S-611/2020

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 16. júní 2020, var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dags. 23. janúar 2020 á hendur:

„A, kennitala 0000000000, [...], Reykjavík, fyrir kynferðisbrot og brot í opinberu starfi, með því að hafa laugardaginn 9. febrúar 2019, sem starfsmaður á skammtímavistun fyrir fatlaða að [...] í Reykjavík, misnotað aðstöðu sína og skipað B, kt. 0000000000, sem þar var dvalargestur, að fara í sturtu og þvegið henni [...] en B þarf ekki aðstoð við að fara í sturtu.

Telst þetta varða við 199. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu B, kt. 0000000000, er krafist miskabóta að fjárhæð 2.500.000 kr., auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 9. febrúar 2019, þar til mánuður er liðinn frá því ákærða var kynnt bótakrafan, en dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. sömu laga. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum reikningi, auk virðisaukaskatts á málskostnað.“

Verjandi ákærða krefst sýknu en til vara vægustu refsingar er lög leyfa og að hún verði skilorðsbundin. Þá krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa sem greiðist úr ríkissjóði. Enn fremur krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð verulega.

I.

Þann 14. febrúar 2019 kom brotaþoli, B, á lögreglustöðina ásamt réttargæslumanni fatlaðra til þess að leggja fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn sér sem hún kvað hafa átt sér stað á skammtímavistun fatlaðra við [...] laugardaginn 9. febrúar 2019. Greindi hún svo frá að hún hefði ekki viljað fara í sturtu umrætt sinn en ákærði hefði sagt að þau ættu að „vinda“ sér í það þrátt fyrir að hún hefði heldur viljað bíða eftir aðstoð starfskvenna. Hafi hún farið ein inn á salernið en séð er ákærði var kominn þangað inn. Hann hefði farið að þvo hár hennar og spurt hvort hann ætti ekki að þrífa á henni bakið. Hafi hann gert það með þvottapoka og strokið niður [...]. Þá hafi hann [...] og þrifið. Einnig hefði hann þrifið [...]. Þá hefði hann þurrkað henni og viljað aðstoða hana við að klæða sig í sokkabuxur.

Meðal gagna er læknisvottorð vegna umsóknar brotaþola til Tryggingastofnunar um örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Í vottorðinu segir að [...]

Þá liggur fyrir upplýsingablað um brotaþola sem starfsmenn vistheimilisins [...] höfðu aðgang að á þeim tíma er atvik áttu sér stað. Þar kemur fram að [...].

Í minnispunktum starfsmanna á vakt umrætt sinn er upptalning þeirra er fóru í bað þennan dag og er brotaþoli þar á meðal.

Meðal gagna málsins er sálfræðivottorð C sálfræðings frá 29. janúar 2020. Þar segir að [...]

Í vottorðinu segir að [...].

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst hafa starfað að [...] frá 1. september 2017. Umræddan dag hafi hann verið á vakt og mætt um kl. 12:00 en vaktin hafi staðið til kl. 21:00. Dagurinn hafi verið skipulagður á þann veg að sumir fóru í bíó um hádegisbil. Til hafi staðið að hann færi en hann hafi boðist til þess að vera eftir vegna þess að hann kunni betur á sondu sem einn gestanna þurfti á að halda við matargjöf og annar starfsmaður hafi farið í hans stað. Brotaþoli hafi einnig verið eftir. Kvaðst ákærði hafa stungið upp á að þau sem eftir væru færu í Hörpu á sýningu. Ákærði kvaðst hafa tekið þessa ákvörðun um 5–10 mínútum eftir að hinir fóru en engan sérstakan undirbúning hefði þurft til þessa. Brotaþoli hafi verið fús til að fara en hafi sagt að hún vildi fara í sturtu og ákærði svarað að það væri ekkert mál. Hafi hún tekið fram að mamma hennar segði að hún mætti ekki vera ein. Hafi ákærði þá spurt hvort hann mætti aðstoða hana og hafi hún samþykkt það. Hún hafi sjálf farið í herbergið sitt og undirbúið sturtuferðina. Á meðan brotaþoli hafi verið í sturtu hafi hann fylgst með henni og gestinum sem notaði sondu en hann hafi verið annars staðar í húsinu. Hafi hann farið á milli en einnig hafi hann verið í aðstöðu starfsmanna beint á móti. Ákærði kvaðst hafa verið staddur þar þegar hann hefði séð að brotaþola gekk erfiðlega að klæða sig í sokkabuxurnar og hefði hann þá farið og aðstoðað hana við það. Dyrnar inn á baðherbergið hafi verið opnar allan tímann. Ákærði kvaðst hafa heyrt þegar vitnið D kom inn í húsið. Kvaðst ákærði hafa kastað kveðju á hann. Á því augnabliki hafi hann verið að toga upp sokkabuxur brotaþola. Þegar borinn var undir ákærða framburður D um að hurðin hefði verið lokuð kvað ákærði hugsanlegt að hann hefði hallað hurðinni aftur en nánar spurður kvaðst hann ekki muna þetta nákvæmlega í dag. Eftir að brotaþoli kom út af baðherberginu hefði hann aðstoðað hana við að þurrka hár sitt. Þau hafi síðan farið fjögur saman í bæinn og m.a. í Hörpuna. Lýsti ákærði samskiptum sínum við brotaþola sem eðlilegum og að ekki hefði verið unnt að merkja að neitt bjátaði á.

Ákærði kvaðst nánar spurður ekki hafa þvegið eða snert brotaþola á meðan hún var í sturtunni. Hann hafi því ekki verið inni á meðan hún þvoði sér en fylgst með henni því hún hafi beðið um það. Hafi ákærði talið þörf vera á því vegna flogaveiki brotaþola. Hann hafi á meðan hún var í sturtunni kíkt í upplýsingarnar um brotaþola. Kvaðst hann samt hafa verið upplýstur um að hún „gerði bara allt sjálf“. Ákærði kannaðist aðspurður við að hafa skolað sápu úr eyra brotaþola. Hún hafi kallað að hún væri búin í sturtunni og hafi sturtuhengið verið frádregið. Hún hafi staðið í sturtunni og hann hafi notað sturtuhausinn til að skola sápuna burt án þess að snerta hana. Hafi þetta verið eina skiptið sem hann fór alveg inn og upp að henni. Aðspurður kvað ákærði starfsmenn á [...] sinna aðstoð við bæði kynin.

Ákærði kvaðst aðspurður ekki kunna skýringar á því hvers vegna brotaþoli bæri á hann sakir. Fyrir kæmi að gestir segðu hluti sem ekki stæðust.

Brotaþoli kvaðst hafa verið stödd á [...] og ákærði hefði spurt hana hvort hún ætlaði ekki að fara í sturtu en hún hefði sagt að hún vildi bíða eftir starfskonunum. Ákærði hafi þá spurt hvort þau ættu ekki að „vinda“ sér í það. Hafi hún litið svo á sem hún hefði ekkert val og farið og haft sig til. Ákærði hafi komið inn þegar hún var í sturtunni og læst á eftir sér. Hafi sturtuhengið verið frádregið. Hann hafi byrjað að þvo á henni líkamann og „fór yfir strikið“. Nánar spurð kvað hún ákærða hafa farið á staði sem hún vildi ekki að hann færi, þ.e. [...]. Kvað hún rétt vera sem hún hefði greint frá hjá lögreglu að hann hefði einnig þvegið [...]. Hefði hann notað þvottapoka. Hann hafi þvegið [...] Hún kvaðst aðspurð ekki muna eftir því að ákærði hefði skolað sápu af eyrum hennar.

Þegar sturtunni var lokið hafi hún ætlað að þurrka sér en hann gert það og klætt hana í nærfötin og sokkabuxurnar. Kvaðst brotaþoli ekki hafa gert neitt á meðan ákærði var að þessu. Myndi hún ekki hvort hann sagði eitthvað við hana. Spurð um framburð sinn hjá lögreglu kvað hún rétt vera að ákærði hefði spurt hvort hann mætti þrífa á henni bakið og að hún hefði svarað því játandi. Hann hefði síðan haldið áfram og þrifið aðra líkamsparta, að því er hún teldi án þess að spyrja nokkurs. Aðspurð kvað hún þetta hafa verið í fyrsta sinn sem karlmaður hefði komið að sturtuferðum hennar. Konurnar hefðu sinnt henni og þá væri ein sem hefði setið inni á meðan og fylgst með en ekki þvegið henni. Þætti henni það í lagi. Taldi hún aðspurð betra að karlmenn væru frammi kæmu þeir að sturtuferðum.

Aðspurð kvað brotaþoli ákærða hafa verið inni á baði á meðan hún var í sturtu en ekki farið fram af og til. Eftir sturtuna hafi ákærði blásið á henni hárið og síðan hafi hún, ákærði, D og annar gestur farið í bæinn og á sýningu í Hörpu. Hefði aldrei komið til greina að henni yrði leyft að vera ein eftir á [...]. Hafi hann spurt hana hvort hún vildi fá teknar myndir af sér en hún svarað því neitandi. Aðspurð kvaðst hún hafa verið svolítið reið út í ákærða. Á [...] hafi ákærði farið að spjalla við E, kærastann hennar, og „leist henni ekki á það“. Nánar spurð hefði það verið vegna þess sem hann var búinn að gera við hana. Pabbi brotaþoli hafi síðan komið og skutlað henni og kærastanum í afmæli. Þau hafi síðan farið heim á eftir og hún hafi sagt mömmu sinni frá því sem gerðist. Kvað hún sér ekki hafa liðið vel á þeirri stundu. Einnig hafi hún sagt fleirum frá því sem gerðist eftir að atvikið varð.

Aðspurð kvað brotaþoli ákærða hafa sagt sér að segja konunum ekki frá þessu. Hefði hann hvíslað því að henni í herberginu hennar eftir að pabbi hennar var kominn til þess að sækja hana. Hafi hún þá verið að taka saman dótið sitt.

Brotaþoli kvaðst hafa hætt að heimsækja [...] eftir þetta og kvaðst ekki sakna þess. Í dag væri hún að reyna að hætta að hugsa um það sem gerðist. Aðspurð kvað brotaþoli ákærða ekki hafa komið illa fram við sig á [...] áður en þetta gerðist. Samskipti þeirra hafi bara verið fín.

F, móðir brotaþola, kvað brotaþola hafa verið í skammtímavistun á [...] þennan dag en síðan farið í afmæli. Eiginmaður vitnisins hefði sótt hana þangað og þegar brotaþoli hefði komið heim hefði hún sagt við vitnið að eitthvað hefði gerst á [...]. Hafi hún sagt að ákærði hefði baðað hana. Vitnið kvaðst hafa lagt til að þær ræddu þetta frekar síðar um kvöldið þegar næði gæfist. Þá hafi brotaþoli tjáð henni að starfskonurnar hefðu farið út og hún hefði orðið eftir á [...]. Ákærði hafi sagt að hún ætti að fara í bað en hún tekið fram að hún vildi bíða eftir að konurnar kæmu til baka. Hafi ákærði þá sagt að þau ættu að „vinda“ sér í þetta, en þetta orðalag hefði brotaþoli notað. Hafi hún sagt við ákærða tvisvar sinnum að hún vildi bíða eftir konunum. Brotaþoli hefði sagt að hún hefði ekki haft neitt val. Hún hafi verið komin undir sturtuna þegar ákærði hafi komið inn og lokað hurðinni. Nánar spurð kvað vitnið brotaþola hafa lagt á þetta áherslu og hafi það eitt að hann lokaði gert hana hrædda. Síðar hafi hún sagt vitninu G frá þessu með ítarlegri hætti, m.a. sagt henni að ákærði hefði læst hurðinni, en sagt sér þetta seinna. Vitnið kvað brotaþola hafa sagt að eftir þetta hefði ákærði farið að þvo henni [...]. Síðan hafi hann [...]. Þá hafi hann [...], án þess að hún lýsti því frekar. Næsta dag hafi hún síðan sagt vitninu ítarlegar frá og sagt vitninu að ákærði hefði [...]. Einhvern tímann í ferlinu hafi brotaþoli sagt „ég bara fraus“. Þá hafi hún einnig sagt að ákærði hefði farið að þurrka henni og klæða hana í sokkabuxur og nærbuxur. Síðan hafi hann viljað greiða henni og blása á henni hárið. Vitnið kvað brotaþola hafa verið mjög misboðið.

Borinn var undir vitnið framburður hennar hjá lögreglu þess efnis að brotaþoli hefði, þegar hún fór að spyrja hana nánar út í atvik, sagt að ákærði hefði spurt hvort hann mætti ekki þvo á henni bakið og hún hefði svarað því játandi einu sinni þrátt fyrir að henni fyndist það óþægilegt, og haldið að hann myndi þá bara þvo bakið en svo hefði ekki verið. Vitnið mundi ekki sérstaklega eftir þessum orðum sínum..

Þá lýsti vitnið því að brotaþoli hefði ekki upplifað ferðina í Hörpu í kjölfarið á jákvæðan hátt, hvorki þá afþreyingu sem þar var, sem hún hefði alla jafna verið spennt yfir, né hegðun ákærða, svo sem þegar hann vildi leiða hana. Þá hafi brotaþoli lýst því að eftir þetta, þegar kærasti hennar hefði komið niður á [...], hefði ákærði farið að grínast í honum. Hafi kærastanum fundist hann mjög fyndinn en brotaþoli hafi tekið fram að hann hefði ekki vitað hvað ákærði gerði við hana. Hafi hún orðið svo sár yfir því. Þegar brotaþoli hafi sagt frá þessu um kvöldið hafi maður vitnisins spurt hana hvers vegna ákærði hefði farið með henni inn í herbergið þegar hann sótti hana á [...]. Hafi honum þótt það undarlegt því honum hefði fundist sem hann væri að segja eitthvað við hana. Hafi brotaþoli svarað eitthvað á þá leið að hún ætti ekki að segja konunum frá þessu með baðið. Aðspurð kvað vitnið brotaþola hafa verið yfirvegaða þegar hún sagði henni frá því sem gerðist en henni hefði auðsjáanlega ekki liðið vel. Dagana á eftir hafi hún verið dofin og áhugalaus. Síðan hafi hún orðið hrædd og öryggislaus og ekki farið í vinnu í 2–3 vikur. Hafi hún ekki mátt sjá af vitninu og elt hana um allt. Brotaþoli væri ekki vön að gráta en það hefði borið á tilfinningasveiflum. Hún hafi orðið reið nokkrum dögum síðar og pirruð. Það hafi þó verið ákveðinn léttir fyrir hana að tala um þetta við aðra og þegar málið var komið í ferli. Hún hafi sagt við vitnið: „þetta má ekki“, og sérstaklega tekið fram að tiltekinn karlkyns starfsmaður sem starfi á [...] „hefði aldrei gert þetta“.

Vitnið lýsti því hvernig máli þessu hefði verið fylgt eftir með samtali við yfirmann á [...] og mannauðsstjóra Reykjavíkurborgar. Hafi brotaþoli þá gert grein fyrir því sem gerðist. Eftir það hafi málið farið í kæruferli. Brotaþoli hafi ekki viljað fara á [...] eftir þetta en það hafi verið eina þjónustan sem hún hefði fengið utan heimilis fyrir utan liðveisluna. Hefði hún verið á [...] frá barnsaldri. Það reyni ekki mikið á það að brotaþoli sé í umsjón annarra í dag. Þá hafi staðið til að brotaþoli færi í sjálfstæða búsetu og það verið komið í ferli en í dag vilji hún það alls ekki. Vitnið kvað brotaþola hafa fengið sálfræðiþjónustu á vegum borgarinnar og eftir það sálfræðiþjónustu hjá öðrum sálfræðingi. Hafi þetta gert henni mjög gott og dregið úr óöryggi hennar.

Vitnið kvað brotaþola vera með talsverð þroskafrávik. Í mörgu sé hún með þroska á við börn en hvað varði hreyfigetu og líkamlega getu sé hún að mestu leyti eins og aðrir en þurfi hugsanlega aðstoð við að hneppa flíkum. Þá væri brotaþoli flogaveik og þyrfti því að fylgjast með henni þegar hún færi í bað. Nánar spurð kvað hún það felast í því að vita af því að hún færi í bað en ekki vera inni hjá henni. Hún þurfi ekki aðstoð við að þvo sér. Þegar hún baði sig heima bíði einhver frammi. Brotaþoli hefði aldrei gert athugasemdir við fyrirkomulagið á böðun á [...]. Kvað hún konurnar hafa fylgst með henni þá. Taldi hún víst að brotaþoli hefði nefnt það ef karlmaður hefði setið inni á baðherberginu. Hefði ákærða aldrei borið á góma eða hún nefnt nokkuð sem telja mætti óeðlilegt í samskiptum þeirra. Aðspurð kvað vitnið brotaþola vera í eðli sínu meðfærilega, sveigjanlega og fúsa til verka. Það væri því hægt að tala hana til og aldrei hefðu orðið neinar uppákomur í tengslum við hana. Vitnið kvað brotaþola aldrei hafa sagt ósatt og hún teldi að hún kynni það ekki.

D, starfsmaður skammtímavistunar [...], kvaðst hafa komið á vakt hálftíma fyrr en áætlað var eða kl. 13:00. Hann hafi farið beint inn í eldhúsið án þess að gera vart við sig, hellti upp á kaffi og skoðað hver væri í húsi. Hann hafi heyrt í sturtunni inni á baðherberginu en hurðin hafi verið lokuð. Aðspurður kvaðst vitnið ekki geta sagt til um hvort hurðin hefði verið læst. Spurður um svör hans í skýrslu hjá lögreglu þar sem hann fullyrti að hurðin hefði ekki verið læst kvað vitnið hugsanlegt að hann hefði munað þetta betur hjá lögreglu. Vitnið kvað ákærða síðan hafa opnað dyrnar og gægst út og kallaði á vitnið. Hafi hann beðið hann að kíkja á gest sem var annars staðar í húsinu í matargjöf með sondu, og hafi hann gert það. Hafi ekki liðið fimm mínútur frá því að hann kom og þar til ákærði kallaði á hann. Eftir þetta hafi hann farið fram aftur og rætt við ákærða um bæjarferð sem búið var að ákveða. Kvaðst vitnið ekki muna hvort ákærði hefði þá verið kominn fram eða hvort hann kom síðar. Vitnið kvaðst ekki hafa séð brotaþola fyrr en hún kom fram og hefði hann ekki tekið eftir neinu óvenjulegu í hennar fari. Teldi hann hafa liðið um tíu mínútur. Þá lýsti vitnið ferðinni í Hörpu, en þau hefðu lagt bílnum við Hallgrímskirkju. Á leiðinni hafi þau verið hress og spjallað. Þegar komið var í H-kvk-þf skildi leiðir um tíma og ákærði hefði verið með brotaþola en vitnið með hinn gestinn. Eftir ferðina í Hörpu hafi þau öll farið á kaffihús og farið vel á með öllum.

Vitnið kvaðst ekki hafa þekkt brotaþola vel. Hann hefði hitt hana en áður en þetta gerðist minntist hann þess ekki að hafa verið á vakt þegar hún var í húsi. Þá kvaðst hann hafa starfað með ákærða í um eitt ár og þeir oft verið saman á vöktum. Samskipti þeirra hafi þó bara verið tengd við vinnustaðinn. Vitnið kvaðst hafa átt góð samskipti við ákærða og tekið eftir því að hann stæði sig vel í vinnu og væri vinsæll meðal gestanna. Aðspurður kvaðst vitnið ekki vita til þess að einhver regla gilti á vinnustaðnum um kynjaskipta aðstoð við böðun en þó hefði verið reynt að passa upp á það. Frá þessu hafi verið vikið ef umönnun þoldi ekki bið.

H kvaðst hafa verið staðgengill forstöðumanns á skammtímavistun [...] þegar atvik áttu sér stað. Hún kvaðst fyrst hafa fengið vitneskju um málið þegar móðir brotaþola hefði hringt í hana mánudaginn 11. febrúar 2019 og óskaði eftir fundi. Á fundinum hafi hún sagt að ákærði hefði snert brotaþola á ósæmilegan hátt. Vitnið kvaðst hafa heyrt í yfirmönnum sínum og málið farið í farveg. Ákærði hefði komið á vakt þennan dag og kvaðst vitnið hafa spurt hann út í þetta en hann hefði ekki kannast við að þetta hefði gerst. Daginn eftir hafi vitnið, móðir brotaþola og brotaþoli fundað með mannauðsstjóra. Þá hafði brotaþoli greint skýrar frá því sem gerðist. Hún hafi sagt að hún hefði farið í sturtu en hún hefði ekki viljað það. Kvað hún ákærða hafa veitt sér aðstoð sem hún þyrfti ekki á að halda og snert hana m.a. á kynfærasvæði. Vitnið kvað rétt vera að ákærði hefði sagt henni að hann hefði skolað sápu úr eyra brotaþola þegar hún var í sturtunni.

Aðspurð kvað vitnið brotaþola ekki þarfnast aðstoðar í sturtu en hún væri flogaveik og þyrfti því að fylgjast með henni. Hafi hún átt vinkonur í starfshópnum sem hún hefði kosið að aðstoðuðu sig og hefðu sumar þeirra setið inni hjá henni þegar hún fór í sturtu. Kvað vitnið engin atvik hafa komið upp áður tengd sturtuferðum brotaþola. Aðspurð kvað vitnið brotaþola hafa verið í uppnámi á fundinum, þ.e.a.s hún hefði verið sár yfir því sem gerst hafði, en þó yfirveguð og sagt vel frá. Þá hafi verið haldinn fundur með ákærða sem hefði sagt brotaþola hafa viljað fara í sturtu og að hann hefði skoðað upplýsingar um brotaþola. Hefði hann staðið fyrir utan á meðan brotaþoli var í sturtu en aðstoðað hana við að þurrka sér og klæða sig í sokkabuxur.

Vitnið kvaðst ekki hafa þekkt brotaþola mjög vel þar sem hún hefði aðeins komið á [...] um helgar en þó talið hana vera sveigjanlega, þ.e. að hægt væri að fá hana til að skipta um skoðun og breyta áætlunum sínum. Spurð um skipulag yfir daginn kvað vitnið það koma fyrir að ákveðna hluti þyrfti að skipuleggja með fyrirvara en það hefði ekkert verið því til fyrirstöðu að menn gripu tækifærið og gerðu eitthvað sem var ekki á dagskrá.

Aðspurð kvað vitnið að á þessum tíma hefðu ekki gilt ákveðnar reglur um að aðstoð við gesti skyldi vera kynjaskipt. Spurð um dagbókarfærslur kvað vitnið enga ákveðna reglu hafa gilt um færslur í dagbók en starfsmaður á vakt hefði fært inn upplýsingar um það helsta sem gert hefði verið yfir daginn. Vitnið kvaðst ekki hafa fengið kvartanir vegna ákærða, ágætt orð hefði farið af honum og hefði hann átt í mjög góðum samskiptum við marga sem komu á [...].

I, mannauðsstjóri velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, lýsti aðkomu sinni að málinu og fundum sem hún átti með hlutaðeigandi og forstöðumanni skammtímavistunarinnar vegna þess. Á fundi með brotaþola og móður hennar hefði brotaþoli lýst því að hún hefði verið hvött til þess að fara í sturtu. Hefði hún tekið það fram að hún hefði ekki viljað fara í sturtu og að ákærði hefði aldrei hjálpað henni áður. Ákærði hafi þvegið henni, [...]. Vitnið kvað brotaþola hafa lýst þessu á þann máta að greinilegt hefði verið að henni þætti það sem gerðist óþægilegt. Hún hafi þó verið róleg og yfirveguð. Skildist vitninu að brotaþoli væri fullfær um að fara sjálf í sturtu og væri mjög sjálfstæð en það þyrfti að fylgjast með henni. Aðspurð kvað vitnið brotaþola hafa lýst því sem gerðist sjálf en mögulega með einhverri hvatningu frá móður hennar, en fram hafði komið að þær hefðu rætt saman um atvikið.

Í samtali við ákærða næsta dag hefði hann lýst atvikum á annan veg. Hefði hann sagst hafa hitað vatnið fyrir hana og hún hefði farið í sturtuna. Einnig hefði hann sagst hafa skolað sápu úr eyra hennar. Þá hefði hann sagst hafa skoðað upplýsingamöppu og síðan þurrkað henni og klætt hana í sokkabuxur. Vitnið minnti að ákærði hefði sagst hafa haft dyrnar opnar á meðan á þessu stóð og farið eftir tilsettum reglum.

Í, starfsmaður skammtímavistunar að [...], kvaðst hafa verið á vakt umrætt sinn. Þennan dag hafi hún farið með hluta gesta í bíó um hádegið en tveir verið eftir, þar á meðal brotaþoli. Nánar spurð kvaðst vitnið ekki muna í dag nákvæmlega klukkan hvað þau hefðu farið en taldi líklegt að það hefði verið kl. 12:35, eins og fram kæmi í gögnum málsins, en vísað er til þess tíma er ferðaþjónustubíll kom og sótti hópinn.

Vitnið kvað hafa staðið til að vitnið yrði eftir en vegna vandamáls með sondu hins gestsins hefði ákærði boðist til að skipta við hana. Hafi ákærði rætt um áform um að fara í Hörpu með þá sem voru eftir. Vitnið kvaðst af því tilefni hafa sagt við hann að hún hefði rætt við brotaþola sem vildi fara í sturtu um kl. 16:00 því hún ætlaði að hitta kærasta sinn. Ákærði hafi sagt að það væri lítið mál að vera eftir því brotaþoli væri alveg sjálfbjarga. Vitnið kvað þann háttinn hafa verið á að einhver væri fyrir utan á meðan brotaþoli færi í sturtu, en um það sæi hún sjálf. Vitnið kvaðst hafa komið til baka á [...] um kl. 15:00 eða 15:30 en þá hefði enginn verið heima. Þau hafi komið heim rétt áður en vaktinni hennar lauk kl. 16:30. Aðspurð kvaðst hún alls ekki hafa tekið eftir neinu óvenjulegu þá.

J, starfsmaður skammtímavistunar að [...], kvaðst hafa hitt brotaþola umræddan dag síðdegis en þá hefði hún verið að koma úr bæjarferð með öðrum gesti og tveimur starfsmönnum og annar þeirra verið ákærði. Hún hafi virst eðlileg og spjallaði við vitnið. Kvaðst hann þó ekki hafa fengið mikið upp úr henni en hún hefði verið ánægð með ferðina og sokka sem hún keypti sér í bænum. Hafi hann ekki upplifað að andrúmsloftið væri óþægilegt. Kærasti hennar hafi síðan komið og þau farið saman. Sunnudaginn eftir þetta hafi hann verið í vinnu að [...] ásamt ákærða. Farsími ákærða hafi hringt og hann rætt við einhvern, m.a. á spænsku. Aðspurður kvað hann það hafa verið kærasta brotaþola sem hann þekkti ekkert. Hann hafi ekki spurt um innihald samtalsins. Vitnið kvaðst ekki þekkja brotaþola vel og hann hefði nýlega kynnst henni þegar þetta var. Upplýsingar um hana væru á þá leið að hún væri sjálfbjarga. Spurður um aðstoð við brotaþola í sturtu kvaðst vitnið ekki hafa aðstoðað hana og ekki gera það þegar kvenkyns gestir ættu í hlut.

E, unnusti brotaþola, kvaðst hafa komið á [...] til þess að hitta brotaþola umræddan laugardag en þau hefðu ætlað saman í afmæli. Hann hafi hitt ákærða og talað m.a. við hann á spænsku. Brotaþoli hafi sagt honum eftir afmælið er hún og mamma hennar komu heim til hans að ákærði hefði verið að reyna að hjálpa henni í sturtu en hún hefði ekki viljað það. Hún hafi sagt að hún vildi ekki láta snerta á sér brjóstin, rassinn og fleira. Hafi brotaþoli verið leið vegna þess sem gerðist. Vitnið kannaðist við að hafa talað við ákærða í síma en ekki um meint brot.

C sálfræðingur kvaðst hafa sinnt meðferð brotaþola og fór yfir helstu atriði vottorðs síns. Hann kvað móður brotaþola hafa komið með henni í öll viðtölin en það fyrsta hafa verið 20. mars 2019. Kvað vitnið sér hafa fundist það skipta máli því að brotaþoli hefði virkað feimin og hlédræg og móðir hennar hefði getað ýtt aðeins á hana og umræðurnar orðið frjórri. Kvaðst vitnið hafa ætlað viðtölin sem stuðning við hana ásamt því að vinna með það sem hann taldi líklegt að væri áfallastreituröskun. Hins vegar hafi hann ákveðið að leggja ekki fyrir brotaþola þar til gerðan spurningalista þar sem hann hafi talið að hún myndi eiga í erfiðleikum með að skilja spurningarnar vegna þroskaskerðingar sinnar. Viðtölin hafi gengið vel og hafi vitnið séð ákveðinn árangur og léttara hafi verið yfir brotaþola. Í upphafi hafi hún verið miður sín og átt mjög erfitt með að greina frá því sem gerðist. Fram hafi komin mikil niðurlæging, skömm og síðan reiði en síðar hafi hún náð að beina sjónum að eigin uppbyggingu. Vitnið staðfesti að brotaþoli hefði í byrjun meðferðar haft einkenni sem samsvöruðu þeim sem þekkt væru hjá fólki sem hefði orðið fyrir kynferðisbrotum. Aðspurður kvað hann erfitt að setja þroskaskerðingu brotaþola í samband við ákveðinn aldur, greinilegt væri að hún ætti erfitt með að skilja flókin hugtök en hún hefði þó ávallt verið samkvæm sjálfri sér. Hún gerði sér grein fyrir að þarna hefði gerst nokkuð sem hún vildi ekki og þótti niðurlægjandi. Vegna þroskaskerðingar hennar kunni að skorta á tilfinningalega upplifun og viðbrögð við því. Gæti það skýrt hvers vegna hún hafi ekki brugðist við meintu broti. Taldi vitnið, miðað við sína reynslu, af og frá að brotaþoli gæti búið til sögu með svo miklu tilfinningalegu ívafi sem raun bæri vitni. Aðspurður kvað hann þann möguleika fyrir hendi að aðrir gætu „fyllt upp í söguna“, eins og gangi og gerist. Vitnið kvað brotaþola hins vegar hafa verið samkvæma sjálfri sér allan tímann. Vitnið kvað reynslu sína vera þá að í þeim tilvikum þegar brotið hefði verið á þroskaskertu fólki vissi það þó nákvæmlega þegar verið væri að gera því eitthvað slæmt en slíkt upplifði það oft sem hræðslu. Varðandi atvikið vísaði vitnið til vottorðs síns, en þar komi m.a. fram að ákærði hafi gengist fast eftir því að hún færi í sturtu og þvegið henni um allan líkamann. Hann hefði tekið fram að hún mætti ekki segja frá þessu en það hefði verið það fyrsta sem hún gerði þegar hún hitti móður sína.

G kvaðst hafa verið með brotaþola í svokallaðri liðveislu frá því að hún var á fermingaraldri. Þær væru mjög nánar og brotaþoli leitaði til hennar með margt. Kvaðst hún aldrei hafa staðið hana að ósannsögli og taldi hana ekki færa um að segja ósatt. Vitnið kvað brotaþola hafa greint sér frá því sem gerðist tveimur eða þremur dögum eftir atvik. Spurð um framburð sinn hjá lögreglu kvað hún að vera kynni að móðir hennar hefði sagt henni frá þessu fyrst en þó ekki eins nákvæmlega og brotaþoli. Í frásögn brotaþola hafi komið fram að hún hefði verið eftir á [...] því hún hefði ekki verið spennt fyrir því að fara í bíó. Ákærði hafi spurt hvort hún vildi koma með á sýningu og hún hafi svarað því játandi. Þegar starfskonurnar hafi verið farnar í bíóið hafi ákærði spurt hvort hún vildi ekki „skella sér í bað“ en hún hafi svarað því neitandi og sagt að hún vildi bíða eftir konunum. Þá hafi hann sagt að þau ættu að „drífa þetta af“. Hún hafi farið inn á bað og farið undir sturtuna. Ákærði hafi síðan komið inn og læst hurðinni. Síðan hafi hann gengið að henni og byrjað [...]. Brotaþoli hafi sagst ekki hafa þorað að segja neitt. Ákærði hafi líka sagt við brotaþola að hún mætti ekki segja neinum. Hann hafi svo klætt hana í nærbuxurnar, brjóstahaldara og sokkabuxur og svo þurrkað henni. Hafi brotþoli sagt að hún hefði verið hrædd og henni liðið illa. Þegar fram var komið hefði ákærði blásið á henni hárið. Brotaþoli væri hins vegar vön að gera allt sjálf. Þegar komið var í bæinn á sýninguna hefði ákærði viljað leiða hana og taka af henni myndir. Þetta hafi hún ekki viljað. Aðspurð kvaðst vitnið ekki hafa, fyrir þetta atvik, heyrt neitt neikvætt um ákærða eða að hann hefði komið að sturtuferðum brotaþola. Hefði atvikið haft mikil áhrif á brotaþola og m.a. þau að hún væri vör um sig, sérstaklega nálægt karlmönnum. Færi hún gjarnan undan í flæmingi. Kvaðst hún þó hafa tekið eftir því að sálfræðimeðferðin hefði gert brotaþola gott.

K, stjúpfaðir brotaþola, kvaðst hafa komið að [...] til þess að sækja brotaþola og kærasta hennar og aka þeim í afmæli. Honum hafi, eftir á að hyggja, þótt sérstakt að brotaþoli hefði staðið ein við anddyri hússins en hún væri ekki vön að bíða hans þar heldur héldi til í aðstöðu starfsfólks hægra megin við inngang eða væri að horfa á sjónvarp. Vitnið kvaðst hafa staðið og talað við brotaþola þegar ákærði hefði komið gangandi innan úr húsinu og hefði kærasti brotaþoli komið þaðan líka. Vitnið kvaðst hafa sagt við brotaþola: „viltu ekki sækja dótið þitt“, en venjulega væri hún búin að því þegar hún væri sótt. Brotaþoli hafi gengið inn í herbergið sitt sem sé annars staðar í húsinu. Hefði ákærði síðan farið á eftir henni. Kvað vitnið þetta hafa „slegið“ sig eitthvað og því farið á eftir þeim. Þegar hann hafi komið inn í herbergið hafi brotaþoli verið að teygja sig inn í skápinn sinn, sem sé rétt við dyrnar, að finna til dót. Ákærði hafi líka verið þarna og alveg ofan í brotaþola. Minnti vitnið að hafa þá sagt eitthvað á þessa leið? „hvað er í gangi, er eitthvað að?“ og hafi ákærði sagt „nei, ég er bara að hjálpa henni“. Vitnið kvað brotaþola hins vegar alltaf sjálfa taka dótið sitt til. Eftir að brotaþoli hefði sagt frá því sem gerðist hefði vitnið spurt hana hvað ákærði hefði verið að segja við hana þarna. Hafi brotaþoli sagt að hann hefði verið að áminna sig um að segja ekki frá. Vitnið kvað brotaþola aðallega hafa sagt móður sinni frá því sem gerðist umrætt sinn þó hann hefði fengið að vita það líka. Aðspurður kvað vitnið brotaþola hafa einangrast í kjölfarið en einnig verið óöruggari og alltaf viljað vita af þeim foreldrunum og þurft að vera nálægt þeim.

III.

Niðurstaða

Ákærða er gefið að sök kynferðisbrot og brot í opinberu starfi. Nánar tiltekið fyrir að hafa misnotað aðstöðu sína á skammtímavistun fyrir fatlaða og skipað brotaþola að fara í sturtu og þvegið henni víðsvegar um líkamann, [...]. Fyrir lá að brotaþoli þurfti ekki slíka aðstoð.

Ákærði og brotaþoli eru ein til frásagnar um það sem gerðist umrætt sinn á baðherberginu. Ákærði hefur staðfastlega neitað sök. Lýsti hann því á sama veg fyrir dómi og í skýrslutöku hjá lögreglu að brotaþoli hefði beðið um að fá að fara í sturtu. Á meðan hún hefði verið í sturtunni hefði hann eingöngu haft eftirlit með henni og aldrei snert hana eða komið inn á baðherbergið fyrr en alveg í lokin þegar hann skolaði sjampó úr eyra brotaþola og aftur til þess að aðstoða hana við að klæða sig í sokkabuxur.

Brotaþoli hefur verið staðföst í þeirri frásögn sinni að ákærði hafi þrýst á hana að fara í sturtu þó hún hafi viljað annað og síðan komið inn eftir að hún var komin undir sturtuna og spurt hvort hann mætti þvo á henni bakið. Hafi hún svarað því játandi en hann hafi í beinu framhaldi hafist handa við að þvo á henni líkamann, [...]. Hafi hún verið því mótfallin en ekkert sagt við því. Ákærði hafi að því búnu þurrkað henni og fært hana í nærfatnað og sokkabuxur. Fyrir dómi bar brotaþoli jafnframt að ákærði hefði læst baðherbergishurðinni þegar hann kom inn. Hann hafi verið allan tímann inni á baðherberginu á meðan hún var í sturtu. Þá hafi hann síðar þennan dag beðið hana að segja „konunum“ ekki frá.

Við mat á sönnunargildi framburðar ákærða ber að líta til þess að hann hafði verið starfsmaður skammtímavistunarinnar í tæpt eitt og hálft ár er atvik áttu sér stað. Honum var kunnugt um hversu sjálfbjarga brotaþoli er og að hún þarfnaðist ekki aðstoðar við að þvo sér. Þá var ákærði eini starfsmaðurinn á [...] þegar brotaþoli fór í sturtu en samstarfsmaður hans var ekki mættur á vakt og var ekki von á honum í húsið fyrr en tæpum klukkutíma síðar. Í húsinu var annar gestur, sem var ósjálfbjarga og í matargjöf með sondu. Kvaðst ákærði hafa þurft að fylgjast með honum og brotaþola. Ákærði bar frá upphafi á sama veg um að baðherbergishurðin hefði verið opin og hann aðeins farið inn tvisvar sinnum, en í seinna skiptið hefði hann séð frá aðstöðu starfsmanna beint á móti að brotaþoli átti í vandræðum með að klæða sig í sokkabuxur.

Vitnið D kvaðst hafa mætt á vakt hálftíma fyrr en vanalega. Hafi hann séð að baðherbergishurðin var lokuð og hann heyrt vatn renna úr sturtunni. Hafi ákærði opnað dyrnar þegar vitnið var að laga kaffi og beðið hann að huga að gestinum sem var í matargjöf. Vitnið bar í meginatriðum á sama veg í skýrslutöku hjá lögreglu og metur dómurinn framburð hans trúverðugan. Framburður ákærða, um að baðherbergisdyrnar hafi verið opnar og hann hafi verið að aðstoða brotaþola við sokkabuxurnar og kastað kveðju á vitnið þegar hann kom, er í ósamræmi við vitnisburð D. Þegar framburður vitnisins var borinn undir ákærða dró hann úr framburði sínum um það atriði að hurðin hefði verið opin og taldi hugsanlegt að henni hefði verið hallað aftur. Að mati dómsins rýrir þetta ósamræmi og óstöðugleiki í framburði ákærða trúverðugleika hans verulega.

Við mat á trúverðugleika framburðar brotaþola ber að líta til þess að hún hefur frá upphafi verið samkvæm sjálfri sér um aðdragandann og að henni hafi misboðið þegar ákærði fór að þvo henni. og þá sérstaklega um [...]. Kvaðst hún fær um að þvo sér sjálf og hafa aldrei brugðið út af því á [...].

Fyrir liggur samkvæmt framburði vitnanna D og J, sem hittu brotaþola fyrst eftir meint brot, að þeir hafi ekki orðið varir við neitt óeðlilegt í fari hennar. Þvert á móti hafi hún virst skemmta sér vel.

Brotaþoli greindi móður sinni, F, fyrst frá því að ákærði hefði þvegið henni. Í vitnisburði F kom fram að fljótlega eftir að brotaþoli hefði komið heim hefði hún greint henni frá þessu og síðan ítarlegar um kvöldið. Hafi henni augsýnilega ekki liðið vel.

Dómurinn telur framangreind viðbrögð brotaþola ekki rýra trúverðugleika hennar, þ.e. að hún hafi haldið sínu striki eftir atvikið og ekki rætt það sem gerðist fyrr en hún hitti móður sína síðar þennan dag. Fram kom í vitnisburði brotaþola, móður hennar og G að atvikið hefði setið í henni og hefði það endurspeglast í neikvæðri upplifun hennar af ákærða það sem eftir lifði dagsins. Metur dómurinn þessi fyrstu viðbrögð brotaþola í ljósi aðstæðna eðlileg og skiljanleg.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2009 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Þá metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur hafi, vitnisburðir, mats og skoðunargerðir og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna.

Eins og áður greinir eru ákærði og brotaþoli ein til frásagnar um það sem gerðist umrætt sinn og standa því orð brotaþola á móti orðum ákærða. Dómurinn metur framburð brotaþola á heildina litið einkar trúverðugan og er ekkert fram komið í málinu sem rýrir hann eða gefur ástæðu til að ætla að hún fari með rangt mál eða sé undir þrýstingi frá öðrum um að greina frá á þann veg sem hún gerir. Framburður ákærða er á hinn bóginn síður trúverðugur af þeim ástæðum sem áður er gerð grein fyrir, auk þess sem hann er óstöðugur um það atriði sem áður er að vikið.

Til þess að leggja megi framburð brotaþola til grundvallar niðurstöðu málsins nægir ekki að hann sé metinn trúverðugri. Verður hann að hafa þá stoð af öðrum sönnunargögnum málsins, að virtum þeim kröfum sem gerðar eru til sönnunar í sakamáli, að það nægi til sakfellis.

Vitnið Í bar að þennan dag hefði staðið til að brotaþoli færi í sturtu síðdegis og kvaðst vitnið hafa greint ákærða sérstaklega frá því. Ákærði kvaðst ekki muna eftir þessu samtali.

Fyrir liggur að brotaþoli greindi, auk móður sinnar, vitnunum H, I, G og sálfræðingi sínum frá því sem gerðist í öllum meginatriðum og er samræmi í frásögn þessara vitna um aðdraganda og atvik. Þá greindi hún stjúpföður sínum og kærasta sínum frá því sem gerðist, en þó ekki ítarlega. Öllum vitnunum ber saman um að brotaþola hafi misboðið háttsemi ákærða og tekið hana nærri sér. Ekkert er fram komið í málinu sem rýrir trúverðugleika framburðar vitnanna og á það einnig við um þau sem tengjast brotaþola persónulega.

Stjúpfaðir brotaþola bar um að sér hefði þótt tortryggilegt þegar ákærði fór á eftir brotaþola inn í herbergi hennar og það hversu þétt hann hefði staðið upp við hana. Hafi hann og spurt af því tilefni hvort eitthvað væri að en ekkert spurt brotaþola frekar um það þá. Bar brotþoli fyrir dómi að ákærði hefði við þetta tækifæri verið að segja henni að segja „konunum ekki frá“. Gaf hún stjúpföður sínum þessa sömu skýringu þegar hann innti hana eftir þessu eftir að málið kom upp. Frá þessu atriði greindi hún ekki hjá lögreglu og var raunar ekki um það spurð. Á hinn bóginn lýsti móðir hennar því í sinni skýrslu. Þá kom fram í skýrslu G fyrir dómi að brotaþoli hefði greint henni frá þessu atriði en vitnið lýsti því í skýrslu hjá lögreglu að það hefði komið fram er brotaþoli var í viðtali hjá Stígamótum og hafði fyllt út spurningalista.

Samkvæmt vottorði sálfræðings og skýrslu hans fyrir dómi var brotaþoli ávallt samkvæm sjálfri sér þegar hún lýsti háttsemi ákærða og upplifun sinni. Bar hún við byrjun meðferðar einkenni sem þekkt eru hjá fólki sem hefur orðið fyrir kynferðisbrotum. Hún hafi á hinn bóginn tekið meðferðinni vel og hafi það dregið úr þessum einkennum.

Foreldrar brotaþola og vitnið G báru um að greinileg breyting hefði orðið á hegðun brotaþola eftir atvikið. Hafi borið á sveiflukenndum tilfinningum en einnig hafi hún orðið áberandi óörugg og mun háðari þeim sem næst henni stóðu. Kom fram í skýrslu sálfræðings að það að geta treyst á umhverfið væri afar mikilvægt þeim sem byggju við þroskaskerðingu og af þeirri ástæðu treystu þeir mikið á sína nánustu.

Áður er gerð grein fyrir ósamræmi í framburði ákærða og vitnisins D. Vitnisburður hans, sem var afdráttarlaus um að baðherbergisdyrnar hefðu verið lokaðar og hann heyrt vatn renna úr sturtunni, rennir stoðum undir framburð brotaþola um að ákærði hafi verið inni á baðherberginu hjá henni á meðan hún var í sturtu. Þannig stenst ekki framburður ákærða um að brotaþoli hafi verið komin úr sturtunni og hann hafi verið að laga sokkabuxurnar hennar þegar vitnið mætti til vinnu. Í ljósi þessa telur dómurinn sýnt fram á að ákærði hafi verið inni á baðherberginu með brotaþola á bak við luktar dyr, eins og brotaþoli greindi vitnum í málinu frá, en ákærði nýtur vafa um að ákærði hafi læst dyrunum. Í verknaðarlýsingu í ákæru er ekki vikið að því að dyrnar hafi verið luktar eða læstar og beinist sönnun því ekki að því atriði sérstaklega. Á hinn bóginn telur dómurinn þessa háttsemi, svo og þá að beina athygli D annað þegar ákærði varð hans var, benda til þess að ákærði hafi viljað leyna því sem fram fór á baðherberginu og sé hún þannig til marks um ásetning hans.

Ákærði hefur alfarið byggt vörn sína á því að hann hafi ekki snert brotaþola í sturtunni umrætt sinn og að þær sakir sem á hann séu bornar séu rangar. Fyrir liggur að aðstæður á [...] voru slíkar að ekki var útilokað fyrir ákærða að brjóta gegn brotaþola eins og hún hefur lýst, þó sannað sé að tilviljun ein hafi ráðið því að ákærði varð eini starfsmaðurinn sem var á [...] er atvik áttu sér stað. Var honum, eins og áður segir, fullkunnugt um að brotaþoli var sjálfbjarga hvað varðaði sturtuferðir. Var því ekki einungis óeðlilegt heldur einnig óviðeigandi að bjóða fram aðstoð. Þegar litið er til þess að brotaþoli var vön því að kvenmaður sinnti eftirliti þegar hún fór í sturtu er ósennilegt að hún hefði átt frumkvæði að því að fara í sturtu fyrr en áætlað var, jafnvel þó dagskrá dagsins hefði breyst, nema á hana væri gengið eins og hún bar um.

Að öllu framangreindu virtu þykir, gegn neitun ákærða, óhætt að leggja til grundvallar trúverðugan framburð brotaþola sem fær stoð af framburði vitna í málinu og öðrum gögnum málsins. Þó telur dómurinn, í ljósi þess sem fram er komið, að ákærði hafi ekki skipað brotaþola í sturtu heldur beitt tiltali og þannig þrýst á hana.

Háttsemi ákærða er rétt heimfærð til 199. gr. almennra hegningarlaga en ákvæðið var lögfest með breytingalögum nr. 61/2007 um breyting á almennum hegningarlögum. Áður voru ákvæði sett um refsinæmi kynferðislegrar áreitni gegn börnum með lögum nr. 40/1992. Í greinargerð með frumvarpi til þeirra laga kemur fram að undir hugtakið kynferðisleg áreitni falli ýmiss konar káf, þukl og annars konar líkamleg snerting, auk ljósmyndunar af kynferðislegum toga. Er þetta áréttað í almennum athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 61/2007, en þar segir að markmiðið með fyrrgreindum breytingum hafi verið að beina athyglinni að þessum brotum í ríkari mæli en verið hafði og taka harðar á þeim. Undir aðra kynferðislega áreitni mundi falla káf á kynfærum og brjóstum, sem varir í stutta stund. Almennt sé við það miðað að snerting sem fellur undir kynferðislega áreitni veiti geranda ekki kynferðislega fullnægingu. Í athugasemdum með ákvæðinu segir jafnframt að kynferðisleg áreitni sé háttsemi kynferðislegs eðlis sem hvorki teljist vera samræði né önnur kynferðismök. Hún felist í hvers konar snertingu á líkama annarrar manneskju sem sé andstæð góðum siðum og samskiptaháttum. Þá segir jafnframt að sameiginlegt meginmarkmið ákvæða kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga sé að vernda kynfrelsið, sjálfsákvörðunarrétt, frelsi og friðhelgi einstaklingsins á sviði kynlífsins.

Sú háttsemi ákærða að þvo líkama brotaþola, þ.m.t. [...] telst vera háttsemi af kynferðislegum toga og kynferðisleg áreitni í skilningi 199. gr. almennra hegningarlaga. Með háttsemi sinni misnotaði ákærði aðstöðu sína og hefur samþykki brotaþola við því að ákærði aðstoðaði hana að einhverju leyti enga þýðingu við sakarmat. Ber í því sambandi að líta til allra aðstæðna og aðstöðumunar á milli ákærða og brotaþola en vafalaust er að háttsemin var í óþökk brotaþola. Ber að hafa í huga að kynferðisleg áreitni er samhverft brot og er háttsemi ákærða því refsiverð án tillits til afleiðinga. Brotið var því fullframið við snertingar ákærða í sturtunni umrætt sinn.

Háttsemi ákærða verður jafnframt heimfærð undir 138. gr. almennra hegningarlaga en með háttsemi sinni misnotaði hann aðstöðu sína í starfi sínu sem opinber starfsmaður.

IV.

Ákærði hefur ekki áður gerst sekur við refsilög hér á landi. Við ákvörðun refsingar horfir til þyngingar að ákærði var í yfirburðastöðu gagnvart brotaþola. Með brotum sínum misnotaði hann aðstöðu sína, aðstæður og trúnaðartraust brotaþola.

Brot ákærða eru rétt heimfærð til 199. gr., sbr. 138. gr., almennra hegningarlaga. Litið er til refsiþyngingarheimildar síðara ákvæðisins. Að því virtu og með vísan til 1., 5. og 6. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir hæfileg refsing ákærða ákveðin átta mánaða fangelsi en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Með háttsemi sinni hefur ákærði bakað sér bótaskyldu gagnvart brotaþola, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við ákvörðun bóta er litið til afleiðinga verknaðarins fyrir brotaþola en í því sambandi vísast til gagna málsins, sér í lagi vottorðs og framburðar sálfræðings hennar. Þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 500.000 krónur. Krafan ber vexti eins og í dómsorði greinir. Dráttarvextir reiknast mánuði eftir birtingu bótakröfu en hún fór fram samhliða birtingu fyrirkalls.

Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga um meðferð sakamála ber að dæma ákærða til að greiða allan sakarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, þóknun réttargæslumanns brotaþola svo og þess réttargæslumanns sem kom að málum á fyrri stigum þess, og loks annan sakarkostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun þóknunar er tekið tillit til framlagðrar tímaskýrslu lögmannanna og er jafnframt tekið tillit til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, A, sæti fangelsi í átta mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði B 500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. febrúar 2019 til 3. apríl 2020 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 1.183.735 krónur, þóknun réttargæslumanna brotaþola E-kvk-ef D-kvk-ef Á-kvk-ef K-kvk-ef lögmanns, 256.680 krónur, og K-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 484.840 krónur, og 48.000 krónur í annan sakarkostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign.)