E-11409/2009

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 16. febrúar sl., að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu, var höfðað fyrir dómþinginu með réttarstefnu útgefinni 2. október 2009 og áritaðri um birtingu 6. október 2009, af Ó-kk-þgf M-kk-þgf, Sámsstaðabakka, Rangárþingi- eystra, á hendur Exista hf.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefnda verði gert að greiða honum 30.000.000 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 17. mars 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að staðfest verði kyrrsetning Sýslumannsins í Reykjavík í eftirgreindum ökutækjum stefnda til tryggingar ofangreindum kröfum:

AH-117 sem er af tegundinni Volvo XC70,

TR-448 sem er af tegundinni Volvo XC-70,

KN-T88 sem er af tegundinni Volkswagen Crafter,

KB-Z56 sem er af tegundinni Volkswagen Crafter,

BA-S91 sem er af tegundinni Volkswagen Caddy life,

AM-654 sem er af tegundinni Iveco Daily,

AZ-999 sem er af tegundinni Iveco Daily,

TR-543 sem er af tegundinni Iveco Daily,

TS-822 sem er af tegundinni Iveco Daily,

EB- 1189 sem er af tegundinni Hitachi ZX520,

EB-1046 sem er af tegundinni Hitachi ZX350, samkvæmt kyrrsetningargerð nr. K-42/2009, sem fram fór 29. september 2009.

Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

II

Málsatvik eru þau, að með útgáfulýsingu, dagsettri 14. mars 2008 í Reykjavík, gaf stefndi út eftirfarandi rafræn rafbréf, sem skráð voru í kerfi Verðbréfaskráningar Íslands sem víxlar:

Auðkenni: EXIS 09 0317

Heildarfjárhæð: ISK 10.000.000.000

Útgefið nú: ISK 5.000.000.000

Nafnverðseiningar ISK 10.000.000

Gjalddagi: 17. mars 2009

Útgáfudagur: 17. mars 2008

Nafnvextir 0%

Verðtrygging: Nei

Víxilútgáfa þessi beri ISIN númerið IS0000017630. Samkvæmt útgáfulýsingunni voru engar hömlur gerðar á framsal. Gert var ráð fyrir að yfirlit Verðbréfaskráningar um eigendur rafbréfanna væri fullgild sönnun fyrir eignarrétti. Kaupþing banki hf. hafði milligöngu um skráningu rafbréfanna. Þá segir þar, að rísi mál út af víxlinum megi reka þau fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, skv. ákvæðum XVII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Hinn 7. október 2008 gerðu Verðbréfaskráning Íslands og stefndi viðauka við framangreinda útgáfulýsingu þar sem stefnda var veitt heimild til að hækka heildarfjárhæð víxilútgáfunnar um 5.000.000.000 króna til viðbótar og varð heildarheimild til útgáfu því 15.000.000.000 króna.

Samkvæmt framlögðu afriti af bréfi, dagsettu 14. október 2008, sem ber yfirskriftina: „Beiðni um skiptingu á einingum í víxilflokknum EXIS 09 0317“, óskaði stefndi og Kaupþing banki hf. eftir því við Verðbréfaskráningu Íslands hf. að fjárhæð hverrar einingar í framangreindum víxilflokki, sem var 10.000.000 króna yrði 1 króna. Lýstu útgefandi og Kaupþing því yfir að ekkert hefði verið selt úr flokknum. Bréf þetta er undirritað f.h. útgefanda, en ekki undirritað f.h. Kaupþings.

Stefndi kveður víxla í nefndum víxlaflokki síðan hafa verið notaða til þess að greiða hluta af rafrænum víxlum í víxilflokki stefnda, EXIS 08 1008, sem fallið hafi í gjalddaga í október 2008.

Stefnandi kveðst hafa tekið þátt í útgáfu þessari með fjárfestingu í fimm víxlum, samtals að fjárhæð 50.000.000 króna. Kaup stefnanda hafi verið framkvæmd í tvennu lagi, en Kaupþing banki hafi haft milligöngu um kaupin. Stefnandi kveður að á gjalddaga víxlanna hafi verið greidd 40% af höfuðstól þeirra, samtals 20.000.000 króna, en frekari greiðslur hafi ekki verið inntar af hendi. Kveðst stefnandi hafa veitt stefnda upplýsingar um skuldastöðu vegna víxlanna án þess þó að honum hafi borist greiðsla. Kveður stefnandi stefnda ekki hafa gert athugasemdir við stefnanda um skuldastöðu sína.

Stefndi fór þess á leit við Sýslumannsembættið í Reykjavík, með beiðni dagsettri 11. ágúst 2009, að kyrrsettar yrðu svo margar af eignum stefnda að nægja myndi til tryggingar stefnufjárhæðar máls þessa, auk áfallandi dráttarvaxta, innheimtuþóknunar og alls kostnaðar við gerðina og staðfestingarmálið, sem stefnandi þyrfti að höfða.

Hinn 29. september 2009 kyrrsetti Sýslumaðurinn í Reykjavík eftirtalin ökutæki í eigu stefnda, samkvæmt kyrrsetningargerð nr. K-42/2009:

AH-117 sem er af tegundinni Volvo XC70,

TR-448 sem er af tegundinni Volvo XC-70,

KN-T88 sem er af tegundinni Volkswagen Crafter,

KB-Z56 sem er af tegundinni Volkswagen Crafter,

BA-S91 sem er af tegundinni Volkswagen Caddy life,

AM-654 sem er af tegundinni Iveco Daily,

AZ-999 sem er af tegundinni Iveco Daily,

TR-543 sem er af tegundinni Iveco Daily,

TS-822 sem er af tegundinni Iveco Daily,

EB- 1189 sem er af tegundinni Hitachi ZX520,

EB-1046 sem er af tegundinni Hitachi ZX350.

Stefnandi kveður að inná kröfuna hafi verið greiddar 20.000.000 króna hinn 17. mars 2009, en eftirstöðvar skuldarinnar, að fjárhæð 30.000.000 króna, hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu þeirra og til staðfestingar á kyrrsetningargerð.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því, að stefndi hafi ekki greitt útgefna víxla. Víxlum vegna viðskiptanna lýsir stefnandi svo:

Fimm rafrænt skráðir víxlar, samtals að fjárhæð 50.000.000 króna, sem séu hluti af víxilútgáfu Verðbréfaskráningar Íslands hf., með auðkenninu EXIS 09 0317 og ISIN númerinu IS0000017630.

Stefnandi kveður stefnda skulda sér 30.000.000 króna, þar sem stefnandi hafi þegar greitt sér 20.000.000 króna.

Stefnandi telur skilyrði 5. gr. laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl., vera fyrir hendi og gerir kröfu um að kyrrsetning Sýslumannsins í Reykjavík, dagsett 29. september 2009, verði staðfest.

Stefndi hafi ekki greitt ofangreinda skuld við stefnanda þrátt fyrir ítrekuð tilmæli þar um. Stefnandi kveður stefnda ekki hafa gert athugasemdir við stefnanda um skuldastöðu sína. Stefnanda sé ekki kunnugt um aðrar eignir sem tilheyri stefnda, en þær sem kyrrsettar hafi verið. Kveðst stefnandi óttast mjög að eignastaða stefnda hafi farið versnandi og því sé honum nauðsynlegt að tryggja hagsmuni sína með því að fá kyrrsetningu í tilvitnuðum eigum stefnda staðfesta.

Stefnandi krefst málskostnaðar fyrir rekstur dómsmáls þess, ásamt undanfarandi málsmeðferð vegna kyrrsetningar hjá sýslumanni.

Kröfu sína um greiðslu byggir stefnandi á meginreglum kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Einnig vísar stefnandi til víxillaga nr. 93/1993, m.a. 48. gr. þeirra hvað varði efndir kröfunnar.

Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Kröfu um staðfestingu kyrrsetningar byggir stefnandi á 6. kafla laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 129. – 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Málið sé rekið samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. útgáfuyfirlýsingu nr. 2.2, er varði ágreiningsmál. Þá vísar stefnandi til laga nr. 65/2008, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, en í 35. gr. þeirra laga segi, að sé rafbréf gefið út og skráð samkvæmt lögum þessum sem víxill, skuli fylgja þeim lagareglum sem um víxla gildi, sbr. víxillög nr. 93/1993.

IV

Stefndi byggir frávísunarkröfu sína á því, að málið sé höfðað með vísan til XVII. kafla laga nr. 91/1991, og þar með reynt að takmarka varnir stefnda eins og kostur sé. Eins og fram sé komið hafi umrædd bréf verið gefin út og skráð sem víxlar. Samkvæmt 35. gr. laga nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, með síðari breytingum, skuli fylgja þeim lagareglum sem gildi um víxla, eftir því sem við geti átt þegar rafbréfið sé gefið út og skráð sem víxill. Í athugasemdum með þessari grein í frumvarpi til nefndra laga komi fram að lagt sé til að ef rafbréf sem gefið sé út sé skráð sem víxill gildi ákvæði laga nr. 93/1933 um eiginvíxla um slík rafbréf eftir því sem við geti átt.

Með vísan til þess byggir stefndi á því að umrædd rafbréf, sem stefnandi telji sig eiga, þurfi að uppfylla ákvæði annars þáttar víxillaga, þar með talið ákvæði 75. gr. laganna sem hafi að geyma þær formkröfur sem uppfylla verði til þess að um eiginvíxil sé að ræða.

Stefndi kveðst leggja áherslu á að stefnandi byggi rétt sinn á því að hann sé víxilhafi ótilgreindra rafrænna víxla sem skráðir hafi verið í kerfi Verðbréfaskráningar Íslands sem víxlar og að um sé að ræða fullnustu á rafrænum víxlum. Málið sé með öðrum orðum rekið samkvæmt einkamálalögum nr. 91/1991, eins og um eiginlegan víxil sé að ræða, enda vísað til laga um rafræna eignaskráningu verðbréfa og víxillaga í lagatilvísanakafla stefnunnar.

Í 2. tl. 75. gr. víxillaga sé mælt fyrir um að í eiginvíxli skuli greina skilyrðislaust loforð um að greiða tiltekna fjárhæð. Formskilyrði þetta sé ófrávíkjanlegt. Í útgáfulýsingu sé ekki að finna slíkt skilyrðislaust loforð um að greiða tiltekna upphæð í peningum og þrátt fyrir tilvísun til XVII. kafla laga nr. 91/1991 í útboðslýsingu skipti sú tilvísun engu, þar sem óheimilt sé að innheimta skuld á grundvelli útgáfulýsingarinnar í víxilmáli. Málið sé með öðrum orðum höfðað um ætlaða skuld stefnda samkvæmt samningi (útboðslýsingu) en ekki samkvæmt eiginlegum víxli og uppfylli því ekki formkröfur til þess að XVII. kafli laga nr. 91/1991 eigi við.

Með vísan til þess byggir stefndi á því að umræddir rafvíxlar uppfylli ekki formskilyrði víxillaga, sem leiði til þess að stefnanda sé óheimilt að innheimta skuld á grundvelli útgáfulýsingarinnar í víxilmáli. Af þeim sökum sé málið ekki réttilega höfðað sem víxilmál, sem leiði til þess að vísa verði því frá dómi.

Í stefnu sé því haldið fram að heildarfjárhæð víxilútgáfu stefnda, með auðkenni EXIS 09 0317, hafi verið 10.000.000.000 króna og hver nafnverðseining að upphæð 10.000.000 króna, með gjalddaga 17. mars 2009. Jafnframt sé byggt á því að stefnandi sé eigandi að 30.000.000 króna að nafnverði í útgáfunni og sé vísað til tveggja framlagaðra skjala frá Kaupþingi banka hf. vegna viðskipta stefnanda og vottorðs um eignastöðu frá Verðbréfaskráningu Íslands því til sönnunar.

Stefndi byggir á því að þessi kröfugerð og lýsing stefnanda á málsástæðum sé óljós og illskiljanleg og því ekki þess eðlis að hægt sé að fallast á að stefnandi hafi sýnt nægilega fram á grundvöll fjárhæðar meintra krafna sinna á hendur stefnda.

Í þessu sambandi bendi stefndi einkum á að stefnandi krefji stefnda um greiðslu 30.000.000 króna án þess að tilgreina fullnægjandi hvernig sú fjárhæð sé tilkomin. Tilgreining stefnanda á málsástæðum hjálpi ekkert í þessu sambandi. Stefnandi vísi þannig í fyrrgreind dómskjöl, en af þeim sé augljóst að stefnandi sé að kaupa í víxilflokki stefnda, EXIS 08 1008, sem fallið hafi í gjalddaga í október 2008, sbr. dagsetningu kaupanna og tilgreiningu þess efnis í kaupnótunum sjálfum. Kaupnótur þessar séu því alls engin sönnun eða vísbending um að stefnandi hafi eignast nokkurn víxil í útgáfunni sem auðkennd sé EXIS 09 0317 og stefnandi byggi málssókn sína á . Hins vegar tilgreini fyrrgreint vottorð að stefnandi hafi verið, hinn 7. ágúst 2009, eigandi að 32.862.745 krónum í EXIS 09 0317. Hvers vegna sú eign sé þeirrar fjárhæðar sé algerlega óljóst af stefnu enda sé dómkrafa stefnanda sléttar 30.000.000 króna. Framlögð gögn sýni því hvorki að stefnandi eigi þá fjárhæð í víxlum sem stefnt sé fyrir né hvers vegna dómkrafan sé þeirrar fjárhæðar sem raun beri vitni.

Þvert á móti sé viðurkennt í stefnu að greitt hafi verið inn á kröfu stefnanda 20.000.000 króna, án þess að gerð sé grein fyrir því eða sannað hver heildareign stefnanda hafi verið í EXIS 09 0317 útgáfunni á þeim tíma eða hvert innborguninni hafi verið ráðstafað.

Stefndi telur að skýringar stefnanda á meintum kröfum sínum og röksemdir fyrir þeim séu ófullnægjandi og til þess fallnar að takmarka möguleika hans að bregðast við málssókninni með málefnalegum hætti. Af þeim sökum beri að vísa málinu frá dómi, þar sem kröfugerð og lýsing stefnanda á málsástæðum fullnægi ekki skilyrðum d- liðar og e- liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Auk þess byggir stefndi á því, að þar sem ósannað sé að stefnandi hafi gætt ákvæða innheimtulaga nr. 95/2008, um að senda innheimtuviðvörun í því formi sem mælt sé fyrir um í 7. gr. laganna, hafi stefnandi ekki uppfyllt þau skilyrði sem skylt sé að uppfylla áður en honum sé heimilt að innheimta kröfu sína með málssókn. Gera verði kröfu til þess, í ljósi óundanþægra formkrafna laganna, að það sé stefnandi sem tryggi sér sönnun fyrir því að innheimtuviðvörun hafi verið send til ætlaðs skuldara, svo sem með birtingu eða ábyrgðarbréfi. Að öðrum kosti væri lítið gagn í þeim lögbundna fresti frá sendingu viðvörunar, sem 7. gr. laganna eigi að veita.

Stefndi bendir á að ekki liggi fyrir samningur aðila um að víkja frá ákvæðum 7. gr. Auk þess bendir stefndi á að hann hafi ekki hreyft mótbárum gegn kröfunni fyrr en með greinargerð þessari, sem leiði til þess að ákvæði 6. mgr. 7. gr. laganna eigi ekki við.

Með vísan til alls framangreinds sé skilyrðum málssóknar ekki fullnægt og beri því að vísa málinu frá dómi.

V

Stefnandi höfðar mál þetta á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Stefndi hefur krafist frávísunar málsins. Byggir hann á því að ekki sé unnt að höfða málið samkvæmt XVII. kafla einkamálalaga. Þá byggir hann á því að kröfugerð og lýsing stefnanda á málsástæðum sé óljós og einnig því að ósannað sé að stefnandi hafi gætt ákvæða innheimtulaga nr. 95/2008, um að senda innheimtuviðvörun. Stefnandi krafðist þess að frávísun málsins yrði hafnað og málið tekið til efnismeðferðar. Er frávísunarþáttur málsins eingöngu til úrlausnar hér.

Samkvæmt 35. gr. laga nr. 131/1997, um rafræna skráningu verðbréfa, segir að : „sé rafbréf gefið út og skráð samkvæmt lögum þessum sem víxill skal fylgja þeim lagareglum sem um víxla gilda eftir því sem við getur átt.“

Samkvæmt þessu eiga ákvæði víxillaga um eiginvíxla að gilda um umstefnt rafbréf. Í víxillögum er tilgreint í sex liðum í 75. gr. hvað skal tilgreina í víxli til þess að skjalið gildi sem eiginvíxill. Skal þar koma fram orðið víxill í meginmáli skjalsins og á því máli, sem skjalið er ritað á. Skilyrðislaust loforð um að greiða tiltekna upphæð í peningum, gjalddaga, greiðslustað, nafn þess, er við greiðslu á að taka, eða ávísa má víxilfjárhæðinni til greiðslu, útgáfustaður, útgáfudagur og undirskrift útgefanda. Í 76. gr. víxillaga nr. 93/1933 er síðan kveðið á um að bresti á að greind séu þau atriði sem tilgreind eru í 75. gr., hafi skjalið þá ekki gildi sem eiginvíxill, nema ef ekki eru tilgreindur gjalddagi, greiðslustaður eða útgáfustaður. Í framlagðri útgáfulýsingu er ekki að finna skilyrðislaust loforð um að greiða tiltekna upphæð. Hefur skjalið því ekki gildi sem eiginvíxill samkvæmt víxillögum.

Í XVII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, eru fyrirmæli um afbrigðilega meðferð víxilmála, tékkamála og skuldabréfamála, enda sé skráður samningur í texta þess um að mál samkvæmt því verði rekið eftir ákvæðum þessa kafla. Er þar m.a. tilgreint að mál á hendur útgefanda og framseljanda eigin víxils skuli fara eftir ákvæðum kaflans. Meðferð mála þessara víkur í veigamiklum atriðum frá almennri meðferð einkamála. Verður að telja að þau mál sem þar eru tilgreind séu tæmandi talin og um önnur mál sé ekki hægt að semja þannig, að um meðferð þeirra fyrir dómi fari eftir ákvæðum þess kafla. Með vísan til framanritaðs verður málið því eigi rekið sem víxilmál samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Ber því þegar af þeirri ástæðu að fallast á kröfu stefnda um að vísa málinu frá dómi.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf