E-3336/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 27. maí síðastliðinn, var höfðað 21. apríl 2010 af Landsbanka Íslands, Austurstræti 16, Reykjavík, gegn Dynjanda, ehf., Laugarásvegi 31, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að hinu stefnda félagi verði gert að greiða sér 59.281.240 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. apríl 2006 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess í öðru lagi að hinu stefnda félagi verði gert að greiða sér 20.683.686 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. apríl 2006 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess í þriðja lagi að hinu stefnda félagi verði gert að greiða sér 28.453.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. maí 2006 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess í fjórða lagi að hinu stefnda félagi verði gert að greiða sér 71.428.800 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. apríl 2006 til greiðsludags.

Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir því að hið stefnda félag sé útgerðarfélag sem hafi á undanförnum árum verið í ýmsum viðskiptum hjá stefnanda, þar á meðal markaðsviðskiptum. Málsaðilar hafi undirritað almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá stefnanda 10. mars 2005. Á grundvelli þeirra hafi málsaðilar gert meðal annars fjölda gjaldmiðlaskiptasamninga.

Stefnandi vísar til óuppgerðra gjaldmiðlaskiptasamninga en stefndi hafi ekki staðið stefnanda skil á greiðslum, eins og hann hafi átt að gera samkvæmt þeim, og sé skuldin ógreidd.

Varnir stefnda eru byggðar á því að krafa stefnanda sé fyrnd eða að hún hafi fallið niður vegna tómlætis stefnanda. Þá er einnig byggt á því af hálfu stefnda að samningur um þau viðskipti sem stefnandi vísi til hafi ekki komist á. Loks er af hálfu stefnda byggt á því að hann eigi skaðabótakröfu á hendur stefnanda sem koma eigi til skuldajöfnunar á kröfum stefnanda í málinu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til almennra skilmála fyrir markaðsviðskipti 10. mars 2005. Á grundvelli þessara skilmála hafi málsaðilar meðal annars gert með sér fjölda gjaldmiðlasamninga. Með þeim hafi málsaðilar ákveðið að eiga viðskipti með gjaldmiðla en mál þetta lúti að uppgjöri á slíkum gjaldmiðlaskiptasamningum. Margir þeirra hafi borið neikvæða stöðu fyrir stefnda á uppgjörsdegi.

Í b-lið 1. mgr. 2. gr. eldri verðbréfaviðskiptalaga nr. 33/2003, nú d- til h-liðum 2. tl. 1. mgr. 2. gr. verðbréfalaga nr. 108/2007, séu taldar upp nokkrar tegundir af afleiðum. Afleiðusamningur sé í eðli sínu samningur þar sem verðmæti samningsins ráðist af því hvernig framtíðargengi undirliggjandi gjaldeyris eða gjaldeyrisvísitölu muni þróast. Skiptasamningar (e. swaps) falli undir iii-tl. b-liðar 1. mgr. 2. gr. eldri verðbréfaviðskiptalaga, nú d-lið 2. tl. 1. mgr. 2. gr. verðbréfalaga.

Með skiptasamningi um gjaldmiðla skuldbindi samningsaðilar sig til að eiga stundarviðskipti með tvo gjaldmiðla þar sem annar samningsaðilinn selji hinum eina mynt en kaupi samsvarandi fjárhæð annarrar myntar í staðinn. Gjalddagar í skiptasamningi með gjaldmiðla séu tveir, annars vegar á samningsdegi og hins vegar hinn fyrir fram ákveðni framvirki gjalddagi, en á þeim gjalddögum skiptist samningsaðilarnir samtímis á fjárhæðunum, í samræmi við efni samningsins.

Samkvæmt samningnum sem sé grundvöllur fyrstu dómkröfu stefnanda hafi stefnanda borið að skuldfæra íslenskar krónur af reikningi stefnda nr. 101-26-96 og jafnframt að greiða svissneska franka inn á reikning stefnanda 23. febrúar 2006. Á framvirka gjalddaganum 25. apríl sama ár hafi stefnanda borið að skuldfæra svissneska franka af reikningi stefnda og jafnframt að greiða íslenskar krónur inn á reikning stefnda nr. 101-26-96.

Krafa stefnanda er varði fyrstu dómkröfuna sé byggð á því að gjaldmiðlaskiptasamningur nr. 51572 sé óuppgerður. Með honum hafi málsaðilar skuldbundið sig til þess að selja og kaupa gjaldeyri. Þeir hefðu á undanförnum árum gert fjölda sambærilegra gjaldmiðlaskiptasamninga eins og samningana sem til umfjöllunar væru í þessu máli. Eðli samningsins sem hér um ræði feli í sér að á gjalddaga samningsins kaupi stefnandi af stefnda og samhliða selji stefnandi félaginu þær fjárhæðir í þeirri mynt sem samningurinn mæli fyrir um.

Á stundargjalddaga, þ.e. fyrri gjalddaga 23. febrúar 2006, hafi báðir málsaðilar uppfyllt samningsskyldur sínar með því að skiptast á fjárhæðum eins og efni samningsins beri með sér. Hagnaðarvon stefnda hvað framvirka gjalddaga varði hafi verið sú að gengi íslenskrar krónu gagnvart svissneskum franka myndi styrkjast, þ.e. að á hinum framvirka gjalddaga væri hægt að kaupa svissneska franka á lægra gengi/verði en framvirka genginu 48,92 sem getið sé um í samningnum. Þvert á vonir hins stefnda félags hafi gengi íslensku krónunnar gagnvart svissneskum franka á tímabilinu 23. febrúar til 25. apríl 2006 veikst. Eins og fram komi í yfirlitinu hafi stefndi orðið fyrir umtalsverðu tapi af samningnum. Á þessum tíma hefði stefndi einnig gert aðra sambærilega samninga í öðrum myntpörum, svo sem japönskum jenum gagnvart krónu og gengisvísitölu (GVT) gagnvart krónu, sem hafi haft þau áhrif að heildar tap stefnda gagnvart stefnanda hafi numið hærri fjárhæðum en getið sé um í dómkröfum.

Stefnandi hafi beitt gjaldfellingarákvæði í almennu skilmálunum 21. apríl 2006. Gjaldfellingin hafi verið gerð með þeim hætti að mótlægur samningur við samninginn, lokunarsamningur, þar sem fjárhæð samningsins í svissneskum frönkum hafi verið látin mæta fjárhæð lokunarsamningsins í svissneskum frönkum á sama gjalddaga og samningurinn. Þannig hafi skuldbindingar gjaldmiðlaskiptasamningsins og lokunarsamningsins mæst og með því fundin sú mismunargreiðsla sem hafi átt að fara milli aðilanna.

Með millifærslu 26. apríl 2006, þ.e. daginn eftir gjalddaga 25. apríl, hafi stefnandi staðið við sinn hluta af samningnum með því að leggja 203.164.760 krónur inn á tékkareikning stefnda nr. 0101-26-96 samkvæmt ákvæðum samningsins. Þá hafi stefnandi einnig skuldfært reikning stefnda í svissneskum frönkum nr. 0106-38-600000, að fjárhæð 4.153.000 svissneskir frankar, sama dag.

Samhliða þessu hafi stefnandi skuldfært tékkareikning stefnda nr. 0101-26-96 að fjárhæð 262.446.000 krónur í samræmi við ákvæði lokunarsamningsins. Stefnandi hafi auk þess millifært 4.150.000 svissneska franka inn á reikning stefnda í svissneskum frönkum nr. 0106-38-600000.

Ekki hafi verið næg innstæða fyrir þeirri greiðslu sem stefndi hafi átt að inna af hendi samkvæmt samanlögðum fjárhæðum samningsins í íslenskum krónum og lokunarsamningsins. Upphafsstaða tékkareikningsins 26. apríl, daginn sem millifærslurnar fóru í gegnum tékkareikning stefnda, hafi verið neikvæð að fjárhæð 16.789.502 krónur, en staðan í dagslok sama dag hafi verið neikvæð um 316.628.736 krónur. Heildarbreyting innan dagsins hafi því verið neikvæð um 299.839.234 krónur. Ekki hafi verið heimild fyrir svo hárri neikvæðri stöðu á tékkareikningi stefnda og sé stefnanda nauðsynlegt að sækja greiðslu úr hendi stefnda með máli þessu, þar sem stefnandi hafi ekki fengið greitt úr hendi stefnda. Stefnandi sæki mál þetta í stað þess að sækja umræddar færslur á yfirdráttarreikningi. Því sé stefnufjárhæðin mismunurinn á 264.446.000 krónum og 203.164.760 krónum, eða 59.281.240 krónur, eins og í fyrstu dómkröfu, sem stefndi hafi átt að greiða 25. apríl 2006.

Með tölvupósti, sem sendur var stefnda 21. apríl s.á., hafi hinu stefnda félagi mátt vera fyllilega ljóst að stefnandi myndi gjaldfella samninginn á gjalddaga sem numið hafi neikvæðri stöðu fyrir stefnda að fjárhæð 59.281.240 krónur. Eftir að hinu stefnda félagi barst tölvupósturinn hafi fyrirsvarsmaður stefnda millifært í tveimur færslum 24. apríl 2006, samtals 176.503.160 krónur, út af bankareikningi félagsins sem sundurliðist þannig:

Millifærslur út af kjörbók nr. 0101-05-000186 og lagt inn á reikning stefnda í Glitni banka hf. nr. 0528-14-604362, 73.503.160 krónur.

Millifærslur út af tékkareikningi nr. 0101-26-000096 og lagt inn á reikning í Glitni banka hf. nr. 0528-14-101564, 87.000.000 króna.

Þrátt fyrir að staðfesting samningsins hafi ekki verið undirritað af hinu stefnda félagi sé hann engu að síður gildur samningur þar sem fyrirsvarsmaður félagsins hafi hafið og komið á umræddum viðskiptum með framvirkum samningi með símtali, sem síðar hafi verið framlengdur með gjaldmiðlaskiptasamningi frá 17. janúar til 23. febrúar 2006. Eftir símtalið hafi fleiri símtöl átt sé stað á milli stefnanda og fyrirsvarsmanns stefnda, þar sem rætt hafi verið nánar um samninginn.

Stefnandi reisi kröfu sína varðandi fyrstu dómkröfuna á því að skuld stefnda við hann samkvæmt þeim samningum sem um ræði sé 59.281.240 krónur. Stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða skuld eða hafa innstæðu til handa vegna samningsins inni á reikningi stefnda hjá stefnanda á gjalddaga samningsins 25. apríl 2006. Engin greiðsla hafi borist frá stefnda.

Varðandi aðrar dómkröfur vísi stefnandi til þess að á gjalddaga skiptasamnings fari fram skipti á fjárhæðum samkvæmt efni samningsins. Á gjalddaga kaupi stefnandi af stefnda og samhliða selji stefnandi stefnda þær fjárhæðir sem samningurinn mæli fyrir um. Á gjalddaga skiptasamnings, sem mæli fyrir um skipti á íslenskum krónum og gengisvísitölunni (GVT), hafi uppgjör farið fram í íslenskum krónum á reikningi sem tilgreindur sé í samningi málsaðila.

Varðandi aðra dómkröfu hafi málsaðilar gert með sér gjaldmiðlaskiptasamning 24. febrúar 2006 sem beri samningsnúmerið 52095. Framvirkur gjalddagi hafi verið ákveðinn 24. apríl s.á. Þar hafi stefndi skuldbundið sig til þess að selja á hinum framvirka gjalddaga 505.798.355 krónur og kaupa gengisvísitölu 4.327.131,11 miðað við gengi 116,89.

Málsaðilar hafi gert með sér gjaldmiðlaskiptasamning 27. febrúar 2006 sem beri samningsnúmerið 52741 og hafi framvirkur gjalddagi einnig verið ákveðinn 24. apríl s.á. Þar hafi stefndi skuldbundið sig til þess á hinum framvirka gjalddaga að kaupa 485.114.669 krónur og selja á gengisvísitölu 4.327.131,11 miðað við 112,11.

Af framangreindu megi ráða að fjöldi gengisvísitalna á gjalddaga jafnist hvor á móti annarri að fullu, enda seinni samningurinn mótlægur samningur við hinn fyrri. Fjárhæðir í íslenskum krónum samkvæmt samningunum mætist þó þannig að stefndi hafi skuldbundið sig til að selja (þ.e. afhenda til stefnanda) 20.683.686 krónur.

Ekki hafi verið næg innstæða á tékkareikningi stefnda fyrir þeirri greiðslu sem stefndi hafi átt að inna af hendi við stefnanda samkvæmt samanlögðum fjárhæðum samninganna tveggja í íslenskum krónum. Því sé stefnufjárhæðin mismunurinn á 505.798.355 krónum og 485.114.669 krónum, eða 20.683.686 krónur, eins og í annarri dómkröfu.

Varðandi þriðju dómkröfuna hafi málsaðilar gert með sér gjaldmiðlaskiptasamning 16. mars 2006 sem beri samningsnúmerið 58666. Framvirkur gjalddagi hafi verið ákveðinn 16. maí s.á. Þar hafi stefndi skuldbundið sig til þess að kaupa 223.180.000 krónur og selja 2.000.000,00 gengisvísitölu (GVT) miðað við gengi 111,59 á hinum framvirka gjalddaga. Stefnandi krefjist því þess að fá greiddar úr hendi stefnda 28.453.000 krónur eins og getið sé um í þriðju dómkröfu. Fjárhæðin sé fundin þannig út að á gjalddaga, 16. maí 2006, sé reiknaður mismunur framvirks gengis í samningnum, 111,59, og gengi Seðlabanka Íslands, sem hafi verið 125,8165, og útkoman úr þeim útreikningi margfölduð með fjölda gengisvísitalna samningsins, 2.000.000,00.

Málsaðilar hafi gert með sér gjaldmiðlaskiptasamning 30. mars 2006 sem beri samningsnúmerið 154084 en fjórða krafa stefnanda í málinu sé reist á honum. Framvirkur gjalddagi hafi verið ákveðinn 26. apríl s.á. Þar hafi stefndi skuldbundið sig til þess að kaupa 316.320.000 krónur og selja 3.000.000,00 gengisvísitölu (GVT) miðað við gengi 105,44 á hinum framvirka gjalddaga. Stefnandi krefjist því þess að fá greiddar úr hendi stefnda 71.428.800 krónur, eins og getið sé um í fjórðu dómkröfu. Fjárhæðin sé fundin þannig út að á gjalddaga, 24. apríl 2006, sé reiknaður mismunur framvirks gengis í samningnum, 105,44, og gengi Seðlabanka Íslands sem hafi verið 129,2496 og útkoman úr þeim útreikningi margfölduð með fjölda gengisvísitalna samningsins, 3.000.000,00.

Stefnandi reisi kröfur sínar á því að skuld stefnda við hann samkvæmt þeim samningum sem um ræði sé ógreidd. Stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða skuld eða hafa innstæðu til handa vegna samninganna inni á reikningi stefnda hjá stefnanda á gjalddaga samninganna 24. apríl, 25. apríl, 26. apríl og 16. maí 2006. Engin greiðsla hafi borist frá stefnda. Stefndi hafi aldrei óskað eftir leiðréttingu á millifærslum og hann hafi aldrei gert athugasemdir við viðskiptin. Eftir að upp úr samningaumleitunum slitnaði hafi stefnandi ítrekað reynt að innheimta skuldina af stefnda, en árangurslaust og hafi því verið nauðsynlegt að höfða málið.

Stefnandi mótmæli því að krafa hans hafi fallið niður fyrir fyrningu. Fyrningarfrestur sé 10 ár en krafan sé peningakrafa sem fyrnist á tíu árum. Málið hafi verið höfðað innan fyrningarfrests og fyrning því rofin. Birting stefnunnar hafi farið fram á lögheimili stefnda og ekki hægt að birta hana til að rjúfa fyrningu fyrir neinum öðrum en þeim sem tók við stefnunni. Birtingin hafi verið lögmæt.

Stefnandi mótmæli gagnkröfu stefnda en hún sé vanreifuð hvað varðar umfang tjóns. Engar skuldir væru tilgreindar eða upplýsingar um skuldastöðu. Stefnandi hafi ekki skuldbundið sig til að vakta sjóðstreymið hjá stefnda og ekki verið í aðstöðu til þess. Ekkert liggi fyrir um að samningur hafi verið brotinn. Stefndi hafi vitað um áhættuna en markaðir væru ófyrirsjáanlegir. Áhætta og hagnaðarvon væri eðlilegur hluti af viðskiptunum. Stefndi hafi ekki sýnt fram á tjón og því komi ekki til álita að hann eigi þá gagnkröfu sem hann vísi til.

Stefnandi byggi kröfu sína á almennum reglum samninga- og kröfuréttar um efndir samninga og fjárskuldbindinga og almennum skilmálum um markaðsviðskipti hjá stefnanda. Krafa stefnanda um dráttarvexti styðjist við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa stefnanda um málskostnað styðjist við 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til þess að málshöfðun stefnanda og málsreifun sé með nokkrum ólíkindum. Vorið 2008 hafi stefnandi höfðað fimm dómsmál á hendur stefnda vegna ætlaðra skulda hans við stefnanda, meðal annars út af sömu afleiðusamningum og kröfur hans í þessu máli væru sagðar byggjast á. Stefndi hafi tekið til varna í þeim málum og fengið frest til greinargerðar fram í september sama ár. Daginn áður en greinargerðirnar skyldu lagðar fram í dóminum hafi þáverandi lögmaður stefnanda tilkynnt að hann myndi fella málssóknirnar niður. Það hafi gengið eftir og hafi greinargerðir ekki verið lagðar fram í málunum en gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda. Stefnandi hafi greitt málskostnað sem honum hafi verið gert að greiða með úrskurðum dómsins. Ekkert sé að þessu vikið í reifun stefnanda, en allt frá því að stefnandi hafi fellt niður umrædd dómsmál í september 2008 hafi stefndi ekkert heyrt frá honum varðandi ætlaðar kröfur hans þar til eftir þingfestingu þessa máls.

Stefndi telji reifun málsins í stefnu afar ófullkomna og ónákvæma og því þurfi að gera betur grein fyrir málavöxtum. Stefndi hafi til skamms tíma verið útgerðarfélag, en á árinu 2004 hafi skip þess og aflaheimildir verið seldar og starfsemi félagsins breytt í kjölfar þess. Eftir ráðstöfun þessara eigna hafi félagið átt allmikið eigið fé. Starfsemin hafi þá þróast yfir í ýmiss konar fjárfestingarstarfsemi sem stýrt hafi verið af aðaleiganda þess.

Stefnandi hafi verið viðskiptabanki stefnda frá stofnun félagsins. Eigandi félagsins hafi haft persónulega eignastýringasamning við Sparisjóð Hafnarfjarðar. Eftir að ágreiningur kom upp milli hans og sparisjóðsins á árinu 2003 hafi hann flutt öll sín viðskipti yfir til stefnanda. Í kjölfar þessa og í tengslum við breytingar á starfsemi stefnda eftir sölu á eignum þess hafi starfsmenn stefnanda haft samband við stefnda og kynnt vaxandi starfsemi sína á sviði verðbréfaviðskipta. Á sérstökum kynningarfund hjá stefnanda í byrjun nóvember 2004 hafi verið kynnt viðskipti með afleiður og sú þjónusta sem fólst í áhættu- og skuldastýringu. Á fundinum hafi m.a. komið fram að stefnandi gæti boðið upp á áhættulítil hlutabréfa- og gjaldeyrisviðskipti þar sem stefnandi hefði mikla sérþekkingu á slíkum viðskiptum.

Daginn eftir þessa kynningu hafi stefnda borist skriflegt tilboð frá stefnanda í ráðgjöf um skulda- og áhættustýringu á lánasafni stefnda, gegn tiltekinni þóknun, sem hafi annars vegar verið 250.000 króna föst greiðsla á ári og hins vegar 15% af nettóhagnaði allra afleiðusamninga sem gerðir væru í tengslum við samninginn. Tilboðinu hafi fylgt stutt lýsing á helstu afleiðum sem stefnandi hafi notað við stýringu lánasafnsins og í hverju ráðgjöfin fælist. Innifaldið í ráðgjöfinni hafi til dæmis átt að vera:

· að nýta vaxtamun á innlendum og erlendum lánskjörum ef tækifæri gæfist með því að færa innlendar skuldbindingar í körfu erlendra mynta með skiptasamningum eða öðrum afleiðum,

· að fylgjast með þróun gengisvísitölunnar og koma með tillögur til þess að lágmarka tap ef þróun hennar verði óhagstæð,

· að vakta lánasafnið og allar afleiður, sem gerðar væru, og leggja til aðgerðir til þess að viðhalda því innan áhætturamma þegar þurfa þætti,

· að meta áhættu einstakra samninga og áhrif þeirra á gengisáhættu félagsins,

· að stefndi hefði milliliðalausan aðgang að sérfræðingum gjaldeyrismála hjá stefnanda.

Í tilboðinu sé mikilvægt ákvæði varðandi afleiðusamninga, svohljóðandi:

Fyrirtækjasvið Landsbankans hefur samþykkt að útbúinn verði afleiðurammi fyrir Dynjanda ehf., en umfang afleiðusamninga verður að rúmast innan hans.

Stefndi hafi samþykkt þetta tilboð og 19. nóvember s.á. hafi málsaðilar gert með sér samning um ráðgjöf um skulda- og áhættustýringu, þar sem nánar séu útfærð margvísleg atriði um áðurgreinda þjónustu.

Verkefni stefnanda samkvæmt ráðgjafasamningnum hafi falist í stýringu langtímalána og stýringu sjóðstreymis, sbr. 1. gr. samningsins. Verkefnið hafi meðal annars falist í því að gera tillögur til að lágmarka fjármagnskostnað lána og halda gengisáhættu þeirra á bili sem samrýmdist stefnu félagsins. Miða skyldi við að áhætta hagkvæmniskröfu (lánasafn með afleiðusamningum) yrði aldrei meiri en 20% hærri en áhætta viðmiðunarkörfu. Varðandi sjóðstreymið hafi stefnanda borið að leggja fram tillögur til að koma í veg fyrir áhættu. Þá hafi stefnandi skuldbundið sig til að vakta sjóðstreymið og leggja til aðgerðir til þess að viðhalda skuldbindingum innan áhætturamma þegar þess þyrfti.

Samningurinn hafi verið ótímabundinn. Þá hafi hvorum aðila fyrir sig verið heimilt að óska eftir breytingum eða viðbótum við efni hans sem gera skyldi skriflega og undirrita af báðum samningsaðilum, sbr. 13. gr. Báðum hafi verið heimilt að segja upp samningnum án sérstaks tilefnis. Uppsögn stefnanda hafi hins vegar verið háð sérstakri tilkynningu sem taka skyldi gildi 30 dögum eftir að hún bærist stefnda. Engin gögn liggi fyrir um að samningnum hafi verið sagt upp eða að gerðar hafi verið breytingar eða viðbætur við efni hans. Stefndi líti því svo á að hann hafi enn verið í gildi þegar Fjármálaeftirlitið yfirtók stefnanda í október 2008 og skipaði honum skilanefnd. Samkvæmt þessu fái ekki staðist sú staðhæfing stefnanda að samningurinn hafi aldrei orðið virkur, þar sem stefndi hafi aldrei sett neinar skuldir í stýringu hjá stefnanda. Þessu til stuðnings vísi stefndi til tölvupósts stefnanda til stefnda 25. ágúst 2005, þar sem segi:

Vinsamlegast svaraðu með „ok“ ef þú ert samþykkur og sammála. Dynjandi ehf., kt.: 550185-0619 veitir hér með skuldastýringu heimild til að nálgast lán sín hjá Landsbankanum. Dynjandi ehf. er með virkan skuldastýringarsamning við Landsbankann.

Stefndi hafi fallist á þetta. Í tölvupósti frá starfsmanni stefnanda til stefnda 15. febrúar 2005 komi fram að gengið yrði frá því að allir afleiðusamningar færu í skuldastýringu og að eftir það yrði auðvelt fyrir viðkomandi sérfræðinga stefnanda að sjá þá í netbanka fyrirtækisins.

Fyrst í stað eftir gerð samningsins hafi viðskipti stefnda nær eingöngu verið hlutabréfaviðskipti sem gengið hafi fyrir sig með eðlilegum hætti. Stefndi hafi hins vegar gert viðskipti við stefnanda með afleiðu 9. desember 2004 þar sem uppgjörsákvæðið miðist við gengi gjaldmiðla. Afleiðuviðskiptin hafi eingöngu byggst á faglegri ráðgjöf starfsmanns stefnanda. Í tölvupósti sem hann hafi sent stefnda 9. desember 2004 segi um efni samningsins að afar ólíklegt sé að gengið fari undir innslátt, þ.e. þetta sé áhættulítill samningur með þó nokkrum möguleikum á að taka hagnað. Gerðir hafi verið tveir framvirkir samningar með gjaldeyri 10. febrúar 2005 á grundvelli ráðgjafar stefnanda.

Ákvörðunarástæða stefnda í þessum viðskiptum hafi fyrst og fremst verið traust sem hann hafi borið til sérfræðiþekkingar stefnanda. Stefndi hafi litla sem enga þekkingu á eðli og virkni gjaldmiðlasamninga, fyrir utan það sem fram hafi komið í stuttu yfirliti frá stefnanda um eðli gjaldmiðlaskiptasamninga.

Stefndi hafi fyrir sitt leyti undirritað almenna skilmála stefnanda um markaðsviðskipti 10. mars 2005, en slíka skilmála hafði hann ekki staðfest áður. Í 2. gr. þeirra komi fram um framkvæmd og stofnun samninga um verðbréfaviðskipti:

Viðskiptamaður á ekki einhliða kröfu á því gagnvart LÍ að einstakir samningar séu gerðir á grundvelli skilmála þessara. Samþykki bankans þarf fyrir gerð allra samninga þótt búið sé að skrifa undir skilmála þessa.

Um framkvæmd einstakra markaðsviðskipta, sem gerð eru á grundvelli skilmála þessara, skulu gerðir skriflegir samningar þar sem kveðið er nánar á um sérgreinda skilmála, lánskjör og endurgreiðslu.

Viðskiptamaður skal senda Fjárfestingabanka LÍ beiðni um viðskipti með símbréfi, tölvupósti eða í gegnum síma. Allir samningar skulu staðfestir skriflega. Sé hins vegar um stundarviðskipti með gjaldeyri að ræða, staðfestir LÍ viðskiptin einhliða með símbréfi. Viðskiptamaður telst hafa samþykkt slík viðskipti, ef hann gerir ekki athugasemd innan einnar klukkustundar frá því að staðfestingin er send frá LÍ. Ef um er að ræða stundarviðskipti með verðbréf staðfestir LÍ viðskiptin einhliða með bréfi sem sent er með pósti til viðskiptamanns. Viðskiptamaður telst hafa samþykkt slík viðskipti, ef hann gerir ekki athugasemd innan þriggja daga frá því LÍ sendir bréf til hans. Ef viðskiptamaður gerir ekki athugasemd, skal upptaka í síma gilda sem sönnun fyrir skilmálum viðskipta.

LÍ sendir frumrit samninga til viðskiptamanns. Viðskiptamaður skuldbindur sig til að senda undirrituð frumrit samninga til LÍ innan 7 daga frá því samningar voru gerðir eða eftir atvikum fyrir gjalddaga/lokadag samnings þegar viðskipti fara fram innan þess tíma.

Eftir þetta hafi málsaðilar átt viðskipti á árinu 2005, bæði gjaldmiðla- og hlutabréfaviðskipti, og talsverð viðskipti á árinu 2006. Stefndi mótmæli því hins vegar harðlega að hafa orðið skuldbundinn samkvæmt þeim gjaldmiðlaskiptasamningum sem stefnandi byggi dómkröfur sínar á. Stefndi hafi ítrekað skorað á stefnanda að leggja fram gögn sem sanni að umræddir samningar hafi komist á en stefnandi hafi ekki getað lagt þau fram enda væru þau ekki til.

Sýknukrafa stefnanda sé á því reist að þeir „samningar“ sem stefnandi byggi kröfur sínar á hafi aldrei komist á og hafi þess vegna aldrei orðið skuldbindandi fyrir stefnda. Samkvæmt grundvallarreglu samningaréttarins teljist samningur kominn á þegar tilboð hafi verið samþykkt, sbr. 1. mgr. 2. gr. samningalaganna nr. 7/1936. Þessi meginregla sé áréttuð í 2. gr. fyrrgreindra skilmála um markaðsviðskipti við stefnanda, þar sem stefndi eigi ekki einhliða kröfu um gerð samninga því samþykki stefnanda þurfi fyrir gerð allra samninga. Samkvæmt almennum reglum beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að gjaldmiðlaskiptasamningar þessir hafi komist á milli aðila og séu skuldbindandi fyrir stefnda.

Í 7. gr. þágildandi laga um verðbréfaviðskipti nr. 33/2003 sé kveðið á um að:

taki fjármálafyrirtæki að sér þjónustu á sviði verðbréfaviðskipta [...] skal gerður skriflegur samningur milli fjármálafyrirtækis og viðskiptavinar þess, þar sem m.a. skal kveða á um réttindi og skyldur samningsaðila.

Ákvæði 5. gr. laganna sé áréttað í 2. gr. samningsskilmálanna fyrir markaðsviðskipti hjá stefnda, með svohljóðandi hætti:

Um framkvæmd einstakra markaðsviðskipta, sem gerð eru á grundvelli skilmála þessara, skulu gerðir skriflegir samningar þar sem kveðið er nánar á um sérgreinda skilmála, lánskjör og endurgreiðslu.

Þá sé með skýrum hætti kveðið á um í 2. gr. samningsskilmálanna að

[stefndi] skal senda Fjárfestingabanka [stefnanda] beiðni um viðskipti með símbréfi, tölvupósti eða gegnum síma. ..... Allir samningar skulu staðfestir skriflega. Sé hins vegar um stundarviðskipti með gjaldeyri að ræða, staðfestir LÍ viðskiptin einhliða með símbréfi.

Með vísan til 5. gr. laganna og 2. gr. samningsskilmálanna og samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar Íslands um aðgæslu- og vandvirknisskyldu fjármálafyrirtækja telji stefndi ljóst að mjög strangar kröfur séu gerðar til fyrirtækja eins og stefnanda um að þau uppfylli allar kröfur, bæði formkröfur og kröfur um skýrleika hvað efni slíkra samninga varði til þess að fjármálagerningar þeirra verði skuldbindandi fyrir viðsemjendur þeirra. Stefnandi hafi stöðu sérfræðingsins í viðskiptunum og hafi jafnframt samið við stefnda um skulda- og áhættustýringu, eins og fram hafi komið.

Við mat á sönnunarbyrði beri sérstaklega að líta til þess að um verulega áhættusama gjörninga hafi verið að ræða sem stefnandi hafi hagnast verulega á. Þeir starfsmenn stefnanda sem komið hafi að gerð samninganna hefðu sjálfir haft mjög mikla fjárhagslega hagsmuni af samningsgerðinni vegna kaupauka sem samningum af þessu tagi hafi fylgt fyrir þá sjálfa.

Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn um það að stefndi hafi skuldbundið sig samkvæmt ofangreindum gjaldmiðlaskiptasamningum. Kröfur stefnanda í málinu byggðust á gjaldmiðlasamningum sem ekki væru undirritaðir af stefnda og hann hafi aldrei kannast við að hafa orðið bundinn af þeim.

Í samskiptum milli stefnda og starfsmanna stefnanda kunni vel að vera að komið hafi til tals að gera samninga með því efni sem stefnandi haldi fram. Hins vegar sé augljóst að slík samtöl ein og sér feli ekki í sér að bindandi samningar hafi komist á nema því aðeins að þeim hafi verið fylgt eftir með formlegum frágangi í samræmi við þær reglur sem giltu um viðkomandi samningsgerð, og að gættum frestskilyrðum sem sérstök fyrirmæli væru um í skilmálum stefnanda sem vitnað sé til hér að framan.

Stefnandi hafi sjálfur samið alla skilmála sem gilt hafi um viðskipti hans af þessu tagi og notað til þess staðlaða samningsskilmála sína. Af því leiði, samkvæmt skýringar- og fyllingarreglum samningaréttarins, að allur vafi um skýringu skilmálanna og samninga, sem undir þá falli, verði túlkaður viðskiptamanninum í hag. Samningsgerð um stundargengisviðskipti, sem fram hafi farið um síma, hafi samkvæmt samningsskilmálunum því aðeins verið skuldbindandi fyrir aðila málsins að stefnandi sendi staðfestingu um samninginn með símbréfi eða á annan sannanlegan hátt. Þetta hafi aldrei verið gert í sambandi við þá samningsgerð sem kröfur stefnanda væru byggðar á. Verði kröfur stefnanda teknar til greina á þessum grundvelli væri um leið fallist á að stefnandi gæti talið sig óbundinn af samningnum ef hann tapaði á honum, en viðskiptamaðurinn sæti alltaf uppi með tjónið ef stefnandi kæmi út með hagnað. Slíkt nái engri átt.

Sýknukrafa stefnda sé einnig á því reist að ætlaðar kröfur stefnanda séu fyrndar. Um kröfur þessar gildi ákvæði laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Fyrningarfrestur þessara krafna sé 4 ár samkvæmt 3. gr. þeirra laga. Stefna í málinu hafi ekki verið birt hinu stefnda félagi með lögmætum hætti, og stefndi hafi ekki fengið vitneskju um málssóknina fyrr en rétt fyrir þingfestingu málsins og hafi þá ákveðið að láta sækja þing óstefndur. Athugun hafi leitt í ljós að vottorð um stefnubirtinguna sé afar tortryggilegt um það hver hafi tekið við birtingunni, en sá aðili, sem sagður er hafa „hist fyrir“ við lögheimili stjórnarformanns stefnda, hafi engin tengsl við hann og geti ekki hafa átt þar neitt erindi. Hann sé stefnuvottur í Kópavogi og hafi hann sagt að stefnuvotturinn í Reykjavík hefði beðið sig að taka þátt í einhverju sem þeir kalli „lögheimilisbirtingu“. Tilgreining þessa manns, K-kk-ef Ó-kk-ef, sé rituð á svokallað birtingarvottorð með allt annarri rithönd en þeirri sem virtist tilheyra stefnuvottinum. Stefndi rengi þetta vottorð og mótmæli því harðlega að stefna í málinu hafi verið birt með lögmætum hætti. Þingsókn af hálfu stefnda geti ekki bætt úr því að stefnan var ekki birt stefnda fyrir lok fyrningarfrests.

Sýknukrafa stefnda sé einnig á því reist að stefnandi hafi fyrirgert ætluðum kröfurétti sínum á hendur stefnda með tómlæti sínu. Stefnandi hafi höfðað mál til heimtu þessara krafna á árinu 2008 – um það bil tveim árum eftir ætlaðan gjalddaga krafnanna og löngu eftir að réttmæti þeirra hafði verið andmælt – og fellt þau niður í september 2008. Eftir það hafi ekkert heyrst frá stefnanda um þessar ætluðu kröfur í tæp tvö ár, eða þar til efnt hafi verið til þessa dómsmáls í maímánuði 2010. Þar sem stefnandi hafi engan reka gert að því að fylgja kröfum sínum eftir allan þennan tíma eftir niðurfellingu hinna fyrri mála hafi stefnda verið rétt að líta svo á að stefnandi hefði endanlega gefið frá sér að láta reyna á gildi umræddra samninga. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að kröfurnar séu enn ófyrndar, allar eða einhverjar, sé þess krafist að stefndi verði engu að síður sýknaður með vísan til tómlætis stefnanda.

Stefndi krefjist skuldjafnaðar með vísan til gagnkröfu sem hann eigi á hendur stefnanda. Komist dómurinn að því að umræddir samningar, einn eða fleiri, hafi komist á og orðið skuldbindandi fyrir stefnda krefjist stefndi engu að síður sýknu. Stefndi hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að stefnandi hafi virt að vettugi skyldur sínar samkvæmt framangreindum samningi aðila um skulda- og áhættustýringu og vegna þess að starfsmenn stefnanda hafi gróflega vanrækt upplýsinga- og ráðgjafarskyldur sínar þegar hinir umstefndu gjaldeyrisviðskiptasamningar voru gerðir. Þess í stað hafi ráðgjöf stefnanda, eins og hún birtist í hinum umdeildu samningum, verið öll mjög einhliða í þágu stefnanda og þar með starfsmanna sem hafi sjálfir haft beina hagsmuni af niðurstöðum sem komið hafi út úr þessum samningum.

Samkvæmt almennum reglum beri stefnandi stranga bótaábyrgð sem sérfræðingur á sviði verðbréfaviðskipta, svokallaða sérfræðiábyrgð. Við mat á bótaábyrgð þurfi því að taka mið af reglum og venjum, sem á sviðinu gildi, ásamt þekkingu sem menn búi yfir þegar atvik eigi sér stað.

Samkvæmt 4., 6., og 9. gr. laga um verðbréfaviðskipti, sbr. 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, sé gerð krafa um að fjármálafyrirtæki stundi heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti með hagsmuni viðskiptamanna að leiðarljósi. Þá sé gerð krafa um að þjónusta og ráðgjöf sé einstaklingsbundin og miðist við hagsmuni og þekkingu viðskiptamanna, þannig að viðskiptamaður geti myndað sér skoðun á þeim fjárfestingarkostum sem í boði séu hverju sinni. Þá þurfi upplýsingar og ráðgjöf, sem fjármálafyrirtæki veiti, að taka mið af fjárhagslegum styrk viðskiptamanns og eðli þeirra viðskipta sem um ræði í hverju tilviki. Fjármálafyrirtækjum sé skylt að veita þessar upplýsingar að eigin frumkvæði telji það að þær hafi sérstaka þýðingu fyrir fjárfestingu viðskiptamanns.

Meginmarkmið ofangreindra ákvæða sé að stuðla að því að viðskiptamaður taki upplýsta og óhefta ákvörðun þegar verðbréfaviðskipti eru gerð og geti treyst því að sérfræðiþekking fjármálafyrirtækisins nýtist honum að fullu, allt þar til viðkomandi löggerningur er fullfrágenginn. Fjármálafyrirtækið geti ekki búið svo um hnútana að það komi sér undan skyldum sínum ef það tapi á gerningnum en geti knúið viðskiptamanninn til greiðslu ef hann reynist hafa tapað.

Samkvæmt 1. gr. samningsins um rágjöf um skulda- og áhættustýringu hafi stefnanda m.a. borið að gera tillögur um það hvernig lágmarka mætti fjármagnskostnað lána og halda gengisáhættu þeirra á bili sem samrýmdist stefnu stefnda. Í samningnum komi einnig fram að miða skuli við að áhætta af hagkvæmniskröfu (lánasafn með afleiðusamningum) verði aldrei meiri en 20% af áhættu viðmiðunarkörfu. Áhættu hafi borið að reikna út í hvert skipti sem tillögur voru gerðar. Enn fremur hafi verið kveðið á um að stefnandi vaktaði lánasafn stefnda og allar afleiður sem gerðar væru og að stefnandi myndi leggja til aðgerðir til þess að viðhalda lánum innan áhætturamma þegar þess þyrfti.

Stefnanda hafi einnig borið að greina áhættu sjóðstreymis og leggja fram tillögur í þeim tilgangi að halda henni innan æskilegra marka. Þá hafi stefnanda verið skylt að vakta sjóðstreymið og leggja til aðgerðir til þess að viðhalda skuldbindingum innan áhætturamma þegar þess þyrfti. Stefnanda hafi verið veitt sérstök heimild til að gera hverjar þær ráðstafanir sem hann teldi nauðsynlegar og eðlilegar til þess að gegna hlutverki sínu og ná fram markmiðum samningsins.

Stefnanda hafi, með vísan til ofangreindra ákvæða, borið víðtæk skylda til að upplýsa stefnda um áhættur vegna gjaldmiðla og benda á leiðir til að draga úr þeirri áhættu. Stefnandi hafi haft víðtækar heimildir í þeim efnum. Stefnandi hafi ekkert sinnt þessum skyldum og haldi því nú fram að hann hafi ekki haft þær.

Þeim sem hafi sérþekkingu á verðbréfaviðskiptum eigi að vera ljóst að viðskipti með gjaldmiðla séu verulega áhættusöm. Til að draga úr þeirri áhættu komi margar leiðir til skoðunar, t.d. að setja þak á samninginn líkt og gert hafi verið þegar stefndi hafi í fyrsta sinn gert gjaldmiðlaskiptasamning. Grundvallaratriði í slíkum viðskiptum hljóti alltaf að vera að tekið sé mið af fjárhagslegum styrk viðskiptamannsins. Tilvísun til þess sé í skilmálum um verðbréfaviðskipti við stefnanda. Í 7. gr. sé heimild til að gjaldfella eða loka samningi fyrirvaralaust ef viðskiptamaðurinn leggi ekki fram viðbótartryggingar.

Gæta verði sérstaklega að því við sakarmat í málinu að allt sem teljist vera tap stefnda af umræddum viðskiptum sé hreinn hagnaður stefnanda. Staða stefnanda sé þess vegna áþekk stöðu „banka“ í spilavíti. Sá munur sé þó á að stefnandi hafi stöðu sérfræðings, sem hafi tekið að sér að gæta hagsmuna viðskiptavinarins, og viðskiptavinurinn njóti ríkrar réttarverndar samkvæmt ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti og laga um fjármálafyrirtæki.

Þegar stefnandi hafi farið að krefja stefnda um greiðslur vegna hinna ýmsu gjaldmiðlasamninga hafi stefndi hafið á eigin vegum athugun á því hvernig starfsmenn stefnanda hefðu gætt hagsmuna hans og hvernig þeir hefðu gætt að eigin skyldum varðandi ráðgjöf í þessu ferli. Lausleg athugun hafi leitt í ljós að þær viðskiptalegu ákvarðanir sem stefnandi haldi fram að teknar hafi verið hafi reynst vera í hróplegu ósamræmi við skoðanir greiningardeildar stefnanda á sama tíma. Haldið hafi verið að stefnda viðskiptahugmyndum sem engin vitglóra hafi verið í að mati greiningardeildarinnar. Þar sem starfsmenn, sem unnu við það að koma gjaldmiðlasamningunum á, hefðu sjálfir haft fjárhagslega hagsmuni af því að þeir væru gerðir, rétt eins og stefnandi sjálfur, hafi þessir aðilar bakað sér bótaábyrgð sem svari til þess tjóns sem stefndi hafi orðið fyrir vegna samningsgerðarinnar. Skuldajöfnuður leiði þá til þess að stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Stefndi telji að sterkar vísbendingar um þetta komi fram í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.

Með sömu röksemdum telji stefndi, að þegar litið sé til allra atvika, aðstæðna og stöðu aðila við samningsgerðina og atvika sem síðar hafi komið til, sé óheiðarlegt af stefnanda að byggja kröfur á umræddum samningum, teljist þeir á annað borð hafa komist á. Beri þess vegna annaðhvort að ógilda samningana með vísan til 33. gr. laga nr. 7/1936 eða víkja þeim til hliðar samkvæmt heimild í 36. gr. sömu laga.

Stefndi mótmæli vaxtakröfu stefnanda. Með vísan til þess sem að framan greini um það hvernig stefnandi hafi staðið að innheimtu á ætluðum kröfum sínum krefjist stefnandi þess að upphafsdagur vaxta verði ákveðinn ekki fyrr en við uppkvaðningu dóms í málinu, verði einhverjar af kröfum stefnanda á annað borð teknar til greina. Um þetta vísi stefndi til 7. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Stefndi vísi um málskostnaðarkröfu sína til 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Af hálfu stefnanda er vísað til gjaldmiðlaskiptasamninga milli málsaðila sem kröfur stefnanda í málinu eru reistar á. Stefnandi telur að samningarnir hafi verið vanefndir af hálfu stefnda, eins og hér að framan hefur verið lýst.

Samningurinn, sem vísað er til af hálfu stefnanda varðandi fyrstu kröfu stefnanda í málinu, var gjaldfelldur 21. apríl 2006. Stefndi hafi átt að greiða 59.281.240 krónur á gjalddaga, 25. apríl 2006, en stefnandi hafi staðið við sinn hluta samningsins með því að greiða inn á tékkareikning stefnda 203.164.760 krónur 26. apríl s.á.

Af hálfu stefnanda er vísað til þess varðandi aðra kröfu hans í málinu að framvirkur gjalddagi gjaldmiðlaskiptasamningsins, sem sú krafa er byggð á, hafi verið 24. apríl 2006 en þá hafi stefndi átt að greiða stefnanda 20.683.686 krónur.

Framvirkur gjalddagi á gjaldmiðlaskiptasamningnum, sem þriðja krafa stefnanda í málinu er byggð á, var samkvæmt því sem fram hefur komið 16. maí 2006 en stefnandi lýsir því að þá hafi stefndi átt að greiða stefnanda 28.453.000 krónur.

Framvirkur gjalddagi á gjaldmiðlaskiptasamningnum, sem fjórða krafa stefnanda í málinu er byggð á, var samkvæmt því sem fram hefur komið 26. apríl 2006 en þá hafi stefndi átt að greiða stefnanda 71.428.800 krónur.

Í málinu er deilt um það hvort fyrning hafi verið rofin innan fyrningarfrests og þar með komið í veg fyrir að kröfur stefnanda í málinu féllu niður fyrir fyrningu. Kröfurnar fyrnast á fjórum árum frá gjalddaga samkvæmt 1. tl. 3. gr. laga um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda nr. 14/1905, sem hér gilda samkvæmt 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt 5. gr. laganna telst fyrningarfrestur frá þeim degi þegar krafa varð gjaldkræf. Fyrning er rofin þegar málssókn hefur byrjað með birtingu stefnu áður en fyrningarfrestur er liðinn samkvæmt 11. gr. sömu laga.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að fyrning hafi verið rofin með birtingu stefnu 21. apríl 2010 en fram hefur komið að birting hafi farið fram á lögheimili stefnda þann dag. Þar var enginn til staðar til að taka við birtingu en fram kom við skýrslutökur fyrir dóminum að stefnuvotti var kunnugt um að fyrirsvarsmaður stefnda var ekki á landinu á þessum tíma. Hann hafði því samband við annan stefnuvott og kallaði hann á staðinn til að taka við birtingu. Í birtingarvottorði kemur fram að birting stefnu hafi farið fram á lögheimili stefnda fyrir þeim sem stefnuvottur kallaði til til að taka við birtingu. Hann setti stefnuna í bréfalúgu á lögheimili stefnda en aðhafðist að eigin sögn ekkert í því að koma stefnunni á annan hátt í hendur fyrirsvarsmanns stefnda. Með vísan til þessa verður að telja að birting stefnunnar hafi ekki farið fram í samræmi við 85. og 86. gr. laga um meðferð einkamála.

Samkvæmt þingbók dómsins 6. maí 2010 var málið þingfest þann dag og mætt af hálfu stefnda í þinghaldið. Bókað var að stefndi mætti óstefndur. Samkvæmt 1. mgr. 93. gr. laga um meðferð einkamála telst mál höfðað þegar stefna er birt eða árituð um viðtöku eða þegar stefndi mætir að öðrum kosti fyrir dómi þar sem stefnandi afhendir honum samrit stefnu og þingfestir mál. Verður að telja með vísan til þessa að þegar stefndi mætir við þingfestingu máls jafngildi það birtingu stefnu. Málssóknin telst því byrjuð þegar málið var þingfest 6. maí 2010 í skilningi 11. gr. laga um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Verður að telja að fyrningarfrestur hafi verið rofinn þann dag gagnvart kröfum stefnanda í málinu sem þá voru ófyrndar. Fjögur ár voru liðin frá gjalddögum fyrstu, annarrar og fjórðu kröfu stefnanda 6. maí 2010 og hafa þessar kröfur því fallið niður vegna fyrningar samkvæmt 1. mgr. 1. gr. sömu laga. Ber með vísan til þess að sýkna stefnda af þeim.

Fyrning þriðju kröfu stefnanda var hins vegar rofin innan fyrningarfrests en gjalddagi hennar var 16. maí 2006. Af hálfu stefnanda er varðandi þriðju dómkröfu hans í málinu vísað til samnings um gjaldmiðlaviðskipti- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti sem er dagsettur 16. mars 2006. Í máltilbúnaði stefnanda kemur fram að samningurinn hafi verið gerður á grundvelli almennra markaðsskilmála fyrir markaðsviðskipti hjá stefnda sem málsaðilar hafi undirritað 10. mars 2005. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að réttarsamband málsaðilanna ráðist af skilmálunum. Af hálfu stefnda er því mótmælt að samningurinn hafi nokkurn tímann komist á enda væru engin gögn til um það.

Í skýrslutökum fyrir dóminum kom fram að almennt komist afleiðusamningar á með samskiptum starfsmanns stefnanda og viðskiptavinar. Reglan hafi verið sú að þau samskipti yrðu að fara fram í gegnum skráðan miðil, annaðhvort símalínu sem er með upptöku eða í tölvupósti. Ef starfsmaður stefnanda og viðskiptavinur voru sammála um tiltekin viðskipti með samþykki í gegnum annan hvorn þessara miðla voru þau þar með komin á. Samningar séu síðan bókaðir í lok dags og bakvinnslan fari í gegnum þá og athugi hvort þeir hafi verið rétt skráðir. Ef skráning reynist rétt væru samningarnir sendir til viðskiptavinar og fyrirmæli um greiðslur skráðar í kerfið.

Í málatilbúnað stefnanda skortir viðhlítandi lýsingar á því hvernig stefnandi telur að umræddur samningur hafi komist á milli málsaðila. Hinir almennu skilmálar, sem vísað er til af hálfu stefnanda, veita heldur engar haldbærar vísbendingar um það hvernig samningurinn hafi komist á. Engar beinar staðfestingar eru í málsgögnum á því að stefndi hafi átt þátt í hinum meintu viðskiptum sem liggja að baki samningnum frá 16. mars 2006. Af málatilbúnaði stefnanda verður heldur ekki ráðið að byggt sé á því að samningurinn hafi komist á með því að hann hafi verið staðfestur eftir á af hálfu stefnda. Með vísan til þess hvernig málið er lagt fyrir dóminn verður að telja að stefnandi hafi ekki sýnt fram á með fullnægjandi sönnunargögnum að umræddur samningur hafi komist á milli málsaðila þannig að hann geti talist hafa skuldbindingargildi fyrir stefnda. Kröfuna, sem byggð er á samningnum, skortir því lagastoð og verður hún með vísan til þess ekki tekin til greina.

Með vísan til þess sem hér að framan greinir ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn með tilliti til málsmeðferðarinnar, gagnaöflunar og umfangs málsins 1.500.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Dynjandi ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Landsbanka Íslands hf., í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 1.500.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.