E-1325/2013

Mál þetta sem dómtekið var 3. júní 2014 var höfðað með stefnu birtri 20. mars 2013 og 25. mars s.á., af hálfu Húsfélagsins Eiðistorgi 13-15, Eiðistorgi 13-15, Seltjarnarnesi á hendur Hlyn sf., Lóuási 11, Hafnarfirði, P-kk-þgf J. H-kk-þgf, til heimilis á sama stað og I-kk-þgf Þ-kk-þgf P-kk-þgf, Sandakri 22, Garðabæ, til greiðslu skaðabóta. Með réttargæslustefnum birtum 24. september 2013 og 8. október s.á. var Eflu hf. verkfræðistofu, Höfðabakka 9, Reykjavík og Holtavegi 10 ehf., Austurstræti 11, Reykjavík stefnt til réttargæslu í málinu.

Endanleg dómkrafa stefnanda er að stefndu verði óskipt (in solidum) gert að greiða stefnanda 5.026.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2013 til 20. mars 2013, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndu krefjast aðallega sýknu, en til vara verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða að mati réttarins, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

Á hendur réttargæslustefndu eru engar kröfur gerðar í málinu.

Réttargæslustefndi Efla hf. krefst málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda eða stefnda. Réttargæslustefndi Holtavegur 10 ehf. krefst málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi úr hendi stefnanda eða stefnda.

Yfirlit málavaxta og ágreiningsefna

Málavextir eru þeir að Línuhönnun verkfræðistofa (nú réttargæslustefndi Efla hf.) gerði í ágúst 2007 ástandsúttekt á þaki og sólstofum fjöleignarhússins að Eiðistorgi 13-15, Seltjarnarnesi. Í framhaldinu var óskað eftir tilboðum í viðgerðir og endurbætur á þaki og sólstofum. Tilboð voru opnuð 12. desember 2007 og átti stefndi Hlynur sf. hagstæðasta tilboðið. Línuhönnun (nú Efla hf.) gerði tilboð varðandi umsjón og eftirlit með verkinu, en í því eftirliti skyldi samkvæmt tilboði Línuhönnunar 20. febrúar 2008, m.a. felast að eftirlitsmaður skoðaði og samþykkti viðgerðarefni sem verktakinn hygðist nota. Þá skyldi hann hafa almennt eftirlit með verkinu, halda verkfundi, fara yfir fyrirliggjandi verkþætti með verktaka og taka ákvörðun um hvar skuli gert við og með hvaða aðferð, auk þess að sjá um lokaúttekt á verkinu og uppgjör.

Stefnandi og stefndi, Hlynur sf. gerðu verksamning 28. febrúar 2008 þar sem stefndi Hlynur sf. tók að sér að vinna verk fyrir stefnanda í samræmi við verðkönnun ,,Eiðistorg 13-15. Viðgerð og endurbætur á þaki og sólstofum“. Verksamningurinn var vottaður af þeim starfsmanni Línuhönnunar hf. sem síðar varð eftirlitsmaður stefnanda með verkinu. Í samningnum er m.a. kveðið á um að eftirlitsmaður fari með eftirlit á staðnum en auk þess beri verktaka að hlíta fyrirmælum og aðfinnslum eftirlitsmanns og ,,skulu þeir hafa óhindraðan aðgang að vinnustaðnum“ sbr. 7. gr. samningsins. Viðgerðir fóru fram á árinu 2008. Verktrygging var gefin út af VÍS hf.

Stefndi, P-kk-nf H-kk-nf, sem vann verkið af hálfu Hlyns sf., keypti fyrst einn þakglugga (kúpul) hjá Húsasmiðjunni (nú réttargæslustefndi Holtavegur 10 ehf.). Að fengnu samþykki eftirlitsmanns stefnanda keypti stefndi 5. mars 2008 alls 22 glugga. Þakgluggarnir komu samsettir frá Húsasmiðjunni með þéttilistum. Þétting milli tréramma (neðsti hlutinn) og opnanlegs fags þakglugganna var of lítil og því var fenginn þykkari þéttilisti frá Húsasmiðjunni að ráði seljanda.

Í janúar 2009 varð vart við leka í sólstofu í íbúð nr. 401 og var Eflu hf. tilkynnt um það. Í mars 2009 varð enn vart við leka og tilkynnti stefnandi 16. mars 2009 VÍS um að verkið hefði farið fram úr áætluðum verklokum og að lokaúttekt hefði ekki farið fram en fram hefðu komið tilteknir gallar á verkinu og þess beðið að úrbætur yrðu framkvæmdar. Það sem þá átti eftir að gera var að þétta alla þakkúpla utan frá, en að sögn stefnda P-kk-ef hafði Húsasmiðjan ekki staðið sig sem skyldi að útvega þéttingar. Einnig átti þá eftir að setja upp krækjur í alla þakkúpla og stöðva leka á tveimur stöðum í sólstofu í íbúð 401. Stefndi gerði við þakkúpla á fyrri hluta árs 2009 eftir að Húsasmiðjan útvegaði það þéttiefni sem beðið hafði verið eftir, en hafði ekki spurnir af frekari göllum á þeim fyrr en matsgerð lá fyrir. Stefndi tilkynnti réttargæslustefnda Holtavegi 10 ehf. (áður Húsasmiðjan) þann 5. mars 2013, í samræmi við 32. gr. laga 50/2000, að galli hefði komið fram á þeim vörum sem keyptar voru hjá og afhentar af Húsasmiðjunni hf. 5. mars 2008.

Að viðgerðum loknum fór lokalokaúttektargerð fram 3. júní 2009 án athugasemda og ábyrgðarúttekt þann 21. október 2010, einnig án athugasemda.

Stefndi Hlynur sf. tók með verksamningnum að sér að endurnýja allan frágang á þökum sólstofa á svölum í samræmi við samninginn. Þessi liður fól í sér að nota kerfi frá Schüco en allir trébitar voru til staðar. Stefndi lét gera sér tilboð frá Álsmíði í álprófílakerfi ofan á þök timburskála að Eiðistorgi 13-15 samkvæmt teikningu Línuhönnunar og tók dýrara tilboði af tveimur, þannig að allir prófílar væru tilsniðnir frá verkstæði, boruð göt í alla glerlista, allar pakkningar tilsniðnar og allar ytri pakkningar settar í glerlista og efni tilbúið til ásetningar. Prófílakerfið er Schüco með öllu, sem talið var þurfa til að viðunandi árangur næðist. Starfsmaður stefnda var í hálfan til heilan dag með umboðsmanni kerfisins til að læra að setja kerfið upp. Í upphafi var ein sólstofa tekin. Umboðsmaður kerfisins og eftirlitsmaður stefnanda voru á staðnum og leiðbeindu um uppsetningu þess og eftirlitsmaðurinn tók ljósmyndir af framkvæmdunum. Allar breytingar frá hönnun Línuhönnunar við uppsetninguna voru gerðar í samráði við eftirlitsmann stefnanda og umboðsmann kerfisins.

Eftir mikið slagveður í apríl 2011 fór að leka inn um sólstofurnar og í gegnum þakið. Efla hf. hafði samband við stefnda P-kk-þf J H-kk-þf 4. ágúst 2011 og óskaði eftir fundi um málið. Þann 21. september 2011 gerði stefndi við í íbúðum 401, 402, 403 og 404 með því að kítta milli kerfis og trés að ofanverðu o.fl., í samræmi við tillögur umboðsmann Schüco kerfisins um viðgerðir. Þann 17. október 2011 gerði Efla hf. minnisblað um leka í gegnum túðu á þaki. Þann 1. nóvember 2011 tilkynnti stefnandi um leka á mörgum stöðum í sólstofu íbúðar nr. 405 og ummerki um vatnsleka í sólstofu íbúðar nr. 409.

Þann 10. febrúar 2012 óskaði stefnandi dómkvaðningar matsmanns. Í matsgerð R-kk-ef Ó-kk-ef, 28. janúar 2013, er þeirri spurningu hvort verkið hafi skilað fullnægjandi árangri svarað neikvætt, lagt var mat á hvað þurfi að gera til að bæta úr og er það niðurstaða matsmanns að heildarkostnaður við þær viðgerðir sé 5.101.000 krónur með virðisaukaskatti. Stefnandi krefur stefndu í máli þessu um greiðslu á þeirri fjárhæð, að frádregnum 75.000 krónum, sem tilgreindar eru í matsgerð vegna viðgerðar á skemmdum í íbúð 401, sem ekki var hluti verksins sem unnið var á árinu 2008. Stefndu hafna greiðsluskyldu.

Við aðalmeðferð málsins gekk fjölskipaður dómur á vettvang ásamt lögmönnum stefnanda og stefndu, og stefnda P-kk-þgf J. H-kk-þgf. Á vettvangi skoðaði dómurinn ástand þakkúpla og sólstofa og heimsótti í þeim tilgangi íbúðir nr. 401, 402, 403 og 406. Fyrir dóminn komu og gáfu skýrslur stefndi P-kk-nf J. H-kk-nf, eftirlitsmaður réttargæslustefnda Eflu hf. með verkinu og dómkvaddur matsmaður, sem staðfesti matsgerð sína.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Samkvæmt grein 29.6 í ÍST30 beri stefndi ábyrgð á leyndum göllum sem ekki hafi verið unnt að sjá fyrir lok ábyrgðartímans. Skuli verktakinn þá svara skaðabótum stafi gallarnir sannanlega af ásetningi eða gáleysi hans sjálfs eða starfsmanna hans.

Samkvæmt matsgerð hafi ekkert verið við ábyrgðarúttektina að athuga og eðlilegt að gallarnir hafi leynst. Matsgerðin staðfesti einnig að um sé að ræða mistök stefnda. Af því leiði að hann hafi sýnt af sér gáleysi í skilningi almennu skaðabótareglunnar og framangreinds ákvæðis ÍST30. Beri hann ábyrgð á því tjóni sem af því leiði og matsgerð geri nánar grein fyrir. Nánar tiltekið sé um að ræða eftirgreind atriði sem komi fram í niðurstöðu matsgerðar.

Stefndi hafi tekið að sér að endurnýja alla þakglugga og setja nýja tvöfalda kúlulaga plastkúpla í stað þeirra sem fyrir voru. Við skoðun matsmanns hafi komið í ljós að þakgluggarnir hafi verið skemmdir og sjá mætti móðu milli laga í þeim. Hefðu þeir sprungið og brotnað og augljós ummerki hafi verið eftir lekasmit. Vegna handvammar við uppsetningu þeirra hafi svo farið sem fór. Stefndi hafi einnig tekið að sér að lagfæra þakglugga í sólstofum. Við uppsetningu þakglugganna hafi komið í ljós opnar lekaleiðir á nokkrum stöðum þar sem frágangur meðfram þakgluggum hafi ekki verið fullnægjandi. Stefndi hafi m.a. tekið að sér að endurnýja glerlista á gluggum sólstofu og toppfyllingar að innanverðu ásamt því að þétta samskeyti og karma og gera við fúaskemmdir í gluggum. Eftir framkvæmdina hafi farið að leka og gerðar hafi verið athugasemdir við kíttistoppfyllinguna. Niðurstaða matsgerðar væri að um væri að ræða „lélegan frágang á kíttistoppfyllingu að innanverðu“. Niðurstaða matsmanns sé svohljóðandi:

· Komið hafa í ljós ágallar á uppsetningu þakglugga á nokkrum stöðum sem hefur valdið leka með gluggunum auk loftleka á öðrum stöðum og einnig hafa komið fram skemmdir á þakgluggunum sjálfum.

· Það verk sem H-kk-nf s.f. vann fyrir húsfélagið Eiðistorgi, samkvæmt verksamningi þeirra þar um, skilaði ekki fullnægjandi árangri í uppsetningu á þökum svalaskýla þannig að leki hefur komið fram á mörgum stöðum.

· Endurglerjun einnar rúðu og kíttisfrágangur með gleri í sólstofu er ekki fullnægjandi.

Matsmaður hafi talið framangreinda galla eiga eingöngu rætur að rekja til stefnda. Hafi hann m.a. staðreynt loftleka í þakgluggunum sem orsaki vindkælingu og hávaða og leka í innhorni glugga þar sem plastkúpull leggist ofan á timburramma glugganna. Hann hafi fundið loftleka í 19 þakgluggum og ummerki um leka í 5 gluggum. Matsmaðurinn hafi talið að orsök loftleka væru að samskeyti opnanlegra faga væru óþétt en varðandi plastkúplana að þéttingar milli þeirra og timburramma væru ófullnægjandi. Orðrétt segi matsmaður: „Matsmaður telur að ágallana í uppsetningu þakglugga sé að rekja til vinnu verktakans.“

Einnig hafi komið í ljós þegar iðnaðarmenn á vegum stefnanda hafi lyft upp glerskífu í þaki að ekki hefði verið fylgt uppdráttum Línuhönnunar við frágang og uppsetningu á glerkerfinu og svokölluðum EPDM dúk. Staðsetning dúksins hefði verið færð þannig að hann liggi undir glerjunarlista bæði ofan við, á hliðum og að framan og liggi því allur í sama fleti. Matsmaður hafi talið að orsök leka í þaki sólstofu sé að leita í frágangi á samskeytum þessa EPDM dúks og aðliggjandi milliveggs annars vegar og skörun og frágangi á úthorni þaksins sem liggi að millivegg. Orðrétt segi matsmaður: „Rannsókn leiddi í ljós að frágangur á EPDM dúk á út- og innhornum var ekki fullnægjandi.“ Hann hafi fundið lekaleiðir sem hann hafi talið útskýra þau vandamál sem fram væru komin. Hann hafi talið að nota hefði þurft sérsniðna úthorns- og innhornsrenninga en það hafi ekki verið gert. Hann hafi talið að orsök leka í þökum á sólstofum megi rekja til vinnu stefnda. Hann hafi talið orsakir ófullnægjandi endurglerjunar og kíttisfrágangs vera að finna í vinnubrögðum stefnda. Hann hafi enga aðra samverkandi þætti talið hafa valdið tjóninu. Hann hafi komist að eftirfarandi niðurstöðu:

· Ágalla í uppsetningu þakglugga er að finna í vinnu verktakans.

· Orsakir ófullnægjandi árangurs í uppsetningu á þökum svalaskýla þannig að leki hefur komið fram á mörgum stöðum er að finna í vinnu verktakans.

· Orsakir ófullnægjandi endurglerjunar og kíttisfrágangs er að finna í vinnubrögðum verktakans.

Í matsgerð á bls. 19 sé lýst því sem gera þurfi til að bæta úr og kostnaði við úrbætur miðað við verðlag í janúar 2013. Vísist um það til matsgerðar að mestu. Þar komi fram að til að þétta þakglugga þurfi að taka opnanleg fög niður, fjarlægja álramma og slá römmum í sundur og líma þá saman með tryggum þéttingum á samskeytum. Við ásetningu plastkúpla á timburramma þurfi að tryggja þéttingu á milli kúpuls og tréramma með vatns- og vindheldum þéttilistum. Síðan þurfi að setja opnanleg fög upp á ný og ganga frá þéttingu í falsi með heilum þéttiborða sem sniðinn er saman á einum stað. Síðan lýsi matsmaður nánar hvernig endurleggja eigi EPDM dúkinn og standa nánar að viðgerð. Hann taki fram að til að framkvæma verkið þurfi að fjarlægja gler úr þaki og setja það í á ný að viðgerð lokinni. Endurglerja þurfi eina rúðu sem hafi lekið og skera þurfi kíttistoppfyllingu slétta við glugga. Síðan þurfi að blettamála og heillakka pósta að innan.

Kostnaðarmatið miðist við verðlag í janúar 2013 samkvæmt eftirfarandi sundurliðun í matsgerð:

Akstur, efni og vélar Vinna Samtals m/vsk.

1. Endurnýjun níu þakkúpla 404.000 1.670.400 2.074.400

2. Lagfæring á sjö þakgluggum sólstofa á svölum 456.400 2.495.200 2.951.600

3. Endurglerja og lagfæra kíttistoppfyllingu 22.400 52.600 75.000

Samtals 882.800 4.218.200 5.101.000

Stefnandi falli frá kröfu samkvæmt lið 3, að fjárhæð 75.000 krónur, og sé höfuðstóll kröfu stefnanda því 5.026.000 krónur. Aðrir gallar séu af völdum mistaka stefnda sem beri ábyrgð á þeim samkvæmt almennu skaðabótareglunni og grein 29.6 í ÍST30. Matsgerð staðfesti orsakasamband milli mistakanna og hins umkrafða tjóns.

Stefndi Hlynur sf. sé sameignarfélag í eigu stefndu P-kk-ef H-kk-ef og I-kk-ef P-kk-ef, sbr. tilkynningu til firmaskrár Hafnarfjarðar, og beri þeir því allir óskipta (in solidum) ábyrgð á framangreindri kröfu.

Matsgerð miðist við verðlag í janúar 2013 og krafa sé gerð um almenna vexti frá 1. febrúar 2013. Það ætti að vera yfir allan vafa hafið að þá hafi sú krafa örugglega stofnast. Ávallt sé heimilt að krefjast dráttarvaxta frá stefnubirtingardegi. Þá verði klárlega liðinn meira en mánuður síðan kröfubréf var sent.

Um lagarök sé vísað til reglunnar um skuldbindingargildi samninga og almennu skaðabótareglunnar. Um málskostnað vísist til XXI. kafla l. nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefndu

Endurnýjun þakkúpla

Stefndu byggi sýknukröfu sína hvað þennan lið varði á því að eftirlitsmaður stefnanda hafi samþykkt kaup stefnda, Hlyns sf., á þeim 22 gluggum sem keyptir hafi verið hjá Húsasmiðjunni 5. mars 2008. Hver kúpull hafi komið samsettur frá Húsasmiðjunni, með þéttilistanum. Stefndi, Hlynur sf., hafi því ekki smíðað rammann og sett kúpulinn ofan á. Í þeim tilvikum sem samskeyti opnanlegra faga hafi reynst óþétt þá sé vísað til þess að þannig hafi hvert stykki komið tilbúið frá framleiðanda/seljanda.

Varðandi þá tvo kúpla sem matsmaður telji þurfa að skipta um byggja stefndu m.a. á því að allt hafi verið í lagi með þá við loka-lokaúttekt þann 3. júní 2009 og ábyrgðarúttekt 21. október 2010. Ekki liggi því fyrir hvað komið hafi fyrir þessa kúpla eftir það en sannanlega hafi það ekki verið á ábyrgð stefndu.

Þá mótmæli stefndu alltof háum kostnaði í matsgerð við að fjarlægja opnanlegu fögin, sem og öðrum kostnaðarliðum í matsgerð.

Lagfæring á sjö þakgluggum sólstofa á svölum

Stefndu byggi sýknukröfu sína hvað þennan lið varði á því að allt efni hafi komið tilsniðið frá Álsmíði/framleiðanda samþykkt af eftirlitsmanni stefnanda.

Hvað varði vinnu stefnda Hlyns sf. byggi stefndu á því að starfsmaður stefnda hafi verið í hálfan til heilan dag hjá Álsmíði til að læra að setja kerfið upp. Við uppsetningu kerfisins í fyrstu sólstofunni hafi honum til leiðbeiningar verið umboðsmaður fyrir kerfið hér á landi og eftirlitsmaður stefnanda, sem jafnframt hafi tekið margar ljósmyndir af framkvæmdunum. Allar sólstofurnar hafi síðan verið unnar í samræmi við leiðbeiningar sem gefnar hefðu verið við þá fyrstu undir árvökulum augum eftirlitsmanns stefnanda.

Af hálfu stefnda sé viðurkennt að úthorns- og innhornsrenningar hafi ekki fylgt með öðru efni frá Álsmíði. Þeirra hafi ekki verið getið þegar kerfin hafi verið sett upp, hvorki í fyrstu sólstofunni né síðar, hvorki af umboðsmanni kerfisins hér á landi né eftirlitsmanni stefnanda. Stefndi hafi einfaldlega enga vitneskju haft um þá.

Stefndu byggi á því að allar breytingar frá hönnun Línuhönnunar hafi verið gerðar í samráði við eftirlitsmann stefnanda og umboðsmann kerfisins.

Endurgera og lagfæra kíttistoppfyllingu

Stefndu setji varnagla við þennan lið í matsgerð þar sem ekki sé ljóst við hvaða rúðu sé átt. Stefnda P-kk-þgf sé kunnugt um að Sjóvá hafi látið setja nýja rúðu í. Verktaki hafi skipt um gler í íbúð 401, sett gúmmíborða undir og glerlista og toppfyllt. Ekki hafi verið nægilegt bil frá brún gluggapósts og að gúmmíborða, því liggi toppfylling of hátt. Stefndu byggi sýknukröfu sína hvað þennan lið varðar á því að þeir í fyrsta lagi beri ekki ábyrgð á verki annarra verktaka og í öðru lagi hafi þeir ekki tök á að verjast þegar ekki sé ljóst hvert matsandlagið sé.

Stefnandi byggi kröfur sínar á hendur stefndu á grein 29.6 í ÍST 30, að ,,ef í ljós koma á verkinu leyndir gallar sem ekki var unnt að sjá fyrir lok ábyrgðartímans skal verktaki svara skaðabótum ef gallarnir stafa sannanlega af ásetningi eða gáleysi hans sjálfs eða starfsmanna hans“. Stefnandi byggi síðan á því að allir gallarnir séu af völdum mistaka stefnda. Þessum fullyrðingum hafni stefndu alfarið. Ástæðulaust sé að fjalla um ásetning stefndu enda sé ekki á því byggt. Eftir standi hvort sannanlegt gáleysi sé fyrir hendi. Því hafni stefndu.

Það geti ekki fallið undir gáleysi að kaupa 22 samsetta þakglugga frá Húsasmiðjunni hf., þegar eftirlitsmaður stefnanda hafi áður verið búinn að samþykkja kaupin eftir að hafa skoðað einn kúpul, sem stefndi hafði tekið til sýnis. Þá geti það ekki fallið undir gáleysi að kaupa efni og vinna það í einu og öllu undir og eftir leiðsögn umboðsmanns kerfisins og eftirlitsmanns stefnanda.

Vísað sé m.a. til meginreglna samninga- og kröfuréttarins um efndir samninga og til 129. og 130. gr. laga 91/1991 varðandi kröfu um málskostnað.

Réttargæsla

Í réttargæslustefnum stefnanda kemur fram að samkvæmt matsgerð sé talinn hafa komið fram galli á tveimur verkþáttum. Annars vegar í endurnýjun allra þakglugga og hins vegar við endurnýjun þakglugga á sólstofum. Matsmaður reki ágallana til þess að vinnu verktakans sé áfátt. Verktakanum, Hlyn sf., hafi verið stefnt í málinu. Hann hafi tekið til varna og beri fyrir sig að annars vegar megi rekja vandamálin til mistaka, fyrirmæla, eftirlitsleysis og samþykkis réttargæslustefnda Eflu hf., og hins vegar til efnisgalla.

Reynist staðhæfingar þessar á rökum reistar kunni stefnandi að höfða mál á hendur réttargæslustefndu vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir. Af þeim sökum þyki rétt, með vísan til 21. gr. laga nr. 91/1991, að réttargæslustefna Eflu hf., sem hönnuði framkvæmda og eftirlitsaðila með framkvæmd, og Holtavegi 10 ehf. (áður Húsasmiðjunni), sem efnissala.

Í greinargerð réttargæslustefnda Eflu hf. er þessum málatilbúnaði stefnda hafnað. Réttargæslustefndi Efla hafni því alfarið að hann beri nokkra ábyrgð á umræddum göllum. Í matsgerð R-kk-ef Ó-kk-ef byggingafræðings, frá janúar 2013, sé í ítarlegu máli rakið hverjar orsakir gallanna séu. Matsmaður komist að þeirri niðurstöðu að ágallar í uppsetningu þakglugga, mistök við endurnýjun þaka í sólstofum og mistök við framkvæmd glerjunar og kíttisfrágangs verði ekki rakin til hönnunar. Matsmaður komist jafnframt að þeirri niðurstöðu að eftirlit réttargæslustefnda Eflu hafi verið framkvæmt í samræmi við ákvæði tilboðs eftirlitsaðila og að ekki væri hægt að rekja ágalla á verkinu til eftirlits. Niðurstaða matsmannsins sé aftur á móti skýr um það að ágallana megi að öllu leyti rekja til vinnu verktakans, stefnda Hlyns sf.

Réttargæslustefndi Efla telji að matsgerðin sé vel unnin og vel rökstudd og hafi ótvírætt sönnunargildi í þessu máli. Réttargæslustefndi Efla hafi sinnt skyldum sínum alfarið í samræmi við það sem ætlast hafi mátt til af honum og hafi vinna hans verið að öllu leyti í samræmi við samninga hans við stefnanda. Réttargæslustefndi hafi að engu leyti vanrækt skyldur sínar. Réttargæslustefndi Efla telji því útilokað að hann beri nokkra ábyrgð á göllum verksins.

Í greinargerð réttargæslustefnda Holtavegs 10 ehf. kemur fram að málsatvik gagnvart réttargæslustefnda séu á þá leið að Holtavegur 10 ehf. hafi selt þakglugga og trékarma sem stefndi Hlynur sf., verktaki, virðist hafa notað í verk fyrir húsfélagið Eiðistorgi 13-15.

Ekki liggi annað fyrir, en að gluggarnir og rammarnir sem seldir hafi verið, hafi verið í lagi við afhendingu á árinu 2008. Holtavegur 10 ehf. sé efnissali. Ekki hafi verið upplýst gagnvart réttargæslustefnda í hvaða verk átt hafi að nota hið selda, þ.e. ekki hafi verið rætt um sérstakar kröfur varðandi gæði eða eiginleika sem viðkomandi vara þyrfti að hafa til að bera. Sú vara sem seld hafi verið hafi reynst vel í sölu og ekki hafi komið fram kvartanir til réttargæslustefnda þess efnis að varan uppfylli ekki þá gæðaeiginleika sem krafist sé af henni.

Réttargæslustefndi kannist ekki við að hafa ekki staðið sig varðandi útvegun á þéttingum. Hvort þéttingar hafi verið keyptar af réttargæslustefnda liggi ekki ljóst fyrir. Réttargæslustefndi bendi á að kvörtunarfrestir vegna sölu á vörunni séu liðnir, enda langt um liðið síðan varan hafi verið afhent. Þá bendi réttargæslustefndi á að tómlætisáhrif geri það að verkum að kröfum sé ekki hægt að beina að réttargæslustefnda.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um bótaábyrgð stefndu sem verktaka vegna leyndra galla sem komið hafi í ljós á verki sem stefndu unnu fyrir stefnanda samkvæmt verksamningi 28. febrúar 2008. Verksamningurinn var gerður samkvæmt verklýsingu 27. nóvember 2007 frá Línuhönnun hf. verkfræðistofu, nú réttargæslustefndi Efla hf., sem annaðist bæði hönnun og eftirlit með verkinu fyrir stefnanda, en verklýsingin og staðallinn IST 30:2003 eru hluti verksamnings stefnanda og stefndu. Í tilboði Eflu hf. til stefnanda um umsjón og eftirlit með verkinu fólst m.a. að skoða og samþykkja viðgerðarefni og taka ákvörðun um hvar skuli gert við og með hvaða aðferð.

Lokaúttekt fór fram 3. júní 2009 og ábyrgðarúttekt 21. október 2010 án athugasemda og var því þá lýst yfir af hálfu Eflu hf. að ábyrgð verktakans væri lokið og að heimilt væri að fella verkábyrgð, samkvæmt samningi og staðlinum IST 30:2003, úr gildi að fullu.

Við meðferð málsins féll stefnandi frá kröfum vegna eins kröfuliðar í matsgerð og nemur endanleg bótakrafa hans kostnaði samkvæmt matsgerð annars vegar við viðgerðir þakkúpla og hins vegar við lagfæringu á sjö þakgluggum sólstofa á svölum.

Þeir gallar sem dómkrafan lýtur að komu fram á árinu 2011, eftir að ábyrgðartími verktaka var liðinn og lokaúttektir og ábyrgðarúttekt hafði farið fram, án þess að galla yrði þá vart. Þann 21. september 2011 gerði verktakinn úrbætur á sólstofum, að beiðni Eflu hf., en þær lagfæringar voru lagðar til í samvinnu við sérfræðing og umboðsmann Schüco kerfisins, sem notað var í sólstofurnar, samkvæmt því sem ráða má af tölvupóstsamskiptum. Þegar viðgerðin fór fram, með þéttingum og toppfyllingum, er ekki að sjá að sérfræðingurinn, eftirlitsmaðurinn eða verktakinn hefðu enn uppgötvað hvað olli lekanum, sem svo síðar var fundið út og greint er frá í matsgerð.

Krafa stefnanda um skaðabætur úr hendi stefndu vegna gallanna styðst við grein 29.6 í staðlinum IST 30:2003, en þar segir: Ef í ljós koma á verkinu leyndir gallar sem ekki var unnt að sjá fyrir lok ábyrgðartímans skal verktaki svara skaðabótum ef gallarnir stafa sannanlega af ásetningi eða gáleysi hans sjálfs eða starfsmanna hans.

Skaðabótaábyrgð verktaka eftir að ábyrgðartíma lýkur er samkvæmt framansögðu ekki hlutlæg ábyrgð, heldur er bótaábyrgð aðeins fyrir hendi ef rekja má galla til ásetnings eða gáleysis hans sjálfs eða starfsmanna hans, samkvæmt almennum reglum um sakarábyrgð, þar með talið reglum um sérfræðiábyrgð. Verktaki, stefndu í máli þessu, var hvorki byggingarmeistari né byggingarstjóri að umræddum framkvæmdum og ber ekki ábyrgð á verkinu sem slíkur. Því er ekki haldið fram í málinu að verktakinn hafi haft ásetning til ófullnægjandi verkskila. Þegar mat er lagt á gáleysi hans er óhjákvæmilegt að líta til þess að samkvæmt verksamningi og tilboði hins tæknilega ráðgjafa sem einnig var hönnuður verksins, Eflu hf., sætti verktakinn eftirliti ráðgjafans og bar að fylgja fyrirmælum af hans hálfu meðal annars um val á efni og aðferðum við verkið.

Almennt er lögð nokkuð ströng ábyrgð á ráðgjafa á þessu sviði og kröfur gerðar til þess að hann kynni sér vel eiginleika þeirra efna sem til greina koma til viðkomandi verks. Í ritinu Verksamningar eftir dr. P-kk-þf S-kk-þf segir að einn meginþáttur eftirlitsskyldu ráðgjafa felist í því að koma í veg fyrir að gerðar séu breytingar á verki frá því sem gert var ráð fyrir á teikningum og í verklýsingu, að sjá til þess að framkvæmdaáætlun sé fylgt og að það efni sem notað er sé í samræmi við hönnunargögn. Hafi ráðgjafi sem annast eftirlit ástæðu til að vantreysta efni eða aðferð sem nota skal samkvæmt verklýsingu, eða þegar er farið að nota, þótt fyrirmæli í verklýsingu hafi verið ófullnægjandi, verði ráðgjafinn að gæta sérstakrar varúðar í eftirlitsstarfi sínu. Hliðstætt eigi við þótt ráðgjafi sá sem eftirlitið framkvæmi hafi jafnframt hannað verkið og þá mælt fyrir um notkun viðkomandi efnis eða um viðkomandi aðferð. Af dómaframkvæmd má ráða að ábyrgð verktaka á frávikum á verki minnki verulega þegar verkkaupi hefur ráðið sér eftirlitsmann sem ekki geri athugasemdir við framkvæmd verks, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar í málum nr. 210/2008 og nr. 491/2011.

Í matsgerð, sem fyrir liggur í máli þessu og matsmaður staðfesti fyrir dóminum, telur hann að orsakir þeirra ágalla sem komið hafa fram séu vinna verktakans. Matsmaður gaf fyrir dóminum þær skýringar á niðurstöðu sinni að hann líti svo á að til þess að vinna verktakans teljist fullnægjandi þurfi bæði efni og vinna að standast kröfur vegna þess að verktakinn hafi átt að sjá um að útvega allt efni. Niðurstöðu hans í matsgerðinni, um að ekki verði annað séð en að efnið sem verktaki notaði hafi verið í samræmi við verksamning, beri ekki að skilja svo að efnið hafi verið gallalaust.

Matsmaður kvaðst fyrir dóminum ekki hafa tekið niður þakkúpul til skoðunar og gæti því ekki svarað því fyrir víst hvort þakkúplarnir hefðu verið gallaðir, en þeir hefðu borið augljós merki um leka eða smit. Samkvæmt gögnum málsins sendi lögmaður stefndu réttargæslustefnda Holtavegi 10 (áður Húsasmiðjan) tilkynningu, á grundvelli 3. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000, um að ágallar hefðu komið fram á hinum keyptu þakkúplum samkvæmt matsgerð. Réttargæslustefndi kvað í svari sínu til lögmannsins ekki verða séð af matsgerð að varan hafi verið haldin göllum við afhendingu.

Um val á efninu, þakkúplunum, er til þess að líta að í verklýsingu Línuhönnunar (nú Eflu hf.) var gert ráð fyrir að notaður yrði sá timburrammi sem fyrir væri, en ef skipta þyrfti honum út þá yrði notaður rammi sem framleiðandi glugganna leggi til, og var það gert. Sem fyrr segir var áskilið að sá sérfróði aðili, sem annaðist undirbúning verksins fyrir stefnanda, skoðaði og samþykkti viðgerðarefni og tæki ákvörðun um hvar skuli gert við og með hvaða aðferð. Verktakinn bar val á þakkúplunum, sem komu samsettir frá Húsasmiðjunni, undir þennan ráðgjafa og eftirlitsmann stefnanda, sem samþykkti valið og því var ákveðið að nota þá. Hann hafði einnig eftirlit með því þegar verktakinn setti þá í, þótt ekki hefði verið staðið yfir honum, eins og eftirlitsmaðurinn orðaði það fyrir dóminum. Leka varð vart frá kúplunum í ársbyrjun 2009, á ábyrgðartíma verksins áður en lokaúttekt fór fram, og gerði stefndi P-kk-nf þá við lekann í samráði við eftirlitsmann og Húsasmiðjuna, sem útvegaði þéttiefni. Kvaðst stefndi P-kk-nf fyrir dóminum ekki hafa haft spurnir af frekari göllum í þakkúplunum fyrr en á matsfundi.

Að öllu þessu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda, að sýnt hafi verið fram á að stefndu hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi með því að nota þessa þakkúpla við framkvæmd verksins, eftir að eftirlitsmaður hans hafði samþykkt þá. Þá þykir ekki hafa verið sýnt fram á að ísetning þakkúplanna hafi verið unnin af handvömm eða með gáleysislegri aðferð sem metin verði stefndu til sakar, en eftirlitsmaður stefnanda gerði engar athugasemdir við framkvæmd verksins.

Að því er varðar sólstofurnar þá kemur fram í matsgerð að matsmaður skoðaði frágang á sólstofu í íbúð nr. 401 og komst að þeirri niðurstöðu að vatnsleki sé með gleri og milli karma og aðliggjandi byggingarhluta og að orsakir leka séu að frágangur á samskeytum EPDM dúks og frágangur á út- og innhornum hafi ekki verið fullnægjandi, vegna þess að ganga hefði þurft frá skörun dúksins með því að nota sérsniðna úthorns- og innhornsrenninga, sem ekki hafi verið gert. Það sé því niðurstaða matsmanns að orsaka leka í þökum á sólstofum megi rekja til vinnu verktakans sem hafi ekki tekist að ljúka verkinu með fullnægjandi árangri.

Fyrir dóminum tók matsmaður fram að verkið í sólstofunum hefði verið erfitt í framkvæmd og útfærsla flókin, miðað við það efni sem valið var að nota, enda ekki um endurnýjun að ræða, aðeins viðhald. Við uppsetningu hafi verið leiðréttir ágallar sem voru á hönnun og hafi það komið í veg fyrir enn frekari leka, en lekaleiðir hafi þó komið fram síðar. Matsmaðurinn kvaðst ekki geta sagt til um það hvort verktakinn hefði unnið verkið í sólstofum eins og fyrir hann hefði verið lagt.

Eftirlitsmaður Eflu hf. staðfesti fyrir dóminum að samkvæmt verklýsingu og hönnun bar verktaka að nota tiltekið innflutt kerfi, Schüco system FW 50+ fyrir timburpósta, í viðhald á sólstofum, og að það var ákvörðun stefnanda að láta þar við sitja, en endurnýja ekki sólstofurnar að öðru leyti. Eftirlitsmaður kvaðst hafa gert kröfu um að sérfræðingur í uppsetningu kerfisins væri á staðnum og leiðbeindi verktakanum í einni sólstofu, meðal annars um hvernig skera ætti saman gúmmíborða og ganga frá hornum og samsetningum. Verktakinn fékk því þann verkfræðing sem er helsti sérfræðingur hér á landi í uppsetningu á þessu kerfi, samkvæmt framburði eftirlitsmanns fyrir dóminum, til þess. Fylgdist eftirlitsmaður sjálfur með verkinu að mestu þegar fyrsta sólstofan var unnin og kom að því meðan á því stóð. Í matsgerð segir m.a. um eftirlit, að með lokaúttekt sinni hafi eftirlitsaðili samþykkt þann frágang og vinnu sem verktakinn hafði unnið án athugasemda, þ.m.t. þær breytingar sem gerðar höfðu verið á útfærslu sólstofa og hafi verkinu þá verið lokið. Fram kom við meðferð málsins fyrir dóminum að sú sólstofa, þar sem kerfið var fyrst sett upp samkvæmt framangreindum leiðbeiningum og undir eftirliti ráðgjafa sem gerði eða samþykkti þær breytingar og viðbætur sem gerðar voru á hönnun, var sólstofan í íbúð nr. 401, sem er sama sólstofa og sú sem matsmaður fann þá ágalla á sem hann rekur til vinnu verktaka í mati sínu.

Verkið var unnið árið 2008, en lekans varð fyrst vart á árinu 2011 og voru gallar því ekki komnir fram við lok ábyrgðartíma verksins og athugasemdalausar úttektir. Orsakir lekans fundust ekki fyrr við nákvæma skoðun matsmanns, sem lyfti þaki á sólstofu í íbúð 401. Skoðun á teikningum frágangs þakglugga í sólstofum leiðir í ljós að frágangurinn miðast, að undanskildum frágangi að framan, sem var breytt, við að þétta glerfals að aðliggjandi hlutum, ekki þétta karminn að aðliggjandi hlutum. Þetta þýðir þá líka að ef það lekur með gleri þá getur lekinn komið fram milli karms og aðliggjandi hlutar. Í dæmi úr leiðbeiningarbæklingi Schüco, sem sýnt er í matsgerð, sést að einmitt þessi hætta er framleiðandanum hugleikin, hann ráðleggur sérstakan borða sem lokar falsinu að utan/ofan; límt af gleri og á gler. Þétting eins og hönnunin gerir ráð fyrir verður í besta falli mjög erfið þar sem „þéttiblaðkan“ liggur almennt ekki á neinu undirlagi heldur eru loftrásir undir henni; það er því nánast ógerlegt að líma eða sjóða hana á skeytum á staðnum þannig að hún verði þétt. Einnig er óljóst hvernig frágangi í framhorni er háttað; listar mætast og blaðkan þarf að ganga samfelld (límd/soðin) fyrir hornið.

Af framangreindu er ljóst að þörf var sérstakrar kunnáttu við verkið. Því var að ráði eftirlitsmanns sérfræðingurinn, umboðsaðili kerfisins, fenginn til aðstoðar. Umboðsaðilinn hafði ekki skriflegar leiðbeiningar og ljóst mátti vera að hönnun á teikniborði á frágangi EPDM blöðkunnar er mjög snúin, við slíkan frágang er almennt treyst á handverksvenjur. Í samvinnu þeirra þriggja hefði mátt finna út að EPDM blaðkan sem nær fram á brún steypta veggjarins hefði þurft að brettast niður á vegg og ná þannig tengingu við lóðrétta hluta blöðkunnar að framan, en það tókst þeim ekki. Verða ekki gerðar ríkari kröfur til verktakans eða starfsmanna hans í því efni, en til hinna sérfróðu verkfræðinga sem að verkinu komu.

Þegar verkkaupi krefst þess að notað sé nafngreint efni ber verktaki ekki ábyrgð á því að það henti til notanna, nema honum hafi verið ljóst eða mátt vera ljóst að efnið hentaði ekki, sbr. grein 20.8 í staðlinum ÍST 30:2003. Þegar það er virt að sá aðili sem þekkti efnið best, sem er helsti sérfræðingur landsins í uppsetningu þess kerfis sem nota átti samkvæmt verklýsingu, var á staðnum ásamt eftirlitsmanni verður ekki talið að verktakanum hefði mátt vera það ljóst, frekar en þeim, að efnið hentaði ekki. Sérfræðingurinn leiðbeindi um það hvernig kerfið skyldi sett upp í þessari tilteknu sólstofu og eftirlitsmaðurinn, sem var tæknilegur ráðgjafi stefnanda, annað hvort ákvað eða samþykkti hvernig vikið var frá hönnun og hvernig verkið var unnið. Verktakanum bar samkvæmt verksamningi að hlíta fyrirmælum og aðfinnslum eftirlitsmanns. Verður það því, meðal annars með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í máli nr. 214/2002, ekki virt verktakanum til sakar að hafa ekki notað annað efni en þessir aðilar lögðu til eða beitt öðrum aðferðum við verkið.

Meðdómsmaðurinn B-kk-nf M-kk-nf telur, að þar sem þeim þremur, verktakanum, eftirlitsmanninum og sérfræðingnum, hefði átt að takast í samvinnu að leysa þetta verkefni betur af hendi, verði stefndu í þessu máli að bera ábyrgð á sínum þætti í þeim mistökum og beri því að greiða stefnanda skaðabætur vegna þess tjóns sem af þeim hlaust að einum þriðja hluta.

Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða meirihluta dómenda að þótt leynda galla sem fram komu eftir ábyrgðartíma verksins, megi, samkvæmt matsgerð sem ekki hefur verið hnekkt með yfirmati eða með öðrum hætti, rekja til vinnu verktakans, þá hafi aðstæður þegar verkið var unnið verið með þeim hætti að það verði ekki virt honum til saknæms gáleysis, þrátt fyrir sérfræðikunnáttu hans, að hafa unnið verkið með þeim hætti sem hann gerði. Annars vegar er þá litið til þeirra leiðbeininga sem verktakinn fór eftir og fékk frá tæknilegum ráðgjafa verkkaupa og eftirlitsmanni hans, auk leiðbeininga frá helsta sérfræðingi hérlendis í uppsetningu þess kerfis sem nota skyldi á sólstofurnar samkvæmt verklýsingu tæknilega ráðgjafans. Hins vegar er litið til samþykkis eftirlitsmanns, sem er óumdeilt, á því að þessir tilteknu þakkúplar voru keyptir samsettir, og eftirlits hans, án nokkurra athugasemda, með því hvernig verktakinn stóð að ísetningu þeirra.

Stefnanda hefur ekki tekist að sýna fram á, eins og hér stóð á, að leyndu gallarnir, sem matsmaður rekur til vinnu verktakans, stafi sannanlega af ásetningi eða gáleysi verktakans sjálfs eða starfsmanna hans, þannig að honum beri að bæta verkkaupa tjón vegna gallanna svo sem krafist er. Verða stefndu því sýknaðir af kröfum stefnanda í málinu.

Samkvæmt niðurstöðu málsins og í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefndu óskipt í málskostnað, 670.000 krónur, en þá hefur ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Réttargæslustefndu hafa gert kröfu um málskostnað, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga um meðferð einkamála, úr hendi stefndu eða stefnanda. Verður stefnanda, í samræmi við niðurstöðu málsins, gert að greiða réttargæslustefndu málskostnað, sem ákveðst 130.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti til réttargæslustefnda Eflu hf. og 109.813 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, til réttargæslustefnda Holtavegar 10 ehf., samkvæmt málskostnaðarreikningi hans.

Dóm þennan kveða upp K-kvk-nf K-kvk-nf, héraðsdómari sem dómsformaður, og sérfróðu meðdómsmennirnir B-kk-nf M-kk-nf, arkitekt og verkfræðingur, og G-kk-nf V-kk-nf byggingarverkfræðingur.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, Hlynur sf., P-kk-nf J. H-kk-nf og I-kk-nf Þ-kk-nf P-kk-nf, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, Húsfélagsins Eiðistorgi 13-15, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefndu óskipt 670.000 krónur í málskostnað, án virðisaukaskatts. Stefnandi greiði réttargæslustefnda Eflu hf. í málskostnað 130.000 krónur. Stefnandi greiði réttargæslustefnda Holtavegi 10 ehf. í málskostnað 109.813 krónur.

K-kvk-nf K-kvk-nf

B-kk-nf M-kk-nf

G-kk-nf V-kk-nf