E-4230/2007

Mál þetta, sem tekið var til dóms 15. nóvember 2007 er höfðað af O-x-x S-x-x, Austurgerði 7, Reykjavík, með stefnu birtri 8. júní 2007 á hendur íslenska ríkinu.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.000.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál, að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati réttarins. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og að málskostnaður verði í því tilviki látinn niður falla.

Málavextir.

Sunnudaginn 22. október 2006 kl. 15:45 kom norsk stúlka, A, á lögreglustöðina í Reykjavík og greindi frá því að henni hefði verið nauðgað af óþekktum manni sem hún hefði þegið far með frá Laugavegi aðfaranótt sunnudagsins. Hún hefði farið út úr bíl hans í Laugardalnum, eftir að hann hefði komið fram vilja sínum. Þaðan hefði hún gengið heim til sín að [.......]. A fór á neyðarmóttöku Landspítala-háskólasjúkrahúss og lagði fram formlega kæru til lögreglu 22. október 2006 kl. 18:08 en þá var hún í fylgd með réttargæslumanni sínum. Hún greindi lögreglu svo frá að hún hefði farið frá skemmtistaðnum Cirkus milli kl. 6:30 og 7:30 um nóttina. Fyrst hefði hún gengið upp Laugveg í átt að Hlemmi, en snúið við í átt að Lækjargötu. Er hún gekk niður Laugaveginn hefði hún gengið fram hjá kyrrstæðum bíl og ökumaður hans boðið henni far sem hún þáði. Hafi maðurinn talað ensku. Þau hafi villst á leiðinni heim til hennar, en maðurinn hafi keyrt um bílastæði í Perlunni. Þar hafi hann reynt að kyssa hana en hún gefið skýrt til kynna að hún vildi það ekki. Hún hafi sofnað í bílnum en þegar hún vaknaði hafi hann verið að keyra lítinn malarveg þar sem hann hafi lagt bílnum og þröngvað henni til samræðis. Hún hafi reynt að opna bílhurðina, en hann hafi verið búinn að læsa dyrunum. Hún hafi reynt að toga læsinguna upp, en hann hafi slegið takkann niður aftur. Hann hafi síðan keyrt aftur til Reykjavíkur og á leiðinni sagt henni að hann væri frá Úkraínu, en ekki sagt hvað hann héti. Hún kvaðst hafa áttað sig á því hvar þau væru, er þau komu að versluninni Fálkanum á Suðurlandsbraut og hafi hún beðið manninn um að setja sig út við [............]. Hún hafi svo gengið heim til sín að [.....] og verið komin þangað milli kl. 8:00 og 8:30. Hún taldi bílinn vera hvítan, fjögurra dyra og frekar gamlan. Hún kvað manninn hafa verið dökkhærðan, stuttklipptan með frekar þykkar og dökkar augnabrúnir og dökka húð. Hann hafi verið klæddur í ódýrar bláar gallabuxur og bláa skyrtu. Tekin var skýrsla af A hjá lögreglu 30. október 2006. Þá voru henni sýndar ljósmyndir af bifreið grunaðs og kvað hún að sér fyndist að um sama bíl gæti verið að ræða. Hún sagðist ekki gera sér grein fyrir því hvort hún hafi séð læsingartakka bifreiðarinnar, en hún hafi fundið fyrir honum þegar hún greip um hann. Þá gat hún þess að spiluð hafi verið tónlist í bílnum, einhvers konar léleg diskótónlist.

Samkvæmt ljósmyndum af umræddri bifreið og skoðun lögreglu á henni eru flatir læsingartakkar í hurðum bifreiðarinnar.

Að kvöldi 25. október 2006 hafði B samband við lögregluna í Kópavogi og kvað bifreið hafa verið ekið upp að henni, er hún var á göngu niður Laugaveg aðfaranótt sunnudagsins 22. október 2006, um kl. 04:30. Hafi maður, sem ók silfurgráum Opel, með skráningarmerkið UD-xxx, boðið henni far á bjagaðri ensku. Maðurinn hafi verið dökkur yfirlitum, með dökkt stutt hár og dökkar augabrúnir.

Samkvæmt bifreiðaskrá var umrædd bifreið skráð á sambýliskonu stefnanda máls þessa, C, en þau eru bæði frá Úkraínu.

Stefnandi var boðaður sem vitni í skýrslutöku til lögreglunnar í Reykjavík, 27. október 2006, vegna rannsóknar á meintu kynferðisbroti. Kvaðst hann ekki hafa neina vitneskju um kynferðisbrot í Reykjavík. Hann var spurður um ferðir sínar umrædda nótt og kvaðst hann ekki hafa verið á ferð um miðborg Reykjavíkur um nóttina, að öðru leyti en því að hann hefði ekið vinkonu sinni og vinkonu hennar í vinnuna um kl. 23.00 um kvöldið og náð í þær eftir kl. 06:00 næsta morgun. Lögregla tjáði honum þá að svör hans samrýmdust ekki upplýsingum sem lögregla hafði aflað. Því hefði vaknað grunur um að hann ætti aðild að umræddu kynferðisbroti. Hann var þá aftur spurður um hvort hann ætti aðild að kynferðisbroti sem framið hafi verið aðfaranótt 22. október 2006. Svaraði hann því til að hann kannaðist ekkert við að hafa framið slíkt brot. Hann var úrskurðaður í gæsluvarðhald, 28. október 2006 til 1. nóvember 2006 á grundvelli a- og b-liða 1. mgr. 103. gr laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Hann undi úrskurði. Einnig var gerð húsleit á heimili hans 28. október og var þar lagt hald á fatnað í hans eigu. Við skýrslutöku hjá lögreglu 1. nóvember 2006 var borinn undir stefnanda framburður kæranda um meinta nauðgun, honum kynnt að kærandi hefði lýst bifreiðinni, þar sem meint nauðgun átti sér stað og ýmislegt í þeirri lýsingu kæmi heim og saman við bifreið hans. Kvaðst þá stefnandi ekkert hafa um það að segja og sagði: Ég spyr á móti fyrst hún var svona þreytt og drukkin, hvernig gat hún þá lýst bifreiðinni. Vissi hún til dæmis hvaða tónlist var spiluð í bílnum. Er stefnandi var spurður hvers vegna hann hafi haldið að tónlist hafi verið spiluð í bifreiðinni, svaraði hann: Ég bara spurði því mér finnst skrítið að hún hafi getað lýst öllu svo vel, fyrst hún var svona þreytt og ölvuð. Þá var borin undir stefnanda skýrsla vitnis er var á gangi á Laugavegi kl. 04:30 umrædda nótt, en stúlkan bar fyrir lögreglu að maður hafi ávarpað hana á bjagaðri ensku og boðist til að aka henni heim. Hún hafi tekið niður skráningarnúmer bifreiðarinnar og hafi það reynst vera UD-xxx. Neitaði stefnandi að tjá sig um þennan framburð. Spurður um hvers vegna hann neitaði að tjá sig, svaraði hann: Ég bara veit það ekki. Er stefnanda var kynnt að samkvæmt upplýsingum lögreglu um notkun á farsíma hans hafi komið í ljós að stefnandi hafi verið á nokkru ferðalagi um borgina frá kl. 03:00 til kl. 07:57, kvaðst stefnandi ekki svara því. Þá hafi stefnandi verið spurður hvers vegna hann vildi ekki svara þessu og svaraði þá stefnandi: Það er minn réttur að svara þessu ekki.

Stefnandi var látinn laus úr gæsluvarðhaldi 1. nóvember s.á., en sama dag var honum með úrskurði bönnuð för frá Íslandi til 13. desember 2006. Málið var fellt niður á hendur honum 6. desember 2006 á grundvelli 112. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Samkvæmt gögnum málsins leitaði lögregla upplýsinga hjá D rekstraraðila Cirkus um það hvenær síðustu gestir hefðu yfirgefið staðinn. Hún tilkynnti lögreglu 27. október 2006, að staðnum hafi verið lokað kl. 05:00, en nokkrir gestir hefðu setið eftir og kvað hún starfsfólkið sérstaklega hafa munað eftir erlendri stúlku sem hefði setið á efri hæðinni, sem farið hefði út um leið og síðustu gestunum var vísað út af staðnum um 30-45 mínútum eftir að barinn lokaði. Þá var tekin lögregluskýrsla af E 31. október 2006, en stefnandi hafði ekið henni og sambýliskonu sinni til og frá vinnu umrædda nótt. Hún tjáði lögreglu að hún hefði talið að stefnandi hefði náð í þær um kl. 7:50 umræddan morgun.

Kærandi, A, var boðuð í myndsakbendingu til lögreglu 27. október 2006 og var fyrir hana lagt að skoða níu ljósmyndir af karlmönnum. Var henni gerð grein fyrir að ekki væri víst að mynd af brotamanninum væri meðal ljósmyndanna. Réttargæslumaður hennar gerði athugasemdir við myndsakbendingu og óskaði eftir sakbendingu fremur en myndsakbendingu. Þá kvaðst hún óska eftir því að vangamyndir væru sýndar af mönnunum. A kvaðst eiga erfitt með að skoða ljósmyndirnar og kvaðst óska eftir að skoða vangamyndir af mönnunum. Hún benti á mynd nr. 2 og kvað þann mann vera líkan gerandanum og einnig mynd nr. 7, en kvað andlitslagið vera of breitt. A kvaðst hafa séð gerandann á hlið. Stefnandi er nr. 6 á myndalistanum.

Stefnanda var veitt gjafsókn í máli þessu með leyfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 28. júní 2007.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi kveðst ætíð hafa neitað sök og að samkvæmt gögnum málsins hafi kærandinn í málinu bent á annan mann sem líklegastan geranda við myndsakbendingu 27. október 2006. Hann kveðst hafa setið saklaus í gæsluvarðhaldi í 5 daga frá 28. október 2006 til 1. nóvember s.á. og hafa sætt farbanni frá þeim degi til 6. desember eða samtals í 36 daga. Stefnandi byggir kröfur sínar á því að ekki hafi verið lögmæt skilyrði, eða eins og á stóð, ekki nægilegt tilefni, til að úrskurða hann í gæsluvarðhald. Enn síður hafi verið lögmæt skilyrði til að úrskurða hann í farbann 1. nóvember 2006 og láta hann sæta því allt þar til ríkissaksóknari felldi málið niður með bréfi frá 6. desember 2006.

Rannsóknargögn málsins beri með sér að stefnandi hafi komið sjálfviljugur með lögreglu og gefið skýrslu sem vitni 27. október 2006. Staðfesti það samstarfsvilja stefnanda, auk þess sem réttarstaða hans sem vitnis á þessu stigi veiti vísbendingu um að grunur sá sem að honum beindist hafi verið afar veikur. Af kröfu lögreglu um gæsluvarðhald megi ráða að grunur lögreglu hafi aðallega verið reistur á því að hann hafi verið á ferð á Laugaveginum umrædda nótt og sýnt þar af sér eitthvert háttalag, auk þess sem stefnandi hafi ekki upplýst um það í skýrslutöku að hann hafi verið á ferð á Laugaveginum þessa nótt. Þá sé þar vísað til þess að stefnandi hafi ekki haft fjarvistarsönnun og að fyrir lægju einhverjar upplýsingar um ástæður uppsagnar stefnanda frá fyrrum vinnuveitanda, sem þættu varpa ákveðinni sök á stefnanda. Stefnandi telur fjarri lagi að framangreind atriði hafi gefið tilefni til þess að úrskurða hann í gæsluvarðhald. Í fyrsta lagi megi lögregla búast við því við rannsóknir sakamála að fólk vilji ekkert hafa með málin að gera, ekki síst þegar um alvarleg kynferðisbrot sé að ræða. Stefnandi hafi gefið skýrslu hjá lögreglu eftir að náð hafði verið í hann á vinnustað hans og megi vænta þess að uggur hafi verið í honum við þessar aðstæður. Í öðru lagi geti skortur á fjarvistarsönnun ekki talist geta veitt vísbendingu um sekt. Í þriðja lagi geti einhverjar óstaðfestar upplýsingar lögreglu um brottrekstur hans úr vinnu og ástæður þess ekki veitt vísbendingar um sekt hans. Lögregla hafi gengið allt of langt í að draga ályktanir um sök stefnanda í kröfu um gæsluvarðhald og telji stefnandi að hugsanlega hafi mikil fjölmiðlaumfjöllun átt sinn þátt í því. Að mati stefnanda hafi ekki verið fyrir hendi rökstuddur grunur í skilningi 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála um að stefnandi hafi framið þann verknað sem hann hafði verið sakaður um. Stefnandi telur að 28. október 2006 hafi ekkert legið fyrir um að ætla mætti að stefnandi myndi torvelda rannsókn málsins, sbr. skilyrði a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Í þessu sambandi verði að leggja áherslu á að 5 dagar liðu frá þeim atburði sem var tilefni rannsóknarinnar til þess tíma er stefnandi var handtekinn. Hefði stefnandi haft hug á því að torvelda rannsókn málsins hefði hann þegar getað verið búinn að því. Vandséð sé hvernig stefnandi hefði átt að spilla rannsókn tæknideildar lögreglu. Lögregla hefði lagt hald á fatnað og bifreið stefnanda. Þá bendir stefnandi á að hann hefði ekki getað spillt þeirri vinnu sem lögregla vann að við öflun fjarskiptaupplýsinga. Þá bendir stefnandi á að aðeins eitt nýtt vitni hafi verið yfirheyrt eftir að stefnandi var úrskurðaður í gæsluvarðhald, þ.e. E. Stefnandi hafi þó veitt upplýsingar um hana 27. október 2006, daginn sem hann var handtekinn og hefði lögreglu því verið í lófa lagið að ræða við hana fyrr. Hafi gæsluvarðhald því ekki verið nauðsynlegt til að koma í veg fyrir að stefnandi ræddi við hana. Þá hafi ekkert legið fyrir um að stefnandi myndi reyna að komast úr landi eða leynast eða koma sér með öðrum hætti undan málssókn eða fullnustu refsingar, sbr. skilyrði b-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Stefnandi hafi og haft tengsl við landið þannig að ekki var ástæða til að ætla að hann myndi flýja rannsókn. Stefnandi hafi komið sjálfviljugur til skýrslutöku hjá lögreglu, auk þess sem nokkur tími hafi liðið frá afbrotinu og þangað til að stefnandi var handtekinn. Telji dómurinn að efni hafi verið til að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi frá 28. október til 1. nóvember 2006, byggir stefnandi á því að ekki hafi verið fyrir hendi lögmæt skilyrði, eða nægilegt tilefni, eins og á stóð, til að banna honum för frá Íslandi frá 1. nóvember 2006 til 13. desember s.á. Ef rökstuddur grunur hafi verið fyrir hendi þegar stefnandi var úrskurðaður í gæsluvarðhald, hafi þau rök verið úr sögunni þegar hann var úrskurðaður í farbann 1. nóvember 2006. Stefnandi bendir á að í kröfu lögreglu um farbann hafi verið bent á að rannsaka þyrfti mannshár sem fannst í farþegasæti bifreiðar stefnanda, en fyrir hafi legið, tveimur dögum áður en lögregla lagði fram kröfu um farbann, sú niðurstaða tæknideildar lögreglu að ,,mjög ólíklegt“ sé að hárin sem fundust hafi komið frá brotaþola.

Til stuðnings kröfu sinni um bætur vísar stefnandi til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og ákvæða 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991. Þá vísar stefnandi til Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sbr. auglýsingu nr. 10/1979, og almennra skaðabótareglna. Mál stefnanda hafi verið fellt niður og eigi stefnandi því rétt til bóta, enda verði stefnandi hvorki sakaður um að hafa valdið eða stuðlað að aðgerðum lögreglu og dómstóla, sem beinst hafi að honum þannig að efni séu til að lækka eða fella niður bætur.

Stefnandi hafi orðið fyrir stórfelldum miska vegna aðgerða lögreglu og dómstóla. Við mat á miska verði að hafa í huga að stefnandi hafi ranglega verið sakaður um alvarlegt kynferðisbrot og það eitt hafi í för með sér mannorðsmissi og alvarlega röskun á högum. Hann eigi unnustu og hafi málið reynt mjög á samband þeirra. Honum hafi verið gert að sitja í einangrun í fimm daga, sem hafi haft í för með sér miklar þjáningar fyrir hann. Þá hafi ferðafrelsi hans verið skert með farbanni í rúman mánuð. Aðgerðir lögreglu hafi kallað á neikvæð viðbrögð frá samferðamönnum stefnanda og enn gæti tortryggni í hans garð frá þeim sem til málsins þekki. Málið hafi fengið mikla athygli í fjölmiðlum og hafi það kvisast út að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi í tengslum við það, þrátt fyrir að hann væri ekki nafngreindur. Þá hafi vinnuveitandi hans litið svo á að um brottrekstrarsök væri að ræða og hafi hann þurft aðstoð lögmanns við að heimta starf sitt aftur.

Kröfu um vexti og dráttarvexti byggir stefnandi á ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 129.-131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi kveður að mat lögreglu hafi verið að rökstuddur grunur væri kominn fram um að stefnandi hefði gerst sekur um brot gegn 194. gr. almennra hegningarlaga og kveður það mat hafa verið byggt á því að stefnandi hafi haft umráð bifreiðarinnar UD- xxx umrædda nótt og fyrir hafi legið framburður vitnis sem statt hafi verið á Laugavegi kl. 4:30 á svipuðum slóðum um mann, sem hefði ávarpað vitnið á ensku og ítrekað boðið henni að aka henni heim. Lýsing vitnisins og brotaþola í meintu nauðgunarmáli hafi getað samrýmst því að um stefnanda væri að ræða í báðum tilvikum, þótt brotaþoli hefði ekki treyst sér til að þekkja meintan geranda af myndsakbendingu. Framburður stefnanda um ferðir sínar um nóttina hafi ekki verið í samræmi við framburð vitna. Stefnandi hafi neitað sök, en ekki þótt hafa fjarvistarsönnun. Samkvæmt upplýsingum frá fyrrverandi vinnuveitanda hafi stefnanda verið sagt upp starfi, m.a. vegna kynferðislegrar áreitni við kvenkyns samstarfsmenn sína. Stefndi kveður að rannsókn málsins hafi verið á frumstigi og rannsókn tæknideildar ólokið. Unnið hafi verið að öflun fjarskiptaupplýsinga og nauðsynlegt hafi verið að yfirheyra stefnanda frekar, sem og vitni. Að mati lögreglu hafi mátt ætla að ef stefnandi yrði látinn laus, ætti hann kost á að torvelda rannsókn málsins, með því að hafa áhrif á vitni, sem hugsanlega hefði þurft að yfirheyra. Rannsóknarhagsmunir hafi þannig krafist gæsluvarðhalds og jafnframt hafi legið fyrir að stefnandi var erlendur ríkisborgari með takmörkuð tengsl við landið. Hefði hugsanleg brottför hans af landi getað torveldað frekari rannsókn málsins. Af hálfu lögreglu hafi því krafa um gæsluvarðhald verið reist bæði á a- og b-lið 103. gr. laga um meðferð opinberra mála og hefði dómari fallist á að skilyrði laganna væru uppfyllt og úrskurðað stefnanda til að sæta gæsluvarðhaldi til 1. nóvember 2006 kl. 16.00. Stefndi mótmælir ályktunum stefnanda um að ætluð fjölmiðlaumræða og þrýstingur úr samfélaginu hafi átt einhvern þátt í aðgerðum lögreglu og kveður stefndi þær ályktanir fjarstæðukenndar. Stefndi kveður að ötullega hafi verið unnið að rannsókn málsins á meðan stefnandi sætti gæsluvarðhaldi. Rannsókn á farsíma stefnanda hafi leitt í ljós að hann hafði verið á ferðalagi um borgina um nóttina. Hafi fjarskiptagögnin bent til þess að stefnandi hefði verið í miðborginni og færst í áttina að Öskjuhlíð á svipuðum tíma og meint nauðgun hafi átt sér stað. Rannsókn á lífssýnum sem tekin voru af brotaþola á neyðarmóttöku hafi ekki leitt í ljós lífssýni sem nothæf hafi getað talist til DNA- kennslagreiningar í málinu. Ekki hafi þýtt að leita að lífssýnum í fatnaði stefnanda þar sem hann hafði allur verið nýlega þveginn. Leitað hafi verið að fingraförum í bifreiðinni án árangurs og aðeins hafi fundist örfá hársýni í og við hægra farþegaframsæti og hafi smásjárskoðun ekki leitt líkur að því að þau væru úr brotaþola, en ekki hafi verið unnt að útiloka að fyrirhuguð DNA-greining leiddi annað í ljós. Tekin hafi verið vitnaskýrsla af E 31. október kl. 12:08 og hafi hún borið að hún hafi unnið á veitingastaðnum Quisnos í Lækjargötu umrædda nótt. Hún kvaðst hafa verið að vinna til næstum kl. 08:00 umræddan morgun og kvað stefnanda hafa komið að sækja sig og C um kl. 7:50. Stefndi bendir á að tekin hafi verið vitnaskýrsla af brotaþola sama dag kl. 13:15. Hafi henni verið sýndar myndir af bifreiðinni UD-xxx

sem hún hafi talið að gæti verið bifreiðin þar sem meint nauðgun fór fram. Hún hafi ítrekað að hún væri ósátt við myndsakbendinguna og lét þess getið að þegar hún var í bílnum hafi verið spiluð einhvers konar léleg diskótónlist. Lögregluskýrsla hafi verið tekin af stefnanda 1. nóvember kl. 13:28. Hafi hann sagt að hann hefði engu við framburð sinn að bæta og sagðist ekki minnast þess að hafa hitt einhvern eftir að hann hafði ekið unnustu sinni í vinnuna og komið heim. Hafi honum verið kynntur framburður brotaþola fyrir lögreglu og kvaðst hann þá ekkert kannast við þetta mál. Honum hafi þá verið tjáð að stúlkan hefði lýst bifreiðinni vel og ýmislegt í lýsingunni stemmi við útlit bifreiðar hans. Hafi hann þá svarað: ,,Ég hef ekkert um það að segja. Ég spyr á móti að fyrst hún var svona þreytt og drukkin, hvernig gat hún þá lýst bifreiðinni. Vissi hún til dæmis hvaða tónlist var spiluð í bílnum“. Þar sem stefnanda hafi ekki verið kynnt nokkuð úr atvikalýsingu brotaþola, sem laut að tónlistarflutningi í bifreiðinni, hafi hann verið spurður um hvers vegna hann hafi haldið að tónlist hafi verið spiluð í bifreiðinni. Hafi hann þá svarað: ,,Ég bara spurði því mér finnst skrítið að hún hafi getað lýst öllu svo vel fyrst hún var svona þreytt og ölvuð“. Stefnanda hafi þá verið kynnt vitnaskýrsla B, en hún hafði borið um að henni hefði verið boðið far með bifreiðinni UD-xxx og að útlitslýsing hennar á þeim sem það gerði, stemmdi við útlit stefnanda. Neitaði stefnandi að tjá sig um þetta. Stefnandi kvaðst hafa haft á sér farsímann um nóttina og hafi honum þá verið kynnt að greinilega hafi komið fram í móttökusendum á höfuðborgarsvæðinu, að hann hafi verið á nokkru ferðalagi um borgina frá kl. 03:00 til 07:57. Hafi stefnandi ítrekað neitað að svara þessu. Hafi þá stefnanda verið tjáð að ljóst væri að hann hefði greint lögreglu rangt frá um ferðir sínar umrædda nótt og spurður um hvers vegna hann hefði gert það. Hafi þá stefnandi svarað: ,,Ég hef ekkert um það að segja. Þið verðið að spyrja stúlkuna að því“. Hafi þá stefnandi verið spurður hvort hann hefði hitt einhverja stúlku þessa nótt og haft samfarir við hana. Hafi hann svarað: ,,Ég neita að tjá mig um það. En ég spyr aftur hvaða tónlist var spiluð í bílnum“. Síðar í skýrslutökunni hafi hann verið spurður hvers vegna hann vildi fá upplýsingar um það hvaða tónlist hafi verið spiluð í bílnum og svarað: ,,Bara af því að ég er svo forvitinn að vita hvort hún muni svo vel eftir því eins og öðru“. Þá hafi stefnandi verið spurður hvort hann vildi breyta einhverju í framburði sínum varðandi það hvar hann hafi verið umrædda nótt og kvaðst hann ekki vilja það.

Stefndi kveður að með vísan til þess sem að framan greini fái ekki staðist þær staðhæfingar stefnanda að hann hafi sætt gæsluvarðhaldi að ósekju. Uppfyllt hafi verið lögmælt skilyrði til þess að úrskurða hann í gæsluvarðhald og síðar farbann og hafi verið nægilegt tilefni til þeirra aðgerða. Stefnandi hafi legið undir rökstuddum grun um kynferðisbrot. Hann hafi neitað sök og neitað að vita neitt um málið og neitað að tjá sig um mikilvæg atriði. Fyrir hafi legið samkvæmt rannsóknargögnum að stefnandi hafi greint lögreglu rangt frá um ferðir sínar umrædda nótt. Fjarskiptagögn hafi sýnt að stefnandi hafi verið á ferðalagi um miðborgina á tímabilinu kl. 03:00 til 07:57. Fyrir hafi legið að stefnandi hafi verið á bifreiðinni UD-xxx umrædda nótt og samkvæmt fjarskiptagögnum og framburðum C og E varð ráðið að hann hefði sótt þær um klukkan 08:00 um morguninn en ekki um sexleytið eins og hann hafi haldið fram. Ráða hafi mátt af skýrslu brotaþola, A, að henni hefði verið boðið far með svipuðum hætti og á svipuðum slóðum í miðborginni og ökumaður UD-xxx hafði áður boðið vitninu B fyrr um nóttina. Stefnandi hafi neitað að tjá sig um framburð vitnisins B. Þá hafi ummæli stefnanda um spilun tónlistar í bifreið hans, sem hann hafi viðhaft að fyrra bragði við skýrslutöku hjá lögreglu 1. nóvember 2006, komið heim og saman við framburð brotaþola um sama efni í skýrslutöku 31. október 2006.

Úrskurður héraðsdóms Reykjavíkur um að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi og gæsluvarðhaldsvist sú sem stefnandi sætti á grundvelli hans, hafi verið í einu og öllu lögmæt aðgerð sem helgast hafi af rannsóknarhagsmunum, sbr. a-lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Stefnandi hafi verið erlendur ríkisborgari með lítil tengsl við landið og því hafi verið hætta á að hann reyndi að komast úr landi til að komast hjá málssókn, eftir að hann var laus úr gæsluvarðhaldi. Krafa og úrskurður um farbann hafi því verið lögmæt og nauðsynleg sbr. 110. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála sbr. b-lið 103. gr. sömu laga. Stefnandi hafi fyrir sitt leyti fallist á þá kröfu og unað úrskurði dómara. Rannsókn málsins hafi verið haldið sleitulaust áfram meðan stefnandi sætti gæsluvarðhaldi. Stefnanda hafi mátt vera ljóst mikilvægi þess að skýra greinilega og undanbragðalaust frá, þannig að unnt væri að afla staðfestingar þess að rétt væri frá greint. Með framferði sínu hafi hann torveldað rannsókn málsins, sbr. lokamálslið 175. gr. laga nr. 19/1991. Leiði það til sýknu af öllum kröfum hans um bætur vegna gæsluvarðhalds og farbanns.

Bresti þannig með öllu skilyrði fyrir að stefnandi geti átt bótarétt samkvæmt 176. gr., sbr. 1. mgr. 175. gr. laga um meðferð opinberra mála. Veiti ákvæði stjórnarskrár og Mannréttindasáttmála ekki ríkari bótarétt en þau ákvæði.

Verði ekki á sýknukröfu fallist, gerir stefndi þá varakröfu að stefnukrafa verði stórlega lækkuð, m.a. vegna eigin sakar stefnanda. Þá beri að sýkna algerlega af kröfum stefnanda um miskabætur vegna farbanns sem stefnandi hafi sjálfur samþykkt. Því sé eindregið vísað á bug að stefndi verði gerður bótaábyrgur fyrir meintri umfjöllun fjölmiðla eða viðbrögðum vinnuveitanda stefnanda, sem ekkert liggi fyrir um, eða ætluðum mannorðsmissi stefnanda.

Niðurstaða.

Með bréfi Ríkissaksóknara 6. desember 2006 var málssókn á hendur stefnanda í máli þessu felld niður, sbr. 112. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og er krafa stefnanda um bætur byggð á 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, auk þess sem stefnandi vísar til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár nr. 33/1944 og ákvæða Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og almennra skaðabótareglna.

Með vísan til dómafordæma Hæstaréttar verða hvorki 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar né ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu skýrð svo að með þeim sé sakborningi veittur ríkari réttur til skaðabóta en fyrir er um mælt í ákvæðum XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Í máli þessu er krafist miskabóta, annars vegar vegna gæsluvarðhalds er stefnandi sætti frá 28. október 2006 til 1. nóvember s.á., og hins vegar vegna farbanns er stefnandi sætti frá 1. nóvember 2006 til 6. desember s.á.

Samkvæmt 176. gr. laga nr. 19/1991 má dæma bætur til handa sakborningi vegna gæsluvarðhalds og annarra aðgerða sem hafa frelsisskerðingu í för með sér aðrar en fangelsi, ef lögmælt skilyrði hefur brostið til slíkra aðgerða eða ef ekki hefur verið eins og á stóð nægilegt tilefni til slíkra aðgerða eða þær hafa verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt.

Stefnanda var með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur frá 28. október 2006 gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a- og b-liða 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991, til 1. nóvember s.á., þar sem ástæða þótti til að ætla að hann myndi torvelda rannsókn málsins og ástæða þótti til að ætla að hann myndi reyna að komast úr landi. Þegar úrskurður um gæsluvarðhald var kveðinn upp hafði stefnandi, sem er frá Úkraínu, verið yfirheyrður hjá lögreglu um sakarefnið. Hann hafði tjáð lögreglu að umrædda nótt hefði hann haft umráð bifreiðarinnar UD-xxx og sagt lögreglu rangt frá um ferðir sínar umrædda nótt.

Þá hafði vitnið B gefið skýrslu hjá lögreglu 27. október 2006, en hún skýrði lögreglu svo frá að maður á bifreiðinni UD-xxx hefði ávarpað hana á bjagaðri ensku og boðið henni far, á svipuðum slóðum og kærandi í hinu meinta nauðgunarmáli hafði þegið far af úkraínskum manni. Þá hafði vitnið C, sambýliskona stefnanda, einnig verið yfirheyrð hjá lögreglu.

Á meðan stefnandi sat í gæsluvarðhaldi fór fram húsleit á heimili hans og vitnið E, samstarfskona C var yfirheyrð 31. október 2006, en framburði þeirra C og E bar ekki saman við framburð stefnanda hjá lögreglu 27. október 2006, um tímasetninguna þegar stefnandi sótti þær til vinnu um morguninn.

Í yfirheyrslu 1. nóvember 2006 neitaði stefnandi að tjá sig um framburð vitnisins B, hann neitaði að tjá sig um framkomnar upplýsingar um notkun sína á farsíma umrædda nótt og spurður um það hvort hann hefði hitt einhverja stúlku umrædda nótt og haft við hana samfarir, neitaði hann að tjá sig og spurði um hvort stúlkan hefði greint frá því hvaða tónlist hefði verið spiluð í bifreiðinni.

Þá lýsti vitnið B útliti þess manns er bauð henni far, á svipaðan hátt og kærandi í hinu meinta nauðgunarmáli. Einnig bar lýsingu kæranda á innviðum bifreiðar þeirrar, þar sem hún kvað meinta nauðgun hafa átt sér stað, saman við innviði bifreiðarinnar UD-xxx.

Þegar allt framangreint er virt verður ekki talið að lögmælt skilyrði hafi brostið til gæsluvarðhalds stefnanda eða að b-liður 176. gr. laga nr. 19/1991 eigi við í málinu. Þá er það mat dómsins í ljósi ofangreinds að sá rökstuddi grunur sem kveðið er á um í 103. gr. laga nr. 19/1991 og lögregla studdi gæsluvarðhaldskröfu sína við, hafi styrkst fremur en veikst, er lögregla fór fram á farbann yfir stefnanda 1. nóvember 2006 og að stefnandi hafi með framburði sínum hjá lögreglu sínum stuðlað að þessum aðgerðum lögreglu. Þá var rannsókn fram haldið meðan stefnandi sætti farbanni.

Að öllu ofanrituðu virtu eru að mati dómsins ekki fyrir hendi í málinu bótaskyld atvik samkvæmt 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Rétt þykir, með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að málskostnaður falli niður.

Stefnandi fékk útgefið gjafsóknarleyfi 28. júní 2007 vegna reksturs málsins í héraði. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, B-kk-ef H-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem ákveðst, með hliðsjón af tímaskýrslu, 597.600 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, O-x-x S-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, B-kk-ef H-kk-ef héraðsdómslögmanns, 597.600 krónur.

I-kvk-nf E-kvk-nf