Y-4/2006

Í málinu, sem barst dóminum 4. júlí sl., og tekið var til úrskurðar 13. september sl., krefst sóknaraðili, K-kk-nf B-kk-nf, kt. 280261-5999, Gvendargeisla 16, Reykjavík, þess að aðfararbeiðni varnaraðila Tryggingamiðstöðvarinnar hf., kt. 660269-2079, Aðalstræti 6-8, Reykjavík, sem er til meðferðar hjá sýslumanninum í Reykjavík, með aðfararnúmer 011-2006-08948, nái ekki fram að ganga. Þá er krafist málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hin umdeilda aðfarabeiðni nái fram að ganga. Þá er krafist málskostnaðar.

I

Með aðfararbeiðni Tryggingamiðstöðvarinnar hf., dags. 10. maí 2006, var þess krafist að fjárnám færi fram hjá sóknaraðila, K-kk-þgf B-kk-þgf, vegna vangoldinna iðgjalda af lögboðinni ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar BZ-867 fyrir tímabilið 17. janúar 2005 – 12. ágúst 2005. Við fyrirtöku aðfararbeiðninnar hjá sýslumanninum í Reykjavík þann 27. júní sl. mótmælti sóknaraðili framgangi gerðarinnar á þeim grundvelli að honum væri ekki skylt að greiða umrædd iðgjöld þar sem varnaraðili hafi fellt trygginguna einhliða niður af sinni hálfu. Var því lýst yfir af hálfu sóknaraðila að hann ætlaði að krefjast úrlausnar héraðsdómara um þá ákvörðun fulltrúa sýslumanns að telja mótmæli hans ekki stöðva gerðina og var það samþykkt af varnaraðila, sbr. 2. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Atvik að baki máli eru þau að með bréfi varnaraðila dagsettu 27. maí 2004 til sóknaraðila var honum send tilkynning um niðurfellingu ökutækjatrygginga. Í bréfinu kemur fram að þrátt fyrir ítrekuð greiðslutilmæli sé ábyrgðartrygging bifreiðarinnar BZ867 enn ógreidd. Þá er með vísan til 22. gr. skilmála félagsins fyrir lögboðnar ábyrgðartryggingar ökutækja og 11. og 12. gr. reglugerðar nr. 392/2003 um lögmæltar ökutækjatryggingar, tilkynnt að tryggingin verði felld niður að liðnum 8 dögum eftir dagsetningu bréfsins, hafi greiðsla ekki borist fyrir þann tíma.

Með bréfi dags. 24. júní 2004 var sóknaraðila tilkynnt að ökutækjatryggingar skv. 91. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 fyrir ökutækið BZ867 væru fallnar úr gildi vegna vanskila. Tekið var fram að Umferðarstofu hafi þá þegar verið tilkynnt um niðurfellinguna og að búast megi við að númeraplötur verði fjarlægðar af ökutækinu án frekari viðvörunar. Þá er tekið fram að ábyrgð varnaraðila gagnvart þriðja manni ljúki að liðnum fjórum vikum frá dagsetningu bréfsins.

Varnaraðili setti ógreidd iðgjöld sóknaraðila í innheimtu. Þann 17. janúar 2005 greiddi sóknaraðili kröfuna að fullu.

Með bréfi dagsettu 28. júlí 2005, efnislega samhljóða bréfinu frá 27. maí 2004, tilkynnti varnaraðili sóknaraðila um niðurfellingu ökutækjatrygginga.

Með bréfi dags. 12. ágúst 2005, efnislega samhljóða bréfinu frá 24. júní 2004, var sóknaraðila síðan tilkynnt að ökutækjatryggingar skv. 91. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 fyrir ökutækið BZ867 væru fallnar úr gildi vegna vanskila.

Er aðfararbeiðnin sem um ræðir, eins og áður greinir, vegna iðgjalda fyrir tímabilið 17. janúar 2005 til 12. ágúst 2005. Ágreiningur málsins snýst um það hvort vátryggingasamningur fyrir bifreiðina BZ867 hafi fallið niður með uppsagnarbréfinu dags. 24. júní 2004 og samningssambandi aðila þar með lokið eins og sóknaraðili heldur fram eða hvort ábyrgð varnaraðila hafi tekið gildi að nýju þegar sóknaraðili greiddi vanskilin þann 17. janúar 2005, eins og varnaraðili heldur fram, og gilt allt til 12. ágúst 2005 er varnaraðili tilkynnti að tryggingarnar væru fallnar úr gildi.

II

Sóknaraðili byggir á að varnaraðili hafi sagt upp samningssambandi sínu við sóknaraðila og þess vegna hafi verið nauðsynlegt að endurnýja samninginn með skriflegum hætti til þess að hann yrði skuldbindandi. Það að sóknaraðili hafi greitt tryggingarfjárhæðina vegna ársins 2004 hinn 17. janúar 2005 geti ekki orðið til þess að samningssamband vakni að nýju. Þá hafi varnaraðili viðurkennt í bréfi til sýslumannsins í Reykjavík dags. 23. júní 2006 að sóknaraðili hafi ekki óskað eftir að eiga viðskipti við varnaraðila vegna bifreiðar sinnar. Loks hafi þess hvergi verið getið í uppsagnarbréfi að um leið og vanskil yrðu greidd myndi sjálfkrafa stofnast samningur um tryggingu bifreiðarinnar.

Tvöfeldni og mótsagnir komi fram í bréfi varnaraðila frá 23. júní sl. er hann haldi því fram að honum beri að gera allt sem hægt sé til að koma í veg fyrir að óvátryggðar bifreiðar séu í umferð, með því á sama tíma að segja upp skyldutryggingu sóknaraðila. Varnaraðili hafi enga heimild haft, hvorki lagalega né samningslega til að taka upp þráðinn að nýju við sóknaraðila nema eftir því væri leitað með beinum og ótvíræðum hætti, sérstaklega eftir að einhliða uppsögn hafði farið fram. Alger forsendubrestur hafi verið fyrir því að halda tryggingum upp á sóknaraðila án þess að gera við hann formlegt samkomulag. Það hafi ekki verið gert og varnaraðili eigi enga kröfu lengur á sóknaraðila. Samkvæmt meginreglu samningaréttarins þurfi að komast á samningur milli aðila til þess að báðir verði bundnir af þeim réttindum og skyldum sem þeim fylgja. Hvorki liggi fyrir skriflegur né munnlegur samningur milli aðila og beri því að hafna því að gerðin nái fram að ganga hjá sýslumanninum í Reykjavík.

Þá hafi bifreið sóknaraðila verið númeralaus og óökufær vegna vélarbilunar á þessum tíma og þ.a.l. ekki skapað hættu í umferðinni. Sóknaraðili hafi tekið númerin af bifreiðinni í júní 2004 og hafi hún legið óhreyfð við íbúðarhús hans að Gvendargeisla 16, Reykjavík, fram í nóvember 2005. Númerin hafi lent í byggingarusli og verið fleygt og því ekki verið afhent Umferðarstofu, en á skilavottorði til Umferðarstofu sé ekki gerð grein fyrir afdrifum skráningarmerkja bifreiðarinnar. Bifreiðin hafi verið afhent til förgunar 21. nóvember 2005 en afskráningarbeiðni sé dagsett 21. apríl 2006. Þar sem bifreiðin hafi ekki verið í notkun hafi sóknaraðili ekki gert neinn reka að því, né talið það þjóna nokkrum tilgangi, að tilkynna númerin glötuð til Umferðarstofu.

Ekki séu fyrir hendi bein lagaákvæði í vátryggingalögum er skyldi varnaraðila til að taka upp viðskiptin að nýju við sóknaraðila eða öfugt. Þá stangist 10. gr. reglugerðar nr. 392/2003 á við 92. gr. laga nr. 50/1987 og beri reglugerðarákvæðið að víkja fyrir lagaákvæðinu, enda hafi það ekki lagastoð og gangi mun lengra og þvert á tilgang og ætlun löggjafans um að hver ökumaður skuli tryggður sérstakri slysatryggingu. Í reglugerðarákvæðinu segi m.a. að eigi megi vátryggja skráð vélknúið ökutæki ef vátryggingartaki skuldi iðgjald o.s.frv.

Sóknaraðili mótmælir þeirri fullyrðingu varnaraðila að þriðja manni verði stofnað í sérstaka hættu vegna notkunar óvátryggðrar bifreiðar. Annað úrræði sé fyrir hendi hefði svo farið að bifreið varnaraðila hefði valdið tjóni er hún var óvátryggð því Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi hefðu tekið við bótaskyldunni, skv. 18. gr. reglugerðar nr. 392/2003, greitt tjónþola bætur og síðan endurkrafið tjónvald eftir atvikum.

Sóknaraðili byggir á meginreglum fjármunaréttarins um munnlega og skriflega samninga. Einnig á 92. og 93. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 10. og 18. gr. reglugerðar nr. 392/2003 um lögmæltar ökutækjatryggingar.

III

Varnaraðili byggir á að hann hafi krafist aðfarar á þeim grundvelli að honum hafi verið skylt að taka hina umdeildu bifreið í vátryggingu á ný þegar greiðsla á eldri vanskilum hafi farið fram og/eða að skilja verði þá greiðslu sem beiðni um nýja vátryggingu þegar svo sé ástatt sem í þessu tilviki að hin umrædda vátryggingarskylda bifreið sé í umferð (á númerum), enn í eigu greiðanda og óvátryggð. Verði að líta svo á og ómögulegt sé að leggja í þetta annan skilning þegar vátryggingarskyldan sé höfð í huga og hagsmunir þriðja manns af henni. Um þetta megi vísa til 3. mgr. 33. gr. núgildandi laga um vátryggingasamninga nr. 30/2004, en þar sé tekið á þessu og mælt fyrir um að svo beri að líta á. Í greinargerð með V. kafla nýju laganna komi m.a. fram að í frumvarpinu sé gerð tillaga um reglur sem séu í samræmi við þær reglur sem mótaðar séu í framkvæmdinni. Verði að líta svo á að þessi framkvæmdartúlkun á eldri lögum hafi þannig verið staðfest með beinum hætti.

Rangt sé að varnaraðili sýni af sér tvöfeldni með því að segja upp tryggingarsamningi aðila vegna vanskila en halda því fram á sama tíma að honum beri að gera það sem hægt sé til að koma í veg fyrir að í umferð séu óvátryggðir bílar. Hið rétta sé að í lögum séu ákvæði um hvernig með skuli fara ef um vanskil sé að ræða. Þá geti vátryggingafélag losnað undan ábyrgð sinni, sem sé veruleg, með því að segja upp samningi aðila. Það sem mál þetta snúist um sé hvort því beri að setja sinn hluta samnings aðila í gildi að nýju þegar vanskil sóknaraðila hafi verið gerð upp, þ.e. þegar ástæða uppsagnarinnar hafi verið upphafin. Í því að telja sér það skylt felist engin tvöfeldni af hálfu varnaraðila. Hann hafi auðvitað orðið að segja upp samningi aðila til að losna undan ábyrgð sinni þegar iðgjaldið hafi ekki verið greitt. Geri hann það ekki verði afleiðingin sú að iðgjöld þeirra sem greiði hljóti að hækka vegna aukinnar áhættu án þess að fá á móti iðgjaldið.

Ásakanir um að varnaraðili sýni ábyrgðarleysi og taki áhættu þegar hann segi upp vátryggingu sóknaraðila séu fráleitar. Það hafi verið vanskil hans sjálfs sem leitt hafi til uppsagnarinnar og áhættunnar. Sóknaraðili hafi ekki tekið umrædda bifreið af skrá heldur notað hana áfram, eða a.m.k. átt þess allan kost. Hefði verið einfalt að afhenda bifreiðina til förgunar strax eða tilkynna Umferðarstofu um hin glötuðu númer og óska afskráningar bifreiðarinnar. Sóknaraðili hafi enga tilraun gert til að taka bifreiðina af skrá eða farga henni fyrr en löngu eftir það tímabil sem verið sé að krefja um iðgjald fyrir og eftir að innheimtuaðgerðir hafi hafist. Sé þannig öllum fullyrðingum um ábyrgðarleysi vísað heim til föðurhúsanna enda liggi fyrir að varnaraðili hafi í öllu sinnt skyldum sínum en sóknaraðili hins vegar ekki neinum af sínum.

Fullyrðingar sóknaraðila um að bifreið hans hafi ekki verið á númerum séu rangar. Það hvort hann hafi sjálfur skrúfað númerin af skipti engu máli í þessu sambandi. Bifreiðin hafi verið á skrá og sóknaraðili hafi hvenær sem var getað skrúfað þau á aftur til að hefja notkun hennar. Einmitt vegna þeirrar áhættu sé mælt fyrir um innlögn númera hjá Umferðarstofu til að taka bifreiðar af skrá og þannig fella niður vátryggingarskyldu og skyldu til greiðslu bifreiðargjalda. Sóknaraðili hafi enga tilraun gert til að gera það sem honum hafi verið skylt. Löngu síðar þegar allt sé komið í óefni reyni hann að bera fyrir sig að bifreiðin hafi staðið við heimili hans og hann hafi týnt númerunum. Það sem máli skipti sé að númerin voru í vörslum eða á ábyrgð sóknaraðila, sem hafi borið að fara eftir þeim reglum sem um skil þeirra gildi, ef hann hafi viljað losna undan vátryggingarskyldunni.

Afhending bifreiðar sóknaraðila til Vöku ehf. hinn 21. nóvember 2005 og síðan afskráning hinn 21. apríl 2006 skipti engu um hið umkrafða iðgjald sem sé fyrir tímabilið 17. janúar til 12. ágúst 2005, eða tímabil löngu fyrir þær ráðstafanir sem sóknaraðili hafi loks gripið til.

Varnaraðili mótmælir hugleiðingum sóknaraðila um 10. gr. reglugerðar nr. 392/2003 og 92. gr. laga nr. 50/1987 sem röngum.

Vegna hugleiðinga um Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi og viðtöku þeirra á bótaskyldu vegna óvátryggðra ökutækja sé rétt að taka það fram að slíkt neyðarúrræði af hálfu Alþingis geti ekki upphafið vátryggingaskylduna eða það sem henni fylgi. Þessi leið sé farin með hagsmuni þriðja manns í huga, einmitt vegna þeirra sem ekki sinni skyldum sínum og reyni að skjóta sér undan greiðslu iðgjalda.

Varnaraðili vísar til grunnreglna umferðarlaga og reglugerðar um ökutækjatryggingar. Skýra beri lagaákvæði sem um þetta gildi til samræmis við tilgang þeirra, sem sé sá að tryggja að allar bifreiðar séu vátryggðar, bæði með hagsmuni eigenda þeirra, ökumanna og ekki síst þriðja manns að leiðarljósi.

IV

Með bréfi dags. 12. ágúst 2005 tilkynnti varnaraðili sóknaraðila að ökutækjatryggingar skv. 91. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 fyrir ökutækið BZ867 væru fallnar úr gildi vegna vanskila. Lýtur ágreiningur aðila að því hvort vátryggingarsamningi aðila hafi verið slitið með uppsögninni 24. júní 2004 eða hvort samningurinn sem slíkur hafi haldið gildi sínu þrátt fyrir að ábyrgðin félli niður og að varnaraðila hafi verið heimilt að líta svo á að ábyrgð varnaraðila hæfist að nýju þegar sóknaraðila greiddi upp vanskilin 17. janúar 2005 og innheimta hjá honum iðgjöld frá þeim tíma.

Á það er að líta að sóknaraðila bar að hafa bifreið sína vátryggða hjá vátryggingarfélagi sbr. 91. og 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Jafnframt er á það að líta að varnaraðila bar að taka að sér að vátryggja sóknaraðila sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 392/2003. Þannig að um skyldu til samningsgerðar var að ræða af hálfu beggja aðila.

Á umræddum tíma giltu lög nr. 20/1954 um vátryggingasamninga. Í 1. mgr. 14. gr. laganna var kveðið á um að ef iðgjald væri ekki greitt á gjalddaga væri ábyrgð félagsins lokið. Þá var í 3. mgr. 14. gr. var kveðið á um að meðan samningurinn væri ekki að öllu leyti fallinn úr gildi, mætti vátryggingartaki greiða iðgjaldið, og hæfist þá ábyrgð félagsins að nýju, frá því að greiðslan fór fram.

Um 14. gr. laga nr. 20/1954 er sérstaklega fjallað í greinargerð með núgildandi lögum nr. 30/2004 um vátryggingasamninga, sem tóku gildi 1. janúar 2006, en þar kemur fram að sú staða, að samningurinn sé í gildi, en þó ekki að því er varðar ábyrgð félagsins, sé sérstök og framandi og eigi sér vart hliðstæðu í öðrum tegundum samninga. Lagt sé til að þessi skipan verði lögð af. Í 33. gr. laga nr. 30/2004 er nú að finna reglur um skilyrði þess að vátrygging falli niður vegna vanskila. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar getur félagið aðeins losnað undan skyldum sínum ef greiðsla iðgjalda í vanskilum á sér ekki stað að undangenginni tilkynningu með aðvörun um að vátrygging falli niður ef iðgjaldið er ekki greitt innan 14 daga. Fellur þá samningurinn niður og báðir aðilar losna undan skyldum sínum. Í 3. mgr. greinarinnar er svo kveðið á um að ef iðgjald er greitt eftir lok greiðslufrests í 1. mgr. beri að líta á greiðsluna sem ósk um nýja vátryggingu. Segir í greinargerð að regla 3. mgr. samrýmist almennum reglum samningaréttar, þ.e. að samþykki sem komi of seint skuli skoðast sem ósk um nýjan samning. Eru með ákvæðinu tekin af öll tvímæli um, að þó að vátryggingarsamningur hafi fallið niður, taki vátryggingin gildi að nýju við greiðslu iðgjaldanna.

Með hliðsjón af því sem að framan greinir þykir verða að skýra ákvæði 14. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954 þannig að vátryggingasamningur aðila hafi ekki fallið úr gildi við vanskil sóknaraðila, heldur einungis ábyrgð varnaraðila, og að ábyrgðin hafi hafist að nýju þá er sóknaraðili greiddi upp iðgjaldavanskil sín þann 17. janúar 2005. Enda er sú niðurstaða í samræmi við ótvíræða hagsmuni sóknaraðila, sem bar að hafa umrædda bifreið vátryggða meðan hún var ekki afskráð. Breytir engu þar um hvort bifreiðin var í notkun eða ekki. Ber sóknaraðila því að greiða varnaraðila umkrafin iðgjöld fyrir tímabilið 17. janúar 2005 til 12. ágúst 2005 er varnaraðili sagði upp ábyrgð sinni. Samkvæmt því verður hafnað kröfu sóknaraðila um að aðfararbeiðni varnaraðila, sem er til meðferðar hjá sýslumanninum í Reykjavík, með aðfararnúmer 011-2006-08948, nái ekki fram að ganga.

Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, K-kk-ef B-kk-ef, um að aðfararbeiðni varnaraðila, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., sem er til meðferðar hjá sýslumanninum í Reykjavík, með aðfararnúmer 011-2006-08948, nái ekki fram að ganga.

Málskostnaður fellur niður.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf

----------------------

Rétt endurrit staðfestir,

Héraðsdómi Reykjavíkur, 5. október 2006

Gjald, kr. 1.200

Greitt: