E-485/2010

Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 22. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af S-kk-þgf B-kk-þgf E-kk-þgf, kt. 000000-0000, Sólbraut 8, Seltjarnarnesi, með stefnu, birtri 30. desember 2009, á hendur F-kk-þgf B-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 000000-0000, Fagrabergi 44, Hafnarfirði, Þ-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Arnarhrauni 44, Hafnarfirði og E-kk-þgf G-kk-þgf, kt. 000000-0000, Blönduholti, Mosfellsbæ.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þessar aðallega:

1. Að stefndi F-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 45,5% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á jafnvirði USD 3.200.000,00 í íslenskum krónum, samkvæmt skráðu sölugengi USD hjá Seðlabanka Íslands, á afhendingardegi;

2. Að stefndi E-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 6% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á jafnvirði USD 421.978,00 í íslenskum krónum, samkvæmt skráðu sölugengi USD hjá Seðlabanka Íslands, á afhendingardegi;

3. Að stefndi Þ-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 3% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á jafnvirði USD 210.989,00 í íslenskum krónum, samkvæmt skráðu sölugengi USD hjá Seðlabanka Íslands, á afhendingardegi.

Til vara gerir stefnandi eftirfarandi kröfur:

1. Að stefndi F-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 45,5% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á kr. 400.864.000,00;

2. Að stefndi E-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 6% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á kr. 52.861.184,00;

3. Að stefndi Þ-kk-nf verði dæmdur til þess að afhenda stefnanda 3% hlut sinn í Bjarnari hf., kt. 000000-0000, gegn greiðslu á kr. 26.430.592.

Í báðum tilfellum er þess krafizt, að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu að mati dómsins, og að við ákvörðun málskostnaðar verði tekið tillit til þess, að stefnandi hefur ekki frádráttarrétt á móti virðisaukaskatti, sem hann þarf að greiða af málskostnaði.

Dómkröfur stefndu eru þær, að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda, auki þess sem stefnanda verði gert að greiða þeim málskostnað, að teknu tilliti til kostnaðar stefndu af virðisaukaskattskyldu lögmannsþjónustu.

II

Málavextir

Stefnandi var hluthafi í útgerðarfélaginu Bjarnari ehf. og starfaði fyrir það félag sem tæknilegur framkvæmdastjóri. Var hlutur stefnanda í félaginu 27,5%, en aðrir hluthafar voru stefndi, F-kk-nf H-kk-nf, sem átti 27,5% hlut, Royal Greenland A/S, sem átti 22,5% hlut, og loks Ice Trawl Greenland A/S, sem átti 22,5% hlut. Hinn 24. janúar 2004 var gerður kaupsamningur um hluti Royal Greenland og Ice Trawl Greenland. Kaupendur voru stefnandi og stefndi F-kk-nf, auk félagsins Bjarnar ehf. Í samningsviðauka var kveðið á um, að lokauppgjöri vegna kaupanna skyldi frestað til 15. ágúst 2008. Þessi kaup gengu eftir.

Þann 12. júní 2008 var gerður hluthafasamningur milli aðila þessa máls, þar sem m.a. er kveðið á um, að stefnandi og stefndi F-kk-nf skuldbindi sig til þess að selja 12% af hlutafé félagsins Bjarnar ehf. til stefndu E-kk-ef og Þ-kk-ef og skyldu hvor þeirra fá að kaupa 6% í félaginu. Jafnframt er kveðið á um kauprétt fyrir allt að 4% eignarhlut í félaginu til hvors þessara aðila á fyrir fram ákveðnu verði. Áformað var að eigin hlutur í félaginu yrði lækkaður með niðurfærslu eigin fjár þannig að áður en af kaupum þeirra stefnda E-kk-ef og stefnda Þ-kk-ef yrði, ættu stefnandi og stefndi F-kk-nf 50% hvor í félaginu. Framkvæmd þessara áforma varð þó með þeim hætti, að stefndi E-kk-nf keypti 6% hlut í félaginu og stefndi Þ-kk-nf keypti 3% hlut. Eignarhlutar stefnanda og stefnda F-kk-ef voru hvor um sig 45,5% heildarhlutafjár í Bjarnari ehf.

Í hluthafasamningnum eru ákvæði um viðskipti með hlutafé félagsins. Þar segir m.a.:

Vilji hluthafi selja heildarhlut sinn eða kaupa heildarhlut annars/annarra hluthafa í félaginu er honum heimilt að tilkynna öðrum hluthafa, hluthöfum þá ákvörðun sína með skriflegu sölutilboði/kauptilboði. Í skriflegu sölutilboði /kauptilboði skal koma fram söluverð eða kaupverð í peningum miðað við eingreiðslu, sem hluthafi vill selja eða kaupa hlut fyrir. Sölutilboð/kauptilboð skal vera fyrirvaralaust og gilda í 30 sólarhringa frá móttöku sölutilboðshafa/kauptilboðshafa frá sölutilboðinu/kauptilboðinu, eingreiðsla skal samkvæmt sölutilboði/kauptilboði, fara fram eigi síðar en 90 sólarhringum eftir móttöku sölutilboðs/kauptilboðs.

Hluthafi sem vill selja hlut sinn og gerir skriflegt sölutilboð til annars/annarra hluthafa skuldbindur sig til þess að kaupa allan hlut þess eða þeirra hluthafa í félaginu er hann gerir sölutilboð á sömu kjörum.

Á sama hátt er hluthafi sem kaupa vill hlut annars/annarra hluthafa og gerir skriflegt kauptilboð, skuldbundinn til þess að selja allan hlut sinn í félaginu á sömu kjörum til þess eða þeirra er hann gerir kauptilboð til.

Haustið 2009 sinnaðist aðaleigendum félagsins, stefnanda og stefnda F-kk-þgf og í kjölfarið lét stefnandi af störfum að ósk stefndu. Var gerður við stefnanda starfslokasamningur, þar sem stefnandi fékk m.a. greiddar kr. 8.000.000 við starfslokin.

Í framhaldi af þessu afhentu stefndu stefnanda tilboð um kaup á öllum eignarhluta stefnanda í Bjarnari ehf., en tilboðið bar yfirskriftina „kauptilboð með fyrirvara í hlutabréf“. Kemur þar fram, að tilboðsgjafi sé óskráð einkahlutafélag í Reykjavík í eigu F-kk-ef H-kk-ef, E-kk-ef G-kk-ef, Þ-kk-ef S-kk-ef, J-kk-ef E-kk-ef S-kk-ef og K-x-x C-x-x. Er tilboðið undirritað af öllum tilboðsgjöfum og er þar sérstaklega tekið fram, að innihald kauptilboðsins hafi verið kynnt K-x-x C-x-x.

Í kauptilboðinu er m.a. að finna eftirgreindan fyrirvara:

Þar sem kauptilboð þetta er gert í nafni óskráðs einkahlutafélags, en ekki í nafni einstakra hluthafa, auk þess sem hluti eigenda óskráða félagsins, eru aðrir en núverandi hluthafar, og þar sem fyrirvari er gerður um gildi kauptilboðsins, er það ófrávíkjanleg forsenda kauptilboðs þessa, að kauptilboðið er utan ákvæða hluthafasamnings félagsins Bjarna ehf., sem gerður var 12. júní 2008, og varðar viðskipti með hlutabréf félagsins. Ef kauptilboðshafi lítur kauptilboðið öðrum hætti er kauptilboðið ógilt „null and void.

Greiðslu kaupverðsins er, samkvæmt tilboðinu, ætlað að dreifast á þrjú ár, en gert er ráð fyrir, að hið selda sé afhent við fyrstu greiðslu. Tilboðshafa er gefinn þriggja daga frestur til að samþykkja tilboðið eða til kl. 15.00 mánudaginn 9. nóvember 2009. Hins vegar er fyrirvari um, að kauptilboðsgjafi geti afturkallað kauptilboðið með tilkynningu til stefnanda eða til lögmanns félagsins allt til kl. 15.00 þann 15. desember 2009.

Stefnandi kveðst hafa farið til fundar við lögmann félagsins, M-kk-þf H-kk-þf Á-kk-þf, að morgni mánudagsins 9. nóvember 2009 og tjáð honum, að hann teldi á sig hallað og hafi hann óskað eftir að fá frumrit starfslokasamningsins, sem lögmaðurinn hafði í sinni vörzlu. Reif stefnandi samninginn að lögmanninum viðstöddum.

Nokkru fyrir kl. 15.00 sama dag fór stefnandi, ásamt lögmanni sínum og S-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf, hdl., til fundar við M-kk-þf H-kk-þf og afhenti honum yfirlýsingu, þar sem vísað var til ákvæða hluthafasamningsins og þess krafizt, að stefnandi fengi að njóta samningsbundins kaupréttar síns. Segir m.a. í yfirlýsingunni:

Þótt leitast sé við að virða þessi ákvæði að vettugi í kauptilboði og brjóta þannig gegn samningsbundnum rétti mínum með málamyndafyrirvara, lít ég svo á, að við gerð og afhendingu kauptilboðsins hafi framangreind ákvæði hluthafasamningsins orðið virk. Með skírskotan til þessara ákvæða lýsi ég því yfir, að ég mun færa mér í nyt samningsbundinn kauprétt minn og kaupa hluti tilboðsgjafa á sömu kjörum og þeir gera kauptilboð til. Þannig er ég reiðubúinn að greiða sem nemur USD 70.329,67 fyrir hvert 1% hlutafjár í eigu tilboðsgjafa. Greiðsla verður innt af hendi innan 90 daga frá dagsetningu kauptilboðs svo sem ákvarðað er í hluthafasamningi. Kaupverð verður núvirðisreiknað miðað við greiðslutilboð í kauptilboði.

Boðað verður til hluthafafundar svo fljótt sem auðið er þar sem ný stjórn verður kjörin. Fram að þeim fundi ber fráfarandi stjórn að sinna verkefnum sínum í ljósi breyttrar eignaraðildar. Stjórnarmönnum er ljóst, að samskipti við samstarfsaðila félagsins í Kanada eru viðkvæm. Hvers konar ótilhlýðilegar athafnir stjórnarmanna, sem fallnar eru til þess að rýra hag félagsins, geta varðað þá bótaábyrgð.

Í framhaldi af afhendingu þessarar yfirlýsingar fóru fram viðræður milli S-kk-ef Þ-kk-ef B-kk-ef og stefndu og M-kk-ef H-kk-ef Á-kk-ef. Höfnuðu stefndu því að verða við kröfunni um beitingu kaupréttar. Sú afstaða þeirra var áréttuð í bréfi G-kk-ef J-kk-ef, hrl. dags. 17. nóvember 2009.

Með bréfi lögmanns stefnanda til lögmanns stefndu G-kk-ef J-kk-ef hrl., dags. 19. nóvember 2009, er krafa stefnanda áréttuð. Jafnframt er farið fram á það í bréfinu, að stefndu í máli þessu afsali sér hlutum í félaginu gegn greiðslu kaupverðs að fullu, er nemi jafnvirði USD 70.329,67 í íslenzkum krónum samkvæmt skráðu gengi Seðlabanka Íslands á greiðsludegi fyrir hvert 1% hlutafjár í eigu þeirra og skuli afsal hluta og greiðslur fara fram fimmtudaginn 26. nóvember 2009 kl. 15.00.

Með bréfi, dags. 23. nóvember 2009, hafnar lögmaður stefndu, G-kk-nf J-kk-nf, skyldu stefndu til þess að selja hluti sína í Bjarnari ehf.

Stefndu kveða stefnanda hafa lýst því yfir við M-kk-þf H-kk-þf Á-kk-þf hdl., að hann vildi gera samkomulag um starfslok sín hjá félaginu og jafnframt hafi hann viljað selja eignarhlut sinn í félaginu, færi svo að hann léti af störfum. Hafi stefnandi sagzt ekki vilja eiga hlut í félagi, sem hann hefði ekki bein áhrif á. Hafi stefnandi einnig rætt þennan vilja sinn við stefnda Þ-kk-þf. Hafi M-kk-nf H-kk-nf rætt vilja stefnanda til þess að selja hlut sinn við stefndu E-kk-þf, F-kk-þf og Þ-kk-þf. Hafi stefndu því farið að ósk stefnanda, þegar þeir ásamt fleirum stóðu að fyrirvarabundnu tilboði óskráðs einkahlutafélags í hlut stefnanda.

Snýst ágreiningur í máli þessu um afhendingu eignarhluta stefndu í Bjarnari ehf.

Upphaflega kröfðust stefndu þess aðallega, að málinu yrði vísað frá dómi. Stefnandi breytti þá kröfugerð sinni með hliðsjón af athugasemdum stefndu, og féllu stefndu þá frá frávísunarkröfunni.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að þann 12. júní 2008 hafi hluthafar í Bjarnari ehf. gert með sér hluthafasamning, þar sem þeir gangist undir þær skuldbindingar, að vilji hluthafi kaupa heildarhlut annars hluthafa í félaginu, skuli það gert í skriflegu kauptilboði, þar sem fram komi kaupverð í peningum, miðað við eingreiðslu. Kauptilboðið skuli vera fyrirvaralaust og gilda í 30 sólarhringa frá móttöku kauptilboðshafa, og eingreiðsla skuli fara fram innan 90 daga frá móttöku tilboðs. Þá komi fram, að vilji hluthafi kaupa hlut annars hluthafa, og geri hann skriflegt kauptilboð, sé hann skuldbundinn til þess að selja allan hlut sinn í félaginu á sömu kjörum til þess eða þeirra, er hann gerir kauptilboð.

Tilgangur hluthafa með gerð þessa hluthafasamnings hafi verið sá að standa vörð um hagsmuni sína og mæla m.a. fyrir um, hvernig unnt væri að bregðast við tilraunum meirihluta til að úthýsa minnihluta í krafti atkvæðamagns. Vegna persónulegra deilna aðaleigenda hafi einmitt það gerzt, að lagt hafi verið til atlögu við stefnanda. Honum hafi verið sagt upp störfum og hann knúinn til að undirrita starfslokasamning. Í beinu framhaldi af því hafi verið lagt fram kauptilboð frá þeim hluthöfum, sem að brottvikningunni stóðu, og stefnanda gefinn kostur á því að ganga frá sölu á sínum hlut í félaginu. Að öðrum kosti yrði hann „læstur inni“ með sinn hlut.

Stefnandi telji, að sá réttur, sem hluthafar öðluðust með gerð hluthafasamningsins, sé sjálfstæður réttur til að ganga inn í kauptilboð um kaup þeirrar eignar, sem sá réttur lýtur að, óháð vilja þeirra, er að kauptilboðinu standi. Þann rétt geti samningsaðilar hluthafasamkomulagsins ekki gert að engu með því að gera tilboð í nafni óskráðs hlutafélags, eða að skilyrða kauptilboðið þannig, að það sé ógilt, verði það talið falla undir ákvæði hluthafasamkomulagsins. Þannig hafi þessi samningsbundni réttur stefnanda orðið virkur við gerð og afhendingu umrædds kauptilboðs. Það eitt, að kalla til tvo starfsmenn til málamynda og lýsa því yfir, að tilboðið sé gert í nafni óskráðs hlutafélags, geti ekki breytt þeirri staðreynd, að fyrri hluthafar séu beinir aðilar að kauptilboðinu, þegar það var gert.

Stefnandi telji þannig, að dæma verði stefndu til að afhenda honum hluti sína í Bjarnari hf., í samræmi við kröfugerð. Fyrir liggi, að stefndi F-kk-nf hafi átt 45,5% hlut, stefndi E-kk-nf 6% hlut og Þ-kk-nf 3% hlut. Í kauptilboðinu, sem dagsett sé þann 6. nóvember 2009, hafi þessir aðilar gert stefnanda tilboð í hlut hans miðað við gengið USD 70.329,67 fyrir hvert 1% hlutafjár. Jafnframt hafi, eins og áður segi, verið gert ráð fyrir því, að greiðsla kaupverðs yrði innt af hendi með fjórum jöfnum greiðslum til ársins 2012. Þrátt fyrir að stefnandi telji sig hafa samningsbundinn rétt til að kaupa hluti stefndu á þessum sömu kjörum sé krafa hans miðuð við, að hlutirnir séu greiddir við afhendingu þeirra, en það sé jafnframt í samræmi við yfirlýsingu stefnanda þann 9. nóvember 2009, auk þess sem slík greiðslutilhögun sé í samræmi við ákvæði hluthafasamkomulags aðila. Sé miðað við, að greiðsla fari fram í íslenzkum krónum í samræmi við gengi Seðlabanka Íslands á afhendingardegi. Sé þessi greiðslutilhögun í samræmi við kauptilboð stefndu.

Um aðild og varnarþing vísist til 19. gr. og 1. mgr. 42.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um málskostnaðarkröfu vísi stefnandi til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt af málflutningskröfu vísist til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því, að við umfjöllun um kröfu stefnanda, um að stefndu verði skyldaðir með dómi til þess að selja hluti sína í Bjarnari ehf., beri að líta til meginreglunnar um samningsfrelsið og þessi að allar undantekningar frá meginreglunni beri að túlka þröngt. Til þess að unnt sé að fallast á kröfur stefnanda, verði dómari að komast að niðurstöðu um, að enginn vafi sé á því, að stefndu hafi undirgengizt skuldbindingu um að selja eign sína, gagnstætt eigin vilja, við þær aðstæður, sem uppi eru. Stefndu mótmæli því, að þeir hafi gengizt undir slíka skuldbindingu.

Efni hluthafasamningsins

Í hluthafasamningnum sé kafli, sem hafi fyrirsögnina „Viðskipti með hlutabréf félagsins“. Sá hluti kaflans, sem stefnandi byggi kröfur sínar á, sé svohljóðandi:

Vilji hluthafi selja heildarhlut sinn eða kaupa heildarhlut annars/annarra hluthafa í félaginu er honum heimilt að tilkynna öðrum hluthafa, hluthöfum þá ákvörðun sína með skriflegu sölutilboði/kauptilboði. Í skriflegu sölutilboði/kauptilboði skal koma fram söluverð eða kaupverð í peningum miðað við eingreiðslu, sem hluthafi vill selja eða kaupa hlut fyrir. Sölutilboð/kauptilboð skal vera fyrirvaralaust og gilda í 30 sólarhringa frá móttöku sölutilboðshafa/kauptilboðshafa á sölutilboðinu/kauptilboðinu, eingreiðsla skal samkvæmt sölutilboði/kauptilboði, fara fram eigi síðar en 90 dögum eftir móttöku sölutilboðs/kauptilboðs.

Hluthafi sem vill selja hlut sinn og gerir skriflegt sölutilboð til annars/annarra hluthafa skuldbindur sig til þess að kaupa allan hlut þess eða þeirra hluthafa í félaginu er hann gerir sölutilboð á sömu kjörum.

Á sama hátt er hluthafi sem kaupa vill hlut annars/annarra hluthafa og gerir skriflegt kauptilboð, skuldbundinn til þess að selja allan hlut sinn í félaginu á sömu kjörum til þess eða þeirra er hann gerir kauptilboð til.

Margar ástæður séu fyrir því, að fyrirvarabundna kauptilboðið á dskj. nr. 5 falli ekki undir þetta samningsákvæði:

1. Samningsákvæðið taki til þess, þegar einn hluthafi vilji selja heildarhlut sinn eða kaupa heildarhlut annars hluthafa. Tilboðsgjafi samkvæmt dskj. nr. 5 sé „Óskráð einkahlutafélag í Reykjavík“. Hið óskráða félag sé ekki hluthafi í Bjarnari ehf. Þegar af þessari ástæðu taki hluthafasamningurinn ekki til tilboðsins.

2 Fimm nafngreindir einstaklingar séu tilgreindir sem eigendur hins óskráða félags. Tveir þeirra séu ekki aðilar hluthafasamningsins. Jafnvel þótt litið væri fram hjá þeirri staðreynd, að óskráða félagið sé tilboðsgjafinn, þá verður niðurstaðan hin sama, því engin leið sé að líta svo á, að með tilboðinu sé einstakur hluthafi í Bjarnari ehf. að gera tilboð í hluti stefnanda.

3. Í tilboði, sem fellur undur hluthafasamkomulagið, skuli koma fram verð miðað við eingreiðslu. Því sé ekki að heilsa í þessu tilviki.

4. Tilboð, sem fellur undir samkomulagið, skuli vera fyrirvaralaust. Dómskjal nr. 5 beri yfirskriftina „kauptilboð með fyrirvara í hlutabréf“. Fyrirvarar séu tíundaðir ítarlega í 1. og 6. gr. tilboðsins.

5. Í tilboði, sem fellur undir hluthafasamninginn, skuli vera 30 daga samþykkisfrestur. Í þessu tilviki sé tilboðsfrestur 3 sólarhringar, sbr. 8. gr.

6. Samkvæmt tilboði, sem fellur undir hluthafasamninginn, skuli eingreiðsla kaup- eða söluverðs fara fram eigi síðar en 90 dögum eftir móttöku tilboðs. Samkvæmt 2. gr. fyrirvarabundna kauptilboðsins skyldi kaupverðið greiðast á rúmum þremur árum.

Skýr fyrirvari í tilboðinu

Í kauptilboðinu á dskj. nr. 5 séu skýrir fyrirvarar og sérstaklega tekið fram í 1. gr. þess, að ófrávíkjanleg forsenda kauptilboðsins sé, að kauptilboðið sé utan ákvæða hluthafasamningsins. Sé sérstaklega undirstrikað, að tilboðið sé gert í nafni óskráðs félags og undirstrikað, að hluti eigenda þess félags séu ekki meðal hluthafa Bjarnars ehf. Því sé það ófrávíkjanleg forsenda kauptilboðsins, að það sé utan hluthafasamningsins. Stefnandi hafi því aldrei haft minnstu ástæðu til þess að ætla, að hann gæti reist rétt til þess að ná undir sig félaginu á grundvelli þess. Hafi stefnandi talið, að kauptilboð félags í eigu fimmmenninganna félli undir hluthafasamninginn, hafi hann vitað, að tilboðið væri þar með ógilt, „null and void“, eins og segi í textanum.

Ekki sömu skilmálar.

Jafnvel þótt komist yrði að þeirri niðurstöðu, að stefnandi hefði eignazt kauprétt á hlutum stefndu við móttöku fyrirvarabundna kauptilboðsins á dskj. nr. 5, þá leiði það ekki til þess, að taka beri kröfur hans til greina, því stefnukröfurnar séu ekki byggðar á sömu greiðslum og fram komu í kauptilboðinu. Samkvæmt tilboðinu hafi kaupverð átt að greiðast í áföngum á þremur árum, eins og lýst sé í 2. gr. Kaupverðið hafi átt að vera gengistryggt miðað við dollar og bera því til viðbótar libor vexti frá kaupdegi til greiðsludags. Samkvæmt stefnukröfum séu skilmálar þeirra kaupa, sem stefnandi freisti að knýja fram, allt aðrir.

Hluthafasamningur.

Stefndu mótmæli því, að ákvæði hluthafasamnings um viðskipti með hlutabréf félagsins banni hluthöfum að setja fram kaup- eða sölutilboð með öðrum hætti en þar sé um samið. Sé tilboð sett fram með skýrum fyrirvara um, að það falli ekki undir hluthafasamninginn, sé engum réttmætum hagsmunum viðtakandans raskað og því hafi fyrirvarinn fullt gildi.

Svar barst eftir að samþykkisfrestur var liðinn.

Í 8. gr. kauptilboðsins á dskj. nr. 5 komi fram, að það sé skuldbindandi til kl. 15.00 hinn 9. nóvember 2009. Eins og fram komi í yfirlýsingum M-kk-ef H-kk-ef Á-kk-ef hdl, á dskj. nr. 13 og 14, hafi yfirlýsing stefnanda um kauprétt (dskj. nr. 6) á grundvelli kauptilboðsins borizt til stefndu, eftir að tilboðsfrestur rann út. Því sé mótmælt, að stefnandi geti byggt nokkurn rétt á því, að yfirlýsing hans hafi verið sett fram innan tilboðsfrestsins.

Stefnandi geri nú breytingar á kröfugerð sinni með vísan til athugasemda í greinargerð stefnda. Engar breytingar séu gerðar á fjárhæðum eða gengisviðmiðun, en í stað krafna um, að stefndu selji sér tiltekinn hlut, sé nú krafizt afhendingar á hlut gegn tiltekinni greiðslu.

Varakrafa sé byggð á gengisviðmiðun þann sama dag og kauptilboð af hálfu stefndu var sett fram, og kaupréttur hafi þannig orðið virkur.

Stefndu haldi því fram og telji sannað með yfirlýsingum M-kk-ef H-kk-ef, að stefnandi hafi átt frumkvæðið að því, að kauptilboðið á dskj. nr. 5 var gert, og honum hafi verið ljósir allir þeir fyrirvarar kauptilboðsgjafa, sem fram komi í texta tilboðsins. Hann hafi því ekki getað haft réttmætar væntingar um, að tilboðið félli undir hluthafasamninginn.

Lýsing M-kk-ef H-kk-ef á dskj. 13 og 14 á atvikum og aðdraganda þess, að stefnandi, ásamt tveimur lögmönnum sínum, hafi mætt þann 9. nóvember 2009 á fund M-kk-ef H-kk-ef og afhent honum yfirlýsinguna um nýtingu kaupréttar á dskj. nr. 6, beri það með sér, að stefnandi hafi haft í hyggju að ná yfirráðum í félaginu með því að beita „lögfræðilegum brögðum“. Yfirlýsingin um nýtingu kaupréttarins byggist á því, að líta fram hjá aðdraganda þess, að kauptilboðið á dskj. nr. 5 hafi verið lagt fram sem og að líta fram hjá skýrt skrifuðum fyrirvörum, sem skráðir séu í tilboðinu. Í framhaldinu hafi stefnandi ítrekað sakað stefndu um að brjóta lög og reglur í samskiptum aðila og dreift til aðila, sem félagið sé háð samskiptum við, ásökunum um, að stefndu kunni að hafa gerzt brotlegir við lög, sbr. t.d. dskj. nr. 11, sem er bréf stefnanda til samstarfsaðila félagsins í Kanada. Á aftari síðu bréfsins sé því t.d. lýst, að á stjórnarfundi Bjarnars ehf. 17. desember 2009 hafi verið teknar ákvarðanir, sem Þ-kk-þgf M-kk-þgf B-kk-þgf, sem stefnandi kalli fulltrúa sinn í stjórninni, hafi verið meinað að taka þátt í. Sannleikann um þetta atriði megi ráða af tölvupóstunum á dskj. nr. 15 og 16.

IV

Forsendur og niðurstaða

Stefndu gáfu skýrslu fyrir dómi, sem og vitnið M-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf hdl.

Vitnið, M-kk-nf H-kk-nf, skýrði svo frá fyrir dómi, að hann hefði verið lögmaður fyrir Bjarnar ehf. allt frá gerð hluthafasamkomulagsins, en stefnandi hefði leitað til hans í júní 2008 og beðið hann um að vinna fyrir félagið. Hann kvað hafa verið komna upp óeiningu innan hluthafahópsins og hefði hann reynt að ná sáttum með aðilum, án árangurs. Stefnandi hafi þá tjáð honum, að ef hann ætti ekki að hafa vinnu kringum hlutafé sitt í félaginu, vildi hann hætta og selja hlut sinn í félaginu. Hann hafi beðið vitnið um að miðla því áfram, og hafi vitnið talað við stefnda Þ-kk-þf um það. Vitnið kvaðst hafa gert grunntextann í kauptilboði stefndu. Fyrirvarar í tilboðinu hafi verið settir inn svo stefnanda mætti vera fullkomlega ljóst, að stefndu hefðu ekki í hyggju að selja sinn hlut í félaginu, heldur einungis að kaupa hlut stefnanda, sem hefði verið búinn að lýsa því yfir, að hann vildi selja sinn hlut. Hann kvaðst hafa margítrekað þetta við stefnanda. Það hafi verið algerlega ljóst, að kauptilboðið hefði verið gert á þeirri forsendu af hálfu stefndu, að þeir ætluðu ekki að selja. Hann kvað stefnanda hafa komið á skrifstofu sína, ásamt G-kk-þgf B-kk-þgf og S-kk-þgf Þ-kk-þgf kl. 14.55 hinn 9. nóvember 2009. Hann kvaðst hafa tjáð þeim, að hann myndi kvitta undir, að þeir hefðu komið á þessum tíma, en hann hafi ekkert umboð haft til að taka við skjalinu (dskj. nr. 6), fyrir hönd stefndu. Langur tími hafi síðan liðið þar til efni skjalsins hafi komizt til vitundar stefndu, þar sem stefnandi hafi beðið vitnið um að fara ekki með skjalið til þeirra strax. Spurður, hvort stefnandi hefði ekki viljað gera stefndu skriflegt sölutilboð í samræmi við ákvæði í hluthafasamningi aðila, kvað hann svo ekki hafa verið, stefnandi hefði viljað fá kauptilboð.

Samkvæmt framangreindum framburði vitnisins, M-kk-ef H-kk-ef, sem var trúverðugur að öllu leyti, þykir sannað, að stefnandi óskaði sjálfur eftir því að fá kauptilboð frá stefndu og að hann hafi verið búinn að lýsa því yfir, að hann vildi selja hlut sinn og ganga út úr fyrirtækinu. Mátti honum vera ljóst, með hliðsjón af þeim fyrirvörum í kauptilboði stefndu, sem gert var í nafni óskráðs einkahlutafélags í sameign þeirra og tveggja annarra aðila, að ætlun stefndu var aldrei sú að gefa stefnanda kost á að hafna tilboðinu og gera þeim í stað þess skylt að selja honum sína hluti, svo sem gert er ráð fyrir í heimildarákvæði hluthafasamkomulagsins í kafla sem ber yfirskriftina „viðskipti með hlutabréf félagsins“. Það heimildarákvæði lýtur að því, að hluthafi vilji selja heildarhlut sinn eða kaupa heildarhlut annarra hluthafa. Er þar skýrt kveðið á um innihald slíks kaup- eða sölutilboðs. Var alveg ljóst af tilboði stefndu, að þeir höfðu ekki vilja til að selja heildarhlut sinn. Með því að um heimildarákvæði er að ræða, sem lýtur ákveðnum skilyrðum um form og efni tilboðs, hefði þurft að taka það skýrt fram í samningi aðila, að hvers kyns skriflegt sölutilboð í öðru formi en lýst er í heimildarákvæðinu, yrði fellt að ákvæðinu og fyrirvarar um annað metnir ógildir, svo það geti skuldbundið samningsaðila gegn vilja sínum. Tilboð stefndu uppfyllti ekki form- og efnisskilyrði heimildarákvæðisins, auk þess sem sú skýra viljayfirlýsing fólst í tilboði þeirra, að þeir væru ekki að nýta sér heimildarákvæðið. Gat stefnanda ekki dulizt sá vilji þeirra. Verður stefndu því ekki gert að láta af hendi hluti sína í fyrirtækinu gegn eindregnum vilja þeirra. Ber því þegar af þessum sökum að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnanda til að greiða stefndu, hverjum um sig, málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 275.000, þar með talinn virðisaukaskattur.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, F-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, Þ-kk-nf S-kk-nf og E-kk-nf G-kk-nf, eru sýknir af kröfum stefnanda, S-kk-ef B-kk-ef E-kk-ef.

Stefnandi greiði hverjum hinna stefndu kr. 275.000 í málskostnað.