E-859/2011

Mál þetta, sem dómtekið var 27. september sl., var höfðað með áritun um birtingu stefnu 18. febrúar 2011. Stefnandi í málinu er Bergmann Investments ehf., Kórsölum 1, Kópavogi, en stefndi er NBI hf., Austurstræti 11, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 14.769.715 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 139.652.583 krónum frá 27. september 2009 til 1. október sama ár, en af 139.960.732 krónum frá þeim degi til 2. nóvember sama ár, en af 140.661.622 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, en af 141.366.161 krónu frá þeim degi til 31. sama mánaðar, en af 142.011.340 krónum frá þeim degi til 2. febrúar 2010, en af 142.606.340 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, en af 143.203.638 krónum frá þeim degi til 16. sama mánaðar, en af 14.003.538 krónum frá þeim degi til 6. apríl sama ár, en af 14.331.592 krónum frá þeim degi til 30. sama mánaðar, en af 14.390.690 krónum frá þeim degi til 31. maí sama ár, en af 14.449.986 krónum frá þeim degi til 30. júní sama ár, en af 14.509.526 krónum frá þeim degi til 30. júlí sama ár, en af 14.569.311 krónum frá þeim degi til 31. ágúst sama ár, en af 14.617.632 krónum frá þeim degi til 30. september sama ár, en af 14.661.681 krónu frá þeim degi til 29. október sama ár, en af 14.702.323 krónum frá þeim degi til 30. nóvember sama ár, en af 14.738.092 krónum frá þeim degi til 4. janúar 2011, en af 14.769.715 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins.

Stefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda.

Að auki er krafist málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts af dæmdri málflutningsþóknun til stefnda.

I.

Stefnandi lýsir málavöxtum þannig, að hann hafi leitað til Landsbanka Íslands 2008 og lagt fram umsókn um að bankinn veitti félaginu ábyrgð vegna láns sem félagið vænti að fá frá skoska bankanum Royal Bank of Scotland (hér eftir nefndur RBS). Sem umsækjandi hafi stefnandi skuldbundið sig til að standa skil á ábyrgðarfjárhæðinni ef bankinn þyrfti að greiða af ábyrgðinni vegna vanskila stefnanda gagnvart RBS. Hins vegar hafi RBS í kjölfarið hafnað því að veita stefnanda umbeðið lán. Þar með hafi grundvallarforsenda ábyrgðarumsóknar stefnanda verið brostin. Skömmu síðar hafi RBS veitt lán til breska hlutafélagsins Bergmann Investments Ltd. ( hér eftir nefnt BI ltd.).

Hinn 16. júlí 2008 hafi Landsbankinn gefið út bankaábyrgð til handa RBS þar sem vísað er til láns RBS til stefnanda, þ.e. til láns sem aldrei var veitt. Þegar starfsmönnum bankans hafi orðið þetta ljóst, hafi þeir kallað A-kk-þf G-kk-þf, framkvæmdastjóra BI ltd., sem jafnframt var stjórnarmaður stefnanda, á sinn fund og lagt fyrir hann eyðublað bankans um breytingu á ábyrgð. Hafi Landsbankinn fyllt eyðublaðið út þannig að í breytingunni fólst að „[n]afn breytist í Bergmann Investments Limited, og fella niður heimilisfang á Íslandi“. Með því hafi verið vísað til þess að nafni umsækjanda á fyrri umsókninni skyldi breytt. Að beiðni Landsbankans hafi A-kk-nf undirritað eyðublaðið 31. júlí 2008. Samdægurs hafi Landsbankinn sent tilkynningu til RBS um breytingu á ábyrgð bankans gagnvart RBS, en þar standi „Applicants name is now to read, Bergmann Investments Limited“. Ábyrgðinni hafi með því verið breytt á þann veg að umsækjandi ábyrgðarinnar væri BI ltd. en ekki stefnandi, en orðið „applicant“ verði ekki þýtt á annan veg en umsækjandi.

Á haustdögum 2008 hafi Landsbankinn orðið gjaldþrota og Fjármálaeftirlitið hafi þá tekið yfir vald hluthafafundar bankans með heimild í 100. gr. a laga um fjármálafyrirtæki, sbr. lög nr. 125/2008. Á sama grundvelli hafi Fjármálaeftirlitið gefið út ákvörðun hinn 9. október um ráðstöfun eigna og skulda hins gjaldþrota banka til stefnda.

Með bréfi, dagsettu 27. ágúst 2009, hafi stefnandi farið þess á leit við stefnda að fá innistæðu reikningsins afhenta en því hafi verið hafnað með bréfi skilanefndar Landsbankans, dagsettu 2. september sama ár, en stefndi virðist hafa vísað erindinu þangað. Stefnandi hafi ítrekað kröfu sína í bréfum dagsettum 27. nóvember 2009, 14. desember 2009 og 25. febrúar 2010. Hvorki þeim erindum né símtölum og tölvupóstum stefnanda hafi verið svarað að neinu leyti.

Hinn 8. mars 2010 hafi stefnandi lagt fram kvörtun til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki ásamt rökstuðningi og fylgigögnum þar sem færð hafi verið rök að því að stefnandi gæti ekki, hvorki þá né síðar, staðið í skuld við þrotabú Landsbankans. Kvörtuninni hafi verið beint að slitastjórn Landsbankans, enda hafi stefndi frá upphafi vísað öllum erindum stefnanda til skilanefndar og síðar slitastjórnar þar sem málið var sagt vera á þeirra forræði. Örfáum dögum síðar hafi stefnanda loks borist viðbrögð með bréfi frá slitastjórn Landsbankans hinn 12. mars 2010. Þar hafi slitastjórn lýst því að hún gæti ekki orðið við beiðni stefnanda að öllu leyti, heldur teldi hún nauðsynlegt að halda eftir 14.000.000 króna af heildarupphæðinni, sem nam rúmlega 140.000.000 króna, „til að verja sig gagnvart mögulegu tjóni bankans komi The Royal Bank of Scotland kröfu sinni að og að almennir kröfuhafar fá greitt upp í sínar kröfur“ eins og þar sagði. Í samræmi við það hafi stefndi millifært 129.200.100 krónur til stefnanda hinn 16. mars 2010.

Málsmeðferð vegna kvörtunar stefnanda hafi að öðru leyti haldið óbreytt áfram, enda hafi stefnandi tilkynnt úrskurðarnefndinni um hlutagreiðsluna og áréttað fyrri kröfu sína um afhendingu allrar innistæðunnar. Af hálfu slitastjórnar hafi verið gerð krafa um frávísun en engar efnislegar varnir komið fram gegn sjónarmiðum stefnanda.

Úrskurður hafi verið kveðinn upp 8. október. Í niðurstöðukafla sé vísað til efnis handveðsyfirlýsingar stefnanda, þ.e. að innstæðan hafi verið sett að handveði til tryggingar á skuldum, sem stefnandi stæði í við Landsbankann. Síðan segi: ,,Það er því ljóst að á grundvelli umræddrar handveðsyfirlýsingar stendur innstæða á reikningi nr. […] aðeins til tryggingar á skuldum sóknaraðila, en ekki annarra fyrirtækja.“ Með þessu hafi úrskurðarnefndin fallist á sjónarmið stefnanda um að engar forsendur væru fyrir veðsetningu innstæðunnar. Í beinu framhaldi af því segi hins vegar: ,,Þrátt fyrir það er ekki unnt að fallast á kröfur sóknaraðila í málinu, þar sem kröfum um afhendingu innstæðu á bankareikningi nr. […] í NBI hf. er beint að varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., en umrædd innstæða er á reikningi hjá NBI hf.“ Niðurstaðan hafi því verið sú að úrskurðarnefndin gæti ekki kveðið á um skyldu slitastjórnar til að afhenda innstæðuna þar sem hún var í vörslum stefnda.

Á grundvelli niðurstöðu úrskurðarnefndar hafi stefnandi leitað eftir því við stefnda að hann afhenti innstæðuna en stefndi hafi hafnað því. Hvorki stefndi né þrotabú Landsbankans hafi brugðist við frekari umleitunum stefnanda í málinu og því sé stefnanda nauðugur sá kostur að höfða mál þetta.

Stefndi gerir í greinargerð sinni athugasemdir við framangreinda málavaxta- lýsingu stefnanda. Hið rétta sé, að stefnandi hafi komið í Landsbanka Íslands hf. í júní 2008 og sagst vera að taka lán að fjárhæð 500.000 GPB hjá RBS og hafi leitað eftir því að bankinn gæfi út bankaábyrgð svo félagið gæti fengið lánið, en bankaábyrgðin hafi verið skilyrði þess að RBS veitti félaginu lánið. Landsbanki Íslands hf. hafi samþykkt að gefa út ábyrgðina með því skilyrði að stefnandi setti bankanum tryggingu fyrir ábyrgðinni og hafi orðið að samkomulagi með aðilum að stefnandi handveðsetti innstæðu á bankareikningi félagsins, nr. […]. Handveðsyfirlýsingin hafi verið undirrituð af stefnanda hinn 2. júlí 2008 og hafi hún verið til tryggingar á öllum skuldum stefnanda við bankann. Hinn 16. júlí 2008 hafi Landsbanki Íslands hf. gefið út ábyrgðina til RBS.

Hinn 30. júlí 2008 hafi S-x-x M-x-x, starfsmaður RBS, sent tölvupóst til starfsmanns Landsbanka Íslands hf. og staðfest að RBS hefði móttekið ábyrgðina en því miður tæki ábyrgðin ekki til BI ltd., sem væri það fyrirtæki sem RBS hefði samþykkt að veita umrætt lán. Hafi S-x-x M-x-x síðan óskað eftir því að ábyrgðinni yrði breytt þannig að hún tæki til BI ltd. Daginn eftir, 31. júlí 2008, hafi A-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, komið í bankann og upplýst að RBS hafi hafnað því að veita stefnanda framangreint lán en að RBS hefði samþykkt að veita BI ltd. lánið en BI ltd. sé breskt hlutafélag í eigu sömu aðila og stefnandi. Hafi A-kk-nf óskað eftir því að ábyrgðinni yrði breytt þannig að hún tæki til lánveitingar RBS til BI ltd., en stefnandi væri ennþá umsækjandi ábyrgðarinnar. Þannig þyrfti ekki að breyta tryggingunni að baki ábyrgðinni og tryggingin, sem stefnandi hefði þegar gefið út, yrði óbreytt. Landsbanki Íslands hf. hafi samþykkt þessa beiðni A-kk-ef og útbúið framlagða ósk um breytingu á ábyrgð. Ábyrgðinni hafi verið breytt á þann hátt að nafn þess, sem bankinn ábyrgist, hafi orðið BI ltd. og þar sem það sé breskt félag hafi heimilisfang félagsins verið tekið út úr ábyrgðinni. Undir skjalið hafi ritað framkvæmdastjóri stefnanda og með því staðfest að stefnandi var áfram umsækjandi ábyrgðarinnar, þótt hún tæki til greiðslu annars félags á láninu, þ.e. BI ltd., sem sé félag í eigu sömu aðila. Eftir undirritun framkvæmdastjóra stefnanda á breytingarskjalið hafi Landsbanki Íslands hf. sent skeyti til RBS þar sem staðfest hafi verið að Landsbanki Íslands hf. tæki ábyrgð á greiðslum BI ltd. á láninu frá RBS og hafi þess verið sérstaklega getið að aðrir skilmálar og skilyrði ábyrgðarinnar væru óbreytt. Bendir stefndi sérstaklega á eftirfarandi texta í ábyrgðinni, sem ekki hafi verið breytt: „We, Landsbanki Islands hf. hereby issue in favour of the Royal Bank of Scotland our irrevocable Standby Letter of Credit, dated 16 July 2008, on the instructions and on behalf of Bermannn Investments ehf.“

Ekki hafi orðið breyting á umsækjanda ábyrgðarinnar eins og stefnandi haldi fram og með orðunum „applicants name is now to read, Bergmann Investments Limited“ hafi Landsbanki Íslands hf. einfaldlega átt við þann aðila, sem nyti ábyrgðarinnar, þ.e. þann aðila sem bankinn hafi verið að ábyrgjast að myndi endurgreiða lánið til RBS.

Samkvæmt framansögðu sé það rangt, sem fram komi í stefnu, að starfsmenn Landsbanka Íslands hf. hafi verið búnir að útbúa breytinguna á ábyrgðinni og hafi kallað á framkvæmdastjóra stefnanda til þess að undirrita skjalið.

Þann 27. ágúst 2009 hafi stefnandi sent stefnda bréf og óskað eftir að fá innstæðuna greidda út. Því bréfi hafi verið svarað með bréfi skilanefndar Landsbanka Íslands hf., dagsettu 2. september 2009, þar sem sagði að skilanefndin ætti handveðsrétt yfir innstæðunni, sem hún væri ekki tilbúin að aflétta, og því gæti stefnandi ekki fengið innstæðuna afhenta. Eftir höfnun slitastjórnarinnar hafi stefnandi ritað slitastjórninni tvö bréf og ítrekað beiðni um að innstæðan yrði greidd út þar sem RBS hefði ekki lýst kröfu í þrotabú Landsbanka Íslands hf. og stefnandi væri því ekki í skuld við þrotabú Landsbanka Íslands hf. Slitastjórn hafi svarað bréfunum með bréfi dagsettu 12. mars 2010, þar sem fram komi að hinn 7. desember 2009 hafi RBS sent kröfu til slitastjórnarinnar um greiðslu á grundvelli ábyrgðarinnar, en jafnframt hafi verið upplýst að skoski bankinn hafi ekki lýst kröfu vegna ábyrgðarinnar á kröfulýsingarfresti, sem lokið hafi hinn 30. október 2009. Síðan segi, að samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., eigi RBS möguleika á að koma að kröfu sinni sem almennri kröfu í slitameðferð bankans og geti slitastjórn því ekki aflétt handveði sínu á innstæðu á reikningnum að öllu leyti, þar sem ekki sé hægt að útiloka að greitt verði upp í almennar kröfur í slitameðferð Landsbanka Íslands hf. Slitastjórnin hafi því fallist á að greiða stefnanda út stærstan hluta innstæðunnar og hafi það verið gert 16. mars 2010 með greiðslu að fjárhæð 129.200.100 krónur. Slitastjórnin hafi haldið eftir á bankareikningnum 14.000.000 króna, sem hún hafi talið nauðsynlegt að halda eftir til að verja sig gagnvart mögulegu tjóni, kæmi RBS kröfu sinni að í þrotabúið og að almennir kröfuhafar fengju greitt upp í sínar kröfur.

Stefnandi hafi fallist á þessa niðurstöðu og samþykkt að 14.000.000 króna yrðu áfram inni á reikningnum og að innstæðan væri handveðsett þar til ljóst væri hvort RBS gæti komið kröfu sinni að sem almennri kröfu í þrotabú Landsbanka Íslands hf. Komi samþykki stefnanda fram í framlögðum tölvupóstsamskiptum lögmanna stefnanda og forstöðumanns lögfræðiráðgjafar.

Stefndi bendir á að hann hafi ekki verið aðili að máli stefnanda fyrir úrskurðarnefndinni og sé því ekki bundinn af úrskurði hennar en slitastjórn Landsbanka Íslands hf. hafi ekki tekið til efnislegra varna í málinu heldur farið fram á frávísun málsins.

Fjármálaráðuneytið hafi hinn 19. október 2008 gefið út aðra breytingu á ákvörðun sinni frá 9. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hf. til Nýja Landsbanka Íslands hf., þar sem í 5. tl. sé vísað til sérstakra tilgreindra ábyrgða, sem skildar hafi verið eftir í Landsbanka Íslands hf. og því ekki fluttar yfir til stefnda. Umrædd ábyrgð hafi verið skilin eftir í Landsbanka Íslands hf., enda stefnda erfitt að efna hana ef RBS krefðist greiðslu hennar í ljósi reglna Seðlabanka Íslands um gjaldeyrismál.

II.

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að stefnda hafi hvorki verið heimilt samkvæmt lögum né löggerningum að halda innstæðu stefnanda gegn vilja hans og óskum um afhendingu. Geti umrædd innstæða ekki talist háð neins konar tryggingarréttindum, hvort sem er af hálfu stefnda eða þrotabúi Landsbanka Íslands. Hafi stefnda því borið að afhenda innstæðuna.

Samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um ráðstöfun eigna og skulda Landsbanka Íslands hafi innstæðum stefnanda og öllum veðréttindum bankans verið ráðstafað til stefnda hinn 9. október árið 2008, eins og komi skýrt fram í ákvörðuninni, sbr. 2. og 8. lið ákvörðunarinnar. Sé því rétt að miða við að sú handveðsyfirlýsing, sem mál þetta varðar, feli í sér rétt stefnda til að halda innstæðunni til tryggingar skuldum stefnanda gagnvart stefnda og engum öðrum. Þrotabú Landsbankans hafi því enga aðkomu að málinu og hafi heldur engra hagsmuna að gæta. Í málinu liggi fyrir að stefnandi standi ekki í neinni skuld við stefnda og því beri stefnda samkvæmt skýrum ákvæðum handveðsyfirlýsingarinnar að afhenda stefnanda innstæðuna.

Burtséð frá því byggir stefnandi kröfur sínar á því að gögn málsins sýni ótvírætt að umrædd ábyrgð Landsbankans var vegna láns RBS til breska félagsins BI ltd. og að í samræmi við það hafi breska félagið BI ltd. verið umsækjandi þeirrar ábyrgðar en ekki stefnandi. Nægi í því sambandi að vísa til þess að stefnandi fékk aldrei lán frá RBS og að Landsbankinn sendi tilkynningu til RBS, þar sem fram komi berum orðum að umsækjandi ábyrgðarinnar sé breska félagið BI ltd. en ekki stefnandi.

Gildi hér einu þótt á umsókn um breytingu á ábyrgð sé fyrir mistök til þess vísað að A-kk-nf G-kk-nf hafi undirritað umsóknina fyrir hönd stefnanda. Í ljósi þess að um nýjan umsækjanda var að ræða, sem og í ljósi þess að A-kk-nf var framkvæmdastjóri hins nýja umsækjanda, verði ekki annað ráðið en að þar hafi A-kk-nf undirritað fyrir hönd BI ltd. Annað væri í raun fráleitt því ekki stæðist að eitt félag felldi ábyrgð á annað með þessum hætti, án samþykkis hins síðarnefnda. Ekki komi til greina að stefnandi hafi með þessu tekið á sig ábyrgð á láni RBS til annars lögaðila, enda feli breytingin í sér að umsækjandinn, og þar með bakábyrgðaraðilinn, varð BI ltd., eins og fram komi í tilkynningu Landsbankans til RBS 31. júlí 2008. Þá megi jafnframt benda á, að áskilið sé í lögum og samþykktum stefnanda að til ráðstöfunar af því tagi að gangast í svo umfangsmikla ábyrgð fyrir annan lögaðila hefði ávallt þurft undirritun þriggja stjórnarmanna stefnanda eins og Landsbankanum hafi verið kunnugt um.

Stefnandi bendir á að ávallt skuli hafa í huga að allar mögulegar brotalamir í skjalagerð þessa máls séu á ábyrgð Landsbankans, bæði vegna stöðu hans sem sérfróðs aðila á þessu sviði sem og sökum þess að Landsbankinn hafi sjálfur fyllt út umrædd eyðublöð.

Auk kröfu um afhendingu á innstæðu stefnanda, sé þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda dráttarvexti og fullan málskostnað. Af gögnum málsins megi glögglega sjá að stefnandi hefur linnulaust krafist afhendingar fjármuna sinna frá því í ágúst 2009. Verði að hafa í huga að inni á umræddum reikningi hafi verið geymdir allir fjármunir stefnanda og því hafi stefnandi orðið fyrir gríðarlegu óhagræði og beinu og óbeinu tjóni vegna sinnuleysis stefnda við að verða við óskum stefnanda um afhendingu fjármunanna. Hafi starf stefnanda lamast meðan á þessu stóð og vextir og dráttarvextir safnast upp á rekstrarskuldir félagsins. Þess utan hafi stefndi með hátterni sínu komið í veg fyrir möguleika stefnanda til að nýta sér þau markaðstækifæri og sóknarfæri, sem upp hafi komið á þessum tíma, þar sem stefnandi hafi ekki haft aðgang að fjármunum sínum. Tjón af þessu tagi sé hins vegar örðugt að sanna og því verði stefnandi að láta nægja að krefjast dráttarvaxta og málskostnaðar.

Varðandi málskostnaðarkröfuna ítreki stefnandi að hann hafi þurft að leita lögfræðiþjónustu vegna málsins frá því í ágúst 2009. Af gögnum málsins sjáist að mikil vinna hafi verið lögð í málið af hálfu stefnanda og að stefnandi hafi í ótal erindum sínum varað stefnda við því að hann myndi krefjast vaxta og kostnaðar fyrir dómi ef hann yrði ekki virtur viðlits.

Um kröfugerð stefnanda vísist til yfirlits umrædds reiknings stefnanda og stöðu hans á hverjum tíma en dráttarvaxta sé fyrst krafist frá 27. september 2009, þegar mánuður var liðinn frá því að stefnandi krafðist afhendingarinnar fyrst, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um lagarök að öðru leyti vísar stefnandi til almennra reglna fjármunaréttarins og um vexti og dráttarvexti til III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

III.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda um að honum verði afhent innstæða á bankareikningi nr. […] með vísan til þess að reikningurinn sé handveðsettur stefnda og slitastjórn Landsbanka Íslands hf. Af ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins sé ljóst að innstæðan á handveðsetta reikningnum hafi flust frá Landsbanka Íslands hf. til stefnda. Í 6. tl. handveðsyfirlýsingarinnar segi: „veðsala er óheimilt meðan veðrétturinn er í gildi að ráðstafa veðandlaginu með hvaða hætti sem er, s.s. með því að veðsetja eða taka fjármuni út af reikningnum, nema hann hafi áður fengið til þess skriflegt leyfi hjá veðhafa. Þessu til tryggingar verður veðandlagið læst fyrir útborgunum annarra en veðhafa vegna þessa samnings.“ Í 10. tl. segi síðan að handveðsetningin gildi frá undirritun hennar og þar til þær skuldir og kostnaður sem handveðið á að tryggja, séu að fullu greidd. Veðsala sé óheimilt að afturkalla eða fella úr gildi yfirlýsingu þessa meðan hann hafi ekki að fullu greitt umræddar skuldir.

Þegar ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins séu skoðaðar sé ljóst að ábyrgðin tryggi allar skuldir stefnanda við bæði stefnda og slitastjórn Landsbanka Íslands hf. og telji slitastjórnin sig eiga kröfu á hendur stefnanda. Þar sem stefnandi hafi ekki framvísað skriflegri heimild frá slitastjórn Landsbanka Íslands hf. þess efnis að stefndi megi greiða stefnanda eftirstöðvar á innstæðu á framangreindum bankareikningi, geti stefndi ekki orðið við kröfu stefnanda. Myndi hann baka sér bótaskyldu gagnvart slitastjórn ef hann greiddi út innstæðuna án samþykkis hennar. Þá sé það ekki stefnda að ákveða, hvort stefnandi standi í skuld við slitastjórnina og því verði stefnandi að beina kröfu sinni um afléttingu veðsins að slitastjórn Landsbanka Íslands hf.

Upphaflega ábyrgðin, sem Landsbanki Íslands hf. hafi gefið út, hafi verið vegna stefnanda og hafi bankinn tekið ábyrgð á endurgreiðslu stefnanda á láninu hjá RBS. Þegar stefnandi hafi ekki fengið lánið en RBS hafi verið tilbúinn að lána öðru félagi í eigu sömu aðila, BI ltd., hafi framkvæmdastjóri stefnanda komið í bankann og beðið um breytingu á ábyrgðinni. Breytingin hafi verið framkvæmd og hafi A-kk-nf G-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda, lesið breytingarskjalið yfir og undirritað það fyrir hönd félagsins og þar með staðfest að það væri bæði í samræmi við vilja hans og stefnanda. Stefndi mótmæli þeirri staðhæfingu að A-kk-nf hafi undirritað skjalið sem framkvæmdastjóri BI ltd. og bendir á að beiðni um breytinguna á ábyrgðinni sé skýrlega undirrituð fyrir hönd stefnanda. A-kk-nf sé atvinnufjárfestir, eigi eignarhluti í mörgum félögum og sé auk þess framkvæmdastjóri margra þeirra. Félög A-kk-ef hafi fjárfest í stórum verkefnum bæði á Íslandi og erlendis og hafi hann því haft góða þekkingu og reynslu af samningagerð og alveg augljóst að hann gerði sér grein fyrir að hann var að undirrita skjalið fyrir hönd stefnanda en ekki BI ltd. Stefndi árétti jafnframt að það sé ekkert í samþykktum stefnanda, sem banni félaginu að taka ábyrgð á skuldum þriðja aðila.

Stefndi hafni þeirri málsástæðu stefnanda að Landsbanki Íslands hf. og stefnandi hafi samið um það að ábyrgðin væri gefin út í nafni BI ltd. og að ábyrgð Landsbanka Íslands hf. tæki til greiðslu þess félags á láninu frá RBS. Ef svo hefði verið, hefði Landsbanki Íslands hf. þurft að gefa út nýja ábyrgð þar sem um grundvallarbreytingu á fyrri samþykkt hans væri að ræða um að veita ábyrgðina. Bankinn hefði þurft að útbúa nýja bankaábyrgð en hefði ekki getað gert einfalda breytingu á þegar útgefinni ábyrgð eins og gert hafi verið. Einnig hefði Landsbanki Íslands hf. þurft að fá nýja tryggingu fyrir ábyrgðinni því sú trygging, sem bankinn hefði haft í formi handveðsetts bankareiknings stefnanda, hafi aðeins tekið til skulda stefnanda við bankann en ekki til skulda BI ltd. Sé augljóst, að Landsbanki Íslands hf., sem hafði fengið handveð fyrir ábyrgðinni gagnvart stefnanda upp á rúmlega 140.000.000 króna, hefði ekki gengist í ábyrgð fyrir BI ltd. án þess að hafa sambærilega tryggingu fyrir ábyrgðinni. BI ltd. hafi ekki getað veitt Landsbanka Íslands hf. handveð í reikningi í eigu stefnanda.

Að mati stefnda hafi stefnandi sýnt það með bréfaskrifum sínum til slitastjórnar og kæru til úrskurðarnefndar um viðskipti með fjármálafyrirtæki að hann samþykkti að handveðið stæði til tryggingar ábyrgðar stefnanda og að stefndi gæti ekki greitt út innstæðuna nema með samþykki slitastjórnar Landsbanka Íslands hf. Stefnandi hafi síðan staðið í deilu við slitastjórn Landsbanka Íslands hf. um það hvort reynt gæti á ábyrgðina, sem RBS var búinn að gjaldfella, þ.e. hvort stefnandi væri í skuld við slitastjórn Landsbanka Íslands hf.

Einnig felist það í munnlegu samkomulagi slitastjórnar og stefnanda, sem gert hafi verið þegar slitastjórn samþykki að stefndi mætti greiða 129.200.100 krónur til stefnanda, að stefnandi hafi fallist á að innstæðan, sem varð eftir á bankareikningnum, væri handveðsett slitastjórn Landsbanka Íslands hf. og að stefnandi fengi hana ekki greidda fyrr en niðurstaða lægi fyrir um það, hvort RBS kæmi að kröfu vegna ábyrgðarinnar sem almennri kröfu í þrotabú Landsbanka Íslands hf. Komi þessi skilningur fram í framlögðum tölvupóstsamskiptum aðilanna.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna fjármunaréttarins og meginreglna kröfu- og samningaréttar um greiðslu fjárskuldbindinga og efndaskyldu loforða. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og kröfu um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda.

IV.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu A-kk-nf B-kk-nf G-kk-nf, stjórnarmaður og framkvæmdastjóri stefnanda og Bergmann Investments ltd., J-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður slitastjórnar Landsbanka Íslands hf., og E-kk-nf M-kk-nf, deildarstjóri í ábyrgðardeild Landsbanka Íslands hf. Verður framburður þeirra rakinn eins og þurfa þykir.

Óumdeilt er að innstæða á framangreindum bankareikningi er hjá stefnda. Við úrlausn á ágreiningi aðila í máli þessu verður hins vegar að leysa úr því, hvort handveðsyfirlýsing sú, sem fyrirsvarsmaður stefnanda undirritaði 2. júlí 2008, stendur til tryggingar bankaábyrgð þeirri, sem Landsbanki Íslands hf. veitti Royal Bank of Scotland (RBS) 16. júlí sama ár. Með handveðsyfirlýsingunni er innstæða á framangreindum bankareikningi stefnanda sett að handveði til tryggingar skaðlausri greiðslu á skuldum, sem stefnandi stendur í við veðhafa, Landsbanka Íslands hf. Ber yfirlýsingin með sér að A-kk-nf G-kk-nf undirritaði yfirlýsinguna fyrir hönd stefnanda. Fram kom hjá A-kk-þgf við aðalmeðferð málsins að á þessum tíma hafi hann áttað sig á því að handveðsetningin stæði í tengslum við lán það, sem RBS veitti Bergmann Investments Limited (BI ltd.) 30. júní sama ár, en fram er komið að A-kk-nf er einnig fyrirsvarsmaður síðarnefnds félags. Hins vegar liggur einnig fyrir að Landsbankinn gaf út ábyrgðaryfirlýsingu til RBS 16. júlí vegna stefnanda, sem hinn skoski banki óskaði eftir leiðréttingu á 30. sama mánaðar með vísan til þess, að BI ltd., eiginlegur lántaki að láninu, væri ekki tilgreindur í ábyrgðinni. Eins og áður er rakið ritaði A-kk-nf G-kk-nf undir umsókn um breytingu á ábyrgðinni daginn eftir en þar segir: „Nafn breytist í Bergmann Investments Limited, og fella niður heimilisfang á Íslandi, sjá meðfylgjandi bréf.“

Af hálfu stefnanda hefur verið mótmælt þeirri staðhæfingu stefnda, að með undirritun sinni umrætt sinn hafi A-kk-nf verið að skuldbinda stefnanda til að ganga í ábyrgð fyrir BI ltd., enda hefði hann ekki haft til þess heimild. Þá bar A-kk-nf um það fyrir dóminum, að ekkert hefði verið um þetta rætt við undirritunina. Sá starfsmaður Landsbankans, sem að undirrituninni kom fyrir hönd bankans, gaf ekki skýrslu fyrir dóminum. Verður því við framburð A-kk-ef miðað að þessu leyti, enda verða gögn málsins ekki talin leiða til annarrar niðurstöðu.

Fram er komið að Landsbankinn sá um alla skjalagerð vegna handveðsyfirlýsingarinnar, upphaflegu bankaábyrgðarinnar og umsóknarinnar um leiðréttingu hennar. Verður að leggja á stefnda hallann af óskýrleika framangreindra gagna að þessu leyti. Þá verður orðalag tölvupósts Landsbankans til RBS um breytingu á bankaábyrgðinni hinn 31. júlí svohljóðandi: „Please amend the following: Applicants name is now to read, Bergmann Investments Limited delete address, Laugavegur 40A, IS-101 Reykjavik, Iceland“ ekki skilið öðruvísi en svo að verið sé að tilkynna breyttan umsækjanda að bankaábyrgðinni, þ.e. BI ltd.

Þá liggur fyrir að ekki var gerð breyting á handveðsyfirlýsingunni frá 2. júlí í tengslum við breytingu á bankaábyrgðinni á þann veg að hún tæki til skulda BI ltd. en það hefði bankanum þó verið í lófa lagið, ef hann vildi tryggja að hún stæði til tryggingar á bankaábyrgðinni til RBS.

Af hálfu stefnda er á því byggt, að með bréfasamskiptum stefnanda við slitastjórn Landsbanka Íslands hf. og kæru til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki, hafi stefnandi sýnt að hann samþykkti að handveðið stæði til tryggingar á ábyrgð stefnanda og að stefndi gæti ekki greitt út innstæðuna nema með samþykki slitastjórnarinnar. Þá telur stefndi að þegar slitastjórnin samþykkti, að greiða mætti stefnanda 129.200.100 krónur hafi orðið munnlegt samkomulag milli slitastjórnar og stefnanda þar sem stefnandi samþykkti að eftirstöðvar innstæðunnar, sem var enn á bankareikningnum, væri handveðsett slitastjórninni. Þessum skilningi stefnda hefur stefnandi mótmælt og verður ekki á það fallist með stefnda að framangreindur skilningur verði lesinn út úr framlögðum gögnum um samskipti umræddra aðila.

Að öllu framangreindu virtu verður að fallast á það með stefnanda að framangreind handveðsyfirlýsing standi eingöngu til tryggingar á skuldum stefnanda og á Landsbankinn því ekki veðrétt í henni á grundvelli bankaábyrgðar þeirrar, sem hann tókst á hendur vegna láns RBS til BI ltd. Óumdeilt er að Landsbankinn á ekki að öðru leyti kröfur á hendur stefnanda sem handveðsyfirlýsingin tekur til. Þá er ekki tölulegur ágreiningur í máli þessu. Er það því niðurstaða dómsins að fallast verði á kröfur stefnanda eins og þær eru fram settar og nánar greinir í dómsorði.

Eftir niðurstöðu málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, NBI hf., greiði stefnanda, Bergmann Investments ehf., 14.769.715 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 139.652.583 krónum frá 27. september 2009 til 1. október sama ár, en af 139.960.732 krónum frá þeim degi til 2. nóvember sama ár, en af 140.661.622 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, en af 141.366.161 krónu frá þeim degi til 31. sama mánaðar, en af 142.011.340 krónum frá þeim degi til 2. febrúar 2010, en af 142.606.340 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, en af 143.203.638 krónum frá þeim degi til 16. sama mánaðar, en af 14.003.538 krónum frá þeim degi til 6. apríl sama ár, en af 14.331.592 krónum frá þeim degi til 30. sama mánaðar, en af 14.390.690 krónum frá þeim degi til 31. maí sama ár, en af 14.449.986 krónum frá þeim degi til 30. júní sama ár, en af 14.509.526 krónum frá þeim degi til 30. júlí sama ár, en af 14.569.311 krónum frá þeim degi til 31. ágúst sama ár, en af 14.617.632 krónum frá þeim degi til 30. september sama ár, en af 14.661.681 krónu frá þeim degi til 29. október sama ár, en af 14.702.323 krónum frá þeim degi til 30. nóvember sama ár, en af 14.738.092 krónum frá þeim degi til 4. janúar 2011, en af 14.769.715 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

A-kvk-nf E-kvk-nf.