E-2958/2006

Mál þetta, sem dómtekið var þann 1. febrúar sl., var þingfest 18. maí 2006.

Stefnandi er Æ-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, Hvammsdal 3, Vogum.

Stefndu eru G-kk-nf J-kk-nf, Ólafsgeisla 123 í Reykjavík, Á-kk-nf T-kk-nf, Hraunbraut 20 í Kópavogi og Á-kk-nf H-kk-nf, Fjarðarseli 5 í Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verðir dæmdir til að greiða stefnanda in solidum 5.511.304 krónur auk vaxta á stefnufjárhæð samkvæmt ákvæðum vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2002 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, en til vara að þær verði stórlega lækkaðar.

Þá krefjast þeir málskostnaðar úr hendi stefnanda og lögmanns hans, Þ-kvk-ef J-kvk-ef hrl., in solidum samkvæmt mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi lýsir málsatvikum svo að stefnandi hafi hafið störf sem vaktmaður hjá aðalbanka Búnaðarbanka Íslands hf. á seinni hluta árs 2000. Stefnandi hafi undirritað ráðningarsamning þann 27. febrúar 2001, eftir sex mánaða reynslutíma, sem gilti fram að starfslokum hans. Stefnandi hafi sinnt gæslu í bankanum eftir lokun ásamt öðrum vaktmanni og hafi það m.a. verið hluti af hans starfi að ganga um öll húsakynni bankans í reglulegum eftirlitsferðum á hverri vakt. Stefnandi hafi sýnt starfi sínu áhuga og hafi jafnan gert athugasemdir í vaktbók ef hann taldi aðra starfsmenn bankans ekki fara eftir settum öryggisreglum. Að mati stefnanda hafi vantað mikið á að fylgt væri settum reglum af öðrum starfsmönnum bankans, ekki síst í lögfræðildeild, þar sem skjöl sem hafi átt að vera trúnaðarskjöl hafi gjarnan verið skilin eftir óvarin á skrifborðum og skápar ólæstir og hafi hann oftar en einu sinni gert athugasemd vegna þessa í von um að við það yrðu gerðar úrbætur hjá starfsmönnum. Þá hafi stefnandi í tvígang lagt fram tillögur við forsvarsmenn bankans, þ.á m. stefnda Á-kk-ef, um hvernig bæta mætti ímynd bankans o.fl. og hafi þær verið teknar til skoðunar af viðkomandi. Engar athugasemdir hafi verið gerðar við störf stefnanda í bankanum, hvorki meðan hann var í starfi þar né við riftun ráðningarsamnings, og þá hafi stefnanda ekki verið gefin ástæða fyrir uppsögn í riftunarbréfi vinnuveitanda, dags. 26. september 2002.

Í júlí 2002 hafi komið fram í fjölmiðlum að starfsmenn Búnaðarbanka Íslands hf. hefðu, ásamt utanaðkomandi aðilum, gert drög að samkomulagi um ráðstöfun eigna eins viðskiptavina sinna, Norðurljósa hf., án hans vitundar. Þau drög hefðu síðan borist S-kk-þgf G. G-kk-þgf, forstjóra Norðurljósa hf., sem hafi gert athugasemd við gerð þeirra bæði við forsvarsmenn bankans og í fjölmiðlum, auk þess sem athæfið hafi verið kært til Fjánnálaeftirlits. Fjármálaeftirlitið hafi kveðið upp úrskurð í málinu, í lok febrúar 2003 þess efnis að Búnaðarbankinn hf. hefði m.a. brotið gegn þagnarskyldu og eðlilegum viðskiptaháttum í samskiptum við Norðurljós hf.

Þegar starfsmönnum Búnaðarbankans hf. hafi orðið ljóst að þau skjöl bankans varðandi Norðurljós hf., sem ekki virðist hafa átt kynna forsvarsmönnum félagsins, höfðu borist þeim engu að síður, hafi ekkert verið rætt við stefnanda um þetta mál og hafi hann ekki verið kærður fyrir trúnaðarbrot eða önnur brot í starfi. En í sama mánuði hafi verið lögð fram kæra hjá lögreglu á Norðurljós hf., dags. 23. júlí 2002, og þess óskað að rannsakað yrði hvernig forsvarsmenn félagsins fengu þau skjöl um félagið frá bankanum, sem ekki stóð til að það fengi. Einnig hafi farið af stað óformleg könnun innan bankans um hver gæti hafa farið með skjölin úr bankanum og komið þeim til Norðurljósa hf.

Stefnandi hafi farið í sumarleyfi í ágústbyrjun 2002 og hafi verið í sumarleyfi allan þann mánuð, en hafi aftur hafið störf eftir leyfið þann 2. september 2002. Þá hafi stefnandi byrjað á seinni vakt kl. 17.00 og fljótlega eftir upphaf vaktar hafi stefnandi hitt W-x-x K-x-x, yfirmatreiðslumann. W-kk-nf hafi sagt við stefnanda að hann sé sá aðili sem hafi komið skjali frá Búnaðarbankanum hf. til Norðurljósa og hafi verið umrætt í fjölmiðlum. Þá hafi stefnandi, skömmu síðar, hitt Þ-kk-þf, gjaldkera hjá stefnda, sem hafi haft uppi svipuð ummæli við stefnanda með tilvísun til að hann hafi komið þessum skjölum milli aðila. Stefnanda hafi brugðið við þessi ummæli starfsmanna stefnda, ekki síst þar sem ýjað hafi verið að því að sonur hans, sem var starfsmaður Norðurljósa hf., ætti einnig að tengjast málinu. En þar sem yfirmenn stefnanda hafi ekki rætt við hann um þetta mál eða aðrir stjórnendur hafi stefnandi ekki brugðist við þessum áburði enda hafi hann talið að menn hefðu aðeins verið að leita að sökudólgi í málinu og talið sig finna hann í stefnanda vegna fjölskyldutengsla hans við starfsmann Norðurljósa hf.

Þann 25. september 2002 hafi stefnandi mætt á kvöldvakt í bankanum og hafi farið á vaktinni í reglubundið eftirlit um húsið til skiptis á móti öðrum vaktmanni sem var á vakt þá nótt. Vegna eftirlitsstarfa stefnanda hafi hann farið inn á allar skrifstofur í bankanum, þ. á m. til stefnda, Á-kk-ef T-kk-ef bankastjóra. Á skrifstofu Á-kk-ef hafi stefnandi gengið að skrifborði hans til að athuga hvort allt væri með kyrrum kjörum eins og hann gerði almennt á eftirlitsferðum sínum, svo sem hvort slökkt væri á tölvum, reiknivélum og eftir atvikum öðrum rafmagnstækjum, svo og hvort gluggi væri lokaður. Stefnandi hafi orðið var við það áður í störfum sínum að ekki væri gengið frá á þessari skrifstofu samkvæmt vinnureglum, svo sem að ekki hafi verið slökkt á tækjum eða læst skápum og hafi verið skráðar athugasemdir um það í vaktbók vaktmanna. Þá hafi stefnandi séð að það lá skjal á skrifborðinu sem var merkt trúnaðarmál og hafi stefnanda verið nokkuð brugðið við það, ekki síst vegna þess máls sem komið hafði upp fyrr á árinu þar sem skjöl höfðu borist út af lögfræðideild bankans. Þá hafi ræstingafólk farið inn á allar skrifstofur bankans til að þrífa fyrr um daginn. Stefnandi kveðst hafa litið yfir skjalið til að kanna hvers eðlis það væri og þá séð nöfn Norðurljósa hf. og Landsbankans hf. með stóru letri í fyrirsögn skjalsins og hafi hann furðað sig á þessu broti bankastjórans á starfsreglum bankans. Stefnandi hafi engu að síður ákveðið að gera engar ráðstafanir vegna þessa þar sem gera hafi mátt ráð fyrir að viðkomandi bankastjóri tæki því illa ef hann gerði athugasemd við þessa vangeymslu hans á skjalinu.

Stefnandi hafi verið handtekinn af lögreglu í lok vaktar, að því er virðist samkvæmt fyrirmælum starfsmanns stefnda, G-kk-ef J-kk-ef, og ásakaður um að hafa fjarlægt skjöl úr bankanum, eða ljósrit af þeim. Þar sem engin gögn frá bankanum hafi fundist á stefnanda við handtöku og ekki þótti að öðru leyti ástæða til að halda honum, þá hafi honum verið sleppt síðar sama dag. Sama dag hafi ráðningarsamningi stefnanda við Búnaðarbanka Íslands hf. verið rift og honum gert að hætta störfum tafarlaust án greiðslu launa á uppsagnarfresti. Stefnandi hafi ekki sætt sig við þau málalok og hafi farið í mál við Kb banka hf., vegna Búnaðarabanka Íslands hf., með kröfu um skaðabætur vegna riftunar á ráðningarsamningi. Með dómi Hæstaréttar, uppkveðnum þann 17. febrúar 2005, hafi bankinn verið sýknaður af öllum kröfum stefnanda, aðallega á þeim grundvelli að hann hefði brotið svo af sér í starfi að það réttlætti fyrirvaralausa uppsögn, með því að skoða skjal á borði Á-kk-ef T-kk-ef bankastjóra aðfaraaótt 26. september 2002.

Vegna handtöku stefnanda og aðfarar stefndu gegn honum hafi hann lagt fram kæru á hendur stefndu hjá lögreglu fyrir rangar sakagiftir en af hálfu saksóknara voru ekki talin efni til aðgerðar vegna hennar. Þá hafi stefnandi lagt fram kæru hjá Persónuvernd vegna uppsetningar á myndavélum í húsnæði Búnaðarbanka Íslands hf. án tilkynningar, en þar sem ekki var talið mögulegt af hálfu Persónuverndar að fullyrða að ekki hefði verið send tilkynning af hálfu bankans, var ekki talið um brot á lögum um persónuvernd að ræða. Þeirri niðurstöðu hafi stefnandi vísað til umboðsmanns Alþingis í tvígang en hann hafi ekki talið ástæðu til afskipta, eftir að málið hafði verið tekið til efnismeðferðar að nýju hjá Persónuvernd. Þá hafi stefnandi leitað ítrekað aðstoðar stéttarfélags síns, Félags bankamanna, en það hafi engin afskipti haft af málinu.

Við meðferð skaðabótamáls stefnanda gegn Kb banka hf. hafi komið fram að allir stefndu hefðu sammælst um að búa til skjal með yfirskriftinni, „Trúnaðarmál, Norðurljós hf. - Landsbanki Íslands hf., Kaupsamningur lánasamninga“, en það hafi verið það skjal sem stefnandi hafi séð aðfaranótt 26. september 2002. Skjalið hafi verið búið til í því skyni að ná þeim aðila sem talinn var hafa, án heimildar, farið með skjöl úr bankanum. Hafi jafnframt komið fram í skýrslutökum af stefndu í héraðsdómi að grunur þeirra hafi einkum beinst að stefnanda. Skjalið hafi síðan verið lagt á borð stefnda Á-kk-ef, áður en stefnandi fór í vaktferðir um skrifstofur bankans, a.m.k. í tvígang og á tvo mismunandi staði á skrifborðinu (sic) áður en það hafi vakið athygli stefnanda aðfaranótt 26. september 2002. Þá hafi komið fram við skýrslutökur í máli stefnanda gegn Kb banka hf. að A-kk-nf A-kk-nf, sem þá hafi verið starfsmannastjóri Búnaðarbankans, hefði eftir uppsögn stefnanda gefið þeim sem leituðu eftir því þá umsögn um stefnanda að hann hefði gerst sekur um brot á trúnaði í starfi. Auk þess hafi stefnandi orðið var við að þeir aðilar sem hann sótti um vinnu hjá hafi fengið þær uppslýsingar að fyrir lægi að hann hefði farið með skjöl tengd Norðurljósum úr bankanum og hafi það gert honum nánast ómögulegt að fá nýtt starf.

Þar sem bótaskylda stefnanda gagnvart fyrrum vinnuveitanda, sem heiti nú Kb banki hf., hafi ekki verið viðurkennd í fyrra dómsmáli stefnanda beini hann nú kröfum sínum að þeim starfsmönnum bankans sem hann telji bera ábyrð á þeim atvikum sem leiddu að starfslokum hans í bankanum. Sé fjárhæð bótakröfu í þessu máli í meginatriðnm sú sama og í máli stefnanda gegn Kb banka hf.

Stefndu telja málavaxtalýsingu stefnanda, eins og hún er rakin hér að framan, vægast sagt ónákvæma á köflum. Telja þeir nákvæmari frásögn um þá málavexti sem hér hafi einhverja þýðingu koma fram í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. júní 2004 sem staðfestur hafi verið með skírskotun til forsendna í dómi Hæstaréttar 17. febrúar 2005.

Í nefndum héraðsdómi séu rakin atvik sem leitt hafi til brottvikningar stefnanda úr starfi húsvarðar hjá Búnaðarbanka Íslands hf. á sínum tíma. Stefndi Á-kk-nf hafi á þeim tíma verið bankastjóri bankans, stefndi G-kk-nf hafi verið yfirmaður innri endurskoðunar í bankanum og stefndi Á-kk-nf hafi verið yfirlögfræðingur í bankanum. Allir hafi þeir tekið þátt í skipulagningu aðgerðar sem hafi miðað að því að finna út hvaða starfsmaður bankans kynni að hafa brotið gegn trúnaðarskyldum sínum þannig að upplýsingar sem hafi átt að fara leynt bárust til annarra.

Í ofangreindu máli hafi verið dæmt um kröfur stefnanda gegn bankanum sem reistar hafi verið á sama grundvelli og stefnandi geri í þessu máli. Þar hafi bankanum verið stefnt en ekki þeim einstaklingum sem stefnt sé í þessu máli. Kröfur stefnanda á hendur bankanum hafi engu að síður verið á því reistar að þeir einstaklingar sem stefnt sé í þessu máli hafi sem starfsmenn bankans leitt hann með ólögmætum hætti í gildru sem hafi haft í för með sér fjárhagstjón og miska vegna þess að ráðningarsamningi hans við bankann hafi verið rift í kjölfarið. Stefndu telja kröfugerð stefnanda á hendur sér út í hött, rétt eins og kröfur hans á hendur bankanum hafi verið á sínum tíma.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að athæfi stefndu hafi verið saknæmt og ólögmætt og það hafi valdið honum verulegu tjóni vegna þess að það hafi leitt til fyrirvaralausrar riftunar á ráðningarsamningi stefnanda. Stefnan byggi á því að allir stefndu hafi sammælst um ólögmætt atferli gegn honum til að geta staðfest að hann hafi gert sekur um trúnaðarbrot, án þess að grunur þeirra gagnvart stefnanda byggðist á málefnalegum ástæðum. Stefnandi byggi á að stefndu beri in solidum fulla og ótakmarkaða ábyrgð á því tjóni sem hann varð fyrir þegar ráðningarsamningnum var rift án bótagreiðslu frá bankanum, þar sem til þeirrar riftunar hefði ekki komið ef stefndu hefðu ekki leitt stefnanda grandalausan í gildru aðfaranótt 26. september 2002.

Stefnandi byggir á því að hann hafi unnið störf sín hjá Búnaðarbanka Íslands hf. með fullnægjandi hætti enda hafi aldrei verið gerð athugasemd við þau. Enginn grundvöllur hafi því verið fyrir því að rifta ráðningarsamningi hans við bankann, enda hafi ekkert legið fyrir um að stefnandi hefði farið með skjöl í heimildarleysi úr bankanum. Vegna þessa hefðu stefndu ákveðið að egna fyrir hann gildru, til að ná af honum myndefni sem unnt væri að nota við riftun vinnusamnings, enda hefði grunur þeirra beinst að stefnanda eingöngu vegna fjölskyldutengsla hans við starfsmann Norðurljósa hf.

Stefnandi byggir á því að aðgerðir stefndu gegn honum, þ.e. notkun tálbeitu, tilkynning til lögreglu og yfirlýsingar um að stefnandi hafi borið skjöl út af vinnustað, hafi helgast af ómálefnalegum ástæðum. Hvorki fyrir brottrekstur stefnanda né eftir hafi stefndu getað stutt grun sinn, um að stefnandi hefði borið skjöl Norðurljósa hf. úr bankanum með fullnægjandi gögnum eða sönnunum að neinu marki. Enda hafi grunur þeirra, sem síðan hafi leitt til aðgerða gegn stefnanda, eingöngu byggst á fjölskyldutengslum stefnanda. Stefndu hefðu átt að vita að aðför þeirra gegn stefnanda væri ómálefnaleg og gengi miklu nær honum en tilefni hafi verið til, og hafi þeir þannig staðið að meingerð gegn frelsi, persónu, friði og æru stefnanda og beri á því óskipta bótaábyrgð.

Af hálfu stefnanda er byggt á því að engar sannanir hafi legið fyrir um að stefnandi hefði gerst brotlegur í starfi og hafi stefndu ekkert haft í höndunum sem hafi rökstutt grunsemdir þeirra gegn stefnanda. Vegna þess hafi það efni verið búið til með þeim aðferðnm sem lýst sé í málsatvikalýsingu stefnu. Miðað við verknaðarlýsingar stefndu sjálfra í skýrslutöku af þeim í máli stefnanda gegn Kb banka hf., þá hafi þeir gert allt sem í þeirra valdi stóð til að draga athygli stefnanda að skjalinu, sem þeir hafi búið til sérstaklega í því skyni að fanga athygli hans. Með því hafi þeir viljað búa til sönnun um að hann væri sá brotlegi innan bankans, og hafi rift við hann ráðningarsamningi í beinu framhaldi, ásamt því að tilkynna hann til lögreglu og stuðla að handtöku hans. Vegna þessa sé byggt á því af hálfu stefnanda að stefndu hafi valdið honum skaðabótaskyldu tjóni með því að egna fyrir hann tálbeitu til að fá hann til að bregða út af starfsskyldum sínum. Jafnframt sé byggt á því af hálfu stefnanda að það hefði hann aldrei gert án frumkvæðis og beins tilverknaðar stefndu.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggist á því að stefndu hafi með athæfi sínu skapað aðstæður til að fyrirgera rétti stefnanda til greiðslu við riftun ráðningarsamnings hans við Búnaðarbanka Íslands hf. Stefndu hafi ákveðið að egna fyrir hann tálbeitu sem myndi örugglega leiða til þess að hann skoðaði það skjal sem fyrir hann var lagt, vegna þeirra atvika sem orðið höfðu í bankanum mánuðina á undan. Með athæfi stefndu hafi stefnandi verið settur í þá stöðu að heimilt hafi verið samkvæmt fyrirliggjandi dómi að rifta fyrirvaralaust ráðningarsamningi við hann, eftir langt og farsælt starf hjá vinnuveitanda. Athæfi stefndu hafi þar með falið í sér meingerð gegn frelsi, persónu og æru stefnanda auk þess sem það hafi valdið honum beinu fjárhagslegu tjóni. Fyrir það eigi stefndu að greiða bætur.

Krafa stefnanda um miskabætur byggist á því að hann hafi verið borinn þeim sökum að hafa í stórum mæli borið upplýsingar og gögn frá bankanum til fjölmiðla og annarra utanaðkomandi aðila. Þessi umræða hafi átt sér stað í fjölmiðlum í lengri tíma og hljóti hún að hafa byggst á upplýsingum frá stefndu, enda komi þar enginn annar til greina. Auk þess hafi stefnandi af tilefnislausu verið handtekinn af lögreglu fyrir tilverknað stefnda, G-kk-ef, og borinn þungum sökum sem engar sannanir hafi legið fyrir um. Jafnframt hafi komið fram í fjölmiðlaumræðu að stefnandi hefði brotið trúnað gagnvart vinnuveitanda sínum og stundað það í lengri tíma að stela upplýsingum í bankanum gagngert í því skyni að koma þeim til óviðkomandi aðila. Með þessu athæfi hafi æra og orðspor stefnanda verið skaðað.

Krafa stefnanda um laun í sex mánuði eftir ólögmæta riftun stefnda byggist á ákvæðum kjarasamnings þar sem fram komi að uppsagnarfrestur eigi að vera 6 mánuðir. Fjárhæð kröfunnar miðist við ákvæði kjarasamnings, ráðningarsamning aðila og laun stefnanda í starfi.

Krafa stefnanda um miskabætur byggist á almennum reglum skaðabótaréttarins um greiðslu miskabóta fyrir ófjárhagslegt tjón og sé gerð vegna mannorðsmissis stefnanda, óþæginda vegna ólögmætrar riftunar svo og vegna erfiðleika stefnanda við að finna nýtt starf.

Kröfur stefnanda sundurliðast þannig:

Laun í uppsagnarfresti í 6 mánuði 2.042.211 kr.

Hækkun skv. kjarasamningi v. tímabilsins 1.1.-31.1.03 30.633 kr.

Lífeyrisgjöld, hlutur vinnuveitanda, 7,4% 173.032 kr.

Orlof á laun í uppsagnarfresti, 11,59% 240.243 kr.

Vangreitt vegna 13. mánaðar 2002, 19,54% 25.185 kr.

alls 2.511.304 kr.

Miskabætur 3.000.000 kr.

Samtals 5.511.304 kr.

Kröfur sínar byggir stefndi á almennum reglum skaðabótaréttarins um saknæma háttsemi og skaðabótaábyrgð á tjóni svo og ákvæðum skaðabótalaga, einkum 26. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til ákvæða almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um rangar sakargiftir. Kröfu um vexti styður stefnandi við reglur laga nr. 38/2001. Kröfu um málflutningsþóknun styður stefnandi við reglur XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður stefndu og lagarök

Stefndu telja málatilbúnað stefnanda fjarstæðukenndan og mótmæla honum harðlega.

Í áðurnefndum dómi sé því nákvæmlega lýst að stjórnendur Búnaðarbanka Íslands hf. hafi ákveðið að skilja eftir ákveðið skjal í skrifstofu eins af bankastjórum bankans og kanna hvernig stefnandi mundi bregðast við þegar hann sæi skjalið við eftirlitsferð um skrifstofur bankans. Stefndu telja fráleitt að eitthvað hafi verið ólögmætt eða saknæmt við þessa ráðagerð. Með henni hafi á engan hátt verið stuðlað að trúnaðarbroti stefnanda gagnvart vinnuveitandanum, en segja megi að með þessum hætti hafi yfirmenn í bankanum gengið úr skugga um hvort stefnanda væri treystandi fyrir því ábyrgðarstarfi að vera eftirlitsmaður í bankannm. Í ljós hafi komið að stefnanda var ekki treystandi fyrir þessu hlutverki og hafi ráðningarsamningi við hann verið rift þegar er það kom á daginn.

Sérstaklega skuli tekið fram að aðgerðir stjórnenda Búnaðarbanka Íslands hf., sem leitt hafi til þess að stefnandi gekk í „gildruna“, hafi verið undirbúnar í náinni samvinnu við lögregluna í Reykjavík.

Stefndu mótmæla því að þeir hafi aðhafst nokkuð gagnvart stefnanda sem hafi verið til þess fallið að hvetja hann til þeirra verka sem leiddu til lögmætrar brottvikningar stefnanda úr starfi. Yfirmenn bankans hafi talið nauðsynlegt að láta á það reyna hvernig stefnandi brygðist við ef skjal eins það sem skilið var eftir á borði bankastjórans í umræddu tilviki kæmi fyrir sjónir stefnanda á eftirlitsferð hans um bankann. Tjón það sem stefnandi reyni að fá bætt með málssókn þessari stafi ekki af athöfnum stefndu, heldur eingöngu af því hvernig hann sjálfur brást við.

Í áðurgreindu dómsmáli stefnanda gegn bankanum sé nákvæm lýsing á atvikum sem leitt hafi til brottvikningar stefnanda og vísist til þess. Í niðurlagi héraðsdóms segi m.a.: „Það er fallist á það með stefnda að með þessu athæfi hafi stefnandi farið útfyrir verksvið sitt og jafnframt brotið gegn trúnaðarskyldu, enda var það ekki á verksviði hans að skipta sér af skjölum á borðum annarra starfsmanna bankans. Í þessu sambandi skiptir engu máli þótt ósannað sé að stefnandi hafi komið efni skjalsins til annarra eða ætlað sér það. Með athæfi sínu gaf stefnandi vinnuveitanda sínum fullt tilefni til að vantreysta sér svo verulega að hann verðskuldaði fyrirvaralausan brottrekstur í samræmi við framangreint ákvæði kjarasamnings. Þeirri málsástæðu stefnanda er því hafnað að borið hafi að áminna hann eða gefa honum kost á að skýra mál sitt. Það er mat dómsins að engu breyti um þessa niðurstöðu að lögð var gildra fyrir stefnanda sem hann gekk í.“

Í dómi Hæstaréttar sé á því hnykkt að með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms sé á það fallist með bankanum að heimilt hafi verið að vísa áfrýjanda, stefnanda þessa máls, úr starfi án aðvörunar eða fyrirvara. Síðan segi í dóminum: „Þá er ekki fallist á með áfrýjanda að fyrir hendi séu skilyrði til að dæma honum miskabætur vegna þess hvernig [bankinn] stóð að uppsögn áfrýjanda eða vegna athafna [bankans] í kjölfar hennar.“

Stefndu telja ljóst að dómur Hæstaréttar hafi fullt sönnunargildi um þau atvik sem í honum greini, enda hafi ekki komið fram nein sönnun sem hnekkt geti mati réttarins á þeim gögnum sem dómurinn sé byggður á. Vísist um þetta til 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Telji stefndu einsýnt að sýkna beri þá af öllum kröfum stefnanda með sömu rökum og bankinn var sýknaður í ofangreindu máli, enda hafi kröfur stefnanda á hendur bankanum verið byggðar á sömu málsástæðum og stefnandi byggir kröfur sínar á í þessu máli.

Í stefnu segi einnig að skaðabótakrafa stefnanda sé á því reist að stefndu hafi með athæfi sínu skapað aðstæður til að fyrirgera rétti stefnanda til greiðslu við riftun ráðningarsamnings hans við Búnaðarbanka Íslands. Stefndu telja hér vera um hreina firru að ræða. Bankinn hafi ákveðið að rifta ráðningarsamningi sínum við stefnanda vegna framferðis hans sjálfs. Dómstólar hafi staðfest þá skoðun bankans að riftunin væri lögmæt vegna þess að stefnandi hafi gefið vinnuveitanda sínum fullt tilefni til að vantreysta sér svo verulega að hann verðskuldaði fyrirvaralausan brottrekstur. Því sé mótmælt sem fjarstæðu að trúnaðarbresturinn sé af völdum stefndu. Með sömu rökum gæti stefnandi beint kröfum sínum að dómurunum sem hafi sýknað bankann í fyrra málinu! Stefndu hafi með engu móti getað „fyrirgert rétti“ stefnanda til greiðslna frá bankanum, og hafi ekki gert það.

Stefndu telja ljóst að stefnandi hafi gegnt mjög mikilvægu trúnaðarstarfi í bankanum sem eftirlits- og öryggisvörður. Fullkominn trúnaður við viðskiptamenn sé einn af hornsteinum í starfsemi fjármálafyrirtækja eins og viðskiptabankar eru. Stefnanda hafi auðvitað verið ljóst að trúnaðarbrot, eins og þau sem upplýst var um í bankanum, voru til þess fallin að skapa verulega hættulegt ástand fyrir bankann, auk þess sem þau felldu grun á saklausa samstarfsmenn. Manni í stöðu stefnanda hafi að sjálfsögðu verið fullkomlega óheimilt að meðhöndla skjöl í skrifstofum æðstu starfsmanna bankans á þann hátt sem stefnandi hafi orðið uppvís að.

Krafa stefnanda um miskabætur sé rökstudd þannig að hann hafi verið borinn sökum um að hafa „í stórum mæli borið upplýsingar og gögn frá bankanum til fjölmiðla og annarra utanaðkomandi aðila“. Auk þess hafi stefnandi fyrir tilstuðlan stefndu verið að tilefnislausu handtekinn af lögreglu og borinn þungum sökum sem engar sannanir hafi verið fyrir. Með þessu hafi æra og orðspor stefnanda verið skaðað. Miskabótakrafa þessi sé að því leyti vanreifuð að ekki sé tilgreint nákvæmlega hvaða aðgerðir það eru sem stefndu eiga að hafa staðið fyrir sem valdi því að hann eigi að greiða stefnanda miskabætur. Ekki sé vísað til neinna tiltekinna ummæla sem hafi verið viðhöfð umfram tilefni, ekki sé tilgreint hvað átt sé við þegar rætt sé um fjölmiðlaumræðu „í lengri tíma“ o. s. frv. Telur stefndi að þetta varði því að vísa beri miskabótakröfunni frá dómi vegna vanreifunar, sbr. e-lið 80. gr. laga nr. 91/1991. Verði kröfunni ekki vísað frá mótmælir umbjóðandi minn því harðlega að hann hafi veitt fjölmiðlum þess háttar upplýsingar að hann hafi bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda. Vissulega hafi fjölmiðlar haft mikinn áhuga á umræddu máli meðan það stóð sem hæst, en ummæli sem stefndu viðhöfðu við fjölmiðla voru ekki á neinn hátt þannig að óþarflega særandi væri fyrir stefnanda með hliðsjón af öllum atvikum. Telja stefndu ljóst að brot stefnanda í starfi og fyrirvaralaus brottrekstur hans úr því hafi ekki verið á þeirra ábyrgð og þá ekki sú fjölmiðlaumfjöllun sem af honum hlaust. Stefndu hafi ekki tekið ákvörðun um hvort lögregla skyldi færa stefnanda til skýrslugjafar, það hafi lögreglan gert, en bankinn hafi krafist lögreglurannsóknar vegna þess að trúnaðarupplýsingar höfðu ítrekað komist í hendur aðila sem ekki áttu að fá þær. Ástæða þess að stefnandi var handtekinn og færður til yfirheyrslu hafi verið framferði hans sjálfs sem gaf lögreglu fyllsta tilefni til þeirrar aðgerðar. Stefndu telja að skilyrði miskabótaskyldu samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé ekki uppfyllt vegna umræddrar riftunar eða opinberrar umfjöllunar í kjölfar hennar og hafi raunar einnig verið um það dæmt í áðurnefndum dómi Hæstaréttar 17. febrúar 2005. Enn síður geti þeir borið miskabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna aðgerða lögreglu sem hafi byggst á rannsóknarbeiðni Búnaðarbanka Íslands hf.

Miskabótakröfunni sé jafnframt mótmælt með sömu röksemdum og fram séu færðar fyrir sýknukröfu af skaðabótakröfunni. Jafnframt sé miskabótakröfu stefnanda mótmælt sem alltof hárri, enda sé hún ekki í neinu samræmi við dómaframkvæmd.

Stefnandi krefst þess að umkrafðar bætur beri dráttarvexti frá 1. október 2002, en rökstyður þá kröfu ekki með öðrum hætti en að vísa til „vaxtalaga“ nr. 38/2001. Fari svo ólíklega að einhver hluti kröfu stefnanda verði tekinn til greina telja stefndu útilokað að vextir verði dæmdir frá öðrum tíma en uppkvaðningardegi dóms í málinu. Stefnandi hafi ekki krafið stefndu um greiðslu fyrr en með birtingu stefnu í máli þessu.

Stefndu sýnist einsýnt að málatilbúnaður stefnanda gegn þeim sé gersamlega haldlaus og að stefnanda og lögmanni hans hafi verið það ljóst eða mátt vera það ljóst við höfðun málsins. Af þeim sökum geri stefndu kröfu um að lögmaður stefnanda, Þ-kvk-nf J-kvk-nf hæstaréttarlögmaður, verði sameiginlega með stefnanda dæmd til að greiða umbjóðanda mínum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins. Verði yfirlit um kostnað umbjóðanda míns af málssókninni lagt fram við aðalmeðferð málsins. Um málskostnaðarkröfu sína á hendur stefnanda vísa stefndu til 129., 130. og 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafan á hendur lögmanni stefnanda sé reist á heimild í 4. mgr. 131. gr., sbr. c-lið 1. mgr. þeirrar lagagreinar.

Niðurstaða

Stefnandi höfðaði mál á hendur Kaupþingi Búnaðarbanka hf. til greiðslu skaðabóta vegna fyrirvaralausrar brottvísunar úr starfi. Með dómi Hæstaréttar Íslands, uppkveðnum 17. febrúar 2005, var Kaupþing Búnaðarbanki hf. sýknaður af kröfum stefnanda og bankanum talið heimilt að vísa stefnanda úr starfi án aðvörunar eða fyrirvara. Í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem staðfestur var með vísan til forsendna, segir svo í niðurstöðu:

„Hér að framan var þess getið að í júlí 2002 komst upp að Búnaðarbankinn hafði lagt drög að meðferð eigna eins af viðskiptavinum sínum án samráðs við hann. Málið var kært til Fjármálaeftirlitsins, sem úrskurðaði í febrúar 2003 að bankinn hefði með þessu brotið gegn reglum um bankaleynd. Um sumarið höfðu fjölmiðlum borist gögn um þetta mál úr bankanum og grunaði forsvarsmenn hans að einhver starfsmanna ætti þar hlut að máli. Kom fram við aðalmeðferð að stefnandi var undir grun og kvaðst hann sjálfur hafa tekið eftir því, er hann kom úr sumarfríi í byrjun september, að viðmót samstarfsmanna hans bar þess merki. Það kom enn fremur fram hjá núverandi og fyrrverandi starfsmönnum Búnaðarbankans að ákveðið hafi verið í lok september að leggja gildru fyrir stefnanda. Á skrifborð tiltekins bankastjóra var lagt tilbúið skjal er bar yfirskriftina “Trúnaðarmál”. Skjalið fjallaði um samning á milli Búnaðarbankans og annars banka og varðaði lánamál fyrrgreinds viðskiptavinar. Komið var fyrir myndavél, er beint var að skrifborðinu, og tók hún upp myndir af stefnanda við skrifborðið að kvöldi 25. og aðfaranótt 26. september 2002.

Myndbandið var sýnt við aðalmeðferð og á fyrsta myndskeiði sést að stefnandi kemur inn og gengur fram hjá skrifborðinu og úr myndfletinum. Hann kemur síðan til baka og stansar við borðið og horfir á það nokkra stund áður en hann fer aftur út úr skrifstofunni að því er virðist. Á næsta myndskeiði sést að einhver annar en stefnandi kemur inn og gengur hratt fram hjá skrifborðinu og fer út aftur. Þá kemur stefnandi aftur inn og stillir sér upp þeim megin við borðið sem setið er. Hann er með blað í hendi og greinilega sést að hann skrifar hjá sér og lítur af og til á skrifborðið. Þá sést að hann blaðar all mörgum sinnum í blöðum á borðinu og skrifar hjá sér um leið. Undir lokin er eins og hann sé að þurrka af blaði á borðinu. Þegar stefnandi yfirgefur skrifstofuna sést að hann er með lítið blað í hendi. Á næsta myndskeiði sést stefnandi koma inn og ganga beint að skrifborðinu á sama stað og fyrr, horfa á borðið, strjúka yfir eitthvað á borðinu, líta aftur á það og yfirgefa síðan skrifstofuna. Þá er stutt myndskeið, er sýnir stefnanda koma inn og horfa á borðið áður en hann fer út aftur. Þessu næst er myndskeið er sýnir stefnanda koma inn, stilla sér upp við skrifborðið og, að því er virðist, lesa þar skjal, taka blað úr vasa sínum og líta á það og aftur á skjalið af borðinu og fara síðan út. Á næsta myndskeiði sést að stefnandi kemur inn með blað og skriffæri í hendi. Hann stillir sér upp við skrifborðið og skrifar á blaðið, sem hann heldur á, um leið og hann lítur af og til á borðið. Hann flettir síðan við skjali á borðinu og horfir á það nokkra stund áður en hann fer út aftur. Þá er stutt myndskeið er sýnir stefnanda koma inn, klæða sig í hanska, taka skjal af borðinu, stinga því, að því er virðist, innan í blað og hraða sér út. Á næstsíðasta myndskeiðinu sést stefnandi koma inn, leggja skjal á borðið og laga það til. Hann virðist síðan líta kringum sig á skrifstofunni áður en hann fer. Á síðasta myndskeiði sést stefnandi koma inn í stutta stund, líta á borðið og fara síðan aftur.

Það er meginmálsástæða stefnda að með framanlýstu athæfi hafi stefnandi rofið trúnað við sig og brotið starfsreglur bankans í svo verulegu atriði að réttlætanlegt hafi verið að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi og fella niður launagreiðslur til hans.

Stefnandi hefur hins vegar neitað því að hafa brotið af sér gagnvart stefnda. Hann bar að hann hafi sett upp leikþátt á skrifstofu bankastjórans þar eð hann hafi vitað að hann væri undir grun um að hafa komið trúnaðarskjölum til viðskiptavinar bankans um sumarið. Með þessu hafi hann ætlað að knýja á um að talað yrði við hann um þessar grunsemdir og þar með gæfist honum kostur á að hreinsa sig af öllum grun um trúnaðarbrot. Þá kom og fram hjá stefnanda að hann taldi það í verkahring sínum sem vaktmanns að gæta þess að trúnaðarskjöl lægju ekki á glámbekk, jafnvel þótt inni í læstri skrifstofu væri, eins og á skrifstofu bankastjórans.

Það dylst engum sem skoðar framangreint myndband að þar er stefnandi að skoða skjal og allt bendir til þess að hann sé að skrifa niður hjá sér upplýsingar úr því. Fullyrðing hans um að hann hafi verið að skrifa niður ljóð á þessu sama augnabliki er eins og hver önnur fjarstæða. Þá er og greinilegt að hann þurrkar af því og enn fremur verður ekki betur séð en að hann dylji það í dagblaði eða tímariti og fari með það á brott og komi svo með það aftur. Það er fallist á það með stefnda að með þessu athæfi hafi stefnandi farið út fyrir verksvið sitt og jafnframt brotið gegn trúnaðarskyldu, enda var það ekki á verksviði hans að skipta sér af skjölum á borðum annarra starfsmanna bankans. Í þessu sambandi skiptir engu máli þótt ósannað sé að stefnandi hafi komið efni skjalsins til annarra eða ætlað sér það. Með athæfi sínu gaf stefnandi vinnuveitanda sínum fullt tilefni til að vantreysta sér svo verulega að hann verðskuldaði fyrirvaralausan brottrekstur í samræmi við framangreint ákvæði kjarasamnings. Þeirri málsástæðu stefnanda er því hafnað að borið hafi að áminna hann eða gefa honum kost á að skýra mál sitt. Það er mat dómsins, að engu breyti um þessa niðurstöðu að lögð var gildra fyrir stefnanda sem hann gekk í. Þá er rétt að geta þess að það var fyrst við aðalmeðferð sem sú skýring kom fram af hálfu stefnanda að hann hafi verið að setja upp leikþátt í þeim tilgangi að knýja á um að rætt yrði við hann, eins og rakið var. Metur dómurinn þessa skýringu hans álíka fjarstæðukennda og framburð hans um ljóðið.“

Stefndi, Á-kk-nf T-kk-nf, var á umræddum tíma bankastjóri Kaupþings Búnaðarbanka hf. og stefndi, G-kk-nf J-kk-nf, var yfirmaður innri endurskoðunar og stefndi, Á-kk-nf H-kk-nf, var yfirlögfræðingur bankans. Fyrir liggur og er óumdeilt að stefndu, sem starfsmenn bankans, tóku ákvörðun um að leggja gildru fyrir stefnanda. Er það mat héraðsdóms, sbr. það sem áður greinir, að það breyti engu um niðurstöðuna, þar sem stefnandi hafi sjálfur gengið í gildruna og með aðgerðum sínum, sem lýst er hér að framan, farið út fyrir verksvið sitt og brotið trúnaðarskyldu gagnvart bankanum. Meint tjón stefnanda verður því ekki rakið til aðgerða stefndu heldur til framferðis hans sjálfs og þess hvernig hann brást við. Ekki er sýnt fram á að neitt saknæmt eða ólöglegt hafi falist í þessari ráðagerð stefndu og með henni var á engan hátt stuðlað að túnaðarbroti stefnanda. Fallast ber á með stefndu að umræddur dómur Hæstaréttar hafi fullt sönnungildi um þau atvik sem í honum greinir, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Er í dóminum tekin afstaða til sömu málsástæðna og stefnandi hefur uppi í þessu máli. Ber því samkvæmt framansögðu að sýkna stefndu af kröfu stefnanda um skaðabætur.

Engin skilyrði eru til að dæma stefnanda miskabætur. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndu hafi borið stefnanda þeim sökum að hafa borið upplýsingar og gögn frá bankanum til fjölmiðla eða annarra. Stefndu verða ekki gerðir ábyrgir fyrir umræðum í fjölmiðlum eða fyrir aðgerðum lögreglu.

Ber samkvæmt framansögðu að sýkna stefndu af kröfum stefnanda.

Eftir þessari niðurstöðu ber að dæma stefnanda til þess að greiða stefndu málskostnað. Stefndu gera þá kröfu að lögmaður stefnanda, Þ-kvk-nf I. J-kvk-nf hrl. verði sameiginlega með stefnanda dæmd til að greiða stefndu málskostnað. Í máli þessu eru hafðar uppi staðhæfingar og byggt á málsástæðum sem afstaða var tekin til í framangreindum dómi Hæstaréttar. Verður að telja að lögmanni stefnanda hafi mátt vera ljóst að sá málatilbúnaður sem viðhafður er í þessu máli væri haldlaus. Ber því með vísan til 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, sbr. c. lið 1. mgr. sömu greinar, að dæma lögmann stefnanda, sameiginlega með stefnanda, til greiðslu málskostnaðar. Ber þeim sameiginlega að greiða hverjum hinna stefndu 170.000 krónur í málskostnað, eða alls 510.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, G-kk-nf J-kk-nf, Á-kk-nf T-kk-nf og Á-kk-nf H-kk-nf, skulu vera sýknir af kröfum stefnanda, Æ-kk-ef G-kk-ef G-kk-ef.

Stefnandi og Þ-kvk-nf I. J-kvk-nf hrl. greiði sameiginlega hverjum hinna stefndu 170.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf