E-68/2014

I.

Mál þetta, sem dómtekið var 23. nóvember sl., er höfðað af Arion banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, á hendur B-kk-þgf Þ-kk-þgf V-kk-þgf, Nesbala 17, Seltjarnarnesi, og K-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, Selásbraut 48, Reykjavík, til greiðslu skuldar.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndu verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 20.706.202 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 15. apríl 2010 til greiðsludags, að frádreginni innborgun hinn 3. janúar 2012 að fjárhæð 1.200.000 krónur. Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir óskipt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 17.601.300 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 17.601.300 krónum frá 15. apríl 2010 til greiðsludags, að frádreginni innborgun hinn 3. janúar 2012 að fjárhæð 1.200.000 krónur. Stefnandi krefst jafnframt í öllum tilvikum að stefndu verði dæmdir til að greiða honum óskipt málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Stefndu gera þá dómkröfu aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefjast þeir þess að dómkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Verði aðal- eða varakrafa stefndu tekin til greina þá krefjast stefndu þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar, stefndu að skaðlausu, að mati dómsins.

II.

Krafa þessi er byggð á lánssamningi, dags. 20. desember 2005, milli annars vegar stefndu og Þ-kk-ef Ó-kk-ef E-kk-ef, sem lántaka, og hins vegar Sparisjóðs Mýrasýslu, sem lánveitanda, um lán að jafnvirði 17.600.000 króna í svissneskum frönkum (100% CHF). Lánsfjárhæðin, ásamt áföllnum vöxtum, skyldi greiðast með einni afborgun í lok lánstímans hinn 5. nóvember 2006 og lánshlutar lánsins, í öðrum myntum en evrum, skyldu bera eins árs LIBOR-vexti, eins og þeir ákvarðist fyrir viðkomandi gjaldmiðil hverju sinni, að viðbættu 2,75% vaxtaálagi. Vextir skyldu reiknast frá útborgunardegi lánsins og ákvarðast fyrirfram tólf mánuði í senn, tveimur virkum dögum fyrir upphaf næsta vaxtatímabils. Fyrsta vaxtatímabil gat ýmist verið lengra eða styttra, en það skyldi hefjast á útborgunardegi lánsins en ljúka 5. nóvember 2006. Í kjölfar undirritunar samningsins var andvirði lánsins, að frádregnum kostnaði, greitt inn á reikning stefnda B-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef, nr. 1103-26-4532, hinn 5. janúar 2006. Var gengi svissneska frankans gagnvart íslensku krónunni á útgreiðsludegi lánsins 47,70 og því miðaðist fjárhæð lánsins við 17.601.300 krónur, en það samsvaraði 369.000 svissneskum frönkum miðað við þann dag.

Hinn 14. nóvember 2006 var gerður viðauki við lánssamninginn, þar sem lánveitandi samþykkti að framlengja lánið og skyldu lántakar endurgreiða höfuðstól lánsins með einni afborgun 5. nóvember 2007. Þá skyldu lántakar greiða áfallna umsamda vexti einu sinni á ári, hinn 5. nóvember ár hvert. Að öðru leyti skyldu ákvæði lánssamningsins haldast óbreytt.

Annar viðauki við lánssamninginn var undirritaður 27. desember 2007, en þá samþykktu lánveitandi og stefndu að Þ-kk-nf Ó-kk-nf yrði ekki lengur lántaki samkvæmt samningnum heldur einungis stefndu. Í viðaukanum kom jafnframt fram að lántakar hefðu greitt áfallna vexti af lánssamningnum. Þá samþykkti lánveitandi að framlengja lánið til 10. nóvember 2008, sem skyldi vera lokagjalddagi lánsins. Skilyrði fyrir framlengingunni var að skuldfærslureikningur yrði tilgreindur og var reikningur stefnda, B-kk-ef Þ-kk-ef, nr. 1103-26-2333, tilgreindur í því skyni. Að öðru leyti skyldu ákvæði lánssamningsins haldast óbreytt.

Á gjalddaga lánsins hinn 10. nóvember 2008 sendi lánveitandi stefnda B-kk-þgf Þ-kk-þgf greiðslukvittun þar sem fram kom að eftirstöðvar lánsins, ásamt áföllnum vöxtum sem næmu 43.102.219 krónum, hefðu verið skuldfærðar af þeim reikningi hans sem tilgreindur hafði verið í því skyni í síðastgreindum viðauka við samninginn. Stefndu taka fram í greinargerð sinni að með móttöku umræddrar kvittunar hafi þeir talið að lán þeirra samkvæmt lánssamningnum væri þar með uppgreitt, þótt e.t.v. kynni að hafa stofnast annars konar krafa á hendur þeim hjá stefnanda. Það hafi því komið þeim í opna skjöldu að þeir skyldu hafa fengið innheimtubréf hinn 19. júní 2009 frá stefnanda, þar sem fullyrt hafi verið að lánssamningurinn væri enn ógreiddur. Hafi starfsmönnum stefnanda verið gert aðvart um tilvist greiðslukvittunarinnar og að lánið hefði verið skuldfært af framangreindum reikningi.

Fram kemur í stefnu að stefnanda hafi fyrst orðið kunnugt um tilvist greiðslukvittunarinnar eftir að stefndi B-kk-nf Þ-kk-nf sendi framangreint tölvubréf 2. júlí 2009. Með tölvubréfi starfsmanns stefnanda til stefnda B-kk-ef hinn 4. september s.á. hafi tilurð greiðslukvittunarinnar verið útskýrð. Þar kemur fram að lánið hafi raunverulega ekki verið greitt á gjalddaga, þótt greiðslukvittunin kunni að hafa gefið það til kynna, en hún hafi verið send út fyrir mistök. Ástæðan sé sú að á gjalddaga lánsins hafi ekki verið næg innstæða á umsömdum skuldfærslureikningi og því hafi skuldfærslan verið færð á svokallaðan skekkjureikning lánveitanda. Í kjölfarið hafi færslan verið leiðrétt handvirkt þannig að lánið stæði eftir ógreitt. Greiðslukvittunin hafi hins vegar prentast sjálfkrafa út úr lánakerfi stefnanda og farið í bunka kvittana vegna skuldfærðra lána. Starfsmönnum lánveitanda hafi hins vegar láðst að taka kvittunina úr bunkanum og hún fyrir mistök verið send til stefnda B-kk-ef Þ-kk-ef.

Með heimild í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók Fjármáleftirlitið 3. apríl 2009 ákvörðun um að Nýi Kaupþing banki hf., sem í dag ber nafn stefnanda, yfirtæki í einu lagi réttindi og eignir sem kaupsamningur Sparisjóðs Mýrasýslu og Nýja Kaupþings banka hf. sama dag kvæði á um. Óumdeilt er að á þeim grunni fari stefnandi með kröfuréttindi samkvæmt fyrrnefndum lánssamningi.

Stefnandi taldi að vanskil hefðu orðið á lánssamningnum. Höfðaði hann mál á hendur stefndu með stefnu hinn 21. október 2009 og var þar við það miðað að um væri að ræða lögmætt lán í erlendum gjaldmiðli. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands, uppkveðnum 23. nóvember 2010, var fallist á greiðsluskyldu stefndu og þeir dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 389.163 svissneska franka. Stefndu áfrýjuðu dómnum til Hæstaréttar en áður en dómur í málinu féll í Hæstarétti kvað rétturinn upp dóm, í máli nr. 155/2011, sem stefnandi taldi vera fordæmisgefandi fyrir niðurstöðu um ágreining aðila máls þessa varðandi það hvort lánssamningur þeirra hefði að geyma ólögmæta gengistryggingu, sem bryti í bága við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í kjölfarið viðurkenndi stefnandi gagnvart stefndu að lánssamningurinn teldist innihalda ólögmæta gengistryggingu og því var það niðurstaða Hæstaréttar, með dómi uppkveðnum 20. desember 2011, í máli nr. 107/2011, að máli stefnanda á hendur stefndu yrði vísað frá dómi. Var stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað, sem stefnandi skuldajafnaði í framhaldi við kröfu sína á hendur stefndu samkvæmt lánssamningnum. Að gengnum fleiri dómum í Hæstarétti er vörðuðu útreikning lána með ólögmætri gengistryggingu, meðal annars fjárhæð vaxta og gildi fullnaðarkvittana, reiknaði stefnandi lánið út að nýju, með tilliti til þeirra forsendna sem hann taldi að ráða mætti af niðurstöðu þeirra dóma. Voru þeir útreikningar kynntir stefndu og þeim gefinn frestur til að staðfesta þá innan tiltekins tíma. Hljóðar endanlegur útreikningur stefnanda upp á að höfuðstóll lánsins nemi 20.706.202 krónum á lokagjalddaga lánsins hinn 10. nóvember 2008, eins og aðalkrafa hans hljóðar upp á. Þar sem stefndu sinntu ekki áskorunum stefnanda um greiðslu höfðaði stefnandi mál þetta.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefndu báðir skýrslu og vitnið E-kvk-nf S-kvk-nf, starfsmaður stefnanda og fyrrverandi starfsmaður Sparisjóðs Mýrasýslu.

III.

Stefnandi vísar til þess að í 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 segi að ef samningsákvæði um vexti eða annað endurgjald fyrir lánveitingu eða umlíðun skuldar eða dráttarvexti teljist ógild skuli peningakrafan bera vexti sem Seðlabanki Íslands ákveði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum skv. 1. málsl. 4. gr., svokallaða óverðtryggða vexti Seðlabanka Íslands, sbr. einnig dóm Hæstaréttar frá 16. september 2010, í máli nr. 471/2010. Verði fallist á aðalkröfu stefnanda feli það í sér að lánssamningurinn hafi átt að bera slíka vexti, þ.e. óverðtryggða vexti Seðlabanka Íslands. Við endurútreikning lánsins taki stefnandi jafnframt tillit til dóma Hæstaréttar frá 15. febrúar 2012, í máli nr. 600/2011, og frá 18. október 2012, í máli nr. 464/2012, en báðir varði þeir endurútreikning gengistryggðra lána. Nánar tiltekið megi ráða af dómunum að stefnandi geti ekki, m.t.t. þeirrar undantekningar frá meginreglu kröfuréttar um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslna sem beitt hafi verið í síðastnefndum dómum, krafið stefndu um greiðslu vaxta umfram þá fjárhæð vaxta sem þeir hafi sannarlega greitt, enda teljist vextir af kröfunni greiddir samkvæmt fullnaðarkvittunum lánveitanda og stefnanda. Stefnandi hafi þrátt fyrir þetta afráðið að taka fullt tillit til fullnaðarkvittana sem gefnar hafi verið út fyrir einstaka vaxtagreiðslum, til ívilnunar fyrir stefndu. Með öðrum orðum krefji stefnandi stefndu ekki um vangoldna vexti af láninu fyrir þau tímabil þar sem fullnaðarkvittun fyrir greiðslum vaxta á einstökum tímabilum liggi fyrir.

Stefnandi kveðst hafa endurreiknað kröfu samkvæmt lánssamningnum í samræmi við framangreindar forsendur, en nákvæmar forsendur endurútreikningsins séu tilgreindar á sérstöku yfirlitsblaði sem fyrir liggi í málinu. Forsendurnar séu nánar tiltekið þær að upphaflegur höfuðstóll lánsins í íslenskum krónum sé 17.601.300 krónur, og sé þá horft til þriggja greiðslna af láninu sem inntar hafi verið af hendi frá lántökudegi. Fyrsta greiðsla hafi átt sér stað 15. nóvember 2006, að fjárhæð 706.811 krónur, en um hafi verið að ræða greiðslu samningsvaxta vegna vaxtatímabilsins 5. janúar til 6. nóvember 2006. Önnur greiðslan hafi verið innt að hendi 6. desember 2007, að fjárhæð 1.227.334 krónur, en þar hafi verið um að ræða greiðslu samningsvaxta vegna vaxtatímabilsins 6. nóvember 2006 til 6. nóvember 2007. Teljist stefndu því vera með fullnaðarkvittun fyrir greiðslu vaxta og séu þeir því ekki krafðir um viðbótarvexti á þeim tímabilum. Engar fullnaðarkvittanir fyrir greiðslu vaxta liggja hins vegar fyrir eftir 6. nóvember 2007 og standi því ekki rök til annars en að krafa lánssamningsins beri óverðtryggða vexti Seðlabanka Íslands frá þeim degi, sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001, sbr. jafnframt dóm Hæstaréttar frá 10. maí 2012, í máli nr. 518/2011, til umsamins lokagjalddaga lánsins hinn 10. nóvember 2008. Frá 6. nóvember 2007 til 10. nóvember 2008 nemi sú fjárhæð 3.104.902 krónum og sé henni bætt við upphaflegan höfuðstól lánsins. Stefnufjárhæðin nemi því samtölunni af 17.601.300 krónum og 3.104.902 krónum, eða 20.706.202 krónum. Þriðja greiðslan inn á lánið, sem sé að fjárhæð 1.200.000 krónur, hafi átt sér stað 3. janúar 2012. Um hafi verið að ræða skuldajöfnun á dæmdum málskostnaði sem stefnanda hafi verið gert að greiða stefndu samkvæmt framangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 107/2011 og verði tekið tillit til hennar við uppgjör kröfunnar.

Samkvæmt þessum forsendum sé endurreiknuð staða lánsins hinn 10. nóvember 2008 20.706.202 krónur og sé aðalkrafa stefnanda byggð á þeim forsendum. Eftir að aðalkröfunni hafi verið breytt með bókun stefnanda hinn 18. nóvember 2015 sé nú á því byggt að krafan samkvæmt lánssamningnum skuli bera dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. apríl 2010 til greiðsludags, enda séu fyrndir þeir dráttarvextir sem fallið hafi á meira en fjórum árum fyrir þingfestingu málsins.

Endurútreikningur stefnanda hafi verið kynntur fyrir stefndu með bréfi, dags. 16. maí 2013. Engin staðfesting á endurútreikningnum hafi borist stefnanda, líkt og áskilið hafi verið í bréfinu, en þar segi að stefndu þurfi að staðfesta endurútreikning innan 20 daga frá birtingardegi hans. Stefnda B-kk-þgf Þ-kk-þgf hafi síðan verið veittar nánari upplýsingar um forsendur endurútreikningsins, sbr. tölvubréfasamskipti hans og lögmanns stefnanda hinn 17. og 19. september 2013. Þá hafi honum verið sent bréf, dags. 28. október 2013, þar sem áréttað hafi verið að lánið teldist vera í vanskilum frá lokagjalddaga þess hin 10. nóvember 2008. Fram hafi komið að ef endurútreikningurinn yrði ekki staðfestur eða samið um greiðslutilhögun eftirstöðva skuldarinnar innan mánaðar frá dagsetningu bréfsins yrði innheimtu skuldarinnar framhaldið með auknum kostnaði. Þrátt fyrir allt þetta hafi enginn reki verið gerður að því að greiða skuldina en samningaviðræður aðila til greiðslu skuldarinnar hafi ekki skilað árangri.

Á því sé byggt að greiðslukvittun sú sem send hafi verið stefnda B-kk-þgf Þ-kk-þgf geti ekki haft réttaráhrif í lögskiptum aðila, enda liggi fyrir að engin greiðsla hafi raunverulega verið innt af hendi. Jafnframt sé vísað til þess að stefndu hafi verið ljóst að ekki væri næg innstæða fyrir skuldfærslunni á reikningnum og því gæti þeim ekki hafa dulist að um mistök væri að ræða, sérstaklega í ljósi þess að þeir séu báðir hæstaréttarlögmenn með mikla reynslu á sviði viðskipta.

IV.

Stefndu byggja aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að umræddur lánssamningur sé uppgreiddur samkvæmt tilkynningu frá Sparisjóði Mýrasýslu, dags. 10. nóvember 2008. Hafa verði í huga að stefndu hafi fyrst sótt um lánið í september 2005 til kaupa á fasteign. Þá þegar hafi stefndu verið veitt hefðbundið yfirdráttarlán á tilteknum tékkareikningi hjá sparisjóðnum. Við skilmálabreytingu hinn 27. desember 2007 hafi það verið gert að skilyrði fyrir framlengingu lánssamningsins að tilgreindur yrði skuldfærslureikningur. Hafi þá verið tilgreindur sá reikningur sem skuldfærður hafi verið hinn 10. nóvember 2008, þegar lánið hafi fallið í gjalddaga.

Á þessum tíma hafi verið mjög mikill órói á fjármálamarkaði og hefði Fjármálaeftirlitið þá þegar skipað nokkrum bönkum slitastjórn og stofnað nýja, þar á meðal stefnanda. Þegar greiðslukvittunin hafi borist til stefndu hafi þeir álitið að farið hefði verið eftir ákvæðum lánssamningsins og reikningurinn skuldfærður fyrir fjárhæðinni, eins og hin formlega, útgefna greiðslukvittun tilgreini og beri með sér. Kvittunin sé skýr hvað þetta varði og hefði hún hvorki verið dregin til baka eða afturkölluð með formlegum hætti né henni breytt með samþykki stefndu. Lánssamningurinn sé einfaldlega uppgreiddur með skuldfærslunni og réttaráhrif hans niður fallin. Því geti stefnandi ekki byggt rétt sinn á hinum uppgreidda, upphaflega samningi.

Engu breyti í þessu sambandi þótt innstæða á tilgreindum skuldfærslureikningi hafi ekki verið nægjanleg. Vera kunni að hægt sé að reisa kröfu um endurgreiðslu vegna skuldfærslunnar og þá t.d. vegna yfirdráttar skuldfærslureikningsins. Ekki sé hins vegar um slíkan málsgrundvöll að ræða í þessu máli og sé það álitaefni því ekki til skoðunar hér. Hafi raunverulega verið um mistök af hálfu sparisjóðsins að ræða hefði honum borið að senda þegar í stað tilkynningu þess efnis. Þá hefði jafnframt borið að tilkynna sérstaklega ef sparisjóðurinn hygðist áfram byggja rétt sinn á samningnum en ekki t.d. skuldfærslunni. Það hafi ekki verið gert. Í þessu ljósi verði að minnast á að þrátt fyrir að stefndu séu hæstaréttarlögmenn þá séu þeir samt sem áður neytendur á lánamarkaði skv. lögum nr. 121/1994 og núgildandi lögum um neytendalán nr. 33/2013. Stefnandi sé hins vegar stærsta fjármálafyrirtæki landsins, háð opinberu eftirliti og beri skyldur gagnvart neytendum þegar komi að tilkynningum bankans, sbr. m.a. 19. gr. laga nr. 161/2002. Ekki sé hægt að veita stefnanda neinn afslátt hvað þetta varði, enda sýnist bankinn ætla að rukka stefndu um greiðslu dráttarvaxta frá nóvember 2008, þrátt fyrir að halda því fram að mistök hafi orðið við útgáfu greiðslukvittunarinnar.

Verði ekki á þetta fallist byggi stefndu á þeirri málsástæðu að krafa stefnanda sé fallin niður sökum tómlætis. Hvað þessa málsástæðu varði þá verði að hafa í huga að upphaflegur gjalddagi kröfunnar hafi verið í nóvember 2008. Með dómi Hæstaréttar, í máli nr. 107/2011, hafi rétturinn talið að með því að breyta málsgrundvelli hafi stefnandi í raun fallið frá öllum málsástæðum og því vísað málinu frá héraðsdómi.

Í stað þess að stefna strax að nýju hafi það ekki verið fyrr en í apríl 2014 sem stefnandi hafi stefnt málinu fyrir dómstóla. Hafi þá verið liðin tæp sex ár frá gjaldfellingu bréfsins. Engu máli skipti í þessu sambandi hvort deilt hafi verið um hvort lánið hefði verið í íslenskum krónum eða erlendri mynt og sé það beinlínis í ósamræmi við venjulega viðskiptahætti að láta lánssamninginn bera dráttarvexti allan þennan tíma á meðan óvissa ríkti hjá stefnanda. Sök þess að lánssamningurinn hafi verið í íslenskum krónum en ekki erlendum myntum liggi alfarið hjá stefnanda. Verði að telja það stórkostlegt tómlæti af hans hálfu að halda nú áfram að innheimta kröfuna, sem stefndu hafi talið að væri niður fallin, hvort heldur væri vegna tómlætis eða vegna greiðslu hennar. Styðjist þetta m.a. við dómafordæmi Hæstaréttar.

Til vara krefjist stefndu þess að krafa stefnanda verði lækkuð umtalsvert. Byggi stefndu á því að stefnanda sé og hafi verið óheimilt að krefja stefndu um vexti og annan lántökukostnað af umræddum lánssamningi, enda hafi stefnandi aldrei birt fyrir stefndu greiðsluáætlun þar sem fram hafi komið upplýsingar um heildarlántökukostnað, vexti og árlega hlutfallstölu kostnaðar. Stefndu séu neytendur á lánamarkaði. Um lánveitinguna hafi því gilt lög nr. 121/1994 um neytendalán. Í 5. gr. laga um neytendalán segi: ,,Lánssamningur skal gerður skriflega og fela í sér upplýsingar þær sem tilgreindar eru í 6. og 8. gr. Neytandi skal fá í hendur eintak af lánssamningnum.“ Óumdeilt sé að samningur aðila hafi verið gerður skriflega. Verði því að skoða hvort hann hafi falið í sér þær upplýsingar sem kveðið sé á um í framangreindum lagaákvæðum. Að mati stefndu skorti verulega á að allar þær upplýsingar sem gefa skuli lántaka skv. 6. gr. séu settar fram með skýrum og gegnsæjum hætti. Þannig sé í samningi aðila ekki kveðið á um fjárhæð útborgunar, heildarlántökukostnað, árlega hlutfallstölu kostnaðar eða heildarupphæð þá sem greiða skuli. Það sem mestu skipti sé að lánveitandi hafi ekki greint stefndu frá árlegri hlutfallstölu kostnaðar og telji stefndu að sparisjóðnum hafi verið óheimilt að krefjast alls kostnaðar vegna samningsins. Byggi stefndu á skýru ákvæði 2. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994, þar sem segi: ,,Sé árleg hlutfallstala kostnaðar, sbr. 5. tölul. 1. mgr. 6. gr., of lágt reiknuð er lánveitanda eigi heimilt að krefjast heildarlántökukostnaðar sem gæfi hærri árlega hlutfallstölu kostnaðar.“ Stefndu líti svo á að þar sem lánveitandi hafi ekki fullnægt þessari upplýsingaskyldu sinni verði að líta svo á að árleg hlutfallstala kostnaðar hafi verið 0% við gerð lánssamningsins. Leiði það til þess að stefnanda sé óheimilt að krefjast alls kostnaðar af láninu og eigi hann því aðeins rétt á upphaflegum höfuðstóli samningsins, að frádregnum þeim greiðslum sem stefndu hafi nú þegar greitt. Telji stefndu því að höfuðstóll lánsins eigi að vera 14.291.142 krónur, sbr. neðangreindan útreikning.

Þar sem ekki hafi verið kveðið á um árlega hlutfallstölu kostnaðar í samningi aðila byggi stefndu á því að öll ákvæði samningsins sem snerti lántökukostnað, hverju nafni sem hann nefnist, teljist vera ósanngjörn, sbr. ákvæði 36. gr. og 36. gr. a til d í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. einnig ákvæði tilskipunar ráðsins nr. 93/13 um óréttmæta viðskiptahætti í neytendasamningum svo og ákvæði tilskipunar ráðsins nr. 87/102 um neytendalán. Bendi stefndu á að ákvæði laga nr. 7/1936 og laga nr. 121/1994 byggist á framangreindum tilskipunum ráðsins. Samkvæmt ítrekaðri dómaframkvæmd Evrópudómstólsins í neytendamálum geti slíkir ósanngjarnir samningsskilmálar ekki verið bindandi fyrir neytanda.

Eftir að stefnandi tók að hluta tillit til þeirra málsástæðna stefndu sem þeir settu fram í greinargerð sinni um fyrningu, byggja stefndu á því að stefnanda hafi verið óheimilt að krefjast dráttarvaxta af kröfu sinni fyrr en í fyrsta lagi eftir að lokaendurútreikningur hafi verið birtur stefndu hinn 15. maí 2013. Byggi stefndu á þeirri meginreglu kröfuréttar að ólögvarin krafa geti ekki borið dráttarvexti, sem og á 7. gr. laga um vexti og verðtryggingu, þar sem segi að óheimilt sé að krefja skuldara um dráttarvexti ef greiðsla skuldar fari ekki fram sökum atvika er varði kröfuhafa. Byggja stefnendur á því að það hafi verið stefnandi og/eða fyrirrennari hans sem boðið hafi upp á lánssamning með ólögmætri gengistryggingu. Krafa stefnanda, sé hún til staðar, hafi ekki orðið ljós fyrr en 15. maí 2013, enda hefðu allar aðrar kröfur verið allt of háar og rangt reiknaðar og þar af leiðandi ólögvarðar. Að auki kveði 18. gr. laga nr. 38/2001 á um að reikna skuli gengistryggðar kröfur með svokölluðum seðlabankavöxtum, sbr. 4. gr. sömu laga. Í útreikningi skuli draga frá allan vanskilakostnað, þar á meðal dráttarvexti. Öll innheimta þar á undan hafi því byggst á ólögmætri gengistryggingu, þ.e. atvikum sem varðað hafi kröfuhafa. Því sé það andstætt ákvæðum 18. gr. laganna að krefja stefndu um dráttarvexti.

V.

Niðurstaða

Eins og rakið hefur verið byggja stefndu á því að þeir hafi fengið senda til sín í pósti greiðslukvittun frá Sparisjóði Mýrasýslu þar sem fram hafi komið að umrætt lán væri uppgreitt. Af hálfu stefnanda hefur því hins vegar verið haldið fram að um mistök hafi verið að ræða. Engin raunveruleg greiðsla hafi átt sér stað og hefur stefnandi gefið þær skýringar á útsendingu kvittunarinnar að hún hafi prentast sjálfvirkt út úr tölvukerfi sparisjóðsins þegar kerfið hafi skuldfært tilgreindan reikning stefndu fyrir skuldinni. Þar sem í ljós hafi komið að innstæða væri ekki til staðar á reikningnum hefði skuldfærslan verið leiðrétt handvirkt og færð yfir á sérstakan skekkjureikning í eigu bankans. Mistök bankans hefðu hins vegar falist í því að hin útprentaða kvittun hefði af einhverjum ástæðum verið send út til stefnda B-kk-ef.

Þegar umrædd greiðslukvittun, sem er óundirrituð, barst stefnda B-kk-þgf hlaut honum að vera ljóst að ekki væri innstæða á reikningnum fyrir þeirri skuldfærslu sem greinir í kvittuninni. Jafnframt getur hér engu breytt þótt stefndi B-kk-nf hafi, í aðdraganda þess að lánið féll í gjalddaga, borið sig upp við sparisjóðinn með ósk um lækkun höfuðstóls, gjaldfrest eða aðra fjármögnun, enda gat hann með engu móti reiknað með að greiðslukvittunin væri viðbrögð við þeirri beiðni um fyrirgreiðslu. Þá er ekki annað komið fram í málinu en að starfsfólki sparisjóðsins og síðar stefnanda hafi fyrst orðið ljóst að stefndi B-kk-nf fékk senda greiðslukvittun þegar hann bar kvittunina fyrir sig í tölvubréfi 2. júlí 2009. Því erindi var síðan svarað án ástæðulauss dráttar með tölvubréfi lögfræðings bankans 4. september sama ár þar sem mistökin og handvirkar leiðréttingar eru raktar lið fyrir lið með tímasettum færslum. Að öllu þessu virtu verður umrædd greiðslukvittun ekki talin hafa réttaráhrif í lögskiptum aðila og því hafnað þeirri staðhæfingu stefndu að með útgáfu hennar hafi þess í stað stofnast til nýrrar skuldar á yfirdráttarreikningi stefnda B-kk-ef. Verður krafa stefndu um sýknu á þessum grundvelli því ekki tekin til greina.

Stefndu hafa og vísað til þess að skuldin sé fallin niður fyrir tómlæti vegna hins langa tíma sem hafi liðið frá því að fyrra máli vegna umræddrar skuldar hafi verið vísað frá Hæstarétti, með dómi 20. desember 2011 í málinu nr. 107/2011, þar til stefnandi hafi gert reka að því að höfða nýtt mál á hendur stefndu með stefnu í þessu máli. Fyrir liggur að stefnandi hafði fyrir uppkvaðningu framangreinds dóms viðurkennt gagnvart stefndu, með tilliti til dóma sem þá höfðu gengið í Hæstarétti, sérstaklega í máli nr. 155/2011 um ólögmæta gengistryggingu, að umræddur lánssamningur milli aðila teldist innihalda ólögmæta gengistryggingu. Í kjölfarið var skuld stefndu ítrekað endurreiknuð með tilliti til framangreindra dóma og dóma sem gengu á árinu 2012 í málum nr. 600/2011, 518/2011 og 464/2012. Voru stefndu á árunum 2012 og 2013 sendar tilkynningar um þessa útreikninga stefnanda. Þá kemur og fram í gögnum að hinn 29. apríl 2011 móttók umboðsmaður skuldara umsókn stefnda K-kk-ef G-kk-ef um greiðsluaðlögun og naut hann því frá þeim tíma og allt til 4. apríl 2013 tímabundinnar frestunar greiðslna vegna greiðsluaðlögunar einstaklinga samkvæmt lögum nr. 101/2010. Loks verður ráðið af gögnum að fulltrúi stefnanda og stefndi B-kk-nf voru í tölvupóstsamskiptum og héldu með sér fund í lok ársins 2013 til að leita lausna vegna skulda stefndu við bankann. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við innheimtu skuldarinnar að leitt geti til niðurfellingar hennar.

Eins og fyrr segir byggja stefndu varakröfu sína um lækkun í fyrsta lagi á því að stefnanda hafi verið óheimilt að krefja stefndu um vexti og annan lántökukostnað af láninu þar sem lánssamningurinn hafi ekki falið í sér þær upplýsingar sem kveðið er á um í 6. og 8. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán. Vísa þeir sérstaklega til ákv. 2. mgr. 14. gr. laganna í þessu sambandi þar sem segi: „Sé árleg hlutfallstala kostnaðar, sbr. 5. tölul. 1. mgr. 6. gr., of lágt reiknuð er lánveitanda eigi heimilt að krefjast heildarlántökukostnaðar sem gæfi hærri árlega hlutfallstölu kostnaðar.“ Telja stefndu að þar sem ekki hafi verið kveðið á um þessa hlutfallstölu kostnaðar í lánssamningnum teljist öll ákvæði samningsins er lúti að öllum lántökukostnaði, þ. á m. vöxtum, vera ósanngjörn, sbr. ákv. 36. gr. og 36. gr. a-d í lögum nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, og þar af leiðandi óskuldbindandi fyrir stefndu.

Telja verður að Sparisjóði Mýrasýslu hafi verið skylt að hlíta ákvæðum laga nr. 121/1994 við gerð umrædds lánssamnings og við lánveitinguna til stefndu, enda hefur stefnandi ekki sýnt fram á að lánsviðskiptin hafi verið gerð í atvinnuskyni af stefndu sem neytendum í skilningi a-liðs 4. gr. laganna. Fyrir liggur að í lánssamningnum voru veittar ýmsar upplýsingar sem skylt var að veita skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994, svo sem um höfuðstól, vexti og fjölda afborgana. Hins vegar er þar ekki að finna sérgreindar upplýsingar um heildarlántökukostnað og árlega hlutfallstölu kostnaðar, sbr. 4. og 5. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994. Við mat á því hvort vanræksla á að veita þessar upplýsingar geti leitt til þess að ákvæði í samningi aðila teljist óskuldbindandi fyrir stefndu verður til þess að horfa að stefnandi ákvað að fallast á þá kröfu stefndu að lánið fæli í sér ólögmæta gengistryggingu og að það yrði endurútreiknað með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar þar um, meðal annars að því er varðaði vexti, eins og áður er fram komið. Verður því ekki séð að neinu hefði breytt fyrir stefndu þótt framangreindra upplýsinga hefði verið getið í lánssamningnum í samræmi við framangreinda lagaskyldu. Samkvæmt því verður ekki á það fallist með stefndu að vanræksla á að veita þessar upplýsingar geti haft þær afleiðingar að stefndu eigi að losna undan skyldu sinni til að greiða vexti eða annan lántökukostnað vegna lántökunnar hjá sparisjóðnum. Gildir þá einu hvort litið er til 36. gr. laga nr. 7/1936 og 36. gr. a til d í sömu lögum eða fyrirmæla 14. gr. laga nr. 121/1994.

Stefnandi féllst á hluta málsástæðna stefndu í greinargerð þeirra er vörðuðu fyrningu á dráttarvöxtum. Hljóðar endanleg krafa stefnanda nú um það að stefndu beri að greiða dráttarvexti af útreiknuðum eftirstöðvum skuldarinnar frá 15. apríl 2010. Fyrning vaxtanna hefði verið rofin með þingfestingu stefnu í máli þessu hinn 15. apríl 2014 og því eigi stefnandi rétt á vöxtum fjögur ár aftur í tímann frá þeim degi. Stefndu halda því hins vegar fram að stefnandi eigi ekki rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni fyrr en í fyrsta lagi eftir að lokaendurútreikningur hafi verið birtur stefndu hinn 15. maí 2013. Fram að þeim tíma hafi krafa hans alltaf verið reiknuð út á grundvelli ólögmætrar gengistryggar og því ólögvarin. Fyrir liggur að samkvæmt viðaukanum við lánssamninginn, sem málsaðilar undirrituðu 27. desember 2007, samþykktu stefndu að greiða lánið á lokagjalddaga hinn 10. nóvember 2008. Stefndu greiddu hins vegar ekkert inn á skuldina eftir það. Þá gerðu þeir stefnanda aldrei löglegt greiðslutilboð eða neyttu þeirra úrræða sem þeim stóðu til boða samkvæmt lögum nr. 9/1978 um geymslufé. Verður ekki talið að neinu breyti í þessu tilliti sú óvissa sem ríkti á tímabili um það hvort umrætt lán hefði að geyma ólögmæta gengistryggingu og þá um útreikning þess, m.a. með tilliti til vaxta. Samkvæmt því verður að hafna framangreindri málsástæðu stefndu.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið, og þar sem ekki verður séð að neinn ágreiningur sé uppi um tölulegan útreikning á dómkröfum stefnanda, verður fallist á aðalkröfu stefnanda, eins og hún er sett fram.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda óskipt 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan, en hann tók við rekstri málsins er hann var skipaður dómstjóri 1. mars 2015.

Dómsorð:

Stefndu, B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf og K-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, Arion banka hf., óskipt 20.706.202 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 15. apríl 2010 til greiðsludags, að frádreginni innborgun hinn 3. janúar 2012 að fjárhæð 1.200.000 krónur.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 600.000 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf M-kk-nf