E-913/2014

Þetta mál, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum málflutningi 1. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Orkubúi Vestfjarða ohf., Stakkanesi 1, Ísafirði, gegn Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, með stefnu, áritaðri um birtingu 13. mars 2014 og til réttargæslu, Urð og Grjóti ehf., Vesturási 58, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu, 11. desember 2014.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða honum 4.551.068 kr. auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. mars 2012 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara krefst stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til þrautavara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað.

Réttargæslustefndi skilaði greinargerð 19. janúar 2015. Ekki eru gerðar neinar kröfur á hendur honum í málinu en hann krefst þess að sér verði dæmur málskostnaður.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 14. nóvember 2014, var frávísunarkröfu stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., hafnað.

Málsatvik

Snemma árs 2010 varð réttargæslustefndi, verktakafyrirtækið Urð og Grjót ehf., verktaki framkvæmdar við verkið „Mjólkárvirkjun – Mjólká III – Byggingavirki“ en verkkaupi var stefnandi. Framkvæmdir stóðu yfir á árinu 2010 en áætlaður verktími var til loka nóvembermánaðar 2010. Samkvæmt almennum útboðs- og samningsskilmálum um verkframkvæmdir, ÍST 30, bar verktaka að afhenda verkkaupa, fyrir undirritun verksamnings, verktryggingu. Hinn 26. apríl 2010 gaf stefndi út yfirlýsingu um verktryggingu hins skilgreinda verks. Í verktryggingunni lýsir stefndi því yfir að hann ábyrgist stefnanda, sem verkkaupa, greiðslu á allt að 10.558.050 kr., fyrir því að Urð og Grjót ehf. inni af hendi samningsskyldur sínar sem verktaki við verkið. Þá segir í verktryggingunni:

„Verkkaupi getur krafið undirritaðan um greiðslu tryggingarfjárhæðarinnar að einhverju eða öllu leyti, einhliða og án undangengis dóms, ef hann telur það nauðsynlegt til að bæta galla, sem fram hafa komið á verki verktaka, eða til greiðslu á hverskonar kostnaði, sem hann hefur orðið fyrir vegna vanefnda á ákvæðum verksamnings og skal greiðslan fara fram innan 14 daga frá því að hennar er krafist.“

Með bréfi, dagsettu 24. febrúar 2012, tilkynnti eftirlitsmaður stefnanda stefnda um tjón sem hann taldi að komið hefði fram á verktakatímanum, annars vegar vegna galla í steypu í vatnsinntaki Mjólkár III og hins vegar vegna leka í leiðigarði Hofsárveitu. Með bréfi til stefnda, dagsettu 13. mars 2012, krafðist stefnandi greiðslu á grundvelli verktakatryggingar réttargæslustefnda Urðar og Grjóts ehf. að fjárhæð 4.551.068 kr. Stefndi hafnaði bótaskyldu stefnanda með bréfi, dagsettu 13. apríl 2012. Stefnandi sendi stefnda frekari rökstuðning fyrir kröfu hans með bréfi, dagsettu 16. maí 2012, en stefndi ítrekaði fyrri afstöðu sína með tölvupósti, 2. nóvember sama ár. Með bréfi lögmanns stefnanda, dagsettu 28. desember 2012, var gerð grein fyrir kröfu stefnanda á hendur stefnda og því að greiðsluskyldu hefði verið ranglega hafnað af hálfu stefnda. Í framhaldinu var haldinn sáttafundur með fulltrúum stefnanda, réttargæslustefnda og stefnda, 14. febrúar 2013. Ekki tókst að leysa ágreining um kröfu stefnanda á fundinum og hafa frekari sáttaviðræður aðila ekki skilað árangri.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefnda á ákvæðum yfirlýsingar um verktryggingu frá 26. apríl 2010. Það sé óumdeilanlegt, að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem hann hafi gert nánar grein fyrir með bréfum til stefnda, sem liggi fyrir í málinu. Þá liggi fyrir að keypt hafi verið verktrygging hjá stefnda fyrir því að verktakinn Urð og Grjót ehf. efndi í einu og öllu samningsskyldur sínar við stefnanda vegna verksins „Mjólkárvirkjun – Mjólká III – Byggingarvirki“. Fyrir liggi að hámarksupphæð þeirrar verktryggingar sé hærri en krafa stefnanda. Þá liggi fyrir að í skilmálum verktryggingarinnar segi að stefnandi geti krafið stefnda um greiðslu innan hámarks tryggingarinnar, einhliða og án undangengis dóms, ef hann telur það nauðsynlegt til að bæta galla, sem fram hafi komið á verki verktaka eða hvers konar kostnað sem hann hafi orðið fyrir vegna vanefnda verktaka á ákvæðum verksamnings. Stefndi hafnaði greiðslu samkvæmt kröfu stefnanda. Byggðist það á því í fyrsta lagi að ekki lægi fyrir að sérstök úttekt hefði farið fram við verkskil og að verkkaupi hefði tekið umræddan verkhluta í notkun án úttektar. Af því taldi stefndi mega leiða að þeim verkhluta hefði verið skilað. Með vísan til ÍST 30 hafnaði stefndi greiðslu þar sem frestir, sem þar séu nánar tilteknir, hefðu verið liðnir þegar stefnandi hafði uppi kröfu sína, 13. mars 2012. Í annan stað byggði stefndi höfnun greiðslu á því að krafa stefnanda vegna galla á steypu í vatnsinntaki Mjólkár III væri í reynd afsláttarkrafa, í þriðja lagi að tjón á leiðigarði varðaði verkþátt er væri undanskilinn endanlegum verksamningi; og loks taldi stefndi að um afleitt tjón væri að ræða sem félli ekki undir verktrygginguna. Stefnandi telur öll þessi sjónarmið þess eðlis að eðlilegt geti verið að bera þau fyrir sig gegn skaðabótakröfu. Krafa stefnanda sé hins vegar ekki skaðabótakrafa heldur krafa um greiðslu í samræmi við afdráttarlausa yfirlýsingu. Stefnandi byggir á því að yfirlýsing stefnda um verktryggingu eigi ekkert skylt við ábyrgðartryggingu og stefndi geti því ekki borið fyrir sig þær varnir sem verktakinn gæti borið fyrir sig gegn mögulegri skaðabótakröfu. Þvert á móti sé um að ræða skilyrðislausa yfirlýsingu sem hafi sama hlutverki að gegna og bankaábyrgð. Líkt og almennt gildi um slíkar ábyrgðaryfirlýsingar beri sá er þær gefur skyldu til greiðslu í samræmi við efni yfirlýsingar sinnar óháð mögulegum ágreiningi móttakanda yfirlýsingarinnar og þess sem yfirlýsingin sé gefin fyrir.

Verktryggingu sé þannig ætlað að vera fullnustuhagræði fyrir verkkaupa vegna vanefnda verkkaupa. Stefnandi byggir á því að þeim tilgangi verði ekki náð ef útgefandi slíkrar yfirlýsingar geti með sama hætti og verktaki borið fyrir sig að verksamningur hafi verið réttilega efndur eða gert athugasemdir við að tiltekið tjón sé ekki bein afleiðing af skaðaverkum verktaka. Stefndi geti því ekki byggt á öðrum vörnum en þeim sem felast í efni yfirlýsingar hans. Að öðrum kosti sé verktrygging í raun með öllu óþörf þar sem hún leiði ekki til þess hagræðis sem henni sé ætlað að veita viðtakanda. Fyrir liggi að allt það tjón sem stefnandi hafi krafist bóta vegna stafi af göllum sem stefnandi telur vera á verki verktakans Urðar og Grjóts ehf. eða af kostnaði sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna vanefnda á ákvæðum umrædds verksamnings. Þannig telur stefnandi í fyrsta lagi að steypugalli hafi verið til staðar þar sem steypan hafi ekki uppfyllt þær kröfur sem gerðar hafi verið í verklýsingu. Í öðru lagi að það vanti þéttikjarna í leiðigarðinn á um 30 metra kafla. Í þriðja lagi að framleiðslugeta Mjólkárvirkjunar hafi minnkað vegna framangreinds og hann hafi af þeim sökum neyðst til að kaupa orku af öðrum orkuframleiðendum til að uppfylla samningsskuldbindingar sínar. Kröfur stefnanda falli því undir orðalag skilmála yfirlýsingar stefnda um verktryggingu og greiðsluskylda stefnda sé skýr og óumdeilanleg.

Öll framangreind sjónarmið hafi stefnandi ítrekað við stefnda á fyrri stigum, líkt og sjá megi í gögnum málsins, án þess þó að verða nokkuð ágengt í þeim efnum að fá greiðslu samkvæmt efni yfirlýsingarinnar frá 26. apríl 2010.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ranglega hafnað greiðslu samkvæmt yfirlýsingu stefnda um verktryggingu á þeim grundvelli að ótilteknir frestir hafi verið liðnir og að ekki hafi verið gætt að ákvæðum verksamnings við meðferð bótakröfu. Engu máli skipti varðandi greiðsluskyldu stefnda samkvæmt verktryggingunni hvort ákvæðum verksamnings hafi verið fylgt við meðferð bótakröfu stefnanda á hendur verktaka enda sé verksamningurinn ekki hluti af réttarsambandi stefnanda og stefnda og ekki skilyrði samkvæmt yfirlýsingu stefnda að stefnandi hafi haldið kröfu á hendur verktakanum fram með nokkrum tilteknum hætti.

Stefnandi telur efni yfirlýsingar stefnda skýrt. Stefndi hafi með henni lofað að greiða allar kröfur sem stefnandi kynni að setja fram á gildistíma hennar upp að tilteknu hámarki svo lengi sem þeim greiðslum væri ætlað að:

„[...] bæta galla, sem fram hafa komið á verki verktaka, eða til greiðslu á hverskonar kostnaði, sem hann hefur orðið fyrir vegna vanefnda verktaka á ákvæðum verksamnings [...].“

Kröfur stefnanda séu til komnar vegna kostnaðar við að bæta galla og vegna greiðslu kostnaðar sem hann hafi orðið fyrir vegna vanefnda verksamningsins. Það hafi ekki verið sett sem skilyrði greiðsluskyldu að stefnanda yrði gert að sanna tiltekið tjón né að sannað væri að stefnandi ætti réttmæta kröfu á hendur verktakanum. Í því felist það hagræði sem verkkaupi, hér stefnandi, hafi af verktryggingu og verði hann að fá að njóta þess.

Stefnandi byggir einnig á því að í engu beri að taka tillit til hugsanlegra krafna sem verktakinn kunni að telja sig eiga á stefnanda vegna sama verks enda sé slíks ekki á nokkurn hátt getið í skilmálum verktryggingarinnar.

Stefnandi gerir því kröfu um að stefnda verði gert að greiða sér 4.551.068 kr. á grundvelli yfirlýsingar sinnar en auk þess er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 27. mars 2012 til greiðsludags, enda hafi stefnda borið, samkvæmt skilmálum verktryggingarinnar, að greiða umrædda fjárhæð 14 dögum frá þeim degi er stefnandi lagði fram kröfu sína, þ.e. 13. mars 2012.

Stefnandi vísar kröfum sínum til stuðnings til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi loforða og greiðsluskyldu á lögmætum fjárkröfum, en reglur þessar fá m.a. stoð í lögum nr. 7/1936, og til ákvæða yfirlýsingar stefnda um verktryggingu. Um dráttarvexti vísar stefnandi til III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, þá sérstaklega 1. mgr. 6. gr. Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/19911 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. Varðandi varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess í greinargerð sinni að það hafi orðið að samkomulagi að verkskil verktaka miðuðust við 7. desember 2011. Hafi þá farið fram uppgjör milli aðila á þeim verkþáttum sem lokið var við. Fram komi í fundargerð að eftir sé að ljúka tilteknum framkvæmdum við leiðigarð Hofsárveitu og gerður sé fyrirvari um gæði steinsteypu. Í útboðslýsingu sé tiltekið að verktrygging skuli vera samkvæmt 15. kafla ÍST 30, en staðallinn gildi um samskipti stefnanda og verktaka. Skyldi verktryggingin miðast við 15% af samningsfjárhæð og standa óbreytt til verkloka, en lækka þá í 4% af samningsfjárhæð. Skyldi tryggingin standa þannig næstu 12 mánuði frá dagsetningu heimildar til lækkunar tryggingarinnar. Samkvæmt 28. gr. ÍST 30 sé gert ráð fyrir að fram fari lokaúttekt þar sem verkkaupi geri aðfinnslur og eigi þær við rök að styðjast sé verktaka skylt að bæta úr göllum innan hæfilegs tíma. Þá komi fram í greininni að taki verkkaupi verkið eða hluta þess í notkun án úttektar teljist verktaki hafa skilað þeim hluta af sér sem verktaki taki í notkun. Þar komi og fram að fyrir lok ábyrgðartímans skuli metið hvort verktaki hafi staðið við skuldbindingar sínar. Reynist svo vera skuli skila verktryggingu. Sé hins vegar einhverju áfátt skuli bætt úr áður en tryggingunni sé skilað. Í 29. gr. sé fjallað um ábyrgð á verki. Samkvæmt gr. 29.1 taki verktaki ábyrgð á verki í eitt ár frá því hann skilar því. Ljóst sé að við framkvæmd verksins hafi útboðslýsingu og ÍST 30 ekki verið fylgt sem skyldi.

Af málavaxtalýsingu og fundargerð frá 22. febrúar 2011 sé ljóst að þá hafi verið samið um verklok og hafi samkomulag orðið um að verkskil miðuðust við 7. desember 2010. Þá hafði stefnandi tekið við öllum þeim verkþáttum sem verktakinn vann. Þessi dagsetning hafi ekki aðeins þýðingu varðandi samskipti stefnanda og verktaka heldur einnig stefnanda og stefnda. Engin eiginleg úttekt hafi farið fram við verkskilin eins og útboðslýsing og ÍST hafi gert ráð fyrir og verði þá að miða við að stefnandi hafi tekið við verkinu eins og það var við verkskilin, 7. desember 2010. Verktaka hafi aldrei verið gert skylt að bæta úr þeim göllum sem stefnandi taldi að hefðu komið fram á verktímanum. Þess í stað virðist stefnandi sjálfur hafa bætt úr göllum á leiðigarði eða fengið annan aðila til þess án samráðs við verktakann. Slíkt hafi verið óheimilt samkvæmt þeim gögnum sem um verkið giltu nema verktaki hafi áður hafnað að bæta úr.

Þar sem verkskil voru 7. desember 2010, lækkaði verktrygging stefnda á þeim degi úr 15% af samningsfjárhæð í 4%. Verktyggingin hafi síðan alveg fallið niður 12 mánuðum eftir verkskil eða 7. desember 2011. Verktryggingin hafi því að öllu leyti verið fallin niður þegar fulltrúi stefnanda sendi stefnda bréf 13. febrúar 2012.

Í fundargerðinni frá 22. febrúar 2011 sé tiltekið að „komi í ljós að OV á rétt á bótum vegna leiðigarðs Hofsárveitu og/eða steypu stendur verktrygging þar til úr þessum atriðum hefur verið skorið og verði eftir það lækkuð, samkvæmt útboðsgögnum“. Engin heimild hafi verið til staðar hjá verktaka að semja um einhverja framlengingu á verktryggingu eftir verkskil án aðkomu stefnda. Þetta samkomulag stefnanda og stefnda hafi ekkert gildi gagnvart stefnda.

Bótakröfur stefnanda séu settar fram í þremur liðum og verði hér á eftir fjallað um hvern þeirra fyrir sig.

Steypuskemmdir/galli í steinsteypu í vatnsinntaki. Krafan sé sett fram af hálfu fulltrúa stefnanda, sem einhvers konar afsláttarkrafa. Samkvæmt skýru og ótvíræðu ákvæði verktryggingarinnar sé henni ætlað að bæta galla á verki vegna vanefnda verktaka á verksamningi en taki þar af leiðandi ekki til afsláttar á verki.

Leki í leiðigarði. Við verkskil hafi verið gerð breyting á upphaflegum verksamningi á þann hátt að samið hafi verið um að verktaki skyldi ekki ljúka við gerð leiðigarðs eins og ráðgert hafi verið í upphaflegum samningi heldur miði verklokin við að ólokið hafi verið að leggja síudúk, grjótvörn og minni háttar fyllingar. Af þeim sökum verði krafa vegna lagfæringa eða lúkningar leiðigarðsins ekki gerð í verktryggingu þar sem um verkþátt sé að ræða sem undanskilinn hafi verið í endanlegum verksamningi. Þá sé því haldið fram af verktaka að samið hafi verið um verklok með þessum hætti og að uppgjör hafi miðast við stöðu verksins 7. desember 2010 og verktaki aldrei þegið greiðslu fyrir þann þátt verkhlutans sem ólokinn var.

Framleiðslutap. Um sé að ræða framleiðslutap sem stefnandi hafi sjálfur metið. Verktryggingunni sé samkvæmt skýru og ótvíræðu orðalagi sínu ætlað að bæta galla á verki vegna vanefnda verktaka á verksamningi eða til greiðslu á hvers konar kostnaði sem verkkaupi hafi orðið fyrir vegna vanefnda verktaka á ákvæðum verksamnings. Hér sé um hvorugan þessara þátta að ræða og því ljóst að mögulegt afleitt tjón sem þetta falli ekki undir verktrygginguna.

Með vísan til alls framritaðs sé sýknukrafa stefnda áréttuð.

Þrautavarakrafa stefnda um lækkun dómkrafna sé sett fram á þeim grunni að verði talið að verktryggingin hafi enn verið í gildi þegar stefnandi sendi stefnda kröfubréf komi til álita að einstakir liðir kröfugerðarinnar kunni að falla undir verktrygginguna en aðrir ekki.

Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til þeirra gagna sem samningssamband stefnanda og verktaka byggði á. Vísað sé til ÍST 30, almennra útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir. Þá sé vísað til meginreglna samninga- og kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Helstu sjónarmið réttargæslustefnda

Í greinargerð réttargæslustefnda er tekið undir sýknukröfu stefnda. Að mati réttargæslustefnda sé ekki unnt að túlka skilmála verktryggingarinnar á þann veg að greiðsluskylda stefnda stofnist án þess að sýnt sé fram á galla á verkinu. Um þetta vísist til orðalags í skilmálum þar sem skýrt komi fram að verkkaupi verði að telja greiðslu nauðsynlega til að bæta galla sem „fram hafa komið“ á verkinu. Þannig þurfi gallarnir sannanlega að vera komnir fram og sönnunarbyrði um það hvíli óhjákvæmilega á stefnanda. Þrátt fyrir þetta hafi stefnandi ekki lagt málið í þann farveg að dómurinn leysi úr því hvort gallar séu á verki réttargæslustefnda, heldur byggi stefnandi málatilbúnað sinn á þeim skilningi að hann geti sótt greiðslur úr verktryggingunni að eigin sjálfdæmi. Þessi skilningur sæki hvorki stoð í meginreglur verktakaréttar né vátryggingaréttar. Kröfur stefnanda séu raunar ekki studdar við neinar slíkar reglur, heldur eingöngu órökstuddar fullyrðingar um hvað verktryggingu sé „ætlað að vera“ að hans mati.

Réttargæslustefndi taki undir þann skilning sem fram komi í greinargerð stefnda, að verkskil miðist við 7. desember 2010 samkvæmt samkomulaginu frá 22. febrúar 2011. Réttargæslustefndi telur hins vegar ekki unnt að lesa úr texta samkomulagsins að gerður hafi verið sérstakur fyrirvari um gæði steinsteypu. Engin ákvæði samkomulagsins leiði til framlengingar á gildistíma verktryggingarinnar, líkt og málatilbúnaður stefnanda virðist byggjast á. Réttargæslustefndi árétti að samkomulagið frá 22. febrúar 2011 hafi í för með sér að stefnandi og réttargæslustefndi hafi orðið ásáttir um að verkinu yrði skilað í því horfi sem það var á þeim tíma.

Varðandi þá málsástæðu stefnda, að krafa vegna galla á steypu sé í reynd afsláttarkrafa, skuli tekið fram að engri kröfu um afslátt hafi verið beint að réttargæslustefnda. Réttargæslustefnda hafi heldur ekki verið gefinn kostur á að bæta úr slíkum galla í samræmi við ákvæði ÍST30 og almennar reglur kröfuréttar, líkt og raunar sé bent á af hálfu stefnda.

Þá hafi ekki verið sýnt fram á að verktrygging nái til framleiðslutjóns og annars afleidds tjóns. Réttargæslustefndi mótmælir því að tryggingin sé svo víðtæk, eigi hún á annað borð við.

Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að verkið sé haldið galla, hvað þá að sá galli sé á ábyrgð réttargæslustefnda eða hafi leitt af sér tjón; og þá hversu mikið. Stefnandi hafi þannig ekki sannað með neinum hætti hið meinta tjón sitt, orsakir þess eða ábyrgð.

Þá bendir réttargæslustefndi á að aðrir sem hafi komið að verkinu gætu borið ábyrgð á þeim meintu göllum sem stefnandi haldi fram. Raunar bendi þeir meintu gallar, sem stefnandi byggir kröfur sínar á, til þess að hönnuðir eða aðrir sérfræðingar beri ábyrgð á þeim að hluta eða í heild. Bætur vegna slíks verði í engu tilviki sóttar í verktryggingu réttargæslustefnda. Hönnun leiðigarðs og/eða ákvörðun um það hvaða efni skyldi nota í hann sé væntanlega aðalástæða gallanna, séu þeir til staðar. Réttargæslustefndi hafi séð um að framkvæma verkið í samræmi við ákvarðanir annarra, þ.e. stefnanda og sérfræðinga á hans vegum. Ekkert sé fram komið um að sú framkvæmd hafi verið í ósamræmi við það sem samið hafi verið um að réttargæslustefndi skyldi gera. Réttargæslustefndi beri ekki ábyrgð á því ef hönnun framkvæmdarinnar, efni sem notað hafi verið eða annað, hafi leitt til tjóns.

Við hönnun á leiðigarðinum hafi ekki verið gert ráð fyrir að klöppin undir henni væri hreinsuð til að koma í veg fyrir leka undir leiðigarðinum. Hafa beri í huga að framkvæmdin beindist að því að reisa leiðigarð sem ætlað hafi verið að beina vatni í tiltekinn farveg. Leiðigarður sé ekki stífla og sé þannig ekki ætlað að halda vatnsyfirborði til lengri tíma. Þar sem garðurinn hafi verið hannaður með litlum halla hafi hann mögulega virkað eins og stífla en slík hönnun reyni meira á leiðigarðinn.

Stefnandi ákvað og valdi þéttiefnið sem notað hafi verið í leiðigarðinn en ekki réttargæslustefndi. Stefnandi verði sjálfur að bera ábyrgð á því að efnið hentaði ekki. Þá hafi stefnandi ákveðið að setja ekki síudúka og klára verkið með fullnægjandi hætti. Stefnandi geti ekki látið undir höfðu leggjast að tryggja fullnægjandi hönnun og efnisval en ætlað sér svo að sækja tjón, sem af því leiði, í verktryggingu annars aðila.

Samkvæmt uppgjöri stefnanda og réttargæslustefnda gerðu stefnandi og réttargæslustefndi samkomulag um að réttargæslustefndi myndi skilja við verkið eins og það var 7. desember 2010. Verkinu hafi ekki verið lokið og því ljóst að einhver þriðji aðili sá um að ljúka því. Réttargæslustefndi veit ekki hver tók við verkinu eða hvernig það var klárað. Ekki sé hægt að gera réttargæslustefnda ábyrgan fyrir óloknu verki sem annar verktaki klári, hvorki beint né óbeint í gegnum verktryggingu. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að meintir gallar séu ekki afleiðing af því hvernig hann gekk frá verkinu eftir að hann tók við því.

Niðurstaða

Í þessu máli greinir aðila á um greiðsluskyldu stefnda á grundvelli verktryggingar sem stefndi gaf út til stefnanda 26. apríl 2010. Stefnandi heldur því fram að stefnda beri að greiða honum þá fjárhæð sem hann krefst samkvæmt afdráttarlausri yfirlýsingu stefnda.

Í verktryggingunni lýsir stefndi því yfir að hann ábyrgist stefnanda sem verkkaupa, greiðslu á allt að 10.558.050 kr., þ.e. 15% samningsfjárhæðar, sem tryggingu fyrir því að réttargæslustefndi, Urð og Grjót ehf., inni í einu og öllu af hendi samningsskyldur sínar sem verktaki við verkið, „Mjólkárvirkjun – Mjólká III – Byggingavirki“, samkvæmt útboðsgögnum og verksamningi. Þá segir að verktryggingin skuli standa þar til lokaúttekt hafi farið fram en þá skuli hún lækkuð í 4% af samningsfjárhæð í 2.815.480 kr. Skuli sú trygging standa í tólf mánuði frá lokaúttektardegi enda hafi verkkaupi tekið við verkinu í viðurkenndu lagi.

Við aðalmeðferð málsins fyrir dómi gáfu skýrslu, G-kk-nf Þ-kk-nf, fyrirsvarsmaður réttargæslustefnda, S-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, framkvæmdastjóri orkusviðs stefnanda, T-kk-nf S. G-kk-nf, verkstjóri hjá réttargæslustefnda, og Á-kk-nf I-kk-nf verkfræðingur.

G-kk-ef Þ-kk-ef skýrði svo frá að í nóvember/desember 2010 hefði réttargæslustefndi verið beðinn um að fara frá verkinu en þá hafi verið ljóst að leiðigarðurinn væri ókláraður og að hann læki. Að hans sögn var efninu, sem notað hafi verið í garðinn, um að kenna. Aðspurður kvað G-kk-nf réttargæslustefnda ekki hafa verið gefinn kostur á að bæta úr meintum göllum á verkinu. Á fundi stefnanda og réttargæslustefnda í febrúar árið 2011 hafi verkið verið gert upp. Miðað hafi verið við 7. desember 2010 vegna þess að þá hafi réttargæslustefndi fengið formleg fyrirmæli frá stefnanda um að ekki væri óskað eftir frekari vinnu af hendi réttargæslustefnda. Á fundinum hafi einnig verið rætt um að skoða leiðigarðinn og ástand steypu en réttargæslustefndi hafi aldrei verið boðaður í slíka skoðun.

S-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf bar fyrir dóminum að verkið hefði ekki verið unnið af hálfu réttargæslustefnda að öllu leyti eins og verksamningurinn sagði til um. Í desember 2010 hafi stefnandi því vísað réttargæslustefnda frá verkinu. Fljótlega eftir þetta hafi komið í ljós að leiðigarðurinn læki. S-kk-nf bar að stefnandi hefði gefið réttargæslustefnda tækifæri til þess að mæta á svæðið þegar hinir meintu gallar á steypu og leiðigarði voru teknir út en enginn hafi mætt af hans hálfu. Aðspurður kvað hann að réttargæslustefnda hafi verið gefinn kostur á að bæta úr meintum göllum. Sagði hann að stefnandi og réttargæslustefndi hefðu komist að samkomulagi um að uppgjör verksins skyldi miðast við 7. desember 2010.

T-kk-nf S. G-kk-nf greindi svo frá að búast hefði mátt við því að leiðigarðurinn læki miðað við dagsetningu verkskila, 7. desember 2010. Þá kvað hann réttargæslustefnda ekki hafa verið boðaðan af hálfu stefnanda til skoðunar á leiðigarði eða steypu.

Á-kk-nf I-kk-nf bar fyrir dóminum að hann hefði aðstoðað réttargæslustefnda við peningalegt uppgjör á verkinu í ársbyrjun árið 2011. Þá hafi legið fyrir að verkinu væri ekki lokið, leiðgarðurinn væri ókláraður og að hann læki. Uppgjörið hafi tekið mið af þessum atriðum. Aðspurður kvað hann fundarmenn á fundi, 22. febrúar 2011, hafa komist að samkomulagi um að verkinu hefði lokið á tilteknum tímapunkti og þá hafi verkkaupinn tekið við verkinu.

Í málinu liggur fyrir fundargerð, dagsett 22. febrúar 2011, sem undirrituð er af fulltrúum stefnanda og réttargæslustefnda en einnig þeim Á-kk-þgf I-kk-þgf hjá Ferli Verkfræðistofu og S-kk-þgf D. K. L-kk-þgf hjá Tækniþjónustu Vestfjarða ehf., en hann var eftirlitsmaður stefnanda yfir umræddu verki og ritaði fundargerðina. Samkvæmt fundargerðinni varð samkomulag um að verkskil yrðu miðuð við 7. desember 2010 og að réttargæslustefndi, Urð og Grjót ehf. skilaði þá verkinu eins og það var á þeim tíma. Var þetta staðfest í framburði þeirra G-kk-ef Þ-kk-ef, S-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef og Á-kk-ef I-kk-ef.

Verksamningurinn milli stefnanda og réttargæslustefnda, er gilti um umrætt verk, hefur ekki verið lagður fram í málinu en þó er óumdeilt að almennir útboðs- og samningsskilmálar um verkframkvæmdir, ÍST 30, giltu um verkið. Í grein 28.9 í skilmálunum er kveðið svo á um að taki verkkaupi verkið eða hluta þess í notkun án úttektar teljist verktaki hafa skilað þeim verkhluta af sér sem verkkaupi tekur í notkun. Samkvæmt grein 29.1 ber verktaki ábyrgð á verkinu í eitt ár frá því hann skilar því. Í grein 28.11 segir að fyrir lok ábyrgðartímans skuli metið hvort verktaki hafi staðið við skuldbindingar sínar. Reynist svo vera skal skila honum tryggingunni, skv. grein 15.6.1, að öðrum kosti skuli bætt úr áður en tryggingunni er skilað. Eins og greint er frá í grein 15.6.1 verður ekki haldið meira eftir af tryggingarfénu en sem nemur 4% samningsfjárhæðar enda hafi verktaki bætt úr öllum göllum á verkinu sem í ljós eru komnir og hann ber ábyrgð á. Verður að telja að ákvæði verktryggingarinnar, sem mál þetta snýst um, verði að skýra í samræmi við framangreind ákvæði ÍST 30.

Af framanröktum framburði þeirra G-kk-ef Þ-kk-ef, S-kk-ef R-kk-ef S-kk-ef, T-kk-ef S. G-kk-ef og Á-kk-ef I-kk-ef fyrir dóminum má ráða að verkið hafi verið óklárað þegar stefnandi tók við því og öllum aðilum hafi þá verið ljóst að leiðigarðurinn læki. Stefnandi ákvað samt sem áður að taka við verkinu eins og það var á þeim tíma, 7. desember 2010, án þess að það væri í viðurkenndu lagi, sbr. orðalag verktryggingarinnar sjálfrar. Stefnandi hefur ekki með framlögðum gögnum eða að öðru leyti sýnt fram á að lokaúttekt hafi farið fram á verkinu eða að réttargæslustefnda hafi verið boðið að mæta til úttektar á verkinu með stefnanda. Verður því að líta svo á að stefnandi hafi tekið verkið í notkun án úttektar, sbr. grein 28.9 í ÍST 30. S-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf bar fyrir dóminum að stefnandi hefði samið við réttargæslustefnda um að stefnandi myndi sjálfur klára verkið og hafi hann með því leyst réttargæslustefnda undan því. Að þessu virtu er ljóst að stefnandi kaus að láta gera við leiðigarðinn sjálfur. Þá liggur hvorki fyrir sönnun þess að réttargæslustefnda hafi verið gefinn kostur á að bæta úr þeim annmörkum sem stefnandi taldi vera á verkinu, eins og ákvæði ÍST 30 gera ráð fyrir, né að stefnandi hafi gert reka að því að fá óháðan aðila til þess að meta hina meintu galla. Stefndi byggir á því að verktryggingin hafi enn haldið gildi sínu við verkskil, 7. desember 2010, en lækkað þá í 4% og haldist þannig í tólf mánuði til 7. desember 2011, þegar hún hafi fallið úr gildi. Að því athuguðu sem rakið er að framan, og með hliðsjón af ákvæðum hinnar umdeildu verktryggingar sem og framangreindum ákvæðum ÍST 30, verður fallist á þetta með stefnda. Þegar stefnandi krafði stefnda um greiðslu 4.551.068 kr. á grundvelli verktryggingarinnar, með bréfi, dagsettu 13. mars 2012, var tryggingin því fallin úr gildi.

Texti fundargerðarinnar frá 22. febrúar 2011, um að verktryggingin standi þar til úr því verði skorið hvort stefnandi eigi rétt á bótum vegna leiðigarðs Hofsárveitu og /eða steypu og verði eftir það lækkuð, samkvæmt útboðsgögnum, breytir ekki framangreindri niðurstöðu dómsins enda ágreiningslaust að stefndi hafi ekki setið umræddan fund.

Að öllu framansögðu virtu ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í þessu máli.

Samkvæmt niðurstöðu málsins og í samræmi við 1. mgr. 130 gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Réttargæslustefndi hefur gert kröfu um málskostnað, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga um meðferð einkamála. Verður stefnanda, í samræmi við niðurstöðu málsins, gert að greiða réttargæslustefnda málskostnað, sem ákveðst 300.000 krónur til réttargæslustefnda, Urðar og Grjóts ehf.

L-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Tryggingamiðstöðin hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Orkubúi Vestfjarða ohf., í þessu máli.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

Stefnandi greiði réttargæslustefnda, Urð og Grjót ehf., 300.000 krónur í málskostnað.

L-kvk-nf R-kvk-nf S-kvk-nf.