E-216/2022

I. Dómkröfur, aðild og málsmeðferð

1. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 6. október 2022. Stefnandi er Vatnsveitufélag frístundalóðaeigenda úr landi Indriðastaða í Skorradalshreppi, Logafold 138, 112 Reykjavík, sem stefnir fyrir dóm S8 ehf., Lágmúla 7, 108 Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 70.000 kr., ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 35.000 kr., frá 26. júlí 2021 til 20. júní 2022, og af 70.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda.

3. Jafnframt krefst stefnandi þess að staðfestur verði lögveð réttur hans í fasteign stefnda sem er Hrísás 14, Skorradalshreppur, fastanúmer 233- 3666, til tryggingar dómkröfunni auk þargreindra dráttarvaxta og málskostnaðar.

4. Stefndi krefst sýknu af öllum stefnukröfum og málskostnaðar úr hendi stefnanda.

5. Aðalmeðferð málsins fór fram fimmtudaginn 19. október 2023, eftir ítrekaðar frestanir af ýmsum orsökum.

6. Við aðalmeðferð gáfu skýrslu B-kk-nf H-kk-nf gjaldkeri stefnanda, J-kk-nf H-kk-nf, stjórnarmaður í stefnda, og V-kvk-nf M-kvk-nf B-kvk-nf, varamaður í stjórn. Framburðar er getið ef þörf krefst.

II. Málsatvik

7. Stefnandi er félag sem á og rekur vatnsveitu fyrir félagssvæði eigenda frístundalóða úr landi Indriðastaða í Skorradalshreppi. Félagið var, að sögn stefnanda, stofnað á grundvelli XI. kafla vatnalaga nr. 15/1923 þann 21. maí 2019 og voru samþykktir félagsins staðfestar af þáverandi ráðherra ferða-, iðnaðar- og nýsköpunarmála.

8. Eftir stofnfund og samþykki ráðherra hafi að sögn stefnanda verið send tilkynning til fyrirtækjaskrár RSK ásamt lista yfir alla félagsmenn þar sem fyrirrennari stefnda, Angus ehf., kt. 610105- 0840, var á lista yfir félagsmenn. Þann 14. febrúar 2019 samþykkti hluthafafundur Angusar ehf. að sameinast stefnda. Var tilkynning um samrunann send til fyrirtækjaskrár RSK sama dag, þar sem jafnframt því var lýst yfir að stefndi tæki yfir öll réttindi og skyldur Angusarehf.

9. Stefndi kveðst aldrei hafa verið boðaður til stofnfundar félagsins. Enn síður hafi hann mætt til fundarins. Hann kveðst aldrei hafa samþykkt þátttöku í þessu félagi eða gengið í það. Stefnandi bendir hins vegar á að stefndi hafi greitt félagsgjöld fyrir árið 2020 og hefur, að sögn stefnanda, ekki sagt sig úr félaginu með sannanlegum hætti frá þeim tíma.

1 0. Við aðalmeðferð málsins var greint frá því af forsvarsmönnum stefnda að félagsgjöld fyrir árið 2020 hafi verið greidd af misgáningi en slíkt hafi ekki staðið til.

1 1. Krafa stefnanda er vegna árgjalda 2021 og 2022, 35.000 kr. fyrir hvort ár.

II. Málsástæður og helstu lagarök stefnanda

1 2. Stefnandi kveður skuld stefnda vera á grundvelli tveggja reikninga vegna árgjalda fyrir árin 2021 og 2022, 35.000 kr. fyrir hvort ár, og er krafist dráttarvaxta frá gjald-dögum, sbr. dómkröfur. Gjalddagi árgjaldanna sé umsaminn. Stefndi hafi sjálfur gengið í félagið og njóti réttinda sem slíkur en verði þá jafnframt að bera sömu skyldur og aðrir félagsmenn, þ. m. t. að greiða árgjald til félagsins sem byggt sé á samþykktum þess. Við aðalmeðferð byggði stefnandi jafnframt á því að ef einhver vafi léki á aðild stefnda að félaginu hefði hann staðfest þá aðild sína með greiðslu félagsgjalda árið 2020.

1 3. Stefnandi krefst og að staðfestur verði lögveðréttur hans í fasteign stefnda sem er Hrísás 14, Skorradalshreppur, fastanúmer 233- 3666, til tryggingar dómkröfunni og vísar um þá kröfu til 21. gr. laga um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús nr. 75/2008.

1 4. Stefnandi kveðst hafa gert tilraunir til innheimtu krafna sinna hjá stefnda fyrir lög-innheimtu, eins og framlagt yfirlit beri með sér. Því er þess krafist að við ákvörðun máls-kostnaðar verði tekið tillit til kostnaðar stefnanda af innheimtuviðvörun og milli-innheimtu í samræmi við framlagt yfirlit.

III. Málsástæður og helstu lagarök stefnda

1 5. Stefndi byggir á því að honum sé frjálst að ráða í hvaða félög hann gengur, sbr. 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Hann fái með engu móti séð hvernig stefnandi geti knúið sig til aðildar að félaginu.

1 6. Enginn löglegur grundvöllur sé því fyrir kröfu stefnanda. Stefnandi öðlist engan rétt þótt stefnandi sjálfur hafi „listað“ stefnda sem einn félagsmanna andstætt vilja hans. Þótt árgjald vegna 2020 kunni að hafa verið greitt skapi slíkt óhapp stefnanda engan rétt.

1 7. Athygli veki að ráðherra virðist hafa staðfest samþykktir stefnanda án þess að hafa kannað hvernig staðið hafi verið að boðun stofnfundar félagsins. Megi því draga í efa að staðfesting ráðherra hafi verið lögmæt, en lögmæt staðfesting hljóti að vera forsenda fyrir gildi samþykkta stefnanda, sbr. 3. mgr. 102. gr. vatnalaga. Skorti því að þessu leyti einnig grundvöll fyrir kröfum stefnanda.

1 8. Einnig veki athygli að stefnandi geri enga grein fyrir starfsemi sinni né færi rök fyrir því hvaða ástæður kalli á aðild stefnda að félaginu. Verði því að draga í efa efnislegar forsendur þessa.

19. Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi lögveð fyrir kröfum sínum á grundvelli laga nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús. Stefnandi sé ekki félag í frístundabyggð í skilningi þeirra laga. Stefnandi sé vatnsveitufélag í skilningi vatnalaga. Á þessu tvennu sé grundvallarmunur. Enginn grundvöllur sé því fyrir lögveðskröfu stefnanda.

IV. Niðurstaða

20. Stefnandi er félagsskapur um rekstur vatnsveitu á því svæði sumarhúsa þar sem lóð stefnda stendur. Ekki verður séð að stefnandi hafi byggt á því að stefnda sé skylt að taka þátt í umræddum félagsskap og geti því ekki þegar af þeirri ástæðu komið sér undan greiðslu félagsgjalda líkt og stefndi virðist þó ganga út frá í greinargerð sinni til dómsins að sé málatilbúnaður stefnanda.

21. Fær slík skylduaðild enda engan stuðning í vatnalögum nr. 15/1923 eða samþykktum félagsins sem samþykktar voru á stofnfundi 21. maí 2019 og samþykktar af ráðherra í samræmi við 102. gr. vatnalaga, enda yrði aldrei kveðið á um slíka skylduaðild einungis á grundvelli slíkra samþykkta.

22. Þar vekur raunar athygliog skiptir máliað í samþykktum eru reistar nokkuð þröngar skorður fyrir úrsögn sem ekki verður séð að eigi sér skírskotun til vatnalaga og þá einkum 111. gr. þeirra þar sem fjallað er um úrsögn úr félagsskap um vatnsveitu. Virðist úrsögn úr félaginu, þeirra er gengið hafa í það, afar torsótt, þar sem krafist er, í 14. gr. samþykkta félagsins, samþykkis aukins meirihluta félagsmanna á fundi þar sem yfir helmingar þeirra skal mættur.

2 3. Af málflutningi stefnanda mátti því ráða afdráttarlaust að grundvöllur stefnukrafna í málinu væri sá að stefndi hefði sjálfur gengið í félagið og bæri sem slíkum að greiða félagsgjald.

2 4. Við upphaf aðalmeðferðar var lagt fram dómskjal þar sem koma fram tölvuskeyta-samskipti J-kk-ef H-kk-ef, forsvarsmanns stefnda, við Ö-kvk-þf B-kvk-þf formann og B-kk-þf H-kk-þf, gjaldkera stefnanda. Skeyti félagsins, sem sent er 12. september 2019, hefst með orðunum „Góðir félagsmenn“ og vísað er til stofnfundar-gerðar félagsins sem fylgdi póstinum og greint frá innheimtu á stofngjaldi félagsins, 50.000 kr., sem sent hafi verið til innheimtu. Af svari forsvarsmanns stefnda sem þó er ekki sent fyrr en vorið eftir, eða 25. maí 2020, verður ráðið að hann telur sig ekki félags-mann í stefnanda. Þar segir í upphafi skeytis sem er beint svar við hinu fyrra: „Af gefnu tilefni vil ég taka það sérstaklega fram að S8 ehf. er ekki aðili að svonefndu [Vatns]veitu-félagi.“ Síðan fjallar skeytið um ósk stefnda um að innheimtu gjalds fyrir félag sumar-bústaðaeigenda verði beint á réttan aðila, sem hafði verið misbrestur á samkvæmt framburði J-kk-ef fyrir dómi. Augljóst er að stefndi aðskilur í skeyti sínu þessi tvö félög, annars vegar félag sem hann er meðlimur í og hins vegar félag þar sem hann er ekki meðlimur.

2 5. Ekkert liggur fyrir í málinu um það hvernig staðið hafi verið að boðun til stofnfundar stefnanda eða hvort einhver áskilnaður hafi verið um að þeir sem ekki myndu sækja fund yrðu taldir félagsmenn. Slík, í raun, ákvöð hefði enda vart staðist, auk þess sem skýr tilkynning frá meintum félagsmanni í frumbernsku félagsins um að hann liti svo á að hann væri ekki félagsmaður hefði þá hlotið að kollvarpa meintri félagsaðild viðkomandi. Engin sönnun liggur fyrir um að fundarboð hafi verið sent eða borist forvera stefnda, og ekkert bendir til þess að fullrúi félagsins hafi sótt stofnfundinn gegn neitun forsvarsmanna stefnda.

2 6. Dómurinn telur því engin gögn málsins eða röksemdir stefnanda styðja að þegar við stofnun félagsins hafi stefndi sjálfkrafa orðið félagsmaður. Þá liggur ekkert fyrir um að stefndi hafi sjálfviljugur gengið í félagið heldur þvert á móti liggur fyrir að hann hafði engan áhuga á því.

2 7. Í stefnu málsins er augljóslega byggt á því að stefndi hafi verið félagsmaður í stefn-anda frá stofnun og greitt félagsgjald fyrir árið 2020 en ekki eftir það. Ekkert er þar fjallað um að stefndi hafi gengið síðar í félagið, þ. e. með því að hafa greitt umrætt félagsgjald 2020 og stofngjald félagsins. Dómurinn telur að sýkna beri stefnda þegar af þessari ástæðu þar sem ósannað er að stefndi hafi nokkru sinni gengið formlega, sjálfviljugur eða sjálfkrafa, í félagið burtséð frá þessum greiðslum.

2 8. Dómurinn telur hins vegar réttí ljósi málflutnings aðila við aðalmeðferð málsins að fjalla um þá málsástæðu stefnanda, væntanlega í ljósi greinargerðar stefnda, í þá veru að hafi einhver vafi verið um félagsaðild stefnda í öndverðu hafi stefndi sjálfur staðfest aðild sína að félaginu með greiðslu tveggja greiðsluseðla félagsins skömmu eftir framangreint tölvuskeyti.

2 9. Fyrir liggur þannig í málinu að eiginkona forsvarsmanns stefnda, sem er skráð sem varamaður í stjórn og mun á þessu tímabili hafa séð um greiðslu reikninga, greiddi tvo greiðsluseðla, annars vegar stofngjald félagsins, 15. júní 2020, að fjárhæð 52.863 kr., og hins vegar 10. júlí 2020 35.000 kr. sem var félagsgjald árið 2020.

30. Ekkert sem stefndi hefur látið frá sér fara fyrir utan framangreinda greiðslu hefur hins vegar gefið til kynna að hann hafi nokkurn áhuga á að vera félagsmaður í stefnanda. Bæði fyrir og eftir greiðslurnar hefur stefndi þannig lýst því afdráttarlaust að hann hafi ekki gengið í félagið og muni að óbreyttu ekki gera það, en upplýst var t. a. m. við skýrslutökur að engin mannvirki hafi verið reist á lóðinni og slíkt stæði ekki til. Forsvarsmenn félagsins fullyrða að umræddar greiðslur hafi verið fyrir mistök; ekki hafi staðið til að inna þær af hendi og það verið augljóslega gert umfram skyldu. Ósannað er að J-kk-nf H-kk-nf, forsvarsmaður stefnda, hafi vitað um að greiðslurnar hefðu verið inntar af hendi og ekkert enda sem bendir til annars en að hann hefði verið því mótfallinn, sbr. framangreint tölvuskeyti og framburð fyrir dómi. Hér hafi því verið um mistök að ræða.

31. Eftir stendur því eingöngu álitamálið hvort stefndi hafi með því að greiða þessi gjöld til félagsins sumarið 2020 orðið félagsmaður í stefnanda og bakað sér með því skyldu til að greiða félagsgjöld allt þar til stefndi hefur sagt sig úr félaginu eftir ákvæðum 14. gr. samþykkta stefnanda sem, líkt og að framan greinir, virðist við fyrstu sýn afar torfær leið. 3 2. Dómurinn telur engar forsendur til að líta svo á. Til að einstaklingur eða lögaðili verði talinn hafa gengist undir slíka kvöð hlýtur sú krafa að vera gerð að viðkomandi gefi afdráttarlausa yfirlýsingu um slíkt eða samþykki það sannanlega í verki. Greiðslur fyrir, að sögn, misgáning geta ekki fellt skyldur á aðila til aðildar að félagsskap og áfram-haldandi kvöð um greiðslu árgjalds og eftir atvikum annarra útgjalda, gegn eindregnum mótmælum viðkomandi bæði fyrir og eftir slíka greiðslu. Sá sem tekur á móti slíkri greiðslu getur ekki undir slíkum kringumstæðum haft réttmætar væntingar til þess að viðkomandi hafi undirgengist jafnvel afar íþyngjandi kvaðir, sbr. í þessu máli t. d. reglur um úrsögn úr félaginu, og skuldbindingar án þess að til frekari athafna eða aðgerða komi. 3 3. Dómurinn telur því skorta þá grundvallarforsendu fyrir kröfu stefnanda að stefndi sé félagi í stefnanda. Stefndi hefur þannig ekki sjáanlega gengið í félagið eða haft á því áhuga. Verður hann ekki krafinn um greiðslu félagsgjalda í félag sem hann á ekki aðild að.

3 4. Stefndi verður því sýknaður af kröfum stefnanda og verður stefnandi með vísan til meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilegur, miðað við umfang málsins og fyrirliggjandi upplýsingar við aðalmeðferð þess, 5 00.000 kr. Er hér einnig horft til upphaflegs málatilbúnaðar stefnanda um að stefndi væri frá stofnun fullgildur meðlimur í stefnda sem enginn fótur var fyrir að mati dómsins.

3 5. Málið fluttu H-kk-nf V-kk-nf H-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnanda og R-kk-nf S-kk-ef P-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnda.

3 6. L-kk-nf K-kk-nf, héraðsdómari á Vesturlandi, kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ

Stefndi, S8 ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda.

Stefnandi, Vatnsveitufélag frístundalóða Indriðastaðalandi, greiði stefnda 5 00.000 kr. í málskostnað.

L-kk-nf K-kk-nf