A-108/2007

Málið barst dóminum 28. mars sl. og var þingfest 13. apríl sl. Það var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum flutningi 7. maí sl.

Sóknaraðili er K-kvk-nf B-kvk-nf, Laugarnestanga 65, Reykjavík.

Varnaraðili er Á-kvk-nf S-kvk-nf, Staðarhóli, Hvanneyri.

Sóknaraðili krefst innsetningar í málverkin, Næturgöngu, Kirkjusand og Uppstillingu, unnin með olíu, sagi, tré, lími og sandi á striga, eftir M-kk-þf Ó. K-kk-þf myndlistarmann, sem nú er látinn. Verkin eru í eignarhluta sóknaraðila á annarri hæð í Álafosshúsinu, Álafossvegi 23, 270 Mosfellsbæ.

Varnaraðili krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi en til vara að kröfu sóknaraðila verði hrundið. Til þrautavara er þess krafist að verði fallist á innsetningargerð fari hún fram á ábyrgð og kostnað sóknaraðila. Í öllum tilvikum krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins.

I

Málavextir

Varnaraðili, sem er myndlistarmaður og kennari, hefur haft vinnustofu á 2. hæð í gamla Álafosshúsinu að Álafossvegi 23, frá árinu 1991. Húsnæðið tók hún upphaflega á leigu, en keypti það af Framkvæmdasjóði ríkisins á árið 1996. Frá árinu 2000 hefur hún rekið þar Myndlistaskóla Mosfellsbæjar. Með kaupsamningi 8. nóvember 2000 keypti varnaraðili annað rými við hlið hins fyrra og voru þau sameinuð með leyfi bæjaryfirvalda í Mosfellsbæ. Rýmið er nú merkt í einu lagi 02-0202. Þar sem inngangur í eignarhlutann var á tveimur stöðum lét varnaraðili setja upp vegg í byrjun október 2001. Vinnustofan er í útleigu um þessar mundir.

Sóknaraðili málsins er ekkja M-kk-ef Ó. K-kk-ef myndlistarmanns, en hann geymdi stór listaverk í vinnustofu sinni innar á gangi 2. hæðar. Sóknaraðili kveður málverkin þrjú, sem krafist er innsetningar í og eru af stærðinni 225x350 og 230x350, of stór til að komast út um dyr vinnustofunnar. Hafi þau aðeins komist út um inngang í eignarhluta varnaraðila, en nú hindri veggurinn aðgengi. Engin önnur leið sé fær en að rjúfa gat á vegginn. Fyrir liggur að sóknaraðili bauð varnaraðila að greiða þann kostnað sem af slíkum framkvæmdum hlytist, með það fyrir augum að sem minnst rask hlytist af, en því hafnaði varnaraðili. Í málinu liggur frammi staðfesting forvarðar á því að ekki sé unnt að taka málverkin úr blindramma og rúlla þeim upp.

Ljóst er af gögnum málsins að varnaraðili og M-kk-nf heitinn, áttu í illdeilum um nokkurt skeið vegna þessara framkvæmda. Eftir að veggurinn hafði verið reistur, nánar tiltekið 2. október 2001, kom til átaka á milli M-kk-ef heitins og eiginmanns sóknaraðila, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-1818/2002.

Hinn 3. nóvember 2004, var að tilstuðlan Mosfellsbæjar, haldinn fundur með húseigendum að Álafossvegi 23, vegna framlagningar á sáttatillögu vegna eignaskiptayfirlýsingar fyrir húseignina, til staðfestingar með undirskrift þeirra. Í niðurlagi fundargerðar segir, „M-kk-nf K-kk-nf gerir fyrirvara um flóttaleið á 2. hæð, vöruhurð sem hafi verið seld til Á-kvk-ef S-kvk-ef og áskilji hann sér allan rétt í þessu efni.“ Er fundargerðin undirrituð af öllum húseigendum, þar meðtöldum M-kk-þgf heitnum og varnaraðila. Í málinu liggur frammi eignaskiptayfirlýsing sú sem vísað er til í fundargerð, dagsett sama dag og einnig undirrituð af öllum húseigendum. Þar er að finna kafla um kvaðir en þar er ekki getið fyrirvara M-kk-ef heitins.

Fram kemur í aðfararbeiðni að Grafarvogskirkja hafi falast eftir verkunum um sl. páska á myndlistarsýningu og varð það tilefni aðfararbeiðninnar. Var sýning á verkunum sérstaklega auglýst eins og fram kemur í gögnum málsins.

II

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili byggir á því að varnaraðili hafi sett upp vegg í húsnæði sínu í heimildarleysi og komi veggurinn í veg fyrir að hægt sé að flytja málverk M-kk-ef heitins um hinar stóru dyr. Því sé nauðsynlegt að rjúfa gat á vegginn til að koma verkunum út. Varnaraðili hafi með uppsetningu veggjarins lokað umrædd verk inni í vinnustofu M-kk-ef heitins og geti eigandi verkanna ekki ráðstafað þeim eins og hún óskar og hefur hún heldur ekki getað rýmt vinnustofuna eftir andlát hans. Við kaup varnaraðila á hinu sameiginlega rými hafi verið um það samið á sínum tíma að hún heimilaði flutning verkanna um áðurnefndar dyr og hafi það í raun verið forsenda þess að M-kk-nf heitinn heimilaði kaup hennar á hlutdeild í sameigninni og einnig hafi húsfélagið sett það að skilyrði fyrir sölu á hlutnum í sameigninni. Þessu mótmælir varnaraðili harðlega.

Ítrekaðri málaleitan sóknaraðila um að rjúfa gat á vegginn, flytja verkin út og gera síðan við veggrofið að nýju allt, á kostnað sóknaraðila, hafi varnaraðili hafnað og því sé nauðsynlegt að krefjast innsetningar í verkin. Skipti þá engu máli að því hafi verið heitið að vinnan yrði framkvæmd á öðrum tíma en þeim sem myndlistarskólinn er starfandi og að tryggt yrði að fyllsta hreinlætis yrði gætt í hvívetna.

Grafarvogskirkja hafi nú falast eftir umræddum listaverkum á myndlistasýningu sem sett verður upp í kirkjunni nú um páska og standi til að opna sýninguna á föstudaginn langa, 6. apríl 2007. Hafi sýningin þegar verið auglýst, m.a. á forsíðu safnaðarblaðsins. Vegna alls þessa sé nauðsynlegt að hin umbeðna gerð nái fram að ganga sem fyrst og í síðasta lagi miðvikudaginn 4. apríl nk. ef hægt eigi að vera að koma verkunum fyrir í Grafarvogskirkju. Umbeðin gerð fari fram á ábyrgð sóknaraðila en á kostnað varnaraðila.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

Varnaraðili byggir frávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður sóknaraðila sé með þeim hætti að ekki verði hjá því komist að krefjast frávísunar á málinu frá héraðsdómi. Umrædd listaverk geti með engu móti verið andlag gerðarinnar enda hafi varnaraðili ekki listaverkin í sínum vörslum og ekki sé hægt að krefjast innsetningar í lausafjármuni sem varnaraðili hafi ekki undir höndum. Listaverkin séu, eins og kunnugt er, í vörslum sóknaraðila í rými að Álafossvegi 23, Mosfellsbæ, sem sé í eigu sóknaraðila. Þegar af þessari ástæðu beri að vísa máli þessu frá dómi.

Að sögn sóknaraðila hafði Grafarvogskirkja falast eftir umræddum listaverkum, sem sýndu píslagöngu K-kk-ef, á myndlistasýningu sem halda átti síðastliðna páska og því hafi verið nauðsynlegt að gerðin næði fram að ganga í síðasta lagi miðvikudaginn 4. apríl sl. Þar sem páskarnir séu þegar um garð gengnir séu engin rök fyrir framhaldi aðfararmáls þessa fyrir héraðsdómi og beri m.a. af þeirri ástæðu að vísa máli þessu frá dómi.

Frávísunarkrafa varnaraðila byggist einnig á því að málið sé vanreifað af hendi sóknaraðila. Við þingfestingu málsins hafi sóknaraðili lagt fram ýmis gögn sem enga þýðingu hafi við úrlausn málsins. Nokkur dómskjöl virðast eingöngu snúa að kvörtunum og/eða kæru þriðja aðila á hendur varnaraðila vegna starfsemi Myndlistaskóla Mosfellsbæjar. Sóknaraðili hafi einnig lagt fram eignaskiptayfirlýsingu og teikningu af 2. hæð Álafossvegar, en gögn þessi séu úr gildi fallin enda frá árinu 1997.

Verði ekki fallist á frávísunarkröfuna krefst varnaraðili þess til vara að kröfu sóknaraðili verði hafnað. Engin viðhlítandi gögn hafi verið lögð fram fyrir dóminn er sýni fram á rétt sóknaraðila til aðfarargerðar eins og áskilið sé í lögum um aðför nr. 90/1989, 11.-13. kafla. Enginn vafi leiki á eignarrétti varnaraðila á eign hennar að Álafossvegi 23. Eignarétturinn er friðhelgur sbr. 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Eins og fram komi í 2. tl. 5. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994 er allt innra byrði umliggjandi veggja séreign, þ.ám. einangrun. Mikið þurfi til að koma svo unnt sé að hrófla við séreign varnaraðila þ.m.t. að rjúfa gat á vegg sem skilji að séreign hennar og sameign og yrði séreign hennar nýtt af hálfu sóknaraðila gegn hennar vilja. Sóknaraðili eigi hvorki beinan né óbeinan eignarrétt að rými 02-0202 sem hún krefjist aðgangs með fyrrgreind listaverk og verði m.a. af þeirri ástæðu að synja um umbeðna aðfarargerð. Eins og sjá megi á afsölum varnaraðila, veðbókarvottorði, dagsettu 26. apríl 2007 og eignaskiptayfirlýsingu, séu engar kvaðir á eignarhluta varnaraðila um aðgang að eign hennar, þ.m.t. um umferðarrétt annarra eigenda rýma á 2. hæð Álafossvegar 23 eða aðrar takmarkanir á notum hennar á eign sinni. Allir eigendur húseignarinnar að Álafossvegi 23, matshluta 02, Mosfellsbæ, hafi ritað undir eignaskiptayfirlýsinguna, þ.m.t. M-kk-nf Ó. K-kk-nf heitinn. Enginn fyrirvari eða áskilnaður hafi verið gerður af hans hálfu um aðgang í gegnum vegginn til að koma út listaverkum. Vakin sé sérstök athygli á því að M-kk-þgf Ó. K-kk-þgf hafi ásamt öðrum eigendum eignarhluta á 2. hæð hússins að Álafossvegi 23 verið gert að koma fyrir neyðaropi í sínu rými, nú merktu 02-0204. Við því hafi hann ekki orðið og ekki heldur sóknaraðili frá því að M-kk-nf féll frá. Með því að uppfylla skilyrði slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins frá árinu 2001 um brunaop geti sóknaraðili ennþá hæglega komið fyrrgreindum listaverkum út úr húsinu. Það sé mun minna rask heldur en að brjóta niður vegg í eigu varnaraðila og setja vegginn upp aftur með tilheyrandi raski á atvinnustarfsemi varnaraðila og flutningum mikilla fjölda listaverka nemenda Myndlistaskóla Mosfellsbæjar.

Varnaraðili hafi boðið M-kk-þgf heitnum að flytja verkin út áður en veggurinn yrði settur upp eða að taka þátt í kostnaði við smíði og uppsetningu á stærri hurð þar sem núverandi hurð sé staðsett . Þessu hafi verið hafnað. Fráleitt sé að halda því fram, eins og fram komi í innsetningargerðinni, að M-kk-nf heitinn hafi upp á sitt eindæmi getað sett skilyrði eða heimilað kaup varnaraðila á þeim sameignarréttindum sem yfirleitt fylgi kaupum í séreign fjölbýla með skilyrðum af sinni hálfu. Hvað þá að húsfélagið hafi gert slíkt hið sama. Þessar fullyrðingar séu ekki studdar neinum gögnum og sé þeim alfarið vísað á bug. Það sé rangt, eins og fram komi í innsetningarbeiðni, að hurðin hafi verið hluti sameignar.

Í heild skorti verulega á það að sóknaraðili sýni með augljósum hætti fram á rétt sinn til að rjúfa gat á fyrrgreindan vegg. Skýrleikakrafa aðfarargerða, sem felist í því að framlögð skjöl gerðarbeiðanda nægi til að sanna rétt gerðarbeiðanda, sé ekki uppfyllt í máli sóknaraðila. Engin skjöl né lagafyrirmæli séu lögð fram af hálfu sóknaraðila, sem sýni fram á rétt sóknaraðila til umráðaréttar yfir veggnum sem tilheyri eign varnaraðila. Ekki séu heldur lögð fram skjöl um rétt sóknaraðila til að láta rjúfa gat á vegginn til að nýta séreign varnaraðila. Eins og fram komi í greinargerð með lögum um aðför nr. 90/1989 þurfi sönnunargildi þeirra gagna sem gerðarbeiðandi megi styðja kröfu sína við að vera verulegt og skuli því að jafnaði hafna gerðarbeiðni ef varhugavert verði talið að réttur gerðarbeiðanda sé ekki skýlaus. Krafa varnaraðila, um að aðfararbeiðni sóknaraðila verði hrundið, sé og byggð á því að málatilbúnaður stefnanda sé með þeim hætti að dómkröfur sóknaraðila séu vanreifaðar.

Verði fallist á innsetningarbeiðni sóknaraðila sé þess krafist að umbeðin aðfarargerð fari fram bæði á ábyrgð og kostnað sóknaraðila. Þá sé áskilinn réttur til að krefja sóknaraðila um rekstrartjón sem varnaraðili kunni að verða fyrir verði innsetningarbeiðni heimiluð. Það yrði mikið rask á starfsemi Myndlistaskóla Mosfellsbæjar ef heimilað yrði að brjóta niður vegginn og ljóst að varnaraðili yrði fyrir fjárhagstjóni. Rétt sé að taka fram að skólinn sé starfræktur nánast allt árið um kring.

Varnaraðili vísar til meginreglna einkamálaréttarfars og settra reglna um fullnustugerðir og einkamálaréttarfar sem og annarra reglna eigna-, samninga- og kröfuréttar. Þá vísar varnaraðili til ákvæða laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Vísað er til ákvæða laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 100. gr., um frávísun sem og meginreglna einkamálaréttarfars, og 130. gr. um málskostnað.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu er krafist innsetningar í þrjú málverk eftir M-kk-þf Ó. K-kk-þf, myndlistarmann, sem nú er látinn. Málverk þessi, sem eru í eigu sóknaraðila, eru staðsett í eignarhluta hans á 2. hæð að Álafossvegi 23. Óumdeilt er að sóknaraðili hefur umráð þeirra. Hins vegar getur hann ekki komið málverkunum heilum út úr húsi eins og aðstæður eru í dag.

Samkvæmt 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989 getur sá, sem með ólögmætum hætti er aftrað að neyta réttinda, sem hann tjáir sig eiga og telur svo ljós, að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum, sem aflað verður skv. 83. gr., beint til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis, sem getur í 72. og 73. gr., verði fullnægt með beinni aðfarargerð, án undangengins dóms, úrskurðar eða sáttar. Tilgangur beinna aðfarargerða samkvæmt þessu, er að fullnægja skýlausum rétti eigenda til að öðlast umráð yfir eign sinni.

Kröfugerð í beiðni um beina aðfarargerð þarf að vera svo ákveðin og ljós að taka megi hana óbreytta upp í úrskurðarorð og framkvæma gerðina hjá sýslumanni eins og þar er kveðið á um. Eins og krafa sóknaraðila er fram sett, beinist hún að lausafjármunum sem sóknaraðili hefur þegar full umráð yfir. Því er ógerlegt að veita sóknaraðila fullnustu kröfu sinnar eftir aðalefni hennar. Að þessu virtu verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá dómi.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 150.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

S-kvk-nf H-kvk-nf, settur héraðsdómari, kvað upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð

Kröfu sóknaraðila, K-kvk-ef B-kvk-ef, um innsetningu í málverkin Næturgöngu, Kirkjusand og Uppstillingu eftir M-kk-þf Ó. K-kk-þf, sem staðsett eru á vinnustofu hans á annarri hæð í Álafosshúsinu, Álafossvegi 23, Mosfellsbæ, er vísað frá dómi.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 150.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

S-kvk-nf H-kvk-nf

---------------------------------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur,

Gjald 1.050 kr.

Greitt: