E-2286/2019

Dómur

1. Mál þetta var höfðað 16. maí 2019. Stefnandi er A, [...,...]. Stefndi er B, [...,...]. Aðalmeðferð málsins fór fram 21. apríl 2020 og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Stefnandi krefst þess að stefndi greiði henni laun og orlof að fjárhæð 313.203 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2018 af 101.564 krónum til 1. nóvember 2018 og frá þeim degi af 313.203 krónum til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að dæmt verði að dráttarvextir skuli leggjast við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 1. október 2019, en síðan árlega þann dag og málskostnaðar að mati dómsins. Krafist er vaxta af málskostnaði skv. 3. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags. Einnig er krafist virðisauka af málskostnaði þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyld. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda en til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins.

3. Stefnandi starfaði hjá stefnda frá 25. september 2018 sem bókari í fullu starfi. Umsamin mánaðarlaun hennar voru 550.000 krónur. Þann 26. október 2018 var stefnanda sagt upp störfum fyrirvaralaust á grundvelli þess að stefnandi hefði við ráðningu ekki upplýst stefnda um ástæðu starfsloka hjá fyrri atvinnurekanda tveimur árum fyrr. Taldi stefndi að með þessu væru brostnar forsendur fyrir ráðningunni. Stefnandi gerði ekki athugasemdir við lögmæti uppsagnarinnar. Við uppgjör launa vegna þess tíma sem stefnandi starfaði fyrir stefnda taldi stefndi rétt að halda eftir sem næmi helmingi af þeim launum sem stefnanda hefðu borið fyrir unninn tíma með vísan til þess að stefnandi hefði með framgöngu sinni valdið stefnda tjóni og að sú greiðsla væri sanngjörn með tilliti til þess hversu illa vinnuframlag stefnanda hefði nýst stefnda. Stefnandi undi ekki þessu uppgjöri og stefndi málinu til uppgjörs vangoldinna launa og orlofs fyrir starfstíma sinn hjá stefnda.

4. Stefnandi telur að stefnda hafi við ráðningu hennar til starfa verið ljósar ástæður starfsloka hennar hjá fyrri atvinnurekanda en gerir þrátt fyrir það ekki athugasemdir við uppsögn eða ágreining um rétt til launa í uppsagnarfresti. Hins vegar telur hún að henni beri að fá greidd laun fyrir þann tíma sem hún starfaði hjá stefnda enda hafi hún ekki gerst brotleg í starfi. Við starfslok telur stefnandi sig hafa átt inni laun fyrir fjóra daga í september 2018 og laun fyrir 1.–26. október 2018 auk orlofs. Stefnandi gerir ekki kröfu um laun í uppsagnarfresti. Höfuðstóll kröfu stefnanda er 616.171 króna vegna launa í september og október 2018 auk orlofs en að frádregnum 302.968 krónum sem henni voru greiddar við útborgun launa þann 1. nóvember 2018. Stefnandi gerir þannig kröfu um vangoldin áunnin laun og telur að starfsmönnum beri ávallt að fá greitt fyrir þann tíma sem vinnuframlag var innt af hendi þó svo að gildar ástæður kunni að vera fyrir uppsögn, sem stefnandi viðurkennir þó ekki að eigi við í þessu máli. Þá vísar stefnandi til þess að ekkert sé fram komið um að stefndi hafi orðið fyrir tjóni sem stefnandi geti borið ábyrgð á og að engar forsendur séu til þess að stefnda sé á neinum grundvelli heimilt að hýrudraga stefnanda.

5. Stefndi telur að ekki sé ágreiningur um málsatvik og gerir heldur ekki ágreining um útreikninga fjárkrafna stefnanda. Stefnandi vísar til þess að í upphafi septembermánaðar 2018 hafi hann auglýst eftir starfsmanni til starfa við bókhald og almenn störf á skrifstofu. Um hafi verið að ræða trúnaðarstarf innan félagsins þar sem viðkomandi skyldi færa bókhald og hafa aðgang að bankareikningum stefnda. Alls hafi 15 manns sótt um starfið. Stefnandi hafi verið meðal umsækjenda og henni og tveimur öðrum umsækjendum hafi verið boðið í starfsviðtal. Í kjölfar starfsviðtals hafi stefnandi sent stefnda tölvupóst með lista yfir meðmælendur að ósk stefnda. Stefnandi hafði starfað hjá C, á árunum 2004 til 2016, bæði sem deildarstjóri og síðar sem hópstjóri. Meðmælandi sá sem stefnandi hafi tilgreint vegna tíma hennar hjá C hafi verið erlend kona starfandi í Sviss. Þar sem stefnda hafi þótt undarlegt að tilgreina aðeins meðmælanda sem væri hættur störfum hjá C og búsettur erlendis hafi stefnandi verið beðin að gera nánari grein fyrir starfslokum sínum hjá C. Stefnandi hafi þá útskýrt fyrir stefnda að henni hefði verið sagt upp störfum í kjölfar samskiptavanda, bæði innan og utan bankans.

6. Stefndi taldi sig ekki hafa forsendur til annars en að taka frásögn stefnanda trúanlega og bauð henni starfið og hún hóf störf hjá stefnda 25. september 2018. Stefndi segist tæpum mánuði síðar hafa fengið ábendingu um að stefnanda hefði verið sagt upp störfum hjá C þar sem hún hefði verið ákærð og dæmd fyrir stórfelldan fjárdrátt og peningaþvætti í starfi sínu hjá C. Stefndi vísar til þess að upplýsingar um raunverulega ástæðu starfsloka stefnanda hjá C hafi komið honum í opna skjöldu enda hefði nafn stefnanda ekki verið birt opinberlega í tengslum við umfjöllun fjölmiðla um sakamálið og hafi stefndi verið grandlaus um forsögu stefnanda. Stefnandi hafi verið boðuð á fund stefnda þann 26. október 2018 og henni gerð grein fyrir þeim upplýsingum um starfslok hennar hjá C sem borist höfðu stefnda. Á fundinum hafi stefnandi lýst því að hún hefði talið að stefnda hefði verið kunnugt um raunverulega ástæðu starfslokanna. Á fundinum var ráðningarsamningi stefnanda við stefnda rift í kjölfar skýringa stefnanda þar sem stefndi taldi að forsendur ráðningarinnar væru alfarið brostnar. Stefndi vísar til þess að stefnandi hafi verið staðin að því að leyna upplýsingum um starfslok hjá fyrri atvinnurekanda og greina rangt frá þegar hún hafi verið beðin að gera grein fyrir starfslokunum í starfsviðtali. Vísar stefndi til þess að stefnandi hafi beitt sig svikum til þess að hljóta starfið.

7. Aðalkröfu sína um sýknu byggir stefndi á því að stefnandi hafi beitt svikum þegar hún réði sig til starfa hjá stefnda. Stefndi telur auðsætt að stefnandi hefði ekki komið til greina í starfið hefði stefnandi búið yfir réttum upplýsingum um starfslok stefnanda hjá C. Þannig telur stefndi útilokað að stefnandi hefði verið ráðin til þess að gegna starfi bókara og með aðgang að bankareikningum stefnda, hefði stefndi vitað að stefnandi hafði verið sakfelld fyrir meiri háttar auðgunarbrot tæpu ári áður. Stefndi telur að stefnandi hafi þannig með ólögmætum hætti og gegn betri vitund leynt upplýsingum sem máli skiptu og veitt rangar upplýsingar í þeim tilgangi að stofna til ráðningarsambands aðila. Þannig hafi stefnandi veitt rangar upplýsingar, aðspurð um starfslok sín hjá C, en auk þess leynt ástæðum starfsloka og að hún hefði verið sakfelld fyrir auðgunarbrot og væri enn á skilorði. Þá telur stefndi sannað að stefnandi hafi viðhaft ofangreinda háttsemi í þeim tilgangi að stofna til ráðningarsambands milli aðila enda hafi hún upplýst á fundi 26. október 2018 að hún hefði áður farið á mis við ráðningu hjá öðrum aðila þegar hún hefði upplýst um ástæður starfsloka hjá C. Telur stefndi þannig sannað að stefnanda hafi mátt vera ljóst að þau atvik sem hún ýmist leyndi eða greindi rangt frá skiptu máli við samningsgerðina. Með öðrum orðum telur stefndi að stefnandi hafi gert sér grein fyrir því að þau svik sem höfð voru í frammi hafi verið ákvörðunarástæða þess að stefndi stofnaði til ráðningarsambands við stefnanda. Telur stefndi að ofangreind háttsemi stefnanda varði við ákvæði 30. gr. samningalaga nr. 7/1936 og ráðningarsamningur stefnanda og stefnda sé ekki skuldbindandi fyrir stefnda og þess vegna beri að sýkna hann af kröfu stefnanda. Stefndi telur með vísan til sömu ástæðna að meginreglur samningaréttar um brostnar forsendur leiði til þess að ráðningarsamband milli aðila sé óskuldbindandi fyrir stefnda og þess vegna beri að sýkna hann. Loks telur stefndi með vísan til sömu ástæðna að að víkja beri samningi aðila til hliðar í heild, sbr. 36. gr. samningalaga nr. 7/1936.

8. Þá byggir stefndi kröfu sína um sýknu jafnframt á því að með framferði sínu hafi stefnandi bakað stefnda tjón. Framferði stefnanda hafi leitt til tjóns hjá stefnda sem nemi að minnsta kosti sömu fjárhæð og meint tjón stefnanda vegna riftunar ráðningarsambands. Þannig hafi stefndi varið töluverðum tíma og kostnaði í að koma stefnanda inn í starfið auk þess sem þurft hafi að hefja ráðningarferli að nýju með tilheyrandi kostnaði, óhagræði og vinnu stjórnenda. Auk þess hafi stefndi þegar greitt stefnanda laun umfram skyldu þegar henni voru greidd laun fyrir helming þess tíma sem hún starfaði hjá stefnda.

9. Við munnlegan málflutning vísaði stefndi til stuðnings kröfu sinni til reglu sem hann taldi að leiddi af lögjöfnun frá 25. gr. hjúalaga nr. 22 frá 1928. Í ákvæðinu er kveðið á um að ef hjú, án þess að hafa löglega afsökun, kemur ekki í vistina á umsömdum tíma skuli það greiða húsbónda bætur sem svari til helmings áskilins kaups fyrir umsaminn vistartíma. Sama regla eigi við ef hjú gengur ólöglega úr vistinni. Taldi stefndi að nefnd regla löghelgaði rétt hans til að draga af launum stefnanda sem næmi helmingi þess sem henni að öðrum kosti hefði borið. Stefnandi mótmælti þessum málatilbúnaði stefnda sem of seint fram komnum en taldi auk þess að nefnd regla sem leidd hefur verið með lögjöfnun af 25. gr. hjúlaga gæti ekki átt við um tilvik eins og það sem hér er til umfjöllunar.

10. Með aðilum er ekki ágreiningur um tölulegan grundvöll eða fjárhæðir krafna. Þá er heldur ekki ágreiningur sem lagður hefur verið til úrlausnar dómsins um það hvort stefnda var rétt að rifta ráðningarsamningi aðila án fyrirvara. Ágreiningur málsaðila snýst því einvörðungu um það hvort stefnda var rétt að halda eftir við uppgjör sem nemur helmingi af launum stefnanda sem henni að öðrum kosti hefðu borið fyrir unninn tíma í þágu stefnda. Dómurinn fellst ekki á að stefndi geti byggt kröfu sína um heimild til að hýrudraga stefnanda, eða neita að greiða henni fyrir hluta af þeim starfstíma sem aðilar eru sammála um að hún starfaði fyrir hann, á almennri vísan til reglna þriðja kafla samningalaga. Þá verður slík heimild heldur ekki leidd af einhliða mati stefnda á því að hversu miklu gagni hann telur að starfsframlag stefnanda hafi komið honum. Þá verður ekki fallist á að stefndi hafi sýnt nægjanlega fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni sem stefnandi geti borið ábyrgð á og hann mætti skuldajafna á móti launakröfu stefnanda. Loks verður fallist á það með stefnanda að vísun stefnda við aðalmeðferð til lögjöfnunar frá reglu 25. gr. hjúalaga er, gegn andmælum stefnanda, of seint fram komin enda er málsgrundvellinum verulega raskað með þeim málatilbúnaði. Er með því ekkert sagt um það hvort sú regla hefði getað átt við í því tilviki sem hér er til umfjöllunar. Verður því samkvæmt þessu fallist á kröfur stefnanda og stefnda gert að greiða henni málskostnað. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf B. Ó-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf R-kk-nf B-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

B, greiði stefnanda, A, 313.203 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2018 af 101.564 krónum til 1. nóvember 2018 og frá þeim degi af kr. 313.203 krónum til greiðsludags. Þá skulu dráttarvextir leggjast við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 1. október 2019, en síðan árlega þann dag. Stefndi greiði stefnanda 820.000 krónur í málskostnað sem bera vexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms þessa til greiðsludags.

Á-kk-nf H-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur, 4. maí 2020 það hvort sú regla hefði getað átt við í því tilviki sem hér er til umfjöllunar. Verður því samkvæmt þessu fallist á kröfur stefnanda og stefnda gert að greiða henni málskostnað. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf B. Ó-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið S-kk-nf R-kk-nf B-kk-nf lögmaður. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

B, greiði stefnanda, A, 313.203 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2018 af 101.564 krónum til 1. nóvember 2018 og frá þeim degi af kr. 313.203 krónum til greiðsludags. Þá skulu dráttarvextir leggjast við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 1. október 2019, en síðan árlega þann dag. Stefndi greiði stefnanda 820.000 krónur í málskostnað sem bera vexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms þessa til greiðsludags.

Á-kk-nf H-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir:

Héraðsdómi Reykjavíkur, 4. maí 2020