S-2/2022

Málsmeðferð og dómkröfur

1 Mál þetta, sem dómtekið var 3. júní sl., höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 7. janúar 2022 á hendur X, kennitala [...], [...], [...], „fyrir kynferðisbrot og brot í nánu sambandi framin á árinu 2020 sem hér greinir:

A Brot gegn dóttur ákærða, Y, kennitala [...], framin laugardaginn 27. júní:

1. Kynferðislega áreitni og brot í nánu sambandi, með því að hafa í bifreið sem ekið var frá Akureyriog áleiðis að þá verandi heimili ákærða að [...], [...], lagt hönd á læri Y, strokið kynfæri hennar utanklæða og í kjölfarið nuddað kynfæri hennar innan klæða nokkra stund.

2. Nauðgun og brot í nánu sambandi, með því að hafa, eftir að hafa lagt bifreiðinni við malarnámu vestan við [...], með ólögmætri nauðung og án samþykkis haft við Y önnur kynferðismök með því að setja tungu sína tvisvar á kynfæri stúlkunnar stutta stund, káfa á brjóstum hennar innanklæða og setja fingur í leggöng hennar og fróa henni, en ákærði nýtti sér yfirburðastöðu sína sem faðir stúlkunnar og það að hún var ein með honum í bifreið og fjarri öðrum.

3. Kynferðislega áreitni og brot í nánu sambandi, með því að hafa í herbergi á efri hæð á þáverandi heimili ákærða að [...], tekið utan um stúlkuna aftan frá og strokið brjóst hennar utanklæða.

Teljast öll ofangreind brot ákærða varða við 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 auk þess sem brot samkvæmt 1. og 3. ákærulið varða við 2. mgr. 200. gr. laganna og brot samkvæmt 2. ákærulið við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 200. gr. laganna.

B júní, haft í vörslum sínum á Lenovo fartölvu (munur 5215050), Samsung Galaxy S8+ farsíma (munur 521512) og Seagate Backup plus USB flakkara (munur 522249) samtals 20.608 ljósmyndir og 10.309 hreyfimyndir sem sýna börn á kynferðislegan hátt.

Telst þetta varða við 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Þá er þess krafist með vísan til 1. tl. 69. gr. a almennra hegningarlaga, að Lenovo fartölva (munur 5215050), Samsung- Galaxy S8+ farsími (munur 521512) og Seagate Backup plus USB flakkari (munur 522249) verði gerð upptæk.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu Y, kennitala [...], er þess krafist að ákærða verði gert að greiða henni bætur að fjárhæð kr. 4.800.000, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá tjónsdegi til þess dags er mánuður er liðinn frá því að bótakrafa var kynnt ákærða, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er krafist endurgreiðslu málskostnaðar, auk þóknunar vegna starfa réttargæslumanns, samkvæmt síðar framlagðri tímaskýrslu eða að mati dómsins, að meðtöldum virðisaukaskatti.“

Afstaða og kröfur ákærða

2 Ákærði játar sök samkvæmt B- hluta ákæru og krefst vægustu refsingar sem lög leyfa, en neitar sök að öðru leyti og krefst sýknu og frávísunar bótakröfu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og lækkunar bótakröfu. Loks krefst ákærði hæfilegra málsvarnarlauna til handa verjanda sínum, sem greidd verði úr ríkissjóði að öllu eða a. m. k. verulegu leyti.

A. Sakarefni máls

A - hluti ákæru

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Aðfararnótt sunnudagsins 28. júní 2020, um kl. 4:40 barst lögreglunni á [...] tilkynning frá Fjarskiptamiðstöð um að fólk væri á leið frá [...] til [...] í leit að aðstoð lögreglu vegna atviks sem lögregla gæti veitt leiðbeiningar um. Umrætt fólk var brotaþoli, vinkona hennar A og ökumaðurinn B. Skömmu síðar komu þau að lögreglustöðinni á [...]. Samkvæmt frumskýrslu ræddi lögreglumaður nr. 8824 við brotaþola þar sem hún var stödd í aftursæti bílsins, en hún hafi verið í sýnilegri geðshræringu, í hnipri með teppi breitt yfir sig og helst viljað segja sögu sína stuttlega þarna í bifreiðinni og leita ráðlegginga án þess að koma inn á lögreglustöðina. Hún hafi verið þakklát fyrir að geta létt á sér þarna á staðnum og yfir hve skjót viðbrögð lögreglu voru, en ákveðið var að fólkið héldi áfram til Akureyrar þar sem rannsóknardeild tæki þegar við rannsókn málsins.

4 Skýrði brotaþoli lögreglumanninum frá því að faðir hennar hafi sótt hana til Akureyrar um miðjan dag laugardaginn 27. júní 2021 í því skyni að hún myndi dvelja hjá honum yfir helgina í [...], [...][...], þar sem hann var búsettur. Faðir hennar hafi fljótlega eftir að þau héldu áleiðis til [...] í bíl hans farið að káfa á brotaþola. Hann hafi svo stöðvað bílinn í vegarkanti er um 20 mínútna akstur hafi verið eftir til [...] og gengið lengra. Fyrst hafi hann þuklað á brotaþola utanklæða um læri, klof og brjóst, en síðan farið inn fyrir fatnaðinn, káfað á brjóstum hennar og sett fingur inn í kynfæri hennar. Þá hafi hann þvingað hana til kossa við sig. Er heim til hans hafi verið komið hafi hann tekið utan um hana aftan frá og káfað á brjóstum hennar utan klæða, en hætt því er hún hafi sagt að sér væri óglatt.

5 Upplýstu brotaþoli og félagar hennar að þau hafi komið frá Reykjavík til að sækja hana í [...], að hennar beiðni, en þess hefði verið gætt að faðir hennar myndi ekki verða var við þau. Honum væri því ókunnugt um að hún væri farin.

6 Er til Akureyrar kom klukkan 6:33 um morguninn gaf brotaþoli skýrslu hjá lögreglu og skýrði frá atvikum með nákvæmari hætti. Að því búnu var farið með brotaþola á Neyðarmóttöku SAk, en ekki voru taldar forsendur til réttarlæknisfræðilegrar skoðunar. 7 Ákærði var handtekinn á heimili sínu kl. 10:49 að morgni sama dags. Samkvæmt lögregluskýrslu var hann yfirvegaður og skýr í tali við handtöku. Var hann færður til skýrslutöku. Kvaðst hann hafa lagt hönd á læri brotaþola meðan á akstrinum stóð og hugsanlega hafi hendin verið þar nær alla leiðina frá Akureyri til [...], en um það gæti hann ekki fullyrt. Það hafi verið vani sinn að leggja hendina á læri konu sinnar á akstri og það hafi hann einnig gert við brotaþola áður. Hann kvaðst hafa spurt hana nokkrum sinnum á leiðinni hvort henni þætti óþægilegt að hann hefði hendina þarna, en hún hafi sagt það í lagi. Verið geti að hendin hafi færst í klof brotaþola, en það hafi þá verið óvart. Það sem hafi gerst þeirra á milli hafi allt verið með samþykki. Aðspurður um frásögn brotaþola þess efnis að hendin hafi farið inn undir fatnað brotaþola, neitaði ákærði því, en bætti síðar við að hafi það gerst hafi það verið óvart.

8 Að lokinni skýrslutöku var ákærða ekið heim að [...] þar sem ákærði afhenti lögreglu fatnað þann sem brotaþoli hafði verið í, stuttbuxur og nærbuxur, en fatnaðinn sótti hann rakan í þvottavél og var búið að þvo hvorutveggja. Þá framvísaði ákærði fartölvu sinni, að beiðni lögreglu, sem var haldlögð ásamt farsíma hans. Við rannsókn á þessum munum kom í ljós barnaníðsefni, sem leiddi til húsleitar á heimili ákærða 7. júlí 2020, þar sem ákærði framvísaði flakkara sem reyndist geyma mikið magn barnaníðs. Leiddi þetta til rannsóknar sem nánar er getið undir umfjöllun um ákærulið B.

9 Héraðssaksóknari endursendi lögreglu rannsóknargögn málsins 6. ágúst 2021, þar sem rannsókn væri ekki lokið að mati embættisins og mælti fyrir um framhaldsrannsókn. Að framhaldsrannsókn lokinni var málið sent á ný til héraðssaksóknara, sem gaf út ákæru 7. janúar 2022 eins og áður greinir.

Skýrslur fyrir dómi

10 Auk ákærða gáfu skýrslur fyrir dómi, Y, brotaþoli, A, vinkona brotaþola, B, vinur brotaþola, D, móðir brotaþola, E, frændi brotaþola, lögreglumenn nr. 8824, 0919, 8009, 9024 og 1731 og F sálfræðingur. Þá voru kvödd til skýrslugjafar G, eiginkona ákærða, og H, faðir ákærða, en þau skoruðust bæði undan skýrslugjöf. Verður nú gerð grein fyrir framburðum fyrir dómi að því marki sem þýðingu hefur.

11 Ákærði neitar sök eins og að framan greinir. Fyrir dómi lýsti ákærði atvikum málsins svo að hann hafði farið til Akureyrar að sækja brotaþola umræddan dag, en hún hafi ætlað að gista hjá honum um helgina. Á Akureyri hafi þau farið í Vínbúðina, verslað sundföt og skó fyrir brotaþola og haldið síðan akandi áleiðis til [...].

12 Í ökuferðinni hafi hann lagt hendina á læri brotaþola, en hann hafi verið vanur að gera það við konu sína og hafi gert það áður við brotaþola. Einnig hafi brotaþoli áður tekið hönd hans og lagt hana á læri sitt. Það hafi ekki verið kynferðislegt. Hvers vegna hann hafi gert þetta, kvaðst hann ekki geta útskýrt á annan hátt en að þetta væri „bara vani“. Kvað hann hendina geta hafa strokist við klofið á brotaþola í umrætt sinn, en það hafi þá verið óvart. Hann hafi stoppað bílinn við malarnámu, sem sé við brúna yfir [...], til að reykja. Kvaðst hann vanur að stoppa þar. Að því búnu hefðu þau farið að kjósa, en síðan ekið heim til ákærða. Ekkert óeðlilegt hefði gerst í ökuferðinni og allt verið í góðu á milli þeirra.

13 Er heim til ákærða var komið, hafi þau borðað kvöldmat með fjölskyldunni og hann svo sýnt henni herbergið sem hún ætti að gista í. Þar hafi hann komið að henni aftan frá og tekið utan um hana, en það hafi verið faðmlag. Hún hafi sagt að sér væri óglatt og beðið hann um að sleppa sér sem hann hafi strax gert. Hann hafi ekki snert brjóst hennar, en hafi það gerst hafi það verið óvart. Þau hafi síðan farið í [...] og að því búnu á krá og síðan heim. Ákærði hafi þar haldið áfram drykkju, en farið að sofa um kl. 4:00, síðastur heimilismanna. Hann hafi drukkið full mikið. Kvaðst hann ekki muna hvenær brotaþoli hafi farið að sofa.

14 Um morguninn hafi kona hans vakið hann og sagt að brotaþoli væri farin. Kvaðst hann hafa sent henni Snapchat og spurt hvort hún væri vakandi, en hún ekki svarað skilaboðunum. Hannhafi ekki verið áhyggjufullur þó hún hafi horfið fyrirvaralaust með þessum hætti síðla nætur, þar sem hún ætti vini á Akureyri, auk þess sem amma hennar búi þar. Hún hafi oft dvalið hjá henni og stundum verið farin þegar amma hennar hafi vaknað á morgnana, jafnvel suður án þess að láta vita af sér.

15 Kannaðist ákærði við að hafa farið í tölvu sína og eytt barnaklámsefni um morguninn eftir að honum var ljóst að brotaþoli væri farin. Það hafi þó ekki tengst því að brotaþoli væri horfin og að hann ætti von á lögreglunni vegna einhvers sem gerst hefði milli þeirra daginn áður, heldur hafi það verið tilviljun að hann hafi eytt efninu þarna. Þetta væri „eins góður tími og hver annar“ til að eyða efninu. Hann hafi skammast sín fyrir að eiga það og því viljað eyða því. Kvaðst hann hafa eytt efni reglulega af tölvunni áður. Þá tók ákærði fram að hann ætti við vanda gagnvart barnaklámi og þyrfti aðstoð vegna þess, sem hann hafi þó ekki fundið. Í dag eigi hann hvorki tölvu né síma, þar sem hann treysti sér ekki til þess.

16 Um tíuleytið hafi lögreglan komið að bænum og handtekið hann vegna gruns um kynferðisbrot, en ekki tjáð sér gegn hverjum. Hann hafi strax grunað að hann hafi óvart farið með hendina í klofið á brotaþola.

17 Kvað ákærði samskipti við brotaþola hafa verið góð síðustu árin fyrir þetta atvik, að hans mati. Þau hafi hins vegar ekkert talað saman eftir að þetta atvik hafi komið upp og hann ekki reynt að setja sig í samband við hana.

18 Brotaþoli sagði ákærða hafa sótt sig um morguninn til Akureyrar og þar hafi þau verslað áður en ákærði hafi ekið þeim til [...]. Þau hafi ekki verið komin út úr bænum þegar ákærði hafi spurt hvort hann mætti setja hendina á læri hennar, hann væri vanur því við konuna sína, hún hafa bara talið það eðlilegt og sagt „jájá“. Hann hafi gert það áður, en aldrei á kynferðislegan hátt. Í þetta skipti hafi þau verið rétt komin í gegnum Vaðlaheiðargöngin þegar hann hafi tekið að færa hendina nær klofinu á henni, það hafi tekið hana smá tíma að átta sig hvað væri að gerast. Hún hafi verið að velta fyrir sér hvort þetta væri óvart eða hvað gengi á. Síðan hafi hann farið að nudda klofið á henni og spurt hana hvort það væri í lagi og hún hafi sagt já við því. Hún hafi verið frosin og ekki þorað annað en segja já. Hún hafi ekkert vitað hvað hún ætti að gera. Hann hafi nuddað klof hennar utan klæða, síðan beðið hana að fara úr að neðan er þau hafi verið komin um hálfa leið til [...]. Hún hafi klætt sig úr, þar sem hún hafi ekki vitað hvað annað hún ætti að gera.

19 Er hún hafi verið komin úr hafi hann nuddað á henni klofið. Skömmu síðar hafi hann beygt út af veginum og ekið að malarnámu og stöðvað bílinn þar. Þar hafi hann beygt sig yfir hana og sett tunguna á kynfæri hennar í nokkrar sekúndur og einnig verið með fingur í klofi hennar.

20 Hann hafi farið úr bílnum, kveikt sér í sígarettu og komið að farþegadyrunum og spurt hvort hún vildi sígarettu, sem hún hafi afþakkað en veipað þess í stað út um bíldyrnar. Hún hafi ekki þorað út úr bílnum. Hann hafi hallað sér yfir hana og káfað á henni og stungið fingrum í leggöng hennar, kysst hana og hún hafi verið gjörsamlega frosin og ekkert vitað hvað hún ætti að gera. Hún hafi svo bitið hann í vörina til að reyna að fá hann til að stoppa, en það hafi bara æst hann. Bitið hafi verið „meðal fast“ en hann hafi gefið einhver hljóð frá sér, sem hafi látið henni líða eins og þetta hefði bara æst hann meira. Þá hafi hún séð eftir að hafa gert þetta. Hann hafi ekki hætt fyrr en hún hafi sagt „ái“. Þá hafi hann hætt og sagt að þau ættu að „halda áfram til [...] áður en hann myndi ríða mér“. Hann hafi sett tunguna aftur í smástund á klofið á henni, en hætt síðan og lokað hurðinni og farið inn í bílinn ökumannsmegin og ekið til [...].

21 Þau hafi ekkert rætt þetta á leiðinni heim til hans og það hafi bara verið eins og ekkert hafi gerst.

22 Nánar aðspurð hvers vegna hún hafi klætt sig úr að neðan sagði brotaþoli„það komu upp deilur í hausnum á mér, bara hvað á ég að gera?... ég þorði eiginlega ekki að segja nei... ég vildi ekki vita hvað myndi gerast ef ég myndi segja nei... þetta er pabbi minn ég bara verð að gera það sem hann segir... ég bara lyfti mjöðmunum upp og mjakaði mér úr stuttbuxunum sko.“ Þau hafi verið á ferð þegar þetta var. Hann hafi síðan puttað hana í einhvern tíma og á endanum hafi hann sagt „Fáðu það ástin mín, komdu bara ástin mín!“

23 Hann hafi sagt við hana á einhverjum tímapunkti að hún hafi verið að „tísa“ hann með myndasendingum. Hún hafi ekkert kannast við það. Þetta sé eitt af því fáa sem hann hafi sagt meðan á þessu stóð. Á leiðinni frá vinnusvæðinu hafi hausinn á henni verið „á milljón“, hún hafi verið að reyna að skilja hvað hafi gerst. Hvort hún hefði getað gert eitthvað til að þetta hefði ekki gerst. Hún hafi alls ekki viljað þetta. Fyrst hann hafi talað um að hún hafi „tísað“ hann, hafi hún hugsað hvort hún hefði látið hann halda að hún vildi þetta. Þessar hugsanir væru enn að ásækja hana í dag.

24 Er heim til ákærða var komið hafi hún heilsað heimilisfólkinu, en hann hafi svo sýnt henni herbergið sem hún ætti að gista í. Hún hafi staðið með farangurinn sinn og starað út um gluggann og verið að reyna að átta sig á hvað hafi gerst. Hann hafi þá komið aftan að henni, tekið utan um hana og káfað á brjóstum hennar. Það hafi verið það síðasta sem gerðist.

25 Í framhaldinu hafi hún sent bæði frænda sínum, vitninu E, og þáverandi vinkonu sinni, vitninu A, skilaboð og spurt þau hvort það sem gerðist væri rangt, en aðeins lýst atvikum en ekki nefnt ákærða. Hún hafi enn verið í „sjokki“ og vantað ráðgjöf. Þau hafi áttað sig á um hvern væri að ræða. A og kærasti hennar, vitnið B, hafi boðist til að sækja hana, ef hún gæti útvegað bensínpening, en þau hafi verið stödd fyrir sunnan. Hún hafi haft samband við móður sína og sagt henni í óljósu máli hvað hafi gerst og móðir hennar hafi lagt bensínpening inn á B. Þau hafi sagt henni að láta á engu bera og fara í [...] eins og ákveðið hafði verið.

26 Áður en þau fóru í [...] hafi þau setið fjögur í stofunni, ákærði, eiginkona hans, faðir hans og brotaþoli og þá hafi komið til tals torfærukeppni á Egilsstöðum sem haldin yrði helgina á eftir. Ákærði hafi spurt hvort hún vildi koma með og hún sagt já við þau og ákærði hafi þá keypt flugmiða fyrir hana frá Reykjavík til Egilsstaða helgina á eftir, en ákærði hafi ætlað að koma þangað akandi með hjólhýsi.

27 Þau hafi síðan öll farið í [...] og þar hafi hún fundið hann stara á brjóstin á sér allan tímann, sem hafi verið mjög óþægilegt. Eftir það hafi þau farið á bar og fengið sér að drekka, farið síðan heim og fengið sér að borða, spilað aðeins og síðan hafi hún farið að sofa. Hún hafi legið titrandi uppi í rúmi og verið í sambandi við vinkonu sína á meðan hún beið eftir að þau kæmu að sækja hana. Hún hafi vonað allan tímann að ákærði myndi ekki koma aftur inn í herbergið. Hún hafi farið kannski einu sinni niður til að pissa og fá sér veip. Þá hafi ákærði verið inni í stofu og það hafi litið út eins og hann væri að horfa á klám og hún hafi þá verið fljót að koma sér aftur upp í herbergi. Eftir að B og A sóttu hana hafi þau farið beint á lögreglustöðina á [...], þar sem hún hafi brotnað niður, fyrst þá hafi hún losnað úr „sjokk ástandinu“ og getað sleppt tilfinningunum því hún hafi verið komin úr aðstæðunum.

28 Aðspurð mundi brotaþoli ekki hvort ákærði hafi sent henni Snapchat um morguninn þegar hún var farin, en kvaðst ráma í það. Kvaðst hún ekki vilja fullyrða um neitt sem hún myndi ekki 100%. Hún mundi heldur ekki hvort hún hafi sent honum skilaboð um að hún væri farin.

29 Aðspurð um samband sitt við ákærða, sagði hún samskiptin hafa verið nánast engin fram að menntaskóla. Hún hafi farið í menntaskóla á Akureyri og þá reynt að sækjast meira eftir samskiptum, sem hafi verið góð þó þau hafi ekki verið mikil. Þau ákærði hafi verið náin og getað talað um nánast alla hluti. Mest hafi þau rætt saman í gegnum skilaboð á Snapchat. Hún hafi fengið að hitta hálfbróður sinn í fyrsta skipti er hún var [...] ára og þá hafi hún gist hjá ákærða í fyrsta og eina skipti fyrir atvik máls þessa.

30 Brotaþoli kvaðst hafa dvalið mikið hjá föðurömmu sinni á Akureyri [...]. Hún kannaðist við að á þessum tíma hafi hún oft látið sig hverfa, verið farin um kl. 6 um morguninn áður en amma hennar vaknaði og verið úti allan daginn og ekki verið komin heim fyrr en um kl. 1 eða 2 um nóttina. „Ég var basically bara að nota hana sem gistingu“ sem brotaþoli kvaðst sjá mikið eftir í dag. Hún hafi verið að byrja í neyslu og að drekka á þessum tíma. Árið [...] hafi hún verið í daglegri áfengisneyslu og reykt kannabis reglulega.

31 Um líðan sína er atvik máls þessa gerðust hafi hún verið á viðkvæmum stað, hún hafi lent í nauðgun um það bil ári áður og ákærði hafi vitað af því. Hún hafi einnig verið að reyna að halda sig frá áfengi.

32 Brotaþoli kvaðst vera á góðum stað í dag, þó að þetta hafi mikil áhrif á hana. Henni hafi gengið vel að byggja sig upp, en þurfi að hitta sálfræðing, vitnið F, reglulega. Hún hafi upplifað áfall eftir áfall frá því hún hafi verið tveggja áraog F sé að aðstoða hana við að vinna úr því. Að vissu leyti hafi orðið bakslag í meðferðarvinnunni við atvik máls þessa, sérstaklega þar sem ákærði sé pabbi hennar. Hún hafi lagst inn á geðdeild um 2 - 3 mánuðum eftir atvikið.

33 Aðspurð hví hún hafi ekki þorað að segja nei við ákærða, kvaðst brotaþoli hafa hugsað að þetta væri pabbi hennar og ef hann gæti verið að gera þetta vitandi hvað hún hafi gengið í gegnum hafi hún hugsað hvað meira hann gæti þá gert. Ákærði hafi aldrei sýnt henni ógnandi tilburði eða neitt slíkt í þeirra samskiptum sem hafi gefið henni tilefni til að óttast hann fyrir þetta atvik. Þá kvaðst hún aðspurð ekki viss um að hafa nefnt við lögregluna að hafa bitið ákærða, en hana minni það.

34 D staðfesti frásögn brotaþola af samskiptum þeirra um nóttina. Þá lýsti hún því að þetta hafi verið ömurlegur tími hjá brotaþola, hún hafi bæði verið að upplifa áfall og einnig að syrgja föður sinn, ákærða, sem hún hefði alltaf þráð samband við.

35 A, kvaðst hafa fengið skilaboð frá brotaþola umrætt kvöld, þar sem hún hafi talað í kringum hlutina og spurt hvort það væri kynferðisbrot ef atvik gerðust með þeim hætti sem hún lýsti án þessað hún hefði sagt nei. Kvaðst vitnið hafa verið á leið til Reykjavíkur með kærasta sínum, en þau ákveðið að sækja brotaþola. Þau hafi verið í samskiptum við hana allan tímann eftir að hún kom heim úr [...]. Þegar þau hafi komið um nóttina að bænum, þar sem brotaþoli beið þeirra, hafi hún verið í miklu uppnámi og manísk. Vitnið taldi brotaþola hafa sagt sér að meint kynferðisbrot hafi gerst í sundlaug, en ekki í bifreið. Kvaðst vitnið vera með ADHD og ekki hafa gott minni. Aðspurð taldi hún sig hafa skýrt satt og rétt frá fyrir lögreglu.

36 Vitnið B, kvaðst hafa verið akandi með A og öðru fólki á leið frá Hólmavík til Reykjavíkur þegar A hafi sagt að pabbi brotaþola hafi snert kynfæri hennar gegn hennar vilja. Vitnið hafi strax boðist til að sækja hana. Kvaðst hann hafa heyrt brotaþola lýsa atburðinum í smáatriðum á „speaker“ í bílnum. Ákærði hafi byrjað að káfa á henni utan klæða en svo inn fyrir stuttbuxur. Kvaðst vitnið hafa upplifað brotaþola hrædda af málrómnum. Hún hafi viljað flýja. Þau hafi ekið til Reykjavíkur og skilað samferðafólki sínu, fengið bensínpeninga frá móður brotaþola og ekið alla leið norður og sótt brotaþola. Er þau hafi komið að heimreiðinni á bænum hafi þau slökkt bílljósin, ekið varlega að bænum og verið í símasambandi við brotaþola þar til hún hafi komið hlaupandi út. Hún hafi grátið mikið í aftursætinu, þar sem A hafi setið með henni.

37 F, sálfræðingur, staðfesti vottorð sitt sem liggur fyrir í málinu. Kvað hún sögu brotaþola mjög bágborna og sjálfsmynd hennar brotna. Hún hafi upplifað mikið einelti í æsku og ítrekuð áföll. Hún hafi verið í neyslu á tímabili, en verið á mun betri stað er atvik máls þessa gerðust. Meðferð hennar hafi þó ekki verið lokið, heldur hafi áframhaldandi meðferð verið fyrirhuguð. Áberandi hafi verið hve tilfinningalega dofin brotaþoli hafi verið eftir meint kynferðisbrot. Hún hafi verið með sjálfsvígshugsanir sem leitt hafi til innlagnar á geðdeild. Lyfjagjöf hafi bætt ástandið. Taldi F hana hafa fegrað líðan sína á matsprófum sem fyrir hana voru lögð. Því hafi niðurstöðurnar gefið til kynna að líðan hennar væri betri. Taldi F þetta helgast af því að brotaþoli vildi ekki horfast í augu við hvað gerst hafi. Henni þyki líka vænt um ákærða og hafi áhyggjur af honum. Hún sé með blendnar tilfinningar til dómsmálsins og kvíði niðurstöðu þess.

38 Aðspurð kvað F brotaþola hafa uppfyllt skilmerki áfallastreituröskunar fyrir atvik málsins og því hafi ekki verið gert mismunarpróf. Hún hafi lent í tveimur aðskildum kynferðisbrotum á undanförnum tveimur árum fyrir mál þetta. Annað kynferðisbrotið hafi verið af hálfu fyrrverandi kærasta. Að mati F hafi verið áberandi meiri tilfinningadoði eftir atvik þessa máls.

39 E, kvað brotaþola hafa hringt í sig umrætt kvöld, hún hafi verið mjög áttavillt og lítil í sér. Hún hafi verið stödd hjá föður sínum. Hún hafi lýst atburði sem gerst hafi og spurt sig hvort það teldist kynferðisbrot. Eftir þennan atburð sé hún ekki söm og áður. Hún hafi verið óstöðug áður, en versnað mjög eftir þetta. Kvaðst vitnið mjög náinn brotaþola, þau séu í daglegum samskiptum.

40 Lögreglumaður nr. 8824, staðfesti frumskýrslu lögreglu í málinu sem hann kvaðst sjálfur hafa ritað og byggt þar á frjálsri frásögn brotaþola, sem hafi verið fyrsta frásögn hennar gagnvart lögreglu af málinu. Kvað hann brotaþola hafa verið í uppnámi og hrædda, en hún hafi verið skýr í tali.

41 Lögreglumaður nr. 8009, kvaðst hafa hitt brotaþola er hún hafi komið til Akureyrar morguninn eftir umræddan atburð. Hún hafi borið með sér að eitthvað hafi komið fyrir.

42 Lögreglumaður nr. 0919 staðfesti skýrslu sína í málinu um skýrslutöku af brotaþola. Hún kvaðst hafa rætt við brotaþola við rannsókn málsins á Akureyri. Hún hafi verið í uppnámi, en skýr. Staðfesti vitnið að hafa tekið myndir af skilaboðum í síma brotaþola, en þau liggja fyrir í málinu.

43 Lögreglumaður nr. 9024, staðfesti skýrslu sína um rannsókn á tölvu- og símabúnaði ákærða, sem vitnið framkvæmdi. Eins og þar kemur fram gerði ákærði tilraun til að eyða miklu magni af barnaníðsefni á milli kl. 9:16 og 9:22 að morgni 28. júní 2020. Að lokinni fyrri skýrslugjöf sinni framkvæmdi lögreglumaðurinn framhaldsrannsókn til að ganga úr skugga um hvort sú frásögn ákærða stæðist að hann hafi reglulega eytt barnaníðsefni af tölvubúnaði sínum. Við síðari skýrslugjöf, við framhald aðalmeðferðar málsins, kvað lögreglumaðurinn erfitt að staðreyna það með nákvæmum hætti hvort ákærði hafi áður eytt efni af búnaðinum, en svo virtist sem 2 þúsund skrám gæti hafa verið eytt áður. Hins vegar hafi um 37 þúsund skrám verið eytt umræddan dag. Ekki hafi fundist gögn um eyðingar á öðrum tímum, en það útiloki þó ekki að efni hafi verið eytt áður, þar sem merki um það hverfi eftir því sem skrá um gagnaeyðingu fyllist af færslum um síðari tíma eyðingu. Talsvert magn efnisins hafi verið frá árinu 2017, þannig að hafi efni verið eytt áður þá hafi þetta efni a. m. k. verið skilið eftir, þar sem því hafi ekki verið eytt fyrr en umræddan dag.

44 Lögreglumaður nr. 1731, kvaðst hafa handtekið ákærða. Honum hafi verið tilkynnt að hann þyrfti að koma með lögreglunni, en ákærði hafi þá strax spurt hvort hann mætti láta eiginkonu sína vita áður og pissa. Hann hafi komið að því búnu og engra spurninga spurt. Hann hafi verið rólegur og ekki virst undrandi á komu lögreglunnar. Honum hafi ekki verið kynnt að hann væri handtekinn vegna gruns um kynferðisofbeldi fyrr en eftir að hann hafi látið konu sína vita að hann þyrfti að fara með lögreglunni. Ákærða hafi ekki verið greint frá þarna hver meintur brotaþoli væri.

Niðurstaða

45 Ákærða er gefin að sök nauðgun, kynferðisleg áreitni, sifjaspell og stórfellt brot í nánu sambandi, með þeirri háttsemi sem nánar er lýst í A- hluta ákæru, gagnvart dóttur sinni sem var nýorðin [...]. Ákærði neitar sök. Hann hefur frá upphafi kannast við að hafa lagt hendina á læri brotaþola, en það hafi verið með hennar samþykki og ekki kynferðislegt á nokkurn hátt. Einnig hefur hann kannast við að hendin gæti hafa strokist við klof brotaþola, en það hafi þá verið óvart. Hann telji það ekki hafa gerst. Þá hefur ákærði skýrt frá því að hafa faðmað brotaþola aftan frá inni í gestaherbergi á heimili sínu, en það hafi einungis verið faðmlag. Hafi hendurnar rekist í brjóst hennar, hafi það verið óviljaverk. Að öðru leyti hefur ákærði staðfastlega hafnað frásögn brotaþola af atvikum.

46 Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 1. mgr. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála (sakl. hér eftir). Í málinu stendur orð gegn orði. Sakargiftir byggjast á framburði brotaþola, sem er ítarlega reifaður hér að framan. Engin réttarlæknisfræðileg gögn eru til staðar í málinu, né önnur áþreifanleg sönnunargögn. Veltur málið alfarið á mati á trúverðugleika framburðar ákærða annars vegar og brotaþola hins vegar, auk þeirra ályktana sem draga má af atferli þeirra eftir umrædda ökuferð.

47 Framburður brotaþola hefur verið stöðugur frá upphafi. Brotaþoli var skýr og afdráttarlaus í frásögn sinni fyrir dómi. Lýsti hún atvikum af mikilli nákvæmni ogjafnframt upplifun sinni á hverjum tíma. Hvernig ákærði hafi fikrað sig áfram og sífellt gengið lengra. Að mati dómsins var framburður hennar afar trúverðugur og bar með sér að þar væri hún að lýsa raunverulegri upplifun sinni. Þá styrkir það framburð hennar enn frekar að hún skýrði af hreinskilni frá atvikum sem eru henni óhagstæð, svo sem að ákærði hafi spurt hana hvort hann mætti þetta og hún hafi sagt já og ennfremur að hún hafi sjálf afklætt sig að neðan að beiðni ákærða. Loks greindi hún frá að hún hafi velt því mikið fyrir sér hvort hún hafi gert eitthvað til að láta ákærða halda að hún vildi þetta. Var framburður hennar fyrir dómi á sama veg og fyrir lögreglu, að öllu öðru leyti en því að í lögregluskýrslum er þess ekki getið að hún hafi nefnt að hafa bitið ákærða í vörina í þeim tilgangi að fá hann til að hætta, eins og hún bar um fyrir dómi. Vildi verjandi meina að í þessu fælist misræmi sem drægi úr þeirri frásögn brotaþola að hún hafi upplifað sig úrræðalausa og ekki fundist hún geta andmælt ákærða. Að mati dómsins rýrir þetta á engan hátt trúverðugleika frásagnar brotaþola, heldur samræmist því sem fram hefur komið bæði fyrir lögreglu og fyrir dómi. Í dóm vætti hennar kom fram að bitið hafi verið „meðal fast“, en af frásögn hennar af viðbrögðum ákærða verður ráðið að þetta hafi verið veikburða tilraun til að koma þeim skilaboðum til ákærða að hún væri mótfallin kynferðislegri háttsemi hans, sambærileg við það þegar hún stuttu síðar sagði „ái“ sem hafi þó haft þau áhrif að ákærði lét af háttsemi sinni.

48 Þó framburður ákærða hafi einnig verið staðfastur frá upphafi, þá hefur hann ekki að sama skapi verið trúverðugur um atvik þau sem hér skipta máli. Var ákærði hikandi í framburði sínum og þokukenndur. Varðandi snertingu gagnvart brotaþola var hann óöruggur og átti í erfiðleikum með að útskýra það háttalag sitt að setja hendina á læri hennar og hafa hana þar nánast alla leiðina frá Akureyri til [...], sem ákærði líkti við sambærilega hegðun gagnvart eiginkonu sinni. Þá rak ákærða í vörðurnar er hann var beðinn um að útskýra hvernig það hafi getað komið til að hendin hafi færst upp eftir lærinu og strokist óvart yfir klof brotaþola. Að mati dómsins fær það ekki staðist að ákærða sé ekki ljóst hvort hann strauk hendinni yfir klof brotaþola eða ekki, en hann hvorki neitaði því né játaði en bar því við að það hafi þá verið óviljaverk. Hinu sama gegnir um það hvort hendur hans snertu brjóst hennar er hann kvaðst hafa faðmað hana aftan frá í gestaherberginu.

49 Ákærða og brotaþola bar saman um að ákærði hafi áður lagt hendina á læri hennar á akstri, án þess að brotaþoli tengdi það við nokkuð kynferðislegt, en samkvæmt framburði brotaþola fyrir lögreglu var það nokkrum vikum áður þegar ákærði heimsótti hana til Reykjavíkur. Ákærði bar bæði fyrir dómi og fyrir lögreglu að hann hafi verið vanur að gera þetta og hafi gert þetta við brotaþola áður og hún hafi einnig tekið hendi hans og lagt á lærið á sér a. m. k. tvisvar sinnum áður. Þetta hafi því verið vanalegt hjá þeim. Í því ljósi vekur athygli að í skýrslu sinni hjá lögreglu sagði ákærði „ég spyr hana sennilega oft að því á leiðinni, ekkert sennilega ég spyr hana nokkrum sinnum, hvort að, hvort henni finnist óþægilegt að ég sé með hendina þarna sko. Og hún segir að þetta sé í lagi.“ Sú frásögn ákærða að hann hafi talið sig þurfa að spyrja brotaþola margsinnis á leiðinni hvort henni þætti þetta í lagi samræmist að mati dómsins ekki þeim framburði hans að hann hafi einungis lagt hendina á læri hennar líkt og áður. Kemur þetta betur heim og saman við lýsingu brotaþola á því að ákærði hafi spurt hvort henni þætti það í lagi þegar hann hafi fikrað sig í átt að klofi hennar og tekið til við að nudda kynfæri hennar.

50 Þá voru skýringar ákærða fátæklegar á því hvers vegna hann hafi valið að beygja út af veginum og ekið 135 metra inn malarnámu og lagt bílnum við malarbing til þess að reykja er hann átti [...] mínútur ófarnar til [...], í stað þess að leggja bílnum í vegarkanti við afleggjara sem var við veginn í akstursstefnu ákærða. Þykir mun trúverðugra að brotaþoli hafi á þessum tíma í ökuferðinni verið orðin nakin að neðan og kynferðisleg háttsemi ákærða gagnvart henni verið hafin, eins og hún hefur lýst, og að ákærði hafi með þessu viljað komast í hvarf frá veginum þar sem ekki sæist til.

51 Viðbrögð ákærða um morguninn eru einnig athyglisverð. Ákærði kvaðst ekki hafa orðið undrandi eða áhyggjufullur þegar kona hans vakti hann og sagði brotaþola vera farna, en bætti við að hann hafi verið timbraður. Sú skýring ákærða að brotaþoli hafi átt það til að hverfa, þegar hún bjó hjá ömmu sinni á Akureyri og var í neyslu [...] árum áður, þykir ekki sannfærandi. Fyrir liggur að kl. 8:29 sendi ákærði brotaþola skilaboðin „Ertu vakandi?“, en spurði hvorki hvar hún væri, hvers vegna hún hafi farið, né reyndi að hringja í hana, sem hefðu verið eðlileg viðbrögð við því að brotaþoli væri horfin um miðja nótt frá afskekktum sveitabæ, hafi allt verið í góðu á milli þeirra eins og ákærði hefur haldið fram. Eiginkona ákærða bar fyrir lögreglu að henni hafi þótt viðbrögð ákærða um morguninn skrýtin, en hann hafi verið þögull og alvarlegur. Samkvæmt gögnum málsins hófst ákærði handa við að eyða miklu magni af barnaníðsefni kl. 9:17. Fyrir dómi kvaðst ákærði í fyrstu ekki muna hvort hann hafi eytt barnaníðsefni úr tölvunni þennan morgun er hann var nývaknaður og hafði frétt að brotaþoli væri farin, en kannaðist síðan við að það gæti verið. Neitaði hann að það tengdist því að hann hafi óttast að lögreglan kynni að vera væntanleg vegna atvika sem komið hefðu upp á milli hans og brotaþola. Þetta hafi verið tilviljun, en hann hafi reglulega eytt barnaníðsefni áður þar sem hann hafi skammast sín fyrir að eiga það. Eins og greinir í málsgrein 43 leiddi framhaldsrannsókn lögreglu hins vegar í ljós að um 37 þúsund skráningum hafi verið eytt umræddan morgun, en svo virtist semum 2 þúsund skrám gæti hafa verið eytt áður, en erfitt væri að staðreyna það. Ekki hafi fundist merkingar um eyðingu frá öðrum tímum. Talsvert af efninu hafi verið frá árinu 2017, þannig að það hafi þá verið skilið eftir, hafi efni verið eytt áður. Að mati dómsins bendir þetta ótvírætt til þess að framburður ákærða um að hann hafi reglulega eytt efni, standist ekki. Þykja viðbrögð ákærða um morguninn og sú háttsemi hans að taka til við að eyða barnaníðsefni af tölvubúnaði sínum, skömmu eftir að hann fær fregnir af því að dóttir hans er farin, í stað þess að grennslast fyrir um afdrif dóttur sinnar og ástæður þess að hún hafi farið, ótvírætt benda til þess að honum hafi á þessari stundu verið orðið ljóst að brotaþoli hafi verið ósátt við framgöngu hans gagnvart henni í bílnum og verið áhyggjufullur um að lögreglan kynni að vera væntanleg.

52 Framburður lögreglu um handtöku ákærða kl. 10:47 um morguninn, upptaka úr búkmyndavél lögreglu og framburður ákærða sjálfs um handtökuna rennir styrkum stoðum undir framangreinda ályktun. Ákærði bar þess engin merki að það kæmi honum á óvart að lögreglan væri komin. Þá spurði hann engra spurninga um erindi lögreglunnar, t. d. hvort eitthvað hefði komið fyrir dóttur hans. Ákærði bar fyrir dómi að þegar lögreglan sagði honum að hann væri handtekinn fyrir kynferðisbrot „þá grunar mig að ég hafi farið með hendina í klofið á henni.“ Aðspurður hvort lögreglan hafi verið búin að tilkynna honum þetta áður en hann sagði konu sinni að lögreglan væri komin að sækja hann sagði ákærði „það hlýtur að vera... af því að ég man að ég segi henni... að lögreglan sé komin að sækja mig og að mig gruni... að já þetta tengist Y eitthvað, að ég hafi snert hana.“ Staðreyndin er hins vegar sú, eins og lögreglumaður nr. 1731 staðfesti fyrir dómi og glöggt má sjá af upptökum úr búkmyndavél lögreglu, að lögreglan hafði ekki upplýst hann um ástæðu þess að hann þyrfti að koma með þeim þegar hann bað um að fá að láta konu sína vita að hann þyrfti að fara með lögreglunni. Ákærði var fyrst upplýstur um að hann væri handtekinn grunaður um kynferðisofbeldi eftir að hann hafði rætt við konu sína. Ákærði spurði þá einskis um hverjum hann átti að hafa brotið gegn, en lögreglan upplýsti hann ekki um það þarna.

53 Í ljósi framangreindra staðreynda um viðbrögð ákærða um morguninn fær ekki staðist sú frásögn hans að ekkert óeðlilegt eða óvenjulegt hafi átt sér stað í ökuferðinni. Hafi ekkert komið fyrir, er engin skynsamleg ástæða fyrir því að ákærði hafi fengið þá hugmynd að hann kynni að hafa farið óvart í klof dóttur sinnar, án þess að vita af því, þegar lögreglan hafði ekki einu sinni greint honum frá ástæðu þess að hún væri komin. Eina skynsamlega skýringin á viðbrögðum ákærða er sú að hann hafi búið yfir vitneskju um vafasama háttsemi sína gagnvart brotaþola í ökuferðinni og áttað sig á að hún hafi greint lögreglunni frá því.

54 Snapchat skilaboð á milli brotaþola og vitnisins A, sem hófust kl. 16:14 umræddan dag, sýna einnig að eitthvað hefur gengið á í ökuferðinni. Ákærði hefur borið að þau hafi komið heim að [...] um fimmleytið úr ökuferðinni. Í skilaboðum sem brotaþoli sendi A-x-þgf. 17:08 -17:13 segir m. a. „Ég þarf á þér að halda... Þarf að fara upp á lögreglustöð... Útskýri seinna. Þarf að kæra.... Er ekki ein“ Sýnir þetta svo ekki verður um villst að brotaþoli hefur verið í uppnámi og miður sín þegar eftirað ökuferðinni lauk, sem styður framburð hennar um það sem gerst hafi, en samræmist ekki framburði ákærða um að ekkert hafi átt sér stað.

55 Í skilaboðum síðar um kvöldið greindi brotaþoli A frá því sem gerst hafi í ökuferðinni. Er sú lýsing í samræmi við lýsingu brotaþola fyrir dómi. Eins og rakið var hér að framan staðfestu vitnin B, A og E framburð brotaþola um að hún hafi greint þeim frá kynferðisbroti af hálfu ákærða. Þá bar þeim saman um að brotaþoli hafi verið í uppnámi og ráðvillt. Lögreglumenn þeir sem hittu brotaþola um nóttina báru einnig um að hún hafi borið þess merki að hafa verið í uppnámi og óttaslegin. Móðir brotaþola og Fsálfræðingur báru um að ástand brotaþola hafi versnað eftir þetta. Allt framangreint ber glöggt vitni um að brotaþoli hafi gengið í gegnum erfiða lífsreynslu skömmu áður og styður frásögn brotaþola.

56 Þá hefur ákærði engar skýringar getað gefið á því hvers vegna brotaþoli hafi flúið frá heimili hans fyrirvaralaust um miðja nótt og haldið á lögreglustöð til að bera hann þessum alvarlegu sökum, hafi allt verið í stakasta lagi á milli þeirra. Báðum bar þeim saman um að fram að þessum degi hafi samband þeirra verið gott og náið. Ekkert liggur fyrir í málinu sem skýrir slík sinnaskipti brotaþola gagnvart ákærða, annað en trúverðug frásögn hennar af kynferðislegri framgöngu ákærða gagnvart henni.

57 Eins og áður segir eru engir aðrir en brotaþoli og ákærði til frásagnar um þau atvik sem 1. – 3. tl. ákæru málsins tekur til. Dómari metur hverjusinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 1. mgr. 109. gr. sakl. Dómari metur það enn fremur ef þörf krefur hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. laganna. Þegar allt framangreint er heildstætt virt þykir framburður brotaþola, sem fær stoð í framburði vitna og framlögðum gögnum, vera svo trúverðugur andspænis ótrúverðugum framburði ákærða, að ákæruvaldinu hafi tekist að sanna, gegn staðfastri neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að atvik hafi verið með þeim hætti sem brotaþoli hefur lýst í frásögn sinni.

Heimfærsla til refsiákvæða

58 Kemur þá til úrlausnar hvort háttsemi ákærða samkvæmt 1. og 3. ákærulið verði heimfærð undir kynferðislega áreitni, sbr. 2. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 (hgl.), og hvort háttsemi ákærða samkvæmt 2. ákærulið verði heimfærð undir nauðgun, sbr. 1. mgr. 194. gr. laganna, en ekki leikur vafi á því að háttsemi ákærða samkvæmt 2. ákærulið er réttilega heimfærð undir sifjaspell samkvæmt 1. mgr. 200. gr. laganna, sem mælir fyrir um að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við barn sitt skuli sæta fangelsi allt að 8 árum. Loks þarf að leysa úr því hvort háttsemi ákærða falli undir 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b laganna.

59 Í athugasemdum við 7. gr. í frumvarpi til laga nr. 61/2007, sem varð að 199. gr. almennra hegningarlaga er fjallað um hugtakið kynferðislega áreitni og rakin saga þess í íslenskri löggjöf, en þar segir m. a.: „... ákveðnir grundvallarþættir... eiga við um kynferðislega áreitni samkvæmt hegningarlögum, t. d. að hún fer fram í óþökk þolanda.” Hvorki í almennum hegningarlögum, né umfjöllun í athugasemdum með þeim, er að finna neina ráðagerð um að önnur merking skuli lögð í hugtakið “önnur kynferðisleg áreitni” í 2. mgr. 200. gr. laganna, sem mælir fyrir um að önnur kynferðisleg áreitni manns gagnvart barni sínu en sú er greinir í 1. mgr. varði allt að 4 ára fangelsi, enda sé barnið 15 ára eða eldra. Þykir því óhjákvæmilegt, með hliðsjón af meginreglunni um skýrleika refsiákvæða, að leggja til grundvallar að það sé forsenda heimfærslu framangreindrar háttsemi ákærða samkvæmt 1. og 3. ákærulið til 2. mgr. 200. gr. laganna, að sýnt hafi verið fram á að háttsemin hafi verið í óþökk brotaþola og ennfremur að ákærða hafi mátt veraþað ljóst.

60 Verknaðarlýsing samkvæmt 2. ákærulið lýtur að því að ákærði hafi með ólögmætri nauðung og án samþykkis haft önnur kynferðismök við brotaþola, en samræði.

61 Eftir breytingu sem gerð var á 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga með 1. gr. laga nr. 16/2018 hljóðar ákvæðið svo: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Samþykki telst liggja fyrir ef það er tjáð af frjálsum vilja. Samþykki telst ekki liggja fyrir ef beitt er ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. “ Í athugasemdum við framangreinda 1. gr. segir í frumvarpi til laganna: „Hvað varðar hugtakið samþykki í 1. gr. frumvarpsins er ljóst að samþykki til þátttöku í samræði eða öðrum kynferðismökum verður að tjá með orðum eða annarri ótvíræðri tjáningu. Það þýðir að gefa þarf samþykki til kynna eða að virk þátttaka í tiltekinni athöfn verði túlkuð sem samþykki af hálfu annars eða annarra þátttakenda. Ekki verður gerð krafa um að þátttakandi mótmæli eða sýni mótstöðu gagnvart þátttöku í kynferðislegri athöfn. Þá getur algert athafnaleysi ekki verið túlkað sem vilji til þátttöku. Samþykki fyrir þátttöku í samræði eða öðrum kynferðismökum afmarkast við það tiltekna tilvik og við þær kynferðislegu athafnir sem samþykkið nær til. Af kynfrelsi leiðir að eðlilegt er að þátttakandi í kynferðislegri athöfn geti hvenær sem er skipt um skoðun um þátttöku sína. Slík skoðanaskipti verður að tjá með orðum eða annarri tjáningu þannig að annar eða aðrir þátttakendur verði þessi áskynja. Ekki er talið æskilegt að skilgreina of nákvæmlega með hvaða hætti samþykki skuli tjáð.“

62 Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaður sem refsing er lögð við samkvæmt þeim lögum ekki saknæmur nema hann sé unninn af ásetningi eða gáleysi. Fyrir gáleysisbrot skal því aðeins refsa að sérstök heimild sé til þess í lögunum en slík heimild er ekki í 194. gr. almennra hegningarlaga. Í almennum athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 61/2007 og breyttu XXII. kafla almennra hegningarlaga segir að ásetningur verði að ná til allra efnisþátta verknaða eins og þeim sé lýst í refsiákvæðum. Í því felist að hann verði að taka bæði til verknaðaraðferðar og kynmakanna. Ásetningur þurfi einnig að ná til þess að nota hinar ólögmætu verknaðaraðferðir til þess að ná fram kynmökunum. Þá verði ásetningur að taka til þvingunarinnar þegar brotið sé gegn 194. gr. en í því felist að þetta sé gert gegn vilja brotaþola þannig að samþykki þolandans sé ekki fyrir hendi. Loks þurfi ásetningur að ná til orsakasambandsins á milli verknaðaraðferða sem leiða til þvingunar og kynmaka. Þá segir í athugasemdunum að þegar „ákærði neitar sök getur verið mjög erfitt að sanna huglæga afstöðu hans til verknaðarins. Verða dómstólar þá að meta hvað ákærði hafi hlotið að gera sér grein fyrir og tvinnast þá oft saman sakarmat og sönnunarmat. Mat ákærða á aðstæðum er lagt til grundvallar þannig að ekki er unnt að refsa honum fyrir nauðgun ef hann hafði réttmæta ástæðu til að ætla að þolandi væri samþykkur kynmökunum. Ástæða þess er sú að þá er ekki fyrir hendi ásetningur til að þvinga þolanda til kynmaka.“

63 Í athugasemdum í frumvarpi því er varð að lögum nr. 16/2018 er sérstaklega tekið fram að þrátt fyrir að lagðar séu til breytingar á 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga sé ekki lagt til að breyta huglægum skilyrðum nauðgunarbrota. Þannig verði ásetningur áfram saknæmisskilyrði. Af þessu leiði að ásetningur verði að taka til allra efnisþátta 1. mgr. 194. gr., það er að fram fari samræði eða önnur kynmök þrátt fyrir að það sé gert án vilja þolanda þar sem samþykki hans sé ekki fyrir hendi. Gerandi verði þannig að gera sér grein fyrir að þolandi vilji ekki hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök. Sé beitt tiltekinni verknaðaraðferð við að fá samþykki, til dæmis með ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung, verði ásetningur að taka til þess.

64 Um atvik þau sem sakargiftir á hendur ákærða byggjast hér á er brotaþoli ein til frásagnar.

Hún hefur hreinskilnislega greint frá því að hún hafi ekki andmælt kynferðislegri hegðun ákærða á neinn hátt. Þá hefur hún skýrt frá því að ákærði hafi spurt hana hvort það væri í lagi að hann nuddaði klofið á henni og hún hafi sagt já við því. Skýrði hún og frá því að hún hafi sjálf klætt sig úr að neðan. Jafnframt gat hún þess að ákærði hafi nefnt við hana að hún væri með “nipplulokka” þegar hann hafi komið við brjóst hennar. Hún hafi svarað “þú vissir að ég væri með nipplulokka.” Einnig hafi hann sagt að hún hafi verið að “tísa hann” og hún svarað að hún væri ekkert að “tísa hann”. Hann hafi svarað að henni finnist ekkert leiðinlegt að “tísa hann”. Ennfremur hafi ákærði sagt undir lokin, þegar hann hafi verið að fróa henni “fáðu það ástin mín“ eða „komdu ástin mín.” Eftir að hann hafi hætt hafi hann verið eðlilegur og látið eins og ekkert væri.

65 Dómurinn dregur ekki í efa frásögn ákærðu um að hún hafi upplifað sig í erfiðri stöðu, það hafi verið “deilur í hausnum” á henni, hún hafi ekki vitað hvað hún ætti að gera og eiginlega ekki þorað að segja nei og því ekki tjáð ákærða með beinum hætti að hún kærði sig ekki um háttsemi hans. Hún hafi hins vegar öskrað „inni í sér“ að hann ætti að hætta þessu. Telur dómurinn sannað að hin kynferðislega háttsemi hafi verið í andstöðu við vilja brotaþola.

66 Við mat á saknæmi verknaðar ákærða verður hins vegar ekki hjá því horft að samkvæmt framangreindum framburði brotaþola leitaði ákærði samþykkis hennar, sem hún gaf hlutrænt séð til kynna með orðum og athöfnum, þrátt fyrir að henni hafi verið það þvert um geð. Lýsing brotaþola á framgöngu ákærða og orðum hans við hana meðan á þessu stóð getur einnig bent til þess að hann hafi ekki gert sér grein fyrir að hún vildi ekki hafa við hann kynferðismök, en eins og rakið er í málsgrein 62 hér að framan ber að leggja mat ákærða á aðstæðum til grundvallar þannig að ekki er unnt að refsa honum fyrir nauðgun ef hann hafði réttmæta ástæðu til að ætla að þolandi væri samþykkur kynmökunum.

67 Reynir hér á hvort ákærði hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að samþykki brotaþola hafi verið tjáð af frjálsum vilja, sbr. 2. ml. 1. mgr. 194. gr. hgl. Eins og rakið var í 61 málsgrein verður ekki gerð krafa um að þátttakandi mótmæli eða sýni mótstöðu gagnvart þátttöku í kynferðislegri athöfn. Verður að meta aðstæður hverju sinni og draga ályktanir af þeim um hvað geranda mátti vera ljóst um vilja brotaþola.

68 Brotaþoli bar fyrir dómi að ákærði hafi aldrei sýnt henni ógnandi hegðun né neina þá framkomu sem hafi gefið henni ástæðu til að óttast hann. Samskipti þeirra hafi alltaf verið góð. Verður ekki séð að háttsemi hans í umrætt sinn verði felld undir ofbeldi eða hótanir. Eftir stendur þá hvort annars konar ólögmæt nauðung hafi átt þátt í því að framkalla samþykki brotaþola.

69 Ákæruvaldið hefur byggt á því að staða ákærða, sem blóðföður brotaþola, geri það að verkum að hann hafi haft yfirburðastöðu gagnvart henni sem hann hafi nýtt sér til að fá hana til kynferðismaka. Verður að hafa hér í huga að aðstæður í málinu eru sérstakar að því leyti að ákærði og brotaþoli kynntust ekki fyrr en hún var komin í menntaskóla. Fram að því hafði ákærði nánast ekkert skipt sér af henni. Samkvæmt því gegndi ákærði hvorki uppeldishlutverki gagnvart brotaþola né heldur mynduðust þau tengsl á milli þeirra sem almennt fylgja foreldrahlutverkinu. Þó að þau lýsi því bæði að samband þeirra eftir að brotaþoli hóf nám í menntaskóla hafi verið gott og náið, þá hittust þau mjög sjaldan og áttu aðallega í samskiptum í gegnum samskiptamiðilinn Snapchat, en ekki t. d. símleiðis. Felur þessi forsaga samskipta þeirra annars vegar í sér að ákærði hafði ekki hefðbundna stöðu foreldris gagnvart brotaþola, þ. m. t. uppeldis- og agavald. Hins vegar liggur fyrir að brotaþoli þráði að kynnast föður sínum og eignast samband við hann og leitaði eftir því þegar hún hóf nám í menntaskóla á Akureyri. Þetta hlaut ákærða að hafa verið ljóst. Þá liggur fyrir að þau áttu náin og góð samskipti, þar sem þau ræddu opinskátt um allt milli himins og jarðar, og brotaþoli treysti honum fyrir trúnaðarmálum sínum.

70 Þegar hin örlagaríka ökuferð hófst umræddan dag hlaut ákærða að vera ljóst að brotaþoli var komin til að hitta hann og dvelja hjá honum og fjölskyldu hans, sem föður sem hún þráði meiri tengsl við, en ekki sem elskhuga. Hún var þarna komin til að gista hjá honum í annað skipti á ævinni. Ekkert í gögnum málsins bendir til að ákærði hafi haft nokkra ástæðu til að ætla að vilji brotaþola hafi staðið til annars en föðurlegrar hlýju og væntumþykju frá honum. Við þessar aðstæður mátti ákærði vita hversu vonlausa og þvingaða stöðu hann setti brotaþola í þegar hann hóf að leita á hana kynferðislega skömmu eftir að ökuferðin hófst. Að hún hafi í einu vetfangi staðið frammi fyrir því að sambandið sem hún þráði við föður sinn væri að tortímast til allrar framtíðar. Að tilfinningar hans í hennar garð helgist ekki af heilbrigðri föðurlegri hlýju og væntumþykju, heldur áhuga á að notfæra sér hana kynferðislega. Að úr því hann væri tilbúinn að ganga með þessum hætti yfir öll heilbrigð mörk í samskiptum foreldris við barn sitt, mætti hún hafa ástæðu til að óttast viðbrögð hans ef hún sýndi mótstöðu. Hafa verður hér í huga að ákærði vissi að brotaþoli hafði gengið í gegnum mikil áföll, var með brotna sjálfsmynd og stóð höllum fæti. Auk framangreindra aðstæðna sem tengsl aðila sköpuðu, verður einnig að líta til aldursmunar á ákærða og brotaþola, en hún var nýorðin [...]og hann rétt að verða [...], auk þess að húnvar ein í bifreið með honumá fáförnum stað. Allt framangreint skapaði ákærða yfirburðastöðu gagnvart brotaþola. Að mati dómsins gat ákærði ekki gengið þess dulinn að framganga hans við þessar aðstæður væri til þess fallin að brotaþoli yrði andlega miður sín og gæti ekki tjáð raunverulegan vilja sinn. Hér verður einnig að hafa í huga að brotaþoli hefur borið að hún hafi spilað tölvuleik í símanum nánast allan tímann á meðan á ökuferðinni og framgöngu ákærða stóð. Hún hafi forðast að líta upp úr símanum og haldið sig algjörlega til hlés, en allt frumkvæði og kynferðisleg háttsemi hafi einhliða verið af hálfu ákærða. Við það sem hér hefur rakið bætist að viðbrögð ákærða um morguninn er hann vaknaði og þegar hann var handtekinn gefa til kynna að hann hafi verið meðvitaður um að brotaþoli hafi ekki verið samþykk framgöngu hans.

71 Með framangreint í huga er ekki unnt að fallast á að ákærði hafi haft réttmæta ástæðu til að túlka viðbrögð brotaþola sem samþykki tjáð af frjálsum vilja. Þvert á móti bar honum við þessar aðstæður, úr því hann ákvað að fylgja eftir þeim annarlegu hvötum sínum að eiga kynferðismök við dóttur sína, að ganga ríkt eftir því að skýrt og ótvírætt samþykki lægi fyrir, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar frá 13. júní 2022 í máli nr. 299/2021. Það gerði ákærði ekki heldur fór sínu fram án tillits til vilja ogvelferðarbrotaþolaog lét sér í léttu rúmi liggja að staða hans við þessar aðstæður gerði það að verkum að hún léti háttsemi hans yfir sig ganga.

72 Samkvæmt öllu framansögðu hefur ákæruvaldið sýnt fram á það, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ásetningur ákærða hafi staðið til þess að ná fram kynferðismökum við brotaþola, án samþykkis hennar, með því að notfæra sér yfirburðastöðu sína gagnvart henni. Er brot ákærða samkvæmt 2. ákærulið því réttilega heimfært undir 1. mgr. 194. gr. hgl.

73 Með sömu formerkjum er sannað að ákærða hljóti að hafa verið ljóst að kynferðisleg háttsemi hans gagnvart brotaþola, sem tilgreind er í 1. og 3. ákærulið, hafi verið í óþökk hennar. Að mati dómsins fól háttsemi ákærða samkvæmt 1. og 2. ákærulið í sér einn samfelldan verknað sem varðar við 1. mgr. 200. gr. hgl., auk 1. mgr. 194. gr. laganna samkvæmt framansögðu. Ákærða verður því ekki jafnframt refsað fyrir brot gegn 2. mgr. sömu greinar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 624/2014. Brot ákærða samkvæmt 3. ákærulið er hins vegar réttilega heimfært undir 2. mgr. 200. gr. og verður ákærði því einnig sakfelldu rí samræmi við það.

74 Samkvæmt framansögðu hefur ákærði verið sakfelldur fyrir að hafa beitt brotaþola ólögmætri nauðung. Ákærða mátti vera ljóst að háttsemi hans væri til þess fallin að hafa alvarleg og langvarandi áhrif á andlega heilsu og velferð brotaþola. Þá mátti honum vera ljóst að háttsemi hans væri til þess fallin að rjúfa tengsl hennar við föður sinn og föðurfjölskyldu með óafturkræfum hætti. Af framangreindu leiðir að háttsemi ákærða er réttilega heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og verður ákærði sakfelldur samkvæmt því. Að mati dómsins eruhins vegarekki efni tilað fella háttsemi ákærða undir 2. mgr. ákvæðisins.

B - hluti ákæru

75 Samkvæmt 4. ákærulið er ákærða gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa haft í vörslum sínum 20.608 ljósmyndir og 10.309 hreyfimyndir sem sýna börn á kynferðislegan hátt.

76 Ákærði hefur skýlaust játað sök samkvæmt þessu ákærulið. Með játningu hans, sem ekki er ástæða til að efa að sé sannleikanum samkvæm, og gögnum málsins, er nægilega sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru er lýst og er þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

B. Ákvörðun refsinga og annarra viðurlaga

77 Ákærði er [...] ára. Hann hefur ekki sætt refsingu áður og verður litið til þess við ákvörðun refsingar. Ákærði er nú sakfelldur fyrir nauðgun gagnvart barni sínu, sbr. 1. mgr. 194. gr. hgl., sifjaspell samkvæmt 1. mgr. 200. gr. hgl., kynferðislega áreitni gagnvart barni sínu samkvæmt 2. mgr. sömu greinar, brot í nánu sambandi samkvæmt 1. mgr. 218. gr. b laganna, og vörslur barnaníðs samkvæmt 1. mgr. 210. gr. a.

78 Með háttsemi sinni samkvæmt A- hluta ákæru braut ákærði gegn dóttur sinni, [...] að aldri, sem átti sögu um mikla erfiðleika sem ákærða var kunnugt um. Mátti ákærða vera ljóst að þessi alvarlegu brot hans á trausti brotaþola væru til þess fallin að valda tjóni á sálarheill hennar, eins og raun hefur orðið. Þá verður litið til þess að ákærði hefur hvorki viðurkennt verknað sinn, sýnt iðrun né reynt að nálgast brotaþola á nokkurn hátt eða bæta fyrir brot sitt gagnvart henni, heldur hefur hann þvert á móti lagt það á hana að ganga í gegnum meðferð máls þessa fyrir dómi. Orka hér 1., 2. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. hgl. til þyngingar. Fyrir utan hreinan sakaferil á ákærði sér engar málsbætur.

79 Við refsiákvörðun fyrir brot ákærða samkvæmt B - hluta ákæru er litið til þess mikla magns barnaníðsefnis er fannst í vörslum ákærða og þess að um mjög gróft efni er að ræða, sem sýnir kynferðisbrot gagnvart börnum á aldrinum 3 – 15 ára, m. a. samfarir á milli ungra barna, samfarir fullorðinna við mjög ung börn, munnmök á milli ungra barna og fullorðinna og kynlífstæki notuð á ung börn. Þá er á meðal efnisins að finna skrár sem eru sérstaklega merktar með þeim hætti að þar sé að finna kynferðislega misnotkun á börnum og verður ekki annað ráðið af merkingunni en að það sé talið eftirsóknarvert að svo sé. Telst brot ákærða samkvæmt framansögðu vera stórfellt í skilningi 1. mgr. 210. gr. a. almennra hegningarlaga. Með broti sýna stuðlaði ákærði að viðgangi kynferðislegs ofbeldis gagnvart börnum, þó að hann hafi ekki viðhaft það sjálfur. Þá var vilji ákærða til brotsins einbeittur, en hluta efnisins hefur hann haft í vörslum sínum síðan 2017 og jafnframt orðið sér úti um sérhæfð forrit til að afmá ummerki um brotið. Eiga hér við 1. og 6. tl. 1. mgr. 70. gr. hgl. til þyngingar. Til málsbóta horfir það eitt að ákærði viðurkenndi brot sitt skýlaust og játaði fyrir dómi að hann ætti við fíkn að stríða gagnvart barnaklámi, kvaðst skammast sín fyrir það og þurfa aðstoð, sem hann hafi þó enn ekki fundið. Þá kvaðst hann hvorki eiga síma né tölvu í dag af ótta við þessa fíkn sína. Verður hér horft til 5. og 8. tl. framangreinds ákvæðis laganna.

80 Að öllu framangreindu virtu og með vísan til 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú og hálftár.

81 Með vísan til 1. tl. 69. gr. a almennra hegningarlaga verður fallist á kröfu ákæruvaldsins um að Lenovo fartölva, Samsung- Galaxy S8+ farsími og Seagate Backup plus USB flakkari verði gerð upptæk.

C. Ákvörðun skaða- og miskabóta

82 Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir alvarleg brot sem eru til þess fal linað valda brotaþola miska. Sannað er með gögnum málsins og framburði vitna að háttsemi ákærða hafði mikil áhrif á brotaþola, en hann sýndi velferð hennar fullkomið skeytingarleysi með háttsemi sinni. Ber að líta til þess að kynferðisbrot í skjóli trúnaðarsambands er til þess fallið að hafa í för með sér afleiðingar sem oft og tíðum geta verið langvinnar og jafnvel varanlegar. Þá verður að hafa í huga að brotaþoli á langa sögu um áföll, sem ákærða var kunnugt um. Var hún af þeim sökum í sérstaklega viðkvæmri stöðu. Einnig verður að horfa til þess að brot ákærða var einnig til þess fallið að raska fjölskyldutengslum til frambúðar, sem eykur á miska brotaþola. Verður hann dæmdur til að greiða henni miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sem þykja hæfilega ákveðnar 2.5 00.000 krónur. Samkvæmt gögnum málsins var bótakrafa brotaþola kynnt ákærða 13. janúar 2021 og ber hún samkvæmt því dráttarvexti frá 13. febrúar sama ár.

83 Við aðalmeðferð málsins lagði réttargæslumaður brotaþola fram reikning frá Áfalla- og sálfræðimiðstöðinni að fjárhæð 776.000 krónur. Tilgreint er á reikningnum að hann sé vegna 40 sálfræðiviðtala brotaþola við F, sálfræðing, á tímabilinu 13. ágúst 2020 til 17. maí 2022. Enga nánari sundurliðun er að finna á því hvenær viðtölin hafi farið fram eða að hvaða marki þau tengist broti ákærða gagnvart brotaþola, en fyrir liggur að brotaþoli var í sálfræðimeðferð vegna fyrri erfiðleika þegar brotið átti sér stað, og að fyrirhugað var að framhald yrði á þeirri meðferð. Í vætti F kom fram að hlé hafi verið á meðferð brotaþola þegar ákærði braut gegn henni og ennfremur að heilsu hennar hafi hrakað áþreifanlega við þetta áfall og orðið þess valdandi að hún lagðist inn á geðdeild vegna sjálfsvígshugsana innan við tveimur mánuðum síðar. Hún hafi þurft á bráðameðferð að halda í kjölfar brotsins. Með hliðsjón af framansögðu er ekki unnt að taka kröfuna til greina í heild sinni, en óhætt þykir með hliðsjón af framburði F um áhrif atvika þessa máls á brotaþola, að dæma ákærða til að greiða brotaþola skaðabætur sem nemur helmingi kostnaðar við sálfræðimeðferð brotaþola á framangreindu tímabili, samtals 388.800 krónur.

D. Ákvörðun sakarkostnaðar

84 Samkvæmt 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað málsins, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, eins og mælt er fyrir um í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti, auk 732.270 króna í annan sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti sækjanda.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið K-kvk-nf B-kvk-nf varahéraðssaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjú og hálftár.

Ákærði greiði brotaþola, Y, 2.8 88.8 00 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. júní 2020 til 13. febrúar 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Gerðir eru upptækir eftirtaldir haldlagðir munir Lenovo fartölva, Samsung- Galaxy S8+ farsími og Seagate Backup plus USB flakkari.

Ákærði greiði 1.122.975 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, og 950.000 króna þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, F-kk-ef S-kk-ef, og 732.270 krónur í annan sakarkostnað.