E-2138/2022

I Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 4. maí 2022, var dómtekið 15. september 2023. Stefnandi er A, til heimilis að [...] Stefndi er Sjóvá- Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 20.568.007 krónur ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 fyrir missi framfæranda frá 9. ágúst 2015 til greiðsludags, en frá 6. maí 2022 er krafist dráttarvaxta af 20.568.007 krónum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 12.707.103 krónur, dags. 4. maí 2022. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

II

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvaða árslaun beri að leggja til grundvallar útreikningi bóta vegna missis framfæranda, eiginmanns stefnanda, B sem lést í flugslysi 9. ágúst 2015 í Barkárdal. Stefnandi telur að miða beri við árslaun á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en stefndi telur að leggja beri til grundvallar lágmarkslaun, sbr. 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Hefur stefndi greitt stefnanda bætur á þeim grundvelli að fjárhæð 12.707.103 krónur og telur að stefnandi eigi ekki rétt á frekari bótum.

Stefnandi höfðaði fyrst mál 20. júní 2019 vegna umrædds flugslyss og krafði þá stefnda m. a. um greiðslu bóta fyrir missi framfæranda á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2021 í máli nr. E-3040/2019, A gegn Sjóvá- Almennum tryggingum hf. og [C], var komist að þeirri niðurstöðu að flugmaður vélarinnar hefði sýnt af sér stórfellt gáleysi við stjórnun hennar. Var með dóminum fallist á bótaskyldu stefnda Sjóvár- Almennra trygginga hf. á grundvelli ábyrgðartryggingar flugvélarinnar. Var nánar tiltekið fallist á kröfu stefnanda um greiðslu útfararkostnaðar og miskabóta, en kröfu um bætur fyrir missi framfæranda var á hinn bóginn vísað frá dómi með eftirfarandi rökstuðningi:

[...] Sá galli er á kröfugerð stefnanda að óupplýst er hver árslaun [B]hafi verið síðustu þrjú ár fyrir slys þrátt fyrir að krafan sé sett í orði kveðnu fram á grundvelli 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Frá því er greint af hálfu stefnanda að þar sem [B] hafi unnið í þágu indónesísks fyrirtækis, PT Airfast Indonesia, hafi hann ekki talið launatekjur fram til skatts í Kanada heldur hafi verið talið fram í Indónesíu og fyrirtækið hafi verið ófáanlegt til að upplýsa um fjárhæð launa hans þegar eftir þeim upplýsingum var leitað eftir slysið. Sem árslaunaviðmiði er af hálfu stefnanda í orði kveðnu teflt fram þriðjungi af líftryggingarbótum sem stefnandi fékk greiddar frá PT Airfast Indonesia og sá þriðjungur sagður nema 120.040 bandarískum dollurum.

Í málinu liggur fyrir staðfesting stefnanda á fullnaðaruppgjöri á líftryggingarbótum frá fyrirtækinu að fjárhæð 274.826,33 bandarískir dollarar sem greiddar hafi verið 10. nóvember 2015. Hvergi kemur fram að frekari bætur hafi verið greiddar vegna líftryggingarinnar. Eins liggur ekkert fyrir um hvernig þessi fjárhæð er fundin. Engar upplýsingar eða gögn, svo sem skilmálar viðkomandi tryggingar, liggja fyrir. Þannig liggur ekkert fyrir um að fjárhæðin endurspegli þrenn árslaun nema staðhæfing stefnanda [...].

Þá segir einnig svo í dóminum:

Ekkert liggur fyrir um fjárhæð launa [B]á árunum 2012, 2013 og 2014. Vísbendingar eru um að ekki sé gerður greinarmunur á kanadískum og bandarískum dollurum í viðleitni stefnanda til að finna út árslaun [B]. Ekki verður séð að forsendur séu til að reikna lífeyrissjóðsframlag ofan á launaviðmið enda ekkert upplýst með hvaða hætti og hvort [B]eða atvinnurekandi hans greiddi lífeyrissjóðsframlag í Indónesíu. Þá á það sér ekki stoð í lögum að beita gengistryggingu með bandarískum dollara og svo verðbótum fjárhæðar í íslenskri krónu með launavísitölu á sama tíma. Vegna ofangreindra ágalla á kröfugerð stefnanda fyrir missi framfæranda er óhjákvæmilegt að vísa þessari kröfu frá dómi á grundvelli d- e - og f-liða 80. gr. laga um meðferð einkamála samanber 4. mgr. 100. gr. sömu laga.

Eftir uppkvaðningu dómsins sneri stefnandi sér aftur að stefnda og krafði hann um greiðslu bóta fyrir missi framfæranda. Byggði stefnandi kröfu sína með sama hætti og í fyrra dómsmálinu á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi taldi á hinn bóginn að við útreikning bótanna bæri að miðað við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. sömu laga þar sem ekki hefðu verið lögð fram gögn um laun B síðustu þrjú árinu fyrir andlát hans. Í samræmi við þá afstöðu sína greiddi stefndi stefnanda hinn 4. maí 2022 bætur fyrir missi framfæranda samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð 12.707.103 krónur, auk lögmannsþóknunar að fjárhæð 673.320 krónur með virðisaukaskatti.

III

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi telur að við útreikning bóta til hennar vegna missis framfæranda beri að fara eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, þar sem ómögulegt hafi reynst að afla upplýsinga um meðalatvinnutekjur eiginmanns hennar, B, síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjónið var.

Stefnandi tekur fram að erfitt hafi reynst að fá upplýsingar um nákvæmar tekjur eiginmanns stefnanda síðustu þrjú árin fyrir andlát hans. Ástæðan sé sú að hann hafi starfað hjá Pt. Airfast Indonesia, sem hafi séð um að greiða skatta fyrir hans hönd og þeir hafi verið gerðir upp í því landi sem eiginmaður hennar starfaði í hverju sinni. Hafi það reynst ómögulegt að fá upplýsingar frá skattyfirvöldum til að sýna fram á tekjur hans. Þá hafi ekki tekist að fá upplýsingar frá fyrrum vinnuveitanda.

Stefnandi telur sig hafa lagt fram gögn sem sýni hver hafi verið mánaðarlaun eiginmanns hennar fyrir slysið. Vísar stefnandi til yfirlits frá Pt. Airfast Indonesia í tengslum við greiðslu líftryggingar til hennar en þar megi sjá hvaða fjárhæð hafi verið greidd vegna líftryggingarinnar, sjúkdómatryggingar og svo síðustu mánaðarlauna eiginmannsins, þ. e. 5.778 USD. Þá vísar stefnandi til tölvuskeytis frá Pt. Air Indonesia sem fylgdi yfirlitinu þar sem m. a. komi fram að umrædd launagreiðsla sé loka launagreiðsla sem ekki hafi verið búið að millifæra á bankareikning hans.

Stefnandi telur einnig að tölvuskeyti frá Pt. Airfast Indonesia til eiginmanns stefnanda hinn 25. ágúst 2014 beri með sér staðfestingu á því að ráðningarsamningur hans við flugfélagið hafi ekki átt að taka neinum breytingum á komandi ári. Af því megi ráða að laun eiginmanns stefnanda hafi verið óbreytt á árinu 2014 og 2015. Felist í greindum skjölum staðfesting á því hverjar hafi verið meðaltekjur eiginmanns stefnanda á tjónsárinu. Þá vísar stefnandi til ódagsetts ráðningarsamnings B við annað flugfélag frá árinu 2010, Maldavian Air Taxi (Pte.) Ltd., sem lagður var fram í þinghaldi hinn 1. september 2022. Stefnandi bendir á að í samningnum komi fram mánaðarlaun B fyrir félagið á árinu 2010 og að álykta megi um síðari laun B út frá þeim samningi, enda þótt hann hafi ekki starfað fyrir félagið á viðmiðunarárunum 2013, 2014 og 2015.

Stefnandi telur með vísan til framangreinds rétt að miða útreikning bóta við 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og að miða beri við þá fjárhæð sem „ætla má að hinn látni hefði átt rétt á fyrir algera varanlega örorku“. Óumdeilt sé að eiginmaður stefnanda hafi starfað sem flugmaður stærstan hluta starfsævinnar. Í málinu séu því óvenjulegar aðstæður í skilningi ákvæðisins og í því sambandi beri að líta til meðalárslauna hans árið 2014, þ. e. ári fyrir slysið. Aðrar viðmiðunartekjur gefi ekki réttari mynd af tekjum hans í ljósi þess að hvorki hafi verið hægt að afla frekari upplýsinga frá fyrrum vinnuveitanda hins látna né skattyfirvöldum.

Þá telur stefnandi einnig, með hliðsjón af uppgjöri Pt. Airfast Indonesia við stefnanda í kjölfar andláts eiginmanns hennar og staðfestingu starfsmanns félagsins á óbreyttum launagreiðslum frá árinu 2014, ljóst að mánaðarlaun B hafi verið 5.778 USD fyrir slysið, eða ef miðað er við miðgengi USD þann 7. ágúst 2015 (134,41 kr.) hafi mánaðarlaun hans verið 776.621 ISK. Meðallaun hins látna á tjónsári hefðu því verið, með hliðsjón af meðalgengi USD árið 2015 (131,85 kr.), 9.141.957 ISK eða 8.947.747 ISK á árinu fyrir slys. Á síðarnefndum árslaunum sé byggt við útreikning kröfunnar, sbr. 1. mgr. 13. gr. skaðabótalaga.

Þar sem upplýsingar um laun hins látna séu aðeins byggðar á mánaðargrundvelli í samræmi við nýjustu upplýsinga rog þannig fundið út árslaunaviðmið fyrir árið 2014 sem hefði orðið það sama árið 2015 er byggt á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og aðeins miðað við árslaun hins látna árið 2014, þ. e. árið áður en hann lést. Árslaunatekjur eru því reiknaðar eins og þær voru í ágúst 2014 samkvæmt verðlagsreiknivél Hagstofunnar, þ. e. ári áður en hann féll frá, að viðbættu framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð, sbr. eftir farandi útreikning:

2014: (8.947.747 x 1,108) x (524,7/483,5) = 10.758.904 kr.

Við útreikning er miðað við árslaunaviðmið að viðbættu framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð, margfaldað með margföldunarstuðli skv. 1. mgr. 6. gr. skaðabótalaga og að lokum margfaldað með 100% örorku skv. 13. gr. skaðabótalaga 10.758.904 x 6,37239836 x 100% = 68.560.022 krónur Á grundvelli 1. mgr. 13. gr. skaðabótalaga er svo farið fram á 30% af þeirri upphæð sem stefnandi hefði átt rétt á fyrir 100% örorku: 68.560.022 x 0,3 = 20.568.007 krónur.

Er því gerð krafa um greiðslu 20.568.007 króna á grundvelli 1. mgr. 13. gr. skaðabótalaga, að viðbættum vöxtum skv. 1. mgr. 16. gr. sömu laga, allt að frádreginni innborgun stefnda, dags. 4. maí 2022, að fjárhæð 12.707.103 krónur.

Stefnandi krefst einnig greiðslu málskostnaðar samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Tekur stefnandi fram að málið hafi verið til meðferðar frá árinu 2015 og hafi verið þungt í vöfum. Sé því krafist aukins málskostnaðar í samræmi við þá auknu vinnu sem nauðsynleg hafi verið vegna málsins. Stefnandi tekur fram í því sambandi að það liggi fyrir að samskipti lögmanns stefnanda og stefnda hafi byrjað fljótlega eftir að slysið átti sér stað. Í upphafi hafi verið alls óvíst um afstöðu stefnda til bótaskyldunnar, m. a. til þess hvort um væri að ræða bótaskyldu úr skyldubundinni slysatryggingu eða ábyrgðartryggingu flugmanns, en þar hafi ágreiningurinn við stefnda byrjað. Þá hafi kröfu stefnanda um bætur frá stefnda verið fylgt eftir að nýju eftir að rannsókn lögreglu lauk, sem og eftir að rannsóknarskýrsla rannsóknarnefndar samgönguslysa lá fyrir. Enn hafi stefndi hafnað bótaskyldu þrátt fyrir öll þau gögn er lágu fyrir um atvik máls, en eins og mál héraðsdóms Reykjavíkur nr. E- 3040/2019 hafi staðfest beri stefndi bótaskyldu vegna málsins. Einnig sé ljóst að f. h. stefnanda hafi þurft að leggja mikla vinnu í að afla upplýsinga um laun og tekjur hins látna. Stefnandi bendir á að í forsendum héraðsdóms Reykjavíkur í fyrra málinu, nr. E- 3040/2019, sé því lýst að sá hluti málskostnaðarins sem varðar greiningu kröfu stefnanda um missi framfæranda skv. 12. og 13. gr. skaðabótalaga hafi ekki komið að notum þar sem þeim hluta hafi verið vísað frá dómi. Byggir stefnandi þess vegna á því að henni hafi ekki verið bættur sá lögmannskostnaður sem hún hafi orðið fyrir vegna þessa hluta málsins. Óumdeilanlega sé sá hluti málsins er varðar kröfu um bætur fyrir missi framfæranda einn veigamesti hluti málsins og einn þeirra þátta sem umfangsmesta vinnan fór í.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir kröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi fengið greiddar fullar bætur fyrir bótaskylt tjón vegna missis framfæranda. Stefndi hafi greitt stefnanda bætur að fjárhæð 12.707.103 krónur á grundvelli 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þá bendir stefndi á það sem segir í niðurstöðu héraðsdóms í máli nr. E- 3040/2019:

Ekkert liggur fyrir um fjárhæð launa [B]á árunum 2012, 2013 og 2014. Vísbendingar eru um að ekki sé gerður greinarmunur á kanadískum og bandarískum dollurum í viðleitni stefnanda til að finna út árslaun [B]. Ekki verður séð að forsendur séu til að reikna lífeyrissjóðsframlag ofan á launaviðmið enda ekkert upplýst með hvaða hætti og hvort [B] eða atvinnurekandi hans greiddi lífeyrissjóðsframlag í Indónesíu. Þá á það sér ekki stoð í lögum að beita gengistryggingu með bandarískum dollara og svo verðbótum fjárhæðar í íslenskri krónu með launavísitölu á sama tíma. Vegna ofangreindra ágalla á kröfugerð stefnanda fyrir missi framfæranda er óhjákvæmilegt að vísa þessari kröfu frá dómi á grundvelli d- e - og f-liða 80. gr. laga um meðferð einkamála samanber 4. mgr. 100. gr. sömu laga.

Stefndi tekur fram að 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé meginreglan um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku sem skuli leggja til grundvallar bótum til maka vegna missis framfæranda samkvæmt 13. gr. laganna. Þar komi fram að árslaun til ákvörðunar bóta skuli vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag. Í því atviki sem hér um ræðir hafi slysdagur verið þann 9. ágúst 2015 og viðmiðunarárin samkvæmt því árin 2012, 2013 og 2014.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við í þessu máli enda hafi engin gögn verið lögð fram til stuðnings því að atvinnuþátttaka og tekjuöflun hins látna hafi á einhvern hátt verið óvenjuleg á árunum fyrir slysið og leiði það til þess að árslaunaviðmiðun til útreiknings bóta verði ekki byggð á rauntekjum þessara ára. Því sé þar með mótmælt að skilyrði séu uppfyllt til að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við ákvörðun skaðabóta fyrir missi framfæranda stefnanda. Byggir stefndi á því að beita beri 1. mgr., sbr. 3. mgr., 7. gr. skaðabótalaga við útreikning bóta, eins og gert hafi verið viðbóta uppgjör þann 27. apríl 2022.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði en árslaun síðustu þriggja ára fyrir slys sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Hvort tveggja skilyrðanna þarf að vera uppfyllt til að heimilt sé að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, þ. e. hið fyrra að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi sem og hið síðara að annar mælikvarði en meginregla 1. mgr. 7. gr. sé réttari á líklegar framtíðartekjur. Ákvæði 2. mgr.7. gr. skaðabótalaga sé undantekningarregla sem skýra beri þröngt.

Engin heimild standi til þess í lögum að beita undanþáguákvæðinu þegar ekki hafi verið sýnt fram á að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi á tekjuöflunartímabilinu og því verði þess þá heldur ekki beitt til þess að komast hjá kröfum um framlagningu eðlilegra sönnunargagna um raunverulegar tekjur viðkomandi.

Eins og haldið er fram í stefnu sé það óumdeilt að hinn látni hafi starfað sem flugmaður stærstan hluta ævi sinnar og hafði starfað sem slíkur áratugum saman. Það sé því ekkert sem bendir til þess að atvinnuþátttaka hans hafi verið óstöðug á tímabilinu eða að breytinga hafi verið að vænta á atvinnuhögum hans. Geti stefndi þegar af þeirri ástæðu ekki fallist á að áætla árslaun tjónþola samkvæmt ákvæðinu á grundvelli annarra gagna en raunverulegra tekjuupplýsinga. Þá hafi stefnandi ekki heldur axlað sönnunarbyrði sína með framlagningu fullnægjandi gagna, svo sem launaseðla alls tímabilsins, skattframtala eða a. m. k. yfirlits um mánaðarlegar millifærslur til hins látna frá vinnuveitanda sl. þrjú tekjuár fyrir slysið.

Ef til þess kæmi að fallist yrði á að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til útreiknings á árslaunum hins látna telur stefndi að ákvörðun árslauna geti ekki verið byggð á þeim takmörkuðu gögnum sem liggja fyrir um uppgjör dánar- eða líftryggingabóta frá vinnuveitanda hins látna. Af þeim gögnum sem stefnandi leggi fram verði ekki ráðið hvort um reglubundin mánaðarlaun hafi verið að ræða, eftirstöðvar launa sem hinn látni hafi nú þegar unnið sér fyrir, uppsafnaðan veikindarétt eða einhvers konar áunna uppbót, orlof o. þ. h.

Þótt sýnt yrði fram á að um heil mánaðarlaun hafi verið að ræða telur stefndi það ekki næga sönnun um meðaltekjur þriggja ára tímabils. Að framangreindu virtu telur stefndi þau gögn sem stefnandi hafi lagt fram langt í frá fullnægjandi sönnun um raunverulegar árstekjur hins látna á tekjuárunum fyrir slysið og telur stefndi áætlun árslauna út frá þessum upplýsingum í raun lítið annað en getgátur.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefndi að miða beri við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 enda beri stefnandi sönnunarbyrði um að annað viðmið sé réttara eða líklegt um það hverjar framtíðartekjur hins látna hefðu orðið.

Með vísan til alls þessa beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu þar sem með greiðslu þann 4. maí 2022 hafi stefnanda verið greiddar þær bætur sem henni hafi borið vegna fráfalls eiginmanns hennar.

Stefndi hafnar sérstaklega kröfu stefnanda um greiðslu frekari málskostnaðar en þegar hefur verið greiddur. Vísar stefndi til ítarlegs rökstuðnings Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E- 3040/2019 þar sem tekin var efnisleg afstaða til málskostnaðarkröfu stefnanda en kröfu stefnanda um missi framfæranda var vísað frá dómi vegna ágalla á kröfugerð á grundvelli d-, e - og f-liða 80. gr. laga um meðferð einkamála, s br.4. mgr. 100. gr. sömu laga. Nánar segir á bls. 38 í niðurstöðu héraðsdóms um málskostnaðarákvörðun:

Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 9. apríl 2019. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991. Þar með talin er þóknun lögmanns hennar, M-kvk-ef H-kvk-ef G-kvk-ef, sem er hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur, en þóknunin er ákveðin með hliðsjón af verulegu umfangi málsins en einnig að teknu tilliti til þess að skráning vinnustunda, einkum við stefnugerð, ágreining um málskostnaðartryggingu og undirbúning málflutnings, er úr hófi. Einnig er óhjákvæmilegt að horfa til þess að vinnustundir er lúta að greiningu meginkröfu stefnanda, um bætur fyrir missi framfæranda, fara í súginn vegna þeirra ágalla sem leiða til þess að þeirri kröfu er vísað frá dómi. Jafnframt grundvallast málsókn stefnanda á skýrslu rannsóknarnefndar samgönguslysa í trássi við ákvæði 4. mgr. 5. gr. laga um rannsókn samgönguslysa en bann við notkun skýrslunnar í dómsmálum er áréttað á titilsíðu skýrslunnar. Eftir úrslitum málsins og með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 4. mgr. 128. gr. sömu laga, eru stefndu dæmdir til að greiða hluta af málskostnaði 3.000.000 krónur er renni í ríkissjóð.

Fyrir liggur að stefnandi hvorki kærði frávísun héraðsdóms né áfrýjaði efnislegri niðurstöðu dómsins um málskostnað til Landsréttar. Er niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E - 3040/2019 um kröfu stefnanda um áfallinn málskostnað til og með dómsuppsögudegi þann 12. nóvember 2021 endanleg og bindandi efnisleg niðurstaða um þá kröfu, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

Málatilbúnaður stefnanda í héraðsdómsmáli nr. E- 3040/2019 var vanreifaður og hefur stefndi þegar verið sýknaður af kröfu stefnanda um frekari málskostnað vegna þess en dæmdur var með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur þann 12. nóvember 2021. Stefnandi beri hallann af óskýrleika kröfugerðar sinnar og vanbúnum málatilbúnaði og verði stefnda ekki gert að greiða stefnanda málskostnað vegna slíks málatilbúnaðar stefnanda á fyrri stigum.

Þá vísar stefndi jafnframt til þess að framsetning kröfugerðar um missi framfæranda sé í raun einföld og eigi því ekki að leiða til hærri greiðslu lögmannskostnaðar en þegar hafiverið greiddur.

Áréttað skal að stefnandi kaus að höfða mál þetta en málshöfðun hafi verið með öllu óþörf og eingöngu til þess fallin að valda stefnda óþarfa kostnaði. Stefndi telji því rétt að þetta sé haft í huga við ákvörðun málskostnaðar verði fallist á kröfur stefnda um sýknu. Í ljósi þessa telur stefndi því rétt að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu, með vísan til a-liðar 131. gr. laga nr. 91/1991.

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda krefst stefndi þess að greiddur verði lögmannskostnaður að fjárhæð 673.320 krónur sem komi að fullu til frádráttar við málskostnaðarákvörðun

IV

Mál þetta er að rekja til flugslyss sem varð í [Barkárdal] hinn 9. ágúst 2015. Tveir menn voru í flugvélinni. Annar þeirra var eiginmaður stefnanda, B, sem fórst í kjölfar brotlendingar. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um bætur fyrir missi framfæranda og telur að við útreikning bóta beri að fara eftir 13. gr., sbr. 2. mgr. 7. gr., skaðabótalaga.

Stefndi mótmælir kröfu stefnanda og telur að við útreikning bóta beri að miða við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Stefndi hafi greitt stefnanda bætur á þeim grundvelli og telji að hún eigi ekki rétt á frekari bótum.

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skal við ákvörðun skaðabóta vegna varanlegrar örorku að meginreglu leggja til grundvallar meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag og skulu þær fjárhæðir framreiknaðar til samræmis við breytingar á launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við. Frá framangreindri reglu 1. mgr. 7. gr. er gerð undantekning í 2. mgr. 7. gr., þar sem mælt er svo fyrir að árslaun skuli meta sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Samkvæmt dómaframkvæmd ber tjónþoli, sem reisir kröfur um bætur á síðastnefndu lagaákvæði, sönnunarbyrði fyrir því að fullnægt sé skilyrðum ákvæðisins til að ákveða árslaun sérstaklega, sbr. t. d. dóma Hæstaréttar frá 22. febrúar 2018 í máli nr. 71/2017 og 18. september 2014 í máli nr. 47/2014.

Stefnandi þarf því að sýna fram á að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi á viðmiðunartímabilinu, sem og að þær valdi því að ætla megi að annar mælikvarði en lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. sé réttari á líklegar framtíðartekjur eiginmanns hennar.

Ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hefur í framkvæmd einkum verið beitt í þeim tilvikum þegar tekjur eru óvissar vegna þess að tjónþoli hefur skipt um starfsvettvang eða verið í hlutastarfi utan heimilis fyrir slys, verið atvinnulaus, í námi fyrir slys eða þegar um er að ræða sjálfstæða atvinurekendur eða aðra sem hafa tekjur sem eru undirorpnar tíðum breytingum.

Óumdeilt er að B heitinn hafði starfað sem atvinnuflugmaður um árabil áður en hann féll frá. Er ekkertkomið fram sem gefur til kynna að atvinnuþátttaka hans hafi ekki verið stöðug eða að breytingar hafi verið orðnar á þeim þegar hann féll frá. Ekkert liggur því fyrir um að atvinnuþátttaka hans hafi verið óvenjuleg sem forsenda fyrir beitingu ákvæðis 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga.

Eins og rakið er hér að framan í dóminum höfðaði stefnandi fyrst mál vegna umrædds flugslyss fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur hinn 20. júní 2019 og var dómur upp kveðinn í máli nr. E- 3040/2019 12. nóvember 2021, þar sem kröfu stefnanda um bætur fyrir missi framfæranda var vísað frá dómi. Til grundvallar kröfu stefnanda um greiðslu bóta á grundvelli ákvæðisins í máli þessu hefur stefnandi lagt fram öll sömu gögn og lögð voru til grundvallar kröfu um bætur fyrir missi framfæranda í fyrri málshöfðun stefnanda. Eins og ítarlega er rakið í málsatvikakafla dómsins var þeirri kröfu stefnanda vísað frá dómi, einkum vegna skorts á sönnunargögnum um ætlaðar tekjur B síðustu þrjú árin fyrir andlát hans. Þrátt fyrir þessa staðreynd hefur stefnandi nú lagt fyrir dóminn sömu gögn og talin voru ófullnægjandi í fyrra máli og leiddu til frávísunar þess frá dómi. Þau gögn sem stefnandi telur að veiti vísbendingu um ætlaðar tekjur eiginmanns hennar áður en hann féll frá eru einkum tölvuskeyti frá starfsmanni Airfast Indonesia til B 25. ágúst 2014 þar sem staðfest er framlenging á ráðningarsamningi hans hjá félaginu og yfirlit um uppgjör vegna greiðslu líftryggingar, sjúkdómatryggingar og launa frá sama félagi. Eins og í fyrra dómsmáli stefnanda liggja forsendur að baki uppgjörinu ekki enn fyrir, þ. á m. við hvaða launatímabil sé miðað, hvort um föst laun hafi verið að ræða, eftirstöðvar launa o. fl.

Að mati dómsins veita framlögð gögn ekki vísbendingu um ætlaðar tekjur B síðust þrjú árin fyrir andlát hans, eins og komist var að niðurstöðu um í greindum dómi Héraðsdóms í máli nr. E- 3040/2019. Þá verður ekki talið að ráðningarsamningur B við Maldavian Air Tax (Pte.) Ltd. frá árinu 2010 sem lagður var fram undir rekstri málsins hinn 1. september 2022 varpi frekara ljósi á ætlaðar tekjur B síðustu þrjú árin fyrir andlát hans.

Dómurinn telur að skortur sé á framlagningu nauðsynlegra sönnunargagna eins og skattframtala stefnanda og eiginmanns hennar síðustu þrjú árin fyrir slysið og bankayfirlita eiginmanns hennar sem ætla mætti að bæru með sér hvað laun hann hafi haft árin fyrir slysið. Stefnandi hefur því ekki frekar en í fyrri málsókn sinni fært fram haldbærar sannanir fyrir tekjum eiginmanns hennar fyrir andlátið hvort heldur er árið 2014 eða árin þar á undan. Stefnanda bar að tryggja sér sönnun fyrir því að eiginmaður hennar hefði haft þær tekjur sem haldið er fram. Ráðstafanir til að tryggja slíka sönnun hefðu átt að vera stefnanda léttbærar.

Með skírskotun til þess er að framan greinir er því hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að miða beri útreikning bóta vegna missis framfæranda við ákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Er stefndi því sýknaður af dómkröfu stefnanda um greiðslu skaðabóta að fjárhæð 20.568.007 krónur að frádreginni innborgun stefnanda eins og nánar greinir í dómkröfu hennar.

Málsaðilar krefjast hvor um sig greiðslu málskostnaðar. Til grundvallar kröfu sinni hefur stefnandi lagt fram tímaskýrslu sem spannar bæði fyrri málsókn hennar í máli nr. E - 3040/2019 og það mál sem hér er til meðferðar. Nær tímaskýrslan nánar tiltekið yfir tímabilið 2. desember 2015 til 15. september 2023 þegar aðalmeðferð í máli þessu fór fram. Samkvæmt skýrslunni hefur stefnandi varið samtals 79,7 klst. í mál þetta eftir uppkvaðningu dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E- 3040/2019, en stefnandi krefst þess að við ákvörðun málskostnaðar verði einnig tekið tillit til málskostnaðar vegna kröfu fyrir missi framfæranda sem vísað var frá í fyrra málinu vegna vanreifunar. Stefnandi hafi ekki fengið málskostnaðinn bættan vegna þess þáttar málsins og taka beri tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar í því máli sem hér er til meðferðar.

Í forsendum dóms í máli nr. E- 3040/2019 kom fram að þóknun lögmanns stefnanda væri hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur og að hún væri ákveðin með hliðsjón af verulegu umfangi málsins en einnig að teknu tilliti til þess að skráning vinnustunda, einkum við stefnugerð, ágreining um málskostnaðartryggingu og undirbúning málflutnings, væri úr hófi. Auk þess væri óhjákvæmilegt að horfa til þess að vinnustundir sem lytu að greiningu meginkröfu stefnanda, um bætur fyrir missi framfæranda, hefðu farið í súginn vegna ágalla á málinu. Þá voru stefndu í því máli dæmdir til að greiða hluta af málskostnaði, eða 3.000.000 króna, í ríkissjóð. Stefnandi áfrýjaði ekki dómi héraðsdóms til Landsréttar og er dómur þessi því endanlegur varðandi ákvörðun málskostnaðar í því máli, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sætir niðurstaða þess dóms um ákvörðun málskostnaðar ekki endurskoðun í máli þessu. Er því hafnað þeirri málsástæðu stefnanda að stefnda beri að greiða stefnanda málskostnað vegna frávísunar á kröfu stefnanda um greiðslu bóta fyrir missi framfæranda sem vísað var frá dómi í máli nr. E- 3040/2019.

Við ákvörðun málskostnaðar verður ekki litið fram hjá því að stefnandi hefur þrátt fyrir ábendingar og skýrar leiðbeiningar sem fram komu í dómi héraðsdóms í máli nr. E-3040/2019, um annmarka á sönnunarfærslu stefnanda á ætluðum launum B fyrir andlát hans, lagt fram öll sömu gögn og ekki var talið að gætu varpað ljósi á kröfu stefnanda um bætur fyrir missi framfæranda og leiddu til frávísunar á þeirri kröfu frá dómi vegna vanreifunar. Að þessu virtu, eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og a-liðar 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Með bréfi dómsmálaráðuneytisins 31. ágúst 2022 var stefnanda veitt gjafsókn til að reka mál þetta fyrir héraðsdómi. Var gjafsóknin takmörkuð við réttargjöld og lögmannsþóknun við rekstur málsins fyrir héraðsdómi, sbr. 5. mgr. 127. gr. sömu laga. Ber því að greiða allan gjafsóknarkostnað stefnanda úr ríkissjóði, þar með talda þóknun lögmanns hennar, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, sem þykir með hliðsjón af umfangi málsins hæfilega ákveðin 500.000 krónur. Samkvæmt dómvenju er fjárhæðin ákveðin án virðisaukaskatts.

E-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda.

K-kvk-nf E-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnda.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, 500.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

R-kvk-nf S-kvk-nf