S-281/2005

Mál þetta höfðaði sýslumaðurinn í X með ákæru 28. nóvember 2005 á hendur ákærða, A. Málið var dómtekið 25. júlí 2006.

Í ákæruskjali segir að málið sé höfðað gegn ákærða fyrir eignaspjöll með því „að hafa föstudaginn 9. desember 2004, ekið IH hjólaskóflunni ... á Isuzu Trooper lögreglubifreiðina ... þar sem hún stóð á hlaðinu framan við íbúðarhúsið að B. Ýtti ákærði bifreiðinni á undan sér nokkra metra með mokstursskófluna undir vinstra afturhorni hennar áður en hann velti lögreglubifreiðinni með þeim afleiðingum að hún skemmdist mikið. Fór ákærði síðan inn í íbúðarhúsið þar sem hann bjó, og þá var þinglýst eign sambýliskonu hans, og kveikti þar í á báðu hæðum hússins, samtals á 14 stöðum, með þeim afleiðingum að miklar skemmdir urðu á húsinu að innan.

Telst þetta varða við 1. og 2. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Ríkislögreglustjórinn krefst bóta að fjárhæð kr. 1.000.000,- ásamt vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. desember 2004 en dráttarvaxta skv. 9. gr., sbr. III. kafla laganna, til greiðsludags.“

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins og að bótakröfu verði vísað frá dómi. Jafnframt krefst ákærði þess að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

I.

Um hádegi fimmtudaginn 9. desember 2004 fór sýslumaðurinn í Z að jörðinni B, sem þá var í ..., til að gera fjárnám hjá G ehf., en ákærði var forsvarsmaður og eigandi fyrirtækisins. Með sýslumanni í för var I, héraðsdómslögmaður í Borgarnesi, sem gætti hagsmuna gerðarbeiðanda, og J, lögregluvarðstjóri, en hann ók föruneytinu á lögreglubifreið embættisins.

Þegar sýslumaður hafði árangurslaust knúið dyra að B var haldið á brott og komið við á nærliggjandi bæ í sveitinni. Eftir að hafa dvalið þar um stund ákvað sýslumaður að halda til Z með viðkomu að B til að gá aftur að heimilisfólki. Þegar þangað var komið hitti sýslumaður fyrir I, heilsugæslulækni í Z, og S, sambýliskonu ákærða. Á vettvangi sagði I sýslumanni og lögregluvarðstjóranum frá því að S hefði kvatt sig til vegna andlegra veikinda ákærða. Einnig tilkynnti I að hann hefði ákveðið að ákærði yrði færður á sjúkrahús til nauðungarvistunar og óskaði læknirinn eftir aðstoð lögreglu í því skyni. Jafnframt kallaði læknirinn til sjúkrabifreið frá Z.

Þegar hér var komið hafði ákærði læst sig inni í íbúðarhúsinu á bænum, en aðrir viðstaddir voru á hlaðinu við húsið. Skipti svo engum togum að ákærði kom út úr húsinu og fór inn í gröfu, sem stóð austan við hlaðið, og gangsetti hana. Fór þá J, lögregluvarðstjóri, á eftir ákærða og stökk upp í stiga við stýrishús gröfunnar, en tókst ekki að opna stýrishúsið. Þegar ákærði ók gröfunni af stað braut varðstjórinn rúðu með lögreglukylfu, en tókst ekki að hamla för ákærða þótt varðstjórinn beitti úðavopni og kylfu gegn ákærða. Ákærði ók síðan gröfunni á lögreglubifreiðina, sem er af Isuzu Trooper tegund, og ýtti henni áfram þar til bifreiðin valt og hafnaði á hvolfi. Að því loknu fór ákærði út úr gröfunni og inn í íbúðarhúsið. Þegar nokkur stund var liðin urðu nærstaddir varir við að reyk lagði frá húsinu. Ákærði kom síðan út um glugga á efri hæð suðurgafls hússins. Þaðan hljóp ákærði vestur fyrir húsið, en þar náðist til hans. Var ákærði handtekinn og færður í járn. Hann var loks sprautaður með geðlyfjum og fluttur til Reykjavíkur á sjúkrahús.

II.

Tæknideild lögreglunnar í Reykjavík rannsakaði vettvang í kjölfar brunans, sem varð í íbúðarhúsinu að B 9. desember 2004. Í skýrslu um þá rannsókn kemur fram að eldur hafi verið mestur í panelklæðningu á veggjum og í lofti inni í stofu hússins. Á alls 14 stöðum hafi fundist merki um að eldur eða glóð hafi logað, en útilokað sé að eldurinn hafi borist af sjálfsdáðum á milli staðanna. Við rannsóknina fundust ekki ummerki um að eldhvetjandi efni hefðu verið notuð og er talið að kveikt hafi verið í pappír og fatnaði. Í niðurlagi skýrslunnar segir að það sé álit þeirra sem rannsökuðu eldsupptök að kveikt hafi verið í af ásetningi.

Eftir að ákærði hafði verið fluttur á sjúkrahús til Reykjavíkur í kjölfar atburða fannst einnota gaskveikjari í ofinni perluskjóðu í sjúkrabifreiðinni sem flutti ákærða. Fannst kveikjarinn þegar skipt var um sængurföt á sjúkrabörum í bifreiðinni að loknum flutningi.

Vátryggingafélag Íslands hf. mat tjónið sem varð vegna brunans. Samkvæmt matsgerð félagsins frá 14. mars 2005 nemur kostnaður við rif, endurnýjun lagna og raforkuvirkja og frágang innan húss og utan samtals 6.982.643 krónum. Hefur þá verið tekið tillit til frádráttar vegna virðisaukaskatts á vinnulið.

Að ósk ríkislögreglustjóra mátu Ríkiskaup verðmæti lögreglubifreiðarinnar sem varð fyrir tjóni í umrætt sinn. Í bréfi Ríkiskaupa frá 29. desember 2004 kemur fram að bifreiðin sé árgerð 2000 og hafi verið í mjög góðu ástandi samkvæmt upplýsingum frá embætti sýslumannsins í Z. Að þessu gættu megi gera ráð fyrir að 1.300.000 krónur hefðu fengist fyrir bifreiðina á uppboði. Einnig kemur fram í bréfinu að bifreiðin hafi orðið fyrir miklu tjóni og sé jafnvel ónýt. Áætla Ríkiskaup verðmæti bifreiðarinnar 300.000 krónur, en við það mat var litið til nýlegra dekkja bifreiðarinnar og verðmæta í hreyfli og gírkassa, ef þeir hlutar bifreiðarinnar reyndust í lagi.

III.

Fyrir dómi lýsti ákærði aðdraganda atburða þannig að fyrirtæki hans hefði tekið að sér verk á Austurlandi fyrir Vegagerðina. Vinna við verkið hefði byrjað árið 2003 en verkinu verið lokið í október 2004. Ákærði taldi, eftir á að hyggja, að verkið hefði verið of stór biti fyrir sig, en illa hefði gengið að fá mannskap í verkið og snart hefði hallað undan fæti. Þetta sagði ákærði hafa lagst afar þungt á sálarlíf sitt og valdið mikilli streitu. Af þeim sökum kvaðst ákærði í apríl 2004 hafa leitað til I, heilsugæslulæknis í Z. Einnig hefði andleg heilsa ákærða verið svo slæm í ágúst sama ár að hann hefði þurft að leggjast inn á geðdeild um viku skeið. Eftir þá innlögn sagði ákærði að hann hefði á ný hafist handa við verkið fyrir Vegagerðina þótt honum hefði verið kleift að segja sig frá verkinu. Kom fram hjá ákærða að hann hefði ekki getað hugsað sér að leggja árar í bát því hann væri þannig gerður að vilja klára það sem hann tæki að sér.

Eftir að verkinu var lokið haustið 2004 kvaðst ákærði hafa þurft að glíma við mikla fjárhagslega erfiðleika. Kvaðst ákærði ekki hafa séð neina leið út úr þeim vanda og því hefði hann staðið frammi fyrir því að fyrirtæki hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Þetta hefði valdið ákærða mikilli vanlíðan, kvíða og þunglyndi. Kvaðst ákærði hafa lokað sig af heima og ekki stundað vinnu af neinu tagi, enda nánast ekki verið mönnum sinnandi. Jafnframt lýsti ákærði því að hann hefði hætt að sjá nokkurn tilgang með því að lifa lífinu.

Þegar ákærði hafði lokið verkinu á Austurlandi taldi hann sig eiga umtalsverðar fjárkröfur á hendur Vegagerðinni. Kom fram hjá ákærða að hann hefði ritað Vegagerðinni bréf af þessu tilefni og borist svar við því erindi síðdegis 7. desember 2004 þar sem öllum kröfum hans var hafnað. Ákærði kvaðst á þessum tíma hafa verið svefnlaus og hefði hann verið andvaka næstu nótt, en morguninn eftir hefði hann hringt og skammast við lögfræðing Vegagerðarinnar. Eftir að sambýliskona ákærða var farin til vinnu um morguninn sagðist ákærði hafa ákveðið að svipta sig lífi með því að taka inn stóran skammt af svefntöflum. Kvaðst ákærði hafa tekið um 15-20 pillur og síðan lagst fyrir inni í herbergi þar sem hann hefði sofnað. Ákærði sagðist eitthvað hafa rumskað næstu nótt en vaknað morguninn eftir við símtal frá Þ, ... sýslumanni í Z. Tilefni símtalsins sagði ákærði hafa verið að hann hefði ekki mætt í boðað fjárnám, en fram hefði komið að sýslumaður væri væntanlegur heim til ákærða til að taka fyrir fjárnámið. Ákærði kvaðst ekki hafa haft rænu á að afstýra þessu, enda hefði hann á þessum tíma ekki hugsað rökrétt nývaknaður eftir misheppnað sjálfsvíg.

Ákærði lýsti framhaldinu þannig að síðar sama dag hefði I, heilsugæslulæknir, verið kominn á heimili ákærða til að fá hann með sér. Ákærði kvaðst hafa deilt við I og vísað honum og sambýliskonu sinni út úr húsinu þar sem ákærði vildi vera í næði. Því næst kvaðst ákærði hafa gengið út fyrir til að fá frið, en nærvera sýslumanns og lögreglu, sem komin voru á vettvang, hefði virkað mjög þrúgandi á ákærða. Kvaðst ákærði hafa ætlað að bregða á það ráð að fara á gröfu sinni að gefa hrossum heyrúllu, en þá hefði J, lögregluvarðstjóri, ráðist á gröfuna og brotið rúðu og síðan ráðist að ákærða með kylfu og úðavopni. Við þetta kvaðst ákærði hafa misst stjórn á gröfunni, sem hafnað hefði á lögreglubifreiðinni. Nánar lýsti ákærði þessu þannig að olíugjöf gröfunnar hefði staðið á sér og því hefði grafan ýtt lögreglubifreiðinni áfram þar til bifreiðin lenti á malarhaug og valt á toppinn. Ákærði tók fram að ekki hefði staðið til af sinni hálfu að meiða nokkurn og neitaði því afdráttarlaust að fyrir sér hefði vakað að aka gröfunni á lögreglubifreiðina. Nánar aðspurður sagði ákærði að hægðarleikur hefði verið að stöðva gröfuna, en hann hefði ekki tekið réttar ákvarðanir.

Þegar grafan hafði numið staðar sagðist ákærði hafa haldið inn í íbúðarhúsið án þess þó að gera sér nokkra grein fyrir hvað gerðist þar innan dyra. Næst sagðist ákærði muna eftir því að hann hefði verið á efri hæð hússins að forða sér út um glugga vegna reyks. Kvaðst ákærði á þeim tíma hafa talið að J, lögregluvarðstjóri, hefði verið að svæla sig út úr húsinu. Þegar ákærði var kominn út úr húsinu sagði hann að ráðist hefði verið á sig og síðan hefði hann verið fluttur suður til Reykjavíkur á geðdeild. Aðspurður kannaðist ákærði ekki við kveikjara er fannst í bifreiðinni sem flutti hann til Reykjavíkur.

Um framhaldið sagði ákærði að hann hefði dvalið á geðdeildinni í 10 daga og í kjölfarið gengið til geðlæknis og sálfræðings. Einnig kvaðst ákærði vera á geðlyfjum og sækja vikulega fundi í stuðningshópi. Aðspurður taldi ákærði að atburður sem þessi ætti ekki eftir að endurtaka sig þar sem hann myndi grípa fyrr inn í og leita sér aðstoðar ef heilsunni hrakaði.

IV.

Vitnið, S, sambýliskona ákærða, skoraðist ekki undan að gefa skýrslu fyrir dómi. Vitnið lýsti aðdraganda atburða þannig að ákærði hefði árið 2003 tekið að sér stórt og erfitt verk á Austurlandi. Í kjölfarið kvaðst vitnið hafa orðið vart við breytingar hjá ákærða og taldi það vegna streitu og álags. Um sumarið 2004 kvaðst vitnið hafa farið austur á land til að aðstoða ákærða, en þá hefði hann ekki sofið heilu og hálfu næturnar. Ákærði hefði síðan veikst í ágúst og lagst inn á geðdeild og verið þar í eina viku. Þegar ákærði hafði útskrifast af spítalanum hefði hugur hans verið við verkið, enda legði hann ávallt ríka áherslu á að standa sig. Eftir að verkinu var lokið og ákærði kom heim í október 2004 sagði vitnið að hann hefði verið að niðurlotum kominn andlega. Nánar lýsti vitnið þessu þannig að ákærði hefði legið mikið í rúminu, ekki unnið að neinu gagni og verið mikið veikur.

Fram kom hjá vitninu að ákærði hefði talið sig eiga kröfur á hendur Vegagerðinni vegna verksins fyrir austan, en þeim kröfu hafi verið hafnað með bréfi sem barst honum 7. desember 2004. Daginn eftir að lokinni vinnu sagðist vitnið hafa komið að ákærða sofandi og fundið tóman lyfjapakka í ruslinu. Vitnið kvaðst þá hafa haft samband við I, heilsugæslulækni, sem hefði sagt vitninu að fylgjast vel með líðan ákærða. Næsta morgun kvaðst vitnið hafa farið til vinnu um kl. 9.30 og reynt að hringja af og til í ákærða til að vita um líðan hans, en hann hefði ekki svarað. Vitnið kvaðst hafa haft samband við I aftur og fengið tíma samdægurs kl. 13.00. Ákærði hefði hins vegar ekki treyst sér til að fara og því hefði orðið úr að I kom í vitjun til ákærða. Vitnið sagði að I hefði metið ástand ákærða alvarlegt og að jafnvel þyrfti að svipta hann sjálfræði í einhvern tíma.

Um framhaldið sagði vitnið að ákærði hefði hindrunarlaust fengið að fara út úr íbúðarhúsinu og yfir bæjarhlaðið inn í gröfu þótt sýslumaður og lögregla væru komin á vettvang. Ákærði hefði gangsett gröfuna, en þá hefði J, lögregluvarðstjóri, reynt að hindra ákærða með því að brjóta rúðu og slá til ákærða, sem borið hefði hendur fyrir höfuð sér. Ákærði hefði síðan ekið gröfunni yfir staur á hliði og þaðan á lögreglubifreiðina. Hefði grafan komið á horn lögreglubifreiðarinnar og ýtt henni áfram um 5-10 metra þar til bifreiðin nam staðar á malarhaug og valt á toppinn. Í kjölfarið hefði ákærði drepið á gröfunni og farið inn í íbúðarhúsið án þess að nokkur reyndi að stöðva hann. Eftir að ákærði hefði verið búinn að dvelja einn í húsinu um nokkra hríð, án þess að nokkur gerði sig líklegan til að ná í hann, hefði farið að rjúka úr húsinu. Ákærði hefði síðan komið út um glugga á eftir hæð hússins. Í kjölfarið hefði hann síðan verið handtekinn.

Aðspurð sagðist S eiga hulstrið utan um kveikjarann, sem fannst í sjúkrabifreiðinni er flutti ákærða, en kannaðist ekki við kveikjarann í hulstrinu.

V.

Vitnið, I, heilsugæslulæknir, bar fyrir dómi að ákærði hefði komið til sín í apríl eða maí 2004 vegna mikils þunglyndis og kvíða. Lýsti læknirinn því að um sjúklegt ástand hefði verið að ræða er brugðist var við með því að hefja lyfjameðferð, sem skilað hefði nokkrum árangri. Ákærði hefði um þessar mundir hellt sér út í mikla vinnu, en við þær aðstæður hefði honum liðið betur en þegar hlé var á vinnu. Læknirinn kvaðst vita til að ákærði hefði verið lagður inn á geðdeild í vikutíma í ágúst 2004 og hefði honum liðið eitthvað betur í kjölfarið. Í lok október hefði ákærði hins vegar glímt við mikla vanlíðan, en þá hefði lyfjagjöf verið breytt að höfðu samráði við geðlækna.

Um atburði 9. desember 2004 sagði I að S hefði haft samband við sig símleiðis um morguninn og haft miklar áhyggjur af ákærða. Læknirinn kvaðst hafa gefið ákærða tíma hjá sér um hádegið, en S hefði aftur haft samband og sagt að hann vildi ekki koma. Ákærði hefði hins vegar haft á orði við S að hann vildi binda enda á líf sitt og beðið um sterkari lyf en þau sem hann hafði tekið inn í of stórum skammti daginn áður. Auk þess hefði ákærði sagt við S að hann gæti svo sem farið út í skemmu og hengt sig. Læknirinn kvaðst hafa brugðist við þessu með því að fara í vitjun til ákærða.

I kvaðst hafa komið að B laust eftir hádegi, en þá hefði ákærði legið inni í rúmi og ekki viljað ræða við sig. I sagði að ákærði hefði verið reiður bæði út í sig fyrir að koma og S fyrir að kalla til lækni. Þessu næst hefði ákærði læst að sér inni í svefnherbergi og þá kvaðst I hafa hringt til að ráðfæra sig við geðlækna á Landspítalanum. Þar hefði honum verið ráðlagt að taka ákvörðun um að færa ákærða nauðugan á sjúkrahús. I sagðist hafa kallað til ákærða, þar sem hann var inni í svefnherberginu, að til greina kæmi að beitt yrði nauðungarvistun og það yrði í öllu falli gert ef ákærði vildi ekki ræða við sig. Þessu hefði ákærði í engu svarað og kvaðst læknirinn þá hafa tekið ákvörðun um nauðungarvistun. Því næst kvaðst I hafa ætlað að kalla til aðstoð, en þá hefði lögreglu borið að án þess að læknirinn vissi að hún hefði fyrr um daginn komið að bænum.

Á vettvangi kvaðst I hafa gert J, lögregluvarðstjóra, grein fyrir því að ákærði væri fárveikur. Hefði varðstjórinn talið nauðsynlegt að fá liðsauka, sem kallaður var til ásamt sjúkrabifreið. Þegar hér var komið hefðu allir nema ákærði verið komnir út úr íbúðarhúsinu. Ákærði hefði hins vegar tvívegis komið í dyragættina og í annað skiptið haldandi á stórum hnífum. Hefði hann þá kallað til nærstaddra að hann yrði ekki sóttur auðveldlega. Eftir nokkra stund og þegar læknirinn var inni í bifreið á hlaðinu að tala í síma hefði ákærði komið hlaupandi út úr húsinu. Læknirinn kvaðst ekki hafa séð framhaldið vel, en tók þó eftir að ákærði fór upp í gröfu og ók henni á lögreglubifreiðina og ýtti henni eina 10-15 metra þar til bifreiðin hafnaði á hvolfi.

Þessu næst sagði I að ákærði hefði farið aftur inn í húsið, en í því hefði sjúkrabifreiðina borið að. Ekki hefði liðið langur tími þar til mikið hefði farið að rjúka úr húsinu, en skömmu síðar hefði ákærði komið út um glugga á efri hæð hússins og hlaupið á brott. Hann hefði að lokum verið handsamaður og sprautaður tvívegis af lækninum með sterkum geðlyfjum.

Aðspurður lýsti læknirinn ástandi ákærða þannig að hann hefði verið mjög alvarlega veikur, enda hefði að öðrum kosti ekki verið gripið til þess úrræðis að vista hann á sjúkrahúsi gegn vilja sínum. Nánar greindi læknirinn frá því að ákærði hefði verið viti sínu fjær, örvinglaður, viljað deyja og vafalaust ekki séð neina leið út úr sínum vandræðum. Einnig hefði ákærði verið reiður og með öllu ófær um að hafa stjórn á eða bera ábyrgð á gerðum sínum. Þá hefði raunveruleikaskyn ákærða verið brenglað og hann ekki haft neitt innsæi í sjúkdómsástand sitt. Um orsakir sagði læknirinn að allt hefði lagst á sömu sveifina, geðsjúkdómur, lyfjaneysla og svefnleysi.

VI.

Vitnið, Þ, ... sýslumaður í Z, bar fyrir dómi að allmargar beiðnir hefðu borist embættinu um fjárnám hjá G ehf. Ákærði hefði sem fyrirsvarsmaður félagsins verið margboðaður til að mæta á skrifstofu sýslumanns, af þessu tilefni, en virt þær kvaðningar að vettugi. Sýslumaður kvaðst því hafa ákveðið að taka aðfararbeiðnirnar fyrir á heimili ákærða. Sýslumaður sagðist hafa vitað að ákærði var að B því hann hefði fyrr um daginn svarað í síma. Enginn hefði hins vegar komið þegar sýslumaður knúði dyra að bænum. Um hálfri klukkustund síðar sagðist sýslumaður aftur hafa komið við að B og þá hitt fyrir S, sambýliskonu ákærða, og I, heilsugæslulækni. Sýslumaður sagði að sambýliskona ákærða hefði greint sér frá miklum andlegum veikindum hans. Einnig hefði I óskað eftir aðstoð þar sem í bígerð væri að flytja ákærða til Reykjavíkur á sjúkrahús.

Þegar hér var komið sagði sýslumaður að ákærði hefði komið í anddyri íbúðarhússins á bænum veifandi stórum hnífum því til áréttingar að viðstaddir ættu að hafa sig á brott af jörðinni. Ákærði hefði síðan komið út úr húsinu og farið upp í gröfu og gangsett hana. J, lögregluvarðstjóri, hefði þá farið til að reyna að hefta för ákærða og beitt kylfu og úðavopni í því skyni en án árangurs. Þessu næst hefði ákærði ekið gröfunni á lögreglubifreiðina og ýtt henni áfram um 20-30 metra með skóflu gröfunnar. Að endingu hefði lögreglubifreiðin stöðvað við malarhaug og oltið þar. Ákærði hefði þá reynt að halda áfram og þjappa lögreglubifreiðina undir gröfuna, en tækið drepið á sér. Í framhaldið af þessu hefði ákærði farið inn í íbúðarhúsið og verið þar einn innandyra í 10-15 mínútur, en þá hefðu nærstaddir tekið eftir að reyk lagði frá húsinu. Að lokum hefði ákærði komið út um glugga efri hæðar á suðurstafni hússins. Í kjölfarið hefði ákærði verið handtekinn og fluttur með sjúkrabifreið til Reykjavíkur.

Vitnið, J, lögregluvarðstjóri, gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá aðdraganda atburða á sama veg og sýslumaður. Eftir að ákærði kom út úr húsinu og fór upp í gröfuna lýsti J málsatvikum þannig að hann hefði farið á eftir ákærða og margítrekað sagt honum að koma út úr gröfunni. Ákærði hefði hins vegar gangsett gröfuna og tekið stefnu á lögreglubifreiðina. Vitnið kvaðst þá hafa brotið rúðu í stýrishúsi gröfunnar og síðan beitt úðavopni og kylfu gegn ákærða án þess að það hefði nokkur áhrif á hann. Nánar lýsti vitnið framhaldinu þannig að ákærði hefði ekið gröfunni með um það bil gönguhraða að lögreglubifreiðinni, sett skóflu gröfunnar undir bifreiðina, lyft henni lítillega og ýtt henni áfram um 20-40 metra. Að lokum hefði bifreiðin oltið við malarbing og ákærði lagt skóflu gröfunnar á bifreiðina. Þessu næst hefði ákærði hlaupið inn í íbúðarhúsið, en rétt í því hafi sjúkrabifreið borið að með héraðslögreglumanni. Þegar vitnið var að leggja drög að því að fara inn í húsið til að ná í ákærða hefði reyk farið að leggja frá húsinu. Ákærði hefði síðan komið út um glugga á efri hæð hússins og verið yfirbugaður. Aðspurður sagði J að ákærði hefði verið í sturlunarástandi. Í því sambandi tók vitnið fram að þess væru dæmi að úðavopn hefðu ekki áhrif á menn í slíku ástandi, en venjulega yrðu menn óvígir sem fengju úða í vit sín.

Vitnið, I, héraðsdómslögmaður, kom fyrir dóm og lýsti atburðum á bæjarhlaðinu að B þannig að ákærði hefði komið út úr íbúðarhúsinu og hlaupið við fót inn í gröfu sem lagt hefði verið skammt frá. Ákærði hefði læst stýrishúsi gröfunnar og gangsett hana, en J, lögregluvarðstjóri, hefði farið á eftir ákærða og árangurslaust reynt að hefta för hans. Um leið og ákærði tók af stað hefði hann sveigt gröfunni og tekið stefnu beint á lögreglubifreiðina og hafnað á henni. Nánar lýsti vitnið þessu þannig að ákærði hefði velt bifreiðinni og hnoðað hana undir gröfunni, en vitnið taldi að ákærði hefði ýtt bifreiðinni um 20-30 metra áfram. Að þessu loknu sagði vitnið að ákærði hefði stokkið af gröfunni og inn í íbúðarhúsið. Eftir skamma stund hefði farið að rjúka úr húsinu og ákærði komið út um glugga á stafni hússins. Hann hefði síðan verið handsamaður og fluttur til Reykjavíkur eftir að hafa verið sprautaður niður.

VII.

Ákærði samþykkti undir rekstri málsins að sæta geðrannsókn til þess að leidd yrðu í ljós atriði svo sakhæfi hans yrði metið, sbr. d-liður 1. mgr. 71. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991. Var Þ-kk-nf S-kk-nf, dósent og yfirlæknir á geðsviði Landspítalans, fenginn til að annast þá rannsókn. Í skýrslu hans um rannsóknina frá 18. apríl 2006 er að finna svohljóðandi samantekt og álit:

[---]

Í vottorði Ó-kk-ef H-kk-ef, geðlæknis, sem stundaði ákærða eftir að hann var lagður inn á geðdeild Landspítalans 9. desember 2004, kemur fram að eftir dálítinn tíma á deildinni hafi áhrifum lyfja á ákærða farið að linna og hugsun hans tekið að skýrast. Einnig hafi þunglyndiseinkenni gefið nokkuð hratt undan meðferð og ákærði jafnað sig á atburðum. Hann hafi jafnframt farið að geta hugsað og litið heildstæðar á sín mál og boðist aðstoð frá góðum félögum. Þá hafi hann farið að eygja leið út úr sínum fjárhagskröggum. Þannig hafi líðan hans við útskrift verið mun betri og mestu þunglyndiseinkennin að baki.

VIII.

... sýslumaður í Z taldi sig vanhæfan til að fara með málið þar sem hann væri vitni í því. Fól ríkissaksóknari því sýslumanninum í X að fara með rannsókn og ákæruvald í málinu, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991.

Lögreglubifreiðin, sem varð fyrir tjóni í umrætt sinn, var skráð eign ríkislögreglustjóraembættisins. Með bréfi ríkislögreglustjóra 27. desember 2004 var gerð sú krafa að ákærða yrði refsað lögum samkvæmt fyrir að valda tjóni á bifreiðinni. Þinglýstur eigandi jarðarinnar B var S, sambýliskona ákærða.

Ákærði hefur skýrt svo frá fyrir dómi að fyrir honum hafi vakað að komast í burt frá þeim mannsöfnuði sem var að hafa afskipti af ákærða á heimili hans laust eftir hádegi 9. desember 2004. Í þessu skyni hafi hann brugðið á það ráð að fara á gröfu til að gefa hrossum heyrúllu, en þá hafi J, lögregluvarðstjóri, reynt að hamla för ákærða með því að beita kylfu og úðavopni gegn honum. Við þetta kvaðst ákærði hafa misst stjórn á gröfunni, sem hafnað hefði á lögreglubifreiðinni er stóð á hlaðinu við bæinn. Einnig sagði ákærði að olíugjöf gröfunnar hefði staðið á sér og því hefði grafan ýtt bifreiðinni áfram þar til hún hafnaði á malarhaug og valt á toppinn. Eftir þetta kvaðst ákærði hafa farið inn í íbúðarhúsið, en gat ekki greint frá því sem gerðist innandyra þar til hann forðaði sér út um glugga á efri hæð hússins.

Fyrir dómi hafa öll vitni, sem um geta borið, lýst því einum rómi að ákærði hafi verið í miklu ójafnvægi fyrir umrædda atburði. Einnig hafa vitnin borið að ákærði hafi gefið ótvírætt til kynna að hann kærði sig ekki um nein afskipti viðstaddra. Vitnin hafa síðan lýst því að ákærði hafi farið rakleitt inn í gröfu og gangsett hana og ekki skeytt í neinu fyrirmælum J, lögregluvarðstjóra. Þess í stað hafi ákærði haldið sínu striki ótrauður þótt varðstjórinn reyndi að hamla för hans með því að beita úðavopni og kylfu. Þá er vætti vitna samhljóða um að ákærði hafi ekið gröfunni á bifreiðina og ýtt henni áfram þar til hún hafnaði á hvolfi. Framburði vitna ber ekki nákvæmlega saman um þá vegalengd sem ákærði ýtti gröfunni og ekki var það leitt í ljós við vettvangsrannsókn málsins. Samkvæmt greinargóðum vitnisburði sýslumanns, lögregluvarðstjóra og lögmanns, sem fylgdust náið með atburðum, var vegalengdin, sem ákærði ýtti bifreiðinni, á bilinu 20 til 40 metrar. Að öllu því virtu sem hér hefur verið rakið verður með engu móti fallist á þá skýringu ákærða að hann hafi misst stjórn á gröfunni og að olíugjöf hafi staðið á sér, enda hefði verið auðvelt fyrir ákærða, sem er vanur vélum af þessu tagi, að stöðva gröfuna. Hefur ákærði einnig kannast við fyrir dómi að honum hefði verið það kleift. Að þessu gættu er sannað gegn neitun ákærða að hann hafi af ásettu ráði ekið gröfunni á lögreglubifreiðina og með því valdið tjóni sem varð á bifreiðinni.

Svo sem vikið var að gat ákærði ekki lýst athöfnum sínum inni í íbúðarhúsinu eftir að hann ók gröfunni á lögreglubifreiðina. Í málinu liggur fyrir að ákærði var einn í húsinu og vitni hafa lýst því að reyk hafi tekið að leggja frá því eftir skamma dvöl ákærða innan dyra. Að þessu gættu og með hliðsjón af rannsókn á eldsupptökum, sem leiddi í ljós að eldur kviknaði á fjölmörgum stöðum á sama tíma, er sannað að ákærði hafi valdið eldsvoðanum og því tjóni sem varð á íbúðarhúsinu.

Eins og málatilbúnaður var skýrður við munnlegan flutning málsins er á því byggt af hálfu ákæruvaldsins að ákærði hafi gerst sekur um tvö brot, annars vegar með því að valda tjóni á lögreglubifreiðinni og hins vegar með því að valda eldsvoða í íbúðarhúsinu. Telur ákæruvaldið fyrra brotið varða við 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga, en það síðara við 2. mgr. sömu greinar. Þegar virt er að ákærði vann í beinu framhaldi og viðstöðulaust verk sitt, sem beindist að því að valda tjóni á verðmætum, þykir verða að líta á verkið sem eina heild en ekki eftir þeim reglum sem gilda um brotasamsteypu. Breytir engu í því tilliti þótt tjón hafi orðið á verðmætum fleiri eigenda, svo sem hreyft var af hálfu ákæruvaldsins við munnlegan málflutning. Það verk sem ákærði vann verður talið fela í sér meiriháttar eignaspjöll, en brot af því tagi varðar við 2. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga.

IX.

Ákærði gekkst undir ítarlega geðrannsókn hjá Þ-kk-þgf S-kk-þgf, dósent og yfirlækni á geðsviði Landspítalans, svo sem áður er nánar rakið. Í skýrslu um þá rannsókn kemur fram að ákærði hafi glímt við þunglyndi síðustu ár. Að áliti geðlæknisins var ákærði á þeim tíma þegar atburðir áttu sér stað og í aðdraganda þeirra ófær um að stjórna gerðum sínum vegna geðsjúkdóms.

Vorið 2004 leitaði ákærði til I, heilsugæslulæknis í Z, vegna þunglyndis og stundaði læknirinn ákærða frá þeim tíma og fram eftir því ári. Fyrir þá atburði sem hér eru til umfjöllunar hafði sambýliskona ákærða haft samband við lækninn vegna andlegra veikinda ákærða. Svo sem hér hefur nánar verið rakið var læknirinn í vitjun hjá ákærða 9. desember 2004 þegar sýslumann og lögreglu bar að og óskaði læknirinn eftir aðstoð við að koma ákærða á geðsjúkrahús. Á þeim tíma og rétt áður en ákærði vann eignaspjöllin hafði læknirinn, að höfðu samráði við geðlækna á Landspítalanum, metið sjúklegt ástand ákærða það alvarlegt að nauðsynlegt væri að færa hann og vista nauðugan á sjúkrahúsi, sbr. 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga, nr. 71/1997. Fyrir dómi hefur læknirinn lýst því að ákærði hafi verið viti sínu fjær, örvinglaður og viljað deyja. Einnig hafi ákærði með öllu verið ófær um að hafa stjórn á eða bera ábyrgð á gerðum sínum.

Af ákæruvaldsins hálfu hefur hvorki verið vefengd niðurstaða geðrannsóknar né álit heilsugæslulæknisins, sem var á vettvangi að sinna ákærða í umrætt sinn. Einnig hefur ákæruvaldið ekki gert reka að því að afla frekari gagna um geðheilsu ákærða sem varpað gætu betra ljósi á sakhæfi hans.

Samkvæmt 45. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt sakbornings og atvik, sem telja má honum í óhag. Af þessu leiðir að ákæruvaldið þarf, ef tilefni er til, að leggja fram sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, um að sakborningur sé sakhæfur þrátt fyrir andlegan annmarka. Svo sem hér hefur verið rakið verður ráðið af læknisfræðilegum gögnum að ákærði var mjög veikur á geði þegar hann framdi eignaspjöllin. Með hliðsjón af þeim gögnum má einnig slá því föstu að orsakasamband hafi verið á milli andlegra veikinda ákærða og verknaðarins, sem lýsi sér í því að ákærða hafi verið ókleift að stjórna gerðum sínum vegna sjúkdómsins. Að þessu gættu leikur svo mikill vafi á sakhæfi ákærða að sýkna verður hann af refsikröfu ákæruvaldsins, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga.

X.

Af hálfu ríkislögreglustjóra er krafist bóta að fjárhæð 1.000.000 króna auk vaxta vegna tjóns sem varð á lögreglubifreiðinni þegar ákærði ók gröfunni á bifreiðina. Ríkislögreglustjóri hefur ekki aflað matsgerðar um verðmæti bifreiðarinnar, eins og honum hefði verið í lófa lagið, heldur látið við það sitja að byggja á lauslegu mati Ríkiskaupa um hvað fengist hefði fyrir bifreiðina á uppboði. Einnig hefur ríkislögreglustjóri ekki upplýst hver hafi orðið afdrif bifreiðarinnar og eftir atvikum hvort hún hafi verið seld og á hvaða verði. Að þessu gættu eru svo miklir annmarkar á málatilbúnaðinum að óhjákvæmilegt er að vísa kröfunni frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar er rakið í dómsorði.

B-kk-nf B-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan, en uppsaga dómsins hefur dregist lítillega vegna anna dómarans.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, A, er sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins.

Vísað er frá dómi skaðabótakröfu ríkislögreglustjóra.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða G-kk-ef A-kk-ef, héraðsdómslögmanns, 657.360 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og útlagður kostnaður lögmannsins 113.271 króna.

B-kk-nf B-kk-nf