E-1342/2015

Mál þetta sem dómtekið var 21. mars 2016, var höfðað 10. apríl 2015 af Dáð efh. Ármúla 21, Reykjavík, á hendur Maxima ehf. með starfsstöð að Hjallabrekku 1, Kópavogi, til greiðslu skuldar.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að stefndi greiði honum dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 20.370.000 krónum frá 11. apríl 2015 til 25. júní 2015, en af 7.870.000 krónum frá þeim degi til 1. desember 2015, en af 370.000 krónum frá þeim degi til 25. febrúar 2016. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins úr hendi stefnda.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að krafist er sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans að mati dómsins, með hliðsjón af málskostnaðarreikningi stefnda.

Í stefnu gerði stefnandi aðallega kröfu um að stefndi greiddi honum skuld að fjárhæð 25 milljónir króna ásamt dráttarvöxtum frá 11. apríl 2015 til greiðsludags, en til vara að stefndi greiddi honum 3.300.000 krónur með dráttarvöxtum frá 9. febrúar 2015 til greiðsludags. Stefndi krafðist þess í greinargerð aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, hann krafðist sýknu til vara, en sýknu að svo stöddu til þrautavara. Byggði frávísunarkrafan á því aðallega að málið varðaði rétt eða skyldu sem sýnt væri að ekki væri enn orðin til, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, efndatími kröfunnar væri ekki kominn og engar vanefndir fyrir hendi. Byggði stefndi einnig á því að málatilbúnaður stefnanda væri svo vanreifaður að ekki væri unnt að leggja efnisdóm á kröfur hans. Af hálfu stefnanda var þess krafist að kröfu stefnda um frávísun yrði hafnað og var á því byggt við málflutning um kröfuna að krafa stefnanda á hendur stefnda hefði verið gjaldfelld vegna vanefnda stefnda og að gerð væri nægileg grein fyrir kröfunni og málsástæðum stefnanda í stefnu til að dómur yrði lagður á málið.

Dómurinn hafnaði kröfu stefnda um að málinu yrði vísað frá dómi 4. nóvember 2015 með þeim rökum að krafan sem byggði á samningi aðila væri orðin til. Það gæti aðeins leitt til sýknu að svo stöddu en ekki til frávísunar ef efndatími kröfu væri ókominn, sem væru efnisvarnir. Þá þótti dómkrafa stefnanda nægilega reifuð til að dæmt yrði um hana.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Mál þetta er að rekja til þess að 28. nóvember 2014 komst á kaupsamningur milli stefnanda og stefnda um kaup stefnda á Snyrtiakademíu Reykjavík Fashion Academy (SRFA) af stefnanda. Samkvæmt samningnum skuldbatt stefndi sig til þess að greiða stefnanda alls 25.000.000 króna fyrir kaup á snyrtiskólanum. Með í kaupunum fylgdu tæki snyrtiakademíunnar. Þeir nemendur sem þegar voru við nám í SRFA og eru tilgreindir í fylgiskjali með samningnum skyldu færast til stefnda, en stefndi myndi greiða stefnanda skólagjöld vegna þeirra jafnóðum og gjöldin væru greidd. Greiðslur sem stefnanda bærust frá nemendunum skyldu einnig ganga upp í kaupverðið. Stefnandi upplýsti 21. janúar 2016 að honum hefðu, í nóvember 2014 og janúar 2015, borist greiðslur frá nemendum SRFA, samtals að fjárhæð 4.630.000 krónur.

Stefndi skyldi samkvæmt samningi aðila ráðstafa þeim greiðslum til stefnanda sem honum bærust frá nemendum innan tveggja daga frá því að þær kæmu inn á reikning stefnda og skyldu þær dragast frá kaupverðinu. Þann 25. júní 2015 skyldi stefndi hafa greitt stefnanda að lágmarki 12.500.000 krónur, en eftirstöðvar kaupverðs skyldu greiddar 1. desember 2015 og skyldu eftirstöðvarnar bera REIBOR-vexti frá fyrri gjalddaganum til hins síðari. Öll námsgjöld skyldu renna óskipt til stefnda þegar stefnandi hefði fengið allt kaupverðið greitt. Stefnandi tók að inna stefnda eftir upplýsingum um greiðslur námsgjalda til stefnda í febrúar 2015, en stefndi hefur ekki upplýst um nein námsgjöld sem hann hafi tekið við.

Í samningi aðila kemur fram að SPB hf., eigandi stefnda, staðfesti, með undirritun sinni á samþykkta kauptilboðið og með sérstöku ábyrgðarskjali, ábyrgð sína á greiðslu 20.000.000 króna af kaupverðinu, kæmi til þess að stefndi gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum. Ekki skyldi reyna á ábyrgðina fyrr en í fyrsta lagi í kjölfar hlutagreiðslu 25. júní 2015 og aftur við lokagreiðslu 1. desember 2015. Stefnandi fékk greiddar frá SPB hf. alls 20.000.000 króna á grundvelli ábyrgðarinnar, annars vegar 7.570.000 krónur 4. nóvember 2015 og hins vegar 12.430.000 krónur 2. desember 2015. Nú er óumdeilt að sá dráttur sem varð á greiðslu ábyrgðar frá umsömdum gjalddögum sé á ábyrgð stefnanda.

Eftirstöðvar kaupverðsins, 370.000 krónur, greiddi stefndi inn á vörslureikning lögmannsstofu stefnanda 25. febrúar sl. og er kaupverð samkvæmt samningnum þar með að fullu greitt og er það ágreiningslaust. Stefnandi krefst nú greiðslu dráttarvaxta af umsömdu kaupverði, 25 milljónum, að frádregnum þeim 4.630.000 krónum sem stefnandi hafði móttekið frá nemendum í námskeiðsgjöld, frá því einum mánuði eftir að stefnandi sendi stefnda innheimtubréf 11. mars 2015. Byggir stefnandi á því að með því innheimtubréfi hafi allt kaupverðið fallið í gjalddaga, en þá voru ógreiddar af því 20.370.000 krónur. Stefndi andmælir því að skilyrði til gjaldfellingar skuldarinnar hafi verið fyrir hendi og um það snýst ágreiningur aðila nú í meginatriðum.

Engar skýrslur voru teknar við aðalmeðferð málsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnda skuli með dómi gert að greiða að fullu upp skuld sína við stefnanda í ljósi þess að samningur aðila hafi verið vanefndur af hálfu stefnda. Um verulegan greiðsludrátt hafi verið að ræða og greiðsluvilji stefnda hafi ekki verið fyrir hendi. Stefnandi hafi endurtekið skorað á stefnda að greiða námsgjöld samkvæmt samningsákvæðunum, sbr. 5. gr. samningsins, en við þessum áskorunum hafi stefndi ekki brugðist þó að í umræddum samningi sé skýrt kveðið á um skyldu hans til greiðslu. Stefndi hafi ekki brugðist við innheimtubréfi stefnanda, dags. 11. mars 2015, þar sem kröfu hafi verið lýst og skorað á stefnda að greiða námsgjöldin. Það staðfesti með óyggjandi hætti að greiðsluvilji stefnda hafi enginn verið. Innifalið í kaupum á SRFA séu ýmis tæki og tól sem tilgreind séu í fylgiskjali nr. 1 með samningi aðila. Því gildi lög um lausafjárkaup nr. 50/2000 um samninginn og ljóst sé að stefndi hafi þegar veitt viðtöku þeim söluhlutum, sbr. 2. mgr. 6. gr. lausafjárkaupalaga. Stefnandi eigi því rétt til efnda af hálfu stefnda sem kaupanda á grundvelli 51. gr. og 53. gr., sbr. 23. gr. sömu laga.

Í ljósi þeirra vanefnda stefnda sem þegar hafi orðið, hafi stefnandi, til að verja hagsmuni sína, krafið stefnda um greiðslu kaupverðs samkvæmt fyrirliggjandi samningi að fullu, auk dráttarvaxta. Stefnandi byggi á meginreglu kröfuréttar um almenna heimild til þess að gjaldfella ógreiddar eftirstöðvar skuldar þegar verulegar greiðsludráttur hafi átt sér stað af hálfu skuldara.

Samkvæmt 5. gr. samnings aðila skyldi stefnandi fá allar greiðslur fyrir skráða nemendur Snyrtiakademíu Reykjavíkur Fashion Academy sem færðu sig yfir til stefnda, sem tekið hefði við umræddum rekstri með samningnum. Í samningnum sé stefndi jafnframt skuldbundinn til þess að taka á móti greiðslum frá nemendunum og leggja þær innan tveggja daga inn á reikning stefnanda. Ákvæði samningsins um greiðsluskyldu séu afar skýr og tímamörk hvað greiðsluskyldu varði einnig tilgreind með nákvæmum hætti. Þrátt fyrir að ítrekað hafi verið skorað á stefnda að efna þennan hluta samningsins hafi stefndi ekki greitt stefnanda námsgjöldin en í því felist veruleg vanefnd.

Áskoranir stefnanda til stefnda hafi verið ítrekaðar og skýrar. Þær hafi stefndi hins vegar látið sem vind um eyru þjóta. Gjalddagi greiðslu samkvæmt fyrrgreindri 5. gr. samnings aðila sé 9. febrúar 2015 samkvæmt upplýsingum sem fulltrúa stefnanda hafi verið veittar af hálfu framkvæmdastjóra SRFA. Sú dagsetning miðist samkvæmt þeim upplýsingum við þann tíma er einn mánuður sé þar til skólaönn hefjist. Stefndi hafi upplýsingar um að alls 6 nemendur hafi skráð sig sem ættu að falla undir fyrrgreinda 5. gr. samningsins. Þar sem námskeiðsgjöld fyrir hvern nemanda nemi 550.000 krónum sé ljóst að 3.300.000 krónur í það minnsta hafi verið vangoldnar af hálfu stefnda til stefnanda á grundvelli þessarar greinar samningsins. Efndaskylda stefnda liggi ljós fyrir út frá samningnum og samskiptum á milli aðila, með vísan til laga og meginreglna á sviði kröfu- og samningaréttar.

Byggt sé á meginreglum kröfuréttar um réttar og fullar efndir og almennu reglunni um skuldbindingargildi samninga. Vísað sé til annarra almennra regla á sviði kröfuréttar og samningaréttar. Byggt sé á lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000, einkum 2. mgr. 6. gr., 23. gr., 51. gr., 53. gr., og 71. gr., lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, einkum 5. gr. og 6. gr., og lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 33. gr. og 130. gr. um málskostnað.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefjist þess að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda og telji að skilyrði 51. gr., 53. gr., sbr. 23. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, sem stefnandi vísi til í stefnu sinni, séu ekki uppfyllt. Stefndi mótmæli öllum málatilbúnaði stefnanda sem röngum og órökstuddum.

Fyrir liggi að stefnandi hafði þegar fengið greiðslur samkvæmt kaupsamningnum og því sé það beinlínis rangt að halda því fram að allt kaupverð hafi verið ógreitt. Samkvæmt upplýsingum stefnanda sjálfs við höfðun málsins hafi stefnandi þá þegar fengið greiddar 4.080.000 krónur. Í fylgiskjali nr. 2 með kaupsamningnum, sem einnig stafi frá stefnanda, komi greiðslur námsgjalda nánar fram. Þær greiðslur hafi verið vantaldar í pósti frá framkvæmdastjóra stefnanda.

Einu tilgreindu gjalddagar kaupsamningsins séu 25. júní 2015 og 1. desember 2015. Þar af leiðandi hafi ekki verið skilyrði til að krefjast alls kaupverðs, hvorki samkvæmt efni kauptilboðsins, né samkvæmt almennum reglum.

Þeirri málsástæðu stefnanda, að krafa hans byggi á meginreglu kröfuréttar um almenna heimild til þess að gjaldfella ógreiddar eftirstöðvar skuldar þegar verulegur greiðsludráttur hafi átt sér stað af hálfu skuldara sé hafnað. Þeirri fullyrðingu verði hvorki fundin stoð í samþykktu kauptilboði aðila þegar horft sé til umsaminna gjalddaga eftirstöðva kaupverðs, né í öðrum gögnum málsins, með hliðsjón m.a. af þeim greiðslum er þegar hafi verið greiddar samkvæmt samningi. Vísað sé til þeirrar meginreglu kröfuréttar að einungis sé unnt að beita vanefndaúrræðum eftir efndatíma, þ.e. eftir að greiðslutími hefur runnið upp, sbr. m.a. 10., 42., 49. og 51. gr. laga um lausafjárkaup, nr. 50/2000. Stefnandi hafi kosið að byggja ekki á ákvæðum 61. og 62. gr. sömu laga og þeim úrræðum sem þær reglur bjóði upp á.

Ástæða þess að framangreindir gjalddagar hafi verið settir inn í samþykkt kauptilboð hafi verið sú að báðir aðilar hafi verið meðvitaðir um að greiðslur vegna nemenda frá SRFA gætu verið að skila sér inn til stefnda á tilteknu tímabili í kjölfar viðskiptanna og stefnanda hafi verið fullljóst að þær greiðslur væru ákveðin forsenda fyrir því að stefndi gæti staðið skil á kaupverði samkvæmt kaupsamningi. Endurspeglist það í 2., 3., 5., 7. og 8. gr. kauptilboðsins. Því yrði að gefa stefnda ákveðið svigrúm til að standa skil á þeim greiðslum. Ábyrgð eiganda stefnda, SPB hf., að fjárhæð 20.000.000 króna, sem geti einungis komið til greiðslu á framangreindum gjalddögum, 25. júní 2015 og 1. desember s.á., styðji einnig þessa túlkun á kauptilboðinu.

Legið hafi fyrir að stefnandi hafði fengið hærri greiðslu en sem nemi upphaflegri varakröfu hans, þ.e. a.m.k. 4.080.000 krónur, talsvert áður en stefnan hafi verið gefin út. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að nein skuld hafi þá verið fyrir hendi og verði hann að bera allan halla af þeim sönnunarskorti. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé mótmælt, þar á meðal upphafstíma dráttarvaxta, enda sé skilyrði 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu um ógreidda peningakröfu ekki uppfyllt. Stefnandi hafi ekki uppfyllt ákvæði innheimtulaga, nr. 95/2008, sérstaklega 7. gr. þeirra, áður en innheimtubréf hafi verið sent stefnda.

Málshöfðun stefnanda hafi verið með öllu tilhæfulaus. Stefnandi hafi höfðað málið áður en fyrir hafi legið með neinum hætti að greiðsluskylda stefnda samkvæmt kaupsamningi hefði orðið virk. Þetta frumhlaup stefnanda sé óskiljanlegt. Umsamið kaupverð sé að fullu greitt. Sá dráttur sem orðið hafi á greiðslum frá upphaflegum gjalddögum kaupsamnings sé alfarið á ábyrgð stefnanda. Standi því engin rök til að stefndi verði dæmdur til greiðslu dráttarvaxta.

Stefndi vísi einkum til laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, svo og meginreglna samninga- og kröfuréttarins um skuldbindingargildi samninga. Þá vísi stefndi til 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, og innheimtulaga, nr. 95/2008. Um málskostnað vísi stefndi til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu deila aðilar um það hvort stefndi hafi vanefnt skyldur sínar samkvæmt kaupsamningi aðila frá 28. nóvember 2014, þannig að stefnanda hafi verið heimilt að gjaldfella umsamið kaupverð, 25.000.000 krónur, með innheimtubréfi sínu til stefnda 11. mars 2015. Kaupverðið er nú að fullu greitt en deilt er um kröfu um dráttarvexti.

Þegar innheimtubréfið var sent mun stefnandi hafa talið að einhverjir nemendur hlytu að hafa greitt stefnda námsgjöld, sem honum bæri samkvæmt samningi að standa skil á innan tveggja daga frá móttöku hverrar greiðslu. Samkvæmt gögnum málsins reyndi starfsmaður stefnanda, m.a. með tölvupósti 23. febrúar 2015, að afla upplýsinga hjá starfsmanni stefnda um greiðslur sem stefnda hefðu borist vegna námsgjalda. Við fyrirspurnum stefnanda munu ekki hafa verið veitt nein svör um greiðslur sem stefnda hafi borist og engar upplýsingar liggja fyrir í málinu um slíkar greiðslur. Í samningi aðila er ekki að finna virk úrræði fyrir stefnanda til að staðreyna innborganir námsgjalda til stefnda og engar sönnur hafa verið færðar á að slíkar greiðslur hafi verið inntar af hendi eða hvenær það hafi verið gert. Verður stefnandi að bera hallann af því að ekki er upplýst um slíkar greiðslur.

Stefnandi hefur við meðferð málsins, að áskorun stefnda, upplýst nánar um þær greiðslur sem stefnandi hafði sjálfur móttekið og skyldu dragast frá kaupverði. Í þinghaldi 21. janúar 2016 upplýsti hann um þessar greiðslur, sem reyndust þá hafa verið vantaldar um 550.000 krónur þegar málið var höfðað. Stefnandi reyndist hafa móttekið samtals 4.630.000 krónur í námskeiðsgjöld, sem ganga áttu upp í kaupverðið, í nóvember árið 2014 og janúar árið 2015. Eftir stóðu því að hámarki 20.370.000 krónur af kaupverðinu þegar stefnandi sendi stefnda innheimtubréf sitt 11. mars 2015 með kröfu um greiðslu 25 milljóna króna auk innheimtukostnaðar. Gjaldfellingu skuldarinnar byggir stefnandi á því að verulegur greiðsludráttur hafi þá orðið og að enginn greiðsluvilji hafi verið fyrir hendi hjá stefnda. Samkvæmt samningi aðila gátu þá ekki verið gjaldfallnar aðrar greiðslur frá stefnda en greiðslur vegna námsgjalda, sem ekki liggja fyrir upplýsingar um hvort stefndi hafi móttekið. Verður því ekki fallist á að greiðslur samkvæmt samningnum hafi sannanlega verið í vanskilum þegar innheimtubréfið var sent. Þótt upplýst sé að stefndi sinnti ekki fyrirspurnum stefnanda um greidd námskeiðsgjöld verður ekki fram hjá því litið að fyrsti gjalddagi kaupverðs sem ákveðinn var með óumdeildum og ákveðnum hætti var 25. júní 2015. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á að stefnandi hafi haft tilefni til að gjaldfella alla skuldina 11. mars 2015 með þeim áhrifum að stefnda beri að greiða af henni dráttarvexti frá 11. apríl s.á. til greiðsludags, svo sem krafist er.

Stefnandi átti á grundvelli samningsins að hafa fengið greiddar 12.500.000 krónur af kaupverðinu þann 25. júní 2015. Hann hafði þá sjálfur móttekið 4.630.000 krónur í námskeiðsgjöld og átti því kröfu til að fá greiddar 7.870.000 krónur til viðbótar þann dag og eftirstöðvar kaupverðsins, sem bera áttu REIBOR-vexti, þann 1. desember 2015. Upplýst er að ábyrgðaraðili stefnda, SPB hf., hefur staðið stefnanda skil á greiðslum af kaupverði fyrir stefnda samtals að fjárhæð 20 milljónir króna. Skilmálar ábyrgðarinnar, fjárhæð og gjalddagar, voru hluti af samningi aðila. Samkvæmt yfirlýsingu lögmanns stefnanda við dómtöku málsins lítur stefnandi svo á að ábyrgðaraðili hafi staðið að fullu við skuldbindingar sínar gagnvart stefnanda. Stefnandi á ekki kröfu til dráttarvaxta úr hendi stefnda vegna þess hluta kaupverðsins sem ábyrgðaraðili telst hafa greitt stefnanda án vanskila.

Eftir uppgjör ábyrgðaraðila við stefnanda og frádrátt móttekinna námsgjalda reyndust enn ógreiddar 370.000 krónur af kaupverðinu 1. desember 2015. Stefnandi veitti þó ekki, þrátt fyrir áskoranir stefnda við meðferð málsins, nauðsynlegar upplýsingar til að staðreyna raunverulega fjárhæð eftirstöðva fyrr en eftir þann gjalddaga. Stefndi greiddi sjálfur ekkert af kaupverðinu fyrr en 25. febrúar 2016 þegar stefndi greiddi stefnanda 370.000 krónur. Samkvæmt samningi aðila áttu eftirstöðvar kaupverðsins að greiðast í síðasta lagi 1. desember 2015. Verður stefnda að öllu framangreindu virtu gert að greiða stefnanda dráttarvexti af 370.000 krónum frá gjalddaga eftirstöðva kaupverðsins, 1. desember 2015, til greiðsludags, sem var 25. febrúar 2016.

Með hliðsjón af kröfugerð aðila og úrslitum málsins að efni til og um frávísunarkröfu, og með vísun til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þykir eftir atvikum rétt að málskostnaður falli niður.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð

Stefndi, Maxima ehf., greiði stefnanda, Dáð ehf., dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 370.000 krónum frá 1. desember 2015 til 25. febrúar 2016.

Málskostnaður fellur niður.

K-kvk-nf K-kvk-nf