E-7608/2006

Mál þetta var höfðað 11. desember 2006 og dómtekið 8. október 2007. Stefnandi er M-kk-nf H-kk-nf G-kk-nf, Baugsholti 10, Reykjanesbæ, en stefndu eru 365-miðlar ehf., Skaftahlíð 24, Reykjavík, B-kk-nf G-kk-nf, Ásvallagötu 4, Reykjavík og P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, Hólatorgi 2, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að eftirfarandi ummæli verði dæmd dauð og ómerk:

Fyrirsögn á forsíðu DV, Dagblaðsins Vísis, 17. tbl. 96. árg., þann 20. janúar 2006, „Bað bréfbera í Keflavík að njósna um íbúa“

Undirfyrirsögn á forsíðu DV, 17. tbl. 96. árg., þann 20. janúar 2006, „M-kk-nf G-kk-nf, formaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, sendi bréfberum í Keflavík bréf þar sem hann bað þá um að skrá hjá sér á hvaða heimilinu í bænum þeir yrðu varir við hunda.“

Fyrirsögn á forsíðu DV, 19. tbl. 96. árg., þann 23. janúar 2006, „M-kk-nf H. G-kk-nf segir póstinn bera ábyrgð á njósnum“

Þá krefst stefnandi þess að dómur í máli þessu, forsendur og niðurstaða hans, verði birtur í DV, óstyttur og orðréttur, í fyrsta tölublaði blaðsins, sem út kemur, eftir að dómur er kveðinn upp, án endurgjalds og að hann verði prentaður með sama letri og meginmál blaðsins.

Þá er þess krafist að stefndu verði in solidum gert að greiða stefnanda 2.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 20. janúar 2006 til 14. janúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiða honum málskostnað.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, en til vara að þeir verði sýknaðir að hluta. Þá krefjast þeir þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar til hvers og eins þeirra.

II

Stefnandi gegnir starfi framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja en sú stofnun starfar samkvæmt lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og hefur meðal annars það hlutverk að hafa eftirlit með hundahaldi á svæðinu.

Stefnandi kveðst hafa séð frétt hjá fréttastöðinni NFS þann 18. nóvember 2005 að bréfberar í Keflavík hefðu lent í vandræðum við störf sín vegna lausagangs hunda. Þá hafi Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja skömmu áður þurft að hafa afskipti af lausum hundum sem hefðu ógnað bréfberum við störf þeirra í Sandgerði. Samkvæmt gildandi samþykkt um hundahald í Keflavík, Njarðvík, Grindavík, Miðneshreppi, Gerðahreppi, Vatnsleysustrandarhreppi og Hafnarhreppi sé hundahald bannað nema samkvæmt heimild, allir hundar skuli vera skráðir, aldrei ganga lausir á almannafæri og ef hundur veitist að fólki með gelti eða urri af tilefnislausu, glefsi eða bíti teljist það alvarlegt brot en um brot á samþykktinni skuli fara samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála.

Í krafti framangreinds og starfsheimilda hafi stefnandi, sem framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, ákveðið að kanna hvort hægt væri að fá vitneskju frá þeim bréfberum sem hefðu eða teldu sig hafa orðið fyrir ónæði eða stafað ógn af hundum við störf sín. Í framhaldinu hefði stefnandi ætlað að senda eigendum slíkra hunda bréf til að minna þá á lagaskyldur sínar. Af því tilefni hafi hann sent tölvupóst til stöðvarstjóra Íslandspósts í Keflavík, Ö-kvk-ef M-kvk-ef G-kvk-ef.

Í umræddum tölvupósti, sem sendur var 5. janúar 2006, segir orðrétt:

„Ég las nýlega í blöðunum að bréfberar lentu stundum í vandræðum vegna hunda. Við hjá Heilbrigðiseftirliti Suðurnesja höfum stundum þurft að hafa afskipti af hundum vegna kvartana frá bréfberum, núna síðast í haust í Sandgerði.

Því miður hefur borið á því síðastliðin ár að fólk lætur ekki skrá hundana sína eins og lög segja til um. Ef fólk kemst upp með þetta grefur það undan virðingu þess fyrir lögum og reglum um hundahald. Mér var að detta í hug hvort einhverjir bréfberar hjá þér væru til í að punkta niður hjá sér hvar hunda væri að finna í þeirra hverfum. Við gætum í framhaldi sent hundaeigendum, sem eru með óskráða hunda, áminningarbréf. Auðvitað yrði gætt fyllsta trúnaðar svo bréfberar lentu ekki í orðaskaki við hundaeigendurna.

Hvernig líst þér á svona samvinnuverkefni?“

Undir þetta tölvuskeyti ritar stefnandi sem framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja. Kveður stefnandi að hefðu komið jákvæð viðbrögð frá Íslandspósti hefði ætlun sín verið sú að Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja myndi fylgja slíkum upplýsingum eftir með tilliti til þess hvort um væri að ræða brot á samþykkt um hundahald. Því næst yrði leitað álits Persónuverndar á því hvort slík skráning sem þessi hefði lagastoð. Ef orðið hefði af fyrrnefndu samstarfi hefði fengnum upplýsingum um dvalarstaði og tegundir hunda verið safnað saman og þær bornar saman við hundaskrá. Stefnandi hafi aldrei fengið svör frá Íslandspósti og engin viðbrögð hafi komið við efni tölvupóstsins og því hafi hann látið málið niður falla af hálfu Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja.

Hinn 12. janúar 2006 barst blaðamanni DV, B-kvk-þgf D-kvk-þgf, tölvupóstur með orðsendingu frá heimildarmanni. Þar kom fram að heimildarmaður ætti vinkonu sem væri starfsmaður póstsins í Keflavík og að bréf hafi borist frá stefnanda með ósk um að starfsmenn póstsins skrifuðu niður alla hunda sem þeir sæju í heimahúsum. Taldi heimildarmaðurinn að með þessu væri pósturinn farinn að njósna um fólk. Með orðsendingu heimildarmannsins fylgdi frásögn sem virðist vera frá bréfbera sem vísar til bréfs frá stefnanda þar sem póststarfsfólk sé beðið að skrifa niður þau hús þar sem þau sjái hunda og að kemur þar fram að bréfberum hafi verið kynnt efni bréfsins og að viðkomandi bréfberi hefði ekki viljað taka þátt í slíkri „klögunar starfsemi”.

Umræddur blaðamaður, B-kvk-nf D-kvk-nf, kom fyrir dóminn og upplýsti að eftir að hún hefði fengið framangreindar upplýsingar frá heimildarmanni sem ekki vildi láta nafns síns getið hafi hún hafist handa við að afla frekari upplýsinga til að sannreyna þær upplýsingar og hafi hún í því skyni talað við fjölda manns en þannig vinni hún þegar hún fái upplýsingar frá nafnlausum heimildarmanni. Hún hafi meðal annars talað við stefnanda og kvað það sem haft sé eftir stefnanda í þeim fréttum sem hér um ræðir sé rétt.

Þá kemur fram hjá stefndu að blaðamaðurinn hefði aflað nánari upplýsinga frá yfirmanni póstþjónustunnar auk þess sem hann hafi leitað eftir öðrum heimildum þessu til staðfestingar og hafi fleiri greint frá því að póstburðarfólk hefði verið beðið um að skrá sérstaklega niður hversu margir hundar væru á hverju heimili auk þess sem skrá ætti sérstaklega ef hundur væri oft laus. Hafi blaðamaðurinn og ritstjóri DV talið það frétt sem ætti erindi við almenning að forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja skyldi hafa sent umræddan tölvupóst til stöðvarstjóra Íslandspósts í Keflavík og að ætla mætti að brugðist hefði verið við honum með því að bréfberar væru farnir að njósna um íbúana.

Fyrirsagnir þær sem mál þetta snýst um birtust á forsíðu DV 20. og 23. janúar 2006. Á forsíðu DV hinn 20. janúar 2006 sagði að stefnandi, forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, hefði beðið bréfbera í Keflavík að njósna um íbúa. Fyrir neðan fyrirsögnina sagði að forstjóri Persónuverndar teldi það ólöglegt. Í undirfyrirsögn sagði að stefnandi hefði sent bréfberum í Keflavík bréf þar sem hann hafi beðið þá um að skrá hjá sér á hvaða heimilum í bænum þeir yrðu varir við hunda. Á forsíðu DV hinn 23. janúar 2006 sagði að stefnandi segði póstinn bera ábyrgð á njósnum. Með fréttum þessum birtist mynd af stefnanda. Er mynd þessi sú sama og birt er af stefnanda á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, en stefnandi kveðst hafa neitað ljósmyndara DV að taka af sér mynd í tilefni að fréttinni.

Stefnandi gerði strax athugasemdir við blaðamann vegna forsíðufréttarinnar sem birtist í DV hinn 20. janúar 2006 sem hann sagði ranga. Auk þess sendi hann Persónuvernd erindi í tilefni af því að haft var eftir forstjóra hennar í fréttinni að meint athæfi stefnanda væri ólöglegt. Blaðamaður mótmælti því að ekki væri allt rétt sem í fréttinni var sagt. Af hálfu Persónuverndar var stefnandi upplýstur um að forstjórinn hefði sagt blaðamanni DV að hann þekkti ekki til málsins og hefði eingöngu gefið það almenna svar að menn yrðu að hafa heimild fyrir þeirri vinnslu persónuupplýsinga sem þeir stæðu fyrir.

Með bréfi 31. janúar 2006 kvartaði stefnandi til Persónuverndar vegna umdeildrar umfjöllunar DV og á fundi stofnunarinnar hinn 13. mars 2006 komst hún að þeirri niðurstöðu að stofnunin hefði ekki vald til að taka bindandi ákvörðun um það hvort DV hefði skapað sér ábyrgð að lögum með umræddum fréttaflutningi og í því ljósi myndi Persónuvernd ekki aðhafast frekar í tilefni af erindi stefnanda.

Með erindi 14. febrúar 2006 sendi stefnandi kvörtun til siðanefndar Blaðamannafélags Íslands vegna umdeildrar umfjöllunar DV og með úrskurði hinn 22. maí 2006 komst siðanefndin að þeirri niðurstöðu að ritstjórn DV hefði brotið gegn 3. gr. siðareglna Blaðamannafélags Íslands.

III

Stefnandi kveðst byggja á því að umfjöllun stefndu um stefnanda í DV dagana 20. og 23. janúar 2006 hafi verið sérlega særandi og ærumeiðandi fyrir stefnanda sem einstakling og opinberan starfsmann. Þau ummæli sem hann þarna vísar til eru eftirfarandi:

Fyrirsögn á forsíðu DV 20. janúar 2006: „Bað bréfbera í Keflavík að njósna um íbúa.“

Undirfyrirsögn á forsíðu DV 20. janúar 2006: „M-kk-nf G-kk-nf, formaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, sendi bréfberum í Keflavík bréf þar sem hann bað þá um að skrá hjá sér á hvaða heimilum í bænum þeir yrðu varir við hunda.“

Fyrirsögn á forsíðu DV 23. janúar 2006: „M-kk-nf H. G-kk-nf segir póstinn bera ábyrgð á njósnum.“

Með framangreindum ummælum telur stefnandi að gróflega hafi verið vegið að starfsheiðri hans og fullyrt að hann sem framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja hafi staðið fyrir njósnum, athöfnum sem feli í sér brot gegn friðhelgi einkalífs og refsiverðar séu eftir XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hafi í starfi sínu staðið fyrir athöfnum sem fari langt út fyrir lagaheimildir og starfsheimildir hans. Umfjöllun stefndu sé röng og villandi í öllum atriðum.

Þá byggi stefnandi á því að stefndu hafi vísvitandi farið rangt með staðreyndir og ekki vandað upplýsingaöflun, úrvinnslu og framsetningu. Þegar gögn að baki umfjöllun stefndu séu skoðuð styðji þau á engan hátt þá umfjöllun sem stefndu hafi birt í DV. Hafi stefndu farið rangt með staðreyndir, skýrt ranglega frá efni tölvupósts stefnanda, sagt stefnanda hafa framkvæmt hluti sem hann hafi aldrei framkvæmt og lagt honum skrif og orð í munn sem hann hvorki hafi ritað né sagt.

Þá kveðst stefnandi byggja á því að framsetning umfjöllunar dagana 20. og 23. janúar hafi verið sérstaklega særandi fyrir hann sem einstakling og opinberan starfsmann. Birt hafi verið andlitsmynd af honum á forsíðu DV með fyrirsögn sem bæði hafi verið verulega ónákvæm og mjög villandi. Hafi forsíður DV þessa daga blekkt lesendur þeirra og þá sem keypt hafi blaðið til lestrar um efni og innihald umfjöllunarinnar um stefnanda. Við lestur umfjallananna inni í blaðinu standist hvorki fyrirsagnirnar á forsíðunni né umfjöllun blaðsins. Hafi forsíðurnar verið til þess fallnar að gefa þeim sem þær lásu rangar hugmyndir um stefnanda og kasta á hann ósanngjörnu, óverðskulduðu og ómaklegu ljósi. Hafi stefndu verið eða mátt vera það ljóst að framsetning textans og andlitsmyndarinnar á forsíðum DV hafi verði til þess fallin að varpa ósanngjörnu ljósi á stefnanda.

Hafi stefndi DV notað forsíðurnar dagana 20. og 23. janúar 2006 til þess að auglýsa blaðið til að auka sölu þess, sett forsíðuna í auglýsingastanda á öllum sölustöðum, stórverslunum, bensínstöðvum og á öðrum fjölförnum stöðum sem almenningur sæki og reynt þannig að hagnast á tilhæfulausri, villandi og ómaklegri umfjöllun um stefnanda. Þannig hafi forsíðan, sem falið hafi í sér ærumeiðandi umfjöllun um stefnanda, náð sjálfstæðri útbreiðslu með því að birtast ein og sér án frekari umfjöllunar eða útskýringa. Hafi almenningur séð mynd af stefnanda og fyrirsagnir sem hafi einar og sér falið í sér ólögmæta meingerð gegn stefnanda. Þá hafi stefndi 365-miðlar ehf. einnig notað forsíðuna sem auglýsingu í Fréttablaðinu, sem félagið gefi út, og dreift henni þannig inn á hvert heimili ókeypis til þess að auka sölu á DV. Þannig hafi stefndi 365-miðlar ehf. nýtt sér hina meiðandi umfjöllun um stefnanda til þess að hagnast á henni.

Þá telur stefnandi að stefndu beri sönnunarbyrði fyrir fullyrðingum sínum sem settar séu fram í umdeildri umfjöllun þeirra í DV og hafi ummælin sem þar birtust falið í sér tilefnislaus brigsl sem feli í sér brot gegn 237. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Hafi stefndu á engan hátt réttlætt ummæli sín eða umfjöllun um stefnanda og feli umfjöllun þeirra í sér ólögmæta árás á æru stefnanda og aðdróttun, sem varði við 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og krefjist stefnandi þess að ummælin verði ómerkt samkvæmt 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Þá hafi stefndu brotið gegn 5. og 7. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Umfjöllun stefndu brjóti gróflega gegn 1. og 4. tl. 7. gr. laganna einkum með því að fara rangt með staðreyndir, gera stefnanda upp athafnir og leggja honum orð í munn sem hann aldrei hafi sagt og þannig vegið gróflega að persónu hans og starfsheiðri. Stefnandi byggir á að tilgangur þess að 1. og 4. tl. 7. gr. laganna gildi um fréttaumfjöllun, sbr. 5. gr., sé sá að farið sé rétt með staðreyndir, umfjöllun sé málefnaleg og að upplýsingar sem unnið sé með séu áreiðanlegar og réttar og séu þær rangar og ófullnægjandi verði þær leiðréttar eða uppfærðar. Ekki komi til þess að meta mörk tjáningarfrelsis og friðhelgi einstaklingsins fyrr en ljóst sé að skilyrði 7. gr. séu að lágmarki uppfyllt. Ekkert af framangreindum lagafyrirmælum hafi stefndu framfylgt í athöfnum sínum. Stefnandi byggi á því að umfjöllunin hafi bakað stefndu skaðabótaskyldu samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Þá sé notkun og birting á mynd af stefnanda með öllu heimildarlaus og óheimil og með myndbirtingunni hafi stefndu brotið gegn 71. gr. stjórnarskrárinnar. Eigi hver maður rétt til eigin myndar, notkunar hennar og birtingar, hvernig mynd af honum sé notuð og birt og í hvaða samhengi hún sé notuð. Hafi ljósmyndari á vegum stefnda DV hringt í stefnanda og spurt hvort hann mætti koma og taka mynd af stefnanda fyrir blaðið en því hafi hann neitað. Hafi stefndu þá tekið mynd sem sé á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, af hópi starfsmanna stofnunarinnar, en í þeim hópi hafi stefnandi verið við allt annað tilefni og í allt öðrum tilgangi. Hafi mynd stefnanda verið stækkuð upp og sett á forsíður DV og notuð til að auglýsa sölu á DV. Þó svo að ljósmyndin hafi birst á vefsíðu heilbrigðiseftirlitsins hafi hún þar verið birt í allt öðru formi og í allt öðru samhengi og hafi stefndu enga heimild haft til að nota hana með þeim hætti sem þeir gerðu. Sé myndbirting af manni án hans leyfis og samþykkis brot gegn friðhelgi einkalífs og gildi sú regla fullum fetum hvort sem um þekktan einstakling sé að ræða, opinberan starfsmann eða óþekkta manneskju. Sú regla fái aukið vægi þegar viðkomandi mynd sé ekki tekin á opinberum vettvangi.

Að mati stefnanda njóti umfjöllun stefndu ekki tjáningarfrelsis 2. og 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar þar sem í henni felist brot gegn mannorði annars manns og þar farið ranglega með staðreyndir. Hafi stefnandi ítrekað reynt að fá stefndu til að leiðrétta rangfærslur í umfjöllun blaðsins, en án árangurs en beiðni þess efnis til blaðamanns DV hinn 20. janúar 2006 hafi verið hafnað. Stefndu hafi þvert á móti haldið áfram að fara með rangfærslur um stefnanda með umfjöllun sinni þann 23. janúar 2006.

Þá byggi stefnandi kröfur sínar á almennu skaðabótareglunni. Hafi stefndu bakað stefnanda tjón með saknæmum og ólögmætum hætti sbr. b-lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við ákvörðun fjárhæðar miskabóta beri að líta til þess, að athafnir stefndu hafi verið framin í atvinnustarfsemi þeirra, og hafi þeir haft ágóða af sölu eintaka DV með framangreindri umfjöllun um stefnanda. Brotið sé alvarlegt og saknæmt þar sem rangt hafi verið farið með staðreyndir málsins og umfjöllunin ekki leiðrétt eftir beiðni og kröfu frá stefnanda samkvæmt 2. mgr. 18. gr. l. nr. 57/1956. Þá beri að horfa til þess að stefndu hafi notað fréttina til að auglýsa sölu blaðsins upp í öðrum prentmiðli í því skyni að auka sölu á DV. Auk framangreinds styðjist fjárhæð dómkröfunnar við dómvenju.

Krafa stefnanda um að 365-miðlum hf., útgefanda DV, verði gert að birta dóminn í DV styðjist við 22. gr. laga nr. 57/1956. Þá styðjist krafa stefnanda um að stefndu verði látnir bera óskipt kostnað af birtingunni við 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Krafa stefnanda um skaðabótavexti miðist við þann dag sem hið bótaskylda atvik hafi átt sér stað hinn 20. janúar 2006, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 og krafan um dráttarvexti styðjist við 9. gr. sömu laga og beri krafan dráttarvexti að liðnum einum mánuði frá þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi. Um málskostnað vísar stefnandi til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndu, P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf og B-kk-nf G-kk-nf, séu skráðir ritstjórar á þeim tölublöðum DV þar sem umdeildar forsíðufyrirsagnir birtust dagana 20. og 23. janúar 2006. Höfundur greinanna sem fjalli um stefnanda sé eingöngu tilgreindur með tölvupóstfangi undir greinunum. Sé ritstjórum því stefnt, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956 ásamt útgáfufélagi DV, 365-prentmiðlum, nú 365-miðlum ehf.

IV

Stefndu kveða löggjafann hafa játað fjölmiðlum verulegt svigrúm til almennrar umfjöllunar um menn og málefni. Sérstaklega sé þessi réttur rúmur þegar í hlut eigi umfjöllun um þá sem í störfum sínum hafi með höndum opinbert vald. Sé það enda hornsteinn lýðræðis og forsenda réttarríkis að fjölmiðlar veiti stjórnvöldum aðhald með því að gagnrýna og hafa eftirlit með starfsháttum þeirra. Hlutverk fjölmiðla í þessu skyni sé hvarvetna viðurkennt þar sem frjálsir fjölmiðlar starfi á annað borð og megi í því sambandi vísa til yfirlýsinga af ýmsu tagi um starfsskilyrði fjölmiðla í þeim löndum sem Ísland sé helst borið saman við.

Stefndu byggi á því að stefnandi sé, sem framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, forvígismaður stjórnvalds sem fari með víðtækar valdheimildir samkvæmt lögum og stjórnvaldsfyrirmælum. Verði almennt að gera kröfu til þess að stjórnvaldshafar búi yfir umtalsverðri þekkingu á þeim reglum sem þeim beri að starfa eftir og sérstaklega sé sú krafa rík þegar í hlut eigi eftirlitsstjórnvald sem sé í beinum samskiptum við borgarana.

Enginn ágreiningur sé um það í málinu að Heilbrigðiseftirliti Suðurnesja beri að hafa eftirlit með hundum í umdæmi sínu. Það breyti þó ekki því að stefnanda, sem yfirmanni stjórnvaldsins, beri í störfum sínum að fara að lögum. Líkt og önnur stjórnvöld sé hann bundinn af lögmætisreglu íslensks réttar, en inntak hennar hafi verið skilgreint á þann hátt að ákvarðanir stjórnvalda verði annars vegar að eiga sér stoð í lögum og hins vegar megi ákvarðanir þeirra ekki brjóta í bága við lög. Í því felist að þó stefnanda beri, sem framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, að sinna eftirliti með hundum, verði hann að sækja stoð í lög fyrir þeim úrræðum sem hann grípi til í starfi og þessi úrræði megi ekki brjóta í bága í við lög.

Eftir því sem best verði séð uppfyllti ráðagerð stefnanda, í bréfi hans til Íslandspósts, hvorugt þeirra skilyrða sem sett séu samkvæmt lögmætisreglunni. Þannig sé hvergi í lögum að finna stoð fyrir því að fela megi bréfberum að afla vitneskju um gæludýrahald og hins vegar séu veruleg áhöld um að það geti samrýmst ákvæðum persónuverndarlaga, og annarra laga um vernd einkahagsmuna manna, að afla slíkrar vitneskju með leynd og með því að hagnýta sér aðgang sem opinberir sýslunarmenn hafi að hýbýlum manna í allt öðrum tilgangi. Sé í þessu sambandi vísað til ummæla forstjóra Persónuverndar í fyrri fréttinni sem rituð hafi verið af þessu tilefni.

Kjarni þessa máls sé réttur almennings til að fá upplýsingar um störf og starfsaðferðir hins opinbera. Frétt eins og sú sem deilt sé um í þessu máli hafi augljóst fréttagildi og eigi fullt erindi við almenning. Það myndi fela í sér aðför að hlutverki fjölmiðla í lýðræðisþjóðfélagi ef tjáningarfrelsi blaðamanna yrði skert að því marki að ekki mætti fjalla um ráðagerðir stjórnvalda, sem í besta falli geti talist vera á mörkum þess að vera lögmætar.

Stefndi 365-miðlar ehf. krefjist sýknu vegna aðildarskort og byggi á því að þegar höfundur sé ekki tilgreindur hvíli hlutlæg ábyrgð 3. mgr. 15. gr. prentlaga nr. 57/1956 á útgefanda eða ritstjóra en aldrei báðum. Á þeim grundvelli sé gerð sú krafa að stefndi 365-miðlar ehf. verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Þá krefjast allir stefndu sýknu af þeirri kröfu stefnanda að dómur í máli þessu, forsendur hans og niðurstaða, verði birtur í DV. Útgáfufélagið 365-miðlar ehf. hafi í dag selt fjölmiðilinn DV. Dómur muni þannig ekki geta bundið núverandi útgefendur og ritstjóra DV varðandi birtingu og virðist þegar af þeirri ástæðu eiga að vísa kröfunni frá dómi. Stefndu krefjist einnig sýknu af þeim lið stefnunnar sem kveði á um greiðslu fjármuna til stefnanda til að kosta birtingu dómsins.

Þá standi engin rök til að dæma um fjárkröfu til að birta dóminn í málinu, auk þess sem sú krafa sé stórlega vanreifuð í stefnu. Fyrir liggi að á síðastliðnum árum hafi sjaldan verið dæmt um slíka kröfu í meiðyrðamálum og standi engin rök til þess að gera það í þessu máli, komi til áfellis. Þá sé einnig haft í huga að niðurstaða í þessu máli muni án efa rata í fjölmiðla með einum eða öðrum hætti og fá meiri umfjöllun heldur en hefðbundin auglýsing.

Stefndu byggja á því að málefni þau sem til umfjöllunar hafi verið á síðum DV og stefnt sé út af, falli ekki undir friðhelgi einkalífs sem varin sé af fyrirmælum stjórnarskrár og með refsiákvæðum almennra hegningarlaga. Hafi umfjöllunin snúið að ráðstöfunum opinbers eftirlitsaðila, en svo virðist sem stefnandi hafi einfaldlega ekki getað fellt sig við að frétt hafi verið skrifuð um málið og birt í DV. Málshöfðunin verði ekki skilin með öðrum hætti en að stefnandi vilji ritstýra umfjöllun um stjórn hans á málefnum heilbrigðiseftirlits og þyki það óþægilegt að um tölvubréf hans til yfirmanns á Íslandspósti sé fjallað á opinberum vettvangi. Afstaða af þessu tagi geti hins vegar fráleitt heft tjáningarfrelsi fjölmiðils og verði forsvarsmenn stjórnvalda að sæta því að um starfsaðferðir þeirra sé fjallað fyrir opnum tjöldum. Sé í því sambandi sérstaklega vísað til þess að ekkert í tölvubréfi forstöðumannsins gefi minnsta tilefni til þess að ætla, að um einkamálefni sé að ræða. Þvert á móti sé umfjöllunarefni þess undir formerkjum opinberra hagsmuna, þar sem vitnað sé til virðingar fyrir lögum og reglum. Þegar komi að stefnanda sjálfum virðist virðing hans fyrir lögunum hins vegar ekki vera óbrigðul, fremur en þekking hans á reglunum eða minni hans um erindi sem hann hafi sent í embættisnafni.

Að mati stefndu hafi verið fullt tilefni til að birta fréttina eins og gert hafi verið. Í því sambandi sé bent á að umfjöllun um beiðni stefnanda til forsvarsmanna Íslandspósts eigi sérstakt erindi við almenning þar sem sjálf beiðnin hafi að geyma ráðagerð um að skerða friðhelgi einkalífs íbúa í umdæmi Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja. Fréttin hafi þannig einnig þjónað þeim tilgangi að afstýra því að haldið væri áfram með þá skráningu sem ætla verði að hafi verið komin til framkvæmda að minnsta kosti að einhverju marki. Viðbrögð málsaðila við fréttinni, annars vegar ummæli stefnanda: „...taldi ég málið dautt og var reyndar búinn að gleyma því“ og hins vegar það sem haft sé eftir yfirmanni pósthússins í Keflavík, um að hún hefði ekki komið að þessu máli á neinn hátt, bendi til þess að þegar málið hafi komist í hámæli hafi aðilar þess áttað sig á því hversu misráðin þessi áform hafi verið í reynd.

Þá kveðast stefndu byggja á því að engin skilyrði séu til að dæma stefnanda miskabætur í málinu, auk þess sem stefnandi hafi ekkert sannað um tjón sitt. Séu skilyrði miskabóta samkvæmt b lið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þau að um sé að ræða ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns. Slíkt eigi alls ekki við í þessu máli. Þá sé fjárhæð kröfu um miskabætur að mati stefndu allt of há og geri þeir kröfu til þess að þær verði lækkaðar stórlega, komi til þess að miskabætur verði dæmdar í málinu.

Þá byggi stefndu á að það standist ekki hjá stefnanda að heimfæra atvik málsins til 235. og 237. gr. almennra hegningarlaga. Fullt tilefni hafi verið til fréttaflutnings stefndu og hafi innihald fréttanna og tildrög þeirra réttlætt í hvívetna birtingu þeirra. Engin rök standi til þess að þessi atriði feli í sér ólögmæta árás á æru stefnanda og sé því skilyrðið um ólögmæti ekki til staðar í málinu og heldur ekki sú huglæga afstaða sem sé forsenda þess að um aðdróttun eða brigsl sé að ræða. Um sé að ræða hlutlægar fréttir, þar sem sannanleg atvik séu skoðuð út frá því sjónarhorni hvort tilteknar athafnir opinbers aðila standist lög. Rætt sé við sérfræðing sem kveði lagaheimild þurfa til þess að afla vitneskju með þeim hætti sem beiðni stefnanda hafi lotið að. Sú beina ályktun sé síðan dregin af þessum ummælum að ekki standist lög að afla slíkrar vitneskju án þess að lagaheimild sé fyrir hendi. Sérstaklega skuli áréttað að hvorki við vinnslu fréttarinnar né síðar hafi komið nokkur viðbrögð sem gangi gegn áliti sérfræðingsins eða þessari ályktun, til dæmis þannig að bent hafi verið á lagaheimild fyrir upplýsingaöflun stefnanda. Helst megi þó greina viðleitni af því tagi í þeirri tilvísun málsatvikalýsingar sem segi að ætlunin hafi verið að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, „myndi fylgja slíkum upplýsingum eftir í samræmi við ákvæði 5. gr. samþykktar um hundahald, sem segir að brot skuli sæta meðferð opinberra mála“. Að mati stefndu samræmist hin umdeilda öflun persónuupplýsinga ekki meginreglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála eða öðrum ákvæðum sem varði gagnaöflun með leynd.

Þá telja stefndu engin lagaskilyrði vera fyrir því að dæma umrædd ummæli dauð og ómerk, eins og krafa sé gerð um í stefnu. Öll ummælin séu sett fram sem frétt í tengslum við bréfa- og samskipti stefnanda við stöðvarstjóra Íslandspósts í Keflavík. Fréttin eigi sér stoð í raunveruleikanum og sé höfð eftir stefnanda. Fréttin hafi ekki falið í sér ranga frásögn, gildisdóm eða ærumeiðingu með aðdróttunum eða brigslum, heldur hlutlausa frásögn af staðreyndum þeim sem blaðamaður hafi komist á snoðir um og stefnandi hafi síðan staðfest í samtali.

Sé því alfarið hafnað að fyrir liggi nokkurt brot á ákvæðum laga nr. 77/2000, um persónuvernd. Fréttin falli hvorki undir friðhelgi einkalífs né einkamálefni auk þess sem upplýsingar stefnanda og stöðvarstjóra Íslandspósts í Keflavík séu misvísandi og ekki í samræmi við það sem heimildarmenn greini. Verði niðurstaða dómara sú að einhver þeirra ummæla sem stefnandi vilji fá ómerkt, séu ónákvæm og hugsanlega villandi, sé farið fram á að tekið verði tillit til þessa atriðis þegar metið sé hvernig blaðamanni hafi verið rétt að vinna úr þeim upplýsingum sem hann hafði undir höndum.

Þá hafi ekkert í þeim ummælum, sem stefnt sé út af falið í sér nokkuð sem hnekki virðingu stefnanda eða sé særandi fyrir hann, enda einungis um að ræða frétt, sem studd sé ummælum og efni sem stafi frá stefnanda sjálfum. Þá sé því sérstaklega mótmælt að niðurstaða siðanefndar Blaðamannafélagsins verði lögð til grundvallar telji dómari ástæðu til þess að fjalla sérstaklega um slíkar málsástæður stefnanda.

Enn fremur byggi stefndu sýknukröfur sínar á þeirri dómvenju íslensks réttar í málum sem þessum, að sannindi ummæla valdi sýknu og sá sem borinn sé sökum njóti vafans um sönnun. Stefnandi hafi ekki í þessu máli fært með nokkrum viðhlítandi hætti sönnun fyrir þeirri fullyrðingu sem komi fram í stefnu, að tilgreind ummæli séu ósönn og uppspuni. Stefnandi beri hallann af skorti á sönnun.

Stefndu kveða rétt að víkja að hverjum ummælum fyrir sig.

1. ,,Bað bréfbera í Keflavík að njósna um íbúa“

Í stefnu sé þess krafist að þessi fyrirsögn verði dæmd dauð og ómerk, en tvö atriði komi þar einkum til skoðunar. Í fyrsta lagi þar sem í fyrirsögninni segi: „Bað bréfbera...“ Hér athugist að þótt beiðnin hafi verið send yfirmanni bréfberanna, þá breyti það því ekki að óskin kom fram frá stefnanda og hafi verið beint til yfirmanns þeirra bréfbera, sem hafi átt að vinna verkið. Í stefnu haldi stefnandi fram ummælum sínum í tölvubréfi til blaðamanns DV, þar sem stefnandi hafi bent á að hann hefði „...aldrei beðið bréfbera um að njósna“. Það athugist á hinn bóginn að sögnin að biðja vísi ekki til annars en að ósk þessa efnis hafi komið fram. Hvergi í fréttaflutningi DV sé því haldið fram að um einhvers konar fyrirmæli hafi verið að ræða frá hendi stefnanda. Í öðru lagi þar sem sögnin að njósna sé notuð. Hér sé vísað til þess samhengis, að í tölvubréfi stefnanda, sem var upphaf málsins, segi hann „Auðvitað yrði gætt fyllsta trúnaðar svo bréfberar lentu ekki í orðaskaki við hundaeigendurna“. Augljóst sé að hér sé átt við að bréfberar myndu með leynd afla þeirrar vitneskju, sem stefnandi hafi verið á höttunum eftir. Í Íslenskri orðabók sé sögnin að njósna skilgreind þannig: „leita vitneskju með leynd“. Fyrirsögnin endurspegli því einfaldlega veruleikann sem búi hér að baki. Beri því að hafna kröfu stefnanda um ómerkingu þessara ummæla.

2. ,,M-kk-nf G-kk-nf, formaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, sendi bréfberum í Keflavík bréf þar sem hann bað þá um að skrá hjá sér á hvaða heimilum í bænum þeir yrðu varir við hunda.“

Í stefnu sé þess krafist að þessi undirfyrirsögn verði dæmd dauð og ómerk. Vísað sé til þess sem segi um aðalfyrirsögn hér að framan. Enda þótt tölvubréf það sem orðið hafi upphaf málsins hafi verið sent stöðvarstjóra Íslandspósts hafi boðskapur þess verið ætlaður bréfberum. Endurspeglist það meðal annars í orðalagi bréfsins „...hvort einhverjir bréfberar hjá þér væru til í að punkta niður hjá sér hvar hunda væri að finna...“ Sögnin að skrá sé í fyrirsögninni síðan nákvæmlega sömu merkingar og að punkta niður. Beri því að hafna kröfu stefnanda um ómerkingu þessara ummæla.

3. ,,M-kk-nf H. G-kk-nf segir póstinn bera ábyrgð á njósnum“

Hafna beri kröfu stefnanda um ómerkingu þessarar fyrirsagnar þar sem efni hennar sé sannleikanum samkvæmt. Þessi texti sé unninn upp úr tölvubréfi stefnanda, þar sem segi: „Ég hef aldrei beðið bréfbera um að njósna fyrir mig, hvorki um hunda né annað.“ Forsíðufyrirsögnina verði að lesa í tengslum við þær heimildir sem DV hafði undir höndum þess efnis að skráning að beiðni stefnanda hefði átt sér stað, hver svo sem hafi upphaflega og endanlega borið ábyrgð á henni. Hafi þessar heimildir mótað það hvernig upphafleg frétt hafi verið lögð upp og eðlilegt að áfram væri lagt út af sama atriði og því að heimildir DV hafi einnig bent til þess að skráningin hefði hafist vegna tölvubréfs stefnanda. Hafi stefnandi ekki hnekkt því fréttamati.

Stefndu kveða kröfu sína um sýknu vegna aðildarskorts byggjast á 2. og 3. mgr. 15. gr. laganna um prentrétt. Þá vísi þeir til ákvæða 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og ákvæða 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, auk grunnreglna og viðmiða um þýðingu, hlutverk og heimildir fjölmiðla í lýðræðisþjóðfélagi. Varðandi lagarök fyrir málskostnaðarkröfunni fyrir hvern og einn stefnda sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

V

Stefndi, 365-miðlar ehf., sem er útgefandi DV, krefst sýknu í málinu vegna aðildarskorts. Um ábyrgð á efni sem birtist í blaði á borð við DV fer eftir 15. gr. laga um prentrétt nr. 57/1956. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins ber útgefandi rits eða ritstjóri ábyrgð ef enginn höfundur hefur nafngreint sig. Í þeim umdeildu ummælum þeirra fyrirsagna sem mál þetta fjallar um og krafist er að dæmd verði ómerk er höfundur ekki nafngreindur og er honum því ekki stefnt í málinu. Það leiðir beint af orðalagi ákvæðisins að ábyrgð verður, að höfundi frágengnum, ekki lögð á bæði ritstjóra og útgefanda heldur aðeins annan hvorn þeirra. Ritstjórar DV, stefndu, B-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, mótmæla ekki ábyrgð sinni samkvæmt prentlögum. Þegar af þeirri ástæðu sem nú hefur verið rakið verður stefndi, 365-miðlar ehf., sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Stefnandi byggir á því að umfjöllun stefndu hafi verið sérlega særandi og ærumeiðandi fyrir hann sem einstakling og opinberan starfsmann. Hafi verið gróflega vegið að starfsheiðri hans og hann vændur um athafnir sem feli í sér brot gegn friðhelgi einkalífs og séu refsiverðar samkvæmt XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá hafi umfjöllun stefndu verið röng og villandi og rangt hafi verið farið með staðreyndir. Þá hafi honum verið lögð skrif og orð í munn sem hann hafi hvorki ritað né látið sér um munn fara. Að mati stefnanda hafi umfjöllun stefndu falið í sér tilefnislaus brigsl sem feli í sér brot gegn 237. gr. almennra hegningarlaga auk þess sem hún hafi falið í sér ólögmæta árás á æru hans og aðdróttun sem varði við 235. gr. almennra hegningarlaga og því krefjist hann þess að umrædd ummæli verði ómerkt samkvæmt 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

Það er viðurkennt hlutverk fjölmiðla í réttarríki að þeir veiti stjórnvöldum aðhald með því að gagnrýna og hafa eftirlit með starfsháttum þeirra, meðal annars með nærgöngulli gagnrýni um ráðamenn þjóðfélagsins, stjórnmálamenn og embættismenn og þær stofnanir sem þeir tengjast. Er óumdeilt að fjölmiðlar hafa talsvert svigrúm til almennrar umfjöllunar um menn og málefni.

Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 eru allir frjálsir skoðana sinna og sannfæringar. Í 2. mgr. ákvæðisins segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós skoðanir sínar, en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir á tjáningarfrelsi megi þó aldrei í lög leiða. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins má tjáningarfrelsi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Tjáningarfrelsi eru samkvæmt þessu mikilvæg grundvallarréttindi sem vernduð eru af stjórnarskránni og verða takmarkanir á því að eiga sér örugga stoð í settum lögum og þeim alþjóðlegu skuldbindingum um mannréttindi sem Ísland hefur gengist undir. Verður því að skýra ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem fjallar um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs, með hliðsjón af þessu.

Samkvæmt 235. gr. almennra hegningarlaga varðar það sektum eða fangelsi ef maður dróttar að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis, eða ber slíka aðdróttun út. Þá segir í 237. gr. laganna að ef maður bregður manni brigslum án nokkurs tilefnis, þá varðar það sektum, þótt hann segi satt. Samkvæmt 1. mgr. 241. gr. laganna má í meiðyrðamáli dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk, ef sá krefst þess sem misgert var við. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins má dæma þann sem sekur reynist um ærumeiðandi aðdróttun, til þess að greiða þeim, sem misgert var við, ef hann krefst þess, hæfilega fjárhæð til þess að standast kostnað af birtingu dóms, atriðisorða hans eða forsendna jafnframt, eftir því sem ástæða þykir til, í opinberu blaði eða riti, einu eða fleirum.

Stefnandi telur þrenn ummæli á forsíðum DV dagana 20. og 23. janúar 2006 vera ærumeiðandi. Í fyrsta lagi þau að stefnandi hefði beðið bréfbera í Keflavík að njósna um íbúa. Í öðru lagi að stefnandi hafi sent bréfberum í Keflavík bréf þar sem hann hafi beðið þá að skrá hjá sér á hvaða heimilum í bænum þeir yrðu varir við hunda og í þriðja lagi að stefnandi segi póstinn bera ábyrgð á njósnum. Það sé rangt að hann hafi beðið bréfbera um að njósna eða að skrá hjá sér hvar hunda væri að finna. Þá hafi hann ekki sagt að pósturinn bæri ábyrgð á njósnum.

Upphaf þessara skrifa í DV má rekja til tölvupósts sem stefnandi sendi stöðvarstjóra Íslandpósts í Keflavík, Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf G-kvk-þgf hinn 5. janúar 2006. Þar kemur meðal annars fram að því miður hafi borið á því síðastliðin ár að fólk láti ekki skrá hunda sína eins og lög segi til um og ef fólk komist upp með þetta grafi það undan virðingu þess fyrir lögum og reglum um hundahald. Svo segir orðrétt: „Mér var að detta í hug hvort einhverjir bréfberar hjá þér væru til í að punkta niður hjá sér hvar hunda væri að finna í þeirra hverfum. Við gætum í framhaldi sent hundaeigendum, sem eru með óskráða hunda, áminningarbréf. Auðvitað yrði gætt fyllsta trúnaðar svo bréfberar lentu ekki í orðaskaki við hundaeigendurna. Hvernig líst þér á svona samvinnuverkefni.“

Af texta þessa tölvupósts má ráða að stefnandi, sem forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, hafi verið að óska eftir því að stöðvarstjórinn kannaði hvort einhverjir bréfberar væru til í að skrá niður upplýsingar um hvar hunda væri að finna í þeim hverfum þar sem þeir væru að bera út póst og að slík könnun færi fram með leynd. Í kjölfarið væri svo fyrirhugað að senda þeim, sem væru með óskráða hunda, áminningarbréf. Enda þótt bréfinu ljúki með þeirri spurningu hvernig stöðvarstjóranum lítist á svona samvinnuverkefni má með réttu skilja erindið sem ósk um að hún kannaði hvort einhverjir bréfbera væru til í verkefnið. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er ljóst að stöðvarstjórinn kynnti erindið fyrir bréfberum þótt ekki liggi fyrir með vissu hvaða kröfur voru gerðar í því sambandi en af gögnum málsins verður ráðið að einhverjir bréfberanna litu svo á að verið væri að óska eftir að þeir skráðu niður hvar hunda væri að finna og að slík ósk hafi komið frá stefnanda, sbr. fyrirliggjandi gögn frá heimildarmanni blaðamanns DV sem sent var honum í tölvupósti 12. janúar 2006.

Ekki er deilt um það að Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja ber að hafa eftirlit með hundum í umdæmi sínu og ber stefnanda sem yfirmanni stjórnvaldsins að sækja stoð í lög fyrir þeim úrræðum sem hann grípur til í þeim störfum sem öðrum. Ráðagerðir þær, sem stefnandi hafði í huga að hrinda í framkvæmd í þeirri viðleitni sinni að koma í veg fyrir að fólk kæmist upp með að skrá ekki hunda sína, vörðuðu skráningu og vinnslu á viðkvæmum persónuupplýsingum. Verður að telja að það orki mjög tvímælis hvort slík upplýsingaöflun sem lögð var til í erindi stefnanda standist lög. Erindið var sent í því formi sem nú hefur verið rakið og það kynnt fyrir starfsmönnum póstsins og getur stefnandi ekki firrt sig ábyrgð á efni þess á þeim forsendum að hann hafi ekki fengið svar frá stöðvarstjóranum og því talið að málið væri úr sögunni.

Í tölvupóstinum er enginn fyrirvari gerður um að áður en hafist yrði handa við öflun upplýsinga yrði leitað álits Persónuverndar. Þá kemur fram í málatilbúnaði stefnanda að ef jákvæð viðbrögð hefðu komið frá Íslandspósti við erindi hans, myndi Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja fylgja slíkum upplýsingum eftir í samræmi við 5. gr. samþykkta um hundahald, sem fjallar um að viðurlög við brotum á samþykktinni. Því næst yrði leitað álits Persónuverndar. Af þessu má ráða að fyrst hafi átt að afla upplýsinganna um hvar hunda væri að finna og síðan áður en frekar yrði aðhafst yrði leitað álits Persónuverndar.

Stefnandi er fyrirsvarsmaður stjórnvalds sem fer með víðtækar valdheimildir samkvæmt lögum og stjórnvaldsfyrirmælum. Verður almennt að gera kröfu til þess að stjórnvaldshafar búi yfir umtalsverðri þekkingu á þeim reglum sem þeim ber að fara eftir, ekki síst þegar um er að ræða stjórnvald sem fer með eftirlitshlutverk og er í beinum samskiptum við borgarana. Með hliðsjón af stöðu stefnanda sem fyrirsvarsmanns opinberrar stofnunar og þeim hugmyndum sem hann setti fram í erindinu og orka mjög tvímælis er augljóst að frétt sú sem um er deilt í máli þessu átti fullt erindi við almenning.

Stefnandi lítur svo á að með því fullyrða í forsíðufrétt að hann, sem framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja hafi beðið bréfbera að njósna, hafi hann verið vændur um að hafa staðið fyrir athöfnum sem feli í sér brot gegn friðhelgi einkalífs sem séu refsiverðar. Sögnin að njósna hefur vissulega yfir sér neikvæðan blæ en samkvæmt almennri málvenju felst í henni að leita vitneskju með leynd, sbr. og það sem segir í Íslenskri orðabók handa skólum og almenningi, 3. útgáfa 2002, en þar segir að hún þýði, að leita vitneskju með leynd eða brögðum. Sá sem njósnað er um veit þannig ekki af því. Ljóst er að eigendur þeirra hunda sem þannig var ráðgert að skrá niður áttu ekki að fá vitneskju um það, sbr. það sem segir í títtnefndum tölvupósti stefnanda að auðvitað yrði gætt fyllsta trúnaðar svo bréfberar lentu ekki í orðaskaki við hundaeigendurna. Þannig áttu bréfberarnir að leita vitneskju um hvar hundar væru og skyldi hennar aflað með leynd. Var því ekkert athugavert við þessa orðnotkun DV og var hún í fullu samræmi við það sem fram kom í tölvupóstinum.

Enda þótt stefnandi hafi ekki sjálfur beðið bréfbera um að punkta niður hvar hunda væri að finna í þeim hverfum sem þeir væru að bera út póst, kom hann þessu erindi á framfæri við yfirmann þeirra. Í því ljósi verður að telja fyrirsagnir þessar efnislega réttar þótt ónákvæmni gæti að þessu leyti og þykir þessi ónákvæmni ekki slík að efni séu til að ómerkja ummælin vegna hennar enda veldur hún því ekki að ummælin verði talin óviðurkvæmileg.

Þau ummæli sem höfð eru eftir stefnanda, um að pósturinn beri ábyrgð á njósnum, sýnast byggja á því sem stefnandi hefur sjálfur komið á framfæri við blaðamann að hann hefði ekki beðið bréfbera um að njósna en eins og fram er komið var tölvupóstur stefnanda kynntur fyrir bréfberum og óumdeilt er að stefnandi sendi tölvupóstinn. Með hliðsjón af því, og því sem að framan er rakið varðandi aðrar fyrirsagnir sem um er deilt í máli þessu, er fyrirsögn þessi efnislega rétt í því samhengi sem hún var sett fram þótt þeirrar ónákvæmni gæti að skilja má ummælin þannig að stefnandi hafi notað þau orð sem þar eru viðhöfð. Þykir ónákvæmni ummælanna ekki vera slík að efni séu til að ómerkja þau enda veldur hún því ekki að ummælin verði talin óviðurkvæmileg.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að stefndu hafi með umfjöllun sinni í DV gerst sekir um ólögmæta árás á æru stefnanda og aðdróttun eða tilefnislaus brigsl. Þá verður heldur ekki talið að stefndu hafi farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis með þeim ummælum eða að ummælin hafi falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda.

Hvað snertir myndbirtingu af stefnanda í tengslum við umfjöllun DV þá er um að ræða mynd sem tekin var af heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja og er þar ekki lagt bann við notkun hennar. Er hér um að ræða andlitsmynd af stefnanda sem er aðgengileg öllum sem heimsækja heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja og verður ekki séð hvernig birting hennar í tengslum við fréttina hafi verið brot á friðhelgi einkalífs stefnanda samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar.

Af málatilbúnaði stefnanda verður ekki með vissu ráðið á hvern hátt stefnandi telur að stefndu hafi brotið gegn 5. og 7. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga nr. 77/2000 en ráða má af málatilbúnaði hans að þetta séu rök fyrir kröfu hans um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Með hliðsjón af því að stefndu eru sýknaðir af kröfum stefnanda, um að umdeild ummæli verði dæmd ómerk og hafnað hefur verið að stefndu beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn æru stefnanda verða þeir þegar af þeim ástæðum sýknaðir af kröfum stefnanda um miskabætur, kröfum um birtingu dóms í DV og kröfum um kostnað af birtingu dóms.

Eftir atvikum og með vísan til 1. mgr. 132. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu óskipt 500.000 krónur í málskostnað.

Af hálfu stefnanda flutti málið Þ-kk-nf E-kk-nf J-kk-nf hdl. en af hálfu stefndu flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hdl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, 365-miðlar ehf., B-kk-nf G-kk-nf og P-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, eru sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, M-kk-ef H. G-kk-ef.

Stefnandi greiði stefndu sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað.

G-kvk-nf B-kvk-nf