E-2831/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 8. október 2009, var höfðað 26. febrúar 2009. Stefnandi er S-kvk-nf M-kvk-nf, Háukinn 6, Hafnarfirði, en stefndu eru Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík og I-kk-nf L-kk-nf, Blikaási 13, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndu verði dæmdir in solidum til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 4.691.153 krónur ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 24. september 2003 til 17. desember 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Til frádráttar dómkröfu komi greiðslur stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf., að fjárhæð 2.095.061 króna og 333.186 krónur, sem greiddar voru 20. nóvember 2006 og 1.041.274 krónur og 200.464 krónur sem greiddar voru 3. desember 2008. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða henni málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti eins og málið sé ekki gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefndu eru aðallega að þeir verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða þeim málskostnað. Til vara krefjast þeir þess að dómkröfur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

II

Stefnandi lenti í umferðarslysi 19. mars 2003 og slasaðist. Voru atvik með þeim hætti að bifreið hennar var kyrrstæð á aðrein inn á Hafnarfjarðarveg í Engidal þegar stefndi I-kk-nf L-kk-nf, ökumaður bifreiðarinnar UU-957, ók aftan á bifreið stefnanda. Bifreiðin UU-957 var tryggð lögboðinni ökutækjatryggingu hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf.

Stefnandi og stefndi Tryggingamiðstöðin hf. stóðu sameiginlega að beiðni um örorkumat og samkvæmt örorkumati J-kk-ef V-kk-ef læknis 5. september 2006 var tímabundið atvinnutjón stefnanda metið 100% í fjórar vikur, þjáningartímabil var metið í þrjá mánuði án rúmlegu og stöðugleikapunktur var ákveðinn 19. júní 2003. Varanlegur miski var talinn vera 10 stig og varanleg örorka 10%.

Stefnandi krafði stefnda Tryggingamiðstöðina hf. um greiðslu bóta vegna slyssins með bréfi 12. október 2006. Stefndi Tryggingamiðstöðin greiddi stefnanda hinn 20. nóvember 2006 meðal annars bætur fyrir varanlega örorku þar sem útreikningur bóta miðaðist viðlágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga, eða 1.636.000 krónur, þar sem meðaltekjur stefnanda þrjú almanaksár fyrir slysið næmu lægri fjárhæð. Stefnandi tók við greiðslu með fyrirvara þar sem hún taldi afleiðingar slyssins vanmetnar í fyrrgreindu örorkumati.

Hinn 29. maí 2008 óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta tímabundnar og varanlegar afleiðingar slyssins og hinn 19. september 2008 voru A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf læknir og I-kk-nf S-kk-nf hrl. dómkvaddir til verksins. Í matsgerð þeirra 6. nóvember 2008 var tímabundið atvinnutjón metið 100% frá 19. mars 2003 til 31. maí 2003 og 70% frá 1. júní 2003 til 24. september 2003. Þjáningartímabil var metið 189 dagar án rúmlegu og stöðugleikapunktur var ákveðinn 24. september 2003. Varanlegur miski var metinn 10 stig og varanleg örorka 15%.

Stefnandi krafði stefnda Tryggingamiðstöðina hf. um greiðslu bóta á grundvelli matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna með bréfi 17. nóvember 2008. Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. greiddi stefnanda bætur á grundvelli hins nýja mats hinn 3. desember 2008 og við útreikning á bótum vegna varanlegrar örorku miðaði hann enn sem fyrr við lágmarkstekjuviðmið skaðabótalaga, eða 1.633.500 krónur. Taldi stefndi þannig að hann hefði greitt stefnanda fullnaðarbætur en stefnandi tók við greiðslunni með fyrirvara.

Í málinu er ekki deilt um bótaskyldu stefndu heldur lýtur ágreiningur að því við hvaða tekjur skuli miða í útreikningi á bótum til stefnanda vegna varanlegrar örorku. Er ekki ágreiningur um að stefndi hafi bætt tjón stefnanda að fullu að öðru leyti en hvað ágreining þennan varðar. Þá greinir aðila á um hvort vextir eldri en fjögurra ára séu fyrndir.

III

Stefnandi kveðst reisa kröfur sínar í máli þessu á því að það sé meginmarkmið skaðabótalaga að tjónþoli fái fullar bætur fyrir fjártjón sitt og að hann verði eins settur fjárhagslega og hann hafi ekki orðið fyrir líkamstjóni. Samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga eigi tjónþoli rétt á bótum fyrir varanlega örorku valdi líkamstjón varanlegri skerðingu á getu hans til að afla tekna í framtíðinni. Sé ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sé miðað við uppgjörstillögu stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

Samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga skuli bætur fyrir varanlega örorku metnar til fjárhæðar á grundvelli örorkustigs tjónþola, árslauna hans samkvæmt 7. gr. laganna og stuðuls töflu í 6. gr. Samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. vera meðalatvinnutekjur tjónþola þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysár. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skuli árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Útreikningur áður uppgerðra skaðabóta sé grundvallaður á lágmarkslaunaviðmiði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en stefnandi telji að hann gefi ekki raunhæfa mynd af áætluðum framtíðartekjum hennar og sé hann því ósanngjarn.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að óvenjulegar aðstæður hafi valdið því að árslaun hennar árin 2000 og 2001 hafi verið óvenju lág og séu þau því ekki réttur mælikvarði á áætlaðar framtíðartekjur hennar. Stefnandi hafi hafið uppbyggingu eigin reksturs árið 2000 og hafi sú uppbygging staðið fram til ársins 2003 en þá hafi hún þurft að láta af rekstrinum vegna umferðarslyssins. Hafi tekjur stefnanda verið 877.400 krónur árið 2000, 890.400 krónur árið 2001 og 2.184.000 krónur árið 2002, þar af reiknað endurgjald 1.344.000 krónur. Slysárið hafi stefnandi haft í árslaun 2.436.620 krónur, þar af reiknað endurgjald 1.600.000 krónur og árið 2004 hafi árslaunin verið 1.801.282 krónur en þá hafi hún orðið fyrir tekjumissi vegna umferðarslyssins. Þegar skattframtöl áranna 2001 til 2005 séu borin saman sé ljóst að tekjur stefnanda hafi verið óvenju lágar árin 2000 og 2001 og gefi tekjur ársins 2002 raunhæfari mynd af áætluðum framtíðartekjum. Sé sá mælikvarði raunhæfari en að miða við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Telji stefnandi sanngjarnt að byggja útreikning bóta vegna varanlegrar örorku á árslaunum ársins 2002 en þá fyrst hafi hún reiknað sér endurgjald vegna tekna af rekstrinum. Tekjur manna af eigin atvinnurekstri séu í lágmarki fyrstu árin eftir stofnun hans. Í tilviki stefnanda hafi tekjur hennar aukist árið 2002 og 2003. Ekki liggi annað fyrir en að stefnandi myndi hafa starfað áfram sem hárgreiðslukona og að hún myndi ná að byggja upp eigin rekstur en tekjur hennar hafi verið á uppleið árin 2002-2003. Árið 2003 hafi hún svo lent í umferðarslysinu sem hafi orðið til þess að hún hafi orðið að láta af rekstrinum.

Stefnufjárhæðin taki mið af útreikningi bóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga. Viðmiðunartekjur séu árslaun stefnanda árið 2002 að fjárhæð 2.184.000 krónur, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til stöðugleikapunkts að teknu tilliti til 6% mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð (2.184.000 x 1,06). Verði þá tekjuviðmið 2.315.040 krónur. Launavísitala á stöðugleikapunkti hafi verið 239,9 stig og meðaltalsvísitala ársins 2002 226,4 stig. Viðmiðunartekjur séu því 2.453.083 krónur (2.315.040 x 239,9/226,6). Stuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé 12,749. Krafa stefnanda vegna 15% varanlegrar örorku sé því 4.691.153 krónur (2.453.083 x 0,15 x 12,749). Til frádráttar komi svo áður greiddar bætur úr hendi stefnda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. en hann hafi greitt stefnanda bætur vegna varanlegrar örorku, annars vegar 2.095.061 krónu í bætur og 333.186 krónur í vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga hinn 20. nóvember 2006 og hins vegar 1.041.274 krónur í bætur og 200.646 krónur í vexti hinn 3. desember 2008. Í kröfu stefnanda felist svo lægri krafa ef dómurinn telji rétt að miða við lægri tekjur.

Samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga beri kröfur um bætur vegna varanlegrar örorku 4,5% vexti frá upphafsdegi varanlegrar örorku. Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. telji vexti eldri en fjögurra ára vera fyrnda með vísan til 2. tl. 3. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Þá afstöðu telur stefnandi ekki fá staðist enda hafi greiðsla 20. nóvember 2006 slitið fyrningu, sbr. 6. gr. þágildandi fyrningarlaga.

Sé vaxta af fjárhæðinni krafist frá upphafsdegi varanlegrar örorku, eða frá 24. september 2003 til 17. desember 2008, en þann dag hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnandi krafði stefnda Tryggingamiðstöðina hf. um greiðslu bóta vegna varanlegrar örorku, með bréfi 17. nóvember 2008. Sé því krafist dráttarvaxta af stefnufjárhæð frá 17. desember 2008 til greiðsludags í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. einkum 6. og 9. gr. laganna.

Kveður stefnandi ábyrgð stefnda I-kk-ef byggjast á 90., sbr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnukrafa á hendur stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. byggist á því að bifreið stefnda I-kk-ef hafi verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu samkvæmt 91. gr. umferðarlaga hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. Sé stefnda I-kk-þgf stefnt ásamt stefnda Tryggingamiðstöðinni samkvæmt beinum lagafyrirmælum í 1. mgr. 97. gr. umferðarlaga. Kröfu sína reisir stefnandi á 5.-7. gr. skaðabótalaga og almennum meginreglum skaðabótaréttar um fébótaábyrgð tjónvalds og rétt tjónþola til að fá allt tjón sitt bætt.

Kröfu sína um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styður stefndi við ákvæði laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og kröfu um málskostnað styður hún við ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. þeirra laga.

IV

Stefndu kveða að í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé að finna meginreglur um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku og skuli árslaun til ákvörðunar bótanna vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú seinustu almanaksár fyrir þann dag er tjón varð. Tjónsdagur hafi verið 19. mars 2003 og séu viðmiðunarárin því árin 2000, 2001 og 2002. Framtaldar tekjur stefnanda þessi ár hafi verið sem hér segir:

Árið 2000 kr. 840.000

Árið 2001 kr. 840.000

Árið 2002 kr. 840.000 + 1.344.000 (reiknað endurgjald)

Verði samkvæmt þessu ekki fallist á að tekjuöflun stefnanda þessi ár geti talist þess eðlis að það réttlæti frávik frá meginreglunni.

Framangreindar tekjur nái ekki lágmarkslaunum eins og þau séu ákveðin í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna og því ekki um annað að ræða en að miða við lágmarkslaunin eins og þau séu þar og með því að greiða stefnanda bætur á þeim grundvelli hafi stefnandi fengið fullnaðarbætur fyrir tjón sitt vegna varanlegrar örorku og beri því að sýkna stefndu.

Við athugun á skattframtölum stefnanda og matsgerð þeirra A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef komi í ljós að tekjur stefnanda árin fyrir og eftir viðmiðunartímabilið séu lágar, reyndar alltaf undir lágmarkslaunum nema árið 2003, sem gefi ekki tilefni til að víkja skuli frá meginreglu skaðabótalaga um viðmiðunarlaun.

Beri að túlka undantekningarregluna í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þröngt og sé ekki fallist á það að hún eigi við í máli þessu eins og það sé vaxið. Þá sé því mótmælt að slysið hafi valdið því að stefnandi hafi þurft að hætta rekstri sínum. Ekki hafi verið um að ræða alvarlegt slys og metnar afleiðingar þess hafi ekki verið það miklar að það eigi að hafa áhrif á vinnugetu stefnanda svo nokkru nemi. Hljóti því aðrar ástæður að hafa ráðið úrslitum.

Varðandi vexti þá telja stefndu vexti sem áfallnir séu fyrir 3. desember 2004 vera fyrnda sbr. 2. tl. 1. mgr. 3. gr. þágildandi laga um fyrningu, en krafa stefnanda um viðbótarbætur vegna breytinga á fyrra örorkumati hafi verið gerð upp 3. desember 2008 og vextir til þess dags að fullu greiddir í samræmi við ákvæði fyrningarlaga. Mótmæla stefndu því að með greiðslu sinni 20. nóvember 2006 hafi stefndi Tryggingamiðstöðin hf. rofið fyrningarfrestinn og þá byrjað að líða nýr fyrningarfrestur. Hafi með greiðslunni 20. nóvember 2006 ekki falist viðurkenning á þeirri kröfu sem nú sé höfð uppi. Krafan nú sé sjálfstæð krafa án tengsla við fyrri kröfu sem studd hafi verið öðrum gögnum en nú séu lögð til grundvallar.

Um varakröfu sína vísa stefndu til sömu raka og varðandi sýknukröfu.

V

Eins og rakið hefur verið snýst meginágreiningur í máli þessu um það við hvaða tekjur skuli miða við í útreikningi á bótum vegna varanlegrar örorku. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skulu árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir tjónsdag, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Þá segir í 3. mgr. 7. gr. að þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. skuli ekki miða við lægri árslaun en þar er tilgreint í töflu.

Fyrir liggur, og er óumdeilt, að meðallaun stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir slys, þ.e. árin 2000, 2001 og 2002 voru undir lágmarkslaunaviðmiðinu samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna og hefur stefndi Tryggingamiðstöðin greitt stefnanda fullar bætur samkvæmt því ákvæði og vexti af þeim. Stefnandi hins vegar telur viðmiðunartekjur þessar ekki gefa raunhæfa mynd af áætluðum framtíðartekjum hennar. Hafi óvenjulegar aðstæður valdið því að árslaun hennar árin 2000 og 2001 hafi verið óvenju lág og því séu þau ekki réttur mælikvarði á áætlaðar framtíðartekjur hennar.

Samkvæmt fyrirliggjandi skattframtölum stefnanda, sbr. og matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna, voru framtaldar tekjur stefnanda á árunum 1998-2006 eftirfarandi:

Launatekjur Reiknað endurgjald Aðrar greiðslur

Árið 1998 0 871.086

Árið 1999 80.000 965.669

Árið 2000 840.000 71.000

Árið 2001 840.000 84.000

Árið 2002 840.000 1.344.000

Árið 2003 672.000 1.600.000 255.500

Árið 2004 1.091.938 666.863

Árið 2005 1.389.854

Árið 2006 666.936

Það sem fellur undir aðrar greiðslur hér að ofan eru lífeyrisgreiðslur, greiðslur frá Tryggingastofnun, og aðrar bótagreiðslur.

Fyrir liggur að stefnandi hóf rekstur eigin fyrirtækis í desember 1999 þar sem hún rak annars vegar hárgreiðslustofu í félagi við aðra og hins vegar heildsölu ein. Þá liggur fyrir að rekstrinum lauk á árinu 2005 en stefnandi kveðst ekki hafa getað unnið við þessi störf eftir slysið. Stefnandi heldur því fram að laun hennar árin 2000 og 2001 hafi verið óvenjulega lág vegna þess að hún hafi verið að byggja upp reksturinn. Stefnandi lauk námi í hárgreiðslu árið 1992. Við skýrslutöku af stefnanda fyrir dómi kom fram að hún hefði frá því að hún útskrifast starfað við hárgreiðslu, þar af hafi hún rekið hárgreiðslustofu í Borgarnesi í þrjú ár fram til ársins 1998. Þá liggur fyrir að stefnandi lenti í umferðarslysi á árinu 1998.

Stefnandi hefur ekki lagt fram gögn um tekjur sínar frá fyrri tíma en frá árinu 1998. Af framangreindum gögnum um árslaun stefnanda blasir við að árslaun hennar fyrir og eftir slysið eru undir þeim lágmarksviðmiðunartekjum sem stefndi Tryggingamiðstöðin hf. reiknaði með í uppgjöri sínu að undanskildum árunum 2002 og slysárið 2003. Verður af gögnum þessum ekki með nokkru móti ráðið að aðstæður hafi verið óvenjulegar hjá stefnanda árin 2000 og 2001 sem leiði til þess að árslaun þau sem meginregla skaðbótalaganna gerir ráð fyrir séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda og að árslaun hennar árið 2002 sé réttari mælikvarði. Eru því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að meta árslaun stefnanda sérstaklega. Verður því fallist á það með stefndu að við uppgjör á tjóni stefnanda skuli farið eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Óumdeilt er að stefndi Tryggingamiðstöðin hf. hefur greitt stefnanda bætur í samræmi við það og verða stefndu því sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir eftir atvikum rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar, sem þykir hæfilega ákveðin 500.000 krónur, þar með talinn virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu stefnanda flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf hdl. en af hálfu stefndu flutti málið G-kk-nf P-kk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Tryggingamiðstöðin hf. og I-kk-nf L-kk-nf, eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, S-kvk-ef M-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er málflutningsþóknun lögmanns hennar, að fjárhæð 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

G-kvk-nf B-kvk-nf