S-4428/2023

Mál þetta, sem dómtekið var 21. nóvember sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 12. júlí 2023, á hendur X, kennitala [...], [...], Hafnarfirði, „fyrir tilraun til manndráps, með því að hafa mánudaginn [...]2021, í strætóskýli við [...]í Reykjavík, stungið A, kt. [...], með hnífi með 8,5 cm löngu blaði, í kvið, með þeim afleiðingum að hann hlaut opið sár á kviðarvegg og rof á smáþörmum.

Telst þetta varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Ó-kk-nf P-kk-nf V-kk-nf, lögmaður, leggur fram fyrir hönd A, kt. [...], kröfu um skaða- og miskabætur, sjúkrakostnað og málskostnað úr hendi X, kt. [...], til heimilis að [...], [...], til meðhöndlunar við meðferð sakamáls á hendur honum. Brotaþoli krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða sér miskabætur, að fjárhæð kr. 2.500.000, með vöxtum skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá [...] 2021 og dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga, að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Þá er krafist að viðurkennt verði með dómi skaðabótaskylda ákærða vegna þess líkamstjóns sem brotaþoli varð fyrir þann [...] 2021. Jafnframt krefst brotaþoli þess að ákærði verði dæmdur til að greiða sér málskostnað að skaðlausu, skv. síðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati réttarins, að viðbættum virðisaukaskatti, fyrir að halda fram bótakröfu í málinu.“

Við þingfestingu málsins 20. september sl. leiðrétti ákæruvaldið ákæruna þannig að brotið hefði átt sér stað „við strætóskýli“ en ekki „í strætóskýli“. Þá lýsti réttargæslumaður brotaþola því að byggt væri til vara á mannhelgisbálki Jónsbókar um óðs manns víg. Við aðalmeðferð málsins lýsti réttargæslumaður brotaþola því að fallið væri frá kröfu um viðurkenningu skaðabótaskyldu ákærða vegna líkamstjóns brotaþola.

Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður, til vara að honum verði ekki gerð refsing, en til þrautavara að honum verði gerð vægasta refsing er lög leyfa sem öll verði skilorðsbundin, auk þess sem gæsluvarðhald sem ákærði sætti verði dregið frá refsingu verði ákærði dæmdur til óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar. Hann krefst þess jafnframt aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi, til vara krefst hann sýknu af henni en til þrautavara verulegrar lækkunar. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður, þ. m. t. hæfileg málsvarnarlaun, greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Þann [...] 2021 var lögregla kölluð að Ö vegna manns er stunginn hafði verið í slagsmálum. Er lögregla kom á vettvang beið ákærði í anddyri Ö. Hann kvaðst hafa stungið brotaþola og sagði hnífinn vera í töskunni sem hann væri með á sér. Ákærði var handtekinn og fluttur á lögreglustöð en brotaþoli var þá farinn burt með sjúkrabifreið.

Rætt var við tvær stúlkur á vettvangi sem sögðust hafa verið saman í bifreið að spjalla saman. Greindi önnur þeirra frá því að hafa tekið eftir ákærða þar sem hann hefði staðið einn í strætóskýlinu við [...]. Skömmu síðar hefði hún séð hvar ákærði og brotaþoli hefðu verið í slagsmálum í strætóskýlinu. Ákærði hefði opnað tösku sem hann hefði verið með og tekið upp vopn, sem henni hefði sýnst vera hnífur. Hún hefði litið undan þegar hún hefði séð í hvað stefndi en þegar hún hefði litið upp hefði hún séð brotaþola ganga burt í átt að Ö og ákærða síðan ganga í sömu átt. Hin stúlkan greindi einnig frá því að hafa tekið eftir tveimur drengjum að slást í strætóskýlinu við [...]. Hún hefði séð ákærða taka upp vopn, úr hliðartösku sem hann hefði verið með, í miðjum átökunum og stinga brotaþola þrisvar sinnum í vinstri síðuna. Síðan hefði brotaþoli gengið í átt að Ö og ákærði á eftir honum. Stúlkurnar höfðu tekið upp myndskeið þegar ákærði og brotaþoli byrjuðu að slást og afhentu það lögreglu.

Einnig var rætt við tvo drengi á vettvangi. Annar kvaðst hafa heyrt af yfirvofandi slagsmálum fyrir utan Ö. Þegar hann hefði komið á bifreiðastæðið við Ö hefði hann hitt félaga sinn og þeir hefðu orðið vitni að átökum milli tveggja manna. Skömmu síðar hefði brotaþoli komið hlaupandi til þeirra og sagt þeim að hann hefði verið stunginn. Hann hefði sýnt þeim stungusárið og vitnið hefði þá hringt á lögregluna. Báðir drengirnir kváðust þekkja ákærða og brotaþola með nafni.

Rætt var við starfsmann Ö sem skýrði frá því að ákærði væri [...]. Hann hefði komið inn í Ö og sagt frá því að ráðist hefði verið á hann og hann kýldur og að það tengdist einhverju sem hann sæi eftir að hafa gert á [viðburði]. Hann hefði síðan beðið um aðstoð við að hringja á lögregluna.

Við handtöku var ákærði með blóð á höndunum sem hann sagði vera varnaráverka. Einnig mátti sjá storknað blóð á buxum hans. Hann sagðist finna til eymsla í nefi og andliti vegna líkamsárásarinnar sem hann hefði orðið fyrir áður en hann hefði varið sig með hnífi.

Lögreglumaður fór á slysadeild til að kanna ástand og líðan brotaþola en hann var þá kominn í aðgerð. Í vottorði B sérfræðilæknis, dags. [...] 2021, segir að brotaþoli hafi komið inn í bráðainnlögn eftir hnífstungu í kviðarhol. Hann hafi verið með lífshættulega áverka og verið í lífshættu við komuna á spítalann. Hann hafi gengist undir bráðaaðgerð þar sem gert hafi verið við lífshættulega áverka á görnum.

Tveimur dögum síðar barst lögreglu tölvupóstur frá [stjórnanda] Ö þar sem greindi að ungur maður, sem ekki vildi láta nafns síns getið, hefði haft samband og sagst hafa upplýsingar varðandi þetta mál. Hann hefði sagt að á fimmtudeginum í vikunni áður hefði ákærði kýlt strák að nafni C. Í framhaldi af því hefði C beðið tvo drengi að lemja ákærða. Sá sem hefði verið stunginn væri vinur C og drengjanna tveggja.

Í málinu liggja frammi upplýsingar um Snapchat- samskipti í síma ákærða. Má þar m. a. sjá hvar hann segir frá því sem gerðist á [viðburðinum] og talar um hótanir gagnvart sér og eru þessar upplýsingar í samræmi við gögn málsins og framburð ákærða.

Fatnaður sem brotaþoli var í við atvikið var tekinn til rannsóknar. Í ljós kom að göt var að finna á úlpu og hettupeysu brotaþola. Var þar að finna eitt gat neðarlega á vinstri síðu hettupeysunnar sem samræmdist staðsetningu á gati sem náði í gegnum úlpuna. Götin voru með sléttum brúnum svo sem eftir skurð með eggvopni.

Hnífurinn sem fannst hjá ákærða var með skörðótt blað með bit á annarri egginni. Heildarlengd hnífsins var 18,5 cm og var lengd blaðsins 8,5 cm.

Þann [...] 2021 gerði D réttarmeinafræðingur réttarlæknisfræðilega líkamsrannsókn á ákærða, samkvæmt beiðni lögreglu. Samkvæmt niðurstöðum rannsóknarinnar var að finna á ákærða skrámur á andliti og hálsi, sár á hægri ökkla og hné, auk sára á höndum. Útlit skráma í hægri augnkróki og á hálsi benti til þess að þær hefðu komið til við sljóan kraft í formi þrýstings gegnt hörðum kanti. Áverkar með þetta útlit og staðsetningu gætu birst sem minni háttar klórför við stympingar milli manna. Útlit sáranna á hægri ökklanum og á hægra hnénu benti til þess að þau hefðu komið til fyrir sljóan kraft í formi skröpunar eða steyts gegnt hörðum kanti. Útlit sáranna á höndunum samræmdist því að hafa orðið við eigið klór og plokk við mismunandi tímapunkta, eins og ákærði hefði sagt. Útlit áverka á andliti og hálsi samræmdist því að þeir hefðu komið til á þeim degi sem atburðurinn átti sér stað, en útlit annarra áverka benti til þess að þeir væru eldri. Áverkarnir hefðu ekki verið lífshættulegir og myndu gróa án varanlegra líkamlegra meina.

Þá gerði D réttarmeinafræðingur réttarlæknisfræðilega líkamsrannsókn á brotaþola sama dag. Það voru niðurstöður rannsóknarinnar að brotaþoli væri með sár á neðri hluta kviðarins vinstra megin með sárgöngum gegnum smágirnið og kjölfarandi hóflegri blæðingu inn í kviðarholið, skv. sjúkraskrá. Þá væri hann með slímhúðarblæðingar á innanverðri efri vörinni, skrámur á hökunni og á hægra hnénu, mar á báðum hnjám og sár á báðum höndum. Útlit sársins á kviðnum, eins og því væri lýst í sjúkragögnum, benti sterklega til þess að það væri tilkomið fyrir stungu með eggáhaldi. Útlit og staðsetning áverkans samræmdist því fyllilega að hann hefði hlotist við stungu annars manns með hnífi. Ekkert kæmi fram sem benti til þess að brotaþoli hefði hlotið meira en eina stungu. Útlit slímhúðarblæðinganna á innanverðri efri vörinni benti til þess að þær hefðu komið til fyrir sljóan kraft í formi þrýstings af léttari toga yfir munnsvæðið. Útlit sáranna á höndunum benti sterklega til þess að þau hefðu komið til við sljóan kraft í formi skröpunar gegnt hörðu, hrjúfu yfirborði. Útlit skrámunnar á hökunni benti sterklega til þess að hún hefði komið til fyrir sljóan kraft í formi skröpunar gegnt hörðum kanti, t. d klórs með fingurnögl. Útlit skrámunnar og maranna á hnjánum benti sterklega til þess að þau hefðu komið til fyrir sljóan kraft í formi skröpunar og steyts gegnt hörðu yfirborði. Staðsetning áverkanna gæti bent til þess að þeir hefðu orðið við eigin steyt eða fall á slíkt yfirborð. Útlit áverkans á kviðnum, eins og því væri lýst í sjúkragögnum, og annarra áverka samrýmdist því að þeir hefðu komið til [daginn sem atvikið átti sér stað], að undanskildum sárum á höndum sem að minnsta kosti að hluta væru nokkuð eldri en svo, og marinu á hné sem líklega væri eldra en það. Áverkinn á kviðinn hefði valdið margþátta rofi á smágirnið og hefði þannig nærri örugglega leitt til svæsinnar lífhimnubólgu og trúlega dauða ef meðferð hefði ekki verið veitt. Hinir áverkarnir hefðu ekki verið lífshættulegir og myndu ekki leiða til varanlegra líkamlegra meina.

Í málinu liggur einnig fyrir vottorð E bráðalæknis, dags. 4. apríl 2022, vegna komu brotaþola. Fram kemur að brotaþoli hafi komið með sjúkrabíl á bráðamóttöku Landspítala [...] 2021 kl. 13.22. Samkvæmt lýsingu sjúkraflutningamanna hafi hann verið stunginn í kviðinn skömmu fyrir komu með 6‒7 cm löngum hníf en frekari áverkum hafi ekki verið lýst. Við skoðun á bráðamóttöku hafi brotaþoli verið vel vakandi með stöðug lífsmörk. Öndun og lungnahlustun hafi verið eðlileg. Skurðsár hafi sést vinstra megin á neðri hluta kviðar með þarma liggjandi út í gegnum kviðvegginn en ekki hafi fundist aðrir áverkar. Tekin hafi verið tölvusneiðmynd af kviðarholi sem hafi staðfest áverka á þarma í kviðarholi en ekki áverka á þétt kviðarholslíffæri. Brotaþoli hafi verið tekinn til bráðrar skurðaðgerðar þar sem opnað hafi verið inn í kviðarholið. Nokkuð af blóði hafi sést í kviðarholinu auk þess sem nokkur göt hafi fundist á smáþörmum. Gert hafi verið við göt á smáþörmum og skurðsári lokað í gegnum kviðvegg. Eftir aðgerð hafi brotaþoli verið á gjörgæsludeild yfir nótt og síðan verið fluttur á Barnaspítala Hringsins, en útskrifast heim [...] 2021. Við endurkomu á Barnaspítalann [...] 2021 hafi því verið lýst að brotaþoli hefði jafnað sig vel af áverkanum. Áverki brotaþola hafi fullkomlega samræmst því að hníf hefði verið stungið djúpt inn í kviðarhol hans. Svo virðist sem hnífurinn hafi fyrir tilviljun náð að sneiða fram hjá stórum æðum, ósæð og æðum niður í fótlegg, sem liggi á því svæði sem hafi verið stungið. Án sérhæfðrar meðferðar hefði þessi áverki eflaust leitt brotaþola til dauða. Ekki hafi farið fram endurmat á Landspítala vegna áverkans og því ekki hægt að segja til um núverandi ástand eða frekari þróun einkenna.

Í málinu liggja frammi nokkur gögn um andlegt heilbrigði ákærða. [Umfjöllun um heilsufarssögu ákærða, greiningar, erfiðleika og líðan hans, m. a. í tengslum við atburðinn, og sálfræðimeðferð í kjölfar atburðarins].

Í málinu liggur fyrir afstaða ríkissaksóknara til kæru verjanda ákærða á ákvörðun héraðssaksóknara um að hætta rannsókn máls á hendur brotaþola fyrir líkamsárás á hendur ákærða, dags. 16. október 2023. Það var niðurstaða ríkissaksóknara að ákvörðun héraðssaksóknara var felld úr gildi en þess í stað lagt fyrir héraðssaksóknara að ljúka þessum hluta málsins með skilorðsbundinni frestun ákæru.

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi Ákærði kvaðst hafa byrjað í Ö skömmu fyrir atvikið. Á fimmtudeginum áður hefði drengur að nafni C gengið upp að honum á [viðburði] og spurt hvort hann hefði brotið gegn frænku sinni. Hann hefði strax neitað því, en nokkrir drengir, líklega 7‒10 talsins, hefðu veist að honum skömmu síðar, togað í hann og verið ógnandi. Þetta hefði gerst hratt og hann hefði orðið mjög óöruggur og ekki vitað hvað hann ætti að gera. Hann hefði þá slegið C á móti. Hann kvaðst ekki hafa vitað hver C var fyrir þetta atvik. Í kjölfarið hefði hann verið dreginn burt og hent út. Faðir hans hefði komið og sótt hann. Um helgina hefði hann farið að fá nafnlausar hótanir inni á Snapchat. Samkvæmt þeim hefði hann mátt búast við því að eitthvað gerðist á mánudeginum. Hann hefði greint vinum sínum frá því að hann væri skelkaður en myndi ekki hvort hann hefði sagt foreldrum sínum frá því. Hann, eða mamma hans, hefði rætt við C nokkrum dögum eftir að hann hefði komið úr gæsluvarðhaldi og C hefði verið miður sín yfir þessum misskilningi. C hefði haft hann fyrir rangri sök, en um hefði verið að ræða einhvern annan með sama fornafn.

Ákærði kvaðst hafa mætt í Ö á mánudeginum [...]. Hann hefði þó verið óöruggur vegna hótananna og því ákveðið að fara fyrr heim. Hann hefði farið að strætóskýlinu við Ö en þar sem hann hefði staðið og hlustað á tónlist með airpods hefði brotaþoli komið upp að honum og slegið hann. Hann hefði reynt að verja sig með því að slá á móti. Hann myndi lítið eftir slagsmálunum en þau hefðu þróast mjög hratt og endað með því að hann hefði tekið upp hníf og stungið brotaþola. Hann hefði svo farið inn í Ö og sagt frá því sem hefði gerst.

Ákærði kvaðst ekki þekkja drenginn sem hefði ráðist á hann, en hann hefði strax gert sér grein fyrir því hvers vegna hann væri kominn þarna. Hann hefði tekið hnífinn úr hnífaparaskúffunni heima hjá sér þar sem hann hefði verið óttasleginn vegna hótananna á hendur sér. Hann hefði valið þennan tiltekna hníf þar sem hann hefði verið sá minnsti sem hann hefði fundið. Skömmu áður hefðu verið fréttir af alvarlegri árás [...] og hann hefði haft miklar áhyggjur af því hvað gæti gerst. Hann hefði ekki vitað hve margir gætu ráðist á hann eða hvort þeir yrðu með vopn. Hann hefði því tekið hnífinn með til að verja sig ef einhver myndi veitast að honum með vopni.

Brotaþoli hefði komið aftan að honum og byrjað að berja hann. Brotaþoli hefði sagt á meðan á þessu hefði staðið: „Þú snertir ekki C. Ég mun láta þig sjá eftir þessu.“ Ákærði hefði sagt að hann hefði reynt að hreinsa nafnið sitt, þetta væri misskilningur. Hann taldi að brotaþoli hefði ekki verið með nein vopn og hann hefði verið einn á ferð, en eftir árásina hefði hann gengið til tveggja drengja. Ákærði kvað ekkert nema hræðslu hafa farið í gegnum hausinn á sér á meðan á þessu hefði staðið. Hann hefði ekki ætlað sér að drepa brotaþola eða skaða hann.

Spurður um skýrslu sína hjá lögreglu þar sem hann hefði ekki nefnt nöfn þeirra sem komið hefðu að málinu kvaðst hann ekki hafa viljað gera málið stærra með því að blanda fleirum inn í þetta og fá fleiri á eftir sér. Hann hefði óttast hvað myndi gerast í framhaldinu. Þá lýsti ákærði stöðu sinni í dag, andlegum erfiðleikum í kjölfar þessara atvika og aðstoð sem hann hefði fengið.

Brotaþoli, A, kvaðst hafa heyrt að ákærði hefði nauðgað stelpu á Selfossi og hann og vinir hans hefðu því ákveðið að lemja hann. Hann þekkti ákærða þó ekki og enginn hefði beðið sig að ráðast á hann. Hann hefði ætlað að hitta þrjá vini sína í þessum erindum en þegar þeir hefðu ekki verið komnir og hann hefði séð ákærða hefði hann ákveðið að fara og kýla hann. Einhver hefði bent honum á að ákærði væri í strætóskýlinu en hann myndi ekki hver. Spurður hvern hann hefði verið að tala við í síma skömmu fyrir atvikið, eins og sést á myndbandi, kvaðst hann ekki muna það. Þá neitaði hann því að hann vissi hver C væri. Brotaþoli kvaðst ekkert vita um hótanir á hendur ákærða. Hann hefði farið að ákærða þar sem hann hefði staðið og beðið eftir strætó. Hann hefði gengið að honum á hlið og kýlt hann. Hann hefði náð einu höggi og ákærði svo náð að setja hettuna yfir hann og stinga hann. Hann myndi ekki meira eftir árásinni og teldi að engin orðaskipti hefðu átt sér stað. Hann hefði síðan farið til vina sinna sem hefðu verið þarna nálægt. Það hefðu verið aðrir en þeir sem hefðu ætlað að ráðast á ákærða með honum. Brotaþoli kvaðst að mestu hafa jafnað sig af stungunni. Hún hefði komið í kvið hans neðarlega vinstra megin. Hann hefði ekki séð hnífinn og ekki áttað sig strax á því að þetta væri stunga. Hann hefði fengið mikið áfall og gengið burt til að fara heim. Sársaukinn hefði svo farið versnandi og hann hefði verið sendur beint í aðgerð og verið með sauma eftir. Hann hefði dvalið á spítala í þrjá til fjóra daga en þurft um mánuð til að jafna sig. Hann hefði verið reiður og hræddur til að byrja með og fengið martraðir. Í dag liði honum vel og hann hugsaði ekki mikið um þetta.

Brotaþoli kvaðst hafa verið miður sín eftir atvikið og fundist það heimskulegt sem hann hefði gert. Hann hefði ekki verið með vopn en ætlað sér að lemja ákærða mörgum höggum. Ef hann hefði ekki verið stunginn hefði hann haldið áfram að lemja ákærða þannig að það hefði endað illa fyrir hann. Hann hefði verið ákveðinn í að halda áfram að berja hann. Spurður um framburð sinn hjá lögreglu um að hann hefði viljað vernda vin sinn sem hefði verið laminn kvaðst brotaþoli ekki muna eftir þessu. Hann vissi ekki hver þessi C væri og hefði ekki verið á [viðburðinum] þar sem ákærða hefði lent saman við hann. Þá myndi hann ekki eftir því hver hefði sagt honum frá kynferðisbrotinu. Eftir þessi atvik hefði hann svo heyrt misvísandi sögur um hvort þetta væri rétt.

Vitnið J, faðir ákærða, kvað ákærða hafa farið á [viðburð] í vikunni fyrir atvikið og hefði hann verið spenntur fyrir því. Hann hefði svo hringt í miklu uppnámi og vitnið hefði farið að sækja hann. Ákærði hefði greint honum frá því að hann hefði verið kallaður nauðgari og honum hent út af [viðburðinum]. Hann hefði hent símanum sínum í jörðina og sagt líf sitt vera búið. Vitnið hefði ekið um með hann til að róa hann og ákærði hefði sagt honum að tíu strákar hefðu hópast í kringum hann og kallað hann nauðgara. Hann hefði slegið til einhvers ogverið sparkað út. Vitnið hefði farið heim með ákærða og ekið honum í Ö daginn eftir. Ákærði hefði síðan farið að greina honum frá hótunum í sinn garð um að það ætti að stúta honum og fleira í þeim dúr. Þetta hefðu verið hótanir í gegnum Snapchat og vitnið hefði einnig séð ákærða svara slíku símtali og skella á. Ákærða hefði verið gefið að sök að hafa nauðgað stelpu á Selfossi. Þau hefðu vitað til þess að hann þekkti eina stelpu frá Selfossi og því farið að kanna málið, en það hefði ekki verið sú sem um ræddi og ekkert komið út úr því. Hótanirnar hefðu haldiðáfram og einhver C hefði verið aðalmaðurinn í því. Hann hefði sagt að brotið hefði verið gegn frænku sinni. C hefði reynt að hringja í ákærða og þau því séð símanúmer hans. Móðir ákærða hefði hringt í C. Þá hefði komið í ljós að hann hefði farið mannavillt. Hann hefði verið miður sín og beðist afsökunar. Hann hefði rætt við ákærða og viljað hjálpa honum að hreinsa nafn sitt. Þau foreldrarnir hefðu haldið að þar með væri málinu lokið. Ákærði hefði þó greint þeim frá því að enn væri verið að hóta sér. Þannig ætti að ganga frá honum á mánudeginum og það snerist um að hann hefði slegið mann á [viðburðinum]. Ákærði hefði af þessum sökum verið hræddur við að fara í Ö. Hann hefði sagt foreldrunum að ganga ætti frá honum og vísað til [sambærilegs atviks]. Vitnið hefði engu að síður viljað að ákærði færi í Ö og talið útilokað að ráðist yrði á hann. Hannhefði haldið því til streitu og ekið ákærða í Ö.

Vitnið kvað ákærða hafa flosnað upp úrnámi íkjölfar atviksins. Hann hefði farið að vinna en áfram lent í áreiti og hótunum. Ákærði hefði unnið mikið til að komast upp úr þessu. Honum hefði liðið mjög illa og alltaf verið að líta um öxl og óttast að einhver veittist að honum. Hann væri góður strákur sem vildi engum illt, hann vildi bara vera félagslega samþykktur. Hann hefði verið greindur með [...] og hefði verið til meðferðar hjá sálfræðingum og geðlæknum. Í dag væri hann kominn í vinnu hjá vitninu og gengi vel.

Vitnið C kvaðst ekki vita mikið um málið. Hann hefði bara heyrt af þessari stunguárás eins og allir aðrir. Hann kannaðist við að hafa lent í rifrildi á [viðburði] þar sem hann og einn annar hefðu ýtt hvor öðrum. Hann myndi ekki hvort hann hefði verið kýldur eða hvort þeir hefðu báðir kýlt. Hann kvaðst ekki muna hvort fleiri hefðu komið nálægt þeim átökum. Hann hlyti að hafa átt einhver orðaskipti við manninn en hann minntist þess ekki að hafa kallað hann perra, eins og hann greindi frá hjá lögreglu. Þá myndi hann ekki hver ástæðan fyrir ágreiningnum á [viðburðinum]var. Hann kvaðst ekki muna meira þar sem langt væri um liðið. Hann kannaðist ekkert við ásakanir um brot eða að eiga frænku á Selfossi. Ef eitthvað slíkt hefði gerst hefði hann gleymt öllu um það í dag. Þá myndi hann ekki eftir að aðrir hefðu viljað gera ákærða mein eða eftir samskiptum við móður ákærða. Þau gætu þó hafa átt sér stað. Vitnið kvaðst vita hver brotaþoli væri en ekki þekkja hann neitt. Hann kvaðst ekki muna hvernig hann hefði vitað af stunguárásinni, hann gæti hafa heyrt af henni frá einhverjum félaga sínum eða frá lögreglunni. Spurður um framburð sinn hjá lögreglu um að hann hefði fengið símtal um þetta kvað hann það ekki rifja mikið upp en það gæti vel verið. Þá myndi hann ekki til þess sem hann hefði sagt hjá lögreglu um að hann hefði verið að hringja í fólk til að leiðrétta misskilning um ákærða. Hann rámaði þó í að hafa verið að segja mönnum að sleppa því að berja ákærða. Hann kvaðst ekki vera viss um að hann hefði munað atvik betur hjá lögreglunni.

Vitnið E bráðalæknir staðfesti vottorð sitt vegna brotaþola og greindi frá komu hans á bráðamóttöku. Við skoðun á brotaþola hefði sést skurðsár á kviðnum, vinstra megin neðan til, og þarmarnir hefðu legið út um kviðvegginn, en ekki hefðu verið aðrir sjáanlegir áverkar. Tekin hefði verið tölvusneiðmynd sem hefði staðfest gat á þörmum inni í kviðarholinu. Brotaþoli hefði farið í skurðaðgerð þar sem opnað hefði verið inn í kviðarholið. Þar hefði sést blóð og göt á smáþörmunum sem hefði verið lokað. Áverkinn á brotaþola samræmdist vel stungu eftir hníf. Lífsmörk hans hefðu verið stöðug við komu en áverkinn hefði verið þannig að „á víkingatíma“ hefði hann leitt til dauða. Hefði brotaþoli ekki fengið meðferð hefði hann látist. Brotaþoli hefði þó í raun ekki verið í bráðri lífshættu því fyrir mildi hefði hnífurinn farið fram hjá stóru æðunum í kviðarholinu og ekki hefði orðið mikil blæðing. Áverkinn hefði valdið dauða með því að meltingin gengi ekki og það kæmi lífhimnubólga og bakteríusýking í kviðarholið sem drægi mann til dauða á nokkrum klukkustundum eða dögum. Þarmarnir hefðu legið út um kviðvegginn en ekki væri hægt að lagfæra það nema með skurðaðgerð. Stungusárið hefði verið vinstra megin á neðri hluta kviðarins og það væri jafnhættulegt og beint framan á. Stutt væri að stórum slagæðum í kviðarholinu og ef þær færu í sundur gæti fólki blætt út á örfáum mínútum.

Vitnið F geðlæknir staðfesti læknabréf sitt vegna ákærða. Hann hefði haft hann til meðferðar frá 2017 til 2022 [...]. [Umfjöllun um greiningar ákærða og meðferðarsögu hans hjá vitninu F]. Þessar greiningar væru líklegar til að hafa áhrif á það hvernig ákærði brygðist við í erfiðum aðstæðum þar sem þröskuldur hans væri lægri en hjá meðalmanni. Fyrir honum gætu atvik sem kæmu flestum ekki úr jafnvægi orðið yfirþyrmandi. Þá gæti hann brugðist við með aukinni hvatvísi.

[Umfjöllun um framburð vitnisins H, þroskaþjálfa um greiningar ákærða og möguleg áhrif þeirra á atferli hans og samskipti við aðra, meðal annars að hann, líkt og aðrir með sömu greiningar, kynni að bregðast harkalega við aðstæðum sem hann réði illa við].

[Umfjöllun um framburð vitnisins I, barnageðlæknis, um greiningar ákærða og meðferðarsögu ákærða hjá sér]. Vitnið kvaðst telja að ákærði ætti erfiðara með að bregðast við í erfiðum aðstæðum en aðrir. Hann væri haldinn miklum kvíða og ætti oft erfitt með að meta aðstæður og skilja samskipti. Þá ætti hann við skaperfiðleika að etja sem gætu haft áhrif á rökhugsun auk þess sem hann væri hvatvís.

Vitnið G sálfræðingur staðfesti vottorð sitt og kvaðst hafa unnið með ákærða og foreldrum hans eftir tilvísun frá geðlækni hans frá því í [...] 2021. [Umfjöllun um framburð vitnisins um greiningar ákærða, meðferð hjá vitninu og líðan ákærða eftir atburðinn]. Hann hefði átt erfitt með að ræða vissa hluta atburðarins en það hefði kallað fram miklar tilfinningar. Ákærði hefði verið með áfallastreitueinkenni og hann hefði farið í mikla vinnu með honum eftir þetta. Miklar breytingar hefðu orðið á líðan hans vegna þessara atburða. Sterkar vísbendingar hefðu verið um áfallastreituröskun og hann hefði því farið í meðferð sem tekið hefði á því. Þá hefði óvissa um framgang málsins haft mjög neikvæð áhrif.

Niðurstaða

Ákærða er í máli þessu gefin að sök tilraun til manndráps með því að hafa stungið brotaþola í kviðinn með hnífi. Ákærði hefur játað þá háttsemi sem honum er gefin að sök en telur um að ræða neyðarvörn, sbr. 1. og 2. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá telur hann að háttsemin verði ekki heimfærð til 211. gr., sbr. 20. gr., sömu laga heldur sé rétt að heimfæra hana til 217. gr., 1. mgr. 218. gr. eða 2. mgr. 218. gr. laganna.

Málsatvik liggja að mestu skýr fyrir. Í málinu er að finna myndbandsupptökur úr öryggismyndavélum og frá vitnum sem sýna stærstan hluta atburðarásarinnar þótt myndefnið sé ekki mjög skýrt. Þá er nokkuð gott samræmi í framburði ákærða og brotaþola. Brotaþoli greindi þó frá því fyrir dóminum að hann hefði veitt ákærða eitt högg en á upptökunum má sjá að þau voru fleiri. Framburður ákærða hefur allan tímann verið skýr og stöðugur og í samræmi við málsgögn.

Atvikið sem um ræðir átti sér nokkurn aðdraganda. Upphafið má rekja til [viðburðar]þar sem veist var að ákærða og honum að ósekju gefið að sök kynferðisbrot. Brást hann við með því að slá frá sér sem varð þess valdandi að honum var vísað út af [viðburðinum]. Þrátt fyrir að fljótt hafi komið í ljós að um einhvers konar misskilning var að ræða tóku ákærða að berast hótanir um að ráðast ætti á hann í Ö næsta mánudag. Er framangreint staðfest með gögnum úr síma ákærða, framburði föður hans og að nokkru leyti með framburði brotaþola og vitnisins C. Framburður vitnisins C fyrir dómi var þó afar óljós og hann kvaðst eiginlega ekkert muna. Hjá lögreglu greindi hann hins vegar mun skýrar frá atvikum og samræmist framburður hans þar framangreindu.

Ljóst er að ákærði óttaðist að fara í Ö vegna framangreindra hótana og tók með sér hníf úr eldhúsinu á heimili sínu. Var um að ræða frekar lítinn eldhúshníf með 8,5 cm löngu blaði. Ákærði lýsti því fyrir dóminum að ætlun hans hefði verið að vernda sig ef einhver myndi veitast að honum, en hann óttaðist að fleiri en einn myndi veitast að sér og þeir gætu jafnvel verið með vopn.

Af myndbandsupptökum af atvikinu sem um ræðir og framburði bæði brotaþola og ákærða liggur fyrir að brotaþoli veittist fyrirvaralaust að ákærða, þar sem hann stóð og beið eftir strætó, og veitti honum ítrekuð högg. Ljóst er að ásetningur brotaþola var einbeittur, en hann lýsti því sjálfur að hafa ákveðið að lemja ákærða. Upphaflega hefði staðið til að þrír aðrir kæmu með honum, en hann hefði ákveðið að fara af stað þegar þeir hefðu ekki komið. Þá hefði hann ætlað að halda áfram að berja ákærða og árásin hefði endað illa fyrir ákærða hefði brotaþoli ekki verið stunginn.

Ákærði var með hnífinn í tösku og eftir stutt átök við brotaþola tók hann hnífinn upp og stakk brotaþola einu sinni neðarlega í kviðinn vinstra megin í gegnum úlpu og peysu. Samkvæmt framburði ákærða var hann mjög óttasleginn að reyna að verjast árás á sig. Brotaþoli kvaðst ekki hafa séð hnífinn og ekki hafa áttað sig strax á því að hann hefði verið stunginn. Eftir stunguna gekk brotaþoli burt til vina sinna, og sá ákærði það, en hann fór rakleiðis inn í Ö og tilkynnti hvað hefði gerst.

Áverkar brotaþola voru alvarlegir. Í vottorði og vitnisburði E bráðalæknis kom fram að þarmar brotaþola lágu út í gegnum kviðvegginn. Hann hefði þurft á skurðaðgerð að halda vegna áverka á smáþörmum. Tilviljun ein virðist hafa ráðið því að hnífurinn hafi sneitt fram hjá stórum æðum. Áverkinn hefði leitt til dauða hefði ekkert verið að gert. Þó kom fram að brotaþoli hefði ekki verið í bráðri lífshættu enda hefði hann fljótt komist undir læknishendur. Það sama kemur fram í réttarlæknisfræðilegri líkamsrannsókn D réttarmeinafræðings en þar segir að áverkinn hafi valdið margþátta rofi á smágirni og hefði nær örugglega leitt til svæsinnar lífhimnubólgu og trúlega dauða ef meðferð hefði ekki verið veitt. Samkvæmt málsgögnum og framburði brotaþola gekk meðferð hans velog hann náði fullum bata.

Þegar litið er til þeirra aðstæðna sem lýst er hér að framan, ungs aldurs ákærða og þess sem hann hefur lýst um huglæga afstöðu sína þykir varhugavert að telja komna fram fulla sönnun þess að ákærða hafi mátt vera ljóst að langlíklegast væri að brotþoli hlyti bana af atlögu hans með hnífnum. Verður brot hans því ekki heimfært til 211. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Atlagan var hins vegar framkvæmd með sérstaklega hættulegu vopni og verður háttsemi ákærða því heimfærð undir 2. mgr. 218. gr. laganna.

Ákærði byggir sýknukröfu sína á því að háttsemi hans réttlætist af neyðarvörn, sbr. 1. eða 2. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga, en hann hafi brugðist ósjálfrátt við til að verjast ólögmætri árás.

Samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er verk refsilaust að því leyti sem það hefur verið nauðsynlegt til þess að verjast eða afstýra ólögmætri árás, sem byrjuð er eða vofir yfir, enda hafi ekki verið beitt vörnum sem séu augsýnilega hættulegri en árásin og tjón það sem af henni mátti vænta gaf ástæðu til. Í 2. mgr. ákvæðisins greinir að hafi maður farið út fyrir takmörk leyfilegrar neyðarvarnar og ástæða þess er sú að hann hefur orðið svo skelfdur eða forviða að hann gat ekki fullkomlega gætt sín skal honum ekki refsað.

Ekki er um það deilt að ákærði var að verjast yfirstandandi ólögmætri árás. Ljóst er hins vegar að atlaga hans var mun alvarlegri en tilefni var til þar sem hann beitti hættulegu vopni, en hann staðfesti sjálfur að hann hefði ekki orðið var við að brotaþoli væri með nein vopn og heldur ekki séð aðra með honum. Háttsemi ákærða getur því ekki réttlæst af neyðarvörn, sbr. 1. mgr. 12. gr. laganna.

Við mat á því hvort 2. mgr. 12. gr. laganna eigi við verður að líta til aðdraganda atviksins og þeirra gagna sem liggja fyrir um andlegt heilbrigði ákærða. Ljóst er að ákærði var mjög skelkaður og hafði verið það í nokkra daga. Hann óttaðist það versta og taldi jafnvel mögulegt að hópur manna með vopn myndi ráðast á hann. Fyrir liggur að ákærði varð brotaþola ekki var fyrr en hann réðst skyndilega að honum með höggum. Hann var mjög óttasleginn og taldi lífi sínu ógnað þannig að þetta væri hans eini möguleiki í stöðunni. Ákærði var mjög ungur og hefur verið greindur með ýmsar tauga þroskaraskanir. Fagaðilar, sem hafa haft ákærða til meðferðar og greiningar, hafa lýst því að þessar raskanir hafi margvísleg hamlandi áhrif á hann, m. a. þannig að hann sé með lágt mótlætisþol og geti fallið í djúpa örvæntingu í erfiðum aðstæðum. Þá fylgi þessu aukin hvatvísi. Atvikið átti sér stað um miðjan dag við strætóskýli þar sem fólk var á ferð. Svo virðist sem ákærði hafi ekki reynt önnur úrræði til þess að stöðva atlögu brotaþola, svo sem að kalla eftir hjálp, áður en hann greip til hnífsins. Verður þannig ekki fallist á að verknaður ákærða sé refsilaus skv. 2. mgr. 12. gr. laganna.

Ákærði er fæddur í

[...] og var því einungis [...] ára er hann framdi brotið. Samkvæmt sakavottorði, dags. 12. júlí 2023, hefur hann ekki áður gerst sekur um refsivert brot. Langt er síðan brotið var framið, en ákærða verður ekki kennt um þær tafir sem hafa orðið á meðferð málsins. Að því virtu og því sem rakið er hér að framan þykir rétt með vísan til 1., 2. og 4. tl. 1. mgr., sbr. 2. mgr., 74. gr. almennra hegningarlaga að refsing ákærða falli niður.

Af hálfu A er krafist miskabóta að fjárhæð 2.500.000 krónur. Brotaþoli á rétt á miskabótum með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Afleiðingar brotsins voru alvarlegar en brotaþoli hefur náð góðum bata og bar um það fyrir dómi að hann hugsaði ekki mikið um atvikið í dag. Ekki liggja fyrir sérfræðileg gögn um miska hans. Við mat á fjárhæð miskabóta er óhjákvæmilegt að líta til þess að brotaþoli átti upphafið að átökunum og hafði einbeittan vilja til þess að valda ákærða skaða. Þykja miskabætur til hans hæfilega ákveðnar 500.000 krónur ásamt vöxtum eins og í dómsorði greinir.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 3.676.104 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ó-kk-ef P-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 693.036 krónur, og 237.284 krónur í annan sakarkostnað. Við ákvörðun þóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið S-kvk-nf I-kvk-nf G-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

DÓMSORÐ:

Ákærða, X, er ekki gerð refsing.

Ákærði greiði A 500.000 krónur með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá [...]2021 til 20. október 2023, en þá með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef, 3.676.104 krónur, þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ó-kk-ef P-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 693.036 krónur, og 237.284 krónur í annan sakarkostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf