E-5892/2007

Mál þetta var höfðað 6. september 2007 og dómtekið 3. apríl sl.

Stefnandi er R-kvk-nf D-kvk-nf S-kvk-nf, Prestastíg 3, Reykjavík.

Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Aðalstræti 6, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að

stefnda verði gert að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 1.526.905 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga af 573.000 krónum frá 19. ágúst 2004 til 19. nóvember sama ár og af 1.526.905 krónum frá þeim degi til 5. október 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu og málskostnaðar. Til vara krefst stefndi lækkunar á stefnufjárhæð og að málskostnaður verði látinn niður falla. Verði bætur að einhverju leyti tildæmdar krefst hann þess að þær beri 4,5% ársvexti frá 19. ágúst 2004 til 6. september 2007 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Upphaflega var málið einnig höfðað gegn Á-kk-þgf Ó-kk-þgf F-kk-þgf, Flétturima 24, Reykjavík, en fellt niður á hendur honum 23. nóvember sl. Þá var krafan upphaflega að fjárhæð 2.439.674 krónur, en hún var lækkuð við aðalmeðferð málsins. Var lækkunin skýrð svo að stefndi hefði greitt þjáningabætur og bætur vegna varanlegs miska ásamt vöxtum. Þá væri krafa vegna varanlegrar örorku lækkuð. Krafan sem eftir stendur er krafa um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku.

Málavextir

Stefnandi var farþegi í bifreiðinni RT-463 er hún lenti í árekstri við bifreiðina ZV-437 þann 19. ágúst 2004. Við slysið tognaði stefnandi í hálsi og öxl og hefur stefnandi eftir það verið með verki út í vinstra axlarsvæði. Óumdeilt er að stefndi er skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna slyssins

Í læknisvottorði G-kk-ef J-kk-ef er því lýst að stefnandi hafi átt við stoðkerfisvandamál að stríða frá barnsaldri og farið í aðgerðir á hnjám og ökklum vegna þess. Stefnandi varð óvinnufær árið 1996 og hefur fengið greiddar örorkubætur frá 1998 að því er segir í áliti örorkunefndar.

Læknarnir A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf og S-kk-nf G-kk-nf mátu afleiðingar bifreiðaslyssins á heilsu stefnanda en matsgerð þeirra er dagsett 15. febrúar 2006. Í niðurstöðu hennar segir að stefnandi hafi við slysið tognað í hálsi, ofanverðum brjósthrygg og öxl. Stefnandi lýsi verkjum, stirðleika og höfuðverk en við skoðun finnist eymsli og sjáist að hreyfiferlar í hálsi séu skertir. Matsmenn töldu stefnanda ekki hafa orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni. Var það byggt á frásögn stefnanda og því að stefnandi var ekki í launuðu starfi. Heilsufar stefnanda var talið hafa orðið stöðugt þremur mánuðum eftir slys. Varanlegur miski var metinn 15%, með vísan til þess að færni var skert og að tjónið truflaði athafnir daglegs lífs. Um varanlega örorku segir orðrétt: „Við mat á varanlegri örorku er litið til þess að R-kvk-nf D-kvk-nf hefur verið örorkulífeyrisþegi og utan almenns vinnumarkaðar síðastliðin átta ár. Engin áform voru um að hún færi út á almennan vinnumarkað. Hins vegar er til þess að líta að hún er einstæð móðir með þrjú börn á skólaaldri og hefur rekið heimilið án utanaðkomandi hjálpar. Eftir slysið hefur hún í auknum mæli þurft að reiða sig á aðstoð dóttur sinnar og þau húsverk sem hún vinnur sjálf taka mun lengri tíma en áður. Í ljósi þessa telja matsmenn að geta hennar til heimilisstarfa sé varanlega skert vegna afleiðinga slyssins og sé sú örorka hæfilega metin 5%.“

Stefnandi var ósátt við niðurstöðu matsgerðarinnar, einkum metna varanlega örorku, þar sem hún taldi afleiðingar slyssins hafa haft mun meiri afleiðingar í för með sér. Leitaði hún því álits örorkunefndar á afleiðingum slyssins. Niðurstaða nefndarinnar frá 29. ágúst 2006, var sú að stöðugleikatímapunktur væri þremur mánuðum eftir slysið og teldist stefnandi hafa verið veik án þess að vera rúmliggjandi fram að því. Varanlegur miski stefnanda var metin 12%. Um tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku sagði: „Tjónþoli var 36 ára á slysdegi og vann þá ekki störf sem gáfu henni atvinnutekjur. Tjónþoli hefur frá árinu 1998 verið metin til 75% örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins. Tjónþoli hefur ekki aflað sér menntunar sem veita henni atvinnuréttindi en fram til 1998 starfaði tjónþoli við verksmiðju- og fiskvinnslustörf. Samkvæmt skattframtölum tjónþola svo og af frásögn hennar sjálfrar virðist ljóst vera að hún hefur ekki unnið fyrir atvinnutekjum eftir að hún var fyrst metin til 75% örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins. Það leiðir til þess að tjónþoli verður ekki metin til varanlegrar- né tímabundinnar örorku vegna afleiðinga slyssins. Þannig telur örorkunefnd að afleiðingar slyssins hafi ekki dregið úr möguleikum tjónþola til að afla sér atvinnutekna í framtíðinni. Samkvæmt því er varanleg örorka tjónþola vegna afleiðinga umferðarslyssins þann 19.08.2004 0% -núll af hundraði.“

Af hálfu stefnanda var upphaflega krafist þjáningabóta, bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku úr hendi stefnda, en bréf þess efnis var sent stefnda 5. september 2006. Hinn 4. október 2006 féllst stefndi á að greiða þjáningabætur og bætur fyrir varanlegan miska en hafnaði að greiða bætur fyrir varanlega örorku með vísan til matsgerðar örorkunefndar. Vegna afstöðu stefnda höfðaði stefnandi mál þetta.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður málið vera höfðað til heimtu skaðabóta samkvæmt ákvæðum 2. til 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, vegna líkamstjóns sem hún hlaut í umferðarslysinu 19. ágúst 2004. Deili aðilar um rétt stefnanda til skaðabóta vegna tímabundins atvinnutjóns, samkvæmt 2. gr. laga nr. 50/1993 og skaðabóta vegna varanlegrar örorku, samkvæmt 5. gr., sbr. 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993 komi fram, að leggja beri verðmæti vinnu við heimilisstörf að jöfnu við launatekjur. Þessi orð hafi verið skýrð sem svo að bæta eigi tímabundin forföll þess sem nýtir starfsgetu sína einvörðungu eða hluta á heimili sínu með sama hætti og hann hefði launatekjur en sú túlkun hafi verið staðfest af Hæstarétti.

Sú niðurstaða matsmanna og örorkunefndar að stefnandi hafi ekki orðið fyrir atvinnutjóni þar sem hún hafi ekki verið í launuðu starfi og eigi því ekki rétt á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón sé röng. Hún sé í andstöðu við 3. mgr. 1. gr. og 2. gr. laga nr. 50/1993 og fordæmi Hæstaréttar. Réttur stefnanda til bóta vegna tímabundins atvinnutjóns samkvæmt 2. gr., sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993, sé ótvíræður og krefjist stefnandi greiðslu þeirra.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1993 skuli bætur fyrir atvinnutjón ákveðnar fyrir tímann frá því að tjón varð þar til þjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans sé orðið stöðugt. Heilsufar stefnanda vegna slyssins 19. ágúst 2004 teljist hafa verið orðið stöðugt 19. nóvember sama ár. Sé því gerð krafa um greiðslu bóta vegna tímabundins atvinnutjóns í þrjá mánuði, frá slysdegi til 19. nóvember 2004.

Í skaðabótalögum sé ekki að finna viðmið sem leggja beri til grundvallar við ákvörðun bóta vegna vinnu við heimilisstörf en af dómum Hæstaréttar megi sjá við hvað eigi að miða. Þar hafi verið talið að krafa sem samsvarar launatekjum verkamanna sé ekki úr hófi. Stefnandi miði því kröfugerð sína vegna þessa bótaliðar við meðaltekjur ófaglærðra verkakvenna á árinu 2004 en samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands hafi meðaltekjur þeirra á árinu 2004 verið 191.000 krónur. Krafa stefnanda um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns nemi því 573.000 krónum (191.000 * 3).

Stefnandi kveðst byggja á því að henni beri réttur til greiðslu skaðabóta samkvæmt 5. gr. sbr. 8. gr. laga nr. 50/1993, vegna varanlegs líkamstjóns er hún hlaut í umræddu umferðarslysi.

Af lögunum og lögskýringargögnum með þeim verði ráðið að allir sem hafi engar eða óverulegar vinnutekjur og hljóti varanlegt líkamstjón, skuli fá bætur fyrir varanlega örorku. Í framangreindum matsgerðum sé staðfest að stefnandi hafi hlotið varanlega skerðingu á getu til að sinna heimilisstörfum. Einnig bendir stefnandi á það að ekki sé loku fyrir það skotið að líkamstjón hennar í umræddu slysi hafi skert getu hennar til að afla sér atvinnutekna, enda hafi hún haft hug á að hefja störf á ný á vinnumarkaði, að minnsta kosti þegar börnin hennar væru vaxin úr grasi.

Óumdeilt sé, bæði samkvæmt lögum nr. 50/1993 og dómafordæmum Hæstaréttar, að bæta beri heimavinnandi húsmæðrum sem engar atvinnutekjur hafi haft, örorku til heimilisstarfa á grundvelli 5. gr., sbr. 8. gr. Stefnandi sé heimavinnandi húsmóðir, einstæð móðir með þrjú börn, og hafi hlotið örorku til heimilisstarfa í umræddu slysi. Af þeim sökum beri henni að fá greiddar bætur fyrir varanlega örorku.

Af skaðabótalögum eða lögskýringargögnum með lögunum verði ekki ráðið, að svokallaðir öryrkjar, það er þeir sem metnir hafi verið til 75% örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins, skuli einir tjónþola vera undanskildir bótum samkvæmt 5. gr. laga nr. 50/1993, vegna líkamstjóns er þeir hljóti. Ef undanskilja ætti einn hóp tekjulausra rétti til bóta samkvæmt 5. gr., sbr. 8. gr. laga nr. 50/1993, svo sem örorkunefnd og stefndi vilji gera, hefði þurft að kveða á um slíkt með ótvíræðum hætti í lögunum sjálfum. Slík regla komi hvorki fram þar né lögskýringargögnum laganna.

Jafnvel þó svo leiða mætti þá reglu af skaðabótalögum að undanskilja ætti einn hóp tekjulausra bótarétti samkvæmt 5. gr. laga nr. 50/1993, væri slík mismunun ómálefnaleg, með vísan til jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995. Fæli það í sér ótvírætt brot gegn jafnræðisreglunni, ef skýra ætti ákvæði skaðabótalaga um greiðslu bóta fyrir varanlega örorku með þeim hætti að heimavinnandi húsmæður, sem jafnframt séu svokallaðir öryrkjar, skyldu ekki fá bætta varanlega örorku til heimilisstarfa. Aðrir hópar tekjulausra, svo sem heimavinnandi húsmæður sem ekki séu öryrkjar, fái greiddar fullar bætur fyrir örorku þeirra til heimilisstarfa.

Stefnandi byggir einnig á því, að ekki sé hægt að slá því föstu, svo sem örorkunefnd virðist gera, að stefnandi muni ekki í komandi framtíð fara á vinnumarkaðinn á ný. Horfa verði til þess í þessu sambandi, að stefnandi sé aðeins fertug að aldri, og hafi ein haft þrjú börn á framfæri sínu, en þau séu 16 ára, 12 ára og 9 ára. Stefnandi hafi alls ekki útilokað að fara aftur á vinnumarkaðinn, þegar börnin hennar þurfi minni ummönnun og eftirlit. Það að hún hafi verið metin 75% öryrki hjá Tryggingastofnun ríkisins, útiloki að sjálfsögðu ekki frekari atvinnuþátttöku hennar í ókominni framtíð. Vissulega verði að ætla að hún sé ekki fær vegna fótameinanna til þess að sinna erfiðisvinnu til langs tíma, en margskonar önnur og léttari störf komi að sjálfsögðu til greina.

Stefnandi vísar til frumvarps með lögum nr. 37/1999, um breytingu á skaðabótalögum nr. 50/1993, þar sem segi í athugasemdum við 7. gr. laganna, 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993: „Hugsanlegt er að örorka til heimilisstarfa geti orðið afleiðing slyss, þótt hún yrði ekki talin þess eðlis að af henni leiði skerta eða jafnskerta möguleika til tekjuöflunar utan heimilis. Sem dæmi má nefna hreyfihömlun af tilteknu tagi. Við þær aðstæður yrði að meta viðkomandi einstaklingi fjárhagslega örorku vegna minnkaðrar getu til heimilisstarfa. Hún yrði þá bætt á grundvelli lágmarkstekjuviðmiðunar 7. gr. laganna, sbr. 3. mgr. 1. gr. laganna.“ Stefnandi telur að ummælin í greinargerð taki af öll tvímæli um að bæta beri varanlega örorku stefnanda til heimilisstarfa, jafnvel þótt litið yrði svo á að hún hefði ekki orðið fyrir skerðingu á öflun tekna utan heimilis.

Með vísan til þess sem að framan greini, meðal annars þess að staðfest hafi verið með matsgerðum að stefnandi hafi hlotið varanlegt líkamstjón í umræddu umferðarslysi og að geta hennar til að sinna heimilisstörfum sé nokkuð skertari en áður vegna afleiðinga slyssins, verði að telja einsýnt að henni beri réttur til greiðslu skaðabóta fyrir varanlega örorku vegna afleiðinga umferðarslyssins 19. ágúst 2004.

Stefnandi sundurliðar kröfugerð sína þannig að hún krefst 953.905 króna vegna varanlegrar örorku og 573.000 króna fyrir tímabundið atvinnutjón, samtals 1.526.905 króna, ásamt vöxtum.

Stefnandi reisir kröfu sína á umferðarlögum nr. 50/1987, einkum XIII. kafla, og vísar einnig til almennra ólögfestra reglna íslensks skaðabótaréttar og ákvæða laga nr. 50/1993 með síðari breytingum. Þá byggir stefnandi á 65. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995. Um vexti er vísað til laga nr. 50/1993 og III. kafla laga nr. 38/2001. Til stuðnings málskostnaðarkröfu er vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr., og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að þegar bætur fyrir þjáningar og varanlegan miska voru greiddar 24. október 2007 hafi stefnandi fengið tjón sitt bætt að fullu.

Stefndi krefst sýknu af kröfu um bætur fyrir varanlega örorku. Stefndi byggir á að samkvæmt matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og S-kk-ef G-kk-ef og áliti örorkunefndar sé engum vafa undirorpið að stefnandi hafi verið með öllu óvinnufær til starfa utan heimilis er hún slasaðist 19. ágúst 2004. Þá felist í niðurstöðum beggja matsgerðanna að ekki sé breytinga að vænta til frambúðar í þeim efnum.

Í 2. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993 sé mælt fyrir um þá meginreglu laganna að skerðing á getu til að afla vinnutekna sé skilyrði þess að tjónþoli eigi rétt á bótum fyrir varanlega örorku. Nánari fyrirmæli um hvernig örorkan skuli metin sé að finna í 2. og 3. mgr. 5. gr., en sú grein lúti fyrst og fremst að þeim sem í reynd afli vinnutekna. Hins vegar eigi 8. gr. laganna, sbr. 7. gr. laga nr. 37/1999, við um þá tjónþola sem að verulegu leyti nýti vinnugetu sína þannig að þeir hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur, en örorkubætur skuli í slíkum tilvikum einnig ákvarðaðar á grundvelli örorkustigs skv. 5. gr. Af skýru orðalagi ákvæðisins sé augljóst að þeir tjónþolar, sem undir það falli, skuli hafa vinnugetu sem skerðist vegna líkamstjóns svo þeir geti átt rétt til bóta fyrir varanlega örorku. Að öðrum kosti eigi tjónþoli ekki rétt á slíkum bótum.

Stefndi vitnar til athugasemda með frumvarpi til laga nr. 37/1999 um breytingu á skaðabótalögum, sem varða 8. gr. laga nr. 50/1993: ,,Ljóst er að sum þeirra hliðsjónaratriða, sem nefnd eru, svo sem tekjur fyrir og eftir slys, geta ekki átt við um flesta þá sem 8. gr. tekur til. Þrátt fyrir það er lagt til að fram fari fjárhagslegt örorkumat gagnvart þeim einstaklingum, með mismun á atvinnutækifærum fyrir og eftir slys sem mælikvarða og líklegum áhrifum á atvinnutekjur. Við mat á atvinnutækifærum fyrir og eftir slys yrði m.a. að líta til starfshæfni og starfa viðkomandi tjónþola fyrr á ævinni, menntunar hans og starfsréttinda með það fyrir augum að ákvarða að hvaða marki þessir möguleikar hafi raskast ... í tilviki heimavinnandi einstaklings yrði almennt að meta skert hæfi til tekjuöflunar utan heimilis samkvæmt þeim viðmiðunum sem að framan greinir. Hugsanlegt er að örorka til heimilisstarfa geti orðið afleiðing slyss, þótt hún yrði ekki talin þess eðlis að af henni leiði skerta eða jafnskerta möguleika til tekjuöflunar utan heimilis. Sem dæmi má nefna hreyfihömlun af tilteknu tagi. Við þær aðstæður yrði að meta viðkomandi einstaklingi fjárhagslega örorku vegna minnkaðrar getu til heimilisstarfa. Hún yrði þá bætt á grundvelli lágmarkstekjuviðmiðunar 7. gr. laganna, sbr. og 3. mgr. 1. gr. laganna.” Stefnandi telur það vera ljóst af texta þessum að það mat, sem framkvæma skuli vegna tjónþola sem 8. gr. taki til, skuli vera fjárhagslegt mat þar sem metin sé skerðing á atvinnutækifærum og líkleg áhrif líkamstjóns á atvinnutekjur tjónþolans. Hið sama gildi um tjónþola sem sinni heimilisstörfum. Í þeim tilvikum skuli einnig metin skerðing á getu til tekjuöflunar utan heimilis. Ef líkamsástand tjónþola var með þeim hætti fyrir slys að hann hafði enga getu til að afla tekna utan heimilis, sé ekki um að ræða að líkamstjón af völdum slyss geti haft í för með sér skerðingu á slíkri getu.

Af ákvæðum skaðabótalaga verði með engu móti dregin sú ályktun að tjónþoli, sem misst hafði hæfi sitt til að afla tekna utan heimilis áður en slys bar að höndum, eigi rétt til bóta fyrir varanlega örorku. Þar sem ekki sé um neitt fjárhagslegt tjón að ræða stríði það gegn réttum rökum að tjónþoli geti átt tilkall til bóta fyrir varanlega örorku. Ekki verði heldur leitt af ákvæði 3. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993 að tjónþoli geti við aðstæður, eins og hér um ræðir, átt rétt á bótum fyrir varanlega örorku. Það ákvæði eigi einvörðungu við um ákvörðun sjálfrar bótafjárhæðarinnar, annars vegar þegar laun séu metin í tengslum við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón, sbr. 2. gr. laganna, og hins vegar við mat á árslaunum þegar fjárhæð bóta fyrir varanlega örorku séu ákveðin, sbr. 2. mgr. 7. gr. og 8. gr.

Fyrir slysið 19. ágúst 2004 hafi stefnandi enga starfsgetu haft til vinnu utan heimilis. Af því leiði samkvæmt framangreindu að mat þeirra A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og S-kk-ef G-kk-ef á varanlegri örorku vegna heimilisstarfa hafi ekki lagastoð og geti því ekki verið grundvöllur kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku. Hún hafi heldur ekki orðið fyrir fjártjóni vegna þeirrar örorku, sem þannig hafi verið metin og af þeim sökum sé ekki um það að ræða að hún hafi ekki fengið tjón sitt bætt að þessu leyti. Því verði ekki hjá því komist að sýkna tryggingafélagið af kröfum um bætur fyrir varanlega örorku.

Stefndi mótmælir þeim rökum stefnanda að það fari í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrár eigi hún ekki rétt á bótum fyrir varanlega örorku. Reglur skaðabótalaga um bætur fyrir varanlega örorku miði að því að þeir sem verði fyrir raunverulegu fjártjóni vegna skertrar getu til að afla vinnutekna af völdum líkamstjóns skuli fá tjón sitt bætt. Reglurnar séu almennar og nái með sama hætti til allra þjóðfélagsþegna sem eins sé ástatt um. Þótt stefnandi hafi verið í þeirri stöðu, er hún slasaðist, að búa við svo skerta starfsorku að hún gat ekki aflað vinnutekna til frambúðar, þá leiði bótareglurnar ekki til mismununar sem brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.

Í þeim ummælum sem stefnandi vísi til í greinargerð og þeim skýringartexta, sem þau eru hluti af, sé grundvallaratriði að um sé að ræða almennt mat á skertu hæfi til að afla tekna utan heimilis. Af téðum ummælum verði alls ekki leidd sú regla að skert hæfi til að gegna heimilisstörfum skuli metið til varanlegrar örorku jafnvel þótt engin starfsgeta til vinnu utan heimilis hafi verið fyrir hendi, þegar slysið varð.

Stefndi mótmælir kröfu um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns. Samkvæmt báðum þeim matsgerðum sem liggi fyrir í málinu sé komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni. Þessi niðurstaða byggi fyrst og síðast á því að á slysdegi hafi stefnandi ekki aflað vinnutekna utan heimilis, þar sem hún hafi ekki haft getu til slíkra starfa. Slík niðurstaða fari ekki í bága við ákvæði 3. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga skuli ákveða bætur fyrir tímabundið atvinnutjón fyrir tímann frá því að tjón varð þangað til tjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Þótt heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt þremur mánuðum eftir slysið séu engin gögn um það í málinu að hún hafi verið ófær til vinnu þann tíma. Sé það því ósannað að stefnandi hafi verið óvinnufær þann tíma sem hún geri kröfu um. Beri því að hafna kröfum stefnanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón.

Stefndi krafðist til vara að bætur fyrir varanlega örorku verði lækkaðar, en stefnandi lækkaði þann hluta kröfu sinnar svo sem fyrr greinir.

Stefndi krefst til vara að bætur vegna tímabundins atvinnutjóns verði lækkaðar. Engin gögn liggi fyrir um það að miða skuli við 191.000 króna mánaðarlaun við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón stefnanda. Jafnframt beri að ákveða bæturnar fyrir skemmri tíma en þrjá mánuði. Þá verði ekki horft framhjá því að starfsorka stefnanda var verulega skert fyrir slysið. Þátttaka hennar í heimilisstörfum hafi því ekki verið nema að hluta miðað við þátttöku manneskju með fulla starfsorku. Til þess beri að líta fari svo að stefnanda verði ákvarðaðar bætur fyrir tímabundið atvinnutjón.

Stefndi krefst enn fremur lækkunar með þeim rökum að lagagrundvöllur fyrir bótakröfu stefnanda að því er varði vexti, sé afar óljós og verði ekki fundinn staður í beinum fyrirmælum skaðabótalaga, öðrum ákvæðum laga eða dómvenju. Málefnalegar ástæður búi að baki því að ágreiningur þessi sé lagður fyrir dómstóla. Ef ástæða þyki til að taka kröfu stefnanda til greina sé rétt að hún beri ekki dráttarvexti fyrr en í fyrsta lagi frá endanlegum dómsuppsögudegi í málinu. Með vísan til síðari málsliðar 9. gr. laga nr. 38/2001 sé þess krafist að tildæmdar bætur beri dráttarvexti fyrst frá þeim degi að telja. Með vísan til 4. mgr. 5. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, krefst stefndi þess til þrautavara að dráttarvextir reiknist frá þeim degi er mál þetta var höfðað eða 6. september 2007, en þann dag hafi stefna verið árituð af lögmanni fyrir hönd stefndu.

Stefndi reisir málskostnaðarkröfu á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Óumdeilt er að stefndi er skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns er stefnandi varð fyrir er stefnandi lenti í umferðarslysi þann 19. ágúst 2004. Stefndi hefur þegar greitt stefnanda þjáninga- og miskabætur vegna slyssins. Ágreiningur lýtur að því hvort stefndi skuli greiða stefnanda bætur fyrir varanlega örorku og tímabundið atvinnutjón.

Með dómum Hæstaréttar Íslands frá 13. mars 2008 í málunum nr. 442/2007 og nr. 443/2007 var fjallað um bætur vegna varanlegrar örorku tveggja einstaklinga sem eins var ástatt fyrir og voru öryrkjar og óvinnufærir þegar slys varð. Í báðum tilvikum var þess krafist að tjón vegna varanlegrar örorku yrði bætt, sbr. 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að ákvæði þetta fæli ekki í sér heimild fyrir sjálfstæðum mælikvarða fyrir skerta getu til heimilisstarfa óháð því hvernig færi um getu til starfa utan heimilis. Ákvæðið gæti ekki veitt rétt til skaðabóta í tilviki þar sem geta til starfa utan heimilis hafi engin verið þegar tjónsatburður varð, heldur fæli það eingöngu í sér fyrirmæli um grundvöll til að áætla tekjutap þegar því væri að skipta. Voru stefndu sýknuð af kröfum áfrýjenda.

Í máli þessu hagar eins til og í framangreindum málum að því leyti að stefnandi var öryrki og óvinnufær þegar slys það varð er hún reisir kröfur sínar á. Í ljósi niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í framangreindum málum ævar í málflutningi í málinu um þá málsástæðu fjallað varðandi kröfu um bætur fyrir varanlega örorku hvort það að undanskilja einn hóp tekjulausra bótarétti samkvæmt 5. gr. laga nr. 50/1993 væri slík ómálefnaleg mismunun að fæli í sér brot gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, nr. 33/1944, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995. Að auki var málið flutt á þeim grundvelli hvort stefnandi ætti rétt til bóta fyrir tímabundið atvinnutjón, en slík krafa var ekki uppi í þeim málum sem dæmd voru í Hæstarétti 13. mars 2008.

Samkvæmt 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar skuli allir vera jafnir fyrir lögunum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis eða stöðu að öðru leyti. Er kjarni ákvæðisins fólginn í þeirri yfirlýsingu að allir skuli jafnir fyrir lögunum og njóta mannréttinda. Telst það ganga gegn ákvæðinu að veita tilteknum hópi sérstök réttindi. Sama á við ef öllum, nema afmörkuðum hópi, eru veitt sérstök réttindi eða vernd. Að því er varðar málsástæðu stefnanda byggða á jafnræðisreglu stjórnarskrár er það grundvallarskilyrði fyrir því að brotið sé gegn ákvæði þessu að einstaklingum, sem eins er ástatt um, sé mismunað. Hér hagar svo til að eins fer með mál allra þeirra sem eru í sömu stöðu og stefnandi að því leyti að vera öryrkjar og óvinnufærir þegar slys verður. Er jafnræðisregla stjórnarskrár ekki brotin með því að aðrir einstaklingar, sem ekki njóta tekna en eru vinnufærir, geta átt rétt til bóta fyrir varanlega örorku. Er verulegur munur á stöðu þessara tveggja hópa einstaklinga. Af þeim sökum, og þar sem stefnandi hefur ekki hnekkt því sem fyrir liggur í málinu um að stefnandi teljist óvinnufær til framtíðar, verður talið að stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að brot gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár felist í því að stefnandi fái ekki dæmdar bætur fyrir varanlega örorku.

Samkvæmt þeim matsgerðum er fyrir liggja í málinu er komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni, en á slysdegi aflaði stefnandi ekki tekna utan heimilis þar sem hún hafði þá ekki getu til slíkra starfa. Þegar hefur verið slegið föstu að öryrkjar, sem eru óvinnufærir á slysdegi, eigi ekki rétt til bóta fyrir varanlega örorku þar sem enginn sjálfstæður mælikvarði sé fyrir bætur fyrir skerta getu til heimilisstarfa. Slíkur mælikvarði er ekki heldur fyrir hendi þegar um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón er að ræða, en stefnandi var óvinnufær á slysdegi. Hefur stefnanda ekki tekist sönnun þess að hún hafi orðið fyrir tímabundnu atvinnutjóni. Samkvæmt þessu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Um gjafsóknarkostnað stefnanda fer samkvæmt því sem nánar greinir í dómsorði.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómslögmaður, en af hálfu stefnda V-kk-nf P-kk-nf hæstaréttarlögmaður.

S-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, R-kvk-ef D-kvk-ef S-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 360.000 krónur.

S-kk-nf S-kk-nf