E-26/2017

Mál þetta, sem dómtekið var 31. október 2017, var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 10. janúar 2017, af A, [...],[...], á hendur Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Kröfur aðila

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 6.502.118 krónur með 4,5% vöxtum af 506.600 krónum frá 15. júní 2012 til 16. september 2012, en af 6.502.118 krónum frá þeim degi til 24. júlí 2014, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda 8. október 2014 að fjárhæð 4.672.458 krónur.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá gerir stefndi kröfu um málskostnað að mati dómsins úr hendi stefnanda.

Atvik máls

Mál þetta hverfist um afleiðingar umferðarslyss sem stefnandi varð fyrir, 15. júní 2012, er hún var ökumaður bifreiðarinnar [...]. Atvikið átti sér stað í [...], þegar bifreiðinni [...], sem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, var ekið inn í hægri hlið bifreiðar stefnanda með þeim afleiðingum að hún slasaðist. Er ágreiningslaust að hún eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda á grundvelli 88. og 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Lögmenn aðila sammæltust um að fela læknunum R-kk-þgf J-kk-þgf og G-kk-þgf B-kk-þgf að meta afleiðingar slyssins. Niðurstaða matsgerðar þeirra, sem lá fyrir 10. júní 2014, var að stefnandi hefði hlotið 5% varanlega örorku vegna afleiðinga slyssins og var varanlegur miski hennar metinn 5 stig. Stefnandi gerði, á grundvelli matsgerðarinnar, kröfur á hendur stefnda, með bréfi dags. 24. júní 2014. Fól kröfugerðin m.a. í sér kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku að fjárhæð 5.376.500 krónur, byggða á ákvæðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hvað varðaði líklegar framtíðartekjur tjónþola. Rökstuddi stefnandi kröfuna með því að rétt væri við útreikning á varanlegri örorku hennar að miða við meðaltekjur þeirra sem störfuðu við sérfræðistörf í viðskiptagreinum á slysárinu 2012 samkvæmt upplýsingum af heimasíðu Hagstofu Íslands, eða 747.000 krónur á mánuði. Var á því byggt að stefnandi hefði áður en slysið varð lokið BS námi í viðskiptafræði við Háskólann á Bifröst. Undir rekstri málsins var hins vegar upplýst að stefnandi hefði lokið BS prófi í viðskiptafræði frá Háskólanum á Bifröst, með áherslu á markaðssamskipti, [...]. Með bréfi stefnda, 11. júlí 2014, var fallist á að reikna bæri bætur til stefnanda vegna varanlegrar örorku hennar á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Hins vegar lagði stefndi til að við útreikninginn yrði, hvað árslaun stefnanda varðaði, byggt á miðgildi mánaðarlauna fólks með BS/BA gráðu, með 0-2 ára starfsaldur, samkvæmt kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðinga á árinu 2011, eða 430.000 krónur. Þannig reiknaðar ættu bætur til stefnanda vegna varanlegrar örorku að nema 3.752.239 krónum.

Með tölvubréfi, 4. september 2014, ítrekaði stefndandi framangreind sjónarmið sín um árslaunaviðmið en þeim var hafnað með tölvubréfi stefnda, 17. september 2014.

Bótauppgjör á milli aðila fór fram 8. október 2014, á grundvelli framangreindrar tillögu stefnda um árslaunaviðmið. Stefnandi veitti bótunum viðtöku m.a. með fyrirvara um árslaunaviðmiðið.

Í málinu krefst stefnandi frekari skaðabóta úr hendi stefnda og miðar í útreikningi kröfu vegna varanlegrar örorku við tekjuviðmiðið sem lagt var til í bréfi stefnanda frá 24. júní 2014.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi krefst þess að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku verði tekið mið af meðaltekjum þeirra sem störfuðu við sérfræðistörf í viðskiptagreinum á slysárinu 2012, eða 747.000 krónur á mánuði, samkvæmt launatöflu Hagstofu Íslands. Í málinu sé óumdeilt að aðstæður tjónþola á slysdegi hafi réttlætt beitingu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku og við það hafi bótauppgjör verið miðað. Stefnandi vísi til þess að launaviðmið það sem stefndi hafi byggt á í uppgjörinu 8. október 2014 gefi ekki raunhæfa mynd af framtíðartekjum stefnanda líkt og ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga geri ráð fyrir, sbr. orðalag ákvæðisins og þau lögskýringargögn sem ákvæðið hvíli á. Stefnandi vísi til þess að meginmarkmið skaðabótalaga sé að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir raunverulegt tjón sitt. Því markmiði verði ekki náð með því viðmiði sem stefndi hafi byggt bótauppgjörið frá 8. október 2014 á þ.e. meðaltekjum fyrir einstaklinga með BS/BA próf með 0-2 ára starfsaldur samkvæmt kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðinga á árinu 2011. Á slysdegi hafi stefnandi verið langt komin með að ljúka námi sínu og viðmiðun við byrjunarlaun gefi því ekki líklega mynd af framtíðartekjum hennar. Staðfest hafi verið í dómaframkvæmd Hæstaréttar að við slíkar aðstæður sé ekki rétt að taka mið af byrjunarlaunum við útreikning líklegra framtíðartekna í merkingu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Því sé einsýnt að viðmiðunartekjur þær sem stefnandi geri kröfu um að lagðar verði til grundvallar útreikningum gefi réttari mynd af framtíðartekjum hennar. Stefnandi hafi á slysdegi unnið að því að afla sér menntunar til að sinna störfum sem viðskiptafræðingur og að námslok hafi verið fyrirsáanleg. Krafa hennar sé því sanngjörn og veiti raunhæfa mynd af framtíðartekjum hennar. Stefnandi vísi til þess að útreikningur dómkröfunnar miði við niðurstöðu matsgerðar læknanna R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef frá 10. júní 2014. Krafa um bætur vegna varanlegs miska, að fjárhæð 506.600 krónur, byggi á 4. gr. skaðabótalaga, en varanlegur miski stefnanda hafi verið metinn 5 stig. Fjárhæð kröfunnar taki mið af grunnfjárhæðinni 4.000.000 króna, uppfærðri miðað við lánskjaravísitölu í júní 2014 sem hafi verið 8313, sbr. 15. gr. skaðabótalaga. Krafa um bætur vegna varanlegrar örorku, að fjárhæð 5.995.518 krónur, byggi á 5.-7. gr. skaðabótalaga, en varanleg örorka hafi verið metin 5%. Stefnandi hafi verið 31 árs og 335 daga gömul á stöðugleikatímapunkti, sem hafi verið metinn 16. september 2012, og stuðull hennar sé því 12,386. Þá miði útreikningurinn við árslaun skv. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en notast sé við meðaltekjur þeirra sem hafi starfað við sérfræðistörf í viðskiptagreinum á slysárinu 2012 samkvæmt heimasíðu Hagstofu Íslands, þ.e. 747.000 krónur á mánuði. Þá sé tekið tillit til 8% framlags vinnuveitanda til lífeyrissjóðs. Stefnandi krefjist 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, vegna bóta fyrir varanlegan miska frá slysdegi 15. júní 2012 fram að stöðugleikapunkti, 16. september 2012, en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku til 24. júlí 2014, er fyrsta kröfubréf stefnanda til stefnda hafi verið sent. Þá sé krafist dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til frádráttar kröfu stefnanda komi innborgun stefnda, 8. október 2014, að fjárhæð 4.672.458 krónur.

Um lagarök vísi stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 2. mgr. 7. gr. laganna. Þá sé vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Stefnandi vísi til 91. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 um ábyrgðartryggingu ökutækis. Um vaxtakröfu vísi stefnandi til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttarvaxtakröfu til 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málskostnaðarkrafa styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé gerð með vísan til laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi þegar fengið greiddar fullar bætur vegna slyssins 15. júní 2012 og eigi því ekki frekari kröfur á hendur stefnda. Stefndi vísi til þess að ágreiningslaust sé að miða skuli útreikning bóta við matsgerðina frá 10. júní 2014 og að bætur fyrir varanlegan miska hafi verið að fullu gerðar upp og greiddar í uppgjörinu, 8. október 2014. Ágreiningur málsaðila lúti því einvörðungu að því hvaða tekjuviðmið skuli lagt til grundvallar við útreikning bóta fyrir varanlega örorku. Stefndi vísi til þess að hann hafi fallist á að greiða stefnanda bætur samkvæmt undantekningarreglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga með hliðsjón af því að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi í tilviki stefnanda, þar sem stefnandi hafi stundað BS nám í viðskiptafræði við Háskólann á Bifröst á slysdegi, enda þótt hún hafi ekki lokið náminu fyrr en nokkru eftir umferðarslysið. Stefndi geti hins vegar ekki fallist á að grundvöllur bóta fyrir varanlega örorku skuli taka mið af meðallaunum sérfræðinga í viðskiptagreinum á árinu 2012, 747.000 krónur á mánuði, svo sem stefnandi byggi dómkröfu sína á. Stefndi telji að sá útreikningur, sem bótauppgjör aðila, 8. október 2014, hafi miðað við sé sanngjarnt viðmið í tilviki stefnanda og því beri að sýkna hann af kröfum stefnanda. Stefndi hafi við bótauppgjörið vísað til meðal mánaðarlauna starfsmanna með BS/BA próf á árinu 2011, með 0-2 ára starfsaldur samkvæmt kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðing eða 430.000 krónur. Hið rétta sé að meðallaun karla með slíka gráðu og reynslu hafi verið 440.000 krónur á sama tíma en kvenna 370.000 krónur á mánuði. Meðallaun starfsstéttarinnar heilt á litið, með umrædda gráðu og tímabil reynslu, hafi því numið 405.000 krónum. Þau laun sem stefndi hafi miðað við í útreikningi bóta, sem séu hærri en meðallaunin, hafi gefið réttari mynd af þeim launum sem stefnandi hefði mátt búast við á slysdegi, færi hún í framtíðinni að vinna við það fag sem hún hafi þá verið að mennta sig til. Stefndi byggi á því að í þeim tilvikum sem upplýsingar liggi fyrir um byrjunarlaun stétta séu þau réttari mælikvarði á laun þeirra sem enn séu í námi en meðallaun starfsstéttarinnar. Þá sé ljóst að ef miðað yrði við meðallaun starfsstéttarinnar væri töluvert ójafnræði fyrir hendi á milli þess sem slasast hafi áður en hann hafi hafið störf og þess sem hafi verið til dæmis þrjú ár í starfi og ekki náð meðallaunum. Væri þá við uppgjör miðað við meðallaun starfsstéttarinnar hjá þeim fyrrnefnda en raunveruleg laun þess síðarnefnda. Stefndi mótmæli vaxtakröfum stefnanda. Bætur fyrir varanlegan miska skv. 4. gr. skaðabótalaga hafi verið gerðar upp að fullu 8. október 2014 og eigi stefnandi því ekki rétt á vöxtum á þann bótalið. Af sömu ástæðu sé kröfu um vexti á kröfu stefnanda um bætur skv. 5.-7. gr. skaðabótalaga hafnað, auk þess sem ekki hafi verið gerður fyrirvari af hálfu stefnanda við vaxtaútreikning við bótauppgjörið, 8. október 2014.

Um lagarök vísi stefndi til umferðarlaga nr. 50/1987, skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna skaðabóta- og kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu er deilt um hvaða árslaun beri að leggja til grundvallar bótagreiðslum til stefnanda vegna varanlegrar örorku sem hún hlaut í umferðarslysi, 15. júní 2012. Eru aðilar sammála um að árslaunin beri að reikna á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en stefnandi hafði á slysdegi lokið verulegum hluta af BS námi í viðskiptafræði við Háskólann á Bifröst.

Stefnandi reisir dómkröfu sína á því að tekjuviðmið það, sem stefndi hafi lagt til grundvallar í uppgjörinu 8. október 2014 þ.e. meðaltekjur einstaklinga, með BS/BA próf og 0-2 ára starfsaldur, samkvæmt kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðinga á árinu 2011, hafi ekki gefið rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hennar á slysdegi. Því sé krafa hennar um að bætur vegna varanlegrar örorku miði við meðaltekjur sérfræðinga í viðskiptagreinum á árinu 2012, samkvæmt launatöflu Hagstofu Íslands, sanngjörn og gefi raunhæfa mynd af líklegum framtíðartekjum hennar á slysdegi. Sýknukrafa stefnda byggir hins vegar á því að uppgjörið, 8. október 2014, hafi falið í sér sanngjarnt fullnaðaruppgjör til stefnanda vegna afleiðinga umferðarslyssins, 15. júní 2012.

Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skal við mat á tjóni vegna varanlegrar örorku líta til þeirra kosta sem tjónþoli á til að afla sér tekna með vinnu, sem sanngjarnt sé að ætlast til að hann starfi við.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna er meginreglan að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku skuli meðalatvinnutekjur tjónþola, að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs, þrjú síðustu almanaksár fyrir slysdag, lagðar til grundvallar árslaunaviðmiði. Hafi tjónþoli ekki haft fastar tekjur næstliðin þrjú ár fyrir slysdag kann þetta viðmið varðandi líklegar framtíðartekjur hans að reynast ósanngjarnt. Komið er til móts við slíkar aðstæður í 2. mgr. 7. gr. laganna, en samkvæmt ákvæðinu er skylt að meta árslaun sérstaklega séu aðstæður tjónþola óvenjulegar og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans en þær tekjur sem hann hafði síðustu þrjú ár fyrir slysdag. Tjónþoli ber sönnunarbyrði fyrir því að framangreind skilyrði séu fyrir hendi og þar með hvaða árslaun leggja beri til grundvallar við útreikning á framtíðartekjum hans.

Eins og áður er rakið lagði stefnandi stund á BS nám í viðskiptafræði við Háskólann á Bifröst á slysdegi. Þá liggur fyrir að hún lauk náminu tæpum tveimur árum síðar eða 8. febrúar 2014. Stefnandi byggir sem fyrr segir á því að meðaltekjur sérfræðinga í viðskiptagreinum á slysárinu 2012, 747.000 krónur, hafi á slysdegi gefið raunhæfari mynd af framtíðartekjum hennar en meðaltekjur nýlega útskrifaðra einstaklinga með BA eða BS gráðu á árinu 2011, 430.000 krónur, sem uppgjörið 8. október 2014 hafi verið byggt á.

Að mati dómsins hefur stefnandi ekki sýnt fram á að rétt sé við ákvörðun á framtíðartekjum hennar að miða við meðaltekjur sérfræðinga í viðskiptafræði. Þykir við mat á því óhjákvæmilegt að líta til þess að stefnandi stundaði á slysdegi grunnnám til BS gráðu í viðskiptafræði en ekki framhaldsnám til meistaragráðu í viðskiptafræði eða annað sérhæft framhaldsnám á því sviði.

Á hinn bóginn þykir mega fallast á það með stefnda að sanngjarnt og eðlilegt hafi verið að leggja til grundvallar við útreikning á líklegum framtíðartekjum stefnanda meðaltekjur einstaklinga á árinu 2011, með 0-2 ára starfsaldur, sem lokið höfðu grunnnámi í háskóla til BS eða BA gráðu.

Með vísan til alls framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu. Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn í máli þessu samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu, 3. október 2016. Allur gjafsóknarkostnaður hennar, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.100.000 krónur greiðist úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu. Málskostnaður milli aðila fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 1.100.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf