E-5549/2007

Mál þetta var höfðað 30. júlí 2007 og dómtekið 9. apríl 2008. Stefnandi er Nexus arkitektar ehf., Ægissíðu 52, Reykjavík, en stefndi er A-x-x A R-x-x, Arnartanga 77, Mosfellsbæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 344.220 krónur ásamt dráttarvöxtum frá 11. maí 2007 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda Til vara að hann verði sýknaður að svo stöddu og til þrautavara að krafa stefnanda verði lækkuð umtalsvert og að dráttarvextir verði reiknaðir frá málshöfðun. Í öllum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað.

II

Stefnandi rekur arkitektastofu og veitir tækniráðgjöf og þjónustu tengda byggingum. Stefndi fékk úthlutað lóð að Laxatungu 35, Mosfellsbæ, árið 2006. Í kjölfarið leitaði hann tilboða í teikningu íbúðarhúss á lóðinni hjá nokkrum arkitektum. Meðal annars leitaði hann til arkitektsins A-x-x E-x-x, sem kvaðst ekki hafa tíma til verksins en kom honum í samband við fyrirsvarsmann stefnanda, Í-kk-þf Ö-kk-þf G-kk-þf. Aðilar hittust í nokkur skipti í byrjun árs 2007 þar sem stefnandi kynnti sig og stefndi gerði grein fyrir sínum þörfum og setti fram hugmyndir. Ekkert varð úr að stefnandi gerði stefnda tilboð í teikningu hússins og kveðst stefndi hafa samið við annan arkitekt í febrúar 2007.

Stefnandi gerði stefnda reikning fyrir þá vinnu sem hann taldi sig hafa unnið fyrir stefnda á grundvelli munnlegs samkomulags. Er reikningurinn fyrir teiknivinnu vegna tillögugerðar og hugmyndavinnu vegna einbýlishúss að Laxatungu 35 eða samtals 42,5 tímar á tímabilinu janúar til mars 2007. Reikningurinn er dagsettur 11. maí 2007.

Stefndi mótmælir því að komist hafi á munnlegur samningur milli aðila um þá vinnu sem stefnandi krefst greiðslu fyrir. Hafi aldrei borist neitt tilboð frá stefnanda en stefndi hafi litið svo á að viðræður við hina ýmsu arkitekta þjónuðu þeim tilgangi að hvetja þá til að gera tilboð í verkið.

Með bréfi 25. maí 2007 mótmælti stefndi reikningi stefnanda og ítrekaði þau mótmæli með bréfi 20. júní 2007. Lögmaður stefnanda sendi stefnda svo innheimtubréf 27. júní 2007.

III

Stefnandi kveðst reka arkitektastofu og veita ráðgjöf tengda byggingum og ýmsa þjónustu tengda því. Sé krafan tilkomin vegna viðskipta aðila og sé hún byggð á reikningi útgefnum 11. maí 2007 að fjárhæð 344.220 krónur. Sé gjalddaginn útgáfudagur reikningsins og miðist dráttarvaxtakrafan við þann dag.

Reikningur stefnanda ber með sér að vera vegna teiknivinnu vegna tillögugerðar og hugmyndavinnu að einbýlishúsi að Laxatungu 35. Kemur þar fram að reikningurinn sé gerður samkvæmt munnlegu samkomulagi um tímavinnu þar sem ekki verði um áframhaldandi vinnu að ræða. Hafi vinnan verið unnin í samráði við verkkaupa á tímabilinu janúar til mars 2007.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á reglum samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Krafa um dráttarvexti styðjist við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og krafa um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing sé vísað til 32. gr. laga um meðferð einkamála.

IV

Stefndi heldur því aðallega fram að ekki hafi stofnast bindandi samningur milli aðila um kaup stefnda á þjónustu af stefnanda. Hafi aðeins verið um að ræða óformlegar viðræður milli þeirra. Hafi samskipti milli aðila verið lítil og aldrei til þess fallin að hvetja stefnanda til að gera tilboð í verkið og hafi slíkt tilboð aldrei borist. Hafi stefndi aldrei beðið um að sú vinna sem greini á reikningi stefnanda væri innt af hendi og mótmæli stefndi því að munnlegur samningur þess efnis hafi komist á. Þá liggi fyrir að afrakstur þeirrar vinnu sem stefnandi telji sig hafa unnið hafi aldrei verið afhentur stefnda og reikningur stefnanda beri ekki með sér hvað hafi í raun verið unnið. Engar teikningar hafi verið afhentar og þær tillögur og hugmyndir sem stefnandi telji sig hafa unnið við hafi aldrei borist stefnda. Stefnda hafi ekki borist nein tilkynning um að vinna væri hafin og hafi því engar tillögur verið kynntar fyrir honum. Hafi stefndi því engan möguleika haft á því að afpanta eða gera athugasemdir við þá vinnu sem stefnandi telji sig hafa unnið.

Hafi stefnandi ekki sýnt fram á að nein vinna hafi verið innt af hendi nema með því einu að vísa í reikning sem hafi verið mótmælt frá upphafi og sé stefndi því óbundinn af reikningnum, sbr. meginreglu 47. gr. laga nr. 50/2000. Jafnvel þótt stefnandi geti sýnt fram á að einhver vinna hafi átt sér stað staðfesti það í engu að kominn hafi verið á munnlegur samningur.

Ennfremur byggi stefndi aðalkröfu sína á því að honum hafi aldrei borið skylda til þess að greiða reikning stefnanda sem uppfylli ekki skilyrði 1. og 2.mgr. 34. gr. laga um þjónustukaup. Hafi ekki verið samið um verð á þjónustu stefnanda og hafi hvorki sundurliðun á vinnu né verkskýrslur fylgt reikningnum. Því hafi verið ómögulegt fyrir stefnda að gera sér grein fyrir þeirri vinnu sem raunverulega hafi farið fram enda hafi stefndi ekki fengið að sjá neitt af afrakstri vinnunnar sem stefnandi haldi fram að hafi verið unnin.

Þá uppfylli reikningur stefnanda heldur ekki opinber fyrirmæli um gerð reikninga, sbr. 20. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 4. gr. reglugerðar nr. 50/1993 enda beri reikningurinn ekki með sér að hann sé upprunninn í rafrænu bókhaldskerfi, sbr. reglugerð nr. 598/1999 um rafrænt bókhald ofl. ásamt 8. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Hafi mótmæli stefnda legið fyrir frá 25. maí 2007 og séu þau skýr.

Stefndi byggi varakröfu sína um að hann verði sýknaður að svo stöddu á því að krafa stefnanda sé ógjaldkræf, sbr. meginreglu kröfuréttar um samtímis greiðslur. Enginn samningur hafi verið milli aðila og því enginn umsaminn gjalddagi. Greiðsluskylda stefnda geti því aðeins stofnast við afhendingu á hinu selda gegn greiðslu. Stefnda hafi aldrei borist neitt í hendur af vinnu stefnanda og stefnandi aldrei skorað á stefnda að veita hinum selda hlut viðtöku.

Verði hvorki fallist á aðal- né varakröfu stefnda sé farið fram á að kröfur stefnanda verði lækkaðar umtalsvert í samræmi við þá vinnu sem raunverulega hafi verið innt af hendi. Við mat á því þurfi að leggja fram skýrari gögn um vinnu stefnanda, tilefni og afrakstur þeirrar vinnu. Stefnanda hafi borið að upplýsa stefnda um umfang vinnunnar og hvort hún yrði honum óhagstæð eða dýr, sbr. 6. gr. laga um þjónustukaup, og gefa stefnda einhvern kost á því að gera athugasemdir við verkið. Enn fremur verði stefnandi að sýna fram á að umkrafið endurgjald sé sanngjarnt í skilningi 28. gr. laga um þjónustukaup, enda haldi stefndi því fram að svo sé ekki.

Þá sé því mótmælt að stefnanda sé heimilt að krefjast dráttarvaxta frá útgáfudegi reiknings. Hafi ekki verið samið um gjalddaga, reikningi hafi verið mótmælt með löglegum fyrirvara og réttrar fjárhæðar hafi ekki verið krafist. Sé því ljóst að dráttarvexti megi í fyrsta lagi reikna frá málshöfðun.

Málskostnaðarkröfu sína styðji stefndi við það að honum hafi verið nauðsynlegt að taka til varna í málinu og leggja þannig út í umtalsverðan lögmannskostnað en eins og fram komi í bréfi lögmanns stefnda frá 25. maí 2007 hafi verið ætlun og tillaga stefnda að fara með málið fyrir kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa sem fæli í sér mun minni tilkostnað en málsókn þessa.

Um lagarök að öðru leyti sé einkum vísað til meginreglna samninga- og kröfuréttarins sem og laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, laga nr. 48/2000 um neytendakaup og laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

V

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup taka lögin til hvers kyns samninga um kaup á þjónustu sem veitt er neytendum í atvinnuskyni gegn endurgjaldi meðal annars þegar veitt er ráðgjafaþjónusta í tengslum við vinnu við fasteignir og byggingaframkvæmdir. Þá segir í ákvæðinu að með þjónustu sé átt við heildarframlag seljanda sem honum beri greiðsla fyrir og með neytanda sé átt við einstakling sem sé kaupandi þjónustu og kaupin séu ekki í atvinnuskyni eða í tengslum við starf hans. Þykir samkvæmt þessu ljóst að ákvæði laga þessara taki til viðskipta aðila máls þessa.

Óumdeilt er að stefndi og fyrirsvarsmaður stefnanda hittust á fundum í nokkur skipti, stefnandi telur að fundir þeirra hafi verið fjórir til fimm en stefndi kveður þá hafa verið fjóra. Á fundum þessum fóru fram þreifingar milli aðila þar sem hugmyndum var kastað á milli og þykir ljóst að tilgangurinn hafi verið að freista þess að ná samkomulagi um að stefnandi gerði stefnda tilboð í teiknivinnu vegna fyrirhugaðrar byggingar á lóð stefnda. Verður að líta svo á að fundahöldin fram að því að stefndi tók ákvörðun um að semja við annan arkitekt hafi verið undirbúningsvinna fyrir arkitektinn til að komast að því að hverju stefndi var að leita svo að hann gæti gert tilboð í verkið. Slík undirbúningsvinna hlýtur alla jafna að vera nauðsynleg. Þá þykir liggja í augum uppi að til þess að stefnandi gæti gert raunhæft tilboð þurfti hann að fá upplýsingar um þarfir og óskir stefnda. Verður því að telja það eðlilegan framgangsmáta að aðilar hafi hist til að ræða málin í því skyni að komast að því hvort samningsgrundvöllur væri fyrir hendi.

Eins og rakið hefur verið er stefnandi fyrirtæki sem sérhæfir sig í að veita tækniráðgjöf og þjónustu tengda byggingum. Stefnandi hugðist gera stefnda tilboð sem síðan ekkert varð úr. Verður að gera þá kröfu til fagaðila eins og stefnanda að hann gangi þannig frá málum áður en hann hefst handa og leggur út í kostnað við verk að hann geri væntanlegum viðskiptavini fullnægjandi grein fyrir því að viðskiptavinurinn þurfi að greiða fyrir þá vinnu sem hann þarf að inna af hendi áður en hann gerir tilboð í verk og hvað slík vinna komi til með að kosta.

Stefnandi heldur því fram að aðilar hafi gert með sér munnlegan samning um hvað greiða skyldi fyrir umrædda undirbúningsvinnu. Hefði honum verið í lófa lagið að ganga svo frá samningi aðila að hann væri skriflegur svo að ekki færi milli mála hvers efnis slíkur samningur væri. Stefnandi hefur ekki, gegn mótmælum stefnda, lagt fram nein haldbær gögn um að aðilar hafi samið svo sem hann heldur fram í málatilbúnaði sínum. Verður hann að bera hallann af þeim sönnunarskorti.

Í málinu liggur fyrir og er óumdeilt að aðilar hittust á allavega fjórum fundum. Verður við það að miða að fundirnir hafi verið fjórir en stefnandi hefur ekki lagt fram óyggjandi gögn um þessa fundi og stefndi kveður þá hafa verið fjóra og á þrem þeirra var A-x-x viðstaddur. Þá hefur stefnandi ekki lagt fram gögn um lengd fundanna en stefndi hefur borið að þeir hafi verið um tveir tímar í hvert sinn. Þykir því hægt að slá því föstu að stefndi og fyrirsvarsmaður stefnanda hafi hist á fjórum tveggja stunda fundum til að fara yfir hugmyndir og lausnir í tengslum við fyrirhugaða byggingu. Hlaut stefnda að vera það ljóst að sú vinna sem fyrirsvarsmaður stefnanda lagði af mörkum á fundum þessum væri ekki án endurgjalds.

Samkvæmt 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup skal neytandi greiða það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af eðli og umfangi vinnu, hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu. Í reikningi stefnanda er gert ráð fyrir að Í-kk-nf Ö-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, sem var sá aðili sem fundaði með stefnda, fái greiddar 8.400 krónur á tímann. Með hliðsjón af því sem nú hefur verið rakið verður að telja sanngjarnt að stefnanda beri greiðsla fyrir þá fundi sem hann sat með stefnda vegna undirbúnings tilboðs og hefur stefndi ekki sýnt fram á að það tímagjald sem arkitektinn reiknar sér sé ósanngjarnt miðað við eðli og umfang verksins. Verður því við það miðað að stefnandi eigi rétt á greiðslu fyrir átta klukkustundir á verðlaginu 8.400 krónur á klukkustund eða samtals 67.200 krónur eða 83.664 krónur með virðisaukaskatti með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði en með vísan til 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 þykir rétt að dráttarvextir reiknist frá þeim degi er mál þetta var höfðað.

Samkvæmt 34. gr. þjónustukaupalaga getur neytandi krafist þess að seljandi geri honum sundurliðaðan reikning fyrir seldri þjónustu og ber neytanda ekki skylda til að greiða seljanda fyrir þjónustu fyrr en hann hefur fengið reikning sem er í samræmi við þetta og gildandi opinber fyrirmæli um gerð reikninga. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu eru ekki efni til að taka afstöðu til þess hvort umdeildur reikningur stefnanda fullnægði skilyrðum þjónustukaupalaganna eða opinberum fyrirmælum en ljóst er að greiðsluskylda stefnda féll ekki niður á þeim forsendum að reikningurinn væri ekki réttilega úr garði gerður.

Eftir þessum úrslitum þykir rétt að hvor aðili beri sinn hluta kostnaðar.

Af hálfu stefnanda flutti málið H-kvk-nf B-kvk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið F-kk-nf G-kk-nf hdl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, A-x-x A R-x-x, greiði stefnanda, Nexus arkitektum ehf., 83.664 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júlí 2007 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

G-kvk-nf B-kvk-nf