X-4/2012

Með beiðni mótekinni 17. febrúar 2012 krafðist sóknaraðili, Íslandsbanki hf. (áður Nýi Glitnir banki hf.), kt. 000000-0000, Kirkjusandi 2, Reykjavík, þess að bú varnaraðila, Íslandsglitnis ehf. (áður Hrafnanna ehf.), kt. 000000-0000, Melabraut 22, Hafnarfirði, yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Við fyrirtöku gjaldþrotaskiptabeiðninnar 29. mars sama ár var sótt þing af hálfu beggja aðila. Varnaraðili mótmælti kröfunni og var málinu að svo búnu frestað til fyrirtöku 2. næsta mánaðar. Þá bar varnaraðili aftur uppi mótmæli og var þá þingfest ágreiningsmál þetta, sbr. 1. gr. 168. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málinu var því næst frestað til framlagningar greinargerðar af hálfu varnaraðila. Í næstu fyrirtöku málins 11. sama mánaðar skilaði varnaraðili greinargerð en ekki var skilað greinargerð af hálfu sóknaraðila. Var málinu að svo búnu frestað til munnlegs málflutnings um ágreining aðila. Að loknum munnlegum málflutningi 17. sama mánaðar var málið tekið til úrskurðar.

Sóknaraðili krefst þess að bú varnaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá er krafist málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaður að viðbættum virðisaukaskatti.

I

Krafa sóknaraðila um gjaldþrotaskipti á varnaraðila er tilkomin vegna skuldabréfs sem varnaraðili gaf út til Glitnis banka hf. 22. mars 2007. Skuldinni var ráðstafað til Nýja Glitnis banka hf., nú Íslandsbanka hf., með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008. Upphaflegur lántaki, Hrafnanna ehf. ber í dag heitið Íslandsglitnir ehf.

Framangreint skuldabréf ber heitið „SKULDABRÉF Í ERLENDUM MYNTUM / MYNTEININGUM“. Samkvæmt skilmálum þess viðurkennir Hrafnanna ehf. „að skulda Glitni banka hf. kt. 000000-0000 eftirfarandi erlendar fjárhæðir eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum, sem birtar eru í almennri gengistöflu Glitnis banka hf., eða í íslenskum krónum. CHF 538.060 –fimmhundruðogþrjátíuogáttaþúsundogsextíu 00/100 svissneska franka- og JPY 28.078130 tuttuguogáttamilljónirsjötíuogáttaþúsundeitthundraðogþrjátíu 00/100 japönsk jen-“. Samkvæmt 1. gr. skilmála bréfsins ber að greiða höfuðstól skuldarinnar „með 300 jöfnum afborgunum á eins mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 02.04.2007.“ Samkvæmt 5. gr. skilmálanna getur skuldari óskað eftir breytingu á myntsamsetningu skuldarinnar ef skuldin er í skilum, en þar kemur jafnframt fram að skuldara er ekki heimilt að fá skuldinni eða hluta hennar breytt úr erlendri mynt eða mynteiningu yfir í íslenskar krónur. Í 9. gr. skilmálanna segir meðal annars: „Verði vanskil á greiðslu afborganna eða vaxta af skuldabréfi þessu er bankanum heimilt að umreikna skuldina í íslenskar krónur á gjalddaga miðað við skráð sölugengi Glitnis banka hf. á þeim myntum sem skuldin samanstendur af. Við vanskil er bankanum heimilt að fella alla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar. Ber þá að greiða dráttarvexti í samræmi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálag sbr. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 af gjaldfallinni eða gjaldfelldri fjárhæð samkvæmt framanrituðu.“ Þá segir í 10. gr. skilmálanna: „Þegar skuldin er öll fallin í gjalddaga samkvæmt framangreindu má gera aðför til fullnustu skuldarinnar án undangengins dóms eða réttarsáttar skv. 7. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 hjá skuldara. Auk þess að ná til höfuðstóls skuldarinnar, nær aðfararheimild þessi til vaxta, dráttarvaxta og lögbundinna vanskilaálaga, kostnaðar af kröfu, málskostnaðar og innheimtukostnaðar, endurgjaldskostnaðar, af gerðinni sjálfri og væntanlegs kostnaðar af frekari fullnustuaðgerðum.“ Með skilmálabreytingu 20. nóvember 2008 var skilmálum bréfsins breytt á þann veg að eftirstöðvar bréfsins sem þá voru 502.180 svissneskir franka og 26.206.250 japönsk jen án vaxta, skyldu greiðast með sex vaxtagjalddögum á eins mánaða, í fyrsta sinn 2. desember 2008 og 280 afborgunum á eins mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 2. júní 2009, þannig að vextir reiknuðust frá síðasta greidda gjalddaga. Meðal þess sem jafnframt kom fram í skilmálabreytingunni var að Nýi Glitnir banki hf. hefði tekið við öllum réttindum og skyldum samkvæmt skjalinu, sem og að skilmálar bréfsins héldust að öðru leyti óbreyttir. Skuldabréfið var gjaldfellt 18. janúar 2010 og umreiknað í íslenskar krónur með heimild í framangreindri 9. gr. skilmála bréfsins, eftir að hafa verið í vanskilum frá 2. ágúst 2009.

Meðal annarra gagna málsins er endurrit úr gerðarbók Sýslumannsins í Kópavogi vegna aðfarar á grundvelli annars skuldabréfs sem Hrafnanna ehf. gaf út til Íslandsbanka hf. 8. febrúar 2006. Það skuldabréf varðaði skuldbindingu varnaraðila að upphaflegri fjárhæð 17.600.000 krónur bundið vísitölu neysluverð. Lýst heildarkrafa sóknaraðila við aðförina var 24.272.867 krónur. Gerðin náði fram að ganga þrátt fyrir mótmæli varnaraðila, en varnaraðili varð ekki við áskorun um að greiða þá kröfu. Að ábendingu sóknaraðila var gert fjárnám fyrir kröfunni í fasteigninni að Melabraut 22, Hafnarfirði. Þá er meðal gagna málsins frumvarp að úthlutunargerð frá Sýslumanninum í Hafnarfriði dagsett 28. apríl 2011. Samkvæmt því sem þar kemur fram var sóknaraðili hæstbjóðandi í eignina við framhaldsuppboð á eigninni þann 6. apríl 2011 og var eignin því útlögð honum á 8.000.000 krónur. Samkvæmt frumvarpinu hvíldu lögveðskröfur að fjárhæð rúmlega 2.000.000 krónur á eigninni á undan öðrum veðréttindum. Því hafi einungis tæplega 6.000.000 krónur komið upp í 36.221.221 króna kröfu sóknaraðila á 1. veðrétti, en samkvæmt frumvarpinu námu kröfur sóknaraðila á veðréttum eitt til fjögur á annað hundrað milljóna króna, þar á meðal krafa sem ber með sér að vera samkvæmt skuldabréfinu í fyrirliggjandi máli. Þá liggur jafnframt frammi í málinu endurrit úr gerðarbók Sýslumannsins í Hafnarfirði dagsett 30. mars síðastliðinn, en samkvæmt þeirri gerð var varnaraðili borinn út úr eigninni að Melabraut 22 í Hafnarfirði að honum fjarstöddum.

Að sögn sóknaraðila var varnaraðila send áskorun samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þann 16. desember 2011, þar sem skorað var á varnaraðila að greiða gjaldfallna skuld, eða lýsa því skriflega innan 21 dags frá móttöku áskorunarinnar að félagið væri fært um að greiða skuldina innan skamms tíma. Líkt og birtingarvottorð stefnuvotts ber með sér kveður sóknaraðili áskorunina hafa verið birt fyrirsvarsmanni Íslandsglitnis ehf. 12. janúar 2012. Samkvæmt því sem fram kemur í kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti var krafan ekki greidd og þar kemur jafnframt fram að svar hafi ekki borist vegna áskorunarinnar og því sé krafist gjaldþrotaskipta á búi félagsins. Meðal gagna málsins eru hins vegar bréfaskipti milli aðila málsins vegna greiðsluáskorunarinnar. Samkvæmt ódagsettu bréfi H-kk-ef S-kk-ef fyrir hönd varnaraðila, sem er stílað á B-kvk-þf E-kvk-þf fyrir hönd sóknaraðila, hafnar hann kröfu sóknaraðila um greiðslu samkvæmt áskoruninni. Í bréfinu kveðst hann hafa móttekið áskorunina 28. janúar 2012, en þar er skorað á varnaraðila að greiða 127.684.964 krónur auk áfallandi dráttarvaxta til greiðsludags og annan áfallandi kostnað. Kveður varnaraðili kröfu sóknaraðila vera ólögmæta og að sóknaraðili hafi ekki endurreiknað lánið og þar af leiðandi aldrei kynnt varnaraðila endurreiknaða kröfu. Í bréfi bankans sem dagsett er 28. febrúar síðastliðinn svarar bankinn bréfi varnaraðila. Þar er meðal annars rakið að samkvæmt áskoruninni hafi varnaraðila verið gefið færi á að bregðast við áskoruninni innan 21 dags frá móttöku áskorunarinnar, annars verði krafist gjaldþrotaskipta á búi félagsins. Þá segir að greiðsluáskorun hafi verið birt fyrirsvarsmanni varnaraðila 12. janúar 2012 en ekki þann 28. janúar eins og fram komi í bréfi varnaraðila. Þar sem skrifleg yfirlýsing varnaraðila hafi ekki borist innan tilskilins frests, hafi gjaldþrotaskiptabeiðni verið send Héraðsdómi Reykjaness 13. febrúar síðastliðinn.

Jafnframt því að krefjast gjaldþrotaskipta á búi varnaraðila lýsir sóknaraðili kröfu samtals að fjárhæð 129.965.048 krónur. Krafan sundurliðast þannig að höfuðstóll hennar er 98.088.085 krónur, dráttarvextir til 13. febrúar 2012 nema 28.545.831 krónum, innheimtuþóknun 2.692.888 krónum, greiðsluáskorun 6.800 krónum, gjaldþrotaskiptabeiðni 20.200 krónum, vextir af kostnaði 1.906 krónum og virðisaukaskattur 689.338 krónum.

II

Sóknaraðili byggir kröfu sína um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila á hinu umþrætta skuldabréfi sem sé um lán í erlendum myntum, upphaflega 538.060 svissneska franka og 28.078.130 japönsk jen. Lán í erlendum myntum sé ekki í andstöðu við ákvæði laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um það vitni dómaframkvæmd Hæstaréttar, meðal annars dómar réttarins nr. 520/2011, 551/2011 og 552/2011. Ekki sé um að ræða sambærilega lántöku í fyrirliggjandi máli og dæmd hafi verið ólögmæt í nokkrum dómum Hæstaréttar, meðal annars dómum réttarins nr. 92/2010 og 153/2010, en Hæstiréttur fjalli um það í fyrrgreindum dómum sínum nr. 520/2011, 551/2011 og 552/2011.

Sóknaraðili byggir jafnframt á því að andvirði fasteignar varnaraðila nemi lægri fjárhæð en andvirði skuldabréfsins og að ekkert hafi komið upp í kröfu samkvæmt bréfinu við sölu á henni. Höfuðstóll fjárkröfu sóknaraðila, 98 milljónir króna, miðist við gengi þeirra mynta sem varnaraðili tók að láni, miðað við gjaldfellingardag lánsins. Dráttarvextir reiknist frá 13. febrúar 2009. Þá vísar sóknaraðili til þess að jafnvel þó verðmæti fasteignarinnar að Melabraut 22 Hafnarfirði, væri 40 milljónir króna líkt og varnaraðili haldi fram að sé að lágmarki virði hennar, þá hafi lögveðkröfur að fjárhæð rúmlega tvær milljónir króna og skuldabréf um skuldbindingu í íslenskum krónum, að uppreiknaðri fjárhæð um 30 milljóna króna, hvílt á eigninni á undan kröfu sóknaraðila samkvæmt skuldabréfinu sem um er fjallað í þessu máli. Því sé ljóst að heildarskuldir varnaraðila við sóknaraðila séu langt umfram verðmæti fasteignarinnar að Melabraut 22.

Þá byggir sóknaraðili á því að krafan um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila sé sett fram í kjölfar áskorunar samkvæmt 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 sem hafi verið réttilega birt fyrir fyrirsvarsmanni varnaraðila í samræmi við reglur um birtingu stefnu í einkamáli, sbr. 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðila hafi fengið tilkynningu 13. febrúar um svarbréf varnaraðila við áskoruninni og bréfsins hafi verið vitjað 16. sama mánaðar. Því hafi mótmæli varnaraðila borist of seint. Þá árétti sóknaraðili að það sé ekki gildisskilyrði lögmætrar birtingar samkvæmt 1. mgr. 83. gr. laga nr. 91/1991, að kvittað sé fyrir móttöku.

III

Varnaraðili kveðst fyrir það fyrsta hafna réttmæti kröfu sóknaraðila. Um sé að ræða ólögmætt lán og sóknaraðili geti engar kröfur á því byggt. Engir endurútreikningar liggi kröfunni til grundvallar og því sé með öllu ómögulegt að fallast á kröfur sóknaraðila að svo stöddu. Réttir útreikningar hafi ekki verið lagðir fram. Þá hafi sóknaraðili meðal annars leyst til sín á uppboði fasteign í eigu félagsins án þess að gera nokkra grein fyrir því eða tekið tillit til þess við útreikning kröfu sinnar. Verðmæti þeirrar fasteignar sé hærra en nemi ætlaðri skuld varnaraðila, en lánið hafi verið tekið til fjármögnunar á umræddri eign. Varnaraðili hafni framlögðu verðmati Fasteignasölunnar Hraunhamars sem markleysu, eignin sé í raun ekki minna virði en sem nemur 40 milljónum króna. Eftir sé að draga verðmæti eignarinnar frá láninu og ekki sé tímabært að grípa til jafn afdráttarlausra úrræða og beiðni um gjaldþrot.

Þá byggir varnaraðili á því að ákvæði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., áskilji að áskorun skuli birt eftir sömu reglum og gildi um stefnu í einkamáli. Skilyrði ákvæðisins séu ekki uppfyllt en varnaraðila hafi verið sent bréf í pósti 28. janúar 2012 á heimili sitt og það löngu síðar en ætlaðar dagsetningar gefi til kynna. Áskorunina hafi hann fundið undir öðrum pósti þann dag. Með gjaldþrotakröfu sóknaraðila fylgi birtingarvottorð, en ekki liggi fyrir undirskrift viðtakanda og þá segi hvergi að viðtakandi hafi neitað að skrifa undir. Varnaraðili hafni því að honum hafi verið birt áskorunin. Þegar varnaraðili hafi orðið áskorunarinnar var, hafi hann sent svar í ábyrgðarpósti á fyrirsvarsmann varnaraðila þar sem kröfum sóknaraðila hafi verið hafnað.

Með vísan til alls ofangreinds sé þess krafist að kröfu sóknaraðila verði hafnað. Varnaraðila sé með öllu ómögulegt að greiða skuld sína við bankann. Varnaraðili hafi fullan hug og vilja til þess að standa við skuldbindingar sínar, en geti með engu móti staðið við skuldir sem hann viti ekki hverjar séu. Krafa sóknaraðila sé umdeild og óljós. Það eina sem liggi fyrir sé að krafa bankans sé ekki sett fram með lögmætum hætti og því beri að synja kröfu sóknaraðila.

IV

Í máli þessu deila aðilar annars vegar um lögmæti þeirrar lánveitingarinnar sem beiðni sóknaraðila um gjaldþrotaskipi á varnaraðila er byggð á. Að mati sóknaraðila varðar bréfið skuldbindingu í erlendum myntum og því sé lánveitingin lögmæt. Ekki eigi við að bréfið varði skuldbindingu í íslenskum krónum sem ólögmæt sé vegna tengingar við gengi erlendra gjaldmiðla. Varnaraðili telur lánveitinguna hins vegar ólögmæta og því geti sóknaraðili ekki byggt á henni rétt. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram endurútreikninga vegna lánsins og því sé ómögulegt fyrir sóknaraðila að fallast á kröfur sóknaraðila að svo stöddu. Hins vegar lýtur deila að lögmæti birtingar greiðsluáskorunar samkvæmt 65. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili byggir á því að áskorunin hafi verið birt varnaraðila með lögformlegum hætti, en varnaraðili telur svo ekki vera.

Dómstólar hafa í nokkur skipti frá miðju ári 2010 dæmt í málum sem varða lánveitingar vegna lána sem lántakendur hafa talið lán í íslenskum krónum með verðbreytingarákvæði tengt gengi erlendra gjaldmiðla. Því hafa mótast sífellt skýrari línur um það hvenær lánað sé með þeim hætti annars vegar og hins vegar hvenær lánað hefur verið í erlendum myntum. Dómstólar hafa talið ólögmætt að lána íslenskar myntir með verðbreytingarákvæði tengt gengi erlendra gjaldmiðla, en að um lögmæt lán hafi verið að ræða ef samið hafi verið um að lána erlendar myntir. Með dómum Hæstaréttar Íslands 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 var skorið úr ágreiningi lánveitenda og lántaka um höfuðstól skulda vegna svonefndra bílalána. Niðurstaðan þar var sú að um væri að ræða lán í íslenskum krónum og að tenging höfuðstóls skuldanna við gengi tiltekinna erlendra gjaldmiðla hafi verið ólögmæt, þar sem hún stríddi gegn ákvæðum 13. gr. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga nr. 38/2001. Þá var með dómum Hæstaréttar 14. febrúar 2011 í málum nr. 603/2010 og 604/2010 skorið úr ágreiningi um hvort skuldbindingar samkvæmt skuldabréfum með fasteignaveði, væru í íslenskum krónum eða erlendum gjaldmiðlum, en þar var um að ræða svonefnd jafnvirðislán. Þar var niðurstaða Hæstaréttar sú að um væri að ræða lán í íslenskum krónum og talið að þar skipti mestu að lánsfjárhæðin væri ákveðin í íslenskum krónum og hana bæri að endurgreiða í sama gjaldmiðli. Þá komst rétturinn að því í dómum sínum 8. mars 2011, í málum nr. 30/2011 og 31/2011 og í dómi sínum 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011, að um hafi verið að ræða skuldbindingar í íslenskum krónum, en ekki í erlendri mynt. Sama niðurstaða hefur orðið í fleiri dómum réttarins.

Í dómi Hæstaréttar frá 3. nóvember síðastliðnum komst rétturinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að skuldbinding lántaka samkvæmt skuldabréfi hafi verið um skuld í erlendum myntum. Útivist varð af hálfu lántaka í héraði og hafði héraðsdómur vísað málinu frá, þar sem talið var að um væri að ræða lán í íslenskum krónum tengt gengi erlendra gjaldmiðla og að kröfur bankans hefðu ekki verið reifaðar með hliðsjón af því. Í úrskurði héraðsdóms kemur meðal annars fram að skuldarinn hafi gefið umrætt skuldabréf út til Glitnis banka hf. og að bréfið hafi borið heitið „Skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum.“ Samkvæmt ákvæðum skuldabréfsins hafi skuldarinn viðurkennt að skulda bankanum „eftirfarandi erlendar fjárhæðir eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum, sem birtar eru í almennri gengistöflu Glitnis banka hf., eða í íslenskum krónum: CHF 175.341, JPY 17.816.567. Jafnvirði í íslenskum krónum 17.250.000.“ Á skuldabréfinu hafi nánar tilgreindur bankareikningur verið tilgreindur, bæði sem ráðstöfunar- og skuldfærslureikningur vegna lánsins, en reikningurinn hafi borið það með sér að vera tékkareikningur í íslenskum krónum. Í dómi Hæstaréttar sagði: „Ekki verður fallist á að skuldabréf það sem um er fjallað í þessu máli sé sambærilegt skuldabréfum þeim sem um ræðir í nefndum dómsmálum. Meðal annars kemur fjárhæð skuldbindingar samkvæmt bréfinu í erlendum gjaldmiðlum hér skýrt fram þar sem greind er fjárhæð skuldar. Svo sem greinir í forsendum dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 fer skuldbinding í erlendum gjaldmiðli ekki gegn nefndum ákvæðum laga nr. 38/2001. Framangreindir dómar Hæstaréttar eru því ekki fordæmi fyrir ólögmæti þeirrar skuldbindingar sem um er fjallað í þessu máli. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar lögum samkvæmt.“

Þá dæmdi Hæstiréttur tvö mál 23. nóvember síðastliðinn, nr. 551/2011 og 552/2011, sem einnig komu til kasta réttarins í kjölfar þess að lánveitandi kærði útivistardóm héraðsdóms. Í báðum tilvikum felldi rétturinn úr gildi úrskurði héraðsdóms og lagði fyrir héraðsdóm að taka málin til efnislegrar meðferðar.

Í málinu nr. 551/2011 kom meðal annars fram í úrskurði héraðsdóms að lántaki og lánveitandi hafi gert með sér lánssamning sem hafi borið heitið „Lánssamningur í erlendri mynt“. Í grein 4.1 í samningnum hafi komið fram að lántaki lofi að taka að láni og bankinn lofi að lána „jafnvirði 16.000.000 ISK í eftirtalinni mynt JPY 26.626.727“. Í forsendum meirihlutaatkvæðis Hæstaréttar sagði meðal annars: „Með skírskotun til þess að heiti samningsins ber með sér að um sé að ræða skuldbindingu í erlendri mynt og enn frekar að þar er hún nákvæmlega tilgreind í hinum erlenda gjaldmiðli, þótt vísað sé til jafnvirðis hennar í íslenskum krónum, eru áðurgreindir dómar Hæstaréttar ekki fordæmi fyrir ólögmæti skuldbindingarinnar. Í þeim málum, sem þar var leyst úr, var þessu ólíkt farið að því leyti að þær skuldbindingar, sem krafist var efnda á, voru ekki tilgreindar í erlendum gjaldmiðlum, heldur ýmist sem tilteknar fjárhæðir í íslenskum krónum eða jafnvirði fjárhæða í íslenskum krónum er skiptast skyldu eftir ákveðnum hlutföllum í tvær eða fleiri erlendar myntir.“

Í máli nr. 552/2011 kom meðal annars fram í úrskurði héraðsdóms að samkvæmt gögnum málsins hafi lántaki sótt um „reiknislán í erlendum myntum“ til lántaka með skriflegri beiðni. Í beiðninni hafi lántaki óskað eftir því að lánveitandi veitti honum „fjölmyntareiknislán að upphæð jafnvirði ISK 2.025.253“, sem skyldi standa honum til reiðu á tilteknum degi. Lánsfjárhæðin skyldi mynduð af 18.945,29 svissneskum frönkum og 1.865.904 japönskum jenum samkvæmt nánar tilgreindum vaxtaforsendum. Lánið skyldi endurgreiða í einu lagi á tiltekinni dagsetningu ásamt vöxtum og kostnaði með skuldfærslu á nánar tilgreindan reikning lántaka. Lánveitandi hafi svo gefið út yfirlýsingu með fyrirsögninni „Staðfesting á fjölmyntareikningsláni“. Í yfirlýsingunni hafi meðal annars komið fram að lánveitandi vísi til umsóknar lántaka um „reikningslán bundið erlendum gjaldmiðlum“. Einnig segði að lánveitandi láni „í formi fjölmyntareikningsláns“ í svissneskum frönkum og japönskum jenum, „m.v. kaupgengi Sparisjóðabanka Íslands hf. 2 dögum fyrr“ 18.945,2 svissneska franka og 1.865.904 japönsk jen á nánar tilgreindu kaupgengi og samkvæmt nánar til greindum vaxtaforsendum. Tekið hafi verið fram að á gjalddaga mætti lánveitandi skuldfæra nánar tilgreindan tékkareikning „fyrir andvirði lánsins í ISK að viðbættum vöxtum…“. Þá segði að „Útreikningur í ISK mun miðast við sölugengi Sparisjóðabanka Íslands hf. (SPB) tveimur virkum dögum fyrir gjalddaga“. Í forsendum meirihlutaatkvæðis Hæstaréttar sagði meðal annars: „Með skírskotun til þess að heiti lánsins ber með sér að um sé að ræða skuldbindingu í erlendum myntum og enn frekar að í beiðni um lánið er hún nákvæmlega tilgreind í hinum erlendu gjaldmiðlum og eingöngu í staðfestingu þess, eru áðurgreindir dómar Hæstaréttar ekki fordæmi fyrir ólögmæti skuldbindingarinnar. Í þeim málum, sem þar var leyst úr, var þessu ólíkt farið að því leyti að þær skuldbindingar, sem krafist var efnda á, voru ekki tilgreindar í erlendum gjaldmiðlum, heldur ýmist sem tilteknar fjárhæðir í íslenskum krónum eða jafnvirði fjárhæða í íslenskum krónum er skiptast skyldu eftir ákveðnum hlutföllum í tvær eða fleiri erlendar myntir. Samkvæmt þessu og með vísan til dóms Hæstaréttar 3. nóvember 2011 í máli nr. 520/2011 verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar lögum samkvæmt.“

Skuldabréf það sem liggur til grundvallar í máli þessu ber eins og að framan er rakið heitið „SKULDABRÉF Í ERLENDUM MYNTUM / MYNTEININGUM“. Samkvæmt skilmálum þess kemur skýrlega fram að varnaraðili viðurkennir að skulda Glitni banka hf. 538.060 svissneska franka og 28.078.130 japönsk jen eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða mynteiningum, sem birtar eru í almennri gengistöflu Glitnis banka hf., eða í íslenskum krónum. Því er ljóst að hvort tveggja heiti bréfsins og efni þess ber með sér að skuldbinding varnaraðila hafi verið í þeim myntum, en ekki í íslenskum krónum tengt gengi nefndra gjaldmiðla með ólögmætum hætti með hliðsjón af 13. og 14. gr., sbr. 2. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Því er hér um lögmæta lánveitingu að ræða og krafa sóknaraðila um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila að því leyti sett fram lögmætan hátt.

Þá kemur til skoðunar hvort greiðsluáskorunar samkvæmt 65. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið birt varnaraðila með lögformlegum hætti. Á meðal gagna málsins er birtingarvottorð vegna birtingar áskorunarinnar. Í vottorðinu kemur fram að greiðsluáskorunin hafi verið birt fyrir H-kk-þgf S-kk-þgf, fyrirsvarsmanni varnaraðila, á lögheimili H-kk-ef að Starhólma 6 í Kópavogi þann 12. janúar síðastliðinn. Er birtingarvottorðið dagsett og undirritað af stefnuvotti. Um birtingu greiðsluáskorunar sem þessarar gilda í meginatriðum sömu reglur og um birtingu stefnu í einkamálum, sbr. 2. mgr. 69. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að birta stefnu fyrir stefnda sjálfum óháð birtingarstað, en fyrirsvarsmaður skoðast sem stefndi sjálfur í skilningi ákvæðisins, sbr. 4. mgr. 17. gr. sömu laga. Í fyrirliggjandi tilfelli var fyrrnefnd áskorun birt fyrir skráðum fyrirsvarsmanni stefnda. Þá hefur birtingarvottorðinu ekki verið hnekkt af hálfu varnaraðila, sbr. 3. mgr. 87. gr. sömu laga. Samkvæmt framangreindu fór birting greiðsluáskorunar því fram með lögformlegum hætti.

Krafa sóknaraðila um gjaldþrotaskipti á búi varnaraðila er á því byggð að varnaraðili hafi ekki innan þriggja vikna orðið við áskorun sóknaraðila, sem birt hafi verið honum eftir sömu reglum og gilda um birtingu stefnu í einkamáli, greitt hina gjaldföllnu skuld eða lýst því skriflega yfir við sóknaraðila að hann verði fær um að greiða skuldina innan skamms tíma. Efni birtingarvottorðs sem fyrir liggur í málinu um að áskorunin hafi verið birt varðaraðila hefur eins og áður segir ekki verið hnekkt.

Með hliðsjón af öllu framanrituðu er fullnægt skilyrðum 5. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og verður bú varnaraðila því tekið til gjaldþrotaskipta.

Með hliðsjón af úrslitum málsins er varnaraðila gert að greiða sóknaraðila 125.500 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf B-kvk-nf kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Bú varnaraðila, Íslandsglitnis ehf. (áður Hrafnanna ehf.), kt. 000000-0000, er tekið til gjaldþrotaskipta.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 125.500 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf B-kvk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómur Reykjaness 15. maí 2012.