E-7421/2019

Mál þetta, sem var dómtekið 19. nóvember 2020, var höfðað 18. desember 2019 af þrotabúi Finnsku búðarinnar ehf., [...], gegn P-x-x S-kvk-þgf M-x-x, [...]

Stefnandi krefst þess að rift verði með dómi „gjafagerningi Finnsku búðarinnar ehf. til stefndu samtals að fjárhæð 1.690.000 krónur, sem fram fór með kaupum á 26 gjafakortum frá Landsbankanum hf. þann 27. desember 2018“. Þá er þess krafist að rift verði með dómi „gjafagerningi Finnsku búðarinnar ehf. til stefndu samtals að fjárhæð 2.925.540 krónur, sem fram fór með millifærslum á tímabilinu 12. desember 2018 til og með 31. janúar 2019“. Þess er jafnframt krafist að stefndu verði gert að greiða stefnanda 4.615.540 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 197.987 krónum frá 12. til 27. desember 2018, en af 1.887.987 krónum frá þeim degi til 17. janúar 2019, en af 2.887.987 krónum frá þeim degi til 22. janúar 2019, en af 3.237.987 krónum frá þeim degi til 24. janúar 2019, en af 3.423.842 krónum frá þeim degi til 31. janúar 2019, en af 4.615.540 krónum frá þeim degi til 3. september 2019 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst aðallega sýknu, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Helstu málsatvik

Stefnda eignaðist þriðjungshlut í félaginu Suomi PRKL! Design ehf. á árinu 2014, en félagið hafði verið stofnað á árinu 2009 af R-kvk-þgf A-x-x M-x-x K-x-x og Retromedia ehf. sem var í eigu S-x-x L-x-x M-x-x R-x-x. Stefnda tók á sama tími sæti í stjórn félagsins og sat þar þegar bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta. Frá árinu 2014 átti stefnda þriðjungshlut í félaginu, en R-x-x A-x-x og S-x-x L-x-x áttu jafnframt hvor um sig þriðjungshlut. 2

Samkvæmt ráðningarsamningi frá 15. ágúst 2014 starfaði stefnda sem verslunarstjóri í versluninni og var starfshlutfallið tilgreint sem 100%. Fram kom að greiddar yrðu 3.076 krónur fyrir dagvinnu, en 5.537 krónur fyrir yfirvinnu. Þá sagði „Laun kr/mán: 526.000 (B4)“. Um launin sagði nánar: „Laun munu fylgja flokki B4 skv. reiknuðu endurgjaldi RSK og verða aldrei lægri en full mánaðarlaun fyrir flokk B(4)“.

Samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2014 fólst starfsemi þess í rekstri gjafavöruverslunar við Laugaveg í Reykjavík. Á árinu 2015 var nafni félagsins breytt í Finnsku búðina ehf., en eingöngu voru seldar finnskar vörur í versluninni. Ráðið verður af ársreikningi vegna 2014 að hagnaður félagsins hafi numið 1.140.242 krónum og að eigið fé hafi verið jákvætt sem nam 2.909.841 krónu. Á árinu 2015 flutti verslunin í Kringluna og var gerður leigusamningur við Reiti fasteignafélag í mars það ár. Sé litið til ársreikninga félagsins vegna 2015 og 2016 er ljóst að umtalsvert tap varð á rekstri þess. Samkvæmt ársreikningi vegna 2015 var eigið fé neikvætt um 1.187.851 krónu, en ráðið verður af ársreikningi vegna 2016 að eigið fé hafi verið neikvætt um 8.799.735. Samkvæmt ársreikningi vegna ársins 2017 nam hagnaður félagsins 1.324.685 krónum, en eigið fé var í árslok neikvætt um 7.475.050 krónur. Ekki liggur fyrir ársreikningur vegna ársins 2018.

Vegna vangreiddrar staðgreiðslu stóð félagið í skuld við embætti tollstjóra. Skuldin virðist hafa myndast vegna álagningar í júlí, ágúst, september og október 2016, janúar til og með september 2017, sem og vegna júní 2018. Hinn 24. júlí 2018 undirritaði framkvæmdastjóri félagsins svokallaða „Greiðsluáætlun“ fyrir hönd þess. Ráðið verður af áætluninni að skuldin hafi á þessum tíma numið 3.151.799 krónum með vöxtum, en höfuðstóllinn nam 2.821.812 krónum. Í áætluninni var gert ráð fyrir að 100.000 krónur yrðu inntar af hendi 1. ágúst, 1. september, 1. október og 1. nóvember 2018. Þá skyldi greiða eftirstöðvarnar, 2.751.799 krónur, hinn 1. desember 2018. Fram kom að ekki yrði krafist gjaldþrotaskipta á meðan skuldari stæði við þessa greiðsluáætlun, en að öðrum vanefndaúrræðum kröfuhafa, svo sem stöðvun atvinnurekstrar, vörslusviptingu lausafjár og nauðungarsöluaðgerðum yrði haldið áfram. Þá var meðal annars tekið fram að vanskil á nýjum álagningum, áætlunum, hækkunum eða breytingum á tímabilinu yllu því að greiðsluáætlunin teldist fallin úr gildi fyrirvaralaust. Svohljóðandi yfirlýsing sem bar heitið „Yfirlýsing skv. 4. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.“ var hluti af greiðsluáætluninni: „Því er hér með lýst yfir fyrir hönd félagsins að verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa sé það vegna þess að félagið er eignalaust og geti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga, þ.m.t. greiðsluáætlun þessi og að ekki sé sennilegt að greiðsluörðugleikar félagsins líði hjá innan skamms tíma. Okkur er ljóst að á grundvelli þessarar yfirlýsingar geti innheimtumaður ríkissjóðs sett 3 fram kröfu um gjaldþrotaskipti á búi félagsins á næstu 12 mánuðum, skv. 4. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa.“

Það liggur fyrir að félagið innti af hendi greiðslur til tollstjóra í samræmi við greiðsluáætlunina fram að gjalddaga í desember 2018. Frekari greiðslur voru ekki inntar af hendi til embættisins.

Í janúar 2019 tóku eigendur félagsins, það er stefnda, R-x-x A-x-x og S-x-x L-x-x, ákvörðun um að loka versluninni og fór rýmingarsala fram. Þær kveða ástæðu þessarar ákvörðunar hafa verið að helsti birgir félagsins hætti að selja vörur til verslana, en við það hafi forsendur fyrir rekstrinum breyst.

Bú stefnanda var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2019 á grundvelli beiðni tollstjóra frá 26. mars sama ár. Fram kemur í úrskurðinum að skiptabeiðandi segi skuld félagsins nema samtals 6.089.827 krónum. Þá er tekið fram að fyrir liggi yfirlýsing skuldara um eignaleysi frá 24. júlí 2018, en þar virðist vísað til yfirlýsingar í fyrrgreindri greiðsluáætlun tollstjóra frá þeim degi. Frestdagur við skiptin er 26. mars 2019. Við skoðun skiptastjóra fundust engar eignir í búi félagsins. Ýmsum kröfum var lýst í búið og samkvæmt fyrirliggjandi kröfuskrá námu þær samtals 18.735.153 krónum. Þar af nam krafa ríkisskattstjóra 7.137.097 krónum og krafa fasteignafélagsins Reita vegna vangoldinnar leigu 3.315.910 krónum.

Það liggur fyrir að 27. desember 2018 voru 1.690.000 krónur millifærðar af reikningi félagsins til Landsbankans hf. Samkvæmt skýringum frá bankanum sem skiptastjóri aflaði var um að ræða greiðslu vegna kaupa á 26 gjafakortum, 13 gjafakortum að fjárhæð 100.000 krónur og 13 gjafakortum að fjárhæð 30.000 krónur. Jafnframt var upplýst af hálfu bankans að beiðni um kaup á þessum gjafabréfum hefði borist frá stefndu. Skiptastjóri fékk þær skýringar frá fyrirsvarsmönnum félagsins, þegar kaup þessi á gjafakortum voru borin undir þær, að um hefði verið að ræða jólagjafir til starfsmanna. Með bréfi skiptastjóra 9. ágúst 2019 var lýst yfir riftun vegna þessarar greiðslu með vísan til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 og 141. gr. sömu laga. Þá var þess krafist að 1.690.000 krónur yrðu lagðar inn á reikning stefnanda.

Samkvæmt gögnum málsins fékk stefnda á tímabilinu 12. desember 2018 til 31. janúar 2019 samtals greiddar 2.925.540 krónur frá félaginu. Um var að ræða sex greiðslur sem voru ýmist skýrðar sem „laun“ eða „millifærslur“ í bókhaldi félagsins. Með bréfi skiptastjóra 30. september 2019 var lýst yfir riftun vegna þessara greiðslna með vísan til 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, 1. mgr. 133. gr. og 141. gr. sömu laga. Þá var þess krafist að 2.925.540 krónur yrðu lagðar inn á reikning stefnanda.

Með tölvubréfi lögmanns stefndu 7. október 2019 var riftun mótmælt.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda 4

Stefnandi byggir á því að með fyrri greiðslunni frá 27. desember 2018 sem krafist er riftunar á og varðar kaup á gjafakortum hafi stefnda móttekið gjafagerning sem sé riftanlegur á grundvelli 1. mgr. 131. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Umrædd greiðsla hafi farið fram að beiðni stefndu innan sex mánaða frá frestdegi, eins og áskilið sé í 1. mgr. 131. gr. Stefnda hafi sem stjórnarmaður í hinu gjaldþrota félagi haft vitneskju um bága fjárhagsstöðu félagsins. Þá sé hún nákomin félaginu, sbr. 4.–5. tölulið 3. gr. laga nr. 21/1991. Á þeim tíma sem gjafakortin voru keypt hafi legið fyrir að félagið gæti ekki staðið við greiðslusamkomulag við tollstjóra, einn stærsta kröfuhafa félagsins. Það hafi komið skýrt fram í samkomulaginu að greiðslufall myndi leiða til gjaldþrots. Jafnframt hafi heildarinnstæður félagsins í banka eftir að gjafakortin voru greidd verið neikvæðar um 389.322 krónur.

Byggt er á því að skýringar stefndu og meðeigenda hennar fái vart staðist. Þær haldi því fram að um hafi verið að ræða jólagjafir til sín og annarra starfsmanna félagsins, sem og að hin háa fjárhæð gjafakortanna skýrist af vel unnu starfi undanfarin ár og óumflýjanlegu gjaldþroti félagsins. Virðist stefnda því telja að um sé að ræða gjafir sem séu undanþegnar riftun, sbr. 3. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Umrætt undanþáguákvæði takmarki heimild til riftunar vegna venjulegra tækifærisgjafa og eigi ekki við í málinu. Þar að auki hafi fjárhagsstaða félagsins ekki heimilað slíkan gjafagerning á þessum tíma. Jafnframt séu skýringar þess efnis að um jólagjafir til starfsmanna hafi verið að ræða ósennilegar í ljósi þess að greiðslan fór fram eftir jól.

Stefnandi byggir einnig á því að riftun umræddrar ráðstöfunar fái stoð í 141. gr. laga nr. 21/1991. Um hafi verið að ræða ótilhlýðilega ráðstöfun og séu öll skilyrði ákvæðisins uppfyllt. Stefnda hafi mátt vita hversu slæm fjárhagsleg staða félagsins var á þessum tíma, þar með talið að ekki var unnt að standa við greiðslusamkomulag við tollstjóra enda hafi hún verið einn eigenda félagsins og setið í stjórn þess.

Hvað varðar síðari kröfu stefnanda um riftun er vísað til þess að stefnda hafi á tímabilinu 12. desember 2018 til 31. janúar 2019 fengið ýmsar greiðslur frá félaginu sem séu riftanlegar á grundvelli 1. mgr. 131. gr., 1. mgr. 133. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslurnar hafi samtals numið 2.925.540 krónum og ýmist verið skýrðar sem „laun“ eða „millifærslur“ í bókhaldi félagsins. Þær sundurliðist nánar með eftirfarandi hætti:

31.01.2019 Laun 1.191.698 kr.

24.01.2019 Laun 185.855 kr.

22.01.2019 Laun 350.000 kr.

17.01.2019 Millifært 1.000.000 kr.

12.12.2018 Millifært 167.987 kr. 5

12.12.2018 Millifært 30.000 kr.

Umræddar greiðslur hafi allar farið fram innan sex mánaða frá frestdegi, eins og áskilið sé í 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Verði ekki annað séð en að um gjafagerning hafi verið að ræða, en skýringar stefndu þess efnis að um hafi verið að ræða greiðslur vegna vangoldinna launa séu ekki trúverðugar. Greiðslurnar hafi verið langt umfram þær fjárhæðir sem venja hafi myndast um að greiddar væru fyrir vinnu stefndu hjá félaginu. Þá hvíli sönnunarbyrðin fyrir því að greiðslurnar hafi farið fram vegna raunverulegs vinnuframlags stefndu á henni. Bent er á að aðeins hafi verið greidd staðgreiðsla og launatengd gjöld af greiðslunum að litlu leyti.

Það er jafnframt byggt á því að umræddar greiðslur séu riftanlegar með vísan til 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að rifta greiðslu frá þrotamanni til nákominna á launum eða öðru endurgjaldi fyrir vinnu, sé greiðslan bersýnilega hærri en sanngjarnt hafi verið miðað við vinnuna, tekjur af atvinnurekstrinum og önnur atvik. Stefnda sé nákomin hinu gjaldþrota félagi og hafi umræddar greiðslur verið mun hærri en þau laun sem hún fékk að meðaltali greidd frá félaginu á síðustu mánuðum fyrir þrot og venja hafði myndast um. Verði að leggja til grundvallar að greiðslurnar séu bersýnilega hærri en sanngjarnt geti talist. Áréttað er að stefndu hafi mátt vera að fullu ljóst hversu bág fjárhagsleg staða félagsins var þegar greiðslurnar fóru fram. Þá hafi tekjur af atvinnurekstrinum verið litlar sem engar undir lok reksturs félagsins. Enn fremur er byggt á því að riftun fái stoð í 141. gr. laga nr. 21/1991. Stefndu hafi verið ljóst hversu slæm fjárhagsleg staða félagsins hafi verið og hún mátt vita að fyrrgreint greiðslusamkomulag við tollstjóra gerði ráð fyrir því að embættið gæti krafist gjaldþrotaskipta yrði samkomulagið vanefnt. Séu því öll skilyrði ákvæðisins til riftunar uppfyllt, enda um ótilhlýðilegar ráðstafanir að ræða og hafi félagið verið ógjaldfært á þessum tíma.

Verði fallist á kröfur stefnanda um riftun sé stefndu skylt að endurgreiða stefnanda þær greiðslur sem um ræðir. Sé fallist á riftun samkvæmt 1. mgr. 131. gr. eða 1. mgr. 133 gr. laga nr. 21/1991 byggist krafa um endurgreiðslu á 1. mgr. 142. gr. sömu laga. Stefnda hafi haft hag af umræddum greiðslum og nemi þær samtals 4.615.540 krónum. Sú fjárhæð svari einnig til þess tjóns sem þrotabúið hafi orðið fyrir, enda hafi fjárhæðin ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Sé fallist á riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 sé krafa um endurgreiðslu byggð á 3. mgr. 142. gr. sömu laga, enda ljóst að stefnda hafi verið grandsöm um riftanleika umræddra greiðslna. Tekið er fram að krafa um vexti sé studd við 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og miðist upphafsdagur vaxta við þann dag þegar greiðslurnar fóru fram. Krafa um dráttarvexti styðjist við 1. mgr. 6. gr. sömu laga og miðist við þingfestingu málsins. 6

III

Helstu málsástæður og lagarök stefndu

Hvað varðar fyrri kröfu stefnanda um riftun er byggt á því að sýkna beri stefndu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála nr. 91/1991. Með umræddri greiðslu hafi gjafabréf verið keypt af Landsbankanum 27. desember 2018. Bankinn hafi fengið greiðslu frá félaginu og starfsmenn félagsins móttekið gjafabréfin. Hlutverk stefndu hafi eingöngu verið að annast kaup á umræddum gjafabréfum og hafi ekki hvílt á henni greiðsluskylda vegna kaupanna. Þar sem starfsmenn félagsins hafi fengið gjafabréfin hefði verið réttast að beina kröfu um riftun að þeim en ekki stefndu. Þá byggi stefnandi fjárkröfu sína á 1. og. 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, en samkvæmt ákvæðunum geti greiðsluskylda aðeins hvílt á þeim sem hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun. Stefnda hafi ekki haft nokkurn hag af kaupum á umræddum gjafabréfum heldur hafi það í raun verið starfsmenn félagsins. Sé því hvorki unnt að beina kröfu um riftun né fjárkröfu að stefndu með þeim hætti sem stefnandi leitist við að gera.

Verði ekki fallist á sýknu stefndu vegna aðildarskorts er byggt á því að ekki séu uppfyllt skilyrði til riftunar samkvæmt 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Byggt er á því að undantekningarregla 3. mgr. 131. gr. laganna eigi við, enda hafi verið um að ræða venjulega tækifærisgjöf eða svipaða gjöf sem ekki sé heimilt að rifta. Líta beri til þess hvað sé venjulegt hjá félaginu að teknu tilliti til efnahags þess, tilefnisins og tengsla við gjafþega. Félagið hafi ávallt gefið starfsmönnum sínum jólagjafir til þess að gleðja þá, þakka fyrir góð störf og höfða til tryggðar og hollustu þeirra. Hafi stefnandi til að mynda á árinu 2017 boðið öllu starfsfólki sínu út að borða og í leikhús, auk þess sem þeim hafi verið gefið gjafabréf í versluninni og vínflaska. Gjafir stefnanda hafi ávallt verið veglegar en þó í samræmi við reglur ríkisskattstjóra um skattmat vegna tekna manna hverju sinni. Samkvæmt skattmati fyrir árið 2018 skuli ekki telja til tekna gjafir til starfsmanna nemi kostnaðurinn ekki hærri fjárhæð en 130.000 krónum. Að þessu virtu megi ljóst vera að kaup á umræddum gjafakortum hafi verið venjuleg eftir atvikum enda í samræmi við gjafir félagsins til starfsmanna síðastliðin ár. Hvað varðar fjárhagsstöðu félagsins þegar gjafakortin voru keypt er vakin athygli á því að jólaverslun hafi verið nýlokið, en desember og janúar séu stærstu sölumánuðir ársins. Þar sem uppgjör á kortafærslum fari ekki fram fyrr en nokkrum vikum eftir að færslur hafi verið sendar inn hafi sölur vegna þeirra mánaða ekki verið komnar inn á bankareikning félagsins þegar gjafakortin voru keypt. Hinn 9. janúar 2019 hafi hins vegar heildarinnstæða félagsins verið jákvæð um 2.849.466 krónur og 17. sama mánaðar um 4.631.625 krónur. Standist því ekki að fjárhagsstaða félagsins hafi ekki heimilað kaup á umræddum gjöfum. 7

Því er mótmælt að uppfyllt séu skilyrði til riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Ekki hafi verið um að ræða ótilhlýðilega ráðstöfun, enda hafi tilgangurinn verið að gleðja starfsmenn og þakka þeim fyrir góð störf. Það hafi verið venja að félagið gæfi starfsmönnum jólagjafir, jólaverslunin hafi gengið vel og fjárhagsstaða félagsins verið góð. Samkvæmt reikningi félagsins 17. janúar 2019 hafi heildarinnstæða numið 4.631.625 krónum eftir að yfirdráttur félagsins við Landsbankann hf. sem nam 6.000.000 króna hafði verið greiddur upp að fullu ásamt öðrum skuldum. Hafi ráðstöfunin verið venjuleg eftir atvikum og ekki verið til hagsbóta fyrir stefndu, auk þess sem hún hafi ekki leitt til þess að eignir þrotamanns væru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Þá sé ósannað að félagið hafi verið ógjaldfært þegar greiðslan fór fram. Sjá megi af ársreikningi 2017 að hagnaður félagsins hafi numið 1.324.685 krónum og heildartekjur 49.389.777 krónum. Ekki liggi fyrir ársreikningur fyrir árið 2018, en ganga verði út frá því að rekstur félagsins hafi gengið vel. Stefnandi hafi ekki lagt fram gögn sem sýni fram á ógjaldfærni félagsins á umræddum tíma, heldur aðeins vísað til greiðslusamkomulags við tollstjóra frá júlí 2018 sem hafi verið gert vegna lánstrausts félagsins og styðji ekki ógjaldfærni þess. Félagið hafi ekki verið á vanskilaskrá og fjárnám hafði ekki verið gert í eignum þess þegar gjafakortin voru keypt. Hafi árangurslaust fjárnám fyrst farið fram 15. maí 2019, löngu eftir að greiðslan fór fram. Þá er bent á að skömmu eftir kaup á gjafakortunum, eða 9. janúar 2019, hafi stefnandi greitt upp 6.000.000 króna yfirdrátt félagsins við Landsbankann hf. ásamt öðrum skuldum. Enn fremur er tekið fram að ráðist hafi verið í töluverða vinnu við gerð vefverslunar á sama tíma og umrætt greiðslusamkomulag við tollstjóra hafi verið undirritað, en ekki hefði verið stofnað til slíkt kostnaðar hefði stefndu verið ljóst að félagið væri ógjaldfært. Þar að auki hefðu stefnda og sameigendur hennar getað nýtt yfirdrátt félagsins hjá Landsbankanum hf. og haldið rekstri áfram.

Því er mótmælt að uppfyllt séu skilyrði til að rifta þeim greiðslum sem stefnda móttók á tímabilinu 12. desember 2018 til 31. janúar 2019. Umræddar greiðslur hafi verið laun til stefndu vegna fyrri hluta ágúst 2017, ársins 2018 og janúar 2019. Jafnframt hafi ein greiðslan, sem nam 30.000 krónum og var innt af hendi 12. desember 2018, verið endurgreiðsla vegna kaupa hennar á vöruskanna fyrir félagið. Verðmæti hafi ekki verið afhent stefndu án þess að endurgjald kæmi fyrir og séu skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 því ekki uppfyllt. Rökum stefnanda um að greiðslurnar séu langt umfram það sem venjan hafi verið að greiða í laun er mótmælt. Samkvæmt ráðningarsamningi hafi félaginu borið að greiða stefndu tímagjald fyrir dag og yfirvinnu, en þó aldrei lægri laun en samkvæmt reiknuðu endurgjaldi ríkisskattstjóra hverju sinni. Samkvæmt viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra hafi reiknað endurgjald fyrir árið 2017 numið 675.000 krónum á mánuði eða 8.100.000 8 krónum á ári. Fyrir árið 2018 hafi það numið 722.000 krónum á mánuði eða 8.664.000 krónum á ári. Samkvæmt fyrirliggjandi launaseðlum hafi árslaun stefndu fyrir 2017 numið 1.276.553 krónum, en 1.535.855 krónum vegna ársins 2018. Hafi launagreiðslurnar því verið langt undir því sem greinir í ráðningarsamningi og viðmiðum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald. Geti greiðslurnar því ekki talist bersýnilega hærri en sanngjarnt þyki og séu skilyrði 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 því ekki uppfyllt í málinu.

Þá séu skilyrði fyrir riftun samkvæmt 133. gr. laga nr. 21/1991 ekki uppfyllt. Til að riftun á þessum grunni sé heimil þurfi greiðslur að vera bersýnilega hærri en sanngjarnt geti talist og taki reglan eingöngu til grófra tilvika. Við sanngirnismatið verði að taka mið af ýmsum þáttum, svo sem vinnuframlagi og sérfræðiþekkingu þess sem í hlut eigi, sem og atvika á borð við það hvort launagreiðandi hafi staðið við skyldur sínar gagnvart launamanni. Greiðsla 12. desember 2018 sem nam 30.000 krónum hafi verið endurgreiðsla vegna kaupa á vöruskanna fyrir félagið og geti ekki komið til riftunar hennar á þessum grunni. Hinar fimm greiðslurnar hafi verið vegna launa hluta ágúst 2017, allt árið 2018 og janúar 2019. Stefnda hafi verið verslunarstjóri með 100% starfhlutfall og hafi tekjur hennar verið langt undir viðmiðum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald og því sem greindi í ráðningarsamningi aðila. Greiðslurnar geti því ekki talist bersýnilega hærri en sanngjarnt hafi verið í skilningi 133. gr. laga nr. 21/1991.

Því er jafnframt mótmælt að uppfyllt séu skilyrði til riftunar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Félagið hafi verið gjaldfært á þeim tíma sem um ræðir og sé í öllu falli ósannað að stefnda hafi verið grandsöm um ógjaldfærnina, sbr. röksemdir vegna fyrri riftunarkröfunnar. Þá geti greiðsla á launum og endurgreiðsla vegna vörukaupa í þágu stefnanda ekki talist ótilhlýðilegar ráðstafanir. Áréttað er að heildarinnstæða á reikningum félagsins hafi verið jákvæð þegar launagreiðslurnar voru inntar af hendi og að kaup á vöruskanna hafi verið félaginu til hagsbóta. Því er einnig mótmælt að umræddar greiðslur hafi valdið stefnanda tjóni og lögð er áhersla á að krafa vegna vangreiddra launa sé forgangskrafa við skipti á búi félagsins.

Hvað varðar varakröfu stefndu um lækkun á fjárkröfu stefnanda er áréttað að aðeins sé unnt að rifta greiðslu að því marki sem hún teljist hærri en sanngjarnt var, sbr. 1. mgr. 133. gr. laga nr. 21/1991. Þá beri að líta til 145. gr. laganna og þess að krafan sé ósanngjörn í garð stefndu. Um sé að ræða riftun á launagreiðslum til stefndu sem njóti forgangs við búskipti og hefðu fengist greiddar af eignum búsins. Hafi stefnandi því ekki orðið fyrir tjóni. Þá hafi stefnda frá upphafi ekki fengið greidd laun í samræmi við ráðningarsamning og eigi hún raunar inni laun frá árunum 2014 til 2018 sem auðsýnt þyki að ekki fáist greidd úr þrotabúinu. Stefnda hafi verið atvinnulaus frá því að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta og sé stærsti kröfuhafi í 9 þrotabú stefnanda eitt stærsta fasteignafélag landsins. Verði því að teljast ósanngjarnt að gera stefndu að greiða þær fjárhæðir sem um ræðir. Jafnframt er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt og þess krafist að þeir miðist við dómsuppsögu fari svo ólíklega að kröfur stefnanda verði teknar til greina.

IV

Niðurstaða

Ágreiningur aðila lýtur annars vegar að því hvort uppfyllt séu skilyrði til að rifta kaupum sem fram fóru 27. desember 2018 á 26 gjafakortum frá Landsbankanum hf. að andvirði 1.690.000 krónum. Hins vegar er deilt um hvort uppfyllt séu skilyrði til að rifta sex greiðslum til stefndu, sem námu samtals 2.925.540 krónum, og fóru fram með millifærslum á tímabilinu 12. desember 2018 til og með 31. janúar 2019.

Hvað varðar fyrri kröfuna þá liggur fyrir að félagið keypti umrædd gjafakort, það er þrettán kort að andvirði 100.000 krónur og þrettán kort að andvirði 30.000 krónur, hinn 27. desember 2018. Af hálfu stefndu er byggt á því að um hafi verið að ræða jólagjafir til starfsmanna sem hafi verið þrettán talsins. Stefnandi byggir kröfu sína um riftun á 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt 131. gr. má krefjast riftunar á gjafagerningi að nánar tilteknum skilyrðum um tímafresti uppfylltum. Það leiðir af 1. mgr. 142. gr. að fari riftun fram á þessum grunni skuli sá sem hafði hag af gjafagerningnum greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Það er eitt meginatriða gjafahugtaks 131. gr. að gjöfin leiði til eignaaukningar hjá móttakanda hennar, sem og að gjafatilgangur hafi búið að baki ráðstöfun. Að framangreindu virtu ber að beina kröfu um riftun gjafar og endurgreiðslu að þeim sem móttök gjöfina og hafði hag af henni. Eins og hér er ástatt byggir stefnandi ekki á því að stefnda hafi sjálf fengið umrædd gjafabréf afhent og þannig auðgast. Fram kom við munnlegan málflutning að fremur væri á því byggt að ráðstöfun gjafabréfanna til starfsmanna félagsins skipti ekki máli, heldur yrði að horfa til þess tíma þegar kaupin fóru fram. Að þessu virtu telur dómurinn að riftunarkrafa stefnanda, eins og hún er fram sett, geti ekki stuðst við 131. gr. laga nr. 21/1991. Af hálfu stefnanda hefur jafnframt verið byggt á 141. gr. laga nr. 21/1991 en þar segir að krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Fari riftun fram á þessum grunni skal sá sem hafði hag af ráðstöfuninni greiða bætur eftir almennum reglum, sbr. 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Að mati dómsins ber að beina kröfu um riftun samkvæmt 141. gr. laganna að þeim sem hafði hag af þeirri ráðstöfun sem talin er riftanleg, en ekki verður ráðið af málatilbúnaði stefnanda að byggt sé á því að það hafi verið stefnda. Þegar af þessum ástæðum verður stefnda sýknuð af kröfum stefnanda um riftun umræddrar ráðstöfunar og um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar sem um ræðir.

Eins og rakið hefur verið keypti stefnda þriðjungshlut í félaginu á árinu 2014 og sat hún í stjórn þess frá þeim tíma. Það er því ljóst að hún var nákomin félaginu í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 95/2010. Stefnda starfaði sem verslunarstjóri í félaginu og liggur fyrir ráðningarsamningur frá 15. ágúst 2014. Gerð var grein fyrir efni ráðningarsamningsins hér að framan, en samkvæmt honum skyldu laun stefndu aldrei vera lægri en full mánaðarlaun fyrir flokk B(4) samkvæmt viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald. Ráðið verður af gögnum málsins að stefnda hafi hvorki fengið greidd laun í samræmi við ráðningarsamninginn á árunum 2017 og 2018. Þannig bera gögnin með sér að greiðslur til stefndu vegna ársins 2017 hafi samtals numið 1.276.553 krónum og vegna ársins 2018 samtals 1.535.855 krónum. Að virtum þeim gögnum sem liggja fyrir virðast launagreiðslur til stefndu einnig hafa verið óreglulegar. Tekið skal fram að þetta er í samræmi við aðilaskýrslu stefndu, sem og skýrslu framkvæmdastjóra félagsins fyrir dómi, þar sem fram kom að laun hefðu oftast verið greidd í desember og janúar þar sem þá hefðu tekjur af rekstrinum verið mestar og peningar verið til.

Eins og rakið hefur verið fékk stefnda greiddar samtals 2.925.540 krónur með sex greiðslum sem fram fóru 12. desember 2018, sem og 17., 22., 24. og 31. janúar 2019. Greiðslurnar fóru fram innan fjögurra mánaða frá frestdegi sem var 26. mars 2019. Krafa stefnanda um riftun þessara greiðslna er byggð á 131. gr., 133. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Af hálfu stefndu er byggt á því að um hafi verið að ræða launagreiðslur, að öðru leyti en því að greiðsla sem nam 30.000 krónum og fór fram 12. desember 2018 hafi verið endurgreiðsla vegna kaupa eiginmanns hennar á vöruskanna fyrir félagið. Lögð hafa verið fram gögn sem styðja það að eiginmaður stefndu hafi keypt vöruskanna á vefsíðunni amazon.com hinn 7. október 2018 og fengið hann sendan á hótel þar sem hann dvaldi í Bandaríkjunum. Þá liggur fyrir að andvirði vöruskannans umreiknað í íslenskar krónur er í námunda við 30.000 krónur, auk þess sem tilvísun vegna umræddrar greiðslu var skráð „socket mobile order“. Að þessu virtu fær krafa um riftun þessarar greiðslu hvorki stoð í 131. né 133. gr. laga nr. 21/1991, enda ekki um gjöf, laun eða annað endurgjald fyrir vinnu að ræða. Þá er ekki ástæða til að draga í efa að vöruskanninn hafi verið nýttur í versluninni og telur dómurinn að um hafi verið að ræða venjulega ráðstöfun vegna reksturs félagsins. Þegar af þeirri ástæðu getur þessi greiðsla ekki talist ótilhlýðileg og verður því ekki heldur fallist á riftun hennar með vísan til 141. gr. laganna. 11

Ráðið verður af aðilaskýrslu stefndu, sem og skýrslum meðeigenda hennar fyrir dómi, að ákveðið hafi verið að millifæra hinar fimm greiðslurnar til stefndu í því skyni að greiða henni uppsöfnuð laun fyrir vinnuframlag hennar til félagsins. Þessu til grundvallar hafi legið sameiginleg ákvörðun allra þriggja meðeigendanna, en þær hefðu að jafnaði tekið ákvarðanir um greiðslur af þessum toga saman.

Við mat á því hvort uppfyllt séu skilyrði til riftunar umræddra greiðslna telur dómurinn rétt að líta til fjárhagslegrar stöðu félagsins á þeim tíma sem um ræðir, þar með talið til þess hvort félagið hafi verið gjaldfært. Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur hugtakið gjaldfærni verið skýrt til samræmis við það skilyrði fyrir töku bús skuldara til gjaldþrotaskipta sem fram kemur í 1. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar frá 29. október 2020 í máli nr. 19/2020. Hefur þannig verið horft til þess hvort skuldari geti staðið í fullum skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga og ef svo er ekki hvort telja verði sennilegt að greiðsluörðugleikar hans muni líða hjá innan skamms. Á þeim tíma sem um ræðir hafði félagið vanefnt greiðsluáætlun við tollstjóra frá júlí 2018, en greiðsla sem nam 2.751.799 krónum og var á gjalddaga 1. desember 2018 hafði ekki verið innt af hendi. Eins og áður greinir var umrædd greiðsluáætlun gerð vegna fjárhagslegra erfiðleika félagsins sem gat ekki staðið skil á staðgreiðslu til tollstjóra og nam skuld vegna þessa rúmum 3.000.000 króna þegar greiðsluáætlunin var gerð. Það verður ekki fram hjá því horft að með samþykkt umræddrar áætlunar lýsti félagið því yfir að kæmi til vanefnda væri það „vegna þess að félagið er eignalaust og geti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þess falla í gjalddaga […] og að ekki sé sennilegt að greiðsluörðugleikar félagsins líði hjá innan skamms tíma“. Þessi yfirlýsing um eignaleysi var jafnframt grundvöllur úrskurðar héraðsdóms frá maí 2019 um að bú félagsins skyldi tekið til gjaldþrotaskipta í samræmi við kröfu tollstjóra frá mars á sama ári.

Að þessu virtu verður að leggja til grundvallar að fjárhagsleg staða félagsins hafi verið slæm í desember 2018, enda vanefndi félagið í byrjun þess mánaðar greiðsluáætlun við tollstjóra. Sé litið til annarra gagna sem varða fjárhagslega stöðu félagsins þá var eigið fé þess neikvætt samkvæmt ársreikningi vegna ársins 2017 og hið sama er að segja um ársreikninga vegna áranna 2015 og 2016, en ekki var unninn ársreikningur vegna ársins 2018. Þá hefur verið upplýst að félagið átti engar eignir að frátöldum vörubirgðum, en ekki liggja fyrir upplýsingar um verðmæti þeirra. Að mati dómsins er ekki unnt að fallast á að fyrirliggjandi yfirlit vegna bankareiknings félagsins, þar sem meðal annars má sjá að staðan var jákvæð á tilteknum tíma í desember 2018 og janúar 2019, renni stoðum undir að félagið hafi í reynd verið gjaldfært í desember 2018 og janúar 2019. Í þeim efnum skal tekið fram að jafnvel þó að umtalsvert meiri tekjur hafi verið af rekstri verslunarinnar í desember og janúar en 12 aðra mánuði þá sýnir jákvæð staða á reikningnum hvorki ein og sér að félagið hafi getað staðið í fullum skilum við lánardrottna þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga né að telja hafi mátt sennilegt að greiðsluerfiðleikar félagsins, sem sannarlega voru til staðar, myndu líða hjá innan skamms. Að öllu framangreindu virtu telur dómurinn rétt að leggja til grundvallar að félagið hafi verið ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 þegar hinar umdeildu greiðslur fóru fram.

Ráðið verður af aðilaskýrslu stefndu, sem og skýrslum meðeigenda hennar fyrir dómi, að ákveðið hafi verið að millifæra umræddar fjárhæðir til stefndu í því skyni að greiða henni laun vegna vinnu hennar í ágúst 2017, vegna ársins 2018 og fyrir árið 2019. Þessu til grundvallar virðast hafa legið launaseðill frá ágúst 2017, launaseðill fyrir desember 2018 þar sem tilgreind var 250 tíma vinna og 160 tíma eftirvinna, sem og launaseðill vegna janúar 2019 þar sem tilgreind var 455 tíma vinna og 32,5 tíma eftirvinna. Hvað sem líður röksemdum um að stefnda hafi átt inni laun hjá félaginu vegna vinnuframlags síns verður ekki fram hjá því horft að félagið var, eins og áður greinir, ógjaldfært á þeim tíma sem um ræðir. Þegar stefnda og meðeigendur hennar tóku ákvörðun um að inna af hendi umræddar greiðslur til hennar virðist hafa verið horft fram hjá þeirri grunnreglu gjaldþrotaskiptaréttar að kröfuhafar njóta jafnræðis gagnvart hver öðrum og að skipta ber eignum bús milli þeirra að tiltölu að gættri rétthæð krafna þeirra að lögum, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar frá 17. desember 2013 í máli nr. 518/2013. Stefnda og meðeigendur hennar gátu ekki ákveðið upp á sitt eindæmi hvaða kröfur skyldi greiða þegar fyrir lá að félagið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Með umræddum greiðslum var í raun verið að hygla tilteknum kröfuhafa, það er stefndu sem var nátengd félaginu, á kostnað annarra. Með þessu var kröfuhöfum mismunað með ótilhlýðilegum hætti og leiddu greiðslurnar til þess að eignir voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Þá skal tekið fram að þó að um launakröfur kunni að hafa verið að ræða þá njóta kröfur stefndu ekki forgangs við skipti á búinu þar sem stefnda var nákomin félaginu, sbr. 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 95/2010. Samkvæmt þessu telur dómurinn að hinar umdeildu millifærslur teljist til ótilhlýðilegra ráðstafana í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Þá verður lagt til grundvallar að stefndu hafi, sem stjórnarmanni í félaginu og eiganda að þriðjungshlut í því, verið eða mátt vera kunnugt um ógjaldfærni félagsins, sem og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Það eru því uppfyllt skilyrði til að rifta greiðslunum samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 og er fallist á kröfu stefnanda á þeim grunni.

Samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af ráðstöfun sem er riftanleg samkvæmt 141. gr. greiða bætur eftir almennum reglum. Með umræddum greiðslum runnu 2.895.540 krónur frá félaginu til stefndu sem hefðu ella komið til skipta í þrotabúinu. Stefnda hafði hag af þessu og hafa ekki verið færð 13 haldbær rök fyrir því að lækka beri greiðsluna með vísan til 145. gr. laga nr. 21/1991. Hafa þannig ekki verið lögð fram gögn sem varða fjárhagslega stöðu stefndu og liggur ekkert fyrir um að greiðsla kröfunnar væri henni svo miklum erfiðleikum bundin að ósanngjarnt megi teljast, en það er grunnskilyrði ákvæðisins. Að þessu virtu verður stefndu gert að greiða stefnanda þá fjárhæð sem um ræðir. Kröfu um vexti hefur ekki verið mótmælt, en stefnandi telur að upphafstími dráttarvaxta eigi að miðast við dómsuppsögu. Að teknu tilliti til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er rétt að reikna dráttarvexti frá þeim tíma er mánuður var liðinn frá því að stefnandi krafðist endurgreiðslu umræddrar fjárhæðar en það var gert 30. september 2019. Verða dráttarvextir því dæmdir af kröfunni frá 30. október 2019.

Að virtum úrslitum málsins og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður á milli aðila falli niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefnda, P-x-x S-x-x M-x-x, er sýkn af kröfu um riftun ráðstöfunar sem fólst í kaupum á 26 gjafakortum frá Landsbankanum hf. 27. desember 2018 samtals að fjárhæð 1.690.000 krónur.

Rift er greiðslum Finnsku búðarinnar ehf., til stefndu sem fram fóru með millifærslu 167.987 króna 12. desember 2018, millifærslu 1.000.000 króna 17. janúar 2019, millifærslu 350.000 króna 22. janúar 2019, millifærslu 185.855 króna 24. janúar 2019 og millifærslu 1.191.698 króna 31. janúar 2019.

Stefnda greiði stefnanda, þrotabúi Finnsku búðarinnar ehf., 2.895.540 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 167.987 krónum frá 12. desember 2018 til 17. janúar 2019, en af 1.167.987 krónum frá þeim degi til 22. janúar 2019, en af 1.517.987 krónum frá þeim degi til 24. janúar 2019, en af 1.703.842 krónum frá þeim degi til 31. janúar 2019, en af 2.895.540 krónum frá þeim degi til 30. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Á-kvk-nf R-kvk-nf