E-4492/2014

Mál þetta sem dómtekið var 17. febrúar 2016 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 13. nóvember 2014, af Þekkingu-Tristan h.f., Hafnarstræti 91-95, Akureyri, á hendur Lýsingu hf., Ármúla 1, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að svonefndur fjármögnunarleigusamningur á milli stefnanda og stefnda, nr. 142993-994, dags. 10. september 2007, sé lánssamningur en ekki leigusamningur og að ákvæði hans um tengingu greiðslna við gengi erlendra gjaldmiðla séu ólögmæt og óskuldbindandi fyrir stefnanda. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Atvik máls

Stefnandi máls þessa er eignaleigufyrirtæki í merkingu 3.tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Stefndi er þjónustufyrirtæki á sviði upplýsingatækni.

Mál þetta varðar fjármögnunarleigusamning á milli stefnanda og stefnda, sem undirritaður var 10. september 2007. Fékk samningurinn auðkennisnúmerið 142993-994. Andlag samningsins var hugbúnaður og var seljandi hans Nýherji hf. Samkvæmt 2. gr. samningsins var svonefndur leigugrunnur samningsins 10.245.856 krónur án virðisaukaskatts og var sú fjárhæð samkvæmt 2. gr. samningsins, sbr. 2. mgr. 14. gr., að jöfnu tengd gengi japanskra jena og svissneskra franka. Umsaminn grunnleigutími var skv. 4. gr. frá 25. september 2007 til 24. september 2009 en að honum loknum umsamið að við tæki ótímabundin framhaldsleiga skv. 6. og 12. gr. nema leigutaki segði samningnum upp með eins mánaðar fyrirvara enda skilaði hann þá hinu leigða í hendur leigusala.

Hinn 28. október 2008 sömdu aðilar um tímabundna lækkun mánaðarlegra leigugreiðslna og framlengingu grunnleigutímans til 25. desember 2009. Þá sömdu þeir hinn 12. maí 2009 um tímabundna greiðsluraðabreytingu og framlengingu grunnleigutímans til 25. febrúar 2010.

Við lok grunnleigutímans, 25. febrúar 2010, keypti stefnandi framangreindan hugbúnað af stefnda og var kaupverðið 769.476 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Hinn 14. janúar 2014 ritaði lögmaður stefnanda stefnda bréf og krafist þess að fjármögnunarleigusamningur aðila yrði endurreiknaður þar sem um lánssamning hefði verið að ræða en ekki leigusamning og gengistryggingarákvæði hans því ólögmæt. Því erindi var hafnað með bréfi lögmanns stefnda, 30. janúar 2014, með þeim rökum að fjármögnunarleigusamningur aðila væri leigusamningur og gengistryggingin því lögmæt.

Í máli þessu greinir aðila á um hvort framangreind tenging leigugreiðslna við gengi hinna tilgreindu erlendu gjaldmiðla brjóti í bága við 13., sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og sé af þeirri ástæðu ólögmæt.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að samningur sá sem um sé fjallað í málinu og nefndur sé „fjármögnunarleigusamningur“ sé ekki annað en lánssamningur sem búið sé að klæða í búning leigusamnings. Samkvæmt því sé að mati stefnanda ljóst að ákvæði hans um gengistryggingu séu ólögmæt og óskuldbindandi, sbr. 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í 14. gr. laganna komi skýrt fram að einungis sé heimilt að verðtryggja sparifé og lánsfé í íslenskum krónum, sé grundvöllur verðtryggingarinnar vísitala neysluverðs. Jafnframt byggi stefnandi kröfur sínar á dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 92/2010, nr. 153/2010 og nr. 430/2013. Samningurinn sem um ræði hafi verið undirritaður, 10. september 2007. Samkvæmt 1. gr. hans sé „hið leigða“ sagt vera „hugbúnaður, árg. 2007 skv. reikningi seljanda nr. 90618378, dags. 13. júlí 2007“. Enga nánari tilgreiningu sé að finna í samningnum varðandi „hið leigða“. Samningnum sjálfum megi að öðru leyti skipta upp í tvo hluta, annars vegar sérstakan hluta og hins vegar almennan hluta. Hinn sérstaki hluti innihaldi ákvæði 1-10 og varði einkum tilgreiningu á samningsandlagi, samningsfjárhæðum, afborgununum o.s.frv. Greinar 11-35 séu almenns eðlis og myndi hinn almenna hluta skilmála samningsins. Stefnandi byggi á því að þegar ákvæði samningsins séu skoðuð heildstætt og í samhengi við samningsandlagið sé augljóst að samningurinn sé um lán en ekki leigu, svo sem stefndi málsins hafi ítrekað haldið fram varðandi það samningsform sem hér sé til umfjöllunar. Stefnandi byggi á því að ekki sé einungis um að ræða lánssamning í stað leigusamnings, heldur standist það ekki nánari skoðun að stefndi skuli telja sig þess umkominn að gera „leigusamning“ um hagsmuni sem hann hafi ekki forræði yfir á neinn hátt. Stefnandi byggi kröfugerð sína á því að hvernig sem á það verði litið, liggi það fyrir að andlag þess samnings sem til umfjöllunar sé í máli þessu, geti ekki staðið sjálfstætt sem andlag leigusamnings. Þá sé á því byggt að aldrei hafi staðið til hjá stefnanda að skila þeim búnaði sem hér sé til umfjöllunar enda slíkt nánast ómögulegt með öllu, með vísan til eðlis þess búnaðar sem um sé að ræða. Þá byggi stefnandi á því að stefndi geti ekki verið „leigusali“ í þeim samningi sem til grundvallar liggi enda sé stefndi ekki eigandi þeirra réttinda sem myndi andlag samningsins. Andlag samningsins sé í raun ekki annað en afnotaréttur eða leyfi til handa stefnanda til notkunar á ákveðnum hugbúnaði í eigu erlends stórfyrirtækis sem seldur sé og dreift hér á landi af umboðsaðila. Samningurinn sem mál þetta snúi að eigi því að mati stefnanda ekkert skylt við leigusamning af neinu tagi þrátt fyrir að stefndi hafi útbúið samninginn að því er virðist til þess að láta líta út fyrir að um leigusamning væri að ræða. Af óskýru orðalagi samningsins og ruglingslegri uppsetningu hans, verði stefndi sjálfur að bera hallann en stefnandi leggi á það áherslu að samningurinn, atvik við samningsgerðina, framkvæmd hans og raunverulegt efni verði skoðað þegar meta eigi hvort um raunverulegan leigusamning sé að ræða eða hvort búið sé að klæða lánssamning í búning í leigusamnings. Til marks um það hversu ruglingslegur samningurinn sé þegar hann sé skoðaður í samhengi við andlag hans megi nefna 15. gr., hvar talað sé um eignarrétt. Þar komi m.a. fram að stefndi sé einn eigandi samningsandlagsins, sem í þessu tilfelli sé afnotaréttur á hugbúnaði í eigu annars aðila. Þessu mótmæli stefnandi sérstaklega sem röngu og villandi á allan hátt. Stefnandi bendi á að samningsform það sem liggi til grundvallar lögskiptum aðila og nefnist fjármögnunarleigusamningur beri öll einkenni lánssamnings. Þess utan verði samningsformið að skoðast í samhengi við samningsandlagið. Samningsandlag samningsins sé eins og fram hafi komið hugbúnaður, eða réttara sagt leyfi til notkunar á hugbúnaði sem sé í eigu erlends stórfyrirtækis, sem framleiði hugbúnaðinn og selji leyfi til notkunar hans. Stefndi hafi því ekki forræði á samningsandlaginu og geti ekki með nokkru móti orðið leigusali um þann búnað sem til umræðu sé. Stefnandi þurfi að uppfylla stranga skilmála frá IBM vegna notkunar á búnaðinum og þeim leyfum sem honum fylgi. Í þessu skyni þurfti stefnandi að samþykkja samkomulag sem á ensku nefnist International passport advantage agreement. Í aðfararorðum samningsins segi:

This IBM International Passport Advantage Agreement (“Agreement”) governs transactions by which Customer acquires Eligible Products. Customer Originating Company and IBM Originating Company agree to coordinate the administration of this Agreement within their respective Enterprises. This Agreement is entered into with the understanding that both Customer Originating Company and IBM Originating Company are bound by its terms. Both Customer Originating Company and IBM Originating Company agree to distribute copies of this Agreement to their respective participating Enterprise companies. The Customer Originating Company is responsible for all Sites‟ compliance with the terms of this Agreement.

Þá segi á bls 7, grein 1.14.2.:

Customer agrees that Eligible Products are for use within Customer‘s Enterprise only and may not be resold, rented, leased, or transferred to third parties. Any attempt to do so in violation of these provisions is void.“

Hafi staðan í viðskiptum aðila verið sú að stefndi teldist með einhverjum hætti eigandi samningsandlagsins, sem sé mótmælt harðlega, verði ekki annað séð en að stefndi hafi þá á sama tíma brotið ákvæði samningsins sem fjalli um framsal á þeim réttindum sem felist í notkun og afnotum hugbúnaðarins. Stefnandi telji þetta sýna fram á að stefndi virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því hvað hann hafi talið sig vera að „leigja“ né heldur virðist stefndi hafa áttað sig á því hvers eðlis samningsandlagið væri. Stefndi komi ekki öðruvísi að viðskiptum stefnanda og Nýherja (IBM) en að fjármagna kaup stefnanda á framlengingu leyfa til notkunar hugbúnaðarins. Samningsformið sé ekki annað en málamyndagerningur um einhverskonar leigu sem við nánari skoðun haldi hvorki vatni né vindum, hvorki að formi né efni. Í þessu samhengi vísi stefnandi til yfirlýsingar Nýherja h.f., hvar skýrt komi fram að í kaupum á hugbúnaði felist ekki annað en heimildin til notkunar og að allt framsal þeirra réttindi brjóti í bága við almenna viðskiptaskilmála Nýherja hf. Stefnandi telji grundvallarmun vera á þessu máli og þeim málum sem komið hafi til úrlausnar dómstóla undanfarin misseri varðandi ágreining um lögmæti fjármögnunarleigusamninga stefnda. Þannig hafi í þeim málum sem til umfjöllunar hafi verið nær alltaf verið um að ræða samningsandlög annars eðlis en í því máli sem hér sé til úrlausnar. Stefnandi byggi þannig á því að fordæmisgildi þeirra dóma Hæstaréttar Íslands, sem fallið hafi varðandi lögmæti fjármögnunarleigusamninga stefnanda, sé afar takmarkað, ef nokkuð, og að skoða verði þetta mál sérstaklega óháð niðurstöðum í öðrum málum. Stefnandi geri þó ekki lítið úr þeirri staðreynd að samningsformið sé hið sama en telji að þegar allt sé metið gangi það samningsform einfaldlega ekki upp fyrir það samningsandlag sem undir liggi. Að mati stefnanda sé í máli þessu um að ræða ágreining annars eðlis enda andlagið annað en áður hafi verið til umfjöllunar í málum er varði lögmæti gengistryggingar. Stefnandi byggi á því að það sé ljóst að stefndi hafi ekki haft heimild til þess að „leigja“ út undir neinum kringumstæðum andlag samningsins. Þannig liggi það fyrir að stefndi hafi ekki eignarrétt yfir samningsandlaginu og jafnvel þótt litið yrði svo á, hefði stefndi ekki haft heimild til framsals neinna þeirra réttinda sem fylgi búnaðinum. Stefndi geti því ekki, hvernig sem á það sé litið, staðið sem leigusali í hinum umþrætta samningi. Eftir standi þá að aðkoma stefnda hafi ekki verið önnur en sú að lána stefnanda fjármagn vegna kaupa stefnanda á réttindum til notkunar á hugbúnaði í eigu IBM. Stefndi hafi hafnað kröfum stefnanda um endurreikning með þeim rökum að dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011 (Smákranar), taki af allan vafa um lögmæti fjármögnunarleigusamninga sinna. Stefnandi hafni þessum röksemdum sem röngum. Um einföldun sé að ræða og oftúlkun á fyrrnefndum dómi Hæstaréttar Íslands. Dómurinn í Smákranamálinu byggi að miklu leyti á því að ekki hafi verið talið að samið hafi verið um það í upphafi að Smákranar ehf. myndu eignast samningsandlagið við lok leigutímans og að því hafi ekki annað legið fyrir en að við lok samningstímans hafi stofnast ótímabundinn leigusamningur. Þegar af þeirri ástæðu að hvorki stefnandi máls þessa né stefndi geti með nokkru móti eignast með formlegum hætti þau réttindi sem felist í andlagi samningsins, verði að leggja til grundvallar að samningurinn hafi ekki verið um annað en lán til fjármögnunar á kaupum stefnanda á rétti til notkunar hugbúnaðarins. Hvorugur aðila hafi verið í aðstöðu til þess að semja um að stefnandi myndi eignast leyfin við lok hins meinta leigutíma né heldur hafi aðilar verið í aðstöðu til þess að ráðstafa andlaginu á nokkurn hátt. Vakin sé athygli á því að stefndi hafi ekki gert það sennilegt að hann hafi haft heimild til ráðstöfunar leyfanna né heldur liggi nokkuð fyrir um það að stefndi eigi í nokkru samningssambandi við IBM hvað þetta varði. Svo sem fyrr segi byggi stefnandi á því sérstaklega að mál þetta sé frábrugðið máli Hæstaréttar Íslands nr. 565/2011 og þeim forsendum sem sú niðurstaða hafi byggt á. Ekki verði því, að mati stefnanda, byggt á því fordæmi í máli þessu. Í máli nr. 565/2011 sé í niðurstöðum einkum byggt á því að ósannað hafi verið að samið hafi verið á þann veg að hið leigða myndi við lok leigutímans verða eign leigutaka og því talið að við lok samningsins hafi stofnast ótímabundinn leigumáli gegn verulega lægra gjaldi. Að mati stefnanda sé þetta augljóst þegar samningur sá sem stefnandi hafi þurft að beygja sig undir gagnvart IBM sé skoðaður með hliðsjón af þeim málatilbúnaði sem stefndi hafi lagt upp með í máli nr. 565/2011. Ákvæði „fjármögnunar-leigusamnings“ aðila er snúi að skilum leigutaka á hinu leigða, eins og það sé orðað í 12. gr. samningsins, verði samningnum sagt upp eftir lok þess sem kallað sé grunnleigutími, séu því í þessu samhengi í besta falli hjákátleg. Jafnvel þó svo að fallist væri á það að þetta atriði eitt og sér skæri úr um þann ágreining sem uppi sé í þessu máli, verði ekki séð að þetta sjónarmið hafi yfirleitt nokkra þýðingu með vísan til þess að hvorki stefnandi né stefndi hafi verið í aðstöðu til þess að semja á þann veg að nokkuð yrði hreyft við eignarhaldi hugbúnaðarins. Eftir standi að viðskipti aðila snúi ekki að öðru en því að stefndi hafi tekið að sér að lána stefnanda fjármuni til þess að greiða fyrir leyfi til notkunar á hugbúnaði í eigu IBM. Stefnandi hafi af því lögvarða hagsmuni að fá viðurkennt með dómi að um ólögmæta samningsskilmála sé að ræða er varði gengistryggingu og þeir séu þá sem slíkir óskuldbindandi fyrir stefnanda. Þannig byggi stefnandi á því að hann hafi ofgreitt af samningi þeim sem mál þetta snúist um samtals 9.868.053 krónur. Stefnandi hafi fengið löggiltan endurskoðanda til þess að reikna út fyrir sig ofgreiðslur samninganna. Við þá útreikninga hafi verið beitt þeirri aðferð að frá upphafstíma samninganna hafi verið miðað við samningsvexti en lægstu vexti Seðlabanka Íslands frá 1. janúar 2011, sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001, í samræmi við 18. gr. s.l. Stefnandi byggi á því að vextir séu að fullu greiddir vegna þess tíma þar sem vaxtaviðmiðið hafi verið samningsvextir, í samræmi við meginreglur kröfuréttarins um gildi fullnaðarkvittana og dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 600/2011, nr. 464/2011 og nr. 50/2013. Að mati stefnanda sýni endurreikningar þeir sem hann leggi fram að hann hafi af því lögvarða hagsmuni að fá það viðurkennt með dómi að fjármögnunarleigusamningur nr. 142993-994, sé lánsamningur en ekki leigusamningur og að ákvæði hans um gengistryggingu séu ólögmæt og óskuldbindandi fyrir stefnanda. Stefnandi hafi ákveðið að krefjast eingöngu í máli þessu viðurkenningar á því að um lánssamning sé að ræða en ekki leigusamning en áskilji sér allan rétt síðar til þess að gera fjárkröfu á hendur stefnda til innheimtu þess sem hann telji sig hafa ofgreitt og byggi á útreikningum óháðs endurskoðanda.

Stefnandi vísi um heimild til öflunar viðurkenningardóms til 25. gr. laga nr. 91/1991. Um lagarök vísist að öðru leyti til laga nr. 38/2001, einkum 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laganna. Þá vísi stefnandi til almennra reglna kröfuréttar, einkum um skyldur kröfuhafa og skuldara í lánssamningum og um eðli og inntak kröfu-réttarsambands. Um málskostnaðarkröfu vísist til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing til 33. gr. sömu laga.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi kveður aðalmálsástæðu stefnanda vera þá að umþrættur fjármögnunarleigusamningur aðila sé lánssamningur en ekki leigusamningur. Þessi málsástæða hans standist engan veginn að mati stefnda, sökum þess að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 652/2011, frá 24. maí 2012 (Smákranamál), hafi verið fjallað um nákvæmlega samskonar fjármögnunarleigusamningsform og niðurstaða Hæstaréttar orðið sú að um væri að ræða leigusamning. Í dómi Hæstaréttar hafi verið komið inn á það að stöðluð ákvæði samningsins væru skýr og ættu eingöngu við um fjármögnunarleigusamninga. Einnig hafi komið fram í dóminum að í samningi aðila væri fjallað um leigu og væri Lýsing h.f. þar ítrekað nefnd leigusali. Ennfremur megi benda á að þann 14. mars 2014 hafi fallið dómur í Hæstarétti í máli nr. 638/2013 (Suðurverksmál) og þann 3. apríl 2014 annar dómur fallið í Hæstarétti í máli nr. 717/2013 (Ölgerðarmál) en í þessum tveimur málum hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að þetta sama fjármögnunarleigusamningsform Lýsingar hf. væri skýrt og væri um leigusamning að ræða en ekki lánssamning. Þessi niðurstaða Hæstaréttar Íslands hafi ennfremur verið staðfest í fjölmörgum málum um þetta sama samningsform. Megi þar helst nefna dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 459/2013, nr. 460/2013, nr. 627/2013, nr. 177/2014, nr. 205/2014, nr. 246/2014, nr. 373/2014, nr. 640/2014, nr. 648/2014 og nr. 700/2014. Fjármögnunarleiga sé ein tegund eignaleigusamninga en eignaleiga feli í sér leigustarfsemi á lausafé eða fasteignum þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma samkvæmt sérstökum skilmálum um eignar- eða afnotarétt að lágmarkstíma liðnum. Í 3. tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki komi fram að með eignaleigu sé átt við leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma. Í fjármögnunarleigu felist að leigugjald og lágmarksleigutími sé ákvarðaður með hliðsjón af því, að í lok lágmarksleigutíma hafi leigusali fengið í sinn hlut upphaflegt kaupverð leigumunar, auk vaxta og kostnaðar, en eftir það tímamark hafi leigutaki að jafnaði rétt til áframhaldandi leigu munar gegn lækkuðu leigugjaldi. Gert sé ráð fyrir því að leigutaki geti haft leigumun á framhaldsleigu út endingartíma leigumunar eða allt þar til hann sé orðinn úr sér genginn eða ónothæfur. Þetta sé einmitt eitt af grunneinkennum fjármögnunarleigusamninga og eitt af því sem aðgreini þá frá kaupleigusamningum þar sem leigutaki verði að jafnaði sjálfkrafa eigandi hins leigða í lok leigutímans án sérstakrar greiðslu eða frekari samninga. Stefndi vísi hér einnig til c-liðar 11. gr. í IAS 17, alþjóðlegs reikningsskilastaðals um leigusamninga, þar sem fram komi að það sé einkenni fjármögnunarleigusamninga að þá megi framlengja um annað tímabil gegn leigu sem sé töluvert lægri en markaðsleiga. Í lögum um eignarleigustarfsemi nr. 19/1989, sem nú hafi verið afnumin, sé fjármögnunarleiga skilgreind sem sú starfsemi skv. eignarleigusamningi að leigusali hafi afsalað að verulegu leyti áhættu og rétti til arðs sem tengist eignarrétti leigusala en eignarréttur haldist þó hjá leigusala. Í athugasemdum með frumvarpi því sem orðið hafi að lögum nr. 19/1989 komi fram að þær skilgreiningar sem byggt væri á í forminu, tækju mið af IAS 17. Í 4. gr. IAS-17 – Alþjóðlegum reikningsskilastaðli um leigusamninga en í honum sé fjármögnunarleiga skilgreind á þann hátt að um sé að ræða leigusamning þar sem svo til öll áhætta og ávinningur sem fylgi eignarhaldi á eign sé yfirfærð og að eignarréttur ýmist færist eða færist ekki á milli aðila að lokum. Samningsform stefnda eigi eingöngu við um fjármögnunarleigusamninga og sé mjög skýrt fjármögnunarleigusamningsform þar sem allt innihald samningsins bendi til að um leigusamning sé að ræða. Stefnandi hafi kosið að tryggja sér afnot af umræddum leigumun með fjármögnunarleigusamningi við stefnda en ekki annarskonar fjármögnun. Val á þessari samningstegund hafi byggst á fjölmörgum öðrum þáttum en beinum útgjöldum, svo sem þeim mun sem lögum samkvæmt sé á bókhaldslegri og skattalegri meðferð mismunandi samningstegunda. Því verði að skoða í heild réttaráhrif þess ef lagaákvæðum um önnur samningsform en leigu verði beitt um þennan fjármögnunarleigusamning. Stefndi byggi á því að hið umþrætta samningsform aðila uppfylli öll skilyrði fyrir því að teljast leigusamningur skv. alþjóðlegum reikningsskilastaðli IAS 17 sem lagagildi hafi hér á landi og á hafi verið byggt hér á landi í áratugi. Í stefnu reyni stefnandi að færa fyrir því rök að hinn umþrætti samningur aðila sé lánssamningur en ekki leigusamningur. Stefndi mótmæli því að nokkur af þeim atriðum sem stefnandi bendi á, styðji það að hinn umþrætti samningur aðila sé lánssamningur frekar en leigusamningur. Leigusamningur sé gagnkvæmur samningur, þar sem annar aðilinn, leigusali, heimili gagnaðilanum, leigutaka, tiltekin afnot af leiguandlagi, gegn greiðslu endurgjalds sem kallist leiga eða leigugjald. Um sé að ræða gagnkvæman samning þar sem báðir samningsaðilar eigi rétt og beri skyldur. Lánssamningur sé það kallað þegar lánveitandi veiti eða lofi að veita lántaka lán í formi greiðslufrests eða svipaðrar fjárhagslegrar fyrirgreiðslu og lántaki lofi að greiða lánið til baka skv. ákvæðum lánssamningsins. Þeir lánssamningar sem falli undir vaxtalögin nr. 38/2001 séu lánssamningar um peninga eins og skýrt komi fram í 1. gr. laganna en þar komi fram að lögin gildi um vexti af peningakröfum á sviði fjármunaréttar. Af mismunandi skilgreiningum á leigu-samningum og lánssamningum megi ráða að hinn umþrætti fjármögnunar-leigusamningur aðila sé leigusamningur en ekki lánssamningur. Fjölmörg önnur atriði megi nefna því til stuðnings að um sé að ræða leigusamning en ekki lánssamning og megi í því sambandi m.a. nefna eftirfarandi atriði. Heiti samningsins, þ.e. „fjármögnunarleigusamningur“ bendi til þess að um sé að ræða leigusamning en ekki lánssamning. Í gegnum allan samninginn sé miðað við „leigusala“ og „leigutaka“ og bendi það til þess að um sé að ræða leigusamning en ekki lánssamning. Í þessu sambandi megi m.a. nefna að stefnandi hafi skrifað undir samninginn í reit sem auðkenndur sé með heitinu „leigutaki“. Orðnotkun í samningnum bendi eindregið til að um sé að ræða leigusamning en ekki lánssamning. Sem dæmi um þetta megi nefna að gerð sé grein fyrir leiguandlagi sem hinu leigða í 1. gr. samningsins og leigugrunni í 2. gr. samningsins. Í 4. gr. sé fjallað um grunnleigutíma og í 5. gr. sé fjallað um greiðslutilhögun leigu. Í 6. gr. sé gerð grein fyrir grunnleigutíma og framhaldsleigu. Á bakhlið samningsins sé sama orðnotkun og á framhlið og þannig ávallt gengið út frá því að um leigusamning sé að ræða. Undirritun leigutaka undir samninginn sé í reit sem sé merktur með auðkenninu ,,leigutaki“. Virðisaukaskattur leggst ofan á einstakar leigugreiðslur fjármögnunarleigusamninga en slíkt tíðkast aldrei í lánssamningum. Skattyfirvöld geri skýran greinarmun á meðhöndlun virðisaukaskatts í kaupleigusamningum annars vegar og fjármögnunarleigusamningum hins vegar. Ákvarðandi bréf RSK gefi skýrt til kynna að skv. réttum skilningi laga um virðisaukaskatt skuli innheimta virðisaukaskatt af heildarfjárhæð reikninga í fjármögnunarleigusamningum en líta skuli á greiðslur samkvæmt kaupleigu-samningum á sama hátt og afborganir í almennum afborgunarviðskiptum. Stefndi hafi greitt virðisaukaskatt af kaupverðinu í upphafi til seljenda og gengið út frá því að innheimta virðisaukaskattinn til baka í gegnum leigugreiðslur út grunnleigutímann. Gangi það ekki eftir sé það breyting á þeim forsendum sem gengið hafi verið út frá við samningsgerðina en aðilar hafi verið sammála um að þar sem um leigusamning væri að ræða skyldi greiða virðisaukaskatt af leigugreiðslum. Til viðbótar við þær virðisaukaskattsgreiðslur sem hér hafi verið lýst megi nefna að stefnandi hafi innskattað virðisaukaskatt af leigugreiðslum í bókhaldi sínu. Allar þær virðisaukaskattsgreiðslur sem hér hafi verið lýst hafi miðast við þann gagnkvæma skilning aðila að um leigusamning hafi verið að ræða. Þegar leiga sé innheimt séu sendir út „reikningar fyrir leigu“ og sé það sá háttur sem stefndi hafi haft á. Slíkt eigi ekki við þegar um lán sé að ræða. Á tilgreindum leigureikningunum stefnda komi skýrt fram að við leiguna bætist virðisaukaskattur en sama eigi ekki við um lán eins og áður hafi komið fram. Það verði að teljast harla langsótt hjá stefnanda að halda því fram að um lánssamning sé að ræða í ljósi þess að hann hafi greitt reikninga án athugasemda, þar sem fram komi að um leigureikninga sé að ræða og á reikningunum komi einnig skýrt fram að virðisaukaskattur bætist við leigugreiðsluna. Þegar um lánssamning sé að ræða eignist viðkomandi hið keypta gegn greiðslu kaupverðs. Grundvallarmunur sé á skattalegri meðferð kaupverðs og leigu. Kaupverð beri að eignfæra og gjaldfæra um leið og notkunin eigi sér stað. Leigugjaldið sé frádráttarbært til skatts sem hver annar rekstrarkostnaður og skapi það leigutaka að jafnaði talsvert hærri skattafrádrátt en afskriftir af keyptum hlut, þ.e. þegar leigutíminn sé styttri en afskriftatími hlutar. Stefnandi byggi á því að fjármögnunarleigusamningurinn sé lánssamningur gagnvart stefnda í þeirri von að það skapi honum rétt til endurreiknings og lækkunar á leigu, en hins vegar byggi hann á því gagnvart skattayfirvöldum að fjármögnunarleigusamningurinn sé leigusamningur. Stefnandi eigi ekki að geta komist upp með það að kalla fjármögnunarleigusamninginn ýmist leigusamning eða lánssamning eftir því hvað honum henti hverju sinni. Komist hann upp með það auðgist hann á ólögmætan hátt. Í þessu sambandi verði að hafa í huga að reglur um bókhald og ársreikninga séu opinberar reglur sem eigi að tryggja festu og öryggi í viðskiptum. Þær veiti upplýsingar um starfsemi og fjárhagsstöðu fyrirtækja til hagsbóta fyrir viðskiptavini og hið opinbera. Af þeim sökum sé markmið slíkra reglna að segja til um hvert sé inntak viðskipta og hlutast til um að þau séu bókuð á réttan hátt, þannig að rekja megi þau og notkun fjármuna, sbr. 6. gr. laga um bókhald nr. 145/1994. Þá eigi bókhald og ársreikningar að veita glögga mynd af afkomu og efnahag, sbr. 5. gr. ársreikningalaga nr. 3/2006. Löggjafinn líti á eignaleigu sem leigustarfsemi en ekki lánastarfsemi, sbr. 3. tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 en þar komi fram að með eignaleigu sé átt við leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selji leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma. Í 1. mgr. 20. gr. sömu laga komi skýrt fram að löggjafinn líti ekki á fjármögnunarleigu sem útlánastarfsemi. Í 1. mgr. 20. gr. sé fjallað um ýmsar tegundir af starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða. Í 2. tl. séu taldir upp þættir sem falli undir útlánastarfsemi og sé fjármögnunarleiga ekki talin þar á meðal. Í 3. tl. sé fjármögnunarleiga hins vegar tilgreind sérstaklega sem ein tegund af starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða sem sýni að löggjafinn telji fjármögnunarleigustarfsemi ekki vera lánastarfsemi. Sama aðgreining sé gerð á útlánum og fjármögnunarleigu í viðauka I við Bankatilskipun Evrópusambandsins nr. 2006/48/EC. Framangreindar tilvitnanir í lög um fjármálafyrirtæki bendi skýrlega til þess að fjármögnunar-leigusamningur sé leigusamningur en ekki lánssamningur. Forsaga laganna styðji einnig við þetta sjónarmið. Við túlkun og mat á því hvort hinn umþrætti fjármögnunarleigusamningur aðila sé leigusamningur eða lánssamningur beri að horfa á samninginn heildstætt og varast að láta einstök atriði hafa úrslitaráhrif á niðurstöðuna. Af upptalningunni í þessum kafla leiði að allt bendi til þess að um leigusamning sé að ræða en ekki lánssamning, en það sé einnig stutt af framkvæmd í nágrannalöndum Íslands og alþjóðlegum reikningsskilastöðlum sem lagagildi hafi á Íslandi. Í IV. kafla í stefnu nefni stefnandi ýmis atriði sem hann telji að styðji að hinn umþrætta fjármögnunarleigusamning eigi frekar að flokka sem lánssamning en leigusamning. Stefnandi byggi í fyrsta lagi á því að umþrættur leigusamningur sé lánssamningur sem búið sé að klæða í búning leigusamnings. Stefndi mótmæli þessu sem röngu og bendi á að hann sé fjármögnunarfyrirtæki með eignaleigu að meginstarfsemi. Þetta hafi legið skýrt fyrir þegar stefnandi hafi sóst eftir að eiga í viðskiptum við stefnda. Þá hafi alla tíð legið skýrt fyrir að um leigusamning sé að ræða. Það komi fram í öllum samskiptum milli aðila málsins og í samningi aðila. Jafnframt hafi upplýsingar um eðli mismunandi fjármögnunarleiða verið aðgengilegar á heimasíðu Lýsingar h.f. Hafi stefnandi verið ósáttur við fyrirkomulag fjármögnunarleigusamningsins hefði honum verið í lófa lagið að leita eftir tilboðum í lánsviðskipti eða annarskonar fjármögnun. Stefnandi hafi kosið að nýta sér það hagræði sem falist hafi í að taka rekstrarbúnaðinn á fjármögnunarleigu og nýtt sér það athugasemdalaust samkvæmt fjölmörgum fjármögnunarleigusamningum milli aðila sem nái allt til ársins 2001. Þess megi ennfremur geta að aðilar hafa átt í viðskiptum frá árinu 2000 en stefnandi hafi á þeim tíma gert fjölmarga samninga við stefnda, ýmist fjármögnunarleigusamninga, rekstrarleigusamninga eða kaupleigusamninga og hafi því þekkt muninn á slíkum samningsformum. Stefnandi þekki því umrætt samningsform vel og sé vel upplýstur um að um leigusamning sé að ræða. Hér sé því ekki um neinn búningaleik að ræða. Fjármögnunarleigusamningsformið sé viðurkennt fjármögnunarform á alþjóðavísu og hafi öll einkenni alþjóðlegra staðla um leigusamninga. Fjármögnunarleiga sé einfaldlega valkostur sem standi viðskiptamönnum til boða kjósi þeir það hagræði sem felist í því að taka rekstrarbúnað á leigu í stað lántöku. Áður hafi verið bent á að Hæstiréttur Íslands hafi í fjölmörgum dómafordæmum fjallað um umrætt samningsform og staðfest að um sé að ræða skýrt fjármögnunarleigusamningsform þar sem stöðluð ákvæði samningsins væru skýr og ættu eingöngu við um fjármögnunarleigusamninga. Sé staðhæfingum stefnanda um óskýrt orðalag og ruglingslega uppsetningu samningsins því mótmælt sem röngum. Sömuleiðis sé staðhæfingum stefnanda um að samningurinn beri öll einkenni lánssamnings mótmælt sem röngum og ósönnuðum enda hafi stefnandi ekki bent á þessi meintu einkenni lánssamnings í fjármögnunarleigusamningi aðila. Stefndi bendi á að fjármögnunarleigusamningur aðila sé undirritaður af fyrirsvarsmanni stefnanda. Undirritunin sé í reit sem auðkenndur sé með heitinu ,,leigutaki“. Hefði stefnandi talið eitthvað athugavert við ákvæði samningsins, svo sem orðalag hans, heiti, eignarhald á leigumunum, ákvæði um framhaldsleigu o.s.frv., hefði hann átt að gera athugasemdir við það og óska eftir annarskonar fjármögnun sem í boði hafi verið á sama tíma en það hafi hann ekki gert. Á eftir 35. gr. samningsins sé sérstaklega tekið fram með feitu letri að leigutaki hafi kynnt sér og hafi ekkert við að athuga alla skilmála samningsins en þar komi eftirfarandi fram:

Undirritaður leigutaki og ábyrgðarmenn hafa kynnt sér og hafa ekkert við að athuga alla skilmála samnings þessa, greinar 1-35 ....“

Stefndi byggi á því að stefnandi sé bundinn af þessari staðfestingu sinni á endanlegu innihaldi samnings aðila. Í 34. gr. fjármögnunarleigusamnings aðila komi skýrlega fram að breytingar á samningnum megi aðeins gera með skriflegum viðauka, undirrituðum af samningsaðilum. Með 34. gr. hafi leikreglurnar verið ákveðnar á milli aðila um það hvernig hægt væri að breyta samningnum síðar meir, þ.e.a.s. að gerð væri krafa um skriflegan viðauka. Aðilar hafi virt ákvæði 34. gr. við framkvæmd samningsins. Í þessu sambandi hafi verið gengið frá skriflegum viðaukum á grundvelli 34. gr., þegar stefnandi hafi lent í vandræðum með leigugreiðslurnar og óskað eftir tilhliðrun. Enginn skriflegur viðauki hafi verið útbúinn á milli aðila sem breyti réttarstöðunni við lok grunnleigutímans frá því sem ákveðið sé í 12. gr. í hinum umþrætta fjármögnunarleigusamningi aðila og enn síður sem breyti eðli og efni umrædds fjármögnunarleigusamnings úr leigusamningi í lánssamning. Ekkert í umræddum fjármögnunarleigusamningi aðila bendi til þess að aðilar hafi samið um kaupskyldu, kauprétt, eða söluskyldu leigutaka og enn síður um sjálfkrafa eignayfirfærslu við lok grunnleigutíma samningsins, enda sé það óumdeilt af hálfu aðila málsins. Stefndi hafi því alltaf haft það í hendi sér hvort hann samþykkti sölu við lok grunnleigutímans. Við lok grunnleigutímans hefði því samningurinn farið sjálfkrafa á framhaldsleigu ef ekki hefði komið til þess að á þeim tímapunkti hafi aðilar samið um að stefnandi mætti kaupa hið leigða af stefnda. Sé þeirri málsástæðu stefnanda um að samningur aðila sé í raun lánssamningur í búningi leigusamnings því mótmælt sem rangri og ósannaðri. Stefnandi byggi í öðru lagi á því að andlag leigusamningsins geti ekki staðið sjálfstætt sem andlag leigusamnings. Stefndi mótmæli þessari málsástæðu sem rangri og ósannaðri. Það sé ekkert því til fyrirstöðu að hugbúnaður geti verið leiguandlag. Í máli þessu hafi verið um að ræða samningssamband þar sem báðir aðilar hafi verið sáttir við fyrirkomulag viðskiptanna. Þess megi geta að í 16. gr. samningsins komi skýrt fram að það sé stefnandi sem velji leigumuninn og annast skoðun hans fyrir hönd stefnda, svo sem kaupanda sé skylt samkvæmt lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 og/eða öðrum réttarreglum. Í þessu sambandi sé einnig rétt að benda á að 16. gr. sé í samræmi við skilgreiningu á fjármögnunarleiguhugtakinu í 4. og 8. gr. IAS 17 þar sem fram komi að fjármögnunarleiga sé leigusamningur þar sem svo til öll áhætta sem fylgi eignarhaldi á eign sé yfirfærð til leigutaka. Stefndi hafi treyst því að leigumunirnir uppfylltu skilyrði til að teljast leiguandlag samkvæmt fyrirkomulagi samningsins. Hafi stefndi verið í góðri trú enda komi skýrt fram á reikningi vegna búnaðarins að stefndi sé rétthafi á umræddum hugbúnaði en stefnandi viðtakandi. Hafi því aðilum þessa máls svo og söluaðila verið fyrirkomulagið ljóst. Hafi það verið skylda söluaðila að kynna stefnda hömlur á réttindum stefnda væru þær til staðar en stefndi hafi aldrei verið upplýstur um neinar slíkar hömlur, hvorki af söluaðila né stefnanda. Stefndi telji algjörlega fráleitt að stefnandi ætli að bera þetta fyrir sig núna þegar liðin séu fimm ár frá því að öllum viðskiptum skv. hinum umþrætta fjármögnunarleigusamningi aðila hafi lokið. Ljóst sé að ef stefnandi hafi einhvern tíma átt einhvern rétt, hvað þetta varði, þá sé sá réttur löngu brottfallinn á grundvelli tómlætis stefnanda. Stefnda hafi aldrei verið kynntir þeir skilmálar sem stefnandi hafi lagt fram í máli þessu og haldi fram að eigi við um leiguandlag samningsins. Því sé ekki hægt að byggja á þessum skilmálum gagnvart stefnda löngu eftir að réttarsambandi aðila hafi lokið. Hefði stefnandi verið upplýstur um slíkar hömlur við val og skoðun leigumunar skv. 16. gr. samningsins eða á seinni stigum hefði honum borið að tilkynna stefnda um slíkt. Þá hafi stefnanda borið að sjá til þess að farið væri að lögum varðandi alla meðferð og notkun hins leigða sbr. 20. gr. samningsins. Stefnandi geti því aldrei byggt rétt á því ef hann hafi vanefnt þessa skyldu sína. Stefndi telji einnig rétt að benda á að þegar reynt sé að lesa í umrædda skilmála sem finna megi á dómskjali nr. 7 sé ómögulegt að skilja það sem svo að þeir varði þann hugbúnað sem verið hafi leiguandlag umþrætts samnings. Skilmálarnir, sem telji 39 blaðsíður á torlæsri ensku, séu óundirritaðir og á engan hátt hægt að greina að þeir varði aðila þessa máls. Þá virðist skilmálarnir vera frá árinu 2011 en samningur aðila hafi verið gerður árið 2007 og því geti þeir ekki átt við. Skilmálarnir séu að auki á afar flókinni og tæknimiðaðri ensku sem ekki sé á færi leikmanns að skilja. Treysti stefndi sér ekki til þess að taka til varna með fullnægjandi hætti hvað umrædda skilmála varði. Vísist í þessu sambandi til 1. tl. 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en þar komi skýrt fram að þingmálið sé íslenska og í 3. tl. sömu greinar komi fram að skjali á erlendu tungumáli skuli að jafnaði fylgja þýðing á íslensku. Með vísan til framangreinds sé framlagningu dómskjals nr. 7 mótmælt. Stefndi ítreki að fjármögnunarleigusamningur aðila sé undirritaður af fyrirsvarsmanni stefnanda í reit sem auðkenndur sé með heitinu „leigutaki“. Stefnandi staðfesti með undirritun sinni að hann hafi kynnt sér öll ákvæði samningsins. Hafi stefnandi haft vitneskju um það við undirritun samningsins að stefnda hafi ekki verið heimilt að framleigja réttindi sín um leiguandlagið og ekki upplýst stefnda um það, hafi hann verið í vondri trú við undirritun samningsins. Fjármögnunarleigusamningur sá sem fjallað sé um í máli þessu hafi verið gerður á milli tveggja aðila sem komist höfðu að samkomulagi um ákvæði og skilmála samningsins og undirritað samninginn því til staðfestingar. Stefndi hafi verið í góðri trú um að hann væri rétthafi hugbúnaðarins eins og fram komi á reikningi frá söluaðila og að honum væri heimilt að ráðstafa þeim rétti sem honum sýndist eins og fram komi í 15. gr. fjármögnunarleigusamningsins. Stefndi hafi ekki verið upplýstur um annað, hvorki af söluaðila né stefnanda, en báðum aðilum hafi verið fyrirkomulag viðskiptanna ljóst eins og sjá megi af fyrirliggjandi reikningi aðila. Í þessu sambandi megi jafnframt benda á að söluaðili búnaðarins hafi þekkt vel til eðlis fjármögnunarleigusamninga enda hafi hann boðið sjálfur upp á slíka leigusamninga eins og sjá megi á sérskilmálum IBM um fjármögnunarleigusamninga sem settir hafi verið á heimasíðu söluaðila í janúar 2007. Þar komi fram í 1. gr. að leigusamningur við IBM samkvæmt skilmálunum geti náð yfir leigu á vélbúnaði, hugbúnaði og þjónustu. Í grein 1.3. komi fram að við lok leigutímans geti viðskiptavinurinn valið um þrjá kosti, þar á meðal að skila búnaðinum til IBM eða jafnvel kaupa búnaðinn. Það virðist því vera fullkomlega eðlilegt að mati söluaðila að gera fjármögnunarleigusamninga um hugbúnaðinn og jafnframt að honum sé hægt að skila til leigusala við lok leigutíma. Af þessu sé ljóst að leiguandlag fjármögnunarleigusamningsins geti staðið sjálfstætt sem andlag leigusamnings og beri af þeim ástæðum að hafna málsástæðu stefnanda. Í þriðja lagi haldi stefnandi því fram að stefnda hafi ekki verið heimilt að ráðstafa réttindum sínum af hugbúnaðinum með þeim hætti sem greini í fjármögnunarleigusamningi aðila og því sé um lánssamning að ræða. Sé þessari málsástæðu stefnanda mótmælt sem rangri og ósannaðri. Eins og áður sé rakið hafi stefndi verið í góðri trú um að honum væri heimilt að leigja stefnanda rétt sinn til afnota af umræddum hugbúnaði. Það hafi alltaf legið fyrir enda hafi það verið stefnandi sem valið hafi búnaðinn og verið samkvæmt reikningi aðila móttakandi hans en stefndi rétthafi. Hafi stefndi aldrei verið upplýstur um að slík ráðstöfun væri óeðlileg enda hefði söluaðili þá átt að gera athugasemd við hana þegar kaupin hafi farið fram. Megi því segja að komist hafi á samkomulag milli söluaðila og rétthafa um ráðstöfun réttindanna enda hafi söluaðila sem fyrr segi verið fullkomlega kunnugt um eðli og framkvæmd fjármögnunarleigusamninga þar sem hann hafi boðið uppá gerð slíkra samninga sjálfur. Stefnandi hafi lagt fram ódagsett skjal sem sé á bréfsefni Nýherja h.f. og telji sig geta byggt rétt á því. Ljóst sé að þetta síðar til komna skjal breyti engu í málinu enda hafi Nýherja h.f. verið fullkunnugt um það þegar hugbúnaðurinn hafi verið seldur til stefnda að stefnandi væri móttakandi búnaðarins. Hafi söluaðili haft eitthvað við ráðstöfun rétthafa hugbúnaðarins að athuga sé um ágreining annars eðlis að ræða sem varði þá söluaðila og rétthafa búnaðarins en hafi ekki áhrif á þann samning sem hér sé til umfjöllunar. Þeir skilmálar sem stefnandi vísi til á dómskjali nr. 7 svo og yfirlýsing framkvæmdastjóra vörusviðs söluaðila á dómskjali. nr. 9 breyti engu þar um. Þá sé á það bent að yfirlýsingin á dskj. nr. 9 sé almenns eðlis og sá sem undir hana riti hafi ekki komið að sölunni á búnaðnum á sínum tíma. Stefndi hafi staðið við sinn hluta samningsins gagnvart stefnanda og hafi stefnandi ekki sýnt fram á annað. Í viðskiptum aðila hafi ætíð verið farið eftir ákvæðum leigusamningsins, sem sé hefðbundinn fjármögnunar-leigusamningur á alþjóðlegan mælikvarða. Stefnandi hafi greitt leigureikninga af samningnum frá upphafi en á þeim sé skýrt tekið fram að um leigugreiðslu sé að ræða af umþrættum fjármögnunarleigusamningi um leigu á hugbúnaði. Stefnandi hafi greitt virðisauka af leigugreiðslunum sem sé sérstaklega tilgreindur og sundurliðaður á leigureikningunum en slíkt tíðkist ekki um afborganir af lánum. En þegar stefnanda hafi orðið það ljóst að það gæti skapað honum rétt til endurútreiknings og lækkunar á leigu þá hafi honum hentað betur að líta á samninginn sem lánssamning. Stefnandi telji grundvallarmun á því máli sem hér sé til umfjöllunar og þeim málum sem komið hafi til úrlausnar dómstóla undanfarin misseri og telji fordæmisgildi þeirra dóma Hæstaréttar Íslands sem fallið hafi varðandi lögmæti fjármögnunarleigusamninga stefnda sé afar takmarkað. Stefnandi viðurkenni þó að um sé að ræða sama samningsform og legið hafi til grundvallar í þeim málum sem Hæstiréttur Íslands hafi fjallað um. Ætti sú viðurkenning stefnanda ein og sér að duga til þess að hafna beri kröfum stefnanda í máli þessu. Stefnandi byggi þessa málsástæðu sína á þeirri staðhæfingu einni að samningsandlög hafi nær alltaf verið annars eðlis í dómafordæmum Hæstaréttar Íslands en í því máli sem hér sé til umfjöllunar. Hér fari stefnandi rangt með því að í máli nr. 373/2013, Íslensk erfðagreining ehf. gegn Lýsingu hf., hafi leiguandlög samninga að hluta til verið hugbúnaður. Í þeim dómi komi skýrt fram að um leigusamning sé að ræða en ekki lánssamning. Þá sé málsástæða stefnanda grundvölluð á því að stefndi hafi ekki haft heimild til þess að leigja út andlag samningsins. Þessari málsástæðu stefnanda sé mótmælt sem rangri og ósannaðri með vísan til þess sem áður hafi verið sagt um þessa málsástæðu stefnanda. Stefnandi byggi á því að stefndi hafi hafnað kröfum stefnanda um endurreikning með þeim rökum að dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011 (Smákranar) taki af allan vafa um lögmæti fjármögnunarleigusamnings stefnda. Telji stefnandi að um sé að ræða oftúlkun stefnda á fyrrgreindum dómi Hæstaréttar Íslands. Stefnandi byggi mat sitt á því að niðurstaða Hæstaréttar Íslands í umræddu máli grundvallist á því að ekki hafi verið talið að samið hafi verið um það í upphafi að leigutaki myndi eignast samningsandlagið við lok leigutímans og því hafi ekki annað legið fyrir en að við lok samningstímans hafi stofnast ótímabundinn leigusamningur. Stefnandi haldi því fram í kjölfarið að þar sem hvorki stefnandi né stefndi geti með nokkru móti eignast með formlegum hætti þau réttindi sem felist í andlagi samningsins þá verði að leggja til grundvallar að samningurinn hafi verið um lán til fjármögnunar á kaupum stefnanda á rétti til notkunar hugbúnaðarins. Sé þessi málsástæða stefnanda og túlkun hans á dómi Hæstaréttar Íslands með ólíkindum og í raun þvert á niðurstöðu dómsins. Stefnandi viðurkenni að það hafi aldrei verið í myndinni að hann myndi eignast þann rétt sem leiguandlag samningsins hafi borið með sér. Það sé hins vegar alveg ljóst af gögnum málsins að stefndi hafi keypt hugbúnaðinn í september 2007 og selt hann síðan til stefnanda í ársbyrjun 2010. Stefndi telji augljóst að mál þetta falli undir fordæmi Hæstaréttar Íslands í fyrrgreindu Smákranamáli. Stefndi hafi verið rétthafi hugbúnaðar sem hann hafi leigt stefnanda til tiltekins tíma samkvæmt umþrættum samningi. Að grunnleigutíma loknum færi samningurinn á framhaldsleigu út endingartíma leiguandlagsins nema stefnandi segði upp leigusamningnum og skilaði hinu leigða með mánaðar fyrirvara í samræmi við 12. gr. samningsins. Í 12. gr. sé réttarstöðunni við lok grunnleigutímans lýst á tæmandi hátt. Sé málsástæðu stefnanda því mótmælt sem rangri. Stefnandi vísi tvívegis í stefnu í dóm Hæstaréttar í máli nr. 565/2011 en ekki verði séð hvernig sá dómur hafi þýðingu fyrir það mál sem hér sé til umfjöllunar, enda um að ræða kærumál vegna gæsluvarðhaldsúrskurðar. Hér megi því ætla að um misritun af hálfu stefnanda sé að ræða og hann sé í raun að vísa í fyrrgreint Smákranamál, þ.e. dóm Hæstaréttar Íslands nr. 652/2011. Stefnandi haldi því fram í samhengi við fyrrgreinda dómatilvísun að ákvæði 12. gr. samnings aðila, er lúti að skilum leigutaka á hinu leigða, sé í besta falli hjákátlegt. Stefndi vísi í þessu sambandi til fyrirliggjandi sérskilmála IBM um fjármögnunarleigu. Í umræddum skilmálum sem nái meðal annars yfir hugbúnaðarleigu sé að finna sambærilegt ákvæði um skil á leigumun við lok leigutíma. Sé því umrætt ákvæði ekki hjákátlegra en svo að framleiðandi hugbúnaðarins noti það í sínum eigin skilmálum um fjármögnunarleigu. Falli umrædd staðhæfing stefnanda því um sig sjálfa. Stefnandi byggi á því að samningur stefnda við stefnanda sé lánssamningur og gengistrygging hans sé brot á 13. og 14. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Stefndi mótmæli þessu og bendi m.a. á að honum sé heimilt að láta leigugreiðslur af fjármögnunarleigusamningum taka mið af gengi erlendra mynta vegna þess að um sé að ræða leigusamninga en þeir falli ekki undir ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001. Af dómaframkvæmd megi ráða að við mat á lögmæti verðtryggingar verði að gera greinarmun á hreinum fjárskuldbindingum eða peningalánaviðskiptum annars vegar og gagnkvæmum samningum hins vegar, en hvað síðarnefnda atriðið varði eigi báðir samningsaðilar að inna af hendi framlög á tilteknu tímamarki eftir samningsgerð, t.d. húsaleigusamningar, verksamningar og kaupsamningar um fasteignir. Lagaákvæði um verðtryggingu fjárskuldbindinga hafi í dómum ekki verið talin ná til þeirra gagnkvæmu samninga, sem hér hafi verið vitnað til. Í þessu sambandi megi nefna dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 98/1978 (1980:1291) og áður nefnda dóma í málum nr. 652/2011 (Smákranamál), nr. 638/2013 (Suðurverksmál) og nr. 717/2013 (Ölgerðarmál). Í ljósi þessa eigi ákvæði 13. og 14. gr. vaxtalaga ekki við um þann fjármögnunarleigusamning sem hér sé til umfjöllunar. Stefndi byggi í máli þessu á reglunni um samningsfrelsi. Í þeirri reglu felist m.a. að aðilar samnings eigi forræði á því, hvers efnis sá samningur sé, sem þeir geri, þ.e. hvernig þeir ráðstafi réttindum sínum með samningum og undir hvaða skuldbindingar þeir gangist. Af sama meiði sé meginregla leiguréttar um að aðilum samnings sé frjálst að semja um fjárhæð leigu og hvort og þá með hvaða hætti hún skuli breytast á leigutímanum. Meginregla þessi komi m.a. fram í 37. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Stefndi telji að við túlkun á því hvort að um leigusamning eða lánssamning sé að ræða verði að taka mið af forsendum samningsaðila við samningsgerðina. Stefndi byggi á því að við gerð fjármögnunarleigusamningsins hafi báðum aðilum verið það ljóst að gengisáhrif fylgdu því að hafa samninginn í erlendum myntum. Það hafi verið forsenda að hálfu stefnda að leigugreiðslur tækju mið af erlendum myntum og LIBOR vöxtum með nánar tilgreindu álagi. Stefnanda hafi mátt vera þessi forsenda ljós. Því hafi verið um að ræða verulega forsendu sem verið hafi ákvörðunarástæða af hálfu stefnda fyrir því að ganga til samningsgerðarinnar. Gengisviðmiðunin hafi haft úrslitaáhrif á samning aðila um vaxtaviðmiðun. Sjáist það vel á þeirri staðreynd að mun hærri vaxtaviðmiðun hafi ávallt verið hjá stefnda á þeim samningum sem ekki séu með gengisviðmið. Hvað forsendur varði sé í öðru lagi á því byggt að stefnandi hafi þekkt forsenduna hvað varði gengisviðmiðið og vitað að hún hafi verið ákvörðunarástæða fyrir vaxtaviðmiði samningsins. Verði að telja að góður og gegn leigutaki hafi fyllilega gert sér grein fyrir því að gengisviðmið fjármögnunarleigusamningsins væri forsenda þeirrar vaxtaviðmiðunar sem í boði hafi verið. Hvað forsendur varði sé einnig á því byggt að það sé sanngjarnt og eðlilegt með hliðsjón af skiptingu áhættu að leigugreiðslur taki mið af sveiflum á gengi. Önnur niðurstaða leiði til þess að gæðum verði mjög misskipt á milli aðila samningssambandsins. Eins og fram hafi komið hafi gengisviðmiðið verið forsenda þess að hægt hafi verið að hafa jafn lága vaxtaviðmiðun og raun hafi verið og verði niðurstaðan sú að bannað verði að reikna gengisviðmið á samninginn fái stefnandi leigukjör sem engum öðrum hafi boðist, á kostnað stefnda. Þá yrði um óeðlilega auðgun stefnanda að ræða sem færi þvert gegn sanngirnissjónarmiðum. Þegar framangreindar forsendur séu hafðar í huga og með því að beita sanngirnismælikvarða við túlkun á samningi aðila, telji stefndi rétt að miða við að fjármögnunarleigusamningur aðila sé leigusamningur eins og efni hans bendi til, sem sanngjarnt sé og eðlilegt að reikna upp með gengisviðmiðun þeirri sem aðilar hafi samið um. Verði ekki fallist á það að hinn umþrætti fjármögnunarleigusamningur aðila sé leigusamningur og talið að um lánssamning sé að ræða byggi stefndi á því að samningurinn sé ekki íslenskur lánssamningur með ólögmætum gengistryggingar-ákvæðum, sem fari gegn ákvæðum vaxtalaga nr. 38/2001, heldur sé um lögmætan samning í erlendum myntum að ræða, en lán í erlendri mynt falli ekki undir bannreglur VI. kafla vaxtalaganna og því byggi stefndi á því að gengisviðmiðun fjármögnunarleigusamningsins sé lögmæt. Bent skuli á að í 2. gr. fjármögnunar-leigusamnings aðila sé leigugrunnur tilgreindur nákvæmlega í erlendum myntum og tilgreining erlendra mynta komi einnig fram á leigureikningum sem stefndi hafi sent stefnanda. Sem dæmi megi nefna að í fjármögnunarleigusamningnum sé leigugrunnur tilgreindur í 2. gr. sem JPY 9.201.983,- og CHF 93.343,85,-. Skýrt sé tekið fram í dómum Hæstaréttar í málum nr. 520/2011 og nr. 551/2011 að skv. forsendum dóma Hæstaréttar frá 16. júní 2010 fari skuldbinding í erlendum gjaldmiðli ekki gegn nefndum ákvæðum laga nr. 38/2001. Í IV. kafla á bls. 5 í stefnu reyni stefnandi að sýna fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni fyrir viðurkenningarkröfu sinni. Þeir útreikningar sem stefnandi byggi á standast þó ekki skoðun. Í fyrsta lagi megi nefna að í IV. kafla á bls. 5 í stefnu komi fram að við útreikninga stefnanda hafi verið beitt þeirri aðferð að frá upphafstíma samningsins hafi verið miðað við meinta samningsvexti en lægstu vexti Seðlabanka Íslands frá 1. janúar 2011, sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001. Stefnandi byggi einnig á því að meintir vextir séu að fullu greiddir vegna þess tíma með vísan til svokallaðra fullnaðarkvittanadóma. Það sé meginregla í kröfurétti að kröfuhafi sem fengið hafi minna greitt en hann eigi rétt á í lögskiptum aðila, eigi viðbótarkröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt sé. Undantekning frá þessari meginreglu sé þess efnis að fullnaðarkvittun geti að vissum skilyrðum uppfylltum valdið því að kröfuhafi glati frekari kröfum. Undantekningarreglu þessa beri að túlka þröngt. Stefndi telji að í þessu máli séu ekki fyrir hendi skilyrði fyrir því að veita undanþágu frá framangreindri meginreglu um fullar efndir. Stefnandi reikni meinta samningsvexti á gengistryggðan höfuðstól. Stefnandi gefi sér þannig ákveðnar forsendur varðandi skiptingu á afborgunum og vöxtum sem eigi sér ekki stoð í ákvæðum samningsins. Fyrir liggi að fjármögnunarleigusamningur aðila beri ekki vexti og því hafi stefnandi ekki undir höndum neinar fullnaðarkvittanir fyrir vaxtagreiðslum og hvað þetta atriði varði sé því forsendubrestur fyrir útreikningum stefnanda. Á leigureikningum vegna fjármögnunarleigusamnings aðila komi ekki fram neinir vextir og því standist engan veginn að stefnandi hafi talið sig vera í góðri trú hvað vaxtahlutann varði. Á leigureikningum komi einungis fram hver mánaðarleg leiga sé á sama hátt og á leigureikningum vegna leigu almennt. Sökum þessa sé ekki möguleiki á að slíta greiðsluna í tvennt og halda því fram að hluti af leigugreiðslunni sé vegna afborgunar og hluti vegna vaxta og álags eins og gert sé þegar greiðslur af lánssamningum eigi í hlut en þar komi þetta skýrt fram á greiðsluseðli. Tekið skuli fram að í dómum Hæstaréttar frá 16. júní 2010 hafi verið um bílasamninga að ræða en þar séu vextir tilteknir sérstaklega á greiðsluseðlum og sama eigi við um lánssamninga sem framangreindir fullnaðarkvittanadómar hafi tekið til. Eitt af skilyrðunum fyrir því að undantekningareglan um fullnaðarkvittanir geti komið til skoðunar sé að festa hafi verið komin á framkvæmd samnings aðila. Slíkt sé ekki fyrir hendi í þessu máli enda liggi fyrir að stefnandi hafi iðulega verið í vanskilum með leigugreiðslur á samningnum. Á fyrirliggjandi hreyfingayfirliti komi fram að á leigutímanum hafi stefnandi þurft að greiða 226.818 krónur í dráttarvexti vegna ítrekaðra vanskila. Í þessu sambandi skipti einnig máli að ítrekað hafi þurft að breyta greiðsluskilmálum leigusamningsins að beiðni stefnanda. Það sé því ljóst að sjónarmið um fullnaðarkvittanir eigi ekki við í þessu máli. Þá megi benda á að stefnandi haldi því fram í stefnu að fyrir 1. janúar 2011 hafi verið miðað við meinta samningsvexti en lægstu vexti Seðlabanka Íslands eftir það. Ef útreikningar stefnanda séu skoðaðir megi sjá að stefnandi virðist einfaldlega velja þá vexti sem henti honum hverju sinni. Þannig velji stefnandi að nota vexti SÍ á gjalddögunum 25. mars 2009 og 25. apríl 2009 þar sem þeir séu lægri en meintir samningsvextir. Slík hentistefna og tvískinnungsháttur gangi einfaldlega ekki upp og sé í ósamræmi við málsástæður stefnanda og dóma sem fallið hafi vegna endurútreikninga. Í þriðja lagi reikni stefnandi lægstu vexti SÍ, skv. 4. gr. vaxtalaga á meintar ofgreiðslur frá 25. apríl 2009 – 31. desember 2013. Stefndi mótmæli því að stefnandi hafi heimild til að reikna sér slíka vexti enda sé þetta í andstöðu við 3. gr. vaxtalaga þar sem fram komi að almennir vextir skv. 4. gr. sömu laga verði einungis greiddir af peningakröfu ef það leiði af samningi, venju eða lögum. Ljóst sé að enginn samningur hafi verið á milli aðila um það að stefndi greiddi stefnanda vexti og þá standi hvorki venja né lög til greiðslu vaxta af kröfu um endurgreiðslu ofgreidds fjár, sbr. fordæmi Hæstaréttar í málum nr. 389/2004 og nr. 544/2013. Ennfremur vísi stefndi til sjónarmiða um fyrningu, en vextir vegna tímabilsins fyrir 5. nóvember 2010 séu fyrndir, sbr. ákvæði 3. gr. laga nr. 150/2007 fyrningu kröfuréttinda. Auk þess sé bent á að vextir verði ekki reiknaðir á fyrndar kröfur. Í fjórða lagi geri stefnandi kröfu um tvöfalda vexti vegna tímabilsins 25. janúar 2010 – 25. febrúar 2010 í útreikningum sínum. Þannig endi útreikningurinn í 7.676.093 krónum þann 25. febrúar 2010 en þar fyrir neðan sé tilgreint að inneignin þann 25. janúar 2010 sé 7.676.093 krónur og sé sú fjárhæð vaxtareiknuð frá 25. janúar 2010 – 31. desember 2013. Sé alveg ljóst að engin heimild sé fyrir tvöfaldri vaxtaálagningu sem þessari. Stefndi telji að framangreind upptalning sýni ljóslega að enginn fótur sé fyrir útreikningum stefnanda. Jafnvel þótt stefnandi gæti sýnt fram á að hann ætti kröfu á hendur stefnda þá bendi stefndi á að útreikningar stefnanda ná til 25. febrúar 2010 enda hafi umþrættum samningi aðila lokið þann dag með kaupum stefnanda á leiguandlagi samningsins. Fjármögnunarleigusamningur aðila sé frá því í september 2007. Á þeim tíma hafi verið í gildi lög nr. 14/1905 um fyrningu sem gildi um samning aðila. Samkvæmt þeim lögum hafi fyrning á svona kröfum verið fjögur ár. Sami fyrningartími sé skv. nýrri fyrningarlögum nr. 150/2007 en þar sé almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Fyrningu sé slitið með málssókn kröfuhafa á hendur skuldara til að fá dóm fyrir kröfunni. Mál þetta hafi verið höfðað með stefnu sem birt hafi verið yfirlögfræðingi stefnda þann 5. nóvember 2014. Kröfur vegna tímabilsins fyrir 5. nóvember 2010 séu því fyrndar samkvæmt 3. gr. fyrningarlaganna. Það þýði að allar kröfur sem stefnandi telji sig mögulega eiga vegna umþrætts samnings séu fyrndar þar sem síðasta greiðsla vegna samningsins hafi átt sér stað í febrúar 2010. Þar sem í dómkröfum stefnanda sé ekkert komið inn á útreikninga, né heldur krafist viðurkenningar á réttmæti þeirra, telji stefndi óþarfi að fara frekar í gegnum þá útreikninga sem komi fram í stefnu en geri fyrirvara um réttmæti útreikninganna og áskilji sér rétt til að leggja fram gögn á síðari stigum til að vefengja útreikningana enn frekar.

Vísað sé til ákvæða laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 1. gr., 13. gr. og 14. gr. þeirra laga. Um fyrningu sé vísað til 3. gr. eldri fyrningarlaga nr. 14/1905 þar sem fram komi að fyrningarfrestur sé 4 ár. Stefndi vísi til þeirrar meginreglu í leigurétti að aðilum samnings sé frjálst að semja um fjárhæð leigu og hvort og þá með hvaða hætti hún skuli breytast á leigutímanum. Stefndi byggi einnig á meginreglu laga um að gerða samninga eigi að efna að fullu skv. efni sínu. Vísað sé til 37. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 um samningsfrelsi í leigusamningum. Varðandi kröfu um málskostnað vísi stefndi til 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 og ákvæða 21. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um þingmál og framlagningu skjala á erlendu tungumáli vísi stefndi til 1. og 3. tl. 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vísað sé til 3. tl. 1. mgr. 3. gr. l. nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og 1. mgr. 20. gr. sömu laga varðandi skilgreiningu á eignaleigu og þess að fjármögnunarleiga feli ekki í sér útlánastarfsemi. Einnig sé vísað til viðauka I við Bankatilskipun Evrópusambandsins nr. 2006/48/EC. Vísað sé til 2. - 3. gr. og 40. gr. l. nr. 2/1993 varðandi það að við túlkun á 13. og 14. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 verði að horfa til EES réttar. Vísað sé til þess að í 88. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga komi fram að ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1606/2002 frá 19. júlí 2002, um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla, skuli hafa lagagildi hér á landi í samræmi við bókun I um altæka aðlögun við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, með síðari breytingum, þar sem bókunin sé lögfest. Í samræmi við þetta sé gengið út frá því í greinargerðinni að alþjóðlegur reikningsskilastaðall IAS 17 hafi lagagildi hér á landi. Einnig sé vísað til 12. tl. 2. gr. og 127. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga og reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1606/2002 um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla og að þeir skuli hafa lagagildi hér á landi. Að síðustu sé vísað til reglugerðar 1133/2007 um gildistöku reglugerðar Evrópusambandsins um innleiðingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla.

Forsendur og niðurstaða

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort fjármögnunarleigusamningur þeirra um hugbúnað nr. 142993-994, sé lánssamningur í merkingu VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem óheimilt hafi verið að binda gengi erlendra gjaldmiðla eða leigusamingur sem undanþeginn sé framangreindu banni.

Samningur aðila er í 35 greinum og ber hann yfirskriftina „Fjármögnunar-leigusamningur“ og undirfyrirsögnina „Gengistryggður“. Hann skiptist annars vegar í sértæka skilmála í 10 tölusettum ákvæðum, sem gert er ráð fyrir að séu nánar fyllt út við gerð samningsins, og hins vegar almenn stöðluð ákvæði í greinum 11-35. Formið sem samningurinn er ritaður á stafar frá stefnda.

Í 2. gr. samningsins eru sértæk ákvæði um leigugrunn. Er hann tilgreindur í íslenskum krónum en tengdur gengi japanskra jena og svissneskra franka að jöfnu. Samkvæmt 5. gr. samningsins, sbr. 2. og 3. mgr. 14. gr., tók umsamin leigufjárhæð breytingum í samræmi við breytingar á hinum tilgreindu erlendu gjaldmiðlum í samræmi við skráð sölugengi þeirra hjá Seðlabanka Íslands.

Fyrir liggur að greiðsluákvæðum framangreinds samnings var breytt, 28. október 2008 og 12. maí 2009. Fólu þær m.a. í sér tímabundna lækkun leigugreiðslna og lengingu grunnleigutíma. Voru samningarnir að öðru leyti óbreyttir við lok grunnleigutíma, 25. febrúar 2010, þegar stefnandi keypti leiguandlagið af stefnda, eins og áður hefur verið rakið.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að framangreindur samningur aðila sé samkvæmt efni sínu lánssamningar í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og því hafi gengistryggingarákvæði hans verið ólögmæt, sbr. 13. og 14. gr. laganna. Þessu til stuðnings hefur stefnandi teflt fram eftirgreindum málsástæðum. Þegar ákvæði samningsins séu skoðuð heildstætt og í samhengi við samningsandlagið sé augljóst að samningurinn sé um lán en ekki leigu enda geti andlag samningsins ekki staðið sjálfstætt sem andlag leigusamnings. Stefndi geti ekki verið „leigusali“ í þeim samningi sem til grundvallar liggi enda sé stefndi ekki eigandi þeirra réttinda sem myndi andlag samningsins. Andlag samningsins sé í raun ekki annað en afnotaréttur eða leyfi til handa stefnanda til notkunar á ákveðnum hugbúnaði í eigu erlends stórfyrirtækis sem seldur sé og dreift hér á landi af umboðsaðila. Aldrei hafi staðið til hjá stefnanda að skila stefnda leiguandlaginu enda slíkt nánast ómögulegt með öllu, með vísan til eðlis þess búnaðar sem um sé að ræða. Þá liggi fyrir í málinu yfirlýsing Nýherja h.f., þar sem skýrt komi fram að í kaupum á hugbúnaði felist ekki annað en heimildin til notkunar og að allt framsal þeirra réttinda brjóti í bága við almenna viðskiptaskilmála Nýherja hf.

Af hálfu stefnda er framangreindum málsástæðum stefnanda hafnað og á því byggt að umræddur samningur sé samkvæmt formi sínu og efni leigusamningur og ákvæði hans um gengistryggingu umsamins leigugjalds brjóti því ekki í bága við ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá sé ekkert því til fyrirstöðu og breyti ekki eðli samningsins þótt andlag hans sé hugbúnaður.

Við mat á því hvort samningur sá sem um er deilt í máli þessu sé leigusamningur eða lánssamningur er að mati dómsins rétt að líta til eftirfarandi.

Heiti samningsins, sbr. „Fjármögnunarleigusamningur“, bendir til þess að um leigusamning sé að ræða frekar en lánssamning og er öll orðnotkun í ákvæðum hans í samræmi við það. Þannig er stefnandi í samningnum nefndur „leigutaki“ og stefndi „leigusali“. Þá er í samningnum talað um hið leigða, leigugrunn, grunnleigutíma og framhaldsleigu.

Þá er ljóst að samningurinn ber skv. efni sínu ýmis megineinkenni fjármögnunarleigusamninga eins og það hugtak hefur verið skilgreint í lögum hér á landi, sbr. athugasemdir í frumvarpi til fyrstu laganna hér á landi um eignarleigu nr. 19/1989, sbr. nú 3. tl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. áður 1. mgr. 9. gr. laga nr. 123/1993 um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Ekki verður séð að með lögum nr. 161/2002 hafi verið stefnt að breytingum á þeim grunnskilgreiningum sem fram komu í lögum nr. 19/1989 og athugasemdum með frumvarpi til laganna hvað varðar m.a. eðli og sérkenni fjármögnunarleigu. Eru þær grunnskilgreiningar í samræmi við viðteknar skýringar og skilgreiningar á þessari samningstegund líkt og rakið var í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 24. september 2013 í máli Suðurverks hf. gegn Lýsingu hf., sbr. dóm Hæstaréttar frá 13. mars 2014 í máli nr. 638/2013. Er þá einkum vísað til ákvæða um að leigutaki velji hið leigða og semji um kaupverð þess við seljanda, að samningurinn sé óuppsegjanlegur á umsömdum grunnleigutíma, að leigusali endurheimti kaupverð hins leigða ásamt vöxtum, þóknun og kostnaði á grunnleigutímanum, að leigutaka gefist kostur á ótímabundinni framhaldsleigu í lok grunnleigutíma, gegn verulega lækkaðri leigu, að eignarréttur haldist hjá leigusala meðan á leigu stendur, að leigutaki beri áhættu af hinu leigða meðan á leigu stendur og komi til riftunar á leigusamningi greiði leigutaki leigusala alla gjaldfallna- og ógjaldfallna leigu að frádregnu verðmæti hins leigða.

Í dómum Hæstaréttar frá 24. maí 2012, í máli nr. 652/2011, 13. mars 2014, í máli nr. 638/2013, og frá 3. apríl 2014, í máli nr. 717/2013, komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að samningar aðila væru leigusamningar en ekki samningar um lán. Verður að telja efni samningsins í þessu máli í meginatriðum vera það sama og þeirra sem um var deilt í fyrrgreindum dómum Hæstaréttar. Hafa dómarnir því ótvírætt fordæmisgildi við úrlausn máls þessa.

Auk þeirrar málsástæðu að heildstætt mat á samningi aðila eigi að leiða til þess að samningurinn verði skilgreindur sem lánssamningur hefur stefnandi, eins og áður er rakið, teflt fram þeirri málsástæðu að hugbúnaður af því tagi sem sé andlag samningsins geti ekki verið andlag leigusamnings og að skilgreina beri samninginn af þeirri ástæðu sem lánssamning. Af hálfu stefnda er þessari málsástæðu stefnanda hafnað með þeim rökum að ekkert standi því í vegi að hugbúnaður geti verið andlag fjármögnunarleigusamnings líkt og verið hafi í því tilviki sem hér sé til úrlausnar.

Hugbúnaður, eins og annað lausafé, getur verið andlag fjármögnunar-leigusamninga, líkt og leigusamninga almennt. Eins og áður er rakið er Nýherji hf. tilgreindur sem seljandi hins leigða hugbúnaðar í samningi aðila frá 10. september 2007. Þá liggur fyrir í málinu reikningur, dagsettur 13. júlí 2007, útgefinn af Nýherja hf. til stefnda vegna hugbúnaðar. Fjárhæð reikningsins er sú sama og tilgreindur leigugrunnur í samningi aðila og er óumdeilt að um sé að ræða sama hugbúnað og þann sem er andlag fjármögnunarleigusamnings aðila. Stefndi er á reikningnum tilgreindur sem „rétthafi“ en stefnandi sem „móttakandi“. Samkvæmt stefnu eru þrír efstu liðir reikningsins vegna kaupa á aðgangi eða rétti til notkunar á hugbúnaði en þrír neðstu vegna endurnýjunar á leyfum/afnotarétti vegna hugbúnaðar, sem þegar hafi verið til staðar hjá stefnanda. Af hálfu stefnda hefur þessum upplýsingum ekki verið mótmælt.

Skýra verður lögskipti stefnanda og stefnda samkvæmt fyrirliggjandi gögnum á þann veg að stefndi hafi fjármagnað afnot stefnanda af framangreindum hugbúnaði með kaupum á afnotarétti að hugbúnaðinum af Nýherja hf. og framleigu hans til stefnanda á grundvelli fjármögnunarleigusamnings aðila. Kaup og leiga afnotaréttar með þessum hætti breytir ekki því eðli samnings aðila að vera leigusamningur og er því hafnað að skilgreina beri samninginn af þessari ástæðu sem lánssamning. Kaup stefnanda á afnotaréttinum úr hendi stefnda, 25. febrúar 2010, í lok umsamins grunnleigutíma, styðja framangreinda niðurstöðu.

Þá er því hafnað að skilmálar samkvæmt svonefndum Alþjóðlegum hagræðingasamningi IBM á sviði viðskipta, sem stefnandi hefur lagt fram í málinu, sanni, gegn andmælum stefnda, að framleiga hugbúnaðarins samkvæmt fjármögnunarleigusamningi aðila hafi verið óheimil. Hvorki er vísað til umræddra skilmála í fjármögnunarleigusamningnum né í reikningi Nýherja hf. frá 13. júlí 2007. Í reikningnum er þvert á móti, í prentuðum texta, mælt svo fyrir að hið selda sé eign seljanda þar til kaupverðið sé að fullu greitt. Óumdeilt er að kaupverðið var að fullu greitt.

Af hálfu stefnanda var við aðalmeðferð málsins fallið frá þeirri málsástæðu í stefnu að víkja bæri samningi aðila til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og eða vegna brostinna forsendna.

Með vísan til alls framangreinds verður fallist á það með stefnda að fjármögnunarleigusamningur aðila brjóti ekki í bága við ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og því hafi aðilum máls þessa verið heimilt að semja um að greiðslur samkvæmt samningnum tækju mið af breytingum á gengi þeirra erlendu gjaldmiðla sem tilgreindir eru í samningnum. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað og telst hann hæfilega ákveðinn 1.750.000 krónur.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, Lýsing hf., er sýknuð af kröfum stefnanda, Þekkingar-Tristan hf., í máli þessu. Stefnandi greiði stefndu 1.750.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf