E-3834/2006

Mál þetta var höfðað 13. júní 2006.

Stefnandi er Kaupþing banki hf. vegna þb. V & Þ hf.

Stefndu eru S-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, Tjaldanesi 11, Garðabæ og G-kk-nf V-kk-nf B-kk-nf, Brekkugerði 16, Reykjavík.

Málið er höfðað til greiðslu skaðabóta og krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða óskipt þrotabúi V og Þ hf. 30.440.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. ágúst 2004 til greiðsludags en til vara að stefndu verði gert að greiða óskipt þrotabúi V og Þ hf. 30.440.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 8. október 2004 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu.

Af hálfu stefndu er þess krafist aðallega að málinu verði vísað frá dómi og til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda. Þeir krefjast þess að stefndi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað.

Frávísunarkrafa stefndu var tekin til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi um hana 25. f.m. Stefndu krefjast þess að málinu verði vísað frá dómi og að þeim verði úrskurðaður málskostnaður úr hendi stefnanda. Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfunni verði hafnað og að sér verði úrskurðaður málskostnaður úr hendi stefndu.

I

Á grundvelli beiðni frá V & Þ hf. (áður Vélar og þjónusta hf.), kt. [...], Járnhálsi 2, Reykjavík var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði uppkveðnum 7. september 2004 og skiptastjóri skipaður. Fyrirtækið hafði stundað umfangsmikinn rekstur og stefnandi verið helsti viðskiptabanki þess. Stefndi S-kk-nf B-kk-nf var formaður stjórnar félagsins og stefndi G-kk-nf V-kk-nf stjórnarmaður og framkvæmdastjóri.

Á grundvelli samnings um fyrirgreiðslu og bankaviðskipti milli Búnaðarbanka Íslands hf. (nú stefnandi) og Véla og þjónustu hf., dags. 30. nóvember 1998, gaf félagið þ. 31. desember s.á. út tryggingabréf til bankans. Þar er –til tryggingar skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins, eins og þær er á hverju tíma við bankann, hvort sem eru reikningslán, víxlar, skuldabréf, yfirdrættir, ábyrgðir eða í hvaða öðru lánaformi sem er að höfuðstólsfjárhæð samtals 404 milljónir króna, í hvaða gjaldmiðli sem er (vísitölubundið ef í ísl. krónum) – bankanum veðsettar (að sjálfsvörsluveði) með fyrsta veðrétti allar vörubirgðir, hverju nafni sem nefnist, sem félagið eigi eða eignist síðar í atvinnurekstri á hverjum tíma eða hafi til endursölu, - allt í samræmi við 33. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Einnig er kveðið á um það að bankanum séu veðsettar til tryggingar sömu kröfum og áður greinir með fyrsta veðrétti allar almennar kröfur samkvæmt vörureikningum, sem veðsali eigi eða eignist síðar í atvinnurekstri sínum á hverjum tíma, í samræmi við 47. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Í tryggingabréfinu segir m.a.: „Búnaðarbankanum er ávallt heimilt að krefjast þess að afrit veðsettra vörureikninga og nauðsynlegra fylgiskjala þeirra verði afhent honum sem veðhafa. Búnaðarbankanum er heimilt að innheimta allar gjaldfallnar og eindagaðar kröfur sem honum eru veðsettar með málsókn og á áhættu og kostnað veðsala.“

Auk framangreinds kom til sérstakra persónulegra trygginga vegna frekari fyrirgreiðslu, síðast þannig að stefndu undirrituðu 26. maí 2003 yfirlýsingu til handa Búnaðarbankanum um sjálfskuldarábyrgð v. yfirdráttarheimildar að hámarksfjárhæð 38 milljónir króna vegna reiknings Véla og þjónustu hf. nr. 3746 í vesturbæjarútibúi bankans.

Hinn 27. ágúst 2004 var Vélum og þjónustu hf. birt greiðsluáskorun þar sem skorað var á félagið að greiða gjaldfallnar kröfur stefnanda á hendur því að höfuðstólsfjárhæð 142.035.330 krónur. Vitnað var í 2. mgr. 34. gr. laga um samningsveð nr. 75/1997 en samkvæmt þeirri grein gilda ákvæði 1.-4. mgr. 27. gr. laganna um veðrétt í vörubirgðum og segir í 2. mgr.: „Eftir að veðhafi hefur komið fram greiðsluáskorun til undirbúnings fullnustugerð til innheimtu veðkröfu hefur veðsali ekki lengur rétt til þess að skipta út eða framselja rekstrartækin nema fyrir liggi samþykki veðhafa.“ Í greiðsluáskoruninni segir að greiðslu megi leggja inn á reikning lögfræðideildar, 301-26-9131.

Við skýrslutökur skiptastjóra af stefnda S-kk-þgf B-kk-þgf 8. og 16. september 2004 kom fram að hið gjaldþrota félag hefði selt Tá ehf. (síðar Vélar og þjónusta ehf., nú Vélaborg ehf.) hluta vörubirgðanna hinn 26. ágúst 2004. Framvísaði stefndi reikningi nr. S4-014456, dags. 26. ágúst 2004, og vörulista því til stuðnings. Söluverðið var 25.049.799 krónur auk virðisaukaskatts að upphæð 6.137.200 krónur eða samtals 31.186.999 krónur. Þar af voru 30.440.000 greiddar með tékka, útgefnum af Tá ehf. 30. ágúst 2004 en afgangurinn var greiddur með skuldajöfnuði. Tékkinn var samdægurs lagður inn á bankareikning þrotabúsins nr. 0306-26-3746 og greiddist við það 29.986.083 króna skuld á honum. Aðspurður um val á bankareikningi, sem greiddar voru inn á 30.440.000 krónur vegna kaupa á vörubirgðum, kvað stefndi það hafa verið ákvörðun KB-banka. Við skýrslutöku af stefnda G-kk-þgf V-kk-þgf 6. október 2004 kvað hann fyrrgreindan reikning hafa verið gerðan 29. eða 30. ágúst 2004 en viðskiptin hefðu hins vegar verið ákveðin 26. s.m. Við skýrslutöku af stefnda S-kk-þgf B-kk-þgf 9. desember 2004 bar hann einnig að reikningurinn hefði verið gerður 29. eða 30. ágúst 2004 en viðskiptin hefðu hins vegar verið ákveðin 26. s.m.

Skiptastjóri þrotabúsins sendi stefnanda máls þessa 22. september 2004 yfirlýsingu um riftun framangreindrar greiðslu. Þar segir m.a.: „Með hliðsjón af efnahag þrotabúsins er ljóst að umrædd greiðsla Véla og þjónustu hf. til bankans skerti greiðslugetu félagsins verulega en minnt skal á að greiðslan var innt af hendi einungis einni viku fyrir frestdag. Með greiðslunni var kröfuhöfum félagsins auk þess mismunað til góða fyrir KB-banka.“ Með vísan til 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 var greiðslunni rift og krafist endurgreiðslu á 30.440.000 krónum sem stefnandi innti af hendi 8. október 2004 með því að fjárhæðin var tekin út af reikningi 0360-26-3746 og varð staða hans við það neikvæð sem því nemur.

Frá því greinir í stefnu að þrotabú V & Þ hf. reki nú dómsmál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur (mál nr. E-4673/2005) á hendur stefndu o.fl. vegna ofangreindrar sölu þar sem m.a. hafi verið sýnt fram á með mati að kaupverð varanna hafi verið selt 40 milljónum undir markaðsverði. Þrotabúið höfðaði málið 23. maí 2005 á hendur Vélaborg ehf., B-kk-þgf S. B-kk-þgf, G-kvk-þgf I-kvk-þgf B-kvk-þgf svo og hinum stefndu í þessu máli, S-kk-þgf B-kk-þgf B-kk-þgf og G-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf. Í því máli er krafist riftunar á gjafagerningi (ekki viðskiptunum í heild) stefnanda (þá V & Þ hf.) til stefnda Vélaborgar ehf. (þá Táar ehf.) um vörubirgðir samkvæmt reikningi S-014456, dags. 26. ágúst 2004, og lista er reikningnum fylgdi. Þá er þess krafist að stefndu greiði stefnanda óskipt verðmæti gjafarinnar, 40.065.729 krónur, sem svarar til mismunar á greiddu endurgjaldi (31.186.999 kr. að virðisaukaskatti meðtöldum) og hæfilegu endurgjaldi eða markaðsvirði vörubirgðanna (71.252.728 kr. að virðisaukaskatti meðtöldum samkvæmt mati dómkvaddra matsmanna dags. 26. október 2005). Að auki er krafist greiðslu kostnaðar við öflun mats, innheimtuþóknunar og aðfarargjalds í ríkissjóð þannig að heildarkrafan nemur að höfuðstól 46.941.306 krónum auk dráttarvaxta og málskostnaðar.

Skiptastjóri þrotabús V & Þ hf. veitti stefnanda 3. maí 2006 á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991 umboð til þess að höfða í eign nafni, á eigin áhættu og eigin kostnað en til hagsbóta fyrir þrotabúið mál á hendur G-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf og S-kk-þgf B-kk-þgf B-kk-þgf „til heimtu skaðabóta á grundvelli þess að hinir síðarnefndu ráðstöfuðu andvirði lagers til greiðslu á yfirdrætti á reikningi nr. 306-26-3746 sem þeir voru í sjálfsskuldarábyrgð fyrir skömmu fyrir gjaldþrot V & Þ hf., sér sjálfum til hagsbóta en til tjóns fyrir aðra kröfuhafa búsins.“

II

Málsástæður stefnanda:

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi með saknæmum og ólögmætum hætti bakað þb. V & Þ hf. tjón sem nemur stefnufjárhæð málsins. Með því að stefndu, sem hafi verið í forsvari bæði fyrir Vélar og þjónustu hf. og Tá ehf. (nú Vélaborg ehf.) er þeir hafi selt Tá ehf. lager Véla og þjónustu hf. á undirverði og ráðstafað andvirði þess inn á reikning félagsins, sem þeir hafi sjálfir verið í sjálfsskuldarábyrgð fyrir, hafi þeir ívilnað sjálfum sér á kostnað og til tjóns fyrir aðra kröfuhafa þrotabúsins.

Stefnandi byggir á því að með ofangreindri ráðstöfun hafi stefndu valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti. Tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af háttsemi stefndu og séu orsakatengsl milli háttseminnar og tjónsins.

Stefnandi byggir kröfu sína á 134. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög en samkvæmt henni beri m.a. framkvæmdastjórar og stjórnarmenn ábyrgð á því tjóni sem þeir valda félagi hvort sem er af ásetningi eða gáleysi. Stefndu hafi ekki verið í góðri trú um gjaldfærni félagsins 30. ágúst 2004 þegar þeir hafi ráðstafað umræddri fjárhæð inn á yfirdrátt á reikningi nr. 306-26-3746 enda í fyrirsvari fyrir kaupanda og seljanda og ráðstafanir þeirra hafi því verið ótilhlýðilegar.

- - -

Telji dómurinn að stefndu séu ekki skaðabótaskyldir gagnvart þrotabúi V & Þ hf. byggir stefnandi varakröfu sína á yfirlýsingu um sjálfskuldaábyrgð v/yfirdráttar á reikningi nr. 0306-26-3746. Samkvæmt henni hafi stefndu tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð til að tryggja stefnanda efndir á skuldbindingum reikningseiganda sem var Vélar og þjónusta hf. Hinn 30. ágúst 2004 hafi stefndi G-kk-nf V-kk-nf síðan mætt í útibú stefnanda í Vesturbæ og greitt upp skuld á reikningnum með tékka að fjárhæð 30.440.000 krónur. Innborgunin hafi verið innt af hendi með tékka útgefnum af Tá ehf. (nú Válaborg ehf.) en um hafi verið að ræða greiðslu vegna kaupa þess félags á vörum frá Vélum og þjónustu hf.

Eftir riftun þrotabúsins 22. september 2004 hafi stefnandi endurgreitt þrotabúinu ofangreinda fjárhæð og nefndur reikningur því verið neikvæður sem henni nam. Stefnandi byggir á því að stefndu beri ábyrgð á skuld á reikningnum samkvæmt sjálfskuldarábyrgð þeirra enda standi hún óhögguð vegna riftunarinnar og þess að frá upphafi hafi verið óheimilt að greiða skuldina. Stefnandi byggir á því að það sé meginregla í íslenskum rétti að við riftun falli niður skyldur aðila til að efna samning eftir aðalefni hans.

- - -

Varðandi aðild stefnanda að málinu er vísað til umboðs skiptastjóra.

Upphafstími dráttarvaxta miðast við þann dag, 30. ágúst 2004, sem umrædd greiðsla átti sér stað og í varakröfu er miðað við að upphafstími dráttarvaxta sé sá dagur er stefnandi endurgreiddi búinu hina riftanlegu greiðslu.

III

Rök stefndu fyrir frávísunarkröfu:

Byggt er á litis pendens áhrifum vegna máls nr. E-4673/2005 , sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991. Í greindu mál sé stefnandi hinn sami, þrotabú V & Þ hf., og stefndu að hluta til þeir sömu og að hluta til skyldir aðilar. Sakarefni beggja málanna sé hið sama og kröfugerðin eins. Um sé að ræða skaðabótamál sem rekin séu vegna hagsmuna þrotabúsins vegna sölu á lager til Vélaborgar ehf. sem átt hafi sér stað fyrir gjaldþrot. Kæmi til þess að dómkröfur þess máls yrðu viðurkenndar í dómi og mál nr. E-4673/2005 yrði líka dæmt þrotabúinu í vil væri staðan sú að þrotabúinu hefðu verið greiddar 108.568.305 krónur fyrir vörulager sem metinn hafi verið á um 71,2 milljónir króna af dómkvöddum matsmönnum. Fjárhæðin færi öll til KB banka sem veðhafa. Fjárhæðin sundurliðist þannig að 31.186.999 kr. voru greiddar strax (þar af 30.440.000 kr. með ávísun), 46.941.306 kr. væru greiddar vegna máls nr. E-4673/2005 og 30.440.000 kr. vegna þessa máls.

Á því er byggt að málatilbúnaður stefnanda sé verulega vanreifaður í stefnu. Málinu sé stefnt af KB banka vegna þrotabúsins og dómkröfurnar samkvæmt orðalagi vegna hagsmuna þess. Hins vegar séu málsástæður að baki kröfugerðunum að öllu leyti til komnar vegna sjálfskuldarábyrgðar stefndu sem gefin hafi verið út til handa KB banka en ekki þrotabúinu. Þá sé ekki gerð viðurkenningarkrafa á gildi sjálfskuldarábyrgðarinnar, enda ekki innan aðildar þrotabúsins, en engu að síður virðist rökstuðningur fyrir varakröfu vera byggður á þeirri málsástæðu. Ekki sé gerð grein fyrir því með skýrum og gagnorðum hætti hvernig ætlað tjón hafi hlotist fyrir þrotabúið. Ekki sé gerð grein fyrir því með skýrum og gagnorðum hætti hvernig hinir stefndu hafi hagað sér með saknæmum hætti svo leitt geti til skaðabótaskyldu. Ekki sé að neinu leyti rökstutt í stefndu hvernig háttsemi stefnda S-kk-ef gæti leitt til bótaskyldu enda sé aðeins fjallað um aðgerðir stefnda G-kk-ef.

Stefndu byggja á því að KB banki hafi fellt niður mál nr. E-9593/2004 í þinghaldi 23. maí 2006 á þeim forsendum að það væri um sama sakarefni og mál nr. E-4673/2005, þ.e. vegna litis pendens áhrifa. Þrátt fyrir það höfði KB banki, fyrir hönd þrotabúsins og með samþykki þess, nýtt dómsmál vegna sama sakarefnis. Þetta eigi að hafa áhrif til álags á málskostnað sem ákvarða beri stefndu við frávísun málsins.

IV

Málið er verulega vanreifað að því er tekur til þess tjóns sem stefnandi telur hafa leitt af því fyrir þrotabú V & Þ hf. að 30.440.000 krónur voru lagðar inn á bankareikning hans nr. 0306-26-3746, þar sem naut sjálfskuldarábyrgðar stefndu, í stað annars reiknings síns og hann krefst að stefndu bæti þrotabúinu. Einnig er málið verulega vanreifað vegna óskýrrar tilgreiningar málsástæðna og óljóss samhengis þeirra við þær kröfur sem þeim er ætlað að styðja. Vísast um þetta til d- og e- liða 80. gr. laga nr. 91/1991.

Skiptum í þrotabúi V & Þ hf. er ekki lokið. Engar upplýsingar liggja fyrir dóminum um stöðu búsins, eignir og lýstar kröfur, að öðru leyti en því að frammi liggur leiðrétt kröfulýsing stefnanda, dags. 23. mars 2006. Þar er lýst kröfum samtals að fjárhæð 538.113.817 krónum. Jafnframt er gerð grein fyrir tryggingabréfum og handveðsetningum stefnanda til handa. Krafan er í mörgum liðum og er tekið fram um þá alla að kröfu sé lýst sem almennri kröfu í þrotabúið að svo miklu leyti sem veðandlagið nægi ekki til uppgreiðslu. Meðal kröfuliða er tékkareikningur nr. 0306-26-003746; höfuðstóll 30.440.000 kr. og innheimtuþóknun 1.011.163 kr., samtals 31.451.163 krónur.

Engin skýring er gefin á því í stefnu með hvaða hætti þrotabúið hafi orðið fyrir tjóni sem nemi fjárhæð framangreindrar greiðslu/greiðslufærslu. Til þess bar þó sérstaka þörf vegna þess að samkvæmt kröfugerð stefnanda telur hann, að undanskildum upphafsdegi dráttarvaxtakröfu, tjón þrotabúsins vera hið sama eftir endurgreiðslu hans á fjárhæðinni til þrotabúins jafnt sem fyrir hana.

Í málinu krefst stefnandi einvörðungu skaðabótagreiðslna til handa þrotabúi V & Þ hf. og gildir það jafnt um varakröfu sem aðalkröfu. Samkvæmt rökstuðningi fyrir aðalkröfu stefnanda er byggt á því sitt á hvað að stefndu hafi bakað þrotabúinu eða stefnanda sjálfum tjón. Um varakröfu er tekið fram að hún sé reist á þeirri forsendu að stefndu séu ekki skaðabótaskyldir gagnvart þrotabúi V & Þ hf. og teflt fram málsástæðu sem varðar hagsmuni stefnanda beint.

Veruleg vanreifun sem hér um ræðir hindrar að um efni máls sé viðhlítandi vörn við komið og að dómur verði réttilega lagður á málið.

Samkvæmt þessu, án þess að þörf sé á að taka afstöðu til annarra atriða sem kynnu að leiða til sömu niðurstöðu, er niðurstaða úrskuðarins sú að fallast beri á frávísunarkröfu stefndu. Einnig er fallist á málskostnaðarkröfu þeirra, þó þannig að ekki er fallist á að efni sé til sérstaks álags og er málskostnaður ákveðinn 150.000 krónur.

S-kk-nf H. S-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Kaupþing banki hf., greiði stefndu, S-kk-þgf B-kk-þgf B-kk-þgf og G-kk-þgf V-kk-þgf B-kk-þgf, 150.000 krónur í málskostnað.

S-kk-nf H. S-kk-nf.