Q-20/2007

Mál þetta barst dóminum með bréfi S-kk-ef K. A-kk-ef hæstaréttarlögmanns, skipaðs skiptastjóra í dánarbúi X mótteknu 7. desember 2007. Málið var tekið til úrskurðar 6. maí sl.

Í málinu gerir sóknaraðili, A aðallega þær dómkröfur að arfi úr dánarbúi X skuli skipt jafnt á milli sóknaraðila og bræðra hans B og C þannig að hver þeirra erfi 1/3 hluta dánarbúsins. Til vara krefst sóknaraðili þess að sá hluti í dánarbúi X sem sannanlega stafar frá arfi sem hún fékk í sinn hlut eftir foreldra hennar, og D falli til sóknaraðila og varnaraðila að jöfnu, þ.e. þannig að hver þeirra erfi 1/3 þess hluta dánarbúsins. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Varnaraðili, C gerir þær dómkröfur að dómkröfum sóknaraðila verði hafnað og arfi úr dánarbúi X kt. 000000-0000, verði skipt þannig að hlutur sóknaraðila verði 1/6 heildareigna búsins. Þá er krafist málskostnaðar.

Varnaraðili,B gerir ekki kröfur í málinu.

I

Í bréfi skiptastjóra kemur fram að dánarbú X sem lést 29. október 2006, hafi verið tekið til opinberra skipta 8. desember sama ár. Erfingjar séu bræður hinnar látnu, A, C og B og hafi ekki verið ágreiningur um rétt þeirra til arftöku við upphaf skipta. Þann 12 september 2007 hafi síðan fallið dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þess efnis að Z f. 1896, sem lést 22. janúar 1976, skuli teljast faðir A. Skiptastjóri túlki 3. gr. erfðalaga á þann hátt að samkvæmt framangreindum dómi skuli arfshlutfall A vera 1/6. Þessu sé A ósammála og geri kröfu um að arfi verði skipt jafnt á milli bræðranna og að í hans hlut komi 1/3 hluti búsins og vísi m.a. til erfðaskrár, móður sinnar D og Y, frá 24 nóvember 1991 kröfu sinni til stuðnings. C annar varnaraðila, hafi mótmælt kröfu hans og vilji að farið sé eftir túlkun skiptastjóra. Ekki hafi tekist að jafna ágreining í málinu og sé því vísaði til Héraðsdóms Reykjavíkur með vísan til 122. gr. laga nr. 20/1991.

II

Sóknaraðili byggir aðalkröfu sína á því að honum beri arfur eftir systur sína til jafns við varnaraðila þar sem hann og hafi í raun verið alsystkin á þeim tíma sem X lést. Miða eigi við þá staðreynd þegar dánarbúi X sé skipt en ekki niðurstöðu dóms Héraðsdóms Reykjavíkur frá því í september 2007 þegar dæmt hafi verið að Z væri faðir hans.

Þá byggi sóknaraðili á því að það hafi verið einlægur vilji X að sóknaraðili erfði hana til jafns við varnaraðila.

X hafi ekki átt neina skylduerfingja þannig að hún hafði ótakmarkaða heimild til að ráðstafa eignum sínum. Hún hafi ekki gert erfðaskrá en af því megi ráða að vilji hennar hafi staðið til þess að eftir hana tækju lögerfingjar arf að jöfnu, þ.e. bræður hennar þrír.

Eftir að X lést hafi sóknaraðili fengið skorið úr um faðerni sitt. Sóknaraðili telji það engu breyta varðandi það hvernig skipta eigi arfi eftir X Staða þeirra sem kalli til arfs á dánardægri X sé það sem skipti máli í þessu sambandi en ekki breytingar sem gerast eftir andlát X

Erfðaskrá foreldra málsaðila sýni gleggra en nokkuð annað að þau hafi talið mikilvægt að sóknaraðili yrði ekki látinn gjalda þess í neinu þótt faðerni hans væri það sem staðfest var með dómi í september 2007. Gagnvart arfi hafi þau því greinilega talið að börnin fjögur skyldu standa jafnfætis. Telji sóknaraðili að jafnvel megi líta svo á að í erfðaskránni felist bindandi fyrirmæli af hálfu foreldra málsaðila hvað þetta varðar.

Sóknaraðili byggir varakröfu sína á því að í áðurnefndri erfðaskrá foreldra málsaðila, dags. 24. nóvember 1991, hafi verið sú kvöð að arfur eftir þau félli til systkinanna að jöfnu nema eitthvert systkinanna leitaði til dómstóla vegna ágreinings um skiptin. Telji sóknaraðili að málsaðilar séu bundnir við þessa kvöð, sbr. 52. gr. erfðalaga. Þar sem varnaraðilar vilji ekki una því að sóknaraðili standi þeim til jafns gagnvart arfi eftir X þá beri í ljósi kvaða erfðaskrárinnar að sjá til þess að málsaðilar skipti að jöfnu þeim hluta eigna bús X sem sannanlega stafi frá arfi hennar eftir foreldrana.

III

Varnaraðili, C byggir á því að 3. mgr. 3. gr. erfðalaga nr. 8/1962 eigi við um réttarstöðu erfingja X heitinnar. Samkvæmt orðanna hljóðan ákvæðisins taki börn eða aðrir niðjar hvors foreldris um sig þann arf sem því hefði borið. Varnaraðilar taki arf í gegnum báða foreldra X en sóknaraðili aðeins í gegnum móður.

Af atvikum málsins sé ljóst að þegar X lést hafi þegar legið fyrir dómur Héraðsdóms Reykjavíkur frá desember 2004 um að væri ekki faðir sóknaraðila. Síðar, eða í september 2007, hafi gengið dómur um að Z væri faðir sóknaraðila. Beri að leggja þessar staðreyndir um málsatvik til grundvallar þegar lagt er mat á lagalegan rétt til arftöku úr dánarbúi X sbr. 4. tl. 116. gr. einkamálalaga.

Fyrir liggi að X gerði ekki erfðaskrá en með slíkum erfðagerningi hefði hún getað aukið rétt sóknaraðila.

Erfðaskrá sem Y og D gerðu hafi engin réttaráhrif við skipti á dánarbúi X . Túlkun sóknaraðila á erfðaskránni sé mótmælt sem ósönnuðum vangaveltum.

Varnaraðili vísi til erfðalaga nr. 8/1962 með síðari breytingum og til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Sóknaraðili höfðaði vorið 2004 mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem hann krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að Y f. .....1902, d. 26. mars 1997, væri ekki faðir hans. Með dómi frá 2. september 2004 féllst Héraðsdómur á kröfu sóknaraðila. Þegar X lést, 29. október 2006, hafði því verið viðurkennt með dómi að faðir hennar væri ekki faðir sóknaraðila. Lá því fyrir við andlát X að hún og sóknaraðili væru ekki alsystkin.

Vilji arfleifanda skiptir ekki máli nema hans sé getið í erfðaskrá sem uppfyllir skilyrði VI. kafla erfðalaga. X átti enga skylduerfingja og mátti því ráðstafa öllum sínum eignum með erfðakrá og hún var ekki bundin af vilja eða erfðaskrá foreldra sinna, sbr. 36. gr. erfðalaga. X skildi hins vegar ekki eftir sig erfðaskrá. Eignir búsins skiptast því eftir almennum reglum erfðalaga án tillits til þess hvernig þær komu inn í búið. Samkvæmt því verður arfi úr dánarbúi X kt. 000000-00009, skipt samkvæmt 3. mgr. 3. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þannig að hlutur sóknaraðila, sem er hálfbróðir hennar samkvæmt framangreindu, verður 1/6 heildareigna búsins.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, C 70.000 krónur í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Arfi úr dánarbúi X kt. 000000-0000, verður skipt þannig að hlutur sóknaraðila, A verður 1/6 heildareigna búsins.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, C 70.000 krónur í málskostnað.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf