E-901/2018

I

Mál þetta var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 12. mars sl.

Stefnendur málsins eru A vegna ólögráða barna sinna, B og C, og D vegna ólögráða sonar síns, E. Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf. Málið var höfðað með stefnu birtri 14. mars 2018.

Af hálfu stefnenda er gerð sú krafa að viðurkennd verði bótaskylda stefnda gagnvart stefnendum vegna slyss sem F varð fyrir 2. október 2015.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda og að stefnendur verði dæmdir til að greiða honum málskostnað að skaðlausu að mati dómsins.

Samkvæmt stefnu er krafa stefnenda sú að stefnda verði gert að greiða stefnendum 84.857.587 krónur með 4,5% ársvöxtum, frá þeim degi til 7. október 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, að frádregnum 23.821.405 krónum, dags. 8. júní 2016, 3.000.000 króna, dags. 12. október 2016, 500.000 krónum, dags. 11. nóvember 2016 og 10.000.000 króna, dags. 25. nóvember [2016]. Þá gera stefnendur einnig kröfu um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda. Í þinghaldi 2. nóvember 2018 ákvað dómari, að fengu samþykki lögmanna aðila, að sakarefni málsins yrði skipt með vísan til 31. gr. laga nr. 91/1991 þannig að málið yrði fyrst flutt um kröfu stefnenda um að viðurkennd verði bótaskylda stefnda gagnvart stefnendum áður en fjallað yrði um fjárhæðir.

Dómari tók við meðferð málsins 2. janúar 2019 en hann hafði fram að þeim tíma farið með málið frá 1. til 22. júní 2018 en þess á milli engin afskipti haft af meðferð þess.

II

Málavextir og yfirlit ágreiningsefna

F, faðir stefnenda, slasaðist í sjóvinnuslysi 2. október 2015. Hann átti þrjú börn, stefnendur, og var í sambúð þegar slysið varð en þeirri sambúð lauk skömmu eftir það. F heitinn var skipverji á [--], skipi [--], og lenti í slysinu um borð í skipinu. Vátryggjandi útgerðarinnar var stefndi. Við slysið tognaði F heitinn í hálsi og mjóbaki hægra megin auk þess sem hann slasaðist á hægri öxl. F heitinn var frá vinnu frá slysdegi þar til hann lést en hann varð bráðkvaddur 16. desember 2016. Einnig átti F heitinn við geðræn vandamál að stríða á þessu tímabili og má af gögnum ráða að hann hafi glímt við sjálfsvígshugsanir. Þá kemur fram að hann lagðist inn á geðdeild að eigin ósk vegna vanlíðanar.

Fyrir liggur mat S-kk-ef S-kk-ef bæklunarlæknis, H-kk-ef I-kk-ef G-kk-ef lögfræðings og K-kk-ef T-kk-ef geðlæknis vegna afleiðinga slyssins, dagsett 5. október 2016, sem gert var á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þar er stöðugleikapunktur ákvarðaður 8. júní 2016 og tímabundið tekjutjón frá slysdegi fram að stöðugleikapunkti og þjáningarbætur ákvarðaðar fyrir sama tímabil. Þá var miski F metinn 30 stig og varanleg örorka 50%.

Með bréfi lögmanns F heitins til stefnda, dagsettu 7. október 2016, var krafist greiðslu frá stefnda á grundvelli niðurstöðu matsins. Með tölvupósti dagsettum 14. nóvember 2016, var af hálfu stefnda upplýst að afstaða félagsins lægi ekki fyrir til kröfunnar og m.a. gerð sú athugasemd að of skammur tími væri liðinn frá slysinu til að hægt væri að meta afleiðingar og umfang einkenna.

Samkvæmt gögnum málsins greiddi stefndi samtals 14.500.000 krónur inn á kröfuna með fimm greiðslum, 500.000 krónur 6. júlí 2016, 500.000 krónur 29. ágúst 2016, 3.000.000 króna 12. október 2016, 500.000 krónur 11. nóvember 2016 og 10.000.000 króna 25. nóvember 2016. Þá kemur fram í staðfestingu vegna greiðslu 12. október 2016 að innborgunin feli ekki í sér neina yfirlýsingu eða skuldbindingu um frekari greiðslu bóta inn á málið.

Með tölvupósti lögmanns stefnenda til stefnda 12. desember 2016 var stefndi krafinn svara við því hvort félagið væri búið að taka endanlega afstöðu til bótakröfu og matsgerðar. Lögmaður stefnda svaraði samdægurs og sagði að félagið myndi afla endurmats hjá dómkvöddum matsmönnum.

Loks liggur fyrir afrit af beiðni stefnda um dómkvaðningu matsmanna til að meta varanlegar afleiðingar slyssins fyrir F heitinn, dagsett 11. febrúar 2017. Koma þar fram athugasemdir stefnda vegna matsins frá 5. október 2016. Má þar m.a. nefna að stefndi telur að þar hafi ekki verið tekið tillit til heilsufarssögu og líkamlegs ástands matsþola fyrir slysið þegar metin er ætluð atvinnuþátttaka hans í framtíðinni. Líta verði til þess að þar sem um sjómann sé að ræða verði að teljast líklegt að síðar á ævinni mundi hann draga úr sjósókn eins og algengt sé með sjómenn, gögn skorti um það hvaða endurhæfingu F heitinn hafði stundað auk þess sem ekki hafi verið tímabært að framkvæma mat. Einnig liggur fyrir kvittun héraðsdóms, dagsett 8. mars 2017, vegna endurgreiðslu gjalds vegna beiðni um dómkvaðningu matsmanna, til stefnda.

Einkaskiptum á dánarbúi F lauk 6. júlí 2018. Mál þetta var höfðað af hálfu dánarbúsins en erfingjar F heitins hafa nú tekið við rekstri málsins. Ekki er deilt um bótaskyldu stefnda vegna slyssins. Varðar sá ágreiningur aðila sem nú er til úrlausnar það hvort erfingjar geti haldið réttindum er varða kröfur samkvæmt skaðabótalögum á hendur bótaskyldum aðila í tilfellum sem þessum.

III

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnendur byggja dómkröfu sína á sérstökum vátryggingarsamningi stefnda og útgerðar þess skips sem F heitinn vann á þegar slysið varð, svokallaðri sjómannatryggingu (slysatryggingu sjómanna samkvæmt kjarasamningi 16. maí 2001) er byggist á úrskurði gerðardóms, samkvæmt 2. gr. laga nr. 34/2001, frá 30. júní 2001. Krafan byggist á því að um sé að ræða slysaáverka sem stefndi hafi skuldbundið sig til að bæta á grundvelli 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og ákvæðum almennra kjarasamninga sjómanna, sbr. þann tryggingarsamning sem gerður var samkvæmt framangreindum gerðardómsúrskurði. Um er að ræða kjarasamningsbundin réttindi er varða slys á sjó. Ekki er ágreiningur um bótaskyldu vegna tjónsatburðar heldur er um það deilt hvort dánarbú/erfingjar geti haldið réttindum er varða kröfur samkvæmt skaðabótalögum á hendur bótaskyldum aðila í tilvikum sem þessum þegar búið er að greiða óskilgreint inn á höfuðstól bóta vegna þjáninga, miska og varanlegrar örorku eða hvort slíkar kröfur falli niður við andlát.

Krafa stefnenda byggir á sérfræðimatsgerð sem aflað var samkvæmt heimild í 10. gr. skaðabótalaga og sundurliðast þannig:

Miskabætur: 10.522.102 x 30 stig 3.165.311 krónur

Varanleg örorka: 12.820.230 x 12,2 x 50% 78.206.907 krónur

Þjáningarbætur, alls 240 daga x 1.850 og 6 x 3.450 485.050 krónur

Áætlað tímabundið atvinnutjón 3.000.000 krónur

Samtals: 84.857.587 krónur

Stefnendur byggja á því að F heitinn hafi þegar hann lést átt lögvarða kröfu á stefnda vegna afleiðinga slyssins samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Bendir stefnandi á að Hæstiréttur hafi í dómum sínum viðurkennt að vinnugeta manna sé eignarréttindi sem varin eru af 72. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 65. gr. hennar. Þessa eign F heitins hafi stefnendur, afkomendur hans, erft samkvæmt 2. tölulið 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Stefnendur byggja einnig á 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga þar sem kveðið er á um að heimilt sé að framselja kröfu hafi hún verið viðurkennd en erfðir séu í raun framsal á réttindum og viðtaka nýrra kröfuhafa á réttindum sem eru fyrir hendi. Þá vísa stefnendur til 2. mgr. sama ákvæðis þar sem kveðið er á um að krafa um bætur fyrir þjáningar og miska erfist enda hafi krafan verið viðurkennd. Stefnendur byggja á því að viðurkenning stefnda á kröfu F heitins liggi fyrir. Þá telja stefnendur að ekki verði gagnályktað frá 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga. Einnig vísa þeir til þess að innborgun á kröfu beri með sér að búið sé að viðurkenna hana.

Stefnendur byggja einnig á því að andlát F eigi ekki að leiða til þess að bætur sæti skerðingu, hvorki lækkun né niðurfellingu. Stefndi eigi ekki að geta hagnast á andláti hans enda sé um að ræða bætur vegna framtíðartekjutaps tjónþola, reiknaðar samkvæmt ákveðnum stöðlum byggðum á meðaltalslífslíkum, sbr. 6. gr. skaðabótalaga, óháð því hvort tjónþoli verði langlífur eða skammlífur í raun. Forsendur fyrir eingreiðslu bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt skaðabótalögum er að um er að ræða líkindatjón fram í tímann. Hvað þetta varðar vísar stefnandi til þess að dómafordæmi séu fyrir því að tilkynning til sjúkratrygginga sé talin gera það að verkum að allar skaðabætur erfist og tilkynning til stjórnvalds sé talin jafngilda því að mál hafi verið höfðað í skilningi 18. gr. skaðabótalaga.

Þá vísa stefnendur til þess að samkvæmt 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga erfist þjáningarbætur og bætur fyrir varanlegan miska hafi krafa verið viðurkennd fyrir andlát tjónþola. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laganna komi fram að ákvæðið varði ekki skilyrði þess að bótakrafa fyrir fjártjón vegna líkamsspjalla erfist. Ekki hafi verið gert ráð fyrir breytingu á gildandi reglum um það. Hins vegar erfist slík krafa a.m.k. ef hún hefur verið gerð fyrir dómi áður en tjónþoli lést. Stefnendur byggja einnig á því að matsgerð hafi verið sótt með löglegum hætti í samræmi við efni 10. gr. skaðabótalaga, sbr. 9. gr. laga nr. 37/1999. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að skaðabótalögum komi fram hvað varðar 10. gr. að þessi aðferð sé undantekning frá því að bætur séu sannaðar með dómkvaðningu matsmanna. Þá benda stefnendur á að sérfræðimatsgerðinni hafi ekki verið hnekkt. Þannig gildi um kröfu stefnenda almennar reglur eignarréttar, kröfuréttar og erfðaréttar. Stefndi hafi viðurkennt kröfuna þó svo að deilur hafi staðið yfir um endanlegt uppgjör vegna hennar. Byggt er á því að kvittun, dagsett 25. nóvember 2016, vegna innborgunar inn á kröfuna sé greiðsla inn á höfuðstól bóta vegna þjáninga, miska og varanlegrar örorku. Greiðslan er móttekin án þess að neinar takmarkanir séu gerðar á greiðsluskyldu og er því um að ræða viðurkenningu á kröfu F heitins.

Þá byggja stefnendur á því að skilningur 5. gr. skaðabótalaga sé sá að meta beri varanlega örorku þegar stöðugleikapunkti er náð og að miða skuli við meðaltalslífslíkur við það mat, sbr. aldursstuðla 6. gr. laganna. Í athugasemdum vegna 5. gr., er fylgdu frumvarpi því sem varð að lögunum, kemur m.a. fram að þar sé átt við bata á stöðugleikapunkti:

Til þess að endanleg ákvörðun bótafjárhæðar dragist ekki von úr viti af þessum sökum er lagt til í 1. mgr. að krafa um bætur fyrir örorku stofnist þegar tjónþoli getur ekki náð frekari bata. Af því leiðir að tjónþoli eða hinn bótaskyldi geta þá krafist örorkumats.

Stefnendur byggja á því að krafa F heitins hafi verið viðurkennd með innborgunum þegar hann var enn á lífi. Því sé krafan andlag erfða og hafi hún fallið til dánarbúsins við andlát hans. Þá sé af sömu ástæðu ekki heimilt að skerða bætur fyrir varanlega örorku í samræmi við lífaldur stefnanda, sem sé í andstöðu við 5. gr. skaðabótalaga.

Stefnendur telja að við úrlausn málsins verði einnig að líta til þess að um er að ræða slysatryggingarmál, þ.e. dómkrafa stefnenda er ekki skaðabótakrafa heldur krafa um slysabætur samkvæmt sérstökum tryggingasamningi stefnda og útgerðarinnar. Þá segir í 5. kafla laga nr. 34/2001 um kjaramál sjómanna:

Útgerðin skal tryggja hvern þann mann sem samningur þessi nær til og slasast um borð í skipi eða vinnu í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við 172. gr. laga nr. 34/1985.

Bætur úr vátryggingu þessari skulu ákvarðast samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 með síðari breytingum leiði það til hærri bóta en skv. 172. gr. l. nr. 34/1985.

Stefnendur byggja á því að þótt bætur ákvarðist samkvæmt skaðabótalögum gildi II. hluti vátryggingarsamningalaga um trygginguna. Vísa þeir sérstaklega til 94., sbr. 31. gr. laga nr. 30/2004, um að félagið eigi að tilkynna það án ástæðulauss dráttar ef það telur að það sé laust úr ábyrgð að hluta. Í því efni verði að hafa hliðsjón af 1. mgr. 121. gr. laganna þar sem félaginu eru gefnir 14 dagar til að svara kröfubréfi eins og félaginu var sent 7. október 2016 ásamt þeirri sérfræðimatsgerð sem stefnendur byggja kröfu sína á. Einnig vísi stefnendur til 63. gr. laga nr. 30/2004.

Um lagarök vísa stefnendur auk framangreinds til 5. gr. skaðabótalaga, sbr. greinargerð með þeirri lagagrein, en þar komi fram sá tilgangur og markmið skaðabótalaga að gera eigi bætur vegna líkamstjóns upp í einu lagi og við slík uppgjör eigi t.d., varðandi bætur vegna varanlegrar örorku, að miða við almennar lífslíkur, sbr. t.d. staðla 6. gr. laganna. Þá vísa stefnendur til 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga en reglan sé undantekningarregla sem skýra verði þröngt gagnvart kröfum stefnenda, sbr. greinargerð með 4. gr. laga nr. 37/1999 og lögum nr. 53/2009. Loks vísa stefnendur til meginreglna vátryggingarsamningalaga nr. 30/2004 og hvað varðar málskostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og þá sérstaklega 1. mgr. 130. gr. laganna.

IV

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi bendir á að ágreiningur aðila snúist um það hvort krafa F heitins uppfylli skilyrði 18. gr. skaðabótalaga um aðilaskipti en með ákvæðinu sé framsali og erfðum krafna um bætur vegna líkamstjóns settar ákveðnar skorður. Lögvarðir hagsmunir tjónþola eftir slys verða ekki framseldir né ganga þeir í erfðir nema að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Hafnar stefndi þeirri málsástæðu stefnenda að eignaréttindi F heitins séu varin af 72. gr. stjórnarskrárinnar og að afkomendur hans hafi erft þessi réttindi við andlát hans, sbr. 2. töluliður 1. gr. erfðalaga. Um aðilaskipti að slíkri kröfu gildi sérregla 18. gr. skaðabótalaga.

Stefndi hafnar kröfum stefnenda um frekari greiðslur og telur kröfu F heitins ekki uppfylla skilyrði 18. gr. skaðabótalaga um aðilaskipti. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins er eingöngu heimilt að framselja kröfu fyrir líkamstjón hafi hún verið viðurkennd eða dæmd. Hvorugt eigi við hér. Stefnendur byggi málatilbúnað sinn á því að með því að greiða inn á málið óskilgreindar innborganir hafi stefndi í raun verið búinn að viðurkenna kröfuna í skilningi ákvæðisins. Þessu hafnar stefndi og bendir á ítrekuð samskipti þess efnis að hann væri ekki reiðubúinn að una forsendum kröfunnar og því væri hún ekki viðurkennd. Þá beri fyrirspurn lögmanns F heitins frá 12. desember 2016 bersýnilega með sér að skilningur hans sé einnig sá að krafan hafi ekki verið viðurkennd en þar spyr hann hvort endanleg afstaða til kröfunnar liggi fyrir. Komi því bersýnilega fram í þeim samskiptum að ekki var búið að taka afstöðu til kröfunnar.

Stefndi byggir á því að innborganir stefnda í október og nóvember 2016 verði ekki túlkaðar sem viðurkenning á kröfu F. Sérstaklega var tilgreint á kvittun vegna innborgunar 12. október 2016 að innborgunin fæli ekki í sér neina yfirlýsingu eða skuldbindingu um frekari greiðslur bóta inn á málið. Stefndi bauð innborgunina 25. nóvember 2016 þegar hann jafnframt upplýsti að ekki yrði unað við fyrirliggjandi matsgerð og að endurmats yrði aflað. Með því var krafan því ekki viðurkennd heldur þvert á móti staðfest að stefndi var ekki reiðubúinn að viðurkenna kröfuna og ganga til uppgjörs. Bendir stefndi á að innborgun geti vissulega verið vísbending um að bótaskylda í máli sé viðurkennd en hún getur ekki verið viðurkenning á framtíðar fjárkröfu og forsendum hennar. Þá geta innborganir verið greiddar áður en krafa um lokauppgjör hefur verið gerð, sbr. innborganir í máli F heitins og er innborgun í máli því ekki viðurkenning á tilteknu lokauppgjöri.

Þá telur stefndi það vera rangt sem stefnendur haldi fram að beiðni um dómkvaðningu matsmanns hafi aldrei verið lögð fram og ekki sé útséð hvort það hefði verið gert. Stefndi sendi afrit af beiðni til lögmanns F heitins 13. febrúar 2017 og fékk þá upplýsingar til baka um andlát F. Stefndi hafi þá afturkallað beiðni sína úr pósti og fengið endurgreitt frá héraðsdómi gjald vegna matsbeiðni sem þegar hafði verið greitt.

Stefndi bendir á að bótaskylda og bótakrafa verði ekki lögð að jöfnu samkvæmt 18. gr. skaðabótalaga. Ákvæðið fjalli um heimild til að framselja kröfu um bætur vegna líkamstjóns. Krafan verði að vera viðurkennd eða dæmd sem ákveðin fjárhæð sem framsalshafi geti tekið við. Ákvæðið girði fyrir að bótaréttur sem slíkur vegna líkamstjóns verði framseldur. Þannig geti stefnendur ekki tekið við máli F heitins og gert bótakröfu á grundvelli tjóns sem hann hlaut í slysinu.

Þá byggja stefnendur á því að þeir hafi erft kröfuna. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga erfist krafa um bætur vegna þjáninga og varanlegs miska hafi hún verið viðurkennd, einkamál höfðað til heimtu hennar eða viðurkenningar eða hún verið gerð fyrir dómi í sakamáli. Stefnandi hafnar þessari málsástæðu á sama grundvelli og rakin var að framan um framsal kröfunnar samkvæmt 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga. Krafan var aldrei viðurkennd af stefnda og skorti því skilyrði fyrir því að krafan gengi í arf, sbr. 2. mgr. 18. gr. Þá liggi fyrir að einkamál hefur aldrei verið höfðað til greiðslu eða viðurkenningar á kröfunni og slík krafa hefur ekki verið gerð fyrir dómi í sakamáli.

Sérstök ákvæði gildi um aðilaskipti að bótakröfum fyrir líkamstjón samkvæmt 18. gr. skaðabótalaga hvað varðar framsal og erfðir. Um er að ræða undantekningu frá reglunni um frjálst framsal kröfuréttinda og ber að túlka ákvæðið í því ljósi og mótmælir stefndi sérstaklega rúmri túlkun stefnenda á ákvæðinu. Hafnar stefndi því að framsal hafi farið fram í málinu í skilningi 18. gr. og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnenda.

Þá mótmæli stefndi grundvelli og útreikningi á kröfu stefnanda og telur að fyrirliggjandi matsgerð sem aflað var einhliða færi ekki sönnur á afleiðingar slyssins. Stefndi hafði upplýst lögmann F heitins um það að matsgerðinni yrði ekki unað og að endurmats yrði aflað.

Fallist dómurinn á það að skilyrði 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt þá krefst stefndi sýknu á þeim grundvelli að stefnendur geti einungis átt rétt á bótum sem nemur kröfu F heitins fyrir þjáningu, varanlegan miska og varanlega örorku frá stöðugleikapunkti til dánardags. Þrátt fyrir að almennt séu bætur fyrir varanlega örorku reiknaðar út frá almennum lífslíkum verða skaðabætur ekki miðaðar við lengri tíma en lífstíð tjónþola samkvæmt dómafordæmum. Krafa stefnenda fyrir þjáningu og varanlegan miska nemur 3.650.361 krónu. Stefnendur geti ekki eignast hærri kröfu fyrir varanlega örorku en sem nemur:

Greiðslum fyrir varanlega örorku samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð; 11.741.00 x 12,13100 x 50% = 71.215.035.

Greiðslum fyrir varanlega örorku frá stöðugleikapunkti til dánardags: 8.06.2016 – 18.12.2016 = (71215.035 / 15.311) x 193 dagar = 897.688.

Heildarbótafjárhæð samkvæmt 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga gætu samkvæmt þessu orðið 4.548.049 krónur. Greiðslur stefnda til F fyrir andlát hans voru mun hærri en sem nemur mögulegum greiðslum eða 14.500.000 krónur sem eigi að leiða til sýknu stefnda. Á sömu forsendu krefst stefndi sýknu telji dómurinn skilyrði 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga vera uppfyllt en stefndi hefur þegar greitt allar þær bætur sem mögulega gætu erfst í málinu.

Hvað varðar vísun stefnenda til 94. gr., sbr. 31. gr. laga um vátryggingarsamninga og einnig til 1. mgr. 121 gr. sömu laga, þá hafnar stefndi því að 94. gr. eigi við enda eigi hún eingöngu við um tilvik sem tilgreind eru í XIII. kafla laganna sem eigi ekki við í þessu tilviki. Stefndi bendir á að engar tilraunir hafi verið gerðar til að losna undan ábyrgð með þeim hætti sem tilgreint er í XIII. kafla. Ágreiningur aðila snerist um forsendur og útreikning bótakröfu F heitins sem stefndi var ekki tilbúinn að viðurkenna og una. Þá er því hafnað af hálfu stefnda að 121. gr. laga um vátryggingarsamninga hafi áhrif á niðurstöðu þessa máls. Sá tímafestur sem þar er tilgreindur hefur engin bindandi áhrif gagnvart stefnda hvað varðar kröfu F heitins dagsetta 7. október 2017 en samkvæmt ákvæðinu fellur krafa í gjalddaga að 14 dögum liðnum við tilteknar aðstæður. Ákvæðið geti með engu móti verið túlkað á þá leið að krafa sé bindandi eða viðurkennd fyrir vátryggingafélag ef henni hefur ekki verið svarað að liðnum 14 dögum frá því að hún berst.

Um lagarök vísar stefndi til skaðabótalaga og meginreglna íslensks skaðabótaréttar. Þá reisir stefndi málskostnaðarkröfu sína á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Forsendur og niðurstaða

Ágreiningur aðila í máli þessu varðar það hvort krafa vegna þess tjóns sem F heitinn varð fyrir í slysi 2. október 2015 hafi gengið að arfi til barna hans, stefnenda. Byggja stefnendur málatilbúnað sinn í meginatriðum á 18. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Þegar F heitinn lést hafði stefndi greitt samtals 14.500.000 krónur inn á kröfu hans vegna tjónsins með fimm greiðslum. Þá liggur fyrir að stefndi hafði uppi athugasemdir við forsendur þess mats sem þá hafði verið gert á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga og krafa stefnenda byggði á. Varða þær m.a. það að upplýsingar hafi skort um heilsufar F heitins fyrir slysið og hvort tímabært hafi verið að framkvæma matið. Samkvæmt þeim gögnum sem liggja fyrir hafði stefndi einungis gert fyrirvara við eina af framangreindum fimm greiðslum um að innborgun feli ekki í sér neina yfirlýsingu eða skuldbindingu um frekari greiðslu bóta inn á málið. Hvað varðar greiðslu 25. nóvember 2016 þá liggur fyrir tölvupóstur frá starfsmanni stefnda þar sem fram kemur að sú greiðsla er óskilgreind hvað tegund bóta varðar og án fyrirvara. Þá kemur þar fram að skoða megi frekari innborganir að fengnu endurmati, og eftir atvikum greiðslur, standi eitthvað eftir óbætt vegna atvinnutjóns.

Samkvæmt 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga er ekki heimilt að framselja kröfu um bætur fyrir líkamstjón nema hún sé viðurkennd eða dæmd. Í 2. mgr. 18. gr. laganna er sérregla er varðar bætur fyrir þjáningar og varanlegan miska en slíkar bætur erfast ekki nema slík krafa hafi verið viðurkennd, einkamál hafi verið höfðað til heimtu hennar eða viðurkenningar eða hún hafi verið gerð fyrir dómi í sakamáli. Í greinargerð sem fylgdi lagafrumvarpi því sem varð að lögum nr. 50/1993 kemur fram að ákvæðið varði ekki skilyrði þess að bótakrafa fyrir fjártjón vegna líkamsspjalla erfist. Í frumvarpinu sé ekki gert ráð fyrir breytingu á gildandi reglum um það og vísað til þess að samkvæmt dómum, sem gengið hafa, erfist slík krafa a.m.k. ef hún hefur verið gerð fyrir dómi áður en slasaði lést, sbr. t.d. H 1961, 432, og H 1989, 131. Hvað varðar kröfu stefnanda um greiðslu vegna þjáninga og varanlegs miska þá gildir um þá kröfu framangreint ákvæði 2. mgr. 18. gr. skaðabótalaga. Reglan er undantekningarregla og verður hún ekki túlkuð rýmra en orð hennar gefa til kynna.

Það er meginregla í skaðabótarétti að krafa um bætur vegna líkamstjóns stofnast þegar tjónsatvik verður þótt umfang einstakra þátta tjónsins og fjárhæð skaðabótakröfu verði ekki staðreynd fyrr en síðar. Þegar F heitinn lést hafði hann því eignast kröfu um skaðabætur vegna líkamstjóns, að því marki sem síðar yrði fallist á bótaskyldu. Er hér um að ræða fjárhagsleg réttindi sem falla til dánarbús hans, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., nema annað leiði af réttarreglum, löggerningi eða eðli réttindanna. Ber því að líta til þeirra reglna sem um þetta gilda á sviði skaðabótaréttar og framan er raktar. Eru því ekki forsendur til að telja að skipan mála hvað þetta varðar fari gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Í samræmi við það sem hér að framan er rakið verður a.m.k. að gera þá lágmarkskröfu að krafa bæði vegna varanlegrar örorku og vegna þjáninga og miska hafi verið viðurkennd til að skilyrði séu til að hún gangi að arfi. Samkvæmt málatilbúnaði aðila greinir þá á um það hvort stefndi hafi verið búinn að viðurkenna kröfu F þegar hann lést. Ljóst er að krafan hafði ekki verið borin undir dómstóla, hvorki í einkamáli né sakamáli, áður en F lést. Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið gerðar neinar takmarkanir á bótaskyldu þegar greitt var inn á höfuðstól vegna þjáningar- og miskabóta og hafi krafan þar með verið viðurkennd. Stefndi hafnar því hins vegar að krafan hafi verið viðurkennd og byggir á því að greitt hafi verið inn á kröfuna með fyrirvara. Eins og að framan er rakið voru, af hálfu stefnda, einungis settir fram fyrirvarar við hluta þeirra greiðslna sem greiddar hafa verið. Þá liggur fyrir að af hálfu stefnda voru settar fram athugasemdir vegna þeirrar kröfu sem sett var fram af hálfu stefnanda sem vörðuðu bæði forsendur kröfunnar og hugsanlega frádráttarliði. Þá greinir aðila á um það hvort stefndi hafi óskað eftir nýju mati. Fyrir liggur afrit af beiðni sem send var stefnanda og kvittun vegna endurgreiðslu héraðsdóms til stefnda á gjaldi vegna beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Byggir dómurinn þannig á því að sannað sé að ætlun stefnda hafi verið sú að afla mats dómkvadds matsmanns og að sá ferill hafi verið farinn af stað. Í beiðninni koma fram athugasemdir stefnda við fyrra mat. Er það niðurstaða dómsins á grundvelli þeirra athugasemda og þeirra samskipta sem áttu sér stað milli aðila vegna greiðslna stefnda inn á kröfuna og liggja fyrir í máli þessu að stefndi hafi ekki viðurkennt kröfuna. Eru því skilyrði fyrir því að krafan gangi að arfi ekki uppfyllt.

Þá byggja stefnendur á því að líta beri til þess að um sé að ræða slysabótamál sem grundvallist á slysatryggingu sjómanna, sbr. 5. kafla laga nr. 34/2001 um kjaramál sjómanna og 172. gr. sjómannalaga nr. 34/1985. Byggja stefnendur á því að þó svo að bætur ákvarðist á grundvelli skaðabótalaga gildi einnig II. hluti laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga um kröfuna. Vísa stefnendur hvað það varðar til 94. gr., sbr. 31. gr., laganna um að félaginu beri að tilkynna án ástæðulauss dráttar ef það telur að það sé laust úr ábyrgð að hluta og hafi samkvæmt 1. mgr. 121. gr. laganna 14 daga til að svara slíku kröfubréfi. Af hálfu stefnda er þessari málsástæðu hafnað og vísar hann til þess að 94. gr. eigi einungis við um þau tilvik er greinir í XIII. kafla laganna og að engar tilraunir hafi verið gerðar til að losna undan ábyrgð. Ákvæði 94. gr. laga nr. 30/2004 varðar ábyrgðartakmörkun. Þegar F heitinn lést var mál hans stutt á veg komið. Þegar af þeirri ástæðu hafnar dómurinn því að forsendur séu til að líta svo á að stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu með því að tilkynna ekki um slíka takmörkun enda er ekkert fram komið sem bendir til þess að forsendur hafi verið komnar fram til slíks eða að það hafi verið ætlun stefnda.

Þegar af framangreindum ástæðum er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnenda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málsaðilar beri hvor sinn kostnað vegna málsins og er málskostnaður milli aðila því felldur niður.

Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en aðilar og dómari voru sammála um að ekki væri þörf á endurflutningi málsins.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýknaður af kröfum stefnenda A f.h. B og C og D f.h. E.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf