S-246/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 13. janúar, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Akureyri, útgefinni 22. september 2009, á hendur X,

„fyrir líkamsárás, með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 17. maí 2009, slegið [A], hnefahögg í andlitið, þar sem þeir voru fyrir utan veitinga- og skemmtistaðinn Kaffi Amor að Ráðhústorgi 9 á Akureyri, með þeim afleiðingum að hann féll meðvitundarlaus í götuna með heilahristing og mar aftan á hnakka og skurð hliðlægt við efri vör vinstramegin sem náði inn í munnhol.

Telst þetta varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. lög nr. 10. gr. laga [svo] nr. 20, 1981.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa: Í málinu gerir [A], bótakröfu á hendur ákærða að fjárhæð kr. 694.434-, með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38, 2001, frá 16. 05. 2009, en síðan dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags.“

Ákærði neitar sök og krefst sýknu. Verjandi hans krefst málsvarnarlauna sem greidd verði úr ríkissjóði. Þá krefst ákærði þess að bótakröfu verði vísað frá dómi að öðru leyti en því að hann samþykkir að greiða A 66.078 króna útlagðan kostnað. Til vara krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfi.

Málavextir

Samkvæmt lögregluskýrslu sem liggur fyrir í málinu voru lögregluþjónar á ferð á lögreglubifreið klukkan 00:54 hinn 17. maí 2009 þegar tilkynning barst frá fjarskiptamiðstöð um að við Kaffi Amor væri maður meðvitundarlaus eftir slagsmál. Segir í skýrslunni að þegar lögregla hafi komið á vettvang hafi maður þar legið á miðri götunni, með skerta meðvitund og blætt úr höfði. Skömmu síðar hafi sjúkraflutningsmenn komið á vettvang. Vegfarandi hafi tjáð lögreglu að þeir sem bæru ábyrgð á ástandi mannsins væru við Ráðhústorg, báðir ljóshærðir, annar í grárri skyrtu hinn hvítri. Lögregla hafi þá tekið eftir tveimur mönnum er þessi lýsing hafi komið heim og saman við. Hafi lögregla farið til mannanna og rætt við þá. Hafi þeir sagzt hafa slegizt við þann er í götunni lá, en hafa „panikkað“ og hlaupið á brott er maðurinn hafi fallið í götuna. Segir í skýrslunni að annar þessara manna hafi verið ákærði og í hvítri skyrtu en hinn B og í grárri. Báðir hafi samþykkt að koma á lögreglustöð til frekari viðræðna.

Segir í skýrslunni að A hafi verið fluttur af vettvangi í sjúkrabifeið á sjúkrahús.

Í málinu liggur fyrir endurrit úr bráðasjúkraskrá Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, dagsett 17. maí 2009. Segir þar að A hafi komið á sjúkrahúsið vegna „meðvitundarmissis í kjölfar slagsmála“. Segir að hann hafi líklega verið meðvitundarlaus í nokkurar mínútur en andað. Hafi hann rankað við sér við komu sjúkraflutningsmanna. Á sjúkrahúsinu kvarti hann yfir verk í hnakka en ekki annars staðar.

Í endurritinu segir að A hafi haft mar aftan á hnakka og séu þar eymsli. Þá sé T-laga skurður hliðlægt við efri vör vinstra megin sem að nái inn í munnhol. Engin eymsli séu yfir tönnum og þær óbrotnar. „Pupillur“ segir endurritið að „svari ljósi direct og indirect“ og augnhreyfingar séu eðlilegar. Um meðferð A segir í endurritinu að saumaður hafi verið skurður við efri vör hans, eftir deyfingu. Tekin hafi verið fjögur spor. Áfram seytli blóð inn í munnhol. Enn beri á svolitlu „antigrad“ minnisleysi en taugaskoðun hafi verið eðlileg og því talið óhætt að senda hann heim.

Annað endurrit bráðasjúkraskrár liggur fyrir í málinu, dagsett 19. maí 2009. Segir þar að A hafi komið endurkomu vegna höfuðhöggsins. Síðan þá hafi „antegrad“ minnisleysi gengið til baka að mestu leyti og muni nú hann allt sem gerzt hafi frá komu sinni á sjúkrahúsið. Hins vegar hafi hann mikinn og stöðugan höfuðverk sem færzt hafi fram frá hnakka og liggi nú „bitemporalt“. Þurfi hann að liggja fyrir og fari hljóð og ljós illa í hann. Hafi hann væga ógleði án uppkasta.

Í málinu liggur fyrir endurkomublað Fjórðungssjúkrahússins, dagsett 20. maí 2009. Segir þar að A hafi komið og gengizt undir „CT af höfði“. Hafi hann nú minni höfuðverk og eigi auðveldara með gang og athafnir. Við rannsókn hafi sézt „contusions blæðing í lobus frontalis hægra megin. Blæðingin [sé] um 1 cm í diameter. Lat. við blæðinguna [sé] 1 cm rönd af oedem.“ Hafi hann því fengið „contusions blæðingu í lobus frontalis hægra megin.“

Verður nú rakin skýrsla og framburður ákærða og vitna fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til.

Ákærði kvaðst hafa verið með félögum sínum, B, C og D, fyrir utan Kaffi Amor umrætt sinn og hefðu þeir verið að skemmta sér. Maður að nafni E hefði komið að B og tekið að þrátta við hann. Þær þrætur hefðu orðið að ýtingum og hefðu þá verið með E félagar hans, A og C. Eitt hefði leitt af öðru og einhver hefði ýtt við ákærða, sem ýtt hefði á móti. Ákærði hefði reynt að stöðva átökin en A hefði þá slegið ákærða hnefahögg á vinstri vanga og skömmu síðar hefði A komið „vaðandi á móti“ ákærða á ný og hefði ákærði þá búizt við meiru af svo góðu. Hefði ákærði ekki talið sig eiga annan kost en að slá hann. Kvaðst ákærði telja að höggið hefði verið þungt.

Ákærði var spurður hvort eitthvað hefði hindrað hann í að flýja undan A og kvaðst hann þá ekki hafa séð þann möguleika í stöðunni. Hefði hann álitið sig í hættu staddan. Þegar A hefði verið kominn í götuna hefði ákærði „panikerað“ og hlaupið í burtu. Hann hefði hins vegar snúið aftur á vettvang og gefið sig fram þegar lögregla hefði verið komin.

Ákærði kvaðst hafa fengið smávægileg eymsli af höggi A en ekki áverka, en höggið hefði ekki verið mjög þungt.

Ákærði kvaðst hafa drukkið eitthvað áfengi um kvöldið en hafa verið lítið drukkinn og muna vel eftir atvikinu. Þá kvað hann A hafa verið „vel í því“.

Vitnið A kvaðst hafa breytt nafni sínu, en hefði áður verið skráð ... . Vitnið kvaðst umrætt kvöld hafa verið í bænum með félögum sínum, C og E og setið að öli fyrir utan Kaffi Amor. Þannig væri mál með vexti að E og B, vinur ákærða, væru ósáttir. Þegar ákærði og félagar hans hefðu komið hefði E risið upp og eflaust ætlað að stríða B á einhvern hátt. Þetta hefði þó fljótt farið „upp í einhverja vitleysu“. Hið næsta sem vitnið myndi frá kvöldinu væri af sjálfu sér í hjólastóli á sjúkrahúsi og hvítar buxur þess allar í blóði.

Vitnið kvaðst telja mjög ólíklegt að það hefði kýlt nokkurn mann, í hæsta lagi að það hefði ýtt. Væri vitnið ekki maður kýlinga.

Vitnið kvaðst hafa fengið gat á munnvik við höggið og blæðingu inn á heila. Vitnið hefði haft samfelldan höfuðverk í tíu daga. Enn fyndi vitnið af og til fyrir dofa í vör. Þá sagði vitnið að sér fyndist sem minni sitt hefði skerzt við þetta. Höfuðverkir væru tíðari nú en áður.

Vitnið kvaðst ekki hafa drukkið mikið áfengi um kvöldið.

Vitnið F kvaðst hafa verið að skemmta sér með félögum sínum umrædda nótt, en þekkja hvorki ákærða og vini hans né vitnið A og félaga þess. Vitnið hefði verið að stíga úr leigubifreið fyrir utan Kaffi Amor þegar það hefði séð tvo pilta rífast við þann þriðja, fyrir utan staðinn. Vitnið og vinir þess hefðu reynt að stilla til friðar en talað fyrir daufum eyrum. A hefði þá komið til liðs við þann sem hefði einn rifizt við hina tvo, og hefði rifrildið borizt út á götu. Vitnið hefði gengið frá stuttan spöl og þá séð mann nokkurn kýla annan sem hefði fallið í götuna. Fjölda fólks hefði þá drifið að og lögregla hefði fljótlega komið á staðinn, en sá sem kýldi hefði hlaupið brott.

Vitninu var kynnt skýrsla sem það hafði gefið hjá lögreglu og staðfesti það hana og kvað rétt eftir sér haft. Kvað það frásögn sína þar rétta og greina það sem vitnið hefði séð.

Vitnið B kvaðst hafa verið að skemmta sér við Kaffi Amor. Þar hefðu orðið deilur í framhaldi af því að E, vinur A, hefði byrjað með einhver læti við vitnið.

Vitnið kvaðst ekki muna hvernig lætin og deilurnar hefðu þróazt, en vitnið hefði verið búið að drekka töluvert áfengi. Vitnið kvaðst ekki hafa séð nokkurn mann slá annan og engan falla í götuna en hefði hins vegar séð mann liggja þar. Vitnið kvað ólíklegt að það sjálft hefði lamið nokkurn mann, það hefði munað slíkt.

Vitnið staðfesti skýrslu sem það hefði gefið hjá lögreglu og kvað þar allt rétt eftir sér haft.

Vitnið C kvaðst hafa verið við Kaffi Amor með þeim ákærða og B. Þar hefðu orðið átök, fyrst milli E og B en svo A og ákærða. Vitnið hefði staðið beint fyrir framan A þegar ákærði hefði kýlt hann. Hefði ákærði stjakað óvart við vitninu til að komast að A. Vitnið hefði hins vegar aldrei séð A kýla ákærða en engin önnur högg hefðu gengið milli manna, einungis litlar hrindingar. Hefði vitnið hrint A lítillega. Vitnið kvaðst engan hafa séð gera ákærða neitt, hvorki slá né hrinda. Þá neitaði vitnið því að A hefði komið ógnandi að ákærða. Ekki væri ástæða til að ætla að ákærði hefði verið í sjálfsvörn er hann hefði slegið A.

Vitnið var spurt um það sem eftir því er haft í lögregluskýrslu, að það hafi séð A slá til ákærða. Vitnið kvað þá frásögn sína hafa verið endursögn frásagnar ákærða en vitnið myndi ekki til þessa nú. Vitnið kvaðst vera vinur ákærða en ekki þekkja A.

Vitnið D kvaðst hafa verið úti á lífinu með félögum sínum, C, B og ákærða, og hafa fengið sér sæti fyrir utan Kaffi Amor. Þangað hefðu komið gangandi þeir C, E og A. Hefðu þá hafizt deilur milli þeirra E og B og kýtingar í framhaldinu. Vitnið og félagar þess hefðu reynt að stilla til friðar en úr því hefði orðið æsingur og allir tekið að ýta og slást. Dyraverðir hefðu ýtt mönnum frá staðnum og einn félagi vitnisins, G að nafni, hefði dregið vitnið frá. Fljótlega hefðu ýfingar hafizt að nýju og þá fjær kaffihúsinu og dregizt yfir götuna. C og E hefðu gengið brottu en A staðið eftir og kallað eitthvað að C. A hefði ýtt í ákærða sem hefði fljótlega slegið hann til baka og hefði A við það fallið í jörðina. Áður hefði A einnig verið búinn að slá ákærða hnefahögg með krepptum hnefa en fleiri hefðu kýlt hver annan, til dæmis A og E. Sjálft hefði vitnið fengið högg í hnakka og ekki laust.

Vitnið taldi að allir hefðu verið í jafnri hættu í átökunum, hver sem er hefði getað verið kýldur niður.

Vitnið Ö læknir kvaðst staðfesta það sem fram komi í bráðasjúkraskrá um skoðun og meðferð A. A hefði komið vakandi á sjúkrahús en ekki vitað um dag og stund og ekki munað eftir atburðum. Vitnið kvaðst ekki muna eftir áfengisáhrifum hans, en þeirra væri ekki getið í gögnum.

Vitnið sagði að tölvusneiðmynd hefði sýnt marblæðingar í framheila A. Væri sjaldgæft að slíkt hlytist af heilahristingi. Við högg aftan á höfuð væri hins vegar vel hugsanlegt að heili kastaðist fram í höfuðkúpuna svo mar kæmi af. Þækti vitninu því líklegra að marið hefði komið af höggið við að falla í götuna en hnefahöggi í andlit og ósennilegt að hann hafi rotazt af hnefahögginu.

Vitnið sagði að skurðurinn sem komið hefði í munnhol sýndi að höggið hefði ekki verið vægur kinnhestur, en kvaðst ekki geta fullyrt um þyngd þess.

Vitnið kvaðst ekki geta metið líkur á að A hefði varanlegar afleiðingar af áverkum sínum enda hefði það ekki gögn til þess. Fólk gæti verið mánuði að jafna sig af heilahristingi, einbeitingarskortur og minnistruflanir gætu staðið lengur, þótt þau væru líkleg til að ganga til baka.

Niðurstaða

Sannað er í málinu, ekki sízt með skýrslu ákærða sjálfs, en einnig framburði vitnanna C og D, að ákærði sló A, nú ..., í götuna aðfaranótt 17. maí 2009. Af framlögðum gögnum frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og framburði vitnisins Ö læknis er sannað að A fékk af þá áverka sem í ákæru greinir, þótt talið verði líklegra að heilahristing og mar hafi hann fengið við fall í götuna en við hnefahöggið sjálft.

Við munnlegan málflutning kvaðst ákæruvaldið vilja bæta heilamari við upptalningu ákæru á áverkum A. Því mótmælti verjandi ákærða. Verður þeirri viðbót ekki komið að við munnlegan málflutning en ákæruvaldið freistaði þess ekki að nýta heimild 1. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008 til útgáfu framhaldsákæru á þeim tíma er slíkt hefði verið unnt að uppfylltum skilyrðum greinarinnar. Verður miðað við áverkalýsingu ákæru.

Af hálfu ákærða var á því byggt að þótt ákærði hefði slegið A niður, þá væri það sér refsilaust sökum neyðarvarnar. A hefði slegið sig og skömmu síðar komið æðandi að sér, og hefði ákærða þá ekki verið annað tiltækara en að slá hann, sjálfum sér til bjargar. Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er það verk manni refsilaust sem honum er nauðsyn á að framkvæma til að verjast ólögmætri árás sem byrjuð er eða vofir yfir, enda sé beitt vörnum sem ekki séu augsýnilega hættulegri en árásin og tjón það sem búast mátti við gefa efni til. Í 2. mgr. sömu greinar er kveðið á um að við vissar aðstæður skuli þeim ekki refsað sem fari út fyrir mörk leyfilegrar neyðarvarnar.

Ljóst er að ryskingar urðu þetta kvöld milli tveggja kunningjahópa og ýtingar og einhver högg gengið milli manna. Vitni hafa ekki greint nákvæmlega frá upptökum ryskinganna en þó virðist sem rifrildi tveggja manna, annarra en þeirra ákærða og A, hafi orðið kveikjan að þeim. Ekki er vitað um neina sérstaka áverka sem af ryskingunum hlutust, aðra en þá sem mál þetta snýst um. Vitnið D bar að A hefði slegið ákærða og taldi vitnið að allir hefðu verið í jafnri hættu í átökunum. Vitnið C, sem kvaðst vera vinur ákærða en þekkja A ekki, kvað ákærða hafa kýlt A, en ekki öfugt. Ekki væri ástæða til að ætla að ákærði hefði þá verið í sjálfsvörn. Þótt ljóst þyki að ryskingar hafi orðið og einhverjar ýtingar og högg gengið manna á milli, þá færir það einstökum þátttakendum í ryskingunum ekki almenna heimild til að slá hina niður svo þeir liggi óvígir eftir. Hefur ekki verið sýnt fram á að ákærði hafi verið í svo bráðri og yfirvofandi hættu, sem hann hefði ekki átt kost að komast undan með öðru móti en slá A niður, svo sem með því að flýja af vettvangi eða á annan hátt, að honum verði metið til refsilausrar neyðarvarnar að hafa slegið A í götuna með þeim afleiðingum sem sannað er að urðu. Er því útilokað annað en að líta svo á að ákærði sé sannur að sök samkvæmt ákæru og hafi unnið sér til refsingar en háttsemi hans er í ákæru rétt færð til refsiheimildar.

Ekki verður fram hjá því horft að hnefahögg í andlit er alvörumál og ljóst er að höggið var að minnsta kosti nógu þungt til að A fékk skurð í munnhol. Sjálfur taldi ákærði höggið hafa verið þungt. En þótt aðdragandi þess að ákærði sló A niður verði ekki metinn svo að ákvæði 12. gr. almennra hegningarlaga leysi hann sjálfkrafa undan refsingu, þá er eitt og annað í málinu sem virða ber honum í hag. Ákærði hljóp reyndar á brott strax eftir atvikið en þegar er lögregla hafði tal af honum, skammt frá vettvangi, gekkst hann þegar við því að hafa slegið A niður og hefur aldrei reynt að draga dul á það. Þá verður litið svo á að árás ákærða á A hafi verið framin í ryskingum sem þeir báðir tóku þátt í, án þess að hafa sjálfir átt upptök að þeim svo vitað sé. Ákærði hefur, þrátt fyrir kröfu um sýknu og frávísun bótakröfu að mestu boðizt til að greiða A útlagðan kostnað hans og verður það virt honum í hag. Ákærði er ungur að árum, hann var aðeins átján ára gamall er hann framdi brot sitt og hafði ekki sakaferil. Allt þetta verður virt ákærða í hag. Þegar á allt þetta er horft telur dómurinn rétt að nýta heimild a liðar 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga og fresta ákvörðun refsingar ákærða og falli hún niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð.

Ákærði hefur með atlögu sinni, þótt í ryskingum hafi verið, gerzt sekur um ólögmæta meingerð gagnvart A. Ber hann ábyrgð á henni. Ekki verða hins vegar dæmdar bætur fyrir aðra áverka og afleiðingar en greinir í ákæru. Í málinu liggur bótakrafa A svo sem áður greinir. Sundurliðast hún svo að krafizt er þjáningabóta í þrjátíu daga, alls 42.630 króna, miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga 500.000 króna, lögfræðikostnaðar og virðisaukaskatts alls 85.726 króna og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar alls 66.078 króna. Þá var áskilinn réttur til að greina frá frekari útlögðum kostnaði og við aðalmeðferð málsins lagði lögmaður A fram gögn um 30.980 króna ferðakostnað lögmannsins vegna aðalmeðferðarinnar. Samkvæmt gögnum málsins fékk A heilahristing og hafði verulegan höfuðverk, sem þó fór minnkandi nokkurum dögum eftir árásina. Hann fékk einnig skurð í munnvik. Þykir þetta færa stoðir undir kröfu um þjáningabætur. Samkvæmt endurkomublaði slysadeildar Fjórðungssjúkrahússins segir að A hafi komið endurkomu hinn 20. maí og segir þar að A líði nú mun betur, hafi hann minni höfuðverk og eigi „auðvelt með að ganga um og athafna sig“. Á endurkomublaðinu er gerð sú meðferðaráætlun að A komi eftir viku í nýja höfuðrannsókn en ekki liggja fyrir gögn um þá rannsókn í málinu og ekki læknisfræðileg gögn nýrri en frá 20. maí. Þykja því ekki hafa verið færðar sönnur á að A eigi rétt á þjáningabótum eftir það tímamark. Verður fallizt á kröfu A um þjáningabætur til og með 20. maí en kröfu um frekari þjáningabætur vísað frá dómi. Ákærði verður dæmdur til að greiða A miskabætur sem í ljósi málsatvika ákveðast 200.000 krónur. Þá hefur ákærði fallizt á fyrir sitt leyti að greiða A 66.078 krónur vegna útlagðs kostnaðar hans. Loks verður fallizt á kröfu A um greiðslu 85.726 króna lögmannskostnaðar og bætist við hann 30.980 króna ferðakostnaður lögmanns A. Verður ákærði dæmdur til að greiða A 271.762 krónur auk 116.706 króna málskostnaðar. Gögn málsins bera ekki með sér hvenær ákærða var birt bótakrafa A, en hennar er getið í ákæru og var fyrirkall birt hinn 27. október 2009.

Ákærði verður dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur, og hefur þá verið litið til reglna um virðisaukaskatt. Ekki liggja fyrir gögn um annan sakarkostnað. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008.

Af hálfu ákæruvaldsins fór með málið E-kk-nf Þ-kk-nf fulltrúi lögreglustjóra.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Ákvörðun um refsingu ákærða, X, er frestað og niður skal hún falla að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði A 271.762 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. maí 2009 til 27. nóvember 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði ákærði A 116.706 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.