E-5046/2014

Mál þetta, sem var dómtekið 8. júní sl., var í aðalsök höfðað 11. desember 2014 af aðalstefnendum, Bakkagranda ehf., Eiðismýri 15 á Seltjarnarnesi, og Á-kk-þgf K-kk-þgf, Vesturbrún 16 í Reykjavík, á hendur gagnstefnanda, Alfacom General Trading ehf., Garðastræti 17 í Reykjavík. Aðalsök var þingfest 16. desember 2014.

Dómkröfur aðalstefnenda eru þær að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða hvorum þeirra um sig 27.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags, gegn afhendingu á hlutafé í 101 Austurstræti ehf. að nafnverði 125.000 krónur. Þá krefjast aðalstefnendur málskostnaðar ásamt virðisaukaskatti.

Gagnstefnandi krefst aðallega sýknu af dómkröfum aðalstefnenda í aðalsök, en til vara þess að kröfur þeirra verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Gagnstefnandi höfðaði gagnsakarmál á hendur aðalstefnendum með stefnu birtri 14. janúar 2015. Þar krefst hann þess að viðurkennd verði með dómi riftun hans á kaupum á 50% eignarhlut í félaginu 101 Austurstræti ehf., sbr. C-lið kaupsamnings á milli málsaðila um kaup gagnstefnanda á öllum hlutum aðalstefnenda í 101 Austurstræti ehf., dags. 16. október 2013, sem lýst var yfir í bréfi, dags. 12. nóvember 2014, og ítrekuð í bréfi, dags. 8. janúar 2015.

Aðalstefnendur krefjast sýknu af kröfu gagnstefnanda í gagnsök og málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Með úrskurði dómsins 5. júní 2015 var vísað frá dómi öðrum kröfum gagnstefnanda í gagnsök en hér er gerð grein fyrir.

I

Með kaupsamningi 16. október 2013 keypti gagnstefnandi allt hlutafé einkahlutafélagsins 101 Austurstræti af aðalstefnendum. Félagið rekur skemmtistaðinn Austur að Austurstræti 7 í Reykjavík. Hlutaféð var að nafnvirði 500.000 krónur og var kaupverðið 95.000.000 króna. Kaupverðið skyldi greiðast þannig að 40.000.000 króna skyldu greiddar við gerð samningsins, 5.000.000 króna eigi síðar en tveimur mánuðum eftir undirskrift hans og 50.000.000 króna innan 14 mánaða frá undirritun samningsins. Sóknaraðili greiddi tvær fyrstu greiðslurnar og í samræmi við samninginn fékk hann þá afhent 50% hlutafjárins. Gagnstefnandi hefur ekki greitt eftirstöðvar samningsins. Samkvæmt J-lið samningsins skyldi gagnstefnandi greiða aðalstefnendum 5.000.000 króna sekt ef framangreind greiðsla bærist of seint.

Áður en kaupsamningur aðila var undirritaður fengu forsvarsmenn gagnstefnanda lögmann sér til aðstoðar og gerði hann m.a. áreiðanleikakönnun á félaginu. Að henni lokinni skrifuðu aðilar undir kaupsamning og hluthafasamkomulag.

Samkvæmt F-lið kaupsamningsins skyldu stjórnarmenn 101 Austurstrætis ehf. verða fjórir við fyrstu greiðslu kaupverðsins. Í stjórn félagsins tóku sæti, af hálfu aðalstefnenda, aðalstefnandi Á-kk-nf K-kk-nf og K-kk-nf P-kk-nf og af hálfu gagnstefnanda K-x-x K-x-x, sem jafnframt var framkvæmdastjóri og meðstjórnandi gagnstefnanda, og G-x-x S-x-x, stjórnarformaður gangstefnanda. Á stjórnarfundi 25. október 2013 var K-x-x kjörinn stjórnarformaður félagsins. Samkvæmt kaupsamningnum skyldi aðalstefnandi Á-kk-nf vera framkvæmdastjóri félagsins, a.m.k. þar til gagnstefnandi hefði greitt kaupverðið samkvæmt C-lið samningsins og var einnig gerður við hann sérstakur ráðningarsamningur. Þá var jafnframt kveðið á um það að framkvæmdastjórinn og G-x-x skyldu fara sameiginlega með prókúru og þyrfti samþykki þeirra beggja fyrir öðrum ráðstöfunum en greiðslu hefðbundinna viðskiptareikninga. Vegna þessa gaf G-x-x út umboð til K-kk-ef svo að hann gæti undirritað fyrir hans hönd.

Í L-lið kaupsamnings aðila var kveðið á um að yrði hagnaður félagsins minni en 35.000.000 króna fyrir skatta á næstu 12 mánuðum eftir undirritun samningsins, skyldi bæta hlut gagnstefnanda með því að hluta af hagnaði aðalstefnanda Á-kk-ef yrði ráðstafað til hans þannig að hagnaður hans yrði 17.500.000 krónur fyrir skatta í samræmi við eignarhald aðila á hlutabréfum á þeim tíma. Samkvæmt K-lið samningsins skyldu hluthafar fá greiddan arð á þriggja mánaða fresti væri það mögulegt.

Fljótlega eftir undirritun kaupsamningsins fór að bera á ósamkomulagi aðila. Aðalstefnendur kveða að K-x-x hafi farið að gefa fyrirskipanir sem ýmist hafi verið á borði stjórnar eða framkvæmdastjóra og hafi gengið gegn hagsmunum félagsins. K-x-x hafi einnig haft í hótunum við starfsfólk og gesti skemmtistaðarins Austurs. Þann 29. janúar 2014 greiddi 101 Austurstræti ehf. gagnstefnanda 4.375.000 krónur sem hlutdeild í hagnaði félagsins fyrstu þrjá mánuðina eftir kaupin, í samræmi við K-lið kaupsamningsins. Endurskoðandi félagsins benti hins vegar á að slíkar arðgreiðslur væru óheimilar. Aðalstefnandi Á-kk-nf óskaði þess í kjölfarið að arðgreiðslan yrði bakfærð og endurgreidd, en gagnstefnandi hafnaði því.

Aðalstefnendur telja að K-x-x hafi, með blekkingum, fengið útgefinn aðgangslykil að bankareikningum félagsins. Hann hafi gefið út tilhæfulausan reikning og fengið starfsfólk Íslandsbanka hf. til þess að greiða 4.381.319 krónur þann 29. apríl 2014. Íslandsbanki hf. hefur kært framangreint til lögreglu. Þá kveða aðalstefnendur að K-x-x hafi jafnframt skipað gjaldkera félagsins að stöðva greiðslur vegna húsaleigu.

Þann 1. maí 2014 var öllum greiðsluposum 101 Austurstrætis ehf. hjá Borgun hf. lokað. Aðalstefnandi Á-kk-nf hafði samband við neyðarvakt Borgunar hf. og var þá skýrt frá því að K-x-x hefði þann sama dag sagt upp öllum posasamningum félagsins. Reyndist ekki unnt að afgreiða viðskiptavini félagsins það kvöld.

K-x-x boðaði til stjórnarfundar í 101 Austurstræti ehf. þann 5. júní 2014, en á dagskrá var staða framkvæmdastjóra og aðgangur hans að fyrirtækjabanka félagsins. Af hálfu aðalstefnenda var gerð athugasemd við dagskrá fundarins. K-x-x taldi fundinn hafa tekið ákvörðun um að víkja framkvæmdastjóra frá störfum og sendi í framhaldi tilkynningu þar um til ríkisskattstjóra. Með úrskurði ríkisskattstjóra 21. október 2014 var synjað um skráningu tilkynningar um breytingu á framkvæmdastjórn og prókúru. Meðan á ágreiningnum stóð var skráð athugasemd í fyrirtækjaskrá um að ágreiningur væri um stöðu framkvæmdastjóra. Aðalstefnendur telja að þetta hafi leitt til verulegra erfiðleika í rekstri félagsins.

K-x-x sendi ríkisskattstjóra svokallaðar núllskýrslur vegna virðisaukaskatts 101 Austurstrætis ehf. vegna tveggja virðisaukaskattstímabila ársins 2014. Framkvæmdastjóri félagsins hafði þegar sent inn skýrslur vegna sömu tímabila. Í kjölfarið voru gerðar athugasemdir við skýrsluskil félagsins af hálfu eftirlitssviðs ríkisskattstjóra.

Boðuð hefur verið sekt á hendur 101 Austurstræti ehf. þar sem ársreikningi 2013 hefur ekki verið skilað. Aðalstefnendur kveða K-x-x neita að undirrita ársreikninginn og hafa gefið þær skýringar að hann ætli sér að knésetja félagið.

Þá óskaði K-x-x þess að Íslandsbanki hf. lokaði bankareikningum félagsins og lagði fram vottorð hlutafélagaskrár um að ágreiningur væri um stöðu framkvæmdastjóra. Var reikningum í kjölfarið lokað. Aðalstefnandi Á-kk-nf fékk reikningana opnaða að nýju, en með bréfi, dags. 24. nóvember 2014, tilkynnti bankinn að öllum bankaviðskiptum félagsins væri sagt upp frá og með 1. janúar 2015. Í kjölfarið, með bréfi dags. 27. nóvember 2014, sagði Borgun hf. upp þjónustusamningi sínum við 101 Austurstræti ehf.

Gagnstefnandi telur að aðalstefnendur hafi vanefnt kaupsamninginn og tilkynnti hann þeim með bréfi 12. nóvember 2014 að hann rifti kaupum á 50% eignarhlut í 101 Austurstræti ehf. Riftunin var ítrekuð með bréfi, dags. 8. janúar 2015.

II

Aðalstefnendur reisa kröfur sínar á því að þeir hafi haldið ákvæði kaupsamnings aðila í hvívetna og ekki gefið gagnstefnanda neitt tilefni til að vanefna samninginn. K-x-x K-x-x hafi hins vegar lýst því yfir að hann eða gagnstefnandi hafi kært framkvæmdastjóra 101 Austurstrætis ehf. til sérstaks saksóknara. Aðalstefnendur telji um tilhæfulausa kæru að ræða sem sett sé fram í þeim eina tilgangi að skapa sér færi til að koma sér undan skuldbindingum sínum skv. kaupsamningnum. Þá hafi aðalstefnendur rekið félagið eins vel og mögulegt hafi verið miðað við háttsemi forsvarsmanna gagnstefnanda. Ársreikningar félagsins sýni að hagnaður félagsins hafi verið umfram væntingar í kaupsamningi aðila. Þar sem aðalstefnendur hafi efnt sinn hluta samningsins að fullu beri þeim að fá allt kaupverðið greitt.

Samkvæmt skýlausu ákvæði fyrirliggjandi kaupsamnings um allt hlutafé í 101 Austurstræti ehf. beri gagnstefnanda að greiða kaupverð hlutabréfanna sem hann hafi skuldbundið sig til að kaupa á samtals 95.000.000 króna. Gagnstefnandi hafi aðeins greitt 45.000.000 króna fyrir 50% hlut við undirritun samningsins, sbr. B-lið. Gagnstefnandi skuldi afgang kaupverðsins sem sé 50.000.000 króna, sbr. C-lið kaupsamningsins, sem skyldi greiðast í síðasta lagi 14 mánuðum eftir undirritun samningsins. Gjalddagi síðari greiðslu kaupverðsins sé því 16. desember 2014, en gagnstefnandi hafi ekki innt þá greiðslu af hendi á gjalddaga og raunar lýst því yfir að hann muni ekki greiða hana. Sú yfirlýsing jafngildi í raun vanefnd á greiðsluskyldu.

Auk framangreinds sé krafist greiðslu á 5.000.000 króna, sbr. J-lið kaupsamningsins um févíti, sem kveði á um að verði dráttur á síðari kaupsamningsgreiðslunni, skuli seljandi hafa rétt til að fá greitt févíti er nemi umræddri fjárhæð.

Aðalstefnendur telji að þeir hafi ekki gefið gagnstefnanda neitt tilefni til að losna frá skuldbindingum sínum samkvæmt kaupsamningnum. Þær ástæður sem gagnstefnandi hafi gefið upp séu haldlausar og rangar og gefi ekki tilefni til vanefnda. Rekstur félagsins sé í föstum skorðum og framkvæmdastjóri sinni skyldum sínum í hvívetna. Framkvæmdastjóri gagnstefnanda hafi hins vegar gert allt sem í hans valdi standi til að valda félaginu tjóni, væntanlega í því augnamiði að koma gagnstefnanda hjá skuldbindingum sem hann hafi gengist undir samkvæmt fyrirliggjandi kaupsamningi.

Gagnstefnandi hafi þannig gengið þvert gegn hluthafasamkomulagi aðila og beitt öllum ráðum við að ná ráðandi stjórn á félaginu, þrátt fyrir að hafa ekki greitt nema fyrir helming hlutafjár þess. Hluthafasamkomulag aðila hafi miðað við að rekstrarumhverfi félagsins yrði óbreytt þar til kaupverðið væri að fullu greitt. Aðalstefnendur hafi gert allt sem í þeirra valdi standi til að halda rekstri óbreyttum og hafi rekið félagið með góðum hagnaði.

Um kaupsamning aðila gildi meginreglur samninga- og kröfuréttarins um að gerða samninga skuli efna. Ákvæði laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup eigi við samninginn, sbr. 1. gr. laganna. Hið selda, þ.e. hlutabréfin í 101 Austurstræti ehf., sé ekki haldið neinum galla. Gagnstefnandi hafi grandskoðað rekstur félagsins fyrir kaupin og látið lögmann framkvæma ítarlega áreiðanleikakönnun. Þá hafi hann haft lögmann sér til aðstoðar sem hafi stýrt samningsgerðinni og samið fyrirliggjandi skjöl. Gagnstefnandi hafi þannig notið sérfræðiaðstoðar við kaupin. Ekkert sé komið fram í málinu sem hnekki þeim upplýsingum og gögnum sem gagnstefnandi hafi fengið og kynnt sér ítarlega, m.a. með sérfræðilegri úttekt á hinu selda. Hlutabréfin séu í fullu samræmi við það sem fram komi í gögnum sem hafi legið fyrir við kaupsamninginn og rekstur félagsins hafi verið í takt við væntingar aðila. Því sé ekki um galla að ræða á hinu selda sem komið hafa fram í kjölfar kaupsamningsgerðarinnar. Því síður hafi aðalstefnendur sýnt af sér einhverja þá háttsemi sem jafna megi til þess að þeir hafi vanefnt kaupsamninginn eða að hið selda hafi ekki fullnægt áskildum kostum.

Aðalstefnendur vísi til 51. og 52. gr. laga um lausafjárkaup sem kveði á um að seljandi geti haldið fast við kaupin og krafið kaupanda um greiðslu kaupverðs, verði greiðsludráttur af hans hálfu. Það sé meginregla í íslenskum rétti að seljandi eigi rétt á því að fá efndir kröfu sinnar í samræmi við aðalefni samnings, þ.e. efndir in natura.

Hér hátti svo til að gagnstefnandi hafi fengið afhent 50% hins keypta, sem sé í fullu samræmi við fyrirliggjandi samningsákvæði, og fari með stjórn félagsins í hlutfalli við eign sína og hafi sama atkvæðavægi á hluthafafundum. Samkvæmt kaupsamningi skyldi þetta ástand einungis vara í að hámarki 14 mánuði, en þá skyldi kaupandi efna þau samningsákvæði sem samningurinn miði að, þ.e. að aðalstefnendur létu af hendi öll hlutabréf í 101 Austurstræti ehf. gegn móttöku eftirstöðva kaupverðsins. Samningurinn miði þannig að því að gagnstefnandi verði einn eigandi alls hlutafjár. Aldrei hafi staðið til hjá aðalstefnendum að einungis hluti bréfanna yrði seldur, enda geri kaupsamningurinn ekki ráð fyrir slíkri niðurstöðu.

Í J-lið kaupsamningsins sé getið um tryggingarráðstafanir sem aðalstefnendur geti gripið til, óski þeir þess. Þar sé um að ræða heimildir aðalstefnenda en ekki skyldu. Beiting þeirra heimilda sé ekki á valdi gagnstefnanda enda um aðgerðir að ræða sem ætlað sé að tryggja, eins og kostur er, efndir samnings. Tryggingarákvæðin útrými að sjálfsögðu ekki rétti aðalstefnenda til þess að krefjast efnda á greiðsluskyldu í samræmi við skýr ákvæði kaupsamningsins.

Gagnstefnandi hafi ekki gert neinar athugasemdir við stöðu félagsins, sem hafi verið og sé enn mjög traust. Í kaupsamningi komi fram að kaupandi muni ekki greiða fyrr en áreiðanleikakönnun hafi verið gerð, en greiðsla hafi borist í samræmi við ákvæðið. Gagnstefnanda hafi borið að gera athugasemdir við stöðu félagsins þá hafi hann haft þær. Hann hafi ekki gert það og hafi í raun ekki gert það síðar. Hann hafi því staðfest að öllum ákvæðum samningsins væri fullnægt með greiðslu sinni. Í kjölfarið hafi aðalstefnendur ráðist í að fullnægja þeim skilyrðum sem fram komi í kaupsamningnum. Það hafi gengið eftir og lögboðnar tilkynningar hafi verið skráðar hjá Fyrirtækjaskrá. Aðalstefnendur hafi því fullnægt öllum samningsskyldum sínum og staðið að fullu við öll ákvæði kaupsamningsins.

Athafnir gagnstefnanda síðan hafi í raun miðað að því að skaða félagið og eftir atvikum að reyna að ná stjórn þess eða gera það óstjórnhæft vegna þeirrar staðreyndar að hvor aðili fari með 50% atkvæðamagn á stjórnarfundum og hluthafafundum. Aðalstefnendur beri ekki ábyrgð á athöfnum kaupandans sjálfs sem gangi gegn hagsmunum félagsins. Aðalstefnendur hafi engar skýringar á framkomu framkvæmdastjóra gagnstefnanda og telji sig ekki hafa gefið honum neitt tilefni til að koma fram með þeim hætti sem hann hafi orðið uppvís að.

Framkvæmdastjóri 101 Austurstrætis ehf., aðalstefnandi Á-kk-nf K-kk-nf, hafi ekki unnið gegn hagsmunum félagsins, þvert á móti hafi hann gætt hagsmuna þess sérstaklega frá undirritun kaupsamningsins og gert sér far um að hámarka arðsemi félagsins. Hann hafi reglulega gefið stjórn félagsins upplýsingar um stöðu þess og rekstur. Þá hafi árshlutareikningar verið gerðir af endurskoðanda félagsins á þriggja mánaða fresti. Ráðist hafi verið í að ganga frá skriflegum ráðningarsamningum, en upplýsingar um vöntun þeirra hafi legið fyrir við söluna. Bætt hafi verið úr tryggingarmálum félagsins en félagið hafi ábyrgðartryggingu og rekstrarstöðvunartryggingu ásamt lögboðnum tryggingum er tengist áfengis- og veitingaleyfi félagsins. Rekstrarumhverfi veitingastaðarins sé því vel tryggt.

Í áreiðanleikakönnun S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl. hafi verið lagðar fram fjárhæðir vegna rekstrar félagsins fyrir fyrstu sex mánuði ársins 2013, sem standist fyllilega, sbr. sundurgreindan rekstrarreikning félagsins. Í þeirri samantekt lögmannsins hafi annar rekstrarkostnaður til frádráttar tekjum ekki verið sundurgreindur, en hann samanstandi að meginstefnu til af greiðslu leigugjalds. Gagnstefnanda og lögmanni hans hafi verið vel kunnugt um leigusamninginn og leigugjald. Samkvæmt yfirlitinu sé annar rekstrarkostnaður fyrir fyrstu sex mánuði ársins 2013 um 23.200.000 krónur.

Hagnaður félagsins miðað við forsendur áreiðanleikakönnunarinnar séu rúmar 35.000.000 króna fyrir fyrstu sex mánuði ársins 2013 og um 11.800.000 krónur að teknu tilliti til annars rekstrarkostnaðar. Hagnaður alls ársins 2013, að teknu tilliti til allra rekstragjalda, sé rúmlega 21.500.000 krónur. Gagnstefnandi haldi því fram til stuðnings riftunarkröfu sinni að heildarhagnaður félagsins fyrir árið 2013 hafi einungis numið 12.477.983 krónum. Í þeim útreikningi hafi verið tekið tillit til afskrifta, vaxtagjalda og skatta. Sú viðmiðun sé ekki í samræmi við viðmið í áreiðanleikakönnuninni sem reikni út svokallað EBITDA félaga og iðulega sé stuðst við þegar reiknað sé út verðmæti félaga. Við þá útreikniaðferð sé ekki tekið tillit til afskrifta, skatta og vaxtagjalda. Getgátur um að gagnstefndu hafi „tæmt félagið“ séu þannig úr lausu lofti gripnar.

Aðalstefnendur hafi ekki ábyrgst einhverjar hagnaðartölur félagsins, hvorki í kaupsamningi né áreiðanleikakönnun, á annan hátt en svo að reynist hagnaður félagsins undir 35.000.000 króna fyrir tímabilið október 2013 til október 2014, skyldi gagnstefnandi fá það bætt eins og kveði á um í L-lið kaupsamnings aðila. Hagnaður félagsins umrætt tímabil sé, miðað við þær forsendur er komi fram í áreiðanleikakönnuninni, þ.e. EBITDA, 41.300.000 krónur. Því verði ekki séð að aðalstefnendur hafi vanefnt samninginn að þessu leyti. Riftunarkrafa gagnstefnanda geti því ekki grundvallast á þessu atriði. Því fari fjarri að um verulega vanefnd sé að ræða af hálfu aðalstefnenda.

Framkvæmdastjóri 101 Austurstrætis ehf. hafi alls ekki misfarið með prókúru félagsins enda sé engum gögnum til að dreifa um það. Hins vegar virðist gæta misskilnings hjá gagnstefnanda um inntak prókúru félaga þegar hann telji hana ná til bankareikninga félagsins. Fjallað sé um prókúru félaga í lögum nr. 42/1903. Svokölluð prókúra á bankareikningum félags sé í raun takmarkað umboð veitt af stjórn og sé alls ekki takmörkuð við prókúruhafa skv. lögum nr. 42/1903. Fráleitt sé að misfarið hafi verið með hið sameiginlega prókúruumboð, auk þess sem tilraunir K-kk-ef K-x-x um beitingu prókúruumboðsins á grundvelli umboðs prókúruhafans G-x-x, hafi ekkert gildi þar sem 29. gr. laga nr. 42/1903 banni hvers konar framsal prókúru.

Því sé jafnframt hafnað að framkvæmdastjóri 101 Austurstrætis ehf. hafi misfarið með bankareikninga. Í málinu liggi frammi bókhaldsgögn með greiðslunum sem sýni fram á réttmæti þeirra og að þær hafi staðið í tengslum við eðlilegan rekstur á félaginu og innan valdheimilda framkvæmdastjóra þess. Jafnframt liggi frammi gögn er tengist greiðslu á eðlilegum rekstrarkostnaði félagsins sem teljist almennt innan heimilda framkvæmdastjóra félaga. Þá sé bent á gögn varðandi ferð framkvæmdastjórans til Bandaríkjanna í þágu félagsins sem hafi þegar verið frágengin og búið að greiða fyrir áður en kaupsamningur hafi verið gerður. Það sé vandséð hvernig athafnir aðalstefnenda fyrir kaupsamninsgerð sem standi í nánum tengslum við rekstur félagsins geti heimilað riftun. Greiðslur af reikningum félagsins, sem ýmist framkvæmdastjóri eða gjaldkeri hafi staðið að, hafi verið í fullu og eðlilegu samhengi við starf hans sem framkvæmdastjóri, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Um greiðslur reikninga á hendur félaginu hafi verið að ræða og annan eðlilegan kostnað sem fylgi rekstri slíkra félaga.

Umfjöllun gagnstefnanda um skuld félagsins vegna kaupa á lager og viðskiptavild Austurstrætis eignarhalds ehf. sé byggð á misskilningi. Þau kaup hafi verið gerð upp áður en til kaupsamnings aðila hafi komið, en sú langtímaskuldbinding sem þar sé getið sé eina skuld félagsins. Skuldin sé við Vífilfell hf., sbr. upplýsingar í áreiðanleikakönnun og staðfestingu endurskoðanda félagsins. Lán Vífilfells hf. hafi m.a. verið nýtt til þess að fullnægja skuldbindingum félagsins sem fram komi í kaupsamningnum. Félagið hafi þannig að fullu fullnægt ákvæðum samningsins áður en til sölunnar hafi komið.

Lán félagsins frá aðalstefnanda Bakkagranda ehf. hafi verið 6.535.850 krónur en það hafi verið greitt. Nú hafi myndast skuld aðalstefnanda Bakkagranda ehf. við félagið sem nemi 1.400.000 krónum. Skuld við Eik fasteignafélag hafi verið 4.500.000 krónur og hafi hún verið greidd 2. janúar 2013. Sama dag hafi skuld við Ölgerðina hf. verið gerð upp með greiðslu á 5.789.620 krónum. Þá hafi skuld við fyrri hluthafa að fjárhæð 13.000.000 króna verið gerð upp, svo og skuld við VISA að fjárhæð 2.500.000 krónur. Skuld við Luxor að fjárhæð 25.228 krónur, við X-tækni ehf. að fjárhæð 162.802 krónur og Fastus að fjárhæð 49.967 krónur hafi jafnframt verið greiddar, auk greiðslna til seljanda. Samtals hafi þessar greiðslur félagsins til uppgjörs á kaupsamningnum numið 35.739.113 krónum.

Þær millifærslur sem gagnstefnandi vísi til í gagnstefnu tengist á engan hátt efndum kaupsamningsins. Þar sé um eðlilegar greiðslur að ræða vegna reglulegra innkaupa félagsins á vörum af nefndum félögum sem komi fram í skýringum á kvittunum. Greiðslur séu til Gulleyjunnar ehf., en það félag reki vínveitingastaðinn Dolly í Hafnarstræti, en aðalstefnendur séu meðal minnihlutaeigenda þess félags og komi ekki að rekstri þess á nokkurn hátt. Gagnstefnanda og lögmanni hans hafi verið þetta fullkunnugt, enda hafi sérstaklega verið upplýst um eignarhald aðalstefnenda á Gulleyjunni ehf.

Félögin tvö hafi keypt sameiginlega inn vörur fyrir rekstur sinn, m.a. til að ná hagfelldari kjörum af birgjum og auka sparnað. Umræddar greiðslur séu hluti af uppgjöri milli félaganna vegna notkunar hvors þeirra á aðkeyptum vörum. Í bókhaldi félaganna sé að finna mun fleiri færslur er tengist innkaupum á vörum er varði rekstur þeirra. Þar sé ýmist um að ræða greiðslur og uppgjör frá Gulleyjunni ehf. til 101 Austurstrætis ehf. eða öfugt, en það ráðist af því hvort félagið hafi í hvert sinn greitt fyrir og pantað umræddar vörur. Allar upplýsingar liggi fyrir um þetta í bókhaldi félaganna.

Varðandi greiðslu til aðalstefnanda Á-kk-ef að fjárhæð 200.000 krónur sé þar um að ræða slumpgreiðslu til hans vegna launa, sem sæti svo uppgjöri í árslok. Allar færslur af þessum toga sé færðar inn á reikning hans hjá félaginu og sé að finna í bókhaldi þess.

Varðandi greiðslu að fjárhæð 3.935.853 krónur þá sé einfaldlega um millifærslu að ræða á milli reikninga félagsins sjálfs og því ekki um neina útgreiðslu úr félaginu að ræða.

Arðgreiðslur til aðalstefnenda hafi verið greiddar um leið og arðgreiðsla til gagnstefnanda. Síðar hafi komið í ljós að útgreiðsla arðs með þessum hætti sé ekki í samræmi við ákvæði laga um útgreiðslu arðs. Hagnaður félagsins standi þó undir slíkum arðgreiðslum. Rökstuðningur gagnstefnanda fyrir verðmætisrýrnum félagsins sé undarlegur, þar sem arður til hluthafa greiðist af eignum hlutafélagsins sjálfs, þ.e. af hagnaði þess. Gagnstefnandi geti ekki vænst þess að útgreiddur arður af hagnaði félags geti hvort tveggja verið í hendi hans sem arður og um leið staðið inni sem hagnaður í félaginu.

Greiðslur annars vegar til Kolb. Entertainment ehf., sem sé í eigu aðalstefnanda Á-kk-ef, og hins vegar til aðalstefnanda Bakkagranda ehf. að fjárhæð 2.302.456 krónur til hvors, hafi verið inntar af hendi vegna veittrar þjónustu á árinu 2014. Kolb. Entertainment ehf. hafi séð um alla netaðstoð félagsins og haldið utan um alla viðburði. Þá hafi félagið einnig séð um öll samskipti við fjölmiðla í tengslum við uppákomur á veitingastaðnum, auglýsingar og þess háttar. Að baki þessari verktöku liggi fyrir reikningur í bókhaldi félagsins. Aðalstefnandi Bakkagrandi ehf. hafi hins vegar veitt félaginu víðtæka markaðsaðstoð í því skyni að auka ásýnd og velferð vörumerkisins Austur. Samningur aðila hafi náð yfir 8 mánaða tímabil og reikningur vegna þessa liggi frammi í málinu.

Reikningur að fjárhæð 1.505.397 krónur sé vegna lögfræðilegrar aðstoðar við félagið vegna tilrauna forsvarsmanns gagnstefnanda til að knésetja það. Aðalstefnendur telji hann eðlilegan þegar litið sé til umfangs vinnu lögmannsins, en framkvæmdastjóri félagsins hafi talið nauðsyn á sérfræðiaðstoð vegna aðfarar forsvarsmanns gagnstefnanda gegn félaginu með aðstoð ýmissa lögmanna.

Umfjöllun í gagnstefnu um endurskoðanda félagsins sé vægast sagt undarleg. Er aðalstefnendur hafi keypt félagið hafi G-kk-nf Á-kk-nf verið skráður endurskoðandi þess. G-kk-nf hafi aldrei fært bókhald félagsins eða endurskoðað það eftir að aðalstefnendur hafi keypt það. Einfaldlega hafi verið um handvömm að ræða þegar ný stjórn og framkvæmdastjóri hafi verið skráðir. Það hafi legið fyrir frá upphafi að S-kk-nf S-kk-nf yrði endurskoðandi félagsins líkt og lögmanni gagnstefnanda og forsvarsmönnum hans hafi mátt vera ljóst vegna þeirra bókhaldsgagna sem hafi verið lögð fram vegna áreiðanleikakönnunarinnar. Þá sé vandséð hvernig þetta atriði geti talist veruleg vanefnd er heimili riftun. Í besta falli sé um að ræða smávægilegt atriði sem hafi engin áhrif á skuldbindingu gagnstefnanda til greiðslu kaupverðsins. Þá haldi gagnstefnandi því ekki fram að þetta atriði hafi áhrif á verðmæti félagsins, enda sé fráleitt að svo sé.

Varðandi ætlaða vanefnd við útgreiðslu arðs sé vísað til K-liðs kaupsamningsins, en hann geti ekki rutt úr vegi lagaákvæðum sem banni útgreiðslu arðs á því ári sem hann myndist með reglulegum útgreiðslum, líkt og gert hafi verið ráð fyrir. Þá sé að finna fyrirvara í ákvæðinu. Gagnstefnandi hafi ekki getað vænst þess að fá í hendur arðgreiðslur sem gangi gegn landslögum. Þar af leiðandi geti ekki verið um vanefnd að ræða. Það að aðalstefnendur vilji fara að lögum verði seint talið réttlæta riftun samningsins.

Þá bendi aðalstefnendur á að ekki hafi verið hægt að taka lögmæta ákvörðun um útgreiðslu arðs fyrir árið 2013 þar sem aðalfundur félagsins vegna rekstrarársins 2013 hafi ekki verið haldinn. Meðan svo sé verði arður ekki greiddur úr félaginu. Þar sé ekki við aðalstefnendur að sakast heldur forsvarsmann gagnstefnanda sem hafi ekki viljað boða til þess fundar. Aðalstefnendur hafi óskað aðstoðar ráðuneytisins til að knýja fram aðalfund til að ráða bót á því ástandi sem upp sé komið.

Gagnstefnanda hafi hvergi í samningi aðila verið tryggður réttur til útgreiðslu arðs að fjárhæð 17.500.000 krónur líkt og greini í gagnstefnu. Virðist vera um misskilning að ræða. Ekki sé um neina vanefnd að ræða enda sýni framlögð gögn að hagnaðartakmark félagsins hafi náðst.

Forsvarsmaður gagnstefnanda hafi reynt allt sem í hans valdi standi til að bregða fæti fyrir félagið. Hann hafi m.a. í þeirri tilraun sinni sent opinberum yfirvöldum tilhæfulausar tilkynningar sem jaðri við brot á hegningarlögum og sérrefsilögum og sé undir opinberri rannsókn vegna meintra auðgunarbrota og hótana í garð aðalstefnanda Á-kk-ef. Í greinargerð í aðalsök liggi fyrir viðurkenning hans á því að hafa sent núllskýrslur vegna virðisaukaskatts þar sem hann hafi talið innsendar skýrslur rangar án þess að hafa nokkuð fyrir sér í því. Þessi aðgerð fyrirsvarsmannsins sé með ólíkindum og væntanlega refsiverð. Innsending á skýrslunum hafi verið til þess fallin að ríkisskattstjóri myndi loka rekstri félagsins.

Þá sé viðurkennt í greinargerð að gagnstefnandi hafi ætlað að beita greiðsludrætti vegna leigugjalds þar sem leigusali hafi átt að hafa lofað að mála húsið að utan. Engin slík loforð hafi verið gefin og sú aðferð, sem forsvarsmaðurinn hafi ætlað að beita, hafi verið í algjörum blóra við húsaleigulög sem kveði á um hvernig bregðast skuli við telji leigutaki á sér brotið.

Aðalstefnendur bendi jafnframt á að riftun leiði, skv. reglum laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, til þess að samningur falli niður og aðilar verði eins settir og enginn samningur hefði verið gerður. Kaupsamningur aðila taki til kaupa á öllu hlutafé félagsins þótt greiðslum sé skipt. Meðan samningurinn hafi ekki verið fullefndur leiði riftun hans byggð á verulegum vanefndum gagnaðila til þess að réttaráhrif samningsins falli niður. Hér sé um kaup á einstaklingsákveðnum hlut að ræða, þ.e. öllu hlutafé 101 Austurstrætis ehf., en engin tilraun sé gerð til þess að útskýra með hvaða hætti gagnstefnandi telji sig geta rift hluta kaupanna, en haldið kaupunum að öðru leyti upp á aðalstefnendur, líkt og ætlaðar vanefndir seljenda nái ekki til þeirra hluta sem þegar hafi verið greitt fyrir. Slíkt standist ekki skv. almennum reglum kröfuréttar um réttaráhrif riftunar, enda sé viðurkennt í fræðikenningum að riftun að hluta eigi einungis við þegar greiðsla sé skiptanleg og vanefndir snerti einungis tiltekinn hluta greiðslunnar líkt og eigi við þegar um viðvarandi viðskiptasamband sé að ræða og afhending fari fram með reglubundnu millibili. Slíkt eigi ekki við í þessu tilfelli enda hafi gagnstefnandi ekki gert neina tilraun til að útlista heimildir sínar til þess konar niðurstöðu og hvernig hinar ætluðu verulegu vanefndir seljanda geti leitt til þeirrar niðurstöðu að kaupandi telji sig engu að síður bundinn við samninginn að hluta. Af umfjöllun gagnstefnanda verði ekki annað ráðið en að ætluð veruleg vanefnd aðalstefnenda hafi tekið til starfsemi félagsins í heild. Komi ekki fram hvernig þær verulegu vanefndir geti ekki talist verulegar varðandi þann hluta félagsins sem þegar hafi verið greitt fyrir, líkt og slíkar vanefndir taki einungis til afmarkaðs hluta hins selda. Slík niðurstaða sé lögfræðilega ómöguleg.

III

Sýknukrafa gagnstefnanda byggist á því að hann hafi rift kaupum á 50% eignarhlut í félaginu 101 Austurstræti ehf., sbr. C-lið kaupsamnings milli aðila um kaup hans á öllum hlutum aðalstefnenda í félaginu. Gagnstefnandi hafi lýst yfir riftun í bréfi til aðalstefnanda 12. nóvember 2014. Þá hafi riftunin verið ítrekuð með birtingu stefnuvotts 15. janúar 2015.

Eftir að kaupin hafi komist á hafi gagnstefnandi fljótlega orðið þess áskynja að aðalstefnandi Á-kk-nf hafi ekki ætlað sér að standa við ákvæði kaupsamningsins um að prókúra á reikningum félagsins yrði ekki aðeins í hans höndum heldur yrði hann að afla undirritunar G-x-x, eða umboðsmanns hans, K-kk-ef, til þess að ráðstafa fjármunum félagsins. Forsvarsmaður gagnstefnanda hafi átt í samskiptum við aðalstefnanda Á-kk-þf vegna þessa en ekki orðið ágengt í að fá hann til að virða samkomulagið að þessu leyti. Gagnstefnandi hafi lagt fram gögn um millifærslur aðalstefnanda Á-kk-ef út af reikningum félagsins sem hann hafi staðið að einn síns liðs. Þá hafi hann notað debet- og kreditkort félagsins án þess að fá heimild hjá G-x-x eða umboðsmanni hans. Gagnstefnandi telji að hafi þurft að greiða reikninga félagsins hafi gjaldkeri þess átt að sjá um það. Millifærslurnar verði því ekki réttlættar með tilliti til gjaldfallinna skulda félagsins. Þá hafi gagnstefnandi orðið þess áskynja að aðalstefnandi Á-kk-nf notaði posa annars félags í sinni eigu til þess að taka á móti greiðslum á Austur. Þessi ítrekuðu brot á samningnum feli í sér verulega vanefnd sem heimili riftun.

Gagnstefnandi telji að fyrirsvarsmaður hans, K-x-x K-x-x, hafi verið nauðbeygður til þess að segja upp öllum posaviðskiptum við Borgun hf. í maí 2014. Hann hafi verið að reyna að stöðva aðalstefnendur í aðgerðum þeirra sem hafi virst hafa það markmið að færa alla fjármuni 101 Austurstrætis ehf. yfir til félaga í sinni eigu. Viðbrögð hans hafi því verið vegna aðgerða aðalstefnenda.

Ásökunum í stefnu um hótanir K-kk-ef gagnvart starfsfólki Austurs sé alfarið hafnað. Um hafi verið að ræða tilraunir hans til þess að benda starfsfólkinu á að þeir væru ekki með nein réttindi gagnvart félaginu vegna þess að þeir störfuðu „svart“, en hann hafi gert þetta eftir að hafa komist að því að laun starfsfólks væru ekki gefin upp. Beiðni hans um að þessu væri breytt hafi ekki borið árangur. K-x-x hafi gegnt hlutverki aðstoðarframkvæmdastjóra samkvæmt samningi aðila, sjá L-lið kaupsamningsins. Hann hafi því haft rétt til þess að hafa afskipti af starfsfólkinu. Þegar hann hafi komist á snoðir um að starfsfólk væri drukkið á vinnutíma hjá Austur hafi hann látið það vita að það væri ekki vel séð. Þá hafi hann komist að því að eiturlyfjasalar stunduðu klúbbinn og óskað eftir því við aðalstefnanda Á-kk-þf að þeim yrði bannað að mæta en honum hafi ekki orðið ágengt. Þessi ólíka afstaða aðalstefnanda Á-kk-ef og K-kk-ef til þátta sem hafi snúið að skemmtistaðnum hafi meðal annars valdið því að samstarfið á milli þeirra hafi gengið illa.

Við eftirgrennslan gagnstefnanda hafi komið í ljós að aðalstefnandi Á-kk-nf hefði fyrir hönd annars félags síns, Austurstrætis eignarhalds ehf., gert kaupsamning, dags. 1. janúar 2013, um að 101 Austurstræti ehf., keypti vörulager og viðskiptavild af Austurstræti eignarhaldi ehf. að fjárhæð 36.000.000 króna. Aðalstefnandi Á-kk-nf hafi einn ritað undir samninginn bæði fyrir hönd 101 Austurstrætis ehf. og Austurstrætis eignarhalds ehf. Í samningnum komi fram að hið keypta verði greitt með yfirtöku á skuldum við Bakkagranda ehf., Eik fasteignafélag, Ölgerðina, fyrrum hluthafa félagsins, Luxor, Íslandsbanka, Fastus og X-tækni og mismunur skyldi svo greiddur með peningum.

Þessar skuldir útskýri tilteknar merkingar á millifærslum aðalstefnanda Á-kk-ef í heimabankanum svo sem „Fastus“, og „X-tækni“. Skuldirnar hafi ekki verið taldar upp í áreiðanleikakönnuninni sem hafi verið gerð níu mánuðum síðar en í henni hafi komið fram að eina skuld félagsins væri við Vífilfell hf. að fjárhæð 30.000.000 króna. Könnunin sé byggð á upplýsingum frá aðalstefnanda Á-kk-þgf. Þá segi í D-lið í kaupsamningi aðila að seljendur ábyrgist að upplýsingar í áreiðanleikakönnun séu réttar og að þeir séu persónulega ábyrgir fyrir öllum skuldum sem ekki séu taldar upp í henni. Gagnstefnandi hafi gengið til samninga við aðalstefnendur á þeim grundvelli að áreiðanleikakönnunin væri rétt. Hér sé um að ræða verulega vanefnd á samningi aðila sem veiti rétt til riftunar og leiði þar með til sýknu gagnstefnanda.

Í áreiðanleikakönnuninni sé fjallað um skuld félagsins við Vífilfell hf. Þar segi að 101 Austurstræti ehf. hljóti afsláttarkjör allt að 50% frá félaginu og sé kveðið á um sérstaka endurgreiðsluaðferð. Gagnstefnandi viti til þess að ekki hafi verið farið eftir þessu og sé því um vanefnd á samningi aðila að ræða.

Aðalstefnendur hafi gefið rangar upplýsingar um hagnað 101 Austurstrætis ehf. Áreiðanleikakönnunin hafi kveðið á um að hagnaður samkvæmt sex mánaða uppgjöri félagsins fyrir 2013 hafi verið um 15.000.000 króna. Vegna þessa hafi gagnstefnandi haft réttmætar væntingar til þess að hagnaður væri um það bil 30.000.000 króna fyrir árið 2013. Hálfsársuppgjörið hafi ekki verið yfirfarið af endurskoðanda félagsins en seljendur hafi útbúið það. Nú hafi S-kk-nf S-kk-nf endurskoðandi hins vegar útbúið ársreikning fyrir árið 2013 þar sem fram komi að hagnaður ársins í heild sé lægri en hálfsársuppgjörið hafi sagt til um á sama ári, eða 12.477.983 krónur. Samkvæmt þessu hafi hagnaður félagsins verið hærri um mitt ár 2013 en eftir sex mánuði til viðbótar í rekstri. Aðalstefnendur hafi því annað hvort tæmt félagið og útrýmt þannig þeim hagnaði sem hafi verið fyrir eða sagt rangt til um hagnað í sex mánaða uppgjöri. Það sé þannig rangt sem komi fram í stefnu að hagnaður hafi verið umfram væntingar. Þannig sé um vanefnd af þeirra hálfu að ræða.

Í L-lið kaupsamningsins segi að félagið skyldi hafa sama endurskoðanda og áður, nema allir hluthafar eða stjórnarmenn ákvæðu annað. Samkvæmt vottorði frá hlutafélagaskrá Creditinfo hafi G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf gegnt hlutverki endurskoðanda félagsins frá undirritun kaupsamningsins, sbr. skráningu endurskoðanda félagsins 16. október 2013 og 14. janúar 2015. Þrátt fyrir samkomulagið hafi aðalstefnendur ákveðið að fá annan endurskoðanda til þess að útbúa ársreikning félagsins fyrir árið 2013, S-kk-þf S-kk-þf hjá Íslenskum endurskoðendum. Þetta hafi verið gert án aðkomu forsvarsmanna gagnstefnanda. Hér sé um að ræða annað brot aðalstefnenda sem telja verði verulega vanefnd sem réttlæti riftun.

Þá megi benda á að samkvæmt 3. mgr. 96. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga sé það aðalfundur eða almennur félagsfundur sem kjósi skoðunarmenn þeirra félaga sem ekki sé skylt að ráða endurskoðendur. Engin slík kosning hafi farið fram um skiptingu skoðunarmanns. Seljendur hafi þannig ekki aðeins brotið gegn samkomulaginu heldur einnig gegn lögum.

Ástæða þess að forsvarsmaður gagnstefnanda hafi hafnað því að árita ársreikning félagsins fyrir árið 2013, sem hafi leitt til þess að sekt hafi verið boðuð á félagið, hafi verið ofangreint brot aðalstefnenda á samningi aðila um að sami endurskoðandi yrði starfandi út þá 12 eða 14 mánuði sem hafi átt að vera á milli undirritunar og lokagreiðslu. Aðalstefnendur hafi ekki boðið fram endurskoðuð reikningsskil sem G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf hafi útbúið en þau myndi gagnstefnandi samþykkja.

Aðalstefnendur hafi einnig vanefnt K-lið kaupsamningsins um arðgreiðslur. Í ákvæðinu segi að gagnstefnanda yrðu tryggðar arðgreiðslur að fjárhæð 17.500.000 krónur, með lækkun launagreiðslna til aðalstefnanda Á-kk-ef, reyndist þess þörf. Gagnstefnandi hafi einungis fengið arðgreiðslur að fjárhæð 4.300.000 krónur. Hér sé því um verulega vanefnd seljenda á samningnum að ræða sem réttlæti riftun.

Aðalstefnendur hafi greitt sér arð að fjárhæð rúmar 1.500.000 krónur þann 24. febrúar 2014 þrátt fyrir að segja að ekki væru lagaleg skilyrði til arðgreiðslna og hafi þær fjárhæðir ekki verið endurgreiddar. Verði því að telja eðlilegt að gagnstefnandi hafi haldið að sér höndum. Hér þurfi þó að leiðrétta það sem fram komi í stefnu vegna þess að greiðslan til gagnstefnanda í lok janúar hafi verið fyrir þjónustu sem hann hafi veitt 101 Austurstræti ehf. Aðalstefnendur hafi reikning vegna þessa undir höndum.

Í stefnu komi fram að forsvarsmaður gagnstefnanda hafi náð að greiða sér rúmar 4.300.000 krónur af reikningum félagsins með blekkingum. Þar sé um að ræða arðgreiðslu til gagnstefnanda að fjárhæð 4.300.000 krónur sem hann hafi tekið af reikningum félagsins. Það sé eina arðgreiðslan sem hann hafi fengið. Einu greiðslurnar sem gagnstefnandi hafi fengið frá félaginu séu annars vegar greiðsla fyrir þjónustu að fjárhæð 4.300.000 krónur í janúar 2014 og hins vegar greiðsla að fjárhæð 4.300.000 krónur í apríl 2014, sem hann hafi sjálfur framkvæmt. Aðalstefnendur hafi aldrei greitt honum arð þrátt fyrir að hafa lagt arðgreiðslur inn á sína eigin reikninga.

Stjórnarfundur hafi verið haldinn í 101 Austurstræti ehf. 5. júní 2014. Á fundinum hafi verið kosið um það hvort víkja ætti framkvæmdastjóranum, aðalstefnanda Á-kk-þgf, frá störfum, og loka aðgangi hans að reikningum félagsins. Jafnframt hafi verið tekið fyrir hvort loka ætti aðgangi Í-kvk-ef F-kvk-ef, gjaldkera félagsins, að reikningum þess. Fundurinn hafi verið lögmætur en allir fjórir stjórnarmenn félagsins hafi verið mættir. Samkvæmt 1. mgr. 47. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög sé fjölskipuð félagsstjórn ákvörðunarbær þegar meirihluti stjórnarmanna sækir fund, svo framarlega sem ekki séu gerðar strangari kröfur í samþykktum félags. Slíkt ákvæði sé ekki að finna í samþykktum félagsins. Fundurinn hafi því verið ákvörðunarbær. Samkvæmt 2. mgr. 47. gr. laganna ráði einfaldur meirihluti atkvæða úrslitum á stjórnarfundum nema samþykktir kveði á um annað. Ekkert ákvæði samþykktanna breyti þessari reglu. G-x-x og K-x-x hafi kosið með tillögunni en aðalstefnandi Á-kk-nf á móti. K-kk-nf, faðir Á-kk-ef, hafi setið hjá við atkvæðagreiðsluna, enda tengdur aðila með þeim hætti að hann geti ekki gætt hlutlægni í ákvarðanatöku sinni. Þá hefði aðalstefnandi Á-kk-nf ekki átt að taka þátt í atkvæðagreiðslunni sjálfur, sbr. 48. gr. sömu laga, þar sem segi að framkvæmdastjóri megi ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð á milli hans og félagsins. Vegna framangreinds teljist atkvæði aðalstefnanda Á-kk-ef dautt og ómerkt.

Bindandi ákvörðun hafi því verið tekin á stjórnarfundinum um að víkja framkvæmdastjóra frá störfum með því að allir atkvæðabærir stjórnarmenn í þessu tiltekna máli, þ.e. G-x-x og K-x-x, hafi kosið með tillögunni á lögmætum stjórnarfundi þar sem allir stjórnarmenn hafi verið mættir. Niðurstaða fundarins sé lögum samkvæmt sú að umboð framkvæmdastjóra hafi verið afturkallað og aðgangur hans að reikningum félagsins felldur niður sem og aðgangur Í-kvk-ef. K-x-x, forsvarsmaður gagnstefnanda, hafi ekki beitt ofríki þótt hann hafi lagt áherslu á niðurstöðu fundarins og þótt eðlilegt að breytingar yrðu gerðar í félaginu í samræmi við niðurstöðu hans. Aðalstefnendur hafi ekki viljað virða ákvörðun fundarins. Það, ásamt öllu framangreindu, leiði til þess að gagnstefnanda hafi verið heimilt að rifta C-lið samnings aðila og beri því að sýkna hann.

Núllskýrslur þær er forsvarsmaður gagnstefnanda hafi sent til ríkisskattstjóra hafi verið tilraun hans til að leiðrétta það sem aðalstefnandi Á-kk-nf hafi áður sent, en hann hafi ekki talið rétt fram. Núllskýrslurnar hafi verið sendar vegna þess að gagnstefnandi hafi ekki haft raunverulegar tölur og hafi það verið bráðabirgðalausn þar til aðgangur að bókhaldi yrði veittur.

Varðandi ásakanir um að K-x-x hafi reynt að fyrirskipa að leigugreiðslur til leigusala yrðu stöðvaðar sé bent á að K-x-x hafi ekki haft aðgang að bankareikningum félagsins og hafi því ekki getað haft nein áhrif á það hvort leiga væri greidd. Hann hafi hins vegar bent gjaldkera á að leigusalinn hefði lofað að mála húsið að utan og fundist eðlilegt að beita greiðsludrætti þar til það yrði gert.

Ekki sé hægt að kenna gagnstefnanda um þá erfiðleika sem nefndir séu í stefnu um að birgjar hafi haldið að sér höndum og óskað eftir staðgreiðslu vegna skráningar athugasemdar í fyrirtækjaskrá, enda hafi skráning athugasemdarinnar verið neyðarúrræði sem gagnstefnandi hafi gripið til eftir að hafa reynt allar aðrar leiðir.

Það sama sé að segja um beiðni K-kk-ef um lokun bankareikninga félagsins. Það hafi verið neyðarúrræði þar sem allt annað hafi verið reynt. Ekki sé hægt að búast við því að gagnstefnandi horfi aðgerðalaus á framkvæmdastjóra félagsins tæma reikninga þess.

Gagnstefnandi bendi á að samið hafi verið um að kæmi til greiðsludráttar af hans hálfu gætu aðalstefnendur tekið fjármuni af arðgreiðslum hans upp í greiðslu. Þá segi í samningnum að seljendur geti hætt við að selja 50% af félaginu, sbr. C-lið samnings, komi til greiðsludráttar í 15 mánuði frá undirritun.

Þann 12. nóvember 2014 hafi gagnstefnandi gripið til þess ráðs að rifta C-lið samningsins. Riftunaryfirlýsingin hafi verið ítrekuð 8. janúar 2015. Riftunaryfirlýsing sé ákvöð sem hafi réttaráhrif þegar hún er komin til viðtakanda. Þegar gagnkvæmum samningi hafi verið rift eigi hvorugur samningsaðila rétt á greiðslu samkvæmt samningnum. Þannig séu afleiðingar riftunar gagnstefnanda á C-lið, sbr. A-lið, samningsins þær að gagnstefnandi muni ekki inna frekari greiðslur af hendi til aðalstefnenda.

Reglur kröfuréttar kveði á um að þegar engar greiðslur hafi verið inntar af hendi til efnda á samningi, felist riftunin fyrst og fremst í því að viðhalda því ástandi sem ríkt hafi, þannig að aðili felli niður eigin greiðslu og krefjist einskis af gagnaðila. Gagnstefnandi hafi krafist riftunar á þeim hluta samnings aðila sem hvorugur aðila hafi efnt. Heimildir til riftunar þegar engar greiðslur hafi verið inntar af hendi séu rýmri en heimildir til riftunar þegar greiðslur hafi farið fram. Sterk rök standi því til þess að fallast á sýknukröfu gagnstefnanda á grundvelli riftunaryfirlýsingar hans.

Samkvæmt öllu framangreindu beri að sýkna gagnstefnanda af kröfum aðalstefnenda. Verði ekki fallist á aðalkröfu gagnstefnanda um sýknu vegna riftunar sé þess krafist að krafa aðalstefnenda verði lækkuð.

Vegna erfiðleika í samskiptum við aðalstefnanda Á-kk-nf hafi gagnstefnandi óskað eftir aðgangi að bókhaldi félagsins en honum hafi verið neitað um aðgang. Þrátt fyrir að hafa ekki aðgang að bókhaldinu hafi gagnstefnandi getað aflað upplýsinga um millifærslur af reikningum félagsins meðal annars inn á reikninga félaganna Gulleyjunnar ehf. og Kolb Entertainment ehf. sem aðalstefndandi Á-kk-nf hafi framkvæmt einn síns liðs. Framangreind félög séu í eigu aðalstefnanda Á-kk-ef. Að auki hafi aðalstefnandi Á-kk-nf notað kreditkort og debetkort félagsins í eigin þágu. Þessar millifærslur og framangreind kortanotkun rýri verðmæti félagsins og leiði til þess að gagnstefnandi eigi rétt á skaðabótum og/eða afslætti, þ.e. lækkun á kröfum aðalstefnenda.

Þá hafi komið í ljós að aðalstefnandi Á-kk-nf hafi níu mánuðum fyrir undirritun kaupsamnings fært fjölda skulda eigin fyrirtækis, Austurstrætis eignarhalds ehf. yfir til 101 Austurstrætis ehf. án þess að þess væri getið í áreiðanleikakönnun. Þessi samningur leiði til þess að skuldir 101 Austurstrætis ehf. séu 66.000.000 króna í stað 30.000.000 króna eins og greini í áreiðanleikakönnun. Seljendur hafi ábyrgst að áreiðanleikakönnun væri rétt og gagnstefnandi hafi gengið til samninga við þá á þeim grundvelli að áreiðanleikakönnunin væri rétt. Um verulegan galla á hinu selda sé að ræða vegna rangra upplýsinga seljenda sem veiti rétt til skaðabóta og/eða afsláttar, þ.e. til lækkunar á kröfum aðalstefnenda.

Þá leiði sú staðreynd að ekki hafi verið farið eftir þeirri sérstöku aðferð sem fjallað sé um í áreiðanleikakönnun, hvað varði endurgreiðslu til Vífilfells hf., til þess að verðmæti félagsins sé minna en gagnstefnanda hafi verið lofað.

Þá sé hagnaður félagsins ekki í samræmi við það sem áreiðanleikakönnun hafi gefið til kynna. Vegna hálfsársuppgjörs seljanda hafi gagnstefnandi haft réttmætar væntingar til þess að hagnaður væri um það bil 30.000.000 króna fyrir árið 2013. Þar sem skoðun endurskoðanda hafi leitt til þess að hagnaður fyrir árið hafi verið um það bil 12.000.000 króna, um 3.000.000 króna lægri en seljendur hafi haldið fram að væri hagnaður fyrstu sex mánaða ársins, sé augljóslega um galla á hinu selda að ræða sem veiti rétt til skaðabóta og/eða afsláttar.

Um rétt til lækkunar á kröfum aðalstefnenda, þ.e. um afslátt af ógreiddu kaupverði, sé vísað til 38. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup með lögjöfnun. Þar komi fram að sé söluhlutur gallaður skuli reikna afslátt af kaupverði með þeim hætti að hlutfallið milli hins lækkaða verðs og samningsverðsins svari til hlutfallsins milli verðgildis hlutarins í gölluðu og umsömdu ástandi á afhendingartíma.

Verðmætisrýrnun 50% hlutar félagsins, sem ógreitt sé fyrir, felist meðal annars í fyrirsjáanlega lækkuðu endursöluverði en verulegur munur sé á skuld félagsins samkvæmt áreiðanleikakönnun og skuldum sem hafi komið í ljós eftir að gagnstefnandi hafi komist á snoðir um samning aðalstefnanda Á-kk-ef fyrir hönd 101 Austurstrætis ehf. við félag sitt Austurstræti eignarhald ehf. Megi því gera ráð fyrir að gagnstefnandi geti ekki fengið það verð sem samið hafi verið um í upphafi komi til endursölu félagsins.

Krafa um skaðabætur byggist á því að aðalstefnendur beri ábyrgð á tjóni gagnstefnanda en þeir hafi sýnt af sér gáleysi eða jafnvel ásetning vegna vísvitandi rangra upplýsinga sem þeir hafi veitt gagnstefnanda um hag félagsins. Þá hafi þeir vitandi vits rýrt verðmæti félagsins eftir sölu á helmingi þess. Þetta leiði til lækkunar á kröfum aðalstefnenda.

Krafa gagnstefnanda í gagnsök byggist á sömu málsástæðum varðandi riftun og sýknukrafa hans.

IV

Málsaðilar gerðu með sér kaupsamning 16. október 2013 um hlutafé einkahlutafélagsins 101 Austurstræti. Í máli þessu krefjast aðalstefnendur greiðslu eftirstöðva kaupsamningsins auk févítis sem samkvæmt kaupsamningi skyldi vera 5.000.000 króna ef lokagreiðsla bærist of seint. Gagnstefnandi krefst sýknu á þeim grundvelli að aðalstefnendur hafi vanefnt kaupsamninginn og hann hafi því rift kaupum á 50% eignarhlut í félaginu. Þá höfðaði hann gagnsök og krafðist viðurkenningar á framangreindri riftun. Sú krafa er í raun málsástæða fyrir sýknukröfu gagnstefnanda í aðalsök og krefst því ekki sérstakrar umfjöllunar, enda eru málsástæður gagnstefnanda í gagnsök þær sömu og í greinargerð hans í aðalsök. Óumdeilt er að lög nr. 50/2000 um lausafjárkaup eiga við um viðskipti aðila. Samkvæmt þeim þarf veruleg vanefnd að vera fyrir hendi til þess að gagnstefnanda sé heimil riftun.

Riftun gagnstefnanda byggist í fyrsta lagi á því að aðalstefnandi Á-kk-nf hafi misfarið með prókúru félagsins sem kveðið sé á um í I-lið kaupsamnings aðila. Hann hafi þannig millifært fé af reikningum félagsins og notað greiðslukort án heimildar G-x-x S-x-x. Samkvæmt I-lið kaupsamningsins skyldu aðalstefnandi Á-kk-nf, sem jafnframt var framkvæmdastjóri 101 Austurstrætis ehf., og G-x-x S-x-x hafa sameiginlegt prókúruumboð sem krefðist undirritana beggja þar sem undirritana væri þörf. Þá skyldi G-x-x veita K-x-x K-x-x umboð varðandi prókúruna. Gjaldkeri félagsins skyldi halda takmörkuðu prókúruumboði til þess að greiða reikninga. Samkvæmt 25. gr. laga nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð hefur prókúruhafi vald fyrir umbjóðanda sinn til að annast allt það er snertir rekstur atvinnu hans og rita firmað. Umboð aðalstefnanda Á-kk-ef sem framkvæmdastjóra til daglegs rekstrar félagsins er hins vegar óháð þessu. Þannig var honum heimilt að greiða reikninga félagsins og halda daglegum rekstri gangandi. Ekkert bendir til annars en að þær greiðslur sem gagnstefnandi hefur vísað til standi í eðlilegu samhengi við rekstur félagsins. Verður því ekki fallist á með gagnstefnanda að aðalstefnendur hafi vanefnt kaupsamninginn að þessu leyti. Þá getur notkun á posa annars félags, sem virðist hafa komið til eitt kvöld, ekki leitt til þess að um verulega vanefnd geti verið að ræða.

Samkvæmt D-lið kaupsamnings aðila athugaði kaupandi fjárhagslega stöðu 101 Austurstrætis ehf., skuldir og eignir, og hafði ekkert við hana að athuga. Þá skyldi gera áreiðanleikakönnun áður en greiðslur voru yfirfærðar. Var sú áreiðanleikakönnun gerð af S-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf hrl. og byggði hún á gögnum og upplýsingum veittum af aðalstefnanda Á-kk-þgf. Fram hefur komið að allar upplýsingar hafi verið veittar sem beðið var um. Samkvæmt kaupsamningnum ábyrgðust seljendur að upplýsingar þær sem veittar voru í áreiðanleikakönnuninni væru réttar og eru þeir persónulega ábyrgir fyrir skuldum sem ekki eru tilgreindar þar. Ekki er tilgreint í kaupsamningi að hann sé riftanlegur komi í ljós að upplýsingar seljenda í áreiðanleikakönnun reynist rangar, heldur einungis kveðið á um skaðabótaskyldu þeirra persónulega.

Í greinargerð gagnstefnanda og í gagnstefnu er ekki rökstutt hvernig skuldastaða 101 Austurstrætis ehf. geti talist röng, heldur einungis fjallað með almennum hætti um yfirtöku 101 Austurstrætis ehf. á vörulager og viðskiptavild af Austurstræti eignarhaldi ehf. að fjárhæð samtals 36.000.000 króna, sbr. kaupsamning frá 1. janúar 2013. Í samningnum kemur fram að hið keypta sé greitt með yfirtöku skulda og mismunur greiddur í reiðufé. Aðalstefnendur hafa sýnt fram á að hinar yfirteknu skuldir hafi verið greiddar með samtals 35.739.113 krónum. Ekki hefur verið sýnt fram á að greiðslur til Gulleyjunnar ehf. vegna Fastuss og X-tækni í febrúar 2014, sem gagnstefnandi vísar til, tengist kaupsamningnum. Framangreind viðskipti við Austurstræti eignarhald ehf. áttu sér stað rúmum 10 mánuðum fyrir kaupsamning málsaðila. Ekkert bendir til annars en að hinar yfirteknu skuldir hafi þá verið að fullu greiddar og eina skuld 101 Austurstrætis ehf. hafi verið við Vífilfell hf.

Gagnstefnandi kveðst vita til þess að ekki hafi verið farið eftir samningi 101 Austurstrætis ehf. um afsláttarkjör sem leiði til þess að um verulega vanefnd sé að ræða. Í áreiðanleikakönnuninni er fjallað um skuld félagsins við Vífilfell hf. Þar kemur fram að helsti lánardrottinn félagsins sé Vífilfell hf. Milli þess og félagsins sé bindandi samningur til 6 ára, dagsettur 17. desember 2012. Samningurinn sé afar ítarlegur og fjalli um viðskiptasambandið varðandi þá vöru sem látin sé í té. Vífilfell hf. sé eini birgir félagsins hvað áfengi snertir, brennt og óbrennt. Vífilfell hf. sjái félaginu fyrir öllum tækjum varðandi bar og markaðssetningarbúnað. Félagið fái afslátt af söluvöru Vífilfells hf., frá 0% og upp í 50%. Félagið og Vífilfell hf. skuli hafa nána samvinnu um markaðssetningu og skuli Vífilfell hf. greiða Austri 9.500.000 krónur á samningstímanum. Þá sé í viðauka lánasamningur þar sem félagið staðfesti að skulda Vífilfelli hf. 30.000.000 krónur. Ætlast sé til að sú fjárhæð sé greidd á þriggja mánaða fresti á sex ára tímabili. Fyrstu tvær greiðslurnar, 15. apríl og 15. júlí 2013, hafi verið greiddar. Samkvæmt samningnum megi greiða skuldina með drykkjarkaupum. Litið skuli á mismun á fullu verði samkvæmt reikningi og afslættinum sem greiðslu á láninu. Vanefnd sé lýst í lánasamningnum. Fullyrðingar gagnstefnanda um að ekki hafi verið farið eftir framangreindu eru ekki studdar neinum gögnum og verður þeim því hafnað. Getur þegar af þeim sökum ekki verið um að ræða vanefnd á kaupsamningi aðila.

Gagnstefnandi byggir jafnframt á því að aðalstefnendur hafi gefið rangar upplýsingar um hagnað 101 Austurstrætis ehf. en heildarhagnaður ársins hafi verið minni en aðalstefnendur hafi gefið upp fyrir fyrri hluta þess. Af kaupsamningi og áreiðanleikakönnun verður ekki ráðið að aðalstefnendur ábyrgist tiltekinn hagnað félagsins. Hins vegar skyldi gagnstefnandi fá það bætt með tilteknum hætti yrði hagnaður félagsins undir 35.000.000 króna á 12 mánaða tímabilinu frá undirritun kaupsamningsins til lokagreiðslunnar. Þá verður að hafa í huga að ekki er útilokað að hagnaður fyrri hluta árs sé hærri en hagnaður ársins í heild, en þá er um tap á seinni hluta ársins að ræða. Í áreiðanleikakönnuninni kemur fram að lagður hafi verið fram árshlutareikningur fyrir tvo ársfjórðunga 2013 og hafi tölur ekki verið staðfestar af bókara félagsins. Samkvæmt þeim nam sala 84.700.000 krónum, kostnaðarverð seldra vara nam 35.400.000 krónum og laun 16.300.000 krónum. Rekstrarhagnaður á þessu hálfa ári hafi numið um 15.000.000 króna. Í fylgiskjali við áreiðanleikakönnunina kemur fram að greindur hagnaður sé 11.686.882 krónur fyrir vaxtagjöld, afskriftir og skatta. Gagnstefnandi telur framangreindar upplýsingar rangar og gefnar gegn betri vitund með vísan til þess að hagnaður ársins í heild hafi verið lægri en hálfsársuppgjörið sagði til um, eða 12.477.983 krónur. Sú niðurstaða um hagnað er að teknu tilliti til vaxta, afskrifta og skatta. Hagnaður 101 Austurstrætis ehf. á árinu 2013 fyrir vaxtagjöld, afskriftir og skatta var hins vegar 21.553.062 krónur samkvæmt ársreikningi. Er sú staðhæfing gagnstefnanda að hagnaður hálfs árs hafi verið hærri en alls ársins 2013 því ekki á rökum reist, þar sem gagnstefnandi er að bera saman hagnað tímabilsins 1. janúar til 30. júní 2013 fyrir vaxtagjöld, afskriftir og skatta og hagnað ársins 2013 eftir vaxtagjöld, afskriftir og skatta. Þá hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að aðalstefnendur hafi gefið rangar upplýsingar um stöðu félagsins. Gagnstefnandi hefur því ekki sýnt fram á að um verulega vanefnd af hálfu aðalstefnenda sé hér að ræða.

Gagnstefnandi telur það verulega vanefnd af hálfu aðalstefnenda að annar endurskoðandi hafi komið að félaginu en greindur sé í hlutafélagaskrá þar sem L-liður kaupsamningsins tiltaki að félagið muni halda sama endurskoðanda. Af málsgögnum verður ráðið að endurskoðandi félagsins hafi verið S-kk-nf S-kk-nf þegar kaupsamningurinn var gerður en láðst hafi að tilkynna um breyttan endurskoðanda. Er því ekki að sjá að skipt hafi verið um endurskoðanda. Þá getur þetta atriði engan veginn leitt til þess að um verulega vanefnd sé að ræða.

Gagnstefnandi telur það einnig vanefnd af hálfu aðalstefnenda að hann hafi ekki fengið arðgreiðslur í samræmi við K-lið kaupsamnings aðila. Í ákvæðinu greinir að almennt séu hluthafar sammála um að taka við arði á þriggja mánaða fresti sé það gerlegt og skaði ekki reksturinn. Samkvæmt 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög er einungis heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Samkvæmt 76. gr. laganna tekur hluthafafundur ákvörðun um úthlutun arðs eftir að félagsstjórn hefur lagt fram tillögur um það efni. Fram hefur komið að mikil áhersla hafi verið lögð á það að hálfu gagnstefnanda við samningsgerðina að framangreint ákvæði yrði í samningnum. Þá kom fram hjá lögmanninum S-kk-þgf A-kk-þgf S-kk-þgf hrl., sem aðstoðaði gagnstefnanda við samningsgerðina, að upplýst hafi verið um það við samningsgerðina að ekki væri heimilt að lögum að greiða arð með þessum hætti. Þar sem gagnstefnandi hafi lagt slíka áherslu á að þetta næði inn í samninginn hafi verið ákveðið að setja framangreint ákvæði í samninginn með þeim fyrirvara að einungis kæmi til greiðslu væri það mögulegt. Samkvæmt framangreindu eru arðgreiðslur með þeim hætti sem greinir í K-lið kaupsamningsins óheimilar. Verður því að líta svo á að slíkar greiðslur hafi verið ómögulegar og getur það því ekki talist vanefnd af hálfu aðalstefnenda að greiða gagnstefnanda ekki arð í samræmi við ákvæðið.

Gagnstefnandi telur að bindandi ákvörðun hafi verið tekin á stjórnarfundi 5. júní 2014 um að víkja framkvæmdastjóra 101 Austurstrætis ehf. frá störfum og aðgangur hans og gjaldkera félagsins að reikningum þess hafi verið felldur niður. Það hafi verið veruleg vanefnd af hálfu aðalstefnenda að virða ekki ákvarðanir fundarins. Í kaupsamningi aðila kemur fram að aðalstefnandi Á-kk-nf skuli vera áfram framkvæmdastjóri 101 Austurstrætis ehf., a.m.k. þar til greiðsla samkvæmt C-lið samningsins hafi verið innt af hendi. Þá haldi gjaldkeri félagsins umboði sínu til að greiða reikninga. Þetta er jafnframt staðfest í hluthafasamkomulagi aðila en þar greinir einnig að því verði ekki breytt nema með skriflegu samkomulagi aðila. Þá verður ekki séð hvernig framangreint geti leitt til þess að um vanefnd á kaupsamningi aðila teljist vera að ræða.

Í samræmi við allt framangreint er því hafnað að aðalstefnendur hafi vanefnt kaupsamning aðila svo verulega að réttlætt geti riftun gagnstefnanda. Verður því fallist á kröfur aðalstefnenda. Með vísan til þess sem rakið hefur verið hér að framan er óhjákvæmilegt að hafna einnig varakröfu gagnstefnanda um lækkun. Þá felst jafnframt í framangreindu að hafnað er kröfu gagnstefnanda í gagnsök.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður gagnstefnandi dæmdur til að greiða aðalstefnendum málskostnað sem ákveðst 3.000.000 króna til hvors um sig.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð :

Gagnstefnandi, Alfacom General Trading ehf., greiði aðalstefnendum, Bakkagranda ehf. og Á-kk-þgf K-kk-þgf, hvorum um sig 27.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2014 til greiðsludags, gegn afhendingu á hlutafé í 101 Austurstræti ehf. að nafnverði 125.000 krónur frá hvorum aðalstefnenda.

Aðalstefnendur eru sýknir af kröfu gagnstefnanda í gagnsök.

Gagnstefnandi greiði aðalstefnendum hvorum um sig 3.000.000 króna í málskostnað.

B-kvk-nf B-kvk-nf