E-2134/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 25. mars 2015, er höfðað með stefnu þingfestri 5. júní 2014 af H-kk-þgf B-x-x B-kk-þgf og K-kvk-þgf R-kvk-þgf G-kvk-þgf, til heimilis að Þorrasölum 33. 201 Kópavogi, á hendur R-kk-þgf B-kk-þgf, Jötnaborgum 5, 112 Reykjavík.

I.

Dómkröfur stefnenda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 6.307.774 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. ágúst 2013 til greiðsludags.

Stefnendur krefjast þess jafnframt að stefnda verði gert að greiða stefnendum málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram síðar. Að auki krefjast stefnendur virðisaukaskatts á málskostnað.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnenda. Þá krefst stefndi málskostnaðar samkvæmt mati dómsins eða skv. málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalflutning málsins. Þá krefst stefndi virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

II.

Málsatvik

Stefnandi, H-kk-nf B-kk-nf, og stefndi ráku saman Píparann ehf. og voru báðir stjórnarmenn. Félagið keypti sumarbústaðalóð í landi Mýrarkots í Grímsnesi. Stefnandi H-kk-nf B-kk-nf lánaði Píparanum ehf. á árunum 2005 og 2006 samtals um 6.000.000 kr. vegna kaupa á landinu og byggingar sumarbústaðar á lóðinni. Ekki var gerður lánasamningur vegna lánsins.

Árið 2008 tók félagið Píparinn ehf. lán í formi yfirdráttarheimildar á reikning félagsins nr. 130-29-311 til þess m.a. að endurgreiða stefnanda H-kk-þgf B-kk-þgf það lán sem hann hafði veitt félaginu og fjármagna framkvæmdakostnað, en fyrirhugað var að byggja og selja sumarbústaði í hagnaðarskyni. Yfirdráttarlánið var að fjárhæð allt að JPY 11.500.000. Til tryggingar endurgreiðslu lánsins var tekið veð í áðurnefndum sumarbústað. Stefnandi H-kk-nf B-kk-nf greiddi JPY 9710.308,11 (um 6.000.000 ísl. kr.) af umræddum reikningi inn á reikning sinn sem endurgreiðslu vegna fyrrgreinds láns til félagsins

Þann 4. júní 2008 var umræddur sumarbústaður seldur og vegna sölunnar þurfti að aflétta veði vegna yfirdráttarlánsins af bústaðnum og tryggja endurgreiðslu lánsins með nýju veði samkvæmt kröfu viðskiptabankans. Niðurstaðan var sú að stefnendur veittu lánsveð í eign sinni, Þorrasölum 33, 201 Kópavogi, fastanr. 230-6262, til tryggingar endurgreiðslu lánsins.

Við efnahagshrunið 2008 og gengisfall krónunnar margfaldaðist lánið og varð að fjárhæð yfir 20.000.000 kr., en var upphaflega að fjárhæð 7.000.000 kr. Samkvæmt yfirliti yfir reikning félagsins nr. 120-26-4703 tók stefnandi H-kk-nf B-kk-nf í 16 skipti á tímabilinu 17. júlí 2006 til 11.febrúar 2008 70.000 kr. út af reikningnum. Einnig kemur fram á yfirlitum að stefnandi H-kk-nf hafi tekið 4.000.000 kr. út af sama reikningi í tveimur færslum 4. júní 2008. Árið 2011 var svo félagið tekið til gjaldþrotaskipta, en skiptum lauk þann 21. nóvember 2012. Í framhaldinu var gengið á stefnendur sem ábyrgðarmenn skuldarinnar og þau krafin um greiðslu hennar. Var hún þá 12.615.547 kr. eftir gengisleiðréttingu.

Lögmaður stefnanda, H-kk-ef B-kk-ef, krafði stefnda, með bréfi dags. 15. júlí 2013, um greiðslu á helmingi yfirdráttarskuldar Píparans ehf., sem hann kvað þá vera 15.157.825 kr. Á því var byggt í bréfinu að stefndi hafi verið í stjórn félagsins og eigandi þess og skuldin væri því einnig á ábyrgð hans. Þá hafi stefnandi samið um það við stefnanda H-kk-þf B-kk-þf að hann tæki að sér greiðslu helmings skuldarinnar.

Með bréfi, dags. 23. ágúst 2013, svaraði lögmaður stefnda bréfinu og mótmælti því að stefndi hefði samþykkt að greiða persónulega helming af skuld Píparans ehf. vegna yfirdráttarins og mótmælti jafnframt persónulegri ábyrgð hans á skuldinni.

Þann 4. nóvember 2013 sendi lögmaður stefnenda tölvuskeyti þar sem hann lagði til sáttafund, en lögmaður stefnda sendi tölvuskeyti daginn eftir og ítrekaði afstöðu í bréfi til stefnenda, dags. 23. ágúst 2013. Þá var enn fremur óskað skýringa á úttektum stefnanda H-kk-ef af reikningi félagsins.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnendur byggja á því að stefndi hafi verið fyrirsvarsmaður Píparans ehf. og stjórnarmaður félagsins fyrir gjaldþrot. Þegar ákvörðun hafi verið tekin um að fjárfesta í umræddum sumarbústaðalóðum og fara í framkvæmdir á þeim hafi stefndi verið annar tveggja eigenda félagsins og haft með höndum fjárreiður þess. Stefndi hafi verið þátttakandi í verkefnum félagsins og þeim fjárfestingum sem félagið fór í. Hann hafi þannig sem eigandi félagsins verið þátttakandi í verkefnum þess og fjárfestingum. Stefndi hafi því sem eigandi félagsins haft ávinning af því að umrædd fjárfesting myndi bera árangur.

Stefndi hafi verið meðvitaður um þá áhættu sem stefnendur tóku með því að veita lánsveð í fasteign sinni. Það hafi því verið ákveðið, ef illa færi, að þá myndi stefndi taka á sig helming þeirrar ábyrgðar. Þetta hafi verið staðfest ítrekað og meðal annars á fundi með lögmanni stefnenda.

Stefnendur telja óeðlilegt að stefndi hafi ætlað að njóta ávinnings af fjárfestingunni, en hins vegar ekki ætlað að taka ábyrgð á þeirri áhættu sem fylgdi ef illa færi. Það að umrædd fjárfesting hafi verið gerð í gegnum félagið Píparann ehf. breyti ekki þeirri persónulegu ábyrgð sem stefndi hafi tekið á sig í samkomulagi við stefnendur í málinu.

Um lagarök vísa stefnendur til meginreglna samninga- og kröfuréttar um að samninga beri að halda og um efndir fjárskuldbindinga. Kröfu um dráttarvexti reisa stefnendur á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og reglum III. kafla sömu laga, með síðari breytingum. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir málsástæðum og lagarökum stefnenda í heild sinni. Stefndi byggir á því að það sé rangt að hann hafi skuldbundið sig til þess að greiða helming af yfirdráttarskuld á reikningi félagsins Píparans ehf.

Stefndi byggir á því að það sé meginregla í íslenskum rétti, að sá sem heldur því fram að komist hafi á munnlegur samningur, hafi sönnunarbyrðina fyrir því. Í því felist ekki aðeins að honum beri að sanna að munnlegur samningur hafi komist á, heldur jafnframt hvert sé efni þess samnings. Stefndi byggir á að því fari fjarri að slík sönnun liggi fyrir í máli þessu.

Stefndi byggir á 1. mgr. 1. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, en skv. ákvæðum hennar séu einkahlutafélög félög með takmarkaðri ábyrgð. Það þýði að hluthafar beri ekki ábyrgð á heildarskuldum félagsins. Hann mótmæli því, sem stefnendur haldi fram, að hann hafi borið ábyrgð á skuldum félagsins þar sem hann var hluthafi í félaginu og í stjórn þess

Þá mótmælir stefndi því sérstaklega að hann hafi haft með fjármál félagsins að gera. Þau hafi stefnandi, H-kk-nf B-kk-nf, séð um og m.a. annast greiðslu reikninga. Þá telur stefndi málatilbúnað stefnenda stórkostlega vanreifaðan. Ekki séu lögð fram nein gögn sem sanni að skuld hafi verið til staðar á yfirdráttarreikningi Píparans ehf. eða að stefnendur séu í ábyrgð fyrir þeirri skuld. Þá sé á engan hátt skýrt hvers vegna K-kvk-nf R-kvk-nf G-kvk-nf sé stefnandi málsins eða hvort eða hvernig stefndi eigi að hafa skuldbundið sig gagnvart henni til að taka á sig skuld á yfirdráttarreikningi Píparans ehf. Þá sé óútskýrt hvað hafi orðið um þá fjármuni sem stefnandi H-kk-nf tók út af reikningum félagsins, en líkt og fyrr greinir hafi hann ráðstafaði til sjálfs sín samtals 11.120.000 kr. vegna láns að fjárhæð 3.840.000 kr. Þá sé engan veginn skýrt út í málinu hvernig fjárkrafa málsins er reiknuð og/eða lögð fram gögn sem styðji fjárhæð hennar. Þá liggi ekkert fyrir í málinu um að stefndi hafi notið ávinnings af fjárfestingunni eins og haldið sé fram í stefnu. Allt þetta hafi gert það að verkum að stefndi hafi átt í vandræðum með að verjast kröfu stefnenda.

Verði talið af einhverjum ástæðum að munnlegur samningur hafi komist á milli stefnenda og stefnda um að stefndi myndi greiða helming meintrar yfirdráttarskuldar á tékkareikningi nr. 0130-29-311, þá byggi stefndir á því að engu að síður eigi að sýkna hann af fjárkröfu stefnenda. Byggir stefndi á því að stefnandi, H-kk-nf B-kk-nf, hafi í heimildarleysi tekið umtalsverðar fjárhæðir út af reikningum félagsins. Því væri bersýnilega ósanngjarnt gagnvart stefnda ef hann þyrfti jafnframt að greiða helming meintrar yfirdráttarskuldar og sæta því að stefnandi H-kk-nf B-kk-nf hafi ráðstafað til sín fjármunum félagsins eins og áður hafi verið lýst. Stefndi vísar til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 hvað þetta varðar, en ljóst sé að hefði stefnandi H-kk-nf B-kk-nf ekki ráðstafað fyrrgreindum fjármunum til sín, hefði félagið átt fjármuni til að greiða hina meintu yfirdráttarskuld, a.m.k að hluta. Í þessu samhengi vísar stefndi einnig til 33. gr. samningalaga, en stefndi telur að í ljósi áðurnefndra úttekta stefnanda H-kk-ef B-kk-ef væri óheiðarlegt af stefnendum að bera fyrir sig fyrrgreindan samning, verði talið að hann hafi komist á.

Þá mótmælir stefndi sérstaklega dráttarvaxtakröfu stefnenda. Endanleg fjárkrafa stefnenda sé sett fram í fyrsta sinn í stefnu í máli þessu, sem þingfest var þann 5.6.2014, án þess að nokkur gögn séu lögð fram til að skýra fjárkröfuna. Því telur stefndi að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að fjárkrafa stefnenda eigi rétt á sér, eigi í fyrsta lagi að dæma dráttarvexti frá dómsuppsögu.

Kröfu um málskostnað styður stefndi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefndi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnenda.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu snýst ágreiningur aðila um það hvort stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða að jöfnu með stefnendum yfirdráttarskuld á bankareikningi Píparans ehf., sem hvíldi sem lánsveð á fasteign stefnenda eða hvort stefndi væri með öðrum hætti ábyrgur fyrir greiðslu skuldarinnar ásamt stefnanda H-kk-þgf.

Aðilar málsins gáfu skýrslur við aðalmeðferð. Stefnandi H-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf gaf þá skýringu á úttektum sínum af reikningum félagsins að hann hafi verið að greiða sér vexti af 6.000.000 kr. láni sem hann veitti félaginu á árunum 2005 til 2006 og endurgreiða sér upphaflega lánsfjárhæð. Þá kvaðst hann hafa verið að greiða sér laun, sem hann hafi átt inni hjá félaginu, engir launaseðlar hafi verið gefnir út af félaginu. Þessar launagreiðslur hafi hann talið fram til skatts eins og fram komi á framlögðum skattframtölum hans. Stefnandi H-kk-nf B-kk-nf kvað stefnda hafa lofað sér því að hann myndi greiða helming af yfirdráttarskuld Píparans ehf., sem hvílt hafi á fasteign stefnenda, og stefndi hefði staðfest það á fundi hjá lögmanni aðila í lok árs 2009 eða á árinu 2010. Stefnandi H-kk-nf B-kk-nf kvað stefnda hafa skorast undan því að veðsetja fasteign í sinni eigu til tryggingar á yfirdrættinum þar sem hann hefði lánað syni sínum veð og því væri ekki rými á eign sinni fyrir frekara veði. Stefnandi, K-kvk-nf R-kvk-nf G-kvk-nf, kvaðst í aðilaskýrslu við aðalmeðferð ekki muna hvort hún hafi verið viðstödd fund þegar stefndi hafi lofað að greiða helming af umræddri skuld, en stefnandi H-kk-nf hefði gert sér grein fyrir þessu samkomulagi þeirra. R-kk-nf hafi sagt að hann hafi lánað syni sínum veð í sínu húsi og því væri ómögulegt að bæta veði á eignina. Hún hafi treyst R-kk-þgf þar sem hann og H-kk-nf hafi alltaf séð um allt er varðaði félag þeirra sameiginlega fram að þessu.

Í aðilaskýrslu við aðalmeðferð bar stefndi að ástæðan fyrir því að hann veðsetti ekki eign sína fyrir yfirdrætti félagsins væri sú að hann blandaði ekki þátttöku í atvinnurekstri saman við heimilisrekstur sinn. Hann kvaðst aldrei hafa lofað stefnanda H-kk-þgf B-kk-þgf að greiða á móti honum yfirdráttarskuld Píparans ehf., sem hvíldi sem veð á fasteign stefnenda. Hann kvaðst ekki hafa séð um fjármál Píparans ehf., en póstur til félagsins hafi borist til sín. Hann kvaðst aldrei hafa séð gögn um umrædda veðsetningu. Hann kvað stefnanda H-kk-þf B-kk-þf aðallega hafa séð um fjármál félags þeirra, hann hafi séð um að greiða birgjum og annast skattamálin. Sjálfur hafi hann séð um greiðslur í lífeyrissjóði. Hann kvaðst ekki geta fullyrt um það hvort yfirdráttarlánið hafi farið í framkvæmdir við umræddan sumarbústað, en greitt hafi verið 6 milljón króna lán sem stefnandi H-kk-nf B-kk-nf hafi lánað félaginu á sínum tíma.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið hefur stefnendum ekki tekist að færa sönnur á að stefndi hafi skuldbundið sig munnlega til að taka að sér greiðslu á helmingi umræddrar yfirdráttarskuldar. Þá verður ekki talið að færðar hafi verið sönnur á að stefndi beri með öðrum hætti ábyrgð á umræddri skuld hins gjaldþrota félags, Píparans ehf., sem var einkahlutafélag, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnenda.

Að fenginni þessari niðurstöðu ber stefnendum að greiða stefnda málskostnað sem með vísan til atvika málsins þykir hæfilega ákveðinn eins og kveðið er á um í dómsorði.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, R-kk-nf B-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnenda, H-kk-ef B-kk-ef B-kk-ef og K-kvk-ef R-kvk-ef G-kvk-ef.

Stefnendur greiði stefnda 700.000 kr. í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf