E-7836/2007

Mál þetta höfðaði A með stefnu birtri 20. nóvember 2007 á hendur dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra f.h. íslenska ríkisins. Málið var dómtekið 12. september sl.

Stefnandi krefst greiðslu miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. mars 2005 til 20. nóvember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar. Til vara krefst hann lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefnt krefst í málinu miskabóta vegna þess að hann var handtekinn og haldið í gæslu lögreglunnar þriðjudaginn 22. mars 2005.

Málið hófst með því að sonur stefnanda, B var stöðvaður að morgni þessa dags þar sem hann ók bifreið eftir Skeiða- og Hrunamannavegi í Árnessýslu. Með honum í bílnum var P-x-x R-x-x, sem klæddur var í vinnugalla að því er segir í skýrslu lögreglunnar. Skýrsla var tekin af B síðar þennan sama dag á lögreglustöðinni á Selfossi. Ekki kemur fram hvenær dagsins skýrslan var tekin. Hann er yfirheyrður sem grunaður og sakarefnin eru sögð vera akstur án ökuréttinda, of hraður akstur og aðild að ólöglegri veru og vinnu útlendinga.

Fram kom í viðræðum lögreglu við B og P-x-x að tveir Pólverjar dveldu að ..., á heimili stefnanda. Fór lögregla á staðinn og kl. 11.58 voru þeir K-x-x K-x-x og J-x-x M-x-x handteknir þar og fluttur á lögreglustöðina á Selfossi.

Frumskýrsla um málið var skrifuð að kvöldi 22. mars. Var unnið að ritun hennar frá kl. 21.01 til kl. 23.20. Aðilar eru sagðir þeir P-x-x R-x-x, J-x-x M-x-x og K-x-x K-x-x, auk stefnanda. Brot stefnanda þar er sagt vera á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Brot hinna þriggja er sagt gegn lögum um útlendinga nr. 96/2002. Í skýrslunni segir um stefnanda:

A mætti að eigin frumkvæði á lögreglustöðina á Selfossi. A var þegar við komu á lögreglustöðina mjög æstur og erfiður viðureignar. Kynntum við A að við þyrftum að taka af honum framburðarskýrslu vegna málsins og buðum honum inn á skrifstofu rannsóknardeildar þar sem honum var boðið að bíða þar til unnt væri að taka af honum framburðarskýrslu. Er A var að bíða á skrifstofunni æstist hann mjög upp og rauk af skrifstofunni og út af lögreglustöðinni. Kom hann aftur stuttu síðar inn á lögreglustöðina og reyndi að taka B, son hans, með honum. Kynntum við A að B mætti ekki koma með honum inn á stöðina og var hann mjög ósáttur við það. A var kynnt að ef hann róaði sig ekki niður yrði hann handtekinn. A æstist enn meira upp við þetta og varð ógnandi í framkomu. Ítrekað var við hann að róa sig niður og tók hann þá GSM síma sem hann hélt á og kastaði honum af miklu afli í rannsóknarlögreglumann EK-8705 sem sat gegnt A við skrifborð. Var honum þá kynnt að hann væri handtekinn og skyldi vistaður í fangageymslu þar til framburðarskýrsla yrði tekin af honum. A var handtekinn og vistaður í fangaklefa nr. 3 klukkan 13.27.

Síðar í frumskýrslunni segir að stefnanda hafi verið sleppt kl. 20.50.

Í annarri skýrslu lögreglunnar á Selfossi segir að stefnandi hafi verið handtekinn kl. 11.58 og að því er þar segir til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi brot.

Skýrsla var tekin af stefnanda hjá lögreglunni. Skýrslutakan hófst kl. 15.05 og henni lauk kl. 16.35. Sakarefnið er sagt vera brot á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Er þar bókað eftir stefnanda að hann hafi verið að undirbúa það að ráða Pólverjana þrjá í vinnu. Hafi hann viljað kynnast þeim fyrst og ráða síðan í vinnu eftir löglegum leiðum. Hafi hann prófað þá alla þrjá í vinnu. Síðan svarar stefnandi ábendingu lögreglu um að J-x-x og K-x-x hafi verið við vinnu er lögregla kom að ... þannig að þeir hafi þá tekið það upp hjá sjálfum sér, hann hafi ekki beðið þá um það. Þá er bókað eftir honum að þeir komi til með að fá peninga hjá sér þegar þeir verði komnir með atvinnuleyfi, hann muni ekki til þess að hafa látið þá fá peninga. Loks kemur fram í skýrslunni að stefnandi hafi rukkað þá fyrir gistingu í svefnpokaplássi.

Í skýrslu lögreglunnar á Hvolsvelli kemur fram að er lögreglumaður kom að ..., þar sem stefnandi veitir ferðaþjónustu, hafi sést að tveir Pólverjar voru þar við vinnu. Hlupu þeir inn í bæ er þeir urðu lögreglu varir. Er bókað eftir H-kk-þgf A-kk-þgf, sem starfaði þar við smíðar fyrir stefnanda, að Pólverjarnir tveir ynnu hjá stefnanda. Voru þetta áðurnefndir J-x-x M-x-x og K-x-x K-x-x. Voru þeir handteknir þar á staðnum að beiðni lögreglunnar á Selfossi og færðir í fangageymslu á Selfossi.

Skýrslur voru teknar af Pólverjunum þennan sama dag. Skýrslutaka af J-x-x M-x-x hófst kl. 15.30 og lauk kl. 17.15. Skýrslutaka af K-x-x K-x-x hófst kl. 17.40 og lauk kl. 18.50. Skýrslutaka af P-x-x R-x-x hófst loks kl. 20.05 og lauk kl. 21.15. Lögreglan á Hvolsvelli tók skýrslu af H-kk-þgf A-kk-þgf þennan sama dag. Stóð sú skýrslutaka frá kl. 16.10 til kl. 17.05.

Mál var höfðað á hendur Pólverjunum þremur með ákæru dagsettri 23. mars 2005. Var þeim gefið að sök brot gegn 1. mgr. 5. gr. sbr. 17. gr. laga nr. 97/2002 og 2. gr. laga nr. 19/2004. Málið var dæmt samdægurs í Héraðsdómi Suðurlands. Dóminum var áfrýjað og var hann ómerktur með dómi Hæstaréttar 16. júní 2005 og málinu vísað heim í hérað. Ekki hafa verið lögð fram gögn um frekari meðferð þess máls fyrir héraðsdómi.

Mál var höfðað á hendur stefnanda með ákæru dagsettri 30. mars 2005. Var honum í fyrstu þremur liðum ákæru gefið að sök að hafa haft þremenningana í vinnu tiltekin tímabil, án þess að þeir hefðu tilskilin atvinnuleyfi. Þá var honum í fjórða ákærulið gefið að sök að hafa við yfirheyrslu 22. mars 2005 veist að rannsóknarlögreglumanni og kastað í hann GSM-síma. Var sú háttsemi talin varða við 106. gr. almennra hegningarlaga, til vara við 217. gr. Ákæruvald féll síðar frá kröfu um heimfærslu brotsins til 106. gr. en hélt fast við varakröfu sína. Málsmeðferð fyrir dómi dróst nokkuð vegna þess að þremenningarnir voru farnir úr landi. Dómur var loks kveðinn upp 21. maí 2007. Var ekki talið að fram væri komin lögfull sönnun þess að stefnandi hefði haft Pólverjana í vinnu og var hann sýknaður af fyrstu þremur ákæruliðunum. Fjórða ákæruliðnum var hins vegar vísað frá dómi.

Er umræddir atburðir áttu sér stað dvaldi stefnandi á Reykjalundi til endurhæfingar vegna hjartasjúkdóms. Í læknisvottorði kemur fram að hann hafi þurft að taka þvagræsilyf og að við töku þeirra aukist þvagmagn og þvaglátaþörf mjög.

Fyrir dómi bar stefnandi að hann hefði komið á Selfoss klukkan rúmlega hálfeitt. Hann hefði viljað vita af hverju sonur sinn hefði verið handtekinn. Hann hefði gefið skýrslu hjá lögreglunni og haft þar stöðu grunaðs manns. Hann hefði farið út í bíl sinn ásamt syni sínum eftir að skýrslutökunni var lokið, en henni lauk kl. 13.35 Nokkru síðar hefði hann verið handtekinn. Hann hefði verið kallaður inn í herbergi þar sem lögreglumaðurinn E-kk-nf K-kk-nf hefði verið. Þá hefði honum verið tilkynnt að hann væri handtekinn. Lögreglan hefði talað um rannsóknarhagsmuni og áframhaldandi brotastarfsemi. Hann hefði lent í orðaskaki við E-kk-þf, sem hefði haldið að hann væri með kveikjara, en hann hefði verið með sprengipilluglas. Þeir hefðu tekið það af honum Hann hefði þá hent síma sínum á borðið. Hann hefði alls ekki hent honum í lögreglumanninn. Eftir handtökuna hefði sér tvívegis verið neitað um að fara á salerni. Þá hefðu þeir verið mjög lengi að sækja sprengitöflur fyrir sig.

Stefnandi sagði að það hefði verið vond lykt í klefanum og hundahár. Hann hefði kvartað og síðan verið fluttur í annan klefa.

Sonur stefnanda, B, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann lýsti því að eftir að lögreglan hefði tekið föður hans inn í herbergi hefði hann heyrt föður sinn biðja um að hann yrði viðstaddur skýrslutöku. Þá hefði hann heyrt lögreglumennina segja að ekkert salerni væri á staðnum, er faðir hann hafi beðið um að fá að fara á salerni.

E-kk-nf K-kk-nf, lögreglufulltrúi, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann sagði að stefnandi hefði verið undir grun um brot gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Málið hefði verið í fyrstu mjög óljóst og rannsókn á frumstigi. Stefnandi hefði rokið út af skrifstofunni, komið aftur stuttu síðar og beðið um að sonur sinn yrði viðstaddur yfirheyrslu, en því hefði verið hafnað. Stefnandi hefði þá dregið upp síma við borðið og ætlað að hringja. E-kk-nf kvaðst hafa sagt honum að mætti aðeins hringja í lögmann. Stefnandi hefði þá þeytt símanum í sig af afli. Þá hefði hann gefið fyrirmæli um að stefnandi yrði handtekinn. Með handtökunni hefði hann aðallega hugsað um að sakargögnum yrði ekki spillt. Þá tók E-kk-nf fram að á þessum tíma hefði verið unnið að því að taka í notkun nýtt tölvukerfi og að það hefðu skapast vandamál við skráningar.

J-kk-nf G-kk-nf Þ-kk-nf, rannsóknarlögreglumaður, gaf skýrslu fyrir dómi. Hann sagði að stefnandi hefði verið grunaður um að nota erlenda verkamenn sem ekki hefðu atvinnuleyfi. Hann sagði að E-kk-nf hefði ákveðið að handtaka stefnanda. Stefnandi hefði verið afar ósáttur og honum heitt í hamsi. Hann hefði ætlað að hringja en verið sagt að hann mætti aðeins finna sér verjanda. Þá hefði hann tekið símann og kastað honum í E-kk-þf. Þá hefð E-kk-nf ákveðið að handtaka hann.

J-kk-nf G-kk-nf kvaðst ekki muna eftir því að stefnanda hefði verið neitað um lyf eða að fara á salerni. Það hefði verið fylgst vel með honum af því að hann sagði að hann væri hjartasjúklingur. Þá kvaðst hann vita að nokkurt misræmi væri í lögregluskýrslum. Það hefðu verið erfiðleikar með nýtt tölvukerfi sem verið var að taka í notkun.

Hann sagði loks að þeir hefðu látið rannsókn á árás stefnanda á E-kk-þf bíða, en einbeitt sér að atvinnuleyfismálinu.

R-kvk-nf B. S-kvk-nf ritaði frumskýrslu lögreglu. Hún var frammi á gangi er stefnandi var handtekinn. Hún sagði að þarna hefði verið háreysti og læti í stefnanda.

Stefnandi hefur lagt fram ljósrit fjögurra fréttagreina um atvikin sem birust í Fréttablaðinu og Sunnlenska.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur að lögreglurannsóknin hafi verið óheimil. Meint brot hans gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga hafi átt sér stað í umdæmi sýslumannsins á Hvolsvelli. Rannsókn hafi því átt að fara fram þar, sbr. þágildandi 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1996, sbr. 2. mgr. 7. gr. Þá vísar stefnandi til 1. mgr. 2. gr. þágildandi reglugerðar nr. 396/1997. Lögreglan á Selfossi hafi ekki haft heimild til að hefja eða halda áfram rannsókninni. Þetta eitt og sér leiði til bótaskyldu.

Stefnandi telur að engin heimild hafi verið að handtaka sig, sbr. 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991. Þá hafi frelsissviptingin brotið gegn 1. mgr. 5. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Stefnandi segir að ekkert tilefni hafi verið til handtökunnar. Hann hafi sjálfur komið á lögreglustöð vegna málsins og verið reiðubúinn að gefa skýrslu. Lögreglan hafi hins vegar talið nauðsynlegt að handtaka hann til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot. Þá hafi ekkert legið fyrir um meint brot hans. Engin kæra hafi verið komin fram og engar vísbendingar um refsiverða háttsemi. Hann hafi ekki legið undir rökstuddum grun um refsivert brot.

Stefnandi bendir á að lögregla hafi ekki talið tilefni til að handtaka hann er hann kom sjálfur á lögreglustöð. Ekki verði ráðið af gögnum að eitthvað nýtt hafi komið fram um meint brot er gefið gæti tilefni til handtöku. Önnur brot séu ekki tilgreind á handtökuskýrslunni. Stefnandi fullyrðir að hann hafi fleygt síma sínum á borð eftir að honum var tilkynnt um handtökuna og skipað að afhenda belti sitt og lausa muni. Síminn hafi runnið yfir borðið og í lögreglumann er sat hinu megin. Þetta hafi því gerst eftir handtökuna og hafi ekki verið tilefni hennar. Sú frásögn í lögregluskýrslu að þetta sé orsök handtöku stangist auk þess á við þá frásögn að grunur sé um brot gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga.

Stefnandi kveðst vera hjartasjúklingur og hafi á þessum tíma verið til endurhæfingar á Reykjalundi. Hann segir að lögregla hafi verið treg að leyfa sér að fá lyf sín og síðan að fara á salerni. Hvort tveggja hafi valdið sér óöryggi og vanlíðan og verið óþarflega særandi. Skýra verði heimildir lögreglu til handtöku afar þröngt. Þá verði að gæta meðalhófs og málefnalegra sjónarmiða við beitingu slíkra heimilda.

Stefnandi bendir á að frelsissviptingin hafi verið ónauðsynleg. Hann hafi verið handtekinn til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot. Vandséð sé hvernig hann hefði getað nýtt starfskrafta Pólverjanna þriggja, sem hafi verið í haldi lögreglu. Þau atriði sem tilgreind séu í 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 eigi ekki við.

Stefnandi segir að frelsissviptingin hafi í það minnsta staðið mun lengur en ástæða var til. Hann hafi ekki getað haft áhrif á framburð B sonar síns eða P-x-x R-x-x, sem hafi verið á lögreglustöðinni. Pólverjarnir tveir sem dvöldu að Drangshlíð 1 hafi verið handteknir kl. 11.58, á sama tíma og stefnandi. Verði miðað við að hann hafi verið handtekinn kl. 13.27, eins og segi í einni lögregluskýrslunni, sé ljóst að málið hafi þá verið upplýst í veigamiklum atriðum.

Hvað sem öðru líði hafi ekki verið þörf á að halda stefnanda eftir að skýrsla hafði verið tekin af honum kl. 16.35. Þá hafi staðið yfir skýrslutökur af J-x-x M-x-x og H-kk-þgf A-kk-þgf. Þá hafi engin ástæða verið til lengra halds eftir að skýrslutöku af K-x-x K-x-x lauk kl. 18.50.

Stefnandi byggir á því að frelsissviptingunni hafi verið hagað á móðgandi og særandi hátt og skapað honum óþörf óþægindi. Vísar hann til 1. mgr. 101. og b-liðar 176. gr. laga nr. 19/1991. Hann sé hjartveikur og þurfi lyf. Þá þurfi hann oft að fara á salerni. Mikil ólykt hafi verið í klefanum þar sem hann var vistaður, en hann hafi verið notaður fyrir fíkniefnaleitarhund lögreglunnar. Þá hafi lögregla ítrekað tjáð fjölmiðlum að stefnandi hefði veist að lögreglu á stöðinni. Hafi það verið meiðandi fyrir stefnanda.

Stefnandi telur að lögregla hafi farið offari. Hann vísar til meginreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Sérstök ástæða hafi verið til að gæta hófs í aðgerðum þar sem meint brot voru framin utan umdæmis lögreglunnar auk þess sem verulegur vafi hafi leikið á um hvort háttsemin væri refsiverð.

Með lögum nr. 8/2004 hafi verið veitt heimild til að fullgilda samning um þátttöku Póllands og fleiri ríkja í Evrópska efnahagssvæðinu. Lögin hafi tekið gildi 22. mars 2004 og samningurinn 1. maí sama ár. Í 28. gr. EES-samningsins sé mælt fyrir um frjálsa för launþega innan Evrópska efnahagssvæðisins. Umræddir Pólverjar hafi því mátt ætla að þeim væri heimil dvöl og vinna hér á landi án sérstakra takmarkana.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 96/2002 megi útlendingur, sem falli undir reglur EES-samningsins, koma til landsins án sérstaks leyfis og dveljast eða starfa hér í allt að þrjá mánuði frá komu sinni til landsins. Í kjölfar áðurgreinds samnings frá 14. október 2003 hafi lögum nr. 96/2002 verið breytt með lögum nr. 20/2004 og við þau bætt ákvæði til bráðabirgða. Þar segi að ákvæði 1. mgr. 35. gr. laganna um heimild til dvalar án sérstaks leyfis í allt að sex mánuði taki ekki gildi fyrr en 1. maí 2006. Þessi undanþága hafi hins vegar ekki getað girt fyrir heimild pólskra ríkisborgara og annarra EES-útlendinga skv. 1. mgr. 35. gr. til að dveljast hér og starfa í allt að þrjá mánuði.

Stefnandi telur sig eiga bótakröfu samkvæmt 176. gr. laga nr. 19/1991, sbr. og 175. gr. sömu laga. Þá vísar hann til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. Hann bendir á að hann hafi verið sýknaður af ákæru um brot gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga, sem hafi verið tilefni handtökunnar. Þá hafi hann hvorki valdið né stuðlað að aðgerðum lögreglu gegn sér. Um fjárhæð bóta vísar stefnandi til þess tíma er hann var sviptur frelsi sínu, vanheilsu sinnar og aðstæðna í fangaklefanum. Þá verði að hafa í huga að fjölmiðlum bárust fréttir af því að hann hefði veist að lögreglunni.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmælir því að rannsókn sú sem mál þetta er sprottið af hafi verið ólögmæt. Vísar stefndi til þess að reglan um umdæmaskiptingu sé ekki án undantekninga, sbr. 1. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 396/1997, sem í gildi var á þessum tíma. Skipulagning lögreglurannsókna varði innra starf lögreglu og rannsókn geti ekki orðið ólögmæt þó að meint brot sé rannsakað af lögreglu í öðru umdæmi en þar sem brot er talið hafa verið framið. Þá vísar stefndi til þess að opinber mál hafi verið höfðuð á grundvelli rannsóknarinnar og þau dæmd bæði í héraði og Hæstarétti, án þess að athugasemd væri gerð um rannsóknina.

Stefndi mótmælir því að stefnandi hafi sætt óheimilli frelsisskerðingu. Engu skipti þótt ástæða handtöku sé ranglega tilgreind í lögregluskýrslu. Heimilt hafi verið að handtaka stefnanda á grundvelli annarra sjónarmiða 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991. Rökstuddur grunur hafi verið um brot og hafi lögregla talið nauðsynlegt að handtaka stefnanda til að hindra áframhaldandi brot og tryggja návist hans og hindra að hann gæti spillt sönnunarstöðu málsins, en ljóst var við handtöku stefnanda að taka þyrfti skýrslu af öðrum og var óhjákvæmilegt að hindra að hann gæti haft áhrif á framburð þeirra og eftir atvikum komið undan gögnum. Engu breyti þó stefnandi hafi sjálfur komið á lögreglustöðina. Rannsókn málsins hafi verið á frumstigi. Þá hafi ekki verið gengið lengra í aðgerðum gagnvart stefnanda en nauðsynlegt var. Bendir stefndi á að stefnandi hafi verið mjög æstur og kastað síma sínum að lögreglumanni.

Stefndi andmælir fullyrðingum stefnanda um brot gegn meðalhófsreglu. Þótt stefnandi fullyrði að vafi hafi leikið á um heimildir útlendinga til að dvelja og stunda atvinnu hér á landi hafi verið uppi rökstuddur grunur sem kallað hafi á rannsókn. Þá skipti umdæmaskipting engu í þessu sambandi.

Stefndi segir að grunur hafi vaknað um brot gegn lögum nr. 97/2002. Óljóst hafi verið um dvalar- og atvinnuleyfi P-x-x R-x-x. P-x-x hafi verið í vinnufatnaði en sagst vera ferðamaður. Hann hafi dvalist hjá stefnanda og hafi grunur leikið að hann væri þar í vinnu. Hafi það komið fram í skýrslum annarra í málinu. Nauðsynlegt hafi verið að ná utan um rannsóknina til að tryggja að sakborningar og vitni gætu ekki samræmt framburði sína. Nokkrum yfirheyrslum hafi verið ólokið er stefnandi var handtekinn. Um heimild til handtöku kveðst stefndi m.a. vísa til 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991. Fullt tilefni hafi verið til þess að stefnandi væri handtekinn vegna rökstudds gruns um refsiverð brot og raunveruleg hætta hafi verið á því að framburður yrði samræmdur og gögnum komið undan. Háttsemi stefnanda á lögreglustöð hafi auk þess verið slík að lögregla taldi óhjákvæmilegt að handtaka stefnanda til að fá vinnufrið við rannsóknina.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að frelsissvipting stefnanda hafi staðið of lengi. Hann hafi verið handtekinn kl. 13.27 og látinn laus kl. 20.50. Unnið hafi verið sleitulaust að rannsókn málsins á þessum tíma og tvær skýrslur verið teknar af stefnanda. Stefnandi beri hér sjálfur alla sönnunarbyrði.

Stefndi mótmælir því að handtaka hafi verið framkvæmd á særandi eða móðgandi hátt. Honum hafi ekki verið sýndur ruddaskapur eða lögregla farið offari gegn honum. Ekkert sé komið fram um að hann hafi verið veikur eða að honum hafi verið neitað um læknisaðstoð. Fylgst hafi verið með stefnanda eftir að hann upplýsti að hann væri hjartveikur. Þá mótmælir stefndi fullyrðingum um aðbúnað í klefa eða að stefnanda hafi verið meinað eða gert erfitt um vik að fara á salerni. Stefndi kveðst ekki geta borið ábyrgð á ummælum í fjölmiðlum sem ekki séu frá lögreglu komin.

Stefndi segir að stefnandi hafi gefið tilefni til rannóknarinnar með því að hafa útlendinga án leyfa á heimili sínu. Fram sé komið við skýrslugjafir að þessir menn hafi sinnt launuðum störfum. Þannig hafi stefnandi valdið eða stuðlað sjálfur að umræddum aðgerðum.

Skilyrðum 175. og 176. gr. laga nr. 19/1991 til bótagreiðslna sé ekki fullægt. Þá sé fjárkrafa stefnanda mun hærri en rökstutt verði með tilvísun til dómaframkvæmdar.

Forsendur og niðurstaða

Lögreglan hóf rannsókn máls í umdæmdi sýslumannsins á Selfossi. Grunur var uppi um brot gegn lögum um atvinnuréttindi útlendinga nr. 97/2002. Lögreglan á Selfossi hafði að lögum heimild til og henni bar að rannsaka málið eins og tilefni gafst til. Aðgerðir hennar voru ekki ólögmætar þó að meint brot virtist aðallega hafa verið framið í öðru umdæmi, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 7. gr. laga nr. 90/1996.

Stefnandi var handtekinn klukkan 13.27. Ástæður handtöku eru raktar í frumskýrslu lögreglu. Það dregur þó nokkuð úr vægi hennar sem sönnunargagns um þessi atriði að lögreglumaðurinn er ritaði skýrsluna var ekki viðstaddur handtökuna. Frásögn af því, að stefnandi hafi fleygt síma sínum í lögreglumann, kemur fram í frumskýrslunni og í vætti tveggja lögreglumanna fyrir dómi. Er þá sannað að handtakan hafi farið fram eftir að stefnandi fleygði síma sínum, þó að hann beri sjálfur á annan veg. Þá bera lögreglumennirnir allir um að stefnandi hafi látið ófriðlega. Er raunar bersýnilegt af skýrslu stefnanda sjálfs fyrir dómi að hann hefur ekki verið samvinnufús við lögreglu, en fram kemur að hann þráast við að afhenda muni þá er hann hafði meðferðis.

Er stefnandi var handtekinn var eftir að taka af honum skýrslu um málsatvik. Var því ekki fært að vísa honum burt af lögreglustöðinni þó að truflun væri af nærveru hans þar. Verður að meta aðstæður svo, að handtaka hafi verið nauðsynleg og heimil samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991, til þess að tryggja návist stefnanda og að koma í veg fyrir að hann gæti spillt sakargögnum, en rannsókn máls var á frumstigi.

Skýrsla var tekin af stefnanda eftir að hann var handtekinn. Hófst skýrslutakan kl. 15.05, eins og áður segir, og henni lauk kl. 16.35. Ekki kemur fram í skýrslunni að stefnandi hafi færst undan því að svara spurningum lögreglu. Vantaði ekki neitt í skýrslu hans sem máli gat skipt. Hann var færður í fangageymslu á ný eftir skýrslutökuna og vistaður þar uns hann var tekinn á ný til skýrslugjafar kl. 20.02. Skýrslutökunni lauk kl. 20.45 og stefnanda var sleppt kl. 20.50.

Þegar fyrri skýrslan af stefnanda er skoðuð og sakarefnið metið verður að telja að óþarft hafi verið að hafa hann í haldi eftir að fyrri skýrslutökunni lauk kl. 16.35. Tilvísanir stefnda til rannsóknarhagsmuna eru almennt orðaðar og hann bendir ekki á tiltekin atriði sem hafi gert það óhjákvæmilegt að halda stefnanda áfram í gæslu. Var því ekki næg heimild til að halda stefnanda eftir kl. 16.35. Var honum því haldið að óþörfu í 4 klukkustundir og 15 mínútur.

Ósannað er að illa hafi verið farið með stefnanda, að ólykt hafi verið í klefanum þar sem hann var vistaður eða honum neitað um lyf eða salernisferðir. Þá er ekki sýnt fram á að lögreglan beri ábyrgð á frásögnum fjölmiðla af málinu.

Samkvæmt framansögðu verður að ákveða stefnanda bætur samkvæmt a. lið 176., sbr. 175. gr. laga nr. 19/1991 með síðari breytingum. Eru þær hæfilega ákveðnar 100.000 krónur. Vextir dæmast eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði.

Stefnandi hefur gjafsókn svo sem skylt er, sbr. 178. gr. áðurgreindra laga. Málflutningsþóknun lögmanns hans er ákveðin 557.760 krónur. Er þá tekið tillit til virðisaukaskatts. Ekki er unnt að dæma stefnda til að greiða sjálfum sér málskostnað og fellur hann því niður milli aðila.

J-kk-nf F-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Uppkvaðning hefur tafist vegna utanferðar, en lögmenn töldu endurflutning óþarfan.

D ó m s o r ð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 100.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. mars 2005 til 20. nóvember 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Þóknun lögmanns stefnanda, 557.760 krónur, greiðist úr ríkissjóði.