E-7198/2010

I.

Málið var höfðað 16. nóvember 2010 og dómtekið 3. maí 2011. Stefnandi er H-kk-nf G-kk-nf, Ferjubakka 12, Reykjavík. Stefndi er Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði honum 503.527 krónur með dráttarvöxtum frá 7. nóvember 2009 til greiðsludags, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu að teknu tilliti til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara að dráttarvaxtakrafa stefnanda verði stórlækkuð. Auk þess krefst stefndi í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II.

Málavextir eru þeir að stefnandi lenti í slysi 14. febrúar 2004 er hann féll um veggfasta hjólagrind. Hann mun hafa fengið greiddar bætur úr slysatryggingu hjá stefnda vegna slyssins. Í tölvubréfi stefnda frá 12. ágúst 2010 til lögmanns stefnanda, sem lagt hefur verið fram í málinu, kemur fram að lokauppgjör hafi farið fram vegna þessa slyss og um það vísað til bréfs hins stefnda félags 31. ágúst 2005.

Stefnandi varð öðru sinni fyrir tjóni 7. nóvember 2006 þegar íbúð, sem hann var sofandi í, brann í eldsvoða. Óumdeilt er að hann átti rétt á bótum frá hinu stefnda félagi vegna slyssins. Í fyrrgreindu tölvubréfi stefnda 12. ágúst 2010 kemur fram að stefnandi hafi þá þegar fengið greidda alla þá dagpeninga sem hann hafi átt rétt til vegna þessa slyss. Þá kemur þar fram að ógreiddar örorkubætur í tilefni af því nemi 5.159.278 krónum. Í tölvubréfinu segir síðan orðrétt: „Frá þeirri upphæð, þ.e. kr. 5.159.278 krónum, dragast kr. 503.527 sem umbj. þinn fékk ofgreiddar vegna slyssins þann 14.02.2004, sbr. bréfi dags. 31. ágúst 2005.“ Lýtur ágreiningur málsins að því hvort stefnda hafi verið heimilt að draga þessa fjárhæð frá bótakröfunni.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi byggir kröfur sínar á að stefndi hafi með ólögmætum hætti skuldajafnað ætluðum ofgreiddum bótum vegna hins bótaskylda atburðar er hafi orðið 14. febrúar 2004 við annan óskyldan bótaskyldan atburð er hafi átt sér stað 7. nóvember 2006. Stefnandi telur að slíkt sé með öllu óheimilt þar sem skýrlega sé kveðið á um það bæði í greinargerð með 49. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 sem og í lagagreininni sjálfri. Þar sé hnykkt á því að eina tilvikið sem skuldajöfnuður sé heimill sé vegna vangreidds iðgjalds. Stefndi hafi ekki byggt á því að svo hagi til í þessu tilviki, en haldi því fram að ofgreiðsla bóta rúmist innan lagaákvæðisins. Þar sé aftur á móti engar undantekningar að finna enda talið upp með tæmandi hætti við hvaða aðstæður skuldajöfnuður sé heimill. Stefnandi telji að fyrirvarar sem settir séu fram einhliða og gangi gegn landslögum geti ekki öðlast vægi við það eitt að slíku sé haldið fram af hálfu stefnda. Stefnandi byggir á því að fyrirvarar hins stefnda félags um að heimild sé til skuldajöfnuðar séu að vettugi virðandi og að stefnanda beri skylda til að greiða stefnda 503.527 krónur, auk dráttarvaxta til greiðsludags.

2. Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að heimild hans til skuldajöfnuðar ráðist af þeim lögum er í gildi hafi verið þegar slysið 14. febrúar 2004 átti sér stað. Á þeim tíma hafi verið í gildi lög um vátryggingarsamninga nr. 20/1954 en þau hafi verið felld úr gildi með lögum nr. 30/2004 sem tekið hafi gildi 1. janúar 2006. Í lögum nr. 20/1954 hafi ekki verið fjallað um rétt félags til skuldajöfnuðar og beri því að líta til almennra reglna sem um þann rétt gildi. Gildistaka laga nr. 30/2004 geti ekki haggað þeim rétti stefnda. Réttur stefnda til skuldajöfnuðar ráðist þannig af almennum reglum en hann telji skilyrði þeirra reglna uppfyllt. Þær kröfur sem um sé fjallað séu gagnkvæmar, sambærilegar og hæfar til að mætast hvað greiðslutíma varði. Þá hafi stefnandi ekki mótmælt gildi kröfunnar heldur mótmæli hann rétti stefnda til skuldajöfnuðar. Þar sem öll skilyrði hans hafi verið uppfyllt beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á það að lög nr. 20/1954 taki til álitaefnisins byggir stefndi á því að 49. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga takmarki ekki rétt stefnda til skuldajöfnuðar. Samkvæmt orðanna hljóðan fjalli tilvitnuð lagagrein eingöngu um rétt til skuldajöfnuðar vátryggingarfélags vegna iðgjalda tjónþola. Í athugasemdum með frumvarpi því er orðið hafi að lögum nr. 30/2004 komi fram að líklega taki reglurnar ekki til allra tilvika sem upp geti komið. Þá komi fram að beita verði almennum reglum um skuldajöfnuð þegar reglur greinarinnar taki ekki til tilviks. Af framangreindum ummælum í greinargerð sé ljóst að í 49. gr. laganna sé ekki á tæmandi hátt fjallað um rétt vátryggingarfélags til skuldajöfnuðar. Stefndi telur þannig að skilyrði skuldajöfnuðar samkvæmt almennum reglum hafi verið fyrir hendi.

IV.

Niðurstaða

Ágreiningur málsins snýst um hvort stefnda hafi verið heimilt að skuldajafna kröfu vegna ætlaðra ofgreiddra bóta í tilefni af slysi sem átti sér stað árið 2004 þegar eldri lög um vátryggingarsamninga nr. 20/1954 voru í gildi, við greiðslu bóta vegna annars vátryggingaratburðar sem gerðist árið 2006 eftir að lög nr. 30/2004 höfðu tekið gildi. Ekki stendur ágreiningur aðila um bótaskyldu stefnda sem slíka.

Í munnlegum málflutningi breytti stefnandi tilvísun sinni úr 49. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga í 122. gr. laganna sem hann telur réttan lagagrundvöll. Í því ákvæði kemur fram að vátryggingarfélag hafi einungis rétt til þess að skuldajafna við bótagreiðslur eða vátryggingarfjárhæðina vangoldnu iðgjaldi vegna þeirrar vátryggingar sem um ræðir eða annarra sem vátryggingartaki hefur hjá félaginu. Ákvæðið er að mestu sama efnis og 49. gr. laganna en nokkur orðalagsmunur er á þeim, sem einkum ræðst af mismunandi aðstæðum í skaðatryggingum og persónutryggingum, sbr. athugasemd við 122. gr. í frumvarpi með lögum nr. 30/2004. Inntak ákvæðanna er þó alveg sambærilegt að því leyti sem á reynir í þessu máli og er um skýringar við 122. gr. í frumvarpinu vísað til athugasemda við 49. gr. laganna. Ekki verður séð að breytt lagatilvísun raski grundvelli málsins eða hafi að öðru leyti torveldað stefnda að halda uppi vörnum í málinu.

Í eldri lögum um vátryggingarsamninga nr. 20/1954 var ekki vikið að rétti vátryggingarfélags til skuldajöfnuðar. Verður því að ætla að í gildistíð þeirra hafi almennar reglur gilt um heimild vátryggingarfélaga til að beita skuldajöfnuði á móti bótkröfu vátryggðs. Ljóst er að með gildistöku laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga hafa verið reistar veigamiklar skorður við þeirri heimild, en um það má vísa til fyrrnefndra ákvæða 1. mgr. 49. gr. og 1. mgr. 122 gr. laganna. Koma þessar takmarkanir skýrt fram í athugasemdum við 49. gr. núgildandi laga nr. 30/2004 þar sem segir að í 1. mgr. greinarinnar sé kveðið á um takmarkanir á skuldajafnaðarrétti vátryggingarfélags gegn kröfu vátryggðs. Félagið geti aðeins beitt skuldajöfnuði að því leyti sem það eigi kröfu á hendur vátryggðum um vangoldin iðgjöld af þeirri tryggingu sem um ræðir, svo og vegna annarra vátrygginga sem hann hafi hjá því. Kemur þar fram að félagið geti ekki notað aðrar hugsanlegar kröfur sínar á hann til skuldajafnaðar. Þykir ljóst að þessi takmörkun á heimild til að beita skuldajöfnuði taki meðal annars til kröfu vátryggingarfélags um endurgreiðslu á ofgreiddum bótum.

Í málinu liggur fyrir að stefndi beitti skuldajöfnuði vegna ætlaðra ofgreiddra bóta að fjárhæð 503.527 krónur vegna fyrra slyssins 14. febrúar 2004 við uppgjör bóta til stefnanda vegna síðara slyssins sem átti sér stað 7. nóvember 2006 en þá höfðu lög nr. 30/2004 tekið gildi. Þrátt fyrir að stefndi hafi skuldajafnað með kröfu, sem á rætur að rekja til uppgjörs á tjóni sem fari eftir eldri vátryggingarlögum, verður ráðið af gögnum málsins að yfirlýsing um skuldajöfnuð hafi ekki komið fram af hálfu stefnda fyrr en eftir að lög nr. 30/2004 höfðu tekið gildi. Þá var yfirlýsingin gefin í tengslum við uppgjör bóta sem fór eftir yngri vátryggingarlögum. Hvað álitaefni um lagaskil snertir verður því talið rétt að miða við ákvæði 122. gr. yngri laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 þar sem eins og áður segir er tekið fyrir að skuldajafna megi kröfu um endurgreiðslu ofgreiddra bóta við bótakröfu vátryggðs.

Þar sem stefnda var óheimilt að skuldajafna kröfu um endurgreiðslu ofgreiddra bóta að fjárhæð 503.527 krónur við bótakröfu stefnanda í tilefni af slysinu 7. nóvember 2006 ber að fallast á að stefnda beri að greiða honum þá fjárhæð. Ekki er ágreiningur um dráttarvaxtakröfu stefnanda og verður því fallist á dómkröfur stefnanda eins og þær eru fram settar í stefnu.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem í ljósi umfangs málsins þykir hæfilega ákveðinn 275.000 krónur.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Þ-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda flutti málið S-kvk-nf A-kvk-nf hdl. vegna Ó-kk-ef E-kk-ef hrl.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, H-kk-þgf G-kk-þgf, 503.527 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. nóvember 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 275.000 krónur í málskostnað.