E-2133/2021

1. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 12. apríl 2021 og þingfest 15. apríl sama ár. Stefnandi er A. Stefndi er Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25, 105 Reykjavík.

2. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.357.787 krónur með 4,5% vöxtum frá 14. desember 2018 til 9. október 2020, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar.

3. Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins.

4. Mál þetta var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 9. mars 2022.

I Málavextir

5. Stefnandi lenti í umferðarslysi [..] 2018. Atvik slyssins voru með þeim hætti að sendibifreið hemlaði skyndilega fyrir framan bifreið stefnanda sem gat ekki forðað árekstri. Við slysið hlaut stefnandi varanlegt líkamstjón, en varanlegur miski stefnanda vegna slyssins var metinn 16 stig og varanleg örorka 10%samkvæmt matsgerð. Slysið var tilkynnt til stefnda, sem vátryggði bifreið stefnanda, og er enginn ágreiningur um bótaskyldu stefnda vegna slyssins.

6. Stefnandi gerði kröfu á hendur stefnda með bréfi, dags. 9. september 2020, þar sem vísað var til þess að leggja bæri 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til grundvallar við útreikning bóta þar sem aðstæður væru óvenjulegar. Stefnandi, sem er fædd 1994, hóf nám í viðskiptafræði haustið 2015 og á slysdegi átti hún einungis eftir að skila lokaritgerð sem hún vann að þegar slysið átti sér stað. Í málinu er óumdeilt að um sé að ræða óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá er jafnframt samkomulag um að miða uppgjör stefnanda við upplýsingar sem koma fram í kjarakönnun félags viðskipta- og hagfræðinga frá árinu 2017.

7. Ágreiningur stefnanda og stefnda lýtur að því hvað sé réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi heldur því fram að miða eigi við meðaltekjur viðskiptafræðinga sem lokið hafa BS- gráðu samkvæmt framangreindri kjarakönnun, en samkvæmt því yrðu mánaðarlaun 757.000 krónur. Stefndi telur að taka eigi mið af miðgildi grunnlauna viðskiptafræðinga samkvæmt sömu könnun, en samkvæmt því yrðu mánaðarlaun 700.000 krónur. Í uppgjöri var miðað við 710.000 krónur sem stefndi lagði til í sáttaskyni en stefnandi tók við því uppgjöri með fyrirvara.

II

Málsástæður stefnanda

8. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé mælt fyrir um að árslaun til ákvörðunar bóta vegna varanlegrar örorku teljist vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð. Þessi aðferð var tekin upp með lögum nr. 37/1999 um breytingu á skaðabótalögum. Í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 37/1999 sagði m. a: „Hér er lagt til að snúið verði til fyrri framkvæmdar um að tekjurnar miðist við almanaksár og miðað verði við meðaltal þriggja síðustu ára fyrir slys.“ Þessi viðmiðun sé eðlileg þegar viðkomandi hefur verið í launuðu starfi, enda gefa launatekjur liðinna ára þá oftast góða vísbendingu um framtíðartekjur. Þetta eigi þó ekki alltaf við og þá sérstaklega þegar fólk er í námi á viðmiðunarárunum. Þá skuli 2. mgr. 7. gr. beitt og tekjuviðmið námsmanns, sem er að ljúka starfsréttindanámi, miðist við það starf. Þar sem 1. mgr. 7. gr. leggur til að miðað skuli við meðaltekjur en ekki miðgildi fyrri launa megi að sama skapi ætla að við beitingu 2. mgr. 7. gr. beri að miða við meðaltekjur viðkomandi starfsstéttar en ekki miðgildi launa hennar.

9. Stefnandi byggir á því að markmið með bótum fyrir varanlega örorku séað bæta tjónþola tap á vinnutekjum sem hann muni að líkindum verða fyrir í framtíðinni vegna afleiðinga líkamstjóns. Við það viðmið skuli horfa til meðaltekna tiltek-innar starfs stéttar en það sýni meðaltal tekna sem einstaklingar í viðkomandi starfsstétt séumeð. Miðgildi gefi einungis til kynna launadreifingu í viðkomandi starfsstétt. Meginmarkmið skaðabótalaga sé að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir raunverulegt tjón sitt. Því markmiði verði ekki náð með því að styðjast við miðgildi launa viðskiptafræðinga.

10. Að mati stefnanda verði að hafa í huga að meginmarkmið skaðabótalaga sé að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir raunverulegt tjón sitt. Slíku markmiði verði ekki náð með því að styðjast við miðgildi launa viðskiptafræðinga eins og stefndi hafi lagt til grundvallar. Einsýnt þyki að viðmiðunartekjur þær sem stefnandi krefst að lagðar verði til grundvallar útreikningi bóta gefi réttari mynd af framtíðartekjum hennar en þær sem stefndi hafi lagt til grundvallar. Stefnandi krefst þess að stuðst verði við meðaltekjur viðskiptafræðinga skv. kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðinga árið 2017 uppreiknaðar til stöðugleikapunkts 14. desember 2018 en þá var stefnandi 24 ára og 295 daga gömul og stuðull hennar því 15,201. Þá beri að reikna 11,5% framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð, enda hafi iðgjaldið hækkað úr 10% í 11,5% í júlí 2018 og því verið í gildi þegar slysið varð í september 2018. Útreikningur bóta skv. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé því eftirfarandi:

11. Árslaun 11.017.341 x 15,201 x 10%, sem eru þá meðalmánaðatekjur 757.000 krónur margfaldaðar með 12 mánuðum, margfaldaðar með aldursstuðli og örorkustigi, að teknu tilliti til launavísitölu og framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð 11,5%. Meðallaunavísitala ársins 2017 var 616,6 og launavísitala á stöðugleikapunkti 670,7. (757.000 x 12 x 1,115 x 670,7/616,6). Samtals nemi krafan því 16.747.460 krónum.

12. Innborgun stefnda þann 27. nóvember 2020 hafi numið 10.124.785 x 15,2 x 10% (710.000 x 12 x 1.0925) x (670,7/616,6). Samtals nemi innborgunin því 15.389.673 krónum. Mismunurinn sé því 1.357.787 krónur sem er stefnukrafa þessa máls.

13. Stefnandi krefst 4,5% vaxta skv. 16. gr. skaðabótalaga vegna bóta fyrir varanlega örorku frá 14. desember 2018 (stöðugleikapunkti) fram til 9. október 2020 (mán-uði eftir dagsetningu kröfubréfs), en dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

III

Málsástæður stefnda

14. Stefndi vísar til þess að það sé meginregla skaðabótalaga að miða eigi við meðal-laun síðustu þrjú almanaksár fyrir slys, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við óvenjulegar aðstæður, eins og aðilar eru sammála um að séu fyrir hendi í þessu máli, skuli árslaun þó metin sérstaklega enda megi ætla að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola, sbr. 2. mgr. 7. gr. laganna. Tjónþoli beri sönnunarbyrðina fyrir því hvað teljist réttur mælikvarði á framtíðartekjur hennar. Stefndi byggir á því að ósannað sé að meðaltal heildar-launa viðskiptafræðinga sem lokið hafa BS - gráðu skv. kjarakönnun Félags viðskipta- og hagfræðinga sé réttur mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda.

15. Stefndi byggir á því að miða eigi við miðgildi heildarlauna viðskiptafræðinga en ekki meðaltal þeirra sem lokið hafa BS gráðu samkvæmt könnuninni. Miðgildi þeirra heildarlauna nemi 700.000 krónum og það gefi réttari mynd af raunveru-legum dæmigerðum launum þeirra sem lokið hafa BS- gráðu í faginu, og þar með réttari mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda. Mælingu á miðsækni í kjarkönnuninni sé ætlað að gefa upplýsingar um það hvaða fjárhæð sé dæmigerð fyrir viðkomandi gagnasafn.

16. Stefndi vísar til þess að þótt meðaltal sé einn af þeim tölfræðistuðlum sem unnið sé með feli það ekki í sér að hann sé sá réttasti þegar kemur að því að finna þá tölu sem sé dæmigerð fyrir viðkomandi hóp og þar með réttastur til að spá fyrir um líklegar framtíðartekjur stefnanda í skilningi 2. mgr. 7. gr. Meðaltal sé við-kvæmt fyrir einstaka tölum sem skeri sig að verulegu leyti úr heildarsafninu. Þegar svo sé byggir stefndi á því að réttara sé að nota miðgildi í þeim tilgangi að mæla miðsækni, þar sem miðgildið sé ekki jafn viðkvæmt fyrir tölum sem skeri sig úr hópnum. Þegar mikill munur er á þessum tveimur mælikvörðum til hækk-unar gefi það sterka vísbendingu um að einstakar hærri tölur hafi skekkt dreifinguna verulega í því heildarsafni sem byggt sé á.

17. Stefndi byggir á því að 57.000 króna munur á meðaltal launakjara og miðgildi í umræddri kjarakönnun gefi bersýnilega til kynna að einstakir aðilar innan hópsins hafi laun langt umfram miðgildið. Þetta skekki meðaltalið og fjarlægi það frá því sem telja megi eðlilegan mælikvarða á líklegar framtíðartekjur stefnanda. Þetta sé beinlínis tekið fram í könnuninni, en meðaltalsfjárhæði n 757.000 krónur sé sett fram með fyrirvara og sérstaklega stjörnumerkt. Í fyrirvaranum kemur fram að það sé „marktækur munur á milli hópa“, sem staðfesti að í niðurstöðunni um meðaltal séu einstaka mjög launaháir aðilar sem skekki dreifinguna í könnuninni. Miðgildi sýni því af meiri nákvæmni það sem telja megi líklegustu laun stefnanda samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

18. Stefndi vísar til þess að í launakönnuninni sé fjallað um meðaltal og miðgildi vegna heildarniðurstöðu könnunarinnar fyrir alla hópa hennar. Þar komi m. a. fram að „þar sem meðaltal launa er hærra en miðgildið er dreifingin jákvætt skekkt sem þýðir að meirihluti einstaklinga fær lægri laun en meðallaun“. Í gögnum málsins noti svo rannsóknaraðilinn miðgildi til að sýna laun og launa-þróun á ákveðnu tímabili.

19. Stefndi byggir á því að orðalag 1. mgr. 7. gr. um meðaltal hafi ekki þýðingu vegna ágreinings málsins. Augljóst sé að þegar reiknað sé meðaltal launa tiltekins tjón-þola skv. 1. mgr. 7. gr. muni niðurstöður þeirra útreikninga ekki skekkjast vegna annarra launþega. Tjónþolanum sé þá aðeins einum til að dreifa og komi laun annarra aðila með sömu menntun eða reynslu ekki til skoðunar við útreikninginn. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því hverjar séu „líklegar framtíðartekjur“ hennar. Niðurstöður kjarakönnunarinnar standi ekki til þess að við mat og sönnun á líklegum framtíðartekjum nýútskrifaðs einstaklings eigi hæstu launin innan stéttarinnar að leiða til hækkunar á viðmiði þess aðila. Einkum eigi það við um þá stétt sem hér um ræði þar sem þess sé að vænta að þau laun geti verið margföld meðal- eða miðgildislaun. Mun nákvæmari mælikvarði sé sá sem fáist ef sú skekkja sem lægstu og hæstu laun gefa er fjarlægð, eins og gert er þegar notað er miðgildi í stað meðaltals.

20. Stefndi vísar til þess að markmið með bótum fyrir varanlega örorku sé að bæta tjónþola raunverulegt tap á vinnutekjum vegna afleiðinga líkamstjóns og gera hann eins settan og ef slys hefði ekki orðið. Málsástæðu stefnanda um að beita beri ávallt meðaltali heildarlauna innan þeirrar starfsstéttar sem um ræði við beitingu undantekningarreglu 2. mgr. 7. gr. er mótmælt sem ósannaðri. Engin slík almenn regla sé fyrir hendi. Þvert á móti beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að sá mælikvarði sé best til þess fallinn að segja til um „líklegar framtíðartekjur“ í skilningi ákvæðisins. Það sé meginregla skaðabótaréttar að tjónþoli eigi ekki að hagnast á tjóni sínu. Sé byggt á launaviðmiði sem hefur skekkst töluvert vegna einstakra afar launahárra aðila verði ekki annað séð en að tjónþoli hagnist á tjóni sínu.

21. Stefnandi byggir á því að þar sem aðilar séu sammála um að miða laun stefnanda við kjarakönnun félags viðskipta- og hagfræðinga 2017 eigi að miða við lífeyris-sjóðsframlag þess árs, þ. e. 10%.

IV

Niðurstaða

22. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skulu árslaun til ákvörðunar bóta teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna skulu árslaun þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

23. Ágreiningur stefnanda og stefnda lýtur að því hvað sé réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur stefnanda samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Með lögum nr. 37/1999 sem fólu í sér breytingar á skaðabótalögum nr. 50/1993 voru lögfest ákvæði 1. og 2. mgr. 7. gr. laganna. Í athugasemdum við það frumvarp sem varð að lögum nr. 37/1999 segirm. a. „ Hér er lagt til að snúið verði til fyrri framkvæmdar um að tekjurnar miðist við almanaksár og miðað verði við meðaltal þriggja síðustu ára fyrir slys.[...] Viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár er að jafnaði eðlileg þegar um er að ræða mann í launuðu starfi. Launatekjur liðinna ára eru oftast góð vísbending um launatekjur komandi ára [...]. Launatekjur liðinna ára eru hins vegar ekki góður mælikvarði ef breytingar höfðu orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Má nefna sem dæmi [...] yrði tekjuviðmiðun námsmanns, sem væri að ljúka starfsréttindanámi, eðlilegust miðað við það starf [...].“

24. Samkvæmt framansögðu er útskýrt í frumvarpinu hvers vegna meðaltekjur síðustu þriggja ára séu heppileg viðmiðun þegar um er að ræða mann í launuðu starfi sem falli undir 1. mgr. 7. gr. laganna. Í þeim tilvikum eru það einungis laun tjónþola sjálfs sem liggja til grundvallar mati á framtíðartekjum. Það er hins vegar sérstaklega tekið fram að slík viðmiðun sé ekki góður mælikvarði ef breytingar hafa orðið á högum viðkomandi. Þau tilvik falla undir 2. mgr. 7. gr. laganna. Við þær aðstæður eru það laun annarra aðila en tjónþola sem hafa sömu menntun eða reynslu sem koma til skoðunar við útreikning meðallauna. Í slíkum tilvikum geta meðaltöl vissulega veitt vísbendingar um líklegar framtíðartekjur, en þau eru ekki einhlítur mælikvarði um þær og útiloka ekki að það kunni að finnast aðrir mælikvarðar sem séu réttari.

25. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður ekki fallist á aðþað að ákvæði 1. mgr. 7. gr. laganna miði við meðaltekjur en ekki miðgildi leiði til þess að við beitingu 2. mgr. 7. gr. laganna við ákvörðun framtíðartekna beri að miða við meðaltekjur viðkomandi starfsstéttar en ekki miðgildi launa hennar eða einhverja tölu á milli miðgildis og meðaltals. Skilja verður ákvæði 2. mgr. 7. gr. með þeim hætti að það verði að skoða í hverju tilviki fyrir sig hvaða mælikvarði sé bestur við að ákvarða framtíðartekjur í skilningi ákvæðisins. Það er stefnandi sem ber sönnunarbyrði fyrir því hvaða árslaun það eru sem teljast besti mælikvarðinn á framtíðartekjur hennar, þegar viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár fyrir slys þykir ekki réttmæt.

26. Í því máli sem hér um ræðir eru aðilar sammála um að leggja kjarakönnun viðskipta- og hagfræðinga sem lokið hafa BS- gráðu til grundvallar við uppgjör bóta. Í könnuninni er bæði stuðst við miðgildi og meðaltöl við útreikning launa. Í umfjöllun um heildarlaun allra þeirra viðskipta- og hagfræðinga sem tóku þátt í könnuninni kemur fram að meðaltal launa sé hærra en miðgildið, sem þýðir, eins og kemur fram í könnuninni, að meirihluti þeirra fái lægri laun en meðallaun. Í könnunni er einnig farið sérstaklega yfir laun eftir menntunarstigi og þar koma fram þær tölur sem deilt er um í málinu. Meðaltal launa þeirra sem eru með BS-gráðu er 757.000 krónur en miðgildi launanna 700.000 krónur. Í könnuninni er gerður fyrirvari við meðaltalið þess efnis að marktækur munur sé á milli hópa.

27. Þessi marktæki munur sem vísað er til í könnunni er afleiðing þess að einstakir launaháir aðilar hafi laun langt umfram dæmigerð laun meirihluta úrtaksins. Ef miðgildi er notað tilað lýsa gögnum en ekki meðaltal fylgir því sá kostur að það bjagast ekki við lágt hlutfall fárra launahárra einstaklinga innan hópsins. Það er því betri leið en meðaltal til að sýna fram á hverjar eru dæmigerðar tekjur innan úrtaksins, þegar marktækur munur er á milli hópa. Niðurstaða stefnda var sú að miða við meðalmánaðarlaun sem væru 10.000 krónum hærri en miðgildið við mat á líklegum framtíðartekjum stefnanda í skilningi 2. mgr. 7. gr. laganna. Verður ekki fallist á að stefnandi hafi sýnt fram á að meðtal launanna sé réttari mælikvarði við mat á framtíðartekjum stefnanda en sú viðmiðun sem stefndi notar.

28. Að því er varðar líklegt framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð verður ekki fallist á þau rök stefnda að miða eigi við dagsetningu framangreindrar kjarakönnunar, en þá var framlagið 9,25%. Það er óumdeilt að umrætt framlag hefur hækkað og var komið í 11,5% þegar slysið varð. Stefndi greiddi 15.389.673 krónur samkvæmt uppgjöri sem liggur frammi í gögnum málsins, sem miðaðist við 9,25% framlag og stuðul 15,200. Sú fjárhæð sem honum bar að greiða var hins vegar 15.707 657 sem miðast við 11,5% framlag og stuðul 15,201. Mismunurinn er 317.984 krónur. 29. Með vísan til framangreinds er kröfu stefnanda um að miða skuli við meðaltekjur viðskiptafræðinga sem lokið hafa BS- gráðu samkvæmt kjarakönnun félags viðskipta- og hagfræðinga hafnað. Fallist er á kröfu stefnanda um að framlag í lífeyrissjóð skuli miðast við 11,5%, eða 317.984 krónu rauk vaxta, eins og krafist er í stefnu.

30. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi dagsettu 18. janúar 2022. Allur gjafsóknarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns stefnanda sem þykir hæfilega ákveðin 1.100.000 krónur. Gjafsóknarkostnaður er ákveðinn án virðisaukaskatts. Af hálfu stefnanda flutti málið I-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaður. H e-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 317.984 krónur með 4,5% vöxtum frá 14. desember 2018 til 9. október 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns stefnanda sem þykir hæfilega ákveðin 1.100.000 krónur.

H-kk-nf S-kk-nf

--------------------- --------------------- ----------------------

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur, 16. mars 2022