Q-1/2008

Mál þetta barst Héraðsdómi Reykjaness 10. janúar 2008 frá skiptastjóra samkvæmt 112. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 122. gr. sömu laga. Málið var þingfest 17. janúar 2008 og tekið til úrskurðar 8. júlí sl.

Sóknaraðili er K, Götu í Bæ, en varnaraðili er M, Götu í Þorpi.

Endanlegar dómkröfur sóknaraðila eru eftirfarandi:

1. Að úrskurðað verði á þann veg að viðmiðunardagur opinberra skipta á búi aðila verði úrskurðardagur í héraðsdómsmálinu D-8/2007, M gegn K.

2. Að fasteignir sóknaraðila, sem til hafa orðið eftir 6. júní 2000, eða andvirði þeirra, falli utan skipta og úrskurðað verði að um séreignir sóknaraðila sé að tefla.

3. Að sóknaraðila verði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila að skaðlausu en verði ekki fallist á framangreindar kröfur sóknaraðila krefst hann þess til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Dómkröfur varnaraðila eru eftirfarandi:

1. Að viðmiðunardagur skipta verði 9. janúar 2006.

2. Að til skipta komi eftirtaldar hjúskapareignir aðila sem til staðar voru þann 9. janúar

2006, að frádregnum skuldum:

a) Jörðin Gata í Þorpi, fastanr. 209-6053, 209-6055

og 209-6056.

b) Fasteign að Götu í Bæ, fastanr. 214-9401.

c) Hesthús að X í Bæ, fastanr. 215-2176 og hestar.

d) Sumarbústaður að H, Dal í Sveit, ásamt innbúi.

3. Að varnaraðila verði dæmdur málskostnaður úr hendi sóknaraðila að viðbættum

virðisaukaskatti.

I.

Aðilar gengu í hjúskap 17. júní 1989. Þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng með leyfisbréfi útgefnu 20. júní 2000 og gerðu með sér fjárskiptasamning 6. sama mánaðar. Sóknaraðili flutti til Bæjar í október 2004 með börn aðila. Ágreiningur er með aðilum um það hvort þau hafi þá skilið að skiptum eða haldið áfram sambúð en varnaraðili kveður þau ekki hafa slitið samvistir fyrr en rétt fyrir áramótin 2005-2006. Af hálfu sóknaraðila er því hins vegar haldið fram að þau hafi í raun slitið samvistir við skilnaðinn árið 2000.

Sóknaraðili fór til sýslumannsins á Bæ þann 9. janúar 2006 og krafðist lögskilnaðar en bókað er hjá sýslumanni að krafan byggist á skilnaði aðila að borði og sæng árið 2000. Málið var sent sýslumanninum í Keflavík til fyrirtöku yfir varnaraðila en hann hafnaði lögskilnaðarkröfunni á þeim forsendum m.a. að aðilar hefðu tekið upp sambúð eftir skilnað að borði og sæng og því væri lagaskilyrðum lögskilnaðar þegar af þeirri ástæðu ekki fullnægt. Með bréfi sýslumannsins í Keflavík dagsettu 28. febrúar 2006 var málið endursent sýslumanninum á Bæ þar sem því hefði verið vísað frá embættinu í Keflavík. Af bréfi lögmanns sóknaraðila til sýslumannsins á Bæ dagsettu 15. júní 2006 verður ráðið að sýslumaður hafi tilkynnt henni um að meðferð skilnaðarmálsins hjá embættinu væri lokið. Sóknaraðili mótmælti niðurstöðu sýslumanns og krafðist þess að lögskilnaðarkrafa hennar yrði tekin upp að nýju. Með bréfi sýslumannsins á Bæ dagsettu 20. júlí sama ár var ítrekað að málinu teldist lokið hjá embættinu.

Með bréfi dagsettu 10. nóvember 2006 fór varnaraðili þess á leit við Héraðsdóm Norðurlands eystra að bú aðila yrði tekið til opinberra skipta. Við þingfestingu málsins fyrir dóminum var ekki sótt þing af hálfu varnaraðila og var málið því fellt niður. Þann 15. febrúar 2007 var tekin fyrir hjá sýslumanninum í Keflavík krafa varnaraðila um skilnað að borði og sæng. Því næst var Héraðsdómi Reykjaness send krafa varnaraðila um opinber skipti með bréfi dagsettu 20. apríl 2007. Þeirri kröfu mótmælti sóknaraðili en með úrskurði dagsettum 19. október 2007 var bú aðila tekið til opinberra skipta og skipaður skiptastjóri í búinu.

Með bréfi dagsettu 6. desember 2007 vísaði skiptastjóri ágreiningi aðila til Héraðsdóms Reykjaness. Í bréfi skiptastjórans kemur fram að ágreiningur sé um viðmiðunardag skipta og er þess einnig getið að sá ágreiningur, sem dómstólnum sé sendur til úrlausnar með vísan til 112. gr., sbr. 122. gr. skiptalaga nr. 20/1991, komi fram í fundargerð frá 13. nóvember 2007. Á þeim fundi lét skiptastjóri í ljós það álit sitt að viðmiðunardagur skipta ætti að vera 9. janúar 2006 og samþykkti varnaraðili þá tillögu. Lögmaður sóknaraðila tjáði sig hins vegar ekki um tillöguna en í fundargerðinni er bókað að hann telji að fyrri skilnaðarsamningur aðila frá 6. júní 2000 tiltaki þær eignir sem til skipta eigi að koma. Lögmaður varnaraðila mótmælti þeim rökum. Þann 3. janúar 2008 tilkynnti lögmaður sóknaraðila skiptastjóra að sóknaraðili gæti fallist á að skipti á búi aðila yrðu miðuð við uppkvaðningu úrksurðar Héraðsdóms Reykjaness um töku búsins til opinberra skipta 19. október 2007. Voru fyrri sjónarmið sóknaraðila dregin til baka.

II.

Sóknaraðili byggir í greinargerð sinni á þeim málsástæðum sem hér verða raktar. Í fyrsta lagi er á því byggt að líta beri til þess að sóknaraðili hafi verið grandlaus um annað en að samningur aðila um fjárskipti frá árinu 2000 væri í fullu gildi. Ef sóknaraðili hefði talið eða vitað að þeim samningi yrði hnekkt eða hann ógiltur með einhverjum hætti, hefði hún ekki tekið við fyrirfram greiddum arfi frá móður sinni sem gagngert hafi verið ætlað að gera sóknaraðila kleift að öðlast staðfestu og íbúð á Bæ. Varnaraðili hefði flæmt sóknaraðila burt af fasteigninni Götu og lagt hana undir sig. Sé bersýnilega ósanngjarnt annað en að þau sitji bæði við sama borð þannig að jafnræði sé með þeim.

Varnaraðili hafi með niðurstöðu í dómsmálinu um að bú aðila yrði tekið til opinberra skipta, viljað hnekkja samningi aðila um skiptingu eigna og geri kröfu um helmingaskipti þar að lútandi. Sóknaraðili telji það ásættanlega niðurstöðu í ljósi úrslita í framangreindu dómsmáli en það sé hins vegar algjörlega óásættanlegt að varnaraðili geti gert kröfu um þá séreign, sem sóknaraðili hafi stofnað til eftir að fjárskipti urðu og þau tóku upp sjálfstæðan fjárhag og búskap. Myndi slík niðurstaða leiða til bersýnilegrar ósanngirni.

Varnaraðili hafi markvisst unnið að því að hnekkja samningi aðila um fjárskipti en samkvæmt honum hefðu eignir búsins að mestu fallið til sóknaraðila. Freisti varnaraðili þess einnig að ná eignum sóknaraðila á Norðurlandi inn í skiptin. Sóknaraðili hafi hins vegar ein og án aðkomu varnaraðila greitt af þeim eignum og keypt þær fyrir umræddan arf. Það sé rangt að varnaraðili hafi með nokkrum hætti komið að þessum eignum með samningum eða greiðslum eins og hann haldi fram. Við samning aðila frá árinu 2000 hefði varnaraðili átt að greiða upp skuldir, m.a. af Götu en það hefði hann ekki gert, heldur neytt sóknaraðila til að samþykkja endurfjármögnun á eigninni síðar vegna vanefnda varnaraðila á að greiða skuldirnar upp. Sé fráleitt að telja að aðilar hafi átt einhvers konar fjárfélag vegna þessa eins og varnaraðili haldi fram.

Loks er á því byggt af hálfu sóknaraðila að leggja beri framangreindan úrskurð Héraðsdóms Reykjaness frá 19. október 2007 til grundvallar við ákvörðun á viðmiðunardegi skipta en ekki verði annað lesið úr dóminum en að það sé 19. október 2007. Sé dómurinn bundinn af þessu. Hins vegar sé ekki unnt að miða við 9. janúar 2006 þar sem fyrir liggi að tilgreindir tilburðir til málaferla hafi liðið undir lok án réttarfarslegra áhrifa.

Um lagarök vísar sóknaraðili til laga nr. 20/1991, laga nr. 31/1993 og laga nr. 91/1991 um málskostnað, sbr. lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

III.

Varnaraðili byggir í greinargerð sinni á þeim málsástæðum sem hér verða raktar. Í fyrsta lagi er vísað til þess að krafa sóknaraðila um að viðmiðunardagur skipta sé 19. október 2007 eigi ekki rétt á sér með hliðsjón af ákvæðum 104. gr. skiptalaga nr. 20/1991. Þar sé skýrt kveðið á um að náist ekki samkomulag um annað, komi til skipta þær eignir og þau réttindi sem ekki verði talin séreignir annars aðilans sem tilheyrðu þeim þegar yfirvald tók fyrst fyrir umsókn um leyfi til skilnaðar, dómsmál var höfðað, héraðsdómari tók fyrst fyrir opinber skipti til fjárslita hjóna án skilnaðar eða ógildingar hjúskapar eða óvígðri sambúð var slitið. Samkvæmt orðanna hljóðan eigi viðmiðunardagur skipta því að vera 9. janúar 2006 þegar sóknaraðili krafðist lögskilnaðar hjá sýslumanninum á Bæ. Þann dag hafi yfirvald fyrst tekið umsókn um leyfi til skilnaðar málsaðila til meðferðar. Skilnaður aðila og fjárskiptasamningur í júní 2000 hafi verið málamyndasamningur og hefði raunverulegur hjónaskilnaður ekki átt sér stað. Ástæða skilnaðarins þá hefði verið af fjárhagslegum toga en sóknaraðili sé öryrki og hafi það komið betur út fyrir þau að reka heimili sem tveir einstaklingar heldur en sem hjón.

Samkvæmt úrskurðinum frá 19. október 2007 liggi fyrir ótvíræð sönnun þess að aðilar hafi tekið upp sambúð að nýju eftir skilnað að borði og sæng og við það hafi réttaráhrif skilnaðarins fallið niður. Hjónaband aðila hefði því verið til staðar og í fullu gildi 9. janúar 2006 þegar varnaraðili óskaði eftir lögskilnaði.

Fyrir liggi að aðilar keyptu fasteignina að Götu í Þorpi árið 1999. Þá hefði sóknaraðili fengið í sinn hlut við búskipti eftir föður sinn íbúð að Hlíð á Bæ í janúar 2004 sem síðan hefði verið seld til þess að fjármagna kaup á íbúð að Götu þann 19. janúar 2005. Hesthús að X á Bæ hefðu aðilar keypt 18. nóvember 2005 og sumarbústað í Dal 5. ágúst 2005. Þar sem aðilar hafi verið í hjúskap þegar þessara eigna var aflað, teljist þær hjúskapareignir og skipti því ekki máli hvernig þeim sé þinglýst eða hvernig þær hafi verið fjármagnaðar.

Einnig liggi fyrir að faðir sóknaraðila féll frá 29. nóvember 2002 og að sóknaraðili fékk greiddan arf 15. desember 2002. Arfinum hafi nú þegar verið ráðstafað og hafi m.a. runnið til kaupa á íbúðarhúsnæði og hesthúsi á Bæ. Þá hefði fasteignin Gata verið endurfjármögnuð á árinu 2005 og hluta af því láni hefði verið varið til kaupa á sumarbústaðnum í Dal. Varnaraðili hafi einn greitt af umrædum lánum.

Sóknaraðili hafi reynt að skjóta undan hjúskapareignum sínum þegar henni varð ljóst að varnaraðili gerði tilkall til eignamyndunar eftir árið 2000. Þann 6. ágúst 2007 hafi sóknaraðili afsalað sér sumarbústaði að H í Dal til vinkonu sinnar sem síðan hefði afsalað eigninni til annars manns þann 20. október 2007. Tilraun hefði verið gerð til þess í lok nóvember 2007 að þinglýsa þessum afsölum á eignina hjá sýslumanninum á Húsavík. Einnig hefði sóknaraðili þann 11. nóvember 2007 fært hesthúsið að X á Bæ yfir á nafn annars manns. Beri m.a. að skoða kröfu sóknaraðila um að ákvarða viðmiðunardag skipta við þann dag, sem úrskurður héraðsdómara gekk um opinber skipti á búi aðila, í ljósi þessara tilrauna til undanskots eigna.

Varnaraðili bendir á að gildi viðmiðunardags felist í því, að við þann dag miðist bæði eigna- og skuldastaða aðila. Tvö ár séu liðin frá samvistaslitum aðila og síðan þá hafi sóknaraðili t.d. tekið lán hjá Landsbanka Íslands með veði í fasteigninni að Götu í Bæ en varnaraðili hafi ekki tök á að vita hvort sóknaraðili hafi skuldsett sig frekar. Þá hafi varnaraðili einnig hagsmuni af því að viðmiðunardagur skipta sé ákveðinn 9. janúar 2006 en ekki nær tveimur árum síðar þ.e. 19. október 2007, eins og sóknaraðili krefst, þar sem sóknaraðili hafi reynt og jafnframt tekist að skjóta hjúskapareignum sínum undan skiptum.

Kröfu sína um málskostnað reisir varnaraðili á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggi á lögum nr. 50/1988, en varnaraðili sé ekki virðisaukaskattskyldur og því sé honum nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi sóknaraðila.

IV.

Aðilar málsins gáfu skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð þess.

Fyrir liggur að aðilar gengu í hjúskap 17. júní 1989 og að þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng með leyfisbréfi útgefnu 20. júní 2000 og gerðu með sér fjárskiptasamning 6. sama mánaðar. Þá er ljóst af framlögðu endurriti úr hjónaskilnaðarbók sýslumannsins á Bæ að þann 9. janúar 2006 var tekin fyrir ósk sóknaraðila um lögskilnað en málinu var síðar lokið hjá því embætti án þess að gefið væri út lögskilnaðarleyfi þar sem varnaraðili hafnaði lögskilnaði. Þann 15. febrúar 2007 var síðan tekin fyrir hjá sýslumanninum í Keflavík ósk varnaraðila um skilnað að borði og sæng og með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness dagsettum 19. október 2007 var bú aðila tekið til opinberra skipta og skipaður skiptastjóri í búinu eins og áður er rakið.

Samkvæmt bréfi skiptastjóra dagsettu 6. desember 2007 var vísað til úrlausnar dómsins ágreiningi aðila um viðmiðunardag skipta. Kemur þar fram að skiptastjóri hafi talið rétt að miða skiptin við 9. janúar 2006 sem hafi verið samþykkt af hálfu varnaraðila en af hálfu sóknaraðila hefði verið talið rétt að miða stöðu eigna við skilnaðarsamninginn frá 6. júní 2000. Eins og áður er rakið lýtur krafa sóknaraðila nú að því að viðmiðunardagur opinberra skipta á búi aðila verði úrskurðardagur framangreinds úrskurðar Héraðsdóms Reykjaness, þ.e. 19. október 2007. Í ljósi þessa og með hliðsjón af ákvæðum 112. gr., sbr. 122. gr. laga nr. 20/1991, verður í máli þessu einvörðungu tekin afstaða til krafna aðila varðandi viðmiðunardag skipta.

Í framangreindum úrskurði Héraðsdóms Reykjaness um töku bús aðila til opinberra skipta frá 19. október 2007, er því slegið föstu að aðilar hafi tekið upp sambúð eftir skilnað að borði og sæng og að við það hafi fallið niður réttaráhrif skilnaðarins frá árinu 2000, sbr. 35. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Skilnaðarsamningur aðila frá 6. júní 2000 sé því ekki skuldbindandi fyrir manninn. Hefur þessari niðurstöðu ekki verið haggað og verður við hana miðað. Hugsanlegt grandleysi sóknaraðila að þessu leyti breytir ekki þeirri niðurstöðu. Þá er ekki á það fallist með sóknaraðila að í úrskurðinum sé að finna fyrirmæli um að viðmiðundardagur skipta sé 19. október 2007 enda er sú málsástæða órökstudd.

Í 1. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 segir að við úrlausn um eignir og skuldir, sem opinber skipti á búi hjóna taki til, skuli, nema sammæli verði um annað, miða við það tímamark er sýslumaður tók fyrst fyrir umsókn um leyfi til skilnaðar, dómsmál var höfðað til skilnaðar eða ógildingar hjúskapar eða héraðsdómari tók fyrst fyrir kröfu um opinber fjárskipti milli hjóna. Eins og áður er rakið liggja fyrir í málinu gögn um að þann 9. janúar 2006 var tekin fyrir hjá sýslumanninum á Bæ ósk sóknaraðila um lögskilnað. Þá liggur fyrir að ekki hefur náðst samkomulag á milli aðila um að miða upphaf skipta við tiltekið tímamark. Með vísan til skýrra ákvæða framangreindrar 1. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, sbr. og 1. mgr. 104. gr. skiptalaga nr. 20/1991, verður því fallist á kröfu sóknaraðila um að miða skuli úrlausn um eignir og skuldir í búi málsaðila við 9. janúar 2006, þegar sýslumaður tók fyrst fyrir umsókn sóknaraðila um lögskilnað. Breytir engu um þá niðurstöðu þótt meðferð þess máls hjá sýslumanni hafi lokið án þess að fallist hafi verið á lögskilnaðarkröfuna.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

ÚRSKURÐARORÐ:

Við opinber skipti á búi sóknaraðila, K, og varnaraðila, M, skal við úrlausn um eignir og skuldir í búinu miðað við 9. janúar 2006.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf