E-2615/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 15. febrúar sl., var höfðað 23. júní 2016 af A-kk-þgf R-kk-þgf, [...], gegn IG ferðum, [...]

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.715.221,00, kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 195.500 kr. frá 10. desember 2011 til 31.12.2011, af 246.200 kr. frá 31. desember 2011 til 17. febrúar 2012, af 276.200 kr. frá 17. febrúar 2012 til 4. mars 2012, af 386.200 kr. frá 4. mars 2012 til 10. júlí 2012, af 419.550 kr. frá 10. júlí 2012 til 2. ágúst 2012, af 570.350 kr. frá 02. ágúst 2012 til 16. ágúst 2012, af 813.850 kr. frá 16.ágúst 2012 til 16. september 2012, af 826.850 kr. frá 16. september 2012 til 9. desember 2012, af 924.650 kr. frá 9. desember 2012 til 25. mars 2013, af 1.067.450 kr. frá 25. mars 2013 til 22. mars 2014, af 1.150.450 kr. frá 22. mars 2014 til 9. nóvember 2014, af 1.293.158 kr. frá 9. nóvember 2014 til 5. júlí 2015, af 1.514.501 kr. frá 5. júlí 2015 til 13. júlí 2015, af 1.653.221 kr. frá 13. júlí 2015 til 19. júlí 2015 og af 1.715.221 kr. frá 19. júlí 2015 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt. 12. gr. laga nr. 38/2001 er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá er þess krafist að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

I.

Ágreiningur málsaðila lýtur að reikningum sem stefnandi hefur gefið út til stefnda vegna vinnu við farþegaflutninga í þágu stefnda, sem er félag sem sérhæfir sig í slíkri starfsemi. Alls er um að ræða 16 reikninga sem bera með sér að hafa verið gefnir út á tímabilinu 10. desember 2011 til 19. júlí 2015.

Af hálfu stefnda er reikningum stefnanda mótmælt. Núverandi fyrirsvarsmenn stefnda munu hafa keypt félagið af fyrri eigendum í ársbyrjun 2016. Innheimtubréf stefnanda með umræddum reikningum mun hafa borist stefnda um þremur mánuðum eftir að félagið skipti um eigendur samkvæmt framansögðu. Samskipti málsaðila í kjölfarið leiddu ekki til niðurstöðu og var mál þetta þá höfðað.

II.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi unnið við farþegaflutninga fyrir hönd stefnda frá árinu 2011 fram á mitt ár 2015. Stefnandi kveðst samviskusamlega hafa gefið út og afhent reikninga sína til stefnda eftir hverja vinnulotu. Frá upphafi viðskiptasambands málsaðila hafi stefnandi þó neyðst til að ýta mjög á eftir greiðslum frá stefnda. Stefnandi telur sig hafa verið mjög liðlegan gagnvart stefnda með því að veita honum ítrekaða greiðslufresti, enda hafi stefndi alltaf lofað greiðslum. Þær hafi þrátt fyrir það borist seint og vísar stefnandi í dæmaskyni til þess að elsti reikningurinn sem hér um ræðir sé frá 10. desember 2011. Eftir því sem liðið hafi á samstarf málsaðila hafi stefnandi tekið að ókyrrast enda hafi hann verið farið að gruna að stefndi ætlaði sér ekki að greiða reikningana. Svör stefnda hafi alltaf verið á sömu lund, þ.e. að greiðslum hafi verið lofað og frekari vinnu fyrir stefnda.

Stefnandi reisir kröfu sína á eftirgreindum reikningum:

Stefnandi heldur því fram að hann hafi fram að höfðun málsins fengið óljósar upplýsingar frá stefnda um það hvort hann hafi hafnað þessum 16 reikningum eða samþykkt þá. Stefnandi kveðst telja að stefndi hafi aldrei ætlað að greiða þessa reikninga, enda hafi stefndi reynt með öllum leiðum að komast hjá því að greiða, í þeirri von að stefnandi myndi hægt og rólega draga úr innheimtuaðgerðum eða gera honum erfiðara fyrir við innheimtu áðurgreindra reikninga.

Um lagarök vísar stefnandi m.a. til meginreglna samninga- og kröfuréttar, til ákvæða laga nr. 38/2001, til ákvæða XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 50/1988.

III.

Um varnir vísar stefndi til þess að bókhald félagsins beri vott um að reikningar hafi nær aldrei borist frá stefnanda, en engu að síður hafi honum verið „greiddar verulegar fjárhæðir“ ár hvert. Af hálfu stefnda eru gerðar athugasemdir við það að reikningar stefnanda séu óskýrir, ófullnægjandi og hafi, að því er fyrirsvarsmenn stefnda telji sig best vita, aldrei borist hinu stefnda félagi.

Stefndi byggir á því að félaginu sé ómögulegt að taka aðra afstöðu til reikninganna en að hafna þeim, þar sem þeir hafi aldrei borist. Reikningarnir séu ekki í samræmi við góða bókhaldshætti. Á afritin sé mikið ritað eftir á. Stefndi geti ekki með lestri reikninganna gert sér grein fyrir því verki sem þeim liggur að baki. Öll fylgiskjöl skorti, svo sem verkbeiðni, verksamning, verklýsingu eða annað sem gæti varpað ljósi á ætluð verk stefnanda í þágu stefnda og skýrt reikningsfjárhæðir. Um leið sé ljóst að stefnandi hafi, þrátt fyrir að hafa ekki skilað reikningum, fengið töluvert greitt. Segir stefndi þær greiðslur vera mun hærri en stefnufjárhæð. Möguleikar stefnda til varna séu verulega takmarkaðir þar sem engir reikningar hafi borist frá stefnda vegna þessara tímabila.

Stefndi mótmælir sérstaklega reikningi nr. 24, útgefnum 11. október 2015, á þeim forsendum að hann eigi sér ekki stoð í gögnum málsins og komi hvergi fram í sundurliðun stefnanda sjálfs í stefnu, hvorki um fjárhæð né dagsetningu. Þá sé reikningur nr. 16 ekki meðal gagna málsins. Krefst stefndi lækkunar dómkrafna stefnanda í samræmi við þetta.

Stefndi byggir á því að reikningar stefnanda séu ekki í samræmi við lög eða reglugerðir um gerð reikninga og séu því einir og sér ófullnægjandi grundvöllur kröfu.

Ártal vanti á marga reikninga eða það sé skrifað inn á afrit af reikningum eftir á. Með vísan til þess að reikningar eigi sér ekki stoð í bókhaldi stefnda og að frumrit þeirra finnist hvergi sé ómögulegt að segja til um hvenær reikningar hafi verið gefnir út og einfalt fyrir stefnanda að skrifa, af ásetningi eða misgáningi, rangt ártal aftan við dagsetningu. Þessu til stuðnings megi finna ósamræmi í númeraröð reikninga.

Stefndi bendir á að á einn reikning hafi nafn skuldara verið ritað eftir á á afrit reiknings og í fjölda þeirra vanti að auki nauðsynlegar upplýsingar um skuldara, m.a. kennitölu hans og heimilisfang, og aðeins sé tilgreint IGT á þessa reikninga. Í sumum hinna framlögðu afrita af reikningum hafi verið skrifað inn á þau eftir á, tölum breytt, bætt við liðum og dagsetningum.

Af hálfu stefnda er á því byggt að ekki hafi gefist tækifæri til að skoða frumgögn málsins, meðal annars til að kanna „hve víðtæk eftirá ritun á afrit reikninga er“ [sic].

Stefndi byggir því að ómögulegt sé með skoðun reikninganna að gera sér grein fyrir því hvaða verk sé um að ræða. Reikningum fylgi engin fylgigögn og þeir séu nær allir aðeins tilgreindir með fólksflutningum, án frekari sundurliðunar. Engin verkbeiðni eða verksamningur sé á milli aðila eða gögn sem geti varpað ljósi á verkliði eða fjárhæð reikninga. Þar sem svo langur tími er liðinn fáist engin staðfesting á því að þau verk sem reikningarnir eru byggðir á hafi verið unnin eða að það sé ekki búið að greiða fyrir þau. Stefndi ber ekki brigður á að stefnandi hafi unnið einhver verk fyrir stefnda en þar sem nær engir reikningar hafi borist frá stefnanda, og svo langur tími sé liðinn, sé ekki hægt að staðfesta hvaða verk um hafi verið að ræða eða hvort búið sé að greiða fyrir þau.

Stefndi vísar til þess að samkvæmt bókhaldi stefnda hafi reikningar þeir sem krafa stefnanda byggir á ekki skilað sér til stefnda. Í besta falli hafi stefnandi látið undir höfuð leggjast að senda stefnda reikninga en í versta falli séu reikningarnir ritaðir eftir á. „Yngsti“ [sic] reikningur stefnda, sem málsókn stefnanda byggi á, sé frá 13. júlí 2015 og sá „elsti“ síðan 10. janúar 2011. Afrit hafi ekki borist af reikningum stefnda fyrr en með tölvuskeyti lögmanns hans 10. maí 2016 og frumrit reikninga hafi aldrei borist. Kröfur hafi því verið birtar stefnda mánuðum til fjórum og hálfu ári of seint, en stefndi hafi þó ekki enn þá fengið frumrit „fullnægjandi reikninga“.

Vegna tómlætis stefnanda og þar sem engin fylgiskjöl fylgi reikningum, né gögn til staðfestingar á því að sú vinna sem reikningar eru byggðir á hafi verið unnin, telur stefndi sig ekki geta staðfest „eða véfengt“ réttmæti reikninganna. Verksala sé markaður skammur tími til að gera verkkaupa reikning vegna þjónustu sinnar. Þar sem langur tími sé nú liðinn sé ómögulegt að bera saman reikninga stefnanda og bókunarkerfi stefnda.

Stefndi byggir á því að kröfur merktar 1–8 séu fyrndar, óháð öðrum málsástæðum um tómlæti. Málið hafi verið þingfest 13. september 2016 og því hafi kröfur sem urðu til fyrir þann dag þá verið fyrndar samkvæmt fjögurra ára fyrningarreglu laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Við munnlegan málflutning féll lögmaður stefnda frá þessu og byggir stefndi nú á því, lögum samkvæmt, að miða beri við málshöfðunardag, sem var 23. júní 2016.

Af hálfu stefnda er farið fram á að stefnandi sýni með skattskýrslum, staðgreiðsluskrám, rekstrarblöðum RSK, hreyfingarlistum og fleiri gögnum að hann hafi sinnt bókhalds- og tekjuskráningarskyldu sinni, þ.m.t. reiknað sér til tekna þær tekjur sem hann aflaði með reikningum þeim er dómkrafa hans byggir á og þeim greiðslum sem hann sannanlega hafi fengið frá stefnda. Með vísan til alls framangreinds byggir stefndi á því að með ófullnægjandi reikningsgerð stefnanda, bókhaldsvinnubrögðum hans og tómlæti, sé slíkur vafi á um réttmæti dómkrafna hans að sýkna beri stefnda. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að þau verk sem hann telur sig hafa unnið fyrir stefnda hafi sannanlega verið unnin.

Til vara byggir stefndi á því að kröfur stefnanda séu að fullu greiddar. Ljóst sé af skjölum málsins að stefnandi hafi fengið töluvert meira greitt frá stefnda en dómkröfur hans hljóða upp á. Bendir stefndi sérstaklega á að greiðslur „að jafnvirði“ reikninga nr. 2, 7 og 9 hafi verið greiddar stefnanda á svipuðum tímum.

Að öllu framangreindu frágengnu byggir stefndi á því að gjalddagi kröfu geti ekki verið fyrr en mánuði eftir þingfestingu máls, en til vara 10. júní 2016. Stefnandi hafi fyrst krafist greiðslu með innheimtubréfi 9. mars 2016. Hins vegar hafi sú krafa verið ófullnægjandi þar sem henni fylgdu ekki fullnægjandi gögn. Hafi þau gögn fyrst borist fyrir áskorun stefnda 10. maí 2016 og kröfur hafi fallið í gjalddaga mánuði frá þeim tíma eða þann 10. júní 2016. Þar séu undanskildir reikningar merktir nr. 15 og 16 í stefnu. Reikningur nr. 15 hafi fyrst verið birtur stefnda við þingfestingu málsins þann 13. september 2016 og gjalddagi hans því verið 13. október 2016. Reikningur merktur 16 í stefnu hafi ekki verið meðal gagna í málinu.

Að síðustu reisir stefndi varnir sínar á því að óeðlilegt sé að einstaka reikningur beri dráttarvexti þegar ljóst sé að stefndi hafi greitt stefnanda margar greiðslur á því tímabili sem málið varðar. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

IV.

Gögn málsins bera vott um að stefnandi hafi unnið sem verktaki hjá stefnda um árabil. Þannig sýna útprentaðir listar úr bókhaldi stefnda, sem lagðir voru fram með greinargerð félagsins, ásamt millifærsluyfirlitum, að stefnandi hafi þegið greiðslur frá félaginu allt frá árinu 2011 og fram á mitt ár 2015. Þá hefur stefnandi lagt fram gögn um samskipti sín við þáverandi eiganda stefnda, S-kk-þf Ó-kk-þf A-kk-þf, frá júlí 2015 og fram í október það ár, sem auðsjáanlega lúta að næstu verkefnum stefnanda í þágu stefnda.

Í framlagðri greinargerð stefnda kemur skýrum stöfum fram, sem fyrr greinir, að stefndi hafi takmarkaðar upplýsingar um reikninga stefnanda. Svo takmarkaðar raunar að hann telji sig ekki geta staðfest „né véfengt“ reikningana. Með hliðsjón af þessu má það kallast lykilatriði við úrlausn málsins að taka afstöðu til þess hvor málsaðila teljist bera sönnunarbyrði hvað þetta áhrærir.

Stefndi er fyrirtæki sem sérhæfir sig í fólksflutningum og hefur gert svo um árabil, enda kemur fram í greinargerð félagsins, svo sem fyrr greinir, að stefndi sé „allvanur í ferðaþjónustubransanum“. Til að geta sinnt þeirri starfsemi þarf félagið að reiða sig á þjónustu manna sem aflað hafa sér tilskilinna ökuréttinda og geta staðið undir þeirri ábyrgð sem bílstjórastarfið útheimtir. Í ljósi alls þess sem fram hefur komið undir rekstri málsins, þ.á m. dómskjala sem sýna samskipti stefnanda við fyrirsvarsmenn stefnda, sem og skýrslna sem gefnar voru við aðalmeðferð, þykir mega leggja til grundvallar hér að stefnandi hafi sinnt fjölmörgum verkefnum fyrir stefnda á því tímabili sem hér um ræðir. Því til samræmis hefur stefnandi sent stefnda reikninga fyrir vinnu sinni. Af gögnum málsins verður ráðið að stefndi hafi frá september 2011 til ágústmánaðar 2015 greitt stefnanda alls 3.597.916 kr. á grundvelli reikninga hins síðarnefnda, án þess að hreyfa sérstökum andmælum við reikningsgerð stefnda. Mismunur á því sem greitt hefur verið stefnda og ógreiddum kröfum stefnanda samsvarar stefnufjárhæð, að frádregnum einum reikningi stefnanda að fjárhæð 62.000 kr. sem gefinn mun hafa verið út 19. júlí 2015. Síðastnefndur reikningur telst ekki vera hluti stefnukröfunnar og þarf því ekki að taka afstöðu til hans hér.

Í skýrslu sem tekin var af S-kvk-þgf B-kvk-þgf H-kvk-þgf við aðalmeðferð málsins staðfesti hún að hafa annast bókhald stefnda á árunum 2011 til 2015 og verið þá í samskiptum við S-kk-þf Ó-kk-þf A-kk-þf, fyrrverandi eiganda stefnda. Í vitnaskýrslu sinni kvaðst S-kvk-nf hafa fært greiðslur „,beint til“ stefnanda og sett „verktakamiða“ á færsluna. Að sögn S-kvk-ef voru greiðslur til stefnda „bókaðar eftir bankareikningi“. Áðurnefndur S-kk-nf Ó-kk-nf hafi komið með reikninga frá stefnda en það hafi þó „vantað inn í þetta“, eins og vitnið S-kvk-nf orðaði það. Um þetta sagði S-kvk-nf nánar að hún hefði þurft að færa bókhald félagsins eftir bankayfirliti. Hún var spurð hvort fleiri reikningar gætu þá mögulega hafa verið ógreiddir og svaraði hún því með því að segja að „það gæti verið“. Kvaðst S-kvk-nf aðeins hafa tekið það sem greitt var og ekki vitað hvort ógreiddir reikningar hefðu verið þar fyrir utan. Eru þessi ummæli vitnisins í samræmi við það sem greinir í framlögðu tölvuskeyti hennar til lögmanns nýrra eigenda stefnda 13. desember 2016, þar sem hún tjáði lögmanninum að reikningar hefðu „því miður“ sjaldan komið inn í bókhaldið. Hún hafi því orðið að færa greiðslur til stefnanda „beint“ til hans „eftir yfirlitunum og greiðslugögnum hjá IG ferðum“.

Með hliðsjón af framangreindum upplýsingum verður að draga þá ályktun að utanumhald reikninga hafi ekki verið með öllu viðunandi af hálfu stefnda. Samanburður á gögnum frá stefnanda um vinnu hans og reikningsgerð annars vegar og yfirlitum stefnda um greiðslur til stefnanda hins vegar renna þó stoðum undir þær staðhæfingar stefnanda að sumir reikningar hafi verið greiddir en aðrir ekki.

Stefndi er bókhaldsskyldur lögaðili, sbr. 1. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Í 1. mgr. 6. gr. laga þessara er skýrlega mælt fyrir um að bókhaldi skuli haga þannig að á skýran og aðgengilegan hátt megi rekja viðskipti og notkun fjármuna. Jafnframt er þar kveðið á um að bókhald skuli veita svo sundurliðaðar upplýsingar um rekstur og efnahag sem þarfir eigenda, lánardrottna og hins opinbera krefjast og nauðsynlegar eru til að meta megi tekjur og gjöld, eignir og skuldir. Þá segir í 8. gr. sömu laga að sérhver færsla í bókhaldi skuli byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum sem rekja megi til viðskiptanna.

Að ákvæðum þessum virtum og með vísan til þess að reikningar sem sendir höfðu verið stefnda skiluðu sér ekki í öllum tilvikum til bókara hins stefnda félags ber að hafna vörnum stefnda sem byggja á því að stefnanda beri að sanna að reikningar hafi annaðhvort ekki borist stefnda eða séu að einhverju leyti þegar greiddir. Í ljósi þess sem upplýst er um lausung í bókhaldi stefnda getur félagið ekki skotið sér undan ábyrgð að þessu leyti í tilviki stefnanda. Lögum samkvæmt stendur það stefnda augljóslega nær að greiða úr óskýrleika í bókhaldinu og leggja fram gögn um það hvaða reikningar stefnanda hafi verið greiddir eða að hve miklu marki. Sem verktaki verður stefnandi ekki látinn bera hallann af ágöllum í bókhaldi stefnda. Með vísan til þessa er rétt að túlka allan óskýrleika um greiðslu einstakra reikninga stefnanda stefnda í óhag.

Undir rekstri málsins hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að annmarkar hafi verið á reikningsgerð stefnda, bókhaldi hans eða skattframtölum. Málsástæður stefnda er byggja á því að stefnandi standi höllum fæti að þessu leyti eru þar með fallnar um sjálfar sig.

Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er fyrningu slitið þegar mál telst höfðað. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 23. júní 2016. Með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 150/2007 teljast fjórir elstu reikningar stefnanda hafa verið fyrndir á þeim degi, samtals að fjárhæð 386.200 kr. Að þeim reikningum frátöldum, en með vísan til þess sem hér hefur að öðru leyti verið rakið, verður fallist á dómkröfur stefnanda eins og nánar greinir í dómsorði. Með vísan til 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er ekki þörf á að dæma að vextir skuli lagðir við höfuðstól á 12 mánaða fresti.

Í samræmi við þessi úrslit málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem með hliðsjón af efni málsins þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, IG ferðir ehf., greiði stefnanda, A-kk-þgf R-kk-þgf, 1.329.021 krónu ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 33.350 krónum frá 10. júlí 2012 til 2. ágúst 2012, af 184.150 krónum frá 2. ágúst 2012 til 16. ágúst 2012, af 427.650 krónum frá 16. ágúst 2012 til 16. september 2012, af 440.650 krónum frá 16. september 2012 til 9. desember 2012, af 538.450 krónum frá 9. desember 2012 til 25. mars 2013, af 681.250 krónum frá 25. mars 2013 til 22. mars 2014, af 764.250 krónum frá 22. mars 2014 til 9. nóvember 2014, af 906.958 krónum frá 9. nóvember 2014 til 5. júlí 2015, af 1.128.301 krónum frá 5. júlí 2015 til 13. júlí 2015, af 1.267.021 krónu frá 13. júlí 2015 til 19. júlí 2015 og af 1.329.021 krónu frá 19. júlí 2015 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf (sign.)