E-2293/2021

Mál þetta, sem dómtekið var 1. nóvember 2022, var höfðað 5. nóvember 2021, af X, [...], gegn Garðabæ, Garðatorgi 7 í Garðabæ, og til réttargæslu, Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 2 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda Garðabæjar vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir þann 7. nóvember 2017 í starfi sem skólaliði í grunnskóla þegar barn kastaði sundbretti í andlit hans. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefndi krafðist í upphafi frávísunar málsins frá dómi. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði dómsins 20. apríl 2022.

I.

Helstu málsatvik

Stefnandi starfar sem skólaliði hjá [...] sem rekinn er af stefnda. Hinn 7. nóvember 2017 fylgdi stefnandi nemanda, sem þá var í 2. bekk, í sundtíma, en viðkomandi nemandi þurfti á stuðningi að halda, bæði í búningsklefa og í sundtímanum.

Í umræddum sundtíma fékk stefnandi sundbretti í andlitið. Atvikið var skráð á slysaskráningablað og var slysið tilkynnt sem vinnuslys til Vinnueftirlitsins. Á framlögðu slysaskráningarblaði kemur fram að áður greindur nemandi hafi kastað sundbretti í andlit stefnanda og að við það hafi „implant losnað“. Hið sama kemur fram í framlagðri tilkynningu til Vinnueftirlitsins.

Stefnandi leitaði til tannlæknis hinn 9. nóvember 2011. Í framlögðu slysavottorði viðkomandi tannlæknis kemur fram að sá skaði sem hann greindi þá á tönnum og munnholi stefnanda hafi verið laust „implant“ í brú og brotin stoð tönn. Þá hafi verið áverkar og mar á munnslímhúð hægra megin. Í umræddu vottorði kemur enn fremur fram að tanngervi hafi verið á öllum tönnum efra góms og að viðgerðir hafi farið fram á tönnum stefnanda um mitt ár 2015. Þá kemur fram að endurnýja þurfi tanngerva samfara beinígræðslu og að áætlaður heildarkostnaður brúarinnar sem hafi eyðilagst sé 820.000 krónur.

Samkvæmt framlögðum gögnum leitaði stefnandi í framhaldi af framangreindu til bæði réttargæslustefnda, sem er vátryggjandi stefnda, sem og Sjúkratrygginga Íslands um bætur. Í framlögðu bréfi frá réttargæslustefnda til stefnanda, dagsettu 23. janúar 2018, kemur fram að réttargæslustefndi hafi haft til skoðunar tilkynningu um slys sem stefnandi hafi orðið fyrir hinn 7. nóvember 2017. Eftir skoðun á fyrirliggjandi gögnum sé það mat félagsins að þetta atvik sé ekki bótaskylt úr slysatryggingu launþega sem stefndi hafi hjá félaginu. Því til stuðnings vísist til kafla 13.4.3 í vátryggingarskilmála slysatryggingar launþega nr. SÞ20 þar sem fram komi að tannbrot séu undanskilin. Þar segi orðrétt: „Félagið bætir þó ekki tennur sem brotna í vinnuslysi, sbr. lög um almannatryggingar, eða tennur sem brotna þegar vátryggður matast.“ Tanntjón það sem hlotist hafi af vinnuslysi stefnanda sé því ekki bótaskylt úr slysatryggingu launþega sem stefndi hafi hjá réttargæslustefnda.

Þá liggur frammi bréf frá Sjúkratryggingum Íslands til stefnanda, dagsett 24. janúar 2018. Í því bréfi kemur fram að tilkynning um slys sem átti hafi sér stað hinn 7. nóvember 2017 hafi verið til skoðunar hjá slysatryggingadeild Sjúkratrygginga Íslands og teljist slysið bótaskylt samkvæmt lögum nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga. Þó sé gerður fyrirvari um ástand tanna, sbr. d-lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 45/2015. Þá kemur fram að stefnandi geti átt rétt á sjúkrahjálp, dagpeningum og örorkubótum vegna slyssins að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Enn fremur liggur frammi bréf frá Sjúkratryggingum Íslands til stefnanda, dagsett 15. febrúar 2018, þar sem umsókn um þátttöku almannatrygginga í kostnaði við tannlækningar er synjað á þeim grundvelli sú meðferð sem umsókn hans laut að hafi verið umræddu slysi stefnanda óviðkomandi. Loks liggur frammi tölvubréf frá kjararáðgjafa í mannauðs- og kjaradeild stefnda til Sjúkratrygginga Íslands, dagsett 10. desember 2018, þar sem óskað er upplýsinga um stöðu máls stefnanda. Í framlögðu svartölvubréfi Sjúkratrygginga Íslands, dagsettu sama dag, kemur fram að umsókn stefnanda um bætur vegna tanntjóns vegna umrædds slyss hafi verið synjað. Samkvæmt reglum skuli bæta það tjón sem verði á heilum eða vel viðgerðum tönnum. Yfirlitsröntgenmynd af tönnum stefnanda, sem tekin hafiverið 3. nóvember 2017, það er að segja fjórum dögum fyrir slysið, sýni að hann hafi þá þegar þurft þá meðferð sem hann hafi sótt um að yrði bætt af slysatryggingum Sjúkratrygginga Íslands.

Hinn 22. janúar 2019 skaut stefnandi máli sínu til úrskurðarnefndar í vátrryggingamálum. Í úrskurði nefndarinnar frá 12. mars 2019 kemur fram að málatilbúnaður stefnanda verði ekki skilinn öðruvísi en að fyrir nefndinn geri hann einungis þá kröfu að viðurkenndur verði réttur hans til bóta úr slysatryggingu launþega sem stefndi hafi í gildi hjá réttargæslustefnda. Þá kemur meðal annars fram að þegar skilmálaákvæði slystryggingarinnar séu lesin saman verði að skilja gildissvið vátryggingarinnar á þann veg að félagið greiði bætur vegna viðgerðar á heilbrigðum og vel viðgerðum tönnum sem brotni eða laskist við slys sem slysatryggingin taki til að því marki sem slíkur kostnaður fáist ekki bættur hjá Sjúkratryggingum Íslands. Niðurstaða nefndarinnar var svo sú að af gögnum málsins væri ekki ljóst hvort eða að hve miklu leyti Sjúkratryggingar Íslands hefðu greitt eða mundu greiða kostnað sem rekja mætti til þess að tennur stefnanda hefðu laskast í umræddu slysi. Þannig yrði ekki af þeim ráðið hvort einhver kostnaður vegna slyssins mundi ekki fást greiddur af Sjúkratryggingum Íslands og gæti þá, eftir atvikum, fallið undir launþegatrygginguna hjá réttargæslustefnda. Var málið því talið svo vanreifað að þessu leyti að ekki yrði ráðið hvort stefnandi kynni að eiga rétt til bóta úr slysatryggingunni og því vísað frá nefndinni á þeim grundvelli.

Með bréfi, dagsettu 19. júní 2019, fór stefnandi fram á að stefndi viðurkenndi bótaskyldu vegna framangreinds slyss og greiddi kostnað við öflun matsgerðar. Með bréfi, dagsettu sama dag, fór stefnandi jafnframt fram á Sjúkratryggingar Íslands viðurkenndu bótaskyldu og greiddu kostnað við öflun matsgerðar. Stefndi svaraði framangreindu bréfi stefnanda með bréfi, dagsettu 16. september 2019, og hafnaði skaðabótaábyrgð á tjóni hans. Vísaði stefndi því til stuðnings til þess að ekki hefði verið sýnt fram á tjón stefnanda vegna atviksins auk þess sem engin rök hefðu verið færð fyrir því á hvaða grundvelli stefndi gæti borið ábyrgð á ætluðu tjóni hans. Ekki liggur fyrir hvort framangreindu bréfi stefnanda til Sjúkratrygginga Íslands var svarað.

Ekki liggja frammi frekari gögn um samskipti á milli málsaðila. Stefnandi höfðaði svo mál þetta sem fyrr greinir 5. nóvember 2021.

II.

Helstu málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu stefndu á því að hann hafi orðið fyrir tjóni í starfi sínu fyrir stefnda Garðabæ og af þeim sökum beri sveitarfélagið bótaskyldu gagnvart honum sem sé til staðar óháð sök. Þá sé af hálfu stefnanda byggt á því að hann eigi enga sök á tjóninu enda hafi hann verið að sinna starfi sínu með fullnægjandi og viðeigandi hætti umrætt sinn auk þess sem hann hafi gripið í framhaldinu til allra varúðarráðstafana sem nauðsynlegar hafi verið til að koma í veg fyrir að frekara tjón yrði af atvikinu.

Stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni þann 7. nóvember 2017 við störf í sundtíma þar sem nemandi með sérþarfir hafi kastað hörðum hlut í andlit hans. Slysið falli að öllu leyti undir skaðabótaskyldu vinnuveitanda þar sem hann hafi orðið fyrir því í starfi sínu sem starfsmaður stefnda og það orðið í verki sem sé óhjákvæmilegur hluti af starfi hans. Þá sé tjónið sennileg afleiðing af tjónsatvikinu enda óhjákvæmilegt að varanlegt tjón verði við það að fá harðan hlut með þessum hætti í andlit, ekki síst þar sem ákoman hafi verið á munn stefnanda.

Jafnframt byggi stefnandi á því að launþegar séu ávallt tryggðir í vinnu sinni hjá vinnuveitanda og eigi því slysabótarétt frá tryggingafélagi hans og ef vinnuveitandinn sé ótryggður beri hann sjálfur óskipta skaðabótaábyrgð. Vísað sé til þess að réttur úr slysatryggingu launþega sé ávallt til staðar óháð sök þannig að tildrög slyss hafi ekki áhrif á rétt starfsmanns til bóta úr slysatryggingu launþega. Í þessu máli sé óumdeilt að stefnandi hafi slasast í starfi hjá stefnda og hlotið tannbrot vegna þess en ágreiningurinn standi um það hversu umfangsmikið tjónið sé. Vegna þess sé málinu stefnt fyrir dóm til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda en jafnframt áskilji stefnandi sér rétt til dómkvaðningar matsmanns til að meta fjárhæð þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir.

Þá byggi stefnandi á því að öll skilyrði sakarreglunnar séu uppfyllt í málinu og að líkamstjón stefnanda sé sennileg afleiðing af hegðun viðkomandi nemanda. Ef talið verði að nemandinn hafi einungis getað borið ábyrgð á gerðum sínum að takmörkuðu leyti hvíli skaðabótaábyrgð hans á grundvelli sakarreglunnar. Stefnandi byggi dómkröfur sínar á því að stefnda beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegna líkamstjóns hans.

Loks byggi stefnandi á grein 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. Garðabæjar og Starfsmannafélags Garðabæjar sem í gildi hafi verið frá 1. maí 2015 til 31. mars 2019. Um starfskjör stefnanda hjá stefnda hafi farið samkvæmt þessum kjarasamningi. Í tilvitnuðu ákvæði felist viðurkenning stefnda á því að líkamstjón sem þeir nemendur, sem að takmörkuðu leyti geti borið ábyrgð á gerðum sínum, skuli bætt af sveitarfélaginu samkvæmt skaðabótalögum. Þá vísi stefnandi til sérstakrar bókunar fjármálaráðherra f. h. ríkissjóðs og Starfsmannafélags Garðabæjar við eldri kjarasamning, bókunar 3, dagsettrar 31. maí 2011, sem samið hafi verið um að skyldi halda gildi sínu þegar framangreindur kjarasamningur hafi verið undirritaður. Þar sé vikið að ákvæði greinar 7.4.1. Nánar tiltekið segi þar auk annars orðrétt:,, Aðilar eru sammála um að tilefni sé til að bæta og tryggja bótarétt þeirra starfsmanna sem slasast við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum. Ljóst er að starfsmenn sem eru félagsmenn í stéttarfélögum sem eiga aðild að þessum samningi þurfa í mörgum tilfellum að umgangast og vera innan um fólk sem ekki gengur að öllu leyti heilt til skógar eða getur verið sjálfum sér og öðrum hættulegt. Hluti af starfsskyldum þessara starfsmanna getur falist í því að grípa inn í og stöðva hættulegt atferli hjá viðkomandi. Komið geta upp aðstæður þar sem slíkt verður ekki gert án þess að viðkomandi starfsmaður setji sjálfan sig í ákveðna hættu á því að slasast við framkvæmd starfs síns. Þekkt eru dæmi um að starfsmenn hafa orðið fyrir áverkum í slíkum tilfellum. Þá er jafnframt ljóst að auknar líkur eru á því að starfsmenn sem vinna við slíkar aðstæður verði fyrir árás af hendi þeirra sem þeim er ætlað að hafa umsjón eða eftirlit með. Rétt þykir að tryggja þessum starfsmönnum bótarétt vegna þess tjóns semþeir þannig verða fyrir.“

Með hliðsjón af framangreindu byggi stefnandi á því að kveðið sé á um hlutlæga ábyrgð launagreiðanda með fyrrgreindu kjarasamningsákvæði og með því taki launagreiðandi á sig skyldu til að bæta starfsmönnum líkams- og munatjón sem þeir hefðu ella þurft að bera sjálfir eða sækja á hendur þjónustunotanda á grundvelli grunnreglu 8. kafla Mannhelgisbálks Jónsbókar eða eftir atvikum á grundvelli sakarreglunnar.

Vátryggingafélagi stefnda sé stefnt til réttargæslu, enda megi gera ráð fyrir að tjón stefnanda verði greitt úr launþegatryggingu stefnda hjá réttargæslustefnda verði bótaskylda viðurkennd. Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína að öðru leyti á almennum reglum skaðabótaréttar, kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. Garðabæjar og Starfsmannafélags Garðabæjar svo og á skilmálum vátryggingar stefnda hjá réttargæslustefnda. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III.

Helstu málsástæður stefnda og réttargæslustefnda

Sýknukrafa stefnda byggir á því að ekki séu uppfyllt skilyrði til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda á þeim skaðabótagrundvelli sem byggt sé á í stefnu. Þá séu hvorki skilyrði til viðurkenningar á bótaskyldu úr slysatryggingu launþega né á grundvelli ákvæðis gr. 7.4.1. kjarasamnings, eða raunar öðrum grundvelli. Sönnunarbyrðin um öll þessi atriði hvíli á stefnanda, en ljóst sé, að málatilbúnaður stefnanda sé verulega vanreifaður og óskýr um þær málsástæður sem liggi meintri bótaskyldu stefnda til grundvallar og verði stefnandi að bera hallann af því.

Í stefnu virðist því haldið fram að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni í starfi sínu fyrir stefnda og að atvikið falli því undir skaðabótaskyldu stefnda, „sem vinnuveitanda hans“. Þá sé byggt á því að launþegar séu „ávallt tryggðir í vinnu sinni hjá vinnuveitanda“ og „ef vinnuveitandinn er ótryggður þá beri hann sjálfur óskipta skaðabótaábyrgð“. Jafnframt sé því haldið fram að „réttur úr slysatryggingu launþega sé ávallt til staðar óháð sök“. Telji stefndi framangreindan málatilbúnað stefnanda verulega óskýran varðandi það hvað í honum felst, eða á hverju sé byggt hvað þetta varði, og að stefnandi verði að bera halla af slíkum óskýrleika. Hafi það verið ætlun stefnanda að byggja á því að stefndi, sem vinnuveitandi stefnanda, beri hlutlæga bótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda, óháð því hvort atvikið verði talið bótaskylt úr slysatryggingu launþega verði stefndi að mótmæla því. Ljóst sé að hlutlæg ábyrgð sé undantekning frá meginreglu skaðabótaréttar um sakarábyrgð og geti aðeins byggt á skýrri lagastoð eða samningsákvæði þar um. Hafi stefnandi í engu sýnt fram á á hvaða grundvelli slík hlutlæg bótaábyrgð ætti að byggja og verði að telja málatilbúnað stefnanda að þessu leyti, sé þetta réttur skilningur, verulega vanreifaðan og sé honum mótmælt.

Verði hins vegar talið að í málatilbúnaði stefnanda felist krafa um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda úr slysatryggingu launþega hjá réttargæslustefnda, telji stefndi að sýkna verði hann af slíkri kröfu á grundvelli aðildarskorts eða í öllu falli vanreifunar á aðild stefnda að slíkri kröfu, enda verði að teljast verulega óljóst af málatilbúnaði stefnanda með hvaða hætti stefndi, sem hvorki sé vátryggingafélag né hafi gefið út þá slysatryggingu launþega sem um ræði, geti verið skaðabótaskyldur á þeim grundvelli, sbr. einnig 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Hvað sem framangreindu líði athugist það jafnframt að stefndi hefur skuldbundið sig samkvæmt kjarasamningi til þess að slysatryggja starfsmenn sína, sbr. nánar kafla 7 í þágildandi kjarasamningi milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og Starfsmannafélags Garðabæjar. Ekki verði séð af málatilbúnaði stefnanda að því sé haldið fram að stefndi hafi gerst brotlegur við ákvæði kjarasamningsins. Stefndi hafi verið með í gildi á þeim tíma sem atvikið átti sér stað slysatryggingu launþega fyrir starfsmenn sína hjá réttargæslustefnda. Um vátrygginguna hafi gilt skilmálar nr. SÞ20 hjá réttargæslustefnda. Umrædd vátrygging hafi gilt um stefnanda þar sem hann hafi verið launþegi í starfi hjá stefnda, sbr. grein 1 í skilmálunum.

Fyrir liggi að atvikið hafi hvorki verið talið bótaskylt af hálfu Sjúkratrygginga Íslands né úr slysatryggingu launþega hjá réttargæslustefnda eins og á stóð, þar sem m. a. hafi verið talið sýnt fram á að stefnandi hefði, þegar meint tjón hafi átt sér stað, þá þegar þurft þá meðferð sem hann hafi síðar sótt um að yrði bætt af slysatryggingum, sbr. einnig kafla 13.4.3 í vátryggingarskilmálum réttargæslustefnda. Stefnandi hafi skotið niðurstöðunni til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sem hafi vísað málinu frá með vísan til niðurstöðu Sjúkratrygginga Íslands og þess að ósannað væri að tilgreindur kostnaður stefnanda vegna læknismeðferðar væri af völdum slyssins. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki fært fram nein frekari gögn um það í hvaða ástandi tennur hans hafi verið fyrir slysið, m. a. til að sýna fram á að skilyrði slysatryggingarinnar séu uppfyllt um bótaskyldu. Að öðru leyti taki stefndi undir málsástæður réttargæslustefnda um ástæður þess að atvikið geti ekki talist bótaskylt úr tryggingunni, eins og aðstæðum sé háttað í málinu.

Með hliðsjón af framangreindu telji stefndi ljóst að sýkna beri hann af viðurkenningarkröfu stefnanda á þessum grundvelli.

Stefnandi byggi meinta bótaskyldu stefnda jafnframt á grein 7.4.1. í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. Garðabæjar og starfsmannafélags Garðabæjar, auk bókunar fjármálaráðherra við kjarasamninginn, þegar samningurinn hafi verið framlengdur, 31. maí 2011, „þar sem vikið sé að ákvæði greinar 7.4.1“. Stefndi byggi á því að skilyrði umrædds kjarasamningsákvæðis séu ekki uppfyllt í máli þessu. Sé því alfarið mótmælt að stefnandi starfi með einstaklingum „sem að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti [geti] borið ábyrgð á gerðum sínum“ líkt og gerð sé krafa um í ákvæðinu, eða að í störfum stefnanda sé meiri áhætta á líkams- eða munatjóni en í öðrum störfum þannig að kjarasamningsákvæðið geti talist eiga við. Stefnandi starfi sem skólaliði hjá stefnda en undir starfssvið skólaliða falli m. a. þrif í skólahúsnæði, störf leiðbeinenda á frístundaheimili auk þess sem þeir aðstoði nemendur við ýmis verkefni, s. s. í frímínútum, íþróttum eða í sundi. Stefnandi hafi verið að fylgja nemanda í 2. bekk, sem þurft hafi á sérstökum stuðningi að halda í sundkennslu, er atvikið hafi átt sér stað, en hann hafi aðstoðað viðkomandi nemanda í búningsklefa fyrir tímann svo og ef hann þarfnaðist aðstoðar í kennslustundinni sjálfri. Viðkomandi nemandi hafi á þeim tíma er atvikið hafi átt sér stað verið greindur með röskun á einhverfu, framburðar þroskaröskun, blandaðar sértækar þroskaraskanir, hreyfiþroskaröskun og meðfædda vanspennu í vöðvum. Ljóst sé því að ástand viðkomandi nemanda á þeim tíma er atvikið hafi átt sér stað hafi ekki verið þess eðlis að hann hafi „að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti [getað] borið ábyrgð á gerðum sínum“ í skilningi umrædds kjarasamningsákvæðis. Þá sé ekkert sem bendi til þess í gögnum málsins að skilyrði ákvæðisins séu að öðru leyti uppfyllt, en ljóst sé að stefnandi hafi sönnunarbyrði þar um. Aðþví leytinu til sé málið svo verulega vanreifað að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli ákvæðis 7.4.1. í kjarasamningnum.

Stefndi mótmæli því jafnframt sem ósönnuðu að skilyrði almennu skaðabótareglunnar, þar á meðal sakarreglunnar eða eftir atvikum reglunnar um vinnuveitendaábyrgð, séu uppfyllt, þar á meðal um sönnun tjóns og að meint tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af háttsemi stefnda, eins og atvikum máls sé háttað. Því til viðbótar árétti stefndi að ekki hafi verið sýnt fram á að hann eða starfsmaður hans hafi sýnt af sér neins konar vanrækslu eða að aðgæsluskyldu hafi verið ábótavant, sem leitt geti til þess að stefndi beri ábyrgð á meintu tjóni stefnanda. Fyrirliggjandi gögn málsins bendi ekki til annars en að um hafi verið að ræða óhappatilvik sem falli ekki undir verndarandlag skaðabótaréttar. Ljóst sé að það hvíli á tjónþola að sanna að tjóninu hafi verið valdið með skaðabótaskyldum hætti. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á svo hafi verið. Að því leytinu til sé málið svo verulega vanreifað að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda.

Til viðbótar öllu framangreindu byggi stefndi sýknukröfu sína á því að önnur skilyrði skaðabótaábyrgðar stefnda, óháð bótagrundvelli, séu ekki uppfyllt, enda hafi stefnandi hvorki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna umrædds atviks né að orsakatengsl séu á milli þess tjóns sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir og tilgreinds atviks eða að meint tjón teljist sennileg afleiðing þess. Í samræmi við almenn ákvæði skaðabótaréttar og dómaframkvæmd verði sá sem krefst viðurkenningar á skaðabótaskyldu, að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni og gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik máls. Það sé almennt skilyrði í bótarétti að orsakatengsl og sennileg afleiðing séu milli háttsemi og þess tjóns sem bóta sé krafist fyrir. Að því er varði skilyrði um orsakatengsl sé almennt gerð sú krafa að orsakatengslin þurfi að vera milli háttseminnar og alls þess tjóns sem tjónþoli verði fyrir. Þá takmarki reglur um sennilega afleiðingu skaðabótaábyrgð við þær afleiðingar bótaskyldrar háttsemi sem séu fyrirsjáanlegar eða sem eðlilegt og sanngjarnt sé að gera hinn bótaskylda ábyrgan fyrir. Telji stefndi að þessum áskilnaði, um sönnun tjóns og að tjónið sé sennileg afleiðing hins meinta bótaskylda tilviks, sé ekki fullnægt, enda sé ljóst af gögnum málsins, þar á meðal afstöðu Sjúkratrygginga Íslands og réttargæslustefnda, að stefnandi hafi þegar þurft á þeirri meðferð að halda, sem hann hafi sótt um að yrði bætt, áður en slysið hafi átt sér stað. Hafi stefnandi ekki lagt fram nein frekari gögn eða upplýsingar, sem sýni fram á að ástand tanna hans fyrir atvikið hafi verið með öðrum hætti en þar greini. Þvert á móti bendi gögn málsins og aðstæður að öðru leyti ekki til annars en að ef tennur stefnanda hefðu verið heilbrigðar og í góðu ásigkomulagi hefðu afleiðingar atviksins verið allt aðrar og mun vægari. Sönnunarbyrðin um öll framangreind atriði hvíli á stefnanda. Þar sem stefnandi hafi ekki sýnt fram á hið gagnstæða verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu.

Um lagarök vísar stefndi framangreindu til viðbótar til skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra reglna skaðabótaréttar. Kröfu sinni um málskostnað úr hendi stefnanda til stuðnings vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Réttargæslustefndi byggir á því að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda. Því sé mótmælt að stefndi beri hlutlæga bótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda, þ. e. að stefndi sé skaðabótaskyldur án sakar. Hlutlæg ábyrgð sé undantekning frá meginreglu skaðabótaréttar um sakarábyrgð og geti slík ábyrgð einungis verið til staðar á grundvelli skýrrar lagastoðar eða samningsákvæðis þar um. Hafi stefnandi í engu sýnt fram á á hvaða grundvelli slík hlutlæg bótaábyrgð ætti að byggja. Engin lagaákvæði kveði á um hlutlæga skaðabótaábyrgð stefnda vegna slysa sem starfsmenn stefnda verða fyrir í vinnu sinni. Því sé aukinheldur hafnað að kjarasamningsákvæði þau sem í gildi hafi verið á slysdegi hafi tekið til þess atviks sem stefnandi byggi kröfu sína á. Sé vísað til málsástæðna og röksemda stefnda hvað þetta varði.

Þá sé því alfarið hafnað að stefndi beri skaðabótaábyrgð á þeim grundvelli að hann eða starfsmaður á hans vegum hafi á einhvern hátt sýnt af sér saknæma háttsemi. Því hafi ekki verið lýst af hálfu stefnanda eða rökstutt á nokkurn hátt hvaða háttsemi stefnda eða starfsmanna hans hafi verið saknæm. Sé því ósannað að stefndi sé skaðabótaskyldur á grundvelli sakarreglunnar eða á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Auk framangreinds bendi réttargæslustefndi á að ekki hafi verið sýnt fram á að meint tjón stefnanda sé afleiðing af því atviki sem átt hafi sér stað í sundlaug [...] þann 7. nóvember 2017. Virðist stefnandi ekki hafa verið heill heilsu hvað tennur í efri góm varði og því alls óljóst að orsakatengsl séu milli meints tjóns stefnanda og slyssins. Verði að telja að slík sönnun hafi ekki komið fram með þeim gögnum sem stefnandi hafi lagt fram.

Stefndi Garðabær hafi verið með slysatryggingu launþega hjá réttargæslustefnda fyrir starfsmenn sína samkvæmt kjarasamningi fyrir Samband íslenskra sveitarfélaga, sbr. framlagða endurnýjunarkvittun. Um vátrygginguna hafi gilt framlagðir skilmálar nr. SÞ20 hjá réttargæslustefnda. Vátryggingin hafi gilt um stefnanda þar sem hann hafi verið launþegi í starfi hjá stefnda, sbr. grein 1 í skilmálunum. Í grein 9.1 í umræddum skilmálum segi að félagið (réttargæslustefndi) greiði bætur vegna slyss sem vátryggður verði fyrir ef það hafi tilteknar afleiðingar í för með sér, m. a. tannbrot. Í grein 13.4.1 komi fram að réttargæslustefndi greiði bætur vegna tannbrots á heilbrigðum og vel viðgerðum tönnum sem brotni eða laskist við slys. Komi svo fram í grein 13.4.3 að tennur sem brotni í vinnuslysi bætist þó ekki. Í fyrsta lagi hafi verið um að ræða slys í vinnutíma. Samkvæmt grein 13.4.3 í skilmálunum bætist ekki tannbrot vegna slysa í vinnutíma, enda séu tennur að jafnaði tryggðar í almannatryggingakerfinu að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Samkvæmt þessu taki slysatryggingin ekki til þess tanntjóns sem stefnandi hafi lent í þann 7. nóvember 2017. Í öðru lagi beri að hafna bótaskyldu úr tryggingunni á grundvelli þess að hún greiði einungis fyrir viðgerðir á heilbrigðum og vel viðgerðum tönnum, sbr. grein 13.4.1 í skilmálunum. Samkvæmt tryggingayfirtannlækni Sjúkratrygginga Íslands hafi umsókn stefnanda um bætur frá Sjúkratryggingum Íslands verið hafnað á þeim grundvelli að stefnandi hafi fjórum dögum fyrir slysið, samkvæmt yfirlitsröntgenmynd af tönnum hans, þá þegar þurft á þeirri meðferð að halda sem hann hafi gert kröfu um greiðslu vegna. Virðist því svo vera að tennur stefnanda hafi ekki verið heilbrigðar í skilningi tilvitnaðrar greinar 13.4.1. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn um það í hvaða ástandi tennur hans hafi verið fyrir slysið, til að sýna fram á að skilyrði slysatryggingarinnar séu uppfyllt fyrir bótaskyldu.

Með vísan til framangreinds og þeirrar staðreyndar að stefndi sé ekki vátryggingafélag, að stefndi hafi ekki heimild til þess að gefa út vátryggingar og að hann hafi ekki gefið út slysatryggingu launþega, verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Um lagarök vísar réttargæslustefndi til meginreglna skaðabótaréttar og almennra reglna einkamálaréttarfars um sönnun og sönnunarbyrði. Þá vísar réttargæslustefndi til sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, sem og óskráðra reglna um skilyrði hlutlægrar bótaábyrgðar. Þá vísar réttargæslustefndi til 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 um heimild til að stefna honum beint. Loks vísar réttargæslustefndi til 129. og 130. gr., sbr. 2. mgr. 21. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 kröfu sinni um málskostnað til stuðnings.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna ætlaðs tanntjóns af völdum slyss sem stefnandi varð fyrir í starfi sem skólaliði hjá [...] hinn 7. nóvember 2017. Nánar tiltekið bar umrætt slys að þannig að nemandi í 2. bekk, sem stefnandi fylgdi í sundtíma viðkomandi dag, kastaði sundbretti í andlit hans. Byggir stefnandi kröfu sína á því að stefndi beri sem vinnuveitandi hans skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir óháð sök. Að því frágengnu byggir stefnandi á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir, annað hvort á grundvelli sakarreglunnar eða reglunnar um vinnuveitendaábyrgð, eða á grundvelli greinar 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. stefnda og Starfsmannafélags Garðabæjar sem í gildi hafi verið frá 1. maí 2015 til 31. mars 2019 og bókunar 3 úr kjarasamningi undirrituðum árið 2011 sem samið hafi verið um að skyldi halda gildi sínu þegar umræddur kjarasamningur hafi verið undirritaður. Stefndi byggir kröfu sína um sýknu í meginatriðum á því að engin rök standi til að honum verði gert að bera hlutlæga skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni stefnanda. Þá sé hvorki sannað að stefndi eða starfsmenn hans hafi sýnt af sér sök sem sé grundvallarskilyrði þess að hann geti borið skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni stefnanda á grundvelli sakarreglunnar eða reglunnar um vinnuveitendaábyrgð né heldur að orsakasamband sé á milli ætlaðs tjóns stefnanda og saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans eða að það geti talist sennileg afleiðing af slíkri háttsemi. Þá byggir stefndi á því að grein 7.4.1 í umræddum kjarasamningi og tilvitnuð bókun eigi ekki við um starf stefnanda.

Stefnandi byggir líkt og að framan greinir í fyrsta lagi á því að stefndi beri sem vinnuveitandi hans skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hann hafi orðið fyrir í starfi sínu óháð sök. Byggir stefndandi þar með á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli reglunnar um hlutlæga ábyrgð. Verður málatilbúnaður stefnanda þar að lútandi að mati dómsins ekki skilinn á annan veg en að hann byggi á því að vinnuveitandi beri hlutlæga bótaábyrgð á því líkamstjóni sem starfsmaður hans verður fyrir í starfi sínu þegar ekki er til staðar bótaréttur úr þeirri kjarasamningsbundnu slysatryggingu launþega sem viðkomandi vinnuveitandi hefur keypt enda bótaréttur úr slíkri tryggingu óháður sök ef hann er til staðar. Stefnandi hefur engin rök fært fyrir því að almenn regla þar að lútandi gildi að íslenskum rétti og af dómaframkvæmd verður ekki á nokkurn hátt ráðið að svo sé. Raunar verður þvert á móti ráðið af dómaframkvæmd að engin almenn regla gildi um hlutlæga ábyrgð vinnuveitanda á líkamstjóni sem starfsmenn verða fyrir í starfi sínu, sbr. til hliðsjónar t. d. dóm Hæstaréttar frá 15. mars 2012 í máli nr. 772/2011. Reglan um hlutlæga ábyrgð er undantekning frá meginreglu íslensks réttar um bótagrundvöll. Í því felst að henni verður almennt ekki beitt án þess að eitthvað annað og meira komi til nema til þess standi skýr lagaheimild. Þegar að þessu virtu standa að mati dómsins ekki rök til að fallast á kröfu stefnanda á framangreindum grundvelli.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli sakarreglunnar eða reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Til þess að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni stefnda af völdum áður greinds slyss á grundvelli annarrar hvorrar framangreindrar reglu þarf að liggja ljóst fyrir að stefndi eða eftir atvikum starfsmenn hans hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi, að orsakasamband sé á milli þeirrar háttsemi og tjóns stefnanda sem og að tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af þeirri háttsemi. Stefnandi hefur engin rök fært að því að umrætt slys megi á einhvern hátt rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda eða starfsmanna hans og verður ekkert slíkt ráðið af framlögðum gögnum eða aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki fallist á kröfu stefnanda á framangreindum grundvelli.

Loks byggir stefnandi á því að stefndi beri óháð öðru skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli greinar 7.4.1 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga f. h. stefnda og Starfsmannafélags stefnda sem í gildi hafi verið frá 1. maí 2015 til 31. mars 2019. Í tilvitnuðu ákvæði umrædds kjarasamnings kemur fram að starfsmaður sem í starfi sínu sinnir einstaklingi sem að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti getur borið ábyrgð á gerðum sínum eigi rétt á að beina skaðabótakröfu sinni vegna líkams- eða munatjóns að launagreiðanda. Þá kemur fram að við mat og uppgjör kröfunnar gildi almennar reglur skaðabótaréttarins. Stefnandi byggir í þessu sambandi aukinheldur á bókun 3 með kjarasamningi undirrituðum árið 2011 sem samið var um að skyldi halda gildi sínu þegar áðurgreindur kjarasamningur var undirritaður. Í þeirri bókun kemur í meginatriðum fram að viðkomandi kjarasamningsaðilar séu sammála um að tilefni sé til að bæta og tryggja bótarétt þeirra starfsmanna sem slasist við að sinna eða hafa afskipti af fólki sem að takmörkuðu eða engu leyti geti borið ábyrgð á gerðum sínum. Ljóst sé að starfsmenn sem séu félagsmenn í stéttarfélögum sem eigi aðild að viðkomandi samningi þurfi í mörgum tilfellum að umgangast fólk sem ekki gangi að öllu leyti heilt til skógar eða geti verið sjálfum sér og öðrum hættulegt. Hluti af starfsskyldum þessara starfsmanna geti falist í því að grípa inn í og stöðva hættulegt atferli hjá viðkomandi. Komið geti upp aðstæður þar sem slíkt verði ekki gert án þess að viðkomandi starfsmaður setji sjálfan sig í ákveðna hættu á því að slasast við framkvæmd starfs síns. Þekkt séu dæmi um að starfsmenn hafi orðið fyrir áverkum í slíkum tilvikum. Þá sé jafnframt ljóst að auknar líkur séu á því að starfsmenn sem vinni við slíkar aðstæður verði fyrir árás af hendi þeirra sem þeim sé ætlað að hafa umsjón eða eftirlit með. Rétt þyki að tryggja þessum starfsmönnum bótarétt vegna þess tjóns sem þeir þannig verði fyrir. Í ljósi þess sé lagt til að starfsmaður fái það tjón sem hann verði fyrir vegna starfs síns við slíkar aðstæður bætt óháð því hvort hefðbundin skilgreining á því hvað sé slys í skilningi vátryggingaréttar og tryggingaskilmála (óvæntur utanaðkomandi atburður) eigi við enda geti komið upp tilfelli þar sem starfsmaður þurfi vísvitandi að leggja líf sitt og heilsu í hættu. Um lækkun bóta vegna eigin sakar starfsmanns og bótafjárhæð að öðru leyti gildi almennar reglur skaðabótaréttarins. Með þessu sé kveðið á um sambærilega bótaábyrgð og framkvæmd og gildi um lögreglumenn samkvæmt 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

Stefnandi byggir á því að með framangreindu kjarasamningsákvæði sé kveðið á um hlutlæga ábyrgð vinnuveitanda á tjóni sem starfsmaður verði fyrir í starfi sem umrætt ákvæði taki til og að með því hafi vinnuveitandi tekið á sig skyldu til að bæta starfsmanni tjón sem hann hefði ella þurft að bera sjálfur eða sækja á hendur þjónustunotanda á viðeigandi grundvelli. Þá byggir stefnandi á því að starf hans sem skólaliði falli undir umrætt ákvæði enda geti börn eingöngu að takmörkuðu eða jafnvel engu leyti borið ábyrgð á gerðum sínum í skilningi ákvæðisins. Eigi það enn frekar við um börn með sérþarfir líktog það barn sem stefnandi hafi sinnt stuðningi við þegar umrætt slys varð.

Ekki verður á það fallist að starf stefnanda sem skólaliði falli almennt undir umrætt kjarasamningsákvæði. Þegar efni þess er virt í samhengi við efni framangreindrar bókunar er ljóst að verndarandlag þess er bundið við störf sem fela í sér sérstaka áhættu vegna umönnunar og eftirlits með fólki sem ekki gengur að öllu leyti heilt til skógar eða getur verið sjálfum sér og öðrum hættulegt. Að mati dómsins er ekki á nokkurn hátt sýnt að í starfi stefnanda sem skólaliða sé fólgin sérstök áhætta í framangreindum skilningi enda getur sú staðreynd að starf skólaliða felst auk annars í margvíslegri aðstoð við grunnskólanemendur á breiðum aldri ein og sér aldrei leitt til þess. Þá bera hvorki framlögð gögn né aðilaskýrsla stefnanda fyrir dómi með sér að sá nemandi sem stefnandi sinnti stuðningi við þegar umrætt slys varð hafi verið sjálfum sér eða öðrum hættulegur eða að einhver sérstök áhætta hafi verið fólgin í að sinna stuðningi við hann aðöðru leyti sem leitt geti til þess að starf stefnanda umræddan dag falli undir fyrr greint kjarasamningsákvæði. Þegar að framangreindu virtu verður ekki fallist á kröfu stefnanda á umræddum grundvelli.

Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda. Þrátt fyrir þau málsúrslit þykir að gættum atvikum og eðli þessa máls og með hliðsjón af 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála rétt að málskostnaður falli niður.

H-kvk-nf Á-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Fyrir uppkvaðningu hans var fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 gætt.

Dómsorð:

Stefndi, Garðabær, er sýknaður af kröfu stefnanda, X.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Á-kvk-nf