E-2890/2017

Mál þetta var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 19. september 2017 og dómtekið 8. maí sl. Stefnandi er K-kvk-nf S-kvk-nf, [...], Kópavogi, en stefndi er Váttur ehf., [...], Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi greiði henni 4.241.451 krónu með 4,5% vöxtum af 812.683 krónum frá 10. ágúst 2012 til 1. október 2014, en af 4.241.451 krónu frá þeim degi til þingfestingardags, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi greiði henni 2.535.854 krónur með 4,5% vöxtum af 812.683 krónum frá 10. ágúst 2012 til 1. október 2014, en af 2.535.854 krónum frá þeim degi til þingfestingardags, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og dæmdur málskostnaður úr hennar hendi að mati réttarins en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður látinn niður falla.

I

Málsatvik

Tildrög máls þessa eru þau að stefnandi slasaðist á hægri fæti er hún var að renna sér í svokallaðri „túburennibraut“ á leiksvæði við tjaldstæði í Galtalækjarskógi 10. ágúst 2012. Stefndi er rekstraraðili svæðisins.

Samkvæmt því sem fram kemur í stefnu mun stefnandi hafi verið flutt með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítala háskólasjúkrahúss eftir að hlúð hafði verið að henni á staðnum. Ekki liggja fyrir gögn um þessa komu hennar á sjúkrahúsið en samkvæmt áverkavottorði sem dagsett er 5. nóvember 2012 segir um slysið að það hafi átt sér stað 10. ágúst 2012 kl. 20:30 og um tildrög þess að stefnandi hafi verið „að renna sér í rennibraut með barnabarni og lenti illa á brík og fékk högg á hægri fótlegg“. Þá segir um meðferð stefnanda að gerð hafi verið „aðgerð samdægurs þar sem brot á tibiu og fibulu voru fest með plötum og skrúfum“.

Með tölvubréfi 27. febrúar 2013 óskaði lögmaður stefnanda eftir upplýsingum frá fyrirsvarsmanni félagsins um ábyrgðartryggingu stefnda. Var henni tjáð af lögmanni stefnda í svarpósti að eftir því sem honum skildist væri félagið ekki með ábyrgðartryggingu.

Í vottorði S-kk-ef V. G-kk-ef heilsugæslulæknis 22. janúar 2014 segir að samkvæmt bréfi slysadeildar Landspítala komi fram að stefnandi hafi verið „að renna sér í rennibraut en kom illa niður og lenti harkalega á hægri fæti. Heyrði brak í fætinum og fann mikið til, kallað var á sjúkrabíl og hún flutt á slysadeild. Röntgen leiddu í ljós slæmt brot á ökkla ...“

Í vottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, 26. janúar 2015 segir að stefnandi hafi „verið að renna sér í rennibraut ... og komið á einhvern hátt illa niður á hægri fót. Heyrði hún bresta í sköflungnum að henni fannst um leið og hún fékk slæma verki.“

Stefnandi óskaði eftir örorkumati með beiðni 6. febrúar 2015. Samkvæmt örorkumati G-kk-ef B-kk-ef læknis 17. mars 2015 segir um málsatvik að stefnandi hafi verið að renna sér í rennibraut á leikvelli í Galtalæk. Hún hafi komið „illa niður á hægri fót og kveðst hafa fundið fyrir sársauka um leið og ekki treyst sér til að standa á fætur“. Megi vera ljóst að stefnandi hafi við slysið „hlotið áverka sem enn í dag valda henni óþægindum og líkamlegri færnisskerðingu“. Við mat á orsakasamhengi væri lagt til grundvallar að stefnandi hefði ekki fyrri sögu um einkenni frá hægri ökkla og teldust því öll óþægindi hennar þar vera rakin til afleiðinga slyssins. Stöðugleikapunktur taldist vera 1. október 2014. Varanleg læknisfræðileg örorka var talin hæfilega metin 5%.

Með bréfi 18. maí 2015 óskaði lögmaður stefnanda eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu félagsins vegna slyss stefnanda. Með bréfi 20. sama mánaðar var því hafnað að hann væri „bótaskyldur vegna framangreinds óhapps“.

Stefnandi óskaði eftir örorkumati samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga með beiðni 23. desember 2015. Í álitsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis 13. desember 2016 sagði um málsatvik og orsakasamhengi það sama og að framan greinir. Stöðugleikatímamark teldist vera 1. október 2014, varanlegur miski 5 stig og varanleg öroka teldist hæfilega metin 5%.

Stefnandi höfðaði mál þetta með stefnu áritaðri um birtingu 19. september 2017 og var málið þingfest 21. sama mánaðar.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi, sem rekstraraðili tjaldstæðisins í Galtalæk, beri skaðabótaábyrgð á tjóni hennar samkvæmt meginreglum um sök og vinnuveitendaábyrgð. Stefnandi telur að stefndi hafi ekki tryggt öryggi gesta tjaldstæðisins með fullnægjandi hætti og þar með sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi. Einkum beri að líta til þess að um hafi verið að ræða leiksvæði barna og mesta mildi sé að barn hafi ekki slasast í umrætt sinn. Tjaldstæðið sé auglýst og reynt að laða að fólk. Einnig séu oft haldnar útihátíðir í Galtalæk með miklum fjölda fólks. Slíkir rekstraraðilar og fasteignaeigendur beri ríkar skyldur til að rækja viðhald og umhirðu með fasteignum til að koma í veg fyrir að þeir sem erindi eigi þangað, og jafnvel þeir sem eigi leið hjá, verði fyrir tjóni. Kveðst stefnandi vísa til ítrekaðra dómafordæma varðandi stranga ábyrgð rekstraraðila fasteigna þar sem viðskiptavinir séu laðaðir að með auglýsingum. Í nýlegri dómum hafi verið gerðar auknar kröfur til athafnaskyldu fasteignareigenda en áður tíðkaðist og hafi sakarreglunni því verið beitt með strangara sakarmati en áður.

Stefnandi kveðst um skyldu stefnda hvað framangreint varðar vísa til reglugerðar nr. 942/2002, með síðari breytingum, um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim. Markmið þessara reglna sé að stuðla að öryggi barna og annarra með því að tryggja að leikvallatæki og leiksvæði séu hönnuð, frágengin og þeim viðhaldið á öruggan og viðurkenndan hátt eins og fram komi í 1. gr. reglugerðarinnar. Ákvæði 5. gr. reglugerðarinnar mæli fyrir um afdráttarlausa ábyrgð rekstraraðila á því að leiksvæði og leikvallatæki hans séu í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar. Í 10. gr. hennar sé m.a. mælt fyrir um að viðhald leikvallatækis og fallflatar skuli vera þannig að minnsta mögulega hætta sé á að börn verði fyrir slysi af leik í tækinu þegar það sé notað eins og til sé ætlast eða eins og búast megi við að það sé notað. Samkvæmt 12. gr. beri rekstraraðili ábyrgð á innra eftirliti sem felist m.a. í reglubundinni yfirlitsskoðun sem geti þurft að framkvæma daglega, allt eftir notkun og álagi á leiksvæðinu, sbr. 1. tölulið viðauka III við reglugerðina. Tilgangur reglubundinnar yfirlitsskoðunar sé að greina strax hættur sem geti stafað af skemmdarverkum, notkun, sliti eða veðrun. Felist reglubundin yfirlitsskoðun einnig í að jafna yfirborðsefni undir leikvallatækjum

Stefnandi telur aðstöðuna á leikvellinum í Galtalæk hafa verið afar hættulega þar sem stefndi hafi ekki lagfært staðsetningu á mottum fyrir neðan rennibrautirnar. Fyrirhafnarlítið hafi verið fyrir starfsmenn stefnda að færa motturnar á sinn stað þótt slíkt hafi ekki verið á færi barna sem voru að leik á leikvellinum. Þar sem stöðug umferð fólks, bæði barna og fullorðinna, hafi verið á leikvellinum hafi umrædd hætta ekki verið ófyrirsjáanleg fyrir starfsmenn stefnda. Verði að álíta að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér athafnaleysi sem teljast beri til gáleysis og stefndi beri ábyrgð á.

Stefnandi kveðst telja ljóst að stefndi, sem rekstraraðili svæðisins í Galtalæk, hafi ekki fullnægt skyldum sínum samkvæmt fyrirmælum fyrrnefndrar reglugerðar en honum hafi borið að hafa eftirlit með leiksvæðinu og tryggja að öryggistæki, eins og gúmmímottur við rennibrautaropið, væru fullnægjandi og á sínum stað. Sérstaklega hafi verið brýnt að fylgjast vel með þessum gúmmímottum í ljósi mikillar notkunar gesta tjaldstæðisins. Hefðu starfsmenn stefnda átt að fylgjast með og færa motturnar á rétta staði og festa þær með tilhlýðilegum hætti. Slíku eftirliti hafi auðsjáanlega verið ábótavant. Hafi háttsemi stefnda sem rekstraraðila svæðisins því farið í bága við fyrirmæli áðurnefndrar reglugerðar og aðgerðaleysi hans og skortur á eftirfylgni falið í sér saknæma og ólögmæta háttsemi. Á grundvelli hinnar ólögfestu meginreglu íslensks skaðabótaréttar um sakarábyrgð telji stefnandi að um sé að ræða bótaskylda háttsemi og því eigi hún rétt á greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda.

Stefnandi sundurliðar aðalkröfu sína á eftirfarandi hátt:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl. kr. 279.776.-

150 x (700 x (8745/3282))

2. Bætur skv. 4. gr. kr. 532.907.-

4.000.000 x (8745/3282) x 5%

3. Bætur skv. 5–7. gr. skbl. kr. 3.428.768.-

2009: (4.600.000 x 1,08) x (493,8/358,0) = 6.852.509

2010: (5.900.000 x 1,08) x (493,8/379,5) = 8.291.156

2011: (5.800.000 x 1,08) x (493,8/409,1) = 7.560.898

22.704.563

7.568.188 x 9,061 x 5%

SAMTALS: kr. 4.241.451.-

Kröfugerð stefnanda miðist við matsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis frá 13. desember 2016 um afleiðingar slyssins. Sé tekið mið af skaðabótalögum nr. 50/1993 eins og þau voru á slysdegi. Krafa stefnanda um þjáningabætur byggi á 3. gr. skaðabótalaga. Séu þjáningabæturnar reiknaðar með hliðsjón af matsgerðinni. Samkvæmt því reiknist þjáningabætur í alls 150 daga án rúmlegu. Séu fjárhæðir síðan uppfærðar miðað við lánskjaravísitölu í september 2017, sbr. 15. gr. laganna. Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegs miska byggi á 4. gr. skaðabótalaganna og áðurgreindu mati um 5 stiga varanlegan miska. Fjárhæð bótanna taki mið af grunnfjárhæðinni 4.000.000 króna uppfærðri miðað við lánskjaravísitölu í september 2017, sbr. 15. gr. skaðabótalaga. Krafa um bætur vegna varanlegrar örorku taki einnig mið af framangreindri matsgerð og 5.–7. gr. skaðabótalaga. Hafi varanleg örorka verið talin hæfilega metin 5% og miðist kröfugerð stefnanda við þá niðurstöðu. Við útreikning bóta sé tekið mið af aldursstuðlinum 9,061 samkvæmt skaðabótalögum.

Stefnandi kveðst byggja á því að við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku sé ekki rétt að taka mið af tekjum stefnanda samkvæmt skattframtölum síðustu þrjú almanaksár fyrir slysið að óbreyttu í samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Í matsgerð komi fram að stefnandi sé lærður hárgreiðslumeistari og hafi hún lengst af starfað sjálfstætt við hárgreiðslu í tengslum við leiksýningar og þáttagerð. Hún hafi unnið sem verktaki hjá Stöð 2 fram til ársins 2009 en þá hafi hún hafið rekstur eigin hárgreiðslustofu á heimili sínu. Sé rekstur hárgreiðslustofunnar í gegnum sameiginlegt félag þeirra hjóna, Hjálmarsson ehf., og sé stefnandi launþegi hjá félaginu. Hún kveðist í matsgerð hafa verið lengi í hálfu starfi. Í ljósi þess að stefnandi hafi einungis verið í hlutastarfi árin fyrir slys en annars sinnt heimili sé ljóst að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Líta beri til athugasemda með frumvarpi því er varð að skaðabótalögum nr. 50/1993. Hafi tjónþoli fyrir tjón ekki eða aðeins að hluta notað getu sína til þess að afla sér tekna með vinnu beri að ákveða árslaun eftir mati. Beri því að styðjast við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en skilyrði lagaákvæðisins hafi verið rýmkuð verulega með lögum nr. 37/1999.

Að teknu tilliti til framangreinds sé rétt að meta árslaun stefnanda sérstaklega. Séu tekjur hennar fyrir hálft starfshlutfall á árunum 2009–2011 því uppreiknaðar til 100% starfs. Sú launaviðmiðun sé svo uppfærð miðað við launavísitölu við stöðugleikapunkt. Hljóti þetta viðmið að teljast vera raunhæft og sanngjarnt í tilviki stefnanda.

Stefnandi sundurliðar varakröfu sína á eftirfarandi hátt:

1. Bætur skv. 3. gr. skbl. kr. 279.776.-

150 x (700 x (8745/3282))

2. Bætur skv. 4. gr. kr. 532.907.-

4.000.000 x (8745/3282) x 5%

3. Bætur skv. 5–7. gr. skbl. 1.723.171.-

2009: (2.300.000 x 1,08) x (493,8/358,0) = 3.426.255

2010: (2.972.854 x 1,08) x (493,8/379,5) = 4.177.694

2011: (2.920.000 x 1,08) x (493,8/409,1) = 3.806.521

11.410.470

3.803.490 x 9,061 x 5%

SAMTALS: kr. 2.535.854.-

Verði ekki fallist á að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi í tilviki stefnanda, líkt og byggt sé á í aðalkröfu, sé þess krafist að miðað verði við meðaltekjur stefnanda síðustu þrjú almanaksár fyrir slysið í samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Í bæði aðal- og varakröfu sé krafist 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga vegna þjáningabóta og bóta vegna varanlegs miska frá slysdegi 10. ágúst 2012 og fram að stöðugleikatímapunkti, 1. október 2014, en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, fram til þingfestingardags, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá þeim degi og fram til greiðsludags.

Stefnandi kveður kröfur sínar styðjast við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 2.–7. gr., og almennar ólögfestar reglur íslensks réttar um skaðabætur, einkum sakarregluna og regluna um vinnuveitandaábyrgð. Einnig sé byggt á reglugerð nr. 942/2002 um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim. Um vaxtakröfuna sé vísað til 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður mál þetta fara eftir almennum sönnunarreglum skaðabótaréttar utan samninga og grundvallist réttur stefnanda á sakarreglunni. Það feli í sér að stefnandi beri alla sönnunarbyrði fyrir því að eitthvað saknæmt af hálfu stefnda hafi leitt til tjóns stefnanda þannig að bótaréttur hafi stofnast henni til handa. Stefnandi verði að sanna að hún hafi orðið fyrir tjóni, hvaða atvik hafi verið þar að baki og að orsakasamband sé á milli tjónsins og atvikanna. Sönnunarbyrði um saknæman skort á eftirliti hvíli alfarið á stefnanda. Ekki séu nein skilyrði til að víkja frá þessari meginreglu skaðabótaréttar um að sönnunarbyrði hvíli á stefnanda.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að slysið sem málið snúist um falli undir það að vera óhappatilvik eins og það hugtak hafi verið skýrt í skaðabótarétti. Á slíku óhappi beri enginn skaðabótaábyrgð að lögum heldur verði sá sem fyrir tjóni verður að bera tjónið sjálfur.

Samkvæmt því sem fram sé komið hafi slysið orðið með þeim hætti að stefnandi hafi verið að renna sér í rennibraut á leiksvæði sem ætlað sé börnum og hafi lent illa með fótinn þegar hún kom niður.

Í áverkavottorði, sem dagsett sé 5. nóvember 2012, segi að stefnandi hafi verið að renna sér í rennibraut með barnabarni og lent illa á brík og fengið högg á hægri fótlegg. Í læknisvottorði Y-kk-ef Ó-kk-ef, sem dagsett sé 26. janúar 2015, sé fjallað um fyrstu komu stefnanda í kjölfar slyssins en ástæða komu sé sögð sú að hún hafi verið að renna sér í rennibraut á leikvelli ásamt barnabörnum sínum og komið á einhvern hátt illa niður á hægri fót. Ekki liggi fyrir nánari lýsing á málsatvikum. Í læknisvottorði S-kk-ef V. G-kk-ef, sem dagsett sé 22. janúar 2014, segi að stefnandi hafi verið að renna sér í rennibraut en komið illa niður og lent harkalega á hægri fæti.

Af læknisfræðilegum og samtímagögnum að dæma sé ljóst að stefnandi hafi slasast vegna þess að hún hafi lent illa. Ekki sé með óyggjandi hætti hægt að ganga út frá því að hún hafi slasast vegna þess að gúmmímotta hafi ekki verið á réttum stað. Virðist sem sú frásögn hafi komið fram síðar.

Af læknisfræðilegum gögnum að dæma sé því óljóst hver orsök tjónsins sé að öðru leyti en því að stefnandi hafi lent illa. Stefnandi haldi því fram í stefnu að orsök tjónsins sé sú að hún hafi ekki lent á gúmmímottu sem hafi átt að vera við op rennibrautarinnar. Því sé haldið fram að gúmmímottan hafi færst til og frá opi rennibrautarinnar. Málsatvikalýsing stefnanda styðjist einungis við hennar eigin frásögn að þessu leyti og sé ekki í samræmi við læknisfræðileg gögn og þær útskýringar sem virðist hafa verið gefnar læknum. Önnur skjöl málsins styðji ekki þessa frásögn stefnanda og sé henni alfarið hafnað af hálfu stefnda.

Ekki liggi því fyrir með óyggjandi hætti hver orsök ökklabrots stefnanda sé og því sé ósannað að tjón stefnanda sýni fram á saknæma háttsemi stefnda. Það eitt að stefnandi hafi slasast í rennibraut sem stefndi hafi eftirlit með feli ekki í sér að stefndi beri þar með ábyrgð á tjóni stefnanda enda verði stefnandi að sýna fram á sök og orsakatengsl milli tjóns síns og ætlaðrar saknæmrar háttsemi stefnda.

Stefndi telur það liggja fyrir að það hafi ekki verið neitt sem viðkom gúmmímottunni sjálfri sem orsakaði tjón stefnanda. Orsökin, samkvæmt gögnum málsins, sé sú að stefnandi hafi lent illa. Það sé fyrst og fremst sú staðreynd að hún hafi komið illa niður með fótinn á endastöðinni sem hafi orsakað tjón hennar. Staðsetning gúmmímottunnar skipti þar engu máli. Slíkt geti orsakast af tilviljun sem ekki verði fyrir tilstuðlan neins, hvað þá að eitthvað saknæmt hafi verið þar að baki. Þó að öryggis sé gætt í hvívetna sé auk þess ljóst að ekki sé hægt að koma í veg fyrir öll þau óhöpp sem verði á leiksvæðum.

