E-227/2017

Dómur

Mál þetta var dómtekið þann 23. október sl. Það var höfðað 13. desember 2017. Stefnandi er Veisluþjónustan Hafnarbraut 5 ehf., Dalvíkurbyggð. Stefndi er Dalvíkurbyggð, Ráðhúsinu, Dalvík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 940.062 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 17. júní 2017 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 2. febrúar 2018 að fjárhæð 23.248 krónur, 23. mars 2018 að fjárhæð 5.298 krónur, 7. september 2018 að fjárhæð 15.200 krónur og 9. október 2018 að fjárhæð 10.260 krónur. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar auk virðisaukaskatts.

Frávísunarkröfu stefnda var hrundið með úrskurði 1. apríl 2019.

I

Stefndi bauð út matargerð fyrir skólastofnanir í Dalvíkurbyggð 20082011. Liggur hluti útboðslýsingar frammi í málinu. Segir þar í gr. 1.1.7. að verktaki skuli sjá um alla innheimtu vegna þeirra matarskammta sem hann selji. Form innheimtu skuli hann ákveða í samráði við tengilið viðkomandi stofnunar. Verksali muni sjá um innheimtu gjalds vegna leikskóla. Þá er tekið fram að í sumum tilfellum endurgreiði verksali hluta gjaldsins. Í þeim tilfellum skuli verktaki leggja fram reikninga mánaðarlega. Verktakinn innheimti öll gjöld eins og fyrr sé frá greint, sendi síðan reikning fyrir mismuninum á því gjaldi sem kaupandi hafi greitt og tilboði verktaka í viðkomandi matarskammt til verksala. Nánari útfærsla á þessu atriði, sem og framsetning á reikningum og fylgiskjölum með þeim verði ákveðin síðar.

Stefnandi gekk til samninga við stefnda á grundvelli þessa útboðs. Samningurinn var framlengdur árin 2011, 2013 og 2015 og gilti framlengingin þá allt til ársins 2017.

Í 6. gr. þessa verksamnings segir að verksali skuli sjá um alla innheimtu fyrir þá matarskammta sem hann selji til grunnskóla Dalvíkurbyggðar, en leikskólarnir muni sjá um innheimtu fyrir þá matarskammta sem þeir komi til með að kaupa. Í sumum tilfellum niðurgreiði Dalvíkurbyggð hluta gjaldsins og í þeim tilfellum skuli verksalinn leggja fram reikninga mánaðalega til verkkaupa.

Stefnandi sendi foreldrum barna sem fengu skólamáltíðir greiðsluseðla í samræmi við þetta samkomulag. Ekki greiddust þeir allir og fór svo að stefnandi kynnti skólastjóra að hann myndi hætta að afhenda börnum skólamáltíðir vegna vanskila. Sagði skólastjóri honum að börnin ættu að fá að borða. Hann reyndi á móti að létta eitthvað undir við innheimtuna en ekki virðist það hafa skilað fullum árangri. Leitaði stefnandi loks til stefnda. Mun hann hafa sent stefnda erindi dagsett 17. maí 2017, þar sem hann óskaði eftir að stefndi kæmi að vanskilaskuldum foreldra vegna skólamáltíða í hádegi, bæði í Árskógs og Dalvíkurskólum. Væri um að ræða skuldir stofnaðar skólaárið 201314, alls 2.094.885 krónur, en þar af væri höfuðstóll 1.002.511 krónur. Byggðaráð stefnda samþykkti að leggja til að eigandi kröfunnar tæki ákvörðun um að loka þessum málum hjá Motus og myndi þá innheimtukostnaður falla niður af þeim málum sem ekki væru komin lengra en í milliinnheimtu. Hægt væri þá að óska eftir kröfuvöktun Motus á umræddum kröfum. Byggðaráð væri þá tilbúið að koma til móts við stefnanda um að greiða allt að 50% af höfuðstól krafnanna. Stefnandi kvaðst mundu sætta sig við 1.500.000 krónur en það var ekki samþykkt.

II

Stefnandi kveðst byggja á samantekt á vanskilum forráðamanna barna sem hafi fengið mat samkvæmt samningi hans við stefnda um mötuneyti í Dalvíkurskóla og Árskógsskóla. Stefnandi kveðst byggja á því að tilboð hans í umsjón mötuneytis og samningur í kjölfarið hafi ákvarðað verð á sölu máltíða til stefndu. Verð hafi síðan tekið breytingum í samráði við skólastjórn. Samningsaðilar samkvæmt samningi séu stefnandi og stefndi. Þótt samkomulag hafi verið um að stefnandi myndi sinna innheimtu fyrir stefnda vegna skólamáltíða hafi það ekki falið í sér að samningssamband stefnanda og stefnda félli niður, enda komi ekki fram í samningsskilmálum að stefnandi gangi í samningssamband við forráðamenn barna sem hafi numið við skólana og fengið skólamáltíðir. Kveðst stefnandi byggja á því að samningur hans við stefnda feli í sér að stefndi hafi átt að greiða sér fyrir veitta þjónustu, en þó þannig að stefnandi myndi innheimta hjá forráðamönnum eftir getu. Greiðsluskylda stefnda haldi sér þó í þeim tilfellum sem ekki innheimtist, enda séu þeir einir aðilar að samkomulagi. Beri stefnda því að greiða stefnanda stefnufjárhæðina.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að í skilmálum samnings hafi ekkert komið fram um það hvað skyldi gera ef yrðu vanskil eða hvernig stefnandi skyldi bregðast við í slíkum aðstæðum, m.a. hvort honum bæri að neita nemendum um þjónustu. Þegar á hafi reynt hafi stefnandi haft samband við skólastjóra. Kveðst hann byggja á því að sér hafi þá verið meinað að hafna nemendum um skólamáltíðir á grundvelli þess að eldri kröfur væru í vanskilum, með þeim rökum að skólanum væri ófært að láta nemendur líða fyrir það að forsjármenn þeirra væru í vanskilum. Skólanum væri það beinlínis óheimilt. Hafi verið byggt á því að samningur stefnanda fæli í sér skuldbindingu af hans hálfu til að afhenda slíkar máltíðir þótt ekki innheimtist frá forráðamanni. Hafi við þetta orðið til gjaldliður fyrir stefnanda sem hafi falið í sér hreint fyrirsjáanlegt tap og búið að meina stefnanda að beita eðlilegu úrræði að loka fyrir slík viðskipti. Við það tækifæri hafi G-kk-nf B-kk-nf skólastjóri og H-kvk-nf Ö-kvk-nf G-kvk-nf, þáverandi sviðsstjóri fræðslusviðs, lýst því yfir að stefndi myndi ábyrgjast þær greiðslur sem ekki fengjust greiddar vegna skólamáltíða í Dalvíkurskóla og Árskógsskóla. Kveðst stefnandi byggja á því að að sú yfirlýsing sé eðlileg í ljósi aðstæðna í samræmi við samning aðila og sé bindandi. Verði ekki fallist á þennan skilning sé byggt á því að yfirlýsingin hafi falið í sér munnlegan samning sem stefnda beri að virða.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að þann 20. september 2017 hafi byggðaráð viðurkennt ábyrgð sína með því að semja um innheimtukostnað vegna málsins og bjóða stefnanda helmingsgreiðslu vegna þeirra kröfu sem hann telji sig eiga á Dalvíkurbyggð, í það minnsta feli það í sér viðurkenningu á skilningi stefnanda á samningi aðila.

Þá kveðst stefnandi byggja sjálfstætt á því að ef ekki verði fallist á framangreint eigi hann engu að síður ekki að þola hreinan kostnað vegna einhliða stjórnvaldsákvörðunar. Á honum hvíli ekki sambærileg skylda og stjórnvaldi til að veita þjónustu án endurgjalds. Ákvörðun skólastjórnar feli í sér að stefnanda hafi verið gert að afhenda eigur sínar og rekstrarvörur til þriðja aðila samkvæmt tilmælum stjórnvalds. Feli slíkt í sér eignaupptöku sem ekki sé heimil samkvæmt 72. gr. stjórnarskrár Íslands. Ekkert liggi fyrir um að það hafi verið ætlun stefnda né að skilyrði vegna þessa hafi verið uppfyllt, enda hafi því verið lýst yfir að stefndi myndi greiða stefnanda. Hvað sem þessu líði þá sé tjón stefnanda algjörlæga óbætt og beri stefnda að greiða stefnanda skaðabætur að jafnvirði stefnufjárhæð.

Með vísan til alls framangreinds, eðlis samnings aðila, skuldbindingargildi yfirlýsingar stjórnvalds og þeirrar meginreglu að samningar skuli standa, beri stefnda að greiða stefnanda stefnufjárhæð þessa máls.

III

Stefndi kveðst byggja sýknukröfu á því að útboðslýsing og samningur aðila sé skýr um að allt utanumhald og innheimta hafi verið í höndum stefnanda og hvergi hafi verið á það minnst eða um það samið að stefndi tæki á sig nokkra ábyrgð á vanskilum vegna þjónustu stefnanda. Fullyrðingum stefnanda þess efnis að H-kvk-nf Ö-kvk-nf G-kvk-nf, þáverandi sviðsstjóri fræðslusviðs stefnda og G-kk-nf B-kk-nf skólastjóri Dalvíkurskóla, hafi lýst því yfir að stefndi tækist á hendur ábyrgð allra vanskila sé mótmælt. Þá verði ekki séð að þau hafi haft nokkra heimild til að skuldbinda stefnda með þessum hætti og hafi stefnanda mátt vera það ljóst. Samningur aðila og útboðsskilmálar séu skýrir og engin rök sem hnígi til þess að túlka þau með þeim hætti sem stefnandi haldi fram að beri að gera. Stefndi kveðst ennfremur byggja á því að stefnandi geti ekki borið það fyrir sig nú að stefndi eigi einn að bera alla ábyrgð á vanskilum, enda sé hann ekki í beinu samningssambandi við þá aðila sem hafi keypt þjónustu af stefnanda. Stefndi sé ekki greiðandi reikninga fyrir seldan mat í skólum sveitarfélagsins. Líkt og útboðsgögn og samningur aðila beri með sér hafi stefnandi sjálfur verið í beinu sambandi við foreldra þeirra skólabarna sem að hafi notið þjónustunnar og hafi stefndi enga aðkomu haft að því. Þannig segi í 6. gr. verksamnings aðila að stefnandi skuli sjálfur sjá um alla innheimtu fyrir þá matarskammta sem hann hafi selt í grunnskóla Dalvíkurbyggðar en að í sumum tilfellum muni stefndi niðurgreiða hluta gjaldsins. Það sé ítrekað að hvergi í samningi aðila eða útboðsgögnum sé kveðið á um ábyrgð stefnda vegna mögulegra vanskila og sé því mótmælt að stefndi beri þá skyldu umfram stefnanda sem verði sjálfur að bera áhættuna af því að viðskiptavinir hans greiði ekki. Því sé sérstaklega mótmælt sem haldið sé fram í stefnu að samkomulag hafi verið á milli stefnanda og stefnda þess efnis að stefnandi tæki að sér innheimtu fyrir stefnda og samningurinn hafi falið það í sér að stefndi ætti að greiða stefnanda fyrir veitta þjónustu en þó þannig að stefnandi myndi innheimta hana af forráðamönnum eftir getu.

Þá hafi stefnandi ekki gert grein fyrir því hvernig hann telji kröfu sína hafa orðið til né heldur hvernig höfuðstóll hennar sé fundinn út. Verði ekki annað séð en að þetta eitt leiði til þess að sýkna verði stefnda af öllum kröfum stefnanda. Þá virðist stefnandi einnig byggja á því sjálfstætt að hann eigi rétt á skaðabótum, að jafnvirði stefnufjárhæðar. Þessi málsástæða sé svo vanreifuð að stefndi eigi afar erfitt með að tefla fram vörnum hvað hana varði og telji að hún komi vart til álita af þessum sökum.

Þá mótmælir stefndi kröfu stefnanda um upphafstíma dráttarvaxta og segir að ekki verði annað séð en að krafa um greiðslu hafi fyrst komið fram þann 4. október 2017 og sé upphafsdagur dráttarvaxta þá fyrst frá 4. nóvember 2017.

IV

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslur fyrir dómi fyrirsvarsmaður stefnda, G-kk-nf A-kk-nf Þ-kk-nf og vitnin G-kk-nf B-kk-nf og K-kvk-nf A-kvk-nf.

Eins og áður segir þá komst á verksamningur milli stefnanda og stefnda. Segir í honum í 6. gr. að verksali skuli sjá um alla innheimtu fyrir þá matarskammta sem verksali selji til Grunnskóla Dalvíkurbyggðar. Verður þetta orðalag ekki túlkað öðruvísi en svo að raunverulegur kaupandi skammtanna af stefnanda hafi verið Grunnskóli Dalvíkurbyggðar. Ekkert er tekið fram um afleiðingar þess ef ekki innheimtist, en það verður að telja í hæsta máta óeðlilegt að túlka þá þögn á þann veg að stefnandi ætti þar með ekkert að fá greitt fyrir matarskammtana, sérstaklega í því ljósi að skólastjóri meinaði honum að hætta afhendingu matarskammta vegna vanskila.

Þegar af þessari ástæðu er það niðurstaða dómsins að stefndi beri ábyrgð á ógreiddum matarskömmtum gagnvart stefnanda. Miðað við það að stefnandi óskaði þess 17. maí 2017 að stefndi kæmi að vanskilaskuldum vegna skólamáltíða verður ekki séð að krafa hans sé fyrnd að einhverju leyti.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru studdar ítarlegum yfirlitum um reikninga sem hann hefur fengið innheimtufyrirtækinu Motus til innheimtu og stafa yfirlitin frá því fyrirtæki. Þykir mega byggja á þessum yfirlitum þótt reikningar að baki þeirra hafi ekki verið lagðir fram.

Samkvæmt þessu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda dómkröfur hans ásamt dráttarvöxtum frá 17. júní 2017, er mánuður var liðinn frá því að stefnandi beindi erindi sínu til stefnda um aðkomu að vanskilaskuldum.

Málskostnaður þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna.

Neðangreindur dómari fékk málið til meðferðar 26. janúar 2018, en fór í veikindaleyfi í febrúar 2019. Var það þá fengið öðrum dómara til meðferðar, en undirrituðum dómara á ný þann 3. september 2019.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari .

Gætt var ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91, 1991.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Dalvíkurbyggð, greiði stefnanda, Veisluþjónustunni Hafnarbraut 5 ehf., 940.062 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 17. júní 2017 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 2. febrúar 2018 að fjárhæð 23.248 krónur, 23. mars 2018 að fjárhæð 5.298 krónur, þann 7. september 2018 að fjárhæð 15.200 krónur og þann 9. október 2018 að fjárhæð 10.260 krónur og 1.000.000 króna í málskostnað.

Þegar af þessari ástæðu er það niðurstaða dómsins að stefndi beri ábyrgð á ógreiddum matarskömmtum gagnvart stefnanda. Miðað við það að stefnandi óskaði þess 17. maí 2017 að stefndi kæmi að vanskilaskuldum vegna skólamáltíða verður ekki séð að krafa hans sé fyrnd að einhverju leyti.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru studdar ítarlegum yfirlitum um reikninga sem hann hefur fengið innheimtufyrirtækinu Motus til innheimtu og stafa yfirlitin frá því fyrirtæki. Þykir mega byggja á þessum yfirlitum þótt reikningar að baki þeirra hafi ekki verið lagðir fram.

Samkvæmt þessu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda dómkröfur hans ásamt dráttarvöxtum frá 17. júní 2017, er mánuður var liðinn frá því að stefnandi beindi erindi sínu til stefnda um aðkomu að vanskilaskuldum.

Málskostnaður þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna.

Neðangreindur dómari fékk málið til meðferðar 26. janúar 2018, en fór í veikindaleyfi í febrúar 2019. Var það þá fengið öðrum dómara til meðferðar, en undirrituðum dómara á ný þann 3. september 2019.

Dóm þennan kveður upp E-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari .

Gætt var ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91, 1991.

Stefndi, Dalvíkurbyggð, greiði stefnanda, Veisluþjónustunni Hafnarbraut 5 ehf., 940.062 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 17. júní 2017 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum 2. febrúar 2018 að fjárhæð 23.248 krónur, 23. mars 2018 að fjárhæð 5.298 krónur, þann 7. september 2018 að fjárhæð 15.200 krónur og þann 9. október 2018 að fjárhæð 10.260 krónur og 1.000.000 króna í málskostnað.