X-79/2010

Mál þetta var þingfest 14. júní 2010, en þá var lagt fram bréf slitastjórnar Landsbanka Íslands hf., varnaraðila í máli þessu, dagsett 13. apríl sama ár, þar sem óskað var úrlausnar Héraðsdóms Reykjavíkur vegna ágreinings um lýsta kröfu Marfin Bank, Búkarest, Rúmeníu, að fjárhæð 1.000.000 evrur, auk dráttarvaxta frá 14. nóvember 2008 til 22. apríl 2009 að fjárhæð 111.097 evrur, eða samtals að fjárhæð 1.111.097 evrur. Var kröfunni lýst utan skuldaraðar samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Að auki var krafist dráttarvaxta af kröfufjárhæðinni frá 23. apríl 2009 til greiðsludags, og var þeirri kröfu lýst sem eftirstæðri kröfu samkvæmt 114. gr. sömu laga. Krafan var færð á kröfuskrá og merkt nr. 950. Slitastjórn varnaraðila hafnaði því að skilyrði væru til að viðurkenna kröfuna utan skuldaraðar. Jafnframt var kröfunni hafnað sem almennri kröfu vegna vanreifunar. Kröfuhafi mótmælti afstöðu slitastjórnar, en ágreiningur aðila varð ekki jafnaður. Í kjölfarið var ákveðið að vísa ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms samkvæmt 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

Í þinghaldi í máli þessu 7. janúar 2011 var bókað eftir lögmanni sóknaraðila að hann félli frá varakröfu sinni í framlagðri greinargerð, þess efnis að krafa hans nyti réttarstöðu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, þar sem sóknaraðili hefði þá þegar samþykkt kröfuna sem ábyrgðarkröfu samkvæmt tilvitnuðu ákvæði, án þess þó að tekin hefði verið afstaða til fjárhæðar kröfunnar. Við sama tækifæri var upplýst að Marfin Bank hefði framselt kröfuna til Marfin Popular Bank Public Co Ltd., og lagði sóknaraðili fram skjal því til stuðnings. Upp frá því er sóknaraðili málsins Marfin Popular Bank Public Co Ltd.

Við upphaf aðalmeðferðar málsins lagði varnaraðili fram svofellda bókun:

„Varnaraðili lýsir því yfir að slitastjórn varnaraðila hefur nú samþykkt kröfu sóknaraðila að fjárhæð EUR 1,111,097 sem almenna kröfu skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili lýsir því jafnframt yfir að ekki er ágreiningur milli aðila um útreikning þeirrar kröfu sem hér er til umfjöllunar, og að hann telji að dómkrafa sóknaraðila að því er varðar kröfu hans um dráttarvexti frá 14. nóvember 2008 til 22. apríl 2009 sé nægilega reifuð í kröfulýsingu og viðbótakröfulýsingu, sbr. dskj. nr. 3 (3.1.) og (3.8). Fallið er því frá málsástæðu um vanreifun í greinargerð varnaraðila.“

Samkvæmt ofanrituðu eru endanlegar dómkröfur sóknaraðila þær að krafa hans um afhendingu 1.111.097 evra, sbr. kröfu nr. 950 í kröfuskrá við slitameðferð varnaraðila, verði viðurkennd sem sértökukrafa á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila. Einnig krefst hann þess að dráttarvextir af tilgreindri fjárhæð eftir 22. apríl 2009 teljist eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu úr hendi varnaraðila samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts.

Endanlegar kröfur varnaraðila eru þær að hafnað verði afhendingarkröfu sóknaraðila á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991, en að kröfu hans um dráttarvexti eftir 22. apríl 2009 verði vísað frá dómi. Þá krefst hann málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.

Málið var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 21. september sl.

II

Ekki er deilt um málsatvik, en þau eru í megindráttum sem hér segir:

Með svokallaðri SWIFT tilkynningu 12. nóvember 2007 veitti varnaraðili, Landsbanki Íslands hf., sóknaraðila bankaábyrgð vegna lánveitingar sóknaraðila til fyrirtækis í Rúmeníu, að nafni S.C. Gigant Construct S.R.L. Ábyrgðin var að fjárhæð 1.000.000 evra og skuldbatt varnaraðili sig til að greiða sóknaraðila fjárhæðina kæmi til vanskila hins rúmenska fyrirtækis á greiðslu lánsins. Sóknaraðili tilkynnti varnaraðila um vanskil lántakans 14. nóvember 2008 og óskaði eftir tafarlausri greiðslu í samræmi við ábyrgðaryfirlýsingu varnaraðila. Var þess jafnframt óskað að greiðslan yrði lögð inn á bankareikning sóknaraðila hjá American Express í Frankfurt am Main og að staðfesting þess efnis yrði send sóknaraðila með SWIFT tilkynningu. Beiðni um greiðslu var ítrekuð í bréfum til skilanefndar varnaraðila 23. desember 2008 og 3. febrúar 2009.

Með SWIFT tilkynningu 22. maí 2009 sendi starfsmaður NBI hf., A-x-x C-x-x B-x-x að nafni, sóknaraðila svohljóðandi skilaboð, og liggja þau fyrir í íslenskri þýðingu: „Vinsamlegast athugið að fyrrnefnd greiðsla er nú fryst í erlendum banka og því er okkur ókleift að aðhafast frekar á þessari stundu. Við munum upplýsa yður um framvindu þessa máls.“

Við fyrirspurn frá lögmanni sóknaraðila 10. júlí 2009 kom fram hjá starfsmanni skilanefndar varnaraðila að umrædd greiðsla hefði ekki verið innt af hendi í nóvember 2008, hvorki af hálfu varnaraðila, né síðar af NBI hf., enda hefði ábyrgðarskuldbindingin ekki verið færð yfir til NBI hf. á sínum tíma. Var sóknaraðili því hvattur til að lýsa kröfu sinni við slitameðferð varnaraðila. Var kröfulýsing hans móttekin 17. september 2009. Sóknaraðili uppfærði síðan kröfulýsingu sína og var sú kröfulýsing móttekin 28. október sama ár.

Í greinargerð sinni til dómsins tekur varnaraðili fram að áðurnefnd SWIFT tilkynning frá 22. maí 2009 sé til komin vegna misskilnings starfsmanns varnaraðila, og sé engin stoð fyrir þeirri fullyrðingu að fjármunir þeir sem um er deilt í málinu hafi verið sendir sóknaraðila eða þeir frystir í erlendum banka.

Við aðalmeðferð gáfu skýrslu fyrir dóminum vitnin A-x-x C-x-x B-x-x, starfsmaður NBI hf., S-kk-nf H-kk-nf og M-kvk-nf E-kvk-nf, bæði starfsmenn varnaraðila. Verður síðar vikið að framburði þeirra.

III

Krafa sóknaraðila um afhendingu á 1.111.097 evrum úr hendi varnaraðila og viðurkenningu kröfunnar sem sértökukröfu við slitameðferð varnaraðila, byggist á því að umræddir fjármunir séu sérgreindir og í vörslum varnaraðila í skilningi 109. gr. laga nr. 21/1991. Nánar tiltekið hafi varnaraðili millifært 1.000.000 evra til þriðja manns, erlends banka, og þannig jafnframt gert ráðstafanir til að senda þá áfram til sóknaraðila. Sú ráðstöfun hafi falið í sér sérgreiningu fjármunanna í skilningi tilvitnaðs ákvæðis. Þótt féð sé nú í höndum erlends banka telur sóknaraðili engu að síður að líta verði svo á að varnaraðili hafi vörslur þess gagnvart sóknaraðila og ráðstöfunarrétt yfir því, enda sé féð þar sérgreint. Þá verði ekki annað ráðið en að fjármunir þessir séu á nafni varnaraðila í hinum erlenda banka.

Málsástæðu þessari til frekari stuðnings vísar sóknaraðili til þeirra upplýsinga sem komu fram í SWIFT tilkynningu til sóknaraðila 22. maí 2009, þess efnis að greiðslan hefði verið innt af hendi, en væri „frosin“ í erlendum banka. Af tilkynningunni megi ótvírætt ráða að greiðsluráðstöfun, og þar með sérgreining fjármunanna í skilningi laga um gjaldþrotaskipti, hafi átt sér stað. Þar sem fjármunirnir hafi hins vegar aldrei borist sóknaraðila, og ekkert liggi annað fyrir en að þeir séu í vörslum þriðja manns á vegum varnaraðila, telur sóknaraðili að umræddir fjármunir hljóti að vera í vörslum búsins í skilningi laganna. Í þessu sambandi tekur sóknaraðili fram að SWIFT tilkynningin hafi komið frá starfsmanni NBI hf., en sá starfsmaður hafi hins vegar fengið upplýsingar um millifærslu greiðslunnar og afdrif hennar frá starfsmanni varnaraðila. Séu þær upplýsingar rangar, byggir sóknaraðili á því að varnaraðila standi nær að sýna fram á að svo sé, enda sé sóknaraðili ekki í neinni aðstöðu til að sanna hvað nákvæmlega hafi farið fram hjá varnaraðila. Einnig bendir sóknaraðili á, að hafi ráðstöfun fjármunanna aldrei átt sér stað, hljóti varnaraðila að vera í lófa lagið að sanna slíkt, t.d. með skjallegum gögnum er sýni millifærslur frá varnaraðila, eftir atvikum með því að leggja þau gögn fyrir dómara í trúnaði. Með þetta í huga kveðst sóknaraðili hafa fulla ástæðu til að ætla að umrædd greiðsla hafi verið millifærð af varnaraðila til erlends banka og sé þar sérgreind og í vörslum varnaraðila.

Um lagarök kveðst sóknaraðili vísa til laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., sérstaklega til 109. og 114. gr. þeirra laga. Krafa hans um greiðslu dráttarvaxta eftir 22. apríl 2009 er reist á 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Um málskostnaðarkröfu er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 3. mgr. 130. gr. og a -liðar 1. mgr. 131. gr. laganna.

IV

Varnaraðili leggur áherslu á að efni áðurnefndrar SWIFT tilkynningar frá 22. maí 2009 sé byggt á misskilningi og áréttar að hann hafi aldrei reynt að greiða sóknaraðila þá fjárhæð sem um er deilt í málinu. Þar af leiðandi hafi féð aldrei verið „fryst“ í erlendum banka, eins og sóknaraðili haldi fram. Því mótmæli hann staðhæfingum sóknaraðila um að hann hafi millifært umþrætta fjármuni til erlends banka og þannig gert ráðstafanir til þess að þeir yrðu sendir áfram til sóknaraðila. Jafnframt er mótmælt þeirri málsástæðu sóknaraðila að slík ráðstöfun feli í sér að umræddir fjármunir séu sérgreindir á nafni varnaraðila í hinum erlenda banka og að líta megi svo á að féð sé þar í vörslum varnaraðila gagnvart sóknaraðila, enda hljóti varnaraðili að hafa ráðstöfunarrétt yfir fjármununum. Telur varnaraðili að sóknaraðili hafi ekki fært sönnur á fullyrðingar sínar og verði að bera hallann af því.

Að mati varnaraðila benda gögn og staðreyndir málsins til þess að hin umþrætta greiðsla hafi aldrei farið fram. Í því sambandi bendir hann m.a. á að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi 5. desember 2008 kveðið upp úrskurð um að veita varnaraðila heimild til greiðslustöðvunar, en frá þeim degi hafi varnaraðila verið óheimilt að annast greiðslur eins og hér sé fjallað um, sbr. ákvæði IV. kafla laga nr. 21/1991. Jafnframt telur hann að við úrlausn málsins beri að líta til þess að slitastjórn varnaraðila sé óháður, dómskipaður, aðili sem hafi lögákveðnu hlutverki að gegna, og taki afstöðu til lýstra krafna á grundvelli fyrirliggjandi gagna.

Varnaraðili byggir enn fremur á því að þótt efni fyrrgreindrar SWIFT tilkynningar væri á rökum reist, hefði það eitt og sér ekki í för með sér að skilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991 teldust uppfyllt. Þannig geti fjármunir ekki talist í vörslum varnaraðila, eins og áskilið sé í 1. málslið 1. mgr. 109. gr. laganna, þótt varnaraðili annist greiðslu þeirra til erlends banka, sem einhvers konar milliliðar. Einnig skorti á að uppfyllt sé skilyrði sama ákvæðis um sérgreiningu verðmæta, þar sem umræddir fjármunir hljóti að hafa runnið saman við annað fé varnaraðila, hafi því á annað borð verið ráðstafað inn á reikning varnaraðila í erlendum banka. Vekur varnaraðili sérstaka athygli á því að ákvæði 109. gr. laga nr. 21/1991 feli í sér veigamikla undantekningu frá meginreglu gjaldþrotalaga um jafnræði kröfuhafa. Til þess að tryggja jafnræði kröfuhafa séu þar sett hlutlæg skilyrði fyrir afhendingu verðmæta úr þrotabúi, utan skuldaraðar. Af því leiði að túlka verði ákvæðið þrengjandi lögskýringu. Þá sé það grundvallarforsenda fyrir afhendingu peningafjárhæðar á grundvelli ákvæðisins að kröfuhafi sanni bæði eignarrétt sinn að fjármununum, svo og að þeir séu sérgreindir í vörslu þrotabúsins. Þar sem sóknaraðila hafi ekki tekist sú sönnun eigi að hafna kröfu hans um afhendingu umkrafinna fjármuna, svo og stöðu kröfunnar utan skuldaraðar.

Krafa varnaraðila, um að vísa beri frá dómi kröfu sóknaraðila um dráttarvexti eftir 22. apríl 2009, byggist á því að slitastjórn varnaraðili hafi á grundvelli lokamálsliðar 1. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 ekki tekið afstöðu til eftirstæðra krafna. Af þeirri ástæðu hafi krafan fallið utan þess ágreinings sem vísað hafi verið til úrlausnar héraðsdóms samkvæmt 120. gr., sbr. 171. gr. sömu laga.

Um lagarök vísar varnaraðili til meginreglna kröfuréttar, auk ákvæða laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Málskostnaðarkrafan er byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. og 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

V

Eins og rakið er hér að framan sendi sóknaraðili varnaraðila S-x-x tilkynningu 14. nóvember 2008, þar sem krafist var greiðslu þess síðarnefnda á 1.000.000 evra vegna vanskila fyrirtækisins S.C. Gigant Construct S.R.L. gagnvart sóknaraðila, en varnaraðili hafði þá rúmu ári áður veitt sóknaraðila bankaábyrgð fyrir allt að þeirri fjárhæð. Í tilkynningunni var þess óskað að fjárhæðin yrði lögð inn á tiltekinn bankareikning sóknaraðila hjá American Express í Frankfurt am Main og staðfesting þess efnis send sóknaraðila með Swift tilkynningu. Af málatilbúnaði aðila verður ekki annað ráðið en að umrædd greiðsla hafi hvorki borist inn á tilgreindan bankareikning sóknaraðila, né hafi varnaraðili sent sóknaraðila staðfestingu um að hafa innt greiðsluna af hendi, enda ítrekaði sóknaraðili greiðsluáskorun sína með bréfum til skilanefndar varnaraðila 23. desember 2008 og 3. febrúar 2009. Í síðara bréfinu kveðst sóknaraðili ítrekað hafa krafist greiðslu fjárhæðarinnar með SWIFT tilkynningum til varnaraðila, en þeim hafi ekki verið svarað. Það var síðan fyrst með SWIFT tilkynningu 22. maí 2009 að sóknaraðili fékk skilaboð þess efnis að umrædd greiðsla væri föst („fryst“) í erlendum banka og því væri ekki unnt að aðhafast frekar á þeirri stundu. Var tilkynningin undirrituð af starfsmanni NBI hf., A-x-x C-x-x B-x-x.

Fyrir dómi sagði A-x-x C-x-x B-x-x að sóknaraðili hefði sent NBI hf. SWIFT tilkynningu, þar sem óskað var greiðslu umræddrar ábyrgðar, en með beiðni um að NBI hf. framsendi tilkynninguna til varnaraðila. Taldi hann líklegt að sóknaraðili hefði á þeim tíma ekki getað sent slíka tilkynningu til varnaraðila, og af þeim sökum snúið sér til NBI hf. með erindið. Hefði hann rætt erindið við S-kk-þf H-kk-þf, starfsmann varnaraðila, og hafi svar hans til sóknaraðila í SWIFT tilkynningunni frá 22. maí 2009 alfarið byggst á upplýsingum sem hann hefði fengið hjá S-kk-þgf. Kvaðst hann aðeins hafa litið á sig sem millilið í samskiptum sóknaraðila og varnaraðila.

S-kk-nf H-kk-nf staðfesti fyrir dómi að hafa veitt A-x-x þær upplýsingar sem fram koma í umræddri SWIFT tilkynningu. Tilefnið hafi verið að A-x-x hefði haft samband við sig vegna fyrirspurnar frá sóknaraðila um einhverja millifærslu. Hefði hann skilið fyrirspurnina þannig að millifærslan hefði verið send af stað, en hún „fryst“ af erlendum banka vegna skuldar Landsbanka Íslands hf. við þann banka. Hefði slíkt ítrekað gerst á þessum tíma. Þegar betur var að gáð hafi þessar upplýsingar þó reynst rangar, enda hefði engin greiðsla átt sér stað til sóknaraðila.

Í málinu er hvorki deilt um greiðsluskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila né fjárhæð umþrættrar kröfu. Varnaraðili byggir hins vegar á því að efni SWIFT tilkynningarinnar frá 22. maí 2009 sé rangt og byggt á misskilningi starfsmanns varnaraðila. Greiðslan hafi aldrei verið innt af hendi og hafi þar af leiðandi aldrei verið „fryst“ í erlendum banka. Og jafnvel þótt tilkynningin ætti við rök að styðjast er á því byggt að ekki séu uppfyllt skilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991 til þess að verða við kröfu sóknaraðila um afhendingu fjárins og viðurkenningu kröfunnar sem sértökukröfu. Málatilbúnaður sóknaraðila er aftur á móti fyrst og fremst á því reistur að varnaraðili hafi millifært fjárhæðina til erlends banka og með því gert ráðstafanir til að senda hana til sóknaraðila. Fjárhæðin hafi hins vegar verið „fryst“ í hinum erlenda banka, en sé þar sérgreind og í vörslum varnaraðila í skilningi 109. gr. laga nr. 21/1991.

Meðal gagna málsins eru tölvuskeyti milli lögmannsskrifstofu sóknaraðila hér á landi og starfsmanns varnaraðila frá 10. og 17. júlí 2009. Leitar lögmaður sóknaraðila þar frekari upplýsinga um greiðslu varnaraðila samkvæmt margnefndri SWIFT tilkynningu frá 22. maí 2009. Starfsmaður varnaraðila kveðst þar hafa kannað málið og virðist honum sem varnaraðili hafi ekki innt greiðsluna af hendi í nóvember 2008. Því virðist honum skýringin í SWIFT tilkynningunni vera röng. Jafnframt tekur hann fram að NBI hf. hafi heldur ekki greitt fjárhæðina, enda hafi ábyrgðarskuldbindingin ekki verið færð þangað á sínum tíma. Undir rekstri málsins lagði varnaraðili einnig fram bréf frá endurskoðunarskrifstofunni Deloitte, þar sem því er lýst yfir að fyrirtækið hafi yfirfarið stöður og hreyfingar á svokölluðum Nostro reikningum varnaraðila á tímabilinu frá 14. nóvember 2008 til 22. maí 2009, í því skyni að kanna hvort varnaraðili hefði á þeim tíma innt af hendi umrædda greiðslu til sóknaraðila. Með yfirlýsingunni fylgdi listi yfir Nostro reikninga varnaraðila. Var það niðurstaða endurskoðunarskrifstofunnar að millifærsluna væri ekki að finna á þeim reikningum. Fyrir dómi staðfesti vitnið M-kvk-nf E-kvk-nf, forstöðumaður fjárhagssviðs varnaraðila, að umræddir Nostro reikningar hafi verið notaðir til að millifæra evrur til annarra banka eða fyrirtækja.

Að áliti dómsins benda gögn málsins eindregið til þess að efni SWIFT tilkynningarinnar frá 22. maí 2009 hafi ekki átt við rök að styðjast og að hún hafi verið send sóknaraðila fyrir misskilning starfsmanns varnaraðila. Er sú ályktun og studd framburði S-kk-ef H-kk-ef, starfsmanns varnaraðila, fyrir dóminum. Samkvæmt því verður að telja ósannað að varnaraðili hafi gert ráðstafanir til að bregðast við áskorun sóknaraðila frá 14. nóvember 2008 um millifærslu á 1.000.000 evra, sem varnaraðili ábyrgðist gagnvart sóknaraðila, en að fjárhæðin hafi síðar verið „fryst“ í ótilgreindum erlendum banka. Að fenginni þeirri niðurstöðu er ekki ástæða til að fjalla um þá málsástæðu hvort uppfyllt séu skilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., til að verða við kröfu sóknaraðila um afhendingu fjármunanna, en meðal skilyrða þess ákvæðis eru að umkrafðir fjármunir séu sérgreindir og í vörslum þrotabús. Þess í stað verður kröfu sóknaraðila hafnað.

Með hliðsjón af lokamálslið 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. og 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Kröfu sóknaraðila, Marfin Popular Bank Public Co Ltd., um afhendingu á 1.111.097 evrum og viðurkenningu kröfunnar sem sértökukröfu samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., er hafnað.

Málskostnaður fellur niður.

I-kk-nf E-kk-nf