E-482/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað þann 22. maí 2019 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð þann 26. ágúst sl.

Stefnendur eru E-kk-nf Þ-kk-nf R-kk-nf og Á-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf O-kvk-nf, Þrastanesi 8, Garðabæ.

Stefnda er R-kvk-nf E-kvk-nf C-kvk-nf, Haukanesi 7, Garðabæ.

Stefnendur krefjast þess aðallega að stefnda verði dæmd til að klippa allan trjágróður, hvaða nöfnum sem hann nefnist, á lóð hennar innan við 4 metra frá lóðamörkum fasteignar stefnenda, að Þrastanesi 8, Garðabæ, fastanúmer [...], og stefndu að Haukanesi 7, Garðabæ, fastanúmer [...], í að hámarki 1,80 m hæð að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur á dag sem falli á stefndu 30 dögum eftir uppkvaðningu dóms og renni til stefnenda.

Stefnendur krefjast þess til vara að stefnda verði dæmd til að klippa allan trjágróður, hvaða nöfnum sem hann nefnist, á lóð sinni við lóðamörk fasteignar stefnenda, að Þrastanesi 8, Garðabæ, fastanúmer [...], og stefndu að Haukanesi 7, Garðabæ, fastanúmer [...], í mænishæð fasteignarinnar Haukanes 7, Garðabæ, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur á dag sem falli á stefndu 30 dögum eftir uppkvaðningu dóms og renni til stefnenda.

Í báðum tilvikum krefjast stefnendur þess að stefnda verði dæmd til að klippa og fjarlægja trjágróður og rætur sem vaxið hafa yfir lóðamörk frá fasteign hennar að Haukanesi 7, Garðabæ, fastanúmer [...], og inn á lóð fasteignarinnar að Þrastanesi 8, Garðabæ, fastanúmer [...], og jafnframt að stefnda verði dæmd til að viðhalda trjágróðrinum í þeirri hæð sem dæmd verður samkvæmt aðal eða varakröfu að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 50.000 krónur á dag sem falli á stefndu 30 dögum eftir uppkvaðningu dóms og renni til stefnenda. Loks er krafist málskostnaðar.

Stefnda krefst sýknu og málskostnaðar.

I

Helstu málsatvik

Stefnendur málsins eru þinglýstir eigendur að fasteigninni Þrastanesi 8 í Garðabæ. Eignina keyptu þau síðla árs 2017 og fengu hana afhenta 1. janúar 2018. Stefnda er þinglýstur eigandi fasteignarinnar að Haukanesi 7 í sama sveitarfélagi og hefur hún búið þar frá árinu 1998. Stefnendur lýsa því svo að ein af ákvörðunarástæðum fyrir kaupum þeirra á fasteigninni Þrastanesi 8 hafi verið staðsetning hennar og útsýni til norðurs og vesturs til Esjunnar og Snæfellsness. Á vormánuðum 2018, þegar tré hafi tekið að laufgast, hafi stefnendur orðið þess áskynja að trjágróður í garði stefndu við lóðamörk fasteignanna væri hár og þéttvaxinn. Um vorið hafi stefnendum orðið ljóst að trén byrgðu verulega útsýni þeirra til norðurs og því hafi þeim ekki verið unnt að njóta þess útsýnis sem þau hefðu reiknað með þegar þau keyptu eignina. Kveðast stefnendur hafa rætt við stefndu um að gera ráðstafanir til að snyrta trén án árangurs.

Með bréfi lögmanns stefnenda til stefndu 31. janúar 2019 lýstu stefnendur þeim vilja sínum að tré í garði stefndu, sem standa við lóðamörk, yrðu fjarlægð eða tekið ofan af þeim þannig að útsýni ykist til norðurs. Lýstu stefnendur sig reiðubúin til að vinna verkið á sinn kostnað og óskuðu eftir afstöðu stefndu eigi síðar en 15. febrúar 2019. Með bréfi lögmanns stefnenda 20. febrúar sama ár var erindið ítrekað og tekið fram að stefnendur myndu leita réttar síns bærist ekki svar frá stefndu fyrir 27. sama mánaðar. Svar barst með bréfi lögmanns stefndu 27. febrúar 2019. Kom þar fram að beiðni stefnenda fæli í sér kröfu um opið samþykki stefndu fyrir því að breyta og rífa niður tré í garði hennar án nokkurrar tilgreiningar eða rökstuðnings á hverju krafan byggðist. Hvorki hefðu verið lögð fram gögn um skuggavarp eða skerðingu á útsýni stefnenda né hvernig aðgerðir stefndu gætu aukið það útsýni. Slíkt opið og óljóst samþykki yrði ekki veitt. Auk þess veittu trén skjól fyrir veðri og vindum og næði á palli stefndu. Væru það réttindi sem stefnda mæti mikils og teldi jafnrétthá eða rétthærri en væntingar stefnenda til meira útsýnis.

Í bréfi lögmanns stefnenda til stefndu 2. apríl 2019 gerðu þau grein fyrir tillögum sínum að lausn málsins. Lögðu þau til að allur gróður á lóðamörkum aðila, sem lýst væri nánar á fylgiskjali með bréfinu, yrði klipptur niður í mænishæð húss stefndu og að allur gróður sem vaxið hefði yfir lóðamörkin yrði klipptur í það allra minnsta að mörkunum. Þá var lagt til að stefnda fjarlægði eða gerði viðeigandi ráðstafanir vegna aspa á lóðamörkunum og sæi til þess að gróðrinum yrði haldið í því horfi sem stefnendur færu fram á til framtíðar. Stefnda mun ekki hafa brugðist við síðastgreindu bréfi stefnenda.

Í gögnum málsins liggja fyrir tvö álit skrúðgarðyrkjumeistara sem aðilar hafa aflað. Er annars vegar um að ræða tölvubréf H-kk-ef B-kk-ef, skrúðgarðyrkjufræðings og framkvæmdastjóra Garðaþjónustu Íslands, til stefnenda 16. júlí 2019, þar sem fram kemur að H-kk-nf hafi skoðað rótarskot sem hafi skotið sér upp úr grasfletinum í garði stefnenda. Er því lýst að rótarskotin komi frá nærliggjandi garði og frá öspum sem standi nærri lóðamörkum, enda séu engar aðrar aspir nálægar og engar í garði stefnenda. Þá sjáist af blaðbyggingu rótarskotanna að um ösp sé að ræða.

Hins vegar er um að ræða bréf Þ-kk-ef H-kk-ef skrúðgarðyrkjumeistara til stefndu 6. desember 2019, þar sem því er lýst að Þ-kk-nf hafi skoðað hús hennar í október 2019. Í bréfinu segir að í bakgarði hússins sé stórt beð sem skilji garðinn að frá lóðinni við hús stefnenda. Í beðinu séu tvær stórar aspir og eitthvað af birkitrjám sem myndi eins konar skjólvegg milli garðanna. Aspirnar séu gamlar og hafi staðið þarna lengi. Búið sé að höggva á rætur annarrar þeim megin er snúi að húsi stefnenda og sé öspin ekki fullkomlega heilbrigð. Hafi Þ-kk-þgf skilist að stefnendur hafi höggvið á rótina. Í bréfinu segir síðan að þegar aspir verði fyrir hnjaski, hvort sem sagað sé ofan af þeim eða höggvið í rætur, sýni þær varnarviðbrögð og skjóti upp rótarskotum. Rótarskotin á lóð stefnenda séu mjög líklega afleiðing af þessu þótt ekki verði það fullyrt með algjörri vissu. Öspin sjálf gæti einnig hafa orðið fyrir skaða. Að höggva á ræturnar sé aðgerð sem þjóni engum tilgangi öðrum en að skemma. Í niðurlagi bréfsins segir síðan að aspirnar séu vel innan lóðarmarka lóðar stefndu, varpi ekki skugga inn á lóð stefnenda og slúti ekki yfir í þann garð. Eitthvað af birkitrjánum slúti yfir, en það sé hægt að leysa auðveldlega með einfaldri grisjun. Ekki sé þörf á að fella aspirnar eða grisja beðið umfram það að fjarlægja mögulega nokkrar greinar af birkitrjám.

II

1. Málsástæður og lagarök stefnenda

Stefnendur byggja á því að allt frá því að eigendur Arnarness hafi samið við Garðahrepp um skipulag á svæðinu árið 1963 hafi það verið forsenda í skipulagi svæðisins að íbúar njóti útsýnis. Slíkt verði ráðið af öllum gögnum varðandi skipulag og úthlutun lóða. Sem dæmi megi nefna að í öllum afsölum byggingarlóða frá upphafi sé getið um hinar ýmsu kvaðir og í afsali vegna byggingarlóðar Haukaness 7 frá 30. ágúst 1973 segi í 9. gr. að kvaðir séu lagðar á,,í þeim tilgangi að hið skipulagða íbúðarhúsahverfi verði sem fegurst og friðsælast og húseigendur byrgi sem minnst útsýni hver fyrir öðrum.“ Þar sé einnig vísað til þess að þessi sjónarmið hafi ráðið mestu um skipulagningu hverfisins. Þetta komi einnig fram í nýju deiliskipulagi fyrir svæðið, en þar sé einnig vísað til framangreindra sjónarmiða. Umræddar kvaðir séu enn í fullu gildi hvað stefndu varði. Ljóst sé að afsal vegna byggingarlóðarinnar Haukaness 7 sé frumheimild og þar með grundvöllur fasteignarinnar. Með kaupum á fasteigninni hafi stefnda undirgengist þær kvaðir. Með vísan til meginreglu samningaréttar um að samninga skuli halda beri stefndu að byrgja sem minnst útsýni fyrir stefnendum og öðrum íbúum hverfisins. Stefnendur vísa til þess að fasteign þeirra, Þrastanes 8, sé á besta stað á Arnarnesinu. Um sé að ræða dýrt hverfi og stafi það m.a. af því frábæra útsýni sem þaðan sé. Með því að gróður frá stefndu skerði svo mjög útsýni frá fasteign stefnenda skerði stefnda verulega nýtingarmöguleika þeirra á fasteign sinni.

Stefnendur byggja einnig á því að skerðing á umræddum hagsmunum þeirra brjóti gegn almennum meginreglum nábýlisréttar. Samkvæmt þeim beri stefndu að taka tillit til nágranna sinna og ráðast í aðgerðir á fasteign sinni til þess að koma í veg fyrir tjón eða óþægindi nágranna. Óþægindi af trjágróðri stefndu séu veruleg og mun meiri en stefnendur þurfi að þola. Íbúar í þéttbýli megi almennt búast við því að fá notið útsýnis, sólar, birtu og annarra réttinda sem fasteignum þeirra fylgi án verulegrar skerðingar. Hagsmunir stefnenda af því að trjágróðurinn verði lækkaður séu til muna ríkari en hagsmunir stefndu af því að trén standi áfram. Þau þjóni ekki öðrum tilgangi en að vera til skrauts í garði stefndu.

Loks byggja stefnendur á því að trjágróður stefndu sé ekki í samræmi við reglur byggingarreglugerðar. Vísa þau í þeim efnum annars vegar til byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sem sett var með stoð í skipulags og byggingarlögum nr. 73/1997 og er nú fallin úr gildi, og hins vegar til gildandi byggingarreglugerðar nr. 112/2012, sem sett var með stoð í núgildandi lögum um mannvirki nr. 160/2010. Vísa stefnendur til þess að í 3. mgr. 68. gr. byggingarreglugerðarinnar frá 1998 komi skýrt fram að sé trjám plantað við lóðamörk samliggjandi lóða skuli hæð þeirra ekki verða meiri en 1,80 metrar nema lóðarhafar beggja lóða séu sammála um annað. Þá segi í sömu málsgrein að ekki megi planta hávöxnum trjátegundum nær lóðamörkum aðliggjandi lóða en 3 metrum og að lóðarhafa sé skylt að halda vexti trjáa og runna innan lóðamarka. Þá vísa þau til greinar 7.2.2 í núgildandi byggingarreglugerð nr. 112/201 og benda á að af henni leiði að óheimilt sé að planta hávöxnum trjátegundum nær lóðamörkum aðliggjandi lóða en 4 metrum. Þá sé skylt við staðsetningu trjáa á lóð sem ætlað sé að vaxi frjálst að taka tillit til skuggavarps á viðkomandi lóð og nágrannalóðum. Eins megi hæð trjáa og runna við lóðamörk samliggjandi lóða ekki vera hærri en 1,80 metrar nema lóðahafar séu sammála um annað.

Um varakröfu sína vísa stefnendur til sömu málsástæðna og fyrir aðalkröfu sinni, en auk þess til 4. mgr. 20. gr. gildandi deiliskipulags fyrir svæðið, þar sem fram kemur að trjágróður skuli ekki fara upp fyrir mænishæð bygginga.

Krafa stefnenda um að trjágróður, sem vaxið hefur yfir lóðamörk, verði klipptur og trjágróðri viðhaldið í þeirri hæð sem dæmd verður er á því byggð að stefndu beri að halda vexti trjáa og runna innan sinna lóðarmarka, sbr. 3. mgr. 58. gr. byggingarreglugerðarinnar frá 1998 og grein 7.2.2 í gildandi byggingarreglugerð nr. 112/2012. Taka stefnendur fram að tré og trjágróður séu lifandi plöntur sem vaxi og muni því fljótt vaxa upp fyrir þá hæð sem dæmd hefur verið sinni stefnda ekki skyldum sínum.

Stefnendur byggja kröfur sínar á almennum reglum nábýlisréttar og meginreglu samningaréttar um að samningar skuli standa. Þá byggja stefnendur á ákvæðum skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, lögum um mannvirki nr. 160/2010, byggingarreglugerð nr. 441/1998, byggingarreglugerð nr. 112/2012 og skipulagsgögnum vegna Arnarness, einkum deiliskipulagi sem samþykkt var í bæjarstjórn Garðabæjar 15. mars 2018. Krafa um dagsektir styðst við 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafa um málskostnað byggist á XXI. kafla laganna.

2. Málsástæður og lagarök stefndu

Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að hún hafi heimild til að nýta fasteign sína með eðlilegum hætti. Hún eigi eignarrétt að fasteigninni sem varinn sé af 72. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt meginreglu nábýlisréttar geti nágranni einungis krafist þess að fasteignareigandi stöðvi það sem valdi honum verulegum óþægindum og sé ljóst að óþægindin þurfi að vera meiri en nágranni megi vænta. Stefnda bendir á að hin umdeildu tré séu í aðalgarði hennar sem snúi í suður. Við lóðamörkin þar taki hins vegar við bakgarður stefnenda. Benda megi á að hús stefnenda hafi verið byggt árið 2000 og megi ráða, af þeirri staðreynd að húsið sé mjög nálægt lóðamörkum við lóð stefndu, að ætlunin hafi verið að stækka garðinn til suðurs, eða hinum megin við húsið. Sú ákvörðun hafi verið tekin áður en stefnendur keyptu húsið og sé þeim ekki stætt á að koma eftir á og krefjast breytinga hjá stefndu til þess að þóknast væntingum þeirra um meira útsýni úr bakgarði.

Stefnda vísar til þess að trjágróður í hennar garði geti ekki valdið stefnendum verulegum óþægindum. Það teljist ekki til verulegra óþæginda í skilningi nábýlisréttar að útsýni sé skert. Hvorki sé um skuggavarp að ræða né hafi rætur í garði stefndu valdið stefnendum óþægindum umfram það sem þeim beri að þola í þéttbýli. Stefnendur hafi vitað að hverju þau gengu við kaup á húsinu og geti ekki krafist þess að fá dóm fyrir því að mega ákveða einhliða að breyta garði stefndu að sínum smekk um ókomna tíð. Fasteignareigendur í þéttbýli þurfi alltaf að þola viss óþægindi vegna nábýlis við aðra fasteignareigendur. Smávægileg óþægindi af trjágróðri stefndu, sem sé í þéttbýli á grónum stað innan höfuðborgarsvæðisins, séu ekki meiri en þau hafi með réttu mátt vænta. Einungis sé um að ræða smávægileg og huglæg óþægindi í formi sjónmengunar. Tré slúti hvorki inn á lóð stefnenda né skerði birtuskilyrði í garði þeirra.

Auk þess sé hér um að ræða litla skerðingu á útsýni af fasteign stefnenda í bakgarði þeirra til norðurs. Stefnda telji að taka beri tillit til þess að um sé að ræða aðalgarð hennar til suðurs sem hún vilji geta notið í næði og án afskipta stefnenda. Aðalgarður stefndu liggi þannig að bakgarði stefnenda til norðurs. Stefnendur geti ekki ætlast til þess að hafa frábært útsýni allan hringinn í kringum eign sína á kostnað réttinda annarra fasteignareigenda í kringum þau. Enginn nágranni hafi áður kvartað yfir umræddum trjágróðri og sé því um að ræða sérstaka viðkvæmni stefnenda sem ekki beri að taka tillit til samkvæmt því sem almennt sé viðurkennt í nábýlisrétti.

Stefnda byggir einnig á því að hagsmunir hennar af því að halda trjágróðrinum óbreyttum séu mun meiri en hagsmunir stefnenda af því að fá örlítið meira útsýni úr bakgarði sínum til norðurs nokkra mánuði á ári. Trén veiti garði stefndu skjól fyrir veðri og vindum og veiti einnig palli á lóð stefndu næði, ekki síst fyrir stofuglugga stefnenda sem snúi beint niður að aðalgarði stefndu. Um sé að ræða mikilvæg réttindi stefndu og fæli það í sér veruleg óþægindi fyrir hana að missa þau. Fengi stefnda ekki næði í garði sínum eða skjól væri réttur hennar til að geta notið eignar sinnar með eðlilegum hætti verulega takmarkaður.

Stefnda vísar enn fremur til þess að þrátt fyrir að mælt sé fyrir um það í afsölum byggingarlóða á Arnarnesinu að húseigendur byrgi sem minnst útsýni hver fyrir öðrum sé þar einnig mælt fyrir um að hverfið sé sem friðsælast. Þá sé það annað markmið með skipulagi fyrir svæðið að hverfið verði sem fegurst. Trjágróður stefndu hjálpi til að vinna að því markmiði, enda um glæsileg tré að ræða sem hafi staðið í garði stefndu í mörg ár. Trén séu sambærileg þeim sem finna megi í nærliggjandi görðum, enda séu hávaxin tré algeng á svæðinu.

Stefnda bendir á að hvorki í skipulagslögum né mannvirkjalögum sé kveðið á um það að fasteignareigendur eigi rétt á útsýni. Þá eigi byggingarreglugerðir nr. 441/1998 og 112/2012, sem ekki hafi verið til þegar umræddum trjágróðri var plantað, ekki við. Auk þess sé ósannað að tré stefndu séu innan fjögurra metra frá lóðarmörkum stefnenda og einnig að um skuggavarp sé að ræða.

Um lagarök vísar stefnda til eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar, almennra reglna nábýlisréttar og meginreglu um heimild eiganda til að nýta fasteign sína með eðlilegum hætti. Um málskostnað er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

III

Í skýrslu sinni fyrir dómi lýstu stefnendur því svo að sjónmengun vegna umræddra trjáa væri mikil. Þau hafi margoft rætt við stefndu um að lækka trén, og boðist til að standa straum af kostnaði vegna þess en ekki haft erindi sem erfiði. Aðspurð um óþægindi vegna annars trjágróðurs á öðrum lóðum kváðust stefnendur hafa viðrað þær áhyggjur sínar við einstaka nágranna að tré við lóðamörk væru of stór og hafi flestir tekið vel í slíka málaleitan nema stefnda. Stefnendur lýstu því svo að það hafi alltaf verið forsenda af þeirra hálfu að njóta útsýnis yfir Esjuna, Snæfellsjökul og Kópavogskirkju. Þeim hafi því brugðið mikið þegar í ljós hafi komið, þegar trén tóku að laufgast vorið eftir, að trén voru mun stærri en þau hefðu reiknað með. Birtuskilyrði væru slæm vegna trjánna og þau gætu ekki notið sumarkvölda í stofunni eins og til hafi staðið. Stefnandinn Á-kvk-nf kvaðst hafa viðrað áhyggjur sínar af trjánum við kaupin á húsinu og spurt seljanda hússins hvort unnt væri að semja við stefndu um að lækka trén. Kvaðst hún hafa verið miður sín yfir því að slíkur vilji væri ólíklega til staðar og hafi fyrst um sinn viljað hætta við kaupin.

Stefnda kvað ekki rétt að stefnendur hefðu ítrekað leitað til hennar vegna trjánna. Þau hefðu ræðst við einu sinni en í ljós hefði komið að stefnendur væru ekki tilbúin að mæta stefndu á miðri leið. Stefnda lýsti því svo að trén væru bæði skjól fyrir veðri og vindum og eins til þess fallin að auka frið hennar í sínum garði. Hún sæti gjarnan úti á palli og nyti þá friðar frá öðrum lóðum í kring. Stefnda væri auk þess náttúruunnandi og nyti þess að hafa gömul og glæsileg tré í garði sínum.

IV

Í máli þessu krefjast stefnendur þess í aðalkröfu sinni að stefnda verði dæmd til þess að klippa allan trjágróður á lóð hennar innan við 4 metra frá lóðamörkum fasteigna aðila niður í að hámarki 1,80 metra hæð.

Matsgerðar hefur ekki verið aflað í málinu, en af hálfu aðila hafa verið lögð fram álit tveggja skrúðgarðyrkjumeistara. Álitin, sem aflað hefur verið einhliða samkvæmt framansögðu, eru því marki brennd að hvorki er þar tekin afstaða til áhrifa af hæð umrædds trjágróðurs fyrir útsýni stefnenda né með hverjum hætti nýting þeirra á sinni fasteign skerðist vegna skuggavarps eða takmarkaðra birtuskilyrða. Að því marki sem í þeim er fjallað um rótarskot í garði stefnenda er og ljóst að álitunum tveimur ber mikið í milli hvað orsakir þess varðar. Er sönnunargildi álitanna, og þýðing fyrir úrlausn málsins, því takmörkuð.

Eins og fyrr greinir byggja stefnendur kröfur sínar á almennum reglum nábýlisréttar en jafnframt á ákvæðum skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, lögum um mannvirki nr. 160/2010 og byggingarreglugerðum nr. 441/1998 og 112/2010. Í 68. gr. fyrrnefndu reglugerðarinnar, sem sett var á grundvelli 37. gr. laga nr. 73/1997, segir að sé trjám plantað við lóðamörk samliggjandi lóða skuli hæð þeirra ekki verða meiri en 1,80 metrar nema lóðarhafar beggja lóða séu sammála um annað. Þá megi ekki planta hávöxnum trjátegundum nær lóðamörkum aðliggjandi lóða en 3,00 metra. Lóðarhafa sé skylt að halda vexti trjáa og runna á lóðinni innan lóðarmarka. Í byggingarreglugerð nr. 112/2012, sem sett var með stoð í 60. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, er að finna sambærilegar reglur í grein 7.2.2, en þó er sá munur á að þar er kveðið á um að ekki megi planta trjám nær aðliggjandi lóðamörkum en 4,0 metrum.

Af hálfu stefnenda hefur þeirri staðhæfingu stefndu ekki verið hnekkt að umrædd tré voru gróðursett fyrir árið 1977 og þannig áður en fyrrgreindar byggingarreglugerðir tóku gildi. Hefur ekki verið rökstutt af hálfu stefnenda með hvaða hætti núgildandi reglugerð geti átt við um gróður sem plantað var fyrir gildistöku reglugerðarinnar, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar Íslands 13. ágúst 2010 (mál nr. 352/2010). Á reglugerðunum verður þannig ekki byggt nema til hliðsjónar að því marki sem þær reglur, sem þar er kveðið á um og hafa samkvæmt framansögðu verið í gildi í einhverri mynd frá árinu 1998, geta talist endurspegla almenn viðmið eða meginreglur á sviði nábýlisréttar.

Meðal þeirra reglna sem setja heimildum fasteignareiganda til hagnýtingar og umráða yfir fasteign sinni skorður eru réttarreglur nábýlisréttar. Af þeim leiðir að fasteignareiganda ber, þrátt fyrir heimild til umráða og hagnýtingar sinnar fasteignar, að taka tilhlýðilegt tillit til nágranna sinna og haga athöfnum sínum þannig að ekki hljótist af óþægindi umfram það sem þeir þurfa að þola miðað við aðstæður. Hefur í þeim efnum verið gerður greinarmunur á annars vegar óþægindum sem nágrönnum er verulegur bagi af og hins vegar óþægindum sem nágrannar mega með réttu vænta í þéttbýli. Matið á því hvort óþægindi teljist veruleg í framangreindum skilningi, og fari þannig yfir þau þolmörk sem grenndarreglur setja eignarráðum fasteignareiganda, veltur á aðstæðum hverju sinni. Þannig var t.d. fallist á það í dómi Hæstaréttar Íslands 17. janúar 2013 (mál nr. 424/2012) að veruleg óþægindi stöfuðu af tveimur grenitrjám sem talin voru um 18 metrar á hæð og hafði verið plantað í um tveggja metra fjarlægð frá lóðamörkum, en fyrir lá að sólar naut ekki við á sólpalli næstu lóðar nema í eina og hálfa til tvær klukkustundir á sumrin í stað þess að skína frá því upp úr hádegi og fram á kvöld. Auk þess sköguðu trén 2,4 metra inn á lóð nágrannans með þeim afleiðingum að könglar og greninálar féllu í töluverðum mæli inn á lóð og á sólpall þeirra sem þar bjuggu. Var sérstaklega litið til þess að viðkomandi hefði ríka hagsmuni af því að geta nýtt sér sólpall sinn til útiveru.

Í máli því sem hér er til úrlausnar er deilt um sjónmengun af völdum aspa og grenitrjáa sem standa rétt innan við lóðamörk á lóð stefndu. Í málinu liggur hvorki fyrir nákvæm hæð umrædds trjágróðurs né staðsetning frá lóðamörkum, en af því sem fram kom við flutning málsins og því sem dómari kynnti sér við vettvangsgöngu á staðnum virðist óumdeilt að a.m.k. hluti trjánna stendur innan við 4 metra frá lóðamörkum. Þá virðast trén, sem þó eru mishá, vera á bilinu 712 metrar. Lóðarmörkin sem trén standa við taka við af þeim hluta garðs stefndu til suðurs þar sem hún er með sólpall og nokkuð stóra grasflöt sem taka við af suðurhlið hússins. Sú hlið fasteignar stefnenda sem snýr að sömu lóðamörkum er norðurhlið hússins. Um er að ræða bakgarð hússins og eru einungis fáeinir metrar frá lóðamörkunum að húsveggnum sem snýr til norður. Á þeim hluta garðs stefnenda er einungis grasblettur, en af hálfu stefnenda kom fram við munnlegan flutning málsins að þau hafi velt fyrir sér að koma þar upp lítilli tjörn.

Fallast verður á það með stefnendum að trén í garði stefndu skerði útsýni þegar staðið er í stofuglugga við norðurhlið hússins. Er hæð trjánna og umfram það sem kveðið er á um í þeim reglugerðum sem tóku gildi eftir gróðursetningu þeirra. Til þess er þó að líta að fasteign stefnenda er staðsett í miðju grónu íbúðahverfi í þéttbýli og verður ekki séð að um eiginlega útsýnislóð sé að ræða eða staðsetningu þar sem vænta má óskerts útsýnis umfram það sem almennt má gera ráð fyrir miðað við viðkomandi svæði. Þótt afsöl fyrir byggingarlóðum á svæðinu hafi gert ráð fyrir að húseigendur byrgðu sem minnst útsýni hver fyrir öðrum verður hvergi af gögnum málsins ráðið að í upphaflegu skipulagi fyrir svæðið eða umræddum afsölum hafi verið gengið út frá því að tré mættu ekki ná tiltekinni hæð. Verður raunar ekki annað ráðið en að hávaxin tré séu þar verulega algeng og að trjágróður stefndu samrýmist þannig því sem tíðkast víða í þéttbyggðu hverfinu. Hvað sem líður upphaflegu markmiði að þessu leyti virðist í öllu falli ljóst að svæðið hafi þróast þannig að þar eru nú hávaxin tré á víð og dreif sem takmarka útsýni. Hefur þessu raunar ekki verið mótmælt af hálfu stefnenda og kom fram við munnlegan málflutning að þau hefðu þegar gert athugasemdir við fleiri nágranna vegna hæðar trjáa.

Þá verður ekki fallist á það með stefnendum að taka beri kröfur þeirra til greina með vísan til þess að þau hafi gengið til samninga um kaup á Þrastanesi 8 á þeirri forsendu að útsýni væri meira en raun ber vitni. Eins og fram er komið skoðuðu stefnendur eignina við kaupin og verður af framburði stefnenda við flutning málsins ráðið að trén hafi komið sérstaklega til tals í aðdraganda kaupanna. Gat þeim þannig ekki dulist, þegar þau gengu til samninga um kaup á umræddri fasteign, hvernig útsýni væri háttað og hvort og þá hvernig það væri takmarkað vegna nærliggjandi lóða. Í þeim efnum verður jafnframt ekki litið framhjá framburði stefnandans Á-kvk-ef sem lýsti því svo að hún hefði upphaflega sett sig upp á móti því að kaupa eignina vegna sjónmengunar af völdum trjánna. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna því að stefnendur hafi mátt ganga út frá þeirri forsendu að útsýni væri meira.

Með vísan til sömu röksemda og að framan greinir verður ekki fallist á það með stefnendum að fyrirmæli í skipulagi eða afsölum vegna umræddra lóða séu bindandi fyrir stefndu með vísan til meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Að því marki sem skylda íbúa til þess að haga trjágróðri með tilteknum hætti telst upphaflega hafa verið fyrir hendi á svæðinu, sem þó er ósannað samkvæmt framansögðu, verður í öllu falli að líta svo á að trjágróður stefndu sé í fullu samræmi við það sem tíðkast á svæðinu í dag. Ekkert liggur fyrir um annað en að hin umdeildu tré hafi verið látin óátalin um áratuga skeið.

Auk þess sem að framan greinir verður ekki framhjá því litið að um er að ræða þann hluta garðs þar sem stefnda er með sólpall og kveðst vilja njóta skjóls fyrir veðri og friðar frá nágrönnum, en aftur á móti bakgarð stefnenda þar sem þau dvelja augsýnilega minna en í grónum aðalgarði þeirra til suðurs og vesturs. Er ekki um að ræða skuggavarp sem gerir það að verkum að stefnendum sé ókleift að njóta sólar í aðalgarði sínum, eins og í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar, heldur einungis útsýni úr stofugluggum til norðurs. Þá var ljóst af vettvangsgöngu dómara að þrátt fyrir að útsýni sé skert úr umræddum stofugluggum er betra útsýni úr þeim gluggum rýmisins sem snúa í vestur.

Að framangreindu virtu, og þar sem ekki hefur verið sýnt fram á önnur óþægindi eða rask á fasteign stefnenda vegna skuggavarps eða birtuskerðingar, verður ekki fallist á það með stefnendum að útsýnisskerðing vegna hinna umdeildu trjáa valdi þeim slíku óhagræði að stefndu verði gert að klippa eða lækka umrædd tré. Verður stefnda því sýknuð af aðalkröfu stefnenda. Með sömu röksemdum, og þar sem ekki hefur verið rökstutt hvernig almenn fyrirmæli í nýju deiliskipulagi fyrir svæðið geta hróflað við rétti stefndu samkvæmt áðursögðu, verður stefnda einnig sýknuð af varakröfu stefnenda.

Stefnendur krefjast þess einnig að stefnda verði dæmd til að klippa og fjarlægja trjágróður og rætur sem vaxið hafa yfir lóðamörk frá fasteign hennar og inn á lóð fasteignar stefnenda. Af flutningi málsins verður ráðið að bæði sé átt við rótarskot í garði þeirra, sem stefnendur telja að sé á ábyrgð stefndu, og trjágreinar sem skaga yfir lóðamörkin. Hvað meint rótarskot snertir liggur samkvæmt framansögðu fyrir að mikið ber í milli í fyrrgreindum álitum skrúðgarðyrkjusérfræðinga hvað varðar orsakir rótarskotsins. Þá er ósannað að um sé að ræða rótarskot úr garði stefndu. Verður því ekki talið að stefnendum hafi tekist sönnun um að það sé á ábyrgð hennar. Á hinn bóginn verður að fallast á það með stefnendum að stefndu beri að halda vexti trjáa og runna innan sinna lóðarmarka. Samkvæmt því, og þar sem ljóst var af vettvangsgöngu á staðnum að nokkrar greinar af trjám stefndu skaga yfir lóðarmörk aðila, verður stefndu gert að klippa eða fjarlægja trjágróður sem vaxið hefur yfir lóðamörkin. Rétt þykir að stefnda njóti frests í þrjá mánuði frá uppsögu dóms þessa að telja til að verða við skyldu sinni, en frá þeim tíma falli til dagsektir að fjárhæð 30.000 krónur, sem renni til stefnenda, sbr. 5. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að þeirri niðurstöðu fenginni hafa stefnendur ekki lögvarða hagsmuni af því að krafa um að trjágróðrinum verði viðhaldið í tiltekinni hæð verði tekin til greina, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Ennfremur þykir á það skorta að umrædd krafa sé í samræmi við d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um glöggan og skýran málatilbúnað, auk þess sem hún vísar til atvika sem kunna síðar að koma fram, sbr. 4. mgr. 114. gr. laganna. Er hún því ekki tæk til efnisdóms og verður vísað frá dómi, sbr. dlið 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. nr. 91/1991.

Með vísan til úrslita málsins, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þykir rétt að dæma stefnendur óskipt til að greiða stefndu hluta málskostnaðar hennar, sem hæfilega þykir ákveðinn 800.000 krónur.

Af hálfu stefnenda flutti málið L-kvk-nf V. J-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 17. ágúst sl., en hafði fram til þess engin afskipti af málinu.

Dómsorð:

Kröfu stefnenda um að trjágróðri verði viðhaldið í þeirri hæð sem dæmd verður er vísað frá dómi.

Stefnda skal vera sýkn af aðalkröfu og varakröfu stefnenda í máli þessu.

Stefndu er skylt að klippa og fjarlægja trjágróður sem vaxið hefur yfir lóðamörk frá fasteign hennar og inn á lóð fasteignar stefnenda innan þriggja mánaða frá uppsögu dóms þessa, en greiði ella dagsektir að fjárhæð 30.000 krónur til stefnenda.

Stefnda er sýkn af kröfu stefnenda um að fjarlægja rætur sem vaxið hafa yfir lóðamörk frá fasteign hennar og inn á lóð fasteignar stefnenda.

Stefnendur greiði stefndu óskipt 800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf

Með vísan til úrslita málsins, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þykir rétt að dæma stefnendur óskipt til að greiða stefndu hluta málskostnaðar hennar, sem hæfilega þykir ákveðinn 800.000 krónur.

Af hálfu stefnenda flutti málið L-kvk-nf V. J-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu flutti málið S-kk-nf Á-kk-nf A-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 17. ágúst sl., en hafði fram til þess engin afskipti af málinu.

Dómsorð:

Kröfu stefnenda um að trjágróðri verði viðhaldið í þeirri hæð sem dæmd verður er vísað frá dómi.

Stefnda skal vera sýkn af aðalkröfu og varakröfu stefnenda í máli þessu.

Stefndu er skylt að klippa og fjarlægja trjágróður sem vaxið hefur yfir lóðamörk frá fasteign hennar og inn á lóð fasteignar stefnenda innan þriggja mánaða frá uppsögu dóms þessa, en greiði ella dagsektir að fjárhæð 30.000 krónur til stefnenda.

Stefnda er sýkn af kröfu stefnenda um að fjarlægja rætur sem vaxið hafa yfir lóðamörk frá fasteign hennar og inn á lóð fasteignar stefnenda.

Stefnendur greiði stefndu óskipt 800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf