E-4807/2007

Mál þetta var höfðað 27. júní 2007 og dómtekið 17. janúar 2008. Stefnandi er R-kvk-nf H-kvk-nf H-kvk-nf, Furugerði 13, Reykjavík. Stefndi er Landspítali – háskólasjúkrahús, Eiríksgötu 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi greiði henni 5.220.386 kr. auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2007 til þingfestingardags en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins ásamt virðisaukaskatti.

Stefndi gerir aðallega kröfu um að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara er þess krafist að stefnukrafa verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Stefnandi hóf störf hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur á árinu 1998, sem síðar varð Landspítali – háskólasjúkrahús við sameiningu sjúkrahússins og Landspítalans á árinu 2001. Hún starfaði þar óslitið þangað til henni var sagt upp störfum 28. september 2006 og er uppsögnin tilefni máls þessa.

Samkvæmt ferilskrá stefnanda starfaði hún sem kerfisfræðingur og verkefnastjóri á deildinni „klínískar lausnir“ sem heyrði undir upplýsingatæknisvið stefnda (hér eftir UTS). Fyrir liggur ítarleg starfslýsing stefnanda þar sem hún er titluð sem umsjónarmaður 1, umsjónarmaður 2 og verkefnastjóri 3. Í starfslýsingunni segir um ábyrgð starfs að stefnandi stýri, hafi eftirlit með og geri áætlanir verkefna (verkefnastjóri 3), noti Prince 2 aðferðarfræðina í verkefnum og verkstjórn, og hafi umsjón með hugbúnaði, afli hans og viðhaldi honum (umsjónarmaður 1 eða 2). Vísað er til starfsgreininga um umsjónarmann 1 og 2, auk verkefnisstjóra 3, og liggja þær fyrir í málinu. Helstu verkefni eða skyldur stefnanda eru tilgreindar í starfslýsingunni þannig að hún sinni verkefnisstjórn ýmissa verkefna á hverjum tíma (verkefnastjóri 3), sé umsjónarmaður 1 í Legu og Notes sjúkraskrá, vinni að innleiðingu á Sögu 3.1 með Söguhópi, sinni eftirfylgd og þjónustu við notendur, vinni að þarfagreiningarverkefnum eftir þörfum og taki þátt í verkefnum sem til falli á sviðinu og óskað er eftir að starfsmaður komi að.

Stefnandi var félagsmaður í Starfsmannafélagi Reykjavíkur. Um laun hennar fór samkvæmt gildandi kjarasamningum stéttarfélagsins við fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og naut hún réttinda og bar skyldur samkvæmt lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Síðasta ár hennar í starfi gegndi hún embætti trúnaðarmanns félagsmanna Starfsmannafélags Reykjavíkur sem starfa hjá stefnda.

Stefnandi kveðst ekki vita betur en að hún hafi staðið sig með prýði í starfi og vísar þar um til meðmælabréfs yfirmanns síns, H-kvk-ef G-kvk-ef deildarstjóra, dags. 12. október 2006.

Aðdragandi málsins er sá að skipulagsbreytingar voru gerðar á UTS sem tóku gildi 1. október 2006. Í minnisblaði fyrirtækisins Gátta ehf., frá 14. ágúst 2006, sem ber heitið „greining á skipulagi UTS“, kemur fram að áhugi sé hjá forráðamönnum UTS á því að gera breytingar á skipulagi UTS, á grundvelli greiningarvinnu ráðgjafa. Í minnisblaðinu segir m.a. að eitt helsta tækifæri UTS til að bæta árangur sinn væri að nýta betur þau stöðugildi sem sviðið hafi yfir að ráða. Þá segir að á undanförnum árum hafi ekki verið tekið nægjanlega vel á starfsmannamálum og ljóst væri að segja þurfi upp einhverjum starfsmönnum innan UTS og skipta út fyrir hæfari starfskrafta. Jafnframt segir að þær leiðir sem færar séu fyrir utan áminningarferli væri að nýta skipulagsbreytingar til að losna við óhæfa starfsmenn.

Ítarlega greinargerð um breytingar á UTS er að finna í skýrslu B-kk-ef J-kk-ef, sviðsstjóra UTS, dags. 5. september 2006, sem ber heitið: „Stefnumótun og skipulag upplýsingatæknisviðs.“ Í skýrslunni segir að hún sé afrakstur vinnu síðustu mánuði við stefnumótun UTS. Þar kemur fram að með nýju skipulagi væri stefnt að því að fækka deildum og millistjórnendum, skerpa á verkefnum hverrar deildar og gera starfsemina skilvirkari, aðgreina betur innleiðingu nýrra lausna og daglegan rekstur, aðgreina betur þjónustu við viðskiptavini og sérfræðiaðstoð (1. stigs vs. 2. stigs þjónustu) og styðja enn frekar við innleiðingu verkferla og verkefnastjórnun.

Í bréfi B-kk-ef J-kk-ef, dags. 28. september 2006, um starfsmannabreytingar vegna nýs skipulags UTS, kemur fram að lögð verði niður störf fimm starfsmanna og þeim sagt upp störfum. Sérstök áhersla verði lögð á að standa eins vel að uppsögnunum og mögulegt væri með tilgreindum aðgerðum, m.a. að starfsmenn þurfi ekki að vinna út uppsagnarfrest, reynt verði að aðstoða viðkomandi starfsmenn við að finna önnur störf innan spítalans, hafi þeir áhuga á slíku, og að samið hafi verið við Capacent-Ráðgjöf um að aðstoða þessa aðila á ýmsan hátt og greiði stefndi fyrir þá þjónustu.

Með bréfi stefnda, dags. 28. september 2006, var stefnanda kynnt að vegna skipulagsbreytinga hafi verið ákveðið að leggja niður það starf sem hún hefði haft með höndum á UTS frá og með 1. október 2006. Um tilhögun vinnu hennar á uppsagnarfresti færi samkvæmt samkomulagi við sviðsstjóra.

Stefnandi var sú eina af 11 starfsmönnum „klínískra lausna“ sem fékk uppsagnarbréf með vísan til skipulagsbreytinga, en fjórir aðrir starfsmenn UTS fengu einnig uppsagnarbréf. Einn þeirra, S-kk-nf T-x-x, höfðaði mál og með dómi Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006 var hafnað aðalkröfu hans um að felld yrði úr gildi ákvörðun stefnda, en fallist var á varakröfu hans og viðurkennt að stefnda hafi verið óheimilt að segja honum upp störfum á þeim grunni sem gert var með bréfi stefnda 28. september 2006.

Í rökstuðningi fyrir ákvörðuninni um að segja stefnanda upp, sem veittur var 10. október 2006, að ósk stefnanda, er vísað til þess að vinna við stefnumótun hafi staðið yfir í allnokkra mánuði og hafi starfsfólk verið upplýst um það í september 2006. Samhliða þeim skipulagsbreytingum og breyttum áherslum sem fram komi í stefnumótun og skipulagi UTS væri nauðsynlegt að gera ákveðnar breytingar sem geri það að verkum að leggja þurfi niður tiltekin störf, þ.á m. starf stefnanda. Þá segir að með nýrri stefnumótun UTS væri verksvið þess skilgreint nánar og að það muni í auknum mæli sinna verkefnum sem krefjist aukinnar sérfræðiþekkingar. Ýmis einfaldari verkefni myndu færast og dreifast til einstakra sviða og væri gert ráð fyrir frekari úthýsingu verkefna og meiri aðkeyptri sérfræðiþjónustu og sérfræðiráðgjöf. Svo segir orðrétt:

Þú hefur verið starfsmaður Klínískra lausna upplýsingatæknisviðs LSH. Megin

verkefni þín hafa snúið að upplýsingakerfinu LEGU auk ýmissa tilfallandi verkefna,

svo sem aðstoð við notendur og verkefnastjórn. Með nýju skipulagi þar sem aðeins

verður ein hugbúnaðardeild í stað þriggja er gert ráð fyrir betri nýtingu starfsfólks

samhliða því að fyrsta notendaaðstoð vegna hugbúnaðarkerfa mun færast til

Þjónustumiðstöðvar UTS. Jafnframt verður upplýsingakerfið LEGA lagt niður og ný

eining, svokölluð ADT, verður innleidd sem hluti af hugbúnaðarkerfinu SÖGU.

Með nýju skipulagi er stefnt að því að skerpa á verkefnastjórnun og stofnuð verður

sérstök eining innan UTS sem ber heitið „Ferlar og Verkefnastjórn“ sem mun hafa

með verkefnastjórn stærri verkefna að gera. Stefnumótun UTS gerir ráð fyrir að

úthýsa að hluta til verkefnastjórn á innleiðingu nýrra kerfa með aðkeyptri þjónustu

verktaka eins og fyrr segir. Þessi hagræðing og skipulagsbreyting í rekstri UTS leiðir

því miður til þess að leggja þarf starf þitt á UTS niður.

Stefnandi var ekki sátt við þennan rökstuðning og skoraði á stefnda, með bréfi dags. 22. desember 2006, að endurskoða ákvörðunina um uppsögnina og draga hana til baka, ella myndi hún höfða skaðabótamál. Með bréfi, dags. 16. janúar 2007, hafnaði stefndi þeirri málaleitan.

Stefnandi þurfti ekki að vinna út uppsagnarfrestinn og hún kveðst ekki hafa orðið vör við möguleika á neinni aðstoð við að finna önnur störf innan spítalans hefði hún haft áhuga á því. Stefnandi taldi það andstætt lögum um persónuvernd að stefndi sendi upplýsingar um hana til fyrirtækisins Capacent-Ráðgjöf, að henni forspurðri, og kvartaði hún til Persónuverndar af því tilefni. Í úrskurði Persónuverndar 22. janúar 2007 í máli nr. 620/2006 var talið að brotið hefði verið gegn persónuvernd stefnanda með því að afhenda fyrirtækinu persónuleg gögn um hana án samráðs við hana.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu. Þá komu fyrir dóm vitnin A-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf og H-kvk-nf S-kvk-nf M-kvk-nf, þáverandi starfsmenn stefnda, sem einnig var sagt upp störfum, A-kk-nf P-kk-nf, framkvæmdastjóri tekna og eigna, B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, F-kk-nf B-kk-nf, deildarstjóri tæknideildar, J-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf, þáverandi deildarstjóri, E-kvk-nf Á-kvk-nf, þáverandi deildarstjóri rekstrar- og skrifstofulausna, I-kvk-nf R-kvk-nf, starfsmaður á UTS, og Ó-kk-nf A-kk-nf, þáverandi deildarstjóri á stoðþjónustu. Verður framburður þeirra rakinn síðar eftir því sem ástæða er til.

II.

Stefnandi telur að ákvörðun stefnda um uppsögn hennar hafi verið ólögmæt stjórnvaldsákvörðun. Með ákvörðuninni hafi verið brotið gegn grundvallarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttarins.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin og að uppsögnin hafi verið illa ígrunduð, en samkvæmt ákvæðinu beri stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Stefnandi telur að skýrsla um stefnumótun og skipulag UTS, frá 5. september 2006, sé um sumt ítarleg, en hvergi sé að því vikið að fækka eigi fólki og þá á grundvelli hvaða sjónarmiða. Enga úttekt sé að finna á störfum einstakra starfsmanna, árangri þeirra í starfi og hæfni, hvað um störf þeirra verði samkvæmt nýju skipulagi og hvernig skipulagsbreytingarnar megi framkvæma þannig að sem minnst bitni á starfsfólki.

Í öðru lagi telur stefnandi að meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin. Samkvæmt ákvæðinu skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun, að lögmætu markmiði, sem að sé stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til, en ákvörðun stjórnvalds um að segja starfsmanni upp sé mjög íþyngjandi.

Stefnandi vísar til þess að í skýrslutökum fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í máli S-kk-ef T-kk-ef gegn stefnda, máli nr. E-06591/2006, hafi einn deildarstjóra UTS, E-kvk-nf Á-kvk-nf, skýrt frá því að B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, hafi þvingað hana til að raða undirmönnum sínum í eins konar gæðaflokka, A, B og C, með það fyrir augum að finna út hverjir starfsmenn mættu missa sín og hverjir ekki.

Stefnandi kveður sér hafa verið sagt upp án þess að fram hefði farið skoðun á því hvort unnt væri að ná ætluðum markmiðum með skipulagsbreytingum án þess að leggja niður störf. Stefnandi telur að ekki verði séð að markmiðið með skipulagsbreytingunum hafi verið að spara launaútgjöld, a.m.k. hafi það markmið alls ekki verið skýrt. Þá sé því haldið fram í áðurnefndri skýrslu að allt starfsfólk hafi verið haft með í ráðum við skipulagsbreytingarnar, en stefnandi kannast ekki við það. Það hafi allavega ekki verið leitað eftir hennar viðhorfum til þeirra. Stefnandi telur að ráða megi af skýrslunni og minnisblaðinu frá 14. ágúst 2008, sem unnið var af ráðgjafafyrirtæki sem stefndi leitaði til, að vandi UTS hafi verið stjórnunarvandi og að vissir starfsmenn, án þess að þeir hafi verið nafngreindir, stæðu sig ekki sem skyldi í starfi. Í minnisblaðinu sé lagt til að þessi vandamál verði leyst með skipulagsbreytingum og þær notaðar til að fækka fólki, eins og raunin hafi orðið.

Jafnframt byggir stefnandi á því að aðferðir stefnda við að undirbúa ákvörðun um uppsögn hennar hafi verið ófullnægjandi og uppsögnin því illa undirbúin og ígrunduð. Stefnandi telur ekki loku fyrir það skotið að komast hefði mátt hjá uppsögninni með betri undirbúningi og með því að beita viðeigandi stjórnunarúrræðum og eftir atvikum viðurlögum gegn þeim starfsmönnum sem stefndi taldi að næðu ekki fullnægjandi árangri í starfi.

Í þriðja lagi telur stefnandi að brotið hafi verið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins, en samkvæmt henni beri stjórnvöldum ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum.

Stefnandi telur að rökstuðningurinn í bréfi stefnda 10. október 2006 sé í nánast öllum atriðum almennur og geti allt eins tekið til a.m.k. velflestra annarra starfsmanna klínískra lausna og raunar UTS í heild sinni. Hið eina í rökstuðningnum, sem lúti að störfum stefnanda sérstaklega, sé að leggja eigi niður upplýsingakerfið LEGU og ný eining, svokölluð ADT, verði innleidd sem hluti af hugbúnaðarkerfinu SÖGU. Stefnandi bendir á að enn hafi ekki verið skipt um kerfi og að hún hafi tekið þátt í þróun nýja kerfisins, ADT. Er stefnanda hefði verið sagt upp hafi verkefnið verið á þróunarstigi og staðið til að reyna það á tiltekinni göngudeild á geðsviði stefnda. Það hafi því a.m.k. verið langt í land þar til hið nýja kerfi yrði innleitt sem legudeildarkerfi hjá stefnda í stað kerfisins sem notast hafi verið við síðastliðin ár. Einnig bendir stefnandi á, vegna tilvísunar í legukerfið, að starfssvið hennar á UTS hafi verið mjög fjölbreytt. Stefnandi áætlar að vinna sín tengd legukerfinu hafi ekki verið nema tiltölulega lítill hluti af störfum sínum, eða u.þ.b. 20%. Stefnandi kveðst hafa langa reynslu sem starfsmaður tölvudeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur og síðar UTS, eftir sameiningu spítalanna. Hún hafi unnið að ýmsum verkefnum á sviðinu, svo sem að sjá um rekstur upplýsingakerfa, sinna notendaþjónustu, taka þátt í að innleiða ný kerfi og stjórna verkefnum, svo dæmi séu nefnd. Stefnandi vísar nánar um þetta, og eiginleika sína, til fyrirliggjandi starfslýsingar og starfsgreininga, sem og meðmælabréfs yfirmanns hennar, dags. 12. október 2006.

Stefnanda kveðst hafa verið langt komin í mastersnámi í upplýsingatækni á heilbrigðissviði, námi sem hún hafi stundað fyrir hvatningu þáverandi sviðsstjóra UTS, B-kk-ef J-kk-ef. Stefnandi hafi stundað námið í frítíma sínum samhliða vinnu og sviðsstjórinn álitið það afar mikilægt fyrir sviðið að fá þá þekkingu, sem með náminu fengist, inn á sviðið.

Stefnandi segir að stefndi hafi ekki haldið því fram að ákvörðunin, um að segja henni upp, hafi byggst á vali á milli starfsmanna, frammistöðu þeirra og hæfileikum. Einungis hafi verið vísað til þess að leggja eigi niður eitt verkefni (LEGU) sem stefnandi hafi sinnt, en ásamt svo mörgu öðru. Það liggi ljóst fyrir að starfssvið stefnanda hafi alls ekki einskorðaðast við umrætt kerfi, heldur hafi hún sinnt öllum þeim störfum sem henni voru falin af yfirboðara sínum á hverjum tíma. Stefnandi telur að stefndi geti ekki ákveðið hverjum skuli segja upp eingöngu á grundvelli eigin ákvarðana um verkefni hvers og eins starfsmanns á hverjum tíma. Stefnda hafi verið skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en ákvörðunin um uppsögnina var tekin. Engin haldbær rök hafi komið fram hvers vegna stefnanda hafi verið sagt upp meðan velflestir aðrir starfsmenn UTS héldu sínum störfum.

Stefnandi kveðst hafa notið sérstakrar réttarverndar sem trúnaðarmaður, sbr. 30. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna og 11. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Í verndinni felist að stefnandi hafi ekki átt að gjalda þess á nokkurn hátt að vera trúnaðarmaður og hún átt að öðru jöfnu að sitja fyrir um að halda starfi sínu. Stefndi hafi ekki gætt að þessari réttarvernd stefnanda. Þvert á móti hafi stefnandi verið valin úr til að segja upp og þannig látin gjalda trúnaðarmannsstarfa sinna.

Stefnandi telur jafnframt að með uppsögnunum hafi stefndi brotið gegn meginreglum laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og jafnréttisáætlun stefnda. Sérstaklega er vísað til 1. gr. laganna um markmið þeirra, 13. gr. og 24. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. sé atvinnurekendum óheimilt að mismuna umsækjendum um starf á grundvelli kynferðis og gildi hið sama meðal annars um uppsögn. Í tilviki því sem hér sé til umfjöllunar hafi fimm starfsmönnum UTS með tæknilega þekkingu á tölvumálum verið sagt upp. Þar af hafi verið fjórar konur, eða 80%. Konum hafi því verið fækkað frá því að vera 18 af 50 niður í 14 af 45, eða úr 36% niður í 31%. Fyrir uppsagnirnar hafi verulega hallað á konur og uppsagnirnar bitnað að mestu leyti á konum, þar á meðal stefnanda. Hlutfall kvenna lækki enn frekar ef verktakar á UTS séu taldir með. Eini karlinn, sem sagt hafi verið upp, tilheyri minnihlutahópi. Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 1. mgr. 13. gr. áðurnefndra laga skuli atvinnurekendur og stéttarfélög vinna markvisst að því að jafna stöðu kynja á vinnumarkaði. Atvinnurekendur skuli sérstaklega vinna að því að jafna stöðu kynjanna innan fyrirtækis síns eða stofnunar og stuðla að því að störf flokkist ekki í sérstök kvenna- og karlastörf. Stefnandi telur að með ákvörðunum um uppsagnir stefnanda og annarra kvenkyns starfsmanna stefnda 28. september 2006 hafi stefndi brugðist skyldum sínum samkvæmt umræddum ákvæðum.

Stefnandi kveðst bæði hafa orðið fyrir fjártjóni og miska vegna uppsagnarinnar og krefst því skaðabóta. Hún vísar til almennu skaðabótareglunnar og fordæma Hæstaréttar í málum vegna ólögmætra uppsagna ríkisstarfsmanna. Bótakrafa stefnanda sundurliðast þannig:

Bætur vegna fjártjóns 4.420.386 kr.

Miskabætur 800.000 kr.

Krafa samtals 5.220.386 kr.

Stefnandi skýrir kröfu sína þannig að fjárhæð bóta vegna fjártjóns sé jöfn þeim launum sem stefnandi hefði haft á næstu 12 mánuðum eftir starfslok, þ.e. á árinu 2007, miðað við þá forsendu að hún hefði haldið starfinu. Krafan miðist við útreikning og sundurliðun G-kk-ef H-kk-ef, formanns Starfsmannafélags Reykjavíkur, dags. 14. júní 2007. Samkvæmt útreikningnum hefðu mánaðarlaun stefnanda (föst yfirvinna meðtalin) verið 355.743 krónur eða 4.268.911 krónur á árinu. Þar við bætist orlofsuppbót í júní, 23.000 kr., og 41.800 króna desemberuppbót, mótframlag í lífeyrissjóð, samtals 171.336 krónur, og mótframlag í séreignarsjóð, samtals 86.674 krónur. Samtala þessara fjárhæða sé 4.420.386 krónur.

Stefnandi telur kröfu sína um bætur vegna fjártjóns vera hóflega. Fjártjón hennar verði að meta að álitum, eins og dómvenja sé í málum vegna ólögmætra uppsagna. Við mat á fjártjóni beri að líta til aldurs stefnanda, kyns, menntunar, starfsreynslu og aðstæðna að öðru leyti. Stefnandi kveður að atvinnuhorfur sínar séu ekki góðar. Frá því að uppsögnin kom til hafi hún ekki fundið aðra fasta atvinnu. Fyrstu þrjá mánuði ársins 2007 hafi hún fengið tímabundna vinnu hjá Fjárvakri fjármálaþjónustu. Í apríl og hluta úr maí hafi hún verið atvinnulaus og fengið greiddar atvinnuleysisbætur en þá komist í tímabundið verkefni hjá Íþróttabandalagi Reykjavíkur sem tengist Alþjóðaleikum unglinga. Heildartekjur stefnanda fyrstu fimm mánuði ársins hafi numið 1.486.971 krónu, sem séu mun lægri en hún hefði haft í starfi sínu hjá stefnda. Stefnandi telur að leggja beri áherslu á að atvinnuhorfur hennar þegar til framtíðar sé litið séu ekki góðar og þá alls ekki á því sviði sem hún hafi áunnið sér reynslu og þekkingu á hjá stefnda, með störfum sínum og framhaldsnámi. Uppsögnin valdi stefnanda vandkvæðum því mjög margir vinnuveitendur taki ekki áhættuna af því að ráða starfsmann sem sagt hafi verið upp annars staðar og geri það beinlínis að úrslitaatriði. Þá beri að líta til þess við ákvörðun bóta að stefnandi hafi verið ríkisstarfsmaður og því notið réttinda samkvæmt lögum nr. 70/1996 og hjá Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar, sbr. einnig lög nr. 29/1963 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.

Miskabótakrafa stefnanda er byggð á 26. gr. skaðabótalaga og telur hún skilyrði ákvæðisins til greiðslu miskabóta vera uppfyllt. Með því að velja stefnanda út úr stórum hópi starfsmanna, án sýnilegrar málefnalegrar ástæðu, og án þess að gætt væri að grundvallarreglum stjórnsýslulaga, hafi verið vegið að æru hennar, starfsheiðri og persónu. Sérstaklega hafi þetta verið gróft vegna þeirrar verndar sem stefnandi naut sem trúnaðarmaður á vinnustað og þar sem uppsögnin hafi beinst að henni sem konu á vinnustað þar sem konur hafi verið í miklum minnihluta fyrir. Einnig hafi í tengslum við uppsögnina verið brotið gegn persónuvernd stefnanda, sbr. úrskurð Persónuverndar. Með vísan til þess sem rakið hefur verið er á því byggt að stefnanda hafi verið mismunað með ómálefnalegum og ólögmætum hætti. Uppsögnin hafi valdið stefnanda miklum sárindum jafnframt því að vera rót erfiðleika við að finna sér aðra atvinnu við hæfi.

Verði ekki fallist á bótakröfu stefnanda að öllu leyti kveður hún að í henni felist varakrafa um bætur að lægri fjárhæð að álitum samkvæmt mati dómsins.

Stefnandi krefst vaxta með vísan til 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi er uppsögnin kom til framkvæmda og til þingfestingardags, en dráttarvaxta frá þingfestingardegi með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er þess krafist að við málskostnaðarákvörðun verði gætt að skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af lögmannsþjónustu.

III.

Stefndi mótmælir öllum málsástæðum og rökum stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Stefndi byggir á því að hin umdeilda ákvörðunin hafi verið lögmæt og byggð á málefnalegum rökum og lögmætum ástæðum.

Stefndi bendir á að í minnisblaði ráðgjafafyrirtækisins Gátta ehf., frá 14. ágúst 2006, komi fram að innihald þess væri trúnaðarmál og einungis örfáir stjórnendur á UTS hefðu fengið afrit af því. Stefnda kveður sér ekki ljóst hvernig minnisblaðið hafi komist í hendur stefnanda. Minnisblaðið sé ekki á ábyrgð stefnda og í því komi fram hugmyndir ráðgjafafyrirtækisins um undirbúning skipulagsbreytinganna. Þær hugmyndir séu hvorki hugmyndir stefnda, né hafi stefndi gert þær að sínum.

Stefndi segir að mikil vinna hafi verið lögð í stefnumótun og nýtt skipulag UTS og hafi hugmyndir og tillögur utanaðkomandi ráðgjafar einungis verið til aðstoðar við þá vinnu. Til viðbótar við ráðgjöf Gátta ehf. hafi verið leitað til ráðgjafafyrirtækjanna Míkróns ehf., Framness ehf. og VKS. Öll þessi ráðgjafafyrirtæki hafi komið að undirbúningsvinnunni með mismunandi hætti.

Stefndi vísar til þess að fyrir liggi ítarleg greinargerð um stefnumótun og skipulag UTS frá 5. september 2006, sem sé afrakstur vinnu sem þá hefði staðið yfir um nokkurt skeið. Á bls. 4 komi fram að það sé samdóma skoðun erlendra sérfræðinga að heilbrigðisgeirinn sé það svið þar sem mest aukning verði á notkun upplýsingatækni næsta áratuginn í það minnsta. Upplýsingatæknisviði, og reyndar Landspítala öllum, sé þröngur stakkur sniðinn varðandi fjárveitingar. Þetta sé bagalegt í ljósi aukins umfangs upplýsingatækni í starfsemi spítalans, en þessi staða hafi jafnframt verið hvati til þess að ráðist hafi verið í veigamikla stefnumótunar- og skipulagsvinnu innan sviðsins, til að nýta sem best þá takmörkuðu fjármuni sem úr sé að spila á sem hagkvæmastan hátt og leita allra leiða til hagræðingar á starfsemi sviðsins.

Stefndi kveður að tilgangur endurskoðunar á stefnumótun UTS og skipulagsbreytinga hafi verið að skerpa á starfsemi sviðsins, fækka deildum og gera sviðið skilvirkara, auk þess sem verkaskipting milli deilda hafi verið endurskoðuð. Aukin áhersla hafi verið lögð á að UTS væri sérfræðingasvið, auk þess sem stefnt hafi verið að aukningu í aðkeyptri þjónustu verktaka þar sem það þótti hagkvæmara. Endurskoðuð stefnumótun UTS og nýtt skipulag með breyttum áherslum hafi leitt til þess að ekki hafi verið lengur þörf fyrir tiltekin störf á sviðinu og því óumflýjanlegt að leggja þau niður ef settum markmiðum skyldi náð. Auk þess starfs sem stefnandi hefði gegnt hafi fjögur önnur störf verið lögð niður. Af þessum fimm hafi tvö störf tilheyrt deild rekstrar- og skrifstofulausna, eitt starf deild klínískra lausna, en þrjár hugbúnaðardeildir verið sameinaðar í eina. Tvö af þessum fimm störfum hafi verið á stoðdeild, sem var lögð niður, og verkefni hennar flutt og dreift á aðrar deildir.

Markmið þessara breytinga á skipulagi og stefnumótun sviðsins hafi verið að stuðla að hagræðingu í rekstri sjúkrahússins. Þær hefðu verið kynntar starfsmönnum upplýsingatæknisviðs í september 2006. Fundur hafi verið haldinn 6. september 2006 og allir starfsmenn upplýsingasviðs verið boðaðir til hans. Áðurnefndri greinargerð hafi verið dreift til fundarmanna.

Stefndi kveðst hafa lagt sérstaka áhersla á það að standa eins vel að uppsögnunum og mögulegt var. Ekkert starf hafi verið á lausu fyrir stefnanda á UTS. Hún hefði hins vegar ekki notfært sér þá aðstoð sem henni hefði staðið til boða við að verða sér úti um starf. Víst sé að þegar stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréfið, sem gert hafi verið á formlegan hátt, hafi henni verið bent á að hafa samband við skrifstofu starfsmannamála ef hún óskaði eftir aðstoð við að finna laust starf hjá stefnda. Þá þegar hafi verið búið að hafa samband við skrifstofu starfsmannamála í þessu sambandi. Stefnandi hafi kosið að nýta sér það ekki.

Í sambandi við úrskurð Persónuverndar, vegna kvörtunar stefnanda yfir að stefndi hefði miðlað persónuupplýsingum um hana til ráðningarþjónustunnar Capacent, segir stefndi að stjórnendum stefnda hafi verið fyllilega ljóst að sársaukafullt yrði fyrir þá sem hlut ættu að máli að störfin yrðu lögð niður. Í þessu tilviki hafi mikil áhersla verið lögð á að standa eins vel að niðurlagningu starfanna og kostur var. Einn liður í því hafi verið að semja við Capacent um að einn ráðgjafi fyrirtækisins yrði þeim starfsmönnum, sem gegndu þeim störfum sem lögð voru niður, innan handar og aðstoða við atvinnuleit ef þeir kærðu sig um. Skyldi stefndi bera kostnaðinn af allri þjónustunni. Starfsmönnunum fimm sem sagt var upp á UTS hafi öllum verið afhent bréf þar sem þessi þjónusta var kynnt. Hafi það verið gert á sama tíma og uppsagnarbréfið var afhent.

Aðdragandi samkomulags stjórnenda UTS og Capacent hafi verið sá að sviðsstjóri UTS átti fund með umræddum ráðgjafa Capacent, áður en hlutaðeigandi starfsmönnum UTS var tilkynnt um að störfin yrðu lögð niður. Tilgangur fundarins hafi verið að semja um aðstoð Capacent til handa starfsmönnunum þegar og ef þeir óskuðu eftir slíkri aðstoð. Á fundinum hafi ráðgjafinn fengið þær upplýsingar frá sviðsstjóra UTS að um fimm starfsmenn væri að ræða. Hvorki nöfn né aðrar upplýsingar um starfsmennina hefðu verið gefnar upp á þessum fundi. Það hafi ekki verið fyrr en eftir að starfsmennirnir hefðu fengið tilkynningu um niðurlagningu starfa þeirra, og kynningarbréfið um Capacent ráðgjafaþjónustuna, að sviðsstjórinn hafi gefið ráðgjafanum upp nöfn starfsmannanna og GSM símanúmer þeirra. Forsendan fyrir því að stefndi gæti staðið við samkomulagið í þágu umræddra starfsmanna hafi verið að ráðgjafinn hefði samband við starfsmennina ef ekki myndi heyrast frá þeim innan 10 daga frá afhendingu bréfsins. Hafi þetta komið skýrt fram í bréfinu um Capacent ráðgjafaþjónustuna. Stefnda hafi ekki verið kunnugt um að stefnandi hefði verið mótfallin því fyrirkomulagi sem kveðið var á um í bréfinu, þ.e. að umræddur ráðgjafi hefði samband við hana ef ekki heyrðist frá henni innan 10 daga frá afhendingu bréfsins. Í úrskurði Persónuverndar segi að lögmæti miðlunar upplýsinga stefnda til Capacent um nafn og símanúmer stefnanda hafi ráðist af því hvort líta megi svo á að stefnandi hafi í verki veitt ótvírætt samþykki sitt. Að mati Persónuverndar hafi ekki verið fullyrt að svo hafi verið en til þess hefði stefndi þurft að gera stefnanda grein fyrir fyrirhugaðri miðlun upplýsinganna til Capacent með skýrari hætti en gert var.

Stefndi kveðst taka úrskurði Persónuverndar alvarlega og hafi úrskurðinn að sjálfsögðu í huga í framtíðinni. Hins vegar verði ekki fram hjá því litið að úrskurðurinn byggi á mati á því hvort ótvírætt samþykki hafi verið gefið af hálfu stefnanda. Í huga þeirra aðila sem sátu fundinn af hálfu stefnda, þegar stefnanda var afhent bréf Capacent, sé enginn vafi á að ótvírætt samþykki af hálfu stefnanda hafi legið fyrir. Stefnanda hafi auk þess verið í lófa lagið að láta uppi þá skoðun sína að hún vildi ekki þiggja slíka þjónustu, eða vildi taka sér tíma í að hugsa um það hvort hún kærði sig um hana. Engar slíkar athugasemdir hafi komið fram af hálfu stefnanda. Hefði stefnandi gert athugasemdir við fyrirhugaða þjónustu hefði stefndi að sjálfsögðu tekið þær til greina og gert ráðstafanir til að afturkalla þjónustubeiðnina.

Stefndi bendir á að ráðgjafafyrirtækið Capacent hafi sinnt slíkri þjónustu sem um ræði í mörg ár. Samkomulag Capacent og stefnda í þessu tilviki hafi ekki verið frábrugðið öðrum samskonar samningum og Capacent geri við önnur fyrirtæki og hafi stjórnendur á UTS, sem sömdu við Capacent, ekki gert ráð fyrir öðru en að starfsaðferðir fyrirtækisins væru í samræmi við lög og reglur.

Stefndi telur að samkvæmt ákvæðum laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, hafi verið heimilt að leggja niður starf stefnanda og segja henni upp störfum með vísan til 43. og 44. gr. starfsmannalaga. Heimildir stefnda til að segja upp ráðningu vegna niðurlagningar; vegna skipulagsbreytinga og hagræðingar, séu því rúmar og eigi undir mat vinnuveitanda. Stefndi byggir á því að samkvæmt meginreglu vinnuréttar, sem einnig komi ótvírætt fram í ákvæðum starfsmannalaga, einkum IV. kafla og 2. mgr. 38. gr., sé það mat vinnuveitanda, í þessu tilviki stefnda, hvort og hvenær sé rétt að fækka starfsmönnum eða leggja niður störf til að markmiðum hagræðingar verði náð. Stefndi telur að slíkt mat verði ekki endurskoðað efnislega af dómstólum.

Stefndi heldur því fram að aðstaðan hafi verið sú að störf og verkefni viðkomandi starfsmanna hafi ekki rúmast innan skipulagsbreytinganna og ekki verið þörf fyrir þá í nýju skipulagi. Starf stefnanda hafi einfaldlega verið lagt niður þar sem ekki hafi verið þörf fyrir það lengur. Að mati stefnda var stefnanda á engan hátt mismunað.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga hafi verið brotin og að uppsögnin hafi verið illa ígrunduð. Stefndi hafi unnið að endurskipulagningu UTS um nokkurt skeið, eins og sjá megi af minnisblaði Gátta ehf. og skýrslu frá 5. september 2006. Einnig hafi verið leitað eftir utanaðkomandi ráðgjöf frá áðurnefndum ráðgjafafyrirtækjum. Þá hafi verið haldin kynning með öllum starfsmönnum sviðsins 6. september 2006 þar sem fram hafi komið hvernig standa ætti að þessari vinnu. Allir starfsmenn sviðsins hafi tekið þátt í umfangsmikilli undirbúningsvinnu þar sem markmiðið hefði verið að greina hvað mætti betur fara í starfsemi UTS. Þetta hafi falist m.a. í sérstakri viðhorfskönnun meðal starfsmanna og sérstökum starfsdegi. Öll þessi vinna hafi verið undirstaða nýrrar stefnumótunar UTS. Þá hafi starfsmenn fengið reglulega send drög til umsagnar. Stefndi kveðst því vera mjög undrandi á því að stefnandi segist ekki hafa komið að þessari vinnu. Skipulagsbreytingarnar sjálfar hafi eðlilega verið á forræði stjórnenda.

Þegar endurskoðuð stefnumótun og nýtt skipulag UTS hafi legið fyrir hafi það verið niðurstaða stjórnenda stefnda að breytingar á starfsmannahaldi sviðsins væru nauðsynlegar. Mikil vinna hafi verið lögð í nýja stefnumótun og nýtt skipulag. Það fari eftir eðli máls hvaða upplýsinga þurfi að afla til að rannsókn þess teljist fullnægjandi í skilningi rannsóknarreglu stjórnsýslulaga. Á því er byggt af hálfu stefnda að rannsóknarskyldu hafi verið fullnægt. Mikil vinna hafi verið lögð í að kanna skilvirkni og hagkvæmni UTS og hafi niðurstaðan verið sú að óhjákvæmilegt væri að leggja niður tiltekin störf ef settum markmiðum skyldi náð. Þá hafi stjórnendum verið fullkunnugt um hvaða verkefnum stefnandi sinnti og hvar þekking hennar og færni lá. Þegar ákvörðun hafi verið tekin um að leggja niður starf stefnanda hafi allar nauðsynlegar upplýsingar legið fyrir. Málið hafi því verið að fullu upplýst áður en stefndi tók ákvörðun um uppsögn stefnanda.

Vegna ummæla stefnanda, um að í skýrslunni frá 5. september 2006 sé hvergi vikið að því að fækka eigi fólki og á grundvelli hvaða sjónarmiða, segir stefndi að ástæða þess sé sú að þegar skýrslunni var dreift hafi ekki legið fyrir hvort eða hvaða störf yrðu lögð niður eða hvort segja þyrfti upp starfsmönnum.

Þá segir stefndi, vegna athugasemda stefnanda um að í áðurnefndri skýrslu sé ekki að finna úttekt á störfum einstakra starfsmanna, árangri þeirra í starfi og hæfni, að ekki hafi verið talin þörf á úttekt á árangri og/eða hæfni starfsmanna UTS í tengslum við skipulagsbreytingarnar. Ákvörðun um niðurlagningu starfa við skipulagsbreytingarnar hafi ekki verið byggð á vali milli starfsmanna á grundvelli árangurs og/eða hæfni í starfi. Aftur á móti hafi farið fram ítarlegt mat á störfum og verkefnum UTS. Niðurstaða stefnda hafi verið sú að ef markmiðum nýrrar stefnumótunar og skipulagsbreytinga skyldi náð væri nauðsynlegt að leggja niður fimm störf.

Stefndi segir að af þeim 11 starfsmönnum sem unnu á deildinni klínískar lausnir hafi átta þeirra verið tölvunarfræðingar og þrír kerfisfræðingar, en stefnandi hafi verið ein þeirra. Eins og fram komi í nýrri stefnumótun sé lögð aukin áhersla á að upplýsingatæknisvið sé sérfræðisvið þar sem tölvunarfræðimenntunar eða sambærilegrar menntunar sé krafist. Með sameiningu deilda, breyttum áherslum og aukinni aðkomu aðkeyptra verktaka hafi átt að ná fram ákveðinni hagræðingu. Verkefni þau sem stefnandi hafi sinnt hefðu verið að dragast saman og ekki verið önnur störf á hugbúnaðardeild þar sem þekking og reynsla stefnanda hefði nýst. Á sama hátt hafi verið kannað hvort einhver störf væru á öðrum deildum UTS, tæknideild eða þjónustumiðstöð, sem stefnandi gæti sinnt. Mat stjórnenda UTS hafi verið að svo væri ekki.

Stefndi mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt ákvæðinu skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Þess skuli þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Í þessu tilviki gangi starfsmannalögin framar og mat stefnda á því að fækka hafi þurft starfsmönnum tiltekinnar deildar. Verði talið að ákvörðunin hafi á einhvern hátt takmarkast af gildi 12. gr. stjórnsýslulaga byggir stefndi á því að ekki hafi verið lengur þörf fyrir verkefni þau sem stefnandi hafði með höndum vegna umræddra skipulagsbreytinga. Við þessar aðstæður hafi ekki verið leiðir til að taka aðra eða vægari ákvörðun og telur stefndi því að ekki hafi verið brotið gegn 12. gr. stjórnsýslulaga.

Stefndi kveðst hafa metið það svo að því markmiði um hagræðingu sem skipulagsbreyting UST átti að ná myndi ekki nást nema með því að leggja fimm störf niður. Forstöðumaður ríkisstofnunar beri ábyrgð á að stofnunin sem hann stýri starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf. Hann beri ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt og sé heimilt að áminna hann fari útgjöld fram úr fjárhagsheimildum, sbr. 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Forstöðumanni beri því samkvæmt framansögðu að reka stofnun á sem hagkvæmastan hátt.

Stefndi mótmælir því að undirbúningur ákvörðunar um uppsögn stefnanda hafi verið ófullnægjandi og að ákvörðunin hafi verið illa undirbúin og ígrunduð.

Því er mótmælt að ekki hafi farið fram skoðun á því hvort unnt hefði verið að ná ætluðum markmiðum með skipulagsbreytingunum án þess að leggja niður störf. Stjórnendur hefðu lagst yfir það hvort möguleiki væri á að breyta starfi viðkomandi starfsmanna og flytja þá til í starfi. Eftir ítarlega skoðun hafi það verið niðurstaða stjórnenda að ef markmiðum skipulagsbreytinganna skyldi náð væri ekki séð hvernig starfskraftar viðkomandi starfsmanna gætu nýst innan UTS. Því til grundvallar hafi legið eftirfarandi rök: Í fyrsta lagi hefðu með skipulagsbreytingunum flust verkefni milli skipulagseininga og því næðist fram aukin skilvirkni í innra starfi sviðsins og færri þyrfti til að sinna þeim verkefnum. Í öðru lagi hefði verksvið UTS með nýrri stefnumótun verið skilgreint nánar. UTS myndi í auknum mæli sinna verkefnum þar sem sérfræðiþekkingu þyrfti til en ýmis einfaldari verkefni myndu færast til einstakra sviða. Í þriðja lagi hafi, samkvæmt nýrri stefnumótun, verið gert ráð fyrir frekari úthýsingu verkefna og meiri aðkeyptri þjónustu. Í fjórða lagi hefði, með sameiningu þriggja hugbúnaðardeilda í eina, jafnframt náðst ákveðin hagræðing.

Stefndi vísar til þess að í stefnu komi fram að ekki verði séð að markmiðið með skipulagsbreytingunum hafi verið að spara launaútgjöld, a.m.k. hafi það markmið ekki verið skýrt. Í þessu sambandi áréttar stefndi að forstöðumanni beri að nýta fjármuni stofnunar á sem árangursríkastan hátt, en eðli máls samkvæmt sé markmið skipulagsbreytinga fyrst og fremst að auka skilvirkni og hagkvæmni til hagsbóta fyrir þá sem njóti þjónustunnar. Það liggi í augum uppi að þar sem þjónustan byggi fyrst og fremst á framlagi starfsmanna hljóti skipulagsbreytingar að hafa áhrif á það hve marga starfsmenn talið sé forsvaranlegt að nýta og ákveðnar breytingar hafi áhrif á þann kostnað sem falli á viðkomandi rekstrareiningu. Eitt af markmiðum nýs skipulags og stefnumótunar UTS sé að sinna þeim fjölmörgu og auknu verkefnum sem sviðinu sé ætlað að sinna án þess að aukið fjármagn fylgi, á sem hagkvæmastan hátt.

Stefndi kveðst mótmæla því sem fram komi í stefnu, um að vandi UTS hafi verið stjórnunarvandi og að vissir starfsmenn stæðu sig ekki sem skyldi í starfi en í minnisblaði Gátta ehf. hafi verið lagt til að vandamálin yrðu leyst með skipulagsbreytingum. Stefndi áréttar að hann beri ekki ábyrgð á þeim hugmyndum sem fram komi í minnisblaðinu og hafi ekki gert þær að sínum. Þá vísar stefndi til þess sem áður er sagt um undirbúning skipulagsbreytinganna og að uppsagnirnar hafi verið nauðsynlegar að mati stjórnenda.

Stefndi segir að það sé grófleg rangtúlkun á staðreyndum og útúrsnúningur sem stefnandi haldi fram, um að B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, hafi þvingað E-kvk-þf Á-x-x, fyrrverandi deildarstjóri á UTS, til að raða undirmönnum sínum í eins konar gæðaflokka. Slíkt komi hvergi fram í framburði hennar í máli S-kk-ef T-x-x. Stefndi kveðst mótmæla þessari fullyrðingu harðlega. Margs konar greining hafi farið fram á starfsemi UTS og einn þáttur hafi verið að sviðsstjóri bað deildarstjóra að flokka starfsfólk eftir því hvernig það væri að standa sig í þeim verkefnum sem það sinnti. Ekki hafi verið um neinar þvingunaraðgerðir að ræða né heldur hafi tilgangurinn verið að finna út hvaða starfsmenn mættu missa sín eins og fullyrt sé. Þetta sé vel þekkt aðferðafræði í mannauðsstjórnun.

Þá mótmælir stefndi því sem röngu og ósönnuðu að brotið hafi verið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins.

Stefndi segir að samkvæmt 22. gr. stjórnsýslulaga skuli í rökstuðningi vísa til þeirra réttarreglna sem ákvörðun stjórnvalds sé byggð á. Að því marki sem ákvörðun byggist á mati skuli í rökstuðningnum greina frá þeim meginsjónarmiðum sem ráðandi hafi verið við matið. Þar sem ástæða sé til skuli í rökstuðningi einnig rekja í stuttu máli upplýsingar um þau málsatvik sem höfðu verulega þýðingu fyrir úrlausn málsins. Í rökstuðningi til stefnanda komi fram að stefndi hafi byggt ákvörðun um að leggja niður starf stefnanda á 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996. Þar sé einnig lýst áðurnefndum skipulagsbreytingum og hagræðingu við þær og skýrt hvernig þær leiddu til þess að starf stefnanda hafi verið lagt niður og henni sagt upp störfum. Efni rökstuðnings stefnda til stefnanda fullnægi, samkvæmt ofangreindu, skilyrðum stjórnsýslulaga fyllilega og er öðru mótmælt sem röngu og ósönnuðu.

Jafnframt vísar stefndi til þess að stefnandi nefni það í stefnu að hún stundi mastersnám í upplýsingatækni á heilbrigðissviði. Hún segi jafnframt að sviðsstjóri telji afar mikilvægt fyrir sviðið að fá þessa þekkingu inn á sviðið. Að mati stefnda er um rangtúlkun að ræða hjá stefnanda. Sviðsstjóri sitji í námsstjórn fyrir umrætt nám og hafi ítrekað látið það koma fram þar að námið, í þeirri mynd sem það sé í dag, nýtist engan veginn nógu vel fyrir starfsemi eins og UTS á Landspítala.

Stefndi bendir á að í starfslýsingu stefnanda komi fram að stefnandi hafi verið umsjónarmaður Legu og Notes sjúkraskrárkerfis auk annarra verkefna sem hún komi að. Hætt sé að nota Notes sjúkraskrárkerfið og verið sé að skipta út Legukerfinu en því sé ekki lokið. Þau verkefni hafi því dregist verulega saman. Allri þróun í Legu kerfinu hafi verið hætt og sú takmarkaða rekstrarþjónusta sem veita þurfi vegna kerfisins hafi færst á aðra starfsmenn. Þá sé það rétt að stefnandi hafi tekið þátt í þróun ADT kerfisins, en aðrir starfsmenn UTS, sem sinni Sögu kerfinu, hafi tekið við því, og hagræðingin falist í því að þeir tóku þann þátt yfir. Vegna ummæla stefnanda, um að vinna hennar vegna Legu hafi verið um 20% starf, en hún sinnt öðrum störfum jafnframt, kveður stefndi það vera mat sitt að það hafi reyndar verið hærra. Varðandi önnur verkefni sem stefnandi sinnti hafi þau verið endurskoðuð og flutt á aðra starfsmenn eftir atvikum. Þau hafi verið almenns eðlis og hvorki krafist sérþekkingar né sérstakrar hæfni, þekkingar eða menntunar. Þeim verkefnum hefðu fjölmargir aðrir starfsmenn á stofnuninni getað sinnt. Við skipulagsbreytinguna hafi verkefnin að stórum hluta verið lögð niður en sum minni verkefni dreifst og flust á aðrar deildir sviðsins, eins og gerð sé grein fyrir í greinargerðinni um skipulagsbreytingarnar.

Stefndi bendir einnig á að starfsheitið kerfisfræðingur sé ekki lögverndað og geti því hver sem er notað það. Starfsheitið hafi verið notað hjá stefnda jöfnum höndum yfir ófaglærða starfsmenn, sem hafi unnið í tölvumálum, sem og aðra með formlegt nám í kerfisfræði að baki. Ófaglærðir kerfisfræðingar hjá stefnda hafi verið í stéttarfélagi ófaglærðra, SFR. Stefnandi falli í þennan hóp, þ.e. kerfisfræðingar sem hafi ekki tölvutengt nám að baki starfsheitinu, en stefnandi sé íslenskufræðingur.

Varðandi það sem stefnandi heldur fram, um að stefnda hafi verið skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en ákvörðunin um uppsögnina var tekin, segir stefndi að engin rök séu færð fyrir þessari skoðun stefnanda og er þessari málsástæðu mótmælt.

Stefndi áréttar að ákvörðun stefnda hafi verið byggð á því að uppsögn stefnanda væri nauðsynlegur liður í að ná fram markmiði skipulagsbreytinga. Ákvörðun um uppsögn stefnanda hafi ekki byggst á vali milli starfsmanna vegna hæfni og/eða árangurs, eins og áður hafi komið fram. Hins vegar hafi verið farið í ítarlegt mat á störfum og verkefnum sem leiddi til þess að ákveðið hafi verið að leggja niður fimm störf.

Með vísan til framangreinds telur stefndi að alls ekki verði séð að ákvörðun stefnda hafi byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Stefndi hafi því ekki brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins við uppsögn stefnanda.

Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda um að ekki hafi verið gætt að réttarvernd stefnanda sem trúnaðarmanns.

Stefndi telur að trúnaðarmannaverndin, sem stefnandi haldi fram að brotin hafi verið, eigi ekki við í hennar tilviki. Starf stefnanda hafi snúið að upplýsingakerfinu LEGU en að auki hafi hún sinnt tilfallandi verkefnum. Eins fram komi í rökstuðningi fyrir ákvörðun um að leggja starfið niður, og í greinargerð um stefnumótun og skipulag upplýsingatæknisviðs, verði LEGU kerfið lagt niður hjá stefnda. Ekkert annað starf á stofnuninni en starf stefnanda hafi falið í sér umsjón með LEGU kerfinu auk þess sem ekkert annað starf hafi verið, eða sé, sambærilegt við starf það sem stefnandi gegndi. Jafnframt getur stefndi þess að enginn annar starfsmaður á sviðinu sé íslenskufræðingur að mennt, eins og stefnandi. Ákvörðunin um að leggja niður starfið hafi ekki byggst á vali milli starfsmanna með tilliti til hæfni eða árangurs heldur því að ef markmiðum nýrrar stefnumótunar og skipulagsbreytinga skyldi náð hafi verið nauðsynlegt að leggja niður starfið. Starf og verkefni stefnanda hafi ekki rúmast innan skipulagsbreytinganna og ekki verið þörf fyrir störf hennar í nýju skipulagi.

Stefndi segir að stefnanda hafi ekki verið sagt upp störfum vegna starfa sinna sem trúnaðarmaður og hún hafi á engan hátt verið látin gjalda trúnaðarmannastarfa sinna og er öðru mótmælt sem röngu og ósönnuðu.

Þá mótmælir stefndi því að með uppsögnunum hafi verið brotið gegn lögum nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og jafnréttisáætlun stefnda. Uppsögn stefnanda hafi ekki byggst á vali milli starfsmanna heldur þeim störfum sem þeir gegndu. Það sé því ljóst að aðrar ástæður en kynferði stefnanda hafi legið til grundvallar uppsögn hennar og hafi stefndi því ekki brotið gegn áðurnefndum lagaákvæðum né jafnréttisáætlun. Bendir stefndi á að í dag séu 65 starfsmenn á UTS, þar af þrjátíu konur. Reynsla UTS, sem á það sammerkt með flestum tölvudeildum og tölvufyrirtækjum landsins, sé sú að erfitt reynist að fá konur í tæknileg störf í tölvumálum eins og í tæknideild og þjónustumiðstöð UTS.

Stefndi kveður ekki ljóst hvers vegna stefnandi kjósi að segja að eini karlinn, sem sagt var upp, tilheyrði minnihlutahópi, í tengslum við umfjöllun um meint brot á jafnréttislöggjöf. Stefndi lítur svo á að með setningunni sé gefið í skyn að stefndi hafi brotið reglu stjórnsýslulaga um bann við mismunun en umræddur karl var af erlendu bergi brotinn. Því er mótmælt. Stefndi telur athugasemdina ósmekklega, óviðeigandi og með öllu óverðskulduð.

Á því er byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Stefnanda hafi verið sagt upp störfum með lögmætum hætti, með löglegum fyrirvara og eigi hún ekki neina kröfu á hendur stefnda. Stefnandi hafi ekki þurft að vinna uppsagnarfrest sinn.

Stefndi telur skilyrðum skaðabótaréttar ekki vera fullnægt að neinu leyti og hafnar kröfum stefnanda. Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni hafi henni borið að takmarka það eins og kostur var, en ósannað sé að hún hafi sinnt því nema að hluta.

Stefndi segir að ósönnuð sé sú fullyrðing stefnanda að atvinnuhorfur hennar séu ekki góðar. Bendir stefndi á að á því tímabili sem liðið er frá uppsögninni hafi atvinnuleysi verið í sögulegu lágmarki hér á landi. Ósannað sé að starfsöryggi stefnanda sé lakara í dag en hjá stefnda og því er mótmælt að uppsögnin sé til þess fallin að valda stefnanda vandkvæðum.

Einnig er hafnað skýringum stefnanda um vinnumarkaðinn að öðru leyti. Öll þau atriði sem stefnandi haldi fram fjárkröfu sinni til stuðnings séu ósönnuð og er þeim mótmælt en stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem bótakröfu hennar viðkomi. Stefndi telur vandséð hvernig fullyrðingar stefnanda í stefnu samræmist rökstuðningi og ástæðu fyrir uppsögn stefnanda.

Stefndi telur að ekki sé fullnægt skilyrðum skaðabótaréttar fyrir bótakröfu stefnanda samkvæmt almennum reglum, skaðabótalögum né öðrum bótareglum. Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem bótakröfu hennar viðkemur, m.a. um grundvöll kröfu, sök, ólögmæti, tjón, orsakasamband og sennilega afleiðingu. Því er mótmælt að skilyrðum þessum sé fullnægt.

Málsástæðum stefnanda vegna kröfu um miskabætur á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga er mótmælt þar sem ekki séu skilyrði til að dæma slíkar bætur í máli þessu. Stefndi telur að ekki hafi verið sýnt fram á að í ákvörðun stefnda hafi falist ólögmætar meingerðir gegn frelsi, friði, æru eða persónu stefnanda í skilningi 26. gr. laga nr. 50/1993 en ákvörðun stefnda, um að segja stefnanda upp störfum, hafi verið byggð á lögmætum og málefnalegum ástæðum og stefndi hafi ekki brotið gegn jafnréttislögum né jafnréttisáætlun sinni. Því er mótmælt að stefnanda hafi verið mismunað.

Um varakröfu sína segir stefndi að verði komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni sé á því byggt af hálfu stefnda að skaðabótakrafa stefnanda sé allt of há. Þess er krafist að tekið verði tillit til þess að stefnandi þurfti ekki að vinna uppsagnarfrest sinn og að draga eigi allar greiðslur sem stefnandi fékk frá uppsögn fram að starfslokum frá kröfu hennar.

Stefndi byggir á því að viðmiðunartímabil bóta taki til allt of margra mánaða. Er því mótmælt og þess krafist að miðað verði við mun styttra tímabil ef dómurinn fellst að einhverju leyti á að stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni. Þá er því mótmælt að yfirvinna, mótframlag í lífeyrissjóð og mótframlag í séreignasjóð leggist við kröfu stefnanda. Sama eigi við um orlofs- og desemberuppbót.

Fallist dómurinn að einhverju leyti á bótakröfu stefnanda þá er þess krafist að allar tekjur hennar, á tímabilinu 1. október 2006 til loka desember 2007, komi til frádráttar. Þá verði miðað við laun að frádregnum sköttum. Því er mótmælt að taka eigi tillit til þess við ákvörðun bóta að stefnandi var ríkisstarfsmaður. Að mati stefnda sinnti stefnandi ekki nægilega skyldu sinni til að takmarka tjón sitt. Miskabótakröfu er mótmælt sem allt of hárri og þess krafist að hún verði lækkuð verulega. Að lokum vísar stefndi, varðandi varakröfu sína, til allra sömu málsástæðna og sjónarmiða og fram hafa komið um aðalkröfu.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda og upphafsdegi vaxtakröfu, en bótakrafa hafi fyrst komið fram með stefnu máls þessa. Því telur stefndi, ef dómurinn fellst á vaxtakröfu, að ekki eigi að miða við fyrra tímamark en þingfestingardag varðandi vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, en mánuð eftir þingfestingardag stefnu verði fallist á dráttarvexti, sbr. 9. gr. sömu laga. Þá er í varakröfu gerð krafa um að málskostnaður falli niður.

Vegna málskostnaðarkröfu er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991.

IV.

Eins og rakið hefur verið var stefnandi ein af fimm starfsmönnum sem var sagt upp störfum. Í dómi Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006 vegna uppsagnar eins af þessum starfsmönnum, S-kk-ef T-x-x, segir að forstöðumenn stefnda hefðu komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að fækka starfsmönnum til að ná fram hagræðingu í rekstri. Í lögum nr. 70/1996 séu ekki reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skuli upp við slíkar aðstæður. Þótt ákvörðun um þetta ráðist að meginstefnu af mati stefnda séu valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar, þar með talinni réttmætisreglunni, en samkvæmt henni verði stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Hafi starfsmaður verið ráðinn til ákveðins starfs geti verið nægilegt í þessu sambandi að uppsögn hans sé reist á því að ekki sé talin þörf á að nokkur gegni því starfi lengur. Hafi starfsmaður á hinn bóginn sinnt ákveðnu verkefni á tilteknu tímabili dugi ekki að líta eingöngu til þess að það verkefni muni dragast saman eða leggjast af, heldur þurfi jafnframt að leggja frekara mat á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði.

Við aðalmeðferð málsins skýrði stefnandi frá menntun sinni og starfsreynslu. Hún kvaðst vera íslenskufræðingur að mennt og hafa lokið BA prófi í íslensku. Svo hefði hún tekið eina önn í Tölvuháskólanum í Reykjavík. Í kjölfarið hefði hún farið að vinna á Sjúkrahúsi Reykjavíkur í tölvudeild. Í starfi sínu hefði hún aflað sér menntunar með námskeiðum og hafið nám í meistaranámi í upplýsingatækni á heilbrigðissviði við Háskóla Íslands.

Stefnandi sagði að hún hefði í fyrstu verið ráðin sem þjónustufulltrúi í þjónustudeild. Starfið hefði falist í aðstoð við notendur og að setja upp ný forrit og vélar frá grunni, eða „strauja“ þær eins og það sé kallað. Starfsheitið kerfisfræðingur hefði komið til um ári síðar. Starf hennar hefði fljótlega tekið breytingum. Hún hefði farið í hugbúnaðardeild og rekið einstök tölvukerfi. Fyrst hefði hún séð um heimasíðu spítalans, svo farið að reka ákveðin kerfi eins og göngudeildarkerfið, sem hún hefði séð um innleiðingu á, og síðan séð um legudeildarkerfið og röntgendeildarkerfið. Stefnandi staðfesti að starfslýsing sem liggur fyrir í málinu sé sú sem hún hefði síðast unnið eftir. Stefnandi lýsti þeim verkefnum hún hefði síðast sinnt nánar þannig að hún hefði verið ábyrgðarmaður með legudeildarkerfi spítalans og því sinnt viðhaldi á gagnagrunninum sjálfum. Hún hefði unnið náið með hugbúnaðarfyrirtækinu ef það kæmu upp villur, bæði við að villuprófa og skoða nýjar útgáfur. Einnig hefði hún unnið við að innleiða klínískan myndabanka inni á bókasafni, en það hefði verið stórt og víðtækt verkefni. Síðan hefðu fleiri verkefni legið fyrir sem hún hefði ekki verið byrjuð á sökum tímaskorts. Stefnandi sagði að það hefði verið búið að tala um það í nokkurn tíma að innleiða Sögukerfið ADT, sem tæki yfir nokkur kerfi, þ.á m. legudeildarkerfið. Kerfið hefði verið í þróun, þarfagreining hafi þurft að fara fram, forritun og prófanir, en þetta væri langt og mikið ferli. Stefnandi kvaðst hafa verið í verkefnahóp sem kom að innleiðingu á Sögukerfinu. Þegar stefnanda var sagt upp hefði innleiðingin verið á því stigi að beðið var eftir nýrri útgáfu sem hægt væri að prófa á geðsviði. Mikið ferli hefði verið eftir, a.m.k. eitt ár.

B-kk-nf J-kk-nf, sviðsstjóri UTS, sagði fyrir dómi að stefnandi hefði verið í ýmsum verkefnum sem sneru að legudeildarkerfinu og öðrum klínískum kerfum. Þá hefði hún unnið í Notes sjúkraskráarkerfi. Hún hefði tekið þátt í að innleiða Sögukerfið ásamt öðrum, en kerfið ætti að taka við af legudeildarkerfinu. Taldi hann að starfshlutfall stefnanda vegna legudeildarkerfisins hefði verið meira en 20%. Fram kom að ekki væri búið að skipta út legudeildarkerfinu, en það væri búið að taka ákvörðun um að gera það þannig að þróun við það hætti og færist annað. Verkefni í kringum kerfið minnki því stöðugt. ADT kerfið myndi leysa það af en það sé hluti af Sögukerfinu sem aðrir starfsmenn sinni. Eðlilegt væri að þeir starfsmenn myndu sinna því og bæta verkefnum við sig. B-kk-nf sagði að stefnandi hefði að hluta til komið að vinnu vegna ADT kerfisins. Jafnframt sagði hann að önnur tilfallandi störf sem stefnandi hefði sinnt væru notendaþjónusta og myndakerfi. Þá sagði hann að það sem aðallega réð því hvaða starfsmönnum var sagt upp hefðu verið þau verkefni sem þeir sinntu.

Samkvæmt því sem fram hefur komið fyrir dómi og gögnum málsins liggur fyrir, líkt og í máli S-kk-ef T-x-x, að ákvörðun um að leggja niður starf stefnanda var ekki byggð á vali milli manna, frammistöðu þeirra eða hæfileikum, heldur á því að verkefni hennar rúmuðust ekki innan nýs skipulags eða færðust til annarra starfsmanna. Ljóst er að starfssvið stefnanda tók breytingum í gegnum tíðina og hún sinnti margvíslegum verkefnum sem voru ekki einskorðuð við tiltekin kerfi eða verkefni sem leggja átti niður. Einnig verður að líta til þess að hún hafði tekið þátt í að innleiða kerfi sem áttu að taka við af öðrum kerfum. Var stefnda því skylt að leggja frekara mat á hæfni stefnanda áður en tekin var ákvörðun um að segja henni upp störfum. Þar sem slíkt mat fór ekki fram var ekki staðið réttilega að ákvörðun stefnda um að segja stefnanda upp störfum. Var uppsögnin af þeirri ástæðu ólögmæt og á stefnandi því rétt á bótum vegna tjóns sem hún hefur orðið fyrir af þeim sökum.

Stefnandi krefst bóta vegna fjártjóns sem nemur launum í 12 mánuði og byggir á útreikningum Starfsmannafélags Reykjavíkur, dags. 14. júní 2007. Samkvæmt þeim hefðu heildarárslaun hennar verið 4.268.911 krónur. Þar við bætist 23.000 kr. orlofsuppbót, 41.800 kr. desemberuppbót, 171.336 kr. mótframlag í lífeyrissjóð og 86.674 kr. í séreignarsjóð. Alls geri þetta 4.420.386 kr. Auk þess krefst hún 800.000 kr. í miskabætur.

Við ákvörðun bóta vegna fjártjóns stefnanda verður að líta til þess að hún naut réttinda og bar skyldur starfsmanna ríkisins samkvæmt lögum nr. 70/1996. Þótt hún hafi verið ráðin með gagnkvæmum uppsagnarfresti mátti hún almennt treysta því að fá að halda stöðu sinni, nema eitthvað sérstakt kæmi til. Hún var fertug er henni var sagt upp störfum og eina fyrirvinna heimilisins. Með hliðsjón af aldri hennar, menntun og starfsreynslu má ætla að atvinnuhorfur hennar séu ágætar. Við mat á bótafjárhæð verður að taka tillit til þess að hún fékk greidd laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem lauk 1. janúar 2007. Hún vann hjá Fjárvakri fyrstu þrjá mánuði ársins 2007. Samkvæmt launaseðlum voru mánaðarlaun hennar 300.00 kr., mótframlag í Lífeyrissjóð verzlunarmanna 24.000 kr., og mótframlag í Allianz 6.000 kr. Í marsmánuði fékk hún, auk mánaðarlauna, greidd orlofslaun, orlofsuppbót og desemberuppbót, samtals 398.964. Þá fékk hún greiddar atvinnuleysisbætur í apríl og hluta af maí, samtals 263.007 kr., samkvæmt upplýsingum um staðgreiðslu á árinu 2007. Í maí var hún með 225.000 kr. í laun hjá Íþróttabandalagi Reykjavíkur. Í september hóf hún störf hjá UMFÍ og ÍSÍ og hefur unnið þar síðan. Samkvæmt launaseðlum fyrir þá vinnu eru mánaðarlaun hennar 300.000 kr., mótframlag í Lífeyrissjóð verzlunarmanna 24.000 kr. og 6.000 kr. í Allianz. Að öllu þessu virtu verða bætur til stefnanda vegna fjártjóns ákveðnar að álitum 900.000 kr.

Að mati dómsins hefur ekki verið sýnt fram á annað en að uppsögn stefnanda hafi verið til komin vegna hagræðingar í rekstri. Ekki hefur verið sýnt fram á að stefnandi hafi verið látin gjalda þess að hún hafi verið trúnaðarmaður. Þá hefur ekki verið sýnt fram á eða leiddar líkur að því að henni hafi verið mismunað á grundvelli kynferðis. Þykja ekki skilyrði til að dæma stefnanda miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Er þeirri kröfu því hafnað.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 900.000 krónur með dráttarvöxtum frá þeim degi er mál þetta var þingfest 28. júní 2007, svo sem nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Að teknu tilliti til þess að mál tveggja annarra starfsmanna hafa verið rekin samhliða þessu máli, og vinna lögmanns nýtist því í öllum málunum, þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 350.000 kr. Hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf, settur héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Landspítali – háskólasjúkrahús, greiði stefnanda, R-kvk-þgf H-kvk-þgf H-kvk-þgf, 900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. júní 2007 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 350.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf