E-3004/2022

Málsmeðferð, aðild og kröfur aðila

1. Mál þetta var höfðað með stefnu sem var birt 20. júní 2022 og þingfest 28. sama mánaðar. Stefnandi er Hovdenak Distillery ehf., [...]. Stefndi er E-kk-nf S-kk-nf, [...]. Málið var dómtekið að loknum munnlegum málflutningi 18. janúar 2023.

2. Endanleg dómkrafa stefnanda er sú að stefnda verði gert að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 506.368 kr. með dráttarvöxtum frá stefnubirtingardegi til greiðsludags skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Upphafleg dómkrafa stefnanda var hærri, en hann féll frá hluta kröfunnar undir rekstri málsins. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu skv. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

3. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi verulegrar lækkunar á dómkröfunum. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

4. Við aðalmeðferð málsins, 18. janúar 2023, gáfu aðilaskýrslur H-kk-nf F-kk-nf H-x-x, fyrirsvarsmaður stefnanda, og stefndi, E-kk-nf S-kk-nf. Þá gaf H-kk-nf H-kk-nf, bifvélavirkjameistari og þjónustustjóri hjá Brimborg, vitnaskýrslu.

Helstu málsatvik

5. Með kaupsamningi sem dagsettur er 4. janúar 2022 keypti stefnandi bifreið af stefnanda. Hún var af gerðinni Volvo S60 og bar skráningarnúmerið HAP- 64. Bifreiðin var fyrst skráð 27. maí 2014 og samkvæmt kaupsamningnum var búið að aka henni 80 þúsund km þegar kaupin fóru fram. Kaupverð var 2.490.000 kr. Bifreiðasalan Bílabankinn hafði milligöngu um kaupin. Í kaupsamningnum kemur fram að ökutækið seljist í núverandi ástandi sem kaupandi hafi kynnt sér og sætt sig við en seljandi kunni að vera ábyrgur gagnvart kaupanda vegna galla samkvæmt almennum reglum. Afhendingartími er ekki tilgreindur í kaupsamningnum en af skjalinu og málatilbúnaði aðila að dæma má ætla að stefnandi hafi fengið bifreiðina afhenta strax á kaupdegi, 4. janúar 2022.

6. Skömmu eftir kaupin, að sögn stefnanda 14. janúar 2022, bilaði bifreiðin og var því farið með hana á verkstæði Brimborgar. Í verkáætlun Brimborgar, dags. 17. janúar 2022, eru tilgreindir kostnaðarliðir vegna einstakra þátta viðgerðar. Samtala þessara kostnaðarliða er 600.654,32 kr. og að viðbættum virðisaukaskatti er samtalan 744.809,32 kr. Heildarverð viðgerðar samkvæmt reikningi Brimborgar, dags. 24. mars 2022, var 757.671 kr. Á reikningnum er verðið sundurliðað í einstaka kostnaðarliði, þannig að 165.070 kr. eru vegna þess sem þar er nefnt „Vökvaunit BCM“, 195.656 kr. eru vegna þess sem nefnt er „Stýrismaskína“, 67.966 kr. eru vegna vinnu við skipti á því sem þar er nefnt „hydrolic unit“ og 77.676 kr. vegna vinnu við að skipta um „stýrismaskínu“. Samtals nema þessir kostnaðarliðir 506.368 kr., sem er fjárhæð endanlegrar dómkröfu stefnanda. Að auki eru á reikningnum tilgreindir kostnaðarliðir sem falla utan dómkröfunnar og nemur heildarfjárhæð reikningsins því 757.671 kr., eins og áður segir. Á reikningnum er tilgreind talan 86.745 í liðnum notkun og má ætla að þar sé átt við akstur bifreiðarinnar í kílómetrum talið.

7. Í tölvupósti D-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, ráðgjafa hjá Brimborg, til fyrirsvarsmanns stefnanda 2. febrúar 2022 kemur fram að þegar bifreiðin kom í viðgerð 17. janúar 2022 hafi veriðum að ræða eftirfarandi bilanir:„ Bilun í BC M og brotin stýrismaskína vegna tæringar.“ Síðar sama dag sendi fyrirsvarsmaður stefnanda umræddum starfsmanni Brimborgar tölvupóst og spurðihvort hann gæti staðfest að tæringin hefði ekki átt sér stað á tveimur vikum áður en bíllinn var færður til Brimborgar til viðgerðar, heldur „að tæring taki lengri tíma en 2 vikur til að skemma eitthvað“. Í svari starfsmanns Brimborgar frá því degi síðar, 3. febrúar 2022, segir eftirfarandi: „Tæringin hefur gerst á lengri tíma en svo brotnar þetta þegar það brotnar.“8. Með tölvupósti 21. febrúar 2022 krafðist stefnandi skaðabóta úr hendi stefnda vegna viðgerðarinnar þar sem um hefði verið að ræða leyndan galla við kaupin. Með tölvupósti 8. mars 2022 bauðst stefndi til að greiða hluta kostnaðar við viðgerðina. Stefnandi hafnaði því boði með tölvupósti 17. mars 2022 þar sem boðið væri of lágt miðað við heildartjón. Krafa stefnanda um skaðabætur var áréttuð með bréfi lögmanns hans til stefnda 29. apríl 2022 og henni hafnað með bréfi lögmanns stefnda 3. júní 2022.

9. Frekari skýringar á eðli bilananna er að finna í tölvupósti H-kk-ef H-kk-ef, þjónustustjóra Brimborgar, til lögmanns stefnanda 26. september 2022. Þar kemur fram að um tvær bilanir sé að ræða. Bifreiðin hafi komið inn með kvörtun um að stýrið væri þungt og bíllinn fastur í stýrislás. Við forskoðun og „kodalestur“ hafi komið í ljós að stýritölva fyrir bremsukerfi (BCM) næði ekki sambandi við aðrar tölvur í bílnum. Skipt hafi verið um hana og tölvukerfið komist í lag við það. Þá hafi rafmagnsmótor sem létti átak á stýri verið brotinn frá stýrinu. Þetta hafi komist í lag með því að skipta um mótor.

10. Eftir að framangreindri viðgerð var lokið kom aftur upp bilun í bifreiðinni og fólst hún í það sinn í olíuleka. Upphaflega krafðist stefnandi einnig skaðabóta vegna kostnaðar sem af þeirri viðgerð hlaust en féll frá þeim hluta kröfunnar undir rekstri málsins.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

11. Stefnandi byggir kröfugerð sína á því að bifreiðin hafi verið haldin leyndum galla við kaupin og því beri stefnda að greiða honum skaðabætur vegna þess tjóns sem af því hafi hlotist, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, sbr. 30. gr. sömu laga. Fjárhæð skaðabótakröfunnar sé byggð á viðgerðarkostnaði (vinna og efni) sem fram komi á reikningi Brimborgar og snúi eingöngu að þessum leynda galla, þ. e. galla á stýrismaskínu. Fram hafi komið af hálfu viðgerðaraðila hjá Brimborg að tæring hefði átt sér stað á löngum tíma. Því verði að telja ljóst að gallinn hafi verið til staðar í bifreiðinni þegar við afhendingu hennar. Útilokað sé að stefnanda verði kennt um tjónið á bifreiðinni. Stefnandi hafi ekki gert athugasemdir í kjölfar skoðunar á bifreiðinni, enda hafi verið útilokað að sjá að stýrismaskínan væri við það að brotna. Því teljist vera um að ræða leyndan galla sem stefndi beri ábyrgð áog það firri stefnda ekki ábyrgð þótt stefnandi hafi skoðað bifreiðina og sætt sig við ástand hennar, sbr. staðlaða skilmála kaupsamnings um bifreiðina.

12. Stefnandi hafi greitt uppsett verð fyrir bifreiðina sem seld hafi verið sem bifreið í lagi, a. m. k. hafi engar upplýsingar legið fyrir um annað. Stefnandi hafi því mátt vænta þess að bifreiðin uppfyllti þær kröfur sem leiddi af kaupsamningi en ástand hennar hafi verið verulega lakara en stefnandi mátti vænta við kaupin. Stefnufjárhæð nemi um 30% af kaupverði bifreiðarinnar, sem kaupandi hafi ekki búist við að þurfa að leggja út fyrir svo skömmu eftir kaup.

13. Ekki verði fallist á að lækka beri bætur vegna þess að viðgerðin hafi aukið verðgildi bifreiðarinnar enda verði ekki séð að verðmæti hennar hafi vegna viðgerðarinnar orðið umfram það sem verið hefði ef hún hefði ekki verið haldin hinum leynda galla við kaupin. Sanngjarnt sé að stefndi bæti tjón stefnanda að fullu, enda hafi bifreiðin ekki verið í samræmi við það sem seljandi hafi heitið, sbr. b-lið 3. mgr. 40. gr. laga um lausafjárkaup.

14. Auk framangreinds er í stefnu farið nokkrum orðum um um málsástæður er varða meint tjón stefnanda vegna olíuleka í bifreiðinni, sem ráðin var bót á í annarri viðgerð en þeirri sem að framan greinir. Þar sem stefnandi féll undir rekstri málsins frá kröfum vegna þessa er ástæðulaust að gera þessum málsástæðum skil hér.

15. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samningaréttar og kauparéttar og vísar einkum til ákvæða laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, sbr. t. d. ákvæði IV. kafla laganna, 30. gr., 32. gr., 33. gr. og 40. gr. laganna. Jafnframt vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar um skaðabætur innan samninga. Dráttarvaxtakröfu sína byggir stefnandi á ákvæðum vaxtalaga nr. 38/2001. Um réttarfar vísar stefnandi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og hann styður málskostnaðarkröfu sína við 130. gr. laganna.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

16. Stefndi byggir á því að ósannað sé að um galla hafi verið að ræða. Til að söluhlutur teljist gallaður í skilningi 17. og 18. gr. laga um lausafjárkaup þurfi annaðhvort að skorta á að hann fullnægi þeim kröfum sem almennt megi gera til söluhlutar eða að rangar og/eða villandi upplýsingar hafi verið veittar um hann. Stefnandi geti ekki fengið bættan sem galla íhlut í bifreið sem hafi verið orðinn tærður og slitinn af eðlilegum ástæðum við kaup, ekki síst þegar fyrir liggi að stefnandi hafi ekki fært bifreiðina til ástandsskoðunar við kaupin, þrátt fyrir að hafa átt þess kost. Með því að hafa ekki látið sérfróðan aðila ástandsskoða bifreiðina fyrir kaup, m. a. til að kanna slit á hlutum, hafi stefnandi sýnt af sér verulega vanrækslu og ekki sinnt skoðunarskyldu sinni. Stefnandi verði að bera hallann af því. Þá hafi komið fram í kaupsamningnum að bifreiðin seldist í því ástandi sem hún væri í og kaupandi hefði sætt sig við.

17. Ekki liggi annað fyrir en að um eðlilegt slit hafi verið að ræða á þeim hlutum sem sagðir séu hafa bilað eða skipt hafi verið um. Raunar liggi fyrir í málinu staðfesting Brimborgar á því að tæring í stýrismaskínu gerist ekki skyndilega heldur á lengri tíma. Það staðfesti að ekki sé um að ræða galla heldur hlut sem eðlilegt sé að slitni og/eða tærist með tímanum og geti bilað hvenær sem er að tilteknum tíma liðnum. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hluturinn hafi bilað óeðlilega hratt eða verið í verra ástandi en vænta mátti. Þá liggi ekkert fyrir um að stefndi hafi gefið nokkrar upplýsingar um hlutinn. Ekkert liggi heldur fyrir í málinu um eðlilegan endingartíma stýrismaskínu eða annarra hluta. Bifreiðin hafi verið orðin átta ára þegar stefnandi keypti hana og ekkert hafi komið fram um að hluturinn hafi verið endurnýjaður fyrir þann tíma. Svo virðist sem þarna sé um það að ræða að slithlutur hafi bilað, eins og alltaf geti gerst. Aldur bifreiðarinnar og notkun, ekki síst sú mikla notkun sem var af hálfu stefnanda, leiði til þeirrar niðurstöðu að ekki séu efni til að leggja neina ábyrgð vegna galla á stefnda.

18. Stefndi bendir á að samkvæmt reikningi frá Brimborg, dags. 24. mars 2022, hafi akstursmælir bifreiðarinnar þá sýnt 86.745 km, samanborið við 80.000 km þegar kaupin fóru fram, sbr. kaupsamninginn. Stefndi hafi því augljóslega ekið bifreiðinni um 7.000 km frá kaupunum, annaðhvort þannig að henni hafi verið ekið um 500 km á dag frá kaupunum og þar til hún bilaði 17. janúar 2022 eða að henni hafi verið ekið eftir að hún bilaði en áður en viðgerðin fór fram. Þá hafi akstursmælirinn sýnt um 93.000 km þegar bifreiðin kom aftur til Brimborgar á vegum stefnanda, sem sýni að á um fjórum mánuðum hafi henni verið ekið um 13.000 km, en það sé gríðarlega mikil notkun. Ekkert liggi fyrir um meðferð stefnanda á bifreiðinni á þessum tíma en þar sem stefnandi sé lögaðili megi ætla að ýmsir starfsmenn hans hafi ekið bifreiðinni.

19. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi látið gera við bifreiðina án þess að láta staðreyna nokkuð um orsakir meintra galla, t. d. með matsgerð eða álitsgerð hlutlauss aðila. Ekkert liggi fyrir um nauðsyn þess að ráðast í viðgerðirnar og því síður hvort ætla megi að meintir gallar hafi verið til staðar við kaup. Athugasemdir starfsmanna Brimborgar á reikninga sem gefnir hafi verið út til stefnanda séu ekki sönnunargögn sem byggt verði á hvað þetta varðar. Stefnandi hafi þannig í engu sinnt sönnunarskyldum sínum gagnvart stefnda, heldur virðist hafa verið búið að gera við bifreiðina þegar haft var samband við stefnda.

20. Hluti kröfu stefnanda sé vegna kostnaðar við að skipta um svonefnt „BCM vökvaunit“. Ósannað sé að nauðsynlegt hafi verið að skipta um það. Svo virðist sem bilun í þessu tæki hafi komið í ljós þegar bifreiðin var tengd við álesturstölvu Brimborgar í janúar 2022, vegna stýrismaskínunnar. Því hafi verið ákveðið að kaupa nýjan slíkan hlut en ekki hafi orðið vart við neina bilun á honum við akstur bifreiðarinnar. Ekkert sé fjallað um þetta atriði í stefnu eða í tölvupósti stefnanda 21. febrúar 2022, þar sem hann gerði grein fyrir kröfum sínum.

21. Ekki liggi annað fyrir en að stefndi hafi veitt allar þær upplýsingar um bifreiðina sem hann vissi að skiptu máli og ekki leynt neinu sem laut að ástandi eða eiginleikum bifreiðarinnar. Hún sé því ekki heldur gölluð að því leyti.

22. Hvað varðar varakröfu stefnda um lækkun á dómkröfum bendir stefndi á að dómkröfur stefnanda séu allar með virðisaukaskatti. Stefnandi sé félag í virðisaukaskatts skyldri starfsemi og því væntanlega búinn að fá virðisaukaskatt af bæði vinnu og varahlutum endurgreiddan, sem hafi í för með sér að dómkrafan eigi að lækka sem því nemur. Þá virðist sem stefnandi hafi látið taka vélina í bifreiðinni, átta ára gamalli, og aðra hluti algerlega upp með nýjum varahlutum. Ekki sé rétt eða sanngjarnt að stefndi greiði kostnað að fullu við að endurnýja bifreiðina að verulegu leyti. Þá sé verulega óljóst hvort allir liðir á framlögðum reikningi vegna viðgerðar tengist meintum göllum eða hvort þar hafi verið framkvæmt eitthvað til viðbótar. Til dæmis komi fram að skipt hafi verið um „Vökvaunit BCM“ og kostnaður vegna þess nemi verulegum hluta dómkröfunnar.

23. Um lagarök vísar stefndi til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Um málskostnað vísar stefndi til 129.– 132. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstöður

24. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort bifreiðin sem stefnandi keypti af stefnda 4. janúar 2022 hafi verið haldin galla við kaupin í skilningi laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Fyrir liggur að 17. sama mánaðar var bifreiðin komin á verkstæði hjá Brimborg sem áætlaði þann dag að heildarkostnaður við viðgerðir kæmi til með að nema tæplega 745 þús. kr. Samkvæmt reikningi Brimborgar frá 24. mars 2022 reyndist heildarkostnaður við umræddar viðgerðir vera 757.671 kr. Í endanlegri dómkröfu sinni krefur stefnandi stefnda um hluta af þessum viðgerðarkostnaði, þ. e. 506.368 kr. Sú fjárhæð nemur um 20% af því verði sem stefnandi greiddi stefnda fyrir bifreiðina. F járhæðinsundurliðast samkvæmt umræddum reikningi Brimborgar og stefnu þannig að 165.070 kr. eru vegna þess sem þar er nefnt „Vökvaunit BC M“, 195.656 kr. eru vegnaþess sem nefnt er„Stýrismaskína“, 67.966 kr. eru vegna vinnu við skipti áþví sem þar er nefnt „hydrolic unit“ og 77.676 kr. vegna vinnu við að skipta um „ stýrismaskínu“.

25. Í skjali sem lagt var fram af hálfu stefnanda í þinghaldi 14. nóvember 2022, þar sem tilkynnt var um framangreinda breytingu á kröfugerð hans, kemur fram að eftir breytinguna lúti skaðabótakrafa hans „eingöngu að þeim þætti sem varðar stýrismaskínu“. Í framhaldi af því segir í skjalinu að málið sé þannig vaxið lagt í dóm. Þessi yfirlýsing batt stefnanda eftir reglum um gildi loforða, sbr. 45. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, og fól þannig í sér ráðstöfun hans á sakarefni málsins.

Þegar af þeirri ástæðu getur ekki komið til álita að fallast á skyldu stefnda til að greiða stefnanda skaðabætur vegna annarra viðgerða á bifreiðinni en þeirra sem varða þann íhlut sem í gögnum málsins og málatilbúnaði aðila er gjarnan nefndur „stýrismaskína“eða „stýrisvél“. Ein af forsendum þess að það geti komið til greina að því er varðar kostnað vegna skipta á þeim hlut sem nefndur er „Vökvaunit BC M“ eða „hydrolic unit“ er því sú að sá hlutur teljist vera hluti hinnar svonefndu stýrismaskínu. Raunar byggði stefnandi ekki heldur sérstaklega á því í stefnu að bifreiðin hefðiverið gölluð vegna ástands umrædds hlutar, þ. e. „Vökvaunit BCM“ eða „hydrolic unit“, þótt kostnaður vegna skipta á honum sé þar tilgreindur meðal kostnaðarliða að baki dómkröfu stefnanda.

26. Í gögnum málsins og málatilbúnaði aðila er aðeins litlar skýringar að finnaá því hvaða hlutverki sá hlutur sem nefndur er „Vökvaunit BCM“ eða „hydrolic unit“ gegni í þeirri bifreið sem deilt er um í málinu eða í bifreiðum yfirleitt. Þó verður ekki talið að slíkt sé alkunnugt á þeim stað og tíma sem dómur gengur, í skilningi 3. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Þáhefur stefnandi ekki lagt fram íslenskar þýðinga rá þeim hlutum þeirra dómskjala þar sem þessi hugtök koma fyrir, þrátt fyrir áskilnað 3. mgr. 10. gr. sömu laga þar að lútandi. Þó kemur fram í tölvupósti H-kk-ef H-kk-ef, bifvélavirkjameistara og þjónustustjóra hjá Brimborg, til lögmanns stefnanda 26. september 2022 að „BCM“ sé „stýritölva fyrir bremsukerfi“ og að bilun á henni hafi lýst sér með þeim hætti að hún „náði ekki sambandi við aðrar tölvur í bílnum sem hún á að eiga samskipti við“. Tölvukerfið hafi komist í lag þegar skipt var umhana. Í sama pósti kemur einnig fram að ljóst sé að um tvær bilanir sé að ræða, þ. e. annars vegar þá sem varðaði umrædda stýritölvu fyrir bremsukerfið og hins vegar bilunina á stýrisvélinni. H-kk-nf H-kk-nf gaf jafnframt skýrslu fyrir dómnum og þar kom fram að sá hlutur sem skipt var um í bifreiðinni og nefndur er „Vökvaunit BCM“ eða „hydrolic unit“, í verkáætlun Brimborgar og reikningi frá félaginu, sé einn og sami hluturinn og stjórni bremsukerfi og veggripskerfi bifreiðarinnar ásamt því að senda upplýsingar með rafrænum hætti til annarra hluta bifreiðarinnar, þar á meðal stýrisins.

Skammstöfunin BCM standi fyrir ensku orðin „brake control module“, þ. e. bremsustýringarkerfi. Stýrismaskínan sé stýrið ásamt búnaði sem því tengist. Um tvo aðskilda hluti sé að ræða sem séu óháðir hvor öðrum, þ. e. annars vegar bremsustýringarkerfið og hins vegar stýrismaskínuna. Þannig virðist ótvírætt aðþessir tveir hlutir sem skipt var um í viðgerðinni séu tveir aðskildir hlutir og jafnframt að þeir hafi ekki staðiðí slíkum tengslum hvor við annan að óhjákvæmilegt hafi verið að skipta um annan þótt skipt væri um hinn. Þvert á móti virðist ákvörðunin um að skipta um hið svonefnda „Vökvaunit BCM“ eða „hydrolic unit“ hafa byggst á því að þar væri um aðra bilun að ræða, bilun sem væri óháð biluninni í stýrisvélinni.

27. Að því virtu sem hér var rakið er það að mati dómsins með öllu ósannað af hálfu stefnanda að sá hluti viðgerðar bifreiðarinnar sem varðaði hið svonefnda „Vökvaunit BCM“ eða „hydrolic unit“ hafi varðað með beinum hætti viðgerð á þeim hlut sem í málatilbúnaði hans er nefndur „stýrismaskína“ bifreiðarinnar. Þegar af þeirri ástæðu verður að hafna þeim hluta dómkröfu stefnanda sem varðar skipti á umræddum hlut og nemur alls 233.036 kr., þ. e.165.070 kr. vegna verðs hlutarins og 67.966 kr. vegna vinnu við skipti á honum. Eftir standa þá alls 273.332 kr. af dómkröfunni, þ. e. 195.656 kr. vegna verðs stýrisvélarinnar og 77.676 kr. vegna vinnu við að skipta um hana.

28. Í 1. mgr. 1. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 kemur fram að þau gildi um kaup að svo miklu leyti sem ekki sé á annan veg mælt fyrir í lögum. Í 1. mgr. 1. gr. laga um neytendakaup nr. 48/2003 kemur fram að þau gildi um neytendakaup að svo miklu leyti sem ekki sé mælt fyrir á annan veg í lögum. Þá segir í 2. mgr. síðarnefndu laganna að með neytendakaupum sé átt við sölu hlutar til neytanda þegar seljandi eða umboðsmaður hans hefur atvinnu sína af sölu. Í 3. mgr. segir síðan að með neytanda sé átt við einstakling sem kaupir söluhlut utan atvinnustarfsemi. Stefnandi þessa máls, sem keypti umrædda bifreið af stefnda, er félag en ekki einstaklingur, og það girðir fyrir að lög nr. 48/2003 eigi við. Að þessu virtu er ljóst að umrædd viðskipti falla undir gildissvið laga um lausafjárkaup nr. 50/2000.

29. Samkvæmt 4. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000 telst söluhlutur gallaður ef hann er ekki í samræmi við þær kröfur sem fram koma í 1. og 2. mgr. Í 1. mgr. kemur fram að söluhlutur skuli, hvað varðar tegund, magn, gæði, aðra eiginleika og innpökkun, fullnægja þeim kröfum sem leiðir af samningi. Þá er í 2. mgr. fjallað nánar um þá eiginleika sem söluhlutur skuli hafa til að bera ef annað leiðir ekki af samningi og er í því sambandi nefnt í a-lið að söluhlutur skuli henta í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir eru venjulega notaðir til. Í 21. gr. eru reglur um tímamark galla en í 1. mgr. kemur fram að við mat á því hvort söluhlutur sé gallaður skuli miðað við það tímamark þegar áhættan af söluhlut flyst yfir til kaupanda, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar. Þá segir í 2. mgr. að seljandi beri einnig ábyrgð á galla sem komi fram síðar ef ástæðu gallans má rekja til vanefnda af hans hálfu. Sama eigi við ef seljandi hefur með ábyrgðarleysisyfirlýsingu eða öðrum hætti ábyrgst að hluturinn hafi tiltekna eiginleika eða að hlut megi nota með venjulegum eða sérstökum hætti tiltekinn tíma eftir afhendingu. Í 13. gr. kemur fram að áhættan flytjist til kaupanda þegar söluhlutur hefur verið afhentur í samræmi við ákvæði samnings eða í samræmi við ákvæði 6. eða 7. gr. Af þessum ákvæðum verður dregin sú ályktun að áhættan af bifreiðinni hafi flust til stefnanda við afhendingu hennar. Þá kemur fram í 20. gr. að kaupandi geti ekki borið neitt það fyrir sig sem galla sem hann vissi eða mátti vita þegar kaupin voru gerð. Í 1. mgr. 18. gr. segirað reglur um galla gildi einnig þegar söluhlutur svarar ekki til þeirra upplýsinga sem seljandi hefur við markaðssetningu eða á annan hátt gefið um hlutinn, eiginleika hans eða notkun og ætla má að hafi haft áhrif við kaupin. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. gildir hið sama ef söluhlutur svarar ekki til þeirra upplýsinga sem annar en seljandi hefur gefið við markaðssetningu á vegum seljanda.

30. Við úrlausn þessa máls reynir einkum á það hvort sú bilun sem kom upp í stýrisbúnaði bifreiðarinnar skömmu eftir kaupin hafi stafað af galla á bifreiðinni í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000. Mat á því snýst einkum um það hvort endingartími þess hlutar sem bilaði hafi verið óeðlilega stuttur eða hann verið í verra ástandi við kaupin en stefnandi mátti vænta, m. a. í ljósi þeirra upplýsinga sem seljandi eða bílasalan sem hafði milligöngu um söluna gáfu í tengslum við markaðssetningu bifreiðarinnar, sbr. 18. gr. sömu laga. Þegar stefnandi keypti bifreiðina af stefnda var hún orðin hátt í átta ára gömul og henni hafði þá verið ekið um 80 þúsund km. Ljóst er að kaupandi getur undir slíkum kringumstæðum ekki með réttu vænst þess að bifreið sé í eins góðu ástandi og ný bifreið enda alþekkt að nýjar og nýlegar bifreiðar þarfnast almennt minna viðhalds en þær sem eldri eru.

31. Sú bilun sem ágreiningurinn snýst um snýr að þeim hluta bifreiðarinnar sem í gögnum málsins og málatilbúnaði aðila er nefndur stýrismaskína eða stýrisvél. Í fyrrnefndum tölvupósti H-kk-ef H-kk-ef, þjónustustjóra hjá Brimborg, frá 26. september 2022 til lögmanns stefnanda er þessari bilun lýst svo: „Varðandi stýrisvélina þá var rafmagnsmótorinn sem léttir átakið á stýrið brotinn frá sjálfu stýrinu. Varahluturinn í þetta er seldur sem eitt stykki, skipt var um hann og stýrið komið í lag.“ Þá segir eftirfarandi í tölvupósti D-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, ráðgjafa hjá Brimborg, til fyrirsvarsmanns stefnanda 3. febrúar 2022 um umrædda bilun: „Tæringin hefur gerst á lengri tíma en svo brotnar þetta þegar það brotnar.“ Tölvupósturinn var sem fyrr segir svar við fyrirspurn sem fyrirsvarsmaður stefnanda bar fram með tölvupósti 2. sama mánaðar, þess efnis hvort D-kk-nf gæti staðfest að tæringin hefði ekki átt sér stað á tveimur vikum áður en bifreiðin kom í viðgerð til Brimborgar, heldur á lengri tíma. H-kk-nf H-kk-nf útskýrði frekar í skýrslu sinnifyrir dómnum í hverju bilunin hefði falist. Fram kom að tæring hefði orðið í boltum og orsakað að hjálparátaksmótor losnaði frá, þ. e. tæring af því tagi sem eigi sér stað þegar málmhlutir ryðgi. Ljóst væriað sú bilun hefði átt sér langan aðdraganda. Þá taldi hann ekki unnt að segja til umhvort tæringin hefði átt að sjást við ástandsskoðun bifreiðarinnar, áður en boltarnir brotnuðu. Enn fremur kom fram að þekkt væri að bilanir af þessu tagi kæmu upp en misjafnt væri hve lengi umræddur hlutur entist.

32. Af framangreindu verður ráðið að sú bilun á stýrisbúnaði bifreiðarinnar sem hér um ræðir hafi stafað af tæringu í boltum sem á endanum hafi leitt til þess að boltarnir brotnuðu og skipta þurfti um stýrisvélina. Raunar er ekki ágreiningur milli aðila málsins um að sú hafi verið orsök bilunarinnar. Á grundvelli almennrar þekkingar og þess sem komið hefur fram undir rekstri málsins má slá því föstu að líkur standi til þess að umrædd tæring hafi ekki öll átt sér stað á þeim skamma tíma sem leið frá kaupunum og þar til boltarnir brotnuðu, heldur á mun lengri tíma. Því verður að álykta sem svo að boltarnir hafi verið orðnir skemmdir áður en áhættan af bifreiðinni fluttist frá stefnda til stefnanda. Í því felst þó ekki sjálfkrafa að þær skemmdir teljist til galla í skilningi áðurnefndra ákvæða laga nr. 50/2000 enda þarf hvað það varðar jafnframt að sýna fram á að með því hafi bifreiðin verið í verra ástandi en stefnandi mátti vænta miðað við sambærilegar bifreiðar almennt og þær upplýsingar sem látnar voru í té af hálfu seljanda eða fyrir hans hönd í tengslum við söluna, sbr. 17. og 18. gr. laga nr. 50/2000. Sönnunarbyrði um að þessi skilyrði séu uppfyllt hvílir á stefnanda.

33. Í málinu hefur stefnandi ekki óskað dómkvaðningar matsmanns til að leggja mat á umrædda bilun þótt slík matsgerð hefði eftir atvikum getað varpað ljósi á hvort bilun af þessu tagi teljist óeðlileg eða óvænt miðað við aldur bifreiðarinnar, akstur hennar og önnur atriði sem máli skipta. Þá liggja ekki fyrir í málinu önnur gögn sem varpa ljósi á þetta svo nægilegt sé. Stefnandi, sem freistar þess að fá viðurkennda bótakröfu á hendur stefnda vegna hins meinta galla, verður að bera hallann af skorti á sönnun um þetta.

34. Í kaupsamningi aðila frá 4. janúar 2022 kemur sem fyrr segir fram að ökutækið seljist í núverandi ástandi sem kaupandi hafi kynnt sér og sætt sig við en seljandi kunni að vera ábyrgur gagnvart kaupanda vegna galla samkvæmt almennum reglum. Ekkert er minnst á stýrisbúnað bifreiðarinnar í kaupsamningnum eða fylgiskjölum með honum að öðru leyti en því að eftirfarandi segir í skjali sem ber yfirskriftina „Ástandslýsing seljanda“, og fylgdi kaupsamningnum: „Burðarvirki eða stýrisbúnaður hefur ekki raskast verulega í umferðaróhappi.“ Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til þess að umferðaróhapp hafi haft áhrif á ástand stýrisvélarinnar og ekki er byggt á því af hálfu aðila málsins að svo hafi verið. Að þessu virtu liggja ekki fyrir nein gögn um að stefndi, eða bílasalan sem hafði milligöngu um sölu bifreiðarinnar, hafi með upplýsingagjöf í tengslum við markaðssetningu hennar gefið stefnanda réttmæta ástæðu til að ætla að umræddur búnaður væri í betra ástandi en almennt mætti gera ráð fyrir í sambærilegum bifreiðum.

35. Þá bendir ekkert til þess að stefndi hafi við sölu bifreiðarinnar vitað um ástand umræddra bolta í stýrisbúnaðinum. Raunar byggir stefnandi sjálfur á því, eins og áður segir, að útilokað hafi verið að sjá að stýrismaskínan væri við það að brotna. Þá kom fram í vitnisburði H-kk-ef H-kk-ef, þjónustustjóra hjá Brimborg, fyrir dómnum að óvíst væri að tæring á borð við þá sem hér um ræðir sæist við ástandsskoðun bifreiða. Að þessu virtu er að mati dómsins ósannað að stefndi hafi mátt vita um ástand stýrisbúnaðarins þegar kaupin fóru fram.

36. Að öllu framangreindu virtu er að mati dómsins ósannað að bifreiðin sem málið varðar hafi verið haldin galla í skilningi laga nr. 50/2000 við það tímamark þegar stefnandi keypti hana af stefnda og fékk hana afhenta. Því verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

37. Eftir þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað. Hann telst að mati dómsins hæfilega ákveðinn 1.100.000 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti.

Þ-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, E-kk-nf S-kk-nf, skal vera sýkn af dómkröfu stefnanda, Hovdenak Distillery ehf.

Stefnandi, Hovdenak Distillery ehf., greiði stefnda, E-kk-þgf S-kk-þgf, 1.100.000 kr. í málskostnað.

Þ-kk-nf M-kk-nf