E-6569/2006

Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 4. apríl sl., er höfðað með stefnu, birtri 24. október 2006.

Stefnandi er D-kvk-nf J-kvk-nf, til heimilis að Melshúsum, Álftanesi.

Stefndu eru Sjóvá-Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík og B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, Fjarðarási 19, einnig í Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru, aðallega, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða henni 6.317.578 krónur með 2% ársvöxtum frá 3. júní 1998 til 20. október 2006, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara gerir stefnandi þá kröfu að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða henni 2.443.639 krónur með sama vaxtafæti og í aðalkröfu.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu, eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál, samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti.

Endanlegur dómkröfur stefndu eru, aðallega, að stefndu verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað, að mati dómsins.

Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði þá látinn falla niður.

Málsatvik og ágreiningsefni

Stefnandi varð fyrir slysi 3. júní 1998 er hún var ökumaður bifreiðarinnar KZ-201, Daihatsu Charade, og hafði numið staðar á gatnamótum Hafnarfjarðarvegar og Kársnesbrautar í Kópavogi. Bifreiðin YX-083, Toyota Land Cruiser, nam staðar aftan við bifreið stefnanda. Ökumaður þeirrar bifreiðar var B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, stefndi í máli þessu, og var bifreið hans tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Ekki er ágreiningur um bótaskyldu stefndu vegna slyssins.

Í þann mund sem stefnandi ætlaði að aka af stað var bifreiðinni YX-083 ekið aftan á bifreið hennar. Í lögregluskýrslu, sem gerð var í tilefni af árekstrinum, kemur fram að stefnandi hafi kennt til í hálsi, sem leitt hafi niður í bak, og því hafi hún verið flutt á slysadeild með sjúkrabifreið. Jafnframt kemur þar fram að lítið tjón hafi orðið á bifreið hennar, en bifreiðin hafi þó verið flutt af vettvangi með kranabifreið.

Samkvæmt áverkavottorði slysadeildar kom stefnandi þangað í stífum kraga, þar sem hún hafði á vettvangi kvartað mjög um óþægindi og verki aftan í hálsi og baki. Við skoðun komu ekki fram nein merki um áverka á baki. Voru verkir aftan í hálsinum, sem leiddu upp í höfuð og aðeins út í axlir. Ekki varð vart þreifieymsla á hryggjartindum og hálstindum, en meiri verkir voru við þreifingu hliðlægt yfir vöðvum hálsins. Var stefnandi greind með hálstognun. Meðferð var hálskragi, bólgueyðandi lyf og verkjalyf, auk þess sem henni var ráðlagt að leita til heimilislæknis til endurmats eftir sjö til tíu daga. Í vottorðinu er þess getið að stefnandi hafi jafnframt verið send í röntgenmyndatöku vegna þess hve bifreiðar voru illa farnar, en engin brot eða beináverkar sáust.

Í stefnu er skýrt frá því að stefnandi hafi verið ráðin kennari við Kársnesskóla og hafi kennslan átt að hefjast þá um haustið. Hafi stefnandi reynt að komast yfir þær þrautir sem hún hafi búið við eftir slysið, en að stuttum tíma liðnum hafi hún ekki lengur treyst sér til kennslunnar, og því beðist lausnar frá störfum 15. september 1998.

Stefnandi leitaði til heimilislæknis 9. júní 1998, er vísaði henni í sjúkraþjálfun. Í vottorði heimilislæknisins frá 11. september sama ár kemur fram að stefnandi hafi verið í sjúkraþjálfun, horfur séu allgóðar fyrir fullum bata hennar, en óvíst hvenær. Í sama vottorði er tekið fram að stefnandi hafi átt að hefja kennslu um haustið, hefði hún mætt í nokkra daga er hún gafst upp. Hafi bakfallið falið í sér bæði andlega uppgjöf, aukna verki og stirðleika í hálsi.

Með sameiginlegri matsbeiðni 21. ágúst 2001 óskuðu stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., og þáverandi lögmaður stefnanda eftir því að metnar yrðu afleiðingar slyssins á heilsufar stefnanda. Hvor aðila tilnefndi sinn lækninn til matsstarfans, stefnandi R-kk-nf J-kk-nf, en stefndi G-kk-þgf B-kk-nf. Matsgerð þeirra er dagsett 22. mars 2002 og meta þeir miska stefnanda til 7 stiga, en enga varanlega örorku. Þá töldu þeir tímabil þjáningabóta vera 2 mánuði. Á grundvelli matsgerðarinnar krafði þáverandi lögmaður stefnanda Sjóvá-Almennar tryggingar hf. um skaðabætur. Með fullnaðaruppgjöri 2. desember 2002 greiddi tryggingafélagið lögmanninum umkrafðar bætur, samtals 567.583 krónur. Í tjónskvittun kemur fram að um fullnaðargreiðslu sé að ræða og með henni sé lokið öllum kröfum á hendur félaginu vegna slyss stefnanda. Kvittunin er árituð af lögmanninum, án fyrirvara. Í stefnu segir að þótt stefnandi hafi mjög gengið eftir upplýsingum um málið frá þáverandi lögmanni sínum, hafi hún ekki fengið uppgjör frá honum fyrr en 27. september 2005, og hafi henni þá fyrst verið gerð grein fyrir niðurstöðu matsgerðarinnar. Hafi stefnanda verið brugðið við niðurstöðuna og ákveðið að leita til annars lögmanns. Sá lögmaður hafi aflað læknisvottorða um afleiðingar slyssins frá B-kk-þgf J-kk-þgf, M-kk-þgf P. H-kk-þgf, Ó-kk-þgf Í-kk-þgf og Á-kk-þgf K-kk-þgf, og að því loknu óskað eftir dómkvaðningu tveggja matsmanna, læknis og lögfræðings, til að meta að nýju afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Til matsstarfa voru dómkvaddir S-kk-nf T-kk-nf taugalæknir og P-kk-nf S-kk-nf lagaprófessor, og skiluðu þeir matsgerð sinni 15. september 2006. Var niðurstaða þeirra sú að miski stefnanda var metinn 20 stig, varanleg, fjárhagsleg örorka til starfa utan heimils var metin 30%, en örorka hennar til heimilisstarfa 20%. Þá töldu þeir að ástand stefnanda hafi orði stöðugt fimm mánuðum eftir slysdag.

Lögmaður stefnanda ritaði hinu stefnda tryggingafélagi bréf 20. september 2006, þar sem krafist var greiðslu skaðabóta til handa stefnanda, með vísan til niðurstaðna matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Bréfinu var ekki svarað og höfðaði stefnandi því mál þetta til heimtu skaðabóta.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Upphaflega gerði stefnandi kröfu um að matsgerð R-kk-ef J-kk-ef bæklunarlæknis og G-kk-ef B-kk-ef endurhæfingarlæknis frá 22. mars 2002 yrði dæmd ógild og ómerk. Við síðari meðferð málsins féll stefnandi frá þeirri kröfu, en tók fram að engu að síður væri enn á því byggt að matsgerð umræddra lækna væri markleysa. Er svo að skilja að sú málsástæða sé einkum á því reist að G-kk-nf B-kk-nf læknir hafi verið vanhæfur til að standa að matinu, þar sem hann hafi á sama tíma verið í viðskiptasambandi við hið stefnda félag, sem trúnaðarlæknir þess til margra ára og ráðgefandi um kröfur á hendur því vegna líkamstjóna. Megi stefnandi með réttu draga óhlutdrægni hans í efa, sérstaklega í ljósi þess að mat matsmannsins ráði því hvað tjónþoli eignist háa fjárkröfu á hendur því félagi sem matsmaðurinn starfi fyrir. Tryggingafélagið starfi eftir lögum nr. 60/1994 og báðir læknarnir, sem unnu að matsgerðinni, starfi samkvæmt lögum nr. 53/1988. Því beri, við mat á hæfi matsmanna, að hafa hliðsjón af meginreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefnandi byggir einnig á því að ekki hafi verið staðið löglega að ofangreindu mati. Samkvæmt grunnrökum 5. gr. skaðabótalaga eigi að meta fjárhagslegt tjón tjónþola vegna skerðingar á tekjuöflunarhæfi. Í því tilviki sé ekki um læknisfræðilegt mat að ræða heldur fjárhagslegt, sem lögin geri ráð fyrir að lögfræðingur með reynslu á sviði líkamstjónaréttar standi að, eins og fram komi í 10. gr. skaðabótalaga.

Auk ofangreinds kveðst stefnandi reisa kröfur sínar á því að fullnægt sé skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku fyrri bótaákvörðunar. Því til stuðnings bendir hún á að þegar afleiðingar slyssins hafi verið metnar í mars 2002 hafi ekki verið fyrirséð að slíkar breytingar yrðu á heilsu hennar, miska og varanlegri örorku, svo sem raunin hafi orðið og lýst sé í matsgerð dómkvaddra matsmanna frá september 2006. Geta hennar til að afla vinnutekna sé um leið líkamleg og andleg heilsa hennar, ástand líkama og sálar. Því sé ekki hægt að aðgreina miska og varanlega örorku, þegar byggt sé á hugtakinu „heilsu“. Þessu til grundvallar bendi stefnandi á að 11. gr. skaðabótalaga nefni breytingar á heilsu þannig að miski og varanleg örorka sé verulega hærri en áður var talið. Sé einmitt svo í hennar tilviki, eins og fram komi í matsgerð S-kk-ef T-kk-ef og P-kk-ef S-kk-ef, en niðurstöður hennar séu að miski og varanleg örorka stefnanda sé verulega hærri en áður hafði verið miðað við.

Þá kveðst stefnandi einnig byggja sjálfstætt á því að í umræddri matgerð komi fram að ófyrirséð breyting hafi orðið á heilsu stefnanda frá því sem lesa megi úr niðurstöðum matsgerðar læknanna R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef frá mars 2002, en bótaákvörðun hins stefnda tryggingafélags hafi verið byggð á þeirri matsgerð. Með það í huga telur stefnandi að öll skilyrði 11. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi til endurupptöku málsins og beri að leggja matsgerð S-kk-ef T-kk-ef og P-kk-ef S-kk-ef frá september 2006 til grundvallar við úrlausn málsins, um leið og hún áréttar að þeirri matsgerð hafi ekki verið hnekkt.

Stefnandi kveðst og reisa kröfu sína á að tilgangur laga nr. 50/1993 sé að mat á miska og varanlegri örorku gangi greiðlega fyrir sig og því sé gert ráð fyrir að tjónþolar leiti til matslækna, til mats á m.a. varanlegri örorku, sem fyrst eftir að áverkar þeirra komist í jafnvægi, og ekki sé að vænta frekari bata. Af þeirri ástæðu sé jafnframt tilgangur laganna að endurskoðun á þessum þáttum gangi greiðlega fyrir sig. Framkvæmdin hafi hins vegar ekki orðið á þann veg, og sé því oft miklum erfiðleikum bundið og kostnaðarsamt að fá fyrri bótaákvörðun endurupptekna, eins og mál þetta sýni.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður, kveðst stefnandi byggja á því að sú afstaða feli í sér þrengingu á þeim reglum sem áður hafi gilt í þessum efnum, á grundvelli meginreglna kröfuréttar um rangar og brostnar forsendur og sanngirnisrök varðandi endurupptöku skaðabótamála vegna líkamstjóna. Með því telur stefnandi að 11. gr. skaðabótalaga brjóti gegn 72. gr. stjórnarskrár, en Hæstiréttur Íslands hafi í dómum sínum viðurkennt að vinnugeta manna sé eignarréttindi, sem varin séu af 72. gr. stjórnarskrár.

Kröfur sínar sundurliðar stefnandi þannig:

Aðalkrafa:

Miskabætur: 5.739.609,- x 13 stig (20-7=13) kr. 746.149,-

Varanleg örorka:

117.764,- x 12=1.413.168,- x 5213/3633 x 10 x 106% x 30% kr. 6.448.270,-

Lækkun vegna aldurs (kr. 967.241,-)

Þjáningabætur: 90 x 1004 kr. 90.399,-

Samtals kr. 6.317.578,-

Varakrafa:

Miskabætur: 5.739.609,- x 13 stig (20-7=13) kr. 746.149,-

Varanleg örorka: 5.739.609,- x 20 stig x 140% kr. 1.607.091,-

Þjáningabætur kr. 90.399,-

Samtals kr. 2.443.639,-

Dráttarvaxtakrafa styðst við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, svo og kröfubréf stefnanda til hins stefnda félags 20. september 2006. Byggir stefnandi á því að samkvæmt 2. mgr. 24. gr. eldri vátryggingasamningalaga, sem kveði á um að þegar tryggingafélag hafi fengið allar upplýsingar um kröfu tjónþola, þá verði félagið að taka afstöðu til kröfunnar innan hálfs mánaðar og greiða þann hluta bótanna sem óumdeildur sé, að viðlögðum vanskilavítum. Er stefna í máli þessu hafi verið gefin út, hafi kröfubréfi stefnanda frá 20. september 2006 ekki verið svarað, þó um mánuður hafi verið liðinn frá móttöku bréfsins.

Stefnandi mótmælir þeirri málsástæðu stefndu að bótakrafan sé fyrnd. Byggir hún á því að stöðugleikapunktur geti í tilviki hennar ekki markað upphaf fyrningarfrestsins. Því síður telur hún að það tímamark skipti máli þegar ófyrirsjáanlegar breytingar verði á heilsu hennar, enda liggi fyrir að ástand hennar hafi versnað með árunum.

Um lagarök kveðst stefnandi vísa til bótakafla umferðarlaga, en einnig til skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 1., 3., 4., 5., 6., 7. og 11. gr. þeirra laga, svo og til reglna kröfuréttarins um rangar og brostnar forsendur. Þá kveðst stefnandi einnig vísa til þeirrar grundvallarreglu stjórnskipunarlaga að ágreiningur sé ekki undanþeginn dómstólum, nema um slíkt séu skýr lagaákvæði. Jafnframt er vísað til vanhæfisreglna stjórnsýsluréttar og almennra vanhæfisreglna.

Málsástæður stefndu og lagarök

Aðalkrafa stefndu, um sýknu af kröfum stefnanda, er í fyrsta lagi á því reist að fram hafi farið fyrirvaralaust fullnaðaruppgjör milli stefnanda og stefnda, Sjóvá-Almennra trygginga hf., 2. desember 2002, á grundvelli útreikninga stefnanda og matsgerðar frá 22. mars 2002. Hafi þáverandi lögmaður stefnanda undirritað greiðslukvittun uppgjörsins um að greiðslan væri fullnaðar- og lokagreiðsla vegna slyss stefnanda 3. júní 1998. Í uppgjörinu sé sérstaklega áréttað að með greiðslunni sé lokið öllum kröfum á hendur félaginu vegna slyssins, nema endurupptaka sé heimil samkvæmt skaðabótalögum.

Í öðru lagi byggja stefndu á því að ekki séu uppfyllt skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku ákvörðunar bóta. Ákvæðið setji tvenns konar skilyrði fyrir endurupptöku; annars vegar þurfi ófyrirsjáanlegar breytingar að hafa orðið á heilsu tjónþola, hins vegar þurfi miskastig eða örorkustig að vera verulega hærra en áður hafi verið talið. Að áliti stefndu sé hvorugu skilyrðanna fyrir að fara. Þannig hafi ófyrirsjáanlegar breytingar ekki orðið á heilsu stefnanda frá því að uppgjör fór fram. Niðurstaða dómkvaddra matsmanna sé einnig sú að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt fimm mánuðum eftir slys, þ.e. 3. nóvember 1998, eða löngu áður en fyrra örorkumat fór fram. Þá komi ekkert fram í matsgerðinni, sem bendi til þess að sérstök eða óvænt versnun hafi orðið á einkennum stefnanda, eða ný einkenni komið fram, frá því örorkumat læknanna R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef var unnið. Mótmæla stefndu því að stefnandi hafi orðið fyrir meira líkamstjóni við slysið en niðurstaða þess örorkumats kveði á um, og greitt hafi verið eftir þann 2. desember 2002. Jafnframt hafna stefndu því alfarið að ætla megi að örorkustig eða miskastig stefnanda sé nú verulega hærra en talið hafi verið í örorkumati R-kk-ef og G-kk-ef. Mótmæla stefndu niðurstöðum matsgerðar hinna dómkvöddu matsmanna, m.a. þar sem dómkvaddir matsmenn hafi lagt til grundvallar að slysið hafi leyst úr læðingi mígreni og geðhvarfasjúkdóm hjá stefnanda. Telja stefndu þá forsendu og niðurstöðu matsmanna ranga, og vísa því til stuðning til læknabréfs Ó-kk-ef Í-kk-ef geðlæknis. Verði hins vegar talið að stefnandi hafi orðið fyrir frekari miska en þegar hafi verið bættur, eða varanlegri örorku, byggja stefndu á því að miska- og örorkustig sé í öllu falli mun lægra en dómkvaddir matsmenn telji. Af þeim ástæðum telja stefndu einnig að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga um verulega hækkun sé ekki fullnægt.

Stefndu mótmæla því að reglur kröfuréttar um brostnar og rangar forsendur eigi hér við eða geti vikið til hliðar skýru ákvæði 11. gr. skaðabótalaga, sem setji ströng skilyrði fyrir endurupptöku fyrirvaralauss bótauppgjörs. Jafnframt er því mótmælt að 11. gr. skaðabótalaganna brjóti gegn ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Enn fremur mótmæla stefndu því sem ósönnuðu að orsakasamband sé milli slyssins árið 1998 og varanlegrar örorku og varanlegs miska stefnanda í dag. Benda stefndu á að nú sé langt liðið frá slysinu og útilokað að gera sér grein fyrir hvort, og þá að hvaða marki, sjúkdómar, önnur slys, óhöpp eða önnur atriði, sem stefnandi kunni að hafa orðið fyrir á þessum tíma, hafi valdið aukinni varanlegri örorku hennar.

Loks byggja stefndu á því að skaðabótakrafa stefndu sé fyrnd á grundvelli 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, enda sé mun lengri tími en fjögur ár liðinn frá lokum þess almanaksárs sem stefnandi fékk vitnesku um kröfu sína og átti þess kost að leita fullnustu hennar. Hafi fyrningarfrestur hafist eigi síðar en 1. janúar 2000, og því hafi krafan verið fyrnd þegar stefna í málinu var birt 24. október 2006.

Til frekari stuðnings sýknukröfu byggja stefndu á því að stefnandi hafi við bótauppgjörið notið aðstoðar lögmanns og hafi þáverandi lögmaður stefnanda staðið að matsbeiðni, ásamt stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Hafi lögmaðurinn tilnefnt R-kk-þf J-kk-þf sem annan matsmanninn, en samþykkt G-kk-þf B-kk-þf sem hinn, án athugasemda. Hafi stefnandi byggt bótakröfu sína á matsgerð þeirra, án nokkurs fyrirvara, og tekið athugasemdalaust við bótum á grundvelli hennar. Mótmæla stefndu því að G-kk-nf B-kk-nf hafi verið vanhæfur til matsstarfans og að matið sé af þeim sökum markleysa. G-kk-nf hafi sem verktaki tekið að sér að meta afleiðingar slysa á heilsufar tjónþola, en jafnframt unnið læknisfræðileg ráðgjafastörf fyrir stefnda, og þá einnig sem verktaki. Hann hafi ekki verið starfsmaður tryggingafélagsins og mótmæla stefndu því að slík tengsl hafi verið milli hans og félagsins að valdið hafi vanhæfi hans, um leið og þeir telja fráleitt að hann hafi verið háður tryggingafélaginu á grundvelli viðskiptasambands. Benda stefndu á að stefnandi hafi aldrei áður dregið hæfi G-kk-ef í efa, hvorki í matsferlinu, né þegar bótauppgjörið fór fram. Með vísan til þessa telja stefndu tilvísun stefnanda til laga nr. 60/1994 og laga nr. 53/1988, svo og stjórnsýslulaga nr. 37/1993, málinu óviðkomandi. Jafnframt mótmæla stefndu því að það valdi ógildingu matsins að tveir læknar hafi staðið að því, en ekki lögfræðingur. Hvergi sé í skaðabótalögum, eða öðrum lögum, kveðið á um það að matsmenn skuli vera læknir og lögfræðingur.

Varakrafa stefndu, um verulega lækkun fjárkröfu stefnanda, er einkum studd þeim rökum að niðurstöður matsgerðar dómkvaddra matsmanna séu of háar og því beri að lækka einstaka liði kröfugerðarinnar. Þannig beri að ákveða bætur fyrir varanlega örorku stefnanda á grundvelli 8. gr. skaðabótalaga, eins og ákvæðið hafi verið á slysdegi, en ekki samkvæmt 5.-7. gr. laganna, eins og stefnandi krefjist. Því til stuðnings benda stefndu á að í athugasemdum með frumvarpi að skaðabótabótalögum komi fram að reglum 8. gr. skuli beitt um tjónþola, sem að verulegu leyti nýti starfsgetu sína þannig að þeir hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur. Á slysdegi hafi stefnandi verið heimavinnandi, og hafi verið það um þriggja ára skeið. Hún hafi ekki tekjusögu, sem unnt sé að byggja á, og falli því undir skilyrði ákvæðisins. Þá byggja stefndu á því að ástæða þess að stefnanda sé ekki fært að sinna kennslustörfum, sé ótengd afleiðingum slyssins.

Stefndu hafna kröfu stefnanda um þjáningabætur, sem ósannaðri og órökstuddri, en einnig á þeim forsendum að 11. gr. skaðabótalaga heimili ekki endurupptöku á slíkum bótum. Ákvæðið mæli aðeins fyrir um að heimilt sé að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska og varanlega örorku. Þá byggja stefndu á því að vextir, sem féllu fjórum árum fyrir birtingu stefnu í málinu, þ.e. 24. október 2006 eða fyrr, séu fyrndir, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Loks mótmæla stefndu því að dráttarvextir leggist við höfuðstól bótagreiðslna við fyrra tímamark en 2. desember 2006, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, en þá hafi mánuður verið liðinn frá þingfestingardegi.

Um lagarök vísa stefndu til skaðabótalaga nr. 50/1993 og 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Vegna fyrningar kröfunnar vísa stefndu til 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og vegna fyrningar vaxta vísa þeir til 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda.

Munnlegar skýrslur fyrir dómi

Við aðalmeðferð gáfu skýrslur fyrir dóminum P-kk-nf S-kk-nf lagaprófessor og S-kk-nf T-kk-nf taugalæknir, sem dómkvaddir höfðu verið sem matsmenn í máli þessu. Með heimild í 4. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, gáfu einnig skýrslur um síma læknarnir R-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf B-kk-nf, sem unnið höfðu matsgerð í málinu, að beiðni aðila. Matsmenn staðfestu matsgerðir sínar fyrir dóminum.

Í skýrslu P-kk-ef S-kk-ef kom fram að niðurstöður hans og S-kk-ef T-kk-ef væru byggðar á ástandi tjónþola eins og það hafi verið á matsdegi, og án þess að tekin væri afstaða til fyrra mats eða hvort ástand tjónþola hafi þá verið vanmetið, enda hafi ekki verið um það spurt í matsbeiðni. Í niðurstöðum þeirra hafi þó falist að heilsufar tjónþola hafi versnað frá fyrra mati. Hafi þeir talið að bæði miski og örorka væri meiri en áður hafði verið talið. Tók hann sérstaklega fram að við ákvörðun miska hefðu þeir einkum litið til líkamlegs ástands stefnanda, en þó einnig til andlegs ástands hennar, enda hefðu þeir talið að umrætt slys hefði verið útleysandi þáttur í þunglyndi stefnanda. Samanlagt hefðu þessir þættir ráðið mati þeirra á miska og varanlegri örorku stefnanda.

S-kk-nf T-kk-nf var að því spurður hvort hann teldi að einhverjar ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsufari stefnanda hefðu komið fram, eða einhverjar afleiðingar síðar komið í ljós, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í fyrri örorkumatsgerð frá mars 2002. Taldi hann svo ekki vera. Sérstaklega spurður um versnandi stoðkerfiseinkenni stefnanda, svo sem greint er frá í niðurstöðum matsgerðar hans, sagði vitnið að ekki væri beinlínis hægt að segja að sú versnun hafi verið ófyrirséð frá fyrri matsgerð. Hins vegar væri það ekki óalgengt hjá fólki sem fengi áverka sem þessa, að þeir versnuðu með tímanum. Þegar S-kk-nf var að því spurður hvað helst lægi að baki þeim hækkaða miska sem fram kæmi í niðurstöðum matsgerðar hans og P-kk-ef S-kk-ef, frá fyrri matsgerð, sagði hann að hlutverk þeirra hafi verið að leggja sjálfstætt mat á miska tjónþola og gæti hann því ekki svarað fyrir eldra mat. Sjálfur hefði hann talið að miski vegna stoðkerfiseinkenna stefnanda væri á bilinu 10–15%, og því væru andlegir þættir við ákvörðun miska 5-10%. Þegar vitnið var að því spurt hvað lægi til grundvallar þeirri fullyrðingu í matsgerð að stefnandi hefði hlotið mjóbakstognun í slysinu, sérstaklega í ljósi þess að engin einkenni frá mjóbaki hafi komið fram við fyrri matsgerð, fjórum árum eftir slysið, kvaðst vitnið ekki muna betur en að einhverjum bakeinkennum hefði verið lýst í fyrirliggjandi vottorðum, fljótlega eftir slysið. Aðspurður sagðist S-kk-nf ekki muna hvort hann hefði sérstaklega spurt stefnanda um afleiðingar slyss sem hún mun hafa orðið fyrir í nóvember 2004, er hún rak hægra hné í mælaborð bíls síns, og getið er um í vottorði M-kk-ef H-kk-ef læknis, og þá um leið hvort einkenni frá hálsi og höfði hefðu aukist við það slys. Þó taldi hann það ólíklegt.

Þegar vitninu var bent á að þrátt fyrir að fullyrt væri í matsgerð hans og P-kk-ef S-kk-ef að ástand stefnanda hefði versnað frá fyrra mati, komist matsmenn engu að síður að þeirri niðurstöðu að ástand stefnanda hafi verið orðið stöðugt fimm mánuðum eftir slysið, kvaðst vitnið viðurkenna að það væri ekki alveg í samræmi við önnur gögn málsins. Hins vegar væri alltaf spurning hvenær ætti að setja fram stöðugleikamark, ástand stefnanda hafi verið orðið stöðugt á því tímamarki, þótt ákveðin versnun kæmi fram síðar.

Í skýrslu sinni sagði G-kk-nf B-kk-nf að hann hefði ekki talið að orsakasamband væri á milli þunglyndis stefnanda og þess slyss sem hún varð fyrir á árinu 1998. Slysið hefði ekki verið alvarlegt og hann því talið að þunglyndiseinkennin yrðu ekki rakin til þess, aðrar ástæður lægju þar að baki.

R-kk-nf J-kk-nf var sömu skoðunar og G-kk-nf B-kk-nf um að slys stefnanda hefði ekki leyst úr læðingi þunglyndiseinkenni hennar. Áreksturinn hafi verið vægur, slysið ekki alvarlegt, en stefnandi hafi hins vegar átt fjölskyldusögu um þunglyndi, þótt hún hafi sjálf ekki áður glímt við það. Auk þess hafi þunglyndiseinkenni komið svo fljótt eftir slysið að matsmenn hafi ekki talið að slysið hefði valdið því.

Niðurstaða

Fram er komið að aðilar óskuðu sameiginlega eftir því að læknarnir G-kk-nf B-kk-nf og R-kk-nf J-kk-ef mætu afleiðingar umferðarslyss, sem stefnandi varð fyrir 3. júní 1998. Af hálfu stefnanda var R-kk-nf tilnefndur til matsstarfans, en G-kk-nf af hálfu stefndu. Matsgerð læknanna er dagsett 22. mars 2002 og mátu þeir miska stefnanda til 7 stiga, en enga varanlega örorku. Í niðurstöðu matsgerðarinnar segir m.a. svo um heilsufar stefnanda: „Þau stoðkerfiseinkenni sem D-kvk-nf hefur og rekja má til afleiðinga umferðarslyssins 03.06.1998 eru vegna afleiðinga hálstognunar. Þessi einkenni eru fremur væg. Megin orsök núverandi óvinnufærni eða þess að D-kvk-nf hefur ekki snúið aftur til kennslu eru að mati undirritaðra alvarlegt þunglyndi. D-kvk-nf hefur sterka ættarsögu um alvarlegt þunglyndi og verður að teljast að þunglyndi sé í öllum megin atriðum sjúkdómur en ekki afleiðing umferðarslyssins 03.06.1998.“ Síðar segir: „Við mat á tímabili þjáningabóta er miðað við tvo mánuði en eftir u.þ.b. tvo mánuði fór hún að vinna við undirbúning kennslu í byrjun ágústmánaðar 1998. Við mat á miska er miðað við fremur vægar afleiðingar hálstognunar með eðlilegum hreyfiferli og mjög óverulegum eymslum í vöðvum aftanvert á hálsi og út í herðar.“ Í lok matsgerðarinnar segir síðan: „Ekki verður séð að þessi vægu einkenni sem hún hefur vegna afleiðinga hálstognunar skerði vinnugetu hennar sem kennara og teljum við að skerðing á vinnugetu sé eingöngu vegna alvarlegs sjúkdóms, þ.e. þunglyndis sem nú er án meðferðar“.

Á grundvelli örorkumatsins krafði þáverandi lögmaður stefnanda hið stefnda tryggingafélag um skaðabætur og voru þær greiddar lögmanninum 2. desember 2002, samtals 567.583 krónur, að lögmannskostnaði meðtöldum. Í kvittun, sem undirrituð er af lögmanninum, samkvæmt umboði stefnanda, kemur fram að með greiðslunni sé lokið öllum kröfum á hendur félaginu vegna umrædds slyss. Af hálfu lögmannsins var enginn fyrirvari gerður við uppgjörið. Engar skýringar hafa komið fram á þeim drætti sem varð á uppgjöri lögmannsins við stefnanda, en eins og fram er komið innti hann ekki greiðsluna af hendi til stefnanda fyrr en 27. september 2005. Heldur stefnandi því fram að þá hafi hún fyrst verið upplýst um niðurstöður matsgerðarinnar.

Af gögnum málsins verður ekki séð að stefnandi hafi gert nokkrar athugasemdir við tilnefningu stefndu á G-kk-þgf B-kk-þgf lækni, er hann var fenginn til þess að meta afleiðingar slyss stefnanda, ásamt R-kk-þgf J-kk-þgf lækni. Ekki er heldur að sjá að stefnandi hafi dregið í efa hæfi G-kk-ef, hvorki við framkvæmd matsins né þegar niðurstaða þess lá fyrir. Er það fyrst í stefnu í máli þessu sem stefnandi heldur því fram að draga megi óhlutdrægni hans í efa, vegna tengsla hans við hið stefnda tryggingafélag, og sé matsgerðin af þeim sökum markleysa.

Eins og fram er komið naut stefnandi aðstoðar lögmanns við öflun gagna og innheimtu skaðabóta úr hendi stefndu. Hafði stefnandi veitt lögmanninum skriflegt umboð til þeirra starfa. Stefnandi átti þess kost að hafna matsgerð læknanna R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef og bera hana undir örorkunefnd, sbr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eða freista þess að hnekkja henni með matsgerð dómkvaddra matsmanna á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Var það ekki gert. Þess í stað ákvað þáverandi lögmaður stefnanda að ganga til lokauppgjörs við hið stefnda tryggingafélag, án fyrirvara. Ekki verður annað ályktað en að með viðtöku greiðslunnar, sem fullnaðaruppgjöri skaðabóta til stefnanda, hafi stefnandi í raun viðurkennt matsgerðina sem fullgildan og lögmætan grundvöll til bótauppgjörs. Þótt hugleiðingar stefnanda um meint vanhæfi matsmannsins og áhrif þess á niðurstöður matsgerðarinnar séu ekki studdar neinum gögnum, hefur hið stefnda tryggingafélag ekki dregið dul á tengsl þess við umræddan matsmann og að hann hafi sem verktaki unnið ýmis læknisfræðileg ráðgjafastörf fyrir það. Það eitt verður þó ekki talið valda því að matsmaðurinn teljist sjálfkrafa vanhæfur til þess að annast örorkumat, ásamt öðrum lækni, eins og hér háttaði til. Verður því hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að umrædd matsgerð sé markleysa og að ekki hafi verið gætt réttra málsmeðferðarreglna stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við gerð hennar. Hinu sama gegnir um þá málsástæðu stefnanda að ekki hafi löglega verið staðið að matsgerðinni, þar sem skaðabótalögin geri ráð fyrir því að lögfræðingur standi að matsgerð, ásamt lækni. Raunar verður ekki séð að sú staðhæfing eigi sér stoð í gildandi skaðabótalögum.

Með matsbeiðni 27. febrúar 2006 fór stefnandi þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn, læknir og lögfræðingur, til þess að meta að nýju afleiðingar umferðarslyssins 3. júní 1998. Dómkvaddir voru S-kk-nf T-kk-nf taugalæknir og P-kk-nf S-kk-nf prófessor í lögfræði. Í matsgerð þeirra, sem dagsett er 15. september 2006, kemur fram að matsbeiðandi hafi lagt fyrir þá átta matsspurningar, sem allar varða áverka matsbeiðanda í umræddu slysi og afleiðingar þeirra fyrir heilsufar matsbeiðanda. Fram kemur einnig í matsgerðinni að í sameiginlegu bréfi lögmanna aðila til matsmanna, eftir dómkvaðningu, hafi þeir jafnframt óskað eftir því að matsmenn svöruðu eftirfarandi spurningu: „Hefur heilsufar matsbeiðanda versnað frá því matsgerð þeirra R-kk-ef J-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef fór fram þann 27. mars 2002?“

Í samandreginni niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna segir svo: „Um er að ræða 49 ára gamla konu sem tognaði í hálsi og baki í umferðarslysi 3. júní 1998. Hún kveðst í upphafi aðallega hafa haft verki í hálsi og herðum, en þá hafi smám saman farið að leiða niður eftir bakinu. Verkirnir í bakinu hafi fyrir alvöru versnað haustið 2005. Í fyrirliggjandi vottorði Þ-kk-ef N-kk-ef á slysa- og bráðamóttöku Landspítala og fyrirliggjandi skýrslu sýslumannsins í Kópavogi kemur fram að D-kvk-nf hafi þegar á slysavettvangi kvartað mjög um óþægindi og verki aftan í hálsi og baki. Ljóst þykir þannig að um tognun í hálsi og baki hafi verið að ræða. Eftir slysið byrjaði D-kvk-nf að fá höfuðverkjaköst og hefur verið greint hjá henni mígreni. Höfuðverkjaköstin eru fátíðari nú en fyrst eftir slysið. Fljótlega eftir slysið fór að bera á þunglyndi og síðar einnig oflæti. Greindur hefur verið hjá henni geðhvarfasjúkdómur. Ó-kk-nf Í-kk-nf geðlæknir sem hefur haft D-kvk-þf til meðferðar vegna geðhvarfasjúkdóms hennar álítur að fyrri áföll og uppvaxtarsaga ásamt erfðum vegi mun þyngra hvað þennan sjúkdóm varðar en umferðarslys það sem hér er til umfjöllunar og telja matsmenn að hann færi sterk rök fyrir því að í fyrirliggjandi læknisvottorði sínu. Því verði geðrænn vandi D-kvk-ef ekki nema að litlu leyti rakinn til umrædds umferðarslyss.“

Spurningu aðila um hvort heilsufar matsbeiðanda hafi versnað frá fyrri matsgerð, 22. mars 2002, svara matsmenn þannig: „Mígrenisköst matsbeiðanda eru orðin fátíðari en var fyrst eftir umrætt slys. Stoðkerfiseinkenni matsbeiðanda hafa smám saman farið versnandi. Auk þess fór að bera á slæmum þunglyndiseinkennum og kvíða. Hún hefur verið og er í meðferð hjá geðlækni og segir andlegt ástand sitt nú nokkuð gott.“

Við mat á varanlegum miska og örorku stefnanda telja matsmenn að varanlegur miski hennar sé 20 stig, varanleg örorka til starfa utan heimilis 30%, en varanleg örorka til heimilisstarfa 20%. Stöðugleikatímamark telja matsmenn hafa verið fimm mánuðum eftir slysdag, þegar þunglyndismeðferð var fyrst farin að skila árangri.

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er skilyrði til endurupptöku bótaákvörðunar að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola, þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Í ákvæðinu felst að bæði skilyrðin þurfa að vera fyrir hendi, þ.e. að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola, og ætla megi að þær breytingar hafi valdið verulegri hækkun á miska- eða örorkustigi tjónþola. Í greinargerð með frumvarpi því sem síðar varð að skaðabótalögum nr. 50/1993 er tekið fram, að ekki sé heimilt að beita ákvæðinu þótt örorkustig reynist hærra en áður var gert ráð fyrir, ef ástæða þess er ekki breytingar á heilsu tjónþola.

Hér að framan er þess getið að málsaðilar hafi óskað eftir því að dómkvaddir matsmenn svöruðu þeirri spurningu hvort heilsufar stefnanda hafi versnað frá fyrra mati, 22. mars 2002. Í svari sínu nefna matsmenn mígreniköst stefnanda, sem þó séu orðin fátíðari en fyrst eftir slysið. Þá hafi stoðkerfiseinkenni smám saman farið versnandi. Að auki hafi farið að bera á slæmum þunglyndiseinkennum og kvíða hjá stefnanda. Í vitnisburði beggja matsmanna fyrir dómi kom fram að heilsufar stefnanda hafi versnað frá því fyrra mat var unnið, og endurspeglaðist það í niðurstöðum matsgerðarinnar. Þær niðurstöður byggðust hins vegar á sjálfstæðu mati þeirra á ástandi stefnanda á matsdegi, án þess að tekin væri afstaða til fyrra mats. Annar dómkvaddra matsmanna, P-kk-nf S-kk-nf, bætti því jafnframt við að matsmenn hafi ekki tekið afstöðu til þess hvort ástand stefnanda hafi verið vanmetið í fyrra mati, enda ekki verið um það spurt í matsbeiðni.

Í umræddri matsgerð dómkvaddra matsmanna er þess hvergi getið að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá fyrra örorkumati. Sérstaklega spurður um þetta atriði fyrir dómi kvaðst S-kk-nf T-kk-nf læknir ekki telja að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi komið fram á heilsufari stefnanda. Þegar hann var síðar inntur álits á versnandi stoðkerfiseinkennum stefnanda, sagði hann að ekki væri beinlínis hægt að segja að sú versnun hafi verið ófyrirséð frá fyrri matsgerð, hins vegar væri ekki óalgengt hjá fólki sem fengi slíka áverka, að þeir versnuðu með tímanum.

Dómurinn telur að engar forsendur séu til þess að draga í efa álit dómkvaddra matsmanna á heilsufari stefnanda á matsdegi. Ekki þykir heldur ástæða til að draga í efa að einkenni þeirra áverka sem stefnandi hlaut í umferðarslysinu 3. júní 1998 hafi versnað með árunum. Hins vegar telur dómurinn að ekki hafi verið færðar nægar sönnur á að versnandi stoðkerfiseinkenni frá baki, auk versnandi mígrenis og þunglyndis, verði rakin til afleiðinga umrædds slyss, þótt erfitt sé að útiloka orsakasamband þar á milli. Engu að síður álítur dómurinn að afleiðingar slyssins kunni að einhverju leyti að hafa verið vanmetnar í örorkumati læknanna G-kk-ef B-kk-ef og R-kk-ef J-kk-ef frá 22. mars 2002, án þess að nokkru verði þó slegið föstu um hvort og í hve miklum mæli það kunni að hafa haft áhrif á ákvörðun miska. Það mat breytir þó engu um það álit S-kk-ef T-kk-ef læknis, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi ekki orðið á heilsu stefnanda frá því fyrra örorkumat fór fram 22. mars 2002. Samkvæmt því eru ekki fyrir hendi skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til endurupptöku á fyrri bótaákvörðun í máli stefnanda.

Hugleiðingar stefnanda um samspil miska og varanlegrar örorku, sem fram koma í umfjöllun um röksemdir fyrir endurupptöku, eru mjög óljósar. Verður ekki annað ráðið en að þær gangi þvert á ákvæði 4. og 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Fá þær engu breytt um þá niðurstöðu að ekki sé fullnægt skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga. Hið sama á við um umfjöllun stefnanda um þann tilgang laga nr. 50/1993, að mat á miska og varanlegri örorku gangi greiðlega fyrir sig. Þótt skilja megi þá umfjöllun sem málsástæðu, verður engan veginn séð hvernig henni er ætlað að hafa áhrif á úrslit málsins.

Með 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 voru lögfest ákveðin skilyrði fyrir því að tekin yrði upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Eins og áður getur eru þau skilyrði að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola, þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að skaðabótalögum nr. 50/1993 kemur fram að þessi skilyrði séu í samræmi við almennar reglur fjármunaréttar. Þótt skráðar réttarreglur um endurupptöku bótaákvörðunar fyrir líkamstjón hafi ekki verið til fyrir gildistöku skaðabótalaga, var þó ekki ágreiningur um að í sérstökum tilvikum væri heimilt að endurupptaka slíkar ákvarðanir. Bera eldri dómar þess vitni, og má af þeim ráða hvaða efnislegu skilyrði hafa verið talin þurfa að vera fyrir hendi til slíkrar endurupptöku. Af orðalagi 11. gr. skaðabótalaga verður ekki annað ráðið en ákvæðið feli í sér lögfestingu þeirra efnisreglna sem áður giltu um endurupptöku. Verður því ekki á það fallist með stefnanda að umrædd 11. gr. feli í sér þrengingu á þeim reglum sem áður giltu um endurupptöku skaðabótamála vegna líkamstjóna, á grundvelli meginreglna kröfuréttar um rangar og brostnar forsendur og sanngirnisrök. Ekki verður heldur á það fallist að 11. gr. skaðabótalaga brjóti gegn 72. gr. stjórnarskrár. Er þá bæði litið til eldri dómafordæma um endurupptöku bótaákvarðana á grundvelli hinna ólögfestu efnisreglna, svo og nýrri dóma Hæstaréttar, þar sem byggt hefur verið á 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Skírskotun stefnanda til dóma Hæstaréttar, þar sem viðurkennt er að vinnugeta manna sé eignarréttindi, hefur enga þýðingu fyrir mál þetta, svo séð verði.

Samkvæmt því sem að ofan er rakið er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefndu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt gjafsóknarleyfi 6. júní 2007. Hefur málskostnaðarreikningur verið lagður fram í málinu, alls að fjárhæð 1.685.075 krónur. Í þeirri fjárhæð er innifalinn útlagður kostnaður stefnanda við rekstur málsins, samtals 552.125 krónur. Í ljósi eðlis og umfangs málsins þykir þóknun til lögmanns stefnanda, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., hæfilega ákveðin 850.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts. Samtals nemur því gjafsóknarkostnaður stefnanda 1.402.125 krónum, sem greiðist úr ríkissjóði.

Dóminn kváðu upp I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og meðdómsmennirnir G-kk-nf G-kk-nf taugalæknir og R-kk-nf S-kk-nf bæklunarskurðlæknir.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. og B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, skulu vera sýknir af kröfum stefnanda í máli þessu, D-kvk-ef J-kvk-ef.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, alls 1.402.125 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

I-kk-nf E-kk-nf

G-kk-nf G-kk-nf

R-kk-nf S-kk-nf