E-1023/2018

Mál þetta, sem var dómtekið 21. janúar sl., var höfðað 20. mars 2018.

Stefnandi er J-x-x M-x-x, [...] í [...].

Stefndi er Summus ehf., [...] í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.538.125 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, að fjárhæð 420.107 krónur frá 1. febrúar til 1. mars 2018, að fjárhæð 787.716 krónur frá þeim degi til þingfestingardags, en að fjárhæð 3.538.125 krónur frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 465.218 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara er krafist lækkunar krafna stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

I

Haustið 2015 hóf stefnandi störf hjá bílaleigunni FairCar, sem rekin er af stefnda. Þann 29. desember 2017 var stefnanda sagt upp störfum með bréfi stefnda þar sem fram kom að stefnanda væri sagt upp fyrirvaralaust vegna alvarlegra brota í starfi. Nánar tiltekið kom fram í bréfinu að stefnandi hefði misnotað stimpilklukku á vinnustað og þannig stolið fjármunum af stefnda. Auk þess kom fram í bréfinu að stefnandi hefði ítrekað orðið vís að alvarlegu broti í starfi er varðaði „vanrækslu við að vinna hluti ekki eftir fyrirmælum“, en það hefði bitnað á viðskiptavinum og „valdið lélegri þjónustugæðum“. Málsaðila greinir nokkuð á um aðdraganda uppsagnarinnar, en ekki er tölulegur ágreiningur um útreikning á varakröfu stefnanda.

Hinn sama dag var eiginmanni stefnanda, A, sem starfaði með henni á bílaleigunni, afhent samhljóða uppsagnarbréf. Stefnandi er meðlimur í Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur og nágrennis (VSFK).

Stefnandi byggir málshöfðun þessa á því að hún hafi upplýst stefnda um að hún væri ólétt áður en henni var sagt upp störfum. Uppsögnin hafi því verið ólögmæt. Í öllu falli hafi uppsögnin verið óréttmæt og eigi hún því a.m.k. rétt til launa á uppsagnarfresti. Stefndi byggir aftur á móti á því að hann hafi ekki verið upplýstur um þungun stefnanda og uppsögnin hafi verið réttmæt þar sem stefnandi hafi misnotað stimpilklukku stefnda í því skyni að svíkja af honum fé.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefnandi, eiginmaður hennar og B, starfsmaður stefnda. Þá gaf skýrslu C, framkvæmdastjóri stefnda.

II

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að stefndi hafi brotið gegn ákvæði 30. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof með því að rifta ráðningarsamningi við hana. Samkvæmt 31. gr. sömu laga varði það vinnuveitanda skaðabótaskyldu samkvæmt almennum reglum brjóti hann gegn ákvæðum laganna. Þá byggi stefnandi jafnframt á því að stefndi hafi rift ráðningarsamningi með ólögmætum hætti. Stefnandi hafi ekki gerst brotleg við ráðningarsamning með nokkrum þeim hætti sem hafi heimilað riftun hans.

Fyrrgreindu ákvæði laga nr. 95/2000 sé ætlað að standa vörð um réttindi foreldra í fæðingarorlofi, sbr. ákvæði 8.6 í kjarasamningi. Samkvæmt 30. gr. laganna sé óheimilt að segja þungaðri konu upp störfum vegna þess að hún hafi tilkynnt um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs samkvæmt 9. eða 26. gr. nema gildar ástæður séu fyrir hendi og skuli þá skriflegur rökstuðningur fylgja uppsögninni. Stefnandi hafi upplýst yfirmenn sína hjá stefnanda um þungun sína í byrjun desember 2017.

Ekki hafi legið gildar ástæður til starfsloka hennar hjá stefnda. Að íslenskum vinnurétti sé meginreglan sú að vinnuveitanda sé því aðeins heimilt að rifta ráðningarsamningi án fyrirvara ef starfsmaður hafi brotið svo alvarlega af sér í starfi að varði fyrirvaralausri uppsögn. Hann beri jafnframt sönnunarbyrðina fyrir því að brot hafi verið framið. Ellegar gætu atvinnurekendur komið sér undan því að virða samningsbundna uppsagnarfresti við starfsmenn með því einu að rifta ráðningarsamningum og vísa til háttsemi í starfi.

Stefndi hafi ekki sýnt fram á það með nokkrum hætti að stefnandi hafi brotið af sér í starfi þannig að varði brottrekstri án undangenginnar áminningar. Í fyrsta lagi feli sú háttsemi sem lýst sé í bréfi dags. 29. desember 2017, þ.e. að misnota stimpilklukku eða að vinna ekki eftir fyrirmælum, ekki í sér svo alvarleg brot í starfi að réttlæti uppsögn án fyrirvara. Þá séu tilvísanir til háttsemi í erindinu svo almennar að stefnanda sé með öllu ómögulegt að gera sér grein fyrir því til hvers þar sé vísað. Þannig liggi ekki fyrir hvort ráðningarsamningi sé rift í beinu framhaldi af því að upplýst hafi verið um meint brot í starfi, en það sé þó ein af meginforsendum þess að ráðningarsamningi verði rift. Jafnframt liggi það fyrir að stefndi hafi hvorki aðvarað né áminnt stefnanda með nokkrum hætti í aðdraganda brottreksturs. Enn fremur veki það óneitanlega athygli að þótt vísað sé til þess í bréfi, dags. 29. desember 2017, að stefnandi hafi brotið af sér í starfi með alvarlegum hætti skuli allt að einu miðað við að síðasti starfsdagur hjá félaginu verði 31. desember sama ár. Þá hafi fulltrúi hjá stéttarfélagi stefnanda upplýst að stefndi hafi leitað þangað veturinn 2017 í því skyni að fá aðstoð við að segja upp starfsmönnum með sem minnstum tilkostnaði. Í þessum tilgangi hafi meðal annars verið gerð tilraun til að flytja starfsmenn á milli stéttarfélaga til að stytta kjarasamningsbundinn uppsagnarfrest.

Stefndi hafi ekki sýnt fram á neinar þær ástæður fyrir uppsögninni sem heimili hana, sbr. 30. gr. laga nr. 95/2000. Því sé ljóst að stefndi hefur brotið gegn rétti stefnanda samkvæmt skýrum ákvæðum laga nr. 95/2000 og sé bótaskyldur fyrir tjóni sem hún hefur orðið fyrir vegna þessa.

Aðalkrafa stefnanda byggist á því að hún eigi rétt til bóta úr hendi stefnda sem nemi því að hún hefði notið óskertra launa fram yfir töku fæðingarorlofs og einn mánuð umfram það, enda hefði hún átt rétt til eins mánaðar uppsagnartíma frá endurkomu úr fæðingarorlofi. Samtals sé því gerð krafa um vangoldin laun á átta mánaða tímabili, eins og nánar er sundurliðað í stefnu. Við starfslok hafi tímakaup stefnanda í dagvinnu numið 2.200 krónum. Dagvinnutímafjöldi miðist við ákvæði 1.2.1 í kjarasamningi VSFK og SA. Þá sé gerð krafa um orlof ofan á laun starfsmannsins. Jafnframt sé gerð krafa um vangoldna desember- og orlofsuppbót. Samkvæmt samningi SA og ASÍ frá 21. janúar 2016 hækki laun og kauptaxtar um þrjú prósent þann 1. maí 2018, sbr. ákvæði 1.4 í kjarasamningi VSFK og SA.

Jafnvel þótt ekki yrði fallist á aðalkröfu stefnanda um laun úr hendi stefnda uns honum hefði verið með réttu heimilt að segja henni upp störfum, þá eigi hún allt að einu rétt til launa á uppsagnarfresti, sem sé einn mánuður samkvæmt ákvæði 12.2 í gildandi kjarasamningi. Við starfslok hafi tímakaup stefnanda í dagvinnu numið 2.200 krónum samkvæmt framlögðum launaseðlum. Dagvinnutímafjöldi miðist við fullt starf samkvæmt ákvæði 1.3 í kjarasamningi VSFK og SA. Þá sé gerð krafa um orlof ofan á laun starfsmannsins, sbr. ákvæði 4.1 í kjarasamningi. Jafnframt sé gerð krafa um vangoldna desember- og orlofsuppbót, sbr. ákvæði 1.4 í kjarasamningi. Mánaðarlaun stefnanda nemi samkvæmt þessu 465.218 krónum.

Um lagarök sé vísað til laga nr. 95/2000, sérstaklega 30. gr., laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Flóabandalagsins, sem VSFK tilheyri og gildi um ráðningarsamband aðila, sbr. lög nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sérstaklega ákvæði 1.3, 1.4, 4.1, 8.6 og 12.2. Jafnframt sé vísað til laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, sérstaklega 1. gr. þeirra. Þá sé byggt á meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga.

III

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi misnotað stimpilklukku stefnda í því skyni að svíkja af honum fé í minnst tvö skipti, 5. og 8. desember 2017. Um þetta liggi fyrir staðfesting óháðs aðila, þ.e. samstarfsmanns stefnanda, sem enga ástæðu hafi til annars en að fara rétt með, öndvert við stefnanda.

Misnotkun stimpilklukku til þess að blekkja vinnuveitanda til að greiða starfsmanni fyrir vinnu sem hann hafi ekki lagt af mörkum falli ótvírætt undir XXVI. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að líkindum 248. gr. Þannig sé um að ræða mjög alvarlega, refsiverða háttsemi. Augljóslega geti vinnuveitandi ekki haft starfsmann í vinnu sem gerst hafi sekur um slíkt trúnaðarbrot, enda ekkert tilefni til þess að ætla að starfsmaðurinn láti af þeirri háttsemi sinni að flytja verðmæti frá vinnuveitanda sínum til sín með ólögmætum hætti hafi hann tækifæri til. Brot stefnanda séu því af þeim toga að stefnda hafi verið rétt og heimilt að segja henni upp fyrirvaralaust og án sérstakrar áminningar.

Stefndi hafi sagt stefnanda upp í beinu framhaldi af því að fullnaðarstaðfesting hafi legið fyrir á misnotkun stefnanda á stimpilklukku stefnda. Þannig hafi samstarfsmaður stefnanda ritað undir staðfestingu á misnotkuninni þann 29. desember 2017 og þann sama dag hafi stefndu verið sagt upp störfum. Þannig hafi að hámarki nokkrar klukkustundir liðið á milli þess að brot stefnanda hafi legið fyrir með ótvíræðum hætti og þess að henni hafi verið sagt upp störfum.

Varðandi ummæli í bréfi stefnda til stefnanda um að síðasti starfsdagur hennar yrði 31. desember 2017 þá sé augljóst að vísað sé til þess tímamarks er stefndi muni hætta að greiða stefnanda laun. Þannig segi í 2. mgr. bréfsins: „Starfsmaður skal hætta störfum og skila af sér lyklum af húsnæði félagsins, starfsmannaklæðnaði og öðrum eignum félagsins í afgreiðslu félagsins, að Hólmbergsbraut 1 – 230 Reykjanesbæ, við móttöku þessa bréfs.“ Þannig megi öllum vera ljóst að stefnandi hafi verið látin hætta störfum strax við uppsögn. Ummæli í stefnu um þetta atriði séu því hreinn útúrsnúningur. Það að stefndi hafi miðað launauppgjör við lok desember stafi af því einu að stefnanda hafi verið afhent uppsagnarbréfið í lok síðustu vaktar hennar í desember, en hún hafi verið á leið í frí til Póllands. Það hafi því engin ástæða verið fyrir stefnda til þess gera sérstakt launauppgjör fyrir stefnanda miðað við annað vinnutímabil en hjá öðrum starfsmönnum, enda hefði það engin áhrif haft á launagreiðslur til hennar.

Stefndi hafni því að með uppsögn stefnanda hafi hann brotið gegn 30., sbr. 31., gr. laga nr. 95/2000 og að uppsögnin hafi því verið ólögmæt. Í fyrsta lagi hafi stefnandi ekki tilkynnt stefnda um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs. Stefnandi hafi þvert á móti alls ekki tilkynnt stefnda að hún væri barnshafandi. Þannig hafi stefndi hvorki vitað né mátt vita að stefnandi væri með barni. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi tilkynnt stefnda um þungun sína og ekkert í stefnu bendi til þess að hún geti mætt þeirri sönnunarbyrði. Í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 95/2000 séu gerðar skýrar formkröfur til tilkynningar um fyrirhugaða töku fæðingar- eða foreldraorlofs, en slík tilkynning skuli vera skrifleg, greina skuli fyrirhugaðan upphafsdag orlofsins, lengd þess og tilhögun. Til staðfestingar á móttöku skuli vinnuveitandi árita tilkynninguna með móttökudagsetningu og afhenda starfsmanninum afrit hennar.

Ítrekun á margframkomnum óskum um breyttan vinnutíma fyrir bæði stefnanda og eiginmann hennar hafi fráleitt gefið stefnda tilefni til að ætla að stefnandi væri barnshafandi. Það sama eigi við um kaup á úlpu af minnstu stærð fyrir stefnanda.

Í öðru lagi hefði stefnda verið heimilt að segja stefnanda upp vegna misnotkunar hennar á stimpilklukku hans, hvað sem ástandi hennar leið. Það sé ótvírætt gild ástæða til þess að segja starfsmanni fyrirvaralaust upp störfum að hann hafi haft fé af vinnuveitanda sínum og réttur vinnuveitanda að losna við slíka starfsmenn af vinnustað áður en þeir valdi honum frekari skaða. Það hafi ekki verið tilgangur 30. gr. laga nr. 95/2000 að veita þunguðum konum rýmri rétt en öðrum til þess að hafa í frammi ólögmæta og refsiverða háttsemi í starfi. Án þess að vita af því að stefnandi væri barnshafandi uppfyllti stefndi allt að einu kröfu 30. gr. um að skriflegur rökstuðningur fylgdi uppsögn hennar. Loks sé vísað til málsástæðna fyrir frávísunarkröfu sem stefndi hafði einnig uppi á fyrri stigum málsins.

Um málsástæður fyrir varakröfu stefnda sé vísað til allra sömu málsástæðna.

Um lagarök sé vísað til laga nr. 95/2000 auk almennra reglna samninga- og vinnumarkaðsréttar.

IV

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hún hafi upplýst fyrirsvarsmenn stefnda um þungun sína áður en henni var sagt upp störfum 29. desember 2017. Stefndi hefur staðfastlega mótmælt þessari staðhæfingu. Við aðalmeðferð gaf stefnandi skýrslu fyrir dómi og kvaðst hafa upplýst systur framkvæmdastjóra stefnda um þungun sína með tölvupósti áður en henni var sagt upp störfum, en stefnandi hefði ekki lengur aðgang að þeim tölvupósti. Þessi fullyrðing kom ekki fram í stefnu. Þá var systir framkvæmdastjórans ekki leidd fyrir dóm, enda þótt stefnanda hefði verið í lófa lagið að kalla hana fyrir dóm. Þá renna engin fyrirliggjandi málsgögn stoðum undir framangreindar fullyrðingar stefnanda. Telst því ósannað að stefnandi hafi upplýst fyrirsvarsmenn stefnda um þungun sína áður en henni var sagt upp störfum. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnanda.

Með varakröfu sinni krefst stefnandi greiðslu sem nemur launum á uppsagnarfresti. Ágreiningslaust er að stefnda hefði að öllu jöfnu borið að greiða stefnanda laun sem næmu einum mánuði ef henni yrði sagt upp störfum. Stefndi telur aftur á móti að sér hafi verið heimilt að segja stefnanda upp fyrirvaralaust vegna brota hennar í starfi.

Með trúverðugum framburði vitnisins B, starfsmanns stefnda, telst sannað að stefnandi braut tvívegis í bága við starfsskyldur sínar gagnvart stefnda í desember 2017 með því að hafa í samráði við eiginmann sinn misnotað stimpilklukku og þar með áskotnast eða stuðlað að því að eiginmanni hennar áskotnuðust hærri launagreiðslur sem námu samtals fáeinum klukkustundum. Aðrar ávirðingar á hendur stefnanda vegna starfa hennar í þágu stefnda eru ósannaðar.

Ekkert liggur fyrir um að stefnanda hafi verið veitt áminning af nokkru tagi áður en stefndi sagði henni upp störfum þann 29. desember 2017. Forsenda þess að stefndi gæti neitað stefnanda um kjarasamningsbundinn rétt til launa sem næmu uppsagnarfresti hennar var þó að trúnaðarbrot stefnanda væri svo alvarlegt að slíkt réttlætti fyrirvaralausa uppsögn. Að mati dómsins var þessu skilyrði aftur á móti ekki fullnægt í málinu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. febrúar 2014 í máli nr. 582/2013 og dóm Hæstaréttar 24. nóvember 2016 í máli nr. 75/2016.

Að þessu virtu ber að fallast á varakröfu stefnanda um að stefnda verði gert að greiða stefnanda fjárhæð sem samsvarar launum í einn mánuð. Í greinargerð stefnda kemur fram að ekki sé tölulegur ágreiningur um útreikning þessarar kröfu. Við aðalmeðferð málsins byggði lögmaður stefnda þó á því að ef til þess kæmi að fallist yrði á greiðsluskyldu stefnda þá bæri að lækka kröfufjárhæðina um 79.102 krónur vegna atvinnuleysisbóta sem stefnanda hlotnuðust í janúar 2018, en upplýsingar um þær greiðslur voru lagðar fram eftir að greinargerð var skilað. Lögmaður stefnanda féllst á þessa málaleitan. Í samræmi við þetta verður stefnda gert að greiða stefnanda 386.116 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 kr., að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Er í þeim efnum litið til þess að samhliða máli þessu hefur annað nokkuð sambærilegt mál verið rekið af eiginmanni stefnanda gegn stefnda.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kvk-nf K-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið E-kk-nf P-kk-nf T-kk-nf lögmaður.

A-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Summus ehf., greiði stefnanda, J-x-x M-x-x, 386.116 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.

A-kk-nf H-kk-nf