn 29. október 2021 og hafi verið metinn að fullu vinnufær frá 1. desember 2018 samkvæmt læknisvottorði, auk þess sem hann sinni fullu starfi í [heimalandi], frá 8.30 til 17.30, telji matsmenn að stefnandi búi ekki við varanlega örorku vegna slyssins. iii.

Með beiðni, dags. 8. febrúar 2022, óskaði stefnandi eftir áliti örorkunefndar á afleiðingum slyssins. Var það niðurstaða nefndarinnar, dags. 13. september 2022, að varanlegur miski stefnanda væri 10 stig og varanleg örorka 10% og að tímabil þjáningabóta væri frá 31. ágúst 2018 til 29. október 2018. Í forsendum og niðurstöðum álitsins er lagt til grundvallar að eftir að stefnandi hafi flutt búferlum til [heimalands]hafi hann reynt að vinna hjá tveimur fyrirtækjum sem bifvélavirki en það hafi ekki gengið þar sem hann hafi ekki treyst sér til þess að vinna jafn þunga vinnu og að lyfta m. a. þungum varahlutum hafi orsakað mikil óþægindi. Í dag vinni hann meira sem stjórnandi (manager), fylli út tjónaskýrslur ásamt öðrum stjórnunarstörfum. Hann ráði við starfið en þurfi oft að hreyfa sig, standa upp vegna ívarandi óþæginda. Stefnandi hafi lýst því að nú hefði hann mest óþægindi frá hálsi, svæði á milli herðablaða ásamt vinstra axlarsvæði. Vinstri handleggur og hönd geti dofnað. Óþægindi frá neðri hluta baks hafi hins vegar minnkað. Hann áætli að vinna áfram sömu vinnu og hann geri nú þar sem hann treysti sér ekki í þyngra starf.

Taldi örorkunefnd að stefnandi hefði í slysinu fengið hálstognun og tognun á efri hluta baks. Taldi nefndin, að virtum öllum gögnum, að stefnandi gæti unnið þau störf sem hann ynni við í dag. Hins vegar gæti hann ekki unnið líkamlega erfið störf, eins og mörg verkefni við bílaviðgerðir gerðu ráð fyrir. Stefnandi hefði verið [á fertugsaldri]á slysdegi og starfað þá við bifvélavirkjun og haldið því áfram eftir slysið. Hann væri lærður bifvélavirki í sínu heimalandi og starfaði þar við sitt fag, mest við pappírsvinnu en að eigin sögn geti hann ekki unnið við bílaviðgerðir vegna afleiðinga slyssins. Væru laun hans lægri vegna þess. Var það niðurstaða örorkunefndar að stefnandi gæti unnið áfram við þau störf sem hann sinnti nú. Hins vegar gæti hann ekki unnið líkamlega erfið störf eins og mörg störf við bílaviðgerðir gerðu ráð fyrir. Taldi nefndin að afleiðingar slyssins hefðu dregið úr möguleikum stefnanda til að afla atvinnutekna og varanleg örorka hans vegnaþess væri 10%.

3.

Stefnandi er lærður bifvélavirki og hefur einnig lokið BS- námi í verkfræði. Að loknu námi vann hann sem bifvélavirki og sölumaður í bifreiðaumboði áður en hann fluttist til Íslands árið 2008, þá [...] ára gamall. Frá því að hann kom til Íslands starfaði hann allan tímann hjá sama vinnuveitanda, Y. Hann sagði upp því starfi 25. ágúst 2018 eða 6 dögum fyrir slysið 31. ágúst s. m. Stefnandi lauk uppsagnarfrestinum að hluta í veikindaorlofi en sneri aftur til starfa 29. október 2018 og vann út uppsagnarfrestinn sem rann út 30. nóvember 2018.

Stefnandi fluttist til [heimalands] í mars árið 2019 og hefur síðan unnið á bifreiðaverkstæðum og í störfum á hans starfssviði. Stefnandi starfar nú sem yfirmaður (manager) hjá [...] og [...] í [heimalandi]og sér m. a. um að fylla út tjónaskýrslur og sinnir öðrum stjórnunarstörfum, sbr. framburð hans fyrir örorkunefnd. Er stefnandi þar í fullu starfi og er vinnutími hans frá 8:30 að morgni til kl. 17:30 á kvöldin.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Skýrslu vitna gáfu matsmennirnir F lögmaður og G læknir, dómkvaddir matsmenn, þau I lögmaður og H læknir, og loks tveir nefndarmenn í örorkunefnd, þeir J læknir og K lögmaður. Verður framburði þeirra lýst í niðurstöðum dómsins eftir því sem tilefni gefst til.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst fullra bóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir þegar bifreiðinni [...]var ekið aftan á bifreið stefnanda. Kröfugerð sína reisir stefnandi á þágildandi umferðarlögum nr. 50/1987, einkum XIII. kafla. Sérstaklega er vísað til 1. mgr. 88. gr., 91. og 95. gr. laganna. Jafnframt er byggt á skaðabótalögum nr. 50/1993 ásamt almennum ólögfestum meginreglum íslensks skaðabótaréttar.

Stefnandi telur ljóst að orsakasamband sé milli tjóns hans og slyssins. Vísar stefnandi til þriggja fyrirliggjandi matsgerða. Í öllum tilvikum hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að orsakatengsl væru milli slyssins og líkamstjóns stefnanda þrátt fyrir að dómkvaddir matsmenn hafi komist að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnanda væri engin. Ljóst sé að skilyrði hinnar hlutlægu ábyrgðarreglu 88. gr. laganna eru uppfyllt í tilviki stefnanda en tjónið hlaust við notkun ökutækis.

Samkvæmt öllum fyrirliggjandi matsgerðum sé talið sannað að stefnandi hafi hlotið varanlegar afleiðingar af slysinu. Stefnandi byggir á því að matsgerð dómkvaddra matsmanna hvað varðar mat á varanlegri örorku, sem stefndi Sjóvá kýs alfarið að byggja á, sé haldin ágöllum og verði því ekki lögð til grundvallar við mat á afleiðingum slyssins. Í fyrsta lagi gerir stefnandi athugasemdir við eftirfarandi lýsingu dómkvaddra matsmanna á einkennum hans sem eiga að vera eftir honum höfð:

Hann segir að það sem hái honum helst í vinnu sé að hann finni fyrir óþægindum í baki þegar hann sitji við tölvuna og hann sé stirður þegar hann standi upp og þurfi að fara inn á verkstæði eftir að hafa setið lengi auk þess sem hann fái verk í hálsinn. Hann eigi erfitt með að beygja sig og taka myndir af bílunum. Eftir vinnu sé hann þreyttur í baki.

Stefnandi telur framangreinda lýsingu matsmanna draga verulega úr því sem hann telji sig hafa sagt á matsfundi. Virðist sem misskilnings hafi oft gætt og að tungumálaörðugleikar geti hafa átt sinn þátt í því. Stefnandi bæði skilji og tali góða ensku og hafi óskað eftir því fyrir matsfund að eiga samskipti við matsmenn á ensku, þannig myndi hann sjálfur heyra spurningarnar á ensku og svara þeim sjálfur. Dómkvaddir matsmenn hafi hins vegar farið fram á að á fundinn mætti túlkur og úr hafi orðið að túlkur var ráðinn til að sitja fundinn og túlka það sem stefnandi sagði á [sínu móðurmáli], yfir á íslensku. Hvorki fulltrúi lögmanns stefnanda né dómkvaddir matsmenn hafi skilið þýðingu túlksins á spurningum matsmanna til stefnanda á [móðurmáli hans], né heldur bein svör stefnanda til túlksins, sem svo hafi túlkað þau á íslensku, með misjöfnum árangri. Fulltrúi lögmanns stefnanda hafi setið fundinn áður en læknisskoðun fór fram og talið að túlkurinn hefði stundum átt erfitt með að koma svörum stefnanda rétt til skila og að skilja spurningar matsmanna. Þá byggir stefnandi á því að ekki hafi alltaf verið rétt eftir honum haft.

Þá vísi matsmenn í vottorðið dags. 27. september 2018, undirritað af C, og staðhæfi að eftirfarandi komi þar fram um ástand stefnanda fljótlega eftir slysið: Matsþoli hafi fengið aðeins hnykk á hálsinn, en ekkert fundið til fyrst eftir slysið. Telur stefnandi að þarna sé ekki rétt með farið. Í vottorðinu segir orðrétt: Hann fær aðeins hnykk á hálsinn en fann ekki svo mikið fyrir þessu strax eftir slysið. Verulegur munur sé á því að finna ekkert til fyrst eftir slys og að finna ekki svo mikið til fyrst eftir slys.

Stefnandi hafi á fundi með matsmönnum lýst núverandi einkennum sínum svo að hann fengi oft verki í hnakkann, háls og út í herðasvæðið og vinstri öxlina við álag, t. a. m. við að snúa höfði eða horfa upp eða niður eða beita griplimum við eitthvað, með dofaleiðni niður í vinstri griplim (alla fingur). Þá hafi hann lýst verkjum í brjóstbaki við álag, svo sem við að sitja lengi eða keyra bíl. Þá sé hann með viðvarandi verki í mjóbaki sem aukist við álag. Verkir og dofaleiðni niður í vinstri griplim veki hann oft á nóttu og í verstu tilvikunum þurfi hann að taka verkjalyf til að geta sofnað á ný. Þá þurfi hann að taka verkjalyf þrisvar til fjórum sinnum í viku að meðaltali. Stefnandi hafi lýst því að vegna daglegra og langvarandi verkja og áhrifa þeirra á daglegt líf liði sér einnig illa andlega.

Skoðun læknis fór fram á matsfundi þar sem segir í matsgerð að það taki í háls stefnanda í endastöðum allra hreyfinga, eymslum er lýst í vöðvafestum í hnakka og vöðvum í hálsi og herðum, meiri vinstra megin. Þá er skráð að þegar þrýst sé þétt á herðasvæðið vinstra megin komi fram dofaleiðni niður í hönd. Það taki í lendhrygg við frambeygju, afturfettu og hliðarsveigjur en í brjósthrygg við bolvindur. Lýst er eymslum í miðlínu á lendhryggnum, neðsta fjórðungi brjósthryggjarins og efsta þriðjungi brjósthryggjarins og í vöðvum með fram hryggnum á sömu svæðum hryggjarins.

Matsmenn hafi talið að orsakatengsl væru milli slyssins 31. ágúst 2018 og núverandi einkenna stefnanda frá háls- og brjósthrygg, m. a. með vísan til þess að slysatburðurinn hefði verið til þess fallinn að valda tognunaráverka á háls og brjósthrygg, einkenni frá háls- og brjósthrygg hafi verið staðfest við komu til læknis degi eftir slysið og að samfella hafi verið í meðferð vegna þessara einkenna eftir slysið og engin saga um sambærileg einkenni fyrir slys. Hins vegar hafi matsmenn ekki talið gögn málsins staðfesta orsakasamhengi milli slyssins og mjóbaksverkja stefnanda.

Matsmenn hafi metið varanlegan miska með hliðsjón af töflu örorkunefndar 9 stig, þar af 6 stig vegna hálshryggjar og 3 stig vegna brjósthryggjar. Stefnandi telur að matsmenn hafi vanmetið varanlegan miska hans. Matsmenn hafi að líkindum metið örorkustig stefnanda vegna hálshryggjar með hliðsjón af lið VI. A. a.2, þ. e. hálstognun, eymsli og ósamhverf hreyfiskerðing sem getur gefið allt að 8 stig.

Í ljósi þess hve miklar afleiðingar slysið hafi haft fyrir stefnanda verði að teljaað miða hefði átt við 8 stigin hið minnsta fyrir þennan þátt. Hvað varðar áverka stefnanda á brjósthrygg sé vísað til liðar VI. A. b.1 í töflu örorkunefndar, sem vert sé að hafa til hliðsjónar og taki til áverka á brjósthrygg. Þar komi fram að slíkur áverki gefi 5– 8 miskastig. Í þessum lið hafi vantað töluvert upp á rökstuðning matsmanna fyrir því hvers vegna þeir mátu miskastig vegna áverka á brjósthrygg svo lágt og í raun undir lágmarksviðmiði samkvæmt töflu örorkunefndar. Slíkur áverki ætti að gefa í það minnsta 5 miskastig en í tilfelli stefnanda verði að telja að fullt tilefni hafi verið til að miða miska hans við efri mörkin, þ. e. 8 miskastig, með vísan til læknisfræðilegra gagna um ástand hans eftir slysið, greinargerðar sjúkraþjálfara og skoðunar og viðtals á matsfundi. Í rökstuðningi matsmanna komi fram að samfella hafi verið í meðferð framangreindra einkenna eftir slysið og að ekki sé fyrri saga um sambærileg einkenni. Hins vegar hafi matsmenn með einni setningu talið að ekki væri hægt að rekja mjóbakseinkenni stefnanda til slyssins, þ. e. að gögn málsins sýndu ekki fram á orsakatengsl milli mjóbaksverkja stefnanda og slyssins.

Stefnandi telur framangreinda niðurstöðu dómkvaddra matsmanna ekki standast og telur hann að sömu rök og matsmenn færðu fyrir orsakasamhengi vegna einkenna frá háls- og brjósthrygg eigi við um einkenni frá mjóbaki. Stefnandi bendir á að í komu til læknis þann 23. september 2018, þ. e. 23 dögum eftir slysið, hafi hann kvartað yfir verkjum í mjóbaki, verkjum milli herðablaða og spennuhöfuðverk auk einkenna frá brjósthrygg og hálshrygg.

Stefnandi hafi ekki haft sögu um einkenni frá mjóbaki fyrir slysið, umkvartanir hans vegna verkja í mjóbaki hafa verið stöðugar og eigi sér stoð í gögnum málsins, þar á meðal læknisfræðilegum gögnum. Þá hafi það verið mat matsmanna í fyrri örorkumatsgerð, dags. 3. janúar 2020, að mjóbakseinkenni mætti rekja til slyssins einsog einkenni frá brjóst- og hálshrygg. Mati sínu til stuðnings hafi dómkvaddir matsmenn einnig vísað til þess að ekki hefði verið getið um áverka á mjóbaki í tjónstilkynningu. Bendir stefnandi á að í tjónstilkynningu sé áverkum lítið sem ekkert lýst, enda hafi engin læknisfræðileg gögn legið fyrir þegar þáverandi lögmaður stefnanda tilkynnti tjónið.

Stefnandi telur að orsakatengsl séu einnig milli einkenna frá mjóbaki og slyssins, læknisfræðileg gögn liggi fyrir þar um og engu breyti í því samhengi hvað komi fram á staðlaðri tjónstilkynningu á upphafsstigum máls. Þá hafi stefnandi fyrir slysið aldrei leitað til læknis vegna verkja í mjóbaki, eins og staðfest sé í áðurnefndu læknisvottorði, dags. 23. september 2018. Byggir stefnandi á því að niðurstaða matsmanna hvað mjóbakseinkenni varðar sé haldin ágöllum.

Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi að varanlegur miski hans hafi verið verulega vanmetinn í mati dómkvaddra matsmanna og verði því ekki á því byggt.

Varðandi mat á varanlegri örorku telur stefnandi lýsingu dómkvaddra matsmanna ekki gefa rétta mynd af stöðu hans og atvinnumöguleikum eftir slysið. Stefnanda hafi boðist starf í [heimalandi] vegna áratuga reynslu sinnar sem bifvélavirki. Vinnan hafi verið sambærileg þeirri sem hann hafði unnið hér á landi á Y og falist í viðgerðum á bifreiðum. Stefnandi hafi ekki getað unnið þá vinnu og því þurft að láta af störfum eftir mánaðar reynslutímabil. Fljótlega eftir það hafi hann fundið sér annað starf, þar sem ekki var ætlast til þess að hann sinnti viðgerðum á bifreiðum en launin voru töluvert lægri. Stefnandi hafi í því starfi einstaka sinnum þurft að bera varahluti á milli staða stutta vegalengd. Það hafi hann ekki getað vegna afleiðinga slyssins og neyðst því enn til að finna sér aðra atvinnu.

Stefnandi hafi síðar fengið það starf sem hann nú sinni og sé ekki með nokkru móti sambærilegt því starfi sem hann áður sinnti. Stefnandi hafi verið ráðinn inn sem fulltrúi í tjónadeild og hafi hann verið umsjónarmaður tryggingadeildar hjá fyrirtækinu.[...], sem sé umboð [...]- bifreiða í [heimalandi stefnanda]. Starf hans sé að öllu leyti skrifstofuvinna þar sem stefnandi eigi í samskiptum við framleiðanda og/eða innflutningsaðila bifreiða í tengslum við tjón á bifreiðum hjá umboðinu, ásamt því að sjá um útfyllingar á tjónstilkynningum. Tekjur stefnanda séu töluvert lægri en þær sem hann hafði áður en slysið átti sér stað sem og þær tekjur sem honum hafi boðist í sambærilegu starfi og hann vann fyrir slys og þurfti frá að hverfa. Þá vinni stefnandi ekki yfirvinnu eins og hann gerði fyrir slys. Matsmenn hafi litið algjörlega fram hjá þessum atriðum í matsgerð sinni. Stefnandi byggir á því að ekki sé tækt að halda öðru fram en að hann búi við varanlega örorku í kjölfar slyssins.

Fyrir liggi að stefnandi hafði unnið hjá Y í 100% starfi í tæpan áratug þegar slysið átti sér stað. Í matsgerð komi fram að hann hafi unnið að meðaltali 30– 50 yfirvinnutíma á mánuði. Það starf sem stefnandi hafi gegnt meirihluta síns starfsaldurs sé líkamlega erfitt og slysið hafi gert það að verkum að hann geti ekki sinnt því eins og áður. Í því samhengi skipti engu máli hvort stefnandi sinnti því starfi á Íslandi á Y eða á allt öðrum vinnustað, jafnvel í [heimalandi sínu], tjónið sé hið sama hvernig sem á það er litið.

Matsmenn bendi sérstaklega á og telja það ekki rétt sem fram hafi komið á fundi að stefnandi hafi missti vinnuna vegna afleiðinga slyssins og virðast að einhverju leyti fallast á það með stefnda að starfslokin hafi verið hans val. Ekki verði séð hvaða þýðingu það eigi að hafa hvað varðar líkamstjón stefnanda hvernig starfslok hans komu til, stefnandi varð fyrir varanlegu líkamstjóni við slysið og sé það algjörlega óháð því hvernig hans starfslok komu til.

Samtíma gögn staðfesti að stefnandi hafi lengi verið óvinnufær til fyrri starfa eftir slysið og sé enn. Hann hafi reynt að hefja störf að nýju en þurft frá að hverfa vegna vangetu til að sinna þeim störfum sem hann hafði sinnt sl. áratug. Eins og fram komi í vottorði frá vinnuveitanda stefnanda hafi hann lokið störfum fyrir félagið þann 30. nóvember 2018, að hluta til í veikindaleyfi, og þar komi fram að hann hafi sagt upp störfum í lok ágúst sama ár. Hafi bæði vinnuveitanda og stefnanda verið ljóst að hann gæti ekki lengur sinnt starfi sínu vegna slyssins. Ekkert bendi til annars en að hann hefði unnið áfram hjá Y, í það minnsta út uppsagnarfrestinn, eða í öðru sambærilegu starfi, hefði slysið ekki átt sér stað. Stefnandi hafi reynt að vinna uppsagnarfrestinn en snarversnað við það og þurft að fara í veikindaleyfi að nýju og hafi hann því ekki getað unnið uppsagnarfrestinn nema að litlum hluta. Stefnandi hafi, á þeim 11 árum sem hann bjó hér á landi, oft fengið heimþrá og þau hjónin rætt það að flytja aftur til heimalandsins eins og gengur með fólk sem flyst til annars lands en það er fætt í. Hins vegar hafi þau aldrei látið verða af því enda hafi þeim liðið vel hér á landi, börnin þeirra gengið hér í grunnskóla og þau átt tengslanet vina hér á landi. Áður en slysið átti sér stað hafði stefnandi nýlega fengið launahækkun. Eftir slysið hafi hins vegar allt breyst til verri vegar fyrir stefnanda, hann hafi misst öruggar tekjur og tækifæri til að afla tekna hér á landi, þjáðst af verkjum vegna slyssins og andleg heilsa hans hafi hrunið.

Í niðurstöðu matsmanna segir:

Með hliðsjón af framangreindu og þá sérstaklega því að tjónþoli hóf störf hjá Y að nýju 29. október [2018] og var metinn að fullu vinnufær frá 1. desember 2018 samkvæmt læknisvottorði, auk þess sem hann sinnir í dag fullu starfi í [heimalandi sínu] þar sem vinnutími er frá 8.30 til 17.30 telja matsmenn að tjónþoli búi ekki við varanlega örorku vegna slyssins.

Ekki sé hægt að fallast á þessa niðurstöðu. Það tímabil sem matsmenn vísi til um að stefnandi hafi snúið aftur til starfa á verkstæðinu sé hið sama og hann fór aftur í veikindaleyfi á vegna versnandi einkenna. Framangreint hafi ítrekað verið nefnt, bæði í sjúkragögnum, athugasemdum til dómkvaddra matsmanna og í fyrirliggjandi matsgerðum. Þá telur stefnandi að vottorð læknis um vinnufærni hans vegna greiðslna frá Vinnumálastofnun hafi enga þýðingu varðandi varanlega örorku stefnanda til fyrri starfa. Stefnandi telur að fyrirliggjandi gögn staðfesti að einkenni hans, sem matsmenn mátu til 9% miska, valdi því að hann búi nú við varanlega örorku.

Séu bornar saman þær tvær atburðarásir sem hefðbundið sé að gera við mat á varanlegri örorku, þ. e. annars vegar sú atburðarás sem ætla má að hefði orðið í atvinnuþátttöku stefnanda hefði slysið ekki orðið og hins vegar sú atburðarás sem orðin er og ætla má að verði í framtíðinni í atvinnuþátttöku að teknu tilliti til þess líkamstjóns sem hlaust af slysinu, sé ljóst að mati stefnanda að hann hefði unnið áfram sem bifvélavirki, þ. e. við viðgerð bifreiða, eins og hann hafi menntun til, hefði slysið ekki orðið. Þá beri einnig að líta til þess að möguleikar stefnanda til að drýgja tekjur sínar séu verulega skertir vegna slyssins og ljóst að hann hafi unnið töluverða yfirvinnu við störf sín hjá Y sem hafi skilað sér í aukinni tekjuöflun auk þess að hann hafi tekið að sér verkefni utan sérstaks vinnutíma sem fólust í því að gera upp bifreiðir sem hann svo seldi. Þá sé ljóst að misskilnings gæti í matsgerð dómkvaddra matsmanna hvað varðar meinta yfirvinnu stefnanda nú í dag. Í matsgerð er því haldið fram að stefnandi vinni 9 klukkustundir á dag á virkum dögum og lagt til grundvallar að miðað við hefðbundinn 8 klukkustunda vinnudag samsvari það 20 klukkustundum í yfirvinnu á mánuði. Stefnandi mótmælir þeirri ályktun matsmanna og telur að hún sé röng. Greiðsla vegna yfirvinnu miðist við þann tíma sem starfsmaður vinni utan hefðbundins dagvinnutíma og því sé tímakaup fyrir yfirvinnu að öllu jöfnu hærra en í dagvinnu. Ráðningarsamningur stefnanda við núverandi vinnuveitanda hafi legið fyrir matsmönnum. Þar komi fram að vinnutími sé 40 klst. á viku, þ. e. 8 klst. á dag. Í matsgerð komi fram að vinnutími stefnanda sé frá kl. 8.30– 17.30. Það sé ekki rétt. Stefnandi mæti til vinnu kl. 8 á morgnana og vinni 4 klukkustundir fyrir hádegi, þ. e. frá 8– 12, frá klukkan 12– 13 sé hádegishlé, ógreitt, og svo vinni hann frá klukkan 13- 17, sbr. staðfestingu núverandi vinnuveitanda stefnanda. Vinnudagur stefnanda sé samkvæmt þessu 8 klukkustundir. Að framangreindu virtu sé framsetning þessi í matsgerðinni ótæk og ekki á henni byggjandi.

Stefnandi telur örorkumatsgerð, dags. 3. janúar 2020, sem og matsgerð örorkunefndar betur rökstudda hvað varðar varanlegar afleiðingar slyssins og þá sérstaklega varanlega örorku. Gera verði þá kröfu að ákvörðun um að færa varanlega örorku úr 25% niður í enga, sbr. matsgerð dags. 3. janúar 2020, þurfi að byggja á traustum grunni.

Stefnandi telur augljóst að dómkvaddir matsmenn hafi í mati sínu vanmetið þær varanlegu afleiðingar sem hann þurfi að kljást við til framtíðar og verði því ekki á þeirri matsgerð byggt.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að styðjast eigi við örorkumatsgerð, dags. 3. janúar 2020, við mat á afleiðingum slyss stefnanda 31. ágúst 2018. Í matsgerðinni sé farið ítarlega yfir félagslegar aðstæður stefnanda, slysið, samtímagögn sem skráðu komur hans til læknis sem og sjúkraþjálfun. Í skoðunarkafla matsgerðarinnar komi fram að stefnandi hafi aðspurður um verkjasvæði bent á aftanverðan háls og hnakka, einnig á mörk háls og brjósthryggjar, lýst verkjum á vinstri öxl og herðasvæði, svæðinu milli herðablaða og þvert yfir hrygginn neðan þeirra og bent á mörk mjóbaks og spjaldhryggjar. Stefnandi hafi undirgengist læknisskoðun og helstu niðurstöður hennar verið þær að við skoðun á hálsi vantaði tvær fingurbreiddir á að haka næmi við bringu í frambeygju. Það tæki í með óþægindum aftan í hnakka. Reigja hafi verið stirð með óþægindum á mörkum háls og brjósthryggjar.

Matsmenn komust að þeirri niðurstöðu eftir að hafa yfirfarið sjúkraskrár og önnur samtímagögn, skoðað stefnanda og rætt við hann að hann hefði í umferðarslysinu hlotið tognunaráverka á háls og bak og að núverandi einkenni hvað það varðaði væru afleiðingar slyssins. Hvað axlareinkenni stefnanda varðaði töldu matsmenn þau ekki til afleiðinga slyssins þar sem ekki hefði verið getið um þau í gögnum.

Rökstuðningur matsmanna um varanlegan miska stefnanda var eftirfarandi:

Með hliðsjón af því sem að framan greinir telja matsmenn að óþægindi þau sem tjónþoli býr við valdi honum líkamlegri færnisskerðingu, skerðingu á lífsgæðum og truflun á athöfnum daglegs lífs eins og heimilisstörfum og frístundum. Telja matsmenn varanlegan miska vegna afleiðinga slyssins hæfilega metinn 15/100 og er við matið stuðst við töflu örorkunefndar um miskastig liði VI. A. a, b. og c.

Í rökstuðningi matsmanna vegna varanlegrar örorku, sem þeir mátu 25%, komi fram að stefnandi hafi unnið sem bifvélavirki á Y frá því að hann fluttist til Íslands árið 2008 o. fl. Þá segir eftirfarandi:

Við mat á varanlegri örorku byggja matsmenn á því að langlíklegast sé að hann hefði unnið áfram sem bifvélavirki, hefði slysið ekki orðið, og að afleiðingar slyssins skerði vinnugetu hans sem bifvélavirki, einkum vegna skerðingar á álags og úthaldsþoli en ljóst má vera að a. m. k. sum störf bifvélavirkja teljast vera líkamlega erfið.

Stefnandi byggir á því að matsmenn hafi, ólíkt dómkvöddum matsmönnum, lagt hefðbundin sjónarmið skaðabótaréttarins til grundvallar niðurstöðu sinni um varanlega örorku hans, þ. e. bornar hafi verið saman tvær atburðarásir, sú sem ætla hafi mátt að hefði orðið hefði slysið ekki orðið og sú atburðarás sem orðin er og ætla má að verði í framtíðinni að teknu tilliti til þess líkamstjóns sem af slysinu hlaust. Niðurstaða matsmanna sé sú að langlíklegast sé að stefnandi hefði haldið áfram störfum sínum sem bifvélavirki og að afleiðingar slyssins skerði vinnugetu hans til fyrri starfa. Staðfestar afleiðingar slyssins fyrir möguleika stefnanda til atvinnuþátttöku séu þess eðlis að 25% varanleg örorka sé síst of lág miðað við þá matsframkvæmd sem tíðkast hafi í sambærilegum málum.

Stefnandi byggir á því í varakröfu að leggja beri álitsgerð örorkunefndar til grundvallar dómsniðurstöðu. Hún sé byggð á frumgögnum, þ. e. læknisfræðilegum gögnum sem fyrir liggi í málinu. Örorkunefnd telji sannað að stefnandi hafi í umferðarslysinu í ágúst 2018 hlotið hálstognun og tognun á efri hluta baks. Niðurstaða örorkunefndar um varanlegan miska hafi verið 10 stig. Hvað varðar varanlega örorku stefnanda sé það niðurstaða örorkunefndar að afleiðingar slyssins geri það að verkum að hann geti ekki unnið líkamlega krefjandi vinnu eins og hann gerði áður. Nánar um þetta segir eftirfarandi í niðurstöðukafla álitsgerðar örorkunefndar:

Tjónþoli var [...]ára á slysdegi. Hann starfaði þá sem bifvélavirki og hélt því áfram eftir slysið. Tjónþoli er lærður bifvélavirki í heimalandi sínu og starfar þar enn sem bifvélavirki, mest við pappírsvinnu en að eigin sögn geti hann ekki unnið við bílaviðgerðir vegna afleiðinga slyssins. Séu laun hans lægri vegna þess. Örorkunefnd telur að tjónþoli geti áfram unnið þau störf sem hann er við í dag. Hins vegar geti hann ekki unnið líkamlega erfið störf eins og mörg verkefni við bílaviðgerðir geri ráð fyrir.

Örorkunefnd hafi þannig talið sannað að afleiðingar slyssins hefðu dregið úr möguleikum stefnanda til að afla atvinnutekna og talið varanlega örorku hans hæfilega metna 10%.

Að lokum byggir stefnandi á því að stefndi Sjóvá hafi þegar viðurkennt að hann hafi hlotið varanlega örorku í kjölfar slyssins. Stefndi hafi fallist á að greiða stefnanda 5 stiga varanlegan miska og 5% varanlega örorku á grundvelli örorku matsgerðarinnar, auk tímabundinna afleiðinga. Ljóst sé að félagið hafi ekki átt von á öðru en að greiðsluskylda þess vegna varanlegra afleiðinga slyssins yrði í það minnsta 5 stig vegna varanlegs miska og 5% vegna varanlegrar örorku og að öllum líkindum mun meira, ella hefði það aldrei samþykkt að greiða inn á kröfuna með þeim hætti sem gert var.

Í bótauppgjöri stefnda, dags. 20. febrúar 2020, komi skýrt fram að stefndi Sjóvá hafi greitt inn á tjón stefnanda, bæði vegna varanlegrar örorku og varanlegs miska, og þá hafi þáverandi lögmaður stefnanda ritað eftirfarandi yfir undirskrift sinni: Móttekið sem innborgun inn á kröfur dags. 9.1.2020 með öllum fyrirvörum.

Stefnandi byggir á því að tjón hans hafi aðeins verið bætt að hluta. Stefnda beri að bæta honum tjón sitt að fullu í samræmi við meginmarkmið skaðabótalaga um fullar bætur til handa tjónþola. Með innborgun sinni inn á kröfur stefnanda sé einsýnt að stefndi sjálfur hafi verið meðvitaður um að varanlegar afleiðingar stefnanda af völdum umferðarslyssins væru víðtækari en stefndi hafi nú þegar bætt.

Með vísan til alls framangreinds beri stefnda að greiða stefnanda fullar bætur, þ. e. þær sem eftir standa óuppgerðar, aðallega á grundvelli matsgerðar, dags. 3. janúar 2020, en til vara á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar, dags. 13. september 2022.

Um sundurliðun dómkrafna byggir stefnandi á skaðabótalögum nr. 50/1993 eins og þau voru á slysdegi, aðallega á örorkumatsgerð sem málsaðilar öfluðu sameiginlega og til vara á álitsgerð örorkunefndar.

Mismunandi fjárhæðir stefnukrafna skýrist annars vegar af því að miðað sé við örorkumat, dags. 3. janúar 2020, hvað varðar miskastig og örorkuprósentu í aðalkröfu, en við álitsgerð örorkunefndar, dags. 13. september 2022, í varakröfu. Í báðum tilvikum sé miðað við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hvað tekjuviðmið útreiknings á varanlegri örorku varðar.

Aldursstuðull stefnanda sé ekki sá sami í aðal- og varakröfu, sem skýrist af því að í örorkumatsgerð, dags. 3. janúar 2020, sem aðalkrafan byggist á er stöðugleikatímapunktur metinn 30. nóvember 2018 og aldursstuðull hans því 11,615 en í álitsgerð örorkunefndar hafi stöðugleikinn hins vegar verið ákveðinn 29. október 2018 og aldursstuðullinn sem varakrafan byggist á sé því 11,636.

Þá eru uppreiknaðar fjárhæðir viðmiðunartekna í aðal- og varakröfu ekki þær sömu vegna mismunandi stöðugleikatímapunkts sem valdi því að launavísitala sé ekki sú sama og þar af leiðandi sé lítillegur munur á uppreiknuðum fjárhæðum viðmiðunartekna.

Um vaxtakröfur taki stefnandi fram að í aðal- og varakröfu sé krafist vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá slysdegi hvað miskabætur varðar en frá stöðugleikapunkti hvað varanlega örorku varðar. Í aðalkröfu sé miðað við stöðugleikapunkt þann 30. nóvember 2018 og í varakröfu þann 29. október 2018. Dráttarvaxta sé krafist mánuði eftir að bótakröfu var komið á framfæri við stefnda Sjóvá.

Í aðalkröfu sé miðað við dagsetninguna 9. febrúar 2020 en kröfugerð byggð á örorkumatsgerð, dags. 3. janúar 2020, hafi verið komið á framfæri þann 9. janúar 2020 þannig að frá og með 9. febrúar sama ár beri kröfurnar dráttarvexti. Hvað varðar varakröfu sem byggð er á álitsgerð örorkunefndar hafi kröfugerð verið komið á framfæri við stefnda Sjóvá þann 15. september 2022 þannig að frá og með 15. október 2022 beri kröfur sem settar eru fram í varakröfu stefnanda dráttarvexti.

Aðalkrafa stefnanda miðist við örorkumatsgerð F, lögmanns og G læknis, dags. 3. janúar 2020. Með uppgjöri, dags. 20. febrúar 2020, hafi stefndi Sjóvá greitt inn á kröfu stefnanda á grundvelli matsgerðarinnar. Stefndi hafi greitt stefnanda bætur vegna 5 stiga varanlegs miska og 5% varanlegrar örorku sem stefnandi móttók sem innborgun inn á kröfurnar sem settar höfðu verið fram í kröfubréfi, dags. 9. janúar 2020. Í aðalkröfu hafi þegar greidd innborgun inn á kröfu stefnanda, vegna varanlegrar örorku og miska, verið dregin frá. Í örorkumatsgerð hafi stefnandi verið talinn hafa hlotið 15 stiga varanlegan miska og 25% varanlega örorku. Aðalkrafan miðist því við 10 stiga varanlegan miska og 20% varanlega örorku.

Krafa um miskabætur, sbr. 4. gr. skaðbótalaga, hljóði upp á 1.137.750 krónur (11.377.500,- x 10%). Fjárhæðin miðist við lánskjaravísitölu í janúar 2020 (9.335 stig), sbr. 15. gr. sömu laga. Krafa um varanlega örorku, sbr. 5.– 7. gr. skbl., er að fjárhæð 26.069.709 kr. ( 11.222.432,- x 11,615 x 20%) og byggist á neðangreindum forsendum:

Hvað varðar viðmiðunartekjur stefnanda miðist aðalkrafa við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skbl. Árið 2015 hafi hann verið með 9.035.755 kr. í tekjur, uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 11.693.125 kr. og við það bætist 8,00% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og fjárhæðin sé því 12.628.575 kr. Árið 2016 hafi hann verið með 8.190.454 krónur í tekjur og uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 9.517.447 krónur og við það bætist 8,25% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og sé fjárhæðin því 10.302.636 krónur. Árið 2017 hafi hann verið með 9.035.755 krónur í tekjur og uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 9.827.080 krónur og við það bætist 9,25% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og sé fjárhæðin því 10.736.085 krónur.

Meðalárslaun með mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemi því 11.222.432 krónum.

Aldursstuðull stefnanda sé 11,615 enda hafi hann verið [...] ára og [...] daga gamall er hann náði stöðugleikapunkti þann 30. nóvember 2018. Höfuðstóll aðalkröfu stefnanda sem samanstandi af samtölu miskabóta og bóta fyrir varanlega örorku verði því 27.207.459 krónur (1.137.750 + 26.069.709).

Varakrafa stefnanda miðist við álitsgerð örorkunefndar, dags. 13. september 2022. Með sömu rökum og hvað varðar aðalkröfu stefnanda hafi innborgun stefnda Sjóvár inn á tjón hans verið dregin frá upphæðinni og miðað við að stefndi hafi þegar greitt stefnanda 5 stiga miska og 5% varanlega örorku. Í álitsgerð Örorkunefndar hafi stefnandi verið talinn hafa hlotið 10 stiga varanlegan miska og 10% varanlega örorku. Varakrafan miðist því við 5 stiga varanlegan miska og 5% varanlega örorku.

Krafa um miskabætur, sbr. 4. gr. skaðabótalaga, hljóði upp á 666.000 krónur (13.320.00,- x 5%). Fjárhæðin miðist við lánskjaravísitölu í september 2022 (10,929 stig), sbr. 15. gr. sömu laga. Krafa um varanlega örorku, sbr. 5.– 7. gr. skaðabótalaga, sé að fjárhæð 6.519.474 krónur (11.209.946,- x 11,636 x 5%) og byggist á neðangreindum forsendum:

Hvað varðar viðmiðunartekjur stefnanda miðist aðalkrafa við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skbl. Árið 2015 hafi hann verið með 9.035.755 króna tekjur, uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 11.675.688 krónur og við það bætist 8,00% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og fjárhæðin sé því 12.609.743 krónur. Árið 2016 hafi hann verið með 8.190.454 krónur í tekjur, uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 9.503.254 krónur og við það bætist 8,25% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og sé fjárhæðin því 10.287.273 krónur. Árið 2017 hafi hann verið með 9.035.755 krónur í tekjur, uppreiknuð m. v. launavísitölu sé fjárhæðin 9.812.425 krónur og við það bætist 9,25% mótframlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð og sé fjárhæðin því 10.720.075 krónur. Meðalárslaun með mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð nemi því 11.205.697 krónum. Aldursstuðull stefnanda sé 11,636 enda hafi hann verið [...] ára og [...] daga gamall er hann náði stöðugleikapunkti þann 29. október 2018. Höfuðstóll varakröfu stefnanda sem samanstandi af samtölu miskabóta og bóta fyrir varanlega örorku verði því 7.185.474 krónur (666.000 + 6.519.474).

Þrautavarakrafa stefnanda miðist við dómkvadda matsgerð, dags. 23. nóvember 2021. Með sömu rökum og varðandi aðal- og varakröfu stefnanda hafi innborgun stefnda Sjóvár inn á kröfur stefnanda verið dregin frá upphæðinni og miðað við að stefndi hafi þegar greitt stefnanda 5 stiga miska. Í dómkvaddri matsgerð hafi stefnandi verið talinn hafa hlotið 9 stiga varanlegan miska. Þrautavarakrafa miðist því við 4 stiga varanlegan miska. Krafa um miskabætur, sbr. 4. gr. skaðabótalaga, hljóði upp á 498.540 krónur. Fjárhæðin miðist við lánskjaravísitölu í mars 2022 (10,226 stig), sbr. 15. gr. laganna. Þá sé krafist vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá slysdegi hvað miskabætur varðar. Kröfu um vangreiddan 4% miska hafi verið komið á framfæri þann 2. mars 2022 og því beri krafan dráttarvexti frá og með 2. apríl sama ár.

Stefnandi krefst greiðslu útlagðs kostnaðar vegna öflunar matsgerða og vegna ferðakostnaðar, sbr. 1. mgr. 1. gr. skbl. þar sem kveðið sé á um að sá sem beri ábyrgð á líkamstjóni skuli greiða skaðabætur fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón sem af því hlýst. Staðfest hafi verið í dómaframkvæmd Hæstaréttar að kostnaður vegna vottorða lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna, sem og vegna mats á varanlegum miska og varanlegri örorku, sem aflað sé áður en mál er höfðað, geti fallið undir sjúkrakostnað í framangreindum skilningi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 748/2012. Krafa stefnanda um útlagðan kostnað meðfram aðal-, vara- og þrautavarakröfu hljóði upp á 483.706 kr. (433.00 + 50.701) og samanstandi af eftirfarandi: Kostnaður vegna álitsgerðar örorkunefndar, 433.000 kr. Ferðakostnaður 50.701 kr. Um er að ræða flugkostnað stefnanda við það að sækja matsfund hjá örorkunefnd, þ. e. 367,7 evrur (164,79 + 202,91) eða 50.701 kr. m. v. miðgengi evru hjá Seðlabanka Íslands þann 27. maí 2022 (137,9 x 367,7).

Dráttarvaxta samkvæmt 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga, er krafist mánuði eftir að bótakröfu var komið á framfæri við stefnda Sjóvá. Kröfugerðinni hvað útlagðan kostnað stefnanda varðar var komið á framfæri við stefnda Sjóvá þann 15. september 2022 þannig að frá og með 15. október sama ár beri kröfurnar dráttarvexti.

2. Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndu byggja aðalkröfu sína um sýknu á því að stefndi Sjóvá hafi þegar greitt stefnanda fullnaðarbætur vegna slyss stefnanda, í raun bætur umfram skyldu, og því eigi stefnandi engar frekari kröfur á stefnda.

Samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar og einkamálaréttarfars beri tjónþoli í skaðabótamáli sönnunarbyrði fyrir því að viðkomandi hafi orðið fyrir tjóni vegna tiltekins bótaskylds atburðar. Þá beri tjónþoli einnig sönnunarbyrði fyrir því að orsakatengsl séu á milli tiltekinna einkenna sem tilgreind eru í læknisfræðilegum gögnum, sem og að þau séu sennileg afleiðing af hinum bótaskylda atburði. Sömuleiðis beri hann allan hallann af sönnunarskorti um þessi atriði.

Um sönnun líkamstjóns vegna umferðarslysa gildi m. a. ákvæði 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 66. gr. einkamálalaga nr. 91/1991, sbr. einnig IX. kafla sömu laga. Samkvæmt umræddum ákvæðum og þeim reglum sem skapast hafa í dómaframkvæmd geti aðilar slysamáls óskað eftir áliti örorkunefndar á fyrirliggjandi „sérfræðilegu áliti“ um örorku eða miskastig tjónþola. Sætti aðili sig ekki við niðurstöðu örorkunefndar getur viðkomandi óskað eftir dómkvaðningu matsmanna skv. IX. kafla eml. og þannig hnekkt niðurstöðu örorkunefndar. Loks getur aðili slysamáls óskað eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna skv. 64. gr. eml. til að fá hnekkt matsgerð undirmatsmanna.

Stefndu byggja á því að þegar fyrir liggur matsgerð dómkvaddra matsmanna verði slíkri matsgerð ekki hnekkt með öflun álits örorkunefndar. Leiði það beinlínis af tilvísun 10. gr. skaðabótalaga um sérfræðilegt álit, en matsgerð dómkvaddra matsmanna geti ekki talist sérfræðilegt álit heldur vísar ákvæðið til frummats sérfræðinga sem aðilar slysamáls sammælast um. Þá benda stefndu á að skv. skýrri dómaframkvæmd verði matsgerð dómkvaddra matsmanna talin vega þyngra en önnur fyrirliggjandi möt, nema að sýnt hafi verið fram á ágalla á matsgerð, sbr. t. d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 298/2004 og 489/2012.

Stefndu vísa einnig til þess að matsgerð dómkvaddra matsmanna sé ítarleg, vel rökstudd og byggð á ítarlegum gögnum og samskiptum við stefnanda. Þá hafi aðilum gefist færi á að koma athugasemdum sínum á framfæri við matsmenn sem báðir aðilar nýttu sér. Sé því ljóst að matsgerð dómkvaddra matsmanna hafi hlotið vönduðustu málsmeðferðina af þeim þremur matsgerðum sem liggja fyrir í málinu, auk þess sem hún sé ítarlegust og best rökstudd. Hafi stefnandi ekki á nokkurn hátt getað sýnt fram á að hún sé haldin göllum eða að henni sé á nokkurn hátt ábótavant. Beri því skv. framangreindum reglum að leggja niðurstöður hennar til grundvallar við úrlausn máls þessa.

Stefndu benda einnig á að hafi stefnandi verið ósáttur við niðurstöður hinna dómkvöddu matsmanna hafi honum verið í lófa lagið að afla mats dómkvaddra yfirmatsmanna á matsgerðinni skv. heimild í 64. gr. eml. Af orðalagi ákvæðisins og dómaframkvæmd megi draga þá ályktun að vilji aðili óska endurmats á tilteknum þáttum matsgerðar dómkvaddra matsmanna eigi hann kost á því að afla yfirmats. Með gagnályktun frá orðalaginu megi sömuleiðis komast að þeirri niðurstöðu að endurskoðun slíkrar matsgerðar verði ekki komið við með öðrum hætti. Stefnandi kaus hins vegar að afla ekki matsgerðar dómkvaddra yfirmatsmanna, og beri hann því hallann af því við sönnunarmat á afleiðingum umferðarslyss hans.

Að öllu framangreindu virtu telja stefndu að leggja beri matsgerð dómkvaddra matsmanna til grundvallar við úrlausn máls þessa og líta fram hjá öðrum fyrirliggjandi matsgerðum í málinu.

Stefndu mótmæla því að sönnun liggi fyrir um að stefnandi hafi hlotið varanlegar afleiðingar af umferðarslysinu þann 31. ágúst [ 2018] og telja ósönnuð orsakatengsl milli þeirra áverka sem stefnandi lýsir og umferðarslyssins. Stefndu mótmæla því sérstaklega að stefndi Sjóvá hafi með greiðslum viðurkennt bótaskyldu vegna varanlegrar örorku, en umræddar greiðslur hafi verið greiddar með fyrirvara um réttmæti bótakrafna stefnanda. Sömuleiðis geti stefnandi ekki öðlast rétt til greiðslna skaðabóta, umfram niðurstöður örorkumats, á þeim forsendum að stefndi Sjóvá hafi greitt stefnanda tiltekna fjárhæð.

Stefndu benda á að við mat á því hvort stefnandi hafi orðið fyrir varanlegum afleiðingum við slysið og varanlegri skerðingu á öflun atvinnutekna verði að líta til eftirfarandi þátta.

Í fyrsta lagi bendi stefndu á þá staðreynd að þau læknisfræðilegu gögn sem liggja til grundvallar sönnunarfærslu stefnanda eru afar fátækleg. Aðeins sé um fáar komur til lækna að ræða og séu lýsingar stefnanda á einkennum misvísandi. Þau einkenni sem stefnandi lýsi séu almenns eðlis og sambærileg þeim einkennum sem þorri vinnandi fólks glími við í skemmri eða lengri tíma á ævinni.

Í öðru lagi fái hluti þeirra einkenna sem stefnandi lýsir á matsfundum ekki stoð í læknisfræðilegum og öðrum gögnum málsins. Í tjónstilkynningu er afleiðingum slyssins lýst sem verkjum í hálsi. Í lokavottorði C, dags. 27. september 2018, sé aðeins lýst verkjum í hálsi og herðum. Verði ekki séð af þeim að stefnandi hafi lýst verkjum í mjóbaki eða vinstri og hægri öxl sem hann lýsti síðar fyrir matsmönnum.

Stefndu telja að einnig beri að líta til þess að lýsingar stefnanda á afleiðingum slyssins og meintri færniskerðingu séu í ósamræmi við gögn málsins og ótrúverðugar með hliðsjón af öðrum málavöxtum. Stefnandi haldi því t. d. fram að hann hafi misst vinnu sína hjá Y vegna afleiðinga slyssins, en í bréfi vinnuveitandans, dags. 8. nóvember 2021, sem vitnað er til í matsgerð dómkvaddra matsmanna, komi fram að stefnandi hafi sagt upp starfi sínu nokkrum dögum fyrir slysið. Þá segi stefnandi að hann hafi átt erfitt með að sinna starfi sínu á Y á uppsagnartímanum, en stefnandi hafi hins vegar verið í 100% starfi í nóvember 2018 og unnið auk þess yfirvinnu á tímabilinu. Þar að auki hafi hann snúið aftur til vinnu áður en vottuðu veikindatímabili var lokið. Þá lýsti stefnandi því fyrir matsmönnum að hann hefði átt erfitt með að skipta um ljósaperu og gæti ekki hreinsað snjó eða sinnt garðvinnu. Verði að telja þetta ótrúverðugt í ljósi þess að stefnandi sé í fullu starfi og hafi verið metinn fullvinnufær frá 1. desember 2018. Telja stefndu, með vísan til framangreinds, að framburður stefnanda og lýsingar hans á afleiðingum slyssins séu ótrúverðugar og verði framburður hans því ekki lagður til grundvallar við mat á afleiðingum slyssins.

Í þriðja lagi telja stefndu verulega skorta á að lögð hafi verið fram fullnægjandi gögn um heilsufars- og atvinnusögu stefnanda. Fyrir liggi að stefnandi hafi flust til Íslands árið 2008, en í þeim gögnum sem stefnandi aflaði komi aðeins fram upplýsingar um heilsufarssögu hans frá árinu 2014. Þegar stefnandi lenti í umferðarslysi þann 31. ágúst 2018 var hann [...]ára. Hins vegar liggi aðeins fyrir sjúkrasaga hans fjögur ár fyrir slys og vanti þá 31 ár. Í stefnu og öðrum gögnum málsins sé því haldið fram að stefnandi hafi um langa hríð unnið á bifreiðaverkstæðum og unnið þar erfiðisvinnu, auk þess sem hann hafi stundað íþróttir og líkamsrækt. Séu því verulegar líkur á því að stefnandi hafi við þetta hlotið einhverja stoðkerfisáverka sem hann tengi nú við umferðarslysið. Verði að telja þetta ágalla á málatilbúnaði og sönnunarfærslu stefnanda sem hann beri hallann af.

Í fjórða lagi leggi stefndu áherslu á að við mat á varanlegri örorku beri að líta til raunskerðingar á atvinnuþátttöku. Eins og áður hefur verið rakið sé því mótmælt sem ósönnuðu að stefnandi hafi þurft að hætta í starfi sínu hjá Y vegna slyssins, en fyrir liggi að stefnandi sagði upp störfum nokkrum dögum fyrir slysið. Stefnandi hafi sömuleiðis ekki sýnt fram á það með nokkrum hætti að hann hafi átt erfitt með að fá vinnu sem bifvélavirki á Íslandi eða í [heimalandi] vegna afleiðinga slyssins. Þá sé einnig ljóst af gögnum málsins að stefnandi er nú í fullu starfi, sem yfirmaður hjá [...] og [...] í [heimalandi], og vinni langa vinnudaga. Sé því raunskerðing á öflun vinnutekna engin. Þá er mótmælt sem ósönnuðum þeim fullyrðingum að stefnandi hefði haft hærri tekjur sem bifvélavirki en sem yfirmaður á bílaverkstæði, en þær fullyrðingar stefnanda séu ekki studdar neinum gögnum og verði að teljast ótrúverðugar.

Í fimmta lagi sé sérstaklega tekið undir rökstuðning dómkvaddra matsmanna í matsgerð varðandi mat á varanlegri örorku. Stefndu telji niðurstöðuna vel rökstudda og byggða á hlutlægri yfirferð á fyrirliggjandi gögnum og hlutlausu mati á trúverðugleika stefnanda og lýsingum á einkennum og afleiðingum slyssins. Byggi matsmenn á því að stefnandi hafi verið metinn fullvinnufær þremur mánuðum eftir slysið og sinni í dag fullu starfi sem yfirmaður á núverandi vinnustað. Þá hafni matsmenn því að stefnandi hafi misst starf sitt í kjölfar slyssins og benda á að óveruleg gögn liggi fyrir um hvoru tveggja líkamleg einkenni stefnanda og atvinnuþátttöku hans. Telja matsmenn því ósannað að stefnandi hafi hlotið varanlega skerðingu á öflun tekna við slysið. Stefndu telji óhjákvæmilegt að komast að sömu niðurstöðu og matsmenn í máli þessu, en eins og áður hefur verið rakið hafi umrædd matsgerð ríkt sönnunargildi og henni hafi ekki verið hnekkt með yfirmati.

Í sjötta lagi mótmæla stefndu niðurstöðum hvorra tveggja matsmannanna G og F-x-x niðurstöðum örorkunefndar um mat á varanlegri örorku stefnanda.

Stefndu benda á að í umfjöllun í matsgerð G og F um varanlega örorku sé fyrst og fremst byggt á lýsingum stefnanda á matsfundi en ekki sé vísað til gagna málsins eða annarra þátta. Þá sé í matinu að finna fullyrðingar um atvinnuþátttöku stefnanda sem ekki séu studdar sönnunargögnum og séu í ósamræmi við gögn málsins. Sérstaklega eigi þetta við um þá forsendu að stefnandi hafi þurft að hætta í starfi sínu vegna slyssins, sem sé rangt eins og áður hafi verið rakið. Loks sé sérstaklega mótmælt þeirri niðurstöðu matsmanna að meta stefnanda til 25% varanlegrar örorku, en sú tala sé langt umfram það sem tíðkist í sambærilegum mötum þar sem afleiðingar teljast fullsannaðar. Sömuleiðis sé þessi háa tala ekki rökstudd með neinum hætti í matinu. Hvað þetta varðar benda stefndu enn fremur á að umræddu mati hafi verið hnekkt með dómkvaðningu matsmanna, sem og áliti örorkunefndar sem stefnandi aflaði sjálfur og verði það því ekki lagt til grundvallar í málinu, sbr. fyrri umfjöllun.

Stefndu mótmæla einnig niðurstöðum örorkunefndar, og þá sérstaklega um varanlega örorku. Stefndu benda á að rökstuðningur nefndarinnar sé stuttur og ómarkviss. Í forsendum nefndarinnar sé ekki gerður skýr greinarmunur á því hvaða tiltekna bótaþátt sé verið að fjalla um. Samtals sé rökstuðningur örorkunefndar sem lúti beint að varanlegri örorku átta línur og sé þar í engu vikið að mikilvægum þáttum sem niðurstaða dómkvaddra matsmanna byggist á. Virðist örorkunefnd fyrst og fremst byggja á fullyrðingum stefnanda um skerta atvinnuþátttöku í heimalandi sínu, en ekki sé vikið að skorti á gögnum hvað þetta varðar eða þeirri staðreynd að stefnandi er í dag yfirmaður á bílaverkstæði og virðist vinna langa daga án vandkvæða. Telja stefndu umræddum niðurstöðum og rökstuðningi örorkunefndar verulega áfátt og geti þær með engu móti hnekkt niðurstöðum dómkvaddra matsmanna, sbr. fyrri umfjöllun.

Að öllu framangreindu virtu telja stefndu að við úrlausn máls þessa beri að leggja matsgerð þeirra H og I, dags. 23. nóvember 2021, til grundvallar í máli þessu, hvað varðar mat á varanlegri örorku stefnanda og telja hana vera enga.

Stefndu byggja einnig á því að stefnandi sé bundinn af þeim fyrirvara sem hann gerði við móttöku á slysabótum úr hendi stefnda Sjóvár þann 20. febrúar 2020. Í umræddu uppgjöri komi skýrt fram að um lokauppgjör sé að ræða af hálfu stefndu. Þáverandi lögmaður stefnanda hafi gert þann fyrirvara við móttöku greiðslunnar að um innborgun væri að ræða á tjónið og tiltók síðan að greiðslan væri móttekin með öllum fyrirvörum.

Stefndu benda á að umræddur fyrirvari sé verulega óskýr og ekki sé gerður áskilnaður um öflun annars mats á afleiðingum slyss stefnanda eða til að hafa uppi aðrar kröfur í málinu. Stefndu telja að skýra beri heimild til uppgjörs með fyrirvara þannig að tjónþola sé heimilt að gera fyrirvara við tjónsuppgjör en að fyrirvari verði ekki túlkaður rýmra en orðalag hans geri ráð fyrir og tjónþoli geti ekki síðar borið fyrir sig aðra þætti eða gert kröfur á öðrum forsendum en tiltekið sé í fyrirvaranum. Hafi þetta m. a. verið staðfest í dómaframkvæmd. Þá beri að líta til þess að stefnandi hafi notið lögmannsaðstoðar við uppgjörið og hafi lögmanninum mátt vera ljósar þær reglur sem myndast hafi í dómaframkvæmd um túlkun fyrirvara.

Með vísan til framangreinds er því byggt á því að stefnandi sé bundinn af upphaflegri kröfu sinni og forsendum hennar, þ. e. mati G og F. Í ljósi þessa að ekki hafi verið gerður áskilnaður um öflun frekari matsgerða eða byggt á öðrum forsendum, svo sem mati örorkunefndar, hafi stefnandi fyrirgert rétti sínum hvað það varðar. Telji stefndu að af þeim sökum einnig verði ekki byggt á niðurstöðum örorkunefndar í máli þessu. Stefndu hafi hins vegar aflað mats til að hnekkja mati F og G og beri því að leggja það til grundvallar, sbr. fyrri umfjöllun.

Stefndu byggi, eins og áður segir, sýknukröfu sína á því að stefndi Sjóvá hafi greitt stefnanda fullnaðarbætur vegna slyssins 31. ágúst 2018, með greiðslu stefnda þann 20. febrúar 2020 að fjárhæð 8.274.073 kr. Umrædd fjárhæð hafi verið greidd umfram skyldu og án viðurkenningar á frekari bótaskyldu.

Stefndu hafna kröfum stefnanda sem byggjast á matsgerð G og F og matsgerð örorkunefndar og koma þær að mati stefndu ekki til álita við útreikning bóta. Hins vegar liggi fyrir niðurstaða dómkvaddra matsmanna þar sem varanleg örorka stefnanda sé metin 0% og miski 9 stig. Verði talið að leggja beri niðurstöður umræddar matsgerðar til grundvallar sé ljóst að stefndi Sjóvá hafi verulega ofgreitt bætur til stefnanda. Eins ogáður segir hafi stefndi greitt stefnanda bætur að fjárhæð 8.274.073 kr. Stefndi Sjóvá hafi greitt bætur vegna þjáningabóta umfram skyldu og eftir standi því krafa stefnanda um miska sem skv. forsendum kröfugerðar stefnanda í stefnu varðandi útreikning miska fjárhæðar sé 594.000 kr. miðað við 9% miska. Stefndu lýsa því yfir skuldajöfnuði á ofgreiddum bótum gegn mögulegum útistandandi kröfum stefnanda á stefndu vegna miska. Er á því byggt að öll skilyrði skuldajafnaðar séu fyrir hendi í máli þessu, en kröfurnar eru samkynja, af sömu rót runnar, gjaldfallnar og hæfar til að mætast. Telja stefndu að með vísan til þessa eigi stefnandi engar frekari fjárkröfur á stefndu vegna máls þessa.

Stefndu mótmæla einnig kröfu stefnanda um útlagðan kostnað og ferðakostnað vegna mats örorkunefndar. Sem fyrr segi sé það afstaða stefndu að líta beri með öllu fram hjá matsgerð örorkunefndar og þegar af þeirri ástæðu verði stefndu ekki gert að greiða útlagðan kostnað vegna matsins. Stefndu benda sömuleiðis á að stefndu hafa þegar staðið að og greitt fyrir tvö möt á afleiðingum slyssins og greitt kostnað vegna þeirra, sem og greitt allan útlagðan kostnað vegna öflunar læknisvottorða, sjúkraþjálfunar o. fl. Hvíli því engin frekari greiðsluskylda á stefndu. Loks byggja stefndu á því aðverði á einhvern hátt fallist á greiðsluskyldu stefnda Sjóvár á útlögðum kostnaði beri að skuldajafna honum við ofgreiddar bætur sem greiddar voru 20. febrúar 2020, sbr. fyrri umfjöllun.

B. Varakrafa stefndu

Stefndu byggja varakröfu sína um lækkun dómkrafna stefnanda á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfu eftir því sem við á. Verði á einhvern hátt fallist á dómkröfur stefnanda í máli þessu telja stefndu að líta beri til greiðslna stefnda Sjóvár til stefnanda.

Stefndu telja jafnframt að ekki sé unnt að fallast á aðalkröfu stefnanda, sem byggist á matsgerð G læknis og F lögmanns, dags. 3. janúar 2020, með vísan til fyrri málflutnings. Verði því að leggja niðurstöður dómkvaddra matsmanna til grundvallar og til þrautavara niðurstöðu örorkunefndar, sem varakrafa stefnanda byggist á.

Stefndu mótmæla að öðru leyti forsendum krafna stefnanda bæði hvað varðar kröfur vegna miska og vegna varanlegrar örorku. Áskilinn sé réttur til að hafa uppi mótmæli og nýjar málsástæður vegna þessara þátta verði settar fram nýjar tölulegar kröfur af hálfu stefnanda á síðari stigum.

Þá er vaxta og dráttarvaxtakröfum stefnanda mótmælt. Til vara er á því byggt að eingöngu séu forsendur til að reikna dráttarvexti frá dómsuppsögu.

Að framangreindu virtu telja stefndu ekki forsendur til að fallast á kröfur stefnanda eins og þær eru settar fram og beri því að lækka dómkröfur stefnanda verulega.

IV

Ágreiningsefni máls þessa lúta að því hvort og að hvaða marki stefnandi hafi orðið fyrir varanlegum miska og varanlegri örorku af völdum umferðarslyss sem hann varð fyrir hinn 31. ágúst 2018. Einnig er deilt um gildi fyrirvara sem stefnandi gerði þegar hann móttók greiðslu frá stefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum, hinn 20. febrúar 2020 og um greiðslu útlagðs kostnaðar stefnanda vegna ferðakostnaðar og öflunar álits örorkunefndar.

Í málinu liggja fyrir þrjár matsgerðir þar sem komist hefur verið að mismunandi niðurstöðum um varanlegar afleiðingar slyssins. Í fyrsta lagi matsgerð þeirra F lögmanns og G læknis, sem málsaðilar öfluðu sameiginlega og stefnandi leggur til grundvallar aðalkröfu sinni. Í öðru lagi matsgerð dómkvaddra matsmanna, dags. 23. nóvember 2021, sem óskað var eftir af hálfu stefndu. Í þriðja lagi álitsgerð örorkunefndar, dags. 8. febrúar 2022, sem stefnandi óskaði eftir og hann leggur til grundvallar varakröfu sinni. Stefndu telja að leggja beri til grundvallar matsgerð dómkvaddra matsmanna, dags. 23. nóvember 2021, og telja einnig að sú matsgerð hafi meira sönnunargildi en hinar tvær.

Í matsgerð þeirra F og G var komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski stefnanda teldist vera 15 stig og varanleg örorka 25%. Í niðurstöðum dómkvaddra matsmanna var talið að varanlegur miski væri 9 stig en varanleg örorka engin. Loks var komist að því í álitsgerð örorkunefndar skv. 10. gr. laga nr. 50/1993 að varanlegur miski stefnanda væri 10 stig og varanleg örorka 10%.

Samkvæmt framansögðu hefur verið komist að ólíkum niðurstöðum um varanlegan miska og varanlega örorku í mati sérfræðinga í matsgerðunum þremur. Við þessar aðstæður kemur í hlut dómstóla að skera úr um sönnunargildi slíkra gagna, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda leiða réttarreglur ekki til þess að eitt þessara gagna hafi ríkara sönnunargildi en önnur eða að matsgerð dómkvaddra matsmanna hafi meira vægi en álitsgerð örorkunefndar. Verða álits- og matsgerðir þar sem niðurstöður eru mismunandi því metnar eftir efni þeirra og rökstuðningi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 17. maí 2018 í máli nr. 488/2017.

Í fyrstu matsgerðinni, þeirra F og G, var lagt til grundvallar að langlíklegast væri að stefnandi hefði unnið áfram sem bifvélavirki og að afleiðingar slyssins hefðu skert vinnugetu hans við þau störf. Varanleg örorka væri því 25%. Þá töldu matsmenn orsakatengsl á milli slyssins og einkenna stefnanda frá hálsi, brjóstbaki og mjóbaki. Í skýrslu F lögmanns fyrir dóminum kom fram að fyrir matsmönnum hefðu ekki legið upplýsingar um að stefnandi hefði sagt upp starfi sínu sem bifvélaviki áður en hann lenti í slysinu, en matsmenn hefðu lagt til grundvallar að hann hefði hætt vegna slyssins. Tók F fram að gera mætti ráð fyrir því að varanleg örorka stefnanda hefði verið metin eitthvað lægri hefðu réttar upplýsingar legið fyrir.

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna var sem fyrr segir niðurstaðan að stefnandi hefði ekki orðið fyrir varanlegri örorku af völdum slyssins. Byggðist sú niðurstaða matsmanna á því að stefnandi hefði verið metinn að fullu vinnufær 1. desember 2018 og að gögn málsins bentu ekki til þess að stefnandi hefði leitað til læknis síðan 21. maí 2019. Stefnandi hefði fengið full laun auk yfirvinnu í nóvember 2018, auk þess sem litið var til þess að stefnandi væri í fullu starfi í [heimalandi] og ynni 9 tíma vinnudaga. Í skýrslu dómkvadds matsmanns fyrir dóminum, I lögmanns, kom fram að matsmenn hefðu litið til þess að breytingar á atvinnumálum stefnanda hefðu ekki verið bein afleiðing slyssins, auk þess sem engin gögn hefðu legið fyrir matsmönnum um aflahæfi stefnanda eftir slysið í [heimalandi]. Ekki yrði því ráðið að þróunin hefði orðið önnur vegna slyssins en stefnandi hefði ætlað sér. Þá hefðu matsmenn verið með launaseðla sem sýndu að stefnandi hefði unnið um 20 tíma yfirvinnu á mánuði í [heimalandi], en ekki hefði verið lagt til grundvallar það sem stefnandi lýsti sjálfur um að hann ynni ekki yfirvinnu. Var það niðurstaða matsmanna að varanleg örorka væri engin. Varðandi varanlegan miska var það niðurstaða matsmanna að varanlegar heilsufarslegar afleiðingar slyssins yrðu raktar til tognunar á háls- og brjósthrygg, en að gögn málsins staðfestu hins vegar ekki að orsakasamhengi væri á milli slyssins og „núverandi“ mjóbaksáverka stefnanda. Í vætti H læknis fyrir dóminum um ástæður þessa vísaði hann til þess að í gögnum málsins hefði aðeins í eitt skipti verið minnst á mjóbak, auk þess sem í skýrslu sjúkraþjálfara stefnanda hefði ekkert komið fram um mjóbakið. Var það niðurstaða matsmanna að varanlegur miski stefnanda væri 9 stig, sem skiptist þannig að 6 stig væru vegna hálshryggjar og 3 stig vegna brjósthryggjar.

Matsmenn lögðu sem fyrr segir til grundvallar að stefnandi ynni um 20 yfirvinnutíma á mánuði og drógu þá ályktun af vinnutíma stefnanda sem fram kæmi á launaseðlum hans frá[heimalandi]. Samkvæmt staðfestingu vinnuveitanda sem lögð var fram af hálfu stefnanda í þinghaldi hinn 20. september 2023 er vinnutími stefnanda frá kl. 8:00– 12:00 og frá kl. 13:00– 17:00. Hádegishlé er á milli 12:00 og 13:00, sem telst ekki til vinnutíma. Í ljósi þessara upplýsinga verður að telja að ályktanir dómkvaddra matsmanna um ætlaða 20 klst. yfirvinnu séu ekki nægjanlega traustur grundvöllur við mat á varanlegri örorku.

Í álitsgerð örorkunefndar var lagt til grundvallar að í gögnum málsins hefði legið fyrir að stefnandi hefði ekki getað unnið við bifvélavirkjun eftir að hann kom til [heimalands] og að hann kæmi ekki til með að geta unnið líkamlega erfið störf. Afleiðingar slyssins hefðu því dregið úr möguleikum hans til að afla atvinnutekna í framtíðinni og þess vegna hefði verið komist að niðurstöðu um 10% varanlega örorku. Í skýrslu J læknis, nefndarmanns í örorkunefnd, fyrir dóminum kom fram að byggt hefði verið á frásögn stefnanda, en fyrirliggjandi gögn sýndu ekki mikið um hans háttu í [heimalandi].

Samkvæmt gögnum málsins kvartaði stefnandi um verki í mjóbaki við læknisheimsókn skömmu eftir slysið 23. september 2018 og einnig við skoðun á matsfundi hjá þeim F og G. Þá lýsti stefnandi verkjum í mjóbaki á matsfundi hjá örorkunefnd, en kvaðst vera betri. Þá kemur fram í greinargerð sjúkraþjálfara, dags. 1. september 2023, að stefnandi hafi komið fyrst í sjúkraþjálfun 14. september 2018 og hafi lokið meðferð 3. desember 2018. Hann hafi á þeim tíma verið með viðvarandi verki í mjóbaki og kvartað yfir stirðleika og óþægindum á mjóhryggjarsvæði. Tengdi sjúkraþjálfarinn mjóbaksverkina við þráláta verki í hálsi og brjósthrygg, eins og segir í greinargerðinni: „Vegna þrálátra verkja í hálsi og brjósthrygg fór [stefnandi] að finna fyrir stirðleika og óþægindum um allan hrygginn, frá hálsi niður í mjóhryggjarsvæði.“ Fyrir dómi staðfesti stefnandi að dregið hefði úr mjóbaksverkjum.

Dómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómara, telur að virtum öllum gögnum málsins, skýrslu aðila og vitna fyrir dóminum ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni á hálshrygg og brjóstbaki. Þekkt er að áverkar á hálsi og brjósthrygg geti orsakað verki í mjóbaki. Telur dómurinn að einkenni í mjóbaki megi rekja til tognunareinkenna í hálsi og brjóstbaki og til viðvarandi verkja á þessum svæðum. Er dómurinn samþykkur þeim ályktunum er koma fram í álitsgerð örorkunefndar að stefnandi hafi fengið hálstognun og tognun á efri hluta baks. Telur dómurinn með hliðsjón af miskatöflu örorkunefndar varanlegan miska rétt metinn til 10 stiga eins og komist var að niðurstöðu um í álitsgerð örorkunefndar. Þá telur dómurinn loks að tímabil þjáningarbóta vera rétt metið frá 31. ágúst 2018 til 29. október 2018 eins og komist var að niðurstöðu um í álitsgerð örorkunefndar.

Dómurinn telur einnig að gögn málsins gefi nægjanlega til kynna að stefnandi verði í framtíðinni ekki fær um að sinna áfram starfi bifvélavirkja sem hann hafi áður gegnt og sé menntaður til og að líta beri á starf bifvélavirkja á réttingaverkstæði og önnur sambærileg störf sem líkamlega erfið. Telur dómurinn að gera megi ráð fyrir að stefnandi hefði unnið áfram við bifvélavirkjun ef slysið hefði ekki komið til, enda gefur atvinnusaga hans til kynna að það hafi verið það starf sem hann hafi sinnt mestan hluta starfsævi sinnar. Telur dómurinn ekki ráða úrslitum við þetta mat að stefnandi hafði skömmu fyrir slysið sagt upp starfi sínu hér á landi í tengslum við fyrirhugaðan heimflutning til [heimalands]. Stefnandi var [...]ára á slysdegi og liggur ekki annað fyrir en að hann hafi verið með stöðuga og fulla vinnu á því starfssviði a. m. k. frá [...] ára aldri, þegar hann fluttist hingað til lands frá [heimalandi] í atvinnuskyni og hóf störf á réttingaverkstæði þar sem hann starfaði samfellt í 10 ár. Verður því að telja, með hliðsjón af aldri stefnanda þegar hann slasaðist og þeim áverkum sem hann hlaut, að afleiðingar slyssins komi til með að hafa töluverð áhrif á starfsmöguleika hans til framtíðar, þ. á m. möguleika hans til þess að afla sér viðbótartekna með yfirvinnu á starfssviði sínu, bifvélavirkjun. Þá liggur fyrir sjúkraskrá stefnanda sem nær aftur til ársins 2014. Samkvæmt henni verður ekki annað ráðið en að stefnandi hafi verið við góða heilsu á þeim tíma sem hann dvaldist hér á landi og ekkert sem bendir til þess að hann hafi þurft að leita sér lækninga vegna fyrri slysa eða sjúkdóma.

Að virtum gögnum málsins, skýrslum matsmanna og stefnanda fyrir dóminum telur dómurinn að fallast megi á ályktanir örorkunefndar um mat á varanlegum miska og varanlegri örorku stefnanda. Er það niðurstaða dómsins að varanlegur miski stefnanda sé rétt metinn 10 stig og varanleg örorka 10%.

Víkur þá næst að þeirri málsástæðu stefndu sem lýtur að því að stefnandi sé bundinn af þeim fyrirvara sem hann gerði við móttöku á slysabótum úr hendi stefnda Sjóvár- Almennra trygginga hf. hinn 20. febrúar 2020. Telja stefndu að þar komi skýrt fram að um lokauppgjör hafi verið að ræða af hálfu stefndu og eigi stefnandi ekki rétt á frekari bótum. Þá hafi hvorki verið gerður áskilnaður um öflun annars mats á afleiðingum slyssins í fyrirvaranum né að stefnandi kynni hafa uppi aðrar kröfur í málinu.

Í umræddu uppgjöri eða því sem kallað er „Fullnaðaruppgjör“ vegna greiðslu bóta til stefnanda tekur stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., fram að uppgjörið sé „Með öllum fyrirvara af hálfu félagsins náist ekki samkomulag um bætur.“ Á uppgjörs eyðublaðið hefur lögmaður stefnanda ritað „Móttekið sem innborgun inn á kröfu, dags. 9.1.2020. Með öllum fyrirvörum.“

Af tölvuskeytum á milli starfsmanns stefnda, Sjóvár- Almennra trygginga hf., og þáverandi lögmanns stefnanda á tímabilinu 9. janúar 2020 til 20. febrúar 2020 verður ekki annað ráðið en að greiðslur þær sem inntar voru af hendi af hálfu félagsins til stefnanda hafi aðeins verið innborgun inn á kröfu stefnanda, en í tölvuskeyti frá starfsmanni stefnda til lögmannsins 20. febrúar 2020 segir svo:

Ég setti upp bótareikning miðað við 5% örorku og miska bara til að átta mig á tölunum. Þetta er eitthvað sem ég held að ætti að vera í lagi að greiða inn á málið. Hvernig líst þér á það. Þú gætir jafnvel ritað undir með fyrirvara um að hér væri litið svo á að um innborgun sé að ræða eða eitthvað þ. u. l.

Áður, eða hinn 20. janúar 2020, hafði sami starfsmaður sent svohljóðandi tölvuskeyti til lögmanns stefnanda:

Við höfum farið yfir bótakröfu [stefnanda] og höfum tekið þá ákvörðun að fara með málið í dómkvaðningu. Það verður því einhver bið á uppgjöri. Spurning hvort við greiðum inn á málið. Það er eitthvað sem við skoðum í framhaldinu.

Á grundvelli framangreindra samskipta málsaðila greiddi stefndi, Sjóvá-

Almennar tryggingar hf., „inn á málið“ bætur til stefnanda miðað við 5 stig í miska og 5% varanlega örorku.

Framangreind samskipti málsaðila benda skýrlega til þess að greiðslur voru inntar af hendi með fyrirvara um mat á miska og varanlegri örorku stefnanda og eftir atvikum að fenginni niðurstöðu dómkvaddra matsmanna. Auk þess verður ekki betur séð en að starfsmaður stefnda hafi talið rétt að leiðbeina lögmanni stefnanda sérstaklega um það hvernig best væriað standa að fyrirvaranum með hliðsjón af því að um innborgun á kröfu stefnanda væri að ræða.

Með vísan til framangreinds fær með engu móti staðist sú málsástæða stefndu að fyrirvari stefnanda hafi falið í sér lokauppgjör, hann hafi verið óskýr eða í honum hafi falist að stefnandi útilokaði að hann kynni að hafa uppi aðrar kröfur í málinu umfram innborgun stefnda, Sjóvá- Almennra trygginga hf.

Stefnandi krefst einnig greiðslu útlagðs kostnaðar vegna álitsgerðar örorkunefndar og ferðakostnaðar. Samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skal sá sem ber bótaábyrgð á líkamstjóni greiða skaðabætur m. a. fyrir annað fjártjón sem af því hlýst. Útlagður kostnaðar stefnanda vegna álitsgerðar örorkunefndar og ferðakostnaður stefnanda vegna matsfundar hjá örorkunefnd, samtals að fjárhæð 483.706 krónur, fellur undir ákvæðið, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 16. maí 2013 í máli nr. 374/2012. Er fallist á kröfu stefnanda um greiðslu útlagðs kostnaðar Samkvæmt framansögðu er fallist á varakröfu stefnanda sem miðast við álitsgerð örorkunefndar, dags. 13. september 2022, ásamt kröfu um greiðslu útlagðs kostnaðar og með vöxtum og dráttarvöxtum eins og krafist er, sbr. 16. gr. skaðabótalaga, eins og nánar greinir í dómsorði. Þá er fallist á kröfu stefnda um skuldajöfnun vegna ofgreiddra þjáningarbóta. Hér að framan hefur dómurinn komist að niðurstöðu um að tímabil þjáningarbóta skuli vera frá 31. ágúst 2018 til 29. október 2018, en við innborgun á kröfu stefnanda hinn 20. febrúar 2020 var miðað við að tímabil þjáningarbóta væri frá 31. ágúst til 30. nóvember 2018. Hefur stefndi því greitt þjáningabætur umfram skyldu sem því nemur fyrir tímabilið frá 29. október 2018 til 30. nóvember 2018. Er því fallist á kröfu stefndu um skuldajöfnun vegna ofgreiddra þjáningarbóta semþví nemur.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem þykir með hliðsjón af umfangi málsins og málskostnaðaryfirliti stefnanda hæfilega ákveðinn 3.500.000 krónur.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Meðdómendur voru D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari og T-kk-nf M-kk-nf, taugalæknir.

Dómsorð :

Stefndu, Sjóvá- Almennar tryggingar hf. og B, skulu sameiginlega greiða stefnanda 7.185.474 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 666.900 krónum frá 31. ágúst 2018 til 29. október 2018, af 7.185.474 krónum frá þeim degi til 15. október 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 9. gr. laganna, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda 3.500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf

D-kk-nf K-kk-nf

T-kk-nf M-kk-nf