E-420/2015

Mál þetta, sem var þingfest 24. apríl 2015, var dómtekið 27. júní sl. Stefnandi er M og stefndu eru D-kk-nf G-kk-nf, Miklubraut 72 í Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands, Ármúla 3 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir til að greiða honum 2.000.000 króna í miskabætur með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. mars 2012 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 3. nóvember 2013, þ.e. mánuði eftir að krafa var sett fram, til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefndi Draupnir krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar úr hendi hans.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands krefst aðallega sýknu en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Í báðum tilvikum krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málavextir

Stefnandi slasaðist alvarlega í umferðarslysi þann 4. mars 2012 þar sem hann var farþegi í bifreið sem stefndi Draupnir ók. Stefnandi var þá 27 ára. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 203/2015, sem kveðinn var upp 22. mars sl., er talið sannað að bifreiðinni hafi verið ekið á ofsahraða, eða á meira en tvöföldum hámarkshraða sem var 80 km/klst., eftir Reykjanesbraut þar sem slysið varð. Jafnframt er í dóminum talið sannað að D-kk-nf hafi verið ölvaður þegar hann ók bifreiðinni, en niðurstaða blóðsýna sem tekin voru um það bil einni og tveimur klukkustundum eftir slysið, sýna að áfengismagn í blóði var 1,15 prómill samkvæmt fyrra sýninu og 0,94 prómill samkvæmt því síðara. Þá var bifreiðin, sem var í eigu D-kk-ef, í óökuhæfu ástandi. Í dóminum er rakin niðurstaða bíltæknirannsóknar þar sem m.a. kemur fram að hjólbarðar bifreiðarinnar hafi verið misjafnrar gerðar og felgur misbreiðar og stöðugleiki hennar hafi af þessum sökum verið skertur. Þá hafi hemlabúnaður verið í ólagi og stórhætta á yfirvofandi skyndibilun. Með framangreindum dómi var stefndi D-kk-nf dæmdur til 18 mánaða fangelsisrefsingar en fullnusta 15 mánaða af refsingunni var frestað og sá hluti hennar fellur niður að þremur árum liðnum frá uppkvaðningu dóms, enda haldi ákærði almennt skilorð. Þá var hann sviptum ökuréttindum í þrjú ár og gert að greiða allan sakarkostnað.

Meðan á rannsókn ofangreinds sakamáls stóð setti lögmaður stefnanda fram einkaréttarlega kröfu um skaðabætur á hendur stefnda D-kk-þgf. Bréf þessa efnis var sent lögreglustjóranum í Reykjavík þann 21. desember 2012 og er krafan saman efnis og stefnukrafa þessa máls. Krafan var fyrst sett fram sem einkaréttarleg krafa í sakamáli á hendur stefnda D-kk-þgf, sbr. 172. gr. og 173. gr. laga nr. 88/2008. Stefndi Vátryggingafélag Íslands tók til varna í málinu á grundvelli 2. mgr. 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þann 15. janúar 2015 ákvað dómari þess máls, með heimild í 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008, að víkja bótakröfunni til úrlausnar í sérstöku einkamáli. Var málinu úthlutað undirrituðum dómara 1. mars 2015.

Atvikum á slysdegi er nánar lýst í framangreindu kröfubréfi stefnanda þannig að hann hafi ásamt fleirum verið að halda upp á afmæli tveggja vina sinna. Þeir hafi borðað og drukkið saman á heimili eins þeirra í Hafnarfirði. Upp úr miðnætti hafi þeir ákveðið að fara til Reykjavíkur og hafi þá stefndi D-kk-nf komið og sótt þá í samkvæmið og ekið með þá áleiðis til Reykjavíkur. Í héraðsdómi í áðurnefndu sakamáli gegn D-kk-þgf er haft bæði eftir honum sjálfum og einum félaga stefnanda sem var að skemmta sér með stefnanda umrætt kvöld að sá síðarnefndi hefði hringt í stefnda og beðið hann að aka þeim til Reykjavíkur. Stefndi hefði fallist á það, mætt í samkvæmið og staldrað þar við stutta stund áður en ökuferðin hófst. Ekkert vitna kveðast hafa séð stefnda drekka eða merkt að hann væri undir áfengisáhrifum og tvö vitni segja að stefndi hafi sagt að hann væri ekki að drekka umrætt kvöld.

Í umferðaslysinu hlaut stefnandi margvíslega og alvarlega áverka, einkum á höfði og í andliti og gekkst undir aðgerðir vegna þeirra. Í matsgerð S-kk-ef T-kk-ef læknis og S-kk-ef R. A-kk-ef hrl., dagsettri 14. apríl 2014, voru afleiðingar slyssins metnar. Matsmenn telja að stöðugleika hafi verið náð 4. september 2012, tímabundið atvinnutjón sé frá slysdegi til 4. júní sama ár og þjáningatímabil það sama, varanlegur miski sé 45 stig og varanleg örorka 35%. Í matsgerðinni er lýst varanlegum afleiðingum slyssins sem felast m.a. í heilkenni eftir höfuðáverka, talverðum lýtum á andliti, sköddun á kjálkaliðum, skyntruflunum, skertri sjón, truflun á kyngingu og eftirstöðvum eftir tognun í háls- brjóst- og lendarhrygg, báðum öxlum og hægri olnboga. Þá kemur fram í taugasálfræðilegu mati dr. C-kvk-ef G-kvk-ef, dagsettu 24. febrúar 2015, að slysið hafi valdið stefnanda varanlegum vitrænum skaða og andlegum erfiðleikum, sem m.a. komi fram í hægari hugsun, minnis- og einbeitingarerfiðleikum og persónubreytingum.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, féllst á að greiða stefnanda bætur á grundvelli framangreindrar matsgerðar þann 5. júní 2014, samtals 32.842.178 krónur. Lögmaður stefnanda gerði fyrirvara við uppgjör bóta vegna bóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga en krafa þar að lútandi var kynnt félaginu með tölvuskeyti þann 3. október 2013.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir miskabótakröfu sína á því að stefndi D-kk-nf hafi valdið honum tjóni með stórkostlegu gáleysi, með því að aka ölvaður á ofsahraða á verulega vanbúinni bifreið. Miðað við alvarleika málsins, þá áverka sem stefnandi hlaut og afleiðingar þeirra, eigi hann rétt á miskabótum til viðbótar þeim bótum sem honum hafi þegar verið greiddar af hálfu stefnda Vátryggingafélags Íslands. Byggir hann kröfu sína á 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, öðrum reglum þeirra laga og óskráðum reglum skaðabótaréttar um greiðslu bóta fyrir ólögmæta og saknæma háttsemi. Stefnandi hafi hvorki verið meðvaldur að tjóni sínu né sýnt af sér gáleysi enda hafi hann enga vitneskju haft um ölvunarástand D-kk-ef né ástand bifreiðarinnar sem hann ók. Fjárhæð bótakröfunnar sé stillt í hóf og taki mið af alvarleika slyssins, alvarlegum afleiðingum þess og háu saknæmisstigi háttsemi stefnda D-kk-ef.

Vaxatkröfu sína byggir stefnandi á 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og krefst dráttarvaxta frá 3. nóvember 2013, mánuði eftir að Vátryggingafélag Íslands var krafið um greiðslu bóta.

Málsástæður og lagarök stefndu

Stefndi D-kk-nf mótmælir því að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur bifreiðarinnar þegar slysið varð. Hann hafi ekki verið ölvaður, bifreiðinni hafi ekki verið ekið á ofsahraða og hann hafi ekki haft neina vitneskju um að bifreiðin hafi verið í ólagi. Krefst hann því sýknu af kröfu stefnanda.

Stefndi Vátryggingafélag Íslands, byggir kröfur sínar á því að stefnandi hafi þegar fengið tjón sitt að fullu bætt. Röksemdir stefnanda fyrir bótakröfu sinni séu þær sömu og lagðar voru til grundvallar mati á fjárhæð bóta skv. 3. og 4. mgr. laga nr. 50/1993, sem hann hafi þegar fengið greitt. Frekari bætur á grundvelli 26. gr. laganna komi því aðeins til álita að sá sem verði fyrir tjóni hafi enga aðkomu haft að þeirri atburðarás sem leiddi til tjónsins. Svo hagi ekki til í tilviki stefnanda. Þótt ekki sé byggt á því að stefnandi hafi glatað bótarétti vegna eigin sakar, verði að líta til atvika allra, m.a. þess hvert ölvunarástand stefnda D-kk-ef hafi verið, svo sem sannað sé með niðurstöðu dóms Hæstaréttar í máli nr. 203/2015 frá 22. mars sl. Þá sé fjárhæð bótakröfunnar mótmælt sem of hárri með vísan til fordæma Hæstaréttar í sambærilegum málum og varakrafa um lækkun kröfunnar byggð á þessari málsástæðu. Auk þess sé vaxtarkröfunni sérstaklega mótmælt. Fjárhæð bóta, verði á þær fallist, miði við verðlag við dómsuppkvaðningu og eigi 16. gr. laga nr. 38/2001 því ekki við um bætur skv. 26. gr. skaðabótalaganna. Dráttarvaxtakröfunni sé sömuleiðis mótmælt þar sem fullnægjandi gögn til grundvallar henni hafi ekki legið fyrir fyrr en við uppkvaðningu áðurnefnds dóms Hæstaréttar.

Forsendur og niðurstaða

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 203/2015 sem kveðinn var upp 22. mars sl. var stefndi D-kk-nf G-kk-nf, dæmdur til refsingar fyrir ölvunar- og ofsaakstur á vanbúinni bifreið sem endaði með því umferðarslysi sem stefnandi slasaðist í, svo sem nánar er rakið í atvikalýsingu að framan. Með dómi Hæstaréttar telst því sannað að stefndi Draupnir hafi valdið stefnanda tjóni því sem hlaust af slysinu með stórkostlegu gáleysi. Dómurinn hefur fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greinir þar til það gagnstæða er sannað, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi Draupnir hefur ekki stutt staðhæfingar sínar, um að atvik hafi verið með öðrum hætti, neinum haldbærum gögnum og er þessi málsástæða hans því haldlaus.

Stefnandi byggir kröfu sína fyrst og fremst á 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þar segir m.a. að heimilt sé að láta þann sem af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi veldur líkamstjóni greiða miskabætur þeim sem misgert er við. Stefndi Vátryggingafélag Íslands byggir aðallega á því að stefnandi hafi þegar fengið tjón sitt að fullu bætt með bótum sem félagið hafi greitt á grundvelli fyrirliggjandi matsgerðar og 3. og 4. gr. sömu laga.

Bætur fyrir ófjárhagslegt tjón á grundvelli 1. mgr. 26. gr. geta komið til viðbótar bótum samkvæmt 3. og 4. gr. laganna enda sé öðrum skilyrðum fullnægt svo sem staðfest hefur verið í allmörgum dómum Hæstaréttar, sbr. t.d. dómum réttarins frá 18. febrúar 2010 í máli nr. 169/2009 og frá 12. maí sama ár í máli nr. 449/2009. Skilyrði bóta samkvæmt greininni eru að tjóni hafi verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Verður greinin ekki skilin öðruvísi en svo að það sé metið til sérstaks miska að bíða líkamstjón með þessum hætti. Í máli þessu er hafið yfir vafa, og því ekki mótmælt af hálfu stefnda, Vátryggingafélagi Íslands, að stefndi Draupnir hafi valdið stefnanda tjóni með stórkostlegu gáleysi. Svo sem lýst er í dómi Hæstaréttar í mái nr. 203/2015 var akstur hans í umrætt sinn afar hættulegur og háttsemi hans ófyrirleitin. Þá er ósannað, og reyndar ekki á því byggt, að stefnandi hafi vitað eða mátt vita hvað var í vændum þegar hann tók sér far með stefnda D-kk-þgf né heldur að honum hafi verið kunnugt um ölvun hans eða ástand bifreiðarinnar. Engin gögn í málinu varpa ljósi á að atvik máls að öðru leyti hafi verið með þeim hætti að stefnandi hafi á einhvern hátt fyrirgert eða takmarkað rétt til miskabóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaganna. Ekki er fallist á það með stefnda, Vátryggingafélagi Íslands, að það hafi áhrif á bótarétt stefnanda samkvæmt nefndu ákvæði, að hann hafi verið farþegi í bifreiðinni sem stefndi D-kk-nf ók. Þá eru afleiðingar slyssins, svo sem lýst er í atvikalýsingu dómsins, alvarlegar og varanlegar bæði hvað snertir líkamlega heilsu og andlegt atgervi stefnanda sem var 27 ára þegar slysið varð. Með vísan til þessa er fallist á með stefnanda að hann eigi rétt til miskabóta samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, til viðbótar áður greiddum bótum skv. 3. og 4. gr. sömu laga. Um fjárhæð bóta fer eftir mati dómsins. Með hliðsjón af framangreindum atvikum og afleiðingum slyssins eru bætur hæfilega ákveðnar 1.500.000 krónur.

Bætur samkvæmt 26. gr. laga nr. 50/1993 falla til á slysdegi sem var 4. mars 2012 og bera því vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi. Verður krafa stefnanda þessa efnis því tekin til greina og sömuleiðis dráttarvaxtakrafa hans frá 3. nóvember 2013, en þá var liðinn mánuður frá því hann setti fram bótakröfu sína með bréfi til Vátryggingafélags Íslands, þann 3. október s.á., skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. laganna.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað óskipt, sem telst hæfilega ákveðinn 750.000 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

A-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf hdl. flutti málið fyrir stefnanda, S-kk-nf S-kk-nf hdl. fyrir stefnda, D-kk-þf G-kk-þf, og H-kk-þf Ö-kk-þf S-kk-þf hrl. fyrir stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf kvað upp dóminn. Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndu, D-kk-nf G-kk-nf og Vátryggingafélag Íslands hf., skulu greiða stefnanda, M, 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. mars 2012 til 3. nóvember 2013 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefndu greiði stefnanda óskipt 750.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf