S-337/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 2. desember sl., er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 5. mars 2008 á hendur B-kk-þgf L-kk-þgf, kt. [...], Nóatúni 30, Reykjavík, fyrir áfengislagabrot, með því að hafa sem ritstjóri tímaritsins Hér og nú, útgefnu af 365-prentmiðlun ehf., kt. [...], birt auglýsingu af áfengi af tegundinni Martini Bianco á bls. 69 í 11. tbl. Hér og nú, sem gefið var út 16. mars 2006, en í auglýsingunni er texti um áfengið, mynd af flösku af Martini Bianco og mynd af glasi með appelsínugulum vökva í, en í fyrrgreindum texta er mælt með að blanda appelsínusafa út í áfengið.

Þetta er talið varða við 20. gr., sbr. 27. gr., áfengislaga nr. 75/1998, sbr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Verjandi ákærða krefst þess að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds og að sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði.

Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu tók í mars 2006 til skoðunar auglýsingu sem birtist á blaðsíðu 69 í 11. tbl. tímaritsins Hér og nú, útgefnu af 365- prentmiðlun ehf., hvort auglýsingin færi gegn banni við áfengisauglýsingum í 20. gr. áfengislaga, nr. 75/1998. Tímaritið var gefið út 16. mars 2006.

Ákærði kvaðst hafa verið ritstjóri tímaritsins Hér og nú í mars 2006 þegar umrædd auglýsing var birt í blaðinu. Blaðið hafi verið gefið út sem fylgirit með DV og ritstjóri DV, P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, verið ábyrgðarmaður að tímaritinu. Ákærði hafi sem ritstjóri séð um efnistök í blaðinu. Þá hafi hann skrifað greinar og tekið viðtöl. Einnig hafi hann setið fundi með öðrum sem ritað hafi greinar í blaðið. Hafi ákærði séð forsíðu og þær greinar sem birst hafi í blaðinu áður en það hafi farið í prentun, en þá hafi auglýsingar ekki verið komnar inn í blaðið. Þær kæmu alveg í lokin. Væri gert ráð fyrir rými fyrir auglýsingar á réttum stöðum. Sá starfsmaður er hefði umbrot tímaritsins með hendi hefði það á sinni könnu. Þá auglýsingu sem um ræðir hafi ákærði ekki séð fyrr en hann hafi verið kallaður í skýrslutöku hjá lögreglu. Þeir starfsmenn blaðsins sem séð hafi um að selja auglýsingar í blaðið hafi tekið ákvarðanir um allar auglýsingar í blaðinu. Kvaðst ákærði hafa verið meðvitaður um verkaskiptingu á milli sín og ábyrgðarmanns blaðsins. Ákærði hafi verið starfsmaður DV áður en hann hafi tekið að sér ritstjórastarf tímaritsins Hér og nú.

Niðurstaða:

Þegar virt er auglýsing sú sem mál þetta snýst um og birt var á blaðsíðu 69 í 11. tbl. tímaritsins Hér og nú er það niðurstaða dómsins að um hafi verið að ræða auglýsingu af áfengi í skilningi 2. mgr. 20. gr. laga nr. 75/1998. Hæstiréttur Íslands hefur á liðnum árum markað skýra línu um stjórnskipulegt gildi ákvæða 20. gr. laga nr. 75/1998 og slegið föstu að beiting ákvæðisins gangi ekki gegn stjórnarskrá lýðveldisins Íslands eða mannréttindasáttmála Evrópu. Þá verður talið að ekki skipti máli um refsiábyrgð þó svo ákærði, sem ritstjóri, kunni ekki að hafa séð umrædda auglýsingu áður en hún var birt, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar Íslands frá 6. nóvember sl. í málinu nr. 143/2008.

Í máli þessu snýst úrlausnarefnið fyrst og fremst um hvort ákærði hafi, sem ritstjóri tímaritsins Hér og nú, borið ábyrgð samkvæmt lögum nr. 57/1956 á þeirri áfengisauglýsingu sem birtist í tímaritinu, eða hvort sérstök tilgreining á ábyrgðarmanni tímaritsins í blaðinu leysi ákærða undan ábyrgð samkvæmt lögunum.

Ábyrgðarröð samkvæmt lögum nr. 57/1956 er skýr. Er gert ráð fyrir því sem grunnreglu að höfundur, hafi hann nafngreint sig, beri ábyrgð á auglýsingu. Ef ekki er unnt að bera kennsl á höfundinn bera aðrir ábyrgðina eftir tiltekinni ábyrgðarröð. Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 ber útgefandi rits eða ritstjóri ábyrgðina hafi höfundur ekki nafngreint sig. Í máli þessu liggur ekki fyrir nafngreining á auglýsingunni þannig að höfundi verði refsað. Í tímaritinu sjálfu er tekið fram hvert sé útgáfufélag tímaritsins, útgefandi, ritstjóri, ritstjórn o.fl. Lögin setja á sama stall útgefanda rits og ritstjóra um ábyrgð liggi nafngreining höfundar ekki fyrir og verður ekki annað ráðið af lögunum en að ábyrgðin sé valkvæð í þessu efni. Þá telur dómurinn að ekki sé unnt að hagga við þessari ábyrgðarröð með því að annað hvort útgefandi eða ritstjóri lýsi yfir ábyrgð að þessu leyti umfram gagnaðila. Ákærði var sannanlega tilgreindur sem ritstjóri umrædds tímarits og var hann einn skráður sem ritstjóri. Ber hann því sem slíkur ábyrgð á þeirri auglýsingu sem hér er fjallað um. Á tilvísun til 16. gr. laga nr. 57/1956 ekki við í þessu tilviki, en ákvæðið á eingöngu við þegar fleiri en einn eru útgefendur rits eða fleiri en einn eru ritstjórar að riti og annar eða einn tilgreinir sig sem ábyrgðarmann að ritinu. Í þessu tilviki háttar svo til að tveir voru skráðir útgefendur að tímaritinu en einungis einn ritstjóri. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru og er háttsemin rétt heimfærð til refsiákvæða í ákærunni.

Ákærði er fæddur í maí 1982. Hefur hann ekki áður sætt refsingu svo kunnugt sé. Með hliðsjón af brotum ákærða og dómaframkvæmd á þessu réttarsviði er hæfilegt að ákærði greiði 300.000 króna sekt til ríkissjóðs sem greiðist innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins að telja ella sæti ákærði fangelsi í 22 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, að viðbættum virðisaukaskatti, svo sem í dómsorði greinir.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið A-kvk-nf Þ-kvk-nf fulltrúi lögreglustjóra.

D ó m s o r ð:

Ákærði, B-kk-nf L-kk-nf, greiði 300.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins, en sæti ella fangelsi í 22 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns E-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 111.552 krónur.

S-kk-nf S-kk-nf.