S-302/2023

I Mál þetta, sem dómtekið var 22. maí 2023, að lokinni aðalmeðferð, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu dags. 24. janúar 2023 á hendur ákærða X, kt. [...], [...].

Málið er höfðað gegn ákærða fyrir líkamsárás og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa, laugardaginn 5. desember 2020, beitt son sinn, A, kt. [...], ofbeldi, ógnunum og sýnt honum yfirgang og ruddalegt athæfi með því að hafa rifið aftan í háls hans með þeim afleiðingum að hann hlaut mar á aftanverðum hálsi.

(Mál nr. [...]).

T eljast brot þessi varða við 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærði krefst þess aðallega að verða sýknaður en til vara, komi til sakfellingar, er krafist vægustu refsingar sem lög frekast heimila. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði þ. m. t. málsvarnarlaun verjandans samkvæmt málskostnaðarreikningi.

II

Málavextir.

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu barst Neyðarlínu símtal úr farsíma B kl. 21:34 laugardaginn 5. desember 2020 og heyrðust deilur eða rifrildi. Símtalið var flutt til Fjarskiptamiðstöðvar lögreglu (FMR) en B á sögu í LÖKE kerfi lögreglu sem þolandi heimilisofbeldis og því var ákveðið að bregðast strax við. Farsími hennar var hnitaður með ágætri nákvæmni að [...]. Þegar lögregla kom þangað sat bróðir B C þar undir stýri bifreiðar og kvaðst hann hafa ekið B systur sinni þangað fyrir dágóðri stundu en hún hafi ætlað að hafa þar stutta viðdvöl. Þá barst tilkynning frá FMR þar sem óskað var eftir tafarlausri aðstoð lögreglu að [...]. Lögreglumenn knúðu þá dyra og kom karlmaður til dyra, sem reyndist ákærði í máli þessu, en hann hvarf aftur inn í húsið. Lögreglumenn fóru þá inn í forstofu hússins og gerðu vart við sig en þá komu B og börn hennar út úr eldhúsinu í mikilli geðshræringu og voru börnin snöktandi. B sagði að hún hefði þurft að fá lögreglu á staðinn svo hún og börnin kæmust út frá ákærða sem hafi misst stjórn áskapi sínu. B og börnin fóru út í bifreið bróður hennar.

Ákærði kvaðst hafa verið að flytja inn í húsið að [...]fyrr um daginn og börn hans verið hjá honum. A sonur hans hafi farið burt frá ákærða þ. e. stungið af án þess að láta hann vita og ákærði haft miklar áhyggjur af drengnum. B hafi síðan komið með drenginn og ákærði þá farið inn í stofu með drenginn til að ræða við hann. B hafi þá blandað sér í málið og hún og ákærði farið að rífast heiftarlega og öskra hvort á annað. Þau hafi hins vegar verið búin að róa sig og verið að greiða úr málinu þegar lögreglan hafi komið á vettvang.

B var í miklu uppnámi, grátandi og skjálfandi og því var erfitt að fá heildstæða frásögn hjá henni. Hún kvaðst hafa viljað hjálp til að koma börnunum frá ákærða þar sem hann hefði misst sig og ráðist á þá. Börnin hafi þá bæði hlaupið út úr húsinu, stúlkan berfætt og drengurinn á sokkunum og í miklu uppnámi. Stúlkan hafi sagt að hún vildi ekki vera hjá ákærða og drengurinn hafi hringt í móður sína eftir að hann var kominn út frá ákærða og sagt að hann væri að öskra á drenginn og hann hafi verið hræddur við ákærða. Bkvaðst hafa sótt drenginn og ætlað með hann aftur til ákærða en drengurinn hafi verið hræddur við að fara aftur til ákærða því drengurinn hafi haldið að ákærði yrði reiður og myndi öskra á drenginn. B kvaðst hafa samið við ákærða um að hún myndi koma með drenginn til ákærða ef hún myndi fá að koma með drengnum inn í húsið og vera með honum þar. Þegar hún og drengurinn hafi komið inn í húsið hafi ákærði hrifsað í drenginn og rifið í hálsinn á honum og einnig ráðist á B. Ákærði hafi ýtt B inn í herbergi og staðið fyrir hurðinni svo hún kæmist ekki til barnanna. Þá hafi stúlkan komið með hníf og hótað að stinga ákærða ef hann sleppti B ekki.

Drengurinn var með áverka aftan á hálsi og sagði hann það vera eftir ákærða. Ákærði var handtekinn og fluttur á lögreglustöð og þar ræddi fulltrúi barnaverndar við börnin.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu í kjölfar handtöku. Hann kvaðst hafa verið að flytja og sonur hans A hafi verið leiður og ekki sagst vilja flytja. Drengurinn hafi farið í burtu og það hafi farið í gang leit að honum en systir hans, D, hafi komist að því að hann væri hjá móður þeirra. Hún hafi ekki látið ákærða vita af því en hann hafi viljað að móðir drengsins myndi koma með hann aftur til ákærða. Hún hafi gert það og viljað koma inn í húsið hjá ákærða og hann samþykkt það. A hafi einnig komið inn og sest í sófa hjá ákærða og þeir verið að ræða saman þegar móðir drengsins hafi komið og farið að stoppa ákærða af og neita honum um að ræða við drenginn. Þá hafi byrjað rifrildi á milli ákærða og móður drengsins, allir staðið upp og verið öskrandi. Þegar A hafi ætlað að hlaupa fram hafi ákærði gripið hann í fangið og farið með hann í sófa. Þá hafi ákærði séð að B og móðir ákærða hafi verið að slást og ákærði þá farið og tekið þær í sundur. Hann hafi ýtt B inn í herbergi og staðið síðan á milli hennar og móður ákærða. Málin hafi síðan róast og hann og B farið inn í stofu.

Ákærði neitaði því að hafa tekið um hálsinn á A heldur hafi hann tekið utan um magann á honum, tekið hann í fangið og sett hann í sófa. Ákærði gat ekki gefið skýringu á áverkum á hálsi A en ákærði sagði að hann hafi ef til vill ýtt við A. Ákærði sagði það rétt að D hafi sagst ætla að stinga hann ef hann léti ekki B í friði og tekið upp bréfahníf og komið í áttina til ákærða en það hafi verið margir metrar á milli þeirra. Ákærði kvaðst ekki hafa beitt einhvern ofbeldi.

Ákærði gaf aftur skýrslu hjá lögreglu 13. apríl 2021 og var framburður hans mjög á sama veg og áður, sbr. ofanritað. Hann hafi reiðst við B þegar hún hafi komið með son þeirra til ákærða og hann staðið snöggt upp úr sófa og ætlað að fara með B út. Börnin hafi orðið smeyk og örugglega haldið að ákærði hafi ætlað að lemja eða gera eitthvað við B. Hún hafi hlaupið út úr stofunni og D á eftir henni en A orðið eftir hinu megin í stofunni og orðið öskureiður. Hann hafi hlaupið í áttina að ákærða eins og A hafi ætlað í ákærða en hann gripið A, tekið hann upp í fangið og lagt hann í sófa. Ákærði hafi síðan sagt A að bíða meðan ákærði hafi ætlað að fara og athuga með B og reyna að ræða við hana. Ákærði hafi síðan verið krjúpandi við enda á herbergisganginum og verið að átta sig á stöðunni þegar A hafi komið aftur hlaupandi að ákærða og á hann. Við það hafi A dottið og ákærði tekið A og farið með hann aftur inn í stofu. Ákærði hafi síðan farið til B og þau farið inn í stofu til að ræða við börnin. D hafi þá farið að ræða um hvort ákærði hafi lamið einhvern þ. m. t. móður hennar. Hann hafi neitað því og spurt A hvort ákærði hafi lamið en A neitað því og einnig D og B.

Ákærði neitaði því að hafa tekið í hálsinn eða í hnakkann á A eins og hann hafði skýrt frá við skýrslutöku í Barnahúsi. Ákærði sagði það ekki rétt hjá A að ákærði hafi ráðist á A og B. Ákærði sagði það ekki heldur rétt hjá D sem hún hafi sagt við lögreglu um kvöldið þegar atvik urðu að hann hafi reynt að kýla A og B, tekið um hálsins á A og tekið hann af ákærða. Ákærði sagði það ekki heldur rétt sem fram hafi komið hjá D í Barnahúsi að hann hafi eiginlega gripið í hálsinn á A og klórað hann.

III

Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði, X, skýrði svo frá að hann hafi verið að flytja á milli húsa ásamt börnum sínum. Sonur ákærða hafi verið leiður yfir því að fá ekki að spila tölvuleik við aðra stráka og hann hafi síðan horfið. Móðir hans hafi sótt drenginn en ákærði og fleiri farið að leita að drengnum. Systir hans hafi síðan náð sambandi við móður þeirra og þær ásamt drengnum hafi komið í íbúðina sem ákærði hafi verið flytja í að [...]. Hann hafi þá beðið drenginn að koma til sín en honum hafi ekki liðið vel. Ákærði hafi sest í sófa og ætlað að ræða við drenginn en móðir hans hafi alltaf gripið fram í fyrir ákærða þannig að þeir feðgar hafi ekki getað rætt saman. Ákærði kvaðst hafa orðið reiður og staðið á fætur og drengurinn hafi einnig verið sár og reiður út í ákærða. Drengurinn hafi hlaupið til ákærða, sem hafi gripið utan um drenginn, tekið hann í fangið og lagt í stofusófa. Ákærði kvaðst líklega hafa tekið utan um maga og bringu drengsins. Ákærði kvaðst síðan hafa dregið höndina undan hálsi drengsins. Hann hafi ekki verið með áverka fyrr um daginn og ákærði kvaðst ekki hafa lamið drenginn.

Vitnið, A brotaþoli, gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi 5. mars 2021. Þar lýsti hann því að hann hafi farið frá ákærða þegar hann hafi verið að flytja í nýtt hús og móðir vitnisins hafi sótt það og þau farið til móðurbróður hans. Þau hafi hringt í ákærða og hann verið mjög reiður og sagt að vitnið ætti að koma strax til ákærða. Vitnið og móðir þess hafi farið til ákærða sem hafi verið mjög reiður og viljað að vitnið myndi setjast niður en það hafi ekki viljað það. Ákærði hafi síðan allt í einu ráðist á vitnið og móður þess. Ákærði hafi rifið aftan í hálsinn á vitninu og tekið það aðeins í burtu. Móðir vitnisins hafi síðan náð að hringja í Neyðarlínuna og þau hlaupið út.

Vitnið, D dóttir ákærða, gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi 5. mars 2021. Hún skýrði svo frá að vitnið, ákærði, A og amma þeirra hafi verið að flytja. A hafi liðið illa í nýja húsinu en ákærði ekki hlustað á hann og A þá hlaupið í burtu. Vitnið og móðir þeirra hafi farið að leita að A og vitnið sagt við ákærða að A liði ekki vel í húsinu. Ákærði hafi orðið mjög pirraður en A og móðir hans hafi farið í húsið til ákærða. Hann hafi beðið A að koma í sófann til ákærða en A líklega neitað því og ákærði orðið mjög reiður. Vitnið hafi sagt ákærða að róa sig og þegja en hann þá byrjað að öskra og rifið í A, klórað hann, gripið hann og eiginlega haldið honum. A hafi verið mjög stressaður og vitnið líka en það hafi ekki viljað að ákærði væri að öskra á móður þess. Amma vitnisins hafi reynt að halda ákærða frá móður þess en hún hafi einnig verið mjög hrædd. Móðir vitnisins hafi komist inn í herbergi og ákærði þá sagt henni að láta son sinn í friði. Vitnið hafi verið pirrað og stressað og endalaust verið að reyna að láta ákærða hætta og reynt að beina athyglinni að sér og vonast til að móðir vitnisins myndi hringja í lögregluna. Vitninu hafi verið sagt að róa sig en hún ekki viljað það og farið inn í eldhús. Þar hafi verið lítill hnífur sem vitnið hafi tekið, farið inn í herbergi og snúið hnífnum eins og vitnið ætlaði að stinga ákærða. Vitnið hafi sagt við hann að ef hann hætti ekki myndi það drepa ákærða eða stinga hníf í augað á honum. Vitnið hafi síðan farið og ákærði og móðir þess einnig komið út úr herberginu. Vitnið hafi síðan náð að hringja og skömmu seinna hafi lögreglumenn verið komnir á vettvang. A hafi þá hlaupið mjög hratt í fangið á móður þeirra og þau öll hlaupið út. Vitnið kvaðst hafa verið mjög hrætt og ekki viljað vera þarna.

Vitnið, E móðir ákærða, lýsti því að A hafi horfið og kvaðst vitnið hafa hringt í móðir hans. Hún, A og systir hans hafi síðan birst skyndilega að [...] og kvaðst vitnið hafa heilsað A. Vitnið kvaðst hafa beðið móður A að fara og uppi hafi verið ósætti meðal fólks. Ákærði hafi m. a. gripið um A og fært hann í stofusófa en ekki hafi verið um ofbeldi að ræða. Vitnið kvaðst ekki geta útskýrt það af hverju A hafi verið með áverka.

Vitnið, F starfsmaður barnaverndar, kvaðst hafa verið á bakvakt og verið kölluð á lögreglustöð. Þar hafi A verið á sokkunum og hræddur. Hann hafi sagt að það hafi verið rifrildi í gangi, hann hafi stokkið til og þá hafi ákærði gripið í A og ákærði hafi ýtt við móður A. Vitnið sagði að A hafi verið með skrámu á hálsi.

Vitnið, lögreglumaður G, sagði að þegar lögregla hafi komið að [...] hafi bifreið verið þar fyrir utan og í henni hafi móðurbróðir A verið. Móðurbróðir A hafi sagst hafa skutlað móður A á staðinn. Lögreglumenn hafi gert vart við sig og ákærði komið til dyra og hann hafi verið rólegur og kurteis. A, móðir hans og systir hafi komið hlaupandi og í geðshræringu á móti lögreglumönnunum. A og systir hans hafi grátið. Komið hafi fram að A hafi stungið af. Vitnið kvaðst hafa séð áverka á A en vitnið vissi ekki hvernig hann hafi verið tilkominn. Vitnið staðfesti frumskýrslu lögreglu.

Vitnið, lögreglumaður H, sagði að lögreglumenn hafi hitt móðurbróður A fyrir utan húsið að [...]. Karlmaður hafi komið þar til dyra og kona og tvö börn hafi verið þar í miklu uppnámi. Þau hafi hlaupið út á sokkunum. A hafi verið með áverka á hálsi en vitnið gat ekki sagt til um hvort áverkinn hafi komið til við það að gripið hafi verið í A. Vitnið kvaðst hafa rætt við móður A í bifreiðinni fyrir utan og það gæti verið að börnin hafi einnig verið þar.

Vitnið, lögreglumaður I, kvaðst hafa verið kallað til vegna heimilisofbeldis og líkamsárásar. Vitnið kvaðst ekki hafa farið inn í húsið og A, móðir hans og systir hafi verið inn í bifreið fyrir utan húsið. Vitnið sagði að A hafi verið miður sín og með áverka en vitnið gat ekki sagt til hvernig þeir hafi verið tilkomnir. Vitnið mundi ekki hvort það hafi rætt við börnin saman eða í sitt hvoru lagi. Vitnið staðfesti þær skýrslur sem það gerði vegna málsins.

I V

Niðurstaða.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu og verður hann því aðeins sakfelldur að nægileg sönnun, sem ekki verði véfengd með skynsamlegum rökum, teljist framkomin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna. Enn fremur metur dómari, eftir því sem þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. Þá gildir og sú meginregla að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008.

Það liggur fyrir að sonur ákærða, sem þá var [... ]ára, fór frá ákærða þar sem hann var að flytja í nýtt húsnæði án þess að ákærði vissi af því. Ákærði og fleiri leituðu að drengnum enda hafði ákærði eðlilega áhyggjur af því hvar drengurinn væri. Eflaust hefur ákærði komist í uppnám og standa líkur til þess að hann hafi verið reiður þegar drengurinn kom aftur til ákærða ásamt móður hans og systur. Samkvæmt lýsingu ákærða og vitna var uppnám og æsingur á vettvangi og verður það ekki dregið í efa. Ákærði hefur eflaust viljað veita drengnum tiltal og ákærði hefur lýst því að hann hafi tekið utan um drenginn, lagt hann í sófa og síðan dregið höndina undan honum. Ákærði hefur neitað því að hann hafi viljandi valdið þeim áverka sem var á drengnum hafi áverkinn verið af hans völdum.

Ekki nýtur við annarra gagna um áverkann, sem drengurinn bar eftir atvikið, en ein ljósmynd lögreglu. Í ákæru er því lýst að drengurinn hafi verið með mar á aftanverðum hálsi en af ljósmyndinni má frekar ráða að um sé að ræða rauðleita skrámu. Ekki nýtur við læknisvottorðs um áverkann m. a. um hvers eðlis hann var, hve gamall eða hvort draga hafi mátt ályktun um það hvernig áverkinn hafi verið tilkominn. Fyrir dómi gat enginn lýst áverkanum né ályktað um það hvernig hann gæti hafa verið tilkominn. Er þetta galli á rannsókn málsins.

Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er verknaður, sem refsing er lögð við í lögunum, ekki saknæmur, nema hann sé unninn af ásetningi eða gáleysi. Fyrir gáleysisbrot skal því aðeins refsa, að sérstök heimild sé til þess í lögunum. Ekki verður refsað fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. laganna nema sönnun um ásetning liggi fyrir. Ekki er unnt að draga þá ályktun, gegn neitun ákærða, af því sem fram kom fyrir dómi né með hliðsjón af rannsóknargögnum að ásetningur ákærða hafi staðið til þess að valda syni sínum áverka. Hafi ákærði valdið þeim áverka, sem drengurinn bar, verður frekar dregin sú ályktun að það hafi verið óviljaverk í aðstæðum þar sem í raun ríkti upplausnarástand. Þannig telst ekki sannað að ákærði hafi gerst sekur um líkamsárás eins og honum er gefið að sök í ákæru.

E flaust var ástandið á vettvangi ekki hollt börnum og framkoma ákærða vafalaust harkaleg og hann hefur ekki sýnt eðlilega framkomu né tillitssemi með hliðsjón af því að ung börn hans voru viðstödd. Eins og fram er komið var ákærði líklega í uppnámi og að hluta til hefur framkoma hans líklega litast af hræðslu, sbr. framanritað. Hins vegar verður ekki fullyrt og þar með talið sannað að í framkomu ákærða hafi falist ofbeldi eða ógnanir eða hann sýnt af sér yfirgang og ruddalegt athæfi þannig að varði við barnaverndarlög. Því telst ekki sannað að ákærði hafi gerst brotlegur við barnaverndarlög eins og honum er gefið að sök í ákæru.

Með vísan til ofanritaðs hefur ákæruvaldið ekki axlað sönnunarbyrði sína og ekki telst hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruskjali, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ber því að sýkna ákærða af refsikröfu ákæruvaldsins í málinu.

Í ákæru kemur ekki fram hvar ætlað brot ákærða á að hafa verið framið og er það ekki í samræmi við c.- lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá var ákæra í málinu ekki gefin út fyrr en liðin voru rúmlega tvö ár frá því að atvik urðu þrátt fyrir að um eitt afmarkað tilfelli er að ræða og málið því tiltölulega einfalt. Er þessi dráttur á rekstri málsins, sem ákærða verður ekki kennt um, ámælisverður.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, K-kvk-ef E-kvk-ef H-kvk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin með hliðsjón af umfangi málsins og tímaskýrslu lögmannsins 1.355.940 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Málsvarnarlaunin taka einnig til starfa verjandans á rannsóknarstigi málsins.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið G-kvk-nf A-kvk-nf A-kvk-nf saksóknarfulltrúi.

I-kk-nf T-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins ímálinu.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, K-kvk-ef E-kvk-ef H-kvk-ef lögmanns, 1.355.940 krónur.

I-kk-nf T-kk-nf