E-6567/2006

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 4. mars sl., að lokinni aðalmeðferð, var endurupptekið og flutt að nýju hinn 14. maí sl., þar sem lögmaður stefnanda lækkaði dómkröfur sínar. Málið var dómtekið að loknum munnlegum málflutningi, en það var höfðað fyrir dómþinginu af A-kk-þgf B-kk-þgf, Möðrufelli 9, Reykjavík, á hendur Samskipum hf., Kjalarvogi 7-15, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 26. október 2006, og til réttargæslu Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, a) að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 287.575 krónur, með 4,5% ársvöxtum frá 6. desember 2003 til 6. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Til vara, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 115.030 krónur með sama vaxtafæti og í aðalkröfu.

Þá krefst stefnandi þess, b) að stefndi verði dæmdur til þess að greiða sér 9.462.317 krónur, með 4,5% ársvöxtum frá 16. júlí 2003 til 26. október 2007 af 2.490.120 krónum, en af 9.462.317 krónum frá þeim degi til 6. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gerir stefnandi kröfu um að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 9.289.772 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 16. júlí 2003 til 26. október 2007 af 2.317.575 krónum, en af 9.289.772 krónum frá þeim degi til 6. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess c) að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 1.593.174 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 27. október 2003 til 8. desember 2004 af 409.375 krónum, en af 1.593.174 krónum frá þeim degi til 6. desember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst og málskostnaðar úr hendi stefnda, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi, Samskip hf., krefst aðallega sýknu að svo stöddu af kröfum stefnanda samkvæmt a) og b) lið dómkrafna stefnanda, og sýknu af kröfum stefnanda, samkvæmt c) lið dómkrafna hans. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Til vara krefst stefndi, Samskip hf., þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

II

Stefnandi varð fyrir þremur slysum við vinnu sína hjá stefnda, hinn 30. mars 1999, 16. júlí 2003 og 27. október 2003.

Tildrög slyssins 30. mars 1999 voru þau að verið var að afferma vöruflutningagám á athafnasvæði Landflutninga-Samskipa við Skútuvog, sem í voru dúkarúllur. Til verksins var notaður vörulyftari með þungum járn-teppaprjóni (belli) framan á göfflunum. Þegar stefnandi slasaðist hafi hann verið á gangi með fram gáminum. Stjórnandi lyftarans hafi ekki orðið var við stefnanda fyrr en hann hafi verið kominn fyrir hornið á gáminum og hafi hann þá ekki haft tíma til að vara hann við. Þungur járnprjónn lyftarans hafi fallið beint ofan á höfuð stefnanda, honum að óvörum. Stefnandi hafi rotast og verið fluttur með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans í Fossvogi, þar sem komið hafi í ljós að hann var með heilahristing. Stefnandi kveðst hafa verið með mjög slæman höfuðverk, verk í hálsi og stirðleika í nokkra mánuði á eftir. Um haustið 1999 hafi hann farið að fá slæma verki í mjóbak og niður í hægri fót ásamt dofa. Hafi hann verið sendur í sneiðmynd af mjóbaki á röntgenstofu Domus Medica 15. maí 2000, sem sýnt hafi verulegt slit ásamt bungandi brjóski á milli L3 og -L4, en þó ekki merki um brjósklos. Á milli L5-S1 hafi verið útbungandi brjósk miðlægt skagandi dálítið út en þó ekki merki um brjósklos. Þetta hafi lagast í langri sjúkraþjálfun og hjá kírópraktor. Einkenni frá mjóbaki og einkenni með leiðniverk niður í hægri fót komi þó enn af og til. Stefnandi kveðst þrisvar sinnum hafa fengið brjósklos frá haustinu 1999 fram á sumar árið 2000, sem hann tengi slysinu. Stefnandi kveðst hafa þurft að skipta um starf hjá fyrirtækinu vegna þeirra einkenna sem hann hafi haft í baki. Hafi hann hætt sem ófaglærður verkamaður um haustið 2000 og farið að sinna skrifstofustörfum í meira mæli. Stefnandi kveðst ekki hafa verið búinn að jafna sig eftir þetta slys þegar hann lenti í öðru slysi 16. júlí 2003. Tildrög þess slys hafi verið þau að stefnandi hafi, ásamt tveimur öðrum mönnum, verið að lesta úr skipi þegar verk- og vaktstjórinn, Á-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, hafi komið til stefnanda í miklu uppnámi og beðið hann um að koma með keðjur og kubba að tenglahúsinu. Þegar stefnandi hafi komið að húsinu hafi hann séð að gámur hafði lent á stórum lyftara og tekið framan af stýrishúsinu. Stjórnandi lyftarans hafi setið inni í lyftaranum en ekki komist út. Stefnandi hafi, ásamt fleirum, tekið til við að koma festingum fyrir á lyftaranum og síðan á gáminn til að lyfta honum frá. Þegar því hafi verið lokið hafi þeir þurft að færa annan gám. Til þess að komast upp á þann gám hafi verkstjórinn þurft að lyfta stefnanda upp. Stefnandi, sem staðið hafi við gámastæðuna, hafi séð hvar verkstjórinn kom akandi á gaffallyftaranum. Hafi honum fundist verkstjórinn taka snöggt af stað við enda stæðunnar og hafi hann brunað á lyftaranum fram hjá stefnanda. Hurðin á gaffallyftaranum hafi verið opin og hafi hún sveiflast út þegar lyftarinn hafi kippst áfram. Við þetta hafi stefnandi orðið á milli hurðarinnar og gámsins. Á þessum tíma hafi verkstjórinn ekki haft vinnuvélaréttindi til aksturs á lyftaranum. Stefnandi hafi komið á slysadeild Landspítala í Fossvogi um klukkustund eftir slysið. Í læknisvottorði kemur fram að hann hafi kvartað um verk í kringum hægra herðablað en einnig hafi hann verið með óþægindi í brjóstkassa vinstra megin og ofanvert í kvið vinstra megin. Hann hafi verið aumur yfir rifjum í vinstri síðu og hafi læknir talið líklegt að hann hefði hugsanlega rifbrotnað. Stefnandi hafi eftir þetta kvartað undan einkennum í hálsi, öxlum og baki, einnig einkennum í handleggjum og í líkamanum að öðru leyti. Stefnandi var frá vinnu eftir þetta í um tvær vikur.

Hinn 27. október 2003 varð stefnandi enn á ný fyrir slysi. Hann var þá ásamt öðrum manni hífður upp gámastæðu um borð í skipið A. Jurgens til þess að losa gámaskó og tína þá upp. Skipið sé venjulegt gámaskip, þar sem gámum er hlaðið á þilfar. Gámaskór hafi verið hafðir á milli gáma til að festa þann gám sem settur sé ofan á gáminn sem er undir. Að sögn stefnanda sé um að ræða þrjár hæðir af gámum í fimm gámastæðum á skipinu. Í hverri stæðu hafi verið um 6 gámar á breiddina og þrír á hæðina. Stefnandi og vinnufélagi hans hafi verið hífðir upp á fyrstu gámastæðuna til að tína upp lausa gámaskó, þ.e.a.s. búið var að taka eina hæð af gámnum og verið að taka lausa gámaskó. Er stefnandi hafi gengið eftir gámastæðunni og tínt upp lausa gámaskó hafi hann skyndilega runnið til á svellbunka sem þar hafi verið, en ekki átt að vera. Hafi þetta stafað af því að gám vantaði inn í röðina sem var ofan á þeim gámum sem stefnandi gekk eftir. Inn í bilið sem myndast hafi þar sem gáminn vantaði hafi fallið snjór sem myndað hafi svell á leið skipsins til landsins. Aðrir gámar sem stefnandi hafi gengið eftir hafi verið auðir. Er stefnandi hafi komið að þessu svæði hafi verið launhált svell og stefnandi runnið á því í myrkrinu og fallið og lent með hægri síðuna á gámakantinum, en dimmt hafi verið er atvikið átti sér stað. Stefnandi kvaðst hafa verið með talstöð og hafi talstöðin orðið á milli við fallið. Stefnandi kveðst hafa tilkynnt vaktstjóra um slysið er hann hafi komið í land skömmu síðar þar sem verkir hefðu ágerst. Stefnandi fór þá á slysadeild og við komu þangað kvartaði hann um verki í síðunni og yfir rifjasvæði neðan við hægri geirvörtu. Í læknisvottorði segir að stefnandi virðist töluvert þjáður af verk út í síðuna og í miðaxlarlínu. Hann hafi verið aumur yfir rifjum á þessu svæði. Við þreifingu á kvið hafi ekki verið eymsli yfir lifur eða milta og ekki neðar í kvið heldur. Hann hafi verið vægt þreifiaumur neðarlega í mjóbaki en engin merki um taugaskaða og útlimaskoðun verið eðlileg. Grunur sé um brot á rifjum, S22.3. Hann kvarti yfir höfuðverk og einbeitingarleysi. Einnig um einkenni frá hálsi, baki og öxlum og einkennin séu meiri hægra megin og leiði niður í handlegg. Hann finni til dofaeinkenna. Svefn sé lélegur og andleg einkenni nokkur. Honum finnist hann ekki vera sami maður nú og hann hafi verið fyrir slysin.

Stefnanda var vísað til dr. Þ-kvk-ef J. J-kvk-ef, sem mat ástand hans. Í mati hennar segir svo m.a.: „Það er skoðun undirritaðrar að A-kk-nf B-kk-nf hafi hlotið minnsta kosti vægan heilaskaða við vinnuslysið 1999. Meðvitundarmissir, óminni í kjölfar slyssins, heilahristingur, einkenni í miðtaugakerfi tilkomin eftir það slys og hinar taugasálfræðilegu niðurstöður eru hér nánast óhrekjandi staðreyndir þessu til staðfestingar.

Vitræn skerðing A-kk-ef kom einkum fram í taugasálfræðilega matinu sem stýritruflanir (dysexecutive syndrome) af völdum framheilaskaða og brautum honum tengdum sem og í seinkun á úrvinnslu boða (information processing) í heila, líklega vegna laskaðra taugasíma. Bradyphrenia A-kk-ef kom fram í nánast öllum tímamældum prófþáttum sem og í ýmsum öðrum prófverkefnum.

Stýritruflanir A-kk-ef koma einkum fram í skertri einbeitingu og marktækum erfiðleikum við að beita huganum, sértæku en alvarlegu minnistapi með skertri námstækni og þar með óhjákvæmilega minnkaðri námsgetu, sem og í vægum skorti á hugrænum sveigjanleika. Áformaminni A-kk-þgf virðist einnig lítt treystandi eftir slysið ef marka má frásögn eiginkonu hans, sem hann tekur undir.

Breytingar á geðslagi af líffræðilegum toga virðast ekki hafa átt sér stað hjá A-kk-þgf, en hann er áhyggjufullur og dapur vegna líkamsástands síns og breyttra aðstæðna. Hann ræður ekki lengur við það starf sem hann hafði áður vegna líkamseinkenna sinna og verkja, og honum finnst hann varla geta valdið nýju og auðveldara starfi vegna minnisskerðingar sinnar.

Önnur einkenni í miðtaugakerfi í kjölfar áverkans sem A-kk-nf hefur greint frá eru erfiður höfuðverkur, mikið birtuóþol, jafnvægisleysi, viðvarandi þreyta og þróttleysi.

Afleiðingar fyrrgreindra slysa, sem stefnandi varð fyrir voru metnar fyrst hinn 8. desember 2004 af lækni og lögfræðingi, síðan af örorkunefnd hinn 5. apríl 2005, svo af dómkvöddum matsmönnum hinn 17. nóvember 2005 og síðast með yfirmati dómkvaddra matsmanna hinn 26. október 2007. Ekki er ágreiningur um afleiðingar slysanna á heilsu stefnanda, en í yfirmatsgerð, sem dagsett er 26. október 2007, eða eftir að mál þetta var höfðað segir svo í niðurstöðum: „matsmenn telja að: 1. Læknisfræðilegir áverkar séu vegna

a. Slyssins þann 30. mars 1999: Hálstognunaráverki og vægur mjóbakstognunaráverki.

b. Slyssins þann 16. júlí 2003: Versnun á hálstognunaráverka með taugaleiðniverk, versnun á mjóbakstognunaráverka, kramningsáverki á brjóstkassa, kramningsáverki á axlar- og herðavöðva, áfallastreita.

c. Slyssins þann 27. okt. 2003: Versnun á einkennum kramningsáverka á brjóstkassa og versnun á kramningsáverka á axlar- og herðavöðva.

2. Varanlegur miski A-kk-ef B-kk-ef skv. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sé tólf af hundraði – 12%.

a. Slyssins þann 30. mars 1999, sbr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sé tólf af hundraði – 12%.

b. Slyssins þann 16. júlí 2003, sbr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sé þrjátíu af hundraði – 30%.

c. Slyssins þann 27. okt. 2003, sbr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sé fimm af hundraði – 5%.

3. Varanlegur miski A-kk-ef B-kk-ef skv. dönsku miskabótatöflunni sé vegna

a. Slyssins þann 30. mars 1999 sé fimmtán af hundraði – 15%.

b. Slyssins þann 16. júlí 2003 sé þrjátíuogþrír af hundraði – 33%.

c. Slyssins þann 27. okt. 2003 sé átta af hundraði – 8%.

4. Örorka A-kk-ef b-kk-ef skv. staðli Tryggingastofnunar sé engin vegna slysanna.

5. Varanleg örorka A-kk-ef B-kk-ef á grundvelli 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna:

a. Slyssins þann 30. mars 1999 sé 10 af hundraði 10%.

b. Slyssins þann 16. júlí 2003 sé fjörtíuogfimm af hundraði – 45%

c. Slyssins þann 27. október 2003 sé fimm af hundraði – 5%.“

III

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að við slysin hafi stefndi, Samskip hf., verið með gilda ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., sem viðurkennt hafi bótaskyldu á fyrstu tveimur slysunum en hafnað bótaskyldu á því þriðja, án nokkurs rökstuðnings.

Stefnandi byggir kröfur sínar vegna miska á fyrirliggjandi matsgerðum, sem séu að mestu samhljóða um miska stefnanda vegna þeirra áverka sem hann hafi fengið í slysinu hinn 30. mars 1999. Er byggt á því að stefnandi hafi hlotið 15% miska, en til vara 12%. Stefnandi byggir árslaunaviðmiðun við laun stefnanda árið 1999 að viðbættu 6% framlagi atvinnurekanda. Þá sé krafan hækkuð samkvæmt launavísitölu frá 1. janúar 2000 til 1. desember 2004.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að miski hans verði miðaður við 15 miskastig, 5 stiga viðbót og að hann eigi rétt á bótum miðað við höfuðstól miska eins og hann hafi verið á stöðugleikapunkti og ákvarðaður sé af réttargæslustefnda 5.751.500 krónur, þannig að gerð sé krafa um 5% af 5.751.500 krónum, sem sé 287.575 krónur. Til vara 2% af sama höfuðstól, sem sé þá 115.030 krónur, með ársvöxtum eins og tilgreint sé í dómkröfum og dráttarvöxtum frá 6. desember 2007, eða mánuði eftir að krafan hafi verið fram sett. Engar greiðslur komi til frádráttar þessum viðbótarkröfum. Dráttarvextir séu miðaðir við að kröfubréf á grundvelli yfirmatsins hafi verið sent félaginu hinn 6. nóvember 2007 og sé ársvaxtakrafan miðuð við ársvexti 4 ár aftur í tímann. Að öðru leyti séu þessar viðbótarkröfur vegna miska byggðar á yfirmatinu, en yfirmatsmenn meti miska vegna slyssins 12% samkvæmt íslensku miskatöflunum en 15% eftir dönsku miskatöflunum.

Þjáningabætur séu byggðar á fyrirliggjandi mötum og 3. gr. skaðabótalaga.

Annað fjártjón og sjúkrakostnaður sé bótaliður sem byggður sé á 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga og því, að stefnandi hafi strax orðið að leita lækninga eins og gögn málsins beri með sér og hafi hann einnig orðið fyrir útgjöldum vegna lyfjakaupa.

Varanleg örorka stefnanda hafi verið staðfest með yfirmati 10%. Stefnandi byggir á því að reikna ætti bætur þannig: 1.925.242 x 10 x 10. Lækkun vegna aldurs 12%=231.029 krónur. Hækkun bóta samkvæmt 2. ml. 2. mgr. 15. gr. eldri skaðabótalaga 1.925.242 kr. x lánskjaravísitala þegar bætur eru ákveðnar í nóvember 2007, lánskjaravísitala; 5491 deilt með lánskjaravísitölu á slysdegi, sem var 3643 stig, eða 1.925.242 x 5491/3643=3.221.055, verðbætur, eins og talað sé um í 15. greininni séu þannig fundnar: 3.221.055 – 1.925.242=1.295.813 krónur.

Hinn 13. apríl 2005 greiddi hið stefnda félag 3.078.838 krónur inná skuldina, sem stefnandi móttók með fyrirvara.

Stefnandi byggir dráttarvaxtakröfu sína á því, að hann hafi sett þessa kröfu fram 10. desember 2004 og byggt á sérfræðimati sem sótt hafi verið samkvæmt heimild í 10. gr. skaðabótalaga. Hið stefnda félag hafi beðið um álit örorkunefndar, sem staðfest hafi fyrra matið og meira til. Þá hafi stefnandi beðið um mat dómkvaddra matsmanna, sem einnig hafi staðfest þá kröfu stefnanda, sem sett hafi verið fram hinn 10. desember 2005.

Stefnandi hefur sundurliðað kröfu sína vegna slyssins 16. júlí 2003 með eftirgreindum hætti:

1) Miskabætur: 5.712.500 x 8% kr. 460.120

2) Bætur fyrir varanlega örorku

2.811.937 x 9,918 x 25% kr. 6.972.197

3) Annað fjártjón og sjúkrakostnaður kr. 30.000

4) Þjáningabætur kr. 183.820

5) Bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000

Samtals kröfur kr. 9.462.317

Um útreikning vegna þessarar kröfu vísar stefnandi til dómskjals nr. 42 og nr. 31, en stefnanda hafi verið greiddar bætur að fjárhæð 3.907.964 krónur á grundvelli 25 stiga miska og 20% varanlegrar örorku. Gerð sé krafa um viðbótarbætur miðað við 8% miska, þ.e. mismuninn á 25 og 33 miskastigum. Miðað sé við 45% varanlega örorku samkvæmt yfirmati. Krafist sé bóta samkvæmt 25% viðbótarörorku. Miðað sé við stöðugleikapunkt samkvæmt áliti örorkunefndar, en uppgjörið á dskj. nr. 42 sé miðað við álit örorkunefndar.

Stefnandi kveðst byggja bætur fyrir miska á yfirmatsgerð, eða 33%, en til vara að stefnandi hafi hlotið 30% varanlegan miska.

Bætur fyrir varanlega örorku sé miðuð við 45% varanlega örorku, eins og stefnandi hafi verið metinn við yfirmat. Miðað sé við 2.811.937 króna árslaunaviðmið.

Krafa stefnanda um annað fjártjón og sjúkrakostnað byggi á því að stefnandi hafi leitað mikið til lækna, sjúkraþjálfara og keypt lyf. Útgjöld í sambandi við það sé kostnaður sem falli undir annað fjártjón og sjúkrakostnað, svo sem akstur, komugjöld til lækna, símkostnaður og annað. Meta verði þetta að álitum, samkvæmt venju.

Þjáningabætur séu í samræmi við bótauppgjör réttargæslustefnda.

Stefnandi byggir kröfu sína um bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga á því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna stórfellds gáleysis verk- og vaktstjóra síns, Á-kk-ef I-kk-ef S-kk-ef, sem hafi ekki haft próf á lyftarann og því ekið réttindalaus. Hafi hann í miklu uppnámi nánast keyrt stefnanda niður, af ásetningi og sýnt af sér glannaskap og óforsvaranlega háttsemi, sem ekki sé í samræmi við ábyrga háttsemi gegns verk- og vaktstjóra. Eigi stefnandi, auk miskabóta samkvæmt 4 gr. skaðabótalaga, rétt á miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga.

Varakrafan sé miðuð við 30 miskastig, þ.e. 5 stiga viðbót. Hefur stefnandi sundurliðað hana með eftirgreindum hætti:

1) Miskabætur. 5.751.500x5% kr. 287.575

2) Bætur f. varanlega örorku 2.811.937x9,918x25% kr. 6.972.197

3) Annað fjártjón og sjúkrakostnaður kr. 30.000

4) Bætur skv. 26. gr. skaðabótalaga kr. 2.000.000

Samtals varakrafa kr. 9.289.772

Hinn 13. apríl 2005, hafi hið stefnda félag greitt stefnanda 4.655.463 krónur inn á umkrafðar bætur, sem stefnandi móttók með fyrirvara.

Einnig greiddi stefndi stefnanda sama dag 3.078.838 krónur, sem mótteknar hafi verið með fyrirvara.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. skaðabótalaga beri aðrir bótaþættir en bætur fyrir varanlega örorku 4,5% ársvexti frá tjónsdegi. Bætur fyrir varanlega örorku beri hins vegar vexti frá upphafsdegi metinnar örorku. Yfirmatið sé frá 26. október 2007 og gerð sé krafa um bætur fyrir varanlega örorku samkvæmt því. Ársvextir reiknast því af þeim bótalið frá 27. október 2007 til þess tíma er mánuður var liðinn frá því að krafa var gerð um bæturnar, sem hafi verið hinn 6. nóvember 2007 eða til 6. desember 2007, en frá þeim tíma sé krafist dráttarvaxta.

Í stefnu byggði stefnandi dráttarvaxtakröfu sína á því, að hann hafi sett þessa kröfu fram hinn 10. desember 2005.

Stefnandi byggir kröfu sína vegna slyssins 27. október 2003 á því, að slysið hafi orðið í tengslum við rekstur skipsins og falli ábyrgð útgerðarinnar á tjóni stefnanda undir 172. gr. siglingalaga og skaðabótalög nr. 50/1993. Megi rekja það til yfirlýsingar kaupskipaútgerða frá 6. maí 2001 um breytingar á kjarasamningi félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur, þar sem staðfest hafi verið, að slysabætur samkvæmt 172. gr. skuli ákvarðast á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Í kjölfarið hafi síðan fylgt samningur milli LÍÚ og Vélastjórafélags Íslands um þessi atriði. Ekki hafi hins vegar náðst að leysa deilur Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskisambands og Alþýðusambands Vestfjarða annars vegar og LÍÚ hins vegar, þannig að íslenska ríkið hafi komið að deilunni með lögum nr. 34/2001, sem skipuðu 3 menn í gerðardóm, sem m.a. hafi haft það hlutverk að leysa deiluna um slysatryggingu sjómanna almennt. Í úrskurði þessa gerðardóms frá 16. maí 2001 hafi síðan verið kveðið á um, að menn sem slösuðust í beinum tengslum við vinnu sína, samkvæmt 172. gr. siglingalaga, skyldu fá greiddar bætur á grundvelli lagi nr. 50/1993.

Til vara byggir stefnandi á, að slysið sé bótaskylt samkvæmt almennu skaðabótareglunni, enda verði það ekki rakið til óaðgæslu af hans hálfu, heldur til ófullnægjandi verkstjórnar og eftirlits samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, þ.á m. reglum um vinnuveitendaábyrgð og 21. gr., sbr. 23. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, auk ófullnægjandi aðstæðna á vinnustað. Engar viðvaranir eða leiðbeiningar hafi verið til stefnanda um þá hættu sem fyrir hendi gæti verið ofan á gámunum. Í þessu beri að líta til þess, að meðal mikilvægustu skyldna gegns og skynsams vinnuveitanda, og annarra þeirra sem hafa mannaforráð á vinnustöðu, sé að veita starfsmönnum tilsögn og leiðbeiningar og hafa eftirlit með vinnubrögðum þeirra. Stefnda hafi borið að móta verklagsreglur og viðhafa varúðarráðstafanir varðandi tilvik sem þetta, þegar rof sé á gámastæðu eða þegar efsta gámaröð er ekki full þannig að bleyta, snjór eða hálka myndist á leið skips til lands og liggi á yfirborði þess gáms sem næstefstur sé í gámastæðunni. Vinnuveitandi stefnanda beri sök á því tjóni stefnanda, á grundvelli reglna um vinnuveitendaábyrgð. Ljóst sé að veruleg hætta hafi stafað af gáminum sem svellbunki hafði myndast á vegna þess að rof hafi orðið í efstu röð gámastæðunnar og lítið þurft að bregða út af til að stórtjón yrði. Stefnandi hafi verið látinn fara upp á gáma í niðamyrkri að vetrarlagi alls óviðbúinn þessum aðstæðum. Augljóst sé að stórtjón geti orðið við fall á svellbunka ofan á gámastæðu. Verkstjóra hefði átt að vera ljós sú hætta sem fylgdi því þegar rof sé í efstu gámaröð eða þegar efsta gámaröð er ekki full þannig að næsta röð fyrir neðan sé ekki að öllu leyti varin fyrir úrkomu á leið til landsins. Hefði verkstjóra átt að vera ljós sú hætta sem fylgdi því að láta menn til starfa upp á slíka gámaröð, án þess að áður hefði verið gengið úr skugga um að hálka eða önnur hætta væri fyrir hendi, enda hávetur. Nauðsynlegt hafi verið að gera allar tiltækar ráðstafanir varðandi aðstæður á gáminum og leiðbeinina til að draga úr hættu á slysi þ.á m. að hafa það að verklagsreglu að kanna sérstaklega ástand þess gáms, sem ekki hafði verið varinn á leið til lands og setja leiðbeiningar til þess að draga úr hættu á slysi. Auðvelt hefði verið að koma í veg fyrir tjón með réttum varúðarráðstöfunum. Með því að hafa það að verklagsreglu að kanna ætíð fyrir fram hvort hálka sé á óvörðum gámi, salta, bera á sand eða í það minnsta að láta þá starfsmenn sem setja á upp á stæðuna til þess að vinna þar, vita fyrir fram um hugsanlega hættu. Verkstjóri þurfi að setja slíka verklagsreglu sérstaklega þegar verið sé að vinna í myrkri um hávetur. Starfsmönnum hjá stefnda hafi borið að láta stefnanda vita að rof væri í efstu gámaröð, áður en honum hafi verið lyft upp á gámastæðuna til að tína upp gámaskó. Byggir stefnandi á því, að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar í þessum efnum en það hafi orsakað slysið. Aðbúnaður á vinnustað hafi að auki verið ófullnægjandi, skort hafi á lýsingu sem gert hafi það að verkum að ógerlegt hafi verið fyrir stefnanda að sjá fyrir svellbunkann, eða að gera sér grein fyrir honum. Stefnandi kveður að ekki hafi verið frost og hvergi hálka eða ísing, hvorki ofan á gámunum né annars staðar, nema þar sem rof hafi verið í gámaröðinni, en það hafi stefnandi ekki vitað. Þá kveðst stefnandi byggja á því, að slysið hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins innan lögboðins frests og ekkert verið rannsakað. Allur halli af sönnunarskorti hvíli því á hinu stefnda félagi.

Stefnandi hefur sundurliðað endanlegar kröfur sínar samkvæmt þessum lið með eftirgreindum hætti:

Varanlegur miski 5.751.000 x 5% kr. 287.575

Bætur fyrir varanlega örorku

2.811.937 x 9,851 x 5% kr. 1.385.019

Annað fjártjón kr. 30.000

Þjáningabætur 1020 x 90 kr. 91.800

-bætur úr launþegatryggingu kr. (201.220)

Samtals krafa kr. 1.593.174

Allt að frádregnum 201.220 króna bótum úr launþegatryggingu, sem greiddar voru hinn 14. apríl 2005. Slys þetta hafi heldur ekki verið tilkynnt af vinnuveitanda til Tryggingastofnunar ríkisins, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 100/2007 og hafi því ekki fengist bætur þaðan, þrátt fyrir beiðni þar um. Þá nái læknisfræðileg örorka/miski ekki 10% þannig að stefnandi eigi ekki rétt á bótum frá Tryggingastofnun, samkvæmt 6. mgr. 34. gr. laga nr. 100/2007. Stefnandi geti því ekki átt rétt á bótum frá Tryggingastofnun vegna slyssins.

Tjón stefnanda samkvæmt skaðabótalögum vegna þessa slyss hafi verið metið í sérfræðimatsgerð. Stöðugleikapunktur hafi verið ákveðinn 27. janúar 2004 og þjáningabætur til þess tíma. Miski sé þar metinn 5% og varanleg örorka 5%. Samkvæmt undirmati dómkvaddra matsmanna sé stöðugleikapunktur 27. janúar 2007, varanlegur miski 5% og varanleg örorka 5%. Í yfirmati sé niðurstaðan sú sama, nema að samkvæmt dönsku töflunum sé varanlegur miski metinn 8%. Stöðugleikapunktur sé ákveðinn í yfirmati.

Miskabætur séu þannig útreiknaðar, að miðað sé við að höfuðstóll miska sé 5.751.500 krónur, sbr. dskj. nr. 42.

Árslaun séu þau sömu og miðað sé við varðandi bætur fyrir slysið hinn 16. júlí 2003, en stöðugleikapunktur sé í janúar 2004, eins og miðað sé við í dskj. nr. 42. Við útreikning sé síðan miðað við stuðulinn 9,918.

Þjáningabætur án rúmlegu séu reiknaðar í 90 daga. Miðað sé við ákvörðun þjáningabóta, sbr. dómskjal nr. 42, 1.010 krónur á dag.

Stefnandi kveðst vera fús til að samþykkja að frá umkröfðum bótum dragist væntanlegar bætur samkvæmt slysabótakafla almannatryggingalaga, kafla IV, sem áætlað sé að verði 500.000 krónur, en verði sú fjárhæð ekki samþykkt af stefnda byggir stefnandi á því, að slysið hafi ekki verið tilkynnt til Tryggingastofnunar ríkisins í samræmi við 1. mgr. 28. gr. almannatryggingalaga nr. 100/2007 og því beri stefndi sönnunarbyrði um þennan þátt málsins. Stefnandi hafi leitað úrlausnar hjá Tryggingastofnun með bætur vegna ofangreindra slysa, en fengið þau svör að slysin hafi ekki verið tilkynnt þangað. Þá nái læknisfræðileg örorka/miski ekki 10% þannig að stefnandi eigi ekki rétt á bótum frá Tryggingastofnun samkvæmt 6. mgr. 34. gr. laga nr. 100/2007. Stefnandi geti því ekki átt rétt á bótum frá Tryggingastofnun vegna slyssins.

Stefnandi kveður kröfu um miskabætur vera byggða á 4. gr. skaðabótalaga og niðurstöðu dómkvaddra matsmanna.

Bætur fyrir varanlega örorku var í stefnu byggð á mati dómkvaddra matsmanna og árslaunum stefnanda þrjú ár fyrir slysið, að viðbættri hækkun samkvæmt launavísitölu til janúar 2004, í endanlegum dómkröfum. Áður í stefnu hafði verið miðað við launavísitölu í október 2006. Dráttarvaxta af þessum kröfulið er krafist frá þingfestingu málsins.

Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, og almennra ólögfestra reglna um skaðabætur, þ.á m. reglna um vinnuveitendaábyrgð. Einnig vísar stefnandi til meginreglna vátryggingaréttar, laga nr. 117/1993, siglingalaga og laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

Krafist er 4,5% ársvaxta af miska, þjáningabótum og bótum fyrir annað fjártjón frá slysdegi til 8. desember 2004, en samkvæmt sérfræðimatinu séu miski og örorka metin á sama veg í því mati og í undirmati og yfirmati. Krafist sé 4,5% ársvaxta af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til 6. desember 2007, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína vegna tveggja fyrri slysanna á því að það tjón sem stefnandi hafi orðið fyrir hafi verið gert upp að fullu samkvæmt kröfu stefnanda og eigi hann því engar frekari kröfur á hendur stefndu. Sýknukröfu sína vegna þriðja slyssins byggir hann á því að annars vegar hafi verið um óhappatilviljun að ræða sem engum sé um að kenna og hins vegar hafi slysið orðið vegna aðgæsluleysis og eigin sakar stefnanda.

Málsástæður stefnda vegna fyrsta slyssins:

Samkvæmt álitsgerð örorkunefndar og matsgerð dómkvaddra matsmanna séu þjáningabætur án rúmlegu metnar í rúma sex mánuði. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi greitt stefnanda 183.820 krónur, eða 182 dagar x 1.010 krónur, vegna þessa. Ómögulegt sé að sjá hvernig stefnandi ætli að rökstyðja kröfu um þjáningabætur í 210 daga með vísan til fyrrgreindrar álitsgerðar og matsgerðar. Verði að telja að þar sé um misskilning að ræða hjá stefnanda. Þá sé viðmiðunarfjárhæð stefndu hærri en viðmiðunarfjárhæð stefnanda.

Samkvæmt álitsgerðinni og matsgerðinni hafi varanlegur miski stefnanda verið metinn 10% vegna fyrsta slyssins. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda 575.150 krónur, eða 5.751.500 krónur x 10%, vegna þess. Sé það hærri fjárhæð en fram komi í kröfugerð stefnanda.

Samkvæmt álitsgerðinni og matsgerðinni hafi varanleg örorka verið metin 10%. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda 1.941.977 krónur, eða 2.504.884 krónur x 10 x 10% - 12% aldurslækkun, vegna þessa. Stefnandi fari aftur á móti fram á greiðslu að fjárhæð 3.398.320 krónur vegna 10% fjárhagslegrar örorku. Telur stefndi að krafa um varanlega fjárhagslega örorku sé að fullu greidd og að misskilnings gæti hjá stefnanda við útreikning bóta.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem verið hafi í gildi á slysdegi, segi að árslaun teljist vera heildaratvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir þann dag er tjón hafi orðið. Tekjur ársins 1998 hafi, samkvæmt skattframtali stefnanda, verið 1.816.266 krónur, en uppreiknaðar að teknu tilliti til 6% greiðslu í lífeyrissjóð séu viðmiðunartekjur stefnanda 1.925.242 krónur. Samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 15. gr. sömu laga skuli bætur fyrir varanlega örorku umreiknaðar miðað við breytingar á lánskjaravísitölu frá því að tjón varð, 3627 stig, og þar til bótafjárhæð er ákveðin, 4719 stig. Sé árslaunaviðmið til útreiknings bóta því 2.504.884 krónur.

Samkvæmt 6. gr. sömu laga skuli meta bætur til fjárhæðar sem nemi tíföldum árslaunum, margfölduðum með örorkustigi. Örorkubætur til stefnanda séu því að fjárhæð 2.504.884 krónur, eða 2.504.884 krónur x 10 x 10%.

Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. sömu laga skuli örorkubætur lækkaðar um 1% af bótafjárhæð fyrir hvert aldursár frá 26 til 45 ára. Stefnandi hafi verið 37 ára þegar slysið varð og beri því að lækka fjárhæð örorkubóta til hans um 12%, eða um 300.586 krónur. Örorkubætur séu því rétt ákvarðaðar, að fjárhæð 2.204.297 krónur.

Samkvæmt 2. málslið 4. mgr. 5. gr. sömu laga skuli greiðslur frá samnings- eða lögbundinni atvinnuslysatryggingu launþega dregnar frá skaðabótakröfu hans á hendur vinnuveitanda þeim sem slysatrygginguna greiddi. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda 262.320 krónur auk vaxta vegna slysatryggingar launþega Því eigi sú greiðsla að koma til frádráttar örorkubótum sem eigi því að nema 1.941.977 krónum líkt og stefnanda hafi þegar verið greitt 14. apríl 2005.

Stefndi mótmælir kröfugerð stefnanda. Í fyrsta lagi þar sem árslaunaviðmið sé rangt, en stefnandi miði við tekjur þess árs sem hann hafi orðið fyrir slysinu. Krafa vegna þjáningabóta byggist á greiðslum í 210 daga, en álitsgerð örorkunefndar og matsgerð dómkvaddra matsmanna telji rétt að miða við 182 daga. Kröfu um annað fjártjón/sjúkrakostnað er mótmælt sem ósannaðri. Því er einnig mótmælt að stefnandi dragi ekki frá greiðslur úr samningsbundinni slysatryggingu, auk þess sem ekki sé tekið tillit til frádráttar vegna aldurs stefnanda. Stefndi mótmælir og fjárhæðum sem koma eigi til frádráttar kröfu stefnanda, enda hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt hærri fjárhæð til stefnanda, sem fram komi í frádráttarlið kröfugerðar stefnanda. Stefndi mótmælir einnig vaxtakröfu stefnanda, en krafa um vexti fyrnist á fjórum árum, sbr. lög nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Stefndi mótmælir sérstaklega upphafsdegi dráttarvaxtaútreiknings stefnanda. Dráttarvexti á skaðabótakröfu eigi ekki að reikna fyrr en einum mánuði eftir að lögð sé fram endanleg sundurliðuð krafa. Svo hafi ekki enn verið gert, enda hafi stefnandi höfðað málið með fyrirvara um að yfirmats verði krafist.

Slys 16. júlí 2003

Samkvæmt álitsgerð örorkunefndar séu þjáningabætur án rúmlegu metnar í 182 daga, en samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna í 101 dag. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda 183.820 krónur, eða 182 x 1.010 krónur, vegna þessa þáttar. Sé það hærri fjárhæð en fram komi í kröfugerð stefnanda í stefnu.

Samkvæmt álitsgerðinni og matsgerðinni hafi varanlegur miski verið metinn 25%. Hinn 14. apríl 2005 hafi réttargæslustefndi greitt stefnanda 1.437.875 krónur, eða 5.751.500 krónur x 25%, vegna þessa. Sé það hærri fjárhæð en fram komi í kröfugerð stefnanda í stefnu.

Samkvæmt álitsgerðinni hafi varanleg fjárhagsleg örorka verið metin 20%, en samkvæmt matsgerðinni hafi hún verið metin 25%. Að kröfu stefnanda hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt honum 5.577.758 krónur, eða 2.811.937 krónur x 9,918 x 20% vegna varanlegu örorkunnar.

Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 segi að árslaun teljist vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Stefnandi hafi verið 42 ára 8 mánaða og 14 daga gamall þegar stöðugleikapunkti var náð. Samkvæmt 6. gr. laganna sé stuðull sem margfalda skuli með því 9,918.

Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. sömu laga skuli draga frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns meðal annars greiðslur frá almannatryggingum launþega. Miðað við metna örorku stefnanda reiknist stefnda til að örorkubætur Tryggingastofnunar ríkisins til stefnanda eigi að vera 2.000.000 króna, auk þess sem stefnandi hafi fengið greiddar 762.733 krónur úr launþegatryggingu, hinn 14. apríl 2005. Báðar þessar fjárhæðir skuli daga frá bótum vegna varanlegrar örorku. Heildargreiðsla sem réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., hafi greitt stefnanda hafi því verið 2.815.025 krónur, eða 5.577.758 krónur – 2.000.000 króna– 762.733 krónur.

Þess beri að geta að með matsgerð dómkvaddra matsmanna hafi varanleg fjárhagsleg örorka stefnanda verið hækkuð í 25%. Einhverra hluta vegna hafi aldrei komið krafa frá stefnanda um hækkun bóta vegna þessa. Hinn 3. janúar 2007 hafi verið haft samband símleiðis við lögmann stefnanda og honum boðin, f.h. umbjóðanda síns, greiðsla sem nemi þeim 5% sem varanleg fjárhagsleg örorka stefnanda hafi hækkað um, að frádregnum bótum frá Tryggingastofnun ríkisins og úr fyrrgreindri launþegatryggingu. Hafi lögmaður stefnanda upplýst að hann vildi ekki ljá máls á frekari greiðslum að svo stöddu, þar sem hann biði svars gjafsóknarnefndar varðandi greiðslu kostnaðar vegna mögulegs yfirmats. Réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., sé tilbúið að greiða stefnanda, hvenær sem þess verði krafist, viðbótargreiðslu, sem nemi fyrrgreindum 5%. Stefndi telur að krafa stefnanda vegna varanlegrar fjárhagslegrar örorku sé að fullu greidd, fyrir utan fyrrgreind 5%, sem standi til boða um leið og stefnandi vilji taka við þeim.

Stefndi mótmælir kröfugerð stefnanda að öðru leyti. Kröfu stefnanda um greiðslu fyrir annað fjártjón/sjúkrakostnað sé mótmælt sem ósannaðri.

Stefndi mótmælir því, að stefnandi dragi ekki frá í kröfu sinni greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins og úr samningsbundinni slysatryggingu, enda meginregla í skaðabótarétti að draga beri frá bætur frá þriðja aðila, nema lög standi til annars.

Einnig er því mótmælt að krafa um bætur vegna varanlegs miska sé miðuð við danska miskabótatöflu, enda gildi á Íslandi íslensk lög og reglur en ekki danskar.

Stefndi mótmælir og kröfu stefnanda um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga, að fjárhæð 2.000.000 króna. Samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga sé heimilt að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur líkamstjóni greiða miskabætur til þess sem misgert var við, en þetta eigi ekki við um stefnanda.

Verk- og vaktstjóri stefnanda, Á-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, hafi keyrt umræddan lyftara er óhappið varð. Hann hafi ekki haft vinnuvélaréttindi, en hafi upplýst í lögregluskýrslu að hann hefði áður keyrt lyftara. Af lögregluskýrslunni sjáist að um óhapp hafi verið að ræða sem tengist á engan hátt stórfelldu gáleysi og hvað þá heldur ásetningi, eins og stefnandi láti liggja að. Sönnunarbyrði um annað hvíli alfarið á stefnanda. Þá hafi Lögreglustjórinn í Reykjavík fellt niður mál á hendur Á-kk-þgf með vísan til 112. gr. laga nr. 19/1991, sem bendi til þess að slysinu hafi ekki verið valdið af stórfelldu gáleysi eða ásetningi.

Einnig mótmælir stefndi fjárhæðum sem koma eigi til frádráttar kröfu stefnanda, enda hafi réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greitt stefnanda hærri fjárhæð en fram komi í frádráttarlið kröfugerðar hans.

Stefndi mótmælir sérstaklega upphafsdegi dráttarvaxtaútreiknings. Dráttarvexti af skaðabótakröfu eigi ekki að reikna fyrr en einum mánuði eftir að lögð hafi verið fram endanlega sundurliðuð krafa. Svo hafi ekki verið gert, enda hafi stefnandi höfðað málið með fyrirvara um að yfirmats yrði krafist.

Slysið 27. október 2003.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að stefndi, eða starfsmenn hans, eigi enga sök á slysi stefnanda, sem alfarið megi rekja til gáleysis hans sjálfs og óhappatilviljunar. Sönnunarbyrði um skaðabótaábyrgð stefndu sé alfarið á hendi stefnanda.

Stefndi mótmælir því að stefnandi, sem starfað hafi sem hafnarverkamaður hjá stefnda, Samskipum hf., og hafi komið að losun gáma af fjölda skipa sem lagst hafi við höfn, sé samkvæmt skilningi siglingalaga ráðinn í skipsrúm hjá hverju og einu skipi sem hann losi gáma af. Það standist ekki skoðun og sé því mótmælt. Að auki hafi stefnandi verið hafnarverkamaður og því ekki starfsmaður útgerðarmanns, líkt og siglingalög geri að skilyrði. Fyrrgreind sérregla siglingalaga eigi því ekki við í tilfelli stefnanda.

Stefndi kveður stefnanda, stóran hluta af starfsævi sinni, hafa unnið sem verkamaður og í fiskvinnslu. Hann hafi til fjölda ára unnið við lestun og losun vöruflutningabíla hjá Landflutningum í Reykjavík. Árið 2002 og allt til 23. október 2003 hafi stefnandi starfað sem verkamaður á hafnarbakka, m.a. við lestun og losun skiplesta á þilfari og við þrif á lest skipa með háþrýstidælum. Stefnandi hafi því haft mikla reynslu af lestun og losun gáma. Stefnanda hafi því átt að vera vel kunnugt að ætíð sé hætta á því að yfirborð gáma geti verið hált, hvort sem er vegna bleytu eða annars. Stefnanda hafi einnig mátt vera kunnugt að oft og tíðum komi rof í gámastæður. Liggi það því í hlutarins eðli að varlega þurfi að fara ofan á gámum skipa.

Ekkert liggi fyrir í málinu um að á umræddum gámi hafi verið svellbunki, enda hafi stefnandi ekki tilkynnt um slysið fyrr en hann hafi komið í land og þá hafi verið búið að losa gáma af skipinu. Vegna þessa sé því mótmælt að svellbunki hafi verið á umræddum gámi, en sönnunarbyrðin um það hvíli alfarið á hendi stefnanda. Stefndi mótmælir því að hann beri hallann af sönnunarskorti, þar sem slysið hafi ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins, enda ómögulegt að rannsaka slysstað þegar búið hafi verið að afferma skipið og sé þar við stefnanda að sakast.

Er slysið varð hafi vindhraði verið um 11 m/s og haglél. Líkur séu því á að haglélið hafi valdið því að yfirborð gámanna hafi verið hált en ekki svellbunki á einum gámnum. Stefndi telur að vegna eðlis starfa stefnanda og reynslu hans hafi ekki þurft að vara hann sérstaklega við hættu sem kynni að myndast við losun gáma af skipsþilfari. Eðli máls samkvæmt geti gámar, en þeir séu úr stáli, verið hálir og hafi stefnandi mátt vita það, enda hafi verið haglél og nokkur vindur á umræddum degi. Ekki sé því við verkstjóra að sakast varðandi slysið þó að hann hafi ekki varað stefnanda sérstaklega við því að gámarnir gætu verið sleipir.

Að mati stefnda sé það ekki það flókið eða hættulegt að taka gámaskó af vöruflutningagámum að slíkt útheimti sérstakar öryggisráðstafanir, kennslu eða lýsingu, umfram þá lýsingu sem verið hafi til staðar, svo sem stefnandi haldi fram. Eigi tilvísanir stefnanda til 21. gr., sbr. 23. gr. laga nr. 46/1980 því ekki við hér. Ekki sé því við stefndu að sakast um slysið.

Ljóst sé hins vegar af lýsingu stefnanda, að hann hafi ekki sýnt af sér næga aðgæslu við losun á gámskóm af gámum, umræddan dag. Stefnandi hafi mátt vita, í ljósi reynslu sinnar og veðuraðstæðna, að gámarnir kynnu að vera sleipir. Hafi honum því borið að sýna ýtrustu varkárni við verk sitt. Stefnandi hafi hins vegar ekki gætt sín sem skyldi er hann gekk út á umræddan gám og því runnið til. Sé slysið eingöngu að rekja til þess og þeirrar óhappatilviljunar að hann skyldi detta á talstöð er hann hafi geymt við hægri síðu sína. Verði stefnandi því að bera tjón sitt sjálfur, fyrir utan þær bætur sem honum hafi verið greiddar úr slysatryggingu launþega.

Í starfi stefnanda sem hafnarverkamanns felist ákveðin áhætta, en hægt sé að takmarka hana verulega með eðlilegri varkárni. Stefndi hafi ekki átt þess kost að koma í veg fyrir slysið og beri því ekki ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi sannanlega orðið fyrir. Hefðu áverkarnir væntanlega orðið minni ef stefnandi hefði ekki haft umrædda talstöð við hægri síðu sína. Ekki sé hægt, á grundvelli sakarreglunnar, að gera stefnda ábyrgan fyrir því.

Þá verði stefnda ekki metið það til sakar að hafa ekki fyrirfram og áður en stefnanda var sendur til verksins, kannað alla gáma á skipinu sérstaklega, en það hafi ekki verið hægt nema með því að senda annan mann á undan stefnanda. Til þess beri að líta að stefnanda sé reynslumikill og með starfsreynslu í aflestun gáma. Eigi vinnuveitendur að geta treyst því að stefnandi kynni fótum sínum forráð, sé sjálfur fulltrúi vinnuveitanda síns á staðnum og geri honum viðvart sé þar þörf úrbóta á vinnuöryggi og vinnuaðstæðum. Hefði stefnandi sýnt af sér eðlilega aðgát hefði hann getað varast hættuna.

Stefndi vilja geta þess, að Vinnueftirlit ríkisins hafi ekki gert athugasemdir við vinnuaðstæður hafnarverkamanna við losun á gámum, auk þess sem ekki hafi komið fram óskir, hvorki frá stefnanda sjálfum né öðrum starfsmönnum, um breytt verklag frá því sem nú sé eða frekari öryggisráðstafanir.

Varakröfu sína varðandi fyrri tvö slysin byggir stefndi á því, að krafa stefnanda sé allt of há, auk þess sem vexti beri fyrst að reikna frá dómsuppsögu. Vísist þar um til málsástæðna hér að framan. Hvað varði þriðja slysið heldur stefndi því fram að það sé að stærstum hluta að rekja til eigin sakar stefnanda og verði hann að bera tjón sitt sjálfur í hlutfalli við þá sök. Þá beri að lækka stefnukröfur, en þeim sé mótmælt sem of háum, auk þess sem innborganir séu hærri en fram komi í stefnukröfu.

V

Ágreiningur máls þessa lýtur að þremur slysum sem stefnandi varð fyrir við vinnu sína hjá stefnda, hinn 30. mars 1999, 16. júlí 2003 og 27. október 2003. Slasaðist stefnandi það alvarlega að hann hlaut örorku af, sem metin hefur verið til örorkustigs af örorkunefnd, dómkvöddum matsmönnum og dómkvöddum yfirmatsmönnum.

Í málinu er ekki deilt um bótaskyldu stefnda vegna slysanna 30. mars 1999 og 16. júlí 2003, en stefndi hefur hafnað bótaskyldu vegna slyssins 27. október 2003. Ágreiningur aðila lýtur og að útreikningi bóta og hvort greiðslur frá almannatryggingum eigi að koma þar til frádráttar.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu vegna fyrsta slyssins, þ.e. 30. mars 1999, á því, að réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., hafi þegar greitt stefnanda allar þær bætur sem honum ber vegna slyssins árið 1999. Í endanlegri kröfugerð stefnanda hinn 14. maí sl., er einungis gerð krafa á hendur stefnda vegna miska.

Eins og að framan hefur verið rakið var örorka stefnanda metinn yfirmati eftir að mál þetta var höfðað og stefndi skilaði greinargerð. Með yfirmati var varanlegur miski stefnanda metin 12% samkvæmt íslenskum miskatöflum, en 15% samkvæmt dönskum miskatöflum. Réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., hefur þegar greitt stefnanda bætur vegna 10% varanlegs miska, samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga. Hefur stefndi hafnað þeirri kröfu hans að örorka skuli ákveðin samkvæmt danskri miskabótatöflu.

Þegar af þeirri ástæðu að í málinu er deilt um útreikning bóta samkvæmt íslensku skaðabótalögunum, og stefnandi byggir kröfur sínar á þeim grundvelli, verður við ákvörðun örorku ekki byggt á danskri framkvæmd. Stefndi hefur ekki mótmælt framlögðu yfirmati um örorku stefnanda, en fyrir liggur að varanlegur miski stefnanda hefur verið metinn 12%. Samkvæmt útreikningi réttargæslustefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., eru því ógreiddar til stefnanda 115.030 krónur, eins og varakrafa stefnanda í a) lið hljóðar upp á. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda þá fjárhæð ásamt vöxtum. Mál þetta var höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 26. október 2006. Er fallist á það með stefnda, að vextir, sem á bótakröfuna hafa fallið fyrir 26. október 2002 séu fyrndir, samkvæmt 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Verður því stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda vexti af áðurgreindri fjárhæð eins og krafist er í endanlegri kröfugerð hans, eða frá 6. desember 2003 til 6. desember 2007, en dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, en þá var mánuður frá því að krafa um bætur var sett fram samkvæmt yfirmati.

Koma næst til skoðunar kröfur stefnanda vegna slyssins 16. júlí 2003. Hefur stefndi viðurkennt bótaskyldu vegna þess slyss stefnanda, en ágreiningur er um fjárhæð bóta. Byggir stefndi kröfur sínar m.a. á því, að greiðslur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum, sem stefnandi kunni að eiga rétt á eigi að koma til frádráttar.

Á þeim tíma er stefnandi varð fyrir slysinu 16. júlí 2003 hafði skaðabótalögum nr. 50/1993 verið breytt með lögum nr. 37/1999, sem tóku gildi 1. maí 1999, þar sem m.a. er gert ráð fyrir að til frádráttar bótum komi greiðslur af félagslegum toga, sem komi í hlut tjónþola vegna örorkunnar. Hefur Hæstiréttur í dómum sínum skýrt það svo, að bætur frá almannatryggingum, sem tjónþolar eiga rétt til, komi til frádráttar bótagreiðslum og þær skuli reiknast til eingreiðsluverðmætis á viðmiðunarpunkti.

Hefur stefnandi ekki upplýst um rétt sinn til bóta frá almannatryggingum og sagt að það sé honum ómögulegt, þar sem stefndi, Samskip hf., hafi ekki enn tilkynnt slysið til Tryggingastofnunar ríkisins. Samkvæmt 23. gr. laga nr. 117/1993, um almannatryggingar, sem gildi voru er umrætt slys bar að höndum, nú 28. gr. laga nr. 100/2007, ber atvinnurekanda að senda tilkynningu um slys, sem ætla má að sé bótaskylt samkvæmt lögunum, til Tryggingastofnunar ríkisins. Samkvæmt sömu lagagrein ber hins vegar hinum slasaða, sem gera vill kröfu vegna slyssins, að fylgjast með því að tilkynningaskyldunni sé fullnægt. Er það því einnig á ábyrgð stefnanda að tilkynning um slysið berist stofnuninni.

Kröfur sínar um bætur byggir stefnandi á skaðabótalögum og gerir í máli þessu kröfu á hendur stefnda til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Ber honum því að upplýsa um öll þau atriði sem áhrif geta haft á útreikning bótanna og hann getur sannanlega upplýst um, til þess að dómur verði lagður á það hvort honum beri sú fjárhæð, sem hann krefur stefnda um. Með því að leggja ekki fram umbeðin gögn er krafa stefnanda það óljós og málatilbúnaður hans svo óskýr að samræmist ekki meginreglu einkamálalaga nr. 91/1991, um skýran og glöggan málatilbúnað. Verður við svo búið ekki unnt að leggja efnisdóm á málið. Ber því með vísan til e- liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, að vísa kröfum hans samkvæmt b) lið dómkröfu frá dómi ex officio.

Næst kemur þá til skoðunar krafa stefnanda á hendur stefnda vegna slyss er hann varð fyrir hinn 27. október 2003, er stefnandi rann til á svellbunka sem myndast hafði á gámastæðu um borð í leiguskipinu A. Jurgens, þar sem hann var að tína upp lausa gámaskó. Byggir stefnandi aðallega á því að stefndi beri að greiða sér bætur á grundvelli 172. gr. siglingalaga, en þar segir: „Útgerðarmaður ber ábyrgð á kröfum vegna lífs- eða líkamstjóns þeirra sem ráðnir eru í skiprúm hjá honum hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi var staddur á skipi eða vann í beinum tengslum við rekstur skips enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfa í þágu skips. Lækka má fébætur eða láta þær niður falla ef sá, sem fyrir slysi eða tjóni varð, sýndi vítavert gáleysi sem leiddi til slyssins eða tjónsins.“ Þegar af þeirri ástæðu að stefnandi var ekki ráðinn í skipsrúm er umdeilt slys varð getur áðurgreind lagagrein ekki átt við um bótaskyldu stefndu gagnvart stefnanda.

Stefnandi byggir og á því að slysið verði rakið til ófullnægjandi verkstjórnar og eftirlits stefnda, Samskipa hf. Stefnandi hefur lýst aðstæðum á slysstað svo í stefnu, að rof hafi verið í efstu röð gámastæðunnar, eða efsta gámaröðin hafi ekki verið full, þannig að bleyta, snjór eða hálka hafi myndast á leið skipsins til lands, er legið hafi á yfirborði þess gáms sem næstefst hafi verið í gámastæðunni. Þá hafi verið niðamyrkur og vetur.

Stefnandi starfaði sem hafnarverkamaður hjá stefnda, er slysið varð. Er ekkert það fram komið í málinu að aðstæður þær sem stefnandi lýsir hafi verið óvenjulegar þó svo efsta gámaröðin hafi ekki verið full og hálka hafi myndast. Verður því við úrlausn málsins lagt til grundvallar, að stefnandi hafi verið fullfær um að meta slysahættu við þessar aðstæður og að öðrum starfsmönnum stefnda verði ekki gefið að sök að svellbunki varð á leið hans, eða að þeim hafi borið að kanna aðstæður. Samkvæmt þessu verður ekki talið að stefnandi hafi sýnt fram á, að slysið verði rakið til yfirsjónar eða vanrækslu manna, sem stefndi beri ábyrgð á. Þá liggur ekki fyrir að aðbúnaður á vinnustað hafi verið ófullnægjandi og í andstöðu við lög nr. 46/1980, um aðbúnað, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Brestur því skilyrði til að leggja á stefnda fébótaábyrgð á slysinu og afleiðingum þess, og verður hann því sýknaður af kröfum stefnanda samkvæmt þessum kröfulið.

Eftir niðurstöðu málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður, að öðru leyti en því að stefndi greiði stefnanda hluta af kostnaði hans við öflun yfirmats, eða 400.000 krónur.

Stefnandi fékk gjafsókn með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, sem dagsett er 19. janúar 2007. Gjafsóknin var takmörkuð við greiðslu réttargjalda, lögmannsþóknunar og undirmatsgerðar. Gjafsóknarkostnaður stefnanda þykir, með hliðsjón af niðurstöðu málsins, hæfilega ákveðinn 1.270.800 krónur, þar af málflutningsþóknun lögmanns stefnanda 800.000 krónur og útlagður kostnaður 470.800 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Dómkröfu stefnanda, A-kk-ef B-kk-ef, vegna slyss 16. júlí 2003, í b-lið dómkröfu hans, er vísað frá dómi.

Stefndi, Samskip hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A-kk-ef B-kk-ef, vegna slyss 27. október 2003 í c-lið dómkröfu.

Stefndi, Samskip hf., greiði stefnanda, A-kk-þgf B-kk-þgf, 115.030 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 6. desember 2003 til 6. desember 2007, en frá þeim degi til greiðsludags með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, A-kk-ef B-kk-ef, 1.270.800 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar af málflutningsþóknun lögmanns hans, S-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 800.000 krónur.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf