Y-1/2013

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 9. september sl., barst dómnum 3. janúar 2013 og var þingfest 29. sama mánaðar.

Sóknaraðili er G-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf, Glitvöllum 10, Hafnarfirði.

Varnaraðili er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík.

Í málinu gerir sóknaraðili þær kröfur að fjárnámsgerð sýslumannsins í Hafnarfirði, nr. 36/2012/03338, sem fram fór hjá sóknaraðila 13. desember 2012 að kröfu varnaraðila, en fjárnám var gert í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni Glitvöllum 10, Hafnarfirði, verði ógilt með úrskurði dómsins. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hrundið og aðfarargerð sýslumannsins í Hafnarfirði í máli nr. 036-2012-03338, dagsett 13. desember 2012, standi óbreytt. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

I

Hinn 13. desember 2012 var að kröfu varnaraðila gert fjárnám í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni Glitvöllum 10 í Hafnarfirði. Fjárnámsbeiðni varnaraðila var byggð á sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila á skuldabréfi nr. 582-74-964380, útgefnu 22. apríl 2007, upphaflega að fjárhæð 1.900.000 krónur. Útgefandi skuldabréfsins var Á-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf en varnaraðili undirritaði bréfið sem sjálfskuldarábyrgðaraðili.

Samkvæmt aðfararbeiðni varnaraðila frá 30. október 2012 mun framangreint lán hafa verið í vanskilum frá gjalddaga 1. ágúst 2010. Eftirstöðvar lánsins námu við ritun aðfararbeiðni 2.648.675 krónum ásamt áföllnum vöxtum og kostnaði.

Í málinu liggur frammi ljósrit lánsumsóknar, sem dagsett er 22. apríl 2007. Á skjalinu hefur X verið ritað í reit framan við eftirfarandi setningu: „Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að umsækjandi (greiðandi) geti ekki efnt skuldbindingar sínar en ábyrgðarmaður/veðsali samþykkir að gangast í ábyrgð/lána veð engu að síður.“ Skjal þetta er undirritað af sóknaraðila sem ábyrgðarmanni, og áðurnefndum Á-kk-þgf M-kk-þgf F-kk-þgf og konu hans, B-kvk-þgf M-kvk-þgf, sem umsækjendum.

Við áðurnefnda fyrirtöku aðfararbeiðni varnaraðila hjá sýslumanninum í Hafnarfirði 13. desember 2012 mótmælti sóknaraðili kröfu varnaraðila. Ákvað fulltrúi sýslumanns að gerðinni skyldi fram haldið, þrátt fyrir mótmæli sóknaraðila, þar sem umrætt skuldabréf uppfyllti skilyrði 7. töluliðar 1. mgr. 1. gr. aðfararlaga. Var því næst gert fjárnám fyrir kröfum varnaraðila í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni að Glitvöllum 10 í Hafnarfirði. Af hálfu sóknaraðila var því lýst yfir að hann myndi krefjast úrlausnar héraðsdómara um aðfarargerðina. Krafa hans barst síðan dómnum 3. janúar 2013 samkvæmt áðursögðu.

II

Sóknaraðili vísar til þess að þegar honum hafi borist innheimtubréf frá varnaraðila, dagsett 18. mars 2011, hafi hann leitað til lögmanns í þeim tilgangi að afla sér upplýsinga um réttarstöðu sína. Hafi þá komið í ljós að Á-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf hafði fengið lán frá varnaraðila þrátt fyrir neikvæða niðurstöðu greiðslumats hans hjá bankanum. Sú niðurstaða hafi hins vegar ekki verið kynnt sóknaraðila áður en hann gekkst í ábyrgð fyrir láninu. Fullyrðir sóknaraðili að það hefði hann ekki gert hefði honum verið kunnugt um niðurstöðu greiðslumatsins.

Við fyrirtöku aðfararmálsins hjá sýslumanni 13. desember 2012 hafi sóknaraðili lagt fram afrit skjals frá gerðarbeiðanda er borið hafi yfirskriftina „Niðurstöður greiðslumats“, dagsett 22. apríl 2007. Á skjalinu, sem staðfesti neikvæða niðurstöðu greiðslumatsins, sé gert ráð fyrir áritun sóknaraðila því til staðfestu að honum hafi verið kynnt niðurstaða matsins. Áritun sóknaraðila sé þar hins vegar ekki að finna, enda hafi skjalið aldrei verið lagt fyrir hann til undirritunar.

Við sama tækifæri hafi sóknaraðili einnig lagt fram afrit ódagsettrar lánsumsóknar, sem undirrituð hafi verið af sóknaraðila, fyrrnefndum Á-kk-þgf M-kk-þgf og eiginkonu hans, B-kvk-þgf M-kvk-þgf. Í dálki fyrir framan eftirfarandi texta á skjalinu sé ritað X: „Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að umsækjandi (greiðandi) geti ekki efnt skuldbindingar sínar en ábyrgðarmaður/veðsali samþykkir að gangast í ábyrgð/lána veð engu að síður.“ Sóknaraðili kveðst hvorki kannast við að hafa sett X í nefndan dálk né að X-ið hafi verið til staðar er hann undirritaði skjalið. Hið síðarnefnda hafi vitnin Á-kk-nf M-kk-nf og B-kvk-nf M-kvk-nf staðfest fyrir dómi. Segir sóknaraðili svo virðast sem X-ið hafi verið ritað eftir á af starfsmanni varnaraðila.

Sóknaraðili byggi á því að þar sem niðurstaða greiðslumats lántakanda hafi reynst neikvæð hafi ríkari skylda en ella hvílt á varnaraðila um að koma þeim upplýsingum til ábyrgðarmanns, sóknaraðila í málinu, áður en hann gengist í ábyrgð fyrir láninu.

Að öllu framangreindu virtu segir sóknaraðili ljóst mega vera að varnaraðili hafi ekki uppfyllt þær skyldur sínar gagnvart sóknaraðila að upplýsa hann um veika fjárhagsstöðu lántakanda. Með vísan til þess og samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, svo og til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga krefjist sóknaraðili þess að hin umdeilda fjárnámsgerð verði ógilt með úrskurði héraðsdóms.

III

Varnaraðili segir skilyrði 7. töluliðar 1. mgr. 1. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 90/1989 um aðför, fyrir því að aðför megi gera til fullnustu kröfu varnaraðila, vera uppfyllt, enda hvíli skylda til endurgreiðslu skuldar við varnaraðila samkvæmt skuldabréfinu á sóknaraðila sem sjálfskuldarábyrgðaraðila samkvæmt skýru orðalagi sjálfskuldar-ábyrgðaryfirlýsingar á skuldabréfinu, undirrituðu af sóknaraðila 22. apríl 2007. Í skilmálum skuldabréfsins sé berum orðum tekið fram að aðför megi gera til fullnustu skuldarinnar án undangengins dóms eða réttarsáttar. Sýslumanni hafi því verið rétt að hafna ekki beiðni varnaraðila um aðför hjá sóknaraðila. Aðfarargerðin skuli því standa óbreytt.

Varnaraðili mótmælir þeirri fullyrðingu sóknaraðila að honum hafi ekki verið kunnugt um niðurstöðu greiðslumats. Ljóst sé af fylgigögnum að greiðslumat hafi verið framkvæmt og að niðurstaða þess hafi verið neikvæð. Sóknaraðili hafi átt þess kost að kynna sér þá niðurstöðu, enda hafi hún komið skýrt fram á skjalinu „lánsumsókn“ sem undirrituð hafi verið samhliða skuldabréfinu af öllum aðilum. Með undirritun sinni hafi sóknaraðili staðfest að greiðslumat hafi verið framkvæmt og að undirrituðum hafi verið kynnt matið með þeim hætti að niðurstaða þess benti til þess að umsækjandi gæti ekki efnt skuldbindingar sínar. Sóknaraðili hafi einnig staðfest að hann hefði kynnt sér upplýsingabækling lánveitanda um sjálfskuldarábyrgðir og hann því verið upplýstur að fullu um réttindi sín og skyldur sem ábyrgðarmaður. Þrátt fyrir að undirritun sóknaraðila sé ekki að finna á niðurstöðuskjali greiðslumats verði ekki fram hjá því litið að skjalið hafi verið honum aðgengilegt 22. apríl 2007 og að lánsumsóknarskjalið hafi samkvæmt áðursögðu verið byggt á þeim upplýsingum sem fram hafi komið á fyrrnefnda skjalinu. Tekur varnaraðili fram að fyrir liggi dómur Hæstaréttar í máli nr. 141/2012 þar sem aðstæður hafi verið svipaðar þeim sem hér um ræði og byggist afstaða bankans að hluta til á niðurstöðu þess dóms.

Þá er því alfarið hafnað af hálfu varnaraðila að starfsmaður bankans hafi hakað í reit á fylgiskjali eftir undirritun aðila, svo sem sóknaraðili haldi fram. Sóknaraðili hafi ekki á neinn hátt sýnt fram á að nefndu skjali hafi verið breytt á þann hátt, en vætti Á-kk-ef M-kk-ef F-kk-ef og B-kvk-ef M-kk-ef hafi ekkert gildi í þeim efnum.

Að öllu framangreindu virtu kveðst varnaraðili mótmæla því að bankinn hafi ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga við lántökuna og að vísun sóknaraðila til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eigi við einhver rök að styðjast. Þá tekur varnaraðili sérstaklega fram að sóknaraðili hafi ekki rökstutt á nokkurn hátt hvernig skilyrði nefndrar lagagreinar geti átt við í málinu.

IV

A

Hinn 1. nóvember 2001 var ritað undir samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga, en að samkomulaginu stóðu Samtök banka og verðbréfafyrirtækja f.h. aðildarfélaga sinna, Samband íslenskra sparisjóða f.h. sparisjóða, Neytendasamtökin og viðskiptaráðherra af hálfu stjórnvalda. Óumdeilt er í málinu að varnaraðili er aðili að þessu samkomulagi, sem tekur til allra skuldarábyrgða, þ.m.t. sjálfskuldarábyrgða, sbr. 2. gr. samkomulagsins.

Skv. 1. gr. samkomulagsins er markmið þess að draga úr vægi ábyrgða einstaklinga og að lánveitingar verði miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Voru með samkomulaginu settar meginreglur til verndar ábyrgðarmönnum í þeim tilvikum þegar skuldarábyrgð eða veð í eigu annars einstaklings eru sett til tryggingar fjárhagslegri skuldbindingu.

B

Í kröfugerð sóknaraðila í málinu felst að hann krefjist þess að hin umdeilda aðfarargerð, sem byggist á sjálfskuldarábyrgðaryfirlýsingu hans á skuldabréfi nr. 582-74-964380, útgefnu 22. apríl 2007, að fjárhæð 1.900.000 krónur, verði felld úr gildi.

Fallast má á það með varnaraðila að málsútlistun sóknaraðila, hvað 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga varðar, hefði mátt vera gleggri. Þó þykir af málatilbúnaði sóknaraðila mega ráða að á því sé byggt að forveri varnaraðila hafi ekki upplýst sóknaraðila um niðurstöðu mats á greiðslugetu lántakanda, sem óumdeilt er að bankinn framkvæmdi. Enn fremur heldur sóknaraðili því fram að ríkari upplýsingaskylda en ella hafi hvílt á bankanum vegna hinnar neikvæðu niðurstöðu matsins. Þar sem forveri sóknaraðila hafi ekki uppfyllt þá skyldu sína samkvæmt fyrrnefndu samkomulagi, að upplýsa gerðarþola um veika fjárhagsstöðu lántakanda, beri dómnum að ógilda fjárnámsgerðina á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Telur dómurinn að í framansögðu felist sú málsástæða að skuldbindingin, í ljósi stöðu samningsaðila og atvika við samningsgerðina, hafi verið með því móti að það sé ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju fyrir varnaraðila að bera sjálfskuldarábyrgðina fyrir sig.

C

Svo sem áður er rakið byggir varnaraðili kröfur sínar á hendur sóknaraðila á sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila á skuldabréfi, útgefnu 22. apríl 2007, en að kröfu varnaraðila var gert fjárnám á grundvelli ábyrgðarinnar 13. desember 2012 í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni Glitvöllum 10 í Hafnarfirði. Sóknaraðili heldur því hins vegar fram, með áðurgreindum rökum, að ábyrgðin sé óskuldbindandi fyrir hann.

Í málinu liggur frammi skjal sem ber yfirskriftina „Niðurstöður greiðslumats“. Á því kemur fram neikvæð niðurstaða greiðslumats lántakanda. Skjalið er ekki undirritað af sóknaraðila, þrátt fyrir að á því sé beinlínis gert ráð fyrir undirritun ábyrgðarmanns. Að því virtu þykir verða að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að ósannað sé að sóknaraðila hafi verið kynnt skjalið áður en hann gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu.

Meðal gagna málsins er jafnframt lánsumsókn, dagsett 22. apríl 2007, fylgiskjal með skuldabréfi nr. 582-74-964380. Skjalið skiptist í sex hluta. Í fyrsta hlutanum er að finna upplýsingar um umsækjanda, í öðrum upplýsingar um skuldabréfið, í þann fjórða er mögulegt að rita upplýsingar um fasteignaveð, sem ekki á við í máli þessu, og í fimmta hlutanum kemur fram nafn og kennitala ábyrgðarmanns. Þá er í þriðja hluta lánsumsóknarinnar gert ráð fyrir upplýsingum um greiðslumat. Þar eru hins vegar allir liðir á núlli og er því engar tölulegar upplýsingar um fyrrnefnt greiðslumat umsækjanda að finna í skjalinu.

Sjötti og síðasti hluti lánsumsóknarinnar ber yfirskriftina: „Undirskriftir ábyrgðarmanna/veðsala og umsækjanda.“ Í þeim hluta er að finna undirskriftir umsækjenda, lántakandans Á-kk-ef M-kk-ef og eiginkonu hans, sem dagsettar eru 22. apríl 2007. Þá er þar einnig undirskrift ábyrgðarmanns, sóknaraðila máls þessa, ódagsett. Nokkru ofan við undirskrift hans hefur verið ritað X í reit framan við eftirfarandi setningu: „Niðurstaða greiðslumats bendir til þess að umsækjandi (greiðandi) geti ekki efnt skuldbindingar sínar en ábyrgðarmaður/veðsali samþykkir að gangast í ábyrgð/lána veð engu að síður.“ Ekkert er hins vegar ritað í reit aðeins ofar, sem samhengisins vegna hefði þó átt að gera samhliða.

Með gerð samkomulagsins um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga var stefnt að því markmiði að tryggja að ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga gerðu sér grein fyrir þeirri áhættu sem í skuldbindingum þeirra fælist. Í 3. mgr. 4. gr. i.f. samkomulagsins er sérstaklega kveðið á um að ef niðurstaða greiðslumats bendir til að greiðandi geti ekki efnt skuldbindingar sínar, en ábyrgðarmaður óskar eftir að lán verði veitt engu að síður, skuli hann staðfesta það skriflega.

Ekkert haldbært liggur fyrir í málinu um að sóknaraðili hafi haft bein samskipti við starfsfólk forvera varnaraðila og verður ekki séð að honum hafi verið kynnt niðurstaða greiðslumats af bankanum. Telja verður upplýst með skýrslum sóknaraðila og vitna fyrir dómi að lántakandinn lagði sjálfur lánsumsóknina fyrir sóknaraðila til undirritunar. Þá verður að mati dómsins ekki fram hjá því litið, sem áður var nefnt, að engar upplýsingar um greiðslumat umsækjanda er að finna í þriðja hluta lánsumsóknarinnar þó svo þar sé sérstaklega gert ráð fyrir slíkum upplýsingum. Að þessu virtu þykir mega slá því föstu að varnaraðili hafi ekki sinnt með fullnægjandi hætti þeirri skyldu sinni skv. 3. mgr. 4. gr. samkomulagsins frá 1. nóvember 2001 að afla skriflegrar staðfestingar frá sóknaraðila á því að hann óskaði eftir að lán yrði veitt umsækjanda þrátt fyrir að niðurstaða greiðslumats benti til að greiðandinn gæti ekki efnt skuldbindingar sínar. Svo sem atvikum máls er háttað samkvæmt áðursögðu getur hér engu breytt hvort fyrrnefnt X hafði verið ritað á umsóknina er sóknaraðili undirritaði hana eða ekki. Verður því á það fallist með sóknaraðila að víkja beri til hliðar sjálfskuldarábyrgð sóknaraðila, sem hann gekkst undir samkvæmt áritun á umrætt skuldabréf, með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Eftir úrslitum málsins verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, sem hæfilega þykir ákveðinn svo sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurð þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Felld er úr gildi aðfarargerð sýslumannsins í Hafnarfirði í aðfararmálinu nr. 036-2012-03338, gerðarbeiðandi varnaraðili máls þessa, Íslandsbanki hf., en gerðarþoli sóknaraðili, G-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf, sem framkvæmd var 13. desember 2012.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 300.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf