E-4646/2011

Mál þetta sem höfðað var 1. desember 2011 var tekið til dóms að lokinni aðalmeðferð 8. janúar 2013.

Stefnandi er LBI hf. (áður Landsbanki Íslands hf., í slitameðferð), Álfheimum 74, Reykjavík en stefndi er Landesbank Baden-Wuerttemberg, Am Hauptbahnhof 2, Stuttgart, Þýskalandi.

Stefnandi krefst þess aðallega að staðfest verði með dómi riftun á greiðslu Landsbanka Íslands hf. á peningamarkaðsinnláni að fjárhæð 18.108.421.528 krónur til stefnda 9. október 2008 og 18.308.514.583 krónur þann 10. október 2008. Jafnframt krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 18.116.936.111 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2008 til 15. september 2011 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að á fjárkröfuna reiknist vextir skv. 4. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. október 2008 til 15. september 2011 en dráttarvextir skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar.

I

Í málinu liggja ekki fyrir gögn um birtingu stefnu, en fyrir liggur bréf stefnanda til stefnda 2. nóvember 2011 þar sem tilkynnt er um hvenær og hvar málið verði þingfest. Er í bréfinu getið um að stefnubirting hafi verið reynd í heimalandi stefnda en ekki hafi borist staðfesting á birtingu. Þá kemur fram að stefna hafi verið birt í Lögbirtingarblaði 28. október 2011. Í stefnunni er þess á hinn bóginn í engu getið að stefna hafi verið birt með þeim hætti og af hvaða ástæðu það hafi þá verið gert, en samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eiga upplýsingar um slíkt að koma fram í stefnu. Á hinn bóginn var mætt af hálfu stefnda við þingfestingu málsins og af hans hálfu er ekki á því byggt að honum hafi ekki verið réttilega stefnt. Verður af framangreindum sökum litið svo á að mál þetta hafi verð höfðað við þingfestingu sbr. 93. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi krafðist frávísunar málsins í greinargerð sinni en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði dómsins 25. september 2012.

II

Í máli þessu deila aðilar um hvort stefnandi, sem er fjármálafyritæki í slitameðferð, geti á grundvelli 134. gr. eða 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki rift tveimur greiðslum á peningamarkaðsinnlánum sem stefndi átti hjá stefnanda, sem inntar voru af hendi 9. og 10. október 2008 til stefnda og að stefndi verði af því tilefni dæmdur til að greiða slitabúi stefnanda nánar greinda fjárhæð ásamt vöxtum. Nánari grein verður gerð fyrir málsástæðum hvors aðila fyrir sig hér síðar í dómnum.

Í stefnu málsins er málavöxtum m.a. lýst með þeim hætti að upp úr miðju ári 2007 hafi byrjað lausafjárkreppa á fjármálamörkuðum í heiminum. Á árinu 2008 hafi ástandið á erlendum og íslenskum fjármálamörkuðum farið versnandi og hafi staða stefnanda og margra annarra fjármálafyrirtækja verið orðin mjög alvarleg þegar liðið hafi á árið af þeim sökum.

Þann 29. september 2008 hafi verið tilkynnt að ríkisstjórn Íslands og helstu hluthafar Glitnis banka hf. hefðu gert með sér samning um yfirtöku ríkisins á 75% af hlutafé bankans. Með aðgerðinni hafi verið reynt að mæta lausafjárþörf Glitnis þar sem allar leiðir fyrir lánsfjáröflun íslensku bankanna hafi verið lokaðar. Aðgerðin hafi haft í för með sér að virði eignarhluta annarra hluthafa í Glitni banka hf. hafi rýrnað verulega frá skráðu markaðsvirði. Stærsti eigandi Glitnis banka hf., FL Group hf. og fleiri tengdir aðilar hafi verið stórir lántakendur í stefnanda. Ljóst hafi verið að þessi aðgerð myndi hafa veruleg áhrif á stöðu fjármálafyrirtækja í landinu. Á fundi bankaráðs stefnanda 29. september 2008 hafi verið rætt um að ákvörðun ríkisins hefði haft neikvæð áhrif á eigið fé stefnanda. Einnig hafi komið fram á fundinum að leita þyrfti allra skynsamlegra leiða til þess að treysta og styrkja eiginfjárstöðu bankans. Á þessum tíma hafi því legið fyrir að stefnandi uppfyllti ekki kröfur sem til hans hafi verið gerðar um stöðu eiginfjárgrunns banka.

Síðdegis 3. október sama ár hafi fjármálaeftirlitið í Bretlandi gert kröfu um að stefnandi greiddi 400.000.000 sterlingspund til Englandsbanka að morgni mánudagsins 6. október sama ár til þess að auka við varasjóð vegna Icesave reikninga í Bretlandi. Á sama tíma hafi Seðlabanki Evrópu tilkynnt breytingar á skilmálum í endurhverfum viðskiptum við stefnanda. Samtals hafi þessar breytingar haft í för með sér að lausafjárþörf stefnanda hafi aukist um 800.000.000 evra. Á sunnudeginum 5. október sama ár hafi legið fyrir að Seðlabanki Evrópu hefði frestað því að gera kröfu um 400.000.000 evra innborgun, en hafi hins vegar staðið á að lækka fyrirgreiðslu sína um 400.000.000 evra. Þá hafi breska fjármálaeftirlitið lækkað kröfur sínar í 200.000.000 sterlingspund. Eini möguleiki stefnanda til að fjármagna þessa síðastnefndu kröfu hafi verið að leita til Seðlabanka Íslands um fyrirgreiðslu.

Um helgina 4. til 5. október 2008 hafi beiðnir um úttektir af Icesave reikningum stefnanda í Bretlandi og Hollandi aukist verulega. Vegna skorts á erlendum gjaldeyri mánudaginn 6. október sama ár hafi ekki verið unnt að verða við öllum beiðnum um úttektir sem safnast hafi um helgina. Við upphaf viðskipta síðastefndan dag hafi legið fyrir að Seðlabanki Íslands væri ekki reiðubúinn að lána stefnanda þá fjármuni sem bankinn hafi þurft til að mæta kröfum frá breska fjármálaeftirlitinu. Stefnandi hafi því ekki getað staðið við skuldbindingar sínar við upphaf viðskipta á þessum viðskiptadegi og hafi því verið ógjaldfær. Síðdegis þennan dag hafi þáverandi forsætisráðherra Íslands flutt ávarp þar sem almenningi hafi verið tilkynnt um yfirvofandi hrun bankakerfisins og að lagt yrði fyrir Alþingi frumvarp að lögum til að bregðast við hinum bráða og aðsteðjandi vanda. Frumvarpið hafi verið lagt fram síðar um daginn og hafi orðið að lögum nr. 125/2008 (svokölluðum „neyðarlögum“) um kvöldið.

Vegna ógjaldfærni stefnanda hafi honum verið skipuð skilanefnd 7. október 2008 á grundvelli neyðarlaganna. Á grundvelli sömu laga hafi Fjármálaeftirlitið tekið ákvörðun um að færa tilteknar eignir og skuldbindingar stefnanda inn í nýjan banka, Nýja Landsbanka Íslands hf., og hafi sá banki tekið til starfa að morgni dags 9. október 2008.

Sú lýsing málsatvika sem að framan er rakin er almenns eðlis og sætir ekki sérstökum athugasemdum af hálfu stefnda utan að hann telur ósannað hver greiðslugeta stefnanda í íslenskum krónum hafi verið á þeim tíma sem um ræðir.

Aðila greinir hins vegar á um hvort peningarmarkaðsinnlán hjá stefnanda hafi verið flutt til Nýja Landsbanka Íslands hf. 9. október 2008. Telur stefnandi að vafi hafi verið á því hvort svo hafi átt að vera og vegna þess hafi peningamarkaðsinnlán stefnda og nokkurra annarra fjármálafyrirtækja verið greidd eftir fall stefnanda. Með bréfi Fjármálaeftirlitsins 21. nóvember 2008 hafi verið tekin af öll tvímæli um að skuldbindingar sem falist hafi í peningamarkaðsinnlánum sem fjármálafyrirtæki hafi lagt inn hér á landi hefðu ekki færst yfir til hins nýja banka á grundvelli stjórnvaldsákvarðana eftirlitsins. Stefndi telur á hinn bóginn að enginn vafi hafi verið á því að færa hafi átt umrædd peningamarkaðsinnlán yfir til nýja bankans enda hafi greiðslur þær sem hann hafi móttekið ekki komið frá stefnanda heldur hinum nýja banka. Í tilefni af fullyrðingum stefnanda að þessu leyti upplýsti stefnandi undir rekstri málsins að umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi af Nýja Landsbanka Íslands hf. en það hafi verið gert fyrir hönd stefnanda.

Fyrir liggur að stefnanda var veitt heimild til greiðslustöðvunar 5. desember 2008. Með lögum nr. 44/2009 var stefnandi tekinn til slitameðferðar og markar gildistaka laganna þann 22. apríl 2009 upphaf hennar. Slitameðferðinni er enn ekki lokið. Stefnanda var skipuð slitastjórn 29. apríl 2009. Frestdagur við slitameðferð stefnanda er 15. nóvember 2008, samkvæmt III. ákvæði til bráðabirgða laga nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Í stefnu kemur og fram að fjölmörg fjármálafyrirtæki hafi lýst kröfum í bú bankans vegna peningamarkaðsinnlána. Nánar tiltekið séu þær kröfur að fjárhæð 15.470.793.059 krónur. Afstaða slitastjórnar til þessara krafna hafi verið að þær njóti forgangs sem innstæður. Þessi afstaða slitastjórnar sé umþrætt og hafi ágreiningi vegna þeirra mála verið vísað til dómstóla til úrlausnar. Einnig kemur fram í stefnu að á tímabilinu 7. október til 19. nóvember 2008 hafi verið greiddar samtals 43.672.201.488 krónur, 280.034 bresk pund og 40.579.742 bandaríkjadalir til fjármálafyrirtækja vegna peningamarkaðsinnlána.

Undir rekstri málsins hafa málsatvik að því er varðar stofnun og endurgreiðslu hinna umdeildu fjárkafna verið skýrð nokkuð og voru við aðalmeðferð að mestu óumdeild þó aðila greini á um þýðingu þess fyrir úrlausn málsins.

Liggja fyrir í málinu endurrit svokallaðra SWIFT samskipta starfsmanna málsaðila sem lýsa samningum aðila. Þann 6. október 2008 gerðu málsaðilar með sér samning um peningamarkaðsinnlán (e. Money Market Deposit). Samkvæmt samningnum skyldi stefndi leggja til stefnanda 18.100.000.000 krónur og skyldi fjárhæðin bera 16,75% ársvexti. Umsaminn gjalddagi var 7. október 2008 og vextir voru því samtals að fjárhæð 8.421.528 krónur. Þann 7. október 2008 gerðu aðilar nýjan samning um að stefndi myndi leggja til stefnanda 18.300.000.000 krónur og skyldi fjárhæðin bera 16,75% ársvexti. Gjalddagi var 8. október 2008 og vextir námu því samtals 8.514.583 krónum. Fram kom við aðalmeðferð að óumdeilt er og liggur fyrir í tilvitnuðum SWIFT samskiptum að stefnandi hafði frumkvæði að báðum umræddum peningarkaðsinnlánum.

Í greinargerð stefnda er þess getið að 7. október 2008, sama dag og samið hafi verið um síðara peningamarkaðsinnlánið, hafi stefnandi birt yfirlýsingu á vefsíðu sinni þess efnis að Fjármálaeftirlitið hefði skipað skilanefnd til að taka yfir stjórn stefnanda og tryggja áframhaldandi bankastarfsemi á Íslandi. Yfirskrift yfirlýsingarinnar hafi verið svohljóðandi: „Landsbanki Islands – Landsbanki's Operations Continued Under Unchanged Management“ [ísl. Landsbanki Íslands – Starfsemi Landsbankans heldur áfram undir óbreyttri stjórn].

Í málinu liggur fyrir reikningsyfirlit svokallaðs Vostro reiknings í eigu stefnda fyrir dagana 9. og 10. október 2008. Sést þar að 9. október 2008 eru lagðar 18.108.421.528 krónur inn á reikninginn en þessi fjárhæð samsvarar fyrra peningamarkaðsinnláninu ásamt umsömdum vöxtum. Þann 10. október 2008 eru færðar út af reikningnum 18.300.000.000 krónur en inn á hann 18.308.514.583.

Í stefnu er því svo lýst að sú fjárhæð sem krafist er endurgreiðslu á samanstandi af vaxtagreiðslunni 9. október 2008 og endurgreiðslu peningamarkaðsinnlánsins sem fram hafi farið 10. október sama ár að frádregnum 200.000.000 krónum sem nemi hækkun á peningamarkaðsinnláninu samkvæmt samningi 7. október sama ár eða eftir að bankinn hafi verið yfirtekinn. Samtals krefst stefnandi því greiðslu á 18.116.936.111 krónum ásamt nánar greindum vöxtum.

Þá segir og í stefnu að þegar umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi til stefnda hafi stefnandi verið ógjaldfær. Bankanum hafi því verið óheimilt að efna aðrar skuldbindingar en nauðsynlegt hafi verið til að forða verulegu tjóni eða skuldbindingar sem myndu greiðast við gjaldþrotaskipti. Á þeim tíma sem greiðslurnar hafi farið fram hafi bankinn hvorki átt laust reiðufé í íslenskum krónum né erlendum gjaldeyri og þær því fjármagnaðar með lántöku. Stefndi ber brigður á framangreinda lýsingu stefnanda og telur ósannað að greiðslur til hans hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega m.a. vegna þess að stefnandi hafi átt nægt fé í íslenskum krónum á umræddum tíma, en það hafi verið skortur á erlendum gjaldeyri sem fellt hafi bankann. Stefndi vísaði og til þess í greinargerð sinni að stefnandi hefði ekki innt af hendi umræddar greiðslur heldur Nýi Landsbanki Íslands hf. sem stofnaður var 9. október 2008. Stefnandi hefur lýst því yfir undir rekstri málsins að þetta sé rétt en þessa fjármuni hafi Nýi Landsbanki Íslands hf. greitt fyrir hönd stefnanda og hafi hinn nýi banki vegna þessa greitt stefnanda lægra endurgjald fyrir þær eignir sem fluttar hafi verið frá stefnanda til hans.

Fyrir liggur að 15. ágúst 2011 sendi slitastjórn stefnanda yfirlýsingu til stefnda þar sem lýst var yfir riftun greiðslu peningamarkaðsinnláns með auðkennið IRLD0003014832 að fjárhæð 18.308.514.583 krónur sem innt hafi verið af hendi 10. október 2008. Í riftunaryfirlýsingunni kom fram að riftunin væri byggð á 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Með bréfi 26. ágúst sama ár mótmælti stefndi riftunaryfirlýsingunni.

III

Í stefnu vísar stefnandi til þess að við slit fjármálafyrirtækis ráðstafi slitastjórn hagsmunum þess eftir sömu reglum og gildi um bústjórn skiptastjóra við gjaldþrotaskipti samkvæmt 103. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 7. gr. laga nr. 44/2009. Samkvæmt 4. mgr. 103. gr. framangreindra laga geti slitastjórn rift ráðstöfunum fjármálafyrirtækis í slitameðferð eftir sömu reglum og gildi um riftun ráðstafana þrotamanns við gjaldþrotaskipti, sbr. XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., enda sé sýnt að eignir fyrirtækisins muni ekki nægja til að efna skuldbindingar þess. Fyrir liggi að stefnandi geti ekki efnt að fullu skuldbindingar sínar við kröfuhafa sína, svo sem fram hafi komið á kröfuhafafundi stefnanda hinn 23. nóvember 2009 í samræmi við fyrirmæli í 5. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 6. gr. laga nr. 44/2009.

Stefnandi lýsi yfir riftun gagnvart stefnda á þeim greiðslum sem hann hafi innt af hendi til stefnda 9. og 10. október 2008. Þess sé krafist að dómurinn staðfesti riftunarkröfu stefnanda.

Riftun stefnanda á greiðslum tilgreindra skulda samkvæmt samningi hans og stefnda um peningamarkaðsinnlán sé reist á 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en stefnandi byggi á að skilyrði beggja ákvæðanna séu uppfyllt. Með hliðsjón af fjárhagsstöðu stefnanda þegar greiðsla peningamarkaðsinnlánanna hafi verið innt af hendi sé á því byggt að greiðslan hafi skert greiðslugetu bankans verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Fyrir liggi að bankinn hafi verið ógjaldfær þegar greiðslan hafi verið innt af hendi og hafi kröfuhöfum því verið mismunað með henni. Samtals hafi verið greiddar 43.672.201.488 krónur, 280.034 sterlingspund og 40.579.742 bandaríkjadalir vegna peningamarkaðsinnlána til fjármálafyrirtækja á tímabilinu frá 7. október til 19. nóvember 2008. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi ekki haft fjármuni til að greiða hinar umdeildu kröfur og kröfur annarra fjármálafyrirtækja vegna peningamarkaðsinnlána. Fjármagna hafi þurft greiðslurnar m.a. með láni frá Seðlabanka Íslands. Ljóst sé að greiðslan til stefnda og sambærilegar greiðslur hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega í skilningi ákvæðis 134. gr. laga nr. 21/1991. Auk þess sé á því byggt, eins og atvikum hafi verið háttað, að í skilningi síðastnefnds lagaákvæðis hafi skuldirnar verið greiddar fyrr en eðlilegt hafi verið, vegna fjárhagsstöðu bankans og óvissu um efndir skuldbindinga og að ekki hafi verið réttmætt af þessum sökum að greiða peningamarkaðsinnlánin á umræddum dögum. Þá sé á því byggt að greiðslan geti ekki verið venjuleg eftir atvikum þegar af þeirri ástæðu að kröfuhöfum bankans hafi verið eða hafi mátt vera kunnugt um fall bankans og ógjaldfærni hans.

Kröfur stefnanda byggi einnig á því að það hafi verið ótilhlýðilegt í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 að greiða einstökum kröfuhöfum út fjármuni þegar ljóst hafi verið að stefnandi hafi verið ógjaldfær og ljóst hafi mátt vera að viðkomandi greiðslur gætu skert jafnræði kröfuhafa. Þá telji stefnandi að líta verði svo á að kröfuhafar bankans og þá sérstaklega fjármálafyrirtæki hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni hans í síðasta lagi frá skipun skilanefndar bankans.

Stefnandi telji að í ljósi þeirra aðstæðna sem verið hafi á íslenskum fjármálamarkaði þegar greiðslurnar hafi átt sér stað og þess að stefnandi hafi verið ógjaldfær hafi ekki verið tilhlýðilegt af stjórnendum stefnanda að greiða upp peningamarkaðsinnlánin. Það að þetta hafi verið ótilhlýðilegt sem og að stefnandi hafi verið ógjaldfær hafi mátt vera öllum ljóst sem átt hafi viðskipti á íslenskum fjármálamarkaði eftir skipun skilanefndar bankans í byrjun dags 7. október 2008.

Með vísan til 142. gr. laga nr. 21/1991 krefjist stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 18.116.936.111 krónur með vöxtum. Aðallega sé byggt á því að stefndi skuli greiða vexti skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því greiðslan hafi verið innt af hendi til upphafs dráttarvaxtaútreiknings þar sem endurheimtukrafa vegna riftunar á grundvelli 141.gr. laga nr. 21/1991 sé skaðabótakrafa, skv. 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Til vara sé byggt á því að greiða skuli vexti á umræddu tímabili skv. 4. gr. laga nr. 38/2001. Krafan um dráttarvexti miði að því að þeir reiknist á kröfuna mánuði eftir að áskorun um greiðslu hafi verið send stefnda, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., einkum 134., 141. og 142. gr. laganna.

Vaxtarkröfur séu reistar á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 4., 3. mgr. 5., 6. og 1. mgr. 8. gr. laganna.

Kröfu um málskostnað byggi stefnandi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Fyrir liggur að mál þetta er rekið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt fyrirmælum 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 1. gr. laga nr. 146/2011, sem mælir fyrir um að mál til riftunar ráðstafana á grundvelli XX. kafla laga nr. 21/1991 skuli þingfest fyrir þeim héraðsdómi þar sem fjármálafyrirtæki hafi verið tekið til slita.

IV

Stefndi kveðst byggja á því að skilyrði riftunar séu ekki fyrir hendi í málinu enda eigi stefnandi hvorki lagalegan rétt til að krefjast riftunar né greiðslu frá stefnda. Séu kröfur stefnanda því tilhæfulausar.

Að mati stefnda hafi umrædd viðskipti farið fram í samræmi við armslengdarsjónarmið og í samræmi við sameiginlega viðskiptahagsmuni stefnanda og gagnaðila hans. Að öðru leyti hafi sameiginlegir hagsmunir ekki verið til staðar og engin persónuleg tengsl milli stefnda og eigenda stefnanda eða starfsfólks hans.

Þá kveðst stefndi benda á að umrædd viðskipti hafi ekki í eðli sínu verið lánveiting heldur hafi þau fyrst og fremst miðað að því að halda greiðslumiðlun gangandi á Íslandi á meðan bankahrunið gengi yfir, en greiðslumiðlun sé ein að grundvallarforsendum þess að unnt sé að halda nútímasamfélagi gangandi.

Í munnlegum málflutningi hélt stefndi uppi til stuðnings sýknukröfu þeim röksemdum sem hann tefldi fram í greinargerð til stuðnings kröfu um frávísun málsins. Byggði hann á að í stefnu væri að finna ósamræmi, samhengisskort og óskýrleika, bæði almennt og í einstökum liðum og þá sérstaklega ósamræmi milli dómkrafna og málsástæðna. Ætti að sýknu stefnda þegar af þessum ástæðum. Til að mynda sé hvergi í stefnunni útskýrt hvernig skortur á erlendum gjaldeyri hafi leitt til ætlaðrar skertrar greiðslugetu í íslenskum krónum, en stefnandi hafi haft aðgengi að nægu fjármagni í íslenskum krónum. Þá sé stefnandi gamli Landsbanki Íslands hf. en hins vegar hafi endurgreiðslan á innláninu verið greidd af Nýja Landsbanka Íslands hf. Í stefnunni sé það ósamræmi ekki útskýrt eða á það minnst og geti síðbúnar skýringar stefnanda undir rekstri málsins ekki bættu úr þessu. Þessi málsástæða horfi til sýknu.

Stefnandi krefjist þess aðallega að staðfest verði með dómi riftun á greiðslu á peningamarkaðsinnláni að fjárhæð 18.108.421.528 krónur til stefnda 9. október 2008 og að fjárhæð 18.308.512.583 krónur þann 10. október 2008. Að auki krefjist stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 18.116.936.111 krónur með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. október 2008 til 15. september 2011 auk dráttarvaxta skv. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í dómkröfum stefnanda komi því berlega fram að um tvö aðskilin peningamarkaðsinnlán hafi verið að ræða. Málsástæður stefnanda séu hins vegar í ósamræmi við framanritað en þar sé því haldið fram að peningamarkaðsinnlánið frá 7. október 2008 hafi einungis verið framlenging á peningamarkaðsinnláninu frá 6. sama mánaðar og því hafi einungis verið um eitt peningamarkaðsinnlán að ræða. Þannig hafi peningamarkaðsinnlánið frá 6. október 2008 verið framlengt 7. sama mánaðar úr 18.100.000.000 í 18.300.000.000 krónur og einungis nettó fjárhæðin, þ.e. 200.000.000 krónur verið færð af vostro reikningi stefnda í kjölfar framlengingarinnar. Telji stefnandi greiðslurnar í heild vera riftanlegar, fyrir utan 200.000.000 króna fjárhæðina þar sem sú greiðsla hafi farið fram eftir skipun skilanefndar stefnanda. Með vísan til framanritaðs telji stefndi að dómkröfur stefnanda, þar sem kveðið sé á um tvö peningamarkaðsinnlán, annað frá 6. október 2008 að fjárhæð 18.100.000.000 krónur, auk vaxta og hitt frá 7. sama mánaðar að fjárhæð 18.300.000.000 krónur, auk vaxta, séu í ósamræmi við málsástæður stefnanda. Í málsástæðum stefnanda sé gert ráð fyrir að um hafi verið að ræða eitt peningamarkaðsinnlán frá 6. október 2008 að fjárhæð 18.100.000.000 krónur sem síðar hafi verið framlengt 7. sama mánaðar í 18.300.000.000 krónur, með greiðslu á 200.000.000 krónum. Þessi málflutningur sé í fullu ósamræmi við dómkröfur stefnanda, reikningsyfirlit á dómskjali nr. 4 og SWIFT staðfestingar sem liggi fyrir í málinu. Ofanritað sýni að ósamræmi sé að finna í málatilbúnaði stefnanda, þ.e. milli dómkrafna, málsástæðna og dómskjala.

Stefndi telji einnig að horft skuli til þess að aðalkrafa stefnanda og varakrafa hans í stefnu stangist á og séu ósamrýmanlegar. Í fyrsta lagi virðist varakrafa stefnanda fjalla eingöngu um greiðslu á tilteknum vöxtum en ekki greiðslu á efniskröfunni, sem sé skv. aðalkröfu að fjárhæð 18.116.936.111 krónur. Orðalag varakröfu verði einfaldlega ekki skilið á þann máta að þar sé gerð krafa um greiðslu stefnda á fjárkröfunni sjálfri, heldur sé í varakröfu eingöngu gerð krafa um greiðslu á tilteknum vöxtum af fjárkröfunni. Í öðru lagi haldi stefndi því fram að ef ekki verði á ofangreint fallist, þ.e. ef dómurinn kæmist að þeirri niðurstöðu að varakrafa stefnanda feli bæði í sér kröfu um tiltekna vexti en einnig kröfu um greiðslu á fjárkröfunni sem í aðalkröfu greini, þá gangi varakrafa stefnanda lengra en aðalkrafa hans.

Stefndi kveðst krefjast sýknu vegna aðildarskorts þar sem stefnandi hafi ekki innt af hendi þá endurgreiðslu sem um er deilt. Hinn 6. október 2008 hafi Alþingi samþykkt lög nr. 125/2008 sem hafi í ljósi óvenjulegra aðstæðna meðal annars heimilað Fjármálaeftirlitinu að grípa til sérstakra ráðstafana til að lágmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Fjármálaeftirlitið (hér eftir FME) hafi tekið ákvörðun 9. október um ráðstöfun eigna og skulda Landsbankans. Í 7. lið ákvörðunarinnar hafi sagt að Nýi Landsbanki Íslands hf. myndi yfirtaka skuldbindingar í útibúum Landsbankans á Íslandi vegna innlána frá fjármálafyrirtækjum, Seðlabanka Íslands og öðrum viðskiptavinum. Að ofangreindu sé ljóst að Nýi Landsbankinn, sem hafi yfirtekið öll innlán hafi annast hina umþrættu endurgreiðslu en ekki stefnandi. Því haldi stefndi því fram að stefnanda skorti aðild. Þá mótmælti stefndi undir rekstri málsins að í málinu kæmust að málsástæður sem stefnandi tefldi fyrst fram við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu stefnda og byggðu á að Nýi Landsbanki Íslands hf. hafi greitt umrædda fjármuni fyrir hönd stefnanda. Málsástæður í þessa veru væru of seint fram komnar. Stefndi kveðst byggja á að yfirlýsingar í bréfi FME frá 21. nóvember 2008 séu málinu óviðkomandi enda hafi þær aldrei verið birtar og stefndi hafi ekki fengið aðgengi að þeim fyrr en stefnandi hafi lagt umrætt bréf fram við þingfestingu máls þessa. Í nefndu bréfi segi að FME „sé rétt að gera frekari grein fyrir málinu“ en í raun virðist bréfinu hafa verið ætlað að fela í sér nýja efnislega ákvörðun. Sú nýja ákvörðun hafi farið í bága við fyrri ákvörðun FME frá 9. október 2008. Að auki bendi stefndi á að ákvörðun FME frá 21. nóvember 2008 hafi verið tekin eftir að endurgreiðslan hafi verið innt af hendi 9. október 2008 og geti ekki haft afturvirk áhrif á viðskipti sem farið hafi fram áður en hún hafi verið tekin, þ.e. fyrir 21. nóvember 2008. Við munnlegan málflutning byggði stefndi einnig á því að málatilbúnaður stefnanda væri ósamrýmanlegur málavöxtum. Sakarefni málsins samkvæmt kröfugerð stefnanda lúti að riftun á greiðslu stefnanda á peningamarkaðsinnláni til stefnda 9. og 10. október 2008. Hins vegar liggi fyrir að stefnandi innti enga greiðslu af hendi á umræddum dögum heldur hafi Nýi Landsbanki Íslands hf. greitt umrædda fjármuni í samræmi við ákvörðun FME 9. október 2008. Þetta megi skýrlega sjá af gögnum málsins. Í ljósi framangreindra röksemda beri að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Verði ekki á það fallist kveðst stefndi byggja á því stefnandi geti ekki krafist riftunar á endurgreiðslu umræddra peningamarkaðsinnlána í ljósi þess að málshöfðunarfrestur skv. 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sé liðinn. Stefndi telji að stefnandi hafi ekki uppfyllt skilyrði um birtingu stefnu í Lögbirtingarblaði og því teljist málið höfðað við þingfestingu 1. desember 2011. Ljóst sé að frestur til að höfða málið hafi runnið út 30. apríl 2010 eða sex mánuðum eftir upphaf hans. Stefndi veki athygli á að með lögum nr. 31/2010, 132/2010 og 146/2011 um breytingar á lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotakskipti o.fl. hafi málshöfðunarfrestur fyrst verið framlengdur úr 6 mánuðum í 12, síðar í 24 mánuði og að lokum í núgildandi 30 mánuði. Þessar lagabreytingar hafi tekið gildi eftir að slitameðferð stefnanda hafi verið hafin og einnig eftir að frestur til að höfða riftunarmál hafi verið byrjaður að líða. Frestur til að höfða riftunarmál var framlengdur í 12 mánuði 20. apríl 2010, sbr. lög nr. 31/2010 um breytingu á lögum nr. 21/1991, þ.e. til 30. október 2010. Fresturinn hafi aftur verið framlengdur í 24 mánuði 16. nóvember 2010, sbr. lög nr. 132/2010 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Því sé ljóst að fresturinn hafi þegar verið liðinn þegar löggjafinn hafi lengt hann 16. nóvember 2010. Af því leiði að stefnanda hafi verið óheimilt eftir 30. október 2010 að höfða mál vegna þeirrar greiðslu sem um sé deilt, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli 614/2011 þar sem niðurstaða dómsins hafi verið að einungis væri heimilt að veita slíkar framlengingar áður en fyrri frestur rynni út.

Stefndi kveður almenn skilyrði riftunar ekki uppfyllt, en meginskilyrði þess að riftun verði beitt sé að þrotabú hafi orðið fyrir tjóni vegna umræddrar ráðstöfunar. Gild riftun verði því að hafa í för með sér auknar heimtur úr þrotabúi og þar af leiðandi betri heimtur fyrir kröfuhafa. Þannig áskilji 142. gr. laga nr. 21/1991 að sá sem hag hafi haft af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð skuli greiða þrotabúinu fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamannsins hafi orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins. Stefndi haldi því fram að almenn skilyrði riftunar séu ekki uppfyllt í málinu. Til að mynda hafi stefnandi ekki orðið fyrir neinu tjóni af völdum endurgreiðslnanna sem um sé deilt. Stefnandi haldi því sjálfur fram í stefnu að afstaða hans sé að peningamarkaðsinnlán séu forgangskröfur þar sem þau séu innstæður. Þetta sé bindandi málflutningsyfirlýsing, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrir liggi nú að forgangskröfur muni greiðast að fullu úr búinu. Stefndi haldi því af þeim sökum fram að endurgreiðsla hafi hvorki valdið stefnanda tjóni né verið viðtakanda til hagsbóta þar sem viðtakandinn hefði fengið fullar heimtur af kröfum sínum í slitameðferðinni.

Stefndi haldi því ennfremur fram að ekki sé hægt að rifta endurgreiðslunum þar sem þær hafi verið inntar af hendi af stefnanda sem lotið hafi stjórn skilanefndar. Með þeim ráðstöfunum hafi skilanefndin í raun tekið við réttindum og skyldum stefnanda varðandi peningamarkaðsinnlánið, sbr. 1. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002. Hin umstefnda endurgreiðsla hafi því verið innt af hendi í samræmi við skyldur stefnanda, sbr. 1. mgr. 92. gr. laga nr. 21/1991. Samverkandi viðurkenning stefnanda á réttindum og skyldum og endurgreiðslurnar sjálfar séu jafnframt staðfesting á því að kröfurnar hafi verið forgangskröfur samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 110. gr., sbr. 3. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991.

Þar sem riftun þessara ráðstafana sem eigi sér stað eftir það tímamark sem jafna megi til að hafin séu gjaldþrotskipti, þ.e. eftir skipun skilanefndar yfir starfsemi bankans, verði ekki rift með vísan til riftunarreglna laga nr. 21/1991. Slíkar ráðstafanir, framkvæmdar eftir skipun skilanefndar, uppfylli því ekki almenn skilyrði riftunar. Stefndi kveðst einnig vísa í þessu sambandi til sjónarmiða um réttmætar væntingar sem nánar er lýst hér síðar.

Stefndi byggir á því að skilyrði 134. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt. Kveðst hann andmæla staðhæfingu stefnanda um að endurgreiðsla peningamarkaðsinnlánanna 9. október 2008 að fjárhæð 18.108.421.528 krónur og þann 10. október 2008 að andvirði 18.308.514.583 krónur hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega í skilningi laganna.

Vísað sé til tímasetningar endurgreiðslnanna sem átt hafi sér stað eftir að skilanefnd hafi verið skipuð yfir starfsemi bankans en skilanefndin hafi verið skipuð í skjóli opinbers valds. Þegar endurgreiðslurnar hafi átt sér stað hafi stefnandi því verið kominn í þá aðstöðu sem leggja megi að jöfnu við að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans. Mat á greiðslugetu þrotamanns varði tímann fram að því tímamarki að þrotamaður lúti stjórn skiptastjóra eða hér skilanefndar. Byggt sé á því að greiðslur sem fari fram eftir slíkt tímamark séu á ábyrgð skiptastjóra, í þessu tilviki skilanefndar og verði ekki rift með vísan til ákvæða laga nr. 21/1991.

Stefndi byggi á að greiðslugeta stefnandi hafi einungis að hluta verið nýtt til þess að greiða framangreind peningamarkaðsinnlán. Opinberar tölur úr árshlutauppgjöri stefnda frá 30. júní 2008 sem fyrir liggi í málinu renni jafnframt stoðum undir þá ályktun. Á þeim tíma hafi í fyrsta lagi eignir og innstæður stefnanda hjá Seðlabanka Íslands 27,87 milljörðum króna og í öðru lagi hafi bankinn átt 260,9 milljarða króna í útistandandi skammtímakröfum á önnur fyrirtæki. Samtals nemi þetta 288,9 milljörðum króna. Endurgreiðslurnar sem deilt sé um í sambandi við peningamarkaðsinnlánin nemi því hvor um sig aðeins um 7% af heildarupphæð þessara auðseljanlegu eigna stuttu fyrir fall stefnanda. Stefndi bendi jafnframt á að lausafjárstaða stefnanda hafi einnig falist í öðrum eignum og því sé hér ekki um að ræða tæmandi greiningu á greiðslugetu hans í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Lagaleg skilgreining hugtaksins sé víðtækari.

Viðskiptablaðið hafi birt upplýsingar frá stefnanda 29. september 2008 þar sem fram hafi komið að lausafjárstaða bankans hafi verið á þeim degi 8,9 milljarðar evra í samanburði við 7,8 milljarða evra 30. júní 2008.

H-kk-nf J. K-kk-nf og S-kk-nf Þ. Á-kk-nf, fyrrum forstjórar stefnanda, hafi sent frá sér yfirlýsingu í apríl 2009 þar sem þeir hafi staðhæft að 7. október 2008 hafi stefnandi í fyrsta lagi átt verulegt magn af íslenskum krónum, í öðru lagi 1 milljarð evra í formi reiðufjár hjá Seðlabanka Íslands og veðhæfra íslenskra skuldabréfa og í þriðja lagi 600 milljónir evra í erlendum gjaldeyri hjá lífeyrissjóðunum í formi framvirkra gjaldeyrissamninga.

Stefndi telji ennfremur að endurgreiðslurnar hafi ekki skert greiðslugetu stefnanda í ljósi þess að peningamarkaðsinnlánin hafi verið til skamms tíma og þar af leiðandi hefði mismunur á inn- og útflæði innlánanna jafnast út á stuttu tímabili frá 6. október til 9. október 2008 annars vegar og frá 7. október til 10. október sama ár.

Stefndi haldi því að lokum fram að lausafjárstaða stefnanda hafi verið rúm í íslenskum krónum þegar endurgreiðslurnar hafi verið inntar af hendi, sbr. m.a. yfirlýsing K-kk-ef G-kk-ef, sem liggi fyrir í málinu, en hann hafi átt sæti í bankaráði stefnanda. Endurgreiðslurnar hafi verið í íslenskum krónum. Gjaldþrot stefnanda hafi orsakast af skorti á erlendum gjaldeyri, sem sé þessu máli óviðkomandi þar sem innlánin hafi verið í íslenskum krónum. Þessu til stuðnings bendi stefndi á að stefnandi viðurkenni í stefnu að þrot stefnanda 6. október 2008 megi rekja til þess að hann hafi verið ófær um að verða við 200 milljarða punda greiðslukröfu breska fjármálaeftirlitsins. Stefndi telji að sýkna beri hann af kröfu stefnanda þar sem endurgreiðslurnar sem deilt sé um hafi ekki skert greiðslugetu stefnanda verulega.

Stefndi kveðst mótmæla því að umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi of snemma í ljósi aðstæðna og að þær teljist óréttmætar eins og stefnandi byggi á með vísan til 134. gr. laga nr. 21/1991.

Almennt heimili 134. gr. riftun á greiðslu skuldar ef greitt var fyrr en eðlilegt geti talist, óháð fjárhagslegum erfiðleikum skuldara semkvæmt forsendum og efni samnings, aðstæðum og starfsemi viðkomandi aðila. Markmið lagagreinarinnar sé aðallega að ná til mála þar sem greiðslur hafi verið framkvæmdar fyrir gjalddaga. Þetta hafi verið staðfest í dómum Hæstaréttar, t.d. í málum nr. 162/2010, 163/2010 og 306/1994. Þessi framkvæmd byggi á hlutrænum staðreyndum og hafi engin tengsl við huglægt réttmæti endurgreiðslnanna.

Ótækt sé að líta svo á að endurgreiðsla peningamarkaðsinnlánanna hafi verið framkvæmd of snemma í ljósi aðstæðna. Þvert á móti beri fremur að líta svo á að greiðslurnar hafi borist of seint í ljósi þess að endurgreiðslurnar hafi verið greiddar eftir gjalddaga. Greiðslurnar séu því ekki riftanlegar samkvæmt ofangreindum ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti. Stefndi andmæli jafnframt staðhæfingu stefnanda um að greiðslurnar hafi verið framkvæmdar of snemma í ljósi aðstæðna og andmælir ennfremur röksemdafærslu stefnanda um réttmæti endurgreiðslnanna, enda leið lögskýring stefnanda í reynd til þess að önnur ákvæði um riftun í lögum um gjaldþrotaskipti væru óþörf.

Stefndi kveðst og byggja á að endurgreiðslur þær sem um er fjallað í málinu hafi virst eðlilegar í ljósi aðstæðna. Því til stuðnings vísi stefndi m.a. til þess að hann hafi verið í góðri trú, sbr. eftirfarandi forsendur sem sýni einnig að endurgreiðslurnar, sem um sé deilt, hafi virst og hafi verið eðlilegar. Í fyrsta lagi hafi endurgreiðslurnar verið framkvæmdar eftir að skilanefnd hafi tekið yfir stjórn stefnanda 7. október 2008. Í öðru lagi hafi þær verið framkvæmdar eftir að Nýi Landsbanki Íslands hf. hafi verið stofnaður 7. október 2008 og þremur dögum eftir samningsbundinn gjalddaga. Í þriðja lagi að Nýi Landsbanki Íslands hf. hafi notað sama SWIFT-númerið, LAISISRE, og stefnandi frá 9. október 2008 til 6. desember 2008. Í fjórða lagi að endurgreiðslurnar hafi verið framkvæmdar eftir að FME hafi tekið ákvörðun 9. október 2008 um ráðstöfun eigna og skulda stefnanda þar sem m.a. komi fram að innlán frá fjármálafyrirtækjum og öðrum viðskiptavinum væru yfirtekin af Nýja Landsbanka Íslands hf. Í fimmta lagi hafi Nýi Landsbanki Íslands hf. sent frá sér yfirlýsingu 11. október 2008 þar sem fram hafi komið að nýi bankinn hefði yfirtekið innlendar eignir stefnanda til að tryggja eðlilega bankastarfsemi og öryggi innstæðna á Íslandi. Í sjötta lagi hafi stefnandi lýst því yfir 15. október 2008 að almenn bankaþjónusta á Íslandi væri óbreytt, öll útibú væru starfandi og viðskipti gætu átt sér stað í íslenskum krónum.

Framangreindar forsendur staðfesti að endurgreiðslurnar hafi virst eðliðlegar í ljósi aðstæðna. Yfirlýsingar frá FME, stefnanda og Nýja Landsbanka Íslands hf. hafi jafnframt rennt stoðum undir þessa niðurstöðu. Viðtakandi endurgreiðslnanna hafi ennfremur verið í góðri trú er hann hafi veitt þeim viðtöku og hafi ekki haft neina ástæðu til að efast um að greiðslurnar hefðu verið framkvæmdar af Nýja Landsbanka Íslands hf. eða í það minnsta verið heimilaðar af banka sem hafi að öllu leyti lotið stjórn skilanefndar í samræmi við tilkynningu á heimasíðu stefnanda frá 7. október 2008 þar sem komi fram að óbreytt stjórn haldi rekstri stefnanda áfram.

Endurgreiðslurnar hafi ennfremur verið eðlilegar í ljósi aðstæðna með hliðsjón af því að stefndi hefði hlotið fulla endurgreiðslu þegar stefnandi hefði úthlutað greiðslum úr búinu til forgangskröfuhafa enda hefðu peningamarkaðsinnlán haft stöðu forgangskrafna, sbr. yfirlýsingu stefnanda þar um í stefnu. Stefndi kveðst um framangreind atriði einnig vísa til sjónarmiða um réttmætar væntingar sem rakin verða nánar hér síðar.

Stefndi vísar og til þess að gögn málsins sýni að umrædd peningamarkaðsinnlán hafi verið tvö aðskilin innlán og ef nefndar forsendur stefnanda séu lagðar til grundvallar leiði það til þess að ekki sé unnt að rifta síðari lántökunni því hún hafi verið framkvæmd eftir yfirtöku skilanefndar. Beri því að hafna í heild kröfu stefnanda um að rifta endurgreiðslu á 18.308.514.583 krónum þann 10. október 2008.

Stefndi kveðst telja að virða eigi margvíslegar réttmætar væntingar hans í málinu. Yfirlýsingar FME hafi til að mynda skapað réttmætar væntingar fyrir stefnda. FME hafi sent frá sér ákvörðun 9. október 2008 um ráðstöfun eigna sem birt hafi verið opinberlega. Ákvörðunin hafi kveðið skýrlega á um að Nýi Landsbanki Íslands hf. yfirtæki skuldbindingar stefnanda á Íslandi vegna innlána frá fjármálafyrirtækjum, Seðlabanka Íslands og öðrum viðskiptavinum. Endurgreiðslurnar hafi í kjölfarið verið greiddar til viðtakanda greiðslnanna. Stefndi hafi haft réttmætar væntingar til að þessari opinberu ákvörðun FME yrði ekki breytt afturvirkt með nýrri ákvörðun frá 21. nóvember 2008, hvað þá þegar sú ákvörðun hafi aldrei verið birt opinberlega. Réttmætum væntingum stefnda á því tímamarki sem hann hafi tekið við endurgreiðslunni verði ekki breytt afturvirkt með seinni ákvörðunum eða seinni yfirlýsingum FME. Stefndi byggi jafnframt á því að efni bréfs FME frá 21. nóvember 2008, verði það talið hafa gildi í þessu máli, og háttsemi stefnanda að öðru leyti brjóti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár, alþjóðlegum mannréttindareglum og reglu um jafnræði kröfuhafa, þar sem kröfuhöfum sé mismunað eftir því hvort um fjármálafyrirtæki eða aðra aðila sé að ræða. Þar að auki virðist erlendum fjármálafyrirtækjum mismunað umfram aðra, einnig með efni bréfs FME frá 21. nóvember 2008. Slík meðferð gangi jafnframt gegn því markmiði laga nr. 21/1991 og meginreglum um að stuðla að jafnræði milli kröfuhafa. Stefndi telji því m.a. að umrætt bréf FME hafi ekkert gildi gagnvart sér.

Stefndi eigi, að því frágengnum sem að framan greinir, réttmætar væntingar til þess að endurgreiðslur stefnanda sem lotið hafi stjórn skilanefndar, hafi verið gildar og ekki sé mögulegt að endurheimta þær með afturvirkum hætti. Stefndi haldi því fram að skilanefndin og slitastjórnin gegni sama hlutverki og skiptastjóri og vísar um það til dómafordæma. Líta megi á skiptastjóra sem fulltrúa ríkisvaldsins, einkum í ljósi stöðu hans. Skiptastjóri hafi skyldum að gegna sem opinber sýslunarmaður og honum beri að leitast við að ná fram „sanngjörnu jafnvægi“ milli almannahagsmuna og grundvallarréttinda einstaklinga eða lögaðila. Ríkið beri því ábyrgð á aðgerðum hans og aðgerðarleysi.

Stefndi kveðst halda því fram að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt. Endurgreiðslurnar sem deilt sé um hafi ekki verið stefnda á ótilhlýðilegan hátt til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Umræddar ráðstafanir hafi hvorki komið í veg fyrir heimtur til kröfuhafa úr þrotabúi stefnanda né hafi þær aukið á skuldbindingar stefnanda á kostnað kröfuhafa. Stefndi haldi því fram að stefnandi hafi verið fær um að standa við skuldbindingar sínar í íslenskum krónum, ráðstafanirnar sem deilt sé um hafi ekki leitt til gjaldþrots bankans og stefndi hafi ekki haft vitneskju um og hafi ennfremur ekki átt að hafa vitneskju um gjaldþrot stefnanda. Skilyrði ákvæðisins um að ráðstafanirnar hafi verið ótilhlýðilegar sé ekki uppfyllt og stefndi leggi áherslu á að hann hafi ekki búið yfir vitneskju um og hafi ekki mátt vita um skilyrði sem mögulega hefðu valdið því að greiðslan teldist vera ótilhlýðileg. Hvað varði sönnunarbyrði í máli þessu verði að líta til endurtekinna framlenginga á fresti sem kveðið sé á um í 148. gr. laga nr. 21/1991. Sönnunarbyrðin verði afar íþyngjandi fyrir stefnda telji dómurinn að framlengingar á frestinum hafi verið lögmætar og samrýmist ákvæðum stjórnarskrár með þeim hætti að stefnanda sé heimilt að höfða mál til riftunar á rúmlega þriggja ára gömlum endurgreiðslum. Stefndi telji því að sönnunarbyrðin eigi einvörðungu að hvíla á stefnanda í málinu.

Stefndi kveðst hafna vaxtakröfu stefnanda, m.a. á þeim grundvelli að ákvæði laga sem stefnandi vísi til heimili honum ekki að innheimta nokkurs konar vexti frá 10. október 2008. Vaxtakrafan sé því tilhæfulaus.

Stefndi kveðst og benda á að varakrafa stefnanda sé einvörðungu sú að „á fjárkröfuna“ reiknist vextir skv. 4. gr. vaxtalaga. Varakrafan sé þannig einungis krafa um greiðslu vaxta en ekki krafa um greiðslu fjárkröfunnar sjálfrar. Ef ekki yrði á ofangreint fallist bæri að vísa málinu frá þar sem varakrafan yrði þá hærri en aðalkrafan og slík niðurstaða sé á skjön við íslenska réttarframkvæmd. Í öllum tilvikum sé dráttarvaxtakröfum stefnanda mótmælt.

Stefndi kveðst vísa til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað kveðst stefndi vísa til 130. gr. síðastnefndra laga en jafnframt laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefndi reki ekki virðisaukaskattskylda starfsemi hér á landi og þurfi því við ákvörðun málskostnaðar að taka tillit til skyldu hans til greiðslu virðisaukaskatts.

V

Eins og nánar er lýst hér að framan samdist aðilum svo um 6. október 2008 að stefndi legði inn/lánaði stefnda 18.100.000.000 krónur en fjárhæðina skyldi greiða til baka 7. október sama ár ásamt umsömdum vöxtum sem námu 8.421.528 krónur. Þann 7. október 2008 sömdu aðilar að nýju og skyldi stefndi leggja inn/lána stefananda 18.300.000.000 krónur og greiða til baka 8. október sama ár ásamt umsömdum vöxtum að fjárhæð 8.514.583 krónur. Stefnandi greiddi umræddar fjárhæðir ekki á gjalddaga, en þann 9. október 2008 voru lagðar inn á vostro reikning stefnda í Nýja Landsbanka Íslands hf. 18.108.421.528 krónur sem nam fyrra innláninu ásamt vöxtum. Þann 10. október var síðara innlánið fært út af vostro reikningi stefnda og inn á hann aftur sama dag ásamt umsömdum vöxtum að fjárhæð 8.514.583 krónur. Riftunarkrafa stefnanda beinist að endurgreiðslu beggja lánanna/innlánanna en endurgreiðslukrafa lýtur að höfuðstól fyrra lánsins/innlánsins að viðbættum vöxtum vegna þeirra beggja og fæst þannig stefnufjárhæðin 18.116.936.111 krónur.

Stefndi ber því í fyrsta lagi við að stefnandi hafi ekki höfðað mál þetta innan lögmætra tímamarka enda stangist ítrekuð lagasetning til lengingar á málshöfðunarfresti á við reglur stjórnarskrár og mannréttindasáttmála, sem og almennar reglur réttarfars, en ítarlega er gerð grein fyrir sjónarmiðum stefnda um þetta atriði hér að framan. Eins og þar er nánar rakið var frestur til höfðunar riftunarmála á grundvelli XX. kafla laga nr. 21/1991 framlengdur ítrekað og er nú 30 mánuðir sbr. 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 eins og henni var breytt með lögum nr. 146/2011. Engin efni eru til að fallast á að umrædd lagasetning stríði gegn stjórnarskrá eða öðrum þeim réttarheimildum sem stefndi vísar til. Þá er mál þetta höfðað innan þess frests sem mælt er fyrir um í tilvitnuðu lagaákvæði. Þegar af þeim ástæðum sem hér greinir verður framangreindum röksemdum stefnda hafnað.

Óumdeilt er í málinu að fyrrnefndar greiðslur voru inntar af hendi af Nýja Landsbanka Íslands hf. inn á vostro reikning í eigu stefnda. Stefndi byggir á því að í þessu felist staðreynd sem sé í andstöðu við kröfugerð stefnanda í málinu þar sem lagt er til grundvallar að stefnandi hafi reitt umrædda fjármuni af hendi. Stefnandi byggir á því að greiðslur hafi farið fram fyrir hans hönd. Þá byggir stefndi einnig á því að stefnandi eigi ekki réttilega aðild að málinu vegna síðastnefndra staðreynda um það hver innti í raun umræddar greiðslur af hendi sem og þess að Fjármálaeftirlitið hafi ráðstafað umræddum peningamarkaðsinnláni til Nýja Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun sinn 9. október 2008. Síðari tíma skýringar Fjármálaeftirlitsins sem komið hafi fram eftir að stefnda hafi verið greitt geti ekki breytt þessu svo gilt sé gagnvart stefnda. Fyrir liggur að stefnandi stofnaði til þeirra skulda við stefnda sem um ræðir í málinu og það er bú stefnanda sem er undir slitameðferð. Verður ekki fallist á með stefnda að hann geti að réttu borið við aðildarskorti þó greiðsla skuldanna hafi komið frá Nýja Landsbanka Íslands hf. sem alkunna er að ætlað var að taka yfir hluta af rekstri stefnanda. Ber þá til þess að líta að almennt getur greiðsla frá þriðja manni falið í sér fullar efndir kröfu. Liggur það og fyrir og hefur m.a. verið staðfest í dómi Hæstaréttar 17. janúar 2013 í máli réttarins nr. 169/2011 að ekki verði litið svo á að kröfur af því tagi sem hér um ræðir geti talist hafa flust yfir til Nýja Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008. Kjarnaatriði er hér að skuld sú sem stefnandi stóð í við stefnda var greidd og er ekki lengur til staðar og þeir fjármunir sem um ræðir því ekki slitabúinu lengur til ráðstöfunar. Þegar af þeim ástæðum sem raktar hafa verið hér að framan er hafnað þeim vörnum stefnda að um aðildarskort sé að ræða sem og sjónarmiðum hans um að hér skipti máli hvort greiðsla var innt af hendi af gamla eða nýja bankanum.

Stefnandi vísar til stuðnings riftunarkröfu sinni aðallega til 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í nefndri lagagrein er kveðið á um að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamanns verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggir fyrst og fremst á því að umrædd greiðsla hafi skert greiðslugetu hans verulega. Fyrir liggur að frestdagur við slitameðferð stefnanda er 15. nóvember 2008. Greiðslur þær sem um er rætt voru greiddar 9. og 10. október það ár og því innan þeirra tímamarka sem ákvæðið tilgreinir. Við mat á því hvort fjárhæð greiðslunnar hafi skert greiðslugetu stefnanda verulega í skilningi ákvæðisins ber að líta til þeirrar fjárhæðar sem stefnandi krefst endurgreiðslu á sem er 18.116.936.111 krónur. Sú fjárhæð verður á hinn bóginn ekki metin án þess að bera hana saman við greiðslugetu stefnanda á umræddum tíma. Hvílir sönnunarbyrðin á stefnanda um að greiðsla fjárhæðarinnar hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Hafa verður í huga að hugtakið greiðslugeta verður ekki lagt að jöfnu við hugtakið gjaldfærni í skilningi laga nr. 21/1991, en telja verður hafið yfir vafa að stefnandi var ógjaldfær í skilningi laga nr. 21/1991 þegar skilanefnd var skipuð yfir hann 7. október 2008. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem stefnandi hefur lagt fyrir dóminn verður ekki fullyrt að greiðsla á umræddu peningamarkaðsinnláni hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi tilvitnaðs lagaákvæðis. Ber hér að hafa í huga að þó fjárhæðin sé há á almennan mælikvarða þá er hér um að ræða bankastofnun sem samkvæmt árshlutauppgjöri fyrsta ársfjórðungs 2008 átti skammtímakröfur á hendur öðrum með gjalddaga innan þriggja mánaða sem taldar voru nema 2.353,7 milljörðum króna. Þá liggur fyrir að forgangskröfur í slitabú stefnanda nema 1.323 milljörðum og heildarfjárhæð allra samþykktra krafna munu vera um 2.985 milljarðar króna. Áætlanir gera ráð fyrir að slitabúið greiði forgangskröfur að fullu og eitthvað upp í almennar kröfur. Þegar framangreindar fjárhagsstærðir eru hafðar í huga ásamt því að lánið sem endurgreitt var skyldi aðeins standa stefnanda til rástöfunar í einn dag verður ekki talið að stefnanda hafi tekist að sýna fram á að greiðsla þess hafi skert greiðslugetu hans verulega í skilningi tilvitnaðs lagaákvæðis. Nægir ekki í þessu samhengi að stefnandi vísi til þess að skuld hans við Seðlabanka Íslands hafi hækkað á umræddum dögum eða að umræddar greiðslur hafi verið fjármagnaðar með lántökum. Ekki er fallist á með stefnanda að lagaskilyrði séu til þess eins og hér stendur á að líta til heildarfjárhæðar á peningamarkaðsinnlánum sem að sögn stefnanda hafi verið greidd til fjármálastofnana á tímabilinu frá 9. október til 19. nóvember 2008 en stefnandi kveður þær greiðslur hafa numið ríflega 43,6 milljörðum króna auk nánar tilgreindra greiðslna í breskum pundum og bandaríkjadölum.

Umrædd greiðsla var innt af hendi tveimur dögum eftir gjalddaga. Ekki hefur verið sýnt fram á að venja hafi staðið til þess í viðskiptum aðila að greiða kröfur sem þessar síðar en gert var, en greiðslur inntar af hendi á gjalddaga eða fljótlega í kjölfar hans eru almennt ekki taldar greiddar of fljótt í skilningi ákvæðisins. Eru því engin efni til að líta svo á að krafa þessi hafi verið greidd fyrr en eðlilegt var. Verður hér að hafa í huga að þrátt fyrir að stefnanda hafi verið skipuð slitastjórn tveimur dögum fyrir greiðsluna þá var stefnandi ekki í greiðslustöðvun, frestdagur var ekki kominn og bú stefnanda hafði ekki á þeim tíma verið tekið til slitameðferðar. Er til þess að líta í þessu sambandi að ekki liggur annað fyrir í málinu en að greiðsla umræddra peningamarkaðsinnlána hafi verið í samræmi við samning aðila, sem hafi að auki verið í samræmi við tíðkanlegar venjur, bæði almennt og í samskiptum þeirra aðila sem hér um ræðir. Hefur greiðslan því ekki á sér neitt það yfirbragð að vera riftanleg á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Þegar af þeim ástæðum sem að framan eru raktar verður riftunarkröfu stefnanda sem byggð er á þessum grunni hafnað.

Stefnandi byggir loks á að umræddar greiðslur séu riftanlegar á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Í nefndri lagagrein segir að krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamanns verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leitt hafi til þess að ráðstöfunin teljist ótilhlýðileg. Leggja verður til grundvallar í máli þessu að stefndi sem fjármálastofnun á alþjóðlegum markaði hafi haft vitneskju um fjárhagslega erfiðleika stefnanda eftir skipun skilanefndar 7. október 2008. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því litið að mati dómsins að framangreind vitneskja var til þess fallin að vekja hjá stefnda traust um að greiðslur sem inntar væru af hendi til hans ættu sér stað að tilhlutan skilanefndar bankans sem fór þá með stjórn hans í krafti opinbers valds. Verður þegar ef þeirri ástæðu að hafna því að uppfyllt teljist í málinu það nauðsynlega skilyrði nefnds lagaákvæðis að stefndi, sem móttakandi greiðslnanna geti talist hafa verið grandsamur um að þær gætu talist ótilhlýðilegar eins og hér stóð á. Leiða framangreindar röksemdir þegar til þeirrar niðurstöðu að ekki eru efni til að fallast á riftunarkröfu stefnanda á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991.

Á grunvelli þeirra röksemda sem hér hafa verið raktar verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda í máli þessu.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti með þeirri fjárhæð sem nánar greinir í dómsorði.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Landesbank Baden Wuerttemberg, er sýkn af kröfu stefnanda, LBI hf. í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 878.500 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf