E-770/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 29. f.m., var höfðað 22. maí 2012 af B-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, Eyrarholti 7 í Hafnarfirði, á hendur Fonsa ehf., Akralind 8 í Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 476.432 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. júlí 2010 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans.

I

Stefnandi hóf störf hjá stefnda, sem er byggingaverktaki, í mars 2009 sem aðstoðarmaður trésmiða. Hinn 6. júlí 2010 var honum fyrirvaralaust vikið úr starfi og því borið við að hann hafi verið drukkinn við störf nokkrum dögum áður, nánar tiltekið föstudaginn 2. júlí. Hefur stefndi haldið því fram að með þessu framferði sínu hafi stefnandi gerst sekur um verulegar vanefndir á ráðningarsamningi sem heimilað hafi félaginu að segja honum upp starfi án fyrirvara og án þess að greiða honum laun í uppsagnarfresti. Stefnandi hefur neitað þessum ásökunum, en þó gengist við því að hann og vinnufélagi hans hafi skipt með sér einum stórum bjór sem þeir hefðu drukkið á vinnustað með hádegismatnum hinn umrædda dag og farið til starfa eftir það. Það geti með engu móti réttlætt uppsögnina, sem þar með hafi verið ólögmæt.

Í málinu hefur stefnandi uppi kröfu á hendur stefnda um greiðslu launa, orlofs, desemberuppbótar og orlofsuppbótar sem hann telur sig eiga rétt til. Fyrir liggur að skriflegur ráðningarsamningur á milli aðila var ekki gerður. Þá er ekki um það deilt að um starfskjör stefnanda hjá stefnda fór samkvæmt kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins annars vegar og Samiðnar, sambands iðnfélaga, fyrir hönd aðildarfélaga í málmiðnaði, byggingariðnaði og skrúðgarðyrkju hins vegar, sem tók gildi 1. febrúar 2008.

II

Dómkröfu sína í málinu byggir stefnandi, sem er rafvirki að mennt, á því að hann hafi verið ráðinn í fullt starf hjá stefnda sem aðstoðarmaður trésmiða. Um starfskjör hans hafi farið samkvæmt framangreindum kjarasamningi. Ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við stefnanda þrátt fyrir ótvíræða skyldu stefnda í því efni. Beri því að túlka allan vafa um réttindi og skyldur stefnanda í samningssambandi aðila honum í hag.

Stefnandi byggir á því að sú ákvörðun stefnda að segja honum upp störfum hafi verið ólögmæt. Þannig hafi þau almennu skilyrði brottreksturs, að vanefndir starfsmanns á ráðningarsamningi hafi verið verulegar, ekki verið uppfyllt. Engar sönnur hafi verið færðar fyrir því að stefnandi hafi verið drukkinn við störf sín í þágu stefnda. Þvert á móti hafi samstarfsmenn hans lýst því yfir að stefnandi hafi ekki verið undir áhrifum áfengis hinn umrædda föstudag. Auk þess hafi stefnanda ekki verið vikið úr starfi fyrr en nokkrum dögum eftir að meint brot hans á ráðningarsamningi á að hafa átt sér stað.

Dómkrafa stefnanda samkvæmt málatilbúnaði hans er sundurliðuð þannig að í fyrsta lagi er gerð krafa um greiðslu launa að fjárhæð 25.200 krónur fyrir tímabilið 25. júní til 6. júlí 2010, sem hann segir vera vangreidd laun fram að uppsögn. Í öðru lagi krefst stefnandi launa fyrir tímabilið 7. til 31. júlí 2010 að fjárhæð 201.600 krónur. Þaðan í frá tekur í þriðja lagi við krafa um laun í uppsagnarfresti, sem í tilviki stefnanda er einn mánuður, að fjárhæð 246.400 krónur. Vísar stefnandi hvað þennan kröfulið varðar til greinar 12.1.3.2 í fyrrnefndum kjarasamningi. Í fjórða lagi gerir stefnandi kröfu um að honum verði greitt vangoldið orlof vegna tímabilsins 25. júní til 31. júlí 2010 og nemur sá kröfuliður 23.066 krónum. Í fimmta lagi tekur dómkrafa hans til orlofs í uppsagnarfresti og hljóðar sá kröfuliður upp á 25.059 krónur. Þessar tvær síðasttöldu kröfur byggir stefnandi á 4. kafla kjarasamningsins og lögum nr. 30/1987 um orlof. Með vísan til greinar 1.1.4 í kjarasamningi gerir stefnandi í sjötta lagi kröfu um greiðslu á desemberuppbót að fjárhæð 35.360 krónur og orlofsuppbót að fjárhæð 9.747 krónur. Í öllum tilvikum sé um að ræða kröfu um lágmarkskjör og í því sambandi vísað til 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Samtala framangreindra kröfuliða nemur 566.432 krónum. Til lækkunar koma ofgreidd laun fyrir janúar 2010 að fjárhæð 90.000 krónur. Eftir stendur þá dómkrafa stefnanda í málinu, 476.432 krónur.

Auk þeirra ákvæða í lögum og kjarasamningi sem þegar er getið vísar stefnandi til stuðnings dómkröfum sínum til meginreglna samningaréttar um skyldu til að efna gerða samninga, reglna vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga og laga nr. 27/1930 um greiðslu verkkaups.

III

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi í umrætt sinn og svo sem áður er getið gerst sekur um verulegar vanefndir á ráðningarsamningi sem heimilað hafi stefnda að rifta samningnum tafarlaust. Með því að vera ölvaður á vinnustað hafi stefnandi sýnt af sér ámælisverða hegðun og með henni fyrirgert rétti til launa í uppsagnarfresti. Með ölvun stefnanda hafi skapast augljós hætta á vinnustaðnum og þar að auki hafi stefnandi ekki sinnt starfsskyldum sínum sem þar með hefðu lent á samstarfsmönnum hans. Þá hafi hann skaðað orðspor stefnda. Samkvæmt þessu hafi ótvírætt verið fyrir hendi skilyrði til að víkja stefnanda úr starfi án undangenginnar viðvörunar, sbr. grein 7.5.3 í kjarasamningi. Verði ekki á það fallist að stefnda hafi verið heimilt að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi vegna framangreindra ávirðinga er á því byggt að stefndi hafi áður áminnt hann vegna framgöngu hans í starfi. Vísar stefnda í því sambandi til tveggja atvika. Annars vegar hafi stefnanda verið veitt áminning sumarið 2009 vegna slælegrar frammistöðu í starfi. Hins vegar er því haldið fram að í janúar 2010 hafi hann verið undir áhrifum áfengis við störf á vegum stefnda og að þáverandi fyrirsvarsmenn félagsins hafi í kjölfarið áminnt hann af því tilefni. Hafi stefnanda þá verið tjáð að ölvun á vinnustað væri óásættanleg og brottrekstrarsök ef slíkt endurtæki sig. Í ljósi þessa hafi stefnda í öllu falli verið heimilt að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi í kjölfar þess atviks sem hér er til umfjöllunar, enda um verulega vanefnd á ráðningarsamningi að ræða af hans hálfu. Stefndi hafi með vísan til þessa haft réttmætar ástæður til að ljúka ráðningarsamning aðila án tafar og án þess að skapa sér bótaskyldu á uppsagnartímabili. Með vísan til þess sem að framan greinir beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á það með stefnda að stefnandi hafi gerst sekur um verulegar vanefndir á samningi aðila sem réttlæti tafarlausa uppsögn eru gerðar athugasemdir við einstaka liði í kröfugerð hans. Í fyrsta lagi hafnar stefndi því að stefnandi eigi kröfu á hendur honum um greiðslu launa og orlofs fyrir tímabilið 25. júní til 6. júlí 2010, enda sé ljóst samkvæmt launaseðlum sem liggja frammi í málinu að þessar greiðslur hafi stefndi þegar innt af hendi. Í öðru lagi vísar stefndi til þess að samkvæmt stefnu sé krafa stefnanda um greiðslu launa frá 7. til 31. júlí 2010 og launa og orlofs í uppsagnarfresti í ágúst sama ár byggð á rétti stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu í þágu stefnda og meginreglu samningaréttar um skyldu til að efna gerða samninga. Málatilbúnaður stefnanda að þessu leyti verði ekki skilinn öðruvísi en svo að krafist sé efnda á gerðum samningi aðila og rétti til endurgjalds fyrir vinnu. Stefnandi eigi ekki rétt til launa eftir 6. júlí 2010 enda hafi honum verið sagt upp störfum þann dag og ekki var um að ræða vinnuframlag af hans hálfu í þágu stefnda þaðan í frá. Stefnandi byggi kröfu sína ekki á því að hann eigi rétt til bóta sem samsvara launum á umræddu tímabili. Beri því að sýkna stefnda af þessum liðum í kröfugerð stefnanda. Í þriðja lagi er kröfum um greiðslu launa og orlofs í uppsagnarfresti og desember- og orlofsuppbótar andmælt sem órökstuddum og vanreifuðum. Engin gögn liggi til grundvallar þessum kröfum. Í fjórða lagi er kröfum um desember- og orlofsuppbót mótmælt sérstaklega. Ekki sé til að dreifa gögnum til stuðnings tölulegum útreikningi þessara kröfuliða. Er ennfremur byggt á því að við útreikning desemberuppbótar beri að leggja til grundvallar að stefnandi hafi lokið störfum 6. júlí 2010, en í kröfugerð sinni miði stefnanda við síðara tímamark. Að því er varðar orlofsuppbótina sérstaklega sé síðan til þess að líta að stefnandi hafi einungis verið við störf frá 30. apríl til 6. júlí á því orlofstímabili sem um ræðir og þar með ekki í 12 vikur, svo sem áskilið hafi verið samkvæmt kjarasamningi til þess að réttur til hennar stofnaðist. Loks er sýknukrafa að því er tekur til þessara kröfuliða á því byggð, svo sem ennfremur á við um aðra kröfuliði samkvæmt framansögðu, að stefnandi hafi ekki byggt málsókn sína á því að hann eigi rétt til bóta úr hendi stefnda.

Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu stefnanda um upphafstíma dráttarvaxta.

IV

Eins og að framan er rakið hafði stefnandi verið starfsmaður stefnda í rúmt eitt ár þegar honum var sagt upp störfum 6. júlí 2010 á þeim grunni að hann hefði vanefnt starfsskyldur sínar með því að vera ölvaður við störf nokkrum dögum áður. Er ekki um það deilt að frá þeim tíma fékk stefnandi hvorki greidd laun út þann mánuð né í uppsagnarfresti. Heldur hann því fram að uppsögnin hafi verið ólögmæt og hann eigi af þeim sökum kröfu á hendur stefnda og að fjárhæð hennar skuli svara til þess sem stefnandi hefði fengið að endurgjaldi fyrir vinnu sína ef ekki hefði komið til þessa samningsrofs. Þannig gerir stefnandi aðallega kröfu um að fá greidd laun fyrir tímabilið 7. til 31. júlí 2010 og laun í uppsagnarfresti, sem sé einn mánuður miðað við 1. ágúst sama ár. Þá tekur krafa hans ennfremur til launa fram að uppsögn, auk orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar. Er haldlaus sú málsvörn stefnda að kröfugerð, á þessu reist, fái ekki staðist.

Aðilar eru sammála um að miða beri við kjarasamning stéttarfélagsins Samiðnar, sem tók gildi 1. febrúar 2008, um réttarstöðu stefnanda, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Hefur stefndi vísað til greinar 7.5.3 í þeim kjarasamningi til stuðnings því að honum hafi verið heimilt að víkja stefnanda fyrirvaralaust úr starfi. Samkvæmt því ákvæði skal brot á öryggisreglum sem veldur því að lífi og limum starfsmanna er stefnt í voða varða brottvikningu án undangenginna aðvarana ef trúnaðarmaður og forsvarsmaður fyrirtækis eru sammála um það.

Stefndi hefur með vitnaskýrslum og skriflegum yfirlýsingum núverandi og fyrrverandi starfsmanna félagsins leitast við að renna stoðum undir þá málsvörn sína að stefnandi hafi verið ölvaður við störf í umrætt sinn. Þótt fyrir liggi, meðal annars með framburði stefnanda sjálfs, að hann hafi neytt áfengis þennan dag, en í þeim efnum er ekki fram komið að neysla hans þá hafi verið meiri en hann hefur skýrt frá, er ekki á það fallist að sú sönnun hafi tekist.

Af hálfu stefnda er staðhæft að stefnandi hafi í janúar 2010 verið undir áhrifum áfengis við störf á vegum stefnda og að þáverandi fyrirsvarsmenn félagsins, sem nú eru starfsmenn þess, hafi veitt honum munnlega áminningu af því tilefni. Gegn eindregnum mótmælum stefnanda telst þetta ósannað. Þá hafa aðrar aðfinnslur, sem stefndi kveðst hafa komið á framfæri við stefnanda vegna starfa hans, enga þýðingu við úrlausn málsins.

Með vísan til þess sem að framan er rakið hefur stefndi ekki fært sönnur á að stefnandi hafi vanefnt starfsskyldur sínar svo verulega að réttlætt hafi fyrirvaralausa riftun á ráðningarsamningi hans 6. júlí 2010. Af því leiðir að stefnanda bar réttur til greiðslu launa í uppsagnarfresti. Er óumdeilt að sá frestur hafi verið einn mánuður miðað við mánaðamót samkvæmt framangreindum kjarasamningi. Er samkvæmt þessu fallist á að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda um greiðslu launa fyrir tímabilið 7. júlí til 31. ágúst 2010 vegna ólögmætrar uppsagnar sem nemi fjárhæð þeirra launa sem hann hefði haft á uppsagnartíma ráðningarsamnings. Svo sem áður er fram komið hljóðar sú krafa, sem á þessu er reist, upp á samtals 448.000 krónur og þykir mega taka hana að fullu til greina.

Af gögnum sem stefnandi lagði fram við þingfestingu málsins verður ekki annað ráðið, svo sem stefndi hefur haldið fram, að hann hafi greitt stefnanda laun og orlof fyrir tímabilið 25. júní til 6. júlí 2010. Undir rekstri málsins hefur stefnandi ekki náð að sýna fram á að hann eigi allt að einu kröfu á hendur stefnda vegna þessa tímabils, en hún nemur 27.763 krónum, það er 25.200 krónur vegna launa og 2.563 krónur vegna orlofs. Er henni því hafnað. Aftur á móti eru andmæli stefnda við greiðslu lögbundinna orlofslauna fyrir tímabilið 7. júlí til 31. ágúst 2010 engum haldbærum rökum studd og verður hún því að fullu tekin til greina, en sú krafa stefnanda nemur 45.562 krónum (20.503 + 25.059). Hið sama á við um kröfu um desember- og orlofsuppbót, samtals að fjárhæð 45.107 krónur (35.360 + 9.747), enda þykja ekki vera efni til að fallast á málsvörn stefnda sem snýr að tölulegum grundvelli málsins að þessu leyti.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telst stefnandi eiga kröfu á hendur stefnda vegna hinnar ólögmætu uppsagnar að fjárhæð 538.669 krónur (448.000 + 20.503 + 25.059 + 35.360 + 9.747). Óumdeilt er að hún skuli sæta lækkun um 90.000 krónur vegna ofgreiddra launa í janúar 2010. Samkvæmt þessu er krafa stefnanda tekin til greina með 448.669 krónum. Um vexti fer svo sem í dómsorði greinir, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf dómstjóri kvað upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Fonsi ehf., greiði stefnanda, B-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf, 448.669 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 132.103 krónum frá 1. ágúst 2010 til 1. september sama ár, en af 448.669 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf