E-251/2013

Mál þetta var höfðað 4. janúar 2013 og dómtekið 8. október sl.

Stefnandi er Hamar ehf., kt. 000000-0000, Vesturvör 36, Kópavogi en stefndi er Heiðarholt ehf., kt. 000000-0000, Móvaði 39, Reykjavík,

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða 1.433.217 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu af 321.551 krónu frá 25. janúar 2009 til 4. mars 2009 og af 1.433.217 krónum frá 4. mars 2009 til greiðsludags. Allt að frádregnum innborgunum þann 8. júní 2009, 100.000 krónum, þann 25. febrúar 2011, 290.000 krónum og þann 7. apríl 2011, 265.000 krónum eða alls að upphæð 655.000 krónur sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi. Þá krefst stefnandi vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. s.l. er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Að lokum krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti.

I.

Málavextir

Stefnandi, sem er fyrirtæki á sviði málm- og véltækni, tók að sér verk fyrir stefnda, sem er byggingarverktaki. Samkvæmt verklýsingu var um að ræða vinnu í tengslum við einbýli að Frjóakri sem fólst í nýsmíði úr málmi. Nánar tiltekið var um að ræða smíði tveggja vinkilramma sem voru smíðaðir samkvæmt rissi frá stefnda. Þá voru smíðaðir tveir stigar utanhúss, hannaðir og teiknaðir af stefnanda, en samkvæmt rissi frá stefnda, fimm fataslár í fataherbergi, fótur undir granítborðplötu í baðherbergi samkvæmt rissi frá stefnanda, fætur undir granítborðplötu, hurð fyrir ruslageymslu og handfang á gler.

Stefnandi gaf út tvo reikninga vegna ofangreinds, annars vegar reikning dagsettan 31. desember 2008 með gjalddaga 25. janúar 2009 að fjárhæð 321.551 krónur og hins vegar reikning dagsettan 17. febrúar 2009 með gjalddaga 4. mars 2009 að fjárhæð 1.111.666 krónur. Samtals 1.433.217 krónur sem er stefnufjárhæð í málinu. Stefndi greiddi inn á skuldina þann 8. júní 2009, 100.000 krónur, þann 25. febrúar 2011, 290.000 krónur og þann 4. apríl 2011 265.000 krónur eða samtals 655.000 krónur.

Í mars 2011 óskaði stefndi einhliða eftir kostnaðarmati hjá G-kk-þgf B-kk-þgf véltæknifræðingi og var niðurstaða hans sú að eðlilegur heildarkostnaður vegna sambærilegs verks væri 650.878 krónur með virðisaukaskatti. Í kjölfarið greiddi stefndi fyrir verkið í samræmi við það. Ágreiningur er um greiðslu eftirstöðva vegna verksins.

II.

Málsástæður og lagarök aðila

Stefnandi byggir kröfu sína á ofangreindum reikningum og telur umkrafið endurgjald sanngjarnt miðað við eðli og umfang verksins. Lagðar séu fram vinnuskýrslur því til sönnunar. Verkið hafi orðið meira en talið var í upphafi þar sem stefndi hafi bætt við það eftir því sem því miðaði fram. Því hafi ekki fengist heildarsýn yfir verkið og það orðið flóknara og dýrara, enda ekki unnt að skipuleggja það frá upphafi. Auk þess hafi skort fullnægjandi teikningar frá stefnda. Stefnandi vísar til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en reglan fái m.a. lagastoð í 47., 51. gr. og 52. gr. laga nr. 50/2000. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til 49. gr. laganna. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti styðji stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum, einkum 1. mgr. 6. gr. laganna. Krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing er vísað til 32. gr. laganna.

Stefndi telur reikningana hafa verið óhóflega og langt umfram þá vinnu sem stefnandi hafi innt af hendi við verkið. Leitað hafi verið skýringa og sátta allt frá árinu 2009 en án árangurs. Stefndi byggir á meginreglu kröfuréttar um að gagngjald fyrir tiltekna vinnu skuli vera sanngjarnt, sbr. t.d. 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Greiðsla sem stefnandi hafi fengið sé sanngjörn greiðsla fyrir verk það sem unnið var og eigi hann ekki rétt til frekari greiðslna. Stefndi hafi aflað kostnaðarmats á verkinu og sé niðurstaða þess sú að umræddir reikningar séu langt umfram það sem sanngjarnt geti talist. Reikningar stefnanda geti ekki verið grundvöllur kröfu á hendur stefnda. Í fyrsta lagi sé verklýsing í vinnuskýrslum alls ófullnægjandi. Yfirleitt komi einvörðungu fram að tiltekinn starfsmaður stefnanda hafi innt af hendi vinnu í ákveðinn tíma. Engar nánari útskýringar séu á því hvaða verk viðkomandi starfsmaður hafi unnið í umrætt skipti. Stefnandi hafi reynt að lagfæra þetta „eftir á“ með því að gefa út svokallaða verklýsingu á verkinu. Það eina sem hún leiði í ljós sé hversu óhóflegir reikningar stefnanda séu í samanburði við umfang verksins. Í öðru lagi hafi mátt sjá af vinnuskýrslum að stefnandi hafi skráð töluverða næturvinnu á verkið, eða tæpar 30 klukkustundir. Stefndi hafi ekki óskað sérstaklega eftir því að vinna stefnanda færi fram utan hefðbundins vinnutíma. Það sé stefnda alls óviðkomandi hafi verið unnið utan hefðbundins vinnutíma við verkið og verði stefnda ekki gert að greiða sérstaklega fyrir það.

Í þriðja lagi liggi fyrir að verulegur munur sé á kröfu stefnanda og því kostnaðarmati sem stefndi hafi aflað og fjallað hafi verið um hér að framan. Munurinn sé það mikill, eða 782.339 kr., að ljóst sé að reikningsgerð stefnanda sé með öllu óforsvaranleg. Matið miðist við verðlag eins og það hafi verið 8. mars 2011 og megi leiða að því líkum að kostnaður vegna verksins hafi verið enn lægri þegar vinnan fór fram.

Að lokum byggi stefndi á því að verkið hafi verið haldið veigamiklum ágöllum. Það hafi hvorki staðist faglegar kröfur né faglegar væntinga, eða kröfur að öðru leyti sem sanngjarnt og eðlilegt þyki að gera til faglegrar vinnu og frágangs almennt. Stefnandi hafi ekki bætt úr ágöllum, þrátt fyrir áskoranir stefnda og hafi stefndi sjálfur bætt úr þeim á eigin kostnað. Fullnægjandi verkskil af hálfu stefnanda hafi því ekki farið fram. Stefnandi eigi af þeim sökum ekki rétt til frekari greiðslu úr hendi stefnda.

Til stuðnings varakröfu, byggi stefndi á því að kröfurnar verði stórlega lækkaðar enda bersýnilega ósanngjarnt endurgjald fyrir þá vinnu sem innt hafi verið af hendi með tilliti til þeirrar fjárhæðar sem þegar hafi verið greidd. Stefndi vísi til allra sömu málsástæðna og lagaraka og til stuðnings aðalkröfu um sýknu.

Stefndi mótmæli dráttarvaxtakröfu og krefjist þess að dráttarvextir verði dæmdir frá dómsuppsögu verði fallist á kröfur stefnanda. Þá vísar hann til 7. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Einnig mótmælir stefndi málskostnaðarreikningi stefnanda. Um málskostnaðarkröfu vísi stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Til stuðnings málatilbúnaði sínum vísar stefndi til meginreglna kröfuréttar um efndir samninga, vanefndir og þess að gagngjald fyrir tiltekna vinnu skuli vera sanngjarnt. Til stuðnings kröfum um málskostnað vísast til XXI. kafla einkamálalaga.

Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóminn D-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, Á-kk-nf A-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, G-kk-nf B-kk-nf matsmaður, O-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf verkstjóri og S-kk-nf K-kk-nf L-kk-nf framleiðslustjóri.

III.

Niðurstaða

Í máli þessu er ágreiningslaust að stefnandi vann tiltekið verk fyrir stefnda að hans beiðni. Samkvæmt tímaskýrslum hófst vinnan 17. desember 2008 og lauk 4. febrúar 2009. Ekki var samið um fast verð og engin verklýsing eða kostnaðaráætlun lá fyrir við upphaf þess. Hins vegar voru tiltekin samskipti á milli aðila meðan á verkinu stóð og aðkoma stefnda að hluta til.

Stefnda bárust tveir reikningar frá stefnanda vegna verksins. Sá fyrri var dagsettur 31. des 2008 að fjárhæð 321.551 króna og var hann ógreiddur er seinni reikningurinn var gefinn út þann 17. febrúar 2009 að fjárhæð 1.111.666 krónur. Fyrsta innborgunin var greidd af hálfu stefnda þann 8. júní 2009 og þá 100.000 krónur.

Aðila greinir á um hvort umkrafin fjárhæð samkvæmt útgefnum reikningum sé sanngjörn og í samræmi við umfang þess verks sem unnið var af hálfu stefnanda. Í samræmi við meginreglu kröfuréttar ber stefnda að greiða það verð fyrir verkið sem stefnandi setur upp nema það verði talið ósanngjarnt.

Stefndi telur að verklýsingum í vinnuskýrslum hafi verið ábótavant og rangt sé að leggja þær til grundvallar við útgáfu reikninga. Fyrir það fyrsta telur hann fjárhæð reikninganna vera úr hófi fram. Til stuðnings málsástæðu sinni byggir hann á kostnaðarmati, dagsettu 3. mars 2011, sem hann lét framkvæma einhliða en niðurstaða þess hafi leitt í ljós að sambærilegt verk og það er stefnandi vann fyrir stefnda ætti að kosta minna.

Kostnaðarmatið, sem var aflað rúmum tveimur árum eftir að fyrri reikningurinn féll í gjalddaga, var ekki í samræmi við fyrirmæli um matsgerðir í IX. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Aðkoma stefnanda að því var engin en stefndi tilkynnti honum með tölvubréfi þann 8. mars 2011 að það hefði verið framkvæmt. Þá byggir það eingöngu á mati á smíði tiltekinna hluta samkvæmt teikningum sem lagðar voru fram af stefnda. Verður það þegar af þessum ástæðum ekki talið hafa sönnunargildi við úrlausn málsins. Um þetta vísast einnig til skýrra fordæma Hæstaréttar.

Stefndi hefur haldið því fram að hann hafi allt frá árinu 2009 leitað skýringa og sátta við stefnanda. Á meðal gagna málsins eru nokkur tölvubréf fyrirsvarsmanns stefnda, Á-kk-ef Þ-kk-ef, öll frá árinu 2011 sem rituð eru í tilefni umkvartana hans vegna þeirra. Á þessum tíma voru reikningarnir komnir í innheimtu og bera tölvubréfin með sér að stefndi reyndi að ná samkomulagi um greiðslufyrirkomulag eða lækkun reikninga. Fram kemur að stefndi telji sig ekki fá viðhlítandi skýringar á reikningunum. Ekki eru dregin fram nein tiltekin atriði önnur en þau að yfirvinna sé skráð úr hófi. Svör stefnanda við tölvubréfum stefnanda liggja ekki frammi í málinu en sjá má að stefndi hafði fengið svör sem hann taldi ófullnægjandi.

Fyrirsvarsmaður stefnda bar fyrir dómi að hann hefði gert athugasemdir við reikningana án þess að muna hvenær. Þá mundi hann aðspurður ekki hvort hann hefði gert athugasemdir eftir útgáfu fyrri reikningsins. Sérstaklega spurður um hvort hann hafi gert athugsemd við skráða næturvinnu eftir að hann fékk fyrri reikninginn kvaðst hann ekki muna það.

Fyrirsvarsmaður stefnanda, D-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, kannaðist við viðbrögð við útgefnum reikningum á árinu 2009 en aðeins varðandi fjárhæð þeirra. Þrátt fyrir það hafi ekki annað komið fram en að stefndi hygðist greiða reikningana og var reynt að koma til móts við hann með slíkt en án árangurs. Vitnin O-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf, starfsmenn stefnanda, könnuðust einnig við umkvartanir vegna reikninga en þó ekki meðan á verkinu stóð.

Með vísan til ofangreinds liggur fyrir að stefndi gerði athugasemdir við fjárhæð reikninganna en ósannað er að hann hafi gert athugasemdir við nánar tilgreinda þætti fyrr en á árinu 2011 eins og gögn bera með sér.

Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að reikningar stefnanda hafi verið óhóflegir, ósanngjarnir og í engu samræmi við umbeðin verk. Vísar hann til þess að samtals séu skráðar 316,56 klukkustundir á verkið og 28,36 klukkustundir í næturvinnu. Liggja vinnuskýrslur frammi í málinu þar sem frekari sundurliðun er að finna.

Fyrirsvarsmaður stefnda bar fyrir dóminum að hann hefði litið á verkið sem eina heild þó svo að hann hafi ekki beðið um allt í einu, heldur hafi það verið „smá ferli“. Hann hafi ekki beðið um að unnin væri yfirvinna heldur eingöngu að verkið yrði unnið „fljótt og vel án þess þó að menn væru ræstir út enda ekki legið þannig á“.

Fyrirsvarsmaður stefnanda gaf þá skýringu á næturvinnu að starfsmenn hans störfuðu í tíu tíma á dag, átta tíma í dagvinnu og tvo tíma í næturvinnu en slíkt væri samningsbundið. Niðurstaðan hafi verið sú að um 20% verksins hafi verið unnið í næturvinnu. Stefndi hafi fengið tiltekinn afslátt af verkinu áður en reikningarnir voru gefnir út. Eftir að hann gerði athugasemdir við reikningana á árinu 2009, hafi þeir verið yfirfarnir en ekkert talið óeðlilegt við þá. Þetta staðfesti S-kk-nf K-kk-nf L-kk-nf, framleiðslustjóri stefnanda. Á sama veg bar vitnið O-kk-nf H-kk-nf S-kk-nf verkstjóri en hann kvað stefnanda hafa unnið fyrir stefnda annað verk samhliða þessu með nákvæmlega sama skráningarkerfi en án nokkurra vandkvæða. Þá bar D-kk-nf Þ-kk-nf og O-kk-þgf H-kk-þgf saman um að verk það sem þeir tóku að sér fyrir stefnda hafi orðið meira en til var stofnað en það hafi stafað af því að stefndi gerði viðbætur við verkið. Hafi hann gert sér fulla grein fyrir því hvað slíkt hefði í för með sér en þar hafi til að mynda verið talsverð sérsmíði.

Reikningur sá er gefinn var út 31. desember 2008 var gefinn út fyrir unna vinnu fyrir áramót en sá seinni að verki loknu. Verður það að teljast eðlilegt verklag vegna uppgjörs hvers árs en verkið teygðist yfir áramótin. Seinni reikningurinn er uppgjörsreikningur verksins sem heildar.

Vinnuskýrslur þær sem liggja frammi í málinu eru um margt ítarlegar þótt ekki komi skýrt fram hvaða verkhluta sé verið að vinna hverju sinni. Verður þetta til þess að verkefnið rennur saman í eina heild hvað tíma varðar. Á reikningum og vinnuskýrslum kemur fram sundurliðun á dagvinnu- og næturvinnutímum þess er vann verkið, almennu verkfæragjaldi og vélagjaldi fyrir stærri málmsmíðavélar. Innheimt er fyrir verkstæðisvinnu, þ.e. tímagjald sem samanstendur af dag- og/eða næturvinnu í ákveðnum hlutföllum eða grunngjald, ofan á það reiknast almennt verkfæragjald t.d. vegna handverkfæra o.fl. sem þörf er á til að vinna tiltekið verk. Þegar stærri verk eru unnin þar sem notaðar eru stærri vélar er innheimt sérstakt gjald ofan á grunngjaldið en þó aldrei bæði almennt verkfæragjald og vélagjald í einu. Fjöldi vinnustunda er 119,92 dagvinnustundir og 28,26 næturvinnustundir. Gjaldfært er fyrir 148,28 klst. verkfæragjald. Er þetta í samræmi við þau gögn sem stefnandi lagði fram og framburð vitna.

Að mati hinna sérfróðu meðdómenda verður ekki annað séð en að tímafjöldi sá sem innheimtur er af stefnanda sé innan eðlilegra marka þegar litið er til þess verks sem unnið var og ekkert í málinu bendir til þess að um óeðlilegar tímaskráningar hafi verið að ræða. Eins og áður segir er ósannað að stefndi hafi gert athugasemdir vegna næturvinnu fyrr en á árinu 2011 og þá eftir að reikningar stefnanda voru komnir í vanskil. Að mati dómsins gáfu fyrirsvarsmaður stefnanda og vitni sem fyrir dóminn komu viðhlítandi skýringar á þeirri næturvinnu sem þar var skráð. Telst hún hófleg og er í trúverðugu samhengi við verkið sem lá fyrir og þær reglur sem giltu um hlutfall á milli dagvinnu og næturvinnu. Þá verður ekki fram hjá því litið að engin fyrirmæli voru gefin í upphafi af hálfu stefnda um næturvinnu í tengslum við verkið. Hefur stefnda með vísan til þessa ekki tekist að renna stoðum undir ofangreinda málsástæðu sína. Ber hann hallann af því að hafa ekki afmarkað það verk sem hann óskaði eftir með skýrum og sannanlegum hætti.

Stefndi bar jafnframt fyrir dóminum um nokkur atriði sem telja verður ósönnuð. Nánar tiltekið að stefnandi hafi ekki komið að uppmælingu eða uppsetningu að Frjóakri og þar með að vinna vegna þess sé oftalin á vinnuskýrslu. Einnig að teiknivinna af hálfu stefnanda hafi verið meiri en efni stóðu til.

Hafna ber þeirri málsástæðu stefnda að verk stefnanda hafi verið haldið ágöllum og standist þar með ekki faglegar kröfur. Ljóst er að stefnda var í lófa lagið að láta framkvæma úttekt á verkinu. Þess í stað bætti hann að eigin sögn úr ágöllunum sjálfur en engin gögn liggja þó frammi í málinu því til stuðnings. Þessi málsástæða stefnda er því með öllu haldlaus.

Eins og rakið hefur verið hefur stefnda hvorki tekist að sanna að reikningar og þær vinnuskýrslur sem lágu til grundvallar hafi verið ósanngjarnar miðað við umfang þess verks sem unnið var af hálfu stefnanda, né að verk það sem stefnandi innti af hendi hafi verið haldið ágöllum.

Stefnandi krefst dráttarvaxta frá gjalddaga reikninga sinna að frádregnum innborgunum miðað við stöðu skuldarinnar á innborgunardegi. Ekki þykja efni til að beita 7. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu eða annan upphafsdag dráttarvaxta og er því fallist á dráttarvaxtakröfu stefnanda eins og hún er fram sett.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað. Við flutning málsins var málskostnaðarreikningi lögmanns stefnanda sérstaklega mótmælt af hálfu lögmanns stefnda. Við mat á hæfilegum málskostnaði er m.a. er litið til umfangs málsins og áætlaðrar vinnu við stefnugerð. Þykir hann hæfilegur 400.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómendunum D-kk-þgf Ó-kk-þgf vélvirkjameistara og V-kk-þgf M-kk-þgf byggingafræðingi

DÓMSORÐ:

Stefndi, Heiðarholt ehf., greiði stefnanda, Hamri ehf., 1.433.217 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu af 321.551 krónu frá 25. janúar 2009 til 4. mars 2009 og af 1.433.217 krónum frá 4. mars 2009 til greiðsludags. Allt að frádregnum innborgunum, þann 8. júní 2009, 100.000 krónum, þann 25. febrúar 2011, 290.000 krónum og þann 7. apríl 2011, 265.000 krónum, eða alls að upphæð 655.000 krónur sem dragast skulu frá skuldinni miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf

D-kk-nf Ó-kk-nf

V-kk-nf M-kk-nf