E-4465/2013

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 1. nóvember 2013 á hendur B-kk-þgf Á-kk-þgf P-kk-þgf, Valhallarbraut 1222, Reykjanesbæ, og Tryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta vegna líkamstjóns.

Aðalkrafa stefnanda er sú að stefndu verði gert að greiða honum óskipt 9.040.677 krónur með með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 1. nóvember 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 17. september 2013 á 4.722.512 krónum.

Varakrafa stefnanda er sú að stefndu verði gert að greiða honum óskipt 8.374.034 krónur með með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 17. ágúst 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, að frádreginni innborgun eins og í aðalkröfu.

Þrautavarakrafa stefnanda er sú að stefndu verði gert að greiða honum óskipt 8.370.141 krónur með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 1. nóvember 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, að frádreginni innborgun eins og í aðalkröfu.

Önnur þrautavarakrafa stefnanda er sú að stefndu verði gert að greiða honum óskipt 5.729.766 krónur með með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 17. ágúst 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, að frádreginni innborgun eins og í aðalkröfu.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi að fjárhæð samtals 745.474 krónur.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins.

Málið var dómtekið 30. apríl sl.

Hinn 27. ágúst 2010 lenti stefnandi í slysi þar sem hann var farþegi í bifreiðinni OG-240 sem var ekið suður Reykjanesbraut. Á móts við Grænásbrekkuna missti ökumaður stjórn á bifreiðinni og valt hún nokkrar veltur.

Strax eftir slysið kvartaði stefnandi undan einkennum í hálsi og hægri hendi. Var hann fluttur á heilbrigðisstofnun Suðurnesja þar sem meiðsl hans voru könnuð. Í stefnu er því lýst að nú eigi hann erfitt með langar stöður og þreytist fljótt. Verkir komi fram í hálsi, höfði og út í herðar auk þess sem hann festist reglulega í baki. Þessi einkenni hamli honum í starfi og skerði álagsgetu og úthald hans til almennra starfa, sérstaklega vinnu sem krefjist líkamlegs erfiðis.

Stefndi B-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf var eigandi bifreiðarinnar og ökumaður umrætt sinn, en stefndi Tryggingamiðstöðin tryggði bifreiðina lögboðinni ábyrgðartryggingu. Viðurkenndi félagið bótaskyldu vegna líkamstjóns stefnanda. Aðilar sammæltust um að afla matsgerðar S-kk-ef A-kk-ef hæstaréttarlögmanns og S-kk-ef C-kk-ef bæklunarskurðlæknis um afleiðingar slyssins samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Matsgerð þeirra er dagsett 8. júlí 2013. Þar er talið að stöðugleikapunktur hafi verið 27. febrúar 2011, tímabundið atvinnutjón fjórar vikur, tímabil þjáningabóta fjórar vikur án rúmlegu, varanlegur miski 10 stig og varanleg örorka 10%.

Í stefnu segir að stefnandi hafi hafið nám við Fjölbrautaskóla Suðurnesja haustið 2007. Hann setið sex annir í skólanum og lokið tiltölulega fáum einingum. Hann hafi hætt í skólanum í janúar 2010. Hann hafi verið atvinnulaus um nokkurra mánaða skeið, en hafið störf í verslun Elko í Leifsstöð í júní 2010. Þar starfi hann enn.

Aðilar gengu til samninga um skaðabætur, en náðu ekki endanlegu samkomulagi. Greiddi stefndi bætur í samræmi við það sem hann taldi vera fullar bætur fyrir tjón stefnanda, sem tók við þeim með fyrirvara. Hann krefst þó ekki frekari greiðslna vegna tímabundins vinnutekjutaps, þjáningabóta og varanlegs miska. Bætur fyrir varanlega örorku telur hann hins vegar ekki vera að fullu greiddar. Ágreiningur aðila lýtur eingöngu að því við hvaða árslaun skuli miða útreikning bóta. Stefndi greiddi bætur í samræmi við lágmarkslaunaviðmiðun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, en stefnandi vill miða við nokkru hærri laun.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi kveðst reisa málssókn sína á 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004, skaðabótalögum, 1. mgr. 88. gr., 89. gr., 90. gr., 91. gr. og 95. gr., sbr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og meginreglu skaðabótaréttar um fullar bætur til tjónþola. Hann vísar til þess að umrædd bifreið hafi verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Þá vísar hann til áðurgreindrar matsgerðar sem aðilar öfluðu sameiginlega.

Stefnandi mótmælir því að 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við um aðstæður hans. Ákvæðinu sé að meginstefnu til ætlað að ná til þeirra sem engar tekjur hafi vegna þess hvað þeir séu ungir, eða hafa ekki aflað vinnutekna. Ákvæðið eigi ekki við um þá sem séu komnir út á vinnumarkaðinn, séu byrjaðir að afla tekna. Telur hann að aðstæður sínar hafi á slysdegi verið óvenjulegar og því eigi 2. mgr. 7. gr. við. Ljóst sé að lágmarkslaun séu ekki réttur mælikvarði um líklegar framtíðartekjur.

Stefnandi byggir á því að hann hafi fyrir slysdag ákveðið að hætta í skóla og hefja vinnu í fullu starfi. Hann hafi verið í starfi hjá Elko í Leifsstöð og starfi þar enn. Hann hyggist halda þar áfram störfum. Telur hann að sér muni í framtíðinni einungis bjóðast almenn afgreiðslustörf, en hann eigi erfitt með líkamlega erfiða vinnu.

Stefnandi telur að 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga setji tvö skilyrði fyrir því að árslaun verði metin sérstaklega. Aðstæður þurfi að vera óvenjulegar og leiða til þess að árslaun síðustu þriggja ára séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur. Aðstæður sínar séu óvenjulegar með því að hann hafi hætt námi í janúar 2010 og byrjað að vinna í júní sama ár. Hann vísar jafnframt til þess að lágmarkslaunaviðmiðun 3. mgr. 7. gr. endurspegli ekki líklegar framtíðartekjur hans. Tekjur hans á árinu 2010, uppreiknaðar til 12 mánaða, og tekjur síðustu þriggja ára hafi verið mun hærri en laun samkvæmt lágmarksviðmiðun. Markmið skaðabótalaga sé að tryggja tjónþola fullar bætur. Því sé ekki rétt að miða bætur til hans við lágmarkslaunaviðmiðun.

Aðalkrafa stefnanda miðar við meðalheildarlaun þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólks. Dómstólar leggi almennt til grundvallar meðallaun á því ári sem slys verður í því starfi sem tjónþoli gegndi á slysdegi. Mánaðarlaun þessa hóps hafi samkvæmt launakönnun Hagstofunnar verið 391.000 krónur á árinu 2010. Viðmiðunarlaunin séu því 5.067.360 krónur að meðtöldu 8% framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð. Krafa vegna varanlegrar örorku sé því 5.067.360 x 17,841 x 10% = 9.040.677 krónur.

Til vara krefst stefnandi þess að miðað verði við tekjur hans á árinu 2011, en hann hafi verið í fullri vinnu allt það ár. Heildartekjur námu samtals 4.693.702 krónum að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð. Varakrafan sé því 4.693.702 x 17,841 x 10% = 8.374.034 krónur.

Til þrautavara vill stefnandi miða við meðalheildarlaun verkakarla á slysárinu. Þau námu 362.000 krónum. Þá séu heildarlaunin 4.691.520 og krafan sé því 4.691.520 x 17,841 x 10% = 8.370.141 krónur.

Í annarri þrautavarakröfu sinni miðar stefnandi við laun sín á tímabilinu júlí til desember 2010, uppreiknuð til 12 mánaða. Þau telur hann nema 3.211.572 krónum og krafan nemi því 5.729.766 krónum.

Stefnandi krefst vaxta frá 27. febrúar 2011, sem hann segir upphafsdag metinnar örorku. Dráttarvaxta krefst hann frá stefnubirtingardegi. Í varakröfu krefst hann þó dráttarvaxta frá 17. ágúst 2013, en þá hafi verið liðinn mánuður frá því að hann krafði stefnda um greiðslu í samræmi við varakröfuna. Stefnandi vísar um vextina til 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu þar sem stefnandi hafi þegar fengið fullnaðargreiðslu skaðabóta samkvæmt skaðabótalögum.

Stefndi segir að við uppgjör bóta til stefnanda hafi verið litið til þess í fyrsta lagi að tekjur hans síðustu þrjú ár hafi verið undir lágmarksviðmiðun 3. gr. 7. gr. Í öður lagi hafi hann verið mjög skammt á veg kominn í námi þegar hann hætti í skóla. Hann hafi verið nýbyrjaður sem afgreiðslumaður í verslun er slysið varð. Fram komi í matsgerðinni að hann hafi hug á frekara námi í framtíðinni. Hafi því mátt gera ráð fyrir að framtíðartekjur hans yrðu mjög lágar.

Í þriðja lagi hafi stefnandi verið atvinnulaus um tíma fyrir slysið og ekki markað sér stöðu á vinnumarkaði. Nokkrar vikur við afgreiðslustörf í verslun dugi ekki til að hann teljist hafa markað sér starfsvettvang.

Þegar svona hátti til beri að beita ákvæði 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Sú regla tryggi ölum tjónþolum tilteknar lágmarksbætur.

Stefndi segir að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að aðstæður hjá honum hafi verið óvenjulegar síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið og að annar mælikvarði sé réttari um líklegar framtíðartekjur.

Stefndi byggir á því að það hafi ekki verið vegna óvenjulegra aðstæðna að stefnandi hafði lágar tekjur síðustu árin fyrir slysið. Vitnar hann til Skaðabótaréttar V-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef og telur að óvenjulegar aðstæður felist í breytingum á högum tjónþola sem áður hafi haft tekjur eða störf sem réttara væri að miða við. Stefnandi hafi stundað nám síðustu þrjú almanaksárin fyrir slysið og Hæstiréttur hafi í dómum sínum dæmt námsmönnum og öðrum þeim sem ekki hafi skapað sér atvinnusögu bætur samkvæmt 3. mgr. 7. gr. Vitnar hann til dóma réttarins í málum nr. 449/2009, 375/2002, 223/2003, 51/2002 og 188/2004.

Um aðalkröfu stefnanda segir stefndi að stefnandi hafi ekki haft nein laun fyrstu fimm mánuði ársins 2010 og lítil í þeim sjötta. Heildartekjur hans þetta ár hafi verið lægri en lágmarksviðmiðun 3. mgr. 7. gr. Þá sé skilyrðinu um óvenjulegar aðstæður ekki fullnægt.

Stefndi segir að sú aðferð stefnanda í varakröfu að miða við tekjur á fyrsta almanaksári eftir slysið sé í andstöðu við allar málsgreinar 7. gr. skaðabótalaganna. Ekki sé gert ráð fyrir því að uppgjör bóta geti farið fram á grundvelli tekna sem tjónþoli afli sér ári eða árum eftir slys. Þá sé skilyrðinu um óvenjulegar aðstæður ekki fullnægt.

Um þrautavarakröfu stefnanda segir stefndi að tekjur stefnanda á árinu 2010 hafi verið undir lágmarki 3. mgr. 7. gr. og aðstæður ekki verið óvenjulegar

Þá gera stefndu athugasemdir við síðari þrautavarakröfu stefnanda. Þeir segja að skaðabótalögin geri í öllum tilvikum ráð fyrir því að miðað sé við tekjur á heilu ári, annað hvort tjónþola sjálfs eða viðmiðunarhóps. Enginn grundvöllur sé til þess að heimfæra tekjur fyrir síðustu sex mánuði ársins 2010 á fyrri sex mánuðina. Þá séu ekki rökstutt hvers vegna ekki skuli taka tillit til þess hluta ársins 2010 sem stefnandi var atvinnulaus og tekjulaus.

Stefndu vísa til skaðabótalaga nr. 50/1993, meginreglna skaðabótaréttar og almennra reglna kröfuréttar.

Niðurstaða

Í 7. gr. skaðabótalaga er fjallað um það sem nefnt er í upphafsorðum 1. mgr. árslaun til ákvörðunar bóta. Bætur eru reiknaðar eftir tilteknum árslaunum. Þegar þessi viðmiðun er ákveðin á að leita eftir því sem í lok 2. mgr. er kallað líklegar framtíðartekjur tjónþola. Skaðabótum vegna varanlegrar örorku er ætlað að bæta tekjutap sem vænta má vegna minni starfsorku. Meta verður hversu mikið tekjur viðkomandi muni skerðast og hvaða laun viðkomandi hefði að óbreyttu haft. Þannig er fundin sú fjárhæð sem bætt skal fyrir varanlega örorku.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skulu líklegar framtíðartekjur reiknaðar sem meðaltal atvinnutekna tjónþola síðustu þrjú almanaksárin áður en hann slasaðist, framreiknað með tilteknum hætti. Á þessi regla ágætlega við um þorra fólks, en gert er ráð fyrir því að tekjur séu tiltölulega jafnar milli ára. Í 2. mgr. segir að árslaun skuli metin sérstaklega þegar aðstæður eru óvenjulegar og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari. Óvenjulegar aðstæður teljast aðstæður þá vera þegar tjónþoli hefur litlar eða engar tekjur, eða óvenju háar, miðað við það sem telja má að hafi verið eða muni verða venjulegt hjá honum. Tekjur hans síðustu þrjú árin séu ekki dæmigerð. Aðstæður geta verið óvenjulegar á hluta viðmiðunartímabilsins eða allt tímabilið. Ekki er hægt að skýra hugtakið óvenjulegar aðstæður með öðrum hætti en að vísað sé til þess að tekjur hans séu talsvert hærri eða lægri en venjulegt getur talist hjá viðkomandi tjónþola, miðað við starfssvið hans, menntun og starfsþjálfun.

Gagnvart viðmiðun um tekjuöflun fullorðins manns er skólaganga án þess að tekna sé aflað óvenjulegar aðstæður. Atvinnuleysi um nokkurra mánaða skeið er á sama hátt óvenjulegar aðstæður. Við slík tímabil er ekki heimilt að miða ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku. Stefnandi var í skóla á árunum 2007, 2008 og 2009 og er því ekki hægt að miða ákvörðun bóta við tekjur hans þau ár, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Er augljóst að annar mælikvarði er betri um líklegar framtíðartekjur stefnanda. Hann hafði hafið störf í verslun og má gera ráð fyrir að hann hefði haldið áfram í fullu starfi og að ósennilegt sé að hann hefði leitað eftir öðru starfi þar sem laun væru lægri.

Samkvæmt skaðabótalögum á almennt að áætla framtíðartekjur miðað við fyrri tekjuöflun viðkomandi. Lögin gera ekki ráð fyrir því að meðaltekjur tiltekinna starfshópa séu hafðar til viðmiðunar. Í dómaframkvæmd eru þó fordæmi um viðmiðun við meðaltekjur, en það virðist bundið við þau tilvik að ekki er nein tæk viðmiðun byggð á eigin tekjureynslu viðkomandi. Þá var sú stefna mörkuð með lögum nr. 37/1999 að miða eftir því sem kostur er við heil almanaksár, en ekki 12 mánaða tímabil eða önnur styttri.

Þegar slysið varð hafði stefnandi starfað um skamman tíma í versluninni. Verður í samræmi við framangreind sjónarmið að hafna aðalkröfu stefnanda, sem miðar við meðallaun starfsstéttar. Verður fallist á varakröfu hans um viðmiðun við tekjur hans á árinu 2011.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi hugmyndir um að afla sér menntunar síðar. Slíkar hugmyndir leiða ekki til þess að bætur verði lækkaðar, en eins og áður segir er tekjuleysi vegna náms yfirleitt óvenjulegar aðstæður í skilningi skaðabótalaga.

Samkvæmt þessari niðurstöðu er fallist á varakröfu stefnanda og verða stefndu dæmdir til að greiða honum 8.374.034 krónur með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 17. ágúst 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 17. september 2013 á 4.722.512 krónum. Málskostnaður ákveðst 700.000 krónur.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndu, B-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf og Tryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, A, óskipt 8.374.034 krónur með með 4,5% vöxtum frá 27. febrúar 2011 til 17. ágúst 2013, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 17. september 2013 á 4.722.512 krónum, og 700.000 krónur í málskostnað.