E-3067/2019

Mál þetta sem höfðað var með stefnu birtri 24. júní 2019, var dómtekið 22. október 2020. Stefnandi er X, [...], en stefndi er Y,[...], Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að viðurkennt verði, að sá munur sem var á launum og öðrum starfskjörum forstöðumanns markaðs- og kynningarmála hjá stefnda, síðar forstöðumanns einstaklingsmarkaða og forstöðumanns tækniþróunar, frá ráðningu X í starf forstöðumanns markaðs- og kynningarmála 1. a 2015 til loka uppsagnarfrests í b 2019, hafi falið í sér brot á 1. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og sé bótaskyldur samkvæmt 31. gr. sömu laga.

Stefnandi krefst þess til vara að viðurkennd verði skaða- og miskabótaskylda stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar stefnda 10. e 2018 á ráðningarsamningi stefnanda við stefnda dagsettum 25. e 2015. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, auk greiðslu málskostnaðar.

I

1

Stefnandi var ráðin til starfa hjá stefnda frá og með 1. a 2015 sem forstöðumaður markaðs- og kynningarmála. Stefnandi er með BA- gráðu í [...] og MBA- gráðu frá H.

Áður en stefnandi hóf störf hjá stefnda hafði hún verið í tveggja ára MBA- námi við H. Frá árinu 2013 hafði hún rekið ráðgjafarþjónustu í markaðs- og kynningarmálum, á árunum 2011- 2013 var hún sviðsstjóri innri þjónustu hjá M, á árinu 2011 var hún forstöðumaður markaðs- og kynningarmála hjá fyrirtækinu „I “, á árunum 2007 til 2011 sá hún um skipulagningu viðburða og stefnumótun hjá „Í og J “, á árunum 2004 - 2007 var hún framkvæmdastjóri hjá [...] K og á árunum 2001- 2007, var hún forstöðumaður upplýsinga- og kynningadeildar L. Þá hafði hún setið í stjórnum tveggja félaga frá árinu 2013.

Í 3. gr. ráðningarsamnings málsaðila, dags. 25. e 2015, er mælt fyrir um starfslýsingu fyrir stefnanda í starfi forstöðumanns markaðs- og kynningarmála. Þar segir að í starfinu felist ábyrgð á daglegum rekstri markaðs- og kynningarmála, að leiða og styrkja öflugan hóp starfsmanna, greining á markaði og gerð markaðsáætlana, þróun samfélagsmiðla til markaðssetningar, útgáfa kynningarefnis og birting auglýsinga, að standa fyrir kynningum á fyrirtækinu í ræðu og riti, framkoma í fjölmiðlum í samráði við framkvæmdastjóra og rekstur [...] fyrir almenning. Samkvæmt 12. gr. ráðningarsamningsins var gagnkvæmur skriflegur uppsagnarfrestur 3 mánuðir.

Á árinu 2017 var ráðist í skipulagsbreytingar hjá stefnda sem höfðu í för með sér breytingar á starfi stefnanda og í kjölfar þeirra var henni í i 2017 boðið að taka við nýju starfi forstöðumanns einstaklingsmarkaðar hjá stefnda. Með breyttu starfi jókst umfang starfs stefnanda miðað við fyrra starf hennar sem forstöðumaður markaðs- og kynningarmála.

Í skýrslu N, dags. 19. d 2018, sem unnin var um vinnustaðamenningu og mannauðsmál hjá A í kjölfar uppsagnar stefnanda hjá stefnda, kemur fram að með skipulagsbreytingunum sem gerðar voru á árinu 2017 hafi markaðs- og söludeild stefnda verið skipt upp í tvo markaði, Fyrirtækjamarkað og Einstaklingsmarkað. Einstaklingsmarkaður sem stefnandi tók við, hafi borið ábyrgð á [...]sölu til heimila, [...] auk markaðs- og kynningarmála sem [...] á D féll undir. Segir í skýrslunni að ábyrgðarhlutverk stefnanda hafi m. a. verið eftirfarandi; ábyrgð á áætlanagerð, fjárhagsáhættu og rekstraráhættu, gæðastjórnun, verklagsreglum, gerð þjónustu- og verksamninga við aðrar einingar, innri og ytri þjónustu og samskiptum við viðskiptavini, starfsmenn, birgja og aðra hagsmunaaðila. Um ó 2017 hafi [...]- hópur frá O verið færður undir starfseiningu stefnanda auk þess sem verkefni í tengslum við [...] bættust við á árinu 2018.

2

Í g 2018 hófst vinna með stjórnendateymi stefnda sem hafði þann tilgang að innleiða skýrari áherslur í stjórnun og sýn stjórnenda á hlutverk þeirra og ábyrgð út frá stefnu og framtíðarsýn stefnda. Í minnisblaði P, ráðgjafa G, dags. 24. e 2018, sem tók þátt í þeirri vinnu með stefnda, en minnisblaðið var tekið saman að beiðni stefnda í tengslum við mál þetta, er gerð grein fyrir markmiðum vinnunnar og aðdraganda hennar. Kemur fram í minnisblaðinu að sem hluta af þeirri vinnu hafi stjórnendur farið í svokallað styrkleikamat. Haldnar hafi verið vinnustofur og rætt við stjórnendur auk þess sem einstaklingssamtöl hafi átt sér stað. Tekin voru samtöl við forstöðumenn og er í minnisblaðinu gerð grein fyrir mati ráðgjafans á forstöðumönnum stefnda.

Í minnisblaðinu er lýst styrkleikum og veikleikum stefnanda. Um styrkleika hennar segir m. a. að hún nái góðu sambandi við samstarfsmenn og viðskiptavini, hún sé skipulögð í hugsun, hún sé næm á samskipti og eigi auðvelt með að sjá hvernig hlutir geti þróast til framtíðar. Segir í minnisblaðinu að með skipulagsbreytingunum hafi hlutverk stefnanda breyst og hæfileikar hennar ekki nýst með sama hætti og áður. Er því lýst nánar í minnisblaðinu í hverju veikleikar hennar hafi falist í kjölfar skipulagsbreytinganna.

3

Stefnandi tók þátt í starfsmannasamtali við fyrrverandi framkvæmdastjóra stefnanda hinn 27. h 2018. Í gögnum málsins og í skýrslu stefnanda fyrir dóminum hefur m. a. komið fram að á fundinum hafi verið rætt um launahækkun til stefnanda. En einnig hefur komið fram, og er það óumdeilt, að í samtalinu hafi framkvæmdastjórinn gerst sekur um óviðeigandi framkomu gagnvart stefnanda og m. a. gefið til kynna að laun hennar væru hærri en annarra þar sem hún hefði „blikkað [...]“. Í kjölfar samtalsins leitaði stefnandi til starfsmannastjóra A vegna framkomu framkvæmdastjórans í starfsmannasamtalinu. Var niðurstaðan sú að stefnandi og framkvæmdastjórinn „ættu samtal“ um þessi samskipti. Þá hafi starfsmannstjórinn jafnframt ætlað að ræða við framkvæmdastjórann. Varð niðurstaðan í framhaldinu að framkvæmdastjórinn fengi ráðgjöf og handleiðslu í mannlegum samskiptum á vinnustaðnum.

4

Hinn 10. e 2018 var stefnandi boðuð til fundar með fyrrverandi framkvæmdastjóra og starfsmannastjóra stefnda þar sem henni var tilkynnt að ráðningarsamningi hennar við stefnda væri sagt upp. Var stefnanda afhent uppsagnarbréf á fundinum, sem hún staðfesti móttöku á með undirritun sinni. Í uppsagnarbréfinu var tekið fram að uppsögnin miðaðist við 30. e 2018 að telja og að uppsagnarfrestur væri 3 mánuðir frá því tímamarki og að ráðningarsamningur félli í samræmi við það endanlega úr gildi frá 31. a 2018 að telja. Tekið var fram að ekki væri óskað vinnuframlags stefnanda á uppsagnarfresti sem væri frá móttöku bréfsins. Voru stefnanda greidd laun í þrjá mánuði í samræmi við ráðningarsamning hennar. Þá tók stefndi ákvörðun um að greiða stefndu laun í tvo mánuði til viðbótar.

Daginn eftir uppsögnina, þ. e. hinn 11. e 2018, sendi þáverandi framkvæmdastjóri stefndu, R, upplýsingapóst á stjórn stefnda þar sem gerð er grein fyrir ástæðu uppsagnar á ráðningarsamningi við stefnanda. Tekur framkvæmdastjórinn fram að miklar breytingar hafi orðið á starfsemi stefnda frá því að stefnandi hafi komið inn í hóp forstöðumanna hjá fyrirtækinu. Hafi stefndi sett sér metnaðarfull markmið vegna vaxandi starfsemi einstaklingsmarkaðar, sem stefnanda hafi verið falið að stýra. Tók framkvæmdastjórinn fram í póstinum að styrkleikar stefnanda væru ekki til þess fallnir að stefndi næði markmiðum sínum og því hefði ráðningarsamningi við stefnanda verið sagt upp.

Stefnandi óskaði eftir fundi með stefnda vegna málsins. Var fundur haldinn 12. e 2018. Fundinn sátu stefnandi og [...], stjórnarformaður og starfsmannastjóri stefnda og utanaðkomandi lögfræðilegur ráðgjafi. Á fundinum var rædd óviðeigandi framkoma og hegðun þáverandi framkvæmdastjóra stefnda í samskiptum við starfsmenn stefnda. Á fundinum voru boðnar fram skýringar á uppsögninni en þeim var hafnað af stefnanda.

Með bréfi stefnanda til stefnda, dags. 18. e 2018, var lögmæti uppsagnarinnar mótmælt. Sú afstaða var ítrekuð með tölvuskeyti lögmanns stefnanda 20. d 2018 og aftur með tölvuskeyti, dags. 20. a 2018, og bréfi lögmannsins til lögmanns stefnda, dags. 8. f 2019.

5

Hinn 12. e 2018, sagði stjórn stefnda framkvæmdastjóra stefnda upp störfum vegna óviðeigandi hegðunar hans í garð starfsmanna stefnda. Vegna þeirrar stöðu sem komin var upp hjá stefnda var ákveðið að taka málið fyrir í stjórn A hinn 19. e 2020, og ákveðið að fela N að gera úttekt á vinnustaðamenningu og mannauðsmálum hjá A og dótturfélögum, þar á meðal hjá stefnda.

Hinn 19. d 2018 lauk N úttekt sinni með skýrslu sem birt var sama dag. Í skýrslunni er m. a. fjallað um störf stefnanda og starfslok hennar hjá stefnda svo og um vinnustaðamenningu hjá stefnda. Einnig var fjallað um málefni fyrrverandi framkvæmdastjóra stefnda og óviðeigandi hegðun hans á vinnustaðnum en eins áður segir hafði honum verið sagt upp störfum hinn 12. e 2018. Í 7. kafla skýrslunnar, sem ber yfirskriftina „Y – mannauðsmál“, segir að í úttektinni hafi verið leitast við að varpa ljósi á atburðarás mála hjá stefnda og samstæðu A á tíu dögum, frá 10.– 19. e 2018.

6

Í skýrslu N var fjallað um störf stefnanda og starfslok hennar. Ræddi N við nokkurn fjölda samstarfsfólks stefnanda auk stefnanda sjálfrar, m. a. um óviðeigandi ummæli framkvæmdastjórans fyrrverandi í hennar garð sem kom fram í starfsmannaviðtali hennar og framkvæmdastjóra hinn 27. h 2018. Kemur fram í skýrslunni að stefnandi hafi átt samtal við starfsmannastjóra stefnda sama dag og borið fram kvörtun vegna orðalags framkvæmdastjórans þess efnis að hún hafi náð að blikka þáverandi stjórnanda til að veita sér há laun. Segir í skýrslunni að samkvæmt viðtölum hafi niðurstaðan verið sú að stefnandi og framkvæmdastjórinn fyrrverandi ættu samtal um þessi samskipti og að starfsmannastjórinn ræddi jafnframt við framkvæmdastjórann.

Í skýrslunni kemur fram að framkvæmdastjóranum hafi verið veitt handleiðsla vegna hegðunar hans á vinnustaðnum og að stefnandi og aðrir sem unnu með honum hafi fengið upplýsingar um það. Í skýrslunni er einnig lýst samskiptum á milli stefnanda og framkvæmdastjórans í tölvupóstum þeirra sem virðast almennt vera „á hefðbundnum, faglegum og kurteisum samskipta nótum“. Þá er því lýst að samskipti á milli framkvæmdastjórans og stefnanda hafi á árinu 2018 snúist mikið um [...], sem hafi ekki gengið nægilega vel að mati framkvæmdastjórans.

Fram kemur í skýrslunni að stefndi hafi þrátt fyrir tilefni í kjölfar kvörtunar stefnanda á hegðun framkvæmdastjórans fyrrverandi o 2018, ekki sett af stað rannsókn samkvæmt reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni eða ofbeldi á vinnustað og af þeim sökum liggi ekki fyrir hvort hegðun framkvæmdastjórans teljist falla undir hugtakið kynferðisleg eða kynbundin áreitni eða ofbeldi á vinnustað.

Í skýrslunni er fjallað um laun stefnanda og forstöðumanns tækniþróunar stefnda, á þeim tíma sem stefnandi var ráðin til starfa ó 2015. Samkvæmt ráðningarsamningum beggja sem forstöðumanna, komi fram að laun forstöðumanns tækniþróunar, sem var ráðinn til starfa 1. c 2015, hafi verið 7,3% hærri en laun stefnanda sem var ráðin til starfa frá og með 1. a 2015, í starf forstöðumanns markaðs- og kynningarmála. Nánar kemur fram í skýrslunni um launakjör stefnanda borin saman við laun þeirra sem gegndu starfi forstöðumanns tækniþróunar á árunum 2015- 2019, að stefnandi hafi á tímabilinu frá því hún var ráðin til starfa á árinu 2015 og fram á mitt ár 2016 verið með lægri laun en karlmaðurinn sem þá gegndi starfi forstöðumanns tækniþróunar. Eftir þann tíma, þ. e. a. s. frá miðju ári 2016 og þar til stefnanda var sagt upp störfum í e 2018, hafi stefnandi hins vegar verið með hærri laun en forstöðumaður tækniþróunar. Þá kemur fram í gögnum málsins að stefnandi hafi allan þann tíma sem hún starfaði hjá stefnda, þ. e. frá d 2015 til þess tíma sem uppsagnarfrestur hennar rann út í árslok 2018, verið með hærri laun en meðallaun annarra 5 forstöðumanna stefnda, en þar á meðal gegndu þrír karlar starfi forstöðumanns.

7

Hér að framan hefur verið lýst helstu verkefnum og ábyrgðarsviði stefnanda sem forstöðumanns markaðs- og kynningarmála og síðar sem forstöðumanns einstaklingsmarkaða.

Helstu verkefni og ábyrgðarsvið forstöðumanns tækniþróunar hjá stefnda var og er enn þann dag í dag meðal annars að stýra daglegum rekstri einingarinnar, setja markmið og mælikvarða; hrinda í framkvæmd stefnu fyrirtækisins (stefnda, sem og O og A ); ábyrgð á áætlanagerð ásamt eftirlit og eftirfylgni með þeim; ábyrgð og eftirlit með fjárhagsáhættu og rekstraráhættu; gæðastjórnun, þar með talið mótun og viðhald á ferlum, verklagsreglum og leiðbeiningum; ábyrgð á gerð þjónustu- og verksamninga; ábyrgð á framkvæmdum og öryggismálum starfsmanna; ábyrgð á upplýsingagjöf innan sem utan einingar; ábyrgð á innri og ytri þjónustu einingarinnar; ábyrgð á samskiptum við viðskiptavini, starfsmenn birgja og aðra hagsmunaaðila og að skipuleggja, innleiða og vakta árangur stjórnunarþátta samkvæmt vottuðum stjórnunarkerfum.

Í c árið 2015, var R ráðinn forstöðumaður tækniþróunar. R er með sveinspróf í [...], B. Sc.- gráðu í [...] frá Ó og MPM- gráðu í verkefnastjórnun frá Á. Fyrir ráðningu R í stöðu forstöðumanns tækniþróunar hjá stefnda var R verkefnastjóri hjá móðurfélagi stefnda, A, í verkefni á vegum B, C og A, árin 2012- 2014. Þar áður starfaði R hjá B, allt frá árinu 1990, en síðast við að móta stefnu og verklag við sölu á rekstrarþekkingu Berlendis. Þegar R var ráðinn framkvæmdastjóri stefnda við skipulagsbreytingar 2017, tók S við stöðu forstöðumanns tækniþróunar frá sama tíma.

S er með sveinspróf í [...] og B. Sc. í [...] frá H. Fyrir ráðningu S í stöðu forstöðumanns tækniþróunar starfaði hann sem viðskiptastjóri É hjá Ú, V, 2012- 2013 en þar áður sem verkefnastjóri í tækniþróun og staðgengill forstöðumanns, frá árinu 2014. Áður starfaði S hjá móðurfélagi stefnda, A, sem verkefnisstjóri í D, allt frá árinu 2009. Þar á undan starfaði S hjá B, E og F.

Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum. Skýrslu vitna gáfu T, framkvæmdastjóri stefnda, R, fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnda, Q, fyrrverandi starfsmannastjóri stefnda, P ráðgjafi hjá G og U, lögfræðilegur ráðgjafi stefnda.

II

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir aðalkröfu sína um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda vegna launamismunar, sem hún mátti þola á starfstíma sínum hjá stefnda, á skýrslu N, sem stefndi lét vinna í kjölfar uppsagnar stefnanda. Skýrsla N sanni að stefndi hafi við ákvörðun launakjara stefnanda brotið gegn þeirri grundvallarreglu að sérhver mismunun kvenna og karla sé andstæð 2. mgr. 65. gr. stjórnarkrárinnar, og fari jafnframt í bága við á kvæði 19., 24. og 25. gr. laga nr. 10/2008. Framangreind lagaákvæði mæli fyrir um launajafnrétti, leggi almennt bann við mismunun og sérstakt bann við mismunun í kjörum. Jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar og nefnd lagaákvæði laga nr. 10/2008 séu grundvöllur starfsmannastefnu stefnda og móðurfélagsins A, sbr. stjórnunarhandbók stefnda 2017 til 2018. Í stjórnunarhandbókinni komi fram að stefndi skuli veita konum og karlmönnum jöfn starfskjör fyrir sömu eða jafnverðmæt störf, og að mismunur á launakjörum karla og kvenna hjá stefnda fyrir jafnverðmæt störf megi aldrei fara yfir 1%.

Stefnandi leitar viðurkenningar á bótaskyldu stefnda með heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi hafi ekki aðeins leitt líkur að mismunun í kjörum heldur hafi mismunun verið leidd í ljós af N, sem forsvarmenn stefnda og A hafi fengið til að vinna skýrslu um starfsmannamál stefnda og A í kjölfar uppsagnar stefnanda og þeirrar atburðarásar sem uppsögnin hratt af stað.

Stefnandi reisir varakröfu sína um að viðurkennd verði skaða- og miskabótaskylda stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar stefnda 10. e 2018 á eftirfarandi málsástæðum.

Skaðabótakrafan sé byggð á því að brottvikning stefnanda úr starfi hjá stefnda hafi verið ólögmæt, þar sem uppsögnin hafi verið ákveðin og framkvæmd af yfirmanni sem sýnt hafði stefnanda og öðrum óviðeigandi háttsemi. Stefnandi hafi kvartað undan hegðun yfirmannsins við starfsmannastjóra A liðlega fjórum mánuðum fyrir uppsögnina, en sá aðili hafi einnig séð um starfsmannamál stefnda. Háttsemi yfirmannsins, sem kvörtun stefnanda laut að var nokkrum dögum eftir brottrekstur stefnanda talin svo alvarlegt brot á innri reglum stefnda að yfirmanninum var vikið úr starfi, en þó á fullum launum. Á stefnda hvílir sönnunarbyrði um að uppsögn stefnanda hafi ekki verið vegna kvörtunarinnar, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 10/2008. Stefndi hafi ekki fært neinar sönnur á að uppsögn stefnanda hafi verið óháð kvörtun hennar. Engar skýringar hafi verið gefnar á uppsögninni þegar hún átti sér stað 10. e 2018 eða síðar. Skýrsla N og fullyrðingar stjórnenda A á [...]- fundi 19. d 2018 um að ástæða uppsagnarinnar hafi verið,, frammistöðuvandi“ er eftir á skýring starfsmannastjóra A. Yfirmaður stefnanda hafi talið meintan frammistöðuvanda ekki til staðar þegar hann fól stefnanda ný og aukin verkefni. Hafi yfirmaður stefnanda talið að eitthvað vantaði upp á getu eða hæfni stefnanda þegar hann fól henni aukin verkefni og ábyrgð, hafi honum borið í samráði við starfsmannastjóra A að setja á laggirnar aðgerðaráætlun um styrkingu stefnanda í starfi. Það hafi ekki verið gert, eins og N taki fram í skýrslu sinni. Yfirmaðurinn brottrekni og starfsmannastjórinn störfuðu því ekki í anda starfsmannastefnu stefnda. Stefndi virkjaði heldur ekki ferla sína í eineltis-, áreitis- og ofbeldismálum, eins og tilefni var til þegar stefnandi kvartaði undan yfirmanni sínum. Starfsmenn stefnda og starfsmannastjóri Agerðu því ekkert af því sem þeim bar að gera til að bæta frammistöðu stefnanda, ef eitthvað vantaði upp á hæfni hennar. Starfsmannastjórinn gerði heldur ekki neitt til að losa stefnanda og aðra starfsmenn stefnda undan óviðeigandi hegðun yfirmanns stefnanda. Engin rannsókn samkvæmt reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni eða ofbeldi fór fram vegna kvartana stefnanda. Stefnandi byggir á því að fyrirvaralaus og ólögmæt brottvikning hennar úr starfi í upphafi mánaðar hafi valdið því að hún hafi misst vel launað starf, sem hún hafi sinnt af alúð og samviskusemi í þágu stefnda. Stefnandi byggir á því að vegna ólögmætisuppsagnarinnar eigi hún rétt til launa þar til lögmæt uppsögn hafi átt sér stað. Stefnda hafi verið kunn þessi afstaða stefnanda allt frá því brottreksturinn átti sér stað.

Varðandi miskabótakröfuna er á því byggt að hinn fyrirvaralausi brottrekstur að morgni 10. e 2018 hafi verið til þess fallinn að meiða stefnanda, sem hafi sinnt starfi sínu sem forstöðumaður af dugnaði og samviskusemi. Brottreksturinn og eftirfarandi yfirlýsingar um vanhæfi stefnanda til að gegna starfi forstöðumanns, hafi vegið að æru stefnanda og persónu og verið til þess fallnar að rýra möguleika hennar til að fá sambærilegt starf. Af þessum sökum sé fullnægt skilyrðum 31. gr. laga nr. 10/2008, sbr. og b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til að viðurkenna að stefnandi eigi rétt til miskabóta úr hendi stefnda vegna uppsagnarinnar.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi tekur fram að með hliðsjón af tímamörkum aðalkröfunnar um kynbundinn launamun á tímabilinu 1. a 2015 til b 2019 þá sé nauðsynlegt að undirstrika að laun forstöðumanns tækniþróunar lækkuðu eftir að R hætti störfum sem forstöðumaður tækniþróunar. Það gerðist í d 2016 þegar R tók við sem framkvæmdastjóri stefnda hinn 14. d 2016.

Nýr forstöðumaður tækniþróunar, sem tók við í b 2017, var launalægri en stefnandi. Stefnandi var því launahærri en forstöðumaður tækniþróunar, allt frá miðjum d 2016 og til starfsloka hennar, í a 2018, og verður þegar af þeim sökum ekki fallist á dómkröfu stefnanda óbreytta.

Stefndi bendir á að uppsagnarfresti stefnanda hafi lokið í a 2018, þó svo að stefndi hafi tekið ákvörðun um að greiða henni tvo mánuði til viðbótar við uppsagnarfrest, án skyldu. Lok uppsagnarfrests miðast því ekki við b 2019 líkt og stefnandi heldur fram.

Um meintan kynbundinn launamun tekur stefndi fram að ekkert sé hæft í því að launamunurinn, tímabilið frá ráðningu stefnanda til d 2016, stafi af kynferði. Við þetta bætist að stefnandi velji sér einn annan forstöðumann til viðmiðunar en ljóst er að aðrir forstöðumenn, karlar, voru með lægri laun en stefnandi á viðmiðunartímabilinu. Það eitt bendir til þess að launaákvarðanir stefnda hafi ekkert með kyn að gera heldur mat á störfunum sjálfum og þeim einstaklingum sem í þau voru ráðin. Engan heildarsamanburð er að finna í stefnu um þetta.

Stefnda byggir á því að staða forstöðumanns markaðs- og kynningarmála og forstöðumanns tækniþróunar hafi ekki verið sambærilegar umrætt tímabil og því verði að sýkna stefnda af kröfum stefnanda þar sem dómkrafa stefnanda njóti ekki lögverndar nema störfin séu sambærileg. Í öllu falli hafi launamunurinn stafað af málefnalegum ástæðum.

Við samanburð starfanna komi margt til skoðunar, s. s. starfslýsing, sérhæfing í störfunum, nauðsynleg reynsla til að gegna þeim, mannaforráð og ábyrgð. Kjarni í starfsemi stefnda hafi einnig verið á sviði [...] og [...], en segja má að starf stefnanda hafi verið á afmarkaðra sviði þar sem ekki var krafist jafn sértækrar færni.

Stefndi bendir á að ekki hafi þýðingu að bera saman störf forstöðumanns einstaklingsmarkaðar og tækniþróunar eftir skipulagsbreytingar árið 2017 enda var stefnandi launahærri en karlmaðurinn sem gegndi stöðu forstöðumanns tækniþróunar eftir þann tíma. Óumdeilt er þó að umfang starfs stefnanda jókst í kjölfar skipulagsbreytinganna 2017 frá því sem áður var. Því voru störfin sambærilegri eftir skipulagsbreytingarnar, heldur en fyrir.

Verði, þrátt fyrir framangreint, komist að þeirri niðurstöðu að störfin hafi verið þau sömu í skilningi jafnréttislaga þá byggir stefndi á því að ákvörðun launakjara stefnanda og forstöðumanns tækniþróunar hafi byggt á hlutlægum sjónarmiðum óháð kynferði. Málefnalegar ástæður hafi því verið fyrir launamuninum.

Stefndi bendir á að þegar stefnandi var ráðin til starfa hafi hún verið með næsthæstu laun þeirra forstöðumanna sem störfuðu hjá stefnda en þeir voru sex talsins og í meirihluta karlar á starfstíma stefnanda. Á þeim tíma voru karl forstöðumenn, að meðtöldum forstöðumanni tækniþróunar, með 0,4% lægri laun en stefnandi að meðaltali. Eftir að R lét af störfum sem forstöðumaður tækniþróunar í d 2016 var stefnandi hæst launuð forstöðumannanna. Það eitt og sér geri, að mati stefnda, út um það að unnt sé að draga þá ályktun að launamunur á stöðu stefnanda og forstöðumanns tækniþróunar, tímabilið frá a 2015 til d 2016, hafi ráðist af kynferði.

R, sem var launahærri en stefnandi sem forstöðumaður tækniþróunar, var með sambærilega háskólamenntun og stefnandi en auk þess með sveinspróf í [...]. Að auki var R með ítarlega starfsreynslu í þeim geira sem stefnda starfar og hafði m. a. starfað hjá móðurfélagi stefnda. Stefndi byggir á því að réttlætanlegt hafi verið að líta til þess viðákvörðun launakjara.

Að auki hafi laun yfirmanna rannsóknar- og þróunardeilda um langt skeið verið umtalsvert hærri en yfirmanna sölu- og markaðsdeilda, óháð kyni. Þau viðmið sem gildi um launaákvarðanir hjá A og dótturfélögum séu sett í starfskjarastefnu þar sem fram komi meðal annars að starfskjör skuli vera „samkeppnishæf við kjör í sambærilegum fyrirtækjum“. Til að framfylgja þessu taki samstæða A þátt í rannsóknum sem gerðar eru á raunlaunum greiddum í fyrirtækjum á Íslandi. Á árunum 2015- 2017 var munurinn á þessum mismunandi störfum á bilinu 16- 22,3% að jafnaði, samkvæmt gögnum úr rannsókn Pw C um launamarkaðinn, sem A og dótturfélög hafa tekið þátt í. Þrátt fyrir það var launamunur stefnanda og forstöðumanns tækniþróunar óverulegur eða um 7%.

Að mati stefnda voru því réttlætanlegar ástæður fyrir launamuninum, m. t. t. til menntunar og starfsreynslu forstöðumanns tækniþróunar, sem og viðmiðunar við markaðslaun í viðkomandi starfsgreinum. Verðmæti starfanna í skilningi 1. mgr. 19. gr. jafnréttislaga, varþannig metið út frá hlutlægum mælikvarða og engar vísbendingar séu um að stefnandi hafi goldið kynferðis síns við ráðninguna.

Stefndi hafnar öllum röksemdum stefnanda í varakröfu um að uppsögn hennar hafi verið ólögmæt. Ástæður uppsagnar stefnanda hafi verið raktar í bréfi framkvæmdastjóra stefnda til stjórnar í kjölfar uppsagnar hennar. Uppsögnin kom til af ástæðum sem tengdust því hvernig stefnandi gegndi starfi sínu.

Stefndi mótmælir því að ákvæði 3. mgr. 27. gr. laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna eigi við um uppsögn stefnanda og bendir á að uppsögn stefnanda hafi átt sér lengri aðdraganda en það. Ekki sé heldur hægt að fallast á að umrædd kvörtun hafi falið í sér kröfu um leiðréttingu í skilningi áðurnefndra ákvæða jafnréttislaga. Ekki sé heldur hægt að fallast á að líkur hafi verið leiddar að því að brotið hafi verið yfirhöfuð gegn ákvæðum 27. gr. jafnréttislaga.

Stefndi bendir á að ýmis atvik hafi haft áhrif á þá ákvörðun stefnda að segja stefnanda upp störfum, sem lúti m. a. að því að traust undirmanna til hennar hafði dvínað, deild einstaklingsmarkaðar hafi komið verst út úr ýmsum þáttum í starfsmannakönnunum, auk þess sem stýring verkefna varðandi uppbyggingu [...] hafi ekki gengið nægilega vel í stjórnartíð stefnanda.

Stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda hafi verið lögmæt. Telur stefndi að ekki hafi verið lagt til grundvallar að stefnandi hafi gert líklegt að uppsögnina hafi borið að vegna leiðréttingarkröfu, í skilningi 27. gr. laga nr. 10/2008, með þeim afleiðingumað sönnunarbyrði snúist við. Fyrir uppsögninni voru sannanlega aðrar ástæður. Jafnvel þótt sú sönnunarbyrði væri metin stefnanda í hag sé ljóst að stefnda hefur axlað þá sönnunarbyrði.

Í kjölfar kvörtunar stefnanda hafi verið brugðist við og ákveðið að stefnandi og R ættu samtal um samskiptin sem urðu grundvöllur kvörtunar stefnanda og að starfsmannastjórinn ræddi jafnframt við R. Var því búið að ljúka málinu er varðar kvörtun stefnanda undan samskiptum, í starfsmannaviðtali við R, þegar henni var sagt upp. Stefndi mótmælir því sérstaklega að uppsögn framkvæmdastjórans 12. e 2018 sýni fram á að starfsmannastjóri stefnda hafi tekið kvörtun stefnanda sem „leiðréttingarkröfu“ í skilningi 27. gr. laga nr. 10/2008.

Einu skyldur stefnda hafi verið að virða ákvæði ráðningarsamnings um uppsagnarákvæði og lengd uppsagnarfrests. Stefndi hafi í raun gengið lengra, þar sem hann hafi ákveðið einhliða að bjóða stefnanda lengri uppsagnarfrest vegna úttektar N. Stefnandi geti ekki byggt frekari réttindi á ráðningarsamningi aðila og beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum.

Telji dómurinn að uppsögn stefnanda hafi verið ólögmæt þá byggir stefndi á því að engu óbættu tjóni sé til að dreifa. Eins og fram hafi komið þá verði vinnuveitandi samkvæmt 31. gr. laga nr. 10/2008 ekki dæmdur skaðabótaskyldur nema hann hafi brotið gegn lögunum af ásettu ráði eða vanrækslu. Þannig þurfi meira til að koma en einfalt gáleysi. Stefndi hafi ekki sýnt af sér neina slíka háttsemi. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir fjártjóni eða öðru tjóni vegna uppsagnarinnar.

III

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að henni hafi verið mismunað í launum á tímabilinu frá og með 1. a 2015 þegar hún var ráðin til starfa hjá stefnda og til „loka uppsagnafrests“ í b 2019, samanborið við laun forstöðumanns tækniþróunar á sama tímabili.

Stefnanda var sagt upp störfum hinn 10. e 2018, með þriggja mánaða uppsagnarfresti sem tók gildi 30. e sama mánaðar. Var uppsagnarfresti, í samræmi við það, lokið hinn 31. a 2018. Ákvörðun stefnda um að greiða stefnanda laun í tvo mánuði til viðbótar hefur að mati dómsins ekki áhrif á uppsagnarfrest stefnanda eins og hann var ákveðinn í ráðningarsamningi aðila.

Óumdeilt er að þegar stefnandi hóf störf hjá stefnda hinn 1. a 2015 sem forstöðumaður markaðs- og kynningarmála, voru laun hennar 7,5% lægri en laun forstöðumanns tækniþróunar sem hafði verið ráðinn til starfa hjá stefnda hinn 1. c 2015. Í dárið 2016, eftir að forstöðumaður tækniþróunar lét af því starfi og tók við stöðu framkvæmdastjóra stefnda, var stefnandi hæst launuð allra forstöðumanna stefnda, þar á meðal voru 3 karlar. Stefnandi var einnig með hærri laun en karl sem tók við stöðu forstöðumanns tækniþróunar stefnda í b 2017.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008, skal konum og körlum sem starfa hjá sama atvinnurekanda greidd jöfn laun og þau njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Í 2. mgr. lagagreinarinnar segir að með jöfnum launum sé átt við að laun skuli ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Skuli þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun. Í 24. gr. laganna er mælt fyrir um bann við mismunun á grundvelli kyns og í 25. gr. laganna er lagt bann við mismunun í kjörum á grundvelli kyns.

Samkvæmt gögnum málsins hafði forstöðumaður tækniþróunar stefnda sem ráðinn var í starfið hjá stefnda hinn 1. c 2015 lengri starfsreynslu að baki hjá móðurfélagi stefnda og einnig í [...] sem hann hafði starfað við frá árinu 1990, en stefnandi var, eins og áður segir, ráðin til starfa 1. a 2015. Var launamunur á kjörum þeirra 7,5 % á þeim tíma eða um 100.000 krónur á mánuði.

Samkvæmt gögnum málsins og skýrslu fyrrum starfsmannastjóra stefnda, Q, fyrir dóminum liggur fyrir að ástæða launamunar hefði verið sá að stefnandi var ráðin til starfa hjá stefnda með enga starfsreynslu hjá samstæðu stefnda. Auk þess liggur fyrir að stefnandi hafi verið hæstlaunaði forstöðumaðurinn hjá stefnda frá árinu 2016 og þar með talið með hærri laun en forstöðumaður tækniþróunar, karl sem ráðinn var í starfið í bárið 2017. Að þessu virtu verður ekki fallist á að sá launamunur sem var á kjörum stefnanda og fyrrverandi forstöðumanns tækniþróunar stafi af kynferði stefnanda. Telur dómurinn að stefndi hafi sýnt fram á að launamunurinn stafi af málefnalegum ástæðum. Telur dómurinn það málefnaleg sjónarmið að taka tillit til starfsreynslu við ákvörðun launa. Þá verður að líta til þess, að stefnandi var með hærri laun en fimm aðrir forstöðumenn stefnda, þar á meðal þrír karlar frá því um miðjan d 2016 og þar til henni var sagt upp störfum í e 2018. Er það því niðurstaða dómsins að hafna beri þeirri málsástæðu stefnanda að 7,5% munur sem var á launum hennar sem forstöðumaður markaðs- og kynningarmála og síðar einstaklingsmarkaða og forstöðumanns tækniþróunar þegar hún var ráðin til starfa hjá stefnda hafi verið andstæð 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar og falið í sér brot á 19., 24. og 25. gr. laga nr. 10/2008 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Er aðalkröfu stefnanda því hafnað.

Víkur þá að varakröfu stefnanda, um að viðurkennd verði skaða- og miskabótaskylda stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar stefnanda hinn 10. e 2018. Byggir stefnandi á því að uppsögnin hafi verið ólögmæt þar sem hún hafi verið framkvæmd af yfirmanni sem sýnt hafi stefnanda óviðeigandi háttsemi og stefnandi hafi kvartað yfir vegna þessarar háttsemi hans liðlega fjórum mánuðum fyrir uppsögnina. Vísar stefnandi til 1. mgr. 27. gr. laga nr. 10/2008, þar sem mælt sé fyrir um að atvinnurekanda sé óheimilt að segja starfsmanni upp störfum sökum þess að hann hafi krafist leiðréttingar á grundvelli laganna.

Aðilum ber ekki saman um ástæður uppsagnar stefnanda hjá stefnda. Stefnandi byggir á því að uppsögn hennar sé að rekja til leiðréttingarkröfu hennar gagnvart fyrrum framkvæmdastjóra stefnda í skilningi 27. gr. laga nr. 10/2008, en stefndi byggir á því að uppsögn stefnanda megi rekja til þess hvernig stefnanda hafi tekist í starfi sínu sem forstöðumaður einstaklingsmarkaða en tengist ekki á neinn hátt samskiptum hennar ogfyrrverandi framkvæmdastjóra stefnda.

Í gögnum málsins og í skýrslum vitna fyrir dóminum kemur fram að uppsögn stefnanda hafi átt sér nokkurn aðdraganda og tengist breytingu sem var á starfi hennar eftir að hún tók við starfi forstöðumanns einstaklingsmarkaða hjá stefnda og þeirri vinnu sem hófst með stjórnendateymi stefnanda í gárið 2018. Þannig kemur fram í minnisblaði P, ráðgjafa hjá G, og í skýrslu hennar fyrir dóminum að hæfileikar stefnanda hafi ekki nýst með sama hætti og áður eftir að hún tók við starfi forstöðumanns einstaklingsmarkaðar. Það hafi verið hennar niðurstaða eftir að hafa átt samtöl við samstarfsmenn stefnanda, auk starfsmannastjóra og þáverandi framkvæmdastjóra stefnanda. Einnig bar Q, fyrrverandi starfsmannastjóri stefnda, að umræða um uppsögn stefnanda hafi byrjað um o 2018 og að athugasemdir stefnanda um framkomu og óviðeigandi hegðun fyrrum framkvæmdastjóra hafi ekki haft áhrif á þá ákvörðun stefnda að segja stefnanda upp störfum í e 2018.

Dómurinn telur að gögn málsins gefi til kynna að sú opna umræða sem átti sér stað o 2018 hjá stefnanda í kjölfar starfsmannaviðtals stefnanda við framkvæmdastjóra og viðbrögð starfsmannastjóra stefnda við þeim, sýni að málinu hafi verið lokið þá um o. Í því sambandi ber að líta til þess að stefnandi og framkvæmdastjórinn ræddu saman um hegðun og talsmáta framkvæmdastjórans. Starfsmannastjóri ræddi einnig við framkvæmdastjórann og var honum í kjölfarið veitt handleiðsla sálfræðings vegna óviðeigandi hegðunar og framkomu hans á vinnustaðnum. Var bæði stefnanda og öðrum starfsmönnum kunnugt um þessi viðbrögð stefnda og tilganginn með þeim.

Með vísan til framangreinds, að virtum gögnum málsins, skýrslu stefnanda og vitna fyrir dóminum, telur dómurinn að stefndi hafi sýnt fram á að uppsögn stefnanda hinn 10. e 2018, hafi ekki komið til vegna kvartana stefnanda til starfsmannastjóra eða gagnrýni hennar á óviðeigandi framkomu þáverandi framkvæmdastjóra stefnda o 2018. Að þessu virtu verður ekki talið að sú ákvörðun stefnda að grípa ekki til aðgerða í samræmi við reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum hafi sérstaka þýðingu fyrir úrlausn málsins.

Er það því niðurstaða dómsins að hafna beri þeirri málsástæðu stefnanda að uppsögn stefnda á ráðningarsamningi stefnanda við stefnda, dags. 25. e 2015, hafi verið ólögmæt. Er kröfu stefnanda um viðurkenningu á greiðslu skaðabóta því hafnað.

Stefnandi krefst einnig greiðslu miskabóta, þar sem hinn fyrirvaralausi brottrekstur hinn 10. e 2018 hafi verið til þess fallinn að meiða stefnanda, auk þess sem eftirfarandi yfirlýsingar um vanhæfi stefnanda til að gegna starfi forstöðumanns einstaklingsmarkaðar hafi vegið að æru stefnanda. Vísar stefnandi til 31. gr. laga nr. 10/2008 og b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Samkvæmt 31. gr. laga nr. 10/2008, er skilyrði bótaskyldu að um sé að ræða brot á lögunum af ásettu ráði eða vanrækslu. Hér áður hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að uppsögn á ráðningarsamningi stefnanda hafi verið lögmæt. Með vísan til þess eru ekki lagaskilyrði til að fallast á viðurkenningar kröfu stefnanda um bætur fyrir miska á grundvelli laganna. Þá verður ekki heldur fallist á að uppsögnin hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda í skilningi, b-liðar 1. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993, þó að uppsögn stefnanda og opinber umfjöllun um hana kunni að hafa verið áfall fyrir stefnanda. Er kröfu stefnanda um viðurkenningu á greiðslu miskabóta því hafnað.

Samkvæmt öllu framangreindu er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður og hvor aðili beri sinn hluta kostnaðar af málinu.

S-kk-nf G. G-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnanda.

J-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf lögmaður flutti málið fyrir stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Y, er sýknaður af kröfum stefnanda, X.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

R-kvk-nf S-kvk-nf(sign.)