X-6/2013

I

Með beiðni, dags. 30. janúar 2013, sem barst dómstólnum 4. febrúar 2013, krafðist sóknaraðili, Íslandsbanki hf., kt. 000000-0000, Kirkjusandi 2, Reykjavík, þess að bú varnaraðila, Fasteignafélagsins Eyrabakka ehf., kt. 000000-0000, Steinhellu 15, Hafnarfirði, yrði tekið til gjaldþrotaskipta með vísan til 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Við fyrirtöku gjaldþrotaskiptabeiðninnar 7. mars 2013 var sótt þing af hálfu beggja aðila. Varnaraðili mótmælti kröfunni og var þá þingfest ágreiningsmál þetta, sbr. 1. mgr. 168. gr. laga nr. 21/1991. Málið var tekið til úrskurðar að afloknum munnlegum málflutningi 10. apríl sl.

Sóknaraðili krefst þess að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila, um að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta, verði hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins.

II

Málavextir eru þeir að 11. desember 2012 var varnaraðila send áskorun samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, þar sem skorað var á félagið að greiða skuld sína við sóknaraðila eða lýsa því yfir innan þriggja vikna frá móttöku áskorunarinnar að félagið yrði fært um að greiða skuldina innan skamms tíma. Varnaraðili varð ekki við þessari áskorun sóknaraðila og því lagði sóknaraðili fram kröfu um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta.

Krafa sóknaraðila byggir á veðskuldabréfi, útgefnu af varnaraðila til Glitnis banka hf. 15. júní 2007, en sóknaraðili tók við hluta af réttindum og skyldum þess banka, þar á meðal áðurnefndu veðskuldabréfi. Ber skuldabréfið yfirskriftina „Veðskuldabréf í erlendum gjaldmiðlum“. Í veðskuldabréfinu viðurkennir varnaraðili að skulda Glitni banka hf. eftirfarandi erlendar fjárhæðir eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum, sem birtar séu í almennri gengistöflu Glitnis banka hf., eða í íslenskum krónum, þ.e. 75.039 bandaríska dollara, 93.412 svissneska franka og 18.371.688 japönsk jen. Vextir af láninu skyldu vera Libor-vextir, auk 2,25% fasts vaxtaálags. Veðskuldabréfið var tryggt með 4. veðrétti á fasteigninni að Búðarstíg 22, Eyrabakka, með fastanúmerið 220-0019. Fasteignin var seld á nauðungaruppboði 17. júlí 2012 en ekkert fékkst greitt upp í umrætt lán.

Samkvæmt gögnum málsins var skilmálum veðskuldabréfsins breytt þrívegis, fyrst 5. desember 2008, því næst 8. janúar 2010 og síðast þann 12. nóvember 2010. Í öllum tilvikum var tiltekið í skjölunum um skilmálabreytingarnar hverjar eftirstöðvar lánsins væru í hverjum gjaldmiðli fyrir sig, þ.e. í sama gjaldmiðli og getið er um í veðskuldabréfinu sjálfu.

Sóknaraðili kveður veðskuldabréfið vera í vanskilum. Samkvæmt gjaldþrotaskiptabeiðninni nema eftirstöðvar lánsins með dráttarvöxtum og kostnaði samtals. 57.906.265 krónum.

III

Sóknaraðili kveðst byggja kröfu sína um að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta á því að uppfyllt séu skilyrði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Greiðsluáskorun samkvæmt ákvæðinu hafi verið birt varnaraðila 7. janúar 2013 en ekki hafi verið orðið við þeirri áskorun. Krafa sóknaraðila byggi á skuld samkvæmt veðskuldabréfi í erlendum gjaldmiðlum. Veðskuldabréfið sé í vanskilum og varnaraðili hafi ekki sýnt fram á að hann sé allt að einu fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum þegar þær komi í gjalddaga, eða verði það innan skamms. Sóknaraðili telji því að taka eigi bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta.

Sóknaraðili vísar til þess að varnaraðili byggi kröfu sína um að gjaldþrotaskiptabeiðninni verði hafnað á þeim grundvelli að krafan sé byggð á ólöglegu gengistryggðu láni og tilgreini máli sínu til stuðnings dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010, 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011, 15. júní 2012 í máli nr. 3/2012 og 1. nóvember 2012 í máli nr. 66/2012. Sóknaraðili kveðst hafna þessum röksemdum varnaraðila. Dómar þeir, sem varnaraðili vísi til, fjalli ekki um lán sambærileg því sem hér sé deilt um. Í þeim tilvikum hafi komið skýrt fram í viðkomandi lánsskjölum að um væri að ræða lán í íslenskum krónum, gengistryggt. Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu í nokkrum yngri málum að lán, sambærileg láni því sem hér er deilt um, séu lögleg lán í erlendum gjaldmiðlum. Megi þar nefna dóm Hæstaréttar 7. júní 2012 í máli nr. 524/2011.

Í máli þessu sé um að ræða löglegt lán í erlendum gjaldmiðlum. Skuldabréfið beri yfirskriftina „Veðskuldabréf í erlendum gjaldmiðlum“ og sé fjárhæð lánsins fyrst tilgreind í þremur erlendum gjaldmiðlum; bandarískum dollurum, svissneskum frönkum og japönskum jenum en síðan sé tilgreint jafnvirði lánsins í íslenskum krónum. Þetta sé síðan ítrekað í þremur skilmálabreytingum, þ.e. í desember 2008, janúar 2010 og nóvember 2010, en í þeim breytingum sé jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum ekki getið. Jafnframt séu vextir samkvæmt veðskuldabréfinu til samræmis við að um erlent lán sé að ræða enda tilgreindir Libor-vextir í samningsskilmálum bréfsins.

Sóknaraðili byggir jafnframt á því að það skipti engu máli í þessu samhengi þótt andvirði lánsins hafi verið greitt inn á reikning varnaraðila í íslenskum krónum sem og allar afborganir varnaraðila til sóknaraðila.

Sóknaraðili bendir jafnframt á að í máli þessu hafi varnaraðili ekki mótmælt því að skuld vegna lánsins sé til staðar. Í síðustu skilmálabreytingu veðskuldabréfsins, dagsettri 12. nóvember 2010, komi skýrt fram að 54 gjalddagar séu ógreiddir af láninu. Lánið hafi síðan verið í vanskilum frá 26. júlí 2011. Greiðsluáskorun hafi verið send varnaraðila 15. september 2011 en henni hafi ekki verið sinnt. Fasteignin að Búðarstíg 22, Eyrarbakka, með fastanúmerið 220-0019, hafi verið seld nauðungarsölu og ekkert hafi greiðst upp í kröfu sóknaraðila.

Í ljósi alls framangreinds kveður sóknaraðili að hér sé um að ræða gilt lán í erlendum gjaldmiðlum sem sé í vanskilum og hafi varnaraðili hvorki sinnt áskorun sóknaraðila um greiðslu samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 né sýnt fram á að hann sé engu að síður gjaldfær. Sóknaraðili telji því að skilyrði 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti séu uppfyllt og beri að taka bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta af þeim sökum.

Sóknaraðili kveðst vísa til 65. gr. laga nr. 21/1991, einkum 5. tl. 2. mgr. Hann kveður kröfu um málskostnað byggja á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og að krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Sóknaraðili kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og því beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi sóknaraðila.

IV

Varnaraðili kveðst byggja kröfu sína um að beiðni sóknaraðila, um gjaldþrotaskipti á búi hans, verði hafnað á þeim grundvelli að hún byggi á ólöglegu gengistryggðu láni.

Varnaraðili kveðst hafa tekið lán hjá Glitni hf. í erlendum gjaldmiðlum eins og það sé orðað í veðskuldabréfinu. Lánsfjárhæðin hafi verið tilgreind í þremur erlendum gjaldmiðlum en jafnframt hafi verið tilgreint jafnvirði hennar í íslenskum krónum. Varnaraðili staðhæfi að umrætt lán hafi í raun verið í íslenskum krónum en að afborganir og höfuðstóll hafi tekið breytingum eftir gengi myntkörfunnar, sem hafi verið samsett úr bandarískum dollurum, svissneskum frönkum og japönskum jenum. Í ljósi þessa telji varnaraðili að um ólöglegt gengistryggt lán sé að ræða og vísi hann til dóms Hæstaréttar í máli nr. 155/2011 máli sínu til stuðnings.

Varnaraðili reisir kröfu sína á því að málsaðilum hafi verið það ljóst að í grundvallareðli sínu og framkvæmd hafi lánið verið hefðbundið lán í íslenskum krónum og í stað verðtryggingar hafi lánið verið gengistryggt. Það hafi aldrei staðið til að varnaraðili fengi lánið greitt út í erlendum gjaldmiðlum og hafi tilgreining þeirra í lánssamningnum aðeins verið til málamynda. Lánið hafi verið greitt út til varnaraðila í íslenskum krónum og allar afborganir þess greiddar sóknaraðila í íslenskum krónum. Það hefði í þessu sambandi engu breytt þótt lánssamningurinn hafi tilgreint erlendu gjaldmiðlana í prósentum eða að íslenska myntin verið tilgreind fyrst. Unnið hafi verið með lánið í íslenskum krónum en höfuðstóllinn „jafn verðtryggður" samkvæmt erlendum gjaldmiðlum. Varnaraðili vísar jafnframt til þess að í greiðsluáskorun sóknaraðila 11. desember 2012 hafi krafa hans verið í íslenskum krónum en ekki erlendum gjaldmiðlum.

Varnaraðili byggir kröfu sína í málinu á því að veiting lána í íslenskum krónum, sem bundin sé gengi erlendra gjaldmiðla, sé ólögmæt. Þegar litið sé til 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sé ljóst að óheimilt hafi verið að binda íslensk krónulán öðrum verðbreytingaviðmiðum en vísitölu neysluverðs. Varnaraðili styðji þetta við dóma Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og 153/2010.

Varnaraðili bendir jafnframt á að við túlkun á inntaki lánssamnings nægi ekki að líta eingöngu til fyrirsagnar eða orðalags hans heldur sé jafnframt þörf á því að kanna hvernig efndir samningsins voru í raun. Sama eigi við um orðalag skilamálabreytinga veðskuldabréfs. Varnaraðili kveðst telja að Hæstiréttur hafi staðfest þennan skilning hans um þetta með dómum sínum í málum nr. 155/2011, 3/2012 og 66/2012.

Samkvæmt öllu framansögðu telji varnaraðili að hafna beri kröfu um að bú hans verði tekið til gjaldþrotaskipta.

IV

Málsaðila greinir á um hvort varnaraðili hafi með lánssamningi 15. júní 2007 gengist undir skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum eða hvort lánið hafi verið í íslenskum krónum og fjárhæð þess bundin við gengi þeirra gjaldmiðla sem greindir voru í samningnum. Sóknaraðili heldur því fram að um sé að ræða gilt lán í erlendum gjaldmiðlum og eigi því dómar Hæstaréttar í málum nr. 92/2010, 153/2010, 155/2011, 3/2012 og 66/2012 ekki við. Varnaraðili heldur því hins vegar fram að lánið sé í íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla, en slík skuldbinding fari í bága við ófrávíkjanleg ákvæði 14. gr. laga nr. 38/2001, sbr. áðurnefnda dóma Hæstaréttar.

Hvað sem líður ágreiningi málsaðila um hvort hér sé um að ræða lán í erlendum gjaldmiðlum eða íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðla, er óumdeilt að veðskuldabréfið er í vanskilum enda hefur varnaraðili ekki staðið skil á greiðslum miðað við þann skilning á bréfinu sem hann heldur fram í málinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. mars 2013 í máli nr. 130/2013. Sóknaraðili skoraði á varnaraðila með bréfi 11. desember 2012 að lýsa því yfir innan þriggja vikna að hann væri fær um að greiða skuld sína innan skamms tíma, sbr. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Áskorun þessi var birt sóknaraðila 7. janúar 2013 og var henni ekki svarað. Með þessu hefur sóknaraðili leitt líkur að ógjaldfærni varnaraðila. Varnaraðili getur varist kröfu um gjaldþrotaskipti með því að sýna fram á gjaldfærni sína, sbr. upphafsorð 2. mgr. 65. gr. fyrrgreindra laga. Það hefur varnaraðili ekki gert og áðurnefndur ágreiningur málsaðila breytir engu í þeim efnum.

Með vísan til alls framangreinds ber að fallast á kröfur sóknaraðila og taka bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta.

Í ljósi niðurstöðu málsins er varnaraðila gert að greiða sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Að kröfu sóknaraðila, Íslandsbanka hf., er bú varnaraðila, Fasteignafélagsins Eyrarbakka ehf., kt. 000000-0000, Steinhellu 15, Hafnarfirði, tekið til gjaldþrotaskipta.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

Í Héraðsdómi Reykjaness, 8. maí 2013,