S-617/2012

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 14. desember 2012, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 4. september 2012, á hendur Ó-kk-þgf A-kk-þgf, kt. 000000-0000, búsettum í Svíþjóð, fyrir fjársvik, en til vara fyrir umboðssvik, á tímabilinu 18. janúar til 3. október 2007, með því að hafa, í alls 32 skipti, handskráð í posa í umráðum einkahlutafélagsins SPT, kt. 000000-0000, sem var í eigu og undir stjórn ákærða, úttektir, samtals að fjárhæð 38.850.000 krónur, á greiðslukort A, nr. 5441-4698-4813-7071, sem ákærði hafði komist yfir upplýsingar um, án þess að hafa lögmæta heimild korthafa til úttektanna og þannig misnotað aðstöðu sína til að blekkja færsluhirði greiðslukortsins, Borgun hf., til að greiða fjárhæðir úttekta að frádregnum þóknunum, samtals 37.728.985 krónur, inn á bankareikning SPT ehf. í Íslandsbanka nr. 513-26-2455, en greiðslurnar innti Borgun hf. af hendi á grundvelli samstarfssamnings félagsins við SPT ehf. Fjárhæðir úttekta innheimti Borgun hf. hjá útgefanda kortsins, Landsbanka Luxembourg, sem skuldfærði þær á greiðslukortareikning korthafa í bankanum. Þegar korthafi mótmælti úttektunum sem heimildarlausum varð Borgun hf. samkvæmt skilmálum að endurgreiða útgefanda samtals 29.250.000 krónur en korthafa var gert að greiða það sem eftir stóð. Óheimilar úttektir af kortinu sundurliðast sem hér greinir:

Telst þetta aðallega varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 249. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu krefjast eftirgreindir þess að ákærði verði dæmdur til greiðslu skaðabóta:

Þess er krafist að ákærða verði gert að greiða A, kt. 000000-0000, EUR 121.164 eða 19.683.091 krónu miðað við gengi íslensku krónunnar gagnvart evru þann 10. febrúar 2012, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 2. september 2007 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, síðan dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Borgun hf. krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða félaginu 29.139.138 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 af 16.339.138 krónum frá 12. desember 2007 til 29. sama mánaðar og af 17.939.138 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2008 en af 29.139.138 krónum frá þeim degi þar til liðinn er mánuður frá því honum hefur verið kynnt bótakrafan en auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um að ákærði verði dæmdur til að greiða Borgun hf. kostnað við að hafa uppi bótakröfuna og fylgja henni eftir fyrir dómi að skaðlausu.

Verjandi krefst þess að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds, en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa, sem jafnframt verði skilorðsbundin að fullu. Þá krefst hann þess aðallega að skaðabótakröfum verði vísað frá dómi, en til vara að bætur verði stórlega lækkaðar. Loks krefst verjandi hæfilegra málsvarnarlauna sér til handa, sem greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Með bréfi, dagsettu 25. nóvember 2007, barst lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu kæra lögmanns A á hendur ákærða, Ó-kk-þgf A-kk-þgf, vegna meintra hegningarlagabrota með því að hafa dregið sér 38.500.000 krónur af greiðslukorti í eigu kæranda. Í kærunni kemur fram að kærandi hafi um miðjan október 2007 komist að því að tæplega 40.000.000 króna hefðu verið færðar af greiðslukorti hans, útgefnu af Landsbanka Luxembourg, án hans vitneskju. Athugun starfsmanna bankans hafi leitt í ljós að einkahlutafélagið SPT hafi verið skráð fyrir færslunum, en ákærði hafi verið stjórnarmaður, framkvæmdastjóri, prókúruhafi og stofnandi félagsins. Hafi starfsmenn bankans haft samband við ákærða, sem hafi lýst því yfir að hann hefði haft heimild kæranda til úttektanna. Til að sýna fram á þetta hafi ákærði sent bankanum ljósritað skjal, með yfirskriftinni „úttektarheimild“, sem hann hafi haldið fram að kærandi hafi undirritað. Ljósritið liggur fyrir í málinu og er efni þess svo hljóðandi: „Ég undirritaður, A, gef Ó-kk-þgf A-kk-þgf hér með leyfi til að gjaldfæra kreditkort mitt 5451 4698 4813 7071 með gildistíma 09/08 frá og með Mars 2007 og þar til þessu leyfi verður sagt upp af minni hálfu skriflega, 4.000.000 ISK á mánuði til styrktar starfssemi hans í meðferðarmálum. Er gert ráð fyrir að þetta fjármagn sé notað við þær sérmeðferðir sem hann stýrir frá Íslandi. Engar kvaðir eru um hvaða skjólstæðinga Ó-kk-nf hefur til meðferðar.“ Er skjalið tímasett í mars 2007 og undirritað með ólæsilegri nafnritun. Á það hefur jafnframt verið handrituð eftirfarandi athugasemd: „ATH! Einnig til annar undirskrifaður samningur sem heyrir undir lög um persónuvernd, sem A skrifaði undir með votti. Ó-kk-nf. […].“ Í upplýsingaskýrslu lögreglu, sem er meðal gagna málsins, kemur fram að samkvæmt verklagsreglum sem fylgt er við tæknirannsóknir séu ljósrit skjala ekki lögð til grundvallar við samanburð á rithandarsýnum. Því hafi ekki verið unnin rithandarrannsókn á undirritun á skjalinu.

Lögreglu barst kæra Borgunar hf. vegna málsins með bréfi lögmanns félagsins, dagsettu 21. febrúar 2008. Kemur fram í kæru að líklegt sé að félagið muni sitja uppi með stóran hluta þess tjóns sem hlotist hafi af ólöglegum úttektum ákærða af MasterCard greiðslukorti A. Í samræmi við alþjóðlegar reglur MasterCard verði Borgun að endurgreiða Landsbankanum Luxembourg 29.250.000 krónur.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu 26. febrúar 2010. Hann neitaði alfarið sök. Við aðalmeðferð málsins kannaðist hann við að hafa skráð 32 úttektir á greiðslukort A eins og lýst er í ákæru og að úttektirnar hefðu numið þeirri fjárhæð sem þar greinir. Hann kvað þetta hins vegar hafa verið gert með leyfi A. Ákærði kvaðst hafa verið að vinna á skemmtistaðnum Strawberries í Reykjavík á árinu 2007. Hann hefði m.a. séð um sjóðsvél á skemmtistaðnum og þannig haft aðgang að greiðslukortum viðskiptavina. A hefði verið tíður gestur á skemmtistaðnum og kvaðst ákærði hafa ákveðið að biðja hann um að styrkja viðskiptaverkefni sem hann hefði haft með höndum erlendis og fólst í því að veita einstaklingum sem áttu í fíknivanda meðferð. Hann hefði borið þetta erindi upp við A við barborðið í kjallara skemmtistaðarins eitt kvöld og hefði A verið fús að veita honum fjárhagsaðstoð vegna verkefnisins. A hefði lagt til að hann tæki út af greiðslukorti sínu, en ákærði hefði haft kortanúmerið undir höndum. Fljótlega eftir að hann fór að taka út af greiðslukortinu hefði A hringt til hans og virst sjá eftir þessu. Hann kvaðst þó hafa haldið áfram að skrá færslur á greiðslukortið. Ákærði kvað fyrstu tvær úttektirnar hafa átt að koma til greiðslu á gamalli skuld A við sig. Hefðu reikningar vegna þeirrar skuldar átt að vera í bókhaldi ákærða, sem væri týnt.

Borið var undir ákærða ljósritað skjal, sem að framan er lýst, og kvað ákærði þetta vera ljósrit af samningi sem A hefði undirritað kvöldið sem þeir hittust á skemmtistaðnum. Ákærði kvaðst hafa útbúið þetta skjal og hefði hann haft það meðferðis þetta kvöld. A hefði skuldað honum 3.200.000 milljónir króna, en auk þess kvaðst ákærði hafa rætt við hann um styrkveitingu að fjárhæð 40.000.000 króna. Hann kvað engin vitni hafa verið að því að A undirritaði samninginn. Þá kvaðst hann hafa týnt frumriti skjalsins. Hann kannaðist við að hafa handritað athugasemd inn á skjalið, sem fyrr er lýst. Hann kvað samning sem þar er vitnað til skýra tengsl þeirra A. Borið var undir ákærða að úttektir af greiðslukortinu hefðu numið mun hærri fjárhæðum en 4.000.000 króna mánaðarlega. Ákærði kvaðst hafa hagað úttektum þannig að hann fengi samtals 40.000.000 króna á árstímabili. Hann kvaðst hafa notað féð til að reisa meðferðarheimili fyrir fíknisjúklinga í Taílandi. Hann kvaðst þó ekki geta lagt fram gögn um þá starfsemi. Hann kvaðst hafa keypt gjaldeyri hjá gjaldeyrismiðlun hér á landi og haft með sér reiðufé í ferðum sínum til Taílands til að fjármagna framkvæmd verkefnisins þar.

Ákærði kannaðist við að hafa sent tölvubréf til bróður síns 19. desember 2007, sem liggur fyrir í málinu, þar sem kemur fram að hann hafi tekið 40.000.000 króna út af greiðslukorti A í heimildarleysi. Hann kvaðst hafa sent þetta bréf með það fyrir augum að bróðir hans miðlaði málum milli þeirra A. Hefði hann leitað ráða hjá J-kk-þgf R. B-kk-þgf lögreglustjóra, sem hann hefði kannast við, og J-kk-nf hefði samið fyrir hann texta bréfsins. Hann neitaði því að hafa sagt J-kk-þgf að hann hefði tekið út af greiðslukortinu í heimildarleysi.

Vitnið, A, kvað úttektir með greiðslukorti hans ekki hafa verið með hans heimild. Hefði ákærði komist yfir númer á greiðslukortinu á veitingastaðnum Strawberries, sem bróðir ákærða hafi rekið á þessum tíma. Vitnið kvað það aldrei hafa komið til tals á milli þeirra ákærða að hann styrkti uppbyggingu meðferðarheimilis í Taílandi. Þá kvaðst hann ekki hafa skuldað ákærða fé. Vitnið vísaði því á bug að hafa undirritað fyrrgreint skjal, sem ber yfirskriftina úttektarheimild. Hann kvaðst ekki hafa fengið send yfirlit vegna notkunar á greiðslukortinu. Þjónustufulltrúi hans í Landsbanka Luxembourg hefði haft samband við hann í október 2007 og spurt hann hvort hann kannaðist við þessar færslur af greiðslukortinu, sem hann hefði ekki gert.

Vitnið, J-kk-nf R. B-kk-nf, fyrrverandi lögreglustjóri á Keflavíkurflugvelli, kvað lögmann A hafa haft samband við sig og beðið hann um að ræða við ákærða vegna málsins, en hann hefði kannast við ákærða vegna starfs síns. Vitnið kvaðst hafa hitt ákærða í desember 2007. Ákærði hefði sýnt honum ljósritað skjal, sem hann sagði vera samning með undirritun A. Eftir stuttar viðræður hefði ákærði þó viðurkennt að hafa tekið út af greiðslukortinu í heimildarleysi. Hann hefði jafnframt sagt frá því að hann væri ekki að reisa meðferðarheimili í Taílandi, heldur hefði hann verið í óreglu og eytt þessum fjármunum. Vitnið kvaðst hafa hvatt ákærða til að viðurkenna brot sitt, en ekki hafi legið fyrir hvort A myndi kæra verknaðinn. Hefði hann ráðlagt ákærða um efni tölvubréfs, sem hann hugðist senda A, þar sem hann gengist við verknaðinum.

Vitnið, B-kvk-nf K-kvk-nf K-kvk-nf, starfsmaður Borgunar hf., skýrði frá því að í janúar 2007 hafi félagið SPT stofnað svonefndan seljandasamning við Borgun. Tveimur dögum síðar hafi seljandinn byrjað að handfæra færslur í posa á ákveðið greiðslukort og haldið því áfram með jöfnu millibili. Í októbermánuði hafi korthafi gert athugasemdir við þessar færslur. Þá fyrst hefði Borgun orðið þess áskynja að eitthvað athugavert væri við færslurnar. Samkvæmt reglum greiðslukortafyrirtækjanna eigi korthafi endurkröfurétt vegna heimildalausra úttekta 120 daga aftur í tímann. Hafi Borgun greitt útgefanda kortsins um 30.000.000 króna í samræmi við þær reglur.

Vitnið, Þ-kk-nf G-kk-nf Ó-kk-nf, kvaðst hafa starfað sem þjónustufulltrúi A í Landsbanka Luxembourg á þeim tíma sem um ræðir. Í október 2007 hafi Europay, sem var útgefandi greiðslukorts A, sent fyrirspurn til bankans og gert athugasemdir við fjölda úttekta með kortinu. Hefði vitnið haft sambandi við A, sem hefði ekki kannast við þessar færslur. Vitnið kvað A ekki hafa fengið send yfirlit vegna notkunar á greiðslukortinu og hefði hann ekki heldur leitað eftir slíkum upplýsingum. Hefði A augljóslega verið brugðið þegar vitnið greindi honum frá úttektunum. Hann hefði hvorki kannast við fyrirtækið sem greiðslurnar runnu til né að hafa veitt heimild til úttektanna. Þegar upplýsingar um fyrirsvarsmann félagsins lágu fyrir hefði hann hins vegar kannast við þann mann.

Vitnið, B, bróðir ákærða, kvað hann hafa sagt sér að hann hefði haft heimild til úttektanna og sýnt sér einhverja pappíra því til staðfestingar. Hann kvaðst ekki hafa haft samskipti við bróður sinn eftir að þetta mál kom upp. Hann kvaðst hafa rætt við J-kk-þf B-kk-þf, sem hefði sagt honum að ákærði hefði viðurkennt fyrir sér að hafa ráðstafað fjármununum sem um ræðir í heimildarleysi.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök. Hann viðurkennir að hafa skráð úttektir á greiðslukort A og með því fengið starfsmenn Borgunar hf. til að inna af hendi greiðslur til einkahlutafélags síns, svo sem í ákæru greinir. Ákærði ber því hins vegar við að hann hafi haft heimild A til að taka út af greiðslukortinu. A hefur alfarið vísað því á bug að hafa veitt ákærða slíka heimild. Hann hefur jafnframt hafnað því að hafa fallist á að styrkja viðskiptaverkefni ákærða eða að hafa skuldað honum fjármuni, eins og ákærði hefur borið um. Ákærði hefur viðurkennt að hafa komist yfir upplýsingar um greiðslukort A á veitingastað þar sem hann starfaði. Frásögn hans af fundi með A á veitingastaðnum þar sem A á að hafa undirritað skjal sem heimilaði ákærða að taka 4.000.000 króna út af greiðslukorti hans mánaðarlega, er fjarstæðukennd að mati dómsins. Ákærði hefur ekki getað framvísað frumriti skjalsins. Af ljósriti sem liggur fyrir í málinu verður hvorki ráðið hvort undirritun á því stafar frá A, né hvernig hún er til komin. Þá hefur ákærði hvorki getað framvísað gögnum um það verkefni sem hann kveðst hafa staðið að í Taílandi og fjármunirnir hafi runnið til, né reikningum vegna ætlaðrar skuldar A við hann. Frásögn ákærða af því að hann hafi haft heimild til að skrá úttektir af greiðslukorti A er ótrúverðug og fær hvorki stuðning í framburði vitna né gögnum málsins að öðru leyti. Verður þeim framburði hafnað, en lagt til grundvallar að ákærði hafi notfært sér upplýsingar, sem hann hafði komist yfir um greiðslukort A, til að blekkja starfsmenn Borgunar hf. til að inna af hendi greiðslur samtals að fjárhæð 37.728.985 krónur, inn á bankareikning einkahlutafélags síns. Samkvæmt framansögðu verður ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru og varðar háttsemi hans við 248. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði er fæddur árið 1952. Hann hefur ekki áður sætt refsingu svo vitað sé. Við ákvörðun refsingar verður litið til þess að brotaandlag nam umtalsverðri fjárhæð. Þá hafði ákærði einbeittan ásetning til verksins, en hann skráði 32 úttektir á greiðslukort A á tæplega 9 mánaða tímabili, auk þess sem gögn liggja fyrir um fjölmargar úttektartilraunir. Með hliðsjón af því og samkvæmt 2. og 6. tölul. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Rannsókn málsins hófst er lögreglu barst kæra lögmanns A 3. desember 2007. Hinn 26. febrúar 2008 barst lögreglu síðan kæra Borgunar hf. vegna málsins. Teknar voru skýrslur af ákærða og vitnum í febrúar 2010. Eftir það virðist hafa orðið hlé á rannsókninni fram til desembermánaðar 2011, en gagnaöflun lauk í maí 2012. Ákæra var gefin út 4. september 2012, eða 4 árum og 9 mánuðum eftir að kæra barst lögreglu. Engin skýring hefur verið gefin á þeim drætti sem varð á lögreglurannsókn málsins og fer hann í bága við 2. mgr. 53. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sbr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Með hliðsjón af þessu verður refsing ákærða bundin skilorði eins og í dómsorði greinir.

Í málinu er krafist skaðabóta af hálfu Borgunar hf. og A. Ákærði hefur bakað sér skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns sem hlaust af broti hans. Af hálfu Borgunar hf. er aðallega krafist skaðabóta að fjárhæð 29.139.138 krónur auk vaxta. Fyrir liggur að félagið innheimti hjá A fjárhæð sem nam hinum óheimilu úttektum, að frádreginni þóknun, og var sú fjárhæð skuldfærð af greiðslukortareikningi A í Landsbanka Luxembourg. Borgun endurgreiddi A 29.250.000 krónur í samræmi við skilmála greiðslukortafyrirtækisins MasterCard, en fram kemur í bótakröfu að 110.862 krónum hafi verið haldið eftir af síðasta uppgjöri félagsins við SPT ehf. Við ákvörðun bótafjárhæðar þykir rétt að til frádráttar komi 981.620 krónur, en sú fjárhæð nemur kostnaði sem bótakrefjandi hafði reiknað sér við millifærslur inn á bankareikning SPT ehf. Verður ákærði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 28.157.518 krónur, sem beri vexti eins og í dómsorði greinir.

Af hálfu A er krafist skaðabóta að fjárhæð 19.683.091 króna auk vaxta. Ekki er fallist á það með bótakrefjanda að við mat á endanlegu fjártjóni hans skuli tekið mið af gengi íslenskrar krónu gagnvart evru 10. febrúar 2012. Verður ákærði dæmdur til greiðslu skaðabóta sem nema mismuni fjárhæðar hinna ólögmætu úttekta og endurgreiðslu Borgunar hf., eða 9.600.000 krónur, með vöxtum sem í dómsorði greinir.

Þá verður ákærði dæmdur til að greiða bótakrefjendum hvorum um sig málskostnað að fjárhæð 250.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl., vegna vinnu á rannsóknarstigi málsins og við meðferð þess fyrir dómi, 376.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið H-kvk-nf M. G-kvk-nf aðstoðarsaksóknari.

R-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Ákærði, Ó-kk-nf A-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði Borgun hf., kt. 000000-0000, 28.157.518 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 15.357.518 krónum frá 12. desember 2007 til 29. sama mánaðar, en af 16.957.518 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2008, en af 28.157.518 krónum frá þeim degi til 4. nóvember 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði Borgun hf. 250.000 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði A, kt. 000000-0000, 9.600.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. september 2007 til 4. nóvember 2012, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði A 250.000 krónur í málskostnað.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef hrl., 376.500 krónur.

R-kvk-nf H-kvk-nf.