E-1558/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 26. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 11. maí 2017 af [A], gegn íslenska ríkinu, Arnarhvoli v/ Lindargötu, Reykjavík.

I.

Dómkröfur stefnanda eru þær að íslenska ríkið greiði stefnanda 7.323.350 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 22. nóvember 2015 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, að viðbættum virðisaukaskatti eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að hann verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Þá krefst stefndi þess til vara að stefnukröfur stefnanda verði lækkaðar stórlega og að málskostnaður verði felldur niður.

II.

Málsatvik

Stefnandi, sem er 26 ára filippseyskur ríkisborgari, fékk með úrskurði innanríkisráðuneytisins hinn 28. mars 2014 dvalarleyfi hér á landi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. 12. gr. f í þágildandi lögum nr. 96/2002 um útlendinga. Forsaga málsins er sú að móðir stefnanda, [B], giftist íslenskum manni árið 2004, [D], og fluttist hingað til lands í kjölfarið. Eignuðust hjónin saman dóttur árið 2005. Samkvæmt gögnum málsins varð stefnandi eftir hjá afa sínum á Filippseyjum, en hún var ekki í neinum samskiptum við föður sinn, sem lést árið 2009. Árið 2007, þegar stefnandi var 16 ára gömul, sóttu móðir hennar og stjúpfaðir í fyrsta skipti um dvalarleyfi fyrir hana hér á landi með umsókn, dagsettri 22. október 2007. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dagsettri 12. ágúst 2008, var umsókninni synjað á grundvelli þess að fullnægjandi gögn hefðu ekki verið lögð fram.

Þann 15. október 2008 sótti stefnandi á ný um dvalarleyfi hér á landi á grundvelli 13. gr. útlendingalaga nr. 96/2002, um fjölskyldusameiningu. Þeirri umsókn var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dagsettri 8. janúar 2009, þar sem umbeðin gögn bárust ekki innan tilskilins frests. Stefnandi óskaði eftir endurupptöku á því máli, sbr. 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, með beiðni, sem barst stofnuninni þann 20. janúar 2009. Í svarbréfi Útlendingastofnunar, dagsettu 26. janúar 2009, við beiðni stefnanda um endurupptöku, var greint frá því að henni hefði verið sent bréf þann 12. nóvember 2008 þar sem óskað var eftir þeim fylgigögnum sem vantaði til að hægt væri að halda áfram afgreiðslu umsóknar hennar. Í bréfinu kom fram að stefnanda hefði verið veittur 30 daga frestur til að skila inn nánar tilgreindum fylgigögnum, meðal annars fæðingarvottorði en frumrit þess hefði verið endursent stefnanda til staðfestingar og vottunar. Þá var óskað eftir forsjárgögnum þar sem þau gögn hefðu þótt ófullnægjandi. Að lokum kom fram að þar sem þessi gögn hefðu enn ekki borist Útlendingastofnun og hefðu heldur ekki verið lögð fram með endurupptökubeiðni stefnanda væri þeirri beiðni jafnframt hafnað.

Þann 18. febrúar 2009 bárust Útlendingastofnun gögn frá stefnanda, en með bréfi stofnunarinnar, dagsettu 18. mars 2009, var beiðni stefnanda um endurupptöku málsins hafnað á ný. Hinn 19. júlí 2009 barst Útlendingastofnun yfirlýsing stefnanda vegna misræmis í ritun á nafni föður hennar og ljósrit af fæðingarvottorði hennar, hvort tveggja með staðfestingu frá utanríkisráðuneyti Filippseyja. Þessi gögn voru síðan endursend móður stefnanda með bréfi Útlendingastofnunar, dagsettu 22. júlí 2009, þar sem engin umsókn fyrir stefnanda var í vinnslu hjá stofnuninni á þeim tíma. Þann 17. ágúst 2009 barst Útlendingastofnun svo enn á ný beiðni, dagsett 13. ágúst s. á., um endurupptöku á máli stefnanda þar sem sömu gögn fylgdu endurupptökubeiðni og endursend höfðu verið þann 22. júlí 2009, ásamt umboði lögmanns. Útlendingastofnun féllst á að taka aftur upp dvalarleyfismál stefnanda, en beiðni hennar var hins vegar enn synjað með ákvörðun stofnunarinnar, dagsettri 9. september 2009, þar sem gögn með umsókninni þóttu vera ófullnægjandi, auk þess sem hún uppfyllti ekki skilyrði 11. gr. þágildandi útlendingalaga nr. 96/2002 um framfærslu. Sú ákvörðun var kærð til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins, sem staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar með úrskurði, dagsettum 12. mars 2010, meðal annars með vísan til þess að fyrirliggjandi gögn væru það misvísandi að ekki væri tækt að leggja þau til grundvallar umsókn stefnanda um dvalarleyfi. Beiðni stefnanda, dagsettri 30. apríl 2010, um endurupptöku á þessum úrskurði var hafnað með nýjum úrskurði ráðuneytisins, dagsettum 25. júní s. á.

Á þessum tíma bjó stefnandi hjá afa sínum úti á Filippseyjum og annaðist hann. Eftir að hann fór á stofnun fyrir aldraða var ákveðið að stefnandi kæmi hingað til lands sem ferðamaður. Stefnandi kom til landsins í desember 2011 og fékk útgefna vegabréfsáritun til 60 daga, nánar tiltekið frá 21. desember 2011 til 8. mars 2012. Þegar hún átti að snúa aftur til Filippseyja var hún ófús til þess, enda mun ekkert hafa beðið hennar þar. Stefnandi ákvað því að sækja um dvalarleyfi að nýju til að fá að vera nærri skyldmennum sínum.

Hinn 22. maí 2012 sótti stefnandi um dvalarleyfi hér á landi í þriðja skipti á grundvelli þágildandi 12. gr. f í útlendingalögum nr. 96/2002 vegna sérstakra tengsla við landið, en málssókn þessi á rót sína að rekja til þeirrar umsóknar. Með bréfi til Útlendingastofnunar, dagsettu 13. júní s. á., óskaði stefnandi jafnframt eftir dvalarleyfi hér á landi á meðan mál hennar væri til meðferðar hjá stofnuninni, með vísan til undanþáguákvæðis síðari málsliðar 1. mgr. 10. gr. þágildandi laga nr. 96/2002 um útlendinga. Þar er kveðið á um að heimilt sé að víkja frá banni meginreglu 10. gr. laganna við því að útlendingur, sem sæki um dvalarleyfi hér á landi komi til landsins fyrr en búið sé að samþykkja umsókn hans, mæli ríkar sanngirnisástæður með því. Sama ákvæði er nú í 51. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar, dagsettri 21. júní 2012, þar sem eingöngu var tekin afstaða til beiðni stefnanda frá 13. júní 2012 um að fá að dvelja á landinu á meðan umsókn hennar væri til meðferðar, var beiðni stefnanda synjað á grundvelli þess að þeim ástæðum, sem hún hefði vísað til í beiðni um undanþágu frá því að yfirgefa landið yrði ekki jafnað við þau tilvik sem talin yrðu réttlæta undanþágu frá 1. mgr. 10. gr. laganna. Í ákvörðuninni kemur fram að stefnandi hafi byggt beiðni sína um undanþágu á því að hún ætti ekki í nein hús að venda í heimalandi sínu, en afi hennar, sem hún hefði búið hjá, væri nú kominn á stofnun fyrir aldraða og faðir hennar látinn. Þá ætti stefnandi enga aðra að á Filippseyjum en ætti hins vegar móður og systur hér á landi.

Í bréfi Útlendingastofnunar, dagsettu 25. júlí 2012, til innanríkisráðuneytisins, sem var svarbréf til ráðuneytisins vegna beiðni þess um afhendingu gagna í máli stefnanda, komu fram athugasemdir af hálfu Útlendingastofnunar um að stefnandi hefði aldrei skilað inn fullnægjandi fæðingarvottorði, sem sýndi fram á að hún væri dóttir [B]. Þá hefði verulegt misræmi milli framlagðra gagna verið að finna í fyrri umsóknum stefnanda um dvalarleyfi. Sem dæmi um það hefði stofnunni borist frumrit dánarvottorðs tilgreinds föður stefnanda, en í því kom fram að nafn hans væri [E] og hann hefði látist 22. maí 2007. Þá hefði stofnuninni einnig borist afrit af dánarvottorði tilgreinds föður stefnanda, en í því vottorði kæmi fram að nafn hans væri [F] og dánardagur 22. nóvember 2007. Enn fremur hefði borist yfirlýsing frá tilgreindum föður stefnanda á sama tíma og fyrra dánarvottorðið barst, um að stefnanda væri heimilað að flytjast til Íslands, en yfirlýsingin væri hins vegar dagsett fjórum mánuðum eftir tilgreindan dánardag föður stefnanda.

Stjúpfaðir stefnanda kærði framangreinda ákvörðun Útlendingastofnunar frá 21. júní 2012 fyrir hönd hennar til innanríkisráðuneytisins, nú dómsmálaráðuneytisins, með kæru sem barst ráðuneytinu 28. júní 2012. Í framhaldinu var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 21. júní 2012 felld úr gildi með úrskurði ráðuneytisins, dagsettum 21. ágúst 2013. Í rökstuðningi þess kom fram að ríkar sanngirnisástæður þættu mæla með því að heimila stefnanda dvöl á landinu á meðan umsókn hennar um dvalarleyfi væri til meðferðar, einkum í ljósi þess hve lengi mál hennar hefði verið til meðferðar hjá ráðuneytinu, eða í tæplega 13 mánuði.

Í framhaldi þessa hélt Útlendingastofnun áfram vinnslu á umsókn stefnanda um dvalarleyfi frá 22. maí 2012. Þar sem fylgigögn með umsókninni þóttu ófullnægjandi var stefnanda sent bréf, dagsett 9. september 2013, þar sem óskað var eftir ýmsum gögnum með vísan til 39. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 53/2003. Þar var meðal annars óskað eftir því að stefnandi legði fram frumrit af fæðingarvottorði sínu, staðfestu af hálfu NSO (National Statistics Office) og utanríkisráðuneytis Filippseyja, svo unnt væri að staðfesta ættartengsl aðila. Þá var jafnframt óskað eftir því að lagt yrði fram dánarvottorð föður stefnanda, en í bréfinu var rakið að Útlendingastofnun hefði borist bæði frumrit og afrit dánarvottorðs tilgreinds föður stefnanda, og enn fremur óskað eftir skýringum frá Filippseyjum á ósamræmi í skráðu nafni og dánardegi hans. Þá kom einnig fram að í greinargerð, sem borist hefði Útlendingastofnun 22. maí 2012 og móðir stefnanda ritað undir, segði að faðir stefnanda hefði látist árið 2009 í stað 2007 áður. Stefnanda var gefinn 30 daga frestur til að skila inn umbeðnum gögnum.

Í stefnu greinir frá því að tveimur dögum eftir að framangreind beiðni um gögn hafi borist stefnanda hefði hún yfirgefið landið og haldið til Filippseyja. Ástæður þess kveður stefnandi vera þá að hún hafi talið ómögulegt að útvega hin umbeðnu gögn, meðal annars vegna þess að frumrit fæðingarvottorðs hennar, ásamt dánarvottorði föður hennar, lægju þegar fyrir hjá Útlendingastofnun. Stefnandi vísaði um þetta til þess að hún hefði lagt fram frumrit þessi með umsókn sinni um dvalarleyfi, dagsettri 15. október 2008. Í bréfi Útlendingastofnunar til móður stefnanda, dagsettu 26. janúar 2009, kemur fram að frumritið hafi verið endursent henni til undirritunar og vottunar. Þar sem þetta fæðingarvottorð var metið ófullnægjandi kveðst stefnandi hafa aflað nýs fæðingarvottorðs frá Filippseyjum og lagt ljósrit af því fram hjá Útlendingastofnun, annaðhvort 19. júlí eða 17. ágúst 2009, þegar hún leitaði eftir endurupptöku á ákvörðun stofnunarinnar, dagsettri 18. mars 2009. Stefnandi kveðst ítrekað hafa óskað eftir upplýsingum um afdrif frumrits fæðingarvottorðs síns hjá innanríkisráðuneytinu, bæði árið 2012 og árið 2014.

Þar sem stefnandi lagði ekki fram þau gögn til Útlendingastofnunar sem óskað hafði verið eftir með áðurnefndu bréfi, dagsettu 9. september 2013, var umsókn hennar um dvalarleyfi enn á ný synjað með ákvörðun stofnunarinnar, dagsettri 25. október 2013. Í þeirri ákvörðun kemur meðal annars fram að stjúpfaðir stefnanda hafi tjáð Útlendingastofnun símleiðis þann 2. október 2013 að ekki yrðu lögð fram frekari gögn af hálfu stefnanda í málinu. Sökum þess að stefnandi hefði ekki lagt fram þau gögn sem Útlendingastofnun hefði óskað eftir í málinu og miðað við þau gögn sem þegar lægju fyrir, uppfyllti stefnandi ekki skilyrði 2. mgr. 10. gr. útlendingalaga nr. 96/2002 um umsókn um dvalarleyfi. Þá var rakið í ákvörðuninni að í 12. gr. f í lögunum kæmi fram að heimilt væri að veita útlendingi dvalarleyfi, þótt ekki væri fullnægt öllum skilyrðum 11. gr. sömu laga um grunnskilyrði dvalarleyfis, stæðu til þess rík mannúðarsjónarmið eða vegna sérstakra tengsla hans við landið. Niðurstaða stofnunarinnar var sú að ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði stefnanda benti til þess að hún ætti rétt á dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þá var einnig talið að stefnandi hefði ekki það sérstök tengsl við Ísland að það réttlætti að undantekningarreglu 12. gr. f í útlendingalögum yrði beitt. Um það var einkum vísað til þess að Útlendingastofnun hefði ítrekað bent á ósamræmi í fyrirliggjandi gögnum um dánardag föður stefnanda og nafn hans. Útlendingastofnun gerði almennt miklar kröfur til framlagðra skjala, einkum mikilvægra skjala eins og fæðingar- og dánarvottorða, og krefðist þess jafnframt að slík vottorð væru staðfest af þar til bærum yfirvöldum í viðkomandi landi. Í tilviki Filippseyja væri það svokölluð „Red Ribbon“-staðfesting sem gerð væri krafa um og væri sama krafa gerð í öllum málum er vörðuðu gögn frá Filippseyjum. Ástæða þess að farið væri fram á slíka staðfestingu væri að þannig yrði komið í veg fyrir eða dregið úr líkum á því að fölsuð gögn væru lögð fram hjá stofnuninni og, þar af leiðandi, að þau væru lögð til grundvallar þegar dvalarleyfi væri veitt. Þar sem stefnandi hefði ekki lagt fram útskýringar á fyrrgreindu ósamræmi, þrátt fyrir beiðni þar um, væri það mat Útlendingastofnunar að dánarvottorð föður hennar væri ótrúverðugt og að ekki hefði verið sýnt fram á það með fullnægjandi hætti að faðir hennar væri látinn. Þá gerði misræmi í nafni föður stefnanda gögn er hann vörðuðu einnig ótrúverðug. Að lokum var rakið að önnur gögn, sem Útlendingastofnun hefði óskað eftir, hefðu ekki borist heldur, meðal annars fullnægjandi fæðingarvottorð stefnanda. Af þeim sökum teldist hún ekki hafa sýnt fram á að [B] væri móðir hennar og því væri ekki hægt að byggja umsókn um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla á veru [B] hér á landi sem móður stefnanda. Þegar litið væri heildstætt á gögn málsins og málsatvik yrði ekki hjá því komist að byggja niðurstöðu þess á því sem fyrir lægi, en þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um að rétt og gild gögn yrðu lögð fram hefði stefnandi ekki orðið við því. Ekki væri því mögulegt að fallast á að hún hefði það sérstök tengsl við Ísland að það réttlætti að undantekningarreglu 12. gr. f í útlendingalögum nr. 96/2002 yrði beitt í málinu.

Ákvörðun þessi var enn kærð til innanríkisráðuneytisins með kæru, dagsettri 19. nóvember 2013. Í úrskurði ráðuneytisins, dagsettum 28. mars 2014, var ákvörðun Útlendingastofnunar frá 25. október 2013 felld úr gildi á þeim grundvelli að stefnandi hefði nú sterk tengsl við Ísland með hliðsjón af leiðbeinandi sjónarmiðum, dagsettum 10. mars 2014, um mat á því hvað teldust vera sérstök tengsl í skilningi 12. gr. f í lögum nr. 96/2002 um útlendinga. Nánar tiltekið kom fram að samkvæmt hinum leiðbeinandi sjónarmiðum við mat á sérstökum tengslum gætu slíkt tengsl talist vera til staðar í tilfellum þar sem umsækjandi væri á aldrinum 18–30 ára, væri einhleypur en ætti foreldri sem væri íslenskur ríkisborgari eða hefði búsetu- eða dvalarleyfi, sem myndaði grundvöll fyrir búsetuleyfi hér á landi. Skilyrði væri að tengsl við Ísland væru veruleg og umsækjandi um leyfið yrði einn eftir í heimalandi eða öll nánasta fjölskylda væri búsett á Íslandi. Hér þyrftu umönnunarsjónarmið að vera fyrir hendi þannig að umsækjandi væri háður fjölskyldu sinni hér á landi að einhverju eða öllu leyti. Önnur mikilvæg sjónarmið kynnu einnig að réttlæta veitingu dvalarleyfis á þessum grundvelli. Niðurstaða ráðuneytisins var því sú að þar sem stefnandi væri í erfiðri félagslegri stöðu, hefði átt erfitt uppdráttar í heimalandi sínu og væri háð móður sinni og stjúpföður hér á landi um framfærslu, og enn fremur í ljósi þess að nánasta fjölskylda hennar væri búsett hér á landi, hefði stefnandi nú sterk tengsl við Ísland. Þá kom einnig fram í úrskurðinum að ráðuneytið teldi að fæðingarvottorð stefnanda, sem því hefði borist við meðferð málsins, hefði verið staðfest af þar til bærum yfirvöldum í heimalandi stefnanda og staðfesti að stefnandi væri dóttir [B]. Ákvörðun Útlendingastofnunar var því felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að veita stefnanda dvalarleyfi hér á landi á þessum grundvelli.

Í kjölfar úrskurðar innanríkisráðuneytisins frá 28. mars 2014 fékk stefnandi síðan útgefið dvalarleyfi hér á landi. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 22. október 2015, gerði stefnandi kröfu um bæði skaðabætur og miskabætur, samtals að fjárhæð um átta milljónir króna vegna málsmeðferðar íslenskra stjórnvalda í tengslum við umsókn hennar um dvalarleyfi. Öllum kröfum stefnanda var hafnað með bréfi stefnda, dagsettu 5. apríl 2016, og höfðaði hún í framhaldi þess mál þetta með stefnu birtri 9. maí 2017.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að framangreind málsmeðferð hafi verið ólögmæt og valdið henni óafturkræfum skaða. Þar sem ríkislögmaður hafi hafnað kröfum stefnanda um skaðabætur vegna þess tjóns sem hún hafi orðið fyrir vegna hinna margvíslegu bresta á málsmeðferð Útlendingastofnunar sé henni nauðugur sá kostur að stefna máli þessu fyrir dóm.

Af hálfu stefnanda er í fyrsta lagi byggt á því að brotið hafi verið gegn andmælarétti hennar, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 24. gr. laga um útlendinga nr. 96/2002, (nú 12. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016), þar sem ákvörðun Útlendingastofnunar frá 25. október 2013 hafi verið tekin á grundvelli forsendna sem stefnanda hafi ekki verið veitt færi á að tjá sig um. Í ákvörðun stofnunarinnar hafi verið byggt á því að stefnandi hefði ekki sýnt nægilega fram á að M-x-x S. F-x-x væri móðir hennar, en fyrir framangreint tímamark hefði stefnandi ekki haft nokkra vitneskju um þessar efasemdir Útlendingastofnunar, sem fyrst hafi birst í ákvörðuninni.

Í kjölfar kæru stefnanda til innanríkisráðuneytisins þann 28. júní 2012 vegna ákvörðunar Útlendingastofnunar, dagsettrar 21. júní 2012, um synjun beiðni stefnanda um að fá að vera á landinu á meðan mál hennar væri til meðferðar, hafi stofnunin gert athugasemd við kæruna. Í athugasemdum hennar segi „Útlendingastofnun bendir á að umsækjandi hefur aldrei skilað inn fullnægjandi fæðingarvottorði þar sem sýnt er fram á að hún sé dóttir [B]“. Ljóst sé af athugasemdinni vegna kæru stefnanda að efasemdum stofnunarinnar um skyldleika mæðgnanna hafi ekki verið beint til stefnanda, heldur eingöngu til ráðuneytisins og hafi framangreind ákvörðun stofnunarinnar þannig verið tekin án þess að stefnanda hefði verið veitt tækifæri til að tjá sig um þessa afstöðu hennar. Þetta megi einnig ráða af tölvubréfi foreldra stefnanda til Útlendingastofnunar, dagsettu 3. febrúar 2014.

Stefnandi byggir á því að brot gegn andmælareglunni feli í sér alvarlegt brot gegn öryggisreglu stjórnsýsluréttarins. Slíkt brot geti leitt til ógildingar ákvörðunar en ella geti það orðið grundvöllur skaðabótaskyldu. Stefnandi byggir á að þetta alvarlega brot á andmælarétti hafi valdið henni miklu tjóni, enda hefði með einföldum hætti mátt leiðrétta þann misskilning sem Útlendingastofnun hafi byggt ákvörðun sína á hefði stofnunin farið að lögum og veitt henni þennan grundvallarrétt. Þetta eitt og sér leiði til skaðabótaskyldu stefnda, enda sé þetta brot gegn andmælareglunni í máli þessu í senn saknæmt og ólögmætt.

Þá byggir stefnandi í öðru lagi á því að fleiri grundvallarreglur stjórnsýsluréttarins hafi verið virtar að vettugi við málsmeðferðina. Þannig sé byggt á því að Útlendingastofnun hafi við afgreiðslu málsins hvorki virt rannsóknarskyldu sem hvíli á stofnuninni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1991, né leiðbeiningarskyldu, sbr. 7. gr. sömu laga. Þá hafi stofnunin lagt óeðlilega þunga áherslu á smávægileg atriði. Með þessu, sem og öðru, hafi jafnræðisregla, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga, verið brotin, enda hafi mál stefnanda ekki hlotið sömu meðferð og önnur sambærileg mál. Rökstuðningur Útlendingastofnunar í ákvörðun hennar, dagsettri 25. október 2013, er varði tengsl stefnanda við landið, hafi jafnframt verið í andstöðu við lögmætisregluna. Þá hafi stofnunin gengið mun harðar fram í málsmeðferð sinni gagnvart stefnanda en nauðsyn hafi borið til.

Í leiðbeiningarskyldu stjórnsýslulaga felist meðal annars að stjórnvöldum beri að gera aðila viðvart um það þegar þau telji að hann hafi misskilið réttarreglur, ekki veitt nægjanlega ítarlegar upplýsingar, ekki skilað inn nauðsynlegum gögnum eða hafi bersýnilega þörf fyrir leiðbeiningar. Stefnandi hafi eftir bestu getu reynt að afla þeirra gagna, sem stofnunin hafi beðið um, en stofnunin hafi ítrekað talið að framlögð gögn væru ófullnægjandi. Stefnandi hafi bersýnilega haft þörf fyrir leiðbeiningar og sérstaklega þegar haft sé í huga að hún hafi ítrekað mótmælt þeirri afstöðu Útlendingastofnunar að fullnægjandi gögn hefðu ekki borist.

Þar sem Útlendingastofnun hafi efast um að móðir stefnanda væri raunveruleg móðir hennar hefði stofnunin einnig átt að leiðbeina henni um leiðir til að staðreyna það. Útlendingastofnun hafi aldrei farið fram á að stefnandi myndi undirgangast skyldleikapróf, en í 8. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002, nú 1. mgr. 112. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, segi að við ákvörðun um að veita dvalarleyfi hafi stofnunin heimild til að óska eftir slíku. Sökum þess að stofnunin hafi ekki leiðbeint stefnanda um nauðsyn þess að hún gengist undir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýna til að staðreyna tengsl hennar við móður sína, byggi stefnandi á því að stofnunin hafi virt að vettugi leiðbeiningarskyldu sína. Með þessu hafi rannsóknarreglan einnig verið brotin, enda hafi málsmeðferðin ekki verið til þess fallin að málið teldist að fullu upplýst og stofnunin ekki beitt þeim úrræðum sem hún hafi haft til að rannsaka það.

Stefnandi minni á að ljósrit af sama fæðingarvottorði og stofnunin hafi talið ófullnægjandi allt frá árinu 2009 hafi verið lagt til grundvallar hinum jákvæða úrskurði ráðuneytisins árið 2014. Stefnandi byggi á því að þessi forsenda ráðuneytisins renni stoðum undir það að rannsóknarreglan hafi verið brotin við meðferð Útlendingastofnunar á umsókn hennar. Rannsóknarreglan sé öryggisregla stjórnsýsluréttar, rétt eins og andmælareglan, og brot gegn henni geti leitt til ógildingar þegar við eigi og/eða skaðabóta. Í þessu máli hafi stofnunin tekið ákvörðun sem hafi byggt á ófullnægjandi könnun, og sé það að mati stefnanda vítavert.

Stefnandi byggi jafnframt á því að Útlendingastofnun hafi brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga, sbr. 11. gr. Stefnandi undrist að mál hennar hafi hlotið aðra meðferð en önnur sambærileg mál þar sem stofnunin hafi efast um skyldleika milli umsækjanda og aðstandenda í skilningi 13. gr. útlendingalaga. Í þessu samhengi sé vísað til ummæla K-kvk-ef V-kvk-ef, forstjóra Útlendingastofnunar, í grein sem hafi birst á vefsíðu RÚV undir fyrirsögninni „Vafi um ætterni fleiri barna“ þann 22. nóvember 2012, en þar segi hún að nokkur mál, þar sem skjöl hafi virst í ólagi, hafi verið sett í bið og leitað sé leiða til að fá DNA-rannsóknir erlendis frá. Þegar horft sé til ummæla forstjórans sé ljóst að stofnunin hafi áður talið nauðsynlegt að sannreyna skyldleika með DNA-prófi, en ólíkt máli stefnanda hefðu viðkomandi börn ekki komið til Íslands. Mjög auðvelt hefði verið að framkvæma slíkt próf í tilfelli stefnanda þar sem bæði hún og móðir hennar hefðu verið staddar hér á landi.

Stefnandi byggir einnig á því að stjórnvöld hafi brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 12. gr. laganna, þar sem stofnunin hafi gengið lengra en nauðsyn hafi krafist til að ná því markmiði að tryggja að ákvörðunin byggði á ófölsuðum gögnum. Stofnuninni hafi staðið önnur og léttvægari úrræði til boða í því skyni að ganga úr skugga um réttmæti gagnanna eins og að framan sé lýst. Með því að brjóta gegn leiðbeiningar- og rannsóknarskyldu sinni hafi Útlendingastofnun einnig brotið gegn meðalhófsreglunni.

Að mati stefnanda feli framangreind brot í sér alvarleg frávik frá málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins og í því sambandi skipti máli að reglunum sé ætlað að tryggja lágmarksvernd fyrir einstaklinga sem feli stjórnvöldum úrlausn mála sinna. Brotin hefði haft í för með sér verulegt tjón fyrir stefnanda, sem fyrir vikið hafi ekki haft heimild til atvinnu hér á landi og því verið alfarið upp á nákomna ættingja sína og aðstandendur komin, auk þess sem hún hafi þurft að búa við verulegt óöryggi um margra ára skeið með tilheyrandi andlegu álagi.

Stefnandi byggir á því í þriðja lagi að brotið hafi verið gegn málshraðareglu stjórnsýsluréttarins við meðferð málsins. Stefnandi telur að framkvæmdin hafi verið afar ámælisverð þar sem hún stóð yfir í tæp tvö ár. Mál stefnanda hafi dregist úr hófi og vegna framangreindra ágalla á málsmeðferð hafi umsókn hennar um dvalarleyfi hér á landi breyst í fleiri en eitt stjórnsýslumál með tilheyrandi töfum. Stefnandi byggi á því að málsmeðferðin, sem umsókn hennar hafi hlotið á tímabilinu 2012–2014, hafi verið haldin verulegum annmörkum, bæði á lægra og æðra stjórnsýslustigi, en umsóknin hafi samtals verið til afgreiðslu hjá stjórnvöldum í tæpa 22 mánuði.

Mál stefnanda hafi meðal annars tafist vegna þess að stjórnvöld hafi ítrekað óskað eftir gögnum sem þau hefðu þegar haft undir höndum, ásamt skýringum vegna dánarvottorðs föður stefnanda, sem hafi hins vegar ekki haft þýðingu lengur fyrir úrlausn máls stefnanda þar sem hún hafi verið orðin lögráða. Gögnin hafi verið talin ófullnægjandi án þess að tekið væri tillit til aðstæðna stefnanda og þeirrar staðreyndar að forsendur umsóknarinnar hefðu breyst. Þá hafi kæru stefnanda til innanríkisráðuneytisins verið lofað flýtimeðferð, en þó hafi meðferð hennar tekið hátt í sjö mánuði hjá ráðuneytinu. Eins og ráða megi af samskiptum fósturföður stefnanda við starfsmenn ráðuneytisins hafi skýringar þeirra verið misvísandi, en meðal annars hafi honum verið tjáð að leggja þyrfti málið til hliðar vegna annarra verkefna og að gögn hefðu týnst í ráðuneytinu, svo dæmi séu nefnd. Stefnandi bendir á að frumrit gagna, sem stjórnvöld hefðu talið ófullnægjandi og virðist hafa týnst í meðförum ráðuneytisins, hefðu hvorki komið í leitirnar né upplýsingar borist um afdrif þeirra þegar um þau hafi verið spurt.

Þá bendir stefnandi jafnframt á það að ráðuneytið hafi viðurkennt töf á málsmeðferðinni og það meðal annars leitt til þess að það hafi fellt úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar frá 21. júní 2012 um að heimila ekki áframhaldandi dvöl stefnanda hérlendis samkvæmt beiðni hennar. Stefnandi byggir á því að framangreindar tafir hafi verið slíkar að þær leiði til skaðabótaskyldu stefnda, enda hafi stefnandi orðið fyrir verulegu tjóni vegna þeirra, eins og nánar verði fjallað um síðar.

Þá byggir stefnandi í fjórða lagi á því að forstjóri Útlendingastofnunar hafi brotið gegn friðhelgi einkalífs hennar, sem njóti verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 8. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, með því að hafa hinn 20. júlí 2012 fjallað ítarlega um málefni og umsóknir hennar í síðdegisútvarpi RÚV hinn 20. júlí 2012.

Að mati stefnanda hafi forstjóri Útlendingastofnunar með athöfnum sínum jafnframt brotið gegn 1. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, enda hafi hún enga heimild haft til að fjalla um málefni stefnanda í útvarpsviðtalinu. Í þessu samhengi bendi stefnandi til dæmis á úrskurð Persónuverndar í máli nr. 2013/1262. Jafnframt byggi stefnandi á því að forstjóri Útlendingastofnunar hafi brotið gegn 9. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012, en ákvæðið leggi bann við því að veita aðgang að upplýsingum til almennings um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt sé og eðlilegt að leynt fari.

Stefnandi byggi á því að forstjóri Útlendingastofnunar hafi brotið gegn trúnaðarskyldu sinni þar sem trúnaðarupplýsingar um stefnanda frá fundi, sem forstjórinn hafi átt með stefnanda og fjölskyldu hennar í byrjun febrúar 2012, hafi meðal annars komið fram í áðurnefndu viðtali. Stefnandi byggir ennfremur á því að í viðtalinu hafi forstjórinn látið í ljós fyrirfram mótaðar skoðanir á umsókn stefnanda og gert ómálefnalegar athugasemdir við gagnaöflun hennar, sérstaklega að teknu tilliti til þess að gögnin hefðu verið staðfest af þar til bærum yfirvöldum á Filippseyjum og legið fyrir hjá Útlendingastofnun allt frá árinu 2009. Stefnandi telur að athugasemdir forstjórans hafi þannig verið til þess fallnar að rýra álit almennings á stefnanda.

Stefnandi telji þetta í senn hafa falið í sér brot við úrlausn máls hennar hjá stjórnvaldinu og ólögmæta meingerð í hennar garð sem leiða eigi til miskabóta á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, enda hafi upplýsingarnar ekkert erindi átt til almennings og verið til þess fallnar að valda stefnanda verulegum álitshnekki. Þá sé jafnframt bent á að hér skipti verulegu máli að komist hafi verið yfir þessar trúnaðarupplýsingar í opinberu starfi og geri það málið enn alvarlegra, enda eigi einstaklingar að geta treyst því að starfsmenn opinberra stofnana virði þá lagaskyldu að fara leynt með upplýsingar sem þeir komist yfir í störfum sínum.

Stefnandi bendi enn fremur á að afleiðingar hinnar löngu og gölluðu málsmeðferðar vegna umsóknar stefnanda um dvalarleyfi hjá stjórnvöldum hafi valdið henni umtalsverðu fjártjóni. Stefnandi byggi á því að hún hafi neyðst til að hafna atvinnutilboði frá hjúkrunarheimilinu Eir sökum hinnar gölluðu málsmeðferðar. Fulltrúi Útlendingastofnunar hafi fullyrt að auðsótt yrði fyrir stefnanda að fá atvinnuleyfi, enda hafi hún uppfyllt skilyrði til þess. Hin ólögmæta synjun á atvinnuleyfi hafi þannig leitt til launataps fyrir stefnanda og geri hún kröfu um bætur sökum þessa tjóns.

Samkvæmt ráðningarsamningi milli stefnanda og hjúkrunarheimilisins Eirar hafi stefnandi verið ráðin tímabundið til fjórtán mánaða eða frá 1. júní 2012 til 1. ágúst 2013 og hefði hún fengið 180.622 krónur í laun á mánuði samkvæmt samningnum. Samtals nemi tekjutap hennar vegna launa því 2.528.708 krónum. Tap vegna orlofs nemi 220.431 krónu og tap vegna annarra launatengdra gjalda sé 316.392 krónur, auk dráttarvaxta sem krafist sé frá þingfestingu málsins.

Krafa stefnanda vegna tekjutaps sundurliðist með eftirfarandi hætti:

Laun 180.622 kr. * 14 mán. 2.528.708

Orlof 10,17% * 14 mán.  257.170

Lífeyrissjóður 12% * 14 mán.  303.445

Félagsgjöld 1,5% * 14 mán.  37.930

Samtals: 3.127.253

Foreldrar stefnanda hafi þurft að standa straum af kostnaði vegna málsmeðferðar dvalarleyfisumsóknarinnar á tímabilinu 2012–2014 og hafi framselt kröfu á hendur stjórnvöldum vegna þess fjárhagslega tjóns sem þau hafi orðið fyrir til stefnanda. Krafa vegna fjárhagslegra útgjalda móður stefnanda á hendur íslenskum stjórnvöldum nemi samtals 166.097 krónum ásamt vöxtum og sé tilkomin vegna framfærsluláns sem stefnandi hafi fengið hjá móður sinni á meðan hún hafi dvalið á Filippseyjum, frá september 2013 til 2014. Þá nemi krafa vegna fjárhagslegra útgjalda fósturföður stefnanda á hendur íslenskum stjórnvöldum 30.000 krónum.

Stefnandi krefst að endingu miskabóta fyrir þá andlegu áþján sem hún hafi þurft að þola vegna málsmeðferðarinnar. Því til stuðnings megi sjá fjölmiðlaumfjöllun um mál hennar meðan á málsmeðferðinni hafi staðið. Í viðtali við Morgunblaðið frá 18. september 2013 hafi foreldrar stefnanda meðal annars greint frá því að hún væri mjög döpur og þar hafi einnig komið fram að heimsókn lögreglunnar á heimili fjölskyldunnar, að beiðni Útlendingastofnunar fyrr á árinu 2013, hefði haft slæm sálræn áhrif á stefnanda. Að sögn fósturföður hennar hefði koma lögreglunnar meðal annars ýtt undir ákvörðun stefnanda um að yfirgefa landið í september 2013.

Til stuðnings kröfu sinni um miskabætur byggi stefnandi enn fremur á greinargerð H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings, dagsettri 31. október 2016. Þar segi meðal annars „Mikil vanlíðan hefur verið til staðar hjá [A] vegna aðskilnaðar frá móður, einangrunar og óvissu um framtíð. Á löngu tímabili var hún mjög einangruð og hrædd. Þetta erfiða tíu ára tímabil frá 2004 til 2014 hefur haft mikil áhrif á andlega líðan hennar þá og að einhverju leyti hefur ekki verið unnið alveg úr því.“ Jafnframt segi í greinargerð sálfræðingsins að „samkvæmt þessum niðurstöðum hefur ferlið haft mikil áhrif á andlega líðan hjá [A] og er enn að hafa áhrif þegar hún þarf að takast á við hugsanir um þennan tíma“.

Stefnandi telji að stjórnvöld hafi virt að vettugi rétt hennar til einkalífs og fjölskyldulífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, við afgreiðslu máls hennar. Hún hafi búið við stöðugan ótta og óvissu um framtíð sína í sjö ár, enda hafi alltaf verið yfirvofandi sá möguleiki að hún myndi ekki fá varanlega heimild til að sameinast fjölskyldu sinni hér á Íslandi, þar með móður sinni, systur og fósturföður.

Með vísan til framangreinds, sem og brota gegn persónuvernd stefnanda, geri hún kröfu um greiðslu miskabóta sem að virtri dómaframkvæmd séu hóflega taldar 4.000.000 króna. Stefnandi byggi á almennum reglum skaðabótaréttarins hvað tjón hennar varðar, sem og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, enda telji hún að í háttsemi stefnda hafi falist ólögmæt meingerð gegn friði, æru og persónu sinni. Þá byggir stefnandi jafnframt á 43. gr. laga um persónuvernd nr. 77/2000, sem segi að vinnsluaðili, sem hafi unnið með persónuupplýsingar í andstöðu við ákvæði umræddra laga, skuli bæta hinum skráða það tjón, sem hann hafi orðið fyrir af þeim völdum. Að lokum byggi stefnandi á 41. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um rétt hennar til sanngjarnra bóta vegna brots á 8. gr. sáttmálans.

Þau brot sem stefnandi telur að hún hafi orðið fyrir af hálfu íslenskra stjórnvalda séu margþætt eins og lýst hafi verið. Bótakrafa stefnanda sé sundurliðuð í neðangreindri töflu:

Sundurliðun kröfu:

Tekjutap  3.127.253 kr.

Fjárhagslegt tjón 196.097 kr.

Miskabótakrafa 4.000.000 kr.

Samtals 7.323.350 kr.

Við þessa fjárhæð bætist dráttarvextir, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 22. nóvember 2015 til greiðsludags, en kröfu stefnanda hafi verið beint til ríkislögmanns með bréfi, dagsettu 22. október 2015.

Um lagarök vísi stefnandi til laga nr. 96/2002 um útlendinga, nú lög nr. 80/2016, reglugerðar um útlendinga nr. 53/2003, stjórnsýslulaga nr. 37/1993, laga nr. 77/2000 um persónuvernd, upplýsingalaga nr. 140/2012, stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, laga um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 92/1994, skaðabótalaga nr. 50/1993, sem og meginreglna skaðabótaréttar, auk samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi frá 1996. Þá byggi krafa stefnanda um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda hafnað. Í fyrsta lagi hafnar stefndi því að brotið hafi verið gegn andmælarétti stefnanda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993 og 24. gr. útlendingalaga nr. 96/2002. Eins og fram komi í ákvörðun Útlendingastofnunar frá 21. júní 2012 hafi beiðni stefnanda um að fá að dveljast á Íslandi meðan umsókn hennar um dvalarleyfi væri í vinnslu verið hafnað með rökstuddri ákvörðun. Með bréfi, dagsettu 25. júlí 2012, hafi innanríkisráðuneytinu verið send gögn vegna kæru [E] fyrir hönd stefnanda vegna ákvörðunar Útlendingastofnunar. Þar hafi meðal annars verið bent á að stefnandi hefði aldrei skilað inn fullnægjandi fæðingarvottorði þar sem sýnt væri fram á að hún væri dóttir [B]. Þá væri verulegt misræmi milli gagna í tveimur fyrri umsóknum hennar um dvalarleyfi.

Með úrskurði, dagsettum 21. ágúst 2013, hafi innanríkisráðuneytið lagt fyrir Útlendingastofnun að taka mál stefnanda til meðferðar, þó að stefnandi væri á landinu. Ekki hafi verið tekin nein afstaða til athugasemda Útlendingastofnunar varðandi efasemdir stofnunarinnar um skyldleika stefnanda við [B]. Stefnanda hefði verið sent bréf, dagsett 9. september 2013, þar sem óskað hafi verið eftir gögnum, meðal annars fæðingarvottorði, svo unnt væri að staðfesta ættartengsl hennar. [D], stjúpfaðir stefnanda, hafi hinn 16. september 2013 haft samband símleiðis við Útlendingastofnun eftir að bréfið var móttekið og kveðið stefnanda farna af landinu. Þá hafi [D] sagst vera óánægður með að verið væri að óska eftir fæðingarvottorði stefnanda. Honum hafi verið leiðbeint um að þar sem ósamræmi væri í gögnum málsins væri nauðsynlegt að fá útskýringar á því. Hinn 2. október 2013 hafi [D] hringt aftur og sagt að ekki yrðu frekari gögn lögð fram í málinu. Í ljósi þess að engin gögn hefðu borist stofnuninni þótt sérstaklega væri eftir þeim leitað, þ. á m. fæðingarvottorði stefnanda, hafi stefnanda verið synjað um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla með ákvörðun, dagsettri 25. október 2013.

Í tölvupósti, dagsettum 3. febrúar 2014, hafi foreldrar stefnanda farið fram á frekari rökstuðning fyrir synjun Útlendingastofnunar á dvalarleyfi hennar. Meðal annars sé vísað til þess að stofnunin hefði aldrei farið fram á skyldleikapróf og að ekki hafi verið minnst á það atriði í fyrri umsóknum stefnanda. Þessu erindi hefði verið svarað með þeim hætti að ákvörðun Útlendingastofnunar hefði verið rökstudd skriflega og henni bæri ekki skylda til að veita frekari rökstuðning, sbr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Foreldrum stefnanda hefði verið bent á að hafa samband við innanríkisráðuneytið, þar sem ákvörðunin væri í kæruferli, hefðu þau athugasemdir eða andmæli vegna hennar. Þá haldi stefndi því fram að það sé rangt, sem fram komi í stefnu, að stefnanda hafi ekki mátt vera kunnugt um þessar efasemdir Útlendingastofnunar og að þær hafi birst fyrst í nefndri ákvörðun. Stefnanda hafi verið gefið tækifæri til að tjá sig um þessar efasemdir og að leggja fram gögn en hún ákveðið að gera það ekki. Því hafi andmælaréttar verið gætt og sé bótaskylda stefnda alls ekki fyrir hendi, auk þess sem ekkert tjón hafi hlotist af.

Stefndi bendir á að á öllum stigum umsóknarferlisins hafi stefnanda og foreldrum hennar verið leiðbeint um hvaða gögn vantaði og hver réttur stefnanda til að dveljast hér á landi væri. Þegar stefnandi hafi komið til landsins í desember 2011 hefði henni í tvígang verið synjað um dvalarleyfi vegna þess að gögn væru ófullnægjandi, meðal annars forsjárgögn. Mikið ósamræmi hefði verið milli framlagðra gagna, og einkum þeirra er hafi varðað forsjá stefnanda. Hinn 9. janúar 2012 hefði stjúpfaðir stefnanda hringt í Útlendingastofnun og meðal annars hefði honum verið leiðbeint um að stefnandi mætti ekki vera á landinu á meðan umsóknin væri í vinnslu. Þá hafi forstjóri Útlendingastofnunar hitt fjölskylduna á fundi, sem sé óvanalegt. Þar hafi stefnandi fengið leiðbeiningar og vel hafi verið farið yfir með henni hvaða leyfi væri unnt að sækja um, hvaða gögn þyrftu að berast og hverjar heimildir hennar til að dveljast á landinu væru.

Í framhaldi þess fundar hafi stefnandi sótt um dvalarleyfi og fengið sent bréf, dagsett 7. maí 2012, þar sem óskað hafi verið eftir gögnum með umsókninni. Óljóst hefði þótt hvernig leyfi stefnandi væri að sækja um og hefði henni verið sent bréf með leiðbeiningum varðandi dvalarleyfi fyrir sérfræðing, dvalarleyfi á grundvelli náms og dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla. Þá hafi henni einnig verið leiðbeint um að hún yrði að fara frá landinu svo taka mætti umsóknina til afgreiðslu. Hinn 13. júní 2012 hafi stefnandi lagt inn beiðni um heimild til að vera á landinu á meðan umsókn hennar væri í vinnslu, en þeirri beiðni verið synjað. Þegar umsóknin hafi verið tekin til afgreiðslu á ný í lok ágúst 2013 hefði umsækjanda strax verið sent bréf þar sem óskað hefði verið eftir því að hún legði inn fullnægjandi gögn, meðal annars fæðingarvottorð. Af hálfu stjúpföður stefnanda hafi skýrt komið fram að engin frekari gögn yrðu lögð inn hjá stofnuninni og hefði því verið tekin ákvörðun á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Samkvæmt framangreindu sé ljóst að stefnanda hafi verið leiðbeint af hálfu Útlendingastofnunar við vinnslu málsins. Jafnframt bendi stefndi á að stefnandi hafi jafnvel fengið meiri og ítarlegri leiðbeiningar en almennir umsækjendur, til dæmis sé ekki algengt að umsækjendur fái fund með forstjóra Útlendingastofnunar þar sem leiðbeint sé um dvalarleyfisumsókn og þau gögn sem leggja þurfi fram.

Stefndi áréttar að Útlendingastofnun fari ekki fram á skyldleikapróf nema fullreynt sé að ekki sé unnt að afla gagna með öðrum hætti. Á þessum tíma hefði stofnunin ekki framkvæmt slík próf og verklag um þau ekki verið til staðar. Hins vegar hafi verið ljóst að slík próf væru verulegt inngrip í líf stefnanda, þótt sýnis sé aflað með munnstroki, og sé kostnaður við þau jafnframt talsverður. Í máli stefnanda hafi ekki þótt ástæða til að ætla að ómögulegt væri að afla frekari gagna, en stjúpfaðir hennar hafi aðeins lýst því yfir að ekki yrðu lögð fram frekari gögn af þeirra hálfu. Að mati stefnda sé því ekki um brot á leiðbeiningarskyldu að ræða.

Stefndi byggir á því að brot á rannsóknarreglunni sé ekki fyrir hendi, enda hafi verið óskað eftir frekari gögnum frá stefnanda, en því hafnað að leggja þau fram. Engu að síður hafi komið í ljós við meðferð málsins hjá innanríkisráðuneytinu að stefnandi hefði lagt fram umbeðið fæðingarvottorð, sem áður hefði verið hafnað að leggja fram. Þá mótmæli stefndi því jafnframt að jafnræðisregla hafi verið brotin við vinnslu málsins. Í stefnu sé vísað til þess að Útlendingastofnun hafi brotið gegn jafnræðisreglu samkvæmt 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 því mál hennar hafi hlotið aðra meðferð en önnur sambærileg mál, þar sem stofnunin hafi efast um skyldleika milli stefnanda og aðstandenda hennar. Um það vísi stefnandi til ummæla K-kvk-ef V-kvk-ef, forstjóra Útlendingastofnunar, í frétt sem birst hafi á vefsíðu RÚV 22. nóvember 2012.

Stefndi bendir á að í framangreindri frétt segi að Útlendingastofnun sé að leita leiða til að fá DNA erlendis frá. Ekki komi fram að slíkt hafi verið gert, hvorki fyrr né síðar. Útlendingastofnun óski ekki eftir rannsókn á erfðaefni fyrr en það sé nauðsynlegt. Á þeim tíma er umsókn stefnanda hafi verið í vinnslu hafi slíkt aldrei verið gert. Því hafi ekki verið farið með mál stefnanda á annan hátt en sambærileg mál. Með sömu rökum og stefndi telji að ekki hafi verið brotið gegn leiðbeiningarskyldu með því að fara ekki fram á skyldleikapróf telji stefndi að ekki hafi heldur verið brotið gegn meðalhófsreglunni samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá sé ekki að finna rökstuðning í stefnu fyrir því að stefndi hafi brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar, enda allar ákvarðanir í málinu lögmætar með vísan til útlendingalaga, stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, stjórnsýslulaga og annarra laga sem vísað hafi verið til.

Þegar umsókn stefnanda um dvalarleyfi hafi borist Útlendingastofnun árið 2012 hafi henni með bréfi, dagsettu 7. maí 2012, verið leiðbeint um að hún mætti ekki vera stödd á landinu á meðan umsókn hennar væri til meðferðar. Stefnandi hefði lagt inn beiðni um heimild til að vera á landinu 13. júní 2012 og þeirri beiðni verið synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dagsettri 21. júní 2012. Stefnandi hafi kært þá ákvörðun og niðurstaða legið fyrir 21. ágúst 2013. Málið hafi þá strax verið tekið til afgreiðslu hjá stofnuninni og stefnanda verið sent bréf 9. september 2013 um það hvaða gögn vantaði. Þá hafi henni verið veittur 30 daga frestur til þess að leggja fram umbeðin gögn. Þegar engin gögn hefðu borist, auk þess sem stjúpfaðir stefnanda hafi tilkynnt símleiðis að engin frekari gögn myndu berast, hefði verið tekin ákvörðun, dagsett 25. október 2013, um að synja stefnanda um dvalarleyfi. Að mati stofnunarinnar sé þetta eðlilegur málshraði, en stofnunin gefi sér að öllu jöfnu 90 daga til þess að afgreiða mál frá því að gögn berast.

Eftir að ráðuneytinu hafi borist kæra stefnanda þann 19. nóvember 2013 hafi verið óskað eftir gögnum málsins frá Útlendingastofnun, sem móttekin voru 11. desember 2013. Frekari gögn hafi síðan borist frá stefnanda þann 19. desember 2013. Þann 19. mars 2014 hafi ráðuneytið móttekið frekari gögn í málinu, meðal annars fæðingarvottorð stefnanda, og hinn 28. mars 2014 hafi síðan verið lagt fyrir Útlendingastofnun að veita stefnanda dvalarleyfi. Þannig hafi fengist dvalarleyfi fyrir stefnanda 10 dögum eftir að hún hafi lagt fram grundvallarskjal í málinu. Ekki sé unnt að fullyrða að tafir á málsmeðferð hafi verið óvenjumiklar, enda hafi málsmeðferðartími í útlendingamálum almennt verið langur vegna fjölda mála. Þannig sé reynt að gæta jafnræðis við afgreiðslu þeirra og kærur afgreiddar í þeirri röð sem þær berist.

Að mati stefnda hafi ekki verið brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda með viðtali sem forstjóri stofnunarinnar hafi mætt í 20. júlí 2012 hjá Ríkisútvarpinu. Þar hafi forstjóri Útlendingastofnunar verið spurð út í mál stefnanda sem verið hefði til meðferðar hjá stofnuninni, en á þeim tíma verið komið til innanríkisráðuneytisins. Stefndi tekur fram að Útlendingastofnun hafði þegar tekið afstöðu til þessara atriða vegna kvörtunar foreldra stefnanda til Persónuverndar, en í úrskurði hennar, dagsettum 22. júní 2016, í máli nr. 2015/692, hefði niðurstaðan verið sú að forstjóri Útlendingastofnunar hefði ekki brotið gegn lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.

Forstjóri Útlendingastofnunar hefði verið spurð út í einstök atriði málsins og hefði verið vísað til viðtals við fjölskylduvin stefnanda, en það hafi borið með sér að hafa farið fram daginn áður. Útlendingastofnun hafi ekki haft upplýsingar um þetta viðtal og því ekki vitað hvaða upplýsingar hefðu komið þar fram. Hins vegar sé ljóst að einhverjar upplýsingar hafi verið gefnar um mál stefnanda í viðtalinu, þar sem forstjóri Útlendingastofnunar hafi verið beðinn um að svara spurningum í tengslum við þær upplýsingar sem þar hafi komið fram. Forstjórinn hafi leiðrétt áður fram komnar upplýsingar um það hvenær fyrsta dvalarleyfisumsókn stefnanda hefði verið lögð fram, en þær upplýsingar virðist hafa verið gefnar af öðrum áður en þetta viðtal var tekið. Jafnframt hefði komið fram hvenær aðrar umsóknir um dvalarleyfi hefðu borist og að ávallt hefði skort sömu gögn. Rétt sé að hafa það í huga, sem fram kom í nefndum úrskurði Persónuverndar, að töluverð opinber umfjöllun hafði verið um mál kvartenda og stefnanda. Þá umfjöllun hafi mátt rekja til kvartenda sjálfra og forstjórinn hafi fyrst og fremst brugðist við þeirri umræðu til þess að skýra málsmeðferð stofnunarinnar. Því hafi hvorki lög um persónuvernd verið brotin né heldur 71. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 8. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu.

Þannig hafni stefndi því alfarið að í þessu hafi falist ólögmæt meingerð, sem leiða eigi til miskabóta á grundvelli b.-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að svo sé. Þau gögn sem lögð hafi verið fram af hálfu stefnanda leiði í ljós að aðstandendur stefnanda hafi leitt þessa fjölmiðlaumfjöllun og á því geti stefndi ekki borið ábyrgð.

Þá hafni stefndi kröfu stefnanda, líkt og öðrum kröfum hennar, vegna ætlaðs tekjutaps á tímabilinu 1. júní 2012 til 1. ágúst 2013, vegna málsmeðferðar stjórnvalda, sbr. ráðningarsamning, sem stefnandi vísi til. Stefndi sé í málsmeðferð sinni bundinn af lögum við meðferð dvalarleyfisumsókna. Samkvæmt 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands skuli rétti útlendinga til að koma til landsins og dveljast hér skipað með lögum. Það hafi verið gert með útlendingalögum og sé málsmeðferð dvalarleyfisumsókna bundin meðal annars af þeim. Tegundir dvalarleyfa samkvæmt útlendingalögum séu nokkrar og sé útgáfa þeirra flestra ekki háð mati af hálfu Útlendingastofnunar. Hins vegar sé útgáfa annarra dvalarleyfa háð mati á gögnum og aðstæðum, meðal annars útgáfa þess dvalarleyfis sem stefnandi hafi sótt um, samkvæmt 1. mgr. 12. gr. f í þágildandi útlendingalögum nr. 96/2002, þ.e. dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla. Fyrir hendi hafi verið undantekningarheimild þar sem Útlendingastofnun hafi verið heimilt að víkja frá grunnskilyrðum dvalarleyfis samkvæmt 11. gr. þágildandi útlendingalaga hefði umsækjandi sérstök tengsl við Ísland. Þar sem um undantekningu sé að ræða sé ákvæðið skýrt þröngt og þurfi að leggja heildarmat á tengsl umsækjanda við Ísland og þau gögn sem fram séu lögð.

Í málinu hafi verið ósamræmi milli framlagðra gagna og hafi því þurft að skoða það mjög vel til að það teldist upplýst, sbr. rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Að mati Útlendingastofnunar hafi ekki verið verið sýnt fram á að stefnandi hefði sérstök tengsl við Ísland, meðal annars vegna þess að fullnægjandi fæðingarvottorð hefði ekki verið lagt fram við meðferð málsins hjá stofnuninni. Vottorðið hefði verið talið nauðsynlegt til að sýna fram á að stefnandi ætti í raun móður hér á landi, en ítrekað hafi verið óskað eftir því að það yrði lagt fram og það tafið meðferð erindisins.

Útlendingastofnun hafi veitt leiðbeiningar um að málsmeðferð hjá stofnuninni tæki um það bil 90 daga frá því að öll gögn bærust. Þá hafi það jafnframt verið meginregla samkvæmt 1. mgr. 10. gr. útlendingalaga nr. 96/2002 að umsækjandi um dvalarleyfi mætti ekki vera staddur á landinu á meðan umsókn væri í vinnslu. Vanti gögn með umsókn geti meðferð hennar tekið lengri tíma og sé umsækjandi staddur á landinu þegar umsókn sé lögð fram tefji það jafnframt vinnslu málsins.

Umsókn stefnanda um dvalarleyfi hafi verið lögð fram um mánuði áður en ráðningartímabil hennar hjá hjúkrunarheimilinu Eir hefði átt að hefjast. Stefnandi hafi verið stödd á landinu þegar umsóknin var lögð fram og verið synjað af Útlendingastofnun en síðar heimilað af innanríkisráðuneytinu að dveljast á landinu meðan hún væri til vinnslu. Þegar umsóknin var tekin til meðferðar hefði verið ljóst að gögn hefði vantað með henni. Ástæður þess að stefnandi hafi ekki getað hafið vinnu hjá hjúkrunarheimilinu Eir á umsömdum tíma verði því ekki raktar til Útlendingastofnunar. Að mati stefnda sé ljóst að stefnandi hafi lagt fram umsókn um dvalarleyfi stuttu áður en ráðningartímabil skyldi hefjast og verið stödd á landinu þegar umsóknin hafi verið lögð fram. Þá hafi vantað gögn með umsókninni og hún verið um dvalarleyfi sem einungis sé veitt í undantekningartilvikum, og þá háð mati á gögnum og málsástæðum.

Jafnframt bendi stefndi á að samkvæmt útlendingalögum sé heimilt að veita dvalarleyfi, en ekki skylt, líkt og þar komi fram, en með vísan til þess eigi umsækjandi um dvalarleyfi í raun aldrei sjálfkrafa rétt til dvalarleyfis. Hins vegar séu dvalarleyfi ávallt veitt séu skilyrði þeirra uppfyllt. Þegar sótt sé um dvalarleyfi á matskenndum grunni, eins og 1. mgr. 12. gr. f í þágildandi útlendingalögum hafi verið, og jafnframt undantekningarákvæði sem skýra beri þröngt, geti umsækjandi, eðli málsins samkvæmt, ekki verið öruggur fyrirfram um að fá dvalarleyfi útgefið. Ákvörðun um að gefa út dvalarleyfi sé matskennd og þurfi mat stjórnvalds ávallt að fara fram.

Með vísan til framangreinds telji stefndi að stefnandi hafi ekki orðið fyrir fjártjóni vegna meðferðar umsóknar hennar hjá Útlendingastofnun. Dráttur á málsmeðferð verði ekki einvörðungu rakinn til meðferðar stjórnvalda og ekki heldur það að stefnandi hafi ekki getað verið örugg um að dvalar- og atvinnuleyfi yrði gefið út, enda slík stjórnvaldsákvörðun matskennd. Í því sambandi áréttar stefndi að umsókn stefnanda hafi bæði verið lögð fram stuttu áður en ráðningartímabil hennar skyldi hefjast, auk þess sem fylgigögn hafi ekki verið fullnægjandi svo unnt væri að vinna umsóknina hratt.

Þá byggi stefndi á því að þó að ráðuneytið hafi síðar metið gögn málsins á annan veg en Útlendingastofnun baki það stefnda ekki bótaskyldu. Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að Útlendingastofnun hefði borið að fallast á dvalarleyfisbeiðni stefnanda frá árinu 2012 sé ekki hægt að staðhæfa að það hafi bakað henni fjártjón, en dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f í lögum nr. 96/2002 veiti ekki sjálfkrafa rétt til atvinnu, enda séu atvinnuréttindi háð útgáfu leyfis Vinnumálastofnunar, sbr. II. kafla laga nr. 97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga.

Þá hafni stefndi kröfum um greiðslu vegna málsmeðferðar, sem séu samkvæmt gögnum málsins framseldar til stefnanda. Þær byggi á kostnaði við umsóknir hennar og séu algerlega óstaðfestar og raunar virðist móðir stefnanda hafa lánað henni 166.097 krónur, sem sé ekki kostnaður tengdur stefnda með neinum hætti. Jafnframt hafni stefndi alfarið kröfum stefnanda vegna fjárhagslegra útgjalda fósturföður hennar þegar af þeirri ástæðu að algerlega skorti á tengsl við sakarefnið. Þá bendi stefndi á að auk þess sé það meginregla íslensks stjórnsýsluréttar að aðilar verði sjálfir að bera kostnað sem þeir hafi af erindum sínum til stjórnvalda og málarekstri fyrir þeim. Kjósi aðilar að fá aðstoð sérfræðings við rekstur máls og hafi kostnað af þeim geti þeir ekki, án sérstakrar lagaheimildar, gert kröfu um endurgreiðslu þess kostnaðar.

Að lokum hafnar stefndi kröfu um miskabætur alfarið. Stefnandi hafi komið til landsins árið 2011 á grundvelli vegabréfsáritunar, en ekki sé kunnugt um hversu lengi hún hafi dvalist á Íslandi áður en til þess kom að fyrsta dvalarleyfið hafi verið gefið út samkvæmt úrskurði innanríkisráðuneytisins árið 2014. Þegar það leyfi hafi verið veitt hafi stefnandi verið farin af landi brott og henni verið send áritun.

Stefndi bendi þannig á að stefnandi hafi ekki dvalist á Íslandi í sjö ár án dvalarleyfis eða annarrar heimildar til dvalar og þar af leiðandi ekki verið í hættu á að vera vísað á brott eða vera látin yfirgefa landið af öðrum ástæðum á því sama tímabili. Stefndi fái því ekki séð hvernig réttur stefnanda til einkalífs og fjölskyldulífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, á að hafa verið brotinn með vísan til þessa. Þá sé jafnframt vert að benda á að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi vísað til þeirrar meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Fyrrnefndar reglur feli þannig ekki í sér almenna skyldu ríkis til að samþykkja val einstaklings á dvalarríki og hafi þessi túlkun Útlendingastofnunar jafnframt verið staðfest af innanríkisráðuneytinu og kærunefnd útlendingamála.

Þá fjalli greinargerð sálfræðings stefnanda, dagsett 31. október 2016, um mikla vanlíðan hennar á tímabilinu 2004 til 2014, en að mati stefnda sé ekki unnt að tengja það við verklag eða vinnubrögð stefnda þar sem stefnandi hafi ekki verið í neinum samskiptum við íslensk stjórnvöld fyrr en fyrst árin 2007 og 2008 og síðan árið 2012. Um ætluð brot gegn friðhelgi einkalífs stefnanda af hálfu forstjóra Útlendingastofnunar vísi stefndi til umfjöllunar að framan. Að mati stefnda fái ekki séð að sýnt hafi verið fram á að stefnandi hafi orðið fyrir miskatjóni, sem íslenska ríkið beri ábyrgð á, enda hafi málsmeðferð stjórnvalda ekki falið í sér ólögmæta meingerð gegn friði, æru og persónu stefnanda, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eins og fram komi í frumvarpi því er orðið hafi að lögum nr. 50/1993 þurfi verulegt gáleysi til að tjónsatvik geti talist ólögmæt meingerð og það eigi að mati stefnda ekki við í þessu máli. Vegna kröfu um málskostnað vísar stefndi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Um varakröfu vísar stefndi til sömu sjónarmiða og reifuð hafi verið að framan til stuðnings henni, enda telur stefndi að tjón stefnanda sé ekki sannað og framsalskröfur, svo og miskabótakröfur, séu algerlega vanreifaðar og ósannað að skilyrði séu til að dæma þær kröfur.

V. Niðurstaða

Stefnandi málsins krefst skaða- og miskabóta af hálfu stefnda sökum ætlaðra brota stjórnvalda á ýmsum meginreglum stjórnsýsluréttar í tengslum við umsókn hennar um dvalarleyfi hér á landi. Eins og að framan er rakið sótti stefnandi þrisvar um slíkt leyfi á árunum 2007–2012. Samkvæmt framansögðu synjaði Útlendingastofnun fyrstu tveimur umsóknum stefnanda þar sem gögn með þeim skorti. Dómkröfur þær sem stefnandi setur fram í málinu eru eingöngu raktar til meðferðar þriðju umsóknar hennar, sem lögð var fram hjá Útlendingastofnun hinn 22. maí 2012, en málinu lauk með því að stefnanda var veitt dvalarleyfi á landinu hinn 28. mars 2014.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að andmælaréttur samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotinn í aðdraganda þess að Útlendingastofnun synjaði henni um dvalarleyfi 25. október 2013, þar sem henni hefði ekki verið kynnt að vafi léki á móðerni hennar að mati Útlendingastofnunar, líkt og fram hafi komið í bréfi stofnunarinnar til innanríkisráðuneytisins, dagsettu 25. júlí 2012. Í bréfinu, sem liggur fyrir í gögnum málsins, kemur fram að tilefni þess sé framsending Útlendingastofnunar á gögnum til ráðuneytisins vegna kæru stefnanda á ákvörðun Útlendingastofnunar um beiðni hennar að fá að vera á landinu á meðan umsókn hennar um dvalarleyfi sé til afgreiðslu. Í bréfinu kemur meðal annars fram að umsækjandi hafi aldrei skilað inn fullnægjandi fæðingarvottorði þar sem sýnt sé fram á að hún sé dóttir [B], auk þess sem fjallað er um það misræmi sem verið hafi í gögnum frá stefnanda.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar, dagsettri 25. október 2013, þar sem stefnanda var enn synjað um dvalarleyfi sökum þess að umbeðnum gögnum hafði ekki verið skilað, kemur fram að henni hefði verið sent bréf hinn 9. september s. á. þar sem óskað var eftir því að hún legði fram nánar tiltekin gögn svo hægt væri að taka umsókn hennar til frekari afgreiðslu. Í bréfinu, sem er stílað á stefnanda og liggur fyrir í gögnum málsins, var tilgreindur listi yfir þau gögn, sem óskað var eftir að hún legði fram og var þar efst á blaði tilgreint fæðingarvottorð, sbr. eftirfarandi orðalag:

1. Fæðingarvottorð. Með umsókn þarf að fylgja staðfest frumrit fæðingarvottorðs umsækjanda svo unnt sé að staðfesta ættartengsl aðila. Fæðingarvottorð frá Filippseyjum þurfa að vera staðfest frá NSO (National Statistics office) og Departmen of foreign affairs (Red Ribbon).

Stefnandi heldur því fram að henni hafi fyrst orðið kunnugt um að vafi léki á móðerni hennar þegar Útlendingastofnun tók ákvörðun, dagsetta 25. október 2013, um að synja henni um dvalarleyfi. Í ljósi orðalags bréfsins frá 9. september 2013 þykir stefnandi hins vegar hafa mátt gera sér grein fyrir því, þegar á þeim tíma, að vafi léki á þessum ættartengslum aðila. Ekki verður því fallist á þessa málsástæðu stefnanda.

Ljóst er af málatilbúnaði stefnanda að hún taldi sig ekki geta skilað inn umbeðnu fæðingarvottorði að nýju, þar sem það lægi þegar fyrir hjá Útlendingastofnun. Hún kveðst hafa gefist upp á málinu eftir að bréf þetta barst og farið úr landi, eins og rakið er í stefnu. Þá hefur komið fram í gögnum málsins að stjúpfaðir hennar hafi tilkynnt Útlendingastofnun símleiðis þann 2. október 2013 að ekki yrðu lögð fram frekari gögn í málinu. Staðfesti stjúpfaðir stefnanda þetta í skýrslutöku við aðalmeðferð málsins. Útlendingastofnun tók í framhaldi þessa ákvörðun um að synja stefnanda um dvalarleyfi hinn 25. október s. á. Í málinu eru áhöld um afdrif frumrits fæðingarvottorðs stefnanda, auk annarra frumgagna, en ekki liggur fyrir hvar þau eru niðurkomin. Þrátt fyrir það, og að meðferð málsins hafi verið þung í vöfum og kunni að hafa verið erfið fyrir stefnanda, þykir ljóst að hún fékk með áðurnefndu bréfi frá 9. september 2013 tækifæri til að bregðast við því, ýmist með frekari útskýringum, andmælum eða með því að leggja fram frekari gögn. Að þessu virtu þykir þannig nægilega hafa verið gætt að andmælarétti stefnanda af hálfu Útlendingastofnunar í aðdraganda þess að henni var synjað um dvalarleyfi með ákvörðun, dagsettri 25. október 2013. Ekki verður því fallist á þá málsástæðu stefnanda að brotið hafi verið gegn andmælarétti hennar, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Af hálfu stefnanda hefur, í tengslum við þessa málsástæðu, verið bent á að stjórnvöld hefðu séð frumrit af fæðingarvottorði stefnanda í síðasta lagi árið 2010, sbr. stimpil á því þar sem standi „Frumrit séð, 15. janúar 2010.“ Ekki liggur fyrir frá hvoru stjórnvaldinu umræddur stimpill stafar, en það þykir ekki skipta máli eins og hér stendur á, enda ljóst að önnur atriði en það hvort fæðingarvottorð stefnanda væri fullnægjandi réðu úrslitum um að umsókn hennar var synjað á þeim tíma. Þá ber þess jafnframt að geta að umsókn stefnanda um dvalarleyfi byggði á öðrum lagagrundvelli en umsókn hennar frá 22. maí 2012, nánar tiltekið á 13. gr. þágildandi laga um útlendinga nr. 96/2002 um fjölskyldusameiningu, en ekki 12. gr. f um sérstök tengsl við landið.

Þá bendir stefnandi jafnframt á að ljósrit af sama fæðingarvottorði og hún lagði fram hjá Útlendingastofnun sumarið 2009 hafi meðal annars verið lagt til grundvallar ákvörðun innanríkisráðuneytisins, dagsettri 28. mars 2014, um að veita henni dvalarleyfi hér á landi. Í ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 28. mars 2014 kemur meðal annars fram að ljósrit af fæðingarvottorðinu, sem ráðuneytinu barst frá Útlendingastofnun, sbr. framlagt tölvuskeyti, dagsett 19. mars 2014, sé metið fullnægjandi þegar litið sé til allra atvika málsins og framlagðra gagna. Jafnframt kom fram að við mat á því hvort útlendingur ætti rétt á dvalarleyfi samkvæmt 12. gr. f og trúverðugleika frásagnar viðkomandi væri þannig litið til aðstæðna viðkomandi í heild, ekki síst framlagðra skjala en einnig annarra þátta. Þá var næst rakið hvað fælist í leiðbeinandi sjónarmiðum, dagsettum 10. mars 2014, við mat á því hvað teldust vera sérstök tengsl í skilningi 12. gr. f í útlendingalögum.

Sú ákvörðun ráðuneytisins að veita stefnanda dvalarleyfi byggði þannig á heildstæðu mati á öllum atvikum og gögnum málsins, auk þess sem hliðsjón var höfð af leiðbeinandi sjónarmiðum frá 10. mars 2014 við mat á því hvað teldust vera sérstök tengsl í skilningi 12. gr. f í útlendingalögum. Af hálfu stefnda hefur verið bent á að fyrrnefndar verklagsreglur um leiðbeinandi sjónarmið hefðu verið nýsettar þegar ráðuneytið tók ákvörðun um að veita stefnanda dvalarleyfi hinn 28. mars 2014 en þær hefðu ekki verið fyrir hendi þegar Útlendingastofnun tók ákvörðun sína 25. október 2013. Að mati dómsins þykir þannig ljóst að þær reglur hafi vegið nokkuð þungt þegar ráðuneytið tók ákvörðun sína, auk þess sem jafnframt þykir ljóst að það lagði annað mat á fæðingarvottorð stefnanda en Útlendingastofnun gerði.

Þá byggir stefnandi málatilbúnað sinn jafnframt á því að brotið hafi verið gegn öðrum helstu meginreglum stjórnsýsluréttarins, svo sem eins og leiðbeiningarskyldu, rannsóknarreglu, jafnræðisreglu, lögmætisreglu og meðalhófsreglu. Hvað brot á leiðbeiningarskyldu, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og rannsóknarreglu, sbr. 10. gr. sömu laga, varðar, þá byggir stefnandi meðal annars á því að Útlendingastofnun hafi ekki leiðbeint henni um aðrar leiðir en þær að leggja fram fæðingarvottorð til að sanna tengsl hennar við móður sína. Til að mynda hefði Útlendingastofnun getað bent stefnanda á nauðsyn þess að hún gengist undir skyldleikapróf samkvæmt 8. mgr. 29. gr. þágildandi útlendingalaga nr. 96/2002 og nú 1. mgr. 112. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Með því að stefnanda var ekki bent á þetta og slíkt próf ekki gert er jafnframt byggt á því af hálfu stefnanda að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, enda málið að hennar mati ekki nægilega upplýst þegar ákvörðun hafi verið tekin 25. október 2013. Stefndi mótmælir þessum málsástæðum og byggir á því að stefnanda hafi verið leiðbeint á öllum stigum umsóknarferlisins. Til að mynda hafi stefnandi hitt forstjóra Útlendingastofnunar á fundi í aðdraganda þess að hún lagði fram þriðju dvalarleyfisumsókn sína þar sem vel hafi verið farið yfir með henni hvaða kostir stæðu henni til boða. Þá byggir stefndi jafnframt á því að Útlendingastofnun fari ekki fram á skyldleikapróf nema fullreynt sé að ekki sé unnt að afla gagna með öðrum hætti, enda ljóst að slíkt próf feli í sér verulegt inngrip í líf umsækjenda.

Í þágildandi 8. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002, sbr. nú 1. mgr. 112. gr. laga nr. 80/2016, var mælt fyrir um að við ákvörðun um veitingu dvalarleyfis hefði Útlendingastofnun heimild til að fara fram á að umsækjandi um dvalarleyfi, samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laganna eða ættmenni hans, gengjust undir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis í því skyni, til að staðfesta að um skyldleika væri að ræða samkvæmt 2. mgr. 13. gr., væru fyrirliggjandi gögn í því efni ekki talin veita fullnægjandi sönnun um skyldleikann.

Ljóst er að framangreint ákvæði mælir fyrir um heimild Útlendingastofnunar til að gera skyldleikapróf við ákveðnar aðstæður, en ekki skyldu, og er það háð mati stofnunarinnar hvort umsækjandi um dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laganna verði látinn gangast undir slíkt próf. Þá liggur fyrir að umsókn stefnanda um dvalarleyfi hinn 22. maí 2012 byggði á 12. gr. f í lögum nr. 90/2002 en ekki 13. gr. þeirra. Í ljósi þessa verður ekki fallist á það með stefnanda að Útlendingastofnun hafi verið skylt að leiðbeina stefnanda um þetta úrræði. Þá verður ekki heldur fallist á að stofnunin hafi brotið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga með því að ákveða ekki að slíkt próf yrði gert.

Hvað almennar leiðbeiningar til stefnanda í aðdraganda þess að hún sótti um í þriðja sinn og síðar í ferlinu varðar, þá liggur fyrir í gögnum málsins útprent af viðtali við forstjóra Útlendingastofnunar þar sem fram kemur að stefnandi hafi átt fund með henni í febrúar árið 2012. Þar hafi stefnanda verið leiðbeint um það á hvaða grundvelli laga nr. 96/2002 æskilegast væri fyrir hana að sækja um dvalarleyfi um og hvaða gögn þyrftu að fylgja með umsókninni. Af hálfu stefnanda hefur þessu ekki verið mótmælt. Þá var stefnanda sent ítarlegt bréf hinn 9. september 2013, þar sem rakið var hvaða gögn hún þyrfti að leggja fram með umsókn um dvalarleyfi, en að mati Útlendingastofnunar hafði stefnandi ekki lagt fram fullnægjandi gögn með umsókn sinni þann 22. maí 2012. Hvað beiðni um fæðingarvottorð varðar hefði stofnunin að mati dómsins þó mátt tiltaka betur í umræddu bréfi hvaða ágallar þóttu vera fyrir hendi á því fæðingarvottorði sem stefnandi hafði lagt fram sumarið 2009. Þrátt fyrir það verður að telja, þegar á heildina er litið, að Útlendingastofnun hafi leiðbeint stefnanda nægilega í aðdraganda þess og eftir að hún lagði fram þriðju umsókn sína um dvalarleyfi. Ekki verður því fallist á að leiðbeiningarskylda gagnvart henni hafi verið brotin, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga.

Um brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga byggir stefnandi á því að mál hennar hafi ekki hlotið sömu meðferð og önnur sambærileg mál þar sem Útlendingastofnun hafi efast um skyldleika barns við aðstandanda hérlendis. Um þetta vísar stefnandi til viðtals við forstjóra Útlendingastofnunar á vefmiðlinum www.ruv.is frá 22. nóvember 2012 sem liggur fyrir í gögnum málsins. Tilefni viðtalsins var að upp höfðu komið tilvik hér á landi þar sem vafi lék á ætterni barna frá Víetnam sem höfðu verið flutt hingað til lands af fólki sem sagðist vera foreldrar þess. Þar kom fram að Útlendingastofnun væri að leita leiða til að fá erfðaefni að utan í því skyni að staðreyna skyldleika barna frá Víetnam þar sem gögn, meðal annars fæðingarvottorð, hefðu ekki verið metin trúverðug. Stefndi hefur hafnað þessari málsástæðu stefnanda og bent á að í fréttinni kæmi einungis fram að verið væri að leita leiða til að fá erfðaefni að utan. Ekki kæmi fram að það hefði verið gert, hvorki fyrr né síðar. Þá hefur stefndi bent á að það sé ákveðin þrautalending þegar útséð sé um að ekki sé hægt afla frekari gagna að láta umsækjendur um dvalarleyfi gangast undir slíkar rannsóknir.

Að mati dómsins þykir ljóst að ekkert liggur fyrir í gögnum málsins um að Útlendingastofnun hafi í reynd óskað eftir rannsóknum á erfðaefni í þessum málum sem stefnandi vísar til. Þá hefur stefnandi heldur ekki bent á nein önnur tiltekin mál þar sem fyrir liggur að stofnunin hafi óskað eftir því að umsækjandi um dvalarleyfi gengist undir rannsóknir á erfðaefni við sambærilegar aðstæður eða að það sé að öðru leyti viðtekin venja hjá stofnuninni að óska eftir slíkum rannsóknum í málum af þessu tagi. Að mati dómsins verður því að telja ósannað að jafnræðisregla hafi verið brotin á stefnanda, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og verður því ekki fallist á þessa málsástæðu hennar.

Þá byggir stefnandi á því að meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga hafi jafnframt verið brotin þar sem óþarflega langt hafi verið gengið í því af hálfu Útlendingastofnunar að tryggja að ákvörðun byggði á ófölsuðum gögnum. Að mati stefnanda hefði verið hægt að staðreyna móðerni hennar með einfaldri mannerfðafræðilegri rannsókn en í stað þess hafi verið gerð krafa um að hún legði fram fæðingarvottorð á ný, skjal sem stefnandi kveður hafa týnst í vörslum stefnda.

Í 2. mgr. 10. gr. þágildandi laga nr. 96/2002 um útlendinga var meðal annars mælt fyrir um að umsókn um dvalarleyfi skyldu fylgja öll þau gögn og vottorð sem Útlendingastofnun gerði kröfu um til staðfestingar á að umsækjandi uppfyllti skilyrði sem lög og reglugerðir kvæðu á um, sbr. nú 2. mgr. 52. gr. laga nr. 80/2016. Þá kom fram í 2. mgr. 39. gr. þágildandi reglugerðar um útlendinga nr. 53/2003, sbr. nú 1. mgr. 10. gr. núgildandi reglugerðar nr. 540/2017 um sama efni, að til að sýna fram á að skilyrði dvalarleyfis væru uppfyllt gæti Útlendingastofnun krafist þeirra gagna sem nauðsynleg væru við vinnslu umsóknar, m.a. fæðingarvottorðs.

Ákvörðun um að veita dvalarleyfi samkvæmt 12. gr. f þágildandi útlendingalaga nr. 96/2002 er matskennd og þannig er mikilvægt að hún byggi á réttum og gildum gögnum. Því verður að telja að gögn á borð við fæðingarvottorð geti skipt höfuðmáli þegar metið er hvort einstaklingur skuli hljóta dvalarleyfi hér á landi á grundvelli þessarar heimildar. Að mati dómsins þykir þannig ekki hafa verið gengið lengra en nauðsyn bar til með því að gera þá kröfu til stefnanda að hún legði fram fæðingarvottorð að nýju, en svo sem fram hefur komið hafði Útlendingastofnun metið fyrirliggjandi fæðingarvottorð hennar ófullnægjandi. Þá þykir sú fullyrðing stefnanda að frumrit fæðingarvottorðs hennar hafi týnst í vörslum stefnda, þ.e. innanríkisráðuneytisins, ósönnuð með öllu. Framangreindri málsástæðu stefnanda um að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga verður samkvæmt þessu hafnað.

Þá byggir stefnandi enn fremur á því að Útlendingastofnun hafi brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar í ákvörðun sinni frá 25. október 2013. Í munnlegum málflutningi fyrir dómi kom fram af hálfu stefnanda að rökstuðning í ákvörðuninni, þar sem borinn væri saman sá tími sem stefnandi hefði dvalið á Filippseyjum og á Íslandi og notaður hefði verið sem liður í að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, skorti lagastoð, sbr. fjölmörg álit kærunefndar útlendingamála. Að mati dómsins verður ekki fallist á þessa málsástæðu stefnanda, enda ljóst að framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar um að stefnandi teldist ekki hafa sérstök tengsl við landið, byggði aðallega á því að viðhlítandi gögn skorti með umsókn hennar, en svo sem að framan hefur verið rakið hafði stofnunin heimild til að krefja stefnanda um þau gögn, sbr. 2. mgr. 10. gr. þágildandi útlendingalaga nr. 96/2002 og 2. mgr. 39. gr. þágildandi reglugerðar um útlendinga.

Stefnandi byggir jafnframt málatilbúnað sinn á því að málsmeðferð stjórnvalda hafi brotið í bága við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga sökum þeirra tafa, sem orðið hafi á því að niðurstaða fengist í máli hennar. Þá byggir hún einnig á því að framangreindar tafir hafi verið slíkar að þær leiði til skaðabótaskyldu stefnda, þar sem hún hafi tapað tekjum sem hún hefði ella haft í vinnu á Hjúkrunarheimilinu Eir á árunum 2012–2013, og vísar um það til ráðningarsamnings, dagsetts 1. júní 2012.

Eins og rakið og hefur verið þá sótti stefnandi um dvalarleyfi í þriðja skipti hér á landi vorið 2012 og var umsókn, sem liggur fyrir í gögnum málsins, móttekin hjá Útlendingastofnun 22. maí 2012. Hinn 13. júní s.á. lagði stefnandi síðan fram sérstaka umsókn um að fá að dveljast á landinu á meðan umsókn hennar væri til meðferðar hjá stjórnvöldum. Útlendingastofnun tók ákvörðun í því máli hinn 21. júní s.á. og synjaði beiðni stefnanda. Sú ákvörðun var þá kærð til Innanríkisráðuneytisins með kæru, dagsettri 28. júní 2012, og í framhaldi þess var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi með úrskurði, dagsettum 21. ágúst 2013, eða um 13 mánuðum eftir að kæra barst ráðuneytinu. Að svo búnu fór málið aftur til meðferðar hjá Útlendingastofnun sem lauk málinu fyrir sitt leyti með ákvörðun 25. október 2013. Sú ákvörðun var aftur kærð og barst kæra ráðuneytinu 19. nóvember 2013. Úrskurður ráðuneytisins, þar sem lagt var fyrir Útlendingastofnun að veita stefnanda dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f í þágildandi útlendingalögum nr. 96/2002, var síðan kveðinn upp 28. mars 2014, eða rúmum fjórum mánuðum síðar. Af hálfu stefnda er bent á í þessu samhengi að stefnandi hafi fengið dvalarleyfi hér á landi um 10 dögum eftir að grundvallarskjal hafi borist í málinu, þ.e. afrit fæðingarvottorðsins, sem barst ráðuneytinu 19. mars 2014. Að öðru leyti hafi ekki komið fram aðrar skýringar á töfum á málsmeðferð af hálfu stefnda en að málsmeðferðartími í málum af þessum toga hafi almennt verið langur á þessum tíma vegna málafjölda og kærur verið afgreiddar í þeirri röð sem þær bárust til að gæta jafnræðis við afgreiðslu mála.

Ljóst er að afgreiðslutími hjá ráðuneytinu í kærumálum á grundvelli útlendingalaga var mjög langur, en í gögnum málsins kemur fram að meðalafgreiðslutími hafi verið 300 dagar á þessum tíma. Þá er þess getið í niðurlagi úrskurðar innanríkisráðuneytisins frá 21. júní 2013 að rétt þætti að heimila stefnanda dvöl á meðan umsókn hennar væri til meðferðar, meðal annars í ljósi þess hve langan tíma málið hefði tekið í meðförum ráðuneytisins.

Eðlilegt er að einhverjar tafir geti orðið á afgreiðslu mála þegar mikill fjöldi mála er tímabundið til afgreiðslu hjá stjórnvöldum. Slíkar aðstæður geta þannig réttlætt nokkrar tafir á afgreiðslu þeirra. Þrátt fyrir þetta þykja þær tafir sem urðu á málinu í meðförum innanríkisráðuneytisins frá því að áðurnefnd kæra barst 28. júní 2012 og þar til framangreind ákvörðun var tekin 21. ágúst 2013, og eru eingöngu útskýrðar með vísan til málafjölda af hálfu stefnda, ekki réttlæta svo langan afgreiðslutíma sem raun bar vitni í málinu á þessu stigi. Það á enn síður við ef um venjulegan afgreiðslutíma var að ræða, enda er á ábyrgð stjórnvalda að bregðast við því þegar meðferðartími í málum af þessu tagi dregst úr hófi fram. Að mati dómsins voru þessar tafir við afgreiðslu á kæru stefnanda því óhæfilegar og var meðferð málsins hjá ráðuneytinu því ekki í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. Að öðru leyti en þessu þykir meðferð málsins ekki hafa dregist úr hömlu í meðförum Útlendingastofnunar eða innanráðuneytisins.

Þá byggir stefnandi málatilbúnað sinn enn fremur á því að forstjóri Útlendingastofnunar hafi brotið gegn ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, með því að hafa fjallað ítarlega um málefni og umsóknir stefnanda í útvarpsviðtali á RÚV hinn 20. júlí 2012. Að mati stefnanda hafi forstjóri stofnunarinnar ekki haft neina heimild til að tjá sig um málefni stefnanda í fjölmiðlum og er einkum gagnrýnt að hún hafi tjáð sig um atriði sem fram fóru á fundi hennar, stefnanda og aðstandenda stefnanda í febrúar 2012. Þá hafi forstjórinn gert ómálefnalegar athugasemdir við gagnaöflun stefnanda vegna fyrri umsókna hennar um dvalarleyfi. Að mati stefnanda hafi forstjóri Útlendingastofnunar með þessu hátterni jafnframt brotið gegn 1. mgr. 8. og 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og 9. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012.

Í málinu liggur fyrir útprent af Facebook-síðu, undir yfirskriftinni „Sameining fjölskyldu“, sérstakri síðu til stuðnings stefnanda, dagsett 18. júlí 2012, þar sem greint er frá aðdraganda málsins, ýmsum persónulegum högum stefnanda og fjölskylduaðstæðum hennar. Jafnframt er gerð grein fyrir afdrifum fyrstu tveggja umsókna hennar um dvalarleyfi og að henni hafi verið boðið að sækja um dvalarleyfi sem nemandi eða sérfræðingur í kjölfar þess að málið komst á byrjunarreit í þriðja sinn. Þá liggja einnig fyrir í málinu útprent af viðtölum við stjúpföður stefnanda af vefsíðunni [--]og síðunni „[--]“ þar sem hann tjáir sig um málið og stöðu þess, dagana 19.–23. júlí 2012.

Einnig liggur fyrir í málinu útprent af viðtali því sem tekið var við forstjóra Útlendingastofnunar í Síðdegisútvarpi Rásar 2 um mál stefnanda hinn 20. júlí 2012. Þar kemur fram í upphafi að daginn áður hafi vinur fjölskyldu stefnanda, [F], mætt í viðtal og greint frá því hvernig ítrekaðar tilraunir stefnanda til að fá dvalarleyfi hér á landi hefðu engan árangur borið. Hvað áðurnefndan fund með stefnanda og aðstandendum hennar varðar þá kemur fram í viðtalinu í máli forstjóra Útlendingastofnunar að hún hafi hitt þau á fundi í því skyni að ráðleggja stefnanda um það á hvaða lagagrundvelli best væri fyrir hana að sækja um dvalarleyfi, sem hafi verið að sækja um slíkt leyfi sem námsmaður eða launþegi, þ.e. sérfræðingur. Til að mynda er greint frá þessu atriði í umfjöllun á Facebook-síðunni „Sameining fjölskyldu“ hinn 18. júlí 2012 og þar kemur einnig fram að gögn vegna annarrar umsóknar stefnanda um dvalarleyfi hafi ekki þótt fullnægjandi.

Ljóst er að fjölmargar greinar um mál stefnanda höfðu birst á vefmiðlum sama dag og viðtalið fór fram, sem og dagana á undan. Að mati dómsins þykir ekki óeðlilegt að forstjóri Útlendingastofnunar hafi veitt viðtal til að bregðast við umfjöllun fjölmiðla um málefni stefnanda, skýra hlið stjórnvalda og svara gagnrýni sem fram hafði komið á störf stofnunarinnar. Þá kemur ekkert fram í viðtalinu sem þykir brjóta í bága við 1. mgr. 8. og 1. mgr. 9. gr. persónuverndarlaga nr. 96/2002 eða upplýsingalaga nr. 140/2012 og hafði ekki þegar komið fram í fjölmiðlum þegar viðtalið var tekið. Ekki þykir heldur hafa verið vegið að stefnanda með ómálefnalegum athugasemdum á neinn hátt í viðtalinu. Í ljósi framangreinds verður þannig ekki fallist á að brotið hafi verið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar eða 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í því sambandi ber að líta til þess að aðstandendur stefnanda áttu frumkvæði að því að vekja athygli fjölmiðla á málinu og greindu sjálf frá persónulegum högum stefnanda á þeim vettvangi.

Um fjártjón sitt vegna óeðlilegs dráttar sem varð á meðferð málsins hjá stjórnvöldum vísar stefnandi til tímabundins ráðningarsamnings við hjúkrunarheimilið Eir, frá 1. júní 2012 til 1. ágúst 2013, og gerir kröfu um að fá greiddar samtals 3.127.253 krónur vegna tekna sem hún hafi orðið af á þessu tímabili. Þrátt fyrir niðurstöðu dómsins um að meðferð málsins hafi um tíma ekki verið í samræmi við málshraðareglu stjórnsýslulaga þykir það eitt og sér ekki geta leitt til þess að stefnandi eigi rétt til greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda. Fyrir liggur að stefnandi lagði fram umsókn um dvalarleyfi 22. maí 2012, eða rúmri viku áður en ráðningarsamningur hennar átti að taka gildi, og var á því stigi alls óvíst hvort umsóknin yrði samþykkt. Þá þykir stefnandi ekki hafa fært nein rök fyrir því að hún hafi verið búin að sækja um eða fá atvinnuleyfi á grundvelli laga nr. 97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga. Stefnandi þykir þannig ekki hafa sýnt fram á að hún hafi getað vænst þess að mega hefja störf á þessum tiltekna tíma og hefur þ.a.l. ekki sýnt fram á að tjón hennar verði rakið til atvika er stefndi ber ábyrgð á. Að framangreindu virtu verður kröfu hennar um skaðabætur vegna tapaðra atvinnutekna því hafnað. Þá verður fjárkröfum stefnanda sem foreldrar hennar framseldu henni vegna kostnaðar, sem þau kveðast hafa þurft að leggja út fyrir í þágu stefnanda á meðan á meðferð málsins stóð, enn fremur hafnað, enda hafa af hálfu stefnanda ekki verið færð nein lagarök fyrir þeim kröfum.

Krafa stefnanda um miskabætur byggir á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, en stefnandi telur að réttur hennar til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu hafi verið virtur að vettugi af hálfu stjórnvalda við afgreiðslu málsins. Þá byggir stefnandi einnig á því að brotið hafi verið gegn persónuvernd hennar og gerir kröfu um að henni verði bætt tjón vegna þeirra brota samkvæmt 43. gr. þeirra laga. Þá er jafnframt vísað til umfjöllunar sem birtist á vefsíðunni www.mbl.is þann 18. september 2013 þar sem stjúpfaðir stefnanda greinir frá því að Útlendingastofnun hafi sent lögregluna á heimili þeirra fyrr á árinu til að grennslast fyrir um hagi stefnanda. Heimsóknin hafi haft mjög slæm sálræn áhrif á hana og stuðlað að því að hún yfirgaf landið í september 2013. Jafnframt vísar stefnandi til greinargerðar H-kk-ef B-kk-ef sálfræðings, dagsettrar 31. mars 2016.

Í greinargerð H-kk-ef kemur fram að hann hafi hitt stefnanda í tveimur viðtölum í október 2016. Að öðru leyti þekki hann ekki til hennar daglega lífs eða aðstæðna. Þá kemur einnig fram í greinargerðinni að mikil vanlíðan hafi verið hjá stefnanda vegna aðskilnaðar frá móður, einangrunar og óvissu um framtíðina á tíu ára tímabili, frá 2004–2014, sem reynst hafi stefnanda erfitt. Í greinargerðinni er þessu tímabili skipt niður í nokkur skemmri tímabil og stefnandi beðin um að lýsa líðan sinni þá, en í ljósi dómkrafna málsins er sá tími sem máli skiptir hér tímabilið 2012–2014. Fram kemur að eftir að stefnandi kom til landsins í árslok 2011 hafi henni liðið vel í þá 60 daga sem vegabréfsáritun var í gildi, þ.e. frá 21. desember 2011 til 8. mars 2012. Í kjölfarið hafi tekið við mjög erfiður tími þar sem stefnandi hafi sýnt mjög mikil einkenni depurðar, kvíða og streitu. Eftir að hún snéri aftur til Filippseyja í september 2013 hafi stefnandi sýnt miðlungseinkenni depurðar, væg kvíðaeinkenni og miðlungseinkenni streitu. Frá því að stefnandi snéri aftur hingað til lands og fékk útgefið dvalarleyfi árið 2014 kemur fram að henni hafi almennt liðið vel. Þegar hún sé hins vegar minnt á erfiða tíma sýni hún miðlungseinkenni depurðar, auk mikilla kvíða- og streitueinkenna.

Þó að tafir hafi orðið á meðferð málsins, svo sem rakið hefur verið, og að það hafi valdið stefnanda mikilli vanlíðan á tímabili þykja saknæmisskilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 ekki vera uppfyllt eins og hér stendur á. Ekki verður því fallist á að málsmeðferð stjórnvalda hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn stefnanda. Þá verður heldur ekki fallist á að hún hafi brotið í bága við friðhelgi einkalífs hennar eða persónuverndarlög, með vísan til þess sem þegar hefur komið fram. Því ber að sýkna stefnda af miskabótakröfu stefnanda.

Að öllu framangreindu virtu verður stefndi sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda.

Vegna embættisanna dómara hefur uppkvaðning dóms dregist umfram frest skv. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Dómari og aðilar eru sammála um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Málskostnaður milli aðila fellur niður. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt leyfisbréfi innanríkisráðuneytisins, dags. 17. mars 2015. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talinn lögmannskostnaður hennar, sem þykir hæfilega talinn eins og nánar er kveðið á um í dómsorði, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, [A].

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talinn kostnaður lögmanns hennar, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef, 1.800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf