S-36/2016

Mál þetta, sem dómtekið var þann 8. júní sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 2. febrúar 2016, á hendur H-kk-þgf V-kk-þgf M-kk-þgf, kt. 000000-0000, Hálsaseli 52, Reykjavík, H-kk-þgf M-kk-þgf, kt. 000000-0000, Garðsstöðum 52, Reykjavík, og Þ-kk-þgf F-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Lundahólum 1, Reykjavík, „fyrir eftirfarandi hegningarlagabrot:

I.

[...]

II.

[...]

III.

[...]

IV.

[...]

V.

Á hendur ákærðu H-kk-þgf V-kk-þgf, H-kk-þgf og Þ-kk-þgf F-kk-þgf fyrir hylmingu en til vara peningaþvætti með því að hafa í félagi á tímabilinu 16. maí 2013 til 10. mars 2014 keypt og nýtt í eigin þágu, í nokkrum mismunandi tilvikum, að minnsta kosti 19 tunnur af dísil eldsneyti, að samtals áætluðu magni um 3.600 lítra, af meðákærða A sem var afrakstur framangreindra fjármunabrota hans sem lýst er í 1. og 2. kafla ákærunnar. Endurgjald eldsneytisins og aðstæður við kaupin að öðru leyti var með þeim hætti að hinum ákærðu gat ekki dulist að eldsneytið hafi verið aflað með refsiverðum hætti. Ákærði H-kk-nf V-kk-nf fór allajafna fyrir hönd hinna ákærðu og keypti eldsneyti af A og sótti það í tunnum á verkstæði hans að [...] í Kópavogi og flutti á lokað svæði að Miðhrauni 20 í Garðabæ þar sem það var geymt í yfirbyggðri kerru í eigu ákærðu H-kk-ef V-kk-ef og H-kk-ef. Greiddi hann kr. 25.000 fyrir hverja 200 lítra tunnu sem var einungis um 60% af útsöluverði tunnunnar á umræddu tímabili. Ákærði H-kk-nf aðstoðaði ákærða H-kk-þf V-kk-þf við flutningana en nokkrar tunnur voru keyptar og fluttar í hverjum og einum viðskiptum auk þess sem ákærði H-kk-nf fór einnig í nokkrum tilvikum og gekk sjálfur frá kaupunum við meðákærða A. Hinir ákærðu H-kk-nf V-kk-nf, H-kk-nf og Þ-kk-nf F-kk-nf gengu frá greiðslum sín í milli fyrir eldsneytið en olíuna nýttu þeir í eigin þágu og settu á bifreiðar sínar með því að notast við handvirkan dælubúnað sem geymdur var í kerrunni að Miðhrauni.

Telst þetta varða við 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 1. mgr., sbr. 4. mgr., 264. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Með heimild í 2. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, voru ákæruliðir I. – IV., þar sem mál var höfðað gegn öðrum en ákærðu þessa máls, aðskildir frá máli þessu og það mál dæmt sérstaklega.

Ákærðu H-kk-nf og Þ-kk-nf krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara er krafist sýknu af kröfum ákæruvaldsins og til þrautavara er þess krafist, verði ákærðu sakfelldir, að þeim verði gerð sú vægasta refsing sem lög frekast heimila. Ákærði H-kk-nf krefst aðallega sýknu, til vara er þess krafist að honum verði ekki gerð refsing, ellegar að refsing verði eingöngu í formi sekta, ellegar dæmd verði vægasta refsing sem völ er á, og að sú refsing verði skilorðsbundin að öllu leyti. Allir ákærðu krefjast þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjenda ákærðu og að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

I

Málavextir

Í frumskýrslu lögreglu segir að óskað hafi verið eftir aðstoð lögreglu að Atlantsolíustöðinni að Búðakór í Kópavogi vegna gruns um þjófnað. Þar fyrir voru ákærðu, sem ákærðir eru í ákæruliðum I. – IV., og voru þeir handteknir grunaðir um þjófnað með því að hafa með ólögmætum hætti tekið bensín og olíu úr sjálfsafgreiðslustöðvum Atlantsolíu ehf. Annar ákærðu í því máli var einnig ákærður fyrir peningaþvætti með því að hafa selt ákærðu í þessu máli olíu eins og nánar er lýst í ákærulið V. Báðir ákærðu í ákæruliðum I. – IV. játuðu sök og var dómur kveðinn upp yfir þeim þann 29. júní sl. með dómi Héraðsdóms Reykjaness nr. S-188/2016.

Ákærðu þessa máls hafa allir neitað sök fyrir dómi og borið að hafa ekki vitað að um illa fengna olíu væri að ræða.

Í málinu liggja fyrir, auk skýrslna af ákærðu hjá lögreglu, skýrslur af vitnum, niðurstöður húsleita og haldlagninga, beiðni um lögreglurannsókn og kæra frá Atlantsolíu ehf., skýrslur tæknideildar lögreglu, yfirlit yfir úttektir á eldsneyti hjá Atlantsolíu ehf. auk fjölda mynda, meðal annars af ákærðu í ákæruliðum I.-IV. þegar þeir eru staddir á afgreiðslustöðvum Atlantsolíu.

II

Skýrslur fyrir dómi

Ákærði H-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst lengi hafa haft viðskipti við A, um bílaviðgerðir, líklega í ein 15 ár. Hafi hann treyst A fullkomlega og ávallt greitt honum með reiðufé fyrir þau viðskipti. Ákærði bar að í eitt sinn þegar hann hafi komið með bifreið sína í viðgerð hafi hann séð olíutunnur inni á verkstæðinu sem hafi verið staðsettar upp við vegg við útidyr verkstæðisins og fyrir augum allra. Hafi hann spurt A út í þær tunnur og hvort þær væru falar. Hann hafi vitað að í tunnunum var dísilolía eftir að hafa spurt A. Hafi það verið auðsótt mál að fá þær keyptar. Ákærði kvaðst aðspurður ekki hafa spurt A út í uppruna þeirrar olíu og hafi ekki séð ástæðu til þess. Hann hafi ekki haft neina ástæðu til að ætla að um refsiverða háttsemi væri að ræða þrátt fyrir einhver afsláttarkjör, en hann hafi talið að um úrgangsolíu væri að ræða. Væri 20% afsláttur að hans mati ekki verulegur í því sambandi. Aðspurður hvers vegna hann hefði ekki nefnt við skýrslutöku hjá lögreglu að hann hafi talið að um úrgangsolíu hefði verið að ræða, kvaðst ákærði telja að hann hefði nefnt það. Beðinn um að lýsa nánar hvernig viðskiptum með olíuna hafi verið háttað kvaðst ákærði alltaf hafa greitt A fyrir með reiðufé, 25.000 krónur fyrir hverja tunnu. Ákærði taldi að líklega hefðu verið um 140-150 lítrar í hverri tunnu en erfitt hafi verið að sjá ofan í tunnurnar og því væri um ágiskun að ræða auk þess sem hann hefði ekki ráðið við fulla tunnu. Hann gat aðspurður ekki fullyrt að einhver tunnanna sem hann keypti hafi verið full. Þá hafi hann séð einn um að sækja tunnurnar en meðákærði H-kk-nf hefði líklega farið með honum í eitt skiptið. Hafi þetta alltaf verið að kvöldi til og þá sóttar þrjár til fjórar tunnur í einu og það sem hafi verið í kerru, 19 tunnur, þegar kerran var haldlögð, hafi líklega verið öll heildin, þótt hann gæti ekki staðfest það.

Spurt hvort olían hafi haft einhver áhrif á bifreið ákærða kvað hann svo hafa verið. Hafi hann þurft að skipta um olíusíu og olíudælu auk þess sem olían hafi haft áhrif á gangverkið í bifreið hans. Hafi hann frekar átt von á því að þetta myndi gerast, enda gert ráð fyrir því þar sem um afgangsolíu væri að ræða. Hafi þetta átt sér stað á því tímabili sem um geti í ákæru eða eftir þann tíma. Hann kvaðst aðspurður örugglega hafa rætt þetta eitthvað við ákærðu, H-kk-þf og Þ-kk-þf.

Beðinn um að lýsa þátttöku ákærða Þ-kk-ef kom fram, að Þ-kk-nf hefði aldrei komið með að sækja tunnur en Þ-kk-nf hafi látið hann fá peninga sem greiðslu til A. Hafi hlutur Þ-kk-ef verið um þrjár til fjórar tunnur í allt en hlutur ákærða H-kk-ef kannski verið tvisvar sinnum það sem Þ-kk-nf fékk. Aðspurður um það hvort ákærði H-kk-nf hefði lýst fyrir honum áhyggjum af því að olían gæti hugsanlega verið stolin, svaraði ákærði því neitandi.

Spurður um skýrslu hans hjá lögreglu og tilgreint svar: „Að sumt væri betra að spyrjast ekki fyrir um“, kvað ákærði sér hafa á þeim tíma verið tilkynnt um stöðu hans sem sakbornings og gæti það skýrt svör hans þá. Hann hafi hins vegar talið að olían væri „flotolía“ eða úrgangsolía og því ekki séð neina ástæðu til þess að spyrja ákærða A neitt nánar út í það mál. Þá hafi útskýringar hans hjá lögreglu borið keim af því að hann hafi verið í vörn þegar yfirheyrslan fór fram, enda lögreglan rætt um það á þeim tíma að upplýsa vinnuveitendur hans um stöðu hans sem sakbornings. A hafi hins vegar aldrei sagt honum hvaðan olían væri komin eða haft það á orði að olían væri illa fengin.

Ákærði H-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst hafa átt í viðskiptum um bílaviðgerðir við A, sennilega frá árinu 2011. Hafi ákærði reynst áreiðanlegur í þeim viðskiptum. Um sumarið 2013 hafi hann frétt það frá ákærða H-kk-þgf að A væri að selja olíu. Hafi hann óskað eftir viðskiptum um þá olíu sem hafi farið fram með þeim hætti að A hafi verið með tunnur sem raðað hafi verið upp við vegg á bifreiðaverkstæðinu, öllum til sýnis. Hafi ákærði greitt 25.000 krónur fyrir tunnuna, og yfirleitt hafi verið 150-170 lítrar í hverri tunnu en það hafi ekki verið mælt. Einhverjar tunnur hafi þó verið fullar. Hafi hann og ákærði H-kk-nf flutt olíuna á kerru sem þeir ættu saman og olían hafi verið sótt á kvöldin þegar A hafi verið að vinna á verkstæðinu. Ekki hafi nein leynd verið á þeim viðskiptum. Hafi hann greitt fyrir olíuna með reiðufé en yfirleitt greitt fyrir viðgerðir með því að millifæra á A. Verið gæti að í tvö skipti hafi hann millifært á A fyrir olíunni. Hafi A hins vegar viljað fá hana greidda með reiðufé. Sjálfur hafi hann keypt eina til þrjár tunnur í hvert sinn og hafi ásamt H-kk-þgf sótt frá einni tunnu upp í fimm þegar mest var. Engin regla hafi verið á kaupunum og jafnvel liðið allt að tveir mánuðir á milli. Ákærði sagðist enga hugmynd hafa um fjölda þeirra tunna sem hann og ákærði H-kk-nf hefðu keypt.

Spurður hvort hann hafi velt fyrir sér uppruna olíunnar bar ákærði að þegar hann hefði keypt fyrstu tunnuna hefði hann velt þessu fyrir sér. Hafi hann sagt hjá lögreglu að hann hefði haft áhyggjur af því að A væri að sjúga olíuna af bifreiðum. Hann hefði hins vegar aldrei keypt olíuna ef hann hefði vitað að svo væri, en þar sem tunnurnar voru öllum til sýnis hafi hann ekki talið að olían hafi verið fengin með þeim hætti. Um mikið magn hafi verið að ræða og A með bifreiðaverkstæði á staðnum og hafi hann talið að uppruni olíunnar væri ekki með óheiðarlegum hætti. Einnig hefði A ýmis sambönd og hefði einhvern tímann verið að vinna hjá Atlantsolíu ehf. Hann hafi hins vegar ekki spurt hvort olían væri illa fengin eða hvaðan olían væri. Þá mundi ákærði ekki hvort hann hafi orðað framangreindar áhyggjur sínar við aðra meðákærðu.

Ákærði upplýsti að hann hefði strax á fyrstu tunnu áttað sig á því sem fagmaður að olían hefði slæm áhrif á bifreið hans. Hann hafi því gefið sér að olían væri úrgangsolía, t.d. flugvélaeldsneyti eða olía af förgunarbifreiðum. Eitthvað hafi hann rætt þessi bilanamál við aðra ákærðu, enda hafi þeir verið að lenda í svipuðum vandræðum með bíla sína. Aðspurður kvaðst hann hafa haldið áfram að kaupa olíuna þrátt fyrir þessi vandræði. Spurður um ástæðuna fyrir því að hann hafi ekki getið neitt um þetta atriði við yfirheyrslu hjá lögreglu, að um úrgangsolíu hafi verið að ræða, kom fram hjá ákærða að á þeim tíma hafi hann verið taugastrekktur. Þá hafi hann ekkert verið spurður hjá lögreglu um gæði þeirrar olíu sem um ræddi í málinu.

Spurður um þátt ákærða Þ-kk-ef bar ákærði að Þ-kk-nf hafi komið inn í kaup á olíu síðar. Hafi Þ-kk-nf látið hann fá peninga í eitt skipti sem hann hafi farið með til A. Ákærði kvaðst ekki vita hvaða magn Þ-kk-nf hafi fengið. Ástæða þess að Þ-kk-nf hefði ekki komið nálægt flutningum á olíunni væri sú að hann væri enginn bógur í það.

Spurður um þau orð sem ákærði hafi látið falla í skýrslutöku hjá lögreglu að honum hafi fundist eitthvað óhreint við þessi viðskipti, bar ákærði að honum hafi fundist aðstæður óvenjulegar á þann hátt að einn maður hafi verið að selja hráolíu á bílaverkstæði, og staðið einsamall í því.

Ákærði Þ-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi og bar að hafa ekki átt í neinum viðskiptum við A þótt hann hafi vitað að þaðan hafi olían verið komin sem hann hafi fengið. Hafi það verið ákærði H-kk-nf sem hafi boðið honum að kaupa ódýra olíu. Hafi hann greitt 25.000 krónur fyrir hverja tunnu og taldi ákærði að í hverri tunnu hefðu verið 140-160 lítrar. Taldi ákærði að verð olíunnar hefði ekki átt að valda því að hann hafi átt að vita að olían væri illa fengin, enda hafi hann talið að um „flotolíu væri að ræða“, eða úrgangsolíu. Þá hafi hann ekki séð ofan í tunnurnar. Aðspurður kvaðst hann hafa fengið þrjár eða fjórar tunnur og hafi hann látið H-kk-þf fá peninga til að greiða A. H-kk-nf hafi með aðstoð H-kk-ef séð um að sækja olíuna. Aðspurður bar ákærði Þ-kk-nf að ákærði H-kk-nf hefði aldrei deilt með honum þeim áhyggjum að olían væri hugsanlega fengin með því að „súpa“ af bifreiðum víða um bæinn.

Aðspurður taldi ákærði að olían hafi verið óhrein þar sem bifreið hans hafi bilað oft. Hafi það byrjað um vor og sumar 2014 en um haustið hafi meira verið að bifreiðinni og hann þurft að skipta um spíssa í vél. Hann hafi því talið að um „flotolíu“ væri að ræða. Eitthvað hafi hann rætt um þau atriði við ákærðu H-kk-þf og H-kk-þf og hætt að setja olíuna á bifreið sína eftir það. Aðspurður upplýsti ákærði að hann hefði ekki notað olíuna ef hann hefði vitað að hún hefði þessi áhrif.

Ákærði var spurður út í orð hans í lögregluskýrslu þar sem hann sagði: „Að það væri voða þægilegt að fá olíuna á svo lágu verði, en ákveðið að spyrja ekki mikið þar sem að hann vissi að enginn væri með olíu á afslætti, og að olían sem hann hafi verslað af H-kk-þgf væri ekki hrein, beint úr búðinni, þar sem enginn væri að selja olíu á þessu verði.“ Sagði ákærði að þar kæmi fram að olían sem hann hefði verslað hefði verið úrgangsolía eða „flotolía“ þar sem hann hafi nefnt að hún væri ekki hrein. Hafi hann jafnvel talið olíuna vera steinolíu og því blandað hana með tvígengisolíu þegar hann setti olíuna á tank bifreiðarinnar. Slíkri olíu væri til dæmis tappað af flugvélum í miklu magni á hverju ári. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa verið alveg viss hvaða olíu hann hafi verið kaupa og heiti olíunnar hafi ekki staðið á tunnunum.

Ákærði sagði aðspurður að skýrslutaka lögreglu hafi farið fram heima hjá honum. Hafi honum verið kynntur réttur sakbornings en ákveðið hafi verið að skýrslan færi fram með þessum hætti þar sem hann hafi verið einn heima með barni sínu.

A, ákærður í ákæruliðum I.-IV., kom fyrir dóminn og gaf skýrslu sem vitni í þeim ákærulið sem um ræðir í þessu máli. Beðinn um að skýra hvernig viðskipti með olíuna hafi farið fram, bar vitnið að annaðhvort ákærði H-kk-nf eða ákærði H-kk-nf hafi komið á verkstæði hans á [...] og hafi náð í tunnur af olíu og hafi greitt fyrir hverja þeirra 25.000 krónur. Vitnið kvaðst ekki muna eftir því að þeir hafi komið báðir á sama tíma. Hafi þeir sótt frá einni upp í fjórar tunnur í hvert sinn og verið gæti að það hafi verið fimm til sjö skipti alls. Spurt hvort hann gæti upplýst hversu mikið hafi verið í hverri tunnu áætlaði vitnið að um 190 lítrar hafi verið í hverri tunnu. Hafi greiðslur alltaf farið fram með reiðufé og sá sem kom í hvert sinn að sækja hafi greitt fyrir. Spurður af hverju reiðufé hafi verið notað bar vitnið: „Að það segði sig nú bara alveg sjálft að svona viðskipti sem kannski mega ekki vera ofan á borðinu, væri reynt að hafa undir borði. “ Spurt hvort þetta hafi verið annars konar greiðslumáti en þegar greitt væri fyrir bílaviðgerðir svaraði vitnið að einstaka sinnum hafi ákærðu lagt inn á hann, en meginreglan þar hafi einnig verið greiðsla með reiðufé.

Spurt hvort vitnið hefði sagt ákærðu H-kk-þgf og H-kk-þgf frá því hvaðan olían væri komin, bar vitnið að það hafi aldrei komið fram, hvorki hvaðan hún hafi komið eða uppruni hennar. Spurt hvort ákærðu hafi vitað um upprunann taldi vitnið að þeir hafi líklega ekki vitað um nákvæman uppruna hennar en sá sem fengi olíu á þessu verði ætti að geta ímyndað sér það að olían væri ekki vel fengin þó svo að hann viti ekki hvað þeir hafi beinlíns ímyndað sér um það, en hann hefði gert það í þeirra sporum. „Olía sem er í tunnum inni á bílaverkstæði seld fyrir pening, mér finnst það vera grunsamlegt“. Spurður um verðið svarið hann: „Hálfvirði, það er gott.“ Spurt hvort vitnið teldi að hægt væri að kaupa olíu á þessu verði bar vitnið: „Nei því miður.“

Spurt hvort það gæti verið að einhverjar tunnur hafi ekki verið fullar, taldi vitnið að það gæti verið. Hafi hann verið truflaður við að dæla olíu á afgreiðslustöð hafi hann hætt um stund en síðan haldið áfram og stefnt að því að fylla tunnurnar og hafi þær alveg örugglega fyllst í allflestum tilfellum. Spurt hvort verið gæti að 150-170 lítrar hafi verið algengt í tunnunum taldi vitnið það frekar ósennilegt, að menn hafi viljað kaupa 200 lítra tunnu en fengið mun minna. Hann geti hins vegar ekki sagt nákvæmlega til um magnið í hverri tunnu.

Þá kom fram hjá vitninu að það hafi fengið afgangstunnur til að setja olíuna í. Hafi verið smurolía í þeim tunnum áður. Hann hafi stundum hreinsað þær en ekki alltaf. Spurt hvort vitnið hafi einhvern tímann verið spurt hvort olían væri afgangsolía eða „flotaolía“ kvaðst vitnið ekki muna eftir að það hafi verið rætt. Vitnið var spurt hvort menn hafi ekki vitað hvernig olíu þeir væru að kaupa, og svaraði vitnið þannig að hans skilningur hafi verið sá að menn hefðu átt að hafa fulla vitneskju um það að þeir væru að kaupa ólitaða venjulega dísilolíu fyrir bíla. Hafi hann upplýst kaupendur um það að þeir væru að kaupa dísilolíu. Spurt hvort vitnið vissi hvað „flotaolía“ væri kvaðst vitnið vita það og væri flotaolía ætluð fyrir skip og báta og væri brennisteinsinnihald hennar talsvert mikið hærra en í olíu sem væri notuð á bíla. Vitnið kvaðst ekki kannast við það að bilanir hafi orðið í vélum í bifreiðum ákærðu.

Vitnið B rannsóknarlögreglumaður kom fyrir dóminn og gaf skýrslu. Beðinn um að lýsa aðkomu sinni að leit við Miðhraun í Hafnarfirði bar vitnið að ákærði H-kk-nf hafi upplýst um að þar væru geymdar olíutunnur. Á staðnum hafi verið yfirbyggð kerra full af tunnum sem lögreglan hafi komið í hendur Atlantsolíu ehf., meints tjónþola. Atlantsolía hafi mælt úr tunnunum en öll frekari samskipti við Atlantsolíu hafi verið á hendi annars lögreglumanns, C. Sjálfur hafi hann í upphafi séð um samræmingu rannsóknar en tekið einhverjar skýrslur af sakborningum og komið að haldlagningum á tunnum hjá öðrum en kaupendum. Vitnið var spurt hvort rannsakað hefði verið hvort um „flotolíu“ hafi verið að ræða, vegna upplýsinga um það frá einum kaupenda. Bar vitnið að það hafi verið rannsakað og olían hafi ekki borið það með sér að vera afgangsolía.

Vitnið C rannsóknarlögreglumaður kom fyrir dóminn og gaf skýrslu þann 1. júní 2016. Beðinn um að lýsa aðkomu sinni að málinu bar vitnið að hafa sem starfsmaður fjármunabrotadeildar aðstoðað við rannsókn þess ásamt mörgum öðrum, enda málið viðamikið. Vitnið staðfesti efni þeirra skýrslna sem hann undirritar í málinu og magn olíu sem hafi verið í olíutunnum sem hafi verið haldlagðar og tilgreint er í skýrslum. Sjálfur hafi hann ekki farið í húsleit að Miðhrauni í Garðabæ en honum hafi verið falið að gera skýrslu um þá leit eftir upplýsingum frá öðrum lögreglumönnum.

Vitnið C rannsóknarlögreglumaður gaf símaskýrslu þann 8. júní 2016. Vitnið var beðið um að gera grein fyrir minnisblaði sem hafi verið lagt fyrir dóminn. Vitnið kvaðst hafa skrifað niður lítrafjölda þann sem komi fram á því minnisblaði. Hafi magn lítra sem fundust í 19 tunnum í Miðhrauni í Garðabæ verið 453,41 lítri, þar af hafi tvær tunnur verið fullar. Vitnið hafi ekki farið að Miðhrauni en hins vegar farið í starfstöð Atlantsolíu þangað sem tunnurnar voru sendar og hafi vitnið verið viðstatt þegar starfsmenn Atlantsolíu mældu úr tunnunum.

Vitnið D gaf símaskýrslu fyrir dómi. Kvaðst hann hafi keypt olíu af A í þrjú skipti, eina tunnu í senn. Hafi þær tunnur verið fullar að hann taldi. Þá hafi A aldrei upplýst um að sú olía væri óheiðarlega fengin og hafi vitnið spurt A sérstaklega um það. Hafi hann fengið þau svör að svo væri ekki og jafnframt að vitnið þyrfti ekki að blanda olíuna neitt. Aðspurt bar vitnið að olían hafi verið öllum til sýnis á verkstæði A, raðað upp við vegg. Bar vitnið að það hefði talið að um afgangsolíu væri að ræða.

Vitnið E gaf símaskýrslu fyrir dómi. Bar vitnið að A hefði aldrei upplýst að olía sú sem vitnið hafði keypt af honum væri illa fengin og ekki gefið neitt slíkt í skyn. Taldi vitnið að A hefði fengið olíuna frá einhverjum öðrum sem hefði sambönd til að „redda“ olíunni. A hafi hins vegar sagt að þessi viðskipti mættu ekki fréttast. Kvaðst vitnið hafa sótt tunnurnar hjá A og hafi þær staðið innan við hurð verkstæðisins. Vitnið kvaðst ekki muna hversu mikið magn hann hafi keypt en taldi að tunnurnar hefðu verið fullar af olíu og hann hafi greitt fyrir þær með reiðufé.

III

Niðurstöður

Ákærðu er gefin að sök refsiverð háttsemi með því að þeim hafi ekki dulist að þeir væru að kaupa olíu sem aflað hafi verið með refsiverðum hætti. Er brot þeirra aðallega talið varða við 254. gr. almennra hegningarlaga um hylmingu en til vara við 1. gr., sbr. 4. mgr. 264. gr., sömu laga.

Ákærðu H-kk-nf og Þ-kk-nf krefjast frávísunar málsins. Telja ákærðu í fyrsta lagi að ekki hafi verið gætt hlutlægnisskyldu og að rannsakendur hafi verið mótaðir af þeirri skoðun að ákærðu hafi mátt vera ljóst að um refsisverða háttsemi væri að ræða. Hafi rannsakendur haft uppi fyrirvaralausar fullyrðingar ákærðu í óhag undir rekstri málsins.

Við lestur lögregluskýrslna yfir ákærðu H-kk-þgf og Þ-kk-þgf verður ekki séð að hafðar hafi verið uppi tilhæfulausar fullyrðingar þótt ákærðu hafi verið upplýstir um það að A, sem hafi viðurkennt að hafa stolið olíu, hafi bent á þá sem kaupendur þeirrar olíu. Er því ekki fallist á frávísun málsins á þessum forsendum.

Í öðru lagi krefjast ákærðu H-kk-nf og Þ-kk-nf frávísunar á þeim forsendum að ekki hafi verið rannsakað hvert var magn eldsneytis í hverri olíutunnu. Liggi því ekki fyrir lögfull sönnun um forsendur fyrir útreikningi ákæruvaldsins á því að ákærðu hafi aðeins greitt 60% af útsöluverði hverrar tunnu, enda liggi ekkert lítraverð fyrir í gögnum málsins. Þá hafi haldlagðar tunnur verið sendar til Atlantsolíu ehf., tjónþola málsins, og magn olíu í tunnum miðað við útreikning þeirra. Sé slík málsmeðferð ekki samrýmanleg ákvæðum 1. mgr. 53. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

Ákært er í málinu fyrir kaup á allt að 19 olíutunnum en það er sá fjöldi tunna sem sannarlega fannst í fórum ákærðu. Af þeim fjölda voru 17 nær tómar. Vitnið C rannsóknarlögreglumaður bar að hafa verið viðstaddur þegar mæling á magni olíu hafi farið fram hjá Atlantsolíu þar sem olíutunnurnar voru geymdar. Hafi mæling leitt í ljós að 53,41 lítri var samanlagt í þeim 17 tunnum sem voru nær tómar, en hinar tvær hafi verið fullar eða 200 lítrar í hvorri tunnu. Fór sú mæling fram undir eftirliti lögreglu.

Þá liggja fyrir í málinu gögn um lítraverð olíunnar, um hverja þá úttekt sem átti sér stað úr afgreiðslustöðvum Atlantsolíu á því tímabili sem um getur í ákæru. Ekki liggur hins vegar fyrir nákvæm tímasetning á því hvenær ákærðu keyptu umræddar tunnur. Liggur því fyrir eins nákvæmlega og hægt er miðað við aðstæður lítraverð olíunnar.

Með vísan til framangreinds er ekki fallist á það með ákærðu H-kk-þgf og Þ-kk-þgf að vísa skuli málinu frá á þeim forsendum að ekki hafi verið gætt að rannsóknarskyldu málsins.

Samkvæmt sömu forsendum og að framan greinir telst liggja fyrir í málinu eins nákvæmlega og hægt er, verð á olíulítra og því ekki fallist á þá sýknuástæðu ákærðu að ekki liggi fyrir nægjanleg gögn t.d. um þróun olíuverðs.

Í máli ákærðu kom fram að ekki hafi verið gætt jafnræðis, sbr. 3. mgr. 57. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, á þann hátt að eingöngu hafi verið gefin út ákæra á hendur ákærðu þessa máls en ekki öðrum sem hefðu haft stöðu sakborninga vegna sömu háttsemi, án þess að séð yrði að munur væri á máli þeirra. Þannig hafi ekki borið, með vísan til 65. gr. stjórnarskrár íslenska lýðveldisins og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að gefa út ákæru á hendur ákærðu þessa máls.

Ákvörðun um útgáfu ákæru er á hendi ákæruvaldsins, lögreglustjóra í þessu tilfelli, og sætir sú ákvörðun ekki endurskoðun dómsins í þessu máli eða hefur sú ákvörðun áhrif á efnislega úrlausn þess.

Ákærðu H-kk-nf og Þ-kk-nf krefjast sýknu á þeirri forsendu að háttsemi A verði ekki heimfærð til þjófnaðar skv. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, heldur til umboðssvika skv. 249. gr. almennra hegningarlaga. Með ákvörðun dómara, með vísan til 2. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var þáttur A og annars ákærðs í málinu skilinn frá og dæmt sérstaklega í máli þeirra. Fékk mál þeirra málsnúmerið S-188/2016 í Héraðsdómi Reykjaness. Dómur var kveðinn upp í því máli þann 29. júní sl. þar sem háttsemin var heimfærð undir 1. mgr., sbr. 2. mgr., 244. gr. almennra hegningarlaga um þjófnað. Þá er það ekki skilyrði hylmingar að frumbrot sé yfirleitt sannað. Er því ekki fallist á framangreinda málsástæðu um sýknu.

Ákærðu hafa allir viðurkennt að hafa keypt olíu þótt enginn þeirra hafi upplýst nákvæmlega hversu margar tunnur hver hafi fengið. Allir ákærðu hafa borið að minna en 200 lítrar hafi verið í hverri tunnu. Ákærði H-kk-nf taldi að 140-150 lítrar hafi verið í hverri tunnu og gat ekki fullyrt að einhver tunnanna hafi verið full. Ákærði H-kk-nf taldi að 150-170 lítrar hafi verið í hverri tunnu en einhverjar tunnur þó fullar. Ákærði Þ-kk-nf taldi að 140-160 lítrar hafi verið í hverri tunnu. Ákærðu kváðust ekki hafa séð ofan í tunnurnar eða mælt magn olíu í þeim. A áætlaði að 190 lítrar hafi verið í hverri tunnu og ósennilegt að í þeim hafi verið 150-170 lítrar þar sem menn hafi verið að kaupa 200 lítra af olíu og alltaf hafi verið stefnt að því að fylla tunnurnar þegar olíunni var dælt í þær. Tvö vitni, sem gáfu skýrslu fyrir dómi og báru að hafa keypt olíutunnur af A, töldu að þær tunnur sem þau hefðu keypt hafi verið fullar. Eins og að framan var getið þá fundust tvær fullar olíutunnur í vörslum ákærðu og við mælingu reyndust vera 200 lítrar í hvorri.

Upplýst er að ákærðu keyptu í það minnsta 19 tunnur af olíu. Í ákæru er áætlað magn olíu í þeim tunnum sagt vera 3.600 lítrar, eða 190 lítrar í hverri tunnu sem verður ekki talið ofáætlað. Einnig er upplýst að ákærðu greiddu 25.000 krónur fyrir hverja tunnu og hafa því greitt 131,58 krónur fyrir hvern olíulítra skv. framangreindu.

Í gögnum málsins eru nákvæm yfirlit yfir þær úttektir á eldsneyti sem stolið var á afgreiðslustöðvum Atlantsolíu ehf. og verð pr. lítra. Þar kemur fram að á tímabilinu, sem ákæra málsins tekur yfir, var verð dísilolíu hæst 254,30 krónur, en lægst 238,10 krónur. Á tímabilinu voru 93 úttektir með olíu og var verð olíunnar að meðaltali 245,80 krónur. Ávinningur ákærðu var þannig að meðaltali 114,22 krónur á hvern lítra. Samkvæmt þessum forsendum greiddu ákærðu tæplega 54% af útsöluverði olíunnar og heildarávinningur allra ákærðu var því 411.192 krónur.

Í 1. mgr. 254. gr. almennra hegningarlaga segir að ef maður heldur, án þess að verknaður hans varði við ákvæði 244., 245. eða 247.–252. gr., ólöglega fyrir eigandanum hlut eða öðru verðmæti, sem aflað hefur verið á þann hátt, er í þeim greinum segir, tekur þátt í ávinningnum af slíku broti, aðstoðar annan mann til þess að halda slíkum ávinningi eða stuðlar að því á annan hátt, að halda við ólöglegum afleiðingum brotsins, þá skal honum refsað með allt að 4 ára fangelsi. Til brota skv. nefndri grein þarf að sýna fram á ásetning um huglæga afstöðu ákærðu.

Ákærða H-kk-nf var, við yfirheyrslu hjá lögreglu þann 14. mars 2014, sagt að A hafi upplýst um að hafa selt honum olíu. Í skýrslutökunni svaraði ákærði því ítrekað að hann kannaðist ekki við að hafa keypt olíu eða að hafa verið boðin olía til kaups. Eftir að ákærði var handtekinn vísaði hann á olíuna. Spurður af lögreglu hvort hann hafi ekki velt því fyrir sér hvaðan olían væri komin, svaraði ákærði „að sumt væri betra að spyrjast ekki fyrir um.“ Einnig kvaðst ákærði í yfirheyrslu hjá lögreglu vera nógu gamall til að vita „að sumt þurfi maður ekki að vita.“ Í seinni yfirheyrslu hjá lögreglu, þann 19. mars 2014, taldi ákærði að hann hefði keypt tvöfalt magn sem hafi verið á kerrunni þegar hún var haldlögð, í mesta lagi þrefalt magn. Hafi tunnurnar alltaf verið fullar og hann sótt fjórar til átta tunnur í hvert sinn.

Fyrir dómi bar ákærði H-kk-nf að líklega hefðu verið um 140-150 lítrar í hverri tunnu. Hafi hann sótt þrjár til fjórar tunnur í hvert sinn og það sem hafi verið á kerrunni, þegar hún var haldlögð, hafi líklega verið allt sem hafði verið keypt. Þá kom fram fyrst fyrir dómi að ákærði hafi ekki spurt A út í uppruna olíunnar og ekki séð ástæðu til þess, enda talið að um úrgangsolíu væri að ræða. Aðspurður fyrir dómi hvers vegna hann hefði ekki nefnt við skýrslutöku hjá lögreglu að hann hafi talið að um úrgangsolíu hefði verið að ræða, kvaðst ákærði telja að hann hefði nefnt það. Framburður ákærða H-kk-ef hefur samkvæmt framangreindu ekki verið stöðugur.

Ákærði H-kk-nf upplýsti við yfirheyrslu hjá lögreglu, þann 27. mars 2014, að hafa keypt olíu af A. Hann hafi spurt einskis en hafi að vísu haft áhyggjur af því að A hafi verið að sjúga þetta af bílum. Spurður hjá lögreglu hvað samviska hans hafi sagt honum um þessi kaup, svaraði ákærði því þá til „að samviska hans hafi sagt að það hlyti að vera eitthvað óhreint við þetta. Samviskan hafi ekki verið hreinni en það.“ Aðspurður hjá lögreglu hvaða eldsneyti hann hafi verið að kaupa, svaraði ákærði að það hafi verið ólituð dísilolía og hafi tunnurnar oftast verið fullar.

Fyrir dómi bar ákærði H-kk-nf að yfirleitt hafi verið 150-170 lítrar í hverri tunnu þótt einhverjar tunnur hafi verið fullar. Spurður hvort hann hafi velt fyrir sér uppruna olíunnar bar ákærði að þegar hann hefði keypt fyrstu tunnuna hefði hann velt þessu fyrir sér. Þá taldi ákærði fyrst fyrir dómi að hann hafi verið að kaupa úrgangsolíu, t.d. flugvélaeldsneyti eða olíu af förgunarbílum, sem hafi síðan valdið bilunum í bifreið hans en hann hafi þrátt fyrir það haldið áfram að kaupa olíuna. Ákærði var fyrir dómi beðinn um að skýra hvað hann hefði átt við í skýrslutöku hjá lögreglu með því að honum hafi fundist eitthvað óhreint við þessi viðskipti. Ákærði gaf þá skýringu fyrir dómi að honum hafi fundist aðstæður óvenjulegar á þann hátt að einn maður hafi verið að selja hráolíu á bílaverkstæði, og staðið einsamall í því. Framburður ákærða H-kk-ef hefur að mati dómsins ekki verið stöðugur.

Ákærði Þ-kk-nf upplýsti í skýrslutöku hjá lögreglu þann 17. mars 2014 að hann hafi keypt olíu af ákærða H-kk-þgf. Hafi hann greitt ákærða H-kk-þgf um 150 krónur fyrir hvern lítra. Væru 10 dagar síðan hann hafði síðast farið og sótt olíu. Spurður um álit hans á því verði sem hann hafi keypt olíuna á, svaraði ákærði „að það væri voða þægilegt, en ákveðið að spyrja ekki mikið þar sem hann vissi að enginn væri með olíu á afslætti.“ Hafi hann talið að olían væri ekki hrein eða „beint úr búðinni“ þar sem enginn væri að selja olíu á þessu verði.

Fyrir dómi bar ákærði Þ-kk-nf ekki að hafa keypt olíu af ákærða H-kk-þgf, heldur hafi H-kk-nf tekið við greiðslu til A og hafi ákærði keypt tunnur af honum sem hafi innihaldið 140-160 lítra af olíu hver. Ákærði gaf þá skýringu fyrst fyrir dómi að hann hafi talið að um flotolíu eða úrgangsolíu væri að ræða, enda hafi olían verið óhrein og valdið vandræðum í vél á bifreið hans og hann hætt að nota olíuna. Verður að ætla af framburði ákærða að hann hafi hætt að nota olíuna haustið 2013 en ekki 2014, enda upplýstist málið vorið 2014. Þá taldi ákærði fyrir dómi að olían hafi jafnvel verið steinolía en var þó ekki viss hvaða olíu hann hafi verið að kaupa. Beðinn um fyrir dómi að skýra þau orð sín hjá lögreglu „að olían væri ekki hrein, ekki beint úr búðinni þar sem enginn væri að selja olíu á þessu verði“, bar ákærði að hann væri þar að vitna til þess að um úrgangsolíu væri að ræða. Framburður ákærða Þ-kk-ef hefur að mati dómsins ekki verið stöðugur.

Ákærðu hafa borið að þeir hafi átt góð samskipti við A sem hafi reynst áreiðanlegur og úrræðagóður til fjölda ára í viðskiptum um bílaviðgerðir og ekkert í þeirra samskiptum hafi gefið til kynna neinn óheiðarleika af hans hálfu. Þá er ekkert komið fram um að A hafi upplýst ákærðu um hvaðan olían var fengin. Greiðsla fyrir olíuna sem var í formi reiðufé virðist heldur ekki hafa verið óvenjuleg að því leyti að ákærðu virðast hafa greitt fyrir bílaviðgerðir með sama hætti þótt þeir hafi í einhverjum tilfellum einnig millifært fyrir þau viðskipti.

A upplýsti fyrir dómi að ákærðu hafi ekki spurt hvaðan olían væri komin. Einnig hafi ekki komið neitt til tals að um afgangsolíu eða flotaolíu hafi verið að ræða. Hann hafi hins vegar upplýst kaupendur að þeir væru að kaupa dísilolíu sem samrýmist því sem ákærði H-kk-nf bar fyrir dómi um að hafa vitað að í tunnunum var dísilolía. Fyrir dómi komu þó fram ýmsar aðrar skýringar ákærðu en að um dísilolíu hafi verið að ræða. Allir ákærðu báru fyrir dómi, sem enginn þeirra hafði þó minnst á við skýrslutöku hjá lögreglu, að þeir hafi talið að um úrgangsolíu eða flotaolíu væri að ræða. Hafi þeir talið svo vegna þess að olían hafi haft óæskileg áhrif á vélar í bifreiðum þeirra, mismikið þó. Ákærðu ræddu sín á milli meint vandamál vegna olíunnar, en héldu einhverjir þó samt áfram að nota olíuna og virðast ekki hafa séð ástæðu til að ræða þau bilanavandamál við A sem þó seldi þeim olíuna og hafði gert við bifreiðar ákærðu til fjölda ára og ávallt reynst úrræðagóður. Þykja framangreindar skýringar ákærðu um að þeir hafi talið sig vera kaupa afgangs- eða úrgangsolíu, ekki eiga sér neina stoð í málinu og vera ótrúverðugar.

Það er almenn vitneskja að ekki gilda sömu markaðsaðstæður við kaup og sölu á dísilolíu hér á landi og almennt gildir um kaup og sölu á lausafé, meðal annars á þann hátt að óþekkt er að dísilolía sé boðin til sölu af öðrum en olíufélögum og í engum tilvikum á afslætti sem nemur hátt í 50% af útsöluverði.

Í því máli sem hér um ræðir voru aðstæður að öðru leyti þannig að A afhenti ákærðu að kveldi til, þegar hann var að vinna við bílaviðgerðir, fleiri þúsund lítra af dísilolíu í 200 lítra tunnum, sem þeir sóttu á yfirbyggðri kerru, og greiddu fyrir endurgjald sem var langt undir markaðsverði á þeim tíma. Ákærðu ákváðu að spyrja einskis. Bendir sú háttsemi eindregið til þess að ákærðu hafi ekki viljað fá upplýsingar um hvaðan eldsneytið var komið eða hvernig það var komið í hendur A og hvers vegna hann hafi verið að selja eldsneyti í miklu magni út af bifreiðaverkstæði.

Þegar allt framangreint er virt heildstætt, ótrúverðugur framburður ákærðu fyrir dómi um hvaða eldsneyti þeir töldu sig vera að kaupa, hvernig almennt er háttað sölu dísilolíu hér á landi ásamt því endurgjaldi sem ákærðu greiddu fyrir olíuna og aðstæður að öðru leyti, er það álit dómsins að ákærðu hafi hlotið að vera ljóst að eldsneytisins var aflað með auðgunarbroti en látið sér það í léttu rúmi liggja.

Með vísan til þessa verða ákærðu sakfelldir fyrir hylmingu. Er háttsemi ákærðu réttilega heimfærð til 1. mgr. 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ekki liggur annað fyrir en að ákærðu hafi hver fyrir sig á mismunandi tíma, tekið ákvörðun um að kaupa olíu af A og hver greitt fyrir sinn hluta. Þykir ákæruvaldið ekki hafa fært fullnægjandi sönnur á að um samráð þeirra hafi verið að ræða og eru þeir því sýknaðir af þeirri háttsemi að hafa í félagi gerst sekir um hylmingu.

IV

Refsing

Ákærði H-kk-nf er fæddur í [...] árið 1965. Ákærði hefur aldrei orðið uppvís að refsiverðri háttsemi fyrr sem ber að virða honum til málsbóta. Sá ávinningur sem ákærði hafði af brotunum var ekki mikill. Samkvæmt því og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga.

Með vísan til framangreinds og til þess að rannsókn málsins virðist að mestu hafa lokið á árinu 2014, en ákæra málsins var ekki gefin út fyrr en í byrjun þessa árs, og því dregist nokkuð, þykir mega binda refsingu ákærða skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákærði H-kk-nf er fæddur í [...] árið 1960. Ákærða hefur einu sinni verið gerð refsing áður er hann gekkst undir sátt til greiðslu sektar fyrir brot gegn ákvæðum tollalaga og reglugerðar um tollafríðindi. Hefur sú sátt ekki áhrif við ákvörðun refsingar hans nú. Sá ávinningur sem ákærði hafði af brotunum var ekki mikill. Samkvæmt því og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga.

Með vísan til framangreinds og til þess að rannsókn málsins virðist að mestu hafa lokið á árinu 2014, en ákæra málsins ekki gefin út fyrr en í byrjun þessa árs, og því dregist nokkuð, þykir mega binda refsingu ákærða skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

Ákærði Þ-kk-nf er fæddur í [...] árið 1976. Ákærði hefur aldrei orðið uppvís að refsiverðri háttsemi fyrr sem ber að virða honum til málsbóta. Sá ávinningur sem ákærði hafði af brotunum var ekki mikill. Samkvæmt því og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga.

Með vísan til framangreinds og til þess að rannsókn málsins virðist að mestu hafa lokið á árinu 2014, en ákæra málsins ekki gefin út fyrr en í byrjun þessa árs, og því dregist nokkuð, þykir mega binda refsingu ákærða skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

V

Sakarkostnaður

Með vísan til 218. gr. laga nr. 88/2008 verða ákærðu dæmdir til að greiða allan sakarkostnað málsins, sem er þóknun til skipaðs verjanda ákærða H-kk-ef, I-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef hdl., sem hæfileg þykir, 695.640 krónur, og þóknun skipaðs verjanda ákærða H-kk-ef, Á-kk-ef H-kk-ef hdl., sem hæfileg þykir 695.640 krónur, og þóknun skipaðs verjanda ákærða Þ-kk-ef, S-kk-ef S-kk-ef hrl., sem hæfileg þykir 695.640 krónur, allt að meðtöldum virðisaukaskatti.

Annan sakarkostnað leiddi ekki af málinu.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð :

Ákærði H-kk-nf V-kk-nf M-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði H-kk-nf M-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði Þ-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf sæti fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði H-kk-nf greiði þóknun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns, 695.640 krónur.

Ákærði H-kk-nf greiði þóknun skipaðs verjanda síns, Á-kk-ef H-kk-ef héraðsdómslögmanns, 695.640 krónur

Ákærði Þ-kk-nf F-kk-nf H-kk-nf greiði þóknun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 695.640 krónur

B-kk-nf H-kk-nf