E-3497/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 30. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kk-þgf E-kk-þgf, Framnesvegi 8a í Reykjavík á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5 í Reykjavík og B-kvk-þgf F-kvk-þgf V-kvk-þgf, Jakaseli 42 í Reykjavík með stefnu birtri 13. september 2011. Fyrirsvarsmaður stefnda Sjóvá-Almennra trygginga er stjórnarformaður félagins, E-kvk-nf G-kvk-nf, Selbraut 5 á Seltjarnarnesi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd til að greiða stefnanda óskipt 3.617.888 kr., ásamt 4,5% ársvöxtum af 918.550 kr. frá 9. janúar 2009 til 9. júlí 2009 og af 3.465.588 kr. frá þeim degi til 7. nóvember 2010, ásamt almennum vöxtum af 152.300 kr. samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. október 2010 til 18. nóvember 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.465.588 kr. frá 7. nóvember 2010 til greiðsludags og af 152.300 kr. frá 18. nóvember 2010 til greiðsludags. Allt að frádreginni greiðslu stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf. að fjárhæð 2.109.458 kr. þann 22. nóvember 2010 og 552.735 kr. þann 19. október 2011. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndu krefjast aðallega sýknu og þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara krefjast stefndu þess að dómkröfur verði lækkaðar verulega og að málskostnaður í því tilviki verði felldur niður.

Málavextir

Stefnandi varð fyrir slysi þann 9. janúar 2009 í Austurstæti þegar hann var á reiðhjóli á leið heim úr vinnu. Samkvæmt lögregluskýrslu varð slysið kl. 18:36. Að sögn stefnanda var hann á leið vestur Austurstræti þegar bifreiðinni ZM-L90 var ekið norður Pósthússtræti og beygt inn á Austurstæti til vesturs í veg fyrir stefnanda með þeim afleiðingum að hann datt illa. Á umræddum gatnamótunum er biðskylda við Pósthússtræti fyrir umferð í Austurstræti. Í lögregluskýrslu er haft nánar eftir stefnanda að bílstjóri bifreiðarinnar hafi beygt frá Pósthússtræti vestur Austurstræti í veg fyrir stefnanda. Til að koma í veg fyrir að hann lenti aftan á bifreiðinni hafi stefnandi stýrt hjólinu fram hjá bílnum hægra megin í þeim tilgangi að koma henni upp á gangstétt en hjólið hafi þá lent á stólpa og síðan á framhorni bifreiðarinnar og hann svo fallið í götuna.

Í atvikalýsingu stefndu er ökumaður bifreiðarinnar, stefnda, B-kvk-nf F-kvk-nf, sögð hafa komið að gatnamótum Pósthússtrætis og Austurstrætis og gætt að umferð, án þess að verða stefnanda vör, áður en hún beygði vestur Austurstræti. Eftir að hafa ekið á um 10 kílómetra hraða um það bil 30 metra til vesturs frá gatnamótunum hafi stefnandi skyndilega komið hjólandi á mikilli ferð upp að hægri hlið bifreiðarinnar, rekist í stólpa við gangstéttarbrúnina og síðan á hægra frambretti bifreiðarinnar með þeim afleiðingum að hann féll í götuna. Farþegi í bifreið stefndu er eitt vitna að atvikinu.

Hjól stefnanda var útbúið grófum og negldum dekkjum, en auk þess voru á hjólinu tvö framljós, annað blikkandi en hitt öflugt díóðuljós og rautt blikkandi afturljós. Aðstæðum á slysstað er lýst í lögregluskýrslunni en þar segir um akstursskilyrði að myrkur hafi verið, götulýsing, blaut færð og rigning. Þá er haft eftir stefnanda í skýrslu lögreglunnar að hann hafi verið á um 40 kílómetra hraða þegar óhappið varð og jafnframt að hann hafi verið á negldum hjólbörðum sem hafi gert honum erfiðara en ella að stýra hjólinu skyndilega í aðra átt á auðum götum.

Stefnandi leitaði sama dag á slysa- og bráðadeild Landspítalans í Fossvogi. Samkvæmt vottorði T-kk-ef F-kk-ef sérfræðings, dags. 2. maí 2009, er því lýst að stefnandi hafi leitað á slysa- og bráðadeild Landspítalans á slysdegi. Hafði stefnandi fengið skurð á efri vör og áverka á hægri hönd. Við skoðun hafi komið í ljós skrámur á fingrum beggja handa, aðallega á hnúum, heldur meira á hægri hendi. Á efri vör hafi verið sár sem hafi verið saumað með fjórum sporum utan á vör og tveimur innan á vör. Væg bólga og mar hafi verið í kringum sár. Í vottorðinu segir einnig að ekki sé talin ástæða til sérstakra aðgerða út af sárum á höndum og ekki sé ástæða til að ætla að aðrar líkamlegar afleiðingar af þessum áverkum en örmyndun á vör muni verða. Í skoðun hjá B-kk-þgf B-kk-þgf heimilislækni 23. janúar 2009 kom í ljós að stefnandi kreppti ekki eðlilega í 3. – 5. fingri hægri handa og var ennþá töluvert bólginn á efri vör, tvær framtennur höfðu skekkst og brotið var upp úr annarri framtönninni. Þá lýsti stefnandi frekar einkennum eftir slysið; honum finnist sjón hafa truflast, finni fyrir einbeitingarskorti og verkjum í baki. Í vottorði S-kk-ef S-kk-ef læknis, sem gert er að beiðni lögmanns stefnanda um ári eftir slysið, dags. 26. janúar 2010, segir að áverkar sem stefnandi hlaut á andliti valdi viðvarandi tann- og andlitskuli. Í slysinu hafi hann einnig hlotið væga tognun í hálsi og brjóstbaki en meiri tognun í mjóbaki. Þá hafi slysið einnig haft tölvuverð áhrif á andlega líðan stefnanda. Í taugasálfræðilegu mati sem gert var af S-kk-þgf P-kk-þgf, sérfræðingi í klínískri taugasálfræði, 19. apríl 2010 segir að ekki séu vísbendingar um að stefnandi hafi orðið fyrir heilaskaða í umræddu slysi.

Slysið var tilkynnt til ábyrgðartryggjanda bifreiðarinnar ZM-L90, stefnda Sjóvár-Almennra trygginga hf. 2. febrúar 2009. Þann 6. maí 2009 hafnaði félagið bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar ZM-L90. Stefnandi lagði málið fyrir úrskurðarnefnd vátryggingamála. Með úrskurði nefndarinnar þann 9. júní 2009 var fallist á að líkamstjón stefnanda skyldi bæta að 2/3 hlutum úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar ZM-L90 samkvæmt 1. og 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 en talið að stefnandi þyrfti sjálfur að bera 1/3 tjónsins vegna eigin sakar. Var eigin sök stefnanda byggð á því að hann hefði hjólað á miklum hraða í myrkri og ekki haft fulla stjórn á hjóli sínu vegna dekkjabúnaðar þess. Taldi nefndin að þessa háttsemi yrði að meta stefnanda til stórkostlegs gáleysis þar sem slysið mætti að öllu leyti rekja til háskalegrar háttsemi hans. Stefndu féllust á bótagreiðslur á grundvelli þessarar sakarskiptingar. G-kk-nf B-kk-nf læknir og B-kk-nf G. M-kk-nf hdl. unnu matsgerð að beiðni aðila. Í matsgerð þeirra, dags. 20. september 2010, er varanlegur miski stefnanda metinn 10 stig og varanleg örorka 5%. Í nóvember 2010 fór fram uppgjör á grundvelli framangreindrar matsgerðar miðað við bótaskyldu að tveimur þriðju hlutum.

Aðilar máls, G-kk-nf E-kk-nf og B-kvk-nf F-kvk-nf V-kvk-nf, gáfu skýrslu fyrir dómi. Þá komu vitnin E-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf lögreglumaður og D-kvk-nf B-kvk-nf J-kvk-nf, sem var farþegi í bifreið stefndu, einnig fyrir dóm og gáfu skýrslu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að stefndu beri að greiða honum fullar bætur vegna afleiðinga slyssins þann 9. janúar 2009, á grundvelli ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987 og skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum.

Samkvæmt 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga skuli sá sem ber ábyrgð á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Samkvæmt 2. mgr. 88. gr. laganna megi lækka eða fella niður bætur fyrir líkamstjón ef sá sem varð fyrir tjóni er meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Stefndu beri sönnunarbyrði fyrir því að lækka beri bætur til stefnanda vegna stórfellds gáleysis hans, bæði hvað varðar mat á gáleysi og orsakatengslum þeirrar háttsemi og tjóns stefnanda. Sú sönnun hafi af hálfu stefndu ekki tekist.

Samkvæmt 90. gr. umferðarlaga beri skráður eða skráningarskyldur eigandi (umráðamaður) vélknúins ökutækis ábyrgð á því og er fébótaskyldur skv. 88. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 91. gr., sbr. 1. mgr. 93. gr., beri eiganda ökutækis að kaupa ábyrgðartryggingu vegna bótakröfu sem kann að stofnast vegna notkunar þess hjá viðurkenndu vátryggingafélagi. Samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laganna sé vátryggingafélag greiðsluskylt vegna bótakrafna skv. 1. mgr. 91. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laganna skuli einkamál sem höfðað er til heimtu bóta gegn þeim sem sé bótaskyldur samkvæmt 90. gr. jafnframt höfðað gegn vátryggingafélagi því sem ábyrgðartryggir ökutækið. Með vísan til þessa ákvæðis sé stefndu stefnt saman í málinu.

Stefnandi byggir á því að ökumaður bifreiðarinnar, stefnda B-kvk-nf F-kvk-nf V-kvk-nf, hafi brotið hátternisreglur umferðarlaga þegar slysið varð. Í því sambandi sé vísað til hátternisreglna laganna sem fram komi í IV. kafla þeirra. Einkum sé vísað til 2. mgr. 15. gr. þar sem segi að ökumaður, sem ætlar að beygja á vegamótum, skuli ganga úr skugga um að það sé unnt án hættu eða óþarfa óþæginda fyrir aðra, sem fara í sömu átt. Hann skuli sérstaklega gefa gaum umferð, sem á eftir komi og í 1. og 2. mgr. 25. gr, þar sem fjallað sé um sérstaka aðgát við vegamót, segi að þegar beygt er inn á akgrein skuli veita umferð ökutækja á þeim vegi úr báðum áttum forgang, ef það er gefið til kynna með umferðarmerki um biðskyldu eða stöðvunarskyldu. Óumdeilt sé að biðskylda sé á umræddum gatnamótum sem stefnda B-x-x F-kvk-nf ók. Þá vísar stefnandi til annarra málsgreina sömu greinar varðandi hátternisreglur sem hann telur stendu hafa brotið.

Stefnandi hafi verið á reiðhjóli. Í 1. mgr. 20. gr. sé kveðið á um heimild hjólreiðamanns til að hjóla hægra megin framúr öðrum ökutækjum en reiðhjólum. Þá sé í 3. mgr. 39. gr. kveðið nánar á um háttsemi hjólreiðamanna.

Stefnandi telur ljóst af gögnum málsins, og þeim ákvæðum umferðarlaga sem að framan er getið, að ökumaður bifreiðarinnar ZL-M90 hafi ekki fylgt hátternisreglum umferðarlaga og eigi alla sök á því að slysið varð. Því sé mótmælt að stefnandi hafi farið of hratt miðað við aðstæður eða útbúnað reiðhjólsins. Dregið sé í efa að byggja megi á því sem haft er eftir stefnanda um ökuhraða hans á slysadeild, þ.e. að hann hafi hjólað á um 40 km hraða, en stefnandi kveðst hafa nefnt það við lögreglumann í símtali sem hann átti við hann á slysadeild, að hann efaðist um að hraði hans hafi verið svo mikill. Stefnandi byggir einnig á því að það sé erfitt að hjóla svo hratt á grófum og negldum dekkjum, eins og reiðhjól stefnanda var útbúið umrætt sinn. Engin önnur gögn liggi fyrir sem staðfesti hraða stefnanda. Þá sé byggt á því sem fram komi í lögregluskýrslu, að erfitt sé að breyta skyndilega um stefnu á hjólinu þegar notaðir séu negldir hjólbarðar eins og voru á hjóli stefnanda þegar slysið varð.

Jafnvel þótt talið yrði sannað að stefnandi hafi verið á 40 km hraða telur hann að sá hraði geti ekki verið metinn til stórkostlegs gáleysis og að hraði stefnanda hafi ekki átt þátt í slysinu. Ekkert sé athugavert við það að hjól sé útbúið nagladekkjum á þeim árstíma sem slysið varð og það sé í raun nauðsynlegur útbúnaður. Þá hafi hjólið verið útbúið ljósum og því átt að vera vel sýnilegt öðrum ökutækjum í umferðinni, en einnig sé byggt á því sem kemur fram í lögregluskýrslu að á vettvangi hafi verið götulýsing. Með nægilegri aðgæslu hafi ökumaður ZM-L90 því átt að sjá stefnanda. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við búnað reiðhjólsins í lögregluskýrslu. Ökumanni bifreiðarinnar ZM-L90, stefndu B-kvk-þgf, hafi samkvæmt tilvitnuðum ákvæðum umferðarlaga borið að veita stefnanda forgang, þar sem stefnandi hafi komið frá hægri á vegamótum, en hún virðist hins vegar óhikað og án allrar aðgæslu hafa keyrt fram hjá umferðarmerki um biðskyldu yfir vegamótin, í veg fyrir akstursstefnu stefnanda. Stefnandi hafi haft lítið ráðrúm til að bregðast við með þeim afleiðingum að slysið varð. Ljóst sé því að slysið megi að öllu leyti rekja til háttsemi ökumanns bifreiðarinnar og sé ekki grundvöllur til að skerða bótarétt stefnanda skv. 2. mgr. 88. gr. umfl., enda standi háttsemi stefnanda eða atvik er tengist honum hvorki í orsakasamhengi við það að slysið varð né megi jafna því til stórkostlegs gáleysis. Sönnun um stórkostlegt gáleysi hafi ekki tekist af hálfu stefndu.

Dómkröfur stefnanda séu á því byggðar að honum beri óskiptar og fullar skaðabætur úr hendi stefndu vegna líkamstjóns síns á grundvelli skaðabótalaga og skuli taka mið af matsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis og B-kk-ef G. M-kk-ef hdl. Í matsgerð komi fram að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins sé 5% og varanlegur miski 10 stig. Við uppgjör málsins gerði lögmaður stefnanda fyrirvara við alla þætti málsins, þ.m.t. sakarskiptingu og kostnað vegna kírópraktors. Stefnandi sundurliðar dómkröfur sínar þannig:

Útlagður kostnaður kr. 152.300.-

vegna kírópraktors

Þjáningabætur: kr. 45.900.-

30 dagar án rúmlegu á 1.530 kr.

Varanlegur miski (10 stig): kr. 872.650.-

10% af kr. 8.726.500

Varanleg örorka (5%): kr. 2.547.038.-

Árslaun kr. 5.537.642 x 9,199 x 5%

Heildarbætur: kr. 3.617.888.-

Frá dómkröfu dragist greiðslur stefnda Sjóvá-Almennra trygginga hf., annars vegar að fjárhæð 2.109.458 kr. frá 22. nóvember 2010 og hins vegar að fjárhæð 552.735 kr. frá 19. október 2011.

Við uppgjör málsins hafi stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafnað greiðslu á útlögðum kostnaði stefnanda vegna kírópraktors. Stefnandi byggir á því að um sé að ræða eðlilegan og nauðsynlegan sjúkrakostnað í skilningi 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga sem stefndu beri að endurgreiða honum, enda hafi meðferð kírópraktorsins dregið úr einkennum stefnanda eftir slysið og með meðferðinni hafi stefnandi verið að sinna tjónstakmörkunarskyldu sinni. Gerð sé krafa um greiðslu vaxta og dráttarvaxta af kostnaði stefnanda vegna kírópraktors frá þeim degi er endurgreiðslukrafa var sett fram gagnvart Sjóvá-Almennum tryggingum hf., sem var 18. október 2010, til 18. nóvember 2010, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags, sbr. IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexi og verðtryggingu.

Bætur fyrir þjáningar séu reiknaðar á grundvelli 3. gr. skaðabótalaga, sbr. 15. gr. laganna, en í matsgerð komi fram að tímabil þjáningabóta sé einn mánuður án rúmlegu. Bætur fyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. sbr. 15. gr. sömu laga.

Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli meðaltals árslauna árin 2006-2008, samkvæmt fyrirliggjandi skattframtölum, sbr. 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að viðbættu 7% lífeyrisiðgjaldi vegna ársins 2006 en 8% vegna 2007 og 2008, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna. Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga. Við uppgjör málsins hafi stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar dregið 500.000 kr. frá bótum vegna varanlegrar örorku á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga en slysið sé bótaskylt vinnuslys hjá Sjúkratryggingum Íslands. Ekki hafi enn farið fram örorkumat hjá Sjúkratryggingum Íslands og því óvíst hvort fyrir hendi sé bótaréttur þar og að hvaða marki, en samkvæmt 6. mgr. 34. gr. almannatryggingalaga nr. 100/2007 greiðast örorkubætur ekki ef orkutap er metið minna en 10%. Þar sem óljóst er um bótarétt stefnanda hjá SÍ er því í dómkröfu ekki gert ráð fyrir frádrætti vegna 4. mgr. 5. gr. skbl. en því sé þó ekki mótmælt að frádráttur eigi að koma til, komi til bótagreiðslu frá Sjúkratryggingum Íslands.

Stefnandi krefst greiðslu 4.5% vaxta með vísan til 16. gr. skaðabótalaga vegna miska og þjáninga, frá tjónsdegi þann 9. janúar 2009 til 9. júlí 2009, þegar stöðugleikatímapunkti hafi verið náð og einnig vegna varanlegrar örorku frá stöðugleikapunkti til 7. nóvember 2010, eða þegar mánuður var liðinn frá þeim tíma er krafa á grundvelli matsgerðar var send stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum.

Þá er krafist dráttarvaxta skv. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, vegna allra bótaliða frá 7. nóvember 2010, mánuði frá þeim degi sem krafa stefnanda var send stefnda og til greiðsludags, samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Krafist er málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni er stefnanda nauðsynlegt að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Um lagarök að öðru leyti vísar stefnandi til umferðarlaga í heild sinni og reglugerða settra á grundvelli þeirra. Vísað er til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Um dómkröfu stefnanda og útreikning hennar vísast til skaðabótalaga nr. 50/1987 og um vexti og dráttarvexti á dómkröfu er vísað til vaxtalaga nr. 38/2001 sem og skaðabótalaga. Um aðild stefnda er vísað til umferðarlaga., laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, sem og III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um varnarþing vísast til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988.

Málsástæður og lagarök stefndu

Aðalkrafa stefndu um sýknu er byggð á því að með þegar greiddum bótum sé tjón stefnanda að fullu bætt. Að lögum eigi stefnandi því ekki frekara tilkall til bóta úr hendi stefndu.

Stefndu byggja skerðingu á bótum til stefnanda á 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og telja hann hafa verið meðvald að tjóni sínu af stórkostlegu gáleysi. Í nefndu ákvæði segi: „Bætur fyrir líkamstjón eða vegna missis framfæranda má lækka eða fella niður ef sá sem varð fyrir tjóni eða lést var meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi.“ Stefndu byggja hvað þetta varðar í fyrsta lagi á því að aksturslag stefnanda umrætt sinn hafi verið stórkostlega gálaust. Þannig hafi hraði stefnanda, að hans sögn, verið 40 kílómetrar á klukkustund þegar óhappið átti sér stað en leyfilegur hámarkshraði hafi verið 30 kílómetrar á klukkustund. Þá bendi málatilbúnaður stefnanda með hliðsjón af gögnum málsins eindregið til þess að hann hafi verið á umtalsvert meiri hraða í aðdraganda óhappsins þar sem hann hjólaði á reiðhjóli sínu niður Bankastræti og áfram vestur Austurstræti. Hvorki stefndu, B-kvk-nf F-kvk-nf sem var ökumaður bifreiðarinnar, né vitnið D-kvk-nf B-kvk-nf J-kvk-nf farþegi, hafi orðið stefnanda varar fyrr en hann hafi verið kominn að hlið bifreiðarinnar. Stefnda, B-kvk-nf F-kvk-nf, hafi ekki séð stefnanda þegar hún aðgætti aðvífandi umferð við gatnamót Pósthússtrætis og Austurstrætis. Bendi það til þess að stefnandi hafi þá verið í umtalsverðri fjarlægð. Því til frekari stuðnings vísa stefndu til þess að óhappið átti sér stað um 30 metra frá framangreindum gatnamótum og bifreið stefndu var einungis ekið á um 10 kílómetra hraða. Hefði stefnandi verið á 40 kílómetra hraða, þegar hann varð bifreiðar stefndu var, hefði honum því eðli málsins samkvæmt gefist fullnægjandi tóm til að hægja á sér í stað þess að aka framúr henni við aðstæður sem ekki hafi á nokkurn hátt verið til slíks fallnar. Þá sé útilokað að stefnandi hafi verið svo nálægt gatnamótunum sem látið sé í veðri vaka í stefnu enda hefði hann þá þurft að aka framúr bifreið stefndu fyrr. Gögn málsins bendi því eindregið til þess að hraði stefnanda hafi verið umtalsvert meiri en 40 kílómetrar á klukkustund en hann hafi verið búinn að hægja nokkuð á sér þegar hann kom upp að hlið bifreiðar stefnanda, nema fyrir honum hafi einfaldlega vakað frá því hann varð hennar var að taka framúr henni. Hvað sem því líði verði með framburði stefnanda sjálfs að teljast sannað að ökuhraði hans hafi í öllu falli verið um 40 kílómetrar á klukkustund sem er þriðjungi yfir leyfilegum hámarksraða á umræddum stað.

Í öðru lagi telja stefndu stefnanda hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að haga akstri sínum með öllu án tillits til útbúnaðar reiðhjóls síns og veðurskilyrða umrætt sinn. Þannig hafi stefnandi sjálfur borið fyrir lögreglu að vegna dekkjabúnaðar reiðhjólsins léti það illa að stjórn við veðurskilyrðin sem voru þegar óhappið átti sér stað Allt að einu hafi stefnandi ekið langt yfir leyfilegum hámarkshraða. Stefnandi hafi mátt gera sér ljósa grein fyrir hættunni sem þetta athæfi hans olli, bæði honum og öðrum en á umræddum stað er umferð bæði gangandi vegfarenda og ökutækja jafnan umtalsverð. Með athæfi sínu hafi hann því lagt bæði sjálfan sig og aðra í hættu.

Í þriðja lagi telja stefndu sýnt að stefnandi hafi með háttsemi sinni umrætt sinn brotið ýmis ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987. Í 2. mgr. 20. gr. laganna komi fram að ökumaður sem ætli framúr ökutæki skuli ganga úr skugga um að það sé unnt án hættu. Í 3. mgr. sömu greinar segi að sá sem aki framúr skuli hafa nægilegt hliðarbil milli ökutækis síns og þess sem ekið sé framúr. Með hliðsjón af aðstæðum þar sem óhappið varð sé sýnt að stefnandi virti ekki umrædd ákvæði. Þá sé í 1. mgr. 36. gr. laganna mælt fyrir um að ökuhraða skuli jafnan miða við aðstæður með sérstöku tilliti til öryggis annarra. Ökumaður skuli þannig miða hraðann við gerð og ástand vegar, veður, birtu, ástand ökutækis og hleðslu og umferðaraðstæður að öðru leyti. Þá segi að hraðinn megi aldrei verða meiri en svo að ökumaður hafi fullt vald á ökutækinu og geti stöðvað það á þeim hluta vegar framundan, sem hann sér yfir og áður en kemur að hindrunum sem gera má ráð fyrir. Með vísan til framangreinds megi ljóst vera að stefnandi hafi fráleitt hagað ökuhraða sínum í samræmi við umrædd ákvæði auk þess sem hann hafi ekki virt hraðatakmarkanir, svo sem áður er rakið.

Þegar háttsemi stefnanda er virt heildstætt telja stefndu því ljóst að hana ber að meta honum til stórkostlegs gáleysis.

Stefndu byggja að auki á því að augljóst orsakasamband sé á milli framangreindrar háttsemi stefnanda og slyssins. Slysið verði eingöngu rakið til stórfellds gáleysis stefnanda, sem ók langt yfir leyfilegum hámarkshraða á reiðhjóli sem lét illa að stjórn. Þá hafi hann afráðið, þrátt fyrir útbúnað reiðhjólsins og slæmra aðstæðna, að aka framúr bifreið stefndu í stað þess að hægja á sér svo sem rétt hefði verið.

Því sé alfarið hafnað að stefnda B-kvk-nf hafi á einhvern hátt gerst brotleg við ákvæði 2. mgr. 15. gr. eða þau ákvæði 25. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sem vitnað sé til í stefnu. Öllum fullyrðingum stefnanda þar að lútandi sé hafnað sem bæði röngum og ósönnuðum. Þá fáist ekki séð að ákvæði 2. mgr., 5. mgr. og 6. mgr. nefndrar 25. gr. eigi við um akstur stefndu umrætt sinn. Stefnda hafi gætt að aðvífandi umferð en ekki séð stefnanda enda bendi atvik til þess að hann hafi verið í umtalsverðri fjarlægð þegar stefnda beygði inn Austurstræti. Hún hafi ekið á löglegum hraða, hagað akstri sínum í fullkomnu samræmi við aðstæður og brugðist eðlilega við þegar hún hafi orðið stefnanda vör. Hún hafi því gætt ýtrustu varkárni og hegðað sér á allan hátt í samræmi við viðeigandi ákvæði laga nr. 50/1987. Stefnandi hafi ekki fært nokkrar sönnur á hið gagnstæða.

Í ljósi alls framangreinds telji stefndu sýnt að stefnandi hafi með háttsemi sinni umrætt sinn sýnt stórkostlegt gáleysi og því standi engin rök til annars en að skerða bætur til stefnanda að verulegu leyti með vísan til 2. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987.

Að því er útlagðan kostnað stefnanda vegna kírópraktors varðar byggja stefndu á því að ekki sé um útgjöld vegna eðlilegra og nauðsynlegra ráðstafana við lækningu stefnanda að ræða og því beri að sýkna þá af þeim kröfulið. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins um að meðferð hjá kírópraktor hafi komið til að læknisráði eða hún hafi verið nauðsynleg vegna afleiðinga slyssins.

Að öllu framangreindu virtu telja stefndu sýnt að sýkna beri þá af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu gera þau kröfu um að bótakröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Verði ekki fallist á að skerða skuli bætur til stefnanda um einn þriðja hluta skuli í öllu falli skerða þær að einhverjum hluta enda orsök slyssins stórkostlegt gáleysi hans sjálfs. Vísað sé til sömu raka og komi fram í aðalkröfu. Jafnframt er lækkunarkrafan byggð á því að krafa stefnanda um greiðslu útlagðs kostnaðar vegna meðferðar hjá kírópraktor eigi sér ekki stoð og lækka beri kröfu hans sem þeirri fjárhæð nemi með sama rökstuðningi og getið er að framan. Loks er dráttarvaxtakröfu stefnanda harðlega mótmælt en gerð er krafa um dráttarvexti af þegar greiddum bótafjárhæðum. Að öðru leyti mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda frá fyrra tímamarki en dómsuppsögudegi.

Um lagarök vísa stefndu til ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, sem og almennra reglna skaðabótaréttar, einkum reglunnar um meðábyrgð tjónþola og reglna um sönnun og sönnunarbyrði. Málskostnaðarkrafa stefndu er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Ekki er um það deilt að stefnandi varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi því sem að framan er lýst. Þá er ekki deilt um að um ábyrgð stefndu, B-kvk-ef F-kvk-ef V-kvk-ef, fer samkvæmt 1. mgr. 88. gr. og af því leiðir að Sjóvá-Almennar tryggingar hf. er greiðsluskylt vegna tjóns stefnanda á grundvelli 95. gr. umferðarlaga. Stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hefur þegar greitt stefnanda bætur að 2/3 hlutum og lagt niðurstöðu matsgerðar til grundvallar varðandi tjón stefnanda. Ágreiningur aðila lýtur einvörðungu að því hvort lækka megi bætur til stefnanda á grundvelli 2. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987 þar sem háttsemi hans megi jafna til stórfellds gáleysis. Þá er deilt um þann hluta af bótakröfu stefnanda sem lýtur að útlögðum kostnaði vegna þjónustu kírópraktors auk þess sem stefnandi mótmælir upphafstíma dráttarvaxta.

Í 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga er heimild til lækkunar bóta vegna ásetnings eða stórkostlegs gáleysis tjónþola í tilvikum sem þessum. Í fræðikenningum og framkvæmd er á því byggt að mikið þurfi að koma til svo háttsemi tjónþola verði metin stórkostlega gálaus en bætur verða ekki lækkaðar þótt tjónþoli sýni af sér almennt gáleysi. Sönnunarbyrðin um að tjónþoli hafi sýnt af sér gáleysi og að það hafi verið stórfellt hvílir á stefndu. Þau hafa borið að stefnandi hafi hjólað of hratt og ekki miðað aksturslag sitt við aðstæður. Um hraða stefnanda liggur fyrir að hann taldi sig hafa verið á um 40 km hraða í skýrslu sem hann gaf lögreglu á slysadegi. Fyrir dómi bar hann að sá hraði hefði verið ofmetinn, nær lagi væri að ætla að hann hefði verið á 25 – 30 km. hraða. Hann kvaðst hafa leiðrétt framburð sinn varðandi hraðann í símtali við lögreglumanninn samdægurs. Stefnda B-kvk-nf F-kvk-nf bar fyrir dómi að stefnandi hefði sagt sér að hann hefði verið á 70 km hraða. Bæði B-kvk-nf F-kvk-nf og vitnið D-kvk-nf B-kvk-nf báru að stefnandi hefði verið á miklum hraða. Ekki liggja fyrir í málinu önnur gögn sem gefa áreiðanlegri upplýsingar um raunverulegan hraða stefnanda þegar slysið varð.

Þá liggur fyrir að stefnda B-kvk-nf F-kvk-nf varð stefnanda ekki vör þegar hún beygði inn á Austurstræti og tók alls ekki eftir stefnanda fyrr en hann kom hjólandi upp að hægri hlið bifreiðarinnar. Stefnandi kveðst hafa tekið eftir bifreið B-kvk-ef F-kvk-ef og sveigt hægra megin við hana til að komast hjá því að lenda aftan á henni. B-kvk-nf F-kvk-nf ber að hún hafi ekið á um 10 km hraða og verið komin um 30 metra frá gatnamótum þegar stefnandi lenti á bifreiðinni. Því er ekki mótmælt að stefnda B-kvk-nf F-kvk-nf hafi verið á lítilli ferð en aðilum ber ekki alveg saman um hve langt hún hafði ekið bílnum frá gatnamótunum þegar slysið varð. Þar sem ekki nýtur við annarra vitna en farþega í bíl stefndu verður ekki frekar ráðið um það atriði en ljóst er að bifreiðin var við hús nr. 12 þegar lögregla kom á vettvang skömmu eftir slysið. Hins vegar verður að leggja til grundvallar í málinu að stefnda hafi ekki gætt að umferð vestur Austurstræti með nægjanlegri athygli þegar hún beygði inn á götuna í ljósi framburðar hennar um að hún hafi ekki séð stefnanda en óumdeilt er að hann kom hjólandi úr austurátt, þótt óljóst sé hve langt frá gatnamótunum hann var þegar bifreiðinni var ekið inn á götuna.

Þá verður lagt til grundvallar niðurstöðu dómsins að stefnandi hafi verið á talsvert miklum hraða en ekki verður í ljós leitt hvort hann var um eða undir 40 km á klukkustund en framburður stefndu um að stefnandi kunni að hafa verið á 70 km hraða er ekki trúverðugar þegar höfð er hliðsjón af afleiðingum ákomu stefnanda. Ljóst er að fall hans hefði orðið mun harðara og afleiðingarnar alvarlegri ef hann hefði komið hjólandi á þeim hraða, jafnvel þótt honum hefði tekist að hægja verulega á hjólinu áður en hann rakst á bifreið stefndu. Hvað sem því líður má slá því föstu að stefnandi hafi hjólað of hratt miðað við aðstæður. Það er 30 km hámarkshraði í Austurstræti en taka verður mið af því að sá hraði miðast við bestu aðstæður. Þá ber hjólreiðamönnum almennt að haga aksturslagi sínu í samræmi við þá auknu hættu sem er samfara því að vera á reiðhjóli innan um umferð bifreiða og annarra vélknúinna ökutækja, auk þess sem aðstæður á slysstað gáfu tilefni til varfærni en í lögregluskýrslu kemur fram að það hafi bæði verið dimmt og blautt. Aksturslag stefnanda í umrætt sinn, með hliðsjón af framangreindum aðstæðum verður því að meta honum til gáleysis. Við mat á gáleysi stefnanda verður að taka mið af áðurnefndri yfirsjón ökumanns bifreiðarinnar en svo sem að framan er rakið er biðskylda á umræddum gatnamótum sem veitir umferð í Austurstræti forgang og í ljós leitt að stefnda veitti stefnanda ekki athygli þegar hún beygði inn Austurstræti. Verður því ekki fallist á með stefndu að háttsemi stefnanda hafi vikið svo langt frá því sem talist geti forsvaranlegt eða venjulegt að gáleysi hans teljist stórkostlegt. Þá verður ekki talið að útbúnaði hjólsins hafi verið ábótavant að neinu leyti jafnvel þótt nagladekkin kunni að hafi gert stefnanda erfiðara fyrir að bregðast snöggt við en fyrir liggur að stefnandi, sem er vanur hjólreiðamaður, var á góðu hjóli með tvö ljós og var með hjálm. Þar sem gáleysi hans telst ekki stórkostlegt er fallist á það með stefnanda að honum beri fullar bætur úr hendi stefndu vegna tjónsins sem hlaust af slysinu.

Við upphaf aðalmeðferðar lækkaði stefnandi dómkröfur sínar til samræmis við greiðslur sem stefndi Sjóvá-Almennar tryggingar hafa þegar greitt stefnanda. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu um annað en útlagðan kostnað stefnanda vegna kírópraktors. Stefnandi á rétt á bótum vegna sjúkrakostnaðar af völdum slyssins, sbr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Engin gögn liggja frammi um læknisfræðilega nauðsyn meðferðar hjá kírópraktor né mat á áhrifum hennar í þá átt að draga úr tjóni stefnanda. Verður því ekki talið sannað að umrædd útgjöld falli undir þann kostnað sem stefnandi á rétt á að fá bættan á grundvelli framangreindra laga. Kröfu hans þar að lútandi er því hafnað.

Stefnandi krefst 4,5% vaxta af þjáninga- og miskabótum frá tjónsdegi til 9. júlí 2009, sem er sá dagur er matmenn telja að stöðugleikapunkti hafi verið náð, en af bótafjárhæðinni allri frá þeim degi til 7. nóvember 2010, sem er mánuði eftir að bótakrafa var sett fram í bréfi til stefnda Sjóvá-Almennra trygginga hf. Stefndu mótmæla dráttarvaxtakröfu frá fyrri tíma en dómsuppsögu. Með vísan til 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er krafa stefnanda um vexti af dómkröfunni tekin til greina og með vísan til 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, er krafa stefnanda um dráttarvexti frá áðurgreindum tíma tekin til greina enda hafa stefndu ekki fært fram rök fyrir því af hverju ætti að miða við síðara tímamark.

Með hliðsjón af úrslitum máls, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, skulu stefndu greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 488.500 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóminn kveður upp I-kvk-nf Þ-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og B-x-x F-kvk-nf V-kvk-nf, skulu greiða stefnanda, G-kk-þgf E-kk-þgf, óskipt 3.465.588 kr. ásamt 4,5% vöxtum af 918.550 kr. frá 9. janúar til 9. júlí 2009 og af 3.465.588 kr. frá þeim degi til 7. nóvember 2010 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar komi greiðslur stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., að fjárhæð 2.109.458 kr. þann 22. nóvember 2010 og 552.735 kr. þann 19. október 2011.

Stefndu skuli greiða stefnanda 488.500 kr. í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf