E-6365/2020

Mál þetta, sem tekið var til dóms 13. apríl 2021, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A á hendur íslenska ríkinu, með stefnu birtri 28. september 2020.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða stefnanda 22.103.250 kr., auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri upphæð frá 28. september 2020 til greiðsludags. Til vara að stefnda verði gert að greiða stefnanda 8.147.693 kr. auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af þeirri upphæð frá 28. september 2020 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðal lega sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

I

Hinn 3. október 2011 réðst stefnandi til starfa hjá Ö sem lögfræðingur, sbr. ráðningarsamning frá 2. apríl 2012. Hinn 1. mars 2017 tók stefnandi við stöðu forstöðumanns innri endurskoðunar hjá Ö.

Hinn 5. febrúar 2019 veiktist stefnandi og voru veikindin viðvarandi fram í júní sama ár. Í upphafi veikindanna ráðlagði læknir stefnanda að fara í tveggja vikna leyfi hið minnsta, og var það veikindaleyfi síðar framlengt. Í mars 2019 gerði stefnandi tilraun til að koma aftur til vinnu og var það 50% hlutastarf í tvær vikur. Stefnandi kveður að sér hafi fljótt orðið ljóst að þetta myndi ekki ganga upp og gaf læknir út annað vottorð um óvinnufærni hennar.

Á þessum tíma kveðst stefnandi hafa haldið vinnuveitanda sínum upplýstum um veikindi sín með tölvuskeytum og kveðsthúnalmennt ekki hafa fengið efnisleg svör við þeim.

Með tölvuskeyti stefnanda 6. febrúar 2019 til B, C þáverandi mannauðsstjóra, og D, óskaði stefnandi formlega eftir tilfærslu í starfi. Í beiðni sinni óskaði húne ftir því að leitað yrði leiða til að finna henni annað hlutverk innan embættisins þar sem styrkleikar hennar og hæfni myndu nýtast sem best. Tók stefnandi fram að starf í innri endurskoðun hentaði henni illa og að óformlegar óskir hennar um breytingar í starfi hefðu ekki borið árangur.

Með tölvuskeyti frá B frá 14. febrúar 2019 taldi hann að þrír kostir væru í stöðunni. Í fyrsta lagi að stefnandi yrði áfram í óbreyttu starfi innri endurskoðanda þar til annað yrði ákveðið, í öðru lagi að stefnandi færi tímabundið til starfa sem sérfræðingur í einingunni sérverkefni og stoðþjónusta [...] og í þriðja lagi að stefnandi færi ótímabundið til starfa sem sérfræðingur í sömu einingu.

Hinn 20. febrúar 2019 svaraði stefnandi tölvuskeytinu og kvaðst samkvæmt læknisráði ekki geta komið strax til starfa. Einnig tók stefnandi fram að henni sýndist á svarinu að verið væri að gefa grænt ljóst á breytingar á starfi og að stefnandi myndi vilja ræða útfærslu á því þegar hún kæmi aftur til starfa. B sendi tölvuskeyti samdægurs með þeirri ósk að stefnanda heilsaðist vel.

Í júní 2019 mætti stefnandi aftur til starfa og var þá í hlutastarfi vegna veikindanna og vann þá þrjá daga í viku.

Hinn 25. nóvember 2019 var stefnanda sagt upp störfum með þriggja mánaða fyrir vara. Í bréfinu kom fram að uppsögnin væri til komin vegna nauðsynlegrar hagræðingar í starfsemi embættisins. Stefnandi fékk greidd laun til 1. mars 2020.

Með bréfi B frá 23. desember 2019 fékk stefnandi sendan rökstuðning fyrir uppsögninni sem hún hafði óskað eftir. Þar kemur fram að komið hafi í ljós við vinnslu rekstraráætlunar Ö fyrir rekstrarárið 2020 að hagræða þyrfti í rekstri embættisins þannig að rekstrarútgjöld þess yrðu innan heimilda samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2020 sem samþykkt var sem lög frá Alþingi 27. nóvember 2019. Til að bregðast við þessu var ákveðið, að undangengnu mati, að fækka stöðugildum um fjögur frá og með 1. desember 2019. Jafnframt er í bréfinu rakið til hvaða sjónarmiða var horft við mat á því til hverra uppsagnir skyldu ná, til að hlífa kjarnastarfsemi embættisins, auk annarra sjónarmiða. Um nauðsyn hagræðingarinnar vísaðist jafnframt til nefndarálits meirihluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2020.

Stefnandi mótmælti uppsögninni og krafðist bóta vegna ólögmætrar uppsagnar og greiðslu vangoldinna launa í veikindum í samræmi við ákvæði kjarasamnings. Stefndi hafnaði öllum kröfum stefnanda og leit svo á að lokauppgjör hefði farið fram 1. mars 2020.

II

Krafa stefnanda byggist á því að fyrrverandi vinnuveitandi stefnanda, Ö, nú Æ, hafi með ólögmætum og saknæmum hætti slitið ráðningarsambandi aðila þar sem engar forsendur hafi verið að lögum eða samkvæmt kjarasamningi til þess að segja stefnanda upp störfum. Ákvörðun stefnda sem stjórnvalds sé einnig ógild að stjórnsýslurétti. Með því að grípa til þess að segja stefnanda upp störfum hafi stefndi bakað stefnanda tjón sem stefndi beri fébótaábyrgð á gagnvart stefnanda, en um sé að ræða kröfu um fjártjónsbætur, miskabætur, greiðslu launa í veikindum og greiðslu útlagðs kostnaðar.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að engin lögmæt ástæða hafi verið til uppsagnar ráðningarsamnings og að forsendur hafi verið rangar og ógildar.

Stefnandi hafi verið ríkisstarfsmaður sem hafi notið réttinda og borið skyldur samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996. Hvorki sé í þeim lögum, né öðrum, heimild til þess að segja ríkisstarfsmanni upp störfum af því tilefni og með þeim hætti sem gert hafi verið í tilviki stefnanda. Stefnandi byggir á því að raunveruleg ástæða uppsagnar hafi ekki verið hagræðing í rekstri, heldur atriði sem heyra undir 21. gr. laga nr. 70/1996, þ. e. ávirðingar sem lúta að frammistöðu og hátterni stefnanda í starfi, sem geti ekki varðað ríkisstarfsmann uppsögn nema að undangengnu áminningarferli, sbr. 21. og 44. gr. laga nr. 70/1996. Uppsögn hafi hins vegar ekki verið byggð á þessum lagagrundvelli. Einnig beri að veita ríkisstarfsmanni andmælarétt áður en áminning sé veitt, sbr. 2. ml. 21. gr. og 1. mgr. 44. gr. sömu laga, sem ekki hafi veriðgert. Uppsögn stefnda á ráðningarsamningi stefnanda hafi því verið ólögmæt.

Stefnandi byggir einnig á því að lagaskilyrði hafi ekki verið uppfyllt til þess að segja stefnanda upp störfum með fyrirvaralausum hætti. Engum vafa sé undirorpið að uppsögnin hafi verið fyrirvaralaus, með hliðsjón af því með hvaða hætti hún hafi verið framkvæmd, vinnuframlag afþakkað og stefnanda gefinn stuttur frestur til að taka saman og yfirgefa vinnustaðinn. Allt að einu hafi uppsögnin fariðfram með sama hætti og þegar starfsmanni sem brotið hefur af sér í starfi er sagt upp störfum. Ljóst séað þær heimildir sem er að finna til fyrirvaralausrar uppsagnar í 45. gr. laga nr. 70/1996 hafi ekki getað átt við í tilviki stefnanda.

Í annan stað byggist dómkrafa stefnanda á því að röksemdir stefnda um hagræðingu í rekstri haldi ekki og sé fyrirsláttur. Stefndi hafi með engu móti sýnt fram á að nauðsynlegt hafi verið að fækka störfum vegna hagræðingar í rekstri. Uppsögnin sé því ljóslega byggð á röngum lagagrundvelli og ólögmæt. Stefnandi hafnar þeim röksemdum er fram koma í uppsagnarbréfi, dags. 25. nóvember 2019, og rökstuðningsbréfi, dags. 23. desember 2019, þar sem því sé borið við sem ástæðu uppsagnar að það hafi verið nauðsynlegt að fækka stöðugildum um fjögur frá og með 1. desember 2019 svo að rekstrarútgjöld stefnda yrðu innan heimildar samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2020.

Stefnandi bendir á að ef hagræðing í rekstri á að leiða til uppsagnar starfsmanns verði slíkt að koma fram með skýrum og ótvíræðum hætti. Stefnda beri skylda til þess, í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti, að leggja fram fullnægjandi gögn sem sýni fram á að nauðsynlegt hafi verið að hagræða á þennan hátt. Engin gögn hafi verið lögð fram sem staðfesti að sú hafi verið raunin. Stefnandi ber einnig um að engin áform um uppsagnir vegna hagræðingar hafi verið tilkynntar innan Ö áður en til uppsagna hafi komið. Stefndi hafi heldur í engu sýnt fram á að breytingar á fjárlögum krefðust þess að gripið yrði til uppsagna. Þvert á móti hafi störf verið auglýst hjá embætti Þ og Æ þegar sameining embættanna hafi staðið yfir og eftir að hún hafi gengið um garð. Telur stefnandi ljóst að hún hefði uppfyllt vel hæfniskröfur þeirra auglýsinga, þannig að bjóða hefði átt henni þau störf í stað þess að ljúka starfssambandi aðila með þeim hætti sem gert var. Að auglýsa laus störf, þ. m. t. nokkur ný störf, á sama tíma og því sé haldið fram að fjárlög leiði til þess að segja þurfi starfsmönnum upp, sýni ótvírætt fram á að þær röksemdir séu innihaldslausar með öllu. Því skorti uppsögnina lögmæti.

Þá vekur stefnandi athygli á því að á sama tíma og borið sé við hagræðingu í rekstri og fjárhagsaðstæðum þá hafi stefndi ekki talið rétt að nýta starfskrafta stefnanda á uppsagnartíma á meðan hún hafi notið launa frá stefnda. Sýni þetta einnig að röksemdir stefnda, tengdar því að fjárlagaheimildir hafi leitt til uppsagnar, séu haldlausar með öllu.

Stefnandi vísar einnig til þess að framkvæmd uppsagnarinnar hafi borið þess öll merki að vera vegna ávirðinga í starfi. Með tölvuskeyti B síðla dags 25. nóvember hafi stefnandi verið boðuð á fund. Stefnandi kveðst hafa svarað til baka og spurt hvert erindið væri, en ekki fengið svar. Á fundinum hafi stefnanda verið afhent uppsagnarbréf og henni tjáð að þess væri ekki óskað að hún ynni uppsagnarfrestinn og að hún hefði tíma fram að mánaðamótum til að ganga frá eftir sig. Allt hafi þetta farið fram með svipuðum hætti og almennt gerist þegar starfsmanni sé sagt upp vegna ávirðinga í starfi.

Stefnandi kveður að í starfi sínu sem innri endurskoðandi hjá Ö hafi hún upplifað mikla útilokun, meðal annars vegna þess að B hafi ekki fylgt tilmælum Z um að forstöðumaður innri endurskoðunar sæti yfirstjórnarfundi. Þá telur stefnandi að B hafi ekki gengið á eftir því af neinni alvöru að forstöðumenn myndu senda stefnanda upplýsingar um það sem væri að gerast á sviðum embættisins þrátt fyrir beiðnir stefnanda þar um. Þá hafi stefnandi ekki verið sett í pósthóp forstöðumanna/yfirstjórnar eða gefinn kostur á að taka þátt í eða vera viðstödd fundi og umræður um mikilvæg málefni, jafnvel þau er tengdust starfssviði hennar beint. Úttektarskýrslur innri endurskoðunar hafi ekki verið ræddar efnislega í yfirstjórn, B hafi ekki tekið til þeirra formlega afstöðu eða rætt niðurstöðurnar við stefnanda og hann hafi ekki heldur gengið á eftir því að forstöðumenn, sem úttektir sneru að, fylgdu úrbótatillögum stefnanda eftir. Ýmsum erindum og ábendingum frá stefnanda hafi ýmist ekki verið svarað efnislega eða svarað yfirhöfuð. Samskipti milli B og stefnanda hafi nær engin verið, hvorki í formi endurgjafar á störf né almenns eðlis, en þá helst að frumkvæði stefnanda. Stefnandi hafi óskað eftir tilfærslu í starfi, og kveðst hún hafa viljað koma meira að verkefnum tengdum þróun, uppbyggingu og umbótum. Stefnandi hafiekki fengið formlega afstöðu til þeirrar beiðni og henni hafi ekki verið gefinn kostur á starfsmannasamtali þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir þar um. Stefnandi telur að af þessu leiði að stefndi hafi ekki talið hana hafa náð fullnægjandi árangri í starfi og þar af leiðandi væri um að ræða atriði sem falli undir 21. gr. laga nr. 70/1996. Þá telur stefnandi einnig að fjarvistir vegna veikinda hafi leitt til ákvörðunar stefnda um uppsögn. Stefndi hafi því þurft að áminna stefnanda áður en til uppsagnar hafi komið og veita stefnanda andmælarétt, sem ekki hafi veriðgert.

Stefnandi telur ljóst að ef um raunverulega hagræðingu hafi verið að ræða, hefði stefndi gert kröfu um að stefnandi ynni áfram á uppsagnarfresti. Hafi uppsögnin átt raunverulega rót í því að þrengt var að stefnda samkvæmt fjárlagaheimildum, hlaut að vera nauðsynlegt fyrir stefnda að nýta starfskrafta stefnanda út þann tíma sem launagreiðslur náðu til, þ. e. út uppsagnarfrestinn. Eins og byggt sé á að framan hafi röksemdir stefnda verið fyrirsláttur, enda virðist starfsmannafjöldi fremur hafa aukist eftir sameiningu embættanna. Stefnandi telur að raunveruleg ástæða uppsagnar hafi því ekki verið hagræðing í rekstri. Stefnandi gerir einnig athugasemd við tímasetningu uppsagnarinnar, þ. e. skömmu fyrir sameiningu embættanna [...] en í athugasemdum frumvarps til laganna hafi verið gert ráð fyrir því að starfsmenn Ö sem hafi veriðí starfi við gildistöku laganna, yrðu starfsmenn hjá embætti Þ. Ekki hafi veriðgert ráð fyrir því að störf yrðu lögð niður heldur að þau yrðu flutt frá Ö til Þ og miðað við að allir myndu halda sínum störfum.

Í þriðja lagi sé byggt á því að uppsögnin hafi brotið í bága við lög um opinber fjármál. Stefnandi hafi gegnt starfi innri endurskoðanda Ö. Hafi henni verið ætlað að starfa sjálfstætt innan embættisins. Líkt og sjá megi í skipuriti , og í erindisbréfi Ö fyrir innri endurskoðun embættisins , sé gert ráð fyrir því að innri endurskoðandi sinni óháðu eftirliti með stofnuninni og sé í samstarfi við ytri endurskoðanda stofnunarinnar, þ. e. Zog aðra eftirlitsaðila. Stefnandi reisir stefnukröfur á því að stefndi hafi með uppsögn stefnanda úr starfi brotið í bága við ákvæði laga nr. 123/2015 um opinber fjármál, sem mæla fyrir um að ríkisstofnunum sé skylt að framkvæma innri endurskoðun hjá sér, sbr. 65. gr. laganna. Með því að stefndi hafi sagt upp eina innri endurskoðanda embættisins og lagt því um leið af, við uppsögn, innri endurskoðun innan embættisins, sé engum vafa undirorpið að farið hafi verið á svig við umrædda lögboðna skyldu. Þá bendir stefnandi á hið augljósa, að stefndi hafi í engu farið að eigin erindisbréfi, varðandi óháða endurskoðanda. Ekki hafi verið meira innihald í því hugtaki en að stefndi hafi sagtstefnandauppsem innri endurskoðanda með geðþóttaákvörðun.

Í fjórða lagi byggist krafa stefnanda á því að uppsögnin og launagreiðslur í kjölfar uppsagnar hafi brotið í bága við kjarasamning þann sem átti við um starf stefnanda hjá stefnda.

Svo sem að framan greinir hófust mikil veikindi hjá stefnanda í febrúar 2019 sem voru viðvarandi fram í júní sama ár. Þá héldu veikindi stefnanda einnig áfram eftir þann tíma. Stefnandi tilkynnti veikindi sín samviskusamlega til næsta yfirmanns, þ. e. B, og skilaði inn læknisvottorðum þar um. Stefnandi telur engum vafa undirorpið að uppsögn stefnda á ráðningarsamningi aðila tengist veikindum stefnanda en ekki hagræðingu í rekstri. Samkvæmt 12. gr. laga nr. 70/1996 njóti starfsmenn réttar til launa í veikindaforföllum eftir því sem mælt séfyrir um í lögum og, eftir atvikum, ákveðið eða um samið með sama hætti og um laun, sbr. 1. mgr. 9. gr. laganna. Sé þar m. a. átt við um kjarasamning. Samkvæmt gr. 12.4.2 í kjarasamningnum megi leysa starfsmann frá störfum vegna heilsubrests þegar starfsmaður hafi verið samfellt frá vinnu vegna veikinda eða slysa launalaust í jafnlangan tíma og þann tíma er hann hafi átt rétt á að halda launum í fjarveru sinni skv. gr. 12.2.1. Stefnandi hafi starfað hjá ríkinu í meira en átján ár, sbr. starfsvottorð fjársýslu ríkisins, og eigi hún því rétt til 360 veikindadaga, sbr. gr. 12.2.1. Teljist sá réttur til veikindalauna óumdeildur milli aðila. Stefnandi hafi nýtt 209 daga af þessum 360 dögum og sé því ljóst að engin heimild hafi verið fyrir stefnanda í kjarasamningnum til þess að segja stefnanda upp störfum.

Krafa stefnanda um vangoldin veikindalaun sé reist á gr. 12.2.1 í fyrrgreindum kjarasamningi. Í þeirri grein sé kveðið á um að starfsmaður sem ráðinn sé til starfa á mánaðarlaunum samkvæmt grein 1.1.1 í kjarasamningi skuli halda launum samkvæmt greinum 12.2.6- 12.2.7 svo lengi sem veikindadagar hans, taldir í almanaksdögum, verði ekki fleiri á hverjum tólf mánuðum, sem nánar sé kveðið á um í greininni miðað við starfstíma starfsmanns. Sé miðað við áunninn veikindarétt. Samkvæmt greininni sé miðað við að starfsmaður hafi áunnið sér veikindarétt í 360 daga eftir átján ár í starfi. Stefnandi hafi verið ráðin til starfa hjá stefnda á mánaðarlaunum samkvæmt grein 1.1.1 í kjarasamningi. Einnig hafi stefnandi starfað hjá stefnda í meira en átján ár, sbr. starfsvottorð Fjársýslu ríkisins. Með vísan til framan ritaðs sé áunninn veikindaréttur stefnanda því 360 dagar, sbr. gr. 12.2.1 í kjarasamningi. Við lok uppsagnarfrests hafði stefnandi nýtt 209 veikindadaga, miðað við tólf mánuði aftur í tímann. Við lok uppsagnarfrests, hinn 29. febrúar 2020, hafi eftirstæður réttur stefnanda til launa í veikindum því numið 151 degi (360- 209). Þrátt fyrir að framangreind grein í kjarasamningi aðila kveði skýrlega á um veikindarétt stefnanda hafi stefndi hafnað kröfum stefnanda um greiðslu launa til stefnanda út þann tíma sem veikindaréttur varði. Í tölvuskeyti stefnda til stefnanda 16. apríl 2020, haldi stefndi því fram að laun í veikindum starfsmanna beri ekki að greiða lengur en ráðningu þeirra sé ætlað að standa. Þar vísi stefndi einnig til þess að þrátt fyrir að stefnandi hafi ekki klárað veikindarétt sinn við lok uppsagnarfrests þá eigi hún ekki rétt til launagreiðslna eftir það tímamark og að uppsagnarfrestur hennar hafi runnið út 29. febrúar 2020. Stefndi líti því svo á að lokauppgjör hafi farið fram 1. mars 2020. Stefnandi vísar í þessu sambandi til þess að veikindaréttur starfsmanns sé áunninn réttur og að sá réttur verði ekki skertur með uppsögn, sbr. m. a. dóm Hæstaréttar í máli nr. 128/2010 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E- 2891/2017. Í þessu sambandi bendir stefnandi einnig á að ekki sé eðlismunur á réttarstöðu starfsmanns í þessu tilliti, hvort heldur sem starfslok starfsmanns í veikindaleyfi séu tilkomin vegna uppsagnar eða vegna þess að starf hans sé lagt niður. Það athugi stað stefnandi hafi sannanlega verið veik út þann tíma sem veikindarétti nam, svo sem læknisvottorð staðfesti.

Dómkrafa stefnanda byggist í fimmta lagi á því að stefndi hafi brotið gegn á-kvæðum stjórnsýslulaga og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar. Ákvörðunin sé því ógildanleg að stjórnsýslurétti.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að stefndi hafi með ákvörðun sinni um uppsögn stefnanda brotið gegn ákvæði 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga beri að veita aðila andmælarétt um efni máls „áður en stjórnvald tekur á kvörðun í því“. Af hálfu stefnanda sé á því byggt að stefndi hafi sagt stefnanda upp störfum vegna atriða sem eigi undir 21. laga nr. 70/1996, en ekki vegna hagræðingar í rekstri.

Þá hafi meðalhófs ekki verið gætt. Meðalhófsregla stjórnsýslulaga sé sjálfstæð regla sem stjórnvöld þurfi að gæta að þegar fyrirhugað séað taka íþyngjandi stjórnvaldsá-kvörðun. Í 12. gr. stjórnsýslulaga sé mælt fyrir um að stjórnvald skuli því aðeins taka í þyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Með hliðsjón af atvikum sé ljóst að engin nauðsyn hafi verið á því að ganga jafn hart fram og gert var. Hafa verði í huga hversu íþyngjandi ákvörðun um uppsögn hafi verið fyrir stefnanda og hversu auðveldlega hefði verið hægt að fara vægar í sakirnar, t. a. m. með því að færa stefnanda til í starfi. Þessu til stuðnings sé m. a. vísað til þess að þegar sameining embætta Ö og Þ hafi staðið yfir, og einnig eftir að hún var um garð gengin, hafi lausar stöður verið auglýstar hjá embætti Þ / Æ. Telur stefnandi ljóst að hún hefði uppfyllt vel hæfniskröfur þeirra auglýsinga, þannig að bjóða hefði henni átt þau störf í stað þess að ljúka starfssambandi aðila með þeim hætti sem gert var. Stefnandi bendir einnig á að rúmum sex mánuðum eftir að stefnanda hafi verið sagt upp störfum var enn verið að auglýsa eftir starfsfólki hjá stefnda, m. a. á lögfræðisviði. Þá vísar stefnandi einnig til þess að nokkrum dögum eftir að henni hafi verið sagt upp störfum hafi starfsmaður í sérverkefnum og stoðþjónustu [...] verið lánaður til Y í að minnsta kosti eitt ár, en þar hafi losnað eitt stöðugildi sem stefnandi hefði þegið, hefði henni verið boðið það, en hún hafði starfað í þeirri starfseiningu áður en henni hafi verið boðið starf forstöðumanns innri endurskoðunar. Með tölvuskeyti yfirmanns stefnanda, B, til stefnanda frá 14. febrúar 2019, séstaðfest að stefnandi hefði getað sinnt umræddu starfi. Með því að grípa til uppsagnar, þegar engin nauðsyn hafi veriðtil þess, telji stefnandi að stefndi hafi farið mun strangar í sakirnar en nauðsyn hafi borið til. Þá hafi stefnanda ekki verið gefinn kostur á starfsmannasamtali þrátt fyrir skýr fyrirmæli í verklagsreglum embættisins og ítrekaðar óskir þar um. Allt að einu verði ekki annað ráðið af atvikum en að stefndi hafi haft ásetning til þess að losna við stefnanda úr starfi hjá stefnda.

Þá hafi verið brotið gegn meginreglu stjórnsýsluréttarins um réttmætar væntingar sem sé sjálfstæð regla sem stjórnvöld þurfi að hafa í huga þegar þau eiga í samskiptum við borgarana í tilefni af fyrirhuguðum ákvörðunum. Yfirlýsingar starfsmanna stjórnsýslunnar geti leitt til þess að málefnalegar væntingar skapist hjá þeim sem ákvörðun beinist að. Stefnandi telur að hjá sér hafi skapast réttmætar væntingar um að henni yrði ekki sagt upp störfum hjá stefnda. Vísar stefnandi þessu til stuðnings m. a. til tölvuskeytis frá yfirmanni sínum, B, frá 4. september 2019, um skipulagsmál og áðurnefnt frumvarp um sameiningu embættanna. Þar tekur B fram að starfsmenn þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af stöðu sinni og að hér sé um tækifæri að ræða. Stefnandi vísar jafnframt til tölvupóstsamskipta aðila í febrúar 2019. Þar virðist sami B gefa grænt ljós á að færa stefnanda til í starfi. Með vísan til framanritaðs sköpuðust réttmætar væntingar hjá stefnanda um að henni yrði ekki sagt upp störfum. Með framgöngu sinni hafi stefndi gengið á bak þeirra fyrirheita sem gefin höfðu verið og brot iðum leið gegn meginreglu þessari.

Stefnandi reisir kröfur sínar einnig á því að stefndi hafi með ákvörðun sinni um uppsögn ekki virt rannsóknarskyldu stjórnvalds, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Stefnandi telur ljóst af atvikum og gögnum málsins að stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að sinna þessari skyldu sinni. Þegar valið sé hvaða starfsmanni skuli sagt upp vegna niðurskurðar verði atvinnurekandi að leitast við að hafa undir höndum skýr gögn og upplýsingar um verkefni einstakra starfsmanna í skráðu formi og um önnur atriði sem hafa þýðingu við mat á því hvaða starfsmanni skal segja upp störfum. Hafistefndaboriðað sjá til þess, að nægjanlegra upplýsinga væri aflað um allar þær aðstæður og atvik sem þýðingu kynnu að hafa áður en afstaða væri tekin um uppsögn stefnanda. Svo hafi ekkiverið gert. Þessu til stuðnings sé m. a. vísað til skýringa í rökstuðningsbréfi stefnda, þar sem vísað sétil huglægs mats B fyrir uppsögn.

Þá byggir stefnandi kröfur sínar jafnframt á því að með ákvörðuninni hafi stefndi brotið gegn efnisreglum stjórnsýsluréttar og vísar í því sambandi til réttmætisreglunnar svokölluðu, en samkvæmt henni beri stjórnvaldi ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Brot stefnda gegn þessari reglu felistm. a. í því að stefndi hafi gripið til uppsagnar á ráðningarsambandi aðila án þess að hafa fyrir því málefnalegar forsendur. Eins og fram komi í rökstuðningsbréfi stefnda hafi það verið mat B að starf stefnanda sem innri endurskoðandi félli undir þau störf sem þyrfti að leggja niður til að framkvæmanlegt væri að ná fram nauðsynlegri hagræðingu. Stefnandi bendir á að hafi starfsmaður sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili dugi ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þurfi jafnframt að leggja frekara mat á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði. Stefnandi telur ljóst að ekkert slíkt mat hafi farið fram áður en henni hafi verið sagt upp störfum. Þá teljist háttsemi stefnda með öllu ómálefnaleg og brjóti freklega gegn réttmætisreglu stjórnsýslulaga. Vísar stefnandi í þessu samhengi til þess að stefndi hafi sett uppsögnina í form hagræðingar þegar aug-ljóst sé að hagræðing hafi ekki verið raunveruleg ástæða uppsagnar. Hin óskráða meginregla um bann við misbeitingu valds við val á leið til úrlausnar máls feli í sér að stjórnvald geti ekki ákveðið að stefna að þeirri niðurstöðu, sem feli í sér í einfalda og fábrotna málsmeðferð, í því eina skyni að komast hjá hinni flóknu málsmeðferð sem fylgt hefði hinni niðurstöðu málsins. Umrædd meginregla hafi þannig ákveðin tengsl við réttmætisregluna. Samkvæmt meginreglunni um bann við misbeitingu valds sé það lögbrot ef stjórnvald byggir ákvörðun á röngum lagagrundvelli, sem leiði til þess að starfsmaður nýtur ekki þeirra réttinda sem honum annars bæri. Hafi stefndi því með ákvörðun sinni brotið freklega gegn ofangreindri meginreglu.

Þá byggist krafan einnig á því að 14. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin. Líkt og að framan greini hafi stefndi í engu upplýst stefnanda fyrir fram um að sérstakt stjórnsýslumál væri í gangi og að verið væri að undirbúa ákvörðunartöku um að segja stefnanda upp störfum. Stefnandi hafi verið boðuð á fund 25. nóvember 2019, þar sem henni hafi verið fyrirvaralaust sagt upp störfum. Brýtur þetta gegn fyrirmælum 14. gr. stjórnsýslulaga.

Að lokum byggir stefnandi á því að stefndi hafi, með því að hafa farið á svig við lög, brotið í bága við hina óskráðu meginreglu stjórnsýsluréttar um að stjórnvaldsá-kvarðanir verði að samræmast lögum, þ. e. lögmætisregluna.

III

Í upphafi bendir stefndi á að málatilbúnaður stefnanda byggist að hluta til á grein 12.2.1 í kjarasamningi milli Stéttarfélags lögfræðinga og fjármála- og efnahagsráðherra f. h. ríkissjóðs og uppi sé ágreiningur milli aðila um inntak og túlkun ákvæðisins.

Niðurstaða hluta þessa máls, nánar tiltekið þess þáttar sem snýr að kröfu stefnanda um greiðslu vangoldinna launa og orlofs í veikindum, velti þannig á því hvernig orðalag ákvæðis kjarasamningsins verður túlkað.

Samkvæmt 3. tölul. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, dæmi Félagsdómur í málum sem rísa á milli samningsaðila um ágreining um skilning á kjarasamningi eða gildi hans.

Þrátt fyrir að um sé að ræða fjárkröfu þá sé ekki hægt að líta fram hjá því að niðurstaða þessa þáttar málsins velti eingöngu á því hvernig leyst sé úr ágreiningi aðila um skilning og túlkun á orðalagi umrædds kjarasamningsákvæðis.

Sýknukrafa stefnda byggist á því, að uppsögn stefnanda hafi verið í fullu samræmi við ákvæði laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og skráðar og óskráðar stjórnsýslureglur.

Stefndi vísar til 1. mgr. 43. gr. starfsmannalaga og 1. mgr. 44. gr. sömu laga og byggir á því að uppsögn stefnanda hafi verið byggð á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum.

Stefndi hafnar því sem haldið er fram í stefnu að uppsögn stefnanda hafi verið fyrirvaralaus í skilningi 45. gr. starfsmannalaga, enda óumdeilt að stefnandi hafi fengið greidd laun í uppsagnarfresti samkvæmt ákvæðum kjarasamnings.

Því sé jafnframt mótmælt af hálfu stefnda að raunveruleg ástæða uppsagnarinnar hafi ekki verið hagræðing í rekstri heldur ávirðingar sem lúti að frammistöðu og hátterni stefnanda í starfi og því hafi borið að veita henni áminningu í samræmi við 21. gr. starfsmannalaga áður en til uppsagnar gat komið. Á því sé byggt af hálfu stefnda að uppsögn stefnanda hafi grundvallast á rekstrarlegum forsendum einum saman enda sýni gögn málsins ekki fram á annað. Þá hafnar stefndi fullyrðingum stefnanda þess efnis að ástæða uppsagnarinnar hafi varðað persónu hennar. Þær fullyrðingar séu auk þess með öllu ósannaðar og órökstuddar og engin haldbær gögn í málinu sem renni stoðum undir þær.

Þvert á það sem haldið sé fram í stefnu heldur stefndi því fram að gögn málsins sýni með fullnægjandi hætti fram á rekstrarlegar forsendur uppsagnar stefnanda. Í rökstuðningi stefnda fyrir uppsögninni dags. 23. desember 2019, sem og í minnisblaði um ákvörðun B um uppsagnir starfsmanna 1. desember 2019, komi með skýrum hætti fram hver ástæða uppsagnarinnar hafi verið, þ. e. nauðsynleg hagræðing.

Að undangengnu mati hafi B ekki talið framkvæmanlegt að ná fram nauðsynlegri hagræðingu í rekstri stofnunarinnar án fækkunar á störfum. Ákvörðun B um að segja upp starfsmönnum hafi því verið nauðsynleg svo rekstur embættisins yrði innan þeirra fjárheimilda sem tilteknar hafi verið í fjárlögum fyrir árið 2020. Stefndi leggi áherslu á ábyrgð B í þessu sambandi. Samkvæmt 2. mgr. 38. gr. starfsmannalaga beri B sem forstöðumaður ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma embættisins séu í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt, sbr. einnig 36. gr. laga nr. 123/2015 um opinber fjármál. Sé út af þessu brugðið sé ráðherra heimilt að áminna forstöðumann.

Þá beri að hafa í huga að á þeim tíma þegar ákvörðun hafi veriðtekin um uppsögn stefnanda hafi Ö verið sjálfstæð stofnun og á forstöðumanni hennar hafi hvílt áðurgreind á byrgð að halda rekstri hennar innan fjárheimilda. Á þeim tíma hafiekki verið endanlega ljóst hvenær ráðgerð sameining Ö og Þ í eina stofnun yrði að veruleika. Þó séljóst að hin nýja sameinaða stofnun, Æ, hefði í öllum tilvikum þurft að bera hagræðingarkröfu beggja stofnana til framtíðar. B hafði því enga heimild að lögum að láta hjá líða að bregðast við framkominni hagræðingarkröfu í fjárlögum fyrir árið 2020. Áform um hagræðingu írekstri ríkisstofnunar geta verið málefnaleg og lögmæt forsenda fyrir ákvörðun um uppsögn starfsmanna, sbr. niðurlag 1. mgr. 44. gr. starfsmannalaga. Fyrir vikið hafi uppsögn stefnanda verið í samræmi við 1. mgr. 43. gr. starfsmannalaga og áðurnefnda 1. mgr. 44. gr. sömu laga.

Þessu til viðbótar hafði B heldur ekki að lögum heimild til þess að bjóða stefnanda starf hjá öðru sjálfstæðu embætti, þ. e. hjá Þ eða sameinaðri stofnun. M. ö. o. hafði B ekki heimild til þess að skuldbinda aðra stofnun með þeim hætti sem stefnandi haldi fram með því að bjóða henni starf sem auglýst hafi veriðtil umsóknar hjá annarri stofnun.

Í annan stað hafnar stefndi öllum málsástæðum stefnanda um brot á málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar við undirbúning og töku ákvörðunar um uppsögn stefnanda.

Í fyrsta lagi sé fullyrðingum stefnanda um túlkun á 13. gr. stjórnsýslulaga um andmælarétt hafnað. Til grundvallar uppsögn stefnanda lágu þær málefnalegu ástæður að stofnuninni hafi verið gert að hagræða í rekstri. Skýrt orðalag 1. mgr. 44. gr. starfsmannalaga verði ekki túlkað með neinum öðrum hætti en þeim að stefnda hafi ekki borið að veita stefnanda sérstakan andmælarétt í aðdraganda uppsagnarinnar. Ekki hefur verið talið skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar vegna hagræðingar áður en hún tekur gildi enda séþað forstöðumaður sem beri ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunarinnar sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt.

Í öðru lagi sé því hafnað að stefndi hafi með uppsögninni brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga með því að færa stefnanda ekki til í starfi eða bjóða henni störf sem auglýst voru hjá Þ eða síðar hjá sameinaðri stofnun, Æ. Í minnisblaði Ö kemur skýrt fram að engin önnur laus störf hafi verið til staðar hjá embættinu á þeim tíma sem uppsögnin átti sér stað og því ekki mögulegt að beita vægara úrræði á þeim tíma. Þá sé ítrekað að þegar stefnanda hafi verið sagt upp störfum hafði B enga heimild að lögum til þess að bjóða stefnanda starf hjá öðru sjálfstæðu embætti. Jafnframt sé rétt að minna á að skylt sé að auglýsa laus störf hjá ríkinu, sbr. 7. gr. starfsmannalaga og reglur nr. 1000/2019 um auglýsingar á lausum störfum. Hinn 1. janúar 2020 hafi Ö og Þ sameinast í eina stofnun, Æ, og með auglýsingum um laus störf hjá hinni nýju stofnun hafi framangreindri auglýsingaskyldu verið framfylgt. Stefnandi hafði þannig tækifæri til jafns við aðra til að sækja um auglýst störf hjá Æ. Ekki verði séð af gögnum málsins að stefnandi hafi sóst eftir því.

Í þriðja lagi sé því hafnað að rannsóknarregla stjórnsýslulaga hafi ekki verið virt í aðdraganda uppsagnarinnar og að ákvörðunin hafi ekki verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum. Samkvæmt niðurlagi 1. mgr. 44. gr. starfsmannalaga eru áform um sparnað í rekstri ríkisstofnunar málefnaleg og lögmæt forsenda fyrir ákvörðun um uppsögn starfsmanna. Í minnisblaði, sem dags. er 23. október 2020, og fjallar um ákvörðun B um uppsagnir starfsmanna 1. desember 2019 sé gerð grein fyrir þeim sjónarmiðum sem lögð hafi verið til grundvallar mati stofnunarinnar á því hvernig best yrði náð því markmiði að halda rekstri hennar innan ramma fjárlaga. Sömu sjónarmið séu rakin í rökstuðningi stefnda fyrir uppsögninni dags. 23. desember 2019. Samkvæmt framangreindum gögnum hafi verið lagt til grundvallar að hlífa kjarnastarfsemi embættisins, horfa til forgangsröðunar verkefna m. t. t. kjarnastarfsemi og hlutverks embættisins og meta hvaða starfa embættið gæti helst verið án. Einnig hafi verið horft til verkefnastöðu starfsmanna og framtíðarsýnar hvað varði verkefni þeirra. Þá hafi verið horft til þess að fækka lausráðnum starfsmönnum frekar en fastráðnum og þess hvort einhverjir starfsmenn væru komnir á lífeyrisaldur með tryggar lífeyrisgreiðslur eftir starfslok. Einnig hafi verið horft til hæfni starfsmanna, verkefna og verkefnastöðu og þess hvaða afleiðingar uppsögn hefði á starfsemi embættisins.

Varðandi starf innri endurskoðanda sérstaklega komi fram að verkefni tengd innra eftirliti og áhættustjórnun hefðu verið innleidd í svokallað stjórnkerfi/gæðakerfi embættisins. Við þessa innleiðingu innra eftirlits auk innleiðingar áhættustjórnunar í stjórnkerfið hafi þörfin fyrir starf innri endurskoðunar minnkað verulega frá því sem verið hefði þegar starfsemi innri endurskoðanda var sett á stofn. Niðurlagning starfs innri endurskoðanda hafi því haft lítil áhrif á starfsemina og hafi embættið því getað verið án þess án vandkvæða. Þegar ákvörðun um uppsögnina hafi verið tekin hafi frumvarp um sameiningu embætta Ö og Þ legið fyrir Alþingi, en frumvarpið hafi verið samþykkt sem lög þann 11. desember 2019. Innri endurskoðun hafði ekki verið til staðar í skipuriti Þog samkvæmt upplýsingum frá embættinu hafði ekki verið gert ráð fyrir breytingum í þeim efnum. Að mati stefnda varpi fyrirliggjandi gögn ljósi á þá greiningarvinnu sem fram hafi farið hjá Ö í aðdraganda uppsagnanna og verði ekki annað séð en að B hafi rannsakað málið með fullnægjandi hætti og ákvörðunin hafi grundvallast á málefnalegum sjónarmiðum.

Í fjórða lagi sé því hafnað að væntingar stefnanda um mögulega tilfærslu í starfi snemma á árinu 2019 eða að henni yrði ekki sagt upp störfum í tengslum við sameiningu Ö og Þ geti verið grundvöllur bótakröfu stefnanda. Uppsögn stefnanda hafi grundvallast á rekstrarlegum forsendum og á engan hátt tengst fyrirhugaðri sameiningu embættanna tveggja. Enn sé ítrekað að við tímamark uppsagnar stefnanda hafi Ö verið sjálfstætt embætti með sjálfstæðan fjárhag og hafi B borið ábyrgð á að rekstrargjöld og rekstraraf-koma embættisins væri í samræmi við fjárlög og fjármunir þess nýttir á árangursríkan hátt. Fjárhagsstaða embættisins hafði gjörbreyst frá því í febrúar 2019 þegar umræður um tilfærslu í starfi hafi átt sér stað enda hafi stefnandi farið í sitt fyrra starf þegar hún hafi hafið störf aftur að hluta í júní 2019. B hafi því enga heimild haft að lögum að láta hjá líða að bregðast við fram kominni hagræðingarkröfu í fjárlögum fyrir árið 2020. Fyrirheit í frumvarpi til laga um annað breyti engu í þeim efnum.

Þá hafnar stefndi því að uppsögnin leiði til brots gegn 65. gr. laga nr. 123/2015 um opinber fjármál en í þeim sé fjallað um ábyrgð forstöðumanns ríkisaðila í A- hluta á framkvæmd innra eftirlits og innri endurskoðunar og hvað í henni felst. Lögin kveði ekki á um það hver skuli annast framkvæmd innri endurskoðunar, svo sem hvort ráðinn skuli sérstakur starfsmaður í verkefnið eða hvort eftirlitinu geti verið sinnt af utanaðkomandi aðilum.

Þá hafnar stefndi kröfu um greiðslu launa í veikindum umfram uppsagnarfrest.

Stefndi vísar til niðurlags gr. 12.2.1 um rétt til launa vegna veikinda í gildandi kjarasamningi fjármálaráðherra f. h. ríkissjóðs og stéttarfélags lögfræðinga sem er svohljóðandi: „Laun greiðast þó ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa.“ Einnig sé vísað í dreifibréf fjármálaráðuneytisins nr. 1/2007 um veikindarétt, þar sem fjallað er um brottfall veikindaréttar. Kemur þar skýrlega fram eftirfarandi:

1

„Uppsögn ráðningarsamnings: Veikindaréttur fellur niður við starfslok hvort heldur starfsmaður segir upp starfi eða honum er sagt upp störfum.

2

Niðurlagning starfs eða stofnunar.

3

Starfsmaður á veikindalaunum nýtur ekki betri réttar en aðrir starfsmenn þegar kemur að niðurlagningu stofnunar. Hann á t. d. ekki rétt á að tæma rétt sinn til greiðslna í veikindum. Ef starf eða stofnun er lögð niður falla greiðslur veikindalauna niður að loknum uppsagnarfresti og við upphaf biðlauna töku ef við á.“

IV

Mál þetta lýtur að ágreiningi aðila um rétt stefnanda til greiðslu veikindalauna og útlagðs kostnaðar úr hendi stefnda og um lögmæti uppsagnar Ö á ráðningarsamningi stofnunarinnar við stefnanda.

Ágreiningslaust er að lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gilda um réttarsamband aðila. Aðila greinir hins vegar á um hver hafi verið raunveruleg á stæða uppsagnar og þar af leiðandi um lögmæti hennar. Mismunandi málsmeðferðarreglur gilda eftir því hvort uppsögn er vegna ávirðinga í starfi, sbr. 21. mgr., sbr. 1. ml. 1. mgr. 44. gr. ofangreindra laga eða hvort hún eigi rætur sínar að rekja til nauðsynlegrar hagræðingar í rekstri viðkomandi stofnunar, sbr.43. gr. og 44. gr. sömu laga.

Heimildir forstöðumanna/stjórnenda til uppsagna vegna hagræðingar og skipulagsbreytinga eru nokkuð rúmar en aftur á móti eru gerðar ríkari kröfur til málsmeðferðar þegar uppsögn er af öðrum sökum. Það er því á ábyrgð stjórnenda að sýna fram á að nauðsynlegt hafi verið að grípa til jafn alvarlegra aðgerða og að segja upp starfsfólki og að hagræðingu hafi ekki verið hægt að ná fram með öðrum hætti í þeim tilfellum ef einhver vafi er um það hverjar voru ástæður uppsagnar.

Í málinu liggur fyrir nefndarálit meirihluta fjárlaganefndar við umræðu á Alþingi um fjárlagafrumvarp ársins 2020 frá 11. nóvember 2019. Í álitinu kemur fram að gert sé ráð fyrir að sértekjur Ö verði mun lægri það árið og á komandi árum en gert hafði v er ið ráð fyrir í fjárlögum og fjármálaáætlun, þar sem sértekjur embættisins hefðu dregist verulega saman á árinu. Þá er skýrlega tekið fram í álitinu að embættið þurfi því að mæta hagræðingarkröfu og hagræða sem nemi fjórum stöðugildum á árinu 2020 til viðbótar almennri hagræðingarkröfu.

Samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996 ber forstöðumaður ábyrgð á að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar, sem hann stýrir, sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Ef út af þessu er brugðið er ráðherra, eftir sömu málsgrein, heimilt að áminna forstöðumanninn.

Vegna þeirrar ábendingar sem fram koma hjá meirihluta fjárlaganefndar, sem og í ljósi nefndrar lagaskyldu sem hvílir á B, var tekin sú ákvörðun að fækka stöðugildum hjá embættinu um fjögur frá 1. desember 2019. Ljóst má vera að það er erfiðleikum bundið að ákveða hvaða starfsmönnum eigi að segja upp. Við mat á því hverjum bæri að segja upp var litið til þess án hvaða starfa við embættið væri ekki hægt að vera, þ. e. hvort yrði að ráða strax í þau störf að nýju til þess að unnt væri að sinna nauðsynlegum verkefnum í starfsemi embættisins. Dómurinn fellst á þau rök stefnda að ákvörðun um fækkun starfa hafi verið tekin að undangengnu mati á því að ekki væri raunhæft að ná fram nauðsynlegum sparnaði í rekstri embættisins á árinu 2020 með öðrum hætti en fækkun starfa en áætlaður launakostnaður embættisins á árinu 2020 var um 65% af heildarrekstrarkostnaði ársins.

Stefnandi gegndi starfi forstöðumanns innri endurskoðunar og var innra eftirlitið samkvæmt skipuriti Ö sett fram sem stoð við Ö án þess að falla undir einhver svið embættisins. Um stefnanda gilda starfsmannalög nr. 70/1996 eins ogum aðra starfsmenn. Stefnandi heldur því fram að vegna starfs hennar verði að líta til 65. gr. laga um opinber fjármál og uppsögn hennar hafi farið á svig við það ákvæði. Dómurinn fellst ekki á það enda kveður ákvæðið á um framkvæmd endurskoðunarinnar, en skyldar ekki stofnanir til að hafa stöðugildi innri endurskoðanda innan einstakra stofnana. Það er því forstöðumanns að ákveða hvernig hann vill hag a framkvæmd innri endurskoðunar hjá embættinu.

Með vísan til þess sem að framan greinir telur dómurinn að stefndi hafi sýnt fram á að uppsögn stefnanda hafi verið nauðsynleg sem liður í því að ná fram þeirri hagræðingarkröfu sem komin var fram og uppsögnin því lögmæt með vísan til 43. gr. og 44. gr. laga nr. 70/1996. Ekki er fallist á að um fyrirvaralausa uppsögn hafi verið að ræða í skilningi 45. gr. laga nr. 70/1996, enda ekkert sem styður það.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki gætt að skráðum jafnt sem óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins er hann tók ákvörðun um segja stefnanda upp starfi sínu.

Ekki verður fallist á það að stefnda hafi borið að veita stefnanda sérstakan andmælarétt í aðdraganda uppsagnarinnar, enda kemur það beinlínis fram í 44. gr. laga nr. 70/1996 að ekki sé skylt að gera svo ef uppsögn stafar af ástæðum svo sem þeirri að verið sé að fækka starfsmönnum vegna hagræðingar í rekstri stofnunar.

Þá verður ekki séð af gögnum málsins að meðalhófsreglunnar hafi ekki verið gætt. Stefnandi heldur því fram að uppsögn hafi verið of íþyngjandi úrræði og að stefnda hafi borið að finna annað starf við hæfi fyrir stefnanda og vísar í því sambandi meðal annars til þess að þegar sameining Ö og Þ stóð yfir og einnig eftir að hún hafði gengið í garð, hafi verið auglýstar lausar stöður um embætti, og hefur hún lagt fram því til stuðnings auglýsingar þar um. Fallast verður á þau mótrök stefnda að þegar stefnanda var sagt upp þá hafði sameining embættanna ekki farið fram og þessi lausu störf voru ekki til staðar á því tímamarki. B hafði engar heimildir til að ráða í störf hjá Þ eða Æenda um aðrar stofnanir að ræða. Þau störf er þar voru auglýst gat stefnandi sótt um eins og aðrir. Þá er alveg ósannað að unnt hefði verið að lána stefnanda til annarrar stofnunar, þó að vilji stefnanda hafi staðið til þess.

Varðandi réttmætar væntingar stefnanda til þess að halda áfram störfum, má vissulega fallast á það með stefnanda að hún mátti fram til 11. nóvember 2019, er hagræðingarkrafan kom fram á Alþingi, tæplega gera ráð fyrir að vera sagt upp störfum, enda nýlega búið að koma fram, bæði í athuga semdum frumvarps til laga nr. 141/2019 sem fjölluðu m. a. um sameiningu embætta Ö og Þ og í tölvupósti frá B, að ekki stæði til að grípa til uppsagna við sameiningu embættanna. Stefndi gat aftur á móti ekki séð fyrir á þeim tímapunkti að embættinu yrði beinlínis gert að ráðast í viðamiklar hagræðingarað-gerðir stuttu síðar. Þar sem stefndi er bundinn af fjárlögum og forstöðumaður stefnda ber ábyrgð á því að rekstrinum sé hagað í samræmi við þau, v ar hann einungis að sinna lög-boðinni skyldu sinni og gat þar af leiðandi ekki staðið við fyrirheit um annað. Enda var það í rauninni ekki sameining embætta sem olli uppsögn stefnanda heldur var það allt önnur ástæða sem leiddi til uppsagnar, þ. e. krafa um niðurskurð.

Þá er ekki fallist á að rannsóknarreglan eða réttmætisreglan hafi ekki verið virtar í tilfelli stefnanda. Fyrirliggjandi gögn benda ekki til þess að við töku ákvörðunar um uppsögn hafi málið ekki verið rannsakað nægilega eða réttmætisreglan ekki virt.

Þau sjónarmið sem lögð voru til grundvallar uppsögn stefnanda voru samkvæmt stefnda helst þau að ákveðið varað hlífa kjarnastarfsemi embættisins[...]. Þá hafi verið horft til forgangsröðunar verkefna með tilliti til kjarnastarfsemi og hlutverks stefnda og þannig metið án hvaða starfa embættið gæti helst verið og hafi það verið mat stefnda að starf innri endurskoðanda félli þar undir. Auk þess var horft til framtíðarsýnar hvað varðaði verkefni innri endurskoðanda en þegar ákvörðun um uppsögn vartekin hafi legið fyrir Alþingi frumvarp til laga sem fól í sér sameiningu embætta Ö og Þ. Innri endurskoðun hafi ekki verið til staðar í skipuriti Þ og samkvæmt upplýsingum frá embættinu væri ekki gert ráð fyrir breytingum hvað það varðaði. Það liggur þannig skýrt fyrir í málinu hvaða sjónarmið voru höfð að leiðarljósi við val á þeim störfum sem skyldi segja upp og er því hafnað að þau hafi verið ómálefnaleg.

Með vísan til þess sem að framan greinir er því hafnað að ákvörðun stefnda hafi farið á svig við ákvæði stjórnsýslulaga sem og óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar.

Stefndi hefur bent á að málatilbúnaður stefnanda byggi að hluta til á ákvæði 12.2.1 í gildandi kjarasamningi og að samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfmanna dæmi Félagsdómur í málum sem rísi á milli samningsaðila um ágreining um skilning á kjarasamningi eða gildi hans. Þetta ákvæði verður ekki túlkað sem svo að það komi í veg fyrir að leyst verði úr málum eins og þessu sem hér er til úrlausnar fyrir dómstólum.

Ágreiningur er á milli aðila um hvort stefnandi, sem var í hlutastarfi vegna veikinda þegar henni var sagt upp, eigi rétt til launa vegna veikinda eftir að uppsagnarfesti lauk. Krafa stefnanda er reist á áðurnefndu ákvæði 12.2.1 í kjarasamningi. Aðilar eru sammála um að stefnandi hafði áunnið sér 360 daga veikindarétt enda ráðin til starfa á mánaðarlaunum og búin að starfa hjá stefnda í meira en 18 ár. Við lok uppsagnarfrests var stefnandi búin að nýta 209 veikindadaga og var því ónýttur réttur til 151 veikindadags. Stefndi hefur hafnað öllum kröfum um greiðslu frekari launa á grundvelli ónýtts veikindaréttar og heldur því fram að laun í veikindaleyfum starfsmanna eigi ekki að greiða lengur en ráðningu þeirra er ætlað að standa. Stefnandi heldur því aftur á móti fram að áunninn veikindaréttur verði ekki skertur með uppsögn og bendir á að hún hafi sannanlega verið veik út þann tíma sem veikindarétti nam.

Dómurinn hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt. Stefnandi hélt launum til 1. mars 2020 og voru starfslok hennar miðuð við það tímamark og ráðningu hennar var ekki ætlað að standa lengur. Í kafla 12.2 í gildandi kjarasamningi fyrir stefnanda er kveðið á um rétt til launa vegna veikinda og slysa. Í málinu hafa málsaðilar byggt á ákvæði 12.2.1 um að eftir 18 ár í starfi eigi starfsmaður rétt á 360 veikindadögum. Í lok ákvæðisins segir síðan: „Laun greiðast þó ekki lengur en ráðningu er ætlað að standa.“ Dómurinn telur að tilgreind lokamálsgrein greinar 12.2.1 sé skýr og afdráttarlaus um það að stefnandi eigi ekki rétt til veikindalauna eftir 1. mars 2020. Stefnandi getur ekki einungis byggt á þeim atriðum í ákvæðinu sem henni eru til hagsbóta, það er sá ríflegi veikindaréttur sem aðilar hafa samið um, en sleppt þeim takmörkunum sem fram koma í sama ákvæði.

Varðandi útlagðan kostnað vegna læknisvottorða gildir grein 12.1.5 í kjarasamningi en þar kemur fram að endurgreiða skuli starfsmanni gjöld vegna læknisvottorða sem krafist sé samkvæmt grein 12.1.1- 12.1.4 í kjarasamningi. Sá útlagði kostnaður sem stefnandi krefst greiðslu á er allur vegna læknisvottorða sem gefin voru út á uppsagnarfresti og eftir að ráðningarsamningi lauk og ósannað að stofnað hafi verið til hans að kröfu stefnda. Er þessari kröfu stefnanda hafnað.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins að uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt ogað stefnandi eigi ekki rétt til greiðslu veikindalauna um-fram uppsagnarfrest. Er stefndi, íslenska ríkið, því sýknað af öllum kröfum stefnanda, í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf G-kvk-nf