A-51/2012

Sóknaraðili er Lýsing hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3, Reykjavík, en varnaraðili er J-kk-nf R-kk-nf E-kk-nf, kt. 000000-0000, Efri Steinsmýri, Skaftárhreppi.

Sóknaraðili, hér eftir gerðarbeiðandi, krefst dómsúrskurðar um að dráttarvélin GN-K96 af gerðinni Massey Ferguson verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila, hér eftir gerðarþola, og fengin gerðarbeiðanda. Þá er og krafist dómsúrskurðar um að bifreiðin með fastanr. ZV-907 af gerðinni Subaru Forester, verði tekin með beinni aðfarargerð úr vörslu gerðarþola og fengin gerðarbeiðanda. Í aðfarabeiðni segir ennfremur: „gerð þessi fari fram á ábyrgð umbjóðanda míns en á kostnað gerðarþola, þ.m.t. dómstólagjöld og kostnaður vegna vinnu lögmanns ásamt virðisaukaskatti“ og verður skilið svo að krafist sé málskostnaðar að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Af hálfu gerðarþola er þess krafist að kröfum gerðarbeiðanda verði hafnað, en auk þess krefst gerðarþoli málskostnaðar auk virðisaukaskatts úr hendi gerðarbeiðanda.

Framangreind krafa gerðarbeiðanda, ásamt meðfylgjandi gögnum, barst dóminum 26. nóvember 2012 og var málið þingfest 25. mars 2013, en erfiðlega gekk að koma boðun í þinghald til gerðarþola. Gerðarþoli lagði fram greinargerð sína 6. maí 2013 en ekki var óskað eftir að leggja fram greinargerð af hálfu gerðarbeiðanda. Munnlegur málflutningur fór fram 28. maí 2013 og var málið tekið til úrskurðar að honum loknum.

Málavextir

Samkvæmt því sem fram kemur í beiðni gerðarbeiðanda er talið að bifreiðin og dráttarvélin séu í vörslum og notkun gerðarþola að Efri Steinsmýri.

Vegna ofangreindrar dráttarvélar gerðu aðilar með sér svonefndan kaupleigusamning 27. desember 2007. Sömdu aðilar um fjármögnun, kaup og afnot af dráttarvélinni á grundvelli leigusamnings eins og segir í beiðni. Kveður gerðarbeiðandi að aðilar hafi samið um að gerðarbeiðandi keypti og yrði eigandi vélarinnar og að gerðarþoli greiddi gerðarbeiðanda fyrir umráð og afnot af tækinu. Í samningi komi skýrt fram, sbr. 27. gr. til 30. gr., að ef leigutaki vanefni umsamdar greiðslu sé samningurinn riftanlegur án fyrirvara og að leigutaki skuli þá skila leigumun án tafar. Um leið sé viðurkenndur réttur leigusala til að taka til sín leigumun hvar sem til „hennar“ næst ef ekki er orðið við áskorun um skil. Samningur aðila hafi í upphafi verið gengistryggður en gerðarbeiðandi kveður að samningurinn hafi endurreiknaður í samræmi við dóma Hæstaréttar í málunum nr. 153/2010 og 471/2011 og lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og hafi sá útreikningur verið kynntur fyrir gerðarþola, en gerðarþoli hafi ekki staðið við loforð um efndir.

Vegna bifreiðarinnar gerðu aðilar með sér svokallaðan bílasamning Lýsingar 2. nóvember 2007. Sömdu aðilar um fjármögnun, kaup og afnot af bifreiðinni á grundvelli bílasamningsins eins og segir í beiðni. Kveður gerðarbeiðandi að aðilar hafi samið um að gerðarbeiðandi keypti og yrði eigandi bifreiðarinnar og að gerðarþoli greiddi gerðarbeiðanda fyrir umráð og afnot af bílnum. Í bílasamningnum komi skýrt fram, sbr. 21. og 22. gr., að ef leigutaki vanefni umsamdar greiðslur sé samningurinn riftanlegur án fyrirvara og að leigutaki skuli þá skila bifreiðinni án tafar. Um leið sé viðurkenndur réttur leigusala til að taka til sín bifreiðina hvar sem til hennar næst ef ekki sé orðið við áskorun um skil á bifreiðinni. Samningur aðila hafi í upphafi verið gengistryggður en gerðarbeiðandi endurreiknað hann í samræmi við dóma Hæstaréttar. Gerðarþoli hafi vanefnt afborganir verulega og ekki sinnt boði um uppgjör á grundvelli endurútreiknings eða annarra viðræðna sem fram hafi farið.

Kveður gerðarbeiðandi að vanskil vegna bifreiðarinnar hafi í september 2012 verið samtals kr. 1.602.376 og uppgreiðsluverð kr. 3.185.314.

Kveður gerðarbeiðandi að gerðarþoli hafi vanefnt afborganir ofangreindra samninga verulega og ekkert greitt þrátt fyrir endurútreikning skuldarinnar í apríl 2011.

Riftun og áskorun um afhendingu framangreindrar dráttarvélar og bifreiðar, sbr. skeyti afhent 23. maí 2011, hafi ekki verið sinnt af hálfu gerðarþola með réttum efndum eða skilum á bifreiðinni. Áskorun um afhendingu hafi verið ítrekuð við gerðarþola, síðast með skeyti dagsettu 4. september 2012, en ekki sinnt.

Gerðarþoli hefur ekki uppi sérstök andmæli við lýsingu gerðarbeiðanda á málavöxtum. Í greinargerð gerðarþola kemur fram að gerðarþoli hafi hætt að greiða af samningunum þegar mánaðarlegar kröfur gerðarbeiðanda hafi allt að því þrefaldast í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008. Frá þeim tíma hafi gerðarbeiðandi boðið svokallaða frystingu og gerðarþoli þegið það og hún staðið í a.m.k. eitt ár.

Gerðarbeiðandi kveðst sjálfur hafa reiknað út samningana og fái hann allt aðra niðurstöðu en gerðarbeiðandi um meinta skuld. Vegna dráttarvélarinnar kveður gerðarbeiðandi að réttar eftirstöðvar séu um kr. 4.415.485, en vegna bifreiðarinnar um kr. 2.031.993. Samtals sé skuldin þannig kr. 6.447.478 og þá fjárhæð sé gerðarþoli reiðubúinn að greiða þegar í stað sem fullnaðargreiðslu á kröfum gerðarbeiðanda.

Gerðarþoli kveður gerðarbeiðanda ekki hafa sent aðvörun um riftun og ekki veitt frest til að greiða vanskil.

Í málinu liggja fyrir afrit framangreindra samninga. Í samningi um bifreiðina, nr. 70061506 segir í 21. gr. um riftun að leigusala (þ.e. gerðarbeiðanda) sé heimilt að rifta samningi án fyrirvara t.d. ef leigutaki (þ.e. gerðarþoli) inni ekki af hendi tilskildar greiðslur samkvæmt samningnum á umsömdum gjalddögum. Í 22. gr. um innköllun bifreiðar segir að standi leigutaki ekki við leigugreiðslur eða ritfunarákvæði 21. gr. verði virk að öðru leyti geti leigusali krafist skila á bifreiðinni og gildi þetta við riftun. Þá segir í 23. gr. um uppgjör að vegna loka samnings, m.a. vegna riftunar skv. 21. gr. skuli leigutaki greiða allar gjaldfallnar leigugreiðslur með dráttarvöxtum og alla ógjaldfallna leigu, en frá því skuli draga uppítökuverð bifreiðarinnar. Í samningi nr. 813565 um dráttarvélina eru sambærileg ákvæði í 28. – 30. gr.

Umræddir samningar eru báðir með samningsfjárhæð tilgreinda í íslenskum krónum en gengistryggðir með tengingu við gengi erlendra gjaldmiðla sem nánar er lýst í samningunum og ráðast greiðslur af gengi hinna erlendu gjaldmiðla mánaðarlega.

Í málinu liggur fyrir símskeyti 24. maí 2011 til gerðarþola með fyrirsögninni „RIFTUN EIGNALEIGUSAMNINGA – MEÐ 3JA DAGA VÖRSLUSVIPTINGARFREST“ Er í meginmáli vísað til umræddra tækja og tilgreind númer ofangreindra samninga, en jafnframt tilgreind tvö önnur númer samninga sem ekki finnast í gögnum málsins. Segir að ógreitt sé nú kr. 960.964, en þar af höfuðstóll kr. 933.146 og dráttarvextir kr. 27.818, en gjaldfallið nú kr. 960.964. Þá segir að uppgreiðsluverð með vanskilum og kostnaði sé nú kr. 8.198.564. Sé þess krafist að „ofangreindum leigumun“ verði þegar í stað skilað til gerðarbeiðanda, en ella megi búast við vörslusviptingu á kostnað gerðarþola. Er skeytið kvittað um móttöku af E-kk-þgf J-kk-þgf.

Þá liggur fyrir skjal með fyrirsögninni „skuldayfirlit“ frá gerðarbeiðanda. Þar eru tilteknir gjalddagar frá 2. september 2009 til og með 10. september 2012. Eru flestir gjalddagar með textanum leigugreiðsla og samningsnúmer tilgreind í flestum tilfellum 820889 og 70111828, en tvisvar sinnum nr. 813565 og fjórum sinnum nr. 70061506. Er heildarhöfuðstóll gjalddaganna tilgreindur kr. 4.442.227, dráttarvextir kr. 410.024 og samtals kr. 4.852.251. Á bakhlið sama skjals er yfirskriftin „Samningar og skuldayfirlit Viðmiðunardags.: 04.09.2012“ Er þar vísað til samninga vegna beggja tækjanna og með númerunum 813565 og 820889 vegna dráttarvélarinnar og með númerunum 70061505 og 70111828 vegna bifreiðarinnar. Eru sagðar ógreiddar vegna dráttarvélarinnar kr. 3.249.875, þar af langstærstur hluti vegna samnings nr. 820889, en uppgreiðsluverðmæti samtals vegna dráttarvélarinnar kr. 5.683.872 og aftur langstærstur hluti vegna samnings nr. 820889. Eru sagðar ógreiddar vegna bifreiðarinnar kr. 1.602.376, langmest vegna samnings nr. 70111828, en uppgreiðsluverðmæti samtals vegna bifreiðarinnar kr. 3.185.314 og þar af langmest vegna samnings nr. 70111828. Er heildarfjárhæð þess sem ógreitt er sagt kr. 4.852.251 en heildaruppgreiðsluverðmæti sagt kr. 8.869.187. Samskonar skjal liggur einnig fyrir með viðmiðunardagsetningunni 13. maí 2013 og þá er heildarfjárhæð þess sem ógreitt er sagt vera kr. 7.240.066, en heildaruppgreiðsluverðmæti kr. 9.563.691. Er sem fyrr segir meginhluti fjárhæðanna tengdur samningum nr. 820889 og 70111828.

Þá liggur fyrir endurútreikningar samnings nr. 70061506 dags. 10. desember 2010 og vegna samnings nr. 813565 dags. 13. apríl 2011. Eru báðir endurútreikningarnir sagðir vera í samræmi við dóma Hæstaréttar í málunum nr. 153/2010 og 471/2010. Eru engar útskýringar á endurútreikningunum en ekki verður betur séð en að bæði lánin séu endurútreiknuð frá upphafi að vaxtaþætti meðtöldum, jafnt greiddir sem ógreiddir gjalddagar. Segir varðandi samning nr. 70061506 að eftirstöðvar fyrir endurútreikning séu kr. 4.824.787, en eftir endurútreikning kr. 1.722.910 en að teknu tilliti til stöðu á veltureikningi kr. 2.725.360. Um samning nr. 813565 segir að eftirstöðvar fyrir endurútreikning séu kr. 7.742.044 en eftir endurútreikning kr. 4.953.053. Eru báðir endurútreikningar sagðir með fyrirvara um að gerðarbeiðandi áskilji sér rétt til að gera nýjan endurútreikning.

Málsástæður og lagarök gerðarbeiðanda

Gerðarbeiðandi vísar til þess að hann sé eigandi beggja umræddra tækja sem gerðarþoli hafi tekið á leigu en vanefnt greiðslur verulega og beri honum að skila tækjunum, en hann hafi ekki gert það þrátt fyrir réttilega riftun samninganna, sem hafi verið réttilega endurreiknaðir til samræmis við lög og dóma Hæstaréttar.

Um lagarök kveðst gerðarbeiðandi vísa til 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989.

Málsástæður og lagarök gerðarþola

Gerðarþoli byggir á því að umræddir samningar séu raunverulega lánasamningar hvað sem heiti þeirra líður og beri að túlka samningana sem lánasamninga, en við afgreiðslu lánanna hafi ekki verið afhent greiðsluáætlun.

Gerðarþoli kveður gerðarbeiðanda ekkert tillit taka til Hæstaréttardóma sem gengið hafa eftir uppsögu dóma Hæstaréttar í málunum nr. 153/2010 og 471/2011. Vísar gerðarþoli sérstaklega til dóma Hæstaréttar í málum nr. 464/2012 og 600/2011, en þeir séu svokallaðir kvittanadómar og sé þar slegið föstu að fyrirvaralaus móttaka á greiðslum og fullnaðarkvittun af hálfu kröfuhafa feli í sér að hann glati frekari kröfum enda hafi hver og ein greiðsla hans á lánstímanum falið í sér fullnaðargreiðslu af hans hálfu. Þannig hafi Hæstiréttur hrundið sjónarmiðum gerðarbeiðanda um afturvirka útreikninga á vöxtum þegar svona standi á og sömuleiðis hafna sjónarmiðum laga nr. 151/2010, svokallaðra „Árnalaga“ sem hafi talist brjóta gegn stjórnarskrá.

Af þessu leiði að fjárkrafa gerðarbeiðanda sem grundvöllur rifturnar sé röng og það eigi við um báða samningana.

Gerðarþoli hafi hætt að greiða þegar kröfurnar hafi þrefaldast enda efnislega óréttmætar kröfur.

Gerðarþoli mótmælir því að riftunarréttur hafi stofnast svo lengi sem kröfugerð gerðarbeiðanda sé andstæð lögum. Engar tilkynningar um vanefndir liggi fyrir í málinu, aðeins riftunarskeyti byggð á meintum vanefndum og röngum upplýsingum um meint vanskil og með röngum tölum. Hafi gerðarbeiðanda borið að senda áskorun um greiðslu vanskila áður en riftun væri beitt. Það hafi ekki verið gert og gerðarbeiðandi því ekki farið að réttum reglum.

Hafi gerðarbeiðandi ekki gert grein fyrir réttilega reiknuðum vanskilum né eftirstöðvum við riftun og því ekki staðið rétt að riftuninni, sem standi gegn rétti gerðarbeiðanda til að krefjast umráðasviptingar.

Gerðarbeiðandi muni hagnast verulega á aðför ef ekki komi til endurgreiðslu og uppgjörs.

Þá bendir gerðarþoli á að samningurinn sé einhliða saminn af gerðarbeiðanda og með hagsmuni hans að leiðarljósi en halli á hagsmuni gerðarþola og gangi þetta gegn 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

Um lagarök kveðst gerðarþoli vísa til meginreglna kröfuréttar um aðild, stofnun og inntak kröfuréttinda og meginreglna samningaréttar.

Niðurstaða

Í máli þessu gerir gerðarbeiðandi þá kröfu að fá afhenta bifreið og dráttarvél sem hann kveðst vera eigandi að og sem gerðarþoli hafi tekið á leigu samkvæmt framlögðum samningum. Ekkert liggur fyrir um það í gögnum málsins að gerðarbeiðandi sé skráður eigandi umræddra tækja, en þar sem gerðarþoli hefur ekki haldið uppi vörnum á þeim forsendum að gerðarbeiðandi sé ekki eigandi tækjanna verður byggt á því við úrlausn málsins að svo sé, enda hefur gerðarþoli ekki uppi sérstakar athugasemdir við málavaxtalýsingu gerðarbeiðanda.

Ekki er því lýst í beiðni gerðarbeiðanda hvenær vanskil hafi hafist eða gerðarþoli hætt að greiða af umræddum samningum, en þó segir að vanskil hafi í september 2012 verið kr. 1.602.376 vegna bifreiðarinnar og að ekki hafi verið greitt þrátt fyrir endurútreikning í apríl 2011. Ekki kemur heldur glögglega fram í gögnum málsins hvenær gerðarþoli hafi hætt að greiða. Í greinargerð gerðarþola kemur hins vegar fram að gerðarþoli hafi hætt að greiða af samningunum þegar mánaðarlegar greiðslur hafi þrefaldast í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 og verður byggt á því við úrlausn málsins.

Samningar sem liggja frammi bera heitin kaupleigusamningur og bílasamningur. Allt að einu er það mat dómsins að um sé að ræða lánasamninga enda liggur fyrir að gerðarbeiðandi hefur endurreiknað samningana eins og ber að gera um lánasamninga með ólögmætri gengistryggingu, en einnig liggur fyrir að í báðum samningum eru ákvæði þess efnis að við vanskil og riftun geti leigusali eða lánveitandi krafist þess að allir ógreiddir gjalddagar verði gerðir upp og bera samningarnir skýr merki lánssamninga. Gerðarþoli kveður að við afgreiðslu lánanna hafi ekki verið afhent greiðsluáætlun. Það er mat dómsins að það geti ekki orðið til þess að synja um umbeðna gerð, enda hafa ekki verið færð fram rök fyrir að það sé skilyrði þess að aðför megi ná fram að ganga.

Umræddir samningar eru að mati dómsins lánssamningar með ólögmætri gengistryggingu eins og áður segir. Af því leiðir að þá bar að endurreikna og hefur gerðarbeiðandi gert það, eins og fram kemur í beiðni, samkvæmt dómum Hæstaréttar í málunum nr. 153/2010 og 471/2011, ásamt lögum nr. 151/2010. Gerðarþoli kveður endurútreikninginn rangan og að ekki hafi verið tekið tillit til svokallaðra kvittanadóma og vísar til dóma Hæstaréttar í málunum nr. 464/2012 og 600/2011. Vegna þessa er óhjákvæmilegt að líta til þess að mál þetta snýst ekki um uppgjör umræddra samninga eða um tiltekna fjárkröfu. Hvort heldur svokallaðir kvittanadómar eiga hér við eða ekki, verður ekki horft fram hjá því að gerðarþoli hætti að greiða af samningunum í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 og hefur ekki komið fram að hann hafi greitt neitt af þeim síðan, en fyrir liggur að um þetta hafði gerðarþoli ekkert samráð við gerðarbeiðanda og gerði ekki grein fyrir sínum sjónarmiðum um hvað hann teldi vera réttmætar kröfur eða afborganir. Hefur gerðarþoli ekki gert neina grein fyrir þessu eða réttlætt greiðslufall sitt gagnvart gerðarveiðanda fyrr en með greinargerð sinni í þessu máli. Er vafalaust að hvort heldur endurútreikningur lánanna er réttur eða ekki að þá hefur gerðarþoli vanefnt samninga þá sem málið er sprottið af og var því gerðarbeiðanda heimil riftun sbr. ákvæði samninganna en ekki var gerðarbeiðanda skylt að senda aðvörun áður en hann rifti eða hafa annan fyrirvara á því. Verður að telja að alger og óútskýrð stöðvun á greiðslum hafi réttætt riftun beggja samninga, en í því efni getur ekki breytt niðurstöðunni að lánasamningarnir hafi verið með ólögmætri gengistryggingu eða að ágreiningur sé um aðferð við endurútreikninginn, enda snýst málið ekki um uppgjör samninganna eða ákveðna fjárkröfu.

Gerðarþoli kveður að gerðarbeiðandi muni hagnast verulega á aðför ef ekki komi til endurgreiðslu og uppgjörs. Það er mat dómsins að þetta girði ekki fyrir riftunarrétt gerðarbeiðanda og heimild hans til að krefjast aðfarar, enda liggur fyrir í báðum samningum að uppgjör skuli fara fram ef komi til riftunar, en uppgjör er ekki hluti þessa dómsmáls. Þá hefur gerðarþoli vísað til þess að báðir samningar séu samdir einhliða af gerðarbeiðanda og jafnframt til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, en ekki eru sérstök rök færð fyrir því hvernig þetta girði fyrir að aðför megi fara fram eða hvað sé ósanngjarnt eða í andstöðu við téða lagagrein.

Eins og að framan greinir gætir ónákvæmni í greinargerð með kröfu gerðarbeiðanda sem og í þeim gögnum málsins þar sem lýst er skuldastöðu gerðarþola og er t.a.m. óútskýrt misræmi milli númera samninganna, auk þess að ónákvæmni gætir í riftunaryfirlýsingu. Ekkert af þessu hefur hins vegar gerðarþoli borið fyrir sig og þykir af þeim sökum ekki fært að synja um framgang gerðarinnar vegna þessara ágalla á málatilbúnaði gerðarbeiðanda.

Er ljóst að mati dómsins að gerðarbeiðandi er réttur og löglegur eigandi framangreindra tækja og að hann hafi á réttan hátt neytt þeirra riftunarheimilda sem um var samið í upphafi, en gerðarþoli ekki orðið við þeirri skyldu sinni að skila umræddum tækjum.

Verður því að telja að gerðarbeiðanda sé, með ólögmætum hætti aftrað að neyta skýlauss réttar síns yfir framangreindum tækjum, með því að gerðarþoli hafi ekki afhent þau. Ber því að fallast á að gerðarbeiðanda verði heimilað að fá tækin tekin úr vörslum gerðarþola með beinni aðfarargerð, sbr. 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 og skal gerðin fara fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en kostnað gerðarþola.

Rétt þykir að gerðarþoli greiði gerðarbeiðanda kr. 200.000 í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kk-nf G. G-kk-nf, héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Gerðarbeiðanda, Lýsingu hf., er heimilt að fá dráttarvélina GN-K96 af gerðinni Massey Ferguson og bifreiðina ZV-907 af gerðinni Subaru Forester, tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum gerðarþola, J-kk-ef R-kk-ef E-kk-ef, og fengin gerðarbeiðanda.

Gerðin fari fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en á kostnað gerðarþola.

Gerðarþoli greiði gerðarbeiðanda kr. 200.000 í málskostnað.

S-kk-nf G. G-kk-nf.