E-3287/2011

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 16. apríl sl., var höfðað fyrir dómþinginu af Á-kk-þgf S-kk-þgf, Línakri 1, Garðabæ, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu áritaðri um birtingu hinn 1. september 2011.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.100.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 8. september 2011 til greiðsludags, og að dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 8. september 2012, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum bætur, að mati dómsins, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 8. september 2011 til greiðsludags og að dráttarvextir leggist við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn 8. september 2012, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001.

Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins, en til vara að dómkröfur verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði felldur niður.

Stefnandi fékk gjafsóknarleyfi með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 2. febrúar 2012.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir, að stefnandi var handtekinn 8. júní 2009 í fangelsinu á Litla-Hrauni, þar sem stefnandi afplánaði dóm. Leit var gerð í fangaklefa hans og lagt hald á tölvu hans. Stefnanda var gerð grein fyrir því, að hann væri grunaður um stórfelldan innflutning á fíkniefnum til landsins og að talið væri að innflutningurinn tengdist flutningi á fíkniefnum frá Suður Ameríku til Evrópu og dreifingu áfram um Evrópu. Sakarefnið var kynnt stefnanda með þeim hætti að hann ætti aðild að víðtæku fíkniefnasmygli sem teygði anga sína víða um heim. Stefnandi kveðst ekkert hafa þekkt til þeirra atriða sem hann hafi verið sakaður um og hafi hann í framhaldinu neitað að tjá sig um mál sem honum kæmi ekkert við. Hinn 9. júní 2009 var stefnandi úrskurðaður í gæsluvarðhald frá 9. júní 2009 til 20. júní 2009, að kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Hinn 19. júní 2009 var stefnandi síðan í Héraðsdómi Reykjaness úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald til 1. júlí 2009 og staðfesti Hæstiréttur Íslands þann úrskurð. Stefnandi sat síðan í gæsluvarðhaldi til 21. júní 2009, þegar hann var látinn laus úr gæsluvarðhaldi og hóf afplánun á nýjan leik. Stefnandi sat því alls í gæsluvarðhaldi í 23 nætur og var stefnanda gert að sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stóð.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að aldrei hafi legið fyrir nein gögn sem fellt gætu sök á hann í umræddu sakamáli. Stefnandi byggir á því að hann hafi verið handtekinn saklaus og setið í gæsluvarðhaldi í 21 dag vegna rangra sakargifta og ekkert lögmætt tilefni hafi verið til þess að hneppa hann í gæsluvarðhald og ekki hafi verið nægjanlegt tilefni til slíkra aðgerða. Þá byggir stefnandi á því að ekki hafi verið lögmætt tilefni til að framkvæma leit í fangaklefa hans og taka af honum tölvu hans og rannsaka sérstaklega.

Þá hafi stefnanda verið haldið í óvissu varðandi málið og það ekki formlega fellt niður.

Stefnandi heldur því fram að hvorki hafi verið tilefni til handtöku hans né að krefjast gæsluvarðhalds yfir honum eða að fallast á þá kröfu. Þá liggi fyrir að ekkert hafi fundist við leit sem hafi verið þess eðlis að grunur gæti beinst að stefnanda í umræddu máli, sem verið hafi til rannsóknar hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu.

Stefnandi kveðst hafa þurft að þola neikvæða umfjöllun í fjölmiðlum meðan á gæsluvarðhaldsvistinni stóð og einnig að henni lokinni. Allmikil fjölmiðlaumræða hafi strax orðið um málið og hafi stefnandi m.a. verið þar tengdur við starfsemi fjölþjóðlegra og jafnvel alþjóðlegra glæpahringja og í fréttum sagt að málið teygði anga sína víða. Þetta hafi haft mjög slæm áhrif á stefnda sem ekki hafi átt þess kost að bera hönd fyrir höfuð sér þar sem hann hafi verið vistaður á Litla-Hrauni bæði fyrir og eftir gæsluvarðhaldsvistina.

Stefnandi kveðst vera haldinn alvarlegum sjúkdómi og það hafi því skipti hann máli að geta verið undir eðlilegu atlæti þar sem hann afplánaði refsidóm sinn, en þyrfti ekki að þola harðræði sem gæsluvarðhald í einangrun hafi óhjákvæmilega í för með sér.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir heilsutjóni vegna gæsluvarðhaldsvistarinnar og þær ásakanir sem settar hafi verið fram á hendur honum í þessu tilviki hafi orðið til þess að hann hafi beðið álitshnekki. Nánustu vinir og ættingjar stefnanda hafi tapað trú á honum og talið, miðað við það sem lögregla hafi gefið upp um málið, að stefnandi ætti sér ekki viðreisnar von og væri gjörsamlega vonlaus og í tengslum við alþjóðlega glæpahringi. Óréttmætar ásakanir og gæsluvarðhald stefnanda hafi farið mjög illa með nánustu ættingja hans og vini og hann sjálfan.

Frelsissvipting og einangrun í fangelsi sé alvarlegur hlutur fyrir einstakling. Handtakan og gæsluvarðhaldið hafi verið stefnanda mikið áfall enda hafi hann þá verið að afplána refsidóm fárveikur. Ástæða þess að stefnandi hafi verið handtekinn og hnepptur í gæsluvarðhald liggi ekki fyrir. Engin gögn liggi fyrir varðandi lögreglurannsókn í því máli sem um ræði, sem réttlæti þær aðgerðir sem farið hafi verið í gagnvart stefnanda hvað þá að handtaka hann og gera kröfu um gæsluvarðhald yfir honum. Stefnandi hafi því orðið fyrir alvarlegri aðför af hálfu lögreglustjóraembættisins á höfuðborgarsvæðinu og óréttmætri handtöku, kröfu um gæsluvarðhald, úrskurðum Héraðsdóms Reykjaness og dóms Hæstaréttar frá 24. júní 2009 byggðum á þeim upplýsingum sem lögregla hafi gefið viðkomandi dómstólum.

Stefnandi hafi orðið fyrir stórfelldum miska. Við handtökuna og gæsluvarðhaldið hafi komið rof í afplánun stefnanda þann tíma sem honum hafi verið gert að sæta gæsluvarðhaldi. Þá megi leiða líkur að því að þær ásakanir sem hafðar hafi verið uppi gagnvart honum og leitt hafi til gæsluvarðhalds hans hafi valdið því að honum hafi verið synjað um að losna úr afplánun eftir helming refsitímans og náðunarbeiðni hans hafi verið hafnað þrátt fyrir að stefnandi sé haldinn alvarlegum og banvænum sjúkdómi.

Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt á bótum samkvæmt 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sbr. 230. gr. sömu laga. Ekki sé tilefni til að lækka eða fella niður bætur þar sem stefnandi hafi hvorki valdið né stuðlað að þeim aðgerðum sem hafðar hafi verið í frammi gagnvart honum. Stefnandi byggir á því að hann hafi verið borinn röngum sökum og lögregluyfirvöld hafi farið offari í málinu hvað hann varði. Taka verði tillit til þess harðræðis og álitshnekkis sem stefnandi hafi orðið fyrir við mat á miskabótum honum til handa.

Stefnandi telur að verði fallist á aðalkröfu hans fái hann fullnaðarbætur vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir en verði ekki fallist á aðalkröfu hans komi til skoðunar fyrir dóminn að taka tillit til þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna þess að hann hafi misst úr vinnu í ákveðinn tíma auk þess harðræðis og álitshnekkis sem hann hafi orðið fyrir.

Ekki séu efni til að lækka bætur eða fella þær niður þar sem mál stefnanda hafi verið fellt niður af lögreglu. Stefnandi verði ekki sakaður um að hafa valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum lögreglu og dómstóla sem beinst hafi gegn honum án nokkurs tilefnis.

Um lagarök vísar stefnandi til XXXVII. kafla laga nr. 88/2009, um meðferð sakamála, einkum 228. og 230. gr.

Einnig vísar stefnandi til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og laga nr. 62/1994, alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sbr. auglýsingu nr. 10/1979, og til almennra skaðabótareglna.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Kröfu um virðisaukaskatt byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því, að rökstuddur grunur hafi verið um að stefnandi ætti aðild að stórfelldu fíkniefnabroti. Hann hafi því verið handtekinn 8. júní 2009, þar sem hann afplánaði refsidóm í fangelsinu að Litla-Hrauni. Við yfirheyrslu hjá lögreglu þann sama dag hafi stefnandi neitað að tjá sig um málið. Í kjölfarið hafi hann verið úrskurðaður í gæsluvarðhald til 19. júní 2009. Gæsluvarðhald stefnanda hafi síðan verið framlengt til 1. júlí 2009. Auk þess hafi skýrslur verið teknar af stefnanda vegna málsins 15. júní 2009, 25. júní 2009, og 16. júlí 2009. Í öll skiptin hafi stefnandi alfarið neitað að tjá sig. Hafi stefnandi hvorki viljað svara hvort hann þekkti aðra sakborninga í málinu né tjá sig um samtöl sín við þá. Þá hafi stefnandi ekki viljað undirrita mætingarskýrslur vegna yfirheyrslnanna.

Við rannsókn málsins hafi komið í ljós að stefnandi þekkti marga þeirra sem til rannsóknar hafi verið og hafi hann verið í tengslum við þá. Nokkrir af þeim hafi heimsótt stefnanda í fangelsið að Litla-Hrauni. Samtöl þeirra hafi borið þess merki að stefnandi þekkti alla hina sakborningana og ýmislegt sem sagt hafi verið og rætt um hafi bent til þess að stefnandi ætti aðild að stórfelldum fíkniefnabrotum og peningaþvætti. Fullt tilefni hafi því verið til handtöku stefnanda, þar sem rökstuddur grunur hafi leikið á að hann hefði framið það brot sem til rannsóknar hafi verið, þ.e. brot gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en slík brot geti varðað allt að 12 ára fangelsi. Skilyrðum 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 hafi því verið fullnægt. Brýna nauðsyn hafi borið til að taka skýrslur af stefnanda og að koma í veg fyrir að hann gæti spillt fyrir frekari rannsókn málsins. Við handtökuna hafi margt í gögnum málsins bent til sektar stefnanda þótt gögn hafi síðar ekki þótt nægjanleg eða líkleg til sakfellis. Handtakan hafi því verið fyllilega réttlætanleg og lögmæt. Rannsókn lögreglu hafi snúið að þáttum sem varðað hafi aðdraganda brotsins, skipulagningu og fjármögnun. Yfirheyra hafi þurft aðra sakborninga og fjölmörg vitni. Rannsóknin, sem teygt hafi anga sína víða um heim, hafi verið unnin í samvinnu við erlend lögregluyfirvöld og talin tengjast skipulögðum glæpahóp. Nauðsynlegt hafi því verið talið að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi til að koma í veg fyrir að hann gæti sett sig í samband við ætlaða vitorðsmenn og/eða vitni og/eða að hann gæti komið undan gögnum sem skipt gætu máli við rannsóknina. Ríkir rannsóknarhagsmunir hafi því verið fyrir hendi.

Stefndi byggir á því, að almennir hagsmunir krefjist þess að brot séu rannsökuð og upplýst og hafi lögregla í því sambandi allvíðtækar heimildir, sem geti eins og í tilviki stefnanda leitt til þess að menn, sem ekki verði sakfelldir fyrir þau brot sem til rannsóknar séu, geti þurft að sæta skerðingu á réttindum sínum.

Leit hafi verið gerð í fangaklefa stefnanda í kjölfar handtöku hans hinn 8. júní 2009. Lagt hafi verið hald á tölvu o.fl. í þágu rannsóknar málsins. Um skilyrði til húsleitar vísar stefndi til þess sem áður hafi verið sagt um rökstuddan grun um að stefnandi hefði framið það brot sem til rannsóknar var. Fyrir hafi legið úrskurður dómara sem heimilað hafi leit í klefa stefnanda. Skilyrði 1. mgr. 74. gr. og 1. mgr. 75. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, hafi því verið fullnægt.

Stefndi kveður lögreglu hvorki gefa fjölmiðlum upp nafn sakborninga né stjórna fréttaflutningi þeirra. Stefndi beri ekki ábyrgð á umfjöllun fjölmiðla.

Almennir hagsmunir krefjist þess að brot séu rannsökuð og upplýst og hafi lögregla í því sambandi allvíðtækar heimildir, sem geti, eins og í tilviki stefnanda, leitt til þess að menn, sem ekki verði sakfelldir fyrir þau brot sem til rannsóknar séu, þurfi að sæta skerðingu á réttindum sínum.

Leit hafi verið gerð í fangaklefa stefnanda í kjölfar handtöku hans hinn 8. júní 2009. Lagt hafi verið hald á tölvu o.fl. í þágu rannsóknar málsins. Um skilyrði til húsleitar vísar stefndi til þess sem áður hafi verið sagt varðandi rökstuddan grun um að stefnandi hefði framið það brot sem til rannsóknar hafi verið. Fyrir hafi legið úrskurður dómara, sem heimilað hafi að leit yrði framkvæmd í klefa hans. Skilyrði 1. mgr. 74. gr. og 1. mgr. 75. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 hafi því verið uppfyllt.

Samkvæmt 3. mgr. 57. gr. laga nr. 88/2008 beri lögreglu að tilkynna sakborningi ef rannsókn gegn honum hafi verið hætt. Slíkt hafi ekki verið gert með formlegum hætti en verið komið til vitundar stefnanda í síðasta lagi 6. júní 2011, en þá hafi lögmaður stefnanda ritað bréf til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og óskað eftir afriti af gögnum. Hvorki hafi verið kveðið á um form tilkynningar né tímafresti í áðurnefndri lagagrein.

Stefndi kveður ekki rétt, sem haldið sé fram í stefnu, að stefnandi hafi setið í gæsluvarðhaldi í 23 daga eða frá 9. júní til 31. júní. Hið rétta sé að stefnandi hafi verið í gæsluvarðhaldi í 21 dag, þar sem aðeins séu 30 dagar í júní auk þess sem varðhaldið hafi verið oftalið um einn dag. Stefnandi hafi hins vegar verið handtekinn 8. júní.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að stefnandi hafi orðið fyrir heilsutjóni í varhaldinu, enda liggi engin gögn fyrir í málinu sem styðji þá fullyrðingu stefnanda.

Stefndi mótmælir því sem ósönnuðu, að stefnandi hafi orðið fyrir álitshnekki vegna ásakana og bendir á að við handtökuna hafi stefnandi þá þegar verið að afplána fangelsisdóm vegna stórfellds fíkniefnamisferlis.

Stefndi mótmælir því að hvorki hafi verið tilefni til handtöku né að krafist væri og fallist á gæsluvarðhald yfir stefnanda. Byggir stefndi á því að fullnægt hafi verið skilyrðum laga varðandi allar þvingunaraðgerðir lögreglu, m.a. handtöku, leit, haldlagningu, gæsluvarðhald og allar aðrar aðgerðir lögreglu og að aðgerðirnar hafi verið fyllilega lögmætar.

Ósannað sé að stefnandi hafi afplánað refsidóm fárveikur. Einnig mótmælir stefndi því að ásakanir á hendur stefnanda, sem leitt hafi til gæsluvarðhaldsins, hafi valdið því að stefnanda hafi verið synjað um að losna úr afplánun eftir helming refsitímans. Þá mótmælir stefndi því sem ósönnuðu að náðunarbeiðni hans hafi verið hafnað þrátt fyrir að stefnandi væri haldinn alvarlegum og banvænum sjúkdómi.

Stefndi mótmælir því einnig að lögregla hafi farið offari í málinu og að stefnandi hafi verið beittur harðræði.

Í 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 komi fram að fella megi niður bætur hafi sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfu sína á. Stefndi vísar einnig í heild til 228. gr. laganna. Stefndi byggir á því, komi til greina að dæma bætur í málinu, að fella eigi bætur niður þar sem stefnandi hafi sjálfur valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Að mati stefnda hafi stefnandi stuðlað að aðgerðum lögreglu með tengslum sínum og samskiptum við aðra sakborninga í málinu. Innihald samskipta milli hans og annarra sakborninga hafi skotið styrkari stoðum undir rökstuddan grun lögreglu um aðild hans að því broti sem til rannsóknar hafi verið. Stefnandi hafi hafnað allri samvinnu við lögreglu meðan á rannsókn málsins hafi staðið. Hann hafi neitað að skýra frá hverjir hefðu komið í heimsókn til hans í fangelsið, við hverja hann hafi verið að ræða á upptökum sem lögregla hafi spilað fyrir hann og hvort hann þekkti aðila sem lögreglan nefndi. Stefnandi hafi jafnvel neitað að greina frá afstöðu sinni til sakarefnisins og hafnað því að undirrita mætingarskýrslur. Manni sem borinn sé röngum sökum ætti að vera akkur í því að aðstoða lögreglu við rannsókn svo sem kostur sé. Sakborningi sé hins vegar óskylt að svara spurningum varðandi refsiverða hegðun sem honum sé gefin að sök en slík afstað hljóti að tefja rannsókn lögreglu. Ef stefnanda hefði verið samvinnuþýðari hefði þörfin fyrir gæsluvarðhald hugsanlega ekki verið fyrir hendi, eða a.m.k. ekki verið eins brýn og rannsóknin hugsanlega tekið styttri tíma. Leiða megi líkur að því að gæsluvarðhaldstíminn hefði því orðið styttri en raunin hafi orðið.

Tími sá sem stefnandi hafi verið í gæsluvarðhaldi hafi verið eðlilegur en sérstaklega sé ítrekað að stefnandi hafi neitað að svara spurningum lögreglu.

Stefndi byggir einnig á því, að tjón stefnanda sé ósannað.

Varakröfu sína um lækkun byggir stefnandi á sömu málsástæðum og varðandi aðalkröfu. Stefnukrafan sé og alltof há og ekki í neinu samræmi við dómvenju.

Stefndi mótmælir því einnig að taka eigi tilliti til þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna þess að hann hafi misst úr vinnu í ákveðinn tíma auk þess harðræðis og þess álitshnekkis sem hann hafi orðið fyrir. Í bréfi sem stefnandi leggi sjálfur fram í málinu komi fram að hann hafi ekki verið í vinnu og það bréf sé dagsett eftir þann tíma sem stefna nái til.

Stefndi mótmælir einnig sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda. Verði dráttarvextir dæmdir komi þeir fyrst til álita þegar mánuður sé liðinn frá birtingu stefnu í málinu, í samræmi við 9. gr. laga nr. 38/2001.

V

Í málinu krefur stefnandi stefnda um bætur vegna gæsluvarðhalds, sem hann sætti frá 9. júní 2009 til 31. júní 2009 og vegna leitar sem framkvæmd var í fangaklefa hans 8. júní 2009.

Skaðabótakrafa stefnanda er reist á 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sbr. einnig 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Byggir stefnandi á því að ekki hafi verið lögmætt tilefni til að hneppa hann í gæsluvarðhald. Þá byggir stefnandi einnig á því að ekki hafi verið lögmætt tilefni til að framkvæma leit í klefa hans og taka af honum tölvu hans. Þar af leiðandi hafi ekki verið uppfyllt lagaskilyrði til handtöku hans í upphafi, gæsluvarðhalds þess, sem hann hafi verið látinn sæta í framhaldi handtökunnar, framlengingar gæsluvarðhaldsins og leitar í fangaklefa hans.

Eins og að framan greinir var mál á hendur stefnanda fellt niður, sbr. 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, þar sem talið var, með hliðsjón af rannsóknargögnum, að það sem fram væri komið væri ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis, sbr. bréf ríkissaksóknara, dagsett 25. ágúst 2009.

Skilyrði skaðabóta í tilviki eins og um ræðir í málinu lúta ákvæði 228. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sem stefnandi byggir einnig kröfu sína á, ber og að túlka með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttarins. Hefur verið litið svo á að þau veiti ekki ríkari bótarétt en reglur laga nr. 88/2008.

Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 er mælt fyrir um, að maður sem borinn hafi verið sökum í sakamáli eigi rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins, ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann sýknaður með endanlegum dómi, án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann væri talinn ósakhæfur. Samkvæmt 2. mgr. 228. gr. skal dæma bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. ákvæðisins eru fyrir hendi. Þó er sá fyrirvari settur í öðrum málslið 2. mgr. 228. gr. að bætur megi fella niður eða lækka ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Af því leiðir að úrlausn þess hvort stefnandi hafi fyrirgert rétti til bóta, sem mælt er fyrir um í fyrri málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, eða hvort bætur skuli sæta lækkun, veltur á því hvort stefnandi hafi, í skilningi annars málsliðar 2. mgr. 228. gr., valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem bótakrafa hans er byggð á.

Stefnandi var handtekinn og hnepptur í gæsluvarðhald vegna rannsóknar á máli sem varðaði ætlaðan innflutning á miklu magni fíkniefna hingað til lands og skipulagðri glæpastarfsemi. Rannsóknin var umfangsmikil, margir komu þar við sögu og teygði hún anga sína út fyrir landsteinana. Meðan á rannsókninni stóð afplánaði stefnandi fangelsisdóm vegna innflutnings á fíkniefnum til landsins. Fyrir liggur að stefnandi átti á afplánunartímanum í samskiptum við menn sem tengdust ætluðu broti og voru m.a. síðar handteknir í Hollandi vegna gruns um aðild að málinu, m.a. innflutningi á 6 kg af amfetamíni hingað til lands. Í þágu rannsóknar málsins voru hlustaðir fundir sem stefnandi átti með öðrum grunuðum í heimsóknartímum í fangelsinu á grundvelli úrskurðar dómara. Af því sem nú hefur verið rakið er ljóst að nauðsynlegt var að afla frekari gagna um hin meintu brot en rannsókn málsins var skammt á veg komin þegar stefnandi var hnepptur í gæsluvarðhald.

Skilyrði fyrir því að gæsluvarðhaldi sé beitt í þágu rannsóknar sakamáls eru þau að fram sé kominn rökstuddur grunur um að sakborningur hafi framið verknað sem fangelsisrefsing er lögð við og að ætla megi að hann muni torvelda rannsókn málsins, svo sem með því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum eða hafa áhrif á vitni eða samseka, eins og fram kemur í a-lið 95. gr. laga nr. 88/2008. Þegar gögn málsins eru virt eins og þau horfðu við þeim sem með rannsókn fíkniefnamálsins fóru á þessum tíma verður að líta svo á að fullt tilefni hafi verið til að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi, enda var þá, vegna þessara sömu atriða, kominn fram rökstuddur grunur um aðild hans að meintu fíkniefnabroti, sem fangelsisrefsing er lögð við, samkvæmt almennum hegningarlögum, eins og hér að framan hefur verið lýst og fram kemur í gæsluvarðhaldsúrskurði, dagsettum 8. júní 2009 og síðan 19. júní 2009, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 24. júní 2009. Þá liggur fyrir að margir aðilar tengdust ætluðu broti sem rannsóknin beindist að og gaf stefnandi engar skýringar á því sem fram var komið um ætlaðan þátt hnas í meintu broti. Verður þar með ekki fallist á með stefnanda að hann hafi verið hnepptur í gæsluvarðhald að ósekju. Með sömu rökum voru því uppfyllt skilyrði til leitar í fangaklefa stefnanda, samkvæmt 74. gr. laga nr. 88/2008.

Þótt stefnanda hafi verið frjálst að svara ekki spurningum í yfirheyrslum lögreglu varð hann eigi að síður að skýra satt og rétt frá kysi hann að svara, sbr. 2. og 3. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008. Stefnandi kaus að svara ekki spurningum lögreglu, er hann var yfirheyrður um sakarefnið, eins og að framan greinir. Er óhjákvæmilegt að líta svo á að með afstöðu sinni hafi stefnandi stuðlað að því að gæsluvarðhald það sem hann sætti og krefst nú bóta fyrir dróst á langinn, sbr. 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því og með hliðsjón af gögnum málsins og umfangi þess er ekki unnt að líta svo á að stefnandi hafi sætt gæsluvarðhaldi lengur en efni stóðu til.

Að þessu virtu verður ekki talið að skort hafi á lögmæt skilyrði þess að gæsluvarðhaldinu hafi verið beitt og leitað væri í fangaklefa hans eða að ákvæði stjórnarskrárinnar, mannréttindasáttmála Evrópu eða annarra laga, sem stefnandi vísar til, leiði til þess að hann eigi rétt á bótum úr hendi stefnda. Verða stefnanda því ekki dæmdar bætur fyrir gæsluvarðhald að ósekju eða vegna leitar og fær í þeim efnum engu breytt að rannsókn málsins var hætt.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Stefnandi fékk gjafsókn með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 2. febrúar 2012.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur ekki verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefnanda.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, Á-kk-ef S-kk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 600.000 krónur, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf