E-2453/2022

1. Mál þetta, sem dómtekið var 27. október sl., var höfðað við þingfestingu 31. maí 2022. Stefnandi er A, [...], en stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., [...].

2. Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir vegna brunaslyss í eðlisfræðistofu í [...]í Reykjavík þann 8. febrúar 2017. Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

3. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar.

Helstu málavexti rog ágreiningur

4. Stefnandi varð fyrir brunaslysi 8. febrúar 2017 þegar hún var 14 ára gömul. Hún var þá nemandi í grunnskóla og slysið átti sér stað þegar hún sótti kennslu í efnafræði ásamt 15 öðrum samnemendum í [...]. Um var að ræða svokallaða þemadaga og í umræddri kennslustofu var fyrirhugað að gera fjórar mismunandi tilraunir á sama tíma við jafn mörg skólaborð. Skiptust nemendur í hópa á hvert skólaborð þannig að hver hópur um sig fylgdist aðeins með einni tilraun.

5. Í kennslustundinni framkvæmdi kennarinn m. a. efnafræðitilraun þar sem blandað var saman sandi, sykri, lyftidufti og etanóli. Var tilgangur tilraunarinnar að sýna áhrif efnahvarfa með því að líkja eftir eldgosi. Stefnandi sat, ásamt nokkrum öðrum nemendum, við skólaborðið þar sem umrædd eldgostilraun var framkvæmd. Eftir að öll blöndun efna hafði átt sér stað og kveikt hefði verið í skyldi beðið í um hálftíma uns efnahvörf yrðu og hið tilbúna eldfjall myndi gjósa. Kennarinn kveðst hafa brýnt fyrir nemendunum hættu-eiginleika etanóls, þ. m. t. hversu eldfimur vökvinn væri, og að enginn nema hann sjálfur mætti meðhöndla etanólið. Sérstaklega kveðst kennarinn hafa brýnt fyrir nemendum að ekki mætti hella etanóli yfir eldfjallið eftir að kveikt hafði verið í tilrauninni, á meðan beðið væri eftir að hið tilbúna eldgos hæfist.

6. Eftir að kveikt hafði verið í tilrauninni en meðan beðið var eldgoss lagði kennarinn etanólbrúsann frá sér á kennaraborðið og gekk síðan á milli nemendahópa við hin skóla-borðin í skólastofunni. Eftir að kennarinn hafði vikið frá skólaborðinu með eldgostilraun-innitók samnemandi stefnanda etanól brúsann og skvetti á eldfjallið þannig að upp blossaði eldur með sprengingu. Barst eldur að kviði stefnanda þannig að hún hlaut skaða af. 3

Kennarinn slökkti eldinn í tilrauninni með slökkvitæki. Þrír nemendur, sem viðstaddir voru umrædda kennslustund, urðu fyrir brunaskaða vegna atviksins og voru fluttir á sjúkrahús með sjúkrabíl. Var stefnandi ein þeirra.

7. Í kjölfar atviksins kom lögregla á vettvang, auk þess sem Vinnueftirlitinu var gert viðvart. Í umsögn Vinnueftirlitsins, dags. 15. ágúst 2017, kemur fram að fyrir vangá eða vanþekk-ingu hafi nemandi hellt eldsneyti á eld eða glóð svo úr hafi orðið eldblossi. Lagði Vinnu-eftirlitið til þær úrbætur að yfirfara skyldi áhættumat og verklagsreglur hvað varðaði með-ferð hættumerktra efna í eðlis- og efnafræðistofu.

8. Samkvæmt bráðamóttökuskrá Landspítala, dagsettri á slysdegi, kom stefnandi á bráðadeild til aðhlynningar um klukkustund eftir slysið og hafði kælt brunaáverkann á þeim tíma. Við skoðun voru brunasvæði á þremur stöðum á kvið sem lýst var sem aflöngum flákum af bruna og húð að flagna af. Taldi læknir þar vera um 1. og 2. gráðu bruna að ræða. Til viðbótar var tiltekinn staður um miðbik kviðar þar sem lítið svæði væri hvítara og merki um dýpri bruna. Fann stefnandi ekki snertingu og blæddi ekki úr við að stinga nál í svæðið. Taldi læknir þar um 3. gráðu bruna að ræða. Vegna óþæginda og lýtis vísaði heimilislæknir stefnanda til B lýtalæknis sem framkvæmdi aðgerð á henni þann 28. maí 2018 þar sem örin voru skorin burt og húðin teygð til að loka þeim.

9. Í málinu liggur fyrir álitsgerð C læknis um 10% læknisfræðilega örorku vegna slyssins, 100% tímabundinn missi starfsorku í einn mánuð og stöðugleikatímamark um einum mánuði eftir aðgerð lýtalæknisins. Í forsendum matsins segir að við slysið hafi stefnandi hlotið áverka sem enn valdi henni óþægindum og líkamlegri færniskerðingu. Við skoðun á kvið sjáist þrjú áberandi ör, 13 cm, 6 cm og 7 cm að lengd.

10. Með bréfi þann 19. júlí 2018 hafnaði stefndi bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu vátryggingartaka. Þá komst úrskurðarnefnd í vátryggingamálum að þeirri niðurstöðuí máli vegna sama atviks en annars tjónþola að sá aðili ætti ekki rétt til greiðslu úr ábyrgðar-tryggingu vátryggingartaka hjá stefnda.

11. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá stefnda á tjónsdegi, nánar tiltekið hvort umræddur kennari hafi sýnt af sér saknæma háttsemi eða eftir atvikum saknæmt athafnaleysi þegar slysið átti sér stað.

12. Við aðalmeðferð málsins gáfu D, fyrrum kennari í [...], og E, fyrrum skólastjóri [...], vitnaskýrslur. Verður vitnað til framburðar framangreindra eftir því sem þurfa þykir.

Helstu málsástæður stefnanda

13. Stefnandi byggir kröfu sína á því að tjón hennar sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu Reykja-víkurborgar á grundvelli meginreglu skaðabótaréttar um sök og vinnuveitendaábyrgð enda hafi slys hennar orsakast vegna gáleysislegrar háttsemi og/eða athafnaleysis sem Reykja-víkurborg beri ábyrgð á.

14. Sérstaklega ríkar kröfur séu gerðar til þeirra sem hafi umsjón með börnum og unglingum og skólayfirvöldum skylt að tryggja öryggi nemenda við skyldunám, sbr. lög um grunn-skóla nr. 91/2008 og reglugerð nr. 657/2009 og að auki lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.

15. Þannig hafi sérstaklega ríkar skyldur hvílt á kennaranum og skólastjórnendum til að tryggja öryggi barnanna og að ekki stafaði slysahætta af tilrauninni, einnig þannig að nemendur 4 gætu ekki valdið öðrum nemendum tjóni í því sambandi. Í því hafi falist gáleysi kennara eða forsvarsmanns [...], að hafa ekki gætt þeirrar varkárni sem ætlast hafi mátt til af þeim. Fyrirsjáanleg hætta hafi verið á tjóni og ef tjón yrði þágæti það orðið umfangsmikið. Ríkar kröfur hafi orðið að gera um örugga vörslu hins eldfima efnis.

16. Í höfnunarbréfi stefnda komi fram að kennarinn hafi sjálfur framkvæmt tilraunina án að-komu nemenda. Hann hafi jafnframt einn mátt meðhöndla etanólið. Hann hafi útskýrt fyrir nemendum að eftir að búið væri að kveikja í eldfjallinu myndi líða um hálftími þangað til eitthvað myndi gerast og að á meðan mætti alls ekki hella etanóli yfir tilraunina. Hann hafi fylgst sérstaklega vel með hópnum sem sat við tilraunina. Nemandi úr öðrum tilraunahópi í kennslustofunni hafi kallað eftir aðstoð frá kennaranum og á meðan hafi annar nemandi tekið etanólbrúsann og hellt yfir tilraunina með þeim afleiðingum að stefnandi og aðrir nemendur hlutu af áverka. Ýtrasta öryggis skyldi gæta í skólum til verndar nemendum gegn slysahættu. Auknar varúðarráðstafanir skyldu gerðar þegar hættuleg efni eins og etanól væru notuð í kennslustund. Gálaust hafi verið að geyma eða skilja jafn hættulegt efni og etanól eftir á glámbekk í kennslustund, sér í lagi þegar unnið hafi verið með eld innanhúss.17. Sjá hefði mátt fyrir hættuna af því ef nemendur kæmust í efnið og að þá gæti tjón orðið umtalsvert. Þótt kennaranum hafi einum verið ætluð notkun efnisins og afskipti nemenda af því bönnuð hafi verið fyrirsjáanleg hætta á að nemendur freistuðust til fikts, svo sem raunin hafi orðið. Gera hefði átt ráð fyrir þeirri tilhneigingu barna og unglinga að fara ekki að fyrirmælum heldur sækjast í það sem er hættulegt og spennandi. Þar sem meira etanól hafi verið haft inni í kennslustofunni en þörf hafi verið á til að framkvæma tilraunina hafi verið áríðandi að kennarinn hvorki yfirgæfi efnið né liti af því. Fyrirhafnarlítið hefði verið að koma í veg fyrir slysið með því að gæta að etanólbrúsanum og tryggja að nemendur kæmust ekki í hann eða sýna þá forsjálni að taka aðeins það efni með inn í stofuna sem þörf var á.

18. Af atvikalýsingu umsagnar Vinnueftirlitsins sé ljóst að enginn tilgangur hafi verið fyrir kennarann að hafa etanólbrúsann meðferðis inn í kennslustundina. Nægjanlegt og öruggast hefði verið að taka einungis það magn af etanóli sem hann hygðist nota. Vinnueftirlitið hafi í skýrslu sinni gert svohljóðandi úrbótakröfur til skólans: „Yfirfara skal áhættumat og verklagsreglur hvað varðar meðferð hættumerktra efna í eðlis- og efnafræðistofu“. Þá hafi Vinnueftirlitið bent áað ekki hefði verið gert sérstakt áhættumat varðandi tilrauninae n um skyldur atvinnurekenda til þess að framkvæma áhættumat sé m. a. fjallað í 27. og 28. gr. VIII. kafla reglugerðar nr. 920/2006, sem og lögum nr. 46/1980. Þá hafi þýðingu reglugerð nr. 553/2004 um verndun starfsmanna gegn hættu á heilsutjóni af völdum efna á vinnu-stöðum. Hefði áhættumat verið framkvæmt fyrirfram hefði mátt koma í veg fyrir slysið enda hafi kennaranum ekki getað dulist sú hætta sem stafaði af notkun efnisins, þ. e. að ef tjón yrði þá yrði það að líkindum umtalsvert og að kennarinn hefði orðið að gera ráð fyrir þeirri tilhneigingu barna og unglinga að sýna af sér fljótfærni og fara ekki eftir fyrirmælum. Með vísan til þeirra ríku skyldna sem hvíli á grunnskólum að tryggja öryggi nemenda sinna sé ljóst að gáleysi kennarans og skólans hafi verið verulegt. Með eðlilegri forsjá og fyrir-hyggju hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjónið.

19. Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglu íslensks skaðabótaréttar um sök og vinnu-veitendaábyrgð enda hafi forsvarsmenn og/eða kennari [...] sýnt af sér gáleysislega 5 háttsemi og/eða athafnaleysi sem leitt hafi til tjóns stefnanda. Afleiðingar stefnanda vegna slyssins hafi verið metnar til 10% læknisfræðilegrar örorku með matsgerð C læknis. S tefnanditeljitjónið vanmetið í þeirri matsgerð sem þó staðfesti lögvarða hagsmuni hennar af málshöfðuninni, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Tjón hennar sé bótaskylt úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar sem hafi verið í gildi hjá stefnda á slysdegi.

Helstu málsástæður stefnda

20. Sýknukrafa stefnda lýtur að því að kennari, með um 40 ára starfsreynslu, hafi sýnt nem-endum efnafræðitilraun sem hann hafði framkvæmt ótal sinnum áður án óhapps. Kennarinn hafi farið yfir hættueiginleika etanóls með nemendunum, brýnt fyrir þeim að einungis hann mætti nota efnið og síðan framkvæmt tilraunina án aðkomu nemenda. Þrátt fyrir að hafa fengið framangreind fyrirmæli hafi tiltekinn nemandi notað tækifærið þegar kennarinn hafi litið undan, gripið brúsann með etanólinu og hellt úr honum yfir tilraunina þannig að stefn-andihafi hlotið skaða af.

21. Fyrir hafi legið útfylltur vinnuumhverfisvísir og öryggisblöð. Verklagsreglum öryggisblað-anna hafi verið fylgt og nemendur hafi fengið viðeigandi fræðslu. Því hafi hvorki verið brotið gegn lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 né lögum um grunnskóla nr. 91/2008 og reglugerð nr. 920/2006. Stefndi telur ákvæði reglu-gerðar nr. 553/2004 um verndun starfsmanna gegn hættu á heilsutjóni af völdum efna á vinnustöðum ekki eiga við í málinu þar sem enginn starfsmaður vátryggingartaka hafi meiðst í slysinu.

22. Við sakarmatið sé yfirleitt ekki unnt að styðjast eingöngu við hinar almennu reglur, nema í því skyni að ákvarða almennar skyldur atvinnurekanda til að tryggja öryggi og hollustu-hætti starfsmanna. Meiri þýðingu hafi sértækari reglur, t. d. í reglugerðum sem settar hafi verið á grundvelli laganna. Í [...] hafi vinnuumhverfisvísir, útbúinn af Vinnueftirlitinu, verið í gildi og honum fylgt frá desember 2006. Samkvæmt honum hafi öryggis- og heilbrigðisstarfsemi verið talin í lagi og í samræmi við lög og reglugerðir. Samkvæmt vísinum skuli liggja fyrir öryggisblað á íslensku um efni og efnaáhrif, merkingar vera á umbúðum og til staðar verklagsreglur og fræðsla um meðferð og notkun efna. Það hafi einnig verið talið í lagi og í samræmi við reglugerðir nr. 553/2004, nr. 1027/2005 og nr. 497/1994. Öryggisblöð vegna hættulegra efna, þ. á m. etanóls, hafi einnig legið fyrir á slysdegi og verklagsreglum verið fylgt. Í vinnuumhverfisvísinum komi fram að áhættumat og áætlun um forvarnir fyrir vinnustaðinn hafi verið til staðar frá 2006. Engu hefði breytt um atvik máls þessa þótt sértækara áhættumat fyrir þá tilraun sem um ræddi hefði verið til staðar.

23. Þar sem orsök slyssins verði ekki rakin til húsnæðis og aðbúnaðar [...]eigi ákvæði laga um grunnskóla nr. 91/2008 og ákvæði reglugerðar nr. 657/2009 ekki við. Ekki hafi skort á aðgerðir starfsmanna skólans til að tryggja öryggi nemenda.

24. Stefndi bendir á að í 7. gr. reglugerðar nr. 657/2009, sem hann telur stefnanda byggja á þótt tilvísun til ákvæðisins skorti, felist ekki hlutlæg bótaábyrgð. Tjónþoli þurfi að sanna tjón sitt, bótagrundvöll, saknæmi, ólögmæti eða vanrækslu, orsakatengsl og sennilega afleið-inguá milli tjónsins og hinnar bótaskyldu háttsemi.

6

25. Ekkert fram komið sanni saknæma hegðun eða vanrækslu starfsmanna vátryggingartaka.

Slysið verið alfarið rakið til háttsemi annars nemanda sem brotið hafi gegn afdráttarlausu banni kennarans og kennarinn hafi með engu móti mátt gera sér grein fyrir þeirri fyrirætlun nemandans að hella etanóli á tilraunina. Slíkt hafi verið umfram hegðun sem kennari mátti vænta af 15– 16 ára gömlum nemanda sem hafði þá þegar fengið grunnkennslu í efnafræði, þ. á m. í efnahvörf um. Sakhæfisaldur sé 15 ár, sbr. 14. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hefði nemandinn átt að geta verið án stöðugs eftirlits kennarans og honum ljósir hættu eiginleikar háttsemi sinnar. Engum líkum hafi verið að því leitt að kennarinn hafi haft ástæðu til að ætla að þörf væri á að hafa sérstakar gætur á nemendum sínum í þessum bekk eða til að vantreysta hæfni þeirra umfram annarra barna á þeirra aldri til að fylgja reglum og gæta sín, en ekki sé byggt á þessari málsástæðu af hálfu stefnanda.

26. Stefndi telur að ósannað sé að slysið hafi orðið vegna vanbúnaðar húsnæðis, aðstöðu eða búnaðar skólans. Þá sé ósannað að slys stefnanda hafi orsakast af saknæmri hegðun starfs-manna skólans eða vanrækslu hansað öðru leyti. Orsök slyssins verði rakin beint til þriðja aðila en ekki séu orsakatengsl milli háttsemi kennarans eða skólans og tjóns stefnanda. Háttsemi kennarans hafi ekki verið nægileg orsök til þess að valda því tjóni sem orðið hafi.

27. Bóta ábyrgð tjónvalds takmarkist við það tjón sem sé sennileg afleiðing af háttsemi hans, þ. e. taki til fyrirsjáanlegra afleiðinga háttseminnar en ekki tilviljunarkenndra eða ófyrir-séðra afleiðinga. Inntak reglunnar um sennilega afleiðingu ráði staf því hvar sé sanngjarnt að draga mörkin á ábyrgð tjónvalds. Kennarinn hafi átt að baki 40 ára starfsferil og gert umrædda tilraun ótal sinnum án óhappa. Háttsemi nemenda á þessum aldri, við gerð þess-arar tilraunar, hafi aldrei verið í líkingu við háttsemi nemandans í umrætt sinn. Því hafi ekki verið sérstök ástæða fyrir kennarann að ætla að nemandi ylli tjóni, hvað þá af ásetningi.

28. Í úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum um atvikið komi fram að bein orsaka-tengsl hafi verið milli þess að samnemandi hafi tekið etanólbrúsa í óleyfi og hellt innihaldi hans yfir eld sem hafi skapað augljósa hættu. Í ljósi þess að kennarinn hafi brýnt fyrir nemendum hættueiginleika efnisins og í ljósi aldurs nemendanna hafi þó orðið að ætlaað þeim hafi verið hættueiginleikarnir ljósir og að kennarinn einn mætti nota efnið. Leit nefnd-in ekki svo á að notkun á efninu ein og sér innan grunnskóla hafi verið þess eðlis að hún bryti gegn þeim almennu hátternisreglum sem tjónþoli hafi vísað til í lögum og reglum og var ekki fallist á bótaábyrgð skólans.

29. Með því mikla regluverki til að tryggja aðbúnað og öryggi á vinnustöðum sé búið að taka afstöðu til þess á fjölmörgum sviðum hver hin rétta háttsemi sé við tilteknar aðstæður. Við matið skuli m. a. litið til eftirfarandi þátta: Í fyrsta lagi þurfi að líta til þess hve mikil hætta hafi verið á því að tjón yrði af þeirri háttsemi sem um ræði. Kennarinn hafi brýnt fyrir nemendum hættueiginleika efnisins sem hann lagði síðan frá sér á kennaraborðið eftir notkun. Sú háttsemi að leggja efnið frá sér á kennaraborðið eftir brýningu til nemenda geti ekki talist saknæm. Í því samhengi ítreki stefndi að sakhæfisaldur sé 15 ár og kennarinn hafi ekki mátt ætla að nemendur á þessum aldri færu gegn afdráttarlausu banni hans, af ásetningi. Í öðru lagi beri að skoða hve mikið tjón hafi verið líklegt að af háttseminni leiddi. Ekki hafi verið hægtað ætlasttil að kennari, sem gert hafði tilraunina í áratugi án vandræða, gerði ráð fyrir að þetta gamlir nemendur gætu ekki fylgt einföldum fyrirmælum um 7 efnahvörf og afleiðingar misnotkunar. Í þriðja lagi þurfi að skoða vel hve auðvelt það hafi verið fyrir tjónvald að gera sér grein fyrir hættu á tjóni. Miðað við áratuga starfsreynslu kennarans hafi ekki verið sérstök ástæða til að ætla að hætta væri á tjóni þótthann legði frá sér brúsann í kennslustofunni innan um 15 ára einstaklinga sem hafi þekkt vel hættueiginleika efnisins. Í fjórða lagi komi til skoðunar hvaða ráðstafanir hafi verið unnt að gera til að koma í veg fyrir tjón. Þær ráðstafanir hafi í umrætt sinn verið að brýna fyrir nemendum hættueiginleika etanóls og framkvæma tilraunina sjálfur, líkt og hann gerði.

30. Engu hefði breytt þótt skriflegt áhættumat um tilraunina hefði legið fyrir. Kennarinn hafi gert allt sem í hans valdi hafi staðið til að takmarka áhættuna af notkun efnisins. Skriflegt áhættumat hefði ekki tekið til allrar mögulegrar hegðunar 15 ára einstaklinga, enda sé það ómögulegt. Eðlilegt hafi verið að áætla að 15 ára einstaklinga r hafi aldur og þroska til að fylgja skýrum leiðbeiningum og afdráttarlausu banni um notkun hættulegs efnis. Slysið hafi ekki verið að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka, starfs-manna hans, annarra atvika eða aðstæðna sem hann hafi borið ábyrgð á. Því beri að sýkna stefnda.

Niðurstaða

31. Mál þetta varðar ágreining um hvort stefnandi eigi rétt til bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu hjá stefnda vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir í kennslustund í grunnskóla þegar sam-nemandi hennar skvetti etanóli úr brúsa, sem kennari þeirra hafði skilið eftir á kennara-borði, yfir tilraun sem kennari þeirra hafði útbúið, þannig að stefnandi varð fyrir brunatjóni.

32. Vinnueftirlitið gerði þann 15. ágúst 2017 skýrslu um slysið. Komu þar fram þau fyrirmæli um úrbætur að yfirfara skyldi áhættumat og verklagsreglur hvað varðaði meðferð hættumerktra efna í eðlis- og efnafræðistofu. Ekki er ágreiningur meðal aðila um að brúsi með etanóli var skilinn eftir án eftirlitskennarans á kennaraborði eftir að búið var að nota viðeigandi magn etanólsins í tilraunina. Nemandi tók brúsann og hellti etanóli yfir tilraun-ina í trássi við bann kennarans. Um þessi atvik lítur dómurinn til viðbótar við nefnda skýrslu Vinnueftirlitsins, til skýrslu lögreglu, ljósmynda úr skólastofunni þar sem tilraunin var framkvæmd og framburða vitna fyrir dómi.

33. Við mat á því hvort um saknæma háttsemi kennarans hafi verið að ræða þegar hann skildi etanólbrúsann eftir án aðgæslu þegar hann fór að sinna öðrum nemendum annars staðar í kennslustofunni lítur dómurinnm. a. til þeirra viðmiða sem ráða má af dómafordæmum að hafi áhrif til ákvörðunar við mat á saknæmri háttsemi.

34. Þ að er mat dómsins að kennari megi í hverju tilviki búast við að í nemendahópnum séu einstaklingar sem vilji ekki hlýða fyrirmælum kennarans. Við þær aðstæður sem hér um ræðir vegur þetta atriði þungt þar sem mikil hætta var á að tjón yrði ef slíkur nemandi tæki etanólbrúsann. Kennarinn mátti þannig, sérstaklega í ljósi áratuga starfsreynslu hans, gera ráð fyrir því að í hópi 14– 15 ára barna væri á hverjum tíma nemandi, eða nemendur, sem kjósi gagngert að hlýða ekki fyrirmælum kennarans. Við jafn hættulegar aðstæður og um ræðir við umrædda tilraun í viðurvist grunnskólabarna verður að ætlast til þess að kennari sýni sérstaka aðgæslu hvað þetta atriði varðar. Þó svo að stefndi beri fyrir sig að ekki hafi verið ástæða fyrir kennarann til að ætla að nemandi myndi af ásetningi óhlýðnast fyrirmælum hans verður að líta til þess að dómgreind barna og unglinga er ekki sú sama 8 og fullorðinna, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 27. janúar 2005 í máli nr. 280/2004, og að það megi reynslumiklum kennara vera ljóst.

35. Þá var fyrirsjáanlegt að kennarinn myndi ekki hafa augun samfellt á nefndri tilraun þar sem þrjár aðrar tilraunir voru í gangi í skólastofunni á sama tíma. Eykur það aðgæsluskyldu hans í þessum hættulegu aðstæðum.

36. Fyrir liggur og er óumdeilt að kennaranum var ljós hættan af etanólinu, enda hafði hann brýnt hana sérstaklega fyrir nemendum. Um unga nemendur var að ræða, rétt um 14 og 15 ára gamla, og bar kennarinn og skólinn skyldur að lögum til að gæta öryggis nemenda og velferðar, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga um grunnskóla nr. 91/2008, sem og gæta þess að nemendur finni til öryggis, sbr. 13. gr. sömu laga. Bar kennarinn þannig sérstaklega strangar skyldur til að gæta öryggis nemenda sinna og hyggja sérstaklega að velferð þeirra í skyldunámi sínu í einu og öllu, bæði almennt en sér í lagi við þær aðstæður sem hér um ræðir, þ. e. að unnið var með opinn eld í skólastofu í nálægð við etanól. Er í þessu sambandi til hliðsjónar horft til dóms Hæstaréttar Íslands 20. febrúar 1992 í máli nr. 2/1990 um að kosta beri kapps um að ýtrasta öryggis sé gætt í skólum til verndar nemendum gegn slysahættu.

37. Er framangreindskyldatil að gæta öryggis nemenda enn brýnni með vísan til almennra og þekktra hættueiginleika etanóls og þá sérstaklega hættulegra eiginleika efnisins í nálægð við eld, sem voru þær aðstæður sem hér um ræðir. Með vísan til hættueiginleika efnisins við þær aðstæður var einnig líklegt og fyrirsjáanlegt að umtalsvert tjón gæti leitt af þeirri háttsemi að skilja etanólbrúsann eftir þannig að nemandi, sem hefði í huga að óhlýðnast fyrirmælum kennarans, kæmist í hann.

38. Koma hefði mátt í veg fyrir slysið á mjög auðveldan og fyrirhafnarlítinn máta, til að mynda þannig að kennarinn hefði aðeins haft með sér það magn af etanóli sem þurfti í tilraunina þannig að ekkert hefði verið eftir þegar etanólinu hafði verið hellt á tilraunina. Þá hefði það einnig komið í veg fyrir tjónið án mikillar fyrirhafnar ef kennarinn hefði hreinlega ekki skilið etanólbrúsann við sig, þ. e. ef hann hefði gripið brúsann af borðinu þegar hann vék frá því sjálfur. Verður þannig lagt til grundvallar að forða hefði mátt tjóninu með óverulegri fyrirhöfn og að hættan hafi ekki verið ófyrirsjáanleg nema síður sé. Var því ekki séð til þess að öryggi nemenda hafi verið tryggt svo vel sem ástæða var til í nefndum aðstæðum. 39. Að öllu framangreindu virtu er það mat dómsins að í þeirri háttsemi kennarans í nefndum aðstæðum að víkja frá etanólbrúsanum og skilja hann eftir á kennsluborði án aðgæslu felist saknæmi. Hann hafi aukinheldur borið auknar skyldur til aðgæslu þar sem umgrunnskóla-nemendur í hans umsjá var að ræðaog sérstaklega hættulegar aðstæður. Orsök tjónsins hafi verið ofangreind háttsemi, þ. e. að skilja brúsann eftir eftirlitslausan þannig að nemandi hafi náð til brúsans og notað innihald hans í trássi við fyrirmæli kennarans, og tjónið telst sennileg afleiðing þeirrar háttsemi. Það verður að teljast fullvíst að stefnandi hefði ekki orðið fyrir þeim brunaáverka sem um ræðir ef samnemandi hennar hefði ekki náð til hins eftirlitslausa etanólbrúsa og hellt úr honum yfir tilraunina. Það hefði ekki átt að geta gerst ef kennarinn hefði ekki skilið etanólbrúsann eftir án aðgæslu.

40. Á þessum mistökum ber Reykjavíkurborg ábyrgð samkvæmt reglunni um vinnuveitenda-ábyrgð og ber því að bæta stefnanda tjónið úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá stefnda svo sem nánar greinir í dómsorði.

9

41. Eftir úrslitum málsins ber að dæma stefnda til að greiða málskostnað eins og greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður og þóknun lögmanns stefnanda þykir hæfilega ákveðin eins og greinir í dómsorði. Í samræmi við dómvenju ákvarðast gjafsóknarþóknunin án virðisaukaskatts, sbr. til hliðsjónar úrskurð Landsréttar frá 22. janúar 2019 í máli nr. 7/2019.

42. Af hálfu stefnanda flutti málið I-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður í umboði Ó-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns. Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf L-kk-nf E-kk-nf lögmaður. Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ

Viðurkennd er bótaskylda úr ábyrgðartryggingu Reykjavíkurborgar hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir vegna brunaslyss í eðlisfræðistofu í [...]í Reykjavík þann 8. febrúar 2017.

Stefndi greiði 1.5 00.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Ó-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, 1.500.000 krónur.

S-kvk-nf R-kvk-nf J-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur 16. nóvember 2022