E-2596/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað 21. maí 2019. Stefnandi er Landsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík, og stefndu K-kk-nf B-kk-nf […] og S-kk-nf Þ-kk-nf K-kk-nf […].

Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndu verði in solidum dæmdir til greiðslu 19.868.443 króna með 12,20% yfirdráttarvöxtum frá 31. desember 2018 til 4. febrúar 2019, og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags auk málskostnaðar. Allt að frádregnum 1.095.786 krónum sem greiddar voru 11. júlí 2019 og 196.740 krónum sem greiddar voru 12. júlí 2019.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að skaðlausu.

Dómari tók við meðferð málsins 14. janúar síðastliðinn en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Málsatvik

Einkahlutafélagið VKC, sem stefndu voru í forsvari fyrir, var í viðskiptum við stefnanda. Stefndi K-kk-nf B-kk-nf var eini stjórnarmaður félagsins og stefndi S-kk-nf Þ-kk-nf K-kk-nf framkvæmdastjóri þess. Sem lið í þeim viðskiptum stofnaði félagið veltureikning […] hjá stefnanda 2. mars 2011. Veltureikningi VKC ehf. var lokað 31. desember 2018 vegna vanskila sem þá námu stefnufjárhæð þessa máls, 19.868.443 krónum. Vegna viðskipta félagsins við stefnanda voru gefin út tvenn veðtryggingabréf af félaginu og yfirlýsing um sjálfskuldarábyrgð sem stefndu gáfu út.

Fyrst var gefið út tryggingarbréf af VKC ehf., 10. nóvember 2015, […] til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við stefnanda með veði í almennu lausafé með vísan til 23. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Hið veðsetta lausafé var tilgreint sem Mercedes Benz bifreið […], Toyota Land Cruiser bifreið […], Renault Kangoo bifreið […] auk sérgreinds lausafjár sem tilgreint var í fylgiskjali sem fylgdi tryggingabréfinu. Lausafé þetta voru í fyrsta lagi tvær loftpressur, önnur af Ingersoll Rand gerð, hin af Atlas Copro gerð, í öðru lagi tveir nánar tilgreindir jarðborar og fylgihlutir þeirra, borstál, borkrónur, fóðurkróna auk borhamra. Skjalið var áritað um að á 1. veðrétti á bifreiðinni JY766 hvíldi 50.000.000 króna lán og tryggingabréfinu því þinglýst á 2. veðrétt. Félagið gaf út annað tryggingabréf, 28. september 2016, […] einnig til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins með veði í sérgreindu lausafé og vörureikningum í samræmi við 23. gr. og 47. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Hið veðsetta lausafé var tilgreint sem Mitsubishi bifreið […], Renault Kangoo bifreið […], DAF bifreið […], Catepillar grafa […], auk sérgreinds lausafjár sem tilgreint var í fylgiskjali sem fylgdi tryggingabréfinu. Lausafé þetta var þurrsprautunardæla af Aliva gerð og grautunardæla, einnig af Aliva gerð, flugvélahleðslupallur og rafmagnslyftari. Stefndu gáfu síðan út yfirlýsingu 1. júní 2018 um sjálfskuldarábyrgðin solidum en með henni skuldbundu þeir sig persónulega til að tryggja efndir VKC ehf. sem reikningseiganda veltureiknings […] vegna yfirdráttarheimildar. Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar nam 20.000.000 króna auk vaxta og kostnaðar stæði félagið ekki við umsamda greiðsluskyldu sína.

Í kjölfar lokunar ofangreinds veltureiknings 31. desember 2018 voru stefndu send innheimtubréf 4. janúar 2019 og þeir krafðir um greiðslu stefnufjárhæðar máls þessa en innheimtuviðvörun hafði áður verið send 8. september 2018. Þess var getið í innheimtubréfinu að síðarnefnda veðtryggingarbréfið […] hefði verið gefið út til tryggingar á skuldum reikningshafa.

Bú VKC ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 20. mars 2019, en mál þetta var síðan höfðað 21. maí 2019 eins og áður gat.

Stefndu lögðu í öndverðu fram greinargerðir sem einvörðungu fólu í sér kröfur um frávísun 5. september 2019. Grundvöllur þeirrar kröfugerðar var að málatilbúnaður stefnanda væri vanreifaður þar sem ekki væri gerð grein fyrir hvað hefði orðið um verðmæti hinna veðsettu muna samkvæmt fyrrgreindum tryggingabréfum. Leyst var úr þeim kröfum með úrskurði sem kveðinn var upp 6. febrúar 2020 og þeim hafnað.

Stefnandi lagði fram breytta kröfugerð þann sama dag, sem fól í sér að gerð var grein fyrir innborgunum sem borist höfðu frá skiptastjóra þrotabús VKC ehf. vegna sölu á bifreiðunum […] sem veðsettar höfðu verið samkvæmt tryggingabréfi […]. Skiptalok þrotabúsins á grundvelli 155. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., voru auglýst 12. febrúar 2020 í Lögbirtingablaðinu og þess getið að óverulegar eignir hefðu fundist í búinu sem gengið hefðu upp í skiptakostnað.

Stefndu var í kjölfar fyrrnefnds úrskurðar veittur frestur til að leggja fram greinargerðir um efnisvarnir sem voru svo lagðar fram 11. júní 2020 ásamt gögnum um sölu veðsetts lausafjár sem selt hefði verið samkvæmt kaupsamningi 11. janúar 2019 fyrir 5.300.000 krónur. Um var að ræða tvo jarðbora, loftpressu, borstangir og hamra. Við sama tækifæri lagði stefnandi fram ýmis gögn er lutu að hinum veðsettu eignum, meðal annars frá þrotabúi VKC ehf., og gögn er lutu að fyrrnefndri sölu lausafjár þar sem fram kom að 5.300.000 krónum hefði verið ráðstafað sem innborgun 18. janúar 2019 inn á lán […] sem VKC ehf. hafði verið lántaki að og báðir stefndu ábyrgðarmenn, sem og gögn um greiðslu inn á sama lán 19. september 2018 að fjárhæð 2.300.000 krónur vegna sölu á Cadepillargröfu […]. Þá var lögð fram orðsending frá skiptastjóra þrotabúsins þar sem frá því var greint að öðrum veðsettum lausafjármunum, svo sem grautunardælum og flugvélahleðslupöllum, hefði verið fargað sem ónýtum, og stefndi S-kk-nf Þ-kk-nf borinn fyrir þeim upplýsingum auk þess sem skiptastjórinn greindi frá því að bifreiðarnar […], […] og […] hefðu verið metnar ónýtar enda allar gamlar.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á reglum samninga og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Stefndu hafi undirgengist sjálfskuldarábyrgðin soldium á skuld VKC ehf. gagnvart stefnanda vegna yfirdráttar á veltureikningi allt að 20.000.000 króna en umkrafin skuld að fjárhæð 19.868.443 krónum hafi ekki verið greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og að einkahlutafélagið hafi verið úrskurðað gjaldþrota 20. mars 2019. Því beri stefnanda nauðsyn á að höfða mál til heimtu skuldarinnar auk þess sem krafist var dráttarvaxta frá 4. febrúar 2019 er mánuður var liðinn frá því að stefndu var sent innheimtubréf sem sent hefði verið 4. janúar sama ár. Stefndu hafi ekki fært fram nein haldbær rök gegn greiðsluskyldu sinni og stefnandi hafi lagt fram nauðsynleg gögn til að sýna fram á ráðstöfun þeirra verðmæta sem hafi komið í stað hinna veðsettu eigna. Lögð var áhersla á það af hálfu stefnanda við málflutning að þar sem stefndu hefðu undirgengist sjálfskuldarábyrgð þá væri stefnanda tækt að krefja þá um greiðslu óháð því hvort gengið hefði verið að veðsettum eignum sem einnig hefðu verið til tryggingar. Það hafi raunar verið gert og því engar forsendur fyrir mótbárum stefndu. Hvergi sé á því byggt í málinu af þeirra hálfu að skuldin sé ekki til staðar eða fjárhæð hennar röng. Þá sé engum atvikum til að dreifa sem leitt geti til þess að beita beri 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og víkja ábyrgðaryfirlýsingu stefndu til hliðar þar sem ósanngjarnt sé eða andsætt góðri viðskiptavenju að bera hana fyrir sig í ljósi málavaxta.

Málsástæður stefndu

Hvorugur stefndu andmæla ábyrgð sinni eða greiðsluskyldu en byggja báðir á því að þá beri að sýkna þar sem stefnandi hefði að þeirra mati ekki gert fullnægjandi grein fyrir ráðstöfun verðmæta sem fengist hefðu fyrir veðsetta muni samkvæmt framangreindum tryggingabréfum, þannig að áhorfsmál væri hvort vísa ætti málinu frá vegna vanreifunar. Stefnandi hafi, hvað sem því líði, ekki axlað sönnunarbyrði sína um að skuld sé til að dreifa vegna yfirdráttar sem stefndi séu í ábyrgð fyrir. Í þessum efnum var reifað sérstaklega við munnlegan málflutning að þar sem yfirlit yfir færslur á veltureikning […] hefði ekki verið lagt fram væri ósannað að skuld væri til staðar á reikningnum. Þetta var sérstaklega áréttað af hálfu stefnda K-kk-ef með þeim rökum að hann hefði ekki annast dagleg fjármál VCK ehf. heldur hefði það verið á hendi stefnda S-kk-ef Þ-kk-ef. Stefndu byggja einnig á því, með vísan til 103. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., að stefnanda hafi verið nauðsyn að leita fullnustu kröfu sinnar með því að lýsa kröfu í þrotabú VKC ehf. enda hafi óveðsettum verðmætum verið þar til að dreifa. Stefndu byggja einnig á því að með vísan til ofanritaðs væri það ósanngjarnt og í andstöðu við góða viðskiptavenju af stefnanda að bera fyrir sig ábyrgð þeirra á hinni umþrættu ábyrgðaryfirlýsingu, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936.

Niðurstaða

Mál þetta var þingfest 13. júní 2019 og stefndu veittur frestur til 5. september 2019 til að leggja fram greinargerðir. Þann dag var sótt þing af hálfu þeirra beggja og lagðar fram greinargerðir er eingöngu lutu að því að vísa bæri málinu frá dómi.

Þar sem þá voru liðnar 12 vikur frá þingfestingu málsins stóðu ekki lög til þess að einvörðungu yrði skilað greinargerðum er lytu að frávísun, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála. Þessi framgangsmáti var þó látinn óátalinn auk þess sem stefnandi hreyfði ekki athugasemdum. Er af þeim sökum ekki tilefni til viðbragða nú enda var leyst úr frávísunarkröfum stefndu með úrskurði, sem kveðinn var upp 6. febrúar 2020 og stefndu veittur í kjölfarið frestur til að skila greinargerðum er lutu að sakarefni málsins sem þeir nýttu sér.

Fyrir liggur að stefndu rituðu undir sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu, sem fól í sér óskilyrta skyldu þeirra til að greiða skuld, að hámarki 20.000.000 króna að höfuðstól, vegna vanefnda einkahlutafélags sem þeir áttu í jafnri eigu. Ábyrgðin var þannig í þágu atvinnurekstrar þeirra og til fjárhagslegs ávinnings. Þessi ábyrgð er óumdeild og verður því lögð til grundvallar.

Varnir stefndu eru í raun af sama meiði og frávísunarkröfur þeirra í öndverðu, að stefnandi hafi ekki fært fram gögn og þar með sönnur á að krafa hans sé ógreidd. Þegar hefur verið leyst úr frávísunarkröfum þeirra en engum þeim atriðum var hreyft við munnlegan málflutning sem gefa tilefni til að frávísun málsins verði tekin til frekari skoðunar.

Því verður að halda til haga að sjálfskuldarábyrgð stefndu er á engan hátt háð því að stefnandi gangi fyrst að veðkröfum eða öðrum tryggingum. Stefnanda var það þannig í sjálfsvald sett hvernig hann hagaði innheimtu fjárkröfu sinnar, hvort hann freistaði þess að leita fullnustu í veðsettu lausafé eða hæfist strax handa um innheimtu á hendur stefndu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 512/1993 sem kveðinn var upp 9. febrúar 1995. Slíkt er enda í samræmi við frelsi stefnanda sem kröfuhafa til að ráðstafa greiðslum skuldara inn á gjaldfallna skuld að eigin vali þar sem hann átti margar kröfur á hendur skuldara, sbr. dóm Hæstaréttar í máli 372/2017 frá 2. nóvember 2017.

Fyrir liggur að yfirlit yfir veltureikning […] hefur ekki verið lagt fram heldur einungis samtala heildarskuldar á reikningnum er honum var lokað í árslok 2018. Að sönnu er algengast að slíkt yfirlit yfir hreyfingar sé lagt fram þó að það sé ekki algilt, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 218/2016, sem kveðinn var upp 15. desember 2016. Eins og atvikum er háttað í máli þessu verður sú staðreynd ekki talin leiða til sýknu stefndu. Í málatilbúnaði stefndu er sérstaklega fjallað um að þeim hafi borist innheimtuviðvörun í ágústlok 2018 og innheimtubréf í janúar 2019 og þær fjárhæðir sem þar gat að líta raktar í greinargerð stefnda K-kk-ef. Engum athugasemdum var hreyft við fjárhæð skuldarinnar, hvorki við þessi tækifæri né koma slíkar athugasemdir fram í þeim skriflegu samskiptum sem stefndu áttu í við stefnanda, með fulltingi lögmanns, á fyrstu mánuðum ársins 2019. Raunar er ekki vikið að tölulegum ágreiningi hvað kröfu stefnanda snertir í greinargerðum af hálfu stefndu. Einungis er látið við það sitja að mótmæla almennum orðum öllum málatilbúnaði stefnanda og að krafa hans sé með öllu ósönnuð en með þeim rökum að stefnandi hafi í engu gert grein fyrir ráðstöfun þeirra fjármuna sem komið hafi í hans hlut við sölu veðsettra eigna. Engri athugsemd er hreyft við stefnufjárhæð málsins sem slíkri. Í þessu sambandi verður að halda til haga að VKC ehf. var einkahlutafélag í jafnri eigu stefndu sem átti í margháttuðum viðskiptum við stefnanda, eftir því sem ráða má af kröfuskrá þrotabús VKC ehf., en fyrir liggur að þeir rituðu jöfnum höndum undir skulda og veðtryggingaskjöl í þeim viðskiptum þannig að báðir áttu aðild að þeim samskiptum. Þótt lagt væri í þessu sambandi til grundvallar að stefndi K-kk-nf hefði treyst meðstefnda fyrir að annast um dagleg fjármál fyrirtækisins breytir það ekki ábyrgð hans og greiðsluskyldu á þeim fjárskuldbindingum sem stefndi S-kk-nf Þ-kk-nf stofnaði til í krafti stöðu sinnar sem framkvæmdastjóri.

Hvað ráðstöfun veðsettra eigna snertir liggur síðan fyrir í málinu að búið er að láta reyna á fullnustu veðréttinda samkvæmt fyrirliggjandi gögnum. Í því sambandi verður að halda til haga að veðtryggingabréf stefnanda voru ekki einvörðungu til tryggingar yfirdráttarskuld á veltureikningi […] heldur einnig öllum öðrum skuldum VKC ehf. við stefnanda sem voru nokkrar. Í samræmi við það var einmitt stærstu greiðslunum sem fengust fyrir lausafé einkahlutafélagsins, 2.300.000 krónum og 5.300.000 krónum, ráðstafað til greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfaláni sem stefndu voru í sjálfskuldarábyrgð fyrir, eins og áður gat. Fyrir liggur að nefnd fjárhæð 5.300.000 krónur er sú fjárhæð sem fékkst fyrir seld tæki að frádregnum virðisaukaskatti sem nam 1.272.000 krónum, en ranglega er byggt á því að tækin hafi verið seld úr búi VKC ehf. Samkvæmt skriflegum samskiptum lögmanns stefndu við stefnanda er salan átti sér stað, og sem lögð voru fram af hálfu stefndu, mun stefndi K-kk-nf hafa hlutast til um söluna. Þá mun hafa verið gengið stíft eftir því að stefnandi staðfesti að fjárhæð sem næmi virðisaukaskatti af söluverðinu yrði stefndu til reiðu til að greiða skattinn til hins opinbera. Slík skrifleg staðfesting liggur fyrir en engum samtímagögnum er til að dreifa þess efnis að stefndu hafi gert athugasemdir við að stefnandi hafi brugðist öndvert við gefinni yfirlýsingu í þessum efnum. Stefnandi hefur jafnframt gert grein fyrir þeim greiðslum sem hann fékk frá þrotabúi VKC ehf. eftir að mál þetta var höfðað og breytt kröfugerð sinni til samræmis en þessar greiðslur námu samtals 1.292.526 krónum. Loks liggur jafnframt fyrir að skiptum á þrotabúinu lauk sem eignalausum þannig að ekki er að vænta frá búinu frekari greiðslna.

Loks hvað varðar málatilbúnað stefndu, er byggir á að víkja eigi sjálfskuldarábyrgð þeirra til hliðar með vísan til 36. gr. samningalaga, verður að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar koma til, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Þegar litið er til málsatvika máls þessa sem vega þungt við það heildarmat sem horfa ber til í þessum efnum verður ekki talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefnandi beri fyrir sig sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu stefndu.

Með hliðsjón af ofanrituðu, og þar sem greiðsluskylda stefndu er ótvíræð, verður dómkrafa stefnanda tekin til greina, eins og nánar er rakið í dómsorði.

Af hálfu stefnanda flutti S-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf lögmaður málið, af hálfu stefnda K-kk-ef B-kk-ef flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf lögmaður og af hálfu stefnda S-kk-ef Þ-kk-ef K-kk-ef, H-kk-nf J. A-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, K-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf Þ-kk-nf K-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 19.868.443 krónur með 12,20% yfirdráttarvöxtum frá 31. desember 2018 til 4. febrúar 2019, og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 1.095.786 krónum sem greiddar voru 11. júlí 2019 og 196.740 krónum sem greiddar voru 12. júlí 2019. Stefndu greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf liggur jafnframt fyrir að skiptum á þrotabúinu lauk sem eignalausum þannig að ekki er að vænta frá búinu frekari greiðslna.

Loks hvað varðar málatilbúnað stefndu, er byggir á að víkja eigi sjálfskuldarábyrgð þeirra til hliðar með vísan til 36. gr. samningalaga, verður að líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar koma til, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Þegar litið er til málsatvika máls þessa sem vega þungt við það heildarmat sem horfa ber til í þessum efnum verður ekki talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefnandi beri fyrir sig sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu stefndu.

Með hliðsjón af ofanrituðu, og þar sem greiðsluskylda stefndu er ótvíræð, verður dómkrafa stefnanda tekin til greina, eins og nánar er rakið í dómsorði.

Af hálfu stefnanda flutti S-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf lögmaður málið, af hálfu stefnda K-kk-ef B-kk-ef flutti málið B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf lögmaður og af hálfu stefnda S-kk-ef Þ-kk-ef K-kk-ef, H-kk-nf J. A-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, K-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf Þ-kk-nf K-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., 19.868.443 krónur með 12,20% yfirdráttarvöxtum frá 31. desember 2018 til 4. febrúar 2019, og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 1.095.786 krónum sem greiddar voru 11. júlí 2019 og 196.740 krónum sem greiddar voru 12. júlí 2019. Stefndu greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf