K-1150/2021

Mál þetta barst héraðsdómi 17. maí 2021, var þingfest 21. maí og tekið til úrskurðar 23. júní sl. Sóknaraðili er X ehf., [...]. Varnaraðili er Y ehf., [...].

Sóknaraðili krefst ógildingar á ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu [...] 2021 að synja beiðni sóknaraðila um lögbann við því að varnaraðili haldi áfram húsbyggingu á fasteigninni [...], sbr. lögbannsmál nr. [...](endurupptaka máls nr. [...]) og að lagt verði fyrir sýslumann að verða við þeirri beiðni. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að synjað verði um kröfu sóknaraðila og hann úrskurðaður til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

I.

Haustið 2019 fékk sóknaraðili úthlutað lóðir nr. [...] og [...] við [...] í [...]. Í framhaldi var samþykkt beiðni hans um sameiningu lóðanna undir númeri [...] og leyfi til að byggja þrjú stálgrindarhús samkvæmt teikningum A byggingatæknifræðings. Að sögn B fyrirsvarsmanns sóknaraðila er um að ræða sérhannað geymsluhúsnæði með 12 aðskilin geymslubil og fékk hann C hjá D ehf. til að annast efniskaup frá útlöndum. Fyrsta húsið var tilbúið í desember 2020 og segir sóknaraðili öll geymslubilin hafa selst áður en húsið var fullbyggt.

Haustið 2020 fékk varnaraðili úthlutað lóðir [...] og [...] við [...] og voru þær í framhaldi sameinaðar undir lóðanúmeri [...]. Samanlögð stærð lóðanna er nær hin sama og [...] og liggja lóðirnar samsíða hvor annarri. Í framhaldi leitaði E fyrirsvarsmaður varnaraðila til A um hönnun og teikningu stálgrindarhúsa á lóðinni til endursölu sem geymslubil/atvinnurými. A færðist undan verkinu vegna jákvæðra viðskiptatengsla við sóknaraðila en upplýsti að C hefði selt sóknaraðila einingar að tilbúnu húsi til að setja niður á sinni lóð. Í desember 2020 fékk varnaraðili samþykktar teikningar að stálgrindarhúsi að [...] og hóf jarðvegsframkvæmdir um mánaðamót janúar- febrúar 2021. Þær teikningar bera með sér að vera gerðar af C og skráður hönnunarstjóri er Fbyggingatæknifræðingur.

Sóknaraðili taldi að hér væru brögð í tafli og að C hefði lagt inn teikningar að stálgrindarhúsi varnaraðila við [...], á grundvelli teikninga A, án þess að C væri með löggildingu til að teikna hús. Í framhaldi fór sóknaraðili þess á leit að sýslumaður legði lögbann við því að varnaraðili héldi áfram byggingu fasteignar að [...] (lögbannsbeiðni nr. [...]). Með bréfi sýslumanns [...]sl. var lögbannsbeiðni hafnað án þess að gerðin væri tekin fyrir. Sóknaraðili skaut þeirri ákvörðun til héraðsdóms. Með úrskurði réttarins [...]í máli nr. K- [...]var ákvörðun sýslumanns felld úr gildi og lagt fyrir sýslumann að taka lögbannsbeiðnina til efnismeðferðar. Sýslumaður boðaði til gerðar [...] og synjaði daginn eftir um beiðni sóknaraðila með svohljóðandi rökstuðningi: „Gegn andmælum gerðarþola telur sýslumaður gerðarbeiðanda ekki hafa gert það nægilega sennilegt, til að uppfyllt séu skilyrði 24. gr. l. 31/1990, að hagsmunir hans séu varðir af ákvæðum höfundarlaga nr. 73/1972 og að þeir muni fara forgörðum, verði gerðarbeiðandi knúinn til að bíða niðurstöðu dóms.“ Sóknaraðili lýsti því strax yfir að ákvörðun sýslumanns yrði skotið til héraðsdóms, sbr. 1. mgr. 33. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. Er sú ákvörðun til úrlausnar í máli þessu.

II.

Í málinu er óumdeilt að A framseldi sóknaraðila [...] höfunda- og eignarétt að öllum teikningum dagsettum 6. apríl 2020 vegna byggingar stálgrindarhúss sóknaraðila að [...]á grundvelli 27. og 28. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Þá er óumdeilt að teikningar að því húsi og stálgrindarhúsi varnaraðila á lóðinni við hliðina eru mjög líkar.

Sóknaraðili leiddi A fyrir dóm vegna málsins. A játti rétt að E fyrirsvarsmaður varnaraðila hefði haft samband vegna hönnunar á stálgrindarhúsi að [...], A tekið erindi hans vel í fyrstu en færst undan verkinu þegar hann áttaði sig á að lóð varnaraðila stæði við hlið lóðar sóknaraðila og ekki talið forsvaranlegt að vinna fyrir samkeppnisaðila sóknaraðila, sem A ætti sterk viðskiptatengsl við. Þá kom fram í vætti A að hann hafi í september- október 2020 verið í sambandi við C vegna varnaraðila og sent honum teikningar sínar frá 6. apríl 2020. A hafi hins vegar aldrei búist við því að C myndi nota þær teikningar eins og hann gerði en þær hafi eingöngu átt að vera C til hagræðis í sinni vinnu. Einnig kom fram í vætti A að hann hefði ekki haft fjárhagslegt bolmagn til að fylgja eftir máli á hendur varnaraðila vegna meintra brota á höfundarétti hans að umræddum teikningum og því hefði hann endurgjaldslaust framselt rétt sinn til sóknaraðila, sem væri fjársterkari og hefði meiri hagsmuni en A af því að fara fram gegn varnaraðila. A færðist undan því að svara hvort teikningar hans hefðu listrænt gildi í skilningi höfundalaga, sagðist þó verða að svara því játandi til að skaða ekki málstað sóknaraðila, kvaðst sjálfur ekki hafa beðið tjón vegna byggingateikninga varnaraðila og taldi tjón sóknaraðila felast í því að verða ekki undir í markaðskapphlaupi við varnaraðila að byggja sem fyrst og selja geymsluhúsnæði á sama svæði.

B fyrirsvarsmaður sóknaraðila kom einnig fyrir dóm og taldi augljóst að teikningar sóknaraðila hafi verið notaðar nær óbreyttar við gerð teikninga varnaraðila og að útlit ytra og innra byrði stálgrindarhúsa aðila væri nánast eins. Þá hefði C bersýnilega hagnýtt sér skráningartöflur sóknaraðila, tekið þær nær óbreyttar upp í sínum teikningum og það leitt til rangfærslna í skráningatöflum varnaraðila sem ekki væri séð fyrir endann á. B kvaðst ekki vita hvert heildartjón sóknaraðila væri af framferði varnaraðila en vísaði til yfirlýsingar sinnar um að heildarkostnaður vegna hönnunarvinnu A og samskipti við byggingafulltrúa og fasteignasala næmi samtals 4.364.800 krónum með virðisaukaskatti. Annað fjártjón væri flóknara og yrði að reikna út síðar.

Loks kom C fyrir dóm. Hann dró ekki dul á að fyrirtæki hans hafi verið í verksambandi við báða aðila og selt þeim tilbúin stálgrindarhús í einingum til að koma fyrir á lóðum beggja samkvæmt samþykktum byggingateikningum. Hann kvaðst hafa rætt við bæði B og A áður en hann tók ákvörðun um að aðstoða varnaraðila og sagði hvorugan hafa lagst gegn því að fyrirtæki hans seldi varnaraðila þjónustu sína. Í framhaldi hafi C hannað teikningar fyrir [...] og stuðst að hluta við teikningar A vegna [...], sem hann hafi komið að með beinum hætti á fyrri stigum og haft áhrif á í samstarfi við A. Í þessu sambandi lagði C áherslu á að lóðir aðila væru nánast jafn stórar, að byggingareitur væri hinn sami, að útstærð húsanna væri eins og að hann hafi á þessum forsendum pantað og keypt erlendis frá tilbúnar húseiningar fyrir báða aðila.

III.

Sóknaraðili byggir á því að stálgrindarhús aðila við [...] og [...] séu nánast eins og að sömu byggingateikningar hvíli að baki hönnun beggja húsa. A höfundur teikninganna hafi framselt sóknaraðila höfundarétt að teikningunum og sóknaraðili þar með öðlast einkarétt á húsbyggingum samkvæmt þeim á grundvelli 2. og 11. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Sóknaraðili hafi lagt í mikinn kostnað við hönnun og gerð teikninganna, telur þann kostnað um 4.364.800 krónur og sé þá ótalið fyrirsjáanlegt tap eða „markaðs tjón“ vegna sölu óbyggðra geymslu bila að [...]. Þrátt fyrir framkomnar lögbannsbeiðnir hafi varnaraðili haldið húsbyggingu sinni áfram og sé nú búið að steypa sökkla að fyrsta stálgrindarhúsi hans. Húsið sé byggt samkvæmt teikningum sem varnaraðili eigi ekkert lögmætt tilkall til og við því verði að bregðast með lögbanni á áframhaldandi framkvæmdir á lóð hans.

Sóknaraðili telur ákvörðun sýslumanns [...] sl. byggða á misskilningi um réttarvernd höfundalaga og gæti þar sama misskilnings og þegar sýslumaður endursendi lögbannsbeiðni sóknaraðila [...]. Sóknaraðili byggi málið fyrst og fremst á því að byggingateikningar hans njóti höfundaverndar samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laganna. Sýslumaður hafi hins vegar einblínt á réttarvernd byggingarlistar í skilningi 2. mgr. 1. gr., talið að stálgrindarhúsin sjálf njóti ekki verndar laganna og þannig tekið ákvörðun á röngum grunni.

Sóknaraðili vísar um lögvarðan rétt til höfundaverndar 3. mgr. 1. gr. og 1. og 2. mgr. 2. gr. höfundalaga og segir um einstaklingsbundin réttindi að ræða sem taki bæði til fjárhagslegra réttinda og eignaréttinda. Þau fyrrnefndu felist í fyrirsjáanlegu og verulegu tjóni vegna lækkaðs söluhagnaðar af tveimur óbyggðum stálgrindarhúsum á lóð sóknaraðila og þau síðarnefndu í þeim verðmætum sem felast í bygginga teikningunum, kostnaðinum sem hvíli að baki gerð þeirra og einkaréttinum til að nota þær og eftir atvikum afrita eða gera önnur eintök af. Að þessu gættu skipti engu máli vangaveltur sýslumanns eða annarra um hvort stálgrindarhúsin teljist sem slík til byggingarlistar í skilningi 2. mgr. 1. gr.

Samkvæmt framansögðu byggir sóknaraðili á því að uppfyllt séu skilyrði 1. mgr. 24. gr. lögbannslaga nr. 31/1990, þ. e. að ólögmæt athöfn varnaraðila sé byrjuð, að sóknaraðili hafi gert sennilegt að athöfnin brjóti gegn lögvörðum rétti hans samkvæmt 3. mgr. 1. gr. og/eða 1. og 2. mgr. 2. gr. höfundalaga, og að réttindi sóknaraðila muni verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau.

Sóknaraðili telur að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur tryggi ekki nægilega þá röskun á hagsmunum hans sem hér um ræðir enda stefni að óbreyttu í gríðarlegt fjártjón fyrir sóknaraðila. Séu hagsmunir hans því miklu meiri af því að lögbannsgerð fari fram en hagsmunir varnaraðila af því að fyrirbyggja hana. Að gættum þessum atriðum telur sóknaraðili að ákvæði 3. mgr. 24. gr. lögbannslaga girði ekki fyrir lögbann á athafnir varnaraðila.

IV.

Varnaraðili byggir á því að ákvörðun sýslumanns [...] sl. sé rétt með tilliti til túlkunar á höfundalögum nr. 73/1972 og lögbannslögum nr. 31/1990 og beri þegar af þeirri ástæðu að staðfesta hana. Málatilbúnaður sóknaraðila og skýring á 3. mgr. 1. gr. höfundalaga standist ekki, enda ljóst af 2. og 3. mgr. 1. gr. að byggingateikningar njóti ekki höfundaréttarverndar nema því aðeins að þær hafi listrænt gildi. Sóknaraðili hafi ekki fært fram sönnur fyrir því og að hann hafi á þeim grunni lögvarða hagsmuni í málinu. Þá geti sóknaraðili, sem framsalshafi teikninganna, ekki notið sæmdarréttar í skilningi 4. gr. höfundalaga, enda sá réttur ekki framseljanlegur samkvæmt 4. gr., sbr. 27. gr. laganna.

Þar sem teikningar sóknaraðila séu þannig hvorki varðar af beinum höfundarétti né sæmdarétti hafi enga þýðingu við úrlausn málsins hvort og þá hversu líkar teikningar aðila eru. Í því sambandi beri þó að hafa í huga að húsin sem hér um ræðir séu ein algengasta byggingargerð á Íslandi og séu þau öll nánast eins. Sé einnig af þeirri ástæðu útilokað að teikningar að slíkum húsum eða húsin sjálf geti notið höfundaréttarverndar. Þá verði að hafa í huga að C átti beina aðkomu að hönnun teikninga vegna [...], sbr. 7. gr. höfundalaga og því ekki óeðlilegt að hann teiknaði svipað hús fyrir varnaraðila enda um eins lóðir að ræða, sem liggi eins og hafi jafn stóran byggingareit. Þess utan hafi báðir aðilar falið C að panta erlendis frá staðlaðar húseiningar til að passa á nákvæmlega jafn stóra grunnfleti. Óháð þessum málsástæðum mótmælir varnaraðili því að einhver þau líkindi séu með teikningum aðila að stutt geti lögbannsbeiðni sóknaraðila.

Þá bendir varnaraðili á að A hönnuður teikninganna hafi sent C sömu teikningar til afnota fyrir varnaraðila og liggi þannig fyrir samþykki höfundar fyrir eintakagerð í skilningi 2. gr. höfundalaga. Beri einnig af þeirri ástæðu að synja um lögbannsbeiðni í málinu, enda liggi fyrir samþykki höfundar fyrir endurnýtingu teikninganna. Telji dómurinn engu að síður að um höfundaréttarbrot sé að ræða þá hvíli ábyrgð á meintu broti á herðum C, en ekki varnaraðila sem átti ekki hlut að meintu broti og keypti sér líkt og sóknaraðili fagþjónustu þriðja aðila.

Samkvæmt öllu framansögðu telur varnaraðili að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að hann eigi lögvarða hagsmuni af lögbannsgerð í skilningi 24. gr. lögbannslaga og sé því engin haldbær ástæða fyrir endurskoðun á ákvörðun sýslumanns en sönnunarbyrði um að skilyrði 1. mgr. 24. gr. séu fyrir hendi hvíli alfarið á sóknaraðila og hafi sú sönnun ekki tekist. Þá mótmælir varnaraðili því að meint fjárhagstjón sóknaraðila af óbyggðu söluhúsnæði hafi þýðingu í málinu, enda slíkt tjón ekki aðeins óvíst og ósannað heldur bendi fasteignamarkaðurinn ekki til annars en að sívaxandi eftirspurn sé eftir húsnæði af því tagi sem aðilar keppist um að byggja. Loks liggi fyrir samkvæmt gögnum sóknaraðila að meint tjón af völdum meintrar óheimillar notkunar byggingateikninga sé 4.364.800 krónur. Með síðastgreind atriði í huga sé einsætt að ákvæði 3. mgr. 24. gr. lögbannslaga girði fyrir að heimilt sé að leggja lögbann við byggingaframkvæmdum varnaraðila.

V.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. má leggja lögbann við byrjaðri eða yfirvofandi athöfn einstaklings eða fyrirsvarsmanns félags eða stofnunar, ef gerðarbeiðandi sannar eða gerir sennilegt að athöfnin brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans, að gerðarþoli hafi þegar hafist handa um athöfnina eða muni gera það, og að réttindi gerðarbeiðanda muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Samkvæmt 3. mgr. 24. gr. þarf þó meira til, því samkvæmt henni verður lögbann ekki lagt við athöfn ef talið verður að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun á hagsmunum gerðarbeiðanda tryggi þá nægilega, sbr. 1. töluliður 3. mgr., eða ef sýnt þykir að stórfelldur munur sé á hagsmunum gerðarþola af því að athöfn fari fram og hagsmunum gerðarbeiðanda af að fyrirbyggja hana, sbr. 2. töluliður.

Án þess að skorið sé úr því í þessu máli hver séu líkindi með teikningum húsbygginga að [...] og [...] og hvort sóknaraðili njóti þeirrar höfundaverndar að teikningum A sem haldið er fram í málinu liggur fyrir yfirlýsing sóknaraðila um að áætlað fjártjón hans vegna óheimillar notkunar sömu teikninga nemi 4.364.800 krónum. Verður hvorki séð að þeir fjárhagslegu hagsmunir geti farið forgörðum ef sóknaraðili er knúinn til að bíða dóms um efnisleg réttindi sín á grundvelli höfundalaga né heldur að reglur skaðabótaréttar utan samninga tryggi ekki sömu hagsmuni. Er að því leyti fallist á rökstuðning sýslumanns fyrir ákvörðun sinni [...]. Jafnframt er fallist á það fyrra álit sýslumanns, sem varnaraðili heldur á lofti í þessu máli, að meint, ósannað tjón sóknaraðila vegna missis söluhagnaðar af óbyggðum stálgrindarhúsum að [...] réttlæti ekki svo viðurhlutamikla ákvörðun sem felst í stöðvun byggingaframkvæmda varnaraðila með lögbannsgerð. Ber af þessum ástæðum að synja um kröfugerð sóknaraðila og staðfesta hina umþrættu ákvörðun sýslumanns.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá sem tapar máli í öllu verulegu að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum málskostnað. Frá þessu má víkja ef veruleg vafaatriði eru í máli og má þá dæma annan aðilann til að greiða hluta málskostnaðar hins eða láta hvorn þeirra bera sinn kostnað af málinu, sbr. 3. mgr. Eins og málið er lagt fyrir dóminn verður ekki séð að ákvæði 3. mgr. eigi hér við. Ber því að úrskurða sóknaraðila til greiðslu málskostnaðar. Af hálfu lögmanna aðila hefur því verið lýst yfir að um 60 vinnustundum hafi verið varið í málið frá upphafi. Dómurinn komst áður að þeirri niðurstöðu í máli nr. K- [...] að hvor aðila bæri sinn kostnað af því máli. Að því gættu þykir málskostnaður nú hæfilega ákveðinn 675.000 krónur.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð :

Staðfest er ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu [...] 2021 í lögbannsmáli nr. [...] að synja um lögbann við húsbyggingu varnaraðila, Y ehf., á fasteigninni [...].

Sóknaraðili, X ehf., greiði varnaraðila 675.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf J-kk-nf