E-1570/2022

1. Mál þetta var höfðað 20. mars 2022. Stefnandi er A [...]. Stefndi er Sjóvá- Almennar tryggingar hf. Kringlunni 5 í Reykjavík. Aðalmeðferð málsins fór fram 7. desember og var málið dómtekið að henni lokinni. Ekki tókst að leggja dóm á málið innan fjögurra vikna frá því að það var dómtekið en málið var ekki flutt á ný þar sem dómarar og aðilar töldu það óþarft, samanber áskilnað 1. mgr. 115. gr. einkamálalaga nr. 91/1991.

2. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu [...], hjá stefnda vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi við störf sín fyrir [...] 7. febrúar 2019. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, að mati dómsins einsog mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Stefndi krefst sýknu af krö fumstefnandaogaðstefnandaverðigertaðgreiðastefndamálskostnaðaðmatidómsins. Til vara krefst stefndi að krafa stefnanda verði aðeins viðurkennd að hluta ogmálskostnaðurfalliniður.

3. Atvik málsins eru þau að stefnandi varð fyrir slysi 7. febrúar 2019 er hann var við störf í þágu [...]. Stefnandi sem er rafiðnaðarmaður var að fræsa með handfræsara fyrir rafmagnsröri í millivegg í húsnæði við [...] og lenti með vinstri handlegg í tönn fræsarans og slasaðist. Atvinnurekandi stefnanda hafði lagt honum til vinnutröppu til að standa á við vinnu sína. Trappan var staðsett þannig að hún stóð á hlið við vegginn og stóð stefnandi í tröppunni og beitti fræsaranum á vegginn. Slysið varð er tönn fræsarans lenti á járnteini sem var inni í veggnum og við það hrökk fræsarinn frá veggnum og í handlegg stefnanda og slasaði hann þannig að hann hlaut mölbrot á fjærenda ölnarbeins í framhandlegg með miklum áverkum á sinar, vöðva, taugar og æðar. Afleiðingar slyssins urðu að tímabundin óvinnufærni var metin 100% frá 7. febrúar 2019 til 1. mars 2020 eða í rúmt ár. Varanlegur miski var metin 20%, þannig að áverkar á úlnlið voru metnir til 12% miska og afleiðingar á vinstri ölnartaug 8%. Strax í kjölfar slyssins var lögregla kölluð til og í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla vegna atviksins. Þá var Vinnueftirlit kallað til og fyrir liggur skýrsla stofnunarinnar þar sem fram kemur það mat hennar að ekki hafi legið fyrir fullnægjandi áhættumat fyrir þann verkþátt sem tengist slysinu. Þá kemur fram að það sé mat stofnunarinnar að rekjamegi orsök slyssins til þess að ekki hafi verið notaður viðeigandi búnaður við vinnu í hæð. Þannig hafi átt að nota lágan vinnupall en ekki tröppu til að standa á við framkvæmd verksins. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu en auk þess var tekin skýrsla af vitninu B sem var verkstjóri stefnanda.

4. Stefnandi telur atvinnurekanda sinn bera skaðabótaábyrgð á slysinu en bótaskyldu er hafnað á þeim grundvelli að um óhappatilvik hefði verið að ræða. Kröfu stefnanda er beint að stefnda á grundvelli 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingar-samninga. Stefnandi byggir á því að [...], beri skaðabótaábyrgð á slysi hans á grundvelli óskráðra meginreglna skaðabótaréttar um sök og vinnuveitandaábyrgð og þeim skráðu reglum er gildi um að skylt sé að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Stefnandi vísar til þess að atvinnu-rekandi hafi látið honum í té bæði rafmagnsfræsara og vinnutröppu og lagt fyrir hann að vinna það verk sem hafi leitt til slyss hans að morgni 7. febrúar 2019. Stefnandi vísar til þess að af niðurstöðu rannsóknar Vinnueftirlitsins um orsakir slyssins sé ljóst að stefnanda hafi verið látinn í té búnaður og vinnuaðstaða sem hafi verið algerlega ófullnægjandi og skapað verulega slysahættu fyrir hann. Þannig hafi stefnandi neyðst til þess að standa skakkt við verkið sem hafi reynt töluvert á líkama hans þar sem hann hafi þurft að halda sér stöðugum í tröppunum og á sama tíma halda þungum rafmagns-knúnum fræsara að veggnum á meðan hann var að rista upp yfirborð hans.

5. Stefnandi byggir á því að atvinnurekandi hans beri skaðabótaábyrgð á sakargrundvelli þar sem slysið megi rekja til ófullnægjandi aðbúnaðar m. t. t. öryggis. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum sé atvinnurekanda skylt að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, þ. á. m. að tryggja að við framkvæmd vinnu skuli gætt fyllsta öryggis og aðbúnaðar og hollustuhátta, sbr. 37. gr. laganna. Í 14. gr. laganna segi að atvinnurekandi skuli gera starfsmönnum sínum ljósa slysahættu, sem kunni að vera bundin við starf þeirra og sjá til þess að þeir fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt, að ekki stafi hætta af. Í 46. gr. laganna sé kveðið á um að vélar, vélarhlutar, ílát, geymar, katlar, áhöld, tæki, virki hvers konar og húshlutar, samstæður og annar búnaður skuli þannig úr garði gerður, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefnandi telur ljóst að atvinnu-rekandi hans hafi vanrækt þær ríku skyldur sem á honum hvíldu samkvæmt nefndum lögum. Atvinnurekandi hafi sett hann við framkvæmd starfans í hættulegar og með öllu ófullnægjandi aðstæður, sem stórhætta hafi verið af eins og ljóst séaf slysinu.

6. Stefnandi vísar til þess að sú mótbára stefnda að stefnandi hafi sjálfur valið að standa í tröppunni á rangan hátt og í andstöðu við leiðbeiningar og að hann hafi mátt vita að með því yrði hann óstöðugri en ella sé bersýnilega röng og haldlaus. Við blasi að við þær vinnuaðstæður sem stefnanda voru fengnar, þ. e. að vinna við fræsingu í tröppu, hafi verið ómögulegt annað fyrir hann en að snúa baki í tröppurnar. Með því að standa á hefðbundin hátt í stiganum hafi ekki verið vinnandi vegur fyrir stefnanda að fræsa úr veggnum fyrir framan sig. Það sé enda niðurstaða Vinnueftirlitsins og fyrirmæli þess til atvinnurekanda um úrbætur, að „notað sé viðeigandi tæki sem tryggir stöðugleika og öryggi starfsmanna við verkið við vinnu í hæð“. Stefnandi vísar til skýrslu Vinnueftirlits sem liggur fyrir í málinu þar sem segir:

„Þegar unnið er lóðrétt með fræsarann þarf að halda á honum þannig að önnur höndin er fyrir framan andlitið og hin höndin fyrir framan brjóstkassa. Notkun tröppu við þessar aðstæður gerir að verkum að A getur ekki annað en staðið skakkt við verkið þar sem reynir töluvert á líkamann við að halda sér stöðugum í tröppunum og halda fræsaranum að veggnum á meðan hann er að fræsa. Þessar vinnuaðstæður og verklag skapa verulega slysahættu og aukið líkamlegt álag“7. Þá vísar stefnandi einnig til þess að í umsögn vinnueftirlits komi fram að atvinnu-rekandi hafi ekki látið framkvæma fullnægjandi áhættumat fyrir þann verkþátt sem tengist slysinu en samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja beri atvinnurekandi ábyrgð á að gert sé áhættumat á vinnustaðnum þar sem fyrirsjáanlegt sé að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin vegna notkunar tækja.

8. Þá vísar stefnandi til þess að í 5. gr. sömu reglugerðar segi að atvinnurekandi skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum eru látin í té innan fyrirtækisins henti til þeirra verka sem vinna eigi eða séu hæfilega löguð að þeim, þannig að starfsmenn geti notað þau án þess að öryggi þeirra eða heilsu stafi hætta af. Slíkt hafi ekki verið tryggt í tilviki stefnanda. Þá sé í 8. gr. áréttuð skylda atvinnurekanda að sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun til að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Starfsmenn skuli meðal annars fá þjálfun í viðbrögðum við hættu sem notkun tækis kunni að hafa í för með sér. Stefnandi hafi ekki fengið kennslu eða leiðbeiningar um hvernig hann ætti að bera sig að, heldur þvert á móti verið settur í vinnuaðstæður sem hafi skapað verulega slysa-hættu fyrir hann.

9. Stefndi telur ósannað að slys stefnanda 7. febrúar 2019 verði rakið til saknæmramistakastarfsmannavátryggingartakaeðasaknæmsvanbúnaðarsemvátryggingartakiverði látin bera skaðabótaábyrgð á gagnvart stefnanda. Stefndi vísar til þess að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir ofangreindum atriðum og þeirri byrði hafi hannekkimættaðmatistefnda. Slysiðverðieinungisrakiðtilóhappatilviljunarogaðhlutatilgáleysisstefnandasjálfs. Stefndi vísar til þess að stefnandisérafvirkiaðmenntoghafiunniðviðrafvirkjuní u. þ. b. tólfárþegarslysiðvarðþann 7. febrúar 2019. Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að slys stefnanda verði rakið til skorts áleiðbeiningumeðakennslueinsoghaldiðséframafstefnanda. Verkiðsemstefnandivar að vinna þegar slysið varð, þ. e. að fræsa fyrir rafmagnslögnum í vegg, sé einfalt og feli ekki í sér að þörf hafi verið á ítarlegum leiðbeiningum eða verkstjórn.

Sérstaklega ekki þegar sá sem falið er að vinna verkið hafi langa og umfangsmiklareynsluafstörfumrafvirkjaeinsogí tilfelli stefnanda. Hann hafi líklega framkvæmt sama verkþátt mörgum sinnum áður. Þáhafi stefnandi ekki sýnt fram á orsakatengslséumillimeintsskortsá leiðbeiningumogslyssinssemvarðvegnaþessaðhöggkomá fræsarannerhannlentiá járn teini í veggnum.

10. Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að slys stefnanda verði rakið tilófullnægjandivinnuaðstöðueinsoghaldiðerfram. Einsogáðursegihafðistefnandifyrir slysið langa og umfangsmikla reynslu af störfum rafvirkja. Hann hafi ráðið þvíað stærstum hluta sjálfur hvernig hann stóð að því að vinna umrætt verk. Hann hafisjálfurvaliðaðnotaþærtröppursemhannnotaðiogsjálfurákveðiðaðstillaþeimuppmeð þeim hætti sem hann gerði og standa með bakið í tröppurnar. Ef stefnandi taldiþávinnuaðstöðusemhannhafðisjálfurskapaðóviðunandigathannvaliðaðbætaúrmeðþvíaðsnúatröppunumaðveggnumogsnúaframí tröppunum, notaaðratröppuef sú sem hann notaði hentaði ekki til verksins eða látið næsta yfirmann sinn vita aðhannteldivinnuaðstöðunaóviðunandioghættulega. Þaðhafihannekkigertþótthon-umbærií raunskyldatilþessefhonumfannstvinnuaðstaðanóviðunandiskv.2. mgr.

26. gr. lagaumaðbúnað, hollustuhættiogöryggiá vinnustöðumnr.46/1980. Sérstak-lega sé varað við því í leiðbeiningum á umræddum tröppum að hættulegt sé að snúa baki í tröppurnareinsogstefnandigerðiþegarslysiðvarð.

11. Stefndi mótmælirþvísemrönguogósönnuðuaðslysstefnandaverðirakiðtilskortsá áhættumati. Áhættumat vegna byggingar [...] hafi legið fyrir. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á orsakatengsl milli skorts á áhættumati og slyssins. Sérstaklega eigi þetta við í ljósi þess að slysið hafi orðið af óhappatilviljun þegar högg kom á fræsarann hvort sem það var vegna þessa að ermi peysu stefnanda flæktist í tönnum fræsarans eða að hann lenti á járnteini í veggnum. Þá hafi stefnandi eins og áður segir langareynsluafstörfumrafvirkjaogmáttiþvívitafullkomlegahvaðhannvaraðgeraþegarslysiðvarð. Áhættumathefðiengubættviðþáþekkingusamahversuítarlegtþaðhefðiverið.

12. Stefndi áréttar að verði fallist á að slys stefnda verði rakið til saknæmrar mistakaannarrastarfsmannavátryggingartakaeðasaknæmsvanbúnaðarsemvátryggingartakigat borið ábyrgð á gagnvart stefnanda sé þess krafist að bótaskylda verði aðeins viðurkennd að hluta þar sem stefnandi hafi valdið því að atburðurinn varð af stórkostlegu gáleysi með því að snúa baki í tröppurnar á meðan hann hélt báðumhöndumumfræsarannogvarþannige kkinógustöðugurviðverkið.

Niðurstaða

13. Með lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eru lagðar á atvinnurekanda skyldur sem miða að því að draga úr slysahættu við fram-kvæmd starfa. Þannig skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Atvinnurekandi skal sjá til þess að vélar og tæki séu þannig úr garði gerð og vinnu hagað þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta, sbr. 1. mgr. 13. gr., 1. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 46. gr. laganna. Þá ber atvinnurekandi samkvæmt 65. gr. laganna ábyrgð á því að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað og skal áætlunin meðal annars fela í sér sérstakt áhættumat, sbr. 65. gr. a laganna. Slíkt áhættumat felur í sér að meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnu-umhverfi. Við gerð þess skal sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt er að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett er á grundvelli laga nr. 46/1980, skal atvinnurekandi gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum eru fengin til verka hæfi verkinu sem inna skal af hendi eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin.

14. Við aðalmeðferð málsins kom fram af hálfu lögmanns stefnda að enginn ágreiningur er um að slys stefnanda hafi borið að höndum einsog hann byggir á og lýst er í stefnu. Kjarni ágreinings málsaðila varðar það hvort atvinnurekandi stefnanda beri ábyrgð á slysi hans þar sem hann hafi ekki lagt stefnanda til tæki sem hentaði til verksins, skort hafi á leiðbeiningar um öruggt verklag og að atvinnurekandi hafi vanrækt að láta fara fram mat á áhættuþáttum verksins samkvæmt gildandi reglum eða hvort um óhappa-tilvik eða aðgæsluleysi stefnanda sjálfs hafi verið að ræða.

15. Þegar slys stefnanda varð var hann að vinna við að fræsa raufar fyrir rafmagnsrör í forsteyptar innveggjaeiningar. Fyrir liggur það mat Vinnueftirlits að rekja megi orsök slyssins til þess að ekki hafi verið notaður viðeigandi búnaður við vinnu í hæð. Þannig hafi átt að nota lágan vinnupall en ekki tröppu til að standa á við framkvæmd verksins. Þó fallast megi á að við aðstæður einsog voru þar sem stefnandi var að störfum umrætt sinn hefði að líkindum verið heppilegra að nota lágan vinnupall fremur en tröppur er það afstaða dómsins að það verklag sem lagt var upp með umrætt sinn er slysið varð hafi ekki verið óforsvaranlegt og í samræmi við það sem almennt tíðkast í slíku verki. Af því sem fram er komið í málinu virðist hins vegar liggja fyrir að stefnandi hafi notað tröppuna sem honum var fengin til að vinna verkið á rangan hátt og með því aukið á hættueiginleika verksins. Þá er einnig fram komið að stefnandi kaus að vinna verkið sem honum var falið með því að fræsa raufina upp á við en ekki niður líkt og almennt ætti að gera. Í ljósi þess að stefnandi notaði tröppuna á rangan hátt með því að stilla henni upp á hlið ásamt því að fræsa upp á við með því mikla átaki sem til þess þarf telur dómurinn allt benda til að við högg af styrktarjárni í hurðarstykki eða yfirstykki ofan við hurðargat hafi komið kast á fræsarann með þeim afleiðingum að stefnandi hrasaði að veggnum, fræsarinn kippist úr fræsirásinni svo að hönd eða klæðnaður stefnanda gat flækst í tönn fræsarans með þeim afleiðindum sem lýst er hér að framan.

16. Við sakarmat í máli þessu verður að líta til þess að stefnandi er iðnlærður og hafði, er slysið varð, unnið við fag sitt í um tólf ár. Stefnandi átti því að þekkja vel til verklags við notkun á tröppum og hafa sjálfur frumkvæði að því að krefjast úrbóta ef hann taldi aðstæður á vinnustað eða sá búnaður sem honum var fenginn til verksins ófullnægj-andi. Ætla má að ef stefnandi hefði beitt tröppum á réttan hátt við fræsingu hefði hann að líkindum ekki misst jafnvægi með þeim afleiðingum sem fram er komið. Þá verður í ljósi þekkingar stefnanda og starfsreynslu að virða honum til sakar að hafa staðið að fræsingu með því að fræsa uppávið en ekki niður eins og eðlilegt og tíðkanlegt er en fullvíst er að átak við að fræsa uppávið er töluvert meira og því þrýstingur sem beitt er á múrfræsivél mun meiri en við fræsingu niðurávið og kemur því meira högg þegar vélin rekst í járnið í veggjum. Telur dómurinn að stefnanda hafi mátt vera ljós slysa-hætta af því að standa að verki á þann hátt sem hann gerði. Verður þáttur hans í tjóns-atburði metinn honum til stórkostlegs gáleysis sbr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 og hann því látinn bera hluta tjóns síns sjálfur.

17. Einsog fram er komið byggir stefnandi á því að slys hans verði rakið til þess að hvorki hafi legið fyrir fullnægjandi áhættumat né áætlun um forvarnir fyrir umrætt verk. Í því sambandi vísar stefnandi einnig til þess að í umsögn vinnueftirlits kemur fram að atvinnurekandi hafi ekki látið framkvæma fullnægjandi áhættumat fyrir þann verkþátt sem tengist slysinu og að samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja beri atvinnurekandi ábyrgð á að gert sé áhættumat á vinnustaðnum þar sem fyrirsjáan-legt sé að heilsu og öryggi starfsmanna sé hætta búin vegna notkunar tækja. Einsog að framan er rakið er samkvæmt 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980 á ábyrgð atvinnu-rekanda að sjá til þess að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Í málinu liggur fyrir áhættumat sem unnið var sameiginlega fyrir þá verktaka sem komu að verkum við [...], þar sem slys stefnanda varð, en taka verður undir það álit Vinnueftirlits að með þeirri skýrslu hafi ekki legið fyrir fullnægjandi áhættumat fyrir þann verkþátt sem tengist slysinu.

18. Fram kom undir rekstri málsins að þeirri gerð forsteyptra innveggjaeininga sem notuð var við veggjahleðslu í byggingunni sem stefnandi var að vinna í er slysið varð, fylgja hurðarstykki eða yfirstykki sem unnt er að nota ofaná dyragöt og eða gluggagöt sem, ólíkt hleðslusteinunum að öðru leyti, eru járnbent. Þá verður ráðið af framburði stefn-anda og af framburði verkstjóra þess sem hafði umsjón með verkum hans umrætt sinn að þeim hafi verið ókunnugt um nefnda járnbindingu. Þannig verður að telja að ef þessar upplýsingar hefðu legið fyrir hefði mátt vera ljóst að fræsari einsog sá sem stefnanda var fenginn til að vinna verkið hefði ekki hentað til verksins, heldur fremur tvíblaða sög. Samkvæmt því sem fram kom hjá verkstjóra stefnanda mun slíkt verk-færi hafa verið notað á verkstaðnum eftir slys stefnanda. Í ljósi þessa verður það niður-staða dómsins að stefndi verði að bera hallan af því að ekki hafi legið fyrir fullnægj-andi áhættumat né áætlun um forvarnir fyrir umrætt verk þar sem ætla megi að ef staðið hefði verið að slíkum vinnuslysavörnum með fullnægjandi hætti hefði mátt leiða í ljós þá áhættu sem var af hinum járnbentu yfirstykkjum og koma í veg fyrir að stefnandi fræsti í styrktarjárn. Það er því niðurstaða dómsins að stefndi skuli bæta stefnanda tjónið að 2/3 hlutum en að stefnandi skuli bera 1/3 tjóns síns sjálfur. Stefnandi hefur gjafsókn og verður þóknun lögmanns hans talin hæfilega ákveðin einsog greinir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum og í ljósi þess að stefnandi nýtur gjafsóknar verður stefnda gert að greiða málskostnað einsog greinir í dómsorði og skal sá málskostnaður renna til ríkissjóðs. Fyrir stefnanda flutti málið H-kk-nf B-kk-nf lögmaður en O-kk-nf Þ-kk-nf M-kk-nf lögmaður fyrir stefnda. Málið dæma Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari sem dómsformaður, I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari og G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf byggingafræðingur.

Dómsorð

Viðurkennd er bótaskylda úr ábyrgðartryggingu [...], hjá stefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum hf. á 2/3 hlutum þess líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir í vinnuslysi við störf sín fyrir [...] 7. febrúar 2019. Stefndi greiði stefnanda 1.400.000 krónur í málskostnað sem renni til ríkissjóðs. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hans, H-kk-ef B-kk-ef, 1.400.000 krónur.

Á-kk-nf H-kk-nf

I-kvk-nf Þ-kvk-nf

G-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf