E-9620/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 21. apríl sl., var höfðað 23. október 2008 af Fóðurblöndunni hf., Korngörðum 12, Reykjavík, gegn Brúneggjum ehf., Brautarholti 11, Reykjavík,

Stefnandi krefst þess að hið stefnda einkahlutafélag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 7.751.955 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 5.893.308 krónum frá 15. september 2008 til 15. október sama ár og af 7.751.955 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. s.l., er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, auk málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi krefst þess að stefnukröfur verði lækkaðar verulega að mati réttarins og að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu eða að málskostnaði verði stillt í hóf.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefndi var í viðskiptum hjá stefnanda og keypti hjá honum fuglafóður. Reikningsviðskiptin voru þannig að greiða átti 15. hvers mánaðar fyrir úttektir í næsta mánuði á undan. Úttektir í ágúst og september 2008 voru ekki greiddar. Stefnandi hefur höfðað máli til innheimtu á kröfunni sem er byggð á reikningum fyrir umrædda vöru.

Í málsvörn stefnda er því lýst að stefndi hafi óskað eftir að kaupa fóður hjá stefnanda eftir að vanskil urðu en stefnandi hafi hafnað því. Af hálfu stefnda er því haldið fram að með því hafi stefnandi valdið stefnda tjóni sem honum beri að bæta samkvæmt almennu skaðabótareglunni þannig að skaðabætur eða afsláttur komi til frádráttar kröfu stefnanda. Af hálfu stefnanda er þessu mótmælt og því haldið fram að stefnandi hafi ekki haft í frammi neina ólögmæta háttsemi gagnvart stefnda. Stefndi hafi sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni en sú sönnun hafi ekki tekist.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er vísað til þess að krafan sé byggð á eftirtöldum sjö reikningum:

Nr. Útgáfudagur Gjalddagi Fjárhæð

1. 14. ágúst 2008 15. september s.á. 1.616.172 krónur

2. 11. “ s.d. 1.189.190 “

3. 13. “ s.d. 272.041 “

4. 22. “ s.d. 1.412.371 “

5. 28. “ s.d. 1.403.534 “

6. 9. september 15. október s.á. 1.612.247 “

7. s.d. s.d. 246.400 “

Stefnandi selji fóður og tengda hluti og veiti þjónustu í því sambandi. Ofangreindir reikningar séu vegna fóðursölu til stefnda í ágúst og september samkvæmt útgefnum reikningum sem séu allir ógreiddir. Reikningar útgefnir í ágúst séu með gjalddaga 15. september og reikningar útgefnir í september með gjalddaga 15. október. Reikningunum hafi ekki verið mótmælt af hálfu stefnda og enginn ágreiningur sé um að stefndi skuldi stefnanda umræddar fjárhæð. Stefndi hafi ekki átt rétt á frekari viðskiptum nema hann gerði fyrst upp skuldina og hafi stefnda verið kunnugt um það. Legið hafi fyrir að stefndi ætlaði ekki að greiða skuldina. Stefnandi hafi því höfðað málið sem hafi verið þingfest 30. október.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að stefndi eigi nokkra gagnkröfu á hendur stefnanda. Engin gögn í málinu styðji slíka kröfugerð og sé öllum staðhæfingum stefnda mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Stefnda hafi verið kunnugt um viðskiptaskilmála stefnanda þess efnis að skuld yrði að gera upp til að viðskiptum yrði haldið áfram. Venja sé fyrir því að innborgunum megi fyrst ráðstafa til greiðslu á eldri skuldum. Stefnandi hafi ekki gert neitt ólögmætt og ósannað sé að hann hafi hafnað staðgreiðsluviðskiptum en þótt svo væri hefði það ekki verið ólögmætt. Engin skylda verði lögð á stefnanda til að eiga viðskipti við stefnda en stefndi hafi farið annað í viðskipti. Stefndi hafi sönnunarbyrði um tjónið, hvernig það sé reiknað, hvort um tjón hafi verið að ræða svo og á því á hverju gagnkrafan sé byggð. Engin grein sé gerð fyrir gagnkröfunni af hálfu stefnda.

Vísað sé til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í 45., 47. og 54. gr. laga nr. 50/2000 og lögum nr. 42/2000. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 49. gr. laga nr. 50/2000. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, með síðari breytingum. Krafan um dráttarvexti sé í samræmi við lög um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísist til 32. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til þess að stefndi hafi hafið starfsemi haustið 2004 með innflutningi á stofni af brúnum hænum og hafi fyrsta framleiðsla búsins farið á markað í desember 2005. Á liðnum árum hafi framleiðslan aukist ár frá ári og sé stefndi nú þriðja stærsta eggjabú landsins með um 20 þúsund varphænur.

Í upphafi hafi verið samið við stefnanda um að kaupa allt fóður til framleiðslunnar. Ekki hafi verið um að ræða skriflega samninga en munnlegt samkomulag um að úttekt frá 11. dags mánaðar til 10. dags næsta mánaðar á eftir væri greidd fimm dögum seinna eða 15. þess mánaðar. Þannig hafi átt að greiða úttekt 11. ágúst 2008 til 10. september 2009 hinn 15. september sl.

Á þessum tíma hafi engin eldri skuld verið en frá 11. ágúst en úttekt til 10. ágúst hafi verið greidd 15. ágúst 2008. Stefndi hafi átt að greiða 15. september sl. úttektir frá 11. ágúst til 10. september. Greiðslustaða stefnda hafi verið þannig 15. september sl. að stefndi hafi ekki getað greitt upp þessa úttekt að fullu og í stað þess að greiða inn á skuldina hluta hennar þá hafi strax verið óskað eftir því að fá að kaupa fóður í hænurnar gegn staðgreiðslu. Boðin hafi verið fyrirframgreiðsla inn á reikning stefnanda áður en að fóðurbíll yrði lestaður til ferðar fyrir stefnda. Þetta hafi ekki verið samþykkt af hálfu stefnanda þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir þar að lútandi. Miklir hagsmunir hafi verið í húfi fyrir stefnda að kaupa áfram það fóður sem hænurnar voru vanar að fá. Það sé öllum ljóst sem komi að eggjaframleiðslu, bæði framleiðendum, fóðursölum og ráðgjöfum, að það að skipta um fóðurtegund eða fóðurframleiðanda í miðju uppeldi á hópi hæna eða þegar varphænurnar eru í framleiðslu (12–14 mánuði) valdi mikilli röskun og framleiðslutapi.

Stefnda hafi einnig verið gert ljóst af hálfu stefnanda, bæði nú og áður, að það gengi ekki að greiða að hluta til inn á þá skuld sem greiða hafi átt 15. september, þ.e. það yrði að greiða hana að fullu til þess að fá að kaupa fóður á nýjan leik. Ekki hafi skipt máli hvort það yrði gegn staðgreiðslu eða út í reikning.

Þegar ljóst hafi verið að ekki fengist fóður frá stefnanda fyrr en skuldin yrði greidd hafi verið gripið til þess ráðs að kaupa fóður hjá Líflandi ehf. sem sé hinn fóðurframleiðandinn í Sundahöfn. Þetta hafi verið neyðarbrauð fyrir stefnda og hafi bæði orðið dýrara og einnig hafi verið um að ræða annars konar fóður sem hafi valdið því að varp á búinu minnkaði tímabundið.

Stefndi hafi á síðastliðnum fjórum árum keypt fóður fyrir um 100 milljónir af stefnanda. Vanskil stefnda frá 15. september sl. hafi verið send til lögfræðilegrar innheimtu 30. september sl. og hafi stefnda verið neitað um að kaupa fóður gegn staðgreiðslu á meðan viðskiptaskuld stefnda var gjaldfallin. Eigendur stefnda séu búnir að vera í búskap í 25 ár. Aldrei hafi þeir vitað til þess að fóðursali hafi neitað búvöruframleiðanda um kaup á fóðri gegn staðgreiðslu þó að viðskiptaskuld hafi verið gjaldfallin eða ósamkomulag verið um eldri skuldir á milli aðila. Þegar stefndi hafi leitað eftir viðskiptum við Lífland ehf. hafi framkvæmdastjóri félagsins staðfest að það hefði aldrei neitað fóðurkaupendum um kaup á fóðri gegn staðgreiðslu þó að viðkomandi aðili hefði verið með gjaldfallna viðskiptaskuld.

Stefndi byggi á því að um viðskipti aðila gildi ákvæði laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Í VII. kafla laganna sé fjallað um úrræði seljanda vegna vanefnda af hálfu kaupanda. Stefnandi krefji stefnda um greiðslu kaupverðsins (vegna úttektar stefnda á fóðri, tímabilið 11. ágúst 2008–10. september s.á., auk úttektar 12. og 13. september s.á.) m.a. á grundvelli 52. gr. laganna. Af 56. gr. laganna megi ráða, að í tilvikum sem því sem hér um ræði sé stefnanda óheimilt að synja stefnda um staðgreiðsluviðskipti.

Stefnandi hafi með hliðsjón af málsatvikum með saknæmum og ólögmætum hætti synjað stefnda um frekari fóðurkaup gegn staðgreiðslu. Með synjun sinni hafi stefnandi valdið stefnda fjártjóni, m.a. vegna röskunar á uppeldi á hænum stefnda og með framleiðslutapi, þ.e. minni eggjaframleiðslu. Stefnandi hafi með synjun á frekari viðskiptum valdið stefnda fjárhagslegu tjóni/tapi sem stefnandi beri alfarið ábyrgð á. Eins og staðan sé á markaði hvíli sú skylda á fóðursölum að selja alltaf öllum fóður samkvæmt verðskrá gegn staðgreiðslu. Bótakrafa stefnda nemi 20% af umkrafðri skuld, eða lægri fjárhæð metin að álitum dómsins. Lýst sé yfir skuldajöfnuði á kröfu stefnda sem koma eigi til frádráttar stefnukröfum í formi skaðabóta og/eða afsláttar. Um sé að ræða kröfu vegna samdráttar í framleiðslu stefnda vegna ákvörðunar um að neita stefnda um frekari viðskipti, en stefndi hafi orðið að skipta um fóður hjá öllum bústofni sínum.

Stefndi vísi til meginreglna lausafjárkaupalaga nr. 50/2000, meginreglna samningalaga og reglna kröfuréttar, svo og til meginreglna skaðabótaréttar eftir því sem við geti átt. Um réttarfar og málskostnað vísist m.a. til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þ.á m. 129.-130. gr. laganna.

Niðurstaða

Skuldajöfnunarkrafa stefnda er byggð á því að með því að neita að selja stefnda fóður gegn staðgreiðslu hafi stefnandi valdið stefnda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti og þannig bakað sér bótaskyldu. Stefndi telur að bótakrafan eigi að koma til frádráttar stefnukröfum í formi skaðabóta og/eða afsláttar.

Við úrlausn málsins verður að telja að stefndi hafi fært fullnægjandi sönnun fyrir því að stefnandi hafi neitað stefnda um frekari viðskipti eftir að krafan sem hér um ræðir fór í vanskil. Stefndi hefur hins vegar ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að synjun stefnanda á frekari viðskiptum hafi verið ólögmæt en reglur 56. gr. laga nr. 50/2000, sem vísað er til af hálfu stefnda, þykja ekki eigi við um úrlausnarefnið, enda hefur ekki verið sýnt fram á það af hálfu stefnda. Verður að telja ósannað að stefnandi hafi valdið stefnda tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi. Skilyrði bótaskyldu eru þar með ekki fyrir hendi og ber þegar af þeirri ástæðu að hafna skuldajöfnunarkröfu stefnda.

Krafa stefnanda er byggð á reikningum sem lagðir hafa verið fram í málinu en þeim hefur ekki verið mótmælt af hálfu stefnda. Stefnda var sent innheimtubréf 15. október sl. Þar sem stefndi hefur samkvæmt framangreindu ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti að lækka beri kröfu stefnanda er fallist á kröfuna með dráttarvöxtum, eins og nánar greinir í dómsorði, en samið var um gjalddaga kröfunnar og er dráttarvaxtakrafan miðuð við það.

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 360.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Brúnegg ehf., greiði stefnanda 7.751.955 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.893.308 krónum frá 15. september 2008 til 15. október s.á og af 7.751.955 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 360.000 krónur í málskostnað en vextir leggjast við höfuðstól á 12 mánaða fresti.

S-kvk-nf I-kvk-nf.