E-1139/2013

Mál þetta var höfðað 14. mars 2013 og dómtekið 21. október 2014.

Stefnandi er Fjöltækni ehf., Súðarvogi 14, Reykjavík.

Stefndi er Olíuverzlun Íslands hf., Höfðatúni 2, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 718.227 kr. með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af 399.568. kr. frá 30. júlí 2009 til 31. september 2009, en af 443.114 kr. frá þeim degi til 11. október 2009 og af allri fjárhæðinni, 718.227 kr., frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst hann lækkunar á dómkröfum. Í báðum tilfellum er krafist málskostnaðar.

I.

Málavextir

Árið 2008 leitaði stefndi til stefnanda um kaup á ákveðnum búnaði fyrir tvær bensínafgreiðslustöðvar fyrirtækisins á Vestfjörðum. Um var að ræða búnað og frárennsliskerfi í einstreymislokabrunna og sýnistökubrunna, samtals fjóra brunna. Búnaðurinn var hannaður af K-kk-þgf M. J-kk-þgf frá verkfræðistofunni VSB sem starfaði á vegum stefnda. Fyrir hvora bensínafgreiðslustöð þurfti stefndi einn lokabrunn með Staufix einstreymisloka og einn sýnatökubrunn.

Stefnandi beindi pöntuninni til þýska fyrirtækisins Rehau, sem gerði tilboð í búnaðinn. Í tilboðinu, sem er dagsett 20. mars 2008, var lýsing á verkbeiðninni sem og teikningar af útfærslu fyrirtækisins. Tilboðinu var tekið í mars 2008 en tölvupóstsamskipti aðila eru á meðal gagna málsins. Þar kemur m.a. fram að stefnandi óskar eftir því að K-kk-nf kvitti á teikningarnar fyrir verksmiðjuna og var það gert með tölvupósti dagsettum 31. mars 2008. Var svo gengið frá kaupum á búnaðinum og greiddi stefndi tvo reikninga stefnanda þessu tengdum, annan að fjárhæð 1.530.316 krónur og hinn að fjárhæð 1.356.249 krónur.

Eftir að farið var að nota búnaðinn kom í ljós að vatn hafði komist í brunnana. Þann 29. ágúst 2008 sendi starfsmaður stefnda fyrirspurn til starfsmanns stefnanda um hvort til væru tappar í göt í brunnlokunum enda ótækt að vatn kæmist niður í brunnana. Af tölvupóstsamskiptum í september 2009 er ljóst að upp var kominn ágreiningur um túlkun á teikningunum og af hálfu stefnanda var því haldið fram að Rehau hefði ekki afgreitt pöntunina rétt og að fyrirtækið yrði að bera hallann af því. Svo fór að starfsmaður stefnanda pantaði ný lok frá hinu þýska fyrirtæki. Komu þau með flugi til landsins og voru að því búnu send vestur.

Stefndi fékk þriðja aðila, AV pípulagnir, til að skipta út brunnlokunum sem voru af annarri gerð en þau upprunalegu. Þurfti m.a. að steypa umhverfis brunnana að lokunum til að fá þéttingu með tilheyrandi kostnaði sem stefndi greiddi. Gömlu brunnlokin voru send stefnanda.

Þann 11. júní 2009 sendi starfsmaður stefnanda, B-kk-nf B. B-kk-nf, tölvupóst til starfsmanns stefnda I-kk-ef S-kk-ef. Í póstinum er tekið fram að ástæðan fyrir því að stefnandi hafi ekki krafið um greiðslu fyrr, hafi verið sú að þeir hafi viljað fá gömlu brunnlokin upp í þau nýju. Hins vegar hafi komið í ljós að þau voru svo illa farin að ekki væri unnt að skila þeim og yrði því sendur reikningur fyrir lokunum. Samdægurs neitaði stefndi að greiða fyrir lokin og bar því við að upphaflegu lokin hefðu verið ónothæf. Áttu aðilar í tölvupóstsamskiptum það ár og tókust enn á um túlkun á teikningunum.

Stefnandi sendi stefnda þrjá reikninga vegna kaupa á nýjum brunnlokum sem hann sjálfur hafði greitt Rehau fyrir. Stefndi neitaði hins vegar að greiða reikningana og var mál þetta því höfðað til greiðslu skuldar að fjárhæð 718.227 kr.

Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóminn til skýrslugjafar, fyrirsvarsmaður stefnanda B-kk-nf G-kk-nf, I-kk-nf S-kk-nf, forstöðumaður framkvæmdadeildar Olíuverzlunar Íslands, og K-kk-nf M. K-kk-nf verkfræðingur.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um greiðslu skuldar á þremur reikningum útgefnum af stefnanda, tilkomnum vegna kaupa stefnda á brunnum sem framleiddir voru í Þýskalandi af fyrirtækinu Rehau:

Nr. Gjalddagi Fjárhæð Númer reiknings

1. 30.06.09 399.568.- 146713

2. 31.08.09 43.546.- 147404

3. 11.09.09 275.113.- 147524

Reikningur nr. 1 er vegna fjögurra vatnsþéttra brunnloka. Reikningur nr. 2 er vegna flutnings á gömlu lokunum þ.e. flutningsgjald frá Ísafirði og akstur frá Samskipum til stefnanda en reikningur nr. 3 er vegna viðbótarkostnaðar vegna flutnings þeirra frá Þýskalandi.

Stefnandi telur stefnda bera alfarið ábyrgð á því að upprunalegu brunnlokin komu ekki að tilætluðum notum. Á vegum stefnda hafi starfað hönnuður, K-kk-nf M. J-kk-nf frá verkfræðistofunni VBS, sem hafi skrifað upp á teikningar af brunnunum og brunnlokunum þegar gengið hafi verið frá pöntunum til Rehau. Hvergi hafi komið fram, við pöntun á búnaðinum af hálfu stefnda, séróskir um brunnlok og því hafi verið afgreidd stöðluð lok með loftöndun (e.ventilation). Stefnda hafi verið í lófa lagið að taka fram þær séróskir sem hann hafði í sambandi við brunnlokin eða hreinlega spyrjast nánar fyrir um það atriði í ljósi þess að það skipti hann miklu máli vegna fyrirhugaðra nota. Það getur því ekki verið á ábyrgð stefnanda að brunnlokin hafi ekki hentað stefnda. Stefnandi hafi aðstoðað stefnda við að panta ný og vatnsþétt brunnlok og lagt út fyrir þeim sem stefnda beri að endurgreiða.

Stefnandi vísar kröfum sínum til stuðnings til meginreglu kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga og meginreglu samningaréttar um að samninga skuli halda. Kröfusamlag styðst við 1. mgr. 27. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001, með síðari breytingum. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130.gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er á því byggt að lokin, sem stefnandi afgreiddi, hafi verið gölluð og það sé ekki á ábyrgð stefnda að greiða umrædda reikninga. Telur stefndi að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda.

Stefndi byggir á því að stefndi hafi talið að stefnandi væri með því að fá afhent ný brunnlok að bæta úr göllum á eigin reikning. Stefndi hafi gert kröfu um úrbætur í tölvupóstinum þann 29. ágúst 2008 auk þess sem verkfræðingur stefnda hafi gert stefnanda það ljóst að birgir hans yrði að borga fyrir þessi mistök. Þannig hafi stefndi krafist ógallaðra brunnloka í stað þeirra er afhent voru og staðið í þeirri trú að það hafi stefnandi gert fyrir eigin reikning sbr. ákvæði laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Forsenda fyrir því sé hins vegar sú að kaupandi skili gallaða hlutnum. Stefnandi hafi krafist þess að fá gömlu lokin í stað þeirra nýju sem orðið var við. Þetta hafi mátt skilja svo að stefnandi hafi ætlað að bera þann kostnað sem fylgdi því að fá ný og vatnsþétt lok. Hafi það aldrei verið ætlun stefnanda að bera þennan kostnað sé óskiljanlegt á hvaða grundvelli hann hafi gert kröfu um að fá gömlu lokin.

Úrbætur á brunnlokunum séu á kostnað stefnanda. Í því felist að stefnandi bar kostnað af sjálfum úrbótunum og nauðsynlegum kostnaði af sendingu. Þannig átti stefnandi einnig að bera kostnað vegna flutnings lokanna frá Þýskalandi. Auk þess eigi stefnandi að bera flutningskostnað á gömlu lokunum til stefnanda, en eins og fyrr segir gerði stefnandi þá kröfu að fá gömlu lokin afhent.

Stefndi bendir á að hefði stefnandi ekki fullnægt þeirri skyldu sinni að bæta úr gallanum hefði stefndi krafist skaðabóta við að fá bætt úr honum. Stefnandi hafi hins vegar bætt úr gallanum með því að afhenda ný lok. Þrátt fyrir að stefndi hafi þurft að fara í talsverðar framkvæmdir og leggja í kostnað til þess að nýju lokin pössuðu á brunnana, hafi hann tekið þann kostnað alfarið á sig.

Stefndi byggir á því að brunnlokin hafi ekki verið í samræmi við tilboð og teikningar frá Rehau. Á teikningunum eða í tilboðinu komi hvergi fram að lokin hafi átt að vera með loftöndun. Ljóst sé að lokin geri ekkert gagn þegar þau eru með loftöndun og ekki þétt. Á teikningunum megi einnig sjá að í brunnunum sé hvergi að finna niðurfall og því hafi stefndi ætlað að um væri að ræða vatnsþétt lok. Stefnanda hafi einnig mátt vera ljóst hvaða afleiðingar það hefði að afhenda lok með loftöndun þegar ekkert frárennsli væri í brunnunum. Þannig sé óskiljanlegt hvers vegna stefnandi hafi afgreitt lok með loftöndun með þeim afleiðingum að vatn átti greiða leið ofan í brunnanna. Að mati stefnda hafi verið um að ræða verulega galla sem stefnandi beri ábyrgð á og hafi í raun viðurkennt.

Ætla megi að lokin séu gölluð ef þau henta ekki í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir séu notaðir í. Að mati stefnda verði að gera þá kröfu að lok á sambærilegum brunnum séu þétt. Í þessu samhengi vísast til þess að brunnarnir hafa að geyma flókið lagnakerfi, auk þess sem fyrir liggi að rafmagnsbúnaður sé í brunnunum.

Söluhlutur þurfi að henta ákveðnum tilgangi sem seljandi hafi vitað eða mátt vita um þegar kaup voru gerð. Þannig skipti miklu máli hver vitneskja stefnanda hafi verið við kaupin. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita hvernig búnaður var ofan í brunninum, auk þess hefði stefnandi mátti vita að ekkert frárennsli hafi verið til staðar eins og sjáist af teikningum. Á grundvelli slíkrar vitneskju hefði stefnandi mátt vita að lok með loftöndun henta ekki í þessum tilgangi. Í þessu tilviki verði að taka tillit til þess að teikningarnar eru gerðar af birgi stefnanda.

Til vara krefst stefndi lækkunar á dómkröfum stefnanda. Í því samhengi vísast til þess að stefnandi gerir kröfu um að stefndi greiði flutningskostnað á gömlu lokunum, en að mati stefnda sé það afar sérkennilegt í ljósi þess að hann krafðist gömlu lokanna. Verði sýknukrafa stefnda ekki tekin til greina sé ljóst að stefnandi hafi engan rétt haft á því að fá lokin send. Jafnframt liggi fyrir að nýju lokin hafi ekki verið af réttri stærð sem hafi gert það að verkum að stefndi hafi þurfti að leggja í umtalsverðan kostnað við uppsetningu á þeim. Með vísan til þess sé réttast og eðlilegast að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar að minnsta kosti sem þessu nemur.

Stefndi vísar kröfum sínum til stuðnings til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, aðallega til 1. og 2. mgr. 17. gr. 30. gr., 32. gr. 1. og 2. mgr. 34. gr. 35. gr. og 36. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Enn fremur vísar hann til meginreglna kröfuréttar og samningaréttar um galla og efndir in natura. Málskostnaðarkrafa stefnda byggir á 129., sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, með síðari breytingum.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi krefur stefnda um greiðslu skuldar þeirrar fjárhæðar sem stefnandi stóð byrgja sínum R-x-x í Þýskalandi, skil á ásamt flutningskostnaði samtals 718.227 kr. Eins og greinir í málavaxtalýsingu áttu aðilar í viðskiptum vegna kaupa á frárennsliskerfi og búnaði í einstreymislokabrunna og sýnatökubrunna fyrir tvær bensínafgreiðslustöðvar stefnda. Stefnandi keypti kerfið af Rehau og sendi stefnda að því búnu reikninga sem hann greiddi. Þegar í ljós kom að brunnlok voru ekki þétt fór svo að stefnandi pantaði ný brunnlok að kröfu stefnda og greiddi fyrir þau.

Ágreiningur aðila lýtur að því hvor beri hallann af því að brunnlokin voru ekki afgreidd í samræmi við þarfir stefnda. Telur stefni sér óskylt að greiða fyrir nýju brunnlokin enda hafi það ávallt verið skilningur hans að stefnandi væri að bæta úr galla á lokunum með því að útvega ný.

Tilgangur einstreymislokabrunns er að gera starfsmönnum kleift að sinna eftirliti eða þjónustu á búnaði sem í honum er. Er brunnurinn eingöngu ætlaður fyrir þann búnað. Lögn liggur í gegnum brunninn með sérstökum einstreymisloka sem útbúinn er með rafstýrðum viðvörunarbúnaði sem gefur til kynna ef bakrennsli er í lögninni.

Sýnatökubrunnar eru með botnrás og í gegnum mannop er hægt að taka sýni úr botnrásinni, þ.e. vökva sem rennur í gegnum brunnana. Mikilvægt er að sýni sé tekið úr rennsli frá búnaði tengdum brunninum, í þessu tilfelli olíuskilju.

Teikningar K-kk-ef M. K-kk-ef eru með íslenskum texta. Þær sýna að frárennsli bensínafgreiðslustöðvanna fer í gegnum sambyggða sand- og olíuskilju þar sem frárennsli er hreinsað áður en það fer í lagnakerfi bæjarfélagsins. Til að fyrirbyggja að vatn geti flætt úr frárennsliskerfi þess inn í skiljuna er gert ráð fyrir einstreymisloka af gerðinni Staufix FKA sem inniheldur rafrænan búnað eins og áður er lýst. Einnig er gert ráð fyrir sýnatökubrunni til að geta mælt hvort spilliefni í frárennslinu sé innan ásættanlegra marka. Teikningarnar sýna, svo ekki verður um villst, þétt brunnlok á báðum brunnunum, en skástrikað („skraverað“) þversnið táknar að svo sé. Er það alkunna hjá hönnuðum, verkfræðingum og arkitektum en lok einstreymislokabrunna þurfa að vera þétt til þess að varðveita þann viðkvæma búnað sem þeir hýsa. Óþétt brunnlok eru hins vegar á teikningum táknuð með óyfirstrikuðum götum en því er ekki fyrir að fara á umræddum teikningum.

Ofangreindar upplýsingar bárust Rehau frá stefnanda og voru þær teikningar sem þeir sendu í kjölfarið í samræmi við væntingar stefnda eins og tölvubréf dagsett 31. mars 2008 ber með sér en þar lýsti K-kk-nf ánægju sinni með verk R-x-x: „Það er gaman að vinna með svona mönnum B-kk-nf.“ K-kk-nf kvittaði að því búnu á teikningarnar sem bárust frá Rehau. Í skýrslu sinni fyrir dómi staðfesti hann að teikningar hefðu verið eins og til var ætlast og brunnlokin „heilskaveruð“ eða þétt/massív. Teikningar R-x-x sýna þétt brunnlok en eins og fram hefur komið kemur ekki annað til greina þegar brunni er ætlað að hýsa Staufix einstreymisloka, en teikning af lokanum fylgdi með. Að mati dómsins er ljóst að mistök voru gerð við afgreiðslu á brunnlokunum ytra, enda þau í ósamræmi við þeirra eigin teikningar og í engu samræmi við ætlaðan tilgang brunnanna. Er þar um að ræða lok sem líkjast fremur rist en loki eins og sjá má á ljósmynd sem er meðal gagna málsins. Í tilboði frá Rehau, sem lá reyndar ekki fyrir í heild sinni, verður ekki annað ráðið en að vísað sé til brunnloka sem samkvæmt lýsingu eru eins og þau lok sem síðar voru afgreidd þaðan og einnig má sjá á ljósmynd í gögnum. Þau lok eru fest niður á þremur stöðum og tryggja þannig algjöra þéttingu.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup skal söluhlutur, hvað varðar tegund, magn, gæði, aðra eiginleika og innpökkun, fullnægja þeim kröfum sem leiðir af samningi. Samkvæmt a-lið 2. mgr. ákvæðisins skal söluhlutur, ef annað leiðir ekki af samningi, henta í þeim tilgangi sem sambærilegir hlutir eru venjulega notaðir til. Þá skal söluhlutur samkvæmt b-lið ákvæðisins henta í ákveðnum tilgangi sem seljandinn vissi eða mátti vita þegar kaup voru gerð, nema leiða megi af atvikum að kaupandi hafi ekki byggt á sérþekkingu seljanda og mati hans eða hafði ekki sanngjarna ástæðu til þess. Samkvæmt 2. mgr. 17. gr. laganna telst söluhlutur gallaður ef hann er ekki í samræmi við þær kröfur sem fram koma í 1. og 2. mgr. ákvæðisins.

Um úrbætur og nýja afhendingu er fjallað í 34. gr. laga nr. 50/2000. Þar segir í 2. mgr. að kaupandi geti krafist nýrrar afhendingar ef galli er verulegur. Fallast ber á það með stefnda að margnefnd brunnlok fullnægðu ekki þeim kröfum sem leiddi af samningi aðila. Þetta mátti stefnanda vera ljóst svo og að það væri forsenda fyrir kaupunum að brunnlokin væru þétt. Af tölvubréfssamskiptum á milli starfsmanna aðila annars vegar og starfsmanna stefnanda og K-kk-ef M. K-kk-ef hins vegar verður ekki annað séð en að þeir hafi verið sammála um að brýn þörf var á að skipta brunnlokunum út fyrir vatnsþétt til þess að koma í veg fyrir tjón. Þá má sjá af tölvubréfssamskiptum að sameiginlegur skilningur þeirra virðist hafa verið sá að R-x-x bæri í reynd ábyrgð á mistökunum. Hins vegar kom á daginn að R-x-x var ekki sömu skoðunar. Stefnandi heldur því fram að brunnlok með loftgötum séu „standard útfærsla“ eins og fram kemur í tölvubréfi frá Rehau. Það á hins vegar við um frárennslisbrunna en ekki þegar um tæknibrunna er að ræða, eins og í máli þessu. Er það sem fram kemur í umræddu tölvubréfi því í algjöru ósamræmi við þau gögn og teikningar sem fyrirtækið hafði áður sent stefnanda sem áður er lýst.

Það er mat dómsins að sá galli sem hér um ræðir hafi verið verulegur. Bar stefnanda að uppfylla skyldur sínar samkvæmt samningi aðila með úrbótum sem í þessu tilviki fólust í afhendingu og greiðslu fyrir ný brunnlok. Þá verður í ljósi aðstæðna að telja rétt að stefnandi greiði annan kostnað en stefndi skilaði honum gömlu brunnlokunum þó ekki reyndist unnt að nýta þau. Stefnanda mátti vera ljóst að rammar upprunalegu lokanna sem var búið að ganga frá í malbikað plan næðust ekki upp án þess að á þeim sæist. Liggur ekkert fyrir um að um það hvernig til tókst sé við stefnda að sakast. Upplýst er að brunnlokunum var fargað af stefnanda og engar ljósmyndir teknar af þeim áður en það var gert. Með vísan til þess sem rakið hefur verið, og með hliðsjón af málavöxtum öllum, er stefndi sýknaður af kröfum stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilegur 450.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm ásamt meðdómendunum S-kk-þgf J-kk-þgf véltæknifræðingi og P-kk-þgf R. S-kk-þgf vélaverkfræðingi.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Olíuverslun Íslands, skal vera sýkn af kröfum stefnanda.

Stefnandi greiði stefnda 450.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf

S-kk-nf J-kk-nf

P-kk-nf R. S-kk-nf