E-936/2009

Mál þetta, sem var dómtekið 12. apríl sl., er höfðað af G-kvk-þgf E-kvk-þgf Í-kvk-þgf, kt. 000000-0000, og J-kk-þgf V-kk-þgf R-kk-þgf, kt. 000000-0000, bæði til heimils að Réttarheiði 22, Hveragerði, með birtingu stefnu 1. september 2009, gegn E-kk-þgf Ú-kk-þgf A-kk-þgf, kt. 000000-0000, Krókavaði 23, Reykjavík, Þ-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, Brúnastöðum 73, Reykjavík, E-kk-þgf V. T-kk-þgf, kt. 000000-0000, Miðdal, Mosfellsbæ, svo og með birtingu réttargæslustefnu stefnda Þ-kk-ef E-kk-ef þann 9. nóvember 2009 gegn Vátryggingarfélagi Íslands hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum gert að greiða stefnendum kr. 5.645.048,00, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. apríl 2009 til greiðsludags, þó þannig að in solidum ábyrgð stefnda, E-kk-ef V. T-kk-ef, takmarkist við höfuðstól að fjárhæð kr. 2.634.379,00, með tildæmum vöxtum. Þá krefjast stefnendur þess að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnendum málskostnað samkvæmt reikningi.

Dómkröfur stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda í málinu. Þá krefst stefndi þess að stefnendum verði gert að greiða stefnda honum málskostnað að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda Þ-kk-ef eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda í málinu, en til vara krefst hann þess að kröfur stefnenda gegn honum verði stórlækkaðar Þá krefst stefndi þess, í báðum tilvikum, að stefnendur verði in solidum dæmd til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Dómkröfur Þ-kk-ef E-kk-ef, á hendur réttargæslustefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., eru þær að hlutafélagið, réttargæslustefndi, Vátryggingarfélag Íslands hf., mæti í málinu, gæti þar réttar síns og færi fram varnir af sinni hálfu, ef réttargæslustefndi, hlutafélagið, telji þess þörf.

Dómkröfur stefnda, E-kk-ef V. T-kk-ef, eru þær að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda og að stefnendur verði dæmdir til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins.

Réttargæslustefndi, Vátryggingarfélag Íslands hf. skilaði greinargerð í málinu, en gerir ekki sjálfstæðar kröfur í málinu, enda er engum kröfum beint að réttargæslustefnda, en réttargæslustefndi telur þó rétt að koma að sjónarmiðum, málsatvikum, málsástæðum og lagarökum í máli þessu fyrir sína hönd, í framlagðri greinargerð réttargæslustefnda. Þá krefst réttargæslustefndi málskostnaðar úr hendi stefnenda, réttargæslustefnda að skaðlausu, að mati dómsins.

Við upphaf aðalmeðferðar var gengið á vettvang.

Málavextir :

Málavextir eru þeir að Þórtak ehf. fékk úthlutað lóðunum, nr. 20, 22 og 24 að Réttarheiði í Hveragerði undir þrjú raðhús og voru þau reist úr svonefndum GECA einingum sem framleiddar munu hafa verið af fyrirtækinu Geca hf. Þá kemur fram að hönnun burðarvirkis húsanna hafi verið framkvæmd af Teiknistofunni Óðinstorgi ehf., V-kk-þgf O-kk-þgf, verkfræðingi, og K-kk-þgf S. G-kk-þgf, verkfræðingi. Nánari málsatvik eru þau að stefnendur gerðu kaupsamning þann 9. desember 2004 um kaup á fasteigninni Réttarheiði 22 við stefnda Ö-kk-þf Ú-kk-þf. Kaupverð eignarinnar var 16 milljónir króna, afsal var gefið út þann 15. mars 2005 og stefnendur fluttu inn í eignina í apríl sama ár. Stefndi Þ-kk-þgf var byggingarstjóri og húsasmíðameistari byggingarinnar.

Fasteignin er 165 m² endaraðhús, svonefnt einingahús, er steypt var á árinu 2004 ofan á steyptan skriðkjallara og eru gólfin yfir skriðrými og útveggir hússins úr svonefndum GECA einingum. Tenging vegg- og gólfeininga við steypta sökkulveggi mun gerð með timburreim og lista sem festur er við gólfeiningarnar. Þak er hefðbundið loftræst timburþak með límtrébita í mæni. Bitinn stendur á tveim stálsúlum (auk brunaveggja milli húsa) og standa súlurnar á steyptum sökklum í skriðrýminu.

Í skriðkjallara hafi í upphafi ekki verið gerð nein tilraun til að draga úr uppgufun frá jarðvegi og rýmið auk þess óloftræst eins og kemur fram í stöðuúttektarvottorði dags. 1. desember 2004. Í febrúar 2005 mun stefndi Þ-kk-þgf hafa látið gera loftgöt í skriðkjallarann en að öðru leyti hafi ekki verið um frekari úrbætur af hans hálfu að ræða. Við þetta hafi orðið kjöraðstæður fyrir sveppavöxt, þar á meðal fúasvepp sem haft hefði í för með sér afar slæm áhrif á heilsu stefnenda og þriggja barna þeirra. Þá hafi þetta valdið verulegum fúaskemmdum á timbri í skriðkjallara, helst á timburreim sem ætlað hafi verið að halda uppi gólfeiningum og festa útveggjaeiningar, auk þess sem gólfin hafi sigið þegar reimin fúnaði.

Í júní 2007 kvörtuðu stefnendur við stefnda Ö-kk-þf Ú-kk-þf og stefnda Þ-kk-þf undan ófullnægjandi rakavörn og loftun í skriðkjallara, myglu og gerlum í kjallara, raka í gólfplötu, gólfsigi og ónýtum gólfefnum. Með bréfi dags. 13. ágúst sama ár hafi stefndi Ö-kk-nf hafnað allri ábyrgð á framkomnum göllum. Í lok ágúst sama ár voru tekin sýni í skriðkjallara eignarinnar og leiddi rannsókn í ljós að áberandi mikill sveppavöxtur var í kjallaranum, sem og mikið af mítlaskít og sveppaþráðum með geislasveppslegum bakteríum á yfirborði. Í kjölfarið eða í september sama ár mun stefndi Þ-kk-þgf hafa ráðist í ákveðnar úrbætur að kröfu G-kk-ef F. B-kk-ef, skipulags- og byggingarfulltrúa í Hveragerði. Var meðal annars komið fyrir rakavörn í skriðkjallaranum með því að breiða glært plast yfir jarðveginn og þá hafi verið sett upp vifta til að bæta loftun. Stefnendur segja að ráðist hafi verið í þessar framkvæmdir án samráðs við lögmann þeirra og án samþykktar þeirra.

Stefnendur segja að um þetta leyti hafi komið í ljós frekari gallar á eigninni. Hafi veggreim innan á sökklum undir útveggjum víða verið ónýt af fúa, en veggreimin sé lykilatriði hvað varði festingu hússins á sökkulinn og burð undir gólfplötu. Þá hafi komið í ljós að engin fótreim hafi verið í sökkulveggjaeiningum milliveggja og í útveggjaeiningum eins og gert hafi verið ráð fyrir á teikningum. Hafi áðurnefndur G-kk-nf þá krafist nauðsynlegra aðgerða burðarþolshönnuðar, enda hafi verið komið töluvert sig í gólfplötu næst útveggjum. Í lok nóvember 2007 hafi stefndi Þ-kk-þgf látið framkvæma ákveðnar úrbætur sem falist hafi í því að skipt hafi verið um veggreim á sumum stöðum og hún styrkt á öðrum. Þá hafi burðarþolshönnuði verið gert að leggja fram breyttar deiliteikningar sem sýndu veggeiningar án fótreima. Engin tilraun hafi verið gerð til þess að rétta gólf af eða lagfæra skemmdir vegna ófullnægjandi rakavarnar og loftunar.

B-kk-nf M-kk-nf verkfræðingur var fenginn til þess að kanna skemmdir og skoða hvort viðgerðir á veggreimum væru fullnægjandi sem og að veita umsögn um breyttar deiliteikningar. Úttekt hans er dagsett 15. ágúst 2008 en fyrstu drög hans lágu fyrir 1. júlí sama ár og kemur fram í úttektinni að fasteignin sé haldin verulegum göllum sem einkum megi rekja til þess að framkvæmd byggingarinnar hefði ekki verið með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti og í sumum tilvikum hefði ekki verið byggt í samræmi við samþykktar teikningar. Þá taldi B-kk-nf úrbætur sem gerðar hefðu verið um margt ófullnægjandi. Þegar úttekt B-kk-ef lá fyrir krafðist G-kk-nf F. B-kk-nf þess að án tafar yrði ráðist í ákveðnar úrbætur á fasteigninni en engin viðbrögð urðu við því af hálfu stefnda Þ-kk-ef fyrr en í byrjun september 2008 er hann lét teikna og smíða súlufestingar er vantaði í sökkul eignarinnar.

Lokaúttekt mun hafa farið fram 25. september 2008 og í vottorði um hana kemur fram að gera þurfi við leka yfir stofu- og eldhúsgluggum auk þess sem athuga þurfi betur frágang á fótreimum í lagnakjallara og frágang á vesturgafli.

Í júlí 2008 buðu stefnendur stefnda Þ-kk-þgf að kaupa fasteignina á kaupverði sem myndi miðast við núverandi markaðsvirði eignarinnar á galla samkvæmt verðmati löggilts fasteignasala. Ekki náðist samkomulag á þessum grundvelli en í nóvember sama ár krafðist áðurgreindur G-kk-nf þess að krossviðarrenningar yrðu settir á einingarsamskeyti og Stenex klæðning yrði sett á einingar upp fyrir jarðveg. Stefndi Þ-kk-þgf mun ekki hafa brugðist við þessum kröfum G-kk-ef.

Með matsbeiðni dags. 28. nóvember 2008 óskuðu stefnendur eftir því að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur matsmaður til að gefa álit sitt á göllum á fasteigninni. Hinn 12. desember sama ár var H-kk-nf S-kk-nf byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari dómkvaddur til starfans og er matsgerð hans dagsett 6. febrúar 2009 og komst hann að þeirri niðurstöðu að fasteignin væri haldin verulegum göllum og taldi hann kostnað við úrbætur nema samtals 7.059.000 krónum með virðisaukaskatti. Taldi hann að gallana mætti einkum rekja til þess að byggingarframkvæmdin sem og endurbætur hafi ekki verið með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Þá telur hann að í sumum tilvikum hafi ekki verið byggt í samræmi við útgefnar teikningar. Hann telur einnig að hönnun hafi verið ábótavant, einkum að því er varðar rakavörn og loftun skriðrýmis sem hefði átt að vera skilgreind að lágmarki í samræmi við byggingarreglugerð nr. 411/1998.

Eftirfarandi eru niðurstöður matsmanns að því er þá liði varðar sem lúta að kröfugerð stefnenda.

„Matsliður 1. - Rakavörn í skriðkjallara. (…) Niðurstaða matsmanns. - Matsmaður telur að rakavörn í skriðrými sé fullnægjandi en frágangur undirlags ekki. Gera þarf endurbætur til að rakavörn verði ekki fyrir skemmdum við eðlilega umgengni í skriðrýminu vegna eftirlits og viðhalds. – Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 585.000 m/vsk.).“

„Matsliður 2. - Loftun í skriðkjallara. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður telur að loftun í skriðrými sé ófullnægjandi og ekki í samræmi við byggingarreglugerð. Ekki er hægt að ná fram nægri loftun á skriðrými með náttúrulegri loftræstingu eins og gert er ráð fyrir í byggingarreglugerð. – Matsmaður telur að setja verði aðra viftu á skriðrýmið og festa báðar upp þannig að sem minnst hljóð berist frá þeim. Stækka þarf rör frá viftunni og fjölga inntaksrörum til að tryggja nægileg loftskipti og öryggi í rekstri viftanna. Leggja þarf fasta kapla að viftum og koma fyrir rakanema í skriðrými og gaumljósum á húsinu sem gefur til kynna virkni loftunar. – Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 830.000 m/vsk.).“

„Matsliður 5. – Gólfefni. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður telur að gólfefni í hjónaherbergi hafi skemmst vegna raka og að rakinn hafi stafað frá skriðrými undir húsinu. Skipta þarf um gólfefnið til að bæta úr. – Losa þarf gólflista af veggjum og færa niður. Við það verður að gera ráð fyrir að málning skemmst (sic) og þurfi að blettamála. – Matsmaður telur að flísar á holi og baðherbergi hafi losnað vegna hreyfinga á gólfeiningum sem urðu vegna raka í skriðrými. Taka þarf upp lausar flísar og hreins (sic) lím undan þeim. Líma flísar aftur niður og fúgufylla. – Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 427.000 m/vsk.).“

„Matsliður 8. – Veggeiningar standa út af sökkli. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður telur að burðarþol útveggja sé nægt þó að áseta útveggjaeininga sé skert frá því sem sýnt er á teikningum burðarþolshönnuða. Til að mæta skerðingu má koma fyrir stálfestingum undir einingum. – Matsmaður telur að fjöl sem sett hefur verið undir einingar á norðurhlið og kítti með henni og á milli eininga ófullnægjandi og að bæta þurfi frágang. Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 285.000 m/vsk.).“

„Matsliður 9. – Tenging gólf- og veggeininga við sökkul. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður telur að frágangur á timburreimum sem gólfeiningar hvíla á og útveggjaeiningar eru festar við séu ófullnægjandi.

„a.Timburreimar við suðurvegg undir bílskúr, við vesturvegg undir svefnherbergi og við suðurvegg stofu eru fúnar og af þeim sökum hefur styrkur þeirra rýrnað og gólf að líkindum sigið umfram hreyfingar vegna rakabreytinga. Styrkingar sem settar hafa verið á reimar tryggja ekki sama styrk og áður var og festing veggjaeininga er ótrygg þar sem að skrúfur eru í gegnum fúnar reimar. Reimar (listar) á sökklum undir húsinu, sem gólfeiningar hvíla á, eru ófullnægjandi og hafa gefið sig.

b. Matsmaður telur að burðarþol hússins sé ekki skert þó að ekki séu fótreimar í útveggjaeiningum og sökkulveggjaeiningum.

c. Matsmaður staðreyndi að ekki eru skrúfur úr styrkingum á timburreimum á útveggjum. Krossviður er skrúfaður í nýja reim og í þá gömlu en engar skrúfur eru úr krossviði út í útveggjaeiningar. Skrúfurnar eru í fúnum reimum. Endurbætur þessar eru ófullnægjandi.

d. Timburreim við suðurvegg undir bílskúr er fúin og styrkur hennar skertur.

e. Timburreim við vesturvegg í horni undir svefnherbergi er fúin og styrkur hennar skertur.

f. Timburreim við suðurvegg undir stofu er fúin og styrkur hennar skertur. Sett hefur verið ný reim fyrir neðan hana og krossviður skrúfaður utan á þær.

g. Matsmaður telur að úrbætur sem gerðar hafa verið séu ófullnægjandi og ekki eins varanlegar og ætlast má til af burðarvirki hússins.

Matsmaður telur að fullnægjandi úrbætur felist í því að skipta um allar reimar og setja í staðinn reimar úr beygðum stálvinklum sem festar verða á líkan hátt og timburreimarnar. Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 3.235.000 m/vsk.).“

„Matsliður 10. – Þétting gólf- og útveggjaeininga. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður hefur ekki staðreynt að loft leki á milli gólf- og útveggjaeininga en telur að frágangur sé óþéttur og ófullnægjandi eins og hann er sýndur á teikningum. Bæta má frágang á fullnægjandi hátt með því að koma fyrir þéttingu að neðanverðu á milli gólfeininga og útveggjaeininga um leið og reimar eru endurnýjaðar. – Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt 135.000 m/vsk.).“

„Matsliður 11. – Bílskúrsgólf. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður hefur staðreynt að sprungur og misgengi eru í ílögn á gólfi í bílskúr. Ekki er hægt að koma í veg fyrir að sprungur myndist í ílögn en draga má úr þeim með því að leggja í að nýju og setja sterka bendingu í ílögnina.– Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr.780.000 m/vsk.).“

„Matsliður 12. – Eldhúsinnrétting. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður staðfestir að eldhúsinnrétting hefur sigið m.t.t. veggja hússins. Ástæðuna telur matsmaður vera að timburreimar sem gólfeiningar hvíla á hafi rýrnað og skriðið í festingum. Þá er hugsanlegt að einingarnar hafi einnig sigið vegna fúa í reimum og þegar skipt var um reimar. Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr.12.000 m/vsk.).“

„Matsliður 13. – Rakaskemmdir við eldhús- og stofuglugga.. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður staðfestir að rakaskemmdir eru á vegg ofan við glugga í eldhúsi og í stofu. Þá er sólbekkur undir glugga í stofu skemmdur vegna raka. Rakinn stafar frá leka á þaki að áliti matsmanns. Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr.260.000 m/vsk.).“

„Matsliður 15. – Jarðvegur liggur að veggeiningum. (…) Niðurstaða matsmanns. Matsmaður staðfestir að eftir er að ganga frá klæðningu utan á sökkul í samræmi við útgefnar teikningar. Ganga verður frá klæðningu á veggeiningum þar sem þær ganga niður fyrir jarðvegsyfirborð. – Metinn er hæfilegur kostnaður eins og fram kemur í samantektartöflu aftar í matsgerð. (…) (samanlagt kr. 510.000 m/vsk.).“

„Önnur atriði. – Matsmaður telur að ljúka megi endurbótum á húsinu á 8 vikum með hæfilegum mannskap og góðum undirbúningi. – Endurbætur sem gera þarf inni í húsinu eru ekki þess eðlis að það verði óíbúðarhæft meðan á þeim stendur en einhver truflun er þeim samfara. Þá er nokkur truflun af endurbótum í skriðrými og utan á húsinu. Matsmaður telur að ekki sé þörf á að flytja úr húsinu meðan á framkvæmdum stendur. – Matsmaður telur að eftir endurbætur sem metnar eru hafa verið gerðar sé húsið a.m.k. jafngott og búast mátti við og muni verðgildi þess ekki rýrna – Matsmaður telur að aðstæður séu mjög sérstakar þar sem jarðhiti er undir og við húsið og af þeim sökum getur verið að aðferðir sem duga almennt annarsstaðar gangi ekki sbr. loftun á skriðrými og timburreimar sem gólfeiningar hvíla á. Matsmaður getur ekki sagt um hvort að hönnuðir máttu vita af þessum aðstæðum. Í deiliskipulagi fyrir svæðið er gerð krafa um skriðrými en ekki varað við þessum óvenjulegu aðstæðum og því má ætla að aðstæður séu venjulegar. Í ljósi þessa getur matsmaður ekki sagt til um hvort að hönnun sé óeðlileg. Hins vegar telur matsmaður að loftun skriðrýmisins hafi átt að vera skilgreind að lágmarki sbr. byggingarreglugerð en það er ekki gert. – Húsið er byggt úr einingum sem hlotið hafa vottun viðurkennds aðila. Eðlilegt sé að ætla að lausnir vegna samsetningar og frágangs á einingum sé útfærð og fullfrágengin af hálfu framleiðanda eininganna. Hönnuðir sem vinna með einingarnar þurfa þá ekki að huga sérstaklega að þeim atriðum. Matsmaður telur að ófullnægjandi þéttingar á samskeytum eininga séu ekki á ábyrgð hönnuða heldur sé það hluti af útfærslu framleiðanda sem þeir sem setja upp húsið vinna eftir. Sama á við um frávik á þykkt eininga sem veldur því að m.a. einingar standa út fyrir sökkla. – Í þeim tilfellum sem ekki er farið eftir fyrirliggjandi hönnun telur matsmaður að það megi rekja til framkvæmdaraðila sbr. að ekki er gengið frá sökklum við jarðvegsyfirborð og sperrur eru ekki skv. útgefnum teikningum. – Leka sem eru á húsinu telur matsmaður að rekja megi til mistaka við framkvæmd hússins eða að frágangur hafi gefið sig.“

Málsástæður og lagarök stefnenda.

Stefnendur byggja kröfur sínar á því að stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf sem seljandi fasteignarinnar að Réttarheiði 22 Hveragerði, stefndi Þ-kk-þgf sem byggingarstjóri og húsasmíðameistari, og stefndi, E-kk-nf sem aðalhönnuður fasteignarinnar, beri in solidum fébótaábyrgð gagnvart stefnendum vegna umfangsmikilla galla á fasteigninni. Stefnendur byggja jafnframt á því að ábyrgð stefnda, A-kk-ef Ú-kk-ef hvíli á stöðu hans sem seljanda eignarinnar, sbr. lög nr. 40/2002, en ábyrgð stefndu, Þ-kk-ef og E-kk-ef byggi á vanrækslu þeirra í starfi sem annars vegar byggingarstjóri og húsasmíðameistari, og hins vegar sem aðalhönnuður eignarinnar, sbr. lög nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 441/1998, sbr. og almennar reglur um víðtæka skaðabótaábyrgð sérfræðinga á störfum þeirra. Stefnendur telja að þau eigi af þessum sökum rétt á skaðabótum og/eða afslætti úr hendi stefndu. Stefnendur byggja á matsgerð dómkvadds matsmanns og telja að helstu niðurstöður matsmanns séu eftirfarandi:

1. Rakavörn í skriðkjallara.

Stefnendur telja að í matsgerð komi fram að aðstæður undir húsinu séu mjög óvenjulegar og telji matsmaður að lágmarksákvæði í byggingarreglugerð (185. gr.) séu ekki sniðin að þeim. Hiti í jörðu sé mikill og mikil uppgufun verði á jarðraka sem veldur því að loftraki í skriðrýminu verði mikill og óvist að náttúruleg loftun ein og sér dugi til að halda loftraka nægilega lágum þannig að ekki skapist aðstæður til þess að sveppagróður geti dafnað.

Í matsgerð sé tekið fram að tvö lög af plastdúk (þolplasti) séu ofan á hraunfyllingu undir húsinu, klemmd með trélista, en hraungrúsin sé óslétt og víða standi steinar upp úr henni. Þá sé tekið fram að allvíða séu marin göt á plastið eftir að skriðið hefur verið á því og að raki sé undir plastinu sem sjá má af því að vatnsdropar eru á því, svo og að á nokkrum stöðum er raki á milli plastdúkanna. Samskeyti plastdúks séu límd með límbandi sem ekki sé sérstaklega gert til þess að líma rakavörn og límbandið sé víða laust og samskeyti plastdúka ekki slétt þannig að á þeim séu glufur. Þá séu samskeyti á efra og neðra lagi dúksins ekki á sama stað.

Þá komi fram í matsgerð að plastdúkur sé viðkvæmari en steinsteypt gólf og göt geti komið á plastdúkinn þegar farið er um skriðrýmið vegna eftirlits og viðhalds, m.a. þegar sinna þurfi viftu sem er í loftopi innst í skriðkjallaranum. Þá sé fylling undir plastdúknum þar að auki mjög óslétt og gróf þannig að miklar líkur séu á því að göt komi á plastdúkinn. Með því að jafna betur fyllingu undir dúknum og leggja jarðvegsdúk yfir megi minnka líkur á því að plastdúkurinn skaddist. Þá telji matsmaður að ráðast þurfi í endurbætur til að rakavörn verði ekki fyrir skemmdum við eðlilega umgengni í skriðrýminu til eftirlits og viðhalds.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 585.000 með virðisaukaskatti.

2. Loftun í skriðkjallara.

Í matsgerð komi fram að vifta sem er í suðvestur horni skriðrýmis geti annað u.þ.b. einum loftskiptum á klukkustund í skriðrýminu. Þannig blási viftan lofti úr skriðrýminu og við það dragist inn útiloft um önnur loftgöt sem eru á skriðrýminu, en þrátt fyrir þetta sé mikill lofthiti í skriðrýminu. Viftan afkasti þó nægilega til þess að loftraki sé nægilega lítill svo að ekki verði skemmdir á viðum og telji matsmaður að ef viftu þessarar nyti ekki við myndi raki í skriðrýminu aukast og hætta yrði þar með einnig á skemmdum. Matsmaður telji óheppilegt að það sé háð því hvort vifta þessi sé í gangi hvort skemmdir geti orðið á húsinu og þá telji matsmaður að æskilegt væri að náttúruleg loftun dygði til þess að loftræsa skriðrýmið þannig að ekki þyrfti að treysta á virkni viftunnar. Matsmaður telji að ekki sé hægt að fullyrða um það hvort hægt sé að fá fullnægjandi náttúrulega loftun á skriðrými vegna þess hve óvenjulegar aðstæður séu undir húsinu og að auki telji matsmaður að aðstæður geti auk þess verið þannig að ónóg loftun verði um langan tíma sem valdið geti skemmdum. Matsmaður telji að loftun skriðrýmisins verði ekki leyst nema með rafdrifinni viftu og jafnframt telji matsmaður að æskilegt sé að a.m.k. tvær viftur séu í rýminu til að tryggja það að loftun stöðvist ekki þó að önnur viftan bili svo og einnig til þess að tryggja nægileg loftskipti í skriðrýminu. Telji matsmaður að þá þurfi að vera búnaður sem gefi til kynna að virkni viftanna sé ónóg, t.d. að rakaskynjari sé í skriðrými og gaumljós á áberandi stað í húsinu. Þá telji matsmaður að tengja þurfi viftu þannig að ekki sé þrenging og engin fyrirstaða að viftu og því þurfi loftrör að vera stærri en tenging við viftuna vegna þess að rist í opi skerði flatarmál útblástursrörsins.

Hvinur sé frá viftunni sem heyrist upp í húsið þegar hljótt er í því og ganga þurfi þannig frá viftu að hljóð frá henni leiði sem minnst upp í burðarvirki hússins. Þá sé viftan tengd með lausataug en þar sem um fastan búnað sé að ræða ætti að tengja hana með föstum kapli.

Stefnendur byggja á því matsatriði að loftop á skriðkjallara séu færri og minni en lágmarksákvæði byggingarreglugerðar nr. 441/1998 kveði á um og vísa til 185.6. greinar reglugerðarinnar. Samtals séu fjögur loftop sem loft streymir um inn í skriðrýmið og eitt sem loft er dregið út um, einnig að 100 millimetra álpípur séu á loftopunum upp fyrir jarðvegsyfirborð og götuð plata fyrir efri enda. Þannig greini matsgerð frá því að þverskurðarflatarmál röra sé mest tæpir 0,008 m² ef ekki sé tekið tillit til skerðingar vegna garðplötu, eða rétt um helmingur af því sem byggingarreglugerð kveði á um, en samkvæmt henni ættu að vera minnst fjögur op á hverri hlið hússins. Þá sé ekki ljóst af byggingareglugerðinni hvernig haga beri loftopum þegar tvær hliðar hússins eru upp að öðrum húsum, en matsmaður telji eðlilegt að taka tillit til þess við ákvörðun á fjölda með því ýmist að fjölga þeim eða stækka. Þá telji matsmaður að ekki sé hægt að miða við það að hæðarskil séu úr steinsteypu, enda burðarvirki byggt á timbri.

Stefnendur byggja því á því að af framangreindum ástæðum telji matsmaður að loftun á skriðrými sé ófullnægjandi og ekki í samræmi við byggingarreglugerð nr. 441/1998.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 830.000 með virðisaukaskatti.

5. Gólfefni.

Stefnendur byggja þeirri niðurstöðu matsmanns að á hjónaherbergi hafi plötur á gólfi undist upp á köntunum og gengið úr skorðum við dyr. Telji matsmaður að gólfefnið hafi skemmst vegna raka sem stafað hafi frá skriðrými undir húsinu. Þurfi að skipta um gólfefni til að bæta úr.

Þá séu allmargar flísar á holi og baðherbergi lausar og fúgur sprungnar og telji matsmaður að þegar raki var hvað mestur í skriðrými geti gólf hafa spennst til þegar einingar þrútnuðu mest að neðan og voru heitari þar en að ofanverðu, þannig að við það hafi einingarnar svignað niður ef til að líkum lætur um nokkra millimetra. Þá liggi ekki fyrir hversu mikið efnið breytir sér við rakabreytingu og hitabreytingu, en ef miðað er við efni með áþekka samsetningu gætu þriggja metra einingar hafa sigið niður í miðjunni um allt að níu millimetrum. Við slíka hreyfingu megi gera ráð fyrir að brot komi fram í gólfi yfir samskeytum eininga, en áberandi sé að flísar séu lausar á þeim stöðum sem samskeyti eru á gólfeiningum. Stefnendur byggja á því að flísar á holi og baðherbergi hafi losnað vegna hreyfinga á gólfeiningum sem urðu vegna rakabreytinga í skriðrými. Taka þurfi upp lausar flísar og hreinsa lím undan þeim, líma flísar niður aftur og fúgufylla.

Samkvæmt matsgerð séu nær allir gólflistar í útveggjum í húsinu nokkuð fyrir ofan gólfflötinn og sé rifan frá því um tveir til þrír millimetrar upp í tæpa tíu millimetra þar sem mest er í hjónaherbergi, en mestar séu rifurnar við útvegg sem matsmaður telji að stafi af því að reimar, sem gólfeiningarnar hvíla á, hafi í upphafi þrútnað þegar raki var mestur í skriðrými undir húsinu og rýrnað þegar raki minnkaði og gólfin þá sigið með reimunum. Raki í skriðrýminu sé nú mjög lítill, og því minni en í köldu útilofti, og því rýrnar viður meira en annars væri. Losa þurfi gólflista og færa niður að gólfi þar sem er rifa á milli, en við það þurfi að gera ráð fyrir að málning skemmist og þurfi að blettamála.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 427.000 með virðisaukaskatti.

8. Veggeiningar standa út af sökkli.

Stefnendur byggja á því að matsmaður staðreyni að veggeiningar standi út fyrir steypta sökkla á norður- og suðurhlið hússins, um tvo til þrjá cm, en á teikningu burðarþolshönnuða, nr. 933-1-8, séu einingarnar sýndar sléttar við innri brún sökkla og fimm millimetra út af útbrún þeirra. Eðlileg frávik geti verið á smíði undirstaða sem valdið geti því að sökklar séu stærri eða minni en að var stefnt, en matsmaður telji hins vegar að frávik í þessu tilfelli séu umfram þau er eðlilegt má telja. Stefnendur telja að á áður nefndri teikningu burðarþolshönnuða séu einingar sýndar á sökklum og á milli byrða í einingum sé fest fótreim, en hún sé ekki á seinni útgáfu á teikningunni. Einingar sem standi út af sökklum standi á innra byrði í einingunni og á rifjum milli byrða. Telji matsmaður að þrýstiþol innra byrðis og rifja sé nægilegt til að flytja álag niður í undirstöðu og þó að ytra borð eininga væri inn á sökklum sé útilokað að réttleiki sökkla sé nægur til þess að einingarnar standi samfellt á þeim heldur sé líklegra að þær standi á punktum hér og hvar. Þá megi ætla að ef eining sitji á sökkli, eins og hönnuðir hafi gert ráð fyrir, muni álag dreifast á fleiri punkta en annars væri og dreifist betur en annars væri. Til þess að bæta úr þurfi að koma fyrir stuðningi sem sé nægilega stífur og sambærilegur steypunni, en að timburreim geti ekki tekið við álagi á sama hátt og steypa og með því að koma fyrir stálfestingum með reglulegu bili megi ná fram stífum undirstuðningi. Eðlilegt sé að staðsetja festingarnar við hver samskeyti og festa þær með múrboltum í steypu.

Stefnendur byggja á því að samkvæmt matsgerð hafi fjöl verið fest á steyptan sökkul fyrir neðan veggeiningarnar sem standi út af sökklinum og að matsmaður telji að þessi fjöl geti ekki haft neinn tilgang vegna burðarþols. Matsmaður telji jafnframt að ekki sé unnt að sjá neinn tilgang með tilgreindri fjöl nema þá helst til þess að loka rifu á milli sökkuls og veggeininga, en að matsmaður telji að fjölin sé of þykk þannig að hún standi út fyrir veggeiningarnar svo að ekki sé hægt að ganga frá klæðningu á sökkli.

Stefnendur byggja á því að matsmaður telji að burðarþol útveggja sé nægt þó að áseta útveggjaeininga sé skert frá því sem sýnt er á teikningum burðarþolshönnuða, en til þess að mæta skerðingu megi koma fyrir stálfestingum undir einingum. Þá telji matsmaður að fjöl sem sett hefur verið undir einingar á norðurhlið svo og kítti með henni sé ófullnægjandi og bæta þurfi frágang.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 285.000 með virðisaukaskatti.

9. Tenging gólf- og veggeininga við sökkul.

Stefnendur byggja á því að í matsgerð komi fram að timburreimar innan á sökklum gegni tvennum tilgangi; að bera gólfeiningar og að halda veggeiningum í réttum skorðum, en veggeiningarnar standi á steyptum undirstöðum sem beri lóðrétt álag frá þeim þannig að festa þurfi einingarnar við undirstöðurnar til að bera lárétt álag. Matsmaður hafi ekki reiknað álag eða styrki festinga en hann ætli að tengingar þurfi að vera heilar og vel gerðar til að hafa nægjan styrk með eðlilegu öryggi. Á nokkrum stöðum við útveggi séu reimar fúnar en þær hafi verið styrktar með því að setja aðra reim fyrir neðan þær og skrúfa síðan krossvið innan á þær báðar. Útveggjaeiningar séu skrúfaðar á efri reimina, þá upprunalegu og fúnu, og ætli matsmaður að styrkur sé skertur þar sem reimarnar séu fúnar, en engar festingar séu úr nýju reiminni eða krossviðnum í útveggjaeiningarnar. Ekki sé þó hætta á ferðum en eðlilegt sé að bæta úr til að tryggja að öryggi mannvirkisins sé eins og upphafleg hönnun gerði ráð fyrir og að það megi gera með því að fjarlægja fúnar reimar og setja nýjar í staðinn, en gæta verði þess að raki í nýjum reimum hæfi því sem er í skriðrýminu.

Stefnendur byggja á því að matsmaður telji að vegna þeirra óvenjulegu aðstæðna sem séu undir húsinu sé heppilegt að setja reimar úr stálvinklum undir einingar í stað timburreima, en að raki og hiti hafi óveruleg áhrif á hæð stálsins og þá sé minni hætta á því að skemmdir verði á húsinu þó að raki aukist tímabundið í skriðrýminu. Þá þurfi burðarþolshönnuður að ákveða efnisþykkt stáls, en ætla megi að vinklar beygðir úr t.d. fjögurra eða fimm millimetra stálplötum dugi og ef skipt sé um reimar sé jafnframt hægt að endurbæta þéttingu á milli útveggjaeininga og gólfeininga.

Stefnendur byggja á því að matsmaður telji að það hafi lítil eða engin áhrif á burðarþol útveggjaeininga þó að ekki séu í þeim fótreimar, eins og sýnt var á upprunalegum teikningum burðarþolshönnuða og sjá megi í sjöunda matslið. Hönnun á frágangi sökkuleininga undir húsinu hafi einnig verið breytt og fótreimar sem vera áttu inni í einingum ekki settar heldur grannir listar, 48x48 millimetrar, er settir séu báðum megin við sökkuleiningarnar og að listarnir séu boltaðir í steyptar undirstöður, en skrúfur séu í gegnum listana í undirstöðueiningarnar. Matsmaður meti það svo að hann telji að reikningslegur styrkur þessara festinga sé ekki minni en fótreima sem áður voru sýndar, en að gólfeiningar hafi átt að sitja beint á sökkuleiningum að ofanverðu samkvæmt teikningum burðarþolshönnuða en raunin sé að víðast hvar sé bil þar á milli og hvíli gólfeiningar á grönnum listum sem skrúfaðir séu í sökkuleiningar. Stefnendur byggja á því að matsmaður hafi staðreynt að lát sé komið í festingarnar sem sjáist á því að listarnir hafi snúist frá sökkuleiningunum. Þá byggja stefnefndur jafnframt á því að matsmaður telji að þessi frágangur sé ófullnægjandi og nauðsynlegt sé að bæta úr með þeim hætti að skrúfa stálvinkla utan á sökkuleiningar.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 3.235.000 með virðisaukaskatti.

10. Þétting gólf- og útveggjaeininga.

Stefnendur byggja á því að matsmaður telji að frágangur á milli gólf- og útveggjaeininga sé óþéttur og ófullnægjandi eins og hann sé sýndur á teikningum en að bæta megi frágang með fullnægjandi hætti með því að koma fyrir þéttingu að neðanverðu á milli gólf- og útveggjaeininga um leið reimar eru endurnýjaðar, sbr. matslið 8.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 135.000 með virðisaukaskatti.

11. Bílskúrsgólf.

Stefnendur byggja á því að í matsgerð komi fram að sprungur og misgengi sé í ásteypulagi á bílskúrsgólfi meira eða minna á öllum samskeytum gólfeininga. Telji matsmaður að hreyfingar geti hafa verið á gólfeiningum vegna raka og hita í skriðrými og við slíkar hreyfingar springi ílögnin. Ekki sé hægt að setja einingarnar saman þannig að samsetningarnar hafi sömu stífni og einingarnar sjálfar og telji matsmaður að ómögulegt sé að búa til ílögn sem þoli slíkar hreyfingar án þess að springa. Megi draga úr sprungumyndun með því að setja sterkt bindinet í ílögnina og byggja stefnendur á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 780.000 með virðisaukaskatti.

12. Eldhúsinnrétting.

Stefnendur byggja á því að matsmaður staðfesti að eldhúsinnrétting hafi sigið sökum þess að timburreimar sem gólfeiningar hvíli á hafi rýrnað og skriðið í festingum. Þá sé hugsanlegt að einingarnar hafi einnig sigið vegna fúa í reimum og þegar skipt hafi verið um reimar. Telji matsmaður að ekki þurfi að gera annað en að ganga frá kítti milli borðplötu og byggja stefnendur á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 12.000 með virðisaukaskatti.

13. Rakaskemmdir við eldhús- og stofuglugga.

Stefnendur byggja á því að matsmaður staðfesti að rakaskemmdir séu á vegg ofan við glugga í eldhúsi og í stofu. Þá sé sólbekkur undir glugga í stofu skemmdur vegna raka. Telji matsmaður líklegast að lekinn stafi af galla í þakfrágangi og felist endurbætur í því að taka upp þakjárn fyrir ofan lekastaðina og leggja nýja þakpappa yfir þann sem sé fyrir og ganga aftur frá þakjárni. Spartla þurfi veggi og mála, skipta um sólbekk og skipta út rúllugardínu.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 260.000 með virðisaukaskatti.

15. Jarðvegur liggur að veggeiningum.

Stefnendur byggja á því að í matsgerð komi fram að eftir sé að ganga frá klæðningu á sökkli í samræmi við samþykktar teikningar, en á teikningu segi að Stenex klæðning komi upp undir bárustálið við jarðvegshæð, en ekki sé gerð nánari grein fyri þessari klæðningu þó að af teikningu megi ráða að plata eigi að ganga fimmtán cm niður á steypta sökkla og þá nokkuð niður fyrir jarðvegsyfirborð. Efri brún á plötum gangi upp undir bárujárnsklæðningu á útveggjum og megi ætla að þessi frágangur geti dregið úr vatnságangi á einingar sem standi niður undan bárujárnsklæðningu á veggjum og jarðvegur gengur upp á. Stefnendur byggja á því að í matsgerð komi fram að óheppilegt sé að jarðvegur liggi beint að einungunum og skilum þeirra og steypts sökkuls því að þar geti vatn sigið inn og að timburreimum og þannig valdið skemmdum á þeim. Stefnendur byggja jafnframt á því að matsmaður telji að heppilegra hefði verið að efri brún steyptra sökkla væri ofan við jarðvegsyfirborð.

Stefnendur byggja á því að í matsgerð komi fram að tryggja megi frágang betur með því að setja gagnvarða trélista á milli á Stenex plötunum eða jarðvegs-takkadúk því að takkadúkur haldi vatni betur þar sem færri samskeyti séu á honum en á Stenex plötum og það bil sem dúkurinn eða listar myndi tryggi það að raki þornar frekar. Fylla þurfi að húsinu með drenmöl og tryggja að vatn renni frá því og yfirborð lóðar ætti að halla ákveðið frá húsinu þannig að vatn geti ekki safnast við veggi. Kítti sé á milli steypts sökkuls og útvegseininga og sé ófaglega frá því gengið og það geti ekki tryggt þéttleika gagnvart vatni.

Stefnendur telja að ekki liggi fyrir í málinu á grundvelli matsgerðar málsins hvort einingar í húsinu séu rakadrægar en ætla megi að þær dragi til sín vatn líkt og múr og steypa geri og geti viðartrefjar í einingum dregið til sín vatn.

Stefnendur byggja á kostnaðarmati matsmanns samkvæmt þessum lið, kr. 510.000 með virðisaukaskatti.

Stefnendur málsins byggja ítarlegri málsástæður og lagarök á eftirfarandi sundurliðun:

Ábyrgð seljanda:

Stefnendur byggja á því að fasteignin að Réttarheiði 22 sé haldin göllum í skilningi 18. gr. og 19. gr. laga nr. 40/2002, sem stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf beri ábyrgð á sem seljandi fasteignarinnar. Stefnendur telja sannað með matsgerð hins dómkvadda matsmanns að fasteignin sé gölluð í skilningi fasteignakauparéttar, enda megi af henni ráða að frágangur og hönnun uppfylli í mörgum tilvikum ekki þær kröfur sem leiði af skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Þá leggja stefnendur áherslu á að við mat á göllum verði að hafa sérstaka hliðsjón af því að um nýlega eign sé að ræða, en samkvæmt almennum reglum íslensks fasteignakauparéttar séu mun strangari kröfur gerðar til slíkra fasteigna. Stefnandi byggir á því að samkvæmt þeim þurfi kaupandi nýrrar fasteignar ekki að þola að hún sé haldin nokkrum göllum, og það þótt að þeir séu minniháttar. Stefnendur telja að þeir eigi rétt til að skaðabóta úr hendi stefnda vegna framangreinds, sbr. 43. gr. laga nr. 40/2002, en ella beri að veita afslátt í samræmi við kostnað við að bæta úr göllunum, sbr. 41. gr. sömu laga.

Ábyrgð byggingarstjóra og húsasmíðameistara:

Stefnendur byggja á því að stefndi Þ-kk-þgf, byggingastjóri og húsasmíðameistari fasteignarinnar, beri skaðabótaábyrgð á umræddum göllum á grundvelli reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Stefnendur telja ljóst að byggingarframkvæmdin, sem og endurbætur á síðari stigum, hafi í mörgum tilvikum ekki verið með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti og í samræmi við kröfur byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sbr. matsliði nr. 1, 2, 5, 8, 9, 10, 11, 12, 13 og 15, auk þess sem allnokkur dæmi séu um að ekki hafi verið byggt í samræmi við samþykkta uppdrætti, sbr. matsliði nr. 8 og 15.

Stefnendur byggja jafnframt á því að galla á fasteigninni sem falli undir matslið nr. 5, 11, 12 og að hluta til nr. 9 megi rekja til þess að í skriðrýminu hafi í upphafi ekki verið gerð tilraun til að draga úr uppgufun frá jarðvegi, auk þess sem loftun var ófullnægjandi. Stefnendur telja því að af þessum sökum hafi loftraki og lofthiti orðið mjög hár, sem olli smám saman skemmdum á húsinu. Stefndi hafi sem byggingarstjóri borið ábyrgð á því að frágangur í skriðrými væri strax í upphafi í samræmi við 184. gr. og 185. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Úrbætur hafi fyrst verið gerðar haustið 2007, en í þeim hafi m.a. falist að rakavörn var sett í skriðkjallara eignarinnar þannig að glært plast hafi verið breitt yfir jarðveginn, einnig hafi verið sett upp vifta til að bæta loftun í kjallaranum. Skipt hafi verið um veggreim á nokkrum stöðum og hún styrkt á öðrum stöðum en úrbætur þessar hafi hins vegar verið um margt ófullnægjandi. Stefnendur vekja sérstaka athygli á því að stefndi hafi enn ekki brugðist við tilmælum G-kk-ef F. B-kk-ef um að ráðast í tilteknar úrbætur á fasteigninni.

Stefnendur leggja einnig áherslu á að með skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, og byggingarreglugerð nr. 441/1998, séu lagðar umfangsmiklar skyldur á byggingarstjóra, en samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997 skal byggingarstjóri vera við stjórn framkvæmda við hvert mannvirki og samkvæmt 3. mgr., sömu greinar, sé hann framkvæmdastjóri þeirra. Þá vísa stefnendur til 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997, og til 32.2. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, þar sem stefnendur telja að sérstaklega sé tekið fram að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Hér sé vísað til fyrirmæla, almennra og sérstakra, sem lög og reglugerðir setja um byggingarframkvæmdir og mannvirkjagerð, þar á meðal 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, en þar segi að tryggt skuli að framkvæmdir séu með tæknilega og fullnægjandi hætti. Þá byggja stefnendur á því að enn fremur séu lagðar ýmsar sérstakar skyldur á byggingarstjóra varðandi þá iðnmeistara sem að framkvæmdum koma og að samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997 og 32.1 gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, skuli byggingarstjóri ráða iðnmeistara í upphafi verks með samþykki eiganda eða samþykkja ráðningu þeirra og hið sama gildi um uppsögn iðnmeistara.

Stefnendur byggja á því að rík skylda hvíli á byggingarstjóra að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum þeim er hann stýrir þar á meðal því að iðnmeistarar þeir, sem að verkinu koma fyrir atbeina byggingarstjóra, sinni skyldum sínum. Stefnendur byggja jafnframt á því að strangt sakarmat gildi um byggingarstjóra sem eigi að vera sérfræðingar við mannvirkjagerð.

Stefnendur byggja, auk framangreinds, á því að stefndi Þ-kk-þgf hafi sem húsasmíðameistari við byggingarframkvæmdina borið ábyrgð á því að þeir verkþættir sem hann tók að sér að hafa umsjón með sem slíkur, væru unnir í samræmi við viðurkennda verkhætti, lög og reglugerðir, sbr. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 73/1997. Þannig telja stefnendur að stefndi hafi sem húsasmíðameistari fasteignarinnar borið ábyrgð á öllum þeim verkþáttum sem fjallað sé um í matsgerð hins dómkvadda matsmanns. Stefnendur vísa til þess að um ábyrgð húsasmíðameistara fari jafnframt samkvæmt 37. gr., 38. gr., og 118. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sem og samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 42/1978. Stefnendur telja að strangt sakarmat gildi um húsasmíðameistara, sem eigi að vera sérfróðir um trésmíðavinnu við mannvirkjagerð.

Stefnendur byggja á því, þegar allt framangreint sé virt, og með hliðsjón af matsgerð hins dómkvadda matsmanns, að stefndi Þ-kk-þgf hafi sýnt af sér vanrækslu í störfum sínum sem byggingarstjóri og húsasmíðameistari fasteignarinnar, og að stefndi beri af þeim sökum skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum.

Ábyrgð aðalhönnuðar:

Stefnendur byggja á því að stefndi E-kk-nf, aðalhönnuður fasteignarinnar, beri skaðabótaábyrgð á göllum, sem rekja megi til þess að hönnun fasteignarinnar hafi verið ábótavant á grundvelli skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Stefnendur telja að hönnun fasteignarinnar hafi verið ófullnægjandi að því er varðar rakavörn og loftun skriðrýmis, en af matsgerð hins dómkvadda matsmanns megi ráða að þessi atriði hafi átt að vera skilgreind að lágmarki í samræmi við ákvæði 185.6 gr. og 185.7 gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Þá telja stefnendur jafnframt sannað með matsgerð hins dómkvadda matsmanns að ófullnægjandi rakavörn og loftun í skriðrými í upphafi hafi smám saman valdið verulegum skemmdum á fasteigninni, sem ekki hefði orðið vart við annars. Þannig telja stefnendur með vísan til framangreinds að þeir geti byggt á því að stefndi beri ábyrgð á göllum sem falli undir matsliði nr. 1, 2, 5, 11 og 12 auk þriðjungs af þeim kostnaði sem falli undir matslið nr. 9. Þá byggja stefnendur á því að stefndi beri ábyrgð á göllum sem falli undir matslið nr. 10, þar sem matsmaður telji að frágangur sé óþéttur og ófullnægjandi eins og hann sé sýndur í teikningum.

Stefnendur byggja á því að stefndi E-kk-nf hafi með áritun á teikningar sínar ábyrgst að hönnun fasteignarinnar væri faglega unnin og í samræmi við lög og reglur um byggingarmál, sbr. 1. mgr. 47. gr. laga nr. 73/1997, sem og 17.1 gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Þá vísa stefnendur um ábyrgð stefnda til ákvæða 18.10 byggingarreglugerðar nr. 441/1998, en þar komi fram að gera eigi grein fyrir loftræstingu lokaðra rýma á aðaluppdráttum. Stefnendur vísa jafnframt til 19.1 gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 þar sem segi að gera eigi grein fyrir því hvernig fullnægt verði þeim kröfum sem gerðar séu til hönnunar í reglum um öryggis- og heilbrigðismál og byggingarreglugerð á séruppdrætti, en ljóst sé að misbrestur hafi orðið á framangreindu við hönnun fasteignarinnar.

Stefnendur byggja á því að telja verði ljóst að hönnun stefnda uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar séu í lögum nr. 73/1997, sbr. einkum 47. gr. laganna og í byggingarreglugerð nr. 441/1998, sbr. einkum 17.1 gr., 18.10 gr., 19.1 gr., og 185. gr. er fasteignin var hönnuð. Þá telja stefnendur að strangt sakarmat gildi um hönnuði sem eigi að vera sérfræðingar í hönnun mannvirkja. Þannig telja stefnendur, þegar allt framangreint sé virt, að telja verði að enginn vafi leiki á því að stefndi E-kk-nf hafi sýnt vanrækslu í störfum sínum sem aðalhönnuður fasteignarinnar og beri því skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum.

Nánar um sundurliðun kröfugerðar:

Stefnendur byggja kröfur sínar um skaðabætur og/eða afslátt á matsgerðinni en matsmaður telji að kostnaður við úrbætur muni nema samtals kr. 7.059.000, að meðtöldum virðisaukaskatti á verðlagi í febrúar 2009. Stefnendur vekja athygli á því að kostnaður við hönnun og ráðgjöf vegna endurbóta á loftun í skriðkjallara að fjárhæð kr. 300.000 hafi fyrir mistök fallið niður úr heildarsamtölu kostnaðar við úrbætur í matsgerð. Til frádráttar komi bætur frá Viðlagatryggingu Íslands vegna þessa, kr. 550.000 sbr. tjónamat vegna jarðskjálfta á Suðurlandi þann 29. maí 2008, en matið er dagsett þann 26. janúar 2009. Er þar um að ræða allan kostnað sem fellur undir matslið 5, að undanskildum kostnaði við að losa gólflista af veggjum og færa að gólfi, enda geri tjónamat ráð fyrir því að öll gólfefni verði endurnýjuð. Þá komi til frádráttar kostnaður sem fellur undir matslið 12, eða samtals 12.000 krónur, þar sem tjónamat geri ráð fyrir að borðplata á eldhúsinnréttingu verði endurnýjuð og innréttingin rétt af. Þá lækki krafa samkvæmt matslið 11 um 172.000 krónur þar sem stefnendur hafi þegar fengið greiddar bætur sem nemur úrbótum á bílskúrsgólfi. Jafnframt lýsa stefnendur því að einnig komi til frádráttar 100% af virðisaukaskatti af vinnu, en samkvæmt lögum nr. 50/1988, sbr. 2. gr. laga nr. 10/2009, skal á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. janúar 2011, endurgreiða eigendum íbúðarhúsnæðis að fullu þann virðisaukaskatt er þeir greiða af vinnu við endurbætur eða viðhald íbúðarhúsnæðis.

Stefnendur sundurliða dómkröfu sína, nánar tiltekið, með eftirfarandi hætti:

Kostnaður við úrbætur samkvæmt matsgerð:

Matsliður nr. 1.-Rakavörn í skriðkjallara kr. 585.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 2-Loftun í skriðkjallara kr. 830.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 5-Gólfefni kr. 427.000 með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 8-Veggeiningar standa út af sökkli kr. 285.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 9-Tenging gólf- og veggeininga við sökkul kr.3.235.000, meðvirðisaukaskatti

Matsliður nr. 10-Þétting gólf- og útveggjaeininga kr. 135.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 11-Bílskúrsgólf kr. 780.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 12-Eldhúsinnrétting kr. 12.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 13-Rakaskemmdir við eldhús og stofuglugga kr. 260.000, með virðisaukaskatti

Matsliður nr. 15-Jarðvegur liggur að veggeiningum kr. 510.000, með virðisaukaskatti

-frádráttur vegna bóta frá Viðlagatryggingu Íslands kr. 550.000,

-endurgreiddur vsk. vegna vinnu á byggingarstað kr. 863.951.

Samtals kr. 5.645.048.

Stefnendur byggja á því að stefndu Ö-kk-nf Ú-kk-nf og Þ-kk-þgf, byggingarstjóri og húsasmíðameistari, beri in solidum ábyrgð á allri framangreindri fjárhæð, en stefndi, E-kk-nf, aðalhönnuður, beri samhliða þeim in solidum ábyrgð á allt að kr. 2.634.379, einkum vegna matsliða er lúta að ófullnægjandi rakavörn og loftun í skriðkjallara fasteignarinnar sem og afleidds tjóns. Sé um að ræða matsliði nr. 1, 2, 5, 10,11 og 12 og auk þess einn þriðji af þeim kostnaði sem fellur undir matslið nr. 9, að teknu tilliti til frádráttar vegna bóta frá Viðlagatryggingu Íslands og endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað.

Við munnlegan flutning málsins sundurliðuðu stefnendur kröfugerð sína á hendur stefnda E-kk-þgf þannig að krafa vegna 1. matsliðar, rakavörn í skriðkjallara, nam kr. 585.000 m/vsk., krafa vegna 2. matsliðar, loftun í skriðkjallara, nam kr. 830.000 m/vsk., krafa vegna 5. matsliðar, gólfefni, nam kr. 427.000 m/vsk., krafa vegna 9. matsliðar, tenging gólf- og veggeininga við sökkul (1/3) , nam kr. 1.067.550 m/vsk., krafa vegna matsliðar 10, þétting gólf- og útveggjaeininga, nam kr. 135.000 m/vsk. nam kr. 135.000 m/vsk. krafa vegna 11. matsliðar, bílskúrsgólf, nam kr. 780.000 m/vsk. og krafa vegna matsliðar 12, eldhúsinnrétting, nam kr. 12.000 m/vsk. Að frádregnum bótum frá Viðlagatryggingu Íslands, kr. 550.000 og endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað og hönnunar, kr. 462.411, nemur krafa stefnenda á hendur stefnda E-kk-þgf kr. 2.824.139.

Stefnendur byggja kröfu um dráttarvexti á kröfubréfi lögmanns stefnenda til stefndu, dagsettu 10. mars 2009, og vísa stefnendur jafnframt um þetta til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 og ákvæða III. kafla laganna..

Stefnendur vísa um lagarök til laga nr. 40/2002, einkum til 6. gr., 18. gr., 19. gr., 41. gr., og 43 gr. laganna, auk þess vísa stefnendur til meginreglna fasteignakauparéttar. Þá vísa stefnendur til laga nr. 73/1997, einkum 47. gr., 51. gr. og 52. gr. laganna svo og til byggingarreglugerðar nr. 441/1998, einkum til 17.-19. gr., 32. gr., 37.gr., 38. gr., 118. gr., 184. gr. og 185. gr., reglugerðarinnar, sem og til 16. gr. reglugerðar nr. 941/2002 um hollustuhætti. Jafnframt vísa stefnendur til 2. mgr. 8. gr. laga nr. 42/1978. Stefnendur vísa til reglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð.

Stefnendur byggja kröfu um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda, A-kk-ef Ú-kk-ef A-kk-ef.

Stefndi, Ö-kk-nf Ú-kk-nf A-kk-nf, byggir sýknukröfur sínar á því að stefnendur eigi ekki rétt til bóta eða afsláttar vegna ætlaðra galla á fasteign þeirri er stefnendur keyptu af stefnda. Þá mótmælir hann því að eignin hafi verið gölluð er kaup áttu sér stað á árinu 2004. Stefndi telur að gallar þeir sem stefnendur kynntu stefnda með bréfi, dags. 20. júlí 2007 tengist raka og hita í skriðkjallara með einum eða öðrum hætti, en í söluyfirliti sé greinilega tekið fram að ekki séu komin loftgöt í lagnakjallara og hafi stefnendur tekið við eigninni í því ástandi. Þá byggir stefndi á því að stefnendur geti því ekki borið fyrir sig að nokkurn galla sem tengist raka eða hitamyndun í kjallaranum síðar, þar sem það hafi verið algerlega á ábyrgð stefnenda að sjá um að útöndun yrði næg úr kjallaranum. Stefndi telur að stefnendur hafi keypt eignina í fokheldisástandi og að stefndi hafi ekki tekið að sér að framkvæma nokkuð eftir að kaupin fóru fram.

Stefndi byggir sýknukröfur sínar á því að hann hafi fengið fasteignina í skiptum, fasteignin hafi verið til sölu á fasteignasölu og að sama fasteignasala hafi séð um að bjóða hana til sölu fyrir stefnda eftir að hann eignaðist fasteignina. Þá byggir stefndi á því að sala á fasteigninni hafi tekist skömmu síðar og hafi hann hvergi komið nærri eigninni með framkvæmdum eða þvíumlíku og því sé hann algerlega grandlaus um alla galla, hafi þeir verið fyrir hendi er kaup voru gerð.

Stefndi byggir sýknukröfur sínar á því að fasteignin sé í Hveragerði sem sé þekkt hverasvæði og sé það almennt vitað að hiti er í húsum á svæðinu og að þetta leyni sér ekki þegar farið er um bæinn að gufu leggur upp á milli húsa hér og þar. Stefndi telur að kaupendur hafi því mátt vita að allt gæti gerst í þeim efnum og hvenær sem væri gæti hiti undir húsinu aukist og telur stefndi jafnframt að stefnendum hafi því borið að vinda bráðan bug að því að koma loftun út úr kjallara í gott horf til að koma í veg fyrir skemmdir á húsinu. Stefndi telur að engar upplýsingar séu um það hvort og hvenær stefnendur gerðu nokkuð í þeim efnum en árin hafi liðið án þess að kvörtun hafi komið frá stefnendum.

Stefndi byggir á því að stefnendur hafi sýnt mikið tómlæti í því að tilkynna um galla eða aðhafast nokkuð til að hamla tjóni og það leiði til þess að stefnendur eigi enga bóta- eða afsláttarkröfu á hendur stefnda. Stefndi byggir jafnframt á því að kaupsamningur hafi verið undirritaður 9. desember 2004 og að bréf lögmanns stefnenda um gallana sé ritað 20. júlí 2007, en þá telur stefndi að mikið vatn hafi verið runnið til sjávar og ómögulegt sé að vita hvort gallarnir tengjast ástandi sem var fyrir kaup, hvenær gallarnir komu fram, hvort stefnendur áttu sjálf þátt í tjóni með aðgerðarleysi o. s. frv. Því telur stefndi að hefðu kvartanir komið strax hefði kannski verið mögulegt að sannreyna og skoða ætlaða galla en stefndi bendir á ákvæði 12. gr. laga nr. 40/2002, þar sem segir að öll áhætta af hinu selda flyst á kaupanda við afhendingu. Stefndi byggir því kröfu sínu um sýknu á því að stefnendur hafi glatað réttindum sínum til að bera fyrir sig ætlaða vanefnd, sé litið svo á að um vanefnd hafi verið að ræða, að öllu leyti eða að hluta, samkvæmt kröfugerð stefnenda. Stefndi telur að samkvæmt ákvæði 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002 verði kaupandi að tilkynna innan sanngjarns frests, eftir að hann varð var við, eða mátti verða var við vanefnd, ef kaupandi ætlar að bera vanefnd fyrir sig, en stefndi telur að sé þessa ekki gætt leiði það til þess að rétturinn til að bera fyrir sig vanefnd falli niður.

Stefndi byggir sýknukröfur sínar á því að stefnendur hafi ekki fært fram afsakanlegar ástæður fyrir því að hafa ekki komið með tilkynningu um galla innan sanngjarns frests, svo sem greinir í 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002. Telur stefndi því að stefnendur hafi þannig sýnt af sér slíkt tómlæti að þeir hafi glatað rétti til þess að bera fyrir sig galla á fasteigninni gagnvart stefnda. Þá byggir stefndi á því að stefnendur geti ekki borið fyrir sig undantekningu 3. mgr. 48. gr. laganna þegar af þeirri ástæðu að ætluð vanræksla stefnda á því að veita stefnendum viðhlítandi upplýsingar um rakamyndun og skort á loftstreymi í skriðkjallara hafi varðað atriði sem stefnendur sáu, eða máttu sjá, við skoðun með byggingarfróðum manni.

Stefndi byggir sýknukröfur sínar á því að kvörtun um viðbótargalla hafi ekki komið fram fyrr en 28. maí 2008, þannig að enn meira tómlæti gildi um þá galla. Stefndi telur því að hafi gallarnir ekki verið ljósir áður megi halda því fram að um sé að ræða galla sem stefndi gat ekki vitað um né borið áhættu af. Þá vísar stefndi einnig til 20. gr. laga nr. 40/2002 varðandi tímamark við mat á galla, en samkvæmt þeirri lagagrein skal við mat á því hvort fasteign telst gölluð miða við það tímamark er fasteignin fluttist yfir í áhættu kaupanda.

Stefndi byggir sýknukröfu með vísan til afsals, dags. 15. mars 2005, en þar segi að eignin sé seld í því ástandi sem hún var í er kaupandi tók við henni og sættir sig við ástand hennar. Stefndi telur að hér sé ekki um staðlaðan texta að ræða á forprentuðu kaupsamningsformi heldur sérstakan texta í lýsingunni sem kannski megi rekja til þess að húsið var ekki selt fullklárað. Þá byggir stefndi á því að ekki sé venja að setja slíka texta í þann hluta kaupsamnings þar sem eign er lýst og telur stefndi að segja megi að eftir gildistöku laga nr. 40/2002 hafi slíkt ákvæði meiri þýðingu en ella, sbr. 28. gr. tilgreindra laga, en þar segi að þótt fasteignakaup séu gerð með þeim skilmálum að eign sé seld „í því ástandi sem hún er og kaupandi hefur kynnt sér“ eða með sambærilegum almennum fyrirvara telst hún samt gölluð ef ákvæði 26. og 27. gr. eiga við. Fasteignin teljist einnig gölluð þótt hún sé seld með framangreindum skilmálum, ef ástand hennar er til muna lakara en kaupandi hafði ástæðu til þess að ætla miðað við kaupverð hennar. Stefndi byggir á því að ákvæði 26. gr. um skort á upplýsingum og ákvæði 27. um rangar upplýsingar, að því er virðist samkvæmt síðast tilgreindum lögum, eigi ekki við í máli þessu þannig að stefnendur geti ekki sagt að slík yfirlýsing sé þýðingarlaus. Jafnframt telur stefndi að þá hafi ástandið á húsinu ekki verið mun lakara en stefnendur höfðu ástæðu til að ætla þannig að tilgreind yfirlýsing hafi þýðingu.

Stefndi gerir einnig eftirfarandi athugasemdir um galla og umfjöllun í framlagðri matsgerð:

Matsliður 1 og 2, skriðkjallari:

Stefndi byggir á því að ósannað sé að ekki sé fullnægjandi rakavörn í skriðkjallaranum, en hann sé opinn og hvorki geymsla né íverurými, og vísar til þess að í matsgerð segi að matsmaður hafi staðreynt að raki í timburvirki sé lítill og ekki hætta á fúa. Þá telur stefndi að byggingarstjórinn hafi svo gert úrbætur og sé ósannað að þær úrbætur séu ónógar samkvæmt teikningum og byggingarreglum, enda telji matsmaður að rakavörn í skriðrými sé fullnægjandi. Þá vísar stefndi til þess að matsmaður hafi mælt raka í skriðrýminu og staðreynt að hann sé það lítill að ekki sé hætta á að byggingarefni skemmist t.d. að viðir fúni vegna raka. Rakinn í viðnum sé minni en ætla mætti ef um skriðrýmið léki kalt útiloft. Telur stefndi að þetta telji matsmaðurinn þrátt fyrir að hafa staðreynt að aðstæður í húsinu séu mjög óvenjulegar. Stefndi byggir á því að þó að matsmaður telji heppilegra að gera einhverjar viðbætur þarna sem gangi mun lengra en kröfur byggingarreglugerðar, þá verði stefndu ekki krafðir um greiðslu á slíkum úrbótum.

Matsliður 5, gólfefni.

Stefndi byggir á því að ósannað sé algerlega að gólfefni í húsinu hafi skemmst af völdum raka í skriðkjallara og vísar til þess að matsmaður meti það svo að engar skemmdir séu sýnilegar á gólfeiningum sem slíkum vegna raka og þar sem réttskeið var að þeim borin séu þær beinar. Þá hafnar stefndi því algerlega að skemmdir á gólfefnum hússins sé að rekja til þess að gólfeiningar hafi spennst upp vegna raka í skriðkjallara og síðan fallið í nákvæmlega rétt far aftur. Stefndi vísar til ummæla matsmanns þar sem hann getur ekki sagt um hvort einingarnar undust og þöndust út þegar raki og hiti var meiri í skriðrýminu og hafi síðan gengið til baka. Stefndi telur að hér hafi stefnendum brugðist sönnun um tengsl þessara skemmda við galla sem stefndu beri ábyrgð á í máli þessu. Þá vísar stefndi þess að matsmaður telji að verpingur í plötum stafi af raka en ekki sé hægt að fullyrða um hvað valdi því að plötur hafi riðlast við dyr hjónaherbergis. Plöturnar geti hafa gengið í sundur undir láréttu álagi vegna umgangs. Stefndi byggir á því að ekki sé unnt að kenna raka í skriðkjallara um rakann í gólfplötum ofan á gólfeiningunum, og telur stefndi að hér skorti sömuleiðis sönnun um orsakatengsl. Stefndi byggir einnig á því að ósannað sé að gólfefnin hafi verið í lagi. Þá telur stefndi óupplýst að hve miklu leyti gólfefnin hafi skemmst í jarðskjálftanum þann 29. maí 2008, en stefndi telur að stefnendur hafi fengið að einhverju leyti bætur fyrir þetta tjón frá Viðlagatryggingu Íslands

Matsliður 8, veggeiningar standa út af sökkli.

Stefndi vísar hér til umfjöllunar af hálfu meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef og til greinargerðar K-kk-ef S. G-kk-ef verkfræðings, dags. 14. desember 2008, sem matsmaður virðist ekki hafa tekið tillit til. Þá telji matsmaður að burðarþol útveggja sé nægilegt.

Matsliður 9, tenging gólf- og veggeininga við sökkul.

Stefndi vísar um þennan lið matsgerðar, dómkvadds matsmanns, til umfjöllunar meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef og ummæla matsmanns þar sem hann telur það hafa lítil eða engin áhrif á burðarþol útveggjaeininga þó að ekki séu á þeim fótreimar eins og sýnt sé á upprunalegum teikningum burðarþolshönnuða. Stefndi byggir á því að það sé spurn hvers vegna fúi var kominn í fótreimarnar, en stefndi heldur því fram að orsökin geti verið vanræksla stefnda á því að lofta út kjallarann. Þá vísar stefndi enn á að úrbætur voru gerðar af byggingarmeistara og kom stefndi hvergi nærri né hafi verið látinn vita.

Matsliður 10, þétting gólf- og útveggjaeininga.

Stefndi vísar um þennan lið til umfjöllunar meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef.

Matsliður 11, bílskúrsgólf.

Stefndi vísar um ellefta lið matsgerðar til umfjöllunar meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef, en jafnframt vísar stefndi til þeirrar staðreyndar að stefnendur hafi fengið gólfið metið og bætt frá Viðlagatryggingu Íslands

Matsliður 12 eldhúsinnrétting,

Stefndi telur að gallar á eldhúsinnréttingu geti ekki verið á ábyrgð stefnda þegar dómkvaddur matsmaður sé með einhverjar tilgátur um orsakir. Stefndi byggir á því að sönnun stefnenda hafi brugðist að þessu leyti, en einnig vísar stefndi til þess að stefnendur fengu tjón sitt bætt hjá Viðlagatryggingu.

Matsliður 13 rakaskemmdir við eldhús- og stofuglugga.

Stefndi vísar um þrettánda lið til umfjöllunar meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef.

Matsliður 15 jarðvegur liggur að veggeiningum.

Stefndi vísar um fimmtánda lið til umfjöllunar meðstefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef.

Stefndi, Ö-kk-nf Ú-kk-nf A-kk-nf, byggir á því að stefnendur hafi fengið greiddar bætur frá Viðlagatryggingu Íslands samkvæmt lögum nr. 55/1002, með síðari breytingum, vegna stóra jarðskjálftans þann 29. maí 2008, en mörg hús í Hveragerði hafi skemmst í skjálftanum og jarðhiti komið upp eða ágerst á ýmsum stöðum. Því telur stefndi að stefnendur séu búnir að fá tjón sitt bætt vegna jarðskjálftans eða hefðu getað það. Stefndi byggir jafnframt á því að ekki liggi fyrir í málinu með skýrum hætti hvaða tjón kom til vegna jarðskjálftans eða hvort eða að hvaða leyti sé um að ræða galla sem talist gætu á ábyrgð seljanda fjórum árum fyrr. Stefndi krefst því sýknu vegna þessa sönnunarskorts hjá stefnendum.

Stefndi byggir á því af sinni hálfu að því sé haldið fram að stefnendur hafi ekki sýnt fram á að fasteignin sé gölluð í skilningi laga nr. 40/2002. Stefndi bendir sérstaklega á að fasteign teljist ekki gölluð nema ágalli rýri verðmæti hennar svo að nokkru varði eða að seljandi hafi sýnt af sér saknæma háttsemi. Stefndu telur að í þessu máli sé ekkert sem bendi til saknæmrar háttsemi stefnda og að stefnendur geti ekki sýnt fram á að ágallinn rýri verðmæti eignarinnar umfram það sem þau máttu búast við.

Stefndi bendir á að stefnendur hafi fengið tíma til að kynna sér ástand eignarinnar áður en kaupsamningur var undirritaður og áður en afsal var undirritað, en stefndi telur að rúmir þrír mánuðir hafi liðið á milli. Stefndi telur að stefnendur hafi á þessum tíma margskoðað eignina og jafnvel með byggingarfróðum aðilum. Þá vísar stefndi til þess að hafi stefnendur ekki skoðað eignina almennilega fyrir afhendingu verður að telja að þau hafi brugðist skoðunarskyldu sinni. Stefndi byggir á því að stefnendur geti því engar kröfur gert á hendur stefnda með vísan til ákvæða kaupsamningsins og 29. gr. laga nr. 40/2002. Skv. þeim ákvæðum geti kaupandi ekki borið fyrir galla á fasteign sem hann þekkti til eða átti að þekkja til þegar kaupsamningur var gerður.

Stefndi byggir á því að stefnendur hafi ekki sýnt fram að ákvæði laga nr. 40/2002 um stofnun bótaskyldu seljanda séu uppfylt og því hafi engin bótaskylda stofnast vegna sölu fasteignarinnar en stefndi telur að öll sönnunarbyrði sé hjá stefnendum um þessi efni.

Málsástæður og lagarök stefnda, Þ-kk-ef E-kk-ef.

Stefndi Þ-kk-nf byggir sýknukröfu sína á því að húsið nr. 22 við Réttarheiði sé reist í samræmi við samþykktar teikningar og byggingarreglugerð. Stefndi telur að húsið hafi að öllu leyti reynst vel og þau atriði sem stefnendur kvarti yfir séu ýmis atriði sem þau sjálf framkvæmdu við bygginguna eftir að stefnendur tóku við henni tilbúinni undir tréverk 9. desember 2004 eða þá skemmdir sem urðu í jarðskjálftanum 29. maí 2008. Þá telur stefndi að úrbætur þær er stefnendur eru að krefja greiðslu til að framkvæma séu í flestum tilvikum atriði sem annað hvort fari langt fram úr kröfum samþykktra teikninga og byggingareglugerðar eða hreinlega snúi að venjulegu viðhaldi.

Stefndi byggir einnig á því að sýkna beri hann á grundvelli aðildarskorts skv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi beri sem byggingarstjóri aðeins ábyrgð gagnvart þeim sem láta byggja svo og opinberum aðilum. Hafi stefndi því aðeins borið ábyrgð gagnvart stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf en byggingarstjóri beri ekki ábyrgð gagnvart síðari eigendum fasteignar, sbr. 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Þá sé upptalning 53. gr. laganna á því gagnvart hverjum byggingarstjóri beri ábyrgð tæmandi. Ef gera ætti byggingarstjóra ábyrgan gagnvart síðari eigendum fasteignar yrði skýr lagaheimild að vera fyrir slíkri ábyrgð.

Stefndi sundurliðar málsástæður og lagarök sín að öðru leyti með eftirfarandi hætti.

Stefndi byggir á því að ekkert liggi fyrir annað en að fullnægjandi rakavörn sé í skriðkjallara, sbr. matsgerð og telur stefndi að hafa verði í huga að hér sé um opinn skriðkjallara að ræða en hvorki geymslu né íverurými. Í matsgerð segi að matsmaður hafi staðreynt að raki í timburverki sé lítill og ekki sé hætta á fúa. Stefndi segir að matsmaður segi þetta þrátt fyrir að staðreynt sé ofar á sömu blaðsíðu matsgerðar að aðstæður undir húsinu séu mjög óvenjulegar. Þá telur stefndi að þó að matsmaður telji heppilegra að gera einhverjar viðbætur sem gangi mun lengra en kröfur byggingarreglugerðar, verði stefndi ekki krafinn um greiðslu vegna slíkra úrbóta. Jafnframt telur stefndi að þó að matsmaður telji heppilegt að breyta einhverju og setja steingólf sé ekki unnt að dæma stefnda til að greiða fyrir það. Stefndi vísar til 3. mgr.51. gr. laga nr. 73/1997, en þar segi að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Stefndi byggir því á því að gengið hafi verið lengra en samþykktar teikningar segi til um, bætt við loftopum og sett viftu og því sé útilokað að krefjast þess að byggingarstjórinn greiði fyrir frekari viðbætur þó að dómkvaddur matsmaður telji það heppilegra.

Að því er loftun í skriðkjallara varðar telur stefndi að um þetta megi segja hið sama og varðar lið 1 í matsgerð Stefndi byggir á því að þetta þýði að loftun sé fullnægjandi. Stefndi telur jafnframt að þó að matsmaður telji heppilegt að hafa tvær viftur en ekki bara eina, vegna þess að þessi eina vifta geti bilað, þá verði stefndi ekki krafinn um greiðslu fyrir það. Slíkar viðbætur verði stefnendur að setja á eigin kostnað. Þá bendir stefndi á að stefnendur hafi vitað þegar þau keyptu húsið að ekki voru komin loftgöt á kjallarann. Þau hafi sjálf tekið að sér að ganga frá útloftun skriðkjallarans með samningi við meðstefnda og geti því ekki krafist þess að stefndi greiði þann kostnað.

Stefndi telur það algerlega ósannað að gólfefni í húsinu hafi skemmst af völdum raka í skriðkjallara og vísar til matsgerðarinnar þar sem segi að engar skemmdir séu sýnilegar á gólfeiningum sem slíkum vegna raka og þar sem réttskeið hafi verið borin að þeim séu þær beinar. Stefndi hafnar því algerlega að skemmdir á gólfefnum hússins sé að rekja til þess að gólfeiningar hafi spennst upp vegna raka í skriðkjallara og síðan fallið í nákvæmlega rétt far aftur og vísar stefndi um það til þeirra ummæla í matsgerð að matsmaður geti ekki sagt um hvort einingar undust og þöndust út þegar raki og hiti var meiri í skriðrýminu og hafi síðan gengið til baka. Stefndi telur að geti matsmaður ekki staðfest þetta sé grundvöllur undir kröfum stefnenda vegna þessa liðar hruninn. Þá segi matsmaður um gólfplötur að verpingur á plötum stafi af raka en ekki sé hægt að fullyrða um hvað valdi því að plötur hafi riðlast við dyr hjónaherbergis. Hafi plöturnar getað gengið sundur undan láréttu álagi vegna umgangs. Ekki sé því hægt að kenna raka í skriðkjallara um rakann í gólfplötunum og beri stefndi ekki ábyrgð á skemmdum sem verði vegna umgangs stefnenda um eign sína. Þá sé óupplýst að hve miklu leyti plöturnar hafi skemmst í jarðskjálftanum 29. maí 2008, en stefnendur hafi fengið bætur vegna lausra flísa og fleiri gólfskemmda.

Stefndi telur að matsmaður staðreyni að veggeiningar standi fjóra til fjóra og hálfan cm út fyrir steypta sökkla á norðurhlið hússins. Þá segi matsmaður að eðlileg frávik geti verið á smíði undirstaða sem valdið geta því að sökklar eru stærri eða minni en að var stefnt. Stefndi telur greinargerð K-kk-ef S. G-kk-ef verkfræðings alveg hafa farið fram hjá matsmanni en þar segi að samkvæmt teikningum og því sem framleiðendur hafi gefið upp, eigi veggeiningar að vera 205 mm þykkar. Þær nemi við innri brún á 20 cm steyptum veggsökklum og hafi því átt að standa 5 mm út af ytri brún. Í reynd sé þykkt þeirra víða meiri og þar sem mest er séu þær 240-250 mm þykkar og standi því ca. 4-5 cm út fyrir sökkulvegg. Um ástæður þessa vísar K-kk-nf til framleiðanda. Stefndi telur að þarna gefi matsmaður sér þá forsendu að um sé að kenna missmíði beggja stefndu á sökklum en jafnframt telur stefndi að matsmaður kjósi algerlega að horfa framhjá upplýsingum þess verkfræðings sem hannaði húsið að veggeiningar séu misþykkar.

Stefndi telur því að þar af leiðandi verði allar niðurstöður matsmanns rangar og að ósannað sé að nokkur missmíði sé á sökklum hússins og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnenda samkvæmt þessum tölulið. Stefndi telur þetta atriði ekkert hafa með burð hússins að gera og hafi verið tekið út af byggingaryfirvöldum án athugasemda.

Stefndi telur að samkvæmt samþykktum teikningum sé gert ráð fyrir timburreimum innan á sökklum til þess að bera gólfeiningar og halda veggeiningum í réttum skorðum og telur stefndi jafnframt að þannig sé húsið byggt og engar athugasemdir hafi verið gerðar við þann byggingarmáta í lokaúttekt hússins.

Stefndi telur jafnframt að þó að dómkvaddur matsmaður telji það sterkara að setja í staðinn reimar úr beygðum stálvinklum og meti kostnaðinn við það kr. 3.235.000, sé ekki unnt að dæma stefnda til þess að greiða þá upphæð. Stefndi vísar hér til 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997, en þar segi að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Stefndi byggir á því að þar sem samþykktir uppdrættir geri ráð fyrir timburreim á þessum stað í húsinu og það sé í samræmi við lög og reglugerðir að setja timburreim á þennan stað þá sé útilokað að krefjast þess að byggingarstjórinn greiði áðurgreinda fjárhæð fyrir stálvinkla, þó að dómkvaddur matsmaður telji þá sterkari. Stefndi byggir jafnframt á því að það liggi í hlutarins eðli að stál sé sterkara en timbur og með þessum sömu rökum megi því krefjast að öllu timbri verði skipt út fyrir stál. Stefndi bendir á að þetta atriði hafi verið endurbætt og tekið út af byggingaryfirvöldum, án athugasemda, og hönnunin hafi verið samþykkt af Nýsköpunarmiðstöð Íslands.

Stefndi bendir á ummæli matsmanns þess efnis að hann hafi ekki tekið upp frágang á milli útveggja og gólfeininga en staðfest hafi verið við vettvangsskoðun að engin þétting sé á milli eininganna. Þá komi fram á teikningunum að einingarnar séu lagðar saman og engin þétting sé þar á milli. Stefndi verði ekki dæmdur til greiðslu bóta vegna óþéttleika sem ekki hafi verið sannaður. Stefndi vísar til ákvæða 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997, þar sem fram komi að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Stefndi telur að samþykktir uppdrættir geri ekki ráð fyrir sérstakri þéttingu á þessum stað í húsinu og að þessi frágangur sé í samræmi við lög og reglugerðir. Þá telur stefndi að þessi frágangur hafi verið tekinn út án athugasemda af hálfu byggingaryfirvalda.

Að því er bílskúrsgólf varðar telur stefndi ósannað að hreyfingar hafi verið á gólfeiningum vegna raka og hita sem hafi verið í skriðrými. Í tjónamati vegna jarðskjálftans 29. maí 2008 komi fram að helstu skemmdir af völdum skjálftans séu að botnplata hafi gengið til og sé hún missigin og ílögn með hitalögnum sprungin. Stefnendur hafi fengið bætur til að flota öll gólf og fái þau tjónið ekki tvíbætt. Þá sé algjörlega út í hött að dæma stefnda til að greiða kr. 780.000 fyrir ílögn á bílskúrsgólfi þegar matsmaður komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé víst hvort gólfið geti borið álag frá slíkri ílögn.

Stefndi byggir á því að stefnendur hafi þegar fengið bætur vegna tjóns á eldhúsinnréttingu sem hafi orðið í jarðskjálftanum, en í tjónamati segja stefnendur sjálfir að borðplata sé hoggin, ásamt því að innrétting hafi sigið ásamt gólfi.

Að því er rakaskemmdir við eldhús- og stofuglugga varðar bendir stefndi á að matsmaður hafi ekki séð leka en hann hafi skoðað ummerki eftir leka í eldhúsi og stofu. Þá hafi hann ekki tekið upp þakjárn til að stareyna ástand þakpappans. Stefndi telur að gera verði þær lágmarkskröfur til matsmanns að staðreyni leka og geri einhverja tilraun til að finna út hvaðan hann komi.

Stefndi byggir á því að ekkert liggi fyrir um að neitt tjón eða skaði stafi af því að jarðvegur snerti veggeiningar. Sá frágangur sem nú sé við húsið hafi verið tekinn út athugasemdalaust af byggingaryfirvöldum og ekkert liggi fyrir um að veggeiningar hafi skemmst á þessum fimm árum vegna þess að jarðvegur hafi snert þær. Ekki hafi komið fram leki og húsið nýtist íbúum að fullu. Þótt matsmaður hafi aðrar hugmyndir um frágang en hönnuðir hússins verði stefndi ekki dæmdur bótaskyldur af þeim sökum.

Stefndi byggir á því að það hljóti að leiða til frávísunar, ex officio eða sýknu, að ekki er öllum sem hugsanlega eiga hagsmuna að gæta, stefnt inn í málið. Þannig telur stefndi að burðarþolshönnuðum hússins hafi ekki verið stefnt, þó að gerðar séu athugasemdir við þá hönnun.

Stefndi byggir loks sýknukröfu sína á tómlæti. Meðstefndi Ö-kk-nf hafi keypt fasteignina með kaupsamningi sumarið 2004 og stefnendur húsið af honum með kaupsamningi er dagsettur sé 9. desember og fengið það afhent sama dag. Meðstefndi hafi aldrei kvartað undan neinum göllum. Stefndi telur að það sé ekki fyrr en 28. nóvember 2008, eða fjórum árum síðar að stefnendur óska mats á ætluðum göllum sem stefnendur hljóti að hafa séð mjög fljótlega. Stefndi vísar til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 36/2002 þar sem talið hafi verið að stefnandi í sambærilegu máli hafi fyrirgert rétti sínum til bóta vegna tómlætis, þó hafi ekki liðið nema tvö ár frá því vart varð við gallanna og aðeins tæpt ár hafi liðið frá því að matsgerð lá fyrir þar til mál var höfðað. Sé ljóst í þessu máli að fjögurra ára bið frá afhendingu hússins þar til matsbeiðni var lögð fram hafi þau áhrif að stefnendur hafi glatað öllum rétti til skaðabóta fyrir tómlæti.

Stefndi byggir kröfu um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda, E-kk-ef V. T-kk-ef.

Stefndi E-kk-nf krefst sýknu af kröfum stefnenda af tveimur sökum. Stefndi telur að annars vegar leiði til sýknu stefnda að engu samningssambandi sé til að dreifa milli stefnenda og stefnda E-kk-ef sem leitt getur til þess að stefnendum verði dæmdur afsláttur úr hendi stefnda. Þá byggir stefndi sýknukröfu hins vegar á því að það leiði til sýknu stefnda að ekki sé til að dreifa sök af hálfu stefnda.

Stefndi telur að ef nánar sé vikið að málsástæðum stefnda fyrir sýknu beri fyrst að taka að sýkna beri af afsláttarkröfu, þar sem slíka kröfu megi einungis hafa uppi innan samninga en að samningssambandi sé ekki að dreifa milli málsaðila, stefnenda og stefnda, enda eigi stefnendur stefnda enga skuld að gjalda. Stefndi telur að hann hafi verið fenginn til verka af hálfu byggjanda hússins en að stefndi hafi ekki selt húsið eða nokkru sinni verið eigandi þess og telur stefndi því að skorti þannig algerlega á hugtaksskilyrði afsláttarkröfu stefnenda á hendur stefnda.

Stefndi mótmælir því að um sakarábyrgð sé ræða því það skorti einfaldlega á að hugtaksskilyrðum sakarreglunnar sé fullnægt. Stefndi byggir á því að stefndi hafi í einu og öllu leyst verk sitt af hendi með faglega fullnægjandi hætti svo að ekki sé unnt að setja út á það. Þannig telji stefndi að það sem út af kunni að hafa brugðið varðandi ástand eignarinnar verði ekki metið sem hönnunargalli heldur sé fyrst og fremst um ófyrirsjáanlegar aðstæður á þessum byggingarstað og um afleiðingar náttúruhamfara að ræða. Þá byggir stefndi á því að jafnframt komi ekki til álita að úrvinnsla verksins og frágangur þess hafi ekki verið með fullnægjandi hætti og að ekkert af þessu sé á ábyrgð stefnda.

Stefndi leggur á það áherslu að gagnvart stefnendum beri stefndi ekki ábyrgð því það reyni fyrst og fremst á ábyrgð meðstefndu að því marki sem bótaskylda sé fyrir hendi, en um bótaskyldu meðstefndu verði vart slegið föstu af hálfu stefnda. Stefndi telur að meðstefndu séu annars vegar viðsemjendur stefnenda, og beri skyldur í samræmi við það og hins vegar beri að líta til byggingarstjóraábyrgðar annars meðstefnda Þ-kk-ef en hann beri lögbundna ríka ábyrgð. Stefndi telur að meðstefndi Þ-kk-þgf eigi á þeim grundvelli að hafa staðbundið eftirlit með framkvæmdum og beri að grípa til fullnægjandi ráðstafana til þess að bregðast við þeim vandkvæðum sem upp kunna að koma á verkstað, t.d. vegna meiri jarðraka heldur en ráð kann að hafa verið gert í öndverðu. Telur stefndi að meðstefndu hafi borið að bregðast við slíku en ekki stefnda en ekki í verkahring hans sem kalli á viðbrögð við slíkum staðbundnum vandkvæðum. Þá telur stefndi að meðstefndu hafi ekki verið unnt, eðli máls samkvæmt, að bregðast við afleiðingum náttúruhamfara, heldur sé orsaka aukins jarðraka og hita að leita þar, eða þá að jarðhiti hafi aukist síðar. Geti stefndi því ekki borið ábyrgð á náttúruöflunum í þessum efnum.

Stefndi byggir á því að óslétt jarðlag og illa frágenginn plastdúkur ofan á því í kjallara hússins sé ekki á ábyrgð stefnda því hann hafi hvergi komið að verkum við að slétta út jarðlagið eða leggja plast ofan á það. Stefndi byggir þannig á því að þegar af þeirri ástæðu standi ekki rök til að krefja bætur úr hendi stefnda.

Stefndi telur að forsenda þess að hann geti borið ábyrgð á afleiðingum ófullnægjandi loftunar sé að honum hafi mátt vera ljóst að jarðvegur væri svo heitur og rakur sem raun virðist hafa verið, en að auki telur stefndi að svo hafi verið ljóst í öndverðu að er stefnendur keyptu eignina að loftun var lítil úr skriðkjallaranum eins og stefndi telur að komi fram í kaupsamningi.

Stefndi mótmælir kröfu samkvæmt 5. matslið sem rangri og of hárri. Stefndi telur að eins og rakið sé um 1. lið matsgerðarinnar að frágangur á rakavarnarlagi hafi ráðið býsna miklu um það að það lag náði ekki að hemja rakann. Því telur stefndi að það sé ósannað hvort, og þá að hve miklu leyti, það getur verið fengsælt fyrir stefnendur að sækja sér bætur úr vasa stefnda í þessum efnum.

Stefndi telur að 9. matsliður eigi ekki skylt við ábyrgð hans á hönnun hússins. Stefndi telur að bæði sé til þess að líta að það sé frágangur timburreima sem matsmaður telji fyrst og fremst ófullnægjandi en ekki hönnun þeirra og að stefndi beri ábyrgð á hvorugu. Stefndi telur að það sé ekki stefnda að bera ábyrgð á framkvæmd verka, né heldur beri stefndi ábyrgð á því að burðarþolshönnun hafi farið úrskeiðis hjá þeim hönnuði er þar lagði hönd á plóginn.

Stefndi telur að 10. matsliður byggi á ósannaðri fullyrðingu um að óþétt sé milli veggja og gólfs því að dómkvaddur matsmaður staðhæfi ítrekað að hann hafi ekki staðreynt ágalla og að þannig liggi ekki fyrir sönnun á því að tjóni sé til að dreifa. Stefndi telur því að niðurstaða matsmanns byggi þannig á væntingum matsmanns um að bæta þurfi úr, enda feli matsspurning í matsbeiðni nánast í sér fullyrðingu um að svo sé.

Að því er 11. matslið varðar byggir stefndi á því að stefnendur hafi þegar fengið tjón sitt bætt vegna ágalla á bílskúrsgólfi. Þar sem engu rauntjóni sé til að dreifa beri að sýkna stefnda. Þá hafi stefndi ekki unnið að burðarþolshönnun að þessu leyti.

Þá sé ljóst að sýkna beri stefna af kröfu vegna 12. matsliðar þar sem það tjón sé að fullu bætt af hálfu Viðlagatryggingar.

Stefndi byggir sýknukröfu á því að því fari fjarri að stefnendur hafi sannað sök hans í máli þessu, hvað þá heldur að gerð hafi verið bótakrafa á hendur stefnda sem kengur sé í.

Stefndi vísar til laga nr. 73/1997, og til byggingarreglugerðar nr. 441/1998.

Stefndi styður kröfu um málskostnað við 130. gr. laga nr. 91/191.

Málsástæður og lagarök réttargæslustefnda Vátryggingafélags Íslands hf.

Réttargæslustefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnenda, sem röngum og ósönnuðum, og tekur réttargæslustefndi jafnframt undir málsástæður stefnda Þ-kk-ef og gerir að sínum, að breyttum breytanda, að því sem þær kunni að falla að málsástæðum réttargæslustefnda.

Réttargæslustefndi vísar til þess að um bótaábyrgð byggingarstjóra, samkvæmt 51. gr. laga nr. 73/1997, og 32.2 gr. byggingarreglugerðar nr. 441/ 1998, fari eftir sakarreglunni. Þannig telur réttargæslustefndi að byggingarstjóri, stefndi Þ-kk-þgf, verði ekki ábyrgur á grundvelli laganna nema hann hafi með saknæmum hætti vanrækt umsjónar- og eftirlitsskyldur sínar með því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, og að tjón megi rekja til þess en að hlutlæg bótaábyrgð stefnda geti því aldrei komið til.

Réttargæslustefndi telur að stefnendum beri að sanna staðhæfingar sínar og málsástæður samkvæmt meginreglu íslensks réttar um sönnunarbyrði og jafnframt telur réttargæslustefndi að ekki sé að finna undantekningarreglu frá meginreglunni, sem gæti hér átt við. Þannig telur réttargæslustefndi að stefnda verði ekki gert að sanna sakleysi sitt eða ábyrgðarleysi á hinum umstefnda kostnaði, en bæta stefnendum ella, svo sem gerð er krafa til í máli þessu. Telur réttargæslustefndi því að meta beri allan vafa um ábyrgð stefnda honum í hag. Því telur réttargæslustefndi það á þannig á áhættu stefnenda, en ekki stefnda Þ-kk-ef að dómkvaddur matsmaður leggi ekki nokkurt mat á það hvort stefndi hafi fylgt samþykktum uppdráttum eða brotið lög og reglugerðir. Telur réttargæslustefndi að matsgerð sé í raun kostnaðarmat á úrbótum en ekkert liggi fyrir um sök byggingarstjóra og sé því matsgerðin, að því er réttargæslustefndi telur, haldlítið sönnunargagn í málinu.

Réttargæslustefndi byggir á því að ósannað sé með öllu að þeir kostnaðarliðir sem stefnendur krefjast greiðslu á séu tilkomnir vegna saknæmrar vanrækslu stefnda á umsjón og eftirliti með því að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Því byggir réttargæslustefndi jafnframt á því að eftir að stefndi hættir sem byggingarstjóri beri hann engar skyldur gagnvart stefnendum um þau verk sem þá eru unnin.

Réttargæslustefndi byggir á því að það sé þannig alls ósannað og fari fjarri að stefndi hafi með saknæmum hætti eða með saknæmri vanrækslu á umsjón og eftirliti með því að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir meðan stefndi var byggingarstjóri.

Réttargæslustefndi bendir einnig á það að ekkert samhengi sé á milli stefnufjárhæðarinnar og málsástæðna stefnenda varðandi sök stefnda. Þannig telur réttargæslustefndi að stefnendur byggi að mestu á niðurstöðu matsgerðarinnar varðandi ætlaða vanrækslu, eftirlitsskort og saknæma háttsemi stefnda, eins og réttargæslustefndi hefur áður greint frá. Réttargæslustefndi telur að matsgerðin sé hins vegar stórlega gölluð sem sönnunargagn í máli þessu. Þannig telur réttargæslustefndi að í henni sé metið ýmislegt tjón sem komi ekki við að nokkru leyti ætluðum vanefndum stefnda og telur réttargæslustefndi því m.a. að matsliðirnir varði verk sem ólokið er eftir að stefndi hætti sem byggingarstjóri o.fl. Þá telur réttargæslustefndi að það sé á engan hátt rökstutt í stefnu hvaða matsliðir og fjárhæðir eigi við stefnda og telur réttargæslustefndi því að krafa stefnenda sé vanreifuð.

Réttargæslustefndi mótmælir einnig staðhæfingum stefnenda um það að byggingarstjórar almennt beri ábyrgð á efnislegum gæðum vinnu annarra meistara og telur réttargæslustefndi að meistararnir hljóti þar að bera höfuðábyrgð.

Réttargæslustefndi vísar að auki til þess að samkvæmt lögum og vátryggingarskilmálum um starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra, beri réttargæslustefndi ekki nema takmarkaða ábyrgð á byggingarstjóranum. Ábyrgð réttargæslustefnda takmarkist við ákveðna fjárhæð fyrir hvert einstakt vátryggingaratvik, sbr. 3. gr. skilmálanna. Því telur réttargæslustefndi að í þessu máli hafi verið um að ræða samfellt verk og því geti ekki verið nema um eitt tjónsatvik að ræða. Réttargæslustefndi telur að auk þess sé fjárhæðin bundin við hámark og verði stefnendur að þola skerðingu bóta sinna til samræmis við það, fari svo að stefnendur fái einhverjar bætur í máli þessu.

Réttargæslustefndi telur einnig að stefnendur hafi sýnt af sér vítavert tómlæti við að halda kröfum sínum fram því að rétt tæp fimm ár hafi liðið frá lokaúttekt og þar til að málinu var stefnt fyrir dómstóla. Því telur réttargæslustefndi að sýkna beri stefnda.

Réttargæslustefndi telur rétt að vekja athygli stefnda á því að samkvæmt 10. gr. vátryggingarskilmálanna geti stofnast endurkröfuréttur á hendur stefnda, komi til þess að bætur verði greiddar, svo og á því að einnig geti komið til endurkröfuréttar á hendur þriðja manni, t.d. á hendur öðrum sem að verkinu komu, verði dæmd bótaábyrgð á hendur stefnda vegna þeirra.

Réttargæslustefndi ítrekar að hvers konar vanefndir á samningslegum skuldbindingum og/eða vanrækslu verktaka við verkið, sem ekki teljist brot á lögum eða reglugerðum, teljist ekki bótaskyld af hálfu réttargæslustefnda í skilningi laga og starfsábyrgðartryggingar stefnda.

Réttargæslustefndi tekur undir varakröfu stefnda og vísar til þess að fæstir af hinum umstefndu kostnaðarliðum séu tjón í skilningi skaðabótaréttarins. Þannig telur réttargæslustefndi að hinir umstefndu kostnaðarliðir séu eðlilegur kostnaður við frágang verkþátta við bygginguna sem ýmist stefnendur hafi verið búnir að framkvæma áður en matið fór fram eða eftir var að ljúka eða ganga frá og að stefnendur hefðu ávallt þurft að bera sjálf hvort sem væri samkvæmt verksamningi eða útboðslýsingu. Réttargæslustefndi telur þannig að umstefndir kostnaðarliðir stefnenda séu með öðrum orðum hluti verksins en ekki tjón. Réttargæslustefndi byggir því á því að lækka beri stefnukröfu sem þessu svarar.

Réttargæslustefndi vísar um lagarök til meginreglna íslensks réttar um sönnunarbyrði, til almennu skaðabótareglunnar og til laga nr. 73/1997, svo og til byggingarreglugerðar nr. 441/1998.

Niðurstaða.

Stefnendur máls þessa höfða mál þetta til heimtu skaðabóta og/eða afsláttar úr hendi stefndu vegna galla sem þau telja vera á fasteigninni Réttarheiði 22 í Hveragerði, en eignina keyptu þau af stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf með kaupsamningi dags. 9. desember 2004. Stefnendur beina kröfum sínum að stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf sem seljanda eignarinnar, stefnda Þ-kk-þgf sem byggingarstjóra og húsasmíðameistara eignarinnar og stefnda E-kk-þgf V. T-kk-þgf sem aðalhönnuði hennar. Stefndi Þ-kk-þgf hefur stefnt Vátryggingafélagi Íslands til réttargæslu í málinu, en hann mun hafa keypt starfsábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda. Stefnendur byggja kröfur sínar á matsgerð H-kk-ef S-kk-ef byggingatæknifræðings og húsasmíðameistara, en hann var dómkvaddur sem matsmaður 12. desember 2008 til að meta ætlaða galla á eigninni og er matsgerð hans dagsett 6. febrúar 2009. Ekki var krafist yfirmats af hálfu stefndu. Matsmaðurinn kom fyrir dóm og staðfesti matsgerð sína. Stefnendur hafa upplýst að þau hafi fengið greiddar bætur að fjárhæð 550.000 krónur m/vsk. frá Viðlagatryggingu Íslands vegna tjóns sem varð á eigninni af völdum jarðskjálfta sem varð á Suðurlandi 29. maí 2008.

Matsbeiðni stefnenda laut að 18 atriðum sem þau töldu að væri áfátt við bygginguna en kröfugerð þeirra er byggð á niðurstöðu matsmanns þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að í 10 atriðum sé um að ræða galla sem bæta þurfi úr og gerir matsmaður grein fyrir kostnaðaráætlun af þeim sökum. Telja stefnendur að stefndu Ö-kk-nf Ú-kk-nf og Þ-kk-þgf beri in solidum ábyrgð á greiðslu á 5.645.048 krónum og hafa þau þá dregið frá bætur frá Viðlagatryggingu Íslands og jafnframt gert ráð fyrir frádrætti virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað. Krafan á hendur stefnda E-kk-þgf er skýrð þannig að hann beri samhliða meðstefndu ábyrgð á allt að 2.824.139 krónum, einkum vegna matsliða sem lúta að ófullnægjandi rakavörn og loftun í skriðkjallara, sem og afleidds tjóns.

Að því er 1. matslið varðar komst hinn dómkvaddi matsmaður að þeirri niðurstöðu að frágangur undirlags undir skriðrými sé ófullnægjandi, séu tvö lög af plasti ofan á hraunfyllingu undir húsinu og allvíða séu marin göt á plastinu. Þá geti komið göt á plastið þegar fara þarf um skriðrýmið til eftirlits eða viðhalds. Dómurinn telur að rakavörn sé út af fyrir sig næg en fellst á þá niðurstöðu matsmanns að frágangur undirlags sé ófullnægjandi. Verði ekki úr bætt muni það leiða til skemmda á rakavarnarlaginu sem þá muni hætta að gegna hlutverki sínu. Verður fallist á kostnaðaráætlun matsmanns af þessum sökum, 585.000 krónur.

Matsliður 2. lýtur að loftun í skriðkjallara og telur matsmaður að hún sé ófullnægjandi og ekki í samræmi við byggingarreglugerð, en eins og að framan er rakið hefur verið sett upp vifta í rýminu sem blæs út lofti. Það er álit dómsins að útloftun og rakavörn skriðrýmis sé afar mikilvægur þáttur í endingu húss og sé sambærilegt við loftun á þökum. Óloftræst timburþök munu að öllum líkindum fúna á fáum árum og eiga bæði hönnuður og byggingarstjóri að vera vel upplýstir um þennan þátt. Að mati dómsins skiptir ekki máli hvort jarðhiti sé fyrir hendi eða ekki. Í gr. 185 í byggingarreglugerð er gerð krafa um loftræstingu í skriðrými og rakavörn botnsins. Aðalhönnuður húss ber ábyrgð á að loftun sé sýnd á uppdráttum og að hús og umhverfi sé þannig úr garði gert að ekki þurfi vélræna útloftun í skriðrými eins og hér er raunin. Á teikningum aðalhönnuðar skal gera grein fyrir stærð og fyrirkomulagi loftrása og rakavarnar. Um leið og búið er að loka skriðrými þarf loftun að vera virk og rakavörn fyrir hendi. Að mati dómsins getur byggingarstjóri ekki velt yfir á kaupendur ábyrgð á framangreindum verkþætti, enda um að ræða mikilvægt atriði sem leikmenn eiga erfitt með að átta sig á. Að mati dómsins er ófært að treysta á vélræna útloftun í skriðrýminu því slíkur búnaður mun fyrr eða síðar bila eða virkni stöðvast. Telja hinir sérfróðu meðdómendur að hægt sé að ná fram nægri loftun með náttúrulegri loftræstingu með réttri lóðarhönnun umhverfis húsið og endurbótum loftrása. Þetta feli hins vegar í sér meiri kostnað en matsmaður hefur metið, en ekki verður farið út fyrir kröfur aðila í þessum efnum. Verður því fallist á kostnaðaráætlun matsmanns samkvæmt þessum lið, 830.000 krónur.

Matsliður 5 lýtur að tjóni sem varð á gólfefnum og telur dómurinn sannað að það megi rekja til rakans sem varð í skriðrýminu. Verður fallist á þá niðurstöðu matsmanns að tjón af þessum sökum sé hæfilega metið 427.000 krónur.

Að því er matslið 8 varðar hefur matsmaður staðreynt að veggeiningar standa út fyrir steypta sökkla um 2-3 cm og verður fallist á þá skoðun hans að þetta frávik sé umfram það sem eðlilegt getur talist. Þá er fallist á þá niðurstöðu að timburreim geti ekki tekið við álagi á sama hátt og steypa og telst því nauðsynlegt að koma fyrir stálfestingum eins og matsmaður leggur til. Er fallist á kostnaðarmat hans af þessum sökum, 285.000 krónur.

Fallist er á með matsmanni að tenging gólf- og veggeininga við sökkul sé ábótavant eins og fjallað er um í matslið 9. Að mati dómsins eru endurbætur þær sem gerðar hafa verið að miklu leyti ófullnægjandi og víða er enn að finna fúna, skakka og snúna burðarviði í skriðrými. Dómurinn fellst á að umtalsvert betra sé að nota stálreimar en líta verður á að við hönnun byggingarinnar var við það miðað að tréreimar yrðu notaðar. Hefði loftun og rakavörn vegi í lagi væri ekki um skemmdir á reimum að ræða og í því tilviki gegndu slíkar reimar fyllilega hlutverki sínu. HefH Fallist verður á að úrbóta sé þörf en þar sem ekki liggur fyrir að hvaða marki skipta þarf um reimar og þar sem vitað er að stálreimar eru allnokkru dýrari en tréreimar þykir hæfilegt að þessi matsliður verði bættur með 2.000.000 krónum

Fallist er á þá niðurstöðu matsmanns að þétting gólf- og útveggjaeininga sé ábótavant eins og rakið er í matslið 10 og jafnframt er fallist á kostnaðaráætlun hans, 135.000 krónur.

Fallist er á þá niðurstöðu matsmanns að úrbóta sé þörf vegna sprungna og misgengis á bílskúrsgólfi eins og rakið er í matslið 11 og jafnframt er fallist á kostnaðaráætlun hans, 780.000 krónur.

Fallist er á þá niðurstöðu matsmanns að úrbóta sé þörf sökum þess að eldhúsinnrétting hefur sigið, sbr. matslið 12. Matsmaður leggur til minniháttar lagfæringar og þykir ekki ástæða til að stefndu verði látnir bera þann kostnað.

Fallist er á þá niðurstöðu matsmanns að úrbóta sé þörf vegna rakaskemmda við eldhús- og stofuglugga eins og rakið er í matslið 13 og jafnframt er fallist á kostnaðaráætlun hans, 260.000 krónur.

Fallist er á þá niðurstöðu matsmanns að úrbóta sé þörf vegna jarðvegs sem liggur að veggeiningum eins og rakið er í matslið 15 og jafnframt er fallist á kostnaðaráætlun hans, 510.000 krónur.

Það er álit dómsins að umrædd eign hafi verið haldin leyndum göllum við sölu hennar og má aðallega rekja gallana til skorts á loftun og rakavörn skriðrýmis undir húsinu. Seljandi hússins, stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf, ber ábyrgð á þessum göllum sem seljandi eignarinnar og stefndi Þ-kk-þgf ber einnig ábyrgð sem byggingarstjóri og húsasmíðameistari. Þá hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að hönnun byggingarinnar hafi að mörgu leyti verið ábótavant eins og nánar er rakið hér að framan. Kröfugerð stefnenda á hendur aðalhönnuði hússins, stefnda E-kk-þgf, er með þeim hætti að í stefnu er vísað til ábyrgðar hans samkvæmt tilteknum matsliðum en krafa á hendur honum er ekki sundurliðuð og ekki gerð grein fyrir því hvaða bætur frá Viðlagatryggingu Íslands komi til frádráttar kröfunni og hver sé fjárhæð endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað. Við munnlegan flutning málsins var reynt að bæta úr þessum ágalla en að mati dómsins verður að telja kröfugerð stefnenda á hendur stefnda E-kk-þgf að þessu leyti svo vanreifaða að ekki verði hjá því komist að vísa henni frá dómi með vísan til d- og e-liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Ekki verður fallist á að efni séu til að vísa málinu frá dómi ex officio á þeim grundvelli að burðarþolshönnuðum hússins hafi ekki verið stefnt en telja verður nægilegt að stefna aðalhönnuði hússins.

Stefndu Ö-kk-nf Ú-kk-nf og Þ-kk-þgf hafa hreyft þeirri málsástæðu að kröfur stefnenda séu niður fallnar fyrir tómlæti. Hafa ber í huga að megingallar eignarinnar felast í fúa í burðarviðum og afleiðingum hans. Fúaskemmdir geta verið lengi að koma fram og eftir að stefndi Þ-kk-þgf gerði loftgöt á sökkulveggi í febrúar 2005 í þeim tilgangi að koma loftun skriðrýmis í lag máttu stefnendur vera í góðri trú um að nægilegar úrbætur hefðu verið gerðar, enda hefur ekki komið fram að þau séu sérfróð um byggingarmálefni. Sá galli var hins vegar á verki byggingarstjórans, stefnda Þ-kvk-nf, að stærð loftrása var einungis brot af því sem byggingarreglugerð mælir fyrir um. Verður að telja að stefnendur hafi haldið rétti sínum gagnvart þessum stefndu til haga með nægjanlegum hætti og ber því að hafna þeirri málsástæðu þessara stefndu að kröfur á hendur þeim séu niður fallnar fyrir tómlæti að öðru leyti en því er matslið 13 varðar. Þar var um að ræða rakaskemmdir við eldhús- og stofuglugga sem stefnendur hlutu að hafa orðið vör við frá upphafi. Verður því fallist á krafa samkvæmt þessum kröfulið sé niður fallin fyrir tómlæti.

Niðurstaða málsins verður því sú að kröfur stefnenda á hendur stefndu E-kk-þgf Ú-kk-þgf og Þ-kk-þgf verða teknar til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefndu Ö-kk-þf Ú-kk-þf og Þ-kk-þf til að greiða stefnendum 1.000.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til matskostnaðar.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli stefnenda og stefnda E-kk-ef falli niður. Ekki eru efni til að dæma réttargæslustefnda málskostnað.

H-kk-nf O A-kk-nf dómstjóri og sérfróðu meðdómsmennirnir Á-kk-nf G-kk-nf húsasmíðameistari og E-kk-nf I-kk-nf byggingatæknifræðingur kveða upp þennan dóm. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómendur og lögmenn aðila töldu ekki þörf endurflutnings.

D ó m s o r ð :

Stefndu, Ö-kk-nf Ú-kk-nf A-kk-nf og Þ-kk-þgf E-kk-nf greiði stefnendum, G-kvk-þgf E-kvk-þgf Í-kvk-þgf og J-kk-þgf V-kk-þgf R-kk-þgf, 4.138.048 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. apríl 2009 til greiðsludags og 1.000.000 krónur í málskostnað.

Kröfum stefnenda á hendur stefnda E-kk-þgf V. T-kk-þgf er vísað frá dómi.

Málskostnaður milli stefnenda og stefnda E-kk-ef fellur niður.

Réttargæslustefnda verður ekki dæmdur málskostnaður.

H-kk-nf O. A-kk-nf

Á-kk-nf G-kk-nf

E-kk-nf I-kk-nf.