E-4231/2013

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 11. september sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af A, [...], Reykjavík, á hendur B, með stefnu áritaðri um birtingu 23. október 2013.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.768.242 krónur, ásamt 4,5% vöxtum frá 7. júlí 2008 til 26. maí 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.735.096 krónur, ásamt vöxtum frá 7. júlí 2008 til 26. maí 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, að skaðlausu, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

II

Málavextir eru þeir að hinn 7. júlí 2008 var ökumaður bifreiðarinnar [...], að taka af stað aftur á bak úr stöðureit á bifreiðastæðinu við verslun 11-11 við Bæjarhraun í Hafnarfirði. Í sömu mund ók stefnandi mótorhjóli sínu, [...], með fram bifreiðastæðinu fyrir aftan bifreiðarnar þar og var rétt aftan við [...] þegar bifreiðinni var bakkað út. Lenti afturendi bifreiðarinnar [...] á vinstri hlið mótorhjólsins sem við það féll á hægri hlið. Samkvæmt tjónstilkynningu ökumanna var ökuhraði mótorhjólsins 10-15 km/klst., en bifreiðarinnar 2 km/klst. Kvaðst ökumaður bifreiðarinnar hafa verið kominn tæpan metra út úr stæðinu þegar mótorhjólið rakst á bifreiðina.

Stefnandi leitaði samdægurs á slysadeild Landspítalans í Fossvogi vegna verkja frá hægri öxl, hálsi og hægra hné. Við skoðun fundust eymsli í öxl og hálsi og við þreifingu væg óþægindi frá hnénu. Röntgenmynd af hné sýndi ekki áverkamerki á beinum. Var stefnandi greindur með tognun um öxl, í hálsvöðvum og um hægra hné. Var hann útskrifaður með ávísun á bólgu- og verkjastillandi lyf og fékk almennar ráðleggingar.

Stefnandi var fimmtugur að aldri á slysdegi. Hafði hann að eigin sögn lokið námi í múriðn 1981 og unnið síðan sjálfstætt við múrverk frá námslokum og rekið fyrirtækið [...] á eigin kennitölu. Hafði hann unnið einn, en ráðið sjálfstæða verktaka í vinnu ef með þurfti. Hafði hann mest verið í utanhússviðgerðum. Hann kvaðst hafa fengið hryggáverka í slysi árið 1990 og verið með verki í mjóbaki. Kvaðst hann ekki hafa haft önnur stoðkerfisvandamál fyrir slysið 7. júlí 2008.

Samkvæmt skattframtölum hafði stefnandi frá árinu 2003 haft fremur lágar tekjur af rekstrinum. Kvaðst stefnandi ekki hafa reiknað sér hátt endurgjald, en starfsemin hafi verið kostnaðarsöm, t.d. af iðnaðarhúsnæði, sem hann hefði keypt á árinu 1994. Í stefnu greinir stefnandi frá því að launatekjur hans samkvæmt skattframtölum hafi tekið mið af skyldu sjálfstæðra atvinnurekenda til að reikna sér endurgjald samkvæmt reglum ríkisskattstjóra, sbr. 58. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003.

Tveimur vikum eftir umferðarslysið, eða hinn 24. júlí 2008, leitaði stefnandi til heimilislæknis vegna verkja í hægri öxl og síðu og aftur 26. ágúst 2008 og þá vegna verkja í hægra hné. Stefnanda var vísað til C, bæklunarlæknis.

Bifreiðin [...] var skylduvátryggð hjá stefnda B. Taldi félagið slys stefnanda vera bótaskylt úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar. Stefnandi og stefndi stóðu saman að öflun matsgerðar á afleiðingum slyssins og fengu til verksins D lækni og E hdl. Matsgerð þeirra er dagsett 8. júní 2010. Mátu matsmenn varanlegan miska stefnanda af völdum slyssins 15 stig og varanlega örorku 15%, auk tímabils óvinnufærni og þjáningartíma frá 7. júlí 2008 til 31. ágúst 2008 og 26. janúar 2009 til 26. maí 2009. Höfðu matmenn hliðsjón af miskatöflu örorkunefndar við matið og tóku einnig tillit til eldri varanlegra einkenna stefnanda eftir fyrra slys.

Með bréfi stefnanda til stefnda, dagsettu 21. júní 2010, setti stefnandi fram sundurliðaða bótakröfu á grundvelli matsgerðarinnar. Var þar byggt á meðaltekjum iðnaðarmanna árið 2007, þ.e. árið fyrir slysið, við útreikning bóta fyrir varanlega örorku. Stefndi svaraði með því að setja fram, 2. júlí 2010, sundurliðaða tillögu að fullnaðaruppgjöri. Þar var, við útreikning bóta fyrir varanlega örorku, miðað við laun stefnanda síðustu þrjú ár fyrir slysið. Hinn 24. ágúst 2010 tók stefnandi við bótum samkvæmt uppgjörstillögu með fyrirvara um mat á varanlegum afleiðingum slyssins, viðmiðunartekjum við útreikning bóta fyrir varanlega örorku og um tímabundið atvinnutjón.

Með bréfi stefnanda til stefnda, dagsettu 15. júní 2012, setti stefnandi fram kröfu um frekari bætur fyrir varanlega örorku miðað við meðaltekjur iðnaðarmanna 2007, en stefndi hafnaði frekari bótagreiðslum.

III

Stefnandi byggir kröfu sína á því að taka beri sérstakt tillit til atvika og aðstæðna og miða bótaútreikning í kjölfar tjónsins við hvaða tekjur stefnandi hefði getað haft miðað við fulla og óskerta starfsorku og viðmiðunarlaun iðnaðarmanna en ekki einungis þær forsendur bótaútreiknings sem stefndi notist við.

Stefnandi byggir á því að bótaútreikningur stefnda geti ekki talist réttur mælikvarði við útreikning á tjóni stefnanda vegna varanlegrar örorku og að aðstæður hans séu óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Beri því að meta árslaun sérstaklega og við bótaútreikning beri að miða við meðaltekjur iðnaðarmanna.

Uppgjör skaðabóta til stefnanda sé einkaréttarlegt uppgjör hans og stefnda á tjóni stefnanda. Það uppgjör sé m.a. óháð uppgjöri hans á sköttum til ríkis og sveitarfélaga. Stefnandi sé múrari að mennt og hafi verið sjálfstætt starfandi við utanhússviðgerðir. Skattframtöl stefnanda gefi ranga mynd af raunverulegu aflahæfi hans og telur stefnandi að rétt tekjuviðmið eigi að vera efri fjórðungsmörk meðaltekna iðnaðarmanna árið fyrir slys, þ.e. árið 2007, sökum þess að stefnandi sé reyndur múrverktaki, en til vara meðaltekjur iðnaðarmanna árið 2007, samkvæmt Hagstofu Íslands.

Að mati stefnanda beri að taka sérstakt tillit til atvika og aðstæðna og miða bótaútreikning í kjölfar tjónsins við hvaða tekjur stefnandi hefði getað haft miðað við fulla og óskerta starfsorku og viðmiðunarlaun iðnaðarmanna, en ekki einungis þær forsendur bótaútreiknings sem stefndi hafi notað.

Aðalkrafa stefnanda í máli þessu er byggð á efri fjórðungsmörkum tekna iðnaðarmanna 2007 sem viðmiðunartekjum, en til vara er miðað við meðaltekjur iðnaðarmanna. Hefur stefnandi sundurliðað dómkröfur sínar með eftirgreindum hætti í stefnu:

Aðalkrafa:

Bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga

6.384.000 x 1.08/319,8 x 356,0 = 7.675.123

7.675.123 x 7,554 x 12% kr. 6.957.391

Áður greiddar bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga kr. 2.189.149

Dómkrafa samtals án vaxta og dráttarvaxta kr. 4.768.242

Varakrafa:

Bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga

5.436.000 x 1.08/319,8 x 356,0 = 6.535.439

6.535.439 x 7,554 x 12% kr. 5.924.245

Áður greiddar bætur samkvæmt 5.-7. gr. skaðabótalaga kr. 2.189.149

Dómkrafa samtals án vaxta og dráttarvaxta kr. 3.735.096

Stefnandi vísar til dómaframkvæmdar Hæstaréttar Íslands, sbr. dóm réttarins í málinu nr. 405/2010, þar sem fallist hafi verið á að reiknuð laun tjónþola, án tillits til hagnaðar af atvinnurekstrinum eða hlutdeildar í honum, væri ekki réttur mælikvarði á hugsanlegar framtíðartekjur og að meðaltekjur iðnaðarmanna væru öllu réttari mælikvarði. Þá vísar stefnandi til dóms Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 374/2003, þar sem stefndi sjálfur hafi verið aðili máls, og gert kröfu til þess, sökum þess að tjónþoli hafi verið sjálfstæður atvinnurekandi og aðstæður af þeim sökum óvenjulegar, að miða við meðallaun þeirrar starfsgreinar, þar sem slíkur mælikvarði væri réttmætari en uppreiknaðar eldri launatekjur tjónþola.

Stefnandi krefst þess að tekjuviðmið miðist aðallega við efri fjórðungsmörk tekna iðnaðarmanna, 6.384.000 krónur, eins og Hagstofan birti þau fyrir árið 2007, síðasta almanaksárið fyrir slys, auk mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Stefnandi telur að þar sem hann hafi verið reynslumikill, á besta aldri, og að auki með meistararéttindi í sinni iðngrein á slysdegi og ætla megi að aflahæfi hans hafi verið meira en almennt gerist, sé réttlátara að miða við efri fjórðungsmörk meðaltekna.

Til vara krefst stefnandi þess að við útreikning bóta verði miðað við meðaltalslaun iðnaðarmanna, 5.346.000 krónur, eins og Hagstofan hafi birt þau fyrir árið 2007, síðasta almanaksárið fyrir slys, auk mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga geti tjónþoli lagt til grundvallar bótakröfu sinni að beita beri öðru tekjuviðmiði þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi hjá tjónþola, að því er varði tekjur eða starf eða ef rök benda til þess að sérstaklega skuli ákveða árslaun samkvæmt mati, sbr. það sem komi m.a. fram í athugasemdum með frumvarpi er varð að 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Sjálfstæðir atvinnurekendur hafi oft tekjur sem séu undirorpnar tíðum breytingum. Árslaun manna í þessum hópi sé almennt ekki unnt að ákveða á grundvelli tekna tólf mánuðum fyrir tjónsdag. Tekjur þeirra séu venjulega ekki bundnar ákveðnum tímabilum eins og hjá launþega sem fái mánaðar- eða vikulaun.

Tekjuviðmið árslauna hjá sjálfstæðum atvinnurekendum, eða öðrum sem hafi sveiflukenndar tekjur, geti því verið réttara að ákveða á grundvelli meðaltekna síðastliðinna ára fyrir tjón. Einnig geti, gagnvart sjálfstæðum atvinnurekanda, í ýmsum tilvikum ekki verið nægjanlegt að meta sjálfar tekjurnar, heldur gæti þurft að líta til þess hvaða tekjur einstaklingar í sömu stöðu og stefnandi hafi í laun sem launþegar og þannig miða við þau laun, sbr. dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands.

Launatekjur stefnanda, samkvæmt skattframtali árin fyrir tjón, taki mið af skyldu sjálfstæðs atvinnurekanda að reikna sér endurgjald samkvæmt reglum ríkisskattstjóra, sbr. 58. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003. Stefnanda hafi því verið heimilt að reikna sér ákveðin lágmarkslaun og hann hefði eftir atvikum getað greitt sér hagnað af rekstri sínum og þá greitt fjármagnstekjuskatt af slíkum tekjum. Stefnandi hafi í rekstri sínum ekki greitt sér hagnað af rekstrinum og hafi hann átt allverulegt uppsafnað rekstrartap, samkvæmt skattframtölum. Rekstrartap sé yfirfæranlegt milli framtalsára og geti einstaklingur í sjálfstæðum atvinnurekstri almennt vænst þess að nýta slíkt tap á rekstrarárum sem skili hagnaði. Einnig fylgi atvinnurekstri alltaf nokkur rekstraráhætta sem sjálfstæður atvinnurekandi geti þurft að þola, en slíkt eigi ekki að koma til álita við mat á aflahæfi stefnanda. Stefnandi hafi forræði á því með hvaða hætti hann hafi nýtt starfsorku sína og hafi hann verið í einstaklingsrekstri í stað þess að starfa sem hefðbundinn launþegi. Ekkert bendi til þess að stefnandi hefði ekki getað verið í sambærilegri stöðu og hefðbundinn launþegi í sömu starfsgrein á því tímabili sem bótaútreikningur hafi verið miðaður við.

Ljóst sé að veruleg breyting hafi orðið á starfsorku stefnanda í kjölfar tjónsins og þar af leiðandi hafi stefnandi ekki getað fullnýtt starfsorku sína, hvorki til þess að standa í einstaklingsrekstri né taka að sér störf sem launþegi. Það sé því ósanngjarnt að bera því við að tjón stefnanda sé á einhvern hátt minna en annars manns í sambærilegri stöðu með sambærilega kunnáttu, starfsreynslu og menntun einungis sökum þess að hann hafi verið sjálfstæður atvinnurekandi en ekki launþegi.

Stefndi geti ekki einhliða metið sem svo, án viðhlítandi skýringa, að aflahæfi einstaklinga í slíkri stöðu sé á einhvern hátt minna en aflahæfi hefðbundinna launþega í sömu starfsgrein. Vinna manns sé manns einkaeign og njóti m.a. eignarréttarverndar 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og sé það stefnanda að ákveða með hvaða hætti hann ráðstafi starfsorku sinni í framtíðinni.

Stefnandi hafi iðnmenntun sem múrari, hafi góða verkkunnáttu og langa starfsreynslu auk mikillar reynslu af múrverktöku og hafi verið andlega og líkamlega hraustur að öllu leyti áður en umrætt tjón varð. Aflahæfi hans taki því óneitanlega mikið fremur mið af slíkum þáttum heldur en tekjum samkvæmt skattframtali. Í kjölfar tjónsins sé starfsorka hans takmarkaðri og hafi stefnandi óneitanlega orðið fyrir tjóni. Möguleikar stefnanda á því að gerast launþegi séu takmarkaðri en áður og þurfi tjónvaldur að bæta tjónþola það tjón sem hann hafi valdið honum, að fullu.

Markmið 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé beinlínis ætlað að tryggja það að tjónþoli fái tjón sitt bætt með nákvæmum hætti, t.d. ef launatekjur samkvæmt skattframtali eru ekki til þess fallnar að gefa nákvæma mynd af fjártjóni sökum atvinnumissis og vísar stefnandi í því sambandi til dóms Hæstaréttar Íslands í málum nr. 138/2011 og 59/2004.

Stefnandi hafi eðli máls samkvæmt ekki getað greitt sér hærri laun en sem nemi reiknuðu endurgjaldi og hafi tap hlotist af atvinnurekstri hans. Það tap hafi stefnandi þurft að bera. Í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 138/2001, hafi ekki verið fallist á að hagnaður sem tjónþoli fékk vegna sölu einkahlutafélags sem hélt utan um einstaklingsrekstur hans á árinu 2007 ætti að koma til álita við mat á árslaunum hans. Með sömu rökum eigi tap af atvinnurekstri ekki heldur að koma til álita við ákvörðun á því hvert sé sanngjarnt tekjuviðmið stefnanda. Stefnandi hafi, eðli máls samkvæmt, ekki getað greitt sér hærri laun sökum rekstrarörðugleika. Bótaréttur samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga sé ætlað að tryggja mönnum sanngjarnt endurgjald fyrir þær skerðingar á framtíðartekjum sem tjónþoli geti haft réttmætar væntingar til á almennum vinnumarkaði.

Um lagarök vísar stefnandi til 91. gr. laga nr. 50/1987, með síðari breytingum, skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, laga nr. 90/2003, með síðari breytingum og laga nr. 33/1944, með síðari breytingum.

Kröfu um vexti og dráttarvexti byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að með uppgerðum bótum til stefnanda hafi stefndi að fullu bætt stefnanda líkamstjón hans vegna umferðarslyssins 7. júlí 2008, samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, og því eigi stefnandi ekki lögvarinn rétt til frekari bóta úr hendi stefnda.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola, en meðalatvinnutekjur hans þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna.

Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir því að bæði skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi, þ.e. skilyrði um óvenjulegar aðstæður og skilyrði um að annar mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans sé réttari en meðalatvinnutekjur hans sjálfs síðustu þrjú ár fyrir slysið. Stefndi telur ósannað að þessi skilyrði séu uppfyllt í tilviki stefnanda.

Aðstæður stefnanda hafi á engan hátt verið óvenjulegar á þeim tíma sem hann slasaðist og ekki annar mælikvarði réttari á líklegar framtíðartekjur hans en tekjur hans sjálfs síðustu þrjú árin fyrir slysið. Stefnandi hafi verið 50 ára að aldri á slysdegi og hafi gegnum tíðina starfað sem sjálfstæður atvinnurekandi við múrverk og rekið starfsemina gegnum einkafirma sitt og unnið einn, en þó fengið sjálfstæða verktaka í vinnu eftir þörfum. Reiknaðar tekjur stefnanda til skatts, síðustu árin fyrir slysið eða a.m.k. frá árinu 2003 og fram að slysi, hafi verið fremur lágar og tiltölulega jafnar og lítill sem enginn hagnaður af rekstrinum, þegar launum stefnanda hafi sleppt. Ekki hafi verið nein fyrirsjáanleg breyting á því til framtíðar, þó að slysið hefði ekki orðið, eða á rekstri og atvinnustarfsemi stefnanda. Í ljósi þessa, og þar sem stefnandi hafi verið orðinn fimmtugur að aldri er slysið varð og hafði fyrir slysið verið með skerta starfsorku vegna fyrra slyss, hafi ekki annað verið fyrirliggjandi en að tekjur hans til framtíðar yrðu svipaðar og undanfarin ár og í öllu falli ekki hærri. Stefnandi hafi verið kominn á þann aldur, þegar vinnutekjur fari almennt lækkandi, sbr. og margföldunarstuðul 6. gr. skaðabótalaga. Matsmenn taki og fram í matsgerð sinni, að fyrirliggjandi upplýsingar um atvinnurekstur stefnanda bendi til þess, að atvinnuþátttaka hans hafi verið takmörkuð um árabil fram að slysi. Telji matsmenn og líklegt miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um varanleg einkenni stefnanda eftir fyrra slysið, að þau einkenni hafi komið til með að hafa áhrif á starfsorku hans og því ekki forsendur til að leggja til grundvallar við mat á varanlegri örorku, að hann hefði unnið fulla vinnu við múrverk, út starfsævina.

Að öllu þessu virtu sé enginn grundvöllur til að miða við meðalatvinnutekjur iðnaðarmanna við útreikning á bótum til stefnanda fyrir varanlega örorku, hvað þá við efri fjórðungsmörk tekna iðnaðarmanna. Reynsla stefnanda af vinnu við múrverk og meistararéttindi breyti þar engu. Það eitt að stefnandi sé sjálfstæður atvinnurekandi og að atvinnurekstur hans hafi um árabil skilað litlum hagnaði, þegar reiknuðum launum stefnanda sleppi, og stundum jafnvel einhverju tapi, séu heldur ekki óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eða aðstæður sem réttlæti að miðað sé við meðalatvinnutekjur iðnaðarmanna fremur en við tekjur stefnanda sjálfs gegnum tíðina. Verði það hvorki ráðið af texta 2. mgr. 7. gr. laganna, né af lögskýringargögnum eða dómafordæmum.

Helstu dæmi um óvenjulegar aðstæður hjá sjálfstæðum atvinnurekanda sé hins vegar það tilvik þegar tekjur hans séu undirorpnar tíðum breytingum, sbr. athugasemdir við 7. gr. skaðabótalaga í lagafrumvarpinu, eða það tilvik að einhverjar sérstakar breytingar varðandi atvinnustarfsemi hans eða tekjuöflun hafi orðið eða verið ákveðnar skömmu fyrir slys. Ekki standi þannig á í tilviki stefnanda. Þvert á móti hafi tekjur hans undanfarin ár fram að slysi verið tiltölulega jafnar og stöðugar en ekki sveiflukenndar. Hafi engar breytingar orðið á því, eða neinar breytingar verið ákveðnar skömmu fyrir slysið, sem haft gætu áhrif á afkomu stefnanda eftirleiðis eða tekjuöflun hans til framtíðar. Því sé ekki um óvenjulegar aðstæður að ræða í tilviki stefnanda og ekki annar mælikvarði réttari á líklegar framtíðartekjur hans en laun hans sjálfs síðustu þrjú ár fyrir slysið. Þannig sé ekki grundvöllur til að ákveða örorkubætur til hans sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr., heldur beri að miða við meðaltekjur hans sjálfs síðustu þrjú ár fyrir slysið, samkvæmt aðalreglunni í 1. mgr. 7. gr., eins og gert hafi verið við bótauppgjörið.

Í athugasemdum við 7. gr. í frumvarpi til skaðabótalaga komi fram, að árslaun sjálfstæðra atvinnurekenda og annarra er hafi sveiflukenndar tekjur sé almennt ekki unnt að ákveða á grundvelli tekna þeirra á næstliðnum tólf mánuðum fyrir slys, heldur sé rétt að ákveða þau á grundvelli meðaltekna þeirra á síðustu árum fyrir slysið. Jafnvel þó að stefnandi teldist hafa haft sveiflukenndar eða breytilegar tekjur fyrir slysið sé árslaunaviðmið stefnda samkvæmt bótauppgjörinu eftir sem áður í takt við það sem 7. gr. skaðabótalaga miði við.

Stefndi bendir á að það sé á forræði einstaklingsins hvort hann starfi sem sjálfstæður atvinnurekandi í starfsgrein sinni eða vinni sem launþegi hjá öðrum. Allur gangur sé á því hvernig mönnum farnist í sjálfstæðum atvinnurekstri og fari það bæði eftir markaðsaðstæðum og hæfni og útsjónarsemi viðkomandi. Áhætta fylgi atvinnurekstri, en eftir sem áður kjósi sumir frekar að vera frjálsir og eigin herrar í sjálfstæðum atvinnurekstri en að vinna hjá öðrum, þótt það geti eftir atvikum þýtt lægri tekjur heldur en vera myndi í fastri launavinnu hjá öðrum. Sé því rökrétt og eðlilegt við ákvörðun viðmiðunartekna einstaklings í sjálfstæðum atvinnurekstri að miða við laun hans sjálfs þrjú síðustu ár fyrir slysið, þegar fyrir liggi að hann hafi um margra ára bil fyrir slysið verið í sama og óbreyttum rekstri og ekki fyrirsjáanleg nein breyting á því til framtíðar eða á starfi og tekjuöflun viðkomandi.

Í stefnu sé því haldið fram að Hæstiréttur Íslands hafi í dómi í máli nr. 138/2011, ekki fallist á það að hagnaður, sem tjónþoli hafi fengið af sölu einkahlutafélags ætti að koma til álita við mat á árslaunum hans og með sömu rökum eigi því tap af atvinnurekstri ekki heldur að koma til álita við mat á því hvert tekjuviðmiðið eigi að vera. Í því sambandi athugist að í fyrrgreindum dómi hafi hins vegar verið tekið tillit til hagnaðar af rekstri einkahlutafélagsins þrjú síðustu ár fyrir slysið við ákvörðun árslauna og með sömu rökum ætti þá að taka tillit til taps af rekstrinum þegar því sé að skipta við ákvörðun árslauna.

Við ákvörðun árslauna, samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta fyrir varanlega örorku, komi jafnan til skoðunar hvort óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og hvort annar mælikvarði en tekjur tjónþola sjálfs síðustu árin fyrir slys sé réttari á líklegar framtíðartekjur hans. Við mat á því sé lykilatriði hvort aðstæður tjónþola þrjú síðustu ár fyrir slysið hafi í raun verið óvenjulegar eða frábrugðnar næstliðnum árum í atvinnusögu hans eða hvort breytingar hafi staðið fyrir dyrum, sem geri sennilegt að hann muni hafa aðrar og meiri tekjur til framtíðar en hann hafi haft áður, eða minni eftir atvikum.

Þegar litið sé til atvinnurekstrar- og tekjusögu stefnanda árin fyrir umrætt slys, til aldurs stefnanda, skertrar starfsorku hans vegna fyrra slyss og að engar breytingar hafi orðið á aðstæðum hans atvinnu eða tekjum um árabil fyrir slysið eða breytinga verið að vænta til framtíðar ætti að vera einsýnt að ekki sé annar mælikvarði réttari á líklegar framtíðartekjur hans en laun hans sjálfs þrjú síðustu ár fyrir slysið. Ekki séu því skilyrði til að verða við kröfu hans um að meta árslaun sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Vísar stefndi til hliðsjónar til dóms Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 226/2011.

Ekki séu því forsendur til annars, þegar allt framangreint sé virt, en að ákveða árslaun til útreiknings bóta fyrir varanlega örorku stefnanda út frá meðaltekjum hans sjálfs þrjú síðustu ár fyrir slysið eins og stefndi hafi gert við bótauppgjörið.

Varakröfu sína byggir stefndi á því, að meðaltekjur iðnaðarmanna séu, í ljósi atvinnu- og tekjusögu stefnanda, réttara tekjuviðmið en efri fjórðungsmörk tekna iðnaðarmanna.

Stefndi mótmælir sérstaklega vaxtakröfu stefnanda, en vextir eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu séu fyrndir og mótmælir stefndi upphafstími dráttarvaxta frá fyrri tíma en mánuði eftir þingfestingu málsins, en þá fyrst hafi stefnandi sett fram aðalkröfu sína um örorkubætur á grundvelli efri fjórðungsmarka tekna iðnaðarmanna 2007, sem árslaunaviðmiðs.

Um lagarök vísar stefndi til skaðabótalaga og lögskýringagagna með þeim, svo og dómafordæma.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Ágreiningslaust er að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni, sem stefnandi varð fyrir í umferðarslysi 7. júlí 2008, og að stefndi sé greiðsluskyldur vegna tjónsins. Ágreiningur aðila lýtur hins vegar að því hvort við útreikning bóta eigi að miða við meðalatvinnutekjur stefnanda síðustu þrjú almanaksár fyrir slysið, eins og stefndi gerði við bótauppgjörið, eða hvort árslaun skuli metin sérstaklega þar sem óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi, sbr. 2. mgr. 7. gr. laganna, og miða annað hvort við efri fjórðungsmörk tekna iðnaðarmanna árið 2007 eða við meðaltekjur iðnaðarmanna árið 2007, eins og stefnandi krefst.

Ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993, um bætur fyrir varanlega örorku hafa það að markmiði að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir það tjón eftir því sem unnt er. Reglur um grundvöll þess útreiknings er að finna í 7. gr. laganna. Í 1. mgr. 7. gr. laganna segir að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skuli teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Með þessum mælikvarða er í senn tekið tillit til þess hvernig tjónþoli hefur í reynd nýtt getu sína til að sinna launuðum störfum um tiltekinn tíma fyrir tjónsatburð og hverra tekna hann hefur aflað á þann hátt. Í 2. mgr. 7. gr. er kveðið á um að árslaun skuli þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði 2. mgr. 7. gr., um að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður sem valdi því að meðalatvinnutekjur hans samkvæmt 1. mgr. sömu greinar séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur hans. Við mat á því hvort heimilt sé að beita ákvæði 2. mgr. 7. gr. laganna í tilviki stefnanda verður að líta til þess hvort aðstæður hans hafi á einhvern hátt verið óvenjulegar að því er tekjuöflun varðar, þannig að annar mælikvarði teljist réttari en hans eigin tekjur.

Í málinu liggur fyrir að stefnandi, sem er menntaður múrarameistari, hefur allt frá því námi lauk unnið sjálfstætt við múrverk og rekið fyrirtæki á eigin kennitölu. Fram kom í skýrslu hans fyrir dómi, að hann ynni aðeins hluta úr ári, þ.e. frá vori fram á haust, að mestu leyti við utanhússviðgerðir. Í málinu liggja frammi skattframöl áranna 2011, 2012 og 2013 og yfirlit yfir staðgreiðslu skatta árin 2005 til 2009. Hins vegar kemur fram í stefnu að launatekjur hans samkvæmt skattframtölum hafi tekið mið af skyldu sjálfstæðs atvinnurekanda til að reikna sér endurgjald samkvæmt reglum ríkisskattstjóra, sbr. 58. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003. Hvorki er fram komið að einhverjar breytingar hafi orðið á atvinnuhögum stefnanda eftir að hann hóf sjálfstæðan rekstur né að sveiflur hafi orðið í tekjuöflun hans á þessum tíma. Þvert á móti verður ráðið af framburði hans sjálfs og framlögðum skattframtölum að tekjur hans af rekstrinum hafi verið svipaðar árin fyrir slys og eftir slysið og tap var á rekstrinum. Þá liggur ekkert fyrir um það að vænta hafi mátt breytinga á tekjuöflun hans eða að hann hafi haft hærri tekjur en fram koma á skattframtölum hans árin fyrir slys. Hefur stefnandi á engan hátt sýnt fram á að aðstæður hans síðustu þrjú almanaksárin fyrir slys hafi verið óvenjulegar á einhvern hátt. Samkvæmt þessu eru lagaskilyrði ekki uppfyllt til að meta árslaun stefnanda sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Með því að miða uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku stefnanda við launatekjur hans í samræmi við 1. mgr. 7. gr. laganna, hefur stefndi bætt stefnanda það tjón hans að fullu. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, B er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf