E-201/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 30. maí s.l., er höfðað með stefnu birtri 9. og 31. ágúst 2005.

Stefnandi er Landsbanki Íslands hf., kt. 000000-0000, Austurstræti 11, Reykjavík vegna útibúsins að Kaupvangi 1, Egilsstöðum.

Stefndu eru Þernuklettur ehf., kt. 000000-0000, Hlíðarbergi, Sveitarfélaginu Hornafirði og A-kvk-nf E-kvk-nf, kt. 000000-0000, Reynihvammi 3, Egilsstöðum.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi Þernuklettur ehf. verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.964.680 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1.júní 2005 til greiðsludags og að stefnda A-kvk-nf E-kvk-nf verði dæmd til að greiða in solidum með stefnda Þernukletti ehf. 1.300.000 krónur með dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð frá 4. ágúst 2005 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Loks er krafist málskostnaðar að mati dómsins og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefndu, Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf, er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Þá er þess krafist að stefnanda verði gert að greiða stefndu málskostnað samkvæmt mati dómsins ásamt virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.

Við aðalmeðferð málsins var þess krafist til vara að stefnukröfur yrðu lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

II.

Málavextir

Málavextir eru þeir að að hinn 13. október 1994 stofnaði stefndi Þernuklettur ehf. tékkareikning nr. 7777 við útibú stefnanda að Kaupvangi 1 á Egilsstöðum og fékk jafnframt útgefið debetkort til úttekta af reikningnum. Hinn 1. júní 2005 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 1.964.680 krónum og var reikningnum lokað þann dag. Með yfirlýsingu dagsettri 6. desember 1999 tókst stefnda A-kvk-nf E-kvk-nf á hendur sjálfskuldarábyrgð allt að 500.000 krónum vegna fyrrgreindrar skuldar, auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Með yfirlýsingu dagsettri 28. júní 2000 tókst stefnda enn á hendur frekari ábyrgð á skuld þessari gagnvart stefnanda fyrir fjárhæð allt að 800.000 krónum auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Samtals tókst því stefnda A-kvk-nf á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að 1.300.000 krónum gagnvart stefnanda vegna fyrrgreindrar skuldar Þernukletts við stefnanda. Stefndu voru send innheimtubréf 4. júlí 2005.

Stefnda A-kvk-nf lýsir málavöxtum með þeim hætti að hún hafi verið varastjórnarmaður í Þernukletti ehf. Í apríl 2003 hafi eiginmaður hennar látist og því hafi hún ákveðið að selja hlut sinn í félaginu, sem þau hjón hafi stofnað og rekið. Í kaupsamningi vegna sölu hlutafélagsins hafi komið fram að kaupendur tækju að sér að leysa stefndu undan ábyrgðum á öllum skuldbindingum Þernukletts ehf. Hafi stefnanda verið um það kunnugt enda hafi núverandi fyrirsvarsmenn stefnda Þernukletts leitað til stefnanda varðandi fyrirgreiðslu við kaupin. Í tengslum við það hafi stefnda gengið frá sínum þætti málsins gagnvart stefnanda með útgáfu skuldabréfs nr. 175-74-666758 með fyrsta gjalddaga 1. desember 2003.

T-kk-nf K-kk-nf, útbússtjóri stefnanda á Egilsstöðum, gaf skýrslu fyrir dóminum símleiðis og þá kom stefnda A-kvk-nf E-kvk-nf fyrir dóminn og gaf skýrslu.

III.

Málsástæður

Stefnandi kveður tékkareikningi stefnda Þernukletts ehf. hafa verið lokað 1. júní 2005 og að skuld sú, sem reikningurinn hafi þá verið yfirdreginn um, hafi þá verið gjaldfelld. Samkvæmt 1. mgr. 59. gr. fyrningalaga nr. 14/1905 byrji fyrningarfrestur gagnvart ábyrgðarmanni að líða þegar aðalkrafan er gjaldfelld, en í þessu tilviki hafi það verið 1. júní 2005. Ábyrgðarkrafan geti stofnast hvort heldur sem er á eftir eða á undan aðalkröfunni, t.d. þegar ábyrgð sé tekin á yfirdráttarskuld á bankareikningi eins og í máli þessu.

Af hálfu stefnanda er á það bent að samkvæmt 2. gr. samkomulags um notkun sjálfskuldarábyrgða, sbr. dskj. nr. 20, gildi þær reglur aðeins í þeim tilvikum er einstaklingur gengst í ábyrgð fyrir annan einstakling. Stefnda A-kvk-nf hafi hins vegar gengist í sjálfskuldarábyrgð fyrir stefnda Þernuklett ehf. sem sé lögaðili og því eigi fyrrgreindar reglur ekki við í máli þessu.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að með útgáfu skuldabréfs á dskj. nr. 18 hafi stefnda A-kvk-nf gert upp skuld sína við stefnanda samkvæmt áðurnefndum ábyrgðaryfirlýsingum.

Stefnandi kveður ofangreinda skuld ógreidda og því hafi borið nauðsyn til að höfða mál til innheimtu hennar. Byggt sé á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, kveðst stefnandi styðja við reglur III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sérstaklega 12. gr. sömu laga. Þá kveður hann kröfu um málskostnað styðjast við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Um varnarþing er vísað til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Stefnda A-kvk-nf kveðst í fyrsta lagi byggja sýknukröfu sína á ákvæðum 4. tl. 3. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905. Þar segi að á fjórum árum fyrnist kröfur út af ábyrgðarskuldbindingum. Hinar umstefndu sjálfskuldarábyrgðir hafi verið gefnar út vegna yfirdráttar Þernukletts ehf. á reikningi 175-26-7777. Yfirdráttarlán séu þess eðlis að þau kveði alla jafna á um hámarksfjárhæð og endurgreiðist eftir aðstæðum skuldara frá því að þau eru veitt þar sem engir endurgreiðsluskilmálar séu yfirleitt settir fyrir þeim og þau greiðist ekki með reglulegum afborgunum. Skuldara beri því að stefna að því að greiða skuldina á hverjum tíma án sérstakrar greiðsluáskorunar. Vegna þessa sérstaka eðlis yfirdráttarlána beri að endurnýja sjálfskuldarábyrgðir þeirra vegna innan fjögurra ára frá því að þær eru gefnar út þar sem ella fyrnist sjálfskuldarábyrgðarloforðin samkvæmt beinum ákvæðum 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905. Bankastofnanir vinni eftir þeirri starfsreglu að þegar sex mánuðir séu eftir af fjögurra ára fyrningartíma sjálfskuldarábyrgða af yfirdráttarlánum og kortareikningum séu skuldarar krafðir um endurnýjun sjálfskuldarábyrgðanna. Stefnandi hafi ekki gætt þessa varðandi stefndu Ö-kvk-þf. Stefna í máli þessu hafi verið gefin út 25. júlí 2005. Eldri sjálfskuldarábyrgðin hafi verið gefin út 6. desember 1999 og hún fyrnst 6. desember 2003, en sú síðari hafi verið gefin út 28. júní 2000 og hún fyrnst 28. júní 2004.

Til vara kveðst stefnda byggja sýknukröfu sína á ákvæðum c liðar 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Með tilliti til forsögu málsins og frágangi stefndu á skuldum sínum gagnvart stefnanda með útgáfu skuldabréfs nr. 666758 sé ósanngjarnt af stefnanda að koma nú fram með kröfu, sem hann hafi í raun verið fallinn frá í árslok 2003, auk þess sem hluti sjálfskuldarábyrgðarinnar hafi þá þegar verið fyrndur. Stefnandi hafi verið það ljóst á síðari hluta árs 2003 að hlutafélagið Þernuklettur ehf. hafði verið selt og nýir óskyldir aðilar teknir við rekstri þess. Í tengslum við söluna hafi stefnda gengið frá sínum málum í útibúi stefnanda á Egilsstöðum og gefið út skuldabréf til stefnanda þar sem stefnda hafi sameinað skuld af persónulegum reikningi og einnig tekið á sig þann hluta skuldar Þernukletts ehf. á reikningi 7777, sem hafi verið umfram yfirdráttarheimild á reikningnum. Hafi þetta verið gert í samráði við útibússtjóra stefnanda á Egilsstöðum. Þar með hafi stefnda gert hreint fyrir sínum dyrum varðandi söluna og stefnanda verið ljóst að nýir eigendur Þernukletts ehf. hafi átt samkvæmt kaupsamningnum að taka að sér allar ábyrgðir vegna skuldbindinga félagsins. Stefnandi hafi látið líða rúmlega eitt og hálft ár frá því að stefnda gaf út skuldabréfið þar til stefna í máli þessu var birt. Þá hafi að auki báðar ábyrgðarkröfurnar verið fyrndar. Af hálfu stefndu er því haldið fram að reglur, sem fram komi í samkomulagi um notkun sjálfskuldarábyrgða, sbr. dskj. nr. 20, gildi í máli þessu.

Af hálfu stefndu sé jafnframt á það bent að stefnda hafi sannanlega greitt 630.000 krónur inn á yfirdráttarskuldina hinn 28. október 2003 og beri að líta á þá greiðslu sem innborgun inn á ábyrgðarkröfuna. Þess sé krafist að stefnukrafa stefnanda verði lækkuð sem nemi þeirri fjárhæð.

Stefnda kveður kröfu málskostnað byggja á 130. og 131. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnda kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur aðili og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda. Hún kveður kröfu um virðisaukaskatt á málskostnað byggja á ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Niðurstaða

Eins og fram hefur komið tókst stefnda A-kvk-nf E-kvk-nf á hendur sjálfskuldarábyrgð á yfirdráttarláni meðstefnda Þernukletts ehf. á reikningi félagsins nr. 175-26-7777, með undirskrift sinni á tvær yfirlýsingar um sjálfskuldarábyrgð, aðra að fjárhæð 500.000 krónur, dagsetta 6. desember 1999 og hina að fjárhæð 800.000 krónur, dagsetta 28. júní 2000 eða samtals að fjárhæð 1.300.000 krónur. Ábyrgð stefndu var því takmörkuð við skuld að þeirri fjárhæð á reikningi meðstefnda Þ-kk-ef við útibú stefnanda á Egilsstöðum.

Við munnlegan málflutning var þeirri málsástæðu hreyft af hálfu stefndu Ö-kvk-ef að fyrri yfirlýsingin hefði fallið úr gildi við útgáfu þeirrar síðari og því nemi ábyrgðarskuldbinding hennar aðeins 800.000 krónum. Málsástæðu þessari var mótmælt af hálfu stefnanda sem of seint fram kominni og verður því ekki á henni byggt í málinu.

Stefnda A-kvk-nf byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ábyrgðarskuldbindingar hennar séu fallnar úr gildi vegna fyrningar.

Samkvæmt 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skuld og annarra kröfuréttinda fyrnast kröfur samkvæmt ábyrgðarskuldbindingum á 4 árum. Samkvæmt meginreglu fyrningarlaga telst upphaf fyrningarfrests frá þeim degi er krafan varð gjaldkræf, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Ekki er fallist á þá málsástæðu stefndu Ö-kvk-ef að miða beri upphaf fyrningarfrests á kröfunni á hendur henni við þann dag er til ábyrgðarkröfunnar var stofnað. Fram er komið í málinu að reikningur meðstefnda Þernukletts ehf. var yfirdreginn um 1.964.680 krónur hinn 1. júní 2005 er reikningnum var lokað og yfirdráttarskuldin gjaldfelld. Ekkert hefur komið fram um það í málinu að skuldin hafi verið gjaldfelld fyrr en að framan greinir. Ábyrgðarkrafan varð gjaldkræf gagnvart stefndu Ö-kvk-þgf hinn 1. júní 2005 og við þann dag ber að miða upphaf fyrningarfrests ábyrgðarkröfunnar. Ábyrgðarkrafan er því ófyrnd.

Í öðru lagi byggir stefnda A-kvk-nf sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi í raun fallið frá ábyrgðarkröfu sinni á hendur stefndu við uppgjör, sem fram hafi farið við sölu stefndu á einkahlutafélaginu Þernukletti.

Með öllu er ósannað að svo hafi um samist á milli stefnanda og stefndu Ö-kvk-ef að ábyrgðarskuldbindingar hennar skyldu falla niður er hún seldi einkahlutafélagið Þernuklett þriðja manni. Þá er ljóst að loforð kaupenda félagsins um að leysa stefndu Ö-kvk-þf undan sjálfskuldarábyrgð á skuldum félagsins, m.a. við stefnanda, breytti í engu þeirri ábyrgð, sem stefnda A-kvk-nf stóð í gagnvart stefnanda.

Samkvæmt 5. gr. skilmála ábyrgðaryfirlýsinga þeirra er liggja frammi í málinu fellur ábyrgðin ekki niður fyrr en við skriflega uppsögn ábyrgðarmanns. Engin slík uppsögn liggur fyrir.

Til stuðnings sýknukröfu sinni hefur stefnda A-kvk-nf jafnframt vísað til reglna samkomulags ýmissa fjármálafyrirtækja, Neytendasamtakanna og viðskiptaráðráðherra um notkun sjálfskuldarábyrgða og að á grundvelli 6. gr. samkomulagsins séu ábyrgðaryfirlýsingar hennar fallnar úr gildi. Samkvæmt 2. gr. fyrrgreinds samkomulags tekur það til sjálfskuldarábyrgðar sem einstaklingur, ábyrgðarmaður, gengst í fyrir annan einstakling. Stefnda A-kvk-nf gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir lögaðilann Þernuklett ehf. og er samkvæmt framangreindu ekki fallist á að skilmálar þessir gildi um lögskipti þau, sem hér eru til úrlausnar.

Óumdeilt er að stefnda A-kvk-nf greiddi 630.000 krónur inn á yfirdráttarskuld meðstefnda Þernukletts ehf. hinn 28. október 2003. Stefnda hefur sjálf borið hér fyrir dómi að svo hafi um samist við kaupendur Þernukletts ehf. að þau keyptu félagið og rekstur þess með því að yfirtaka skuld að fjárhæð 8.000.000 króna, þar af. 1.500.000 króna yfirdráttarskuld við Landsbanka Íslands hf. Í framhaldi af þessu hafi stefnandi veitt henni skuldabréfalán til að gera upp persónulegar skuldir hennar við bankann svo og til að greiða það sem umfram var 1.500.000 króna yfirdráttarskuld Þernukletts ehf. við bankann. Ætlunin hafi svo verið að kaupendur Þernukletts ehf. leystu hana undan sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarskuldarinnar með því að gangast sjálfir í slíka ábyrgð. Það hafi þeir hins vegar ekki gert. T-kk-nf K-kk-nf, útibússtjóri stefnanda bar hér fyrir dómi að hann hefði varað stefndu við umræddri sölu á félaginu þar sem kaupendur þess hefðu verið í vanskilum við bankann. Þá sagðist hann hafa gert henni ljóst að hún losnaði ekki undan sjálfskuldarábyrgð sinni fyrr en yfirdráttarskuldin væri að fullu greidd, enda hefði ekki komið til greina af hálfu stefnanda að samþykkja kaupendur félagsins sem sjálfskuldarábyrgðaraðila á yfirdráttarskuldinni í stað stefndu. Hann staðfesti og að stefnandi hefði ekki lofað stefndu því að sjálfskuldarábyrgðirnar, önnur hvor eða báðar, myndu falla niður við söluna á félaginu og innborgun stefndu á 630.000 krónum inn á yfirdráttarskuld þess, enda hefði hún ekki fengið ábyrgðaryfirlýsingarnar afhentar.

Ljóst er af framansögðu að ábyrgðaryfirlýsingar stefndu stóðu óbreyttar eftir innborgun hennar inn á yfirdráttarskuld Þernukletts ehf. hinn 28. október 2003 og stefnda fékk hvoruga yfirlýsinguna afhenta. Þá var ekki gefin út kvittun þess efnis að greiðslan kæmi til lækkunar á sjálfskuldarábyrgð stefndu gagnvart bankanum. Þykir því ekki unnt að líta svo á að greiðsla stefndu að fjárhæð 630.000 krónur inn á yfirdráttarskuldina umræddan dag eigi að koma til lækkunar sjálfskuldarábyrgð hennar gagnvart stefnanda.

Samkvæmt framansögðu verða dómkröfur stefnanda á hendur stefndu Ö-kvk-þgf teknar til greina að fullu og ber stefndu að greiða stefnanda 1.300.000 krónur með dráttarvöxtum eins og krafist er í stefnu, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Þingsókn af hálfu stefnda Þernukletts ehf. féll niður 1. nóvember sl. Verður því að dæma málið á hendur félaginu eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda og með því að gögn þau, er hann hefur lagt fram, eru í samræmi við kröfur hans, verða þær teknar til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

Stefndi Þernuklettur ehf. greiði stefnanda 177.000 krónur í málskostnað, þar af 124.500 krónur in solidum með stefndu Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dóm þennan kveður upp R-kvk-nf B-kvk-nf dómstjóri.

Dómsorð:

Stefndi, Þernuklettur ehf., greiði stefnanda, Landsbanka Íslands hf., 1.964.680 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2005 til greiðsludags, þar af 1.300.000 krónur in solidum með stefndu, Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf, en með dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð frá 4. ágúst 2005 til greiðsludags.

Stefndi, Þernuklettur ehf., greiði stefnanda 177.000 krónur í málskostnað, þar af 124.500 krónur in solidum með stefndu, Ö-kvk-þgf E-kvk-þgf, þ.m.t. virðisaukaskattur.

R-kvk-nf B-kvk-nf