E-297/2019

Dómur

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 2. desember sl., er höfðað af A..., til heimilis að...,..., á hendur sveitarfélaginu X...,...,..., með stefnu birtri 12. nóvember 2019.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess jafnframt að viðurkennt verði að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda vegna missis atvinnutekna sökum ákvörðunar sveitarstjórnar stefnda 15. ágúst 2019 um að hafna stefnanda sem skólabílstjóra og senda viðkomandi verktaka bréf, dags. 16. ágúst 2019, þar sem verktakanum var tilkynnt ákvörðun stefnda um að hafna því að stefnandi annaðist skólaakstur.

Stefnandi krefst loks málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af dómkröfum stefnanda. Jafnframt krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins.

II.

Hinn 3. júní 2019 buðu Ríkiskaup, f.h. stefnda, út skóla og frístundaakstur í X... fyrir árin 2019 til 2022. Boðnar voru út alls sjö akstursleiðir og bauð félagið B... ehf. í þrjár þeirra, þ.e. leiðir 13. Samkvæmt skilmálum útboðsins þurfti tilboðsgjafi að tilgreina hvaða bílstjórar myndu annast aksturinn fyrir hans hönd jafnframt því að leggja fram gögn til staðfestingar því að þeir uppfylltu allar þær kröfur sem gerðar væru til bílstjóranna samkvæmt skilmálunum, s.s. sakavottorð þeirra og ökuskírteini. Í tilboði sínu tilgreindi tilboðsgjafinn fimm bílstjóra sem annast myndu aksturinn fyrir hönd félagsins og var stefnandi einn þeirra.

Með bréfi Ríkiskaupa, dags. 2. ágúst 2019, var tilkynnt um niðurstöðu útboðsins og kom þar fram að tilboðum B... ehf. vegna leiða 1 og 2 hefði verið tekið. Í kjölfar þessa, eða 6. ágúst 2019, rituðu stefnandi og B... ehf. undir ráðningarsamning þess efnis að stefnandi annaðist akstur skólabifreiðar o.fl. fyrir fyrirtækið á tímabilinu ágúst 2019 til 31. maí 2022.

Á fundi sveitarstjórnar stefnda 15. ágúst 2019 voru skólaakstursmál 20192022 tekin fyrir. Kemur fram í fyrirliggjandi fundargerð vegna fundarins að auk sveitarstjórnarmanna hafi setið fundinn vegna þess málefnis skólastjóri D... og að bókun um þetta málefni hafi verið færð í trúnaðarbók sveitarstjórnar. Kemur fram í þeirri bókun að samþykkt sé samhljóða að sveitarstjórn samþykki ekki stefnanda sem skólabílstjóra hjá sveitarfélaginu, hvorki sem aðalbílstjóra né varabílstjóra. Var B... ehf. tilkynnt um þessa niðurstöðu með bréfi, dags. 16. sama mánaðar. Kemur fram í stefnu að þar með hafi endir verið bundinn á ráðningarsamning stefnanda við verktakann, sem eðli málsins samkvæmt hafi þar með að engu verið orðinn, enda hefði stefnandi sérstaklega verið ráðinn til að annast akstur skólabarnanna.

Hinn 22. ágúst 2019 sendi lögmaður stefnanda hinu stefnda sveitarfélagi bréf þar sem óskað var eftir aðgangi að gögnum varðandi málið, auk þess sem skorað var á stefnda að afturkalla „fyrirmæli sín án tafar en ella mun umbj. minn höfða skaðabótamál á hendur sveitarfélaginu vegna þess tjóns sem útilokun hans frá umræddri vinnu mun hafa í för með sér.“ Með bréfi lögmanns stefnda, dags. 3. september sama ár, var fallist á afhendingu umbeðinna gagna en hafnað kröfum stefnanda um afturköllun fyrirmæla og sjónarmiðum hans um meinta bótaskyldu stefnda vegna þeirra. Ítrekaði lögmaður stefnanda sjónarmið hans um bótaskyldu stefnda vegna framangreinds í bréfi til lögmanns stefnda, dags. 3. s.m. Var þeim sjónarmiðum og kröfum stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu sveitarfélagsins hafnað með bréfi lögmanns þess, dags. 17. s.m. Mál þetta var í kjölfarið höfðað með stefnu birtri 12. nóvember 2019, eins og fyrr greinir.

Undir rekstri málsins var lagt fram bréf ríkissaksóknara, dags. 3. júlí 2013, til móður stúlku vegna kæru hennar á hendur stefnanda fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni á árunum 2011 og 2012. Kemur í bréfinu meðal annars fram að skilgreiningu á kynferðislegri áreitni sé að finna í ákv. 199. gr. almennra hegningarlaga, þar sem segi að kynferðisleg áreitni felist m.a. í því að strjúka, þukla eða káfa á kynfærum eða brjóstum annars manns innan klæða sem utan og enn fremur í táknrænni hegðun eða orðbragði sem sé mjög meiðandi, ítrekað eða til þess fallið að valda ótta. Það sé mat ríkissaksóknara að þótt telja megi sannað að kærði hafi lagt hönd á læri dóttur kæranda og strokið bak hennar niður að rassi þá sé það sem fram sé komið í málinu ekki nægilegt eða líklegt til þess að sök verði felld á kærða fyrir að hafa áreitt dóttur kæranda kynferðislega með saknæmum hætti í skilningi almennra hegningarlaga. Þá telji ríkissaksóknari sannaða háttsemi heldur ekki fela í sér brot gegn 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Er loks tilgreint að niðurstaða ríkissaksóknara sé byggð á dómum Hæstaréttar í málum nr. 558/2008 og 684/2008. Sé málið á grundvelli framangreinds fellt niður með vísan til 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Við aðalmeðferð málsins voru teknar aðilaskýrslur af stefnanda og E... sveitarstjóra af hálfu stefnda. Þá voru teknar vitnaskýrslur af F..., G..., H..., I..., J..., K..., L..., M..., N..., O..., P... og R....

III.

Stefnandi byggir á því að ákvörðun sveitarstjórnar stefnda hinn 15. ágúst 2019, um að meina stefnanda að annast skólaakstur fyrir hönd stefnda, hafi verið saknæm og ólögmæt, auk þess sem hún hafi verið byggð á ólögmætum grundvelli, forsendum og sjónarmiðum. Með ákvörðuninni hafi sveitarstjórn brotið gegn öllum helstu meginreglum stjórnsýsluréttar, sbr. m.a. stjórnsýslulög nr. 37/1993. Þá hafi sveitarstjórn hvorki heimild né forsendur til að taka það upp hjá sjálfri sér að ákveða að meina stefnanda að starfa við skólaakstur, hvorki fyrir stefnda né aðra. Ákvörðun stefnda sé sérstaklega ámælisverð þar sem stefndi hefði þegar fengið í hendur sannanir og staðfestingu, sbr. samþykkt tilboð verktakans, um að stefnandi uppfyllti allar kröfur og skilyrði til þess að starfa við akstur skólabarna og þá ekki síst í ljósi þess að tilboði verktakans, sem grundvallast hafi á vinnuframlagi stefnanda, hafi verið tekið af Ríkiskaupum fyrir hönd stefnda.

Stefndi hafi hvorki rökstutt ákvörðun sína né gefið stefnanda tækifæri til að bera hönd fyrir höfuð sér með neinum hætti, t.d. með því að veita honum rétt til andmæla, áður en umrædd ákvörðun sveitarstjórnar hafi verið tekin. Ásakanir þær, sem allt bendi til að einn tilgreindur sveitarstjórnarfulltrúi sveitarstjórnar stefnda hafi haft í frammi á sveitastjórnarfundinum, um ósæmilega hegðun stefnanda í garð dóttur hennar fyrir löngu síðan, eigi sér enga stoð í raunveruleikanum. Hafi fyrrgreindur sveitarstjórnarfulltrúi því nýtt sér stöðu sína og vald til að bregða fæti fyrir stefnanda með ólögmætum hætti.

Umrædd ákvörðun stefnda hafi einungis grundvallast, að því er virðist, á óstaðfestum ásökunum fyrrgreinds sveitarstjórnarmanns í garð stefnanda. Ásakanir þessar hafi verið rannsakaðar á þeim tíma þegar þær hafi komið fram og ekki verið taldar réttmætar. Með ákvörðun sveitastjórnar hafi því m.a. verið brotið gegn rannsóknar, andmæla og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sem eigi sér m.a. lagastoð í stjórnsýslulögum nr. 37/1993.

Með ólíkindum verði að telja að umræddum sveitastjórnarmanni hafi ekki verið gert að víkja af fundi sveitastjórnar stefnda þegar hin örlagaríka ákvörðun hafi verið tekin. Hefði það þá gefið öðrum sveitarstjórnarmönnun tækifæri til þess að ræða sín í milli fyrrgreindar ásakanir í garð stefnanda, án nærveru sveitarstjórnarmannsins, áður en endanleg ákvörðun væri tekin. Hafi umræddur sveitarstjórnarmaður verið vanhæfur til að eiga aðild að umræddri ákvörðun um skólaakstur stefnanda, sbr. 3. gr. stjórnsýslulaga, sem kveði á um vanhæfi sveitastjórnarmanna til ákvarðanatöku í slíkum tilfellum.

Með vísan til framangreinds megi ljóst vera að ákvörðun sveitastjórnar stefnda 15. ágúst 2019, um að meina stefnanda að annast skólaakstur, og bréf stefnanda til verktakans þar um, hafi verið saknæm og ólögmæt. Hafi stefndi með þeirri ákvörðun bakað sér skaðabótaábyrgð utan samninga á tjóni stefnanda. Hafi ákvörðun sveitastjórnarinnar eðli máls samkvæmt leitt til þess að stefnandi missti það starf sem hann hefði verið ráðinn til og sé því augljóst orsakasamband á milli hinnar lýstu saknæmu háttsemi stefnda og tjóns stefnanda.

Stefnandi geri kröfu um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð stefnda vegna missis atvinnutekna sökum umræddrar ákvörðunar sveitastjórnar stefnda. Með því hafi stefndi bundið enda á ráðningarsamband stefnanda og verktakans, þar sem forsendur fyrir ráðningu stefnanda hafi verið með öllu brostnar, enda stefnandi sérstaklega ráðinn til verktakans til að annast skólaaksturinn.

Varðandi fjártjón stefnanda þá liggi fyrir ráðningarsamningur. Ljóst sé að stefnandi verði af þeim atvinnutekjum sem hann hefði annars haft á grundvelli þess starfs sem hann hefði verið ráðinn til að gegna og þar með orðið fyrir tjóni. Varðandi útreikning á fjártjóni stefnanda þá liggi fyrir útreikningur endurskoðanda stefnanda á tjóninu sem sýni að stefnandi verði af atvinnutekjum að fjárhæð 24.641.476 krónur.

Stefnandi reisi kröfu um viðurkenningu á bótarétti vegna tjóns sem rekja megi til saknæmrar háttsemi stefnda á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem enn sé óljóst hvert heildartjón stefnanda verði vegna þessa sé honum nauðsynlegt að gera að svo stöddu kröfu um viðurkenningu bótaréttar. Verði fallist á kröfu stefnanda megi búast við því að leitast verði við að ná samkomulagi um greiðslu bóta.

Stefnandi byggi kröfu sína um miskabætur á blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem kveði á um að heimilt sé að láta þann sem ábyrgð beri á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert hafi verið við.

Stefnandi byggi á því að með umræddri ákvörðun stefnda, um að meina stefnanda að annast skólaakstur fyrir hönd stefnda og að senda verktakanum bréf þar um, hafi stefndi fellt á sig ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru og/eða persónu stefnanda. Óhjákvæmilegt hafi verið að þær ásakanir sem legið hafi til grundvallar ákvörðun sveitarstjórnar stefnda yrðu með því öllum kunnar jafnvel þótt forsendur ákvörðunarinnar hafi ekki verið gerðar opinberar formlega af hálfu stefnda.

Miskabótakrafa stefnanda sé á því byggð að háttsemi sveitarstjórnar stefnda umrætt sinn, bæði í orði og athöfnum, hafi falið í sér alvarlega meingerð. Hafi ákvörðun sveitarstjórnarinnar verið til þess fallin að niðurlægja stefnanda, ekki bara gagnvart stefnda sjálfum og starfsfólki sveitarfélagsins heldur gagnvart samfélaginu í heild, enda sé hún nú öllum kunn í nærsamfélagi stefnanda. Hafi ákvörðunin haft alvarlegar afleiðingar fyrir stefnanda og fjölskyldu hans, valdið honum álitshnekki og vanlíðan. Börn stefnanda séu á skólaaldri, nýti sér skólaakstur þann sem stefnandi hafi átt að sinna og þurfi að sitja undir þessum ásökunum ekki síður en stefnandi sjálfur.

IV.

Stefndi byggir á því að lögmætar og málefnalegar ástæður hafi legið að baki því að hann gaf tilmæli til verktakans B... ehf. um að stefnandi sinnti ekki akstri skólabarna á vegum sveitarfélagsins.

Stefndi vísar til gr. 1.5.10 í útboðsgögnum vegna skólaakstursins, en samkvæmt henni skuli vara og þjónusta sú sem látin sé í té m.a. uppfylla kröfur íslenskra laga og tilskipana Evrópusambandsins á sviði félagslegra réttinda. Þannig hafi stefnda borið skylda til þess samkvæmt ákvæðum barnalaga að horfa til þess hvað börnunum væri fyrir bestu. Þessi regla eigi sér m.a. stoð í 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003, 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og 3. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem veitt hafi verið lagagildi hér á landi með lögum nr. 19/2013. Ljóst sé að tilgangur tilvitnaðs ákvæðis í útboðsgögnum hafi einmitt verið sá að gæta hagsmuna barna og tryggja velferð þeirra meðan á akstrinum standi.

Sé þannig á því byggt, með vísan til framangreindra lagareglna, að stefnda hafi verið skylt að beina þeim tilmælum til verktakans B... ehf. að stefnandi sinnti ekki skólaakstri í sveitarfélaginu í ljósi þeirra ásakana sem fram hefðu komið á hendur honum um kynferðislega áreitni gagnvart börnum, og sveitarstjórnarmönnum hafi verið kunnugt um, og með vísan til þess að í ákvörðunum sem varði börn skuli ávallt horfa til þess sem börnum sé fyrir bestu. Með tilmælum sínum hafi stefndi ekkert mat lagt á réttmæti þeirra ásakana sem fram hefðu komið á hendur stefnanda heldur byggt á því að með vísan til framangreindra lagareglna væri hann að láta börnin njóta vafans, svo sem honum bæri skylda til.

Stefndi byggi á 5. gr. laga nr. 91/2008 um grunnskóla, en samkvæmt henni sé rekstur grunnskóla á ábyrgð og kostnað sveitarfélaga. Jafnframt sé vísað til 22. gr. sömu laga, þar sem fram komi að sveitarfélög beri ábyrgð á skipulagi skólaaksturs, og til 7. gr. sömu laga, þar sem fram komi að skólastjóri beri ábyrgð á starfi skóla gagnvart sveitarstjórn. Í ljósi þeirra ávirðinga sem bornar hefðu verið á stefnanda hafi sveitarstjórn verið rétt og skylt að bregðast við með þeim hætti sem gert hafi verið með því að grípa til vægasta úrræðis sem mögulegt hafi verið, þ.e. að óska eftir því við verktakann að stefnandi sinnti ekki akstri skólabarna.

Samkvæmt 4. gr. reglna nr. 656/2009 um skólaakstur grunnskóla skuli skólaakstur skipulagður þannig að þarfir, öryggi og velferð nemenda sé höfð að leiðarljósi. Stefndi byggi á því að sveitarfélagið hafi verið að framfylgja þessari skyldu sinni með því að samþykkja ekki stefnanda sem bílstjóra í skólaakstri.

Stefndi byggir á því að sú háttsemi sem fyrir liggi samkvæmt bréfi ríkissaksóknara að stefnandi hafi sýnt af sér í samskiptum við börn geti ekki undir nokkrum kringumstæðum talist eðlileg, óháð því hvort um refsiverða háttsemi hafi verið að ræða eður ei. Þá mótmæli stefndi því að sú háttsemi geti talist merki um væntumþykju eða vináttu, í samskiptum fullorðinna og barna, svo sem stefnandi hafi haldið fram, og m.a. komi fram í fyrrgreindu bréfi.

Stefndi mótmæli því að tilboð B... ehf. hafi verið grundvallað á vinnuframlagi stefnanda, eins og haldið sé fram í stefnu, heldur liggi fyrir að hann hafi verið einn af fimm bílstjórum sem átt hafi að keyra fyrir fyrirtækið, fengi það allar leiðirnar.

Stefndi mótmæli því sérstaklega að rökstuðningi hans í málinu sé að einhverju leyti ábótavant. Það sé meginregla í íslenskum stjórnsýslurétti að rökstuðningur sé veittur eftir á, sé eftir honum óskað af aðila máls. Byggi stefndi á því að tilmæli þau sem hann hafi gefið B... ehf. hafi ekki verið sérstaklega íþyngjandi fyrir félagið eða til þess fallin að valda því réttarspjöllum. Sé í því sambandi á það bent að verktakinn hafi tilgreint fimm bílstjóra til að sinna skólaakstri á þremur leiðum. Hins vegar liggi fyrir í málinu að hann hafi aðeins fengið tvær leiðir og því liggi ekkert fyrir um að stefnandi hefði verið við keyrslu á þeim tveimur leiðum sem fyrirtækið hafi fengið. Hefðu engin gögn verið lögð fram, þegar stefndi beindi tilmælum sínum til verktakans, um að félagið hefði þá gert ráðningarsamning við stefnanda. Hafi það í raun ekki verið upplýst fyrr en við þingfestingu máls þessa, þegar stefnandi hafi lagt fram ráðningarsamning sinn við félagið.

Stefndi byggi á því að sveitarfélagið hafi rökstutt tilmæli sín gagnvart B... ehf., bæði á sérstökum fundi með fyrirsvarsmanni félagsins sem og í fyrirliggjandi bréfi til lögmanns þess. Hafi sveitarstjóri hitt stefnanda 19. ágúst 2019 og farið yfir ástæður þess að fyrrgreindum tilmælum hafi verið beint að verktakanum. Þá liggi ekkert fyrir í málinu um að stefnanda hafi verið sagt upp störfum hjá verktakanum eða að umrædd tilmæli hafi á nokkurn hátt haft áhrif á hann, en hann hafi sönnunarbyrðina fyrir því. Þannig liggi ekkert uppsagnarbréf fyrir eða annað sem skýri meint starfslok stefnanda hjá fyrirtækinu. Bendi stefndi sérstaklega á að samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda hafi hann ekki eingöngu átt að sinna skólaakstri heldur jafnframt að sinna öðrum störfum. Í því samhengi bendi stefndi á að samkvæmt útprentun af heimasíðu B... ehf. sinni félagið fjölþættum öðrum verkefnum, m.a. vörubílaakstri.

Lagagrundvöllur sá er stefnandi virðist byggja á í stefnu sé alls óljós og í raun stefnan í heild sinni. Þar virðist stefnandi halda því fram að það að hann hafi farið á mis við að keyra skólabörn leiði eitt og sér til þess að hann eigi rétt á bótum úr hendi stefnda. Þá mótmæli stefndi því að hann hafi brotið stjórnsýslulög með umræddum tilmælum sínum. Tilmælin hafi verið málefnaleg, réttmæt og lögmæt í ljósi þeirra málsatvika sem liggi fyrir í málinu. Stefnandi hafi ekki verið aðili að því stjórnsýslumáli sem um ræði og tilmælin sem slík ekki haft áhrif á réttindi hans og skyldur.

Á því sé byggt að stefndi hafi fylgt öllum reglum stjórnsýsluréttar gagnvart B... ehf., aðila stjórnsýslumálsins. Þannig hafi fulltrúar sveitarstjórnar hitt fyrirsvarsmann félagsins á fundi áður en ákvörðun hafi verið tekin og honum þar gefinn kostur á að koma sjónarmiðum þess og andmælum á framfæri. Það hafi hann gert og krafist þess að fá tilmæli sveitarfélagsins send skriflega. Þá hafi meðalhófs verið gætt, enda hafi stefndi einungis farið fram á að málum yrði hagað þannig hjá verktakanum að stefnandi sinnti ekki keyrslu skólabarna. Loks sé alls órökstutt í stefnu hvernig rannsóknarregla eigi að hafa verið brotin gagnvart stefnanda.

Í ljósi þess að þau atvik sem um ræði hafi varðað dóttur tilgreinds sveitarstjórnarmanns viðurkenni stefndi að heppilegra hefði verið að hann hefði vikið sæti þegar ákvörðun um að gefa verktakanum framangreind tilmæli hafi verið tekin. Því sé hins vegar mótmælt að umræddur sveitarstjórnarmaður hafi haft sig sérstaklega í frammi eða haft bein áhrif á að tilmælin væru gefin. Það rétta í málinu sé að þau málsatvik sem mál þetta spretti af hafi verið flestum í sveitarfélaginu kunn, þ.m.t. sveitarstjórnarmönnum sem samþykkt hafi samhljóða, með öllum greiddum atkvæðum, að gefa fyrrgreind tilmæli. Skuli og áréttað að eftir upphaf máls þessa hafi tilgreindur sveitarstjórnarmaður ekki komið að umræðum eða ákvörðunum um skólaakstur í sveitarstjórn stefnda.

Stefndi mótmæli sérstaklega þeirri staðhæfingu stefnanda að augljóst orsakasamband sé milli hinnar meintu saknæmu háttsemi og meints tjóns stefnanda og að tjón hans geti talist sennileg afleiðing af tilmælum stefnda, enda sé ekkert leitast við að reifa sjónarmið um sennilega afleiðingu í stefnu.

Stefnanda hafi ekki tekist að sanna eða gera líklegt að hann hafi orðið fyrir tjóni. Umrædd tilmæli til verktakans hafi verið gefin 16. ágúst 2019, en samkvæmt ráðningarsamningi hafi stefnandi ekki átt að hefja störf fyrr en 22. sama mánaðar. Í sama ráðningarsamningi sé tekið fram að um uppsagnarfrest fari eftir kjarasamningi SA og Starfsgreinasambands Íslands. Í gr. 12.2 sé fjallað um uppsagnarfrest þeirra sem falli undir kjarasamninginn og komi þar fram að fyrstu tvær vikurnar í starfi sé enginn uppsagnarfrestur. Í sömu grein komi fram að uppsagnarfrestur eftir þriggja ára starf sé þrír mánuðir. Stefndi byggi þannig á því að séu tilmæli hans ólögmæt, eins og stefnandi haldi fram, ætti stefnandi einungis rétt til bóta í samræmi við uppsagnarákvæði ráðningarsamnings, en þar sé vísað í framangreinda grein kjarasamningsins. Ekki standist að reikna ráðningarsamning stefnanda til lokadags, enda beinlínis tekið þar fram að hann sé uppsegjanlegur í samræmi við ákvæði framangreinds kjarasamnings.

Stefndi mótmæli sérstaklega niðurstöðum fyrirliggjandi útreikninga á tjóni stefnanda og telji þá ranga. Stefndi hafi ekki haft neina aðkomu að útreikningunum og megi jafna sönnunargildi þeirra við aðilaskýrslu. Þá séu þessir útreikningar ekkert skýrðir í stefnu eða leitt út hvernig niðurstöður séu fengnar. Fyrir utan það séu tölulegar forsendur í engu samræmi við niðurstöður útboðsins.

Enginn reki sé gerður að því í stefnu að skýra út hvernig 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 eigi við um kröfugerð stefnanda eða hvers vegna meint tjón hans sé enn óljóst. Um sé að ræða óútskýrða, óljósa og vanreifaða stefnukröfu, sem með réttu eigi að leiða til frávísunar hennar án kröfu, sbr. d, e og gliði 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Auk þess sé kröfugerð stefnanda ekki studd neinum gögnum sem unnt sé að byggja á.

Stefndi mótmæli því að stefnandi eigi rétt á miskabótum úr hendi stefnda vegna meintrar ólögmætrar meingerðar gegn frelsi, friði og æru og/eða persónu stefnanda. Sé á því byggt að þau málsatvik sem legið hafi til grundvallar tilmælum stefnda hafi verið flestum ef ekki öllum í sveitarfélaginu kunn. Þá telji stefndi að það hafi í raun verið stefnandi sjálfur sem upplýst hafi fólk í sveitarfélaginu um að hann yrði bílstjóri í skólaakstri.

Ekkert sé útskýrt í stefnu hvaða „orð og athafnir“ sveitarstjórnarmenn eigi að hafa viðhaft sem brotið gætu gegn æru, friði, frelsi og persónu stefnanda, en stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir þeirri staðhæfingu sinni. Þá sé því mótmælt að umrædd tilkynning skipti einhverju máli við mat á því hvort sveitarfélagið hafi gerst sekt um brot gegn æru, friði, frelsi og persónu stefnanda. Hið rétta í málinu sé að stefndi hafi sent tilmælin að kröfu félagsins sjálfs, en vandséð sé hvernig það eitt og sér hafi átt að vega að æru, friði, frelsi og persónu stefnanda, sér í lagi þegar málsatvik hafi verið þekkt í sveitarfélaginu.

Ekkert liggi heldur fyrir um það í málinu hvort eða með hvaða hætti tilmæli stefnda hafi valdið stefnanda álitshnekki og vanlíðan, en stefnandi hljóti að þurfa að bera sönnunarbyrðina fyrir þeirri fullyrðingu sinni. Þá liggi heldur ekkert fyrir í málinu um að umrædd tilmæli hafi haft „alvarlegar afleiðingar“ fyrir stefnanda og fjölskyldu hans. Til þess að stefnandi kunni að eiga rétt á miskabótum þurfi tilmæli sveitarfélagsins að ósekju að hafa bitnað á orðspori hans og orðið honum að meini til þess að unnt sé að fallast á kröfu hans um miskabætur samkvæmt blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Það sé af og frá að svo sé í ljósi gagna málsins og þeirra málsatvika sem um ræði.

Loks mótmæli stefndi sérstaklega fjárhæð miskabótakröfu, en hún sé úr öllu samhengi við dómaframkvæmd Hæstaréttar.

V.

Niðurstaða

Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að stefnda verði gert að greiða honum miskabætur, sbr. blið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, fyrir að valda honum ólögmætri og alvarlegri meingerð gegn frelsi, friði, æru og/eða persónu hans, annars vegar með fyrrgreindri ákvörðun sinni 15. ágúst 2019 um að samþykkja ekki stefnanda sem skólabílstjóra hjá sveitarfélaginu og hins vegar með því að senda verktakanum B... ehf. bréf þar um. Hafi þetta verið til þess fallið að niðurlægja stefnanda gagnvart sveitungum hans og valdið honum álitshnekki og vanlíðan. Í athugasemdum við fyrrnefnd lagaákvæði í frumvarpi til laganna kemur fram að í skilyrðinu um ólögmæta meingerð felist að um saknæma hegðun sé að ræða. Gáleysi þurfi þó að vera verulegt til þess að tjónsatvik verði talið ólögmæt meingerð. Í réttarframkvæmd hefur verið við það miðað að lægsta stig gáleysis fullnægi ekki kröfum ákvæðisins.

Óumdeilt er að stefnandi er með hreint sakavottorð. Fyrir liggur hins vegar, eins og áður er rakið, að hann sætti á árinu 2012 kæru um að hafa í fjögur eða fimm skipti áreitt unglingsstúlku kynferðislega þegar hann ók henni heim eftir að hún hafði gætt barna hans og einnig að hafa í eitt skipti haldið um axlir stúlkunnar og látið síðan höndina renna niður bakið á henni og stöðvað á rassi hennar. Var mál þetta rannsakað af lögreglu með tilliti til þess hvort ætluð brot vörðuðu við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en rannsóknin var felld niður með bréfi ríkissaksóknara, dags. 3. júlí 2013. Kom þar m.a. fram að það væri mat ríkissaksóknara að þótt telja mætti sannað að stefnandi hefði lagt hönd á læri stúlkunnar og strokið bak hennar niður að rassi þá væri það sem fram hefði komið í málinu ekki nægilegt eða líklegt til þess að sök yrði felld á hann fyrir að hafa áreitt stúlkuna kynferðislega með saknæmum hætti í skilningi almennra hegningarlaga. Þá taldi ríkissaksóknari sannaða háttsemi stefnanda heldur ekki fela í sér brot gegn 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Samkvæmt ákvæðum barnalaga ber stjórnvöldum, þar á meðal sveitarstjórnum, við töku ákvarðana sem varða börn, ávallt að hafa í forgangi hvað barni sé fyrir bestu. Þessi regla á sér m.a. stoð í 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003, 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og 3. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem veitt hefur verið lagagildi hér á landi með lögum nr. 19/2013. Þá kemur fram í grein 1.5.10 í útboðsgögnum vegna umrædds skólaaksturs að vara og þjónusta sú sem látin er í té skuli m.a. uppfylla kröfur íslenskra laga og tilskipana Evrópusambandsins á sviði félagslegra réttinda.

Fram kemur í 5. gr. laga nr. 91/2008 um grunnskóla að rekstur grunnskóla sé á ábyrgð og kostnað sveitarfélaga. Þá segir í 22. gr. sömu laga að sveitarfélög beri ábyrgð á skipulagi skólaaksturs og í 7. gr. að skólastjóri beri ábyrgð á starfi skóla gagnvart sveitarstjórn. Þá kemur fram í 4. gr. reglna nr. 656/2009 um skólaakstur grunnskóla að skólaakstur skuli skipulagður þannig að þarfir, öryggi og velferð nemenda sé haft að leiðarljósi.

Ráðið verður af framburði þeirra sveitarstjórnarmanna sem stóðu að fyrrgreindri ákvörðun og skýrslu gáfu við aðalmeðferð málsins, og einnig af gögnum málsins að öðru leyti, að þeir hafi heyrt af eða þekkt til þeirra ásakana sem fram komu á hendur stefnanda, sbr. fyrrgreint bréf ríkissaksóknara, og metið stöðuna á þann veg að ekki væri forsvaranlegt, með hagsmuni skólabarnanna í huga, að fallast á að stefnandi sæi um skólaakstur þeirra. Ekki hefði verið hjá því komist að láta börnin njóta vafans. Byggir stefndi á því að sú háttsemi sem fyrir liggi samkvæmt bréfi ríkissaksóknara að stefnandi hafi sýnt af sér í samskiptum við börn geti ekki undir nokkrum kringumstæðum talist eðlileg, óháð því hvort um refsiverða háttsemi hafi verið að ræða eður ei, og engan veginn talist merki um væntumþykju eða vináttu í samskiptum fullorðinna og barna, svo sem stefnandi hafi haldið fram og fram komi m.a. í fyrrgreindu bréfi. Verður ekki annað ráðið af gögnum en að fyrir sveitarstjórn hafi einungis vakað að gæta hagsmuna þeirra barna er nýta þurfa sér umræddan skólaakstur í sveitarfélaginu í samræmi við ósk skólastjóra þar um. Verður að játa stjórn sveitarfélagsins sem ábyrgðaraðila skólaaksturs talsvert rými til að gæta hagsmuna þeirra nemenda sem nýta þurfa sér þá þjónustu og svigrúm við mat þar um. Ekki verður talið að stjórnendur sveitarfélagsins hafi með tilliti til þeirra upplýsinga sem fram höfðu komið sýnt af sér stórfellt gáleysi við töku umræddrar ákvörðunar eða haft með henni sérstakan ásetning til að lítillækka stefnanda eða vinna honum miska á annan hátt. Þá verður ekki annað séð, m.a. með tilliti til þess að umrædd ákvörðun var einungis færð til bókar í sérstaka trúnaðarbók sveitarfélagsins, en að kappkostað hafi verið af þess hálfu að trúnaður ríkti um efni hennar. Loks verður ekki á það fallist með stefnanda að staðhæfingar hans um vanhæfi eins sveitarstjórnarfulltrúa í málinu, skort á rökstuðningi og um að brotið hafi verið gegn andmælareglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar komi hér til álita, enda var stefnandi ekki beinn aðili að þeirri ákvörðun sveitarstjórnar sem hér um ræðir. Þegar litið er til þess sem fyrir liggur í málinu um aðdraganda ákvörðunar sveitarstjórnar og tilkynningar sveitarfélagsins til umrædds verktaka þar um verður ekki fallist á það með stefnanda að í þessum gerðum sveitarfélagsins hafi falist ólögmæt meingerð gegn stefnanda. Verður stefndi því sýknaður af miskabótakröfu stefnanda.

Stefnandi krefst þess jafnframt að viðurkennt verði að stefndi hafi með umræddum gerðum sínum valdið honum tjóni sem stefndi beri bótaábyrgð á. Fyrir liggur að framangreindar gerðir stefnda beindust í grunninn að viðsemjandanum B... ehf. þótt þær hafi vissulega einnig haft áhrif á hagsmuni stefnanda og hugsanlega valdið honum tjóni. Það tjón telst hins vegar afleitt tjón sem ekki verður talið falla innan verndarsviðs skaðabótareglna. Verður stefndi því þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfu stefnanda að þessu leyti.

Með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að málskostnaður verði látinn niður falla.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan, en við uppkvaðningu hans var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, X..., er sýkn af kröfum stefnanda, A....

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf kappkostað hafi verið af þess hálfu að trúnaður ríkti um efni hennar. Loks verður ekki á það fallist með stefnanda að staðhæfingar hans um vanhæfi eins sveitarstjórnarfulltrúa í málinu, skort á rökstuðningi og um að brotið hafi verið gegn andmælareglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar komi hér til álita, enda var stefnandi ekki beinn aðili að þeirri ákvörðun sveitarstjórnar sem hér um ræðir. Þegar litið er til þess sem fyrir liggur í málinu um aðdraganda ákvörðunar sveitarstjórnar og tilkynningar sveitarfélagsins til umrædds verktaka þar um verður ekki fallist á það með stefnanda að í þessum gerðum sveitarfélagsins hafi falist ólögmæt meingerð gegn stefnanda. Verður stefndi því sýknaður af miskabótakröfu stefnanda.

Stefnandi krefst þess jafnframt að viðurkennt verði að stefndi hafi með umræddum gerðum sínum valdið honum tjóni sem stefndi beri bótaábyrgð á. Fyrir liggur að framangreindar gerðir stefnda beindust í grunninn að viðsemjandanum B... ehf. þótt þær hafi vissulega einnig haft áhrif á hagsmuni stefnanda og hugsanlega valdið honum tjóni. Það tjón telst hins vegar afleitt tjón sem ekki verður talið falla innan verndarsviðs skaðabótareglna. Verður stefndi því þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfu stefnanda að þessu leyti.

Með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að málskostnaður verði látinn niður falla.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan, en við uppkvaðningu hans var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, X..., er sýkn af kröfum stefnanda, A....

Málskostnaður fellur niður.

Á-kk-nf M-kk-nf