S-163/2022

1 Mál þetta, sem dómtekið var 25. janúar sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, dagsettri 10. júní sl., á hendur E-x-x G-x-x E-kk-þgf, kt.[...], [...], Akureyri, „fyrir fjárdrátt, með því að hafa á tímabilinu frá 10. janúar 2019 til 14. október 2019, þegar hann hafði með höndum fjárreiður húsfélagsins að [...]

, kt.

[...] á Akureyri dregið sér fjármuni að fjárhæð 229.175 krónur úr sjóðum húsfélagsins. Fjárdrátturinn átti sér stað með eftirgreindum hætti og á eftirgreindum tíma:

16.4.2019 Úttekt með debetkorti 15.424

23.4.2019 Úttektir með debetkorti, 2 úttektir 748

26.4.2019 Úttektir með debetkorti, 2 úttektir 798

29.4.2019 Úttekt með debetkorti 299

29.4.2019 Úttekt í hraðbanka 5.175

31.5.2019 Úttekt með debetkorti 850

3.6.2019 Úttekt í hraðbanka 46.767

3.6.2019 Úttektir með debetkorti, 3 úttektir 39.290

21.6.2019 Úttekt með debetkorti 1.286

25.6.2019 Úttekt með debetkorti 5.985

27.6.2019 Úttekt með debetkorti, 3 úttektir 3.450

1.7.2019 Úttektir með debetkorti, 3 úttektir 8.990

9.7.2019 Úttekt með debetkorti 3.300

15.7.2019 Úttekt með debetkorti 638

23.7.2019 Úttektir með debetkorti, 2 úttektir 4.438

13.8.2019 Úttekt með debetkorti 3.419

16.8.2019 Úttekt með debetkorti 490

19.8.2019 Úttektir með debetkorti, 2 úttektir 2.297

26.8.2019 Úttekt í hraðbanka 10.175

30.8.2019 Úttekt með debetkorti 518

11.9.2019 Úttekt með debetkorti, 4 úttektir 23.201

12.9.2019 Úttekt með debetkorti 3.010

16.9.2019 Úttekt með debetkorti 2.485

19.9.2019 Úttekt úr hraðbanka 10.175

30.9.2019 Úttekt með debetkorti 108

14.10.2019 Úttekt úr hraðbanka 10.000

28.10.2019 Úttekt með debetkorti 12.500

Samtals 229.174

Telst þetta varða við 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.”2 Einkaréttarkrafa. Í málinu gerir Húsfélagið að [...]

, kt.

[...]

, bótakröfu á hendur ákærða að fjárhæð 64.926 krónur með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 25. mars 2020, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá 28. október 2020 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Afstaða og kröfur ákærða

3 Ákærði neitar sök og krefst sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði krefst sýknu af einkaréttarkröfu. Þá krefst ákærði þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þ. m. t. hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Ákærði gegndi starfi gjaldkera húsfélagsins [...] og fór sem slíkur einn með reikningsumráð húsfélagsins. Um var að ræða fasteign með þremur íbúðum. Eigendur tveggja íbúðanna voru ekki búsettir sjálfir í fasteigninni. Lítil formfesta mun hafa verið í störfum hins smáa húsfélags. Samskipti fóru fram í gegnum tölvupósta. Ó umdeilt er aðá meðan ákærði gegndi starfi gjaldkera lagði hann persónulega út fyrir tilteknum kostnaði húsfélagsins. Stærstu greiðslur ákærða fyrir húsfélagið áttu sér stað 10. ágúst 2018, að fjárhæð 49.294 krónur, og 10. janúar 2019, að fjárhæð 120.000 krónur.

5 Ákærði tók fjölda smárra úttekta af reikningi húsfélagsins yfir lengra tímabil með debetkorti. Hefur hann skýrt það með því að hann hafi átt inni greiðslur hjá húsfélaginu og ákveðið að endurgreiða sér með þessum hætti. Er þar m. a. um að ræða úttektirnar sem ákært er fyrir, en þær áttu sér stað 10. janúar 2019 til 28. október 2019. Heildarúttektir ákærða af reikningi húsfélagsins með debetkorti þess, námu 414.782 krónum. Við aðalmeðferð málsins var ákæru hins vegar breytt á þann veg að einungis var ákært fyrir þær úttektir sem voru umfram það sem ákærði hafði lagt út fyrir félagið, þ. e. úttektir frá og með 16. apríl 2019, samtals 229.174 krónur.

6 Eftir að nýr gjaldkeri tók við í húsfélaginu uppgötvuðust framangreindar úttektir ákærða og var hann krafinn um endurgreiðslu með skilaboðum á Messenger 3. janúar 2020, sem fylgt var eftir með innheimtubréfi 4. febrúar sama ár.

7 Ákærði fól lögmanni að svara innheimtubréfi húsfélagsins. Með svarbréfi lögmannsins gekkst hann við úttektunum og gerði grein fyrir kröfu ákærða sem þeim hafi verið ætlað að mæta og bauð fram endurgreiðslu á mismuninum. Innheimtukostnaði mótmælti ákærði, þar sem hann væri andstæður 12. gr. i nnheimtulaga nr. 95/2008. Svör bárust ekki og endurgreiddi ákærði mismuninn 5. mars 2020, en ekki umkrafinn innheimtukostnað. Lögmaður húsfélagsins ráðstafaði greiðslunni fyrst upp í lögmannsþóknun að fjárhæð 64.926 krónur og síðan höfuðstól kröfunnar. Vantar samkvæmt því framangreinda fjárhæð upp á fulla endurgreiðslu af hálfu ákærða.

Skýrslur fyrir dómi

8 Auk ákærða gáfu skýrslur fyrir dómi A, núverandi formaður og gjaldkeri húsfélagsins og B, sambýlismaður A. Verður nú gerð grein fyrir skýrslunum að því marki sem þýðingu hefur.

9 Ákærði kveður húsfélagið hafa verið formlega stofnað 2018, en ekkert formlegt húsfélag starfað fram að því. Öll samskipti íbúðaeigenda hafi farið fram með tölvupósti. Húsfélagsfundir hafi verið haldnir. Hann hafi einn verið með prókúru á reikninga félagsins. Hann hafi ekki haldið neitt bókhald um fjármál félagsins. Hann hafi einungis verið gjaldkeri félagsins í 7 mánuði á árinu 2019. Eina framkvæmd húsfélagsins á tímabilinu hafi verið stífla í frárennsli sem hann hafi látið laga.

10 Ákærði kvaðst hafa séð Messenger skilaboð frá B 3. janúar 2020, þar sem meðeigendur hans í húsinu gerðu honum ljóst að þau hefðu uppgötvað persónulegar úttektir hans af reikningi húsfélagsins og kröfðu hann um endurgreiðslu. Hann hafi ætlað að svara skilaboðunum, en það hafi farist fyrir.

11 Aðspurður um skýringar á úttektunum kvaðst ákærði hafa talið sig eiga inni hjá húsfélaginu allan tímann og hann hafi ákveðið að endurgreiða sér með þessum hætti. Hann hafi ekki rætt það við meðeigendur sína. Hann hafi ekki haft yfirsýn yfir umfang úttektanna. Þetta hafi verið mistök.

12 Aðspurður hvers vegna ákærði hafi ekki millifært af reikningum félagsins eða greitt útgjöld í gegnum heimabanka þess, kvaðst ákærði ekki hafa orðið sér úti um aðgang að heimabanka félagsins. Hann hafi hins vegar látið gefa út debetkort á reikning félagsins, sem hann hafi ætlað að nota til að greiða útgjöld með ef eitthvað þyrfti að kaupa, svo sem sláttuvél. Stefnan hafi verið að kaupa ýmislegt fyrir félagið, en ekkert hafi orðið af því. Regluleg útgjöld hafi engin verið.

13 Aðspurður um menntun, kvaðst ákærði hafa lokið stúdentsprófi frá Framhaldsskólanum á Laugum 2016. Hann hafi síðan numið viðskiptafræði við Háskólann á Akureyri og haldið þaðan í London School of Business og lokið BS prófi í viðskiptafræði 2019. Síðan hafi hann lokið meistaraprófi í alþjóðaviðskiptastjórnun frá OBS Business School í Barcelona 2021.

14 Vitnið A, staðfestir skýrslu sína fyrir lögreglu. Hún kvaðst hafa keypt íbúð á efstu hæð hússins í maí 2018. Hún hafi tekið við sem formaður og gjaldkeri í árslok 2019, eftir að hún hafi lagt það til við meðeigendur sína, ákærða og D eiganda annarrar hæðar hússins, þar sem hún og B væru einu eigendurnir sem byggju í húsinu. Þeir hafi samþykkt þetta. Húsfélagið hafi verið með tvo reikninga, vaxtareikning og veltureikninginn sem mál þetta snúist um. Allt utanumhald hafi verið mjög óformlegt og sé þannig enn vegna smæðar húsfélagsins.

15 Hún kvaðst leggja persónulega út fyrir ýmsu smálegu vegna félagsins, svo sem ljósaperum og öðru slíku, og millifæra síðan af reikningi félagsins á sig til endurgreiðslu og leggja fram reikninga fyrir kaupunum. Henni hafi verið ráðlagt þetta fyrirkomulag af gjaldkera bankans í stað þess að hafa debetkort.

16 Regluleg gjöld félagsins á mánuði séu einungis vegna endurvinnslutunnu. Annað greiði eigendur sjálfir (rafmagn, hita o. s. frv.). Tunnan hafi komið eftir að hún tók við sem gjaldkeri og formaður. Engin föst útgjöld hafi verið fram að því.

17 Vitnið B, kvaðst hafa sent ákærða Messenger skilaboð 3. janúar 2020, þar sem hann krafði ákærða um endurgreiðslu þess fjár sem hann hafi tekið út af reikningi húsfélagsins. Ákærði hafi „seenað“ (séð) skilaboðin klukkutíma seinna. Ekkert svar hafi hins vegar komið frá ákærða.

Málsástæður ákærða

18 Ákærði lagði fram skriflega greinargerð í málinu. Þar kveður hann huglægan ásetning skorta. Hann hafi eingöngu ætlað að endurgreiða sér kröfu sína á hendur húsfélaginu, sem sé óumdeild í málinu. Ofgreiðsla þeirrar endurgreiðslu geti ekki talist fjárdráttur í skilningi 1. mgr. 247. gr. hgl. Ákærði hafi endurgreitt um leið og ofgreiðslan hafi uppgötva st, en eftir standi einungis einkaréttarlegur ágreiningur um innheimtukostnað, en ekki refsivert afbrot.

19 Ákæruvaldið beri sönnunarbyrðina fyrir því að ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum að ásetningur ákærða hafi staðið til þess að draga sér fjármuni húsfélagsins til eignar, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 533/2021. Hafa verði í huga að engar formreglur gildi um inn- og útgreiðslur úr sjóðum húsfélags, líkt og félags með takmarkaðri ábyrgð, sá háttur sem hafður hafi verið á við útgreiðslurnar geti því ekki haft áhrif á refsinæmi hér.

20 Auk endurgreiðslu ákærða, um leið og mistökin hafi uppgötvast, beri að líta til þess að hann hafi samviskusamlega greitt húsfélagsgjöld allt meint brotatímabil. Skynsamleg rök standi því til að álykta sem svo að ásetningur ákærða hafi ekki staðið til að draga sér féð til eignar.

21 Þá hafi brotaþoli staðfest að málinu sé endanlega lokið. Einungis standi út af málskostnaðarkrafa lögmanns húsfélagsins, sem sé í andstöðu við 12. gr. Innheimtulaga nr. 95/2008. Samkvæmt almennum reglum kröfuréttarins sé krafa húsfélagsins þessutan fallin niður með tilkynningu kröfuhafa til skuldara um lok málsins, sbr. fundargerð húsfélagsfundar 20. júní 2020.

Niðurstaða

Sönnun og heimfærsla

22 Ákærði gegndi stöðu gjaldkera í húsfélaginu að [...] um sjö mánaða skeið frá janúar til október 2019. Óumdeilt er að ákærði notaði á þeim tíma debetkort félagsins í fjölda skipta til persónulegra úttekta, alls að fjárhæð 414.782 krónur. Ágreiningslaust er að ákærði hafði einnig innt af hendi greiðslur af persónulegum fjármunum sínum fyrir húsfélagið, samtals 185.608 krónur, áður en hann útvegaði sér debetkort í nafni félagsins og hóf að nota það í sína þágu. Ágreiningslaust er að ákærði leitaði hvorki heimildar annarra félagsmanna til notkunar debetkortsins í eigin þágu, né upplýsti þá um meintan skuldajöfnuð gagnvart félaginu.

23 Ákærða er í málinu gefinn að sök fjárdráttur með því að hafa dregið sér fé úr sjóði félagsins að fjárhæð 229.175 krónur með framangreindum úttektum. Ákærði hefur krafist sýknu á þeim grunni að hann hafi gert mistök og misst yfirsýn yfir úttektirnar og haldið að hann ætti en ninni hjá félaginu. Ásetningur hans hafi því ekki staðið til að draga sér fé húsfélagsins til eignar.

24 Fyrir liggur að ákærði notaði debetkort húsfélagsins í eigin þágu án þess að afla heimildar hinna tveggja meðeigenda sinna í húsinu, þrátt fyrir að honum hafi verið það í lófa lagið. Þessi notkun ákærða á sjóðum félagsins var honum heimildarlaus og gildir þar einu þó formreglur í húsfélaginu hafi verið frjálslegar. Í málinu er einungis ákært fyrir þann hluta fjárins er var umfram þá fjármuni sem ákærði hafði áður lagt út í þágu félagsins. Að mati dómsins var ákærði ótrúverðugur í framburði sínum og átti erfitt með að gefa greið svör við þeim spurningum sem að honum var beint. Ákærði gat enga haldbæra skýringu gefið á því hvernig 185.000 króna inneign hans hjá húsfélaginu hafi leitt hann til þess að nota debetkort félagsins til persónulegra úttekta fyrir 415.000 krónur, án þess að hann áttaði sig á því. Hafi ákærði tekið þá ákvörðun að nota debetkort húsfélagsins með framangreindum hætti, þá gat honum ekki dulist mikilvægi þess að gæta þess vandlega að úttektirnar færu ekki umfram inneign hans hjá félaginu. Sú skýring ákærða að um mistök hafi verið að ræða fær ekki staðist, en í ljósi menntunar ákærða verður að ætla aðhann hafi vald á einfaldri samlagningu og frádrætti. Mismunurinn er einfaldlega of mikill til þess að trúnaður verði lagður áþá skýringu ákærða að hirðuleysi sé um að kenna.

25 Ákærði gat ekki með góðu móti skýrt hvers vegna hann hafi orðið sér úti um debetkort á nafni húsfélagsins, án samráðs við meðeigendur sína í húsinu, í stað þess að óska eftir aðgangi að heimabanka félagsins og greiða þaðan tilfallandi reikninga. Upplýst hefur verið við meðferð málsins að regluleg útgjöld húsfélagsins hafi engin verið og tilfallandi útgjöld nánast engin. Vísaði ákærði til þess að ætlunin hafi verið að standa að ýmsum innkaupum fyrir húsfélagið og greiða það með debetkortinu, svo sem sláttuvél. Hins vegar varð ekkert af slíkum kaupum, heldur samanstanda úttektir af kortinu á umræddu tímabili af persónulegri neyslu ákærða. Þá hafði ákærði enga haldbæra skýringu á því hvers vegna hann hafi einfaldlega ekki látið gjaldkera bankans millifæra þær tæpu 185.000 krónur sem hann taldi sig eiga inni hjá húsfélaginu þegar hann fór í bankann og óskaði eftir debetkorti í nafni félagsins, en samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að næg innistæða var á reikningi félagsins til að greiða umrædda inneign ákærða íeinu lagi þegar í upphafi og raunar allan tímann sem hann var gjaldkeri. Var því engin ástæða fyrir ákærða til þess að nota debetkortið í þeim meinta tilgangi að endurgreiða sér í smáum skömmtum í formi fjölda persónulegra úttekta á veitingahúsum, verslunum og börum.

26 Þá dregur það einnig úr trúverðugleika skýringa ákærða að hann gerði engan reka að því að upplýsa nýjan gjaldkera húsfélagsins um framangreinda meðferð sína á fjármunum þess og að hann kynni að eiga inni hjá húsfélaginu eða skulda því. Þvert á móti skeytti ákærði ekki um stöðuna og gerði engar ráðstafanir á þessu tímamarki til að yfirfara reikningsyfirlit félagsins og stemma af úttektir sínar. Þykir það ótvírætt sýna að ákærði hafi í það minnsta látið sér í léttu rúmi liggja hvort til þess kæmi að óheimilar úttektir hans myndu uppgötvast og hann yrði krafinn um endurgreiðslu eða ekki.

27 Loks þykja þau viðbrögð ákærða að svara engu, þegar meðeigendur hans uppgötvuðu hinar heimildarlausu úttektir og kröfðu hann um endurgreiðslu og skýringar, í stað þess að upplýsa um hin meintu mistökog bjóðast til að endurgreiða mismuninn, vera til marks um að skýringar hans séu síðari tíma fyrirsláttur.

28 Samkvæmt framangreindu telur dómurinn hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og er þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

Ákvörðun refsingar, úrlausn einkaréttarkröfu og sakarkostnaður

29 Ákærði er fæddur 1991 og er því 31 árs. Hann hefur hreinan sakaferil. Eftir að málið kom upp endurgreiddi ákærði bótakrefjanda þá fjárhæð sem hann dró sér, þó upp á fulla greiðslu skorti vegna lögmannsþóknunar. Verður litið til 8. tl. 1. mgr. 70. gr. hgl. við ákvörðun refsingar. Þá er horft til þess að tæplega þrjú og hálft ár eru liðin frá atvikum máls og tvö og hálft ár frá því kæra var lögð fram. Með hliðsjón af framansögðu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga, sem rétt þykir að binda skilorði eins og í dómsorði greinir.

30 Ákærði hefur borið því við gagnvart einkaréttarkröfu brotaþola að hann hafi gert upp skuld sína að fullu. Ekki hafi verið heimild til innheimtukostnaðar af hálfu lögmanns brotaþola. Ákærða hafi verið gefinn greiðslufrestur fram til mars með fyrrnefndum skilaboðum B. Á þetta verður ekki fallist. Í tilvitnuðum skilaboðum var ákærða tjáð að honum yrði gefið tækifæri til að endurgreiða húsfélaginu, en ef það yrði ekki gert fyrir mars myndi málið verða tilkynnt til lögreglu. Fresturinn laut að því að ákærða yrði hlíft við kæru ef hann myndi gera upp fyrir tilgreindan tíma, ekki að honum væri veittur greiðslufrestur. Þá var skilaboðunum fylgt eftir með öðrum skilaboðum 3. janúar 2019 um að hann hefði sólarhring til að svara, annars færi málið lengra. Ákærði brást í engu við þessum kröfum þó hann hafi viðurkennt fyrir dómi að hafa fengið skilaboðin.

Húsfélaginu var því rétt að leita aðstoðar lögmanns mánuði síðar, en þá höfðu engin viðbrögð fengist frá ákærða. Þessu til viðbótar lýtur umkrafinn kostnaður lögmannsins að aðstoð við húsfélagið varðandi beiðni um lögreglurannsókn, kröfugerð á hendur ákærða og hvernig bregðast bæri við skýringum ákærða um skuldajöfnuð og samskipti við lögmann ákærða varðandi málið. Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á að ákvæði innheimtulaga standi því í vegi að fallist verði á bótakröfu brotaþola. Þá eru ekki efni til að líta svo á að brotaþoli hafi fallið frá kröfu sinni á hendur ákærða með umræðum á húsfundi 20. júní 2020, um að félagsmenn teldu málinu lokið. A, skýrði þetta svo fyrir dómi að hún hafi átt við að hún hafi talið lögreglumálinu lokið á þessum tíma, enda ekki heyrt af því um langa hríð. Þá var engri yfirlýsingu í þessa veru beint til ákærða. Með hliðsjón af framansögðu verður krafan því tekin til greina einsog í dómsorði greinir.

31 Ákærða verður til viðbótar gert að greiða málflutningslaun lögmanns brotaþola, J-kvk-ef Ó-kvk-þgf A-kvk-þgf, sem teljast hæfilega ákvörðuð með hliðsjón af tímaskýrslu lögmannsins 372.043 krónur.

32 Eftir úrslitum málsins ber ákærða að greiða sakarkostnað málsins sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, eins og í dómsorði greinir að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf, aðstoðarsaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, E-x-x G-x-x E-kk-nf, kt. [...], sæti fangelsi í 1 mánuð, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði Húsfélaginu að [...], kt. [...], 64.926 krónur með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 25. mars 2020, til 28. október 2020, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk 372.043 króna í málskostnað.

Ákærði greiði sakarkostnað málsins, þ. e. málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef B-kk-ef H-kk-ef lögmanns,1.189.580 krónur.