E-4328/2013

Mál þetta var höfðað 23. október 2013 og dómtekið 10. desember 2014.

Stefnandi er G-kk-nf J-kk-nf F-kk-nf, búsettur í Bagdad í Írak.

Stefndi er Isavia ohf., Reykjavíkurflugvelli.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 45.479.604 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. febrúar 2012 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I.

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá Flugmálastjórn, Keflavíkurflugvelli árið 1990 og starfaði þar sem flugumferðarstjóri frá 1991 til 12. október 2010 er honum var sagt upp störfum.

Í málinu liggur fyrir ráðningarsamningur við stefnanda frá 8. janúar 1996. Þar segir að um launagreiðslur, launaflokk og starfsaldur til launa fari eftir því er í samningnum greini og samkvæmt kjarasamningi stéttarfélags stefnanda, sem er félag íslenskra flugumferðarstjóra, eins og hann er á hverjum tíma. Gagnkvæmur uppsagnarfrestur samkvæmt samningnum er þrír mánuðir og miðast uppsögn við mánaðamót. Þá segir í samningnum: „Um réttindi og skyldur starfmanns fer eftir lögum og reglum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að svo miklu leyti sem ekki er mælt öðruvísi fyrir í samningi þessum og með tilliti til þess að hér er um ráðningu að ræða en ekki skipun eða setningu í starf.“

Með bréfi Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli og Flugstoða ohf., dagsettu 29. september 2008, var stefnanda tilkynnt um aðilaskipti til komin vegna skipulagsbreytinga á Keflavíkurflugvelli sem tækju gildi 1. janúar 2009. Vísað var til laga nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl. Í bréfinu segir m.a. að Flugstoðir ohf. muni taka yfir þá starfsemi sem stefnandi hafði starfað við, en gert sé ráð fyrir að hann sinni því áfram hjá Flugstoðum ohf. frá þeim degi. Samhliða því að staða hans verði lögð niður hjá Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli muni Flugstoðir ohf. taka ráðningarsamning hans yfir, í samræmi við ákvæði II til bráðabirgða með lögum nr. 76/2008 og almennar reglur um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, sbr. lög nr. 72/2002. Ítrekað er að réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda færist yfir til Flugstoða ohf. og verði ekki breyting á launum eða starfskjörum hans samkvæmt ráðningarsamningi við aðilaskiptin. Kjósi stefnandi að taka ekki við umræddu starfi um mánaðamótin verði réttur hans til greiðslu biðlauna virkur.

Með bréfi, dagsettu 22. desember 2008, sem undirritað var af sömu aðilum auk Keflavíkurflugvallar ohf. var stefnanda tilkynnt um breytingu á áður tilkynntum aðilaskiptum sem fólst í því að í stað Flugstoða ohf. færi Keflavíkurflugvöllur frá 1. janúar 2009 með þá flugleiðsöguþjónustu er var á hendi Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli. Í bréfinu segir að réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi við núverandi vinnuveitanda færðust yfir til Keflavíkurflugvallar ohf. sem tæki yfir ráðningarsamning stefnanda í stað Flugstoða ohf. Breytingin hefði engin áhrif á laun stefnanda eða starfskjör, þ.m.t. orlof og áunninn veikindarétt sem færðust yfir til Keflavíkurflugvallar ohf.

Þann 31. desember 2008 var gert samkomulag milli félags íslenskra flugumferðarstjóra og Keflavíkurflugvallar ohf. varðandi lífeyrismál. Fram kemur að þeir félagsmenn stéttarfélagsins, sem aðild eiga að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eigi rétt á áframhaldandi aðild, og að Keflavíkurflugvöllur ohf. myndi tryggja að ekki yrði skerðing á lífeyristryggingu þeirra félagsmanna, sem greiði í B-deild LSR, vegna launahækkana umfram viðmiðunarhækkun LSR fyrir þá sem ættu einstaklingsbundna aðild að sjóðnum, samanborið við iðgjaldagrunn B-deildar LSR miðað við venjulega aðild. Í samningnum er að finna frekari útfærslu á því fyrirkomulagi. Skuli starfslokaaldur miðast við 95 ára reglu LSR, þó ekki hærri en 63 ára aldur en eftir starfslokaaldurinn komi ekki til frekari greiðslna í séreignasjóðinn.

Í samræmi við lög 153/2009 um samruna opinberu hlutafélagana Flugstoða og Keflavíkurflugvallar sameinuðust þessi félög þann 1. maí 2010 undir nafni og kennitölu stefnda Isavia ohf. Í bréfi til stefnanda dagsettu 10. maí 2010 segir að við þessa breytingu taki stefndi yfir öll réttindi og allar skuldbindingar yfirteknu félaganna.

Þann 12. október 2010 var stefnanda afhent uppsagnarbréf á fundi með starfsmannastjóra stefnda og trúnaðarmanni félags íslenskra flugumferðarstjóra með samningsbundnum þriggja mánaða fyrirvara. Ákveðið hafi verið að leysa hann undan vinnuskyldu á uppsagnarfresti og lyki störfum þá þegar. Ástæða uppsagnarinnar kom ekki fram í bréfinu en á fundinum var honum tjáð að hún væri langvarandi samstarfsörðugleikar.

Í kjölfarið óskaði stefnandi eftir viðtali um ástæður uppsagnarinnar og fór það fram á fundi þann 20. október 2010. Þann fund sátu áðurnefndir aðilar sem ítrekuðu að langvarandi samskipta- og samstarfsörðugleikar væru ástæða uppsagnarinnar.

Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 20. janúar 2012 var óskað eftir viðræðum við stefnda um bætur fyrir meint tjón hans vegna ólögmætrar uppsagnar stefnda. Erindinu var svarað með tölvubréfi skrifstofustjóra skrifstofu yfirstjórnar stefnda þar sem dregið var í efa að stefnandi hefði orðið fyrir tjóni vegna uppsagnarinnar.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu fyrir dóminum svo og vitnin M-kk-nf E-kk-nf, O-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf, S-kk-nf Ó-kk-nf, Á-kk-nf P-kk-nf og G-kk-nf G-kk-nf.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að uppsögn hans hafi verið ólögmæt og eigi hann þar af leiðandi rétt til skaðabóta. Um réttarsamband hans og stefnda hafi gilt lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Því til stuðnings vísar stefnandi til yfirlýsinga um réttarstöðu í bréfum til stefnanda en þar sé skýrt tekið fram að réttindi og skyldur stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi færðust til stefnda og að ekki yrði breyting á launum eða öðrum starfskjörum samkvæmt ráðningarsamningi við aðilaskiptin. Þá vísar stefnandi einnig, að því er framangreint varðar, til ákvæða laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, einkum til 1. mgr. 3. gr. laganna, sbr. ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008 og 5. gr. laga nr. 153/2009.

Í ráðningarsamningi stefnanda sé tekið fram að um réttindi og skyldur starfsmanns fari eftir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ríkisins. Stefndi tók yfir skyldur gagnvart stefnanda samkvæmt ráðningarsamningnum. Stefnandi telur þar af leiðandi að lög nr. 70/1996 hafi gilt um réttarsamband hans og stefnda. Eftir að stefnandi hafi orðið starfsmaður stefnda hafi ekki verið gerður nýr ráðningarsamningur og hafi réttindi og skyldur haldist að öllu leyti óbreyttar í samræmi við yfirlýsingar þar að lútandi.

Stefnandi vísar til 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996, en þar segir að skylt sé að veita starfsmanni áminningu samkvæmt 21. gr. laganna og gefa honum færi á að bæta ráð sitt áður en honum er sagt upp störfum, ef uppsögn á rætur að rekja til ástæðna sem þar séu greindar. Í 21. gr. laganna eru meðal annars nefndar ástæður, sem samstarfsörðugleikar kunna að geta fallið undir. Áður en áminning sé veitt skuli gefa starfsmanni kost á að tala máli sínu sé það unnt. Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að þær ávirðingar sem stefndi hafi borið á stefnanda væru að öllu leyti sannar, sem stefnandi mótmæli þó sérstaklega, þá séu þær ekki þess eðlis að segja hefði mátt stefnanda upp fyrirvaralaust. Þegar af þessum ástæðum hafi uppsögn stefnanda þann 12. október 2012 verið ólögmæt og beri stefndi skaðabótaábyrgð á henni eftir almennum reglum. Stefnandi áréttar enn fremur að samstarfsörðugleikar, án nokkurrar rannsóknar á rót vandans, hafi ekki einu sinni getað verið áminningartilefni, auk þess sem í því tilviki hefði borið að gefa stefnanda kost á að tala máli sínu. Stefnandi vísar einnig til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Tilgangur og markmið laganna sé að tryggja öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi, sem jafnan sé í samræmi við félagslega og tæknilega þróun í þjóðfélaginu. Í tilviki stefnanda hafi starfsmannastjóri stefnda þaggað niður kvörtun hans um einelti og sagt stefnanda upp störfum. Stefnandi byggir á því að þannig hafi stefndi brotið gróflega gegn framangreindum reglum og þeim meginsjónarmiðum sem lögin nr. 46/1980 byggja á.

Stefnandi krefst skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem sundurliðast svo:

Krafa um bætur vegna fjártjóns kr. 44.479.604

Krafa um bætur vegna miska kr. 1.000.000

Krafa samtals kr. 45.479.604

Fjárhæð bóta vegna fjártjóns sé að álitum. Telur stefnandi að líta beri til þess að hann sé flugumferðarstjóri með tilskilin réttindi þar að lútandi, með ríflega 20 ára starfsaldur hjá stefnda og fyrirrennara hans, við flugumferðarstjórn á Keflavíkurflugvelli. Starf stefnanda sem flugumferðarstjóri hjá stefnda hafi verið sérhæft starf og stefndi eini vinnuveitandinn hér á landi, sem hafi flugumferðarstjóra í sínum röðum. Ekkert sambærilegt starf standi til boða hérlendis og stefndi hafi ekki ráðið stefnanda aftur þrátt fyrir að hafa haft tækifæri til þess. Stefnandi hefur því að undanförnu aflað sér tekna erlendis, um þessar mundir í Írak, stríðshrjáðu landi í framandi heimshluta, þar sem hann búi án nokkurs starfsöryggis eða félagslegra réttinda. Aldur stefnanda og sú staðreynd að stefnanda hafi verið sagt upp með vísan til samstarfsörðugleika sé til þess fallið að draga enn frekar úr starfsmöguleikum hans, auk þess sem flugumferðarstjóraréttindi hans séu í uppnámi til framtíðar.

Við ákvörðun fjártjóns sé litið til tekjumissis stefnanda, yfirvofandi hættu á að flugumferðarstjóraréttindi stefnanda falli endanlega úr gildi, og fjárhæðar skírteinistryggingar, en uppsögnin hafi samsvarandi áhrif á tekjumöguleika stefnanda og hefði hann misst flugumferðarstjóraskírteinið. Hafa beri í huga að stefnandi hafi notið réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996 og lögum nr. 1/1997, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hann hafi að öllu óbreyttu mátt vænta þess að halda starfi sínu til venjulegra starfsloka. Einn stærsti hluti fjártjóns stefnanda sé vegna sértækra lífeyrisréttinda, sem stefnandi hafi áunnið sér í starfi hjá stefnda en eigi ekki kost á að viðhalda eftir uppsögnina. Þessi sértæku réttindi felist í því að eiga kost á óskertum lífeyri frá LSR eftir að 63 ára aldri er náð. Stefnandi fullyrðir að tjón sitt, eingöngu í formi skertra lífeyrisréttinda í framtíðinni, verði metið á a.m.k 15.000.000. kr.

Á fyrstu 10 mánuðum ársins 2010, meðan stefnandi hafi verið við störf hjá stefnda, hafi meðalmánaðarlaun hans verið 1.192.969 kr., eða 14.315.628 kr. á ársgrundvelli. Að viðbættu 11,5% mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð geri það 15.961.925 kr. Uppreiknað miðað við hækkun á launavísitölu til ársins 2011 (meðallaunavísitala 2010 var 375,8 stig og á árinu 2011 401,3 stig) séu árslaun, að meðtöldu mótframlagi í lífeyrissjóð, 17.045.025 kr. Á síðustu 10 mánuðum ársins 2011, eftir að stefnandi hafi dottið af launaskrá hjá stefnda, hafi heildarlaun hans verið. 7.323.426 kr., eða 732.343 kr. á mánuði að meðaltali. Þá þurfi að taka með í reikninginn útgjöld á móti tekjunum á Spáni, í formi ferðakostnaðar og leigu húsnæðis á Spáni. Séu þessi útgjöld áætluð 1.000.000 kr. á þessu tíu mánaða samanburðartímabili. Tekjutjón sitt eingöngu á þessu tíu mánaða tímabili áætlar stefnandi, miðað við framangreindar forsendur, 10.721.599 kr. Til viðbótar ber að meta að álitum tekjumissi stefnanda til lengri framtíðar litið. Krafan sé því sett fram að álitum og hana megi ekki skilja þannig að hún einskorðist eingöngu við tiltekið tímabil.

Í starfi hjá stefnda hafi stefnandi notið sérstakrar skírteinistryggingar samkvæmt gr. 7.2 í kjarasamningi stefnda og félags íslenskra flugumferðarstjóra. Þar segir í gr. 7.2.1 að ríkissjóður skuli á sinn kostnað tryggja skírteini hvers flugumferðarstjóra sem hafi VFR- og/eða IFR-starfsréttindi fyrir 26.000.000 kr. Þessi fjárhæð er nú uppreiknuð u.þ.b. 44.479.604 (kr. 26.000.000 x 415,2/242,7). Tryggingin skyldi ná yfir réttindamissi vegna ástæðna sem um geti í gr. 7.2.3. Samkvæmt því ákvæði tekur tryggingin að fullu til veikinda sem eru að uppruna sálræns eðlis eða af flogaveiki spunnin, með sama hætti og til annarra veikinda. Með þessum ákvæðum um skírteinistryggingu er sýnt hversu mikils virk flugumferðarstjóraréttindi eru metin. Fjártjón stefnanda samsvari fjárhæð skírteinistryggingar samkvæmt kjarasamningi 44.479.604 kr. Sé hún lögð til grundvallar fjártjónskröfu stefnanda. Stefnandi leggur áherslu á að krafa um fjártjónsbætur sé að álitum, en að teknu tilliti til þátta sem gerð hafi verið grein fyrir í stefnu og allra aðstæðna stefnanda.

Krafa stefnanda um miskabætur er gerð með stoð í 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnanda hafi verið sagt upp fyrirvaralaust á grundvelli uppsagnarástæðu, sem hafi verið meiðandi í hans garð. Honum hafi ekki verið gefið færi á að andmæla þeim ávirðingum sem á hann voru bornar áður en gripið var til uppsagnar. Enn fremur beri að líta til þess sem áður er rakið um það einelti sem hann hafi upplifað í starfi sínu, að stefnandi hafði borið sig upp við starfsmannastjóra stefnda vegna eineltis sem hann hafði upplifað í starfi. Þá hafi uppsögnin haft í för með sér alvarlega röskun á stöðu og högum stefnanda og er því nánar lýst í stefnu. Fjárhæð skaðabótakröfu, 1.000.000 kr., sé sett fram að álitum.

Krafa stefnanda um dráttarvexti er reist á ákvæðum III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta er mánuði eftir að lögmaður stefnanda ritaði stefnda kröfubréf. Um málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til 130. gr. laga um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskyldur og beri að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir á því að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 geti ekki átt við í málinu. Stefnanda hafi verið sagt upp störfum hjá stefnda og hafi sú uppsögn verið í samræmi við gildandi kjarasamning aðila. Stefndi hafi því gert að fullu upp laun við stefnanda í samræmi við ráðningarsamning og stefnandi eigi því ekki frekari kröfur á hendur stefnda. Ljóst sé að stefndi er hlutafélag í eigu ríkisins. Gildi lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ekki um slík félög, sbr. 1. tl. 2. mgr. 2. gr. laganna.

Stefndi hafi talið ljóst að hann hafi ekki getað yfirtekið skyldur í samræmi við ofangreind lög enda eigi þau einungis við um ríkisstarfsmenn. Hins vegar hafi hann tekið yfir önnur réttindi og skyldur er varða starfskjör og starfsskilyrði í samræmi við bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 76/2008 og lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum nr. 72/2002, en bráðabirgðaákvæði II varði einungis það tímamark þegar starf stefnanda var lagt niður hjá Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar. Tilvísun ákvæðisins til laga nr. 70/1996 hafði einungis þá þýðingu að taka á rétti hlutaðeigandi starfsmanna til biðlauna færu þeir ekki til starfa hjá hlutafélaginu. Komi það og skýrt fram í athugasemdum með frumvarpi til laganna. Stefndi tekur fram að hann telur að lög nr. 72/2002 verndi ekki réttindi sem ríkisstarfsmenn hafi umfram almenna löggjöf á sviði vinnuréttar.

Eins og fram komi í frumvarpi með lögum nr. 76/2008 skuli hið nýja félag virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Sé þetta jafnframt í samræmi við ákvæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 72/2002. Stefndi telur að þrátt fyrir að unnt væri að telja fyrir hendi vafa um það hvort lög nr. 70/1996 ættu að gilda um uppsögn stefnanda eftir umrædd aðilaskipti geti sá vafi ekki verið fyrir hendi eftir gerð nýs kjarasamnings. Stefnandi hafi þannig ekki getað búist við því að réttindi hans við starfslok væru önnur en þau sem nýr kjarasamningur hafi gert ráð fyrir. Þann 23. apríl 2010 hafi verið gerður nýr kjarasamningur milli félags íslenskra flugumferðarstjóra og Isavia. Í samningnum er vísað til síðastgildandi samnings sem var gerður þann 27. júní 2008. Samkvæmt þessu var gildandi ákvæði um uppsagnir að finna í 10. gr. þess samnings undir fyrirsögninni „Viðtal um ástæður uppsagnar“. Stefndi telur ljóst að uppsögn stefnanda þann 12. október 2010 hafi einmitt verið í samræmi við þetta ákvæði og þar með gildandi kjarasamning. Þá telur stefndi að bréf fyrirrennara stefnda um aðilaskipti verði ekki túlkuð þannig að með þeim hafi átt að tryggja réttindi stefnanda varðandi uppsagnir umfram ofangreind lagaákvæði. Hafnar stefndi því þannig með öllu að uppsögn þann 12. október 2010 hafi verið ólögmæt og leiði til skaðabótaskyldu.

Stefndi hafnar því sérstaklega að hann hafi með einhverjum hætti brotið gegn lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Rekur stefndi í greinargerð aðgerðir stefnda í þessum efnum. Staðhæfingar um meint brot gegn ofangreindum lögum séu því með öllu tilhæfulausar og í öllu falli ósannaðar. Einnig hafnar stefndi því sérstaklega að umrædd uppsögn hafi verið meiðandi með einhverjum hætti eða valdið stefnanda miska þannig að komið geti til greiðslu miskabóta. Með vísan til þessa telur stefndi ljóst að skilyrði skaðabótaskyldu geti ekki verið fyrir hendi. Verði, þrátt fyrir ofangreint, talið að uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt og leiði til skaðabótaskyldu gerir stefndi kröfu um að bótafjárhæðir verði lækkaðar verulega. Stefndi telur ljóst að krafa stefnanda um skaðabætur sé í engu samræmi við dómafordæmi.

Stefndi bendir á að menntun stefnanda sé alþjóðlega viðurkennd, enda séu íslenskir flugumferðarstjórar við störf víða erlendis. Fyrir liggi að íslenskir flugumferðarstjórar hafi í nokkrum mæli sagt upp starfi sínu hér á landi til að hefja störf erlendis vegna mun betri kjara þar og er þar í mörgum tilfellum um að ræða flugumferðarstjóra sem séu eldri en stefnandi. Í þessu máli liggur fyrir að stefnandi hefur verið við störf hérlendis og erlendis nánast samfellt síðan honum var sagt upp störfum. Stefndi mótmælir því sérstaklega að stefnandi eigi ekki möguleika á flugumferðarstjórastarfi. Tekur stefndi fram að stefnandi eigi sömu möguleika á störfum hjá stefnda og aðrir flugumferðarstjórar. Hann geti þó ekki búist við neinum forgangi í störf fram fyrir aðra.

Þá hafnar stefndi því að við mat á bótafjárhæð sé með einhverjum hætti miðað við fjárhæð skírteinistryggingar samkvæmt gr. 7.2 í kjarasamningi aðila enda eigi hún einungis við um réttindamissi vegna veikinda. Því sé einnig mótmælt að við mat á bótafjárhæð sé rétt að taka tillit til tapaðra lífeyrisréttinda. Ljóst er að stefnandi njóti þeirra lífeyrisréttinda sem hann hafi áunnið sér og hafi fengið sérstakar uppbætur á séreignalífeyrisréttindi sín samkvæmt samkomulagi. Hér verði jafnframt að hafa í huga að ekki sé unnt að jafna stöðu stefnanda við réttarstöðu ríkisstarfsmanna sem almennt megi gera ráð fyrir því að gegna starfi sínu um aldur og ævi. Stefndi mótmælir þannig bótakröfu stefnanda, enda sé hún með öllu ósönnuð og allt of há.

Stefndi mótmælir miskabótakröfu stefnanda. Verði talið að stefnandi eigi rétt til miskabóta telur stefndi að lækka beri kröfu hans verulega. Bendir stefndi á að uppsögn hljóti yfirleitt að vera íþyngjandi í eðli sínu. Hafnar stefndi því að uppsögn stefnanda og framkvæmd hennar hafi valdið honum einhverjum sérstökum miska eða falið í sér ólögmæta meingerð eins og haldið sé fram í stefnu.

Stefndi vísar til almennra reglna skaðabótaréttarins um sönnun skaðabótaskyldu. Einnig vísar hann til laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum og nr. 76/2008 um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl. Þá vísar stefndi til gildandi kjarasamnings félags íslenskra flugumferðarstjóra og Isavia ohf. Um málskostnað vísar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, um virðisaukaskatt á málskostnað.

IV.

Niðurstaða

Eins og rakið hefur verið var stefnanda sagt upp störfum hjá stefnda þann 12. október 2010. Hann var leystur undan vinnuskyldu á uppsagnafresti og fékk greidd laun í þrjá mánuði í samræmi við ákvæði í ráðningarsamningi aðila. Þegar uppsögnin átti sér stað voru um garð gengnar þær breytingar sem áður er lýst og var stefnandi því ekki lengur ríkisstarfsmaður heldur starfsmaður opinbers hlutafélags í eigu íslenska ríkisins sem starfaði á almennum vinnumarkaði. Við uppsögn féll stefnandi því ekki með beinum hætti undir lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur ríkisins, sbr. 1. tl. 2. mgr. 2. gr. laganna.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt enda hafi hann notið þeirrar verndar við uppsögn sem kveðið sé á um í 21. gr. og 44. gr. laga nr. 70/1996, með öðrum orðum að undanfarandi áminning hafi verið skilyrði fyrir uppsögn hans. Stefnda hafi í tilviki stefnanda borið að virða umræddar reglur enda skýrt kveðið á um í ráðningarsamningi hans að um réttindi og skyldur fari eftir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ríkisins. Þá verði ekki annað séð af yfirlýsingum frá stefnda sjálfum en að réttindi og skyldur hafi haldist óbreytt við aðilaskiptin. Vísar stefnandi í þessu sambandi m.a. til ákvæða laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, einkum 1. mgr. 3. gr. laganna, sbr. ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 76/2008 og 5. gr. laga nr. 153/2009. Allan óskýrleika um réttarstöðu stefnanda hvað þetta varði beri að túlka honum í hag með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 258/2011.

Eins og áður segir var ráðningarsamningur stefnanda frá 1996 í gildi þegar honum var sagt upp störfum. Í honum er sérstaklega kveðið á um að réttindi og skyldur stefnanda fari eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í tilkynningum stefnda til stefnanda um aðilaskiptin var í engu vikið að þessu ákvæði samningsins en áréttað að réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningi myndu færast yfir til opinbera hlutafélagsins, fyrst Flugstoða ohf., þá Keflavíkurflugvallar ohf. og að lokum Isavia ohf., eins og nánar er rakið í málavaxtalýsingu. Fyrir liggur að verkefni stefnanda breyttust ekki eftir aðilaskiptin. Þá átti hann sem fyrr aðild að stéttafélagi Félags íslenskra flugumferðarstjóra.

Með ofangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 258/2011 var því slegið föstu að virða bæri vafa um réttarstöðu starfsmanns hvað uppsögn varðar honum í hag en á skorti að tilkynning um aðilaskipti væri skýr um uppsagnarvernd. Ekki hafði verið gerður nýr ráðningarsamningur við starfsmann þann sem átti í hlut eða fyrirvari gerður um að við aðilaskiptin skyldu gilda rýmri heimildir en áður við uppsögn á ráðningarsamningi. Lagði Hæstiréttur því til grundvallar að hliðstæðar reglur hafi áfram átt að gilda um heimild stefnda til að segja starfsmanninum upp störfum og eftir lögum nr. 70/1996. Hafi stefnda því borið að veita starfsmanninum áminningu ef framganga hans í starfi gaf tilefni til þess, áður en honum yrði sagt upp starfi. Í nýgengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 326/2014 var hins vegar sú staða uppi að stefndi hafði gert nýjan ráðningarsamning við viðkomandi starfsmann en í honum var að finna tilvísun í kjarasamning um áunnin réttindi og skyldur hans. Var niðurstaða dómsins sú að stefndi hefði m.a. af þeim sökum ekki verið bundinn af fyrirmælum laga nr. 70/1996 er hann sagði starfsmanninum upp.

Fyrir liggur að ástæða uppsagnar stefnanda var samstarfserfiðleikar. Starfsmannastjóri stefnanda bar fyrir dómi að borið hefði á almennum samstarfserfiðleikum í flugturni þar sem stefnandi starfaði, sem reynt hafi verið að ráða bót á með tilteknum aðgerðum. Í tengslum við það hafi ákveðnum skriflegum tilmælum um úrbætur í formi minnisblaðs verið beint til stefnanda sem hafi ekki verið sinnt. Stefnandi hefur á hinn bóginn lýst því fyrir dómi að uppsögnin hafi komið honum algerlega í opna skjöldu enda hefði hann aldrei hlotið áminningu. Minnisblaðið hafi hann hins vegar ekki undirritað, enda hafi hann ekki verið sammála því efnislega og komið þeim sjónarmiðum sínum til skila. Viðbrögð stefnanda tengdust því að á sínum tíma hafi hann leitað til starfsmannastjóra stefnda vegna eineltis yfirmanns síns án þess að það hafi verið rannsakað. Staðfesti starfsmannastjórinn fyrir dómi að þeir hefðu átt samskipti um tiltekinn ágreining á milli stefnanda og yfirmanns hans, þeim sama og beindi minnisblaðinu til stefnanda. Hins vegar hafi hann ekki talið ástæðu til bregðast við með því að leita utanaðkomandi aðstoðar samkvæmt eineltisáætlun, m.a. vegna viðbragða stefnanda sjálfs en auk þess taldi hann ágreininginn ekki falla undir skilgreiningu á einelti.

Hvað sem líður raunverulegri ástæðu fyrir ofangreindum samstarfserfiðleikum telur dómurinn að stefnda hafi borið að veita stefnanda áminningu, og gefa honum tækifæri til þess að bæta ráð sitt, áður en honum var sagt upp störfum vegna þeirra ástæðna er raktar hafa verið, eins og kveðið er á um í 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Breytir hér engu að stefndi hafði gert kjarasamninga við flugumferðarstjóra 27. júní 2008 og 23. apríl 2010 enda var í þeim hvorki að finna ákvæði um réttarvernd starfsmanna við uppsögn né skírskotun til réttarstöðu starfsmanna ríkisins. Ákvæði kjarasamnings sem stefndi vísar sérstaklega til í þessu sambandi fjallar eingöngu um rétt félagsmanna á viðtali með vinnuveitanda í því skyni að fá skýringar á uppsögn og varðar ákveðin réttindi starfsmanni til handa eftir að uppsögn er um garð gengin. Þá þykir tilvísun stefnda til 3. mgr. 2. gr. laga nr. 72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum ekki eiga við hér en ákvæðið fjallar um gildi eldri kjarasamninga við aðilaskiptin. Að framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að uppsögn stefnanda þann 12. október 2010 hafi verið ólögmæt og ber stefnda þar af leiðandi að greiða stefnanda skaðabætur.

Dómurinn hafnar því að við ákvörðun bóta skuli taka mið af skírteinistryggingu samkvæmt gr. 7.2. í kjarasamningi stefnda og Félags íslenskra flugumferðarstjóra, líkt og stefnandi krefst, enda er tilgangur hennar að tryggja félagsmenn sem missa réttindi sín vegna heilsubrests. Verður aðstöðu stefnanda ekki jafnað til þess.

Við ákvörðun bóta verður litið til þeirra sjónarmiða sem Hæstiréttur hefur lagt til grundvallar við mat á bótafjárhæð þeim til handa er hafa sætt ólögmætri uppsögn eða frávikningu úr starfi. Má nefna að stefnandi var ráðinn ótímabundið til starfa með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnafresti en var leystur frá störfum og fékk greidd laun á uppsagnartíma. Mátti stefnandi þó almennt treysta því að hann myndi gegna starfi sínu hjá stefnda áfram svo lengi sem ekki kæmu til sérstakar ástæður er snertu hann sjálfan eða starf hans á þann veg að leiða ættu til réttmætrar uppsagnar. Er stefnanda var sagt upp átti hann að baki langan starfsferil hjá stefnda. Vegna þeirra sérreglna er gilda um starfsaldur flugumferðarstjóra, átti hann 20 ár eftir af mögulegum starfsaldri sínum. Starf hans er sérhæft og stefndi eini vinnuveitandinn sem til greina kemur hér á landi fyrir flugumferðarstjóra. Stefnandi hefur því, eins og hann lýsti fyrir dóminum, þurft að leita út fyrir landsteinana og starfar nú í Bagdad. Í málinu liggja fyrir gögn er sýna að hann hefur allt frá því að honum var sagt upp sótt um störf á sérsviði sínu bæði hérlendis og erlendis og gerir enn, en án árangurs. Ástæður þess eru margþættar og tengjast m.a. því að honum hefur ekki tekist að viðhalda réttindum sínum í samræmi við kröfur þar að lútandi. Kom þetta jafnframt fram í framburði vitna fyrir dómi. Þykir að mati dómsins ljóst að atvinnumöguleikar stefnanda á sérsviði hans hér á landi eru hverfandi litlir. Við mat á bótafjárhæð er jafnframt höfð hliðsjón af meðaltalsmánaðarlaunum stefnanda fyrstu 10 mánuði ársins 2010 er hann starfaði fyrir stefnda, og síðustu 10 mánuðum ársins 2011 eftir að hann féll af launaskrá hjá stefnda. Í byrjun þessa tímabils fékk stefnandi greiddar atvinnuleysisbætur. Þá verður ekki fram hjá því litið að þær ávirðingar sem á stefnanda voru bornar, þ.e. langvarandi samstarfsörðugleikar, eru til þess fallnar að gera honum erfiðara fyrir í leit að nýju starfi en alla jafna má gera ráð fyrir að leitað verði eftir meðmælum hjá fyrrum vinnuveitendum áður en til ráðningar kemur. Að öllu ofangreindu virtu verða bætur til stefnanda vegna fjártjóns metnar að álitum 6.500.000 krónur.

Hin fyrirvaralausa uppsögn stefnanda úr starfi var eins og áður segir ólögmæt. Við mat á því hvort stefnandi eigi rétt á miskabótum samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er til þess litið að honum var ekki gefinn kostur á að andmæla þeim ávirðingum sem á hann voru bornar áður en til uppsagnar kom. Breytir hér engu að honum hafi verið gefinn kostur á viðtali eftir uppsögnina. Að mati dómsins var framkoma stefnda gagnvart stefnanda meiðandi og fól í sér ólögmæta meingerð gegn honum. Er í þessu sambandi einnig litið til atvika áður en til uppsagnarinnar kom svo og skorts á eftirfylgni í tengslum við umkvartanir stefnanda. Þykir hann því eiga rétt á miskabótum sem hæfilega eru metnar 500.000 krónur.

Fallist er á kröfu stefnanda um dráttarvexti eins og hún er sett fram og reiknast þeir því á tildæmda fjárhæð mánuði frá því að kröfu var beint til stefnda með bréfi lögmanns stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal stefndi greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilegur 650.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Isavia ohf. greiði stefnanda, G-kk-þgf J-kk-þgf F-kk-þgf 7.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. febrúar 2012 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 650.000 krónur í málskostnað.