S-662/2013

Mál þetta, sem þingfest var 4. september 2013 og dómtekið 18. mars sl., er höfðað með ákæru embættis sérstaks saksóknara, skv. lögum nr. 135/2008, útgefinni 3. júlí 2013 á hendur S-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Holtabyggð 3, Hafnarfirði, fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og lögum um bókhald, framin í sjálfstæðri atvinnustarfsemi, með því að hafa:

1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum vegna allra uppgjörstímabila rekstraráranna 2009 og 2010 og að hafa eigi staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfseminni vegna sömu uppgjörstímabila, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 11.823.721, sem sundurliðast sem hér greinir:

Uppgjörstímabil: Vantalinn VSK:

Árið 2009

janúar – febrúar kr. 506.433

mars – apríl kr. 646.255

maí – júní kr. 1.570.780

júlí – ágúst kr. 580.407

september – október kr. 691.198

nóvember – desember kr. 827.441

kr. 4.822.514

Árið 2010

janúar – febrúar kr. 1.897.604

mars – apríl kr. 1.560.391

maí – júní kr. 701.744

júlí – ágúst kr. 84.497

september – október kr. 1.228.898

nóvember – desember kr. 1.528.073

kr. 7.001.207

Samtals: kr. 11.823.721

Framangreind brot ákærða samkvæmt 1. tl. ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005.

2. Látið undir höfuð leggjast að færa lögbundið bókhald og vanrækt að varðveita bókhaldsgögn vegna sjálfstæðrar atvinnustarfsemi sinnar rekstrarárin 2009 og 2010.

Framangreind brot ákærða samkvæmt 2. tl. ákæru teljast varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994, um bókhald, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1995.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við fyrirtöku málsins þann 8. október 2013, viðurkenndi ákærði skýlaust að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru að því frátöldu að hann taldi upphæðir ekki réttar. Málinu var við þessa fyrirtöku frestað vegna ágreiningsatriðis um ne bis in idem í öðru en sambærilegu máli sem enn er til umfjöllunar hjá mannréttindadómstól Evrópu. Við fyrirtöku málsins þann 7. febrúar sl. var lögð fram greinargerð og aðalmeðferð málsins ákveðin þrátt fyrir að ekki lægi fyrir nefndur dómur mannréttindadómstóls Evrópu.

Við upphaf aðalmeðferðar játaði ákærði sök eins og háttseminni er lýst í ákæruliðum 1 og 2 að því undanskildu að hann viðurkenndi ekki þær fjárhæðir sem fram koma í ákærulið 1. Aðalmeðferð málsins sem fór þann 18. mars sl. snérist því um ákvörðun refsingar og fjárhæðir í ákærulið 1 og var málið dómtekið að henni lokinni.

Af hálfu ákærða er þess aðallega krafist að frestað verði ákvörðun refsingar vegna réttaróvissu um ne bis in idem, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa og að dómur verði skilorðsbundinn. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður, þar með talin hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, verði greiddur úr ríkissjóði

I

Málsatvik eru þau að skattrannsóknarstjóri ríkisins sendi mál ofangreinds aðila til embættis sérstaks saksóknara þann 18. október 2012 til rannsóknar á meintum brotum á ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og laga nr. 145/1994 um bókhald. Segir í bréfi skattrannsóknarstjóra að tilefni rannsóknarinnar hafi verið ákvörðun um að rannsaka bókhald og virðisaukaskattskil ákærða. Hafi rannsóknin leitt í ljós að ákærði hafi vanrækt að standa skil á virðisaukaskattsskýrslum vegna allra uppgjörstímabila rekstraráranna 2009 og 2010. Hafi skattrannsóknarstjóri tilkynnt ákærða um fyrirhugaða ákvarðanatöku um refsimeðferð í málinu og gefið honum kost á því að tjá sig um hana og hafi viðbótargögn borist frá verjanda ákærða.

Þá kom fram að ákærða var endurákvarðaður virðisaukaskattur ásamt álagi með ákvörðun ríkisskattstjóra dagsett 23. október 2012.

Fram kom í skýrslutöku hjá lögreglu þann 25. febrúar 2013 haft eftir ákærða að bókhald hafi verið fært en því hafi verið stolið frá Eyrartröð 15 í Hafnarfirði og hafi það gerst stuttu eftir að rannsókn hafi byrjað hjá skattinum og auk þess hafi allir reikningar sem gefnir hafi verið út á hann einnig horfið í innbrotinu.

II

Verður nú rakinn framburður ákærða fyrir dómi.

Fyrir dómi bar ákærði að starfsemi hans hafi verið handflökun á fiski. Spurður af hverju ekki hafi verið staðið skil á bókhaldi og greiðslu virðisaukaskatts upplýsti ákærði að hann hafi verið í smá rugli á þessum tíma. Yfirlit vegna skila á virðisaukaskatti fyrir tímabilin 2009 og 2010 sem ákært er fyrir í ákærulið 1 voru borin undir ákærða. Kvaðst ákærði gera athugasemdir við þær fjárhæðir sem þar kæmu fram, en ákærði taldi að vegna launa sem hann greiddi A, ættu fjárhæðir að vera lægri. Spurður um hvort bókhald hafi verið fært á þessu tímabili, svaraði ákærði því neitandi.

III

Ákærði lagði fram fyrir dómi skriflega greinargerð, sbr. 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Um aðalkröfu ákærða kom fram að aðilar ættu að njóta verndar fyrir rannsókn og refsingu í tvígang fyrir sömu háttsemi samkvæmt 70. gr. stjórnarskrár Lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Nefnd ákvæði stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verði að skýra í ljósi 1. mgr. 4. gr. viðauka nr. 7 við mannréttindasáttmála Evrópu á þann hátt að þau útiloki rannsókn og refsingu öðru sinni vegna sama máls. Viðurkennt sé að túlka beri 1. mgr. 4. gr. viðauka nr. 7 á sama hátt og í 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þannig séu hugtök eins og „refsing“, „brot“, „sakamál“ eða „sök sem á einhvern er borin“, samkvæmt fordæmisrétti mannréttindadómstólsins, túlkuð sjálfstætt, án tillits til túlkunar hugtakanna í landsrétti viðkomandi ríkis. mannréttindadómstóllinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að skattaálag teljist refsing í skilningi mannréttindasáttmála Evrópu.

Fram kom að rannsókn lögreglu í þessu máli hafi beinst að sömu atriðum og rannsakað hafi verið áður hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins auk þess sem ríkisskattstjóri hafi gert ákærða að greiða álag og sé ákæran byggð á þeim forsendum. Ákærða hafi því verið gerð refsing fyrir þá háttsemi sem rannsókn lögreglu beindist að og því sé útgáfa ákæru andstæð lögum og þar með óheimil. Þetta komi skýrt fram í 7. mgr. 103. gr. laga nr. 90/1993 um tekjuskatt þar sem fram komi að rannsókn skattrannsóknarstjóra hafi ígildi rannsóknar opinbers máls og að gætt skuli að ákvæðum laga um meðferð sakamála eftir því sem við geti átt við þá rannsókn.

Í máli ákærða var einnig vísað til dóma mannréttindadómstólsins einkum mál S-x-x Z-x-x gegn Rússlandi og dóma Hæstaréttar Noregs og Svíþjóðar á þann veg að sé einum og sama aðila gert að sæta álagi á stjórnsýslustigi og síðar refsingu samkvæmt opinberri málsmeðferð vegna brota á skattalögum á grundvelli sömu atvika, þá sé farið gegn meginreglunni um ne bis in idem, þ.e. banni gegn endurtekinni málsmeðferð og refsingu fyrir sama brot samkvæmt 4. gr. 7. gr. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Var það mat ákærða að vegna þessarar óvissu ætti að fresta ákvörðun refsingar í samræmi við 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Sem varakröfu var bent á að fjárhæðir í ákæru væru of háar miðað við niðurstöður skattyfirvalda og munaði þar 169.684 krónum auk þess sem álag skv. 27. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt að fjárhæð 1.165.404 krónur ætti að dragast frá sektarfjárhæð.

Ákæruvaldið hafnaði því að um tvöfalt refsinæmi væri að ræða og vísaði í því sambandi til Hæstaréttardóms frá 23. janúar 2014 í máli nr. 323/2013 og til dóms frá 22. september 2010 í máli nr. 371/2010 þar sem ekki hafi verið fallist á framangreint. Frá uppkvaðningu þessara dóma hafi ekki verið kveðinn upp dómur í mannréttindadómstóli Evrópu sem breytt gæti niðurstöðu nefndra dóma Hæstaréttar.

Í máli ákæruvaldsins kom fram að brot ákærða væri meiri háttar með tilliti til fjárhæðar sem ákært væri fyrir. Ekki hafi verið lögð fram nein gögn sem gætu breytt þeim fjárhæðum og öll gögn sem hægt hafi verið að taka tillit til væru komin fram í málinu. Ekki hafi verið mögulegt að byggja innskatt á meintum greiðslum til B og C þar sem þeir hafi ekki verið á virðisaukaskrá ríkisskattstjóra á umræddum tíma árið 2009 og auk þess liggi ekki fyrir neinir reikningar um viðskipti ákærða við A árið 2009 en tekið hefði verið tillit til þriggja reikninga frá honum árið 2010.

IV

Í dómi Hæstaréttar frá 23. janúar 2014 í máli nr. 323/2014 kemur fram: „Í dómi Hæstaréttar 22. september 2010 í máli nr. 371/2010 segir meðal annars að óvissu gæti um skýringu bæði á gildissviði og inntaki 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, enda hafi ekki verið samræmi í skýringu á nefndu ákvæði í dómum mannréttindadómstóls Evrópu. Þá séu engin fordæmi fyrir því frá mannréttindadómstólnum um að það fari í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans að stjórnvöld beiti álagi á skattstofna vegna brota á reglum um að telja fram til skatts og að sama manni sé í öðru máli gerð refsiviðurlög fyrir dómi vegna sömu málsatvika. Þvert á móti hafi sú skipan ekki verið talin andstæð fyrrnefndum ákvæðum í ákvörðunum mannréttindadómstólsins 14. september 1999 í máli P-x-x og C-x-x gegn Frakklandi og 14. september 2004 í máli R-x-x gegn Svíþjóð. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna dómsins, sem hefur fordæmisgildi í máli þessu, verður að hafna kröfu ákærðu um frávísun málsins sem styðst við regluna um ne bis in idem og að ákærða hafi sætt óréttlátri málsmeðferð. Þá geta þar að lútandi röksemdir ákærðu heldur ekki leitt til ómerkingar héraðsdóms eða sýknu.

Um aðalkröfu ákærða er vísað til ofangreinds úr dómum Hæstaréttar og verður ákærða gerð refsing eins og fram kemur í kafla V.

Ákærði taldi fjárhæðir í ákærulið 1 vera rangar. Í máli ákæruvaldsins og gögnum lögreglu kemur fram að það sé niðurstaða rannsóknar lögreglu, að ekki sé unnt að byggja mögulegan innskatt á meintum greiðslum til B eða C þar sem þeir aðilar hafi ekki verið á virðisaukaskattskrá og aðeins sé hægt að taka til greina þrjá reikninga frá A fyrir árið 2010. Þannig er dreginn frá innskattur vegna þessara þriggja reikninga fyrir tímabilið nóvember – desember 2010 að fjárhæð 370.280 krónur. Að öðru leyti er í gögnum lögreglu ekki gert ráð fyrir frádrætti vegna innskatts. Við endurálagningu ríkisskattstjóra var hins vegar gert ráð fyrir innskatti að fjárhæð 539.964 krónur sem dreifðist á öll tímabil áranna 2009-2010 og skýrir það mismun þann sem ákærði taldi vera að fjárhæð 169.684 krónur. Ákæran er því ekki byggð á forsendum rannsóknar ríkisskattstjóra að þessu leyti og er ákæruvaldið ekki bundið af afstöðu skattyfirvalda um ákvörðun innskatts.

Ákærði taldi að álag að fjárhæð 1.165.404 krónur ætti að dragast frá sektarfjárhæð. Í gögnum málsins má sjá að ríkisskattstjóri hefur ákvarðað ákærða að greiða álag að fjárhæð 1.165.404 krónur. Í gögnum málsins má einnig sjá að embætti sérstaks saksóknara hefur komist að sömu niðurstöðu og ríkisskattstjóri um hver skattskyld velta ákærða var og á þeim forsendum byggt ákæru sína um vangreiddan virðisaukaskatt. Ekki er að sjá að ákæruvaldið hafi bætt ofan á þá fjárhæð álagi því sem ríkisskattstjóri ákvarðaði með vísan til 27. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og er þeirri kröfu því hafnað.

Brot ákærða teljast stórfelld og rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

V

Ákærði er fæddur árið 1973. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur honum aldrei verið gerð refsins áður. Ákærði hefur játað brot sín og skýrt hreinskilningslega frá atvikum málsins. Þá hefur málsmeðferð málsins dregist nokkuð og verður ekki séð að ákærða verði þar um kennt. Með vísan til framangreinds og til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þykir refsing ákærða nú hæfilega ákveðin 6 mánaða fangelsi sem verður bundin skilorði eins og í dómsorði segir. Ekki þykja vera skilyrði til að fresta ákvörðun refsingar í samræmi við 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt skal fésektarrefsing vera allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan var dregin og aldrei lægri en tvöföld sú fjárhæð sem ekki var skilað eða greidd samkvæmt skilagrein. Ákærði verður samhliða skilorðsbundinni refsivist, dæmdur til greiðslu sektar sem nemur þrefaldri þeirri fjárhæð sem vangreidd var eða 35.500.000 krónur sem greiðist innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa, en ella sæti ákærði fangelsi í 360 daga.

Með vísan til 218. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað sem er þóknun skipaðs verjanda síns G-kk-ef G-kk-ef hdl., 401.600 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf, héraðsdómari dæmir mál þetta.

D ó m s o r ð :

Ákærði S-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í 6 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 35.500.000 króna í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, G-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns, 401.600 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf