E-232/2021

Mál þetta var höfðað með stefnu sem birt var fyrir stefnda þann 14. janúar 2021 og þingfest sama dag. Stefnandi er A, íranskur ríkisborgari. Stefndi er íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála, dagsettur 5. nóvember 2020, í máli nr. 376/2020 í stjórnsýslumáli nr. KNU20070024 þess efnis að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar um að hafna umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar og til vara að málskostnaður falli niður.

Málinu var úthlutað til dómara 7. apríl 2021 og dómtekið að loknum munnlegum málflutningi þann 22. september 2021.

I

Málavextir

Stefnandi kom til Íslands 17. desember 2019 og sótti um alþjóðlega vernd hjá lögreglunni á Suðurnesjum sama dag. Með ákvörðun 9. mars 2020 var því hafnað að taka umsókn stefnanda til efnismeðferðar hér á landi og kveðið á um að hann skyldi endursendur til Ítalíu á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Stefnandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála þann 24. mars 2020. Áður en til þess kom að kærunefndin fjallaði ummálið var ákvörðunin afturkölluð af hálfu Útlendingastofnunar þann 6. apríl 2020, vegna Covid- 19- faraldursins, og mál stefnanda tekið til efnismeðferðar.

Stefnandi mætti til viðtals hjá Útlendingastofnun þann 22. apríl 2020, ásamt talsmanni sínum, og gerði grein fyrir ástæðum umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd á Íslandi. Stefnandi skýrir frá þvíí viðtalinu að hann sé fæddur og uppalinn í Teheran og hafi búið þar allt þar til hann flúði land í desember 2019. Stefnandi var þá 49 ára gamall, kvæntur og barnlaus. Í viðtalinu kom fram að hann væri múslimi. Hann sagðist ekki tilheyra neinum stjórnmálaflokki eða minnihlutahópi í heimaríki sínu, en hafa tekið þátt í mótmælum í Teheran vegna hækkunar á olíuverði. Vinur hans hefði verið handtekinn í þessum mótmælum og annar vinur hans myrtur. Sjálfur hefði hann fengið skilaboð frá stjórnvöldum, nánar tiltekið íranska byltingarverðinum, um að þau vissu af þátttöku hans í þessum mótmælum. Stefnandi kvaðst óttast ríkið og byltingarverðina og það að vera beittur ofbeldi eða fangelsaður. Hann yrði ekki öruggur í heimalandi sínu ef hann sneri þangað aftur. Þá kvað stefnandi að hann gæti ekki búið annars staðar en áður í heimalandi sínu og verið öruggur. Stefnandi skilaði greinargerð og gögnum til Útlendingastofnunar þann 11. maí 2020.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 2. júlí 2020, synjaði stofnunin stefnanda um alþjóðlega vernd, ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Stefnandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála þann 21. júlí 2020 og skilaði greinargerð til nefndarinnar þann 11. ágúst 2020. Kærunefnd útlendingamála staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar með úrskurði dagsettum 5. nóvember 2020 í máli nr. 376/2020.

Stefnandi óskaði eftir frestun réttaráhrifa af úrskurði kærunefndar þann 23. nóvember 2020. Með úrskurði nr. 409/2020, dagsettum 24. nóvember 2020, synjaði kærunefnd beiðni stefnanda um frestun réttaráhrifa af úrskurði nefndarinnar. Stefnandi óskaði þá eftir endurupptöku á málinu þann 14. desember 2020, en kærunefndin hafnaði þeirri beiðni með úrskurði nr. 12/2021, dags. 14. janúar 2021. Sama dag höfðaði stefnandi þetta mál.

II

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir á því að úrskurður kærunefndar útlendingamála hafi verið ólögmætur og ógildanlegur. Þá hafi málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga, óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttarins og málsmeðferðarreglur útlendingalaga verið brotnar við meðferð málsins. Á kvarðanir stjórnvalda hafi einnig verið efnislega rangar og farið gegn grundvallarmannréttindum stefnanda sem séu tryggð í stjórnarskrá og samkvæmt alþjóðaskuldbindingum. Þá byggir stefnandi á því að meðferð stjórnvalda á umsókn hans brjóti í bága við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands.

Stefnandi vísar til og leggur fram fimm ákvarðanir Útlendingastofnunar þar sem fallist er á umsókn um alþjóðlega vernd með vísan til þess að yfirvöldum í Íran sé kunnugt um stjórnmálastarfsemi viðkomandi, trúarskoðanir og meint skrif gegn stjórnvöldum. Meðferð Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála í máli stefnanda víki í meginatriðum frá þeim viðmiðum sem viðhöfð hafi verið við meðferð mála umsækjenda frá sama ríki. Með því hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar við meðferð máls hans. Gerðar séu takmarkaðar sönnunarkröfur þegar um er að ræða lönd þar sem vitað er að stórfelld mannréttindabrot viðgangast og fallist á vernd þar sem ekki sé útilokað að yfirvöldum í Íran sé kunnugt um stjórnmálastarfsemi viðkomandi. Þegar sambærileg mál koma aftur til úrlausnar eigi að leysa úr málum með sambærilegum hætti þannig að samræmis sé gætt í stjórnsýslunni í heild sinni. Miðað við fyrri úrlausnir Útlendingastofnunar séu gerðar miklu strangari kröfur til stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að verulegir annmarkar séu á rannsókn málsins með því að ekki hafi verið skoðuð smáskilaboð sem stefnandi hafi fengið frá stjórnvöldum um að þau hefðu vitneskju um að hann hefði tekið þátt í mótmælunum. Í ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 2. júlí 2019, kemur fram að stefnanda hafi verið leiðbeint um mikilvægi þess að leggja fram afrit af þessum smáskilaboðum en þau hafi ekki borist. Í bókun í viðtali hafi stefnanda verið bent á að senda þessi smáskilaboð til talsmanns síns. Fyrir mistök talsmannsins hafi þessi skilaboð ekki verið lögð fram. Við úrskurð kærunefndar hafi gætt margs konar misskilnings. Stefnandi hafi aldrei haldið því fram að hann hefði umrædd smáskilaboð undir höndum, heldur einungis að hafa fengið slík smáskilaboð. Þá hafi fyrri talsmanni stefnanda láðst að leggja fram umbeðin gögn og síðari talsmaður stefnanda á stjórnsýslustigi virðist hafa misskilið eðli þess gagns sem stefnandi lét honum í té. Loks hafi kærunefnd útlendingamála boðað stefnanda til sín til þess að leita að skilaboðunum í síma stefnanda, sem hann hafði ekki undir höndum og hafði aldrei sagst hafa haft undir höndum. Þrátt fyrir það byggi bæði kærunefnd útlendingamála og Útlendingastofnun á því að stefnandi hafi sagst hafa smáskilaboðin undir höndum. Stefnandi byggir á því að ákvörðun Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendinga beri með sér að verulegir misbrestir hafi orðið á rannsókn málsins. Það virðist sem tungumálaerfiðleikar hafi átt þar verulegan þátt og það hafi leitt af sér ýmsan misskilning sem ákvarðanir stjórnvalda virðast byggðar á. Jafnframt er greinilegt að misskilnings hafi gætt á milli talsmanna og stefnanda. Ákvörðunin sé því augljóslega byggð á misskilningi sem ekki hafi verið leiðréttur á stjórnsýslustigi.

Stefnandi byggir á því að óréttlátt og ósanngjarnt sé að láta hann bera hallann af mistökum fyrri talsmanns síns. Það hafi valdið honum réttarspjöllum á neðra stjórnsýslustigi og fullt tilefni hefði verið til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi og taka mál hans til meðferðar að nýju. Úrskurður kærunefndar sé ógildanlegur af þeim sökum einum. Stefnandi vísar hér einnig til umfjöllunar kærunefndar útlendingamála varðandi afskipti yfirvalda af bróður stefnanda. Þar hafi misskilningur talsmanns leitt til þess að hvorki kærunefndin né Útlendingastofnun hafi reynt að skoða hvort þau afskipti hefðu falið í sér dómkvaðningu vegna þátttöku bróður stefnanda í mótmælunum. Stefnandi byggir á því að það sé viðurkennt að flóttamenn hafi takmarkaða möguleika til að leggjafram skrifleg gögn eða sannanir sem styðji framburð þeirraog því sé það sameiginleg skylda þeirra og viðkomandi stjórnvalds að komast að raun um staðreyndir málsins. Ef gagnaöflun er erfið eigi að láta umsækjanda njóta vafans ef frásögn hans er trúverðug, nema góðar og gildar ástæður mæli á móti því.

Stefnandi byggir á því að niðurstaða kærunefndar útlendingamála um það hvort hann teljist flóttamaður í skilningi 1. og 2. mgr. 37 gr. útlendingalaga nr. 80/2016 sé efnislega röng og byggð á óforsvaranlegu mati sem leiði til ógildingar. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 teljist útlendingur vera flóttamaður í skilningi laganna ef raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð, eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum. Grundvöllur þess að stefnandi njóti vafans sé að frásögn hans sé metin trúverðug og einungis lágmarkssönnunarkröfur lagðar á hann. Það sé nægjanlegt að hann hafi sýnt fram að hann hafi tekið þátt í umræddum mótmælum og því sé ekki útilokað að hann kunni að eiga á það á hættu að hans bíði ofsóknir. Þrátt fyrir að heimildir séu á reiki slái kærunefndin því föstu að ólíklegt hafi verið að aðrir almennir þátttakendur í mótmælunum en pólitískir aðgerðasinnar vektu athygli yfirvalda.

Þá byggir stefnandi á því að úrskurður kærunefndar brjóti í bága við meginreglur stjórnsýsluréttar, einkum 10. gr. laga nr. 37/1993, en einnig jafnræðis- og lögmætisregluna. Bein tengsl séu á milli brota á mikilvægum meginreglum og niðurstöðu stjórnvalda. Stefnandi hafi ekki fengið sömu meðferð og aðrir umsækjendur og ekki hafi verið litið til mikilvægra upplýsinga, sem hefðu getað breytt niðurstöðu málsins.

III

Málsástæður stefnda.

Stefndi mótmælir málsástæðum stefnanda sem röngum og ósönnuðum.

Stefndi hafnar því að við meðferð málsins hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þau fimm mál sem stefnandi vísar til séu ekki sambærileg við mál stefnanda, einsog fram komi í úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 12/2021.

Í þessum málum hafi trúarskoðanir umsækjendanna haft áhrif, en þeir voru ýmist trúlausir eða annarrar trúar en múslimatrúar, en hvort tveggja geti leitt til ofsókna í Íran. Stefnandi hafi ekki borið fyrir sig ótta um ofsóknir vegna trúarbragða, eða leitt líkur að því að hann sé í annarri eða verri stöðu en aðrir ríkisborgarar Írans vegna stjórnmálaskoðana sinna.

Stefndi hafnar því að rannsókn Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála hafi ekki verið í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga. Málið hafi þvert á móti verið ítarlega rannsakað á báðum stjórnsýslustigum. Í ákvörðun Útlendingastofnunar séu taldar upp þær heimildir, gögn og skýrslur sem stofnunin hafi byggt á við rannsókn málsins um ástand mannréttindamála í Íran. Í úrskurði kærunefndar sé einnig listi yfir helstu heimildir sem rannsakaðar voru við meðferð málsins hjá nefndinni. Þar sé um að ræða skýrslur frá stjórnvöldum í ýmsum ríkjum, alþjóðlegum samtökum og frjálsum félagasamtökum um ástand mannréttindamála í Íran.

Stefndi vísar til þess að við meðferð málsins hjá kærunefndinni hafi öll gögn málsins verið yfirfarin, þ. á m. viðtöl stefnanda við Útlendingastofnun og greinargerðir sem hann hafi lagt fram. Aðstæður í heimaríki stefnanda hafi verið rannsakaðar m. t. t. þessa. Niðurstaðan hafi orðið sú að heimaríki stefnanda sé ekki eins lokað og haldið sé fram í stefnu og auðvelt að finna upplýsingar um landið og einstaklingsbundnar aðstæður stefnanda.

Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi notið aðstoðar talsmanna við málsmeðferðina á báðum stjórnsýslustigum, sem hafi lagt fram greinargerðir og önnur gögn fyrir hans hönd. Þá hafi kærunefnd verið í samskiptum við talsmann stefnanda á æðra stjórnsýslustigi varðandi ýmis atriði sem þörfnuðust frekari skýringa. Málið hafi því verið rannsakað og upplýst með fullnægjandi hætti hjá Útlendingastofnun, sem og hjá kærunefndinni sjálfri, til þess að hægt væri að komast að efnislega réttri niðurstöðu í málinu, sem hafi byggst á aðstæðum stefnanda og aðstæðum í heimaríki hans. Viðmiðin sem stuðst hafi verið við, og matið á aðstæðum öllum, hafi verið málefnaleg og forsvaranleg.

Stefndi hafnar því að einhverjir annmarkar hafi verið á rannsóknarskyldu Útlendingastofnunar „sem ekki hafi verið lagfærður á æðra stjórnsýslustigi“. Vísan til þess að stefnandi hafi sagt í viðtali að hann hefði einungis fengið tiltekin skilaboð en ekki sagst hafa þau undir hönd um fái ekki staðist. Stefnandi hafi sérstaklega verið spurður að því í viðtalinu hvort hann ætti þessi skilaboð. Hann svari orðrétt „Ég er ekki með þessi skilaboð akkúrat núna, en ég get sent það í gegnum mynd til lögfræðings.“ Túlkur hafi verið viðstaddur viðtalið og túlkað á móðurmáli stefnanda. Stefnanda hafi jafnframt verið bent á að hann gæti óskað eftir öðrum túlki ef þeir skildu ekki hvor annan. Í lok viðtalsins hafi honum gefist tækifæri til þess að yfirfara frásögn sína og leiðrétta ef eitthvað væri ranglega eftir honum haft. Stefnandi hafi engar athugasemdir gert við þessa staðhæfingu sína. Þá vísar stefndi til þess að í greinargerð stefnanda til kærunefndar segir beinlínis orðrétt að stefnandi „hafði skilaboðin allan tímann undir höndum, sem hann greindi frá í viðtalinu 22. apríl, en talsmanni láðist að leggja þau fram fyrir hans hönd“. Stefnandi hafi framvísað með greinargerð sinni til kærunefndar skjáskoti sem sagt var vera af umræddum skilaboðum. Við skoðun á síma stefnanda hjá kærunefnd, með hans samþykki, hafi hann greint frá því að hann hefði sótt skjáskotið af erlendri vefsíðu og væri það því ekki af skilaboðunum sem honum hefðu borist frá yfirvöldum í Íran. Þá komi fram í svari talsmanns stefnanda við fyrirspurn kærunefndar, dagsettri 14. ágúst 2020, að það hafi verið misskilningur af hennar hálfu að halda að skjáskotið væri af skilaboðunum sem stefnanda hefðu borist.

Með vísan til framangreinds sé ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að stefnandi hafi í viðtalinu 22. apríl 2020 beinlínis sagt aðspurður að hann ætti þau skilaboð sem honum hefðu verið send af írönskum yfirvöldum, en hefði þau ekki á sér „akkúrat núna“, en gæti sent þau til talsmanns síns. Staðhæfingar í stefnu um misskilning og tungumálaörðugleika séu eftiráskýringar stefnanda. Þá telur stefndi að ef stefnandi eyddi skilaboðunum á leið sinni frá heimaríkinu, eins og haldið sé fram í stefnu, þar sem varðveisla þeirra hefði getað komið honum í koll, þá hefði honum verið í lófa lagið að greina frá því í viðtalinu hjá Útlendingastofnun. Það hafi hann hins vegar ekki gert og þeirri skýringu hafi hann ekki teflt fram fyrr en hann kom með síma sinn til skoðunar hjá kærunefndinni. Að teknu tilliti til framangreinds telur stefndi að umrætt skjáskot af skilaboðum hafi ekki verið til þess fallið að styðja frásögn stefnanda um að hann væri undir eftirliti yfirvalda í heimaríki, enda séu þetta ekki skilaboð sem voru send stefnanda sjálfum og ekkert liggi fyrir um slík skilaboð til stefnanda annað en framburður hans sjálfs.

Stefndi byggir á því að hvað sem framangreindu líði, þá bendi þau gögn sem rannsökuð voru við meðferð málsins hjá kærunefnd útlendingamála ekki til þess að þeir einstaklingar sem fengið hafi smáskilaboð frá írönskum yfirvöldum um að láta af frekari mótmælum hafi, af þeirri ástæðu einni, átt á hættu ofsóknir eða vanvirðandi meðferð af hendi yfirvalda. Af gögnunum verður ráðið að yfirvöld víðs vegar í Íran hafi sent fjöldaskilaboð til borgara sinna, til um 90 þúsund manns bara í Teheran, til þess að letja þá til þátttöku í mótmælunum. Í ljósi heildar frásagnar stefnanda og trúverðugleika hans hafi það verið mat kærunefndar að það hefði ekki haft áhrif á niðurstöðu nefndarinnar þótt stefnandi hefði lagt fram sjálf skilaboðin sem hann kveðst hafa fengið frá yfirvöldum vegna þátttöku hans í mótmælum. Þau hefðu þó stutt frásögn hans af þátttöku í mótmælunum, sem hafi þó ekki verið dregin í efa af hálfu kærunefndar, enda ljóst að mörg hundruð þúsund manns tóku þátt í þeim. Þá sé það ljóst, að mati stefnda, að stefnandi hafi ekki borið halla af meintum mistökum fyrri talsmanns síns, eins og haldið sé fram í stefnu, enda hafi það verið stefnandi sjálfur sem sagði í viðtalinu að hann hefði umrædd skilaboð í vörslum sínum og myndi senda lögmanninum þau.

Stefndi vísar til þess að skjal á persnesku (farsi) sem lagt var fram af hálfu stefnanda við meðferð umsóknar hans hjá Útlendingastofnun og sagt innihalda kvaðningu til bróður stefnanda um að mæta fyrir dómstól í Teheraní tengslum við mótmælin komi umræddum mótmælum ekkert við. Útlendingastofnun hafi í kjölfarið sent skjalið til þýðingar hjá Language Line Solutions í Bretlandi og þar hafi komiðí ljós að efni skjalsins væri ekki í samræmi við framangreinda fullyrðingu í greinargerð talsmannsins. Samkvæmt ensku þýðingunni sé um að ræða tilkynningu til bróður stefnanda um að hann geti sótt rafrænt afrit endanlegrar ákvörðunar eða dóms. Engar skýringar hafi borist þótt stefnanda og talsmanni hans hefði verið gefinn kostur á að skila inn athugasemdum við meðferðina hjá Útlendingastofnun vegna þessa. Engar upplýsingar liggi fyrir um það hvers eðlis þessi ákvörðun dómsins var og stefnandi hafi enga tilraun gert til þess að leggja hana fram, hvorki við meðferð málsins á stjórnsýslustig né fyrir dómi.

Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn um það hvaða frekari upplýsinga stjórnvöld hefðu getað aflað við meðferð umsóknar stefnanda um alþjóðlega vernd. Í því sambandi vísast til dóms Landsréttar í máli nr. 698/2019. Að sama skapi hafi stefnandi ekki lagt fram nein gögn sem gefi tilefni til að ætla að aðstæður hafi breyst svo að máli skipti með tilliti til 37. gr. og 74. gr. laga um útlendinga, þannig að ályktað verði að Útlendingastofnun og kærunefnd hafi lagt rangt mat á aðstæður stefnanda við töku ákvarðana sinna.

Stefndi tekur undir það mat kærunefndar að ekki hafi verið ástæða til að gefa stefnanda kost á að koma fyrir nefndina, enda hafi frásögn hans um að hann hefði tekið þátt í fyrrnefndum mótmælum ekki verið dregin í efa af nefndinni. Þá sé að mati stefnda með öllu óljóst og órökstutt hverju frásögn stefnanda hjá kærunefnd hefði getað breytt fyrir niðurstöðu málsins. Þetta atriði geti því eitt og sér ekki leitt til ógildingar á úrskurði kærunefndar.

Stefndi vísar til þess að þrátt fyrir að kærunefndin hafi ekki séð ástæðu til þess að draga í efa að stefnandi kynni að hafa tekið þátt í umræddum mótmælum, þá feli það ekki í sér að þar með sé óumdeilt að líkur séu á því að hann verði fyrir ofsóknum í Íran, eins og komi fram í ítarlegum rökstuðningi kærunefndar. Þannig telji nefndin að stefnandi hafi ekki sýnt fram á eða leitt líkur að því að hann sé á einhvern hátt í verri stöðu vegna stjórnmálaskoðana sinna en aðrir ríkisborgarar í heimaríki hans í sambærilegri stöðu. Þá sé kærunefndin sem æðra stjórnvald ekki bundin af forsendum og rökstuðningi ákvarðana Útlendingastofnunar, hvort heldur sem málum lýkur á lægra stjórnsýslustigi eða eru kærð til nefndarinnar. Það sé því röng nálgun að vísa til stjórnsýsluframkvæmdar, þar sem einungis sé um ákvarðanir lægra setts stjórnvalds að ræða, á sviði þar sem ekki hafi enn verið skorið úr á æðra stjórnsýslustigi.

Stefndi mótmælir því að að brotið hafi verið gegn grundvallarmannréttindum stefnanda sem tryggð séu í stjórnarskrá og „samkvæmt alþjóðaskuldbindingum“, svo og að meðferð stjórnvalda á umsókn hans brjóti í bága við þjóðréttarlegar skuldbindingar.

Stefndi vísar til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu (MDE) hafi a. m. k. tvisvar tekið afstöðu til mála er varði íranska ríkisborgara, sem sótt hafi um alþjóðlega vernd, m. a. á grundvelli stjórnmálaskoðana. Málin eigi það sameiginlegt að í báðum tilvikum skoði dómstóllinn það fyrst hvernig almennt ástand í landinu sé og telji að ástandið sé ekki á þann veg að það komi í veg fyrir að hægt sé að senda umsækjanda þangað. Þá fari dómstóllinn yfir einstaklingsbundnar aðstæður umsækjanda og málsmeðferð stjórnvalda í viðkomandi ríki. Samkvæmt dómunum er ekki nóg að hafa tekið þátt í mótmælum eða að hafa verið handtekinn til að sýna fram á að menn eigi á hættu að sæta ofsóknum, heldur þurfi meira að koma til, sbr. mál nr. 43611/11 frá 23. mars 2016 og mál nr. 6040/17, frá 16. júní 2020.

IV

Niðurstaða

Eins og að framan er rakið krefst stefnandi þess að felldur verði úr gildi úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 5. nóvember 2020 þar sem staðfest er ákvörðun Útlendingastofnunar um að hafna umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi á grundvelli 37. gr. laga nr. 80/2016 ásamt því að synja honum um dvalarleyfi af mannúðarástæðum samkvæmt 74. gr. sömu laga.

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 segir að flóttamaður teljist vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands, sbr. A- lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967. Sama gildir um þann sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur. Í 2. mgr. sama ákvæðis er kveðið á um svokallaða viðbótarvernd en þar kemur fram að flóttamaður geti einnig verið útlendingur sem ekki telst flóttamaður samkvæmt A- lið 1. gr. framangreinds alþjóðasamnings, ef raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka verði hann sendur aftur til heimalands síns. Sama gildi um ríkisfangslausan einstakling.

Hugtakið ofsóknir í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 er nánar skýrt í 38. gr. laganna. Þar segir að ofsóknir séu þær athafnir sem í eðli sínu, eða vegna þess að þær eru endurteknar, feli í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingu án laga. Hið sama eigi við um samsafn athafna, þar með talið ólögmæta mismunun sem hafi eða geti haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling. Er tekið fram í a-lið 2. mgr. 38. gr. laganna að ofsóknir geti meðal annars falist í andlegu, líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi.

Í 74. gr. laga nr. 80/2016 er kveðið á um dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þar segir að heimilt sé að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. laganna séu ekki uppfyllt, geti hann sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t. d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Samkvæmt 6. mgr. 37. gr. laganna skal stjórnvald, sem kemst að því að umsækjandi um alþjóðlega vernd sé ekki flóttamaður í skilningi 1. eða 2. mgr. sama ákvæðis, að eigin frumkvæði taka til skoðunar hvort veita eigi dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laganna.

Í skýringum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 80/2016 greinir að við mat á því hvort veita skuli dvalarleyfi af mannúðarástæðum samkvæmt 74. gr. beri að taka mið af svipuðum sjónarmiðum og gert sé á grundvelli IV. kafla laganna um flóttamenn og vernd gegn ofsóknum, svo sem þeim er lúti að almennum aðstæðum í heimalandi eða því landi sem umsækjandi yrði sendur til, þar á meðal hvort grundvallarmannréttindi séu þar nægilega tryggð.

Í málinu hefur stefnandi byggt á því að ekki hafi verið lagt rétt mat á aðstæður hans þegar metið var hvort skilyrði 1. og 2. mgr. 37. gr. og 74. gr. laga nr. 80/2016 væru uppfyllt. Þá hafi við meðferð málsins verið brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, jafnræðisreglu, lögmætisreglu og ýmsum meginreglum stjórnsýsluréttar, auk meginreglna þjóðarréttar og alþjóðasamninga um manréttindi.

Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga nr. 80/2016 skal Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð umsóknar um alþjóðlega vernd. Í úrskurðum Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála í málinu liggja fyrir þau gögn sem lágu til grundvallar við meðferð umsóknar stefnanda. Var þar aflað skýrslna frá alþjóðlegum stofnunum og erlendum ríkjum um ástand mála í Íran og þær lagðar til grundvallar við mat stjórnvalda á aðstæðum þar í landi. Var það gert til að rannsaka þær málsástæður sem stefnandi byggði á við meðferð stjórnsýslumálsins. Fram kom í fyrrgreindum skýrslum að ríkisborgarar Írans gerðust ekki brotlegir við þarlend lög sæktu þeir um alþjóðlega vernd í öðru ríki og lítill áhugi væri á að sækja þá til saka nema þeir hefðu verið áberandi í áróðri gegn stjórnvöldum í Íran, eða einhvers konar pólitískir aðgerðasinnar. Ekki er dregið í efa að stefnandi hafi verið þátttakandi í fjölmennum mótmælum sem hófust í Íran í nóvember 2019 vegna hækkunar á olíuverði. Hins vegar er talið ólíklegt að aðrir en þeir sem höfðu sig hvað mest í frammi í mótmælunum veki sérstakan áhuga yfirvalda.

Stefnandi vísar til þess að Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hafi við rannsókn málsins misskilið upplýsingar frá stefnanda vegna tungumálaörðugleika og meintra mistaka talsmanns hans á fyrra stjórnsýslustigi. Annars vegar er vísað til smáskilaboða (SMS) og hins vegar kvaðningar til bróður stefnanda.

Stefnandi byggir á því að hann hafi einungis sagst hafa fengið smáskilaboð frá yfirvöldum í Íran um að þau hefðu vitneskju um að hann hefði tekið þátt í umræddum mótmælum, en ekki haldið því fram að hann hefði þau undir höndum. Í dóminum liggur fyrir útprentun af skýrslu sem er undirrituð af stefnanda, þar sem hann segist hafa fengið slík smsskilaboð. Sérstaklega spurður um það hvort hann eigi þessi skilaboð segist hann ekki vera „með þessi skilaboð akkúrat núna“ en geta sent þau í gegnum mynd. Í útprentuninni kemur fram að túlkur hafi verið viðstaddur viðtalið og stefnanda er ítarlega gerð grein fyrir því í upp hafi að ef hann skilur ekki túlkinn geti hann óskað eftir nýjum túlki. Í lok viðtalsins staðfestir stefnandi síðan að hann hafi farið yfir svörin með aðstoð túlksins til að geta gert athugasemdir ef ranglega væri eftir honum haft. Stefnandi gerði engar slíkar athugasemdir. Í greinargerð stefnanda til kærunefndar kemur fram að stefnandi hafi haft skilaboðin allan tímann undir höndum en talsmanni hafi láðst að leggja þau fram.

Þessi orð stefnanda var ekki hægt að skilja á annan veg en þann að hann hefði fengið umrædd skilaboð, þó að hann væri ekki með þau „akkúrat núna“, eins og hann segir sjálfur orðrétt í umræddu viðtali. Engin vandkvæði voru fyrir stefnanda að skýra frá því að hann hefði eytt skilaboðunum en gæti sýnt fram á sambærileg skilaboð á erlendri vefsíðu. Þá verður ekki séð hvaða þörf var á að eyða skilaboðum frá yfirvöldum sem höfðu hann til sérstakrar skoðunar enda höfðu þessi sömu yfirvöld sjálf sent honum skilaboðin. Með vísan til ofangreinds verður ekki fallist á að neinn misskilningur hafi verið hjá fyrrum talsmanni stefnanda, Útlendingastofnun eða kærunefnd útlendingamála hvað varðar umrædd smáskilaboð. Þá var efni skilaboðanna, eins og þau birtast á umræddri vefsíðu og stefnandi lagði fram í málinu, ekki þess eðlis að þau hefðu getað breytt niðurstöðunni, enda ekki dregið í efa að stefnandi hafi verið þátttakandi í mótmælunum.

Í umsókn stefnanda og greinargerð til Útlendingastofnunar, svo og í stefnu og málflutningi, vísaði stefnandi til kvaðningar sem send hefði verið til bróður stefnanda um að mæta fyrir dómí tengslum við umrædd mótmæli stefnanda og lagði fram skjal því til staðfestingar á persnesku. Þetta skjal var sent til þýðingar í Bretlandi þar sem í ljós kom aðþað væri ekki í samræmi við þær fullyrðingar, heldur einungis tilkynning um að bróðir stefnanda geti sótt rafrænt afrit endanlegrar ákvörðunar dómstólsins og réttaráhrif hennar stofnist frá dagsetningu tilkynningarinnar. Í tilefni af þessu misræmi var stefnanda gefinn kostur að leggja fram frekari skýringar. Stefnandi lagði hvorki fram umrædda ákvörðun né aðrar skýringar, sem sérstaklega var kallað eftir m. a. til að leiðrétta meintan misskilning eða mistök fyrri talsmanns fyrir nefndinni. Verður ekki fallist á að hægt sé að draga aðra ályktun en þá að það sé ósannað að umrætt bréf skipti einhverju máli varðandi stefnanda eða þátttöku hans í umræddum mótmælum.

Í stefnu er vísað til fimm ákvarðana Útlendingastofnunar í málum einstaklinga frá Íran sem allir fengu vernd hér á landi og á því byggt að meðferð máls stefnanda hafi brotið í bága við jafnræðisreglu. Kærunefnd sem æðra stjórnvald er ekki bundin af forsendum og rökstuðningi ákvarðana Útlendingastofnunar og geta þær því ekki skapað bindandi fordæmi fyrir nefndina. Þá eru aðstæður í tilvísuðum málum ekki sambærilegar þeim aðstæðum sem eiga við í máli stefnanda. Í öllum þessum málum koma trúarskoðanir umsækjenda til umfjöllunar, ýmist vegna þess að þeir voru trúlausir eða annarrar trúar en múslimatrúar. Hvort tveggja er talið geta leitt til ofsókna í Íran. Sumir þeirra voru að auki virkir í andspyrnu gegn stjórnvöldum í Íran. Stefnandi, sem er múslimi, hefur ekki byggt á þeirri málsástæðu að trúarskoðanir hans geti haft áhrif á réttarstöðu hans.

Það var niðurstaða kærunefndar útlendingamála að þegar þau atvik sem stefnandi byggði á væru metin í heild teldust þau ekki ná því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga nr. 80/2016. Þá var ekki talið að aðstæður í heimaríki væru meðþeim hætti að þær veittu honum rétt til svokallaðrar viðbótarverndar samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laganna. Með vísan til aðstæðna í heimaríki var því einnig hafnað að veita stefnandad valarleyfi á grundvelli mannúðarástæðna samkvæmt 74. gr. laganna, en í því efni var meðal annars litið til þess að gögn málsins gæfu ekki til kynna að einhverjir heilsufars-eða félagslegir þættir í fari stefnanda gætu réttlætt slíkt dvalarleyfi.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið hafa ekki verið lögð fram nein gögn sem gefa til kynna að rannsókn Útlendingastofnunar á fyrrgreindum atriðum sem byggt var á af hálfu stefnanda hafi verið ábótavant eða að málsmeðferð stefnda Útlendingastofnunar eða kærunefndar útlendingamála hafi verið áfátt að þessu leyti. Hefur auk þess ekkert komið fram um það hvaða frekari upplýsinga hefði verið unnt að afla við meðferð umsóknar stefnanda. Með vísan til alls framangreinds verður því hvorki fallist á það meðstefnanda að rannsóknarregla, jafnræðisregla né aðrar meginreglur stjórnsýsluréttar hafi verið brotnar við meðferð málsins hjá stjórnvöldum.

Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda að lagt hafi verið rangt mat á það hvort skilyrði 1. og 2. mgr. 37. gr. og 74. gr. laga nr. 80/2016 væru uppfyllt í máli stefnanda. Þá verður ekki fallist á það með stefnanda að með hinum umdeildu stjórnvaldsákvörðunum hafi verið brotið gegn verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og meginreglu þjóðarréttar um að óheimilt sé að senda fólk þangað sem líf og frelsi þess sé í hættu.

Með vísan til þess sem að framan greinir verður hafnað kröfu stefnanda um að ógiltur verði með dómi úrskurður kærunefndar útlendingamála, dagsettur 5. nóvember 2020, í máli nr. 376/2020 í stjórnsýslumáli nr. KNU20070024 þess efnis að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar um að hafna umsókn stefnanda um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf N-kk-nf M-kk-nf.

Af hálfu stefnda flutti málið G-kvk-nf S-kvk-nf A-kvk-nf.

H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaðuraf kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.

H-kk-nf S-kk-nf