E-2346/2008

Mál þetta var höfðað 26. mars 2008 og dómtekið 27. f.m.

Stefnandi er A-kvk-nf M-kvk-nf S-kvk-nf, Svarthömrum 48, Reykjavík.

Stefndu eru W-kvk-nf G-kvk-nf M-kvk-nf, Skeiðarvogi 127, Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða henni óskipt 1.723.263 krónur með 4,5 % vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum frá 28. febrúar 2003 til 28. mars 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en henni var veitt gjafsóknarleyfi

Af hálfu stefndu er aðallega krafist sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hennar en til vara kröfur hennar verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málshöfðun stefnanda á rætur að rekja til umferðarslyss sem hún varð fyrir 28. febrúar 2003 í Skeifunni í Reykjavík Stefnandi sat í ökumannssæti kyrrstæðrar bifreiðar, AK 484, hafði opnað bílstjórahurð og hafði hönd á hurðinni er stefnda, W-kvk-nf G-kvk-nf M-kvk-nf, ók bifreið sinni, XN 622, sem var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá hinu stefnda tryggingafélagi, á vinstri hlið bifreiðarinnar og á hurðina þannig að hún kipptist úr vinstri hendi stefnanda. Eftir slysið fann stefnandi til óþæginda í vinstri öxl og hendi og leitaði á slysadeild Landspítala. Í læknisvottorði S-kk-ef B-kk-ef, dags. 9. apríl 2005, segir að stefnandi hafi kvartað um verki í vinstri handlegg, öxl og upp í háls vinstra megin sem leiði aðeins aftur í herðablað vinstra megin. Þetta hafi versnað síðan áreksturinn varð en stefnandi hafi komið á slysadeild rúmlega tveimur klukkustundum eftir áreksturinn. Við skoðun hafi stefnandi verið mjög aum í hálsvöðvum niður á vinstri öxl og í axlarvöðvum niður á herðablað vinstra megin.

Stefnandi varð fyrir öðru slysi 5. september 2005 en þá var hún í kyrrstæðri bifreið sem ekið var aftan á þannig að hún hentist eitthvað fram á við. Samkvæmt læknisvottorði S-kk-ef S-kk-ef, dags. 17. október 2005, hafði stefnandi eftir fyrra slysið slæma verki í hálsi, vinstri öxl, handlegg og vinstra herðablaði og átti í erfiðleikum með að nota vinstri handlegg. Við síðara slysið hafi hún kastast til. Við það hafi öll fyrri einkenni, sem hún hafði frá vinstra herðasvæði, öxl, handlegg og hálsi, ýfst upp og einnig hafi hún fengið slink á mjóbakið og eftir það verið með stöðuga verki í mjóbaki. Stefnandi sé illa haldin og lítt fær til verka þannig að læknirinn telur hana algjörlega óvinnufæra.

Í læknisvottorði G-kk-ef B-kk-ef, dags. 18. janúar 2000, greinir frá vinnuslysi sem stefnandi varð fyrir í júní 1994, þá sextán ára, er hún hafi tognað við að lyfta þungum steini. Í vottorðinu eru raktar fjölmargar komur stefnanda til læknis vegna þessa allt fram á árið 2000. Líklegast hafi orðið slit á vöðvafestum og vöðvaþráðum við áverkann. „Stúlkan hefur á þeim tíma síðan slysið varð 1994 reyndar unnið og stundað einhverjar íþróttir en hamlast af og til af bakverkjum sem líklega má rekja til slyssins.“ Vegna þessa slyss mátu I-kk-nf S-kk-nf hrl. og G-kk-nf B-kk-nf læknir hinn 5. maí 2004 varanlega örorku stefnanda 10% sem og varanlegan miska hennar.

Óskað var eftir matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef dr. med. og I-kk-ef S-kk-ef hrl. á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna umferðarslysanna 28. febrúar 2003 og 5. september 2005. Í niðurstöðum matsins, dags. 28. 2007, kemur m.a. fram að stefnandi hvors framangreindra umferðarslysa sé varanlegur miski stefnanda 10% og varanleg örorka 10%. Stöðugleikapunktur vegna fyrra slyssins var ákveðinn 28. maí 2003. Í matsgerðinni segir að stefnanda hafi 29. maí 2006 verið metinn endurhæfingarlífeyrir fyrir tímabilið 1. júní 2006 til 30. september s.á. Með örorkumötum 24. ágúst 2006 og 12. október s.á hafi henni verið metið hæsta örorkustig samkvæmt staðli Tryggingastofnunar ríkisins fyrir tímabilið 1. apríl 2004 til 30. september 2007. Um nám stefnanda kemur fram að eftir grunnskóla hafi hún stundað lítilsháttar nám í Fjölbrautarskólanum í Breiðholti. Hún hafi verið hætt störfum þegar hún lenti í slysinu 2005 en stefni að því að komast á vinnumarkað á ný.

Stefnandi telur stefndu bera fulla ábyrgð á slysinu 28. febrúar 2003, m.a. með vísun til 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 (sjá einnig 91. gr. s.l.). Bótaábyrgð er viðurkennd og 22. mars 2007 greiddi stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., stefnandi bætur, samtals að fjárhæð 3.388.408 krónur og þar af 2.462.597 krónur vegna varanlegrar örorku. Bótunum var veitt viðtaka með fyrirvara.

Hér verða raktar atvinnutekjur stefnanda samkvæmt gögnum málsins árin 1998 – 2006 og jafnframt - innan sviga - aðrar tekjur sömu ár, þ.e. greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins, félagsleg aðstoð, greiðslur frá stéttarfélagi og fæðingarstyrkir: 1998 kr. 1.562.584 (35.250). 1999 kr. 1.956.965 (0). 2000 kr. 1.459.749 (518.520). 2001 kr. 0 (1.075.826). 2002 kr. 292.290 (958.134). 2003 kr. 1.030.722 (711.875). 2004 kr. 738.566 (1.041.531). 2005 kr. 5.813 (1.022.338). 2006 kr. 0 (4.038.156).

Stefnandi á þrjú börn, fædd í mars 2002, 2005 og 2007. Frammi liggur svohljóðandi læknisvottorð J-kk-ef G-kk-ef H-kk-ef, dags. 27. ágúst 2008: „(Stefnandi) átti í veikindum á meðgöngu seinni hluta árs 2001 og fram á vor árið 2002 – Partus 21.03.02. Starfsgeta var mikið skert á tímabilinu.“

Fyrir dóminum bar stefnandi að hún hefði verið atvinnulaus og engar tekjur haft árið 2001 m.a. vegna þess að hún hefði tekið þátt í fegurðarsamkeppnum í apríl og maí. Þá hafi hún verið fárveik nær allan meðgöngutíma barnsins sem hún ól í mars 2002 og ekki treyst sér til vinnu. Eftir fæðingu barnsins hafi hún verið heima með það fram að slysinu sem um ræðir í málinu. Eftir annað slys árið 2005 og annan barnsburð á því ári hafi hún ekki farið út á vinnumarkaðinn, heldur verið heima með börn sín. Hún kvaðst hafa verið í fullri vinnu í Múlakaffi árin 1998, 1999 og 2000, við afgreiðslu á daginn og ræstingu á kvöldin.

Ekki er ágreiningur um uppgjör bóta, sem fram fór 22. mars 2007, hvað varðar aðra liði en bætur fyrir varanlega örorku. Við uppgjör bóta fyrir varanlega örorku var af hálfu stefndu miðað við lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en fyrir lá að meðalatvinnutekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð voru lægri en lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Ágreiningslaust er að sé miðað við 3. mgr. 7. gr. séu bætur fyrir varanlega örorku að fullu greiddar.

Meðalmánaðarlaun verkafólks árið 2002, 208.000 krónur, samkvæmt upplýsingum Hagstofu Íslands, myndar grundvallarfjárhæð við útreikning bótakröfu stefnanda, þ.e. árslaunin 2.496.000 krónur. Við þá fjárhæð er bætt 6% lífeyrissjóðsframlagi vinnuveitanda, 147.760 krónum. Árslaunaviðmiðunin þannig fundin er síðan verðbætt á grundvelli launavísitölu frá miðju viðmiðunarári, þ.e. júlí 2002 fram að stöðugleikatímapunkti í maí 2003, þ.e. 238,5/226,5. Þá er notast við margföldunarstuðullinn 15,025, hinn sama sem við uppgjörið 22. mars 2007, og loks margfaldað með 10%. Frá útkomunni, 4.185.860 krónum, eru loks dregnar 2.462.597 krónur sem greiddar voru við uppgjörið. Krafist er 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá slysdegi til 28. mars 2007 er mánuður hafi verið liðinn frá því að matsgerð sú, sem lögð var til grundvallar uppgjöri bóta, lá fyrir en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 3872001 frá þeim degi til greiðsludags.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku byggist á 5.-7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum og matsgerð A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef og I-kk-ef S-kk-ef. Stefnandi telur að beita eigi ákvæði 2. mgr. 7. gr. við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku hennar vegna óvenjulegra aðstæðna en í þeim efnum sé enginn sanngjarnari mælikvarði en að miða við meðaltekjur verkamanna. Því er mótmælt að 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við um aðstæður stefnanda. Því ákvæði sé að meginstofni ætlað að ná til þeirra sem engar tekjur hafi vegna ungs aldurs eða vegna þess að þeir hafi ekki verið á vinnumarkaði, t.d. vegna fötlunar eða þar sem þeir hafi verið heimavinnandi til langs tíma, sbr. athugasemdir með 7. gr. laganna.

Sýknukrafa stefndu er á því byggð að með bótauppgjörinu 22. mars 2007 hafi stefnandi fengið bætt allt það tjón af völdum slyssins sem hún eigi lögvarinn rétt til úr hendi stefndu.

Stefndu byggja á því að miða eigi við reglu 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku þar sem meðaltekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksár fyrir slys hafi verið lægri en 1.200.000 krónur að teknu tilliti til vísitölubreytinga. Samkvæmt því mótmæla stefndu því að skilyrði séu fyrir því að beita undantekningu 2. mgr. 7. gr. við ákvörðun varanlegrar örorku enda hafi hvorki verið sýnt fram á að aðstæður stefnanda hafi verið „óvenjulegar“ í skilningi laganna né að ætla megi að annar mælikvarði en meðaltekjur tjónþola síðastliðin þrjú ár fyrir slys sé réttari á líklegar framtíðartekjur hennar. Af gögnum um tekjuöflun stefnanda, sem lögð hafi verið fram, verði annað ekki ráðið en að tekjur hennar hafi smám saman farið lækkandi fyrir slysið en bætur félagslegs eðlis aukist. Ekkert sé fram komið sem styðji það að vænta megi breytinga í framtíðinni hjá stefnanda sem réttlæti annan mælikvarða á líklegar framtíðartekjur hennar en þann sem lýst hafi verið.

Varakrafa stefndu er á því byggð að lækka beri kröfu stefnanda sem sé allt of há og vanreifuð. Samkvæmt hagtölum Hagstofu Íslands hafi meðalheildartekjur kvenna í ósérhæfðum störfum á árinu 2003 numið 157.000 krónum á mánuði og eigi þessar meðaltekjur betur við en meðaltekjur verkafólks. Eldri vextir en fjögurra ára frá birtingu stefndu séu fyrndir og kröfu um dráttarvexti sé mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi en til vara frá fyrri tíma en mánuði eftir framlagningu þess tjónsútreiknings, sem stefnandi grundvalli á kröfur sinar með stefnu, eða frá 3. maí 2008.

Vegna óvenjulegra aðstæðna stefnanda, sem lýst hefur verið, verður útreikningur árslauna til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999, ekki reistur á viðmiðunarreglu 1. mgr. 7. gr. þeirra laga. Í 2. mgr. 7. gr. er kveðið á um að við slíkar aðstæður skuli árslaun metin sérstaklega þegar ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skal þó eigi miða við lægri árslaun en tilgreint er í töflu (hæst 1.200.000 krónur til handa 66 ára og yngri, sbr. einnig 15. gr. laganna). Ekki er fallist á að í tilviki stefnanda sé rétt að beita lágmarkstekjuviðmiðun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. og að sýkna beri stefndu þar sem bætur séu að fullu greiddar á grundvelli þess ákvæðis heldur verður litið til atvinnutekna stefnanda árin 1998, 1999 og 2000 sem grundvöll mælikvarða á líklegar framtíðartekjur stefnanda. Samanlagðar tekjur stefnanda þau ár námu 4.978.398 krónum. Sömu ár námu lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr., uppfærð samkvæmt launavísitölum sbr. 15. gr. laganna, 4.152.464 krónum. Samkvæmt hagtölum Hagstofu Íslands námu meðaltekjur verkamanna umrædd ár 6.024.000 krónum og meðallaun fyrir ósérhæfð störf 5.592000 krónum. Þar sem störf þau, sem stefnandi stundaði umrætt árabil flokkast sem ósérhæfð störf verður við útreikning bóta miðað við meðaltekjur í slíkum störfum árið 2002, sem námu 2.256.000 krónum, en að öðru leyti er fallist á útreikningsforsendur stefnanda. Ekki verður fallist á varakröfu stefndu um að miða beri við meðaltekjur kvenna í ósérhæfðum störfum þar sem kynbundin mismunun um áætlun framtíðartekna brýtur gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995.

Samkvæmt framangreindu verða bætur til handa stefnanda reiknaðar sem hér segir: 2.256.000 x 1,06 = 135.360. 2.256.000 + 135.360 = 2.391.360. 2.391.360 x 238,5/226,5 = 2.518.054. 2.518.054 x 15,025 x 10% = 3.783.376. 3.783 .376 – 2.462.597 (greitt við uppgjör 22.3.2007) = 1.320.779.

Samkvæmt þessu er niðurstaða málsins sú að dæma beri stefndu óskipt til að greiða stefnanda 1.320.779 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði en fallist er á varakröfu stefndu um að eldri ársvextir samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga en fjögurra ára frá birtingu stefnu séu fyrndir og að upphafsdagur dráttarvaxta skuli vera að liðnum einum mánuði frá framlagningu tjónsútreiknings, sem kröfugerð stefnanda er reist á, við þingfestingu málsins.

Dæma ber stefndu til að greiða málskostnað sem renni í ríkissjóð og er hann ákveðinn 300.000 krónur. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hennar 375.000 krónur (a.m.t. vsk.).

Mál þetta dæmir S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndu, W-kvk-nf G-kvk-nf M-kvk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt stefnanda, Ö-kvk-þgf M-kvk-þgf S-kvk-þgf 1.320.779 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 26. mars 2004 til 3. maí s.á. en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði 300.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. málflutningsþóknun lögmanns hennar 375.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kk-nf H. S-kk-nf