E-2612/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 1. september 2011, var höfðað 26. mars 2010.

Stefnandi er E-kk-nf R-kk-nf, Hjálmakri 3, Garðabæ.

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 9.869.442 krónur, með vöxtum samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. júlí 2008 til 13. september 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá er þess einnig krafist að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að skaðlausu auk álags, að mati dómsins.

Málavextir

Málavextir eru þeir að föstudagskvöldið 18. júlí 2008 var stefnandi ásamt farþeganum, H-kk-þgf H-kk-þgf, á leið frá sumarbústað í Kiðjabergslandi í bifreið stefnanda, Mercedes-Benz CL 65, árgerð 2008, með skráningarnúmerið HF K21. Eftir stuttan akstur kom stefnandi að beygju á veginum. Þar missti hann stjórn á bifreiðinni sem lenti utan vegar og skemmdist mikið. Stefnandi kveður þetta hafa gerst um kl. 22.00.

Stefnanda kveðst hafa verið mjög brugðið eftir útafaksturinn og í miklu sjokki. Eftir að hafa áttað sig á aðstæðum, hugað að ástandi bifreiðarinnar, gengið frá dóti í farangursgeymslu hennar og læst bifreiðinni, hafi hann og H-kk-nf gengið til baka að sumarbústaðnum í Kiðjabergslandi þaðan sem þeir voru að koma.

Stefnandi kveðst ekki hafa hreyft við áfengi fyrir aksturinn en eftir útafaksturinn, þegar hann kom í bústaðinn, hafi hann drukkið töluvert af vodka.

Um klukkan 23:00 tilkynnti vegfarandi lögreglu að bíll væri utan vegar við Vaðnesveg og að hann hefði séð tvo karlmenn ganga frá henni. Lögreglan fór þegar á vettvang og þegar þangað var komið hafði hún samband við stefnanda símleiðis. Í lögregluskýrslu segir að stefnandi hafi sagst vera í algjöru sjokki og að hann og farþegi úr bifreiðinni væru í sumarbústað í um 1-1,5 km fjarlægð frá vettvangi. Er lögreglumennirnir komu í sumarbústaðinn sáu þeir stefnanda sitja á sólpalli og vera að drekka úr vodkaflösku. Vitni sem voru á staðnum báru hjá lögreglu að stefnandi hefði verið allsgáður er hann fór frá bústaðnum og að þau hefðu ekki séð hann drekka áfengi fyrr en hann kom aftur eftir óhappið og þá í miklu uppnámi.

Lögregla kom á vettvang 10 mínútum eftir að henni var tilkynnt um óhappið og handtók stefnanda kl. 23:25 þar sem hann neitaði að gefa öndunarsýni. Þvagprufa var tekin af stefnanda kl. 23:47 og mældist áfengismettun 1,78 prómill auk þess leiddi sýnið í ljós nýlega kókaínneyslu stefnanda. Blóðprufa var tekin af stefnanda kl. 23:58 og mældist áfengi í blóði hans 1,54 prómill og kókaín í blóði 125 ng/ml. Aftur var tekin blóðprufa af stefnanda kl. 01:02 aðfararnótt laugardagsins 19. júlí 2008 og mældist áfengi í blóði hans þá 1,35 prómill.

Stefnandi sendi stefnda tilkynningu um tjónið þann 13. ágúst 2008. Stefndi hafnaði bótaskyldu í málinu með bréfi, dags. 26. ágúst 2008. Stefndi kveðst hafa sent þetta bréf á lögheimili stefnanda. Stefnandi kannast ekki við að hafa móttekið bréfið en kveðst hafa fengið afrit af því frá stefnda undir rekstri málsins. Í bréfinu segir að stefndi vilji upplýsa stefnanda um að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum telji stefndi tjónið ekki bótaskylt úr kaskótryggingu bifreiðarinnar. Í bréfinu er vísað til 6.2 greinar í skilmálum Al-kaskótryggingar þar sem fram kemur að ökumaður skuli ekki vera undir áhrifum áfengis, eða ávana- eða fíkniefna við notkun ökutækis. Í bréfinu er jafnframt varað við réttaráhrifum þess að hefja ekki lögfræðilegar aðgerðir innan árs frá móttöku synjunar vátryggingafélags á bótaskyldu, sbr. 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004.

Stefnandi aðhafðist ekki frekar gagnvart stefnda í nokkra mánuði. Málið var enn til rannsóknar hjá Sýslumanninum á Selfossi og því, að mati stefnanda, tilgangslaust að aðhafast nokkuð gegn tryggingarfélaginu fyrr en lögreglumálinu væri lokið. Stefnandi kveðst því ekkert annað hafa getað gert en að reka á eftir málinu hjá lögreglu. Reglulega hafi verið haft samband við fulltrúa sýslumanns eða honum send tölvuskeyti frá því í nóvember 2008 og fram í apríl 2009 þar sem ýtt hafi verið á eftir því að rannsókn máls yrði lokið og afstaða tekin til þess hvort ákæra skyldi gefin út eður ei.

Þar sem stefndi hafði neitað bótaskyldu kveðst stefnandi hafa neyðst til að fjármagna sjálfur nauðsynlegar viðgerðir á bifreiðinni HF K21. Viðgerðin hafi verið framkvæmd hjá Réttingaþjónustunni ehf. og hafi henni verið lokið hinn 20. mars 2009. Viðgerðin hafi verið framkvæmd á eins hagkvæman hátt og kostur var. Til að mynda hafi áfram verið notaðir laskaðir hlutir sem hefði átt að skipta út ef tjónsábyrgð hefði verið óumdeild. Heildarviðgerðarkostnaður, sem stefnandi hafi þegar greitt, nemi 7.159.640 krónum. Hefði átt að gera við bifreiðina með fullnægjandi hætti, þannig að bifreiðin hefði verið eins nálægt því að vera í sama ástandi og hún var fyrir tjón, þá hefði þurft að leggja út í töluvert meiri kostnað. Samkvæmt bráðabirgðastaðfestingu frá Bílaumboðinu Öskju, dags. 4. janúar 2010, hafi viðbótarkostnaður verið metinn á 2.709.802 krónur.

Hinn 30. mars 2009 veitti stefnandi lögmanni umboð til að gæta hagsmuna sinna vegna málsins. Í greinargerð stefnda kemur fram að hinn 1. apríl 2009 hafi lögmaður stefnanda sent stefnda tölvupóst í kjölfar símtals lögmanns stefnanda við starfsmann stefnda og óskað eftir afriti af bréfi stefnda frá 26. ágúst 2008. Síðar sama dag ritaði lögmaður stefnanda stefnda bréf. Þar segir m.a.: „Samkvæmt bréfi ykkar frá 26. ágúst 2008 hefur bótaskyldu úr kaskótryggingu bifreiðarinnar verið hafnað vegna gruns um að ökumaður hafi verið undir áhrifum áfengis eða ávana- eða fíkniefna við notkun ökutækis. Umbjóðandi okkar vill koma á framfæri mótmælum sínum á þessari afgreiðslu þar sem hann hefur ekki verið fundinn sekur um brot.“ Í bréfinu segir jafnframt að stefnandi hafi orðið að bera kostnað af viðgerð bifreiðarinnar og að þennan kostnað hyggist hann sækja til stefnda. Í bréfinu segir enn fremur að ef stefndi kjósi ekki að greiða reikninginn nú þegar sé óskað eftir því að hann upplýsi um hvort stefnanda beri, eftir að niðurstaða liggi fyrir í lögreglumálinu, að skjóta málinu til úrskurðarnefndarinnar eða hvort stefndi muni þá sjálfur taka afstöðu til bótaskyldunnar. Loks er óskað eftir leiðbeiningum um það hvernig stefnandi skuli bregðast við ef til þess komi að málskotsfresturinn sé á enda án þess að endanleg niðurstaða sé komin í lögreglumálið og hvernig stefnandi myndi best tryggja að hann tapaði ekki rétti til bóta úr hendi stefnda.

Stefndi svaraði bréfi lögmanns stefnanda með bréfi dags. 3. apríl 2009. Í bréfinu kom fram að fyrri afstaða stefnda stæði óbreytt og að frestur til lögfræðilegra aðgerða væri sá sem útskýrður var í bréfi félagsins frá 26. ágúst 2008 og mælt er fyrir um í lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Hinn 7. apríl 2009 ritaði lögmaður stefnanda stefnda tölvupóst þar sem endurteknar voru spurningar lögmanns stefnanda úr bréfi frá 1. apríl sem stefndi taldi sig hafa svarað með bréfi hinn 3. apríl. Þar sem stefnda þótti ekki ástæða til að endurtaka orðrétt á ný það sem fram kom í bréfi stefnda frá 3. apríl 2009 var tölvupósti þessum ekki svarað.

Stefndi kveður stefnanda, hinn 17. apríl 2009, hafa átt samtal við vistmann á Litla Hrauni sem tekið var upp af lögreglu í tengslum við rannsókn annars máls. Í umræddu samtali þeirra hafi þeir augljóslega verið að ræða um útafakstur stefnanda þann 18. júlí 2008. Fram komi í uppskrift lögreglu af samtalinu að hann muni reyna að ljúga, og fá ráðleggingar frá lækni um efnaskiptakerfið, m.a. vegna upptöku áfengis. Þá komi einnig fram að hann ætli að bulla um upptöku áfengis út um allt og ástæða þess að hann hafi ekki verið kærður fyrir fíkniefnaakstur heldur eingöngu ölvunarakstur sé sú að hans mati að kókaínið sem hann hafði innbyrt hafi verið svona lélegt eða að lögreglan hafi ekki mælt það. Undir lok samtalsins fullyrði stefnandi að hann skuli ljúga sig út úr þessu.

Hljóðrit af samtali þessu hafi verið lagt fram við meðferð sakamálsins á hendur stefnanda. Stefndi hafi hins vegar ekki fengið afrit af þessu samtali fyrr en 20. maí 2010 eftir að hafa leitað frekari gagna um málið, í kjölfar stefnu, til embættis sýslumannsins á Selfossi.

Hinn 15. apríl 2009 var gefin út ákæra á hendur stefnanda. Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Suðurlands 28. maí 2009 og þann 27. október 2009 var kveðinn upp dómur þar sem stefnandi var sýknaður af því að hafa í umrætt sinn ekið bifreiðinni HF-K21 undir áhrifum áfengis. Dómi Héraðsdóms var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

Með bréfi, dags. 17. nóvember 2009, óskaði lögmaður stefnanda, í ljósi nýrra upplýsinga, eftir því að stefndi endurskoðaði afstöðu sína til bótaskyldu vegna tjóns stefnanda.

Í bréfi stefnda, dags. 23. nóvember 2009, segir að félagið hafi tekið málið til endurskoðunar og ítrekar fyrri afstöðu sem kom fram í bréfum, dags. 3. apríl 2009 og 26. ágúst 2008.

Þar sem stefndi neitar bótaskyldu úr húftryggingu bifreiðarinnar telur stefnandi nauðsyn bera til að leita atbeina dómstóla til að ná fram rétti sínum.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Dómkröfur sínar byggir stefnandi á því að bifreiðin HF K21 hafi hinn 18. júlí 2008 verið tryggð með kaskó- eða húftryggingu hjá stefnda, sbr. vátryggingarskírteini. Um trygginguna gildi skilmálar félagsins nr. BK10. Í 17. grein skilmálanna segi að stefndi greiði kostnað við að gera við hið tryggða ökutæki að svo miklu leyti sem unnt er, þannig að það sé í sama eða svipuðu ástandi og fyrir tjón. Þá segi í 35. gr. laga um vátryggingarsamninga að vátryggður eigi rétt á fullum bótum fyrir fjártjón sitt.

Í 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga segi að hafni félagið kröfu um bætur í heild eða að hluta glati sá sem rétt á til bóta þeim rétti ef hann hefur ekki höfðað mál eða krafist meðferðar málsins fyrir úrskurðarnefnd samkvæmt 141. gr. innan árs frá því að hann fékk skriflega tilkynningu um höfnunina.

Stefnandi hafi verið innan þessa málshöfðunarfrests. Stefnanda hafi borist bréf frá stefnda, dags. 23. nóvember 2009, þar sem segi:

Vátryggingarfélag Íslands hf. hefur móttekið beiðni um endurskoðun ofangreinds máls. Félagið hefur tekið málið til endurskoðunar og ítrekar fyrri afstöðu sem kom fram í bréfum dagsettum 3. apríl 2009 og 26. ágúst 2008.

Af þessu bréfi sé ljóst að stefndi hafi tekið málið til endurskoðunar og endanleg afstaða hafi ekki legið fyrir fyrr en með bréfi, dags. 23. nóvember 2009. Málshöfðunarfresturinn renni því ekki út fyrr en í fyrsta lagi í nóvember 2010.

Ekki sé unnt að miða við 26. ágúst 2008 sem sé dagsetningin á fyrsta bréfi stefnda þar sem bótaskyldu var hafnað. Stefnandi hafi ekki móttekið það bréf og hafi fyrst fengið afrit af því 1. apríl 2009 er starfsmaður stefnda sendi lögmanni hans afrit af því. Geti málshöfðunarfrestur því í fyrsta lagi hafist 1. apríl 2009, verði ekki talið að miða beri við 23. nóvember 2009. Sönnunarbyrði um að stefnandi hafi móttekið bréfið fyrr hvíli á stefnda.

Stefnandi telji að jafnvel þótt gengið væri út frá því að bréfið frá 26. ágúst 2008 hefði borist stefnanda sé málshöfðunarfrestur ekki liðinn þar sem stefndi hafi ekki fullnægt upplýsingaskyldu sinni. Í bréfi stefnda dagsettu 26. ágúst 2008 segi orðrétt um frestinn:

Verði ekki krafist meðferðar hjá Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum eða málinu stefnt fyrir dómstóla innan árs frá því að þessi tilkynning er móttekin, glatast réttur til bóta, sbr. 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124 .gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Nánari upplýsingar um Tjónanefnd og Úrskurðarnefnd gefur starfsfólk Vátryggingafélags Íslands.

Í bréfi stefnanda til stefnda frá 1. apríl 2009, segi:

Ef VÍS kýs að greiða ekki reikninginn nú þegar þá er jafnframt óskað eftir því að VÍS upplýsi um hvort umbjóðanda okkar beri, eftir að niðurstaða liggur fyrir í lögreglumálinu, að skjóta málinu til úrskurðarnefndarinnar eða hvort VÍS muni þá sjálft taka afstöðu til bótaskyldunnar. Loks er óskað eftir leiðbeiningum frá VÍS um hvernig umbjóðandi okkar skuli bregðist við ef til þess kemur að málskotsfresturinn sé á enda án þess að endanleg niðurstaða sé komin í lögreglumálið. Hvernig myndi umbjóðandi okkar við slíkar kringumstæður best tryggja að hann tapaði ekki rétt til bóta úr hendi VÍS.

Svar stefnda sé dags. þann 3. apríl 2009 og þar segi orðrétt:

Hvað varðar síðari fyrirspurnina þá vísar félagið jafnframt í bréfið frá 26. ágúst 2008 og lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Stefndi hafi því kosið að svara í engu efnislega fyrirspurnum stefnanda. Þrátt fyrir að tiltekið sé í bréfinu frá 26. ágúst 2008 að starfsfólk stefnda veiti frekari upplýsingar og að á þeim hvíli lögum samkvæmt upplýsingaskylda. Í kjölfarið sendi lögmaður stefnanda tölvupóst til stefnda þar sem segi:

Sæll Þ-kk-nf.

Ég fékk í dag bréf frá þér dags. 3. apríl sl. Um leið og ég þakka skjót svör þá verð ég að viðurkenna að mér finnst þú heldur spar á orð í því bréfi.

Í bréfi sem ég sendi þér, dags. 1. apríl, spurði ég í raun um eftirfarandi:

1. Vill VÍS endurskoða afstöðu sína til bótaskyldu að svo stöddu.

- Í bréfi þínu kemur fram skýr afstaða til þessa atriðis: NEI.

2. Ef VÍS kýs að greiða ekki reikninginn nú þegar þá var jafnframt óskað eftir því að VÍS upplýsti um hvort umbjóðanda okkar beri, eftir að niðurstaða liggur fyrir í lögreglumálinu, að skjóta málinu til úrskurðarnefndarinnar eða hvort VÍS muni þá sjálft taka afstöðu til bótaskyldunnar.

- Hvert er svarið hér?

3. Loks var óskað eftir leiðbeiningum frá VÍS um hvernig umbjóðandi okkar skuli bregðist við ef til þess kemur að málskotsfresturinn sé á enda án þess að endanleg niðurstaða sé komin í lögreglumálið. Hvernig myndi umbjóðandi okkar við slíkar kringumstæður best tryggja að hann tapaði ekki rétti til bóta úr hendi VÍS. Ætti hann að kæra til úrskurðarnefndar þrátt fyrir að endanleg niðurstaða liggi ekki fyrir eða eru frestir lengdir í slíkum tilvikum?

- Hvert er svarið hér?

Eina svarið í bréfi þínu var að vísa til laga nr. 30/2004. Nú er eitt að lesa lagaákvæðin og annað að þekkja framkvæmdina.

Umbjóðandi minn var vátryggingartaki hjá VÍS og hann hefur orðið fyrir miklu tjóni. VÍS hefur neitað bótaskyldu vegna gruns um ölvun eða fíkniefnaneyslu við akstur bifreiðarinnar. Slík sjónarmið er hægt að skilja þar sem lögreglumál er til rannsóknar. Það skal hins vegar haft í huga að umbjóðandi minn hefur ekki verið fundinn sekur um neitt og hann hefur staðfastlega haldið fram sakleysi sínu. Sem vátryggingartaka hjá VÍS hlýtur hann að eiga rétt á skýrum og greinagóðum svörum um réttarstöðu sína hjá félaginu eftir að bótakröfu hefur verið hafnað. Því er óskað eftir "innihaldsríkari" svörum við spurningum 2 og 3.

Engin svör hafi borist frá stefnda við þessum tölvupósti.

Í 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 segi að í tilkynningu félagsins verði að koma fram hver lengd frestsins sé og hvernig honum verði slitið og lögfylgjur þess að það verði ekki gert. Lögin leggi á herðar stefnda ríka skyldu til að upplýsa stefnanda um lengd frestsins, hvernig honum verði slitið og lögfylgjur þess að það verði ekki gert. Þá skyldu hafi stefndi ekki uppfyllt þrátt fyrir að hafa móttekið beiðni um upplýsingar frá stefnanda. Ekki sé unnt að bera því við að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti við málareksturinn. Sýknudómur Héraðsdóms Suðurlands hafi fyrst legið fyrir þann 27. október 2009 og þá hafi tekið við nýr áfrýjunarfrestur. Stefnda hafi tafarlaust verið kynnt niðurstaða héraðsdóms með bréfi, dags. 17. nóvember 2009, og endanleg synjun stefnda á bótaskyldu hafi borist stefnanda með bréfi stefnda dags. 23. nóvember 2009. Í bréfi stefnda frá 23. nóvember 2009 sé því ekki borið við að málshöfðunarfrestur sé runninn út heldur þvert á móti að málið sé tekið til endurskoðunar og bótaskyldu hafnað með sömu rökum og áður, þ.e. vegna aksturs undir áhrifum áfengis- eða fíkniefna.

Í bréfi stefnda til stefnanda, dags. 26. ágúst 2008, sé bótaskyldu hafnað með vísan til greinar 6.2 í skilmálum Al-kaskótryggingar. Í grein 6.2 segir: „Ökumaður skal ekki vera undir áhrifum áfengis, ávana- eða fíkniefna við notkun ökutækis.“ Þessi afstaða stefnda í ágúst 2008 sé skiljanleg í ljósi þess að á þessum tímapunkti var til rannsóknar hjá lögreglu málið 033-2008-5415 þar sem stefnandi var grunaður um ölvunarakstur. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands nr. S-228/2009 hafi stefnandi verið sýknaður af ákæru um ölvunarakstur. Afstaða stefnda sé því ekki skiljanleg þegar að hann með bréfi, dags. 23. nóvember 2009, ítreki þessa fyrri afstöðu sína og hafni bótaskyldu þrátt fyrir að hafa verið upplýstur um sýknudóminn.

Það sé meginregla í vátryggingarétti að ef vátryggingarfélag vilji bera fyrir sig hlutlæga eða huglæga ábyrgðartakmörkun beri það sönnunarbyrðina um atvikið. Þá beri að skýra undanþáguákvæði í vátryggingarskilmálum þröngt enda semji tryggingarfélög skilmálana einhliða, in dubio contra stipulatorem. Sönnunarbyrðin um það að stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis í umrætt sinn hvíli því alfarið á herðum stefnda. Þá sé rétt að benda á að stefnanda og öllum vitnum hafi borið saman um að stefnandi hafi ekki neytt áfengis fyrir akstur bifreiðarinnar. Þá hafi stefnanda og vitnum borið saman um að hann hefði fengið sér áfengi eftir óhappið en neysla áfengis eftir akstur sé ekki refsiverð né leiði hún til þess að bótaskylda falli niður samkvæmt skilmálum Al-kaskótryggingar.

Stefndi hafi aldrei borið því við að stefnandi hafi gerst sekur um brot gegn öðrum varúðarreglum, sem samkvæmt skilmálum leiði til þess að bótaskylda falli niður. Þannig hafi aldrei af hálfu stefnda, eða lögreglu, verið talað um að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur bifreiðarinnar, ekið of hratt miðað við aðstæður né á annan hátt sýnt af sér ótilhlýðilega háttsemi. Þá beri einnig að líta til þess að stefnandi hafi svarað farsímanum þegar lögregla hringdi og vísaði lögreglu á hvar hann væri staðsettur. Stefnandi hafi því ekki reynt að hlaupast á brott frá vettvangi eða koma sér undan því að tala við lögreglu.

Stefnufjárhæðin byggi annars vegar á viðgerðarkostnaði sem stefnandi hafi þegar greitt og hins vegar á mati á þeim viðgerðarkostnaði sem eftir standi. Eftir að stefndi hafði hafnað bótaskyldu hafi stefnandi ekki átt kost á öðru en greiða sjálfur fyrir nauðsynlegar viðgerðir á bifreiðinni. Í gögnum málsins sé að finna reikninga frá Réttingarþjónustunni ehf., samtals að fjárhæð 7.159.640 krónur. Þá liggi ljóst fyrir að ef gera hefði átt við bifreiðina með fullnægjandi hætti þannig að uppfyllt væri 17. grein skilmálanna og 35. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, þá hefði þurft að leggja út í meiri kostnað. Samkvæmt mati frá Bílaumboðinu Öskju hafi eftirstöðvar viðgerðarkostnaðar verið metnar á 2.709.802 krónur. Heildarstefnufjárhæð sé því 9.869.442 krónur. Samkvæmt 35. gr. laga um vátryggingarsamninga sé stefnanda heimilt að krefjast bóta, bæði vegna viðgerða sem hafi þegar átt sér stað og viðgerða sem ekki hafi átt sér stað. Þá megi stefnandi krefjast þess að fá greiðslu bóta í peningum, samkvæmt 3. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004.

Þá vilji stefnandi benda á að vátryggingarskírteini það sem stefndi gaf út til handa stefnanda uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar séu til vátryggingarskírteina í 10. gr. og 70. gr. laga nr. 30/2004. Ekki séu í vátryggingarskírteininu talin upp öll þau atriði sem geta beri samkvæmt fyrrnefndum lagagreinum og hafi stefndi því ekki fullnægt upplýsingarskyldu sinni gagnvart stefnanda.

Um lagarök er vísað til laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 og þá sérstaklega 35. gr. laganna. Þá er einnig vísað til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Stefnandi vísar einnig sérstaklega til skilmála Al-kaskó tryggingarinnar.

Kröfuna um almenna vexti styður stefnandi við II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Kröfuna um dráttarvexti styður stefnandi við III. kafla sömu laga.

Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti úr hendi stefnda.

Um varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi byggir sýknukröfu sýna á því að stefnandi hafi glatað rétti til bóta á grundvelli 2. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga um vátryggingarsamninga glatar sá sem rétt á til bóta þeim rétti ef hann hefur ekki höfðað mál eða krafist meðferðar málsins fyrir úrskurðarnefnd samkvæmt 141. gr. laganna innan árs frá því að hann fékk skriflega tilkynningu um höfnun vátryggingafélags á bótaskyldu vegna tjónsins.

Gerð sé krafa um að vátryggingafélag láti það koma fram í höfnun sinni hver lengd frestsins sé og hvernig honum verði slitið og lögfylgjur þess að það verði ekki gert. Þessari kröfu sé fullnægt í höfnunarbréfi stefnda frá 26. ágúst 2008.

Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi því sem varð að lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga segi um 51. gr. frumvarpsins að um reglur um tómlæti vátryggðs og réttaráhrif þess sé að ræða og að hún leggi þá skyldu á vátryggðan að höfða mál eða krefjast meðferðar málsins fyrir úrskurðarnefnd innan árs frá því að hann fékk tilkynningu um að kröfu hans væri hafnað.

Stefnandi hafi fengið tilkynningu um að kröfu hans væri hafnað þann 26. ágúst 2008. Í tilkynningu þeirri sé stefnanda, sem áður segi, kynnt að verði ekki krafist meðferðar hjá úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum eða málinu stefnt fyrir dómstóla innan árs frá því að þessi tilkynning var móttekin glatist réttur til bóta.

Stefnandi hafi ekki krafist meðferðar hjá Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum og hafi málinu ekki verið stefnt fyrir dómstóla fyrr en með birtingu stefnu í máli þessu 20 mánuðum eftir að stefndi hafnaði bótaskyldu í málinu.

Beiðni lögmanns stefnanda um lögfræðilegt álit stefnda á því hvernig fari um framangreinda fresti ef opinbert mál er til meðferðar dómstóla á meðan fresturinn líður hafi engin áhrif í máli þessu. Í lögum um vátryggingarsamninga sé ekki lögð sú skylda á vátryggingarfélög að þau veiti lögmönnum tjónþola lögfræðilega ráðgjöf um þessi atriði. Skylda til að veita gagnaðila sínum lögfræðilega ráðgjöf verði einfaldlega ekki lögð á aðila ágreiningsmáls. Stefndi hafi gefið þá afstöðu sína til kynna með afar skýrum hætti þegar fyrirspurn lögmanns stefnanda var svarað með vísan til fyrri samskipta og tilvísun til laganna að engin sérsjónarmið væru uppi í þessu máli varðandi tímalengd frestsins og að hann hafi byrjað að líða þann 26. ágúst 2008. Auk þessa sé 51. gr. laga um vátryggingarsamninga afar skýr og því hefði lögmanni stefnanda mátt vera ljóst allt frá upphafi að meðferð opinbers máls hefði engin áhrif á tímalengd frests samkvæmt 51. gr. laga um vátryggingarsamninga.

Sú málsástæða stefnanda að honum hafi ekki borist bréf, sem honum hafi sannanlega verið sent, sé með öllu ósönnuð og byggi stefndi á því að í ljósi þess að fyrir liggur að bréfið var sent frá stefnda beri stefnandi sönnunarbyrðina á því að það hafi ekki borist honum. Telja verði nægjanlegt í þessu efni að bréfið hafi verið sent á lögheimili stefnanda enda sé það samkvæmt 1. gr. laga nr. 21/1990 um lögheimili sá staður sem hann hefur bækistöð sína, dvelst að jafnaði í tómstundum sínum, hefur heimilismuni sína og svefnstaður hans er og honum sé samkvæmt 10. gr. sömu laga skylt að tilkynna ef breytingar verði þar á.

Þá byggir stefndi á, og hyggst sanna undir meðferð málsins, að stefnandi hafi komið á skrifstofu stefnda eftir að honum barst umrædd synjun og hafi rætt efni hennar við starfsmann stefnda og að stefnandi hafi í umrætt sinni haft eintak synjunarinnar meðferðis.

Verði talið að stefnandi hafi ekki glatað rétti sínum til bóta samkvæmt framansögðu, með því að hafa ekki hafið lögfræðilegar aðgerðir í kjölfar synjunar stefnda á bótaskyldu í málinu innan árs frá því að honum barst synjunin, sé á því byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til bóta strax við tjónsatvikið.

Stefndi byggi þannig sýknukröfu sína einnig á því að stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til bóta úr húftryggingu bifreiðar sinnar sökum stórkostlega gálauss aksturs undir áhrifum áfengis og fíkniefna.

Stefndi byggi á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er hann hafi ekið bifreið sinni drukkinn, og undir áhrifum fíkniefna, á u.þ.b. 110 km/klst. út af Vaðnesvegi, er hann ók í vestur í átt að þjóðvegi nr. 35. Samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 leiði stórkostlegt gáleysi tjónþola, sem var meðvaldur að tjóni, til þess að bætur falli niður eða lækki. Tekið sé fram í lagagreininni að við mat á ábyrgð vátryggingafélags skuli líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti. Stefndi byggi á því að framangreind sjónarmið eigi í þessu tilviki að leiða til algjörs niðurfalls bótaréttar.

Framangreind lagaregla sé ítrekuð í grein 6.2 í vátryggingarskilmálum Al- kaskótryggingar stefnda. Það sé þó rétt að halda því til haga að um lagareglu sé að ræða og að sjónarmið um túlkun staðlaðra samningsskilmála sem vísað sé til í stefnu eigi því ekki við um túlkun þessarar reglu.

Stefndi byggi á því að stórkostlegt gáleysi stefnanda hafi falist í því að hann hafi allt í senn ekið of hratt miðað við aðstæður, verið undir áhrifum fíkniefna og verið undir áhrifum áfengis. Stefndi taki þó fram að byggt sé á því að hvert og eitt framangreindra atriða teljist eitt og sér nægjanleg ástæða til algjörs brottfalls bótaréttar stefnanda.

Stefndi leggi fram ásamt greinargerð þessari rannsókn M-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef prófessors á ökuhraða bifreiðarinnar HF K21 þegar ökumaður missir stjórn á henni á Vaðnesvegi. Í rannsókninni sé sett fram stærðfræðilegt líkan af atburðarás tjónsatburðarins. Niðurstaða rannsóknarinnar sé sú að stefnandi hafi ekið að lágmarki á 101 km/klst. er hann missti stjórn á bifreið sinni en að hámarki á 119 km/klst. Líklegasti hraði bifreiðarinnar sé 110 km/klst. og byggi stefndi á því að leggja eigi líklegasta hraða bifreiðarinnar til grundvallar niðurstöðu í máli þessu þar sem um einkamál sé að ræða. Rannsóknin sé byggð á vísindalega viðurkenndum forsendum og útreikningsaðferðum.

Stefndi byggi á því að með framlagningu rannsóknarinnar hafi verið sannað að stefnandi hafi ekið á u.þ.b. 110 km/klst. þegar hann missti stjórn á bifreið sinni á Vaðnesvegi þar sem hámarks ökuhraði er 80 km. hraði á klst. Umræddur ökuhraði sé ekki í samræmi við aðstæður og verði að teljast stórkostlegt gáleysi að hafa ekið á umræddum hraða er tjónsatvikið átti sér stað.

Stefndi leggi fram ásamt greinargerð þessari niðurstöður blóð- og þvagsýnarannsókna sem sýni að stuttu eftir að stefnandi ók bifreið sinni út af Vaðnesvegi hafi hann verið undir áhrifum kókaíns og að líklegast sé að hann hafi verið undir áhrifum umrædds efnis þegar hann ók bifreiðinni út af veginum. Stefndi byggi á því að með framkominni sönnun um fíkniefnaneyslu stefnanda það kvöld sem tjónið varð verði hann að sanna að fíkniefnaneyslan hafi átt sér stað eftir tjónsatburð enda standi slík sönnun honum mun nær en stefnda.

Stefndi leggi fram ásamt greinargerð þessari niðurstöður blóð- og þvagsýnarannsókna sem sýni að stefnandi hafi verið verulega undir áhrifum áfengis stuttu eftir að stefnandi ók bifreið sinni útaf Vaðnesvegi. Umræddar rannsóknir sýni einnig að alkóhólmagn í líkama stefnanda hafi farið lækkandi frá því fyrsta sýni var tekið kl. 23:47, u.þ.b. 47 mínútum eftir að tjónsatvikið átti sér stað. Samkvæmt áliti Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði, sem lögð sé fram í málinu, sé styrkur alkóhóls í blóði fyrst farinn að falla 1-2 klukkustundum eftir að áfengisneyslu er hætt. Stefndi telji í ljósi alls framangreinds að gögn málsins færi það sterkar líkur fyrir því að stefnandi hafi ekki innbyrt allt það áfengi, sem hann innbyrti fyrir fyrstu sýnatökuna, áður en hann ók bifreið sinni út af, að það standi upp á stefnanda að sanna að svo hafi ekki verið.

Stefndi byggi á því að tjónsatburður hafi orðið um kl. 23:00 en ekki um kl. 22:00, eins og stefnandi hafi byggt á. Tilkynning um óhappið hafi borist lögreglu um kl. 23:00. Sá sem tilkynnti um óhappið sagðist hafa séð tvo menn ganga frá bifreiðinni og ekkert sé fram komið sem bendi til þess að liðið hafi klukkustund frá því hann varð vitni að þessu þar til hann tilkynnti um óhappið til lögreglu.

Stefnanda hafi verið í lófa lagið að tilkynna þegar í stað um óhappið og verði hann að bera hallann af því ef upplýsingar skorti sem bendi til þess að slysið hafi orðið miklu fyrr en tilkynnt var um það. Þá beri einnig að hafa í huga að stefnandi hafi neitað að gefa öndunarsýni í mæli lögreglu en slík sýnataka hefði ef til vill getað varpað frekara ljósi á það hvenær áfengisneysla stefnanda átti sér stað. Stefnandi verði að bera hallann af öllum þeim skorti á sönnun sem unnt hefði verið að ná fram í málinu ef hann hefði samþykkt að gefa öndunarsýni.

Að lokum telji stefndi að alla frásögn stefnanda af atburðum umrætt kvöld verði að skoða í ljósi þeirra ummæla sem hann hafi látið falla í samtali við vistmann á Litla-Hrauni þann 17. apríl 2009. Stefndi byggi á því að stefnandi hafi allt frá upphafi sagt ósatt um atburði þess kvölds sem tjónsatvikið varð og að uppskrift hljóðupptöku af umræddu samtali sanni ósannsögli stefnanda. Það sé að mati stefnda ljóst af gagninu að stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis og kókaíns þegar tjónsatvik varð eða geri það í öllu falli svo líklegt að stefnandi verði að sanna annað. Yfirlýsingar stefnanda um að hann muni ljúga um málavexti og bulla um efnaskipti til að leysa þetta mál hljóti að verða til þess að útskýringar hans á því hver ástæða þess að áfengi og eiturlyf mældust í líkama hans stuttu eftir að hann ók bifreið sinni út af verði að engu hafandi.

Stefndi líti það alvarlegum augum að stefnandi gefi stefnda og dómstólum vísvitandi rangar upplýsingar til þess að krefjast bóta úr Al- kaskó tryggingu stefnda og líti það einnig alvarlegum augum að lögmaður stefnanda hafi með útgáfu stefnu átt þátt í því að leitast við að innheimta á hendur stefnda, með atbeina dómstóla, kröfu sem byggi á staðreyndum sem honum hafi ekki getað leynst að væru ósannar.

Að lokum byggi stefndi sýknukröfu sína á því að ósannað sé hvert fjártjón stefnanda vegna óhappsins hafi verið. Ekkert liggi fyrir í málinu um að þær viðgerðir sem framkvæmdar voru á bifreiðinni hjá Réttingarþjónustunni hafi allar verið bein afleiðing af óhappinu og enn síður sé sönnuð fjárhæð þeirra viðgerða sem stefnandi byggi á að eftir eigi að framkvæma á bifreiðinni vegna afleiðinga óhappsins.

Varðandi vaxtakröfu stefnanda byggi stefndi á því að samkvæmt 1. mgr. 50. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga eigi stefnandi einungis rétt á almennum vöxtum af kröfu sinni þegar liðnir séu tveir mánuðir frá því að tilkynning um vátryggingaratburð var send stefnda, eða 28. október 2008.

Varðandi þann hluta kröfu stefnanda sem til sé kominn vegna útlagðs kostnaðar stefnanda stofnist skylda til greiðslu almennra vaxta fyrst tveimur mánuðum eftir að hann hefur innt greiðslu af hendi, sbr. 2. mgr. 50. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga en ekki sé unnt af lesa af gögnum málsins hvenær sú greiðsla átti sér stað en samkvæmt framlögðum reikningum hafi 4.000.000 króna verið greiddar einhvern tíma á árinu 2008, 2.830.000 krónur hafi verið greiddar 19. mars 2009 og óljóst sé hvort 329.640 krónur hafi yfirleitt verið greiddar.

Upphafstíma dráttarvaxta sé andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi enda hafi fjárkrafa ekki verið gerð fyrr en með birtingu stefnu. Þá sé upphafsdagur dráttarvaxta ekki rökstuddur í stefnu. Vátryggður geti krafist dráttarvaxta 14 dögum eftir að vátryggingafélag eigi þess kost að afla þeirra upplýsinga sem þurfi til að meta vátryggingaratburðinn og fjárhæð bótanna, sbr. 48. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Slíkt tímamark hafi ekki verið 14 dögum fyrir 13. september 2008 og geti ekki talist hafa verið fyrr en við birtingu stefnu.

Krafa stefnda um málskostnað sé reist á 129. gr., 130. gr. og 131. gr. laga nr. 91/1991. Þess er krafist að við ákvörðun málskostnaðar sé höfð hliðsjón af þeirri staðreynd að við höfðun málsins hafi legið fyrir að frestur til lögfræðilegra aðgerða var liðinn og til þess að stefnandi hafi frá upphafi vitað að hann var undir áhrifum áfengis og vímuefna þegar tjónsatvikið átti sér stað.

Gerð sé krafa um álag á málskostnaðarbætur úr hendi stefnanda. Krafa þessi sé byggð á 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, sbr. c-lið 1. mgr. sömu greinar enda hafi stefnandi með málssókninni haft uppi kröfur á hendur stefnda sem byggðar séu á staðhæfingum sem hann vissi að væru rangar og/eða haldlausar og sakir hans sökum þessa séu miklar.

Stefndi byggir einnig á því að engin rök séu til að fella málskostnað niður eins og málið er vaxið og geri kröfu um greiðslu málskostnaðar hver sem úrslit málsins verða sbr. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Sýknukröfu sína byggir stefndi í fyrsta lagi á því að stefandi hafi glatað rétti til bóta á grundvelli 2. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Í þessu ákvæði segir að ef félagið hafni kröfu vátryggðs í heild eða að hluta glati hann rétti til bótanna ef hann hefur ekki höfðað mál eða krafist meðferðar málsins fyrir úrskurðarnefnd samkvæmt 141. gr. innan árs frá því að hann fékk skriflega tilkynningu um að kröfu hans væri hafnað. Þar segir einnig að í slíkri tilkynningu sé skylt að geta framangreinds frests, með hvaða hætti unnt sé að rjúfa hann og afleiðinga þess að ekki sé aðhafst fyrir lok hans.

Í málinu liggur fyrir afrit bréfs stefnda til stefnanda, dags. 26. ágúst 2008, þar sem bótaskyldu stefnda vegna tjóns stefnanda 18. júlí 2008 er hafnað. Stefndi fullyrðir að stefnanda hafi verið sent þetta bréf. Bent er á að skjóta megi ákvörðuninni til Tjónanefndar vátryggingafélaganna eða Úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum, samkvæmt þeim reglum sem um nefndirnar gildi. Þá segir að verði ekki krafist meðferðar hjá Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum eða málinu stefnt fyrir dómstóla innan árs frá því að tilkynningin er móttekin glatist réttur til bóta sbr. 2. mgr. 51. gr. og 2. mgr. 124. gr. um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Þá segir að nánari upplýsingar um Tjónanefnd og Úrskurðarnefnd gefi starfsfólk Vátryggingafélags Íslands. Stefnandi krafðist ekki meðferðar hjá Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum og var mál þetta ekki höfðað fyrr en 26. mars 2010 eða 19 mánuðum eftir að stefndi kveðst hafa sent bréf dags. 28. ágúst 2008. Var þá frestur samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 liðinn.

Í stefnu er því borið við að stefnandi hafi ekki móttekið bréf stefnda, dags. 26. ágúst 2008, og því haldið fram að stefnandi hafi fyrst séð bréfið er lögmaður hans óskaði eftir afriti þess um mánaðamótin mars/apríl 2009.

S-kk-nf F-kk-nf Á-kk-nf, deildarstjóri ábyrgðar- og slysatjóna hjá stefnda VÍS, bar fyrir dómi að hann kannaðist við að hafa ritað umrætt bréf í kerfum félagsins og sent það út á skráð aðsetur stefnanda. Bréfið hafi verið sent út sama dag og niðurstaða lögreglu um blóðsýnatöku barst stefnda en áður hafði borist tjónstilkynning frá stefnanda.

S-kk-nf F-kk-nf bar að stefnandi hefði komið á skrifstofuna til sín án þess að gera boð á undan sér. Hann hafi haldið á umræddu bréfi í hendinni og farið fram á skýringar á bréfinu. Hann hafi jafnframt lýst yfir undrun sinni á bréfinu og talið höfnun ekki á rökum reista. Stefnandi hafi ekki stoppað lengi en lýst því yfir að hann myndi fá sér lögmann.

Í bréfi lögmanns stefnanda frá 1. apríl 2009 kemur fram að þar sem stefndi hafi hafnað bótaskyldu með bréfi hinn 26. ágúst 2008 hafi stefnandi þurft að bera sjálfur viðgerðarkostnað á bifreiðinni. Kemur það heim og saman við framlagða reikninga stefnanda vegna viðgerðarkostnaðar en reikningarnir eru dagsettir í mars 2009. Í bréfi lögmannsins er jafnframt staðfest að í fyrrgreindu bréfi frá 2008 hafi stefnandi verið upplýstur um málskotsrétt til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum.

Í engu þeirra bréfa er send voru af hálfu stefnanda til stefnda er því borið við að stefnanda hafi ekki borist bréf stefnda frá 26. ágúst 2008. Er það fyrst í stefnu sem sú mótbára kemur fram.

Þegar framanritað er virt verður að telja að sýnt hafi verið fram á að stefnanda hafi verið sent umrætt bréf, dags. 26. ágúst 2008, þar sem stefndi hafnaði bótaskyldu og að stefnandi hafi móttekið það. Telst bréfið uppfylla ákvæði 1. mgr. 31. gr. laga nr. 30/2004.

Í bréfi stefnda, dags. 23. nóvember 2009, kemur fram að stefndi hafi tekið málið til endurskoðunar og ítrekar stefndi fyrri afstöðu sem kom fram í bréfum dags. 3. apríl 2009 og 26. ágúst 2008. Enda þótt málið hafi verið endurskoðað af hálfu stefnda er ekkert í bréfinu sem gefur til kynna að nýr frestur samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 hafi stofnast heldur er beinlínis vísað til fyrri afstöðu sem kom fram í bréfi stefnda, dags. 26. ágúst 2008.

Er mál þetta var höfðað hinn 26. mars 2010 var frestur samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 liðinn og hafði stefnandi þá þegar glatað rétti sínum til bóta. Ber því þegar af þeim sökum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, E-kk-ef R-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf J-kvk-nf