E-44/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 14. mars 2017, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri fyrir stefnda þann 22. desember 2015.

Stefnandi er A, Reykjavík.

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3, 108 Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur í stefnu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.937.506 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 504.025 krónum frá 11. september 2010 til 11. desember 2010 og af 1.937.506 krónum frá þeim degi til 21. mars 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun stefnda til stefnanda að fjárhæð 876.824 krónur þann 2. maí 2014. Þá er gerð krafa um greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og málið væri eigi gjafsóknarmál að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

Stefndi gerir þær dómkröfur að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að tildæmdur verði málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins.

I

Málsatvik

Þann 11. september 2010 varð umferðarslys þegar stefnandi missti stjórn á bifreiðinni x, Mercedes Benz CL, á Hringbraut í Reykjavík skammt við afrennslisakrein að Snorrabraut með þeim afleiðingum að bifreiðin valt margar veltur og gjöreyðilagðist og var stefnandi fluttur á slysadeild. Á þeim stað er leyfður hámarkshraði 60 km/klst.

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram um akstursskilyrði að það hafi verið myrkur, götulýsing góð, þurrt og færð góð, umferð lítil, yfirborð vegar fast, malbikað. Grunur lögreglu beindist að því að um hafi verið að ræða áfengis- og/eða fíkniefnaakstur. Reyndist sá grunur ekki á rökum reistur. Af frumskýrslu lögreglu verður að öðru leyti ekki ákvarðað um orsök slyssins.

Í rannsóknarskýrslu lögreglu af vettvangi, sem dagsett er 13. september 2010, segir meðal annars að „skrensför“ ná frá hægri akrein yfir á þá vinstri á tugmetra kafla en þá taki við höggför á vegkanti og hjólför í grasi á umferðareyju, uns bifreiðin hafi lent á vegriði og brotið það niður. Bifreiðin hafi kastast þaðan í nokkrum veltum og splundrast eftir að hafa lent á vegriðinu. Hlutar úr bifreiðinni hafi legið um allt á um 100 metra vegkafla.

Skýrsla var tekin af stefnanda hjá lögreglu þann 13. september 2010 og bar hann þá að hraði hans hefði verið 110-120 km/klst. þegar bifreiðin hefði skyndilega látið erfiðlega að stjórn. Í skýrslu stefnanda fyrir dómi bar hann að hraði bifreiðar hans hafi verið umferðarhraði eða rúmlega það eða nálægt 100 km/klst., en hann hafi ekki litið á hraðamælinn.

Í framsæti farþegamegin í bifreið stefnanda var bróðir hans þegar atvik urðu. Bar hann í skýrslu sinni hjá lögreglu þann 13. september 2010, að hann hefði ekki gert sér grein fyrir hraða stefnanda en hann hefði verið mikill. Í skýrslu hans fyrir dómi bar hann að hraðinn á bifreið stefnanda hefði verið eitthvað á milli 80-100 km/klst. en hann hefði ekki séð á hraðamælinn.

Í framangreindri rannsóknarskýrslu lögreglu kemur fram að grunur hafi verið um kappakstur á milli bifreiðar stefnanda og jeppabifreiðar. Fær sá grunur stoð í nefndum framburðarskýrslum lögreglu að á ljósum á gatnamótum Miklubrautar og Lönguhlíðar hafi verið jeppabifreið og vél hennar verið þanin. Fyrir liggur að bifreið sú sem um ræðir í þessu máli var gífurlega kraftmikil og þá kom fram í frumskýrslu lögreglu að jeppabifreið sú sem um ræði væri einnig mjög kraftmikil.

Í jeppabifreiðinni voru þrjú vitni og var fyrst tekin skýrsla af þeim á vettvangi, síðar aftur hjá lögreglu þann 20. október 2010 og af tveimur þeirra fyrir dómi.

Ökumaður jeppabifreiðarinnar bar á vettvangi að hann hefði verið einni til tveimur bíllengdum á eftir stefnanda þegar atvik hafi gerst, og hafi hann sjálfur ekið á 65-70 km/klst. Í skýrslu vitnisins hjá lögreglu þann 20. október 2010, bar vitnið að hafa fært sig yfir á vinstri akrein á eftir stefnanda og ekið á 80-90 km/klst. en þá dregið í sundur með þeim. Hafi vitnið misst sjónar af bifreið stefnanda um stund eftir að bifreið stefnanda hafði rekist í vegkant. Ekki hafi verið um kappakstur að ræða en vitnið neitaði því ekki að hraði bifreiðanna hefði verið mikill. Fyrir dómi bar vitnið að hafa ekið á umferðarhraða, 65-70 km/klst. Spurt um hraða stefnanda bar vitnið að hann hafi verið á talsvert meiri hraða en hann sjálfur, en erfitt væri að segja til um hvort það hafi verið ofsaakstur, „hvort það hafi verið 100 eða 120“, hann hafi ekki getað gert sér grein fyrir því hver hraði stefnanda hafi verið.

Annar farþeganna í jeppabifreiðinni bar á vettvangi slyss að þeir sjálfir hefðu ekki verið á miklum hraða en hann hefði ekki séð hraðamæli bifreiðarinnar. Í skýrslu sama vitnisins hjá lögreglu þann 20. október 2010 bar vitnið að hann teldi að hraði þeirra sjálfra hefði verið 75 km/klst. en hann hefði ekki fylgst með hraðamælinum. Fyrir dómi bar vitnið að jeppabifreiðin hefði verið á venjulegum umferðarhraða, á milli 60-80 km/klst., en hann hefði ekki fylgst með hraðamælinum. Hafi stefnandi keyrt hraðar en jeppabifreiðin, hann vissi ekki hver hraði hans hefði verið en kannski í kringum 100 km/klst.

Í skýrslu tæknideildar lögreglu sem dagsett er 12. október 2010 kemur meðal annars fram að sjá megi skriðför í malbiki. Frá fyrstu skriðförum að ökutækinu hafi verið 253,90 metrar. Í lok þeirrar skýrslu kemur fram að óskað verði eftir því að fram fari bíltæknirannsókn og útreikningur á hraða ökutækisins.

Bíltæknirannsókn var unnin af S-kk-þgf S. K-kk-þgf að beiðni lögreglu og skilaði hann skýrslu sem dagsett er í „október og nóvember 2010“. Í niðurstöðum þeirrar skýrslu kom fram að síðustu 200 metrana fyrir árekstur hafi skriðvörn verið virk og búnaðurinn leitast við að halda ökutækinu í sömu akstursstefnu og bifreiðin fylgdi áður en hliðarskrið hennar hófst. Engin merki hafi fundist um bilun eða óeðlilegt ástand ökutækis í aðdraganda slyssins.

Hraðaútreikningur var gerður að beiðni lögreglu sem fól M-kk-þgf Þ-kk-þgf J-kk-þgf prófessor í vélaverkfræði við Háskóla Íslands, að reikna út ætlaðan ökuhraða ökutækisins í umrætt sinn. Skýrsla hans er dagsett 28. desember 2010. Í niðurstöðum skýrslunnar kom fram að mögulegur lágmarkshraði hafi verið 127 km/klst., mögulegur hámarkshraði 172 km/klst. og ætlaður hraði ökutækisins 148 km/klst.

Stefnandi leitaði sér aðstoðar lögmanns sem fór fram á það við stefnda þann 21. október 2011 að slysið yrði skráð á viðeigandi tryggingu og að sér yrðu send þau gögn sem væru fyrirliggjandi í málinu. Með tölvupósti, dags. 25. október 2011, voru lögmanni stefnanda send gögn og liggur ekki annað fyrir en það hafi eingöngu verið framangreind frumskýrsla lögreglu.

Eftir að málið var skráð hjá stefnda var færður „annáll“. Í þeim annál má fyrst sjá að málið er sent lögmanni til skoðunar strax eftir tilkynningu lögmanns stefnanda, með spurningu um hvort hafna eigi málinu. Í desember 2011 er skráð að móttekin hafi verið rafræn gögn frá ríkisskattstjóra og frá Landspítala. Í janúar 2012 berast frekari læknisgögn og málið enn skráð í ráðgjafarbakka til lögmanns. Þann 14. maí 2012 er skráð að lokaskýrsla lögreglu hafi borist og tveimur dögum síðar er skráð að send hafi verið beiðni til M-kk-ef Þ-kk-ef um hraðaútreikning. Þann 10. júlí 2012 sendir lögmaður stefnanda inn matsbeiðni. Þann 11. júlí 2012 er ítrekuð beiðni til M-kk-ef Þ-kk-ef um hraðaútreikning og fært inn að matsbeiðni sé sett í möppu þar til hraðaútreikningur liggi fyrir. Enn er ítrekuð beiðni um hraðaútreikning til M-kk-ef Þ-kk-ef þann 29. ágúst 2012 og þann 7. september 2012 berst stefnda sá útreikningur, sem í raun er sama skjal og lögregla hafði áður aflað og er dagsett 28. desember 2010.

Þann 10. september 2012 sendir stefndi lögmanni stefnanda höfnunarbréf sem grundvallast á þeim útreikningi sem fram kom í niðurstöðum M-kk-ef Þ-kk-ef um að ætlaður hraði stefnanda hafi verið 148 km/klst. þegar atvik átti sér stað.

Stefnandi undi ekki ákvörðun stefnda og með bréfi, dags. 26. nóvember 2012, skaut hann ákvörðun stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Meðfylgjandi þeirri kæru var meðal annars frumskýrsla lögreglu, læknisvottorð og læknisbréf auk álitsgerðar M-kk-ef Þ-kk-ef.

Í niðurstöðum úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum nr. 532/2012, dags. 22. janúar 2013, var komist að því út frá fyrirliggjandi gögnum, að um ofsaakstur hafi verið að ræða þar sem stefnandi hafi sett sjálfan sig og aðra vegfarendur í mikla hættu og hafi hann með því sýnt af sér háttsemi sem verði að virða honum til stórkostlegs gáleysis. Var bótaréttur stefnanda skertur um 2/3 hluta og því talið rétt að bæta honum tjón hans um 1/3 hluta úr slysatryggingu stefnda.

Í matsgerð sem dagsett er 17. febrúar 2014 var komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi hlotið 5% varanlega örorku og var miski hans metinn til 5 stiga. Ekki er ágreiningur í málinu um líkamstjón stefnanda og greiddi stefndi stefnanda bætur í samræmi við niðurstöðu þeirrar matsgerðar að teknu tilliti til niðurstöðu úrskurðarnefndar.

Stefnandi telur að stefndi hafi ekki fært fram sönnur á að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn með því að aka of hratt og ætti hann því rétt á fullum bótum í samræmi við fyrirliggjandi örorkumat. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu.

Undir rekstri málsins aflaði stefnandi matsgerðar sem unnin var af G-kk-þgf G-kk-þgf vél- og orkufræðingi. Óskað var mats hans á því hvort líklegt væri að bilun hefði valdið því að bifreiðin fór á hliðarskrið en einkum beindist matsgerðin að því að skoða þær forsendur sem M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, prófessor í vélaverkfræði við Háskóla Íslands, setti fram í niðurstöðum álitsgerðar sinnar.

Í skýrslu G-kk-ef G-kk-ef fyrir dómi kom fram að hann teldi, miðað við gögn málsins, að bifreið stefnanda hefði ekki lent á hliðarskriði, enda hefði bifreiðin látið illa að stjórn áður en slysið varð og atvikið hafi gerst á beinum vegarkafla. Taldi matsmaður líklegast af þeim myndum sem hann hefði fengið, sem þó hefðu ekki verið góðar, að þrýstistöng hafi brotnað og væri það líklegasta orsök þess að ökumaður missti stjórn á bifreiðinni. Gæti málmþreyta hafi valdið því að stöngin hafi farið í sundur og mögulega vegna þess að bifreiðin hefði lent í tjóni áður, en svo gæti það líka hafa verið galli. Hann gæti ekkert staðfest í þeim efnum. Hafi þetta verið langlíklegasta orsök slyssins og því væru forsendur í útreikningi M-kk-ef Þ-kk-ef ekki réttar. Fram kom í skýrslu G-kk-ef að forsendur í mati hans hafi miðað við að stefnandi hefði verið á hægri akrein þegar hann missti stjórn á bifreiðinni en ekki hefði neinu breytt um þær forsendur þótt stefnandi hefði verið að vinstri akrein, enda hefði stefnandi verið á beinum vegkafla. Matsmaður kvaðst ekki hafi reiknað út hraða stefnanda og gengið út frá þeim upplýsingum sem stefnandi og vitni hefðu gefið um hraðann.

Stefndi aflaði einnig matsgerðar undir rekstri málsins. Í matsgerð dags. 5. janúar 2017, sem unnin var af Á-kk-þgf G-kk-þgf, dósent við HR, véla- og iðnverkfræðingi, og J-kk-þgf E-kk-þgf verkfræðingi var komist að þeim niðurstöðum að mun meiri líkur væru á því að stefnandi hefði misst stjórn á bifreiðinni vegna hraðaksturs en af því að stýrisstöng hefði brotnað. Væru yfirgnæfandi líkur á því að stýrisstöngin hefði brotnað við ákomu á kant eða brúarstólpa fremur en að brot hennar hafi átt sér stað á sléttum vegi. Var það mat matsmanna að ökuhraði bifreiðar stefnanda hafi verið að lágmarki 125 km/klst. en að hámarki 168 km/klst. og líklegasti hraði hennar hafi verið um 148 km/klst.

Í málinu liggja fyrir auk framangreindra gagna, læknisfræðileg gögn og gögn um samskipti stefnanda og stefnda um umkrafðar bætur. Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum og vitnaskýrslu gáfu bróðir hans auk ökumanns og eins farþega í jeppabifreiðarinnar. Þá gáfu skýrslur fyrir dóminum matsmennirnir Á-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf E-kk-nf, og G-kk-nf G-kk-nf gaf símaskýrslu fyrir dómi.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir aðallega á því að hann eigi rétt á fullum og óskertum bótum úr slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá stefnda í samræmi við 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, þar sem ósannað sé að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur bifreiðarinnar x í umrætt sinn. Byggir stefnandi á því að álitsgerð sem aflað var einhliða um hraða bifreiðarinnar verði ekki lögð til grundvallar sem sönnun á meintu stórkostlegu gáleysi hans. Dómkrafa stefnanda sé jafnframt á því byggð að stefndi hafi glatað rétti sínum til að bera fyrir sig takmörkun á ábyrgð vegna umferðarslyssins vegna tómlætis.

Stefnandi byggir á því að hann hafi ekki sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í aðdraganda slyssins, sem eigi að valda því að bótaréttur hans úr slysatryggingu ökumanns og eiganda skuli skertur. Stefnandi hafi frá upphafi sagst hafa ekið bifreiðinni umrætt sinn á um 100 km/klst. hraða þegar hann missti stjórn á henni. Samrýmist frásögn stefnanda framburði vitna í frumskýrslu lögreglu sem hafi borið að stefnandi hafi ekið á 65-70 km/klst. hraða, eina til tvær bíllengdir á eftir bifreið stefnda, sbr. einnig framburðarskýrslur sömu vitna. Stefnandi mótmælir því sem fram komi í bréfi stefnda og álitsgerð M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, um að ætlaður hraði bifreiðarinnar þegar slysið varð hafi verið 148 km/klst. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að bifreiðinni hafi verið ekið of hratt umrætt sinn og að beint orsakasamband sé á milli meints hraðaksturs og slyssins. Álitsgerðar M-kk-ef Þ-kk-ef sé aflað einhliða af stefnda og hafi stefnanda ekki verið gefinn kostur á koma sínum sjónarmiðum að þegar álitsgerðin var unnin. Beri því að meta sönnunargildi hennar eftir því, en að mati stefnanda verði hún ekki lögð til grundvallar sönnun í málinu. Sömu álitsgerð sé að finna í gögnum lögreglu og hafi hún að mati stefnanda heldur ekkert sönnunargildi. Telur stefnandi að líklegra sé að bilun hafi orðið í bifreiðinni, en að hraða hennar sé um að kenna.

Stefnandi byggir á því að ógerningur sé að reikna út hraða bifreiðarinnar fyrir slysið þar sem bifreiðin hafi verið gerónýt eftir að hún valt. Þá sé ekkert í gögnum málsins sem bendi til þess að stefnandi hafi ekið bifreiðinni á slíkum ofsahraða sem fram komi í álitsgerðinni.

Stefnandi bendir meðal annars á að af álitsgerðinni verði ekki ráðið á hvaða gögnum hún byggi en ljóst sé að hún byggi að einhverju leyti á gögnum sem liggi ekki fyrir í málinu. Þá komi heldur ekki fram hvort álitshöfundur hafi farið á vettvang slyssins og kynnt sér vettvanginn sem hljóti eðli málsins samkvæmt að skipta máli varðandi nákvæmni álitsgerðarinnar. Hafi hvorki verið haft samband við stefnanda né farþega bifreiðarinnar eftir slysið og bendir stefnandi á að af álitsgerðinni sé ljóst að höfundur hennar hafi gefið sér ýmsar forsendur sem virðist skipta máli varðandi mögulegan hraða bifreiðarinnar, t.d. áætli hann þyngd farþega bifreiðarinnar ranglega sem hljóti eðli málsins samkvæmt að hafa áhrif á niðurstöðu álitsgerðarinnar.

Telur stefnandi að stefndi hafi ekki fært sönnur á að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn sem hafi valdið því að heimilt væri að skerða bótarétt hans. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og því sem að framan sé rakið telji stefnandi að hann eigi rétt á óskertum bótum úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifreiðarinnar x, sem hafi verið í gildi hjá stefnda á slysdegi.

Stefnandi taldi að líta yrði til niðurstaðna í matsgerð dómkvadds matsmanns, G-kk-ef G-kk-ef vél- og orkufræðings, sem væru byggðar á gögnum málsins, um að orsök slyssins mætti rekja til málmþreytu í stýrisstöng. Hafi orsökin verið skyndileg bilun en stýrisstöngin hafi ekki brotnað við árekstur og rekja mætti þá bilun til fyrra tjóns á bifreiðinni. Ljóst væri af matsgerð G-kk-ef að ekki væri hægt að líta til niðurstaðna M-kk-ef Þ-kk-ef og þá væri matsgerð sem stefndi hefði aflað síðar og hafi að hluta byggt á öðru en framlögðum gögnum málsins, ekki verið yfirmat á nefndri matsgerð. Hefði matsgerð G-kk-ef G-kk-ef því ekki verið hnekkt í málinu.

Stefnandi telur að verði komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi fært sönnur á að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í aðdraganda slyssins, sé á því byggt að stefndi hafi glatað rétti sínum til að bera fyrir sig mögulega takmörkun á ábyrgð vegna tómlætis.

Lögmaður stefnanda mótmælti því sem nýrri málsástæða hjá stefnda sem væri of seint fram komin, að stefndi bæri nú brigður á að tilgreindur tími tjónstilkynningar stefnanda sé sannaður og enn fremur að hún hafi verið ófullnægjandi. Kveður stefnandi að ekki sé unnt að finna þessari málsástæðu stað í greinargerð stefnda.

Stefnandi bendir á að rúmum 10 mánuðum eftir að stefnandi tilkynnti stefnda um slysið hafi stefndi tilkynnt að félagið hygðist fella niður bótarétt stefnanda vegna stórkostlegs gáleysis. Engar skýringar væri að finna í bréfi stefnda frá 10. september 2012 á þessum óhóflega drætti. Stefnandi hafi ávallt staðið í þeirri trú að hann ætti fullan og óskertan rétt til bóta úr slysatryggingu ökumanns og eiganda.

Stefnandi bendir á að í 94. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sé að finna ákvæði um tilkynningarskyldu félags ef það hyggst bera fyrir sig takmörkun ábyrgðar í persónutryggingum. Ákvæðið sé svohljóðandi: „Nú hyggst félagið bera fyrir sig að það sé samkvæmt ákvæðum þessa kafla laust úr ábyrgð að öllu leyti eða að hluta, eða geti sagt upp vátryggingunni, og skal það þá tilkynna vátryggingartaka eða þeim sem rétt á til vátryggingarbóta skriflega um afstöðu sína. Tilkynningin skal send án ástæðulauss dráttar eftir að félagið vissi um þau atvik sem veita því heimild til að beita rétti sínum samkvæmt ákvæðunum. Í því sambandi skal félagið einnig upplýsa um rétt til að leggja mál fyrir úrskurðarnefnd skv. 141. gr.“

Í 2. mgr. ákvæðisins segi síðan að vanræki félagið að senda slíka tilkynningu glati það rétti til þess að bera fyrir sig atvikin. Í 3. mgr. ákvæðisins segi svo að í líftryggingum skuli félagið samtímis því sem það sendir tilkynningu skv. 1. málslið 1. mgr., skrá í líftryggingarskrá að það hafi borið fyrir sig atvikin.

Stefnandi telur rétt að benda á að í bréfi sínu vísi stefndi ranglega til 27. gr. laga nr. 30/2004 en það ákvæði gildi einungis um skaðatryggingar. Telur stefnandi því álitamál hvort höfnun stefnda sé í samræmi við þær kröfur sem gerðar séu til stefnda skv. nefndum lögum þegar það hyggist skerða bótarétt tjónþola eða fella hann niður.

Stefnandi kveðst hafa ekið bifreiðinni á um 100 km/klst. hraða umrætt sinn þegar hann missti stjórn á henni með þeim afleiðingum að hún fór utan í kant og valt. Hafi hann gengist við því frá upphafi og greint m.a. frá því þegar hann var fluttur á slysadeild LSH strax eftir slysið. Komi það m.a. fram í vottorði slysadeildar, dags. 16. nóvember 2011, sem sent hafi verið til stefnda sama dag og það barst stefnanda eða þann 22. nóvember 2011, en stefndi hafi greitt vottorðið 29. desember s.á. Þar sem svo langt hafi verið liðið frá því að stefnandi tilkynnti stefnda að hann hygðist leita réttar síns vegna afleiðinga slyssins hafi stefnandi staðið í þeirri trú að hann ætti fullan og óskertan bótarétt úr slysatryggingu ökumanns og eiganda.

Bendir stefnandi sérstaklega á að í athugasemdum við 94. gr. sbr. 31. gr. í frumvarpi til laga nr. 30/2004 komi fram að tilkynningin skuli send án ástæðulauss dráttar. Mat á því hve mikið svigrúm félagsins sé að þessu leyti verði að fara fram í hverju tilviki fyrir sig. Ekki verði gerðar þær kröfur til félagsins að það sendi strax tæmandi upplýsingar um hvernig það muni bregðast við. Nægilegt sé að það tilkynni að til athugunar sé að bera fyrir sig takmörkun á ábyrgð, en í slíkum tilvikum sé þó nauðsynlegt að senda fullnaðartilkynningu um leið og atvik verði ljós. Í tilkynningunni beri félaginu samkvæmt lokamálslið 1. mgr. að upplýsa vátryggðan um möguleika hans til þess að bera álitaefnið undir úrskurðarnefnd. Í 2. mgr. sé ákvæði um afleiðingar þess að félagið sinni ekki skyldum sínum skv. 1. mgr. Afleiðingarnar séu þær að félagið glati rétti til þess að bera fyrir sig takmörkun á ábyrgð. Vanrækslan geti falist í því að það dragi of lengi að senda tilkynningu, en einnig að form hennar eða efni sé ekki fullnægjandi, þ.e. að ekki sé bent á úrlausnaraðila svo sem mælt sé fyrir um í lok 1. mgr. Stefndi hafi aldrei tilkynnt stefnanda að til skoðunar hafi komið að skerða bótarétt hans úr tryggingunni eða að bótaskylda úr tryggingunni væri að einhverju leyti óákveðin.

Það að stefndi hafi ákveðið, rúmum 10 mánuðum eftir að stefnandi tilkynnti að hann ætlaði að leita réttar síns úr tryggingunni, að afla einhliða álitsgerðar um mögulegan hraða bifreiðarinnar umrætt sinn og skerða bætur til stefnanda á grundvelli hennar, sé að mati stefnanda með öllu ótækt. Ef stefnda væri þetta heimilt, væri félaginu í raun í sjálfsvald sett hvenær það ákvæði að skerða bótarétt tjónþola þar sem það gæti dregið slíka ákvörðun í lengstu lög, aflað svo einhliða álitsgerðar og byggt niðurstöðu sína á henni. Að mati stefnanda hafi stefndi brotið gegn ákvæði 94. gr. laga nr. 30/2004 sem mæli fyrir um skyldu félagsins til að senda tilkynningu án ástæðulauss dráttar.

Stefnandi telur að ef stefndi hafi ætlað að bera fyrir sig stórkostlegt gáleysi hefði hann með réttu átt að gera það mun fyrr en raunin varð, ella að tilkynna stefnanda eftir að hann ákvað að leita réttar síns í slysatryggingu ökumanns og eiganda hjá stefnda, að slíkt hefði komið til skoðunar. Að mati stefnanda breyti álitsgerð M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef frá því í september 2012, sem aflað var einhliða, engu þar um. Þá sé bent á að sömu álitsgerð, sem þó er dagsett í desember 2010, sé að finna í gögnum lögreglunnar.

Af öllu framangreindu telji stefnandi ljóst að stefndi hafi vegna tómlætis glatað rétti sínum til að bera fyrir sig mögulega takmörkun á ábyrgð.

Stefnandi byggir á því að verði komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi fært sönnur á að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í aðdraganda slyssins og að stefndi hafi ekki glatað rétti sínum til að bera fyrir sig mögulega takmörkun á ábyrgð vegna tómlætis þá sé háttsemi hans í aðdraganda slyssins með þeim hætti að það réttlæti ekki að bótaréttur hans úr slysatryggingu ökumanns og eiganda skuli skertur að 2/3 hlutum.

Stefnandi byggir á því að hann hafi frá upphafi gengist við því að hafa ekið bifreiðinni á um 100 km/klst. hraða í umrætt sinn og hafi stefnda ekki tekist að færa sönnur á að stefnandi hafi ekið hraðar en það. Skerðing á bótarétti um 2/3 hluta sé of mikil miðað við þá háttsemi sem stefnandi sýndi af sér í aðdraganda slyssins. Háttsemi stefnanda hafi ekki verið svo alvarlegt frávik frá þeirri háttsemi sem krefjast mátti af honum í umrætt sinn að réttlætanlegt sé að skerða bótarétt hans eins mikið og stefndi hafi gert.

Verði talið að háttsemi stefnanda hafi áhrif á bótarétt hans krefst hann þess að bótaréttur hans verði skertur minna en sem nemur 2/3 hlutum.

Dómkröfur stefnanda eru á því byggðar að stefnda beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi þann 11. september 2010. Stefnandi byggir á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sem kveði á um að ökumenn skuli tryggðir sérstakri slysatryggingu við akstur bifreiða. Krafist sé fullra og óskertra bóta úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifreiðarinnar x, sem í gildi hafi verið hjá stefnda á slysdegi.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á matsgerð S-kk-ef B-kk-ef og S-kk-ef R. A-kk-ef, dags. 17. febrúar 2014. Matsgerðinni hafi ekki verið hnekkt. Dómkrafan sé í samræmi við kröfu sem var send til stefnda þann 21. febrúar 2014 og sundurliðast ast á eftirfarandi hátt:

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. kr. 504.025

10.080.500 x 5%

Varanleg örorka skv. 5.-8. gr. skbl. kr. 1.433.481

2.637.500 x 10,87 x 5%

Samtals: kr. 876.824

Frá dómkröfu stefnanda dragist bótagreiðsla frá stefnda þann 2. maí 2014, að fjárhæð 876.824 krónur.

Bætur fyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna. Í matsgerð S-kk-ef B-kk-ef læknis og S-kk-ef R-kk-ef A-kk-ef hrl. komi fram að varanlegur miski stefnanda sé 5 stig.

Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli lágmarkslauna skaðabótalaga, sbr. 5.–7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna, eða þann 11. desember 2010. Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í máli þessu sé gerð krafa um greiðslu 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 504.025 krónum (miskabótum) frá 11. september 2010 til 11. desember 2010 og af 1.937.506 krónum frá þeim degi til 21. mars 2014, þ.e. þegar mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda þann 21. febrúar 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Krafist sé málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni beri stefnanda nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Um bótaábyrgð sé vísað til XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. einkum 92. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og ákvæða laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Um aðild stefnda vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um málskostnað vísar stefnandi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Um varnarþing vísast til 42. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

III

Málsástæður og lagarök stefnda

Sýknukrafa stefnda er á því byggð, að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns og eiganda x hjá stefnda vegna hins umstefnda bílslyss stefnanda 11. september 2010, og að tilkynning stefnda til stefnanda þess efnis hafi ekki verið send of seint.

Um slysatryggingu ökumanns og eiganda x hafi gilt, þegar slysið varð, 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, 1. mgr. 91. gr. laga nr. 30/2004 og skilmálar stefnda sem giltu um allar vátryggingar stefnda. Segi m.a. í 1. mgr. 90 gr. laga nr. 30/2004 að hafi vátryggður í öðrum vátryggingum en líftryggingum valdið því af stórkostlegu gáleysi að vátryggingaratburðurinn hafi orðið eða afleiðingar hans orðið meiri en ella hefðu orðið, megi lækka eða fella niður ábyrgð félagsins. Hið sama eigi við hafi vátryggður af stórkostlegu gáleysi valdið því að vátryggingaratburðurinn hafi orðið með því að hlíta ekki varúðarreglum. Við úrlausn á þessum atriðum skuli litið til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburðinn hafi borið að, hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis og fíkninefna sem hann hefði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti.

Í samræmi við þetta sé kveðið svo á í 9. gr. í sameiginlegu skilmálum stefnda, að ef vátryggingaratburðurinn verði rakinn til stórkostlegs gáleysis vátryggðs losni félagið úr ábyrgð sinni í heild eða hluta, nema hann hafi ekki vegna aldurs eða andlegs ástands gert sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna. Í persónutryggingum gildi þetta einnig ef afleiðingar vátryggingaratburðar verða meiri en ella vegna stórkostlegs gáleysis vátryggðs. Við mat á ábyrgð félagsins skuli líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð hafi borið að eins og að framan greini.

Stefndi byggir réttinn til skerðingar bóta til stefnanda úr slysatryggingu ökumanns x hjá stefnda á ofangreindum ákvæðum laga og vátryggingarskilmálum og því að stefnandi hafi valdið hinu umstefnda slysi sínu af stórkostlegu gáleysi með því að aka x langt yfir tvöföldum lögleyfðum hámarkshraða með þeim afleiðingum að hann missti stjórn á bifreiðinni og slysið varð.

Til sönnunar því að stefnandi hafi ekið bifreiðinni á ofsahraða og sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sé skýrsla M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, dags. 28. desember 2010, sem unnin hafi verið samkvæmt beiðni lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu vegna rannsóknar á slysinu, sbr. 86. gr. laga nr. 88/2008. Sé niðurstaða M-kk-ef Þ-kk-ef sú að ætlaður ökuhraði x, þegar stefnandi missti stjórnina á bifreiðinni, hafi verið 148 km/klst., mögulegur lágmarkshraði 127 km/klst. og mögulegur hámarkshraði 172 km/klst. Lögleyfður hámarkshraði, þar sem slysið hafi orðið, væri hins vegar aðeins 60 km/klst. Hafi stefnandi samkvæmt þessu ekið langt yfir tvöföldum lögleyfðum hámarkshraða og sé því um ofsaakstur að ræða. Að mati stefnda hafi skýrslu M-kk-ef Þ-kk-ef eða niðurstöðum hennar ekki verið hnekkt.

Við gerð nefndrar skýrslu hafi M-kk-nf Þ-kk-nf haft undir höndum, við mat sitt og útreikninga, rannsóknarskýrslu lögreglunnar, ljósmyndir og uppdrætti af vettvangi, bíltæknirannsókn S-kk-ef S. K-kk-ef og aðgang og upplýsingar um x. Þá sé í skýrslu M-kk-ef Þ-kk-ef vísað til 12 vísindalegra heimilda um mat og útreikninga á ökuhraða í tilvikum sem þessum. Sé rangt hjá stefnanda að ekki verði ráðið á hvaða gögnum M-kk-nf Þ-kk-nf byggi álit sitt. Þá sé einnig röng og órökstudd sú fullyrðing stefnanda að ljóst sé af skýrslunni að hún byggi að einhverju leyti á gögnum sem ekki liggi fyrir í málinu. Þá sé ekkert sem styðji eða bendi til þess að ekki hafi verið hægt að reikna út hraða bifreiðarinnar þótt hún hafi verið gerónýt, eins og stefnandi haldi fram. Ekki hafi stefnandi heldur fært nein rök fyrir því að einhverju hafi skipt að stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á að koma að sjónarmiðum sínum að þegar álitsgerðin hafi verið unnin, hafi svo verið, eða hverju hafi skipt hvort álitshöfundur fór á vettvang eða ekki. Þá sé órökstudd og ósönnuð sú staðhæfing stefnanda að álitshöfundur hafi gefið sér ýmsar forsendur sem skipt geti máli varðandi mögulegan ökuhraða, t.d. áætlað þyngd farþega bifreiðarinnar ranglega. Í því sambandi skuli hins vegar áréttað að álitshöfundur hafi sérstaklega tekið fram í skýrslunni að þeir þættir sem ekki væri tekið tillit til í útreikningnum yllu því að raunverulegur hraði væri meiri en útreiknaður hraði.

Að mati stefnda hefur framburður vitna í frumskýrslu lögreglu um ökuhraða þeirrar bifreiðar, sem vitnin sátu í, enga þýðingu hvað varðar áreiðanleika útreikninga M-kk-ef Þ-kk-ef. Framburður vitnanna um ökuhraða 65-70 km/klst. samræmist ekki framburði stefnanda sjálfs um ökuhraða x sem hafi verið 110-120 km/klst. Ekkert bendi heldur til þess, svo sem stefnandi telji, að bilun í bifreiðinni en ekki ökuhraðinn hafi valdið því að stefnandi missti stjórn á henni. Þvert á móti sé sannað með bíltæknirannsókn S-kk-ef S. K-kk-ef, að orsök slyssins sé ekki að rekja til ástands ökutækisins eins og segi í skýrslunni. Hafi engin ummerki um bilun eða óeðlilegt ástand ökutækisins fundist í aðdraganda slyssins skv. framlögðu dómskjali.

Þá sé misvísandi og standist ekki sem stefnandi haldi fram, að álitsgerð M-kk-ef Þ-kk-ef hafi ekki sönnunargildi, þar sem hennar hafi verið aflað einhliða af stefnda og stefnanda ekki gefinn kostur á því að koma sínum sjónarmiðum að, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 107/2009, sem stefnandi hafi vísað til. Hið rétta sé að lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hafi aflað álitsgerðar M-kk-ef Þ-kk-ef um hraðakstur stefnanda í tengslum við lögreglurannsóknina, sbr. 86. gr. laga nr. 88/2008, og löngu áður eða 21 mánuði áður en stefndi bað M-kk-nf Þ-kk-nf um álit. Séu álitin samhljóða, enda um það sama. Hafi dómstólar byggt á álitum M-kk-ef Þ-kk-ef um ökuhraða, sem lögreglan hafi aflað í tengslum við rannsóknir á ökuslysum, og lagt þau til grundvallar dómi, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 623/2012 og 44/2013. Hafi álit M-kk-ef Þ-kk-ef þannig fullt sönnunargildi og beri að leggja það til grundvallar um ökuhraða bifreiðar stefnanda er slysið varð. Sé sannað með áliti M-kk-ef Þ-kk-ef að stefnandi ók x langt yfir tvöföldum lögleyfðum hámarkshraða þegar hann missti stjórnina á bifreiðinni og hafi hann sjálfur viðurkennt að hafa ekið á allt að tvöföldum lögleyfðum hraða eða 120 km/klst. Sé því sannað að stefnandi hafi ekið á ofsahraða og brotið gróflega gegn ákvæðum 36. og 37. gr. umferðarlaga. Hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með hraðakstrinum og valdið með því slysinu. Hafi hann með þessu fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns x hjá stefnda. Eigi hann því ekki rétt til frekari bóta en stefndi hafi þegar bætt honum í takt við niðurstöðu álits úrskurðarnefndar í vátryggingamálum.

Þá bendir stefndi á að í matsgerð dómkvaddra matsmanna, Á-kk-ef G-kk-ef og J-kk-ef E-kk-ef, hafi verið staðfest að um hraðakstur hafi verið að ræða sem væri á sömu nótum og álit M-kk-ef Þ-kk-ef þótt ekki hafi verið beitt sömu forsendum. Þá hafi komið fram í þeirri matsgerð að yfirgnæfandi líkur væru á því að stýrisstöngin hafi brotnað við ákomu á kant eða brúarstólpa fremur en að hún hafi brotnað á sléttum vegi. Í nefndri matsgerð væri útreikningur á hraða, en í matsgerð G-kk-ef G-kk-ef hefði enginn slíkur útreikningur verið og eingöngu byggt á framburði stefnanda. Hafi matsgerð Á-kk-ef og J-kk-ef um útreikning á hraða stefnanda ekki verið hnekkt.

Stefndi telur að um tilkynningarfrest stefnda, þegar hann hafnaði bótum til stefnanda, fari eftir 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004, en þar segi að hyggist félagið bera fyrir sig að það sé laust úr ábyrgð að öllu leyti eða hluta þá skuli það tilkynna vátryggingartaka eða þeim sem rétt eigi til bóta skriflega um afstöðu sína. Skuli senda tilkynninguna „án ástæðulauss dráttar“ eftir að félagið vissi um þau atvik sem veittu því heimild til að beita rétti sínum.

Sé það háð atvikum og mati hverju sinni, hversu langur tilkynningarfrestur geti orðið án þess að um „ástæðulausan drátt“ sé að ræða í skilningi 1. mgr. 94. gr. Beri í því sambandi að hafa í huga að ákvörðun félagsins og tilkynning um afstöðu þess varðandi bótaskylduna skipti miklu máli bæði fyrir tjónþola og félagið og þurfi því að vera reist á traustum grunni. Ótímabær höfnun á bótaskyldu geti valdið tjónþola miklu angri og óþægindum, en ótímabæra viðurkenningu á bótaskyldu geti félagið ekki tekið aftur. Sé því mikilvægt að ákvörðun sé ekki tekin og tilkynnt nema að fengnum fullnægjandi og afgerandi upplýsingum til að byggja á. Hafi fræðimenn talið að bið félagins eftir gögnum eða upplýsingum í eftirfarandi fjórum tilvikum réttlæti drátt á sendingu tilkynningar: 1) bið vegna öflunar sérfræðirannsóknar, 2) töf vegna sumarleyfa, 3) bið eftir gögnum frá læknum, 4) bið eftir rannsóknargögnum lögreglu.

Byggir stefndi á því að eins og hér standi á hafi tilkynning stefnda til stefnanda um höfnun bótaskyldu, sbr. bréf stefnda dags. 10. september 2012, verið send án ástæðulauss dráttar í skilningi 1. mgr. 94 gr. og því sé ekki grundvöllur fyrir beitingu 2. mgr. 94. gr. sömu laga um missi réttar félagsins til að bera fyrir sig tjónstakmörkun. Þessu til stuðnings bendir stefndi á að slys stefnanda hafi orðið þann 11. september 2010. Lögmaður stefnanda hafi sent stefnda umboð og óskað eftir gögnum málsins hjá stefnda 21. október 2011. Stefndi hafi sent stefnanda þau gögn sem félagið þá hafði fjórum dögum síðar, sem hafi verið frumskýrsla lögreglunnar. Hafi verið ógerlegt á grundvelli hennar að taka afstöðu til bótaskyldunnar og ekki um það beðið af hálfu stefnanda. Ekkert hafi heldur legið fyrir um hvort stefnandi hefði orðið fyrir líkamstjóni í slysinu. Hafi stefnandi t.a.m. verið að afla læknisvottorða vegna slyssins í janúar og júní 2012. Stefnandi hafi aldrei krafið stefnda um afstöðu félagsins til bótaskyldunnar.

Lögmaður stefnda mótmælir því sem fram kom hjá lögmanni stefnanda að um nýja málsástæðu sé að ræða um tilgreiningu tjónstilkynningar stefnanda. Sé tilkynningin ósönnuð eða ófullnægjandi og rúmist nefnd málsástæða stefnda innan greinargerðar hans.

Stefnda hafi ekki borist lokaskýrsla lögreglunnar ásamt bíltæknirannsókn fyrr en 14. maí 2012. Hafi skýrsla M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, dags. 28. desember 2010 ekki fylgt lokaskýrslunni til stefnda og stefnda því verið ókunnugt um tilvist þeirrar skýrslu. Hafi ekki með vissu verið ráðið af þeim rannsóknargögnum lögreglu sem stefndi fékk, að fullnægjandi sönnun væri fram komin um það að stefnandi hefði valdið slysinu af stórkostlegu gáleysi þannig að rétti hans til bóta hafi verið fyrirgert. Hafi því verið ótímabært og óábyrgt á þessum tímapunkti að taka ákvörðun um bótaskylduna. Stefnda hafi verið rétt að afla frekari og afgerandi sérfræðigagna um það atriði.

Vegna framangreinds hafi stefndi því tveimur dögum síðar eða þann 16. maí 2012 beðið M-kk-þf Þ-kk-þf J-kk-þf um útreikning á ökuhraða x er stefnandi missti stjórnina á bifreiðinni. Hafi þá verið liðnir tæpir sjö mánuðir frá því stefnandi hafði fyrst samband við stefnda og fékk framsenda frumskýrslu lögreglunnar. Hafi stefndi ítrekað beiðnina til M-kk-ef Þ-kk-ef 11. júlí 2012 og aftur 29. ágúst 2012. Hafi skýrsla M-kk-ef Þ-kk-ef, borist stefnda þann 6. september 2012. Hafi skýrslan verið afgerandi um það að stefnandi hefði ekið bifreiðinni á ofsahraða. Hafi stefndi tilkynnt stefnanda strax í kjölfarið með bréfi, dags. 10. september 2012, að bótaskyldu væri hafnað vegna stórkostlegs gáleysis stefnanda við aksturinn.

Þann 10. september 2012 hafi verið liðnir tæpir fjórir mánuðir frá því stefndi fékk lokaskýrslu lögreglunnar og þrír dagar frá því stefndi fékk skýrslu M-kk-ef Þ-kk-ef. Hafi stefnda verið rétt að afla álitsins og bíða eftir því án þess að tilkynningarfresturinn byrjaði að líða, enda fylgdi stefndi beiðni sinni eftir með ítrekunum. Fari því fjarri þegar framangreint sé virt að stefndi hafi sent umrædda tilkynningu of seint og glatað réttinum til að bera fyrir sig takmörkun á ábyrgð.

Þá sé áðurnefnd niðurstaða úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þess efnis að ekki verði talið, eins og hér standi á, að stefndi hafi sent tilkynninguna án ástæðulauss dráttar, fyllilega rétt og í takt við ríkjandi viðhorf við mat á tilkynningarfrestinum.

Einnig beri í þessu sambandi að líta til þess að þar sem stefnandi hafi ekið x á meira en tvöföldum leyfðum ökuhraða þegar slysið varð, svo sem staðreynt hafi verið síðar með sérfræðiskýrslu M-kk-ef Þ-kk-ef og matsgerð Á-kk-ef G-kk-ef og J-kk-ef E-kk-ef og stefnandi sjálfur viðurkennt við skýrslutöku hjá lögreglu að hafa ekið á 110-120 km/klst., þá hafi hann aldrei með réttu getað staðið í þeirri trú „að hann ætti fullan og óskertan rétt til bóta“ úr slysatryggingunni, svo sem hann haldi fram. Engu breyti um gildi tilkynningarinnar, þótt þar sé vísað til 27. gr. laga nr. 30/2007 í stað 90. gr. sömu laga, þar sem efni beggja er hið sama um réttaráhrif stórkostlegs gáleysis. Að lokum komi fram hjá stefnda að ekki sé tölulegur ágreiningur um fjárhæð stefnukröfu, en vextir eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu séu þó að mati stefnda fyrndir.

Um lagarök er vísað til 36., 37. og 92. gr. umferðarlaga, 1. mgr. 90. gr. og 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga. Um málskostnað vísast til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Ekki er ágreiningur í málinu um líkamstjón stefnanda en ágreiningur er um hvort fyrir liggi sönnun þess að stefnandi hafi ekið of hratt þegar slys hans varð, og hafi með því sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem eigi að valda því að skerða eigi bætur úr slysatryggingu ökumanns, skv. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, eða hve mikil sú skerðing geti mest orðið.

Um meintan hraða stefnanda kom fram í framburði hans og vitna fyrir dómi að hraði þeirra hafi verið umferðarhraði. Óumdeilt er að hámarkshraði á þeim vegkafla Miklubrautar þar sem slysið varð er 60 km/klst. Stefnandi bar fyrir dómi að sá umferðarhraði sem hann ók á hafi verið nálægt 100 km/klst. Vitni báru að umferðarhraði þeirra hafi verið mun lægri eða allt niður í 60 km/klst. Að mati dómsins verður ekki byggt á ætluðum umferðarhraða stefnanda og vitna.

Stefnandi gaf upp hraða sinn hjá lögreglu 110-120 km/klst. en nú fyrir dómi verður framburður hans skilinn með þeim hætti að hraði hans hafi verið rétt undir 100 km/klst. Vitni sem komu fyrir dóminn og gáfu upp hraðann 65-70 km/klst. höfðu í skýrslutöku hjá lögreglu sagt hraða þeirra 80-90 km/klst. Hvorki stefnandi né vitni virðast hafa litið á ökumæla bifreiðanna og þá verður við mat á trúverðugleika þeirra að horfa til þeirra aðstæðna sem fram koma í skýrslum lögreglu að grunur hafi vaknað um kappakstur.

Með vísan til framangreinds er framburður stefnanda og þeirra vitna sem komu fyrir dóminn ekki talinn trúverðugur um hraða bifreiðanna, og er að mati dómsins á engan hátt hægt að byggja á þeim hraðaupplýsingum sem þar komu fram.

Hraðaútreikningur í matsskýrslu Á-kk-ef og J-kk-ef byggir á skriðförum ökutækis stefnanda eins og þau voru mæld í rannsóknarskýrslu lögreglu af slysinu og komu fram á teikningu af veginum. Skriðför bifreiðarinnar hefjast á vinstri akrein á móts við þar sem afrein af Miklubraut/Hringbraut upp til suðurs upp á Bústaðarveg/Snorrabraut hefst. Á þeim stað er Miklabraut/Hringbraut til vesturs byrjuð að beygja undir brúna undir Bústaðarveg/Snorrabraut. Skriðförin liggja í bogadregnu ferli sem lýsa má sem hringferli með 206 metra radíus. Sökum miðflóttaafls sem virkað hefur á bifreiðina á þeim hraða sem hún hefur verið á, má rekja skriðförin til hægri hjóla bifreiðarinnar eingöngu því að miðflóttaraflið hefur haft þau áhrif að þungi bifreiðarinnar hefur færst að mestu yfir á hægri hjól hennar svo að þau vinstri hafi myndað lítil sem engin skriðför. Af skriðförum þessum má ráða að bifreiðin hefur í beygjunni skriðið alls um sex metra af vinstri akrein yfir á þá hægri. Við þessar aðstæður gátu matsmenn reiknað út hraða bifreiðarinnar út frá radíus skriðferilsins með því að gefa sér aðeins eina breytu, skriðstuðulinn, sem táknar það veggrip sem bifreiðin hafði til að vinna á móti hliðarskriðinu. Matsmennirnir gefa sér ákveðið bil á skriðstuðlinum út frá heimildum, og út frá því meta þeir að hraði hennar hafi verið á bilinu 125-168 km/klst. við upphaf skriðs. Leiðrétt var fyrir dómi að ekki væri um m/s að ræða eins og fram komi í matskýrslu.

Að mati dómsins sýnir niðurstaða þessara hraðaútreikninga í skýrslu J-kk-ef og Á-kk-ef, sem er í samræmi við önnur gögn málsins, þar á meðal skýrslu M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef, prófessors í vélaverkfræði við Háskóla Íslands, sem hafði verið aflað af hálfu lögreglu, með skýrum hætti hver meintur hraði stefnanda hafi verið og verður hún lögð til grundvallar sem sönnun í málinu, enda ekkert komið fram sem rýrir sönnunargildi hennar. Sama hver raunverulegur hraði ökutækis stefnanda var í raun innan þeirra hraðamarka, þá hefur hann í öllu falli verið það hár að bifreiðin hefur verið við það að renna stjórnlaust út af veginum. Í beygjunni er bifreiðin að hluta til stjórnlaus en ökumaður nær með aðstoð tölvustýringar bifreiðarinnar að halda nægjanlegri stjórn þannig að hún helst inni á veginum í heild sinn. Honum tekst hins vegar ekki að halda nægjanlegri stjórn til að bifreiðin haldist á vinstri akrein vegarins með þeim afleiðingum að hún rennur eins og að framan var getið yfir á hægri akrein. Þegar skrið ökutækis stefnanda hættir þá veldur skyndilegt veggrip framhjólanna því að ökumaður missir endanlega stjórn á bifreiðinni, sem er endanleg afleiðing af hinum mikla hraða hennar og verður metið stefnanda til gáleysis.

Hámarkshraði á þeim stað sem slysið varð er eins og áður hefur komið fram 60 km/klst., en á umræddum stað sem er í þéttbýli er alla jafna mikil umferð. Lægsti mögulegi hraði stefnanda var samkvæmt matsgerð J-kk-ef og Á-kk-ef 125 km/klst. eða rúmlega tvöfaldur hámarkshraði en líklegasti hraði hans er metinn 148 km/klst. Samkvæmt 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 má ökuhraði aldrei vera meiri en svo að ökumaður hafi fullt vald á ökutækinu og sérstök aðgæsluskylda hvílir meðal annars á ökumanni í þéttbýli og í beygjum. Með vísan til þessa og framangreinds var akstur stefnanda háskalegur og með honum sýndi stefnandi af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga.

Að mati dómsins leiðir hið stórfellda gáleysi stefnanda til þess að hann eigi ekki frekari kröfur á hendur stefnda en stefndi hefur þegar fallist á eða 1/3 hluta tjóns hans.

Stefnandi telur að jafnvel þótt komist yrði að því að hann hafi ekið of hratt þá eigi við ákvæði 94. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, á þann hátt að stefndi hafi tilkynnt stefnanda of seint að hann ætlaði að bera fyrir sig ábyrgðartakmörkun.

Í 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004 segir: „Nú hyggst félagið bera fyrir sig að það sé samkvæmt ákvæðum þessa kafla laust úr ábyrgð að öllu leyti eða að hluta, eða geti sagt upp vátryggingunni, og skal það þá tilkynna vátryggingartaka eða þeim sem rétt á til vátryggingarbóta skriflega um afstöðu sína. Tilkynningin skal send án ástæðulauss dráttar eftir að félagið vissi um þau atvik sem veita því heimild til að beita rétti sínum samkvæmt ákvæðunum.“

Í dagbókarfærslu eða annál stefnda um umrætt slys eru fyrst skráðar upplýsingar þann 25. október 2011, þegar lögmaður stefnanda óskar eftir því að málið verði skráð á viðeigandi tryggingu hjá stefnda auk þess hann óskar þeirra gagna sem þá liggja fyrir hjá stefnda. Stefndi sendi lögmanni stefnanda umbeðin gögn og hefur ekki annað komið fram í málinu en að þau gögn hafi verið frumskýrsla lögreglu dags. 12. september 2010. Sama dag er málið sett í bakka fyrir lögmann stefnda til skoðunar.

Í frumskýrslu lögreglu er meint brot tilgreint sem: „Neysla áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna við akstur.“ Á þeim forsendum var óskað eftir því að tekin yrði blóðprufa úr stefnanda sem reyndist ekki vera undir áhrifum við aksturinn. Ekkert í frumskýrslu lögreglu bendir til gruns um hraðakstur ef frá er talin athugasemd lögreglumanns um að jeppabifreið vitna væri mjög kraftmikil.

Við mat á því hvenær stefndi vissi um atvik sem hann síðar bar fyrir sig, ber að mati dómsins að miða við hvenær stefndi raunverulega fékk upplýsingar um þau atvik sem gátu leyst hann undan ábyrgð.

Í annál stefnda eru í desember 2012 og janúar 2013 færðar inn rafrænar upplýsingar frá ríkisskattstjóra og læknisvottorð sem að mati dómsins verða ekki taldar hafa gefið raunverulegar upplýsingar um atvik málsins.

Þann 14. maí 2012 er skráð í annál stefnda að lokaskýrsla lögreglu hafi borist ásamt tæknirannsókn. Ósannað er að stefndi hafi fram að þeim tíma haft önnur gögn lögreglu undir höndum en nefnda frumskýrslu og að skýrsla M-kk-ef Þ-kk-ef hafi ekki verið meðal þeirra gagna sem þá voru móttekin. Með móttöku nefndra gagna mátti stefnda hins vegar vera ljóst um atvik máls. Miðast upphafsdagur um vitneskju stefnda um atvik við 14. maí 2012.

Af gögnum málsins liggur ekki annað fyrir en að stefnandi hafi fyrst þann 10. júlí 2012 sent inn beiðni um læknisfræðilegt mat og því lá ekki sannarlega fyrir hvort stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni á umræddum tíma. Stefndi óskaði eftir hraðaútreikningi M-kk-ef Þ-kk-ef einungis tveimur dögum eftir að honum var kunnugt um atvik máls eða 16. maí 2012 og ítrekaði þá beiðni 11. júlí 2012 og 29. ágúst 2012. Niðurstaða M-kk-ef Þ-kk-ef barst stefnda þann 7. september 2012 og degi síðar er lögmanni stefnanda sent höfnunarbréf.

Við mat á því hvað telst sanngjarn tími fyrir stefnda til þess að meta og taka afstöðu til þeirra upplýsinga sem bárust 14. maí 2012, verður að horfa til framangreindra atriða og þeirrar staðreyndar að mestur hluti þessa tíma er á sumarleyfistíma. Að mati dómsins telst umræddur tími, sem er innan við fjórir mánuðir, hafa verið án ástæðulauss dráttar af hálfu stefnda. Getur stefnandi því ekki borið fyrir sig ákvæði 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, á þann hátt að stefndi hafi glatað rétti sínum til að bera fyrir sig takmörkun á ábyrgð vegna tómlætis.

Með vísan til alls framangreinds verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda um greiðslu skaðabóta í máli þessu.

V

Málskostnaður

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður málskostnaður milli aðila felldur niður.

Stefnandi nýtur gjafsóknar innanríkisráðuneytis í málinu frá 22. október 2014. Allur gjafsóknarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, sem er útlagður kostnaður 305.422 krónur og málflutningsþóknun lögmanns stefnanda, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 1.400.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málið flutti fyrir hönd stefnda, S-kvk-nf A-kvk-nf hdl.

Dóm þennan kveður upp B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari og dr. A-kk-nf Á-kk-nf, véla- og iðnaðarverkfræðingur.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður en gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef héraðsdómslögmanns, alls 1.705.422 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

B-kk-nf H-kk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

A-kk-nf Á-kk-nf