E-12977/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 16. desember sl., var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu hinn 12. nóvember 2009. Stefnandi er A-kvk-nf S-kvk-nf, Bankavegi 5, Selfossi, en stefndi er Landsvaki hf., Hafnarstræti 5, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega, að stefnda verði gert að greiða henni 1.954.913 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 17. nóvember 2009 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess til vara, að viðurkenndur verði með dómi réttur hennar til skaðabóta úr hendi stefnda vegna þeirrar rýrnunar sem varð á verðmæti eignarhluta hennar í peningamarkaðssjóði Landsbankans, Peningabréf ISK, og rekja má til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi við rekstur sjóðsins frá því stefnandi fjárfesti í sjóðnum og þar til honum var slitið hinn 28. október 2008.

Bæði í aðalkröfu og varakröfu krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað að mati dómsins, auk álags er nemi virðisaukaskatti af honum.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er þess krafist að stefnandi verði dæmd til greiðslu málskostnaðar stefnda að skaðlausu að mati dómsins.

I.

Helstu málavextir eru þeir, að í janúar 1995 stofnaði fjármálafyrirtækið Landsvaki hf., stefndi í þessu máli, fjárfestingarsjóð, sem bar heitið Peningabréf Landsbankans ISK, en sjóðurinn var svonefndur peningamarkaðssjóður. Stefndi var rekstraraðili sjóðsins en stefndi var dótturfélag Landsbanka Íslands hf. en er nú dótturfélag í 100% eigu NBI hf. Stefndi tók ákvarðanir um fjárfestingar sjóðsins og annaðist framkvæmd þeirra en félagið hafði gert sérstakan vörslusamning við Landsbanka Íslands hf. um vörslu fjármuna sjóðsins, markaðssetningu, umsýslu og fleira.

Peningabréf ISK var fjárfestingarsjóður samkvæmt lögum nr. 30/2003, um verðbréfa- og fjárfestingarsjóði, og starfaði eftir reglum um peningabréf Landsbankans ISK. Samkvæmt útboðslýsingu sjóðsins, dagsettri 23. júlí 2008, var markmið hans að ná góðri ávöxtun og dreifingu áhættu með því að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum að mati stjórnar stefnda. Við slit sjóðsins samanstóð hann af 60% skuldabréfum, sem útgefin voru af fjármálafyrirtækjum, þar með talin innlán og varnir, og 40% voru skuldabréf, sem útgefin voru af öðrum fyrirtækjum.

Áhættuflokkar sjóða stefnda voru sjö og því hærra númer sem flokkurinn fékk, því meiri var áhættan. Peningabréf ISK var í flokki 1 en í honum voru aðeins þeir sjóðir sem taldir voru áhættuminnstir. Áhættuflokkun sjóðsins var í samræmi við markaðssetningu hans um stöðuga og örugga ávöxtun.

Stefnandi máls þessa fjárfesti í sjóðnum 16. júlí 2008 eftir að hafa fengið ráðgjöf hjá starfsmanni Landsbanka Íslands hf. Af hálfu stefnanda er byggt á því, að ranglega hafi verið farið með staðreyndir og að ráðgjöf starfsmannsins hafi verið mjög misvísandi. Stefnandi, sem hafi átt svonefnd Markaðsbréf LÍ, hafi haft samband við starfsmanninn umrætt sinn í þeim eina tilgangi að selja eignarhlut sinn í sjóðnum og leggja fjármunina inn á öruggan vaxtareikning, þ.e. innlánsreikning. Starfsmanninum hafi hins vegar, þrátt fyrir skýr fyrirmæli stefnanda í upphafi samtalsins, tekist að telja stefnanda á að fjárfesta í peningabréfum, sem hafi verið þvert gegn vilja hennar. Þessu hefur stefndi mótmælt en kveður starfsmann Landsbanka Íslands hf. hafa gefið stefnanda réttar upplýsingar og þá hafi stefnandi í samtali þeirra starfsmannsins samþykkt að kaupa í peningamarkaðssjóðnum.

Stefnandi var eigandi hlutdeildarskírteinis í sjóðnum frá 16. júlí 2008 þar til sjóðnum var slitið 28. október sama ár. Hinn 6. október 2008, þegar sjóðnum var lokað fyrir innlausnir, nam eignarhlutur stefnanda 6.265.746 krónum, en við slit hans voru stefnanda greiddar 4.310.833 krónur og þess getið í bréfi frá Landsbanka Íslands, dagsettu 28. október 2008, að um fullnaðargreiðslu væri að ræða.

Stefndi tók ákvörðun um lokun sjóðsins 6. október á grundvelli þess umróts sem var á fjármálamörkuðum og þeirrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins, að lokað yrði tímabundið fyrir öll viðskipti með verðbréf útgefin af Landsbanka Íslands hf., Glitni banka hf., Kaupþingi banka hf., SPRON, Exista hf. og Straumi-Burðarási fjárfestingarbanka hf. Alþingi samþykkti sama dag lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.

Þann 17. október 2008 beindi Fjármálaeftirlitið þeim tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfa- og fjárfestingarsjóða að grípa til aðgerða, sem væru til þess fallnar að peningamarkaðssjóðum félaganna yrði slitið. Stefndi sendi hinn 28. október 2008 frá sér tilkynningu um slit og ósk um afskráningu á Peningabréfum Landsbankans ISK til Kauphallar Íslands. Í tilkynningunni kom meðal annars fram, að í ljósi framangreindra tilmæla Fjármálaeftirlitsins hafi stjórn félagsins tekið ákvörðun um að selja allar eignir Peningabréfa ISK og slíta sjóðnum. Einnig kom fram í tilkynningunni að útgreiðsluhlutfall fyrir Peningabréf ISK væri 68,8%, miðað við síðasta skráða gengi, og að um fullnaðargreiðslu var að ræða.

Með bréfi stefnanda til Landsbanka Íslands, dagsettu 12. desember 2008, var þess farið á leit við bankann að fjárhæð, sem nam rýrnun á eignarhlut hennar í sjóðnum, yrði lögð inn á vaxtareikning í nafni hennar í bankanum, enda hefði það ávallt verið skilningur hennar, að fjármunum hennar hefði verið komið fyrir á innlánsreikningi í bankanum. Með svarbréfi frá Landsbanka Íslands, dagsettu 10. mars 2009, var kröfum stefnanda hafnað.

Þann 24. mars 2009 sendi stefnandi erindi til skilanefndar Landsbanka Íslands hf. þar sem þess var farið á leit að viðurkennd yrði bótaskylda bankans sem nam því tjóni sem hún hafi orðið fyrir við slit peningamarkaðssjóðs Landsbankans. Stefnandi kveður erindinu ekki hafa verið svarað.

II.

Aðalkrafa stefnanda er í fyrsta lagi byggð á því, að ráðgjöf starfsmanns Landsbanka Íslands hf. hafi verið röng og misvísandi. Í samtali milli hennar og starfsmannsins hinn 16. júlí 2008, sem leitt hafi til þess að fjármunum hennar var ráðstafað til kaupa á Peningabréfum ISK, hafi stefnandi með röngum staðhæfingum og afar hæpnum fullyrðingum verið fengin til að fjárfesta frekar í peningabréfum frekar en að leggja fjármuni vegna sölu á markaðsbréfum sínum inn á innlánsreikning, þ.e. vaxtareikning bankans. Þetta verði séð af framlagðri útprentun af samtali stefnanda við starfsmann Landsbankans en í því samtali hafi komið fram eftirtalin atriði:

a. Í lið nr. 7 staðhæfi starfsmaður bankans að peningamarkaðssjóðurinn gefi bestu mögulegu ávöxtun, en það sé röng fullyrðing eða a.m.k. sé ótækt að fullyrða um ávöxtun hlutdeildarskírteina með þessum hætti.

b. Í lið nr. 10 staðhæfi starfsmaður bankans að peningamarkaðssjóðurinn beri alltaf hærri vexti en vaxtareikningur. Þessi fullyrðing sé röng, eða a.m.k. villandi þar sem hann hafi ekki haft forsendur til að staðhæfa slíkt.

c. Í liðum nr. 17 og 45 staðhæfi starfsmaður bankans að vextir á peningabréfum taki breytingum í samræmi við stýrivexti Seðlabanka Íslands og í lið nr. 46 sé fullyrt að þegar stýrivextir hækki þá hækki peningabréfin samhliða. Þessar fullyrðingar hans séu rangar.

d. Í liðum nr. 25-28 sé rætt um markaðsbréf og peningabréf og staðhæfi starfsmaður bankans í lið nr. 29 að markaðsbréfum fylgi meiri áhætta. Þessi staðhæfing hans sé röng eða a.m.k. mjög misvísandi og ekki á réttum rökum reist miðað við undirliggjandi eignir beggja sjóða. Hafi starfsmaðurinn átt við áhættu á vænta ávöxtun, hefði honum mátt vera ljóst að stefnandi gerði engan greinarmun á skuldaraáhættu og vaxtaáhættu.

e. Í lið nr. 29 staðhæfir starfsmaður bankans að peningamarkaðssjóður Landsbankans sé áhættuminnsti sjóðurinn. Þessi fullyrðing hans sé röng, sbr. það sem rakið er hér að framan. Skipti þá engu máli þótt peningabréf hafi verið í áhættuflokki 1 af 7 þar sem slík flokkun hafi verið reist á útreikningi á staðalfráviki mánaðarávöxtunar sjóðsins en ekki á raunverulegri áhættu fjárfestingarinnar eins og stefnandi hafi skilið hugtakið áhættu og hafi starfsmanni bankans mátt vera ljós sá skilningur hennar m.t.t. þess sem fram hefði komið í samtali þeirra. Stefnandi vísi til þess að í raun hafi áhætta með fjárfestingu í sjóðnum verið allt önnur og meiri heldur en markaðssetning og kynning hans gerði ráð fyrir.

f. Í lið nr. 36 staðhæfi starfsmaður bankans að fjárfestingu í peningabréfum fylgi ekki áhætta, en þar segi hann orðrétt: „þú ert ekki að taka áhættu á að tapa peningunum“. Með hliðsjón af þessari staðhæfingu hans sé ljóst, að um ranga og saknæma ráðgjöf var að ræða. Stefnandi hafi tapað peningum við slit sjóðsins hinn 28. október 2008. Enda þótt ekki hefði komið til verðfalls á mörkuðum og hruns íslenska bankakerfisins, sé engu að síður ljóst að þessi staðhæfing starfsmannsins fái með engu móti staðist og brjóti í bága við skyldur hans sem fjármálaráðgjafa um að veita viðskiptavinum skýrar og greinargóðar upplýsingar.

Þessu til stuðnings vísi stefnandi til 14. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, en þar sé meðal annars kveðið á um að fjármálafyrirtæki skuli veita viðskiptavinum sínum greinargóðar upplýsingar um þá áhættu sem fjárfestingum fylgi. Slíkar upplýsingar skuli vera skýrar og sanngjarnar og þær megi ekki vera villandi svo viðskiptavinir geti tekið upplýsta fjárfestingarákvörðun. Stefnanda hafi þótt ljóst að ráðgjöf starfsmanns bankans hafi brotið gegn ákvæði 14. gr. laganna vegna rangra og misvísandi upplýsinga, sem stefnanda voru veittar þegar hún fjárfesti í peningamarkaðssjóðnum. Þá hafi einnig verið farið á svig við 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, en þar segi að fjármálafyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur á fjármálamarkaði, sbr. einnig 5. gr. laga nr. 108/2007.

Þá vísi stefnandi einnig til 28. gr. reglugerðar nr. 995/2007, um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja, en í b-lið ákvæðisins komi skýrt fram að allar upplýsingar, sem beint er til fjárfesta, skuli vera nákvæmar og að tilgreind sé sérstaklega áhætta viðkomandi verðbréfaviðskipta. Um upplýsingaskyldu Landsbanka Íslands hf. vegna áhættuþátta vísi stefnandi jafnframt til 31. gr. fyrrnefndrar reglugerðar.

Með hliðsjón af öllu framangreindu, sem og samtali stefnanda og starfsmanns bankans í heild sinni, sé ljóst að rangar og misvísandi staðhæfingar starfsmannsins brjóti gegn tilvitnuðum ákvæðum og það leiði til bótaskyldu stefnda. Stefnanda hafi verið ranglega greint frá áhættu sjóðsins með saknæmum og ólögmætum hætti. Telji stefnandi þá engu máli skipta þótt litið verði svo á að peningabréf hafi verið traustur fjárfestingarkostur.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því, að ekki hafi verið fylgt eftir fyrirmælum hennar eins og þau komu fram í samtali við starfsmann bankans hinn 16. júlí 2008. Í lið nr. 6 í fyrrnefndu samtali komi skýrt fram af hálfu stefnanda, að hún vildi leggja fjármuni sína inn á vaxtareikning, enda hafi hún talið sig fá besta ávöxtun með þeim hætti. Þessum fyrirmælum hennar hafi ekki verið fylgt og brjóti sú háttsemi í bága við 2. ml. 1. mgr. 18. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti. Skipti þá engu máli þótt viðkomandi starfsmanni hafi síðar í samtalinu tekist að sannfæra stefnanda um að kaupa peningabréf en það hafi verið gert með röngum og villandi upplýsingum. Hafi starfsmanninum enda verið ljóst eða mátt vera ljóst að stefnandi hefði viljað færa fjármuni sína inn á öruggan innlánsreikning í bankanum.

Stefnandi byggir í þriðja lagi á því að starfsmanni Landsbanka Íslands hf. hafi verið óheimilt að framkvæma umrædd viðskipti og byggir þá niðurstöðu í fyrsta lagi á því, að ekki hafi verið gerður við hana skriflegur samningur líkt og borið hafi að gera, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti. Stefnandi hefði því ekki samþykkt svokallaða MiFID skilmála bankans. Um þetta vísi stefnandi til fyrrnefnds samtals við starfsmann bankans, þar sem hann tjái stefnanda að hún eigi eftir að samþykkja skilmálana, sbr. liður nr. 84 í samtalinu. Starfsmaðurinn hafi framkvæmt viðskiptin þótt honum hafi ekki verið það heimilt. Þá sé jafnframt ljóst af samtalinu, að stefnandi hefði enga hugmynd haft um hvað fólst í áðurnefndum MiFID skilmálum og hefði mjög takmarkaða þekkingu haft á verðbréfaviðskiptum. Um þetta atriði vísi stefnandi einnig til 27. gr. reglugerðar nr. 995/2007, um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja, en þar sé kveðið á um skyldu fjármálafyrirtækja til að ganga frá skriflegum samningi við viðskiptamann áður en viðskipti eru framkvæmd.

Til stuðnings þessari málsástæðu stefnanda vísi hún í öðru lagi til þess að starfsmanni bankans hafi verið óheimilt af framkvæma viðskiptin þar sem bankinn hafi ekki aflað sér upplýsinga um þekkingu og reynslu stefnanda þannig að honum hafi verið kleift að veita henni ráðleggingar um hvaða verðbréfaviðskipti hæfðu henni. Með þessu athafnaleysi starfsmanns Landsbanka Íslands hf. hafi verið farið á svig við 1. mgr. 15. gr. laga nr. 108/2007 og í raun hafi viðkomandi starfsmanni stefnda verið óheimilt að láta stefnanda í té ráðleggingar um verðbréfaviðskipti líkt og hann gerði, sbr. 2. mgr. 15. gr. laganna.

Verði ekki fallist á fyrrgreindar málsástæður um saknæma og ólögmæta ráðgjöf, kveðst stefnandi reisa málatilbúnað sinn í fjórða lagi á því, að fjárfestingar peningamarkaðssjóðs Landsbankans og eignasamsetning hans hafi verið í ósamræmi við fyrirfram kunngerða fjárfestingarstefnu sjóðsins. Bæði í útboðslýsingu sjóðsins og reglum um sjóðinn, sem sé að finna í reglum fyrir Peningabréf Landsbankans ISK, sé þessi fjárfestingarstefna skilgreind. Samkvæmt útboðslýsingunni og 6. gr. reglna sjóðsins skuli hann fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum. Þegar lokað hafi verið fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008 hafi engin verðbréf eða aðrar kröfur með ábyrgð ríkisins eða sveitarfélaga verið í eignasafni hans, enda þótt fjárfestingarstefna hans gerði einkum ráð fyrir verðbréfum af þeim toga. Sé því ljóst að með þessu hafi fyrirfram kunngerð fjárfestingarstefna sjóðsins verið þverbrotin. Um þetta vísi stefnandi sérstaklega til þess að hlutfall ríkistryggðra verðbréfa hafi ávallt verið nokkuð stór hluti af eignasafninu. Á árunum 2000 til 2007 hafi hlutfall þess konar verðbréfa verið um 20% af eignasafni sjóðsins.

Samkvæmt 5. gr. reglna sjóðsins hafi verið óheimilt að breyta fjárfestingarstefnu hans nema í samræmi við ákvæði laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna hafi fjárfestingarsjóður eingöngu það markmið að veita viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu. Stefndi, sem sé rekstarfélag fjárfestingarsjóðs, skuli tilkynna eigendum hlutdeildarskírteina um hverja breytingu á reglum sjóðsins, sbr. 3. mgr. 12. gr. laganna og 2. mgr. 14. gr. reglna sjóðsins. Ljóst sé að sú fyrirfram kunngerða fjárfestingarstefna sjóðsins, eins og hún sé tilgreind í reglum hans og útboðslýsingu, hafi ekki verið í samræmi við raunverulegar fjárfestingar hans. Stefnandi vísi sérstaklega til þess að útboðslýsing sjóðsins hafi verið uppfærð reglulega og sé síðasta uppfærsla frá því í júlí 2008. Stefnda hafi borið að senda Fjármálaeftirlitinu útboðslýsingu og útdrátt úr henni í kjölfar breytinga, sem kunni að verða á þeim, sbr. 47. gr. laga nr. 30/2003, og skuli þar lýst ítarlega fjárfestingarstefnu sjóðsins, sbr. 48. gr. laganna. Með hliðsjón af tilgreindum ákvæðum og nýlegri uppfærslu útboðslýsingar og reglna sjóðsins hafi stefnda, á þeim tíma er uppfærsla átti sér stað, verið í lófa lagið, og reyndar skylt samkvæmt 5. gr. reglna um sjóðinn, sbr. 2. mgr. 14. gr. reglnanna og 3. mgr. 12. gr. laga nr. 30/2003, að gera hlutdeildarskírteinishöfum grein fyrir því að eignasafn sjóðsins væri í verulegu ósamræmi við fjárfestingarstefnu hans. Í reynd hafi verið um breytta fjárfestingarstefnu að ræða. Þrátt fyrir þetta hafi komið fram í uppfærðri útboðslýsingu frá því í júlí 2008, að stefna sjóðsins væri ennþá sú, að fjárfesta í vel tryggðum verðbréfum með ábyrgð ríkis og sveitarfélaga, enda þótt slík bréf væru hverfandi í eignasafninu og reyndar engin við slit hans. Með þessari háttsemi hafi stefndi brotið gegn tilgreindum ákvæðum í reglum sjóðsins sem og lögum nr. 30/2003.

Framangreindu til stuðnings vísi stefnandi til þess að eignasafn sjóðsins hinn 6. október 2008 hafi gert ráð fyrir töluverðri kerfislegri áhættu vegna fjárfestinga í skuldabréfum einstakra félaga, sem hafi verið tengd Landsbankanum vegna eignatengsla hluthafa, sem og fjárfestingum í skuldabréfum, sem útgefin hafi verið af öðrum fjármálafyrirtækjum. Skuldabréf, þ.m.t. innlán og varnir sem voru útgefin af félögum sem voru tengd Landsbankanum, hafi verið mjög stór hluti af eignasafninu og í reynd allt of stór miðað við fjárfestingarstefnu hans og markmið. Að því er varðar tengd félög gegnum eignatengsl hluthafa hafi verið í eignasafni sjóðsins hinn 6. október skuldabréf á Landsbanka Íslands hf. 14,3%, Straum Burðarás fjárfestingarbanka 13,2%, Eimskip hf. 8,4%, Samson eignarhaldsfélag 5,2% og Marel Food Systems hf. 1,1%. Önnur félög hafi verið Kaupþing banki hf. 32,3%, Sparisjóður Bolungarvíkur 0,2%, Baugur Group hf. 12,8%, Atorka Group hf. 4,1%, FL Group hf./Stoðir hf. 3,9%, Mosaic Group hf. 1,9%, Egla hf. 1,3% og Exista hf. 1,2%. Stefnandi hafi vakið sérstaka athygli á því að félög, sem voru tengd Landsbanka Íslands hf. með beinum hætti vegna eignatengsla hluthafa, hefðu gefið út 42,2% af allri skuldabréfaútgáfu sjóðsins. Stefnandi byggi á því að það sé óforsvaranlegt að forsvarsmenn sjóðsins hafi litið svo á að slík eignasamsetning væri í samræmi við stefnu sjóðsins um áhættulitlar fjárfestingar og örugga ávöxtun. Stefnandi veki jafnframt athygli á því, að flestir af framangreindum skuldurum hafi verið í verulegum fjárhagsörðugleikum og átt við lausafjárskort að stríða á sama tíma og sjóðurinn var kynntur sem áhættulítil fjárfesting með örugga ávöxtun. Með þessum hætti hafi fjárfestingarstefna sjóðsins verið þverbrotin.

Þessu til stuðnings vísi stefnandi loks til þess að verulegur hluti af heildareignasafni sjóðsins hafi verið tengdur félögum, sem störfuðu á fjármálamarkaði og eru skilgreind sem fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Hin félögin, sem gefið hefðu út skuldabréf til handa sjóðnum, hafi ýmist átt stóran hluta í fjármálafyrirtækjunum eða starfsemi þeirra hafi að miklu leyti byggst á fjárfestingum á fjármálamarkaði og/eða hlutabréfamarkaði. Með þessum hætti hafi markaðssvæði skuldara sjóðsins í raun verið afar lítið í samanburði við þá áhættudreifingu, sem sjóðnum hafi borið að hafa að leiðarljósi í fjárfestingum sínum. Hafi þetta falið í sér kerfislega áhættu, sem í reynd hafi gert það að verkum að hugsanlegt verðfall eins félags myndi hafa óhæfilega miklar afleiðingar á heildareignasafn sjóðsins. Feli slík kerfisáhætta í sér brot gegn þeirri áhættulitlu og öruggu fjárfestingarstefnu sem sjóðurinn hafi auglýst og borið að hafa að leiðarljósi.

Stefnandi byggi í fimmta lagi á því, að markaðssetning peningamarkaðssjóðs Landsbankans hafi verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans og fjárfestingarstefnu. Stefnandi vísi sérstaklega til þess, að í kynningum og markaðsefni frá bankanum hafi sjóðurinn ávallt verið kynntur sem áhættulítill fjárfestingarkostur með örugga ávöxtun. Stefndi hafi skilgreint markmið sjóðsins þannig, að honum væri ætlað að ná hærri ávöxtun en millibankamarkaður og gjaldeyrisreikningar. Sé því ljóst að sjóðurinn hafi verið borinn saman við innlánsreikninga fjármálastofnana í markaðssetningu hans. Þá vísi stefnandi enn fremur til auglýsingar, sem birt hafi verið í Morgunblaðinu 2. október 2008, eða fjórum dögum fyrir hrun íslenska fjármálakerfisins, en þar sé talað um örugga ávöxtun og í kjölfarið vísað til peningamarkaðssjóðs Landsbankans. Þá sé í kynningarblaði sjóðsins sagt að hann henti fjárfestum sem kjósi stöðuga og örugga ávöxtun. Sjóðurinn hafi því augljóslega verið kynntur sem fjárfestingarkostur fyrir áhættufælna fjárfesta sem sóttust eftir öryggi í fjárfestingum í stað áhættu. Raunin hafi hins vegar verið sú, þegar litið er til þess eignasafns sem sjóðurinn hafði yfir að ráða, að um þó nokkra áhættufjárfestingu var að ræða og í raun mun meiri en fjárfestingarstefna sjóðsins og markaðssetning hans hafi gert ráð fyrir.

Hinn 6. október hafi verið í eignasafni sjóðsins skuldabréf fjármálafyrirtækja 60%, þar með talin innlán og varnir, og önnur skuldabréf 40%. Þar af hafi Kaupþing banki hf. verið með 32,3% eða 33.185.000.000 krónur og Landsbanki Íslands hf. verið með 14,3% eða 14.697.000.000 krónur. Stefnandi vísi sérstaklega til þess að verðmat á skuldurum sjóðsins og svokallað tryggingarálag CDS, þ.e. Credit Default Swap, hafi gefið til kynna að félögin ættu í töluverðum fjárhagserfiðleikum á sama tíma og stefndi kynnti umræddan sjóð sem áhættulítinn fjárfestingarkost með örugga ávöxtun. Þessu til stuðnings vísi stefnandi til þess, að tryggingarálag á Kaupþing banka hf. hafi verið 828,8 stig 1. júlí 2008, 1041,6 stig 1. ágúst 2008, 773,3 stig 1. september 2008, 1751,6 stig 1. október 2008 og 3023,6 stig 6. október 2008. Tryggingarálag Landsbanka Íslands hf. hafi verið 557,1 stig 1. júlí 2008, 725,8 stig 1. ágúst 2008, 475 stig 1. september 2008, 1593,4 stig 1. október 2008 og 2661,6 stig 6. október 2008. Stefnandi vísi til þess, að framangreint tryggingarálag á bankana, sem mæli hvað það kostar fjárfesta að kaupa tryggingu gegn því að útgefandi skuldabréfs geti ekki staðið við skuldbindingar sínar, hafi verið allt of hátt til að viðkomandi félög gætu talist til áhættulítilla fjárfestingarkosta. Í byrjun júlí 2008, þegar álagið var komið yfir 1000 punkta, hafi það í raun verið mat markaðarins, að áhætta tengd bönkunum væri veruleg, enda hefði álagið hækkað töluvert undanfarna mánuði, en það hafi verið um það bil 130 stig á Landsbanka Íslands hf. og um 250 stig á Kaupþing banka hf. í desember 2007. Til samanburðar vísi stefnandi jafnframt til þess að evrópska iTraxxx vísitalan, Itraxx Europe 5 year, hafi verið um 100 stig í byrjun október 2008 en hún gefur til kynna þróun meðalskuldatryggingarálags 125 evrópskra stórfyrirtækja. Með því að kynna og markaðssetja sjóðinn sem áhættulítinn fjárfestingarkost með örugga ávöxtun, hafi verið brotið vísvitandi, eða a.m.k. með gáleysislegum hætti, gegn stefnanda. Stefnda hafi verið eða hafi mátt vera ljóst, að margt benti til þess að framangreindir skuldarar sjóðsins gætu ekki staðið við skuldbindingar sínar. Það hafi því ekkert samræmi verið á milli þess mats, sem markaðsaðilar lögðu á félögin, og þess hvernig stefndi mat þau í eignasafni sínu. Með hliðsjón af þessu háa tryggingarálagi hafi verið fráleitt að markaðssetja og kynna peningamarkaðssjóðinn sem áhættulítinn fjárfestingarkost sem gæfi örugga ávöxtun.

Framangreindu til stuðnings vísi stefnandi til þess að önnur félög, sem voru hluti af eignasafni sjóðsins 6. október 2008 og gerð hefur verið grein fyrir hér að framan, hafi jafnframt verið í verulegum fjárhagsörðuleikum á sama tíma og sjóðurinn var kynntur sem áhættulítill fjárfestingarkostur með örugga ávöxtun fyrir fjárfesta. Án tæmandi talningar vísi stefnandi einkum til eftirtalinna staðreynda: Samson eignarhaldsfélag hafi gefið út yfirlýsingu 10. ágúst 2008 um að félagið myndi ábyrgjast 207 milljóna evra lán sem félli væntanlega á Eimskip hf. vegna ábyrgðar sem það hafði gefið út vegna félagsins XL Leisure Group; Virði Eimskips hf. hefði helmingast á einni viku í september 2008 og hefði félagið skilað gífurlegu tapi að mati Landsbankans á öðrum ársfjórðungi 2008; Samson eignarhaldsfélag hafi orðið að óska eftir greiðslustöðvun 7. október 2008 vegna falls Landsbanka Íslands hf.; FL Group hf., nú Stoðir hf., hafi þurft að óska eftir greiðslustöðvun 29. september 2008 og félögin Exista hf., Atorka Group hf. og Straumur-Burðarás fjárfestingarbanki hf. hafi lækkað í verði á bilinu 50% til 85% frá 1. janúar til 3. október 2008 og verulegir fjárhagsörðugleikar hefðu hrjáð félögin á árinu. Af framangreindu sé ljóst, að markaðssetning sjóðsins hafi með engu móti samræmst raunverulegri markaðsáhættu hans og fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu.

Til stuðnings öllu framangreindu um ranga markaðssetningu sjóðsins og að hún hafi verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans, byggi stefnandi á því að áhættuflokkun sjóðsins hafi verið misvísandi og til þess fallin að villa um fyrir fjárfestum, þ.m.t. stefnanda. Sjóðurinn hafi ávallt verið kynntur sem áhættulítill fjárfestingarsjóður en samkvæmt útboðslýsingu sjóðsins séu áhættuflokkar sjóða stefnda sjö talsins og því hærra númer sem flokkurinn fékk, því meiri hafi áhættan verið. Peningabréf ISK hafi ávallt verið í áhættuflokki 1, þ.e. með lágmarksáhættustuðli. Í reynd hafi peningamarkaðssjóðir Landsbankans, þ.e. Peningabréf ISK, EUR, DKK, GBP og USD, verið einu sjóðirnir í áhættuflokki 1. Stefnandi byggi á því, að miðað við fjárfestingar sjóðsins og raunverulega markaðsáhættu hafi flokkun hans í lægsta áhættuflokki verið misvísandi og til þess fallin að villa um fyrir henni. Stefnandi hafi ekki verið sérfróð um fjárfestingar og áhættumat og því lagt til grundvallar hinn almenna og rökrétta skilning, að áhættuflokkur 1 af 7 hafi hlotið að gefa vísbendingu um að sá flokkur væri áhættuminnstur. Sá áhættumælikvarði, sem stefndi hafi lagt til grundvallar, hafi eingöngu verið reistur á sveiflum í sögulegri ávöxtun. Áhættumatið hafi í engu lotið að mati á greiðsluhæfi skuldara, tryggingu á bak við fjárfestingar þeirra eða kerfislegri áhættu í eignasafni sjóðsins.

Þá vísi stefnandi til þess, að í kynningarefni peningamarkaðssjóðsins hafi ekki aðeins komið fram að hann væri áhættulítill, heldur einnig að hann veitti örugga ávöxtun. Fyrrnefnd áhættuflokkun og yfirlýsing um örugga ávöxtun hafi brotið í bága við b- og c-lið 28. gr. reglugerðar nr. 995/2007, um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja. Í tilgreindum ákvæðum sé skýrt kveðið á um að öllum upplýsingum, sem beint sé til almennra fjárfesta, þ.m.t. markaðsefni og almennar kynningar, skuli vera nákvæmar og skýrar um hvers kyns áhættu sem verðbréfaviðskiptum tengist og framsettar með skýrum og skiljanlegum hætti.

Stefnandi byggi í sjötta lagi á því, að hlutdeildarskírteinishöfum hafi verið mismunað í aðdraganda þess að lokað var fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008. Samkvæmt upplýsingum frá Landsbanka Íslands í opnu bréfi til hlutdeildarskírteinishafa, dagsettu 10. desember 2008, hafi innlausnir úr sjóðnum numið um 57 milljörðum króna í vikunni 29. september til 3. október 2008. Hafi heildarfjármunir farið úr 160 milljörðum króna í 103 milljarða króna. Stefnandi byggi á því, að forsvarsmönnum sjóðsins hafi borið að loka fyrir innlausnir, eða að minnsta kosti fresta þeim, þegar ljóst var að heildarfjármunir sjóðsins snarlækkuðu með fyrrgreindum hætti, meðal annars á grundvelli heimildar í 10. gr. reglna fyrir sjóðinn, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2003. Með því að heimila innlausnir með ótakmörkuðum hætti, hafi hagsmunir allra hlutdeildarskírteinishafa augljóslega hvorki verið hafðir að leiðarljósi né jafnræðis gætt, líkt og forsvarsmönnum sjóðsins var skylt samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 30/2003. Framangreindum aðilum hafi verið ljóst eða hefði mátt vera ljóst, að þessar miklu innlausnir myndu skaða aðra eigendur hlutdeildarskírteina.

Til stuðnings síðastnefndri málsástæðu um mismunun hlutdeildarskíreinishafa vísi stefnandi sérstaklega til þess að forsvarsmönnum sjóðsins hafi borið að hlutast til um að selja undirliggjandi eignir sjóðsins í réttum hlutföllum þegar ljóst var að verulegar innlausnir voru úr sjóðnum. Það sé engum vafa undirorpið, að auðseljanlegar eignir voru seldar á kostnað annarra eigna, eins og til dæmis skuldabréfa, sem útgefin voru af félögum sem skilgreind eru í útboðslýsingu sjóðsins sem „önnur skuldabréf“. Hlutfall þessara eigna hafi hækkað um rúm 10% í eignasafni sjóðsins vegna fyrrnefndra innlausna vikuna fyrir lokun sjóðsins. Vegna þessa hafi verið mun verðminni eignir til skiptanna milli þeirra, sem áttu hlutdeildarskírteini í sjóðnum við slit hans, þar með talið stefnanda. Með þessu hafi jafnræði hlutdeildarskírteinishafa ekki verið tryggt og hagsmunir þeirra ekki hafðir að leiðarljósi. Þar að auki megi leiða sterkar líkur að því að hagsmunir skuldara sjóðsins hafi vegið þyngra en hagsmunir hlutdeildarskírteinishafa vegna þeirra eignatengsla sem verið hafi milli Landsbanka Íslands hf. og stærstu skuldara sjóðsins.

Þá vísi stefnandi til 4. gr. reglugerðar nr. 792/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, en þar sé kveðið á um að mat á eignum verðbréfasjóðs, fjárfestingarsjóðs eða sjóðsdeildar skuli á hverjum tíma endurspegla raunverulegt virði þeirra að teknu tilliti til markaðsaðstæðna. Í 5. gr. sömu reglugerðar segi, að fyrir hvern verðbréfasjóð, fjárfestingarsjóð eða einstaka sjóðsdeild skuli mynda niðurfærslureikning vegna fjármálagerninga samkvæmt 3. mgr. 4. gr., í því skyni að gengi hlutdeildarskírteina eða hluta endurspegli sem best verðmæti eigna hlutaðeigandi sjóðs eða deildar á hverjum tíma. Tilvitnuð ákvæði feli í sér, að sé matsverð tiltekinna eigna ekki fært niður þrátt fyrir vaxandi óvissu um verðmæti þeirra, skuli sú óvissa leiða til hærri stöðu á niðurfærslureikningi. Það hafi síðan í för með sér lægra gengi á hlutdeildarskírteinum. Stefndi hafi ekki aðhafst í samræmi við framangreint og hefði óvissa með verðmæti einstakra eigna sjóðsins engin áhrif haft á gengi hans. Með þessum hætti hafi hlutdeildarskírteinishöfum verið mismunað eftir því hvort þeir innleystu hlutdeild sína fyrir 6. október 2008 eða ekki, og sú mismunum meðal annars farið í bága við 2. mgr. 15. gr. laga nr. 30/2003. Hafi stefndi því bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda. Bótaskylda stefnda að þessu leyti hafi verið staðfest með dómum Héraðsdóms Reykjavíkur frá 7. október 2009 í nokkrum málum. Stefnandi reisir málsgrundvöll sinn á því að stefndi hafi með athöfnum sínum og athafnaleysi, sem hafi verið saknæmar og ólögmætar, valdið sér tjóni sem félagið beri bótaábyrgð á. Stefndi beri ábyrgð á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar vegna tjóns, sem valdið var með saknæmum og ólögmætum hætti af hálfu starfsmanna hans. Stefndi vísi loks til þess, að ríkar skyldur hvíli á þeim, sem annist verðbréfaviðskipti, um að starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og tryggja viðskiptavinum sínum bestu framkvæmd með hagsmuni þeirra að leiðarljósi.

Stefnanda hafi við slit sjóðsins verið greidd 68,8% af andvirði eignarhlutar hennar í sjóðnum. Aðalkrafa stefnanda sundurliðist þannig:

Fjárhæð (ISK) Hlutfall

Eignarhlutur fyrir skerðingu: kr. 6.265.746,- 100%

Eignarhlutur eftir skerðingu: kr. 4.310.833,- 68,8%

Samtals: kr. 1.954.913,- 31,2%

Varakrafa stefnanda sé sú, að viðurkenndur verði með dómi réttur hennar til skaðabóta úr hendi stefnda vegna þeirrar rýrnunar sem hafi orðið á verðmæti eignarhlutar hennar í peningamarkaðssjóði Landsbankans, Peningabréfum ISK, og rekja megi til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda við rekstur sjóðsins frá því stefnandi fjárfesti í sjóðnum og þar til sjóðnum var slitið hinn 28. október 2008. Stefnandi styðji varakröfu sína með vísan til sömu málsástæðna og raktar hafa verið hér að framan til rökstuðnings aðalkröfu. Ef dómurinn telji, að ekki sé unnt að fallast á fjárkröfu stefnanda í aðalkröfu, leiði það af reglum einkamálaréttarfars og skaðabótaréttar að stefnandi geti krafist viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, enda hafi stefnandi sannanlega orðið fyrir fjártjóni vegna háttsemi stefnda. Um heimild til að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vísi stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Um lagarök vísi stefnandi til laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, einkum 9., 14., 15. og 18. gr., laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, reglugerðar nr. 995/2007, um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja, og reglugerðar nr. 792/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Þá vísi stefnandi einnig til reglna fyrir Peningabréf Landsbankans ISK. Auk þess vísi stefnandi til almennu skaðabótareglunnar, reglunnar um vinnuveitendaábyrgð og meginreglna samninga- og kröfuréttarins.

Um varnarþing vísast til 1. mgr. 33. gr., sbr. 1. mgr. 42. gr., laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þá vísi stefnandi til 2. mgr. 25. gr. sömu laga vegna viðurkenningarkröfu sinnar. Vegna dráttarvaxtakröfu stefnanda vísast til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

III.

Stefndi kveðst í fyrsta lagi byggja sýknukröfu sína á því, að af málatilbúnaði stefnanda verði ráðið að sumum málsástæðum stefnanda sé beint að háttsemi Landsbanka Íslands hf. og starfsmanna hans. Beri því að sýkna stefnda af ætluðum brotum Landsbanka Íslands hf., enda verði stefndi ekki sakfelldur á grundvelli málsástæðna sem varði eingöngu bankann.

Þá sé ljóst, að stefnandi reisi málatilbúnað sinn í fyrsta lagi á því að ráðgjöf starfsmanns Landsbanka Íslands hf. hafi verið röng og misvísandi í samtali í síma milli hennar og starfsmannsins, sem hafi átt sér stað 16. júlí 2008. Stefndi mótmæli því auk þess sem því sé mótmælt, að starfsmenn stefnda eða Landsbanka Íslands hf. hafi brotið gegn ákvæðum 14. gr. laga nr. 108/2007 eða reglugerðar nr. 995/2007. Þá sé því hafnað, að samtalið hefði mögulega getað valdið skaðbótaskyldu stefnda. Að því er símtalið varði, verði að líta til þess, að aðalatriðið sé að Fjármálaeftirlitið sagði til um hvernig flokka skyldi sjóðina á áhættukvarða og einnig að augljóst hlaut að vera að ráðgjafinn væri að tala um vænta ávöxtun en ekki ávöxtun með vissu. Ráðgjafi geti aldrei átt við annað en vænta ávöxtun, enda sé ekki hægt að ætlast til þess að nokkur þekki framtíðina með óyggjandi hætti. Þá beri einnig að hafa í huga, að ekki hafi verið hægt að fullyrða um ávöxtun innlánsreikninga vegna örra vaxtabreytinga. Hvað einstaka liði í samtalinu varði, geri stefndi eftirfarandi athugasemdir:

a) Ekki sé hægt að lesa það út úr lið 7 í samtalinu, að starfsmaðurinn hafi fullyrt að peningabréf gefi hæstu mögulega ávöxtun. Fjölmargir flokkar verðbréfa hafi gefið mun hærri ávöxtun yfir ákveðin tímabil. Samtalið virtist lúta að því hvor leiðin bæri hærri ávöxtun, þ.e. vaxtareikningur eða peningabréf, en á þeim tíma hafi peningabréfin gefið hærri ávöxtun.

b) Staðreyndin hafi verið sú, að peningamarkaðssjóðurinn hafi að jafnaði borið 0,5 til 1,5% hærri ávöxtun en vaxtareikningur bankans, sbr. meðfylgjandi upplýsingar um samanburð á ávöxtun peningabréfa og vaxtareiknings á árunum 2006 til 2008:

c) Ávöxtun peningamarkaðssjóðsins hefði haft þá tilhneigingu að elta stýrivexti en hækkun stýrivaxta hafi valdið hækkun markaðsvaxta, sem skilaði sér inn í ávöxtun peningabréfa. Með hliðsjón af þessu sé ljóst, að starfsmaðurinn hafi ekki gefið rangar upplýsingar í fyrrgreindu símtali. Hafi verið alveg skýrt að sú breyta, sem hafði að öllu jöfnu mest áhrif á ávöxtun peningabréfa, voru stýrivextir Seðlabanka Íslands. Í sjóðnum hafi ýmist verið stutt innlán, víxlar eða skuldabréf með breytilegum vöxtum á þriggja eða sex mánaða fresti. Vextir innlána, bankavíxla, ríkisvíxla og annarra verðbréfa með lítilli vaxtanæmni, svo sem bréfa sem greiða þriggja eða sex mánaða REIBOR-vexti auk álags, hafi nánast að öllu leyti ráðist af stýrivöxtum Seðlabanka Íslands.

d) Samkvæmt áhættuflokki eða markaðsáhættu sjóðanna hafi markaðsbréfin falið í sér meiri áhættu en bréf í peningamarkaðssjóðnum. Þá megi um d) og e) lið vitna í leiðbeinandi tilmæli Fjármálaeftirlitsins nr. 3/2004. Þar segi:

„fylgi tölfræðilegur mælikvarði áhættu með einni tölu eða orði, byggða á verðbreytileika sjóðs þar sem:

a) Verðbreytileiki verðbréfasjóðs er mælistika á dreifni ávöxtunar verðbréfasafns.

b) Ávöxtun verðbréfasjóðs er reiknuð með því að taka með í reikninginn innlausnarvirði verðbréfasjóðs eins og það er reiknað“.

Þar sé beinlínis kveðið á um það, hvernig sjóðunum skuli raðað á áhættukvarða miðað við verðbreytileika fortíðar.

e) Peningabréf hafi verið áhættuminnsti sjóðurinn í rekstri stefnda samkvæmt áhættuflokkun, sbr. tilmæli frá Fjármálaeftirlitinu. Til samanburðar hafi öryggi innlánsreikninga samkvæmt þágildandi löggjöf verið mun lakari en peningabréfa en stefnandi hafi átt yfir 6.000.000 króna í peningabréfum fyrir fall sjóðsins.

f) Starfsmaður hafi sagt þetta en í lið 28 komi fram að hann hafi þó sagt, að um litla eða lágmarksáhættu væri að ræða.

Stefnandi hafi reist málatilbúnað sinn í öðru lagi á því, að ekki hafi verið fylgt eftir fyrirmælum hennar eins og þau komu fram í samtali við starfsmann stefnda 16. júlí 2008. Þessu sé mótmælt, enda verði ekki betur séð en að í samtalinu samþykki stefnandi kaup í peningamarkaðssjóðnum, sbr. liði 91 og 93 í samtalinu. Stefnandi hefði þar að auki hvenær sem er eftir kaupin haft heimild til að gefa fyrirmæli um að selja hlutdeildarskírteini sín í sjóðnum og fjárfesta á annan hátt.

Í þriðja lagi hafi stefnandi byggt á því, að starfsmanni Landsbanka Íslands hf. hafi verið óheimilt að framkvæma umrædd viðskipti. Því til stuðnings vísi stefnandi í fyrsta lagi til þess að ekki hafi verið gerður við hana skriflegur samningur líkt og stefnda hafi borið að gera, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti. Þá hafi stefnandi ekki samþykkt svokallaða MiFID skilmála bankans.

Í 1. mgr. 9. gr. laga nr. 108/2007 segi orðrétt: „Taki fjármálafyrirtæki að sér þjónustu á sviði verðbréfaviðskipta fyrir almennan fjárfesti skal gerður skriflegur samningur milli fjármálafyrirtækisins og viðskiptavinar þess þar sem m.a. skal kveðið á um réttindi og skyldur samningsaðila. Ákvæði þessarar málsgreinar gildir ekki um fjárfestingarráðgjöf“. Vanhöld á því að gera skriflegan samning milli stefnanda og Landsbanka Íslands hf. hafi undir engum kringumstæðum getað leitt til skaðabótaskyldu stefnda í þessu máli. Skorti bæði skilyrði um að orsakatengsl væru milli ætlaðs tjónsatburðar og ætlaðs tjóns stefnanda, auk þess sem vávænisskilyrðinu hafi ekki verið fullnægt.

Í málatilbúnaði stefnanda hafi í fjórða lagi verið byggt á því, að fjárfestingar peningamarkaðssjóðsins og eignasamsetning hans hafi verið í ósamræmi við fyrirfram kunngerða fjárfestingarstefnu. Þegar sjóðnum hafi verið lokað fyrir innlausnir hafi engin verðbréf eða aðrar kröfur með ábyrgð ríkisins eða sveitarfélaga verið í eignasafni hans enda þótt fjárfestingarstefna hans gerði einkum ráð fyrir verðbréfum af þeim toga.

Af hálfu stefnda sé byggt á því að fjárfestingar sjóðsins og eignasamsetning hans hafi þvert á móti verið í samræmi við kunngerða fjárfestingarstefnu. Í útboðslýsingu og 6. gr. reglna fyrir Peningabréf Landsbankans ISK komi fram, að sjóðurinn skuli fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum. Ekki hafi aðeins átt að fjárfesta í ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum eða skuldabréfum sveitarfélaga, heldur einnig í öðrum vel tryggðum verðbréfum. Í útboðslýsingu og reglum sjóðsins sé enn fremur kveðið á um fjárfestingarheimildir sjóðsins, þ.e. heimilt lágmarks- og hámarkshlutfall hverrar tegundar verðbréfa og sjóða í sjóðnum. Þar komi skýrlega fram, að heimilt hámarkshlutfall skuldabréfa fjármálafyrirtækja sé 80%. Jafnframt komi fram, að heimilt hámarkshlutfall annarra skuldabréfa sé 50%. Þegar sjóðnum hafi verið slitið, hafi hlutfall skuldabréfa fjármálafyrirtækja verið 60% en hlutfall annarra skuldabréfa, þ.e. skuldabréfa útgefnum af öðrum fyrirtækjum, verið 40%. Þessi eignasamsetning hafi augljóslega verið í samræmi við fjárfestingarstefnu sjóðsins, sem komi skýrt fram í töflu þeirri sem sagði til um fjárfestingarheimildir sjóðsins. Því hafi verið ljóst að fjárfestingar og eignasamsetning peningamarkaðssjóðsins hafi verið í samræmi við fyrirframgefna fjárfestingarstefnu hans og að ekki var um breytta fjárfestingarstefnu að ræða eins og stefnandi byggi á. Því sé ljóst, að stefndi braut hvorki gegn reglum sjóðsins né lögum nr. 30/2003. Sjóðurinn hafi þannig óumdeilanlega verið innan fjárfestingarheimilda. Sjóðurinn hafi lotið ríkum eftirlitsheimildum, sem fylgt hafi verið eftir af innra eftirliti, innri endurskoðun og Fjármálaeftirlitinu. Meðal annars hafi sjóðurinn þurft að skila ársfjórðungslega skýrslu til Fjármálaeftirlitsins auk þess sem eftirlitið hafi reglulega tekið stikkprufur af sjóðnum.

Hafa verði í huga ávöxtunarmarkmið sjóðsins þegar horft er til þess, hve mikið var fjárfest í ríkistryggðum bréfum. Eins og fyrr var getið, hafi það verið markmið að ná jafnri og stöðugri ávöxtun, sem hefði verið hærri en þriggja mánaða millibankaávöxtun. Til þess að ná þessu markmiði, hafi verið nauðsynlegt að hafa eignasafnið dreift og rúmt svigrúm í fjárfestingarstefnunni til þess að bregðast við markaðsaðstæðum hverju sinni. Ef fjárfestingar sjóðsins hefðu verið í samræmi við það, sem stefnandi vilji byggja á, hefði ávöxtunin orðið mun óstöðugri eins og glögglega hafi mátt sjá af samanburði annars vegar á Skuldabréfasjóði Landsbankans, sem eingöngu fjárfesti í ríkistryggðum bréfum, og hins vegar á Peningabréfum ISK. Ávöxtun hins síðarnefnda hafi verið mun stöðugri.

Stefnda hafi borið samningsbundin skylda gagnvart stefnanda til að freista þess að ná framangreindu ávöxtunarmarkmiði. Hafi þessari skyldu verið framfylgt að fullu og í samræmi við markaðsaðstæður á hverjum tíma. Sjóðnum hafi gengið vel að standa við markmiðið og hafi meðalnafnávöxtun á ári verið 9,288% fram að lokun sjóðsins í kjölfar banka- og efnahagshrunsins í október 2008. Fjárfestingarstefna sjóðsins hafi verið rúm og hefði verið í henni svigrúm og sveigjanleiki til þess að unnt væri að bregðast við skammtímasveiflum á markaði, enda hefi þurft að taka mið af framboði á hverjum tíma, þar á meðal framboði í ríkistryggðum bréfum.

Í málatilbúnaði stefnanda hafi í fimmta lagi verið byggt á því að markaðssetning peningamarkaðssjóðsins hafi verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans og fjárfestingarstefnu. Fram sé komið að verkum hefði verið skipt þannig milli stefnda og Landsbanka Íslands hf., að bankinn hefði átt að sjá um markaðssetningu og upplýsingagjöf. Það geti því aldrei komið til greina að dæma stefnda í máli þessu á grundvelli þessarar málsástæðu.

Af hálfu stefnda sé byggt á því að markaðssetning hafi verið í fullu samræmi við fjárfestingarstefnu peningamarkaðssjóðsins og að hvorki Landsbanki né stefndi hafi brotið gegn henni. Markmið sjóðsins hafi verið að ná betri ávöxtun en sem nam ávöxtun bankareikninga og hafi það komið fram í markaðssetningu sjóðsins. Sjóðurinn hafi hins vegar ekki verið borinn saman við bankareikninga hvað varðaði öryggi ávöxtunar eða áhættu. Ávöxtun sjóðsins hafi keppt við innlán banka og sparisjóða og hafi meðalnafnávöxtun á ári frá stofnun sjóðsins fram að hruni hinna íslensku banka verið 9,288%, en þegar gengisfallið í kjölfar bankahrunsins sé tekið inn í myndina, hafi meðalnafnávöxtun á ári verið 6,162%.

Tölfræðileg áhættuflokkun verðbréfa- og fjárfestingarsjóða hafi byggt á leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins nr. 3/2004 þess efnis, að væri slík flokkun notuð, skyldi hún byggja á sögulegum sveiflum í ávöxtun. Peningamarkaðssjóðurinn hafi verið í áhættuflokki 1 af 7 þar sem 36 mánaða staðalfrávik sjóðsins var 0,2%. Aðferðafræði sjóðsins hafi því átt stoð í leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins og verið yfirfarin af eftirlitinu. Sjóðnum hafi ekki verið heimilt að taka tillit til annarra þátta eða fara öðruvísi að, enda hafi það ekki verið gert. Sjóðurinn hafi verið opinn fyrir viðskipti í 4.735 daga og hafi aldrei lækkað á milli daga, heldur sýnt jafna ávöxtun eins og lagt var upp með. Það skýri mjög lágt staðalfrávik eða sveiflur í ávöxtun en hafi alls ekki útilokað lækkun síðar eins og raunin varð.

Í kynningarefni, þar sem áhættumælikvarðinn kom fram, hafi verið tekið fram í texta að mælikvarðinn tæki ekki tillit til annarra áhættuþátta, svo sem skuldaraáhættu, sem sé sú áhætta að útgefandi skuldabréfs geti ekki uppfyllt skyldur sínar um afborganir skuldabréfa, eða mótaðilaáhættu og hafi beinlínis verið tekið fram að slík áhætta væri til staðar í sjóðnum.

Í kynningarefni sjóðsins hafi verið vísað til þess að nánari upplýsingar um sjóðinn mætti finna í útboðslýsingu hans, þar sem komið hafi fram fyrirvari um áhættu sjóðsins. Þar sagði að fjárfesting í fjármálagerningum fæli ætíð í sér áhættu, enda væri engin fjárfesting áhættulaus. Fjárfesting í hlutdeildarskírteinum sjóðsins væri að jafnaði öruggari en þegar keyptir væru einstakir fjármálagerningar, því sjóðurinn dreifði áhættu fjárfesta með kaupum í fleiri en einum flokki fjármálagerninga. Helstu áhættuþættir hafi verið taldir upp og hafi komið fram, að markaðsáhættu sé ekki hægt að eyða með dreifðu eignasafni en undir markaðsáhættu falli til dæmis vaxtaáhætta, áhætta á verðbreytingum á hlutabréfum og gjaldmiðla- og gengisáhætta. Jafnframt hafi verið vakin sérstök athygli á því, að rýmri heimildir fjárfestingarsjóða til fjárfestinga í samanburði við heimildir verðbréfasjóða, hafi leitt til þess að meiri áhætta væri fólgin í fjárfestingu í fjárfestingarsjóðum en verðbréfasjóðum. Þá hafi komið fram, að hlutdeildarskírteini sjóðsins gætu lækkað í verði ekki síður en hækkað og væru þau því ekki áhættulaus og kom einnig fram, að fjárfestar kynnu að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Ófyrirséðir atburðir, almennt efnahagsástand, náttúruhamfarir, vinnustöðvanir og breytingar á skattalögum gætu valdið verðlækkun á verðbréfamarkaði, þar með talið á gengi hlutdeildarskírteina. Viðlíka hrun og varð í bankakerfi landsins, hljóti að falla hér undir.

Af framangreindu sé ljóst að peningamarkaðssjóðurinn hafi alls ekki verið markaðssettur sem áhættulaus, enda fylgi öllum fjárfestingum áhætta. Það hafi hins vegar verið mat stefndu að sjóðurinn, út frá eignasamsetningu og sögulegum sveiflum á ávöxtun, væri áhættulítill líkt og markaðsefnið endurspeglaði. Ekkert hafi bent til annars en að sjóðurinn myndi halda áfram að vera áhættulítill, jafnvel í ljósi þeirra atburða, sem áttu sér stað um mánaðamótin september/október þar sem íslenska ríkisstjórnin gaf til kynna að ná ætti stöðugleika á íslenskum fjármálamarkaði með ákveðnum aðgerðum, meðal annars með því að ríkissjóður legði umtalsvert fjármagn í Glitni banka. Fyrir setningu neyðarlaga hinn 6. október 2008 hafi innlán og skuldabréf verið jafnréttháar kröfur í þrotabú. Með setningu neyðarlaganna, þar sem rétthæð krafna var breytt og innlán voru gerð rétthærri en skuldabréf, hafi átt sér stað ófyrirséð og fordæmalaus breyting sem gerbreytt hafi starfsumhverfi peningamarkaðssjóðsins. Um hafi verið að ræða kerfishrun og yrði að telja að slíkt félli undir landsáhættu eins og hún var skilgreind í útboðslýsingu sjóðs stefnda. Fjármálakerfi landsins hafi hrunið nánast í einu vetfangi þegar allir viðskiptabankar landsins hrundu á nokkrum dögum, sem sé fordæmalaust í vestrænum hagkerfum, enda hafi ekki komið til stuðnings eða inngrips ríkisins til að bjarga bönkunum. Með breytingu á lögum þar sem rétthæð krafna var gerbreytt, hafi átt sér stað ófyrirséð og fordæmalaus breyting, sem hafi gjörbreytt starfsumhverfi sjóðs stefnda.

Þá bendi stefndi á, að fjárfestingarákvarðanir sjóðsins hafi tekið mið af framboði og ávöxtunarmöguleikum sjóðsins á markaði á hverjum tíma. Á árunum 2007 og 2008 hafi verið takmarkað framboð af skammtíma ríkisskuldabréfum. Þannig hafi heildarútgáfa skammtíma ríkisvíxla, sem í umferð var á hverjum tíma á árinu 2007, verið á bilinu 10 til 15 milljarðar króna. Heildarstærð peningamarkaðssjóða á árinu 2007 hafi hins vegar farið yfir 400 milljarða króna. Ekkert framboð hafi verið á ríkisvíxlum frá vori 2008 og útgáfa Seðlabankans á innistæðubréfum hafi á engan hátt annað eftirspurn. Þau ríkisbréf, sem í boði voru, hafi ekki þótt vera á viðunandi kjörum miðað við ávöxtunarviðmið sjóðsins sem var ávöxtun á millibankamarkaði. Á árinu 2008 hafi verið unnið að því að takmarka áhættu sjóðsins með ýmsum hætti. Kröfur sjóðsins á hendur smærri fjármálafyrirtækjum og öðrum fyrirtækjum hafi verið innheimtar og lögð hafi verið áhersla á að bæta tryggingastöðu sjóðsins gagnvart einstökum skuldurum. Þá hafi stöður ekki verið auknar í skuldabréfum fyrirtækja og fjárfestingarfélaga, fyrir utan fjárfestingu í skuldabréfum útgefnum af Marel í maí 2008. Hins vegar hafi stöður verið auknar í skuldabréfum þeirra viðskiptabanka sem hafi verið taldir traustastir og kerfislega mikilvægir. Þeir bankar hafi auk þess notið hæsts lánshæfismats innlendra fyrirtækja.

Jafnframt byggi stefndi á því, að hrun hinna íslensku banka hafi komið öllum að óvörum og að tap peningamarkaðssjóðsins hafi að mestu leyti mátt rekja til þessa hruns. Íslenska ríkisstjórnin hafi lýst því yfir að henni tækist að koma í veg fyrir slíkt hrun meðal annars með því að aðstoða Glitni banka hf. en vegna uppnáms á fjármálamörkuðum hafi verið ákveðið að loka fyrir innlausnir í peningamarkaðssjóðnum að morgni 6. október 2008. Samhliða hafi Fjármálaeftirlitið tekið ákvörðun um að loka fyrir viðskipti með öll verðbréf útgefin af Landsbanka, Glitni, Kaupþingi, Spron, Exista og Straumi. Neyðarlög hafi verið sett sama dag og markmið þeirra hafi meðal annars verið að verja innlendan hluta fjármálastarfseminnar og tryggja innlán á Íslandi umfram aðrar kröfur á bankana með því að gera innlán að forgangskröfum. Peningamarkaðssjóðurinn hafi að mjög miklu leyti fjárfest í skuldabréfum íslensku bankanna, sem voru fyrir lagasetninguna metin jafntrygg innlánum hjá þeim, ef ekki var tekið tillit til þeirrar fjárhæðar sem tryggð var af Tryggingarsjóði innstæðueigenda. Fyrir setningu neyðarlaga hinn 6. október 2008 hafi innlán og skuldabréf verið jafnréttháar kröfur í þrotabú. Um 2/3 þeirrar 31,2% lækkunar, sem hafi orðið á gengi peningamarkaðssjóðsins, hafi stafað af lækkun á skuldabréfum hinna íslensku viðskiptabanka. Verðlækkun skuldabréfanna hefði verið bein afleiðing af setningu neyðarlaganna. Önnur lækkun hafi stafað af verðlækkun á skuldabréfum annarra fyrirtækja og fjárfestingarfélaga. Um leið og þessi staða kom í ljós, hafi stefndi hafist handa við að tryggja hagsmuni hlutdeildarskírteinishafa með því að reyna að tryggja peningamarkaðssjóðnum fullt virði skuldabréfa útgefnum af hinum íslensku bönkum. Viðræður hafi átt sér stað við ráðherra, Fjármálaeftirlitið og aðra hagsmunaaðila og reynt hafi verið að finna lausn á vandanum. Margar tillögur hafi verið ræddar en niðurstaðan orðið sú, að Fjármálaeftirlitið beindi þeim tilmælum til rekstrarfélaga peningamarkaðssjóða 17. október 2008, að sjóðunum yrði slitið og hlutdeildarskírteinishöfum greitt út laust fé í formi innlána. Í tilmælunum hafi einnig verið lagt til að greitt yrði mánaðarlega inn á reikninga hlutdeildarskírteinishafa eftir því sem eignir fengjust greiddar og að jafnræði hlutdeildarskírteinishafa yrði gætt. Þar með hafi verið ljóst, að ríkið myndi ekki koma að lausn málsins með beinum eða samræmdum hætti, heldur hafi því verið beint til rekstrarfélaga peningamarkaðssjóða, að finna lausn til að slíta sjóðum sínum. Stjórn og framkvæmdarstjóri stefnda hafi leitað allra leiða til að finna þær lausnir sem væru hagstæðastar fyrir hlutdeildarskírteinishafa. Komist hafi verið að þeirri niðurstöðu, að heppilegast væri að selja allar eignir sjóðsins og slíta honum til að eyða allri óvissu eigenda og koma fjármunum í ávöxtun í formi öruggra innlána.

Stefndi bendi á, að hinn 30. september 2008 hafi bæði Kaupþing og Landsbankinn verið með A-einkunn hjá Moody's. Lánshæfisfyrirtækin hafi mun meiri upplýsingar en aðrir og tölfræðin sýni að afar sjaldan hafi orðið greiðslufall hjá bönkum og fyrirtækjum, sem Moody's hefði gefið A-einkunn. Þessu til stuðnings megi vísa til framlagðs yfirlits Moody's sem sýni hvaða líkur voru á greiðslufalli fjármálastofnunar með tiltekna einkunn. Sérstaklega hafi verið vísað til töflu á blaðsíðu 9 í yfirlitinu. Sem dæmi hafi Kaupþing verið með langtímaeinkunn A1 fyrir ótryggðar skuldir en í töflunni sé A1, A2 og A3 metið saman sem A. Þar komi fram, að líkur á greiðslufalli á næsta ári fyrir fjármálafyrirtæki með slíka einkunn, miðað við úrtak 1983 til 2004, hafi verið 0,00% en uppsafnaðar líkur á fimm árum hafi verið 0,63%. Þetta hafi verið mat lánshæfisfyrirtækis, sem hafi haft betri aðgang að gögnum bankans en flestir aðrir.

Að því er varði yfirlýsingar stefnanda um þróun skuldatryggingarálags íslensku bankanna og að það hafi verið það hátt að „stefndu var ljóst, eða mátti vera ljóst, að margt benti til að framangreindir skuldarar sjóðsins gætu ekki staðið við skuldbindingar sínar“, bendi stefndi á, að staðreyndin hafi hins vegar verið sú, að þessi þróun á skuldatryggingarálagi var mjög langt frá því að vera einsdæmi á undanförnu ári, nema að því leyti að greiðslufall varð hjá þeim skuldurum sem hér um ræðir en hjá flestum öðrum ekki. Hægt hafi verið að nefna ríkissjóði fullvalda ríkja og fjölmarga banka, þeirra á meðal suma sem verið hafi um langt skeið meðal þeirra stærstu í heimi, sem hafa haft skuldatryggingaálag sem hafi farið vel yfir 500p, upp undir 1000p eða jafnvel yfir 1000p. Þetta komi fram á framlögðum myndum frá upplýsingaveitunni Bloomberg. Þá verði að telja, að stefnandi hafi vitað eða mátt vita, að með fjárfestingu í peningamarkaðssjóðnum tæki hann áhættu, enda felist ætíð ákveðin áhætta í slíkri fjárfestingu.

Í málatilbúnaði stefnanda hafi í sjötta lagi verið byggt á því, að hlutdeildarskírteinishöfum hafi verið mismunað í aðdraganda þess að lokað var fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008. Hafi forsvarsmönnum sjóðsins borið að loka fyrir innlausnir eða að minnsta kosti fresta þeim þegar ljóst var að heildarfjármunir sjóðsins lækkuðu.

Stefndi byggi á því að engin mismunun hafi átt sér stað og að ekki hafi verið ástæða til að loka eða fresta innlausnum. Peningamarkaðssjóðurinn hafi verið opinn til innlausna og fjárfestinga til loka 6. október 2008. Eins og þegar hafi komið fram, hafi íslenska ríkisstjórnin gefið út yfirlýsingu hinn 29. september þess efnis, að íslenska ríkið hygðist koma inn í Glitni banka hf. með verulega eiginfjárþátttöku. Með þessu hafi ríkisstjórnin fylgt eftir stefnu sinni um að styðja við íslenskt fjármálakerfi. Þrátt fyrir þetta, hafi ríkt verulegur órói og óvissa á markaði alla þá viku. Í kjölfarið hafi Peningamarkaðssjóður Glitnis lokað fyrir innlausnir í þrjá daga. Sjóðum stefnda hafi ekki verið lokað fyrir innlausnir á sama tíma. Ákvörðun stjórnar stefnda hafi verið byggð á fyrirliggjandi upplýsingum, sem staðfestu að eignasafn sjóðsins hefði ekki skaðast af aðgerðum íslensku ríkisstjórnarinnar, auk þess sem hún hefði lýst því yfir að íslenska ríkið myndi styðja við bankakerfið og styrkja bankana og útgefin skuldabréf þeirra.

Við sölu eigna sjóðsins fyrir slit hans hafi meðal annars verið stuðst við mat á fyrirtækjaskuldabréfum sjóðsins frá óháðu endurskoðunarfélagi, KPMG. Öll viðskipti hafi verið innan þess verðbils sem gat um í því mati. Gengisútreikningar og slit sjóðsins hafi síðan verið yfirfarin af endurskoðendum sjóðsins, PricewaterhouseCoopers. Viðskiptin hafi farið fram meðan bankaráð, sem skipað hafði verið til bráðabirgða, sat í bankanum. Bankaráð NBI hf. hefði farið yfir viðskiptin af sinni hálfu og talið að ekki hefði verið hallað á hagsmuni peningamarkaðssjóðsins í þeim viðskiptum.

Þá vísi stefnandi til forsendna í dómum sem féllu í Héraðsdómi Reykjavíkur í 18 sambærilegum málum hinn 7. október 2009 og varða mismunun hlutdeildarskírteinishafa vegna vanhalda á færslu fjármuna á niðurfærslureikning, sbr. 4. og 5. gr. reglugerðar nr. 792/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Hin tilvitnuðu ákvæði feli það í sér, að sé matsverð tiltekinna eigna ekki fært niður þrátt fyrir vaxandi óvissu um verðmæti þeirra, skuli sú óvissa leiða til hærri stöðu á niðurfærslureikningi. Stefndi hafi mótmælt öllum staðhæfingum, sem að þessu lutu, og hafi verið ósammála forsendum dómanna að þessu leyti. Forsendurnar hafi fyrst og fremst varðað niðurfærslu vegna skuldabréfa á hendur Eimskipafélagi Íslands. Í þeim efnum taki stefndi fram að forsvarsmenn Eimskipafélagsins hafi kynnt forsvarsmönnum stefnda áætlanir um sölu á félaginu AtlasVersacold og raunar fleiri eignum, sem hefðu gjörbreytt efnahagsreikningi félagsins og komið eiginfjárhlutfalli upp í ca. 50%. Forsvarsmenn stefnda, þ.e. stjórnarformaður og framkvæmdastjóri, hafi hitt stjórnendur Eimskipafélagsins mánaðarlega á árinu 2008 í þeim tilgangi að fylgjast grannt með rekstri og þróun félagsins. Hinn 10. september 2008 hafi borist fréttir um að auknar líkur væru á að ábyrgð félli á félagið að fjárhæð 207 milljónir evra, sem Eimskipafélagið hefði gefið út í tengslum við sölu félagsins XL Leisure Group. Jafnframt hafi verið tekið fram, að ef ábyrgðin félli á félagið myndi hópur fjárfesta kaupa kröfuna og fresta gjalddaga hennar, auk þess sem hún myndi víkja fyrir kröfum annarra lánardrottna. Þetta hafi gengið eftir og þær fréttir í raun verið góðar fyrir skuldabréfaeigendur sem og aðra kröfuhafa Eimskipafélagsins, enda hafi ábyrgðin við þessa gerninga þannig verið orðin víkjandi gagnvart kröfum annarra lánardrottna á hendur Eimskipum. Kaupandi kröfunnar hafi reynst vera Samson eignarhaldsfélag. Þessu til viðbótar hafi átt sér stað viðskipti með skuldabréf í Eimskipafélaginu hinn 11. september 2008, á pari sem kallað sé, þ.e. daginn eftir að fréttirnar voru birtar. Það sé eindregin skoðun stefnda, að dómarar í hinum tilvitnuðu héraðsdómum, sem féllu 7. október 2009, hafi ranglega talið að þessar fréttir hefðu átt að leiða til aukins framlags á afskriftareikning.

Þá megi geta þess, að viðskipti hafi átt sér stað með hlutabréf í Eimskipafélaginu eftir 10. september 2008, sem þýði að fjárfestar hafi litið þannig á félagið að virði væri í hlutabréfum þess. Það hafi þýtt í raun að álit markaðarins væri að ekki þyrfti að afskrifa skuldabréf félagsins. Frétt um að virði Eimskipafélagsins hafi helmingast á einni viku, sem er frá 17. september 2008, hafi enga sérstaka þýðingu haft varðandi niðurfærslu, enda um að ræða dag þar sem ein mesta hlutafjárlækkun hafi sér stað á einum degi í heiminum rétt eftir fall Lehman Brothers hinn 15. september 2008.

Stefndi vísi að öðru leyti um þessa málsástæðu til framlagðra skýrslna þeirra S-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef, fyrrverandi stjórnarformanns stefnda, og sjóðstjóranna, G-kvk-ef U-kvk-ef V-kvk-ef og I-kk-ef K-kk-ef, sem þau gáfu fyrir dómi hinn 4. desember 2009 í sambærilegu máli. Þá bendi stefndi á, að stefnanda hafi eins og öðrum fjárfestum verið í lófa lagið að kynna sér upplýsingar og gögn um sjóðinn. Hafi henni borið að sýna af sér hefðbundna varúð í viðskiptum sínum við stefnda.

Þá bendi stefndi á, að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir þeirri málsástæðu sinni, að athafnir stefnda hafi verið saknæmar og ólögmætar og valdið henni tjóni sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á. Stefndi mótmæli því að skaðabótaskilyrðum sé fullnægt auk þess sem tjón stefnanda sé bæði ósannað og algerlega vanreifað. Ætlað tjón stefnanda verði undir öllum kringumstæðum að taka mið af því hver hinn ætlaði bótaskyldi atburður er, þ.e. hvað það sé í háttsemi stefnda, sem valdi bótaskyldunni. Það þurfi að afmarka og greina hver sé hinn bótaskyldi atburður og hvaða tjóni hann valdi. Eins og báðar kröfur stefnanda séu settar fram, hafi því í raun verið haldið fram að stefndi ætti að bæta tjón sem orðið hafi vegna hruns bankanna og íslensks efnahagslífs í heild og það eigi að bæta allt tjón sem stefnandi varð fyrir við hrunið.

Jafnframt vísi stefnandi til þess að stefndu séu sérfræðingar í rekstri fjárfestingarsjóða, áhættumati og áhættustjórnun og að gera verði því kröfu til þeirra, sem starfa á slíkum vettvangi, að vinnubrögð þeirra séu eins vönduð eins og best verður á kosið og upplýsingagjöf rétt. Sá, sem haldi fram skaðabótaábyrgð, hvort heldur er á grundvelli sakarreglunnar eða á öðrum grundvelli, beri sönnunarbyrði fyrir því að öll skaðabótaskilyrði séu fyrir hendi, svo sem um fjárhæð tjóns, orsakatengsl og sennilega afleiðingu.

Stefndi bendi á, að í útboðslýsingu komi fram hver árleg nafnávöxtun peningamarkaðssjóðsins hafi verið á árunum 1998 til 2008. Á árinu 2007 hafi hún verið 14,7%, en á sama tíma hafi verðbólga verið um 3 til 4%, sem þýði að ávöxtun sjóðsins hafi verið býsna góð og í öllu falli hærri ávöxtun en staðið hafi til boða á innlánsreikningum.

Þá hafi stefnandi engar upplýsingar lagt fram um það, fyrir hvaða fjárhæðir hún keypti í sjóðnum eða hvenær. Við svo búið sé ljóst, að kröfugerð stefnanda sé vanreifuð og ekki dómtæk. Stefnandi hafi að mati stefnda hvorki gert viðhlítandi grein fyrir bótakröfu sinni né sýnt fram á orsakasamband á milli ætlaðs tjóns síns og ætlaðs saknæms og ólögmæts atferlis á ábyrgð stefnda. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á hvernig stefndi hefði átt að stýra sjóðnum þannig að afkoma stefnanda hefði orðið betri en raun varð. Hafi stefnandi, við þær aðstæður sem uppi voru á markaði hér á landi, ekki getað gert ráð fyrir öðru en að tapa einhverju af eign sinni í sjóðnum.

Um lagarök vísi stefndi til laga nr. 30/2003, um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þá byggi stefndi á stjórnvaldsfyrirmælum byggðum á lögum, einkum stjórnvaldsfyrirmælum og ákvörðunum sem teknar voru af Fjármálaeftirlitinu.

IV.

Eins og áður er rakið höfðaði stefnandi mál þetta aðallega til heimtu skaðabóta úr hendi stefnda að fjárhæð 1.954.913 krónur en til vara til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi stefndu. Af málatilbúnaði stefnanda verður ráðið að kröfur hennar séu reistar á sömu málsástæðum. Stefnandi byggir á því í fyrsta lagi, að ráðgjöf starfsmanns Landsbanka Íslands hf. í samtali við stefnanda 16. júlí 2008 hafi verið röng og misvísandi, í öðru lagi að ekki hafi verið fylgt fyrirmælum hennar eins og þau komu fram í framangreindu samtali, í þriðja lagi að starfsmanni Landsbanka Íslands hf. hafi verið óheimilt að framkvæma umrædd viðskipti, í fjórða lagi að fjárfestingar peningamarkaðssjóðs Landsbankans og eignasamsetning hans hafi verið í ósamræmi við fyrirfram kunngerða fjárfestingarstefnu sjóðsins, í fimmta lagi að markaðssetning peningamarkaðssjóðsins haf verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans og fjárfestingarstefnu, og í sjötta lagi að hlutdeildarskírteinishöfum hafi verið mismunað í aðdraganda þess að lokað var fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008.

Aðalkrafa stefnanda miðar að því að gera hana eins setta við slit sjóðsins og ef greitt hefði verið úr honum eftir dagsgengi hlutdeildarskírteina sem síðast gilti, áður en lokað var fyrir innlausn þeirra 6. október 2008. Í málatilbúnaði sínum hefur stefnandi ekki skýrt með viðhlítandi hætti, hvernig innlausnarverðið hefði getað haldist óbreytt eftir fyrrgreint tímamark þegar litið er til þess með hvaða hætti sjóðnum var heimilt að fjárfesta samkvæmt fjárfestingarstefnu sinni eða hvernig markaðssetning sjóðsins eða ummæli og ráðgjöf starfsmanns Landsbanka Íslands hf. í samtali við stefnanda 16. júlí 2008 og eftirfylgd hans á fyrirmælum hennar í samtalinu eða framkvæmd hans á umræddum viðskiptum gæti með réttu hafa vakið væntingar um að engin slík atvik, sem gerðust frá og með 6. október 2008 í íslensku efnahagslífi, gætu orðið til þess að þetta innlausnarverð kynni að lækka. Þá verður að líta til þess, að hugsanleg mismunun eigenda hlutdeildarskírteina í aðdraganda þess, að lokað hafi verið fyrir innlausn þeirra, leiðir ekki til þess að stefnandi teldist eiga tilkall til að fá greidda sömu fjárhæð og aðrir kunna ranglega að hafa fengið, heldur bæri henni lægri fjárhæð í hlutfalli við það, sem allir hefðu fengið að gættu jafnræði.

Stefnandi hefur ekki í málatilbúnaði sínum afmarkað hvert tjón hennar gæti talist vegna þeirra atvika, sem varða hverja málsástæðu hennar fyrir sig, og því væri ekki unnt að finna stoð fyrir skaðabótum, sem næmu lægri fjárhæð en gerð er krafa um í aðalkröfu. Að þessu virtu verður að telja mál þetta svo vanreifað að ekki verði lagður efnisdómur á aðalkröfuna.

Eins og áður greinir byggir varakrafa stefnanda á því, að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna þeirrar rýrnunar á verðmæti eignarhlutar stefnanda í peningamarkaðssjóði Landsbankans, sem rekja megi til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda við rekstur sjóðsins frá því að stefnandi fjárfesti í sjóðnum og þar til sjóðnum var slitið 28. október 2008. Enga afmörkun er hér að finna á því, hver sú háttsemi stefnda sé, sem þar er fjallað um. Verður því þegar af þeirri ástæðu að telja kröfuna haldna slíkum annmörkum að efnisdómur verði ekki á hana lagður.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að vísa beri máli þessu frá dómi af sjálfsdáðum.

Eins og mál þetta er vaxið þykir rétt að málskostnaður falli niður.

Úrskurðinn kveða upp A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, og meðdómsmennirnir B-kk-nf F-kk-nf K-kk-nf lektor og Þ-kk-nf M-kk-nf prófessor.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Málskostnaður fellur niður.

A-kvk-nf E-kvk-nf

B-kk-nf F-kk-nf K-kk-nf

Þ-kk-nf M-kk-nf