E-2862/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 24. apríl sl., var höfðað með stefnu birtri 23. júní 2011 af S-kvk-þgf S-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, Reykjavík, á hendur Sorpu bs. Gufunesi, Reykjavík og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttargæslu.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi bótaskylda Sorpu bs. vegna líkamstjóns stefnanda á hálsi og brjósthrygg, sem hún hlaut í vinnuslysi, þann 5. október 2004, er hún starfaði hjá stefnda.

Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað samkvæmt málskostnaðaryfirliti lögmanns stefnanda, sem lagt var fram við aðalmeðferð málsins. Við málskostnaðarákvörðun verði tekið tillit til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Til vara krefst stefndi þess að hann verði aðeins dæmdur skaðabótaskyldur að hluta vegna slyss stefnanda þann 5. október 2004 og að málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar en réttargæslustefndi styður kröfur og málflutning stefnda.

Málsatvik

Atvik málsins eru á þann veg að stefnandi, sem gegndi stöðu vaktstjóra á endurvinnslustöð Sorpu við Sævarhöfða, var við vinnu í timburgámi á svæðinu þann 5. október 2004 þegar viðskiptavinur, sem ekki vissi af því að stefnandi væri ofan í gáminum, henti vörubretti ofan í hann sem lenti á höfði og baki stefnanda. Stefnandi sneri baki í þann sem henti brettinu í gáminn og varð hans því ekki vör. Gámurinn sem um ræðir liggur, ásamt öðrum gámum, með fram palli, sem ekið er upp á og þaðan er timbri og öðru hent í viðeigandi gám. Stefnandi fékk mjög þungt högg og kveðst hafa vankast. Stefnandi var ekki með hjálm við vinnu sína. Síðar sama dag fór stefnandi heim til að jafna sig, en vegna verkja fór hún á Slysa- og bráðadeild Landspítalans um kvöldið. Annar starfsmaður stefnda, A-kk-nf D-x-x M-x-x, var staddur við pressu á sama palli, skammt frá stefnanda þegar slysið átti sér stað. S-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf, verkstjóri yfir endurvinnslustöðvum Sorpu, kom á vettvang síðar sama dag eftir að honum var tilkynnt um slysið.

Samkvæmt læknabréfi F-kk-ef S-kk-ef, sérfræðings á Slysa- og bráðadeild Landspítalans, dagsettu 6. október 2004, kom stefnandi á slysadeild vegna vinnuslyss skömmu eftir miðnætti þann 6. október. Segir þar að slysið hafi borið að með þeim hætti að stefnandi hafi verið að vinna ofan í gámi þegar vörubretti var hent ofan í gáminn sem lenti á höfði hennar og að stefnandi hafi ekki vitað af sér fyrr en hún liggi á grúfu í gáminum og vörubrettið ofan á henni. Hún hafi verið mjög vönkuð fyrst á eftir, síðan verið með höfuðverk, ógleði og kastað upp tvisvar og verið þreytt og slöpp. Við skoðun komi í ljós kúla á höfði og stefnandi kvarti undan óþægindum milli herðablaða. Niðurstöðu er lýst svo að stefnandi muni hafi fengið heilahristing og reyndar hálstognun líka eða tognun í brjósthrygg.

Hvorki lögregla né Vinnueftirlitið voru kölluð á vettvang á slysdegi en þann 3. nóvember 2011 tilkynnti öryggisvörður stefnda, S-kvk-nf J-kvk-nf, slysið til Vinnueftirlitsins. Þann 14. janúar 2005 gaf stefnandi skýrslu hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Var framburður hennar þar um aðdraganda slyssins eins og áður er lýst, þ.e. að hún hafi verið að raða timbri ofan í gám þegar bretti var hent ofan í hann og lenti á höfði og baki stefnanda. Þann 28. júní 2005 gáfu einnig skýrslu um málið hjá lögreglu S-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf og A-kk-nf D-x-x M-x-x. Í skýrslu lögreglunnar er haft eftir S-kk-þgf E-kk-þgf að hann hafi hvatt stefnanda til að fara á slysadeild til að láta kanna meiðsli sín en hún hafi borið sig vel og ekki viljað það. Jafnframt kemur fram í skýrslu hans fyrir lögreglu að öryggisreglur stefnda geri kröfu til starfmanna um að vera með hjálm á höfði við vinnu ofan í gámum. Jafnframt að það sé ekki vinnuregla að gámar séu vaktaðir af öðrum starfsmanni á meðan unnið sé ofan í þeim.

Í skýrslu sinni staðfestir A-kk-nf að hann og stefnandi hafi verið tvö við vinnu þegar slysið varð. Í skýrslu hans eru atvik slyssins rakin með sama hætti og ofan greinir. Hann kveðst ekki hafa orðið vitni að slysinu sjálfu en komið stefnanda til aðstoðar eftir það og hjálpað henni upp úr gáminum. Stefnandi hafi ekki verið með öryggishjálm svo sem reglur stefnda kveði á um. Það hafi verið kynnt fyrir starfsmönnum að nota skyldi slíka hjálma þegar unnið væri ofan í gámum en starfsmenn stefndu notuðu þá almennt ekki.

Í ódagsettri umsögn Vinnueftirlits ríkisins, sem unnin var að beiðni lögmanns stefnanda, segir um tildrög slyssins að ekki hafi verið settar upp aðvaranir um vinnu í gáminum á meðan stefnandi hafi verið við vinnu þar og gámurinn hafi heldur ekki verið vaktaður af öðrum starfsmanni. Þetta er í samræmi við vitnisburð S-kk-ef A-kk-ef í lögregluskýrslu hans en þar segir að gámar séu ekki vaktaðir á meðan starfmenn athafni sig ofan í þeim. Um orsök slyssins segir í umsögninni að hana megi helst rekja til þess að ekki var gripið til ráðstafana til að vekja athygli viðskiptavina á að verið væri að vinna ofan í gáminum eða á annan hátt komið í veg fyrir að rusli væri kastað í gáminn meðan á vinnu stóð. Meðvirkandi geti verið að S-kvk-nf var ekki með hjálm við verkið.

Stefndi hafði á slysdegi keypt vátryggingar hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sem stefnt er til réttargæslu í þessu máli. Félagði hafnaði bótaskyldu í málinu þar sem ekki þótti nægjanlega sýnt fram á að orsök slyssins mætti rekja til mistaka starfsmanna, ófullnægjandi öryggisráðstafana eða annarra atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á. Taldi félagið að slysið mætti að öllu leyti rekja til aðgæsluleysis tjónþola sjálfs og því að hún hafi ekki fylgt þeim öryggisreglum sem í gildi voru á vinnustað hennar. Því felst félagið ekki á greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka. Þessi afstaða er rökstudd með því að öryggishjálmar hafi verið til á vinnustaðnum sem stefnanda hafi borið að nota þegar hún var að vinna ofan í gámi. Starfsmönnum sé við ráðningu kynnt gæðahandbók stefnda jafnframt því að þeir ásamt deildarstjóra undirriti sérstakar starfsreglur þar sem fram komi upplýsingar um notkun hlífðarfatnaðar og öryggisbúnaðar. Stefnandi hafi gegnt hlutverki vaktstjóra en um það starf gildi sérstök starfslýsing. Hans hlutverk sé m. a. að tryggja að allir stafsmenn fari eftir settum starfsreglum sem og öryggisreglum. Viðeigandi kaflar úr nefndri öryggishandbók voru lagðir fram í málinu af hálfu stefnanda. Sá kafli sem fjallar um notkun öryggishjálma er merktur sem útgáfa 7 og dagsettur 25. ágúst 2005.

Málinu var skotið til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem komst að þeirri niðurstöðu, með úrskurði 27. febrúar 2007, að ekki væri um skaðabótaskylt líkamstjón að ræða.

Niðurstaða matsgerðar B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings og S-kk-ef D-kk-ef sérfræðings í bæklunarskurðlækningum frá 28. mars 2011, sem unnin var að beiðni stefnanda, er sú að tímabundin örorka stefnanda frá 5. október til 25. nóvember 2004 sama ár hafi verið 100%. Ekki hafi verið að vænta frekari bata á heilsufari stefnanda fimm mánuðum eftir slysið, þ.e. 5. mars 2005, og því væri stöðugleikapunktur miðaður við þann dag. Varanlegur miski og hefðbundin læknisfræðileg örorka af völdum slyssins er metin samanlagt 10 stig, það er 5 stig vegna einkenna á hálssvæði og 5 stig vegna einkenna frá brjósthrygg.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að samkvæmt læknisvottorðum og fyrirliggjandi matsgerð sé sannanlega leitt í ljós að hann hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni við umrætt vinnuslys.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á, að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem birtast í 13., 37. og 1. mgr. 42. gr. laganna. Stefndi hafi ekki gert neinar ráðstafanir í því skyni að bregðast við þeirri hættu sem skapast þegar viðskiptavinur ætlar sér að losa í gám þar sem starfsmaður er að störfum. Í 7. mgr. 4. gr. í öryggisreglum stefnda, viðauka 4.8, komi skýrlega fram að stefnda sé ljós sú hætta sem skapast geti við umræddar aðstæður en þar segi: „Þegar starfmaður fer ofan í gám til þess að raða í hann ber honum að nota hjálm. Hafa ber í huga að hætta getur skapast ef viðskiptavinur sem ætla sér að losa í gáminn sér ekki starfsmanninn sem ofan í honum er.“ Í reglunum sé hins vegar í engu getið um ráðstafanir sem komið gætu í veg fyrir hættu af þessu tagi. Í þessu tilviki hafi ekki verið settar upp aðvaranir um vinnu í gáminum eða gámurinn vaktaður af starfsmönnum. Ofangreind ákvæði laga nr. 46/1980 leggi skyldu á herðar stefnda, til að koma í veg fyrir að hætta skapist við þessar aðstæður. Auðvelt hefði verið að koma fyrir merkingum, svo sem skiltum, sem gæfu til kynna, að starfsmenn gætu verið í gámunum eða jafnvel tilfæringum sem lokuðu fyrir losun í þann gám sem verið sé að vinna í. Frumskyldan til þess að gera slíkar ráðstafanir hvíli á stefnda og beri hann ábyrgð á afleiðingum vanrækslu sinnar að öllu leyti. Í skýrslutöku hjá lögreglu staðfesti S-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf, verkstjóri, að starfsfólk væri ekki vaktað á meðan það ynni ofan í gámum og tók einungis fram að starfsfólki bæri að vera með hjálma við slíka vinnu. Ljóst sé að ætlast var til að starfsfólk færi ofan í gáma til að laga þar til, svo koma mætti meira magni í hvern gám, án þess þó að gerðar væru neinar ráðstafanir til að tryggja öryggi og aðbúnað starfsfólks á meðan. Slíkt brjóti í bága við þær skyldur sem lagðar eru á stefnda samkvæmt ofangreindum ákvæðum laga nr. 46/1980.

Stefnandi byggir einnig á að starfsmaður stefnda, A-kk-nf D-x-x M-x-x, hafi sýnt af sér gáleysi þegar hann vaktaði ekki gám þann, sem stefnandi var við vinnu í, eins og stefnandi hafði skipað honum að gera. Telur stefnandi að stefndi beri vinnuveitandaábyrgð á þeirri háttsemi starfsmannsins og þar með skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Þá telur stefnandi þá staðreynd, að hann hafi ekki verið með hjálm í umrætt sinn, vera málinu óviðkomandi þar sem hjálmur hafi enginn áhrif á orsök eða afleiðingar slyssins. Líkamstjón stefnanda er þess eðlis að hjálmur hefði með engu móti dregið úr því auk þess sem hjálmur er á engan hátt almennt til þess fallinn að koma í veg fyrir slys af þessu tagi.

Þá beri stefndi húsbóndaábyrgð á háttsemi þess aðila sem kastaði vörubrettinu í stefnanda. Telur stefnandi að samband viðskiptavina stefnda og stefnda, þegar komið er inn á vinnusvæði stefnda, sé þess eðlis að reglan um húsbóndaábyrgð eigi við. Grundvallast það á því að viðskiptavinir séu þar að vinna ákveðið verk að beiðni stefnda og hagi sér því eftir reglum sem stefndi setur, svo sem flokkunarreglum, umgengnisreglum o.fl. Stefndi hafi því svonefnt húsbóndavald yfir einstaklingum sem athafni sig á vinnusvæði stefnda þótt ekki sé um réttarsamband að ræða sem grundvallist á ráðningarsamningi en hvorki ráðningarsamningur né endurgjald eru skilyrði fyrir því að reglan um húsbóndaábyrgð eigi við.

Greina verði á milli skyldna sem hvíla á vinnuveitanda annars vegar og starfsmönnum hins vegar. Frumskyldan samkvæmt lögum nr. 46/1980 liggi hjá atvinnurekanda og beri hann því ábyrgð á afleiðingum vanrækslu þeirra. Slík ábyrgð væri að engu höfð ef lögð væri svo þungbær skylda á starfsmenn að hafa frumkvæði að öryggisráðstöfunum sem atvinnurekanda standi nær að viðhafa. Fái þessi röksemd stoð í 3. mgr. 5. gr. tilskipunar 89/391/EBE sem og dómi EFTA-dómstólsins í máli nr. E-2/10, þar sem segir að skyldur starfsmanna á sviði öryggis og hollustu við vinnu sína, skuli ekki hafa áhrif á meginregluna um ábyrgð vinnuveitanda; ábyrgðin á öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustað hvíli fyrst og fremst á vinnuveitanda. Stefnandi hafi í engu vanrækt skyldur sínar, hvorki sem starfsmaður né vaktstjóri, þannig að haft hafi meðvirkandi áhrif á atburðarás sem leiddi til tjónsins. Ljóst sé að hægt var að koma í veg fyrir umræddan tjónsatburð með því að gera viðeigandi ráðstafanir sem tryggðu öryggi og aðbúnað á vinnustaðnum, líkt og stefnda bar skylda til að gera skv. lögum nr. 46/1980. Ekki hafi verið settar neinar reglur né gerðar ráðstafanir sem miðuðu að því að koma í veg fyrir slys af þessu tagi. Þar af leiðandi var ómögulegt fyrir stefnanda að sjá til þess að öryggismálum, sem snúa að því að koma í veg fyrir slys af þessu tagi, væri fylgt eftir í hvívetna. Starfsskyldur stefnanda, eins og þær koma fyrir í starfslýsingu vaktstjóra Sorpu, geti með engu móti fært þær skyldur, sem lagðar eru á atvinnurekendur í áðurgreindum ákvæðum laga nr. 46/1980, yfir á starfsmenn og látið þá bera samsvarandi ábyrgð. Þær röksemdir að stefnanda hafi mátt vera ljós sú hætta sem gat skapast við þessar aðstæður, þykir að mati stefnanda, öllu heldur eiga við um stefnda og styrki því enn frekar stoð undir þá málsástæðu stefnanda að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar skv. lögum nr. 46/1980. Í áðurgreindri 7. mgr. 4. gr. viðauka 4.8 komi skýrt og greinilega fram að stefnda er ljós sú hætta sem skapast getur við þessar aðstæður. Stefnda bar af þeim sökum að gera ráðstafanir til að tryggja öryggi og aðbúnað á vinnustaðnum, en lét það ógert.

Af ofangreindu leiði að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Stefndi eigi lögvarða hagsmuni af því að viðurkenningarkrafa hans verði tekin til efnislegrar úrlausnar, þar sem sýnt hefur verið fram á að stefnandi hafi hlotið varanlegt líkamstjón í umræddu vinnuslysi. Verði fallist á kröfu stefnanda verði hægt að meta líkamstjón hans að fullu eftir lögum um skaðabætur nr. 50/1993.

Þá beri allan vafa um atvik máls að skýra stefnanda í hag. Stefndi vanrækti skyldu sína skv. 79. gr. laga nr. 46/1980, þegar hann lét undir höfuð leggjast að kalla til Vinnueftirlits ríkisins. Það er engum vafa undirorpið, að atvik málsins lægju skýrar fyrir, hefði stefndi staðið rétt að tilkynningu um slysið.

Um lagarök vísar stefnandi til sakarreglunnar, reglna um vinnuveitandaábyrgð og húsbóndaábyrgð. Enn fremur, hvað varðar vanrækslu stefnda, er vísað til 13. gr., 37. gr., 1. mgr. 42. gr. og 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Svo og tilskipun 89/391/EBE, sbr. 3. mgr. 5.gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er atvikum slyssins eins og þeim er lýst í stefnu ekki andmælt. Hins vegar er sýknukrafa hans á því byggð að slysið verði ekki rakið til mistaka starfsmanna stefnda, ófullnægjandi öryggisráðstafana eða annarra atvika sem stefndi beri ábyrgð á. Þvert á móti verði það takið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs.

Stefndi kveður stefnanda hafa hafið störf hjá stefnda árið 1996 og hafi því haft um átta ára starfsreynslu á slysdegi. Samkvæmt ráðningarsamningi, dagsettum 1. mars 2001, hafi starfsheiti stefnanda verið „Vaktstjóri 1“ og sé vísað í gæðahandbók endurvinnslustöðva varðandi lýsingu á starfinu. Í starfslýsingu vaktstjóra komi fram að ávallt sé einn vaktstjóri á hverri vakt sem beri ábyrgð á henni, þ.e. annist daglega umsjón, verkefnadreifingu og fjármál stöðvarinnar. Yfirmaður vaktstjóra sé umsjónarmaður endurvinnslustöðva. Vaktstjóra beri meðal annars að sjá til þess að allir starfsmenn fari eftir settum starfsreglum og öryggisreglum. Þá beri hann ábyrgð á því að öllum öryggismálum sé fylgt eftir í hvívetna, hann komi með tillögur til úrbóta og bendi á það sem fara má betur, eins og segi berum orðum í starfslýsingunni. Kröfur sem gerðar eru til vaktstjóra séu meðal annars þær að hann þekki vel til vinnuferils á sínu sviði og gæðahandbókar endurvinnslustöðva enda eigi hann að sjá til þess að aðrir starfsmenn fari eftir reglum sem þar séu settar. Með undirritun sinni á ráðningarsamning hafi stefnandi samþykkt að fylgja starfslýsingunni sem hafi verið óbreytt frá því að hún hóf störf hjá stefnda. Þá undirrita starfsmenn stefnda, ásamt deildarstjóra, sérstakar starfsreglur þar sem ýmis réttindi og skyldur séu taldar upp svo sem notkun hlíðfarfatnaðar og öryggisbúnaðar.

Samkvæmt starfsreglum stefnda beri fyrirtækinu að sjá öllum starfsmönnum sínum fyrir vinnufatnaði og öryggisbúnaði sem þörf sé á við störf hjá fyrirtækinu. Öryggishjálmur sé það fyrsta sem talið er upp í 3. gr. viðauka 4.8 í öryggisbók stefnda, um þann öryggisbúnað sem úthluta skuli. Segir í handbókinni að starfsmönnum beri að nota umræddan búnað, sbr. starfsreglur sem starfsmenn undirriti í upphafi starfs síns. Í 7. lið 4. gr. sama viðauka segi síðan: „Þegar stafsmaður fer ofan í gám til þess að raða í hann ber honum að nota hjálm. Hafa ber í huga að hætta getur skapast ef viðskiptavinur sem ætlar sér að losa í gáminn sér ekki starfsmanninn sem ofan í honum er.“ Gildandi öryggisbók, viðauki 4, útgáfa 7 sé dagsett 25. ágúst 2005 en þetta ákvæði hafi hins vegar verið í gildi að minnsta kosti síðan 1998.

Sú áhersla sem lögð sé á notkun öryggisbúnaðar, s.s. öryggishjálms, þegar farið sé ofan í gám á meðan stöðin er opin sé augljós öllum sem komið hafa á slíkar stöðvar. Alla jafna sé mikil umferð á stöðvunum og viðskiptavinir reyni að losa úrgang eins fljótt og mögulegt sé til að minnka bið. Þá komi það fyrir að þeir sem séu með fá stykki og þekki vel til fari ekki upp á upphækkunina heldur hendi úrgangi beint upp í gám af bílastæðinu. Því sé stórhættulegt að fara ofan í gám á meðan stöðin er opin, einkum ef lítið er í gáminum. Þá komi fram í lögregluskýrslu stefnanda að hún hafi snúið baki í þann sem henti vörubrettinu. Stefnandi hafi því sýnt af sér stórfellt gáleysi við þessar aðstæður. Í ljósi reynslu sinnar í starfi og í krafti stöðu sinnar sem vaktstjóri hafi stefnanda borið að kalla til samstarfsmann sinn, sem hafi verið við störf nálægt henni, og láta hann vakta gáminn til að koma í veg fyrir að hent væri ofan í hann á meðan hún sinnti starfi sínu þar. Það sé ósannað, svo sem fullyrt er í stefnu, að stefnandi hafi gefið samstarfmanni sínum skipun þar að lútandi. Ekkert komi fram í lögregluskýrslum sem styðji þá fullyrðingu stefnanda.

Það gefi auga leið að við þessar aðstæður nægi ekki að koma fyrir viðvörunarspjöldum, þar sem varað sé við því að starfsmenn kunni að vera við vinnu ofan í gámum, enda komi ekki fram í umsögn Vinnueftirlits ríkisins að orsök slyssins verði rakin til skorts á slíkri merkingu. Þá sé sú staðreynd að stefnandi hafi ekki verið með öryggishjálm meðvirkandi orsök slyssins eins og fram komi í umsögn Vinnueftirlits ríkisins. Stefnandi hafi því hvorki hagað vinnu sinni þannig að gætt hafi verið fyllsta öryggis svo sem henni bar að gera í samræmi við 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, né heldur fylgt sérstökum öryggiskröfum stefnda.

Stefndi hafi uppfyllt skyldur sínar í öllum atriðum eins og rakið hefur verið, gætt fyllsta öryggis á vinnustaðnum og gert starfsmönnum ljósa slysahættu bundna starfi sínu, sbr. 13. og 14. gr. laga nr. 46/1980 sem og 42. gr. laganna. Þeirri málsástæðu stefnanda að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 sé því eindregið mótmælt.

Af hálfu stefnanda sé því haldið fram að frumskylda samkvæmt lögum nr. 46/1980 liggi hjá atvinnurekanda og beri hann því ábyrgð á afleiðingum vegna vanrækslu á þeim og sú þungbæra skylda verði því ekki lögð á starfsmenn að hafa frumkvæði að öryggisráðstöfunum sem séu á ábyrgð atvinnurekanda. Stefndi bendir á móti á að í lögum nr. 46/1980 sé sérstakur kafli um skyldur starfsmanna. Samkvæmt 25. gr. laganna beri starfsmönnum að taka þátt í samstarfi er miði að auknu öryggi á vinnustaðnum. Þá segi í 2. mgr. 26. gr. laganna að starfsmaður, sem verði var við vanbúnað sem leitt geti til skerts öryggis eða lakari aðbúnaðar, skuli umsvifalaust tilkynna það t.d. til verkstjóra. Öryggishjálmar sem og annar öryggisbúnaður hafi verið keyptir og afhentir starfsmönnum. Hafi einhverjir öryggishjálmar glatast bar stefnanda því lögum samkvæmt sem starfsmaður og sér í lagi sem vaktstjóri, að tilkynna það og sjá til þess að nýir öryggishjálmar væru keyptir. Að mati stefnda hefur stefnandi að þessu leyti ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt lögunum en því er hafnað að það flokkist undir þungbæra skyldu að gera slíka kröfu. Því beri að hafna þessari málsástæðu stefnanda.

Stefndi tilkynnti ekki Vinnueftirliti ríkisins um slysið svo sem honum bar að gera skv. 79. gr. laga nr. 46/1980, þegar ljóst var að stefnandi varð tímabundið óvinnufær af þess völdum. Það hafi hins vegar verið gert 3. nóvember 2004. Eins og fram kom í skýrslu S-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef hjá lögreglu taldi hann þess ekki þörf enda hefði stefnandi borið sig vel eftir slysið og gert lítið úr meiðslum. Þrátt fyrir að dregist hafi að tilkynna um slysið liggi öll atvik ljós fyrir og engin sönnunargögn hafi farið forgörðum af þeim sökum. Réttarstaða stefnanda sé því engu lakari af þeim sökum.

Þá mótmælir stefndi þeirri málsástæðu stefnanda að stefndi beri húsbóndaábyrgð á háttsemi þess aðila sem kastaði vörubrettinu í stefnanda. Aðalreglan um húsbóndaábyrgð eða vinnuveitendaábyrgð feli í sér að vinnuveitandi geti orðið skaðabótaskyldur vegna tjóns sem starfsmaður hann hefur valdið. Að viðskiptamaður stefnda losi úrgang sjálfur og hlíti reglum endurvinnslustöðvar svipi í engu til eiginlegs ráðningarsambands eða annars konar réttarsamband starfsmanns og vinnuveitanda, sem sé skilyrði slíkrar ábyrgðar enda sé viðskiptamaðurinn að kaupa þjónustu af stefnda en ekki að vinna fyrir hann verk. Þá sé það skilyrði þess að reglu um vinnuveitendaábyrgð sé beitt, að starfsmaður hafi valdið tjóni með saknæmum hætti en slíku er ekki fyrir að fara hér.

Að virtu framangreindu telur stefndi sig hafa sýnt fram á að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu er varakrafa stefnda á því byggð að stefnanda hafi í ljósi stöðu sinnar, reynslu og þekkingar mátt vera ljós sú hætta sem stafaði af því að bera sig að með þeim hætti sem hún gerði. Hún var vaktstjóri í umrætt sinn og bar henni að sjá til þess að öryggisreglum væri fylgt, þá hafði hún töluverða starfsreynslu og gjörþekkti aðstæður. Nánar um rökstuðning fyrir varakröfu vísast til rökstuðnings fyrir aðalkröfu eftir því sem við á.

Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra reglna einkamálaréttar um sönnun og reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, gáleysi og eigin sök tjónþola. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu er krafist viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna líkamstjóns stefnanda sem hann hlaut í vinnuslysi 5. október 2004, þegar hún starfaði hjá stefnda. Ekki er deilt um niðurstöðu matsgerðar varðandi afleiðingar slyssins. Fyrirliggjandi matsgerð er gerð 28. mars 2011 og í niðurstöðu hennar segir að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 5. til 25. október 2004 og varanlegur miski/læknisfræðileg örorka, sé 10 stig, þ.e. 10 af hundraði.

Deilt er um hvort orsakir slyssins megi rekja til þess að stefndi hafi vanrækt að sinna skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og öðrum atvikum sem stefndi ber skaðabótaskyldu á eða hvort þær megi kenna um aðgæsluleysi tjónþola sjálfs.

Fyrir liggur að stefnandi var reyndur starfsmaður með um átta ára starfsreynslu hjá fyrirtækinu þegar slysið varð. Jafnframt að stefnandi var vaktstjóri á sinni starfsstöð en samkvæmt starfslýsingu ber vaktstjóri m.a. ábyrgð á því að öryggismálum sé fylgt eftir í hvívetna og gerir tillögur til úrbóta ef þörf krefur.

Stefnanda og stefnda ber að mestu leyti saman um það hvernig slysið bar að höndum, þ.e. að það hafi orðið með þeim hætti sem lýst er í atvikalýsingu dómsins þegar stefnandi var að vinna ofan í gámi. Jafnframt er leitt í ljós að algengt var að starfsmenn stefndu þyrftu að vinna ofan í gámum og að jafnaði væri ekki gripið til sérstakra öryggisráðstafana vegna þessa ef frá er talin krafa um að starfsmenn notuðu hjálma. Fyrir dómi gat stefnandi ekki fullyrt hvor hún hefði fengið höfuðhögg við slysið og lýsti því þannig að vörubrettið hefði lent á baki hennar og herðum og ef til vill á hálsi en ekki á höfðinu. Þessi vitnisburður er ekki í samræmi við skýrslu sem hún gaf hjá lögreglu 14. janúar 2005 og heldur ekki í samræmi við sjúkragögn stefnanda, þ. á m. læknabréf F-kk-ef S-kk-ef, sérfræðings á slysa- og bráðadeild sem skrifað var daginn eftir slysið. Þar er haft eftir henni að hún hafi fengið brettið í höfuðið og misst meðvitund skamma stund auk þess sem við skoðun kom í ljós kúla á höfðinu. Í kjölfarið hafi hún haft mikinn höfuðverk, verið með ógleði og kastað upp. Niðurstaða læknis er sú að stefandi hafi fengið heilahristing og reyndar hálstognun líka eða tognun í brjósthrygg. Að mati dómsins leikur enginn vafi á að stefnandi hafi fengið höfuðhögg í slysinu.

Hvað varðar öryggisreglur byggja bæði stefnandi og stefndi í málatilbúnaði sínum á framlögðum gögnum úr starfsreglum stefnda, einkum viðauka 4.8 um öryggis- og heilbrigðismál þar sem mælt er fyrir um notkun hjálma þegar starfmenn vinna ofan í gámum. Viðauki þessi er merktur 7. útgáfa og gefinn út 25. ágúst 2005. Í greinargerð stefnda segir að þessar öryggisreglur hafi gilt a.m.k. frá árinu 1998 þótt þessi útgáfa reglnanna sé dagsett eftir að slysið átti sér stað. Þessari staðhæfingu var ekki mótmælt af hálfu stefnanda fyrr en við aðalmeðferð málsins. Í skýrslu fyrir dómi fullyrti stefnandi að ekki hefði verði kveðið á um hjálmanotkun í þeim öryggisreglum sem giltu á slysdegi og engir hjálmar hefðu verið á vinnustöð hennar þá. Ekki hafi verið komið með hjálma á starfsstöð stefnanda fyrr en eftir að slysið átti sér stað. Þessi fullyrðing stefnanda stangast á við framburð A-kk-ef D-x-x M-x-x, fyrrum starfmanns stefnda, og S-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef verkstjóra. Ekki verður annað séð en framburður þessi sé einnig í andstöðu við málatilbúnað stefnanda að öðru leyti og feli í sér nýja málsástæðu. Ber að fallast á það með stefnda að hún sé of seint fram komin og verði því ekki á henni byggt.

Fyrir liggur að stefndi tilkynnti Vinnueftirlitinu ekki um slysið fyrr en með tilkynningu þann 3. nóvember 2004 en slysið átti sér stað 5. október s.á. Í skýrslutöku fyrir dómi bar S-kk-nf, aðspurður af hverju slysið hefði ekki verið tilkynnt til Vinnueftirlitsins samdægurs, að hann hefði á þeim tíma talið að um lítilsháttar óhapp hefði verið að ræða en ekki tilkynningarskylt slys. Jafnvel þótt fallast megi á það með vitninu að óljóst hafi verið á slysdegi hvort tilkynna bæri slysið hefði honum mátt vera ljóst daginn eftir, þegar stefnandi mætti ekki til vinnu vegna afleiðinga slyssins að nauðsyn bæri til að tilkynna það svo sem kveðið er á um í 79. gr. laga nr. 46/1980. Misbrestur á tilkynningarskyldu stefnda leiðir til þess að leggja verður framburð stefnanda til grundvallar varðandi atvik máls ásamt þeim upplýsingum sem fyrir liggja í málinu og valda ekki ágreiningi.

Í skýrslutöku fyrir dómi hélt stefnandi því fram að hún hefði sett keilu fyrir rampinn sem viðskiptamenn þurftu að aka upp á til að losa timbur í gáminn sem hún var að vinna í. Jafnframt er því haldið fram í stefnu og stefnandi ítrekaði fyrir dómi að hún hafi beðið samstarfsmann sinn, A-kk-þf D-x-x M-x-x, að vakta gáminn á meðan hún væri ofan í honum. Engin gögn liggja fyrir í málinu sem styðja eða hrekja fullyrðingar stefnanda um notkun keilunnar og fyrir dómi kannaðist A-kk-nf ekki við að hafa fengið umrædd fyrirmæli frá stefnanda. Ekki verður séð af gögnum málsins að hann hafi verið spurður sérstaklega út í þetta atriði á fyrri stigum málsins en í greinargerð stefnda er þessari lýsingu á atvikum mótmælt sem ósönnuðum. Hvað þessi atriði varðar þá hefði verið unnt að afla um þau nánari og áreiðanlegri ganga strax eftir slysið með rannsókn Vinnueftirlitsins eða við skýrslutöku hjá lögreglu. A-kk-nf var ekki kallaður til skýrslutöku hjá lögreglu fyrr en 28. júní eða meira en átta mánuðum eftir slysið. Af þeirri skýrslu verður ekkert ráðið um þessi samskipti hans og stefnanda. Þar sem stefndi sinnti ekki tilkynningarskyldu skv. 79. gr. laga 46/1980 verður hann að bera hallann af skorti á sönnun um þessi atriði.

Á grundvelli fyrirliggjandi lýsinga á því hvernig slysið bar að og umsögn Vinnueftirlits ríkisins verður að telja meginorsök slyssins þá að ekki var gripið til fullnægjandi aðgerða til að hindra að viðskiptamenn hentu hlutum ofan í gáminn meðan á vinnu stefnanda stóð ofan í gáminum. Stefnandi heldur því fram að hún hafi að eigin frumkvæði gripið til þeirra ráðstafana sem að ofan er lýst án þess að þær kæmu að haldi. Stefnandi byggir á því að stefndi beri ábyrgð á því að ekki hafi verið gripið til frekari ráðstafana. Hvorki fyrir né eftir slysið er í öryggisreglum stefnda að finna leiðbeiningar um það hvaða verklagi skuli fylgt í þessum efnum. Í þeim öryggisreglum sem lagðar voru fram í málinu er vakin athygli á því að hætta kunni að vera fyrir hendi auk þess sem tekið er fram að starfsmenn skuli vera með öryggishjálm.

Að mati dómsins verður að telja tiltölulega einfalt að koma upp búnaði til að koma í veg fyrir eða draga verulega úr hættunni á því að viðskiptamenn hendi óviljandi í gáma sem verið er að vinna ofan í. Það hefði t.d. mátt gera með því að hafa til reiðu búnað sem hindrar akstur að gáminum eða áberandi skilti sem hægt væri að koma upp við gáminn sem vekti athygli á því að ekki mætti henda ofan í hann. Slíkur búnaður var ekki fyrir hendi á starfsstöð stefnanda og engin fyrirmæli eru um verklag í öryggisreglum stefnda þótt ljóst sé að stefndi gerði sér grein fyrir hættu af þessu tagi, samanber áréttingu um hana í öryggisreglunum. Telja verður að stefndi hefði átt að hlutast til um að reglur af þessu tagi væru í öryggishandbók og jafnframt að hafa viðeigandi búnað til reiðu á starfsstöð stefnanda. Þessi skylda hvílir á stefnda sem atvinnurekanda á grundvelli laga nr. 46/1980, einkum 13. og 14. gr. þeirra og eru áréttaðar m.a. í 1. mgr. 37. gr. og 42. gr. Ákvæði laganna um skyldur starfmanna til samstarfs í þessum efnum leysa stefnda ekki undan þessari ábyrgð. Stefndi ber af þessum sökum skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Þeirri málsástæðu stefnanda, að stefndi beri húsbóndaábyrgð á þeim viðskiptavini sem kastaði vörubrettinu ofan í gáminn, er hafnað. Engin gögn málsins bera með sér að umræddur viðskiptavinur hafi hagað sér með saknæmum hætti og eru skilyrði vinnuveitandaábyrgðar stefnda þegar af þeirri ástæðu ekki fyrir hendi.

Hvað eigin sök stefnanda varðar er óumdeilt að hún var ekki með öryggishjálm þegar slysið varð og verður að telja líklegt að notkun hans hefði getað dregið úr tjóni stefnanda. Áður hefur þeirri málsástæðu stefnanda verið hafnað, að hvorki hafi verið reglur um notkun slíkra hjálma né slíkir hjálmar til á vinnustaðnum þegar slysið átti sér stað. Þetta verður metið stefnanda til gáleysis, ekki síst í ljósi stöðu hennar sem vaktstjóra og langrar starfsreynslu. Vaktstjóri ber ábyrgð á framkvæmd starfa á viðkomandi starfsstöð og lýtur ekki verkstjórn annars starfmanns svo sem fram kemur í starfslýsingu fyrir umrætt starf sem lögð var fram í dómi. Verður stefnandi af þessum sökum að bera hluta tjóns síns sjálfs.

Í ljósi ofangreinds eru úrslit málsins þau að stefnandi á nokkra sök á tjóni því sem hún varð fyrir en það leysir stefnda ekki undan ábyrgð á því að aðbúnaður og öryggisráðstafanir hans voru ófullnægjandi. Ber stefndi því 2/3 hluta sakar á móti eigin sök stefnanda að 1/3 hluta.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndi að greiða málskostnað stefnanda. Með hliðsjón af atvikum og umfangi málsins og að teknu tilliti til málskostnaðarreiknings stefnanda ber stefnda að greiða stefnanda 600.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Sorpa bs., ber bótaskyldu að 2/3 hluta vegna líkamstjóns stefnanda, S-kvk-ef S-kvk-ef Þ-kvk-ef, á hálsi og brjósthrygg, sem hún hlaut í vinnuslysi, þann 5. október 2004.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf