S-137/2013

Mál þetta, sem upphaflega var dómtekið 1. júlí 2014 en endurupptekið og flutt að nýju 11. nóvember 2014 er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Borgarnesi útgefinni 23. september 2013 á hendur X... kt. ... ..., ...

„fyrir brot gegn lögum um dýravernd og reglugerð um aðbúnað nautgripa og eftirlit með framleiðslu mjólkur og annarra afurða þeirra, með því að hafa veturinn 2012 vanrækt að tryggja góðan aðbúnað og meðferð nautgripa sem var í umsjón hans að ..., Borgarbyggð. Við eftirlit starfsmanna Matvælastofnunar 22. og 23. febrúar 2012 og 3. apríl 2012, kom í ljós að 7 kýr höfðu misst hluta eða megnið af halanum og um eða yfir 20 voru með halabrot eða halaslit. Þá var rör, sem notað var til að hindra kýr i að skíta upp í básana, laust og hvíldi á herðum kúa svo komið var far eftir rörið. Ákærði er grunaður um að hafa valdið ofangreindum halamissi, halabroti og halasliti með því að binda hala kúnna upp, og er grunaður um að hafa valdið ofangreindum áverkum vegna fars eftir rör á herðum kúa með vanrækslu á úrbótum á innréttingu.

Telst þetta varða við 2. gr. og 3. mgr. 3. gr., sbr. 19. gr., laga um dýravernd nr. 15/1994 með síðari breytingum, sbr. 7. mgr. 6. gr., sbr. 17. gr., reglugerðar nr. 438/2002 um aðbúnað nautgripa og eftirlit með framleiðslu mjólkur og annarra afurða 13eirra.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Tildrög máls þessa eru þau að með bréfi dagsettu 10. október 2012 barst lögreglustjóranum í Borgarnesi ósk um rannsókn á umhirðu og meðferð nautgripa frá Matvælastofnun þar sem segir m.a:

„Við eftirlit Matvælastofnunar á ..., þann 22. og 23. febrúar og svo aftur 3. apríl s.l. hefur komið í ljós að óeðlilega margar kýr voru með brotin hala, og/eða hlut af hala sem var dottin af. Engar eðlilegar skýringar hafa verið gefnar á þessu ástandi gripanna af hálfu umráðamanns búsins, A....

Þrír fyrrverandi vinnumenn á bænum þeir B..., D... og E... hafa upplýst Matvælastofnun um að gripir á bænum sæti harðýðgi af hálfu X.... Matvælastofnun hefur ekki nein ákveðin atvik í huga sem kæra ætti til lögreglu en stofnunin telur nauðsynlegt að rannsókn verði hafin á meðferð gripa á búinu. Þá vekur stofnunin athygli á að það er á ábyrgð umráðamanns búfjár að tryggja velferð gripanna s.s. eftirliti, verndun þeirra og fá dýralækni séu gripir slasaðir eða veikir. Umgangist aðrir búfénað umráðamanns sem fara illa með skepnur er það einnig á ábyrgð umráðamanns ef ekkert er gert til að koma í veg fyrir slíka meðferð.“

Ákærði sagði í skýrslu sinni hjá lögreglu hinn 22. apríl 2013 að hann væri ósáttur

við efni bréfs Matvælastofnunnar og sagði það ekki eiga við rök að styðjast. Ekki kvaðst hann vita ástæður fyrir halabrotum en minntist á að stundum kæmi fyrir að kýrnar ætu hárin af hölum hinna kúnna og kvaðst hann ekki vita hvort það flokkaðist sem vöntun á hala. Einnig að hluti kúnna væri aðkeyptur því þau hefðu verið að fjölga kúm og mögulega gætu einhverjar þeirra hafa verið halabrotnar þegar þær komu. Aðspurður sagði hann 35-43 kýr hafa verið hjá þeim á hverjum tíma. Um rör ofan á kúnum sagði ákærði þau hafi verið til staðar ofan við kýrnar til þess að kýrnar bökkuðu út í flórinn X... hafnaði því að rörið hafi legið ofan á kúnum með fyrrgreindum afleiðingum. Þá væru komnar nýjar innréttingar í fjósið og umrætt rör ekki lengur til staðar. Um skýrslur fyrrverandi vinnumanna um meðferð ákærða á kúnum kvaðst hann ekki kannast við það. Kúnum hefði alltaf verið tyllt meðan mjaltir stæðu yfir til þess að þær slitu ekki af sér mjaltavélar og í nýjum innréttingum séu rör sem gegni sama hlutverki. Ekki kannaðist ákærði við að stundum gleymdist að losa kýrnar eftir mjaltir. Um halauppbindingar sagði ákærði að kýrnar væru með halann uppbundinn meðan þær væri á básum í fjósinu, bundið væri í hárin og upp i loft þar sem öryggisteygja væri til staðar sem væri það veik að sumar kýrnar slitu hana í sífellu. Þetta væri gert til þess að halinn lægi ekki niður í flórinn og yrði skítugur því ef það gerðist þá köstuðu kýrnar upp á sig drullu með halanum. Um bindingar á nýbornum kálfum sagði X... að þeir væru bundnir í 1-4 daga hjá móðurkúnni en að því loknu þegar kálfurinn væri farinn að sjúga vel væru þeir settir í stíu. Ekki kannaðist ákærði við það að stundum hefði gleymst að losa kálfana.

Ákærði kvaðst aðspurður að megninu til sjá um fjósið og svoleiðis hafi það verið síðustu ár en móðir hans kæmi endrum og sinnum með í fjósið til aðstoðar. Hann kvaðst einnig nýverið hafa tekið við rekstri búsins á pappírum hvað kýr og kindur varðar.

Fram kom að þau hefðu tekið í notkun nýjar halateygjur á einhverjum tímapunkti sem hafi reynst illa, teygjan eða bindingin hafi stundum herst utan um halann og það gæti mögulega útskýrt halamissi á 1-2 kúm. Þau hafi tekið þessar bindingar í notkun eftir að dýralæknir hafi mælt með þeim en það hafi reynst illa.

A... móðir ákærða og bóndi að ... er atvik máls þessa urðu sagði í skýrslu sinni hjá lögreglu hinn 22. apríl 2013 að það kæmi á óvart að ákærði væri sakaður um illa meðferð á kúnum, hún væri búin að mjólka með honum síðan maðurinn hennar féll frá og hún hefði aldrei orðið vör við slíkt. Fram kom hjá A... að Mast hafi fundið brot í hölum sem engin skýring var á en þeir hafi einnig fundið halavöntun hjá fjórum kúm en skýring hafi verið á því. Þau hafi einu sinni keypt búnað til að setja á kýrnar sem hafi valdið því að þessar fjórar misstu hluta af hala. Ekki gæti hún skýrt af hverju einhver brot hafi fundist í hölum í fjósinu hjá þeim. Fram kom einnig hjá A... að kýrnar kæmu stundum hárlausar á halanum úr stíu, þ.e. hárið væri allt horfið og kvaðst hún ekki hafa skýringu á því en talaði um að fjórar kýr hafi verið þannig, þ.e. með hárlausan hala. Fram kom hjá A... að hún færi í fjósið í afleysingum, X... væri tekinn við og sæi um fjósið ásamt vinnufólki að mestu leyti en A... kvaðst engu að síður fylgjast vel með. Um fjölda kúa sem væru með brotinn eða slitinn hala sagði hún að þarna hafi þær kýr einnig verið taldar með sem verið hafi hárlausar, þ.e. vantað hár á halann. Fram kom hjá henni að henni detti í hug að kálfarnir éti eða nagi hárin af hölum hinna með þessum afleiðingum. Hún sagði að kýrnar hefðu verið bundnar meðan á mjöltum stóð, höfuð þeirra hafi verið bundið til hliðar meðan á mjöltum stóð. Fram kom hjá henni að núna væru komnar nýjar innréttingar þannig að það þurfi ekki að binda lengur, innréttingarnar haldi þeim á sínum stað. Þjóni þetta þeim tilgangi að kýrnar standi kyrrar á meðan mjólkað er. Ekki kannaðist hún við að stundum hefði gleymst að losa kýrnar. Enn fremur kannaðist hún ekki við að gleymst hefði að losa kálfa. Um frásögn vinnumanna um illa meðferð á skepnum af hálfu ákærða kvaðst hún ekki kannast við neitt af því. Um rör sagði A... að áður fyrr hafi það verið yfir kúnum en það hafi verið um fimm sentímetra frá þeim og verið til þess að ef þær krepptu sig upp þá bökkuðu þær frekar og skitu þá í flórinn en ekki í básinn. Öll eigi þessi rör að vera farin þar sem nýjar innréttingar væru komnar og sagði þær hafa verið settar upp haustið 2012. Um halauppbindingu sagði A... að hún þjónaði þeim tilgangi að koma í veg fyrir að halarnir liggi niður í skítnum þegar kýrnar leggist niður og þannig koma í veg fyrir það að kýrnar ausi upp á sig drullu.

Lögregla hafði samband við þrjá fyrrverandi vinnumenn að ... um síma en þeir hafi hvorki komið fyrir dóm né undirritað skýrslur sínar og verða þær ekki raktar hér.

Vitnið F-x-x J-x-x héraðsdýralæknir sagði í skýrslu sinni sem tekin var um síma hinn 29. nóvember 2012 að hún hefði fengið ítrekaðar ábendingar frá fyrrverandi vinnumönnum og öðrum aðilum um meinta illa meðferð á kúm að ... í ..., talað væri um að X... lemdi kýrnar, beyglaði og færri illa með hala á kúm, bindi haus til hliðar, bindi kálfa og fleira. Hafi hún fylgt þessum ábendingum eftir með eftirliti og þar hafi ýmislegt komið í ljós sem bendi til þess að ábendingarnar eigi mögulega við rök að styðjast. Við eftirlit hafi m.a. komið í ljós að halar hafi verið brotnir á um helmingi af 44 kúm og hluta af hala hafi vantað á 7 kýr. Hún hafi sett fram kröfur um úrbætur á einhverjum sviðum varðandi aðbúnað að kúm að ... en það hafi ekki verið orðið við því í öllum atriðum.

Skýrslur ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði kvaðst hafa verið starfsmaður í hlutastarfi hjá móður sinni er atvik máls þessa urðu en hún hafi verið bóndi að .... Hann hafi farið í fjós ef þess þurfti svo sem þegar starfsmenn voru í fríi. Hafi hún séð um búið og gefið fyrirmæli um verk. Hann hafi búið að ... frá fæðingu. Spurður um ástanda á hölum kúnna kvaðst hann ekki geta skýrt það. Hann kvað rörið hafa verið yfir kúnum til skamms tíma til þess að kýrnar skitu í flórinn en ekki básinn. Ákærði hafi keypt búið af móður sinni og tekið við stjórn þess í ársbyrjun 2013, búi hún nú einungis við hross. Nú sé búið að breyta fjósinu. Hann kvaðst hafa stundað heyskap fyrir aðra bændur og verið með eigin rekstur frá 2005, hann hafi verið með 50.000 krónur á mánuði fyrir aðstoð við búskap móður sinnar og unnið þar u.þ.b. 25% starf en verið að öðru leyti sjálfstæður. Vinnumenn hafi verið að störfum á bænum og hafi átt að sjá um mjaltir og hirðingu á kúm og kindum.

Móðir ákærða vitnið A... var bóndi að ... til ársloka 2012. Hún sagðist hafa farið í fjósið af og til, þó ekki alla daga en oftar en einu sinni í viku. Vinnumenn hefðu séð um fjósið en komið hafi tímar á milli þar sem enginn vinnumaður var. Ákærði hafi komið í fjósið þegar vinnumenn áttu frí eða voru ekki. Hún hafi verið bóndi frá 1962 ásamt manni sínum en misst hann 1987 og búið síðan ein allt til ársloka 2012. Hún kannaðist við bréf og skoðunarskýrslur sem henni hefði borist sem bónda og hafi reynt að gera úrbætur.

Vitnið F-x-x H-x-x L-x-x, héraðsdýralæknir, staðfesti skýrslur sínar og skriflegar athugasemdir sem hún hafði gert við aðstæður og aðbúnað í fjósi A... og var þeim öllum beint til A... sjálfrar en ekki ákærða.

Vitnin Þ-kk-nf Ó-kk-nf og G-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf dýralæknar gáfu skýrslur fyrir dómi en ekki þykir nauðsyn til að rekja skýrslur þeirrar hér.

Niðurstaða

Í máli þessu er ákærði borinn þeim sökum að með því að hafa veturinn 2012 vanrækt að tryggja góðan aðbúnað og meðferð nautgripa sem verið hafi í umsjón hans að ..., .... Við eftirlit starfsmanna Matvælastofnunar 22. og 23. febrúar 2012 og 3. apríl 2012, hafi komið í ljós að 7 kýr hefðu misst hluta eða megnið af halanum og um eða yfir 20 verið með halabrot eða halaslit. Þá hafi rör, sem notað var til að hindra að kýr skitu upp í básana, verið laust og hvílt á herðum kúa svo komið hafi verið far eftir rörið. Segir síðan að ákærði sé grunaður um að hafa valdið ofangreindum halamissi, halabroti og halasliti með því að binda hala kúnna upp, og sé grunaður um að hafa valdið ofangreindum áverkum vegna fars eftir rör á herðum kúa með vanrækslu á úrbótum á innréttingu.

Ákærði neitar sök og til þess er að taka hér að á þeim tíma sem greinir í ákæru var móðir hans A..., sem leidd hefur verið sem vitni í máli þessu, bóndi og sem slík umráðamaður sbr. 2. mgr. reglugerðar nr. 438/2002 og eftir því sem fram kemur í skýrslu ákærða og hennar sjálfrar sagði hún fyrir verkum í fjósinu og hafði eftirlit með bústörfum. Gegn neitun ákærða er ekki sýnt fram á að hann hafi verið umráðamaður nautgripa skv. nefndu reglugerðarákvæði og beri sem slíkur ábyrgð á því sem ólögmætt kann að hafa verið við aðbúnað nautgripa að ... á árinu 2012.

Samkvæmt þessu verður ákærði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Með vísan til 2. mgr. 218. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 skal allur sakarkostnaður greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef hdl. að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

A-x-x V. M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Ákærði, X..., skal sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef hdl. 376.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti auk ferðakostnaðar að fjárhæð 39.200 krónur.

A-x-x V. M-kk-nf