S-475/2015

Mál þetta, sem tekið var til dóms 31. ágúst síðastliðinn, er höfðað með ákæru sem gefin var út af ríkissaksóknara 20. nóvember 2015 á hendur X, kennitala [...], óstaðsettum í húsi, „fyrir kynferðisbrot gegn A fæddri [...], með því að hafa á tímabilinu maí til september 2013 átt við A, sem þá var 14 ára gömul, samskipti í gegnum samskiptaforritið Skype og í síma í því skyni að hafa við hana samræði, en jafnframt á sama tímabili, í bifreiðum hans og á fleiri stöðum, haft samræði og önnur kynferðismök við A í að minnsta kosti fimm skipti.“

Telst brotið varða við 1. og 4. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Í málinu gerir B, fyrir hönd ófjárráða dóttur sinnar, A, kennitala [...], kröfu um að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 að fjárhæð 2.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. maí 2013, en dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Þá er krafist þóknunar réttargæslumanns brotaþola.

Kröfur ákærða í málinu eru aðallega þær að hann verði sýknaður af því að hafa brotið gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga í tvö skipti af fimm og af ætluðu broti gegn 4. mgr. sömu greinar. Til vara er þess krafist að hluta eða að öllu leyti að refsing ákærða verði ákvörðuð eins væg og lög leyfa. Þess er einnig krafist að bótakrafan sæti verulegri lækkun. Loks er þess krafist að allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð, þar á meðal þóknun skipaðs verjanda ákærða.

I

1.

Samkvæmt rannsóknargögnum er upphaf málsins að rekja til þess að brotaþoli leitaði til félagsráðgjafa hjá Barnaverndarnefnd [...] 12. júní 2013 og greindi frá vanlíðan vegna samskipta sem hún hefði átt við frænda sinn á spjallsíðu. Bárust nefndinni þann 28. ágúst 2013 upplýsingar frá lögreglu um óviðeigandi tölvusamskipti brotaþola við sér eldri menn. Með bréfi 12. september sama ár kærði Barnaverndarnefnd [...] til lögreglu ætlað brot á 4. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga gegn brotaþola. Í kærubréfinu er ákærði og annar nafngreindur aðili tilgreindir sem gerendur.

Tekin var skýrsla af brotaþola í Barnahúsi 13. nóvember 2013. Kvaðst brotaþoli hafa kynnst ákærða í gegnum vefsíðuna [...] og talað við hann í kjölfarið með samskiptaforritinu Skype. Hafi þau byrjað að tala saman í apríl eða maí 2013. Kvað brotaþoli ákærða ítrekað hafa reynt að fá hana til að hitta sig en hún hafi ekki þorað það og fundist það rangt. Skýrði brotaþoli frá því að hún hefði tekið fyrsta áfengissopann 31. maí 2013, eða um [...], og verið undir áhrifum áfengis, og þá samþykkt að hitta ákærða. Ákærði hefði sótt hana á bíl og ekið út á [...] þar sem þau hafi stundað kynlíf í bifreið ákærða. Í framburði brotaþola kom fram að hún hefði hitt ákærða fjórum sinnum eftir þetta og þau stundað kynlíf í öll skiptin. Einnig sagðist brotaþoli vita að ákærði hefði verið 29 ára gamall, en hún hefði ekki sagt ákærða hvað hún væri gömul, en skráð væri á síðuna hennar að hún væri 19 ára. Stuttu eftir að þau byrjuðu að tala saman hafi brotaþoli sagt ákærða hvað hún væri gömul, en kvaðst aðspurð hvorki muna hvenær það hafi verið, né hver viðbrögð hans við því hefðu verið.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 2. september 2014 þar sem hann gekkst við því að hafa rætt við brotaþola á netinu um kynlíf og að hafa mælt sér mót við hana með kynlíf í huga. Þá gekkst ákærði við því að hafa hitt brotaþola og stundað kynlíf með henni í fimm eða sex skipti, þar af tvisvar áður en honum varð kunnugt um aldur brotaþola. Kvaðst ákærði í fyrstu ekki hafa vitað að brotaþoli væri [...] ára, en stundað kynlíf með henni í þrjú eða fjögur skipti eftir að hann vissi hvað hún væri gömul og síðan slitið sambandi þeirra.

2.

Í vottorði C sálfræðings 1. mars 2016 segir að brotaþoli hafi leitað til hennar í kjölfar kynferðisbrota af hendi ákærða. Hafi réttargæslumaður brotaþola óskað eftir mati á afleiðingum þeirra kynferðisbrota sem brotaþoli hafi orðið fyrir af hendi ákærða. Sótti brotaþoli 14 viðtöl á tímabilinu frá 4. febrúar 2015 til 26. febrúar 2016 [...].

II

Ákærði játaði fyrir dómi að hafa haft kynmök við brotaþola í fimm skipti. Ákærði kvaðst hafa kynnst brotaþola á „[...]“ þar sem þau spjölluðu saman sem varð til þess að þau hittust. Síðar, eftir að þau hafi verið búin að hittast, hafi þau einnig spjallað saman á Skype. Spurður kvaðst ákærði ekki muna hvenær þau hafi hist. Ákærði kvaðst vera með notandanafnið [...] á Skype. Ákærði sagði að hann og brotaþoli hefðu hist tvisvar eða þrisvar sinnum fyrir 19. maí 2013 þegar Skype- samskiptin byrjuðu. Í þau þrjú skipti hafi þau stundað kynmök, í tvö skipti án þess þó hann vissi hvað brotaþoli væri gömul. Eftir það hafi þau skipst á notendanöfnum fyrir Skype og byrjað að spjalla saman þar. Þar hafi brotaþoli haft meira frumkvæði að því að þau hittust en hann. Það væri hans mat. Þá greindi ákærði frá því að hann hefði verið orðinn hrifinn af brotaþola. Hann hafi líka viljað gera henni lífið auðveldara með því að spjalla við hana, enda hefði hún greint honum frá því að hún ætti erfitt. Eftir að Skype-samskiptin byrjuðu hittust þau tvisvar eða þrisvar sinnum og stunduðu kynmök. Spurður um það hvenær honum hafi verið um það kunnugt að brotaþoli væri [...] ára sagði ákærði það hafa verið einhvern tíma á meðan á Skype-samskiptunum stóð. Hafi brotaþoli sagt honum það. Spurður kvaðst ákærði ekki hafa velt því fyrir sér að talan í notandanafni brotaþola væri fæðingarár hennar. Hann hafi ekki hugsað út í það. Það væri svo algengt að ýmsar tölur væru í notendanöfnum. Spurður sagði ákærði að kynmökin hefðu verið stunduð í bifreið hans. Það hafi verið mistök af hans hálfu að hafa kynmök við brotaþola eftir að honum hafi verið kunnugt um aldur hans. Í framburði ákærða kom fram að honum líði illa vegna málsins og að hann hefði leitað sér aðstoðar og væri að reyna að komast til geðlæknis.

Vitnið A, brotaþoli, skýrði frá því að hún hefði kynnst ákærða með netsamskiptum á stefnumótasíðu sem þróuðust í Skype-samskipti. Vitnið kvaðst ekki muna hvað samskiptin stóðu lengi áður en þau hittust. Hún hafi fengið athygli frá ákærða sem henni hafi bæði þótt gott og rangt. Þau hafi hist í lok maí 2013, eða um [...]. Ákærði hafi í langan tíma beðið brotaþola um að hitta sig, en hún hafi ekki viljað það, talið það rangt og alltaf fundið einhverjar afsakanir. Svo hafi hún spurt ákærða að fyrra bragði um það hvort hann vildi hitta hana og hafi hann komið og sótt hana þar sem hún hafi verið á [...]. Þau hafi farið út á [...] á leið til [...]. Spurð um það hvort eitthvað kynferðislegt hefði gerst á milli þeirra svaraði brotaþoli því játandi og skýrði frá því að hún hefði í umrætt sinn verið við það að deyja áfengisdauða og hafi ákærði nýtt sér það og þau stundað kynmök. Eftir það hafi þau hist og stundað kynmök í fjögur eða fimm skipti. Það hafi alltaf verið í bíl nema í eitt skipti, en þá hafi þau verið heima hjá vini ákærða á [...]. Samskiptin hafi endað í ágúst 2013. Eftir það kvaðst brotaþoli hafa reynt að ná í ákærða en það hafi ekki tekist og hafi hún hætt því í september sama ár. Spurð um það hvort þau hafi einhvern tímann talað um hvað brotaþoli væri gömul sagði brotaþoli að aðgangsorð hennar inn á samskiptasíðuna hafi gefið til kynna hvað hún væri gömul þegar þau hafi verið að tala saman á Skype. Ákærði hafi einnig séð það á profile brotaþola. Þá hafi brotaþoli sagt við ákærða að hún vildi ekki ljúga til um aldur og hafi hún sagt honum að hún væri [...] ára gömul. Aðgangsorðið var [...]. Spurð um það nánar hvenær hún hefði sagt ákærða að hún væri [...] ára kvaðst brotaþoli ekki muna það nákvæmlega en það hafi verið áður en þau hittust fyrst. Hafi ákærði sagt henni að hann laðaðist frekar að eldri konum en það væri öðruvísi í þessu tilfelli. Þá hafi hún verið búin að segja honum hvað hún væri gömul. Þá kvaðst brotaþoli ekki vita það í raun af hverju hún hefði að fyrrabragði haft samband við brotaþola. Viðurkenndi brotaþoli að hafa sótt í ákærða, en hafa verið hrædd við hann á sama tíma. Hún hafi fengið athygli frá ákærða sem hún hafi ekki fengið frá öðrum. Hún hafi oft haft frumkvæði að þeirra samskiptum og þá spurt ákærða hvort hann vildi „kíkja á hana“. Hún hafi ekki haft frumkvæði að því að þau hættu samskiptum sínum, það hefði verið ákærði. Spurð um afleiðingar kvaðst brotaþoli hafa „dottið í þunglyndi“ eftir samskiptin við ákærða og fengið kvíðaköst og aðra líðan sem tengja megi við ofsakvíða. Brotaþoli kvaðst hafa verið hjá sálfræðingi síðan í byrjun árs 2015. Upphaflega hafi hún farið til sálfræðings í Barnahúsi, en það hafi ekki hentað brotaþola. Brotaþoli kvaðst hafa gengið í gengum margt á stuttri ævi en ekkert væri í líkingu við það sem um ræði í málinu. Aðspurð sagði brotaþoli að kynferðisleg samskipti við aðra menn en ákærða hefðu ekki haft neitt tilfinningalegt gildi fyrir hana.

D lögreglumaður gaf skýrslu fyrir dómi og greindi frá því að hann hefði rannsakað Skype-samskipti ákærða og brotaþola á því tímabili sem um ræði. Fyrstu samskiptin hafi verið 19. maí 2013, kl. [...], þar sem brotaþoli, [...], ræðir við mann með notandanafnið [...], sem ákærði notaði og tengdist símanúmeri hans. Samskiptin náðu yfir tímabilið frá 19. maí til 28. júní 2013. Vitnið staðfesti rannsóknarskýrslur sínar í málinu.

Vitnið C sálfræðingur gaf skýrslu fyrir dómi og skýrði frá því að brotaþoli hefði verið til meðferðar hjá henni. Í upphafi meðferðar hefði brotaþoli glímt við [...].

III

Ákærða eru gefin að sök kynferðisbrot með því að hafa á tímabilinu frá maí til september 2013 átt við brotaþola, sem þá var [...] ára gömul, samskipti á samskiptaforritinu Skype og í síma, í þeim tilgangi að hafa við hana samræði, og jafnframt á sama tíma haft við brotaþola samræði og önnur kynferðismök í að minnsta kosti fimm skipti. Telst brotið varða við 1. og 4. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði hefur viðurkennt að hafa átt samskipti við brotaþola um síma og Skype í þeim tilgangi að stunda kynmök með brotaþola og að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola í fimm skipti. Á hinn bóginn neitar ákærði því að hafa frá upphafi vitað um aldur brotaþola og bar fyrir dómi að þau hefðu ekki í byrjun haft samskipti á Skype en í slíkum samskiptum hafi brotaþoli greint ákærða frá því hvað hún væri gömul. Sagðist ákærði hafa haft samræði og önnur kynferðismök í tvígang við brotaþola áður en hann vissi aldur hennar.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur hafi, vitnisburðir, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna.

Í fyrrnefndri skýrslu brotaþola, sem tekin var í Barnahúsi 13. nóvember 2013, kom fram að brotaþoli hefði ekki í upphafi samskipta þeirra sagt ákærða frá því hvað hún væri gömul. Kvaðst brotaþoli hafa sagt ákærða það síðar, en mundi ekki hvenær. Einnig kom fram að skráð væri á [...] að hún væri 19 ára. Síðar í sömu skýrslu kom fram hjá brotaþola að ákærði og hún hafi ekki oft rætt um aldur hennar, en gert það í tvö skipti, án þess að hún tímasetti það nánar. Fyrir dómi greindi brotaþoli frá því að hún hefði sagt við ákærða að hún vildi ekki ljúga til um aldur og sagt honum að hún væri [...] ára gömul án þess að muna nákvæmlega hvenær það hafi verið, en fullyrti að það hefði verið áður en þau hittust fyrst.

Eins og fram er komið viðurkenndi ákærði að hafa haft samræði við brotaþola og önnur kynferðismök í alls fimm skipti, þar af tvisvar áður en honum var kunnugt um að brotaþoli væri [...] ára.

Við það er miðað við úrlausn málsins að ákærði og brotaþoli hafi í fyrsta skipti hist 31. maí 2013 og þá stundað kynlíf í bifreið ákærða á [...]. Meðal gagna málsins eru Skype-samskipti ákærða og brotaþola á tímabilinu frá 19. maí til 28. júní 2013. Af þeim verður ekki ráðið að brotaþoli hafi í upphafi sagt ákærða frá því hvað hún væri gömul. Á hinn bóginn skrifar brotaþoli eftirfarandi til ákærða í slíkum samskiptum 10. júní 2013: „[...]“. Fram er komið að ákærði bar um það bæði hjá lögreglu og fyrir dómi að hann hefði haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola í tvígang þegar honum varð ljós aldur brotaþola. Að mati dómsins hefur sá framburður ákærða stoð í gögnum málsins og þykir ekki óvarlegt að leggja það til grundvallar í málinu að ákærða hafi ekki verið ljós aldur brotaþola fyrr en eftir að þau höfðu hist tvisvar sinnum og stundað kynlíf. Breytir engu í þessu sambandi þótt brotaþoli hafi notað aðganginn „[...]“ á samskiptaforritinu Skype, enda verður ekkert fullyrt um það, gegn neitun ákærða, að hann hafi skilið töluna [...] sem fæðingarár brotaþola. Þá liggur einnig fyrir að samskipti þeirra á milli fóru upphaflega fram á vefnum [...]. Um þau samskipti liggur ekkert fyrir í málsgögnum.

Samkvæmt því sem að framan er rakið er það mat dómsins að framburður brotaþola um að hún hafi sagt ákærða frá því að hún væri [...] ára áður en þau hittust í fyrsta sinn hafi ekki þá stoð í gögnum málsins að nægi, gegn eindreginni og staðfastri neitun ákærða, til þess að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir, sbr. áðurgreind ákvæði 108. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 109. gr., laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og verður ákærði því sýknaður af þeirri háttsemi að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola í tvígang vitandi að hún væri [...] ára gömul.

Eftir stendur að ákærði hefur játað þá háttsemi að hafa haft samskipti við brotaþola í gegnum Skype og í síma í því skyni að hafa samræði við brotaþola á þeim tíma sem tilgreindur er í ákæru, og að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola í að minnsta kosti þrjú skipti vitandi að brotaþoli væri [...] ára gömul. Fær sú játning ákærða stoð í gögnum málsins eins og fyrr segir. Með þeirri háttsemi sinni hefur ákærði gerst brotlegur við ákvæði 1. og 4. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga og verður hann sakfelldur fyrir þá háttsemi. Er brot ákærða réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru. Hefur ákærði unnið sér til refsingar.

IV

Ákærði er fæddur í júní [...] og var því 28 ára þegar hann framdi brot það sem hann er nú sakfelldur fyrir. Brot hans beindist að [...] ára barni sem ákærði kynntist á netsíðunni [...] og hafði samskipti við á Skype. Aldursmunur á ákærða og brotaþola var umtalsverður og breytir engu þótt brotaþoli hafi í einhverjum tilvika átt frumkvæði að samskiptum þeirra á Skype. Samkvæmt sakavottorði ákærða samþykkti hann greiðslu sektar og sviptingu ökuréttar fyrir umferðarlagabrot með viðurlagaákvörðun 10. september 2014 og aftur 28. ágúst 2015, einnig með viðurlagaákvörðun. Samkvæmt þessu verður refsing ákærða ákveðin með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Nokkur óútskýrð töf varð á rannsókn málsins og ákvörðun um saksókn, en atburðir þeir sem ákært er út af áttu sér stað frá lokum maí 2013 til 22. ágúst sama ár. Skýrsla var tekin af brotaþola í Barnahúsi 13. nóvember 2013. Ákærði var þó ekki yfirheyrður hjá lögreglu fyrr en í byrjun september 2014. Ákæra í málinu var síðan gefin út 20. maí 2015. Verður ákærða ekki kennt um þessa töf á meðferð málsins. Þykir fært að ákveða að fullnustu refsingar ákærða skuli frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

V

Með þeirri háttsemi sem ákærði er sakfelldur fyrir hefur hann bakað sér skyldu til að greiða brotaþola miskabætur, sbr. b. lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í vottorði C sálfræðings segir að brot ákærða hafi valdið brotaþola verulegri sálrænni vanlíðan, grafið undan sjálfsmynd hennar og sjálfstrausti. Þá glími brotaþoli við alvarlegan kvíða og eigi hún töluvert langt í land með að byggja upp heilbrigða sjálfsmynd. Samkvæmt þessu og því að verknaður af því tagi sem um ræðir er ávallt til þess fallinn að hafa áhrif á andlega heilsu þess sem fyrir honum verður og að virtum atvikum málsins að öðru leyti eru miskabætur til brotaþola ákveðnar 800.000 krónur. Um vexti fer eins og í dómsorði greinir, en bótakrafa brotaþola var birt fyrir ákærða hjá lögreglu 2. september 2014.

Ákærði gekkst greiðlega við því, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, að hafa átt samskipti við brotaþola í því skyni að hafa við hana samræði og önnur kynferðismök og einnig að hafa haft samræði við brotaþola í þrígang vitandi um aldur brotaþola og tvisvar án þess að vita aldur brotaþola. Með hliðsjón af úrslitum málsins verður ákærði dæmdur til að greiða helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, U-kk-ef S-kk-ef B-kk-ef, hrl., vegna starfa hans á rannsóknarstigi málsins og fyrir dómi, sem eru í heild ákveðin 777.480 krónur og helming af aksturskostnaði verjandans, sem í heild nemur 35.960 krónum. Þá ber ákærða að greiða helming þóknunar réttargæslumanns brotaþola, G-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef hrl., vegna starfa hennar í þágu brotaþola, sem eru í heild ákveðin 327.360 krónur. Eru málsvarnarlaun verjanda og þóknun réttargæslumanns ákveðin með virðisaukaskatti. Ákærði greiði annan sakarkostnað málsins, 159.500 krónur, að hálfu. Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

H-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf saksóknari flutti málið fyrir ákæruvaldið.

Dóm þennan kveður upp J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að tveimur árum liðnum frá uppsögu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði brotaþola, A, 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. ágúst 2013 til 2. október 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði 650.150 krónur í sakarkostnað, það er helming málsvarnarlauna og aksturskostnaðar skipaðs verjanda síns, U-kk-ef S-kk-ef B-kk-ef hæstaréttarlögmanns, helming þóknunar réttargæslumanns brotaþola, G-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef hæstaréttarlögmanns og helming af öðrum sakarkostnaði málsins. Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

J-kk-nf H-kk-nf