S-3279/2023

Mál þetta, sem tekið var til dóms 1. desember 2023, var höfðað með ákæru lögreglu-stjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 23. júní sama ár, á hendur X „fyrir: 1. [...].

2. [...].

3. Fíkniefna- og lyfjalagabrot með því að hafa, [...] desember 2021, í bifreiðinni [...]í Kópavogi, þar sem lögregla hafði afskipti af ákærðu, haft í vörslum sínum í sölu og dreifingarskyni og án þess að fyrir lægi lyfsöluleyfi Lyfjastofnunar, 91,5 stykki af alprazolam töflum, 7 stykki af methylphenidate töflum og 43 stykki af oxycontin töflum sem lögregla fann við leit í bifreið ákærðu.

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 33. gr., sbr. 2. mgr. 103. gr. lyfjalaga nr. 100/2020 og 2. og 3. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233/2001, með síðari breytingum.

4. [...].

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostn-aðar. Þá er krafist upptöku á 91,5 stykki af alprazolamtöflum, 7 stykki af methyl-phenidate töflum og 43 stykki af oxycontin töflum sem lagt var hald á, skv. 6. og 7. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974.“

Málið var þingfest 23. ágúst síðastliðinn þar sem ákærða kom fyrir dóminn ásamt skipuð-um verjanda og lagði fram greinargerð um formhlið máls og hafði uppi frávísunarkröfu. Málið var tekið fyrir í þrjú skipti eftir það þar sem lögð voru fram frekari gögn ogvarð það til þess að fallið var frá frávísunarkröfu. Þá féll ákæruvaldið frá 1., 2. og 4. ákærulið undir rekstri málsins. Aðalmeðferð hófst 21. nóvember síðastliðinn og var henni fram-haldið 30. sama mánaðar og 1. desember síðastliðinn. Ákæruvaldið gerir sömu dóm-kröfur og greinir í ákæru. Ákærða neitar sök um það sem eftir stendur af ákæru og krefst aðallega sýknu en til vara að hún verði dæmd til vægustu skilorðsbundnu refsingar. Þá gerir ákærða aðallega kröfu um að allur sakarkostnaður málsins verði felldur á ríkissjóð, þar með talin hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda, en til vara að ¾ hlutar sakar-kostnaðarins, að meðtöldum málsvarnarlaunum, verði felldi rá ríkissjóð.

II.

Málsatvik:

Samkvæmt frumskýrslu barst tilkynning til lögreglu klukkan 18:11 þann [...] desember 2021 um meinta fíkniefnasölu úr bifreið inni [...] þar sem henni var lagt við [...], Kópavogi. Fóru lögreglumenn á staðinn og reyndist ákærða vera í ökumannssæti bifreiðarinnar. Að sögn lögreglu sást til hennar vera að skrifa skilaboð um sölu á lyfseðilsskyldum lyfjum á Telegram- vefsíðu í snjallsíma þegar höfð voru afskipti af henni. Meðal málsgagna er ljósmynd af ætluðum skilaboða samskiptum. Í skýrslunni greinir að lögreglumenn hafi rætt við ákærðu sem hafi til að byrja með ekki kannast við fyrrgreindar sakir en síðar gengist við því að hún væri stundum að gefa lyf sem hún ætti þeim sem minna mættu sín. Þá hefði hún stuttu seinna viðurkennt að hún væri að selja lyf til hinna sömu fyrir lágar fjárhæðir.

Ákærða hafi í framhaldi verið handtekin klukkan 18:50 vegna gruns um sölu og dreifingu lyfja og ætlaðra brota á lyfjalögum og henni kynnt réttarstaða sakbornings. Ákærða hafi til að byrja með synjað lögreglu um leit í bifreiðinni en síðan veitt skriflega heimild fyrir því. Við leit hafi ákærða vísað á lyf sem voru á milli framsæta og í veski hennar og þau verið haldlögð. Þá greinir að vettvangsskýrsla hafi verið rituð á málið og þau samskipti verið tekin upp í hljóði og mynd í lögreglubifreiðinni.

Í staðlaðri vettvangsskýrslu greinir meðal annars að skýrslutaka hafi byrjað klukkan 1 9:03 og henni hafi lokið sex mínútum síðar. Ákærðu hafi verið kynnt sakarefni um brot á lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Ákærða hafi lýst yfir sakleysi sínu. Hún hafi kannast við að eiga verkjalyf og kvíðastillandi lyf og um væri að ræða nokkur spjöld sem hún hefði fengið í lyfjaverslun. Hún hefði keypt þriggja mánaða skammt og verið búin að neyta hluta af lyfjunum fyrir haldlagningu. Þá hefði hún ætlað að neyta afgangsins af lyfjunum sjálf eða hjálpa fólki sem þyrfti á þeim að halda. Kvaðst hún hafa geymt lyfin í veskinu sínu og þá kvaðst hún ekki kannast við að vera í neyslu fíkniefna. Að auki greinir í niðurlagi skýrslunnar orðið jáum að hún afsalaði sér lyfjunum til eyðingar.

Samkvæmt efnaskýrslu tæknideildar voru hin haldlögðu lyf meðal annars þeirrar gerðar og í því magni sem greinir í verknaðarlýsingu ákæru.

III.

Skýrslur fyrir dómi:

1.

Í framburði ákærðu kom meðal annars fram hún hefði verið stödd á þeim stað og tíma sem greinir í ákæru. Um aðdragandann greindi hún frá því að hún hefði verið að koma frá því að aðstoða konu búsetta í nálægu húsi eftir að hafa hitt hana fyrr um daginn í nálægri verslun. Konan hefði átt erfitt og ákærða séð aumur á henni og viljað veita henni stuðning. Það hefði ekki verið á neinn hátt lyfjatengt. Ákærða hefði nýlega verið komin frá konunni og setið í bifreiðinni þegar hún varð vör við skært ljós eins og flass fyrir aftan sig. Ákærða hefði snúið sér við og séð að lögreglubifreið var kyrrstæð fyrir aftan hana og tvær lögreglukonur hefðu komið að henni. Þær hefðu sagt henni að koma út úr bifreiðinni og henni hefði verið gert að heimila leit. Ákærða hefði í raun ekki vitað hver var tilgangurinn með leit í bifreiðinni. Hún hefði upplifað samskipti við lögreglu eins að hún hefði ekkert val í þeim efnum en henni hefði verið tjáð að ella myndi hún sæta handtöku og að bifreiðin yrði fjarlægð af staðnum með dráttarbifreið á kostnað ákærðu. Ákærða hefði því gengist inn á að heimila leitina og framvísað lyfjum sem hún var með í fórum sínum. Lyfin hefðu verið í hanskahólfi og buddu sem hún var með meðferðis. Um hefði verið að ræða hennar eigin lyf og ætluð til eigin neyslu. Greindi hún nánar frá magni og tegund lyfja og til hvers þau voru ætluð. Um magnið greindi hún frá því að hún hefði að staðaldri á þessum tíma verið að taka inn talsvert af lyfjum og þá hefði hún verið á leið út úr bænum í tengslum við jól og áramót og ekki vitað nákvæmlega hversu lengi hún yrði að heiman. Kvaðst ákærða ekki hafa ætlað að selja lyfin eða dreifa þeim til annarra og hún hefði almennt ekki staðið í slíku áður og kvaðst hún ekki láta einhvern fá sterk ávana- eða fíknilyf sem ekki þyrfti á þeim að halda.

Ákærða kvaðst ekki kannast við það sem haft var eftir henni í frumskýrslu lögreglu um meinta sölu eða aðra dreifingu á lyfjum. Þá kvaðst hún ekki kannast við meint Telegram-samskipti samkvæmt frumskýrslu og ljósmynd lögreglu né heldur að hún notaði það forrit í samskiptum við aðra. Kvaðst hún mögulega hafa verið að skoða eitthvað á netinu eða skilaboð frá öðrum í símanum þegar lögregla hafði afskipti af henni. Hún hefði ekki verið að senda skilaboð með þeim hætti sem lögregla legði til grundvallar og kvaðst hún ekkert kannast við þau atriði eða hvers vegna lögregla ætlaði að svo væri. Hún kvaðst hins vegar kannast við símanúmerið [...] sem sitt eigið símanúmer en ekki geta skýrt hvers vegna lögregla teldi að það tengdist Telegram- samskiptum og sölu og dreifingu lyfja. Ákærða greindi nánar frá samskiptum sínum við lögreglu og kvaðst hún telja að lögregla hefði ekki sýnt sér ljósmynd af téðum Telegram- samskiptum meðal gagna máls-ins. Þá kvaðst hún ekki kannast við eða átta sig á því hvernig umrædd ljósmynd væri tilkomin eða hvernig myndin tengdist henni. Ákærða kvað sér ekki hafa verið kynnt réttarstaða sakbornings og öll atvik og samskipti við lögreglu hefðu gengið mjög hratt og lögregla farið fram með ágengum eða stjórnsömum hætti án þess að ákærða fengi neitt við ráðið. Ákærða kvaðst ekki kannast við skýrslugjöf sína hjá lögreglu eða að hún hefði heimilað eyðingu á haldlögðum lyfjum. Þá hefði hún reynt að fá þeim skilað eftir á en það ekki borið árangur.

2.

Í framburði vitnis, lögreglumanns nr. [1], kom meðal annars fram að tilkynning hefði borist til lögreglu umræddan dag um að hugsanlega væri verið að selja lyf úr nánar til-greindri bifreið sem lagt væri fyrir utan uppgefið heimilisfang. Lögregla hefði farið á staðinn og séð bifreiðina. Rætt hefði verið við ökumann og það reynst vera ákærða. Hún hefði haldið á síma. Lögreglumaður sem var með vitninu hefði fylgst með því sem var á skjánum. Vitnið hefði ekki séð það vel eða hvaða forrit var í símanum vegna takmarkaðs útsýni vitnisins. Grunur lögreglu hefði verið staðfestur, rætt hefði verið við ákærðu og hún fengin til að koma yfir í lögreglubifreið. Þá hefði hún í framhaldi heimilað leit. Vitnið kvaðst ekki muna vel eftir samskiptum við ákærðu, hvað kom fram í þeim og hvort eða hvaða skýringar ákærða veitti. Vitnið kvaðst ekki muna hvort eða hvenær ákærðu var kynnt réttarstaða en almennt væri gætt að því að kynna slíka réttarstöðu. Vitnið kvaðst ekki muna eftir magni eða tegund lyfja né heldur kvaðst vitnið muna vel eftir því hvar lyfin fundust. Vitnaði vísaði í aðalatriðum til frumskýrslu og/eða hljóð- og myndupptöku lögreglu sem kynni að vera varðveitt hjá lögreglu. Vitnið kvaðst telja að almennt séð væri reynt að lýsa atvikum í frumskýrslu í tímaröð, eins og í rauntíma. Að auki kvaðst vitnið telja að ljósmynd í frumskýrslu af ætluðum Telegram- samskiptum hefði verið tekin eftir á en ekki þegar í upphafi þegar höfð voru afskipti af ákærðu.

3.

Vitni, lögreglumaður nr. [2], staðfesti og gerði nánar grein fyrir frum- og vettvangs-skýrslu og aðkomu sinni að rannsókn málsins. Í vætti vitnisins kom meðal annars fram að lögregla hefði fengið tilkynningu um hugsanlega sölu fíkniefna úr bifreið á þeim stað sem greinir í ákæru. Vitnið hefði komið á staðinn ásamt öðrum lögreglumanni og séð manneskju í bifreið, ákærðu, og hún verið að skrolla í símanum og nota Telegram- forrit. Ákærða hefði verið fengin til að koma yfir í lögreglubifreið til viðræðna. Í samtali hefði ákærða til að byrja með ekki kannast við að vera að selja fíkniefni en síðar í samtalinu hefði hún kannast við og viðurkennt að vera að gefa og selja lyf til þeirra sem mættu sín lítils. Þá hefði ákærða vísað á lyf í bifreiðinni en starfsfélagi vitnisins hefði leitað í bifreiðinni að fengnu samþykki ákærðu.

Frásögn ákærðu hefði samrýmst magni þeirra lyfja sem ákærða var með í fórum sínum og lagt var hald á. Vitnið kvaðst ekki muna eftir ástandi ákærðu þegar rætt var við hana sem að framan greinir. Vitnið kvaðst ekki kannast við að ákærða hefði greint frá sam-skiptum við aðra konu stuttu áður en afskipti lögreglu hófust en ef slíkt hefði borið á góma hefði það verið skráð í frumskýrslu. Nánar aðspurð kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærðu selja nein lyf en fyrrgreind Telegram- samskipti hefðu hins vegar legið fyrir og magn lyfjanna og skýringar ákærðu legið fyrir, eins og áður greinir. Vitnið kvaðst hafa gætt að réttarstöðu sakbornings í samskiptum lögreglu við ákærðu. Frekar spurð kvaðst vitnið hins vegar ekki geta sagt til um hvort gætt hefði verið að téðri réttarstöðu þegar rætt var við ákærðu í upphafi eða hvort það var fyrst gert í tengslum við það þegar hún var handtekin og tekin af henni vettvangsskýrsla. Þá hefði ákærða við skýrslugjöfina gefið afsal fyrir eyðingu hinna haldlögðu lyfja. Kvaðst vitnið telja að samskipti lögreglu og ákærðu í lögreglubifreið væru til í upptöku í hljóði og mynd.

Frekar spurð um síma ákærðu greindi vitnið frá því að ákærða hefði sýnt lögreglu að hún væri með Telegram- forrit í símanum. Kvaðst vitnið þekkja til forritsins og hafa notað eigin síma og flett símanúmeri ákærðu upp í því sama forriti og séð greinileg samskipti um að ákærða væri að selja lyf. Frekar spurð um ljósmynd í lögregluskýrslu af ætluðum samskiptum ákærðu á Telegram kvaðst vitnið hafa tekið ljósmynd með símanum sínum af samskiptunum og fært myndina rafrænt inn í lögregluskýrslu eftir á. Vitnið kvaðst ekki muna vel eftir töku ljósmyndarinnar, þar með talið hvar, hvenær eða hvernig var staðið að myndatökunni, hvort vitninu var afhentur sími ákærðu eða hvort ákærða hélt á símanum við töku ljósmyndarinnar. Vitnið kvaðst ekki með vissu geta sagt til um hvort ljósmyndin hefði verið tekin utandyra inn um rúðu á bifreið ákærðu við upphaf lög-regluafskipta eða hvort hún hefði verið tekin síðar og inni í bifreið. Mögulega hefði síminn legið á sætisarmi þegar ljósmyndin var tekin. Þá kvaðst vitnið ekki muna eða geta sagt til um hvort samþykki hefði verið fyrir hendi frá ákærðu varðandi töku ljósmyndar-innar.

IV.

Niðurstöður:

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála gildir sú grundvallar-regla almennt að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Samkvæmt 108. gr. sömu laga hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærðu og atvik sem telja má henni í óhag á ákæruvaldinu og verður hún því aðeins sakfelld að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. téðra laga. Þá metur dómurinn hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar.

Ákærða neitar sök en kannast við að hafa verið með umrædd lyf í fórum sínum og þau verið hennar eigin lyf samkvæmt lyfseðli og ætluð til eigin nota. Ákærða hefur lagt fram læknisvottorð og gögn úr Heilsuveru sem styðja staðhæfingar hennar um að umræddum lyfjum sem hún var með í fórum sínum hafi verið ávísað til hennar af læknum. Verður það lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Ákærða kannast ekki við ummæli sem höfð voru eftir henni í frumskýrslu um að hún væri að selja eða gefa frá sér lyf. Þá kannaðist ákærða ekki við að hafa verið að nota Telegram í símanum sínum. Hún kannaðist ekki heldur við myndefni lögreglu af þeim ætluðu samskiptum. Fyrir liggur að síminn var ekki haldlagður og yfirfarinn af sérfræðingum lögreglu á meðan málið var til rannsóknar. Er þannig töluverð óvissa uppi um það hvaða gögn voru í símanum og hvort ákærða hafi verið að nota Telegram í símanum. Ákæruvaldið verður að bera hallann af þessu við sönnunarmatið. Við meðferð málsins fyrir dómi hefur ákæruvaldið upplýst að mynd- og hljóðupptaka í lögreglubifreið af samskiptum lögreglu við ákærðu sé ekki lengur tiltæk. Ákæruvaldið verður einnig að bera hallann af því við sönnunarmatið.

Vitni, lögreglumaðurnr. [1], mundi lítið sem ekkert eftir umræddum afskiptum af ákærðu eða hvernig var staðið að rannsókn málsins, þar með talið myndatöku, og hvort eða hvaða skýringar komu fram hjá ákærðu þegar lögregla hafði afskipti af henni. Vitnið gat þannig ekki með sjálfstæðum hætti borið um skýringar og framburð ákærðu, auk þess sem vitnið kvaðst ekki hafa séð hvort ákærða var að nota Telegram- forrit þegar lögregla hafði afskipti af henni. Vísaði vitnið í aðalatriðum til lögregluskýrslu sem annar lögreglumaður ritaði, auk mynd- og hljóðupptöku í lögreglubifreið. Heilt á litið er framburður vitnisins afar takmarkaður og verður ákæruvaldið að bera hallann af því við sönnunarmatið.

Vitni, lögreglumaður nr. [2], mundi betur eftir atvikum og bar með greinargóðum hætti um fyrrgreindar meintar skýringar ákærðu hjá lögreglu um að hún hefði ætlað að gefa og/eða selja umrædd lyf. Þá greindi vitnið frá ætluðum Telegram- samskiptum ákærðu, auk ljósmyndar sem vitnið kvaðst hafa tekið af þeim samskiptum. Fallist er á með ákæru-valdinu að ætlaðar skýringar ákærðu sem hafðar voru eftir henni í frumskýrslu og téð ljósmynd, sbr. vætti fyrrgreinds lögreglumanns, er til þess fallið að varpa sök á ákærðu. Á hinn bóginn er til þess að líta að við úrlausn málsins er ekki nægjanleg vissa fyrir því hvort búið var að kynna ákærðu réttarstöðu sakbornings þegar ætlaðar skýringar voru hafðar eftir henni sem greinir í frumskýrslu. Út frá efni frumskýrslunnar, miðað við tíma-röð atvika, bendir í raun allt til þess að ekki hafi verið búið að kynna ákærðu réttarstöðu sakbornings þegar þær ætluðu skýringar hennar komu fram. Hafa þær skýringar því afar takmarkaða þýðingu við sönnunarmatið og geta ekki ráðið úrslitum í málinu. Framburður ákærðu fyrir dómi hefur að nokkru marki samrýmst því sem haft var eftir henni í vett-vangsskýrslu. Að því virtu er framburður hennar fyrir dómi í aðalatriðum stöðugur, að frátöldu því sem áður greinir um það hvort hún hafi afsalað sér lyfjunum til eyðingar. Einnig er til þess að líta að margt er óljóst í vætti fyrrgreinds lögreglumanns nr. [2] um töku umræddrar ljósmyndar, hvernig, hvar og hvenær þess gagns var aflað og hvort full-nægjandi heimild var fyrir hendi, að teknu tilliti til þess að í raun var um að ræða rann-sókn á rafrænum gögnum í síma sakbornings. Þá er nokkur vafi uppi um það hvernig staðið var að vörslu eða meðferð ljósmyndarinnar eftir á, sem sönnunargagns, og hvernig öryggi og áreiðanleiki þess gagns var tryggður, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa í sakamáli. Ákæruvaldið verður að bera hallann af þessu við úrlausn málsins. Er því ekki unnt að byggja á ljósmyndinni við sönnunarmatið svo ráði úrslitum í málinu. Einnig má fallast á það með ákæruvaldinu að magn lyfja sem ákærða var með í fórum sínum bendi að nokkru marki til sölu og dreifingar lyfja. Það eitt og sér, gegn neitun ákærðu, getur hins vegar ekki heldur ráðið úrslitum í málinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 260/2005. Magn lyfjanna, að teknu tilliti til lyfjapakkninga og hvenær þau voru afgreidd úr lyfjaverslun, sbr. gögn um téð lyf sem ákærða hefur lagt fram, getur líka samrýmst skýringum hennar fyrir dómi um að hún hafi aðeins ætlað þau til eigin nota á meðan hún yrði að heiman yfir áramót.

Að öllu framangreindu virtu, gegn neitun ákærðu, og þar sem annarra gagna nýtur ekki við, þykir ekki komin fram lögfull sönnun um sekt ákærðu samkvæmt 3. ákærukafla. Verður hún því sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins. Ákæruvaldið hefur fallið frá öðrum köflum ákærunnar og koma þeir því ekki til úrlausnar dómsins.

Vegna úrslita málsins, og með vísan til 2. mgr. 235. gr., sbr. 233. gr., laga nr. 88/2008, verður allur sakarkostnaður málsins felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, K-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef lögmanns, sem ráðast af tímaskýrslu, 1.205.280 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið G-kvk-nf A-kvk-nf A-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 4. október 2023 en hefur að öðru leyti engin afskipti haft af meðferð þess.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Allar sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, K-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 1.205.280 krónur.

D-kk-nf K-kk-nf