E-3981/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 17. febrúar sl., er höfðað með stefnu birtri 14. mars 2009.

Stefnandi er A-kvk-nf K-kvk-nf H-kvk-nf, Víðilundi 8b, Akureyri.

Stefndi er H-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf, Ávallagötu 14, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 306.566 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt ákvæðum laga um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2003 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda, til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega.

Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir

Aðilar máls þessa voru í óvígðri sambúð, en slitu henni árið 2002. Þau gengu frá eignaskiptasamningi vegna sambúðarslita sinna 20. janúar 2003. Þar var kveðið á um að stefnandi fengi í sinn hlut íbúð að Dalsgerði 2 f á Akureyri, ásamt innbúi. Einnig var þar kveðið á um að stefnandi tæki að sér að greiða öll áhvílandi lán á eigninni og þær skuldir sem eigninni fylgdu ef einhverjar væru. Þá var þar kveðið á um að bújörðin Tumabrekka ásamt húsum, innbúi, búfé og öllu tilheyrandi kæmi í hlut stefnda, sem tæki þá jafnframt að sér að greiða öll áhvílandi lán á eigninni og þær skuldir sem fylgdu rekstrinum. Þá átti innistæða í kaupfélaginu á Sauðárkróki að skiptast að jöfnu milli aðila, miðað við stöðu hennar 22. október 2002.

Í 6. gr. samningsins segir að ef ganga þurfi frá greiðslum á milli aðila vegna eignaskipta samkvæmt samningnum skuli það gert eigi síðar en 1. mars 2003, en 10. ágúst 2003, vegna skattauppgjörs.

Stefnandi fól lögmanni innheimtu kröfu um helming innistæðu í kaupfélagi, sem nam 613.132 krónum 22. október 2002. Sendi lögmaður stefnanda innheimtubréf til stefnda 10. september 2008, þar sem krafist var helmings þeirrar fjárhæðar, þ.e. stefnufjárhæðar.

Fyrir dóminum gáfu aðilar málsins skýrslur.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst ítrekað hafa gengið eftir greiðslu við stefnda vegna helmingsinneignar í kaupfélaginu á Sauðárkróki, á árunum 2003-2008, en stefnandi hafi ávallt borið því við að hann væri félítill.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að gerður hafi verið gildur og skuldbindandi samningur milli hennar og stefnda um greiðslu á 306.566 krónum, vegna þess að stefndi hefði fengið í sinn hlut inneign á reikningnum í Kaupfélagi Skagfirðinga. Innistæða á reikningnum hafi verið alls 613.132 krónur á viðmiðunardegi, 22.október 2002 samkvæmt framlögðum yfirlitum kaupfélagsins. Því eigi stefnandi að fá greiddan helming þeirrar fjárhæðar samkvæmt stefnukröfu. Greiðsluskylda stefnda samkvæmt skiptasamningi sé skýr og ótvíræð og hafi samningurinn verið efndur að fullu af hálfu stefnanda þegar eftir gerð hans. Hún eigi því rétt á fullum efndum af hálfu stefnda.

Þá hafi aðilar samið um gjalddaga á skuld stefnda í 6. gr. skiptasamnings. Því eigi stefnandi rétt á dráttarvöxtum á stefnufjárhæð frá þeim degi.

Þrátt fyrir skýra samningsskyldu stefnda samkvæmt samningi aðila hafi hann enn ekki greitt skuld sína við stefnanda.

Að lokum bendir stefnandi á að krafa hennar sé enn ófyrnd, þar sem hún hafi 10 ára fyrningartíma samkvæmt 2. tl. 4. gr. laga nr.14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda sem í gildi hafi verið þegar samningur var gerður.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og réttar efndir, sbr. og ákvæði laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, svo og á 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Dráttarvaxtakröfu sína styður stefnandi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu aðallega á því að hún sé fyrnd. Stofnað hafi verið til umræddrar skuldbindingar með samningi dags. 20. janúar 2003, eða rúmlega sex árum áður en stefna var birt stefnda 14. mars 2009. Stefndi byggir á því að krafan hafi fjögurra ára fyrningarfrest, samkvæmt lögjöfnun frá 8. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda.

Í ákvæðinu sé kveðið á um að kröfur hjóna samkvæmt skilnaðarsamningi fyrnist þegar fjögur ár séu liðin frá því að hjónabandi var slitið. Um sambúðarfólk sé að ræða, en engu að síður verði að telja að sama regla eigi að gilda um samninga vegna sambúðarslita og hjónaskilnaðar, enda eðli samninganna og krafna á grundvelli þeirra það sama. Sömuleiðis sé ljóst að reglur um sambúðarsamninga og reglur um fjárskipti sambúðarfólks séu ólögfestar og því lagalegt tómarúm um fyrningu krafna vegna slíkra samninga. Séu því öll hefðbundin skilyrði til beitingar reglna um lögjöfnun fyrir hendi. Í þessu sambandi er vísað til þess að þegar hinn umdeildi samningur hafi verið gerður, hafi lögin verið komin verulega til ára sinna og sett löngu fyrir þann tíma er reglur um fjárskipti sambúðarfólks hafi tekið a sig núverandi mynd. Í núgildandi lögum um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007, hafi verið úr þessu bætt og fyrnist kröfur sem þessar samkvæmt meginreglunni um fjögurra ára fyrningarfrest, sbr. 3. gr. laganna. Styðji þessar staðreyndir það enn fremur að hægt sé að beita ákvæðinu með lögjöfnun.

Þá er á því byggt af hálfu stefnda að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt 1. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905.

Stefndi vísar einnig, máli sínu til stuðnings, til reglna kröfuréttar um tómlæti, en ljóst sé að stefnandi hafi ekki aðhafst neitt í málinu í rúm sex ár frá undirritun samningsins og teljist því kröfur hennar fallnar niður fyrir tómlæti. Samkvæmt reglum kröfuréttar hafi stefnanda hins vegar borið að krefja stefnda um greiðslur án ástæðulauss dráttar, sem hún gerði ekki og beri hún hallann af því.

Verði ekki fallist á að krafa stefnanda sé fyrnd, eða fallin niður fyrir tómlæti, byggir stefndi á því að hún sé að fullu greidd með skuldajöfnuði. Í því sambandi er á því byggt að samkvæmt skilnaðarsamningi aðila hafi stefnandi borið ábyrgð á áhvílandi lánum á fasteigninni Dalsgerði 2f, Akureyri, frá og með undirritun samningsins og því borið að greiða af lánunum, sem hvílt hafi á húsinu, þótt þau væru á nafni stefnda. Því til stuðnings vísar stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga, einkum reglna um efndir in natura. Það hafi hún hins vegar ekki gert, og hafi stefnandi því orðið að greiða af lánunum til að forða vanskilum. Samtals hafi stefndi greitt 324.321 krónu á tímabilinu febrúar til september 2003. Hafi stefndi þannig eignast endurkröfurétt á stefnanda samkvæmt reglum kröfuréttar.

Stefndi byggi á því að hann eigi sömuleiðis kröfu á stefnanda um greiðslu dráttarvaxta af hverri greiðslu fyrir sig, sem hann hafi innt af hendi, frá því tímamarki sem hann hafi innt greiðslu af hendi, á grundvelli laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna.

Þá byggir stefndi einnig á því að hann eigi kröfu um endurgreiðslu á fasteignagjöldum af eigninni, sem hann hafi greitt á tímabilinu febrúar til september 2003, auk dráttarvaxta frá hverjum greiðsludegi, sem og vegna annars kostnaðar sem hann hafi greitt, t.d. trygginga, auk dráttarvaxta.

Stefndi byggir heimild sína til að hafa uppi gagnkröfu um skuldajöfnuð á 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, með síðari breytingum. Stefndi telji sömuleiðis öll skilyrði skuldajafnaðar fyrir hendi, enda kröfurnar sama eðlis og af sömu rót runnar, auk þess sem þær séu gjaldfallnar og því hæfar til að mætast. Gagnkrafa stefnda sé umtalsvert hærri en stefnukröfur og því ljóst að allar forsendur séu til þess að sýkna hann á grundvelli skuldajafnaðar.

Þá byggir stefndi á því að umræddar kröfur hans um endurgreiðslu séu ófyrndar, enda ljóst að telji dómurinn kröfu stefnanda ófyrnda, teljist kröfur stefnanda sömuleiðis ófyrndar. Í því sambandi vísi stefndi til þess að kröfurnar byggi á sama löggerningi, þ.e. eignaskiptasamningi aðila. Stefndi vísi í þessu sambandi einnig til 4. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, en þar sé kveðið á um að endurkrafa sem stofnist við innlausn, þ.e. greiðslu stefnda á kröfum sem stefnanda hafi borið að greiða, hafi sama fyrningartíma og hin innleysta skuld. Að þessu virtu sé ljóst að krafa stefnanda sé í fullu gildi, telji dómurinn kröfur stefnanda ófyrndar.

Stefndi mótmæli sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnanda. Í því sambandi er á það bent að dráttarvextir af stefnukröfum fyrnist á fjórum árum, samkvæmt 2. tl. 3. mgr. laga nr. 14/1905, og eru því allir dráttarvextir fyrir 14. mars 2005, fjórum árum fyrir birtingu stefnu, fyrndir.

Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa lýtur að ákvæðum 2. gr., 6. tl. eignaskiptasamnings sem aðilar gerðu með sér 20. janúar 2003, en sambúð þeirra lauk 22. október 2002. Ákvæði þetta mælir fyrir um að innistæða í kaupfélagi skiptist að jöfnu milli aðila miðað við stöðu hennar 22. október 2002. Er óumdeilt að innistæðan var, miðað við þann dag, 613.132 krónur og kveðst stefnandi eiga rétt til helmings þeirrar fjárhæðar samkvæmt ákvæðum fyrrgreinds samnings.

Stefnandi heldur því fram að hún hafi ítrekað gengið eftir greiðslu hjá stefnda á árunum 2003-2008, en stefndi hafi borið því við að hann væri félítill og því ekki greitt skuld sína. Í málinu hefur verið lagt fram innheimtubréf stefnanda til stefnda, dagsett 10. september 2008, en engin önnur gögn er að finna í málinu, um innheimtutilraunir stefnanda á hendur stefnda varðandi meinta skuld hans.

Stefndi heldur því fram að krafa stefnanda sé fyrnd og byggir þá skoðun sína á lögjöfnun frá 8. gr. laga nr. 14/1905, þar sem segir að kröfur sem hjón hafi hvort á annað fyrnist á fjórum árum frá því að hjónabandi var slitið.

Aðilar máls þessa voru í óvígðri sambúð og verður lögjöfnun ekki beitt frá ákvæðum laga nr. 14/1905, er varða kröfur hjóna hvort á annað, eftir að hjúskap lýkur. Þá er ekki fallist á að krafa stefnanda falli undir ákvæði 1. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, en krafa stefnanda er reist á ákvæðum eignaskiptasamnings. Krafa stefnanda fyrnist á 10 árum samkvæmt 2. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905 og er því ófyrnd.

Stefndi byggir sýknukröfu sína einnig á reglum kröfuréttar um tómlæti. Eins og að framan greinir, undirrituðu aðilar eignaskiptasamning í janúar 2003, en stefnandi sendi stefnda fyrst kröfubréf vegna meintrar skuldar hans á grundvelli samningsins, í september 2008 og var stefna í málinu birt 14. mars 2009. Voru þá liðin sex ár frá því að aðilar gengu frá eignaskiptasamningi. Er það mat dómsins að með aðgerðarleysi sínu í sex ár hafi stefnandi sýnt slíkt tómlæti við innheimtu meintrar skuldar, að hún hafi fyrirgert hugsanlegum rétti til greiðslu á helmingi innistæðu er getur í 2. gr. 6. tl. eignaskiptasamnings aðila. Þegar af þeirri ástæðu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda.

Eins og atvikum máls þessa er háttað er rétt að hvor aðila um sig greiði sinn kostnað af málinu.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, H-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf, er sýkn af kröfu stefnanda, A-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

I-kvk-nf E-kvk-nf