E-7713/2005

Mál þetta, sem dómtekið var 23. maí 2006, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Gullhömrum ehf., kt. 000000-0000, Þjóðhildarstíg 2-6, Reykjavík, gegn Reykjavíkurborg, kt. 000000-0000, Ráðhúsinu, Reykjavík, með stefnu sem birt var 7. desember 2005.

Dómkröfur stefnanda eru „að viðurkennt verði með dómi, að stefnda beri að bæta stefnanda tjón, sem hann hefur orðið fyrir og er áframhaldandi að verða fyrir, vegna handvammar og vanrækslu stefnda við úthlutun til stefnanda á lóðinni Þjóðhildarstíg 2-6, Reykjavík til að reisa þar veitingahús og einnig vegna handvammar og vanrækslu stefnda við útgáfu byggingarleyfis fyrir sérhannað veitingahús á lóðinni, en hvorttveggja var bundið áskilnaði stefnanda um, að veitingarekstur þar nyti fullra réttinda, en andstætt málsmeðferðarreglum, sem stefndi hafði sjálfur sett, og nánar er rakið í lýsingu á máls-atvikum og málsástæðum.“ Þá er krafist málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu og að honum verði tildæmdur málskostnaður samkvæmt mati dómsins.

Helstu málavextir eru að Veitingamaðurinn ehf. sótti um lóð hjá Reykjavíkurborg í iðnaðarhverfi í Grafarholti til að byggja 2000-2500 fm veitingahús fyrir starfsemi sína með bréfi dags. 23. mars 1999. Í bréfinu er greint frá því að félagið hafi undanfarin ár haft með höndum rekstur veislu- og iðnaðareldhúss í 600 fm eigin húsnæði að Smiðjuvegi 14 í Kópavogi ásamt 900 fm veislusal að Hallveigarstíg 1 (Iðnaðarmannahúsinu) undir nafninu „Gullhamrar“. Þá segir að tilgangur byggingar nýs húss sé að sameina þennan rekstur á einn stað í úthverfi borgarinnar og að full veitinga- og vínveitingaleyfi þurfi að vera veitt til veitingarekstrar þess sem þar muni fara fram.

Með bréfi 26. janúar 2000 til Borgarverkfræðingsins í Reykjavík fór stefnandi ásamt Veitingamanninum ehf. þess á leit að stefnandi mætti verða aðili að áður sendri umsókn í stað Veitingamannsins ehf.

Í bréfi borgarstjórans í Reykjavík til stefnanda 7. mars 2000 er því lýst m.a. að á fundi borgarráðs sama dag hafi verið samþykkt að úthluta Gullhömrum ehf. byggingarrétti á lóð nr. 2-6 við Þjóðhildarstíg. Stærð lóðarinnar sé u.þ.b. 6.170 m² og verð byggingarréttar 15.100.000 kr. Greint er frá því að hámarksstærð húss sé 2.000 m². Í bréfinu segir að um lóðirnar gildi almennir úthlutunarskilmálar, gefnir út af borgarverkfræðingi í nóvember 1999, og deiliskipulagsskilmálar fyrir atvinnulóðir í Grafarholti. Þá er athygli vakin á því að litið sé á greiðslu gatnagerðargjalds sem viðurkenningu lóðarhafa á því að hann hafi kynnt sér ítarlega alla skilmála sem varða lóðina og að hann hafi ennfremur samþykkt að hlíta þeim.

Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 14. ágúst 2001 var samþykkt umsókn stefnanda um leyfi til að byggja tveggja hæða veitingahús eins og þar greinir. Samþykktin var gerð með áskilnaði um lokaúttekt byggingarfulltrúa, samþykki heilbrigðiseftirlits og samþykki Vinnueftirlits ríkisins. Með skriflegri yfirlýsingu borgarstjórans í Reykjavík 17. janúar 2002 var stefnandi síðan lýstur leigjandi lóðarinnar, Þjóðhildarstígur nr. 2-6, með þar til greindum skilmálum.

Upplýst er að veitingahúsið Þjóðhildarstígur 2 ehf. tók á leigu umrætt húsnæði stefnanda fyrir veitingastarfsemi og sótti um leyfi til áfengisveitinga þar. Almennt leyfi til áfengisveitinga í veitingahúsinu var gefið út 18. nóvember 2004 og heimilaðar áfengisveitingar til kl. 01:00 alla daga, þó til kl. 03:00 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga, en synjað umsókn félagsins um veitingatíma áfengis til kl. 05:30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga.

Veitingahúsið Þjóðhildarstígur 2 ehf. kærði ákvörðun borgarráðs til úrskurðarnefndar um áfengismál með bréfi 4. janúar 2005. Vísað var til þess að kærandi hefði óskað eftir að fá heimild til vínveitinga til kl. 05.30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga og krafðist félagið þess að ákvörðun borgaráðs yrði felld úr gildi hvað þetta varðaði og nefndin heimilaði veitingahúsinu vínveitingar til kl. 05.30 umræddar nætur. Nefndin úrskurðaði 15. mars 2005 að ákvörðun borgarráðs frá 18. nóvember 2004 um synjun leyfis til áfengisveitinga til kl. 05.30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga til veitingahússins Þjóðhildastígs 2 ehf. skyldi standa óröskuð.

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna framangreindrar ákvörðunar borgarráðs um að fallast ekki á að heimila veitingahúsinu vínveitingar til kl. 05.30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga. Vísað er til þess að stefnandi hafi reist, innréttað og tækjavætt hús sérhannað fyrir veitingastarfsemi eftir ýtrustu kröfum á þeim veitingamarkaði sem hér um ræðir. Tálmar á þeirri starfsemi umfram þá sem samkeppnisaðilar búa við felli arð af fjárfestingu hans og skipti þá engu, hvort hann annist um daglegan rekstur sjálfur eða leigi aðstöðuna út. Fjárhæð leigu taki mið af þeirri arðsemi sem reksturinn geti skilað. Bent er á að stefnandi hafi gengið inn í umsókn um lóð til Reykjavíkurborgar þar sem skýrt hafi verið tekið fram að full veitinga- og vínveitingaleyfi þyrfti að veita á veitingarekstur sem þar myndi fara fram og hafi sú afstaða verið áréttuð í bréfi 26. janúar 2000. Stefndi hafi heimilað aðilaskiptin að umsókninni án athugasemda og verið kunnugt um forsendur stefnanda. Veitt hafi verið leyfi fyrir byggingu tveggja hæða veitingahúss og það sérstaklega tekið fram í hvaða skyni byggingin yrði reist og til hverra nota.

Byggt er á því að stefndi hafi gagngert úthlutað stefnanda lóð fyrir veitingarekstur og heimilað byggingu veitingahúss og verið kunnugt um allar forsendur stefnanda í þeim efnum. Stefndi sé stjórnvald í víðtækum skilningi með margar stofnanir og víðtæka sérfræðiþekkingu. Stefnda beri að gæta samræmis í störfum sínum þannig að sérstök ákvörðun, sem tekin sé í þágu einstaklings eða félags og á grundvelli forsendna hans, skarist ekki á við almennar reglur. Þetta hafi stefndi ekki gert heldur úthlutað stefnanda lóð og heimilað byggingu í sérhæfðu skyni og sem stefnda var kunnugt um að stefnandi batt við ákveðnar forsendur, en andstætt almennum málsmeðferðarreglum sem stefndi hafði áður sett.

Stefnandi áréttar að stefndi hafi í raun tekið sértæka og ívilnandi ákvörðun í þágu stefnanda og verið kunnugt um forsendur og áætlanir stefnanda. Stefnandi hafi þannig mátt ætla að þetta gengi eftir og því hagað fjárfestingum sínum og áætlunum í samræmi við það enda þótt þessi sértæka og ívilnandi ákvörðun stefnda hafi verið andstæð þeim málsmeðferðarreglum sem stefndi hafði sjálfur sett. Tjón stefnanda stafi af þessari vanrækslu eða handvömm stefnda, en stefnandi hafi uppfyllt og farið að öllum ákvæðum um búnað og öryggi og verði tjón hans í engu rakið til hans sjálfs. Ábyrgðin liggi hjá stefnda vegna stöðu hans sem stjórnvalds sem bæði taki sértækar ákvarðanir og setji almennar reglur og beri að gæta þess að þetta tvennt skarist ekki.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi orðið fyrir tjóni af völdum stefnda og fyrirsjáanlegt sé að stefnandi muni verða fyrir áframhaldandi tjóni. Einkum vegna þess síðarnefnda kjósi hann að reka mál þetta samkvæmt ákvæðum og heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og sækja dóm um viðurkenningu á því að hann eigi bótarétt á hendur stefnda.

Stefndi byggir á því að stefnanda hafi mátt vera ljóst að sérhæft starfsleyfi á hverjum tíma skuli vera í samræmi við þær reglur sem löglega eru settar um viðkomandi starfsemi. Hinn 1. júlí 1998 hafi gengið í gildi áfengislög nr. 75/1998. Með þeim hafi útgáfa leyfa til áfengisveitinga flust til sveitarfélaga, en leyfisveitingar hafi áður verið í höndum lögreglustjóra og sýslumanna.

Hinn 17. mars 1999 hafi verið gefin út reglugerð nr. 177/1999 um smásölu og veitingar áfengis. Samhliða þeirri reglugerð hafi verið gerð breyting á reglugerð um löggæslu á skemmtunum og um slit á skemmtunum og öðrum samkvæmum nr. 587/1987. Samkvæmt þeirri breytingu fari það eftir ákvörðun sveitarstjórnar hvenær skemmtun, sem fram fer á veitingastað, sem leyfi hefur til áfengisveitinga, skuli slitið.

Sveitarfélög hafi vald til að ákveða heimilan veitingatíma áfengis, sbr. 1. mgr. 14. gr. áfengislaga nr. 75/1998 og reglugerð nr. 177/1999 um smásölu og veitingar áfengis. Hafi þau því heimild til að setja almennar reglur um þessi efni og breyta þeim telji þau þörf á því, enda fullnægi ákvarðanir þeirra kröfum um málefnaleg sjónarmið og vönduð vinnubrögð.

Í framhaldi af útgáfu reglugerðar nr. 177/1999 hafi borgarráð samþykkt málsmeðferðarreglur vegna vínveitingaleyfa á fundi sínum 30. mars 1999. Í máls-meðferðarreglum með síðari breytingum sé heimilum veitingatíma áfengis á mismunandi skipulagssvæðum borgarinnar sett mörk. Í 1. mgr. 8. gr. núgildandi málsmeðferðar-reglna komi fram meginreglan um veitingatíma áfengis, þ.e. frá kl. 11:00 til 01:00, þó til kl. 03:00 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga. Fjallað sé um undantekningar frá þeirri meginreglu í 3. mgr. 8 gr. reglnanna, en í b-lið segi að á miðsvæðum, iðnaðarsvæðum, hafnarsvæðum og athafnasvæðum megi heimila veitingatíma áfengis til kl. 01:00 alla daga, þó til kl. 05:30 aðfaranótt laugardaga, sunnudaga eða almenns frídags, enda séu ekki íbúðir innan við 100 metra radíus frá viðkomandi stöðum. Þetta ákvæði sé sett til að vernda hagsmuni íbúa í næsta nágrenni við þá staði sem um ræðir hverju sinni. Reglur þessar séu settar samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 177/1999 um smásölu og veitingar áfengis, þar sem sveitarstjórnum sé falið að ákveða heimilan veitingatíma áfengis á veitingastöðum í sínu umdæmi, sbr. IV. kafla áfengislaga nr. 75/1988. Enginn vafi leiki á um gildi fyrrgreindra málsmeð-ferðarreglna sem eigi sér lögmæta og málefnalega stoð. Hafi úrskurðarnefnd um áfengismál oftar en einu sinni staðfest gildi þeirra.

Eins og áður er getið hafi borgarráð synjað umsókn frá veitingahúsinu Þjóðhildarstíg 2 ehf. um veitingatíma áfengis til kl. 05:30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga 18. nóvember 2004. Veitingahúsið sé staðsett á svæði sem skilgreint sé sem miðsvæði M6 samkvæmt aðalskipulagi Reykjavíkur 2001-2004. Í næsta nágrenni við veitingahúsið sé íbúðarhúsnæði, þ.e. í tæplega 35 metra fjarlægð. Við afgreiðslu málsins hafi m.a. legið fyrir umsagnir lögbundinna umsagnaraðila um umsókn veitingahússins. Í umsögnum Umhverfis- og heilbrigðisstofu, lögreglustjórans í Reykjavík og skipulags- og byggingarsviðs hafi verið lagst gegn því að áfengisveitingaleyfi yrði veitt til kl. 05:30 um helgar eins og sótt hafði verið um.

Við mat á umsókn veitingahússins hafi m.a. verði horft til staðsetningar veitingahússins, m.t.t. fyrrgreinds ákvæðis í málsmeðferðarreglum um að nálægð við íbúðabyggð skuli vera a.m.k. 100 metrar. Einnig hafi verið litið til fyrrgreindra umsagna lögbundinna umsagnaraðila. Þá hafi umsókn kæranda verið metin út frá jafnræðisreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga sem og grenndarhagsmuna íbúa í næsta nágrenni við veitingahúsið.

Greint er frá því að við mat á framangreindri umsókn hefði m.a. verið horft til meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Veitingahúsið standi mjög nálægt íbúðabyggð. Hvorki væri sanngjarnt né réttlætanlegt m.t.t. hagsmuna nágranna þess, sem málsmeðferðar-reglum um vínveitingaleyfi er m.a. ætlað að vernda, að fallast á kröfu veitingahússins, ekki síst í ljósi þess að um nýjan stað væri að ræða og engin reynsla komin af starfsemi þess þar. Þá yrði auk þess að horfa til þess að útgefið leyfi hafi verið veitt til reynslu í eitt ár með gildandi skilmálum. Hins vega hefði við útgáfu leyfisins verið leitast við að taka tillit til hagsmuna veitingahússins með hliðsjón af aðstæðum og öðrum þeim atriðum sem raktar voru.

Ályktunarorð: Stefnandi byggir á því að stefnda hafi verið kunnugt um að forsenda þess að stefnandi sótti um lóð í iðnaðarhverfi í Grafarholti hafi verið að fullt vínveitingaleyfi fengist fyrir veitingahús er þar yrði rekið, en með því að stefndi hafi synjað umsókn frá veitingahúsinu um veitingatíma áfengis til kl. 05:30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga, hafi stefndi valdið honum bótaskyldu tjóni til frambúðar. Ekki verður á þetta fallist.

Borgarráð er opinber stofnun er starfar samkvæmt ákveðnum reglum sem opinberlega liggja fyrir. Væntingar stefnanda um að veitingahús, er rekið yrði í húsnæði sem reist yrði á lóðinni að Þjóðhildarstíg 2-6, fengi leyfi til að veita áfengi til kl. 05:30 aðfaranætur laugardaga, sunnudaga og almennra frídaga, fá því ekki breytt. Skortur á fortakslausri höfnun borgarráðs á sínum tíma á tilmælum Veitingamannsins ehf. frá því í mars 1999 um svokallað fullt vínveitingaleyfi fyrir veitingahús þar á staðnum er ekki ígildi loforðs um að leyfið yrði veitt andstætt reglu um 100 metra fjarlægð vínveitingahúsa frá íbúðarhúsnæði.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Stefnandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði segir.

P-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Reykjavíkurborg, er sýkn að kröfum stefnanda, Gullhömrum ehf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 200.000 krónur í málskostnað

P-kk-nf Þ-kk-nf.