E-6666/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 9. apríl sl., er höfðað með stefnu birtri 27. maí 2009.

Stefnandi er A-kk-nf G-kk-nf, Urðargili 3, Akureyri.

Stefndi er Tryggingamiðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst viðurkenningar á fullri bótaskyldu stefnda úr slysatryggingu ökumanns og eiganda bifreiðarinnar RB-173, sem vátryggð er hjá stefnda, vegna afleiðinga umferðarslyss 9. apríl 2008.

Til vara krefst stefnandi þess að lækkað verði hlutfall skerðingar á bótarétti hans úr sömu tryggingu.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að kröfum stefnanda um viðurkenningu fullrar bótaskyldu verði hafnað og staðfest verði skerðing bótaréttar stefnanda um 2/3 hluta, en til vara að skerðing bótaréttar verði staðfest þó hlutföllin kunni að vera önnur og lægri.

Í aðalkröfu er krafist málskostnaðar að skaðlausu stefndu til handa að mati dómsins, en í varakröfunni að málskostnaður verði felldur niður.

MÁLSATVIK

Hinn 10. apríl 2008 ók stefnandi bifreiðinni RB 173 austur Borgarbraut á Akureyri. Skammt neðan við gatnamót Dalsbrautar missti ökumaður stjórn á bifreiðinni, hægri hjól fór út fyrir malbikið og í framhaldinu lenti bifreiðin á ljósastaur, kastaðist síðan aftur inn á akbrautina og lenti síðan á þarnæsta ljósastaur og lagði hann útaf. Bifreiðin fór síðan suður yfir gangstéttina, uppá grjóthleðslu, hljóðmön, sunnan akbrautarinnar, rann eftir hleðslunni, valt og endaði á toppnum austan við grjóthleðsluna og staðnæmdist loks þar 206 metrum austan við mót Borgarbrautar og Dalsbrautar.

Stefnandi og annar farþegi bifreiðarinnar, E-kk-nf Ó-kk-nf V-kk-nf köstuðust út úr bifreiðinni á þessari vegferð, en hinn farþeginn, S-kvk-nf Ó-kvk-nf E-kvk-nf var föst í bílflakinu og þurfti að beita klippum til að ná henni út.

Ökumaður og farþegar voru fluttir með sjúkrabifreið á slysadeild SA og reyndust öll verulega slösuð.

Stefnandi kveðst hafa verið á leið heiman frá sér, Urðargili 3, um hádegisbil til þess að fá sér eitthvað að borða og með honum í bifreiðinni hafi verið E-kk-nf Ó-kk-nf V-kk-nf, sem sat í framsæti og S-kvk-nf Ó-kvk-nf E-kvk-nf, sem sat aftur í. Enginn hafi verið í bílbeltum. Hann hafi ekið austur Borgarbraut og þegar hann hafi verið kominn fram hjá gatnamótum Norðurslóðar hafi hann ákveðið að aka fram úr tveimur bifreiðum sem voru á undan honum. Hann telur að þeim bifreiðum hafi verið ekið á u.þ.b. 40 – 50 km. hraða á klst. Á þessum stað liggur akbrautin í aflíðandi beygju og einnig er þarna óbrotin lína sem gefur til kynna að framúrakstur er óheimill. Ekki kveðst stefnandi hafa veitt línunni athygli. Um það bil sem hann hafi svo ekið yfir gatnamót Borgarbrautar og Dalsbrautar hafi bifreiðin byrjað að skrika til að aftan og hægri hjólin lent út fyrir malbikið. Hann hafi reynt að ná stjórn á bifreiðinni, en það ekki tekist og hún lent með hægra afturhorn á ljósastaur og eftir það hafi ekki verið við neitt ráðið. Vitnið H-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf, sem var á ferð í bifreið sinni vestur Borgarbraut með ætlun um að beygja til vinstri Dalsbraut til suðurs skýrði m.a. svo frá að hann hafi verið staddur við umferðareyju rétt austan gatnamóta Borgarbrautar og Dalsbrautar þegar hann hafi séð bifreið stefnanda koma á móti sér austur Borgarbraut og hafi bifreiðinni verið ekið á mjög mikilli ferð og virst vera við það að affelgast í beygjunni sem þarna er. Hann kvaðst þess fullviss að bifreiðinni hafi ekki verið ekið undir 100 km hraða í umrætt sinn. Hann hafi ekki veitt því athygli að stefnandi hafi reynt að hemla eða draga úr hraða RB 173 í aðdraganda óhappsins.

Vitnið H-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf skýrði frá því að hann hefði ekið Borgarbraut í austur, þegar bifreið stefnanda hafi verið ekið framúr honum stuttu eftir að hann kom úr beygjunni sem er á Borgarbraut vestan Dalsbrautar. H-x-x kveðst hafa ekið á rétt tæplega 50 km hraða og hafi RB 173 hreinlega skotist fram úr honum á miklum hraða. Vitnið kvað hraða bifreiðar stefnanda hafa verið óskaplegan, ryk hafi verið á götunni og ekki gott að aka svona hratt. Hann taldi að RB 173 hafi í umrætt sinn verið ekið á um 100 km hraða er hann fór fram úr og ekki minna en 120 km. er hann var kominn fram úr vitninu.

Vitnið A-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf sem var farþegi í bifreið H-kk-ef H-kk-ef kvað stefnanda hafa ekið fram úr á miklum hraða, 90 – 100 km., er hann fór fram úr.

Vitnið E-kk-nf O-kk-nf V-kk-nf, sem var farþegi í bifreið stefnanda kvaðst hafa orðið hræddur er stefnandi jók hraðann til þess að aka fram úr. Hann hefði brugðist við með því að reyna að koma sér í öryggisbelti þegar framúraksturinn hófst, en það ekki tekist.

MÁLSÁSTÆÐUR STEFNANDA

Af hálfu stefnanda eru dómkröfur á því byggðar að samkvæmt XIII. kafla laga nr. 50/1987, sbr. 92. gr. skuli hver ökumaður sem ökutækinu stjórnar tryggður sérstakri slysatryggingu, enda hafi hann ekki notað ökutækið í algeru heimildarleysi, sbr. 2. mgr. 90. gr. Ökutækið RB-173, sem var í eigu bróður stefnanda þegar slysið átti sér stað, hafi verið vátryggt hjá stefnda. Stefnandi eigi því rétt til bóta úr framangreindri vátryggingu. Dómkröfur stefnanda byggist á því að viðurkennd verði full bótaskylda úr slysatryggingu ökumanns og eiganda vegna tjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi hinn 9. apríl 2008, sbr. I. kafli laga nr. 50/1993 með síðari breytingum, sbr. einkum 1. gr. þeirra. Samkvæmt framanrituðu beinist kröfur stefnanda að stefnda sem vátryggjanda bifreiðarinnar RB-173 við tjónsatburð.

Einnig byggir stefnandi á því að ákvæðum, 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 hafi ekki verið fullnægt.

Stefndi hafi hafnað að greiða stefnanda fullar bætur vegna meints stórkostlegs gáleysis stefnanda. Í 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sé fjallað um áhrif þess á bótarétt. Þar segi:

„Bætur fyrir líkamstjón eða vegna missis framfæranda má lækka eða fella niður ef sá sem varð fyrir tjóni eða lést var meðvaldur að tjóninu af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi.“

Sönnunarbyrði um að stefnandi hafi í umrætt sinn sýnt af sér stórkostlegt gáleysi hvíli á stefnda, og skv. framanrituðu nægi stefnda ekki að sýna fram á gáleysi stefnanda heldur verður að sýna fram á að gáleysið hafi verið stórkostlegt.

Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum og stefndi byggi ákvörðun sína um skerðingu bótaréttar, á framburði vitna í lögregluskýrslu um að stefnandi hafi verið á mikilli ferð og ekið mjög gáleysislega og á framburði stefnanda sjálfs í lögregluskýrslu, þar sem komi fram að hann hafi aukið hraðann til að fara fram úr tveimur bílum og ekki tekið eftir því að á götunni hafi verið óbrotin miðlína.

Í 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga, nr. 20/2004, sé kveðið á um heimild vátryggingarfélags til að losna úr ábyrgð í heild eða að hluta ef vátryggður veldur vátryggingaratburði af stórkostlegu gáleysi. Í 3. mgr. 27. gr. segi að félagið geti ekki borið fyrir sig að vátryggður hafi valdið vátryggingaratburði ef háttsemi hans teljist ekki ásetningur eða stórkostlegt gáleysi. Hér sé með öðrum orðum komið í veg fyrir að félagið geti borið fyrir sig almennt gáleysi vátryggðs.

Stefnandi byggir á því að jafnvel þótt um gáleysi hafi verið að ræða, er hann kunni að hafa sýnt af sér í málinu, sé ekkert í málinu sem bendi til þess að skilyrðinu um stórkostlegt gáleysi sé fullnægt og því beri stefnda að bæta tjónið að fullu. Ekki liggi fyrir hve hratt stefnandi ók í umrætt sinn. Í lögregluskýrslum og hér fyrir dómi segi vitni bifreið stefnanda hafa verið á miklum hraða áður en slysið átti sér stað. Engin hraðamæling liggi fyrir, heldur sé einungis um að ræða ónákvæmar ágiskanir annarra vegfarenda, sem fari í bága við framburð stefnanda. Stefnandi heldur því fram að hann hafi ekki verið á þeim hraða sem fram komi hjá vitnum. Stefnandi kveðst hafa dregið úr hraðanum rétt áður en hann missti stjórn á bifreiðinni út fyrir malbikið, með fyrrgreindum afleiðingum. Stefnandi telur því alls ekki sannað að hann hafi ekið bifreið sinni á 100 km/klst. eða meira, líkt og vitni hafi gefið til kynna. Stefnandi áréttar að hann hafi ekið á 40-50 km hraða, þegar hann hafi ákveðið að taka fram úr tveimur bifreiðum sem fyrir framan hann hafi verið. Eðli málsins samkvæmt hafi hann því aukið hraðann, til þess að geta komist fram úr bifreiðunum tveimur. Það hafi því aðeins verið í örfáar sekúndur sem hann hafi aukið hraðann, til þess að komast fram úr, en eftir það hafi hann sleppt bensíngjöfinni og reynt að hægja á sér, en við það hafi hann misst stjórn á bifreiðinni með fyrrgreindum afleiðingum. Framangreind hegðun stefnanda geti einungis talist falla undir einfalt gáleysi, sérstaklega í ljósi þess hve ungur hann hafi verið á tjónsdegi, reynsluleysi hans og hversu nýlega hann hefði fest kaup á bílnum.

Stefnandi byggir á því að ekkert í gögnum málsins styðji það að hann hafi í umrætt sinn sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Þótt hann hafi viðurkennt að hafa ekið yfir löglegum hámarkshraða geti það eitt og sér ekki leitt til þess að hann verði að 2/3 hluta sviptur rétti til bóta á þeim grundvelli að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða, án þess að annað og meira komi til, eða afgerandi gögn liggi því til grundvallar. Af öllu þessu telur stefnandi að fyrir hendi sé slíkur vafi um orsök slyssins að ekki sé unnt að fallast á sjónarmið stefnda um niðurfellingu bótaréttar.

Stefnandi byggir á því, að ef svo ólíklega vildi til að dómurinn mæti að háttsemi hans yrði engu að síður talin hafa falið í sér stórkostlegt gáleysi, þá sé óréttmætt hið háa hlutfall skerðingar bótaréttar, er stefndi hafi nú gert honum að þola. Stefnandi bendir á það að skerðing um 2/3 hluta, sé úr hófi fram í ljósi atvika að slysi og þess að ósannað er með öllu hver ökuhraði bifreiðar stefnanda hafi verið.

Ljóst sé af öllu framangreindu að skilyrðum stórkostlegs gáleysis sé ekki fullnægt í máli þessu og því enginn grundvöllur fyrir stefnda að skerða bótarétt úr slysatryggingu ökumanns og eiganda. Þá sé einnig ljóst að verði háttsemi stefnanda talin hafa falið í sér stórkostlegt gáleysi, sé skerðing að 2/3 hluta engu að síður verulega úr hófi fram.

Um bótaábyrgð er vísað til XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. einkum 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þá vísar stefnandi til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993 og ákvæða laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Um aðild stefnda vísast til þess að lögboðin slysatrygging skv. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 var keypt hjá stefnda og er stefndi því greiðsluskyldur vegna tjóns stefnanda. Eigandi ökutækisins, sem er annar en stefnandi, uppfyllti sína skyldu til þess að kaupa slysatryggingu skv. 1. mgr. 93. gr. sbr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og er því ekki greiðsluskyldur. Um málskostnað vísar stefnandi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, en stefndi á varnarþing í Reykjavík.

MÁLSÁSTÆÐUR STEFNDA

Óumdeilt sé að í gildi hafi verið lögbundin slysatrygging ökumanns samkvæmt 92. gr. umf.l. nr. 50/1987 hjá stefnda vegna bifreiðarinnar RB 173 er slysið varð.

Í 2. mgr. 27. gr. vátryggingasamningalaga nr. 30/2004, segi m.a. „að hafi vátryggður í öðrum vátryggingum en ábyrgðartryggingum, með háttsemi sem telja verður stórkostlegt gáleysi, valdið vátryggingaratburði losnar félagið úr ábyrgð í heild eða að hluta.“

Stefndi telur einmitt að þetta ákvæði eigi við hér og stefnandi hafi hagað akstri sínum í umrætt sinn á þann veg að það teljist stórkostlegt gáleysi í skilningi lagaákvæðisins og skerðing bóta því fyllilega réttmæt, eins og hér stendur á.

Í fyrsta lagi hafi stefnandi ákveðið að aka fram úr þar sem það sé bannað, vegna þess að aflíðandi beygja sé þarna á akbrautinni, stutt í fjölfarin gatnamót og gangbraut framundan.

Í öðru lagi sé vafalaust að stefnandi hafi ekið bifreið sinni langt yfir lögleyfðum hámarkshraða. Vitnum, sem öll hafi verið í góðri aðstöðu til að fylgjast með atburðarásinni beri saman um það, að hraðinn hafi verið a.m.k. 100 km. á klst. Hámarkshraði þarna sé 50 km á klst. Það styðji framburð þeirra hver verið hafi ferill bifreiðarinnar eftir að stefnandi missti stjórn á henni, en hún hafi þeyst áfram algerlega stjórnlaus rúma 200 metra eftir að hafa m.a. lent á tveimur ljósastaurum, jafnað annan þeirra við jörðu, henst upp á grjótgarð, runnið eftir honum og endað síðan á hvolfi. Ökumaður og annar farþeginn hafi henst út úr bifreiðinni í þessum darraðardansi, en hinn farþegann hafi þurft að losa út úr bílflakinu með klippum. Bifreiðin hafi verið gjörónýt eftir óhappið og þau sem í henni voru hafi slasast mikið og í raun mikil guðs mildi að ekki hafi farið verr. Ef þessar staðreyndir nægi ekki til þess að lögfull sönnun liggi fyrir um ofsaakstur stefnanda, sé vandséð undir hvaða kringumstæðum það sé hægt. Stefnandi geti enga skýringu gefið á því hvers vegna hann hafi hagað akstri sínum eins og raun bar vitni í umrætt sinn, en ástæðan hafi kannski verið sú að hann hafi ætlað að sýna félaga sínum kraftinn í bílnum.

Í þriðja lagi hafi stefnandi brugðist rangt við þeim aðstæðum er upp voru komnar, en hann hefði t.d. getað hemlað bifreiðinni og þannig dregið úr hraða hennar, en engin hemlaför séu sýnd eftir bifreiðina á vettvangsuppdrætti og vitnið H-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf, sem komið hafi á móti stefnanda hafi ekki orðið þess var að hemlum væri beitt af stefnanda.

Í fjórða lagi hafi öryggisbelti ekki verið notuð þrátt fyrir lagaskyldu um slíkt.

Í fimmta lagi hafi stefnandi verið með hljómflutningstæki bifreiðarinnar í botni, sem vafalaust sé að hafi haft truflandi áhrif á einbeitingu hans við aksturinn. Með þessu aksturslagi hafi hann stofnað eigin lífi og annarra sem þarna hafi átt leið um í stórhættu og mikil mildi að ekki fór verr.

Um þá málsástæðu stefnanda að ósannað sé að um hraðakstur hafi verið að ræða í umrætt sinn og að stefndi hafi sönnunarbyrðina um að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða segir stefndi að vera kunni að ósannað sé hver hraði hennar hafi nákvæmlega verið þegar óhappið varð. Það sé þó vafalaust að hraðinn hafi verið gríðarlegur og langt yfir því sem leyfilegt sé og aðstæður hafi leyft, enda hafi ökumaður enga stjórn haft á bifreiðinni og afleiðingarnar eftir því.

Það sé því sannað að mati stefndu að hér hafi verið um ofsaakstur að ræða, enda ekki ágreiningur um það að bifreiðin hafi verið algerlega stjórnlaus og einungis guð og lukkan ráðið því hvernig fór.

Skerðing bóta um 2/3 hluta sé því fyllilega réttmæt.

Varakrafa stefnda lýtur að því að fari svo að ekki verði fallist á skerðingu bótaréttar að 2/3 hlutum þá hljóti hvernig sem á allt er litið að verða að fallast á það með stefnda að hér sé um stórkostlegt gáleysi að ræða af hálfu stefnanda og skerðingu bótarréttar þó svo að virðulegur dómur kynni að telja að skerðingin ætti að vera minni en 2/3 hlutar.

NIÐURSTAÐA

Í framburði vitnana E-kk-ef Ó-kk-ef V-kk-ef og S-kvk-ef Ó-kvk-ef E-kvk-ef sem voru í bifreið stefnanda er hann ók fram úr bifreiðum á Borgarbraut umrætt sinn kemur fram að þau hafi verið hrædd og reynt að setja á sig sætisólar vegna þess að stefnandi jók mjög hraða bifreiðar sinnar. Kom fram hjá vitninu E-kk-þgf að hann hefði þrýst aftur í sæti sínu. Telur dómari að af þessu megi ráða að stefnandi hafi aukið hraða bifreiðar sinnar að miklum mun við framúraksturinn.

Eins og að framan greinir sagði vitnið H-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf að stefnandi hefði komið á móti sér austur Borgarbraut og hafi bifreiðinni verið ekið á mjög mikilli ferð og virst vera við það að affelgast í beygjunni sem þarna er. Hann kvaðst þess fullviss að bifreiðinni hafi ekki verið ekið undir 100 km hraða í umrætt sinn. Hann hafi ekki veitt því athygli að stefnandi hafi reynt að hemla eða draga úr hraða RB 173 í aðdraganda óhappsins. Vitnið H-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf sagði að hann hefði ekið Borgarbraut í austur, þegar bifreið stefnanda hafi verið ekið framúr honum stuttu eftir að hann kom úr beygjunni sem er á Borgarbraut vestan Dalsbrautar. H-x-x kveðst hafa ekið á rétt tæplega 50 km hraða og hafi RB 173 hreinlega skotist fram úr honum á miklum hraða. Vitnið kvað hraða bifreiðar stefnanda hafa verið óskaplegan. Hann taldi að RB 173 hafi í umrætt sinn verið ekið á um 100 km hraða er hann fór fram úr og ekki minna en 120 km. er hann var kominn fram úr vitninu. Vitnið A-kvk-nf E-kvk-nf H-kvk-nf sem var farþegi í bifreið H-kk-ef H-kk-ef kvað stefnanda hafa ekið fram úr á miklum hraða, 90 – 100 km., er hann fór fram úr. Með framburði vitna þessara þykir sannað að stefnandi hafi ekið bifreiðinni RB 173 langt umfram leyfilegan hámarkshraða í umrætt sinn en hann er 50 km miðað við klukkustunda á þessum stað.

Þá eru þær aðstæður á vettvangi að nokkru austan við gatnamót Borgarbrautar og Dalsbrautar er víð beygja til vinstri. Af lýsingu lögreglu á vettvangi er ljóst að stefnandi missti bifreiðina út fyrir malbikið og að hún lenti síðan á ljósastaur og kastaðist inn á götuna aftur, hafnað á þarnæsta ljósastaur, lagði hann útaf og fór suður yfir gangstéttina og upp á grjóthleðslu sunnan götunnar og valt síðan og endað á hvolfi austan við grjóthleðsluna.

Með þessum framburði vitna um ökuhraða, lýsingu á vettvangi og framvindu aksturs stefnanda verður á það fallist með stefnda að aksturinn beri vott um stórkostlegt gáleysi stefnanda umrætt sinn. Stefnandi gerir varakröfu um að lækkað verði hlutfall skerðingar á bótarétti stefnanda en ekki þykja efni til að breyta þeirri ákvörðun. Verður því fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu af kröfum stefnanda en málskostnaður verður felldur niður.

Stefnandi hefur fengið gjafsókn í máli þessu og greiðist allur málskostnaður hans, sem er þóknun lögmanns hans 473.762 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur, og útlagður kostnaður 9.900 krónur eða 483.662 krónur, úr ríkissjóði.

DÓMSORÐ

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., skal sýkn af öllum kröfum stefnanda, A-kk-ef G-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 483.662 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-x-x V. M-kk-nf