E-317/2015

I.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 4. febrúar sl., er höfðað með ódagsettum áritunum á stefnu og birtingu stefnu 11. og 12. mars 2015.

Stefnendur eru H-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf, kt. 000000-0000, og S-kvk-nf Ó-kvk-nf, kt. 000000-0000, Reykjavöllum, Bláskógabyggð.

Stefndu eru Ö-kk-nf Ú-kk-nf Ú-kk-nf, kt. 000000-0000, Núpalind 6, Kópavogi, Tryggingamiðstöðin hf., kt. 000000-0000, Síðumúla 24, Reykjavík, Vörður tryggingar hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 25, Reykjavík, K-kk-nf R-kk-nf, kt. 000000-0000, Skaftahlíð 27, Reykjavík, Kristinn Ragnarsson arkitekt ehf., kt. 000000-0000, Hlíðasmára 19, Kópavogi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., kt. 000000-0000, Kringlunni 5, Reykjavík, og Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 000000-0000, Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur stefnenda eru aðallega eftirfarandi:

1. Að stefndu E-kk-þgf Ú-kk-þgf Ú-kk-þgf, Verði tryggingum hf. og Tryggingamiðstöðinni hf. verði gert að greiða stefnendum skaðabætur in solidum að fjárhæð 11.269.667 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. september 2011 til 11. ágúst 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

2. Að stefndu K-kk-þgf R-kk-þgf, K-kk-þgf R-kk-þgf arkitekt ehf., Vátryggingafélagi Íslands hf. og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. verði gert að greiða stefnendum skaðabætur in solidum að fjárhæð 1.168.333 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. september 2011 til 11. ágúst 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefjast stefnendur þess að stefndu verði öllum gert að greiða stefnendum skaðabætur in solidum að fjárhæð 12.437.999 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. september 2011 til 11. ágúst 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Í öllum tilvikum krefjast stefnendur málskostnaðar úr hendi stefndu in solidum samkvæmt málskostnaðaryfirliti og að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf Ú-kk-nf krefst þess aðallega að aðal- og varakröfu stefnenda verði vísað frá dómi, en til vara krefst stefndi sýknu af öllum kröfum stefnenda. Til þrautavara krefst stefndi þess að kröfur stefnenda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krefst stefndi þess að honum verði tildæmdur málskostnaður in solidum úr hendi stefnenda að mati dómsins.

Stefndi Tryggingamiðstöðin hf. krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnenda, en til vara að dómkröfur stefnenda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnendum verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Stefndi Vörður tryggingar hf. krefst þess aðallega að aðal- og varakröfu stefnenda verði vísað frá dómi og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður að mati dómsins. Til vara krefst stefndi sýknu af öllum kröfum stefnenda og málskostnaðar að mati dómsins.

Stefndu K-kk-nf R-kk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi og að þeim verði tildæmdur málskostnaður.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu um frávísun málsins krefjast stefndu þess að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnenda og að þeim verði tildæmdur málskostnaður að mati réttarins. Einnig er höfð uppi sú krafa, verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu um frávísun málsins, að málinu verði vísað frá dómi hvað varði stefnda Sjóvá-Almennar tryggingar hf. að því er varði ábyrgð félagsins vegna verka E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef.

Stefndi Kristinn Ragnarsson arkitekt ehf. krefst sýknu af aðal- og varakröfu stefnenda. Einnig krefst stefndi þess að varakröfu stefnenda verði vísað frá dómi.

Í öllum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnenda að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. krefst þess aðallega að vera sýknað af aðalkröfu stefnenda og að varakröfu þeirra verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefnda sýknu af öllum kröfum stefnenda. Í báðum tilvikum krefst stefnda þess að sér verði tildæmdur málskostnaður in solidum úr hendi stefnenda, að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðu málskostnaðaryfirliti.

Krafa stefndu A-kk-ef Ú-kk-ef, Varðar trygginga hf., K-kk-ef R-kk-ef og Sjóvár-Almennra trygginga hf. um frávísun málsins og krafa stefndu K-kk-ef R-kk-ef arkitekts ehf. og Vátryggingafélags Íslands hf. um frávísun á varakröfu stefnenda er hér einungis til meðferðar.

Stefnendur krefjast þess að kröfum framangreindra stefndu um frávísun á málinu í heild og á varakröfu stefnenda verði hrundið og að stefndu verði annaðhvort dæmdir til að greiða stefnendum málskostnað vegna þessa þáttar málsins eða að ákvörðun um málskostnað verði látin bíða efnisdóms.

II.

Málsatvik eru þau að stefnendur keyptu fasteignina að Frostaþingi 11 í Kópavogi, fastanúmer 231-4366, af upphaflegum húsbyggjanda með kaupsamningi, dags. 9. september 2011. Fasteignin, sem var á fokheldisstigi, var afhent stefnendum sama dag.

Í kaupsamningi um fasteignina sagði m.a.:

Húsið er í byggingu og er afhent kaupanda í því ástandi sem það var við skoðun hans frá 8/1 2011, að teknu tilliti til þess, sem hann sjálfur hefur gert í húsinu fram að undirritun kaupsamningsins svo og að teknu tilliti til þess sem áfátt er talið í úttektarskýrslu S-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef húsasmíðameistara (ódagsett). Tekur kaupandi á sig að lagfæra á sinn kostnað það sem áfátt er talið í úttektinni enda kaupverðið verið lækkað um kr. 2.000.000.

Fljótlega eftir afhendingu kveðast stefnendur hafa orðið varir við galla á fasteigninni, svo sem bresti í húsinu, sem þeir hafi ekki tekið eftir við skoðun. Þeir gallar sem stefnendur hafi orðið varir við skömmu eftir afhendingu hafi ekki komið fram í áðurnefndri úttektarskýrslu S-kk-ef H-kk-ef. Þrátt fyrir að úttektarskýrslan hafi vissulega gefið til kynna að ýmsir gallar væru á fasteigninni hafi stefnendur engan veginn getað gert ráð fyrir þeim gríðarlegu vanköntum á fasteigninni sem síðar hafi komið í ljós. Til dæmis hafi ekki verið getið um vankanta á burðarvirki, þakvirki og lögnum í gólfi í úttektarskýrslunni, en tjónið sé að mestu að rekja til þess.

Stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf Ú-kk-nf var skráður byggingarstjóri fasteignarinnar frá 5. júní 2007 til 24. maí 2012, en þá tók S-kk-nf H-kk-nf við sem byggingarstjóri. Í verkstöðulýsingu sem S-kk-nf og stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf undirrituðu um stöðu hússins í maí 2012 segir m.a.: „Eftir að framkvæma: Eldvarnarhurð í bílskúr (milli-innri hurð). Hurðar á neðstapalli. Sparsla og mála bílskúr. Sorpgeymslur. Bílaplan. Lóð og pallur“.

Að sögn stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef stöðvuðust framkvæmdir við fasteignina síðari hluta árs 2008 og lágu niðri í nokkur ár eða þar til stefnendur keyptu eignina fokhelda árið 2011. Við kaupin hafi stefnendum verið sérstaklega bent á að ganga frá iðnmeistara- og byggingarstjóraskiptum að því er varðaði þá verkþætti sem þeir ætluðu að annast sjálfir. Stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf hafi hvorki verið gert viðvart um eigendaskipti á árinu 2011 né um að framkvæmdir væru hafnar á ný við eignina eftir að þær höfðu legið niðri um langan tíma. Þá hafi enginn reki verið gerður að því að gera samning við stefnda á árinu 2011 í samræmi við ákvæði 34. gr. byggingarreglugerðar nr. 444/1998, sem í gildi hafi verið er stefnendur undirrituðu kaupsamning, eða ganga frá byggingarstjóraskiptum þá þegar. Hafi stefndi því ekki verið í neins konar samningssambandi við stefnendur, hvorki á grundvelli áðurnefndrar 34. gr. þágildandi byggingarreglugerðar nr. 444/1998 né greinar 4.9.1 í núgildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012 sem tekið hafi gildi í janúar 2012. Stefnendur hafi annast sjálfir hinar ýmsu framkvæmdir við byggingu fasteignarinnar frá afhendingu hennar án vitneskju stefnda.

Á því tímabili sem stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf var skráður byggingarstjóri fasteignarinnar var hann með tryggingar hjá stefnda Verði tryggingum hf. frá 4. nóvember 2005 til 31. október 2008 og hjá stefnda Tryggingamiðstöðinni hf. frá 6. október 2008 til 30. apríl 2010.

Aðalhönnuður hússins var stefndi K-kk-nf R-kk-nf arkitekt, en hann var með lögboðna starfsábyrgðartryggingu hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Í stefnu segir að K-kk-þgf R-kk-þgf arkitekt ehf. sé einnig stefnt í málinu, en félagið hafi greitt iðgjöld af áðurgreindri starfsábyrgðartryggingu stefnda K-kk-ef hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á þeim tíma sem teikningar að húsinu voru gerðar, auk þess sem teikningar K-kk-ef séu merktar félaginu.

E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, sem ekki er stefnt í málinu, var burðarþols- og lagnahönnuður hússins að Frostaþingi 11, en hann var með lögboðna starfsábyrgðartryggingu löggiltra hönnuða aðal- og séruppdrátta hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. frá 1. janúar 2008 til loka þess tíma sem hér getur skipt máli. Fyrir þann tíma var E-kk-nf með sams konar tryggingu hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Fram kemur í greinargerð stefndu K-kk-ef R-kk-ef og Sjóvár-Almennra trygginga hf. að E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf og Kristinn Ragnarsson ehf. hafi á sínum tíma tekið að sér gagnvart upphaflegum húsbyggjanda að gera aðalteikningar og verkfræðiteikningar að einbýlishúsi á lóðinni Frostaþing 11, Kópavogi. Upphaflega hafi verið gert ráð fyrir staðsteyptu húsi, en fallið hafi verið frá því og ákveðið að húsið yrði timburhús klætt keramikflísum. Upp frá því hafi vinna hönnuða einkum lotið að því að aðlaga teikningar innflutts einingahúss úr timbri að skipulagi lóðarinnar, íslenskum lögum og reglugerðum.

Samningar um hönnunar- og teikningavinnu hafi verið munnlegir. Ábyrgur hönnuður vegna K-kk-ef R-kk-ef arkitekts ehf. hafi verið stefndi K-kk-nf R-kk-nf. Gerð burðar- og lagnateikninga hafi ekki verið á ábyrgð stefnda K-kk-ef að öðru leyti en því að stefndi K-kk-nf hafi verið samræmingarhönnuður gagnvart byggingaryfirvöldum. E-kk-nf hafi ekki verið starfsmaður Kristins Ragnarssonar ehf. og/eða K-kk-ef R-kk-ef, en E-kk-nf vinni sjálfstætt og hafi sjálfur gert samning við eiganda framkvæmda.

Hinn 25. september 2013 var H-kk-nf S-kk-nf, byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari dómkvaddur að ósk stefnenda sem matsmaður til að meta ætlaða galla á fasteigninni og kostnað við úrbætur og lagfæringar á þeim. Liggur fyrir í málinu matsgerð hans sem dagsett er 10. apríl 2013. Matsþolar voru stefndu Vörður tryggingar hf. og Ö-kk-nf Ú-kk-nf Ú-kk-nf.

Fram hefur komið að stefnendur leituðu til stefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. og Varðar trygginga hf. á árinu 2012 og kröfðu félögin um bætur vegna starfsábyrgðartryggingar byggingarstjórans. Félögin töldu sér ekki skylt að bæta tjónið, að öðru leyti en því að Vörður tryggingar hf. samþykkti að greiða stefnendum 463.329 krónur í bætur vegna stiga í húsinu í samræmi við niðurstöðu matsgerðar um það atriði.

Fyrir liggur að stefnendur hafa ekki á fyrri stigum málsins gert kröfu í starfsábyrgðartryggingar hönnuðanna E-kk-ef og K-kk-ef. Kveðast stefnendur ekki hafa gert sér grein fyrir því að tjónið væri að rekja til teikninga hönnuða, en það hafi fyrst komið fram í matsgerð dómkvadds matsmanns.

Fram hefur komið að stefndu Vátryggingafélags Íslands, K-kk-nf R-kk-nf arkitekt ehf., K-kk-nf R-kk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. voru ekki aðilar að matsmáli því sem er grundvöllur kröfugerðar í málinu. Þá hefur komið fram að E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf var heldur ekki aðili að framangreindu matsmáli.

III.

Stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf bendir á að engin rök séu færð fyrir því í stefnu á hvaða grundvelli hann og meðstefndu Vörður tryggingar hf. og Tryggingamiðstöðin hf. geti borið solidariska ábyrgð á ætluðu tjóni stefnenda. Bendir stefndi á að á þeim tíma sem hann hafi verið byggingarstjóri fasteignarinnar að Frostaþingi 11 hafi hann verið með lögboðna ábyrgðartryggingu byggingarstjóra hjá framangreindum tryggingarfélögum, þ.e. hjá Verði tryggingum hf. frá 4. nóvember 2005 til 31. október 2008 og hjá Tryggingamiðstöðinni hf. frá 6. október 2008 til september 2009. Þá hafi skilmálar ábyrgðartryggingar Tryggingamiðstöðvarinnar gilt í fimm ár frá lokum þeirra framkvæmda sem hann hafi stýrt, sbr. 51. gr. laga nr. 73/1997, 33. gr. reglugerðar nr. 444/1998 og skilmála vátryggingarinnar. Á hinn bóginn sé ljóst að bætur vegna ætlaðs heildartjóns stefnenda vegna ætlaðra mistaka eða vanrækslu stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef sem byggingarstjóra verði ekki sóttar in solidum úr hendi beggja vátryggingafélaganna og stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef, enda myndi það leiða til óeðlilegrar niðurstöðu. Samkvæmt vátryggingarskilmálum beri vátryggingataka að greiða svokallaða sjálfsábyrgð komi til greiðslu á grundvelli ábyrgðartryggingar og vátryggingarsamnings. Fallist dómurinn á að stefndi og meðstefndu beri solidariska ábyrgð á tjóni stefnenda leiði sú niðurstaða til þess að stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf beri að greiða tvöfalda þá fjárhæð sem hann ella yrði krafinn um á grundvelli þeirrar ábyrgðartryggingar sem í gildi hafi verið á þeim tíma sem ætlað tjónsatvik eigi að hafa átt sér stað.

Í stefnu komi fram að kröfugerð sé hagað með framangreindum hætti, þ.e. með því að krefja stefndu um bætur in solidum, vegna vandkvæða við sönnun tjónsatviks, en sönnunarbyrðin hvíli á stefnendum. Í ljósi þess og að mati stefnda uppfylli kröfugerð stefnenda því ekki skilyrði e-liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, þ.e. að fjárhæð dómkröfu, 11.269.994 krónur, sé í beinum tengslum við málsástæður og málavexti og leiði það til frávísunar að mati stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef. Umræddar tryggingar séu ekki summutryggingar heldur greiddar í samræmi við sannað tjón hverju sinni. Nauðsynlegt sé því að reifa með rökstuddum hætti grundvöll kröfugerðar gagnvart stefndu hverjum um sig, en það sé ekki gert í stefnu.

Auk framangreinds kveðst stefndi benda á að samkvæmt vátryggingarskilmálum vátryggingarsamninga stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef og meðstefndu Varðar trygginga hf. og Tryggingamiðstöðvarinnar hf. sé hámarksfjárhæð fyrir hvert tjón undir þeirri fjárhæð sem krafist sé greiðslu á í 1. tölulið aðalkröfu í stefnu. Að mati stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef sé því vanreifað með öllu á hvaða grundvelli stefnendur telji sér unnt að krefja stefnda Ö-kk-þf Ú-kk-þf og áðurgreind tryggingafélög um greiðslu að fjárhæð 11.269.994 krónur auk vaxta in solidum, en fjárhæðin sé ekki í neinum tengslum við ábyrgð meðstefndu samkvæmt vátryggingarskilmálum sem í gildi hafi verið gagnvart stefnda E-kk-þgf Ú-kk-þgf fram til ársins 2012 er hann hafi sagt sig frá verkinu. Beri því að vísa málinu frá dómi að því er varði stefnda Ö-kk-þf Ú-kk-þf.

Í öðru lagi byggist krafa stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef um frávísun á því að málsatvik og grundvöllur kröfugerðar stefnenda á hendur stefnda séu verulega óskýr og vanreifuð. Í stefnu komi fram að þar sem stefnendur geti ekki sannað á hvaða tíma hin meintu tjónsatvik eigi að hafa átt sér stað sé þeim nauðugur einn sá kostur að stefna samtals sjö aðilum til greiðslu skaðabóta in solidum fyrir hina ýmsu ætluðu galla. Slíkur málatilbúnaður sé í andstöðu við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og beri því að vísa málinu frá dómi.

Sömu sjónarmið og að framan greini eigi við varðandi varakröfu stefnenda. Þá sé það í andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars að haga kröfugerð þannig að varakrafa sé hærri en aðalkrafa og fari það í bága við d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Beri því einnig af þeim sökum að vísa varkröfunni frá dómi.

Stefndi Vörður tryggingar hf. bendir á að stefnendur fari þá leið í aðalkröfu að krefja stefnda Vörð tryggingar hf. og meðstefnda Tryggingamiðstöðina hf. um greiðslu á 11.269.994 krónum in solidum auk vaxta. Samkvæmt meginreglu kröfuréttar um solídaríska ábyrgð felist í slíkri kröfugerð að verið sé að krefja stefnda Vörð tryggingar hf. um þá fjárhæð í heild sinni. Í stefnu sé ekki gerð tilraun til að útskýra hvernig hvor aðili um sig beri ábyrgð á þeirri fjárhæð, heldur sé beinlínis viðurkennt að ómögulegt sé að tímasetja nákvæmlega hvenær tiltekin verk hafi verið unnin og þannig sé það „annaðhvort“ stefndi Vörður tryggingar hf. eða stefndi Tryggingamiðstöðin hf. sem beri ábyrgð. Krafist sé því greiðslu in solidum. Að mati stefnda sé dómkrafa stefnenda því vanreifuð um það hvernig það geti komið til að stefndi Vörður tryggingar hf. eigi að greiða 11.269.994 krónur vegna meintra mistaka hins tryggða byggingarstjóra. Ljóst sé þó að bæði tryggingafélögin hafi ábyrgst samkvæmt vátryggingarsamningum verk hans á grundvelli lögboðinnar skyldu hans til kaupa á starfsábyrgðartryggingu. Jafnframt liggi fyrir að ábyrgðartjón verði ekki samtímis sótt úr tveimur tryggingum hjá tveimur tryggingafélögum, enda séu umræddar tryggingar ekki summutryggingar heldur séu bætur greiddar í samræmi við sannað tjón hverju sinni. Til þess að uppfyllt séu skilyrði e-liðar 80. gr. laga nr. 91/1991 verði að gera þá kröfu að fjárhæð dómkröfu máls sé í stefnu tengd við málsástæður og málavexti þannig að hægt sé að greina grundvöll kröfugerðar stefnenda gagnvart hverjum og einum stefnda. Stefna málsins uppfylli ekki þau lágmarksskilyrði. Það leiði til frávísunar að mati stefnda Varðar trygginga hf.

Auk þess kveðst stefndi Vörður tryggingar hf. byggja á því að slík kröfugerð geti aldrei leitt til efnisdóms í ljósi þess að hámarksfjárhæð fyrir hvert tjón samkvæmt vátryggingarskírteini byggingarstjórans sé að fjáræð 6.035.683 krónur. Þar af hafi þegar verið greiddar 463.329 krónur. Hvergi í stefnu sé gerð tilraun til þess að reifa á hvaða hátt stefnendur eigi rétt á næstum tvöfaldri vátryggingarfjárhæð frá stefnda Verði tryggingu hf. vegna tjónsins. Hvergi sé heldur á því byggt af hálfu stefnenda að um möguleg tvö tjónsatvik geti verið að ræða undir tryggingu stefnda Varðar trygginga hf., enda sé slíkt ekki mögulegt að mati stefnda. Í ljósi hámarksfjárhæðar vátryggingar sé því vanreifað með öllu hvernig mögulegt sé að krefja stefnda Vörð tryggingar hf. um 11.269.994 krónur og það in solidum með meðstefnda Tryggingamiðstöðinni. Beri því að vísa málinu frá gagnvart stefnda Verði tryggingum hf.

Sömu sjónarmið eigi við fullum fetum varðandi varakröfu stefnenda og í raun enn frekar, enda sé vanreifun þeirrar kröfu í raun enn meiri en aðalkröfu.

Stefndu K-kk-nf R-kk-nf og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. byggja kröfu sína um frávísun málsins í fyrsta lagi á því að kröfugerð stefnenda sé í andstöðu við einkamálalög. Ekki sé unnt að haga kröfugerð með þeim hætti að varakrafa sé hærri en aðalkrafa. Slík tilhögun feli í raun í sér valkvæða kröfugerð sem sé í andstöðu við d-lið 1. mgr. 80. greinar einkamálalaga nr. 91/1991.

Í öðru lagi telja stefndu ljóst að málatilbúnaður stefnenda sé haldinn slíkum annmörkum að vísa beri málinu frá dómi. Í málinu sé krafist skaðabóta in solidum úr hendi margra aðila sem hver um sig geti borið ábyrgð á ákveðnum verkþáttum. Þau rök séu færð fyrir solidariskri ábyrgð stefndu að ekki sé unnt að sundurgreina ábyrgð hvers um sig á einstökum verkþáttum.

Að mati stefndu fari þessu hins vegar fjarri. Engin tilraun virðist hafa verið gerð af hálfu stefnenda til að upplýsa um hvenær einstakir verkþættir við byggingu fasteignarinnar að Frostaþingi 11 voru unnir, en upplýsingar um slíkt geti skipt sköpum. Auðvelt hefði t.d. verið að upplýsa um hvenær anhydrit-ílögn var keypt og lögð, en lagning gólfefnisins á efri hæð fasteignarinnar hafi valdið skerðingu á notálagi auk þess sem eiginleikum hússins hafi verið breytt í grundvallaratriðum með þeirri framkvæmd. Sama eigi við um aðra verkþætti.

Hvað varði ábyrgð hönnuðanna E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef og K-kk-ef R-kk-ef sé engin tilraun gerð til að sundurgreina ábyrgð þeirra hvors um sig. Dagsetning teikninga liggi fyrir og því sé augljóst hvenær ábyrgðartími hvors hönnuðar hófst og þar með ábyrgð á mistökum við hönnun. Í þessu sambandi sé t.d. bent á að Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sé stefnt í málinu vegna hönnunarvinnu E-kk-ef Þ-kk-ef, þótt fyrir liggi að E-kk-nf hafi eingöngu verið tryggður hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til 31. desember 2007. Sé kröfu beint að tryggingafélaginu vegna ætlaðs galla við hönnun burðarbita yfir bílskúr. Hönnunarvinna vegna bílskúrsins hafi hins vegar verið innt af hendi á árinu 2008, en á þeim tíma hafi E-kk-nf verið tryggður hjá Vátryggingafélagi Íslands.

Í þriðja lagi telji stefndu kröfugerð stefnenda svo óljósa að hún samræmist ekki 80. grein einkamálalaga. Auk þess séu málsástæður stefnenda ekki gagnorðar. Mjög skorti því á að samhengi málsástæðna sé ljóst.

Eins og að framan greinir krefst stefndi Kristinn Ragnarsson ehf. bæði sýknu af aðal- og varakröfu og að varakröfu verði vísað frá dómi. Verður að skilja málatilbúnað stefnda með þeim hætti að hann byggi kröfu sína um frávísun á varakröfu stefnenda á því að hún sé ekki dómtæk þar sem hún gangi lengra en aðalkrafa stefnenda á hendur stefnda Kristni Ragnarssyni ehf. Þá tekur stefndi fram að hann telji að dómurinn ætti með vísan til framangreinds að vísa varakröfunni á hendur stefnda frá dómi ex officio. Meginreglan sé sú að varakrafan gangi skemur en aðalkrafan.

Í öðru lagi kveðst stefndi byggja á því að varakrafa stefnenda sé ekki í samræmi við framlögð dómsskjöl, þ.m.t. matsgerð, en þar sé hvergi getið um að stefndi hafi komið með einhverjum hætti að hönnun eða eftirliti með byggingarframkvæmdum á fasteigninni. Varakrafa stefnenda sé á því reist að um eitt verk sé að ræða og að mjög erfitt hafi verið að ákvarða á hvaða tjóni hver og einn hafi borið ábyrgð sem að framkvæmdunum hafi komið. Þetta sé rangt í meginatriðum þar sem unnt hefði verið að aðgreina hver borið hafi ábyrgð á einstökum verkþáttum, samanber framlagða matsgerð og greinar 17.1, 17.2 og 17.3 í byggingarreglugerð nr. 441/1998, sem í gildi hafi verið á umræddum byggingartíma.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. kveðst byggja kröfu sína um að varakröfu stefnenda verði vísað frá dómi aðallega á því að ekki sé lagaheimild til að haga kröfugerð er lúti að heimtu peningakröfu þannig að varakrafa rúmist ekki innan aðalkröfu. Með slíkri kröfugerð séu stefnendur í raun að hækka kröfur sínar verði ekki fallist á sjónarmið sem þeir byggi mál sitt aðallega á.

Ekki sé vikið að því í lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála að heimilt sé að hafa uppi aðal- og varakröfur. Í framkvæmd hafi þó tíðkast að stefnandi hagi kröfugerð sinni þannig við heimtu peningakröfu að hann krefjist aðallega greiðslu á einni fjárhæð en til vara á annarri lægri. Réttlætist það að einhverju leyti af því að varakrafan rúmist þá innan aðalkröfunnar og því hefði verið heimilt að dæma hana jafnvel þótt ekki hefði verið gerð varakrafa. Verði að ætla að aðalkrafa stefnanda myndi ytri mörk þess sem unnt sé að veita honum með dómsúrlausn. Styðjist sá háttur að gera tvær fjárkröfur vegna sömu atvika þar sem aðalkrafan sé lægri en varakrafan þannig hvorki við heimild í lögum um meðferð einkamála né við þá venju sem skapast hefur um framsetningu varakrafna sem rúmast innan aðalkröfu.

Einnig hafi verið talið unnt að gera varakröfu sem sé annars eðlis en aðalkrafan. Til dæmis hafi verið talið heimilt að gera aðallega kröfu um riftun kaupa og endurgreiðslu kaupverðs gegn skilum hins keypta, en til vara skaðabóta til að mæta kostnaði við að bæta úr galla á söluhlut. Þessi staða sé ekki uppi í þessu máli og í raun engin þörf á að hafa kröfurnar uppi sem aðal- og varakröfu.

Að framangreindu athuguðu telji stefndi einsýnt að vísa beri varakröfu stefnenda frá dómi af þeim sökum að ekki sé heimilt að lögum að haga kröfugerð með þeim hætti sem gert sé.

Þá kveðst stefndi einnig telja að vísa beri varakröfu stefnenda frá dómi vegna vanreifunar. Varakrafa stefnenda feli í sér að stefndi verði vegna ábyrgðartryggingar burðarþols- og lagnahönnuðar látinn bera ábyrgð á göllum sem stefnendur sjálfir fullyrði í stefnu að séu á ábyrgð byggingarstjóra og framkvæmdaaðila. Skorti verulega á að málsástæður og rökstuðningur fyrir ábyrgð stefnda á þessum göllum uppfylli skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála. Kafli stefnu um málsástæður fyrir varakröfu fylli þrjár línur og virðist eingöngu byggt á að erfitt sé að ákvarða hvaða tjóni hver og einn stefnenda olli. Fyrir þessari málsástæðu sé enginn fótur. Skorti alveg að hún sé studd gögnum eða nánari rökstuðningi. Stefnendum hafi verið í lófa lagið að afla matsgerðar þar sem tilraun hefði verið gerð til að aðgreina ábyrgð hvers stefndu um sig, en stefnendur hafi þess í stað kosið að höfða mál þetta án þess að afla matsgerðar þar sem stefndi og/eða E-kk-nf Þ-kk-nf hafi verið aðilar að.

Til stuðnings frávísunarkröfu sinni kveðst stefndi einnig benda á að engin tilraun sé gerð í stefnu til að aðgreina ábyrgð hvors tryggingafélags E-kk-ef Þ-kk-ef fyrir sig. Fyrir liggi á teikningum hvenær þær voru gerðar og því hefði verið auðvelt að gera kröfu þannig úr garði að einungis væru sóttar bætur úr hendi stefnda vegna galla á teikningum sem E-kk-nf Þ-kk-nf hefði útbúið á meðan hann var tryggður hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Eigi þetta raunar einnig við um aðalkröfu stefnenda og geti leitt til frávísunar hennar án kröfu. Varðandi aðalkröfuna megi einnig benda á að fjárhæð hennar virðist gripin úr lausu lofti. Séu skilyrði e-liðar 1. mgr. 80. gr. einkamálalaga því ekki uppfyllt.

Við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu framangreindra stefndu tók lögmaður stefndu Tryggingamiðstöðvarinnar hf. undir frávísunarkröfur þeirra.

IV.

Stefnendur byggja dómkröfur sínar samkvæmt 1. tölulið aðalkröfu, þ.e. skaðabótakröfu að fjárhæð 11.269.667 krónur, á því að þá vankanta sem séu á smíði hússins hvað einstaka verkþætti varðar, samanber umfjöllun í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, sé að rekja til vanrækslu stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef á skyldum sínum sem byggingarstjóri við byggingu hússins. Stefnendur kveða ómögulegt að tímasetja nákvæmlega hvenær einstökum verkþáttum við byggingu hússins lauk á því tímabili sem stefndi A-kk-nf Ú-kk-nf var skráður byggingarstjóri hússins, en fyrir liggi að hann hafi verið með starfsábyrgðartryggingu hjá framangreindum tryggingafélögum, fyrst hjá stefnda Verði tryggingum hf. en síðar hjá Tryggingamiðstöðinni hf. Byggja stefnendur á því að í ljósi framangreinds geti stefnendur sótt bætur úr starfsábyrgðartryggingu beggja tryggingafélaganna og að bótaábyrgð félaganna sé óskipt.

Fyrir liggur að stefndi Ö-kk-nf Ú-kk-nf var með starfsábyrgðartryggingu hjá stefnda Verði tryggingum hf. frá árinu 2005 til 31. október 2008, en hjá Tryggingamiðstöðinni hf. frá 6. október 2008 til 30. apríl 2010. Samkvæmt framlögðum vátryggingarskírteinum og skilmálum framangreindra tryggingafélaga tók tryggingin til ábyrgðar vegna atvika sem áttu sér stað á vátryggingartímanum og tjón hlaust af. Þá takmarkaðist ábyrgð hvors félags um sig við fyrirfram umsamda vátryggingarfjárhæð, sem tilgreind var í vátryggingarskírteini.

Engin rök eru færð fyrir því í stefnu á hvaða grundvelli stefndu Ö-kk-nf Ú-kk-nf, Vörður tryggingar hf. og Tryggingamiðstöðin hf. geti borið óskipta ábyrgð á ætluðu tjóni stefnenda samkvæmt 1. tölulið í aðalkröfu. Í stefnu er þannig á engan hátt leitast við að færa rök fyrir því á hvaða grundvelli stefnendur geti átt rétt til mun hærri bóta úr starfsábyrgðartryggingu áðurgreindra tryggingafélaga í ljósi þeirrar hámarksfjárhæðar sem greinir í framlögðum vátryggingarskírteinum þeirra.

Þá skortir mjög á það í stefnu að upplýst sé hvenær einstakir verkþættir við byggingu hússins voru unnir og hvenær þeim lauk, svo sem framkvæmdum við baðherbergi, loftræstikerfi, burðarvirki o.s.frv. Liggur því ekki fyrir hvenær einstök tjónsatvik áttu sér stað og hvor starfsábyrgðartrygginga stefnda A-kk-ef Ú-kk-ef var þá í gildi. Er því ekki unnt að sundurgreina ábyrgð hvers stefndu um sig á ætluðu tjóni stefnenda, en nauðsynlegt hefði verið að reifa með skýrum og rökstuddum hætti grundvöll kröfugerðar stefnenda gagnvart hverjum stefndu um sig.

Skaðabótakröfu samkvæmt 2. tölulið aðalkröfu, sem er að fjárhæð 1.168.33 krónur, er beint að K-kk-þgf R-kk-þgf, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og K-kk-þgf R-kk-þgf arkitekt ehf. vegna K-kk-ef R-kk-ef og E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef og á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf. vegna E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, en öllum framangreindum að undanskildum E-kk-þgf Þ-kk-þgf er stefnt til greiðslu umstefndrar bótafjárhæðar in solidum. Er á því byggt að stefndu K-kk-nf og E-kk-nf Þ-kk-nf hafi vanrækt skyldur sínar sem hönnuðir hússins, þ.e. að sjá til þess að hönnun hússins væri faglega unnin og í samræmi við lög og reglugerðir um byggingamál, sem og að húsið stæðist þær kröfur sem til þess væru gerðar í byggingarreglugerð. Vankanta á smíði hússins hvað varðar burðarvirki og loftun í þaki og veggjum, sbr. umfjöllun í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, sé að rekja til þessarar vanrækslu hönnuðanna.

Stefnendur virðast byggja kröfur sínar samkvæmt 2. tölulið aðalkröfu m.a. á því að stefndi K-kk-nf hafi áritað teikningar sínar í nafni einkahlutafélagsins Kristins Ragnarssonar arkitekts ehf., sem og að félagið hafi greitt iðgjöld vegna starfsábyrgðartryggingar K-kk-ef hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Þá byggja stefnendur á því að stefndi K-kk-nf hafi áritað aðaluppdrátt hússins og hafi því verið svokallaður samræmingarhönnuður, en sem slíkur hafi hann einnig áritað teikningar E-kk-ef Þ-kk-ef. Líta verði svo á að allar teikningar hússins tengist og séu ein heild og því beri stefndu E-kk-nf, K-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf arkitekt ehf. sameiginlega ábyrgð á þeim göllum sem á þeim kunni að vera og þá væntanlega óskipta ábyrgð á tjóni sem af göllunum hafi hlotist. Kröfum í 2. tölulið aðalkröfu er jafnframt beint að stefndu Vátryggingafélagi Íslands hf. og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. á þeim grundvelli að E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf hafi á því tímabili sem um ræðir verið með starfsábyrgðartryggingu hjá umræddum tryggingafélögum, fyrst hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. frá árinu 1999 til 31. desember 2007, en frá þeim tíma til 18. júní 2010 hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf.

Engin rök eru færð fyrir því í stefnu á hvaða grundvelli stefndu K-kk-nf R-kk-nf, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., K-kk-nf R-kk-nf arkitekt ehf. og Vátryggingafélag Íslands hf. geti borið óskipta ábyrgð á ætluðu tjóni stefnenda samkvæmt 2. tölulið í aðalkröfu. Ekki kemur skýrt fram í stefnu á hvaða lagagrundvelli K-kk-þgf R-kk-þgf arkitekt ehf. er stefnt til greiðslu bóta vegna ætlaðs tjóns sem sé að rekja til vanrækslu hönnuðanna K-kk-ef R-kk-ef og E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef eða með hvaða rökum K-kk-nf R-kk-nf sem samræmingarhönnuður beri bótaábyrgð á verkum E-kk-ef Þ-kk-ef. Þá er engin tilraun gerð til að sundurgreina ábyrgð þeirra hvors um sig, hvorki hvað varðar einstaka verkþætti né hvað varðar tímasetningu einstakra tjónsatvika. Af því leiðir að ekki er unnt að sundurgreina ábyrgð stefndu Sjóvár-Almennra trygginga hf. og Vátryggingafélags Íslands hf. á ætluðu tjóni stefnenda, en eins og gildir um 1. tölulið aðalkröfu hefði verið nauðsynlegt að reifa með skýrum og rökstuddum hætti grundvöll kröfugerðar stefnenda samkvæmt 2. tölulið aðalkröfu gagnvart hverjum stefndu um sig.

Með hliðsjón af framangreindu þykir málatilbúnaður stefnenda hvað varðar aðalkröfu ekki uppfylla skilyrði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýra og gagnorða lýsingu á málsástæðum og öðrum atvikum málsins. Þykir þannig óljóst hvaða atvik búi að baki kröfum stefnenda og hvað felist nánar tiltekið í þeim atvikum, sem stefnendur telji að leiði til þess að þeir geti sett kröfur sínar fram með þeim hætti sem greinir í aðalkröfu. Aðalkrafa stefnenda telst því vanreifuð.

Samkvæmt varakröfu krefjast stefnendur þess að stefndu verði öllum gert að greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 12.437.999 krónur in solidum, en þar er um að ræða heildarfjárhæð ætlaðs tjóns stefnenda samkvæmt 1. og 2. tölulið aðalkröfu. Varakrafa stefnenda nemur því hærri fjárhæð en dómkröfur samkvæmt 1. tölulið aðalkröfu og umtalsvert hærri fjárhæð en samkvæmt 2. tölulið aðalkröfu. Stefnendur tefla fram þeim rökum til stuðnings varakröfu að um eitt verk hafi verið að ræða og því sé mjög erfitt að sundurgreina bótaábyrgð hvers sérfræðings um sig. Að öðru leyti vísa stefnendur til málsástæðna fyrir 1. og 2. tölulið aðalkröfu. Ljóst er samkvæmt framangreindu að varakrafan er sprottin af sömu lögskiptum og aðalkrafan og því af sama uppruna.

Fjárhæð kröfu sem stefnandi setur fram í stefnu er að meginreglu hámark þess sem fjallað verður um í máli, en alltaf má þó ganga skemur en kröfugerðin segir til um og dæma stefnanda lægri fjárhæð þótt stefnandi hafi ekki berum orðum gert varakröfu um það, en þetta má leiða af ákvæðum 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Með sama hætti verður að telja að aðalkrafa stefnenda sé hámark þess sem fjallað verður um í máli gagnvart hverjum og einum stefndu og verður varakrafa á hendur sömu stefndu því að rúmast innan aðalkröfunnar. Þykir varakrafa stefnenda ganga gegn framangreindri meginreglu einkamálaréttarfars um framsetningu aðal- og varakröfu í stefnu. Jafnframt þykir málatilbúnaður stefnenda ekki uppfylla skilyrði e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýra og gagnorða lýsingu á málsástæðum og öðrum atvikum málsins eins og áður hefur verið rakið um vanreifun aðalkröfu.

Samkvæmt framangreindu þykir málatilbúnaður stefnenda svo óljós og haldinn slíkum annmörkum að dómur verði ekki lagður á málið vegna vanreifunar. Af þeim sökum verða kröfur stefndu um frávísun málsins teknar til greina, enda verður ekki úr þessum annmörkum bætt undir rekstri málsins. Að því leyti sem stefndu hafa ekki krafist frávísunar á stefnukröfum er málinu vísað frá dómi ex officio.

Eftir 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnendum in solidum gert að greiða málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem í úrskurðarorði greinir.

R-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnendur, H-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf Ó-kvk-nf, greiði stefndu E-kk-þgf Ú-kk-þgf, Verði tryggingum hf., Tryggingamiðstöðinni hf., K-kk-þgf R-kk-þgf arkitekt ehf. og Vátryggingafélagi Íslands hf., hverjum um sig, 250.000 krónur í málskostnað, og K-kk-þgf R-kk-þgf og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sameiginlega 300.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf