E-3584/2010

Mál þetta, sem dómtekið var 16. mars sl., var höfðað 20. apríl 2010.

Stefnandi er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefndi er B-kk-nf S-kk-nf, Ásvegi 17, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 9.279.243 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 30. september 2009 til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er sú krafa gerð að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að viðbættum 25,5% virðisaukaskatti í samræmi við málskostnaðarreikning.

Málavextir

Stefnandi lýsir málavöxtum svo að hinn 1. september 2008 hafi stefndi stofnað tékkareikning nr. 104529 við útibú stefnanda að Háaleitisbraut 58, Reykjavík. Hinn 30. september 2009 hafi innstæðulausar færslur á reikningum numið 9.279.243 krónum. Hafi reikningnum þá verið lokað.

Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Stefndi lýsir málsatvikum þannig að í ágúst 2008 hafi hann vantað lausafé. Á þeim tíma hafi hann átt hlutabréf í vörslum Glitnis, að markaðsvirði 12.134.500 krónur. Um hafi verið að ræða verðbréfaeign á safni 43935, nánar til tekið hlutabréf í Exista ehf., Kaupþingi banka hf., Landsbanka Íslands hf. og Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. Um hafi verið að ræða allan uppsafnaðan sparnað stefnda í gegnum árin. Hafi stefndi haft samband við starfsmenn Glitnis vegna þessa. Hafi honum verið ráðlagt að selja ekki hlutabréfin þar sem þau ættu aðeins eftir að auka verðgildi sitt. Hafi stefnda verið veitt lán að fjárhæð 8.000.000 króna með veði í þeim hlutabréfum sem stefndi átti í vörslum bankans. Skyldi lánið endurgreiðast að ári liðnu en stefndi greiða vaxtaafborganir mánaðarlega. Hafi verið gengið frá handveðsyfirlýsingu vegna þessa. Hafi það verið skilningur stefnda að hann væri ekki í persónulegri ábyrgð fyrir láninu heldur stæðu hlutabréfin til tryggingar á því.

Stefndi hafi ekki sjálfur staðið að stofnun reikningsins heldur hafi það verið Glitnir banki sem stofnað hafi tékkareikning nr. 525-26-104529 og lagt inn á hann 8.150.000 krónur hinn 1. september 2008. Stefndi hafi lagt inn á reikninginn 150.000 krónur daginn eftir en lánið hafi átt að vera að fjárhæð 8.000.000 króna.Glitnir hafi einnig stofnað reikning nr. 525-14-605881 vegna handveðsins. Stefndi hafi spurt sérstaklega að því hvort bankinn myndi ekki selja bréfin færi markaðsvirði þeirra undir 8.000.000 króna og hafi honum verið sagt að það yrði gert þar sem bankinn yrði að verja hagsmuni sína.

Í lok september 2008, og byrjun október, hafi íslenski fjármálamarkaðurinn hrunið. Hlutabréf stefnda í viðskiptabönkunum hafi orðið verðlaus. Stefndi hafi greitt vaxtaafborganir í október, nóvember og desember 2008. Hinn 5. desember 2008 hafi reikningurinn staðið í 7.588.276 krónum. Hafi stefndi þá haft samband við Nýja Glitni banka en hann hafi staðið í þeirri trú að bankinn hefði selt bréfin fyrir bankahrunið þegar verðmæti þeirra lækkaði hratt en það hafi hann ekki getað gert vegna handveðsetningarinnar. Hafi hann fengið óljós svör við fyrirspurnum sínum. Nokkru síðar hafi honum borist bréf frá Nýja Glitni banka með staðlaðri yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttar á tékkareikningi sem gerði ráð fyrir ábyrgð hans og eiginkonu hans. Hafi hann, og eiginkona hans, hafnað því að undirrita þessa yfirlýsingu.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir á því að hinn 1. september 2008 hafi stefndi stofnað tékkareikning nr. 104529 við útibú stefnanda að Háaleitisbraut 58, Reykjavík. Hinn 30. september 2009 hafi innstæðulausar færslur á reikningum numið 9.279.243 krónum. Hafi reikningnum þá verið lokað. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar.

Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum númer 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggir kröfur sínar á meginreglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi byggir aðalkröfu sína á því að hann hafi ekki tekist á hendur persónulega ábyrgð á greiðslu lánsins heldur hafi trygging fyrir endurgreiðslu þess verið hlutabréf þau sem stefndi átti í vörslum Glitnis og bankinn hafi tekið að handveði vegna lánveitingarinnar. Um þetta hafi verið samið þegar lánið var tekið. Stefnda hafi verið ómögulegt að selja bréfin vegna handveðsyfirlýsingarinnar og hafi bankanum borið skylda til að selja þau strax í september 2008 þegar verðmæti þeirra lækkaði hratt. Með því að selja þau ekki hafi bankinn valdið honum verulegu fjárhagstjóni og eigi hann því skaðabótakröfu til skuldajafnaðar verði talið að stefndi beri persónulega ábyrgð á endurgreiðslu lánsins.

Stefndi byggir á því að sönnunarbyrði í máli þessu hvíli alfarið á stefnanda en stefnandi sé sérfræðingur á því sviði, sem aðilar hafi verið að semja á, og því beri að túlka allan vafa og óskýrleika í samningsgerð stefnanda í óhag.

Einnig sé vísað til þeirra sérstöku aðstæðna sem sköpuðust á fjármálamarkaði hér á landi eftir 6. október 2008, sem stefndi hafi engan þátt átt í eða getað séð fyrir, með þeim afleiðingum að hlutabréf þau sem bankinn hafði að handveði urðu með öllu verðlaus og höfðu misst alla eiginleika sem viðskiptabréf. Forsendur fyrir samningnum hafi brostið með þeim hætti að stefndi verði ekki krafinn um efndir.

Dráttarvaxtakröfu er sérstaklega mótmælt. Á því er byggt að krafa um dráttarvexti uppfylli ekki ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sem m.a. geri ráð fyrir að tilgreina þurfi hundraðshluta þeirra í stefnu nema byggt sé á 11. gr. laganna. Þar sem krafan sé aðeins byggð á III. kafla laganna beri að vísa kröfum stefnanda um dráttarvexti frá dómi.

Varakrafa byggir á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkrafa.

Vísað er til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og efndir þeirra. Vísað er til laga nr. 7/1936, einkum 36. gr. Krafa um málskostnað byggir á 129. gr., sbr. 1. mgr. 130. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað styðst við lög nr. 50/1988, en stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnanda.

Niðurstaða

Óumdeilt er að stefndi óskaði eftir 8.000.000 króna láni hjá viðskiptabanka sínum, stefnanda í máli þessu. Samþykkt var að veita stefnda umbeðið lán í formi yfirdráttarheimildar á tékkareikningi. Samkvæmt framburði G-kvk-ef H-kvk-ef, starfsmanns stefnanda, var yfirdráttarheimild veitt í sex mánuði í senn. G-kvk-nf bar að vegna lánsins hefði sérstakur tékkareikningur verið stofnaður í nafni stefnda til þess að unnt væri að skrá sérkjör sem stefnda voru veitt, en eru ekki veitt á almennum veltureikningi.

Til tryggingar láninu undirritaði stefndi handveðsyfirlýsingu þar sem stefnanda voru sett að handveði öll verðbréf stefnda sem voru í vörslum stefnanda á vörslureikningi. Í yfirlýsingunni segir að rafræn verðbréf í safninu séu varðveitt á VS-reikningi í umsjón bankans sem hafi einn aðgang að hinu veðsetta og hafi einn heimild til þess að ráðstafa bréfunum á meðan veðsetningin vari.

Í handveðsyfirlýsingunni segir jafnframt að verði vanskil á greiðslu afborgana eða vaxta af skuld þeirri sem handveðinu er ætlað að tryggja sé veðhafa heimilt, en þó ekki skylt, að selja hin veðsettu hlutabréf í heild eða að hluta, fyrirvaralaust og án viðvörunar, í þeirri röð sem veðhafi kýs. Þá segir einnig að veðhafa sé heimilt að ráðstafa andvirði hlutabréfanna til greiðslu á þeirri skuld sem handveðinu sé ætlað að tryggja.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki tekist á hendur persónulega ábyrgð á greiðslu lánsins heldur hafi trygging endurgreiðslu þess verið hlutabréf þau sem stefndi átti í vörslum stefnanda og stefnandi tók að handveði vegna lánveitingarinnar. Þá er á því byggt að bankanum hafi borið að selja hlutabréfin strax í september 2008 þegar verðmæti þeirra lækkaði.

Ekkert í framlagðri handveðsyfirlýsingu eða öðrum gögnum málsins styður þá fullyrðingu stefnanda að hann hafi ekki borið persónulega ábyrgð á greiðslu lánsins. Þá bar G-kvk-nf H-kvk-nf fyrir dómi að aldrei hefði verið samið um að stefndi bæri ekki persónulega ábyrgð á greiðslu lánsins.

G-kvk-nf bar einnig fyrir dómi að því hefði ekki verið lýst yfir af hálfu bankans að hlutabréfin yrðu seld féllu þau í verði. Samkvæmt fyrrgreindu ákvæði í handveðsyfirlýsingu var stefnanda einungis heimilt að selja hlutabréfin væri um vanskil að ræða á umsaminni greiðslu lánsins, en sú staða var ekki uppi í september 2008.

Fram hefur komið að þegar hlutabréfin féllu í verði og urðu verðlaus óskaði stefnandi eftir því að stefndi setti tryggingu fyrir greiðslu lánsins í formi sjálfskuldarábyrgðar en á það var ekki fallist af hálfu stefnda.

Þegar virt er það sem fram er komið í málinu hefur stefndi ekki sýnt fram á að hann beri ekki persónulega ábyrgð á láni því er stefnandi veitti honum í september 2008. Þá hefur hann heldur ekki sýnt fram á að stefnanda hafi borið skylda til að selja hlutabréfin eins og haldið hefur verið fram af hálfu stefnda. Ekki er fallist á þá málsástæðu stefnda að brostnar forsendur leysi hann undan ábyrgð á greiðslu lánsins.

Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda því teknar til greina ásamt þeim dráttarvöxtum sem krafist er, enda teljast þeir nægilega tilgreindir í kröfugerð stefnanda í stefnu.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 350.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, B-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Íslandsbanka hf., 9.279.243 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. september 2009 til greiðsludags og 350.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf