E-3647/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 23. janúar 2007, var höfðað 2. júní 2006. Stefnandi er Ó-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf, Veghúsum 9, Reykjavík, en stefndu eru Þórtak ehf., Brúnastöðum 73, Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Fyrir mistök var Fagraási ehf., Brúnastöðum 73, Reykjavík, í upphafi stefnt í máli þessu. Í þinghaldi hinn 23. janúar 2007 var aðild varnarmegin breytt með samþykki aðila þannig að Þórtak ehf. tók við aðildinni af Fagraási ehf.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda 2.425.980 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 25. júní 2004 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað en til vara krefjast þeir þess að sök verði skipt í málinu, stefnukröfur lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

II

Málavextir eru þeir að hinn 14. júní 2001 varð stefnandi fyrir slysi þar sem hann var við störf við járnabindingar sem sjálfstæður undirverktaki hjá stefnda, Þórtaki ehf., við nýbyggingu nemendaíbúða að Háteigsvegi 31-33, Reykjavík. Aðdragandi slyssins var sá að stefnandi var við vinnu sína á annarri hæð nýbyggingarinnar þegar hann þurfti að fara niður. Eina leiðin til að fara niður var að fara niður lausan stiga sem hafði verið reistur upp við svalir sem voru án handriðs eða annarra fallvarna. Stóð stiginn á trébretti og hallaði hann að svalagólfinu. Þegar stefnandi var að myndast við að stíga af svölunum í stigann og sneri sér við til að fara rétt niður stigann studdi hann sig við spýtubunka sem komið hafði verið fyrir á svalagólfinu fyrir framan stigann. Við það rann spýtubunkinn til og missti stefnandi við það jafnvægið með þeim afleiðingum að stiginn ýttist frá honum og stefnandi féll þrjá og hálfan metra til jarðar. Stefnandi lenti á vinstri síðu og hlaut bakmeiðsl. Lögregla og Vinnueftirlit ríkisins voru kvödd á vettvang og var stefnanda komið undir læknishendur. Í umsögn Vinnueftirlits ríkisins segir að orsök slyssins hafi verið sú að fallvarnir og umferðarleiðir hafi ekki uppfyllt lágmarkskröfur samkvæmt reglum þar um.

Með bréfi 16. maí 2002 var af hálfu stefnanda óskað eftir afstöðu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., til bótaskyldu vátryggingartakans, Þ-kk-ef E-kk-ef, sem er fyrirsvarsmaður stefnda, Þórtaks ehf. Með tölvupósti 7. maí 2003 hafnaði félagið bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu Þ-kk-ef. Stefnandi mótmælti niðurstöðu félagsins með bréfi 18. desember 2003.

Málinu var vísað til tjónanefndar vátryggingafélaganna sem komst að þeirri niðurstöðu að ábyrgð stefnanda og vátryggingartaka, Þ-kk-ef E-kk-ef, væri jöfn á slysinu. Byggðist sú niðurstaða á því að vátryggingartaki bæri ábyrgð á því að vinnusvæðið uppfyllti skilyrði laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað ásamt reglum tengdum þeim. Aftur á móti taldi tjónanefndin að stefnandi bæri helming sakar sjálfur þar sem hann hefði ekki sýnt nægilega aðgæslu við umgengni niður stigann.

Aðilar málsins óskuðu eftir því að læknarnir R-kk-nf J-kk-nf og A-kk-nf Þ-kk-nf Ó-kk-nf mætu afleiðingar slyssins. Niðurstaða álitsgerðar þeirra, dagsett 15. mars 2003. var sú að varanlegur miski stefnanda var metinn 10% og varanleg örorka var metin 25%. Þá var það álit matsmanna að stefnandi hefði ekki getað vænst frekari bata eftir 14. janúar 2002.

Þann 25. júní 2004 gerði stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., upp umrætt slys úr ábyrgðatryggingu fyrirsvarsmanns stefnda, Þórtaks ehf., með greiðslu að fjárhæð 2.561.800 krónur vegna þjáningarbóta, varanlegs miska, varanlegrar örorku og kostnaðar. Í uppgjörinu var miðað við að stefnandi ætti að bera helming tjóns sjálfur vegna eigin sakar. Stefnandi tók við greiðslunni með fyrirvara.

Í máli þessu er ekki deilt um skaðabótaskyldu stefndu eða umfang tjóns stefnanda heldur hvort stefnandi eigi að bera helming tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar.

III

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að hann eigi ekki sök á vinnuslysi því sem hann varð fyrir og eigi því ekki að bera hluta tjónsins sjálfur. Að mati stefnanda sé ljóst að aðbúnaði á vinnustaðnum hafi verið ábótavant. Liggi fyrir ítarleg skýrsla Vinnueftirlits ríkisins liggi fyrir þar sem orsök slyssins sé talin vera sú að fallvarnir og umferðarleiðir hafi ekki uppfyllt lágmarkskröfur samkvæmt reglum þar um. Stefndi, Þórtak ehf., hafi borið ábyrgð á því að vinnusvæðið uppfyllti skilyrði laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eða reglum tengdum þeim. Það hafi hann ekki gert með fullnægjandi hætti. Enda þótt stefnandi hafi verið sjálfstæður verktaki, sem ekki hafi lotið beinni verkstjórn stefnda, Þórtaks ehf., eða starfsmanna hans, skipti það engu þegar komi að ábyrgð á slysinu. Ástæða slyssins hafi verið skortur á fallvörnum á svölunum, ásamt því að stiginn sem notaður hafi verið hafi engan veginn verið öruggur. Á þessu hafi stefndi, Þórtak ehf., borið ábyrgð en ekki stefnandi.

Stefnandi og aðrir starfsmenn á svæðinu hafi kvartað við verkstjórann vegna ófullnægjandi uppgönguleiðar, en ekkert hafi verið gert í málinu. Stefnandi hafi gætt ýtrustu varúðar þegar hann hafi stigið yfir í stigann og stutt sig við spýtubunka til að halda jafnvægi. Svo óheppilega hafi viljað til að bunkinn hafi runnið til. Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins komi ítarlega fram hvaða reglur stefndi, Þórtak ehf., hafi brotið við aðbúnað og öryggi á vinnusvæðinu. Í reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingavinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, IV. viðauka, A. hluta, séu ákvæði um stiga og handrið. Lögð sé áhersla á í 19. gr. að gengið sé frá lausum stigum á þann hátt að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til. Ljóst sé að stiginn hafi ekki uppfyllt þetta ákvæði. Einnig komi skýrt fram í reglunum að ef hæð er meiri en tveir metrar frá jörðu eigi að vera handrið alls staðar þar sem hætta geti verið á að menn falli niður, sbr. 21. gr. Ekkert slíkt handrið hafi verið til staðar og þótt stefnandi hafi gætt ítrustu varúðar þegar hann fór niður stigann hafi aðbúnaður verið þannig að slys hafi hlotist af.

Stefnandi, sem sjálfstæður verktaki, hafi ekkert haft um það að segja hvernig aðstæður á vinnustaðnum hafi verið. Stefndi, Þórtak ehf., hafi haft yfirumsjón með byggingasvæðinu og því borið fulla ábyrgð á aðstæðum, bæði gagnvart eigin starfsmönnum sem og þeim sem ráðnir hafi verið sem verktakar. Sé enda fallist á þá skyldu í niðurstöðu tjónanefndar vátryggingafélaganna. Af framansögðu leiði að stefndi, Þórtak ehf., beri fulla ábyrgð á tjóni því sem stefnandi hafi orðið fyrir í umræddu slysi og sé að mati stefnanda ekki grundvöllur til að skipta sökinni. Hafi stefnandi sýnt næga aðgæslu, hann hafi farið hægt að stiganum og stutt sig til þess að ná fótfestu.

Stefnandi kveður bótafjárhæð miðast við þann helming sem ekki hafi verið greiddur af hálfu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., hinn 25. júní 2004. Sundurliðist krafa stefnanda því svo:

Þjáningabætur: kr. 106.690

Varanlegur miski (10%): kr. 281.425

Varanleg örorka (25%): kr. 2.037.865

Samtals: kr. 2.425.980

Gerð sé krafa um greiðslu dráttarvaxta af ofangreindri fjárhæð samkvæmt lögum um dráttarvexti frá 25. júní 2004 til greiðsludags.

Um bótaábyrgð vísar stefnandi til meginreglna íslensks skaðabótaréttar og almennu sakarreglunnar. Þá vísar hann til meginreglna um húsbóndaábyrgð vinnuveitanda vegna skaðaverka sem rekja megi til ásetnings eða gáleysis og/eða vanrækslu starfsmanna. Stefnandi vísar og til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og til reglna nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingavinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, auk ákvæða laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga og skaðabótalaga nr. 50/1993. Um aðild máls vísar stefnandi til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. einkum ákvæði 16. og 17. gr. þeirra laga og 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga varðandi aðild Vátryggingafélags Íslands hf. Um varnarþing vísar hann til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991, sbr. einkum 42. gr. Kröfu sína um málskostnað byggir stefnandi á ákvæðum 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Kröfu um dráttarvexti byggir hann á 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og kröfu um virðisaukaskatt á málskostnað á lögum nr. 50/1988.

IV

Sýknukröfu sína byggja stefndu á því að stefnandi eigi sjálfur að minnsta kosti helmings sök á slysi sínu og hafi hann með þegar uppgerðum bótum fengið að fullu greiddar þær skaðabætur, sem hann eigi lögvarinn rétt til úr hendi stefndu vegna slyssins.

Um slysið gildi almennar skaðabótareglur. Hafi slysið fyrst og fremst hlotist af því að stefnandi hafi ekki sýnt næga aðgæslu þegar hann hafi stigið af svölunum yfir í lausa stigann, með þeim afleiðingum að hann missti jafnvægið, missti frá sér stigann og féll niður af svölunum. Almennt hljótist slys ekki við svo einfalda og algenga athöfn og þá að stíga af sléttu svalagólfi yfir í lausan stiga, sem sé reistur við svalabrún, nema skorti á aðgæslu hjá viðkomandi. Hafi slys stefnanda því ekki getað gerst nema vegna gáleysis hans við að stíga af svalagólfinu yfir í stigann og snúa sér til að fara rétt niður. Hafi stiginn heldur ekki runnið undan stefnanda, heldur ýst frá honum við það að stefnandi missti jafnvægið.

Þá hafi það verið mjög gálaust af stefnanda að styðja sig við lausan spýtubunka á svalagólfinu á meðan hann hafi verið að stíga yfir í stigann, þar sem stefnandi hafi, í ljósi aldurs og reynslu, mátt reikna með því, að lausar spýturnar gætu færst til og hann misst jafnvægið. Hafi stefnandi margoft farið þarna upp og niður stigann áður og hafi hann þekkt allar aðstæður á byggingarsvæðinu. Fari því ekki milli mála að stefnandi eigi sök á slysinu. Þá beri að hafa í huga við sakarmat, að stefnandi hafi verið sjálfstæður verktaki á svæðinu og hafi honum sem slíkum borið að gæta sín sjálfur á byggingarstað. Hafi stefnandi borið að sínu leyti skyldu til að gæta öryggis síns, sbr. 17. og 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Hann hafi ekki lotið verkstjórn stefnda, Þórtaks ehf., við verk sín að nýbyggingunni, sem hann hafi unnið sem verktaki og algerlega sjálfstætt eftir teikningum.

Tilvist spýtubunkans á svölunum hafi ekki verið saknæm í sjálfu sér og þó handrið hafi ekki verið komið á svalirnar sé óvíst hvort það hefði skipt sköpum um slysið. Þá bendi ekkert til þess að lausi stiginn sem slíkur eða gerð hans hafi brotið í bága við lög eða reglugerðir, eða valdið slysinu með einhverjum hætti. Þá sé ekki saknæmt að nota lausa stiga sem slíka. Hafi stiginn verið settur upp á morgnana og tekinn niður á kvöldin vegna ágangs barna inn á byggingarsvæðið.

Að framangreindu virtu sé sakarskipting til helminga ekki óeðlileg, eins og niðurstaðan hafi verið hjá tjónanefnd.

Varakröfu sína kveðast stefndu byggja á því að í öllu falli eigi að leggja einhverja sök á stefnanda á slysinu og lækka stefnukröfu í takt við það.

Um lagatilvísanir að öðru leyti en að framan sé rakið vísa stefndu til almennu skaðabótareglunnar. Kveða stefndu að tilvísun stefnanda til reglunnar um húsbóndaábyrgð eigi ekki við hér.

V

Eins og fram er komið er ekki deilt um umfang tjóns stefnanda eða fjárhæðir í máli þessu. Snýst ágreiningur aðila um það hvort stefnandi beri sjálfur ábyrgð á tjóni sínu að hluta á grundvelli eigin sakar. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafði fyrirsvarsmaður stefnda, Þórtaks ehf., Þ-kk-þgf E-x-x, ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., og er ekki ágreiningur um aðild stefndu í máli þessu. Hefur stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., þegar greitt stefnanda helming tjóns hans. Með hliðsjón af því verður málatilbúnaður stefndu ekki skilinn á annan veg en að stefndu hafi viðurkennt bótaskyldu stefnda, Þórtaks ehf., sem þeir virðast byggja á niðurstöðu tjónanefndar vátryggingafélaganna.

Um aðdraganda slyssins er ekki deilt og ljóst að stefnandi féll niður af svölum á annarri hæð byggingar sem hann vann við er hann var í þann mund að stíga í stiga til að fara niður. Missti hann jafnvægið eftir að hafa gripið í spýtubunka sem rann til. Var það niðurstaða Vinnueftirlits ríkisins að orsök slyssins væri sú að fallvarnir og umferðarleiðir uppfylltu ekki lágmarkskröfur samkvæmt reglum þar um.

Samkvæmt 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal haga vinnu og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar. Í reglugerð nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingavinnustöðum segir í IV. viðauka, A hluta, að tryggja beri góða umgengni á byggingarsvæðum. Ekki megi safna eða hlaða efni þannig á byggingarsvæði, að það geti valdið hættu eða tálmað nauðsynlegri umferð. Í B hluta sömu reglna segir í 17. gr. að öruggar og heppilega staðsettar umferðarleiðir skuli vera til vinnustöðva, á verkpöllum og í byggingum. Þá er í 19. gr. fjallað um lausa vinnustiga, þeir skuli vera af viðurkenndri gerð og þannig frá þeim gengið að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til. Í 21. gr. er fjallað um handrið og ef hæðin er meira en 2 m frá jörð skuli vera handrið á vinnuflötum ef hætta er á að menn falli niður.

Ljóst er að framangreint ákvæði reglugerðarinnar um að ekki megi hlaða efni þannig á byggingarsvæði að það geti orsakað hættu eða tálmað nauðsynlegri umferð var ekki virt í umrætt sinn þegar spýtubunka var komið fyrir á svalagólfinu rétt fyrir framan hinn lausa stiga og gerði það að verkum að lítið pláss var fyrir stefnanda að koma sér í stigann.

Þá er einnig ljóst að ákvæði reglugerðarinnar um skyldu til að hafa handrið á vinnuflötum ef hæð er yfir 2 m frá jörðu var virt að vettugi. Eina leiðin til að komast upp á og niður af annarri hæð byggingarinnar var um hinn lausa stiga sem stillt hafði verið upp við svalagólfið. Ekkert handrið var á svölunum og af myndum af vettvangi má sjá að til að komast í stigann var þörf á að styðja sig við eitthvað, og þar sem stiginn náði ekki upp fyrir svalagólfið og var auk þess laus, var umræddur spýtubunki það eina sem stefnandi gat stutt sig við. Spýtubunkinn var ekki bundinn saman og þegar stefnandi studdi sig við hann losnuðu spýturnar með þeim afleiðingum að stefnandi missti jafnvægið og féll niður með fyrrgreindum afleiðingum.

Að framangreindu virtu er ljóst að aðstæður á byggingarsvæðinu voru ekki til fyrirmyndar og uppfylltu þær ekki lágmarkskröfur laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðum settum samkvæmt þeim.

Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins er talað um að fallvörnum hafi verið ábótavant og að umferðarleiðir hafi ekki uppfyllt lágmarkskröfur samkvæmt reglum þar um og voru þær kröfur gerðar um úrbætur að fallvarnir og stigar væru samkvæmt reglum þar um. Er ljóst af gögnum málsins að orsök slyssins var sú að stefnandi hafði ekkert annað til að styðja sig við en umræddan spýtubunka og því ljóst að fallvörnum var verulega ábótavant. Þá er ljóst að staðsetning spýtubunkans svo nærri stiganum var til þess fallin að gera stefnanda erfiðara fyrir en ella að koma sér í stigann. Hins vegar verður ekkert af gögnum málsins ráðið að hvaða leyti umræddur stigi var ekki í samræmi við lög og reglur en niðurstaða Vinnueftirlits ríkisins um þetta er ekki rökstudd. Þá eru engin haldbær gögn fyrirliggjandi um að frágangur stigans eða undirlag hafi orsakað slys stefnanda.

Í 36. gr. laga nr. 46/1980 segir að þar sem fleiri en einn verktaki starfi við mannvirkjagerð samtímis, skuli byggingarstjóri, ef hann er til staðar, annars byggingameistari, sjá um að samhæfðar séu ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir slys eða óhollustu. Stefnandi starfaði umrætt sinn sem undirverktaki og ljóst af gögnum málsins að fleiri verktakar og starfsmenn stefnda, Þórtaks ehf. voru þarna að störfum á sama tíma. Eins og mál þetta liggur fyrir verður að líta svo á að fyrirsvarsmaður stefnda, Þórtaks ehf., hafi gengt hlutverki byggingarstjóra við smíði hússins og bar honum því að sjá um að samhæfðar væru ráðstafanir til að koma í veg fyrir slys á byggingarstaðnum. Hvíldi því á honum að tryggja að fallvarnir væru fullnægjandi og sjá til þess að umræddum spýtubunka væri komið fyrir þannig að hann skapaði ekki hættu.

Með vísan til þess sem nú hefur verið rakið er ljóst að stefndi, Þórtak ehf., ber ábyrgð á tjóni stefnanda, enda er bótaskylda í sjálfu sér viðurkennd af hálfu stefndu með greiðslu á bótum til stefnanda. Þá á eftir að taka afstöðu til þess hvort stefnandi ber að einhverju leyti sök í málinu.

Stefnandi var fertugur að aldri þegar hann slasaðist. Hafði hann þá unnið við járnabindingar nánast í fullu starfi frá 15 ára aldri. Þegar slysið varð hafði hann unnið í nokkra daga við bygginguna hinum megin í húsinu þar sem aðstaða var sams konar og þennan dag, þ.e. laus stigi var reistur upp við svalir. Stefnandi heldur því fram að hann og aðrir starfsmenn hafi ítrekað komið athugasemdum á framfæri við menn á vegum stefnda, Þórtaks ehf., varðandi aðstæður á vettvangi sem hann taldi óviðunandi. Þá hefur hann borið að spýtubunkar eins og sá sem var á svalagólfinu umrætt sinn séu vanalega festir saman með sjáanlegum festingum, en svo hafi ekki verið hvað þennan spýtubunka snerti.

Með vísan til margra ára reynslu stefnanda við nýbyggingar og þess að hann hafði unnið um tíma við umrædda byggingu mátti honum vera vel kunnugar aðstæður á byggingarsvæðinu. Stefnandi hafði sjálfur ákveðnar skyldur sem sjálfstæður verktaki og atvinnurekandi, til að stuðla að því ásamt öðrum atvinnurekendum á staðnum að starfsskilyrði væru örugg á vinnustaðnum, sbr. 17. gr. laga nr. 46/1980 en þar segir að þar sem fleiri atvinnurekendur eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, skulu þeir og aðrir, sem þar starfa, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum. Á þetta ekki síst við í ljósi þess að stefnandi taldi að starfsskilyrðin væru óörugg og hefði honum átt að vera í lófa lagið að gera ráðstafanir til úrbóta.

Þá bar stefnanda að sýna fyllstu varkárni þegar hann fór í lausan stigann og hlaut honum að vera ljós sú áhætta sem fólgin var í því að spýtubunkinn takmarkaði athafnasvæði hans við stigann auk þess sem varhugavert væri að nota hann til að styðja sig við enda augljóst að spýturnar voru ekki festar saman. Stefnandi hafði ekki um aðra leið að velja til að fara niður og kom fram hjá honum fyrir dómi að hann taldi hana ekki örugga. Hann kaus þrátt fyrir það að kalla ekki eftir aðstoð frá þeim sem voru að vinna á svæðinu þar sem hann taldi að þá yrði gert grín að honum. Með því að stefnandi ákvað að freista þess að fara niður við þessar aðstæður gætti hann ekki þeirrar varúðar sem ætlast mátti til af honum.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið þykir hæfilegt að stefnandi beri helming tjóns síns sjálfur. Þar sem stefnandi hefur þegar fengið greitt þann helming tjónsins sem stefndu bera ábyrgð á verða stefndu sýknaðir af öllum kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Þórtak ehf. og Vátryggingafélag Íslands hf., eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, Ó-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

G-kvk-nf B-kvk-nf