E-4663/2005

Mál þetta var höfðað 24. júní 2005 og dómtekið 22. maí 2006. Stefnandi er Stjörnugrís ehf., Vallá, Kjalarnesi, en stefndi er Mest ehf., Malarhöfða 10, Reykjavík. Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 370.430 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 15. apríl 2004 til 10. október 2005 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Ekki eru gerðar kröfur á hendur réttargæslustefnda og hann gerir ekki kröfur í málinu.

II

Stefnandi kveður málavexti vera þá að hinn 15. apríl 2004 um kl. 12:00 hafi G-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, ekið bifreið félagsins sem er af gerðinni Skoda Octavia með skráningarnúmerið ME-579, um Kollafjörð á leið til Reykjavíkur. Hafi bifreiðinni verið ekið austur Vesturlandsveg í Kollafirði framhjá malarnámu stefnda. Þá hafi skyndilega komið vindhviða og möl og sandur skollið á bifreiðinni af miklu afli. Hafi G-kk-nf hvorki gefið í né dregið úr hraða bifreiðarinnar því hún hafi velkst í vind- og malarhrinunni. Þegar G-kk-nf hafi stöðvað bifreiðina hafi komið í ljós umtalsverðar skemmdir á henni eftir sandfokið. Kom í ljós að lakkskemmdir á bifreið stefnanda voru á vinstri hlið hennar, á grilli hennar auk þess sem rúður skemmdust. Tekur stefnandi fram að áður en bifreiðinni hafi verið ekið fram hjá námunni hafi ekkert sand-eða grjótfok verið yfir veginn heldur hafi komið sterk vindhviða um leið og bifreið hans var ekið fram hjá námunni. Hafi því ekki verið um að ræða að ökumaðurinn hafi ekið inn í fyrirsjáanlegt sandfok.

Ökumaður bifreiðarinnar tilkynnti lögreglu um atburðinn daginn eftir og í framhaldinu fór hann með bifreiðina á bifreiðaverkstæði.

Fyrir liggur og er óumdeilt að tjónið á bifreið stefnanda umrætt sinn var metið 370.430 krónur. Stefndi hins vegar kveður ósannað að atvik hafi verið með þeim hætti sem stefnandi heldur fram og telur ósannað að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið staddur á þeim stað í Kollafirði þar sem malarnáma stefnda sé, frekar en á öðrum stað á veginum við Esjurætur eða að hann hafi verið í Kollafirði yfir höfuð. Þá sé tímasetning tjónsins ósönnuð.

Hinn 10. september 2004 var framkvæmdastjóri stefnda, H-kk-nf S-kk-nf, boðaður til skýrslutöku hjá lögreglu vegna málsins og honum kynnt bótakrafa stefnanda, sem hann hafnaði.

Kveður stefnandi að fleiri bifreiðar hafi orðið fyrir tjóni vegna sandfoks þann sama dag og hann hafi lent í því en samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar, sem koma fram í lögregluskýrslu 16. apríl 2004 vegna tjóns á bifreið stefnanda, var vindhraði í vindhviðu á hádegi um 40 metrar á sekúndu á þessum slóðum.

E-kvk-nf B-kvk-nf M-kvk-nf og G-kk-nf S-kk-nf urðu einnig fyrir tjóni á bifreiðum sínum sama dag og stefnandi og hafa þau einnig höfðað skaðabótamál á hendur stefnda á þeim grunni að tjónið verði rakið til sandfoks úr umræddri malarnámu stefnda. Umræddur G-kk-nf fór um það bil viku eftir tjónið á vettvang og tók myndir af malarnámu stefnda og það gerði hann aftur 7. október sama ár og liggja ljósmyndir þessar fyrir í málinu.

Í þinghaldi 22. apríl 2006 var aðild málsins varnarmegin breytt með samþykki lögmanns stefnanda.

Í málinu er ekki deilt um tjón stefnanda heldur um bótaskyldu stefnda sem telur ósannað að bifreið stefnanda hafi orðið fyrir tjóni á þeim stað sem haldið er fram og að efni það sem skemmdi bifreið stefnanda hafi komið úr malarnámu stefnda í Kollafirði.

III

Stefnandi kveðst reisa kröfur sínar á því að stefndi beri fulla og óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni því sem bifreið hans varð fyrir hinn 15. apríl 2004 þegar henni var ekið um þjóðveg nr. 1 framhjá malarnámi stefnda í Kollafirði. Sé bótaábyrgðin byggð á því að stefndi sé eigandi og umráðamaður landsvæðisins sem malarnáman sé á og beri því fulla ábyrgð á því tjóni sem hljótist af aðbúnaði og frágangi við námuna.

Byggi stefnandi kröfur sínar á hendur stefnda á því að með því að sinna ekki þeirri skyldu sinni sem eigandi og umsjónaraðili fasteignar að haga aðbúnaði á staðnum með forsvaranlegum hætti þannig að tjón hlytist ekki af hafi hann sýnt af sér saknæma háttsemi. Við enda malarnámunnar sem liggi að Vesturlandsvegi hafi verið reistur steinsteyptur veggur til að varna því að efni úr námunni fyki frá svæðinu. Á tjónsdegi hafði hins vegar efni úr námunni verið hlaðið alveg upp að efsta hluta hins steinsteypta veggs og jafnvel þannig að efnið hafi náð hærra en veggurinn. Þannig hafi veggurinn veitt litla sem enga vörn með þeim afleiðingum að grjót, möl og sandur hafi fokið auðveldlega yfir hann og á bifreið stefnanda og þannig valdið skemmdum á henni. Aðbúnaður við malarnámuna hafi því verið óforsvaranlegur að mati stefnanda. Hafi umsjónarskylda stefnda verið sérstaklega rík þar sem umrætt svæði sé sérstaklega vindasamt auk þess sem meðfram námunni liggi einn fjölfarnasti vegarkafli þjóðvegar nr. 1.

Þá hafi merkingum stefnda á svæðinu verið ábótavant. Eitt skilti hafi verið að finna við þjóðveginn þegar keyrt hafi verið að vestan inn Kollafjörð en engar sérstakar merkingar hafi verið við malarnámuna sjálfa, þrátt fyrir vitneskju stefnda um að svæðið sé sérstaklega vindasamt og vegarkaflinn við námuna fjölfarinn. Telur stefnandi að í ljósi þeirrar hættu sem skapast hafi þegar sandur, möl og grjót lenti á bifreið hans fyrrgreindan morgun hinn 15. apríl 2004 verði að merkja sérstaklega vel hættu á slíku foki. Vanræksla stefnda í þessum efnum feli í sér saknæma háttsemi.

Til viðbótar framangreindu sé ljóst að vegfarendur um Vesturlandsveg á umræddu svæði hafi mátt treysta því að þeim stafaði ekki hætta af því að aka framhjá malarnámunni, enda á ábyrgð stefnda að tryggja það að frágangur við hana væri með þeim hætti að ekki skapaðist hætta. Séu fráleit sjónarmið stefnda um áhættutöku eða önnur viðlík sjónarmið.

Krafa stefnanda sundurliðist svo:

Yfirbyggingarvinna 66.015

Varahlutir 67.797

Efni á lager 2.641

Málun 157.896

Ryðvörn 1.935

Sendingarkostnaður 1.250

Virðisaukaskattur 72.896

Samtals 370.430

Gerð sé krafa um vexti frá tjónsdegi hinn 15. apríl 2004 til 10. október 2004 en þá hafi verið liðinn mánuður frá því að stefnda var kynnt skaðabótakrafa stefnanda en krafist sé dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags.

Um lagarök að öðru leyti en rakið hefur verið vísar stefnandi til almennra reglna skaðabótaréttar. Kröfu um málskostnað styður hann við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, aðallega 129. og 130. gr., og vísar til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt á málskostnað.

IV

Stefndi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að með öllu sé ósannað að tjón stefnanda verði rakið til atvika sem hann beri ábyrgð á að lögum. Þannig sé ósannað að skemmdir á bifreið stefnanda verði raktar til sandfoks úr malarnámu stefnda fremur en til annarra orsaka. Liggi ekkert fyrir í málinu sem sanni að atvik hafi verið með þeim hætti sem stefnandi haldi fram annað en orð fyrirsvarsmanns stefnanda, sem sé mótmælt sem ósönnuðum.

Í öðru lagi reisi stefndi sýknukröfu sína á því að ósannað sé að umrædd möl og sandur sem sagt sé að hafi skollið á bifreið stefnanda hafi komið frá athafnasvæði stefnda fremur en frá öðrum svæðum í Esjuhlíðum. Sé hún opin á þessu svæði og laust efni um hana alla. Þannig geti efnið hafa komið frá ýmsum öðrum stöðum í hlíðum Esjunnar en malarnámu stefnda. Efnið í umræddri malarnámu sé eingöngu sandur, steypusandur sem sé allt að 8 mm að breidd og geti slíkur sandur ekki talist vera möl.

Þá byggi stefndi sýknukröfu sína í þriðja lagi á því að hann geti ekki borið ábyrgð á tjóni vegna sterkra sviptivinda í Kollafirðinum. Með því að aka um fjörðinn, þegar veður séu með þessum hætti, hafi stefnandi tekið áhættu sem leiði til þess að stefnandi verði að bera tjón sitt sjálfur. Við þetta bætist að í slíkum vindum sé nær ómögulegt að halda sandi, líkt og þeim sem sé í malarnámu stefnda, í skefjum og geti hann því af þeirri ástæðu ekki borið ábyrgð á tjóni stefnanda.

Þá byggi stefndi sýknukröfu sína í fjórða lagi á því að frágangur og aðbúnaður í malarnámu stefnda hafi verið með forsvaranlegum hætti. Þannig sé frágangur allur á námusvæðinu til fyrirmyndar og augljóslega mun betri en frágangur ýmissa opinna malarsára í Esjuhlíðum. Þá mótmælir stefndi því að merkingum sé ábótavant. Að minnsta kosti sé ekki orsakasamhengi milli meintra ónógra merkinga og tjónsins þar sem fyrirsvarsmaður stefnanda hafi mátt vita að sandfok kynni að verða við þessar aðstæður. Verði í þessu sambandi að benda á að fyrirsvarsmaður stefnanda var aðstæðum kunnugur og hafði oft ekið þessa leið.

Stefndi kveður ekki ágreining um höfuðstól kröfu stefnanda en upphafstíma dráttarvaxta sé mótmælt sem röngum, þ.e. ef miða eigi við að upphafstími þeirra hafi misritast í stefnu og telja að stefnandi krefjist dráttarvaxta frá 10. október 2004 en ekki 10. október 2005. Þannig verði ekki af málsgögnum ráðið hvenær stefnandi hafi sent stefnda upplýsingar um umfang tjóns en samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 skuli skaðabótakröfur bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er tjónþoli sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta.

Um lagarök að öðru leyti en að framan er rakið vísar stefndi til almennra reglna skaðabótaréttar um saknæmi, orsakasamhengi, tjón og sönnunarbyrði. Um málskostnað vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Eins og rakið hefur verið er ekki ágreiningur um umfang tjóns stefnanda heldur aðeins um bótaskyldu stefnda. Stefndi kveður ósannað að efni frá athafnasvæði hans hafi valdið tjóni á bifreið stefnanda.

Malarnáma stefnda er staðsett við rætur Esju við Vesturlandsveg þar sem fyrirsvarsmaður stefnanda, G-kk-nf G. G-kk-nf kveðst hafa ekið umræddan morgun. Fyrir framan námuna er hár og langur steinsteyptur veggur, sem virðist eiga að gegna því hlutverki að koma í veg fyrir að úr námunni fjúki efni yfir veginn. Á fyrirliggjandi ljósmyndum af vettvangi, sem ekki er ágreiningur um að sýni aðstæður þann dag er tjónið varð, er ljóst að efninu í námunni var á umræddum tíma hrúgað upp á tiltölulega litlu svæði við vegginn og alveg upp að brún hans. Þá verður af myndum þessum ráðið að fyrir framan vegginn, hinum megin við námuna, sé efni úr henni sem hefur fallið yfir vegginn, hvort sem það hefur gerst vegna þess að hrúgan var hærri en veggurinn eða við fok.

Af framangreindum myndum og við skoðun á vettvangi þar sem enn voru leifar af sandinum þykir ljóst að sandurinn í námunni var grófur, þótt ekki liggi fyrir mæling á kornastærð hans. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í málinu var mjög hvasst á þessum slóðum þennan morgun. Kemur það fram í gögnum frá Vegagerðinni að í mestu vindhviðunum frá klukkan 6:00 til 12:00 hafi vindhraðinn farið upp í og yfir 40 metra á sekúndu á þessum slóðum. Þykir ljóst vera að þegar efni af því tagi sem var í malarnámu stefnda fýkur á þeim hraða sem vindurinn var á þennan morgun var það til þess fallið að valda tjóni á þeim bifreiðum sem þarna fóru um og fengu á sig sandfokið.

Eins og fram er komið kveðst fyrirsvarsmaður stefnda, G-kk-nf G. G-kk-nf hafa verið að aka fram hjá námunni, þegar sandurinn fauk á bifreiðina með þeim afleiðingum að hún skemmdist. Kveðst hann hafa verið undir vegnum er sandhrúgan kom yfir í rokhrinunni sem þarna hafi verið. Snemma daginn eftir tilkynnti G-kk-nf lögreglunni um atburðinn og lýsti atvikum á sömu lund og hann gerði fyrir dómi. Lýsingar G-kk-ef eru á svipaðar og vitna sem lentu í svipuðum aðstæðum á þessum sama stað þennan morgun. Þannig kom fram hjá vitninu A-kk-þgf S-kk-þgf A-kk-þgf sem ók fram hjá svæðinu um kl. 9:20 að sandbylurinn sem fór yfir bifreið þá sem hann ók hefði verið eins og svart ský og hafi hann verið við hlið námunnar þegar sandurinn hafi fokið ofan af steinveggnum og á bifreiðina og staðfesti vitnið E-kk-nf K-kk-nf, sem var farþegi í bifreið A-kk-ef, framburð hans. Vitnið B-kk-nf E-kk-nf G-kk-nf kvaðst hafa verið á þessum slóðum sama dag um kl. 7:30 og bar hann að hann hafi fengið yfir bifreið sína efni úr fyrrgreindri malarnámu stefnda og kvaðst hann hafa lent í því oftar en í þetta eina skipti. Sömu sögu sagði vitnið G-kk-nf S-kk-nf sem kvaðst hafa verið á staðnum um kl. 7:20.

Allir framangreindir aðilar báru fyrir dómi að hafa lent í sandfoki úr malarnámu stefnda umræddan dag. Hafa fyrrgreindur G-kk-nf og E-kvk-nf B. M-kvk-nf, eigandi bifreiðar þeirrar sem vitnið A-kk-nf ók, höfðað skaðabótamál á hendur stefnda vegna þessa. Framangreindir vitnisburðir, sem eru í samræmi við þær skýrslur sem og fyrirsvarsmaður stefnanda og vitnin G-kk-nf og A-kk-nf gáfu hjá lögreglu strax í kjölfar atburðarins, renna stoðum undir þær fullyrðingar stefnanda að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi verið að aka fram hjá malarnámu stefnanda þegar hann fékk yfir sig sand með þeim afleiðingum að bifreið stefnanda varð fyrir tjóni. Þykir stefnandi því hafa sýnt fram á það svo ekki verði um villst að það var sandur úr námu stefnda sem fauk á bifreið hans og olli því tjóni sem óumdeilt er að varð á bifreið hans hinn 15. apríl 2004.

Fyrir liggur að þar sem malarnáma stefnda er í Kollafirði verða oft sterkir sviptivindar og eins og rakið hefur verið hefur stefndi reist háan og langan steinvegg fyrir framan námuna til að varna því að efni úr henni fjúki yfir hinn fjölfarna þjóðveg sem liggur meðfram námunni. Hefur því verið slegið föstu að efni það sem í námunni var umrætt sinn var grófur sandur og var honum hrúgað upp í stóran hrauk alveg upp að brún veggsins sem varð þess valdandi að í vindhviðum sem voru þennan morgun á svæðinu fauk sandurinn úr námunni yfir veginn með fyrrgreindum afleiðingum. Ekki verður annað ráðið af fyrirliggjandi ljósmyndum og með skoðun á vettvangi en að auðvelt hefði verið að dreifa efninu í námunni á mun stærra svæði bak við steinvegginn svo að það næði ekki upp á brún hans og þannig hefði mátt koma í veg fyrir að efni úr námunni fyki yfir veginn.

Nokkru áður en komið er að umræddri malarnámu, bæði þegar ekið er í austur- og vesturátt eru skilti með aðvörun um sandfok. Af framburðum fyrirsvarsmanns stefnanda og vitna í málinu virðast fæstir hafa tekið eftir þeim fyrr en eftir atburðinn og við skoðun á vettvangi kom í ljós að þau eru ekki áberandi og erfitt um vik að átta sig á þýðingu þeirra og aðstæður við þau bjóða ekki upp á að hægt sé með auðveldum hætti að snúa við, sérstaklega ekki þegar umferð um veginn er mikil. Þykja merkingar þessar ekki til þess fallnar að koma í veg fyrir tjón af því tagi sem hér er til umfjöllunar. Máttu vegfarendur treysta því að þannig væri um malarnámuna búið að ekki væri hætta á slíku sandfoki og liggur ekki fyrir að ferð um þjóðveginn umræddan morgun hafi verið hættuleg vegna veðurs. Verður því ekki fallist á að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi tekið óþarfa áhættu sem leiði til þess að stefnandi beri sjálfur sök á tjóninu.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið er ljóst að frágangur og aðbúnaður í malarnámu stefnda var ekki forsvaranlegur umrætt sinn, þar sem steinveggurinn gegndi ekki því hlutverki sínu að halda efninu innan hans vegna þess að efninu var staflað upp á brún hans og átti því greiða leið yfir hann í vindhviðunum. Ber stefndi því fébótaábyrgð á tjóni stefnanda sem af þessari vanrækslu hlaust.

Þar sem ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu stefnanda verður hún tekin til greina eins og hún er fram sett og stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 340.430 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði, en rétt þykir að upphafsdagur dráttarvaxta sé mánuði eftir að bótakrafan var kynnt fyrirsvarsmanni stefnda, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en krafan og rökstuðningur fjárhæðar sem unninn var af Vátryggingafélagi Íslands var kynnt honum hinn 10. september 2004 og því augljóst að um misritun er að ræða í dómkröfukafla stefnunnar.

Eftir atvikum þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kvk-nf A-kvk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið K-kvk-nf E-kvk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Mest ehf., greiði stefnanda, Stjörnugrís ehf., 340.430 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. apríl 2004 til 10. október 2004, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað, þar með talinn virðisaukaskattur.

G-kvk-nf B-kvk-nf