E-2378/2022

I.

1 Mál þetta var þingfest 15. september 2022 en tekið til dóms 2. júní 2023 að loknum munnlegum málflutningi. Stefnandi er A, kt. [...], [...]í [...], en stefndu eru íslenska ríkið og lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu.

2 Stefnandi krefst þess að ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 16. febrúar 2022, um að áminna hana með vísan til 21. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, verði dæmd ógild. Þá er þess krafist að stefndu verði óskipt dæmdirtil að greiða stefnanda miskabætur samtals að fjárhæð 4.000.000 kr. með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 16. febrúar 2022 til 24. maí 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

3 Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

II.

4 Stefnandi útskrifaðist sem lögreglumaður í desember [...] og hóf eftir það störf hjá lög-reglunni í Keflavík. Hún fluttist síðan til starfa við embætti lögreglustjórans í Kópavogi en í kjölfar sameiningar embætta hefur hún starfað við embætti lögreglustjórans á höfuð-borgarsvæðinu (LRH) í almennri útkallsdeild. Þar leysti hún af sem varðstjóri um tíma en var síðan skipuð í embætti varðstjóra við embætti lögreglustjórans á höfuðborgar-svæðinufrá og með 1. maí 2018.

5 Þann 7. apríl 2020 slasaðist stefnandi á öxl þegar hún var á leið til vinnu sinnar hjá lög-reglunni á höfuðborgarsvæðinu. Í kjölfarið var stefnandi frá vinnu. Veturinn 2020– 2021 var hún áfram til læknismeðferðar og endurhæfingar vegna afleiðinga slyssins þann 7. apríl 2020 og í veikindaleyfi.

6 Ágreiningslaust er að á meðan veikindaleyfi stefnanda stóð haustið 2020 birtist mynd af henni í fjölmiðlum í lögreglubúningi sínum og var því haldið fram í umræðu að merki sem hún bar á búningnum bæru vott um fordóma og tengsl við öfgahópa. Í framhaldinu var haft eftir yfirlögregluþjóni hjá embætti stefnda lögreglustjóranum á höfuðborgar-svæðinu í fjölmiðlum aðhann harmaði málið og hann hefði fengið sendar til sín myndir af fánum sem margir hverjir væru ósmekklegir. Yfirlögregluþjónn sendi einnig tölvupóst á alla lögreglumenn embættisins um að slík merkjanotkun væri óheimil.

7 Í bréfi til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags.12. nóvember 2020, gerðistefn-andi athugasemdir við að embættið hefði ekki rætt við hana og fengið afstöðu hennar í málinu áður en embættið tjáði sig um málið á opinberum vettvangi. Í bréfinu kom fram það mat stefnanda að með ummælum yfirlögregluþjóns væri vegið að henni persónulega þar sem hún væri gerð ábyrg fyrir málinu og sökuð um að hafa brotið gegn reglugerð um einkennisfatnað lögreglu þótt vitað væri að fjöldi lögreglumanna við embættið bæri sömu eða svipaðar merkingar og hefði gert lengi án nokkurra athugasemda af hálfu embættisins.

8 Í svarbréfi embættisins til stefnanda, dags. 8. desember 2020, var því mótmælt að stefn-andi hefði verið gerð persónulega ábyrg fyrir því upphlaupi sem varð vegna merking-ann a. Í ljósi aðstæðna hafi það verið mat embættisins að bregðast þyrfti hratt við og koma því skýrt á framfæri að slík merkjanotkun væri hvorki við hæfi né með vilja embættisins. Ekki hafi staðið til að beita stefnanda né aðra starfsmenn neinum viðurlögum vegna þessara merkinga.

9 Stefnandi kom aftur til starfa við embættið vorið 2021 en þá í rannsóknardeild í 50% hlutastarfi. Þar sem stefnandi taldi kyrrstöðu og daglanga vinnu við tölvu ekki henta miðað við þau einkenni sem hún glímdi við frá hálsi og öxl í kjölfar slyssins óskaði hún haustið 2021 eftir að koma til starfa í almennri deild þar sem hún væri meira á hreyfingu, sem hentaði betur áverkum þeim sem hún hafði orðið fyrir. Stefnandi framvísaði vottorði frá lækni sem staðfesti að hún væri fær um að starfa í almennri deild í 40% starfi.

10 Samkvæmt gögnum málsins birtist í október 2021 á vefnum mannlif. is frétt þar sem greint var fráþví að ung kona, sem hefði verið brotaþoli í kynferðisbrotamáli, gagnrýndi yfirlýsingu sakbornings í öðru kynferðisbrotamáli. Ágreiningslaust er að síðara málið var á þessum tíma til meðferðar hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Þá kemur fram í gögnum málsins að sama kona hafði áður greint frá því opinberlega að hún hefði verið beitt kynferðisofbeldi.

11 Stefnandi deildi ofangreindrifréttaf mannlif. isum viðbrögð konunnar á Facebook- síðu sinnimeð færslu 4. október 2021 kl. 22.25. Í færslunni var að finna hlekk á fréttina ásamt mynd af konunni sem um ræðir. Fyrir ofan hvoru tveggja ritaði stefnandi ummælin: „Full á djamminu. is“.

12 Í sama mánuði birtist á vefnum mannlif. is frétt undir fyrirsögninni „Öfga herinn segir suð um kynlíf vera nauðgun: „Ekki vera eins og S-kk-nf!““ 10. október 2021 kl. 8:33 setti stefnandi hlekk á fréttina á Facebook- síðu sína samhliða því að birta mynd af þremur konunum ásamt eftirfarandi athugasemd: „ég bilast (broskallar) held að þessi „ HER“ ætti að breyta nafninu sínu í Psychoherinn, þvílíka bullið.“

13 Stefnandi tjáði sig frekar í athugasemdum um þá frétt til að útskýra ummæli sín frekar, en þar segir hún m. a.: „Að kalla suð nauðgun er móðgun við þær konur sem hafa í raun orðið fyrir slíkri árás“. Þá útskýrði hún ummæli sín á þann veg að það sem verið væri að lýsa kallaðist andlegt ofbeldi ekki nauðgun og í hennar huga alls ekki það sem fólk ættiað þurfa að þola, en tuð væriekki nauðgun.

14 Á fundi 29. október 2021 tilkynnti lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu stefnanda að beiðni hennar um að koma til baka í 40% starf í almennri útkallsdeild væri hafnað. Á fundinum var lýst því mati embættisins að vegna eðlis þeirra starfa sem sinnt væri í al-mennri deild embættisins þyrftu starfsmenn hennar að vera metnir með 100% starfshæfni til að snúa aftur til starfa þar. Á fundinum voru viðstaddir lögmaður stefnanda, sem og yfirlögfræðingur og mannauðsstjóri lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Stefnanda var við þetta tilefni boðið að koma í 40% hlutastarf við aðrar deildir embættisins en hún afþakkaði það.

15 Með tölvupósti sem dagsettur var sama dag mótmælti lögmaður stefnanda afstöðu embættisins um 100% starfshæfni í almennri deild og skoraði á embættið að hleypa stefnanda til starfa í deildinni. Í tölvupóstsamskiptum milli lögmanns stefnanda og lögreglustjórans og símtölum sem fylgdu í kjölfarið mun hafa verið rætt hvort stefndi myndi aðhafast frekar vegna ummæla stefnanda á Facebook en af hálfu stefnanda var því mótmælt að því máli yrði blandað saman við beiðni hennar um endurkomu til starfa.

16 Embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu boðaði stefnanda síðan til fundar að Hverfisgötu 113 29. nóvember 2021 kl. 9.00 til að ræða fyrirkomulag endurkomu hennar til starfa eftir langtímaveikindi. Viðstödd voru á fundinum, auk stefnanda, lögmaður hennar, yfirlögfræðingur og mannauðsstjóri embættisins. Í upphafi fundar og í fundarboði var tekið fram að eina fundarefnið væri endurkoma til starfa en að ummæli stefnanda á samfélagsmiðlum yrðu rædd síðar.

17 Á fundinum kom fram að embætti lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu hefði verið falið að sinna tilteknu verkefni að beiðni embættis ríkislögreglustjóra sem fæli í sér að safna og áhættugreina mikilvæga innviði í umdæmi lögreglustjórans. Lýstu starfsmenn lögreglustjóra verkefninu á þann veg að því yrði einungis sinnt af reyndum lögreglu-manni og að embættið hefði hug á aðfela stefnanda verkefnið. Stefnandi kvaðst mótfallin því að sinna verkefninu og taldi ljóst að þessi ráðstöfun væri gerð með vísan til ummæla hennar á Facebook.

18 Í framhaldi af synjun embættisins á beiðni stefnanda um að hún kæmi til starfa í 40% starfshlutfall í almennri deild lagðist efnandi fram læknisvottorð um að hún væri fær til að sinna 100% starfi í sömu deild. Það vott orð lá fyrir 10. desember 2021 en þar kemur fram að matið á færni hennar taki tillit til allra almennra löggæslustarfa. Óskaði stefnandi um leið eftir því að fá að koma til starfa á nýjan leik í því embætti sem hún varskipuð til að gegna sem varðstjóri í almennri deild við embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Stefnandi bauðst einnig til að starfa í fangamóttöku til þess að geta haldið áfram að vinna með starfsfélögum í almennri deild. Embætti lögreglustjórans hafnaði þeirri tillögu.

19 Með bréfi lögreglustjórans, dags. 10. desember 2021, var stefnanda tilkynnt að ráðgert væri að gera breytingar á störfum hennar og verksviði frá og með 16. desember þannig að starfs stöð hennar yrði framvegis á Skúlagötu 21, þar sem henni var ætlað að starfa sem varðstjóri við upplýsingaáætlanir og áhættugreiningar á svæði lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu.

20 Í bréfinu kom fram verkefnið fæli í sér að fara yfir mikilvæga innviði á starfssvæði lög-reglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og áhættugreina þá innviði sem þyrftu að vera sér-staklega öryggisvarðir. Verkefnið væri á ábyrgð aðstoðaryfirlögregluþjóns í aðgerð a-deild en sinnt af lögreglustöðinni á Hverfisgötu, þannig að dagleg stýring þess væri í höndum aðstoðaryfirlögregluþjón sá stöðinni sem væri áfram næsti yfirmaður stefnanda. Um væri að ræða tímabundið verkefni en þegar því væri lokið yrði tekin ný ákvörðun um verkefni og starfssvið stefnanda. Tekið var fram í bréfinu að hin fyrirhugaða breyting myndi hafa áhrif á vinnutímafyrirkomulag og þar með launagreiðslur. Til að koma til móts við aðstæður stefnanda yrði henni hins vegar greidd meðaltalsyfirvinna í þrjá mánuði.

21 Stefnandi mótmælti þessum fyrirætlunum í bréfi þann 16. desember 2021 og þá sérstak-lega að tveimur aðskildum málum, þ. e. endurkomu hennar úr veikindaleyfi og máli vegna Facebook- færslna, væri blandað saman. Þá mótmælti hún fyrirhuguðum flutningi í annað starf enda fæli það í sér verulega breytingu á starfsvettvangi hennar. Hún væri flutt á milli deilda og á aðra starfsstöð, fengi aðra samstarfsmenn og nýjan yfirmann, auk þess sem verkefni hennar myndu breytast í öllum grundvallaratriðum. Þá fæli þessi flutningur í sér kjaraskerðingu fyrir hana þar sem hún myndi flytjast af vöktum yfir í dagvinnu, sem óhjákvæmilega fæli í sér tekjuskerðingu fyrir hana.

22 Með bréfi lögreglustjóra, dags. 20. janúar 2022, var stefnanda tilkynnt að fyrirhugað væriað veita henni áminningu fyrir brot í starfi vegna ummæla sem hún hafði látið falla á Facebook, þar sem hún hafði sett stöðuuppfærsluna„Full á djamminu. is“ þann 4. október 2021 með vísan til fréttar þar sem brotaþoli í kynferðisbrotamáli gagnrýndi yfirlýsingu sakbornings í öðru kynferðisbrotamáli. Áminningin væri líka fyrirhuguð vegna stöðu -uppfærslunnarsem hún hafði sett inn 10. október sama ár.

23 Í bréfi lögreglustjórans var rakið að stefnandi starfaði sem varðstjóri hjá embættinu og að meðal verkefna hennar gæti verið að koma á vettvang þar sem mögulegt kynferðis-ofbeldi eða byrlun gæti hafa átt sér stað. Stefnandi gæti þurft að taka ákvarðanir um næstu skref mála og hafið þyrfti að vera yfir allan vafa að hún tæki á málum þannig að gætt væri að hlutleysis skyldum og réttsýni gagnvart bæði meintum geranda og meintum þolanda. Umrædd háttsemi og ummæli væru ekki til þess fallin að hafið væri yfir vafa að stefnandi hefði slíkt að leiðarljósi.

24 Í framhaldinu var í bréfinu lýst því mati embættisins að umræddar færslur stefnanda hefðu verið settar fram með niðrandi og ómálefnalegum hætti og háttsemi hennar hefði þar af leiðandi ekki verið í samræmi við þær skyldur sem kveðið væri á um í lögum nr. 7 0/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, lögreglulögum nr. 90/1996 og siðareglum starfsmanna lögreglu. Mikilvægt væri að borgarar gætu leitað til lögreglu og treyst því að mál þeirra yrðu tekin til skoðunar af fyllstu hlutlægni og réttsýni. Þá væri mikilvægt að starfsmenn lögreglu aðhefðust ekki með þeim hætti að kynni að hafa áhrif á það traust sem lögregla yrði almennt að njóta og gæti varpað rýrð á störf lögreglu. Framangreind háttsemi stefnanda væri að mati embættisins til þess fallin að grafa undan trausti til lögreglu og mögulega letja þolendur til þess að leita til lögreglu ef þeir teldu sig hafa orðið fyrir ofbeldi.

25 Þann 24. janúar 2022 var haldinn fundur með fulltrúum embættis lögreglustjóra um málið ásamt lögmanni stefnanda. Í fundargerð kemur fram að stefnanda hafi verið boðið að skila inn viðbótarathugasemdum vegna fyrirhugaðra breytinga á starfi, þar sem ummæli stefnanda á Facebook hefðu ekki verið tilgreind sem ástæða breytinganna, og stefnandi hefði því ekki fengið raunverulegt tækifæri til að svara efnislega fyrir þau. Þáði lögmaður stefnanda það boð.

26 Í fundargerðinni kemur jafnframt fram að stefnandi haldi launaröðun sinni og öðrum greiðslum samkvæmt kjarasamningi. Þá verði henni gefinn kostur á að vinna allt að 28 yfirvinnutíma í hverjum mánuði. Þá hefði embættið ákveðið að greiðsla 100% launa til stefnanda yrði miðuð við 29. október 2021 eða þann dag sem hún óskaði eftir að fá tíma hjá trúnaðarlækni.

27 Sama dag ritaði lögmaður stefnanda embættinu bréf þar sem ítrekuð voru andmæli stefn-anda við fyrirhuguðum breytingum á starfssviði hennar. Stefnandi ritaði embættinu bréf 4. febrúar 2022 þar sem fyrirhuguðum flutningi hennar í starfi var andmælt sem og fyrirhugaðri áminningu.

28 Við meðferð málsins óskaði stefnandi eftir upplýsingum um þær kvartanir sem hefðu borist embætti lögreglustjóra vegna ummæla hennar á samfélagsmiðlum. Með bréfi, dags. 10. febrúar 2022, sendi embættið samantekt um kvartanirnar án yfirstrikana á nöfn-um kvartenda. Stefnandi sendi embættinu í framhaldinu bréf, dags. 14. febrúar 2022, þar sem bent var á að sumar þessar kvartana kæmu af reikningum á samfélagsmiðlum sem væru undir fölsku nafni. Þá væri enn fremur ljóst að meirihluti þeirra nafna sem tilgreind voru sem kvartendur væri úr hópisem greinilega hafði haft samantekin ráð um að senda inn kvartanir og tengdist m. a. hópnum Ö-kvk-nf sem væri þekktur fyrir harða og oft á tíðum ómálefnalega gagnrýni á hendur lögreglu vegna meðferðar kynferðisbrotamála.

29 Með tveimur bréfum, dags. 16. febrúar 2022, var stefnanda tilkynnt að lögreglustjóri hefði ákveðið, annars vegar að stefnandi yrði flutt til í starfi og hins vegar að hún væri áminnt á grundvelli 21. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur opinberra starfs-manna.

30 Í bréfinu kemur fram að ástæða áminningarinnar sé framkoma stefnanda og athafnir á samfélag miðli num Facebook með stöðu uppfærslum hennar 4. og 10. október 2021. Í bréfinu eru rakin sömu sjónarmið og gerð var grein fyrir í bréfi lögreglustjóra til stefn-anda 20. janúar 2022, m. a. um að það væri mat embættisins að færslur stefnanda hefðu verið settar fram með niðrandi og ómálefnalegum hætti og háttsemi hennar hefði þar af leiðandi ekki verið í samræmi við þær skyldur sem kveðið væri á um lögum og siða-reglum lögreglu. Þar var þar einnig vísað til annarra lagaákvæða og reglna sem voru grundvöllur áminningarinnar, þ. e. 14. gr. laga nr. 70/1996, 13. gr. lögreglulaga nr. 9 0/1996 og 3. gr. siðareglna lögreglu frá 1. febrúar 2016.

31 Stefnandi óskaði í kjölfarið eftir rökstuðningi fyrir ákvörðuninni um flutning í starfi sem var afhentur 21. febrúar 2022. Í rökstuðningnum fyrir ákvörðuninni kemur fram að verk-efnið sem stefnanda er falið að sinna krefjist þess að það sé unnið af varðstjóra. Jafnframt að embættinu hefði verið gert að vinna þetta tiltekna verkefni af embætti ríkis-lögreglustjóra um svipað leyti og endurkoma stefnanda til starfa var fyrirhuguð og að embættið teldi rétt að hún færi rólega af stað. Auk þess segir í bréfinu að ekki verði horft framhjá því að embættið hafi fengið vitneskju „um niðrandi og ómálefnaleg ummæli“ sem stefnandi hafi látið falla á samfélagsmiðlinum Facebook sem væru að mati embættisins „til þess fallin að rýra það traust sem lögreglumenn verða að njóta“.

32 S ama dag var embættinu tilkynnt að hún myndi mæta til vinnu á nýrri starfsstöð en jafn-framt að hún áskildi sér rétt til að leita til dómstóla vegna þeirra ráðstafana sem embættið hefði gripið til gagnvart henni, bæði vegna áminningar og flutnings í starfi.

33 Við aðalmeðferð málsins greindi B, mannauðsstjóri lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, frá því fyrir dómi að engin tengsl væru á milli hins svokallaða „fánamáls“ og síðari áminningar stefnanda og þeirra breytinga sem gerðar hefðu verið á störfum hennar. Fyrsta málið hefði lotið að lögreglumönnum almennt, enda hafði stefnandi ekki verið eini lögreglumaðurinn með merkingar á einkennisbúningi sínum. Þá hafi enginn lögreglumaður verið beittur viðurlögum vegna þessa máls.

34 Vitnið greindi frá því að efni fundarins sem haldinn var að morgni 29. október 2021 hafi lotið að beiðni A um endurkomu. Vitnið greindi frá því að settar hefðu verið þær verklagsreglur að fólk sem væri í hlutastarfi vegna veikinda kæmi ekki til starfa í almennri löggæslu. Hafi það byggst á því að embættið vildi ekki taka þá áhættu sem væri samfara því að lögreglumenn sem hefðu ekki fulla heilsu lentu í átökum og öðrum ófyrirsjáanlegum atvikum. Vitnið greindi frá því að stefnandi væri ekki fyrsti einstaklingurinn þar sem beiðni hefði verið hafnað um endurkomu í hlutastarfi af þessari ástæðu. Starfsmönnum stæði hins vegar til boða að koma í önnur störf í hlutastarfi.

35 Að því er varðar ummælin sem voru grundvöllur þess að stefnandi var áminnt 16. febrúar 2022 lýsti B því að ummælin hefðu valdið óróa, bæði í samfélaginu og innanhúss. Til dæmis hefði þingmaður lýst opinberlega yfir vonbrigðum með viðhorf í lögreglunni, en auk þess hefðu starfsmenn komið á fund mannauðsstjóra og lýst yfir áhyggjum af því hvaða áhrif málið hefði á traust til lögreglunnar. Þá hefðu stjórnendur upplýst hana um að þau hefðu átt sams konar samtöl við starfsmenn. Vísaði vitnið þá til þess að það væri yfirlýst stefna embættisins að efla traust til lögreglunnar, enda væri traust forsenda þess að almenningur leitaði aðstoðar lögreglu. Vitnið taldi skaðlegu áhrifin hafa verið langvarandi, sem væri ljóst af opinberum samskiptum lögreglu við borgarana. Í svoköll-uðu Twitter- maraþoni sem lögreglan hefði staðið fyrir nokkru síðar hefði t. d. ítrekað verið spurt um viðbrögð embættisins við máli stefnanda.

36 Um meðferð málsins sagði B að hún hefði hringt í stefnanda um leið og athygli hennar var vakin á ummælunum sem stefnandi viðhafði um nafngreindan einstakling. Viðbrögð stefnanda hefðu þá komið sér á óvart enda hefði hún staðið fast á ummælunum og viðhaft frekari neikvæð ummæli um einstaklinginn sem ummælin beindust að. Hefði stefnandi í því sambandi látið þau orð falla að ef hún „ætti 5.000- kall fyrir hvert skipti sem einhver vælandi kerling niðri í bæ óskaði eftir að hún handtæki einhvern mann sem hún segði hafa byrlað sér, þá væri hún rík“.

37 B kvað stefnanda ekki virðast hafa gert sér grein fyrir því hvaða áhrif ummæli hennar hefðu og hún hefði setið fast við sinn keip. Vitnið kvað háttsemi hennar og skort á innsýn í áhrif ummælanna hafa gefið til kynna að vægari viðbrögð en áminning myndu ekki duga.

38 B greindi frá því að stefnandi héldi öllum sínum föstu kjörum við þær breytingar sem gerðar væru á starfi hennar, þar með talið starfsheiti og starfsstigi. Þá byðust henni líka yfirvinnutímar. Þá væri hún áfram með sama yfirmann og tilheyrði sömu starfseiningu. Vinnuaðstaða hennar hefði verið í öðru húsi hinum megin við götuna, en með sama mötuneyti og kaffistofu.

39 Aðspurð um ástæður þess að stefnandi hefði ekki verið tekin aftur til starfa í almennri löggæslu eftir að mat trúnaðarlæknis lá fyrir um fulla starfshæfni hennar 9. desember 2021, þá kvað B embættið hafa falið stefnanda verkefnið fyrst og fremst vegna tímasetningar. Á þessum tíma hafi einmitt vantað einstakling með hennar reynslu, en auk þess hafi verið horft til þess að hún hefði verið að koma til baka eftir veikindin sem og ummæla hennar. B kvað vera ljóst að alltaf hefði verið fenginn reyndur starfs maður úr almennri deild í þetta verkefni, en verkefnið hefði ekki verið hægt að manna með óreyndum einstaklingi. Alltaf hefði þurft að taka varðstjóra úr almennri löggæslu til að sinna þessum verkefnum, óháð ummælum stefnanda.

40 Vitnið C, þáverandi yfirlögfræðingur stefnda lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, greindi frá því í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að hún hefði komið að undirbúningi þeirra ákvarðana í málum stefnanda sem um ræðir í máli þessu. Vitnið kvað hið svokallaða „fánamál“ engin áhrif hafa haft á þær ákvarðanir sem um ræðir í máli þessu. Því máli hefði lokið með almennum tölvupósti til starfsmanna en í kjölfarið hefðu verið gerðar breytingar á reglugerð um einkennisfatnað..

41 Um fundinn með stefnanda 29. október 2021 um endurkomu stefnanda kvað vitnið að á þeim tímapunkti hefði engin vitneskja legið fyrir hjá embættinu um þau ummæli stefn-anda sem áminningin laut að. Embættinu hefði hins borist ábending um þau síðar sama dag. Vitnið kvað hafa legið fyrir á þessum tíma að mikill ágreiningur var um hvernig endurkomu stefnanda yrði háttað.

42 Að því er snertir fundinn 29. nóvember 2021 greindi vitnið frá því að í fundarboði hefði verið greint frá því að fundurinn væri ekki ætlaður til umfjöllunar um ummæli stefnanda heldur endurkomu hennar. Stefnandi hefði hins vegar rætt ummæli sín á fundinum og vitnið hefði verið slegið yfir þeim viðhorfum sem birtust af hálfu stefnanda. Þannig hefði stefnandi komist svo að orði að hún væri rík ef hún ætti 5.000 krónur fyrir hvert skipti sem einhver full kerling niðri í bæ ræddi við hana um byrlun. Þessi viðhorf stefnanda hefðu verið mikið áhyggjuefni og stefnandi virtist ekki gera sér grein fyrir því að ummæli hennar virtust meiðandi og niðrandi fyrir þolendur kynferðisbrota.

43 Vitnið kvað stefnanda hafa verið boðið það starf á fundinum sem hún síðar tók við. Um ástæðurnar fyrir því að stefnandi tók við starfinu kvað vitnið það hafa ráðist mjög af tímasetningu. Mikilvægt hefði verið að fá reynslumikinn lögreglumann í starfið og stefnandi hefði á sama tíma verið að koma til baka eftir veikindin. Þá hefði einnig verið horft tilþessað um tímabundna ráðstöfun væri að ræða, en auk þess hefði ekki verið litið framhjá því að mikil ólga hefði verið vegna ummæla stefnanda, bæði í samfélaginu og innan starfsliðs lögreglu. Í því sambandi greindi vitnið frá því að hún hefði um langt skeið þurft að svara fyrirspurnum frá fjölmiðlum um hvort ummæli stefnanda væru lýsandi fyrir viðhorf embættisins, auk þess sem fjöldi erinda hefði borist í tölvupóstum og á samfélagsmiðlum. Vitnið kvað ljóst að ummælin hefðu með einum eða öðrum hætti haft áhrif á alla innan lögreglunnar.

III.

Helstu málsástæður stefnanda

44 Af hálfu stefnanda er byggt á því að ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um áminningu frá 16. febrúar 2022 sé ólögmæt. Stefnandi mótmælir því að hún hafi brotið gegn trúnaðar- og hollustuskyldu gagnvart embættinu og að efni þeirra færslna sem greinir í áminningarbréfinu hafi verið til þess fallið að rýra traust almennings til lögreglu sem og að færslurnar hafi verið settar fram með niðrandi og ómálefnalegum hætti.

45 Stefnandi mótmæl ir því jafnframt að hún hafi brotið gegn þeim lögum og reglum sem vísað sé til í áminningu og að þar með séu skilyrði til áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 ekki fyrir hendi. Byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að hluti af þeim reglum sem lögreglustjóri vísar til ákvörðun sinni til stuðnings taki til háttalags lögreglumanna í starfi en ekki utan starfs, sbr. 13. gr. lögreglulaga og 3. gr. siðareglna lögreglu frá 1. febrúar 2016. Telur stefnandi að þar sem færslurnar sem málið varðar hafi verið settar fram utan starfsog á persónulegri Facebook- síðu hennar taki umrædd ákvæði augljóslega ekki til málsins.

46 Í öðru lagi byggir stefnandi á því að engar efnislegar forsendur hafi verið fyrir þeirri áminningu sem henni var veitt. Ummælin sem voru tilefni áminningarinnar hafi verið sett fram sem liður í tjáningarfrelsi hennar sem sé varið af 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/194 4 og 41. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Meginreglan sé sú að opinberir starfs-menn eigi rúman rétt á að láta í ljós hugsanir sínar án afskipta stjórnvalda og að skýra verði reglurnar sem áminningin byggist á með hliðsjón af þessum ótvíræða rétti starfsmanna til að tjá sig um málefni líðandi stundar á opinberum vettvangi svo og starfsemi þeirrar stofnunar sem þeir starfa hjá.

47 Stefnandi telur að trúnaðar- og hollustuskyldur geti ekki staðið í vegi fyrir því að hún sem opinber starfsmaður setji fram gagnrýni og skoðanir á atriðum sem tengjast starfi hennar og/eða starfssviði. Jafnframt leiði af ákvæðunum að yfirmönnum stofnana sé óheimilt að setja tjáningarfrelsi starfsmanna of þröngar skorður innan sinna stjórnar-heimilda.

48 Stefnandi vísar í því sambandi til þess að ummæli hennar hafi verið innlegg í opinbera umræðu sem einstaklingarnir sem ummælin lúta að hófu. Sömueinstaklingarhafigengið mjög hart fram í opinberri gagnrýni, m. a. á lögreglu, og sett fram gildishlaðnar og stuð-andi fullyrðingar um meinta gerendur í kynferðisbrotamálum, oft á tíðum án haldbærra sönnunargagna um sekt viðkomandi.

49 Af hálfu stefnanda er bent á að fyrri ummælin sem hún er áminnt fyrir hafi verið sett fram í tengslum við frétt þar sem brotaþoli í kynferðisbrotamáli, sem hafi ítrekað tjáð sig opinberlega um sitt mál, tjáir sig um annað kynferðisbrotamál. Stefnandi hafi hvergi komið að rannsókn eða meðferð umræddra mála en hún hafi útskýrt ummæli sín svo frekar í viðtali um þau 29. október 2021 að hún telji ekki skilyrðislaust hægt að trúa þeim sem stíga fram og kalla sig þolendur. Hún sé með öðrum orðum að lýsa þeirri skoðun að rannsókn brotamála þurfi að fara fram áður en afstaða er tekin og að réttindi meintra gerenda þurfi einnigað hafa í huga.

50 Síðari ummæli stefnanda hafi verið sett fram í tengslum við frétt um samtök sem skil-greina sig sem baráttuhóp gegn ofbeldismenningu en samkvæmt fréttinni lýsa samtökin þeirri skoðun sinni að suð um kynlíf teljist nauðgun.

51 Stefnandi mótmælir því að ummælin sem hún viðhafði hafi verið ósæmandi, óhæfileg eða ósamrýmanleg starfi hennar eða að þau hafi verið sett fram með „niðrandi og ómál-efnalegum hætti“. Þá telur stefnandi að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi slitið ummælin úr samhengi við frekari útskýringar hennar og litið framhjá því að þær skýr-ingar eru í samræmi við almennar skoðanir margra á þessum málefnum sem og gildandi réttarframkvæmd. Í tengslum við þetta bendir stefnandi einnig sérstaklega á að hún hafi ekki verið að tjá sig fyrir hönd embættisins í umrætt skipti og að hún hafi ekki unnið rannsókn þeirra mála sem um ræðir. Þá séu ummælin hluti af persónulegri tjáningu hennar og innlegg í opinbera umræðu, auk þess sem þau tengist reynsluheimi hennarsem lögreglumanns. Þá sé ekki unnt að horfa framhjá því að aðilar sem ummælin snúa að höfðu sjálfir hafið umræðuna og ítrekað rætt þessi málefni opinberlega og á mjög afger-andi og stuðandi hátt.

52 Stefnandi vísar enn fremur til þess að áminning á grundvelli 21. gr. laga nr. 70/1996 sé íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun, sem geti haft í för með sér að viðkomandi starfsmaður verði síðar sviptur starfi sínu og lífsviðurværi. Því verði að túlka þröngt heimild vinnu-veitanda til að áminna starfsmann, auk þess sem gera verði strangar kröfur til máls-meðferðar. Ákvarðanir um áminningu geti hvorki né megi byggjast á geðþótta-ákvörðunum viðkomandi stjórnvalds. Þá verði athæfi eða framkoma viðkomandi starfs-manns að vera alvarleg, gefa ríkt tilefni til áminningar og vera fyrirfram útilokað að mildari og viðurhlutaminni úrræði, sem stjórnvaldi séu tiltæk, séu líkleg til að bera árangur, sbr. meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og 12. gr. stjórnsýslulaga.

53 Af hálfu stefnanda er einnig byggt á því að takmarkanir tjáningarfrelsis byggi á skýrri og fyrirsjáanlegri réttarheimild, sbr. þær kröfur sem leiddar verði m. a. af 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Slík lagaheimild megi ekki vera of almenn heldur verði hún að vera bundin við ákveðnar aðstæður eða tilvik, svo ekki leiki vafi á því til hvaða aðstæðna þær ná.

54 Með vísan til þessara atriða telur stefnandi að ekki sé hægt að skerða tjáningarfrelsi henn-ar með vísan til siðareglna lögreglu. Enn fremur telur stefnandi 14. og 21. gr. laga nr. 70/1996 ekki fela í sér nægjanlega skýra og fyrirsjáanlega réttarheimild til þess að heimilt sé að skerða tjáningarfrelsi hennar á grundvelli þeirra. Umrædd ákvæði, og sérstaklega þeir þættir sem lögreglustjóri vísar til, feli í sér afar matskenndar vísireglur. Ákvæðinuppfylliekki þau skilyrði sem gerð eru fyrir skerðingu á tjáningarfrelsi, þ. e. þaueru ekki bundin við ákveðnar aðstæður eða tilvik. Þvert á móti eru þau mjög opin og háð túlkun til hvaða aðstæðna ákvæðin ná.

55 Með vísan til meðalhófsreglu telur stefnandi enn fremur að færslur hennar á sinni persónulegu Facebook- síðu gefi ekki tilefni til svoríkraríhlutunarí starfsferil hennarog að hægt hefði verið aðkoma afstöðu embættisins til færslnanna til skila með öðrum hætti, t. d. með tiltali eða annarri veigaminni íhlutun.

Ákvörðun um breytingu á störfum og verksviði

56 Af hálfu stefnanda er einnig byggt á því að það hafi falið í sér gróft brot gegn réttmætis-og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar af hálfu lögreglustjóra, sbr. einnig 12. gr. stjórnsýslu-laga, að ákveða samhliða áminningu að hafna beiðni stefnanda um að snúa aftur til fyrri starfa sem varðstjóri í almennri deild og flytja hana þess í stað í annað starf á grundvelli 19. gr. laga nr. 70/1996. Telur stefnandi ljóst af rökstuðningi lögreglustjóra fyrir ákvörð-un um að breyta starfi hennar, dags. 21. febrúar 2022, að þau ummæli stefnanda, sem stefnandi var áminnt fyrir, sé ein af meginorsökum þess að embættið ákvað að breyta starfi hennar og verksviði.

57 Stefnandi telur að það sé skýrt brot gegn meðalhófsreglunni að áminna hana og breyta starfi hennar vegna sama máls, enda hefðu vægari úrræði dugað til aðná settu markmiði. Stefnandi telur að hún hafi mátt treysta því að málinu vegna Facebook- færslnanna lyki gagnvart henni með einni ákvörðun af hálfu lögreglustjóra. Hún telur að það sé ekki í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti að „refsa“ starfsmanni fyrir sama brot í tvígang, bæði sé hún áminnt og starfi hennar fyrir embættið umturnað, kjör hennar skert og hún niðurlægð með því að vera sett til hliðar í störfum sínum hjá embættinu.

58 Stefnandi telur að ákvörðunin muni óhjákvæmilega hafa veruleg áhrif á framtíðarstörf og starfsferil hennar, möguleika til framgangs í starfi, launakjör, félagslega stöðu innan lögreglunnar og fjölda annarra þátta.

59 Að mati stefnanda hefði verið mögulegt af hálfu embættisins að leysa þetta verkefni farsællega með því að kanna atvik betu rog leita annarra úrræða, t. d. ræða við aðra varð-stjóra embættisins um hvort þeir vildu taka verkefnið að sér eða auglýsa eftir umsóknum. Í stað þess var tekin ákvörðun um að breyta starfi stefnanda þótt það vantaði reynslumikla lögreglumenn í almenna deild og hún væri breytingunni andvíg. Embættið hafi með engu móti leitast við að koma til móts við óskir stefnanda. Þá liggur einnig fyrir læknisvottorð um 100% starfshæfni stefnanda. Í ljósi þess telur stefnandi ljóst að ástæður í rökstuðningi lögreglustjóra fyrir breytingu á störfum hennar, m. a. að verkefnið krefðist þess að vera unnið af varðstjóra og embættið teldi rétt að hún færi rólega af stað, væru fyrirsláttur. Meginsjónarmið að baki þessari ákvörðun lögreglustjóra séu færslur stefnanda á Facebook- síðu hennar.

60 Stefnandi telur að með þessari íhlutun hafi embættið vísvitandi verið að láta hana gjalda þess að hún hefur tamið sér að láta skoðanir sínar í ljós frekar en að sitja hljóð hjá. Stefnandi telur þennan framgang embættisins, sem og viðbrögð þess við fánamálinu og endurkomu hennar til starfa, sýna að embættið hafi gengið lengra en góðu hófi gegndi í málum hennar og ekki haft málefnaleg sjónarmið að leiðarljósi við ákvarðanatökuna.

Stefnandi byggir á því að það brjóti gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttar að taka ákvörð-un um breytingu á störfum og verksviði á grundvelli 19. gr. laga nr. 70/1996, eingöngu vegna atvika er varða hennar persónu. Slíkar ákvarðanir teljast geðþóttaákvarðanir og byggjast ekki á málefnalegum sjónarmiðum. Ákvörðunin hafi því verið ólögmæt.

61 Eins og að ofan greinir er það mat stefnanda að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi tekið tvær ólögmætar ákvarðanir gagnvart henni, þ. e. bæði um áminningu og um breytingu á starfi og verksviði. Stefnandi telur að embættið hafi með þessari ólögmætu og saknæmu háttsemi valdið henni tjóni og gerir því einnig kröfu um miskabætur.

62 Stefnandi byggir þar af leiðandi á því að lögreglustjóri beri ábyrgð á brotum embættisins gagnvart henni og vísar að því leyti til 6. mgr. 6. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 sem og þess að lögreglustjóra sé ætlað að sjá um starfsmannamál embættisins og hafi hann víðtækt stjórnunar- og ábyrgðarhlutverk. Þar sem embætti lögreglustjórans á höfuð-borgarsvæðinu er ríkisstofnun byggir stefnandi á því að stefndi íslenska ríkið beri ábyrgð á ákvörðunum og háttsemi lögreglustjóra, á grundvelli meginreglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, sbr. einnig efni 1. mgr. 1. gr. og 4. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Er kröfum stefnanda því einnig beint að stefnda íslenska ríkinu.

63 Miskabótakrafa stefnanda byggir á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi telur að með því að henni var veitt áminning þegar ekki voru til staðar lögboðin skilyrði samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 hafi hún sætt ólögmætri meingerð gegn æru og persónu sinni. Á þeirri háttsemi beri báðir stefndu ábyrgð og því beri að fallast á kröfu hennar um greiðslu miskabóta. Stefnandi telur hæfilegar miskabætur vegna ólögmætrar áminningar vera samtals að fjárhæð 2.000.000 kr.

64 Þá telur stefnandi að sú ákvörðun lögreglustjóra að flytja hana einnig til í starfi hafi ennfremur falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu hennar sem báðir stefndu bera ábyrgð á. Stefnandi telur hæfilegar miskabætur vegna ólögmætrar ákvörðunar um breytingu á störfum og verksviði vera samtals að fjárhæð 2.000.000 kr. Í ákvörðunum felst að mati stefnanda að lögreglustjóri hafi opinberlega lýst því yfir að henni sé ekki treyst til að gegna því embætti sem hún er skipuð til að sinna, þ. e. sem varðstjóri í almennri deild. Ákvarðanirnar hafi því valdið henni miklum álitshnekki. Þá hafi lögreglustjóri brotið gegn trúnaðar- og tillitsskyldu sinni gagnvart henni.

65 Upphafsdagur vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 er 16. febrúar 2022, þ. e. sá dagur sem lögreglustjóri tók hinar ólögmætu ákvarðanir. Stefnandi telur eðlilegt að miða við að hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað þá í skilningi 8. gr. laga nr. 38/2001, enda var ákvörðunin þá kynnt stefnanda. Upphafsdagur dráttarvaxta, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga, tekur í ljósi atvika mið af þingfestingardegi, sbr. og til hliðsjónar megin-reglu 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga sem og síðari málslið 9. gr. vaxtalaga. Stefnandi telur engin rök hníga til þess að miða við síðara tímamark.

Málsástæður stefndu

66 Stefndu íslenska ríkið og lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu byggja á því að þau ummæli sem stefnandi lét falla á Facebookog voru tilefni áminningarinnar hafi verið ósæmileg, óhæfileg og ósamrýmanleg starfi hennar. Ákvörðun um áminningu hafi byggt á málefnalegum sjónarmiðum. Ljóst sé af gögnum málsins að stefndi lögreglustjórinn gætti að rannsóknarskyldu sinni áður en til áminningarinnar kom og að stefnandi fékk notið andmælaréttar í samræmi við stjórnsýslulög.

67 Stefndu mótmæla þeirri túlkun stefnanda á ákvæðum 13. gr. lögreglulaga og 3. gr. siðareglna lögreglu að þau taki ekki til háttsemi lögreglumanna utan starfs. Telja stefndu að í þessu sambandi verði að líta til gildissviðs ákvæða laga nr. 70/1996, sbr. einkum IV. kafla laganna, sbr. enn fremur ákvæði 21. gr. laganna er varðar háttalag og framgöngu starfsmanns í starfi og utan starfs. Líta verði svo á að 13. gr. lögreglulaga og 3. gr. siðareglna lögreglu komi til fyllingar umræddum ákvæðum laga nr. 70/1996, enda sé gert ráð fyrir því í lögunum að settar séu siðareglur. Þannig séu siðareglur til leiðbeiningar um það hvers konar háttsemi kunni að teljast andstæð ákvæðum laga, líkt og 13. gr. lögreglulaga, sem og 14. og 21. gr. laga nr. 70/1996.

68 Í þessu sambandi beri að hafa í huga að fyrri ummæli stefnanda á Facebook, „Full á djamminu. is“, vörðuðu mál sem þá var til meðferðar hjá embætti lögreglustjórans. Þá verður að líta til þess að stefnandi starfaði í almennri útkallsdeild sem eftir atvikum kemur á vettvang kynferðisbrota og að ummælin sem hún lét falla voru ekki sett fram í lokuðum hópi heldur í opinberri umræðu og aðgengileg öllum. Umfjöllun í stefnu um hvort sú háttsemi sem stefnandi var áminnt fyrir fór fram innan eða utan starfs hennar getií þessu ljósi ekki haft þýðingu í málinu.

69 Stefndu mótmæla því einnig að skort hafi efnislegar forsendur fyrir áminningunni. Ekki skipti máli þótt stefnandi hafi ekki komið að rannsókn eða meðferð málsins og að stefnandi telji ummælin tengjast reynsluheimi hennar sem lögreglumanns. Í ljósi stöðu sinnar sem varðstjóra bar stefnanda að gæta varúðar í opinberri umfjöllun og alveg sérstaklega hvað varðar mál sem til meðferðar er hjá embættinu þar sem hún starfar. Síðbúnar skýringar stefnanda á ummælum sínum breyti engu um þetta. Stefndu líta svo á að með háttalagi sínu og framgöngu hafi stefnandi brotið gegn skyldum sem á henni hvíldu samkvæmt IV. kafla laga nr. 70/1996, sbr. einkum þeirri vammleysis kröfu sem leiðir af 14. gr. og ákvæði 21. gr. Í háttalagi og framgöngu stefnanda fólst jafnframt brot gegn þeim trúnaðar- og hollustuskyldum sem hún bar gagnvart vinnuveitanda sínum.

70 Stefndu telja, m. a. í ljósi hinnar ríku ábyrgðar sem hvílir á lögreglumönnum almennt, sem og í ljósi stöðu stefnanda sem varðstjóra, að umfjöllun stefnanda í opinberri umræðu geti, eins og atvikum þessa máls er háttað, með engu móti fallið undir þátttöku í umræðu um málefni líðandi stundar á opinberum vettvangi sem varin er af tjáningarfrelsinu, eins og haldið er fram í stefnu.

71 Stefndu byggja á því að þau ákvæði laga og siðareglna lögreglu sem áminningin byggir á séu nægilega skýr og fyrirsjáanleg. Sú takmörkun á tjáningarfrelsi stefnanda sem felist í ákvæðunum, sem og 41. gr. stjórnsýslulaga, sé nauðsynleg í þágu allsherjarreglu, sbr. 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, enda sé embætti lögreglu mikilvægt embætti í réttar-kerfinu og einn hornsteina réttarríkisins. Strangar kröfur verði að gera til þeirra sem sinna ábyrgðarstörfum fyrir embættið.

72 Í 41. gr. stjórnsýslulaga felist heldur ekki óskoraður réttur þess sem starfar á vegum ríkis eða sveitarfélaga til að tjá sig opinberlega um atriði sem tengjast starfinu. Þvert á móti sætir sá réttur, samkvæmt orðalagi ákvæðisins, þeim takmörkunum sem leiða af þagnar-skyldunni annars vegar og trúnaðar- og hollustuskyldu hins vegar. Opinberir starfsmenn þurfa þannig að gæta að því að orðfæri þeirra og framganga sé í samræmi við starfs-skyldur þeirra og þeim ber að tjá sig á málefnalegan og viðhlítandi hátt.

73 Við mat á því hvort opinber starfsmaður hafi rækt skyldur sínar getur því starfsgrein og staða hans skipt máli, hvort ummælin tengjast starfinu, hvort lögmætir og málefnalegir hagsmunir stofnunar séu í húfi, útbreiðsla ummæla o. fl. Stefndu leggja áherslu á í þessu sambandi að greinarmunur er gerður á skyldum opinberra starfsmanna eftir eðli starfa þeirra. Það leiði af ákvæðum lögreglulaga og ákvæðum starfsmannalaga að gera verður ríkar kröfur til vammleysis lögreglumanna, einkum í ljósi þeirrar ábyrgðar sem starfi þeirra fylgir. Um sé að ræða mikilvæg störf í samfélaginu og fara lögreglumenn með ríkar valdheimildir gagnvart borgurunum, auk þess sem almenningur leitar til lögreglu á viðkvæmustu og oft erfiðustu tímum í lífi sínu.

74 Það er mat stefndu að stefnandi hafi með háttalagi sínu og framgöngu brotið gegn trúnaðar- og hollustuskyldu sinni og að efni umræddra færslna hafi verið til þess fallið að rýra traust almennings á lögreglu. Jafnframt er það mat stefndu að færslurnar hafi verið settar fram með niðrandi og ómálefnalegum hætti um þá einstaklinga sem fjallað er um í fréttunum sem fylgdu stöðuuppfærslunum, auk þess sem málið sem vísað er til í fyrri stöðuuppfærslunni var þá enn til meðferðar hjá embætti lögreglustjórans.

75 Það skiptir máli í þessu sambandi að inntak trúnaðar- og hollustuskyldu starfsmanna er m. a. að starfsmönnum beri, innan marka laga, að vinna að þeim markmiðum sem hafa verið sett af vinnuveitanda og starfa í samræmi við þær áherslur sem lagðar hafa verið til grundvallar af honum. Í þessu sambandi vísa stefndu til þeirrar opinberrarstefnustjórn-valda og lögreglu, svo sem fram kemur í löggæsluáætlun fyrir árin 2019– 2023, að hvetja brotaþola kynferðisbrota til að tilkynna brot til lögreglu. Til að þetta markmið náist er mikilvægt að bæði þolendur og gerendur geti treyst því að lögregla rannsaki málin með faglegum hætti og setji þau í viðunandi farveg. Það verður því að vera hafið yfir allan vafa að lögreglan gæti hlutleysis og réttsýni, bæði gagnvart meintum geranda og meint-um þolanda. Stefnandi starfar sem varðstjóri hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgar-svæðinuog meðal verkefna hennar er að koma á vettvang þar sem mögulegt kynferðis-ofbeldi eða byrlun hefur átt sér stað og taka ákvarðanir um næstu skref mála. Ummæli stefnanda og háttsemi sem hér er til umfjöllunar er ekki til þess fallin að hafið sé yfir allan vafa að stefnandi gæti hlutleysis, auk þess sem þau eru beinlínis til þess fallin að vinna gegn markmiðum löggæsluáætlunar og þannig vinnuveitanda hennar.

76 Stefndu mótmæla málsástæðum stefnanda um að ekki hafi verið gætt meðalhófs með vísan til þess að áminning sé úrræði til að tryggja að opinber starfsmaður láti af háttsemi sem er andstæð lögum. Stefndu hafi kannað afstöðu stefnanda til þeirrar gagnrýni sem fram var komin á háttsemi hennar áður en ákvörðun var tekin um áminningu. Af gögnum málsins og atvikum öllum megi ráða að afstaða stefnanda hafi verið sú að ummæli hennar hefðu verið viðeigandi innlegg í opinbera umræðu og skyldu látin athugasemdalaus. Þessi afstaða hennar breyttist ekki eftir að hafið hafði verið formlegt áminningarferli. Því var ljóst að markmiðum embættisins, að tryggja að háttsemin endurtæki sig ekki, yrði ekki náð með vægari aðgerðum.

77 Stefndu leggja áherslu á að áður en áminningin var veitt fór fram ítarleg skoðun og atvikabundið mat á aðstæðum öllum og veitti lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu stefnanda færi á að koma fram andmælum sínum og setja fram afstöðu sína til þeirrar gagnrýni sem háttsemi hennar hafði hlotið. Áminningin var veit tað undangenginni við-hlítandi málsmeðferð og mati sem byggðist á málefnalegum sjónarmiðum þar sem ótví-rætt var að nauðsynlegum skilyrðum áminningar væri fullnægt. Áminningin sé því ekki ógildanleg.

Ákvörðun um breytingar á störfum og verksviði

78 Stefndu byggja á því að þær breytingar á störfum og verksviði stefnanda, sem um ræðir í máli þessu, hafi verið heimilar með vísan til 19. gr. laga nr. 70/1996 og helgast af stjórn-unarheimildum og stjórnunarrétti vinnuveitanda samkvæmt meginreglum vinnuréttar. Ákvæði 19. gr. laga nr. 70/1996 hafi að geyma rúmar heimildir til handa forstöðu-mönnum ríkisstofnana að gera einhliða breytingar á störfum og verksviði starfsmanna.

Starfs maður geti þannig ekki vænst þess að eðli og inntak þeirra verka sem honum eru falin haldist með öllu óbreytt út starfstíma hans.

79 Stefndu teljaað ákvörðunin um breytingu á starfi stefnanda hafi samræmst stjórnunarrétti forstöðumanns, hún hafi verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum og hvorki gengið lengra né verið meira íþyngjandi fyrir stefnanda en efni stóðu til. Um var að ræða tímabundið verkefni sem krafðist þess að það væri unnið af varðstjóra í samræmi við 10. gr. starfs stigareglugerðar lögreglu nr. 1051/2006 en það felur í sér stjórn einstaks verkefnis. Þá var embættinu gert að vinna þetta tiltekna verkefni af embætti ríkis-lögreglustjóra um svipað leyti og endurkoma stefnanda var fyrirhuguð eftir langtíma-veikindi en markmið embættisins var m. a. að stefnandi gæti farið rólega af stað.

80 Stefndu vísa til þess að stefnandi var eftir breytingarnar áfram með sama yfirmann og hélt kjörum sínum sem varðstjóri ásamt föstum kjörum samkvæmt kjarasamningi lög-reglumanna, svo sem þrekálagi og sérstakri álagsgreiðslu til lögreglumanna, þótt um breytingu á vinnutíma væri að ræða. Stefnanda var þó gefinn kostur á að vinna allt að 28 klukkustundir í yfirvinnu á meðan á verkefninu stæði. Stefndu telja rétt að taka fram, vegna umfjöllunar í stefnu, að vaktaálagsgreiðslur eru greiddar í samræmi við unna tíma utan dagvinnu og mismunandi milli mánaða og ekki sé hægt að líta á þær sem föst kjör. Ekki sé hægt að taka undir andmæli stefnanda þess efnis að breyting á starfsstöð stefnanda gæti talist veruleg enda skilur ein gata að starfsstöð embættisins að Hverfisgötu og að Skúlagötu og mötuneyti er sameiginlegt. f

81 Við ákvörðun um breytingu á starfi varð ekki hjá því litið að embættið hafði vitneskju um ummæli stefnanda á samfélagsmiðlinum Facebook sem voru að mati stefndu til þess fallin að rýra það traust sem lögreglumenn í almennri deild almennt verða að njóta. Ummælin voru þó ekki sérstök ástæða þess að breyting var gerð tímabundið á verkefnum stefnanda.

82 Í þessu sambandi telja stefndu rétt að líta til þess að starfið sem stefnandi tók við taldist henni samboðið í ljósi menntunar, stöðu og starfsreynslu. Í því samhengi er áréttað að þegar stefnandi fékk skipun til starfa sem varðstjóri hjá embætti lögreglustjórans var sú skipun ekki bundin að efni til við nánar tiltekin afmörkuð störf, verkefni eða starfssvið.

83 Enn fremur hafi breytingar á starfi og verksviði, sem fela í sér lækkun launagreiðslna þar sem vaktir og vaktagreiðslur falla niður, ekki verið taldar fela í sér að breytingar teljist til stjórnvaldsákvarðana. Gildir hið sama þó að starfsaðstaða hafi breyst. Breyting á verk-sviði teljist almennt til ákvarðana um innra skipulag stofnunar en ekki stjórnvaldsákvarð-ana í skilningi stjórnsýslulaga. Embætti lögreglustjóra bar því ekki að fylgja ákvæðum stjórnsýslulaganna við ákvarðanatökuna, andstætt því sem haldið er fram í stefnu.

84 Þar sem ekki sé þó hægt að útiloka að atvik og aðstæður í tilteknum málum séu með þeim hætti að líta beri á breytingar á starfi og verksviði sem stjórnvaldsákvörðun hafi embætti lögreglustjóra þó gætt að ýtrustu málsmeðferðarreglum og því að ákvörðun í máli yrði ekki tekin fyrr en öllum viðeigandi málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins væri fullnægt. Til merkis um þetta megi vísa til umfjöllunarí bréfi lögreglustjóra til stefnanda, dags. 16. febrúar 2022, en af henni verði ráðið að fram hafi farið ítarleg skoðun og atvikabundið mat á aðstæðum öllum. Auk þess vísa stefndu til annarra bréfaskipta í málinu.

85 Með vísan til framanritaðs er það afstaða stefndu að jafnvel þó svo ráðstöfun sem fólst í breytingum og starfi og verksviði stefnanda teljist stjórnvaldsákvörðun hafi allra málsmeðferðarreglna og meginreglna stjórnsýsluréttarins verið gætt í hvívetna og ákvörðun byggð á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum. Verði ráðstöfunin því að öllu leyti að teljast lögmæt.

86 Þá er því mótmælt að stefnandi hafi af einhverjum ástæðum mátt treysta því að máli vegna færslna á Facebook myndi ljúka með einni ákvörðun af hálfu lögreglustjórans. Verður í því sambandi að hafa í huga að lögreglustjórinn hefur við meðferð máls þessa þurft að líta til hagsmuna sem snúa jafnframt að stöðu stofnunarinnar ogstöðu stefnanda með hliðsjón af framgöngu og háttalagi stefnanda. Þá benda stefndu á að stefnandi hafi með háttalagi sínu og framgöngu brotið gegn skyldum sem á henni hvíla. Jafnframt er því mótmælt að breytingar á starfi og verksviði stefnanda hafi brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins, eins og haldið er fram í stefnu. Stefndu benda jafnframt á að stefnandi hefur ekki sýnt fram á að umræddar breytingar hefðu ekki verið gerðar á störfum hennar og verksviði óháð ummælum hennar á Facebook.

87 Af hálfu stefndu er því mótmælt að skilyrði greiðslu miskabóta samkvæmt ákvæði 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu fyrir hendi. Þannig er því mótmælt að í ráðstöfunum hafi falist ólögmæt meingerð gegn frelsi, friði og æru eða persónu stefnanda. Þvert á móti hafi ráðstafanir lögreglustjóra verið lögmætar og í þeim fólust eðlileg og lögmæt viðbrögð stefnda við háttalagi og framgöngu stefnanda í máli þessu. Eigi það bæði við um ákvörðun um að veita stefnanda skriflega áminningu sem og ráðstöfun sem fólst í breytingum á starfi og verksviði stefnanda. Þannig beri stefnandi sjálf ábyrgð á mögulegum afleiðingum sem atvik máls kunna að hafa í för með sér fyrir hana.

88 Verði fallist á rétt stefnanda til miskabóta er krafist lækkunar á miskabótakröfu hennar enda sé hún of há og í ósamræmi við dómafordæmi í sambærilegum málum. Stefndu hafna því alfa riðað stefnandi hafi verið niðurlægð með ákvörðunum embættisins. Varð-andi það verkefni sem embættinu var falið að sinna af hálfu ríkislögreglustjóra ber að geta þess að um er að ræða mikilvægt verkefni sem unnið er þvert á lögregluembætti landsins og getur frekar haft jákvæð áhrif á starfsferil hennar og möguleika til framgangs í starfi.

IV.

Kröfugerð

89 Bótakrafa stefnanda byggir á því að bæði ákvörðun stefnda lögreglustjórans á höfuð-borgarsvæðinu 16. febrúar 2022 um að veita henni áminningu vegna brota á starfs-skyldum og ákvörðunin um að gera breytingu á störfum hennar sem tilkynnt var 10. desember 2021 hafi verið ólögmætar. Auk þess krefst stefnandi þess að áminningin verði ógilt með dómi.

90 Þegar tekin er afstaða til þessarar kröfugerðar verður að horfa til þess að áminningu fylgja þau sérstöku réttaráhrif að hún er forsenda þess að embættismanni verði veitt lausn um stundarsakir af ástæðum sem tilgreindar eru í 2. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 4. mgr. 26. gr. sömu laga. Þar sem stefnandi er embættismaður, sbr. 7. tölul. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 70/1996, og gild áminning hefur því bein áhrif á starfsöryggi hennar sem embættismanns verður að leggja til grundvallar að húnhafi sjálfstæða lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr ógildingarkröfu sinni samhliða bótakröfu.

91 Í því sambandi verður einnig að hafa í huga að skilyrði fyrir því að fallist verði á kröfu stefnanda um ógildingu ákvörðunar fara ekki að öllu leyti saman við þær forsendur sem þurfa að vera fyrir hendi til þess að unnt sé að fallast á kröfu hennar um greiðslu miska-bóta. Með vísan til framangreinds, svo og þess að kröfugerð af þessum toga hefur einnig verið látin óátalin í framkvæmd, sbr. dóm Hæstaréttar 1. júní 2017 í máli nr. 768/2016, telur dómurinn rétt að fjalla um báðar kröfurnar í þessu máli.

92 Stefnandi hefur beint kröfugerð sinni í málinu bæði að stefnda íslenska ríkinu sem og stefnda lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu. Af 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður leitt að máli skuli að meginreglu beint að íslenska ríkinu þótt það varði atriði, sem heyri undir sérstaka stofnun þess eða sjóð, enda sé ekki mælt á annan veg í lögum eða viðkomandi stofnun eða sjóður lúti sjálfstæðri stjórn, sbr. dóm Hæstaréttar frá 14. apríl 2011 í máli nr.500/2010.

93 Af þessu ákvæði leiðir að það ber að jafnaði að stefna íslenska ríkinu jafnvel þótt sakarefni varði atriði sem heyrir undir sérstaka ríkisstofnun eða sjóð, enda sé ekki mælt á annan veg í lögum eða viðkomandi stofnun eða sjóður lúti sjálfstæðri stjórn. S á háttur að stefna ríkis stofnun sem tók ákvörðun um áminningu til ógildingar eða greiðslu bóta hefur hins vegar um langt skeið verið látinn átölulaus í dómaframkvæmd, þrátt fyrir að umrædd stofnun lúti ekki sjálfstæðri stjórn (sjá hér til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 28. september 2000 í málum nr. 72/2000 og 105/2000 og frá 17. febrúar sama ár í máli nr. 369/1999). Verður af þeim sökum ekki gerð athugasemd við að stefnandi beini kröfum sínum bæði að stefnda íslenska ríkinu og stefnda lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu.

Ákvörðun um áminningu

94 Áminning embættismanns er stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslu-laga nr. 37/1993 og fer um hana eftir almennum reglum stjórnsýsluréttar og þeim reglum sem koma fram í lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Slík ákvörðun er íþyngjandi og byggist á mati forstöðumanns um að embættismaður hafi m. a. brotið gegn starfsskyldum sínum, hann hafi ekki sinnt starfinu í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru eða að athafnir hans hafi verið óviðeigandi í ljósi starfsins sem hann gegnir. Áminning felur jafnframt í sér viðvörun um að verði hegðunin sem hefur leitt til áminningar ítrekuð kunni embættismanni að vera vikið úr starfi um stundarsakir samkvæmt 4. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1996 eða að fullu og öllu.

95 Í 21. gr. laga nr. 70/1996 eru talin upp þau lagasjónarmið sem áminning getur byggst á. Er ákvæðið orðað á þann veg að ef starfsmaður hefur sýnt í starfi sínu „óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður að starfi eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu“ skuli forstöðumaður stofnunar veita honum skriflega áminningu. Áður skuli þó gefa starfsmanni kost á að tala máli sínu ef það er unnt.

96 Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 70/1996 kemur fram að við mat á því hvort skilyrði séu til að veita áminningu beri að hafa hliðsjón af 14. gr. frumvarpsins. (Alþt. 1995– 1996, A- deild, bls. 3150.) Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. er starfsmanni „skylt að rækja starf sitt með alúð og samviskusemi í hvívetna“ og „gæta kurteisi, lipurðar og réttsýni í starfi sínu“. Þá skal hann„ forðast að hafast nokkuð það að í starfi sínu eða utan þess sem er honum til vanvirðu eða álitshnekkis eða varpað getur rýrð á það starf eða starfsgrein er hann vinnur“.

97 Af þessum ákvæðum er ljóst að gera verður þá kröfu til embættismanna að þeir gæti þess að sýna ekki af sér hegðun sem er þeim til vanvirðu eða álitshnekkis eða varpað getur rýrð á starfið eða starfsgreinina. S líkar kröfur um vammleysi eru misríkar og ráðast m. a. af eðli starfsins og því trausti og virðingu sem því verður að fylgja og geta náð jafnt til hegðunar í starfi sem utan þess. Ef embættismaður sýnir af sér hegðun af því tagi sem er mælt fyrir um í 21. gr. laga nr. 70/1996 skal forstöðumaður sem fyrr segir áminna hann skriflega. Eðlilegt samræmi verður þó að vera á milli hegðunar embættismann sog þeirra úrræða sem forstöðumaður grípur til, sbr. meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

98 Þegar kemur til greina að áminna embættismann fyrir háttsemi sem nýtur verndar mann-réttindareglna stjórnarskrár lýðveldisins Íslands og mannréttindasáttmála Evrópu, sem hefur lagagildi samkvæmt lögum nr. 62/1994, um lögfestingu mannréttindasáttmála Evrópu, ber stjórnvaldi að gæta að kröfum þeirra reglna. Lögreglumenn njóta tjáningar-frelsis eins og aðrir opinberir starfsmenn á grundvelli 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópuen þessi grundvallarregla ernúeinnigáréttuð í 1. mgr. 41. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 3. gr. a laga nr. 71/2019.

99 Af þessu leiðir að opinberir starfsmenn eiga rétt á að láta í ljós hugsanir sínar og skoðanir, þar með taldar þær er lúta að mati á atriðum er tengjast starfi þeirra og sem varða t. d. verklag og daglega starfsemi þeirrar stofnunar sem þeir starfa hjá, án afskipta stjórnvalda. Takmarkanir á þessum rétti má eingöngu gera að uppfylltum skilyrðum sem koma fram í 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans. Þær verða því að byggja á lögum, stefna að lögmætu markmiði og mega ekki ganga lengra en nauðsyn krefur. Stjórnvöld eru bundin af þessum reglum í samskiptum við embættis-menn og starfsmenn og geta því t. d. ekki sagt þeim upp störfum eða áminnt þá vegna tjáningar án þess að framangreindum skilyrðum sé fullnægt.

100 Stefnandi hefur í málatilbúnaði sínum vísað til þess að ákvæði 14. og 21. gr. laga nr. 70/1996 sem vísað er til í áminningarbréfi lögreglustjóra geti ekki falið í sér fullnægjandi lagastoð í skilningi fyrrnefnds ákvæðis 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar fyrir því að skerða tjáningarfrelsi hennar. Þannig verði ekki ráðið með nægilega skýrum og fyrir -sjáanlegum hætti af ákvæðunum að þau geti leitt til skerðingar á tjáningarfrelsi. Í því sambandi vísar stefnandi einnig til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu um túlkun 2. mgr. 10. gr. m annréttindasáttmála Evrópu.

101 Að því er varðar þessar málsástæður hefur um langt skeið verið gengið út frá því í dóma-framkvæmd Hæstaréttar að unnt sé að takmarka tjáningarfrelsi á grundvelli lagaákvæða, t. d. um viðurlög við ákveðinni háttsemi, þótt ákvæðin feli í sér matskenndar vísireglur sem lýsa ekki nákvæmlega háttseminni sem um ræðir (sjám. a. til hliðsjónar dóm Hæsta-réttar frá 5. febrúar 1998 í máli nr. 206/1997). Að sama skapi hefur í framkvæmd Mann-réttindadómstólsins verið lagt til grundvallar að unnt sé að takmarka tjáningarfrelsi á grundvelli lagaákvæða þótt ákvæðin séu matskennd að efni og hafi ekki að geyma nákvæma lýsingu á þeirri tjáningu sem um ræðir. Hefur dómstóllinn þá vísað til þess að nauðsynlegt kunni að vera að orða lagaákvæði með þeim hætti að þau séu ekki of einstrengingsleg og geti tekið mið af breytilegum aðstæðum( sjá til hliðsjónar dóm yfir-deildar dómstólsins í máli 44158/98 G-x-x og fleiri gegn Póllandi, 64. mgr.).

102 Í þessu efni hefur jafnframt verið lagt til grundvallar að þörfin fyrir sveigjanlegar lagaheimildir sé einkar rík þegar um er að ræða agaviðurlög gagnvart starfsmönnum en á því sviði sé trauðla unntað semja reglur sem lýsa fyrirfram allri hegðun sem bregðast þarf við. Af þeim sökum geti verið nauðsynlegt fyrir stjórnvöld í aðildarríkjunum að orða þessar reglur með rýmri hætti (sjá til hliðsjónar dóma Mannréttindadómstólsins frá 19. desember 1994 í máli V-x-x D e-e-x Soldaten Ö-x-x and G-e-x gegn Austurríki, 31. mgr., ogfrá 9. mars 2021 í máli E-x-x gegn Tyrklandi, (128.- 130. mgr.).

103 Með vísan til þess sem að framan er rakið eru því ekki efni til að fallast á þær málsástæður stefnanda að sú takmörkun á tjáningarfrelsi hennar sem fólst í ákvörðun lögreglustjórans frá 16. febrúar 2022 um að áminna hana hafi skort lagastoð. Telja verður ljóst af orðalagi 21. gr. laga nr. 70/1996 að tjáning sem starfsmaður viðhefur geti fallið undir ákvæðið, en þar kemur fram að framkoma starfsmanns eða athafnir í starfinu eða utan þess geti leitt til áminningar ef þær þykja ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu.

Þar sem orðalag 21. gr. ber enn fremur með skýrum hætti með sér að það geti tekið til framkomu og athafna utan starfs renna málsástæður stefnanda um að hún hafi verið í veikindaleyfi ekki stoðum undir málatilbúnað hennar að þessu leyti.

104 Þegar metið er hvort stefndi lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi gengið lengra en nauðsyn krefur við að takmarka tjáningarfrelsi stefnanda með áminningunni sem um ræðir verður að líta heildstætt til efnis og tilefnis tjáningarinnar, í hvaða samhengi og á hvaða vettvangi hún fórfram, auk aðstæðna að öðru leyti. Þá skiptir einnig máli að horfa til þeirra hagsmuna sem búa að baki tjáningunni og hvernig hún er sett fram, hversu víðtæk takmörkunin er og hversu alvarlegum viðurlögum er beitt í tilefni af henni.

105 Við þetta mat verður jafnframt að gæta þess að þau almennu sjónarmið sem gilda um tjáningarfrelsi opinberra embættismanna og starfsmanna eru afstæð, og taka m. a. mið af því starfi sem viðkomandi gegnir. Í þessu sambandi hafa lögreglumenn ákveðna sérstöðu að því leyti að þeir bera sem handhafar lögregluvalds um margt ríkari skyldur í starfi en embættismenn og starfsmenn ríkisins almennt samkvæmt ákvæðum laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þannig er í 1. mgr. 13. gr. lögreglulaga kveðið á um það að handhafa lögregluvalds beri að sýna árvekni í starfi sínu og kunna glögg skil á skyldum sínum og þeirri ábyrgð sem starfinu fylgir. Þá er í 2. mgr. 13. gr. sérstaklega kveðið á um að handhafa lögregluvalds beri að rækja starfa sinn af kostgæfni og sam-viskusemi og „ávallt gæta fyllstu hlutlægni og réttsýni“. Í sama ákvæði kemur fram að lögreglumenn skuli gæta þess að mönnum verði ekki gert tjón, óhagræði eða miski framar en óhjákvæmilegt er eftir því sem á stendur.

106 Af samanburði 13. gr. lögreglulaga við ákvæði 14. gr. og 21. gr. laga nr. 70/1996, sem gildir almennt um embættismenn og starfsmenn ríkisins, verður heldur ekki um villst að gerðar eru ríkari kröfur um vammleysi handhafa lögregluvalds en annarra sem starfa í þjónustu ríkisins. Liður í því er að þeir sinni ekki persónulegum málum í starfi sínu, sbr. 23. gr. lögreglulaga.

107 Eins og að framan er rakið voru ummælin sem urðu tilefni þess að stefnandi var áminnt tvíþætt. Fyrri ummælin birtust 4. október 2021 ásamt frétt þar sem greint var frá því að ung kona hefði lýst vanþóknun sinni á opinberri yfirlýsingu manns sem hafði verið kærður fyrir kynferðisbrot en fyrir liggur að embætti lögreglustjórans hafði kæruna til meðferðar á þessum tíma. Ágreiningslaust er að sama kona hafði áður greint frá því opinberlega að hún hefði verið beitt kynferðisofbeldi, en því máli lauk með greiðslu miskabóta tilhennar.

108 Stefnandi birti tengil á þessa frétt á Facebook- síðu sinni þar sem hún ritaði orðin„ F ull á djamminu. is“ yfir mynd af konunni. Stefnandi hefur ekki skýrt umrædd ummæli frekar eftir að þau voru látin að falla. Að mati dómsins er þó ljóst að þessi ummæli stefnanda voru til þess fallin að gera lítið úr konunni sem fjallað var um í fréttinni og myndin birtist af og einnig óbeint þeirri afstöðu sem konan lét uppi í fréttinni um að hún tryði ekki frásögn kærða í kynferðisbrotamáli sem þá var til meðferðar hjá embætti lögreglustjórans.

109 Þegar lagt er mat á þessi ummæli stefnanda er enn fremur ekki unnt að líta framhjá því að ummæli hennar voru sett fram á opinberum vettvangi og að hún starfaði á þessum tíma sem varðstjóri hjá embætti lögreglustjórans í almennri útkallsdeild. Samkvæmt 10. gr. reglugerðar nr. 1051/2006, um starfs stig innan lögreglunnar, sem í gildi var á þessum tíma voru verksvið hennar og ábyrgð sem varðstjóra í deildinni í meginatriðum fólgin í löggæslustörfum og rannsóknum mála, vaktstjórn samkvæmt varðskrá og stjórn ein-stakra verkefna eða hóps lögreglumanna við almenn löggæslustörf og loks eftirlit með því að reglum og fyrirmælum væri fylgt.

110 Með hliðsjón af ofangreindum starfsskyldum stefnanda og hlutverki hennar sem stjórnanda innan lögreglunnar verður að telja enn brýnna að hún gætti að hlutlægnisskyldum sínum samkvæmt lögreglulögum. Þar sem stefnandi gerði með ummælum sínum í senn lítið úr trúverðugleika einstaklings sem hafði áður greint frá því opinberlega að hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi og jafnframt viðhorfi hennar til stöðu aðila í máli sem þá var enn til meðferðar hjá embætti lögreglustjórans, verður að fallast á með stefndu að stefnandi hafi brotið gegn starfsskyldum sínum að þessu leyti.

111 Síðari ummælin sem stefnandi var áminnt fyrir voru sett fram 10. október 2021 við frétt á vefnum mannlif. is sem birtist tveimur dögum áður undir fyrirsögninni „Öfga herinn segir suð um kynlíf vera nauðgun [...].“ Í athugasemd stefnanda við ofangreinda frétt sagði orðrétt: „ég bilast (broskallar) held að þessi „ HER“ ætti að breyta nafninu sínu í Psychoherinn, þvílíka bullið.“

112 Ágreiningslaust er að stefnandi útskýrði ummæli sín frekarí ummælum um fréttina á þá leið að það að kalla suð nauðgun væri móðgun við þær konur sem hafa í raun orðið fyrir slíkri árás. Í kjölfarið greindi stefnandi frá því að suð af því tagi sem annar þátttakandi í umræðunum lýsti kallaðist,, andlegt ofbeldi ekki nauðgun og í [hennar] huga alls ekki það sem fólk [ætti að þurfa]að þola“, en„ tuð“ væri„ ekki nauðgun“.

113 Ljóst er að stefnandi gagnrýndi með þessum ummælum sínum að suð um kynlíf væri lagt að jöfnu við alvarlegt kynferðisbrot eins og nauðgun. Þótt gagnrýni stefnanda væri að þessu leyti efnislega málefnaleg gekk stefnandi hins vegar mun lengra með því að uppnefna forvígisfólk umræðunnar „psychoherinn“ og lýsa með því efasemdum um andlegt heilbrigði þess, ásamt því að birta mynd af þremur konum í færslu sinni. Það hvernig stefnandi setti fram gagnrýni sína að þessu leyti var því ekki í samræmi við starfsskyldur hennar, m. a. samkvæmt 14. gr. laga nr. 70/1996 um að gæta kurteisi, lipurðar og réttsýni í starfi sínu og forðast að hafast nokkuð það að í starfi sínu eða utan þess sem væri henni til vanvirðu eða álitshnekkis eða varpað gæti rýrð á það starf eða starfsgrein er hún ynni við.

114 Við mat á því hvort lögmætt hafi verið að veita stefnanda áminningu verður loks ekki litið framhjá því sem fram kom í framburði vitna fyrir dóminum um að stefnandi hafi, í kjölfar þess að stjórnendur gerðu athugasemdir við ummæli hennar, haft uppi frekari neikvæð ummæli um einstaklinga sem leituðu til hennar vegna gruns um að þeim hefði verið byrluð ólyfjan á skemmtistöðum. Verður því að fallast á það mat stefnda lögreglustjórans að einsýnt hafi verið að vægari úrræði en áminning myndu ekki duga til að taka á þeirri háttsemi sem stefnandi sýndi.

115 Með vísan til þess og alls annars sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að sú áminning sem stefnanda var veitt 16. febrúar 2022 hafi verið í samræmi við ákvæði 21. gr. laga nr. 70/1996 og að með henni hafi ekki verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því hafnað kröfu stefnanda um ógildingu ákvörðunarinnar og um skaðabætur, að því marki sem þær taka til áminningarinnar.

Breytingar á störfum

116 Þegar leyst er úr þeim kröfum stefnanda sem eftir standa verður að taka afstöðu til þess hvort sú ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu sem stefnanda var tilkynnt 21. febrúar 2022 umbreytingar á störfum hennar og verksviði hafi verið ólögmæt í skilningi laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og stefnandi eigi af þeim sökum rétt til miskabóta. Með ákvörðuninni var ákveðið að starfs stöð hennar yrði framvegis á Skúlagötu 21 þar sem henni var ætlað að starfa sem varðstjóri við upplýsingaáætlanir og áhættugreiningar á svæði lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. 117 Það leiðir af 1. tölul. 1. mgr. 6. gr. lögreglulaganr. 90/1996 að lögreglustjórinn á höfuð-borgarsvæðinu fer með lögreglustjórn í sínu umdæmi. Lögreglustjórar fara með stjórn lögregluliðs, hver í sínu umdæmi, en lögreglustjórar annast daglega stjórn og rekstur lögreglunnar í umdæminu og bera ábyrgð á framkvæmd lögreglustarfa innan þess, sbr. 6. mgr. 6. gr. lögreglula ga. Ljóst er því að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu er forstöðumaður í skilningi laga nr. 70/1996.

118 Við túlkun þeirra heimilda sem lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu eru fengnar sem forstöðumanni ríkisstofnunar samkvæmt lögum nr. 70/1996 verður að líta til þess að við setningu laganna var sjálfstæði forstöðumanna ríkisstofnana aukið sem og mögu-leikar þeirra til að taka ákvarðanir er varða stjórnun og starfsmannahald. Í ljósi þessa er það almennt á forræði forstöðumanns hverrar ríkisstofnunar að ákveða hvaða viðfangs-efnum einstakir starfsmenn skulu sinna innan hennar, svo framarlega sem önnur laga-ákvæði mæla ekki beinlínis fyrir um annað.

119 Þessi tilhögun er í samræmi við þá ábyrgð sem lögð er á herðar forstöðumönnum um að stofnanir sem þeir veita forstöðu starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf, svo og að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnana sé í samræmi við fjár-lög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt, sbr. 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996.

Hafa forstöðumenn ríkisstofnana af þessum sökum nokkurt svigrúm á grundvelli stjórn-unarheimilda sinna til að ákveða hvaða tilteknu viðfangsefnum á vegum stofnunar ein-stakir starfsmenn sinna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 13. október 2016 í máli nr. 828/2015.

120 Samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996 er starfsmanni skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því er hann tók við starfi. Ótvírætt er að forstöðumaður ríkis-stofnunar hefur heimild til að breyta störfum og verksviði ríkisstarfsmanns og er það komið undir mati hans hvort tilefni sé til slíkra breytinga, en þær verða þó að vera reistar á málefnalegum sjónarmiðum og mega ekki vera meira íþyngjandi fyrir starfsmann en nauðsyn ber til, sbr. m. a. dóma Hæstaréttar frá 4. maí 2005 í máli nr. 475/2004 og frá 11. október 2018 í máli nr. 827/2017.

121 Sú breyting sem ágreiningur þessa máls lýtur að fól í sér að stefnandi var færð úr starfi sínu í almennri útkallsdeild yfir í starf varðstjóra við upplýsingaáætlanir og áhættugrein-ingar á svæði lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Ágreiningslaust er að breytingin hafði áhrif á vinnutímafyrirkomulag, þar sem stefnandi hafði ekki sömu möguleika til að taka bakvaktir, og þar með á launagreiðslur til hennar. Ljóst er þó að þar sem stefnandi losnaði á sama tíma undan þeim skyldum að taka bakvaktir er ekki unnt að leggja til grundvallar að breytingin hafi skert launakjör hennar í skilningi 19. gr. laga nr. 70/1996, sjá hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 26. september 2002 í máli nr. 92/2002. Verður því ekki talið að ákvæði 19. gr. hafi girt fyrir þær breytingar sem lögreglustjóri gerði á störfum stefnanda.

122 Að því er lýtur að málsástæðum stefnanda um að stefndi lögreglustjórinn hafi brotið gegn meðalhófsreglu og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar með ákvörðun sinni um að breyta störfum hennar er ljóst af rökstuðningi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 21. febrúar 2022 að ákvörðunin byggðist a. m. k. að að einhverju leyti á þeim ummælum sem stefnandi hafði viðhaft á Facebookog var því að mati embættisins til þess fallin að rýra það traust sem lögreglumenn yrðu að njóta. Í ljósi efnis ummælanna og þeirra skyldna sem hvíla á lögreglumönnum um hlutlægni og raktar eru hér að framan telur dómurinn ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þetta mat embættisins. Af þeim sökum fær dómurinn ekki annað séð en að sú ákvörðun að færa stefnanda úr hlutverki þar sem hún kynni að taka við tilkynningum um kynferðisbrot hafi stuðst við það málefnalega markmið að stuðla að trausti borgaranna til lögreglu. Verður því ekki talið að stefndi lögreglustjórinn hafi með ákvörðuninni brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttar.

123 Með vísan til þessarar niðurstöðu eru heldur ekki efni til að fallast á málsástæður stefn-anda um að stefndi lögreglustjórinn hafi brotið gegn meðalhófsreglu. Þannig verður ekki séð að stefndi hafi getað náð því markmiði að draga úr því að opinber ummæli stefnanda rýrðu traust almennings til lögreglu á annan og vægari hátt en að fela stefnanda önnur verkefni en þau sem fælust í því að taka við kærum frá einstaklingum. Í þessu sambandi verður einnig að horfa til þess sem fram kom við aðalmeðferð málsins fyrir dóminum um að stefnandi héldi öllum sínum föstu kjörum við þær breytingar sem gerðar væru á starfi hennar, þar með talið starfsheiti og starfsstigi. Þá liggur fyrir að stefnanda buðust áfram yfirvinnutímar, auk þess sem hún var áfram með sama yfirmann og tilheyrði sömu starfseiningu.

124 Þegar litið er til þeirra sjónarmiða um traust almennings til lögreglu sem ákvörðun stefnda lögreglustjórans um að breyta verkefnum stefnanda byggðist á er ekki unnt að taka undir þann málatilbúnað stefnanda að frekari rannsókn, m. a. um hvort aðrir lög-reglumenn væru fúsir til að sinna sömu verkefnum, hafi getað haft einhverja þýðingu fyrir niðurstöðu málsins. Er málsástæðum stefnanda um að stefndi hafi brotið gegn rannsóknarskyldu því hafnað.

125 Þar sem dómurinn fellst hvorki á málsástæður stefnanda um að ákvörðun stefnda lögreglustjórans um að áminna hana né ákvörðun um að flytja hana til í starfi sem báðar voru tilkynntar 16. febrúar 2022 eru stefndu sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Í ljósi málsatvika er rétt að málskostnaður falli niður. K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð:

Stefndu, íslenska ríkið og lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf