X-486/2010

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 17. maí sl., var þingfest 21. október 2010.

Sóknaraðili er G-kk-nf B-kk-nf, Austurbrún 2, Reykjavík.

Varnaraðili er Kaupþing banki hf., Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að launakrafa hans verði samþykkt eins og henni var lýst samkvæmt kröfulýsingu dags. 2. júlí 2009.

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila samkvæmt mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og greiðslu málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti að mati dómsins, úr hendi sóknaraðila.

Málsatvik

Sóknaraðili var ráðinn til starfa við söluver varnaraðila með ráðningarsamningi dagsettum 6. nóvember 2006. Í samningi þessum er svohljóðandi starfslýsing: 1. Starfsmaðurinn annast sölu og þjónustu á afurðum bankans í Söluveri. 2. Ýmis störf í samráði við yfirmann.

Um laun er getið í 4. gr. samningsins. Þar segir: Laun eru greidd í samræmi við selda þjónustu samkvæmt samkomulagi við yfirmann. Öll laun fela í sér orlof, orlofs-og desemberuppbót. Starfsmaður afsalar sér öllum almennum launahækkunum.

Um gildistíma samnings er getið í 5. gr. samningsins. Þar segir: Gildir frá fyrsta starfsdegi. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur er ein vika.

Hinn 6. október 2008 skipaði Fjármálaeftirlitið varnaraðila skilanefnd í samræmi við þágildandi ákvæði 100. gr. a laga nr. 161/2002, eins og þeim hafði verið breytt með 5. gr. laga nr. 128/2008. Sóknaraðili var ekki kallaður til vinnu eftir 8. október 2008 og var leystur undan vinnuskyldu gagnvart varnaraðila þegar ljóst var að söluveri varnaraðila yrði lokað. Í kjölfarið fékk sóknaraðili greidd laun fyrir októbermánuð og laun í uppsagnarfresti, sem reiknuð voru út frá þeim forsendum að miða einungis við tímalaun í söluveri á tímabilinu desember 2007 til október 2008 og taka meðaltal af þeim launum. Af hálfu sóknaraðila er því mótmælt og telur hann að taka hafi átt meðaltal heildarlauna á árinu eða á tímabilinu janúar – september 2008 og að ekki geti talist eðlilegt að október 2008 sé reiknaður inni í því meðaltali þar sem starfmenn hefðu verið leystir frá vinnu einhliða af hálfu varnaraðila og hefðu því átt með réttu að halda óskertum launum þann mánuð.

Varnaraðila var veitt heimild til greiðslustöðvunar 24. nóvember 2008 og hinn 25. maí 2009 var skipuð slitastjórn í samræmi við 4. mgr. 101 gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009 og 4 tölulið bráðabirgðaákvæðis II við þau lög. Varnaraðili gaf út innköllun til kröfuhafa sem birtist fyrra sinni í Lögbirtingablaði hinn 30. júní 2009 og rann kröfulýsingarfrestur út 30. desember sama ár. Með kröfulýsingu 2. júlí 2009 lýsti sóknaraðili forgangskröfu fyrir slitastjórn varnaraðila að fjárhæð 1.253.302 krónur og krafðist vangreiddra launa og orlofs. Í kröfulýsingu er kröfunni lýst svo: Með vísan til gjaldþrotaúrskurðar fyrirtækisins þann 25. 05.2009, lýsi ég inn eftirfarandi kröfu ofangreinds umbjóðanda míns á hendur þrotabúinu að fjárhæð kr. 1.044.014, auk dráttarvaxta skv. vaxtalögum, innheimtuþóknun kr. 95.567 og kröfulýsingarkostnaði kr. 12.552 + 24,5% vsk. af kröfulýsingarkostnaði kr. 3.075, samtals kr. 15.267.

Höfuðstóll kröfunnar sundurliðast þannig:

Laun vegna október 2008 174.022

Orlof frá nóvember 2006 –september 2008 512.678

Bætur í uppsagnarfresti

laun vegna nóvember 2008 174.022

laun vegna desember 2008 174.022

laun vegna janúar 2009 174.022

orlof í uppsagnarfresti 53.094

Innborgun 217.847

Kröfunni er lýst sem forgangskröfu í búið sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991.

Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfunni með bréfi 10. janúar 2010 og var afstöðunni mótmælt. Ekki tókst að jafna ágreining á fundi með aðilum og var því leitað úrlausnar um ágreininginn, sem stendur annars vegar um það hvort orlofsgreiðslur hafi verið innifaldar í launum sóknaraðila og hins vegar um forsendur útreiknings launa í uppsagnarfresti.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili bendir á að honum hafi verið sagt upp 6. október 2008 og miðist uppsögn við mánaðamót. Uppsagnarfrestur hans sé því nóvember og desember 2008 og janúar 2009. Laun sóknaraðila hafi ákvarðast af mismunandi launaþáttum og hafi því laun verið mismunandi á milli mánaða. Sóknaraðili bendir á að þegar vinnuframlag og eða launagreiðslur séu mismunandi eftir mánuðum sé rótgróin meginregla í vinnurétti að laun á uppsagnarfresti skuli ákvarðast af meðaltali heildarlauna launþega, enda verði ekki með raunhæfari hætti unnt að ákvarða vinnuframlag þar sem því sé hafnað á uppsagnarfresti. Heildarlaun sóknaraðila á árinu 2008 frá janúar til og með september 2008 hafi verið 1.566.200 krónur og séu því laun á uppsagnarfresti sóknaraðila 174.022 krónur á mánuði.

Af hálfu varnaraðila sé því haldið fram að allar launagreiðslur til sóknaraðila á starfstíma hans hafi falið í sér orlofsgreiðslur. Þrátt fyrir að framangreint sé tekið fram í grein 4.2. í ráðningarsamningi aðila, verði að telja slíkt ákvæði brjóta í bága við lög um orlof nr. 30/1987, lög nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda svo og kjarasamning VR og SA sem gerður hafi verið í febrúar 2008, einkum gr. 1.9.1 um launaseðla. Auk þess hafi varnaraðili ekki sýnt fram á að orlofslaun hafi verið innt af hendi.

Í orlofslögum nr. 30/1987 sé skýrt tekið fram að orlof skuli leggjast ofan á laun. Markmið laganna sé að tryggja að launþegar fari í orlof og hafi orlofsfé til ráðstöfunar þegar orlof er tekið. Samningar um að orlof sé innifalið í launum brjóti í bága við ákvæði orlofslaga svo og ákvæði laga nr. 55/980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem kveði á um að samningar lakari samningskjörum séu ógildir. Hafi varnaraðila því verið óheimilt að semja um að orlof væri innifalið í launum. Þá hvíli sú skylda á atvinnurekendum að sundurliða á launaseðli laun, svo að launþegar geti áttað sig á starfskjörum sínum, sbr. grein 1.9.1 í kjarasamningi VR og SA. Gera verði þá kröfu að sundurliðun á launaseðli sé skýr og að launþegi geti áttað sig á sundurliðun launa, m.a. með tilliti til orlofs. Á fyrirliggjandi launaseðlum komi slík sundurliðun launa hvergi fram og því sé ósannað að orlof hafi verið greitt.

Því er þess krafist að orlofslaun sóknaraðila verði gerð upp í samræmi við orlofslög nr. 30/1987. Lágmarksorlof sem er 10,17% af launum sóknaraðila á starfstíma hans hjá varnaraðila, þ.e. frá nóvember 2006 til og með september 2008 séu 512.678 krónur. Þá sé einnig vangoldið orlof af launum sóknaraðila í október 2008 og af launum í uppsagnarfresti 53.022 krónur. Vangoldið orlof sóknaraðila nemi því 565.772 krónum.

Varnaraðili hafi ranglega haldið því fram að laun á uppsagnarfresti sóknaraðila hafi verið greidd. Hið rétta sé að varnaraðili hafi einungis greitt inn á launakröfu sóknaraðila 1. nóvember 2008, 19.350 krónur, 1. desember 2008 3.250 krónur og loks 1. janúar 2009 192.247 krónur. Varnaraðili hafi því samtals greitt sóknaraðila 217.847 krónur, en frekari launagreiðslur hafi ekki átt sér stað, þrátt fyrir innheimtutilraunir.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili hafnar því að launauppgjör fyrir októbermánuð 2008 eigi að taka mið af meðaltali heildarlauna á tímabilinu janúar til september sama ár. Að mati varnaraðila eigi uppgjörið þvert á móti að miðast við meðaltal af tímakaupi sóknaraðila á framangreindu tímabili þar sem sóknaraðili hafi ekki átt rétt á sölubónusum ofan á laun fyrir októbermánuð. Varnaraðili bendir á að laun starfsmanna í söluveri hafi fyrst og fremst tekið mið af tímakaupi, en ofan á þau laun hafi getað komið sölubónusar, ef sala á fjármálaafurðum varnaraðila hafi verið fyrir hendi, sbr. 4. gr. ráðningarsamnings aðila. Varnaraðili bendir á að engin sala hafi átt sér stað á fjármálaafurðum varnaraðila eftir fall bankans, enda hafi söluverinu verið lokað 23. október vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Að mati varnaraðila beri að miða launauppgjör fyrir októbermánuð við raunverulegt vinnuframlag sóknaraðila áður en hann var leystur undan vinnuskyldu gagnvart varnaraðila, þar sem heildarlaun á framangreindu tímabili feli bæði í sér mismikið vinnuframlag sóknaraðila og háa sölubónusa, sem sóknaraðili hafi ekki átt rétt á eftir fall varnaraðila. Varnaraðili bendir á að sóknaraðili hafi þegar fengið greidd laun fyrir októbermánuð 19.350 krónur, en þau hafi alfarið tekið mið af vinnuframlagi sóknaraðila þann tíma sem sóknaraðili hafi verið við vinnu í októbermánuði. Að mati varnaraðila sé framangreint uppgjör fullnaðaruppgjör þar sem það sé í samræmi við ráðningarsamning milli aðila. Því eigi sóknaraðili ekki rétt á frekari launum fyrir októbermánuð.

Verði ekki fallist á ofangreint er því hafnað að krafa sóknaraðila um frekari launagreiðslur fyrir októbermánuð, geti notið forgangsréttar. Varnaraðili bendir á að sóknaraðili hafi ekki innt af hendi raunverulegt vinnuframlag eftir 8. október, en raunverulegt vinnuframlag sóknaraðila í þágu varnaraðila sé meginskilyrði fyrir forgangsrétti kröfunnar í skilningi 112. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafan geti því aldrei staðið framar en almenn krafa í kröfuröð.

Þá kveður varnaraðili að launauppgjör á uppsagnarfresti eigi að taka mið af sömu forsendum og laun fyrir októbermánuð. Varnaraðili ítrekar að heildarlaun á framangreindu tímabili feli í sér háa sölubónusa, sem sóknaraðili hafi ekki átt rétt á, ofan á laun í uppsagnarfresti, þar sem þegar hafi verið búið að loka söluveri varnaraðila á þeim tíma og skipa honum skilanefnd. Varnaraðili telji því rétt og eðlilegt að miða uppgjör á launum á uppsagnarfresti við meðaltal af tímakaupi sem taki mið af raunverulegu vinnuframlagi sóknaraðila á tímabilinu janúar til september 2008. Varnaraðili leggi áherslu á að sóknaraðili hafi fengið greidd laun á uppsagnarfresti að fjárhæð 294.467 krónur, en þau hafi alfarið tekið miða af vinnuframlagi (meðaltali tímakaups) sóknaraðila á framangreindu tímabili. Að mati varnaraðila sé framangreint launauppgjör fullnaðaruppgjör þar sem það sé í samræmi við meginreglu vinnuréttar þess efnis að greiða skuli umsamin laun í samræmi við gildandi ráðningarsamning. Er kröfu sóknaraðila um frekari launagreiðslur á uppsagnarfresti því hafnað.

Varnaraðili bendir enn fremur á að launauppgjör við sóknaraðila á ofangreindu tímabili hafi verið í samræmi við réttindi hans samkvæmt gildandi ráðningarsamningi. Telji varnaraðili mjög óeðlilegt að sóknaraðili eigi rétt á háum sölubónusum ofan á launauppgjör alveg óháð því hvort raunveruleg sala hafi átt sér stað. Að mati varnaraðila leiði slíkt til þess að launauppgjör sóknaraðila feli í sér sölubónusa sem hann hafi ekki átt rétt á samkvæmt ráðningarsamningi og verði þar með betur settur umfram aðra kröfuhafa sem sé andstætt meginreglu laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 um jafnræði kröfuhafa.

Þá er bent á að allar launagreiðslur sem sóknaraðili hafi fengið greiddar eftir fall bankans eigi réttilega að dragast frá þeirri fjárhæð sem honum kann að vera dæmd í máli þessu.

Varðandi kröfu um orlofsgreiðslur ofan á laun, hafnar varnaraðili því alfarið að sóknaraðili eigi rétt á slíkum greiðslum fyrir októbermánuð og á uppsagnarfresti, samtals að fjárhæð 53.094 krónur. Varnaraðili bendir á að samkvæmt grein 4.6 í ráðningarsamningi milli aðila feli launagreiðslur í sér orlof og hafi sóknaraðili því fengið orlof greitt samhliða launagreiðslum á framangreindu tímabili. Beri því alfarið að hafna kröfunni, enda reiknist orlofslaun ekki af orlofslaunum samkvæmt 5. mgr.7. gr. laga um orlof nr. 30/1987.

Varnaraðili hafni fullyrðingu sóknaraðila þess efnis að ráðningarsamningur milli aðila sé í andstöðu við ákvæði laga um orlof nr. 30/1987 og gildandi kjarasamning milli VR og SA. Varnaraðili telur að þrátt fyrir ákvæði laga um orlof sé heimilt að semja um að launagreiðslur feli í sér bæði vinnulaun og orlofsgreiðslur. Þá bendir varnaraðili á að samningurinn hafi tryggt sóknaraðila rétt til orlofsgreiðslna, sem sé í fullu samræmi við markmið og efni laga um orlof, sem og gildandi kjarasamning. Þá mótmælir varnaraðili þeirri fullyrðingu sóknaraðila að ráðningarsamningur milli aðila sé ógildur þar sem hann sé í andstöðu við lög nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Varnaraðili bendir á að ráðningarsamningurinn hafi tryggt sóknaraðila laun sem endurgjald fyrir vinnu, en þar að auki hafi samningurinn tryggt sóknaraðila orlofsgreiðslur og orlofs-og desemberuppbót. Samkvæmt gildandi kjarasamningi sé framangreint hluti af lágmarkskjörum sóknaraðila, ráðningarsamningurinn hafi tryggt allt framangreint. Leggja beri ráðningarsamninginn til grundvallar við launauppgjör sóknaraðila, enda hafi sóknaraðili ekki gert athugasemdir við samninginn, hvorki við undirritun hans né á gildistíma hans. Varnaraðili mótmælir einnig fullyrðingu sóknaraðila þess efnis að launaseðlar varnaraðila hafi verið í andstöðu við ákvæði 1.9.1 í kjarasamningi milli VR og SA. Bent er á að ákvæðið skyldi varnaraðila til að gefa út launaseðla samhliða útborgun og að í launaseðli séu sundurliðaðar greiðslur og frádráttur. Það sé gert í launaseðlum sem sóknaraðili hafi lagt fram í máli þessu.

Verði ekki fallist á framangreint telur varnaraðili að orlof skuli aðeins reiknað ofan á tímakaup varnaraðila á framangreindu tímabili, en ekki heildarlaun, enda hafi sóknaraðili ekki átt rétt á sölubónusum ofan á laun á uppsagnarfresti.

Varðandi laun á tímabilinu nóvember 2006 til september 2008, bendir varnaraðili á að þau hafi falið í sér orlofsgreiðslur og hafnar því að sóknaraðili eigi rétt á orlofsgreiðslum tvö ár aftur í tímann, samtals að fjárhæð 512.678 krónur. Varnaraðili ítrekar að öll laun samkvæmt ráðningarsamningi hafi falið í sér orlofsgreiðslur og eigi sóknaraðili því ekki frekari kröfur um orlof á hendur varnaraðila. Sóknaraðili hafi hvorki verið með fastan vinnutíma né föst mánaðarlaun, heldur hafi hann fengið greitt tímakaup og sölubónus fyrir hverja selda fjármálaafurð bankans. Hann hafi því ekki unnið sér inn orlofsréttindi sem lög um orlof kveði á um.

Jafnframt bendir sóknaraðili á að af 13. gr. laga um orlof nr. 13/1987 leiði að árlegur réttur sóknaraðila til orlofs og orlofsgreiðslna sé niður fallinn. Framangreint ákvæði verði ekki skilið á annan veg en þann að réttur til orlofsgreiðslna falli niður við lok hvers orlofsárs. Þá komi langvarandi tómlæti sóknaraðila í veg fyrir að hann geti sótt orlofsgreiðslur aftur í tímann. Verði ekki fallist á framangreint, telur varnaraðili að sóknaraðili geti aðeins átt rétt á orlofsgreiðslu ofan á tímakaup fyrir orlofsárið 1. maí 2007 til 30. apríl 2008, ef fallist verður á að sóknaraðili eigi áunnin orlofsréttindi aftur í tímann og þann tíma sem sóknaraðili var við vinnu í þágu varnaraðila, þ.e. á tímabilinu frá 1. maí 2008 til október 2009.

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa er tvíþættur. Annars vegar er deilt um rétt sóknaraðila til þess að fá laun greidd í október 2008, sem og laun á uppsagnarfresti er miðast við meðaltal heildarlauna sóknaraðila frá janúar 2008 til og með september 2008, þar með talið greiðslur sem voru tengdar árangri og afköstum sóknaraðila við sölu á ,,fjármálaafurðum“ varnaraðila.

Hins vegar er deilt um rétt sóknaraðila til greiðslu orlofs á laun, en af hálfu varnaraðila er því haldið fram að orlofslaun hafi falist í greiddum launum til sóknaraðila.

Af ráðningarsamningi sóknaraðila frá 6. nóvember 2006 og framlögðum launaseðlum hans verður ráðið að laun hans fólu annars vegar í sér greiðslur vegna ,,tímalauna í söluveri“ og hins vegar greiðslur vegna ýmiss konar sölu á svokölluðum fjármálaafurðum varnaraðila. Ljóst er af framlögðum launaseðlum, að heildarlaun voru mjög mismunandi eftir mánuðum, eftir því hverjum árangri sóknaraðili náði við söluna. Laun á uppsagnarfresti sem varnaraðili hefur greitt sóknaraðila, tóku mið af greiðslum vegna ,,tímalauna í söluveri“, þ.e. greiddir voru þeir tímar sem sóknaraðili vann.

Sóknaraðila var sagt upp störfum hjá varnaraðila í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið skipaði varnaraðila skilanefnd 6. október 2008 í samræmi við þágildandi ákvæði 100. gr. a laga nr. 161/2002. Söluveri varnaraðila var lokað í kjölfarið og ljóst að engin sala á,,fjármálaafurðum“ varnaraðila færi fram eftir að varnaraðili var kominn í slitameðferð. Jafnvel þótt sóknaraðili hefði unnið út októbermánuð og jafnframt unnið allan uppsagnarfrest, í nóvember og desember 2008 og janúar 2009, er ljóst samkvæmt framangreindu, að eftir að varnaraðila var skipuð skilanefnd gat sóknaraðili ekki búist við því að fá nokkur árangurstengd laun greidd, þar sem sala á ,,fjármálaafurðum“ varnaraðila var þá ekki lengur raunhæf. Sá kostur sem hann áður hafði til að drýgja laun sín með árangurstengdum ,,sölubónusum“ var ekki fyrir hendi eftir að Fjármálaeftirlitið skipaði varnaraðila skilanefnd.

Er því ekki fallist á að sóknaraðili eigi kröfur á hendur varnaraðila um greiðslu launa vegna októbermánaðar 2008 og launa á uppsagnarfresti, er taka skuli miða af heildarlaunum sóknaraðila frá janúar 2008 til og með september 2008.

Í grein 4.6. í ráðningarsamningi sóknaraðila kemur fram að launagreiðslur sóknaraðila feli í sér orlof. Samkvæmt ákvæðum 1. gr. laga nr. 30/1987 eiga allir þeir sem starfa í þjónustu annarra gegn launum, rétt á orlofi og orlofslaunum samkvæmt reglum laganna og er samningur um minni rétt til handa launþegum en lögin ákveða, ógildur. Sóknaraðili bendir á að varnaraðili hafi ekki sýnt fram á að orlofslaun hafi verið greidd. Sá háttur á greiðslu orlofs, sem greinir í ráðningarsamningi sóknaraðila, hefur verið hafður á allt frá undirritun ráðningarsamnings sóknaraðila á árinu 2006 og verður ekki ráðið af gögnum málsins að því hafi nokkurn tíma verið andmælt af hálfu sóknaraðila að orlofslaun fælust í launagreiðslum. Verður því ekki lagt á varnaraðila að sýna nú fram á að orlofslaun hafi verið greidd í samræmi við ráðningarsamning sóknaraðila, en hvorki ákvæði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 30/1987, laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, né kjarasamningur VR og SA standa því í vegi að samið sé í einu lagi um ákveðna heildarfjárhæð endurgjalds fyrir vinnu og orlof, svo fremi sem orlofslaun séu greidd.

Varnaraðili hefur samkvæmt framangreindu fengið greidd orlofslaun vegna októbermánaðar, og vegna launa á uppsagnarfresti, auk þess sem laun á tímabilinu nóvember 2006 til september 2008 hafa að mati dómsins falið í sér orlofsgreiðslur.

Að öllu framangreindu virtu verður kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila hafnað, en þegar litið er til atvika málsins þykir rétt að hvor aðili greiði sinn kostnað af málinu.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið G-kk-nf B. Ó-kk-nf hæstaréttarlögmaður og af hálfu varnaraðila flutti málið S-kvk-nf D-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfum sóknaraðila, G-kk-ef B-kk-ef á hendur varnaraðila, Kaupþingi banka hf., er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

I-kvk-nf E-kvk-nf