S-2781/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 29. nóvember 2021, var höfðað með ákæru héraðs-saksóknara 20. maí sama ár á hendur X, kennitala [...], [...], Reykjavík,„ fyrir hegningar-, umferðar- og lögreglulagabrot, með því að hafa þriðjudaginn 24. september 2019 raskað umferðaröryggi á alfaraleið með því að aka bifreiðinni [...]án nægjanlegrar tillitssemi og varúðar, of hratt miðað við aðstæður og langt yfir leyfilegum hámarkshraða vestur Vesturlandsveg, skammt frá Kúludalsá, á allt að 209 km hraða á [klukkustund], þar sem leyfður hámarkshraði var 90 km á [klukkustund], og áfram, án þess að sinna stöðvunarmerkjum lögreglu, sem leið lá suður í gegnum Hvalfjarðargöng, á allt að 148 km hraða á [klukkustund], þar sem leyfður hámarkshraði var 70 km á[klukkustund], og áfram suður Vesturlandsveg í átt að Kjalarnesi þar sem hann ók ítrekað yfir óbrotna miðlínu, tók fram úr fjölda bifreiða án nægjanlegrar aðgæslu og án þess að gefa stefnumerki þannig að hætta skapaðist á árekstri við bifreiðar sem komu úr gagnstæðri átt og vinstra megin framhjá akreinamerki sem afmarkaði akbrautir við Grundarhverfið á Kjalarnesi og áfram þar eftir röngum vegarhelmingi þannig að bifreiðar úr gagnstæðri átt þurftu að víkja, áfram áleiðis að Kollafirði, á allt að 160 km hraða á [klukkustund], þar sem leyfður hámarkshraði var 90 km á [klukkustund], og áfram ítrekað fram úr bifreiðum án nægjanlegrar aðgæslu þannig að hætta skapaðist á árekstri við bifreiðar úr gagnstæðri átt, í átt að Mosfellsbæ, þar sem bifreiðin snerist á hlið við hringtorgið sem liggur að Þingvallavegi, og áfram sem leið lá að Álafosskvosinni og yfir naglamottu sem lögregla hafði komið þar fyrir og áfram áleiðis í gegnum hringtorgið að Þverholti og Reykjavegi í átt að hringtorginu sem liggur að Langatanga og Lágafelli þar sem hann stöðvaði aksturinn, yfirgaf bifreiðina og lögregla handtók hann.

Framangreind brot eru talin varða við 1. mgr. 168. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegn-ingarlaga nr. 19/1940, 19. gr., sbr. 44. gr., lögreglulaga nr. 90/1996 og 1. mgr. 4. gr., 3. mgr. og 6. mgr. 7. gr., 1. mgr. og 4. mgr. 18. gr., 1. mgr. 19. gr., 2. mgr. og 3. mgr. 23. gr., 1. mgr. 25. gr., 3. mgr. 33. gr., 1. mgr. 36. gr., 3. mgr. og 5. mgr. 37. gr., allt sbr. 94. og 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, sbr. áður 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. 5. gr., 1. mgr. og 4. mgr. 14. gr., 2. mgr. 31. gr., 2. mgr. og 3. mgr. 20. gr., 1. mgr. 22. gr., 2. mgr. 31. gr., 1. mgr. 36. gr., 2. mgr. og 4. mgr. 37. gr., allt sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

Þess er aðallega krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, sbr. áður 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, en til vara að honum verði gert að sæta öryggisráðstöfun, sbr. 62. gr. almennra hegningar-laga. Í báðum tilvikum er þess krafist að ákærða verði gert að greiða allan sakarkostnað.“

Ákæruvaldið gerir sömu dómkröfur og greinir í ákæru. Ákærði gerir ekki ágreining um háttsemi, eins og henni er lýst í ákæru, en hann byggir varnir sínar á því að honum hafi ekki verið unnt að stjórna gjörðum sínum þar sem hann hafi verið í geðrof sástandi á verknaðarstundu. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum sakar-giftum samkvæmt ákæru. Til vara krefst hann þess að ákvörðun um refsingu verði frestað eða hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og hún verði skilorðsbundin að öllu leyti. Ákærði krefst þess að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talið hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda og að þau taki mið af tímaskýrslu, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

II.

Málavextir:

Samkvæmt frumskýrslu barst tilkynning til lögreglu að morgni 24. september 2019 um að [...] fólksbifreið væri ekið á ofsahraða með hættuljósum suður Vesturlandsveg, á vegarkafla við Hafnarfjall í Hvalfjarðarsveit. Þá bárust á svipuðum tíma fleiri tilkynn-ingar af sama toga. Viðbúnaður lögreglu var með meira móti. Einhverju stuttu síðar varð lögregla vör við bifreiðina á vegarkafla við Kúludalsá og va r ökuhraðinn mældur með ratsjá. Bifreiðin, sem var með skráningarnúmerið [...], reyndist að sögn lögreglu ekið á 209 km hraða á klukkustund þar sem leyfður hámarkshraði var 90 km.

Bifreiðinni var veitt eftirför og voru notuð hljóð- og ljósmerki lögreglu til að gefa öku-manni fyrirmæli um að stöðva. Stuttu síðar á svipuðum stað mældist ökuhraðinn á 163 km á klukkustund. Bifreiðinni var ekið sem leið lá í sömu akstursátt í Hvalfjarðargöngum og var mældur ökuhraði hennar í göngunum, samkvæmt hraðamyndavél, 148 km á klukkustund þar sem leyfður hámarkshraði var 70 km. Þegar bifreiðin var komin úr göng -unum var henni ekið áfram í sömu akstursátt um Kjalarnes og ítrekað fram úr öðrum bifreiðum með áþekkum hætti og áður, þar með talið yfir óbrotna miðlínu á 160 km hraða á klukkustund, með hættu fyrir aðra vegfarendur, og sem leið lá til Mosfellsbæjar, allt eins og nánar greinir í ákæru.

Bifreiðinni var ekið yfir naglamottu lögreglu á vegarkafla á hringtorgi við Álafoss kvos í Mosfellsbæ. Leiddi þetta til þess að ökumaðurinn varð að stöðva bifreiðina stuttu síðar á vegarkafla milli Reykjavegar og Langatanga. Þegar ökumaður var kominn úr bifreiðinni kom til líkamlegra átaka við lögreglumann á bifhjóli sem bar að. Fleiri lögreglumenn komu á staðinn til aðstoðar stuttu síðar. Ökumaðurinn var að lokum yfirbugaður með valdbeitingu eftir mikinn mótþróa. Ökumaðurinn reyndist vera ákærði og var hann hand-tekinn og í framhaldi færður á lögreglu stöð. Meðal gagna málsins eru myndupptökur lögreglu af framangreindri eftirför og aðgerðum lögreglu.

Ákærði lét ófriðlega á meðan hann var í haldi á lögreglustöð og þurfti að grípa til sér-stakra ráðstafana við gæslu hans af þeim ástæðum. Blóðsýni voru tekin úr ákærða á meðan hann var í haldi lögreglu. Þá var vakthafandi læknir á vegum héraðsvaktar H eilsu-gæslu höfuðborgarsvæðisins kvaddur til aðstoðar á lögreglustöð til að kanna með ástand ákærða. Leiddi þetta til þess að ákærði var lagður inn á geðdeild Landspítalans síðar sama dag. Ákærði var innlagður á geðdeild næstu vikur á eftir þar sem hann naut læknis-meðferðar, þar af hluta tímabilsins gegn vilja sínum á grundvelli nauðungarvistunar.

Samkvæmt staðfestingu frá rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði reyndist ekki vera vínandi í blóðsýni ákærða. Þá fundust ekki lyf eða ávana- og fíkniefni í mælanlegu magni í blóði ákærða samkvæmt matsgerð sömu rannsóknarstofu.

Við frekari rannsókn málsins 7. september 2020 gaf ákærði framburðarskýrslu með réttarstöðu sakbornings þar sem hann greindi frá atvikum, eins og þau horfðu við honum, að því marki semhann kvaðst muna eftir þeim. Þá kom fram við skýrslutökuna að minn-ingar hans af atvikum væru takmarkaðar þar sem hann hefði verið í geðrof sástandi á þeim tímasem þau áttu sér stað.

Við rannsókn málsins var aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns, T-kk-ef Z-kk-ef geð-læknis, um geðrænt sakhæfi ákærða. Í matsgerð hans frá 3. maí 2021 greinir meðal annars að ákærði hafi í greint skipti framan af verið lagður á bráðageðdeild en síðan færst yfir á aðra geðdeild uns innlögn lauk 21. nóvember 2019. Þá hafi ákærði á legutímanum í tví-gang verið nauðungarvistaður. Sjúkdómsgreining hans hafi verið [...]. Í framhaldi af legu á Landspítalanum hafi ákærði verið fluttur til eftirlits á vegum matsteymis á vegum geð-deildar Landspítala við Laugarásveg. Næst hafi honum verið vísað í geðhvarfateymi geð-deildar á Kleppi þar sem hann hafi verið í göngudeildareftirliti með nánar tilgreindri lyfjagjöf.

Í samantekt og niðurstöðu matsgerðar greinir meðal annars að ákærði hafi átt við alvar-legan geðhvarfasjúkdóm að stríða, að minnsta kosti frá árinu 2014. Þá hafi hann nokkrum sinnum farið í alvarlegar maníur sem nánar greinir í matsgerð meðal annars á árinu 2014 þar sem áþekk atvik með ákærða í umferðinni hafi átt sér stað. Matsmaður telji ljóst að ákærði hafi verið í alvarlegu geðrof sástandi af oflætistoga 24. september 2019. Hið sama hafi líklega verið uppi dagana á undan og á eftir. Að því virtu telji matsmaður að ákærði hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum umræddan dag í merkingu 15. gr. almennra hegningarlaga. Í matsgerðinni er tekið fram að ákærði hafi, með læknismeðferð eftir umrædd atvik sem nánar greinir í matsgerð, náð sér að verulegu leyti og hann sé nú nánast einkennalaus. Þá hafi hann tekið nánar tilgreint geðlyf með reglubundnum hætti og komið í eftirlit hjá geðhvarfateymi á Kleppi. Í mars á þessu ári hafi ákærði sjálfur ekki talið þörf á frekara eftirliti en matsmaður telji hins vegar mjög mikilvægt að slíkt eftirlit haldi áfram. Þá sé einnig mikilvægt að ákærði haldi áfram að taka geðlyf og nauðsynlegt sé að læknir, einn eða fleiri, fylgist með þeirri lyfjagjöf og að lyfin séu mæld í blóði hans með reglubundnum hætti. Með þessu sé unnt að minnka líkur á því að alvarlegt ástand blossi upp að nýju. Þá verði að hafa hugfast að ákærði sé með alvarlegan ævilangan geð-sjúkdóm sem geti blossað upp án þess að sjúkdómurinn geri boð á undan sér.

Meðal gagna málsins er vottorð M-kk-ef P-kk-ef sérnámslæknis frá 17. september 2021. Í því greinir meðal annars frá fyrrgreindri sjúkdómsgreiningu ákærða. Einnig að ákærði hafi notið þjónustu téðs geðhvarfateymis frá 19. febrúar 2020. Hann taki lyf sam-kvæmt læknisráði og taki virkan þátt í meðferð. Andlegt jafnvægi hans sé gott og hann hafi ekki sýnt nein merki um veikindi og sé talinn vera í sjúkdómshléi.

III.

Skýrslur fyrir dómi:

1.

Í framburði ákærða kom meðal annars fram að hann hefði verið búsettur á Íslandi frá árinu 2007 en upphaflega komið til landsins frá Serbíu. Hann hefði um langt skeið átt við geðræn veikindi að stríða og væri greindur með geðhvarfasjúkdóm. Ákærði hefði verið í fastri vinnu á þeim tíma sem atvik áttu sér stað en verið á ferðalagi erlendis dagana á undan. Ferðalagið hefði valdið svefntruflunum hjá honum. Það væri áhættuþáttur í tengslum við veikindi hans. Hann hefði á þessum tíma verið hættur aðtaka geðlyf og að það hefði verið samkvæmt læknisráði.

Ákærði bar um að hann hefði mjög óskýrar minningar um ferð sí na til og frá Akureyri umræddan dag. Hann gæti ekki skýrt ferðalagið eða hvað vakti fyrir honum. Hann hefði fengið bifreið móður sinnar að láni. Hann hefði óljós minningarbrot um að hafa stöðvað á leiðinni norður og tekið ljósmynd með síma sem hann var með í fórum sínum. Hann hefði síðar týnt símanum í ferðinni. Þá kvaðst hann minnast þess að hafa keypt eldsneyti á Akureyri, auk þess að hafa ætlað að panta sal á hóteli í bænum. Ákærði kvaðst ekki muna eftir sér þegar hann ók til baka áleiðis til Reykjavíkur, hvorki varðandi tímasetn-ingar eða akstursleið. Þá hefði hann ekki gert sér grein fyrir eða fylgst með því hversu hratt hann ók. Hann kvaðst hins vegar ekki rengja hraðamælingar lögreglu.

Ákærði hefði fyrst orðið var við lögreglu þegar hann ók yfir naglamottu á þjóðveginum á vegarkafla þegar hann var kominn í Mosfellsbæ. Þá kvaðst hann muna eftir sér stöðva bifreiðina stuttu síðar og á þeim tíma gert sér grein fyrir að hún væri óökufær og að hann hefði gert eitthvað af sér. Ákærði kvaðst ekki muna sérstaklega eftir samskiptum sínum við lögreglu en hann hefði verið beittur harðræði í tengslum við handtöku. H ann hefði verið sprautaður í andlitið með piparúða og hrákagríma, eða plastpoki, verið sett á höfuðið. Þá hefði hann verið klæddur úr öllum fötum á lögreglustöð. Ákærði kvaðst muna eftir sér í fangaklefa og að læknir hefði vitjað hans. Þá hefði hann í framhaldi verið fluttur á geðdeild og verið þar um nokkurra vikna skeið.

Ákærði greindi frá því að svipuð atvik hefðu hent hann einhverjum árum áður og að lögregla hefði haft afskipti af honum í framhaldi af ofsaakstri. Hann hefði svo hlotið dóm í sakamáli af þeim ástæðum, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjaness [...]. Samkvæmt þeim dómi hefði honum meðal annars verið gert að sæta umsjón læknis og sæta lyfjameðferð á skilorðstíma. Ákærði hefði á skilorðstímanum sætt téðri umsjón og lyfjameðferð. Því hefði síðar eða undir lok skilorðstímans verið breytt og læknir ákveðið að taka hann af geðlyfjum. Þá hefði umræddur læknir einhverju eftir það látið af störfum og öðrum lækni ekki verið falið að sinna honum.

Ákærði gerði nánar grein fyrir veikindum sínum og núverandi læknismeðferð á vegum geðhvarfateymis Landspítalans, Kleppi. Sú meðferð hefði gengið vel og hann tekið geðlyf samkvæmt læknisráði. Ástand hans hefði verið stöðugt. Sambærileg atvik og áður greinir hefðu ekki gerst afturog hann ekki gerst brotlegur við lög. Þá gerði ákærði nánar grein fyrir persónulegum aðstæðum sínum, meðal annars að hann væri í nánar tilgreindu aðalstarfi og aukastarfi og að honum væri nauðsynlegt að hafa ökuréttindi til að gegna þeim störfum.

2.

Vitni, lögregluvarðstjóri nr. [...], staðfesti frumskýrslu og greindi meðal annars frá því að hafa móttekið tilkynningu um ofsaakstur ökumanns á Vesturlandsvegi í Hvalfjarðar-sveit. Vitnið hefði ásamt öðrum lögreglumanni verið á lögreglubifreið og mætt ákærða á vegarkafla við Kúludalsá. Hraði bifreiðarinnar hefði fyrst verið mældur 209 km á klukkustund og það sæist í upptöku. Sú hraðatala hefði hins vegar ekki verið læst í hraða-mælingartækinu. Önnur hraðamæling hefði verið gerð einhverju síðar sem sýndi lægri hraðatölu og sú tala verið læst í tækinu. Bifreiðinni hefði verið veitt eftirför með ljós- og hljóðmerkjum sem leið lá um Hvalfjarðargöng, Kjalarnes og Kollafjörð. Ákærði hefði ekki sinnt stöðvunarmerkjum lögreglu. Ákærði hefði að lokum stöðvað aksturinn við Langatanga í Mosfellsbæ eftir að hafa ekið yfir naglamottu. Hraði ákærða hefði verið mjög mikill á akstursleiðinni og hann ekið endurtekið framúr öðrum bifreiðum á akrein fyrir bifreiðir úr gagnstæðri akstursstefnu. Umferðin hefði verið þétt í báðar áttir og mikil hætta verið af akstrinum. Ákærði hefði verið mjög æstur og ógnandi þegar hann var kominn úr bifreiðinni og óhlýðnast fyrirmælum. Þá hefði ákærði, frá sjónarhorni vitnis-ins, virst vera að veitast að lögreglumanni sem var á bifhjóli og var í fyrstu samskiptum við ákærða eftir að hann var komin úr bifreiðinni. Ákærði hefði sýnt mótþróa við hand-töku og verið yfirbugaður með lögreglutökum, kylfu, úðavopni og handjárnum. Í fram-haldi hefði verið sett á hann hrákagríma og hann fluttur í fangaklefa á lögreglustöðinni við Hverfisgötu.

3.

Vitni, lögreglumaður nr. [...], staðfesti undirritun sína á frumskýrslu og gerði nánar grein fyrir atvikum. Í vætti hans kom meðal annars fram að vitnið hefði verið með fyrr-greindum lögreglumanni í lögreglubifreið. Þeir hefðu í upphafi mælt ökuhraða ákærða á 209 km á klukkustund. Ákærða hefði verið veitt eftirför en hann ekki sinnt stöðvunar-merkjum lögreglu. Aksturinn hefði margoft á leiðinni verið hættulegur. Vitnið hefði að-stoðað við handtöku. Ákærði hefði verið í miklu ójafnvægi, ósamvinnuþýðu rog agress-ivurgagnvart lögreglu. Þá hefði ákærði, frá sjónarhorni vitnisins, virst vera að veitast aðþeim lögreglumanni sem var á bifhjóli og var í fyrstu samskiptum við ákærða fyrir utan bifreiðina.

4.

Vitni, lögreglumaður nr. [...], bar meðal annars um að hafa umræddan dag verið við störf á lögreglubifhjóli. Vitnið hefði verið kallað til aðstoðar út af fyrrgreindri eftirför og séð þegar umræddri bifreið var ekið yfir naglamottu á vegarkafla við hringtorg hjá Álafoss-kvos. Vitnið hefði næst veitt bifreiðinni eftirför og hún verið stöðvuð stuttu síðar á vegarkafla við Langatanga. Á kærði hefði virst vera mjög æstur og gert sig líklegan til að ráðast á vitnið eftir að hann kom úr bifreiðinni. Vitnið hefði fipast við þetta þegar hann ætlaði að setja niður standara á bifhjólið og hjólið oltið á hliðina. Vitnið hefði tekið á móti ákærða með líkamlegri valdbeitingu í því skyni að verjast honum. Af þessu hefðu orðið átök og vitnið upplifað þetta allan tímann eins og ákærði ætlaði að ráðast á hann. Þá hefði ákærði náð einu eða tveimur höggum á vitnið. Umrædd atvik hefðu gerst mjög hratt og átökunum verið lokið stuttu síðar með því að ákærði var yfirbugaður eftir að hafa lent undir vitninu.

5.

Vitni, [...] læknir, greindi meðal annars frá því að hafa umræddan dag verið við störf á héraðsvakt heilsugæslunnar. Vitnið hefði um klukkan 13:20 fengið beiðni um aðstoð frá lögreglu vegna ákærða þar sem hann var vistaður í fangageymslu á Hverfisgötu. Vitnið hefði komið á staðinn og fengið upplýsingar um hvað hefði gerst. Á kærði hefði verið án klæða og virst vera sofandi þegar vitnið sá hann fyrst í fangaklefa. Vitni nu hefði verið ráðlagt að fara ekki inn í klefann. Vitnið hefði ávarpað ákærða með því að tala við hann í gegnum lúgu á hurðinni. Ákærði hefði risið á fætur og komið mjög æstur að hurðinni. Hann hefði skallað höfðinu í hurðina og vegg og til að byrja með ekki viljað ræða við vitnið. Ákærði hefði einhverju síðar verið í samskiptum við vitnið í tengslum við sýnatöku. Hann hefði á þeim tíma virst vera áttaður á stað og stund. Ákærði hefði greint vitninu frá því að hafa verið á leið til Akureyrar og greint frá nánar tilgreindri lyfjaneyslu. Þá hefði ákærði af einhverjum ástæðum virst vera mjög reiður og haft orð á því við vitnið. Ákærði hefði tekið því illa þegar vitnið lagði til að hann talaði við geðlækni. Þetta hefði leitt til þess að samtali þeirra var lokið. Þá hefði ekki náðst að meta ákærða með tilliti til mögulegs geðrof sást ands. Ákærði hefði í framhaldi fylgt lögreglu sjálfviljugur á geðdeild.

6.

Dómkvaddur matsmaður, T-kk-nf Z-kk-nf geðlæknir, staðfesti fyrrgreinda matsgerð og gerði nánar grein fyrir matinu. Um vætti hans vísast að mestu til þess sem áður greinir í málavaxtalýsingu um matsgerðina. Matsmaður vísaði einnig til þess að hann hefði áður gert sakhæfismat á ákærða vegna hins eldra dómsmáls þar sem svipuð atvik hefðu verið til umfjöllunar. Matsmaður kvaðst því þekkja vel til geðsögu ákærða.

Í vætti matsmanns kom meðal annars fram að niðurstaða hans væri sú að á kærði hefði verið ósakhæfur á verknaðarstundu. Ákærði væri greindur með geðhvarfasjúkdóm og hann hefði verið í oflætisástandi á umræddum tíma. Þá hefði hann verið í geðrof sástandi með oflæti og ranghugmyndir við innlögn á geðdeild Landspítalans sem var í beinu fram-haldi af handtöku. Á stand ákærða á þeim tíma og næstu vikur á eftir hefði verið með svipuðum hætti. Þá hefði hann sætt endurteknum nauðungarvistunum og þvingaðri lyfja-gjöf. Nánar aðspurður um matið kvaðst matsmaður ekki telja að það gæti breytt neinu varðandi fyrrgreinda niðurstöðu þótt ákærði kynni á einhverjum afmörkuðum tímabilum í atburðarásinni að hafa verið fær um að stjórna ökutæki eða gera sér grein fyrir einstök-u m og afmörkuðum atvikum í því sem gerðist. Heilt á litið hefði ástand ákærða verið með þeim hætti sem áður greini rog hann því verið ósakhæfur á verknaðar stundu í merk-ingu 15. gr. almennra hegningarlaga.

Geðrænt ástand ákærða hefði verið orðið betra þegar mats maður kom að málinu við gerð matsins. Hluti veikindanna skýrðist af því að ákærði hefði hætt að taka inn geðlyf og það hefði gerst einhverju áður en umrædd atvik áttu sér stað. Matsmaður kvaðst telja að lyfjameðferð drægi úr líkum á alvarlegu geðrænu ástandi ákærða en lyfin gætu hins vegar ekki útilo kað að hann færi í slíkt ástand. Í matsviðtali hefði ákærði greint frá því að hann teldi sig ekki vera í þörf fyrir áframhaldandi lyfjameðferð. Með hliðsjón af því væri óvíst hvort ákærði hefði nægjanlegt innsæi í veikindin. Þá kvaðst mats maður telja mikilvægt að leitað yrði leiða til að girða fyrir að atvik af þessum toga myndu endurtaka sig hjá ákærða. Ákærði hefði verið hættulegur sjálfum sér og öðrum í greint skipti. Að þessu virtu væri nauðsynlegt, um ótiltekinn tímatil framtíðar litið, að sjá til þess að fylgst yrði með honum með reglubundnum hætti, þar með talið að hann tæki inn geðlyf samkvæmt læknisráði. Að auki væri ljóst að hann þyrfti að vera undir öruggri umsjón lækna með göngudeildareftirliti. Slíkt eftirlit þyrfti að eiga sér stað eigi sjaldnar en mánaðarlega eða oftar miðað við veikindin á hverjum tíma, þar með talið með blóðprufum til að fylgjast með lyfjameðferð. Þá ætti að miða við almenn læknisfræðileg viðmið í þessu sambandi.

Samhliða þyrfti að tryggja önnur og meiri viðbrögð ef fyrrgreint eftirlit dygði ekki til.

Þessu til viðbótar væri óvíst í ljósi stöðunnar hvort rétt væri að ákærði hefði ökuréttindi. 7.

Vitni, [...]sérnámslæknir, staðfesti fyrrgreint vottorð og gerði nánar grein fyrir efni þess. Í vætti hans kom meðal annars fram að ákærði hefði frá því í febrúar 2020 notið þjónustu geðhvarfateymis Landspítalans. Vitnið hefði komið að málum ákærða í teyminu frá því í september á þessu ári og hitt hann í eitt skipti. Að öðru leyti hefðu samskiptin verið í umsjón teymisstjóra. Samkvæmt gögnum hefði gengið mjög vel hjá ákærða með teyminu. Hann hefði virst vera samvinnuþýður í lyfjameðferð, tekið inn lyf og mætt í blóðprufur og viðtöl, eins og til væri ætlast. Staða ákærða væri sem stendur góð og áframhaldandi þjónusta við ákærða á vegum teymisins væri líkleg til að styðja við hann. Stöðugleiki væri mikilvægur þáttur fyrir ákærða en frávik frá því gæti aukið á veikindin. Frávik gætu til dæmis verið vegna aukins álags hjá ákærða eða að hann hætti lyfja-meðferð. Mikilvægt væri að ákærði héldi áfram að taka inn lyf samkvæmt læknisráði. Þá væri hann með sögu um að hætta að taka inn geðlyf og því þurfi að fylgjast áfram með því.

IV.

Niðurstöður:

Í málinu er ekki ágreiningur um verknaðarlýsingu ákæru og hefur ákærði gengist við þeirri háttsemi sem þar greinir. Játning ákærða er einnig í samræmi við gögn málsins. Að auki liggur fyrir að tvö vitni, lögreglumenn nr. [...] og [...], báru með skýrum hætti um að hafa upphaflega mælt ökuhraða ákærða 209 km á klukkustund við Kúludalsá og að mikil hætta hefði verið fyrir aðra vegfarendur af akstri ákærða uns aksturinn var stöðvaður í Mosfellsbæ. Þá liggja fyrir gögn um aðrar hraðamælingar, auk myndupptaka sem sýna eftirför lögreglu, akstur ákærða, akstursaðstæður og umferð annarra vegfarenda á téðri akstursleið. Að öllu framangreindu virtu er það því niðurstaða dómsins að lögfull sönnun liggi fyrir því að ákærði hafi framið brotin sem honum eru gefin að sök í ákærunni og eru þau rétt færð til refsiákvæða.

Að mati dómsins hefur ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins, eins og hér stendur á, hvort lögregla hafi í umrætt skipti staðið rétt að handtöku ákærða eða hvort hann hafi verið beittur óþarfa harðræði. Úrlausn málsins hverfist um hvort ákærði hafi verið sakhæfur á verknaðarstundu og hvort dæma eigi hann til refsingar eða í öryggisgæslu eða vægari úrræði af þeim toga sem greinir í 62. gr. almennra hegningarlaga. Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir mati á geðhögum ákærða. Þá liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns og skýrsla hans fyrir dómi um að ástand ákærða á verknaðarstundu hafi verið með þeim hætti sem greinir í 15. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt gögnum máls-ins og framburði ákærða fyrir dómi bendir allt til þess að hann hafi nánast engar minn-ingar af akstri sínum og öðrum atvikum téðan dag til og frá Akureyri. Ekkert hefur komið fram í gögnum og meðferð málsins sem skýrir með rökrænum hætti verknaðinn og ferðalag ákærða aðöðru leyti. Aksturinn í greint skipti var ofsafenginn og stórhættulegur almennu umferðaröryggi og vegfarendum sem áttu leið hjá í umrætt skipti. Samrýmist það því að ákærði hafi verið í alvarlegu geðrof sástandi af oflætistoga vegna geðhvarfa-sjúkdóms. Þá liggur fyrir að ákærði var talinn vera í slíku ástandi við innlögn á Land-spítalann síðar sama dag og næstu daga á eftir. Leiddi það meðal annars til þess að hann var nauðungarvistaður um tíma á geðdeild. Að framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að leggja verði til grundvallar að ákærði hafi verið alls ófær um að stjórna gerð-um sínum á verknaðarstundu. Samkvæmt því verður að sýkna hann af refsikröfuákæru-valdsins, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga.

Í 62. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um heimild dómstóla, ef það þykir nauð-synlegt vegna réttaröryggis, komi til þess að maður er sýknaður af refsikröfu samkvæmt 15. gr. í sömu lögum, eða refsing telst árangurslaus í merkingu 16. gr. téðra laga, að ákveða með dómi að gerðar skuli ráðstafanir til að varna því að háski verði af manni. Þá er í 62. gr. laganna jafnframt kveðið á um að ef ætla má að vægari ráðstafanir, svo sem trygging, bann við dvöl á ákveðnum stöðum eða svipting lögræðis, komi ekki að notum megi ákveða að honum verði komið fyrir á viðeigandi hæli. Skal þá skipa honum tilsjónarmann.

Hugtakið öryggisgæsla kemur ekki fyrir í almennum hegningarlögum en sagt að koma megi manni fyrir á viðeigandi hæli samkvæmt framangreindu ákvæði. Inntak þeirrar gæslu semum ræðir takmarkast við það sem nauðsynlegt telst til að tryggja að háski stafi ekki af þeim sem henni sætir. Þegar komist er að niðurstöðu í refsimáli um hvort ákærður maður skuli vegna sakhæfisskorts sæta öryggisgæslu verður samkvæmt venju að fela fullnustu yfirvöldum að ákveða inntak hennar fyrst um sinn, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 688/ 2014. Ber þeim stjórnsýsluaðilum að gæta meðalhófs við framkvæmd gæslunnar á því hæli sem telst viðeigandi. Þá veita ákvæði 62. gr. almennra hegningarlaga heimild til að krefjast, þegar ár er liðið frá dómsúrlausn, í sérstöku máli á hendur stjórnvöldum, lausnar úr öryggisgæslu eða breytingar á þeirri vistun og meðferð sem fullnustuyfirvöld hafa ákveðið að viðkomandi maður sæti. Slík krafa sætir sérstakri dómsmeðferð í sam-ræmi við framangreint og að gættri 3. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Koma þá til athugunar nánari skilyrði gæslunnar svo að viðeigandi stjórnsýsluaðili megi framfylgja þeim og sá sem í hlut á viti sem gleggst hvaða skilyrðum hann þurfi að hlíta.

Kemur þá einnig eftir atvikum til úrlausnar ákvörðun um vistunarstað viðkomandi manns.

Ákærði er með sögu um langvarandi geðræn veikindi af alvarlegum toga. Hann er greindur með [...]. Um er að ræða alvarlegan geðhvarfasjúkdóm. Fram hefur komið að m egináhættuþættir fyrir því að geðrænu ástandi ákærða fari aftur eða veikindin magnist upp lúti að því að ekki verði röskun á stöðugleika í hans daglega lífi og/eða hann hætti að taka geðlyf samkvæmt læknisráði. Engar grunsemdir eru uppi um alvarlegan vímuefnavanda hjá ákærða. Fyrir liggur að ákærði hefur áður með svipuðum hætti gerst brotlegur við refsilög með ofsaakstri í umferðinni svo af hlaust hætta fyrir vegfarendur, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjaness [...]. Í því máli var ákærði tal innvera sakhæfur en við ákvörðun refsingar var honum meðal annars gert að sæta sérstöku skilorði með umsjón geðlæknis og lyfjameðferð á tveggja ára skilorðstíma. Af gögnum verður ráðið að ákærði hafi hætt lyfjameðferð undir lok skilorðstímans eða einhverju síðar. Á svipuðum tíma eða síðar hafi jafnframt orðið breyting á umsjón ákærða og geðlæknir sem áður sinnti honum hafi hætt störfum. Frá þeim tíma og fram til 24. september 2019 verður ráðið að ákærði hafi ekki verið undir sérstakri umsjón lækna eða að fylgst hafi verið sérstaklega með því að hann tæki inn geðlyf. Einnig verður ráðið af því sem fram hefur komið að geðrænu ástandi ákærða hafi í kjölfarið farið aftur og veikindin magnast uppsem birtist meðal annars í téðum akstri 24. september 2019.

Að framangreindu virtu liggur fyrir að ákærði er með sögu um endurtekna hættulega háttsemi af þeim toga sem hér um ræðir, auk þess sem hann er með sögu um að geðrænu ástandi hans hafi hrakað eftir að slakað hefur verið á eftirliti og/eða hann hefur hætt að taka inn geðlyf. Ákærði hefur frá því í febrúar 2020 notið þjónustu geðhvarfateymis Landspítalans, Kleppi, þar með talið með því að gangast undir lyfjameðferð og aðraþjón-ustu. Af gögnum og vætti sérnáms læknisins [...]verður ráðið að ástand ákærða hafi verið stöðugt á þeim tíma og meðferðin fram að þessu geng ið vel en áfram sé nauðsynlegt að fylgjast með ákærða og að tryggja að hann gangist undir lyfjameðferð. Í matsgerð dómkvadds matsmanns kemur meðal annars fram að ákærði hafi í matsviðtali ekki talið sig þurfa að sæta sérstöku eftirliti. Þá kom hið sama í raun fram í vætti matsmanns fyrir dómi um að ákærði hefði í téðu viðtali greint matsmanni frá því að hann teldi sig ekki þurfa eða hefði efasemdir um að hann þyrfti að taka inn geðlyf samkvæmt lækni s ráði. Samkvæmt framangreindu er ljóst að staða ákærða er brothætt og bendir margt til þess að hann hafi ekki nægjanlegt innsæi í veikindin.

Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að nauðsynlegt sé vegna réttaröryggis að kveða nú á um ráðstafanir til að varna því að háski verði af ákærða til framtíðar litið.

Er því nauðsynlegt að ákærði sæti öryggisgæslu. Með vísan til þess sem áður greinir verður að færa ákvörðun um inntak þeirrar gæslu fyrst um sinn í hendur fullnustu-yfirvalda. Af hálfu dómsins er engu að síður tekið undir það sem fram kemur í matsgerð dómkvadds matsmanns, að göngudeildareftirlit ákærða haldist í einhverjum mæli áframog að fylgst verði með því að hann taki inn lyf samkvæmt læknisráði og að þau séu mæld í blóði hans með reglubundnum hætti. Að þessu virtu, og að teknu tilliti til þess hvernig veikindin hafa minnkað frá því brotin voru framin, sjálfstæðrar búsetu ákærða og þátt-tökuá vinnumarkaði að undanförnu, verður að óbreyttu að ætla að fullnustuyfirvöld taki í talsverðum mæli mið af því eftirliti sem verið hefur og síður sé mikilvægt að öryggis-gæslan fari fullum fetum fram innan lokaðrar stofnunar.

Heimilt er að beita ósakhæfan mann refsikenndum viðurlögum, þar með talið að svipta hann ökurétti. Fyrir liggur að akstur ákærða samkvæmt ákæru var mjög vítaverður og verður að telja með hliðsjón af eðli verknaðarins og annars framferðis hans, sem öku-manns, sem og vegna fyrrgreindra veikinda, að varhugavert sé að hann stjórni vélknúnu ökutæki. Þá hefur ákærði áður brotið af sér og sætt sviptingu ökuréttar vegna sams konar verknaðar. Það að ákærði þurfi að nota bifreið í tengslum við atvinnu sína haggar því ekki að sem stendur er varhugavert að hann fari um í umferðinni sem ökumaður vél-knúins ökutækis. Er því nauðsynlegt að svipta hann ökurétti, eins og hér stendur á. Að öllu framangreindu virtu, og með vísan til 99. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, sbr. áður 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, verður ákærði nú sviptur ökurétti í þrjú ár frá birtingu dómsins að telja.

Með hliðsjón af úrslitum málsins, og með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður allur sakarkostnaður felldur á ríkissjóð, þar með talin máls-varnarlaun skipaðs verjanda ákærða, D-kk-ef P-x-x lögmanns, vegna vinnu á rann-sóknarstigi og fyrir dómi, sem ráðast að mestu af tímaskýrslu, 1.000.000 króna, að með-töldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið S-kk-nf Ó-kk-nf aðstoðarsaksóknari.

D-kk-nf K-kk-nf, héraðsdómari og dómsformaður, kveður upp dóm þennan ásamt með-dómsmönnunum I-kvk-þgf Þ-kvk-þgf dómstjóra og K-kk-þgf T-kk-þgf, embættis-og geðlækni.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af refsikröfu ákæruvaldsins.

Ákærði sæti öryggisgæslu á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningar-laga nr. 19/1940.

Ákærði er sviptur ökurétti í þrjúár frá birtingu dómsins að telja.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, D-kk-ef P-x-x lögmanns, 1.000.000 króna.

D-kk-nf K-kk-nf

I-kvk-nf Þ-kvk-nf

K-kk-nf T-kk-nf

---------------------------- ------------------------ ----------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur, 1 3. desember 2021