E-2026/2021

Mál þetta var höfðað 7. apríl 2019. Stefnandi er A, [...]. Stefndu eru TM tryggingar hf., [...]og Vörður tryggingar hf., [...].

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi óskipt bótaskylda stefndu, TM trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B, og Varðar trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu C, vegna líkamstjóns sem stefnandi hlaut í vinnuslysi [...]. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi, TM tryggingar hf., krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að stefnandi verði látinn bera hluta tjónsins sjálfur að verulegu leyti. Stefndi krefst málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefndi, Vörður tryggingar hf., krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda um viðurkenningu á óskertri bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu C og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Til vara krefst hann þess að skaðabótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu C verði aðeins viðurkennd að hluta vegna þess slyss sem stefnandi lenti í [...]og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Málsatvik

Stefnandi slasaðist [...] er hann féll niður úr stiga í nýbyggingu við [...]. Stefnandi var á þeim tíma starfsmaður félagsins C. Það félag hafði með höndum járnabindingu í byggingunni samkvæmt samningi við félagið B sem mun hafa verið aðalverktaki hússins.

Slysið varð með þeim hætti að stefnandi var að fara af annarri hæð hússins, þar sem hann var við vinnu sína við járnabindingar, og upp á þá þriðju þar sem vinnufélagar hans voru að störfum. Notaði stefnandi fimm metra langan álstiga til að komast á milli hæða. Stiginn rann undan stefnanda þegar hann var kominn ofarlega í hann með þeim afleiðingum að hann féll niður 2,93 metra og varð fyrir líkamstjóni. Slysið varð um hálftíu að morgni. Lögregla og sjúkraflutningamenn komu á staðinn nokkrum mínútum síðar. Var stefnandi fluttur á bráðamóttöku Landspítala til aðhlynningar.

Samkvæmt lögregluskýrslu voru lögreglumenn komnir á staðinn kl. 09:35 á sama tíma og sjúkraflutningamenn. Verkstjóri hefði tekið á móti þeim og sýnt þeim hvar hinn slasaði hafi legið og túlkað fyrir hann. Hann kvað ekki neinn hafa beinlínis orðið vitni að slysinu en að hann hefði verið rétt hjá og heyrt að eitthvað alvarlegt hefði gerst.

Öryggisstjóri aðalverktakans B. tilkynnti slysið strax til Vinnueftirlits ríkisins klukkan 9:40 og komu eftirlitsmenn þess á vettvang stuttu síðar. Vinnuveitandi stefnanda, C, undirritaði skriflega tilkynningu til eftirlitsins einnig sama dag og var hún undirrituð af framkvæmdastjóra félagsins og öryggisstjóra B. Fram kemur í umsögn Vinnueftirlitsins 6. apríl 2016 að þegar starfsmenn þess hafi komið á staðinn hafi verið búið að flytja stefnanda á brott með sjúkrabíl og að lögreglan hafi verið farin af svæðinu. Staðarstjóri B, verkstjóri B og framkvæmdastjóri C hafiveittupplýsingar um slysið. Þá hafi aðstæður verið breyttar á slysstað og búið að setja upp fastan stiga. Fram kemur um tildrög slyssins að stefnandi hafi verið að fara upp á efri pall, stiginn hafi runnið undan honum og hann fallið niður. Þá segir nánar um vinnubrögð og starfshætti að nýbúið hafi verið að slá mótaflekum frá og ekki hafi verið búið að setja upp varanlegan stiga. Stefnandi hafi notað lausan álstiga til að fara af annarri hæð og upp á þá þriðju. Stiginn hafi verið fimm metra langur og honum hafi verið tyllt við brún plötu. Þegar stefnandi hafi verið kominn upp stigann að plötu hafi hann farið að renna til og stefnandi fallið niður og slasast. Aðstæður á slysstað hafi verið með þeim hætti að snjór hafi verið á gólfinu og yfirborðið hált. Mat Vinnueftirlitsins séað orsök slyssins megi rekja til þess að notaður hafiverið hár, laus stigi til að komast milli hæða og að stiginn hafiekki verið festur. Voru gefin þau fyrirmæli til útbóta að festa skyldi alla lausa stiga sem notaðir væru tímabundið þar til varanlegur stigi væri settur upp. Þá skyldi endurskoða áhættumat fyrir þennan vettvang.

Fram kemur í gögnum málsins að við komu stefnanda á slysadeild hafi við læknisskoðun komið í ljós að hægri upphandleggur hans hafi verið brotinn og hafi hann fengið svokallað skaftbrot á „humerus“ hægra megin. Hann hafi farið í aðgerð samdægurs þar sem settur hafi verið upp mergnagli sem festur hafi verið með skrúfum. Hann hafi útskrifast af sjúkrahúsi [...]. Í kjölfarið hafi tekið við eftirlit lækna á bæklunarskurðdeild Landspítalans og sjúkraþjálfun. Nagli og skrúfur hafi verið fjarlægðar í aðgerð 10. júlí 2017. Stefnandi hafi verið óvinnufær að fullu eftir þá aðgerð til 18. október sama ár en eftir það getað unnið léttari störf.

Af hálfu stefnanda var óskað eftir afstöðu stefnda, Varðar trygginga hf., 12. apríl 2016, til skaðabótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda stefnanda, C, sem í gildi var á slysdegi. Hafnaði stefndi bótaskyldu 31. maí 2016. Í niðurstöðu stefnda sagði: „Rétt er að geta þess að umræddur stigi var í eigu B, ekki vátryggingartaka, og það er B sem var yfirverktaki á svæðinu. Vátryggingartaki er einungis undirverktaki sem ráðinn var til að sinna tilteknum verkefnum og getur varla borið ábyrgð á því ef aðstæður á svæðinu hafi verið ófullnægjandi.“

Af hálfu stefnanda var óskað eftir afstöðu stefnda, TM trygginga hf., 5. ágúst 2016, til skaðabótaskyldu úr ábyrgðartryggingu aðalverktakans B, sem í gildi var á slysdegi og hafnaði sá stefndi bótaskyldu 3. nóvember sama ár. Í niðurstöðu stefnda sagði m. a.: „Samkvæmt upplýsingum frá vátryggingartaka sá fyrirtækið C alfarið um járnabindingar og öllu sem því fylgir í nýbyggingunni þar sem slysið gerðist. hafi C verið með eigin verkstjóra og beri allir verktakar með eigin verkstjóra ábyrgð á öryggismálum sínum. Hafi það m. a. verið gert ljóst á öryggisfundum sem haldnir voru með undirverktökum. Undirverktakar með eigin verkstjóra voru því sjálfir ábyrgir fyrr fullnægjandi frágangi á stigum, öryggisbúnaði og öðrum öryggismálum á sínu svæði.“

Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 8. mars 2017. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu í úrskurði sínum frá 23. maí sama ár að ekki hefði verið sýnt fram á sök vinnuveitanda eða aðalverktaka í málinu og skaðabótaábyrgð yrði því ekki á þá lögð. Var stefnandi því hvorki talinn eiga rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu C hjá stefnda Verði hf. né B hjá stefnda TM tryggingum hf.

Með örorkumati 10. janúar 2019 var tímabundin læknisfræðileg örorka stefnanda vegna slyssins metin 100% frá slysdegi [...]til 15. ágúst 2016 og aftur 100% frá 10. júlí til 15. október 2017. Þá var varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda metin 7%. Slys stefnanda var gert upp samkvæmt slysatryggingu launþega vinnuveitanda hjá stefnda Verði 4. mars 2019 á grundvelli matsins.

Stefnandi kveðst ekki geta unað við afstöðu stefndu í málinu og höfði hann því mál þetta til heimtu fullra skaðabóta úr frjálsu ábyrgðartryggingum vinnuveitanda og aðalverktaka vegna þess líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir í slysinu. Félögin C og Bhafi verið með ábyrgðartryggingar í gildi á slysdegi hjá stefndu. Höfði hann því mál þetta hér fyrir dóminum.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys hans megi m. a. rekja til saknæms aðbúnaðar, ófullnægjandi verkstjórnar og vanrækslu á byggingarvinnustaðnum, m. a. til gáleysis þess starfsmanns sem setti stigann upp án þess að festa hann. Á því beri vinnuveitandi hans og aðalverktaki sameiginlega skaðabótaábyrgð. Sú skylda hvíli á vinnuveitanda að tryggja öruggt starfsumhverfi fyrir alla starfsmenn, auk þess að skipuleggja örugga vinnutilhögun og útvega starfsmönnum fullnægjandi og örugg tæki og áhöld. Þá beri aðalverktaki sömuleiðis ábyrgð á því að aðbúnaður og öryggi á byggingarvinnustað sé fullnægjandi. Bæði vinnuveitanda og aðalverktaka hafi borið að fylgja lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglum settum samkvæmt þeim, en þá skyldu hafi bæði fyrirtækin vanrækt. Því beri þeir sameiginlega og óskipta bótaábyrgð á tjóni stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem stefndu beri að bæta að fullu úr ábyrgðartryggingum. Um líkamstjón vísar hann til læknisfræðilegra gagna og matsgerðar sem liggi fyrir í málinu og sýni, ásamt öðrum gögnum málsins, fram á hagsmuni hans af málshöfðuninni.

Nánar byggir stefnandi á því að vinnuveitandi og aðalverktaki beri sameiginlega og óskipta skaðabótaábyrgð á slysi hans [...] í ljósi þess að aðbúnaður á byggingarvinnustaðnum og öryggisráðstafanir hafi verið með öllu ófullnægjandi. Stefnandi telur að umræddur stigi, uppsetning hans og aðstæður hafi engan veginn uppfyllt öryggiskröfur laga og reglna um vinnuvernd. Stiginn, sem hafi verið uppreistur á milli hæða, hafi ekki verið tryggilega festur við uppsetningu og því laus og skapað mikla slysahættu enda snjór á gólfinu og yfirborð hált. Þessi óforsvaranlegi aðbúnaður hafi orðið þess valdandi að stiginn hafi runnið undan stefnanda. Stefnandi byggir á því að aðalverktaka og vinnuveitanda hafi borið að tryggja öryggi starfsmanna sem þurftu að starfa í stiganum með því að festa hann tryggilega.

Stefnandi vísar til þess að fram komi í umsögn Vinnueftirlitsins að rekja megi orsök slyssins til þess að notaður hafi verið hár, laus stigi til að komast á milli hæða og að stiginn hafi ekki verið festur. Vinnueftirlitið hafi gefið þau fyrirmæli um úrbætur að festa skyldi alla lausa stiga sem notaðir væru tímabundið þar til varanlegur stigi yrði settur upp. Stefnandi telur af þessu ljóst að slysið sé m. a. að rekja til vanrækslu aðalverktaka og/eða vinnuveitanda á því að tryggja að stiginn sem hann hafi verið látinn starfa við væri tryggilega festur. Aðbúnaður á vinnustaðnum hafi því verið saknæmur og til skaðabótaskyldu stefndu hafi stofnast. Þá sé skýrt tekið fram í umsögninni að Vinnueftirlitið telji þennan ófullnægjandi aðbúnað hafa verið orsök slyssins og er sú afstaða stofnunarinnar afdráttarlaus.

Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til 13., 14., 17., 36., 37., 42. og 46. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Bendir hann á að samkvæmt lögunum beri vinnuveitanda og aðalverktaka að tryggja fyllsta öryggi og góðan aðbúnað og hollustuhætti á byggingarsvæðinu og samhæfa öryggisráðstafanir til þess að koma í veg fyrir slys. Stefnandi byggir á því að stefndu og verkstjórum þeirra hafi borið að tryggja öryggi á vinnustaðnum með því að sjá til þess að stiginn, uppsetning hans og aðstæður við notkun hans væru þannig að tryggt væri að hann gæti ekki runnið undan starfsmönnum við notkun, sbr. m. a. 8. gr. reglna um hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996, 2. gr. A- hluta IV. viðauka við reglurnar og 1. gr. og 17.- 19. gr. B- hluta viðaukans. Þá vísar stefnandi einnig til 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja sem og viðauka II við reglugerðina þar sem finna má ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Stefnandi vísar einkum til gr. 1.1, gr. 4.1.1- 4.1.2, gr. 4.1.6 og gr. 4.2.1- 4.2.3 í viðaukanum, en í gr. 4.2.2 segi orðrétt: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“

Stefnandi byggir á því að með því að tryggja ekki að stiginn væri festur á öruggan hátt áður en starfsmönnum var falið að starfa í honum hafi vinnuveitandi og aðalverktaki brotið gegn ofangreindum laga- og reglugerðarákvæðum. Vegna þessa séu þeir skaðabótaskyldir á grundvelli sakarreglu íslensks skaðabótaréttar og reglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Stefnandi bendir einnig á að þegar eftirlitsmenn Vinnueftirlitsins hafi komið á vettvang til þess að rannsaka slysið hafi verið búið að setja upp fastan stiga. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins hafi slysið átt sér stað kl. 9:30. Það hafi verið tilkynnt til eftirlitsins kl. 9:35 og hafi eftirlitsmenn verið mættir á vettvang stuttu síðar. Þá hafi fastur stigi verið kominn upp. Framangreint sýni að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að setja upp fastan stiga sem uppfyllti öryggiskröfur laga og reglna um vinnuvernd fyrir slys stefnanda og að vinnuveitandi og/eða aðalverktaki hafi greinilega getað gert það með fljótum og einföldum hætti og þannig komið í veg fyrir slys stefnanda.

Stefnandi byggir á því að aðalverktaka og/eða vinnuveitanda hafi verið eða mátt vera ljós sú augljósa slysahætta sem skapaðist vegna þessa vanbúnaðar og að líkur væru á að mikið tjón gæti hlotist af. Þá byggir stefnandi á því að hægt hefði verið með einföldu móti að bregðast við þessari augljósu slysahættu, t. d. með því að setja upp fastan stiga eða a. m. k. festa lausa stigann strax við uppsetningu hans. Byggir stefnandi á því að aðalverktaki og/eða vinnuveitandi þurfi að bera ábyrgð á gáleysi þess starfsmanns sem vanrækti að festa lausa stigann er hann setti stigann upp til notkunar á vinnusvæðinu.

Um ábyrgð aðalverktaka byggir stefnandi nánar á því að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi umræddur stigi verið í eigu aðalverktaka og hafi hann því borið ábyrgð á stiganum og notkun hans. Stefnandi byggir á því að aðalverktaki hafi vanrækt að hafa til taks á svæðinu búnað til að festa lausa stiga. Í bréfi stefnda, TM trygginga hf., 3. nóvember 2016 sé því haldið framað slíkur búnaður hafi verið til staðar en í bréfinu segi m. a. orðrétt: „Samkvæmt [aðalverktaka] eru allir lausir álstigar, sem notaðir eru tímabundið, festir með vír eða bandi að ofan eða neðan. Þá sé slíkur öryggisbúnaður ávallt við til staðar og aðgengilegur starfsmönnum á vinnusvæði.“ Stefnandi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að slíkur öryggisbúnaður, þ. e. vír eða band til að festa stiga, hafi verið til staðar er slysið hafi átt sér stað. Að sögn stefnanda hafi slíkur búnaður verið keyptur eftir slysið.

Stefnandi undirstrikar að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins, s. s. skýrslu Vinnueftirlitsins og lögregluskýrslu, sé ekki að sjá að slíkur öryggisbúnaður hafi verið til staðar á staðnum er slysið átti sér stað enda þess hvergi getið. Þvert á móti bendi skoðunarskýrsla Vinnueftirlitsins til þess að engar slíkar festingar hafi verið á svæðinu og fleiri stigar verið lausir enda hafi eftirlitið gefið þau fyrirmæli að festa skyldi alla lausa stiga þar til varanlegur stigi yrði settur upp.

Stefnandi byggir einnig á því að starfsmaður á vegum aðalverktaka hafi sett upp stigann, án þess að festa hann með öruggum og fullnægjandi hætti með viðeigandi öryggisbúnaði hafi búnaður yfirleitt verið til staðar, og þannig skapað hættu á vinnusvæðinu. Stefnandi byggir á því að starfsmaðurinn hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi umrætt sinn og að gáleysi starfsmannsins hafi orsakað slysið og tjón hans. Beri aðalverktaki því skaðabótaábyrgð á tjóni hans á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð og reglunnar um nafnlaus mistök. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til þess að í bréfi stefnda, Varðar trygginga hf., 21. mars 2017, sé sérstaklega tekið fram að vinnuveitandi hafi ekki séð um að fjarlægja mótaflekana og hafi því ekki borið ábyrgð á að varanlegir stigar hafi verið fjarlægðir. Starfsmenn á vegum aðalverktaka hafi hins vegar verið að færa aðalstigann, þ. e. fasta stigann, þegar slysið hafi átt sér stað og hafi því notast við lausa stiga í millitíðinni. Samkvæmt framangreindum upplýsingum sé því ljóst að einhver starfsmaður aðalverktaka hafi séð um uppsetningu lausa stigans og vanrækt að festa hann með fullnægjandi hætti.

Stefnandi byggir einnig á því að sá starfsmaður aðalverktaka, sem vanrækti að festa stigann við uppsetningu, hafi vanrækt og hunsað fyrirmæli sem fram höfðu komiðá reglulegum öryggisfundum aðalverktaka, m. a. fundi þar sem hafi sérstaklega verið fjallað um að festa skyldi alla lausa stiga við uppsetningu. Aðalábyrgð á að festa lausa stiga hljóti að hvíla á þeim starfsmanni sem setji stigann upp. Aðrir starfsmenn á vinnusvæðinu eigi að geta treyst því að stigar séu festir við uppsetningu.

Þá bendir stefnandi einnig á að aðalverktaki hafi borið höfuðábyrgð á öryggi á öllu nýbyggingarvinnusvæðinu og samhæfingu öryggisráðstafana sem ábyrgðaraðili verksins. Hann hafi augljóslega vanrækt þá skyldu sína fyrst laus stigi hafi verið uppsettur á byggingarsvæðinu þegar snjór hafi verið úti og yfirborð hált. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi aftur til bréfs stefnda, Varðar trygginga hf., 31. maí 2016 en þar segi orðrétt:,, Rétt er að geta þess að umræddur stigi var í eigu [aðalverktaka], ekki [vinnuveitanda], og það er [aðalverktaki] sem var yfirverktaki á svæðinu. [Vinnuveitandi] er einungis undirverktaki sem ráðinn var til að sinna tilteknum verkefnum og getur varla borið ábyrgð á því ef aðstæður á svæðinu hafi verið ófullnægjandi.“ Í bréfi stefnda, Varðar trygginga hf., 21. mars 2017 segi enn fremur að það geti „vart talist sanngjarnt og eðlilegt að [vinnuveitandi] verði látinn bera ábyrgð á háttsemi annarra verktaka, ófullnægjandi aðstæðum sem aðrir verktakar bera ábyrgð á eða ófullnægjandi frágangi á verkfærum/tækjum í eigu annarra verktaka“.

Um ábyrgð vinnuveitanda byggir stefnandi nánar á því að þráttfyrir að umræddur stigi hafi verið í eigu aðalverktaka þá beri vinnuveitandi einnig ábyrgð á að tryggja öryggi starfsmanna sinna á vinnusvæðinu, sbr. áðurgreindar reglur um vinnuvernd. Stefnandi byggir á því að vinnuveitandi og verkstjóri vinnuveitanda hafi brugðist skyldum sínum og að vanrækslan hafi leitt til tjóns stefnanda.

Stefnandi byggir á því að það sé óumdeild regla í íslenskum rétti að vinnuveitandi verði bótaskyldur gagnvart starfsmönnum sínum vegna meiðsla er þeir hljóta vegna ófullnægjandi aðbúnaðar á vinnustað eða vanbúinna áhalda sem þeim eru látin í té til notkunar við vinnu.

Stefnandi bendir á að samkvæmt upplýsingum frá aðalverktaka, sem finna megi í bréfi stefnda, TMtrygginga hf., 3. nóvember 2016 hafi vinnuveitandi alfarið átt að sjá um járnabindingar og allt það sem fylgdi í nýbyggingunni þar sem slysið hafi orðið. Í bréfinu sé einnig haft eftir aðalverktaka að vinnuveitandi hafi „verið með eigin verkstjóra og beri allir verktakar með eigin verkstjóra ábyrgð á öryggismálum sínum. Hafi það m. a. verið gert ljóst á öryggisfundum sem haldnir voru með undirverktökum. Undirverktakar með eigin verkstjóra hafi því verið ábyrgir sjálfir fyrir fullnægjandi frágangi á stigum, öryggisbúnaði og öðrum öryggismálum á sínu svæði.“ Í bréfi stefnda, TM trygginga hf., 22. mars 2017 segi enn fremur að hann geti „ekki fallist á að það hafi verið á ábyrgð [aðalverktaka] að sjá til þess að stigar væru festir með fullnægjandi hætti heldur var það á ábyrgð undirverktaka“. Ef skoðun aðalverktaka og stefnda TM trygginga hf. sé lögð til grundvallar niðurstöðu málsins séljóst að vinnuveitandi og verkstjóri hans vanræktu að tryggja fullnægjandi öryggi á vinnustaðnum, m. a. með fullnægjandi frágangi á stiganum.

Stefnandi byggir einnig á því að sú verkstjórn sem hann hafi fengið frá vinnuveitanda í aðdraganda slyssins hafi verið ófullnægjandi með öllu. Stefnanda hafi verið fyrirskipað að fara á milli hæða og nota við það lausan stiga. Verkstjóri hafi falið stefnanda tiltekið verk og borið ábyrgð á því að framkvæmd þess yrði með því móti að tjón hlytist ekki af en þess í stað sett stefnanda í hættu. Samkvæmt 20.- 23. gr. laga nr. 46/1980 beri verkstjóri ábyrgð á því að öruggt skipulag sé ríkjandi á vinnustað. Byggir stefnandi á því að verkstjórinn hafi átt að ganga úr skugga um hættuna á vinnustaðnum og af framkvæmd verksins og gera viðhlítandi ráðstafanir til að verjast henni áður en hann fyrirskipaði stefnanda að vinna verk sitt.

Stefnandi byggir einnig á því að slysið megi rekja til þess að ófullnægjandi áhættumat hafi verið til staðar fyrir umrætt verk. Samkvæmt umsögn Vinnueftirlitsins 6. apríl 2016 og skoðunarskýrslu þess [...] hefði stofnunin gefið þau fyrirmæli að endurskoða skyldi áhættumat fyrir umræddan verkþátt. Stefnandi byggir á því að orsök slyssins megi m. a. rekja til þessarar vanrækslu. Þar sem þessi verkþáttur hefðiekki verið áhættumetinn með fullnægjandi hætti hafi verkið ekki verið skipulagt á þann hátt að öryggi starfsmanna væri tryggt. Varðandi skyldur atvinnurekanda hvað þetta varðar vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 46/1980, einkum XI. kafla laganna. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi einnig til reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum, einkum 21.- 22. gr. og 26.- 28. gr. reglugerðarinnar.

Stefnandi byggir einnig á því að viðbrögð og svör stefndu í málinu sýni svo ekki verði um villst að öryggismál, verkskipulag, verkaskipting, samræming og framkvæmd öryggismála og vinnuverndarstarfs hafi verið í ólestri á vinnustaðnum. Af bréfum frá stefndu sé ljóst að vinnuveitandi og aðalverktaki bendi hvor á annan varðandi ábyrgð á stiganum, umræddum verkþætti og fullnægjandi aðbúnaði á svæðinu þar sem slysið hafi átt sér stað. Það sýni að ofangreind atriði hafi verið í ólestri og að aðalverktaki og/eða vinnuveitandi hafi brotið gegn ákvæðum laga og reglna um vinnuvernd.

Stefnandi hafnar því að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við verk sitt í umrætt sinn. Ekki nægi að stefnandi hafi sýnt af sér einfalt gáleysi heldur verði stefndu að sanna að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sbr. 1. mgr. 23. gr. a í lögum nr. 50/1993, eigi hann að bera einhverja meðábyrgð á slysinu.

Stefnandi hafi engar öryggisreglur brotið við vinnu sína. Hann hafi eingöngu verið að fylgja eftir fyrirmælum yfirboðara sinna. Stefnanda hefðiverið falið að starfa í töluverðri hæð án nokkurra fallvarna og án þess að búið væri að festa stigann sem hann þurfti að nota. Stefnanda verðiekki kennt um þær vinnuaðstæður sem honum hafi verið boðið upp á. Stefnandi hafi ekki sett upp umræddan stiga heldur hafi hann verið uppsettur og í notkun er hann hafi komiðað honum. Stefnandi bendir á að það séekkert í umsögn Vinnueftirlitsins sem bendi til þess að hann eigi sjálfur sök á slysinu. Þar komi fram að orsakir slyssins hafi verið þær að ekki hafi verið búið að festa stigann og skortur hafi verið á fullnægjandi áhættumati sem hafi þurft að endurskoða.

Í bréfi stefnda, Varðar trygginga hf., 31. maí 2016, sé því haldið fram að stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir að yfirborð væri hált og að það hafi verið hans ákvörðun að nota stigann án þess að festa hann og óska eftir aðstoð. Þá sé því haldið fram að stefnandi hafi, að því er virðist, ákveðið upp á sitt eindæmi að nota stigann án samráðs við neinn. Stefnandi hafni þessu alfarið. Hann hafi verið beðinn um að sækja vír á hæðina fyrir ofan og því þurft að fara á milli hæða. Stefnandi hafi ekki sett upp stigann. Hann hafi þegar verið í notkun ogsá eini sem hægt hafi veriðað nota til að komast á milli hæða.

Stefnandi undirstriki að hann hafi verið óbreyttur verkamaður sem hafi verið að vinna vinnu sína eftir bestu getu og í samræmi við þau fyrirmæli sem hann hafi fengið frá vinnuveitanda sínum í aðdraganda slyssins. Stefnandi bendir einnig á að margir starfsmenn, þ. á m. yfirmaður hans og samstarfsmenn, hafi verið að störfum bæði með og í kringum stefnanda og virðist enginn hafa gert athugasemdir við aðbúnað eða notkun stigans.

Þá sé byggt á því, í samræmi við viðurkennd sjónarmið um mat á meðábyrgð tjónþola í vinnuslysum, að hugsanlega meðábyrgð stefnanda eða eigin sök þurfi að skoða í samhengi við sök vinnuveitanda og/eða aðalverktaka og starfsmanna þeirra og ábyrgð þeirra á aðstæðum og aðbúnaði á nýbyggingavinnusvæðinu.

Stefnandi kveður málshöfðun og kröfugerð sína byggja á heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hann hafi mikla hagsmuni af því að skorið verði úr um tilvist og efni kröfu hans á hendur stefnd u og að viðurkennt verði með dómi að vinnuveitandi og/eða aðalverktaki beri skaðabótaábyrgð á slysi hans og að hann eigi þar með rétt til greiðslu bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu vinnuveitanda hjá stefnda Verði tryggingum hf. og/eða frjálsri ábyrgðartryggingu aðalverktaka hjá stefnda TM tryggingum hf. Stefnandi telji sig hafa sýnt fram á lögvarða hagsmuni hans af málshöfðuninni með fyrirliggjandi læknisfræðilegum gögnum og örorkumatsgerð 10. janúar 2019 þar sem varanleg læknisfræðileg örorka hansvegna slyssins hafi verið metin 7%.

III

Málsástæður og lagarök stefnda, TM trygginga hf.

Sýknukrafa stefnda, TM trygginga hf., er í fyrsta lagi á því byggð að stefndi eigi ekki að eiga aðild að dómsmáli þessu. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 leiði varnir byggðar á aðildarskorti til sýknu sé á þær fallist. Dómkrafa stefnanda um að viðurkennd verði skaðabótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu B hjá stefnda sé fyrst og fremst á því byggð að aðalverktakinn hafi borið ábyrgð á vinnusvæðinu og verið eigandi stigans sem stefnandi hafi notað þegar hann slasaðist. B, sem atvinnurekandi í skilningi laga nr. 46/1980, hafi því sýnt af sér ólögmæta og saknæma háttsemi, þar sem aðstæður á vinnustaðnum hafi verið óforsvaranlegar og því beri stefndi, sem vátryggjandi aðalverktakans, ábyrgð á tjóni stefnanda. Stefndi kveðst vera þessu algjörlega ósammála. Stefnandi hafi verið starfsmaður C. Fyrirtækið hafi tekið að sér verk fyrir aðalverktakann B og sinnt því verki sem sjálfstæður verktaki. Stefnandi hafi verið starfsmaður þessa sjálfstæða verktaka en ekki B.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skuli atvinnurekandi tryggja, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Vinnustaður sé skilgreindur í 41. gr. laganna en þar segi að vinnustaður merki í lögunum umhverfi innan húss eða utan þar sem starfsmaður hafist við eða þurfi að fara um vegna starfa sinna.

Fram komi í lögregluskýrslu vegna slyssins að verkstjóri, og þar með yfirmaður stefnanda á vinnustaðnum, hafi verið D, starfsmaður C. Vinnuveitandi stefnanda, C, hafi átt að sjá stefnanda fyrir öruggu vinnuumhverfi og hafi því að einhverju leyti verið ábótavant verði hann að sækja rétt sinn til þess fyrirtækis og eftir atvikum í frjálsa ábyrgðartryggingu fyrirtækisins. Ekkert samningssamband hafi verið milli stefnanda og aðalverktakans og hafi aðalverktakinn ekki borið vinnuveitandaábyrgð á stefnanda þegar hann vann verk sín. Hins vegar hafi C borið vinnuveitandaábyrgð gagnvart stefnanda og hafi hann verið tryggður slysatryggingu launþega af vinnuveitanda sínum. Vinnuveitandi beri ábyrgð á aðbúnaði starfsmanna sinna á vinnustað samkvæmt lögum nr. 46/1980 og það leysi hann ekki undan þeirri ábyrgð þótt starfsmanni sé falið að sinna starfi sínu fjarri starfstöð vinnuveitanda.

Í fundargerð öryggisnefndar aðalverktaka 25. nóvember 2015 sé bókað undir lið fimm að starfsmenn verktaka með eigin verkstjórnanda beri ábyrgð á öryggismálum sínum. Þeir skuli kynna sér öryggisreglur á svæðinu og fara eftir þeim. Ætlast sé til þess að verktaki útvegi starfsmönnum sínum þann öryggisbúnað sem við eigi og mæti á alla öryggis- og umhverfisfundi. Í fundargerð öryggis- og umhverfisnefndar 20. janúar 2016 sé undir lið sex sérstaklega fjallað um fallvarnir og stiga. Þar segi m. a. að stigar sem notaðir séu til að fara upp á steypubrautir þurfi að vera bundnir/með fallvörn. Stefnandi hafi setið báða þessa fundi og staðfest viðveru sína með undirritun. Hann hafi því þekkt vel til öryggismála og hvaða reglur giltu um frágang lausra stiga.

Í skaðabótarétti sé enn fremur viðurkennt það sjónarmið að vinnuveitandi, sem leigusali, beri ábyrgð á tjóni sem starfsmaður valdi með saknæmum og ólögmætum hætti, en ekki leigutaki, hafi starfsmaðurinn verið leigður út til ákveðinna starfa um skamman tíma. Með sömu rökum beri vinnuveitandi ábyrgð á starfsmönnum sínum sem hann leigi út til ákveðinna starfa en ekki leigutakinn, í þessu tilviki aðalverktaki. Með vísan til framanritaðs beri að sýkna stefnda, TM tryggingar hf., á grundvelli aðildarskorts.

Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu vegna aðildarskorts byggir stefndi á því að starfsmenn aðalverktakans B hafi ekki valdið stefnanda tjóni með saknæmri eða ólögmætri háttsemi sinni. Það sé grundvallarregla í skaðabótarétti, sem margsinnis hafi verið staðfest af Hæstarétti, að tjónþoli verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, gera grein fyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við atvik málsins. Skilyrði bótaskyldu aðalverktakans samkvæmt sakarreglunni (almennu skaðabótareglunni) séu ekki tilstaðar í máli þessu.

Af hálfu stefnanda sé því haldið fram að starfsmaður aðalverktaka hafi sett upp stigann og ekki fest hann eins og beri að gera. Stefndi mótmælir þessari staðhæfingu sem rangri og ósannaðri. Hvað sem því þó líði leysi það ekki stefnanda undan því að kanna hvort stiginn hafi verið festur áður en hann hafi ákveðið að nota hann til að fara milli hæða.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað. Í 14. gr. laganna sé fjallað um upplýsingaskyldu atvinnurekanda gagnvart starfsmönnum. IV. kafli laganna fjalli um vinnustaði og komi sú meginregla fram í 42. gr. að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður, að þar sé fyllsta öryggis gætt auk góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Stefndi haldi því fram að það hafi verið atvinnurekandi og vinnuveitandi stefnda, C, sem hafi borið ábyrgð á vinnuumhverfinu gagnvart starfsmönnum sínum og hins vegar að ekkert sé fram komið, sem bendi til þess að vinnuumhverfið hafi ekki verið forsvaranlegt. Stefndi haldi því fram að aðalverktakinn, B, hafi í hvívetna fylgt lögum og reglum og tryggt öryggi á vinnustaðnum eftir því sem hægt hafi verið og aðstæður hafi leyft.

Að mati stefnda verði slys stefnanda fyrst og fremst rakið til rangrar meðferðar á stiganum sem stefnandi hafi notað til að fara á milli hæða. Í svörum vátryggingartakans, B, við spurningum stefnda TM trygginga hf. 25. október 2019, komi fram að á þessum tíma framkvæmdarinnar hafi verið notaðir álstigar, sem séu festir við plötu brúnir, sem umferðarleið á meðan verið var að járnbinda plötur og bita. Eftir að búið sé að rífa plötumót frá sé settur upp timburstigi en á þessum tíma hafi það ekki verið tímabært. Þá komi fram að annar fastur álstigi hafi verið notaður sem uppgönguleið á plötuna. Þegar verið sé að nota lausa stiga til tímabundinna verka þá séu þeir festir með vír eða bandi að ofan eða með því að festa þá að neðan. Þetta efni, vír eða band, sé ávallt við höndina á verkstað. Á verkstaðnum hafi verið upplýsingar um öryggismál B, bæði á íslensku og pólsku, þar sem m. a. hafi verið fjallað um fallvarnir og stiga.

Þá hafi í fundargerð öryggis- og umhverfisnefndar 20. janúar 2016 undir lið sex verið sérstaklega fjallað um fallvarnir og stiga. Þar segi m. a. að stigar sem notaðir séu til að fara upp á steypubrautir þurfi að vera bundnir/með fallvörn. Stefnandi hafi setið fundi öryggis- og umhverfisnefndar og staðfesti viðveru sína með undirritun. Hann hafi því þekkt vel til öryggismála og hvaða reglur hafi gilt um frágang lausra stiga. Þá hafi aðalverktakinn B látið útbúa sérstakt rit á íslensku og pólsku með upplýsingum um öryggisþætti við bygginguna. Í ritinu hafi sérstaklega verið sýnt hvernig ganga skyldi frá lausum stigum. Í 19. gr. reglna nr. 547/1966 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð sé kveðið á um að lausir vinnustigar sem notaðir séu við byggingarvinnu skuli vera af viðurkenndri gerð. Þannig skuli gengið frá lausum stigum að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til. Öryggisreglur aðalverktakans fjalli um frágang lausra stiga og séu þær í fullu samræmi við reglur nr. 547/1996.

Í bréfi meðstefnda til lögmanns stefnanda 31. maí 2016 segi að rétt sé að geta þess að umræddur stigi hafi verið í eigu B, ekki vátryggingartaka, og það hafi verið Bsem verið hafi yfirverktaki á svæðinu. Vátryggingartaki hafi einungis verið undirverktaki sem ráðinn hafi verið til að sinna tilteknum verkefnum og geti varla borið ábyrgð á því ef aðstæður á svæðinu hafa verið ófullnægjandi. Þá segi að sú skylda að festa alla lausa stiga á verkstað geti ekki átt við aðila sem hvorki eigi né beri ábyrgð á neinum lausum stigum. Aðstæður sem hafi orsakað það að nauðsynlegt hafi verið að notast við lausa stiga hafi heldur ekki verið á ábyrgð vátryggingartaka. Ekki sé hægt að gera vátryggingartaka ábyrgan fyrir aðstæðum sem hann beri ekki ábyrgð á.

Þessu sé til að svara að stiganum verði ekki kennt um slysið. Það verði fyrst og fremst rakið til rangra vinnubragða stefnanda sem hafi ekki gengið úr skugga um að stiginn væri kirfilega festur eins og honum bar að gera. Verði hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið gætt fyllsta öryggis af hálfu vinnuveitanda verði sú vanræksla rakin til vátryggingartaka meðstefnda. Vísast um ábyrgð vinnuveitanda til umfjöllunar um aðildarskort stefnda, TM trygginga hf. hér að framan.

Eins og áður sé fram komið hafi stefnandi borið synjun stefndu á bótaskyldu undir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum og er álit nefndarinnar meðal gagna málsins. Taki nefndin fram í áliti sínu að auðvelt hefði verið fyrir stefnanda að kanna áður en hann fór upp stigann hvort hann væri laus eða ekki. Það virðist hann ekki hafa gert. Þá yrði ekki séð að C eða B. hafi á þessum tíma framkvæmdar átt að vera búnir að útbúa varanlegan stiga. Taldi nefndin að sönnun hefði ekki tekist um að stefndu bæru skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Stefndi kveðst taka undir álit úrskurðarnefndarinnar sem byggi á sömu málsástæðum og stefndi hafi hér sett fram. Í ljósi alls framanritaðs beri að sýkna stefnda, TM tryggingar hf., af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að rekja megi slys stefnanda til vanbúnaðar vinnustaðarins og/eða stigans og að tjónið verði að einhverju leyti rakið til athafna eða athafnaleysis starfsmanna B krefst stefndi þess að stefnandi verði látinn bera hluta tjóns síns sjálfur að verulegu leyti.

Varakrafa stefnda um eigin sök stefnanda byggi á því að stefnandi hafi sjálfur ákveðið að fara upp lausan stiga milli annarrar og þriðju hæðar nýbyggingarinnar án þess að kanna áður hvort stiginn hafi verið kirfilega festur. Á öryggis- og umhverfisfundum sem stefnandi hafi setið hafi verið farið yfir þær öryggisreglur sem giltu á vinnustaðnum, þ. á m. um frágang stiga.

Stefnanda hafi borið að kanna frágang stigans áður en hann ákvað að nota hann til að fara milli hæða. Með því að gera það ekki hafi hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Á því beri hann einn ábyrgð og verði að bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Samkvæmt 23. gr. a í lögum nr. 50/1993 skerðist ekki réttur starfsmanns til skaðabóta vegna meðábyrgðar hans nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Eins og áður sé fram komið hafi stefnandi ekki verið starfsmaður B og beri því ábyrgð á eigin tjóni samkvæmt almennum reglum um gáleysi.

I V

Málsástæður og lagarök stefnda, Varðar trygginga hf.

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að ósannað sé að tjón stefnanda verði rakið til saknæmrar háttsemi starfsmanna C eða annarra atvika sem það félag kunni að bera bótaábyrgð á að lögum. Sönnun um að slysið verði rakið til atvika sem stefndi, vinnuveitandi hans, beri ábyrgð á hafi ekki tekist. Hafnar stefndi því að slysið verði rakið til þess að vinnuaðstaða hafi verið ófullnægjandi, til ófullnægjandi verkstjórnar eða annars eða gáleysis stjórnenda félagsins eða starfsmanna þess. Þá hafnar stefndi því að félagið hafi brotið gegn þeim skyldum sem hvíla á vinnuveitanda samkvæmt lögum nr. 46/1980 eða reglum eða reglugerðum settum á grundvelli þeirra laga.

Félagið C hafi tekið að sér afmarkaðan verkþátt í nýbyggingunni eins og sjá megi af bréfi aðalverktakans B við stefnda, TM tryggingar hf. Félagið hafi séð um járnabindingar í verkinu og allir starfsmenn félagsins sem hafi verið á staðnum hafi unnið við það verk.

Allt að sjö aðrir undirverktakar hafi verið að vinna á byggingarsvæðinu. Um hafi verið að ræða flókinn verkstað. Stefndi hafni þeirri fullyrðingu sem fram komi í stefnu sem rangri, að vinnuveitandi stefnanda hafi borið ábyrgð „á fullnægjandi frágangi á stigum, öryggisbúnaði og öðrum öryggisbúnaði á sínu svæði“. Ágreiningslaust sé að vinnuveitandi stefnanda hafi einungis haft afmarkaðan verkþátt í byggingunni með höndum.

Stefndi telur að rekja megi atvikið til óhappatilviks en ella eingöngu til atriða sem ekki séu á ábyrgð C en gætu eftir atvikum verið á ábyrgð meðstefnda, TM trygginga hf. Þá sé til staðar eigin sök stefnanda. Um ábyrgð stefnda gildi skilmálar ábyrgðartryggingar atvinnurekstrar sem liggi fyrir í málinu.

Ósannað sé að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi C. eða starfsmanna sem það félag beri ábyrgð á. Af gögnum málsins megi ráða að slysið hafi átt sér stað þegar nýbúið hafi verið slá mótaflekum frá á byggingarstað. Sá verkþáttur hafi ekki verið á ábyrgð C og ekki framkvæmdur af starfsmönnum þess félags. Af þeim sökum hafi varanlegur stigi verið fjarlægður af hálfu starfsmanna aðalverktakans B en starfsmenn þess félags hafiekki lokið við að setja upp varanlega stiga á milli hæða á nýjan leik, sbr. m. a. umsögn Vinnueftirlits um slysið 6. apríl 2016. Undirverktakinn, C, hafi uppfyllt allar lagaskyldur og gert allt sem í valdi félagsins hafi staðið til að tryggja öryggi starfsmanna sinna.

Af gögnum verði ráðið að reglulega hafi verið haldnir öryggisfundir m. a. sex dögum fyrir slysið. Stefnandi hafi verið á þeim fundi. Þar hafi sérstaklega verið fjallað um að stigar sem notaðir væru ættu aðvera bundnir fallvörn. Allir starfsmenn C hafi jafnframt fengið þjálfun í verkþáttum og kynnt hafi verið fyrir þeim áhættumatsblað vegna verkþáttarins.

Þó að slys verði í tengslum við búnað á verkstað leiði það ekki sjálfkrafa til þess að bótaskylda verði talin til staðar af hálfu vinnuveitanda tjónþola. Sýna þurfi fram á saknæma háttsemi vinnuveitandans, eða starfsmanna, sem hann beri ábyrgð á en það hafi ekki verið gert. Verkstjóri stefnanda hafi ekki haft vitneskju um þá ákvörðun hans að nota lausan álstiga til að komast á milli hæða í hálku og snjó og hann, eða aðrir starfsmenn C, hafiekki haft tækifæri til þess að bregðast við þeirri ákvörðun stefnanda.

F ramkomi í lögregluskýrslu að engin vitni hafi verið að atvikinu. Um hafi verið að ræða tímabundið ástand á verkstað þar sem ekki hafi verið til staðar byggður stigi á milli hæða. Það ástand hafi ekki verið á ábyrgð C. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að nota léttan álstiga til að komast á milli hæða í hálku og snjó án þess að fá samstarfsmann sinn til að halda stiganum eða reyna að festa hann á einhvern hátt. Það hafi hann gert þrátt fyrir öryggiskynningar um það hvernig ætti að nota stiga undir þessum kringumstæðum.

Þær kröfur verði ekki gerðar til vinnuveitanda að vakta alla starfsmenn sína öllum stundum til að koma í veg fyrir slys. Verkstað eins og um ræðir í þessu máli fylgi óhjákvæmilega alltaf einhverjar hættur sem aldrei sé hægt að fyrirbyggja fullkomlega andspænis hugsanlega rangri ákvarðanatöku einstakra starfsmanna þrátt fyrir fræðslu. Þá hafi C ekki haft umráð þess vinnusvæðis sem stefnandi slasaðist á og geti ekki borið ábyrgð á meintum vanbúnaði tækja sem þar hafi verið notuð sem ekki voru í hans eigu.

Því sé mótmælt sem ósönnuðu að C hafi brotið gegn einstökum ákvæðum laga nr. 46/1980 eða reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Notkun stiga undir þessum kringumstæðum sé einfalt verk. Stefnandi hafi ekki verið reynslulaus á byggingarstað og fullfær um að meta sjálfur hvort sá stigi sem hann hafi ákveðið að nota væri öruggur og í samræmi við þær öryggisleiðbeiningar um festingu stiga sem hann hafi sjálfur fengið aðeins sex dögum fyrr. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að nota stigann og honum hafi verið unnt að tryggja öryggi sitt betur með einföldum aðgerðum eins og að kalla til samstarfsfélaga sinn til að halda stiganum eða festa hann betur. Hann hafi hins vegar ákveðið að nota stigann án þess að láta nokkurn vita og án þess að vinnuveitanda hans hafiverið gefið færi á að bregðast við. Árétti stefndi að samkvæmt lögregluskýrslum hafi engin vitni verið að atvikinu. Hálka og snjór hafi verið á slysstað. Þ að séu aðstæður sem gefi jafnvel reynslulausum mönnum ástæðu til aðgæslu áður en farið sé marga metra upp í ótryggan stiga. Stefndi byggi á því að ekki hafi verið þörf á að verkstjóri á vinnustað fylgdist með og gæfi fyrirmæli um hvernig stigi væri notaður við þessar aðstæður. Ekki sé með nokkru móti unnt að fallast á að slysið verði rakið til slælegrar verkstjórnar eða mistaka starfsmanna vinnuveitanda hans.

Þá hafi ekki veriðum varanlegan öryggisbúnað að ræða sem stefnanda hafi verið gert að nota af hálfu vinnuveitanda síns. Af því leiði m. a. að dómur Hæstaréttar í máli nr. 151/2017, sem meðstefndi gerir að umtalsefni í greinargerð sinni, hafi ekki fordæmisgildi. Önnur fordæmi dómstóla styrki hins vegar málsástæður stefnda. Því sé sérstaklega mótmælt að stefnanda hafi verið fyrirskipað af vinnuveitanda sínum að nota þennan tiltekna stiga. Raunar komi ekkert fram í frumgögnum málsins um að yfirmaður stefnanda hafi beðið hann um að fara á milli hæða á byggingarstaðnum. Það komi fyrst fram í tölvupósti á íslensku frá stefnanda, sem ekki tali íslensku, 12. júní 2016, til lögmanns síns sem hafi verið sendur eftir að stefndi hafi hafnað bótaskyldu í málinu 12 dögum fyrr. Þessi staðhæfing sé því ósönnuð að mati stefnda.

Verði talið sannað að atvikið verði rakið til saknæmrar vanrækslu á verkstað sé á því byggt að sú meinta vanræksla hafi ekki komið til vegna félagsins C eða starfsmanna sem það félag beri ábyrgð á. Félagið verði því ekki gert samábyrgt með B Stiginn sem stefnandi hafi notað hafi verið í eigu B og hann hafi ekki verið festur eða bundinn fallvörn. Stiganum hafi samkvæmt gögnum málsins verið komið fyrir af starfsmönnum B. Enginn hafi fyrirskipað stefnanda að nota þennan tiltekna stiga. Á þessum tíma hefðu aðrir verktakar verið búnir að fjarlægja fasta stiga án þess að gengið hefði verið frá festum stigum á nýjan leik sem unnt hefðiverið að nýta þar til smíðaðir yrðu nýir stigar með tréhandriði. Starfsmenn aðalverktaka, B, hafi aftur á móti komið þeim lausa stiga fyrir sem stefnandi hafi ákveðið að nota. Á því sé byggt að undirverktaki geti ekki borið ábyrgð á því ef sannað telst að frágangur eftir aðra verktaka hafi verið ófullnægjandi í kjölfar verkþátta sem C hafi ekki borið ábyrgð á. C hafi ekki borið ábyrgð á því að fjarlægja mótaflekana sem leiddu til þess að taka varð tímabundið niður stigann með tréhandriðinu. Starfsmenn aðalverktakans, B, hafi verið búnir að losa aðalstigann milli hæða og færa hann þegar slysið hafi orðið. Af þeim sökum hafi léttum álstiga verið komið fyrir þarna til bráðabirgða um skamma hríð, af öðrum en starfsmönnum C, án þess að hann hafi verið festur til samræmis við öryggisleiðbeiningar aðalverktakans.

Þá verði ekki annað ráðið af yfirlýsingu starfsmanns, sem hafi unnið á sama stað, sem fyrir liggi í málinu en að hann hafi látið öryggisfulltrúa B vita af því að stiginn hafi verið ófestur og óöruggur en B hafi ekki brugðist við í tæka tíð. Starfsmenn C hafi ekki verið sérstaklega upplýstir um þetta.

Í tilkynningu til Vinnueftirlitsins hafi verið tekið fram að snjór og hálka hafi verið þar sem stiginn hafi runnið undan stefnanda. Tilkynningin sé undirrituð af fyrirsvarsmanni C og öryggisstjóra B, aðalverktaka á byggingarstað. Þessar aðstæður sjáist vel á myndum í lögregluskýrslu. Engum hafi getað dulist að við þessar aðstæður kynni að vera varasamt að treysta því að nota lausan og léttan álstiga til að komast á milli hæða á byggingarsvæðinu án aðstoðar eða festinga.

Stefnandi hafi þrátt fyrir þetta farið af annarri hæð og upp á þriðju hæð byggingarinnar með þeirri aðferð að nota lausan fimm metra langan álstiga, án fallvarna og án þess að fá samverkamenn sína til að styðja við stigann. Það hafi hann gert án þess að honum hafi verið fyrirskipað að nota stigann og án þess að láta samverkamenn sína vita. Auk þess hafi stiginn verið staðsettur á hálu yfirborði gólfsins eins og áður segir. Festingar fyrir álstiga sem þennan hafi samkvæmt upplýsingum frá aðalverktakanum ávallt verið tiltækar á verkstað. Stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir að veruleg hætta skapaðist á því að stiginn rynni undan honum við þessar aðstæður enda óumdeilt að gólfið hafi verið glerhált. Stefnandi hefði getað óskað eftir aðstoð samverkamanna sinna til þess að styðja við stigann eða fest stigann betur áður en hann notaði hann til að fara á milli hæða. Af svörum B til meðstefnda, TM trygginga hf., 25. október 2016, megi einnig ráða að fyrir hendi hafi verið annar fastur álstigi sem hafi verið hægt að nota til að komast upp á plötuna. Þá veki stefndi athygli á því að í fyrrgreindum svörum B séu engar athugasemdir gerðar við þá lýsingu stefnda sem fram hafi komið í höfnunarbréfi hans 31. maí 2016 og sem B hafi haft undir höndum, að C bæri ekki ábyrgð á stiganum og ófullnægjandi aðstæðum á vinnustað.

Hvað varakröfuna varðar tekur stefndi fram að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að sýnt hafi verið fram á sök hjá vinnuveitanda stefnanda og fallist á bótaskyldu hans í málinu þá sé byggt á því að stefnandi hafi sýnt af sér eigin sök sem feli í sér svo stórkostlegt gáleysi að það leiði til þess að stefndi verði aðeins dæmdur skaðabótaskyldur að hluta. Stefnandi verði við þessar aðstæður að bera helming tjóns síns sjálfur, vegna eigin sakar eða meðábyrgðar með vísan til þess sem að framan sé rakið. Sé byggt á því að skilyrði a-liðar 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu uppfyllt.

V

Forsendur og niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á óskiptri bótaskyldu stefndu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í slysi [...] er álstigi rann undan honum þegar hann var að fara á milli hæða í nýbyggingu við [...]. Féll hann tæplega þrjá metra niður á gólf byggingarinnar. Rétt er að taka fram að slysdagur er víða í gögnum málsins ranglega tilgreindur [...]. Stefnandi var starfsmaður C sem mun hafa verið undirverktaki í byggingarframkvæmdunum en aðalverktaki verið B. Óumdeilt er að hið fyrrnefnda félag var með í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Verði hf., og hið síðarnefnda félag hjá stefnda, TM tryggingum hf. Byggist aðild stefndu hér fyrir dóminum á 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004.

Mál þetta er höfðað sem viðurkenningarmál á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að vinnuveitandi hans, C, og aðalverktaki, B, beri fulla og óskipta skaðabótaábyrgð á slysinu þann [...]. Eigi hann því rétt á að fá líkamstjón sitt bætt að fullu, sbr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Byggt er á því að fyrirtækin séu skaðabótaskyld á grundvelli meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni, reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á saknæmri háttsemi starfsmanna sinna og ábyrgð aðalverktaka og vinnuveitanda á aðbúnaði, vinnuaðstæðum og öryggi starfsmanna við vinnu á nýbyggingarvinnustöðum. Stefnandi byggir einnig á lögum nr. 46/1980 og reglugerðum og reglum settum á grundvelli þeirra laga. Um líkamstjón vísar stefnandi til læknisfræðilegra gagna og matsgerðar sem liggi fyrir í málinu. Telur dómurinn að stefnandi hafi sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af að fá skorið úr um tilvist og efni réttinda sinna, sbr. 2. mgr. laga nr. 91/1991.

Stefndu hafna bótaskyldu úr ábyrgðartryggingum áðurnefndra fyrirtækja. Í stórum dráttum byggir stefndi, Vörður hf., á því að hann geti ekki borið ábyrgð á hugsanlegum vanbúnaði á byggingarsvæðinu heldur sé það meðstefndi, TM tryggingar hf., sem borið hafi ábyrgð á aðbúnaði og öryggi á vinnustað sem aðalverktaki og ábyrgðaraðili á svæðinu. Vinnuveitandi stefnanda, C, hafi ekki átt umræddan stiga, heldur B, og einungis sinnt afmörkuðum verkþætti við bygginguna við járnabindingar. Stefndi, TM tryggingar hf., ber aðallega við aðildarskorti í málinu en verði ekki á það fallist byggir hanná því að aðalverktakinn, B, hafi í einu og öllu farið að lögum og reglum um aðbúnað og öryggi á vinnusvæðinu. Þá hafi það verið í verkahring undirverktaka, sem hafi verið með eigin verkstjóra við framkvæmdirnar, að tryggja öryggi og aðbúnað sinna starfsmanna á svæðinu. Vinnuveitandi stefnanda hafi því borið ábyrgð á vinnuumhverfinu og honum hafi því borið að ganga tryggilega frá umræddum stiga. Stefndi hafi ítrekað kynnt og lagt að starfsmönnun að gæta að öryggisreglum á svæðinu og vinnuveitanda hafi borið að tryggja að starfsmenn hans gerðu það.

Þá byggja báðir stefndu á því að slysið hafi orðið vegna skorts stefnanda á aðgæslu er hann hafi ákveðið að fara upp í lausan, fimm metra langan álstiga, til að komast á milli hæða. Verði ekki fallist á sýknu þeirra eigi stefnandi af þeim sökum að bera stærstan hluta tjóns síns sjálfur.

Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dóminum og þá gáfu einnig skýrslu E og F, fyrrverandi samstarfsmenn stefnanda, og D, verkstjóri hans, G, fyrrum framkvæmdastjóri þess félags, og H, sem var yfirverkstjóri B á byggingarsvæðinu.

Stefndi, TM tryggingar hf., hefur í málinu gert kröfu um sýknu vegna aðildarskorts eins og áður sagði. Stefnandi hefur í málinu byggt á því að aðbúnaður og öryggi á vinnustaðnum umrætt sinn hafi verið ófullnægjandi og ekki í samræmi við lög og reglur á því sviði. Fyrir liggur, og ekki um það deilt í málinu, að félagið B var aðalverktaki í umræddum byggingarframkvæmdum og var með í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá stefnda, TM tryggingum hf. Samkvæmt framburði H, sem mun hafa verið yfirverkstjóri hjá B á þessum tíma, sá hann um að „reka verkefnið með verkefnisstjóra“ B. Í því hafi falist yfirumsjón öryggismála á svæðinu sem m. a. hafi falist í því að halda sérstaka öryggisfundi á tveggja vikna fresti og hafa eftirlit með því að á svæðinu væri „unnið rétt og faglega“ og að fylgt væri öryggisreglum. Þegar af þessari ástæðu getur ekki komið til álita aðildar skortur til varna hvað stefnda, TM tryggingar hf., varðar. Þá verður ekki séð að sjónarmið stefnda hvað þetta varðar verði leidd af lögum og reglum eða dómaframkvæmd á þessu réttarsviði. Verður kröfu stefnda, TM trygginga hf., um sýknu vegna aðildarskorts hafnað.

Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skal atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað, m. a. við framkvæmd vinnu á vinnustað og varðandi tækjabúnað. Þá er í 17. gr. mælt fyrir um að þar sem fleiri atvinnurekendur eigi aðild að starfsemi á sama vinnustað, skuli þeir og aðrir, sem þar starfa, sameiginlega stuðla að því að tryggja góðan aðbúnað og heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum. Í 21. gr. laganna er kveðið á um að verkstjóri sé fulltrúi atvinnurekanda og sjái um að búnaður allur sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á þeim vinnustað sem hann hefur umsjón með. Í 1. mgr. 23. gr. laganna segir að verkstjóri skuli beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann starfar á séu fullnægjandi og að þeim ráðstöfunum sé fylgt sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti. Þá segir í 2. mgr. að verði verkstjóri var við einhver þau atriði, sem leitt geti til hættu á slysum eða sjúkdómum, skuli hann tryggja að hættunni sé afstýrt. Sé ekki hægt að afstýra hættunni með því, sem tiltækt er á staðnum, skuli hann umsvifalaust gera vinnuveitanda viðvart.

Samkvæmt 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980 skal vinnustaður vera þannig úr garði gerður, vinnu hagað og hún framkvæmd þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skal viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Í gr. 4.2.1 í viðauka II við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett er á grundvelli laga nr. 46/1980, kemur fram að stigar skuli vera þannig upp settir að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun og að færanlegir stigar verði að hvíla á stöðugu og traustu undirlagi. Þá segir í gr. 4.2.2 að til að koma í veg fyrir að færanlegur stigi renni til við notkun skuli festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif. Í 17. gr. viðauka IV, B - hluta, við reglugerð nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð, sem einnig er sett á grundvelli laga nr. 46/1980, kemur fram að öruggar og heppilega staðsettar umferðarleiðir skuli vera til vinnustöðva, á verkpöllum og í byggingum og að stigar í byggingum skuli gerðir til umferðar svo fljótt sem verða má. Þá skuli stigar vera nægilega sterkir og þeim vel við haldið. Þeir skuli notaðir á réttan hátt, á viðeigandi stöðum og í samræmi við fyrirhugaðan tilgang þeirra. Þá segir í 19. gr. að lausir vinnustigar sem notaðir eru við byggingarvinnu skuli vera af viðurkenndri gerð. Þannig skuli frá lausum stigum gengið að ekki sé hætta á að þeir velti eða skríði til.

Fyrir liggur í málinu og er óumdeilt að stigi sá er stefnandi notaði til að komast milli hæða var laus og hafði ekki verið festur í samræmi við ofangreindar reglur. Tekur dómurinn fram að brot á skráðum hátternisreglum hafa mikla þýðingu við sakarmat í málum sem þessum og því meiri þegarþær fela í sér skýr viðmið um hvernig haga skuli málum við tilteknar aðstæður. Þá er einnig fram komið að strax eftir slysið hafi aðalverktaki gefið þau fyrirmæli að settur skyldi upp fastur tréstigi og að búið hefðiverið að setja upp þann stiga er starfsmenn Vinnueftirlits ríkisins komu á vettvang rétt eftir slysið. Verður að líta svo á að þau viðbrögð bendi til þess að það hafi hvorki verið flókin né tímafrek ráðstöfun og staðfesti yfirverkstjóri B það í skýrslu sinni fyrir dóminum.

Voru því fyrir hendi möguleikar á ráðstöfunum til þess að fyrirbyggja tjón eða minnka hættu á tjóni.

Í umsögn Vinnueftirlitsins um slysið frá 6. apríl 2016 kemur fram það mat þess að orsök slyssins megi rekja til þess að notaður hafi verið hár, laus stigi til að komast ámilli hæða og að stiginn hafi ekki verið festur. Voru þau fyrirmæli gefin um úrbætur að festa skyldi alla lausa stiga sem notaðir væru tímabundið þar til varanlegur stigi yrði settur upp og að endurskoða skyldi áhættumat fyrir þennan verkþátt.

Stefnandi greindi svo frá fyrir dóminum að hann hefði komið að stiganum uppreistum umrætt sinn. Fyrir dóminum kvaðst hann ekki vita hver setti upp stigann en hann hefði verið búinn að vera þar í einhverja daga. Hann hefði séð aðra starfsmenn á byggingarsvæðinu, sem hefðu þurft að komast upp á efri hæðina, nota stigann. Áður hefðu vinnufélagar hans notað stigann til að komast upp á plötuna og einnig starfsmenn aðalverktakans B sem einnig hefðu verið þar við vinnu. Stefnandi hefði ásamt vinnufélaga sínum verið að vinna á annarri hæð byggingarinnar. Stefnandi lýsti tildrögum þess að hann fór upp stigann nánar svo að verkstjóri hans hefði kallað til hans og beðið hann að koma með vír upp á þriðju hæðina. Hann hefði sótt kassa af vír í nálægan gám og farið með hann upp eins og um hefði verið beðið. Fyrir dóminum lýsti stefnandi því að áður en hann fór upp hefði hann tekið í stigann og honum hefði fundist hann vera stöðugur. Enginn annar stigi hefðiverið til staðar á svæðinu til að komast upp á þriðju hæðina. Snjór og krapi hefði verið þennan dag og yfirborðið hált. Festingar til að festa stigann hefðu ekki verið til staðar. Hann hefði lagt af stað upp stigann og er hann hefði verið kominn alveg efst hefði hann fundið að stiginn rann til og hann myndi næst eftir sér þar sem hann hefði legið á jörðinni.

Samstarfsmaður stefnanda, E, sem einnig var við störf á annarri hæð byggingarinnar þennan dag, bar fyrir dóminum að stiginn hefði verið uppreistur þarna milli hæða í einhvern tíma fyrir slysið. Hann hefði séð starfsmenn B setja stigann upp og að allir starfsmenn sem unnu uppi á plötunni hefðu notað stigann til að komast upp. Engar festingar hefðu verið tiltækar á svæðinu til að festa stigann. Þá kvað hann starfsmenn Bhafa sett upp tréstiga strax eftir slysið. Hann kvaðst ekki hafa séð þegar stefnandi féll úr stiganum og þá hefði hann ekki orðið vitni að því þegar stefnandi hefði verið beðinn um að sækja vír og fara með hann upp.

Samstarfsmaður stefnanda, F, sem var að vinna á sama svæði og stefnandi á annarri hæð byggingarinnar þennan morgun, bar um það fyrir dóminum að hann hefði heyrt þegar kallað hefði verið til stefnanda, hann beðinn um að sækja vír og koma með hann upp á hæðina fyrir ofan. Hann sagði stigann hafa verið þar í nokkra daga en kvaðst ekki vita hver hefði setti hann upp. Bönd eða festingar hefðu ekki verið tiltæk til að festa stigann. Þá kvaðst hann hafa séð aðra starfsmenn á svæðinu nota stigann áður en slysið varð.

Samstarfsmaður stefnanda, D, bar fyrir dóminum að hann hefði umræddan morgun beðið stefnanda, sem hefði verið að vinna á annarri hæð hússins, að sækja vír og koma með hann upp á hæðina fyrir ofan þar sem samstarfsmenn hans hefðu verið við vinnu við járnabindingar. D kvaðst hafa verið verkstjóri en ekki haft formlega stöðu sem slíkur en farið fyrir hópi starfsmanna C á svæðinu. Fær það stoð í framburði G, fyrrverandi framkvæmdastjóra félagsins, fyrir dóminum. D kvað umræddan stiga hafa verið í eigu B og að hann og fleiri hefðu notað stigann þennan morgun til að komast upp á vinnusvæðið. Stiginn hafi ekki verið festur og festingar ekki verið tiltækar. Honum væri ekki kunnugt um hver hefði sett stigann upp en þetta hefði verið eina leiðin upp á hæðina fyrir ofan. Tréstigi hefði verið settur upp strax eftir slysið.

Dómurinn telur, með vísan til framangreinds, það fram komið með nægilega óyggjandi hætti að stefnandi hafi umrætt sinn verið að bregðast við fyrirmælum verkstjóra síns er beðið hefði hann um að sækja vír og koma með upp á þriðju hæð byggingarinnar þar sem hluti samstarfsmanna hans var við járnabindingar. Er það því engum vafa undirorpið, að mati dómsins, að stefnandi var, er slysið varð, að vinna verk í þágu vinnuveitanda síns, C, og verður það lagt til grundvallar í málinu. Liggur enda ekkert fyrir um það af hverju stefnandi hefði að eigin frumkvæði átt að fara á milli hæða án erindis en fram er komið að hann var við annan mann við vinnu á annarri hæð byggingarinnar þennan dag. Er hafnað sjónarmiðum stefndu um að stefnandi hafi ákveðið sjálfur að fara upp á plötuna fyrir ofan það svæði sem hann var að vinna á, án nokkurrar ástæðu, og notað til þess stigann án þess að samstarfsmenn hans hefðu um það vitneskju og getað brugðist við.

Jafnframt liggur fyrir að umræddur verkstjóri hafði sjálfur farið upp á plötuna með því að nota hinn umrædda lausa stiga ásamt fleiri starfsmönnum á svæðinu, m. a. öðrum starfsmönnum C sem þar voru að vinna að járnabindingum. Aðspurður fyrir dóminum kvaðst verkstjórinn hafa vitað að stiginn var laus. Þá hefði hann setið öryggisfundi og verið því kunnugt um þá skyldu að festa lausa stiga. Allt að einu fól hann stefnanda að koma upp á plötuna án þess að benda honum á þá augljósu hættu að nota lausan stiga við þessar aðstæður. Þá verður einnig að telja fram komið, og það lagt til grundvallar, að ekki hafi verið önnur uppgönguleið fyrir þá sem þurftu að komast upp á þennan hluta þriðju hæðar byggingarinnar. Fá sjónarmið stefndu þar að lútandi hvorki stoð í gögnum málsins né framburði vitna fyrir dóminum, m. a. H, yfirverkstjóra B.

Dómurinn telur að með framangreindri háttsemi sinni hafi verkstjóri stefnanda með ófullnægjandi verkstjórn, skorti á leiðbeiningarskyldu og stórkostlegu gáleysi sýnt af sér saknæma vanrækslu sem vinnuveitandi hans verði að bera bera ábyrgð á. Verður því þegar af þessari ástæðu fallist á kröfu stefnanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, Varðar ehf., í málinu. Þá fólst í þessu háttsemi sem ekki er í samræmi við ákvæði laga nr. 46/1980 sem tíunduð eru hér framar.

Óumdeilt er að aðalverktakinn, B, var ábyrgðaraðli verksins og bar sem slíkur ábyrgð á öryggi á svæðinu. Stóð hann enda fyrir sérstökum öryggisfundum þar sem farið var yfir öryggismál á svæðinu í því skyni að tryggja öruggar aðstæður og öruggan aðbúnað á vettvangi, m. a. hvað varðar fallvarnir og notkun lausra stiga.

Dómurinn tekur fram að vinnuveitandi stefnanda gat ekki litið svo á að það væri alfarið á ábyrgð aðalverktaka að tryggja aðbúnað starfsmanna á svæðinu þar sem honum bar einnig að sjá til þess og stuðla að því að öryggi starfsmanna hans væri tryggt er þeir gegndu störfum í hans þágu á vinnusvæðinu og aðbúnaður þeirra væri í samræmi við þau ákvæði laga nr. 46/1980 sem eru ítarlega rakin hér frama rog bendir dómurinn sérstaklega á 17. gr. og 23. gr. laganna. Þá vísar dómurinn til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Hæstaréttar í máli nr. 151/2017.

Að sama skapi tekur dómurinn fram að aðalverktakinn, B, gat ekki litið svo á að með því að árétta á öryggisfundum þessa ábyrgð hvers vinnuveitanda eða undirverktaka sem höfðu eigin verktaka ásvæðinu létti það af honum þeirri ábyrgð sem hann bar sem aðalverktaki, ábyrgðar- og samræmingaraðili á byggingarsvæðinu, sbr. 36 gr. laga nr. 46/1980. Vísar dómurinn til þeirra sjónarmið sem fram koma í dómi Hæstaréttar frá 82/2005 hvað þetta varðar.

Í málinu er fram komið, bæði í gögnum þess og þá hefur því verið lýst fyrir dóminum, að þegar slysið varð var verið að hefja vinnu að járnabindingu á plötu á þriðju hæð byggingarinnar, búið hafi verið að slá mótaflekum frá og ekki búið að setja upp varanlegan stiga. Því hafi verið notaðir færanlegir álstigar sem umferðarleið á milli hæða á meðan verið var að járnabinda plötur og bita. Í framburði yfirverkstjóra B fyrir dóminum kom fram að þennan morgun hafi menn verið að byrja að vinna uppi á plötu þriðju hæðarinnar og þá fyrst verið tímabært að setja upp fastan timburstiga. Óumdeilt er að það var ekki gert. Bar yfirverkstjórinn að stiginn „hann er auðvitað bara stórhættulegur svona“og að það hefði „kannski átt að hífa annan timburstiga þarna strax um morguninn en það var ekki gert“. Þá kom einnig fram í máli hans að brögð hafi verið að því að starfsmenn sinntu því ekki að festa stiga og sífellt hefði þurft að ganga eftir því að það yrði gert. Samkvæmt þessu er ljóst að rík þörf var á mikilli aðgæslu á svæðinu. Þá var það mjög brýnt á slysdegi þar sem snjór, krapi og hált yfirborð var á byggingarsvæðinu.

Dómurinn telur að við þessar aðstæður hafi það verið á ábyrgð aðalverktakans B, sem ábyrgðaraðila verksins, að tryggja öryggi við þær tímabundnu ráðstafanir eða tilfæringar sem nauðsynlegar voru á byggingartímanum í samræmi við 1. mgr. 36. gr. laga nr. 46/1980, þ. á m. með því að festa lausa stiga til að koma í veg fyrir slys. Í máli vitnisins E kom fram að hann teldi sig hafa séð starfsmenn B setja stigann upp og í máli vitnisins F að að líklega hefðu starfsmenn B gert það. Þótt ekki liggi fyrir í málinu með óyggjandi hætti hver setti stigann upp verður að líta svo á að í ljósi framangreinds hafi aðalverktakanum B. verið skylt að koma í veg fyrir hættuna sem leiddi af því að fastir stigar höfðu tímabundið verið teknir niður. Fram er komið að ekki einungis starfsmenn C hefðu notað umræddan stiga til að komast upp á plötuna heldur einnig aðrir starfsmenn á svæðinu, jafnvel starfsmenn B Það þykir ekki eiga að hafa úrslitaþýðingu hvað þetta varðar hvort stiginn var í eigu B eða ekki. Eins og þegar er fram komið var fastur timburstigi settur upp strax í kjölfar slyssins og hafði yfirverkstjóri og öryggisstjóri Bgefið fyrirmæli um að hífa timburstiga sem legið hefði „úti á túni“ og koma honum fyrir á þeim stað sem lausi stiginn hafði verið.

Með hliðsjón af þeim ríku skyldum sem hvíla á atvinnurekendum samkvæmt lögum nr. 46/1980 er það niðurstaða dómsins að vinnuveitandi stefnanda, C, beri ábyrgð á saknæmri háttsemi verkstjóra hans sem tryggði ekki öryggi stefnanda er hann var að fara að fyrirmælum hans á verkstað auk þess sem hann tryggði ekki öryggi starfsmanna á vinnustaðnum með því að vekja athygli á og sjá til þess að lausir stigar væru tryggilega festir eins og honum bar skylda til samkvæmt ákvæðum laga nr. 46/1980. Þá sá aðalverktakinn, B, ekki til þess að öryggi starfsmanna væri tryggt við þær tímabundnu ráðstafanir sem leiddu til þess að ekki var unnt að nota fastan varanlegan stiga. Var það brýnt við þær aðstæður sem voru á slysdegi. Er einnig sérstaklega litið til þess að auðvelt var að gera ráðstafanir til að afstýra tjóni og að ekkert kom í veg fyrir að unnt hefði verið að setja þar upp fastan timburstiga strax um morguninn.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða dómsins að stefndu skuli bera óskipta ábyrgð á tjóni stefnanda. Létu þeir báðir undir höfuð leggjast að viðhafa þær öryggisráðstafanir sem þeim bar lögum og reglum samkvæmt. Er ekkert sem liggur fyrir í málinu sem bendir til þess að slys stefnanda hefði allt að einu gerst, þótt stiginn hefði verið festur með viðeigandi hætti.

Á hinn bóginn er það niðurstaða dómsins að stefnandi sjálfur hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að fara upp í fimm metra langan álstiga sem ekki hafði verið festur með tryggilegum hætti. Er þá sérstaklega litið til þess að stefnandi bar fyrir dóminum að hann hefði setið öryggisfundi þar sem fjallað hafði verið um öryggismál á svæðinu og sérstaklega vakin athygli á mikilvægi þess að festa lausa stiga. Þá bar hann einnig um að hann hefði áður en fór upp stigann tekið í hann og fundist hann stöðugur. Gat það þó ekki hafa farið fram hjá stefnanda að stiginn var laus og aðstæður allar varasamar þar sem snjór og krapi var á staðnum og yfirborð hált. Mátti stefnanda vera ljós áhættan af því að nota stigann við þessar aðstæður. Er því óhjákvæmilegt að líta til þess að stór þáttur í slysi stefnanda var stórkostlegt gáleysi hans sjálfs. Lítur dómurinn í þessu sambandi til þeirra sjónarmiða sem fram koma í dómi Landsréttar í máli nr. 183/2020 um þá persónulegu ábyrgð sem hver starfsmaður ber að meginstefnu á að tryggja öryggi sittog til sjónarmiða í dómi Landsréttar í máli nr. 915/2018. Með hliðsjón af atvikum öllum verður að telja að stefnandi hafi sýnt af sér svo stórkostlegt gáleysi að hann verði að bera helming tjóns síns sjálfur, sbr. 23. gr. a í l ögumnr. 50/1993.

Samkvæmt framangreindu verður viðurkennd óskipt skaðabótaskylda stefndu, TM trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B, og Varðar trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu C, á helmingi líkamstjóns stefnanda sem hannhlaut í vinnuslysi þann [...].

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt útgefnu gjafsóknarleyfi 13. nóvember 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, og þykir hún hæfilega ákveðin 1.7 5 0.000 krónur og tekur mið af tímaskýrslu og umfangi málsins og er í samræmi við dómvenju ákveðin án tillits til virðisaukaskatts.

Ekki eru talin efni til að fella málskostnað niður milli aðila og í ljósi úrslita málsins verður stefndu gert að greiða óskipt 1.75 0.000 krónur í málskostnað, sbr. 2. málslið 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, sem renni í ríkissjóð, sbr. 4. mgr. 128. gr. laganna.

H-kk-nf F-kk-nf A-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda, af hálfu stefnda, Varðar trygginga hf., flutti málið M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaður og af hálfu stefnda, TM trygginga hf., H-kk-nf B. K-kk-nf lögmaður.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 8. júní 2021 en hafði ekki afskipti af því fyrir þann tíma.

Dómsorð:

Viðurkennd er óskipt skaðabótaskylda stefnd u, TM trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B, og Varðar trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu C, á helmingi líkamstjóns stefnanda sem hann hlaut í vinnuslysi þann [...]

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem þykir hæfilega ákveðin 1.7 5 0.000 krónur.

Stefndu greiði óskipt 1.75 0.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

H-kvk-nf G-kvk-nf