E-4232/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 12. apríl 2012, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kk-þgf G-kk-þgf, Bollagörðum 83, Seltjarnarnesi, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu áritaðri um birtingu 31. október 2011.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaábyrgð íslenska ríkisins vegna líkamstjóns, sem hann varð fyrir í slysi hinn 25. október 2007 þegar hann hjólaði á keðju á lóð Menntaskólans á Ísafirði. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati dómsins, að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Stefndi krefst þess til vara að hann verði aðeins dæmdur skaðabótaábyrgur að hluta og að málskostnaður verði látinn niður falla.

I.

Stefnandi varð fyrir óhappi 25. október 2007 á leið sinni til fundar í íþróttahúsinu Torfnesi á Ísafirði, sem var haldinn kl. 18:30 þann dag. Stefnandi kveðst hafa hjólað frá heimili sínu á Hjallavegi, eftir Seljalandsvegi til suðurs, og síðan ákveðið að stytta sér leið og hjóla eftir troðnum stíg, sem liggur niður brekku á milli Seljalandsvegar og Menntaskólans á Ísafirði, og þaðan eftir hellulögðum vegi, sem liggi meðfram tjaldstæði, sem staðsett sé fyrir ofan íþróttahúsið og menntaskólann og notað sé yfir sumartímann, og á milli menntaskólans og íþróttahússins. Stefnandi hafi hjólað niður brekkuna og inn á hellulagða veginn en þar hjólað á keðju, sem hann hafi ekki séð, sem strengd hefði verið milli tveggja steina, þvert yfir veginn. Keðjan hafi verið um það bil 6 metra löng og á henni hafi verið fjórir litlir endurskinsborðar, sem allir hafi verið staðsettir á öðrum enda keðjunnar, þannig að keðjan hafi sést mjög illa í myrkri.

Stefnandi leitaði í kjölfarið á sjúkrahúsið á Ísafirði og reyndist vera nefbrotinn með hruflsár á andliti, auk þess sem hann kveðst hafa fundið fyrir töluverðum eymslum í baki. Lögregla var kölluð á vettvang og tók ljósmyndir. Fram kemur í dagbók lögreglu að húsverði Menntaskólans á Ísafirði hafi verið tilkynnt slysið og honum sagt að merkja þyrfti keðjuna betur og koma í veg fyrir að endurskinsborðarnir gætu runnið til líkt og gerst hefði. Í lögregluskýrslu, dagsettri 25. október 2007, er m.a. haft eftir stefnanda að hann hafi ekki verið með reiðhjólahjálm á höfðinu og að ekkert ljós hafi verið á reiðhjólinu. Hinn 31. október s.á. gaf stefnandi skýrslu hjá lögreglu vegna málsins. Þar kom m.a. fram að stefnandi hafi umrætt sinn farið um þennan göngustíg eða veg í fyrsta sinn og hafi því ekki vitað að stígnum eða að veginum hefði verið lokað með einhverjum hætti. Þá hafi keðjan á engan hátt verið merkt, allavega svo hann tæki eftir.

Með bréfi, dagsettu 3. desember 2009, óskaði lögmaður stefnanda eftir afstöðu stefnda til skaðabótaábyrgðar vegna líkamstjóns, sem stefnandi hefði orðið fyrir við umrætt slys. Að fenginni umsögn Menntaskólans á Ísafirði var viðurkenningu á bótaskyldu hafnað með bréfi, dagsettu 14. janúar 2010.

Stefndi mómælir sem ósannaðri þeirri fullyrðingu stefnanda að hann hafi ekki vitað af keðjunni. Stefnandi sé íþróttakennari og heimamaður á Ísafirði. Hann hafi auk þess sinnt íþróttaþjálfun, sem hafi m.a. farið fram í íþróttahúsinu við menntaskólann og hafi íþróttahúsið því verið reglubundin starfsstöð hans. Hafi stefnandi því verið þaulkunnugur aðstæðum á lóð skólans og því mátt vera kunnugt um keðjuna.

Stefndi vísar því eindregið á bug að göngustígur eða vegur liggi niður brekkuna milli Seljalandsvegar og menntaskólans. Hið rétta sé, að þar sé um að ræða grasi gróna brekku þar sem myndast hafi troðin gata niður mjög brattan vegkant og sem hvorki sé gönguleið að skólanum né hafi neina tengingu við innkeyrsluna inn á lóð skólans.

Ekki fái það heldur staðist að það sé vegur sem liggi milli íþróttahússins og menntaskólans. Hið rétta sé, að á lóð skólans í sundinu milli íþróttahússins og bóknámshúss menntaskólans sé hellulögð gangstétt eða stígur, sem ekki sé í alfaraleið og hvorki sé ætlaður almenningi né hjólreiðamönnum. Þarna sé um fjölfarinn göngustíg að ræða inni á lóð skólans þar sem nemendur fari frá bóknámshúsi og í íþróttahúsið og sé hann augljóslega ekki ætlaður til hraðaksturs á reiðhjólum. Hins vegar sé neðan við skólann stígur, sem ætlaður sé fyrir gangandi vegfarendur og hjólreiðamenn, og sé hann á vegum Ísafjarðarbæjar.

Stefnandi kom fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins og gaf aðilaskýrslu. Við aðalmeðferð málsins gáfu einnig skýrslu vitnin G-kk-nf P-kk-nf J-kk-nf lögregluþjónn og J-kk-nf H-kk-nf P-kk-nf.

II.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að slysið 25. október 2007 megi að öllu leyti rekja til atvika sem séu á ábyrgð stefnda. Aðbúnaður á lóðinni og frágangur keðjunnar, sem strengd hafi verið yfir hellulagðan veg á milli Menntaskólans á Ísafirði og íþróttahússins, hafi verið ófullnægjandi og því um mikla slysagildru að ræða. Stefndi beri því skaðabótaábyrgð á líkamstjóni stefnanda á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar, einkum sjónarmiðum um ábyrgð umsjónarmanna og ábyrgðaraðila fasteigna og reglu um ábyrgð vinnuveitanda á starfsmönnum sínum. Byggir stefnandi á því að hann eigi rétt á fullum bótum úr hendi stefnda vegna tjóns þess, sem hann hafi orðið fyrir, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og skaðabótalögum nr. 50/1993.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að frágangur á áðurnefndri keðju hafi verið ófullnægjandi á slysdegi. Líkt og fram komi í lögregluskýrslu, dagsettri 25. október 2007, hafi verið myrkur úti er slysið varð. Endurskinsmerki á keðjunni hefðu öll verið færð eða færst yfir á annan enda keðjunnar og lýsing á veginum hafi verið takmörkuð. Hafi því verið mjög erfitt að koma auga á keðjuna í myrkri, eins og segi í lögregluskýrslunni. Stefnandi hefði ekki áður hjólað eftir þessum vegi og hefði hann því ekki vitað að keðja væri strengd yfir hann. Hafi hann mátt treysta því að hættulaust væri að hjóla eftir veginum, enda hafi hvorki verið þarna skilti né merki, sem gefið hafi til kynna að umferð um veginn væri takmörkuð eða bönnuð, né önnur aðvörunarskilti um keðjuna.

Stefnandi vísar til þess, að í umsögn Menntaskólans á Ísafirði, dagsettri 8. janúar 2010, sé því hafnað að lýsingu á veginum hafi verið ábótavant. Komi þar fram að tveir ljósastaurar séu við staðinn, þar sem slysið hafi átt sér stað, og að við athugun í myrkri sjáist að ljósin frá staurunum nái að lýsa upp stíginn þar sem keðjan liggi. Þá komi jafnframt fram í umsögninni, að ljós í gluggum á efri hæð á horni skólans varpi birtu yfir stíginn þar sem keðjan hafi legið. Stefnandi kveðst hins vegar byggja á því, að lýsingu hafi verið ábótavant og fái það stoð í ummælum lögreglumanns í lögregluskýrslu en þar segi að þar sem endurskinsmerki á keðjunni hafi færst á annan enda keðjunnar, hafi hún sést mjög illa í myrkri. Sú lýsing, sem verið hafi á slysstað samkvæmt umsögn skólameistara Menntaskólans á Ísafirði, hafi því ekki nægt til að gera keðjuna sjáanlega og koma í veg fyrir slysið, þar sem frágangur endurskinsmerkja hafi verið ófullnægjandi og viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að endurskinsmerkin væru dreifð yfir alla keðjuna, hefðu ekki verið gerðar.

Stefnandi mótmælir þeirri fullyrðingu í umsögn Menntaskólans á Ísafirði um að Vinnueftirlit ríkisins hafi tekið út allt, sem varðar aðgengi við lóð skólans og annað sem varðar öryggi og aðbúnað, og að engar athugasemdir hafi verið gerðar vegna keðjunnar sem stefnandi hefði hjólað á. Fullyrðingin sé ekki studd gögnum og sé skorað á stefnda að leggja fram þær athuganir og úttektir, sem Vinnueftirlit ríkisins hafi gert á aðstæðum á slysstað og vísað sé til. Liggi athugasemdalaus úttekt fyrir á öryggi og aðstæðum þar sem stefnandi slasaðist breyti það, að mati stefnanda, þó ekki því að á slysdegi hafi frágangi keðjunnar og lýsingu svæðisins verið verulega ábótavant, keðjan því illsjáanleg í myrkri og um mikla slysagildru að ræða, líkt og raun bar vitni.

Stefnandi byggir á því að rík skylda hvíli á umráðamönnum fasteigna þar sem búast megi við umferð gangandi eða hjólandi vegfarenda, barna og fullorðinna, en um skólalóð sé að ræða. Því þurfi frágangur fasteignar að vera með þeim hætti að ekki skapist hætta fyrir þá sem gera megi ráð fyrir að þar eigi leið um en íþróttahúsið, sem stefnandi hafi verið á leið í, sé staðsett við hlið menntaskólans. Þá verði að leggja ríka skyldu á umráðamenn slíkra fasteigna að skilmerkilega sé varað við slysahættum sem þar kunna að vera fyrir hendi. Sé hindrunum komið fyrir til að takmarka umferð um vegi í alfararleið, verði því að gera þá kröfu að slík hindrun sé merkt með fullnægjandi hætti og sjáanleg þeim sem leið eigi um veginn.

Ekki stoði fyrir umráðamann vegar á fjölförnu svæði innan bæjarmarka að bera fyrir sig að ekki hafi verið gert ráð fyrir umferð hjólreiðamanna um veginn. Umrædd keðja hafi verið strengd yfir hellulagðan veg þar sem búast hafi mátt við umferð fótgangandi manna jafnt og reiðhjólamanna, enda á fjölförnu svæði á milli skólans og íþróttahússins. Samkvæmt 4. mgr. 39. gr. umferðaralaga nr. 50/1987 sé hjólreiðamönnum heimilt að aka á vegum, göngustígum og gangstéttum hér á landi. Umferð hjólreiðamanna um veginn hafi ekki verið takmörkuð eða bönnuð sérstaklega og hafi stefnandi því mátt gera ráð fyrir að öruggt væri að hjóla eftir veginum og að hindranir í vegi hans væru sjáanlega merktar.

Ekki séu forsendur fyrir því að skerða bótarétt stefnanda vegna hugsanlegrar eigin sakar. Slysið hafi átt sér stað á hellulögðum vegi sem liggi á milli menntaskólans og íþróttahússins. Í þeirri háttsemi að hjóla um veginn felist engin eigin sök, enda sé hjólreiðamönnum almennt heimilt að hjóla á vegum, göngustígum og gangstéttum hér á landi. Ekki skipti máli að stefnandi hafi stytt sér leið niður brekkuna, sem liggur fyrir neðan Seljalandsveg, enda hafi slysið orðið eftir að stefnandi var kominn inn á hellulagða stíginn og hafði hjólað eftir honum nokkurn spöl. Þá hafi stefnandi ekki sýnt af sér óvarkárni, s.s. með því að hjóla of hratt eða ógætilega að öðru leyti.

Stefnandi hafi orðið fyrir töluverður líkamstjóni, bæði tímabundnu og varanlegu, vegna slyssins. Hann hafi nefbrotnað, hlotið sár víða á líkamanum, auk þess sem hann hafi orðið fyrir áverka á baki. Hann hafi leitaði ítrekað á Sjúkrahúsið á Ísafirði í nokkra mánuði eftir slysið vegna verkja í baki og hafi á þessu tímabili liðið miklar kvalir vegna verkja í baki og andliti. Stefnandi hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni í slysinu og stríði í dag við þráláta verki í baki, sem hann reki til slyssins. Bakverkir stefnanda versni þegar hann sé lengi í sömu stellingu, t.d. þegar hann sitji eða sofi. Varanlegar afleiðingar slyssins hafi því haft mikil áhrif á daglegt líf stefnanda en hann hafi ekki átt við alvarleg bakverkjavandamál að stríða fyrir slysið.

Íslenska ríkinu sé stefnt á þeim grundvelli að það beri ábyrgð á rekstri Menntaskólans á Ísafirði, sbr. ákvæði þágildandi laga nr. 11/1996, um framhaldsskóla. Þá sé stefndi ábyrgðaraðili og eigandi fasteignarinnar þar sem slysið átti sér stað.

Krafa stefnanda sé viðurkenningarkrafa samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 en stefnanda sé nauðsynlegt að fá úr því skorið með dómi hvort íslenska ríkið beri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda og hvort hann eigi þar með rétt á greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda vegna afleiðinga slyssins. Sýnt sé fram á tjón stefnanda og þar með hagsmuni hans af málshöfðun með læknisfræðilegum gögnum málsins, sbr. læknisvottorð A-kk-ef E-kk-ef I-kk-ef og G-kk-ef O-kk-ef, og framangreindri umfjöllun um afleiðingar slyssins fyrir stefnanda.

Um lagarök vísar stefnandi til sakarreglu skaðabótaréttar svo og meginreglna íslensks skaðabótaréttar. Stefnandi vísar til skaðabótalaga nr. 50/1993, umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum og laga nr. 11/1996, um framhaldsskóla. Um höfðun málsins vísar stefnandi til heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Um aðild stefnda er vísað til III. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um varnarþing vísast til ákvæða V. kafla laga nr. 91/1991. Varðandi málskostnað vísar stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1998, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni, beri stefnanda nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

III.

Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda um að frágangur keðjunnar hafi verið ófullnægjandi umrætt sinn og falið í sér mikla slysagildru. Umræddur göngustígur inn á lóð skólans hafi verið lokaður fyrir bifreiðar í mörg ár með keðju, sem strengd sé milli tveggja steina sem séu við sitt hvorn kantinn á stígnum. Á keðjunni hafi verið fjögur endurskinsmerki með endurskini beggja vegna, sömu gerðar og Vegagerðin noti, og hafi endurskinsmerkin verið fest með vír á keðjuna með jöfnu millibili og hafi vírinn verið sömu gerðar og notaðir séu við steypumót og því ekki auðvelt að eiga við þá nema með verkfæri. Tveir ljósastaurar séu við þann stað, þar sem keðjan sé strengd yfir stíginn. Annar 15 metrum ofan við keðjuna en hinn um 18 metrum fyrir neðan hana og nái ljósin frá þessum staurum að lýsa upp stíginn þar sem keðjan liggi, auk þess sem ljós í gluggum á efri hæð á horni skólans nái að varpa birtu yfir stíginn þar sem keðjan liggi. Aldrei hefðu borist neinar kvartanir og engin önnur slys hafi orðið vegna umræddrar keðju. Hefði hún verið til staðar í allmörg ár með þessum frágangi með endurskinsmerkin jafndreifð á keðjunni og mjög sýnileg. Vinnueftirlitið hafi heldur ekki séð ástæðu til að gera athugsemdir við uppsetningu keðjunnar eftir slysið. Engum vanbúnaði hafi þannig verið til að dreifa er stofnað gæti til skaðabótaábyrgðar stefnda að lögum.

Óljóst sé, hvers vegna endurskinsmerkin hafi öll verið á öðrum enda keðjunnar þegar stefnandi varð fyrir slysinu, né hvað fyrir þeim hefur vakað, sem fært hafi endurskinsmerkin, og beri stefndi ekki að lögum ábyrgð á þeim sem þær skemmdir hafi unnið.

Jafnvel þó ekki yrði á framangreint fallist, beri allt að einu að sýkna af kröfu stefnanda. Ljóst sé að tilgangur endurskinsmerkja sé sá að endurvarpa lýsingu frá ljósum ökutækja. Jafnvel þó endurskinsmerkin hefðu verið jafndreifð en ekki öll á öðrum enda keðjunnar hefði það engu breytt í tilviki stefnanda þar sem þau hefðu ekki getað nýst honum þar sem hann hafi komið niður bratta brekku á mikilli ferð inn á stíginn á ljóslausu reiðhjóli. Verði slys stefnanda þannig ekki að réttu lagi rakið til annarra orsaka en stórkostlegs og vítaverðs gáleysis hans sjálfs. Verði stefnandi því alfarið að bera sjálfur bótaábyrgð á öllu því tjóni, sem hann kann að hafa orðið fyrir vegna slyssins.

Stefndi byggi einnig á því að ósannað sé að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni, sem stefndi kynni að vera gerður bótaábyrgur fyrir að lögum. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir öllu því, sem við komi bótakröfu hans, þar á meðal að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni og tjóni því tengdu. Framlögð læknisvottorð styðji það ekki. Samkvæmt læknisvottorði A-kk-ef E-kk-ef I-kk-ef, dagsettu 1. desember 2010, hafi stefnandi við komu á slysadeild í kjölfar slyssins verið með hruflsár, bólgu og mar á andliti og víðar og talinn vera með nefbrot. Þá hafi hann jafnframt kvartað um verk í baki. Búið hafi verið um sár og niðurstöður röntgenrannsókna hafi sýnt nefbrot án hliðartilfærslu og væga hryggskekkju í brjósthrygg, gamla áverka, en ekki hafi komið fram við endurteknar röntgenrannsóknir af brjósthrygg klár merki um brot eða önnur áverkamerki. Síðasta koma tengd slysinu sé skráð mánuði eftir slys eða 27. nóvember 2007. Ljóst sé af læknisvottorði G-kk-ef O-kk-ef að það líði rúmlega tvö ár þar til stefnandi leiti næst læknis vegna ætlaðra afleiðinga slyssins. Jafnframt komi fram í vottorðinu að stefnandi hefði fyrir slysið átt við ítrekuð bakvandamál að stríða. Sé þannig ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem varðað gæti stefnda skaðabótaábyrgð að lögum.

Verði ekki á það fallist að framangreind sjónarmið leiði til sýknu sé á þeim byggt til stuðnings varakröfu um að stefndi verði aðeins dæmdur skaðabótaábyrgur að hluta. Ósannað sé að bakvandamál, sem stefnandi eigi við að stríða, verði rakin til slyssins. Þá verði stefnanda, vegna stórkostlegs gáleysis hans sjálfs, gert að bera sjálfum að stærstum hluta skaðabótaábyrgð á því líkamstjóni sem hann kynni að hafa orðið fyrir við slysið og stefndi aðeins gerður bótaábyrgur fyrir litlum hluta þess tjóns.

IV.

Mál þetta á rætur að rekja til óhapps stefnanda, sem hann varð fyrir 25. október 2007, er hann hjólaði um kl. 18:30 eftir hellulögðum stíg á lóð Menntaskólans á Ísafirði og á keðju sem var strengd þvert yfir stíginn, þannig að hann féll í götuna.

Stefnandi skýrði frá því fyrir dómi að hann hefði verið á leið að heiman á fund í íþróttahúsinu Torfnesi. Hann hefði á þeim tíma verið leikmaður meistaraflokks BÍ-Bolungarvíkur og hefðu leikmenn liðsins verið boðaðir á fund í íþróttahúsinu til að kynna nýjan þjálfara. Hann hefði hjólað á fundinn eftir Seljalandsvegi að biðstöð strætisvagna við veginn, beint fyrir ofan menntaskólann og íþróttahúsið. Hann hefði hjólað niður stíg eftir vegkantinum og að tjaldsvæði og frá tjaldsvæðinu niður veg í átt að bílastæði hjá íþróttahúsinu. Þegar hann hefði hjólað eftir veginum, hefði verið eins og hjólinu hefði verið kippt undan honum. Þá hefði hann séð að keðja hefði verið strengd yfir veginn en hann hefði ekki séð hana. Stefnandi kvaðst ekki hafa verið á miklum hraða, enda hefði hann þurft að beygja í átt að íþróttahúsinu eftir nokkra metra. Stefnandi kvaðst ekki hafa verið með ljós á reiðhjóli sínu. Stefnandi lýsti aðstæðum á þann veg að keðjan hefði verið dökk og hefði hún fallið inn í umhverfi sitt. Lýsing á svæðinu hefði verið lítil sem engin og hefðu ljósastaurar ekki varpað nægri birtu á svæðið. Stefnandi kvaðst ekki hafa tekið eftir endurskinsmerkjum á keðjunni en þau hefðu verið staðsett lengst til hægri á henni, frá honum séð, og hefðu þau verið alveg upp við steinninn sem keðjan var fest við. Stefnandi kvaðst síðast hafa farið um þennan veg árið 2004. Hann hefði þjálfað knattspyrnu, síðast vorið 2005, og yfir háveturinn hefði kennsla farið fram í íþróttahúsinu Torfnesi. Hann hefði hins vegar aldrei farið þennan veg því leiðin væri óheppileg um hávetur vegna snjókomu. Spurður um afleiðingar óhappsins, kvað stefnandi tvo hryggjarliði hafa fallið saman, auk þess sem hann hefði skorist í andliti, nefbrotnað og fengið marbletti á læri. Hann kvaðst vera sárkvalinn í baki eftir slysið en mundi ekki eftir að hafa áður leitað til læknis vegna bakverkja.

Fram kom í skýrslu vitnisins, G-kk-ef P-kk-ef J-kk-ef rannsóknarlögreglumanns, að lýsing á staðnum þar sem óhappið varð hefði verið léleg og erfitt hefði verið að sjá umrædda keðju. Endurskinsmerkjum á keðjunni hefði verið ýtt til hliðar og hún því sést illa. Þá hefðu ljósastaurar ekki varpað ljósi á staðinn. Vitnið kvaðst hafa tekið myndir í lögregluskýrslu frá 25. október 2007 í beinu framhaldi af slysinu og sagði engar merkingar hafa verið þarna sem vísuðu til keðjunnar.

Samkvæmt framburði vitnisins, J-kk-ef H-kk-ef P-kk-ef, æskuvinar stefnanda, var hann á fundi í íþróttahúsinu Torfnesi við hlið menntaskólans. Vitnið kvaðst hafa hitt stefnanda þegar hann kom inn í húsið í kjölfar óhappsins. Vitnið kvaðst hafa ekið stefnanda á slysadeild og síðan hefði hann skoðað keðjuna sem stefnandi hjólaði á. Vitnið taldi mjög erfitt að sjá keðjuna í myrkri fyrr en komið væri alveg upp að henni. Endurskinsmerki á keðjunni hefðu ekki sést vel úr þeirri átt sem stefnandi hefði komið. Hefðu ljósastaurar nálægt staðnum, þar sem óhappið varð, hefðu ekki varpað nægri birtu til að koma auga á keðjuna og kvaðst vitnið raunar ekki muna hvort ljós hefði verið á þeim. Þá mundi vitnið ekki, hvort ljós voru kveikt í skólastofu í menntaskólanum. Vitnið kvaðst starfa við kennslu og þjálfun í íþróttahúsinu og kannaðist hann við að bæði börn og fullorðnir, sem leið ættu í íþróttahúsið, hjóluðu niður af Seljalandsvegi að húsinu.

Stefnandi höfðar þetta mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda, íslenska ríkisins, með heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til þess að viðurkenningarmál verði höfðað samkvæmt þessari heimild þarf stefnandi að sýna fram á ,,lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands“. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands hefur því verið slegið föstu, þegar um er að ræða mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu, að stefnandi verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við ætlað skaðaverk. Stefndi hefur hafnað því að stefnandi hafi leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af völdum umrædds óhapps.

Meðal gagna málsins eru tvö læknisvottorð og eru þau bæði unnin upp úr sjúkraskrá Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða. Annað vottorðið er ritað af G-kk-þgf O-kk-þgf, heimilislækni við heilsugæsluna á Seltjarnarnesi og er dagsett 19. september 2010. Hitt vottorðið er ritað af E-kk-þgf E-kk-þgf I-kk-þgf og er dagsett 1. desember s.á.

Í læknisvottorði G-kk-ef O-kk-ef kemur fram að stefnandi hafi leitað til Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða dagana 12. og 13. júní 2003 vegna verkja í baki, nánar tiltekið á brjósthryggjarsvæði, en hann hafi ekki orðið fyrir áverka eða reynt mikið á sig undanfarið. Stefnandi hafi aftur leitað til stofnunarinnar 14. desember 2005 vegna bakverkja. Hann hafi þá fundið fyrir verk í baki í einn mánuð. Stefnandi hafi síðan ekki leitað til stofnunarinnar vegna bakverkja fyrr en eftir umrætt óhapp.

Í báðum vottorðunum kemur fram að stefnandi kom á sjúkrahúsið á Ísafirði 25. október 2007. Hafi hann fengið högg á andlit og vinstra hné og vankast. Þá hafi hann fengið blóðnasir og hruflsár í andliti og eymsli yfir nefbeini, auk þess sem hann hafi verið með fleiður á vinstra hné og mar og bólgu yfir hnéskel. Þá hafi hann kvartað undan verk í baki og verið aumur við þreifingu á lendarliðum L3 til L5. Stefnandi hafi komið í endurmat og nánari rannsókn 30. október s.á. og þá hafi verið teknar röntgenmyndir af andlitsbeinum, brjósthrygg og lendhrygg. Komið hafi í ljós nefbrot án hliðartilfærslu og væg hryggskekkja í brjósthrygg en ekki klár merki um brot í hrygg. Læknir, sem hafi skoðað stefnanda, hafi fundið samfall en talið það vera gamalt án þess að geta fullyrt um það. Verkir í baki hafi haldið áfram og hafi stefnandi leitað læknis þess vegna 6. og 27. nóvember 2007. Vegna mikilla verkja hafi aftur verið teknar myndir af brjótshrygg en ekki hafi komið fram nein áverkamerki. Tekið er fram í vottorði A-kk-ef að ekki sjáist neinar kvartanir um verki frá baki í sjúkraskrá stefnanda fyrir óhappið.

Með vísan til ofangreindra læknisvottorða verður að telja sannað að stefnandi hafi orðið fyrir áverkum við umrætt óhapp, þ.e. nefbroti auk yfirborðsáverka á andliti og vinstra hné, en ekki verður ráðið af vottorðunum með fullri vissu að stefnandi hafi orðið fyrir áverka á baki. Að mati dómsins er því nægilega sannað að stefnandi hafi orðið fyrir a.m.k. tímabundnu tjóni vegna slyssins.

Þá koma til athugunar aðstæður á vettvangi óhappsins. Ráða má af framlögðum myndum að ekki er vegur milli Seljalandsvegar og stígsins, þar sem óhapp stefnanda átti sér stað, heldur virðist vera um troðinn stíg að ræða. Stígurinn, þar sem stefnandi féll af hjóli sínu, er samkvæmt gögnum málsins um það bil fimm metra breiður og hellulagður og liggur í sundi milli bóknámshúss Menntaskólans á Ísafirði og íþróttahúss menntaskólans. Þar sem stígurinn beygir eru tveir stórir steinar sitt hvoru megin við hann og er keðja strengd á milli þeirra, að því að er virðist til þess að hindra bílaumferð um stíginn. Á keðjunni eru fjögur endurskinsmerki en þegar óhappið átti sér stað höfðu þau af ókunnum orsökum færst til og voru öll öðru megin á keðjunni, upp við annan steininn sem hún er fest við, hægra megin séð úr þeirri átt sem stefnandi kom. Við stíginn eru tveir ljósastaurar, annar mun vera um 15 metrum ofan við keðjuna en hinn 18 metra neðan við hana.

Af íslenskri dómaframkvæmd má ráða, að á umráðamönnum fasteigna hvíli ríkar skyldur um að frágangur fasteignar sé með þeim hætti að ekki skapist hætta fyrir þá sem þar fara um. Stígurinn, sem stefnandi hjólaði eftir umrætt sinn, var hellulagður gangstígur sem hjólreiðamönnum er heimil för um, sbr. 4. mgr. 39. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, og máttu umráðamenn Menntaskólans á Ísafirði því gera ráð fyrir umferð hjólandi manna um stíginn. Ekki þykir skipta máli þótt stefnandi hafi farið um troðinn stíg til að komast á hellulagða stíginn, enda verður ekki séð af gögnum málsins að amast hafi verið við för fólks um þennan troðna stíg. Stefnandi var á leið til fundar, sem haldinn var í íþróttahúsi menntaskólans að kvöldlagi, og verður að leggja til grundvallar að umráðamenn menntaskólans hafi gefið samþykki fyrir þeim fundi. Stefnandi mátti treysta því að ekki væru hættur eða hindranir til staðar á gangstígnum, en væru þær til staðar, þá væru þær sýnilegar vegfarendum. Á það skorti umrætt sinn og verður að telja það til vanbúnaðar sem stefndi ber ábyrgð á.

Stefnandi byggir á því að lýsing á staðnum þar sem óhappið átti sér stað hafi verið lítil og hafi hann því ekki séð keðjuna. Stefndi byggir hins vegar á því að ljós frá fyrrnefndum ljósastaurum og gluggum á efri hæð á horni menntaskólans hafi varpað birtu á stíginn þar sem keðjan liggur. Framburður stefnanda að þessu leyti fær stoð í framburði vitnanna, G-kk-ef P-kk-ef J-kk-ef og J-kk-ef H-kk-ef P-kk-ef, sem áður er lýst. Þá liggja engin gögn fyrir um að ljós hafi verið kveikt innan dyra í menntaskólanum. Því er áður lýst að endurskinsmerki á keðjunni höfðu öll færst til eða verið færð til, þannig að þau voru öll við annan enda keðjunnar. Verður því að leggja til grundvallar að stefnandi hafi ekki séð keðjuna. Vöntun á ljóskeri á reiðhjóli stefnanda var ekki í samræmi við 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 57/1994 um gerð og búnað reiðhjóla. Vegna staðsetningar endurskinsmerkja á keðjunni verður þó ekki séð að það hefði breytt neinu þótt reiðhjól stefnanda hefði verið búið ljóskeri. Er þannig ekki orsakasamhengi milli óhapps stefnanda og vanbúnaðar reiðhjóls hans.

Stefndi hefur borið því við að stefnandi hafi sýnt gáleysi með því að hjóla á töluverðri ferð. Í læknisvottorði G-kk-ef O-kk-ef er haft eftir stefnanda við komu á slysadeild Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða að hann hefði verið á töluverðri ferð umrætt sinn. Í lögregluskýrslu frá 25. október 2007 var haft eftir stefnanda að hann hefði hjólað á mikilli ferð. Fyrir dóminum kvaðst stefnandi telja að hann hefði ekki verið á miklum hraða, enda hefði hann þurft að beygja eftir nokkra metra. Engin vitni voru að óhappinu og nýtur einungis frásagnar stefnanda sjálfs um hraða hans. Þar sem ekki nýtur frekari gagna um hraða stefnanda er að mati dómsins ekki hægt að meta hraða stefnanda honum til gáleysis eða eigin sakar í málinu.

Ekki liggur fyrir með hvaða hætti endurskinsmerki á umræddri keðju færðust til. Hins vegar verður að telja að aðbúnaður á vettvangi hafi verið á ábyrgð umsjónarmanna menntaskólans. Að þessu virtu og með vísan til alls framanritaðs um ófullnægjandi öryggisráðstafanir vegna umræddrar keðju og ónóga lýsingu á gangstígnum, þar sem búast mátti við umferð fólks, þ. á m. hjólreiðafólks, verður að fallast á það með stefnanda að ábyrgð á tjóni hans verði lögð á stefnda. Ekki verður fallist á það með stefnda að efni séu til þess á þessu stigi að dæma stefnda einungis skaðabótaábyrgan að hluta eins og hann gerir kröfu um til vara. Þá verður eins og áður er rakið að telja ósannað að stefndi hafi umrætt sinn hjólað svo hratt að það verði metið honum til eigin sakar.

Samkvæmt þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Mál vegna dómkröfu stefnanda í máli þessu á hendur stefnda var áður höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 1. mars 2011. Var því máli vísað frá dómi að kröfu stefnda með úrskurði uppkveðnum 26. september 2011 og málskostnaður felldur niður. Að þessu virtu þykir málskostnaður stefnanda í þessu máli hæfilega ákveðinn 550.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Viðurkennd er skaðabótaábyrgð stefnda, íslenska ríkisins, vegna líkamstjóns, sem stefnandi, G-kk-nf G-kk-nf, varð fyrir í slysi hinn 25. október 2007 þegar hann hjólaði á keðju á lóð Menntaskólans á Ísafirði.

Stefndi greiði stefnanda 550.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur, 10. maí 2012.

Gjald kr. 2,750. Greitt.