E-1756/2013

Mál þetta sem dómtekið var 24. júní 2014 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 17. apríl 2013, af Árvökli slf., Stórakrika 46, Mosfellsbæ, á hendur A-kk-þgf D-kk-þgf, Hjálmholti 6, Reykjavík.

Dómkröfur

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 427.983 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 1. mgr. 6. gr. laganna, frá 13. nóvember 2012 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi vaxtavaxta skv. 12. gr. s.l. er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum dómkröfum stefnanda en til vara verulegrar lækkunar á dómkröfum hans. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

Atvik máls

Aðila greinir á um atvik málsins. Að sögn stefnanda eru atvik málsins þau að hann hafi tekið að sér, sem byggingaverktaki, að koma fyrir hurð, þar sem fyrir hafi verið gluggi, á fasteign stefnda að Hjálmholti 6 í Reykjavík. Stefnandi hafi leitað tilboða undirverktaka í verkið, séð um undirbúning þess, steypusögun og frágang að verkinu loknu. Þannig hafi stefnandi fjarlægt glugga og steypubrot, sótt hurðina til framleiðanda og komið henni fyrir ásamt því að glerja hana og grunna. Þá hafi stefnandi fært opnanlegt fag, sem áður hafði verið fjarlægt, og sett í stað fastrar rúðu, sem þar hafi verið fyrir. Þá hafi stefnandi fundað með starfsmönnum Skipulags- og byggingasviðs Reykjavíkurborgar og Mannvirkjastofnunar vegna leyfa, sem þurft hafi vegna framkvæmdanna.

Af hálfu stefnda er framangreindri málavaxtalýsingu stefnanda mótmælt sem rangri eða í öllu falli ófullnægjandi. Að sögn stefnda eru atvik málsins þau að hann hafi óskað eftir tilboði frá H-kk-þgf E-kk-þgf húsasmíðameistara vegna fyrirhugaðra framkvæmda við íbúð sína að Hjálmholti 6 í Reykjavík. Nánar tiltekið hafi verið um að ræða að saga gat í vegg fyrir hurð, kaupa hurð, setja hurðina í og frágang á verkinu. Þá hafi H-kk-nf verið beðinn um tímaáætlun vegna verksins. H-kk-nf hafi gert tilboð í verkið í júní 2012. Í tilboðinu hafi komið fram að sögunin myndi kosta 82.080 krónur og hurð, fullfrágengin og glerjuð, 50.000 krónur. Verðið fyrir þessa verkþætti hafi því verið alls 132.080 krónur auk virðisaukaskatts. Tilboðið í heild hafi innihaldið mun stærra verk en ákveðið hafi verið að taka. H-kk-nf E-kk-nf hafi engu að síður unnið verk fyrir stefnda. Hann hafi sagað gat fyrir hurðina og setti í ómálaða hurð. Verkið hafi ekki verið klárað og sé því enn í dag ólokið af hálfu H-kk-ef. H-kk-nf hafi hins vegar ekki verið ráðinn til að fjarlægja múrbrot og annað rusl.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi ekki, fyrr en í greinargerð sinni í málinu, borið við aðildarskorti hvað stefnanda varði. Þannig hafi hann t.d. ekki mótmælt aðild stefnanda, þegar hann hafi móttekið reikning hans frá 12. nóvember 2012. Stefndi hafi þannig sýnt af sér verulegt tómlæti hvað þessa málsástæðu varði. Þá liggi fyrir að H-kk-nf E-kk-nf hafi, þegar umrætt verk hafi verið unnið, verið starfsmaður stefnanda og stefndi ekki sýnt fram á að máli skipti fyrir hagsmuni hans, hvort reikningur fyrir verkið hafi verið gefinn út af stefnanda eða H-kk-þgf. Stefnandi byggi kröfu sína á reikningi að fjárhæð 427.983 krónur, útgefnum 12. nóvember 2012, með gjalddaga 13. nóvember 2012. Stefnandi hafi athugasemdalaust staðið skil á vinnu þeirri og afhendingu á efni því, sem um hafi verið samið við stefnda. Krafa stefnanda um endurgjald, sem og greiðslu fyrir efni, sé ekki ósanngjörn að virtu eðli og umfangi vinnunnar og þess efnis sem afhent hafi verið. Krafa stefnanda um verklaun, samkvæmt hinum umstefnda reikningi, taki mið af því. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Vísað sé til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en regla þessi fái m.a. lagastoð í 47., 51. og 52. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til 49. gr. laga nr. 50/ 2000. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/ 2001 um vexti og verðtryggingu með síðari breytingum, einkum 1. mgr. 6. gr. laganna. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing sé vísað til 32. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir á því að hann hafi einungis samið við H-kk-þf E-kk-þf um að hann tæki verkið að sér. H-kk-nf hafi á engan hátt gefið í skyn eða sagt berum orðum að hann væri á vegum stefnanda og að stefnandi yrði verktakinn við framkvæmdirnar að Hjálmholti 6. Stefndi hafi aldrei heyrt stefnanda getið fyrr en mál þetta hafi verið höfðað. Stefndi haldi því fram að hann hafi aldrei samið við stefnanda, Árvökul slf., og því hafi aldrei stofnast til samningssambands milli hans og stefnanda. Stefndi byggi á því að stefnandi beri hallann af því að ekki liggi fyrir skriflegur samningur eða verkbeiðni um framkvæmdirnar að Hjálmholti 6. Allan vafa um aðild í málinu beri að túlka stefnda í hag, enda sé hann neytandi, í lagalegum skilningi, í máli þessu. Stefnandi eigi því enga lögvarða kröfu á hendur honum, hvorki vegna stefnufjárhæðar í málinu, né vegna annarrar lægri fjárhæðar. Af þessum sökum krefjist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda, á grundvelli aðildarskorts.

Stefndi krefjist til vara verulegrar lækkunar stefnukröfunnar. Hann telji sig hafa mátt treysta því að endurgjald fyrir verkið yrði á svipuðu reiki og tilboðið, sem upphaflega hafi verið sett fram. Ekki sé hægt annað en að líta á tilboðið sem verðáætlun, þó svo að tilboðinu hafi ekki verið tekið. Verkefnið hafi verið einfalt og umfangslítið og því hafi það ekki átt að verða mikið dýrara en sem hinu upphaflegu tilboði hafi numið. Stefndi hafni því með öllu að kostnaðurinn hafi nánast getað fjórfaldast, farið úr u.þ.b. 130.000 krónum í tæplega 430.000 krónur, auk innborgunar, sem numið hafi u.þ.b. 45.000 krónum. Í þessu sambandi sé bent á 29. gr. laga nr. 42/200 um þjónustukaup. Stefndi bendi einnig á leiðbeiningarskyldu seljanda þjónustu samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laganna, en ljóst megi vera að stefnandi hafi stórlega vanrækt lagalegar skyldur samkvæmt því ákvæði með því að hafa ekki upplýst stefnda um hina stórkostlegu hækkun á áætluðum verkkostnaði. Stefndi telji ljóst mega vera að hann hefði aldrei samþykkt þessa hækkun. Því sé ekki hægt að krefja hann um hærra endurgjald en það, sem verið hefði, ef honum hefði verið gefinn kostur á að draga sig út úr samningnum á því stigi, sbr. niðurlagsákvæði 2. mgr. 6. gr. laganna um þjónustukaup. Ekkert liggi hins vegar fyrir af hálfu stefnanda um slíka fjárhæð og verði stefnandi að bera hallann af því að hafa ekki lagt slíkar upplýsingar fram í málinu. Til stuðnings kröfu sinni, um verulega lækkun stefnukrafna, bendi stefndi jafnframt á að verk stefnanda hafi ekki verið gallalaust. Stefnandi hafi enn ekki klárað frágang og ljóst megi vera að stefnandi hyggist ekki gera slíkt héðan í frá. Verði því stefndi að fá annan aðila til að ljúka verkinu. Því sé því harðlega mótmælt að stefndi eða einhver á hans vegum hafi samþykkt akstur upp á 240 km. til að sækja hurð. Því sé sömuleiðis mótmælt að stefnandi hafi verið fenginn til að finna byggingastjóra á verkið, ásamt því að hitta fólk hjá Skipulags-og byggingarsviði Reykjavíkurborgar. Vanefndir stefnanda vegna ófaglegra vinnubragða og mikils seinagangs hafi valdið stefnda fjárhagstjóni. Verkið hafi ekki verið unnið að fullu og að hluta til verið illa unnið, eins og sjá megi af fyrirliggjandi ljósmyndum. Stefndi telji því að stefnandi eigi enga lögvarða kröfu á hendur sér vegna þessara verkliða, sbr. ákvæði III. kafla laga um þjónustukaup.

Þá telji stefndi kröfu um greiðslu á efniskostnaði algjörlega órökstudda. Þá telji stefndi þá vinnutíma, sem krafa stefnanda byggist á, vera allt of marga. Ekki komi fram í tímaskýrslu, hvort um sé að ræða vinnu lærðs smiðs eða vinnu ófaglærðs verkamanns. Ljóst megi vera að mikill munur sé á kaupi verkamanns og iðnaðarmanns. Stefndi styðji sýknukröfu sína vegna aðildarskorts við 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefndi styðji varakröfu sína um verulega lækkun á kröfum stefnda einkum við ákvæði laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, einkum 6. og 29. gr., sbr. og III. kafla laganna. Þá styðji stefndi kröfur sínar við almennar reglur samningaréttar um gerð samninga og skuldbindingargildi þeirra og rétt neytenda til afsláttar eða skaðabóta vegna galla á verki. Málskostnaðarkröfu sína styðji stefnda við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum.

Forsendur og niðurstaða

Eins og rakið hefur verið byggir stefndi á því að hann hafi einungis samið við H-kk-þf E-kk-þf um að hann tæki umrætt verk að sér. H-kk-nf hafi á engan hátt gefið í skyn eða sagt berum orðum að hann væri á vegum stefnanda og að stefnandi yrði verktaki við framkvæmdirnar á eign stefnda að Hjálmholti 6. Þannig hafi ekkert samningssamband stofnast milli stefnda og stefnanda vegna framkvæmdanna. Á stefnanda hvíli sönnunarbyrði fyrir því að slíkt samningssamband hafi stofnast enda liggi hvorki fyrir skriflegur verksamningur eða verkbeiðni. Allan vafa í þessum efnum beri að túlka stefnda í hag enda sé hann neytandi í lagalegum skilningi. Stefnandi eigi því enga lögvarða kröfu á hendur honum, hvorki stefnufjárhæðina né aðra lægri fjárhæð. Af þessum sökum krefjist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda, á grundvelli aðildarskorts.

Af hálfu stefnanda er á því byggt að ekki sé um aðildarskort stefnanda að ræða. Því til sönnunar sé vísað til reiknings stefnanda frá 12. nóvember 2012, sem stefndi hafi sannanlega móttekið. Stefndi hafi ekki mótmælt því að stefnandi væri réttur eigandi að kröfu þeirri, sem hann sé krafinn um greiðslu á í máli þessu, fyrr en í greinargerð stefnda og hafi stefndi því sýnt af sér tómlæti hvað þessa málsástæðu varði. Þá hafi stefndi ekki sýnt fram á að það skipti máli fyrir hagsmuni hans, hvort reikningurinn frá 12. nóvember 2012 stafi frá stefnanda eða H-kk-þgf E-kk-þgf, starfsmanni stefnanda, enda geti hann komið öllum sömu vörnum að í máli þessu gagnvart stefnanda og hann hefði getað gagnvart H-kk-þgf E-kk-þgf.

Í skýrslu, H-kk-ef E-kk-ef, fyrir dómi, kom fram að hann væri eini starfsmaður stefnanda og hefði verið, þegar umrætt verk var unnið. Hefur því ekki verið andmælt af hálfu stefnda. Fyrir liggur að reikningur sá sem stefnda var gerður vegna umrædds verks, 12. nóvember 2012, var gefinn út í nafni stefnanda. Þá hefur þeirri staðhæfingu stefnanda ekki verið hrundið af stefnda að reikningnum hafi ekki verið mótmælt eða honum hafnað, á þeirri forsendu að hann væri gefinn út af stefnanda en ekki nefndum H-kk-þgf E-kk-þgf, fyrr en með greinargerð stefnda í máli þessu, sem lögð var fram 28. maí 2013. Þykir stefndi hafa sýnt af sér tómlæti í þessum efnum. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að það geti skipt máli fyrir réttarstöðu hans, hvort stefnandi eða nefndur H-kk-nf E-kk-nf sæki reikningskröfuna í máli þessu, á hendur honum. Þá hefur stefndi ekki véfengt að umræddur reikningur hafi verið gefinn út í nafni stefnanda, með vitund og vilja H-kk-ef E-kk-ef. Með vísan til framanritaðs er málsástæðu stefnda um aðildarskort stefnanda hafnað.

Eins og rakið hefur verið er krafa stefnanda á hendur stefnda í máli þessu byggð á reikningi stefnanda frá 12. nóvember 2012. Stefnandi byggir á því að hann hafi gert stefnda tilboð í að fjarlægja glugga í íbúð hans að Hjálmholti 6 í Reykjavík, saga niður úr miðju gluggans, útvega og setja hurð í opið, fjarlægja vegghlutann, grafa fyrir vegg, smíða vegg og fleira því tengt. Stefndi hafi hafnað tilboðinu. Í framhaldinu hafi þeir samið um að stefnandi tæki að sér það verk, sem reikningur stefnanda frá 12. nóvember 2011 nái til og nánar sé lýst á fyrirliggjandi sundurliðun, er fylgt hafi reikningnum. Ekki hafi verið samið um tiltekna fjárhæð fyrir verkið og beri stefnda því að greiða það verð sem stefnandi krefji hann um enda hafi stefndi ekki sýnt framá að umkrafið endurgjald sé ósanngjarnt, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjarkaup og 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Stefndi byggir á því að hann hafi mátt treysta því að umkrafið endurgjald fyrir verkið yrði á svipuðu reiki og tilboðið, sem upphaflega hafi verið sett fram. Líta verði á tilboðið sem verðáætlun, þó svo að því hafi ekki verið tekið. Verkefnið hafi verið einfalt og umfangslítið og því hafi það ekki átt að verða mikið dýrara en sem hinu upphaflegu tilboði hafi numið. Stefndi hafni því með öllu að kostnaðurinn hafi nánast getað fjórfaldast, farið úr u.þ.b. 130.000 krónum í tæplega 430.000 krónur, auk innborgunar, sem numið hafi u.þ.b. 45.000 krónum. Í þessu sambandi sé bent á 29. gr. laga nr. 42/200 um þjónustukaup. Stefndi bendi einnig á leiðbeiningarskyldu seljanda varðandi þjónustu samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laganna, en ljóst megi vera að stefnandi hafi stórlega vanrækt skyldur sínar samkvæmt því ákvæði með því að hafa ekki upplýst stefnda um hina stórkostlegu hækkun á áætluðum verkkostnaði. Stefndi telji ljóst mega vera að hann hefði aldrei samþykkt þessa hækkun. Því sé ekki hægt að krefja hann um hærra endurgjald en það, sem verið hefði, ef honum hefði verið gefinn kostur á að draga sig út úr samningnum á því stigi, sbr. niðurlagsákvæði 2. mgr. 6. gr. laganna um þjónustukaup. Ekkert liggi hins vegar fyrir af hálfu stefnanda um slíka fjárhæð og verði stefnandi að bera hallann af því að hafa ekki lagt slíkar upplýsingar fram í málinu. Til stuðnings kröfu sinni, um verulega lækkun stefnukrafna, bendi stefndi jafnframt á að verk stefnanda hafi ekki verið gallalaust. Stefnandi hafi enn ekki klárað frágang og ljóst megi vera að stefnandi hyggist ekki gera slíkt héðan í frá. Verði því stefndi að fá annan aðila til að ljúka verkinu. Því sé harðlega mótmælt að stefndi eða einhver á hans vegum hafi samþykkt akstur upp á 240 km. til að sækja hurð. Því sé sömuleiðis mótmælt að stefnandi hafi verið fenginn til að finna byggingastjóra á verkið, ásamt því að hitta fólk hjá Skipulags- og byggingarsviði Reykjavíkurborgar. Vanefndir stefnanda vegna ófaglegra vinnubragða og mikils seinagangs, hafi valdið stefnda fjárhagstjóni. Verkið hafi ekki verið unnið að fullu og að hluta til verið illa unnið, eins og sjá megi af fyrirliggjandi ljósmyndum. Stefndi telji því að stefnandi eigi enga lögvarða kröfu á hendur sér vegna þessara verkliða, sbr. ákvæði III. kafla laga 42/2000 um þjónustukaup. Þá telji stefndi kröfu um greiðslu á efniskostnaði algjörlega órökstudda. Þá telji stefndi þá vinnutíma, sem krafa stefnanda byggist á, vera allt of marga. Ekki komi fram í tímaskýrslu hvort um sé að ræða vinnu lærðs smiðs eða vinnu verkamanns. Ljóst megi vera að mikill munur sé á kaupi verkamanns og lærðs smiðs.

Fyrir liggur samkvæmt tölvubréfi stefnda til stefnanda frá 14. nóvember 2012 og greinargerð stefnda í máli þessu að tilboði stefnanda frá júní 2012 var hafnað af stefnda. Sú málsástæða stefnda, sem fram kom við aðalmeðferð málsins, að stefnandi væri bundinn við hluta tilboðsins, hvað endurgjald varðar, er gegn andmælum stefnanda of seint fram komin, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og verður henni þegar af þeirri ástæðu hafnað.

Leggja verður til grundvallar í máli þessu að stefnandi og stefndi hafi ekki samið um verð fyrir þá þjónustu sem stefnandi lét stefnda í té og áður hefur verið lýst. Samkvæmt 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup skal neytandi í slíku tilviki greiða það verð sem telja má sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún er. Samkvæmt ítrekuðum fordæmum Hæstaréttar hvílir sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið endurgjald sé ósanngjarnt á þeim sem slíku heldur fram, hafi ekki verið samið um endurgjald fyrir þjónustu, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 13/2012 frá 4. október 2012. Stefndi hefur hvorki með matsgerð eða öðrum hætti sýnt fram á að umkrafið endurgjald stefnanda sé ósanngjarnt í framangreindri merkingu.

Þá verður ekki talið að stefnda hafi tekist, gegn andmælum stefnanda, að sanna að tilboð stefnanda frá júní 2012 hafi falið í sér verðáætlun skv. 29. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup og er þeirri málsástæðu stefnda því hafnað.

Stefndi hefur teflt þeim málsástæðum fram að umrætt verk sé gallað og verulegar tafir orðið á afhendingu þess. Gegn andmælum stefnanda teljast þessar málsástæður ósannaðar enda ekki færðar sönnur fyrir þeim með matsgerð eða öðrum hætti.

Þeirri málsástæðu stefnda að stefnandi hafi ekki fullnægt upplýsingaskyldu sinni samkvæmt 6. gr. laga nr. 40/2000 er hafnað þegar af þeirri ástæðu að stefndi hefur ekki fært sönnur á að þjónusta sú sem stefnandi lét af hendi hafi verið óhagkvæm fyrir stefnda að teknu tilliti til kostnaðar við verkið með hliðsjón af verðgildi framkvæmdanna. Þá hefur stefndi ekki sannað að verð þjónustunnar hafi orðið verulega hærra en stefndi hafi mátt gera ráð fyrir.

Með vísan til alls framanritaðs verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 427.983 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því að mál þetta var höfðað, 17. apríl 2013, til greiðsludags, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ekki er ástæða til að kveða sérstaklega á um vaxtavexti eins og stefnandi gerir kröfu um en um þá fer skv. 12. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt framangreindri niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 550.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, A-kk-nf D-kk-nf, greiði stefnanda, Árvökli slf., 427.983 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. apríl 2013 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 550.000 krónur í málskostnað.