E-4221/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 8. apríl sl., er höfðað 6. desember 2012 af Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, gegn Exton ehf., Fiskislóð 10 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 82.515 krónur, ásamt dráttarvöxum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 12. janúar 2009 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar ásamt virðisaukaskatti. Í greinargerð stefnda var sett fram krafa um að málinu yrði vísað frá dómi en frá þeirri kröfu var fallið í þinghaldi 27. mars 2013.

Málsatvik og ágreiningsefni

Þann 8. júlí 2008 varð sviðsvagn í eigu stefnda, númer OEN26, fyrir tjóni. Tjónið varð af völdum ökutækisins UO994, sem var vátryggt hjá stefnanda. Í nóvember og desember 2008 greiddi stefnandi þrjá reikninga vegna tjónsins, en þar var um að ræða greiðslur til annarra en stefnda vegna flutnings og viðgerðar á vagni stefnda.

Í fyrsta lagi greiddi stefnandi reikning frá E.T. ehf., dags. 6. nóvember 2008, vegna flutnings á umræddum vagni. Fjárhæð reikningsins nemur 19.349 kr. og þar af er virðisaukaskattur 3.807 kr. Fyrir liggur tjónskvittun vegna greiðslunnar, dags. 13. nóvember 2008, þar sem fram kemur að stefndi sé tjónþoli en E.T. ehf. móttakandi umræddrar greiðslu, að fjárhæð 19.349 kr. Í tjónskvittuninni segir: „Vátryggingafélag Íslands hf. hefur í dag greitt undirrituðum 100% bætur vegna tjóns á OEN26 af völdum UO994 þann 08.07.2008“. Í öðru lagi greiddi stefnandi annan reikning frá E.T. ehf., dags. 17. nóvember 2008, vegna flutnings vagnsins. Fjárhæð reikningsins nemur 16.406 kr. og þar af er virðisaukaskattur 3.228 kr. Fyrir liggur tjónskvittun vegna greiðslunnar, dags. 25. nóvember 2008, sem er eins háttað og þeirri tjónskvittun sem áður er lýst. Í þriðja lagi greiddi stefnandi reikning frá Nýju bílasmiðjunni hf., dags. 8. desember 2008, vegna viðgerðar á vagninum. Fjárhæð reikningsins nemur 383.560 kr. og þar af er virðisaukaskattur 75.480 kr. Fyrir liggur tjónskvittun vegna greiðslunnar, dags. 9. desember 2008, sem er eins háttað og áðurnefndum tjónskvittunum. Allir framangreindir reikningar innihalda nöfn og kennitölur beggja málsaðila.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnda beri að greiða stefnanda þá fjárhæð sem stefnandi greiddi í virðisaukaskatt samkvæmt framangreindum reikningum, en þar var um að ræða 82.515 kr. Fyrir liggur skjal frá stefnanda, dags. 8. janúar 2009, sem ber yfirskriftina „Virðisaukaskattsuppgjör“ vegna umrædds tjóns. Þar kemur fram að viðgerðarkostnaður hafi numið samtals 419.315 kr. og þar af sé virðisaukaskattur 82.515 kr. Síðan segir að „Hlutur VÍS samtals“ sé 336.800 kr., að „Frádráttarbær VSK (innskattur tjónþola)“ nemi 82.515 kr. og að „Hlutur tjónþola samtals“ sé 82.515 kr. Í lok skjalsins segir: „Móttekin frumrit reikninga vegna uppgjörs VSK þann 08.01.2009“. Í skjalinu er reitur fyrir undirritun af hálfu stefnda og á því er stimpill með svohljóðandi texta: „Eintak VÍS vinsamlega endursendið með undirskrift“. Skjalið er óundirritað af hálfu stefnda. Stefnandi kveður stefnda hafa verið sent umrætt uppgjör ásamt frumritum þeirra reikninga sem uppgjörið byggist á og segir ekki ástæðu til að ætla annað en að umræddur virðisaukaskattur hafi verið notaður í virðisaukaskattsuppgjöri stefnda. Stefndi mótmælir því hins vegar að sér hafi verið afhent frumrit reikninganna og segist ekki geta séð að honum hafi verið afhentir reikningar og verið kynnt að honum bæri að nýta þá til uppgjörs á virðisaukaskatti hjá sér. Kveður hann sig ekki hafa nýtt þá með þeim hætti.

Þann 27. maí 2010 barst stefnda innheimtubréf frá stefnanda. Skjalið liggur ekki fyrir í málinu en samkvæmt greinargerð stefnda var það merkt sem lokaviðvörun vegna virðisaukaskatts. Þann 15. september 2010 sendi fjármálastjóri stefnda tölvupóst til framkvæmdastjóra tjónasviðs stefnanda. Þar er vísað til bréfsins sem borist hafi 27. maí 2010 og tekið fram að fjármálastjórinn hafi strax haft samband við þjónustuver stefnanda. Þar hafi aðilar ekki getað frætt hann um uppruna kröfunnar. Einhver hafi átt að hafa samband við stefnda, sem ekki hafi gerst. Í tölvubréfinu er þess óskað að framkvæmdastjórinn láti einhvern grennslast fyrir um þetta, hvort þetta sé opin innheimta á stefnda eða hvort þetta séu einhver mistök. Framkvæmdastjórinn svaraði samdægurs í þá veru að hann myndi láta skoða þetta en ekki liggja fyrir frekari svör við umræddum tölvupósti.

Með innheimtubréfi, dags. 12. apríl 2011, var skorað á stefnda að greiða hina umdeildu kröfu innan 7 daga frá dagsetningu bréfsins og tekið fram að krafan yrði ella innheimt með aðför eða atbeina dómstóla. Þann 5. maí 2011 ritaði fjármálastjóri stefnda tölvupóst til framkvæmdastjóra tjónasviðs stefnanda, þar sem vísað er til innheimtubréfsins og tekið fram að stefndi hafi ekki fengið neinn reikning frá stefnanda vegna málsins. Stefndi hafi eytt miklum tíma og fjölmörgum símtölum til stefnanda í því skyni að fá einhver gögn en án árangurs. Í tölvupóstinum er vísað til nánar tiltekinna þriggja starfsmanna stefnanda sem stefndi hafi meðal annars talað við. Þar er einnig tekið fram að samkvæmt kröfunni sé væntanlega verið að rukka stefnda um virðisaukskatt af viðgerð fyrir þriðja aðila og vart sé sé hægt fyrir stefnanda að halda áfram innheimtuaðgerðum.

Stefnda barst svar vegna framangreinds tölvupósts með tölvupósti þann 30. apríl 2012. Í svarinu kemur fram að um sé að ræða virðisaukaskatt vegna tjóns á bíl UO994. Þar sem þetta sé „vsk-bíll“ eigi stefnandi rétt á að rukka virðisaukaskatt af stefnda. Stefndi hafi fengið kvittun á sínum tíma fyrir virðisaukaskatti og eigi sjálfur að krefja skattinn um endurgreiðslu á virðisaukaskatti fyrir tjónaviðgerðinni, en stefnandi geti ekki rukkað skattinn beint. Fjármálastjóri stefnda svaraði samdægurs í þá veru að stefndi væri ekki með nein viðskiptasambönd við stefnanda og þar af leiðandi stæðist krafan ekki. Þá var ítrekað að stefndi hefði engin gögn fengið frá stefnanda vegna málsins. Ekki liggja fyrir gögn um frekari samskipti milli aðila eftir þetta fyrr en stefna var birt þann 6. desember 2012.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Krafa stefnanda byggist á áðurnefndu virðisaukaskattsuppgjöri vegna þeirra reikninga sem stefnandi greiddi vegna tjónsins á sviðsvagni stefnda. Stefnandi vísar til þess að hann hafi greitt 82.515 kr. í virðisaukaskatt vegna tjónsins, sem sé stefnufjárhæð málsins. Stefnandi hafi sent stefnda uppgjörið ásamt frumritum þeirra reikninga sem það byggist á, en reikningarnir séu allir gefnir út á nafn stefnda, þ.e tjónþola í tjónsatburðinum. Reikningarnir beri glögglega með sér vegna hvers þeir séu, þ.e. vegna flutnings á hinum skaddaða mun og viðgerðar á honum, og í hvers þágu viðgerðin sé, þ.e. tjónþola, stefnda í máli þessu.

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi haft heimild til þess að innskatta útgefna reikninga og borið skylda til þess gagnvart stefnanda. Í 12. gr. vátryggingarskilmála stefnanda, nr. YY10, áskilji stefnandi sér rétt til að haga framkvæmd á viðgerð og/eða uppgjöri tjóns á þann veg að endurgreiðsla virðisaukaskatts komi til lækkunar á fjárhæð tjónsins í samræmi við lög og reglugerðir þar um. Skilmálar þessir og tilhögun uppgjörs séu í samræmi við minnisatriði embættis ríkisskattstjóra um virðisaukaskatt og vátryggingar, dags. 17. janúar 1990, sem lögð voru fram á félagsfundi Sambands íslenskra tryggingafélaga 17. janúar 1990. Stefnda hafi borið að haga skattameðferð útgefinna reikninga með þeim hætti að fá endurgreiddan virðisaukaskattinn og takmarka með því tjón sitt í skilningi vátryggingaréttar. Stefnandi hafi ekki ástæðu til annars en að ætla að stefndi hafi hagað skattskilum sínum með þeim hætti að virðisaukaskattur sá er stefnandi greiddi hafi verið notaður í virðisaukaskattsuppgjöri stefnda. Stefndi hafi þá fengið tjón sitt ofgreitt og með því auðgast með óréttmætum hætti. Krafist sé dráttarvaxta frá þeim degi sem stefndi hafi verið krafinn um greiðslu kröfunnar.

Stefnandi vísar til meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, meginreglna skaðabótaréttar og vátryggingaréttar, til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Kröfu um dráttarvexti styður hann við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum, og kröfu um málskostnað við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu á grundvelli þess að krafa stefnanda sé fyrnd, sbr. II. kafla laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Tjónsatvikið sem krafa stefnanda stafi af hafi orðið 8. júlí 2008 og viðgerð á eign stefnda hafi að því er virðist lokið 17. nóvember 2008, samkvæmt dagsetningum á reikningunum þremur. Málið sé höfðað með þingfestingu 11. desember 2012 eða þegar hinn fjögurra ára fyrningartími kröfunnar hafi verið liðinn.

Stefndi krefst einnig sýknu á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þar sem stefnanda beri að beina kröfum sínum að vátryggingartakanum, sbr. samningssamband þeirra og fyrirmæli í III. kafla minnisatriða embættis ríkisskattstjóra um virðisaukaskatt og vátryggingar. Stefndi sé ekki bundinn af skilmálum stefnanda þar sem ekkert samningssamband sé þeirra á milli.

Þá styður stefndi sýknukröfu sína við það að stefnanda hafi borið að bæta stefnda tjón hans að fullu, enda hafi tjónvaldur verið tryggingartaki hjá stefnanda. Stefndi hafi ekki getað nýtt kröfu stefnanda í uppgjöri á virðisaukaskatti hjá sér og ef fallist yrði á kröfu stefnanda fengi stefndi tjón sitt frá 2008 ekki bætt að fullu, svo sem hann eigi rétt til. Slík niðurstaða færi gegn meginreglum vátryggingaréttar og skyldum stefnanda gagnvart stefnda. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að sú uppgjörsaðferð sem hann byggi kröfu sína á og lýst sé í 12. gr. skilmála hans standist lög og reglur þar um. Minnisatriði ríkisskattstjóra sé skjal sem lagt hafi verið fram á fundi hjá Sambandi íslenskra tryggingarfélaga 22. janúar 1990 og geti því tæplega haft mikið gildi við túlkun á réttarreglum. Þó komi fram í þeim minnisatriðum að réttur vátryggingarfélags snúi eingöngu að vátryggingartaka en ekki öðrum tjónþolum.

Stefndi vísar til þess að stefnandi verði að bera allan halla af því að hafa ekki upplýst stefnda rétt og skýrt frá því, þegar við greiðslu umræddra þriggja reikninga, að hann vildi að stefndi nýtti þá til skattalegs uppgjörs. Um leið verði hann að bera hallann af því að hafa ekki afhent frumrit reikninganna til stefnda, en úr því verði ekki bætt nú. Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu krefst hann þess að málskostnaður verði látinn niður falla og að kröfu stefnanda um dráttarvexti fram að málshöfðun verði hafnað, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa stefnanda um málskostnað byggist á 129.-131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Þann 8. júlí 2008 varð sviðsvagn í eigu stefnda fyrir tjóni af völdum ökutækis sem vátryggt var hjá stefnanda. Í nóvember og desember 2008 innti stefnandi af hendi greiðslur til aðila sem önnuðust flutning og viðgerð á vagninum. Um þrjá reikninga var að ræða, samtals að fjárhæð 419.315 kr., en þar af nam virðisaukaskattur 82.515 kr. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um greiðslu á síðastgreindri fjárhæð á þeirri forsendu að stefnda hafi borið að haga skattameðferð reikninganna þannig að hann fengi virðisaukaskattinn endurgreiddan og fjárhæðin komi því til lækkunar á fjárhæð tjónsins.

Stefndi byggir sýknukröfu sína m.a. á því að krafan sé fyrnd. Stefndi byggir einnig á því að stefnandi verði að bera allan halla af því að hafa ekki upplýst stefnda rétt og skýrt frá því að hann ætlaðist til þess að stefndi nýtti reikningana til skattalegs uppgjörs og af því að hafa ekki afhent honum frumrit umræddra reikninga, en úr þessu verði ekki bætt nú. Til samræmis við þessar málsástæður verður að leysa úr því í upphafi hvort sýkna beri stefnda vegna fyrningar eða á grundvelli þeirrar höfuðreglu kröfuréttar, að kröfuhafi verði að gæta réttar síns og halda honum til laga, en bera að öðrum kosti halla af vanrækslu sinni á því.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Í 1. mgr. 2. gr. sömu laga er tekið fram að fyrningarfrestur reiknist frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Síðastgreint orðalag ber að túlka svo að upphaf frestsins miðist við það tímamark þegar kröfuhafi átti þess fyrst kost að setja fram kröfu um efndir, enda er meginregla laganna sú að upphaf fyrningarfrests sé óháð athöfnum eða athafnaleysi kröfuhafa. Sem fyrr greinir telur stefnandi sig hafa öðlast kröfu á hendur stefnda vegna virðisaukaskatts sem hann greiddi samkvæmt áðurnefndum þremur reikningum. Hafi slík krafa stofnast verður að leggja til grundvallar að fyrningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 hafi byrjað að líða þegar stefnandi greiddi reikningana, enda átti hann þess þá kost að setja fram kröfu sína á hendur stefnda, þó að hann hafi ekki gert það fyrr en síðar.

Fyrirliggjandi kvittanir vegna greiðslu stefnanda á umræddum reikningum eru frá 13. nóvember 2008, 25. nóvember 2008 og 9. desember 2008. Fyrningu var slitið þann 6. desember 2012, þegar stefna í máli þessu var birt, sbr. 15. gr. laga nr. 150/2007. Um það vísast til 2. mgr. ákvæðisins, þar sem fram kemur að fyrningu sé slitið þegar mál telst höfðað, en samkvæmt 1. mgr. 93. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála telst mál höfðað þegar stefna er birt. Samkvæmt þessu verður að telja að krafa stefnanda vegna þeirra tveggja reikninga sem greiddir voru í nóvember 2008 hafi verið fyrnd þegar málið var höfðað 6. desember 2012. Verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af kröfu stefnanda vegna þessara reikninga, sem nemur 7.035 kr. af stefnufjárhæðinni, sbr. 24. gr. laga nr. 150/2007. Á hinn bóginn var fjögurra ára fyrningarfrestur ekki liðinn vegna þess reiknings sem greiddur var í desember 2008, en hann er frá 8. desember 2008 og var samþykktur til greiðslu af stefnanda þann 9. sama mánaðar. Þá kemur hins vegar til athugunar hvort stefndi verði engu að síður sýknaður af kröfu stefnanda vegna umrædds reiknings, sem nemur 75.489 kr. af stefnufjárhæðinni, vegna vanrækslu stefnanda á því að gæta réttar síns og halda honum til laga.

Að framan eru rakin samskipti aðila í kjölfar þess að stefnandi greiddi umræddan reikning. Fyrir liggur skjal frá stefnanda, dags. 8. janúar 2009, sem ber yfirskriftina „Virðisaukaskattsuppgjör“ vegna umrædds tjóns, en þar kemur m.a. fram að „Frádráttarbær VSK (innskattur tjónþola)“ vegna reikninganna þriggja sé 82.515 kr. og að „Hlutur tjónþola samtals“ nemi sömu fjárhæð. Stefndi mótmælir því ekki sérstaklega að honum hafi borist umrætt skjal og leggja verður til grundvallar að honum hafi verið sent það í janúar 2009. Á hinn bóginn mótmælir stefndi því að honum hafi verið sent frumrit viðkomandi reikninga eða skýrlega kynnt að honum bæri að nýta þá til uppgjörs á virðisaukaskatti hjá sér.

Framangreint virðisaukaskattsuppgjör er ekki skýrt um það til hvers stefnandi ætlaðist af stefnda. Þar er hvorki tekið skýrt fram að stefnda beri að leita frádráttar vegna umrædds virðisaukaskatts né er þar orðuð krafa um að stefndi greiði þá fjárhæð sem um ræðir til stefnanda eða settar fram nokkrar greiðsluupplýsingar í því sambandi. Var þó brýnt að orða kröfur í þessa veru skýrlega þar sem undanfarandi tjónskvittanir báru með sér að uppgjöri vegna tjónsins væri lokið, auk þess sem stefnandi og stefndi áttu ekki í viðskiptasambandi. Þá verður í ljósi gagna málsins og mótmæla stefnda að telja ósannað að honum hafi verið sent frumrit umrædds reiknings eða að hann hafi nýtt hann við uppgjör á virðisaukaskatti. Fyrirliggjandi tölvupóstar stefnda, sem ritaðir voru í tilefni af innheimtubréfum stefnanda á seinni stigum, bera með sér að stefnda var ókunnugt um grundvöll kröfunnar og hann taldi sig ekki hafa fengið nein gögn vegna hennar.

Umtalsverður dráttur varð á því að stefnandi skýrði kröfuna nánar eða fylgdi henni eftir. Þannig virðast engin samskipti hafa átt sér stað í tæplega eitt og hálft ár eftir að framangreint virðisaukaskattsuppgjör var sent, eða þar til stefnda var sent innheimtubréf í maí 2010. Stefndi leitaði þá upplýsinga, sem hann virðist ekki hafa fengið. Tæpu ári síðar, eða í apríl 2011, barst honum annað innheimtubréf. Aftur leitaði stefndi upplýsinga en efnisleg svör bárust ekki fyrr en liðið var ár til viðbótar, eða með tölvupósti í lok apríl 2012. Leggja verður til grundvallar að það hafi verið fyrst þá sem stefndi fékk frekari skýringar en þær sem fólust í áðurnefndu virðisaukaskattsuppgjöri, sem innihélt samkvæmt framansögðu enga skýra kröfu af hálfu stefnanda. Stefndi mótmælti umræddum skýringum stefnanda samdægurs og tók fram að hann hefði engin gögn fengið, en ekki verður séð að frekari samskipti hafi átt sér stað milli aðila þar til stefna var birt 6. desember 2012.

Samkvæmt framangreindu verður að telja að það hafi verið óljóst í upphafi til hvers stefnandi ætlaðist af stefnda auk þess sem ósannað er að hann hafi afhent stefnda frumrit umrædds reiknings. Stefndi virðist ekki hafa fengið frekari skýringar fyrr en í apríl 2012, þegar u.þ.b. þrjú og hálft ár var liðið frá greiðslu reikningsins, og ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að stefnda hafi verið grundvöllur kröfunnar óljós fyrr en þá. Stefnandi verður að bera hallann af framangreindum atriðum, sbr. áðurnefnda höfuðreglu kröfuréttar, og verður því einnig að sýkna stefnda af kröfu stefnanda vegna reikningsins sem greiddur var í desember 2008, jafnvel þótt fyrningarfrestur hafi ekki verið liðinn er málið var höfðað.

Samkvæmt framangreindu verður að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu. Með hliðsjón af úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem telst hæfilega ákveðinn 150.000 kr.

Dóminn kveður upp E-kk-nf J-kk-nf, settur héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Exton ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, Vátryggingafélags Íslands hf.

Stefnandi greiði stefnda 150.000 krónur í málskostnað.

E-kk-nf J-kk-nf