E-5391/2008

Mál þetta sem tekið var til dóms 9. júní sl., er höfðað með stefnu birtri 25. júní 2008.

Stefnandi er Á-kvk-nf A-kvk-nf, Blönduhlíð 5, Reykjavík.

Stefndi er íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 18.798.324 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. júní 2008 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi lægri fjárhæðar samkvæmt mati dómsins en með sömu dráttarvöxtum.

Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni málskostnað samkvæmt mati dómsins og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt til viðbótar þóknun lögmannsins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Málsatvik

Stefnandi lauk cand. scient gráðu í veðurfræði frá háskólanum í Kaupmannahöfn árið 1999. Hún réðst til starfa sem veðurfræðingur á Veðurstofu Íslands og var þar við störf, að mestu leyti samfellt, sem fastráðinn starfsmaður þar til í ágúst 2007, en þá fór hún að eigin ósk í launalaust leyfi sem átti að standa í 12 mánuði. Hún stundaði á árunum 2002-2005 doktorsnám í haffræði við UiB með aðsetur á Hafrannsóknastofnun.

Stefnandi leitaði til stéttarfélags síns, Félags íslenskra náttúrufræðinga, 22. febrúar 2007, vegna þess að hún taldi sig hafa sætt einelti af hálfu yfirmanns síns, Þ-kvk-ef P-kvk-ef, sviðsstjóra veðursviðs á Veðurstofu Íslands. Að mati stefnda áttu árekstrar þeir sem stefnandi lenti í við sviðsstjóra rót sína að rekja til þess að stefnandi vildi skilgreina starf sitt með öðrum hætti en yfirmenn hennar .

Veðurstofustjóri, M-kk-nf J-kk-nf, fékk kvörtun stefnanda til meðferðar og fékk hann sérfræðing hjá Starfsleikni ehf., S-kvk-þgf I. S-kvk-þgf sálfræðing, til þess að rannsaka málið og skilaði hún skýrslu um athuganir sínar í júní 2007, en henni hafði verið falið verkið í mars 2007. Skýrslunni var skilað til Veðurstofu Íslands, en stefnandi fékk ekki eintak af skýrslunni fyrr en hún hafði gengið eftir því með bréfaskriftum.

Í niðurstöðum sérfræðingsins kemur m.a. fram:

,,Að mati undirritaðrar fellur framkoma X (innsk. Þ-kvk-ef P-kvk-ef) í garð A (innsk. Á-kvk-ef A-kvk-ef) undir skilgreiningu á einelti á vinnustað. Um var að ræða ferli endurtekinnar hegðunar á formi athugasemda og athafna X sem að mati undirritaðrar eru til þess fallnar að hafa valdið niðurlægingu, gert lítið úr, móðgað, sært, mismunað, ógnað, eða valdið vanlíðan A á því tímabili sem er til skoðunar í þessari skýrslu.

Mat þetta er byggt á gögnum, lýsingum og viðtölum við A, nokkra stjórnendur, starfsmenn og trúnaðarmenn á VÍ.“

Stefnandi fór í 12 mánaða leyfi frá 1. ágúst 2007 en hafði þá ráðið sig til eins árs við kennslu í Menntaskólanum í Reykjavík.

Veðurstofustjóri sendi stefnanda bréf 3. október 2007 þar sem fram kemur að hann hafi veitt Þ-kvk-þgf P-kvk-þgf sviðsstjóra veðursviðs áminningu með vísan til 21. gr. starfsmannalaga nr. 70/1996 fyrir ámælisverða framkomu í garð stefnanda. Þá segir í bréfi þessu:

,,Þessi niðurstaða mín gefur mér einnig tilefni til að gera athugasemdir við framkomu þína. Ljóst er að ágreiningur þinn við yfirmenn þína snerist fyrst og fremst um verkefni þín, starfslýsingu, þátttöku í vaktavinnu, skráningu vinnutíma, viðveru o.fl. Einnig gætti óánægju þeirra með orðfæri þitt í samtölum og tölvupóstum bæði um menn og málefni. Orð þín voru á stundum ekki í samræmi við almennar kurteisisvenjur eða eðlilega samskiptahætti eins og þeir eru skilgreindir í reglum um opinbera starfsmenn svo og starfsmannastefnu Veðurstofunnar. Í einhverjum tilvikum olli það sárindum þótt líklegt sé að það hafi ekki verið ætlun þín. A.m.k. baðst þú afsökunar á sumum slíkra orða. Þá varð undirritaður vitni að nokkurri neikvæðni og andstöðu þinni m.a. við ákvarðanir, eðlilega boðaðar breytingar í verkefnum eða verklagi eða hugmyndum um nýjungar í veðurþjónustunni.

Með vísan til þess að slík hegðan er ekki í samræmi við stöðu þína eða er til þess fallin að stuðla að góðum samskiptum og starfsanda á stofnuninni er þér gert að sækja handleiðslu í samskiptum sem ljúki með umsögn leiðbeinanda um árangur af slíkri handleiðslu. Þar sem þú ert í launalausu leyfi frá störfum hefur stofnunin ekki boðvald yfir þér en gerð er sú krafa að þú komir ekki til starfa aftur fyrr en að lokinni slíkri handleiðslu…Með þessari afgreiðslu er hins vegar vonast til þess að málinu sé lokið að svo miklu leyti sem lýtur að stjórnsýslulegum viðbrögðum mínum.“

Bréfi þessu svaraði lögmaður stefnanda með bréfi frá 19. október 2007 til veðurstofustjóra. Þar eru í nokkrum liðum gerðar athugasemdir við fyrrnefnt bréf veðurstofustjóra og í lok bréfsins segir: ,,Á-kvk-nf hefur ákveðið að fara ekki eftir fyrirmælum í bréfinu um að sækja ,,handleiðslu í samskiptum“ enda telur hún þau ólögmæta og tilefnislausa hefndaraðgerð í sinn garð. Þess er hér með krafist að þú fallir frá þessu skilyrði þannig að hún geti komið aftur til starfa að loknu leyfinu sem hún er í. Hafi ekki borist tilkynning um afturköllun á þessum fyrirmælum í síðasta lagi innan fjögurra vikna frá dagsetningu bréfs þessa mun Á-kvk-nf líta svo á að henni hafi verið sagt upp starfi sínu á Veðurstofu Íslands með ólögmætri uppsögn og mun þá leita réttar síns fyrir dómstólum…“

Bréfi þessu svaraði veðurstofustjóri 7. nóvember 2007. Þar segir m.a:

,,Í fyrsta lagi er það misskilningur að óskað hafi verið eftir því að Á-kvk-nf A-kvk-nf, ÁA, sæki handleiðslu vegna þeirrar áminningar sem undirritaður veitti sviðstjóra veðursviðs fyrir ámælisverða framkomu í garð ÁA. Þessi ósk Veðurstofunnar um samskiptahandleiðslu var til komin vegna þess að talið var að samskipti ÁA við yfirmenn sína og fleiri gæfu tilefni til þess að hún vandaði og bætti samskipti sín…

Það er ekki réttur skilningur að með ósk um að ÁA sækti handleiðslu í samskiptum hafi Veðurstofan verið að beita ÁA harðari aðgerðum en sviðsstjóra. Því síður ber að skilja þessi tilmæli Veðurstofunnar sem uppsögn eða brottrekstur hennar úr starfi. Hins vegar er miður að túlka má orðalag í bréfi mínu þannig að ætlast sé til að handleiðsla fari fram áður en ársleyfi viðkomandi lýkur. Slíkt var ekki ætlunin, enda hefur Veðurstofan ekkert boðvald yfir starfsmanni í leyfi.

Í ljósi framanritaðs þykir á þessu stigi ekki rétt að taka málið upp fyrr en ÁA hefur lokið starfsleyfi sínu. Verður það þá gert í samráði við hana og stéttarfélag hennar ef hún óskar þess. Ítrekað er að tilmælin af hálfu Veðurstofunnar um handleiðslu voru ekki hugsuðu sem íþyngjandi fyrirmæli heldur þvert á móti sem jákvæð aðstoð við ÁA og fleiri starfsmenn, enda er gert ráð fyrir að stofnunin standi straum af kostnaði við hana.

Ásakanir um að Veðurstofan sé að beita hefndarviðbrögðum eða hafa uppi hefndaraðgerðir í garð ÁA eiga alls ekki við rök að styðjast…“

Lögmaður stefnanda ritaði veðurstofustjóra bréf 14. nóvember 2007. Þar segir eftirfarandi:

…,,Á fundi okkar lýstir þú ítrekað yfir því að það hefði alls ekki verið ætlun þín að skikka Á-kvk-þf til að sækja einhvers konar handleiðslu áður en hún kæmi til starfa eftir yfirstandandi leyfi. Þú hafðir við orð að orðalagið í bréfinu væri misvísandi hvað þetta varðar. Í bréfinu sem mér var afhent í lok fundarins segir að það sé miður að túlka megi bréfið sem kröfu um að Á-kvk-nf sæki handleiðslu meðan hún er í leyfi.

Hér er að mínu áliti um útúrsnúning að ræða. Bréf þitt frá 3. október 2007 felur í sér fyrirmæli um að Á-kvk-nf verði sér úti um umrædda handleiðslu áður en hún kemur til starfa aftur. Að sjálfsögðu verður að skilja það þannig, að daginn sem hún verður háð boðvaldi þínu sem forstöðumanns stofnunarinnar eigi hún að fara í þess háttar ,,meðferð“ og koma síðan til vinnu að henni lokinni.

Í þessu síðasta bréfi dregur þú þetta til baka, án þess þó að orða það beinlínis þannig. Nú er það látið heita svo að þú ætlir að taka þetta upp við Á-kvk-þf að loknu leyfinu. Nú er talað um tilmæli um að Á-kvk-nf sæti handleiðslu, sem hugsuð sé sem ,,jákvæð aðstoð“ við hana og VÍ muni greiða kostnað af henni. – Í fyrra bréfinu var Á-kvk-þgf kynnt sú ákvörðun þín að hún ,,komi ekki til starfa aftur fyrr en að lokinni slíkri handleiðslu…

…Fyrir hönd Á-kvk-ef er hér með áréttuð yfirlýsing í bréfi mínu 19. október 2007 þess efnis að hún muni ekki fara eftir fyrirmælum þínum - sem nú eru orðin að einhvers konar tilmælum - um að hún sæki einhvers konar ,,handleiðslu í samskiptum“ til sálfræðings eða annars sérfræðings.

Það skal sérstaklega áréttað að Á-kvk-nf telur þessa hugmynd þína fela í sér hefndaraðgerð gagnvart sér eins og lýst var í mínu fyrra bréfi. Við mat á því hvort um hefndaraðgerð eða refsiviðbrögð sé að ræða verður að meta atburðarásina út frá sjónarhóli Á-kvk-ef en ekki út frá afneitunum þínum. Gögn málsins eru alveg skýr um þetta.

Framangreind bréf þín bera augljóslega með sér að verið er að reyna að flæma Á-kvk-þf úr starfi á Veðurstofu Íslands. Hún hefur ákveðið að standa fast á rétti sínum. Þess vegna er gerð sú krafa að þú lýsir yfir því, skriflega, að þú munir ekki að fyrra bragði fara fram á það við Á-kvk-þf, eftir að hún kemur til starfa að loknu leyfi, að hún sæki einhvers konar handleiðslu af því tagi sem hún hefur nefnt í bréfum þínum. Hafi slík yfirlýsing ekki borist innan sjö daga frá dagsetningu þessa bréfs verður litið svo á að þú haldir fast við þessa hugmynd þína.“

Veðurstofustjóri svaraði ekki þessu bréfi og sendi lögmaður stefnanda veðurstofustjóra bréf þar sem segir m.a. :

,,Á-kvk-nf A-kvk-nf hefur falið mér að tilkynna þér að vegna afstöðu þinnar til hennar eins og hún birtist í viðbrögðum þínum við kvörtunum hennar út af aðstæðum á vinnustaðnum hefur hún ákveðið að mæta ekki aftur til starfa á Veðurstofu Íslands að loknu yfirstandandi leyfi. Hún lítur svo á að þú hafir vísvitandi flæmt hana úr starfi og hefur falið mér að höfða mál gegn Veðurstofu Íslands vegna þessa.“

Fyrir dóminn komu og gáfu skýrslur stefnandi, M-kk-nf J-kk-nf, Þ-kvk-nf P-kvk-nf, S-kvk-nf K-kvk-nf, S-kvk-nf I-kvk-nf S-kvk-nf, K-kvk-nf H-kvk-nf, S-kvk-nf Á-kvk-nf, H-kk-nf H-kk-nf og B-kk-nf S. E-kk-nf.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hún hafi með ólögmætum hætti verið flæmd úr opinberu starfi og orðið fyrir bæði fjártjóni og verulegum miska.

Veðurstofustjóri hafi sem forstöðumaður Veðurstofu Íslands sjálfur beitt hana þvingunum og látið undirmann sinn komast upp með eineltisaðgerðir sem hafi gert viðveru stefnanda á vinnustaðnum að hreinu kvalræði. Í stað þess að bregðast við þeim vanda sem búið var að staðreyna með vinnu óháðs sérfræðings, sem falið hafði verið að rannsaka eineltiskvartanir stefnanda, hafi veðurstofustjóri bætt gráu ofan á svart með því að gera stefnanda ljóst að hún sjálf þyrfti að taka sér tak, en fengi að öðrum kosti ekki að koma til vinnu að loknu leyfi.

Stefnandi hafi aldrei fengið áminningu eða önnur stjórnsýsluviðurlög vegna framgöngu sinnar eða frammistöðu á vinnustað. Svokallaðar röksemdir veðurstofustjóra sem hann greini í bréfi til stefnanda, um nauðsyn þess að hún sæki handleiðslu í samskiptum, séu að áliti stefnanda út í hött, en jafnframt skuli áréttað að henni hafi aldrei verið gefinn kostur á að tjá sig eða tala máli sínu um slíkar ráðagerðir, áður en veðurstofustjóri hafi tilkynnt henni ákvörðun sína. Jafnframt skuli á það lögð áhersla að það sé fráleit ályktun af skýrslu Starfsleikni um kvartanir stefnanda að stefnandi þurfi á slíkri handleiðslu að halda.

Stefnandi hafi verið fastráðinn starfsmaður ríkisins og notið réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Hún hafi þess vegna mátt treysta því að hún héldi starfi sínu til loka venjulegs starfsaldurs nema einhver ytri atvik kæmu til sem breyttu því, t. d. ef staðan yrði lögð niður. Engin lagaskilyrði hafi verið til að binda endi á starfsferil stefnanda hjá Veðurstofu Íslands þegar veðurstofustjóri hafi hafið aðför að stefnanda og flæmt hana úr starfi. Er á því byggt að sú stjórnsýsla hans hafi jafngilt tilefnislausri og ólögmætri uppsögn úr starfi sem stefnda beri að bæta eftir almennum reglum.

Stefnandi rökstyður fjártjónskröfu sína með eftirgreindum hætti:

Stefnandi hafi haft 5.266.108 krónur í tekjur í starfi sínu hjá Veðurstofu Íslands árið 2006. Meðaltekjur hennar þá hafi því verið 438.842 krónur á mánuði. Á árinu 2007 hafi hún haft 2.853.014 krónur, en það hafi verið laun fyrir 7 mánuði. Meðaltekjur hennar hafi því verið 407.573. krónur á mánuði.

Stefnandi sé vel menntaður sérfræðingur á sviði sem ekki bjóði upp á margs konar atvinnumöguleika utan ríkiskerfisins. Í raun sé aðeins einn vinnustaður sem hafi slíka sérfræðinga í sinni þjónustu hér á landi. Tjón einstaklings við missi slíks starfs sé því vissulega miklu þungbærara en ýmissa annarra sérfræðinga í ríkisþjónustu sem missi vinnuna, t.d. lögfræðinga eða hagfræðinga. Stefnandi sé á besta aldri til að sinna því starfi sem hún hafi menntað sig til, en hafi undanfarið nýtt menntun sína til að sinna kennslu í raungreinum í framhaldsskóla og tekjur í því starfi séu miklu lægri en stefnandi hafi haft í starfi sínu hjá Veðurstofu Íslands. Séu launatekjur stefnanda í því starfi nú 202.848 krónur á mánuði. Dómkrafa stefnanda um bætur vegna fjártjóns sé 15.798.324 krónur. Sú fjárhæð nemi þreföldum árslaunum stefnanda í starfi hjá Veðurstofu Íslands árið 2006 - síðasta heila árið sem hún hafi starfað hjá þeirri stofnun. Stefnanda sé ljóst að dómaframkvæmd við ákvörðun bóta í málum sem þessu bjóði ekki upp á útreikning á töpuðum atvinnutekjum til loka venjulegs starfsaldurs, heldur hafi bætur ávallt verið ákveðnar að álitum.

Stefnandi krefjist miskabóta að fjárhæð 3.000.000 krónur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hún hafi orðið fyrir grófu einelti á vinnustað sínum sem hafi í senn verið niðurlægjandi fyrir hana og valdið verulegri vanlíðan. Þessari háttsemi hafi forstöðumaður stofnunarinnar ekki verið tilbúinn til að taka á, í raun hafi hann aldrei verið tilbúinn að viðurkenna að stefnandi sætti ólögmætri hegðun af sinni hálfu eða annarra starfsmanna. Þegar búið hafi verið að sannreyna þetta atferli með fulltingi sérfræðings hafi forstöðumaðurinn bætt gráu ofan á svart með fyrirskipunum til stefnanda sem hafi verið þess eðlis að enginn hefði getað sætt sig við þær. Sé þar átt við fyrirmælin til stefnanda um að hún skyldi sæta ,,handleiðslu í mannlegum samskiptum“ áður en hún kæmi aftur til vinnu úr launalausu leyfi. Þetta framferði forstöðumannsins hafi verið meingerð gegn persónu stefnanda sem hafi verið til þess fallið að lítillækka hana og rýra álit hennar í augum samstarfsmanna hennar og annarra, þar á meðal fjölskyldu hennar. Telji stefnandi augljóst að bótaskilyrði 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu uppfyllt.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir því að erindi veðurstofustjóra í bréfi hans frá 3. október 2007 hafi verið uppsögn eða jafngildi uppsagnar. Bent er á, að í bréfi frá 7. nóvember 2007, og á fundi um sama leyti hafi skýrlega komið fram hjá veðurstofustjóra að um tilmæli var að ræða og að málið yrði ekki tekið upp fyrr en eftir að stefnandi kæmi úr leyfi og þá í samráði við hana og stéttarfélag hennar ef hún óskaði þess. Þá hafi veðurstofustjóri tekið afdráttarlaust og skýrt fram að ekki bæri að skilja tilmælin sem uppsögn eða brottrekstur stefnanda úr starfi.

Sé þetta staðfest í bréfi lögmanns stefnanda 14. nóvember 2007 . Engu að síður sé fyrri skilningi haldið upp á veðurstofustjóra. Hafi verið farið fram á að veðurstofustjóri lýsti því skriflega yfir að hann myndi ekki að fyrra bragði fara fram á við stefnanda eftir að hún kæmi aftur til starfa, að hún sækti einhvers konar handleiðslu. Ef slík yfirlýsing bærist ekki innan tilskilins frests yrði litið svo á að veðurstofustjóri héldi fast við fyrri hugmynd sína. Veðurstofustjóri hafi ekki séð ástæðu til að svara þessu, enda hefði hann tekið skýrt fram að ekki væri um uppsögn að ræða og skýrt tilmæli sín nánar.

Stefndi áréttar að gögn málsins sýni að allt frumkvæði að starfslokum og ákvörðun þar um, hafi verið komin frá stefnanda sjálfum en ekki veðurstofustjóra. Veðurstofustjóri hafi ekkert frumkvæði haft að starfslokum né hafi hann tekið ákvörðun um að slíta ráðningarsambandi við stefnanda.

Stefndi kveður örðugt að ráða af stefnu á hvaða lagagrundvelli þær fullyrðingar eru byggðar að stefnandi hafi með ólögmætum hætti verið flæmd úr starfi sínu á Veðurstofu Íslands. Stefndi mótmælir því að starfslok stefnanda hafi komið til á grundvelli ólögmætrar eða saknæmrar háttsemi veðurstofustjóra sem forstöðumanns Veðurstofu Íslands.

Fyrir liggi að veðurstofustjóri hafi gert stefnanda að sækja handleiðslu áður en hún kæmi til starfa að loknu launalausu leyfi. Stefndi byggi á því að þótt sú ákvörðun hefði staðið, hefði á engan hátt verið bundinn endir á vinnusamband stefnanda við Veðurstofu Íslands og stefnda. Stefndi byggi einnig á því að svo sem bréf veðurstofustjóra frá 7. nóvember 2007 beri með sér, hafi komið fram að sú krafa sem ráða hafi mátt af bréfi hans 3. október 2007, hafi ekki verið höfð uppi lengur. Í bréfinu frá 7. nóvember hafi veðurstofustjóri tekið af allan vafa og skýrt komið fram að ekki var gerð krafa um að stefnandi gengist undir handleiðslu áður en hún kæmi til starfa aftur. Þá hafi einnig komið fram í því bréfi að rétt þætti að taka málið ekki upp fyrr en stefnandi hefði lokið starfsleyfi sínu og það yrði þá gert í samráði við hana og stéttarfélag hennar ef hún óskaði þess. Hafi veðurstofustjóri tekið fram að tilmælin væru ekki hugsuð sem íþyngjandi fyrirmæli, heldur þvert á móti jákvæð aðstoð við stefnanda og fleiri starfsmenn. Átti stefnandi engan kostnað að bera af þessu. Stefnandi hafi haft ítrekað færi á andmælum og hafi hún komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Auk þess hafði henni í febrúar 2007 verið kynnt sú hugmynd að unnt væri að leita eftir samskiptahandleiðslu.

Í svarbréfi lögmanns stefnanda frá 14. nóvember sama ár, sé staðfest að á fundi sem haldinn hafi verið 8. þess mánaðar, hafi veðurstofustjóri ítrekað lýst því yfir að alls ekki hefði verið ætlun hans að skikka stefnanda til að sækja einhvers konar handleiðslu áður en hún kæmi aftur til starfa. Stefndi byggir á því að í ljósi þessa hafi stefnanda verið fullkomlega ljóst að henni yrði ekki gert að gangast undir handleiðslu áður en hún kæmi úr leyfi, ekki var um íþyngjandi fyrirmæli að ræða, heldur hefðu fyrirmælin verið hugsuð sem jákvæð aðstoð. Málið yrði tekið upp að nýju í samráði við stefnanda og stéttarfélag hennar ef hún óskaði þess.

Stefnandi hafi samt sem áður haldið fast við sinn keip og lagt alla áherslu á að herma fyrra bréf og orðalag þess upp á veðurstofustjóra. Svo sérkennilegt sem það virðist hafi stefnandi ekki viljað una skýringum veðurstofustjóra á hugmyndum sínum til úrbóta, heldur gert sér upp þær aðstæður að á henni hvíldi skylda til að gangast undir handleiðslu áður en hún kæmi til starfa að nýju. Enn fremur hafi hún haldið sig við þann skilning sinn að með því væri búið að binda endi á ráðningu hennar af hálfu veðurstofustjóra.

Stefndi byggir á því að veðurstofustjóri hafi á engan hátt bundið endi á ráðningu stefnanda. Ekkert komi fram í málinu sem bendi til þess að hann hafi viljað knýja á um starfslok hennar, segja henni upp starfinu eða flæma hana úr því. Þótt bréf veðurstofustjóra frá 3. október 2007 og orðalag þess yrði lagt til grundvallar hafi ekki verið um uppsögn að ræða af hans hálfu, eða nokkuð það sem jafna megi til uppsagnar.

Hvað sem þessu líði verði að líta á viðbrögð veðurstofustjóra við andmælum lögmanns stefnanda. Að loknum fundi 8. nóvember 2007 og með vísan til bréfs veðurstofustjóra deginum áður hafi ekkert verið því til fyrirstöðu að stefnandi kæmi aftur til starfa að loknu leyfi. Engin bindandi fyrirmæli hafi verið til staðar um að hún sækti handleiðslu. Engin rof hafi orðið á ráðningarsambandi hennar og henni hefði raunar verið skylt að mæta til starfa að loknu leyfi.

Eftir standi því að starfslok stefnanda sem lýst er í bréfi hennar frá 6. desember 2007, hafi einvörðungu verið hennar ákvörðun og án vilja veðurstofustjóra. Verði því að mati stefnda að leggja til grundvallar að stefnandi hafi sjálf ákveðið að hætta störfum. Stefnandi hafi sagt upp starfi sínu með fyrrgreindu bréfi og verði að gera ráð fyrir að hún hafi veitt lögmanni sínum umboð til þess að tilkynna þá ákvörðun. Liðlega hálft ár hafi þá verið eftir að leyfi hennar, þannig að ekki reyndi beinlínis á þriggja mánaða uppsagnarfrest samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 70/1996 og viðveru hennar í uppsagnarfresti. Ekki var unnt að skilja tilkynningu lögmanns stefnanda um að hún myndi ekki mæta aftur til starfa öðru vísi en sem uppsögn.

Eins og fram komi í gögnum málsins hafi verið uppi vandamál vegna samskipta við stefnanda. Veðurstofustjóri hafi ekki beitt áminningu gagnvart stefnanda. Stefndi byggir á því að tilmæli hans og hvatning um úrbætur hafi rúmast innan hins almenna stjórnunarréttar, svo og ákvæðum sem á þeirri meginreglu byggi í 14. og 15. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þá vísar stefndi einnig til þeirra reglna og markmiða sem fram komi í Starfsmannahandbók Veðurstofunnar og starfsmannastefnu hennar.

Vegna ákvörðunar stefnanda um að hætta störfum og slíta einhliða ráðningarsambandi við stefnda hafi aldrei reynt á þessi tilmæli. Hvatning veðurstofustjóra um að hún sækti handleiðslu hafi því ekki verið jafngildi uppsagnar. Teldi stefnandi tilmæli þessi ólögmæt hefði hún hæglega getað látið á þau reyna, a.m.k. beðið átekta og séð hvað úr yrði, er málið yrði tekið upp að nýju. Hefði verið um fyrirmæli að ræða hefði hún einnig getað látið á þau reyna, eftir atvikum fyrir dómi, án þess að slíta ráðningarsambandinu. Stefnanda var á engan hátt rétt að líta á ráðagerðir veðurstofustjóra til að bæta andrúmsloftið á vinnustaðnum sem uppsögn. Veðurstofustjóri hafi á engum stigum málsins meinað stefnanda að koma aftur til starfa úr leyfi eða miðað að starfslokum hennar.

Beri atvik málsins með sér að veðurstofustjóri hafi gert það sem í hans valdi stóð til að koma í veg fyrir framkomu þá sem stefnandi sætti. Stefnandi sætti engri ólögmætri hegðun af hálfu veðurstofustjóra. Hið neikvæða samskiptalega ástand hafi varað í nokkra mánuði, en vandamálin hafi verið þess eðlis að oft sé ekki gott fyrir forstöðumann að átta sig á því og greina vandann umsvifalaust. Í þessu tilviki hafi verið leitað til sérfræðinga, í framhaldi af því hafi málið verið kannað nánar af hálfu stofnunarinnar og starfsmaður áminntur samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996. Veðurstofustjóri hafi ekki látið undirmann sinn komast upp með einelti í garð stefnanda eða beitt hana þvingunum. Þá hafi veðurstofustjóri talið eðlilegt að báðum aðilum yrði gert að sækja samskiptalega handleiðslu á kostnað stofnunarinnar. Veðurstofustjóri hafi því gripið til úrræða og reynt að leiða vandamálið til lykta innan hæfilegs tíma, sbr. til hliðsjónar 7. gr. reglugerðar nr. 1000/2004 um aðgerðir gegn einelti á vinnustað.

Stefndi kveður að ekki hafi verið um ólögmæta meingerð í garð stefnanda að ræða þannig að skilyrði 26. gr. skaðabótalaga komi til álita og bendir á að bréfaskipti veðurstofustjóra við stefnanda hafi eingöngu verið þeirra í milli.

Að öllu framansögðu virtu telji stefndi ljóst að sýkna beri hann af kröfum stefnanda.

Stefndi mótmælir fjárhæð umkrafinna bóta og því að miða beri við þriggja ára laun. Stefnandi hafi sjálfur bundið endi á ráðningu sína. Krafan sé einnig haldlaus þar sem ekki sé miðað við mun á launum hjá Veðurstofu Íslands og launum þeim sem stefnandi þiggi nú. Stefndi mótmælir því einnig að atvinnumöguleikar hennar séu litlir. Veðurfræði sé haldgóð menntun fyrir ýmis störf og almennt á sviði raungreina, rannsókna á því sviði og kennslu. Stefnandi sé á besta aldri með góða menntun og ekkert í vegi fyrir því að henni vegni vel á vinnumarkaði. Stefnandi hafi heldur ekki lagt fram gögn eða upplýsingar um hvaða störf hún hafi sótt um í þeim tilgangi að jafna ætlað tjón sitt.

Þá mótmælir stefndi miskabótakröfu með vísan til þess sem að framan greini.

Til stuðnings lækkunarkröfu er vísað til framangreindra málsástæðna og lagaraka. Bótum fyrir ætlað fjártjón er mótmælt sem allt of háum og einnig fjárhæð miskabóta.

Niðurstaða

Í máli þessu hefur stefnandi krafist bóta vegna fjártjóns sem hún kveðst hafa orðið fyrir er hún hafi með ólögmætum hætti verið flæmd úr starfi sínu á Veðurstofu Íslands og miskabóta vegna þess eineltis sem hún kveðst hafa orðið fyrir á vinnustaðnum.

Óumdeilt er að stefnandi fór í launalaust 12 mánaða leyfi í ágúst 2007 og samkvæmt framburði hennar fyrir dómi hóf hún þá kennslu við Menntaskólann í Reykjavík, en um þá stöðu sótti hún í febrúar 2007.

Skilja verður málatilbúnað stefnanda á þann veg að hún styðji þær staðhæfingar sínar um að hún hafi verið flæmd úr starfi á Veðurstofu Íslands við meinta ólögmæta stjórnsýslu veðurstofustjóra, sem m.a. birtist í þeim bréfum veðurstofustjóra til hennar, sem liggja frammi í málinu.

Í bréfi veðurstofustjóra til stefnanda frá 3. október 2007 kemur fram sú krafa hans að stefnandi sæki handleiðslu áður en hún komi til starfa aftur að loknu leyfi. Af bréfi því sem veðurstofustjóri skrifaði stefnanda 7. nóvember 2007 verður hins vegar ekki annað ráðið en að sú fortakslausa krafa um að hún gangist undir handleiðslu áður en hún komi aftur til starfa sé ekki höfð uppi lengur, enda segir þar orðrétt: ,,Í ljósi framanritaðs þykir á þessu stigi ekki rétt að taka málið upp fyrr en ÁA hefur lokið starfsleyfi sínu. Verður það þá gert í samráði við hana og stéttarfélag hennar ef hún óskar þess. Ítrekað er að tilmælin af hálfu Veðurstofunnar um handleiðslu voru ekki hugsuð sem íþyngjandi fyrirmæli heldur þvert á móti sem jákvæð aðstoð við ÁA og fleiri starfsmenn, enda er gert ráð fyrir að stofnunin standi straum af kostnaði við hana.“

Í framburði stefnanda sjálfs fyrir dómi sem og vætti vitnisins S-kvk-ef K-kvk-ef kom fram að í febrúar 2007 höfðu þær höfðu sammælst um að sækja handleiðslu hjá vinnusálfræðingi til að bæta samskiptin. Þegar framangreint er virt og litið til þess samskiptavanda á vinnustaðnum, sem vitni þau sem fyrir dóminn komu hafa lýst, sem og þess að nokkrir starfsmenn á Veðurstofu Íslands höfðu þegið handleiðslu hjá sálfræðingi vegna slíks vanda, er það mat dómsins að tilmæli veðurstofustjóra um að stefnandi sækti handleiðslu hjá vinnusálfræðingi verði á engan hátt túlkuð sem tilefnislaus hefndaraðgerð gagnvart stefnanda og hafi eins og hér stendur á, rúmast innan þeirra fyrirmæla sem heimilt er að leggja fyrir starfsmann í samræmi við hinn almenna stjórnunarrétt vinnuveitanda.

Stefnandi sendi veðurstofustjóra bréf 6. desember 2007 þar sem fram kemur að stefnandi hyggist ekki mæta aftur til starfa, en áður hafði lögmaður stefnanda farið þess á leit við veðurstofustjóra að hann lýsti því skriflega yfir að hann myndi ekki að fyrra bragði fara fram á við stefnanda að hún sækti handleiðslu að loknu leyfi. Því bréfi svaraði veðurstofustjóri ekki. Jafnvel þótt stefnanda hafi ekki borist svar við því bréfi, var stefnanda með engu móti unnt að túlka þau viðbrögð veðurstofustjóra á þann hátt að með því væri hún flæmd úr starfi og að stjórnsýsla veðurstofustjóra hafi jafngilt tilefnislausri og ólögmætri uppsögn. Ber að líta til þess að stefnanda hafði borist bréf veðurstofustjóra þar sem fram kom að slík handleiðsla yrði í samráði við stefnanda sjálfa og stéttarfélag hennar ef hún óskaði þess og þá einungis er hún hefði lokið leyfi sínu og væri komin aftur til starfa. Stefnandi ákvað sjálf að slíta ráðningarsambandi sínu við stefnda áður en nokkurn tíma reyndi á það hvort henni yrði gert að sæta þeirri handleiðslu sem farið var fram á að hún sækti og án þess að hún léti reyna á hvort einelti því sem hún taldi sig hafa sætt, hefði linnt í kjölfar skýrslu Starfsleikni í mars 2007 og rannsóknar veðurstofustjóra.

Fellst dómurinn samkvæmt framangreindu ekki á að stefnandi hafi sýnt fram á neina þá háttsemi forstöðumanns Veðurstofu Íslands, sem jafna megi til tilefnislausrar og ólögmætrar uppsagnar sem stefndi beri bótaábyrgð á. Verður stefndi því sýknaður af kröfu stefnanda um bætur vegna fjártjóns.

Miskabótakröfu sína styður stefnandi þeim rökum að hún hafi orðið fyrir grófu einelti á vinnustað sínum sem í senn hafi verið niðurlægjandi fyrir hana og valdið verulegri vanlíðan og að í framferði veðurstofustjóra hafi falist meingerð gegn persónu stefnanda.

Í málinu liggur frammi skýrsla sálfræðingsins S-kvk-ef I. S-kvk-ef, sem unnin var að beiðni veðurstofustjóra. Kom sálfræðingurinn fyrir dóm og staðfesti skýrslu sína og lýsti því hvernig skýrslan hefði verið unnin. Niðurstöður hennar, sem byggðar voru á gögnum, lýsingum og viðtölum við stefnanda, nokkra stjórnendur, starfsmenn og trúnaðarmenn á Veðurstofu Íslands, voru þær að framkoma Þ-kvk-ef P-kvk-ef í garð stefnanda félli undir skilgreiningu á einelti á vinnustað. Vitnisburður nokkurra þeirra samstarfsmanna stefnanda sem komu fyrir dóm rennir stoðum undir framangreinda niðurstöðu S-kvk-ef. Þannig lýstu vitnin því að framkoma Þ-kvk-ef í garð stefnanda hafi oft einkennst af því að hin fyrrnefnda gerði lítið úr verkum stefnanda þegar aðrir sáu og heyrðu til.

Stefnandi bar fyrir dómi að hún hefði sent veðurstofustjóra, M-kk-þgf J-kk-þgf, tölvupóst 11. desember 2006 og hefði hann komið á hennar fund samdægurs og hlýtt á frásögn hennar varðandi framkomu Þ-kvk-ef í sinn garð. Fyrir dómi kannaðist veðurstofustjóri við að þau hefðu átt umræddan fund og að stefnandi hefði þar kvartað yfir framkomu Þ-kvk-ef. Stefnandi kvað veðurstofustjóra hafa tekið athugasemdir sínar alvarlega, en ekkert aðhafst í málinu og hafi hann ávallt tekið málstað Þ-kvk-ef. Veðurstofustjóri bar fyrir dómi að hann hefði í kjölfar þessa samtals í desember átt orðastað við Þ-kvk-þf og brýnt fyrir henni að hún þyrfti að bæta samskipti sín við stefnanda. Vitnið, Þ-kvk-nf, kvaðst hins vegar ekki muna til þess að veðurstofustjóri hefði í kjölfar þessa samtals vikið að ámælisverðri hegðun hennar í garð stefnanda. Þannig telur hvorki stefnandi né vitnið Þ-kvk-nf, að veðurstofustjóri hafi rætt við Þ-kvk-þf um hegðan hennar í garð stefnanda í kjölfar þessa samtals. Við mat á því hvort sannað sé að veðurstofustjóri hafi, í kjölfar samtals hans við stefnanda, gripið til þeirra ráðstafana sem honum bar að gera sem yfirmanni, til að sporna gegn einelti á vinnustað, verður því að leggja til grundvallar þennan framburð vitnisins Þ-kvk-ef, sem samrýmist því áliti stefnanda að veðurstofustjóri hafi á þeim tíma ekkert aðhafst vegna þessa.

Í framburði S-kvk-ef I. S-kvk-ef fyrir dómi kom fram að hin neikvæðu samskipti sem lýst er í skýrslu hennar, hafi staðið frá því í lok ágúst 2006 og þar til í mars 2007, en stefnandi kvartaði til stéttarfélags síns vegna meints eineltis á vinnustað í febrúar 2007. Af gögnum málsins og framburði stefnanda og vitna fyrir dóminum verður ekki annað ráðið en að það hafi fyrst verið í kjölfar þessarar kvörtunar sem veðurstofustjóri brást við og fékk sérfræðing til þess að rannsaka málið, ásamt því að rannsaka málið að eigin frumkvæði. Frumkvæði að rannsókn þess hvort einelti viðgengist á vinnustað stefnda virðist því ekki hafa komið frá yfirmanni stofnunarinnar, þrátt fyrir ábendingar og umleitan stefnanda eftir aðstoð, alveg frá því í desember 2006, heldur virðist rannsókn fyrst hafa verið gerð, er veðurstofustjóri sá sig knúinn til þess vegna kvörtunar stefnanda til stéttarfélags síns.

Það er mat dómsins að þessi síðbúnu viðbrögð veðurstofustjóra við umleitan stefnanda eftir aðstoð vegna eineltis sem sýnt hefur verið fram á að viðgekkst á vinnustað hennar, hafi falið í sér vanrækslu af hans hálfu og verið til þess fallin að valda stefnanda vanlíðan. Fól þetta saknæma athafnaleysi yfirmanns stefnanda í sér meingerð gegn persónu hennar, sem stefndi ber ábyrgð á. Verður stefndi dæmdur til greiðslu miskabóta með vísan til b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna þeirrar meingerðar og eru miskabætur til handa stefnanda ákveðnar 500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum frá dómsuppsögudegi 23. júní 2009 til greiðsludags, eins og dómsorði greinir.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda hluta málskostnaðar hans, sem er hæfilega ákveðinn 400.000 krónur.

I-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D ó m s o r ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, Á-kvk-þgf A-kvk-þgf 500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. júní 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

I-kvk-nf E-kvk-nf