X-447/2011

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 27. september sl., var þingfest 9. janúar sl.

Sóknaraðili er J-x-x A-x-x F-x-x, Spáni.

Varnaraðili er Kaupþing hf., Borgartúni 26, Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð 4.262 dollarar verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, við slitameðferð varnaraðila. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar að mati réttarins.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að staðfest verði að krafa sóknaraðila vegna skuldabréfs með ISIN XS0326368379 skuli njóta rétthæðar eftir 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að viðbættum virðisaukaskatti.

Málsatvik

Varnaraðili ákvað á árinu 2006 að stofna til og gefa út á alþjóðamarkaði ákveðna skuldabréfaútgáfu er nefnist EUR 12,000,000,000 Euro Medium Term Note Programme. Varnaraðili fékk skuldabréfaútgáfuna skráða á skipulegan verðbréfamarkað hjá kauphöllinni í Lúxemborg eftir að fjármálaeftirlit Lúxemborgar hafði staðfest að útboðslýsingin uppfyllti kröfur tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/71/EB.

Í útboðslýsingu var að finna almennar upplýsingar og skilmála fyrir öll skuldabréf sem gefin yrðu út samkvæmt henni, auk lýsingar á varnaraðila, fjárhagslegra upplýsinga og tilgreiningar á helstu áhættuþáttum. Samkvæmt útboðslýsingunni var hver einstök skuldabréfaútgáfa kölluð flokkur og var í henni gert ráð fyrir frekari lokaskilmálum vegna útgáfu hvers skuldabréfaflokks. Í útboðslýsingu segir að hún sé gefin út í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2203/71/EB frá 4. nóvember 2003. Tilskipunin var lögfest hér á landi með reglugerð nr. 242/2006, sem sett var með stoð í lögum um verðbréfaviðskipti. Sérstaka samantekt er að finna í útboðslýsingunni um varnaraðila og skuldabréfin sem gefa átti út samkvæmt lýsingunni. Þar segir að útgefin skuldabréf varnaraðila geti verið þrenns konar, svokölluð Senior Notes, Subordinated Notes og Capital Notes.

Í október 2007 gaf varnaraðili út svokölluð ,,Capital Notes“, en það hugtak hefur verið þýtt á íslensku sem breytanleg víkjandi skuldabréf, samtals að fjárhæð 400 milljónir dollara í skuldabréfaflokki sem fékk auðkennisnúmerið XS0326368379 undir framangreindri útboðslýsingu. Lokaskilmálar voru gefnir út fyrir skuldabréfaflokkinn 25. október 2007.

Sóknaraðili, sem er spænskur ríkisborgari, keypti tvö skuldabréf ,,capital notes“ hvort að fjárhæð 2.000 dollarar, útgefin af varnaraðila á árinu 2007 . Skuldabréfin voru keypt í gegnum Banif Banco, sem er fjármálafyrirtæki á Spáni og eru það þau skuldabréf sem ágreiningur máls þessa er sprottinn af.

Fjármálaeftirlitið tók yfir vald hluthafafundar hjá varnaraðila 9. október 2008 og vék stjórninni frá störfum og skipaði varnaraðila skilanefnd í samræmi við þágildandi ákvæði 100. gr. a laga nr. 161/2002 eins og þeim hafði verið breytt með 5. gr. laga nr. 128/2008.

Varnaraðila var veitt heimild til greiðslustöðvunar 24. nóvember 2008 og 25. maí 2009 var honum skipuð slitastjórn í samræmi við 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 44/2009 og 4. tölulið bráðabirgðaákvæðis II við þau lög. Varnaraðili gaf út innköllun til kröfuhafa sem birtist fyrra sinni í Lögbirtingablaði 30. júní 2009 og rann kröfulýsingarfrestur út 30. desember 2009. Sóknaraðili lýsti kröfu vegna skuldabréfanna fyrir slitastjórn varnaraðila með kröfulýsingu, sem móttekin var 30. desember 2009. Kröfunni var lýst sem almennri kröfu á grundvelli 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og nemur lýst fjárhæð samtals 557.086 krónum, eða 4.262 Bandaríkjadölum. Slitastjórn varnaraðila hafnaði kröfunni, eins og henni var lýst á þeim grundvelli að um víkjandi skuldabréf væri að ræða og krafan væri þar af leiðandi færð undir 114. gr. laga nr. 21/1991, sem eftirstæð krafa.

Sóknaraðili mótmælti afstöðu slitastjórnar með bréfi 20. september 2010 og var í kjölfarið boðaður á fund til að reyna að jafna ágreining í samræmi við 120. gr. laga nr. 21/1991. Ekki reyndist unnt að jafna ágreining og var því ágreiningnum vísað til Héraðsdóms Reykjavíkur í samræmi við 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

Sóknaraðili kveður að varnaraðili hafi fjármagnað sig að verulegu leyti með útgáfu skuldabréfa á alþjóðlegum mörkuðum. Um verulegar fjárhæðir hafi verið að tefla, en samkvæmt útboðslýsingu hafi varnaraðila verið heimilt að gefa út skuldabréf að fjárhæð allt að tólf milljörðum evra. Í útboðslýsingu hafi verið mælt fyrir um heimild til að gefa út skuldabréf í eitt eða fleiri skipti í samræmi við skilmála útboðslýsingarinnar.

Í útboðslýsingu segi að hún sé gefin út í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/71/EB frá 4. nóvember 2003. Tilskipunin hafi verið lögfest hér á landi með reglugerð 242/2006, um almenn útboð verðbréfa að verðmæti 210 millj. króna eða meira og skráningu verðbréfa á skipulegan verðbréfamarkað.

Sérstaka samantekt sé að finna í útboðslýsingunni um varnaraðila og skuldabréfin. Þar segi að útgefin skuldabréf varnaraðila geti verið þrenns konar: Svokölluð ,,Senior Notes“, ,,Subordinated Notes“ eða ,,Capital Notes“.

Hvergi segi að skuldabréfin geti í sumum tilvikum flokkast sem eftirstæðar kröfur við gjaldþrotaskipti varnaraðila. Svokölluð ,,Subordinated Notes“ gefi það engu að síður til kynna, enda sé hugtakið ,,subordinated“ almennt notað um víkjandi kröfur við gjaldþrotaskipti. Í lokaskilmálum útboðslýsingarinnar sé vísað til þess með óskýrum hætti að ,,Capital Notes“ skuldabréfin séu eftirstæðar kröfur, en þar segi að skuldabréfin séu ódagsett og eftirstæð, en hvergi sé vísað til þess að skuldabréfin víki fyrir öllum kröfum við gjaldþrot varnaraðila.

Sóknaraðili kveður að ekki hafi verið umsamið milli aðila að krafa sóknaraðila ætti að víkja fyrir öllum öðrum kröfum við gjaldþrotaskipti varnaraðila, sbr. orðalag 4. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili byggir kröfur sínar á því að útboðslýsing og lokaskilmálar hennar séu ekki nægilega skýrir um að skuldabréf hans séu eftirstæðar kröfur.

Kröfur séu ekki viðurkenndar sem eftirstæðar kröfur nema hafið sé yfir vafa að kröfurnar uppfylli skilyrði 114. gr. laga nr. 21/1991, sem upp eru talin í ákvæðinu með tæmandi hætti.

Sóknaraðili kveður að skuldabréfin hafi verið keypt í þeirri trú að bréfin nytu sömu stöðu og aðrar kröfur á hendur bankanum. Skilmálar skuldabréfanna séu jafnframt mjög óljósir. Að því virtu, og með vísan til meginreglna gjaldþrotaskiptaréttar og neytendaréttar, geti skilmálarnir ekki bundið sóknaraðila, enda sé meginreglan sú að samningur þurfi að vera ákveðinn og skýr til að binda samningsaðila. Sóknaraðili kveðst vera neytandi í skilningi 3. mgr. 1. gr. laga um neytendakaup nr. 48/2003, sem og neytendaréttar Evrópuréttar. Það þurfi því að vera hafið yfir allan vafa að sóknaraðili hafi verið upplýstur um að svokölluð ,,Capital Notes“ skuldabréf ættu að víkja fyrir öllum kröfum á hendur varnaraðila. Allan vafa um efni útboðslýsingar beri því að skýra sóknaraðila í hag, sbr. almennar reglur samningaréttar um túlkun samninga, sem og ákvæði 36. gr. b í lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, en þar segir að komi upp vafi um merkingu samnings sem nefndur sé í 1. mgr. 36. gr. a skuli túlka samning neytanda í hag. Sömu reglur leiði af dómaframkvæmd um aðgæslu- og vandvirknisskyldu fjármálafyrirtækja, þar sem gerðar séu mjög strangar kröfur um að fyrirtæki uppfylli allar kröfur, bæði formkröfur og kröfur um skýrleika, til þess að gerningar þeirra verði skuldbindandi fyrir viðsemjendur þeirra. Sú staðreynd að varnaraðili sé nú í slitameðferð breyti ekki réttarstöðu sóknaraðila. Gerningar varnaraðila verði nú sem fyrr að uppfylla framangreind skilyrði.

Sóknaraðili bendir einnig á að strangar kröfur séu gerðar til efnis útboðslýsinga, sbr. m.a. lög um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, reglugerð nr. 242/2006 og áðurnefnda tilskipun Evrópuráðsins. Kjarni þessara reglna sé að upplýsingar í útboðslýsingu þurfi að vera skýrar og auðskiljanlegar. Eigi það einkum við í þeim tilvikum þegar fyrirhugað sé að gefa neytendum kost á að fjárfesta í verðbréfum, sbr. m.a. reglugerð nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja og meginreglur um neytendavernd. Sóknaraðili byggir á því að útboðslýsing uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar séu í áðurnefndum lögum. Þegar af þeirri ástæðu geti varnaraðili ekki byggt rétt á íþyngjandi ákvæðum útboðslýsingarinnar, sóknaraðila í óhag.

Framangreindu til stuðnings vísar sóknaraðili til 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 242/2006, þar sem segi að útboðslýsing skuli innihalda stutta og greinargóða samantekt sem lýsi megineinkennum og áhættu hvað útgefanda varði og verðbréfin sjálf. Þá segi í 1. mgr. 5. gr. tilskipunarinnar að umfjöllun í útboðslýsingu, um þau réttindi sem fylgi verðbréfunum, skuli vera sett fram á ,,auðgreinanlegan og auðskilinn“ hátt. Sóknaraðili byggir á því að skýra beri þetta ákvæði reglugerðarinnar til samræmis við tilskipunina og með þeim hætti að samantektin þurfi að vísa til þess að tiltekin skuldabréf víki fyrir öllum öðrum kröfum á hendur útgefanda, verði hann gjaldþrota. Sé það vanrækt geti það ekki skuldbundið þá sem keypt hafi skuldabréfin.

Í samantekt útboðslýsingar sé hvergi vikið að því að ,,Capital Notes“ víki fyrir öllum öðrum kröfum á hendur varnaraðila. Það hafi verið nauðsynlegt í samræmi við framangreint, enda mjög villandi fyrir fjárfesta, einkum neytendur, að ,,Capital Notes“ og ,,Subordinated Notes“ skuldabréfin hafi verið eftirstæðar kröfur. Þar sem samantektin vísi ekki til þess að skuldabréf sóknaraðila séu víkjandi kröfur, beri að fallast á dómkröfur sóknaraðila.

Sóknaraðili byggi einnig á því að útboðslýsing sé mjög óskýr og óskiljanleg fyrir fjárfesta með litla sem enga reynslu af því að kaupa skuldabréf eða önnur verðbréf. Útboðslýsing hafi því ekki uppfyllt kröfur framangreindra laga um að vera á skýru og auðskiljanlegu máli. Svokölluðum ,,Capital Notes“ skuldabréfum sé til að mynda fyrst lýst sem ,,óskilyrtum og ótryggðum“ kröfum á hendur varnaraðila, sem séu víkjandi í samræmi við 84. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Segi að handhafar bréfanna njóti forgangs gagnvart hluthöfum, en sömu stöðu í réttindaröð og handhafar skuldabréfa sem skilgreind séu sem ,,Capital Securites“. Handhafar bréfanna njóti sömu stöðu og handhafar krafna sem skilgreindar séu sem ,,Tier 1 Capital“. Loks njóti handhafar bréfanna forgangs gagnvart kröfum sem séu sérstaklega víkjandi fyrir ,,Capital Notes“ bréfunum. Að þessu frátöldu segi að ,,Capital Notes“ skuldabréfin séu víkjandi gagnvart kröfum sem skilgreindar eru sem ,,Senior Obligations“ og ,,Subordinated Obligations“

Sóknaraðili byggir á því að þetta óskýra orðalag samræmist ekki reglugerð nr. 242/2006 í ljósi þess að ákvæði 84. gr. laga nr. 161/2002 hafi ekki verið tekið upp í útboðslýsinguna. Ekki sé hægt að gera þær kröfur til neytenda að þeir kynni sér ákvæði laga í öðrum löndum en heimalandi þeirra, sérstaklega ef lögin fjalli um flókin málefni eins og eigið fé fyrirtækja. Varnaraðili beri því hallann af óskýru orðalagi útboðslýsingar með þeim réttaráhrifum að fallast beri á dómkröfu sóknaraðila.

Sóknaraðili kveður að verulega ósanngjarnt sé að varnaraðili geti byggt rétt á óskýrum ákvæðum útboðsskilmálanna.

Dómkrafa sóknaraðila byggist einnig á því að víkja beri skilmálum útboðslýsingarinnar og lokaskilmálum hennar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. 2. mgr. 36. gr. c sömu laga á þeim grundvelli að óheiðarlegt sé af varnaraðila að bera hana fyrir sig, að því leyti sem efni hennar fari í bága við yfirlýsingar varnaraðila og skilning sóknaraðila. Í 2. mgr. 36. gr. c í lögum nr. 7/1936 segi að samningur sé ósanngjarn stríði hann gegn góðum viðskiptaháttum og raski til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila, neytanda í óhag. Það geti ekki talist góðir viðskiptahættir að varnaraðili, sem var fjármálafyrirtæki með ríkar skyldur, geti byggt rétt á útboðslýsingu sem samræmist ekki ákvæðum laga. Ógilda beri útboðslýsinguna með þeim réttaráhrifum að fallast beri á dómkröfu sóknaraðila.

Málsástæður og lagarök varnaraðila.

Varnaraðili kveður að skilmálar skuldabréfaútgáfunnar séu skýrir um að hún sé víkjandi gagnvart öðrum kröfum. Enginn vafi leiki á því að krafa sóknaraðila hafi grundvallast á breytanlegu víkjandi skuldabréfi og flokkist því undir eftirstæða kröfu í skilningi ákvæða 4. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991. Um víkjandi stöðu skuldabréfsins sé kveðið með skýrum og ótvíræðum hætti í útboðslýsingu og lokaskilmálum skuldabréfaflokksins sem bréf sóknaraðila tilheyri. Varnaraðili leggur sérstaka áherslu á að lesa beri bæði útboðslýsingu og lokaskilmála saman og í heild sinni, líkt og sérstaklega hafi verið tekið fram á forsíðu lokaskilmálanna.

Varnaraðili geti ekki fallist á þann málatilbúnað sóknaraðila að samantekt útboðslýsingar hafi verið ófullnægjandi og ekki uppfyllt 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 242/2006. Sú krafa leiði af 3. mgr. 3. gr. sömu reglugerðar að fjárfestar kynni sér útboðslýsingu í heild sinni áður en ákvörðun um fjárfestingu er tekin. Því dugi ekki fyrir fjárfesta að grundvalla ákvörðun sína um viðskipti einvörðungu á skoðun samantektarinnar. Varnaraðili bendir á að í 2. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar segi að í samantekt skuli athygli vakin á að hana skuli lesa sem kynningu á lýsingunni og að ákvörðun um fjárfestingu skuli tekin á grundvelli lýsingarinnar í heild sinni. Útgefandi verðbréfa verði ekki látinn sæta einkaréttarlegri ábyrgð eingöngu á grundvelli samantektar útboðslýsingar, sbr. 2. mgr. 2. tl. 6. gr. lýsingartilskipunarinnar, sbr. 3. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 242/2006. Þá staðfesti fjármáleftirlit Lúxemborgar að útboðslýsing, sem umrædd samantekt er hluti af, hafi uppfyllt kröfur lýsingartilskipunarinnar.

Þá áréttar varnaraðili að séu útboðslýsing og lokaskilmálar skoðuð saman og í heild, komi það skýrt og ótvírætt fram að skuldabréf sóknaraðila séu víkjandi. Í fyrirsögn á forsíðu lokaskilmálanna segi að umrædd bréf séu breytanleg víkjandi skuldabréf og víðar í lokaskilmálunum komi fram með ótvíræðum hætti að um sé að ræða breytanleg víkjandi skuldabréf. Því sé fráleit sú fullyrðing sóknaraðila að honum hafi verið ókunnugt um víkjandi stöðu skuldabréfsins sökum þess að lokaskilmálar hafi verið óskýrir um það atriði.

Til viðbótar þessu bendir varnaraðili á ákvæði 2 c í þeim kafla útboðslýsingarinnar sem hafi að geyma skilmála og skilyrði skuldabréfanna. Þar sé að finna upplýsingar um stöðu og víkjandi eiginleika hinna breytanlegu, víkjandi skuldabréfa þar sem skilgreint sé með ítarlegum hættu hvað í því felist að bréfin skuli njóta víkjandi stöðu ef til greiðsluþrots varnaraðila komi. Í ákvæðinu er nánar kveðið á um það að breytanlegu víkjandi skuldabréfin feli í sér ótryggðar og óskilyrtar skuldbindingar útgefanda, í víkjandi stöðu í skilningi 84. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Kjarni 84. gr. hvað varði víkjandi skuldbindingar sé sá að þær fáist endurgreiddar á eftir öllum kröfum á hendur gjaldþrota fjármálafyrirtæki, öðrum en endurgreiðslu hlutafjár eða stofnfjár. Í ákvæði 2 c sé nánar útskýrt hvað í þessu felist og sé því alveg ljóst að skilmálar útboðslýsingarinnar séu skýrir um að kröfur byggðar á hinum breytanlegu, víkjandi skuldabréfum flokkist sem eftirstæðar kröfur samkvæmt 114. gr. laga nr. 21/1991. Verði því að telja að sóknaraðili hafi átt að vera meðvitaður um þessa stöðu bréfanna og hafi sóknaraðila ekki átt að geta dulist að krafa hans gæti ekki flokkast sem almenn krafa undir 113. gr. laga nr. 21/1991, ef til gjaldþrots varnaraðila kæmi. Með vísan til alls þessa hafnar varnaraðili því að ekki hafi komið nægilega skýrt fram í útboðslýsingu og lokaskilmálum að krafa sóknaraðila vegna hins umþrætta skuldabréfs væri víkjandi og yrði greidd á eftir öllum öðrum kröfum við slitameðferð varnaraðila. Varnaraðili telur þvert má móti auðséð að ákvæði umræddra gagna verði ekki skilin á annan veg en að skuldabréfakrafa sóknaraðili víki fyrir öllum öðrum kröfum sem skipað sé í réttindaröð samkvæmt 109.-113. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila. Gildi einu í því sambandi þótt ekki hafi í útboðslýsingu eða lokaskilmálum verið beinlínis vísað til ákvæðis 4. tl. 114. gr. laganna, enda sé nægilegt að efni útboðslýsingar og lokaskilmála sé að þessu leyti í samræmi við ákvæðið. Því hafi verið fullnægjandi að taka fram með skýrum og ótvíræðum hætti að umrædd skuldabréf vikju fyrir öllum öðrum kröfum, en endurgreiðslu hlutafjár eða stofnfjár, þar sem slík greiðsla komi ekki til álita nema þegar eignir standi eftir að lokinni útgreiðslu allra viðurkenndra krafna. Að þessu virtu verði að líta svo á að aðilar hafi samið með ótvíræðum hætti um að krafa sóknaraðila vegna hinna breytanlegu víkjandi skuldabréfa myndi flokkast sem eftirstæð krafa, ef til slita eða gjaldþrots varnaraðila kæmi.

Þá tekur varnaraðili undir þá staðhæfingu sóknaraðila að strangar kröfur séu og hafi verið gerðar í lögum til efnis útboðslýsinga. Á þeim tíma er varnaraðili gaf út skuldabréf sem sóknaraðili fjárfesti í, hafi gilt lög nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti, um útboðslýsingar og önnur gögn sem útgefendum verðbréfa bar að gefa út, ef þeir vildu fá slík bréf skráð á skipulegan markað. Með lögum þessum hafi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/71/EB verið innleidd í íslenskan rétt.

Óumdeilt sé að tilgangur lýsingartilskipunarinnar hafi einkum verið sá að tryggja fjárfestavernd, þ.e. að tryggja að fjárfestar gætu tekið upplýsta ákvörðun um hvort þeir vildu eiga viðskipti með viðkomandi verðbréf. Til að því markmiði yrði náð, þurfi upplýsingar að vera settar fram á skýran og greinargóðan hátt. Í 1. mgr. 21. gr. lýsingartilskipunarinnar sé kveðið á um að lögbær yfirvöld skuli vera í hverju aðildarríki til að framfylgja þeim skyldum sem kveðið sé á um í tilskipuninni. Fjármálaeftirlitið gegni því hlutverki hér á landi. Þá sé skýrlega tekið fram í 1. mgr. 13. gr. lýsingartilskipunarinnar að skráningarlýsingu megi ekki birta fyrr en hún hafi verið samþykkt af lögbærum yfirvöldum. Ljóst sé af framangreindu að miklar kröfur séu í lögum gerðar til efnis og skýrleika útboðslýsinga í því skyni að tryggja hagsmuni fjárfesta.

Þar sem útboðslýsing varnaraðila hafi verið birt í samræmi við ákvæði laga um verðbréfaviðskipti og í samræmi við lýsingartilskipunina og skuldabréf hafi verið skráð á markað í Lúxemborg á grundvelli hennar, sé ljóst að hún hafi fullnægt öllum kröfum sem gerðar séu í ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti og í lýsingartilskipuninni, um að þar tilgreindar upplýsingar hafi verið skýrar, réttar og greinargóðar. Fjármálaeftirlitið í Lúxemborg hafi samþykkt útboðslýsinguna og samantekt hennar án athugasemda í samræmi við 13. gr. lýsingartilskipunarinnar. Því er hafnað þeim staðhæfingum sóknaraðila að útboðslýsing varnaraðila hafi ekki verið nægilega skýr hvað varði víkjandi stöðu umræddra skuldabréfa.

Þá mótmælir varnaraðili þeirri fullyrðingu sóknaraðila að útboðslýsing varnaraðila vegna skuldabréfsins hafi ekki uppfyllt skilyrði 4. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991. Varnaraðili bendir á að rétt skýringaraðferð á 4. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991 leiði til þeirrar eðlilegu niðurstöðu að kröfur, sem um hefur verið samið að séu víkjandi, komi á eftir öllum öðrum kröfum samkvæmt 109.-113. laganna. Í því sambandi gildi einu hvort beitt sé þröngri eða rýmkandi lögskýringu, ákvæðið verði einfaldlega ekki túlkað með öðrum hætti.

Með vísan til þessa telur varnaraðili ljóst að krafa sóknaraðila á hendur varnaraðila njóti rétthæðar samkvæmt 4. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991, sem eftirstæð krafa, enda sé kveðið á um þessa stöðu skuldabréfsins með skýrum, ótvíræðum og skilmerkilegum hætti í útboðslýsingu og lokaskilmálum vegna skuldabréfaflokks umræddra bréfa.

Jafnframt telur varnaraðili að ekki hafi þýðingu fyrir mál þetta þótt sóknaraðili flokkist undir neytandahugtak 3. mgr. 1. gr. laga um neytendakaup nr. 48/2003 og neytendaréttar Evrópuréttar. Hér beri að líta til þess að sóknaraðili keypti breytanlegt, víkjandi skuldabréf, útgefið af varnaraðila, af fjármálafyrirtækinu Banif Banco á Spáni. Umrætt fyrirtæki hafi hvorki komið fram fyrir hönd varnaraðila sem umsjónaraðili né sem söluaðili, en þeir aðilar séu taldir upp með tæmandi hætti á forsíðu útboðslýsingarinnar. Því sé ekki hægt að ætlast til þess að varnaraðili beri ábyrgð á því hvort, og þá með hvaða hætti, Banif B-x-x kynnti kosti og galla umræddra skuldabréfa fyrir sóknaraðila. Telji sóknaraðili að Banif Banco hafi ekki gætt að leiðbeiningarskyldu sinni gagnvart sóknaraðila, verði sóknaraðili að leita réttar síns hjá Banif Banco, en ekki varnaraðila. Þar sem ekki hafi verið beint samningssamband milli sóknaraðila og varnaraðila verði að hafna tilvísun sóknaraðila til ákvæða 36. gr. b í lögum nr. 7/1936, tilvísun sóknaraðila til laga um neytendakaup nr. 48/2003, eða tilvísun til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 og verði ekki séð að tilvísun til þessara lagabálka hafi einhverja þýðingu fyrir það ágreiningsefni sem hér er til umfjöllunar.

Jafnframt hafnar varnaraðili þeirri málsástæðu sóknaraðila að víkja beri skilmálum útboðslýsingar varnaraðila til hliðar með vísan til 36. gr., sbr. 2. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936, sökum þess að það sé óheiðarlegt af varnaraðila að bera þá fyrir sig. Þá áréttar varnaraðili að forsenda þess að unnt sé að byggja á reglum samningaréttar, þar á meðal ógildingarreglum, sé að samningssamband sé milli kaupanda verðbréfa og seljanda þeirra. Ljóst sé af atvikum máls þess að svo hafi ekki verið, enda hafi sóknaraðili keypt kröfu sína á hendur varnaraðila af þriðja aðila.

Með vísan til alls framangreinds telur varnaraðili að ekki beri að viðurkenna kröfu sóknaraðila, byggða á breytanlegu víkjandi skuldabréfi, sem almenna kröfu sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991.

Niðurstaða

Í máli þessu hefur sóknaraðili krafist viðurkenningar á kröfu sinni að fjárhæð 4.262 dollarar, sem almennrar kröfu samkvæmt 113. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila. Varnaraðili krefst þess að staðfest verði sú niðurstaða að krafa sóknaraðila skuli njóta rétthæðar eftir 114. gr. laganna og telur að fram sé komið í málinu að krafa sóknaraðila sé krafa samkvæmt 4. tl. þess ákvæðis, þ.e. krafa sem samið hefur verið um að víki fyrir öllum öðrum kröfum.

Af hálfu sóknaraðila er á því byggt að svo hafi ekki um samist milli aðila að krafa sóknaraðila skyldi víkja fyrir öllum öðrum kröfum við slitameðferð varnaraðila, sbr. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 21/1991 og að útboðslýsing og lokaskilmálar útboðslýsingar séu ekki nægilega skýr um að skuldabréf þau sem um ræðir, séu eftirstæðar kröfur.

Eins og fram hefur komið snýst mál þetta um skuldabréf sem varnaraðili gaf út á alþjóðlegum mörkuðum. Útboðslýsing er gefin var út í tengslum við útgáfu skuldabréfa þessara, var í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/71/EB (lýsingartilskipunin). Í útboðslýsingunni kemur fram að útgefin skuldabréf varnaraðila geti verið þrenns konar, þar á meðal svokölluð ,,Capital Notes“, en það var sá flokkur skuldabréfa sem sóknaraðili keypti og mál þetta snýst um. ,,Capital Notes“ hefur á íslensku verið þýtt sem víkjandi, breytanleg skuldabréf. Sóknaraðili hefur mótmælt því að um rétta þýðingu sé að ræða, en ekki lagt fram aðra þýðingu. Verður því stuðst við þá þýðingu, þ.e. að ,,Capital Notes“ séu breytanleg, víkjandi skuldabréf.

Útboðslýsing sú sem um ræðir, er afar ítarleg og þar er einnig að finna samantekt, eins og kveðið er á um í 2. mgr. 5. gr. fyrrnefndrar tilskipunar 2003/71/EB og í 4. gr. reglugerðar nr. 242/2006. Í 2. mgr. 4. gr. fyrrnefndrar reglugerðar og í 2. mgr. 5. gr. lýsingartilskipunarinnar er kveðið svo á um að samantektina skuli lesa sem kynningu á lýsingunni og að ákvörðun um fjárfestingu skuli tekin á grundvelli lýsingarinnar í heild sinni. Af framangreindu verður ráðið að fjárfestum er ráðið frá því að taka ákvörðun um fjárfestingu einvörðungu út frá því sem fram kemur í samantekt útboðslýsingar, heldur skuli lesa útboðslýsinguna í heild sinni, áður en slík ákvörðun er tekin.

Á forsíðu lokaskilmála grunnútboðslýsingarinnar segir að þeir feli í sér lokaskilmála skuldabréfanna og beri að lesa þá í samhengi við grunnútboðslýsinguna. Heildarupplýsingar um útgefanda og útboð bréfanna fáist aðeins á grundvelli þessara lokaskilmála og grunnútboðslýsingarinnar í heild. Í fyrirsögn á forsíðu lokaskilmálanna kemur fram að um breytanleg víkjandi skuldabréf sé að ræða. Í lokaskilmálum útboðslýsingarinnar er jafnframt að finna sérstaka viðvörun til fjárfesta, þar sem segir að þegar tekin sé ákvörðun um fjárfestingu varðandi víkjandi breytanleg skuldabréf, skuli hugsanlegir fjárfestar íhuga vandlega kosti og áhættu þess að fjárfesta í bréfunum og kynna sér vandlega skilyrðin og lokaskilmála. Einkum og sér í lagi beri að hafa í huga að skuldabréfin séu ódagsett og víkjandi að verulegu marki.

Í þeim kafla útboðslýsingarinnar sem hefur að geyma skilmála og skilyrði skuldabréfanna, segir um ,,Capital Notes“ að ,,skuldbindingar útgefanda samkvæmt breytanlegu víkjandi skuldabréfunum verða ótryggðar og óskilyrtar skuldbindingar útgefandans og verða enn frekar víkjandi en víkjandi skuldabréfin. Komi til ógjaldfærni útgefanda eða slita hans, hvort heldur er að eigin frumkvæði eða af öðrum völdum, skulu réttindi handhafa breytanlegu víkjandi skuldabréfanna til greiðslna af höfuðstól breytanlegu víkjandi skuldabréfanna og annarra fjárhæða, þ.m.t. vaxta, sem til greiðslu koma vegna breytanlegu víkjandi skuldabréfanna- og ef höfuðstól breytanlegu víkjandi skuldabréfanna, í heild eða að hluta, hefur verið breytt í skilyrt hlutafjárframlag, eins og lýst er hér að neðan og hlutafjárframlaginu hefur ekki verið breytt til baka og staðfest, eins og lýst er hér að neðan skulu þeir sem leggja fram slíkt skilyrt hlutafé njóta rétthæðar sem hér segir vegna hlutafjárframlagsins:

(i) til jafns (pari passu) innbyrðis án nokkurs forgangs meðal handhafa breytanlegu víkjandi skuldabréfanna og þeirra sem leggja fram skilyrt hlutafé,

(ii) a.m.k. til jafns (pari passu) við handhafa annarra útistandandi breytanlegra víkjandi verðbréfa, hvort sem slíkum breytanlegum verðbréfum hefur verið breytt með þeim hætti sem lýst er hér að neðan eða ekki og a.m. k. til jafns við réttindi handhafa annarra skuldbindinga af hálfu útgefanda, sem teljast til eiginfjárþáttar A eða teljast tækar sem hluti af eiginfjárþætti A hjá útgefanda…

(iii) með forgangi yfir réttindum handhafa allra flokka almennra hlutabréfa, forgangshlutabréfa og annars hlutafjár útgefanda (hlutafjár eða stofnfjár) og/eða sambærilegs eigin fjár útgefanda og með forgangi yfir réttindi handhafa skuldbindinga útgefanda sem tilgreindar eru með lægri rétthæð en breytanlegu víkjandi skuldabréfin, í hverju tilviki um sig í hlutfalli við réttindi þeirra sem handhafar og rétt til greiðslna á grundvelli þeirra, og

iv) með lægri rétthæð en greiðslur hvers kyns núverandi eða síðari krafna samkvæmt forgangsskuldbindingum og víkjandi skuldbindingum.“

Í þessum kafla er einnig kveðið nánar á um þá stöðu breytanlegu víkjandi skuldabréfanna, að um sé að ræða ,,ótryggar og óskilyrtar skuldbindingar útgefanda í víkjandi stöðu í skilningi 84. gr. laga nr. 161/2002“.

Að öllu framangreindu virtu verður að telja að skilmálar útboðslýsingarinnar sjálfrar og lokaskilmála hennar hafi verið skýrir um að skuldabréf sóknaraðila væru víkjandi gagnvart öllum kröfum í skilningi ákvæðis 4. tl. 114. gr. laga nr. 21/1991, en í því ákvæði er skýrt kveðið á um að kröfur sem samið hefur verið um með þeim hætti, skuli koma að baki öllum kröfum samkvæmt 109.-113. gr. laganna í þeirri röð sem ákvæðið tilgreinir.

Eins og fram er komið keypti sóknaraðili umrædd víkjandi breytanleg skuldabréf af fjármálafyrirtækinu Banif Banco á Spáni og liggur ekkert fyrir um það hvernig leiðbeiningum þess fyrirtækis var háttað við sölu bréfanna til sóknaraðila. Þá hefur ekki verið gerð grein fyrir því af hálfu sóknaraðila að öðru leyti hvernig stöðu sóknaraðila var háttað við kaupin. Hann getur því hvorki borið fyrir sig ákvæði 36. gr. b í lögum nr. 7/1936, né ákvæði laga um neytendakaup nr. 48/2003, eða ákvæði laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, til stuðnings þeirri staðhæfingu að skilmálar skuldabréfanna bindi ekki sóknaraðila. Þá er fram komið í málinu að útboðslýsing varnaraðila var samþykkt af lögbærum yfirvöldum, en fjármálaeftirlitið í Lúxemborg hafði staðfest útboðslýsinguna og samantekt hennar í samræmi við 13. gr. lýsingartilskipunarinnar. Þannig hefur ekki verið í ljós leitt af hálfu sóknaraðila að þær reglur um upplýsingaskyldu sem áttu við um kaup sóknaraðila á umræddum bréfum hafi verið brotnar þannig að þýðingu hafi fyrir stöðu kröfunnar í skuldaröð.

Þegar allt framangreint er virt er það mat dómsins að með kaupum á umræddum skuldabréfum hafi sóknaraðili undirgengist þá skilmála sem tilgreindir eru í útboðslýsingu og lokaskilmálum hennar og sé við þá bundinn. Þá hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að skilyrði séu til þess að víkja samningi aðila til hliðar, í heild sinni eða að hluta á grundvelli 36. gr., sbr. 2. mgr. 36. gr. c laga nr. 7/1936.

Samkvæmt öllu framangreindu verður hafnað kröfu sóknaraðila, en staðfest sú afstaða varnaraðila að krafa sóknaraðila vegna skuldabréfs með ISIN XS0326368379 skuli njóta rétthæðar eftir 114. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála greiði sóknaraðili varnaraðila málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið H-kk-nf G-kk-nf héraðsdómslögmaður.

Af hálfu varnaraðila flutti málið F-kvk-nf L-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, J-x-x A-x-x F-x-x, um að krafa hans að fjárhæð 4.262 dollarar verði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, við slitameðferð varnaraðila, Kaupþings hf.

Staðfest er að krafan njóti rétthæðar eftir 114. gr. laganna.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 600.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf E-kvk-nf