E-46/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 30. ágúst sl., höfðaði stefnandi, E-kk-nf B-kk-nf, Dufansdal, Vesturbyggð, hinn 22. ágúst 2011 gegn stefnda, Róðri ehf., Gilsbakka 8, Bíldudal, Vesturbyggð.

Endanlegar dómkröfur stefnanda í málinu eru að stefnda verði dæmt til greiðslu launaskuldar samtals að fjárhæð 483.538 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2008 til greiðsludags, auk málskostnaðar.

Kröfur stefnda eru aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Stefnandi var háseti á báti stefnda, Höfrungi BA-60, skipaskrárnúmer 1955, á tímabilinu frá september 2007 til og með mars 2008. Á þeim tíma var báturinn á dragnótaveiðum, en frá janúar til mars 2008 var honum einnig haldið til rækjuveiða. Var afli bátsins seldur á markaði.

Stefnandi taldi stefnda ekki hafa gert upp laun hans með réttum hætti og leitaði því til Verkalýðsfélags Vestfirðinga. Félagið leitaði til lögmanns sem sendi stefnda kröfubréf 4. apríl 2011 og krafði hann um meint vangreidd laun, samtals að fjárhæð 471.375 krónur, auk áfallandi vaxta og kostnaðar. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefnda hafi svarað bréfi lögmanns stefnanda.

Með stefnu birtri 22. ágúst 2011 höfðaði stefnandi mál þetta gegn stefnda. Voru stefnukröfurnar þær að stefnda yrði dæmt til greiðslu skuldar samtals að fjárhæð 1.588.442 krónur, auk dráttarvaxta og málskostnaðar, svo sem nánar er tilgreint í stefnu. Eftir að stefnda hafði skilað greinargerð sinni í málinu lækkaði stefnandi dómkröfur sínar. Eru endanlegar dómkröfur stefnanda þær að stefnda verði dæmt til greiðslu 483.538 króna, auk dráttarvaxta og málskostnaðar, svo sem nánar er rakið að framan. Um ástæður þessara breytinga á kröfugerðinni hefur stefnandi vísað til þess að framsetning endanlegrar dómkröfu taki mið af upplýsingum stefnda um greiðslur til stefnanda, sem og upplýsingum um raunverulega róðrardaga hans, enda séu að mati stefnanda forsendur til þess að leggja þær upplýsingar til grundvallar.

II.

Málatilbúnað sinn kveðst stefnandi reisa á ráðningarsamningi aðila og rétti sínum til launa samkvæmt kjarasamningi. Jafnframt byggi hann á meginreglu samningaréttar um skyldu til að efna gerða samninga. Í tilviki stefnanda hafi ekki verið gerður skriflegur ráðningarsamningur, þrátt fyrir að skylda hafi hvílt á stefnda til að gera slíkan samning við stefnanda skv. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Því beri að túlka allan ágreining um inntak ráðningarsamningsins stefnanda í hag.

Stefnandi segist hafa verið ráðinn sem skipverji á bát stefnda, Höfrung BA-60, sem gerður hafi verið út til dragnótaveiða og fleiri verkefna. Höfrungur sé 26,8 brúttótonn og því hafi farið um kjör sjómanna á honum samkvæmt almennum kjarasamningi Landssambands íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) og Samtaka atvinnulífsins (SA) við Alþýðusamband Vestfjarða (AV). Launakjör sem samið hafi verið um í kjarasamningum til handa sjómönnum séu lágmarkskjör skv. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Stefnda hafi borið að greiða stefnanda laun í samræmi við ákvæði kjarasamninga um hlutaskipti þegar afla hafi verið landað og hann seldur á markaði, en kauptryggingu ella. Það að stefnandi hafi hugsanlega einnig gengið til annarra starfa á skipinu en veiða, svo sem viðhaldi fiskkvía og rannsóknarverkefna, breyti engu í því sambandi. Óheimilt sé að ráða sjómenn á skip í tímavinnu og þá verði sjómenn ekki ráðnir til útgerðarinnar sem slíkrar. Kjarasamningar sjómanna og lög er varði kaup og kjör þeirra geri ótvírætt ráð fyrir því að sjómenn séu ráðnir í tiltekið skipsrúm og séu kjör þeirra bundin við það skip. Staðreynd sé í málinu að Höfrungi BA-60 hafi verið haldið til veiða og að skipið hafi landað afla umfram lágmarkskauptryggingu á starfstíma stefnanda hjá stefnda.

Þá kveðst stefnandi draga í efa tilvist svonefnds fiskverðssamnings frá 12. október 2007 sem stefnda byggi á í málinu. Í það minnsta verði ekki á honum byggt gagnvart stefnanda, enda hafi hann ekki greitt atkvæði um þann samning eða samþykkt hann með öðrum hætti. Auk þess sé samningurinn óskuldbindandi fyrir stefnanda, jafnvel þó svo talið yrði sannað að til hans hefði verið stofnað. Fiskverðssamningur milli áhafnar og útgerðar standist ekki lágmarksákvæði kafla 1, greinar 1.01, í kjarasamningi sem kveði á um að útgerðarmaður hafi með höndum sölu aflans en beri jafnframt að tryggja skipverjum gangverð fyrir og aldrei lægra en útgerðarmaður fái.

Stefnandi segir dómkröfur sínar byggjast á útreikningi Verkalýðsfélags Vestfirðinga er grundvallist á ákvæðum kjarasamnings háseta, matsveina og vélstjóra milli AV annars vegar og hins vegar LÍÚ og SA, er gilt hafi frá 30. október 2004 til 31. maí 2008. Þá taki framsetning dómkrafna stefnanda mið af upplýsingum frá stefnda um greiðslur til stefnanda sem og upplýsinga um raunverulega róðrardaga hans.

Enn fremur vísar stefnandi til þess að í IV. kafla fyrrnefnds kjarasamnings sé fjallað um skiptakjör á dragnótaveiðum. Þar sé kveðið á um að skiptaprósenta á skipum minni en 31 rúmlest skuli vera 35,5% miðað við fjóra menn um borð. Svo sem gögn um lögskráningar á Höfrungi BA-60 á umræddu tímabili beri með sér hafi mest þrír menn verið lögskráðir um borð og taki skiptaprósentan í kröfugerð stefnanda mið af því, en hún hafi verið lækkuð um 1,5%.

Hvað dráttarvaxtakröfu varðar segir stefnandi látið við það sitja, stefnda til hagsbóta, að krefja eingöngu um dráttarvexti frá síðustu greiðslu stefnda í stað þess að krefja um slíka vexti af ógreiddu fé frá hverjum gjalddaga.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi einkum til meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga og vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga. Þá vísar stefnandi einnig til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, laga nr. 30/1987 um orlof, laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sjómannalaga nr. 35/1985, siglingalaga nr. 34/1985, laga um lögskráningu sjómanna nr. 43/1987 og laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins.

III.

Stefnda segir launauppgjör félagsins gagnvart stefnanda, vegna vinnu hans á Höfrungi BA-60 á tímabilinu 18. september 2007 til 10. mars 2008, hafa að öllu leyti verið í samræmi við gildandi kjarasamninga, fiskverðssamning milli áhafnar Höfrungs BA-60 og útgerðar bátsins frá 12. október 2007 og lög og rétt að öðru leyti. Stefnda hafi greitt laun til stefnanda á umræddu tímabili með réttum og reglubundnum hætti og hafi stefnandi þegar í mars 2008 fengið greidd öll þau laun sem honum hafi borið sem háseti á Höfrungi BA-60.

Stefnda vísar til þess að félagið hafi í málinu lagt fram launaútreikninga og launaútreikningsforsendur félagsins vegna starfa stefnanda í þágu þess og beri dómnum að leggja þau gögn til grundvallar niðurstöðu sinni í málinu. Útreikningum stefnanda kveðst stefnda hafna sem röngum.

Útreikninga sína, sem eðli málsins samkvæmt eru reifaðir í greinargerð stefnda miðað við upphaflegar dómkröfur stefnanda, segir félagið samrýmast framlögðu aflayfirliti og fyrrnefndum fiskverðssamningi áhafnar og útgerðar, er aftur samrýmist viðmiðunarverði verðlagsstofu skiptaverðs. Af hálfu stefnda sé á því byggt að ágreiningslaust sé milli aðila að skiptaverðmæti til útreiknings hásetahlutar sé 70% af aflaverðmæti og að stefnandi hafi ekki mótmælt því að skiptaverð sé 34% vegna dragnótaveiða en 32% vegna rækjuveiða. Enn fremur sé ágreiningslaust að fjöldi skipverja í áhöfn Höfrungs BA-60 á hinu umdeilda tímabili hafi verið þrír.

Verði það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi átt frekari launakröfur en stefnda hafi nú þegar greitt er á því byggt af hálfu félagsins að sú krafa sé niður fallin fyrir tómlæti. Stefnandi hafi engan reka gert að því að krefjast vangoldinna launa fyrr en með bréfi lögmanns síns 4. apríl 2011, eða rúmum þremur árum eftir að starfssambandi aðila lauk.

Stefnda kveðst sérstaklega mótmæla dráttarvaxtakröfu stefnanda. Verði þrátt fyrir framangreint fallist á kröfur stefnanda að einhverju leyti verði dráttarvextir ekki dæmdir fyrr en frá þingfestingardegi málsins að telja vegna tómlætis stefnanda við innheimtu kröfunnar.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnda til meginreglna samningaréttar um efndir samninga, sem og meginreglna vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga. Stefnda vísar jafnframt til laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, laga nr. 30/1987 um orlof, laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sjómannalaga nr. 35/1985, siglingalaga nr. 34/1985, laga um lögskráningu sjómanna nr. 43/1987 og laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins.

IV.

Óumdeilt er að stefnandi var ráðinn sem háseti á bát stefnda, Höfrung BA-60, í september 2007. Stefnandi fór í sinn fyrsta róður á bátnum 18. september það ár og hinn síðasta í mars 2008. Var Höfrungur gerður út til dragnóta- og rækjuveiða á starfstíma stefnanda. Báturinn er 26,8 brúttótonn og því fór um kjör sjómanna á honum samkvæmt almennum kjarasamningi Landssambands íslenskra útvegsmanna og Samtaka atvinnulífsins við Alþýðusamband Vestfjarða, sem gilti frá 30. október 2004 til 31. maí 2008.

Launakjör sem samið er um í kjarasamningum til handa sjómönnum eru lágmarkskjör skv. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Stefnda bar því að greiða stefnanda laun í samræmi við ákvæði kjarasamninga um hlutaskipti þegar afla var landað og hann seldur á markaði, en kauptryggingu ella. Af því leiðir að stefnda getur engan rétt byggt í málinu á framlögðum fiskverðssamningi frá 12. október 2007 að því leyti sem ákvæði samningsins leiða af sér lakari launakjör til handa stefnanda en fyrrnefnd lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningi.

Endanlegar dómkröfur stefnanda byggjast á upplýsingum frá stefnda um greiðslur til stefnanda og raunverulega róðrardaga hans. Verður því að telja þann þátt í kröfugerð stefnanda óumdeildan í málinu. Jafnframt liggur fyrir hvað skiptaprósentu varðar að hún á að vera 34% vegna þeirra róðra sem Höfrungur BA-60 var á dragnótaveiðum, en 32% vegna þeirra róðra sem báturinn var á rækjuveiðum, sbr. greinar 4.01 og 6.01 í fyrrnefndum kjarasamningi. Enn fremur liggur fyrir að stefnda hafi fyrir höfðun málsins greitt og skilað, vegna starfa stefnanda á bátnum, samtals 1.113.239 krónum.

Auk framangreinds byggir kröfugerð stefnanda á framlögðum skjölum sem samkvæmt efni sínu varða meðal annars afla og aflaverðmæti Höfrungs BA-60 mánuðina september 2007 til mars 2008. Stefnandi heldur því fram að skjöl þessi stafi frá Verðlagsstofu skiptaverðs og var sú fullyrðing staðfest af starfsmanni stofnunarinnar, I-kvk-þgf J-kvk-þgf, fyrir dómi. I-kvk-nf bar að skjöl þessi hefðu verið unnin af samstarfsmanni hennar, G-kk-þgf H. S-kk-þgf, upp úr skýrslum sem fiskkaupandi hafi sent Fiskistofu. Kvaðst hún jafnframt hafa farið yfir upplýsingar á skjölunum um aflamagn og aflaverðmæti Höfrungs BA-60 og staðfesti að þær væru réttar miðað við þau gögn sem Verðlagsstofu skiptaverðs hefðu borist frá Fiskistofu.

Samkvæmt framansögðu verður að telja nægjanlega í ljós leitt að umrædd skjöl, er samkvæmt efni sínu varða meðal annars afla og aflaverðmæti Höfrungs BA-60, stafi frá Verðlagsstofu skiptaverðs. Hefur stefnda ekkert haldbært lagt fram í málinu sem hnekkir efni þessara skjala en stefnda var í lófa lagið að leggja fram upplýsingar um magn landaðs afla á umræddu tímabili, sem og aflaverðmæti, teldi hann umræddar upplýsingar rangar. Í þessu sambandi skal tekið fram að í því skjali er varðar nóvember 2007 er að finna augljósa samlagningarvillu, er varðar kostnað, sem taka ber tillit til við úrlausn málsins. Að teknu tilliti til þess og með vísan til alls þess sem hér hefur verið rakið verða títtnefndar upplýsingar frá Verðlagsstofu skiptaverðs lagðar til grundvallar við úrlausn málsins.

Svo sem áður segir er hlutur stefnanda fyrir nóvember 2007 ekki réttilega útreiknaður í endanlegum dómkröfum stefnanda vegna augljósrar samlagningarvillu. Ber að lækka hlut stefnanda vegna þess mánaðar úr 208.262 krónum í 175.075 krónur. Orlof honum til handa lækkar af sömu ástæðu úr 21.180 krónum í 17.805 krónur. Að öðru leyti hefur hinni endanlegu kröfugerð stefnanda í málinu ekki verið hnekkt af stefnda. Samkvæmt því og öllu öðru framangreindu er það niðurstaða dómsins að vangreidd laun stefnanda vegna starfa hans sem háseti á báti stefnda, Höfrungi BA-60, hafi numið samtals 446.976 krónum.

Stefnda hefur réttilega á það bent að langur tími hafi liðið frá því að stefnandi lét af störfum hjá stefnda og þar til hann gerði reka að því að halda til haga rétti sínum til frekari launagreiðslna gagnvart félaginu. Til þess ber hins vegar að líta að það var ekki augljóst almennum launamanni, eins og stefnanda, að laun hans höfðu ekki verið gerð upp með réttum hætti af stefnda. Hefur ekkert komið fram um það í málinu að stefnanda hafi orðið ljós réttur sinn fyrr en leitað var til Verkalýðsfélags Vestfirðinga fyrir hans hönd, en félagið leitaði síðan aðstoðar lögmanns samkvæmt áðursögðu. Að þessu virtu verður ekki talið að stefnandi hafi glatað rétti sínum til frekari launagreiðslna úr hendi stefnda vegna tómlætis.

Samkvæmt öllu framangreindu dæmist stefnda til að greiða stefnanda 446.976 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga, sbr. og dráttarvaxtakröfu stefnanda, frá 19. mars 2008 til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda. Hvað þá kröfu varðar verður ekki fram hjá því litið að upphaflegar dómkröfur stefnanda í málinu námu 1.588.442 krónum, en voru lækkaðar í 483.538 krónur eftir að stefnda skilaði greinargerð í málinu. Fyrir liggur að framsetning endanlegra dómkrafna stefnanda tekur mið af upplýsingum frá stefnda um greiðslur til stefnanda og raunverulega róðrardaga hans. Verður ekki annað séð en það hafi verið upplýsingar sem stefnanda sjálfum hafi verið auðvelt og rétt að halda til haga á starfstíma sínum hjá stefnda.

Þá liggur fyrir að dómurinn hafnaði frávísunarkröfu stefnda með úrskurði 4. apríl sl. Í úrskurðinum var meðal annars vísað til þess að enn hefði ekki komið fram af hálfu stefnanda skýr og greinargóð sundurliðun hinnar endanlegu dómkröfu. Það var hins vegar ekki talin vera nægjanleg ástæða til þess nú að fallast á kröfu stefnda um frávísun málsins, enda hefði stefnandi færi á að leggja fram fullnægjandi sundurliðun í undirbúningsþinghaldi fyrir aðalmeðferð í málinu, án þess að það hefði í för með sér frekari vandkvæði fyrir stefnda við að halda uppi vörnum í málinu. Ljóst er af tilvitnuðum orðum að dómurinn taldi ýmislegt í málatilbúnaði stefnda fyrir frávísunarkröfunni eiga rétt á sér, þó svo niðurstaða dómsins yrði sú að hafna kröfunni. Þegar þetta er virt og að öðru framangreindu töldu þykir rétt með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að láta hvorn aðila bera sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, Róður ehf., greiði stefnanda, E-kk-þgf B-kk-þgf, 446.976 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga, frá 19. mars 2008 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður milli aðila.

K-kk-nf H-kk-nf