X-58/2013

Máli þessu, sem er ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins með bréfi slitastjórnar varnaraðila 19. apríl 2013 og var það þingfest 29. maí sama ár. Um lagagrundvöll vísaði slitastjórn til 171. gr., sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið var tekið til úrskurðar fimmtudaginn 19. desember sl. Sóknaraðili er þrotabú A, [...], Reykjavík, en varnaraðili er B, [...], Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að viðurkennd verði krafa nr. 282 við slitameðferð B, sem hljóðar svo:

a. Sóknaraðili krefst þess að staðfest verði riftun á þeim ráðstöfunum sem fólust í millifærslum af reikningi sóknaraðila yfir á reikning varnaraðila, fyrst þann 28. maí 2010 að fjárhæð 8.800.000 krónur og síðan 28. september 2010 að fjárhæð 6.500.000 krónur.

b. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðili endurgreiði sóknaraðila 15.300.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 8.800.000 krónum frá 28. maí 2010 til 28. september 2010 en frá þeim degi af 15.300.000 krónum til greiðsludags. Sé ekki fallist á upphafstíma dráttarvaxta og hann miðaður við síðara tímamark, er krafist vaxta skv. 4. gr. sömu laga til þess dags en til þrautarvara skv. 8. gr. s.l.

c. Þess er krafist að peningakrafan njóti stöðu skv. 3. tl. 110. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991.

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar.

I

Eins og fyrr greinir er mál þetta ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila. Með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 4. gr. laga nr. 44/2009 skipaði Fjármálaeftirlitið 3.mars 2010 bráðbirgðastjórn yfir varnaraðila, sem þá hét B. Varnaraðili var tekinn til slitameðferðar 9. apríl 2010 og skipuð slitastjórn skv. heimild í 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009. Samkvæmt lögum nr. 161/2002 gilda að meginstefnu reglur laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um slitameðferðina. Frestdagur við skiptin er 3. mars 2010. Kröfulýsingarfresti lauk 12. nóvember 2010.

Sóknaraðili er þrotabú dótturfélags varnaraðila og var félagið tekið til gjaldþrotaskipta 30. ágúst 2011 að kröfu stjórnar þess. Frestdagur við skiptin er 19. ágúst 2011. Kröfulýsingarfresti í búið lauk 8. nóvember 2011.

Sóknaraðili málsins er einkahlutafélag sem var stofnað síðla árs 2007 af C sem var dótturfélag varnaraðila. Samkvæmt gögnum málsins var félagið stofnað í þeim tilgangi að standa að uppkaupum á fasteignum á nánar tilgreindu landsvæði á Akureyri með endurskipulagningu og uppbyggingu þess svæðis í huga. Félagið D, sem einnig er undir gjaldþrotaskiptum, var einnig stofnað í sambærilegum tilgangi og sóknaraðili eignaðist það að fullu í nóvember 2007. Eigendur sóknaraðila munu lengst af hafa verið fjögur einkahlutafélög og munu þau hafa staðið fyrir uppkaupum á eignum á umræddu svæði ýmist í gegnum sóknaraðila eða dótturfélag hans D.

Varnaraðili vísar til þess í greinargerð sinni að kröfur hans í bú sóknaraðila nemi um 60% af heildarskuldum félagsins en heildar upphæð lýstra krafna í bú sóknaraðila séu 1.827.274.156 krónur. Kröfur varnaraðila grundvallist á lánasamningi, veðskuldabréfum og viðskiptaskuld að upphæð samtals 1.085.098.477 krónur með dráttarvöxtum fram að úrskurðardegi.

Varnaraðili kveður forsögu lánveitinga varnaraðila til sóknaraðila og þeirrar viðskiptaskuldar sem um sé deilt í máli þessu megi upphaflega rekja til framangreindra hugmynda um fjárfestingu og uppbyggingu á Akureyri. Megintilgangur stofnunar sóknaraðila hafi verið sá að standa að uppkaupum á eignum á framangreindu svæði. Hafi uppkaup þessi aðallega verið fjármögnuð með lánsfé frá varnaraðila til handa sóknaraðila. Þá hafi einnig verið gefin út veðskuldabréf sem seld hafi verið fjárfestum, viðskiptavinum varnaraðila, sem og að umrædd veðskuldabréf hafi einnig verið keypt af varnaraðila sjálfum.

Þá kemur það fram í beiðni stjórnar sóknaraðila um gjaldþrotaskipti, sem er meðal gagna málsins, að fyrrnefndar fyrirætlanir sóknaraðila hafi orðið fyrir verulegu bakslagi í kjölfar bankahrunsins í október 2008. Áfram hafi þó verið unnið í verkefninu á árinu 2009. Efnahagshrunið hafi svo orðið til þess að skuldir félagsins hafi hækkað umtalsvert sem leitt hafi til versnandi fjárhagsstöðu. Félagið hafi þó á móti haft tekjur af útleigu fasteigna er félagið hafi keypt á umræddu svæði. Kemur fram í beiðninni að tap félagsins hafi numið 262.291.672 krónum samkvæmt ársreikningi 2009 og samkvæmt drögum að ársreikningi árið 2010 hafi tapið numið 241.126.908 krónum það ár. Fram kemur að eignir sóknaraðila séu allar tengdar atvinnurekstri félagsins. Eignir séu fyrst og fremst fasteignir sem að hluta séu í útleigu og hafi skilað rúmum 25 milljónum króna í leigutekjur á árinu 2010. Umræddar fasteignir hafi í nefndum drögum að ársreikningi 2010 verið metnar á 920 milljónir króna en eftirstöðvar áhvílandi lána nemi um 1.658 milljónum króna. Í árslok 2010 hafi eigið fé félagsins verið neikvætt um 80,3% eða um rúmar 738 milljónir króna. Þess er og getið að stærsti lánardrottinn sóknaraðila sé varnaraðili með tæp 60% af heildarskuldum. Sé það á grundvelli lánasamninga en einnig sé um viðskiptaskuld að ræða. Nemi skuldir samkvæmt lánasamningi tæpum 800 milljónum króna en viðskiptaskuldin nemi rúmum 35 milljónum króna. Þá skuldi sóknaraðili alls rúmar 644 milljónir króna vegna veðskuldabréfa, en vextir séu ekki inni í þeirri tölu.

Varnaraðili keypti allt hlutafé í sóknaraðila 17. maí 2010. Kemur fram í greinargerðum beggja aðila að kaupverðið hafi verið ein króna. Þann 28. maí 2010 voru greiddar 8.800.000 krónur af bankareikningi sóknaraðila inn á bankareikning varnaraðila. Þá voru sömuleiðis greiddar 6.500.000 krónur með sama hætti þann 28. september sama ár. Er um það deilt í málinu hvort umræddar greiðslur séu riftanlegir gerningar aðallega með vísan til 134. gr. laga nr. 21/1991 en til vara 141. gr. sömu laga og að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila umræddar fjárhæðar með nánar tilgreindum vöxtum, sbr. 142. gr. sömu laga.

Varnaraðili kveður að fyrri millifærslan hafi annars vegar verið vegna hlutdeildar í rekstrarkostnaði varnaraðila á árinu 2010, sem sóknaraðila hafi borið að greiða, samtals að fjárhæð 3.118.426 krónur. Kveður varnaraðili að fyrir liggi að sóknaraðili hafi haft skrifstofuaðstöðu í húsnæði varnaraðila auk heldur sem starfsfólk varnaraðila hafi séð um utanumhald og vinnu í ýmsum málum er hafi varðað sóknaraðila. Hafi auk þess fallið til ýmis kostnaður því samfara. Í málinu liggur fyrir skjal með sundurliðun kostnaðar sem slitastjórn varnaraðila mun hafa útbúið og sent skiptastjóra sóknaraðila. Kveður varnaraðili að eftirstöðvar fjárhæðarinnar hafi runnið til að greiða niður viðskiptaskuld sóknaraðila við varnaraðila. Síðari greiðsla sóknaraðila hafi sömuleiðis farið til lækkunar á viðskiptaskuld hans við varnaraðila.

Skiptastjóri sóknaraðila ritaði bréf til slitastjórnar varnaraðila 3. janúar 2012 þar sem meðal annars var lýst því mati hans að þær greiðslur sem um er deilt í máli þessu væru riftanlegir gerningar og var slitastjórn gefinn frestur til að mótmæla því og leggja fram gögn. Með bréfi 31. sama mánaðar lýsti skiptastjóri yfir riftun umræddra greiðslna og krafðist greiðslu samsvarandi fjárhæðar ásamt vöxtum. Með bréfi sama dag hafnaði slitastjórn kröfu sóknaraðila með þeim skýringum sem raktar eru hér að framan og fylgdi bréfinu sundurliðun þess rekstrarkostnaðar sem varnaraðili taldi að sóknaraðila hefði borið að greiða.

Sóknaraðili höfðaði einkamál á hendur varnaraðila 4. maí 2012 og gerði þar þær kröfur sem hann hefur hér uppi. Því máli var vísað frá dómi 6. nóvember 2012 með vísan til 1. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991.

Sóknaraðili lýsti hinni umdeildu kröfu í slitabú varnaraðila 7. nóvember 2012. Um rétthæð kröfunnar var vísað til 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 með vísan til þess að greiðslur þær sem krafist væri riftunar á hefðu verið inntar af hendi eftir að slitastjórn var skipuð yfir varnaraðila.

Kröfunni var hafnað með bréfi slitastjórnar 5. febrúar 2013. Sóknaraðili mótmælti þeirri afstöðu og var ágreiningurinn tekinn fyrir á fundi aðila. Þar sem ekki tókst að jafna ágreining um kröfuna var henni beint til héraðsdóms með bréfi slitastjórnar varnaraðila 19. apríl 2013.

II

Sóknaraðili kveðst aðallega reisa riftunarkröfu sína á 134. gr. laga nr. 21/1991 og endurgreiðslukröfu á 142. gr. laganna.

Ákvæði 134. gr. laga nr. 21/1991 heimili riftun á greiðslu skuldar ef greitt sé með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt hafi verið eða greidd hafi verið fjárhæð sem hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega. Skv. 2. mgr. ákvæðisins megi krefjast riftunar á slíkri greiðslu til nákominna allt að tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Skilyrðin séu sjálfstæð svo nægjanlegt sé að einu þeirra sé fullnægt. Reglan sé hlutlæg, sett til að skapa greiða leið til að rifta greiðslum á skuldum sem inntar hafi verið af hendi með þeim hætti að almennt megi ætla að eitthvað sé athugavert við ráðstöfunina og ætla megi að hún hefði ekki verið gerð, a.m.k. ekki með þeim hætti sem raun hafi orðið á, ef fjárhagur skuldara hefði verið eðlilegur.

Að mati sóknaraðila sé skilyrðum ákvæðisins fullnægt. Fjórir aðilar alls hafi lýst kröfu í þrotabú sóknaraðila en lýstar kröfur hafi numið 1.827.274.156 krónum. Frá því varnaraðili hafi yfirtekið allt hlutafé í sóknaraðila og þar til stjórn félagsins hafi óskað eftir gjaldþrotaskiptum virðist eini kröfuhafinn sem fengið hafi greitt, af þeim sem lýst hafi kröfu í búið, vera varnaraðili, sem sé móðurfélag og hafi verið eini eigandi sóknaraðila frá maí 2010. Líkt og sjá megi á bankayfirlitum hafi greiðslur runnið til Akureyrarkaupstaðar, tryggingarfélaga og annarra sem lögveð hafi átt í fasteignunum fyrir kröfum sínum. Fyrir utan greiðslur til lögveðskröfuhafa hafi verið greiddir reikningar frá stjórnarformanni, sem viðist hafa verið í sjálfvald sett hvað hann hafi fengið greitt sem verktakalaun á mánuði, reikningar frá lögmannsstofu stjórnarformanns varnaraðila og virðisaukaskattur af húsaleigu. Ekki hafi verið greitt til veðkröfuhafa, þ.e. einstaklinga og félaga sem varnaraðili hafi fengið til að kaupa veðskuldabréf, sem hafi átt að vera tryggð með fasteignum sóknaraðila. Það jafnvel þó einu tekjur félagins hafi verið af útleigu umræddra eigna og veðskuldabréfin öll gjaldfallin.

Sóknaraðili telji þannig ljóst að þeir gerningar að millifæra háar fjárhæðir inn á bankareikninga varnaraðila séu riftanlegir gerningar. Greiðslurnar hafi verið til þess fallnar að skerða greiðslugetu sóknaraðila verulega auk þess sem þarna hafi verið um að ræða greiðslu á ótilgreindri skuld sem farið hafi fram fyrr en eðlilegt hafi verið.

Þá liggi fyrir í málinu að sóknaraðili hafi ekki verið gjaldfær á því tímamarki sem hér skipti máli, þ.e. í maí og september 2010 er millifærslurnar hafi átt sér stað. Hins vegar hafi greiðslurnar skert greiðslugetu félagsins verulega en fjárhæðin, 15,3 milljónir króna, sé um 70% af ársleigutekjum félagsins en einu tekjur félagsins hafi verið í formi leigugreiðslna.

Varnaraðili falli óumdeilanlega undir aðila nákominn sóknaraðila skv. skilgreiningu laga nr. 21/1991, en skv. 5. tl. 3. gr. laganna séu tvö félag nákomin ef annað á verulegan hluta í hinu. Sóknaraðili hafi að öllu leyti verið í eigu varnaraðila, þegar millifærslurnar hafi átt sér stað.

Til vara styðji sóknaraðili kröfu sína um riftun við það að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið varnaraðila til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og því sé hún riftanleg með vísan til 1. mgr. 141. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem varnaraðili hafi verið eini eigandi alls hlutafjár í sóknaraðila hafi honum óumdeilanlega verið ljós ógjaldfærni félagsins og þær aðstæður félagsins sem hafi gert það að verkum að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg. Þá sé á því byggt að varnaraðila hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunar þeirrar sem krafist sé riftunar á.

Tilgangur riftunarreglan laga nr. 21/1991 sé að auka jafnræði kröfuhafa við gjaldþrotaskipti og leiðrétta óeðlilegar ráðstafanir og að verjast því að skuldari leitist við að ívilna einum kröfuhafa á kostnað annarra. Með vísan til þess telji sóknaraðili ljóst að rifta beri áðurnefndum gerningum sem falist hafi í millifærslum af reikningi sóknaraðila yfir á bankareikning varnaraðila, móðurfélags sóknaraðila og eina hluthafa.

Í samræmi við ákvæði laga nr. 21/1991 og almennar reglur skaðabótaréttar beri varnaraðila að endurgreiða sóknaraðila þá fjárhæð sem sóknaraðili hafi orðið af við ótilhlýðilegar eða ólögmætar ráðstafanir varnaraðila.

Sóknaraðili kveðst styðja kröfu sína um riftun við 134. gr. laga nr. 21/1991 og fjárkröfu sína við 1. mgr. 142. gr. sömu laga. Verði riftun reist á 141. gr. laga nr. 21/1991 vísist um kröfugerð til 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Kröfu um dráttarvexti styðji sóknaraðili við reglur III. kafla laga nr. 38/2001 og um málskostnaðarkröfu sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála, sérstaklega 129. og 130. gr. þeirra laga.

III

Varnaraðili kveðst mótmæla því að grundvöllur sé fyrir beitingu riftunar skv. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Varnaraðili telji engu hinna sjálfstæðu riftunarskilyrða ákvæðisins fullnægt. Af því leiði að ekki sé neinn grundvöllur fyrir beitingu 142. gr. laganna um endurgreiðslu.

Sóknaraðili byggi á því í greinargerð sinni að greiðslurnar hafi skert greiðslugetu félagsins verulega og um hafi verið að ræða ótilgreinda skuld sem greidd hafi verið fyrr en eðlilegt hafi verið. Varnaraðili mótmæli þessum fullyrðingum sérstaklega. Í greinargerð sóknaraðila sé hins vegar engan rökstuðning að finna fyrir því hvernig um geti verið að ræða ótilgreinda skuld sem greidd hafi verið fyrr en eðlilegt hafi verið. Sé krafan því vanreifuð að því leyti, sbr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Það sé því útilokað að taka kröfu sóknaraðila til greina að þessu leyti. Hvað varði þá fullyrðingu sóknaraðila að greiðslurnar hafi skert greiðslugetu sóknaraðila verulega, þá telji varnaraðili að hinar umdeildu greiðslur hafi ekki skert greiðslugetu sóknaraðila verulega, eins og atvikum og stöðu félaganna sé hér háttað.

Varnaraðili telji að við greiðslu hinna umdeildu fjármuna hafi ekki verið um að ræða verulega skerðingu á greiðslugetu sóknaraðila þar sem um sé að ræða óverulegar fjárhæðir m.a. með tilliti til heildarskulda og eigna sóknaraðila. Greiðslurnar þann 28. maí og þann 28. september 2010 hafi samtals numið 15.300.000 krónum. Eignir þrotabús sóknaraðila hafi á árinu 2010 verið að markaðsverðmæti samtals 940.000.000 krónur og hafi lýstar kröfur í þrotabúið verið 1.827.274.156 krónur. Í ljósi umfangs rekstrar þrotabúsins og verðmætis eigna, geti hinar umdeildu greiðslur ekki hafa skert greiðslugetu sóknaraðila verulega í skilningi laganna. Því sé rétt að geta þess í þessu samhengi að greiðslurnar hafi numið samtals 1,6% af heildareignum sóknaraðila og 0,8% af heildarskuldum hans við gjaldþrot.

Sönnunarbyrðin fyrir riftanleika ráðstöfunar hvíli á þeim sem haldi slíku fram og þurfi meira til að koma heldur en að um sé að ræða ráðstöfun fjárhæðar í miljónum talið svo veruleg geti talist. Sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að greiðslugeta sóknaraðila hafi skerst verulega í skilningi laga nr. 21/1991.

Ljóst sé að sóknaraðili hafi skuldað varnaraðila mikla fjármuni þegar hinar hér umdeildu greiðslur hafi farið fram. Heildar upphæð lýstra krafna varnaraðila í bú sóknaraðila hafi verið 1.085.098.477 krónur. Þar af hafi viðskiptaskuld við varnaraðila verið 55.749.336 krónur með dráttarvöxtum fram að úrskurðardegi. Með viðskiptareikningi sóknaraðila hafi verið haldið utan um viðskipti bæði úttektir og innborganir viðskiptamannsins en viðskiptin við varnaraðila hafi byrjað 29. október 2007. Viðskiptaskuld sóknaraðila skv. viðskiptareikningi við varnaraðila hafi staðið í skuld upp á tugi og jafnvel hundruð miljóna frá því í september 2008. Sökum aldurs viðskiptaskuldarinnar sé útilokað að um sé að ræða skuld sem greidd hafi verið fyrr en eðlilegt hafi verið, líkt og haldið sé fram af hálfu sóknaraðila, enda hafi viðskiptaskuldin upphaflega stofnast á árinu 2007. Viðskiptamannayfirlitið beri það enda skýrlega með sér að um sé að ræða niðurgreiðslu á viðskiptaskuld, sbr. greiðslur dags. 28.05.10 og 28.09.10. Telji varnaraðili því auðsýnt að ekki sé um að ræða greiðslur á ótilgreindri skuld líkt og haldið sé fram af hálfu sóknaraðila.

Af framangreindu virtu megi einnig vera ljóst að varnaraðili eigi um 60% af lýstum kröfum í búið en lýstar kröfur í búið hafi allsnumið 1.827.274.156 krónum. Varnaraðili hafi hins vegar langt í frá verið eini aðilinn sem fengið hafi greitt upp í kröfur sínar á síðustu árum og mánuðum fyrir þrot sóknaraðila. Líkt og getið sé um í greinargerð sóknaraðila þá hafi lögveðskröfur verið greiddar sem runnið hafi til tryggingarfélaga, Akureyrarkaupstaður og aðrir sem lögveð hafi átt í fasteignum sóknaraðila hafi einnig fengið greiddar sínar kröfur. Auk þess sem að stjórnarformaður hafi fengið greitt fyrir vinnu sína, reikningar lögmannstofu er starfað hafi fyrir sóknaraðila og virðisaukaskattur af húsaleigu hafi einnig verið greiddur. Því megi sjá með hliðsjón af reiknisyfirliti og kröfuskrá að allir kröfuhafar hafi fengið greiddar kröfur sínar að fullu og varnaraðili sem nemi 1,4% af kröfu sinni á hendur sóknaraðila.

Eini aðilinn sem ekki hafi fengið greiðslu hafi verið kröfuhafafélagið E (hér eftir kröfuhafafélagið) enda hafi félagið haft kröfu sína tryggða með veði í fasteignum sóknaraðila. Sóknaraðili hafi því staðið í skilum að nánast öllu leyti við sína kröfuhafa, áður en félagið hafi farið í þrot, nema varnaraðila og umrætt kröfuhafafélag.

Með ákvæði 134. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið lögfest leið til að rifta greiðslum á skuldum sem inntar séu af hendi með þeim hætti að almennt megi ætla að eitthvað sé athugavert við ráðstöfunina líkt og geti sé um í greinargerð sóknaraðila. Sú fullyrðing sé að mati varnaraðila fjarstæðukennd að ráðstöfun að fjárhæð 15.300.000 krónur eða greiðslu sem nemi 1,4% af kröfum varnaraðila í bú sóknaraðila, sé athugaverð, á meðan aðrir kröfuhafar hafi fengið greiddar kröfur sínar að öllu leyti, fyrir utan framangreint kröfuhafafélag sem sé veðkröfuhafi. Enda hafi veðkrafa kröfuhafafélagsins verið tryggð með veði í fasteignum sóknaraðila. Hin veðsetta eign til handa kröfuhafafélaginu hafi hins vegar skilað litlum sem engum leigutekjum. Ekki hafi algjörlega legið ljóst fyrir á árinu 2010 hvort að það myndi greiðast að fullu upp í kröfur kröfuhafafélagsins. Fyrir liggi enda að kröfuhafafélagið hafi leyst eignir sóknaraðila til sín hverja af annarri á nauðungaruppboðum þeim sem farið hafi fram á eignunum. Enn verði því að telja að óvissa ríki um raunverulegt markaðsverðmæti þeirra.

Einnig sé mikilvægt að athuga að þær eignir sóknaraðila sem hafi skilað meira og minna öllum leigutekjum í rekstri félagsins, hafi verið veðsettar varnaraðila. Miðað við að ársleigutekjur árið 2010 hafi verið rúmar 25 miljónir, þá hafi tekjur af þeim eignum sem veðsettar hafi verið varnaraðila, numið 88% af heildarleigutekjum félagsins árið 2010. Eðlilegt og sanngjarnt verði að teljast að veðhafi þeirra eigna sem skili megin þorra tekna félagsins, fái í það minnsta greitt sem nemur 1,4% af heildarkröfum sínum. Sér í lagi með hliðsjón af því að stór hluti þessara leigugreiðslna hafi runnið til annarra kröfuhafa, þrátt fyrir að um hafi verið að ræða arð af veðsettri eign.

Sérstaklega skuli því mótmælt að um 70% af leigutekjum sóknaraðila á árinu 2010 hafi runnið til varnaraðila. Í raun sé um að ræða 60% leigutekna. Verði að telja það eðlilegt í ljósi þess að varnaraðili hafi átt 60% af heildarkröfum á hendur sóknaraðila. Auk þess sem ítrekað skuli að varnaraðili hafi átt veð í þeim eignum sóknaraðila sem hafi skilað tæpum 90% af tekjum sóknaraðila m.v. árið 2010.

Með vísan til framangreinds þá liggi það fyrir að mati varnaraðila að þær greiðslur sem inntar hafi verið af hendi til niðurgreiðslu á viðskiptaskuld sóknaraðila, hafi ekki verið til þess fallnar að rýra greiðslugetu þrotamanns verulega. Sérstaklega með tilliti til þess að aðrir kröfuhafar hafi fengið kröfur sínar greiddar og hafi átt hlutfallslega að miklum mun minni kröfur en varnaraðili á hendur sóknaraðila, fyrir utan veðkröfuhafa sem átt hafi tryggingu í fasteignum sóknaraðila. Með hliðsjón af framagreindu verði því einnig að telja að hér hafi verið að um ræða greiðslur sem verið hafi venjulegar eftir atvikum. Sér í lagi með hliðsjón af því að aðrir lánardrottnar sóknaraðila hafi verið að fá greiddar kröfur sínar að fullu og vísist þar til meginreglunnar um jafnræði kröfuhafa. Auk þeirrar staðreyndar, líkt og áður greini, að varnaraðili hafi átt veð í þeim eignum sóknaraðila sem skilað hafi megin þorra af tekjum sóknaraðila.

Sóknaraðili hafi hér ekki lagt nægileg gögn eða rök máli sínu til stuðnings og þar af leiðandi hafi hann ekki fært fram sönnur um riftanleika hinnar hér umdeildu ráðstöfunar varnaraðila. Að þeim sökum verði að hafna beitingu 134 gr. laga nr. 21/1991.

Sé fallist á að hinar umdeildu niðurgreiðslur á viðskiptaskuld sóknaraðila séu riftanlegar í skilningi gjaldþrotalaga. Þá verði hins vegar að mati varnaraðila að telja að hluti greiðslunnar sem nemi greiðslu hlutdeildarkostnaðar sóknaraðila í rekstrarkostnaði 3.118.426 krónur, sé venjulegur og eðlilegur eftir atvikum og því ekki riftanlegur skv. 134. gr. laga nr. 21/1991. Greiðslurnar hafi varðað endurgjald vegna leigu, launa og launatengdra gjalda, sérfræðikostnaðar, þjónustusamninga og annarra hefðbundinna útgjalda í atvinnurekstri. Eðlilegt og sanngjarnt verði að telja að sóknaraðili sem sjálfstæður lögaðili greiði fyrir rekstur félagsins. Óeðlilegt verði að teljast ef slík þjónusta og rekstrarliðir hjá félagi í rekstri séu án endurgjalds og á kostnað kröfuhafa varnaraðila.

Um sé að ræða endurgjald fyrir aðstöðu og útlagðan rekstrarkostnað sem varnaraðili hafi greitt en slíkir útgjaldaliðir verði að teljast óumflýjanlegir þegar komi að rekstri líkt og sóknaraðili hafi verið í. Ef ekki hefði verið lagður út slíkur kostnaður sé augljóst að rekstur og utanumhald fasteigna í eigu sóknaraðila hefði stöðvast og verðmætustu eignir hans orðið umsjárlausar sem hefði leitt til verulegs óvissuástands auk heldur sem það hefði getað leitt til verðmætarýrnunar þeirra. Hafi því verið um nauðsynlegan og eðlilegan kostnað að ræða til hagsbóta fyrir sóknaraðila sem eðlilegt hafi verið að hann bæri.

Sérstaklega skuli bent á að stærsti hluti hins umdeilda rekstrarkostnaðar hafi farið í þjónustusamning og aðra sérfræðiþjónustu. Sá útlagði kostnaður hafi m.a. falið í sér að gerður hafi verið samningur við aðila sem séð hafi um leigusamninga, viðhald eigna o.fl. tengt leigustarfsemi félagsins. Um hafi verið að ræða fjölda eigna og verði að telja að slík umsjá hafi verið til þess fallin að hámarka verðmæti eigna sóknaraðila og tryggja að tekjur vegna þeirra væru einnig hámarkaðar. Leigutekjur félagsins hafi verið helsta tekjustreymi sóknaraðila og því gríðarlega mikilvægt að haldið yrði vandlega utan um þær.

Varnaraðili árétti einnig sérstaklega að frá því að hann hafi keypt allt hlutafé í sóknaraðila og raun löngu áður, hafi farið fram umfangsmikil vinna að því er varðað hafi fjárhagslega endurskipulagningu sóknaraðila. Hafi m.a. komið til álita að selja félagið áfram til þriðja aðila og hafi m.a. farið fram samningaviðræður við aðra kröfuhafa félagsins hvað það hafi varðað. Ekki hafi hins vegar tekist samningar með aðilum. Á þessum tíma hafi þó fallið til mikill rekstarkostnaður enda hafi félagið haft aðstöðu í húsnæði er varnaraðili hafi verið með á leigu, auk þess sem starfsmenn varnaraðila hafi sinnt í ýmsu verkefnum er hafi verið í þágu sóknaraðila eins og að framan greini. Sé því um raunkostnað að ræða sem sé síst of hár og því með öllu ósanngjarnt að þeim greiðslum yrði rift eða varnaraðila gert að endurgreiða þá fjármuni aftur til sóknaraðila.Telja verði því að greiðslan hafi verið venjuleg eftir þeim atvikum sem hér hafi verið rakin.

Þá sé því einnig mótmælt að byggja megi riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Sé í því sambandi um frekari rök m.a. vísað til ofangreindrar umfjöllunar, en varnaraðili mótmæli því sérstaklega að ráðstöfun þessi hafi verið ótilhlýðileg. Byggi varnaraðili á því að hann hafi hagað sér í alla staði tilhlýðilega gagnvart sóknaraðila. Varnaraðili telji það ósannað að ráðstöfunin hafi verið honum til hagsbóta en um hafi verið að ræða, eins og áður greini, lækkun á viðskiptaskuld ásamt greiðslu á eðlilegri kostnaðarhlutdeild sóknaraðila í rekstrarkostnaði sem hlotist hafi af þjónustu varnaraðila við og í þágu sóknaraðila.

Þá telji varnaraðili að það sé rangt sem haldið sé fram af hálfu sóknaraðila í máli þessu, þ.e. að sóknaraðili hafi verið orðinn ógjaldfær þegar greiðslurnar hafi farið fram á árinu 2010, enda beri sóknaraðili sönnunarbyrðina þar um. Slíkar sönnur hafi hann ekki fært fram.

Þá mótmæli varnaraðili því jafnframt að honum hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunar þeirrar er krafist sé riftunar á, enda sé sú fullyrðing ekki bara bersýnilega röng og ósönnuð heldur sé hún hvorki studd rökum né gögnum. Allt að einu bæri sóknaraðili sönnunarbyrðina þar um, sem hann hafi í engu axlað.

Þá mótmæli varnaraðili ennfremur ex tuto kröfu um dráttarvexti sem og upphafstíma þeirra, en til vara þannig að vextir verði einvörðungu látnir reiknast frá dómsuppsögu. Eins og fram komi í málavaxtalýsingu sé mál þetta nú að koma í annað skipti fyrir héraðsdóm, en kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðila hafi verið vísað frá dómi með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur þann 6. nóvember 2012 í málinu E-1729/2012.

Liggi fyrir að sóknaraðili hafi stefnt málinu inn sem einkamáli, þrátt fyrir skýran áskilnað 116. gr. laga nr. 21/1991 þar sem fram komi að dómsmál verði ekki höfðað í héraði gegn þrotabúi nema mælt sé sérstaklega fyrir um heimild til þess í lögum eða um opinbert mál sé að ræða og krafist sé refsiviðurlaga sem megi ákveða á hendur þrotabúi. Hafi ofangreint mál, um sömu kröfur og hér sé tekist á um, því verið höfðað af hálfu sóknaraðila 4. maí 2012, eða fyrir hartnær einu og hálfu ári. Sé því harðlega mótmælt sem röngu og ósanngjörnu að dæma varnaraðila til greiðslu dráttarvaxta, enda verði sóknaraðili að bera ábyrgð á annmörkum á eigin málatilbúnaði. Væri fráleitt og ósanngjarnt ef varnaraðili yrði látinn gjalda fyrir þennan hringlandahátt sem verið hafi á máli þessu af hálfu sóknaraðila.

Varnaraðili byggi einnig á því að sökum óvissu í málinu og framangreinds hringlandaháttar í málatilbúnaði sóknaraðila, eigi sóknaraðili engan rétt til greiðslu málskostnaðar úr hendi varnaraðila, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu varnaraðila sé vísað til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti og þá sérstaklega 134. gr. og 142. gr. þeirra. Einnig sé vísað til 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafa varnaraðila eigi sér stoð í 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa varnaraðila um virðisaukaskatt byggi á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Mótmæli við málskostnaðarkröfu sóknaraðila séu studd við 3. mgr. 130. gr. sömu laga.

IV

Mál þetta er eins og fyrr segir ágreiningsmál við slitameðferð varnaraðila. Í málinu er óumdeilt að varnaraðili eignaðist sóknaraðila að fullu 17. maí 2010. Þá er þess og getið í greinargerðum beggja aðila að kaupverðið hafi verið ein króna. Ekki er heldur deilt um það að 28. maí 2010 voru millifærðar 8.800.000 krónur frá sóknaraðila til varnaraðila og aftur 6.500.000 krónur 28. september sama ár. Beggja þessara greiðslna er getið á viðskiptamannayfirliti varnaraðila. Á því yfirliti er einnig færsla frá 31. desember 2010 þar sem sóknaraðila er færð til skuldar „Hlutdeild í kostnað 9. apr-31.des, A“ að fjárhæð 3.118.426 krónur. Með fyrrnefndum greiðslum frá sóknaraðila til varnaraðila lækkaði skuldastaða hans á viðskiptamannareikningi úr ríflega 47 milljónum króna í tæplega 32 milljónir króna en hækkaði 31. desember um síðastgreinda fjárhæð og var þá 35.097.029 krónur. Í málinu liggur einnig fyrir yfirlit bankareiknings sóknaraðila frá 1. apríl 2009 til 31. desember 2010. Sést þar að í upphafi yfirlitsins er innstæða á reikningi 12.873.645 krónur. Fer innstæðan lítillega hækkandi og lækkaði svo lítillega aftur og 26. maí 2010 var hún 13.851.991 króna. Næsta færsla er 28. sama mánaðar að fjárhæð 8.800.000 krónur sem ráðstafað var til varnaraðila. Eftirstöðvar á reikningnum voru þá 5.051.991 króna. Lækkaði innstæðan nokkuð í framhaldi en hækkaði svo aftur og 27. september 2010 voru 8.570.546 krónur inni á reikningi sóknaraðila. Eftir að 6.500.000 krónum hafði verið ráðstafað af reikningnum til varnaraðila 28. september 2010 var innstæðan 2.012.719 krónur. Í málinu liggur fyrir ársreikningur sóknaraðila fyrir árið 2010 og kemur þar meðal annars fram að neikvætt eigið fé sóknaraðila nam ríflega 497 milljónum í lok árs 2009 og neikvætt eigið fé nam tæpum 739 milljónum í lok árs 2010. Þar kemur og fram að leigutekjur ársins 2010 hafi numið ríflega 25 milljónum króna og rekstrartap ársins er sagt 21.322.126 krónur.

Sóknaraðili byggir aðallega á því að fyrrnefndar tvær greiðslur séu riftanlegar á grundvelli 2. mgr., sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Í 1. mgr. ákvæðisins er heimiluð riftun á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var, eða greidd fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu skuldara verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Í 2. mgr. er kveðið á um að rifta megi greiðslu til nákominna sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna.

Óumdeilt er í máli þessu að varnaraðili telst hafa verið nákominn sóknaraðila í skilningi framangreinds lagaákvæðis þegar umræddar greiðslur áttu sér stað. Frestdagur við skiptin er 19. ágúst 2011. Hinar umdeildu greiðslur áttu sér stað 28. maí og 28. september 2010 og falla því innan þess tímaramma sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

Þegar virtar eru þær fjárhagsupplýsingar sem liggja fyrir í málinu varðandi sóknaraðila, bæði ársreikningur ársins 2010, sem og beiðni stjórnar sóknaraðila um að bú félagsins verði tekið til gjaldþrotaskipta, verður að fallast á með sóknaraðila að fjárhagur hans hafi verið með þeim hætti á árinu 2010 að hann hafi vart getað talist gjaldfær. Má hér og líta til þess að telja verður óumdeilt í málinu að kaupverð sem varnaraðili greiddi fyrir hlutafé í sóknaraðila var ein króna. Fær það stoð í gögnum málsins að innstæða og hreyfingar á bankareikningi sóknaraðila gefi glögga mynd af því hvaða lausum fjármunum hann hafði úr að spila á þeim tíma sem hér skiptir máli. Verður og að telja að fyrir liggi í gögnum málsins að eignastaða sóknaraðili var neikvæð á umræddum tíma. Liggur einnig fyrir í málinu að tekjur sóknaraðila á árinu 2010 voru nánast eingöngu leigugreiðslur að fjárhæð ríflega 25 milljónir króna. Þær greiðslur sem ráðstafað var til varnaraðila námu að hans eigin mati um 60% af tekjum sóknaraðila á árinu 2010. Af yfirliti yfir innstæður á bankareikningi sóknaraðila, sem fyrr er að nokkru rakið, má sjá að verulegum hluta lausra fjármuna sóknaraðila var ráðstafað til varnaraðila með umræddum tveimur greiðslum. Er fallist á með sóknaraðila að með þeim greiðslum hafi greiðslugeta sóknaraðila verið skert verulega eins og fjárhag hans var komið á umræddum tíma. Þá er því hafnað að greiðslurnar geti talist venjulegar eftir atvikum enda ekki fyrir að fara sambærilegum greiðslum milli aðila á fyrra tímamarki og verður heldur ekki séð að nokkrir hagsmunir sóknaraðila hafi staðið til að ráðstafa svo stórum hlut lausafjár síns til varnaraðila umfram aðra kröfuhafa. Verður að auki ekki talið að leggja megi til grundvallar, gegn mótmælum sóknaraðila, að sóknaraðila hafi borið að standa varnaraðila skil á þeirri hlutdeild í rekstrarkostnaði sem varnaraðili byggir á að hafi fallið til á árinu 2010.

Verður þegar af þeim ástæðum sem að framan greinir fallist á að kröfu sóknaraðila um riftun framangreindra greiðslna til varnaraðila þar sem með þeim hafi greiðslugeta sóknaraðila verið rýrð verulega og að ekki verði talið að þær geti eins og hér stendur á talist venjulegar eftir atvikum.

Með vísan til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 ber að fallast á með sóknaraðila að úrskurða beri varnaraðila til að greiða sóknaraðila framangreindar fjárhæðir og skulu þær, í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, bera dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 28. febrúar 2012 til greiðsludags. Var þá liðinn mánuður frá því sóknaraðili lýsti yfir riftun umræddra greiðslna og krafðist greiðslu. Ekki eru efni til að taka vaxtakröfu sóknaraðila til greina að öðru leyti, sbr. t.d. Hæstaréttardómur í máli réttarins nr. 753/2012. Ekki er unnt að fallast á þær röksemdir varnaraðila að það að sóknaraðili hafi fyrst haft kröfur sínar uppi í einkamáli, sem sætt hafi frávísun, eigi að hafa áhrif á upphafstíma dráttarvaxta í málinu.

Ekki er um það deilt í málinu að framangreind fjárkrafa sem hér er viðurkennd við slitameðferð varnaraðila nýtur stöðu búskröfu samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991, enda fóru umræddar greiðslur fram eftir að varnaraðili var tekinn til slitameðferðar.

Með hliðsjón af málsúrslitum verður varnaraðili úrskurðaður til að greiða sóknaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið A-kvk-nf B. J-kvk-nf hdl.

Af hálfu varnaraðila flutti málið J-kk-nf I-kk-nf Þ-kk-nf vegna H-kk-ef J-kk-ef hrl.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Viðurkennd er við slitameðferð varnaraðila, B riftun sóknaraðila, þrotabús A, á greiðslu að fjárhæð 8.800.000 krónur 28. maí 2010 og að fjárhæð 6.500.000 krónur 28. september 2010.

Viðurkennd er fjárkrafa sóknaraðila, sem hann lýsti við slitameðferð varnaraðila (nr. 282 í kröfuskrá), að fjárhæð 15.300.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2012 til greiðsludags. Krafan nýtur stöðu búskröfu samkvæmt 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferðina.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 450.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf