E-4228/2015

I

Mál þetta, sem var dómtekið 19. maí sl., er höfðað 11. desember 2015 af A, [...], gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verður dæmdur til að greiða stefnanda 28.586.840 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 11. desember 2011 til 28. september 2014 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar kemur greiðsla stefnda að fjárhæð 26.254.895 krónur, sem innt var af hendi 23. janúar 2015. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Þá krefst hann þess að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

II

Hinn 16. apríl 2011 varð stefnandi fyrir líkamstjóni þegar hann féll af mótorcrosshjóli, sem er með skráningarnúmerið [...]. Slysið hafði varanlegar afleiðingar á heilsufar stefnanda. Vélhjólið, sem stefnandi ók, var tryggt slysatryggingu eiganda og ökumanns hjá stefnda og er greiðsluskylda stefnda óumdeild.

Aðilar óskuðu sameiginlega eftir því að I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttar-lögmaður og S-kk-nf C-kk-nf læknir yrðu fengnir til þess að meta afleiðingar slyssins. Þeir skiluðu matsgerð, sem dagsett er 6. ágúst 2014. Í henni komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að heilsufar stefnanda teldist hafa verið orðið stöðugt 14. nóvember 2013 og var tímabundin óvinnufærni hans metin 100% tímabilið 16. apríl 2011 til 2. ágúst 2011 og frá 14. maí 2013 til 14. nóvember 2013. Tímabil þjáninga var metið hið sama og tímabil óvinnufærni án rúmlegu. Varanlegur miski var metinn til 15 stiga en varanleg örorka stefnanda samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var talin nema 20%.

Hinn 28. ágúst 2014 sendi lögmaður stefnanda stefnda kröfubréf. Í bréfinu kom fram að við útreikning skaðabóta fyrir varanlega örorku skyldi miðað við launatekjur stefnanda árið 2011 enda gæfu launatekjur síðustu þriggja ára ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans og annar mælikvarði væri réttari samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá var þess jafnframt getið að tekjur stefnanda árið 2011 hefðu verið hærri en hámarkslaunaviðmið 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og tæki krafa stefnanda mið af því.

Með bréfi, dags. 12. desember 2014, hafnaði stefndi því að forsendur væru til þess að taka mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta vegna slyssins. Þess í stað skyldi miða við launatekjur stefnanda síðustu þriggja ára fyrir slysið í samræmi við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Hinn 21. janúar 2015 tók lögmaður stefnanda við greiðslu skaðabóta frá stefnda með fyrirvara við árslaunaviðmið og áskildi stefnandi sér rétt til þess að gera frekari kröfu á hendur félaginu vegna þessa. Þá var jafnframt ítrekað að þeir fyrirvarar og áskilnaðir, sem fram kæmu í kröfubréfi lögmanns stefnanda, dags. 28. ágúst 2008, héldu áfram gildi sínu.

Ágreiningur máls þessa lýtur einvörðungu að því hvort miða eigi við 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku stefnanda en þá yrði litið til þeirra tekna sem stefnandi hafði að meðaltali síðustu þrjú árin fyrir slysið, eða hvort rétt sé að miða við 2. mgr., sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna, þar sem líta megi svo á að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi.

III

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir málsókn sína á 1. mgr. 88. gr. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til tjónþola. Mótorcrosshjól stefnanda, með skráningarnúmerið [...], hafi verið tryggt lögboðinni slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá stefnda á slysdegi. Krafa og útreikningur skaðabóta sé byggður á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum matsmannanna I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef C-kk-ef læknis, sbr. matsgerð þeirra, dags. 6. ágúst 2014.

Stefnandi telur hvorki lagalega rétt né réttmætt að miða uppgjör skaðabóta vegna varanlegrar örorku við laun hans síðustu þrjú ár fyrir slysdag, árin 2008 til 2010, líkt og stefndi hafi gert við bótauppgjörið. Stefnandi telur ósannað að þær tekjur endurspegli líklegar framtíðartekjur hans hefði slysið ekki átt sér stað. Stefnandi kveðst hafa flust til Íslands frá Póllandi þegar hann var 15 ára gamall og hafi hann búið hér á landi síðan. Hann hafi lokið grunnskólanámi í heimalandi sínu og sé með skipstjórnarréttindi á skip undir 30 brúttórúmlestum, svonefnt „pungapróf“. Frá því að stefnandi fluttist hingað hafi hann verið á vinnumarkaði. Hann hafi unnið við fiskvinnslu og á vinnuvélum. Lengst af, eða frá tvítugsaldri, hafi hann verið á sjó sem lausráðinn sjómaður á smábátum sem höfðu takmarkaðan „kvóta“ til að veiða og því hafi þeir róið stopult.

Miklar breytingar hafi orðið á högum stefnanda í október 2008. Þá hafi hann loks fengið fast skiprúm á Hafdísi SU-220 (skipanúmer 2400). Hafdís sé 29,93 brúttórúmlesta fiskiskip og skráð 14,34 metrar á lengd. Breytingarnar hafi falist í því að stefnandi var nú kominn með fast skiprúm á allstóru fiskiskipi og við það hafi launatekjur hans hækkað mikið. Með þessu hafi stefnandi náð markmiðum sínum, þ.e. að fá vel launað starf til sjós. Eins og sjá megi á lögskráningu stefnanda hafi hann ýmist verið háseti, yfirstýrimaður eða skipstjóri um borð í Hafdísi. Störf eins og það sem stefnandi hafi komist í árið 2008 séu umsetin og eftirsótt enda vel launuð. Þessi störf standi þeim einum til boða sem hafi starfsreynslu til sjós og hafi sýnt hæfni sína og getu sem sjómenn. Í október 2008 hafi stefnandi aðeins verið 25 ára gamall. Hann hafi nýtt árin þar á undan í að afla sér reynslu á minni bátum svo hann ætti möguleika á að fá fast skiprúm á stærri skipum og þar með að afla sér hærri tekna en áður.

Í október 2008 hafi H-kvk-nf verið gerð út af Festi ehf. í Hafnarfirði. Félagið hafi orðið gjaldþrota árið 2009 og keypti útgerðarfélagið Völusteinn ehf. í Bolungarvík allan rekstur og eignir þrotabúsins, þar á meðal fiskiskipið Hafdísi, um áramótin 2009/2010. Þar sem stefnandi hafi haft talsverða reynslu af vinnu um borð og notið góðs orðstírs sem duglegur sjómaður hafi hann haldið skiprúminu. Í ágúst 2010 hafi útgerðarfélagið Eskja keypt H-kvk-þf af Völusteini. Eins og við fyrri eigendaskipti hafi stefnandi fylgt skipinu. Hafdís sé enn gerð út af Eskju sem sé mjög öflugt útgerðarfélag í Fjarðabyggð með aðgang að miklum aflaheimildum. Þrátt fyrir eigendaskipti árin 2009 og 2010 hafi starfið verið hið sama og launakjör sem slík hin sömu.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun metin sérstaklega að tveimur skilyrðum uppfylltum. Aðstæður þurfi að vera óvenjulegar og þær óvenjulegu aðstæður leiða til þess að árslaun síðustu þriggja ára fyrir slys séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hins slasaða, heldur sé annar mælikvarði réttari.

Stefnandi byggir á því að þessar óvenjulegu aðstæður felist í því að í október 2008 hafi orðið verulegar breytingar á launatekjum hans til hins betra, þ.e. þegar hann hafi fengið fast skiprúm um borð í Hafdísi. Árin þar á undan hafi hann nýtt til þess að afla sér reynslu og orðstírs á minni bátum svo hann ætti möguleika á betur launuðu starfi á stærri skipum. Þessi framgangur í starfi og hækkun launa lúti sömu sjónarmiðum og stöðu- og launahækkun almennt á vinnumarkaði. Þá verði einnig að taka tillit til þess að stefnandi sé fæddur og uppalinn í Póllandi. Hann hafi því ekki getað reitt sig á fjölskyldu- eða vinatengsl til að fá góða stöðu til sjós eða annarra starfa og hafi orðið að treysta á eigin dugnað. Þá hafi aðstæður stefnanda árið 2008 einnig verið óvenjulegar vegna eftirfarandi staðreynda: Árið 2008 hafi stefnandi farið á milli þriggja vinnuveitanda þar sem ekki hafi verið róið samfellt í lengri tíma hjá þeim útgerðum sem hann starfaði fyrir. Hann hafi síðan hafið störf hjá Festi í júlí 2008 sem varð þar með fjórði vinnuveitandi hans það ár. Stefnandi hafi svo hafið störf um borð í Hafdísi í október 2008.

Stefnandi telur að bæði þær breytingar sem urðu á störfum hans og launatekjum skömmu fyrir slysið og það hversu starfsmöguleikar hans hafi verið takmarkaðir árið 2008, vegna vöntunar vinnuveitenda hans á aflaheimildum, sýni að aðstæður hans hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Af þessum ástæðum sé hvorki rétt né sanngjarnt að leggja meðalatvinnutekjur hans árin 2008 til 2010 til grundvallar útreikningi skaðabóta fyrir varanlega örorku. Aðstæður stefnanda hafi verið óvenjulegar síðustu þrjú ár fyrir slysið og telur stefnandi augljóst að finna megi annan mælikvarða sem sé réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans heldur en meðalatvinnutekjur síðustu þriggja ára fyrir það.

Stefnandi byggir á því að miða skuli við laun hans eftir að hann fékk fast skiprúm á Hafdísi. Þegar slysið 16. apríl 2011 hafi átt sér stað hafði stefnandi verið með fast skiprúm á H-kvk-þf í um tvö og hálft ár samfellt. Vegna afleiðinga þessa slyss og slyss í október 2010 hafi stefnandi orðið að hætta sjómennsku í ársbyrjun 2014 og starfi nú sem flutningabílstjóri. Hefðu slysin ekki átt sér stað telur stefnandi líklegt að hann hefði haldið áfram að afla sér tekna með sjómannsstörfum og væri mögulega enn starfandi um borð í Hafdísi. Stefnandi kveður að sér hafi líkað vel við starf sitt og kunnað vel til verka. Hann var vel liðinn af samstarfsmönnum sínum og yfirmönnum. Breytingar hefðu aðeins komið til greina ef enn betur launað starf til sjós hefði boðist. Laun hans um borð í Hafdísi séu því „réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur“ stefnanda en meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú árin fyrir slysið, sbr. orðalag 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi bendir á að breytingar til hins betra hafi orðið á launatekjum hans þegar hann fékk fast skiprúm á Hafdísi í október 2008. Þetta sjáist með einfaldri könnun á launatekjum stefnanda árin 2007 og 2008, samanborið við laun hans árin 2009 til 2011, þegar hann hafi fullnýtt starfsgetu sína til sjómannsstarfa um borð í Hafdísi, fyrir utan þrjá mánuði í fæðingarorlofi árið 2011.

Launatekjur stefnanda árin 2007 til 2012 uppreiknuð með vísitölu til stöðugleikatímapunkts, og að teknu tilliti til framlags atvinnurekanda í lífeyrissjóð, séu þessar:

Krafa stefnanda byggir á því að útreikningur skaðabóta fyrir varanlega örorku taki mið af hámarkslaunaviðmiði skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna. Þessu til stuðnings bendir stefnandi á að meðalatvinnutekjur hans eftir að hann fékk fast skiprúm á Hafdísi séu talsvert umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga. Hámarkslaunaviðmið uppreiknað til stöðugleikapunkts 14. nóvember 2013 sé 11.240.500 kr. (4.500.000 x 8198/3282).

Stefnandi bendir á að dómstólar leggi oft til grundvallar laun tjónþola á slysári. Rök hnígi sérstaklega til þess ef slysatvikið skerði ekki laun tjónþola þess árs. Þessi aðstaða sé uppi í máli stefnanda. Hann slasist í apríl 2011 og njóti síðan launa í forföllum, auk þess sem hann hafi verið í þriggja mánaða fæðingarorlofi það ár. Þrátt fyrir skertar tekjur á meðan stefnandi hafi verið í fæðingarorlofi séu tekjur hans á slysárinu 14.325.392 kr. sem sé umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga.

Þá leggi dómstólar oft til grundvallar laun tjónþola fyrsta heila starfsárið eftir slys að því gefnu að tjónþoli sé enn í því starfi sem hann gegndi á slysdegi. Þessi aðstaða sé uppi í máli stefnanda. Árið 2012 hafi stefnandi nýtt starfsgetu sína um borð í Hafdísi. Launatekjur hans árið 2012 séu 13.644.864 kr. sem sé umfram hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga.

Þessu til viðbótar bendir stefnandi á að ef kannaðar séu meðalatvinnutekjur stefnanda fyrstu tvö heilu árin um borð í Hafdísi, árin 2009 og 2010, leiði það til niðurstöðu sem sé umfram hámarkslaunaviðmiðið eða 11.947.507 kr. Þessi tvö ár eigi að leggja til grundvallar útreikningi skaðabóta fyrir varanlega örorku skv. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Hér sé meginreglunni því fylgt að því undanskildu að ekki sé horft til ársins 2008 enda hafi aðstæður hans verið óvenjulegar þá.

Af framangreindu telur stefnandi sannað að hámarkslaunaviðmið skaðabótalaga gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið.

Útreikningur stefnufjárhæðarinnar taki mið af ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og matsgerð I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef C-kk-ef læknis, dags. 6. ágúst 2014. Matsmenn hafi metið varanlega örorku stefnanda 20% og ákvarðað stöðugleikatímapunkt 14. nóvember 2013.

Krafa stefnanda byggir á því að útreikningur skaðabóta fyrir varanlega örorku taki mið af hámarkslaunaviðmiði skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 7. gr. laganna. Hámarkslaunaviðmiðið uppreiknað til stöðugleikapunkts, 14. nóvember 2013, sé 11.240.500 kr. (4.500.000 x 8198/3282).

Stöðugleikatímapunktur sé 14. nóvember 2013. Þá hafi stefnandi verið 30 ára og 162 daga gamall. Margfeldisstuðull skv. 6. gr. skaðabótalaga sé því 12,716, (12,813 – 12,595 = 0,218 x 162/365 = 0,097, 12,813 – 0,097 = 12,716).

Útreikningur kröfunnar sé því þessi: 11.240.500 x 12,716 x 20% = 28.586.840 kr.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi greitt stefnanda 26.254.895 kr. í skaðabætur fyrir varanlega örorku 23. janúar 2015. Þessi greiðsla eigi að koma til frádráttar stefnufjárhæðinni. Málskostnaðarkrafa stefnanda sé byggð á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Málskostnaður stefnanda beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því sé nauðsynlegt að taka tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun málskostnaðar. Um varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu sína um 4.5% ársvexti kveður stefnandi vera reista á 16. gr. skaðabótalaga. Krafist sé vaxta skv. 16. gr. skaðabótalaga frá fjórum árum fyrir birtingu stefnu eða 11. desember 2015. Stefnandi krefst dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 28. september 2014, þegar mánuður var liðinn frá því að kröfubréf stefnanda var sent til stefnda.

2. Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi þegar fengið fullnaðargreiðslu skaðabóta á grundvelli skaðabótalaganna nr. 50/1993. Stefndi kveður ágreining aðila eingöngu snúast um það hvernig gera eigi upp bætur fyrir varanlega örorku stefnanda samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga vegna slyssins sem hann hafi orðið fyrir 16. apríl 2011.

Meginregla skaðabótalaganna um bætur fyrir varanlega örorku komi fram í 1. mgr. 7. gr. þeirra, en þar sé kveðið á um að árslaun til ákvörðunar bóta skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Í samræmi við þessa meginreglu hafi stefndi reiknað bætur til handa stefnanda, en öll gögn til útreiknings skaðabótanna hafi verið tiltæk, sbr. framlagt staðgreiðsluyfirlit og skattframtöl. Það hafi legið fyrir að stefnandi hafi stundað vinnu öll viðmiðunarárin, 2008, 2009 og 2010. Útreikningur stefnda á bótum fyrir varanlega örorku stefnanda á grundvelli tekna hans á viðmiðunarárunum sé ágreiningslaus. Stefnandi byggi dómkröfu sína á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem heimilað sé að ákveða árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Það tekjuviðmið, sem stefnandi byggi á, leiði til þess að viðmiðið reynist hærra en hámarksviðmið skaðabótalaganna, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna.

Stefndi vísar til þess að ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga feli í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. laganna. Ákvæðið setji tvö skilyrði fyrir því að árslaun skuli ákveða sérstaklega. Annars vegar sé það skilyrði að aðstæður hafi verið óvenjulegar og hins vegar að hinar óvenjulegu aðstæður leiði til þess að árslaun þau, sem meginreglan miði við, sé ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur tjónþola, heldur séu aðrir mælikvarðar réttari. Stefnandi þurfi að færa sönnur fyrir því að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi hjá honum síðustu þrjú almanaksár fyrir tjónsatvik og að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans.

Stefndi vísar til þess að í fræðiritum sé að finna dæmi um tilvik sem fallið gætu undir óvenjulegar aðstæður, svo sem ef tjónþoli hefur tekið sér ólaunað leyfi hluta af þeim tíma sem notaður sé til viðmiðunar, t.d. annað foreldri, sem kjósi að vera heima hjá ungu barni, eða að tjónþoli hafi eytt tíma í að endurmennta sig til að búa sig undir annað starf. Einnig gæti komið til að tjónþoli hafi lokið námi á viðmiðunartímanum eða byrjað í starfi með lágmarkslaun sem síðar hafi hækkað eða muni örugglega hækka. Einnig má nefna tímabundið atvinnuleysi, veikindi o.fl. Aðstæður stefnanda á viðmiðunarárunum falli hvergi að þessum dæmum.

Stefndi tekur einnig fram að Hæstiréttur hafi í einstaka dómum vikið frá viðmiðun 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna og byggt á 2. mgr. 7. gr., þar sem heimilt sé að ákveða árslaun sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hafi Hæstiréttur þá t.d. litið til þess að taka beri mið af tilteknum viðmiðunarstéttum ef tjónþoli á skammt eftir í námi. Telur stefndi að dómar Hæstaréttar styðji ekki árslaunaviðmið stefnanda.

Stefndi bendir á að tekjur sjómanna séu breytilegar og skipti þar aflabrögð máli sem og skipspláss. Þá sé algengt að starfsmenn skipti um atvinnu og hafi launatekjur frá mörgum vinnuveitendum á viðmiðunarárunum. Stefndi bendir á að stefnandi hafi stundað sjósókn í 13 ár, ýmist sem háseti, yfirstýrimaður eða skipstjóri. Frá hausti 2008 og viðmiðunarárin 2009 og 2010 hafi hann verið skipverji á sama bátnum, mb. H-kvk-þf. Starfsvettvangur hans hafi ekki breyst við það að útgerðarfélagið Eskja hafi orðið eigandi bátsins og vinnuveitandi hans enda hafi staða hans um borð í Hafdísi ekkert breyst. Aðstæður stefnanda fram að hausti 2008 hafi ekki verið óvenjulegar að neinu leyti enda hafi stefnandi verið í fullu starfi við störf á sjó. Frá þeim tíma og til enda viðmiðunartímabilsins, árin 2009 og 2010, hafi hann haft fast skiprúm á H-kvk-þgf. Kveður stefndi að viðmiðið, sem stefnandi byggi á vegna slyssins 16. apríl 2011, sé í andstöðu við meginreglu 7. gr. skaðabótalaganna.

Að mati stefnda komi aðeins til álita að beita undanþágureglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þegar bætur verða af einhverjum ástæðum ekki reiknaðar á grundvelli 1. mgr. 7. gr. eða þegar sá útreikningur leiðir beinlínis til ófullkominnar niðurstöðu. Stefnandi hafi verið fullvinnandi öll viðmiðunarárin og ekkert sé fram komið sem réttlæti að víkja frá meginreglunni. Málatilbúnaði sínum til stuðnings vísar stefndi til niðurstöðu í dómi Hæstaréttar Íslands nr. 45/2012, þar sem fjallað hafi verið um árslaunaviðmið við útreikning örorkubóta til handa sjómanni.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabótaréttarins sem og almennra reglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Eins og þegar er fram komið er bótaskylda í málinu óumdeild og snýst ágreiningur aðila eingöngu um það hvaða árslaunaviðmið skuli leggja til grundvallar við ákvörðun skaðabóta vegna varanlegrar örorku stefnanda.

Stefnandi byggir á því að aðstæður hans hafi breyst verulega á árinu 2008. Því sé rangt að miða við meðaltekjur stefnanda árin 2008, 2009 og 2010, eins og 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 6. gr. laganna, gerir ráð fyrir. Réttara sé að miða annað hvort við meðalatvinnutekjur stefnanda eftir að hann fékk fast skiprúm á Hafdís SU-220, við atvinnutekjur hans á slysári eða við atvinnutekjur hans fyrsta heila starfsárið eftir slysið. Séu þessir mælikvarðar lagðir til grundvallar séu meðalatvinnutekjur hans í öllum tilvikum yfir hámarkslaunaviðmiði samkvæmt 4. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi telur á hinn bóginn að ekki séu skilyrði til þess að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er kveðið á um að við útreikning bóta fyrir varanlega örorku skuli miða við árslaun sem teljist meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. sömu laga skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Í athugasemdum sem fylgdu 6. gr. frumvarps til laga nr. 37/1999, sem breytti 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, kemur fram að launatekjur liðinna ára séu ekki góður mælikvarði ef breytingar hafa orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða megi að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Sem dæmi um slíkt sé þegar tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris. Í slíkum tilvikum væri eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður.

Samkvæmt gögnum málsins stundaði stefnandi sjómennsku í þó nokkur ár fyrir umrætt slys. Af framlögðum gögnum um launatekjur stefnanda fyrir árin 2005, 2006 og 2007 verður ráðið að hann hafi á þessu tímabili aðallega stundað sjómennsku á bátum undir 20 brúttótonnum hjá ýmsum smærri útgerðum. Sveiflur í mánaðartekjum hans eru áberandi á þessu tímabili. Í janúar 2006 eru þær til að mynda rúmar 72 þúsund krónur, en 530 þúsund krónur mánuði síðar. Einnig má nefna að í júlí 2007 voru mánaðartekjur stefnanda rúmar 877 þúsund krónur, en lækkuðu í 131 þúsund krónur í ágúst sama ár og náðu aldrei 200 þúsund krónum það sem eftir lifði af árinu. Árstekjur stefnanda fóru þó hækkandi milli ára, voru rúmar 2,2 milljónir árið 2005, rúmar 2,9 milljónir árið 2006 og fóru upp í 3,6 milljónir árið 2007.

Í júlí 2008 var stefnandi fyrst ráðinn til starfa hjá félaginu Festi ehf. Félagið gerði þá út dragnótabátinn Hafdísi SU-220, en hann er rúmlega 29 brúttórúmlestir og 68 brúttótonn að stærð. Launagreiðslur Festi ehf. á því ári til stefnanda nema 2.491.912 krónum, sem er sama fjárhæð og stefnandi gaf upp sem laun vegna sjómennsku á skipum yfir 20 brúttótonnum vegna útreiknings á sjómannaafslætti. Þessi gögn styðja því það að stefnandi hafi árið 2008 komist í þjónustu útgerðar sem hafi tryggt honum skiprúm á stærri bátum, þar sem aflahlutur hans varð meiri en áður. Heildarlaunatekjur stefnanda á árinu námu 4.869.217 krónum.

Meðal gagna málsins eru upplýsingar sem prentaðar hafa verið af vefsvæði þar sem veittar eru upplýsingar um lögskráningu stefnanda um borð í Hafdísi SU-220 árin 2008 til 2014. Samkvæmt þessum gögnum var stefnandi fyrst skráður um borð í Hafdísi SU-220 í október 2008. Lögskráningardagar hans um borð í bátnum námu samtals 48 dögum á því ári. Árið 2009 nema lögskráningardagar stefnanda um borð í Hafdísi SU-220 samtals 271 degi. Launatekjur hans á árinu námu 7.091.392 krónum og er launagreiðandinn sá sami allt árið, Festi ehf. Gögn málsins styðja því fullyrðingu stefnanda þess efnis að sú breyting hafi orðið á högum hans í október 2008 að hann hafi verið ráðinn í fast skiprúm um borð í Hafdísi SU-220, sem hafi tryggt honum stöðugri og til muna hærri tekjur en hann hafði áður haft.

Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi varð Festi ehf. gjaldþrota árið 2009, en þrotabú félagsins var selt Völusteini ehf. undir lok ársins. Fram lögð gögn sýna að árið 2010 var stefnandi ekki skráður um borð í Hafdísi SU-220 fyrr en í ágústmánuði. Hann fékk aftur á móti greidd laun mánaðarlega frá Völusteini ehf. uns Eskja ehf. tók við sem launagreiðandi stefnanda í ágúst 2010. Upplýsingar á skattframtali stefnanda fyrir tekjuárið 2010 gefa einnig til kynna að stefnandi hafi starfað um borð í minni bát í eigu Völusteins ehf. á þessu ári. Eskja ehf. mun hafa tekið við sem útgerðaraðili Hafdísar SU-220 árið 2010. Gögn málsins gefa til kynna að eftir að hann varð starfsmaður Eskju ehf. í ágúst 2010 hafi hann að nýju farið að starfa um borð í Hafdísi SU-220 og hafi haldið því skiprúmi uns hann varð fyrir því slysi sem hér er til umfjöllunar, og raunar lengur.

Þó að gögn málsins gefi til kynna að stefnandi hafi unnið hluta úr árinu 2010 á öðrum bát en Hafdísi SU-220 virðist það ekki hafa komið niður á tekjum hans á því ári. Þannig voru launatekjur hans árið 2010 meira en þremur milljónum króna hærri en árinu áður, eða 10.480.107 krónur. Launatekjur hans hækkuðu síðan enn frekar á árinu 2011 eins og gögn málsins bera með sér.

Stefnandi er af erlendu bergi brotinn og var ungur að árum þegar hann varð fyrir því líkamstjóni sem hér um ræðir. Hann kveðst hafa stefnt að því að komast í varanlegt skiprúm á stærri bát með því að afla sér reynslu á smábátum hjá ýmsum aðilum sem réðu yfir takmörkuðum aflaheimildum. Kveðst hann hafa náð því markmiði er hann komst í skiprúm um borð í Hafdísi SU-220 í október 2008, en þá var hann á 25. aldursári. Nám stefnanda eftir að hann lauk grunnskólaprófi í Póllandi er einkum á sviði sjómennsku. Gögn málsins sýna að stefnandi reyndi að halda áfram að vinna um borð í Hafdísi SU-220 eftir slysið í apríl 2011, en varð að hætta sjómennsku í febrúar 2014. Hefði stefnandi ekki orðið fyrir líkamstjóni verður því að telja líklegt að hann hefði haldið áfram að afla stóran hluta tekna sinna með sjómennsku um borð í fiskiskipi sem tryggði honum hliðstæðar tekjur og hann hafði um borð í Hafdísi SU-220.

Eins og ráða má af samanburði á tekjum stefnanda árin 2008 og 2009 hækkuðu launatekjur stefnanda til muna eftir að hann hóf störf um borð í Hafdísi SU-220. Ekki hafa verið leiddar líkur að öðru en að meginástæða þess hafi verið að þá hafi hann fyrst komist í varanlegt skiprúm sem gaf stöðugri og hærri tekjur en hann hafði áður haft. Á fyrri hluta ársins 2008 hafði stefnandi hins vegar launatekjur frá þremur mismunandi útgerðaraðilum smárra báta áður en hann var ráðinn til Festu ehf.

Við mat á því hvort efni sé til þess að víkja frá almennri reglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga verður þó að líta til þess að nálægt 75% af viðmiðunartímabili samkvæmt þeirri reglu var stefnandi starfandi um borð í Hafdísi SU-220 og um 83% þess tíma vann hann í þjónustu útgerðar fiskiskipsins. Alkunna er að tekjur sjómanna ráðast af mörgum þáttum sem geta tekið breytingum yfir langt tímabil svo sem aflabrögðum og afurðaverði, sem og aflaheimildum þeirra skipa og báta sem þeir starfa á. Á árinu 2008 hafði stefnandi því sem næst jafnháar tekjur á fyrri hluta ársins og á síðar hluta þess, eftir að kom til starfa hjá Festi ehf. Gögn málsins gefa til kynna að eftir að hann hóf þar störf hafi hann starfað um borð í fiskiskipi yfir 20 brúttótonnum án þess að séð verði að tekjur hans hafi þegar í stað hækkað svo nokkru nemi. Í ljósi alls þessa telur dómurinn ekki næga ástæðu til þess að draga í efa að meðaltekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir umrætt slys geti endurspeglað líklegar framtíðartekjur hans. Ekki er því ástæða til að víkja frá meginreglunni í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Dregist hefur fram yfir frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að kveða upp dóm í málinu. Dómari og aðilar voru á einu máli um að ekki væri efni til þess að endurflytja málið.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Tryggingarmiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.