E-3507/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 4. febrúar 2011, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af M-x-x K-x-x, Yrsufelli 9, Reykjavík, með stefnu birtri 30. apríl 2010, á hendur Landspítala – háskólasjúkrahúsi, Eiríksgötu 5, Reykjavík.

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 632.831 krónu, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 95.012 krónum frá 1. febrúar 2009 til 1. mars 2009, af 189.032 krónum frá 1. mars 2009 til 1. apríl 2009, af 278.769 krónum frá 1. apríl 2009 til 1. maí 2009, af 279.350 krónum frá 1. maí 2009 til 1. október 2009, af 326.120 krónum frá 1. október 2009 til 1. nóvember 2009, af 500.944 krónum frá 1. nóvember 2009 til 1. desember 2009, af 632.831 krónu frá 1. desember 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda auk þess sem hann krefst málskostnaðar að mati réttarins. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

Málavextir

Stefnandi hóf störf hjá stefnda í september 2006 við aðhlynningu á Sjúkrahótelinu Lind og starfaði þar óslitið til 11. maí 2008. Þá starfaði stefnandi fyrir stefnda samkvæmt tímabundnum ráðningarsamningum frá 3. ágúst til 30. september 2008 og frá 1. september til 30. september það ár, en samkvæmt báðum samningum var um hlutastarf að ræða. Með ráðningarsamningi sem gerður var við stefnanda hinn 29. september 2008 var hún ráðin í 100% starf, ótímabundið. Samkvæmt vottorðum heimilislæknis, sem liggja fyrir í málinu, veiktist stefnandi í byrjun desember 2008 og var talin helmings vinnufær frá 4. desember til 10. febrúar 2009. Þá var stefnandi talin með öllu óvinnufær frá 31. mars 2009.

Hinn 9. desember 2008 undirritaði stefnandi á vinnustað sínum tilkynningu um breytingar á ráðningarsamningi, þar sem kemur fram að starfshlutfall hennar skyldi vera 50 % og væri hún ráðin tímabundið frá 1. janúar til 31. mars 2009. Með bréfi Eflingar-stéttarfélags, dagsettu 20. febrúar 2009, var skorað á stefnda að draga til baka ráðningarsamninginn frá 9. desember 2008 og því haldið fram að löggerningurinn væri í andstöðu við lög og kjarasamningsbundin réttindi. Stefndi hafnaði þeirri málaleitan með bréfi, dagsettu 18. mars 2009, þar sem kemur fram að forsenda breytingar á starfskjörum stefnanda hafi verið að hún hafi ætlað að leita sér vinnu annars staðar. Með bréfi, dagsettu 7. apríl 2009, hafnaði stéttarfélagið skýringum stefnda á breytingum á ráðningarsamningi og krafði stefnda um greiðslu veikindalauna til stefnanda frá 1. janúar til 31. mars 2009. Þeirri kröfu hafnaði stefndi með bréfi, dagsettu 21. apríl 2009.

Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hún lýsti aðdraganda þess að hún undirritaði hinn umdeilda löggerning hinn 9. desember 2008 þannig að yfirmaður hennar, B-kvk-nf K-kvk-nf deildarstjóri, hafi beðið sig um að skrifa undir tilkynninguna og borið því við að ráðningarsamningur hennar myndi renna út þá um áramótin. Stefnandi kvaðst ekki hafa kynnt sér efni skjalsins sem hún undirritaði, en skilið það svo að hún yrði eins sett á eftir. Hún sagði B-kvk-þgf hafa verið kunnugt um veikindi sín og jafnframt að til stæði að hún færi í læknisrannsóknir á janúar 2009. Stefnandi sagðist hafa lokið námi í förðunarfræðum í apríl 2008 og hafi hugur hennar staðið til þess að finna sér starf í þeirri grein. Það hafi hins vegar ekki gengið eftir og því hafi hún leitað eftir ráðningu í 100% starf hjá stefnda. Þá sagðist stefnandi hafa búið á Íslandi í 13 ár, lokið hér grunnskólaprófi og stundað nám í Iðnskólanum í Reykjavík áður en hún lauk námi í förðunarfræðum. Hún sagðist þó eiga í erfiðleikum með að lesa íslensku.

