E-145/2021

I.

1. Mál þetta, sem höfðað var með stefnu þann 26. nóvember 2021, var tekið til úrskurðar 4. júlí 2022, að loknum endurteknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfur stefndu, en hinn fyrri flutningur fór fram 15. mars sl.

2. Málið er höfðað af X., kt. [...], [...], [...], á hendur A, kt. [...], síðast til heimilis að [...], [...], og B, kt. [...], [...], [...].

3. Dómkröfur stefnanda, X, eru sem hér segir: a. Að stefnda A, kt. [...], verði gert að afsala til stefnanda jörðunum [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...], og [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...], ásamt öllu sem því fylgir og fylgja ber að engu undanskildu, þar með talið tilheyrandi lóðarréttindum, búmarki jarðarinnar [...], 223,2 ærgildum jarðarinnar, ásamt 28.767 lítrum af greiðslumarki í mjólk gegn greiðslu umsamins kaupverðs að fjárhæð 60.000.000 króna, annars vegar með 18.000.000 króna greiðslu í peningum og hins vegar með 42.000.000 króna með nýju veðláni samkvæmt samþykktu gagntilboði, dags. 9. apríl 2021. b. Að viðurkennt verði að stefndi B eigi ekki forkaupsrétt að jörðunum [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...], og [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...], ásamt öllu sem því fylgir og fylgja ber að engu undanskildu, þar með talin tilheyrandi lóðarréttindi, búmark jarðarinnar [...], 223,2 ærgildi jarðarinnar, ásamt 28.767 lítrum af greiðslumarki í mjólk samkvæmt samþykktu gagntilboði skiptastjóra A, dags. 9. apríl 2021. c. Að héraðsdómur Austurlands kveði á um það með úrskurði hið fyrsta að stefnu máls þessa, eða út drætti úr henni, megi þinglýsa inn á jarðirnar [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...], og [...], fasteignanúmer [...], landnúmer [...]. d. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt mati dómsins eða síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

4. Stefndi B krefst þess í greinargerð í þessum þætti málsins, sbr. ákvæði 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991, að málinu verði vísað frá dómi. Þá krefst hann einnig málskostnaðar úr hendi stefnanda.

5. Stefndi A skilaði greinargerð í þessum þætti málsins þegar komið var fram yfir þann fjögurra vikna frest sem veittur er í 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en í efnisþætti málsins krefst hann sýknu að svo stöddu. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla á milli aðila.

6. Í þessum þætti málsins eru til úrlausnar frávísunarkröfur stefndu, og verða þeir hér eftir nefndir sóknaraðilar en stefnandi verður nefndur varnaraðili.

Varnaraðili hefur í þessu þætti, við hinn munnlega flutning, krafist þess að frávísunarkröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar, en til vara að hann verði felldur niður.

II.

1. Fyrir liggur að mál þetta tengist ágreiningi erfingja við opinber skipti á dánarbúi C, sem andaðist á árinu 2015. Hin látna hafði um árabil setið í óskiptu búi eftir eiginmann sinn, sem andast hafði á árinu 1998. Nefndir arfleifendur voru síðast til heimilis á nýbýlinu [...], sem stofnað var út úr lögbýlinu [...] í [...], en þar höfðu þau verið með búrekstur um árabil.

Erfingjar dánarbúsins eru eftirlifandi börn og barnabörn hinna látnu, þ. á m. sóknaraðilinn B, og svo erfingjar einnar dóttur, sem skipta með sér einum hluta, og eru alls um níu hluta að ræða.

Sóknaraðilinn B hefur annast búskap á [...]um árabil eða allt frá árinu 1995, og þá í kjölfar þess að faðir hans varð heilsuveill, og hefur síðan annast búskapinn einn frá árinu 1998 eftir að faðir hans andaðist og þá eftir að móðir hans, C, settist í óskipt bú, en hún þáði eftir það m. a. beingreiðslur, sem skráður eigandi jarðarinnar.

Með úrskurði Héraðsdóms Austurlands í ágreiningsmálinu Q- 1 / 2018, varð það m. a. niðurstaðan að sóknaraðilinn B hefði haft ábúð á jörðinni frá árinu 2004, með vísan til 9. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004.

Ábúð sóknaraðilans B var sagt upp af skiptastjóra dánarbúsins á fardögum 2021, en í kjölfarið var gerð ábúðar úttekt, og lá hún fyrir í ágúst það ár. Af gögnum verður helst ráðið að ekki hafi orðið nein breyting á stöðu sóknaraðilans B á jörðinni, og stendur hann fyrir búskap, með áhöfn í sauðfé og fær beingreiðslur af sérskráðum eigin beingreiðslurétti. Jafnframt fær nú jarðareigandinn, A, greiðslur vegna beingreiðsluréttar sem skráður er á jörðina í samræmi við þann bústofn sem fylgir ábúð B.

2. Af gögnum verður ráðið að skiptastjóri hafi samkvæmt ákvörðun skiptafundar sett jarðir dánarbúsins, [...]og [...], í almenna sölu hjá fasteignasölu. Í kjölfarið, þann 6. apríl 2021, setti varnaraðili, X, fram kauptilboð sitt og þá í báðar jarðirnar, ásamt mannvirkjum og búmarki, en með fyrirvara um greiðslumat.

Með gagntilboði, dagsettu 9. apríl 2021, gerði skiptastjóri dánarbúsins gagntilboð til varnaraðila, X, og þá með þeirri breytingu að kaupverðið var hækkað um fimm milljónir, en einnig var gerð breyting á greiðslufyrirkomulagi. Þann 11. apríl 2021 samþykkti varnaraðili gagntilboð skiptastjóra dánarbúsins.

3. Í bréfi lögmanns sóknaraðilans B, dagsettu 14. apríl 2021, sem sent var til skiptastjóra dánarbúsins, lýst hann yfir vafa um skuldbindingargildi gagntilboðs dánarbúsins frá 9. apríl 2021. Að auki var í bréfi þessu því lýst yfir að B færi með forkaupsrétt á grundvelli 27. gr. jarðalaga nr. 81/2004 og þá með vísan til þess að hann hefði verið ábúandi á jörðinni [...]. Var þess krafist að B yrði gefinn kostur á að nýta þennan rétt sinn. Samhliða sendi lögmaðurinn afrit af bréfinu til lögmanns varnaraðila.

4. Með bréfi varnaraðila til skiptastjóra dánarbúsins, dagsettu 23. apríl 2021, var tilkynnt að hann félli frá fyrrnefndum fyrirvara um greiðslumat og því væri gagntilboð hans fyrirvaralaust. Í tilkynningunni krafðist varnaraðili þess jafnframt að gengið yrði til kaupsamnings við fyrsta tækifæri. Af hálfu fyrirsvarsmanna varnaraðila var erindið áréttað í rafpósti, dagsettum 25. maí 2021.

5. Á skiptafundum dánarbúsins 25. maí og 14. júní 2021 komu fram andmæli á meðal erfingjanna, og þá m. a. um að sóknaraðilinn B ætti með réttu forkaupsréttinn að jörðinni [...]. Að auki var bókað á skiptafundunum um ágreining erfingjanna um aðrar eignir á lögbýlinu.

Með bréfi skiptastjóra dánarbúsins, dagsettu 12. júlí 2021, vísaði hann m. a. framangreindum ágreiningi erfingja dánarbúsins til úrskurðar Héraðsdóms Austurlands og þá á grundvelli 122. gr., sbr. 3. mgr. 71. gr., laga um skipti á dánarbúum nr. 20/1991. Í nefndu bréfi lýsti skiptastjórinn m. a. þeirri afstöðu sinni að hann teldi að sóknaraðilinn B ætti að eiga forkaupsréttinn að jörðinni [...]og þá samkvæmt gagntilboðinu frá 9. apríl 2021, og væri dánarbúið bundið af því. Á dómþingi þann 27. október 2021 var þingfest málið nr. Q- 91/2021, og þá vegna ofanlýsts ágreinings erfingja dánarbúsins.

Fyrir liggur að í kjölfar tölvusamskipta lögmanns varnaraðila, X, og nefnds skipta stjóra, í ágúst og september 2021, sendi hinn fyrrnefndi erindi og beiðni, sem dagsett eru 23. september 2021, þess efnis að varnaraðili fengi aðild að því ágreiningsmáli, sem vísað hafði verið til héraðsdóms, sbr. málið nr. Q- 91/2021, og þá þannig að hann fengi aðild að deilumáli erfingja búsins, að því er varðar úrlausnina um tilvist hins ætlaða forkaupsréttar sóknaraðilans B. Skiptastjóri hafnaði erindinu þann 30. september nefnt ár og vísaði til þess að ekki yrði talið að þriðji aðili ætti aðkomu eða aðild að ágreiningi sem upp kæmi við hin opinberu skipti á dánarbúinu.

Þann 26. október 2021 sendi varnaraðili kröfulýsingu til skiptastjóra dánarbúsins. Þar áréttaði hann hina fyrri kröfu sína um að gengið yrði til kaupsamnings á grundvelli hins bindandi gagntilboðs hans frá 9. apríl 2021.

Við skiptameðferðina komu fram athugasemdir og aðfinnslur um störf skiptastjóra, en af þeim sökum var boðað til sérstaks fundar hjá héraðsdómi þann 23. nóvember 2021 og þá m. a. um stöðu dánarbússkiptanna og fyrrgreint söluferli, sbr. fundargerð í málinu Æ- 128/2021. Á fundi þessum áréttaði varnaraðili m. a. þá skoðun sína að fjalla bæri um fyrrnefnda kröfulýsingu hans á skiptafundi dánarbúsins, en að auki kynnti hann áform sín um að höfða almennt einkamál og þá um ætluð réttindi varðandi efni fyrrgreindra kaupgerninga, og gekk það eftir með höfðun þess máls, sem hér er til umfjöllunar.

Fyrir liggur að skiptastjóri dánarbúsins hefur ekki haldið skiptafund í dánarbúinu vegna fyrrnefndrar kröfulýsingar varnaraðila, og þá ekki í tengslum við ágreiningsmálið nr. Q- 91/2021. Hefur skiptastjóri þar um helst vísað til þess að varnaraðili hafi nú höfðað það einkamál, sem hann hafði áður boðað og hér er til úrlausnar, þann 26. nóvember 2021, en stefna þessa máls var þingfest 2. desember sl.

6. Þessu til viðbótar liggur fyrir að varnaraðili höfðaði þann 27. og 28. apríl 2022 meðalgöngusök á hendur báðum sóknaraðilum þessa máls, en einnig öðrum erfingjum A. Mál þetta var þingfest 5. maí sl., en samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila freistar hann með þessum hætti að tryggja ætlaðan rétt sinn samkvæmt marggreindu kauptilboði og þá þannig að fjallað verði um þennan rétt hans með þeim ágreiningsatriðum sem erfingjar dánarbúsins hafa þegar lýst, og sem skiptastjóri hefur lýst fyrir héraðsdómi í málinu nr. Q - 91/2021. Dómkröfur varnaraðila í meðalgöngustefnunni eru í aðalatriðum samhljóða þeim kröfum sem hann hefur uppi í því máli sem hér er til umfjöllunar. Hinir stefndu erfingjar og skiptastjóri dánarbúsins hafa tekið til varna. Krefjast þeir allir frávísunar í meðalgöngusökinni.

7. Í efnishlið þess máls, sem hér er til umfjöllunar, byggir varnaraðili m. a. á því að sóknaraðilinn B eigi ekki forkaupsrétt að jörðinni [...] á grundvelli 9. gr. ábúðarlaganna, sbr. að því leyti fyrrgreindan úrskurð héraðsdóms í málinu nr. 1/2018. Þá byggir varnaraðili á því að komist hafi á skuldbindandi kaupsamningur milli hans og skiptastjóra dánarbúsins, hinn 11. apríl 2021, um jörðina [...], en einnig um jörðina [...], skv. 1. mgr. 7. gr. fasteignakaupalaga nr. 40/2002. Af þeim sökum beri dánarbúinu að gefa út afsal fyrir eignum þessum.

III.

1. Sóknaraðilinn B reisir frávísunarkröfu sína á því að málshöfðun varnaraðila í þessu máli sé í ósamræmi við meginreglur einkamálaréttarfars og reglur um skipti á dánarbúum. Hann byggir á því að þessi staða leiði til þess að vísa beri málinu frá dómi og þá vegna ófullnægjandi aðildar, vegna meginreglunnar um litis pendens áhrif, vegna skorts á lögvörðum hagsmunum, en einnig vegna þess að málatilbúnaður varnaraðila feli ekki í sér úrlausn þess réttarágreinings sem sé grundvöllurinn í máli hans.

Sóknaraðilinn B bendir á að það sé grundvallaratriði í þessum málarekstri, að varnaraðili sé viðsemjandi A, en að ekki verði fram hjá því horft að búið sé undir opinberum búskiptum. Hann bendir jafnframt á að upp hafi komið ágreiningur við skiptin á dánarbúinu og að skipta stjóri hafi vísað þeim ágreiningi til héraðsdóms, sbr. fyrrgreint ágreiningsmál nr. Q- 91/1991. Hann bendir jafnframt á að í því bréfi sem skiptastjóri sendi til héraðsdóms af þessu tilefni hafi hann lýst þeirri ákvörðun sinni að sóknaraðilinn B eigi forkaupsréttinn að tiltekinni eign dánarbúsins, þ. e. lögbýlinu [...]. Í þessu samhengi bendir hann einnig á að ábúð og starfsemi hans á [...] hafi öllum þeim aðilum sem skoðuðu eignina mátt vera ljós, þ. e. eftir að hún hafði að tilhlutan skiptastjórans verið skráð til sölu hjá nafngreindri fasteignasölu.

2. Sóknaraðilinn B byggir á því að dómkröfur varnaraðila í því máli sem hér sé til umfjöllunar séu í raun hinar sömu og varnaraðilinn hafi sett fram í stefnu í fyrrnefndri meðalgöngusök, en einnig í ágreiningsmálinu nr. Q- 91/1991, þ. e. að dánarbúið gangi til samninga við hann og gefi út afsal vegna jarðanna [...]og [...]. Sóknaraðili staðhæfir að með lýstum málatilbúnaði gangi varnaraðilinn gegn áðurgreindri ákvörðun skiptastjóra um forkaupsrétt hans og fari þannig gegn lögvörðum hagsmunum hans. Sóknaraðili vísar til þess að í ágreiningsmálinu nr. Q- 91/2021 hafi verið vísað til fleiri ágreiningsatriða en um fyrrgreindan fora kaups rétt, og því sé aðild dánarbúsins nauðsynleg.

3. Sóknaraðilinn [...] byggir á því að varnaraðila sé óheimilt að höfða einkamál á hendur dánarbúinu, sbr. ákvæði 1. mgr. 4. gr. laga um skipti á dánarbúum o. fl. Því beri að vísa máli hans gegn dánarbúinu ex offico frá dómi. Sóknaraðilinn vísar jafnframt til þess að ekkert réttarsamband sé á milli hans og varnaraðila, enda hafi hin fyrirhugaða eignasala á lögbýlinu [...] enn ekki farið fram og að óvíst sé á þessari stundu hvort af henni verði þar sem enn hafi ekki verið leyst úr þeim ágreiningi erfingja dánarbúsins, sem skiptastjóri hafi þannig lýst í bréfi sínu til héraðsdóms, sbr. máliðnr. Q- 91/2021.

Sóknaraðili áréttar að í ljósi ofangreindrar stöðu mála megi ljóst vera að dánarbúið geti ekki verið aðili að dómsmáli varnaraðila, og verði af þeim sökum eigi fjallað um þær dómkröfur, sem hann haldi fram í máli þessu.

4. Sóknaraðilinn B lætur það álit í ljós að varnaraðili hafi sem viðsemjandi dánarbúsins almenna heimild til þess að setja fram eigin kröfulýsingu á hendur því, telji hann á annað borð að hann eigi lögvarða hagsmuni, sbr. ákvæði 58. gr. laga um skipti á dánarbúum o. fl. nr. 20/1991. Hann bendir hins vegar á að þegar varnaraðili hafi sent skiptastjóra kröfulýsingu sína í október 2021 hafi hinn fyrrnefndi þegar verið búinn að halda tvo skiptafundi þar sem fjallað hafi verið um álitamál varðandi þann rétt. Því til viðbótar hafi skiptastjórinn verið búinn að senda héraðsdómi bréf um þann ágreining sem upp hafði komið með erfingjunum, sbr. fyrrgreint mál nr. Q- 91/2021.

Sóknaraðilinn byggir á því að vegna áðurnefndrar kröfulýsingar varnaraðila beri að fjalla um það mál hans samkvæmt málsmeðferðarreglum 57. gr. laga um skipti á dánarbúum o. fl. Hann staðhæfir að áhrif þessarar kröfulýsingar og málatilbúnaðar séu í raun þau sömu og ef varnaraðili hefði höfðað dómsmál um kröfur sínar.

Sóknaraðili byggir á því að ofangreind staða hafi grundvallarþýðingu vegna svonefndra litis pendens áhrifa, sbr. ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, og þá í þá veru að þegar mál hafi verið þingfest verði dóms ekki krafist um þær kröfur sem þegar liggi fyrir í öðru dómsmáli. Sóknaraðili byggir á því að í ljósi þessa geti varnaraðili ekki jafnhliða höfðað almennt einkamál, líkt og hann hafi gert í þessu máli. Hann segir að reglunni um liti s pendens sé ætlað að koma í veg fyrir að fjallað sé um sama sakarefni með sjálfstæðum hætti í fleiri en einu dómsmáli þannig að hætta sé á að tvær ósamrýmanlegar niðurstöður komi fram.

Sóknaraðili bendir á að auk þeirrar kröfulýsingar sem varnaraðili hafi sent skiptastjóra dánarbúsins hafi hann krafist meðalgöngu með sérstakri stefnu. Sé það mál hans og kröfur nú einnig til umfjöllunar í ágreiningsmálinu nr. Q- 91/2021, en í því viðfangi áréttar hann efni meginreglunnar um litis pendens.

Við flutning málsins andmælti sóknaraðilinn B sjónarmiðum varnaraðila, að í ljósi aðstæðna stæðu eftir atvikum rök til þess að fresta meðferð þess máls sem hér sé til umfjöllunar, en einnig vegna máls hans varðandi meðalgöngusökina og þá þar til skiptatjóri hafi fengið tækifæri til að fjalla um þær kröfur sem hann hafi þegar haft í frammi í eigin kröfulýsingu.

Sóknaraðili byggir kröfu sína um málskostnað á 129. og 130. gr. laga. nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

1. Í málatilbúnaði skiptastjóra X er vísað til þess að um skipti dánarbúa fari samkvæmt lögum nr. 20/1991, og að almennt sé samkvæmt ákvæði 1. mgr. 4. gr. laganna óheimilt að höfða dómsmál gegn dánarbúi nema að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, sem ekki séu fyrir hendi í máli þessu. Af þessari ástæðu og þar sem ekki sé unnt að sniðganga formreglur nefndra laga, m. a. varðandi skiptafundi, líkt og varnaraðili virðist í raun vera að reyna að gera í máli þessu, beri að vísa frá dómi öllum kröfum hans á hendur dánarbúinu í þessu máli, nr. E- 145/2021.

2. Skiptastjórinn bendirá að sóknaraðilinn B hafi haft ábúðarrétt á nefndum jörðum, [...] og [...], í sjö ár eða í lengri tíma, og í ljósi þessa hafi hann á skiptafundi látið uppi fyrrgreint álit um að hann eigi fyrrgreindan forkaupsrétt. Skiptastjórinn bendir á að ágreiningur hafi risið um þetta atriði, en af þeim sökum hafi hann vísað málinu til meðferðar hjá Héraðsdómi Austurlands, sbr. ágreiningsmálið nr. Q- 91/2021. Skiptastjóri kveðst gera ráð fyrir að þegar skorið hafi verið úr um ágreining málsaðila og erfingja varðandi forkaupsrétt B, sbr. ákvæði 71. gr. skiptalaganna nr. 20/1991, verði hægt að taka afstöðu til krafna varnaraðila á hendur dánarbúinu.

Skiptastjórinn lætur það álit í ljós að í efnisþætti þessa máls beri að sýkna dánarbúið að svo stöddu, þ. e. af kröfu varnaraðila um útgáfu afsalsins, en í því samhengi bendir hann á að þegar liggi fyrir samþykkt gagntilboð, dagsett 9. apríl 2021, í báðar fyrrnefndar jarðir, en að tilboðið hafi þá verið ósundurgreint. Skiptastjórinn bendir á að í stefnu varnaraðila í því máli sem hér sé til umfjöllunar segi ekkert um hvað hann telji rétt að greiða fyrir jörðina [...] eina og sér. Byggir skiptastjóri á því að vegna þessarar vanreifunar sé ómögulegt að taka efnislega afstöðu til dómkröfu varnaraðila, um útgáfu afsals fyrir jörðinni [...], og af þessum sökum beri að vísa henni frá dómi.

3. Við flutning málsins vísaði skiptastjórinn til þess að varnaraðili hafi, auk þess málatilbúnaðar sem hann haldi fram í þessu máli, einnig með sérstakri meðalgöngusök haft uppi sjálfstæðar dómkröfur í ágreininingsmálinu nr. Q- 91/2021. Og þessu til viðbótar hafi varnaraðili lýst eigin kröfu í dánarbúið fyrir skiptastjóra. Að þessu leyti benti skiptastjórinn á regluna um litis pende s, en að því sögðu áréttaði hann kröfu sína um frávísun málsins.

V.

1. Við munnlegan málflutning andmælti lögmaður varnaraðila því að slíkir annmarkar væru á málatilbúnaði hans, að þeir leiddu til frávísunar máls þessa.

2. Varnaraðili staðhæfir að samkvæmt dómvenju í málum sem varði forkaupsrétt beri að stefna bæði gagnaðila kaupsamnings og þeim aðila sem segist hafa forkaupsréttinn, verði ágreiningur þar um. Í ljósi þessa hafi honum, sem kaupanda að nefndum jörðum samkvæmt kaupsamningi, verið rétt að stefna sóknaraðilum máls þessa, þ. e. dánarbúinu, sem seljanda, en einnig einum erfingja dánarbúsins, B. Að þessu leyti bendir varnaraðili á reglu einkamálalaganna nr. 91/1991 um samaðild. Hann byggir á því að ekki sé unnt að leysa úr hinum efnislega ágreiningi þeirra málsaðila sem hafi lögvarða hagsmuni, og þá um hin ætluð réttindi, með öðrum hætti.

Varnaraðili staðhæfir að fyrrgreind dómvenja standi andspænis áðurnefndu formákvæði 4. gr. laga nr. 21/1991. Hann byggir á því að hið síðastgreinda ákvæði verði að víkja á grundvelli jafnræðisreglu og reglunnar um réttláta málsmeðferð, enda eigi hann rétt til þess að verja rétt sinn, sbr. að því leyti dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr.

37/2020.

3. Af hálfu varnaraðila var við flutning að nokkru tekið undir fyrrgreind sjónarmið skiptastjóra dánarbúsins, og þá um að hann hafi heimild til þess að lýsa eigin kröfu í dánarbúið, líkt og hann hafi þegar gert, og að með þeim hætti geti hann orðið aðili að þeim ágreiningi sem upp geti komið á skiptafundi á meðal erfingja, og þá með þeim lögfylgjum sem á eftir geti risið.

4. Að því er varðar áðurnefnd litis pende s áhrif vísar varnaraðili til dóms Landsréttar í málinu nr. 623/2021. Hann bendir á að eftir atvikum geti komið til greina að fresta meðferð þessa máls, E- 145/2021, þar til leyst hafi verið úr ágreiningi málsaðila við dánarbússkiptin, sbr. að því leyti ákvæði 3. mgr. 102. gr. einkamálalaganna nr. 91/1991.

VI.

Niðurstaða.

1. X var tekið til opinberra skipta að kröfu sýslumanns, með úrskurði héraðsdóms þann 3. nóvember 2015, en í beinu framhaldi af því var skipaður skiptastjóri búsins.

Vegna ágreinings erfingja um tiltekin málefni dánarbúsins kvað héraðsdómur upp úrskurð þann 27. júní 2018, sbr. mál nr. Q- 1/2018. Þá var með úrskurði dómsins hinn 24. september 2019 þáverandi skiptastjóra búsins vikið frá, en í beinu framhaldi af því var núverandi skiptastjóri skipaður til starfans.

Skiptum dánarbúsins hefur enn ekki verið lokið. Málefni þess hafa verið til meðferðar fyrir dómi, m. a. vegna athugasemda erfingja þess þann 2. júní 2021. Þá hefur núverandi skiptastjóri dánarbúsins lýst áframhaldandi ágreiningi erfingja í bréfi til dómsins, dagsettu 12. júlí 2021, sbr. áðurnefnt mál nr. Q- 91/2021.

Ofangreindu til viðbótar hefur varnaraðili verið með þann málarekstur, sem hér að framan hefur að nokkru verið rakinn, og þá m. a. með höfðun meðalgöngusakar, en einnig með eigin kröfulýsingu til skiptastjóra. Verður ráðið að kröfugerð hans í þessum málum sé þar harla sambærileg.

2. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 20/1991 er mælt fyrir um að dómsmál verði ekki höfðað í héraði gegn dánarbúi nema svo sé mælt fyrir um í lögum eða að um sakamál sé að ræða og krafist sé refsiviðurlaga sem megi ákvarða á hendur dánarbúi. Að mati dómsins eru tilgreind skilyrði fyrir málsókn ekki fyrir hendi, og þá eigi líkt og atvikum er háttað gegn sóknaraðilanum B einum.

3. Að öllu ofangreindu virtu verður að mati dómsins ekki talið að aðrar fram komnar röksemdir eða málsástæður varnaraðila hafi við svo búið sérstaka þýðingu í málinu eða að þær geti leitt til annarrar niðurstöðu, sbr. e-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991. Verður því ekki komist hjá því að vísa öllum kröfum varnaraðila og máli þessu í heild frá dómi, líkt og sóknaraðilar hafa krafist.

Að ágreiningi málsaðila og atvikum öllum virtum, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að aðilar beri hver sinn kostnað af málinu.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.