E-10813/2009

Mál þetta sem dómtekið var hinn 7. september sl. er höfðað með stefnu birtri 24. september 2009.

Stefnandi er E-kk-nf I-kk-nf M-kk-nf, Tröllaborgum 15, Reykjavík.

Stefndi er íslenska ríkið.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.000.000 króna með vöxtum, skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. júlí 2007 til 10. október 2009 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001, til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

MÁLSATVIK

Lögreglu barst tilkynning hinn 4. júlí 2007 kl. 19.07 um að verið væri að ganga í skrokk á manni í húsnæði þar sem mótorhjólaklúbburinn Fáfnir hefði aðstöðu. Tilkynningin barst frá konu sem skýrði frá því að maður hennar hefði verið tengdur félagsskap Fáfnis og hefði hún hlustað á barsmíðar á manni sínum í gegnum GSM -síma hans. Lögreglan fór strax á vettvang. Þegar lögreglumennina bar að, sáu þeir stefnanda E-kk-þf og mann að nafni S-kk-þf ganga út um dyr á neðri hæð norðan megin. Í anddyri neðri hæðar hitti lögreglan fyrir A-kk-þf B-kk-þf Æ-kk-þf sem kvaðst hafa orðið fyrir árás. Tveir lögreglumenn fóru á efri hæð hússins og fundu þar fyrir hóp manna. Lögreglan tjáði þeim hver ástæðan væri fyrir veru þeirra á vettvangi. Var lögreglunni ekki vel tekið og voru tveir mannanna sýnilega undir áhrifum fíkniefna. Skammt frá vettvangi gaf brotaþolinn A-kk-nf B-kk-nf sig á tal við einn lögreglumannanna og kvaðst hafa verið laminn. Kvað A-kk-nf stefnda E-kk-þf hafa verið þar að verki, auk manns sem kallaður væri S-x-x. A-kk-nf tjáði lögreglunni að hann hefði ætlað að hætta í mótorhjólaklúbbnum og hefði verið að skila fatnaði sem merktur hafi verið klúbbnum. Hann tjáði jafnframt lögreglunni að ráðist hefði verið á sig skömmu áður en lögreglan kom á vettvang og hefði sú árás staðið enn yfir er lögreglan kom á staðinn. Sjáanlegir áverkar hafi verið á baki og handleggjum A-kk-ef, auk þess sem hann var að sögn lögreglu áberandi haltur, sjáanlega skelkaður, skjálfandi og átti erfitt með mál.

Í kjölfar þessara atburða tók útivarðstjóri á vettvangi þá ákvörðun að allir skyldu handteknir í þágu málsrannsóknar en þeim var öllum kynnt á vettvangi réttarstaða sín sem handtekinna manna.

Stefnandi E-kk-nf sat í fangageymslu frá því að hann var handtekinn, þann 4. júlí, uns hann var úrskurðaður í gæsluvarðhald 5. júlí 2007. Stefnandi sat í gæsluvarðhaldi á Litla-Hrauni frá 5. júlí til 9. júlí. Hinn 9. júlí var síðan gerð sú krafa fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af hálfu Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu að stefnanda yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi til 3. september 2007. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur og dómi Hæstaréttar Íslands. Stefnandi var síðan látinn laus úr haldi hinn 9. júlí 2007. Stefnandi var með réttarstöðu sakbornings allt þar til embætti Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu kvað á um það í bréfi dagsettu 22. maí 2009 að rannsókn málsins væri hætt með vísan til 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, þar sem það sem komið hefði fram við rannsókn þætti ekki nægjanlegt eða líklegt til sakfellis.

MÁLSÁSTÆÐUR OG LAGARÖK

Stefnandi kveður að hann hafi á öllum stigum málsins neitað að tjá sig um málið, enda hafi hann ekkert sér til sakar unnið. Þannig hafi hann hvorki viðhaft ofbeldi né gert sig líklegan til að hafa nokkurt ofbeldi í frammi gagnvart meintum brotaþola er hann var handtekinn 4. júlí 2007 og í kjölfarið úrskurðaður í gæsluvarðhald, sem hann sætti í fjóra sólarhringa. Telur stefnandi að þessi frelsissvipting, þ.e. handtaka og gæsluvarðhaldsvist, hafi verið með öllu ólögmæt enda hafi engin áþreifanleg sönnunargögn legið fyrir varðandi meinta refsiverða háttsemi stefnanda, önnur en framburður meints brotaþola, sem og óbeinn vitnisburður A-kvk-ef Þ-kvk-ef. Telji stefnandi að hvorki hafi verið uppfyllt skilyrði þágildandi 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála um að til staðar hafi verið rökstuddur grunur um refsivert brot, sem sætt gæti ákæru, er hann hafi verið handtekinn 4. júlí 2007, né skilyrði 1. mgr. 103. gr. sömu laga um fram kominn rökstuddan grun um að stefnandi hafi framið verknað sem fangelsisrefsing er lögð við. Þá hafi rannsóknarhagsmunir ekki verið slíkir að réttlætt gætu umrædda frelsissviptingu. Lögreglu hafi þannig verið í lófa lagið að kalla stefnanda til skýrslutöku síðar án þess að frelsissvipting færi fram. Hafi frelsissviptingin því verið með öllu óþörf, ólögmæt og gengið langt út fyrir allt meðalhóf. Stefnandi hafi þannig verið sviptur frelsi í fimm sólarhringa án haldbærra gagna og röksemda sem réttlætt gætu slíka frelsissviptingu.

Samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar skuli sá sem hafi verið sviptur frelsi að ósekju eiga rétt á skaðabótum. Í 1. málslið 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála komi fram að dæma megi bætur ef rannsókn máls á hendur sakborningi hafi verið hætt, sbr. nú 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ljóst sé að þetta skilyrði sé uppfyllt og því heimilt að dæma stefnanda bætur. Samkvæmt 2. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991 skuli bæta fjártjón og miska ef því sé að skipta.

Í 176. gr. laga nr. 19/1991 segi m.a. að dæma megi bætur vegna handtöku, leitar á manni og annarra aðgerða sem hafi frelsisskerðingu í för með sér, ef lögmæt skilyrði hafi brostið til slíkra aðgerða eða ef ekki hafi, eins og á hafi staðið, verið nægilegt tilefni til slíkra aðgerða eða þær hafi verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt. Stefnandi telji að lögmæt skilyrði hafi brostið til handtökunnar hinn 4. júlí 2009 og gæsluvarðhaldsvistar frá 5. júlí 2007 til 9. júlí 2007 og því beri stefnda að greiða honum bætur. Þá telji stefnandi lengd vistunartímans hafa verið allt of langan og að það eitt nægi til þess að hann eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda, sbr. einkum 1. mgr. 101. gr. og 2. mgr. 105. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Í 2. málslið 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga nr. 19/1991, sbr. nú 2. málslið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, komi fram sú undantekningarregla að fella megi niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfur sínar á. Stefnandi telji að túlka beri þetta ákvæði þröngt, í ljósi ákvæðis 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar sem kveði á um að hafi maður verið sviptur frelsi að ósekju, skuli hann eiga rétt til skaðabóta. Sé sú túlkun einnig í samræmi við ákvæði 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnandi bendir á, að samkvæmt 2. mgr. 175. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. nú 5. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, skuli bæði bæta fjártjón og miska, en stefnandi krefst miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna.

Auk framangreinds geti ákvæði b-liðar 26. gr. skaðabótalaga um ólögmæta meingerð gegn æru, valdið því að réttur til miskabóta stofnist vegna aðgerða stefnda, en þar segi meðal annars að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi beri ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu manns, greiða miskabætur til þess sem misgert sé við.

Jafnframt leiði af meginreglu íslensks skaðabótaréttar að stefndi beri skaðabótaábyrgð í málinu vegna aðgerða sinna.

Stefndi bendir á að skýrslur hafi verið teknar 5. júlí 2007, af öðrum þeim sem handteknir höfðu verið á vettvangi. Þeir hafi ýmist neitað að tjá sig eða ekki viljað kannast við það sem A-kk-nf B-kk-nf hafi skýrt frá. Stefnandi hafi ekki viljað tjá sig neitt um það sem hann var grunaður um og skýrðist málið ekki við skýrslugjöf hans.

Með framburði A-kk-ef B-kk-ef, ástandi hans á vettvangi, framburði A-kvk-ef og símtali frá henni til lögreglu, sem og ummerkjum á líkama A-kk-ef B-kk-ef, hafi verið fram kominn rökstuddur grunur um að A-kk-nf B-kk-nf hefði orðið fyrir líkamsárás sem gæti eftir atvikum varðað við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Hafi verið ljóst að rökstuddur grunur beindist að því að stefnandi ætti þar hlut að máli.

Hafi verið nauðsynlegt fyrir lögreglu að handtaka stefnanda, sem og alla aðra í félagsheimili Fáfnis umrætt sinn, enda ljóst að trúverðugur framburður hafi legið fyrir um líkamsárás, sem aðstæður á vettvangi hafi rennt stoðum undir. Hafi borið nauðsyn til að handtaka stefnanda til að hindra áframhaldandi brot, til að tryggja nærveru hans og til að hindra að hann gæti torveldað rannsókn, en ljóst hafi verið að hann hafi verið undir rökstuddum grun um að hafa framið brot, sem gæti sætt ákæru og varðað fangelsisrefsingu. Þá hafi jafnframt verið vafalaust að ekki hafi verið unnt að ljúka afgreiðslu málsins gagnvart stefnanda, strax á vettvangi, enda um yfirgripsmikið mál að ræða og aðstæður þannig að ómögulegt hafi verið að ljúka rannsókn. Hafi atvik á vettvangi um margt verið óljós og málið augljóslega þurft nánari rannsóknar við. Hafi handtakan þannig verið lögmæt og í samræmi við heimildir lögreglu til slíkrar valdbeitingar.

Hafi verið ljóst að rannsaka þyrfti alla þætti málsins þar með talinn aðdragandann, sem sneri að úrsögn A-kk-ef B-kk-ef úr Fáfni, sem og að kanna vitneskju allra hlutaðeigandi í málinu. Af aðstæðum og framburði A-kk-ef B-kk-ef hafi mátt ráða að ætluð árás hefði á sér yfirbragð fyrir fram skipulagningar, sem og að allir í félagsheimilinu hefðu a.m.k. vitað um hana fyrir fram, eða jafnvel tekið þátt í henni sem vitorðs- eða hlutdeildarmenn. Hafi mat lögreglu verið það að aðdragandi og aðstæður á vettvangi væru þannig að um væri að ræða mjög alvarlegt mál.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur frá 5. júlí 2007 hafi stefnanda verið gert að sæta gæsluvarðhaldi til 9. júlí 2007, vegna rannsóknarhagsmuna málsins, en ljóst hafi verið að héldi stefnandi frelsi sínu óskertu hefði hann öll tök á því að torvelda rannsókn málsins, s.s. með því að hafa áhrif á vitni og samseka, koma undan munum og afmá merki um ætluð brot. Mat héraðsdóms um rannsóknarhagsmuni, og nauðsyn gæsluvarðhalds á grundvelli þeirra, hafi án vafa verið rétt, að mati stefnda, burtséð frá því að lögregla hafi krafist gæsluvarðhalds til mun lengri tíma og jafnframt stutt kröfu sína með vísun til 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991.

Stefnandi hafi verið látinn laus 9. júlí 2007, þegar gæsluvarðhaldið sem hann sætti rann út, en þá hafi lögregla tekið af honum aðra framburðarskýrslu sama dag. Þar hafi stefnandi neitað að tjá sig. Eftir það hafi stefnandi verið látinn laus.

Stefndi telji að miðað við umfang málsins hafi stefnandi verið skamman tíma í gæsluvarðhaldi. Um hafi verið að ræða alvarlega kæru og málið ekki upplýst nema að litlu leyti þegar stefnanda hafi verið gert að sæta gæsluvarðhaldi. Margir menn hafi legið undir grun þegar í upphafi og jafnframt meðan á gæsluvarðhaldi hans hafi staðið, en auk þess hafi þurft að afla frekari gagna, s.s. læknisvottorðs.

Þá telji stefndi að stefnandi hafi sjálfur valdið og stuðlað að þeim aðgerðum sem hann krefjist bóta fyrir, bæði með háttsemi sinni gagnvart A-kk-þgf B-kk-þgf og annarri framkomu á vettvangi, og jafnframt með því að neita að svara spurningum lögreglu við skýrslugjöf 5. júlí 2007 og stuðla ekki að því að upplýsa málið með því, en það hefði átt að vera honum vandræðalaust. Hafi stefnanda mátt vera fullljóst mikilvægi þess að skýra undanbragðalaust og greinilega frá öllu sem varðað hafi málið, en það hafi hann ekki gert.

Stefnandi hafi verið látinn laus um leið og ekki voru lengur efni til þess að halda honum áfram í gæsluvarðhaldi.

Um hafi verið ræða alvarlegt brot og nokkra sakborninga sem margir hafi neitað að tjá sig. Stefnandi hafi ekki rennt stoðum undir að lögregla hafi haldið að sér höndum við rannsókn málsins og bendir stefndi á að unnið hafi verið að rannsókninni án nokkurra tafa meðan stefnandi sat í gæsluvarðhaldi. Þá hafi þvingunarráðstafanir ekki verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt.

Stefndi kveður kröfu stefnanda um greiðslu 1.000.000 króna miskabóta algerlega órökstudda. Fjárhæð kröfunnar sé í miklu ósamræmi við dómvenju á þessu sviði og það ósamræmi sé í engu rökstutt.

Stefnandi hafi bæði vísað til bótareglna þágildandi laga um meðferð opinberra mála sem og sakarreglunnar og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi telji að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að skilyrði neinna bótareglna séu uppfyllt. Gildi það jafnt um bótareglur laga um meðferð opinberra mála, sem og um skilyrði sakarreglunnar og sé til að mynda ekki sýnt fram á ólögmæta og saknæma háttsemi starfsmanna stefnda. Ekki sé heldur sýnt fram á að skilyrðum 26. gr. skaðabótalaga sé fullnægt, hvað varði ólögmæta meingerð. Liggi ekki fyrir neitt í málinu um sök starfsmanna stefnda, en í því sambandi breyti engu að rannsókn málsins hafi ekki leitt til ákæru á hendur stefnanda. Stefndi telji jafnframt að starfsmenn stefnda hafi gætt meðalhófs í aðgerðum sínum. Ekki verði séð að sýnt hafi verið fram á að stefnandi hafi mátt þola andlega þjáningu og miska vegna lögmætra aðgerða lögreglu í því skyni að upplýsa alvarleg brot.

Stefndi telji því að ekki séu uppfyllt skilyrði neinna þeirra bótareglna sem stefnandi vísi til, en í því efni taki stefndi fram að ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála veiti stefnanda ekki rýmri bótarétt en ákvæði 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991.

NIÐURSTAÐA

Stefnandi krefur íslenska ríkið um miskabætur vega þess að lögmæt skilyrði hafi hvorki verið til staðar fyrir handtöku né gæsluvarðhaldsvist hans.

Stefnandi vísar til þess að þegar hann hafi verið handtekinn umrætt kvöld hinn 4. júlí 2007 hafi ekki verið uppfyllt skilyrði þágildandi 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála um að fyrir hendi væri rökstuddur grunur um refsivert afbrot sem sætt gæti ákæru. Þar sem lögmæti handtökunnar hafi brostið sé ríkið bótaskylt og vísar stefnandi sérstaklega í 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar sbr. lög nr. 33/1944 sem segir að sá sem hafi verið sviptur frelsi að ósekju eigi rétt á skaðabótum, í 1. málslið 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 sem segir að dæma megi bætur ef rannsókn máls á hendur sakborningi hefur verið hætt og loks í 176. gr. sömu laga sem segir að dæma megi bætur vegna handtöku, leitar á manni og annarra aðgerða sem hafi frelsisskerðingu í för með sér ef lögmæt skilyrði hafi brostið til slíkra aðgerða eða að þær hafi verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt.

Í 1. tl. 1. mgr. 97. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 segir: „Lögreglu er rétt að handtaka mann ef rökstuddur grunur er á að hann hafi framið brot sem sætt getur ákæru, enda sé handtaka nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot, tryggja návist hans og öryggi eða koma í veg fyrir að hann spilli sönnunargögnum.“ Hér telur stefnandi að fyrsti málsliðurinn sé ekki uppfylltur, þ.e.a.s. að ekki hafi verið rökstuddur grunur um að stefnandi hafi framið brot sem sætt geti ákæru. Til þess þarf að líta hverjar upplýsingar lögregla hafði í höndum á þeim tíma er handtakan átti sér stað. Í fyrsta lagi hafði lögreglan komið á staðinn vegna tilkynningar frá konu brotaþola um að verið væri að ganga í skrokk á manni hennar og hún væri að hlusta á barsmíðarnar í gegnum GSM-síma hans. Í öðru lagi hafði lögreglan framburð brotaþola um að tveir menn, sem hann tilgreindi sérstaklega og þar af stefnanda annan af þeim, hefðu lamið sig. Í þriðja lagi voru sjáanlegir áverkar á brotaþola og ástand hans almennt í ójafnvægi. Þegar þetta er virt verður ekki fallist á að lögmæt skilyrði handtökunnar hafi ekki verið til staðar heldur þvert á móti að með þessar upplýsingar í höndum hafi verið til staðar rökstuddur grunur um að stefnandi hefði framið afbrot sem sætt gæti ákæru og lögregla hefði því heimild til að handtaka stefnanda að öðrum skilyrðum greinarinnar uppfylltum. Þá kemur ekki neitt fram í skýrslum eða vitnisburði hjá lögreglu um að handtakan hafi verið framkvæmd á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt. Er því ekki uppfyllt skilyrði 176. gr. um bótarétt.

Stefnandi telur einnig að hann hafi verið látinn sæta ólögmætu gæsluvarðhaldi og eigi því bótarétt vegna þessa. Skilyrði 1. mgr. 103. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 um gæsluvarðhald hafi ekki verið til staðar og eigi hann því með vísan til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 5. gr. laga nr. 97/1995, sem segir að sá sem hafi verið sviptur frelsi að ósekju eigi rétt á skaðabótum, í 1. málslið 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, sem segir að dæma megi bætur ef rannsókn máls á hendur sakborningi hefur verið hætt, og loks 176. gr. sömu laga, sem segir að dæma megi bætur vegna handtöku, leitar á manni og annarra aðgerða sem hafi frelsisskerðingu í för með sér ef lögmæt skilyrði hafi brostið til slíkra aðgerða eða að þær hafi verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt. Þá telur stefnandi auk þessa að vistunartíminn hafi verið allt of langur og það eitt og sér nægi til bóta sbr. einkum 1. mgr. 101. gr. og 2. mgr. 105. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Hinn 5. júlí 2007, daginn eftir hina meintu líkamsárás, gerði Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu þá kröfu fyrir héraðsdómi að stefnanda yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi til 30. ágúst. Var sú krafa reist á því að stefnandi væri grunaður um líkamsárás sem gæti varðað við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og að mjög hættulegri aðferð hefði verið beitt við árásina. Því þætti nauðsynlegt með tilliti til hagsmuna almennings að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi meðan mál hans væri til meðferðar. Þá þætti og nauðsynlegt með tilliti til rannsóknarhagsmuna að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi, þar sem rannsóknin væri á frumstigi og nauðsynlegt væri að yfirheyra þá grunuðu frekar, þá sem höfðu verið á vettvangi og unnustu brotaþola. Var um heimild til gæsluvarðhalds vísað til a-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Héraðsdómur Reykjavíkur féllst á gæsluvarðhald til 9. júlí á grundvelli rannsóknarhagsmuna sbr. a-lið 1. mgr. 103. gr. framangreindra laga en sú grein kveður á um að sakborningur verði aðeins úrskurðaður í gæsluvarðhald, að fram sé kominn rökstuddur grunur um að hann hafi framið verknað sem fangelsisrefsing sé lögð við, enda hafi hann náð 15 ára aldri auk þess að ætla megi að sakborningur muni torvelda rannsókn málsins, svo sem með því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum eða hafa áhrif á vitni eða samseka. Ljóst er eins og að framan hefur verið greint að rökstuddur grunur hefur verið til staðar um að stefnandi hefði framið refsiverðan verknað sem fangelsisrefsing væri lögð við og að stefnandi hafði náð 15 ára aldri. Þá er og til þess að líta að hvort sem litið er til 217. gr. eða 218. gr. almennra hegningarlaga er ljóst að brot á báðum þessum ákvæðum getur varðað fangelsisrefsingu. Því virðist sem álitaefnið sé helst það, hvort rannsóknarhagsmunir málsins hafi verið slíkir, að skilyrði gæsluvarðhalds hafi verið uppfyllt. Þegar gæsluvarðhalds var krafist yfir stefnanda hinn 5. júlí 2007 höfðu verið teknar skýrslur af brotaþola, unnustu hans, stefnanda og öðrum þeim er höfðu verið handteknir á vettvangi. Vitnisburði brotaþola og unnustu hans annars vegar og vitnisburði stefnanda og öðrum handteknu hins vegar bar ekki saman. Stefnandi og aðrir þeir sem handteknir höfðu verið á vettvangi vildu ekki tjá sig um neitt við lögreglu er gæti hjálpað til við að kasta ljósi á málið. Þá var ennþá eftir að útvega ýmis gögn og grunur lék á því að meint brot gæti varðað við 2. mgr. 218. gr. og væri því alvarlegra en talið var í upphafi.

Stefnandi gerði ekkert til þess að upplýsa málið eða auðvelda rannsókn þess. Að áliti dómsins voru í ljósi framangreinds á þessu stigi málsins uppfyllt skilyrði a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 til þess að stefnanda yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi þann tíma sem það varði. Verður því ekki fallist á að stefnandi eigi rétt á bótum á grundvelli 176. gr. þágildandi laga nr. 19/1991, enda lítur dómurinn svo á að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á, sbr. a-lið 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991. Nægilegt tilefni var til þess að úrskurða stefnanda í gæsluvarðhald og hefur ekki verið sýnt fram á að handtaka stefnanda og gæsluvarðhald hafi verið framkvæmd á óþarflega særandi, móðgandi eða hættulegan hátt.

Með vísan til þess sem að framan er rakið, fellst dómurinn ekki heldur á að skilyrði séu í málinu til þess að fella bótaábyrgð á hendur stefnda á grundvelli almennu sakarreglunnar eða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Breytir þar engu um að rannsókn málsins hafi ekki leitt til ákæru á hendur stefnanda.

Stefnandi hefur vísað til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, með áorðnum breytingum kröfum sínum til stuðnings, en eins og ítrekað hefur komið fram í dómum Hæstaréttar veitir umrætt bótaákvæði ekki ríkari rétt en reglur XXI. kafla laga nr. 91/1991 mæltu fyrir um.

Samkvæmt framangreindu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 26. ágúst 2009. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, O-kk-ef E-kk-ef héraðsdómslögmanns, og ákveðst 450.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

DÓMSORÐ

Stefndi, Íslenska ríkið, skal sýkn af öllum kröfum stefnanda, E-kk-ef I-kk-ef M-kk-ef.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 450.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-x-x V. M-kk-nf.