S-840/2016

Árið 2017, mánudaginn 24. apríl, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af G-kk-þgf S-x-x M-kk-þgf héraðsdómara, kveðinn upp dómur í málinu nr. S-840/2016: Ákæruvaldið gegn A en málið var dómtekið 27. f.m.

Málið er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 8. nóvember 2016, á hendur:

,,A, kt. 000000-0000,

[...]

fyrir hatursorðræðu, með því að hafa á árinu 2015 skrifað og birt eftirfarandi ummæli á opinni vefdagbókarsíðu sinni X;

föstudaginn 17. apríl:

„Þá er þar enginn röskstuðningur fyrir því, að troða þurfi þessari meintu fræðslu upp á ca. 44 sinnum fleiri börn heldur en þau, sem þar eru (í mesta lagi) samkynhneig […]“

„Eða verður „fulltrúi Samtakanna 78“ treyst til þess að fara í bekkina til að leita uppi og „uppræta hatursfulla orðræðu gegn hinsegin einstaklingum“? Og eiga þeir, þessir fulltrúar, að fá valdið til að skilgreina sum viðhorf sem „hatursfulla orðræðu?“ Er það t.d. „hatursfull“ orðræða að nefna það, sem kom þó fram í fréttum RUV 9. SEPT. 2010, að „það sé 200 sinnum líklegra að þeir (samkynhneigðir karlmenn) smitist (af HIV-veirunni) en annað fólk“ í Frakklandi, sjá nánar http://www.kirkju.net/index.php/2010/09/09/200-sinnum-liklegri-til-ae-fa-ae-aids-en-gagnkynhneigdir?blog=10. Verða slíkar upplýsingar kannski aldrei hafðar inni í þeirri meintu „fræðslu“ sem fulltrúum Samtakanna 78 verður falið að troða í hafnfirzk börn? […]“

„Ekkert er í greinagerðinni reynt að rökstyðja það, af hverju eða hvernig þau ætlar að taka á því, að „gagnkynhneigðarhyggja og gagnkynhneigð viðmið eru ómeðvituð innbyggð í menningu skólanna.“ Verður það t.d. gert með því að fjarlægja eða gera lítið úr bókatextum þar sem venjulegt fjölskyldulíf ber á góma og troða í staðinn inn einhverri blöndu af mismunandi fjölskylduformum, t.d. sam- og tvíkynhneigðra?“

Mánudaginn 20. apríl:

„J-kk-nf, er það, að sumum líði illa í tengslum við kynhneigð sína, einhver ástæða til þess að fulltrúum samtaka þeirra, sem hafa þá kynhneigð, verði gefið víðtækt leyfi tilað herja á hugi barna allt frá sex ára aldri og upp úr? – og ekki aðeins leyfi til þess, heldur verði gagnkynhneigðu fólk í Hafnarfirði (sem er trúlega einhvers staðar nálægt 44 sinnum fleira heldur en samkynhneigt fólk þar) gert að standa fjárhagslega undir því að borga þessum ófaglærðu, rammhlutdrægu starfsmönnum Samtakanna 78 fyrir að annars heilaþvottinn á börnum þessa gagnkynhneigða fólks?“

Þriðjudaginn 21. apríl:

„Verður tilgangur með hinni meintu fræðslu að gera börn jákvæð gagnvart samkynhneigð, tríkynhneigð og trans-kynhneigð? (Varaform. Samtakanna 78 talar áberandi jákvætt um öll þau fyrirbæri í mbl.is-viðtalinu.) Verður þá allt gert til að enginn skuggi geti fallið á nokkuð af þessu, t.d. með upplýsingum sem benda til heilsufarshættu af endaþarmsmökum (hvort heldur karls og karls eða karls og konu)? Verður þá kappkostað að sniðganga t.d. viðvaranir fyrrv. landlæknis Bandaríkjanna gegn slíkum mökum? […]“

„Gæti svo farið, að s.k. ráðgjafar frá Samtökunum 78 færu án vitneskju foreldar að „leiðbeina“ börnum, sem halda að þau séu fædd í röngu kyni, um að leita til heilbrigðiskerfissins um „úrlausn“ þeirra mála, fyrst a.m.k. til geðlæknis, jafnvel áður en foreldrar fengju að vita þetta (enda þótt þótt aðgerðir færu ekki fram án vitneskju þeirra og endalegs samþykkis)? Hér er spurt spurninga, sem eru ekki út í loftið, því að þetta er nú þegar farið að gerast, að jafnvel tiltölulega ungt fólk stefnir úr á þessa aðgerðar-braut og hefur gengið þá leið til enda. Og kostnaðurinn við hvert slíkt tilfelli var 30-40 milljónir króna fyrir nokkrum árum. […]“

„Þér „finnst það bara einhvern veginn svo augljóst“ að grunnskólarnir þurfi ekki að kynna fyrirhugaðar breytingar á skólastarfinu í aðdraganda sveitastjórnarkosninga, en þetta er ekkert venjulegt mál, hér er um byltingarkennda nýjung að ræða og gróft inngrip í mótun barna og unglinga, ólíkt flestu í námskránni. Verður það að skapi foreldra? Eitt er víst: Það verður að skapi Samtakanna 78! – samtaka sem hafa verið á ríkis- og borgarspenum í mörg ár og ætla sér nú að senda atvinnulið í skólana (borgað af Hafnarfjarðarbæ – og búizt við fleirum bæjarfélögum í hópinn!!) til að hafa áhrif á uppeldi og þankagang barna gagnkynhneigðra foreldra […]“

„Og hér í svari þínu kom fyrir orðið, „kynleiðrétting“, sem ég hygg einmitt myndu verða notað í þessari hinseginfræðslu Samtakanna 78. Með sjálfu því orðið er í raun verið að taka þá afstöðu, að sumir séu á ytra borði ekki í því kyni, sem þeir tilheyra eigindarlega. En þetta getur ekki staðizt þegar athugauð eru tilfelli einstakligna, sem fæddust annaðhvort meybörn eða sveinbörn, svo að allir sáu, ljósmæður, læknar, foreldrar, og allir vissu að því kyni, og uxu upp sem einstaklignar, sem síðar æxluðu kyn sitt með aðila af gagnstæðu kyni. Sá, sem eitt sinn hefur verið farði, getur ekki í náttúrulegu eðli sínu verið kona, sérðu það ekki? Eða getur barn átt tvær líffmæður og engan lífföður? Og sérð ekki, að þessa ranga orðsnotkun, sem jafnvel Alþingi lér sér sæma að taka upp, þvert gegn öllum vísindum, yrði einmitt e.k. lóð á vogaskálarnar til að auka áróðursvægið með kynbreytingar-valkostinum? Og er þetta eðlilegur partur af „fræðslu“ blessaðra barnanna okkar? […]“

„Hitt er mér sannarlega áhyggjuefni, að ýmislegt bendir til, að sjúkdómar geti aukizt í tengslum við samkynhneigð og ekki sízt tvíkynhneigð, sem borið getur út HIV-smit úr einum hópi í alla annan og nálægt 44 sinnum stærri, þ.e. meðal gagnkynhneigðra. Það er s0muleiðis áhyggjuefni, að svo fastleitnir eru sumir samkynhneigðir á meint réttindi sín, að þeir telja að meðal þeirra sé „rétturinn til að gefa blóð“ – þ.e. að samkynhneigður karlmaður eigi einhvern tiltekinn rétt á að gefa gagnkynhneigðri persónu blóð. En gegn þessu standa læknar víða um lönd og einnig hér, sem og Blóðbankinn, skiljanlega. Samkynhneigðir karlar hafa engan rétt til að stofna heilsu annarra í hættu, og þessi mál (þ.m.t. bann gegn blóðgjöf sprautuneytenda, vændiskvenna og jafnvel í vissum tilvikum tattóveraðra) eru öruggast falin faglegum heilbrigðisyfirvöldum, EKKI pólitískum fulltrúum framkvæmdavaldsins né skeikulum, áhrifagjörnum alþingismönnum […]“

“Fræðsla um fjölbreytileika mannsins“ á ekki að vera á hendi þeirra, sem hafa sína einhæfu, þröngu og skekktu sýn á kynferðismál. Samtökin 78 eru hagsmunasamtök, ekki hlutlægt og hlutlaust fræðasamfélag. Fulltrúar þessa samtaka hafa ekkert með það að gera að móta hugarfar barna, sem þeir eiga ekki […]“

„Þeir nota aðferð lymskulegs laumuspils með því að herja á unga jafnaðarmenn í Hafnarfirði sem síðan senda 19 ára stelpu úr sínum hópi til að herja á bæjarstjórnina með smá-greinagerð (mjög sennilega frá áróðursmönnum Samtakann 78) tila ð vinna bæjarfulltrúa á sitt band, án umboðs þeirra frá kjósendum ísvo alvarlegu máli og a'n alls samráðs við foreldra. Þetta minni á baktjaldamakka frá verstu árum Fjórflokksins“

sem fólu í sér háð, rógburð og smánun á opinberum vettvangi í garð ótiltekins hóps manna hér á landi vegna kynhneigðar og kynvitundar þeirra.

Telst þetta varða við 233. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Verjandi ákærða krefst sýknu og að allur sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun samkvæmt tímaskýrslu, verði greiddur á ríkissjóð.

Með bréfi, dagsettu 26. apríl 2015, var lögð fram kæra fyrir hönd Samtakanna 78 - félags hinsegin fólks á Íslandi, á hendur ákærða vegna háttseminnar sem í ákæru greinir.

Með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettu 8. september 2015, var kærunni vísað frá embættinu þar sem ekki þótti grundvöllur til að hefja rannsókn á hinum meintu brotum. Var í þessu sambandi vísað til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ríkissaksóknara barst hinn 3. nóvember 2015 kæra Samtakanna 78 þar sem krafist var endurskoðunar á ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að vísa kærunni frá samanber ofangreint. Í greinargerð ríkissaksóknara segir að í skýringum lögreglustjóra fyrir ákvörðun sinni segi meðal annar svo „Lögreglu barst kæra í málinu þann 27. apríl sl. á hendur A vegna ærumeiðinga og brota gegn friðhelgi einkalífs, með því að hafa ráðist opinberlega með háði, rógi og smánun á hóp ónafngreindra manna vegna kynhneigðar og/eða kynvitundar þeirra, með nánar tilgreindum ummælum sem sjá má í kæru. Er það mat lögreglu að ummælin falli innan marka tjáningarfrelsis einstaklinga, sem verndað er með 73. gr. stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, og teljist því ekki refsiverð skv. 233. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var því tekin ákvörðun um að vísa málinu frá á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008.“

Hinn 6. nóvember 2016 felldi ríkissaksóknari úr gildi ákvörðun lögreglustjórans um að vísa kærunni frá og lagði fyrir lögreglustjórann að taka málið til rannsóknar.

Í kæru Samtakanna 78 til lögreglu og síðar til ríkissaksóknara var brot ákærða talið varða við 233. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Tekin var skýrsla af ákærða hjá lögreglunni 17. ágúst 2016 og neitaði hann þá að hafa gerst brotlegur við lög með skrifum sínum.

Nú verður framburður ákærða fyrir dómi rakinn en vitni voru ekki leidd.

Ákærði neitar sök. Hann kvað skrif sín hafa birst á opinni vefdagbókarsíðu sinni eins og í ákæru greinir. Ákærði kvað tilefni skrifanna hafa verið samþykkt bæjarstjórnar Hafnarfjarðar frá 15. apríl 2015 um hinsegin fræðslu í grunnskólum Hafnarfjarðar. Ákærði kvaðst áður hafa sett á netið nokkrar greinar um samþykkt bæjarstjórnar Hafnarfjarðar og hafi ummælin 11 sem í ákæru greinir verið í athugasemdum vegna greinanna sem um ræðir en hann hafi ekki verið kærður vegna upphaflegu greinarskrifanna sem hann lýsti. Hann hafi hins vegar verið kærður fyrir nokkur skrif sem séu vegna orðaskipta sinna við þá sem komið höfðu með athugasemdir á vefsíðuna. Skrifin hafi þannig verið frjáls umræða um hinsegin fræðsluna í tilefni þess sem rakið var og ákærði hafi komið á milli með svör við athugasemdum. Ákærði kvað skrifin ekki fela í sér neina andúð af sinni hálfu til samkynhneigðra einstaklinga eða nokkuð þess háttar. Þá kvað ákærði, hvorki þessi skrif sín né önnur um samkynhneigða fela í sér neitt af því sem lýst er í niðurlagi ákærunnar, það er að þau hafi falið í sér háð, rógburð og smánun á opinberum vettvangi í garð ótiltekins hóps manna hér á landi vegna kynhneigðar og kynvitundar þeirra og ekki hafi hvarflað að sér að skrifin hefðu þessi áhrif sem lýst var. Hefði svo verið hefði hann eytt skrifunum. Ákærði taldi þetta af og frá og skýrði hann þetta nánar.

Niðurstaða

Ákærði neitar sök. Sannað er með framburði ákærða og öðrum gögnum málsins að ákærði skrifaði og birti ummælin sem í ákæru greinir á opinni vefbókarsíðu á árinu 2015.

Í 233. gr. a almennra hegningarlaga segir að hver sem opinberlega hæðist að, rógber eða smánar eða ógnar mannorði eða hópi manna með ummælum eða annarskonar tjáningu svo sem með myndum eða táknum vegna þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða, kynhneigðar eða kynvitundar eða breiðir slíkt út skuli sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.

Það að birta hin tilvitnuðu skrif á opinni vefdagbókarsíðu er opinber umfjöllun í skilningi 233. gr. a almennra hegningarlaga og eru uppfyllt skilyrði greinarinnar um opinbera umfjöllun.

Í 73. gr. stjórnarskrárinnar segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós hugsanir sínar en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar segir að tjáningarfrelsi megi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmast lýðræðishefðum. Sambærilegt ákvæði til verndar tjáningarfrelsinu er að finna í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans er fjallað um takmarkanir á tjáningarfrelsi. Þar segir að mæla verði fyrir um takmarkanir tjáningarfrelsis í lögum og þær þurfi að vera nauðsynlegar í lýðræðislegu þjóðfélagi eða vegna þjóðaröryggis, landvarna eða almannaheilla til að fyrra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu eða siðgæði manna, mannorði eða réttindum og til þess að koma í veg fyrir uppljóstran trúnaðarmála eða til að tryggja vald og óhlutdrægni dómstóla.

Ráða má af þessu að mikilsverð málefni þarf til að heimilt sé að skerða tjáningarfrelsið og þær ströngu kröfur renna ásamt öðrum lögskýringarsjónarmiðum stoðum undir það að túlka beri 233. gr. a almennra hegningarlaga þröngri lögskýringu.

Í ákærunni er ekki getið um það hvert var tilefni skrifanna sem ákært er vegna en ákærði lýsti því fyrir dóminum að skrifin hefðu verið tilkomin vegna athugasemda sem fram komu í frjálsri umræðu á vefbókarsíðunni í tilefni samþykktar bæjarstjórnar Hafnarfjarðar 15. apríl 2015. Samhengisins vegna og til að setja það sem skrifað var í samhengi er rétt að lýsa tillögunni sem var tilefni skrifanna. Í tillögunni segir meðal annars: „[...].að farið verði í átak í eflingu hinseginfræðslu og -ráðgjafar í gunnskólum Hafnarfjarðar. Hafnarfjarðarbær leitist við að gera samstarfssamning við Samtökin 78 um þróun námsefnis fyrir öll stig grunnskóla, frá 1 til 10 bekkjar og sérfræðingar Samtakanna haldi námsskeið fyrir alla starfsmenn grunnskóla Hafnarfjarðar. Nemendum í unglingadeildum grunnskóla verði sömuleiðis gert kleift að sækja einstaklingsráðgjöf hjá sérfræðingum Samtakanna án endurgjalds.“

Ákærði lýsti tilefni skrifa sinna á vefdagbókarsíðunni og kvaðst meðal annars hafa verið að svara athugasemdum frá öðrum í frjálsri umræðu á síðunni.

Þó að tjáningarfrelsi megi setja skorður með lögum eins og lýst er í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar er tjáningarfrelsi opinber umræða og frjáls skoðanaskipti ein af undirstöðum lýðræðisþjóðfélags. Opinber umræða um hvað eina í lýðræðisþjóðfélagi hefur iðulega í för með sér ýmiss konar óþægindi fyrir einstaklinga og eða hópa fólks. Fólk móðgast, hneykslast, eða reiðist, telur á sig hallað, telur á sér brotið og svo framvegis. Þetta er óhjákvæmilegur fylgisfiskur opinberrar umræðu í lýðræðisþjóðfélagi. Hin tilvitnuðu ummæli samkvæmt ákæru kunna að vera þessu marki brennd og hafa þessi áhrif en grundvallarrétturinn um tjáningarfrelsi sem tryggður er í 73. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 10 gr. mannréttindasáttmála Evrópu tryggir ákærða réttinn til að tjá sig eins og hann gerði. Eins og rakið var ber að túlka 233. gr. a almennra hegningarlaga þröngt. Meta verður skrif ákærða út frá tilefninu en þau voru í raun hluti af þjóðfélagsumræðu um málefni þar sem skoðanir voru skiptar. Þegar skrifin eru virt með þessi sjónarmið sem rakin voru í huga og að túlka ber 233. gr. a almennra hegningarlaga þröngt er það mat dómsins að ekkert í skrifunum sé þannig að virða beri þau sem brot gegn 233. gr. a almennra hegningarlaga.

Ásetningur er saknæmisskilyrði samkvæmt 233. gr. a almennra hegningarlaga. Það er mat dómsins að gegn eindreginn neitun ákærða sé ósannað að hann hafi haft ásetning til að hafa þau áhrif með skrifum sínum sem tekin eru upp í ákæruna eða að hann hafi mátt reikna með því að þau hefðu þau áhrif sem þar er lýst og í niðurlagi ákærunnar.

Samkvæmt öllu ofanrituðu er það mat dómsins að ákærði hafi ekki gerst brotlegur við 233. gr. a almennra hegningarlaga með skrifum sínum sem rakin eru í ákæru auk þess sem ásetningur ákærða er ósannaður. Ber samkvæmt þessu að sýkna ákærða og dæma að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þar með talin 1.475.600 króna málsvarnarlaun P-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns að meðtöldum virðisaukaskatti.

K-kk-nf Ó-kk-nf aðstoðarsaksóknari flutti málið fyrir ákæruvaldið.

G-kk-nf S-x-x M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, A, er sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þar með talin 1.475.600 króna málsvarnarlaun P-kk-ef G-kk-ef héraðsdómslögmanns.

G-kk-nf S-x-x M-kk-nf