Y-2577/2019

Úrskurður

Mál þetta, sem barst dóminum 23. desember 2019, var tekið til úrskurðar þann 25. mars sl. að loknum munnlegum málflutningi.

Sóknaraðili er G-kvk-nf F-kvk-nf, kt. 0000000000, Melalind 4, Kópavogi.

Varnaraðili er Lánasjóður íslenskra námsmanna, kt. 0000000000, Borgartúni 21, Reykjavík.

Sóknaraðili gerir þá kröfu að aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu nr. 2019028388, sem fram fór þann 28. október 2019, að kröfu varnaraðila, verði ógilt með úrskurði dómsins. Þá gerir sóknaraðili kröfu um málskostnað að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að framangreind aðfarargerð verði staðfest. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Málsatvik:

Með stefnu, dags. 14. apríl 2015, höfðaði varnaraðili mál gegn sóknaraðila sem ábyrgðarmanni á skuldabréfi útgefnu 12. febrúar 2014 af A-kk-þgf M-kk-þgf Ó-kk-þgf. Auk sóknaraðila var útgefanda bréfsins og öðrum ábyrgðarmanni stefnt í sömu stefnu. Stefnan var árituð um aðfararhæfi í Héraðsdómi Reykjavíkur 29. júní 2015, og nam stefnufjárhæð 2.438.353 krónum. Með aðfararbeiðni, dags. 24. ágúst 2015, fór varnaraðili þess á leit við embætti sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu að gert yrði fjárnám hjá sóknaraðila, og um aðfararheimild var vísað til framangreindrar áritaðrar stefnu. Þann 20. nóvember 2015 var gerðinni lokið með árangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila.

Með aðfararbeiðni, dags. 25. september 2019, fór varnaraðili þess á leit við embætti sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu að gert yrði fjárnám hjá sóknaraðila á ný. Um aðfararheimild var vísað til sömu áritaðrar stefnu, dags. 14. apríl 2015. Þá fylgdi aðfararbeiðninni afrit þeirrar árangurslausu aðfarargerðar sem fram fór þann 20. nóvember 2015. Þann 28. október 2019 var umþrætt aðfararbeiðni tekin fyrir hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu.

Við fyrirtöku gerðarinnar mótmælti lögmaður sóknaraðila því að gerðin næði fram að ganga, á þeim forsendum að „skilyrði 4. gr. laga um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009 séu ekki uppfyllt“, og þá var gerðinni mótmælt á þeirri forsendu að „hún uppfylli ekki skilyrði að formi né efni sem gerð eru í 9. kafla aðfararlaganna, sbr. einkum 6. tölul. 67. gr. laganna.“ Lögmaður varnaraðila hafnaði framkomnum mótmælum og krafðist þess að gerðin næði fram að ganga. Fulltrúi sýslumanns tók þá ákvörðun að láta gerðina fram ganga, og lauk henni með árangurslausu fjárnámi hjá sóknaraðila. Lögmaður sóknaraðila lýsti því yfir að þeirri ákvörðun sýslumanns yrði vísað til héraðsdóms.

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu tilkynnti að hann myndi ekki senda inn athugasemdir til héraðsdómara, sbr. heimild 3. mgr. 93. gr. laga nr. 90/1989.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila:

Sóknaraðili telur einsýnt að umþrætt aðfarargerð málsins, dags. 28. október 2019, hafi verið endurtekning á aðfarargerð sem fram fór þann 20. nóvember 2015. Í lögum nr. 90/1989 um aðför sé ekki að finna heimildir til að endurtaka aðfarargerð gagnvart sama aðila á grundvelli sama heimildarskjals nema þá eftir ákvæðum 9. kafla laganna um endurupptöku fjárnámsgerðar, þ.e. 65. – 68. gr. laganna. Ljóst sé að aðfararbeiðnin, sem varnaraðili hafi lagt fyrir sýslumann, dags. 25. september 2019, skorti að formi til nauðsynlegan skýrleika til að geta talist fullnægjandi sem endurupptökubeiðni eldri aðfarargerðar. Ekki sé vísað til þess einu orði að um sé að ræða endurupptökubeiðni. Það hafi heldur ekki verið gert þegar aðfarargerðin fór síðan fram 28. október 2019. Hafi því verið mótmælt af hálfu varnaraðila að um endurupptökubeiðni væri að ræða, án þess að á því fengjust nokkrar efnislegar eða formlegar skýringar. Af þessari ástæðu telji sóknaraðili að sýslumaður hefði átt að hafna því að aðfarargerðin næði fram að ganga og því beri að ógilda gerðina líkt og sóknaraðili krefjist.

Sóknaraðili telur einnig ljóst að skilyrði fyrir endurupptöku fjárnáms samkvæmt einhliða kröfu gerðarbeiðanda, varnaraðila máls þessa, séu tæmandi talin í 66. gr. laga nr. 90/1989. Sjáist það glöggt af orðalagi greinarinnar sem tiltaki sex tilvik þar sem gerðarbeiðandi geti fengið fjárnámsgerð endurupptekna. Þessi niðurstaða sé einnig studd ummælum í athugasemdum við 66. gr. í því frumvarpi, sem síðar hafi orðið að lögum nr. 90/1989, en þar segi í 1. mgr. 66. gr.: „Hér eru talin upp þau tilvik, þar sem gerðarbeiðanda er heimilt að krefjast endurupptöku fjárnámsgerðar.“ Í því máli sem hér um ræði sé það 6. töluliður 66. gr. sem komi til skoðunar, enda eigi aðrir töluliðir greinarinnar augljóslega ekki við. Samkvæmt 6. tölulið geti gerðarbeiðandi fengið fjárnámsgerð endurupptekna hafi gerð verið lokið án árangurs að einhverju leyti eða öllu og gerðarbeiðandi telur unnt að vísa á frekari eignir til fjárnáms. Við aðfarargerðina, eins og sjáist vel við lestur hennar, hafi gerðarbeiðandi hvorki vísað á „frekari eignir til fjárnáms“ né hafi hann talið „unnt að vísa“ á slíkar eignir. Fyrri aðfarargerð á grundvelli sama heimildarskjals hafi verið lokið sem árangurslausu, en það fjárnám hafi ekki verið fellt úr gildi þegar síðari aðfarargerðin fór fram. Af þessari ástæðu beri að ógilda umþrætta aðfarargerð þessa máls.

Sóknaraðili vísar framangreindu til staðfestingar til úrskurðar Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. Y10/1999 sem fjalli um ógildingu fjárnáms. Þar komi fram í niðurstöðu úrskurðarins að þess hafi ekki verið „sérstaklega getið í bókun í gerðarbók sýslumanns að fyrra fjárnám sé endurupptekið.“ Þá komi efnislega fram í úrskurðinum að fella þurfi fyrra fjárnám úr gildi áður en nýtt fjárnám sé gert. Það hafði ekki verið gert í máli þessu og styður úrskurðurinn þau sjónarmið sem að framan séu rakin.

Um varnarþing vísar sóknaraðili til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 15. kafla laga um aðför nr. 90/1989. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök varnaraðila:

Varnaraðili byggir á því að aðfararbeiðni sóknaraðila, sem tekin var fyrir þann 28. október 2019, hafi verið lögmæt og því hafi fulltrúa sýslumanns verið rétt að láta gerðina ná fram að ganga, líkt og gert var án athugasemda.

Varnaraðili byggir á því að ekki hafi verið um endurupptöku fjárnámsgerðar að ræða í skilningi 9. kafla laga nr. 90/1989, líkt og sóknaraðili haldi fram, heldur hafi þetta verið ný fjárnámsgerð, og standi lög ekki til annars. Ákvæði 9. kafla aðfararlaga nr. 90/1989 um endurupptöku fjárnámsgerðar, og önnur ákvæði þeirra laga, girði ekki fyrir það að fram fari nýtt fjárnám hjá gerðarþola vegna sömu kröfu, að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum. Í málinu sé aðfararheimildin stefna, sem árituð hafi verið um aðfararhæfi þann 25. júní 2015.

Varnaraðili bendir á að samkvæmt lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa varnaraðila á 10 árum. Krafa varnaraðila sé því ekki fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 9. gr. aðfararlaga, og sé því enn aðfararhæf, og því gild aðfararheimild, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989. Þá sé til þess að líta að ekki hafi verið óskað eftir því í aðfararbeiðni að eldra fjárnám yrði endurupptekið, heldur hafi verið óskað eftir nýju fjárnámi fyrir kröfu varnaraðila. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfu sóknaraðila, sbr. til hliðsjónar umfjöllun undirréttar í Hrd. 7. mars 2013 í máli nr. 290/2013.

Framangreindu sjónarmiði til frekari stuðnings sé til þess að líta að árangurslaust fjárnám feli eðli máls samkvæmt í sér að gerðarbeiðandi hafi ekki fengið fullnustu á kröfu sinni við gerðina. Atvik hafi verið með þeim hætti í nóvember árið 2015, þegar fjárnámi var lokið án árangurs, og hafi varnaraðili ekki enn fengið fullnustu á kröfu sinni. Eðlileg viðbrögð af hans hálfu hafi því verið að leggja fram nýja aðfararbeiðni, í því skyni að leitast við að fá kröfu sína efnda. Sé í þessu sambandi nauðsynlegt að hafa í huga að áhrif árangurslausrar fjárnámsgerðar séu margvísleg. Lánastofnanir haldi t.d. til haga upplýsingum um árangurslausar fjárnámsgerðir, sem geti þar með haft augljós áhrif á lánstraust gerðarþola. Þegar fjögur ár séu liðin frá árangurslausu fjárnámi séu allar upplýsingar um það afmáðar af vanskilaskrá viðkomandi. Áhrif hins árangurslausa fjárnáms eftir þann tíma hafi því í reynd orðin engin. Þá sé jafnframt til þess að líta að þetta hafi verið eina úrræði varnaraðila til að slíta fyrningu kostnaðar og dráttarvaxta, en almennur fyrningarfrestur þeirra krafna sé fjögur ár, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Til þess að viðhalda kröfu sinni hafi varnaraðila einfaldlega verið rétt að beita þeim úrræðum sem bjóðast lögum samkvæmt.

Varnaraðili hafnar því að aðfararbeiðnina hafi skort „að formi til nauðsynlegan skýrleika, til að geta talist fullnægjandi sem endurupptökubeiðni vegna eldri aðfarargerðar.“ Annars vegar sé áréttað, það sem áður segi, að ekki hafi verið um endurupptöku að ræða, heldur nýtt fjárnám. Hins vegar að í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 90/1989 segi um 6. tölulið 66. gr. laganna: „Í 6. tölul. er kveðið á um að endurupptaka megi fjárnámsgerð sem lokið hefur verið án fulls árangurs, ef gerðarbeiðandi telur sig geta bent á eignir gerðarþola, sem vitneskja lá ekki fyrir um áður. Með sama hætti og nefnt var hér á undan varðandi 5. tölulið gæti þessi aðgerð hvort sem er átt sér stað með endurupptöku eða nýju fjárnámi.“ Sá texti, sem vísað sé til varðandi 5. tölulið sé eftirfarandi: „Það skiptir ekki teljandi máli hvort sú aðgerð, að gerðarbeiðandi leiti fjárnáms í frekari eignum af þessum sökum, sé nefnd endurupptaka fyrri gerðar eða verði talin ný fjárnámsgerð fyrir eftirstöðvum kröfunnar.“ Er því að mati varnaraðila ljóst að aðfararbeiðnin uppfyllti allar þær formkröfur, sem gerðar séu, samkvæmt lögum nr. 90/1989, sbr. einkum 10. gr., enda ekki gerður greinarmunur á því hvort endurupptakan eigi sér stað með sérstakri „endurupptökubeiðni“ eða „nýju fjárnámi“. Renni þessi sjónarmið í greinargerð enn fremur stoðum undir það að ákvæði laganna um endurupptöku skjóti ekki loku fyrir að beiðst sé nýrrar aðfarargerðar í stað endurupptöku. Af greinargerðinni megi þannig ráða að gert hafi verið ráð fyrir því að gera mætti fjárnám að nýju, og væri framkvæmdin með þeim hætti. Svo hafi einnig verið í þessu tilviki, þ.e. hér hafi verið leitast við að gera nýtt fjárnám, sbr. 1. mgr. 1. gr. aðfararlaga, á grundvelli nýrrar aðfararbeiðni, með vísan til gildrar aðfararheimildar, sem fulltrúi sýslumanns hafi athugasemdalaust fallist á.

Varnaraðili hafnar því að úrskurður Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. Y10/1999, sem sóknaraðili vísi til í málatilbúnaði sínum, geti haft fordæmisgildi í máli þessu. Lúti það mál að skilyrðum 2. tölulið 66. gr. laga nr. 90/1989.

Varnaraðili telur að hvað sem öðru líður verði fjárnámsgerðin þrátt fyrir framangreint túlkuð sem endurupptaka, samkvæmt 9. kafla laga nr. 90/1989, að skilyrði til endurupptöku hafi engu að síður verið uppfyllt í málinu og því hafi fulltrúa sýslumanns verið rétt að láta gerðina fram ganga. Verði 6. töluliður 66. gr. laga nr. 90/1989 ekki túlkaður svo þröngt að sú skylda verði lögð á gerðarbeiðanda að honum verði að vera sérstaklega kunnugt um tilteknar eignir gerðarþola sem benda megi á, í því skyni að leita efnda á kröfu sinni. Þvert á móti hafi verið varlegt að ætla að aðstæður gerðarþola kynnu að hafa breyst, á þeim fjórum árum sem liðið höfðu frá því að hið fyrra árangurslausa fjárnám fór fram, sem hafi gefið gerðarbeiðanda ástæðu til að ætla að eignir kynnu að vera fyrir hendi. Með hliðsjón af öllu framangreindu telur varnaraðili að hafna beri kröfu sóknaraðila, og aðfarargerðin staðfest.

Um lagarök vísar varnaraðili til laga um aðför nr. 90/1989, meginreglna samninga og kröfuréttar, varðandi skuldbindingagildi samninga og laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Um málskostnaðarkröfu varnaraðila er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. laganna.

Forsendur og niðurstaða:

Í 1. mgr. 17. gr. laga nr. 90/1989 segir að þegar beiðni um aðför hafi borist sýslumanni kanni hann hvort beiðni og aðfararheimild séu í lögmætu formi. Að jafnaði skuli mótmæli gerðarþola ekki stöðva gerð, nema þau varði atriði sem sýslumanni ber að gæta að sjálfsdáðum, eða sýslumaður telur mótmælin að öðrum sökum valda því að óvíst sé að gerðarbeiðandi eigi þau réttindi, sem hann krefst fullnægt, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Óumdeilt er að varnaraðili eigi þau réttindi sem mál þetta varðar, sem styðjist við gilda aðfararheimild, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989, og óumdeilt er að krafan er ófyrnd og ógreidd.

Sóknaraðili byggir á því að aðfararbeiðni varnaraðila uppfylli ekki form eða efniskilyrði 9. kafla laga nr. 90/1989 um endurupptöku. Þess sé ekki getið að verið sé að krefjast endurupptöku á eldra fjárnámi, og jafnvel þótt svo væri, þá væri ekki uppfyllt það skilyrði 6. töluliðar 66. gr. laganna að unnt hafi verið að vísa á frekari eignir til fjárnáms.

Varnaraðili byggir aðallega á því að hann sé ekki að krefjast endurupptöku, heldur sé hann að setja fram nýja aðfararbeiðni. Ekkert í lögum banni honum að krefjast fjárnáms fyrir ófyrndri, og aðfararhæfri kröfu, og að gera nýtt árangurslaust fjárnám, jafnvel þótt árangurslaust fjárnám hafi áður verið gert eftir sömu aðfararheimild.

Í athugasemdum með 6. tölulið 66. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 90/1989 kemur fram að hafi gerð verið lokið án árangurs og gerðarbeiðandi telur sig geta bent á eignir sem ekki hafi legið fyrir áður, geti það gerst hvort sem er með endurupptöku eða nýju fjárnámi. Það skiptir því ekki teljandi máli formsins vegna hvort sú beiðni sem varnaraðili lagði fram sé nefnd endurupptaka fyrri gerðar eða ný fjárnámsgerð, jafnvel þótt umþrætt fjárnám teljist efnislega vera endurupptaka.

Í 66. gr. laga nr. 90/1989 eru tæmandi talin þau tilvik sem gerðarbeiðandi getur upp á sitt eindæmi krafist að aðfararbeiðni verði endurupptekin. Viss atriði kunna að valda því að nauðsynlegt sé að taka þráðinn upp á ný, annaðhvort til þess að breyta því sem áður var gert, eða til að halda áfram þar sem frá var horfið, svo með vísan til 6. töluliðar 66. gr. ef eignir gerðarþola koma í ljós, sem ekki var vitað um áður og gera má fjárnám í. Eðli málsins samkvæmt myndi sú endurupptökubeiðni hljóða upp á sömu fjárhæð og eldri beiðni, enda er ekki tekið sérstakt aðfarargjald fyrir endurupptöku gerðar, sbr. lokamálslið 4. mgr. 4. gr. laga nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs.

Varnaraðili krefst fjárnáms fyrir 3.085.310 krónum, en í eldri aðfararbeiðni, dags. 24. ágúst 2015 var krafist fjárnáms fyrir 2.438.353 krónum. Áður en aðför fer fram ber sýslumanni að gæta að því af sjálfsdáðum hvort greiða beri gjald fyrir beiðnina og fjárhæð gjaldsins. Fyrir umþrætta aðfararbeiðni var greitt 50.000 króna aðfarargjald (2 x 25.000), eða hámarksgjald eins og við á um nýtt fjárnám. Í umþrættri aðfararbeiðni er ekki krafist endurupptöku með neinum hætti og ekki er vísað til neinna ákvæða 66. gr. laga nr. 90/1989, eða annarra ákvæða 9. kafla laganna um heimild til fjárnáms.

Samkvæmt framangreindu og gögnum málsins að öðru leyti hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að varnaraðili hafi verið að krefjast endurupptöku fjárnáms eftir ákvæðum 9. kafla laga nr. 90/1989, svo sem samkvæmt 6. tölulið 66. gr. laganna, enda er ekkert fram komið um að varnaraðili hafi talið unnt að vísa á frekari eignir, sem ekki var vitað um þegar fjárnám fór fram áður. Ákvæði 9. kafla laganna verða ekki túlkuð með þeim hætti að þau girði fyrir það að varnaraðili geti krafist þess að gert verði nýtt árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðila að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum.

Samkvæmt 9. gr. laga nr. 90/1989 má krefjast aðfarar svo lengi sem hlutaðeigandi krafa er ekki fallin niður fyrir fyrningu. Eins og fram er komið er ekki ágreiningur um að krafa varnaraðila sé ófyrnd og ógreidd, og er hún því aðfararhæf. Samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, er fyrningu aðfararhæfrar kröfu slitið ef aðfararbeiðni berst sýslumanni fyrir lok fyrningar. Óumdeilt er að höfuðstóll kröfu varnaraðila fyrnist á 10 árum, og var fyrningu kröfunnar slitið með móttöku sýslumanns á aðfararbeiðni, dags. 24. ágúst 2015. Nefndur fyrningarfrestur gildir hins vegar ekki um vexti af höfuðstól, sbr. 5. gr. laga nr. 150/2007. Til varnar fyrningu á vaxtahluta kröfunnar, sem fellur undir fjögurra ára almennan fyrningarfrest, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007, var varnaraðila nauðsyn að leggja fram nýja aðfararbeiðni, dags. 25. september 2019, líkt og heimilt er samkvæmt framansögðu, og grundvallaðist sú beiðni á gildri aðfararheimild.

Með vísan til framangreinds, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989, verður kröfu sóknaraðila þessa máls hafnað, og er því staðfest árangurslaus aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, nr. 2019028388, sem fram fór hjá sóknaraðila þann 28. október 2019 að kröfu varnaraðila.

Samkvæmt framangreindu, og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 94. gr. laga nr. 90/1989, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem hæfilega þykir ákveðinn 186.000 krónur að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts, og að teknu tilliti til þess að samhliða þessu máli er rekið annað mál um sömu málsástæður.

Úrskurð þennan kveður upp B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Staðfest er aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu nr. 2019028388, sem fram fór þann 28. október 2019 hjá sóknaraðila, G-kvk-þgf F-kvk-þgf, að kröfu varnaraðila, Lánasjóðs íslenskra námsmanna.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 186.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf