E-491/2005

Mál þetta var höfðað 21. september 2005 og dómtekið 1. desember 2006.

Stefnendur eru S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf, vegna ólögráða dóttur þeirra, K-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef.

Stefndi er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 12.939.805 krónur auk vaxta samkvæmt 7. grein vaxtalaga nr. 25, 1987 frá 02.06.2000 til 01.07.2001, en af sömu fjárhæð hæstu vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 17.03.2005, en þá af sömu fjárhæð með dráttarvöxtum samkvæmt IV. kafla laga nr. 38, 2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnenda, en til vara lækkunar dómkrafna. Þá krefst stefndi málskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

K-kvk-nf H-kvk-nf S-kvk-nf er stefnandi máls þessa, en samkvæmt 3. mgr. 17. gr. laga nr. 91, 1991 fara foreldrar hennar, þau S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf, með forræði málsins sökum skorts hennar á málflutningshæfi fyrir æsku sakir.

I.

Samkvæmt framlögðum gögnum eru atvik máls þau að S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf varð vanfær af stefnanda síðari hluta árs 1999. Fyrir átti hún barn sem er fætt 16. mars 1999, en á árinu 1998 hafði hún misst fóstur. Í sjúkraskýrslum stefnda, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri (FSA), er skráð að stefnandi hafi verið tekin með keisaraskurði að kveldi 2. júní 2000, kl. 23:59. Vegna veikinda var stefnandi flutt með sjúkraflugvél til Reykjavíkur 3. júní s.á., á vökudeild Landspítala-Háskólasjúkrahús (LSH). Samkvæmt matsgerð dómkvaddra matsmanna frá 3. febrúar 2005 er stefnandi alvarlega fötluð, bæði andlega og líkamlega, og er varanleg örorka hennar og miski 100%.

Í máli þessu heldur stefnandi því fram að örorku hennar megi aðallega rekja til mistaka við meðferð og greiningu móður hennar á Fæðingar- og kvensjúkdómadeild FSA vikurnar fyrir fæðingu hennar, en einnig eftir fæðinguna ásamt ófullnægjandi upplýsinga til móður um alvarlegt heilsufarsástand. Læknar á nefndri deild hafi því gert mistök sem leiði af sér bótaskyldu.

II.

Samkvæmt framlögðum gögnum, sem eru í samræmi við skýrslur foreldra stefnanda og læknanna A-kk-ef S-kk-ef og E-x-x K-x-x fyrir dómi, var móðirin S-kvk-nf R-kvk-nf í hefðbundnu mæðraeftirliti á Heilsugæslustöðinni á Akureyri fyrri hluta árs 2000, en einnig í sérstöku eftirliti á Kvennadeild FSA frá miðjum apríl það ár. Í mæðraskrá Heilsugæslustöðvarinnar er skráð að fyrsta skoðun ljósmóður á móðurinni hafi farið fram 31. janúar 2000. Var meðgangan þá talin rúmar 15 vikur. Tekið er fram að móðirin hafi verið með smávægilega ógleði, en að öðru leyti við góða heilsu. Við skoðunina skráir ljósmóðir hæð legbotns 14, en einnig önnur gildi þ.á.m. varðandi blóðþrýsting, þvag, bjúg og fósturhljóð. Samkvæmt mæðraskránni fór móðirin í næstu skoðun þann 1. mars 2000 og var þá einnig gerð ómskoðun af A-kk-þgf S-kk-þgf yfirlækni á kvennadeild stefnda. Skráir læknirinn niðurstöður sínar um skoðunina á eyðublað, sem nefnt er ,,beiðni um ómskoðun“. Í mæðraskránni er skráð að móðirin sé enn með ógleði og uppköst af og til, að hún sé með grindarverki, en láti að öðru leyti vel af sér. Var fæðing stefnanda áætluð á tímabilinu frá 21. júlí til 2. ágúst 2000. Á ómskoðunarblaðið skráir nefndur læknir athuganir sínar og tölugildi, en þar er einnig handskrifað: ,,Almenn fósturskoðun eðlileg, takmarkanir skýrðar f. foreldrum.“. Við mæðraskoðun ljósmóður á móður stefnanda við 22. viku meðgöngu og 4 daga er m.a. skráð að legbotnshæð hafi verið 23, en einnig að hún hafi verið með ógleði og versnandi í grind, ,,annars gengur allt vel.“

Samkvæmt gögnum var móðir stefnanda innlögð á Kvennadeild FSA þann 14. apríl 2000, við 24. viku meðgöngu, auk 5 daga. Greint er frá því í hjúkrunargögnum að ástæða innlagnarinnar hafi verið samdrættir og uppköst, ,,síðan í gær“. Í gögnum er tekið fram að móðirin hafi borðað í hádegi og kaffi og sé ekki með uppköst, en að greinileg spenna sé í legi, ,,segist aum“. Þá um kvöldið er skráð að móðir hafi ekki verið með ógleði, að hún hafi verið sett í mónitor, en að ekki hafi verið samdrættir, ,,en konan segist finna fyrir eymslum í leginu“. Samkvæmt gögnum gerði þáverandi forstöðulæknir Kvennadeildar FSA, V-kk-nf A-kk-nf, kvensjúkdómalæknir, ómskoðun á fóstri, auk almennrar læknisskoðunar á móður í umræddri sjúkrahúslegu. Í mæðraskrá skráir hann að legháls sé aðeins styttur, en lokaður. Þá skráir læknirinn að við ómskoðunina hafi greinst að legvatn væri aukið. Við útskrift móðurinnar hinn 15. apríl er skráð að heilsufar móðurinnar hafi verið gott, að ekki hafi verið samdrættir og að hjartsláttur fósturs hafi verið eðlilegur. Tekið er fram að móðurinni hafi verið ráðlögð hvíld næstu viku og að næsta skoðun fari fram 21. apríl. Þann 17. apríl skráir nefndur forstöðulæknir að greinst hafi baktería í leggöngum móður og að hún hafi fengið sýklalyf af þeim sökum og að slík lyfjagjöf sé ráðgerð við væntanlega fæðingu. Á ómskoðunarblaði frá 21. apríl, sem nefndur forstöðumaður skráir einnig kemur m.a. fram að móðirin sé gengin 25 vikur og 2 daga, að aukið legvatn sé til staðar, að mæling í kringum kvið fósturs sé 23,6 Ac (23,6 cm) og að þyngd barns sé áætluð 1138 gr.

Samkvæmt gögnum fór móðir stefnanda í skoðun á Kvennadeild FSA hinn 29. apríl 2000 til A-kk-ef S-kk-ef, sérfræðings í kven- og fæðingasjúkdómum, þáverandi yfirlæknis Kvennadeildar stefnda. Við skoðunina skráir læknirinn á ómskoðunarblað, í tölugildum m.a.: að móðirin sé gengin 26 vikur og 3 daga, að höfuð barns sé áætlað 78 BPD og sé 5% yfir meðaltali, að mæling yfir kvið fósturs sé 74 MAD, er sýni 7% yfir meðgöngulengd, að mild aukning sé á legvatni. Ennfremur er skráð á blaðið að magi sjáist vel og að hreyfingar á fóstri séu góðar. Þá skráir læknirinn jafnframt í mæðraskrá móður stefnanda eftirfarandi: ,,Gengur vel, þó af og til stingir og óþægindi í ,,kúlunni“, en ekki blæðing eða útferð. Góðar hreyfingar. Samdrættir aðeins að koma aftur eftir að sýklalyfjagjöf lauk. Leg er mjúkt og eymslalaust, v/s polyhydramanios (vatnsleg). Ráðleggingar, endurkoma e. 2. v.“ Samkvæmt nefndri mæðraskrá fór móðirin í skoðun til ljósmóður á Heilsugæslustöð er hún var gengin 27 vikur og 5 daga og eru þá skráð áðurgreind gildi, og þ. á. m. að legbotnshæð hafi mælst 36 og að barn sé í sitjandi stöðu. Í athugasemdum er einnig skráð: ,, Slæm í grind, þreytt, vinnur 4 t. dagl.“

Samkvæmt gögnum fór móðir stefnanda í ómskoðun á Kvennadeild FSA hinn 12. maí 2000, til E-x-x K-x-x, sérfræðings í kven- og fæðingasjúkdómum. Á ómskoðunarblað skráir læknirinn í tölugildum að móðirin sé gengin 28 vikur og 1 dag, að mæling á höfði barns sé áætluð 82,3 BPD, að ummál á kviði fósturs sé 27,6 AC, að þyngd barns sé áætlað 1930 gr., að aukning sé á legvatni (ein ör) og að barnið sé í sitjandi stöðu. Skráð er að nýtt eftirlit verði eftir tvær vikur.

Samkvæmt áritun í mæðraskrá fór móðirin í síðustu skoðun til ljósmóður er hún var gengin 30 vikur og 5 daga. Eru þá sem fyrr skráð hefðbundin gildi, og þ.á.m um fósturhljóð og að legbotnshæð hafi mælst 40. Í athugasemdum skráir ljósmóðirin eftirfarandi: ,, Hátt s/f mál, áfram obs í sónar, hætt í vinnu, líður ok.“

Samkvæmt nefndum gögnum fór móðir stefnanda í ómskoðun á Kvennadeild FSA, til E-kk-ef K-x-x, hinn 26. maí. Er þá skráð á ómskoðunarblað að hún sé gengin 32 vikur, að höfuð barns sé áætlað 87,9 BPD, að ummál á kviði móður sé 27,7 AC, að þyngd barns sé áætluð 2183 gr., að legvatn sé aukið miðað við fyrri skoðun (tvær örvar) og að barnið sé í þverlegu. Skráð er að eftirlit verði eftir tvær vikur.

Fyrir liggur að móðir stefnanda fór á fæðingadeild FSA að kveldi 2. júní 2000 og var þá gerð ómskoðun af nefndum E-x-x K-x-x. Samkvæmt skráningu læknisins var ummál höfuðs barnsins áætlað 90,2 BPD, ummál kviðar móður 286 AC. og þyngd barns 2405 gr. Ennfremur er skráð að legvatn sé aukið ( tvær örvar) og að barnið sé sitjandi/þverlegu.

Samkvæmt gögnum var stefnandi tekinn úr móðurkviði á skurðstofu FSA með bráðakeisara þann 2. júní 2000, kl. 23:59. Er aðgerðinni lýst í aðgerðarlýsingu E-x-x K-x-x, sem dagsett er 02.06.2000, en einnig í svæfingablaði, barnaskrá og sjúkraskráningu barnadeildar.

Samkvæmt ofannefndum gögnum kom móðir stefnanda á Kvenna- og fæðingadeild stefnda kl. 22:20 umrætt kvöld og er skráð að hún hafi þá verið gengin 33 vikur samkvæmt tíðum, en 31 viku og 2 daga eftir sónar. Í nefndri aðgerðarlýsingu E-x-x K-x-x er skráð að konan hafi verið með samdráttarverki og mikinn þrýsting niður, en um ástand og ákvörðun um aðgerð segir eftirfarandi: „Í sónar sést að barnið er í þverlegu með höfuð til hægri. Eins og áður mjög mikið hydramnion. Við þreifingu finnur maður að legháls er opinn 6-7 sentimetra og belgur niður í vagina. Eftir að hafa ráðfært mig við A-kk-þf S-kk-þf er ákveðið að ekki sé annað að gera en akut keisari á konunni. Var þá búið að gefa henni ½ ml bricanyl en einnig hafði hún fengið betnezol.... Stærð barnsins er skv. sónar í dag 2,4 kíló.“

Samkvæmt gögnum framlögðum var móðir stefnanda færð inn á skurðstofu stefnda kl. 23:35 og að nefndur sérfræðingur hafi byrjað skurðaðgerðina kl. 23:58. Fram kemur að auk hans hafi tekið þátt í aðgerðinni þrír hjúkrunarfræðingar, aðstoðarlæknir, barnalæknir og ljósmóðir, en í aðgerðarlýsingu segir eftirfarandi: „Barnið í þverlegu, næst auðveldlega út, skilið er á milli, barnið grætur strax. Fært til ljósmóður.“ Á barnaskrárblaði, sem handritað er af A-kvk-þgf E-kvk-þgf A-kvk-þgf, barnalækni segir eftirfarandi: Spræk stúlka, ekki merki um súrefnisskort í sjálfri fæðingu, en fær fljótt öndunarörðugleika. Sogað tölvert tært legvatn. Súrefni að vitum og færð á K-deild (Barnadeild).“ Í barnaskránni kemur og fram að hjartsláttur barns hafi verið meiri en 100, að öndun hafi verið góð, að góð hreyfing hafi verið varðandi vöðvaspennu, að litarháttur hafi verið rauður, kröftugur grátur og að APGAR skor hafi verið 9 einni mínútu eftir fæðingu og 10 fimm mínútum eftir fæðingu. Skráð fæðingarstund er 23:59 og þyngd barns 1.935 grömm.

Í handskrifuðu blaði barnadeildar FSA um stefnanda, sem ber heitið framvinda/mat segir eftirfarandi. „3./6. koma beint af skurðstofu eftir akut keisara kl. 00:10.“

Í sjúkraskrá barnadeildar, sem rituð er af A-kvk-þgf E-kvk-þgf A-kvk-þgf, barnalækni, er skráð að stefnandi hafi verið innlögð vegna fyrirburaháttar og öndunarörðugleika, en um meðgöngu móður, fæðingu og meðferð segir eftirfarandi:

„Undanfarið hefur verið fylgst með henni (móður) v.polyhydramnis og vægra samdráttarverkja. Sónarskoðuð síðast fyrir viku, barn hafði þá vaxið vel en einnig vaxandi polyhydramnis. Þverlega. Kemur nú að kvöldi 02.06. þá með vaxandi verki frá því seinni hluta dags. Reynist vera í fæðingu með legháls opinn 6 cm og belgi sem voru spenntir niður í vagina. Fékk bricanyl og stera en sökum þess að mjög mikil hætta þótti á að belgir rofnuðu og naflastrengur félli fram var ákveðið að gera akut keisaraskurð áður en sterarnir höfðu í rauninni tækifæri til að hafa sín áhrif. Út kom spræk stúlka sem grét strax og fékk 9 og 10 í apgar. … Töluvert mikið af tæru legvatni sogaðist upp úr barninu, fékk súrefni að vitum og hélt allan tímann góðum lit á lífgunarborðinu. Fékk hins vegar fljótlega vægar stunur sem fóru vaxandi og er farin að stynja töluvert við komu á barnadeild nokkrum mínútum síðar. Var aðeins köld við komu á deild, 36 gráður, fékk hins vegar aldrei neina hypoglycemiu. Þurfti flæði af einum 10 lítrum af súrefni við vit í trekt til að halda mettun þokkalega yfir 90. Fljótlega er sýnt að stúlkunni fer fremur versnandi en hitt. Var intuberuð kl. 01:30 og þar áður handventileruð. Fékk Curosurf 2,5 millilítrar kl. 02:15 og fór súrefnisþörf smá lækkandi eftir það. Þrýstingur í byrjun 28/5 og tíðni um 60. Síðan hefur smám saman verið hægt að taka þrýstinginn niður í 20/4 og höfum varierað dálítið tíðni, en haldið henni hárri sökum þess að barnið hefur verið að anda með. Blóðræktun hefur verið tekin og sýklalyf gefið. Fékk glúkósu í æð og hefur eins og áður ekki fengið neina hypoglycemiu. Hins vegar var á fyrsta astrup talið að stúlkan væri verulega metabolskt súr með Ph upp á 7,08 og base excess upp á -19. Fékk út á það 5 ml. Natrium bicarbonat 8,4% og síðar tengd infusion með abicarbonat. Efast hafði verið um sannleiksgildi þessarar niðurstöðu, það er stúlkan var aldrei asphycixisk og hafði enga ástæðu til að vera svona súr. Að sögn meinatæknis höfðu hins vegar verið mæld 2 aðskilin sýni, annað venöst og hitt capilert sem bæði sýndu áðurnefnd gildi fyrir Ph bicarbonat. Þegar astrup var síðan endurtekinn eftir að hún hafði fengið 5 ml. af bicarbonati var hann allur annar og sýndi nú enga metaboliska acidosu. Þá kom í ljós að eitthvað hafði verið að tækinu þannig að það hafði mælst vitlaust Ph og sennilega aðrar tölur jafnvitlausar. Því að öllum líkindum aldrei haft neina metabolska acidosu.

Skoðun: Við skoðun er stúlkan vel sköpuð. Hún er fyrirburaleg með töluverða húðfitu, þroskamat getur samsvarað um 33 vikna meðgöngu. Hjartahlustun eðlileg. Lungnahlustun: Með góðum öndunarhljóðum eftir surfactant á vél, en áður verið þétt.

Kviður mjúkur og engar líffærastækkanir. Nárapúlsar eðlilegir. Útlimir: Vottur af bjúg á höndum og fótum.

Samantekt: Lungnamynd tekin eftir intubation sýndi þétt granuleruð lungu og tubu sem var of langt niðri, var dregin upp eftir það. Barnið er þannig greinilega með hyaline membrane sjúkdóm (glærhimnusjúkdómur), sem virðist svara nokkuð survactant gjöf en er áfram á respirator og á þessari stundu ekki sýnt að hún komist úr honum næstu klukkustundirnar. Haft verður samband á vökudeildina (Landspítala-Háskólasjúkrahús) varðandi framhald.

Sjúkdómsgreining: P 22-0 glærhimnusjúkdómur, P07.1 lág fæðingarþyngd, PO7.3 trematuridas ( fyrirburi).“

Auk nefndra gagna um stefnanda frá 3. júní 2000 liggja fyrir í málinu gögn frá röntgendeild, gæsluskrá- eða lífatvikablað barnadeildar, þar sem m.a. lífsmörk, öndunaraðstoð, vökvatap, rannsóknir og lyfjagjöf eru skráð. Þá liggja fyrir almenn fyrirmæli læknis aðfaranótt 3. júní og til hádegis þann dag, en þá hafði verið tekin ákvörðun um að flytja stefnanda á vökudeild Landspítala-Háskólasjúkrahús (LSH) og fór hún þangað í sjúkraflugvél, í öndunarvél, í fylgd læknis og hjúkrunarfræðings.

Í málinu hafa verið lögð fram þrjú læknabréf eða greinargerðir M-kk-ef S-kk-ef, þáverandi forstöðulæknis barnadeildar FSA, sem hann ritaði vegna innlagnar stefnanda hinn 3. júní 2000. Er fyrsta bréfið ritað þann 8. júní það ár og virðist aðal tilefnið hafa verið áðurgreind N-x-x b-e-x lyfjagjöf. Að þessu efni er einnig vikið í bréfi forstöðulæknisins þann 10. maí 2000, en auk þess er þar gerð grein fyrir ástandi stefnanda við fæðingu eins og áður hefur verið rakið, en í bréfinu segir m.a.:

„Samkvæmt barnablaði hefur telpan verið metin 14 stig á þroskamati, sem samsvarar 33 vikum. Vakthafandi barnalæknir tekur fram að þroskamat geti samsvarað 32 vikna meðgöngu enda er vitað að það eru 1-2 vikna skekkjumörk á Finnströms þroskamatinu. Það sogast töluvert mikið af tæru legvatni upp úr barninu strax eftir fæðingu og hún fékk fljótt vægar stunur er fóru vaxandi, er farin að stynja töluvert við komu á barnadeild nokkrum mínútum síðar. Strax á upplífgunarborði 02 á maska sem haldið var að henni við flutning á deild. Þegar þangað kemur og búið er að setja upp mettunarmæla reynist súrefnismettun kl. 00:15 84 en 10 mínútum síðar komin í 92 við ventilation. Var aðeins köld við komu á deild eða 36° C. Telpan þurfti flæði af einum 10 lítrum af súrefni við vit í trekt til að halda mettun. Fljótlega var sýnt að ástand stúlkunnar fer fremur versnandi en hitt og því er hún intuberuð kl. 01:30 eftir að hafa verið handventileruð um tíma fyrir þá athöfn. Curosurf gefið kl. 02:15 eftir að túbulega hafði verið löguð skv. röntgen. Súrefnisþörf fór þá smá lækkandi eftir þetta og nokkuð háan þrýsting í byrjun var hægt að lækka úr 28/5 í 20/4. Hins vegar þurfti að halda tíðni hárri sökum þess að barnið andaði með. Tekin blóðræktun og gefin sýklalyf án þess að nokkur klínisk einkenni væru um sýkingu. Barninu þannig lýst við komu á deild að hún sé fyrirburaleg með töluverða húðfitu en góð öndunarhljóð eftir surfactant á vél en áður verið þétt. Vottur af á bjúg á höndum og fótum. Samkvæmt hjúkrunarskráningu er öndunartíðni kl. 00:25 34/min og kl. 01:20 50/min. Súrefnismettun kl. 00:15 84 sem fyrr segir og 10 mínútum síðar komin í 92. Fellur aftur kl. 01:20 í 87 en fer upp í 100 við ventilation. Þá intuberuð. Eftir það er mettun allar götur yfir 90 utan einu sinni kl. 06:00 að hún fer í 84. 25 mínútum síðar í 95. Blóðsykur var mældur reglulega og var eðlilegur í fyrstu en fer hækkandi er líður á nóttina, enda telpan þá með 10% glúkósa sem hún virðist ekki ráða við og því skipt um morguninn í 5% glúkósa og lagast blóðsykur við það. Fyrstu blóðgös (capliller) voru mæld 01:48. Samkvæmt þeirri mælingu virtist telpan vera með verulega metaboliska acydosu frekar en respiratoriska sem var óvænt enda bercutan mæling á PCO 2 þá 77. Vakthafandi barnalæknir efaðist um sannleiksgildi þessarar niðurstöðu en rannsóknarstofan gaf upp að mæld hefðu verið tvö aðskilin sýni, annað úr venu og hitt úr háræð og bæði sýnin verið samhljóða. Út á þessa blóðgasmælingu var því tekin ákvörðun um að gefa 5 ml. af natrium bicarbonat 8,4% og síðan sett upp infusion með sama efni. Telpan var höfð í precutian sírita fyrir PO2 og PCO2 og endurteknar blóðgastamælingar voru eftir það samhljóða pergutan mælingum og engin asydosa á ferðinni. Eftir talsvert miklar umræður síðar kom í ljós að mælitæki sem notað hafði verið hafði mælt vitlaust Ph og sennilega aðrar tölur jafnvitlausar. Það er og mat vakthafandi barnalæknis að þá hafi engin ástæða verið fyrir blóðsýringu. Bicarbonte infusionin var því seponerað kl. 04:30. Ástand barnsins þannig ásættanlegt um nóttina en undir morgun fer þörf á öndunaraðstoð vaxandi. Þá var aftur gefið curosurf og barnið ceterað með morfíni vegna þess hve það andaði hratt og barðist á móti öndunarvélinni. Allan tímann var haft samráð við vakthafandi barnalækni á vökudeild og ákveðið um morguninn að flytja barnið suður, enda telpan á því þroskaskeiði sem samstarfssamningur Landspítala og barnadeildar gerir ráð fyrir að verði meðhöndluð fyrir sunnan. Barnið var því sótt af sérfræðingi og hjúkrunarfræðingi af vökudeild kl. 14:00. 5% albumin var gefið 20 ml á 2 klst fyrir brottför.

Aðrar rannsóknir: Blóðhagur, deilitalning innan eðlilegra marka fyrir þroska barnsins. Natrium og calium mældust eðlileg en chlorid var áberandi lækkað. Þessar mælingar voru gerðar um svipað leyti og fyrsta blóðgasmælingin sem reyndist vera vitlaus. Hið lága klórgildi eða 86 mmol/L virðist í fljótu bragði styðja það að um metaboliska acidosu hafi verið að ræða þar sem þarna er um verulegt anion-gap að ræða eða 143,7 á móti 97. Þetta þýddi hins vegar að lactat hefði átt að vera einhvers staðar nálægt 40 og nánast óhugsandi að svo lítið bicarbonat sem gefið var hefði lagað þá acydosu. Það verður því að setja spurningamerki við þessa chlorid mælingu líka. Tvær röntgenmyndir voru teknar, sú fyrri strax eftir intuberingu og önnur nokkru síðar. Báðar sýna netáferð á lungum og loftbronchogeram í samræmi við alvarlegan hyaline membrane sjúkdóm. Sú síðari þó nokkuð skárri.

Þegar á heildina er litið þá tel ég að það hafi verið rétt ákvörðun að gera bráðakeisaraskurð í þessu tilfelli, þó svo að áður um getinn samstarfssamningur Barnadeildar FSA og Vökudeildar Landspítala geri ráð fyrir því að börn sem ekki eru gengin með fullar 32 vikur skuli meðhöndluð í Reykjavík. Gjörgæslumeðferð barnsins eftir fæðingu og þar til það fer suður er í öllum aðalatriðum í góðu lagi og samkvæmt vinnureglum deildarinnar í þann tíma.

Ekki er sannað að barnið hafi haft alvarlega metaboliska blóðsýringu og í þau tvö skipti sem skráð er að súrefnismettun hafi verið undir 90 áður heldur en barnið var intuberað virðist hafa staðið mjög stutt og gripið var til viðeigandi ráðstafana.“

Nefndur sérfræðingur ritaði einnig bréf, sem dagsett er 29. október 2004. Virðist tilefni þess hafa verið matsbeiðni af hálfu foreldra stefnanda, sem síðar verður um getið. Í bréfi þessu er enn lýst komu stefnanda á barnadeild stefnda aðfaranótt 3. júní 2000, en um það segir eftirfarandi: „Telpan var við komu á vökustofu lögð á opið upplífgunarborð (ohio) sem brúklegt er að gera í slíkum tilvikum. Þar fékk hún hitameðferð með geislunaraðferð og súrefni. Hún var og strax tengd við súrefnis- og koltvísyrlings sírita (transcutan), sem auk þess telur púlshraða og öndunartíðni. Súrefni á slíkum borðum er gefið á vit og/eða með því að blása í belg að mati læknis hverju sinni. Hins vegar hefur barnið líklega verið flutt af skurðstofu á vökudeild dúðað í sæng og í vöggu. Sú ferð tekur þó engar 15 mínútur, enda er fyrsta skráning eftir komu á deild kl. 01:15 (svo) og þá þegar búið að tengja síritann. Súrefnismettun er þá 84, sem er vel ásættanleg mælitala við þessar aðstæður.“ Í bréfinu staðhæfir sérfræðingurinn að umrædd vökustofa á barnadeild stefnda hafi verið opin og tækjabúnaður verið í gangi er stefnandi var lagður þar inn. Þá segir ennfremur: „Varðandi mannskap skal tekið fram að ég hef kannað vinnuskýrslur hjúkrunar frá þessum tíma, þ.e. kvöldvakt 2. júní 2000, nætur- og morgunvaktir 3.6.2000. Tveir af reyndustu hjúkrunarfræðingum deildarinnar voru þá að vinna, annar á kvöldvaktinni og hinn á næturvakt. Um morguninn kom á vakt yngri hjúkrunarfræðingur, sem þó hafði um eins árs starfsþjálfun á deildinni og kunni þá þegar vel til verka. Með þessum hjúkrunarfræðingum voru í vinnu reyndir sjúkraliðar. Kannað hefur verið hver var nauðsynleg öryggismönnun hjúkrunar á þessum tíma og samkvæmt upplýsingum frá þáverandi hjúkrunardeildarstjóra barnadeildar var mönnunin vel yfir þeim mörkum þetta sumar.“ Staðhæft er í bréfinu að sjúkraskrá stefnanda hafi verið send landlækni. Í lokaorðum bréfsins er vísað til þess að stefnandi hafi eftir vist á Landspítala Háskólasjúkrahúsi, frá 3. júní 2000 til 21. maí 2001, á stundum dvalið á barnadeild stefnda og segir um það eftirfarandi: „Það þarf ekki langa rannsókn eða umfangsmikla til þess að sjá að þessi litla telpa er með alvarlega, lífslanga fötlun. Síðari tíma rannsóknir sýna enda að hún er með breytingar í heilavef, sem samrýmast súrefnisskorti. Hins vegar segja rannsóknir ekkert til um það hvenær sá súrefnisskortur hefur orðið. Hvort það var rétt fyrir, í eða eftir fæðingu. Með tilvísun í fyrrnefnda greinargerð mína er því alfarið hafnað að um mistök hafi verið að ræða í umönnun téðrar telpu „fyrstu 12 tímana eftir fæðingu““.

Í máli þessu liggur fyrir greinargerð A-kk-ef D-kk-ef, yfirlæknis vökudeildar barnadeildar Hringsins, Landspítala-Háskólasjúkrahúss, sem dagsett er 15. júlí 2002 vegna komu stefnanda á sjúkrahúsið. Er þar lýst læknismeðferð stefnanda á tímabilinu frá 3. júní 2000 til 21. maí 2001, og segir þar m.a:

„Flutningur var áfallalaus með flugvél. Á leiðinni þurfti telpan um 50-60% súrefni. Hélt góðri súrefnismettun í blóðinu á leiðinni og hélt vel á sér hita. Þegar hún kom á Landspítala var hún áberandi bjúguð með mikinn periferan bjúg og fellingar aftan á hálsi. Litarháttur var góður, blóðþrýstingur eðlilegur. Hún var með hjartaóhljóð af tveggja-þriggja gráðu við vinstri sternalrönd, periferir púlsar eðlilegir. Strax við komu á vökudeild var telpan tengd öndunarvél og kom í ljós að hún þurfti töluvert mikla öndunarhjálp með þrýstingi upp á 22/4 cmvatts og tíðni 60/mín. Hins vegar þurfti hún ekki mikið súrefni eða einungis um 30% í innönduðu lofti. Telpan var frekar lin og hypoton streittist ekkert á móti vélinni, „enda hafði hún fengið tvo skammta af morphini fyrir norðan, samtals 0,2 mg/hg“ eins og sagt er í sjúkraskrá. Við rannsóknir reyndist hún hafa lítið op á milli slegla (VSD) nokkurn lungnaþrýsting og bakflæði um tricuspid loku. Einnig var ductus arteriosus opin. Aðalvandamál telpunnar voru fyrir utan það að vera fædd fyrir tíminn (32 vikna meðganga), glærhimnusjúkdómur (RDS) og möguleg blóðsýking (sepisis neonatorum). Meðferð á öndunarörðugleikum gekk vel. Telpan var meðhöndluð með sýklalyfjum vegna mögulegrar sýkingar. Fósturæð reyndist vera opin og þótt reynt væri að loka henni með lyfjum tókst það ekki. Telpan fór því í aðgerð þann 10.06.2000 til að loka fósturæðinni. Sú aðgerð var áfallalaus og tókst vel. Unnt reyndist að ná henni úr öndunarvél þegar hún var vikugömul, þann 12.06.2000. Var hún þá orðin gul og höfð í ljósameðferð vegna gulunnar eins og algengt er með fyrirbura. Ljósameðferðin nægði henni til að lækka bilirubiminið. Þegar hún var 11 daga gömul þann 14.06. var hún ennþá með sýkingarlegar blóðprufur, fá hvít blk. og hækkað CRP og lágar blóðflögur. Því var sýklalyfjameðferðinni breytt yfir í kröftugari og breiðari meðferð. Þessi meðferð bar tilætlaðan árangur. Telpan var hins vegar lin og andaði frekar illa og hafði verið reynt að gefa henni CPAP þegar hún var extuberuð þann 12.06.2000, en það dugði henni ekki til hjálpar þannig að það varð að setja barkarennu á nýjan leik og tengja hana öndunarvél einungis sólahring eftir að hún hafði verið aftengd vélinni. Við nánari rannsóknir kom í ljós að hún var með þéttingu á lungnamynd og vaxandi súrefnisþörf þegar hún var tæplega þriggja vikna gömul og var þá gerð berkjuspeglun í svæfingu til að hreinsa lungun. Sýni voru send til ræktunar og m.a. svepparæktunar og telpan sett á sveppalyf, amphotericin í framhaldi af því. Hún var einnig meðhöndluð með barkasterum til að hjálpa við að ná henni af öndunarvélinni. Tveimur dögum síðar var hægt að aftengja hana af öndunarvélinni og extubera hana. Upp úr þessu fékk telpan chron. lungnasjúkdóm og þurfti súrefni aukalega í innönduðu lofti í langan tíma. Það sem mest var áberandi í meðferð telpunnar var hins vegar hversu lin hún var og hypoton, drakk ekki, saug ekki og sýndi mjög litlar framfarir hvað varðaði neuromuscular þroska. Þessi einkenni þóttu geta bent til einhverra áfalla í kringum fæðinguna og við rannsóknir kom í ljós að telpan var með heilarýrnun af völdum periventicular leukomalasiu sem er jú afleiðing af súrefnisþurð í heila. Telpan fluttist af vökudeild og yfir á almenna ungbarnadeild Barnaspítalans þann 06.09. eða þegar hún var rösklega þriggja mánaða gömul. Þar dvaldi hún síðan í 8½ mánuð vegna ýmissa vandamála tengdum hennar heilaskemmdum.“

Meðfylgjandi greinargerð A-kk-ef D-kk-ef, yfirlæknis, var sjúkraskrá stefnanda á Landspítala-Háskólasjúkrahúsi, en einnig niðurstöður rannsókna á sex ómskoðunum sem stefnandi gekkst undir á sjúkrahúsinu. Er sú fyrsta dagsett 5. júní 2000, en um hana segir: „Heilahólf eru eðlilega víð, hægra hliðarhólfið þó sjónarmun víðara en það vinstra. Að öðru leyti er heili samhverfur um miðlínu, ómgerð er eðlileg, engin merki um blæðingu, fyrirferðir eða annað athugavert.“ Við aðra ómskoðunina, sem gerð var 20. júní s.á. er skráð að við skoðun hafi sést hnöttótt fyrirferð á heila, sem veki grun um blæðingu í plexusinn. Að öðru leyti sjáist ekki merki um blæðingu, þá sé ómgerð heilavefs eðlileg. Við þriðju ómskoðunina hinn 20. júlí s.á. er vísað til þess að ástand heila sé svipað og við fyrstu skoðun, en tekið er fram að engin merki sjáist um blæðingu, fyrirferð eða annað athugavert. Í síðustu skoðuninni þann 20. nóvember, var tekin tölvusneiðmynd af höfði, og er tekið fram að merki séu um miðtaugakerfisskaða fyrir fæðingu, en einnig segir eftirfarandi: „Heilahólfin eru svolítið víðari núna og gæti þetta hugsanlega stafað af misræmi í vaxtarhraða á milli höfuðkúpu annars vegar og hins vegar heilavefs. Önnur frávik greinast ekki.“

Við útskrift stefnanda af Landspítala-Háskólasjúkrahúsi hinn 21. maí 2001 ritaði H-kk-nf H-kk-nf, sérfræðingur, sjúkdómsgreiningu stefnanda, en hún er dagsett 6. september 2001:

1. Fyrirburi. 2. Krónískur lungnasjúkdómur hjá nýbura (þ.e. súrefnisþörf eftir 4 vikur). 3. Opin fósturæð. 4. Súrefnisskortur á heila samkvæmt ómskoðun og sneiðmynd. 5. Bakflæði upp í vélinda. 6. Fjölfötlun.

Tekið er fram í bréfi læknisins að eftir umfangsmiklar rannsóknir hafi W-x-x syndrom verið útilokað hjá stefnanda.

Í málinu hefur verið lögð fram álitsgerð Greiningar- og ráðgjafastöðvar ríkisins varðandi stefnanda, en hún er dagsett 3. september 2003. Í álitsgerðinni er því lýst að stefnandi hafi mikil frávik í þroska og er sagt að samkvæmt Wienelandmati liggi aðlögunarfærni hennar á aldursstiginu 9-12 mánaða. Tekið er fram að tölvusneiðmynd af höfði hafi sýnt vefjatap framan til í heila, víkkun á heilahólfum og hvítefnabreytingum í kringum hliðarhólf heilans. Greining stefnanda er svohljóðandi: „1. Þroskahömlun, alvarleg, 2. heilalömun/hybotonia, 3. fjarsýni, 4. vefjatap og hvítefnabreytingar í heila, 5. fyrirburi.“

III.

Með bréfum lögmanns foreldra stefnanda, dagsettum 27. apríl 2001 og 19. febrúar 2002, sem send voru embætti Landlæknis var m.a. krafist rannsóknar á því hvort eitthvað hefði farið úrskeiðis við meðgöngu og fæðingu stefnanda og hvort mistök hefðu átt sér stað hjá starfsmönnum stefnda.

Hinn 13. febrúar 2002 svaraði landlæknir erindi lögmannsins, en til grundvallar lágu m.a. áðurrakin gögn um mæðraeftirlit. Í erindi þessu eru nefnd gögn að nokkru rakin, en niðurlag þess er svohljóðandi: ,,Það hefur ekki komið í ljós neitt óeðlilegt við skoðun sjúkragagna varðandi meðgöngu og fæðingu K-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef. Það er því mjög ólíklegt að nokkur læknamistök hafi orðið á þessu tímabili.“ Í lok bréfsins er því heitið að embættið muni kanna gögn málsins frekar. Liggur og fyrir að þann 3. nóvember 2003 ritað H-kk-nf V-kk-nf læknir fyrir hönd Landlæknisembættisins greinargerð um álitaefnið. Er hún m.a. byggð á sjúkraskrám frá fæðinga- og barnadeild stefnda og frá barnadeild Landsspítala Háskólasjúkrahúss, en einnig á áðurröktum greinargerðum M-kk-ef S-kk-ef fyrrum forstöðulæknis stefnda og greinargerð A-kk-ef D-kk-ef yfirlæknis LSH. Í greinargerðinni eru málsatvik rakin og látið í ljós svofellt áliti:

„Það eru engin merki þess í gögnum frá FSA að stúlkan hafi orðið fyrir súrefnisskorti sem leitt hafi getað til heilaskemmda, þar sem:

1) Stúlkunni er gefinn 9 í apgar eftir eina mínútu og 10 eftir fimm mínútur, sem bendir til þess að ástand stúlkunnar hafi verið gott strax eftir fæðinguna og súrefnisskortur í fæðingunni því mjög ólíklegur.

2) Súrefnismettun stúlkunnar virðist alla tíð viðunandi, þrátt fyrir verulegan lungnasjúkdóm, súrefnismettun virðist mest allan tímann hafa verið [meiri] en 90% og lægsta S02 gildið sem er skráð er 84%, sem er ekki það lágt að það geti valdið heilaskemmdum.

3) Blóðþrýstingur var skráður nokkuð reglulega og ekkert gildi er óeðlilega lágt fyrir barn af þessari meðgöngulengd (map33-41mmhg).“

Niðurstöðukafli greinargerðar landlæknis er eftirfarandi:

,,Fylgst var reglulega með blóðsykri sem mældist aldrei hættulega lágur. Lægsta gildið sem er skráð er 4,2mmol/L, sem er eðlilegt. Hæst mældist blóðsykurinn 10,2mmol/L. Sykurlausn var þá breytt úr 5% í 10%, sem var rétt ákvörðun og lækkaði blóðsykurinn eftir það í 5,3mmol/L. Hár blóðsykur einn og sér veldur ekki heilaskemmdum en eykur hættuna á heilablæðingu hjá fyrirburum vegna hás osmolaritets blóðs. Hins vegar fékk þessi stúlka aldrei heilablæðingu og verður því að álykta að þetta háa blóðsykursgildi hafi ekki valdið heilaskaða hjá stúlkunni.

Stúlkan var með verulega acidosu (7,08 í háræðablóði), sem samkvæmt fyrstu mælingu var aðeins metabolisk (bikarbonat 11mmol/L, ABE-19 og pC02 39). Mjög ólíklegt er að fyrirburi með þetta mikla öndunarörðugleika af völdum glærhimnusjúkdóms, sem lýst er, skuli ekki vera með neina hækkun að pC02. Styður það, það sem seinna kom fram að blóðgasmælingin hafi ekki verið rétt. Einnig mældist „transcutaneous“ pCO2 hátt (77 mmHg) áður en stúlkan var intuberuð, sem einnig styður að hlutþrýstingur CO2 hafi raunverulega verið hár í blóði stúlkunnar. Næsta gildi sem skráð er eftir að stúlkan hafði verið sett í öndunarvél var innan eðlilegra marka (42 mmHg). Hugsanlegt er að pCO2 hafi mælst of lágt og verður þá hið reiknaða bykarbonat og base excess gildi of lág, sem gerir að verkum að niðurstöðurnar verða túlkaðar sem metabolisk acidosa. Hins vegar er ekkert sem bendir til þess að þetta ójafnvægi á sýru/basajafnvægi stúlkunnar hafi valdið heilskemmdum hjá henni, þar sem hún varð ekki fyrir heilablæðingu og súrefnismettun í blóði var allan þann tíma viðunandi.

Það er mjög ólíklegt að bikarbonat gjöfin hafi valdið heilaskemmdum hjá stúlkunni. Bikarbonat hefur hátt osmolaritet og bykarbonat gjöf fylgir því hætta á heilablæðingu hjá nýburum, einkum fyrirburum. Sú hætta eykst eftir því sem meira magn er gefið af lyfinu og því hraðar sem það er gefið í æð. Því er mælt með því að gefa ekki sterkari lausn en 0,5 mEq/kg og ekki hraðar en sem svarar 1mEq/kg á mínútu. Hins vegar sýndi ómskoðun á höfði sem gerð var 5. júní ekki merki um heilablæðingu. Þar sem stúlkan fékk ekki heilablæðingu ætti bykarbonat gjöfin ekki að hafa valdið heilaskemmdum hjá henni.

Þannig kemur ekkert fram í þeim gögnum frá FSA sem fyrir liggja sem bendir til þess að stúlkan hafi fengið heilaskemmdir af völdum þeirrar meðferðar sem hún fékk þar.“

IV.

Að beiðni lögmanns stefnanda voru hinn 24. september 2004 dómkvaddir þrír matsmenn, þau D-kvk-nf F-kvk-nf sérfræðingur í barnalækningum, M-kk-nf T-kk-nf hæstaréttarlögmaður og dr. med. S-kk-nf K-kk-nf barnalæknir og sérfræðingur í gjörgæslu nýbura til þess að meta orsakir fötlunar og líkamstjón stefnanda, ,,er hún varð fyrir í fæðingu eða stuttu eftir fæðingu hinn 2. júní 2000 á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri.“

Matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna er dagsett 3. febrúar 2005. Í upphafsorðum hennar er vikið að grunsemdum foreldra stefnanda um ætluð mistök starfsmanna stefnda við umönnun móðurinnar síðustu vikuna fyrir fæðingu svo og við umönnun stefnanda fyrstu 12 tímana eftir fæðinguna og um líkur þess að stefnandi hefði hlotið heilaskaða í súrefniskassa, þar sem henni hefði ranglega verið gefið súrefni í of miklum eða of litlum mæli sem hafi leitt til hinnar stórfelldu fötlunar hennar. Að auki er getið um það álitaefni hvort einhver læknisfræðileg gögn vanti í málið. Tekið er fram í matsgerðinni að matsmenn hafi óskað eftir skýrslu og/eða greinargerð fæðingarlæknis frá mæðraskoðun 12. og 26. maí 2000, en að þau gögn hafi ekki borist.

Í matsgerðinni er greint frá því að skoðun á stefnanda hafi farið fram 29. nóvember 2004. Er það álit látið í ljós að þroski hennar sé á aldursbilinu 3-12 mánaða, og segir nánar um það eftirfarandi:

„Það er ljóst að stúlkan er alvarlega þroskahömluð, bæði andlega og líkamlega, og litlar sem engar líkur eru á að það breytist í framtíðinni. (Stefnandi) mun þurfa stöðuga og varanlega umönnun og ólíklegt er að hún muni nokkru sinni geta búið óstudd eða unnið fyrir sér.“

Af hálfu matsbeiðanda voru lagðar fram fimm spurningar fyrir matsmennina. Rétt þykir að taka þær upp svo og svör matsmannanna. Fer hvoru tveggja hér á eftir:

1 Að rannsaka og metið verði hvort forsvaranlega hafi verið staðið að fæðingu barnsins eða einhver læknisfræðileg mistök hafi átt sér stað við fæðinguna og meðferð fyrsta sólahringinn eftir hana.

A Um hvort forsvaranlega hafi verið staðið að fæðingunni er það að segja að eftir að S-kvk-nf R-kvk-nf kom á FSA að kvöldi 2.6.2000 í fæðingu, var rétt staðið að fæðingu barnsins. Það hefði e.t.v. mátt reyna að bíða í 1-2 sólahringa til sterarnir næðu fullri verkun eða senda konuna á Landsspítala til fæðingar vegna betri aðstæðna til nýburagæslu, en slíkt getur verið áhættusamt og verður alltaf mat þess læknis sem að tilfellinu kemur. Mat hans að fæðing væri yfirvofandi og keisaraskurður nauðsynlegur er því ekki gagnrýnisvert.

Hins vegar, ef rétt er, sem móðirin segir, að hún hafi verið komin með hótandi fyrirburafæðingu viku fyrir (samdrætti, opinn og styttan legháls), hefði verið rétt á þeim tíma að leggja hana inn, reyna að stöðva fæðingu og undirbúa barnið.

B Um hvort læknisfræðileg mistök hafi orðið á eftirmeðferð fyrsta sólahringinn við meðferð á barninu er það að segja að ekkert í framkomnum gögnum bendir til að svo sé.

2 Að rannsakað verði hvort heilsutjón barnsins hafi orðið á meðgöngutíma þess og hvaða áhrifaþættir hafi valdið fötlun þess.

A Um hvort heilsutjón barnsins hafi orðið á meðgöngutíma þess, er það að segja að slíkt getur verið erfitt að sanna eða afsanna. Meðgangan í þessu tilviki var ekki eðlileg (polyhydramnion, mikið aukið legvatnsmagn) og var móðir K-kvk-ef H-kvk-ef í sérstöku eftirliti vegna þess. Plyhydromnion eykur líkur á að eitthvað sé að fóstri og fæðing verði fyrir tímann, þó svo að í flestum tilvikum finnist engin skýring á, og fóstrið og síðan barnið reynist heilbrigt. Engir slíkir fósturgallar voru til staðar hjá þessu barni eins og fram er haldið. Niðurstaðan er að ólíklegt sé að heilsutjón stúlkunnar hafi orðið á sjálfri meðgöngunni, þ.e.a.s. að eitthvað hafi verið að henni fyrir fæðinguna.

B Erfitt er að meta hvaða áhrifaþættir hafa valdið fötlun barnsins og geta margir þeirra verið samverkandi. Í greinargerð frá Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins, þar sem stúlkan var til skoðunar rúmlega þriggja ára gömul, komu í ljós mikil frávik í þroska. Tölvusneiðmyndir af heila höfðu sýnt vefjatap framan til í heila, víkkun á heilahólfum og hvítefnabreytingar í kringum hliðarhólf heilans. Sjúkómsgreiningar þar voru m.a. alvarleg þroskahömlum, heilalömun/hipotonia og vefjatap og hvítefnabreytingar í heila. Í ofangreindri skýrslu frá GRR er ekki lagt mat á orsakir þessara heilaskemmda en hins vegar talið að hin víðtæku frávik í þroska stúlkunnar séu á grundvelli vefjataps í heila. Þessu erum við sammála. Þessi tegund heilaskaða greinist einkum hjá mikið veikum fyrirburum og er algengari eftir því sem börn fæðast meira fyrir tímann og eru veikari. Uppruni eða orsök þessara breytinga geta legið í þáttum sem fram koma: a) Á meðgöngunni fyrir fæðinguna, b) í sjálfri fæðingunni eða c) á fyrstu dögum og vikum eftir fæðinguna. Meðal þeirra mörgu þátta sem geta verið áhrifavaldar eru súrefnisskortur, hvers konar blóðrásartruflanir í heila, blæðingar, sýkingar og bólgubreytingar, næringar- og efnaskiptatruflanir og lyfjaáhrif. Einnig má nefna litningagalla og ýmis konar „syndrum“ sem tengjast þá ekki endilega því að fæðast fyrir tímann. Það að stúlkan var spræk við fæðinguna mælir gegn því að eitthvað hafi verið að henni á sjálfri meðgöngunni, þótt það sé ekki útilokað. Það að hún fékk hratt versnandi öndunarörðugleika fljótlega eftir fæðinguna er dæmigert fyrir glærhimnusjúkdóm fyrirbura sem er lungnasjúkdómur vegna óþroskaðra lungna án þess að neitt annað þurfi að vera að barninu. Við því mátti búast og það er ástæða þess að vinnuregla er í gildi við fæðingadeild LSH um að konur sem að fæða eins snemma á meðgöngunni og í þessu tilviki eru látnar fæða í Reykjavík, sé þess nokkur kostur. Sú ákvörðun er í höndum fæðingarlæknis konunnar að höfðu samráði við sérfræðinga kvennadeildar LSH.

3. Að rannsakað verði hvort einhver læknisfræðileg gögn vanti í málið, sem skipta máli til að greina orsök fötlunar matsbeiðanda, frá meðgöngutíma og þá sérstaklega upphafstíma fæðingar þann 2. júní 2000 á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og fyrstu klukkutíma eftir fæðingu og fram að flutningi barnsins hinn 3. júní 2000 til Reykjavíkur.

Það vantar að okkar mati ekki frekari læknisfræðileg gögn til að greina orsök fötlunar matsbeiðanda. Hins vegar bárust ekki umbeðin gögn frá kvennadeild FSA sem styðja eða hrekja þá fullyrðingu móður stúlkunnar um að greinileg og alvarleg teikn hafi verið fyrir hendi um hótandi fyrirburafæðingu í mæðraskoðun einni viku áður en stúlkan fæddist.

4. Að metið verði hver varanleg örorka barnsins með hliðsjón af 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993, sbr. lög nr. 42, 1996.

Hvað mat á örorku varðar er litið til orðalags 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993.

Samkvæmt því mati hlýtur K-kvk-nf H-kvk-nf að teljast vera með 100% varanlega örorku þar sem ekki er fyrirsjáanlegt að hún muni nokkru sinni geta séð fyrir sér.

5. Að metið verði hvert miskastig er vegna varanlegs miska, sbr. 4. gr. laga nr. 50, 1993.

Hvað mat á miskastigi varðar, er litið til orðalags 4. gr. laga nr. 50, 1993.

Frá læknisfræðilegu sjónarmiði telst K-kvk-nf H-kvk-nf vera mjög alvarlega fötluð bæði andlega og líkamlega. Þá telst afar ólíklegt að hún muni nokkurn tíman getað lifað eðlilegu lífi og notið lífsins eins og heilbrigð manneskja. Því þykir rétt að meta varanlegan miska hennar 100%“

Með bréfi dagsettu 17. mars 2005 var af hálfu stefnanda krafist skaðabóta af hálfu stefnda. Með bréfi stefnda dagsettu 31. mars sama ár var bótakröfunni hafnað.

V.

Við aðalmeðferð málsins gáfu foreldrar stefnanda skýrslur, þau S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf, en einnig voru teknar vitnaskýrslur af nefndum matsmönnum og læknunum E-x-x K-x-x, A-kk-þgf S-kk-þgf, A-kvk-þgf E-kvk-þgf A-kvk-þgf og M-kk-þgf S-kk-þgf.

S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf, móðir stefnanda skýrði frá því fyrir dómi að eftir fyrstu mæðraskoðanir hennar hjá ljósmóður á Heilsugæslustöðinni á Akureyri á árinu 2000 hafi eftirlit með henni verið aukið með ómskoðunum á kvennadeild FSA. Hafi það gerst í kjölfar innlagnar hennar á sjúkrahúsið um miðjan apríl það ár, en þá hafi henni verið skýrt frá því, að komin væri stytting í leghálsinn og að þeir samdráttarverkir sem hún hafði fundið fyrir gætu haft í för með sér fyrirburafæðingu. Umræddum verkjum lýsti hún þannig: „Þeir voru kannski ekki miklir en komu alltaf öðru hvoru frá miðjum apríl.“ Þá kvað hún líðan sína hægt og sígandi fram til 2. júní hafa farið versnandi. Hún kvað lækna sjúkrahússins, þá A-kk-þf S-kk-þf eða E-x-x K-x-x, jafnframt hafa skýrt frá því að greinst hefði aukið legvatn og að það gæti skapað hættu á fyrirburafæðingu. Eftir útskrift af sjúkrahúsinu þann 15. apríl nefnt ár kvaðst hún hafa haldið áfram að fara í hefðbundið mæðraeftirlit á Heilsugæslustöðinni og bar að síðasta eftirlitið hefði farið fram er hún var gengin 30 vikur og 5 daga.

Við umræddar ómskoðanir á sjúkrahúsi stefnda kvaðst hún á stundum hafa borið upp spurningar um ofangreint heilsufarsástand, en bar að aldrei hefði komið til tals að hún fæddi barn sitt í Reykjavík. Við nefndar ómrannsóknir kvaðst hún yfirleitt hafa haft með sér mæðraskrá sína, enda hafi ávallt verið um fyrirfram ákveðnar skoðanir að ræða, fyrst vikulega en síðan á tveggja vikna fresti. Hún staðhæfði að við ómskoðun hinn 29. apríl, við 26. viku meðgöngu, hafi A-kk-nf S-kk-nf haft orð á að hún teldist heppin ef meðgangan entist út maímánuð. Vegna þessa og þar sem við síðustu mæðraskoðun hennar á Heilsugæslustöðinni, er legbotn hafi mælst 40 cm,. kvaðst hún hafa áttað sig á því að hún var komin „mikið framúr“. Við ómskoðun E-x-x K-x-x hinn 26. maí kvað hún tölugildi hafa verið skráð á blað auk áætlaðrar fæðingarþyngdar barns, en við það tækifæri kvaðst hún hafa skýrt lækninum frá slæmum verkjum og innt hann eftir ástæðu. Kvað hún lækninn hafa greint frá því að vanlíðan hennar stafaði af því að barnið væri að skorða sig og mælt með því að hún kæmi í ómskoðun að tveimur vikum liðnum, hinn 9. júní. Vegna þessara orða og ákvörðunar kvaðst hún hafa álitið að ekki væri um sérstakt hættuástand að ræða og því ekki gert athugasemdir, enda treyst ráðum læknisins sem sérfræðings.

Fyrir dómi staðhæfði móðirin, S-kvk-nf R-kvk-nf, að leghálsskoðun hefði aldrei verið gerð við greindar ómskoðanir á kvennadeild stefnda. Kvaðst hún hafa ályktað eftir fæðingu stefnanda að ef slík skoðun hefði farið fram hinn 26. maí hefði komið í ljós að stytting var enn til staðar í leghálsi og „og kannski meiri og jafnvel að útvíkkun væri að byrja“.

Hún kvaðst hafa haldið sig heima við eftir læknisskoðunina þann 26. maí, og bar að hún hefði þá verið tiltölulega nýhætt atvinnuþátttöku. Staðhæfði hún að líkamleg líðan hefði farið síversnandi og í raun verið skelfileg vegna bakverkja og ,,verkja yfir miðsvæði”, en að auk þess hafi hún fundið fyrir samdráttarverkjum öðru hvoru. Hún kvaðst ekki hafa haft samband við heimilislækni, ljósmóður eða starfsfólk stefnda vegna þessa, en hringt á sjúkrahús stefnda að kveldi 2. júní til að leita ráða og í framhaldi af því þegið boð um að koma á sjúkrahúsið til skoðunar. Kvaðst hún hafa verið komin á fæðingadeildina um kl. 22:00, en þá fyrst gert sér grein fyrir að umræddir verkir voru hríðarverkir og að fæðing var komin í gang.

S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, faðir stefnanda, kvaðst hafa fylgt S-kvk-þgf R-kvk-þgf í nokkur skipti í mæðraeftirlit til ljósmóður á Heilsugæslustöðinni á Akureyri á árinu 2000, en hins vegar ekki fylgst með ómskoðunum á sjúkrahúsi stefnda. Staðhæfði hann að S-kvk-nf R-kvk-nf hefði kvartað um verki frá byrjun aprílmánaðar nefnt ár, en þrátt fyrir það aldrei heyrt annað en allt væri í eðlilegu horfi og að hún myndi fæða barn þeirra á Akureyri. Hann kvað S-kvk-þf R-kvk-þf hafa látið illa af sér vegna verkja að kveldi 2. júní og af þeim sökum hringt á sjúkrahús stefnda og í framhaldi af því farið á fæðingardeildina, en heimili þeirra hafi verið í næsta nágrenni. Hann kvaðst hafa farið nokkru síðar á fæðingardeildina, um kl. 23:00 og þá verið tilkynnt af ljósmóður að jafnvel stæði til að senda S-kvk-þf R-kvk-þf til Reykjavíkur. Um 10 mínútum síðar hafi hins vegar verið tilkynnt að vegna þverlegu barns og stærðar hafi verið ákveðið að gera keisaraskurð. Kvaðst hann hafa fylgst með atvikum máls á skurðstofunni og bar að starfsmenn við aðgerðina hefðu verð a.m.k. fjórir, að meðtöldum E-x-x K-x-x. Hann kvað allt hafa gengið hratt fyrir sig og ætlaði að stefnandi hefði komið úr móðurkviði rétt um miðnættið eða nokkrum mínútum yfir. Bar hann að allt hafi virst eðlilegt og líkt því og er fyrsta barn hans fæddist. Stefnandi hafi grátið og ljósmóðir tekið við henni og fært á borð í skurðstofunni og þurrkað og síðan skráð niður tölugildi. Staðhæfði hann að við það tækifæri hafi hann fengið að ákveða að fæðingardagur stefnanda yrði skráður 2. júní, kl. 23:59. Hann kvaðst hafa gætt að klukku skömmu áður en stefnanda var ekið á vagni út af skurðstofunni, að hann ætlaði á barnadeild, og staðhæfði að hún hefði þá verið 00:15. Kvað hann ljósmóður hafa haft á orði við það tækifæri að hún vildi að læknir skoðaði barnið. Hann áréttaði að allt hefði gengið snurðulaust fyrir sig og án óðagots starfsmanna. Kvaðst hann næst hafa séð stefnanda á barnadeild stefnda um kl. 02:00 og þá m.a. fylgst með störfum A-kvk-ef E-kvk-ef A-kvk-ef, barnalæknis, en einnig ljósmóður, er hafi haft orð á að hún ætlaði að vaka yfir stefnanda. Umrædda nótt kvaðst hann aldrei hafa séð stefnanda í hita- eða súrefniskassa og því verið grunlaus um alvarleg veikindi hennar er hann fór af sjúkrahúsinu, um kl. 02:30. Næsta morgun um kl. 10:30 kvaðst hann hafa heyrt að verið væri að undirbúa sjúkraflug með stefnanda til Reykjavíkur, en um alvarleg veikindi hennar hafi hann fyrst heyrt frá læknum Landspítala-Háskólasjúkrahúss í sjúkraflugvélinni til Reykjavíkur.

Vitnið A-kk-nf S-kk-nf, sérfræðingur í kven- og fæðingarsjúkdómum, staðfesti fyrir dómi áður raktar skráningar á ómskoðunarblöðum, en hann kvaðst hafa verið yfirlæknir á fæðingardeild stefnda árið 2000. Staðhæfði hann að deildin hefði verið í fullum rekstri á því ári og útbúin fullkomnum tækjum, þ.á.m. ómskoðunartækjum. Hann staðhæfði og að á þessum tíma hefði það ekki fallið undir venjubundnar rannsóknaraðferðir að gera ómskoðanir á leghálsi í gegnum leggöng. Hann kvað ómskoðun á móður stefnanda hafi komið til vegna skráningar ljósmóður á legvaxtarriti, en einnig innlagnar hennar á sjúkrahús stefnda í aprílmánuði nefnt ár. Staðfesti hann að við ómskoðun hinn 29. apríl hefði hann skráð á ómskoðunarblað að móðir væri með aukið legvatn, og bar að við slíkar aðstæður væri ákveðin hætta á fyrirburafæðingu og bar að áritun hans á blaðið um ráðleggingar hefði varðað nefnda hættu, ekki síst ef móðirin yrði vör við aukna samdrætti eða útferð, blæðingu eða þvílíkt og að þá bæri henni að leita strax til fæðingardeildar stefnda. Við nefnda ómskoðun hafi hann sérstaklega skráð í mæðraskýrslu að leg konunnar hafi verið mjúkt og eymslalaust. Vísi það til þess að hann hafi metið legið með þreifingu, þ.e. hversu mikið vatn hafi verið og að það ,, stendur það ekki á blístrinu eins og sagt er.“ Vitnið vísaði til þess að við fyrri læknis- og ómskoðanir, þ.e. við sjúkrahúsvist móður stefnanda í aprílmánuði hefði legháls hennar einnig verið þreifaður, af forstöðulækni kvennadeildarinnar, og þá verið skráð í mæðraskýrslu, að hann hafi verið aðeins styttur, lokaður og miðstæður. Staðhæfði vitnið að sú lýsing væri dæmigerð fyrir legháls konu er hefði fætt áður, líkt og háttað hafi til með móður stefnanda. Vitnið staðhæfði að við skoðunina hinn 29. apríl hafi engin áform verið um að senda konuna á Landspítala-Háskólasjúkrahús, enda hafi hún á þeim tíma ekki verið í fyrirburafæðingu. Vitnið andmælti alfarið áðurrakinni frásögn móður stefnanda, að hún hafi í umrætt sinn kvartað um mikla verki og vísaði til þess að ef svo hefði verið hefði hann litið það mjög alvarlegum augum og skráð það í skýrsluna. Vitnið kvaðst við skoðunina ekki hafa séð merki um fósturstreitu, þvert á móti hefðu öll merki sýnt að barnið hafi verið að snúa sér og það sýnt góðar hreyfingar og vöxt.

Nefnt vitni staðfesti fyrir dómi að það hefði að kveldi 2. júní 2000 rætt við E-x-x K-x-x í síma og bar að af lýsingu hans af ástandi konu hafi hann ályktað að hún hefði verið „í bullandi fæðingu“ og af þeim sökum og miðað við aðstæður hafi hann eindregið lagt til að gerður yrði keisaraskurður. Staðhæfði hann að við fyrirburafæðingar væri það vinnuregla á fæðingadeild stefnda að kalla til lækna barnadeildar.

Vitnið E-x-x K-x-x, sérfræðingur í kven- og fæðingarsjúkdómum, staðfesti fyrir dómi áður raktar skráningar á ómskoðunarblöðum frá 12. og 26. maí 2000, varðandi móður stefnanda og vísaði til þess að ákvörðun um síðari skoðunina hafi verið tekin og skráð á blað við fyrri skoðunina. Hafi því ekki verið um bráðatilvik að ræða. Vitnið andmælti frásögn konunnar, að hún hefði í síðari skoðuninni kvartað um mikla verki, en bar að vegna hins aukna legvatns hafi hún „auðvitað verið með einhver óþægindi, en ekki þannig óþægindi að það væri ástæða á þeim tíma til að gera innri þreifingu“. Vitnið bar að til slíkra aðgerða væri ekki gripið án ástæðu og staðhæfði að ekkert tilefni hefði verið til þess við nefnda skoðun. Vitnið andmælti og ályktunum móðurinnar fyrir dómi, að merki hafi verið um útvíkkun, enda hefði hann þá lagt hana inn á sjúkrahúsið og skráð niður kvartanir hennar. Í því viðfangi vísaði vitnið til þess að legháls konunnar hefði verið þreifaður við sjúkrahúslegu hennar í aprílmánuði, en þá hafi verið skráð að legháls hennar hafi verið lokaður og örlítið styttur. Staðhæfði vitnið að þar sem konan hefði verið fjölbyrja hafi ekkert verið óeðlilegt við þá lýsingu á leghálsinum.

Við nefnda ómskoðun hinn 26. maí kvaðst vitnið hafa skráð tíðkanleg gildi, þ.á.m. áætlaða þyngd og höfuðstærð barns, ummál kviðar konu og einnig að legvatnið hefði eitthvað aukist frá fyrri skoðun, þann 12. maí, að barnið væri í þverlegu og að næsta eftirlit yrði eftir tvær vikur. Staðhæfði vitnið að tímaákvörðun varðandi síðari skoðunina hefði verið með því fororði að ef eitthvað breyttist að þá ætti móðir stefnanda að koma á fæðingadeildina og hafi hann upplýst hana um að það gæti hún gert á öllum tímum sólarhringsins. Vitnið staðhæfði að ástand móðurinnar í umræddum skoðunum hefði ekki gefið tilefni til að senda hana á Landsspítala-Háskólasjúkrahús og bar að það hefði aldrei komið til tals. Fyrir dómi kvaðst vitnið ekki hafa talið ástæðu til að gefa móðurinni stera í maímánuði og vísaði til þess að hún hefði greinst með aukið legvatn í aprílmánuði. Vísaði vitnið jafnframt til þess að ein vika hefði liðið frá síðari skoðun hans, þann 26. maí, þar til að hún kom á sjúkrahúsið til að fæða.

Vitnið bar að við komu móður stefnanda að kveldi 2. júní á sjúkrahúsið hafi hún verið með hörku verki, á einnar til tveggja mínútna fresti og við athugun hefði komið í ljós að hún var með útvíkkun og óstabílað leg. Við þessar aðstæður og vegna legu barnsins hafi hann tekið ákvörðun um að gera keisaraskurð eftir að hafa ráðfært sig við A-kk-þf S-kk-þf, þáverandi yfirlækni deildarinnar, en jafnframt því strax haft samband við lækna barnadeildarinnar. Vitnið kvað það ekki hafi komið til álita í umrætt sinn að fljúga með móðurina til Reykjavíkur vegna mikillar hættu á naflastrengsframfalli.

Vitnið A-kvk-nf E-kvk-nf A-kvk-nf, barnalæknir, staðfesti fyrir dómi áðurraktar skráningar í sjúkraskrá, á barnablaði, og í lífsatvikaskrá barnadeildar stefnda. Vitnið greindi frá því að eftir að móðir stefnanda kom á fæðingardeild þann 2. júní 2000 hafi hún innt fæðingarlækninn E-x-x K-x-x eftir því hvort gerlegt væri að flytja hana til Reykjavíkur, en fengið afsvar vegna hættu á dauða barnsins. Við keisaraskurðinn kvaðst vitnið hafa verið í aðlægu herbergi og því tekið við barninu nær strax og það kom úr móðurkviði. Vitnið lýsti aðgerðum sínum í framhaldi af því í öllum aðalatriðum í samræmi við áðurrakin gögn og bar að vegna öndunarerfiðleika stefnanda hafi henni, í nefndu herbergi, fljótlega verið gefið súrefni í trekt. Vitnið staðhæfði að það hefði fært stefnanda af skurðdeildinni á barnadeildina nokkrum mínútum eftir fæðingu. Vitnið bar að sú ferð hefði tekið um eina mínútu, en á leiðinni hafi stefnanda verið gefið súrefni. Á barnadeildinni hafi stefnanda verið færð í hitakassa með súrefni, en síðar um nóttina hafi hún verið sett í öndunarvél. Um frekari aðgerðir vísaði vitnið til skráðra gagna, svo og greinargerðar M-kk-ef S-kk-ef, þáverandi forstöðulæknis barnadeildarinnar.

Matsmaðurinn, dr. med. S-kk-nf K-kk-nf staðfesti matsgerð sína fyrir dómi. Lýsti hann þeirri skoðun að mikið legvatn og frávik á legvaxtarriti ljósmóður, en án verkja væri ekki ábending um að leggja ætti konu inn á sjúkrahús og undirbúa hana undir fæðingu. Öðru máli gegndi hins vegar ef slík merki væru til staðar ásamt styttingu í leghálsi og útvíkkun og vísaði hann þar um til matsgerðarinnar, og áréttaði að í slíkum tilvikum væri tilefni til að leggja konu inn og hafa með henni aukið eftirlit ásamt því að undirbúa hugsanlega fyrirburafæðingu með tilheyrandi steragjöf, ásamt því að skoða legháls. Matsmaðurinn vísaði til sérgreinar sinnar sem nýburalæknis, en áréttaði að engin gögn hefðu stutt eða hrakið fullyrðingar móður stefnanda um mikla verki, styttingu legháls og útvíkkun viku fyrir fæðingu stefnanda. Hann bar að framlögð gögn um ómskoðanir í maímánuði 2000 hefðu ekki sýnt slíkt ástand móðurinnar og bar að almennt séð væri ekki nauðsynlegt að skoða legháls við slíkar skoðanir. Hann áréttaði niðurstöðu matsgerðarinnar, að heilsutjón stefnanda yrði helst rakið til einhverra atburða fyrir, í eða eftir fæðingu, en hann treystir sér ekki til að segja til um orsakir í tilviki hennar og vísaði m.a. til þess að engin skýring hefði fundist á hinu aukna legvatni móðurinnar. Kvað hann líkur standa til þess, miðað við heilsufar stefnanda strax eftir fæðingu, að hún hafi í grunninn verið heilbrigð áður en hún fæddist. Á því væri þó sá fyrirvari að sum afbrigði af þessum toga kæmu ekki strax fram eftir fæðingu þó svo að grundvöllur heilsutjónsins lægi í sköddun eða ástandi sem átt hefði sér stað fyrir fæðinguna. Um áhrifaþætti er gætu hafa valdið fötlun stefnanda vísaði matsmaðurinn til matsgerðarinnar og áréttaði að þeir gætu hafa verið margir og samverkandi. Treysti hann sér ekki til að segja til um það nánar í tilviki stefnanda, en benti á að hún hefði verið mjög veik og þurft á mikilli læknishjálp að halda á Landsspítala-Háskólasjúkrahúsi, sem einnig gætu hafa verið áhrifaþættir fyrir framtíðarskaða hennar. Þá vísaði matsmaðurinn til þess að í mörgum tilvikum fyndist ekki skýring eða ástæða fyrir þeirri heilalömun sem stefnandi væri haldin, en bar að fyrirburafæðing auki margfalt líkur fyrir slíku heilsutjóni og enn frekar ef við bætist sýkingar, blóðrásatruflanir, efnaskiptasjúkdómar eða áföll fyrir, í eða eftir fæðingu.

Matsmaðurinn áréttaði niðurstöðu matsgerðarinnar, að viðbrögð starfsmanna stefnda eftir að móðir stefnanda kom á fæðingardeildina hefðu miðað við lýst ástand verið rétt. Vísaði hann m.a. til þess að verkir konunnar hefðu verið á einnar til tveggja mínútna fresti og að það hafi bent eindregið til þess að fæðing hafi þá verið komin í fullan gang. Hann kvað aðrar leiðir en þær sem gripið var til hefðu falið í sér mikla áhættu. Þá hefði steragjöf við greindar aðstæður verið tilgangslaus og flutningur til Reykjavíkur verið óðs manns æði.

Matsmaðurinn áréttaði niðurstöðu matsgerðarinnar varðandi meðferð stefnanda á barnadeild stefnda, að þar hafi ekki verið gerð mistök og lét loks það álit ljós að umrædd Natrium bicarbonat lyfjagjöf, í litlu mæli, hefði ekki valdið skaða á heilsu stefnanda, taldi það nær útilokað.

Matsmaðurinn D-kvk-nf F-kvk-nf staðfesti matsgerð sína og dr. S-kk-ef K-kk-ef fyrir dómi. Hún áréttaði að gögn frá stefnda hefðu ekki borist matsmönnum. Hefði því frásögn stefnanda um heilsufar hinn 26. maí 2000 hvorki verið studd gögnum né verið hrakin Um það atriði vísaði matsmaður til þess að hún væri ekki sérfræðingur í fæðingalækningum, en að gefnum þeim forsendum sem móðirin hefði fært fram hafi hún talið eðlilegt að leggja konuna inn á sjúkrahúsið ellegar að hafa með henni daglegt eftirlit. Jafnframt vísaði matsmaðurinn til þess að á umræddu ómskoðunarblaði hafi ekki verið skráð niður blóðþrýstingur eða almenn lýsing um skoðun, um sykur í þvagi, kviðummál, legbotnshæð eða þess háttar.

Matsmaðurinn staðhæfði að viðurkennt væri að steragjöf minnkaði líkur á heilablæðingu og alvarlegum lungnasjúkdómum. Hún kvað hins vegar ekkert í gögnum málsins hafa bent til fósturgalla á meðgöngu, en að þrátt fyrir það væri ekki hægt að útiloka að slíkt hefði verið raunin í tilviki stefnanda. Matsmaðurinn lét það álit í ljós að langlíklegasta ástæðan fyrir heilsutjóni stefnanda væri hinn alvarlegi glærhimnusjúkdómur og vísaði til þess að við slíkar aðstæður yrði barn, jafnvel við bestu meðferð, fyrir alvarlegum blóðrásartruflunum og truflun á súrefnisflutningi til vefja.

Vitnið M-kk-nf S-kk-nf, fyrrverandi forstöðumaður barnadeildar stefnda, staðfesti fyrir dómi áður rakin bréf og álitsgerðir.

VI.

Málsástæður og lagarök málsaðila.

Dómkröfur stefnanda eru á því byggðar að mistök hafi átt sér stað við mæðraskoðun (ómskoðun) hjá stefnda, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri (FSA), bæði fyrir og eftir fæðingu hennar, hinn 2. júní 2000. Er til þess vísað að E-x-x K-x-x læknir hafi annast skoðun viku fyrir fæðingu, en þá hafi móðir verið með greinileg og alvarlega teikn um fyrirburafæðingu, þar eð hún hafi verið með mikla verki, mikið legvatn og styttingu á fæðingarvegi (leghálsi) og töluverð útvíkkun hafi verið byrjuð. Engin gögn séu til hjá stefnda, FSA, er hreki þessa frásögn móður. Með þessu telur stefnandi að orðið hafi bótaskyld mistök af hálfu stefnda. Á þeim mistökum beri stefndi ábyrgð samkvæmt reglunni um ábyrgð vinnuveitenda á starfsmönnum sínum, en FSA sé sjálfstæð sjúkrastofnun, sem beri ábyrgð á starfsmönnum sínum.

Stefnandi byggir á því að leggja hefði átt móður stefnanda þegar í stað inn á FSA hinn 26. maí 2000 eða viku áður en fæðingin átti sér stað. Stefnandi byggir einnig á því að móðir stefnanda hafi ekki fengið réttar upplýsingar frá E-x-x K-x-x um að nauðsynlegt hafi verið að leggja hana þá þegar á sjúkrahúsið eða flytja hana til Reykjavíkur á Landsspítala-Háskólasjúkrahús. Hafi lækninum borið að upplýsa hana um hugsanlegar afleiðingar fyrir hana og barnið ef hún neitaði að leggjast inn á sjúkrahúsið eða inn á LSH í Reykjavík. Ekki hafi reynt á afstöðu móður þar eð henni hafi aldrei verið boðin þessi innlögn umræddan dag, en hún hafi treyst fullkomlega á yfirburðaþekkingu læknisins, er hafi verið sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingahjálp.

Stefnandi byggir á því að leggja beri frásögn móðurinnar til grundvallar um aðstæður og ástæður þess að hún var ekki lögð inn á sjúkrahús. Til þess er vísað að móðirin hafi greinst með óeðlilega mikið magn af legvökva við ca. 24. viku meðgöngu (10.-16.) apríl 2000. Tveimur vikum seinna, við 26.-27. viku meðgöngu, hinn 29. apríl 2000, hafi móðirin verið skoðuð af fæðinga- og kvensjúkdómalækni FSA. Telur stefnandi að þá hefði verið rétt að bregðast við hinu aukna magni af legvökva, en um það sé vísað til matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, að slíkt valdi alltaf aukinni hættu á fyrirburafæðingu, þ.e. þriðja þriðjungi meðgöngu, ca. 27.-40. viku meðgöngu. Jafnframt er til þess vísað að ómskoðanir sem voru gerðar hinn 01.03., 14.04., 21.04., 29.04., 12.05. og 26.05. hafi allar sýnt mikla aukningu á legvatni og einnig að um stórt barn væri um að ræða. Þá byggir stefnandi á því að engin skráning sé til um skoðun á leghálsi við framangreindar ómskoðanir.

Af hálfu stefnanda er vísað til skyldu læknis til að upplýsa sjúkling um ástand, meðferð og horfur, sbr. 10. gr. læknalaga nr. 53, 1938. Jafnframt er vísað til 9. gr. sömu laga er mæli fyrir um skyldu læknis til að sinna skyldum sínum af árvekni og trúmennsku. Þá vísar stefnandi til þess að ekki verði séð að stefndi hafi farið eftir 5. gr. laga nr. 74, 1997 um réttindi sjúklinga varðandi fyrirhugaða meðferð ásamt upplýsingum um framgang hennar, áhættu og gagnsemi, né að þeim möguleika hafi verið komið á framfæri að leita til annarra lækna eða annarrar heilbrigðisstofnunar, en um það er vísað til 3. gr. laganna, þar sem kveðið sé á um sjúklingur eigi rétt á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ sé á, á hverjum tíma.

Á því er byggt af hálfu stefnanda að samkvæmt framansögðu eigi að leggja frásögn móður og fyrirliggjandi gögn til grundvallar og jafnframt þá staðreynd að gögn virðast ekki vera til eða vera fyrir hendi af hálfu stefnda er máli skipta. Telur stefnandi að framangreint leiði til bótaskyldu FSA vegna þessa máls.

Stefnandi kveður þá sönnunarreglu gilda í norrænum skaðabótarétti varðandi skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnana, að liggi fyrir að það vanti sjúkragögn um staðreyndir máls, er geti veitt mikilvægar upplýsingar um tilurð örorku stefnanda, beri viðkomandi læknir og/eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar hefðu komið fram þótt engin mistök hefðu verið gerð. Umrædd regla feli í sér öfuga sönnunarbyrði í þessu máli. Dómkvaddir matsmenn hafi kallað eftir gögnum frá kvennadeild FSA án árangurs. Verði að álykta svo að stefndi telji það ekki þjóna hagsmunum sínum að leggja fram umrædd gögn, sem geti fellt á hann sök í málinu. Geti hann ekki lagt fram viðhlítandi gögn, sem taki af allan vafa um að greinileg og alvarleg teikn hafi verið um hótandi fyrirburafæðingu í mæðraskoðun einni viku áður en stefnandi fæddist, beri að dæma stefnda bótaskyldan. Beri hann þar af leiðandi alla sönnunarfærslu fyrir því að réttilega hafi verið staðið að undirbúningi og fæðingu stefnanda.

Stefnandi heldur því fram að afleiðingar læknamistaka gagnvart honum séu ljósar. Sannað sé að læknir skoðaði móður stefnanda viku fyrir innlögn og að engin gögn hafi borist frá stefnda, þrátt fyrir áskorun matsmanna, er hreki þá fullyrðingu móður að um alvarleg teikn um fyrirburafæðingu hafi verið að ræða.

Samkvæmt matsgerð sé í ljós leitt að stefnandi hafi verið spræk fyrst eftir fæðingu, en fengið fljótlega öndunarörðugleika og þá fengið súrefni að vitum. Eftir komu á barnadeild hafi henni hrakað og hún verið lögð í öndunarvél einni og hálfri klukkustundu eftir fæðingu. Stefnandi vísar til þess að matsmenn telji að það hefði mátt reyna að bíða í einn til tvo sólahringa til að sterar næðu fullri verkun eða senda konuna á Landsspítala-Háskólasjúkrahús vegna betri aðstæðna til nýburagæslu. Stefnandi vísar til þess að matsmenn ítreki að ef rétt sé að móðirin hafi verið komið með hótandi fyrirburafæðingu viku fyrir fæðingu (þ.e. samdrætti, opinn og styttan legháls, en hann hafi aldrei verið skoðaður í þeim sex ómskoðunum er fram fóru), hefði verið á þeim tíma unnt að stöðva fæðingu og undirbúa barnið betur.

Stefnandi kveður dómkröfu sína vera byggða á skaðabótalögum nr. 50, 1993, en miðað sé við 100% varanlega örorku samkvæmt 5. og 6. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993, sbr. lög nr. 42, 1996. Stefnandi sundurliðar kröfur sínar þannig:

A Varanleg örorka (1.200.000x58,38% hækkun vísitölu)

199,1265,6 (x 11,438 stuðull) 21.738.605

B Varanlegur miski (4.000.000x58,38% hækkun vísitölu) 6.335.200

Samtals kr. 28.073.805

Áætlaðar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins

samkvæmt lögum nr. 117.1993 samkvæmt útreikningi

Talnakönnunar hf. sbr. dskj. nr. 28 til stefnanda 15.134.000

Samtals kr. 12.939.805

Stefnandi krefst vaxta af bótakröfu sinni samkvæmt 7. gr. laga nr. 25, 1987 frá fæðingardegi 02.06.2000 til 01.07.2001, en þá vaxta samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38, 2001 frá þeim degi til 17.03.2005, en dráttarvaxta af stefnufjárhæð samkvæmt III. kafla laga nr. 38, 2001 frá þeim degi til greiðsludags, en hinn 17.03.2005 hafi stefnda verið sent kröfubréf byggt á niðurstöðu matsgerðar. Þá krefst stefnandi þess að matskostnaður að fjárhæð kr. 662.250 teljist til málskostnaðar samkvæmt 129. gr. laga nr. 91, 1991 og beri dráttarvexti frá 3. mars 2005 til greiðsludags.

Um lagarök vísar stefnandi til reglna almenna skaðabótaréttarins og húsbóndaábyrgðar vinnuveitenda, 4. gr., 5. – 7. gr. skaðabótalaga nr. 50, 1993, sbr. lög nr. 42, 1996, 9. gr. og 10. gr. læknalaga nr. 53, 1998, 3. gr. og 5. gr. laga nr. 74, 1997 um réttindi sjúklinga. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. og 129. gr. auk laga nr. 50, 1998 um virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Um vexti og dráttarvexti er vísað til III. kafla laga nr. 25, 1987 og III. og IV. kafla laga nr. 38, 2001.

Stefndi staðhæfir að erfitt sé að átta sig á hvaða málsástæðum stefnandi byggir kröfu sína í máli þessu. Í upphafi málsástæðukafla stefnanda í stefnu segi að byggt sé á að mistök hafi átt sér stað við mæðraskoðun (ómskoðun), bæði fyrir og eftir fæðingu stefnanda. Stefnda sé ekki alveg ljóst hvað átt sé við með þessu, og þá sérstaklega mæðraskoðun eftir fæðingu stefnanda. Stefndi telur að málatilbúnaður stefnanda sé aðallega byggður á fullyrðingum móður, S-kvk-ef R-kvk-ef, um ástand sitt við mæðraskoðun 26. maí 2000. Í stefnu sé fullyrt að hún hafi verið með greinileg merki um fyrirburafæðingu, því að hún hafi verið með mikla verki, mikið legvatn, styttingu í leghálsi og að töluverð útvíkkun hafi verið byrjuð. Í stefnu segi ekkert um hvaðan móðirin hafi þessar upplýsingar. Þetta komi ekki fram í sjúkraskrám og þar komi ekki fram að legháls hafi verið skoðaður sérstaklega. Telur stefndi því að á þessari fullyrðingu verði ekki byggt í málinu. Vísar stefndi til þess að stefnandi virðist aðeins byggja á því að þar sem ekki hafi verið skráð eitthvað í sjúkraskrá, sem hnekki þessu, þá beri að leggja fullyrðinguna til grundvallar dómi í málinu. Slík sönnunarfærsla fái ekki staðist þar eð stefnandi verði að sanna að skilyrði skaðabótaábyrgðar sé fyrir hendi. Slík sönnun liggi alls ekki fyrir í málinu, en þvert á móti liggi það fyrir á dskj. nr. 17, það er í álitsgerð Landlæknisembættisins frá 3. nóvember 2003, að ástæða heilaskemmda stefnanda sé ekki sú meðferð sem veitt hafi verið af stefnda. Af matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna verði heldur ekki dregin sú ályktun að núverandi ástand stefnanda verði rakið til þeirrar meðferðar sem hún eða móðir hennar fékk hjá stefnda.

Stefndi vísar til þess að í stefnu sé ekki fjallað frekar um í hverju mistökin áttu að vera fólgin, en eins og áður segi mótmælir stefndi fullyrðingu móðurinnar um að stytting hafi verið í leghálsi og að útvíkkun hafi verið byrjuð þann 26. maí 2000. Vísar stefndi til þess að ef svo hefði verið megi vera ljóst að móðirin hefði verið lögð inn. Í því sambandi verði að benda á að móðirin hafi komið að kvöldi 2. júní á sjúkrahús stefnda og hafi þá verið komin í fæðingu. Það hljóti að liggja nokkuð í augum uppi, að hafi hún verið komin með útvíkkun þann 26. maí hefði hún komið miklu fyrr í fæðingu en raun varð á. Þetta eitt og sér bendi eindregið til þess að sú fullyrðing móðurinnar um að útvíkkun hafi verið byrjuð 26. maí stafi af misskilningi. Af hálfu stefnda er til þess vísað að fram komi í stefnu að það hafi átt að leggja móðurina, S-kvk-þf R-kvk-þf, inn á sjúkrahúsið þann 26. maí eftir skoðun þann dag og sé þar væntanlega enn byggt á fullyrðingum hennar um hvað sú skoðun hafi leitt í ljós. Eins og áður sé lýst sé stefndi sammála því að ef ástand móðurinnar hefði verið eins og hún lýsir því þá hefði hún verið lögð inn. Hverju hefði það breytt varðandi heilsu stefnanda? Það sé alls óvíst vegna þess að ekkert komi fram í gögnum málsins sem taki af allan vafa um hver ástæðan fyrir örorku stefnda sé. Það verði hins vegar ekki undan því litið að við skoðunina 26. maí, þegar móðirin var gengin með um 31 viku og ekki lá fyrir að legháls væri farinn að opnast eða að samdrættir væru meiri eða tíðari, en þeir höfðu verið, hafi verið eðlilegt að bíða átekta. Í málavaxtalýsingu í stefnu komi það og fram að það hefði mátt koma í veg fyrir örorku stefnanda ef móðurinni hefðu verið gefnir sterar fyrr, til að reyna að flýta fyrir lungnaþroska stefnanda. Líkt og ítrekað hafi komið fram þá hafi það komið fram við umrædda skoðun 26. maí 2000 að mikið legvatn væri til staðar. Það eitt að mikið legvatn hafi verið til staðar geti tæplega réttlætt að gefa stera á því stigi meðgöngunnar. Stefndi vísar til þess að stefnandi byggi á því að hún hafi ekki fengið réttar upplýsingar hjá E-x-x K-x-x um nauðsyn þess að leggja hana inn á sjúkrahús eða flytja hana á Landsspítala-Háskólasjúkrahús í Reykjavík. Telji stefnandi að þetta hefði E-x-x átt að upplýsa móðurina um hinn 26. maí eftir umrædda skoðun. Stefndi vísar um þessa málsástæðu til þess sem að framan var rakið varðandi umrædda skoðun og af þeim sökum hafi ekki verið tilefni til þess að ræða innlögn eða flutning til Reykjavíkur og hafi því enginn skortur verið á upplýsingum í þá veru sem haldið sé fram í stefnu.

Stefndi tekur fram varðandi þá ákvörðun að taka stefnanda með keisaraskurði í stað þess að senda móður hennar á Landsspítala-Háskólasjúkrahús, að er móðirin kom á sjúkrahúsið um kl. 22:00 hinn 2. júní hafi stutt verið í fæðingu að mati E-x-x K-x-x og forstöðulæknis kvennadeildar stefnda. Liggi og fyrir í málinu hvert ástand móðurinnar var er hún kom á sjúkrahúsið. Hún hafi verið með samdráttarverki á einnar til tveggja mínútna fresti, legháls hafi verið opinn 6-7 cm. og belgir hafi staðið niður í leggöngin. Vegna þessa hafi verið talið að of mikil áhætta væri fólgin í því að senda móðurina á Landsspítala Háskólasjúkrahús. Og vegna útvíkkunar á leghálsi hafi ekki verið talið rétt að reyna að tefja fæðingu með lyfjagjöf, en í því sambandi hafi einnig verið höfð í huga lega barnsins. Um þennan þátt málsins vísar stefndi til svara matsmanna við 2. spurningu matsbeiðanda, þar sem segi að meðgangan hafi ekki verið eðlileg vegna mikils aukins legvatns. Hins vegar hafi móðirin verið í sérstöku eftirliti vegna þessa ástands. Síðan segi í matsgerðinni að ólíklegt sé að heilsutjón stefnanda hafi orðið á meðgöngunni. Vísar stefndi til þess að matsmennirnir virðist ekki treysta sér til að fullyrða hvað hafi valdið örorku stefnanda. Ennfremur vísar stefndi til álita Landlæknisembættisins um að ekkert bendi til annars en að eðlilega hafi verið staðið að mæðraeftirliti og fæðingu stefnanda. Að framanrituðu telur stefndi að það liggi fyrir í matsgerð og í áliti Landlæknisembættisins að mistök hafi ekki átt sér stað af hálfu starfsmanna stefnda á meðgöngu eða við fæðingu stefnanda. Stefnanda hafi því ekki tekist að sanna að skilyrði séu til að dæma stefnda til greiðslu skaðabóta.

Af hálfu stefnda er til þess vísað að ekki sé ljóst af stefnu hvort því sé haldið fram að ekki hafi verið brugðist rétt við á barnadeild hans eftir að í ljós kom að stefnandi átti í öndunarerfiðleikum. Um þann þátt vísar stefndi til matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, í spurningu 1, þar sem þeir láti það álit í ljós að ekkert í framkomnum gögnum bendi til þess að mistök hafi átt sér stað við meðferð stefnanda fyrsta sólahringinn eftir fæðingu hennar. Sama álit komi fram hjá Landlæknisembættinu. Skaðabótaábyrgð stefnda verði ekki reist á því að mistök hafi verið gerð frá því að stefnandi fæddist þar til hún var flutt á Landsspítala-Háskólasjúkrahús.

Varðandi þá málsástæðu stefnanda, að það vanti „sjúkragögn“, er geti veitt upplýsingar um örorku stefnanda bendir stefndi á að stefnandi virðist gefa sér þá forsendu að stefndi hafi einhver frekari gögn en lögð séu fram í málinu og hann vilji ekki leggja þau fram. Sé því til að svara að stefndi hafi afhent og lagt fram öll skrifleg gögn er málið varði. Þannig hafi verið lagt fram dskj. nr. 11, það eru þau gögn sem matsmenn hafi óskað eftir, þannig að þeir hefðu þau undir höndum þegar þeir unnu að matsgerð sinni. Vísar stefndi til þess að matsmennirnir segi í matsgerðinni að ekki vanti frekari læknisfræðileg gögn til að greina orsök fötlunar stefnanda. Þeir segi hins vegar að ekki hafi borist frekari gögn sem styðja eða hrekja frásögn móðurinnar um ástand sitt við umrædda skoðun 26. maí 2000. Þau gögn sem þetta varða hafi verið lögð fram eins og hér segi að framan, svo fráleitt sé að halda því fram að stefndi haldi einhverjum gögnum eftir til að koma sér hjá ábyrgð í málinu. Sú sönnunarregla sem stefnandi telji að gildi í málinu með vísan til þess að gögn vanti eigi því ekki við. Vísar stefndi til þess að fyrir liggi í málinu skriflegar upplýsingar um nefnda ómskoðun 26. maí og því komi ekki til álita að snúa sönnunarbyrðinni við líkt og stefnandi haldi fram. Heldur stefndi því fram að í máli þessu eigi því að leggja til grundvallar almennar sönnunarreglur og almennar reglur skaðabótaréttarins.

Varðandi varakröfu vísar stefndi til þess að miðað við örorku stefnanda sé ljóst að hún eigi rétt á greiðslum frá Almannatryggingum og beri samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50, 1993 að draga þær frá dæmdum skaðabótum. Samkvæmt örorkumati þá liggi fyrir að bæði varanlegur miski og varanleg örorka sé metin til 100% stiga. Í örorkumatinu komi ekki fram mat á því hvenær stöðuleikapunkti hafi verið náð. Verði því að gefa sér þá forsendu að hann hafi verið 2. júní 2000, því erfitt sé að miða við þau gögn sem lögð séu fram miðað við annan tíma. Miðað við þessar forsendur þá verði ekki hjá því komist að mótmæla fjárhæð kröfu stefnanda.

Með vísan til 4. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 50, 1993 beri að reikna bætur fyrir varanlegan miska þannig: 4.000.000 x 3917/3282.

Með vísan til 5. 6. og 7. gr. laga nr. 50, 1993 þá sýnist og að bætur fyrir varanlega örorku ber að reikna þannig: 1.200.000 x 3917/3282 x 11,438.

Frá bótum beri síðan að draga greiðslur samkvæmt áðurgreindri 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50, 1993.

Þá verði varðandi vaxtakröfu stefnanda að hafa fyrirvara sökum þess að ekki liggi fyrir í málinu hver stöðugleikapunkturinn hafi verið, en að öðru leyti vísar stefndi til 16. gr. laga nr. 50, 1993 og vaxtalaga nr. 25, 1937, sbr. lög nr. 38, 2001.

VII.

Í máli þessu grundvallar stefnandi bótakröfu sína á ætluðum mistökum lækna á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri við fæðingu hennar þann 2. júní 2000, en um er að ræða lækna á kven- og fæðingardeild, þá A-kk-þf S-kk-þf og E-x-x K-x-x, en báðir eru þeir sérfræðingar í þeim fræðum.

Af málatilbúnaði stefnanda verður ráðið að hin ætluðu mistök hafi m.a. átt sér stað skömmu fyrir fæðingu hennar, við mæðraeftirlit móður þann 29. apríl, en þó einkum 26. maí 2000. Byggir stefnandi á því að ekki hafi verið brugðist við kvörtunum móðurinnar og gerðar viðeigandi ráðstafanir vegna ástands hennar í tæka tíð, en fyrir hendi hafi verið teikn um hættu á fyrirburafæðingu. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki lagt fram gögn er hreki staðhæfingar hennar um greint ástand og að auki ekki veitt móðurinni fullnægjandi upplýsingar. Af málatilbúnaðinum verður einnig ráðið að stefnandi byggi á því að starfsmenn stefnda hafi gert mistök við sjálfa fæðinguna svo og á fyrstu klukkustundum þar á eftir.

Þau gögn sem stefnandi kveðst einkum styðjast við eru annars vegar matsgerð dómkvaddra matsmanna og hins vegar framburður foreldra hennar.

Eins og hér að framan hefur verið rakið var móðir stefnanda, S-kvk-nf R-kvk-nf P-kvk-nf, í reglubundnu mæðraeftirliti hjá ljósmóður á Heilsugæslustöðinni á Akureyri frá 15. viku meðgöngu í lok janúar 2000 til 30. viku auk 5 daga, í maímánuði það ár. Mæðraeftirlitinu er lýst í mæðraskrá. Eru þar m.a. upplýsingar um þyngd, blóðþrýsting, þvag og bjúg.

Að áliti sérfróðra meðdómsmanna verður ráðið af mæðraskrá að blóðþrýstingur móður hafi ætíð verið eðlilegur og að hvorki hafi verið bjúgur, prótín né sykur í þvagi hennar, en ennfremur að fósturhljóð hafi verið góð og barn hafi verið í sitjandi stöðu í maímánuði.

Í athugasemdakafla mæðraskýrslunnar skráir ljósmóðir að frá marsmánuði 2000 hafi móðirin verið með verki í grind, en við síðustu skráningu, við 30.-31. viku meðgöngu er þess getið að legbotn hafi verið hár, að áfram sé fylgst með ástandi í sónar, að móðirin sé hætt vinnu, en að líðan hennar sé að öðru leyti „o.k.“

Það er mat dómsins að skráningar ljósmóður í mæðraskránni fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í 2. gr. reglugerðar nr. 227, 1991 um sjúkraskrár og skýrslugerðir varðandi heilbrigðismál, sbr. reglugerð nr. 545, 1995.

Ágreiningslaust er að móðir stefnanda var lögð inn á kvennadeild stefnda í einn sólarhring, þann 14. apríl 2000 vegna samdráttar og uppkasta. Af framlögðum hjúkrunargögnum verður ráðið að í innlögninni hafi m.a. verið gerð gyn- og ómskoðun auk annarra rannsókna. Skráir þáverandi forstöðulæknir kvennadeildarinnar athugasemdir sínar og rannsóknarniðurstöður í nefnda mæðraskrá, þ.á.m. að við skoðun hafi legháls verið aðeins styttur, en lokaður og jafnframt að mælst hafi aukið legvatn. Einnig getur hann þess að rannsókn hafi sýnt bakteríusýkingu í leggöngum, en nefnd atriði koma einnig að hluta til fram í skráningu forstöðulæknisins á blaði sem nefnt er „beiðni um ómskoðun“.

Fyrir liggur að eftir nefnda innlögn á sjúkrahús stefnda var móðir stefnanda í reglubundnu eftirliti hjá sérfræðingum kvennadeildar FSA, samhliða mæðraeftirlitinu á Heilsugæslustöðinni. Liggja þannig fyrir skráðar upplýsingar um ómskoðanir móðurinnar á sjúkrahúsi stefnda hinn 21. apríl, sem gerð var af forstöðulækni deildarinnar, hinn 29. apríl, sem gerð var af yfirlækni deildarinnar, A-kk-þgf S-kk-þgf, og loks hinn 12. og 26. maí, sem gerðar voru af E-x-x K-x-x. Tvær fyrst nefndu ómskoðanirnar voru færðar í mæðraskrá.

Fyrir dómi hefur móðir stefnanda, S-kvk-nf R-kvk-nf, greint frá því að sérfræðingar kvennadeildar stefnda, A-kk-nf S-kk-nf eða E-x-x K-x-x, hafi skýrt henni frá niðurstöðum rannsóknar, að stytting væri í leghálsi, að hún hefði greinst með aukið legvatn og jafnframt að það ásamt samdrætti í legi gæti haft í för með sér fyrirburafæðingu. Móðirin staðhæfði ennfremur að við ómskoðun A-kk-ef S-kk-ef þann 29. apríl hafi hann haft orð á því að hún teldist heppin ef meðgangan entist út maímánuð. Við nefndar ómskoðanir á sjúkrahúsi stefnda kvaðst hún yfirleitt haft með sér mæðraskrá sína.

Fyrir dómi staðfesti A-kk-nf S-kk-nf frásögn móðurinnar, að hann hefði upplýst hana um heilsufarsástand og gefið ráðleggingar ef út af brigði, en um það vísaði hann m.a. til skráningar á ómskoðunarblaðið frá 29. apríl. Bar hann að hið aukna legvatn hefði og verið aðalástæðan fyrir hinu aukna eftirliti á sjúkrahúsinu. Læknirinn andmælti því á hinn bóginn alfarið að hann hefði viðhaft ummæli um meðgöngulengd móðurinnar.

Líkt og áður er fram komið fór móðir stefnanda í ómskoðun til E-kk-ef K-x-x tvívegis í maímánuði 2000, við 28. og 32. viku meðgöngu, og liggja fyrir skráningar læknisins þar um á áður nefndum ómskoðunarblöðum. Í báðum tilvikum er skráð að næsta eftirlit fari fram eftir tvær vikur. Ekkert er skráð um þessar skoðanir í umræddri mæðraskrárskýrslu.

Nefndum lækni, E-x-x K-x-x og móður stefnanda, S-kvk-þf R-kvk-þf, ber ekki saman um hvað þeim fór á milli við ómskoðunina hinn 26. maí 2000. Ber hún að þá hafi hún kvartað um mikla verki og jafnframt staðhæft að í raun hafi hún borið merki um hótandi fyrirburafæðingu. Fyrir dómi staðhæfði móðirin að nefndur læknir hefði gefið þá skýringu að slæma líðan hennar mætti rekja til þess að barnið væri að skorða sig af.

Í máli þessu byggir stefnandi m.a. á því að við ómskoðun þann 26. maí hafi E-x-x K-x-x orðið á mistök við greiningu og jafnframt að hann hafi ekki gripið til viðeigandi ráðstafana, sbr. niðurstöðu dómkvaddra matsmanna þar um.

Fyrir dómi hefur E-x-x K-x-x andmælt frásögn móður stefnanda að öllu verulegu um lýst ástand hinn 26. maí og fullyrt að ef svo hefði verið hefði hann fært það til bókar og að auki lagt hana inn á sjúkrahúsið. Vísaði hann til skráningar sinnar við ómskoðunina, þ.á.m. um tölugildi og þverlegu barns. Jafnframt staðhæfði hann að líkt og við fyrri skoðun, hinn 12. maí, hefði hann upplýst móðurina um að óþægindi hennar væru m.a. vegna hins aukna legvatns. Þá staðhæfði hann að ástand móðurinnar hefði við nefndar skoðanir ekki verið þannig að tilefni hafi verið til aðgerða, a.m.k ekki á því stigi.

Það er álit dómsins að skráningar E-x-x K-x-x um skoðanir á móður stefnanda hafi verið ábótavant og ekki fullnægt við 2. gr. reglugerðar nr. 227, 1991 um sjúkraskrá og skýrslugerð varðandi heilbrigðismál með áorðnum breytingum, sbr. reglugerð nr. 545, 1995. Í því viðfangi verður á hinn bóginn að áliti dómsins að líta til þess að það sem skráð var hefur ekki verið véfengt og ennfremur að umrædd ómskoðun við 32. viku var í samræmi við skráningu í mæðraskrá við mæðraeftirlit ljósmóður á Heilsugæslustöð við 30. viku, en einnig fyrri skoðanir, þ.á.m. við 28. viku meðgöngu, þann 12. maí.

Fyrir dómi staðhæfðu nefndir læknar, A-kk-nf S-kk-nf og E-x-x K-x-x, að það að legháls móður stefnanda hafi verið styttur, en lokaður við leghálsskoðun í aprílmánuði 2000 hafi verið eðlilegt miðað við það að hún var fjölbyrja. Hinir sérfróðu meðdómsmenn taka almennt undir þetta álit vitnanna.

Að virtum framlögðum hjúkrunargögnum, en einnig með hliðsjón af matsgerð dómkvaddra matsmanna, er það álit hinna sérfróðu meðdómsmanna, að læknisfræðileg gögn um heilsufarsástand móður stefnanda á síðari hluta meðgöngu skorti ekki í máli þessu. Að þessu virtu og andmælum stefnda þykir stefnandi ekki, gegn eindregnum framburði E-kk-ef K-kk-ef hafa sannað að ástand móður hafi verið með þeim hætti að ástæða hafi verið til að grípa til aðgerða viku fyrir fæðingu stefnanda, þann 2. júní 2000. Og með hliðsjón af framburði móður stefnanda að öðru leyti og framburði vitna er það niðurstaða dómsins að ósannað sé að starfsmenn stefnda hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína við móðurina varðandi læknisaðgerðir og mæðraeftirlit á meðgöngu hennar.

Um ástand móður stefnanda við komu á fæðingardeild stefnda að kveldi 2. júní 2000 verður að áliti dómsins að byggja á skráðum gögnum og framburði lækna fyrir dómi, einkum E-x-x K-x-x og A-kvk-ef E-kvk-ef A-kvk-ef, barnalæknis, en einnig A-kk-ef S-kk-ef og M-kk-ef S-kk-ef, um að bráð hætta hafi þá verið á ferðum. Að þessu virtu, en einnig með hliðsjón af niðurstöðu matsgerðar og framburði dr. S-kk-ef K-kk-ef fyrir dómi, verður þeirri málsástæðu stefnanda hafnað að unnt hefði verið að grípa til annarra aðgerða en bráðakeisara.

Um læknismeðferð stefnanda eftir fæðingu liggja fyrir ítarlegar heilsufarsupplýsingar hjá stefnda, en einnig hjá Landspítala-Háskólasjúkrahúsi. Verður af gögnum þessum ráðið, að mati hinna sérfróðu meðdómsmanna, að stefnandi hafi við fæðingu verið mjög alvarlega veik. Að þessu virtu og með hliðsjón af matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna, en einnig áðurröktum vitnisburði áðurnefndra sérfræðinga fyrir dómi, verður að áliti dómsins að leggja til grundvallar að sú meðferð sem stefnandi fékk sem fyrirburi á sjúkrahúsi stefna hafi verið í fullu samræmi við þær faglegu kröfur sem hægt er að gera til lækna og annars hjúkrunarfólks undir þessum kringumstæðum.

Að öllu ofangreindu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda að við mæðraeftirlit, fæðingu hennar eða eftirmeðferð hafi verið um saknæma vanrækslu eða gáleysi af hálfu starfsmanna stefnda að ræða. Það er því niðurstaða dómsins að ekki sé unnt að fallast á með stefnanda að fella beri bótaskyldu á stefnda í máli þessu. Ber því að sýkna hann af öllum dómkröfum stefnanda.

Rétt þykir að hvor málsaðili beri sinn kostnað af rekstri málsins.

Með gjafsóknarbréfi Dómsmálaráðuneytisins frá 24. febrúar 2004 var stefnanda veitt gjafsókn vegna reksturs málsins fyrir héraðsdómi. Gjafsóknarkostnaður stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi er samtals 2.384.039 krónur, en þar af er þóknun til handa lögmanni, miðað við 120 klukkustunda vinnuframlag allt frá árinu 2001 og 12.000 króna tímagjald 1.548.000 krónur. Þegar gætt er að umfangi málsins og þeim hagsmunum, sem í húfi voru þykir nefnd lögmannsþóknun hæfileg, en þá hefur ekki verið lagður á virðisaukaskattur. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 91, 1991 kemur aðeins í hlut dómstóla að ákveða þóknun handa lögmanni gjafsóknarhafa og á því ekki að réttu lagi að taka afstöðu til útlagðs kostnaðar í dómi.

Dóm þennan kveða upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf, héraðsdómari, K-kk-nf Ó-kk-nf sérfræðingur í kven- og fæðingarlækningum og S-kk-nf A. J-kk-nf barnalæknir og sérfræðingur í nýburalækningum.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, K-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun M-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef, héraðsdómslögmanns, 1.548.000 krónur.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf

K-kk-nf Ó-kk-nf

S-kk-nf A. J-kk-nf