E-2728/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 18. júní sl., er höfðað af Þrotabúi Jafets Ólafssonar, Aðalstræti 6, Reykjavík, á hendur H-kvk-þgf H-kvk-þgf, Langagerði 26, Reykjavík, með stefnu birtri í ágúst 2012.

Stefnandi krefst þess aðallega að ógiltur verði með dómi sá gjafagerningur J-kk-ef Ó-kk-ef, að afsala 25. nóvember 2009 til stefndu, H-kvk-ef H-kvk-ef, fjórhjólinu NT-323. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda 700.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 25. nóvember 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefnandi krefst þess til vara að rift verði þeim gjafagerningi J-kk-ef Ó-kk-ef að afsala fjórhjólinu NT-323 til stefndu 30. nóvember 2009. Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til þess að greiða stefnanda 700.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 30. nóvember 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði dæmd til greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Stefnda gerir aðallega þá kröfu að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði verulega lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

Málsatvik

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2011 var bú J-kk-ef Ó-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta. Þ-kk-nf E-kk-nf hæstaréttarlögmaður var skipaður skiptastjóri búsins. Frestdagur við skiptin er 22. mars 2011, en þá mun héraðsdómi hafa borist krafa Landsbankans hf. um gjaldþrotaskiptin. Innköllun var birt í Lögbirtingablaði 13. júlí 2011 og kröfulýsingarfresti lauk 13. september sama ár. Stefnda, H-kvk-nf H-kvk-nf, er eiginkona þrotamanns.

Samkvæmt gögnum málsins var þrotamaður í ökutækjaskrá skráður eigandi fjórhjóls, af gerðinni Honda TRX, árgerð 2006, með skráningarnúmerið NT-323. Hjólinu var afsalað til stefndu 25. nóvember 2009 og voru eigandaskiptin skráð í ökutækjaskrá 30. nóvember 2009. Að beiðni stefnanda var G-kk-nf B. Á-kk-nf dómkvaddur sem matsmaður til að meta verðmæti fjórhjólsins þann dag er því var afsalað til stefndu. Matsgerð hans er dagsett 8. ágúst 2012 og var niðurstaða hans sú að verðmæti fjórhjólsins 30. nóvember 2009 hafi verið 700.000 krónur.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Aðalkrafa stefnanda byggir á því að afsal þrotamanns til stefndu dagsett 25. nóvember 2009 á fjórhjólinu NT-323 hafi verið gjafagerningur enda hafi ekkert verið greitt fyrir hjólið. Stefnandi byggir á því að afsalið til stefndu sé ógilt, þar sem ekki hafi verið gerður kaupmáli um gjöfina, líkt og skylt sé að gera um gjafir á milli hjóna, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 31/1993. Krafa stefnanda um að afsalið verði ógilt og um endurgreiðslu andvirði gjafarinnar byggist á 72. gr. og 73. gr. laga nr. 31/1993 og reglum kröfuréttar og skaðabótaréttar. Krafist er greiðslu dráttarvaxta af andvirði gjafarinnar frá 25. nóvember 2009. Krafa stefnanda um endurgreiðslu andvirði gjafarinnar byggir á fyrrgreindri matsgerð dómkvadds matsmanns. Stefnandi telur liggja fyrir að þrotamaður hafi verið ógjaldfær er hann færði eiginkonu sinni gjöfina og vísar m.a. um það til yfirlýsingar þrotamanns um ógjaldfærni í kjölfar bankahruns. Þá vísar stefnandi til kröfuskrár þrotabúsins og kröfulýsinga, m.a. kröfulýsingar Landsbankans hf., til stuðnings ógjaldfærni þrotamanns á þessum tíma, en þá hafi krafa Landsbankans á hendur honum numið margfaldri fjárhæð eigna þrotamanns. Stefnandi leggur áherslu á að gildisskilyrði gjafa á milli hjóna sé að kaupmáli hafi verið gerður. Það hafi ekki verið gert um fyrrgreindan gerning og sé hann því ógildur samkvæmt skýru ákvæði laganna. Stefndu beri að endurgreiða andvirði hinnar ógildu gjafar og nemur andvirði hennar matsverði fjórhjólsins 30. nóvember 2009. Stefnandi leggur áherslu á að stefnda hafi sýnt af sér saknæma háttsemi er hún tók þátt í gerningi sem sé ógildur að lögum og gangi m.a. gegn hagsmunum kröfuhafa þrotamanns. Stefnandi leggi áherslu á að sönnunarbyrði fyrir ætlaðri gjaldfærni þrotamanns, er hann gaf fyrrgreinda gjöf, hvíli á stefndu, sbr. 73. gr. laga nr. 31/1993. Þá leggi stefnandi áherslu á að sönnunarregla 73. gr. laganna taki aðeins til gildra gjafagerninga og eigi reglan því ekki við um ógildan gjörning líkt og í þessu máli. Þá telji stefnandi að hvað sem öðru líði sé ljóst að þrotamaður hafi verið ógjaldfær 30. nóvember 2009 og vísar m.a. því til stuðnings til umfjöllunar í stefnu þessari.

Verði ekki fallist á aðalkröfu um ógildingu afsals fjórhjólsins til stefndu, krefst stefnandi þess að þeirri ráðstöfun verði rift með vísan til ákvæða gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991. Sú krafa byggi á því að sú ráðstöfun þrotamanns að afsala til eiginkonu sinnar fyrrgreindu fjórhjóli hafi verið gjafagerningur í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 194. gr. sömu laga, en samkvæmt ákvæðunum getur þrotabú krafist riftunar á gjöfum til nákominna sem hafa verið afhentar sex til fjörutíu og átta mánuðum fyrir frestdag, nema þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Stefnandi bendi á að þrotamaður hafi afsalaði fjórhjólinu til eiginkonu sinnar þegar um 16 mánuðir voru til frestdags. Stefnandi leggi áherslu á að ekkert hafi verið greitt fyrir fjórhjólið og sé a.m.k. ósannað að svo hafi verið. Stefnandi leggi enn fremur áherslu á að eiginkona þrotamanns sé nákomin honum, samkvæmt 3. gr. laga nr. 21/1991.

Þá byggir stefnandi enn fremur á því að framangreind ráðstöfun, þ.e. afsal fjórhjólsins til eiginkonu þrotamanns, sé einnig riftanleg á grundvelli hinnar almennu riftunarreglu 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt því ákvæði megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni, vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Á því er byggt að stefnda, eiginkona þrotamanns, hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni þrotamanns eða að ógjaldfærni leiddi af ráðstöfun fjórhjólsins. Stefnda sýndi af sér saknæma og ólögmæta háttsemi með þátttöku í gjörningnum. Þá hafi stefndu verið ljóst að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg eða a.m.k. mátt vita að svo var. Stefnandi telur öll skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 vera til staðar og því megi rifta gerningnum á þeim grunni einnig.

Fjárkröfu í aðalkröfu byggir stefnandi á reglum kröfuréttar, hjúskaparréttar, skaðabótaréttar og ákvæðum laga nr. 31/1993, einkum 73. gr. laganna. Gerð sé krafa um endurgreiðslu verðmætis þeirrar ógildu gjafar sem þrotamaður færði eiginkonu sinni, en tjón stefnanda nemi verðmæti gjafarinnar.

Fjárkrafa stefnanda í varakröfu byggist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, þar sem krafa um riftun er reist á 131. gr. þeirra laga. Þá styðst fjárkrafa á hendur stefndu við 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, þar sem krafa um riftun er reist á 141. gr. þeirra laga. Stefnandi telur ljóst að stefnda hafi haft hag að hinni umdeildu ráðstöfun sem nemi raunvirði fjórhjólsins, 700.000 krónur. Sú fjárhæð svarar einnig til þess tjóns sem þrotabúið hafi orðið fyrir vegna ráðstöfunarinnar, þar sem samsvarandi eign sé ekki til reiðu í búinu til fullnustu kröfuhöfum. Einnig telur stefnandi ljóst að stefndu hafi vegna tengsla við þrotamann verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar og beri því að greiða búinu skaðabætur, vegna þess tjóns sem það hefur orðið fyrir.

Aðalkrafa stefnanda um dráttarvexti tekur mið af þeim degi er afsal fjórhjólsins var dagsett en krafa um dráttarvexti í varakröfu tekur mið af þeim degi er hjólið var skráð í eigu stefndu.

Stefnandi telur liggja fyrir að þrotamaður hafi verið ógjaldfær á þeim tíma sem hann afsalaði fjórhjólinu til eiginkonu sinnar, hvort sem er 25. eða 30. nóvember 2009. Þrotamaður hafi sjálfur upplýst í skýrslutöku hjá skiptastjóra að gjaldþrot hans megi rekja til verðfalls hlutabréfa og annarra verðbréfa í kjölfar bankahrunsins. Liggi það því í augum uppi að þrotamaður hafi verið ógjaldfær frá því a.m.k. í október 2008 og allt þar til bú hans hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta, með úrskurði héraðsdóms 6. júlí 2011. Þegar þrotamaður færði eiginkonu sinni fyrrgreinda gjöf hafði hann að eigin mati verið ógjaldfær í rúmt ár. Stefnandi bendir m.a. á að þá hafi krafa Landsbankans á hendur þrotamanni numið liðlega 636 milljónum króna. Fjárhagsstaða þrotamanns í nóvember 2009 hafi síst verið betri en þann dag er krafa um gjaldþrotaskipti var lögð fram í héraðsdómi. Þá leggi stefnandi áherslu á að á stefnda hvíli sönnunarbyrði fyrir því að þrotamaður hafi verið gjaldfær er gjöfin var afhent og hafi verið það þrátt fyrir gjöfina.

Um lagarök vísar stefnandi hvað varðar aðalkröfu til reglna kröfuréttar, hjúskaparréttar, skaðabótaréttar og ákvæða laga nr. 31/1993, einkum 72. gr. og 73. gr. Þá vísar stefnandi m.a. til dóms Hæstaréttar í máli nr. 383/1998. Varakrafa stefnanda byggist á ákvæðum laga nr. 21/1991, einkum 3. gr., 131. gr., 141. gr., 142. gr., og 194. gr. Þá vísar stefnandi til reglna kröfuréttar og skaðabótaréttar. Krafa um dráttarvexti í aðalkröfu og varakröfu byggir á ákvæðum laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, krafa um málskostnað í aðalkröfu og varakröfu styðst við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991 og um varnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991. Hvað málshöfðunarfrest varðar vísar stefnandi til 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 194. gr. þeirra laga, sbr. 1. gr. laga nr. 31/2010.

Málsástæður og lagarök stefndu

Sýknukröfu sína styður stefnda þeim rökum að sérreglu 73. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, verði ekki beitt andspænis almennum ákvæðum gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991 þegar svo stendur á eins og í máli þessu að bú meints gefanda hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta. Stefnda vísar m.a. til 1. mgr. 73. gr. laganna í þessu sambandi, en þar er tekið á álitaefninu með fortakslausum hætti: „Ef bú þess hjóna, sem gefið hefur hinu verðmæti, er tekið til gjaldþrotaskipta gildir ákvæðið eingöngu að svo miklu leyti sem búið krefst ekki riftunar á gjöf eða afsali.“ Í máli þessu er ekki eingöngu um það að tefla að riftunarreglur laga nr. 21/1991 gætu efnislega átt við, að öðrum skilyrðum uppfylltum, heldur hafi búið þegar krafist riftunar á grunni gjaldþrotaskiptalaganna. Eigi það bæði við um sjálfa stefnuna en einnig í aðdraganda hennar. Stefnda telur að um sé að ræða einhvers konar varareglu ef skilyrði eru ekki fyrir hendi til beitingar hinna almennu riftunarreglna gjaldþrotaskiptaréttar og vísar í því sambandi m.a. til fræðimanna eins og nánar verður gerð grein fyrir í málflutningi. Sérregla hjúskaparlaganna eigi því ekki við. Rétt sé að benda sérstaklega á að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 383/1998 hafi eingöngu verið byggt á hjúskaparlögum, enda hafi riftunarfrestur samkvæmt lögum nr. 21/1991 verið úti. Dómareifunin í inngangi dómsins á heimasíðu Hæstaréttar sé því röng að þessu leyti, engin riftunarkrafa hafi verið höfð uppi í málinu. Aðalkrafa stefnanda byggist eingöngu á þeirri heimild og beri því að sýkna stefndu af henni þegar af þeirri ástæðu, en til skoðunar hljóti einnig að koma að vísa henni frá af sjálfsdáðum (ex officio) enda sé hún stórlega vanreifuð og vísast m.a. í því sambandi til 80. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, einkum d-, e- og f-liða 1. mgr. Að öðru leyti telur stefnda að kröfugerð í aðalkröfu sé hvarflandi og óskýr og ódómtæk af þeim sökum, án þess þó að gerð sé sérstök frávísunarkrafa. Þá hljóði aðalkrafan einnig upp á að ógiltur verði með dómi meintur gjafagerningur með stoð í 73. gr. hjúskaparlaganna þegar fyrir liggur að lögin gera ráð fyrir ógildi slíkra gjörninga að öðrum skilyrðum uppfylltum. Ógildi (nullitet) og ógildanleiki er eins og kunnugt er sitthvað í lögfræði og er því aðalkrafa einnig ódómtæk að því er þetta varðar en felur í sér sýknuástæðu að öðru leyti.

Stefnda heldur því fram að hún hafi sjálf keypt sér hjólið þó að skráningu hafi verið hagað þannig að það hafi verið skráð á þrotamann. Vísar hún þar til misgánings en einnig til viðtekinnar venju hjá þeirra kynslóð að skráningarskyldir hlutir séu nánast alltaf skráðir á eiginmennina óháð raunverulegu eignarhaldi. Kemur þar bæði til venja en einnig praktísk rök eins og t.a.m. að allar tryggingar heimilisins séu venjulega skráðar á bóndann. Fallist dómurinn ekki á þau rök að stefnda hafi verið upphaflegur kaupandi hjólsins sé á því byggt að hún hafi fengið það að gjöf þegar við kaupin í nóvember 2006 hvað sem skráningunni líður og vísar hún til 2. mgr. 73. gr. laga nr. 31/1993, sbr. 2. mgr. 72. gr. laganna í því sambandi. Stefnda heldur því fram að um venjulega tækifærisgjöf hafi verið að ræða miðað við efnahag þeirra hjóna. Enginn vafi leiki á gjaldfærni gefanda á því augnabiki enda sé ekki á því byggt af hálfu stefnanda.

Verði á því byggt að fjórhjólið hafi verið gefið í nóvember 2009 þá bendir stefnda á að gefandi hafi einnig verið gjaldfær þá. Endanleg afdrif svokallaðra gengislána liggja raunar ekki enn fyrir og sé því óeðlilegt með öllu að gera þá kröfu til stefndu að hún sanni gjaldfærni gefanda á því tímamarki þegar ekkert hafi verið vitað um skulda- eða eignastöðu viðskiptamanna bankanna almennt. Athygli sé vakin á því að upphaflegar kröfur í þrotabúið af hálfu skiptabeiðandans, Landsbankans, námu nærri fjórtán hundruð og fimmtíu milljónum króna. Þær hafa nú lækkað í rúmar sex hundruð milljónir og eiga enn eftir að lækka. Í kröfulýsingu námu þær rúmum átta hundruð milljónum króna. Ekkert hafi heldur verið vitað um endanlegt verðmæti eigna í nóvember 2009. Að öllu þessu virtu sé því mótmælt að meintur gefandi hafi verið ógjaldfær en jafnframt sé því mótmælt að stefnda geti borið nokkra sönnunarbyrði í þeim efnum eins og hér á stendur. Hér sé um að ræða „absúrd“ (fáránlegar, ófyrirséðar) aðstæður sem hljóti að breyta lagaframkvæmd að þessu leytinu.

Þá telur stefnda að framangreind rök eigi eftir því sem við á einnig við um varakröfu stefnanda um riftun á grunni laga nr. 21/1991. Því sé þannig mótmælt að um riftanlega gjöf hafi verið að ræða í skilningi laganna.

Stefnda mótmælir öllum endurgreiðslu- og skaðabótakröfum hvort heldur er samkvæmt hjúskapar- eða gjaldþrotaskiptalögum, enda sé auðgunin engin og séu þær bæði órökstuddar og skorti lagaheimild.

Varakröfu um lækkun byggir stefnda aðallega á því að fjórhjólið hafi verið hjúskapareign enda hafi aldrei verið séreignafyrirkomulag hjá þeim hjónum. Því beri þegar af þeirri ástæðu að lækka stefnukröfurnar um helming. Þá beri einnig að taka tillit til þess að ekki hafi verið neinn markaður fyrir svona tæki í nóvember 2009 og hafi tækið því verið stórlega ofmetið í framlagðri matsgerð sem sé mótmælt. Þá hafi hjólið einnig verið bilað og sé raunar enn eins og sjáist t.a.m. á framlagðri ökutækjaskrá en þar kemur m.a. fram að hjólið hafi ekki verið skoðað síðan það var tekið í notkun í nóvember 2009.

Loks telur stefnda að taka beri tillit til þess við málskostnaðarákvörðun, tapi hún málinu, að dómkvaðning matsmanns hafi verið óþörf og í raun óábyrg miðað við hagsmuni málsins. Komast hefði mátt hjá þeim kostnaði með því að leita samninga við stefndu um verðmæti, en hægt sé að fletta slíku upp með ekki minni nákvæmni en tiltæk er matsmanni. Ekki hafi verið hlustað á neinar slíkar málaleitanir og hafi raunar þurft að sýna festu til þess að koma í veg fyrir að matsmaður færi með ærnum tilkostnaði í fylgd lögmanns stefnanda vestur á Snæfellsnes til þess að skoða hjólið.

Þá sé vaxtakröfunni sérstaklega mótmælt sem allt of hárri og andstæðri lögum 38/2001, en algerlega sé óheimilt að reikna dráttarvexti frá þeim tíma sem gert sé í kröfugerð.

Um lagarök vísar stefnda m.a. til laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 með síðari breytingum, sérstaklega 131. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, einkum 72. og 73. gr. og laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum III. og IV. kafla. Þá er vísað til meginreglna réttarfars, fjármuna-, kröfu- og skaðabótaréttar. Loks er vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en krafan um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. laganna.

Niðurstaða

Aðalkrafa stefnanda um að afsal fjórhjólsins til stefndu 25. nóvember 2009 verði ógilt og stefnda dæmd til greiðslu á 700.000 krónum byggist á 72. og 73. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 en varakrafa á 131., sbr. 194. gr. og 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 73. gr. laga nr. 31/1993 gildir ákvæðið eingöngu um kröfu á hendur því hjóna sem tekið hefur við gjöf að svo miklu leyti sem þrotabú gefanda krefst ekki riftunar á gjöf eða afsali. Þá gildir ákvæðið einungis um gilda gjöf samkvæmt 72. gr. laganna. Sé um að ræða ógilda gjöf getur skuldheimtumaður gefanda leitað fullnustu í gjöf án tillits til gjafagernings. Aðgangur kröfuhafa að ógildri gjöf eða verðmæti hennar getur hins vegar ekki stofnast á grundvelli 73. gr. laganna. Stefnandi styður aðalkröfu sína einnig við reglur kröfuréttar og skaðabótarettar. Nánari rökstuðning fyrir þeirri tilvísun skortir. Markmið stefnanda með málshöfðuninni er að ná verðmætunum inn í þrotabúið. Stefnandi hefur því með varakröfu sinni sett málið í þann farveg að ekki eru skilyrði til að taka til greina fjárkröfu stefnanda í aðalkröfu þó skilyrði væru til að taka til greina kröfu um ógildingu gjafarinnar á grundvelli 72. gr. Hefur stefnandi því ekki hagsmuni af úrlausn dómsins um kröfu um ógildingu gjafarinnar. Er því aðalkröfu stefnanda vísað frá dómi af sjálfsdáðum (ex officio) með vísan til 1. mgr. 25. gr. og e- og f-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

Riftunarregla 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er hlutlæg þannig að fallast ber á riftun sé hlutbundnum skilyrðum, sem þar er getið, fullnægt. Stefnda er maki þrotamanns og telst hún því vera nákomin honum, sbr. 1. tl. 3. gr. laga nr. 21/1991. Frestdagur við skiptin er 22. mars 2011 en hjólinu var afsalað til stefndu 25. nóvember 2009. Í málinu liggur fyrir útprentun úr ökutækjaskrá vegna fjórhjólsins og kemur þar fram að þrotamaður afsalaði hjólinu til stefndu 25. nóvember 2009 eftir að hafa sjálfur verið skráður eigandi þess frá 19. október 2006. Skráning í ökutækjaskrá er nauðsynleg tryggingarráðstöfun til að koma í veg fyrir að betri réttur fáist með fullnustugerð, sbr. 47. og 48. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 og dóm Hæstaréttar 28. janúar 1985 í máli nr. 13/1984. Samkvæmt því ber að miða við að afhending fjórhjólsins hafi átt sér stað 25. nóvember 2009, sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991. Var það innan þess frests sem tilgreindur er í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 til að rifta gjöf til nákominna. Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að ekki hafi verið um gjöf að ræða, heldur hafi hún sjálf keypt hjólið en það hafi, vegna misgánings og einnig vegna þeirrar venju hjá þeirra kynslóð að skrá eignir á eiginmennina, verið skráð á þrotamann. Stefnda hefur ekki lagt fram nein gögn um að hún hafi sjálf keypti hjólið og er því þessari málsástæðu hennar hafnað. Þá er því einnig hafnað að sýnt hafi verið fram á framangreinda venju í hjúskap aðila. Í skýrslu sinni fyrir dómi bar stefnda að ætlunin hafi verið sú að skrá hjólið á réttan eiganda. Ljóst er að gerningurinn leiddi til skerðingar á eignum skuldara, til auðgunar móttakanda auk þess sem ætla verður m.v. aðstæður að tilgangur skuldara með ráðstöfuninni hafi verið að gefa. Eftir framangreindu er það mat dómsins að um gjöf hafi verið að ræða í merkingu 131. gr. laganna.

Samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991 er það ekki skilyrði riftunar að sýnt sé fram á að þrotamaður hafi verið ógjaldfær er gjöf var innt af hendi. Liggi hins vegar fyrir að þrotamaður hafi þá verið gjaldfær verður gjöfinni ekki rift. Sönnunarbyrði um þetta atriði hvílir á stefndu. Í máli þessu er ekki við nein gögn að styðjast hvað þetta varðar nema staðhæfingar stefndu um að hún hafi talið þrotamann vera gjaldfæran þegar hjólinu var afsalað til hennar. Ekkert liggur því fyrir um hverjar eignir hans hafi þá verið né liggja fyrir upplýsingar um greiðslufærni hans á sama tíma nema að fyrir liggur skýrsla sem þrotamaður gaf hjá skiptastjóra þar sem fram kemur að gjaldþrot hans megi rekja til hrunsins sem varð árið 2008 og hafi hann þá orðið fyrir miklu tjóni vegna verðfalls hlutabréfa og annarra verðbréfa. Stefnda byggir á því að fjárhæð kröfu Landsbankans, sem er stærsti kröfuhafinn í búinu, sé óviss og hafi lækkað úr tæpum einum og hálfum milljarði þegar beiðni um gjaldþrotaskipti kom fram í um sex hundruð milljónir og eigi enn eftir að lækka. Þá kvaðst stefnda í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins enga vitneskju hafa haft í nóvember 2009 um kröfu Landsbankans. Er því hafnað að breytingar á fjárhæð skuldar Landsbankans leiði til óvissu um gjaldfærni þrotamanns þegar gjöfin var afhent. Þá verður vegna tengsla stefndu við þrotamann ekki byggt á framburði hennar um að hún hafi ekki haft vitneskju um fjárhagsstöðu hans í nóvember 2009. Verður stefnda að bera hallann af því að hafa ekki sýnt fram á gjaldfæri þrotamanns þegar hjólinu var afsalað til hennar. Með sömu rökum er einnig hafnað þeirri málsástæðu stefndu að gjöfin hafi ekki verið kostnaðarsamari en svaraði til stöðu þrotamanns, sbr. 3. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem öðrum skilyrðum riftunar samkvæmt 2. mgr. 131. gr., sbr. 194. gr. laganna er fullnægt, verður fallist á varakröfu stefnanda og afsali hjólsins rift.

Fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda er reist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Stefnda byggir á því að verðmæti fjórhjólsins í nóvember 2009 sé stórlega ofmetið og enginn markaður hafi verið fyrir fjórhjól á þessum tíma auk þess sem hjólið hafi verið bilað og vísar því til stuðnings til þess að hjólið hafi ekki verið skoðað síðan í nóvember 2009. Framlagt yfirlit frá ökutækjaskrá vegna fjórhjólsins ber með sér að það hafi síðast verið skoðað 19. október 2006. Verður ekki talið að stefnda hafi með vísan til þess sýnt fram á að hjólið hafi ekki komið henni að notum og er því við það miðað að stefnda hafi haft sambærileg not af því og hægt var að hafa áður en því var afsalað til hennar. Stefnandi byggir fjárhæð kröfunnar á matsgerð dómkvadds matsmanns sem taldi verðmæti hjólsins þegar því var afsalað til stefndu hafi verið 700.000 krónur. Mati þessu hefur ekki verið hnekkt af hálfu stefndu. Hjúskapur stefndu og þrotamanns varir enn. Ekki eru lagaskilyrði til að taka til greina kröfu stefndu um að lækka beri fjárkröfuna um helming þar sem um hjúskapareign hafi verið að ræða. Er því krafa stefnanda tekin til greina ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. september 2012 til greiðsludags, en þá var mánuður liðinn frá því að stefnandi krafði stefndu um greiðslu kröfunnar.

Ekki eru efni til að taka til greina kröfu stefndu um að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess að dómkvaðning matsmanns hafi eins og á stóð verið óþörf og óábyrg miðað við hagsmuni málsins.

Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 er stefnda dæmd til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 600.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts og matskostnaðar.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Aðalkröfu stefnanda, Þrotabús Jafets Ólafssonar, er vísað frá dómi.

Rift er afsali J-kk-ef Ó-kk-ef 25. nóvember 2009 til stefndu, H-kvk-ef H-kvk-ef, á fjórhjóli með skráningarnúmerið NT-323.

Stefnda greiði stefnanda, 700.000 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. september 2012 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda samtals 600.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf