E-693/2012

Mál þetta var höfðað 16. maí 2012 og dómtekið 17. ágúst sl.

Stefnandi er X, […],[…].

Stefndi er Y, […],[…].

Dómkröfur stefnanda eru að henni verði veitt óskipt forsjá barnanna A og B. Þá krefst stefnandi málskostnaðar óháð gjafsóknarleyfi.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi þess að sameiginlegri forsjá aðila vegna barnanna A og B verði slitið og að hann fari framvegis einn með forsjá þeirra til 18 ára aldurs.

Verði fallist á forsjárkröfu er þess krafist að dæmt verði að stefnanda beri að greiða stefnda einfalt meðlag með börnunum frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs þeirra. Enn fremur að ákveðið verði inntak umgengnisréttar barnanna og þess foreldris sem ekki fær forsjá þeirra. Loks er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Aðilar málsins voru í hjúskap og eignuðust saman börnin A, sem er […] og B, sem […]. Aðilar skildu að borði og sæng í desember […] og var þá samið um sameiginlega forsjá, umgengni og að lögheimili barnanna yrði hjá stefnanda.

Deilur urðu milli aðila um umgengni þegar stefndi gerði kröfu um að börnin yrðu til skiptis hjá málsaðilum viku í senn. Sýslumaðurinn í […] kvað upp úrskurð um umgengni 16. júní […] þar sem fram kemur að regluleg umgengni stefnda við börnin skuli vera aðra hverja helgi frá fimmtudegi eftir skóla til mánudagsmorguns. Auk reglulegrar umgengni er kveðið á um umgengni á stórhátíðum og í sumarleyfum.

Stefnandi heldur því fram að stefndi hafi ekki virt úrskurð sýslumanns og hafi deilur haldið áfram með aðilum. Hafi stefnandi verið búsett að […] í […] þar til hún hafi flutt að […] í […] […]. Hafi stefnda þá skráð börnin í […] og hafi þau átt að hefja þar nám 7. maí […]. Dagana 3.-7. maí sl. hafi börnin verið hjá stefnda í […]. Þegar stefnandi hafi ætlað að sækja börnin hafi stefndi meinað henni að taka son þeirra með og hafi hann orðið eftir hjá stefnda. Dóttirin hafi farið með stefnanda og hafi hafið nám í […] eins og frá hafi verið gengið. Sonurinn, sem hafi verið í öðrum bekk í […], sé enn hjá stefnda í […].

Með bréfi til dómsins, dagsettu 15. maí 2012, krafðist stefnandi úrskurðar um bráðabirgðaforsjá yfir börnunum þar til dómur gengi um forsjá þeirra til frambúðar. Í þinghaldi 15. júní sl. varð sátt með aðilum um umgengni fyrir tímabilið 18. júní til 20. ágúst […] og féll stefnandi þá frá kröfu um bráðabirgðaforsjá yfir börnunum. Í sama þinghaldi var að beiðni stefnanda dómkvaddur matsmaður, S-kk-nf D-kk-nf V-kk-nf sálfræðingur, til að meta forsjárhæfi aðila. Skilaði hann matsgerð 8. ágúst 2012.

Stefndi kveðst gera veigamiklar athugasemdir við niðurstöðu matsins, en taki þó fram að umgengni sú sem ákveðin hafi verið með sátt í málinu hafi tekist ágætlega varðandi drenginn. Hafi hann verið ánægður hjá stefnda í […] í sumar. Stúlkan virðist einnig sátt. Þrátt fyrir að skýrt hafi verið tekið fram í sáttinni hvenær og hvernig börnin færu á milli heimila og hvernig samskipti skyldu vera milli aðila sé það mat stefnda að stefnandi hafi ekki fylgt því. Hafi hún iðulega sent textaskilaboð til stefnda eða hringt beint í börnin til að breyta áformum sínum um að sækja börnin og skila þeim. Hafi þetta alloft valdið talsverðu uppnámi hjá börnunum. Þá hafi það jafnframt komið fyrir að stefnandi hafi ekki staðið við það sem hún hafi þó sjálf ákveðið í þessum efnum. Stefndi taki einnig fram að aðstæður stúlkunnar hafi versnað frá því að málsmeðferð í bráðabirgðaforsjármálinu fór fram og einnig frá því að matsmaður tók við hana viðtöl. Hafi áhættuhegðun hennar aukist og kveðst stefndi vita til þess að hún drekki áfengi og stundi jafnvel kynlíf. Hún virðist vera meira og minna í […], þrátt fyrir að vera til heimilis hjá stefnanda í […].

Með bréfi innanríkisráðuneytisins, dagsettu 18. júní 2012, var stefnanda veitt gjafsóknarleyfi til reksturs málsins fyrir héraðsdómi. Samkvæmt leyfinu er gjafsókn stefnanda takmörkuð við 400.000 krónur.

II

A.

Meðal málsgagna er bréf skólastjóra […] til Fjölskyldu- og félagsþjónustu […] vegna A, dagsett 8. desember […], ásamt umsögn umsjónarkennara. Þar segir meðal annars að A hafi átt afar erfitt síðastliðið ár, eða síðan foreldrar hennar skildu. Hún gráti mikið, sé fjarlæg og eigi erfitt með að koma sér að verki. Enn fremur hefur verið lögð fram sálfræðiskýrsla um atferlisathugun og þroskamat fyrir A, dagsett 11. október 2011.

Einnig liggur fyrir yfirlýsing frá fótboltaþjálfara B þar sem fram kemur að hann sé stilltur á æfingum, hlusti og reyni að gera það sem fyrir sé lagt. Hann æfi mark og eigi þátt í velgengni fjölmenns 7. flokks. Hann eigi vini í hópnum og njóti hylli þar. Undir rekstri bráðabirgðaforsjárþáttar málsins var lögð fram skýrsla H-kk-ef V-kk-ef sálfræðings, dagsett 11. júní […]. Hún varðar aðstæður barnanna, líðan þeirra og viðhorf, umgengni við sína nánustu og búsetumál. Þar segir að A lýsi afar eindreginni og staðfastri ósk um að hún vilji búa hjá móður sinni en hafa rúma umgegni við föður sinn. Einnig að B horfi mikið til þeirra tengsla sem hann hafi í […] og vilji ekki glata þeim. Vilji hans sé að vera meira hjá föður sínum en móður, ganga í skóla í […] og stunda áfram fótbolta með félögum sínum þar.

B.

Með matsbeiðni, dagsettri 15. júní […], fór stefnandi þess á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til að skoða og leggja sérfræðilegt mat á forsjárhæfni aðila með tilliti til þess að unnt verði að ákvarða hvort þeirra teljist hæfara til að fara með forsjá barna þeirra, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Í beiðninni er óskað eftir því að skoðaðir verði og metnir persónulegir eiginleikar og hagir hvors aðila um sig, svo og barnanna, tengsl aðila við börnin og önnur atriði sem talin eru upp í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til barnalaga. Sama dag var S-kk-nf D-kk-nf V-kk-nf sálfræðingur dómkvaddur og skilaði hann matsgerð sinni 8. ágúst sl. Rétt þykir að gera að nokkru grein fyrir efni matsgerðarinnar að því marki sem áhrif hefur við úrlausn málsins.

Matsmaður lagði persónuleikapróf (Personality Assessment Inventory) fyrir báða málsaðila og voru niðurstöður prófsins eftirfarandi:

Stefnandi:

Réttmætiskvarðar prófsins eru fjórir og mælast þeir allir innan ásættanlegra marka svo niðurstöður prófsins teljast réttmætar. Svör stefnanda gefa til kynna að hún hafi verið sjálfri sér samkvæm þar sem ósamkvæmnikvarði var innan meðallags. Fátíðni kvarði bendir til þess að hún hafi ekki svarað spurningum með yfirdrifnum eða óvenjulegum hætti eða hafi reynt að gefa af sér óvenju neikvæða lýsingu. Svörunarmynstur bendir til þess að stefnandi hafi tilhneigingu til að fegra ímynd sína með því að tregðast við að viðurkenna algenga smávægilega galla í eigin fari og fegra jákvæða eiginleika. Þó niðurstöður prófsins teljist réttmætar ber að túlka þær með ofangreindum fyrirvara þar sem búast má við að veikleikar sem komu fram geti verið meiri en niðurstöður sýna. Þrátt fyrir tortryggni og tilhneigingu stefnanda til að gera lítið úr eigin vanda gefa svör hennar til kynna að erfiðleikar séu til staðar á ákveðnum sviðum sem meðal annars má tengja við líkamlegar umkvartanir, kvíða og streitu, vanvirkni, hugsanatruflanir, tortryggni og erfiðleika í félagslegum samskiptum, slaka sjálfsmynd, þrálátar áhyggjur, spennu og ótta.

Klínískir undirkvarðar prófsins eru ellefu talsins og mæla víðtæk og margvísleg klínísk einkenni sem falla undir þrjár megin víddir: taugaveiklunarvídd (neurotic spectrum), geðtruflunarvídd (psychotic spectrum) og vandamál vegna andfélagslegrar hegðunar (behavior spectrum). Af ellefu klínískum kvörðum eru tveir kvarðar sem víkja marktækt frá viðmiðunarmörkum og gefa til kynna erfiðleika tengda líkamlegum kvörtunum og kvíða. Aðrir klínískir kvarðar persónuleikaprófsins reyndust innan eðlilegra marka.

Stefnandi er öryrki en hún hefur glímt við bakverki allt frá unglingsaldri. Hún hefur auk þess verið til rannsókna vegna ýmissa líkamlegra kvilla, er með bólgur í liðum, öxlum og hálsi auk þess sem hún hefur verið til rannsókna vegna óskilgreindra þreytu- og gigtareinkenna. Hækkun á klínískum kvörðum líkamlegra umkvartana er því ekki óvenjuleg og í nokkru samræmi við forsögu. Svör gefa til kynna að stefnandi geti verið allnokkuð upptekin af því að kvarta yfir líkamlegum kvillum, tali mikið um sjúkdóma og veikindi og það geti verið hamlandi fyrir daglegt líf hennar. Af klínískum kvörðum prófsins koma umtalsverð kvíðaeinkenni fram þar sem stefnandi virðist oft hafa miklar, yfirþyrmandi og oft á tíðum þrálátar áhyggjur af ýmsum hlutum. Svör stefnanda gefa ekki til kynna marktæk frávik tengd alvarlegri geðrænum erfiðleikum en hún virðist þó hafa ákveðna tilhneigingu til tortryggni í samskiptum þar sem undirþáttur ofsóknarhugmynda rís nokkuð yfir viðmiðunarmörk. Stefnandi trúir því þannig að tilteknir einstaklingar séu sér fjandsamlegir og muni gera hvað þeir geta til að gera sér lífið óþægilegt og erfitt. Hækkun á þessum kvarða virðist tengjast beint deilu hennar við barnsföður. Á þeirri vídd er metur geðræn einkenni kemur einnig fram hækkun á þáttum er meta hugsanatruflanir þar sem stefnandi virðist hafa tilhneigingu til að vera illa áttuð og óskipulögð, virðist eiga erfitt með að muna einfalda hluti frá degi til dags en hækkun á þessum kvarða er ekki óeðlileg hjá fólki með einkenni athyglisbrests og ofvirkni. Ábendingar um alvarlegri geðræn einkenni, ranghugmyndir eða geðrof komu ekki fram. Marktæk frávik komu ekki fram á klínískum kvörðum er meta andfélagsleg einkenni. Svör á persónuleikaprófi gefa ekki til kynna að hún eigi í erfiðleikum með að mynda tengsl við aðra og eigi nokkuð auðvelt með að sýna öðrum hlýju og samkennd. Hún gefur þá mynd af sér að vera jafnlynd, sveiflist aðeins lítillega í skapi. Telur sig ekki glíma við alvarlega tilfinningalega erfiðleika þó hún hafi lengi haft tilhneigingu til kvíða.

Sjálfsmynd stefnanda er svörum samkvæmt fremur jákvæð og álítur hún sig vera bæði áræðna og bjartsýna manneskju, þrautseiga og ákveðna. Hún gefur til kynna að hún geti verið viðkvæm og óörugg við vissar aðstæður. Stefnandi gefur þá mynd af sér að hún sé opin og einlæg í samskiptum, en virðist á sama tíma vera hlédræg og forðast frumkvæði í félagslegum samskiptum. Svör hennar benda til þess að hún upplifi mikla streitu og álag í félagsumhverfi en það má beinlínis rekja til yfirstandandi forsjárdeilu. Hún telur sig njóta stuðnings úr nánasta félagsumhverfi til að takast á við álag.

Samanborið við aðra benda svör stefnanda til þess að hún hafi takmarkaðan áhuga á að sækja sér meðferð. Svör hennar gefa til kynna að hún sé yfirleitt ánægð með sjálfa sig og sjái af þeirri ástæðu ekki forsendur til breytinga. Af svörunarmynstrinu má draga þá ályktun að þeir þættir sem helst gætu hindrað árangur meðferðar ef til hennar kæmi, væru lítið innsæi í eigin vanda og tilhneiging til tortryggni í garð annarra. Þá virðist vera sem hana skorti nokkuð á innsæi í eigið tilfinningalíf og hvaða þættir það eru sem hafa áhrif á hegðun hennar og líðan.

Stefndi:

Réttmætiskvarðar prófsins eru fjórir og mælast þrír þeirra innan eðlilegra marka. Ósamkvæmnikvarði gefur til kynna að stefndi hafi verið sjálfum sér samkvæmur í svörum. Fátíðnikvarði gefur til kynna að hann hafi ekki svarað spurningum með ýktum eða óvenjulegum hætti auk þess sem hann hefur ekki reynt að gefa af sér ýkta neikvæða lýsingu. Svörunarmynstur bendir til þess að stefndi hafi í svörum sínum haft tilhneigingu til að fegra ímynd sína nokkuð með því meðal annars að sýna tregðu til að gangast við veikleikum í eigin fari og fegra jákvæða eiginleika. Niðurstöður prófsins teljast réttmætar en ber að túlka með ofangreindum fyrirvara.

Klínískir undirkvarðar prófsins eru ellefu talsins og mæla víðtæk og margvísleg klínísk einkenni sem falla undir þrjár megin víddir: taugaveiklunarvídd (neurotic spectrum), geðtruflunarvídd (psychotic spectrum) og vandamál vegna andfélagslegrar hegðunar (behavior spectrum). Marktæk frávik komu ekki fram á ofangreindum víddum, tengdum hegðun eða persónugerð. Þrátt fyrir að stefndi hafi tilhneigingu til að fegra ímynd sína á prófinu benda niðurstöður til þess að hann sé skapmikill og geti átt erfitt með að stjórna skapi sínu. Klínískir kvarðar prófsins reyndust flestir innan eðlilegra marka með tveimur undantekningum þar sem hækkun kom fram á tveimur undirkvörðum tengdum hegðunarvanda. Svörunarmynstur bendir til þess að sjálfsmynd stefnda sé jákvæð og stöðug, hann sé almennt bjartsýnn og jákvæður, sjálfsöruggur í flestum aðstæðum. Þessi persónuleikaeinkenni gera honum kleift að mæta flestum aðstæðum af þrautseigju og öryggi.

Samskiptafærni virðist svörum samkvæmt vera góð og gefur stefndi þá mynd af sér að hann sé vinalegur og hlýr í viðmóti, eigi auðvelt með að sýna öðrum samúð og virðingu. Hann gefur jafnframt þá mynd af sér að vera rólegur og friðsamur, reynir að forðast illdeilur við aðra. Svör stefnda benda til þess að hann hafi gott stuðningsnet og geti leitað aðstoðar ef á þarf að halda. Virðist almennt búa yfir góðri aðlögunarfærni. Með tilliti til reiðistjórnunar benda svör stefnda til þess að hann sé skapmikill en hafi náð nokkuð góðum tökum á reiðistjórnun.

C.

Aðstæður aðila:

Stefnandi hefur frá því að hún flutti til […] búið að […] í […]. Íbúðin er í eigu vinar hennar, C. Hún kveðst hafa leigusamning til eins árs en íbúðin sé til sölu. C hafi einnig aðsetur í íbúðinni en sé mikið fjarverandi vegna vinnu. Kveðst stefnandi margsinnis hafa íhugað að flytja frá […] eftir skilnaðinn. Það hafi komið til tals síðastliðin áramót að flytja til […] en hún hafi hætt við þau áform eftir að hafa skynjað neikvæð viðbrögð stefnda sem hafi sett sig á móti því. Stefnandi segir nýlegan flutning hafa komið skyndilega til en hún hafi frétt af íbúðinni í gegnum sameiginlega vinkonu hennar og eigandans. Aðspurð um ástæðu flutningsins kveðst hún helst hafa viljað búa áfram í […] og útilokar ekki flutning þangað aftur. Kveðst hún þeirrar skoðunar að flutningurinn hafi verið nauðsynlegur vegna andlegrar heilsu A. A sé búin að upplifa mikla vanlíðan lengi og verði stöðugt á milli í deilum foreldranna. Hún kveður A ítrekað hafa leitað til sín þegar hún hafi verið hjá stefnda og hafi það valdið árekstrum þar sem stefndi hafi bannað börnunum að koma heim þegar þau hafi átt umgengni við hann. Einnig að A hafi liðið mjög illa vegna ástandsins og hafi endurtekið talað um og hótað sjálfsvígi. Þá kveðst stefnandi víða hafa leitað aðstoðar með stúlkuna en finnst sem fáir hafi tekið máli hennar alvarlega. Hún telji því að flutningur hafi verið nauðsynlegur til að skapa fjarlægð við það umhverfi sem hafi valdið A streitu og vanlíðan. Hún greini frá því að samstarf sitt við starfsfólk […] vegna erfiðleika A hafi verið komið í öngstræti. Hún telur að skólinn, kennarar og skólastjórnendur hafi unnið gegn sér í málinu. Þá álítur hún starfsmenn Barnaverndar […] hafi ekki verið starfi sínu vaxnir og lítið hafi verið gert til að sætta eða bæta ástandið. Upplifun hennar sé að ofangreindir aðilar hafi hallast á sveif með föður barnanna vegna stöðu hans sem þekkts manns í litlu samfélagi, í stað þess að hlusta á sjónarmið beggja og ná sáttum á milli deiluaðila. Þá telur stefnandi að samskiptaleysi málsaðila og samskipti A við föður sinn og sambýliskonu hans hafi verið svo neikvæð að nauðsynlegt hafi verið að rjúfa þann vítahring með því að flytja úr bæjarfélaginu. Aðspurð um áhrif flutninga á B telur stefnandi ástæðulaust að hafa áhyggjur af drengnum. B sé félagslega sterkur og fljótur að aðlagast nýju umhverfi. B gangi vel í námi, sé duglegur að kynnast öðrum krökkum og hafi nú þegar kynnast strákum á svipuðu reki sem búi þar sem þau búa nú. Þá telur hún B standa vel að vígi námslega og ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af því að hann muni ekki aðlagast nýju skólaumhverfi.

Stefndi býr í […] ásamt sambýliskonu sinni til 3ja ára, D. Saman eiga þau níu mánaða gamlan dreng. Á heimilinu eru einnig tvær dætur D frá fyrra hjónabandi, 9 og 14 ára, en þess utan á D tæplega tvítugan son sem nýlega er fluttur að heiman. Fjölskyldan býr í rúmgóðu einbýlishúsi í barnvænu umhverfi þar sem stutt er í skóla og á íþróttasvæði. Húsið er stórt og hafa börnin öll möguleika á sér herbergjum. D bjó áður í húsinu með fyrri manni sínum. Að sögn stefnda hafa ágæt samskipti verið við fyrrum maka D en dætur þeirra hafa reglulega umgengni við hann. Stefndi er í fastri vinnu og segist komast vel af fjárhagslega. Aðspurður um málavexti lítur stefndi svo á að hann hafi undanfarin tvö ár orðið fyrir látlitlu einelti af hálfu barnsmóður sinnar. Hún hafi haldið úti linnulausu áreiti með pósti og textaskilaboðum á öllum tímum sólarhrings en vinnu sinnar vegna þarf hann að hafa opið fyrir símann öllum stundum. Stefndi telur að fjölskyldunni hafi verið haldið í gíslingu með þessu háttalagi stefnanda. Hún hafi enga virðingu borið fyrir einkalífi þeirra og því hafi hann tekið þá ákvörðun að loka á öll bein samskipti við hana. Stefndi kveðst hafa gert Barnavernd […] grein fyrir þessum ágangi og hafi starfsmenn barnaverndar gert sér grein fyrir stöðunni og komið á póstfangi þar sem samskipti hafi átt að fara fram. Stefndi telur að stefnandi virði engin mörk og hafi haldið áreitinu áfram með því að beita börnunum fyrir sig.

D.

Í niðurstöðum matsmanns um barnið A kemur fram að hún hafi verið greind með athyglisbrest með ofvirkni auk þess sem hún hafi tilhneigingu til mótþróahegðunar. Fyrirliggjandi greindarpróf bendi til þess að hún glími við umtalsverð þroskafrávik þar sem fram komi þroskamynstur málhömlunar. Veikleikar tengdir vinnsluminni, sjónrænni rökleiðslu og ályktunarfærni séu einnig til staðar. Vegna frávika í þroska hafi A haft þörf fyrir sérkennslu og stuðning þar sem námserfiðleikar séu umtalsverðir. Hún hafi þörf fyrir áframhaldandi sérkennslu og aðlagað námsefni alla sína skólagöngu. Miklir erfiðleikar hafi verið í félagsumhverfi hennar; stormasamur skilnaður foreldra, en auk þess hafi hún orðið fyrir áföllum þar sem hún hafi orðið fyrir kynferðislegri misnotkun af hálfu frænda síns á unglingsaldri. A hafi glímt við tilfinningalega erfiðleika, kvíða og depurð, einkenni sem hafi farið versnandi eftir því sem samskipti foreldra hafi orðið verri. Niðurstöður skimunarlista og viðtala að undanförnu bendi til vaxandi kvíðaeinkenna og lægra sjálfsmats. A teljist ekki haldin þunglyndi en töluvert óyndi, vanvirkni og framtaksleysi virðist vera til staðar. Í viðtölum komi fram að hún hafi myndað góð tengsl við bæði móður sína og föður, en taki hins vegar afdráttarlausa afstöðu með móður sinni og vilji hvergi annars staðar vera en hjá henni. Þroskasaga, hegðun og viðmót A gefi til kynna að líkur séu á þróun frekari hegðunarvanda, félags- og tilfinningalegra erfiðleika. Áríðandi sé bæði fyrir foreldra og kennara að gera sér grein fyrir veikleikum A og mæta henni með skilningi og ábyrgð, en gera einnig raunhæfar kröfur til hennar, bæði náms- og félagslega. A hafi því þörf fyrir áframhaldandi sérkennslu og stuðning bæði í skóla og á heimili.

Í niðurstöðum matsmanns um barnið B kemur fram að hann sé fremur óskýr í tali og glími við væga framburðarerfiðleika. Niðurstöður greindarprófs bendi til þess að B sé í meðallagi greindur. Marktæk styrkleikadreifing hafi ekki komið fram á undirþáttum greindarprófs en þar hafi frammistaða í flestum tilfellum verið í góðu meðallagi. Niðurstöður prófsins bendi til þess að B hafi góða færni til náms. Skimað hafi verið fyrir erfiðleikum tengdum hegðun, líðan og félagslegri aðlögun þar sem foreldrar hafi útfyllt skimunarlista auk þess sem matsmaður hafi rætt við umsjónarkennara drengsins. Marktæk frávik tengd félagsþroska og hegðun hafi ekki komið fram hjá B og virðist hann almennt standa sig vel bæði náms- og félagslega. Þrátt fyrir framburðarerfiðleika búi hann yfir góðri samskipta- og félagsfærni. Vísbendingar um tilfinningalega erfiðleika hafi ekki komið fram en merki um lágt sjálfsmat hafi komið fram. Viðtöl við B og ályktanir sem draga megi af fjölskyldutengslaprófi sem lagt hafi verið fyrir hann, bendi til þess að hann hafi almennt myndað jákvæð og góð tengsl við foreldra sína og umhverfi. Þó komi ótvírætt fram að hann sé tengdari móður sinni en föður. Hann taki afdráttarlausa afstöðu til þess að hann vilji búa hjá móður sinni og systur.

Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns eru enn fremur rakin viðtöl sem matsmaður átti við sambýliskonu stefnda, umsjónarkennara B í […], kennara A í […], námsráðgjafa í sama skóla, þrjá félagsráðgjafa hjá Barnavernd […] og sameiginlega kunningjakonu aðila.

III

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi kveður kröfu sína byggða á 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Aðilar fari nú sameiginlega með forsjá barnanna, en stefnanda sé nauðsynlegt að fá forsjána þar sem hún telji að samkomulagi verði ekki náð við stefnda um umgengni við börnin. Sé hér vísað til reglna um brostnar forsendur.

Aðal málsástæða stefnanda vegna kröfu um forsjá barnanna sé sú að tryggja velferð þeirra. Djúpstæður ágreiningur hafi verið með aðilum um umgengni við börnin allt frá skilnaði. Leiði ágreiningurinn til brostinna forsendna fyrir sameiginlegri forsjá aðila. Stefndi hafi ekki virt úrskurð Sýslumannsins í […] um umgengni. Nú síðast hafi hann gerst brotlegur við ákvæði hans með því að halda syni aðila hjá sér þvert á fyrrnefndan úrskurð og án leyfis stefnanda. Heimili barnanna skuli vera hjá stefnanda samkvæmt samningi aðila við skilnað, en um slíkt skuli samið við skilnað að borði og sæng, sbr. 1. mgr. 32. gr. barnalaga nr. 76/2003. Við flutning stefnanda milli sveitarfélaga flytji lögheimili barnanna jafnframt. Lögheimili barnanna sé nú að […] í […]. Með því að halda yngra barninu frá skólagöngu sé stefndi ekki aðeins að brjóta uppeldisskyldur sínar gagnvart barninu heldur einnig að brjóta foreldraskyldur sínar samkvæmt grunnskólalögum nr. 91/2008. Stefnandi hafi allt frá fæðingu barnanna alið önn fyrir þeim og séð um allar þeirra þarfir. Tengsl stefnanda við börnin séu innileg, enda hafi þau verið saman alla tíð. Stefnandi hafi verið heimavinnandi og því getað sinnt börnunum eftir því sem þörf hafi verið á.

Með vísan til þeirra aðstæðna sem nú hafi komið upp telji stefnandi ekki hjá því komist að krefjast forsjár barnanna. Stefnandi telji hagsmunum barnanna best borgið með því að hún hafi óskipta forsjá þeirra því forsendur fyrir sameiginlegri forsjá aðila séu ekki fyrir hendi þar sem aðilum sé ekki unnt að eiga nein samskipti. Það sé börnunum fyrir bestu að hún fari ein með forsjá þeirra.

Stefnandi hafi góðar aðstæður til að skapa börnunum þá festu og reglusemi sem nauðsynleg sé á heimili, hún sé í góðu tilfinningalegu sambandi við börnin og hafi sýnt það með umönnun þeirra alla tíð að hún sé fær um að hlúa vel að þeim. Stefndi hafi sýnt stórfellt ábyrgðarleysi í samskiptum aðila með því að afhenda ekki yngra barnið í lok umgengnistímabils og halda því frá skóla í framhaldi af því. Með þessu atferli hafi hann sýnt að honum sé ekki treystandi til að virða eðlilegan umgengnisrétt stefnanda ef svo færi að honum yrði dæmd forsjá barnanna. Stefnandi muni, verði henni dæmd forsjá barnanna, hlutast til um að þau umgangist föður sinn, og heiti því að aftra í engu umgengni hans við börnin samkvæmt úrskurði Sýslumannsins í […].

Krafa um málskostnað byggist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en krafa um virðisaukaskatt á lögum nr. 50/1988.

IV

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi kveðst byggja kröfur sínar á því að hann hafi, umfram stefnanda, til að bera þá persónulegu eiginleika sem þurfi til að fara með forsjá barnanna A og B til frambúðar. Varðandi persónulega eiginleika stefnda sé vísað til niðurstöðu dómkvadds matsmanns frá 8. ágúst 2012. Fram komi í matinu að stefndi hafi til að bera góða greind, jákvæða persónulega eiginleika og góða forsjárhæfni. Engar persónuleikaraskanir mælist hjá honum og engin marktæk frávik séu frá kvörðum. Verði að telja að niðurstöður matsmanns að þessu leyti séu að talsverðu leyti jákvæðari í garð stefnda en stefnanda. Þá sé ljóst samkvæmt efni matsgerðarinnar að stefndi sé mun líklegri til að setja börnunum mörk í uppeldinu og fylgja þeim eftir. Fram komi í viðtölum matsmanns við kennara og námsráðgjafa að ástundun og mætingar stúlkunnar hafi verið talsvert betri þegar hún hafi verið í umsjá stefnda en þegar hún hafi dvalist hjá stefnanda. Enn fremur hafi samskipti stefnda við skóla barnanna verið málefnalegri. Einnig hafi starfsmenn barnaverndaryfirvalda í […] lýst betri samskiptum og samstarfsvilja hjá stefnda en stefnanda varðandi málefni barnanna. Í niðurstöðum leggi matsmaður mikla áherslu á að stúlkan A þurfi reglu, aga og aðstoð bæði í skóla og í félagsumhverfi svo að hún leiðist ekki út í frekari áhættuhegðun. Niðurstöður persónuleikaprófana í matinu bendi eindregið til að stefndi hafi fremur en stefnandi þá persónulegu eiginleika sem til þurfi svo hægt sé að fara að þeirri niðurstöðu matsmannsins.

Stefndi kveðst mótmæla sérstaklega því sem hann telji vera aðdróttanir í matsgerðinni um að hann sé ofbeldismaður. Þrátt fyrir að niðurstöður persónuleikaprófana gefi til kynna að hann sé „skapmikill“ þá sé engan veginn hægt að tengja hann við ofbeldi. Slíkt séu ærumeiðandi aðdróttanir frá stefnanda. Með óskiljanlegum hætti virðist það órökstudda og ranga álit hennar á stefnda ná að smita út frá sér í matsgerðina. Virðast börnin, kennarar og námsráðgjafi í skóla þeirra ítrekað vera spurðir um þetta en ávallt sé svarið neitandi. Stefndi telji sig knúinn til að bera af sér slíkar sakir.

Þá geri stefndi athugasemd við það að engin úttekt hafi farið fram á heimili hans, aðstæðum eða samskiptum á heimili hans. Matsmaður hafi einvörðungu rætt við börnin meðan þau hafi verið í umsjá stefnanda, en ekki á meðan þau hafi verið í umsjá hans. Telji stefndi að það hafi haft mikil áhrif á hvernig svör börnin hafi gefið matsmanninum og skýri einnig að miklu leyti niðurstöður tengslaprófana. Viðtöl matsmanns við börnin gefi því ekki rétta og óvilhalla mynd af tengslum þeirra við stefnda og fjölskyldu hans, né af vilja þeirra. Eigi þetta sérstaklega við um drenginn. Matsmaður geri enga tilraun til að ná til drengsins á heimili hans hjá stefnda eða kynna sér félagslegt umhverfi hans. Matsmaður ræði ekki við fótboltaþjálfara hans, hafi ekki hitt vini hans í […] eða farið með honum út í fótbolta þar eins og hann hafi gert hjá stefnanda. Þá hafi hvorki verið fylgst með samskiptum hans og stefnda á heimilinu, né samskiptum hans og stjúpsystkina.

Stefndi kveðst þannig gera veigamiklar athugasemdir við niðurstöður og ályktanir matsmanns og finnist þær ekki vera í samræmi við efni matsgerðarinnar. Krefjist hann sýknu af kröfum stefnanda í máli þessu og að honum verði falin forsjá barnanna A og B til 18 ára aldurs þeirra.

Krafa um inntak umgengni byggir á 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Stefndi byggir kröfu sína um einfalt meðlag úr hendi stefnanda með börnunum á framfærsluskyldu foreldra, sbr. 53. gr. barnalaga nr. 76/2003 og lágmarksmeðlagsskyldu forsjárlauss foreldris samkvæmt 57. gr., sbr. 55. gr. þeirra. Um heimild dómara til að kveða á um meðlagsskyldu í málinu vísar stefndi til 4. mgr. 34. gr. laganna. Um allar kröfur varðandi forsjá, umgengni og meðlag er um lagarök vísað til barnalaga nr. 76/2003.

Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar.

V

Forsendur og niðurstaða:

Stefnandi og stefndi gáfu skýrslur fyrir dómi við aðalmeðferð málsins, svo og vitnin S-kk-nf D-kk-nf V-kk-nf sálfræðingur, sem var dómkvaddur matsmaður í málinu, og D sambýliskona stefnda.

Í máli þessu greinir aðila á um forsjá barna sinna, A sem fædd er […] og B sem fæddur er […]. Þegar foreldra greinir á um forsjá barns skal dómur kveða á um það hjá hvoru foreldra forsjá barns verði, eftir því sem barni er fyrir bestu, sbr. 1. og 2. mgr. 34. gr. barnalaga, nr. 76/2003. Við mat á því ber öðru fremur að líta til persónulegra eiginleika foreldra, tengsla barns við hvort foreldri um sig, hvort forsjárákvörðun leiði til breytinga á umhverfi barnsins, allra ytri aðstæðna og hvort barni verði tryggð umgengni við það foreldri sem ekki verður falin forsjáin. Að auki ber, eftir því sem við getur átt, að hafa til hliðsjónar önnur þau atriði sem rakin eru í skýringum við ákvæði 34. gr. í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því er varð að barnalögum nr. 76/2003.

Aðilar málsins voru gift en slitu samvistir í október […]. Þá varð samkomulag milli aðila um sameiginlega forsjá barnanna og að lögheimili þeirra yrði hjá stefnanda. Nutu börnin umgengni við stefnda sem var í fyrstu óregluleg en síðar komst á það fyrirkomulag að börnin voru til skiptis í viku hjá hvoru foreldri um sig. Samskipti aðila versnuðu og svo fór að stefnandi krafðist í desember […] breytinga á fyrirkomulagi umgengni. Sýslumaður úrskurðaði um umgengnina í júní […]. Gekk það fyrirkomulag sem þá var ákveðið að mestu eftir, en í byrjun maí […] flutti stefnandi frá […], þar sem báðir aðilar bjuggu, til […] og skráði bæði börnin í skóla þar án samráðs við stefnda. Áttu börnin að hefja nám í […] 7. maí […]. Dagana 3.-7. maí voru börnin hjá stefnda í […]. Þegar stefnandi kom til að sækja börnin meinaði stefndi stefnanda að taka drenginn með til […] og varð hann því eftir hjá stefnda. Stúlkan fór til […] með stefnanda og hóf þar nám. Í þinghaldi í málinu 15. júní […], við meðferð á kröfu stefnanda um úrskurð um bráðabirgðaforsjá, var gerð sátt um umgengni aðila við börnin til 20. ágúst sl.

Í matsgerð S-kk-ef D-kk-ef V-kk-ef sálfræðings, dagsettri 8. ágúst […], er lýst aðstæðum og högum málsaðila. Þar er gerð grein fyrir heilsufari, menntun og störfum þeirra, auk þess sem greint er frá sambúð málsaðila, sambúðarslitum, samskiptum í kjölfarið og núverandi aðstæðum. Enn fremur er rakin niðurstaða þeirra prófa sem lögð voru fyrir aðila. Loks er greint frá aðstæðum og högum barna málsaðila og niðurstöðum þeirra prófa sem matsmaður lagði fyrir börnin. Hvað varðar forsjárhæfni aðila er niðurstaða matsmanns afdráttarlaus um það að báðir aðilar teljist hæfir til að fara með forsjá barnanna. Um stefnanda segir matsmaður meðal annars að hún hafi, þrátt fyrir veikleika, viðunandi uppeldishæfni og virðist fær um að skapa börnum sínum ásættanleg og þroskavænleg uppeldisskilyrði. Sé einkum tvennt lagt til grundvallar. Í fyrsta lagi virðist stefnandi hafa myndað frumgeðtengsl við börnin og verið aðalumönnunaraðili þeirra frá upphafi. Verði ekki annað ráðið af samskiptum við börnin en að tengslin séu gagnkvæm. Í annan stað virðist stefnandi lengst af hafa verið í tilfinningalegu jafnvægi en breytingar til verri vegar megi fyrst og fremst rekja til álags og streitu vegna skilnaðarins. Undir því álagi hafi stefnandi sýnt ákveðið dómgreindarleysi, sjálfmiðaða, hvatvísa og óábyrga hegðun. Hvað varðar forsjárhæfni stefnda telur matsmaður að stefndi hafi viðunandi uppeldishæfni og virðist vel fær um að skapa börnum sínum þroskavænleg uppeldisskilyrði. Stefndi hafi myndað góð tengsl við börnin og séu þau gagnkvæm. Þá búi stefndi yfir þeim kostum að vera yfirleitt í góðu andlegu jafnvægi, hann sé reglusamur og vel agaður. Neikvæð persónuleikaeinkenni virðast koma fram þegar hann upplifi stjórnleysi og þegar honum sé ógnað en þá hafi hann sýnt af sér reiði, óábyrga og hvatvísa hegðun.

Í matsgerðinni ályktar matsmaður á þann veg um hæfi aðila, tengslamyndun og vilja barnanna að hagsmunum barnanna sé best borgið í umsjá móður en tengslum við föður verði viðhaldið með reglulegri umgengni. Í skýrslu sinni fyrir dómi greindi matsmaður frá því að börnin hefðu tekið einarða afstöðu til þess að þau vildu vera hjá stefnanda. Það hefði verið ljóst frá upphafi í tilviki A en vilji B hefði verið óljósari. Þá kom fram hjá matsmanni að þrátt fyrir sterkari tengsl við móður myndu börnin þola það vel að vera ekki saman. Þau væru gerólík, með ólíkar þarfir og á misjöfnum stað í þroska.

Stúlkan A verður […] 21. […] nk. Í vetur var hún í 8. bekk í […] í […]. Hún flutti til […]með stefnanda þegar tvær vikur voru eftir af skólaárinu og fór þá í […]. A hefur verið greind með athyglisbrest með ofvirkni og hefur einnig tilhneigingu til mótþróahegðunar. Þau próf sem matsmaður lagði fyrir hana benda til þess að hún glími við umtalsverð þroskafrávik. Þá eru einnig til staðar hjá henni veikleikar tengdir vinnsluminni, sjónrænni rökleiðslu og ályktunarfærni. Fram kemur hjá matsmanni að A hafi myndað góð tengsl við báða málsaðila, en taki afdráttarlausa afstöðu með stefnanda og vilji hvergi annars staðar vera en hjá henni.

Sonur aðila, B, varð […] ára […]. Í samantekt dómkvadds matsmanns segir að hann sé fremur óskýr í tali og glími við væga framburðarerfiðleika. Niðurstöður greindarprófs bendi til þess að B sé í meðallagi greindur og hafi góða færni til náms. Skimað hafi verið fyrir erfiðleikum tengdum hegðun, líðan og félagslegri aðlögun, þar sem foreldrar hafi útfyllt skimunarlista auk þess sem matsmaður hafi rætt við umsjónarkennara drengsins. Marktæk frávik tengd félagsþroska og hegðun hafi ekki komið fram hjá B og virðist hann almennt standa sig vel bæði náms- og félagslega. Þrátt fyrir framburðarerfiðleika búi hann yfir góðri samskipta- og félagsfærni. Vísbendingar um tilfinningalega erfiðleika hafi ekki komið fram en merki um lágt sjálfsmat hafi komið fram. Viðtöl við B og ályktanir sem draga má af fjölskyldutengslaprófi sem lagt hafi verið fyrir B bendi til þess að hann hafi almennt myndað jákvæð og góð tengsl við foreldra sína og umhverfi. Samtöl við B og niðurstöður fjölskyldutengslaprófs gefi þó ótvírætt til kynna að hann sé tengdari móður sinni.

Aðstæður stefnanda eru óljósar um margt. Fyrir dómi greindi stefnandi frá því að hún hefði í raun ekki viljað flytja til […], en hefði talið það nauðsynlegt til að bæta samskiptin við stefnda. Hún útilokaði þó ekki að flytja á ný til […]. Hvað sem því líður liggur fyrir að stefnandi býr nú á heimili manns sem hún er í vinasambandi við og leigir íbúð af honum, íbúð sem þó er til sölu. Að mati dómsins ríkir mikil óvissa um framtíðaráform stefnanda og möguleika hennar til viðunandi stuðnings við börnin. Fram hjá því verður ekki horft að sú ákvörðun stefnanda að flytja frá […] án samráðs við stefnda og skrá börnin í annan skóla, þegar svo skammt var eftir af síðasta skólaári, hefur án nokkurs vafa komið umtalsverðu róti á líf barnanna. Sú ákvörðun var í senn hvatvís og röng að mati dómsins og til þess fallinn að hafa óæskileg áhrif á börnin. Samkvæmt því sem kom fram í skýrslu stefnanda fyrir dómi eru líkur fyrir breytingum á högum hennar og búsetu í framtíðinni með tilheyrandi röskun á félagslegri stöðu og skólagöngu barnanna. Eins og fram kemur hjá dómkvöddum matsmanni er stefnandi öryrki og á við margvíslega líkamlega og andlega erfiðleika að etja. Þar má sérstaklega nefna erfiðleika stefnanda við að treysta kennurum, starfsmönnum barnaverndar og öðrum fagaðilum.

Aðstæður stefnda eru allt aðrar en stefnanda. Stefndi býr ásamt núverandi sambýliskonu og barnsmóður í rúmgóðu einbýlishúsi í barnvænu hverfi í […] þar sem stutt er í skóla og á íþróttasvæði. Að mati dómsins er meiri festa í umhverfi stefnda og samkvæmt niðurstöðu sálfræðimats er stefndi í betra andlegu jafnvægi en stefnandi. Þessi þættir myndu án vafa leiða til meiri stöðugleika fyrir börnin og skapa meira öryggi og ró í tilveru þeirra ef stefndi fengi forsjána. Stefndi er einnig að mati dómsins líklegri til að veita börnunum þann stuðning og örvun sem er nauðsynleg þroska þeirra. Einnig er dómurinn sammála niðurstöðu matsmanns um að stefndi sé mun líklegri til að setja börnunum mörk í uppeldinu og fylgja þeim eftir. Þrátt fyrir það þykir samt sem áður óhjákvæmilegt að líta til vilja stúlkunnar sem er um sex árum eldri en drengurinn.

Samkvæmt öllu því sem nú hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að það þjóni best hagsmunum A að stefnandi fari með forsjá hennar, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Er þá sérstaklega litið til þess að barnið hefur myndað sterk tengsl við móður sína og hins staðfasta vilja barnsins, sem verður 14 ára í […] nk., til þess að vera hjá móður sinni og hvergi annars staðar, þrátt fyrir að barnið hafi einnig myndað góð tengsl við föður sinn. Þá er einnig litið til þess að stefnandi lýsti því í skýrslu sinni fyrir dómi að hún gerði sér grein fyrir erfiðleikum A og að hún hygðist leggja áherslu á samskipti og samvinnu við fagaðila í skóla, þjónustumiðstöð og barnavernd og vinna að heilindum að velferð hennar. Er niðurstaða dómsins sú að stefnandi er sýknuð af kröfu stefnda um forsjá yfir A og stefnanda í samræmi við það falin forsjá barnsins, eins og greinir í dómsorði.

Hvað varðar drenginn B er niðurstaða dómsins sú, einnig með vísan til alls framangreinds, að það þjóni best hagsmunum hans að stefndi fari með forsjána, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Það er mat dómsins að með því verði best tryggður nauðsynlegur stöðugleiki í umönnun barnsins í stað þeirrar röskunar sem óhjákvæmilega yrði samfara því að taka barnið úr umhverfi sínu og flytja í aðstæður sem barnið þekkir síður, aðstæður sem óvissa ríkir um hve lengi stefnandi hyggst búa börnunum. B hefur myndað sterk tengsl við umhverfi sitt, sérstaklega tengd knattspyrnuiðkun hans og þó tengsl hans við stefnanda og A séu góð eru tengslin einnig góð við stefnda og fjölskyldu hans. Samkvæmt þessu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda um forsjá yfir B og stefnda í samræmi við það falin forsjá barnsins eins og greinir í dómsorði.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu verður, að kröfu stefnda og með vísan til 6. mgr. 57. gr. barnalaga nr. 76/2003, tekin til greina krafa stefnda um að stefnandi greiði einfalt meðlag með barninu B til 18 ára aldurs hans. Stefnandi hefur ekki gert sambærilega kröfu vegna A.

Hvað varðar inntak umgengnisréttar barnanna við málsaðila er litið til þess sem fram kom í skýrslum aðila fyrir dóminum að sátt sú sem gerð var á milli aðila í þinghaldi 15. júní sl. um umgengni barnanna hafi gengið nokkuð vel. Einnig kom fram að umgengni í viku hjá hvoru foreldri til skiptis hafi reynst illa. Eins og aðstæður eru í dag þá býr stefnandi í […] og A er í skóla þar en stefndi býr í […] og B fer í skóla þar. Málsaðilar hafa báðir lýst því fyrir dómi að þeir telji það samræmast þörfum barnanna að umgengni þeirra við það foreldri sem ekki fái forsjá verði sem mest og munu ekki standa í vegi fyrir henni. Í samræmi við það telur dómurinn rétt að umgengni verði eins mikil og möguleg er miðað við aðstæður aðila og þannig háttað að systkinin fái notið sem mestra samvista. Í því sambandi er horft til búsetu og skólagöngu barnanna. Ákveðið er að frá uppsögu dómsins skuli umgengni stefnda við A og stefnanda við B vera aðra hverja helgi frá því síðdegis á föstudegi, eigi síðar en kl. 18.00, og lengst til sama tíma síðdegis á sunnudegi. Falli helgarumgengni saman við skólaleyfi lengist umgengnistíminn sem því nemur.

Umgengni að sumri skal vera þannig að börnin skulu dvelja hjá forsjárlausu foreldri frá skólalokum til skólabyrjunar að frátöldum fimm samfelldum vikum sem þau skulu vera með forsjárforeldri. Skulu þær ákveðnar samkvæmt óskum forsjárforeldris, enda kunngjöri það forsjárlausa foreldrinu þær með sannanlegum hætti eigi síðar en 30. apríl ár hver.

Um jól og áramót skulu börnin dvelja hjá forsjárforeldri en vera saman á milli hátíðanna. Börnin skulu dvelja hjá forsjárforeldri frá upphafi leyfis og til kl. 16.00 þann 25. desember. Jólin 2012 skulu börnin dvelja saman hjá stefnanda á milli hátíðanna og svo koll af kolli. Þetta fyrirkomulag yfir jólahátíðir gildir nema aðilar komi sér saman um annað fyrirkomulag. Páskaleyfið 2013 skulu börnin dveljast hjá stefnanda en hjá stefnda í páskaleyfi 2014 og þannig koll af kolli.

Eftir atvikum málsins þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Stefnanda var veitt leyfi til gjafsóknar í málinu. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ákveður dómurinn einvörðungu þóknun til handa lögmanni gjafsóknarhafa með dómi, en tekur ekki afstöðu til útlagðs kostnaðar gjafsóknarhafa. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, L-kvk-ef V-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 387.500 krónur án virðisaukaskatts.

Áfrýjun dómsins skal ekki fresta réttaráhrifum hans, sbr. 44. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Dóm þennan kveða upp J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari og meðdómsmennirnir G-kvk-nf I-kvk-nf E-kvk-nf sog H-kk-nf V-kk-nf sálfræðingar.

Dómsorð:

Stefnandi, X, skal fara með forsjá A til fullnaðs 18 ára aldurs hennar.

Stefndi, Y, skal fara með forsjá B til fullnaðs 18 ára aldurs hans.

Stefnandi greiði stefnda einfalt meðlag með B frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs.

Frá uppsögu dómsins skal umgengni stefnda við A og stefnanda við B vera aðra hverja helgi frá því síðdegis á föstudegi, eigi síðar en kl. 18.00, og lengst til sama tíma síðdegis á sunnudegi. Falli helgarumgengni saman við skólaleyfi lengist umgengnistíminn sem því nemur.

Umgengni að sumri skal vera þannig að barn skal dvelja hjá foreldri sem ekki hefur forsjá þess frá skólalokum til skólabyrjunar að frátöldum fimm samfelldum vikum sem það skal vera með forsjárforeldri. Skal umgengnin ákveðin samkvæmt óskum forsjárforeldris, enda kunngjöri það forsjárlausa foreldrinu þær með sannanlegum hætti eigi síðar en 30. apríl ár hver.

Um jól og áramót skulu börnin dvelja hjá forsjárforeldri en vera saman á milli hátíðanna. Börnin skulu dvelja hjá forsjárforeldri frá upphafi leyfis og til kl. 16.00 þann 25. desember. Jólin 2012 skulu börnin dvelja saman hjá stefnanda á milli hátíðanna og svo koll af kolli. Þetta fyrirkomulag yfir jólahátíðir gildir nema aðilar komi sér saman um annað. Í páskaleyfi 2013 skulu börnin dveljast hjá stefnanda en hjá stefnda í páskaleyfi 2014 og þannig koll af kolli.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, L-kvk-ef V-kvk-ef J-kvk-ef hæstaréttarlögmanns, 387.500 krónur án virðisaukaskatts.

Áfrýjun frestar ekki réttaráhrifum dómsins.

J-kk-nf H-kk-nf

G-kvk-nf I-kvk-nf E-kvk-nf

H-kk-nf V-kk-nf