X-563/2012

Mál þetta, sem þingfest var 1. október 2012, var tekið til úrskurðar 11. desember sl. Sóknaraðili er A. en varnaraðili er B.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans um viðurkenningu á bótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila, á því tjóni sem sóknaraðili hafi orðið fyrir vegna gallaðrar ráðgjafar og fjárvörslu eignastýringardeildar varnaraðila á árunum 2007-2008, verði viðurkennd við slitameðferð varnaraðila sem almenn krafa skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krefst hann og málskostnaðar með hliðsjón af framlagðri tímaskráningarskýrslu.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað og að staðfest verði sú afstaða slitastjórnar varnaraðila að hafna kröfu sóknaraðila auðkenndri með kröfunúmerinu CL200901129-7086 í kröfuskrá varnaraðila. Jafnframt krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila samkvæmt mati dómsins.

Málavextir

Sóknaraðili leitaði til eignastýringardeildar varnaraðila í nóvember 2007 og fór fram á að fá ráðgjöf og aðstoð við fjárfestingar vegna söluhagnaðar hlutabréfa á árinu 2007 að fjárhæð 17.500.000 krónur. Er óumdeilt að sóknaraðili hafi lagt sérstaka áherslu á að hann vildi fjárfesta í innlendum hlutabréfum fyrir lok þess árs þar sem hann þyrfti að öðrum kosti að greiða skatt af söluhagnaðinum. Í kjölfarið undirrituðu aðilar sín í milli samning um eignastýringarþjónustu, dags. 16. nóvember 2008, og svokallaðan viðauka I við þann samning, sem ber yfirskriftina Fjárfestingarstefna. Þar kemur meðal annars fram að bankinn muni í nafni sóknaraðila eingöngu fjárfesta í innlendum hlutabréfum, sem skráð séu á opinberum verðbréfamörkuðum. Hinn 31. janúar 2008 rituðu aðilar síðan undir nýjan viðauka I, með sömu yfirskrift, og kemur þar m.a. fram að bankinn muni fyrir hönd sóknaraðila fjárfesta 40% í skuldabréfum og lausu fé, 30% í innlendum hlutabréfum og 30% í erlendu hlutabréfum. Í 4. tl. viðaukans kemur fram að gert sé ráð fyrir að fjárfestingarstefnan komi að fullu til framkvæmda innan tólf mánaða frá gildistöku samningsins.

Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar í varnaraðila, vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd á grundvelli 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Í kjölfarið var varnaraðila veitt heimild til greiðslustöðvunar 24. nóvember sama ár. Með lögum nr. 44/2009, þar sem breytt var nokkrum ákvæðum fyrstnefndu laganna, var varnaraðili síðan tekinn til slita og skyldi upphaf þeirra miðast við 22. apríl 2009 þegar lögin öðluðust gildi. Hinn 12. maí sama ár skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur slitastjórn yfir varnaraðila sem annast meðal annars meðferð krafna á hendur honum. Gaf hún út innköllun til skuldheimtumanna, sem birtist í Lögbirtingarblaðinu 26. maí 2009, og lauk kröfulýsingarfresti 26. nóvember sama ár. Samkvæmt 102. gr. laga nr. 161/2002 gilda reglur laga nr. 21/1991 um meðferð krafna við slitin, sbr. 2. tölulið ákvæðis II til bráðabirgða með lögum nr. 44/2009.

Sóknaraðili lýsti almennri kröfu við slitameðferð varnaraðila skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæð 12.302.767 krónur, vegna meints tjóns sem hann teldi að mætti rekja til bótaskyldrar háttsemi starfsmanna varnaraðila í tengslum við framangreindan samning aðilanna um eignastýringarþjónustu. Til vara lýsti hann kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu vegna hins sama. Fékk krafa sóknaraðila númerið CL20091129-7086 í kröfuskrá slitastjórnar varnaraðila.

Með bréfi, dags. 1. nóvember 2010, hafnaði slitastjórn varnaraðila kröfunni vegna vanreifunar. Taldi slitastjórnin að krafan ætti ekki rétt á sér auk þess sem frekari gögn vantaði henni til stuðnings. Sóknaraðili mótmælti þeirri afstöðu slitastjórnarinnar með bréfi, dags. 1. desember 2010. Í kjölfarið voru haldnir skiptafundir hinn 23. júní 2011 og 18. júlí 2012 í því skyni að reyna að jafna ágreining aðila í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Fundir þessir reyndust árangurslausir og ákvað slitastjórn varnaraðila þá að beina ágreiningsefninu til úrlausnar héraðsdóms í samræmi við ákv. 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr., framangreindra laga.

Við upphaf aðalmeðferðar gaf [...], [...], aðilaskýrslu fyrir dóminum. Auk hans gáfu skýrslu vitnin [...] og [...], fyrrverandi starfsmenn varnaraðila, og [...] endurskoðandi.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili kveðst byggja kröfu sína á því að varnaraðili hafi valdið honum tjóni sem bankanum beri lögum samkvæmt að bæta honum. Samkvæmt 12. gr. samnings aðila beri varnaraðili ábyrgð á tjóni sóknaraðila sem rekja megi til saknæmrar háttsemi starfsmanna bankans. Hafi hin saknæma háttsemi falist m.a. í rangri, ófullnægjandi og þar með gallaðri sérfræðiráðgjöf og í því að starfsmenn varnaraðila hafi í engu fylgt skriflegum samningum um fjárfestingarstefnu sóknaraðila.

Þannig telji sóknaraðili að fjárfestingar varnaraðila fyrir hans hönd hafi í sumum tilvikum fyrst og fremst lotið að hagsmunum bankans en ekki hagsmunum sóknaraðila, enda hafi bankinn, fyrir hans hönd, fjárfest ótæpilega í hlutabréfum í bankanum sjálfum. Í verklagsreglum bankans um hagsmunaárekstra segi í gr. 4.3 að bankanum sé óheimilt að eiga viðskipti við eða fyrir hönd viðskiptavinar, sem beint eða óbeint hafi andstæðra hagsmuna að gæta, þegar ekki sé hægt að forðast hagsmunaárekstur eða stýra honum með innri reglum bankans, nema viðskiptavinurinn hafi samþykkt að taka þátt í þessum viðskiptum við bankann eftir að hafa verið upplýstur. Fyrir liggi að starfsmenn varnaraðila hafi fyrst keypt hlutabréf í bankanum en síðan ekki hirt um að selja þau þrátt fyrir samningsskyldu um að lækka hlut innlendra hlutabréfa í eignasafninu og afar slæmar horfur um verðgildi bréfanna. Telji sóknaraðili að varnaraðili hafi haft ríka hagsmuni af því að standa að „eignastýringu“ með þessum hætti þar sem sóknaraðila hafi verið gert, undir yfirskyni sérfræðiþekkingar í fjármálaráðgjöf, að halda eign sinni í hlutabréfum í bankanum. Hafi sóknaraðili þannig verið notaður til þess að halda verði bréfanna uppi, eða öllu heldur að hægja á verðfalli þeirra, í þágu bankans sjálfs. Hafi þetta verið gert þrátt fyrir ákvæði fyrrgreindra verklagsreglna um hagsmunaárekstra. Hafi varnaraðili með þessu brotið gegn skyldum sínum samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar, samkvæmt samningi aðila og samkvæmt reglum sem varnaraðili hafi sett sér sjálfur og staðfestar hafi verið af Fjármálaeftirlitinu. Brjóti þessi háttsemi og gegn 8. gr. laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, þar sem bankinn hafi ekki gert allar tiltækar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hagsmunaárekstrar sköðuðu hagsmuni viðskiptavinarins, þ.e. sóknaraðila.

Heildstætt kveðst sóknaraðili byggja á því að tjón hans felist í því að bankinn hafi fjárfest fyrir hans hönd í innlendum hlutabréfum en ekkert aðhafst til að selja slík bréf eftir 31. janúar 2008 í samræmi við nýja fjárfestingarstefnu um stórminnkað hlutfall fjárfestingar í innlendum hlutabréfum. Enn fremur hafi þessar fjárfestingar varnaraðila á grundvelli eignastýringarsamningsins verið rangar, meðal annars vegna fjárfestinga í bankanum sjálfum, hinum íslensku bönkunum og eignarhaldsfélögum stærstu eigenda þeirra. Varnaraðili hafi ekki tekið tillit til þeirra skriflegu fyrirmæla sem sóknaraðili hafi gefið um fyrirkomulag viðskipta með fjármuni hans, eins og honum hafi þó verið skylt, sbr. 10. gr. samnings aðila. Hafi varnaraðili með þessu brotið gegn 1. og 19. gr. laga nr. 108/2007.

Sóknaraðili hafi fest kaup á sérfræðiþjónustu varnaraðila sem haldin hafi verið galla vegna framangreindrar vanrækslu starfsmanna varnaraðila á að fylgja umsaminni fjárfestingarstefnu. Hafi þessi mistök og fákunnátta þeirra valdið sóknaraðila miklu tjóni. Þar sem um sérfræðiráðgjöf hafi verið að ræða hljóti mat á sök þessara starfsmanna að vera strangt.

Á því sé byggt að samningar aðila séu staðlaðir og hafi verið samdir einhliða af varnaraðila. Hljóti því allur vafi við túlkun þeirra að vera skýrður sóknaraðila í vil. Varnaraðili hafi átt í síðasta lagi við undirritun breyttrar fjárfestingarstefnu í janúar 2008 að hefjast handa við að leiðrétta og minnka vægi innlendra hlutabréfa í fjárfestingum sóknaraðila í samræmi við hina breyttu stefnu. Teldi varnaraðili að ákvæði samningsskilmálanna kæmu í veg fyrir að umsamin fjárfestingarstefna gæti komið til framkvæmda strax í upphafi árs 2008, líkt og sóknaraðili hefði augljóslega gert ráð fyrir, hefðu starfsmenn hans átt án tafar að tilkynna sóknaraðila um þá stöðu. Að öðrum kosti hefðu þeir átt að eiga frumkvæði að því að fjárfestingarstefnunni yrði breytt. Sé í þessu sambandi og vísað til ákv. 19. gr. laga nr. 108/1997 þar sem kveðið sé á um sanngjarna og skjóta framkvæmd fyrirmæla viðskiptavina.

Sóknaraðili bendi og á að varnaraðili hafi brotið gegn 14. gr. laga nr. 108/2007 með því að upplýsingagjöf hans hafi í öllum meginatriðum verið verulega ábótavant. Fyrir hendi hafi verið skriflegur samningur milli aðila um fjárfestingarstefnu sem starfsmenn sóknaraðila hafi algjörlega hundsað.

Samkvæmt gr. 2.3 í verklagsreglum varnaraðila um framkvæmd viðskiptafyrirmæla frá október 2007 hafi bankanum verið skylt að taka tillit til sérkenna viðskiptavinar, þ.m.t. hvort hann væri almennur fjárfestir, líkt og sóknaraðili, eða fagfjárfestir. Sé í þessu sambandi bent á að svonefndri MiFID-tilskipun Evrópusambandsins, sem innleidd hafi verið með lögum nr. 108/2007, hafi verið ætlað að tryggja viðskiptavinum fjármálafyrirtækja sem eigi í verðbréfaviðskiptum ákveðna neytendavernd. Mestrar verndar eigi almennir fjárfestar að njóta þar sem þeir hafi ekki þekkingu eða reynslu til að eiga viðskipti með flóknari gerðir fjármálagerninga. Sóknaraðili hafi ekki notið þessarar neytendaverndar samkvæmt tilskipuninni og lögum nr. 108/2007 þar sem varnaraðili hafi ekkert gert til að upplýsa sóknaraðila um yfirvofandi ástand á fjármálamörkuðum eða dreifa áhættu hans með einhverjum hætti. Þvert á móti hafi hann fjárfest nær eingöngu í bönkunum sjálfum og nátengdum aðilum, svo sem [...] og [...].

Með hliðsjón af framangreindu liggi fyrir að varnaraðili hafi stofnað til bótaskyldu gagnvart sóknaraðila vegna fjárvörslu eignastýringardeildar varnaraðila. Samkvæmt 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sé heimilt að lýsa kröfu á hendur þrotabúi vegna ákvörðunar „á tilgreindum réttindum á hendur þrotabúinu“. Með vísan til þess krefjist sóknaraðili viðurkenningar á varakröfu þeirri sem hann hafi lýst í þrotabú varnaraðila samkvæmt framangreindu ákvæði 2. mgr. 117. gr. en í þessu tilviki séu hin tilgreindu réttindi skaðabótaréttur á hendur varnaraðila, sbr. einnig 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Mál þetta varði viðurkenningu á skaðabótaskyldu, en ekki sé gerð krafa um bætur að tiltekinni fjárhæð. Engu að síður þyki rétt að gera nánari grein fyrir umfangi tjóns sóknaraðila. Í því sambandi telji sóknaraðili að líta verði til stöðu á verðbréfareikningi sóknaraðila í lok ársins 2007, en þá hafi markaðsvirði eignanna numið 16.284.422 krónum. Hinn 28. september og 8. október 2008 hafi þó nokkur hlutabréf í eigu sóknaraðila verið seld á eins konar brunaútsölu fyrir samtals 4.848.763 krónur, eins og fram komi á hreyfingarlista varnaraðila frá tímabilinu 1. maí til 31. desember 2008, og kæmi fjárhæð þessi til frádráttar við mat á tjóni sóknaraðila. Auk þess komi til frádráttar þær 646.073 krónur sem hafi verið ráðstafað til sóknaraðila þegar verðbréfareikningi hans hafi verið lokað. Þannig hafi sóknaraðili endurheimt um 33,7% af þeim fjármunum sem hann hefði falið bankanum til eignastýringar og bundnir voru í innlendum hlutabréfum að öllu leyti. Tap sóknaraðila hafi því numið alls 10.789.586 krónum. Ef fylgt hefði verið þeirri fjárfestingarstefnu sem í gildi hafi verið á árinu 2008, þannig að 30% fjármunanna væri í innlendum hlutabréfum, eign í erlendum hlutabréfum væri 30% og eign í skuldabréfum og lausu fé væri 40%, sé augljóst að sóknaraðili hefði ekki orðið fyrir því tjóni sem raunin hafi orðið.

Hvað varði þau 70% sem verja hefði átt til kaupa á erlendum hlutabréfum, skuldabréfum og lausu fé samkvæmt fjárfestingarstefnunni þyki rétt að benda á að endurheimtur úr skuldabréfasjóði [...], [...], hafi verið 85,12% samkvæmt upplýsingum á vefsíðu [...]. Hefði sóknaraðili átt fé í sjóðnum hefði tap hans verið sáralítið og ekkert tap hefði orðið ef 40% hefðu verið fjárfest í innlánum. Hvað varði erlend hlutabréf sé til hliðsjónar bent á að virði sjóðsins [...] hjá [...] (erlend hlutabréf) frá 1. janúar 2008 til 28. ágúst 2009 hafi hækkað um 40,46%. Sé þannig ljóst að fjárfestingarstefnan hefði líklega skilað sóknaraðila hagnaði, eða a.m.k. ekki tapi. Í því tilliti sé sérstaklega bent á að áður en sóknaraðili hafi falið [...] eignastýringu á verðbréfaeign sinni hafi hann einmitt átt fjármuni í báðum fyrrnefndum verðbréfasjóðum hjá [...].

Sóknaraðili vísi og til þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna ráðgjafar varnaraðila þegar honum hafi verið ráðlagt að fjárfesta í innlendum hlutabréfum fyrir 2.500.000 krónur fyrir áramótin 2007-2008. Hafi starfsmaður varnaraðila látið að því liggja að skattlagningunni í heild yrði ekki frestað nema sóknaraðili reiddi fram þessa fjárhæð. Sóknaraðili telji nú að þetta hafi verið röng ráðgjöf þar sem ljóst sé að einungis fyrrgreind fjárhæð hefði verið skattlögð í stöðunni en ekki allur upphaflegi söluhagnaðurinn upp á 17.500.000 krónur, sem honum hefði verið í mun að fresta skattlagningu á. Þá hafi starfsmaðurinn auk þess tekið upp á því að millifæra fjármuni af tékkareikningi sóknaraðila og ráðstafa þeim inn á eignastýringarreikninginn án umboðs eða leyfis sóknaraðila. Sé ljóst að framangreind ráðgjöf varnaraðila hafi valdið sóknaraðila töluverðum vandkvæðum og umtalsverðu tjóni.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Fram komi í greinargerð sóknaraðila hér fyrir dómi að eingöngu sé krafist viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila. Samkvæmt því verði að líta svo á að sóknaraðili hafi þar með fallið frá þeirri aðalkröfu sinni, sem hann lýsti fyrir slitastjórn varnaraðila, að krafa hans að fjárhæð 12.302.767 krónur verði viðurkennd sem almenn krafa við slitameðferðina. Þeirri lagatúlkun sóknaraðila sé mótmælt að í 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sé að finna heimild til að haga kröfugerð sinni með þessum hætti, þannig að í kjölfarið sé unnt að beita ákv. 2. mgr. 99. gr. sömu laga til að meta þá kröfu til verðs eftir þeim reglum sem gildi um slíkt mat við aðför. Ljóst sé að ákvæði laga nr. 21/1991 miði að því að ágreiningi um viðurkenningu lýstrar kröfu við gjaldþrotaskipti verði til fullnaðar ráðið til lykta í einu máli sé slíkum ágreiningi beint til dómstóla. Sóknaraðili hafi haft þann möguleika að hafa uppi í málinu aðallega fjárkröfu og til vara kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu og óska eftir skiptingu á sakarefni málsins, sbr.1. mgr. 31. gr. nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Yrði þá í fyrstu aðeins leyst úr ágreiningi um bótaskylduna en ágreiningur um greiðsluskylduna látinn bíða á meðan. Sóknaraðili hafi hins vegar kosið að haga málatilbúnaði sínum með þeim hætti að krefjast einungis viðurkenningar á bótaskyldu. Þar sem engin lagaheimild sé til slíkrar kröfugerðar, og sóknaraðili hafi því í raun ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfu sinnar eins og hún sé sett fram, hljóti það að leiða til þess að hafna beri kröfunni þegar af þeirri ástæðu.

Að öðrum kosti sé á því byggt að skilyrði skaðabótaábyrgðar séu ekki uppfyllt í málinu. Þannig sé í fyrsta lagi mótmælt sem rangri og ósannaðri þeirri málsástæðu sóknaraðila að fjárfestingar varnaraðila fyrir hans hönd hafi í sumum tilvikum fyrst og fremst lotið að hagsmunum bankans en ekki hagsmunum sóknaraðila og að kaup starfsmanna varnaraðila á hlutabréfum í [...]. hafi falið í sér saknæma og ólögmæta háttsemi. Sé í því sambandi bent á að engin gögn hafi verið lögð fram um að bankinn hafi verið á vonarvöl á þeim tíma þegar kaup á umræddum hlutabréfum áttu sér stað, í nóvember og desember 2007. Samtals hafi þá verið keypt hlutabréf í bankanum fyrir 2.676.062 krónur og hafi þau viðskipti verið í fullu samræmi við gildandi fjárfestingarstefnu sóknaraðila samkvæmt samningi aðilanna um eignastýringu, auk þess sem fjárfestingin hafi verið innan heimildar sem starfsmenn varnaraðila hafi haft samkvæmt samningi milli aðila um einkabankaþjónustu. Sóknaraðila hafi verið fullkunnugt um fjárfestinguna og liggi engin gögn fyrir sem sýni að sóknaraðili hafi hreyft athugasemdum við samsetningu eignasafnsins á fjárvörslureikningi sínum.

Með hliðsjón af því að kaup varnaraðila á umræddum hlutabréfum í [...]. hafi átt sér stað í nóvember og desember 2007 hafi gilt um þau viðskipti verklagsreglur bankans frá því í mars 2006 en ekki verklagsreglur þær sem sóknaraðili vísi til frá því í júní 2008. Þegar af þeirri ástæðu komi því vart til álita að varnaraðili hafi gerst brotlegur við gr. 4.3 í þeim reglum. Í 2. gr. eldri reglnanna hafi verið kveðið á um að starfsmenn varnaraðila skyldu gæta þess að viðskiptamenn nytu jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör. Þá skyldi þess gætt að viðskiptamönnum yrðu veittar greinargóðar upplýsingar um þá kosti sem stæðu til boða, að teknu tilliti til reynslu, þekkingar og fjárhagslegrar getu viðkomandi. Telji varnaraðili að starfsmenn hans hafi í einu og öllu farið eftir framangreindum verklagsreglum varðandi meinta hagsmunaárekstra milli aðila. Því sé og hafnað að með þessum viðskiptum hafi á einhvern hátt verið brotið gegn ákv. 8. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti þar sem tekið sé fram að fjármálafyrirtæki skuli gera allar tiltækar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hagsmunaárekstrar skaði hagsmuni viðskiptavina þess.

Í öðru lagi sé hafnað þeirri staðhæfingu sóknaraðila að sóknaraðili hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að starfsmenn varnaraðila hafi ekki selt innlend hlutabréf eftir 31. janúar 2008 í samræmi við þá fjárfestingarstefnu sem hafi verið undirrituð þann dag. Ákvörðun um kaup á innlendum hlutabréfum árið 2007, þ.m.t. í varnaraðila, hafi alfarið verið tekin af sóknaraðila sjálfum, ekki varnaraðila. Sóknaraðili hafi viljað fjárfesta í innlendum hlutabréfum af skattalegum ástæðum. Að öðru leyti hafi ekki verið um neinar fjárfestingar að ræða þar eð sóknaraðili hafi aldrei viljað selja umrædd hlutabréf, þótt hann kjósi nú að láta annað í veðri vaka. Fyrir liggi að sóknaraðili hafi aldrei á tímabilinu janúar til september 2008 sett fram óskir eða kröfur um sölu bréfanna, þrátt fyrir að hafa á því tímabili setið fundi með starfsmönnum bankans og verið fullkunnugt um hlutfall innlendra bréfa í eignasafni sínu. Hafi sóknaraðili engar athugasemdir gert vegna þessa fyrr en í greinargerð sinni hér fyrir dómi, eða fimm árum eftir viðskiptin.

Í þessu sambandi sé á það bent að með umsaminni fjárfestingarstefnu hafi sóknaraðili ekki verið að gefa varnaraðila viðskiptafyrirmæli í skilningi 10. gr. eignastýringarsamnings þeirra, eins og sóknaraðili virðist byggja á. Þvert á móti hafi sóknaraðili með honum veitt varnaraðila heimild til að stýra eignunum innan marka fjárfestingarstefnunnar án aðkomu sóknaraðila. Hins vegar komi og fram í 10. gr. samningsins að viðskiptavinur geti gefið fyrirmæli um einstök viðskipti samkvæmt samningnum, munnlega eða skriflega. Ekkert liggi hins vegar fyrir í málinu um að slík fyrirmæli hafi verið gefin. Með hliðsjón af þessu sé því og hafnað að varnaraðili hafi brotið gegn 18. og 19. gr. laga nr. 108/2007.

Með undirritun sinni undir skilmála samnings aðilanna um eignastýringarþjónustu varnaraðila og viðauka I við samninginn hafi sóknaraðili staðfest að hann hafi kynnt sér þá og skuldbundið sig til að hlíta þeim í einu og öllu, þ.m.t. um fjárfestingarstefnu. Þannig hafi hann staðfest með undirritun viðauka I við samninginn hinn 31. janúar 2008 að gert væri ráð fyrir að sú fjárfestingarstefna sem þar sé tilgreind kæmi að fullu til framkvæmda innan tólf mánaða frá þeim degi.

Hafnað sé þeirri málsástæðu sóknaraðila að þjónusta varnaraðila við hann hafi verið gölluð og að starfsmenn varnaraðila hafi meðal annars brotið gegn II. kafla laga nr. 108/2007, sérstaklega 5. gr. Ekkert annað liggi fyrir en að við fjármálaráðgjöf starfsmannanna hafi verið tekið tillit til hagsmuna sóknaraðila og þeir hafðir að leiðarljósi. Sé á það bent að það hafi verið fyrst í lok ágúst 2008 sem sóknaraðili hafi rætt um hvort ekki þyrfti að huga að því að selja innlend hlutabréf í eignasafni hans og hafi það verið reifað nánar í tölvupósti hans til starfsmanns varnaraðila hinn 2. september sama ár. Hafi sóknaraðili fundað með starfsmönnum varnaraðila 17. og 24. sama mánaðar þar sem starfsmennirnir hafi ráðlagt honum að selja hluta af hlutabréfunum og fara í áhættuminni fjárfestingar. Sóknaraðili hafi hins vegar ákveðið að aðhafast ekkert og hafi hann gefið starfsmönnunum fyrirmæli um að bíða eftir samþykki hans, eins og fyrir liggi í málinu. Það hafi svo ekki verið fyrr en að kveldi hinn 29. september 2008, sama dag og bankinn hafi verið tekinn yfir af íslenska ríkinu, að starfsmaður varnaraðila hafi haft samband við sóknaraðila og ráðlagt honum að selja öll hlutabréf í [...], helming í [...], helming í [...] og helming í [...] Hafi þetta verið gert til að minnka áhættu í eignasafni sóknaraðila sökum óvissu á mörkuðum. Ástæða þess að sóknaraðila hafi ekki verið ráðlagt að selja hlutabréf sín í [...] hafi verið sú að íslenska ríkið hafi þá verið búið að taka yfir 75% eignarhlut í bankanum og því verið gert ráð fyrir að gengi þeirra bréfa myndi falla næsta viðskiptadag, sem hafi og orðið raunin.

Því sé og hafnað að starfsmenn varnaraðila hafi brotið gegn 14. gr. laga nr. 108/2007 eða að sóknaraðili sem almennur fjárfestir hafi ekki notið þeirrar neytendaverndar sem lögin kveði á um og byggist á MiFID-tilskipuninni. Þannig sé ljóst af framlögðum gögnum að sóknaraðili hafi verið vel upplýstur um umræddar fjárfestingar í nóvember og desember 2007. Það sama hafi verið uppi á teningnum varðandi þau sérstöku fyrirmæli hans að aðhafast ekkert með innlendu hlutabréfin í eignasafni hans, þrátt fyrir ráðleggingar starfsmanna varnaraðila um að hann losaði allavega hluta bréfanna til að draga úr áhættu. Viðskipti með hlutabréf séu í eðli sínu áhættusöm, það sé staðreynd sem sóknaraðili hafi verið upplýstur um, sbr. 2. og 23. gr. eignastýringarsamningsins. Varnaraðili geti ekki borið ábyrgð á því að verðfall hafi orðið á innlendum hlutabréfum sem sóknaraðili hafi fjárfest í, hvað þá þegar framkvæmd viðskiptanna hafi miðast við að verða við óskum sóknaraðila.

Á því sé byggt að hvorki séu fyrir hendi skilyrði skaðabótaábyrgðar innan samninga né samkvæmt sakarreglunni. Sérstaklega sé því mótmælt að fyrir hendi séu orsakatengsl milli athafna og/eða athafnaleysis starfsmanna varnaraðila og tjóns sóknaraðila eða að tjónið teljist sennileg afleiðing þeirrar háttsemi. Beri sóknaraðili sönnunarbyrði fyrir því að þessi skilyrði bótaábyrgðar séu til staðar.

Varðandi umfjöllun sóknaraðila um umfang hins meinta tjóns hans sé rétt að benda á að þær forsendur standist engan veginn, enda virðist svo sem tjónið eigi að svara til mismunarins á verðmæti innlendra hlutabréfa sóknaraðila í árslok 2007 og þess verðs sem sóknaraðili hafi fengið fyrir bréfin er þau hafi verið seld í september og október 2008. Þannig sé meðal annars ekkert tillit tekið til þeirrar staðreyndar að það hafi verið með vitund og vilja sóknaraðila að hluti bréfa hans hafi ekki verið seldur fyrr en haustið 2008. Þá geri sóknaraðili enga tilraun til að útlista hvaða verð hefði fengist fyrir bréfin hefðu þau verið seld fyrri hluta ársins 2008. Í þessu sambandi sé og mótmælt sérstaklega þeirri fullyrðingu sóknaraðila að starfsmaður varnaraðila hafi upp á sitt einsdæmi, án umboðs, millifært 2.500.000 krónur af tékkareikningi sóknaraðila og ráðstafað inn á reikning hjá eignastýringu bankans. Sóknaraðili hafi sjálfur millifært á reikninginn eftir að bankinn hækkaði heimild á tékkareikningi hans, enda hefði sóknaraðili sjálfur tekið þá ákvörðun að bæta við þessari fjárhæð til að fá fulla frestun á skattlagningu söluhagnaðar.

Verði fallist á að starfsmenn varnaraðila hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi og valdið sóknaraðila tjóni vegna þeirra viðskipta sem mál þetta taki til kveðst varnaraðili einnig byggja kröfu sína á reglum um tómlæti. Ljóst sé að á grundvelli þeirra sé réttur sóknaraðila til skaðabóta niður fallinn.

Niðurstaða

Samkvæmt 2. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, skulu kröfur á hendur þrotabúi tilteknar svo skýrt sem verða má, svo sem fjárhæð kröfu og vaxta í krónum og hverrar stöðu sé krafist að hún njóti í skuldaröð, eða um afhendingu tiltekins hlutar, ákvörðun á tilgreindum réttindum á hendur þrotabúinu, lausn undan tiltekinni skyldu við það, skyldu þess til ákveðinnar athafnar eða til að láta af henni, greiðslu kostnaðar af innheimtu kröfunnar eða gæslu hagsmuna af henni o.s.frv.

Eins og fram er komið lýsti sóknaraðili almennri kröfu við slitameðferð varnaraðila skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. að fjárhæð 12.302.767 krónur, vegna þess tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna gallaðrar ráðgjafar og fjárvörslu eignastýringardeildar varnaraðila á árunum 2007-2008. Til vara lýsti hann kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu vegna hins sama. Slitastjórn varnaraðila hafnaði hins vegar þessu kröfum sóknaraðila og beindi ágreiningsefninu til úrlausnar héraðsdóms.

Ákvæði laga nr. 21/1991 miða að því að ágreiningi um viðurkenningu lýstrar kröfu við gjaldþrotaskipti verði til fullnaðar ráðið til lykta í einu máli sé honum beint til dómstóla, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 201/2011 og 441/2011. Samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, getur dómari ákveðið eftir ósk annars eða beggja aðila að skipta sakarefni þannig að fyrst verði dæmt sérstaklega um tiltekin atriði máls meðan önnur atriði þess hvíli og bíði þess að verða dæmd. Með þessu er gengið út frá því að mál sé höfðað um sakarefni í heild en dómari geti, hvort heldur við þingfestingu máls eða þegar tekið hafi verið til varna í því og eftir óskum annars eða beggja aðila, ákveðið að skipta sakarefninu þannig að fyrst verði aðeins leyst úr afmörkuðu ágreiningsefni. Heimilt er að hafa þennan hátt á í máli sem rekið er fyrir dómi eftir sérreglum XXVI. kafla laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laganna. Þegar litið er til þess hvernig sóknaraðili hefur kosið að haga kröfugerð sinni hér fyrir dómi er ljóst að fyrrgreindum fyrirmælum 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 var ekki fylgt. Þvert á móti hefur sóknaraðili í greinargerð sinni lýst því yfir að hann falli frá þeirri kröfu sem hann lýsti sem aðalkröfu sinni fyrir slitastjórn, að fjárhæð 12.302.767 krónur. Eftir stendur því einungis varakrafa hans um viðurkenningu á bótaskyldu. Kom fram hjá hjá lögmanni sóknaraðila við aðalmeðferð málsins að fengist bótaskylda varnaraðila viðurkennd í máli þessu hygðist sóknaraðili láta meta tjón sitt til peningagreiðslu eftir reglum 2. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 77. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Skaðabótakröfur eru í eðli sínu peningakröfur, sem ætlað er að bæta það tjón sem sannanlega hefur orðið og hefur tjónþoli sönnunarbyrði fyrir m.a. umfangi tjónsins og þar af leiðandi fjárhæð þess. Verður ekki á það fallist með sóknaraðila að krafa um viðurkenningu á bótaskyldu feli í sér „ákvörðun á tilgreindum réttindum á hendur þrotabúinu“, í skilningi 2. mgr. 117. gr. laga nr. 91/1991, sem veiti honum þar með heimild til að haga kröfugerð sinni í málinu með þeim hætti sem að framan greinir.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að sú kröfugerð sóknaraðila að krefjast einungis viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila eigi sér enga lagastoð, eins og háttar í ágreiningsmáli þessu. Ber því þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfum hans.

Eftir úrslitum málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Á-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Kröfum sóknaraðila, A, á hendur varnaraðila, B, er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf.