E-117/2010

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð hinn 3. nóvember, á uppruna sinn í sakamáli á hendur stefnda, svo sem rakið verður hér á eftir. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu 830.699 króna ásamt vöxtum af 600.000 krónum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 2. mgr. 8. gr. laganna, frá 7. júní 2009 til 4. ágúst 2009 og af 706.420 frá þeim degi til 4. október 2009 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda en til vara krefst hann þess að kröfur hans verði verulega lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Hinn 1. marz 2010 gaf lögreglustjórinn í Þingeyjarsýslum út ákæru á hendur [Y], „fyrir líkamsárás, með því að hafa sunnudaginn 7. júní 2009, veist að [X], á bifreiðastæði við N1, [...], slegið hann tveimur til þremur hnefahöggum og síðan reynt að draga hann út úr bifreið sem [X] ók, allt með þeim afleiðingum að hann hlaut mar og þreifieymsl vinstra megin á brjóstkassa“. Í málinu krafðist X bóta úr hendi ákærða, alls 1.009.381 krónu, sem sundurliðaðist svo, að krafizt var 106.420 króna vegna útlagðs kostnaðar, 113.474 króna vegna tímabundins tekjutaps, 600.000 króna miskabóta, 851 krónu vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga vegna tímabundins tekjutaps fram að dagsetningu bótakröfu, 9.954 króna vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga vegna útlagðs kostnaðar og miskabóta fram dagsetningu bótakröfu, 143.520 króna vegna lögmannsþóknunar og 35.162 króna vegna virðisaukaskatts af lögmannsþóknun.

Sakamál eftir ákærunni var þingfest hinn 1. marz 2010. Í þinghaldi hinn 15. marz ákvað dómari málsins að vísa framangreindri bótakröfu til meðferðar í sérstöku einkamáli, með vísan til 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008. Er þetta það einkamál og hefur fengið númerið E-117/2010. Verður bótakrefjandinn X í þessu máli nefndur stefnandi en X stefndi. Undir rekstri einkamálsins breytti stefnandi kröfugerð sinni þannig að í stað þess að krefjast tilgreindra fjárhæða vegna lögmannsþóknunar og virðisaukaskatts af henni, krafðist hann málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Sætti það ekki andmælum.

Hinn 26. maí 2010 var kveðinn upp dómur í framanröktu sakamáli. Var ákærði Y þar sakfelldur fyrir brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en ákvörðun um refsingu hans frestað, skilorðsbundið til tveggja ára. Segir í dóminum að ekki sé „varhugavert að telja sannað að ákærði hafi slegið eitt högg til [X] inn í bifreiðina“ og segir að ekki sé ástæða „til að rengja [X] um að höggið hafi lent þar sem hann ber“, sem var samkvæmt dómnum vinstra megin í brjóstkassa. Dómurinn taldi hins vegar ekki sannað að ákærði Y hefði valdið mari á brjóstkassa X og ósannað að hann hefði reynt að draga X út úr bifreiðinni. Dóminum var ekki áfrýjað.

Í málinu liggur fyrir áverkavottorð A læknis á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, ..., dags. 8. júní 2009. Segist læknirinn þar hafa skoðað stefnanda og hefur eftir honum að hann hafi verið sleginn tvívegis í brjóstkassa og hafi einnig fengið endurteknar hótanir í síma þannig að hann sé verulega smeykur og þori ekki að vera einn heima. Segir læknirinn að stefnandi sé með mar á brjóstkassa og muni því líklega fylgja eymsli í hálfa til tvær vikur en ólíklega varanlega. Segir svo: „Óbeina tjónið kann þó að verða meira þar sem hann er uppspenntur og hræddur og er þegar ljóst að hann treystir sér ekki til að búa einn á heimili sínu á næstunni heldur mun verða að finna handa honum aðra vistun í sumar með tilheyrandi fyrirhöfn og kostnaði ásamt vinnutapi. Inn í þetta spilar að sjálfsögðu að maðurinn er öryrki vegna þroskahömlunar og hefur einnig í sinni sjúkrasögu endurtekin köst af geðrofsástandi sem er álagstengt. Er rétt að jafna sig á einu slíku nú og tel ég talsverða hættu á að þessi uppákoma kunni að hafa slæm áhrif þar á þótt um það sé of snemmt að fullyrða.“

Í málinu liggur hjúkrunarbréf B hjúkrunarfræðings við Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, dags. 27. ágúst 2009. Segir þar að stefnandi hafi verið skjólstæðingur hjúkrunarfræðingsins í mörg ár vegna þroskahömlunar og síðustu tvö ár vegna endurtekinna álagstengdra geðrofskasta, sem lýsi sér í óróleika, ranghugmyndum og ofsóknarkennd. Láti köstin „þokkalega undan lyfja- og viðtalsmeðferð.“ Hafi stefnandi verið að jafna sig úr einu slíku kasti þegar hann hafi sagzt hafa orðið fyrir líkamsárás, sem hafi verið einhvers konar hefndarárás vegna annarrar árásar daginn áður, sem stefnandi hafi með einhverjum hætti verið flæktur í. Þá segist stefnandi hafi orðið fyrir endurteknum hótunum símleiðis og telji sig ekki lengur öruggan. Loks vísar hjúkrunarfræðingurinn í framanrakið áverkavottorð A læknis og lýsir sig sammála honum um hugsanlegt óbeint tjón stefnanda.

Rétt þykir að geta þess hér, að hinn 12. febrúar 2010 var kveðinn upp dómur Héraðsdómi Reykjavíkur, í máli nr. S-1092/2009, þar sem C, bróðir stefnanda, var ákærður fyrir nokkur brot, þar á meðal líkamsárás, framda á ... sunnudaginn 7. júní 2009, með því að hafa slegið D með krepptum hnefa í andlitið svo af hafi hlotizt ýmsir áverkar á hægra auga, sem leitt hafi til varanlegrar sjónskerðingar. Var ákærði í málinu sakfelldur fyrir þessa háttsemi og fært undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Stefnandi X bar vitni fyrir dóminum og kvaðst hafa verið viðstaddur umræddan atburð. Er meðal annars haft eftir honum í dóminum að hann hafi „rifið [D] af“ C, þar sem D hefði haldið C niðri. Liggur dómurinn fyrir í máli þessu.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Í bótakröfu sinni kveðst stefnandi hafa verið greindur með væga þroskahömlun, seinkaðan málþroska og málskilning, og hafa vegna þroskahömlunar sinnar glímt undanfarin tvö ár við endurtekin álagstengd geðrofsköst sem lýsi sér í óróleika, ranghugmyndum og ofsóknarkennd. Í kjölfar árásar á sig hinn 8. júní 2009 hafi stefnandi leitað heilbrigðisstofnunar Þingeyinga og í vottorðum A læknis 8. júní og B hjúkrunarfræðings 27. ágúst komi fram, að auk líkamlegra áverka hafi andleg áhrif árásarinnar verið stefnanda þungbær. Vegna þeirra hafi, að þeirra mati, verið nauðsynlegt að stefnandi fengi búsetu utan heimilisins síns á ..., en vistun fyrir hann hafi ekki verið möguleg þar í bæ. Eftir að vistun hafi verið ákveðin á þjálfunar- og meðferðarheimilinu ... hafi stefnandi þurft að tilkynna að hann gæti ekki sinnt starfi sínu hjá ... ehf. á ... Hann hafi farið til ... 14. júní og þurft að gista á gistiheimili tvær nætur þar til hann hafi fengið inni á ...

Stefnandi segist hafa þurft að bera sjúkrakostnað og annað fjártjón, alls 106.420 krónur, svo sem hér greini:

Reikningur Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga, dags. 8. júní 2009, 1.420 kr.

Reikningur Gistiheimilisins ..., dags. 30. júlí vegna gistingar 14. og 15. júní, 13.000 kr.

Aksturskostnaður ... til ..., 151 km, 88 krónur hver km, 13.288 kr.

Reikningur fyrir dvöl á ... í júní 2009, 31.000 kr.

Reikningur fyrir dvöl á ... í júlí 2009, 61.000 kr.

Reikningur fyrir dvöl á ... í ágúst 2009, 31.000 kr.

Stefnandi kveðst krefjast þess að stefndi greiði sér þennan kostnað sinn, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum, en þar segi að sá, sem beri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni skuli greiða skaðabætur, meðal annars sjúkrakostnað, sem af því hljótist. Þá sé vísað til óskráðra reglna skaðabótaréttarins um greiðslu bóta fyrir ólögmæta og saknæma háttsemi en flutningur til ... hafi verið nauðsynlegur þáttur í heilbrigðisþjónustu við stefnanda í kjölfar árásarinnar. Þar með verði kostnaður vegna flutnings og búsetu á .... Á ... hafi stefnandi búið endurgjaldslaust í húsnæði móður sinnar og hafi hin breytta búseta umtalsverðan nýjan kostnað í för með sér fyrir hann.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir tímabundnu tekjutapi. Hann hafi starfað hjá ... ehf. á ... þegar hann hafi orðið fyrir árás. Vegna nauðsynjar á flutningi hafi hann orðið að hætta í vinnunni en ... hafi verði starfrækt til 1. júlí 2009 er henni hafi verið lokað vegna ... Síðasti starfsdagur stefnanda hafi verið 10. júní en í kjölfarið hafi hann hætt vinnu vegna flutnings til ..., sbr. tölvupóst frá starfsmanni ... Hann hafi á þessum tíma verið búinn að fullnýta rétt sinn til launa í veikindum svo sem sjáist af launaseðlum hans. Launakjör hans hafi verið 841,25 krónur í dagvinnu auk 149,13 kr. álags á dagvinnuna. Frá 10. júní til 1. júlí hafi verið 13 virkir vinnudagar og stefnandi því orðið af 113.474 krónum þegar 10.475 króna orlof sé reiknað með. Þessi laun hefði hann fengið greidd út hinn 1. júlí og sé því eðlilegt að krafan beri 4,5% vexti skv. 16. gr. skaðabótalaga frá þeim tíma en dráttarvexti í samræmi við kröfugerð. Sé ekki gerð krafa vegna hugsanlegra launa í júlí og ágúst og krafan því hófstillt.

Stefnandi kveðst byggja á því að stefndi hafi gerzt sekur um ólögmæta meingerð gegn persónu sinni og beri því að greiða miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga. Brotið hafi verið til þess fallið að valda andlegri vanlíðan og óöryggi. Ekki sé fullljóst hvert endanlegt tjón stefnanda verði en í vottorðum A og B sé rakið hversu þungbærar afleiðingar árásin hafi haft. Á grundvelli mats þeirra hafi stefnanda verið útveguð vist á ... en stefnanda hafi verið nauðsynlegt að flytja frá ... vegna árásarinnar. Andlegar afleiðingar verði vart verri en það, enda fylgi mikið tjón því að þurf að flytja af heimili sínu frá vinum og fjölskyldu. Sé fjárhæð miskabótakröfu í samræmi við dómafordæmi.

Stefnandi segir bótakröfu sína byggða á 26. gr. skaðabótalaga en að einnig sé vísað til óskráðra reglna skaðabótaréttarins um greiðslu bóta fyrir ólögmæta og saknæma háttsemi. Krafa um vexti sé byggð á 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 og sé upphaf vaxta af miskabótum miðað við þann tíma er brotið hafi verið framið. Krafa um dráttarvexti sé byggð á 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga og sé upphafstími miðaður við er mánuður hafi verið frá þeim tíma er bótakrafa hafi verið sett fram.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi segist hafa verið fundinn sekur um að hafa slegið stefnanda eitt högg og að allir áverkar hafi verið taldir ósannaðir. Þá hafi stefndi verið sýknaður af því að hafa reynt að draga stefnanda út úr bifreið sinni. Brotið hafi verið talið smávægilegt og ákvörðun um refsingu stefnda frestað skilorðsbundið. Stefndi kveðst mótmæla sem ósönnuðum og röngum öllum fullyrðingum um atlögu að stefnanda, umfram það sem lagt sé til grundvallar í sakamáli á hendur sér. Þá mótmæli hann sérstaklega öllum fullyrðingum um meintar afleiðingar háttsemi sinnar á heilsu stefnanda.

Stefndi kveðst benda á, að fyrir liggi að fyrr sama morgun hafi bróðir stefnanda veitt frænda stefnda alvarlegan áverka, sem hann hafi verið dæmdur fyrir. Fyrir liggi að stefnandi hafi verið viðstaddur þau átök. Þá kveðst stefndi benda á, að fyrir dómi hafi stefnandi sagt fyrir dómi að strákur, sem með stefnda hafi verið, hafi talað á þann veg að stefnanda og bræðrum hans væri hollast að koma sér burt úr bænum. Átök og erjur hafi verið kringum stefnanda bæði fyrir og eftir þar atvik sem hér um ræði og geti þau hafa haft veruleg áhrif á andlegt ástand stefnanda, sem hafi verið viðkvæmt fyrir. Hafi stefnandi, samkvæmt hjúkrunarbréfi B orðið fyrir endurteknum hótunum símleiðis, en þær hótanir hafi ekki komið frá stefnda.

Stefndi segist sjálfur hafa farið frá ... 10. eða 11. júní 2009 og dvalizt í ... um tíma eftir það. Hann hafi því yfirgefið ... á undan stefnanda, sem samrýmist ekki þeirri fullyrðingu stefnanda að nærvera stefnda hafi verið ástæða þess að stefnanda hafi ekki verið vært á ... og að hann hafi þurft að yfirgefa þorpið svo skjótt.

Stefndi segist byggja kröfur sínar á því að meint fjártjón og miski stefnanda séu með öllu ósönnuð. Þá hafi hvorki verið sýnt fram á orsakatengsl milli háttsemi stefnda og meints tjóns stefnanda né fram á að hið meinta tjón sé sennileg afleiðing háttsemi stefnda. Þá hafi stefnandi á engan hátt reynt að takmarka tjón sitt.

Stefndi segir að fram komi í gögnum málsins að stefnandi hafi glímt við endurtekin álagstengd geðrofsköst sem meðal annars lýsi sér í ranghugmyndum og ofsóknarkennd. Telja verði að álag það, sem á honum hafi verið vegna illdeilna í kringum hann, hafi verið til þess fallið að leysa þau sjúkdómseinkenni úr læðingi, alveg óháð háttsemi stefnda. Jafnvel þó að talið yrði að háttsemi stefnda kynni að hafa átt einhvern þátt í andlegu áfalli sem stefnandi segist hafa orðið fyrir, séu þær miklu afleiðingar, sem kröfur stefnanda séu byggðar á, algerlega ófyrirsjáanlegar miðað við háttsemi stefnda og því ekki sennileg afleiðing hennar í skilningi skaðabótaréttar.

Stefndi kveðst mótmæla kröfu um upphafstíma vaxta og dráttarvaxta.

Stefndi kveðst vísa til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 svo og almennra reglna skaðabótaréttarins. Vegna málskostnaðarkröfu sinnar vísi stefndi til 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991.

Verða nú rakin skýrsla aðila og framburður vitna fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til.

Stefnandi kvaðst hafa setið í bifreið sinni við söluskála N1 á ..., haft hliðarrúðu niðri og reykt. Þar hefði stefndi verið við annan mann, sem kallaður væri E. Annar hvor þeirra hefði þá skipað stefnanda og bræðrum hans að „hypja [sig] burtu frá [...]“. Stefndi hefði komið að bifreiðinni og kýlt stefnanda tvívegis í síðuna, inn í bifreiðina. Hefði stefndi hvatt stefnanda til að koma út úr bifreiðinni, en stefnandi hefði ekki gert það heldur ekið á stað. Stefnandi hefði ekið í hring og aftur að stefnda í því skyni að hræða hann, og hefði stefnandi hlotið dóm fyrir.

Þegar stefnandi var nánar spurður um hótanir í sinn garð, kvaðst hann ekki geta fullyrt að stefndi hefði hótað sér, en hugsanlega hefði „E“ verið sá sem það hefði gert. Þá kvaðst stefnandi hafa fengið hótanir í síma, en stefndi hefði ekki verið þar að verki, heldur aðrir menn, sem F og G hétu. Hefði F þessi meðal annars grýtt bifreið stefnanda. Hefðu þessar hótanir komið eftir að stefnandi flutti frá ...

Stefnandi kvaðst telja skýringu þess, að skorað hefði verið á hann og bræður sína að yfirgefa bæinn, vera þá að stefndi og „E“ hefðu verið búnir að frétta „það sem gerðist um morguninn, varðandi bróður minn og [D], sem lenti undir bróður mínum. [D] er frændi [Y].“ Stefnandi hefði orðið vitni að því sem þar hefði gerzt, og hefði þar „rifið [D] af“ bróður sínum. Þarna hefðu orðið hörð átök, en þau hefðu ekki haft nein sérstök áhrif á hann og hefði honum liðið ágætlega eftir. Hann hefði þó haft áhyggju af bæði bróður sínum og D.

Stefnandi kvaðst hafa orðið hræddur við stefnda, við þetta atvik. Hefði hann haft áhyggju af því að hann yrði á ný fyrir einhverri atlögu af hans hendi. Vegna þessa hefði verið ákveðið að hann færi til ..., í tímabundna hvíldarinnlögn á verndaðan stað, en áður hefði stefnandi ætlað sér að vera áfram á ... og verið þar í fastri vinnu. Við flutninginn til ..., tveimur dögum eftir umrætt atvik, hefði stefnandi orðið af því starfi. Það sem gerzt hefði milli bróður stefnanda og frænda stefnda hefði hins vegar engin áhrif haft á það að stefnandi flutti frá ... Hann hefði viljað flytja til að komast í verndað umhverfi og eiga ekki ofbeldi og áreitni yfir höfði sér. Sérstaklega spurður neitaði stefnandi því að nokkuð annað en ótti við stefnda hefði ráðið því að hann flutti frá ... Eftir flutninginn hefði líf sitt breyzt og sér liðið illa.

Fyrst við komuna til ... hefði ekki verið laust pláss fyrir stefnanda á hinum verndaða stað, svo hann hefði gist tvær nætur á gistiheimili í bænum.

Á ... hefði hann búið með móður sinni og greitt mánaðarlega 40.000 krónur í leigu. Eftir flutninginn hefði hann innt slíka greiðslu tvívegis af hendi og þann tíma því greitt bæði á ... og ...

Stefnandi kvaðst neyta lyfja vegna geðhverfa en hafa verið vel fyrir kallaður þegar umrætt atvik hefði orðið við bensínstöðina.

Stefndi kvaðst hafa verið staddur í söluskálanum þegar stefnandi og bróðir hans hefðu komið að. Bróðirinn hefði komið inn í skálann en „E“, sem þarna hefði verið staddur, hefði farið að tala við stefnanda. Stefndi hefði farið þar að og spurt gegnum opna farþegarúðuna hvort þeir bræður hefðu þennan morgun ráðizt á frænda stefnda, D. Stefnandi hefði svarað því til að D hefði átt upptökin og hefði stefndi þá teygt sig inn í bifreiðina, farþegamegin, og spurt hvort stefnandi gerði sér grein fyrir því að D væri stórslasaður. Að þessu mæltu hefði stefndi farið allur úr bifreiðinni en stefnandi þá sagt honum að hafa varann á, ella myndi stefnandi láta berja hann. Stefndi hefði kváð en stefnandi endurtekið orð sín. Stefndi hefði þá farið fram fyrir bifreiðina og tekið „í hann“ og hvatt hann til að framkvæma sjálfur það sem hann boðaði. Stefnandi hefði þá ekið á stað, ekið spölkorn og þá bakkað svo aðeins hefði munað metra að hann æki á hund stefnda sem þarna hefði verið laus. Næst hefði stefnandi komið akandi á um fimmtíu kílómetra hraða, og hefði við það getað stórslasað einhvern eða verra, og hefði svo ekið á lögreglustöðina og kært stefnda. Stefndi hefði engu hótað stefnanda, hvorki þarna né í annan tíma, og hefði aldrei farið fram á að hann flytti af staðnum. Þá neitaði stefndi því, sérstaklega spurður, að hann hefði slegið stefnanda. Hann hefði aðeins tekið í bringuna á honum.

Stefndi kvaðst sáralítið hafa þekkt stefnanda áður en þetta hefði gerzt, en báðir hefðu lengi átt heima á ... Engar erjur hefðu verið milli þeirra áðar og hefði stefnandi enga ástæðu, stefnda vegna, til að flytja frá ... Stefndi kvaðst ekki hafa vitað að stefnandi væri með þroskaröskun og glímdi við geðrof. Þó hefði stefndi vitað að stefnandi væri kannski ekki alveg eins og „normal maður“, en stefndi hefði ekki vitað sérstaklega hvað í því fælist.

Stefndi sagði, að stefnandi hefði um morguninn komið við sögu þar sem maður hefði slasazt. Meðal vinnufélaga stefnanda væru bæði systir þess manns, kona hans og fyrrverandi mágur. Vera mætti að hann hefði ekki treyst sér til að mæta þessu fólki og hefði því flutt burt.

Stefndi kvaðst hafa fengið bótakröfu málsins senda í pósti einhvern tímann síðasta haust, hugsanlega í september.

Vitnið H, forstöðumaður Meðferðar- og ..., kvaðst hafa verið stýrt meðferðarheimilinu við komu stefnanda þangað. Komu hans þangað hefði borið mjög brátt að. Hjúkrunarfræðingur hefði haft samband og haft það eftir Félagsþjónustunni á ... að stefnandi ætti að flytja á heimilið. Þetta hefði gerzt svo hratt að hvorki vitnið né næsti yfirmaður þess hefðu fengið um þetta formlega tilkynningu. Yfirmaðurinn hefði síðan tjáð vitninu að stefnandi þyrfti að komast strax frá ... og vitnið yrði að skoða þetta þegar með sínu fólki. Hefði þarna verið gert ráð fyrir tveggja mánaða hvíldarinnlögn stefnanda, meðan hann væri að jafna sig eftir „þetta atvik“. Vitnið var spurt nánar við hvaða atvik það ætti og kvaðst þá ekki hafa verið frædd mikið um málið, svo hratt hefði það gengið, en stefnandi hefði lent í einhverjum ryskingum sem hefðu valdið honum miklu hugarangri. Þegar stefnandi hefði komið á heimilið hefði vitnið umgengizt hann nokkuð. Hefði þá komið fram hjá honum að ástæðan væri sú, að hann hefði verið laminn „og lent í þessu með bróður sínum“. Hefði hér verið um eitt atvik að ræða. Vitnið kvaðst hins vegar ekki muna hvort nöfn hefðu verið nefnd í því sambandi. Þegar vitnið var spurt nánar um það, hvað hefði hent stefnanda með bróður sínum, kvaðst vitnið ekki muna þetta nákvæmlega, en stefnandi hefði talað eitthvað um að bróðir sinn hefði verið með sér í einhverjum aðstæðum. Við komuna hefði stefnandi verið veikur og kvíðinn. Vitnið hefði umgengizt stefnanda í hálfan mánuð á heimilinu, en svo farið í fæðingarorlof.

Vitnið sagðist hafa beðið um frest til að undirbúa komu stefnanda, en flutningur hans hefði þókt svo aðkallandi að hann hefði gist tvær nætur á gistiheimili í bænum á meðan útbúin hefði verið fyrir hann aðstaða á meðferðarheimilinu.

Vitnið sagði að ekki væri sambærilegt meðferðarheimili á ...

Vitnið I, ráðgjafi hjá Félagsþjónustu Norðurþings, kvaðst hafa leyst af sem forstöðumaður Meðferðar- og .... í fæðingarorlofi H. Kvað vitnið komu stefnanda á heimilið hafa borið brátt að og ekki eftir hefðbundnum leiðum. Svo hefði virzt sem stefnanda væri ekki vært á ... og hann þyrfti því vist á ... hið snarasta.

Vitnið hefði umgengizt stefnanda á heimilinu og hefði það fljótt orðið tilfinning sín að stefnandi hefði átt í einhverjum þeim samskiptum við mann á ..., Y að nafni, sem hömluðu honum í daglegu lífi. Hefði þetta meðal annars gerzt á bifreiðastæði söluskála á ... Hefðu líkamleg átök og hótanir komið við sögu.

Fyrst hefði verið talað um að stefnandi yrði tvo mánuði á heimilinu en í ljós hefði komið að afleiðingar þessa hefðu verið „dýpri“ en áður hefði verið talið og hefði hann því dvalizt áfram á heimilinu. Vitnið væri nú hætt störfum á ... en meðferðin hefði gengið vel þegar vitnið hefði fylgzt með, þótt umrædd atvik væru ekki horfin úr huga hans.

Vitnið kvaðst ekki geta fullyrt hvort fleira en samskipti við stefnda hefði haft áhrif á líðan stefnanda við komuna á heimilið. Vitninu væri kunnugt um að stefnandi hefði orðið vitni að átökum sama morgun og atvikið varð á bílastæðinu. Þegar það var spurt hvort vera mætti að morgunátökin hefðu áhrif á hugarástand stefnanda kvað vitnið „afar erfitt að greina á milli smáatriða í þessari atburðarás sem á sér stað þessa helgi þarna, hvað nákvæmlega hefur mikil áhrif og hvað kann að hafa minni áhrif“, og kvaðst vitnið ekki treysta sér til að greina þar á milli. Stefnandi hefði sjálfur oftast minnzt á átök við Y en einnig hefði hann nefnt að hann hefði orðið vitni að átökum í íbúð á ... Vitnið var spurt hvort stefnandi hefði sagzt hafa orðið fyrir hótunum og kvaðst vitnið ekki muna slíkt nægilega vel til að bera um.

Vitnið B hjúkrunarfræðingur staðfesti hjúkrunarbréf frá sér sem liggur fyrir í málinu. Vitnið sagði að stefnandi glímdi við þroskahömlun, fyrst og fremst skertan vitrænan þroska. Maður í þeim aðstæðum ætti erfiðara en aðrir við að takast á við áföll sem hann yrði fyrir. Stefnandi hefði áður reynt að búa á sambýli en ekki líkað, en þarna um sumarið, en eftir veikindi með geðrofseinkennum, hefði verið ákveðið að hann færi að nýju á sambýli eða að minnsta kosti undir meiri verndarvæng en áður, og myndi Félagsþjónustan koma meira en áður að aðstoð við hann. Líkamsárás, sem hann hefði orðið fyrir, hefði verið „ein af mörgum ástæðum“ þess að talið hefði verið rétt að hann kæmist í verndaða vistun. Stefnandi sjálfur og stjúpmóðir hans hefðu þrýst á að óskað yrði eftir plássi fyrir hann. Beint frumkvæði hefði ekki komið frá vitninu eða lækni. Það hefði alltaf verið „inni í myndinni“ að stefnandi færi á sambýli og þarna hefði frumkvæði komið frá honum sjálfum.

Vitnið sagði að tvennt hefði verið talið reka á eftir bráðri vistun stefnanda; annars vegar líkamsárás sem hann hefði einhvern veginn flækzt inn í, og hins vegar atvik sem orðið hefði daginn eftir, að því er vitnið minnti. Áður en þetta hefði gerzt hefði ekki verið búið að taka ákvörðun um að stefnandi færi á sambýlið, „en þetta var samt inni í umræðunni“.

Vitnið A læknir staðfesti áverkavottorð sem hann gaf og liggur fyrir í málinu. Vitnið kvaðst geta staðfest að líkamsárás sem stefnandi hefði orðið fyrir hefði valdið honum vanlíðan. Hefði stefnandi verið að ýmsu leyti viðkvæmur fyrir slíku og því hefði slík eftirköst ekki verið ólíkleg. Hefði stefnandi sagt vitninu að hann þyrði ekki að vera lengur á ... og hefði vitnið skilið hann svo að hann óttaðist frekari árásir. Kvaðst vitnið telja nokkuð ljóst að líkamsárásin hefði alið á þeim ótta. Eftir þetta hefði stefnandi flutt af starfssvæði vitnisins og þeir ekki síðan hitzt.

Niðurstaða

Eins og rakið hefur verið var höfðað sakamál á hendur stefnda í kjölfar viðskipta þeirra stefnanda hinn 8. júní 2009. Lauk því með dómi, þar sem stefndi í máli þessu var sakfelldur að hafa slegið eitt högg til stefnanda, inn í bifreið hans, og hafi höggið komið í brjóstkassa hans. Var háttsemi stefnda talin varða við 217. gr. almennra hegningarlaga en refsingu hans frestað skilorðsbundið til tveggja ára. Samkvæmt 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 hefur dómur fullt sönnunargildi um þau málsatvik, sem í honum greinir, þar til það gagnstæða er sannað. Telja verður, að í þessu máli hafi ekki verið sannað neitt sem telja megi gagnstætt við það sem slegið var föstu í dómi í framangreindu sakamáli og hefur niðurstaða þess fullt sönnunargildi hér um þau skipti stefnanda og stefnda sem þar var fjallað um.

Samkvæmt framansögðu ber að leggja til grundvallar í máli þessu að stefndi hafi með saknæmum hætti slegið stefnanda eitt högg, svo varðað hafi við 217. gr. almennra hegningarlaga. Hefur hann að mati dómsins gerzt sekur um ólögmæta meingerð við stefnanda og ber á henni bótaábyrgð.

Stefnandi byggir á því, að sér hafi, vegna árásar stefnda, verið nauðugur sá kostur að flytja frá ... Beri stefndi bótaábyrgð vegna þessa. Dóminum þykir ljóst af vottorðum og vitnisburði A læknis og B hjúkrunarfræðings, að stefnandi gangi ekki heill til skógar. Þykir verða að miða við, svo sem þau hafa borið, að stefnandi sé haldinn þroskahömlun og glími auk þess við geðrofsköst öðru hverju. Þykir verða að ætla, og fær það sérstaka stoð í vitnisburði A fyrir dómi, að stefnandi sé viðkvæmari en gerist og gengur og að atburður eins og líkamsárás sé ekki ólíkleg til að leggjast þyngra á hann en á þá sem heilbrigðari teljist.

Fyrir dómi bar B hjúkrunarfræðingur að líkamsárás sú, sem stefnandi varð fyrir, hafi verið „ein af mörgum ástæðum“ þess að talið hafi verið rétt að stefnandi kæmist í verndaða vistun. Fyrir liggur að stefnandi sjálfur taldi sér ekki lengur óhætt á ... og kenndi það líkamsárás stefnda. Hann kveðst jafnframt hafa orðið fyrir endurteknum hótunum í síma frá öðrum nafngreindum mönnum. Þær hafi hins vegar allar borizt eftir að stefnandi hafi flutt frá ... Í vottorði A læknis, sem dagsett er 8. júní, segir að stefnandi hafi fengið endurteknar hótanir í síma. Þetta vottorð læknisins er dagsett áður en stefnandi flutti frá ... og verður því að ætla að hótanir þær, sem stefnandi bar um, hafi borizt honum áður en hann flutti úr bænum og verður að telja líklegt að þær hafi haft töluverð áhrif á að hann hafi ekki talið sér þar vært, enda er þeirra getið í vottorði læknisins í því sambandi. Ekki hefur verið sannað að stefndi hafi haft hótanir uppi við stefnanda og verður í þessu máli ekki byggt á að stefndi hafi gert fleira en hann hefur annars vegar þegar verið sakfelldur fyrir og hins vegar borið fyrir dómi í þessu máli.

Þá þykir ekki verða horft fram hjá því, að umræddan morgun var stefnandi nærstaddur er þeir atburðir urðu sem síðar leiddu til sakfellingar bróður hans fyrir líkamsárás, en samkvæmt dómi í því máli bar brotaþoli þess máls varanlegt heilsutjón af.

Þegar á allt framanritað er horft, er það niðurstaða dómsins að ekki hafi verið sannað, að það hafi verið högg það, sem sannað er að stefndi veitti stefnanda, sem gerði það að verkum að stefnandi taldi sér ekki lengur vært á ... Þykir þegar af þeirri ástæðu ekki verða lögð skaðabótaábyrgð á stefnda vegna brottflutnings stefnanda af staðnum.

Eins og áður segir þykir stefndi hafa með árás sinni gerzt sekur um ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda og beri hann skaðabótaábyrgð á henni. Þá þykir dóminum, þrátt fyrir að þá niðurstöðu sem komizt var að um bótakröfu vegna brottflutnings, að við mat á alvarleika meingerðarinnar verði ekki horft fram hjá því sem áður var rakið um ástand stefnanda. Fram kom hjá stefnda fyrir dómi, að honum var ljóst að stefnandi væri ekki eins og „normal maður“ og hefði það átt að vera honum aukin ástæða til að gæta hófs í allri framgöngu sinni. Þegar á allt er horft þykja miskabætur til stefnanda hæfilega ákveðnar 100.000 krónur en auk þess verður fallizt á kröfu hans um greiðslu 1.420 króna útlagðs kostnaðar og málskostnaðar, sem í ljósi alls framanritaðs þykir hæfilega ákveðinn 219.625 krónur. Stefndi bar fyrir dómi að hann hefði fengið bótakröfu málsins í hendur haustið 2009 og nefndi september í því sambandi. Verður miðað við að hún hafi verið komin í hendur honum eigi síðar en 30. september og fer því um dráttarvexti eins og í dómsorði greinir.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf J-kk-nf hæstaréttarlögmaður en af hálfu stefnda A-kk-nf S-kk-nf héraðsdómslögmaður. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Þ-kk-nf D-kk-nf kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Y, greiði stefnanda, X, 101.420 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 100.00 krónum frá 7. júní 2009 til 30. október 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af 101.420 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 219.625 krónur í málskostnað.