E-817/2008

Mál þetta sem dómtekið var 8. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 3. nóvember sl..

Stefnandi er Húsnæðissamvinnufélagið Elliði, kt. 000000-0000, Hafnarbergi 1, Þorlákshöfn

Stefndi er Vörður tryggingar hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 25, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda skv. yfirlýsingu um verkábyrgð dags. 3. desember 2004. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans að mati dómsins.

Málavextir.

Málavextir eru þeir að með verksamningi dagsettum 11. mars 2004 tók Þórsafl ehf. að sér að fullgera fjögur parhús við Sunnubraut í Þorlákshöfn fyrir sveitarfélagið Ölfus, en 1. desember sama ár tók stefnandi við réttindum og skyldum sveitarfélagsins. Með yfirlýsingu dagsettri 3. desember sama ár tókst Íslandstrygging hf., nú stefndi í máli þessu, á hendur ábyrgð gagnvart verkkaupa á allt að 5.198.005 krónur fyrir því að Þórsafl ehf. innti af hendi samningsskyldur sínar sem verktaki við framkvæmd verksins í samræmi við útboðslýsingu, verksamning og þau gögn sem þar eru talin upp sem samningsgögn auk viðauka við samning. Miðaðist framkvæmdatrygging við 4% af samningsupphæð, í samræmi við ákvæði í verksamningi og skyldi standa þannig í 12 mánuði frá úttekt verks. Segir í yfirlýsingunni að verkkaupi geti krafist greiðslu tryggingarfjárins að einhverju eða öllu leyti, án undangengins dómsúrskurðar, telji verkkaupi það nauðsynlegt til að ljúka verkinu eða verkhluta eða bæta galla sem fram hafi komið á verkinu. Ábyrgðin nái einnig til greiðslu á hvers konar kostnaði sem verkkaupi verði fyrir vegna vanefnda verktaka á ákvæðum verksamningsins.

Umsamin verklok voru 1. desember 2004 og munu íbúðirnar hafa verið afhentar þann dag. Lokaúttekt Íbúðalánasjóðs vegna hluta íbúðanna er skráð 18. nóvember sama ár og kemur þar fram að ýmsum verkþáttum sé ólokið. Lokaúttekt sjóðsins vegna þeirra íbúða sem eftir stóðu mun hafa farið fram 1. desember sama ár og kemur fram að framkvæmdum sé ekki alveg að fullu lokið. Við afhendingu húsanna mun hafa verið ákveðið að úttekt færi fram 6 mánuðum eftir afhendingu þeirra. Með tölvupósti 18. maí 2005 mun skipulags- og byggingarfulltrúi sveitarfélagsins hafa boðað til úttekta 25. maí sama ár. Var þar tíundað að ýmislegt hefði komið í ljós sem taka þyrfti á varðandi ástand húsanna. Þessi atriði munu hafa verið ítrekuð við Þórsafl ehf. og þeim gefinn kostur á úrbótum, sbr. bréf stefnanda dags. 5. september sama ár. Ári eftir afhendingu íbúðanna, eða 1. desember 2005, munu fulltrúar Þórsafls ehf., fyrirsvarsmaður stefnanda og skipulags- og byggingarfulltrúi sveitarfélagsins hafa skoðað þær og var þá gerður listi yfir þau atriði sem enn átti eftir að bæta úr. Með bréfi dagsettu 3. febrúar 2006 sendi stefnandi Þórsafli ehf. athugasemdirnar en aldrei mun hafa orðið af úrbótum af hálfu verktakans.

Stefnda virðist fyrst hafa verið gert viðvart um vanefndir verktaka með bréfi dagsettu 23. ágúst 2007. Var óskað eftir því að stefndi útvegaði matsmenn til að meta tjón sveitarfélagsins og kostnað við úrbætur. Krafan mun hafa verið ítrekuð með bréfi dagsettu 23. nóvember sama ár án nokkurra viðbragða frá stefnda. Eftir ítrekun með bréfi 12. febrúar 2008 mætti fulltrúi stefnda á staðinn og skoðaði íbúðirnar ásamt fyrirsvarsmanni stefnanda. Kom þá í ljós að verulegt brak er í parketi í nær öllum íbúðunum en íbúar munu sjálfir hafa lagfært ýmislegt sem ábótavant var.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi byggir á því að verkábyrgðartrygging sú sem tekin hafi verið hjá stefnda 3. desember 2004 sé í fullu gildi þar sem fullnægjandi lokaúttekt hafi aldrei farið fram á verkinu. Í 2. gr. skilmála verkábyrgðartryggingar segi að vátryggingin gildi þar til verktaki hafi skilað af sér verkinu og síðan í 12 mánuði fram yfir verklok, sé ekki um annað samið. Samkvæmt gr. 28.7 í ÍST 30 teljist verki skilað þegar lokaúttekt hafi farið fram og skuli vátryggingartaki senda félaginu staðfestingu á úttektinni. Stefnandi byggir á því að úttekt samkvæmt gr. 28.7 í ÍST 30 hafi ekki farið fram. Í því ákvæði segi að rita skuli sérstaka úttektargerð, en hún hafi ekki verið rituð. Þá segi í gr. 28.6 að verktaki teljist hafa skilað verkinu í hendur verkkaupa nema í ljós hafi komið gallar sem hamli eðlilegri notkun. Slíkir gallar séu á umræddu verki og beri stefnda því að bæta stefnanda sem verkkaupa það tjón sem hann hafi orðið fyrir vegna vanefnda verktaka, sbr. verkábyrgðaryfirlýsinguna.

Stefnandi byggir á almennum reglum skaðabótaréttar, meginreglum samninga- og kröfuréttar um réttar efndir og lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Krafa um málskostnað er reist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Stefndi byggir á því að ótvírætt sé að hugsanlegur réttur stefnanda til bóta úr verkábyrgðartryggingu Þórsafls ehf. sé löngu fallinn niður fyrir tómlætissakir. Byggir stefndi á tveimur grundvallarmálsástæðum sam báðar lúti að tilkynningum um ætlaða fjárkröfu og myndi hvor um sig leiða sjálfstætt til þessarar niðurstöðu. Annars vegar sé áskilnaði 1. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 ekki fullnægt og hins vegar sé áskilnaði vátryggingarskilmála ekki fullnægt.

Stefndi segir kveðið á um það í 1. mgr. 51. gr. vátryggingasamningalaga að vátryggður glati rétti til bóta ef hann tilkynnir ekki viðkomandi tryggingafélagi um kröfu sína innan árs frá því hann vissi um atvik sem hún er reist á. Stefnandi hafi vitað af kröfu sinni allt frá því hann hafi yfirtekið réttindi og skyldur verkkaupa 1. desember 2004. Ítrekaðar úttektir á eignunum þá og síðar séu þessari grandsemi til staðfestingar en þrátt fyrir hana og ráðagerðir um að hafa uppi kröfugerð á hendur stefnda strax 3. febrúar 2006, hafi stefnandi látið undir höfuð leggjast að rækja þessa grundvallarskyldu. Ekki sé um mjög íþyngjandi skyldu að ræða og ekki nauðsynlegt fyrir vátryggðan að kunna skil á fjárkröfu sinni í neinum smáatriðum. Einungis sé krafist að vátryggðum sé ljóst að hann hafi orðið fyrir tjóni og nægi einföld tilkynning þar að lútandi til að fullnægja áskilnaði lagaákvæðisins. Hafi stefnandi brugðist þeirri skyldu og beri einn ábyrgð á því. Beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda.

Stefndi byggir einnig á því að samkvæmt skilmálum stefnda um verkábyrgðartryggingu gildi tryggingin í 12 mánuði fram yfir verklok en skil á verkinu miðist við að úttekt hafi farið fram. Sé vísað um þá úttekt til greinar 28.7 í ÍST 30. Stefndi telur óumdeilt að margar úttektir hafi farið fram og þá telur hann einnig óumdeilt að þessar úttektir falli efnislega ekki að skilgreiningum gr. 28.7 í ÍST 30. Stefndi byggir hins vegar á því að sú staðreynd skapi stefnanda engan sjálfstæðan rétt. Vísað sé til staðalsins fyrst og fremst í þeim tilgangi að ekki skapist deila um hvort fullnægjandi úttekt hafi farið fram eða ekki. Tilvísunin feli ekki í sér formkröfu sem skapi sjálfstæðan rétt ef henni sé ekki fylgt í þaula. Miðað við þær athugasemdir sem gerðar hafi verið í úttektunum sýnast engin rök standa til deilu um hvort úttekt hafi farið fram með nægjanlega traustum hætti til að hún verði lögð til grundvallar sönnunar á tjóni. Sýnist stefnda ótvírætt að úttektir hafi leitt ágalla í ljós og sýnist næsta ljóst að stefnandi sé þeirrar skoðunar, enda hafi hann í engu hreyft því að frekari úttektir fari fram. Stefnandi hafi látið undir höfuð leggjast svo árum skipti að láta stefnda vita af ætlaðri kröfu sinni þrátt fyrir að fyrir hafi legið að gallar væru á verkinu sem ekki hefði verið bætt úr með fullnægjandi hættti.

Stefndi fellst ekki á þá túlkun stefnanda að eins árs fresturinn geti fyrst byrjað að líða þegar athugasemdalaus úttekt hafi farið fram. Það geti ekki verið í hendi aðila verksamnings að viðhalda gildi ábyrgðartryggingarinnar jafnvel árum saman með því einu að láta undir höfuð leggjast að fylgja áskilnaði gr. 28.7 í ÍST 30. Stefndi hafi sem vátryggjandi enga aðkomu átt að efndum verksamningsins meðan engin vitneskja hafi legið fyrir um efndirnar. Hann hafi ekki átt þess kost að grípa inn í atburðarásina þegar honum hafi verið ókunnugt um að eitthvað hafi farið úrskeiðis.

Stefndi telur gildar ástæður standa til þess að aðilum vátryggingarsamnings, vátryggingartaka og vátryggðum, séu sett mörk hvað málshraða varðar. Miklu skipti fyrir stefnda að geta við skipulagningu starfsemi sinnar, meðal annars hvað endurtryggingar snertir, gert sér sem gleggsta grein fyrir því hvert umfang tjóna sé svo hægt sé að dreifa áhættu í rekstrinum hæfilega. Þá megi nefna að skjót vitneskja geti aukið möguleika stefnda til endurheimtu bótagreiðslna úr hendi tryggingartaka. Á það muni ekki reyna gagnvart Þórsafli ehf., þar sem félagið hafi orðið gjaldþrota 24. október 2007.

Stefndi bendir á að óháð framangreindum tímafrestum blasi við að stefnandi hafi sýnt furðu mikið tómlæti um hagsmuni sína. Stefnandi fjalli um svipaða hluti árum saman án þess að hann fái tjón sitt staðreynt. Snemma árs 2006 hafi stefnandi lýst ráðagerðum sínum um að fela lögmanni að gera reka að gæslu hagsmuna vegna ætlaðra galla. Enn hafi ekkert slíkt verið gert og beri enginn annar en stefnandi ábyrgð á þessu tómlæti. Telur stefndi að leiði fyrrgreindar málsástæður ekki til sýknu leiði þetta tómlæti stefnanda til sömu niðurstöðu.

Stefndi byggir á ákvæðum laga nr. 30/2004 og meginreglum vátryggingaréttar um vátryggingasamninga. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða.

Í máli þessu krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu stefnda gagnvart stefanda samkvæmt yfirlýsingu um verkábyrgð dags. 3. desember 2004. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi glatað hugsanlegum rétti sínum fyrir tómlætissakir, í fyrsta lagi með því að tilkynna stefnda ekki um kröfu sína innan árs frá því hann vissi um atvik sem hún er reist á, í öðru lagi gildi tryggingin ekki lengur en í 12 mánuði eftir verklok og verði ekki á þessar málsástæður fallist byggir stefndi á almennu tómlæti stefnanda um hagsmuni sína.

Í gögnum málsins kemur fram að lokaúttekt Íbúðalánasjóðs vegna hluta íbúðanna fór fram 18. nóvember 2004 og lokaúttekt sjóðsins vegna annarra íbúða fór fram 1. desember sama ár. Fram kemur í úttektum þessum að ýmsum verkþáttum var ólokið og virðast tilraunir til þess að fá verktaka til að sinna úrbótum engan árangur hafa borið. Í bréfi sem byggingarfulltrúi Ölfuss og fyrirsvarsmaður stefnanda rituðu 3. febrúar 2006 kemur fram að eftir úttekt 1. desember 2005 hafi verktaki ekki komið til lagfæringa og sé komið að því að setja málið í kærumeðferð þar sem lögmaður sveitarfélagsins og stefnanda vinni að því að fá ágalla lagfærða og gripið verði til tryggingarupphæðar sem er á verkinu, til lagfæringar, eins og komist er að orði í bréfinu. Óumdeilt er í málinu að stefnda var fyrst tilkynnt um vanefndir verktaka með bréfi dagsettu 23. ágúst 2007, eða rúmlega einu og hálfu ári frá því ljóst varð að verktaki myndi ekki sinna úrbótum og grípa yrði til vátryggingarinnar. Samkvæmt 1. mgr. 51. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga glatar vátryggður rétti til bóta ef hann tilkynnir félaginu ekki um kröfu sína innan árs frá því að hann vissi um atvik sem hún er reist á. Í greinargerð með þessari grein lagafrumvarpsins segir að félögin hafi af því mikla hagsmuni að kröfur komi fram sem fyrst og það hafi samfélagslega þýðingu að ljúka slíkum málum án óþarfa dráttar. Upphaf frestsins miðist við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur. Ákvæðið geri kröfur til vátryggðs af því að það er á hans ábyrgð ef hann gerir sér ekki grein fyrir að atvikin sem hann hefur fengið upplýsingar um veita honum rétt til vátryggingabóta. Sé óhjákvæmilegt að skipa reglum með þessum hætti, enda verði að ætlast til að vátryggður hafi sjálfur vara á sér í þessum efnum og í raun ekki öðrum til að dreifa.

Í 2. gr. skilmála verkábyrgðartryggingarinnar segir að vátryggingin gildi þar til verktaki hefur skilað af sér verkinu og síðan í 12 mánuði fram yfir verklok, sé ekki um annað samið. Telja verður að þetta ákvæði leysi stefnanda ekki undan tilkynningarskyldu þeirri sem á hann er lögð samkvæmt framangreindu ákvæði laga um vátryggingarsamninga. Verður að telja að stefnanda hafi í síðasta lagi verið ljóst 3. febrúar 2006 að hann yrði fyrir tjóni af völdum verktaka. Hann tilkynnti stefnda þó ekki um þau atvik sem máli skipta í þessu sambandi fyrr en um einu og hálfu ári síðar og með vísan til 1. mgr. 51. gr. áðurgreindra laga hafði hann þá glatað hugsanlegum rétti sínum til tryggingarfjárins fyrir tómlætis sakir. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, Húsnæðissamvinnufélagsins Elliða, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.

H-kk-nf O. A-kk-nf.