E-579/2016

I:

Mál þetta var höfðað 18. febrúar 2016 og dómtekið 11. október 2016.

Stefnandi er V-kk-nf F-kk-nf G-kk-nf, til heimilis að Bústaðabraut 8, Vestamannaeyjum, en stefndi er Íslandsbanki, Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 2.176.721 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. nóvember 2015 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar og bætur dæmdar að álitum. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

II.

Í máli þessu krefst stefnandi bóta úr hendi stefnda vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna innheimtutilrauna stefnda á tveimur veðskuldabréfum, sem voru með veði í fasteign hans, að Bústaðabraut 8 í Vestmannaeyjum, hinu fyrra útgefnu á árinu 2007 og hinu síðara útgefnu á árinu 2009.

Upphaf málsins má rekja til þess að fyrrverandi eiginkona stefnanda sótti um lán að fjárhæð 3.000.000 króna hjá forvera stefnda þann 31. maí 2007, með veði í fasteign hans að Bústaðabraut 8 í Vestmannaeyjum. Þegar hún sótti um lánið, ritaði hún nafn stefnanda á lánsumsóknina, en þegar kom að útgáfu veðskuldabréfsins ritaði stefnandi sjálfur undir það sem veðsali. Gerðar voru þrjár skilmálabreytingar á veðskuldabréfinu, þar sem breytt var gjalddögum og vaxtagjalddögum. Var fyrsta skilmálabreytingin gerð 25. nóvember 2008, önnur 22. janúar 2010 og hin þriðja 31. mars 2011. Ritaði eiginkonan nafn sitt undir skilmálabreytingarnar, og nafn stefnanda í heimildarleysi á fyrstu tvær skilmálabreytingarnar, en stefnandi ritaði nafn sitt undir þriðju skilmálabreytinguna. Voru skilmálabreytingarnar vottaðar af starfsmönnum stefnda.

Í október 2009, sótti eiginkonan um nýtt lán hjá stefnda, að fjárhæð 1.000.000 króna, sem var veitt með veði í fasteign stefnanda. Ritaði hún nafn stefnanda í heimildarleysi undir veðskuldabréfið sem þinglýsts eiganda. Var veðskuldabréfið vottað af starfsmönnum stefnda. Gerð var ein skilmálabreyting á þessu bréfi, 31. mars 2011, þar sem gjalddögum var breytt og áföllnum vöxtum bætt við höfuðstól og undirritaði stefnandi þá skilmálabreytingu sem þinglýstur eignandi hinnar veðsettu fasteignar.

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands, í máli nr. S-252/2001, dags. 2. nóvember 2011, var fyrrverandi eiginkona stefnanda dæmd fyrir skjalafals með því að hafa, hinn 26. október 2009, í blekkingarskyni falsað nafn stefnanda í reit fyrir samþykki þinglýsts eiganda á síðara veðskuldabréfið að fjárhæð 1.000.000 króna og fyrir að hafa síðan, hinn 22. janúar 2010, tvívegis falsað nafn stefnanda í reit fyrir samþykki þinglýsts eiganda á skilmálabreytingar veðskuldabréfa, þ.e. síðastgreinda bréfsins að fjárhæð 1.000.000 króna og fyrra veðskuldabréfsins að fjárhæð 3.000.000 króna.

Í fyrrgreindu máli var ekki ákært fyrir fölsun á skilmálabreytingu veðskuldabréfs að fjárhæð 3.000.000 króna, sem gerð var þann 25. nóvember 2008, og var því gefin út ný ákæra á hendur fyrrverandi eiginkonu stefnanda fyrir að hafa falsað nafn hans á skilmálabreytingu veðskuldabréfsins að fjárhæð 3.000.000 króna. Í síðara málinu var eiginkonan einnig ákærð fyrir að hafa falsað nafn stefnanda sem veðsala á lánsumsóknina til Glitnis að fjárhæð 3.000.000 króna.

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands, 13. júlí 2012, í máli nr. S-95/2012, var talið sannað að ákærða hefði gerst sek um skjalafals með þeirri háttsemi sinni að rita nafn stefnanda á skilmálabreytinguna þann 25. nóvember 2008, en var sýknuð af þeirri háttsemi að hafa falsað undirritun stefnanda á lánsumsóknina. Samkvæmt greinargerð ákærðu, sem rakin er í dóminum, kveður hún stefnanda hafa gert ríka kröfu um að hún legði sitt af mörkum til heimilisins. Hann hafi beitt hana andlegu ofbeldi á hjúskapartímanum og í eitt skipti hafi hann beitt hana líkamlegu ofbeldi og hafi hún óttast hann mjög. Af þeim sökum hafi hún safnað upp yfirdrætti og kreditkortaskuldum til að standa undir kröfum eiginmannsins um að hún legði fjármuni til reksturs heimilisins. Í maí 2007 hafi þau orðið sammála um að hún tæki lán til að vinda ofan af þeim fjárhagsörðugleikum og að stefnandi veitti veðheimild í fasteign þeirra. Hún hafi í framhaldinu fyllt út lánsumsókn að stefnanda fjarstöddum en þau síðan farið í bankann í Vestmannaeyjum þar sem þau hafi bæði undirritað veðskuldabréfið í votta viðurvist. Hún hafi átt erfitt með að greiða af láninu og því brugðið á það ráð að falsa undirritun stefnanda á skilmálabreytingarnar í þrjú skipti, 25. nóvember 2008, 26. október 2009 og 22. janúar 2010. Láninu hafi síðan verið skilmálabreytt að nýju í mars 2011 að beiðni stefnanda. Tekið er fram í dóminum að stefnandi hafi komið fyrir dóminn en hafi skorast undan því að gefa skýrslu fyrir dóminum og því hafi framangreind staðhæfing ákærðu ekki verið hrakin.

Vanskil urðu á báðum veðskuldabréfunum. Gaf stefndi út beiðni um nauðungarsölu á fasteign stefnanda 26. nóvember 2010, vegna síðara skuldabréfsins að fjárhæð 1.000.000 króna. Var nauðungarsölubeiðnin afturkölluð 28. mars 2011, rúmum sjö mánuðum áður en dómur var kveðinn upp þann 2. nóvember 2011. Ekki var gefin út önnur nauðungarsölubeiðni vegna þessa láns.

Gefnar voru úr tvær nauðungarsölubeiðnir vegna fyrra veðskuldabréfsins að fjárhæð 3.000.000 króna. Sú fyrri þann 7. janúar 2012, sem afturkölluð var 18. apríl 2012, og hin síðari 19. ágúst 2013, sem var afturkölluð þann 5. febrúar 2015.

Stefnandi var skráður á vanskilaskrá Creditinfo Lánstrausts vegna skuldar hans við stefnda samkvæmt fyrra veðskuldabréfinu að fjárhæð 3.000.000 króna og tilkynning um uppboð á fasteign hans var birt í fjölmiðlum, þann 23. og 24. febrúar 2011 og aftur þann 30. október 2013.

Stefnandi lagði fyrst fram kæru til lögreglu vegna fölsunar á undirskriftum hans þann 10. mars 2011 vegna síðara veðskuldabréfsins að fjárhæð 1.000.000 króna. Þann 30. mars 2011 dró hann kæruna til baka, en afturkallað þá beiðni daginn eftir.

Þann 17. maí 2011, sendi lögmaður stefnanda tölvubréf til stefnda, þar sem vakin var athygli stefnda á því að undirskriftir stefnanda hefðu verið falsaðar á fyrrgreint veðskuldabréf að fjárhæð 1.000.000 króna og einnig á fyrrgreindar skilmálabreytingar. Var þess krafist að kröfur stefnda á hendur honum yrðu afmáðar af fasteign hans og kostnaður hans vegna nauðungarsölu endurgreiddur.

Í kjölfar samskipta málsaðila, sbr. m.a. tölvubréf í júní 2011, október 2011, nóvember 2011, janúar 2012, október og nóvember 2013, desember 2014 og janúar til maí 2015, samþykkti stefndi í maí 2015 að afmá bæði lánsveðin í fasteign stefnanda.

Með bréfi, dags. 27. október 2015, krafði stefnandi stefnda um greiðslu skaðabóta vegna þess kostnaðar sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna málsins, þ.e. fyrir að þurfa að þola að fasteign hans væri ítrekað að ósekju og óþarfa dregin í nauðungarsöluferli af stefnda, sem hafi valdið stefnanda umtalsverðum kostnaði og tjóni. Var tekið fram í bréfinu að stefndi bæri ábyrgð á þeim kostnaði og því tjóni, enda hefði bankanum verið ljósar, eða mátt vera ljósar, umræddar falsanir á sama tíma og ítrekað var krafist uppboðs á fasteign stefnanda.

Með bréfi dags. 13. nóvember 2015 hafnaði stefndi bótaskyldu vegna útlagðs lögmannskostnaðar. Í svari stefnda kom fram að sú regla gilti að kröfur væru ekki gefnar eftir á þeim grundvelli einum að borið væri við fölsunum. Innheimtuaðgerðum hafi á hinn bóginn verið frestað og engin þörf verið á vinnu lögmanna fram að dómsuppkvaðningu í fölsunarmálunum. Eftir dómsuppkvaðningu í fölsunarmálum hafi það legið fyrir að meginhluti veðkrafna stefnda hafi byggt á ófölsuðu skjali, þrátt fyrir að síðari skilmálabreytingar hafi reynst falsaðar. Stefndi hafi því verið í fullum rétti til að sækja réttindi sín samkvæmt upphaflegu veðskuldabréfi. Lögmönnum hafi verið bent á að hugsanlega gætu reglur um notkun sjálfskuldarábyrgða leitt til aflýsingar veðsins. Það hafi hins vegar ekki verið borið undir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki eða dómstóla. Þá tók stefndi fram að skortur á greiðslumati leiddi ekki sjálfkrafa til ógildingar á ábyrgð eða lánsveði. Færa hafi þurft rök fyrir því að ósanngjarnt teldist að bera fyrir sig skuldbindinguna, sbr. 36. gr. samningalaga. Slík rök hafi ekki komið fram fyrr en skömmu áður en stefndi hafi aflýst veðinu.

Lánsfé sem fyrrverandi eiginkona fékk í hendur á grundvelli fyrra veðskuldabréfsins, sem gefið var út þann 30. maí 2007, var ráðstafað til uppgreiðslu á eldri skuldbindingum hennar við forvera stefnda, 515.525 krónum, auk þess sem greitt var upp lán hjá Sparisjóði Hafnafjarðar að fjárhæð 254.683 krónur. Þá var greidd skuld á greiðslukorti lántaka að fjárhæð 734.533 krónur, skuld á greiðsluþjónustureikningi, 355.200 krónur og yfirdráttarskuld að fjárhæð 845.250 krónur. Afgangur var greiddur inn á tékkareikning lántaka.

Lánsfé sem veitt var á grundvelli síðara veðskuldabréfsins, útgefnu 26. október 2009, að fjárhæð 1.000.000 króna, var að öllu leyti ráðstafað til greiðslu eldri skuldbindinga þannig að greidd var upp yfirdráttarskuld á reikningi lántaka að fjárhæð 515.351 króna, skuld á greiðsluþjónustureikningi, 296.215 krónur, skuld á greiðslukorti, 112.619 krónur og innborgun á annað skuldabréf lántaka að fjárhæð 55.815 krónur. Á meðal liða í greiðsluþjónustu var reikningur vegna ökutækjatryggingar á kennitölu stefnanda.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á almennu sakarreglunni. Að því er varðar saknæma og ólögmæta háttsemi stefnda, telur stefnandi að ranglega hafi verið staðið að undirbúningi og útgáfu veðskuldabréfanna. Þá hafi stefndi valdið honum auknu tjóni með því að láta ekki af innheimtuaðgerðum þegar stefnda hafi mátt vera ljóst að grundvöllur innheimtunnar væri á ógildanlegum og ólögmætum löggerningum. Vegna framferðis stefnda hafi stefnandi þurft að stofna til umtalsverðs lögfræðikostnaðar til að gæta hagsmuna sinna vegna ítrekaðra tilrauna stefnda til að ganga að fasteign hans.

Ábyrgðarskuldbindingar stefnanda hafi verið ógildanlegar enda hafi stefndi að endingu fallist á að afmá veðin í fasteign hans. Stefndi hafi einnig brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga með því að framkvæma ekki greiðslumat á eiginkonu stefnanda og því hafi honum ekki verið tilkynnt um niðurstöðu slíks mats. Honum hafi ekki verið kynntur upplýsingabæklingur og engra staðfestinga verið aflað. Þá liggi fyrir að flestar undirskriftir á skjöl stefnanda vegna veðskuldabréfanna hafi verið falsaðar. Með því að votta skjölin, hafi stefndi gert lántaka kleift að fullfremja fölsun nafns hans á þau. Stefndi beri vinnuveitandaábyrgð á þeim starfsmönnum sínum. Ábyrgðarskuldbindingar stefnanda hafi því verið ógildanlegar vegna falsana og þar sem skilyrðum 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 fyrir ógildingu hafi verið fullnægt. Þrátt fyrir þetta hafi stefndi gengið hart fram í innheimtuaðgerðum sínum. Stefndi beri með vísan til framangreinds skaðabótaábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna innheimtuaðgerða stefnda.

Stefnandi telur tjón hans vegna innheimtuaðgerða stefnda nema 1.176.721 krónu og vegna miska 1.000.000 króna. Hann hafi þurft að greiða samtals 1.001.480 krónur í lögmannskostnað vegna ítrekaðra uppboða á fasteign hans og mála því tengdu á tímabilinu 10. maí 2011 til 27. júlí 2015. Að auki sé krafist endurgreiðslu útlagðs kostnaðar vegna innheimtuaðgerða, sem greiddur var þann 3. mars 2011 og 24. mars 2011, samtals að fjárhæð 175.241 króna.

Til grundvallar miskabótakröfu tiltekur stefnandi að brot fyrrverandi eiginkonu hans hafi leitt til skilnaðar þeirra hjóna, fjölskylda hans hafi flosnað upp og stefnandi verið með stöðugan kvíða yfir því að missa fasteign sína á nauðungarsölu. Hann hafi þurft að þola að uppboð á fasteign hans væru auglýst í Lögbirtingablaði o.fl. blöðum, auk þess sem nafn hans hafi verið skráð á vanskilaskrá Creditinfo vegna innheimtuaðgerða stefnda. Stefnandi hafi af þeim sökum litið getað gert í fjárhagslegum skilningi, t.d. ekki sett fasteignina á sölu eða fengið fyrirgreiðslu. Á þessu beri stefndi ábyrgð og því sé krafist skaðabóta úr hendi hans með vísan til b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, að fjárhæð 1.000.000 króna. Upphafstíma dráttarvaxta miðar stefnandi við 27. nóvember 2015, er sé mánuði eftir að stefnandi hafði krafið stefnda um greiðslu, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Um lagarök vísar stefnandi til þágildandi samkomulags frá 1. nóvember 2001 um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, 36. gr. samningalaga og 1. mgr. 19. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, 4. gr. þágildandi laga um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003 og 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi tekur fram að afleiðingar þess að greiðslumat sé ekki framkvæmt eða önnur frávik séu gerð frá reglum samkomulags um notkun ábyrgða ráðist af sanngirnismati á grunni 36. gr. samningalaga. Fyrra veðskuldabréfið og umsókn vegna þess beri með sér að samhliða veðsetningunni á fasteign stefnanda, hafi aðrar skuldir verið greiddar upp. Hluta þeirra skulda hafi mátt rekja til heimilishalds fjölskyldunnar og þó að stefndi hafi samþykkt að aflétta veðböndum af fasteigninni þá hafi honum ekki verið það skylt. Þá hafi fyrrverandi eiginkona stefnanda borið fyrir dómi í fölsunarmálinu að stefnandi hafi krafist þess að hún legði sitt af mörkum til heimilisins. Af þeim sökum hafi hún safnað upp yfirdrætti og skuldum á kreditkort sitt. Yfirlit sýni fjölda úttekta vegna sameiginlegs heimilishalds fjölskyldunnar.

Stefndi tekur fram að stefnandi hafi ekki andmælt hinni fölsuðu skuldbindingu fyrr en fjórum árum eftir undirritun hans á veðskuldabréfið. Þá sé í 3. gr. samkomulags um notkun ábyrgða gert ráð fyrir að hjón geti undanskilið fjármálafyrirtæki frá gerð greiðslumats. Sama skylda hafi því ekki hvílt á stefnda og verið hefði ef um óskylda aðila hefði verið að ræða.

Stefndi telur að síðara láninu að fjárhæð 1.000.000 króna hafi einnig verið varið í þágu stefnanda að hluta, þar sem m.a. séu skuldaliðir beinlínis merktir kennitölu stefnanda. Lög um ábyrgðarmenn hafi gilt við útgáfu bréfsins. Lögin hafi ekki að geyma ógildingarákvæði og dómstólar hafi metið skuldbindingar með hliðsjón af 36. gr. samningalaga. Telur stefndi að skuldbindingin hafi haldið gagnvart stefnanda að svo miklu leyti sem hún hafi verið honum til hagsbóta, enda hafi hann samþykkt hana í verki, sbr. einnig 2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn.

Með vísan til framangreinds telur stefndi ósannað að ógilda hefði mátt með öllu veðsetningu eignar stefnanda vegna skulda fyrrverandi eiginkonu hans.

Stefndi hafnar málsástæðum stefnanda er byggja á almennu skaðabótareglunni. Í fyrsta lagi hafi eldra veðskuldabréfið verið gefið út í tíð Glitnis banka hf. eða þann 31. maí 2007. Skaðabótakröfur sem hafi stofnast á þeim tíma hafi ekki verið á meðal þeirra krafna sem hafi færst yfir til stefnda með ákvörðun fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 546/2013. Beri því að sýkna stefnda vegna aðildarskorts. Auk þess telur stefndi að það hvernig staðið hafi verið að vottun skjalanna hafi engu breytt um það hvort falsanir stefndu hefðu uppgötvast fyrr. Þá telur stefndi ekki orsakasamhengi á milli þeirrar stöðu sem stefnandi komst í og fyrirkomulags við vottun skjalanna af hálfu starfsmanna stefndu. Það nægi ekki til bótaskyldu stefndu, enda hafi meginhluti krafna stefnda verið byggður á lögmætu skjali.

Stefndi telur ágreiningslaust að undirritun stefnanda hafi verið fölsuð á síðara veðskuldabréfið. Á hinn bóginn hafi stefnandi undirritað skilmálabreytingu þess þann 31. mars 2011. Stefnandi hafi síðan í maí 2011 haft samband við lögreglu og svo aftur í nóvember 2011. Stefnandi hafi ekki borið við fölsun þegar hann undirritaði skilmálabreytinguna. Hún jafngildi eftirfarandi samþykki. Því hafi meintar misgerðir starfsmanna stefnda enga þýðingu. Skipti engu máli í því sambandi þó að fyrrverandi eiginkona stefnanda hafi síðar verið sakfelld fyrir fölsun, stefndi hefði að óbreyttu getað gengið að veðinu á grundvelli veðskuldabréfsins, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 456/2001. Þá telur stefndi að hann hafi gengið lengra við eftirgjöf en efni hafi staðið til, þegar ákveðið var að aflýsa veðum.

Um kröfu stefnanda um endurgreiðslu lögfræðikostnaðar, tekur stefndi fram að kröfur eða tryggingaréttindi séu ekki gefin eftir á þeim grunni einum að einhver beri við fölsun. Þarfir viðskiptalífsins hafi mótað þá reglu að skjöl teljist rétt og ófölsuð þar til sýnt hafi verið fram á annað. Tilkynning um meinta fölsun hafi hins vegar leitt til þess að stefndi frestaði uppboði. Stefndi hafi leitað til lögreglu í maí 2011, dómur í síðara málinu af tveimur hafi gengið 13. júlí 2012. Telur stefndi ljóst að hann verði ekki krafinn um bætur fyrir vinnu lögmanna á meðan rannsókn og dómsmeðferð hafi staðið. Málið hafi verið í eðlilegum farvegi og engin sérstök þörf á atbeina lögmanna á meðan frestun uppboðs stóð. Sá tími sem rannsókn málsins hafi tekið og dómsmeðferð vegna þess verði ekki skrifuð á stefnda. Eftir uppkvaðningu dóma í fölsunarmálinu hafi legið fyrir að meginhluti veðkrafna stefnda hafi byggt á ófölsuðu skuldabréfi, þrátt fyrir að síðari skilmálabreytingar hafi reynst falsaðar. Þá telur stefndi fráleitt að þeir kostnaðarliðir sem stefnandi reisi kröfu sína á eigi rætur að rekja til uppboðsmálsins. Að baki þeim liggi reikningar frá báðum lögmönnum stefnanda. Þannig séu allir reikningar frá P-kvk-þgf B-kvk-þgf með yfirskriftinni „hjónaskilnaður V-kk-nf“ eða „samtal María umgengni, forsjá, skuldastaða“ o.fl. Þá geri stefndi athugasemdir við kostnað lögmanns stefnanda vegna tölvuskeyta. Stefndi geti ekki séð að tilefni hafi verið til samskipta við stefnda eftir yfirlýsingu starfsmanns stefnda um veðbandslausn þann 18. maí 2015. Telur stefndi sig hafa sýnt fram á verulegan vafa hvað varðar tengingu fjölmargra kostnaðarliða við sakarefnið.Vísar stefndi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 559/2002.

Stefndi telur kröfur stefnanda um endurgreiðslu innborgana að fjárhæð 175.241 króna á viðkomandi veðkröfur sem inntar voru af hendi þann 3. og 24. mars 2011, með vísan til 3. gr. laga nr. 150/2007, fallnar niður vegna fyrningar.

Stefndi hafnar miskabótakröfu stefnanda að fjárhæð 1.000.000 króna og tekur fram að innheimtuaðgerðum hafi verið frestað og aðeins viðhaldið þeim aðgerðum sem nauðsynlegar voru til viðhalds réttindum, svo sem forgangsréttindum vöxtum o.fl., sbr. 5. gr. laga nr. 75/1997. Þá hafi uppboðsbeiðni á grundvelli hins falsaða veðskuldabréfs að fjárhæð 1.000.000 króna verið afturkölluð áður en dómur hafi gengið. Tilkynning á vanskilaskrá sé ekki birt opinberlega og valdi ekki ein og sér álitshnekki, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 450/2015. Þá liggi ekkert fyrir um að stefnandi hafi haft hug á að selja fasteign sína á umræddu tímabili. Þá verði að líta á aðdraganda lánveitinganna og skýringa fyrrverandi eiginkonu stefnanda sem fram komu í fölsunarmálinu, um að stefnandi hefði gert kröfu um að hún legði sitt af mörkum til heimilisins o.fl. Hafi skuldasöfnunina mátt rekja til kröfu stefnanda um framlag hennar til heimilisrekstursins. Stefnandi hafi ekki komið fyrir dóm og því hafi þessum staðreyndum ekki verið hnekkt. Með vísan til þessa eigi stefnandi engan rétt á miskabótum. Þá áréttar stefndi að ekki verði séð að fyrra skuldabréfið hafi valdið stefnanda hugarangri framan af, eða um fjögurra ára skeið frá árinu 2007 til 2011. Þá telur stefndi ósannaða fullyrðingu stefnanda um að hafa gengið tilneyddur til samninga um skilmálabreytingu á lægra láninu þar sem hann í reynd lagði blessun yfir skuldbindingargildi þess.

Um varakröfu vísar stefndi til aðildarskorts að því er varðar fyrra skuldabréfið, skorts á samhengi fjölda kröfuliða við sakarefnið, skorts á samhengi fjárhæða einstakra liða við vinnuframlag, fyrningar endurkröfu innborgana á lánin, tómlætis stefnanda og veiks og órökstudds grundvallar miskabótakröfu.

IV.

Niðurstaða

Stefnandi krefst skaðabóta úr hendi stefnda vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna þess að stefndi krafðist þess að uppboð færu fram á fasteign hans. Tjónið felist í lögfræðikostnaði og útlögðum kostnaði sem hann hafi orðið fyrir af þessum sökum, en auk þess eigi hann rétt á miskabótum úr hendi stefnda. Stefnandi telur að þær ábyrgðarskuldbindingar sem hann veitti með veði í fasteign sinni hafi verið ógildanlegar. Auk þess hafi stefndi brotið gegn samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga með því að framkvæma ekki greiðslumat áður en fyrrverandi eiginkonu hans voru veitt lán með veði í fasteign hans, honum hafi ekki verið kynntur upplýsingabæklingur og engra staðfestinga verið aflað. Telur stefnandi að með því að stefndi hafi ekki staðið rétt að vottun tveggja skilmálabreytinga á fyrra veðskuldabréfinu, upphaflega að fjárhæð 3.000.000 króna, og einnig vottun veðskuldabréfsins að fjárhæð 1.000.000 króna, hafi stefndi gert fyrrverandi eiginkonu stefnanda kleift að falsa undirritun hans á skjölin. Þær séu því ógildanlegar, auk þess sem skilyrðum 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga með síðari breytingum, hafi verið fullnægt fyrir ógildingu þeirra. Telur stefnandi tjón hans vegna innheimtuaðgerða stefnda nema 1.176.721 krónu og 1.000.000 króna vegna miska, en auk þess eigi hann rétt á endurgreiðslu útlagðs kostnaðar vegna innheimtuaðgerða að fjárhæð 175.241 króna.

Stefndi hafnar kröfum stefnanda. Að því er varðar eldra veðskuldabréfið krefst stefndi sýknu vegna aðildarskorts. Það hafi verið gefið út í tíð forvera stefnda, Glitnis banka hf., og skaðabótakröfur sem hafi stofnast fyrir þann tíma hafi ekki verið á meðal þeirra krafna sem hafi færst yfir til stefnda með ákvörðun fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008. Þá telur stefndi ekkert orsakasamhengi á milli hins meinta tjóns stefnanda og þess hvernig háttað hafi verið vottun skjalanna. Auk þess sem undirritun stefnanda á skilmálabreytingarnar jafngildi eftirfarandi samþykki hans. Þá telur stefndi að krafa um endurgreiðslu innborgana að fjárhæð 171.241 króna sé fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007.

Víkur fyrst að málsástæðu stefnda um aðildarskort vegna eldra veðskuldabréfsins. Krafa stefnanda á hendur stefnda lýtur að tjóni sem hann telur að stefndi hafi valdið sér með beiðni um uppboð á fasteign hans. Verður því ekki fallist á með stefnda að hin meinta skaðabótakrafa hafi stofnast í tíð forvera stefnda. Er kröfu stefnda um sýknu vegna aðildarskorts því hafnað.

Eins og rakið er undir málsatvikakafla dómsins lýtur málatilbúnaður stefnanda að útgáfu tveggja veðskuldabréfa, sem útgefin eru af fyrrverandi eiginkonu stefnanda, með veði í fasteign hans að Bústaðabraut 8 í Vestmannaeyjum. Fyrra veðskuldabréfið, sem gefið var út til forvera stefnda þann 31. maí 2007, var upphaflega að fjárhæð 3.000.000 króna og hið síðara, sem gefið var út þann 26. október 2009 til stefnda, var upphaflega að fjárhæð 1.000.000 króna. Óumdeilt er að stefnandi samþykkti með undirritun sinni á fyrrgreinda veðskuldabréfið veðsetningu fasteignar sinnar, þegar lánið var veitt, en þegar skilmálabreytingar voru gerðar á því á árunum 2008 og 2010 ritaði fyrrverandi eiginkona hans í heimildarleysi nafn hans undir skilmálabreytingarnar sem þinglýstur eigandi, auk þess sem hún hafði áður í heimildarleysi ritað nafn hans á lánsumsókn vegna þessa láns. Stefnandi samþykkti síðan þriðju skilmálabreytinguna sem fram fór þann 31. mars 2011.

Að því er lýtur að síðara veðskuldabréfinu, sem gefið var út þann 26. október 2009, er óumdeilt að eiginkonan fyrrverandi ritaði nafn stefnanda í heimildarleysi undir veðskuldabréfið sem þinglýstur eigandi, en stefnandi ritaði síðan undir skilmálabreytingu þess þann 31. mars 2011. Fyrrverandi eiginkona stefnanda var sakfelld og dæmd fyrir framangreinda háttsemi varðandi bæði bréfin með dómum uppkveðnum 2. nóvember 2011 og 13. júlí 2012.

Eins og áður segir er óumdeilt að stefnandi veitti fyrrverandi eiginkonu sinni veð í fasteign sinni, til tryggingar láni sem hún tók hjá forvera stefnda að fjárhæð 3.000.000 króna þann 31. maí 2007. Dómurinn telur það engu breyta um ábyrgð hans sem veðsala og um gildi veðsetningarinnar þó að eiginkonan hafi falsað nafn hans á lánsumsóknina og aftur þegar hún samþykkti skilmálabreytingar á þessu sama láni. Af sömu ástæðu telur dómurinn að ekki séu orsakatengsl á milli hins meinta tjóns stefnanda og þess hvernig starfsmenn stefnda stóðu að vottun á lánsumsóknina og síðari skilmálabreytingu veðskuldabréfsins. Þá verður ekki talið að skortur á greiðslumati breyti þessari niðurstöðu, enda verður að telja að stefnanda hafi verið vel kunnugt um fjárhagslega stöðu eiginkonu sinnar auk þess sem meira en fjögur ár voru liðin frá því að stefnandi setti fasteign sína að veði til tryggingar skuld eiginkonunnar þegar hann hófst handa við að fá hnekkt fyrra samþykki sínu fyrir veðsetningunni.

Víkur þá að kröfu stefnanda vegna síðari veðskuldabréfsins, dags. 26. október 2009, að fjárhæð 1.000.000 króna. Eins og áður greinir ritaði fyrrverandi eiginkona stefnanda nafn hans í heimildarleysi undir verðskuldabréfið í reitinn fyrir samþykki þinglýsts eiganda. Þann 31. mars 2011, undirritaði stefnandi skilmálabreytingu veðskuldabréfsins, þar sem m.a. kemur fram að stefnda sé veðsett fasteign stefnanda fyrir umræddu láni. Telur dómurinn að fölsunin hafi því engu breytt um eftirfarandi ábyrgðartöku hans, enda gat honum ekki dulist hvers konar skuldbindingu hann gekkst undir með nafnritun sinni á skilmálabreytinguna og af hvaða tilefni hún var gerð. Þá ber að líta til þess að beiðni um nauðungarsölu á fasteign stefnanda vegna þessarar veðskuldar er dags. 26. nóvember 2010 og var hún afturkölluð þann 28. mars 2011. Engin gögn liggja fyrir um útlagðan lögfræðikostnað stefnanda á þessu tímabili, en fyrstu afskipti lögmanns stefnanda af málum hans eru frá því í maí 2011, tæpum tveimur mánuðum eftir að stefndi afturkallaði nauðungarsölubeiðni sína. Verður ekki fallist á það með stefnanda að hann eigi rétt á því að fá bættan útlagðan kostnað vegna lögfræðiþjónustu eftir að stefndi afturkallaði beiðni um nauðungarsölu á fasteign stefnanda, en það var um svipað leyti og stefnandi samþykkti skilmálabreytingu skuldabréfsins. Þá verður ekki talið að skortur á greiðslumati á eiginkonu stefnanda breyti þessari niðurstöðu.

Einnig er fallist á það með stefnda að kröfur stefnanda um endurgreiðslu útlagðs kostnaðar sem hann innti af hendi þann 3. mars 2011 og 24. mars 2011, samtals að fjárhæð 175.241 króna séu fallnar niður vegna fyrningar með vísan til 3. sbr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Stefnandi reisir kröfu sína um ógildingu veðsetninganna einnig á 36. gr. laga nr. 7/1936. Telur stefnandi að þegar litið sé til aðdraganda og efnis skuldbindinganna, sé ljóst að veðskuldabréfin hafi verið gefin út án þess að réttilega hafi verið staðið að upplýsingagjöf og undirritun og að ef réttilega hefði verið staðið að málum og samkomulagi um notkun ábyrgða og gildandi lögum verið fylgt hefði mátt koma í veg fyrir útgáfu veðskuldabréfanna. Með vísan til þess er að framan greinir verður ekki talið að sýnt hafi verið fram á að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnda að bera fyrir sig veðleyfi sem stefnandi hefur samþykkt. Telur dómurinn því ekki skilyrði til að víkja skuldbindingum stefnanda til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.

Stefnandi krefst miskabóta m.a. á þeim grundvelli að brot eiginkonu hans hafi haft mikil áhrif á fjölskylduna, hann hafi óttast um fasteign sína auk þess sem upplýsingar um innheimtuaðgerðir stefnda á hendur honum hafi m.a. verið birtar opinberlega. Dómurinn telur að ákvæði b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eigi ekki við eins og atvikum er háttað í máli stefnanda.

Samkvæmt framansögðu eru úrslit málsins þau að stefndi, Íslandsbanki hf., er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, V-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef, í máli þessu.

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnanda að greiða stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, V-kk-ef F-kk-ef G-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 500.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)