Af málsatvikum að dæma virðist sem stefnandi hafi farið samtímis barnabörnum sínum niður rennibrautina. Stefnandi hafi á slysdegi verið á 44. aldursári. Hún renni sér niður í móti og lendi á jörðinni á endastöð. Almennt sé það ekki talið hættulegt að renna sér í rennibrautum. Það verði þó að gera þær lágmarkskröfur til þeirra sem renna sér að þeir sitji uppréttir og gæti að efri útlimum og ganglimum. Þegar stefnandi hafi ákveðið að fara með barnabörnum sínum í rennibrautina hafi henni því borið að gæta sín sérstaklega enda hafi hún mátt gera ráð fyrir að lending hennar yrði töluvert harkalegri en gengur og gerist þegar börn renni sér í rennibrautum, auk þess sem umræddar rennibrautir séu hannaðar fyrir börn en ekki fullorðna.

Stefndi kveðst því telja að augljóslega hafi verið um að ræða hreint og klárt óhappatilvik sem engum verði gert að bera skaðabótaábyrgð á að lögum og/eða atvik sem sé eingöngu að rekja til aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar. Í hvorugu tilvikinu sé um að ræða skaðabótaábyrgð stefnda þar sem þetta tiltekna atvik, sem hafi orðið til þess að stefnandi slasaði sig, hafi ekki verið að rekja til saknæmrar háttsemi stefnda eða einhvers sem félagið beri ábyrgð á.

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu sína á því að saknæm háttsemi hans, eða einhverra sem hann beri að lögum skaðabótaábyrgð á, sé ósönnuð. Málatilbúnaður í stefnu byggi á því að stefndi beri sakarábyrgð á því að stefnandi hafi komið illa niður með fótinn þegar hún var að ljúka ferð niður rennibraut á barnaleiksvæði. Stefnandi byggi á því að gúmmímotta sem verja eigi fall þeirra sem renni sér niður rennibrautina hafi færst frá opi rennibrautarinnar og jafnframt að staðsetning gúmmímottunnar sjáist á ljósmyndum. Af hálfu stefnda sé því hafnað að staðsetning gúmmímottunnar, eins og stefnandi haldi fram að hún hafi verið fyrir ferð stefnanda niður rennibrautina, sjáist á ljósmyndum. Ljósmyndir þær sem stefnandi leggi fram sýni staðsetningu gúmmímottunnar eftir slys stefnanda en það feli ekki í sér sönnun þess að staðsetning hennar fyrir slysið hafi verið saknæm. Stefnandi haldi því fram að það sé ekki á færi barna að færa motturnar úr stað. Ljóst sé að stefnandi sé á 44. aldursári og ekki ólíklegt að gúmmímottan hafi getað færst úr stað þegar stefnandi lenti á henni eða að hún hafi verið færð til eftir slysið. Um sé að ræða leiksvæði barna, líkt og fram komi í stefnu. Leiksvæðið sé sérstaklega auglýst sem barnaleiksvæði og ekki ætlast til þess að fullorðnir renni sér niður rennibrautir svæðisins með börnum sínum.

Staðsetning gúmmímottunnar fyrir ferð stefnanda í rennibrautinni sé því óljós og verði stefnandi að bera hallann af þeim sönnunarskorti, enda hafi hún ekki upplýst stefnda um slysið fyrr en sex mánuðum eftir að það hafi átt sér sér stað. Telji dómurinn að staðsetning gúmmímottunnar sjáist á ljósmyndum þeim sem stefnandi leggi fram og að þannig hafi staðsetningin verið þegar stefnandi renndi sér niður rennibrautina, sem sé mótmælt, þá sé ljóst að umrædd hætta hafi verið ófyrirsjáanleg fyrir stefnda. Engin óhöpp hafi átt sér stað á leiksvæðinu, eftir því sem stefndi best viti, hvorki fyrir né eftir óhapp stefnanda, sem nokkur grunur sé um að tengist aðbúnaði eða eftirliti á svæðinu. Stefndi eða starfsmenn hans hafi ekki haft vitneskju um að gúmmímottan hefði verið færð úr stað, hafi það verið svo, og því ekki getað brugðist við umræddum aðstæðum.

Þá sé ljóst að gúmmímotturnar uppfylli þær kröfur sem reglugerð nr. 942/2002 geri til leiksvæða enda hafi heilbrigðisnefnd ekki gert athugasemdir við búnað leiksvæðisins. Þær séu þó þess eðlis að ekki sé ómögulegt fyrir þá sem eigi leið um leiksvæðið að færa þær til. Þá kveður stefndi dóm Hæstaréttar í máli nr. 280/2004 ekki hafa neitt fordæmisgildi í fyrirliggjandi ágreiningi. Þó að auknar kröfur séu gerðar til athafnaskyldu fasteignareiganda sé vart hægt að leggja svo ríkar skyldur á stefnda að eftirlit sé haft með hverjum þeim sem um leiksvæðið kunni að fara og færi umræddar gúmmímottur úr stað. Slíkar kröfur séu að minnsta kosti hvorki gerðar í lögum né reglugerðum.

Meint saknæmi stefnda sé í stefnu byggt á því að stefnandi hafi ekki fullnægt skyldum sínum samkvæmt fyrirmælum reglugerðar nr. 942/2002. Því mótmæli stefndi. Í 1. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 942/2002 sé kveðið á um að eftirlit með leikvallatækjum og leiksvæðum skuli vera í samræmi við kröfur samkvæmt staðlaröðinni ÍST EN 1176 ásamt ÍST EN 1177 sem taldar séu upp í viðauka I. Þó að staðlarnir hafi ekki eiginlegt lagagildi beri að hafa þá til viðmiðunar. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að frágangur stefnda á leiksvæðinu hafi verið í andstöðu við ofangreinda staðla.

Samkvæmt 3. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 942/2002 sé það í höndum heilbrigðisnefndar að hafa eftirlit með því að farið sé að ákvæðum reglugerðarinnar varðandi leikvallatæki í notkun og öryggi leiksvæða. Því sé hafnað að ekkert eftirlit hafi verið með leiksvæðinu, enda leiksvæðið háð reglubundnu eftirliti Heilbrigðiseftirlits Suðurlands. Engar athugasemdir liggi fyrir af hálfu heilbrigðisnefndar um óforsvaranlegan frágang leiksvæðisins eða að það uppfylli ekki skilyrði reglugerðarinnar.

Sönnunarbyrði um saknæman skort á eftirliti hvíli alfarið á stefnanda. Ekki séu skilyrði til að víkja frá þessari meginreglu skaðabótaréttar um að sönnunarbyrði hvíli á stefnanda. Stefndi hafni því alfarið að um saknæma háttsemi hafi verið að ræða að þessu leyti og að brotið hafi verið gegn tilvitnuðum ákvæðum með þeim hætti sem stefnandi haldi fram og byggi á. Stefndi telji fullyrðingar stefnanda um meinta sök með öllu ósannaðar auk þess sem fullyrðingum um strangt sakarmat í þessu tilviki sé mótmælt.

Verði fallist á að stefndi beri ábyrgð á slysi stefnanda þá telji stefndi engin efni vera til að verða við aðalkröfu stefnanda og meta árslaun sérstaklega. Í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé kveðið á um að árslaun skuli metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að um óvenjulegar aðstæður sé að ræða í hennar tilviki.

Krafa stefnanda um beitingu áðurnefnds ákvæðis fái ekki stoð í framlögðum gögnum, hvorki framlögðum skattframtölum fyrir árin 2010 til 2013 né staðgreiðsluyfirlitum fyrir árin 2009 til 2011. Þá hafi stefnandi hvorki lagt fram launaseðla né önnur gögn kröfu sinni til stuðnings. Ekkert í framlögðum gögnum bendi til þess að stefnandi sé í hálfu starfi eða í sjálfstæðum rekstri. Af þeirri ástæðu telji stefndi óhjákvæmilegt að miða beri við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun árslauna. Stefndi mótmæli því að frásögn stefnanda á fundi með matsmanni sýni, ein og sér, fram á óvenjulegar aðstæður í skilningi áðurnefnds ákvæðis, sér í lagi þegar slík frásögn eigi sér ekki stoð í öðrum gögnum málsins. Þá hafi stefnandi ekki sýnt með tekjuöflun eftir slysið eða á annan hátt að tekjur hennar fyrir slys geti talist hafa verið óvenjulegar í skilningi ákvæðisins. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að annar mælikvarði við ákvörðun árslauna sé réttari en sá sem 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga geri ráð fyrir.

Stefnandi miði kröfugerð sína við matsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis, frá 13. desember 2016. Vilji svo ólíklega til að stefndi verði talinn bera skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda hafni stefndi því að matsgerð G-kk-ef B-kk-ef hafi sönnunargildi í málinu. Stefnandi hafi farið þá leið að velja sér einhliða, án aðkomu stefnda, tiltekinn matsmann sem hún hafi sjálf metið óvilhallan. Stefndi hafi ómögulega getað komið sínum sjónarmiðum á framfæri við matsmann. Því sé mótmælt að slík matsgerð sé lögð til grundvallar, enda hafi einhliða matsgerðir verulega takmarkað sönnunargildi, ef nokkurt.

Stefndi kveðst einnig gera þá þá kröfu til vara, verði fallist á sök stefnda, að sök verði skipt og stefnanda gert að bera meirihluta tjóns síns sjálf. Ljóst megi vera að umrætt slys sé fyrst og fremst að rekja til þess að stefnandi gætti ekki nægilega að sér í umrætt sinn. Stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir því að umrætt leiksvæði væri sérstaklega útbúið fyrir börn. Á heimasíðu Galtalækjarskógar sé tekið sérstaklega fram að um leiksvæði barna sé að ræða og foreldrar hvattir til að hafa auga með börnum sem séu að leik á svæðinu. Ekki sé ætlast til þess að fullorðnir renni sér niður túburennibrautirnar. Fyrst og fremst sé því gert ráð fyrir að fullorðnir hafi auga með börnum sem séu að leik á svæðinu en taki ekki sjálf þátt. Hefði stefnandi fylgt þeim fyrirmælum sem fram komi á heimasíðu Galtalækjarskógar megi leiða líkur að því að hún hefði séð og áttað sig á því að það kynni að skapa hættu fyrir hana að renna sér í rennibraut ætlaðri börnum. Slys stefnanda sé því fyrst og fremst að rekja til hennar eigin aðgæsluleysis og ætti stefnandi því með réttu að bera meirihluta tjóns síns sjálf. Kröfu þessari til stuðnings kveðst stefndi vísa að öðru leyti til fyrri umfjöllunar, eftir því sem við eigi, og að þessi varakrafa um sakarskiptingu eigi jafnt við hvort sem fallist væri á að miða bætur til stefnanda við aðal- eða varakröfu hennar.

Stefndi kveðst byggja kröfur sínar á skaðabótalögum nr. 50/1993 og reglum skaðabótaréttar um sönnun tjóns, sönnunarbyrði, orsakatengsl, sakarskiptingu og óhappatilviljun. Þá byggi stefndi á sakarreglu skaðabótaréttar og reglugerð nr. 942/2002 um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim. Krafa um málskostnað sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi bóta úr hendi stefnda vegna slyss á leiksvæði við tjaldstæði í Galtalækjarskógi er hún renndi sér í svokallaðri „túburennibraut“. Óumdeilt er að stefndi er rekstraraðili svæðisins. Stefnandi byggir á því að slysið verði rakið til þess að gúmmímotta sem liggja eigi við neðri enda ops rennibrautarinnar hafi færst úr stað með þeim afleiðingum að þar hafi myndast malarbrík. Er hún hafi komið niður úr rennibrautinni hafi hún lent illa á umræddri malarbrík og slasast illa á hægri fæti. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki sinnt skyldum sínum samkvæmt reglugerð nr. 942/2002 um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim. Slysið og tjón hennar verði því rakið til vanrækslu stefnda, sem rekstraraðila tjaldsvæðisins, á því að tryggja öryggi gesta þess. Stefnda hafi borið að hafa eftirlit með leiksvæðinu og tryggja að öryggistæki eins og umræddar gúmmímottur væru fullnægjandi og á sínum stað. Það hafi hann ekki gert. Stefndi hafi því sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi.

Aðalkrafa stefnda um sýknu byggir á því að slys stefnanda verði rakið til óhappatilviks og/eða aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar sem enginn beri skaðabótaábyrgð á. Þá hafi stefnandi raunar ekki sýnt fram á að slysið hafi orðið með þeim hætti er hún byggi á þar sem sú lýsing eigi sér ekki stoð í læknisfræðilegum eða samtímagögnum. Ekkert liggi fyrir um það hvernig slysið hafi átt sér stað og ósannað sé að aðstæður við rennibrautina hafi verið með þeim hætti er stefnandi lýsi. Engin saknæm háttsemi hafi átt sér stað af hálfu stefnda og þá hafi aðstæður við rennibrautina í alla staði verið í samræmi við ákvæði framangreindrar reglugerðar. Verði á hinn bóginn talið sannað að slysið hafi orðið á þann hátt sem stefnandi lýsi og stefndi talinn beri ábyrgð á tjóni hennar byggir stefndi á því að engin efni séu til að verða við aðalkröfu stefnanda og meta árslaun hennar sérstaklega. Til vara krefst stefndi þess að sök verði skipt og stefnanda verði gert að bera meirihluta tjóns sín sjálf og á það við hvort sem bætur verði miðaðar við aðal- eða varakröfu stefnanda.

Sá sem krefst skaðabóta úr hendi annars aðila vegna slyss verður að sanna að hann hafi orðið fyrir slysi, að það hafi leitt til þess tjóns sem bóta er krafist fyrir og að það megi rekja til atvika sem gagnaðilinn beri ábyrgð á með þeim hætti að bótaskyldu varði. Í málinu greinir aðila m.a. á um hvort stefndi hafi uppfyllt sönnunarskyldu sína um þessi atriði og hvort tjón stefnanda verði rakið til vanrækslu eða athafnaleysis stefnda hvað varðar aðstæður við umrædda rennibraut eða hvort um óhappatilvik sé að ræða sem stefndi geti ekki borið ábyrgð á.

Ekki liggja fyrir gögn eða skráning í sjúkraskrá um komu stefnanda á sjúkrahús strax eftir slysið. Í áverkavottorði frá Landspítalanum sem dagsett er 5. nóvember 2012 segir varðandi upplýsingar um slysið að það hafi átt sér stað 10. ágúst 2012 kl. 20:30 og um tildrög þess að stefnandi hafi verið „að renna sér í rennibraut með barnabarni og lenti illa á brík og fékk högg á hægri fótlegg“. Önnur gögn sem liggja fyrir í málinu eru til komin eftir það og þegar nokkuð er um liðið frá slysinu.

Stefnandi lýsti atvikinu svo fyrir dómi: „ég sest í rennibrautina og renni mér niður og þegar ég kem niður lendi ég semsagt með rassinn ofan í svona dæld og skell á brík ... þannig að ég fæ högg semsagt undir fótinn þannig að þú heyrðir bara þegar hann brotnaði“. Þegar hún hafi farið upp á pallinn til að renna sér hafi hún ekki séð hvernig aðstæður voru fyrir neðan „þú sást ekkert sem var fyrir neðan ég settist bara í rörið og renndi mér niður ... ég tók ekki eftir neinu óeðlilegu“.

Nánar spurð um aðstæður niðri við rennibrautaropið sagði hún: „þegar ég kem niður þá lendi ég semsagt eins og í dæld ... það var búið að skafast möl undan alveg við opið ... og skell þá með fótinn í brík sem er fyrir framan þ.a. það er eins og það sé búið að spænast upp möl og mynda brík ... mottan var komin frá opinu ...“

Fram kom í máli stefnanda að barnabörn hennar hefðu verið búin að renna sér nokkrum sinnum niður í rennibrautinni áður en hún renndi sér en þetta hefði verið fyrsta ferð hennar niður í rennibrautinni.

Spurð hvort hún hefði skoðað aðstæður fyrir framan rennibrautina áður sagði hún: „nei, ég stóð, var bara búin að standa semsagt og fylgjast með þeim ... ég stóð til hliðar kannski ... og var að fylgjast með þeim koma úr gatinu ... ég náttúrlega horfi bara alltaf inn í rörið en ég var kannski ekki að horfa á jörðin sjálfa“. Spurð hvort hún hefði tekið eftir því hvernig mottan var staðsett þá eða hvernig aðstæður hefðu að öðru leyti verið við opið svaraði hún því neitandi. Börnin „lenda alltaf ofan í dældinni sem er búin að myndast“. Spurð nánar að því hvort hún hefði þá tekið eftir því að þarna hefði myndast dæld neitaði hún því og sagðist ekkert hafa verið að spá í það, hún hefði meira vera að hugsa um að taka á móti barninu sem kom úr rennibrautinni. Hún hefði verið „kannski tvö skref“ frá rörinu.

Dómurinn tekur fram að sönnunarbyrði um að stefndi, eða einhver sem hann ber ábyrgð á, hafi sýnt af sér saknæma háttsemi eða vanrækslu vegna rangrar eða ófullnægjandi staðsetningar gúmmímottu við neðra op rennibrautarinnar eða umbúnaðar að öðru leyti hvílir á stefnanda. Dómurinn telur að leggja verði til grundvallar að stefnandi hafi slasast er hún renndi sér niður umrædda rennibraut en við það hafi hún komið niður á fótinn með þeim hætti að hún ökklabrotnaði. Atvik að öðru leyti eða aðstæður liggja ekki fyrir með skýrum hætti. Að mati dómsins hefur stefnandi ekki fært haldbær rök fyrir því að aðstæður við neðra rennibrautaropið hafi ekki samrýmst fyrirmælum í reglugerðum eða að umbúnaði þar hafi að öðru leyti verið áfátt þannig að skapast hafi þar hættulegar aðstæður vegna skorts á eftirliti. Tekur dómurinn fram að ekkert liggur fyrir um það í málinu að aðbúnaður á leiksvæðinu hafi sætt athugasemdum af hálfu eftirlitsaðila. Dómurinn telur framlagðar myndir, sem teknar voru á vettvangi þegar hlúð var að stefnanda eftir slysið, eðli málsins samkvæmt ekki geta sýnt með óyggjandi hætti fram á staðsetningu mottunnar fyrir slysið. Verður engin ályktun af þeim dregin um að aðstæður hafi verið með þeim hætti að slysið verði rakið til vanrækslu stefnda eða þeirra sem hann ber að lögum ábyrgð á þannig að hann verði talinn bera ábyrgð á tjóni stefnanda. Er því ósannað í málinu að umbúnaður við neðra op rennibrautarinnar hafi, er slysið átti sér stað, verið þannig að saknæmt eða ólögmætt geti talist.

Hefur stefnandi því ekki leitt sönnur að því að slysið verði rakið til sakar stefnda þannig að leiði til skaðabótaábyrgðar hans heldur verður að telja að slysið verði alfarið rakið til óhappatilviks sem enginn beri sök á og aðgæsluleysis stefnanda sjálfrar, og er þá höfð í huga lýsing hennar sjálfrar á atvikum og aðstæðum áður en hún renndi sér í rennibrautinni og rakin er hér að ofan. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Í samræmi við þessi úrslit málsins þykir verða að gera stefnanda að greiða stefnda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eins og nánar greinir í dómsorði.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. janúar 2018. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið S-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður fyrir hönd Ó-kk-ef E-kk-ef lögmanns.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Váttur ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, K-kvk-ef S-kvk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 550.000 krónur í málskostnað.