E-3844/2015

I

Mál þetta, sem dómtekið var 24. nóvember 2016, er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 11. nóvember 2015. Stefnandi er X, [...], Selfossi, og stefndi er íslenska ríkið vegna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á Selfossi.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða miskabætur að fjárhæð 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. júní 2014 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að mati réttarins, þ.m.t. kostnaður stefnanda af 24% virðisaukaskatti, eða samkvæmt málskostnaðaryfirliti.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati réttarins, auk virðisaukaskatts.

Stefndi gerir þá kröfu aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins. Til vara er þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

II

Stefnandi krefst þess í málinu að stefnda verði gert að greiða honum miskabætur vegna uppflettinga í sjúkraskrá hans hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands án samskipta við stefnanda, án sýnilegs læknisfræðilegs tilgangs eða samþykkis frá honum.

Í stefnu eru tilgreindar eftirfarandi uppflettingar í sjúkraskrá stefnanda á tímabilinu 1. janúar 2010 til 20. september 2011:

Stefnandi kveðst hafa leitað tvívegis á Heilbrigðisstofnun Suðurlands á tímabilinu frá 2. september 2010 til 3. mars 2011 og eru samskipti tengd þessum komum skráð. Fyrri koman var 2. september 2010, þegar stefnandi var fluttur með sjúkrabifreið á stofnunina en þaðan á bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi. Síðari koman var 8. apríl 2011 þegar stefnandi leitaði til H heilsugæslulæknis með beiðni um vottorð vegna dvalar á Reykjalundi.

Stefnandi hefur lýst því að hann hafi fengið pata af því að tiltekinn maður hefði komist yfir heilsufarsupplýsingar um hann sem engum nema þeim, sem hefði aðgang að eða upplýsingar úr sjúkraskrá hans, hafi getað, átt eða mátt vera kunnugt um. Fyrir liggur að stefnandi átti fund með P, þáverandi framkvæmdastjóra lækninga á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, 24. ágúst 2011, og óskaði í kjölfarið eftir upplýsingum um og skýringum á öllum uppflettingum í sjúkraskrá sinni hjá stofnuninni með bréfi, dagsettu 11. september 2011. Svarbréf P er dagsett 24. nóvember 2011 og þar kemur fram að gerð hafi verið nákvæm uppflettiskoðun fyrir tímabilið frá 2. september 2010 til 3. ágúst 2011. Þá er því lýst að farið hafi verið nákvæmlega yfir öll mál þar sem sérkennilegt hafi þótt hversu margar uppflettingarnar hafi verið miðað við fáar komur stefnanda á stofnunina. Upplýsingar liggi fyrir frá tilteknum starfsmönnum sem flett hefðu upp upp í sjúkraskrá stefnanda. Þá segir í bréfinu: „Svo virðist sem uppflettingar allra starfsmanna séu skýranlegar en þó með einni undantekningu, aðkoma C er ekki skýrð en ljóst er að það var ekki hún sem fór inn á sjúkraskrána þar sem hún var ekki í vinnu þennan dag.“ Sú skýring er gefið að hún hafi verið nýkomin til starfa og að læknaritarar hafi verið að stilla af aðgang hennar að kerfinu og að við þá vinnu hafi sjúkraskrá stefnanda verið opnuð fyrir mistök. Því verði ekki séð að lög um sjúkraskrár hafi verið brotin eða að uppfletting í sjúkraskránum sé ólögmæt og var málinu því talið lokið af hálfu stofnunarinnar.

Stefnandi sendi kvörtun vegna uppflettinganna til Persónuverndar 30. nóvember 2011 og vísaði til þess að hann hefði grun um að ákveðinn aðili hefði óeðlilegar upplýsingar um heilsu hans. Með bréfi Persónuverndar, dagsettu 5. desember sama ár, var stefnanda tilkynnt að erindi hans hefði verið framsent til Landlæknis en með bréfi, dagsettu 9. desember 2011, var sú tilkynning leiðrétt og stefnanda jafnframt leiðbeint um að leita til Landlæknis æskti hann þess. Landlæknir sendi stefnanda bréf 25. janúar 2012 þar sem honum var tilkynnt að embættið gæti ekki tekið til frekari meðferðar erindi hans vegna uppflettinga í sjúkraskrá þar sem það varðaði ekki veitingu heilbrigðisþjónustu, sbr. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu.

Með bréfi til P, dagsettu 17. desember 2012, kvartaði stefnandi yfir framkomu og hegðun S heilsugæslulæknis í sinn garð í tvö tiltekin skipti á meðan stefnandi afplánaði dóm í fangelsinu á Litla-Hrauni. Stefnandi ítrekaði erindi sitt með tölvupósti 21. febrúar 2013 og fór þá jafnframt fram á afrit sjúkraskrár sinnar á tímabilinu frá 1. febrúar 2012.

Í stefnu eru tilgreindar eftirfarandi uppflettingar í sjúkraskrá stefnanda á tímabilinu 1. febrúar 2012 til 1. nóvember 2013:

Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi sendi kvörtun til Persónuverndar 13. september 2013 vegna ætlaðra óeðlilegra uppflettinga í sjúkraskrá hans hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands af hálfu S. Í úrskurði, dagsettum 13. febrúar 2014, komst Persónuvernd að þeirri niðurstöðu að framangreindum lækni hefði verið heimilt að fletta upp í sjúkraskrá stefnanda á tímabilinu október 2012 til febrúar 2013, vegna reksturs ágreiningsmáls hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands um samskipti hans við stefnanda. Hins vegar var talið að aðrar uppflettingar læknisins á tímabilinu, sem gerðar voru í þágu læknismeðferðar stefnanda, samrýmdust ekki lögum nr. 77/2000, um persónuvernd.

Upplýst er að stefnandi sótti læknisþjónustu til Reykjavíkur eftir að hann lauk afplánun á Litla-Hrauni 30. september 2012.

Stefnandi sendi stefnda bréf 23. apríl 2014 þar sem óskað var eftir afstöðu stefnda til kröfu stefnanda um miskabætur vegna ólögmætrar háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands með vísan til 1. mgr. b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi hafnaði bótaskyldu í bréfi til lögmanns stefnanda, dagsettu 2. september 2014.

Í málinu liggja frammi yfirlýsingar starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands vegna uppflettinga þeirra í sjúkraskrá stefnanda á ofangreindum tímabilum og verða aðalatriði þeirra rakin hér á eftir. Starfsmennirnir komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins og staðfestu framlagðar yfirlýsingar sínar að frátöldum C og I læknaritara.

Í tveimur framlögðum yfirlýsingum B læknaritara kvaðst hún ekki muna hvers vegna hún fór inn í sjúkraskrá stefnanda í umrædd skipti en það hafi líklega verið að hluta til vegna vinnu við kærumál hans. E, þáverandi sjúkraliði, lýsti því í yfirlýsingu sinni að hún hefði tekið á móti stefnanda þegar hann kom á Heilbrigðisstofnun Suðurlands 2. september 2010 og því væri líklegt að uppfletting 23. nóvember sama ár hafi verið til þess að fullvissa hana um að skráningu þeirra samskipta væri lokið. Samkvæmt yfirlýsingu D, þáverandi hjúkrunarfræðings á bráðamóttöku Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, sinnti hún stefnanda við innlögn hans 2. september 2010 og kvaðst hafa farið inn á sjúkraskrá hans 11. nóvember 2010 í þeim tilgangi að ganga úr skugga um að skráning hennar um atvikið væri rétt. G, fyrrverandi læknaritari á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, kvaðst ekki muna eftir þeim sjúkraskráruppflettingum sem væru skráðar í hennar nafni á umræddum tímabilum. Hins vegar vísaði hún til þess að sem læknaritari þyrfti hún að fletta upp í sjúkraskrám tuga sjúklinga á hverjum degi. Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvaðst G hafa hætt að vinna á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í ágúst eða september 2012 og því taldi hún tilgreindar uppflettingar í sjúkraskrá stefnanda í hennar nafni á árinu 2013 varla geta stafað frá sér.

Í læknaritari kvað tilgreindar uppflettingar í hennar nafni hafa komið til vegna starfa hennar og frágangi á greinargerð sem S læknir hefði unnið að í janúar 2013. J, hjúkrunarfræðingur á Litla-Hrauni og Sogni, taldi að uppfletting hennar í sjúkraskrá stefnanda 9. mars 2012 yrði líklegast rakin til komu stefnanda til S í sömu viku og afgreiðslu lyfja til stefnanda. Hún hefði greinilega ekki skráð uppflettinguna þar sem hún hefði verið að athuga hvort búið væri að skrifa upp á lyf fyrir stefnanda. Þá er í yfirlýsingunni vísað til þess að S læknir hafi skráð færslu stuttu síðar sama dag. T, yfirlæknir á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, gefur í framlagðri yfirlýsingu sinni þær skýringar á uppflettingu, sem skráð er 15. mars 2013 í sjúkraskrá stefnanda, að annað hvort sé um að ræða ranga dagsetningu þar sem fyrir liggi að hann hafi ári fyrr, þ.e. 15. mars 2012, verið í sambandi við Lyfju vegna fyrirkomulags á lyfjagjöf til stefnanda, eða að um sé að ræða uppflettingu í kjölfar þess að P hefði skýrt honum frá kvörtun stefnanda yfir læknisþjónustu á stofnuninni. K, hjúkrunarfræðingur á Litla-Hrauni og Sogni, kvað uppflettingar hennar hafa verið í tengslum við veru stefnanda á Litla-Hrauni og Bitru þar sem hún hefði starfað. Í yfirlýsingunni segir að hún muni ekki ástæður uppflettinganna en tengi þær m.a. við læknisheimsóknir stefnanda, lyfjagjöf og útfyllingu eyðublaða vegna hans. U, skurðlæknir og heilsugæslulæknir á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, kvaðst í yfirlýsingu sinni ekki muna tildrög þess að hann fletti upp í sjúkraskrá stefnanda 17. apríl 2012. Í yfirlýsingu V heilsugæslulæknis kemur fram að hinn 30. apríl 2012 hafi hann unnið við vinnulista sinn en muni ekki hvers vegna hann fletti upp í sjúkraskrá stefnanda þann dag. Hinn 14. júní sama ár hefði hann hins vegar verið með móttöku á Litla-Hrauni en síðustu samskipti við stefnanda hefðu verið 7. sama mánaðar, líklega vegna lyfjaendurnýjunar.

Í yfirlýsingu L, umsjónarmanns rafrænnar sjúkraskrár á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, kemur fram að uppfletting hennar í sjúkraskrá stefnanda 30. apríl 2012 hafi tengst því að hún hefði búið til samskipti fyrir P vegna samskipta hans við konu stefnanda. Hins vegar kvaðst L ekki geta fundið skráningu vegna uppflettinga 7. maí 2012 og 9. apríl 2013 en tengi þá fyrri við kærumál stefnanda því hún hafi komið að vinnu við það ásamt P en hin síðari gæti hafa tengst beiðni stefnanda um upplýsingar úr eigin sjúkraskrá. Þá kemur fram í yfirlýsingunni að sem yfirmaður læknaritara þurfi hún oft að fletta upp í sjúkraskrám, m.a. vegna fyrirspurna af ýmsu tagi og jafnframt í tengslum við starf sitt sem kerfisstjóri og umsjónarmaður rafrænnar sjúkraskrár.

Í yfirlýsingu M læknafulltrúa kemur fram að hún hafi hinn 2. janúar 2013 unnið við að setja inn bréf í sjúkraskrá stefnanda en bréfið hafi verið sett í samskipti sem dagsett hafi verið 30. nóvember 2012. Samkvæmt yfirlýsingu N, aðstoðarmanns læknaritara, setti hún viðhengi inn í sjúkraskrá stefnanda hinn 14. október 2013 en kvaðst ekki muna vegna hvers uppflettingarnar 1. mars og 23. ágúst sama ár hefðu verið. Kvaðst hún starfs síns vegna þurfa að fletta upp í sjúkraskrám sjúklinga oft á dag, s.s. vegna vottorða, rannsóknarsvara og lyfseðla. I læknaritari kvaðst í yfirlýsingu sinni ekki muna hvers vegna hún fletti upp í sjúkraskrá stefnanda 8. maí 2012 en taldi mjög sennilegt að uppflettingin hefði verið í tengslum við hefðbundin störf hennar sem læknaritari.

Í yfirlýsingu O kemur fram að hún hafi hafið störf við Heilbrigðisstofnun Suðurlands 13. maí 2013 og því hafi hún ekki getað framkvæmt uppflettingu í sjúkraskrá stefnanda 6. sama mánaðar sem skráð sé á nafn hennar. Kvað hún líklegt að uppflettingin hefði farið fram þegar hún kom í heimsókn á stofnunina viku fyrr. Í vætti L fyrir dóminum kom hins vegar fram að hún bæri ábyrgð á þessari færslu í nafni O sem gerð hefði verið við í tengslum við opnun aðgangs fyrir O að sjúkraskránni.

Samkvæmt yfirlýsingu C var hún ekki við vinnu á Heilbrigðisstofnun Suðurlands 12. október 2010 þegar bókað er í sjúkraskrá um uppflettingu hennar í sjúkraskrá stefnanda. Hins vegar hefði hún hafið störf hjá stofnuninni 11. sama mánaðar og því taldi hún líklegt að uppflettingin tengdist störfum ritara við stillingar á sjúkraskrárkerfi stofnunarinnar. Sama skýring kemur fram í bréfi P, dagsettu 27. apríl 2012.

Í læknabréfi P, heimilislæknis og fyrrverandi framkvæmdastjóra lækninga á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, er gerð grein fyrir aðkomu hans að málefnum stefnanda. Í fyrsta lagi hafi hann sinnt stefnanda sem læknir og að í þeim tilvikum séu gögn skráð í sjúkraskrá og upplýsingar skýrar. Í öðru lagi hafi stefnandi leitað til hans sem framkvæmdastjóra lækninga við öflun skýringa á uppflettingum annarra starfsmanna stofnunarinnar í sjúkraskrá stefnanda. Er því lýst í bréfinu að P hafi í þeim erindum margsinnis þurft að fara inn í sjúkraskrána, m.a til að afla upplýsinga um það, hvaða starfsmenn hefðu flett upp í henni. Þá segir að allar uppflettingar hans hafi verið gerðar að beiðni stefnanda vegna gruns hans um misferli í meðferð sjúkraskrárinnar.

Eins og áður er rakið var mál þetta höfðað 11. nóvember 2015.

III

Stefnandi byggir miskabótakröfu sína á því, að starfsmenn Heilbrigðisstofnunar Suðurlands hafi ítrekað brotið gegn ákvæðum laga nr. 55/2009, um sjúkraskrár, á tímabilinu frá 1. janúar 2010 til 20. september 2011 og aftur á tímabilinu frá 1. febrúar 2012 til 1. nóvember 2013. Nokkur fjöldi starfsmanna stofnunarinnar hafi flett upp í sjúkraskrá stefnanda, án þess að geta um ástæður þess með skráningu samskipta, án samþykkis stefnanda og án þess að uppflettingarnar væru í tengslum við læknismeðferð á stefnanda hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands, eins og áskilið sé í 13. gr. laga nr. 55/2009. Í 2. gr. laganna segi að við færslu, varðveislu og aðgang að sjúkraskrá skuli mannhelgi og sjálfsákvörðunarréttur sjúklinga virtur, þess gætt að sjúkraskrá hafi að geyma viðkvæmar persónuupplýsingar og að sjúkraskrárupplýsingar séu trúnaðarmál. Uppflettingar án skráðra samskipta brjóti í bága við þennan tilgang og gildi sjúkraskráa. Sá sem fari inn í sjúkraskrá án þess að skrá jafnframt eðlilegan og lögvarinn tilgang með uppflettingu eða án sýnilegs tilefnis hafi þar með brotið gegn verndaðri mannhelgi sjúklings sem sjúkraskrá sé ætlað að tryggja. Léttvægar eftiráskýringar um tilefni og/eða tilgang þeirra, sem hafi farið inn í sjúkraskrá stefnanda, breyti hér engu um brotið og alvarleika þess. Ekki verði bætt fyrir óskráðar ástæður uppflettingar með órökstuddum og ótrúverðugum skýringum síðar eða þeim fundinn lögmætur tilgangur eftir á. Þess þó síður þegar fjöldi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands taki upp á því, að tilefnislausu, að grennslast fyrir um innihald sjúkraskrár stefnanda, án þess að hafa haft stefnanda til meðferðar á stofnunni. Slík háttsemi sé með öllu óþolandi og sætti stefnandi sig ekki við hana bótalaust.

Stefnandi vísar til þess að sjúkraskrá hans hafi ítrekað verið skoðuð í öðrum tilgangi en heimilað sé í 13. gr. laga nr. 55/2009 og þar af leiðandi í ólögmætum tilgangi. Háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands varði ekki aðeins við lög um sjúkraskrá, heldur einnig við ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, og sbr. 8. gr. laga nr. 62/1994, um mannréttindasáttmála Evrópu. Upplýsingar um líkamlegt og andlegt heilsufar einstaklinga séu viðkvæmar persónuupplýsingar og því sé ekki að ástæðulausu sem mælt sé fyrir um það í lögum að meðferð þeirra skuli fara leynt og inntak þeirra sé varið af trúnaði og bundið þagmælsku. Einungis undir ákveðnum kringumstæðum sé tilgreindum starfsmönnum heilbrigðisþjónustu að lögum treyst fyrir því að hafa aðgang að slíkum upplýsingum einstaklinga, sbr. 13. gr. laga nr. 55/2009, og því aðeins að þeir komi að meðferð sjúklingsins og/eða með fyrir fram samþykki sjúklings. Brot á þeim lagaákvæðum varða refsingu, sekt eða fangelsi, sbr. 23. gr. síðastgreindra laga.

Í máli þessu sé um að ræða tvö tímabil uppflettinga í sjúkraskrá stefnanda. Fyrra tímamarkið sé frá 2. september 2010 til 3. ágúst 2011, (innan 01.01.2010-20.09.2011) en eftir það hafi átt sér stað vel á sjötta tug uppflettinga í sjúkraskrá stefnanda, án skráningar samskipta, eða á tímabilinu frá 1. febrúar 2012 til 1. nóvember 2013. Stefnandi heldur því fram að fæstar þessara uppflettinga varði læknismeðferð í þágu hans eða að þeir starfsmenn Heilbrigðisstofnunar Suðurlands sem skráðir eru fyrir uppflettingunum hafi komið að meðferð stefnanda á umræddu tímabili. Þar sem þær eru framkvæmdar án skráningar samskipta og án vitundar eða samþykkis stefnanda, er það stefnda að leiða í ljós að uppflettingar þessar hafi eigi að síður verið nauðsynlegar í þágu læknismeðferðar stefnanda, sbr. ákvæði 2. og 4. mgr. 13. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrá. Fyrir því beri stefndi sönnunarbyrði.

Stefnandi byggir á því að umrædd háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands hafi brotið gegn mannhelgi og sjálfsákvörðunarrétti stefnanda. Þótt þeim beri að gæta fyllstu þagmælsku og séu bundnir trúnaði um hvaðeina sem þeir kunna að verða áskynja um í starfi sínu, s.s. upplýsingar um innihald sjúkraskrár stefnanda eða vitneskju þá sem sjúkraskráin kann að hafa veitt þeim, hafi þeir eigi að síður brotið gegn lögvörðum persónuréttindum stefnanda með því að fletta upp í sjúkraskrá hans, án samþykkis hans eða lögvarins tilefnis. Ákvæðum laga nr. 55/2009 sé ætlað að hindra aðgang óviðkomandi að afar viðkvæmum persónuupplýsingum um andlegt og líkamlegt heilsufar sjúklings. Teljist þeir starfsmenn heilbrigðisstofnunarinnar, sem ekki hafi komið að meðferð stefnanda samkvæmt 13. gr. laga nr. 55/2009 og/eða hafi flett upp í sjúkraskrá stefnanda, án skráningar samskipta, þannig óviðkomandi í þeim skilningi. Heilbrigðisstarfsmönnum sé ekki aðeins treyst að lögum fyrir þeim upplýsingum og vitneskju sem þeir búa með réttu yfir hverju sinni, heldur ekki síður fyrir því að nýta sér ekki aðgang að persónuupplýsingum sjúklinga sem ekki séu til meðferðar á þeirra vegum, sbr. 13. gr. laga 55/2009.

Þá hafi þær uppflettingar, sem ekki voru nauðsynlegar í þágu læknismeðferðar stefnanda, ekki verið gerðar í málefnalegum tilgangi og þannig hafi þær brotið í bága við ákvæði 1. mgr. 7. gr. laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, og því ekki samrýmst ákvæðum 1. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 9. gr. sömu laga. Markmið laga nr. 77/2000 sé að stuðla að því að með persónuupplýsingar sé farið í samræmi við grundvallarsjónarmið og reglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. Uppflettingar persónuupplýsinga hafi ekki farið fram með ótvíræðu samþykki stefnanda og nauðsyn hafi skort fyrir vinnslu persónuupplýsinga stefnanda, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 77/2000. Þá hafi ekki verið uppfyllt sérstök skilyrði fyrir vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga stefnanda sem lýst sé í 1. mgr. 9. gr. laganna.

Háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands feli í sér ólögmæta meingerð gegn persónu og friðhelgi einkalífs stefnanda sem hann eigi ekki að þola bótalaust. Hann geri því kröfu um miskabætur á hendur íslenska ríkinu vegna ólögmætrar háttsemi starfsmanna framangreindrar stofnunar með vísan til 1. mgr. b- liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Íslenska ríkið beri að skaðabótarétti ábyrgð á háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á grundvelli vinnuveitandaábyrgðar.

Stefnandi krefst dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni frá 1. júní 2014 samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, en þá hafi verið liðinn liðlega mánuður frá því stefndi hafi fengið vitneskju um kröfu stefnanda um viðurkenningu á rétti til miskabóta með bréfi, dagsettu 23. apríl 2014. Til vara krefst stefnandi þess að upphafstímamark dráttarvaxta verði 19. desember 2015 þegar liðinn var mánuður frá þingfestingu máls þessa.

Stefnandi byggir miskabótakröfu sína á ákvæðum 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá vísar stefnandi til laga nr. 55/2009, um sjúkraskrá, laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, og 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944. Þá vísar stefnandi til ólögfestrar meginreglu íslensks skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna, svo kallaðrar húsbónda- eða vinnuveitandaábyrgðarreglu. Málskostnaðarkröfu sína byggir stefnandi á lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er reist á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að skilyrði til greiðslu miskabóta séu ekki fyrir hendi í málinu. Stefndi vísar til þess að stefnandi upplýsi í stefnu að hann hafi haft af því pata að tiltekinn aðili hafi komist yfir heilsufarsupplýsingar sem vörðuðu stefnanda og engum hafi getað, átt eða mátt vera kunnugt um nema viðkomandi hefði annaðhvort aðgang að sjúkraskrá stefnanda eða að upplýsingum úr sjúkraskrá stefnanda hefði verið miðlað til viðkomandi úr sjúkraskránni. Stefnandi geri enga grein fyrir því, hver hafi fengið upplýsingar í hendur, hvaða upplýsingar hafi verið um að ræða og/eða í hvaða tilgangi slíkum upplýsingum kynni að hafa verið miðlað. Stefnandi láti einungis að því liggja að svo hafi verið en skýri það ekki nánar. Stefndi áréttar að það eitt að uppflettingar hafi farið fram í sjúkraskrá stefnanda, leiði ekki sjálfkrafa til þess að skaðabótakrafa stofnist. Ekkert liggi fyrir í málinu, sem renni stoðum undir þær staðhæfingar að upplýsingum úr sjúkraskrá stefnanda hafi nokkurn tíma verið miðlað. Þá hafi stefnandi hvorki sýnt fram á né leitast við að sýna fram á í hverju meint tjón hans vegna nefndra uppflettinga hafi falist.

Stefndi bendir jafnfram á að stefnandi hafi upplýst við meðferð máls þessa að hann hafi sótt heilbrigðisþjónustu til annarra heilbrigðisstofnana á liðnum árum. Í málatilbúnaði stefnanda komi ekkert fram um að hann hafi kannað uppflettingar í sjúkraskrá sinni hjá öðrum heilbrigðisstofnunum og þá eftir atvikum hvort nægjanleg tilefni hafi þar verið fyrir hendi. Málatilbúnaður stefnanda sé því bæði óljós og óskýr, auk þess sem hann hafi ekki leitast við að kanna eða skýra hvort ætluð miðlun heilsufarsupplýsinga hans kunni að stafa frá heilbrigðisstarfsmönnum annarra heilbrigðisstofnana. Ekkert liggi fyrir í málinu sem sýni fram á eða leiði líkur að brotum starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á trúnaðar- og þagnarskyldu, sem á þeim hvílir, og sé málið því verulega vanreifað af hálfu stefnanda.

Af hálfu stefnda er á því byggt að skilyrði 26. gr. skaðabótalaga til greiðslu miskabóta séu ekki fyrir hendi. Stefnandi hafi engar tilraunir gert til að sýna fram á ætluð brot Heilbrigðisstofnunar Suðurlands eða starfsmanna hennar, heldur einungis vísað til þess að uppflettingar í sjúkraskrárkerfi stofnunarinnar hafi verið óeðlilega margar og jafnframt að hann telji ástæður uppflettinganna ekki tengjast þeirri heilbrigðisþjónustu sem stofnunin hafi veitt honum. Stefnanda beri hins vegar að sýna fram á og sanna ábyrgð stofnunarinnar á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru og persónu hans. Engin skilyrði ákvæða 26. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi til að skaðabótaskylda teljist hafa stofnast. Stefndi bendir á að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir öllu, sem viðkomi bótakröfu hans, m.a. um sök, tjón, sennilega afleiðingu og orsakatengsl en sú sönnun hafi ekki tekist. Ætlað tjón stefnanda sé ósannað og mótmælir stefndi því að hafa valdið stefnanda tjóni. Þá byggir stefndi á því, að hvorki séu skilyrði til að dæma bætur samkvæmt þeim ákvæðum, sem vísað sé til í stefnu, né á grundvelli annarra réttarheimilda. Allar uppflettingar, sem vísað sé til í stefnu, eigi sér stoð annaðhvort í heilbrigðisþjónustu, sem stefnanda hafi verið veitt, eða í ágreiningsmálum stefnanda gegn Heilbrigðisstofnun Suðurlands.

Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefndi til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu. Þá komu fyrir dóminn og gáfu skýrslu sem vitni L, umsjónarmaður rafrænnar sjúkraskrár á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, Í, læknaritari á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, G, fyrrverandi læknaritari á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, K, hjúkrunarfræðingur á Litla-Hrauni og Sogni, J, hjúkrunarfræðingur á Litla-Hrauni og Sogni, P, fyrrverandi framkvæmdastjóri lækninga á Heilbrigðisstofnun Suðurlands og heilsugæslulæknir á Selfossi, og V, heilsugæslulæknir við Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Auk þess voru teknar vitnaskýrslur gegnum síma af D, fyrrverandi hjúkrunarfræðingi á bráðamóttöku Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, E, þáverandi sjúkraliða, T, yfirlækni á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, B, læknaritara á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, U, skurðlækni og heilsugæslulækni á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, N, aðstoðarmanni læknaritara, O, þáverandi hjúkrunarfræðinema á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, M, læknafulltrúa, og Y, framkvæmdastjóra lækninga á Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Í málavaxtakafla hér að framan hefur skýrslna þeirra verið getið að hluta til en verða að öðru leyti raktar síðar eins og þurfa þykir.

Stefnandi höfðar mál þetta á hendur stefnda um greiðslu miskabóta vegna uppflettinga tiltekinna starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands í sjúkraskrá hans hjá stofnuninni. Eins og áður er rakið tilgreinir stefnandi í stefnu 10 slíkar uppflettingar á tímabilinu frá 1. janúar 2010 til 20. september 2011 og 58 uppflettingar á tímabilinu frá 1. febrúar 2012 til 1. nóvember 2013. Af málatilbúnaði stefnanda í stefnu verður ráðið að uppfletting í nafni A 3. september 2010, í kjölfar innlagnar stefnanda á Heilbrigðisstofnun Suðurlands 2. september 2010, og uppfletting í nafni H læknis 29. apríl 2011, í kjölfar þess að stefnandi leitaði til hans 8. sama mánaðar, liggi ekki til grundvallar miskabótakröfu hans. Af hálfu stefnanda er byggt á því að aðrar tilgreindar uppflettingar hafi verið framkvæmdar án þess að getið væri um ástæður þeirra með skráningu samskipta, án samþykkis stefnanda og án þess að uppflettingarnar væru í tengslum við læknismeðferð á stefnanda á sjúkrahúsinu. Með uppflettingunum hafi því verið brotið gegn ákvæðum 13. gr. laga nr. 55/2009, um sjúkraskrár, og háttsemin varði jafnframt ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, um friðhelgi einkalífs, sbr. 8. gr. laga nr. 62/1994, um mannréttindasáttmála Evrópu. Auk þess telur stefnandi háttsemi starfsmannanna hafa brotið gegn ákvæðum laga um persónuvernd nr. 77/2000. Hafi háttsemi starfsmannanna valdið stefnanda miska sem stefndi beri bótaábyrgð á, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Af hálfu stefnda er sýknukrafa byggð á því að tilgreindar uppflettingar starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands í sjúkraskrá stefnanda hjá stofnuninni eigi sér eðlilegar og réttmætar skýringar sem gerð hafi verið grein fyrir í málinu. Uppflettingarnar hafi því verið gerðar í lögmætum tilgangi, þótt ekki hafi alltaf verið getið um ástæður samskipta, og ekki séu fyrir hendi skilyrði til greiðslu miskabóta í málinu. Varakröfu sína um lækkun á miskabótakröfu stefnanda byggir stefndi á sömu málsástæðum og telur hana allt of háa. Loks mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfu stefnanda.

Um tilgang laga nr. 55/2009, um sjúkraskrár, segir í 1. gr. að með lögunum séu settar reglur um sjúkraskrár þannig að unnt sé að veita sjúklingum eins fullkomna heilbrigðisþjónustu og kostur er á hverjum tíma og tryggja um leið vernd sjúkraskrárupplýsinga. Að svo miklu leyti sem ekki er í lögunum mælt fyrir á annan veg, gilda ákvæði laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga um sjúkraskrárupplýsingar og meðferð þeirra, svo sem fram kemur í 3. mgr. 1. gr. laganna. Þá er mælt fyrir um það í 2. gr. laganna að við færslu og varðveislu sjúkraskráa og aðgang að þeim skuli mannhelgi og sjálfsákvörðunarréttur sjúklinga virtur, þess gætt að sjúkraskrár hafa að geyma viðkvæmar persónupplýsingar og að sjúkraskrárupplýsingar séu trúnaðarmál.

Í 1. mgr. 13. gr. laganna segir að heilbrigðisstarfsmenn, sem koma að meðferð sjúklings og þurfa á sjúkraskrárupplýsingum hans að halda vegna meðferðarinnar, skuli hafa aðgang að sjúkraskrá sjúklingsins með þeim takmörkunum sem leiðir af ákvæðum laganna og reglum settum samkvæmt þeim. Síðar í ákvæðinu er kveðið á um að öðrum starfsmönnum og nemum í starfsnámi í heilbrigðisvísindum, sem undirgengist hafa sambærilega trúnaðar- og þagnarskyldu og heilbrigðisstarfsmenn og koma að meðferð sjúklings, sé unnt að veita aðgang að sjúkraskrá sjúklings að því marki sem nauðsynlegt er vegna starfa þeirra í þágu sjúklings. Þá fela uppflettingar í sjúkraskrá stefnanda á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í sér vinnslu persónuupplýsinga í skilningi 2. töluliðar 2. gr. og 1. mgr. 3. gr. og nr. 77/2000, um persónuvernd, og falla þær því undir gildissvið þeirra laga. Það er meginregla samkvæmt 7. gr. þeirra laga að við meðferð persónuupplýsinga skuli þess gætt að þær séu unnar með sanngjörnum, málefnalegum og lögmætum hætti.

Óumdeilt er að þær uppflettingar í sjúkraskrá stefnanda hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem stefnandi byggir á í stefnu, fóru fram og voru framkvæmdar af tilgreindum starfsmönnum stofnunarinnar sem allir voru bundnir þagnar- og trúnaðarskyldu. Þá bera gögn málsins með sér að uppflettingarnar voru framkvæmdar án skráningar samskipta. Eins og áður er rakið var aflað skýringa á uppflettingunum hjá þeim heilbrigðisstarfsmönnum, sem framkvæmdu þær, og liggja yfirlýsingar þeirra frammi í málinu.

Ljóst er af ákvæðum 13. gr. laga nr. 55/2009 að þeir heilbrigðisstarfsmenn, sem koma að meðferð sjúklings og þurfa starfa sinna vegna á sjúkraskrárupplýsingum hans að halda vegna meðferðarinnar, hafa að lögum aðgang að sjúkraskrám sjúklingsins. Þá verður að telja að aðgangur heilbrigðisstarfsmanna, sem eru starfs síns vegna bundnir trúnaði og þagnarskyldu, nái jafnframt til uppflettinga þeirra í tengslum við meðferð fyrirspurna og ágreiningsmála sem og annarra atriða sem tengjast þjónustu við sjúklinginn með beinum hætti og lúta að skyldum starfsmannanna sem heilbrigðisstarfsmanna á viðkomandi sjúkrastofnun. Þegar litið er til framkominna skýringa yfirlýsinga tilgreindra heilbrigðisstarfmanna, sem flestir staðfestu í skýrslum sínum fyrir dóminum og gáfu í sumum tilvikum nánari skýringar á, er það mat dómsins að ekkert sé fram komið sem leiðir líkur að því að umræddar uppflettingar hafi verið framkvæmdar í ósanngjörnum, ómálefnalegum eða ólögmætum tilgangi. Þá verður ekki séð að háttsemi starfsmannanna hafi gengið gegn þeim megintilgangi með færslu sjúkraskráa að tryggja samfellu í heilbrigðisþjónustu þannig að hún verði markviss og örugg með hagsmuni sjúklings í fyrirrúmi.

Hins vegar hafa ekki verið færðar fram nægar skýringar á nokkrum þeirra uppflettinga í sjúkraskrá stefnanda sem hann reisir mál sitt á. Á það í fyrsta lagi við um uppflettingu hinn 12. október 2010 í nafni C, enda liggur fyrir að hún var ekki við störf þann dag. Þá er óumdeilt að O hafði ekki hafið störf við Heilbrigðisstofnun Suðurlands þegar uppfletting í hennar nafni var framkvæmd 6. maí 2013, auk þess sem fram kom í vætti L fyrir dóminum að uppflettingin átti rót að rekja til stofnunar aðgangs O að sjúkraskránni áður en O hóf störf 13. sama mánaðar.

Þá hafa ekki komið fram haldbærar skýringar á uppflettingum í nafni G, fyrrverandi læknaritara á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, í júlí 2013. Fram kom í vætti G við aðalmeðferð málsins að hún hefði hætt störfum á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í ágúst eða september 2012 og því gæti hún varla hafa komið að þessum þremur tilgreindum uppflettingum í júlí 2013. Engar aðrar skýringar hafa komið fram um þessi tilvik.

Loks liggja ekki fyrir haldbærar skýringar á tilgreindum uppflettingum S læknis í janúar og febrúar 2013 eftir að kærumáli stefnanda vegna læknisins lauk og óumdeilt er að S hafði ekki lengur aðkomu að málefnum stefnanda.

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er heimilt að láta þann, sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Stefnandi ber sönnunarbyrði fyrir því að í háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands hafi falist meingerð í hans garð, sem beinst hafi að friði hans, æru eða persónu og veiti honum rétt til miskabóta. Í stefnu er einungis vísað til þess að með umþrættri háttsemi hafi verið brotið gegn verndaðri mannhelgi stefnanda, sem sjúkraskrá sé ætlað að tryggja, og feli í sér ólögmæta meingerð gegn persónu og friðhelgi hans sem honum verði ekki gert að þola bótalaust. Þá er komið fram um að upplýsingum úr sjúkraskrá stefnanda hafi með nokkrum hætti verið miðlað eða að umræddir starfsmenn hafi brotið gegn trúnaðar- og þagnarskyldu sinni. Lýtur málið enda í raun ekki að því, heldur eingöngu að þeirri háttsemi starfsmannanna að hafa í starfi sínu opnað sjúkraskrá stefnanda og skoðað upplýsingar um hann. Loks er ósannað að umræddar uppflettingar starfsmannanna hafi orðið til þess að upplýsingar úr sjúkraskrá stefnanda hafi borist óviðkomandi aðilum. Að þessu gættu og þegar litið er til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að sú háttsemi starfsmanna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands að fletta upp í sjúkraskrá stefnanda hjá stofnuninni á umræddu tímabili með þeim hætti, sem lýst hefur verið, hafi ekki falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af miskabótakröfu stefnanda.

Eins og atvikum málsins er háttað er rétt að málskostnaður falli niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómarans.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið vegna Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, X, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf