A-4/2012

Aðfararbeiðni sóknaraðila, sem barst dóminum 1. febrúar 2012, var tekin til úrskurðar 8. maí sl.

Sóknaraðili er Hömlur 2 ehf., [kt.], Austurstræti 11, Reykjavík.

Varnaraðili er K-kk-nf B-kk-nf Á-kk-nf, [kt.], Hamraborg, Borgarfirði eystra.

Sóknaraðili krefst þess að honum verði með dómsúrskurði heimilað að fá Amman Yanmar gröfu, skráningarnúmer; IM-0585, gerð: B37 VCR, árgerð: 2003, framleiðslunúmer: DC-31c32467. Yfirflokkur; farandvinnuvél, undirflokkur; gröfur/ámokstursk. minni gerð, tekna með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila og fengna sóknaraðila. Þá er krafist málskostnaðar, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu varnaraðila er þess krafist að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá er krafist málskostnaðar. Við munnlegan málflutning var fallið frá öðrum fjár- og viðurkenningarkröfum sem hafðar voru uppi í greinargerð varnaraðila.

I

Málavöxtum og málsástæðum er lýst svo í beiðni sóknaraðila að umrædd vinnuvél sé talin staðsett á heimili gerðarþola að Hamraborg á Borgarfirði eystra. Um sé að ræða vinnuvél sem áður hafi verið í eigu þrotabús Tindaborga ehf. [kt.]. Landsbanki Íslands hf., [kt.], hafi átt veð í umræddri vinnuvél skv. tryggingarbréfi nr. […]. Tryggingarbréfið hafi staðið til tryggingar á öllum skuldum þrotabús Tindaborga ehf. við Landsbanka Íslands hf.

Fjármálaeftirlitið (FME) hafi, með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tekið þá ákvörðun að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Ákvörðun FME um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf., [kt.], til Nýja Landsbanka Íslands hf., [kt.], nú Landsbankinn hf., [kt.], sé dagsett 9. október 2008.

Hinn 31. ágúst 2010 hafi Landsbankinn hf., sem þá hafi heitið NBI hf., leyst umrædda gröfu til sín úr þrotabúinu upp í skuldir sínar og hafi eigninni verið ráðstafað beint til dótturfélags Landsbankans hf., Hamla ehf. sem haldi utan um ýmsar eignir Landsbankans. Fyrst um sinn hafi ekki verið vitað hvar grafan var staðsett en um síðir hafi hún komið í leitirnar. Hafi varnaraðili neitað að afhenda sóknaraðila eign sína, þrátt fyrir sáttatilraunir af hálfu sóknaraðila. Hinn 27. september 2010 hafi sýslumanninum á Seyðisfirði verið sendur tölvupóstur þar sem óskað hafi verið eftir liðsinni lögreglu við að endurheimta gröfuna. Hinn 31. janúar 2011 hafi svo verið send formleg kæra til sýslumannsins á Seyðisfirði.

Þar sem varnaraðili hafi ekki skilað sóknaraðila umræddri gröfu sé krafist umráða yfir henni með tilvísun til 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

II

Í greinargerð varnaraðila er málavöxtum og málsástæðum lýst svo að varnaraðili hafi tekið umrædda gröfu í geymslu fyrir Tindaborgir ehf. haustið 2009, þar sem félagið hafi ekki þurft að nota hana um veturinn og til hafi staðið að nota hana í verkum á Austurlandi sumarið 2010. Munnlegt samkomulag hafi verið milli varnaraðila og eins eigenda Tindaborga ehf., E-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef, um að greitt yrði geymslugjald sambærilegt við geymslugjald af hjólhýsi eða stórum tjaldvagni. Við gjaldþrot Tindaborga ehf. í mars 2010 hafi grafan enn verið í geymslu hjá varnaraðila. Varnaraðili hafi gert ráð fyrir að nýjir eigendur myndu greiða geymslugjaldið þegar þeir sæktu gröfuna, en sóknaraðili hafi ekki boðið fram greiðslu nema fyrir fjóra mánuði, sem varnaraðili telji fela í sér viðurkenningu þess að honum beri að greiða umrætt geymslugjald. Varnaraðili hafi leitað svara frá skiptastjóra þrotabús Tindaborga ehf. um hverjum bæri að greiða honum geymslugjaldið, en engin svör fengið. Varnaraðili telji þó að sóknaraðili hafi vitað af kröfu þessari frá fyrsta degi.

Varnaraðili kveðst byggja á því að hann eigi haldsrétt í gröfunni samkvæmt samkomulagi við fyrri eiganda, sem átt hafi gröfuna er varnaraðili tók hana í geymslu. Hann telji sig því eiga rétt til þess að halda gröfunni þar til geymslugjaldið hafi verið greitt. Engu máli skipti þótt eigendaskipti hafi orðið að gröfunni við gjaldþrotaskipti eða með öðrum hætti. Haldsréttur varnaraðila sé eins og veðréttur, óháður eigendaskiptum. Krafa varnaraðila sé því byggð á almennum réttarreglum um haldsrétt, sem m.a. sé gert ráð fyrir í 6. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, í 27. gr. laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, 75. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup og mörgum fleiri lagaákvæðum. Samkvæmt reglum um haldsrétt þá megi sá sem taki við einhverju í viðgerð eða geymslu, halda því þar til gjaldið fyrir viðgerðina eða geymsluna hafi verið greitt, trygging sett fyrir greiðslu eða samkomulag gert við haldsréttarhafa.

Varnaraðili kveðst telja sóknaraðila hafa farið offari í tilraunum sínum til að fá gröfuna afhenta, með því að krefjast við það aðstoðar lögreglu og kæra hann til refsingar, en það mál hafi verið látið niður falla þegar í ljós hafi komið að um einkaréttarlegan ágreining væri að ræða. Hefði sóknaraðili greitt áfallið geymslugjald hefði hann fengið gröfuna afhenta og komast hefði mátt hjá óþarfa málarekstri.

III

Við munnlegan flutning málsins var af hálfu varnaraðila á því byggt að kröfu sóknaraðila sé ekki réttilega beint að honum, þar sem grafan hafi frá upphafi verið geymd í húsnæði félagsins Kári Borgar ehf. og það sé því félagið sem fari með umráð gröfunnar. Til vara var á því byggt, með vísan til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. 84. gr. laga nr. 90/1989, um aðför, að auk varnaraðila hafi þurft að beina aðfararbeiðninni að eiginkonu hans þar sem hún sé sameigandi hans að því húsnæði sem tilgreint sé aðfararbeiðni sem geymslustaður gröfunnar. Mótmælti sóknaraðili þessum málsástæðum varnaraðila sem of seint fram komnum og auk þess röngum og haldlausum.

Við þær aðstæður þegar höfð er uppi krafa um beina aðfarargerð og skilríki liggja ekki fyrir um það á hverjum skylda samkvæmt aðafararheimild hvíli, er gengið út frá því að gerðarþoli sé sá sem fer með umráð hlutar. Það var fyrst við munnlegan málflutning sem því var borið við af hálfu varnaraðila að hann fari ekki með umráð umræddrar gröfu heldur einkahlutafélag, sem samkvæmt greinargerð hans og gögnum málsins er alfarið í hans eigu og undir hans stjórn. Þessi málsástæða er of seint fram komin og auk þess haldlaus. Sama á við um þá málsástæðu varnaraðila að eiginkona hans þurfi að eiga aðild að málinu, en varnaraðili hefur sjálfur upplýst að grafan sé ekki geymd í sameiginlegri fasteign þeirra. Verður framangreindum málsástæðum því hafnað.

Óumdeilt er í málinu að sóknaraðili er eigandi gröfunnar. Umdeilt er hins vegar hvort málsatvik séu með þeim hætti að til haldsréttar varnaraðila geti hafa stofnast í gröfunni, sem gangi framar rétti sóknaraðila til að fá gröfuna afhenta.

Við munnlegan flutning málsins var af hálfu sóknaraðila byggt á því að ekki geti hafa stofnast til haldsréttar varnaraðila vegna áfallins geymslugjalds þar sem hann hafi ekki lýst kröfu sinni í þrotabú Tindaborga ehf. Mótmælti varnaraðili þessari málsástæðu sem of seint fram kominni. Ekki verður á það fallist enda kom þessi málsástæða fram í tilefni af greinargerð varnaraðila. Mótmælti varnaraðili þessari málsástæðu einnig á þeim grundvelli að ekki hafi verið nauðsynlegt að lýsa kröfunni í búið til þess að hún héldi gildi sínu, enda njóti krafa hans haldsréttar í gröfunni.

Í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., er kveðið á um þá meginreglu að lýsa þurfi kröfu á hendur þrotabúi, en þó er þar sú undantekning gerð að óþarft er að lýsa kröfu í þrotabú þegar unnt er að fylgja henni eftir samkvæmt 116. gr. sömu laga. Í 4. mgr. 116. gr. sömu laga kemur fram að á fyrstu sex mánuðum eftir uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti verður kröfu um nauðungarsölu á eign þrotabús ekki komið fram, en eftir það getur sá sem hefur heimild til að krefjast nauðungarsölu án frekari dóms, sáttar eða aðfarar komið henni fram á eign þrotabúsins ef krafa hans hefði verið komin í gjalddaga án tillits til 1. mgr. 99. gr. sömu laga. Samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, getur sá sem á haldsrétt í eign krafist nauðungarsölu á eigninni til fullnustu gjaldfallinni peningakröfu. Af framangreindum lagaákvæðum leiðir að ekki verður fallist á þá málsástæðu sóknaraðila að sú krafa sem varnaraðili staðhæfir að hann eigi vegna geymslu gröfunnar sé fallin niður fyrir vanlýsingu og að af þeim sökum geti varnaraðili ekki notið haldsréttar í gröfunni.

Í 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989, um aðför, segir að ef manni er með ólögmætum hætti aftrað að neyta réttinda, sem hann tjáir sig eiga og telur svo ljós, að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum, sem aflað verður samkvæmt 83. gr. sé honum heimilt að beina til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis er geti í 72. eða 73. gr., verði fullnægt með aðfarargerð þótt aðfararheimild samkvæmt 1. gr. liggi ekki fyrir. Sönnunarfærsla í málum sem á framangreindri heimild byggja er takmörkum háð á þann hátt að vitnaleiðslur fara að jafnaði ekki fram og ekki verður heldur aflað mats- eða skoðunargerða. Er lagt til grundvallar að réttur gerðarbeiðanda verði að vera það skýr að ekki þurfi flóknari sönnunarfærslu en þannig er heimil til að sýna fram á tilvist hans.

Meðal gagna málsins eru tölvupóstsamskipti milli varnaraðila og skiptastjóra þrotabús Tindaborga ehf. frá 4. og 5. október 2010, sem varnaraðili hóf með því að leita svara við því hjá skiptastjóranum að hverjum hann ætti að beina kröfu sinni um geymslugjald vegna gröfunnar sem hann hafi haft í geymslu frá september 2009. Kemur fram í bréfi varnaraðila að starfsmenn Landsbankans hf., móðurfélags sóknaraðila, hafi þá haft vitneskju um verustað gröfunnar hjá varnaraðila. Í svari skiptastjóra kemur fram hann hafi leitað gröfunnar frá því að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta í marsmánuði 2010 og hafi orðið kunnugt um það sumarið 2010 að grafan væri stödd á Borgarfirði eystra. Í málinu liggur einnig fyrir skýrsla E-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef, fyrrverandi framkvæmdastjóra Tindaborga ehf. hjá skiptastjóra þrotabúsins í nóvember 2010, þar sem fram kemur að hann hafi komið gröfunni fyrir í geymslu hjá varnaraðila haustið 2009, en láðst að upplýsa skiptastjóra um það.

Þau gögn sem liggja fyrir í málinu styðja fremur en hitt staðhæfingar varnaraðila um að grafan hafi verið í geymslu hjá honum veturinn 2009-2010. Ekkert í gögnum málsins bendir a.m.k. til þess að grafan hafi verið staðsett annars staðar. Ekkert er því fram komið sem gerir það ólíklegt að varnaraðili eigi kröfu á þessum grundvelli sem njóti haldsréttar. Má til hliðsjónar vísa til dóms Hæstaréttar frá 14. september 2004 í máli nr. 361/2004, þar sem fallist var á að haldsréttur hefði stofnast í bifreið vegna áfallins geymslugjalds. Ágreiningur aðila um málsatvik að þessu leyti lýtur að sönnun og verður ekki úr honum leyst nema með öflun sönnunargagna í ríkara mæli en heimilt er skv. 1. mgr. 83. gr. i.f. laga nr. 90/1989.

Samkvæmt gögnum málsins bauð sóknaraðili í lok árs 2010 varnaraðila greiðslu á 20.060 krónum, til lúkningar kröfu sóknaraðila um geymslugjald fyrir mánuðina september til desember 2010 eða frá því að sóknaraðili eignaðist gröfuna. Ekki verður séð að sóknaraðili hafi boðið fram frekari greiðslur eða tryggingu fyrir efndum þeirrar kröfu sem varnaraðili kveðst eiga.

Með vísan til framangreinds er það mat dómsins að varnaraðili hafi leitt slíkar líkur að því að hann kunni að eiga kröfu sem njóti haldsréttar í umræddri gröfu, að telja verði varhugavert að umbeðin gerð nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem liggja fyrir dóminum. Verður þegar af þeim ástæðum að hafna því að gerðin nái fram að ganga.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn, að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en uppkvaðning úrskurðarins hefur dregist sökum embættisanna dómarans.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Hamla 2 ehf., um að honum verði með dómsúrskurði heimilað að fá Amman Yanmar gröfu, skráningarnúmer; IM-0585, gerð: B37 VCR, árgerð: 2003, framleiðslunúmer: DC-31c32467. Yfirflokkur; farandvinnuvél, undirflokkur; gröfur/ámokstursk. minni gerð, tekna með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila, K-kk-ef B-kk-ef Á-kk-ef, og fengna sóknaraðila.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 200.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf B-kvk-nf