S-111/2020

1 Mál þetta, sem dómtekið var 24. janúar síðastliðinn, var höfðað með ákæru Héraðssaksóknara, útgefinni 19. mars 2020, á hendur G-kk-þgf H-kk-þgf, kennitala [...], [...], Akureyri, „fyrir hegningar- og umferðarlagabrot, með því að hafa sunnudaginn 18. ágúst 2019 ekið bifreiðinni [...] óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja (í blóði mældist díazepam 66 ng/ml, nordíazepam 69 ng/ml og oxazepam 420 ng/ml) án nægilegrar aðgæslu og langt yfir leyfilegum hraða, eða með allt að 110 km/klst þar sem leyfður hámarkshraði er 50 km/klst, norður Glerárgötu á Akureyri, þar sem hann missti stjórn á bifreiðinni, ók upp á umferðareyju og aftur út á Glerárgötu við Grænugötu, í veg fyrir bifreiðina [...], sem ekið var í sömu akstursstefnu, og á gangandi vegfaranda, Y og hjólreiðamann, Z, og hund hans, með þeim afleiðingum að Y hlaut heilahristing og Z hlaut fjöláverka, brot á lendalið, herðablaðs brot, spjaldbeinsbrot, mjaðmarbeinsbrot, mörg rifbrot og rof á þvagblöðru. Með akstri sínum raskaði ákærði umferðaröryggi á alfaraleið og á ófyrirleitinn hátt stofnað lífi og heilsu Y og Z, sem og farþega bifreiðarinnar, X, og annarra vegfarenda, sem leið áttu um Glerárgötu á sama tíma, í augljósan háska.

Telst þetta varða við 1. mgr. 168. gr., 219. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1., sbr. 2. mgr. 37. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 50. gr., allt sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu ökuréttar samkvæmt 99. og 101. gr. laga nr. 77/2019.“

2 Ákærði krefst frávísunar málsins. Til vara krefst ákærði sýknu, en til þrautavara lægstu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun verjanda.

Um frávísunarkröfu

3 Verjandi byggir á því að ákæran sé ekki í samræmi við gögn málsins, þar sem í matsgerð Rannsóknastofnunar í lyfja- og eiturefnafræði komi fram að gera megi ráð fyrir að styrkur lyfja í blóði ákærða hafi verið slíkur að hann hafi dregið úr ökuhæfni ákærða. Í ákæru segi hins vegar að ákærði hafi verið óhæfur til að stjórna bifreiðinni vegna áhrifa slævandi lyfja. Ekki verður fallist á með ákærða að hér sé um atriði að ræða sem leiða skuli til frávísunar. Ákærði byggir hér í raun á því að umrætt sönnunargagn í málinu sýni ekki fram á að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem ákært er fyrir. Er hér um sönnunaratriði að ræða. Verði niðurstaða dómsins sú að ákæruvaldið hafi ekki sýnt fram á að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem ákært er fyrir, þá leiðir það til sýknu. Er ekki fallist á að ákæran sé haldin óskýrleika að öðru leyti sem torveldað hafi ákærða vörn sína í málinu. Er frávísunarkröfu ákærða því hafnað.

Málsatvik. Rannsókn. Sönnunarfærsla

4 Sunnudaginn 18. ágúst 2019 var lögreglan kvödd á vettvang umferðarslyss við Glerárgötu. Hafði bifreið ákærða hafnað uppi á gagnstétt og gangandi vegfarandi ásamt hjólreiðamanni og hundi hans orðið fyrir bifreiðinni með þeim afleiðingum að hjólreiðamaðurinn kastaðist í loft upp og flaug nokkra metra út í limgerði. Slasaðist hann mikið og hundurinn drapst. Lýsti ákærði því svo á vettvangi að hann hafi verið að aka norður Glerárgötu þegar hann missti allt í einu stjórn á bifreiðinni með þeim afleiðingum að hún snérist á veginum, þeyttist upp á gangstétt og staðnæmdist á grasbletti við gangstéttina eftir að hafa hafnað á framangreindum vegfarendum. Kvaðst ákærði hafa ekið á umferðarhraða.

5 Myndskeið úr eftirlitsmyndavélum sýna atburðarásina að talsverðu leyti. Bregður bifreið ákærða fyrst fyrir á myndskeiði er sýnir gatnamót Glerárgötu og Strandgötu. Ellefu sekúndum áður en bifreið ákærða sést koma norður Glerárgötu, sést bílaleigubifreið vitnisins A, af gerðinni Toyota Yaris, [...], beygja inn á götuna og aka til norðurs. Á myndskeiði er sýnir Glerárgötu sést bifreiðinni [...] ekið eftir götunni á umferðarhraða. Skömmu síðar sést hvar bifreið ákærða er ekið eftir götunni og fram úr öðrum bifreiðum. Loks sést á þriðja myndskeiðinu hvar bifreið ákærða hefur dregið uppi bifreiðina [...][...]og geysist fram úr henni á miklum hraða og snarsnýst bifreið ákærða í hálfhring á veginum fyrir framan hana, en kastast síðan upp á gangstétt og hverfur sjónum úr myndskeiðinu.

6 Við rannsókn málsins mældi lögregla vegalengdir á vettvangi, skannaði vettvang með þrívíddarskanna og útbjó tölvuteikningu. Þá voru markaðir staðsetningarpunktar út frá upptökum úr eftirlitsmyndavél á ráðhúsi Akureyrar sem sýndi bifreið ákærða aka eftir Glerárgötunni. Gat lögregla með nákvæmum hætti markað upphafspunkt og lokapunkt bifreiðarinnar, sem unnt var að bera saman við myndskeið úr eftirlitsmyndavélinni sem innihélt klukku með teljara sekúndna og sekúndubrota. Gat lögregla með þessum mælingum staðreynt ökuhraða bifreiðar ákærða á þessum vegarkafla.

7 Þá framkvæmdi lögregla mælingar á dýpt hjólfara á slitlagi götunnar, sem reyndist vera 3 - 5 cmþar sem það var dýpst.

8 Ennfremur lét lögregla gera bíltæknirannsókn á hjólbörðum á bifreið ákærða í því skyni að kanna ástand hjólbarða bifreiðarinnar og hvort finna mætti vísbendingar um aksturslag sem hefði verið viðhaft við akstur bifreiðarinnar og hvort slit á hjólbörðum bifreiðarinnar mætti rekja til umferðarslyssins umræddan dag eða hvort það ætti sér aðrar skýringar.

9 Loks voru tekin sýni úr ákærða og send til rannsóknar. Sýndi rannsóknin að niðurbrotsefni lyfja var að finna í blóði ákærða, sem gera mætti ráð fyrir að hefðu haft áhrif á ökuhæfni ákærða í umrætt sinn.

10 Í málinu liggurfyrir vottorð um afleiðingar slyssins á brotaþolann Y.

Framburðir fyrir dómi

11 Auk ákærða, gáfu skýrslu fyrir dómi vitnin Z, brotaþoli, Y, brotaþoli, X, B, [...], D, kærasta B, E, F, A, G, sérfræðingur á Rannsóknar HÍ í lyfja- og eiturefnafræðum, H, skurðlæknir, J, bifvélavirki, lögreglumenn nr. 0232 og nr. 0327 og K, heimilislæknir ákærða. Verður nú framburður þeirra rakinn að því marki sem þýðingu hefur.

12 Ákærði kvaðst hafa verið að aka Glerárgötuna með félaga sínum á BMW bifreið semhann hafði nýlega fengið til afnota. Kvað ákærði bifreiðina vera 600 hestöfl. H ann hafi séð bróður sinn aka bif breið rétt fyrir framan og ekið fram úr honum. Skömmu síðar hafi hann misst stjórn á bifreiðinni, en hann kvaðst telja djúp hjólför í slitlagi vegarins vera höfuðorsök þess. Er bifreiðin hafi farið upp á kant hafi hann sennilega stigið af misgáningi á bensíngjöfina í stað hemilsins og bifreiðin við það aukið ferðina. Bifreiðin hafi orðið stjórnlaus, hafnað uppi á gangstétt og vegfarendur orðið fyrir henni. Kvaðst ákærði hafa ekið á löglegum hraða. Hvað lyfjaneyslu varðar, kvaðst ákærði hafa tekið kvíðalyf, sem honum hafi verið ávísuð af lækni, en engin ólögleg lyf. Hann hafi notað kvíðalyf um árabil án þess að það hafi hamlað ökuhæfni hans á nokkurn hátt. Ákærði hafnaði því að hafa verið undir áhrifum lyfja sem hafi haft áhrif á ökuhæfni hans.

13 Vitnin, B, [...] og kærasta hans, D, báru á sama veg varðandi ökuhraða ákærða. Kváðust þau ekki hafa séð neitt óeðlilegt við aksturslag hans.

14 Vitnin, E og F, sáu í raun ekkert sem þýðingu hefur við úrlausn málsins. Rétt er að geta þess að í lögregluskýrslu er ranglega haft eftir E að ákærði hafi ekið á „ofsahraða“, en af upptöku á búkmyndavél sést að vitnið viðhafði engin slík orð. Er þetta aðfinnsluvert.

15 Vitnið Z sá ekki bifreið ákærða áður en hún hafnaði á honum og gat því ekki borið um aksturslag ákærða í aðdraganda slyssins. Vitnið lýsti alvarlegum afleiðingum slyssins og aðgerðum sem hann gekkst undir vegna þess.

16 Vitnið Y sá bifreið ákærða koma aðvífandi rétt áður en hún hafnaði á honum, en gat ekki borið um aksturslag eða ökuhraða bifreiðarinnar.

17 Vitnið A, sem ók bílaleigubifreið af gerðinni Toyota Yaris í norðurátt eftir Glerárgötu, kvaðst hafa ekið á umferðarhraða eftir götunni er hún sá skyndilega bifreið ákærða þeysast fram úr og snarsnúast á götunni fyrir framan hana. Kvaðst hún hafa óttast að hún næði ekki að hemla í tæka tíð áður en hún myndi hafna á bifreið ákærða, en bifreið ákærða hafi runnið áfram af götunni og upp á gangstétt þar sem hún loks staðnæmdist. Kvaðst vitnið ekki geta sagt til um ökuhraða ákærða, en bifreið hans hafi birst mjög skyndilega. Henni hafi virst hann aka hratt.

18 Vitnið G, sérfræðingur á Rannsóknarstofnun HÍ í lyfja- og eiturefnafræðum, kvað ekki óeðlilegt að kvíðalyf eins og ákærði hafi fengið ávísað geti skilað þ eim niðurstöðum um niðurbrotsefni sem finna mátti í sýni úr ákærða. Ákærði hafi verið á tiltölulega vægum skammti af Sobril, sem innihaldi virka efnið Oxazepram, sem notað sé við kvíða. Hins vegar geti samsetning lyfja verið mjög varasöm og haft áhrif á ökuhæfni. Gæta verði vel að því þegar verið er að ávísa mismunandi lyfjum. Samkvæmt efnamælingum hafi verið niðurbrotsefni Diazepams í blóði ákærða, en það sé ekki að finna í Sobril, en sé t. d. í kvíðalyfinu Stesolit. Saman hafi þessi efni sljóvgandi áhrif sem skerði ökuhæfni. Lyfin sem mælst hafi í blóði ákærða jafngildi áhrifum á ökuhæfni miðað við 0,8 prómill af etanóli.

19 H, skurðlæknir staðfesti áverkavottorð sitt vegna afleiðinga slyssins fyrir brotaþola.

20 Vitnið K, heimilislæknir ákærða, lýsti lyfjameðferð ákærða við kvíða sem hann hafi glímt við. Kvað hann ákærða hafa fengið lyfið Sobril, en hvorki Diazepam né Stesolit hafi verið að finna á lyfjaskrá ákærða. Gat hann ekki séð lyf á skránni sem skýrt gætu niðurbrotsefni D iazepams í blóði ákærða.

21 Lögreglumaður nr. 0232 staðfesti skýrslu sína um ökuhraða ákærða og lýsti rannsókn sinni á hraða bifreiðar ákærða, sem framkvæmd var út frá upplýsingum úr eftirlitsmyndavél á ráðhúsi Akureyrar og þrívíddarskönnuðum gögnum af vettvangi. Samkvæmt þessum gögnum hafi verið hægt að ákvarða staðsetningu bifreiðar ákærða með nákvæmum hætti við tvo punkta, upphafspunkt og endapunkt, á ökuleið hennar um Glerárgötu áður en slysið varð, en á milli þessara tveggja punkta hafi verið mældir 30,83 metrar. Hraðinn á upptökunni hafi verið 25 myndrammar á sekúndu. Bilið á milli myndramma sé því 1/25 úr sekúndu. Með því að mæla vegalengdina sem ákærði ók frá ákvörðuðum upphafspunkti og endapunkti, sem sáust greinilega á upptökunni, hafi verið unnt að reikna nákvæmlega út hraða bifreiðarinnar á þessum kafla miðað við fjölda myndramma þar á milli, en á einni sekúndu hafi ákærði ekið vegalengd, sem var 30,83 metrar, sem jafngildir 110,988 km/klst.

22 Lögreglumaður nr. 0327 sem framkvæmdi rannsókn á slitlagi götunnar staðfesti skýrslu sína. Lýsti hann rannsókninni og niðurstöðum hennar sem voru þær að dýpt hjólfara í slitlaginu hafi verið á bilinu 3- 5 cm.

23 Vitnið J, bifvélavirki, sem framkvæmdi rannsókn á hjólbörðum ákærða staðfesti skýrslu sína. Kvað hann hjólbarða bifreiðar ákærða hafa verið slitna. Afturhjól bifreiðarinnar hafi sérstaklega verið slitnir og mynstrið hafið verið tætt. Slíkt slit kvað vitnið verða við snarpar inngjafir og þegar spólað er af stað. Hjólbarðarnir hafi borið merki um grófan akstur. Slit semþetta gerist ekki við eitt skipti. Hjólbarðarnir hafi verið slitnir fyrir hinn örlagaríka atburð.

Niðurstaða

24 Í málinu er ákærða gefið að sök að hafa ekið bifreið sinni óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja, án nægilegrar aðgæslu og langt yfir leyfilegum hraða, eða með allt að 110 km/klst þar sem leyfður hámarkshraði er 50 km/klst. Ákærði hefur staðfastlega neitað sök.

25 Vitnisburður ákærða sjálfs, vinar hans, [...]og kærustu [...] bera þess merki að þar beri vitni sem eru hliðholl ákærða. Stangast framburði r þeirra á við önnur gögn málsins og verður ekki á þeim byggt.

26 Vitnisburður A var nokkuð óljós um atburðarásina, aksturslag og ökuhraða ákærða þó að draga megi þá ályktun af framburðinum að ákærði hafi ekið bæði greitt og ógætilega.

Framburður vitnisins var hins vegar of óljós til að hægt sé að slá nokkru föstu um ökuhraða ákærða út frá honum.

27 Myndskeið þau sem ákæruvaldið hefur lagt fram í málinu bera hins vegar ótvírætt með sér að ákærði hafi ekið bifreið sinni á miklum hraða og ógætilega miðað við aðstæður. Á myndskeiðinu sést bifreiðin fyrst aka norður Glerárgötu yfir gatnamótin við Strandgötuall nokkru eftir að bifreið A, [...] er ekið norður Glerárgötuna. Skömmu síðar hefur bifreið ákærða farið fram úr öðrum bifreiðum á götunni, dregið uppi bifreiðina [...] og sést loks þeytast fram úr bifreiðinni á miklum hraða og snarsnúast fyrir framan hana og hendast upp á gangstétt. Ekki verður fallist á það með ákærða að rannsókn lögreglu á ökuhraða ákærða sé haldin annmörkum sem feli í sér að skynsamlegur vafi leiki á um áreiðanleika niðurstaðna hennar. Upptaka sem lögð var til grundvallar mælingu á hraða bifreiðar ákærða var lögð fram í málinu og sést greinilega á myndskeiðinu tímamæling, sem auðvelt var að staðreyna með skeiðklukku að væri rétt. Með framangreindri rannsókn hefur ákæruvaldið sannað, þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærði hafi ekið bifreiðinni á 110 km/klst eins og í ákæru greinir.

28 Sú skýring ákærða að hjólför í slitlagi vegarins hafi verið meginorsök þess að hann missti stjórn á bifreið sinni er haldlaus. Yfirborð vegarins var ekki frábrugðið því sem almennt þekkist á Íslandi eftir vetrarakstur á negldum hjólbörðum. Ákærða bar, eins og öðrum ökumönnum, að haga akstri sínum í samræmi við aðstæður. Er hafið yfir vafa að ofsahraði ákærða á þessari aðalakbraut í þéttbýli Akureyrar var meginorsök þess að hann missti stjórn á aflmikilli bifreið sinni. Vanbúnaður hjólbarða bifreiðarinnar, sem ákærði ber ábyrgð á sem umráðamaður hennar og ökumaður, átti þar einnig hlut að máli.

29 Verður ákærði því sakfelldur fyrir hraðakstur með því að hafa ekið bifreið sinni á 110 km/klst þar sem hámarkshraði var 50 km/klst og með akstri sínum raskað umferðaröryggi á alfaraleið og á ófyrirleitinn hátt stofnað lífi og heilsu Y og Z, sem og farþega bifreiðarinnar, X, og annarra vegfarenda, sem leið áttu um Glerárgötu á sama tíma, í augljósan háska, eins og í ákæru greinir. Eru brot ákærða hvað þetta varðar rétt heimfærð til refsiákvæða almennra hegningarlaga. Brot ákærða á umferðarlögum heimfærast hins vegar undir þágildandi umferðarlög nr. 50/1987, eins og nánar verður tilgreint hér að neðan undir umfjöllun um refsiákvörðun, en ekki núgildandi lög nr. 77/2019 eins og byggt er á í ákæru.

30 Hvað varðar þann lið ákærunnar sem lýtur að þvíað ákærði hafi ekið bifreið sinni óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja, þá getur dómurinn ekki fallist á að ákæruvaldið hafi sannað sök ákærða þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa. Í fyrsta lagi kom fram hjá vitninu G að niðurbrotsefni í blóði ákærða hafi samræmst því að hann hafi neytt lyfseðilsskyldra kvíðalyfja, en ekki ólöglegra lyfja. Þá bar vitnið K-x-x að ákærði hafi tekið kvíðalyf samkvæmt læknisráði. Ekki komu fram skýringar á því hvers vegna niðurbrotsefni D iazepams var að finna í blóði ákærða, en ákæruvaldið hefur hins vegar ekki sýnt fram á að ákærði hafi neytt lyfja í því magni að hann hafi verið þannig á sig kominn að hann hafi ekki verið fær um að stjórna ökutæki örugglega af þeim sökum. Verjandi benti réttilega á misræmi í orðalagi ákæru annars vegar og niðurstöðu rannsóknar á niðurbrotsefnum í blóði ákærða hins vegar hvað þetta varðar, en samkvæmt skýrslunni var einungis tiltekið að gera mætti ráð fyrir að styrkur lyfja í blóði ákærða hafi verið slíkur að hann gæti dregið úr ökuhæfni, en ekki fullyrt að svo væri. Þá var brotið heimfært í ákæru til 50. gr. núgildandi umferðarlaga nr. 77/2019, sem leystu af hólmi umferðarlög nr. 50/1987 er voru í gildi þegar atvik máls þessa áttu sér stað. Í þágildandi umferðarlögum var ákvæði í 45. gr. a sem mælti fyrir um bann við akstri undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð væru á íslensku yfirráðasvæði, en ekki var þar kveðið á um lyfseðilsskyld lyf, sbr. hins vegar 1. mgr. 50. gr. núgildandi umferðarlaga. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga bar ákæruvaldinu að heimfæra háttsemi ákærða undir þágildandi umferðarlög, enda voru þau honum hagfelldari en núgildandi lög. Er aðfinnsluvert að ákæruvaldið hafi hagað heimfærslu á háttsemi ákærða með framangreindum hætti. Ákæruvaldið hefur engar sönnur fært á að ákærði hafi neytt ólöglegra lyfja, líkt og tiltekið var í ákæru. Samkvæmt öllu framansögðu verður með vísan til meginreglunnar um að vafa um sekt skuli skýra sakborningi í hag, að sýkna ákærða af þeim lið ákærunnar er lýtur að akstri undir áhrifum lyfja.

Refsiákvörðun

31 Ákærði hefur samkvæmt framansögðu verið sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 168. gr., 219. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Afleiðingar af háttsemi ákærða voru alvarlegar, en brotaþolinn Z hlaut fjöláverka, brot á lendalið, herðablaðs brot, spjaldbeinsbrot, mjaðmarbeinsbrot, mörg rifbrot og rof á þvagblöðru. Ákærði ók bifreið sinni á vítaverðum hraða á vanbúnum hjólbörðum án þess að taka tillit til aðstæðna á veginum og stofnaði með því vegfarendum í augljósan háska. Mátti honum vera ljós hættan á afleiðingum gjörða sinna. Þykja 1.- 3. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 orka til refsiþyngingar. Á móti ber að horfa til þess að meðferð málsins hefur dregist óhæfilega. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuðien fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð.

32 Ákærði verður sviptur ökuréttindum eins og í dómsorði greinir.

33 Rétt þykir að ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, alls 1.078.985 krónur að virðisaukaskatti og útlögðum kostnaði meðtöldum. Þá greiði ákærði 217.166 krónur í annan sakarkostnað, en kostnaður vegna blóðrannsóknar greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið E-kk-nf Þ-kk-nf, aðstoðarsaksóknari.

H-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við málinu 10. júní 2021 en hafði enga aðkomu að því fyrir þann tíma.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í 4 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði er sviptur ökurétti í 6 mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 1.078.985 krónur, og greiði jafnframt 217.166 krónur í annan sakarkostnað.