E-3823/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 13. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu sem var birt 8. febrúar 2016 af Plús arkitektum ehf., Fiskislóð 31, 101 Reykjavík, á hendur Ljóshólum ehf., Austurgerði 10, 108 Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.949.250 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. júní 2014 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar í báðum tilvikum.

II.

Málsatvik

Málsatvik í máli þessu eru að miklu leyti umdeild. Á árinu 2008 leitaði A-kvk-nf K-kvk-nf, fyrirsvarsmaður og einn eigenda stefnda, til P-kk-ef H-kk-ef arkitekts, sem á þeim tíma var starfsmaður stefnanda, vegna framkvæmda sem stefndi fyrirhugaði á lóð sinni að Laugavegi 56 í Reykjavík. Ekki er upplýst í málinu hvort skriflegur samningur hafi þá verið gerður milli aðila um vinnu stefnanda. Deiliskipulag hafði verið samþykkt árið 2004 og kveður stefndi að A-kvk-nf hafi átt í samskiptum við P-kk-þf vegna þessa og hún hafi lýst hugmyndum sínum varðandi þá byggingu sem stefndi hafi ætlað að byggja á lóðinni. Stefndi kveður að A-kvk-nf hafi kynnt P-kk-þgf þær forsendur að götumynd skyldi halda sér og markmiðið væri að hafa margar litlar íbúðir í byggingunni. Að sögn stefnda vann P-kk-nf verkið fyrir hönd stefnanda. Stefndi hefur lagt fram tvö sett af ódagsettum teikningum sem hún kveður að P-kk-nf hafi unnið á þessum tíma, en stefnandi mótmælir því að þessar teikningar hafi verið unnar á þeim tíma. Stefnandi hefur hins vegar lagt fram aðrar teikningar, sem eru dags. 1., 23. og 30. október 2008 og sem merktar eru sem fyrstu drög. Stefnandi gerði stefnda reikning vegna vinnu sinnar, dags. 10. desember 2008, að fjárhæð 380.970 kr. með virðisaukaskatti. Í reikningnum er verkinu lýst sem ,,Deiliskipulagsvinna og frumdrög að húsi ásamt samskiptum við embættismenn“. Þá kemur fram að G-kk-nf B-kk-nf V-kk-nf og P-kk-nf H-kk-nf hafi hvor um sig unnið 20 klst. við verkið og sé tímagjald G-kk-ef B-kk-ef 7.000 kr. en tímagjald P-kk-ef 8.300 kr., án virðisaukaskatts. Stefndi greiddi þennan reikning stefnanda.

Stefndi kveður að í byrjun árs 2013 hafi fyrirsvarsmaður hans á ný leitað til P-kk-ef vegna verksins. Áhersla hafi enn verið lögð á að götumynd skyldi haldast óbreytt og hafi fyrirsvarsmaðurinn óskað eftir því að teiknaðar yrðu litlar 35-50 fm íbúðir. P-kk-nf hafi á þeim tíma hafið störf hjá Reykjavíkurborg og hafi hann vísað á Þ-kk-þf S-kk-þf, arkitekt á stofu stefnanda, og tjáð stefnda að hann tæki við verkinu.

Fyrirsvarsmenn aðila hittust á fundi 20. október 2013. Á fundinum lagði fyrirsvarsmaður stefnanda fram drög að verkbeiðni með yfirskriftinni ,,Verkefnabeiðni vegna Laugavegur 56, fjölbýlishús“. Þar er verkið skilgreint þannig að það felist í gerð byggingarnefndaruppdrátta, grunnmynda, útliti og sniði af fjölbýlishúsi við Laugaveg 56, gerð eignaskiptasamnings og skráningartöflu fyrir eignina. Tekið er fram að ekki sé gert ráð fyrir sérteikningum af húsi samkvæmt sérteikningalista byggingarfulltrúa, en gert sé ráð fyrir gluggateikningum. Einnig sé innifalið eitt þrívíddarlíkan með ljósmyndagæðum. Samkvæmt drögunum skyldi verkið kosta 3.965.000 kr. án virðisaukaskatts. Greiða skyldi 1.322.500 kr. við undirritun verkbeiðni og eftirstöðvarnar í tvennu lagi með nánar tilgreindum hætti. Ekki var ritað undir verkefnabeiðni á fundinum. Að öðru leyti deila aðilar á um hvað fram fór á fundinum. Stefndi kveðst hafa afpantað verkið, en stefnandi hafnar því.

Stefnandi kveður að vinna hans fyrir stefnda hafi staðið yfir á tímabilinu frá apríl 2013 til desember sama ár. Stefnandi hefur lagt fram tímaskýrslur þar sem fram kemur að unnið hafi verið við verkið í 12 klst. í apríl, 18 klst. í maí, 20 klst. í júní, 43 klst. í júlí, 18 klst. í september, 36 klst. í október, þar af 30 klst. eftir 20. október 2013, 21 klst. í nóvember og 20 klst. í desember. Samtals eru þetta 188 klst.

Í málinu liggja fyrir allnokkrar teikningar, unnar af stefnanda, og er ágreiningur með aðilum hvaða teikningar hafi verið unnar á hvaða tíma. Auk þeirra teikninga sem framar greinir hefur stefnandi lagt fram teikningar, sem eru dagsettar 4. mars 2013, ódagsettar teikningar sem hann segir að hafi verið gerðar árið 2013 og tölvuskeyti frá starfsmanni byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar, ásamt teikningum sem fram kemur í tölvuskeyti starfsmannsins að hafi verið kynntar fyrir skipulagsyfirvöldum borgarinnar vorið 2013.

Ekki er um það deilt að ekki var samið um endurgjald fyrir vinnu stefnanda, eða gerður skriflegur samningur um hana. Stefnandi kveðst hafa hætt vinnu við verkið um miðjan desember 2013, enda hafi þá engin greiðsla borist frá stefnanda og honum orðið ljóst að greiðsla myndi sennilega ekki berast. Stefnandi gaf út reikning til stefnanda 20. júní 2014. Í reikningnum kemur fram að hann sé vegna byggingarnefndarteikninga fyrir Laugaveg 56, arkitektavinnu H-kk-ef I-kk-ef og Þ-kk-ef S-kk-ef, 190 klst., og sé tímagjald 12.500 kr., án virðisaukaskatts. Reikningurinn er að fjárhæð 2.980.625 kr. með virðisaukaskatti. Stefnandi hefur einnig lagt fram innheimtuviðvörun, dags. 11. nóvember 2014, innheimtubréf lögmanns stefnanda, dags. 26. nóvember 2014, og ítrekun lögmanns stefnanda, dags. 8. nóvember 2016. Þessi bréf eru stíluð á stefnda, en hann kveðst ekki hafa fengið bréfin.

Mál þetta höfðaði stefnandi eins og að framan er rakið með stefnu, sem var birt 8. febrúar 2016.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi rekur í stefnu að krafa hans sé til komin vegna arkitektavinnu stefnanda fyrir stefnda, sem hafi falist í gerð byggingarnefndarteikninga fyrir Laugaveg 59 í Reykjavík. Skuldin sé samkvæmt reikningi nr. 576, dags. 20. júní 2014, að fjárhæð 2.980.625 kr. Í viðskiptum aðila skyldi greiða reikninga innan viku frá útgáfudegi og greiðslustaður væri hjá stefnanda.

Við aðalmeðferð málsins vísaði lögmaður stefnanda til þess að óumdeilt væri að stefndi hefði ráðið stefnanda til þess að vinna byggingarnefndarteikningar fyrir byggingu að Laugavegi 56 í Reykjavík, auk þess að fá þær teikningar samþykktar af byggingarfulltrúa. Umrædd bygging sé fjórar hæðir með lager og geymslum í kjallara, verslunarrými og íbúðum á jarðhæð og íbúðum á efri hæðum. Í þeirri vinnu hafi einnig falist vinna við að fá samþykki fyrir auknu byggingarmagni á lóðinni, en stefnandi hafi af þeim sökum sent fyrirspurnir og átt samskipti við skipulags- og byggingaryfirvöld.

Upphaflega hafi stefnandi átt að teikna átta til tíu íbúðir, 50-110 fm að stærð, ásamt verslun, lagerhúsnæði og geymslum í kjallara. Stefnandi hafi sent byggingarfulltrúa fyrirspurn og átt í nokkrum samskiptum við hann, áður en fyrirspurn og uppdrættir hafi verið samþykkt í lok maí 2013. Þetta hafi verið gert með samþykki og samkvæmt fyrirmælum stefnda og í hans umboði, og hafi stefndi fengið reglulega tilkynningar frá byggingarfulltrúa um rekstur málsins. Síðar hafi stefndi breytt hugmyndum sínum um það hvernig íbúðir ættu að vera. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi farið til útlanda og fengið hugmyndir út frá því sem hún hafi séð. Stefnandi hafi reynt að samræma þær hugmyndir deiliskipulagi og þágildandi byggingarreglugerð. Eftir að fyrirspurn var send hafi reglugerðinni verið breytt, t.d. þannig að ekki hafi lengur verið skilyrði að geymsla fylgdi hverri íbúð. Þá hafi átt að minnka íbúðir og fjölga þeim. Í teikningum stefnanda, dags. 4. mars 2013, sé gert ráð fyrir 13 íbúðum af stærðinni 30-55 fm.

Vinna stefnanda hafi staðið yfir frá apríl 2013 fram í miðjan desember 2013. Á fundi aðila 20. október 2013 hafi verið lögð fram verkbeiðni og stefnandi hafi óskað eftir að fá borgað inn á verkið. Niðurstaða fundarins hafi verið að halda verkinu áfram. Um miðjan desember hafi engin greiðsla borist frá stefnda og hafi stefnandi þá hætt vinnu við verkið og síðan gefið út reikning 27. júní 2014 fyrir vinnu sinni.

Stefnda beri að greiða þann reikning sem stefnandi hafi gefið út til stefnda. Þjónustan hafi verið unnin í tímavinnu og reikningurinn sé unninn samkvæmt ítarlegum og sundurliðuðum tímaskýrslum sem stefnandi hafi lagt fram. Ekki hafi verið samið fyrir fram um verð fyrir þjónustuna, en upphæð reikningsins sé eðlileg og sanngjörn miðað við þá vinnu sem innt hafi verið af hendi. Leggja verði til grundvallar þær meginreglur sem endurspeglist í 45. og 47. gr. kaupalaga nr. 50/2000. Stefndi hafi ekki sýnt fram á að fjárhæð reikningsins hafi verið mótmælt þegar hann var gefinn út. Stefnda beri að greiða það verð sem stefnandi setji upp, nema hann sýni fram á að verðið sé ósanngjarnt, en það hafi hann ekki gert.

Hvað varðar málsástæður stefnda sé byggt á því að verkið, sem hafi verið unnið vorið 2008, hafi verið deiliskipulagsvinna, miðuð við þágildandi deiliskipulag ásamt frumdrögum. Verkið sem hafi verið unnið árið 2013 hafi falist í gerð byggingarnefndarteikninga og að fá þær samþykktar af byggingarfulltrúa. Þá hafi stefnandi fengið samþykki skipulagsyfirvalda fyrir því að auka byggingarmagn. Stefndi geti ekki litið svo á að störf stefnanda á árinu 2013 væru innifalin í þeirri greiðslu sem hafi verið innt af hendi árið 2008, eða að stefnandi inni þessa vinnu án endurgjalds. Því sé einnig mótmælt að allar ódagsettar teikningar séu frá árinu 2008. Teikningar hafi verið unnar árið 2013. Engar teikningar hafi verið unnar árið 2008, einungis frumdrög.

Stefnandi hafni því að umrætt verk hafi verið afpantað á fundi, sem fram fór 20. október 2013. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir þeirri fullyrðingu, en hann hafi engin sönnunargögn lagt fram þar um. Tímaskráningar stefnanda í október 2013 gefi sterka vísbendingu um að fyrirmæli hafi verið gefin um áframhaldandi vinnu, enda hafi verið unnið töluvert við verkið eftir fundinn. Þessi málsástæða stangist einnig á við þá málsástæðu stefnda að samningur aðila hafi enn verið í fullu gildi í desember 2013.

Samkvæmt gögnum málsins hafi upphaflegar óskir stefnda verið þær að teikna átta til tíu íbúðir á stærðarbilinu 50-110 fm. Staðhæfingar stefnda um mun minni og fleiri íbúðir stangist á við gögn málsins. Því sé mótmælt að verkið geti talist gallað eða í ósamræmi við fyrirmæli stefnda. Þá sé ósannað að stefndi hafi krafist þess að verkið yrði einungis unnið af P-kk-þgf H-kk-þgf eða Þ-kk-þgf S-kk-þgf. Stefndi hafnar því að samningur aðila sé ógildanlegur á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Stefndi hafi verið í fullum rétti að hætta vinnu við verkið í desember 2013, enda hafi stefnanda orðið ljóst að stefndi hygðist ekki greiða fyrir vinnu hans. Einnig mótmæli stefnandi því að hafa brotið trúnað við stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglu 45. og 47. gr. kaupalaga nr. 50/2000. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991, um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi vísar til þess að fyrirsvarsmenn hans hafi upphaflega komið að máli við P-kk-þf H-kk-þf, arkitekt hjá stefnanda, vegna verkefnisins að Laugavegi 56 árið 2008. Á þeim tíma hafi P-kk-nf unnið að verkinu og m.a. skilað af sér teikningum. Stefndi hafi greitt fyrir þá vinnu samkvæmt útgefnum reikningi, dags. 10. desember 2008. Stærstur hluti þeirrar vinnu sem stefnandi byggi kröfu sína á hafi því þegar verið greiddur. Stefndi byggir þannig á því að sú krafa, sem stefnandi krefst úr hendi stefnda, hafi verið efnd að öllu.

Á fundi fyrirsvarsmanna málsaðila 20. október 2013 hafi Þ-kk-nf S-kk-nf lagt fram skjal sem bar heitið „Verkefnabeiðni vegna Laugavegur 56, fjölbýlishús“. Efni skjalsins feli í sér verksamning og skyldi verkið í heild kosta 3.965.000 kr. án virðisaukaskatts. Þ-kk-nf hafi kynnt fyrirsvarsmönnum stefnda að gerð væri krafa um að greiddar yrðu 1.322.500 kr. við undirritun samningsins fyrir þá vinnu sem hann sagði þegar hafa verið innt af hendi og yrði ekki haldið áfram með verkið nema sú fjárhæð yrði greidd. Fyrirsvarsmenn stefnda hafi þá lýst því yfir að ekki væri óskað eftir frekara vinnuframlagi Þ-kk-ef eða annarra starfsmanna stefnanda að svo stöddu. Samkomulagið hafi því ekki verið undirritað. Eftir umræddan fund hafi aðilar verið í litlu sem engu sambandi fram á sumarið 2014 þegar stefnandi hafi sent stefnda reikning. Stefndi hafi því afpantað verkið í skilningi meginreglna kröfuréttar, sbr. 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, og 35. gr. laga 42/2000, um þjónustukaup. Stefnanda hafi á þeim tíma borið að hætta vinnu við verkið. Hafi stefndi unnið áfram í verkinu eftir þann dag hafi hann gert það á eigin áhættu, enda ekkert samningssamband milli aðila frá 20. október 2013. Á stefnda hvíli sönnunarbyrði fyrir því á hvaða tíma verkið hafi verið unnið.

Fyrirsvarsmenn stefnda hafi ítrekað gert skýrar kröfur til þess verks sem unnið skyldi af stefnanda. Þeir hafi í allnokkur skipti þurft að gera athugasemdir við þá vinnu sem innt var af hendi, fyrst af P-kk-þgf H-kk-þgf árið 2008 og síðar í samskiptum við Þ-kk-þf S-kk-þf um mitt ár 2013, sem þeir hafi talið vera þann arkitekt sem vann að málinu. Þrátt fyrir skýrar beiðnir stefnda hafi stefnandi ekki skilað verki sem samræmdist kröfum stefnda. Stefnandi hafi því skilað gölluðu verki í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 og samkvæmt meginreglum kauparéttar, enda ekki í samræmi við óskir stefnda um litlar 35-50 fm íbúðir. Stefndi hafi þegar greitt sanngjarnt verð fyrir verkið miðað við eðli hlutar, gæði hans og atvik að öðru leyti, sbr. 45. gr. laga nr. 50/2000. Verð það sem stefnandi krefjist fyrir verkið sé því ósanngjarnt í skilningi 45. gr. sömu laga, einkum sé litið til þess að það hafi þegar verið unnið af öðrum arkitekt á vegum stefnanda og að verkið hafi verið unnið af öðrum aðila en leitað var til árinu 2013. Slíkur tvíverknaður hljóti að hafa í för með sér að meiri tími fari í málið en ella, enda hafi fyrirsvarsmenn stefnda aðeins verið í samskiptum við Þ-kk-þf vegna verksins.

Með sömu rökum sé þess krafist að samningur sá, sem stefnandi byggi á að hafi komist á, verði ógiltur með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, enda sé það ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Samkvæmt verkefnabeiðni, sem stefnandi virðist byggja á að verkið hafi verið unnið samkvæmt, skuli við undirbúning verks hafa samráð við verkkaupa til að tryggja að þarfir hans séu hafðar að leiðarljósi og uppfylltar eins og kostur er. Það hafi ekki verið gert. Við vinnu sína hafi stefnandi jafnframt brotið m.a. gegn 3.1. gr. siðareglna Arkitektafélags Íslands. Samkvæmt þeirri grein skuli arkitektar gæta hagsmuna verkkaupa og vera trúnaðarmenn hans. Samkvæmt 3.2. gr. sömu reglna skuli arkitekt m.a. taka tillit til fjárhagslegra, fagurfræðilegra og hagnýtra sjónarmiða verkkaupa við framkvæmd verkefnis. Það hafi þeir arkitektar sem unnu verkið fyrir hönd stefnanda ekki gert.

Stefnda hafi verið heimilt að halda eftir eigin greiðslu, umfram það sem hann hafi þegar greitt, samkvæmt þeirri venju í almennum kröfurétti að samningsaðilar sem bundist hafi gagnkvæmum skyldum skuli efna skyldur sínar samtímis og annar aðilinn geti neitað að inna sína greiðslu af hendi uns gagnaðili fullnægi sinni skyldu, sbr. einnig 49. gr. laga nr. 50/2000. Stefnandi virðist telja stefnda vera bundinn af samningi um verkið í heild. Þó virðist óumdeilt að stefnandi hafi ekki lokið verkinu og ekki afhent það stefnda. Í ljósi þessa málatilbúnaðar verði ekki annað ráðið en að stefnandi hafi gengið frá verkinu með ólögmætum hætti og eigi engan rétt á frekari greiðslu.

Stefndi hafi upplýsingar um að starfsmenn stefnanda hafi, að stefnda forspurðum, sýnt áhugasömum kaupendum að verkefni stefnda teikningar og gögn. Gögn þessi séu með réttu eign stefnda og stefnanda sé óheimilt að afhenda þau eða sýna þriðja aðila. Með þessu hafi stefnandi brotið gegn trúnaðarskyldu gagnvart stefnda sem kaupanda þjónustu og gr. 3.1 og 3.5 í siðareglum Arkitektafélags Íslands. Með þessari háttsemi hafi stefnandi bakað stefnda tjón og sé hún skaðabótaskyld. Byggi stefndi kröfu sína á sakarreglu skaðabótaréttar. Stefndi lýsi yfir skuldajöfnuði vegna skaðabótakröfu sinnar og áskilji sér rétt til framlagningar gagna á síðari stigum til að sanna umfang tjóns síns.

Stefndi krefst sýknu af kröfu um dráttarvexti en mótmælir til vara upphafstíma þeirra. Stefnda hafi ekki borist innheimtuviðvaranir og stefnandi hafi ekki lagt fram gögn eða sundurliðun kröfu sinnar til að stefnda sé unnt að taka afstöðu til kröfunnar. Reikningur stefnanda sé ekki sundurliðaður með fullnægjandi hætti. Byggi stefndi á 34. gr. laga nr. 42/2000 og þeim sjónarmiðum sem þar komi fram. Verði stefndi dæmdur til að greiða kröfuna að hluta sé þess krafist að dráttarvextir verði fyrst dæmdir frá dómsuppsögudegi.

Varakrafa stefnda byggi á sömu málsástæðum og aðalkrafan. Þá sé einnig byggt á því að stefndi hafi greitt tímagjaldið 8.300 kr. fyrir vinnu P-kk-ef H-kk-ef arkitekts við sama verk á fyrri stigum. Stefndi telji því eðlilegt að sömu kjör giltu þegar verkið var endurvakið síðar. Ekki hafi verið samið um sérstakt kaupverð og stefnda ekki kynnt að tímagjald arkitekta á vegum stefnanda væri hærra en áður hafi verið um samið. Stefndi vísar til 45. gr. laga nr. 50/2000 og meginreglu kröfuréttar um verð fyrir þjónustu þegar ekki hafi verið samið um verð fyrir fram.

Um lagarök vísar stefndi til reglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Stefndi vísar til laga um þjónustukaup nr. 42/2000, einkum III. kafla, 34. gr., 35. gr. og 36. gr. sem og laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, einkum, 45. gr. , 49. gr. og 2. mgr. 52. gr. Stefndi vísar jafnframt til almennra reglna samninga- og kröfuréttar, um skuldbindingargildi samninga og vanefndaúrræði. Málskostnaðarkrafa stefnda byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Þess sé krafist að við ákvörðun málskostnaðar verði gætt að skyldu stefnda til að greiða virðisaukaskatt af þóknun lögmanns síns.

IV.

Niðurstaða

Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóminn Þ-kk-nf S-kk-nf, arkitekt og einn eigenda stefnanda, og A-kvk-nf K-kvk-nf, einn eigenda stefnda, og gáfu aðilaskýrslu. Einnig komu fyrir dóminn vitnin H-kk-nf I-kk-nf, einn eigenda stefnanda, og K-kk-nf B-kk-nf. Verður vitnað til framburðar þeirra eftir því sem þurfa þykir.

Krafa stefnanda byggir á reikningi fyrir vinnu sem hann segir að sé við byggingarnefndarteikningar við Laugaveg 56 í Reykjavík, auk vinnu við að fá teikningarnar samþykktar hjá byggingarfulltrúa. Málsatvik eru að verulegu leyti umdeild, og við mat á því hvaða atvik teljist sönnuð í málinu verður að mati dómsins að líta einkum til þeirra skriflegu sönnunargagna sem lögð hafa verið fram í málinu og sem unnt er að dagsetja.

Eins og fyrr greinir er ágreiningslaust að fyrirsvarsmaður stefnda leitaði tvisvar sinnum til stefnanda, fyrst á árinu 2008 og í seinna skiptið snemma árs 2013. Stefnandi gaf út reikning til stefnda vegna vinnu sinnar á árinu 2008, dags. 10. desember 2008, að fjárhæð 380.970 kr. með virðisaukaskatti. Í reikningnum er verkinu lýst sem ,,Deiliskipulagsvinna og frumdrög að húsi ásamt samskiptum við embættismenn“. Er sú lýsing í samræmi við lýsingu stefnanda á þeirri vinnu sem hann kveðst hafa unnið fyrir stefnda á árinu 2008. Stefnandi hefur lagt fram teikningar sem hann segir að hafi verið unnar á árinu 2008. Þessar teikningar eru á fjórum blaðsíðum. Tvær af blaðsíðunum eru auðkenndar sem tillaga 5 en hinar tvær blaðsíðurnar eru auðkenndar sem tillaga 6. Þessar blaðsíður eru allar dagsettar. Önnur af þeim blaðsíðum sem eru auðkenndar sem tillaga 5 er dags. 1. október 2008 en hin blaðsíðan er dags. 30. sama mánaðar. Önnur af þeim blaðsíðum sem eru auðkenndar sem tillaga 6 er dags. 1. október 2008 en hin blaðsíðan er dags. 23. sama mánaðar. Allar blaðsíðurnar er merktar sem ,,Fyrstu drög“. Þrjár af þessum blaðsíðum sýna hús á fjórum hæðum, auk kjallara, en fjórða blaðsíðan sýnir tölvugerðar myndir af ytra útliti húss. Á þremur fyrstnefndu blaðsíðunum eru sýnd tvö verslunarrými á 1. hæð, en samtals tíu íbúðir á öðrum hæðum, nánar tiltekið fjórar íbúðir á 2. hæð en þrjár íbúðir á 3. og 4. hæð. Þessar teikningar eru þó ólíkar innbyrðis og sýna mismunandi stærðir verslunarrýma og íbúða, sem og mismunandi útlit ytra byrðis hússins. Bera þessar myndir ljóslega með sér að vera frumdrög. Telur dómurinn sannað að þessar teikningar hafi verið unnar á þeim tíma sem þær eru dagsettar.

Stefndi hefur einnig lagt fram tvö sett af ódagsettum teikningum sem hann segir að stefnandi hafi búið til á árinu 2008. Stefnandi hafnar þessu og ber því við að þessar teikningar hafi verið unnar á árinu 2013. Ekki verður annað séð en að stefndi hefði getað aflað sönnunar um það hvenær þessar teikningar voru unnar, svo sem með öflun matsgerðar. Gegn mótmælum stefnanda er því ósannað að þessar ódagsettu teikningar hafi verið unnar á árinu 2008. Verður samkvæmt þessu að leggja til grundvallar að þær hafi verið gerðar á árinu 2013.

Stefnandi hefur einnig lagt fram teikningar, dags. 4. mars 2013, ódagsettar teikningar sem hann segir að hafi verið gerðar árið 2013 og tölvuskeyti frá starfsmanni byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar, ásamt teikningum, dags. 4. mars 2013, sem fram kemur í tölvuskeyti starfsmannsins að hafi verið kynntar fyrir skipulagsyfirvöldum borgarinnar vorið 2013. Telur dómurinn sannað að þessar teikningar hafi einnig verið unnar á árinu 2013.

Stefnandi hefur lagt fram tímaskýrslur í tvennu lagi, annars vegar tímaskýrslu fyrir mánuðina apríl, júní, júlí og desember 2013, hins vegar tímaskýrslu fyrir mánuðina apríl til desember 2013. Eru þessar tvær tímaskýrslur í samræmi við hvor aðra, hvað varðar þá mánuði sem tilgreindir eru í báðum skýrslunum. Samkvæmt skýrslunum var unnið við verkið í 12 klst. í apríl, 18 klst. í maí, 20 klst. í júní, 43 klst. í júlí, 18 klst. í september, 36 klst. í október, þar af 30 klst. eftir 20. október 2013, 21 klst. í nóvember og 20 klst. í desember. Samtals eru þetta 188 klst. Skýrslurnar bera ekki annað með sér en að vera samtímaskráningar og eru að mati dómsins trúverðugar heimildir um þá vinnu sem stefnandi innti af hendi. Þar er ekki getið um eða vísað til vinnu, sem hafi verið unnin á árinu 2008. Í tölvuskeyti H-kk-ef I-kk-ef, annars eiganda stefnanda, til fyrirsvarsmanns stefnda frá 15. júlí 2014, kemur fram að verkið sé ,,unnið á tímabilinu apríl 2013 fram í mitt ár 2014“. Fram kom hjá H-kk-þgf í framburði hans fyrir dóminum að hann hefði tekið saman fjölda unninna tíma og gert reikning til stefnda og sú vinna væri hluti af vinnu við verkið, en verkið hefði verið ,,sett á ís“ upp úr áramótum 2013. Að þessu virtu hefur stefndi ekki sannað að stefnandi krefji hann um greiðslu fyrir vinnu sem hafi verið unnin á árinu 2008 og þar með að stefndi hafi að verulegu eða öllu leyti greitt fyrir verkið.

Fyrir liggur að A-kvk-nf K-kvk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, hitti Þ-kk-þf S-kk-þf, fyrirsvarsmann stefnanda, á fundi 20. október 2013 í húsakynnum stefnanda. Á fundinum var einnig staddur K-kk-nf B-x-x, sonur fyrirsvarsmanns stefnda. Á fundinum lagði Þ-kk-nf fram drög að verkbeiðni með yfirskriftinni ,,Verkefnabeiðni vegna Laugavegur 56, fjölbýlishús“, en ekki var ritað undir verkbeiðni vegna verksins á fundinum. Við aðalmeðferð málsins sagði A-kvk-nf að niðurstaða fundarins hefði verið að verkið yrði sett ,,á hold“, en Þ-kk-nf neitaði að það hefði verið gert. Fram kom hjá K-kk-þgf við aðalmeðferð málsins að á umræddum fundi hefðu hann og fyrirsvarsmaður stefnda óskað eftir því að vinnu yrði hætt eða ,,allavega stöðvuð tímabundið þangað til að lengra væri haldið“. Þessir framburðir A-kvk-ef og K-kk-ef eru ekki skýrir um það hvort verkið hafi verið afpantað á fundinum. Í gögnum málsins liggja ekki fyrir nein skrifleg gögn um hvort verkið hafi verið afpantað, svo sem bréf eða tölvuskeyti. Þegar allt þetta er virt hefur stefndi ekki sannað gegn mótmælum stefnanda að hann hafi afpantað verkið á umræddum fundi 20. október 2013, sbr. 2. mgr. 52. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup.

Þær teikningar sem lagðar eru fram í málinu eiga það sameiginlegt að gera ráð fyrir verslunarrými á 1. hæð, geymslurými í kjallara og íbúðum, en fjöldi og stærð íbúða er mismunandi eftir teikningum. Þ-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda, og H-kk-nf I-kk-nf útskýrðu það þannig að fyrirsvarsmaður stefnanda hefði breytt hugmyndum sínum um fjölda og stærð íbúða og viljað að þær yrðu fleiri og minni. A-kvk-nf K-kvk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, skýrði svo frá að hún hefði ávallt viljað hafa margar og litlar íbúðir í húsinu, eins margar og hægt væri, en að Þ-kk-nf S-kk-nf hefði sagt að best væri að byrja á því að sækja um ekki of margar íbúðir, og þegar það væri komið í gegn væri auðveldara að breyta því og gera fleiri og minni íbúðir. Ekki liggja fyrir í gögnum málsins nein skrifleg fyrirmæli frá fyrirsvarsmanni stefnda um það hvernig hún hafi viljað haga gerð hússins að Laugavegi 56, þar á meðal um stærð og fjölda íbúða. Fyrrgreind svör fyrirsvarsmanns stefnda við spurningum um fjölda og stærð íbúða í húsinu við aðalmeðferð málsins verða vart túlkuð öðruvísi en svo að stefnandi hafi unnið þær teikningar sem fyrir liggja í málinu með hennar vitund og samþykki. Stefndi hefur þannig ekki sannað að verkið hafi ekki verið í samræmi við beiðni stefnda. Er því þegar af þeirri ástæðu hafnað þeirri málsástæðu stefnda að verk stefnanda sé gallað.

Málsaðilar eru sammála um að ekki var samið um kaupverð á því verki sem stefnandi tók að sér að vinna fyrir stefnda. Samkvæmt 45. gr. laga nr. 50/2000 ber kaupanda við þær aðstæður að greiða fyrir söluhlut það gangverð sem er á sams konar hlutum, seldum við svipaðar aðstæður, við samningsgerðina, enda sé verðið ekki ósanngjarnt, en sé ekki um neitt slíkt gangverð að ræða skal kaupandi greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við eðli hlutar, gæði hans og atvik að öðru leyti. Stefndi ber sönnunarbyrðina fyrir því að hið umkrafða söluverð stefnanda sé ósanngjarnt í skilningi ákvæðisins. Stefndi hefur engan reka að því gert að afla sér slíkrar sönnunar þó að honum hafi það verið mögulegt, svo sem með öflun matsgerðar. Gegn andmælum stefnanda er þessi málsástæða stefnda því ósönnuð.

Með sömu rökum er hafnað þeirri kröfu stefnda að samningur aðila verði ógiltur með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Stefnandi byggir á því að honum hafi verið heimilt að stöðva vinnu við umrætt verk í desember 2013, þegar honum hafi orðið ljóst að stefndi hygðist ekki borga fyrir verkið. Var stefnanda við þær aðstæður heimilt að stöðva vinnu sína og halda eftir greiðslu sinni, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 50/2000. Ber því að hafna þeirri málsástæðu stefnda að stefnandi hafi ekki efnt samninginn fyrir sitt leyti.

Málsástæða stefnda um að stefnandi hafi brotið trúnað gegn honum með því að sýna áhugasömum kaupendum að verkefni stefnda teikningar og gögn er ekki studd neinum gögnum. Gegn mótmælum stefnanda er þessi málsástæða því ósönnuð.

Stefnandi gaf út reikning til stefnda sem er dags. 20. júní 2014, en á gjalddaga 27. sama mánaðar. Ekki sýnist vera ágreiningur um að sá reikningur hafi borist stefnda. Ákvæði laga nr. 42/2000, um þjónustukaup, gilda ekki um réttarstöðu málsaðila, enda gilda lögin einvörðungu um kaup á þjónustu sem veitt eru neytendum í atvinnuskyni samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna, en stefndi er ekki neytandi í skilningi 3. mgr. 1. gr. sömu laga. Verður krafa stefnda um sýknu af kröfu um dráttarvexti því ekki tekin til greina á þeim grundvelli. Ekki er um það deilt að ekki var samið fyrir fram um gjalddaga í viðskiptum aðila. Með vísan til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda dráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn var mánuður frá því að stefnandi krafði stefnda um greiðslu. Verður stefndi því dæmdur til að greiða dráttarvexti frá 20. júlí 2014 til greiðsludags.

Hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að ekki væri sannað að hið umkrafða söluverð stefnanda væri ósanngjarnt. Með vísan til þessa og framangreindra röksemda um aðalkröfu stefnda er varakröfu hans jafnframt hafnað.

Í samræmi við framangreint eru dómkröfur stefnanda teknar til greina eins og nánar greinir í dómsorði, að því gættu sem að framan segir um dráttarvexti.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 1.100.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Uppkvaðning dómsins hefur dregist fram yfir lögbundinn frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, en dómari og lögmenn aðila töldu ekki þörf á endurflutningi.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Ljóshólar ehf., greiði stefnanda, Plús arkitektum ehf., 2.949.250 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 20. júlí 2014 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.100.000 krónur í málskostnað.