E-3200/2015

Mál þetta, sem var dómtekið 1. júní sl., var höfðað 29. september 2015.

Stefnandi er Á-kvk-nf Ó-kvk-nf G-kvk-nf, Vogatungu 24 í Kópavogi.

Stefndi er Samskip hf., Kjalarvogi 7-15 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 10.577.351 króna, með 4,5% ársvöxtum af 1.829.055 krónum frá 25. mars 2014 til 25. ágúst 2014, af 10.577.351 krónu frá þeim degi til 1. október 2015 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.591.019 krónum greiddum 17. júlí 2015. Þá krefst stefnandi málskostnaðar, auk virðisaukaskatts, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar, en til vara að dómkrafa stefnanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

I

Stefnandi krefst í máli þessu skaðabóta vegna vinnuslyss sem hún varð fyrir 25. mars 2014 við störf sín fyrir stefnda í vöruhúsi félagsins við Kjalarvog. Stefnandi var að telja inn vörur á bretti, á svæði sem er ætlað bæði fyrir akstur lyftara (staflara) og sem vinnusvæði gangandi starfsmanna sem telja inn og flokka vörur. Stefnandi var krjúpandi við vinnu sína við vörubretti þegar lyftara var ekið á hana. Stefnandi sá samstarfsmann sinn taka vörur saman á bretti á lyftarann en kveðst ekki hafa vitað hvert hann ætlaði og varð ekki vör við hann, þar sem lyftarinn er mjög hljóðlátur, fyrr en ljóst var að hann myndi aka á hana. Annar starfsmaður aðstoðaði ökumanninn við að setja á brettið en gekk svo frá lyftaranum, fram hjá stefnanda. Var hleðslan á brettinu það há að ökumaðurinn sá ekki yfir hana. Stefnandi kveðst hafa reynt að kalla á ökumanninn en hann hafi ekki heyrt til hennar. Stefnandi varð fyrir lyftaranum sem ýtti henni aftur á bak og stöðvaðist ekki fyrr en starfsmaðurinn sem aðstoðaði við að setja á brettið kallaði til ökumannsins og benti á stefnanda. Stefnandi lenti á gólfi vöruhússins og fékk aðstoð starfsmanns við að standa upp.

Stefnandi leitaði sama dag á slysa- og bráðadeild Landspítalans. Stefnandi lýsti því þar að lyftari hefði ekið á vinstri handlegg hennar og hún hefði dottið aftur fyrir sig á bakið. Þá kvartaði hún undan verkjum í mjóbaki, neðst í lendhrygg og í hálsi. Var hún þar greind með tognun og ofreynslu á háls- og brjósthrygg og mar á mjóbaki og mjaðmagrind. Læknirinn áleit stefnanda óvinnufæra í viku. Stefnandi leitaði aftur á slysadeild tveimur dögum síðar, vegna versnandi einkenna, aðallega í hálsi og herðum hægra megin. Þá lýsti hún dofa í hægri hendi og kvaðst eiga erfitt með svefn. Stefnandi leitaði enn á slysadeild 16. maí 2014 og kvartaði undan þrálátum verkjum í hægri öxl og máttminnkun í hendi og fingrum hægra megin. Stefnandi var þá talin vera með klemmda taug og greind með eintaugakvilla.

Stefnandi og stefndi sendu Sjúkratryggingum Íslands tilkynningu um slysið, dags. 4. apríl 2014. Í tilkynningunni er slysinu lýst á þannig: „Var að vinna í vörumóttöku við að taka vörur af brettum sem áttu að fara í vörurekka í húsinu. Annar starfsmaður ók lyftara með hárri hleðslu sem hann sá ekki fram fyrir og ók á mig þar sem ég var að vinna. Hann heyrði ekki þegar ég öskraði á hann og stoppaði ekki fyrr en annar starfsmaður kallaði á hann. Þá stoppaði hann skyndilega með þeim afleiðingum að ég kastaðist á gólfið og lenti á bakinu og skall með hnakkann í gólfið.“

Þann 12. ágúst 2014 var tilkynningin send með tölvupósti frá Sjúkratryggingum Íslands til rekstrarstjóra hjá stefnda sem tilkynnti sama dag að hann væri ekki sáttur við tilkynninguna. Þann 18. nóvember 2014 sendi stefndi nýja tilkynningu vegna málsins til. Kemur þar fram: „Lýsing þessi er byggð á upptöku úr myndavélakerfi og frásögn lyftaramanns. [...] G-kk-nf var ásamt vinnufélaga sínum að taka til bretti með vörum, fyrst tók hann eitt bretti frá og lagði það til hliðar, náði hann þá í annað bretti og ætlaði að fara með það upp í rekka. Vinnufélagi hans gekk á undan, fram fyrir brettið, leit G-kk-nf á eftir honum og sá að hann gekk áfram og ekkert virtist til fyrirstöðu að keyra áfram brettið sem var eðlilega hlaðið. Á sama tíma sat Á-kvk-nf á hækjum sér sirka 1,5 metra fyrir framan brettið sem G-kk-nf var að færa, var honum ekki kunnugt um að hún væri þar. Keyrði hann tækið áfram með brettið á göflunum, Á-kvk-nf sér hann ekki strax koma, en er byrjuð að reisa sig upp þegar keyrt er á hana. G-kk-nf stöðvar tækið um leið og hann verður hennar var, en þá hafði Á-kvk-nf fallið aftur fyrir sig. Á-kvk-nf var með allar tilskyldar persónuhlífar. Samkvæmt atvikum málsins, sem t.d. sjást á myndbandsupptöku, virðist orsök slyssins vera sú að Á-kvk-nf Ó-kvk-nf situr á hækjum sér fyrir framan lyftarann og því gat ökumaður ekki séð hana í tæka tíð. Taka skal fram að lyftarinn var eðlilega hlaðinn. Verklag Á-kvk-ef var því bersýnilega hættulegt enda kraup hún á mjög hættulegum stað, í akvegi lyftarans, sem gerði það að verkum að ökumaður lyftarans gat ómögulega séð hana. Þetta mátti Á-kvk-þgf vera ljóst. Hún var þó með allar tilskyldar persónuhlífar.“

Stefnandi tilkynnti Sjóvá-Almennum tryggingum hf. um slysið þann 4. apríl 2014, vegna slysatryggingar launþega. Þar er slysinu lýst á sama hátt og í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands sama dag. Stefndi er ekki með ábyrgðartryggingu vegna starfsemi sinnar hjá íslensku vátryggingarfélagi.

Stefndi tilkynnti Vinnueftirlitinu um slysið með tilkynningu, dags. 26. mars 2014, sem barst því 10. apríl sama ár. Þar sem tilkynningin barst ekki fyrr en nokkrum dögum eftir slysið rannsakaði Vinnueftirlitið það ekki.

Í ágúst 2014 leitaði stefnandi til Á-kk-ef K-kk-ef bæklunarskurðlæknis vegna verkja á hægra axlarsvæði og hægra herðasvæði og kraftleysis í hægri handlegg, auk verkja hægra megin í hálsi. Læknirinn lét gera frekari rannsóknir á stefnanda. Var það niðurstaða hans að stefnandi hefði tognunaráverka á háls- og herðasvæði hægra megin með leiðni niður handlegginn. Ekki væru merki um taugaskaða heldur virtist þetta vera mest verkjatengt. Þá væri ekki hægt að sýna fram á sérstaka áverka á öxlinni. Ráðlagði hann áframhaldandi sjúkraþjálfun.

Stefnandi leitaði á Heilsugæsluna í Mjódd 26. september 2014 og lýsti þar verkjum frá slysdegi, máttminnkun í hægri hendi og slæmum verkjum frá herðablaði ásamt verkjum og skertri hreyfigetu í hálsi. Var henni ráðlögð meðferð hjá sjúkraþjálfara. Stefnandi hefur verið í sjúkraþjálfun frá 1. október 2014, en 20. maí 2015 hafði hún mætt 33 sinnum.

Með tölvuskeyti til lögmanns stefnda 2. desember 2014 var þess krafist fyrir hönd stefnanda að stefndi viðurkenndi skaðabótaskyldu vegna slyss stefnanda. Með bréfi, dags. 22. desember 2014, var skaðabótaskyldu hafnað. Krafa stefnanda var ítrekuð með bréfi, dags. 23. febrúar 2015, en neitun stefnda var ítrekuð með tölvuskeyti, dags. 27. febrúar 2015.

Með matsbeiðni, dags. 19. maí 2015, óskuðu stefnandi og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. eftir mati á afleiðingum slyssins. S-kk-nf Á. K-kk-nf bæklunarlæknir og I-kk-nf S-kk-nf hæstaréttarlögmaður voru fengnir til verksins. Lögmanni stefnda var sent afrit af matsbeiðni og boðun til matsfundar en hann lét málið ekki til sín taka. Það var niðurstaða matsmanna að enginn vafi væri á því að rekja mætti óþægindi stefnanda til slyssins 25. mars 2014. Þeir töldu heilsufar hennar hafa orðið stöðugt 25. ágúst 2014. Hún hafi verið 100% óvinnufær í tvær vikur strax eftir slysið og síðan 50% óvinnufær fram til stöðugleikapunkts. Tímabil þjáninga hafi verið frá 25. mars til 25. ágúst 2014, án rúmlegu. Varanlegur miski var talinn 15 stig og varanleg örorka 15%.

Í kjölfar þessarar niðurstöðu greiddu Sjóvá-Almennar tryggingar hf. stefnanda bætur úr launþegatryggingu stefnda, samtals 2.591.019 krónur vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku vegna slyssins. Stefnandi sótti um örorkubætur frá Sjúkratryggingum Íslands en með ákvörðun þeirra 15. mars sl. var komist að þeirri niðurstöðu að læknisfræðileg örorka vegna slyssins væri 7% og því yrði ekki um greiðslu örorkubóta frá þeim að ræða.

II

Stefnandi reisir kröfu sína á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni hennar vegna slyssins 25. mars 2014 á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar og meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Stefnda beri því að greiða henni bætur samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993.

Stefnandi byggir á því að tjóni hennar hafi verið valdið með saknæmri og ólögmætri háttsemi af hálfu ökumanns lyftarans og/eða annarra starfsmanna stefnda sem hafi komið að hleðslu lyftarans og notkun hans. Stjórnendur ökutækja, þ.m.t. lyftara, beri ríka ábyrgð á því að ekki hljótist slys af sérstökum hættueiginleikum sem fylgi notkun þeirra. Stefnandi telji að ökumaður lyftarans beri sök á slysinu þar sem hann hafi ekki sýnt nægilega aðgæslu og hafi farið mjög óvarlega við aksturinn, með þeim afleiðingum að hann hafi ekið á stefnanda. Ökumaðurinn hefði átt að vita af gangandi starfsmönnum í vörumóttökunni og borið að sýna mikla aðgát vegna þess. Þá hafi ekki verið hlaðið á lyftarann með eðlilegum hætti. Hleðslan hafi verið það há að ökumaður lyftarans hafi ekki séð hvert hann ók. Það hafi aftur gefið ökumanninum mjög ríkt tilefni til að aka varlega.

Það sé almenn vinnuregla við notkun á lyfturum, að aka skuli aftur á bak ef byrðin hindrar útsýni ökumanns lyftarans þegar ekið er áfram. Stefnandi vísi þessu til stuðnings til leiðbeininga Vinnueftirlitsins um lyftara nr. 1/1997 þar sem sérstaklega sé tekið fram að lyftara skuli ekið aftur á bak þegar byrðin hindrar útsýni og þegar ekið er niður halla. Sambærileg fyrirmæli sé m.a. að finna í leiðbeiningum um staflara (lyftara) frá fyrirtækinu Jungheinrich, en slíkir staflarar séu í notkun í vöruhúsi stefnda. Í leiðbeiningunum segi, í íslenskri þýðingu: „Ökumaður verður að horfa í akstursátt og hafa næga yfirsýn yfir svæðið sem ekið er um. Þegar fluttar eru byrðar sem byrgja sýn skal aka lyftaranum með byrðina aftan á. Sé þess ekki kostur skal annar starfsmaður ganga á undan lyftaranum og leiðbeina ökumanni.“ Ljóst sé að ekki hafi verið farið eftir þessum leiðbeiningum þegar slysið varð. Þannig hafi ökumaður lyftarans ekið honum áfram, þrátt fyrir að byrðin á lyftaranum hafi byrgt honum sýn og ekki gætt að því að fylgjast með hvort einhver starfsmaður væri fyrir framan lyftarann. Þá hafi annar starfsmaður sem hafi verið að leiðbeina ökumanni lyftarans gengið í burtu eftir að vörubrettið var komið á lyftarann en ekki gengið fyrir framan lyftarann til að tryggja að leiðin væri greið.

Þá sé augljóst að við aðstæður sem þessar, þ.e. á vinnusvæði þar sem verk eru unnin bæði af gangandi starfsmönnum og starfsmönnum á ökutækjum, þurfi ökumenn lyftara að veita starfi sínu fulla athygli og sýna mikla aðgát til að valda ekki tjóni sem þessu. Um hættulegar aðstæður sé að ræða og því sé hægt að gera enn ríkari kröfur en ella um að þeir sem stjórni lyfturum sýni mikla aðgát. Hvorki ökumaður lyftarans né starfsmaðurinn sem var honum til aðstoðar hafi uppfyllt þær kröfur sem gera megi til aðgæslu. Stefndi beri ábyrgð á háttsemi þeirra á grundvelli meginreglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Atvinnurekanda beri að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Stefnandi telji að ekki hafi verið gætt að ákvæðum 13., 21., 23. og 37. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Vinnuaðstaðan hafi ekki verið nógu góð og skýrar verklagsreglur hafi ekki gilt varðandi stjórn og hleðslu lyftara. Ljóst sé a.m.k. að ökumaður lyftarans og þeir starfsmenn sem komu að hleðslu og notkun hans sýndu ekki eðlilega aðgæslu umrætt sinn og ollu stefnanda tjóni.

Stefnandi telji að stefndi hafi einnig brotið gegn reglum nr. 367/2006 um notkun tækja sem hafi verið settar á grundvelli 47. gr. laga nr. 46/1980 og atvinnurekendum beri að fylgja á grundvelli 2. mgr. 46. gr. laganna. Í grein 2.2 í II. viðauka með reglum nr. 367/2006 sé kveðið á um að ef tæki er á ferð á vinnusvæði þurfi að setja viðeigandi ökureglur og fylgja þeim. Þá segi í grein 2.3 í sama viðauka að gera skuli ráðstafanir til að skipuleggja vinnu þannig að gangandi starfsmenn séu ekki á ferli inni á svæði þar sem sjálfknúin tæki eru notuð. Ef ekki er unnt að vinna verkið svo vel sé nema með því að gangandi starfsmenn komi þar skuli gerðar viðeigandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þeir hljóti skaða af tækinu. Þessum reglum hafi ekki verið fylgt. Slysið hafi orðið á svæði þar sem bæði gangandi starfsmenn og lyftarar fari um. Engar ökureglur hafi verið í gildi á svæðinu og ekki hafi verið séð til þess að stjórnendur lyftara hafi farið varlega og tryggt að þeir sæju vel hvert þeir væru að fara og gættu að gangandi starfsmönnum. Vinnuaðstaðan hafi þannig leitt til hættu fyrir stefnanda með þeim afleiðingum að hún hafi slasast.

Í 3. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða segi að vinnurými skuli skipulagt með hliðsjón af því starfi sem þar eigi að framkvæma. Allar umferðarleiðir manna og flutningstækja skuli vera greiðar og afmarkaðar. Sömuleiðis skuli skipa efni, vörum og flutningstækjum eða öðrum færanlegum vélum á afmarkað eða aðgreint svæði eða rými eftir því sem aðstæður leyfa. Starfsmenn skuli hafa nægjanlegt athafnarými við störf sín án þess að vera á umferðarsvæðum nema eðli starfsins krefjist þess. Reglurnar séu settar á grundvelli 38. gr. laga nr. 46/1980 og atvinnurekendum beri að fylgja þeim á grundvelli 2. mgr. 37. gr. sömu laga. Stefndi hafi ekki fylgt þessum reglum, umferðarleiðir hafi ekki verið vel afmarkaðar og athafnarými starfsmanna hafi ekki verið tryggt. Stefnandi hafi þurft að sinna starfi sínu á umferðarleið og þannig verið sett í hættu. Stefndi beri ábyrgð á því að reglunum hafi ekki verið fylgt, á grundvelli sakarreglunnar.

Verkstjóri á vinnustað eigi að sjá til þess að allur búnaður sé góður og öruggt skipulag sé ríkjandi á vinnustöðum sem hann hafi umsjón með. Hann eigi að beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórnar séu fullnægjandi að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi, sbr. 21. og 23. gr. laga nr. 46/1980. Ljóst sé að verkstjóri stefnda hafi ekki fylgt þessu með þeim afleiðingum að stefnandi hafi slasast. Stefndi beri ábyrgð á þessu á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð.

Stefnandi telji að hún beri sjálf enga sök á slysinu. Hún hafi ekki gert annað en að sinna vinnunni sinni og hafi með engu móti mátt gera ráð fyrir að lyftaranum yrði ekið á sig. Samkvæmt 23. gr. a í skaðabótalögum sé óheimilt að skerða rétt starfsmanns til skaðabóta úr hendi vinnuveitanda síns, vegna meðábyrgðar, nema hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Það sé fráleitt að hún hafi sýnt af sér slíkt gáleysi að bótaskerðing sé heimil.

Stefndi hafi ekki tilkynnt slysið til Vinnueftirlitsins strax líkt og skylt sé samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980. Stefnandi hafi strax eftir slysið leitað læknis og verið óvinnufær næstu daga á eftir. Stefnda hafi því borið að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins án ástæðulausrar tafar. Þar sem það hafi ekki verið gert hafi slysið ekki verið rannsakað af hálfu eftirlitsins. Vegna þessa beri stefndi hallann af mögulegum skorti á sönnun í málinu. Stefnandi telji þó að gögn málsins leiði í ljós hvernig slysið atvikaðist.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggist á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum matsgerðar, dags. 3. júní 2015, og sundurliðist á eftirfarandi hátt:

1. Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl. kr. 276.930,-

2. Bætur vegna varanlegs miska skv. 4. gr. skbl. kr. 1.552.125,-

3. Bætur vegna varanlegrar örorku skv. 5.-7. gr. skbl. kr. 8.748.296,-

Samtals kr. 10.577.351,-

1) Krafa um þjáningabætur byggist á 3. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð sé tímabil þjáningabóta frá 25. mars 2014 til 25. ágúst 2014, án rúmlegu. Stefnandi hafi því verið veik í samtals 153 daga. Þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga, að viðbættri hækkun samkvæmt lánskjaravísitölu samkvæmt 15. gr. laganna, nemi samtals 1.810 krónum á dag þann tíma sem hún hafi verið veik án þess að vera rúmliggjandi. Með vísan til framangreinds krefjist stefnandi 276.930 króna í bætur fyrir þjáningar (153 x 1.810).

2) Krafa um bætur vegna varanlegs miska byggist á 4. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð sé metinn miski 15 stig. Vegna þessa þáttar sé því krafist 1.552.125 króna (10.347.500 x 15%) með vísan til 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga og aldurs stefnanda á slysdegi.

3) Kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku reisi stefnandi á 5.-7. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt matsgerð sé varanleg örorka stefnanda, samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga, vegna slyssins 15%. Með vísan til aldurs stefnanda á þeim degi er heilsufar hennar í kjölfar slyssins teljist stöðugt, þann 30. júní 2015, sé margfeldisstuðull hennar samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 15,082.

Varðandi tekjuviðmið sem lagt sé til grundvallar útreikningi bóta fyrir varanlega örorku sé byggt á 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og miðað við tekjur stefnanda síðustu þrjú almanaksár fyrir slys. Tekjur stefnanda á viðmiðunarárum hafi verið 2.429.485 krónur árið 2011, 3.402.464 krónur árið 2012 og 3.710.604 krónur árið 2013. Uppreiknaðar m.t.t. launavísitölu í samræmi við meginreglu 1. mgr. 7. gr., og að viðbættu 8% framlagi í lífeyrissjóð, nemi meðaltekjur samkvæmt ákvæðinu 3.866.992 krónum. Krafa um bætur fyrir varanlega örorku nemi því samtals 8.748.296 krónum (3.866.992 x 15,082 x 15%).

Stefnandi vísi um vaxtakröfu sína af bótum fyrir þjáningar, varanlegan miska og varanlega örorku til 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Bætur vegna þjáninga og miska beri vexti frá tjónsdegi, 25. mars 2014, en bætur vegna varanlegrar örorku frá þeim degi er heilsufar stefnanda teljist stöðugt, eða frá 25. ágúst 2014. Upphafstími dráttarvaxta miðist við þingfestingardag sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 og síðari málslið 9. gr. sömu laga.

Til frádráttar kröfu stefnanda komi 2.591.019 krónur sem Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi greitt stefnanda 17. júlí 2015 í bætur vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku úr slysatryggingu launþega.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að skilyrði skaðabótaábyrgðar séu ekki til staðar en aðgæsluleysi stefnanda hafi valdið ætluðu tjóni hennar. Aðstæður á vinnustaðnum hafi verið í samræmi við lög og reglur þar að lútandi og á engan hátt ábótavant. Þá hafi stefnandi ekki fært fullnægjandi sönnur fyrir tjóni sínu.

Þegar slys stefnanda hafi átt sér stað hafði hún starfað hjá stefnda frá því í október 2011. Í júní 2012 hafi hún sótt nýliðanámskeið hjá stefnda, þar sem farið hafi verið yfir öryggisreglur sem gildi í vöruhúsi stefnda. Í nýliðahandbók, sem allir nýliðar félagsins fá eintak af, sé fjallað um öryggismál í sérstökum kafla. Þar segi m.a.: „Vinna nálægt vinnuvélum, svo sem tækjum við hleðslu að framan, krönum, lyfturum og vörubílum, krefst sérstakrar aðgátar. Ekki gera ráð fyrir því að ökumaður tækisins sjái þig. Ekki treysta á að heyra í flautu eða viðvörunarhljóðgjafa sem varar þig við því að tæki sé á ferð nærri þér. […]“

Af myndbandsupptöku af atvikinu megi sjá að tómt vörubretti hafi verið við annan enda þess brettis sem stefnandi hafi unnið við umrætt sinn. Hún hefði því hæglega getað komið sér fyrir á þeim stað til að tryggja að hún væri ekki á aksturssvæði, með þeim hættum sem því fylgi. Hún hafi þrátt fyrir það valið að vera í akveginum við hliðina á brettinu. Fullyrðingar um að stefnandi hefði ekki getað unnið verkið á öruggari stað séu því ekki réttar.

Stefnandi hafi verið örfáa metra frá lyftaranum þegar hann hafi keyrt af stað. Hún hafi litið í átt að lyftaranum og síðan fram fyrir sig í nokkra stund áður en lyftarinn hafi lent á henni. Þrátt fyrir að um hljóðlátt tæki sé að ræða megi ætla að hún hefði mátt heyra lyftarann nálgast, ekki síst í ljósi þess að hún hafi ekki verið upptekin við vinnu þegar hann hafi tekið af stað, heldur hafði hún litið upp frá verki sínu. Sökum vinnuumhverfisins, þar sem bæði séu á ferli gangandi og akandi starfsmenn, hafi stefnandi borið ríka aðgæsluskyldu. Gera verði ríkar kröfur til þess að starfsmenn leggi sig ekki í óþarfa hættu með því að haga vinnulagi sínu með óvarlegum hætti. Stefnanda hafi verið fullkomlega ljóst að hún væri á vinnusvæði sem meðal annars væri ætlað til aksturs vinnutækja. Henni hafi því borið að sýna aðgát og varfærni og gæta að umhverfi sínu. Eins og öryggisreglur stefnda beri með sér krefjist vinna nálægt vinnutækjum sérstakrar aðgátar og starfsmenn geti ekki gert ráð fyrir því að ökumenn slíkra tækja sjái þá. Stefnanda hafi verið þetta fullkunnugt en hún hafi eftir sem áður ákveðið að setjast á hækjur sér á vinnusvæði sem meðal annars hafi verið ætlað til aksturs vinnuvéla. Með slíku vinnulagi hafi stefnandi gert það að verkum að verulega erfitt og jafnvel ómögulegt hafi verið fyrir ökumenn lyftara sem kynnu að eiga leið um svæðið að koma auga á hana.

Ekkert bendi til þess að ökumaður lyftarans eða aðrir samstarfsmenn stefnanda hjá stefnda hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem hafi orsakað ætlað tjón stefnanda. Ökumaðurinn hafi haft tilskilin réttindi til þess að aka tækinu og ekið á svæði sem ætlað sé til aksturs vinnuvéla. Hann hafi ekið samkvæmt umferðarreglum sem gildi á svæðinu, sýnt aðgát og fylgst með umhverfi sínu. Engin leið hafi verið fyrir hann að koma auga á stefnanda þar sem hún hafi kropið á svæði sem ætlað sé til aksturs vinnuvéla. Samkvæmt þeim öryggisreglum sem gildi á svæðinu megi ökumenn vinnutækja búast við því að samstarfsmenn þeirra, sem sinni starfi sínu gangandi, sýni aðgát og komi sér ekki fyrir við vinnu sína á þann hátt að hætta sé á að ekið verði á þá. Ekki verði lögð svo ströng ábyrgð á ökumann lyftarans að hann hefði átt að vera meðvitaður um að einhver samstarfsmaður hans sæti á hækjum sér í akveginum.

Eins og sjáist á myndbandi af atvikinu hafi ekkert verið athugavert við hleðslu á brettið sem lyftarinn hafi verið að flytja. Hún hafi ekki verið til þess fallin að hindra sýn ökumanns lyftarans. Þegar stefnandi hafi staðið upp eftir að hafa orðið fyrir lyftaranum, sjáist glögglega að hæð hennar er meiri en hæð farmsins á lyftaranum. Þá hafi hún verið með vinnuhjálm á höfði og í vesti í áberandi gulum lit. Ökumaður lyftarans hefði því auðveldlega getað séð hana hefði hún ekki bograð yfir vörubrettinu. Ekkert bendi til þess að stefnandi hefði þurft að bogra við vinnu sína. Hún hafi því hagað vinnu sinni á beinlínis hættulegan hátt og stofnaði þannig bæði sér og samstarfsmönnum sínum í hættu.

Ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að aðstæðum á vinnustaðnum hafi verið ábótavant á nokkurn hátt og enn síður að slíkur ætlaður vanbúnaður hafi valdið slysinu. Þegar slysið hafi átt sér stað hafi allar aðstæður í vöruhúsi stefnda verið fullkomlega eðlilegar, brettatjakkurinn sem um hafi rætt hafi verið í góðu ástandi og stefnandi hafi verið með allar tilskildar persónuhlífar. Ekkert hafi verið athugavert við hleðslu lyftarans eða aksturslag og ökumaðurinn hafi verið með tilskilin réttindi. Fyllsta öryggis hafi verið gætt í hvívetna og allur aðbúnaður starfsmanna hafi verið með besta móti og í samræmi við lög og reglur, m.a. lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Stefndi leggi mikið upp úr því að öryggismál séu í réttu horfi, m.a. með öryggisfræðslu fyrir starfsmenn, ströngum verklagsreglum og aðbúnaði að öðru leyti í samræmi við lög nr. 46/1980. Þá gildi almennar umferðarreglur á vinnusvæðinu. Stefnandi þurfi að sýna fram á orsakasamband milli meints vanbúnaðar á vinnustaðnum annars vegar og slyssins hins vegar. Þar sem það hafi ekki verið gert sé umfjöllun um aðstæður á vinnustaðnum þýðingarlaus með öllu.

Umferðarleiðir í vöruhúsi stefnda séu sérstaklega merktar. Stefnandi hafi verið stödd á blönduðu vinnusvæði þegar slysið átti sér stað. Svæðið sé sérstaklega skilgreint á vinnustaðnum. Þar hafi gilt almennar umferðarreglur. Til að tryggja öryggi starfsmanna og í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir slys hafi stefndi sett öryggisreglur sem öllum starfsmönnum, bæði þeim sem stjórni vinnuvélum og þeim sem séu gangandi, beri að fylgja í hvívetna. Stefndi hafi þannig gert viðeigandi ráðstafanir, sbr. greinar 2.2 og 2.3 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sbr. einnig reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Stefnandi hafi ekki fylgt öryggisreglum við framkvæmd starfs síns umræddan dag. Eðli málsins samkvæmt geti ýmsar hættur leynst á athafnasvæðum á borð við vöruhús stefnda, en sú staðreynd geri það ekki að verkum að framkvæmdin teljist í andstöðu við lög og reglur. Öryggisreglur séu brýndar fyrir starfsmönnum og þeim útvegaður tilskilinn hlífðarbúnaður. Öllum starfsmönnum séu ljósar hættur á vinnusvæðinu og að þeim beri að gæta fyllstu varúðar.

Það sé meginregla í skaðabótarétti að tjónþola beri að sanna umfang tjóns síns. Stefnandi hafi lagt fram matsgerð, til sönnunar á ætluðu tjóni sínu, sem hafi verið aflað af henni og Sjóvá-Almennum tryggingum hf. í sameiningu, en stefndi hafi verið með launþegatryggingu hjá Sjóvá þegar atvikið hafi átt sér stað. Greiddar hafi verið bætur úr þeirri tryggingu á grundvelli matsgerðarinnar. Stefnandi hafi ekki verið aðili að matinu og hafi hafnað þátttöku í því á þeim grundvelli að skaðabótaábyrgð væri ekki fyrir hendi í málinu.

Þrátt fyrir skýra afstöðu stefnda til bótaskyldu og ótvíræða neitun hans um þátttöku í matsferlinu hafi stefnandi ekki nýtt sér þau úrræði sem henni hafi staðið til boða til að sanna ætlað tjón sitt, þ.e. með dómkvaðningu matsmanna. Þess í stað hafi stefnandi ákveðið að byggja á matsgerð sem hafi verið aflað án aðkomu stefnda. Stefndi hafi ekki borið neina skyldu til þess að eiga aðild að matinu sem aflað hafi verið af stefnanda og Sjóvá vegna bóta úr launþegatryggingu. Stefndi telji, með vísan til ákvæða laga um meðferð einkamála, að ekki sé unnt að byggja á matinu við úrlausn málsins, enda hafi þess verið aflað án aðkomu hans og gegn andmælum hans, sem rýri sönnunargildi þess verulega.

Sönnunargildi læknisvottorða sé mótmælt en þau innihaldi einungis endursögn af frásögn stefnanda um einkenni og verki. Þá gæti nokkurs ósamræmis í frásögn í vottorðunum. Til að mynda segi í einu læknisvottorðinu að ekið hafi verið á vinstri handlegg stefnanda og að hún hafi dottið aftur fyrir sig á bakið. Í sjúkradagpeningavottorði og beiðni um sjúkraþjálfun komi fram að stefnandi hafi lent illa á hægri hlið. Í öðru læknisvottorði segi að stefnandi hafi fengið högg á vinstri hlið, ferðast með tækinu í um tvo metra og þá kastast yfir á vinstri öxl og herðablað. Þá segi í matsgerð að stefnandi hafi kastast í gólfið, lent á bakinu og skollið með hnakkann í gólfið. Þá liggi fyrir að matsgerð byggist beinlínis á röngum forsendum, enda hafi stefnandi ekki skollið með hnakkann í gólfið, heldur lagt hann niður. Af framansögðu leiði að stefnanda hafi ekki tekist að sanna ætlað tjón sitt með fullnægjandi hætti.

Stefnandi telji afleiðingar slyssins einkum felast í meiðslum hægra megin á hálsi og herðasvæði og í hægra herðablaði, auk hreyfiskerðingar í öxl og máttminnkunar í hægri hendi. Með hliðsjón af því hvernig slysið hafi átt sér stað telji stefndi verulegan vafa leika á því hvort umrædd einkenni séu afleiðingar slyssins. Lyftarinn hafi komið á vinstri hlið stefnanda og hún fallið við á gólfið. Þegar lyftarinn hafi stöðvast hafi hún lagt höfuðið niður, en svo staðið upp með aðstoð samstarfsmanns, sem hafi togað hana upp á hægri hönd. Stefnandi hafi haldið við mjóbak sitt en að öðru leyti borið sig vel. Ekki hafi verið að sjá að erfitt hafi verið fyrir hana að nota hægri handlegg við að toga sig upp og hún hafi ekki virst kveinka sér eftir það átak.

Í tilkynningu stefnanda til Sjóvár segi að hún hafi kastast á gólfið, lent á bakinu og skollið með hnakkann í gólfið. Sama lýsing komi fram í tilkynningu til Sjúkratrygginga Íslands, en sú tilkynning hafi verið dregin til baka og nýju eintaki skilað, undirrituðu af stefnanda og stefnda. Í tölvupósti sem sendur hafi verið Sjóvá 9. október 2014 komi fram að stefnandi hafi staðið og við höggið fallið aftur fyrir sig, skollið á bakið, rekið höfuðið í gólfið og sennilega rotast stutta stund. Þá segi í bréfi lögmanns stefnanda frá 23. febrúar 2015 að stefnandi hafi lent illa á hægri hlið. Af myndbandsupptöku af atvikinu sjáist að engin þessara lýsinga sé sannleikanum samkvæm. Fram komi í gögnum málsins að ekkert athugavert hafi fundist í myndgreiningarrannsóknum á hægri öxl og ekkert hafi komið fram í taugaleiðniprófi.

Stefndi telji mjög ólíklegt að þau einkenni sem stefnandi kveðist finna fyrir séu afleiðing slyssins. Ekkert bendi til þess að atvikið hafi leitt til slíkra einkenna á hægri öxl, en ljóst sé að stefnandi hafi ekki orðið fyrir höggi eða hnjaski við slysið. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að slíkt orsakasamhengi sé til staðar. Með vísan til ósamræmis í gögnum málsins á lýsingum atvika, og alls þess sem hér hafi verið rakið telji stefndi að ekki hafi komið fram fullnægjandi sönnun fyrir því.

Stefndi krefjist þess til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður. Verði ekki á það fallist með stefnda að hann beri ekki skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda telji hann einsýnt að stefnandi þurfi að bera hluta af tjóni sínu sjálf á grundvelli eigin sakar, enda hafi tjón hennar orsakast af aðgæsluleysi hennar svo sem rakið hafi verið.

Að auki telji stefndi kröfu um bætur fyrir varanlega örorku ekki vera í samræmi við ákvæði 5. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga skuli m.a. draga frá fjárhæð bóta fyrir varanlega örorku eingreiddar örorkubætur almannatrygginga skv. 5. mgr. 34. gr. laga nr. 100/2007. Í stefnu komi fram að stefnandi hafi sótt um örorkubætur frá Sjúkratryggingum Íslands, en að mat á vegum sjúkratrygginga hafi ekki farið fram. Stefnandi virðist því eiga von á greiðslu örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands. Ekki liggi fyrir skýringar á því hvers vegna það mat hafi ekki farið fram. Samkvæmt grundvallarsjónarmiðum að baki ákvæðum skaðabótalaga eigi tjónþoli ekki rétt á því að fá meiri bætur en sem nemi raunverulegu tjóni hans. Örorkubætur samkvæmt framansögðu skuli því koma til frádráttar við útreikning á skaðabótum til stefnanda, komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að skaðbótaábyrgð sé til staðar í málinu. Þar sem fyrir liggi að stefnandi hafi sótt um örorkubætur, en ekki hversu háar þær verði, hafi ekki verið sýnt fram á raunverulegt tjón af hálfu stefnanda.

IV

Stefnandi lenti í slysi við vinnu sína í vöruhúsi hjá stefnda 25. mars 2014. Málsatvik eru að mestu óumdeild. Þá lagði stefndi fram myndbandsupptöku af atvikinu þar sem sést með skýrum hætti hvernig slysið vildi til. Sést þar hvar stefnandi kemur gangandi eftir gangvegi á milli vörubretta en við endann á gangveginum standa tvö vörubretti. Starfsmaður á lyftara er þar að færa aftara brettið. Á sama tíma sést hvar stefnandi beygir sig niður til að vinna við vörubretti. Við hlið þess brettis er annað tómt og lýsti stefnandi því að hún hefði ætlað að færa vörur yfir á það bretti. Hinum megin við þessi bretti eru fleiri staflar af vörubrettum. Starfsmaðurinn á lyftaranum tekur því næst upp vörubretti í gangveginum með háum stafla og á sama tíma gengur samstarfsmaður hans fram hjá lyftaranum eftir gangveginum og fram hjá stefnanda og sést hvar starfsmaðurinn á lyftaranum horfir á eftir honum hægra megin við vörubrettið á lyftaranum. Hann ekur því næst af stað og á stefnanda sem lítur upp rétt áður en lyftarinn skellur á henni og hún færist áfram með lyftaranum og lendir á bakinu.

Stefnandi lýsti því fyrir dóminum að hún hefði byrjað störf hjá stefnda í september 2011 og hefði því starfað hjá honum í um tvö og hálft ár þegar slysið hafi orðið. Hún hafi þó nýlega verið búin að færast til í það verkefni að fara yfir vörur sem komi inn í húsið. Hún hafi farið á nýliðanámskeið hjá stefnda þar sem farið hafi verið yfir allar reglur sem giltu á staðnum. Hún hafi sjálf lyftararéttindi þar sem öllum starfsmönnum hafi verið skylt að taka þau. Í þeirri fræðslu komi fram að það eigi að bakka lyftaranum ef sýn er byrgð. Er slysið hafi orðið hafi hún verið að skanna strikamerki og merkja við á listum. Hún hafi séð lyftarann er hún hafi gengið að vörubrettinu þar sem hann hafi verið að taka annað bretti fyrir aftan. Starfsmaður sem hafi gengið fram hjá henni hafi ekki sagt neitt fyrr en lyftarinn hafi lent á henni. Hún hafi strax fundið til í bakinu og farið og látið verkstjóra vita. Skömmu síðar hafi hún farið á slysadeild.

Vitnið G-kk-nf A-kk-nf Þ-kk-nf, sem var ökumaður lyftarans umrætt sinn, lýsti því að hann hefði verið að færa vörur og raða upp brettum og stafla. Hann hefði farið á lyftaranámskeið þar sem m.a. hefði verið kennt að bakka þegar farið væri niður brekku. Það hafi hins vegar ekki verið efni til þess þarna, en mörg önnur vinnutæki hafi verið á ferðinni og hann hefði þá lent í umferð. Vitnið kvaðst hafa látið stefnanda vita af því að hann yrði að vinna þarna við að raða brettum. Hann hafi litið hægra megin við brettið er hann hafi ekið af stað en ekki séð stefnanda og talið að leiðin væri greið. Það hafi verið mistök af sinni hálfu að líta ekki vinstra megin við brettið og að flauta ekki, en þess sé kostur á lyftaranum. Hann kvaðst ekki hafa séð nógu vel fram fyrir brettið og einungis hafa séð samstarfsmann sinn, sem hafi gengið fram hjá, með því að líta með fram brettinu.

Framangreint atvik varð á vinnusvæði í vöruhúsi stefnda á svæði sem skilgreint er sem blandað vinnusvæði en þar fara bæði um gangandi starfsmenn og vinnutæki. Stefndi hefur vísað til umferðarreglna sem hafi gilt á svæðinu, en slíkar reglur hafa ekki verið lagðar fram í málinu. Í kafla um öryggismál í nýliðahandbók stefnda kemur fram að gangandi starfsmönnum beri að sýna aðgát í námunda við vinnutæki og ekki gera ráð fyrir að ökumenn þeirra sjái þá.

Eins og fram kom hjá ökumanni lyftarans sá hann ekki vel fram fyrir sig þar sem hann ók lyftaranum, enda með háa hleðslu framan á honum. Hann leit öðrum megin á eftir samstarfsmanni sínum sem gekk akstursleiðina og sá ekki betur en leiðin væri greið, enda gaf samstarfsmaður hans honum ekki merki um annað. Þar sem um blandað vinnusvæði var að ræða, þar sem mátti eiga von á gangandi starfsmönnum, bar þeim að huga sérstaklega að því hvort einhverjir væru á akstursleiðinni.

Það er skylda vinnuveitanda að tryggja öryggi starfsmanna á vinnustað. Vinnueftirlitið hefur gefið út sérstakar leiðbeiningar um notkun lyftara, nr. 1/1997, þar sem fram kemur að lyftara skuli ekið aftur á bak þegar byrðin hindrar útsýni eða þegar ekið er niður halla. Þá segir í leiðbeiningum með sambærilegum lyftara og notaður var umrætt sinn að hafi byrðin áhrif á yfirsýn ökumanns skuli hún vera aftan á. Að öðrum kosti verði annar aðili að ganga með fram lyftaranum og gæta að ökuleiðinni. Fyrir liggur að framangreindum leiðbeiningum var ekki fylgt. Óumdeilt er að lyftarinn er mjög hljóðlátur og því ekki óeðlilegt að stefnandi heyrði hann ekki nálgast. Þá gaf lyftarinn ekkert hljóðmerki frá sér. Verður því að telja að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér óaðgæslu umrætt sinn með þeim afleiðingum að ekið var á stefnanda. Reglur stefnda um aðgæslu gangandi starfsmanna geta ekki leitt til þess að hún beri ábyrgð á að gæta sín umfram þá sem stjórna vinnutækjum.

Stefnandi var umrætt sinn að sinna starfi sínu við að telja vörur sem komu inn í húsið. Hún var að fara yfir vörur sem voru á bretti og þurfti að beygja sig niður til þess að komast að þeim. Önnur vörubretti voru allt í kringum hana nema þar sem hún stóð. Af myndbandi af atvikinu verður ekki annað séð en að hún hafi sinnt starfi sínu með eðlilegum hætti, enda hefur ekkert komið fram í málinu sem getur leitt til annarrar niðurstöðu. Stefnandi varð lyftarans vör þegar hún gekk að vörubrettinu, en hann var þá að færa til vörur fyrir aftan vörubrettið sem hann ók svo með, en hún virtist á þeim tíma ekki vera í akstursleið lyftarans. Verður ekki séð að hún hafi mátt gera ráð fyrir því að lyftarinn æki með vörurnar eftir þeirri leið þar sem hún var staðsett. Ökumaður lyftarans bar fyrir dóminum að hann hefði látið stefnanda vita af því að hann væri að vinna á svæðinu. Stefnandi kannaðist hins vegar ekki við að hafa fengið neina viðvörun um ferðir hans á þessum stað. Í samræmi við allt framangreint verður ekki séð að stefnandi hafi sýnt af sér neina þá háttsemi sem gæti valdið skerðingu á bótarétti hennar.

Stefnandi byggir bótakröfu sína á niðurstöðu tveggja matsmanna, S-kk-ef Á. K-kk-ef bæklunarlæknis og I-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem hún sammæltist um við Sjóvá-Almennar tryggingar hf., vegna kröfu um bætur úr launþegatryggingu. Stefndi andmælir því að þessi matsgerð verði lögð til grundvallar. Fyrir liggur að stefndi var boðaður á matsfund en kaus að mæta ekki. Stefndi hefur ekki bent á nein atriði sem hann telji að þörf hefði verið á að koma að við matið, en hafi ekki komið fram. Þá kaus stefndi að neyta ekki heimildar 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til þess að bera matsgerðina undir örorkunefnd eða óska dómkvaðningar matsmanna til að hnekkja henni. Verður matsgerðin því lögð til grundvallar í málinu.

Framangreindir matsmenn komu fyrir dóminn og staðfestu matsgerð sína. Kom m.a. fram að þeir teldu engan vafa leika á orsakatengslum, en óþægindi stefnanda hefðu komið fram strax eftir slysið og stefnandi hefði enga sögu haft um slíka áverka. Þá vísuðu þeir til fyrri læknisrannsókna á stefnanda og skoðunar á henni. Verður því talið sannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni í slysinu 25. mars 2014 sem stefnda beri að bæta henni.

Stefndi hefur krafist lækkunar á kröfu stefnanda vegna örorkubóta frá Sjúkratryggingum Íslands. Við upphaf aðalmeðferðar málsins var lögð fram ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 15. mars sl. þar sem fram kom að þær teldu læknisfræðilega örorku vegna slyssins vera 7%. Þar sem örorkubætur eru einungis greiddar ef samanlögð örorka vegna eins eða fleiri slysa sem bótaskyld eru nær 10% er því ekki um greiðslu örorkubóta frá þeim að ræða.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður fallist á kröfu stefnanda eins og hún er fram sett.

Stefnandi hefur gjafsókn í máli þessu samkvæmt bréfi innanríkisráðuneytisins 1. september 2015. Í samræmi við framangreinda niðurstöðu verður stefnda, með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, gert að greiða stefnanda málskostnað að fjárhæð 959.983 krónur sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar 959.983 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

B-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Samskip hf., greiði stefnanda, Á-kvk-þgf Ó-kvk-þgf G-kvk-þgf, 10.577.351 krónu, með 4,5% ársvöxtum af 1.829.055 krónum frá 25. mars til 25. ágúst 2014, af 10.577.351 krónu frá þeim degi til 1. október 2015 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 2.591.019 krónum greiddum 17. júlí 2015.

Stefndi greiði 959.983 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 959.983 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

B-kvk-nf B-kvk-nf