E-kvk-nf Þ-kvk-nf aðstoðardeildarstjóri sagðist ekki vita hver hefði átt frumkvæði að breytingu á ráðningarsamningi stefnanda, en stefnandi hefði lengi rætt það á vinnustaðnum að hún hefði hug á að vinna við það sem hún hefði lært. Hún sagði stefnanda tala góða íslensku, en ekki þekkja til lesskilnings hennar.

B-kvk-nf K-kvk-nf deildarstjóri sagðist hafa talið breytingu á ráðningarkjörum stefnanda gerðar með fullu samkomulagi hennar. Stefnandi hafi lengi verið búin að tala um að hún ætlaði að hætta á sjúkrahótelinu og hafi hún verið að leita sér að öðru starfi. Því teldi hún það hafa verið í samræmi við vilja stefnanda að ráðningarkjörum hennar var breytt á þann veg að gerður væri við hana tímabundinn ráðningarsamningur með skertu starfshlutfalli. Það hafi verið liður í að ganga frá starfsmannamálum fyrir áramót að láta stefnanda undirrita þessa tilkynningu. Vitnið sagðist lítið hafa vitað um veikindi stefnanda og ekki vitað að hún myndi skila nýju læknisvottorði eftir áramót. Þá hefði hún talið íslenskukunnáttu stefnanda góða. Hún hefði ekki orðið vör við lestrarörðugleika hjá stefnanda, sem hefði ekki virst eiga í vandkvæðum með að lesa starfslýsingar og því um líkt.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi heldur því fram að hún hafi ekki gert sér grein fyrir efni hins nýja ráðningarsamnings sem hún ritaði undir 9. desember 2008. Þá hafi henni ekki verið gerð grein fyrir ástæðum þess að nýr samningur var undirritaður. Segist stefnandi ekki skilja vel íslenskt ritmál, en hún er af serbnesku bergi brotin. Hinn 1. febrúar 2009 hafi hún aðeins fengið greidd 50% laun, en ekki 100% eins og áður. Við eftirgrennslan hafi henni verið bent á að í nýja ráðningarsamningnum var aðeins gert ráð fyrir 50% starfshlutfalli. Þetta hafi komið stefnanda í opna skjöldu og hún leitað til stéttarfélags síns, sem skoraði á stefnda að draga ráðningarsamninginn til baka, sem fyrr greinir. Þá kemur fram hjá stefnanda að í bréfi stefnda til stéttarfélagsins, dagsettu 18. mars 2009, hafi stefndi talið stefnanda heimilt að koma aftur til starfa í 100% starf hinn 1. apríl 2009 legði stefnandi fram starfshæfnisvottorð.

Stefnandi telur sig eiga rétt til launa í veikindum frá 1. janúar til 16. apríl 2009 og lausnarlaunum frá 27. ágúst til 27. nóvember 2009. Krafa um greiðslu launa í veikindum er byggð á 12. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 og kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og ríkisins, grein 12.2., um veikindarétt. Samkvæmt greindu ákvæði kjarasamningsins hafi stefnandi átt rétt á að halda launum sínum í 133 daga, enda hafi hún starfað í meira en ár hjá stefnda. Ráðningarsamningur sem gerður var við stefnanda 9. desember 2008 hafi skert veikindarétt hennar og því brotið gegn þeirri lágmarksvernd sem stefnandi hafi notið samkvæmt 1. gr. laga um starfskjör launafólks o.fl. nr. 55/1980. Sé ráðningarsamningurinn því ógildur. Stefnandi hafi rætt veikindi sín við yfirmann sinn og gert henni grein fyrir alvarleika þeirra og því að í janúarmánuði 2009 yrði hún að gangast undir ýmsar rannsóknir. Stefnda hafi því átt að vera fullljóst að breytingarnar á ráðningarsamningnum myndu hafa í för með sér skerðingu á veikindarétti stefnanda.

Samkvæmt 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins skuli starfsmaður halda óbreyttum kjörum og réttindum í jafnlangan tíma og nemur uppsagnarfresti, verði breytingar á störfum hans sem hafi í för með sér skert launakjör eða réttindi. Breyting á starfshlutfalli stefnanda hafi hins vegar tekið gildi þegar í stað hinn 1. janúar 2009. Stefnandi mótmælir sem röngum og ósönnuðum fullyrðingum stefnda um ástæður þess að gerðar voru breytingar á starfshlutfalli hennar, enda veiti þær stefnda enga heimild til að sneiða hjá skyldu sinni samkvæmt 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins né að víkja frá lágmarksrétti stefnanda sem fyrr er rakið. Stefnandi hafi ekki aðeins verið svipt veikindarétti sínum heldur einnig uppsagnarvernd og uppsagnarfresti, þar sem hinn nýi samningur var tímabundinn. Telur stefnandi að stefndi hafi nýtt sér vanþekkingu hennar með því að fá hana til að undirrita breyttan ráðningarsamning.

Stefnandi miðar kröfur sínar um launagreiðslur í veikindum við þann rétt sem hún átti er hún veiktist 4. desember 2008. Hún var þá í 100% ótímabundnu starfi samkvæmt ráðningarsamningi dagsettum 29. september 2008 og hafi átt 133 veikindadaga samkvæmt því sem að framan getur. Þannig hafi hún átt rétt á að halda fullum launum sínum frá 4. desember 2008 til 16. apríl 2009. Þar sem breyting á starfshlutfalli stefnanda hafi tekið gildi 1. janúar 2009 sé krafist greiðslu 50 % veikindalauna frá 1. janúar til 31. mars 2009. Hinn 1. apríl 2009 hafi stefnandi enn verið 50 % óvinnufær samkvæmt læknisvottorði dagsettu 6. apríl 2009 og hafi hún því átt rétt á fullum veikindalaunum frá 1. til 16. apríl, er veikindarétti hennar hafi lokið. Krefst stefnandi 25 % greiðslu af fullum mánaðarlaunum fyrir síðastgreint tímabil. Að frádregnum greiðslum úr atvinnuleysistryggingasjóði nemur krafa vegna veikindalauna 279.349 krónum samkvæmt útreikningum stefnanda.

Krafa um lausnarlaun er byggð á 12. kafla kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags, en samkvæmt grein 12.5.1. hafi hún átt að halda föstum launum samkvæmt grein 12.2.6. í þrjá mánuði eftir að fyrrgreint 133 daga tímabil var á enda, eða frá 27. ágúst til 27. nóvember 2009. Að frádregnum greiðslum úr atvinnuleysistryggingarsjóði og greiðslum frá Velferðarsviði Reykjavíkurborgar nemur krafa vegna lausnarlauna 632.831 krónu samkvæmt útreikningum stefnanda.

Nánar um lagarök er vísað til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningsréttar um að laun beri að greiða í samræmi við umsamda launataxta samkvæmt gildandi ráðningar- og/eða kjarasamningi. Vísar stefnandi í þessum sambandi einkum til 1., 2., 3., 4., 12. og 17. kafla kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags við ríkið. Jafnframt vísar stefnandi til laga um starfskjör launafólks o.fl. nr. 55/1980, einkum 1. gr., laga um greiðslu verkkaups nr. 28/1930, laga um orlof nr. 30/1987, einkum 1., 7. og 8. gr., og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996. Þá vísar stefnandi til ákvæða samningslaga nr. 7/1936 um ógilda löggerninga. Um dráttarvexti er vísað til III. og V. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um málskostnaðarkröfu er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er því haldið fram að það hafi verið að frumkvæði stefnanda sem ritað var undir breytingu á ráðningarsamningi hennar í desember 2008. Hafi stefnandi rætt það við yfirmann sinn, B-kvk-þf K-kvk-þf, að hún hefði hug á að nýta sér menntun sína í snyrtifræði og leita sér starfs á því sviði. Fullyrðir stefndi að stefnandi skilji, tali og lesi íslensku vel, enda hafi hún alist upp hér á landi frá 12 ára aldri. Aldrei hafi komið fram hjá henni að hún skildi ekki það sem um var rætt og undirritað í þessu sambandi. Andmælir stefndi því að hafa á nokkurn hátt nýtt sér vanþekkingu stefnanda eða að hana hafi skort þekkingu eða færni til að gera sér grein fyrir skilmálum þeim sem hún ritaði undir. Á þeim tíma hafi vantað starfsfólk til vinnu á sjúkrahótelinu og því hafi stefndi ekki haft ástæðu til að fækka í starfsliðinu. Stefnandi hafi áður ritað undir sams konar eyðublað, sem sé skýrt upp sett og gefi ekki tilefni til misskilnings. Þá hafi ekki komið fram hjá stefnanda hvað annað hún hafi talið sig vera að undirrita en þá skilmála ráðningar og breytingar sem komi fram í skjalinu frá 9. desember 2008.

Stefndi byggir á því að jafnvel þótt honum tækist ekki sönnun um að stefnandi hafi sjálf átt frumkvæði að breytingum á ráðningarkjörum liggi engu að síður fyrir undirritaður samningur þar um sem skuldbindi báða aðila eftir meginreglum samninga- og kröfuréttar, sem og vinnuréttar. Engar forsendur séu til að fella gerninginn úr gildi, víkja honum til hliðar eða vefengja á grundvelli samningslaga nr. 7/1936. Þá sé engum vanefndum til að dreifa af hálfu stefnda.

Stefndi andmælir staðhæfingu stefnanda um að henni hafi verið gert ókleift að mæta til vinnu hinn 1. apríl 2009 þar sem stefndi hafi gert kröfu um 100% vinnufærni. Í bréfi stefnda til stefnanda, dagsettu 18. mars 2009, hafi komið fram að líta megi svo á að stefnandi geti komið aftur til starfa hinn 1. apríl. Ekki hafi hins vegar verið gerð krafa um 100% vinnufærni.

Stefndi heldur því fram að vísun til 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eigi ekki við í máli þessu, enda sé umrædda breytingu á ráðningarsamningi stefnanda að rekja til óskar hennar sjálfrar.

Stefndi andmælir staðhæfingu stefnanda um að hún hafi rætt veikindi sín við yfirmann sinn og gert henni grein fyrir alvarleika þeirra og að fyrirhugaðar væru ýmsar rannsóknir vegna þeirra í janúar 2009. Hið rétta sé að stefnandi hafi ekki rætt um það á vinnustaðnum hvers eðlis veikindin væru.

Þá andmælir stefndi kröfu stefnanda um lausnarlaun og telur ákvæði 12.4.2. í kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og ríkisins ekki eiga við í málinu. Um sé að ræða heimildarákvæði til að veita starfsmönnum lausn frá störfum og eigi starfsmaður aðeins rétt á lausnarlaunum þegar svo beri undir. Ákvarðanir um að veita starfsmönnum lausn frá störfum séu ekki teknar sjálfkrafa í beinu framhaldi af launalausum veikindum eins og stefnandi virðist gera ráð fyrir. Af eðli máls og ákvæðum karasamnings leiði að lausnarlaun geti ekki átt við þegar um tímabundinn ráðningarsamning er að ræða. Heilsubrestur hafi ekki verið ástæða starfsloka í tilviki stefnanda, heldur hafi ráðningin runnið sitt skeið á enda.

Stefndi andmælir málatilbúnaði stefnanda að öðru leyti og telur önnur lagarök sem stefnandi byggir á ekki styðja kröfur hennar. Tilvísun til 1. gr. laga um starfskjör launafólks o.fl. nr. 55/1980 geti ekki vikið hinum umdeilda ráðningarsamningi til hliðar, enda sé hvergi brotið gegn kjarasamningi þótt gerðir séu tímabundnir ráðningarsamningar eða samningar um hlutastarf.

Varakrafa stefnda lýtur að útreikningi kröfu veikindalauna, en stefndi heldur því fram að veikindaréttur hefði tæmst 5. apríl 2009. Þá er andmælt kröfu um vexti og dráttarvexti, einkum upphafstíma þeirra.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um gildi og réttaráhrif löggernings sem stefnandi undirritaði ásamt deildarstjóra stefnda hinn 9. desember 2008, en um var að ræða tilkynningu um breytingu á ráðningarsamningi stefnanda. Hafði stefnandi áður verið ráðin í fullt starf hjá stefnda samkvæmt ótímabundnum ráðningarsamningi, en hinn nýi samningur var tímabundinn og gerði ráð fyrir 50% starfshlutfalli. Hefur stefnandi haldið því fram að hún hafi ekki skilið efni samningsins og ekki gert sér grein fyrir breytingum á starfskjörum sem hann hefði í för með sér. Til þess er að líta að skjalið sem stefnandi undirritaði var eyðublað með einföldu formi og var framsetning efnis hins nýja samnings skýr. Hafði stefnandi nokkrum sinnum áður undirritað samninga með sama formi á starfstíma sínum. Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum og verður af því ráðið að íslenskukunnátta hennar sé góð. Þá er fram komið að stefnandi hefur búið hér á landi frá barnsaldri, lauk hér grunnskólaprófi og iðnnámi. Telst ósannað að stefnandi hafi ekki skilið efni samningsins sem hún undirritaði í umrætt sinn og því jafnframt hafnað að starfsmenn stefnda hafi með misneytingu eða blekkingum fengið hana til að rita undir skjalið svo að ákvæði III. kafla samningslaga nr. 7/1936 um ógilda löggerninga eigi við. Þá verður ekki séð að samningurinn hafi haft í för með sér lakari kjör en kveðið er á um í almennum kjarasamningum svo að varði ógildingu samkvæmt 1. gr. laga um starfskjör launafólks o.fl. nr. 55/1980. Á hinn bóginn þykir stefndi ekki hafa fært fyrir því sönnur að stefnandi hafi átt frumkvæði að undirritun samningsins, þótt aðilar séu sammála um að hún hafi haft hug á að leita sér að öðru starfi. Kom fram í vitnisburði B-kvk-ef K-kvk-ef deildarstjóra fyrir dóminum að hún hafi fengið stefnanda til að undirrita eyðublaðið og hafi hún með því verið að ganga frá starfsmannamálum sjúkrahótelsins fyrir áramót.

Hinn nýi ráðningarsamningur tók gildi 1. janúar 2009 og hafði hann í för með sér verulega skerðingu á launakjörum og réttindum stefnanda, eins og rakið hefur verið. Samkvæmt 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 átti stefnandi rétt á að halda óbreyttum launakjörum og réttindum um jafnlangan tíma og nam rétti hennar til uppsagnarfrests, eða í þrjá mánuði, sbr. ákvæði 17.1.2. kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags og ríkisins. Stefnandi fékk greidd 50% laun frá 1. janúar til 31. mars 2009, en samkvæmt læknisvottorði gat hún þá aðeins sinnt hálfu starfi. Átti hún samkvæmt framansögðu rétt til 50% veikindalauna á því tímabili, sbr. 12. gr. laga nr. 70/1996, en fjárhæð þeirra sundurliðast svo:

Janúar 2009

50% laun 81.360 krónur

vaktaálag 10.953 krónur

kaffitímar 2.698 krónur

Febrúar 2009

50% laun 81.360 krónur

vaktaálag 10.903 krónur

kaffitímar 1.757 krónur

Mars 2009

50% laun 81.360 krónur

vaktaálag 6.620 krónur

kaffitímar 1.757 krónur

Samtals 278.769 krónur

Samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996 verður ekki talið að stefnandi hafi átt rétt til launa vegna veikinda eftir lok uppsagnarfrests samkvæmt ákvæði 12.2.1. kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags og ríkisins, sem hún hefur vísað til. Þá verður ekki fallist á það með stefnanda að hún eigi rétt til lausnarlauna samkvæmt ákvæði 12.5.1. kjarasamningsins, enda hefur ekki verið sýnt fram á að henni hafi verið veitt lausn frá störfum sökum óvinnufærni vegna veikinda svo sem greinir í ákvæði 12.4.2. kjarasamningsins.

Ummæli í bréfi stefnda til stefnanda, dagsettu 18. mars 2009, verða ekki skilin svo að stefnanda hafi verið gert ókleift að hefja störf að nýju þar sem stefndi hafi gert kröfu um 100% vinnufærni. Verður lagt til grundvallar að stefndi hafi boðið stefnanda að hefja störf að nýju eftir að hinn tímabundni ráðningarsamningur rann sitt skeið, en samkvæmt ákvæði 12.3.1. kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags og ríkisins má starfsmaður sem verið hefur óvinnufær vegna veikinda eða slysa samfellt í 1 mánuð eða lengur ekki hefja starf að nýju nema læknir votti að heilsa hans leyfi.

Samkvæmt framansögðu bar stefnda að greiða stefnanda laun og veikindalaun miðað við óskert starfshlutfall um jafnlangan tíma og nam rétti hennar til uppsagnarfrests, eða í þrjá mánuði, miðað við gildistöku hins umdeilda ráðningarsamnings, eða frá 1. janúar til 31. mars 2009. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að stefndi greiði henni 50% veikindalaun á því tímabili, sem samkvæmt framangreindum útreikningum nemur 278.769 krónum með vöxtum sem í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Stefndi, Landspítali – háskólasjúkrahús, greiði stefnanda, M-x-x K-x-x, 278.769 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 sem hér segir: af 95.012 krónum frá 1. febrúar 2009 til 1. mars 2009, af 189.032 krónum frá 1. mars 2009 til 1. apríl 2009, af 278.769 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 200.000 krónur í málskostnað.