E-1993/2011

Mál þetta, sem var dómtekið 12. september sl. er höfðað fyrir héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri 28. apríl 2011. Stefnandi er Landsbankinn hf. (áður NBI hf.). Austurstræti 11. Stefndu eru R-kk-nf Þ-kk-nf Þverárseli 16 í Reykjavík og Kornið ehf. Hjallabrekku 2 í Kópavogi en fyrirsvarsmaður þess er T-x-x H-x-x E-x-x Jöklaseli 1 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu R-kk-nf Þ-kk-nf og Kornið ehf., verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3.177.356 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 3.177.356 kr. frá 31. desember 2010 til greiðsludags gagnvart stefnda R-kk-þgf Þ-kk-þgf en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 3.177.356 kr. frá 14. febrúar 2011 gagnvart stefnda Korninu ehf. Einnig er krafist málskostnaðar að mati dómsins og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndu krefjast aðallega frávísunar málsins. Til vara krefjast þeir sýknu af kröfum stefnanda. Til þrautavara krefjast þeir lækkunar á kröfum stefnanda. Í öllum tilvikum krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins ásamt virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.

Með úrskurði, kveðnum upp 10. maí 2012, var frávísunarkröfu stefndu hafnað.

Málsatvik

Þann 20. október 2006 stofnaði stefndi R-kk-nf Þ-kk-nf tékkareikning nr. 4435 við útibú Landsbanka Íslands hf. að Hamraborg 8 í Kópavogi. Í lok desember árið 2010 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 3.177.356 kr. og var reikningnum þá lokað. Korn ehf. tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð sem dagsett er sama dag og reikningurinn var stofnaður. Yfirlýsingin um sjálfskuldarábyrgðina er undirrituð af R-kk-þgf Þ-kk-þgf fyrir hönd Kornsins ehf. Hámarksfjárhæð ábyrgðarinnar er sögð 20.000.000 kr. Í skilmálum yfirlýsingarinnar segir um greiðslumat að skylt sé að meta greiðslugetu reikningseiganda ef ábyrgðarfjárhæðin fer yfir 1.000.000 kr. Sé fjárhæðin lægri geti sjálfskuldarábyrgðaraðili óskað eftir því að greiðslumat fari ekki fram. Hjón og fólk í óvígðri sambúð geti ávallt óskað eftir því að greiðslumat fari ekki fram vegna ábyrgða á skuldum hvors annars. Þá er í texta undir upplýsingum um ábyrgðaraðilann að finna svofelldan texta sem stefndi R-kk-nf staðfestir með því að rita upphafsstafi sína undir: „Staðfesting ábyrgðaraðila á því að hann óskar ekki eftir mati á greiðslugetur reikningseiganda, enda er heildarábyrgðarfjárhæð ábyrgðaraðila vegna reikningseiganda gagnvarta Landsbankanum lægri en 1.000.000 eða ábyrgðaraðili maki eða í sambúð með reikningseiganda.“

Stefndu voru send innheimtubréf 14. janúar 2011. Að sögn stefnanda hefur skuld þessi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé mál þetta höfðað vegna þess.

Stefndu telja framangreinda málavaxtalýsingu verulega vanreifaða. Forsaga málsins sé sú að stefndi R-kk-nf hafi verið beðinn um að fara fyrir hópi manna til að kaupa landið Lund í Mosfellsbæ. Landspildan hafi samkvæmt aðalskipulagi Mosfellsbæjar verið ætluð undir blandaða byggð landbúnaðar og íbúða. Af hálfu Mosfellsbæjar hafi verið unnið svokallað rammaskipulag af svæðinu sem gerði ráð fyrir að heimilt væri að skipta því upp í stórar lóðir þar sem auk íbúðarhúsnæðis væri heimilt að byggja hús til að stunda tómstundabúskap, s.s. hestamennsku, skógrækt og fleira. Stefndi R-kk-nf, og sá hópur sem hann fór fyrir, töldu í ljósi þessa að það yrði auðsótt mál að skipta landinu upp í samræmi við framangreint rammaskipulag. Búið hafi verið að fá kaupendur að stórum hluta lóðanna. Kaupsamningur um landspilduna hafi verið gerður haustið 2006 en stefnandi hugðist lána stefnda R-kk-þgf fyrir kaupunum í stuttan tíma. Þegar á reyndi heimilaði Mosfellsbær ekki skiptingu landsins í takt við það sem fram kom á aðal- og rammaskipulagi. Leiddi þetta til þess að grundvöllur fjárfestingarinnar hrundi.

Stefndi R-kk-nf hafði fengið yfirdráttarlánið, sem mál þetta snýst um, hjá stefnanda til að greiða fyrstu greiðslur af kaupverðinu og var yfirdrátturinn hækkaður í lok maí 2007 til að stefndi R-kk-nf gæti greitt eftirstöðvar af kaupverði landsins. Til tryggingar yfirdrættinum hafi verið gefið út tryggingarbréf að fjárhæð 80.000.000 kr. sem þinglýst var á umrætt land í Mosfellsbæ. Þann 14. maí 2007 hafi stefndi R-kk-nf fengið 145.000.000 kr. lán til eins árs hjá stefnanda. Lánið hafi verið í íslenskum krónum en bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Viðauki við lánasamning þennan var gerður 27. júní 2008 og með honum m.a. aflað viðbótarveða og lánstími lengdur.

Þegar ljóst hafi orðið að ekki yrði af byggingaráformum í landinu Lundi hafi stefndi R-kk-nf leitað eftir samningum um skuldaskil við stefnda. Kveður hann marga fundi hafa verið haldna vegna þessa án þess að samkomulag hafi náðst á milli aðila.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveður málið vera skuldamál af einföldustu gerð og snúast um innheimtu yfirdráttarskuldar á tékkareikningi sem ekki sé deilt um að standi í fjárhæð jafnhárri stefnukröfu. Stefnandi byggir á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Hvað aðild NBI hf. varðar hafi Fjármálaeftirlitið (FME) tekið ákvörðun þann 9. október 2008, með heimild í 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um að ráðstafa eignum og skuldum Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf. Nafni hans hafi síðar verið breytt í NBI hf. og svo aftur í Landsbankinn hf. sem sé núverandi heiti stefnanda.

Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 einkum, 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 42. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefndu

Skilja má greinargerð stefndu svo að sýknukrafa þeirra sé í fyrsta lagi byggð á því að skuldfærsla af umdeildum reikningi hafi verið gerð af stefnanda sjálfum án heimildar. Skuldfært hafi verið vegna vaxtagreiðslna af láni sem stefndi R-kk-nf hafi tekið hjá stefnanda sem sé ólögmætt gengistryggt lán. Stefndi hafi ekki heimild til að innheimta vexti af því láni einhliða með því að skuldfæra greiðslur af reikningi stefnda R-kk-ef.

Varakröfu sína um lækkun byggja stefndu á því að fyrir liggi að innheimta vaxta af myntkörfuláni hans með þeim hætti sem stefnandi gerði hafi ekki verið lögmæt. Þá er krafa stefnda Kornsins ehf. um lækkun jafnframt byggð á því að hámarksábyrgð fyrirtækisins á umræddum yfirdráttarreikningi sé 1.000.000 kr. samkvæmt texta sjálfskuldarábyrgðarinnar sjálfrar. Ábyrgð hans geti því, hvað sem öðru líði, ekki orðið hærri en ein milljón króna.

Stefndu vísa að öðru leyti til meginreglna einkamálaréttarfars sbr. einkum lög

nr. 91/1991, samninga- og kröfuréttar, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og samningalaga nr. 7/1936. Varðandi málskostnaðarkröfu sé vísað til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Þá mótmælir stefndi því að dráttarvextir verði miðaðir við fyrra tímamark en dómsuppsögu m.a. með hliðsjón af því hvernig málatilbúnaði og kröfugerð stefnanda er háttað.

Niðurstaða

Mál þetta er skuldamál sem á rætur að rekja til úttekta á reikningi stefnda R-kk-ef í Landsbanka Íslands hf. Óumdeilt er í málinu að yfirdráttarskuld á reikningnum hafi þann 31. desember 2010 numið stefnufjárhæð málsins. Krafa um greiðslu þeirrar skuldar færðist yfir til stefnanda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins þar að lútandi 9. október 2008.

Við aðalmeðferð málsins féllu stefndu frá þeirri málsástæðu að stefnandi hefði ekki haft heimild til að skuldfæra af umdeildum tékkareikningi til greiðslu afborgunar og vaxta af gengisláni stefnda, R-kk-ef. Stefndu halda sig hins vegar við þá málsástæðu að óheimilt hafi verið að skuldfæra af reikningum fyrir afborgunum og vöxtum þess láns þar sem lánasamningurinn hafi falið í sér ólögmæta gengisbindingu lánsfjárhæðar. Af því leiði að sýkna beri stefndu eða í öllu falli sýkna að svo stöddu á meðan raunveruleg staða gengisbundna lánsins sé óviss. Stefnandi mótmælir síðastefndu kröfunni, þ.e. sýknu að svo stöddu, sem of seint fram kominni.

Aðila greinir á um það hvaðan skuldfærsla vaxta af reikningi stefnda R-kk-ef stafi. Stefnandi heldur því fram að þessar vaxtagreiðslur séu vextir vegna yfirdráttarskuldar á reikningnum sjálfum. Fær sú fullyrðing stoð í gögnum málsins þar sem fjárhæðin sem skuldfærð er hverju sinni virðast koma heim og saman við höfuðstól skuldarinnar og fjárhæð vaxtanna á hverjum tíma. Í gögnum málsins eru engar vísbendingar um að skuldfært hafi verið út af tékkareikningnum vegna vaxta og/eða afborgana af gengistryggðu láni sem stefndi R-kk-nf tók hjá stefnanda svo sem stefndu halda fram að hafi verið gert. Ekki liggja fyrir greiðslukvittnir eða önnur gögn um það hverjar þær afborganir hafi átt að vera. Sú málsástæða stefndu að skuldfærslur stafi af afborgunum ólögmæts láns eru því alls ósannaðar og er sýknukröfu því hafnað á þeim grundvelli.

Fyrirliggjandi eru yfirlit yfir hreyfingar á reikningnum frá stofnun hans 20. október 2006 til ársloka 2010 þegar stefnandi kveðst hafa lokað reikningnum. Á yfirlitunum er ítrekað skuldfært vegna vaxta og tilgreind vaxtaprósenta hverju sinni. Í athugasemdum á yfirlitunum er óskað eftir því að reikningseigandi geri athugasemdir við stöðu reikningsins innan 20 daga frá viðtöku yfirlits. Því er ekki haldið fram að þessi yfirlit hafi ekki borist stefnda R-kk-þgf og hann mun ekki hafa gert athugasemdir við færslu af reikningnum. Þá verður ekki séð að hann hafi haft uppi nein mótmæli við færslum þessum þegar innheimtubréf var sent stefndu í janúar 2011. Með hliðsjón af þessu, og með því sem áður er rakið um að ósannað sé að skuldin sé tengd afborgunum af ólögmætu gengisláni, verður krafa um sýknu eða lækkun kröfunnar ekki tekin til greina.

Þá byggir stefndi Kornið ehf. á því að krafan á hendur sér geti ekki verið hærri en 1.000.000 króna þar sem sjálfskuldarábyrgð þess sé takmörkuð við þá fjárhæð. Á þetta er ekki fallist. Sjálfskuldarábyrgð Kornsins ehf. er undirrituð í október 2006 af stefnda, R-kk-þgf Þ-kk-þgf, sem þá var eigandi fyrirtækisins. Hámarksfjárhæð ábyrgðar samkvæmt skjalinu er 20.000.000 kr. Í skilmálum ábyrgðarinnar kemur fram að skylt sé að meta greiðslugetu reikningseiganda ef ábyrgðarfjárhæð fer yfir 1.000.000 kr. Jafnframt eru upphafsstafir R-kk-ef til hliðar við svohljóðandi yfirlýsingu: „Staðfesting ábyrgðaraðila á því að hann óskar ekki eftir mati á greiðslugetu reikningseiganda, enda er heildarábyrgðarfjárhæð ábyrgðaraðila vegna reikningseiganda gagnvart Landsbankanum lægri en 1.000.000 kr. eða ábyrgðaraðili maki eða í sambúð með reikningseiganda.“ Fyrir liggur að greiðslugeta reikningseiganda var ekki metin og staðfesti stefndi R-kk-nf sjálfur fyrir hönd sjálfskuldarábyrgðaraðila með undirritun sinni að ekki væri þörf á því. Framangreind yfirlýsing í sjálfskuldarábyrgðinni varðar greiðslumat á aðalskuldara. Hún fjallar hins vegar ekki um fjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar og er henni óviðkomandi. Það breytir ekki því að fjárhæð ábyrgðarskuldbindingar getur haft áhrif á skyldu stefnanda til að gera greiðslumat á aðalskuldara en í málinu er ekki á því byggt að skortur á greiðslumati hafi áhrif á gildi ábyrgðaryfirlýsingarinnar. Hvorki hefðbundin orðskýring né annars konar eðlileg túlkun á texta samningsins leiðir hins vegar til þess að líta beri svo á að ábyrgð stefnda Kornsins ehf. takmarkist við aðra fjárhæð en 20.000.000 króna svo sem skýrlega kemur fram í umræddri ábyrgðaryfirlýsingu. Er því hafnað að sýknukrafa eða lækkun kröfu á hendur stefnda Korninu verði á þessu byggð.

Samkvæmt framansögðu verða stefndu óskipt dæmdir til að greiða kröfu stefnanda. Af gögnum málsins verður ekki séð að stefndu hafi verið krafðir um greiðslu skuldarinnar fyrr en með innheimtubréfum sem dagsett eru 14. janúar 2011. Upphafstími dráttarvaxta samkvæmt því, og með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, er 14. febrúar s.á.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu jafnframt að standa stefnanda skil á greiðslu málskostnaðar. Málskostnaður ákveðst í einu lagi vegna reksturs málsins fyrir dómi, þ. á m. málflutnings um frávísunarkröfu stefndu. Þykir hann hæfilega ákveðinn 550.000 kr.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð

Stefndu, R-kk-nf Þ-kk-nf og Kornið ehf., greiði stefnanda, Landsbankanum hf., óskipt 3.177.356 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 14. febrúar 2011 til greiðsludags. Stefndu greiði stefnanda 550.000 kr. í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf