E-1652/2007

Mál þetta höfðaði Þ-kk-nf Ó-kk-nf U-kk-nf, Ártúni 7, Sauðárkróki, með stefnu birtri 27. febrúar 2007 á hendur Litlamúla ehf., Góuholti 8, Ísafirði. Málið var dómtekið 28. ágúst sl.

Stefnandi krefst greiðslu á 315.004 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 af 189.003 krónum frá 15. mars 2006 til 15. apríl sama ár, en af 315.004 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu að viðbættum virðisaukaskatti af málflutningsþóknun. Loks krefst stefnandi þess að viðurkenndur verði sjóveðréttur í Strák SK-126, skipaskrárnúmer 1100, til tryggingar öllum dæmdum kröfum.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi er eigandi Stráks SK-126. Stefnandi gerðist yfirstýrimaður á bátnum 8. febrúar 2006. Hann krefur stefnda um laun frá þeim degi til 15. mars 2006. Aðila greinir á um það hvort stefndi hafi verið vinnuveitandi hans eða annað félag, Kögurfell ehf., sem stofnað var 13. febrúar 2006.

Stefnandi fór til Ísafjarðar og var bátnum fyrst siglt til Ólafsvíkur, en síðan til Ísafjarðar aftur og þaðan til Sauðárkróks. Var A-kk-nf K-kk-nf skipstjóri á þessari leið, en hann situr í varastjórn stefnda, en sonur hans er einn í stjórn. Stefnandi var stýrimaður.

Var báturinn síðan gerður út frá Hofsósi á dragnót. Var stefnandi yfirstýrimaður, faðir hans skipstjóri og bróðir hans, Þ-kk-nf, yfirvélstjóri.

Skrifleg gögn málsins sýna að stefnandi var lögskráður á Strák frá 8. febrúar 2006 til 26. júní sama ár. Kögurfell ehf. var stofnað 14. febrúar 2006. Hluthafar voru stefndi Litlimúli, sem átti 40%, Hamravik ehf., sem átti 40%, og A-kk-nf K-kk-nf, sem átti 20%. Í skýrslu Þ-kk-ef U-kk-ef, bróður stefnanda fyrir dómi, kom fram að hann og bróðir hans ættu félagið Hamravik. A-kk-nf K-kk-nf rekur fyrirtækið Hafrót í Reykjavík, sem annast sölu á fiski innanlands og utan.

Hinn 15. mars 2006 var undirrituð yfirlýsing þar sem sagði að L-kk-nf hefði ásamt fleiri aðilum stofnað Kögurfell ehf. Tilgangurinn væri að félagið tæki við útgerð Stráks. L-kk-nf yrði áfram eigandi bátsins. Loks segir: „... útgerð Stráks SK 126 (1100) er alfarið á ábyrgð Kögurfells ehf. kt. 640206-2330 frá og með 15. mars 2006.“

Undir yfirlýsingu þessa rituðu S-kk-nf G-kk-nf A-kk-nf fyrir hönd Litlamúla og Þ-kk-nf U-kk-nf, bróðir stefnanda, fyrir hönd Kögurfells.

Frekari skjöl sem varða skipti aðila og ráðstöfun skipsins beinlínis hafa ekki verið lögð fram. Stefnandi hefur lagt fram skjöl er sýna að hjá Fiskistofu var stefndi skráður sem útgerðaraðili, raunar allt til 4. apríl. Þá er stefndi ætíð sagður útgerðarmaður í tilkynningum til Fiskistofu um flutning aflamarks. Hefur A-kk-nf K-kk-nf undirritað allar þær yfirlýsingar. Loks hefur hann lagt fram staðfestingu tryggingafélags á slysatryggingu skipverja, en í texta staðfestingarinnar er hún sögð gerð fyrir stefnda Litlamúla. Stefndi hefur fyrir sitt leyti lagt fram reikninga og afreikninga er sýna greiðslur til Kögurfells fyrir afla bátsins, sem seldur var fyrir 15. mars 2006.

Mál þetta var rekið samhliða tveimur öðrum, sem aðrir skipverjar höfðuðu á hendur stefnda. Gáfu allir stefnendur aðilaskýrslur og er litið á þá sem vitni í málum skipsfélaga sinna.

Stefnandi sagði fyrir dómi að A-kk-nf K-kk-nf hefði fengið sig til að vera stýrimaður á Strák. A-kk-nf hafi sagst vera að vinna fyrir frænda sinn, A-kk-þf K-kk-þf. Hann hafi flogið vestur á Ísafjörð og síðan verið á bátnum. Kvaðst hann hafa starfað hjá Litlamúla ehf. Hann kvaðst ekki þekkja neitt til félagsins Kögurfells ehf. Þá kvaðst hann ekki koma að stjórn Hamraviks ehf.

Þ-kk-nf U-kk-nf, bróðir stefnanda, lýsti aðdraganda málsins þannig að A-kk-nf K-kk-nf hefði fengið sig til að fara sem vélstjóri á Strák. Litlimúli hafi átt að gera bátinn út, en A-kk-nf K-kk-nf að sjá um kvótatilfærslur. Hann hafi áður verið á öðrum bát sem A-kk-nf hafi séð um útgerð á. Hann sagði að Kögurfell hefði verið stofnað til að taka við rekstrinum ef á kynni að reyna. Það hafi verið A-kk-nf K-kk-nf sem hafi viljað stofna þetta félag. Það hafi ekki verið neitt ákveðið að félagið tæki við útgerð Stráks. A-kk-nf K-kk-nf hafi sagt sér að félagið gæti orðið rekstraraðili að Sindra ÞH. Hann kvaðst ekki vita af hverju útgerðin var færð á nafn Kögurfells 15. mars. Hann héldi að það hefði verið vegna ósættis milli A-kk-ef K-kk-ef og A-kk-ef K-kk-ef. Hann kvaðst eiga félagið Hamravik ásamt bróður sínum.

B-kk-nf J-kk-nf var matsveinn um borð í Strák. Hann sagði að Þ-kk-nf hefði verið í sambandi við sig og fengið sig með sér á bátinn. Hann kvaðst hafa haldið að fyrst hefðu einhverjir menn að vestan gert bátinn út. Hann kvaðst ekki hafa spáð sérstaklega í það hver gerði bátinn út.

A-kk-nf K-kk-nf er í varastjórn stefnda, en hann kvaðst hafa annast þessi viðskipti. Hann kvað A-kk-þf K-kk-þf hafa haft samband við sig og hafi þeir samið um að stefndi léti bátinn af hendi til útgerðar frá Sauðárkróki. Þeir bræður og faðir þeirra myndu gera bátinn út og stofna um hann hlutafélag, sem L-x-x myndi eiga 40% hlut í. Kæmi sá hlutur í stað leigugreiðslna. Aldrei hafi staðið til að Litlimúli myndi gera skipið út. Hann kvaðst hafa vitað að stefnandi og Þ-kk-nf bróðir hans yrðu á bátnum, en að faðir þeirra yrði skipstjóri. Hann kvaðst ekki hafa vitað um aðra í áhöfninni, enda hafi það ekki komið sér við. Kögurfell ehf. hafi verið stofnað til að gera út bátinn. Seinagangur í kerfinu hafi orðið til þess að ekki var gengið frá samningi fyrr en 15. mars. Hann sagði að Litlimúli hefði ekki fengið greiðslur vegna sölu afla á þessu tímabili.

Undir lok aðilaskýrslu sinnar neitaði A-kk-nf að svara spurningu lögmanns stefnanda um það hvort stefndi hefði sótt um og fengið 44 tonna byggðakvóta sem eyrnamerktur hafi verið Hofsósi, vegna aflareynslu Stráks.

A-kk-nf K-kk-nf gaf skýrslu fyrir dómi. Hann staðfesti að hann hefði haft milligöngu um að koma á samkomulagi. Það hafi átt að stofna félag, Kögurfell ehf., um þessa útgerð. Stefnandi og félagar hans hafi ekki átt að verða launþegar hjá Litlamúla. A-kk-nf kvaðst ekki hafa ráðið stefnanda á bátinn. Hann gat ekki skýrt hvers vegna ekki var gengið frá breytingu á útgerðaraðild fyrr en 15. mars.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi telur sig hafa starfað hjá stefnda fram til 15. mars, er Kögurfell hafi tekið við útgerðinni. Sér hafi hins vegar ekki verið greidd nein laun og því hafi hann leitað til lögmanns sem að lokum höfðaði mál þetta.

Stefnandi bendir á yfirlýsingu stefnda og Kögurfells sem áður er getið, en samkvæmt henni hafi Kögurfell tekið við útgerð skipsins 15. mars. Byggir hann á því að stefndi hafi verið útgerðarmaður skipsins fram til þess tíma og beri ábyrgð á launagreiðslum.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi verið skráður útgerðaraðili Stráks SK hjá Fiskistofu, á umræddu tímabili. Þá geti ekki staðist sú fullyrðing að Kögurfell hafi gert bátinn út frá 8. febrúar, en félagið hafi ekki verið stofnað fyrr en 14. febrúar.

Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 38/1990 skuli tilkynna um breytta útgerðaraðild fiskiskips til Fiskistofu, innan 15 daga frá undirritun samnings þar um. Stefnandi segir að engin tilkynning hafi borist Fiskistofu í febrúar eða mars 2006 um útgerð Kögurfells ehf. á Stráki SK-126. Verði stefndi að bera hallann af því að hafa ekki tilkynnt breytta aðild.

Þá bendir stefnandi á áðurgreind skjöl þar sem stefndi er sagður vera útgerðarmaður.

Stefnandi mótmælir því að hann og Þ-kk-nf H-kk-nf U-kk-nf og B-kk-nf J-kk-nf hafi samið um leigu á bátnum. Þessi staðhæfing komi fram í bréfi frá stefnda, en sé bæði röng og ósönnuð, ekki liggi fyrir skriflegur leigusamningur eða upplýsingar um leigugreiðslur, leigutíma eða annað.

Krafa stefnanda er sundurliðuð í stefnu. Er hún annars vegar fyrir tímabilið 8. til 28. febrúar, hins vegar fyrir 1. til 14. mars. Er ekki ástæða til að tíunda þessa sundurliðun hér, en stefnukröfunni er ekki mótmælt tölulega.

Stefnandi vísar til sjómannalaga nr. 35/1985, einkum 6. gr., 9. gr., 27. gr. og 32. gr. Einnig til kjarasamnings FFSÍ og LÍÚ, einkum gr. 1.04 -1.12 og almennra reglna vinnuréttarins um greiðslu verklauna og 1. gr. laga nr. 55/1980. Þá vísar hann til laga nr. 30/1987 um orlof, nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða og laga nr. 43/1987, um lögskráningu sjómanna. Um sjóveð er vísað til 1. tl. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi kveðst hafa fallist á þá beiðni A-kk-ef K-kk-ef að leigja stefnanda, bróður hans og föður bátinn. Hafi verið gengið frá því að stofna sérstakt félag um útgerðina þar sem hann ætti 40% hlut. Hafi hlutur þessi átt að koma í stað leigugjalds.

Stefndi kveðst hafa gert bátinn haffæran og hafi A-kk-nf K-kk-nf siglt honum til Sauðárkróks ásamt stefnanda og Þ-kk-þgf bróður hans. Þar hafi báturinn verið afhentur nýjum skipstjóra, U-kk-þgf Þ-kk-þgf P-kk-þgf, föður stefnanda. Þá hafi verið gengið frá skjölum um stofnun Kögurfells ehf. Hafi A-kk-þgf K-kk-þgf verið falið að ganga frá stofnun félagsins og tilkynna Fiskistofu um breytta útgerð. Síðar hafi komið í ljós að ganga þyrfti frá leigusamningi og þinglýsa honum til að Fiskistofa breytti aðildinni. Hafi þá verið gengið frá yfirlýsingu þeirri sem áður er getið.

Stefndi fullyrðir að Kögurfell ehf. hafi „haft með höndum útgerðaraðild bátsins” frá 8. febrúar 2006. Stefndi hafi ekki komið nálægt rekstrinum og ekki gefið skipstjóra eða öðrum umboð til að róa á bátnum í sínu nafni.

Stefndi segir að stefnandi hafi aldrei verið starfsmaður sinn. Hann hafi verið skráður á bátinn 8. febrúar einungis til að geta siglt til Sauðárkróks. Þessi flutningur bátsins frá Ísafirði til Sauðárkróks hafi verið liður í því að stefnandi og þeir feðgar tækju við bátnum. Stefndi kveðst ekki hafa ætlað að gera út bátinn eða heimila öðrum útgerð hans í nafni félagsins..

Stefndi segir það hafa verið mistök A-kk-ef K-kk-ef að ekki var strax gengið frá skráningu á breyttri aðild. Þá hafi stefnandi og faðir hans og bróðir gert bátinn út í óleyfi um rúmlega mánaðar skeið. Þeir hafi einnig skrifað undir skjöl um kvótatilfærslur án heimildar frá stefnda. Kveðst stefndi byggja á því að sýkna eigi hann á grundvelli aðildarskorts. Stefnandi hafi verið starfsmaður annars félags.

Stefndi mótmælir þeirri túlkun stefnanda að skráning hjá Fiskistofu sé næg sönnun þess hver hafi gert bátinn út.

Loks bendir stefndi á að allur afli á tímabilinu hafi verið seldur í gegnum Hafrót, fyrirtæki A-kk-ef K-kk-ef og að allar tekjur hafi farið til Kögurfells ehf. og/eða þeirra feðga.

Stefndi vísar til ákvæða sjómannalaganna, laga um stjórn fiskveiða og til almennra reglna samninga- og kröfuréttar.

Forsendur og niðurstaða.

Ekki er um það ágreiningur að stefndi er eigandi Stráks SK. Málflutningur aðila hefur einkum snúist um það hvort stefndi hafi einnig verið útgerðarmaður skipsins á þeim tíma sem hér reynir á, þ.e. frá 8. febrúar til 15. mars 2006. Er almennt litið svo á að skipverjar séu ráðnir í þjónustu útgerðarmanns og því beri honum að greiða þeim laun og alla þá þóknun sem þeir eiga rétt á fyrir störf sín. Í sjórétti sínum frá 1951 segir Ó-kk-nf L-kk-nf að útgerðarmaður skips sé sá aðili, sem ráði ferðum þess, beri kostnaðinn af þeim og njóti arðsins af þeim. Í nýrri ritum bæði íslenskum og erlendum hefur þessi afmörkun ekki breyst.

Samningar stefnda við stefnanda og félaga hans voru að miklu leyti munnlegir. Þeir gengu frá skriflegri yfirlýsingu 15. mars, að því er virðist einkum til að ná að skrá útgerðina réttilega hjá Fiskistofu, án þess að í þeirri yfirlýsingu væri fjallað efnislega um réttindi og skyldur aðila innbyrðis.

Kögurfell ehf. var stofnað 14. febrúar 2006. Bróðir stefnanda, Þ-kk-nf, var kosinn formaður félagsins og jafnframt ráðinn framkvæmdastjóri, en þeir bræður eru hluthafar í Hamravik ehf., sem var einn stofnenda félagsins.

Þeir bræður vildu ekki kannast við það fyrir dómi að Kögurfell hefði verið stofnað til að gera út bátinn. Þó er ekki sjáanlegur annar tilgangur með stofnun þessa félags. Fór enda svo að tilkynnt var til Fiskistofu að félagið gerði bátinn út. Verður að telja sannaða þá fullyrðingu stefnda að Kögurfell hafi verið stofnað beinlínis til þess að gera Strák út frá höfnum við Skagafjörð.

Tilkynningar til opinberra aðila um útgerð skips gefa vísbendingu um það hver gerir í raun skip út, en telst ekki endanleg sönnun þess hver geri út í raun og sé skyldugur til að greiða skipverjum laun. Fram er hins vegar komið að söluandvirði afla skipsins var ekki greitt stefnda heldur Kögurfelli fyrir 15. mars, en óumdeilt er að eftir þann dag sá það félag um útgerðina. Bendir það til þess að Kögurfell hafi notið arðs af ferðum skipsins fyrir 15. mars, eins og tekið er til orða í Sjórétti Ó-kk-ef L-kk-ef.

Kögurfell ehf. var stofnað um sama leyti og stefnandi og félagar hans hófu veiðar og verður að líta svo á að útgerð bátsins hafi verið í nafni Kögurfells ehf. um leið og félagið var stofnað. Er þá ósannað að stefnandi hafi verið ráðinn með skiprúmssamningi í þjónustu stefnda. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi hefur hér gert munnlega samninga um talsverð viðskipti. Hefur heimildum um samninga þessa ekki verið haldið til haga og eru þær að mörgu leyti misvísandi. Er rétt í því ljósi að fella málskostnað niður.

J-kk-nf F-kk-nf héraðdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Litlimúli ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Þ-kk-ef Ó-kk-ef U-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.