A-79/2011

Mál þetta barst dóminum 26. apríl 2011 og var tekið til úrskurðar 14. júní 2011. Gerðarbeiðandi er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík. Gerðarþoli er A, […], Kópavogi.

Gerðarbeiðandi krefst dómsúrskurðar um að tækið Starcraft 10RT, árgerð 2006, fastanr. SL-690, verði tekið með beinni aðfarargerð úr vörslu gerðarþola og fengið gerðarbeiðanda.

Gerðarþoli krefst þess að beiðni gerðarbeiðanda verði synjað. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins.

I.

Málsatvik eru þau að málsaðilar gerðu með sér svokallaðan bílasamning 7. júní 2006, með yfirskriftinni kaupleiga. Fram kemur í samningnum að kaupverðið hafi verið 1.392.641 króna, innborgun 300.000 krónur, en samningsverðið 1.107.786 krónur, að teknu tilliti til lántökukostnaðar og vaxta. Samningurinn var bundinn gengi þriggja erlendra gjaldmiðla, bandaríkjadollars, japansks jens og svissnesks franka. Gjalddagar áttu að vera 84, í fyrsta sinn 3. september 2009 en samningstíminn var til 3. ágúst 2013. Með yfirlýsingu 5. júní 2009 var samningnum breytt hvað varðar greiðsluáætlun og samningurinn lengdur til 3. desember 2013.

Samkvæmt gögnum málsins var gerðarþola með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 25. febrúar 2010 veitt heimild til að leita nauðasamnings til greiðsluaðlögunar, sbr. X. kafla a laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 24/2009. Var B-kvk-nf S-kvk-nf hrl. skipuð umsjónarmaður með nauðasamningsumleitununum. Gerðarbeiðandi lýsti til umsjónarmanns kröfu vegna nauðasamninga, með bréfi 22. mars 2010, að fjárhæð 1.319.914 krónur, auk dráttarvaxta og innheimtuþóknunar, samtals 1.441.186 krónur.

Með símskeyti 12. apríl 2010, sem gerðarþoli móttók degi síðar, lýsti gerðarbeiðandi yfir riftun samnings aðila um ökutækið SL-590 samkvæmt „heimild í samningnum“. Í riftunaryfirlýsingunni var þess krafist að gerðarþoli afhenti gerðarbeiðanda ökutækið.

Lagt hefur verið fram í málinu endurrit úr þingbók Héraðsdóms Reykjaness frá 25. maí 2010, í máli nr. N-185/2009, þar sem fram kemur að þann dag var staðfestur nauðasamningur sem gerðarþoli gerði við kröfuhafa á grundvelli samningsfrumvarps sem staðfest var af umsjónarmanni, en það var þess efnis að gerðarþoli fengi eftirgjöf 50% samningskrafna sinna og greiðslufrest eftirstöðva samningskrafna í 36 mánuði frá staðfestingu nauðasamningsins.

Þá liggur fyrir í málinu endurútreikningur gerðarbeiðanda á umræddum samningi aðila, vegna dóms Hæstaréttar frá 16. júní 2010 í máli nr. 471/2010, sem er dagsettur 1. apríl 2011. Samkvæmt endurútreikningnum voru „útreiknaðir gjalddagar“ samtals 1.274.332 krónur, en greiddir gjalddagar 968.082 krónur. Samtals hafi því verið vangreiddar 306.250 krónur hinn 1. apríl 2011. Ógjaldfallnar „leigugreiðslur“ miðað við 1. apríl 2011 hafi verið 733.411 krónur og vextir 40.615 krónur. Þannig væri staða samningsins 1.080.276 krónur. Gerðarbeiðandi kveðst hafa sent gerðarþola téðan endurútreikning, en gerðarþoli kveðst fyrst hafa séð hann í máli því sem er hér til úrlausnar.

II.

Gerðarbeiðandi byggir kröfu sína á því að samkvæmt 1. gr. almennra samningsskilmála gerðarbeiðanda, sem gerðarþoli hafi gengist undir, skyldi eignarréttur að hinu skráningarskylda tæki vera í höndum gerðarbeiðanda á samningstímanum en flytjast í hendur gerðarþola við fullar efndir hans. Samkvæmt 14. gr. samningsskilmálanna skyldi gerðarbeiðanda heimilt að rifta samningnum án fyrirvara, bæði ef gerðarþoli innti ekki af hendi tilskildar greiðslur samkvæmt samningnum og sinnti ekki áskorun gerðarbeiðanda um greiðslu innan sjö daga frá því honum var send áskorun. Einnig ef leigutaki leitaði eftir gerð nauðasamninga við skuldheimtumenn sína.

Gerðarbeiðandi segir að vanskil hafi orðið á greiðslum og gerðarþoli sótt um greiðsluaðlögun til nauðasamninga í byrjun árs 2010. Kröfu hafi verið lýst vegna nauðasamninganna hinn 22. mars 2010. Samningnum hafi verið rift í kjölfarið og skorað á gerðarþola að skila ferðahýsinu, sbr. símskeyti 12. apríl 2010, mótteknu af gerðarþola degi síðar, 13. apríl. Við riftunina hafi öll réttindi gerðarþola yfir hinu skráningarskylda ökutæki fallið niður, þ. á m. umráðaréttur, samkvæmt 15. gr. samningsskilmála sem segi m.a.: „Sé samningi þessum rift samkvæmt 14. grein á samningstímanum skal leigutaki skila bifreiðinni aftur á þann stað sem leigusali tiltekur. … Neiti leigutaki að afhenda bifreiðina eftir riftun, er leigusala heimilt að færa hana úr vörslum hans án atbeina sýslumanns.“

Þar sem gerðarþoli hafi ekki staðið í skilum samkvæmt ofangreindum samningi og ekki orðið við áskorunum gerðarbeiðanda sé krafist umráða yfir hinu selda samkvæmt heimild í samningnum sjálfum og með tilvísun í 78. gr., sbr. 73. gr., laga nr. 90/1989 um aðför. Gerð þessi fari fram á ábyrgð gerðarbeiðanda en á kostnað gerðarþola.

III.

Í greinargerð gerðarþola segir að á meðan gerðarþoli hafi verið í greiðsluaðlögunarferlinu hafi umsjónarmaður aldrei farið fram á að gerðarþoli myndi skila ferðahýsinu. Gerðarbeiðandi hafi jafnframt ekki gert kröfu um það við umsjónarmann. Gerðarþoli hafi á þeim tíma verið í þeirri trú að hún fengi að halda því. Í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 hafi verið komin ákveðin óvissa í lánamáli gerðarþola, enda óljóst hver skuldastaða hennar væri í raun og veru eftir leiðréttingu á gengislánum hennar.

Gerðarþoli kveðst hafa ítrekað beðið gerðarbeiðanda að birta sér endurútreikning en án árangurs. Það hafi svo verið í byrjun árs 2011 sem haft hafi verið samband við gerðarþola og hún beðin um að skila ferðahýsinu. Það hafi svo verið með birtingu aðfararbeiðni gerðarbeiðanda að gerðarþoli hafi í fyrsta skipti fengið að sjá endurútreikning á því láni sem hvíli á ferðahýsinu. Samkvæmt því skuldi gerðarþoli 1.080.276 krónur. Í aðfararbeiðni gerðarbeiðanda komi fram að við endurútreikninginn sé miðað við ógjaldfallnar leigugreiðslur ásamt samningsvöxtum. Ekki verði séð á málsgögnum gerðarbeiðanda hvernig ógjaldfallnir vextir fram í tímann séu reiknaðir út né á hvaða forsendum gerðarbeiðandi byggi slíkan útreikning. Samningurinn sé óskýr hvað þetta varði.

Samkvæmt útreikningum sem framkvæmdir hafi verið fyrir gerðarþola af fyrirtækinu Fjárhald ehf. sé ljóst að mikill munur sé á útreikningum þess félags annars vegar og bankans hins vegar. Samkvæmt endurútreikningum Fjárhalds ehf. hafi vangreiddar gjaldfallnar afborganir verið samtals 169.603 krónur og ógjaldfallnar leigugreiðslur 345.590 krónur eða samtals 515.194 krónur, en ekki 1.080.276 krónur eins og gerðarbeiðandi haldi fram í sínum útreikningum.

Í 18. gr. vaxtalaga sé settur fyrirvari fyrir aðila um hvernig leysa eigi úr þeirri stöðu sem upp geti komið ef samningur telst ógildur. Óumdeilt sé að sá samningur sem mál þetta er sprottið upp af sé ekki ógildur í heild þrátt fyrir að ákvæði hans um gengistryggingu sé óskuldbindandi og þar af leiðandi geti sjónarmið vaxtalaga átt við. Aðilar hafi samið um vexti þegar samningurinn var gerður. Í 4. gr. sömu laga segi að þegar greiða beri vexti samkvæmt 3. gr., en hundraðshluti þeirra eða vaxtaviðmiðun sé að öðru leyti ekki tiltekinn í samningi aðila, skuli vextir vera á hverjum tíma jafnháir vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum, óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir samkvæmt 10. gr. Í þeim tilvikum þar sem um sé að ræða verðtryggðar kröfur, skuli vextir vera jafnháir vöxtum sem Seðlabankinn ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum, verðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. Hér sé því átt við samninga, þar sem ekki er tilgreindur vaxtafótur. Af þessu megi ljóst vera að vaxtalögin heimili ekki breytingu á samningsákvæði skuldara í óhag.

Líkt og komið hafi fram hafi lánið sem gerðarþoli tók vegna kaupa á ferðahýsinu verið gengislán sem nú hafi verið dæmt ólöglegt. Við endurútreikning sem framkvæmdur hafi verið af fyrirtækinu Fjárhald ehf. hafi gengisviðmiðið verið tekið út og notast við samningsvexti samkvæmt lánasamningi fyrir þau tímabil sem séu gjaldfallin, en fyrir ógreidda og ógjaldfallna gjalddaga hafi verið notast við óverðtryggða vexti Seðlabanka Íslands. Samkvæmt úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. X-77/2011 sé ekki heimilt að reikna á ný afborgun af vöxtum og höfuðstól, ef hún hefur verið greidd að fullu á réttum gjalddaga eins og krafa hafi verið gerð um. Ljóst megi vera af þessu að vafi leiki á hvort kröfufjárhæð gerðarbeiðanda sé rétt. Ekki sé ljóst með vissu hvort gerðarþoli skuldi gerðarbeiðanda umrædda upphæð og allar líkur séu á að gerðarþoli skuldi mun lægri upphæð.

Gerðarþoli telur að af framangreindu megi vera ljóst að mikil óvissa sé um fjárkröfu gerðarbeiðanda. Einnig verði ekki horft fram hjá nauðasamningi gerðarþola og þeim skyldum sem honum fylgja, enda megi gerðarþoli ekki greiða umrædda skuld. Ekki hafi verið gerð krafa af hendi umsjónarmanns um að ferðahýsinu yrði skilað. Gerðarþoli eigi því rétt á að halda því á meðan nauðasamningur er í gildi. Megi því ljóst vera að gerðin geti ekki náð fram að ganga, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga nr. 90/1989, um aðför, vegna óvissu sem sé fyrir hendi í málinu.

Um lagarök er vísað til laga nr. 90/1990, um aðför, einkum 3. mgr. 83. gr. Einnig er vísað til laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Krafa gerðarþola um málskostnað byggir á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði byggir á lögum nr. 50/1998.

IV.

Eins og rakið hefur verið lýsti gerðarbeiðandi kröfu vegna nauðasamninga til greiðsluaðlögunar 22. mars 2010. Gerðarbeiðandi rifti svo samningi aðila með símskeyti 12. apríl 2010, sem gerðarþoli móttók degi síðar. Riftunaryfirlýsingin er þeim annmarka háð að í henni segir aðeins að samningnum sé rift samkvæmt „heimild í samningnum“, án þess að tilgreina á hvaða heimild riftunin væri byggð, en í samningsskilmálum samningsins eru nokkrar riftunarheimildir taldar upp. Þær riftunarheimildir sem hér koma til álita eru í 1. og 2. tl. 14. gr. samningsins. Í 1. tl. 14. gr. segir að gerðarbeiðanda hafi verið heimilt að rifta samningnum ef gerðarþoli myndi ekki inna af hendi greiðslur samkvæmt samningnum á umsömdum gjalddögum eða vanefndi ákvæði samningsins að öðru leyti og sinnti ekki áskorun um greiðslu innan 7 daga frá því áskorun var send. Ekkert liggur fyrir um að gerðarbeiðandi hafi sent gerðarþola slíka áskorun og óljóst er hvort og að hvaða marki gerðarþoli hafi verið í vanskilum þegar samningnum var rift. Þá verður að líta til þeirrar óvissu sem var um samninginn á riftunartímanum, en óheimilt var að binda greiðslur við gengi erlendra gjaldmiðla, sbr. dóm Hæstaréttar frá 16. júní 2010 í máli nr. 153/2010. Ekki verður því fallist á kröfu gerðarbeiðanda á grundvelli riftunarheimildar 1. tl. 14. gr. Samkvæmt 2. tl. 14. gr. var gerðarbeiðanda hins vegar heimilt að rifta samningi, án fyrirvara, ef gerðarþoli myndi leita eftir gerð nauðasamninga við skuldheimtumenn sína eða eftirgjöf skulda að öðru leyti. Fram hjá því verður hins vegar ekki litið að gerðarbeiðandi hafði áður lýst kröfu vegna nauðasamninga gerðarþola og hinn 25. maí 2010 staðfesti Héraðsdómur Reykjaness nauðasamning á grundvelli samningsfrumvarps, en í því fólst að gerðarþoli fékk eftirgjöf 50% samningskrafna og greiðslufrest eftirstöðva samningskrafna í 36 mánuði. Fram kemur í endurriti úr þingbók að gerðarbeiðandi sótti ekki þing við staðfestingu nauðasamnings og hafði ekki uppi andmæli við staðfestingu hans. Verður að gera ráð fyrir að nauðasamningur til greiðsluaðlögunar gerðarþola taki til kröfu gerðarbeiðanda nema hann sýni fram á annað, en svo hefur ekki verið gert. Ágreiningur aðila um stöðu lánsins í dag hefur ekki þýðingu hér, enda verður í máli sem þessu ekki fjallað um fjárhagslegt uppgjör aðila eða hver skuldastaða gerðarþola er.

Með vísan til alls framangreinds verður að telja að gerðarbeiðandi hafi ekki sýnt fram á að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til þess að fallast megi á beiðni hans. Verður kröfu hans því hafnað.

Með hliðsjón af atvikum og í ljósi þeirra vafaatriða sem uppi eru í máli þessu þykir rétt að láta hvorn aðila bera sinn kostnað af málinu, sbr. ákvæði 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Hafnað er kröfu gerðarbeiðanda, Íslandsbanka hf., um að tækið Starcraft 10RT, árgerð 2006, fastanr. SL-690, verði tekið með beinni aðfarargerð úr vörslu gerðarþola, A, og fengið gerðarbeiðanda.

Málskostnaður fellur niður.

S-kvk-nf B-kvk-nf