E-753/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 16. mars sl., var höfðað með birtingu stefnu 29. nóvember sl.

Stefnandi er K-x-x T-x-x K-x-x, kt. 000000-0000, Sabaly 28, 31-479, Kraków, Póllandi, en stefndi er H-kk-nf M-kk-nf, kt. 000000-0000, Ljósalandi, Laugarási.

Stefnandi krefst þess að stefndi H-kk-nf M-kk-nf verði dæmdur til að greiða stefnanda vangoldin laun að fjárhæð kr. 51.071 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. ágúst 2006 til greiðsludags. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól skv. 12. gr. laga nr. 38/2001, í fyrsta sinn þann 1. ágúst 2007.

Stefndi krefst sýknu. Þá er krafist málskostnaðar af hálfu beggja aðila samkvæmt mati dómsins og virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð þann 16. mars sl.

I.

Óumdeilt er í málinu að stefnandi, sem er pólskur, hafi dvalið á heimili stefnda um tíu daga skeið í júlímánuði árið 2006 ásamt félaga sínum M-x-x K-x-x. Þá eru aðilar sammála um að ágreiningur hefði orðið vegna notkunar félaga stefnanda á tölvu stefnda og í kjölfarið hefði stefnandi ásamt félaga sínum yfirgefið heimili stefnda. Ágreiningur er í máli þessu hvort stefnandi hefði innt af hendi umsamið vinnuframlag á heimili stefnda en stefndi heldur því fram að stefnandi hefði verið gestur á heimili sínu.

II.

Stefnandi, sem er pólskur námsmaður, kveður málavexti vera þá að hann hafi komið hingað til lands vorið 2006 í leit að sumarvinnu sem verkamaður ásamt félaga sínum M-x-x. Hefði hann gert samning við stefnda um að vinna í tvær vikur hjá honum en að lokum starfað hjá honum frá 6. til 11. júlí 2006 en ekki fengið greitt fyrir vinnu sína. Kvaðst stefnandi hafa unnið samtals 25 dagvinnustundir og 23 stundir í yfirvinnu. Þá hefði stefnandi ekki fengið greitt orlof á þessu tímabili. Stefnandi kveðst hafa reynt árangurslaust að fá laun sín greidd hjá stefnda og að endingu leitað til Starfsgreinasambands Íslands þar sem honum hefði verið vísaði til Bárunnar stéttarfélags, sem hefði hafið innheimtuaðgerðir hjá stefnda þann 28. ágúst 2006. Stefndi svaraði bréfi stéttarfélagsins munnlega og hafnaði því að skulda stefnanda nokkuð. Þá kveður stefnandi að stefndi hafi brugðist ókvæða við vegna afnota M-x-x af tölvu stefnda og stefndi í framhaldi óskað eftir því að stefnandi yfirgæfi heimilið sem stefnandi hefði gert. Stefnandi fékk síðan vinnu hjá Síld og fiski í Hafnarfirði og starfaði þar frá 14. júlí til 26. ágúst sl. Í rafbréfi stefnanda til lögmanns síns, dags. 11. október 2006 kemur fram að stefnandi hefði unnið sem verkamaður á býli stefnda, hreinsað blómabeð í gróðurhúsi og slegið gras og undirbúið jarðveg fyrir grasvinnu.

Krafa stefnanda er byggð á munnlegum ráðningarsamningi aðila og rétti stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda. Stefnandi byggir kröfur enn fremur á meginreglu samningaréttar um skyldu til efnda gerðra samninga. Stefnandi kveðst hafa unnið fyrir stefnda frá morgni til kvölds í eina viku á þeirri forsendu að hann fengi greitt fyrir það. Ekki hefði verið gefið á neinn hátt til kynna að um sjálfboðavinnu hefði verið að ræða. Stefnandi hefði fengið kennitölu hjá Hagstofu Íslands í þeim tilgangi að geta stundað launavinnu hér á landi en hann sé námsmaður og hafi hann ætlað að afla sér tekna hérlendis fyrir væntanlegum námskostnaði.

Krafan er byggð á útreikningum Bárunnar stéttarfélags og tekur mið af kaupgjaldsskrá Samtaka atvinnulífsins frá 1. júlí 2006.

Sundurliðast krafa stefnanda þannig:

Ógreidd laun 6.– 11. júlí 2006 kr. 46.714

Orlof 10,17% kr. 4.714

Samtals kr. 51.071

Stefnandi vísar til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga og rétt stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda. Þá byggir stefnandi einnig á meginreglu samningaréttar um skyldu til efnda gerðra samninga. Á því er byggt að greiða eigi mönnum fyrir vinnu sína og að stefndi hafi ekki getað gengið út frá því að hér væri um sjálfboðavinnu að ræða, enda hafði stefnandi ekki gefið til kynna á neinn hátt að hann væri að vinna kauplaust í þágu stefnda. Fullyrðingum stefnda um að stefnandi hafi verið í heimsókn og unnið örlítið í leiðinni er mótmælt sem röngum og ósönnuðum, enda er stefnandi með íslenska kennitölu, sem hann fékk í þeim tilgangi að geta starfað hér á landi. Þá er á því byggt að stefnandi er verr staddur en gengur og gerist með almenna launþega þar sem hann er ekki mæltur á íslenska tungu og í ljósi þess hvíldi enn meiri skylda á stefnda að tryggja að samningar um kaup og kjör væru skýrir.

III.

Stefndi kveðst hafa kynnst félaga stefnanda, M-x-x K-x-x, fyrir um tveimur árum en þá hefði kona stefnda ekið fram á þrjá ferðalanga á Hellisheiði. Kona hans hefði tekið þessa ferðalanga upp í bílinn og ekið þeim á heimili þeirra að Ljósalandi. Hefðu þessir ferðalangar þá dvalið á heimili stefnda í hálfan mánuð. Hefðu þeir meðal annars gert við hjól hjá stefnda til að geta ferðast. Í maí eða júní á síðasta ári hefði M-x-x K-x-x haft símasamband við stefnda og spurt hvort hann, ásamt félaga sínum, mætti koma á heimili stefnda, sem stefndi kvaðst hafa samþykkt. Hefði stefnandi í framhaldi ásamt félaga sínum komið á heimili hans og dvalið þar í boði stefnda. Þegar stefnandi hefði verið búinn að vera á heimili stefnda í einn eða tvo daga þá hefði félagi hans farið að „djöflast“ í tölvu stefnda. Hefði stefndi þá farið að ræða við M-x-x, sem hefði tjáð honum að hann ætti ekki hreinan sakaferil í Póllandi. Aðspurður um það hvað stefnandi hefði verið að gera á heimili stefnda, kvað stefndi að hann hefði eingöngu „etið, sofið, reykt og kjaftað“ við stefnda. Stefndi kvaðst vera sláttumaður, en hann sæi um að slá gras fyrir aðra. Stefndi kvaðst hafa verið í vinnu á þessum tíma en hann hefði farið til Reykjavíkur á morgnana til að slá. Engin starfsemi hefði verið á Ljósalandi utan að stefndi hefði komið þar stundum til að gera við vélarnar sínar. Aðspurður um skráningu hjá ríkisskattstjóra um virðisaukaskattsskylda starfsemi sína og atvinnurekstur hans, blómarækt, kvaðst stefndi ekki geta fullyrt um það hvers vegna slík skráning hefði farið fram. Stefndi ætlaði hins vegar fyrir fjórum árum að hefja tómataframleiðslu og hefði því keypt jörðina Ljósaland til að byggja gróðurhús en hefði ekki fengið þá lánafyrirgreiðslu sem hann þurfti til, svo af þeirri starfsemi hefði ekki orðið. Stefndi kvaðst hins vegar setja niður blóm til að finna sína eigin blómaangan en hann hefði aldrei stundað neina sölu eða neina garðrækt. Stefnandi hefði dvalið hjá sér um fjóra daga og þá hefði stefndi beðið hann um að fara þar sem hann hefði verið óalandi og óferjandi. Aðspurður kvað stefndi að stefnandi hefði ekki krafist launa þegar hann fór af heimilinu en minntist þess þó að félagi stefnanda hefði hringt og sagt við sig að ef stefndi hefði áhuga á að borga þeim eitthvað þá mætti hann gera það. Sagðist stefndi ekki vita hvers vegna M-x-x hefði sagt þetta svona, verið gæti að þeir teldu það vinnu að „kjafta“ við sig eða að M-x-x hefði gert við reiðhjól til að geta farið í ferðalag. Stefndi sagði stefnanda hafa verið í fríu fæði og húsnæði hjá sér og hefði stefndi litið á hann sem gest sinn. Stefnda fannst það stórundarlegt þegar hann fékk bréf frá stéttarfélaginu þar sem launa var krafist fyrir hönd stefnanda en þar hefði komið fram að stefnandi hefði unnið um 25 dagvinnustundir og 23 yfirvinnustundir á tímabilinu. Það þætti stefnda undarlegt því þegar stefndi fór til vinnu um tíuleytið á morgnana hefði stefnandi yfirleitt verið sofandi. Venjulega hefði stefndi farið að sofa klukkan tíu á kvöldin þegar hann kom heim og allur gangur þá á hvort stefnandi hefði verið á fótum eða ekki. Engin störf hefðu verið hjá stefnda fyrir stefnanda. Stefndi sagðist stundum hafa haft undirverktaka í vinnu hjá sér og þeir þá skrifað reikninga á verkin. Varðandi stefnanda þá hefði það ekki átt við. Auk þess væri það óhugsandi fyrir stefnda að ráða til sín launafólk með allri þeirri skriffinnsku og öllum þeim gjöldum sem því fylgdi. Stefndi kvaðst hins vegar vera vanur að taka inn á heimili sitt fólk sem dveldi þar um skemmri eða lengri tíma án þess að taka gjald fyrir þó svo að það væri í fæði og húsnæði.

IV.

S-kk-nf T-kk-nf, framkvæmdastjóri Starfsgreinasambands Íslands, kvað stefnanda hafa komið á skrifstofu sína í lok ágúst sl. og sagt farir sínar ekki sléttar. Stefnandi hefði lýst því svo fyrir S-kk-þgf að stefnandi hefði starfað hjá stefnda í júlímánuði án þess að fá laun greidd. Stefnandi hefði við störf sín hjá Síld og fiski ehf., fengið upplýsingar um átak Alþýðusambands Íslands, „einn réttur, ekkert svindl“ og þá orðið ljóst að hann gæti leitað réttar síns og því í framhaldi leitað til Starfsgreinasambands Íslands. Var stefnanda beint til stéttarfélagsins Bárunnar en þar sem stefnandi var að fara úr landi daginn eftir liðsinnti S-kk-nf stefnanda og var Bárunni í framhaldi veitt umboð til að innheimta vangreidd laun stefnanda. Lýsti stefnandi störfum sínum þannig að hann hefði unnið við ýmis störf við slátt og fleira tengt því hjá stefnda. Ástæða þess að stefnandi hefði komið aftur til landsins var að félagi stefnanda, M-x-x K-x-x, hefði unnið áður í Laugarási við garðyrkju. Í ljós hefði síðan komið að eitthvert óeðlilegt ástand hefði verið á heimilishaldinu hjá stefnda og þeir félagar því talið rétt að hverfa frá honum.

V.

Ekki er ágreiningur um það að stefnandi dvaldi á heimili stefnda umrætt tímabil. Stefnandi, sem er pólskur ríkisborgari og býr í Póllandi, kom ekki fyrir dóminn. Frásögn hans í bréfi til lögmanns síns svo og sú frásögn, sem hann tjáði S-kk-þgf T-kk-þgf í lok ágúst sl., styður þá fullyrðingu að stefnandi hafi verið eða talið sig vera í vinnu hjá stefnda. Þá fór stefnandi beint í vinnu hjá Síld og fiski ehf. eftir að hann yfirgaf heimili stefnda. Styður það einnig þá ætlan stefnanda að vinna á meðan á dvöl hans í landinu varði. Ekki liggur fyrir við hvað nákvæmlega stefnandi vann en hann segist hafa unnið við slátt og fleira tengt verktakastarfsemi stefnda sem eru sláttustörf fyrir aðra og vinna við umhirðu blóma. Stefndi hefur fullyrt að stefnandi hafi verið gestur á heimili sínu og að hann sé vanur að taka einstaklinga, jafnvel ókunna, inn á heimili sitt án gjalds þrátt fyrir að þeir dvelji þar um lengri eða skemmri tíma. Þykir dóminum þetta ótrúverðugt en í máli stefnda kom fram að hann hefði farið til vinnu heiman frá sér um tíuleytið á morgnana og komið seint heim. Þykir dóminum ósennilegt að stefndi hafi afhent ókunnum erlendum ferðalöngum heimili sitt til dvalar og ókeypis fæði í lengri eða skemmri tíma en stefndi kvaðst ekki hafa krafist endurgjalds fyrir fæði og gistingu. Þykir frásögn stefnda því ótrúverðug þegar litið er til allra þátta þessa máls.

Kjarasamningur Starfsgreinasambands Íslands við Samtök atvinnulífsins er samningur um lágmarkskjör. Óheimilt er að greiða lægri laun en tilgreind eru í kjarasamningnum. Atvinnurekendum ber að gera skriflegan ráðningarsamning við starfsmenn en enginn ráðningarsamningur hefði verið gerður við stefnanda. Þar sem dómurinn telur sannað að stefnandi hafi átt að sinna störfum fyrir stefnda þá er meginregla vinnumarkaðarins að greitt sé fyrir það vinnuframlag sem látið er af hendi. Í þessu tilviki bar stefnda sem vinnuveitanda að gera ráðningarsamning við stefnanda. Stefnandi hafði ekki rétt til að stunda verktöku hér á landi en hann hafði hins vegar rétt til að starfa sem launamaður og undanþeginn kröfu um atvinnuleyfi, sbr. 14. gr. laga nr. 97/2002. Stefndi hefur ekki mótmælt tímafjölda þeim sem stefnandi krefur hann um. Stefndi hefur ekki mótmælt því að það sé meginregla vinnuréttar að starfsmenn séu launþegar en ekki verktakar. Sýknukrafa stefnda er því eingöngu byggð á því að stefnandi hafi verið gestkomandi og að ljóst sé að verktakar eins og stefndi, sem sé einyrki, ráði ekki til sín launþega vegna fyrirhafnar í kringum það. Þá hefur stefndi ekki mótmælt útreikningum stéttarfélagsins Bárunnar sem krafa stefnanda grundvallast á.

Verður, að öllu ofansögðu virtu, krafa stefnanda tekin til greina að fullu og ber stefnda að greiða stefnanda stefnufjárhæð eins og greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 125.000 krónur og er þá meðtalinn virðisaukaskattur á málflutningsþóknun.

Dómsorð:

Stefndi, H-kk-nf M-kk-nf, greiði stefnanda kr. 51.071 með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. ágúst 2006 til greiðsludags. Þá er krafan um að dráttarvextir leggist við höfuðstól kröfunnar á tólf mánaða fresti skv. 12. gr. laga nr. 38/2001, í fyrsta sinn þann 1. ágúst 2007, tekin til greina.

Stefndi greiði stefnanda kr. 125.000 í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Á-kvk-nf G-kvk-nf