E-10/2016

Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þann 22. nóvember sl., var höfðað af Gullbrá ehf., Brjánsstöðum 2, Grímsnes- og Grafningshreppi, með stefnu birtri þann 21. desember 2015, gegn S-kk-þgf B-kk-þgf, til heimilis að Önundarhorni, Rangárþingi eystra.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 483.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 483.000 krónum frá 25. nóvember 2013 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að teknu tilliti til innheimtukostnaðar fyrir löginnheimtu.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara er þess krafist að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og til þrautavara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Með úrskurði dómsins, uppkveðnum þann 29. mars sl., var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

Málavextir.

Samkvæmt stefnu eru málsatvik þau að stefnandi hafi haft 23 hross, í eigu stefnda, í hagabeit á landi stefnanda, Minni-Bæ í Grímsnes- og Grafningshreppi, á tímabilinu frá 1. maí til 31. október 2013.

Í greinargerð stefnda er málavöxtum lýst svo að vorið 2003 hafi stefndi, þá með búskap að Úlfljótsvatni í Grímsnes- og Grafningshreppi, og S-kk-nf H-kk-nf gert með sér munnlegt samkomulag um afnot stefnda af hluta jarðarinnar Minni-Bæjar í sama sveitarfélagi fyrir hross í hagabeit, en um hafi verið að ræða u.þ.b. 65 hektara lands. Í framangreindu samkomulagi hafi falist að stefndi skyldi sjá um að girða landið og bera kostnað af þeim framkvæmdum, sem hann hafi og gert. S-kk-nf skyldi hins vegar grafa og hreinsa úr skurðum sem afmörkuðu beitarlandið að hluta. Þá skyldi stefndi sjá um alla umhirðu og fóðrun hrossanna. Hafi því verið um að ræða leigu á beitarlandi og hafi stefndi, fyrst um sinn, greitt fyrir það 100.000 krónur á ári, en framangreint fyrirkomulag hafi verið í samræmi við það sem almennt tíðkaðist í sambærilegum viðskiptum. Gert hafi verið ráð fyrir að leiga hækkaði í 150.000 krónur á ári, sem hún hafi og gert á árinu 2007, og fyrirkomulag þetta haldist óbreytt allt til ársins 2012. Sumarið 2012 hafi stefndi flutt að Önundarhorni undir Eyjafjöllum og þá talið óráðlegt að hafa hrossin áfram að Minni-Bæ og því tilkynnt áðurnefndum S-kk-þgf að hann hygðist flytja hross sín að Önundarhorni og að þeim flutningum yrði lokið fyrir næsta sumar. Umrætt haust, þ.e. haustið 2012, hafi stefndi hafið flutning á hrossum sínum frá Minni-Bæ og hafi síðustu hrossin, nokkuð stór hópur, verið fluttur af landi stefnanda í apríl 2013.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi kveður kröfu sína byggða á reikningi, útgefnum af stefnanda á hendur stefnda vegna 23 hrossa í eigu stefnda, sem stefndi hafi haft í hagabeit í landi stefnanda að Minni-Bæ í Grímsnes- og Grafningshreppi, meðal annars á tímabilinu 1. maí til 31. október 2013. Kveður stefnandi umræddan reikning hafa verið gefinn út vegna þessa tímabils. Gjalddagi reikningsins, sem hafi verið sendur til innheimtu, hafi verið 20. nóvember 2013 með eindaga 25. sama mánaðar. Skyldu dráttarvextir reiknast frá gjalddaga ef ekki yrði greitt á eindaga. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og hafi því verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu skuldarinnar.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og reglur III. kafla sömu laga, með síðari breytingum. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Varakrafa stefnda um sýknu, sem þessi hluti málsins fjallar um, byggir í fyrsta lagi á því að engin hross í hans eigu hafi verið í hagabeit á landi Minni-Bæjar á tímabilinu 1. maí til 31. október 2013 og því eigi stefnandi enga kröfu á hendur stefnda. Stefndi hafi flutt öll hross sín af beitarlandinu fyrir áðurgreindan tíma, þ.e. í apríl 2013. Auk þess hafi ekki legið fyrir gilt samkomulag milli aðila um að stefndi tæki umrætt beitarland á leigu á áðurnefndum tíma.

Í öðru lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á aðildarskorti til sóknar í máli þessu. Vísar stefndi í því sambandi til þess að samkomulag hafi náðst um afnot landsins milli stefnda og S-kk-ef H-kk-ef. Hins vegar hafi hvorki munnlegt né skriflegt samkomulag komist á milli stefnda og stefnanda um afnot landsins og stefnda hafi ekki verið tilkynnt um breytingar á eignarhaldi landsins. Þá hafi stefnandi engar sönnur fært fram fyrir því að hann hafi verið eigandi þess lands sem hann krefur stefnda um greiðslu fyrir. Í stefnu sé hvorki getið um landnúmer né auðkenni þess lands sem stefndi hafi haft afnot af. Stefnandi sé því ekki réttur aðili til að hafa uppi kröfu í máli þessu og vísar stefndi í þessu sambandi til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Hið minnsta sé það ósannað og í öllu falli vanreifað frá upphafi.

Til vara krefst stefndi þess að krafa stefnanda verið lækkuð verulega. Í fyrsta lagi vísar stefndi til þess að stefnandi krefjist endurgjalds sem sé mun hærra en það sem áður hafði verið samið um auk þess sem engin venja hafi verið fyrir því að haga endurgjaldi með þeim hætti sem stefnandi hafi gert. Útreikningur þar sem miðað sé við að greitt sé fyrir hvert hross sé óvenjulegur og í ósamræmi við það sem almennt tíðkist í leiguafnotum sem þessum. Í öðru lagi byggir stefndi varakröfu sína á því að gjald það sem stefnandi krefur stefnda um, 3.500 krónur á hvert hross á mánuði, sé mun hærra en gangverð fyrir afnot af beitarlandi. Vísar stefndi til þess að hvorki samkomulag né venja hafi verið fyrir því í viðskiptum aðila að greitt væri fyrir hvert hross. Verði fallist á það með stefnanda að miða eigi við greiðslu á hvert hross, þá sé 3.500 krónur á mánuði, allt of hátt verð og mun hærra en gangverð. Í stefnu sé hvorki fjallað um það hvernig endurgjaldið hafi verið ákvarðað né hvað hafi verið innifalið í því verði. Það sé stefnanda að sanna að umkrafið gjald hafi verið gangverð fyrir sambærileg afnot, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000.

Í þriðja lagi vísar stefndi varakröfu sinni til stuðnings til þess að það sé ósannað að sá fjöldi hrossa, sem stefnandi heldur fram að hafi verið á landinu, hafi verið þar á þeim tíma sem krafan tekur til. Ekkert liggi fyrir um það í málinu, en sönnunarbyrði hvað það varðar hvíli á stefnanda.

Stefndi mótmælir því að honum verði gert að greiða stefnanda dráttarvexti og innheimtukostnað, en fyrir liggi að um það hafi ekki verið samið. Því geti ekki verið um að ræða umsaminn gjalddaga eða eindaga. Þá hafi stefnandi ekki sannanlega krafið stefnda um greiðslu kröfunnar, en greiðsluseðill virðist hafa komið í netbanka stefnda. Þar sem honum hafi ekki verið kunnugt um breytingar á eignarhaldi beitarlandsins hafi hann ekki kannast við að skulda félaginu Gullbrá ehf., nokkra slíka fjárhæð. Þá verði hvorki ráðið af seðlinum um hvaða reikning sé að ræða né hvert efni hans hafi verið. Verði fallist á kröfu stefnanda beri því að miða upphaf dráttarvaxta í fyrsta lagi við birtingadag stefnu.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna samninga- og kröfuréttar, 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 og meginregla einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði, sem og 2. mgr. 45. gr. laga nr. 50/2000. Um málskostnaðarkröfu vísar stefndi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða.

Við upphaf aðalmeðferðar gáfu skýrslu fyrir dómi vitnin I-kvk-nf H-kvk-nf, sveitarstjóri í Grímsnes- og Grafningshreppi, Ó-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf, búfjáreftirlitsmaður og S-kk-nf Æ-kk-nf S-kk-nf, kunningi stefnda. Einnig gaf skýrslu í gegnum síma vitnið A-kvk-nf G-kvk-nf.

Óumdeilt er í máli þessu að hross í eigu stefnda hafi frá vorinu 2003 verið í hagagöngu í landi Minni-Bæjar í Grímsnes- og Grafningshreppi, upphaflega samkvæmt samkomulagi milli stefnda og þáverandi eiganda jarðarinnar, S-kk-ef Á. H-kk-ef. Þá liggur fyrir að eigendaskipti urðu á jörðinni þann 13. febrúar 2010 er nefndur S-kk-nf seldi Gjáhellu ehf., jörðina. Aftur urðu eigendaskipti á jörðinni þann 26. mars 2012 þegar Gjáhella ehf., seldi stefnanda þessa máls jörðina. Krafa stefnanda tekur til tímabilsins 1. maí til 31. október 2013 og er stefnandi því réttur aðili að máli þessu.

Aðila greinir á um það hvenær stefndi hafi fjarlægt hross sín af landi stefnanda. Stefnandi heldur því fram að hross í eigu stefnda hafi verið á landinu allt til ársbyrjunar 2014, en stefndi kveður síðustu hrossin hafi verið flutt af landi stefnanda þann 30. apríl 2013.

Stefnandi byggir kröfu sína í máli þessu á reikningi fyrir hagabeit 23 hrossa í landi Minni-Bæjar á tímabilinu frá 1. maí til 31. október 2013. Í munnlegum málflutningi kom fram hjá stefnanda að stefndi hafi glatað rétti sínum til að mótmæla kröfu um greiðslu skuldarinnar sökum tómlætis og vísaði stefnandi í því sambandi til 1. og 2. mgr. 32. gr. laga um lausakaup nr. 50/2000, þ.e. um tilkynningaskyldu kaupanda vegna galla á söluhlut. Að mati dómsins eiga framangreind ákvæði ekki við í máli þessu.

Í 1. mgr. 47. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 segir að ef kaupandi hefur fengið reikning eða orðsendingu sé hann bundinn við það verð sem þar kemur fram ef hann segir ekki til um það innan sanngjarns tíma að hann samþykki verðið ekki. Þetta eigi þó ekki við þegar lægra verð leiðir af samningi eða uppsett verð er ósanngjarnt. Í stefnu kemur fram að reikningur fyrir hagabeitina hafi verið sendur til innheimtu í Landsbankanum. Hafi gjalddagi verið 20. nóvember 2013 og eindagi 25. sama mánaðar. Skjal þessu til staðfestu var lagt fram í málinu. Þar kemur hins vegar ekki fram fyrir hvaða þjónustu stefndi var krafinn um greiðslu fyrir og ekki liggur fyrir hvort stefnda hafi borist ódagsettur reikningur nr. 2, sem krafa stefnanda byggir á. Það var ekki fyrr en með viðvörun um innheimtuaðgerðir, dags. 15. apríl 2015, sem lýsing kröfunnar og kröfufjárhæð kom fram. Stefna í máli þessu var síðan birt stefnda 21. desember sama ár. Með vísan til þessa er það mat dómsins að aðstæður í máli þessu séu ekki slíkar að stefndi sé bundið við það verð sem fram kemur í framangreindri innheimtuviðvörun.

Stefnandi telur að hann hafi fært fram sönnur þess að hross í eigu stefnda hafi verið á landi stefnanda á áðurgreindu tímabili árið 2013. Í því sambandi vísar stefnandi í fyrsta lagi til tölvupósts sem vitnið I-kvk-nf H-kvk-nf hafi sent til vitnisins Ó-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef þriðjudaginn 29. október 2013. Þar segir: „Sæll Ó-kk-nf Fyrir helgi voru um það bil 25 hross frá S-kk-þgf B-kk-þgf ennþá á Minni-Bæ.“ Á umræddum tíma starfaði vitnið Ó-kk-nf sem fóðureftirlitsmaður sveitarfélaga á Suðurlandi og vitnið I-kvk-nf gegndi starfi sveitarstjóra Grímsnes- og Grafningshrepps. Í öðru lagi vísar stefnandi til framburðar vitnisins I-kvk-ef fyrir dómi um að oft hafi verið kvartað til sveitarstjórnar, þ.e. á þeim tíma sem sveitarstjórn hafði með höndum búfjáreftirlit, undan hrossum stefnda á landi Minni-Bæjar, eða allt frá því vitnið hóf störf sem sveitarstjóri á árinu 2010. Hafi kvartanir bæði snúið að vanfóðrun hrossanna og lausagöngu, en að jafnaði hafi verið 40-50 hross í eigu stefnda á landinu. Slíkum kvörtunum hafi þá verið komið á framfæri við þáverandi búfjáreftirlitsmann sem starfað hafi á vegum héraðsnefnda. Fram kom hjá vitninu að hún hafi vitað að stefndi hafði til afnota land Minni-Bæjar og að í gegnum árin hafi hún oft rætt við stefnda um hrossin. Aldrei hafi stefndi neitað að eiga umrædd hross. Vitnið mundi hins vegar ekki hvort hún hafi rætt við stefnda um hrossin á þeim tíma sem um ræðir, þ.e. á tímabilinu frá maí til október 2013. Þá staðfesti vitnið að hafa þann 29. október 2013 sent þáverandi búfjáreftirlitsmanni Ó-kk-þgf framangreindan tölvupóst. Kvaðst vitnið hafa farið að Minni-Bæ, annað hvort sama dag og hún sendi tölvupóstinn eða daginn áður í þeim tilgangi að kanna hvort hross frá stefnda væru þar enn. Vitninu kvaðst hafa verið kunnugt um að umrætt haust hafi stefndi verið byrjaður að flytja hross frá Minni-Bæ. Vitnið kvaðst hafa séð u.þ.b. 25 hross á umræddu landi en ekki kannað örmerkingar hrossanna. Fram kom hjá vitninu að stefndi hafi ekki lokið flutningi hrossanna af umræddu landi fyrr en í byrjun árs 2014, en hrossunum hafi fækkað jafnt og þétt. Í þriðja lagi vísar stefnandi til framburðar vitnisins Ó-kk-ef máli sínu til stuðnings. Vitnið Ó-kk-nf kvaðst á árinu 2013 hafa starfað sem búfjáreftirlitsmaður fyrir sveitarfélögin í Árnes- og Rangárvallasýslu og hafa árlega sinnt tugum ef ekki hundruðum mála vegna búfjáreftirlits á svæðinu. Vitnið staðfesti að hafa fengið tölvupóst frá vitninu I-kvk-þgf þann 29. október 2013 í tilefni ábendinga um vanfóðrun hrossa á vegum stefnda í landi Minni-Bæjar. Vitnið kvað heimsókn sína að Minni-Bæ hafa rifjast upp eftir að hann sá umræddan tölvupóst, en hann hafi, í kjölfar móttöku tölvupóstsins, farið að Minni-Bæ. Ítrekað aðspurt kvaðst vitnið yfirleitt hafa sinnt erindum sem þessum að hámarki 2-3 dögum eftir að tilkynning barst. Kvaðst hann nánast viss um að svo hafi verið í umrætt sinn. Um 20-30 hross hafi verið á landinu og 6-8 heyrúllur sem hafi verið ómerkilegar. Vitnið kvaðst ekki muna hvernig ástand hrossanna hafi verið en muna að búið hafi verið að gefa 6-8 heyrúllur, vondar og illa lyktandi. Vitnið minnti að hafa eftir það haft símsamband við stefnda og gert athugasemdir bæði við fóðrun hrossanna og umræddar heyrúllur. Vitnið, sem kvaðst ekki hafa kannað örmerkingar hrossanna, kvaðst ekki minnast þess að stefndi hafi neitað að bera ábyrgð á hrossunum. Fram kom hjá vitninu að ekki hafi verið gerð skýrsla vegna heimsóknarinnar, skýrslur hafi ekki verið gerðar nema um hafi verið að ræða alvarleg frávik, en svo hafi ekki verið í tilviki stefnda. Aðspurt kvað vitnið umrædda heimsókn þá einu sem hann hafi farið að Minni-Bæ.

Stefndi vísar framburði vitnanna I-kvk-ef og Ó-kk-ef á bug og segir þá ekkert sönnunargildi hafa. Hvorugt þeirra hafi kannað örmerkingar hrossanna og engar opinberar skýrslu hafi verið gerðar í tengslum við ætlaðar ferðir þeirra að Minni-Bæ. Einnig vísaði stefndi til framlagðra gagna um að tíðarfar hafi verið gott í októbermánuði 2013 og að við slíkar aðstæður séu útigangshrossum ekki gefið hey. Þá vísar stefndi til framburðar vitnisins S-kk-ef Æ-kk-ef S-kk-ef sem bar fyrir dómi að hafa aðstoðað stefnda við að flytja öll hrossin af landi Minni-Bæjar þann 30. apríl 2013. Fyrir dómi kvaðst vitnið muna nákvæmalega hvaða dag þetta hafi verið því hann hafi átt afmæli daginn áður. Fram kom að vitnið og stefndi hafi þekkst til margra ára.

Að virtu mati á framburði vitnanna I-kvk-ef og Ó-kk-ef, sem á umræddum tíma sinntu bæði opinberum störfum og höfðu með búfjáreftirlit að gera, sem fær stoð í tölvupósti sem vitnið I-kvk-nf sendi vitninu Ó-kk-þgf þann 29. október 2013, telst stefnandi hafa fært fram sönnur þess að að í októbermánuði 2013 hafi enn verið hross í eigu stefnda á landi stefnanda. Af málatilbúnaði stefnda verður ekki annað ráðið en að hross í hans eigu hafi verið á landi Minni-Bæjar allt frá árinu 2003. Liggur því fyrir að hross í eigu stefnda hafi verið á landi jarðarinnar þegar stefnandi eignaðist jörðina 26. mars 2012, eins og fram kemur í bréfi stefnanda til stefnda, dags. 23. apríl 2013, en þar segir að stefndi hafi undanfarin ár verið með hross í landi Minni-Bæjar og að í desembermánuði 2011 hafi hann verið beðinn um að fjarlægja hrossin af þáverandi eiganda. Þá eru í umræddu bréfi tilmæli til stefnda um að fjarlæga hross af landinu fyrir 30. maí 2013. Þó svo fyrir liggi í málinu að stefnandi og stefndi hafi ekki gert samkomulag um afnot þess síðarnefnda af landinu þykir, eins og atvikum er háttað í máli þessu, stefnanda hafa tekist að sýna fram á grundvöll greiðsluskyldu stefnda í máli þessu.

Kemur þá til skoðunar varakrafa stefnda um að lækka beri kröfu stefnanda þar sem gjald það sem stefnandi krefji stefnda um sé ósanngjarnt og ekki í samræmi við það sem almennt tíðkast um slík leiguafnot. Þessu mótmælti lögmaður stefnanda í munnlegum málflutningi og vísaði m.a. til ágangs á landið. Um væri að ræða eðlilegt gjald og í samræmi við upplýsingar um gjaldtöku fyrir hagabeit af veraldarvefnum sem stefnandi hafi lagt fram.

Stefndi vísaði varakröfu sinni til stuðnings meðal annars til upplýsinga frá haustinu 2008 um gjald fyrir hagabeit af veraldarvefnum frá Ráðgjafamiðstöð landbúnaðarins. Þar kemur fram að sé um að ræða frekar frjósamt land megi ætla að verð fyrir hektari sé á bilinu 2-3000 krónur og landleiga 3-5 % af markaðsverði. Miðað við útreikninga á fóðurþörf hrossa sé eðlilegt gjald fyrir hagagöngu fyrir hest á mánuði 1.000 krónur. Eins og áður segir lagði stefnandi fram gögn um gjaldtöku fyrir hagabeit af veraldarvefnum, m.a. upplýsingar frá hestamannafélaginu Sörla frá árinu. Samkvæmt þeim gögnum var gjald fyrir hagagöngu hrossa 2.000 krónur á mánuði fyrir hest á tímabilinu 15. júní til 15. desember, en í því gjaldi var innifalin þjónusta, þ.e. smölun hrossa um helgar. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda var í umræddu 3.500 króna mánaðargjald fyrir hross eingöngu innifalin hagabeit.

Í máli þessu var ekki samið um endurgjald fyrir hagagönguna og því fer um lögskipti aðila eftir þeirri meginreglu kröfuréttar, sem meðal annars kemur fram í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, að greiða skuli það verð sem krafist er nema telja megi það ósanngjarnt. Samkvæmt myndum sem stefndi hefur lagt fram af umræddu landi virðist um að ræða grasgefið land. Með vísan til þess og að teknu tilliti til gagna sem stefndi hefur lagt fram um verðlagningu hagabeitar og með hliðsjón af gögnum sama efnis sem stefnandi lagði fram, þykir stefndi hafa sýnt fram að verðlagning stefnanda hafi ekki verið sanngjörn. Að virtum atvikum máls verður fallist á varakröfu stefnda í máli þessu og verður stefnda gert að greiða stefnanda samtals 180.000 krónur.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 25. nóvember 2013 og vísar til þess að krafan hafi verið send í banka, gjalddagi hafi verið 20. nóvember 2013 og eindagi 25. sama mánaðar. Stefndi hefur mótmælt þeim upphafsdegi vaxta og vísar til þess að hvorki hafi verið samið um gjaldaga né eindaga og ekki verði ráðið af greiðsluseðli í netbanka stefnda um hvaða reikning hafi verið að ræða. Að þessu virtu þykir eins og á atvikum er háttað í máli þessu rétt að taka mið af reglu 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, og miða upphaf dráttarvaxta við stefnubirtingu, þ.e. 21. desember 2015.

Með hliðsjón af málsatvikum og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Af hálfu stefnanda flutti mál þetta G-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf hdl., en F-kk-nf S-kk-nf hdl., af hálfu stefnda.

Dóm þennan kveður upp R-kvk-nf T-kvk-nf héraðsdómari.

DÓMSORÐ:

Stefndi, S-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnanda, Gullbrá ehf., 180.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2015 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

R-kvk-nf T-kvk-nf