E-3644/2012

I.

Mál þetta, sem dómtekið var þann 24. september sl., er höfðað 31. október 2012 af L-x-x E-x-x B-x-x, Asparfelli 2, 111 Reykjavík, gegn íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 7, 150 Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. september 2010 til 1. desember 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur aðili.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði látinn niður falla.

II.

Helstu málavextir eru þeir að 1. september 2010 var lögð fram kæra vegna þjófnaðar á Nokiasíma með Imei númeri. Eftir að síminn hafði verið rakinn hjá símafyrirtækinu Nova kom í ljós að símanúmer stefnanda var skráð á símann. Lögregla fór að heimili stefnanda þann 23. september 2010 í því skyni að ræða við hana og stefnandi hefði þá, samkvæmt því er fram kemur hjá stefnda, óskað eftir því að mæta á lögreglustöð og gefa skýrslu þar. Stefnandi heldur því hins vegar fram að hún hafi verið sótt af lögreglu um hádegisbil 23. september 2010 og hún verið færð til yfirheyrslu á lögreglustöðinni við Hverfisgötu. Áður en skýrslutaka hófst var stefnanda kynnt að hún hefði réttarstöðu sakbornings og var henni tilnefndur verjandi. Stefnandi kvaðst hafa fengið símann að láni hjá símafyrirtækinu Nova eftir að sími hennar bilaði. Hlé var gert á yfirheyrslu meðan það fékkst staðfest. Þegar var haft samband við starfsmann Nova sem staðfesti að sími með þessu Imei númeri væri skráður lánssími. Þar með var ljóst að stefnandi tengdist ekki umræddu máli og að um mistök af hálfu kæranda hefði verið að ræða þar sem hann gaf upp rangt Imei númer. Stefnanda var þá strax kynnt að hún tengdist ekki málinu og skýrslutöku yfir henni væri lokið. Stefnandi kom síðan á lögreglustöðina við Hverfisgötu þann 15. október 2010 og óskaði eftir því að fá nánari útskýringar á málinu. Var henni kynnt að rangt Imei númer hefði verið tilkynnt til lögreglu og um mistök hjá kæranda hefði verið að ræða. Þá hafi lögregla unnið eftir þeim upplýsingum sem hún hafði á þeim tíma. Með bréfi, dagsettu 17. desember 2010, óskaði lögmaður stefnanda eftir upplýsingum um það hvernig stefnandi hefði verið boðaður til skýrslutöku þann 23. september 2010 þar sem stefnandi hefði skýrt sér frá því að hún hafi verið færð með valdi á lögreglustöðina. Sem svar við bréfi þessu var stefnanda tilkynnt með formlegu bréfi 30. desember 2010 að rannsókn málsins að því er varðaði þátt stefnanda hefði verið hætt og málið látið niður falla.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hún hafi að morgni 23. september 2010 verið handtekin og færð til yfirheyrslu á lögreglustöðinni við Hverfisgötu. Stefnandi telur að jafnvel þótt grunur hafi leikið á því í fyrstu að stefnandi hafi framið brot það sem henni var gefið að sök hafi handtakan ekki verið nauðsynleg og skilyrði fyrir handtöku sem fram koma í 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 því ekki verið uppfyllt.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Ísland nr. 33/1944 skal sá sem hefur verið sviptur frelsi að ósekju eiga rétt á skaðabótum. Þá kveði 1. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 á um að maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli eigi rétt til bóta skv. 2. mgr. sömu greinar ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann væri talinn ósakhæfur. Í 2. mgr. sömu greinar sé kveðið á um að dæma skuli bætur vegna aðgerða skv. IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Stefnandi byggir á því að skilyrðum framangreindra lagaákvæða sé fullnægt og því heimilt að dæma stefnanda miskabætur, sbr. 5. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamál nr. 88/2008.

Þá vísar stefnandi til þess að í 2. málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 komi fram sú undantekningarregla að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Stefnandi telur að túlka beri þetta ákvæði þröngt í ljósi ákvæðis 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um að hver maður sé saklaus uns sekt hans er sönnuð. Stefnandi hafi ekki framið það brot sem henni var gefið að sök og ekkert hafi komið fram í málinu sem réttlætt geti að bætur til stefnanda verði lækkaðar.

Stefnandi vísar til 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en samkvæmt ákvæðinu skuli bæði bæta fjártjón og miska og krefst stefnandi miskabóta að fjárhæð 500.000 krónur. Jafnframt leiði það af meginreglu íslensks skaðabótaréttar, sakarreglunni, að stefndi beri skaðabótaábyrgð í málinu vegna aðgerða sinna. Stefnandi vísar til þess að hún hafi verið borin sökum um glæp og svipt frelsi sínu við handtökuna án þess að nauðsyn bæri til og án þess að lagaskilyrðum væri fullnægt. Hún hafi haft réttarstöðu sakbornings í á fjórða mánuð þrátt fyrir að komið hafi í ljós sama dag og hún var handtekin að hún tengdist málinu ekki með nokkrum hætti. Þetta telur stefnandi meingerð gegn frelsi sínu, friði, æru- og persónu og styður miskabótakröfu sína einnig við b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabóta- og refsiréttar, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, auk meginreglna opinbers réttarfars og stjórnarskrár lýðveldisins Ísland um þvingunaraðgerðir, sbr. einkum 67. gr. og 70. gr. laga nr. 33/1944. Einnig vísar stefnandi til 5. gr. og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1944.

Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við III. og IV. kafla laga nr. 38/2002 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum, einkum 8. og 9. gr. laganna, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 1. mgr. 130. gr. laganna. Varðandi virðisaukaskatt er af hálfu stefnanda vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Um varnarþing er vísað til V. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 33. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir málatilbúnaði og kröfum stefnanda sem byggður sé á því að stefnandi hafi verið handtekin. Krafist sé bóta á grundvelli 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vegna handtökunnar, en það sé hins vegar lykilatriði í málinu að stefnandi var aldrei handtekin. Stefnandi eigi því ekki rétt á bótum á grundvelli 228. gr. laganna.

Stefndi byggir á því að ástæða þess að lögreglumenn, sem sinntu rannsókn málsins, fóru að heimili stefnanda hafi verið sú að í málum af þessi tagi sé nauðsynlegt að fyrirbyggja að sakborningar hafi tækifæri til að koma sönnunargögnum undan. Þess vegna hafi stefnandi ekki verið boðaður til yfirheyrslu með fyrirvara. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi tekið heimsókn lögreglu illa, ekki viljað ræða við lögreglumenn á heimili sínu og heldur kosið að fara niður á lögreglustöð til að ræða málið frekar. Því hafi verið farið niður á lögreglustöð þar sem stefnandi var yfirheyrð. Fullyrðingar um að stefnandi hafi verið handtekin og færð á lögreglustöð séu ekki réttar og þeim mótmælt.

Stefndi byggir á því að greinilegt sé á gögnum málsins að stefnandi hafi aldrei verið handtekin. Hún hafi undirritað og staðfest skýrslu sem gerð var eftir yfirheyrslu, þar sem fram kemur að stefnandi hafi vilja gefa skýrslu á lögreglustöðinni og því farið með lögreglu niður á stöð. Í skýrslunni segi enn fremur að stefnandi tengist málinu ekki og skýrslutöku sé því lokið. Verjandi stefnanda og lögreglumaður undirrita og staðfesta skýrsluna, auk stefnanda. Þá segi orðrétt á eyðublaði um tilnefningu verjanda að: „Sakborningur er ekki handtekinn en óskar þess að lögregla tilnefni honum verjanda, sbr. 1. málslið 2. mgr. 30. gr.“ Eyðublað þetta hafi verið útfyllt samdægurs og undirritað og staðfest af stefnanda, verjanda hennar og lögreglumanni er fór með rannsóknina. Þá vísar stefndi einnig til þess að ekki hafi verið skráð handtaka í kerfi lögreglu og þar af leiðandi sé ekki að finna handtökuskýrslu meðal gagna málsins.

Stefnandi vísar til þess að ákvæði 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 geti vissulega skapað einstaklingum bótarétt komist þeir í þá aðstöðu að vera sakaðir um brot en mál síðan fellt niður eða þeir sýknaðir. Dæma skuli bættur vegna aðgerða skv. IX.-XIV. kafla laga nr. 88/2008 ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, sbr. 2. mgr. Stefnandi geri kröfur um bætur vegna handtöku en um handtöku er kveðið á í XIII. kafla laganna. Stefnandi hafi hins vegar ekki verið handtekin og því geti hún ekki krafist bóta á þeim grundvelli.

Stefndi byggir á því að aðgerðir lögreglu hafi verið fyllilega lögmætar og réttmætt tilefni til þeirra og þær byggst á þeim upplýsingum sem lögregla hafði á þeim tíma. Lögregla hafi mætt heim til stefnanda til þess að spyrja hana út í hugsanlegan þátt hennar í málinu, en hún hins vegar óskað eftir því að ræða við lögreglu á lögreglustöð. Við skýrslutöku þar hafi stefnandi haft réttarstöðu sakbornings og henni verið skipaður verjandi þar sem hún hafi óskað þess. Alltaf hafi komið skýrt fram að hún væri ekki handtekin. Um leið og hið rétta kom í ljós, að stefnandi tengdist málinu ekki, hafi skýrslutöku verið lokið og stefnanda tilkynnt frá fyrstu hendi að málinu gagnvart henni væri þar með lokið. Þá hafi strax verið ljóst að stefnandi hafði ekki réttarstöðu sakbornings lengur. Þótt formlegt bréf þess efnis hafi ekki borist stefnanda fyrr en 30. desember 2010 breyti það engu um þá staðreynd málsins að réttarstöðu hennar sem sakbornings lauk 23. september 2010 eða sama dag og hún fékk þá stöðu. Lögreglan tilkynni jafnan þeim sem haft hafa réttarstöðu sakbornings með formlegum hætti að málið sé fallið niður gagnvart þeim, hins vegar geti það gerst að það farist fyrir að tilkynna viðkomandi það með formlegum hætti þegar um augljósan misskilning er að ræða og er viðkomandi þá laus allra mála strax við skýrslutöku. Í máli þessu hafi stefnandi fengið upplýsingar frá fyrstu hendi og taldi lögregla málinu því lokið gagnvart henni og henni fullkunnugt um þær lyktir. Bréf lögreglu frá 30. desember 2010 hafi því verið svar við bréfi verjanda hennar frá 17. desember sama ár. Stefndi telur því, í samræmi við þetta, að bótaréttur samkvæmt 228. gr. laga nr. 88/2008 sé ekki raunhæfur.

Í ljósi þess að stefnandi var ekki handtekin og eigi ekki bótarétt á grundvelli 228. gr. laga nr. 88/2008 telur stefndi ekki efni til að velta því upp hvort túlka beri 2. mgr. 228. gr. laganna, um að fella megi niður bætur eða lækka þær, þröngri skýringu sem haldið er fram í stefnu. Þess beri þó að geta að gagnvart 67. gr. stjórnarskrárinnar sé ljóst að löggjafinn hefur heimild til að ákveða hversu ríkan rétt til bóta sakaðir menn kunni að njóta. Dómaframkvæmd beri þess hins vegar ekki merki að skýra beri ákvæðið þröngt í ljósi stjórnarskrárinnar.

Þá hafnar stefndi því að grundvöllur sé fyrir miskabótakröfu samkvæmt b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem stefnandi hafi ekki sýnt fram á, eða stutt það gögnum, að aðgerðir lögreglu hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi stefnanda, friði, æru eða persónu. Kjarni málsins sé sá að stefnandi hafi ekki verið handtekin þó að hún byggi allan málatilbúnað sinn á því. Þá hafnar stefndi því að stefnandi hafi haft réttarstöðu sakbornings til 30. desember 2010 þar sem henni hafi verið vel kunnugt um að málinu var lokið gagnvart henni strax í fyrstu skýrslutöku og hún látin vita að um misskilning hafi verið að ræða þannig að málið beindist ekki að henni. Þar af leiðandi mótmæli stefndi því að bótaskylda sé fyrir hendi, hvort heldur á grundvelli almennra reglna eða 26. gr. skaðabótalaga. Þá eigi stefnandi ekki rétt á bótum hvort heldur sem litið sé til 228. gr. laga nr. 88/2008 eða almennra fébótareglna þar sem hún hafi ekki verið handtekin. Skýrt sé kveðið á um það í dómsúrlausnum Hæstaréttar að þau ákvæði stjórnarskrár eða mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 sem vísað er til í stefnu, veiti ekki ríkari bótarétt en ákvæði 228. gr. laga nr. 88/2008. Beri því að fallast á sýknukröfu stefnda.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda byggir stefndi á því að lækka beri kröfur stefnanda til muna með vísan til fyrri málsástæðna, auk þess sem kröfur stefnanda séu ekki í samræmi við dómaframkvæmd þar sem fallist hefur verið á bótaskyldu. Þá mótmælir stefndi kröfum um vexti og dráttarvexti, einkum vegna upphafstíma þeirra.

Til stuðnings kröfum stefnda um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dómi og enn fremur vitnin H-kk-nf H-kk-nf lögreglumaður, G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf hæstaréttarlögmaður og dætur stefnanda, S-kvk-nf S-x-x E-x-x og S-x-x E-x-x M-x-x.

Stefnandi skýrði frá því að hún væri fædd í Marocco og hefði búið á Íslandi í 25 ár. Móðurmál sitt væri mállýska frá Marocco. Stefnandi skýrði svo frá að um morguninn þann 23. september 2010 hefði lögreglan hringt til sín og spurt sig hvort hún væri heima. Hún kvaðst ekki hafa áttað sig á því hvaða erindi lögreglan ætti við sig og þegar hún hafi verið beðið um að koma „niður eftir“ hafi hún sagt, „ég er bara heima, hvert á ég að koma‟. Seinna sama dag, líklega um hádegisbil, hafi óeinkennisklæddir lögreglumenn komið og rætt við sig. Stefnandi sagði tvær dætur sínar og son hafa verið heima og hún sagt þeim að halda sig inni í herbergi en hún hafi rætt við lögreglumennina í stofunni. Þeir hafi sagt sér að hún væri sökuð um að hafa stolið veski með síma, myndavél og fleiru á bar í Reykjavík um kl. hálf tvö um nótt og hún sagt þeim að á þeim tíma hafi hún verið stödd á Keflavíkurflugvelli að koma erlendis frá og sér hafi verið illa brugðið við þessar ásakanir. Stefnandi segir lögreglumennina hafa sagt sér að koma með þeim til skýrslutöku á lögreglustöðina við Hlemm og hún hafi samþykkt það. Stefnandi segir lögreglumennina hafa spurt sig að því hvort hún óskaði eftir því að fá skipaðan verjanda og hún hafi óskað eftir því. Þegar á lögreglustöðina kom hafi verjandinn komið fljótlega og rætt við sig. Verjandinn hafi spurt sig hvar hún hefði fengið símann og hún skýrt frá því að hún hafi fengið síman hjá símafyrirtækinu Nova meðan gert var við síma hennar sem var bilaður. Þegar lögreglumaðurinn kom inn í yfirheyrsluherbergið hafi verjandi gert grein fyrir þessu og lögreglan hafi þá hringt í símafyrirtækið til að fá staðfestingu á því sem stefnandi hélt fram. Stefnandi sagði að hvorki lögreglan eða verjandi hefðu gert sér grein fyrir því að málinu væri lokið gagnvart sér en yfirheyrslu hafi lokið við svo búið.

Vitnið H-kk-nf H-kk-nf, varðstjóri hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, skýrði svo frá að lögreglu hefði borist kæra um stolinn farsíma og upplýsingar um Imei númer hans. Lögreglan hafi látið rekja símann og fengið upplýsingar um að stefnandi væri farin að nota símann. Vitnið hafi í framhaldi af því farið heim til stefnanda ásamt öðrum rannsóknarlögreglumanni, knúið dyra og kynnt henni málið. Stefnandi hafi boðið þeim inn og þeir hafi ekki orðið varir við að einhver annar væri heima. Ástæðan fyrir því að þeir hafi farið heim til stefnanda hafi verið sú að reynslan sýni að ef um stolna muni er að ræða losi viðkomandi sig við þá ef vitað er að lögreglan sé að koma á staðinn. Vitnið sagði stefnanda hafa verið brugðið og í fyrstu verið þrjósk og ekki viljað ræða við þá. Þeir hafi þá spurt hana hvort henni þætti þægilegra að ræða við þá á lögreglustöðinni, hún gæti fengið verjanda og fengi far með þeim niður á stöð, og það hafi hún þegið. Henni hafi ekki verið skipað að fara með þeim, aðeins boðið að hafa þennan háttinn á. Mun einfaldara hefði hins vegar verið fyrir þá að ljúka skýrslutökunni heima hjá stefnanda. Þeir hafi haft um það bil 10 mín. viðdvöl á heimili stefnanda og yfirheyrsla hafi síðan farið fram á lögreglustöðinni í beinu framhaldi. Verjandi hafi komið skjótt og verið viðstaddur yfirheyrsluna. Þá hafi stefnandi skýrt frá því að hún hafi fengið síma þann sem hún var með hjá Nova á meðan gert væri við síma hennar sem hafi verið bilaður. Þá hafi þegar verið haft samband við símafyrirtækið sem hafi staðfest framburð stefnanda. Síðan var einnig haft samband við kæranda og komið í ljós að kærandi hefði tilgreint rangt Imei númer símans í kærunni. Vitnið segir að stefnanda hafi verið gerð grein fyrir því að málið hafi verið byggt á misskilningi og því væri lokið hvað hana snerti. Vitnið kvað stefnanda hafa haft samband við sig nokkru seinna, bæði hringt og komið á stöðina og hafi viljað fá skaðabætur en hann hafi bent henni á að ræða við símafyrirtækið, málinu væri lokið af hálfu lögreglunnar. Vitnið kvað skýrt að stefnandi hefði ekki verið handtekin í umrætt sinn.

Vitnið G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf, sem var verjandi stefnanda við yfirheyrsluna hjá lögreglu, kvað lögreglu þegar hafa haft samband við símafyrirtækið Nova til að staðreyna skýringar stefnanda varðandi símann og í framhaldi af því lýst því yfir að málið hefði verið byggt á misskilningi og því væri lokið gagnvart stefnanda. Vitnið kvað ljóst að við yfirheyrsluna hefði stefnandi ekki verið handtekin en hún geti ekki svarað hver staða hennar var áður en til yfirheyrslu var komið.

Stefnandi byggir kröfur sínar um skaðabætur að fjárhæð 500.000 krónur á því að stefnandi hafi verið handtekin á heimili sínu af lögreglu, svipt frelsi og færð á lögreglustöð til yfirheyrslu þann 23. september 2010. Handtakan hafi verið ólögmæt og þrátt fyrir að stefnandi hafi verið grunuð um það brot sem henni var gefið að sök hafi handtakan ekki verið nauðsynleg. Ekki hafi verið uppfyllt skilyrði fyrir handtöku sem fram komi í 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Þá eigi sá sem sviptur hefur verið frelsi að ósekju rétt á skaðabótum samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Þá kveði 1. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 á um að maður sem borinn er sökum í sakamáli eigi rétt til bóta skv. 2. mgr. sömu greinar ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi án þess að það hafi verið gert vegna þess að hann væri talinn ósakhæfur. Í 2. mgr. sömu greinar sé kveðið á um að dæma skuli bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Stefnandi byggir á að skilyrðum framangreindra lagaákvæða sé fullnægt og því heimilt að dæma henni miskabætur, sbr. 5. mgr. 228. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008.

Þá byggir stefnandi á því að hún hafi verið borin sökum um glæp og svipt frelsi sínu við handtöku án þess að nauðsyn bæri til og án þess að lagaskilyrðum væri fullnægt, hún hafi haft réttarstöðu sakbornings í á fjórða mánuð þrátt fyrir að legið hafi ljóst fyrir sama dag og hún var handtekin að hún var saklaus. Þetta feli í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi sínu, friði, æru og persónu. Stefnandi styðji því miskabótakröfu sína við b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Telja verður ljóst af gögnum málsins að stefnandi var aldrei handtekin. Í skýrslu sinni fyrir dómi kvaðst stefnandi hafa samþykkt að fara á lögreglustöðina til skýrslugjafar. Stefnandi undirritaði og staðfesti skýrslu um yfirheyrslu yfir henni hjá lögreglu og þar sem fram kemur að hún hafi viljað gefa skýrslu á lögreglustöð og því farið með lögreglu þangað. Þar segir enn fremur að stefnandi tengist málinu ekki og skýrslutöku sé því lokið. Þessa skýrslu undirritaði bæði stefnandi og verjandi hennar, auk lögreglumannins sem annaðist skýrslutöku. Á eyðublaði um tilnefningu verjanda segir að stefnandi sé ekki handtekin en óski þess að lögregla tilnefni henni verjanda. Bæði stefnandi og verjandi undirrita þetta eyðublað, auk lögreglumanns sem fór með rannsóknina. Allar handtökur eru skráðar í kerfi lögreglu en engin handtökuskýrsla er í gögnum málsins. Þá kemur hvergi fram í framburði stefnanda að henni hafi verið tjáð að hún væri handtekin.

Þar sem það á ekki stoð í gögnum málsins að stefnandi hafi verið handtekin eða svipt frelsi sínu getur stefnandi ekki krafist bóta á grundvelli 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008.

Í skýrslu, sem lögregla tók af stefnanda, kemur fram að hún sé mætt til skýrslutöku, lögreglumenn hafi farið heim til hennar og hún hafi viljað gefa skýrslu hjá lögreglu. Skýrslutaka hófst kl. 15.44 og var gert hlé á skýrslutöku meðan haft var samband við Nova til að staðreyna framburð stefnanda. Skýrslutöku lauk síðan kl. 16.57 og þá tekið fram að málið væri á misskilningi byggt og því lokið gagnvart stefnanda. Þá kemur fram í vitnaskýrslu H-kk-ef H-kk-ef lögreglumanns að þeir hafi haft skamma viðdvöl á heimili stefnanda, eða í um tíu mínútur, og yfirheyrsla yfir stefnanda farið fram nokkurn veginn í beinu framhaldi af komu á lögreglustöðina. Ekki verður á það fallist að stefnandi hafi haft réttarstöðu sakbornings á fjórða mánuð, eins og byggt er á af hálfu stefnanda. Stefnandi kom á lögreglustöðina 15. október 2010, samkvæmt því sem fram kemur í „Dagbók lengri“ lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, og vildi fá útskýringar á máli sínu þar sem hún vildi fá skaðabætur frá Nova.

Stefnanda var kunnugt um að málinu gegn henni væri lokið strax við fyrstu skýrslutöku. Stefnandi hafði því réttarstöðu sakbornings í mjög skamman tíma eða nokkrar klukkustundir. Í þessu sambandi skiptir engu bréf lögreglu frá 30. desember 2010 þar sem það var einungis svar við bréfi verjanda hennar frá 17. desember sama ár. Telja verður að aðgerðir lögreglu hafi verið lögmætar og tilefnið réttmætt enda byggðust aðgerðir á þeim upplýsingum sem lágu fyrir á þeim tíma sem síðan kom í ljós að voru byggðar á misskilningi. Það upplýstist ekki fyrr en stefnandi var komin til yfirheyrslu hjá lögreglu eins og áður er rakið.

Ekki verður á það fallist með stefnanda að grundvöllur sé fyrir miskabótakröfu samkvæmt b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem ekki hefur verið sýnt fram á, eða það sé stutt gögnum, að aðgerðir lögreglu hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi stefnanda, friði, æru eða persónu. Aðgerðir lögreglu voru allar lögmætar og réttmætar, en málatilbúnaður stefnanda byggist allur á því að hún hafi verið handtekin og svipt frelsi sínu. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á að fullyrðing um að hún hafi verið svipt frelsi eigi við rök að styðjast og er því ekki sýnt fram á bótaskyldu samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Eftir atvikum, og með hliðsjón af gjafsókn stefnanda, þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns , G-kk-ef S-kk-ef hrl., 390.000, krónur greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, L-x-x E-x-x B-x-x.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns hennar, G-kk-ef S-kk-ef hrl., 390.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.