E-6970/2009

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefnda 19. janúar sl., er höfðað með stefnu sem birt var fyrirsvarsmanni stefnda 27. maí 2009.

Stefnandi er B.M. Vallá hf., Bíldshöfða 7, Reykjavík, en stefndi er ársreikningaskrá ríkisskattstjóra, Laugavegi 166, einnig í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda hljóða svo:

1. Aðalkrafa. Að viðurkennt verði með dómi að stefnanda beri ekki skylda til að afhenda ársreikningaskrá ríkisskattstjóra ársreikninga sína frá og með 1. janúar 2006.

2. Varakrafa. Að viðurkennt verði með dómi að stefnanda beri aðeins skylda til að afhenda ársreikningaskrá ríkisskattstjóra samandregna ársreikninga sína frá og með 1. janúar 2006 með því skilyrði að ársreikningaskrá ríkisskattstjóra birti ekki reikningana opinberlega án þess að hafa til þess fortakslaust samþykki hans.

3. Þrautavarakrafa. Að viðurkennt verði með dómi að stefnanda beri aðeins að afhenda ársreikningaskrá ríkisskattstjóra ársreikninga sína frá og með 1. janúar 2006 að því skilyrði uppfylltu að ársreikningaskrá ríkisskattstjóra birti ekki reikningana opinberlega án þess að hafa til þess fortakslaust samþykki hans.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi og að honum verði úrskurðaður málskostnaðar að mati dómsins, en til vara að ákvörðun málskostnaðar bíði efnisdóms. Er sú krafa stefnda hér til úrlausnar.

II.

Í megindráttum eru málsatvik eftirfarandi:

Með orðsendingu 28. mars 2008 til stefnanda, B.M. Vallár hf., ítrekaði stefndi, ársreikningaskrá ríkisskattstjóra, fyrri áskorun um að stefnandi skilaði ársreikningi fyrir félagið til ársreikningaskrár þá þegar. Að öðrum kosti gæti stefnandi átt von á því að gripið yrði til viðeigandi aðgerða. Í orðsendingunni kemur fram að með lögum nr. 160/2006, um breytingu á lögum um ársreikninga, hafi ársreikningaskrá verið veitt heimild til leggja sektir á félög sem vanræki að senda ársreikninga til skrárinnar.

Samkvæmt greinargerð stefnda nær heimild ársreikningaskrár til beitingar fésekta þó aðeins til félaga sem eru undir tilgreindum stærðarmörkum 2. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, en samkvæmt sömu lögum ber að kæra félög sem eru yfir þeim stærðarmörkum vegna vanrækslu þeirra á skilum ársreiknings til ársreikningaskrár. Áðurnefnd orðsending til stefnanda hafi verið almenn orðsending til allra félaga sem hafi verið í vanskilum fyrir rekstrarárið 2006, en stærðarmörk félaganna hafi ekki verið könnuð fyrr en kom að ákvörðun um beitingu fésekta. Þá segir í greinargerðinni að í kjölfar fyrrnefndra orðsendinga, auk orðsendinga frá 12. janúar 2009 og 13. mars 2009, hafi stefnandi verið kærður til skattrannsóknarstjóra með bréfi 30. mars 2009 vegna vanskila liðinna ára, og sé kæran nú þar til meðferðar. Fram kemur einnig í greinargerð stefnda að til séu félög sem séu staðráðin í því að leggja ekki fram ársreikninga sína til opinberrar birtingar, og teljist stefnandi til þeirra.

Í stefnu segir að stefnandi hafi ekki talið sig skyldan til að senda stefnda ársreikninga sína frá 1. janúar 2006. Byggist aðalkrafa hans á því að hann sé undanþeginn þeirri skyldu á grundvelli samkeppnisástæðna og ríkra fjárhags- og viðskiptahagsmuna, þótt viðurkennt sé að hann falli sem slíkur undir almenn ákvæði laga um ársreikninga. Þá telur hann að upplýsingalög nr. 50/1996 komi einnig í veg fyrir skyldu hans til að afhenda ársreikningaskrá ársreikninga sína, og vísar í þeim efnum sérstaklega til 5. gr. þeirra laga. Varakröfur hans eru á því reistar að undanþáguákvæði laga nr. 3/2006 eigi við um stefnanda, annars vegar 1. mgr. 116. gr. laganna, en hins vegar 2. mgr. 109. gr., sbr. 2. tl. 1. mgr. 1. gr. sömu laga. Um leið heldur stefnandi því fram að stærðarmörk félaga og tölulegir mælikvarðar, sem fram komi í tilvitnuðum ákvæðum laganna, séu úr sér gengnir og eigi ekki lengur við nein rök að styðjast.

Meðal gagna málsins er áður tilvitnað bréf stefnda til skattrannsóknarstjóra ríkisins frá 30. mars 2009. Samkvæmt því kærir ársreikningaskrá vanskil þriggja félaga á ársreikningum þeirra til opinberrar birtingar, og er stefnandi þeirra á meðal. Í bréfinu er óskað eftir því „að skattrannsóknarstjóri taki þessar kærur til rannsóknar sem fyrst og komi þeim í þann farveg sem gæti gefið bestu möguleika á að félögin verði við lagaskyldu sinni, þ.e. að leggja fram ársreikninga félaganna til opinberrar birtingar hjá ársreikningaskrá“.

III.

Aðalkrafa stefnda, um frávísun málsins frá dómi, er á því reist að kröfur stefnanda séu svo vanreifaðar og óljósar, sem og málatilbúnaður hans og gögn, að frávísun varði samkvæmt d., e., f. og g. lið 1. mgr. 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þá telur stefndi að dómkröfurnar feli í sér að leitað sé álits dómsins, og fari þannig einnig í bága við ákvæði 1. mgr. 25. gr. sömu laga. Byggir stefndi á því að kröfur stefnanda lúti þannig ekki að tilteknum ársreikningum, sem glögglega séu tilgreindir í kröfugerðinni, heldur felist í kröfum hans krafa um viðurkenningu á að hann njóti almennt tiltekinnar réttarstöðu um ársreikninga sína frá 1. janúar 2006 til ótiltekins tíma. Varði kröfur hans þannig óorðna atburði, og beri því að vísa málinu frá dómi samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi byggir einnig á því að varakrafa stefnanda sé óljós og þversagnakennd. Virðist stefnda sem helst megi ráða að stefnandi grundvalli þá kröfu á heimild í 116. gr. laga um ársreikninga, en án þess að ráðið verði að stefnandi uppfylli þau skilyrði sem þar eru sett. Virðist stefnda sem stefnandi ætlist til þess að dómstóllinn setji nýja réttarreglu sem gæti grundvallað rétt stefnanda til þess. Telur stefndi vandséð að dómstóll geti dæmt um slíka kröfu. Þá leggur stefndi áherslu á að engra gagna eða upplýsinga njóti við um stefnanda sjálfan eða ársreikninga hans, né um ætlaðar samkeppnisástæður eða ríka fjárhags- og viðskiptahagsmuni hans. Í því sambandi er bent á að stefnandi hafi í málinu einungis lagt fram stefnu og eitt dómskjal, þ.e. orðsendingu frá ársreikningaskrá til stefnanda frá 28. mars 2008. Hins vegar hafi stefnandi ekki lagt fram skjalaskrá í samræmi við 1. mgr. 95. gr. laga nr. 91/1991.

Við munnlegan málflutning byggði stefndi kröfu sína einnig á því að engin ákvörðun lægi fyrir í málinu, aðeins orðsending frá ársreikningaskrá með ítrekun um skil á ársreikningum stefnanda. Því hefði stefnandi ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn um rétt hans eða skyldu, sbr. 2. mgr. 25. gr. og 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

IV.

Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfu stefnda verði hrundið og að stefndi greiði honum málskostnað að mati dómsins, en til vara að málskostnaðarákvörðun bíði efnisdóms.

Stefnandi mótmælir því að í kröfum hans felist að leitað sé lögfræðiálits dómsins, andstætt fyrirmælum 1. mgr. 25. laga nr. 91/1991, eða að verið sé að krefjast þess að dómurinn setji nýja réttarreglu. Telur hann kröfur sínar skýrar og ákveðnar og að engu leyti í andstöðu við 1. mgr. 80. gr. sömu laga. Þá mótmælir hann því einnig að kröfur hans lúti að óorðnum atburðum, eins og stefndi haldi fram. Í því efni bendir stefnandi á að í orðsendingu ársreikningaskrár frá 28. mars 2008 liggi fyrir ákvörðun stefnda um skyldu stefnanda til þess að skila ársreikningi fyrir árið 2006.

Stefnandi leggur áherslu á að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Stefndi hafi þegar lagt fyrir stefnanda að skila ársreikningum, sem stefnandi heldur fram að honum beri ekki skylda til að gera, og vísar þá til þess að gögnin hafi að geyma mikilsverðar upplýsingar er varði samkeppni á þeim markaði sem stefnandi starfi, en einnig ríka fjárhags- og viðskiptahagsmuni stefnanda og viðskiptamanna.

V.

Við þingfestingu málsins lagði stefnandi aðeins fram eitt skjal, auk sjálfrar stefnunnar. Er það títtnefnd orðsending frá ársreikningaskrá ríkisskattstjóra til stefnanda, dagsett 28. mars 2008, þar sem ítrekuð er fyrri áskorun til stefnanda um að skila ársreikningi félagsins fyrir árið 2006. Með greinargerð stefnda fylgdi síðan bréf ársreikningaskrár frá 30. mars 2009 til skattrannsóknarstjóra ríkisins, en með því bréfi leggur ársreikningaskrá fram kæru á hendur þremur fyrirtækjum vegna vanskila þeirra á ársreikningum til opinberrar birtingar, þ.á m. stefnanda. Í bréfinu er óskað eftir því að skattrannsóknarstjóri taki kærurnar til rannsóknar sem fyrst.

Umrædd bréf bera það augljóslega með sér að fyrir liggur ákvörðun af hálfu stefnda um að stefnanda sé skylt að skila ársreikningum sínum til ársreikningaskrár á grundvelli laga nr. 3/2006, um ársreikninga, enda hefði það tæpast nokkra þýðingu að leggja fram kæru á hendur stefnanda vegna vanskila hans, teldi stefndi að stefnanda bæri ekki þá þegar skylda til þess. Verður því að fallast á það með stefnanda að í umræddum bréfum felist ákvörðun um skyldu hans, sem til er orðin og beinist að honum. Jafnframt er á það fallist að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að geta borið ákvörðun þessa undir dómstóla. Hvorki 2. mgr. 25. gr. né 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, standa því í vegi fyrir málshöfðun stefnanda.

Í stefnu segir að stefnandi falli sem slíkur undir almenn ákvæði laga um ársreikninga, þ.á m. 109. gr. þeirra laga, sem kveður á um að innan tiltekinna tímamarka skuli félag samkvæmt 1. gr. þeirra laga senda ársreikningaskrá ársreikning sinn. Stefnandi telur hins vegar að hann sé undanþeginn þeirri skyldu og vísar til samkeppnisástæðna og ríkra fjárhags- og viðskiptahagmuna. Þá eru kröfur hans á því byggðar að upplýsingalög nr. 50/1996 komi í veg fyrir að honum sé skylt að afhenda ársreikningaskrá ársreikninga sína. Enn fremur er á því byggt að undanþáguákvæði 1. mgr. 116. gr. og 2. mgr. 109. gr., sbr. 2. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 3/2006 eigi við um stefnanda, enda séu þau stærðarmörk félaga og tölulegir mælikvarðar sem þar komi fram, úr sér gengnir.

Stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn sem styðja þá fullyrðingu hans að ársreikningar hans hafi að geyma upplýsingar sem eðlilegt sé að aðrir hafi ekki aðgang að vegna samkeppnissjónarmiða eða ríkra fjárhags- og viðskiptahagsmuna. Af þeirri ástæðu hefur dómurinn engar forsendur til að leggja dóm á kröfur stefnanda. Engra gagna nýtur heldur við um eignir og rekstrartekjur stefnanda, þannig að dóminum sé unnt að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu hans að áðurnefnd undanþáguákvæði laga nr. 3/2006 eigi við um stefnanda. Að sama skapi veldur þessi skortur á upplýsingum því að stefndi getur ekki með góðu móti haldið uppi vörnum í málinu. Þá verður að taka undir það með stefnda að krafa stefnanda er ekki nægilega afmörkuð og ákveðin til þess að unnt sé að leggja á hana dóm. Er þá sérstaklega til þess horft að kröfur stefnanda lúta að því að hann njóti almennt tiltekinnar réttarstöðu um ársreikninga sína, án þess að ársreikningarnir séu tilgreindir, en þess þó engu að síður krafist að hann njóti slíkra réttinda frá 1. janúar 2006. Yrði dómurinn við kröfu stefnanda leiddi það til þess að hann nyti slíkrar réttarstöðu um óákveðinn tíma, óháð því hvort þá væru enn til staðar þau skilyrði sem slík niðurstaða kynni að vera reist á. Á þetta bæði við um aðalkröfu og varakröfur stefnanda. Að þessu leyti brýtur kröfugerð stefnanda og málatilbúnaður hans í bága við fyrirmæli d., e. og g. liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ber því að fallast á kröfu stefnda um að vísa máli þessu frá dómi.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað, sem ákveðst hæfilegur 150.000 krónur.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, B.M. Vallá hf., greiði stefnda, ársreikningaskrá ríkisskattstjóra, 150.000 krónur í málskostnað.

I-kk-nf E-kk-nf