E-3649/2016

Mál þetta sem dómtekið var 3. október 2017 var höfðað 18. nóvember 2016 af hálfu A, [...], Danmörku, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til greiðslu vangoldinna bóta, auk dráttarvaxta og málskostnaðar.

Endanleg dómkrafa stefnanda er að stefndi greiði honum 1.814.731 krónu með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. janúar 2016 til 22. október 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Málskostnaðar er krafist að skaðlausu úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda eru þær að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati réttarins.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Forsögu ágreinings þessa máls er að rekja til krossbandaaðgerðar á stefnanda fyrir tíu árum síðan, sem gerð var af þeim A-kk-þgf A-kk-þgf og S-kk-þgf C-kk-þgf, bæklunarskurðlæknum 31. október 2007. Stefnandi hlaut í aðgerðinni varanlegt líkamstjón sem var bótaskylt úr sjúklingatryggingum læknanna. A-kk-nf var tryggður hjá stefnda en S-kk-nf hjá Tryggingamiðstöðinni hf. Stefndi annaðist uppgjör vegna tjónsins fyrir hönd beggja félaga, sem viðurkenna bótaskyldu sína.

Stefnandi leitaði til lögmanns um aðstoð og veitti honum umboð til starfa 18. febrúar 2014. Í umboðinu kom fram að um þóknun lögmanns færi eftir gjaldskrá Lögmanna Laugardal ehf. um hagsmunatengda þóknun, þó aldrei lægri en miðað við almennt tímagjald útseldrar vinnu hverju sinni. Var stefnanda tilkynnt með tölvuskeyti frá lögmanninum að tímagjald væri 25.530 krónur án virðisaukaskatts.

Ákveðið var að tjón stefnanda yrði metið af lækninum G-kk-þgf A-kk-ef og lögmanninum S-kk-þgf B. H-kk-þgf hrl. Eftir matsfund þann 1. júlí 2014 töldu matsmennirnir að stefnandi hefði orðið fyrir andlegu tjóni og töldu nauðsynlegt að hann undirgengist geðmat. Geðmatsfundi lauk 8. desember 2014. Í febrúar 2015 kom í ljós að stefnandi hafði farið í aðra aðgerð meðan á matsferlinu stóð og töldu matsmenn útilokað að ljúka matinu fyrr en 18 mánuðum eftir þá aðgerð. Umtalsverð samskipti urðu í kjölfarið milli lögmanna stefnanda, matsmanna og vátryggingafélaga. Matsfundir fóru fram í september 2015 og lá matsgerð fyrir 14. desember s.á.

Þann 25. janúar 2016 voru stefnanda greiddar bætur, samtals 13.775.061 króna, þar af voru 536.507 krónur vegna þóknunar lögmanna. Þáverandi lögmaður stefnanda hafði þá gert fyrirvara við slíkt uppgjör í bréfi, dags. 22. janúar 2016, um útreikninga bótaupphæðar, greiðslur vegna útlagðs kostnaðar og upphæð lögmannsþóknunar. Í kjölfar uppgjörsins kom til ágreinings milli stefnanda og lögmannsins, sem krafði stefnanda um 3.802.772 krónur vegna innheimtu bótanna á grundvelli tímagjalds samkvæmt reikningi.

Stefnandi kvartaði 4. mars 2016 til úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands þar sem hann taldi fjárhæð reikningsins of háa að teknu tilliti til hæfilegrar þóknunar samkvæmt lögum um lögmenn, nr. 77/1998. Með úrskurði nefndarinnar í máli nr. 3/2016, dags. 30. júní 2016, taldi nefndin að mat á hæfilegri þóknun í málinu yrði að miða við upphaflegan samning aðila og byggja gjaldtökuna á upphaflegu tímagjaldi og þeim tímafjölda sem nefndin taldi hæfilegan miðað við umfang vinnunnar. Var niðurstaða nefndarinnar sú að hæfileg vinna lögmanns væri um 80 stundir og skyldi þóknun taka mið af því tímagjaldi sem stefnandi skuldbatt sig til að greiða lögmanni sínum, þ.e. 25.530 krónur, auk virðisaukaskatts. Var hæfileg fjárhæð þóknunar samkvæmt þessu ákveðin 2.000.000 króna auk virðisaukaskatts.

Stefnandi krafði stefnda um mismun á þeirri fjárhæð sem honum hafði verið greidd sem bætur fyrir lögmannsþóknun í bótauppgjöri og þeirrar fjárhæðar sem hann hafði greitt lögmanninum í samræmi við úrskurð úrskurðarnefndar LMFÍ.

Stefndi hafnaði kröfunni með bréfi dags. 1. nóvember 2016, með vísan til þess að félagið hefði greitt lögmannsþóknun í samræmi við hagsmuni málsins eins og hefðbundið væri við uppgjör skaðabótamála. Stefndi kveðst við útreikning hafa stuðst við hagsmunatengdar gjaldskrár nokkurra lögmannsstofa sem sérhæfi sig í innheimtu skaðabóta.

Ágreiningur aðila málsins snýst um það hvort með uppgjöri stefnda af hálfu vátryggingafélaganna hafi þau fullnægt bótaskyldu sinni vegna tjóns stefnanda. Stefnandi telur félögin ekki hafa gert það og höfðar málið til að fá greiddan kostnað sem hann hefur lagt út fyrir vegna lögmannsþjónustu við innheimtu skaðabóta fyrir tjón sitt.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Grundvöllur kröfu stefnanda sé fyrirvari hans við bótauppgjör þann 22. janúar 2016 við kostnað vegna lögmannsþóknunar í tengslum við uppgjör sjúklingatryggingamáls hjá stefnda. Um sé að ræða skýran og ótvíræðan fyrirvara svo sem það hafi verið skilgreint í dómaframkvæmd. Krafan sé byggð á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli skuli vera eins settur og fyrir tjón sitt, sem og á 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Bótaskylda hafi verið viðurkennd úr sjúklingatryggingum þeirra A-kk-ef A-kk-ef hjá stefnda og S-kk-ef C-kk-ef hjá Tryggingamiðstöðinni hf. og hafi stefndi séð um endanlegt uppgjör vegna greiðslu bóta.

Grundvöllur fjárhæðar kröfunnar sé úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna um hæfilega þóknun samkvæmt 12. gr. laga nr. 77/1998, um lögmenn, vegna vinnu fyrrum lögmanna stefnanda í tengslum við innheimtu bóta vegna máls hans. Stefnandi hafi greitt lögmönnunum þá fjárhæð, sem teljist til tjóns stefnanda vegna sjúklingatryggingaratburðarins og beri að bæta samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga.

Úrskurðarnefnd LMFÍ samanstandi af þremur hæfum og sérfróðum lögmönnum og hafi nefndarmönnum í umrætt sinn verið falið að meta hvað teldist hæfileg þóknun samkvæmt lögmannalögum við innheimtu bóta í máli stefnanda. Í úrskurði úrskurðarnefndarinnar, dags. 30. júní 2016 í máli nr. 3/2016, komi eftirfarandi fram í niðurstöðukafla:

Að vandlega virtum gögnum málsins telur nefndin að hæfileg þóknun til handa kærðu skuli miðast við 80 stunda vinnu og taka mið af því tímagjaldi sem kærandi skuldbatt sig til að greiða kærða K-kk-þgf, þ.e. 25.530, auk vks. Verður fjárhæð þóknunar samkvæmt þessu ákveðin kr. 2.000.000 auk vsk.

Byggi stefnandi á því að 80 stunda vinnuframlag lögmanna stefnanda í málinu sé mjög hæfilegt miðað við umfang málsins og þá staðreynd að málarekstur hafi tekið tæplega tvö ár frá veitingu umboðs.

Mat hinna sérfróðu nefndarmanna sé að hæfileg þóknun í umrætt sinn hafi verið 2.000.000 króna, sem stefnandi hafi greitt fyrrum lögmönnum sínum vegna vinnu þeirra í beinu sambandi við tjón sitt. Samkvæmt fullnaðaruppgjöri frá 25. janúar 2016 hafi hið stefnda vátryggingafélag greitt 536.507 krónur vegna þóknunar lögmanna, auk 128.762 króna í virðisaukaskatt, eða samtals 665.269 krónur. Stefnandi hafi því ekki fengið tjón sitt að fullu bætt að því er varði kostnað vegna nauðsynlegrar aðstoðar lögmanna, að fjárhæð 1.463.493 krónur, auk vsk.

Sundurliðist höfuðstólskrafa stefnanda svo:

Hæfileg þóknun samkvæmt úrskurði LMFÍ m.vsk 2.480.000 krónur

- Kostnaður v. lögmannsaðstoðar greitt af VÍS hf. m.vsk. 665.269 krónur

Samtals ógreiddur kostnaður v. aðstoðar lögmanns m vsk. 1.814.731 krónur

Vaxta sé krafist frá 22. janúar 2016 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 22. október 2016, þegar liðinn hafi verið einn mánuður frá því að stefnandi hafi krafist greiðslu vangoldinna bóta vegna nauðsynlegs kostnaðar við aðstoð lögmanna.

Um ákvörðun bótafjárhæðar samkvæmt lögum nr. 111/2000 fari eftir skaðabótalögum. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga skuli bæta það sem falli undir hugtakið „annað fjártjón“. Almennt hafi verið viðurkennt, í fræðiskrifum og dómaframkvæmd, að kostnaður tjónþola við þjónustu lögmanns falli þar undir. Engum vafa sé undirorpið með hliðsjón af vel rökstuddum úrskurði úrskurðarnefndar LMFÍ og flækjustigi máls stefnanda, afstöðu vátryggingafélaga og umfangi gagna, að um sé að ræða hæfilega þóknun vegna nauðsynlegrar vinnu.

Óskýr verklagsregla hjá vátryggingafélagi í tengslum við greiðslu lögmannsþóknunar geti ekki haggað skýru ákvæði laga né takmarkað rétt tjónþola til að fá tjón sitt að fullu bætt samkvæmt skaðabótalögum. Stefnandi hafi ekki fengið tjón sitt að fullu bætt líkt og hann eigi rétt til samkvæmt skaðabótalögum.

Í bréfi stefnda frá 1. nóvember 2016 sé kröfu stefnanda m.a. hafnað á þeim grundvelli að úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna frá 30. júní sama ár sé ekki bindandi fyrir hið stefnda vátryggingafélag, þar sem félagið hafi ekki átt aðild að honum.

Þótt komist verði að þeirri niðurstöðu að úrskurðurinn sem slíkur bindi ekki hendur stefnda að því leytinu til að krafan sé aðfararhæf gagnvart stefnda með vísan til 6. mgr. 28. gr. laga nr. 77/1998, sé byggt á því að í honum felist veigamikil sönnun um raunverulegt tjón stefnanda, sem stefnandi grundvalli dómkröfu sína á.

Úrskurðarnefnd lögmanna sé sjálfstæð úrskurðarnefnd sem sæki stoð sína til laga nr. 77/1998, um lögmenn, og sé m.a. einn nefndarmanna af þremur skipaður af ráðherra. Samkvæmt 4. gr. laganna fari meðferð mála fyrir úrskurðarnefnd eftir stjórnsýslulögum nema annað leiði af ákvæðum V. kafla laganna. Ljóst megi vera að sönnunargildi úrskurðar úrskurðarnefndarinnar sé mikið enda nefndin sett á fót með lögum, skipuð sérfróðum aðilum og málsmeðferð fari eftir stjórnsýslulögum. Byggt sé á því að úrskurður úrskurðarnefndar LMFÍ sé sérfræðilegt mat í skilningi 9. gr. laga nr. 37/1999, sbr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Það sé niðurstaða nefndarinnar að hæfileg lögmannsþóknun við innheimtu bóta hjá stefnda hafi verið 2.000.000 króna auk virðisaukaskatts. Þessari niðurstöðu hafi ekki verið hnekkt af stefnda með gögnum. Stefnandi hafi fært fullnægjandi sönnun fyrir hæfilegum og nauðsynlegum kostnaði sínum vegna lögmannsaðstoðar vegna málsins, sem miðaður hafi verið við tímagjald og tímavinnu samkvæmt gjaldskrá viðkomandi lögmanna. Engin ástæða sé til að efast um hæfi viðkomandi nefndarmanna í úrskurðarnefndinni né hæfni þeirra við mat á hæfilegri þóknun í umrætt sinn. Stefndi hafi hvorki sýnt fram á að tímagjald né tímafjöldi sé óhóflegur miðað við umfang málsins og tíma.

Með úrskurðinum 30. júní 2016 hafi nefndin leyst úr erindi stefnanda. Það hafi hún gert sem stjórnvald sem fengið sé með lögum vald til að leysa úr ágreiningsefni af þessum toga milli tveggja málsaðila og hafi því úrskurðurinn ríkt sönnunargildi um efnisatriði málsins og réttmæta þóknun, þ.e. hæfilegt endurgjald í skilningi 24. gr. laga nr. 77/1998.

Ljóst sé að stefnandi hafi ekki fengið tjón sitt vegna sjúklingatryggingaratburðarins þann 31. október 2007 að fullu bætt er varði kostnað vegna nauðsynlegrar aðstoðar lögmanna við innheimtu bóta og vinnslu málsins gagnvart stefnda. Stefnda sé þar af leiðandi skylt að lögum að greiða stefnanda tjón sitt í samræmi við ákvæði sjúklingatryggingalaga, skaðabótalaga og almennar reglur skaðabótaréttarins.

Byggi stefnandi kröfur sínar á almennum reglum skaðabótaréttar. Um bótagrundvöll vísi stefnandi til 1. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, og hinnar almennu meginreglu að tjónþoli skuli fá tjón sitt að fullu bætt. Þá vísi stefnandi til laga nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu og skaðabótalaga. Jafnframt sé vísað til laga nr. 77/1998, um lögmenn, þá sérstaklega 24. gr. þeirra laga. Um almenna vexti og um dráttarvexti sé vísað til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísi stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þess sé krafist sérstaklega, með vísan til 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda álag á dæmdan málskostnað. Þessu til stuðnings vísist til þess að stefndi hafi hafnað greiðslu frekari bóta án þess að fyrir hendi sé lagalegur grundvöllur til slíkrar höfnunar og án teljandi rökstuðnings.

Málsástæður og lagarök stefnda

Í málinu gildi almennar skaðabótareglur og í því felist að sönnunarbyrðin sé hjá stefnanda um rétt til frekari bóta en hann hafi þegar fengið greiddar vegna þess bótaskylda atburðar sem málið varði. Sýknukrafa stefnda byggi á því að stefnandi eigi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta vegna tjónsins en þegar hafi verið bætt með uppgjörinu þann 25. janúar 2016.

Þessi afstaða stefnda byggi á sjónarmiðum um að tjónvaldur beri einungis ábyrgð á kostnaði við innheimtu skaðabóta að svo miklu leyti sem hann sé nauðsynlegur og eðlilegur. Þá sé byggt á sjónarmiðum um skyldu tjónþola til að takmarka tjón sitt. Stefndi byggi einnig á því að umfang lögmannskostnaðar stefnanda sé ekki í beinu orsakasambandi við heilsutjón stefnanda og ekki sennileg afleiðing þess. Þá sé byggt á því að úrskurður úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands hafi takmarkaða þýðingu um réttarsamband stefnanda og stefnda. Það varði fyrst og fremst samning stefnanda við lögmanninn sem stefndi sé ekki bundinn við.

Óumdeilt sé að stefnandi eigi rétt á bótum fyrir þann kostnað sem óhjákvæmilega hafi fallið til við fullnustu bótakröfu hans gagnvart bótaskyldum aðila og að stefnda telji ekki óeðlilegt að stefnandi hafi notið aðstoðar lögmanns við innheimtu bótanna. Þó geti ekki allar athafnir lögmanns, óháð tengslum þeirra við tjónið sjálft, fallið innan þessarar bótaskyldu. Beri því að skýra það sem svo að þegar vísað sé til starfa hans sé átt við þær athafnir sem nauðsynlegar séu til innheimtu bótanna og bótaskyldur aðili geti með réttu gert ráð fyrir að muni falla til vegna tjónsins. Þá beri tjónþola sem endranær að takmarka tjón sitt. Tjónþoli geti því ekki krafið tjónvald um bætur að svo miklu leyti sem honum hafi verið unnt að semja um lægra gjald fyrir þá þjónustu sem honum hafi verið nauðsynleg.

Tjónþoli hafi forræði á því þjónustu hvaða lögmanns hann nýti sér og hafi forræði á samningum sínum við sinn lögmann. Þetta frelsi tjónþola leiði til þess að honum sé frjálst að semja um að lögmaður hans hljóti betri kjör en viðgangist í viðlíka málum. Þessu frelsi fylgi þó ekki að tjónþoli eigi rétt á að skaðabótaskyldur aðili standi straum af kostnaði sem fylgi slíkum samningum umfram það sem nauðsynlegt hafi verið eða almennt gangi og gerist. Stefnandi hafi kosið að semja um kjör lögmanns með þeim hætti að þóknun hans yrði aldrei lægri en samkvæmt tímagjaldi. Slíkir samningar viðgangist almennt ekki í skaðabótamálum hér á landi og hafi stefnanda í öllu falli staðið til boða þjónusta sérfræðinga á þessu sviði sem eingöngu miði við hagsmuni þá sem undir hafi verið í málinu.

Í skaðabótamálum hafi almennt verið viðurkennt að lögmönnum sé rétt að innheimta hæfilegar og sanngjarnar greiðslur eftir gjaldskrá fyrir vinnu sína í þágu tjónþola. Þannig hafi því til að mynda verið hafnað að bótaskyldum aðila beri að greiða 30% álag á tímagjald lögmanna þrátt fyrir að samið hafi verið sérstaklega um það. Við bótauppgjör í dag sé alla jafna miðað við svokallaðar hagsmunatengdar gjaldskrár. Upphaflega hafi verið venja að miða við gjaldskrá LMFÍ en þegar hún hafi verið felld niður hafi skapast sú venja að miða við gjaldskrár þeirra lögmanna sem sérhæfi sig í aðstoð við tjónþola í uppgjörum þeirra við tryggingafélög. Þeirri venju hafi verið fylgt í fjölda ára án nokkurra athugasemda dómstóla. Með vísan til þess verði að hafna kröfu stefnanda um greiðslu þóknunar sem sé hærri en almennt gangi og gerist samkvæmt slíkum gjaldskrám, þrátt fyrir að hann hafi með samningi við lögmann sinn undirgengist frekari gjaldtöku. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að kanna gjaldskrár annarra lögmanna og velja lögmann sem vinni eftir gjaldskrá áþekkri þeim sem viðgangist á þessum markaði. Stefnandi verði að bera sjálfur hallann af vali sínu á lögmanni sem ekki starfi samkvæmt hagsmunatengdri gjaldskrá. Stefndi bendi á að dæmdur málskostnaður í héraðsdómi og Hæstarétti í líkamstjónamálum sé langt frá því að vera í samræmi við þá lögmannsþóknun sem stefnandi hafi samið um við lögmenn sína.

Í stefnu sé vísað til þess að meðferð málsins hafi dregist af ýmsum sökum, þó aðallega vegna aðgerðar sem stefnandi hafi sjálfviljugur farið í. Stefnandi virðist þannig byggja á því að kostnaður við innheimtu bótakröfunnar hafi stóraukist vegna tafa á málinu. Tafir í málinu sé allt að einu að rekja til stefnanda. Stefnandi hafi haft forræði á að afla matsgerðar og hafi haft miklar sérþarfir að því leyti.

Í úrskurði úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands komi jafnframt fram að tímafrekt og tafsamt hafi reynst að fá matsmenn að málinu af ástæðum sem fyrst og fremst verði raktar til kæranda. Málið hafi enn fremur tafist sökum aðgerðar sem kærandi hafi undirgengist af sjálfsdáðum meðan á matsferlinu hafi staðið. Í kjölfar aðgerðarinnar hafi tekið við veruleg samskipti við matsmenn og vátryggingafélag að beiðni kæranda þar sem þrýst hafi verið á að matinu yrði lokið þrátt fyrir að óljóst væri hvaða áhrif aðgerðin gæti haft á varanlegar afleiðingar hins bótaskylda atburðar. Slík samskipti séu ekki eðlilegur liður í innheimtu bóta.

Sá aukni kostnaður sem af framangreindu hafi hlotist sé ekki á ábyrgð stefnda og ekki í orsakasambandi við hinn bótaskylda atburð. Í öllu falli sé kostnaðurinn ekki sennileg afleiðing hins bótaskylda atburðar. Jafnvel þótt litið verði svo á að hinn aukni kostnaður sé ekki til kominn vegna ákvarðana stefnanda heldur ákvarðana lögmanna hans gildi hið sama. Stefnandi hafi haft forræði á að velja lögmenn til að aðstoða sig og hann beri því áhættuna af starfi þeirra.

Þó að telja verði að tjónþoli eigi að vera skaðlaus af tjóni sínu sé honum ekki frjálst að haga innheimtu bóta sinna með slíkum hætti að kostnaður verði meiri en ætlast megi til. Í öllu falli geti hann ekki ætlast til þess að tjónvaldur eða annar greiðsluskyldur aðili beri þann kostnað sem af slíku hljótist.

Stefndi hafni því alfarið að úrskurður úrskurðarnefndarinnar hafi þýðingu í réttarsambandi sínu og stefnanda. Úrskurður nefndarinnar snúi að því hvað teljist hóflegt og eðlilegt gjald fyrir alla þá þjónustu sem fyrrverandi lögmaður stefnanda hafi innt af hendi að beiðni hans og í hans þágu samkvæmt samningi þeirra. Sönnunargildi slíks úrskurðar um hvað sé eðlilegt gjald fyrir innheimtu bóta sé því afar takmarkað. Stefnandi hafi kosið að semja við lögmann sem áskilið hafi sér rétt til greiðslna umfram það sem leitt hafi af hagsmunatengdri gjaldskrá hans. Stefnandi hafi óskað eftir aðgerðum lögmannsins í sína þágu sem ekki hafi verið nauðsynlegar til innheimtu bóta og þá hafi orðið tafir á meðferð málsins sem rekja megi til háttsemi stefnanda. Stefnanda hafi verið frjálst að haga innheimtu bótanna með þessum hætti og hafi haft forræði á samningi sínum við lögmann sinn en geti ekki krafið stefnda um greiðslu þess aukakostnaðar sem af hafi hlotist. Því eigi fyrrverandi lögmenn stefnanda rétt á greiðslu fyrir þá vinnu sína, líkt og ráða megi af úrskurði nefndarinnar, en stefnandi eigi ekki kröfu um að stefndi greiði annað og meira en nauðsynlegan og eðlilegan kostnað.

Stefndi hafi greitt stefnanda bætur vegna lögmannskostnaðar sem reiknaðar séu út með hliðsjón af hagsmunatengdri gjaldskrá fjölda lögmanna, eins og venja sé í svona málum. Niðurstöðu slíks útreiknings verði að telja sanngjarna og eðlilega þóknun vegna nauðsynlegra aðgerða til innheimtu bóta, enda greiði stefndi auk lögmannsþóknunar útlagðan kostnað tjónþola við öflun sönnunargagna. Verði því að telja tjón stefnanda fullbætt.

Stefndi byggi kröfur sínar einkum á almennum reglum skaðabótaréttar, sérstaklega meginreglum um sönnun, orsakatengsl, sennilega afleiðingu og skyldu tjónþola til að takmarka tjón sitt. Þá sé einnig byggt á skaðabótalögum, nr. 50/1993. Eftir því sem við eigi vísist til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og sé krafa um málskostnað byggð á XXI. kafla laganna.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um afmarkaðan þátt bótauppgjörs stefnda við stefnanda, þ.e. lögmannsþóknun. Þau atvik eru óumdeild að stefnandi greiddi lögmannsþóknun í samræmi við álit úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands um hæfilega þóknun í máli hans. Sú þóknun er hærri en sú lögmannsþóknun sem stefndi reiknaði út og greiddi stefnanda við bótauppgjör. Krefur stefnandi stefnda um mismun þessara fjárhæða.

Það er markmið skaðabóta að gera tjónþola fjárhagslega eins settan og ef hann hefði ekki orðið fyrir tjóni, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Af þeirri meginreglu leiðir að hann á rétt á því að fá greidda úr hendi þess, sem bótaábyrgð ber, þóknun lögmanns, sem hann hefur leitað til í því skyni að fá ráðgjöf og aðra aðstoð við að gera bótakröfu og fá hana upp gerða, að því tilskildu að þóknunin feli í sér hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir störf lögmannsins, sbr. 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn.

Fyrir liggur að meðferð bótamálsins tók nokkurn tíma og að upp komu ýmis ágreiningsefni meðan á matsferli og málsmeðferð stóð. Lögmaður stefnanda og annar lögmaður sem var honum til aðstoðar komu í samskiptum við stefnda fram fyrir hönd tjónþola á grundvelli umboðs frá honum. Í umboðinu kemur fram að um þóknun lögmannsins fari samkvæmt gjaldskrá um hagsmunatengda þóknun, en verði þó aldrei lægri en tímagjald, sem samið var sérstaklega um.

Þegar lögmaður stefnanda krafði hann um greiðslu þóknunar sem að meðtöldum virðisaukaskatti var að fjárhæð 3.802.772 krónur gætti stefnandi skyldu sinnar til að takmarka tjón sitt með því að óska úrskurðar úrskurðarnefndar Lögmannafélags Íslands um þá þóknun. Var það mat úrskurðarnefndarinnar að 2.000.000 króna, auk virðisaukaskatts, væri hæfileg þóknun til lögmanna fyrir störf í þágu stefnanda vegna þessa bótamáls. Við þá fjárhæð telur stefnandi að beri að miða við uppgjör bóta.

Stefndi kveðst reikna út bætur vegna lögmannskostnaðar stefnanda eins og venja sé í svona málum, með hliðsjón af hagsmunatengdri gjaldskrá fjölda lögmanna. Af gjaldskrám sem lagðar hafa verið fyrir dóminn til samanburðar sést að þótt miðað sé við hagsmunatengda þóknun sem meginreglu eru skilmálar um að þóknun verði þó aldrei lægri en tímagjald ekki einsdæmi. Í þeim gjaldskrám sem stefndi vísar til er jafnan gert ráð fyrir álagi á þóknun ef gagnaöflunar er þörf eða ef mál eru sérstaklega umfangsmikil. Þá er í þessum gjaldskrám að finna dæmi um að reikna megi álag á þóknun ef aðili er búsettur erlendis og ákvæði um að ef kröfur eru fleiri en ein skuli reikna þóknun af hverri kröfu. Stefndi telur nú að mál stefnanda sé einfalt og gerir við útreikning bóta vegna lögmannskostnaðar hans ekki ráð fyrir álagi vegna umfangs og gagnaöflunar eða vegna búsetu stefnanda erlendis. Þá tekur stefndi ekki tillit til þess við útreikning hagsmunatengdrar þóknunar að kröfum stefnanda var beint að tveimur bótaskyldum aðilum, annars vegar að stefnda og hins vegar að Tryggingamiðstöðinni hf., en stefndi kom fram fyrir bæði félögin og hagaði uppgjöri eins og um eina bótakröfu væri að ræða.

Stefnandi hefur neytt þeirra úrræða sem honum voru tiltæk til að takmarka kostnað sinn af lögmannsþjónustu vegna málsins með því að afla rökstudds álits þar til skipaðrar úrskurðarnefndar um hæfilega þóknun lögmanns í máli sínu um innheimtu skaðabóta vegna tjóns síns. Þó að stefndi hafi ekki verið aðili að málinu fyrir úrskurðarnefndinni hefur mat hennar um hvað sé hæfileg lögmannsþóknun vegna vinnu lögmanna í þágu stefnanda við innheimtu skaðabóta hjá stefnda vegna líkamstjóns hans ríkt sönnunargildi í máli þessu.

Stefndi hefur ekki útskýrt hvaða hluti af því vinnuframlagi lögmanna, sem úrskurðarnefndin tók rökstudda afstöðu til að væri hæfilegt og stefnandi greiddi að lokum fyrir, hann telji að hafi verið óþarft í máli stefnanda og þá hvers vegna. Stefnda hefur ekki tekist að færa að því viðhlítandi rök að sú lögmannsþóknun sem hann reiknar stefnanda í skaðabætur við bótauppgjör teljist sanngjörn og eðlileg þóknun vegna nauðsynlegra aðgerða til innheimtu bóta í máli stefnanda.

Að öllu framangreindu virtu verður að telja að tjón stefnanda sé ekki fullbætt að því er varðar lögmannsþóknun. Verður því fallist á kröfu stefnanda og verður stefnda gert að greiða stefnanda viðbótarbætur, auk vaxta og dráttarvaxta, allt í samræmi við kröfugerð stefnanda. Þá verður stefnda samkvæmt þeirri niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 gert að greiða stefnanda málskostnað og er hann að meðtöldum virðisaukaskatti ákveðinn 500.000 krónur. Ekki þykja efni til að fallast á kröfu um álag á málskostnað.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 1.814.731 krónu með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. janúar 2016 til 22. október 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf K-kvk-nf

------------ ------------- -----------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómur Reykjavíkur 31. október 2017