E-26/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 9. september sl., höfðaði stefnandi, T-x-x K-x-x J-x-x, Gilsbakka 1, Bíldudal, hinn 9. desember 2008 gegn stefnda, Róðri ehf., Gilsbakka 8, Bíldudal.

Dómkröfur stefnanda eru að stefnda verði dæmt til að greiða honum 962.099 krónur með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 af 41.841 krónu frá 9. janúar 2007 til 9. febrúar 2007, af 1.060.058 krónum frá þeim degi til 9. apríl 2007, af 1.057.778 krónum frá þeim degi til 9. júní 2007, og af 962.099 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst þess einnig að dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti skv. 12. gr. laga nr. 38/2001, í fyrsta sinn 9. janúar 2008. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

A.

Stefnandi segir málsatvik þau að hann hafi í desember 2006 verið ráðinn háseti á bát stefnda, Höfrung BA-60, þar sem hann hafi starfað fram til júní 2007. Á tímabilinu hafi báturinn verið á dragnótaveiðum og selt aflann á markaði. Áhöfn skipsins, þar á meðal stefnanda, hafi aðeins verið greitt tímakaup fyrir vinnu sína en ekki laun í samræmi við ákvæði kjarasamninga um hlutaskipti til sjómanna. Stefnandi hafi ekki verið lögskráður á skipið en svo virðist sem á ráðningartíma hans hafi aðeins verið lögskráður skipstjóri og tveir hásetar á bátinn.

Stefnandi kveður stefnda halda því ranglega fram í málinu að um önnur kjör hafi samist við hann en kjarasamningar greini og að sá samningur hafi verið í samræmi við fyrri ráðningarkjör stefnanda hjá stefnda. Ennfremur mótmælir stefnandi þeirri fullyrðingu stefnda sem rangri að hann hafi unað þeim kjörum sem hann sætti á starfstíma sínum. Stefnandi hafi leitað til stéttarfélags síns þegar fullreynt hafi verið að hann fengi sjálfur framgang kröfu sinnar gagnvart stefnda. Stéttarfélagið hafi óskað leiðréttingar á launum stefnanda við stefnda sem borið hefði því við að þar sem stefnda hefði á umræddum tíma verið verktaki hjá Hafrannsóknastofnun hefði ekki farið um launakjör sjómanna á skipinu samkvæmt kjarasamningum, enda verkefni sjómannanna, þar á meðal stefnanda, verið fjölbreytilegri en veiðar einar. Þá hefði aflaverðmæti skipsins verið skipt milli stefnda og Hafrannsóknastofnunar í samræmi við samning þeirra þar um. Af þessum ástæðum ætti stefnandi ekki rétt til launa í samræmi við kjarasamninga sjómanna.

Tilraunir stéttarfélags til að ná fram leiðréttingu stefnanda til handa segir hann ekki hafa borið árangur. Lögmanni hafi því verið falin krafan til innheimtu sem sent hafi stefnda innheimtubréf 31. mars 2008. Fyrirsvarsmaður stefnda hafi í kjölfarið haft samband við lögmann stefnanda og boðað skrifleg mótmæli við kröfu stefnanda. Þau mótmæli hafi hins vegar aldrei borist. Stefnandi hafi því höfðað mál þetta á hendur stefnda 12. desember 2008 samkvæmt áðursögðu.

B.

Stefnda lýsir atvikum máls svo í greinargerð sinni að stefnandi hafi verið ráðinn í vinnu til félagsins í desember 2006. Hafi stefnanda munnlega verið gert ljóst að vinnan yrði breytileg og greidd sem tímavinna. Með þeim hætti yrði unnið að verkefni sem stefnda hafði tekið að sér fyrir Hafrannsóknastofnun, svo og önnur þau störf er til féllu hjá félaginu. Í þessu sambandi nefnir stefnda að stefnandi hafi spurst fyrir um hvort hann fengi laun yfir jólin, fyrir „rauða“ daga, og verið tjáð að svo yrði. Fullyrðir stefnda að stefnandi hafi sjálfur talið fyrirkomulag þetta henta sér betur, enda hann verið meðvitaður um breytileika þeirrar vinnu sem framundan var. Þá tekur stefnda fram að þar sem um mjög fjölbreytta vinnu hafi verið að ræða, og samning þar sem annar aðili hafi átt hluta verðmæta, hafi strax í upphafi verkefnisins árið 2005 verið ákveðið að ráða mannskap á grundvelli vinnuframlags hverju sinni, það er á tímakaup. Allan verktímann, sem spannað hafi um tvö ár, hafi allir verið sáttir við þá tilhögun.

Það hafi ekki verið fyrr en stefnandi var hættur störfum hjá stefnda sem félagið segir hann hafa lýst yfir óánægju með kjör sín. Hafi stefnandi komið þeirri óánægju sinni á framfæri í gegnum verkalýðsfélag. Áður hefði komið fram fyrirspurn frá Verðlagsstofu skiptaverðs en eftir að stefnda setti fram rök sín hefði stofnunin ekki séð ástæðu til frekari afskipta.

II.

Stefnandi kveðst reisa kröfur sínar á ráðningarsamningi málsaðila og rétti sínum til launa samkvæmt kjarasamningi. Þá vísar stefnandi einnig til þeirrar meginreglu samningaréttar að gerða samninga skuli efna.

Af hálfu stefnanda er til þess vísað að stefnda hafi ekki gert við hann skriflegan ráðningarsamning þrátt fyrir að félaginu hafi verið það skylt skv. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Bendir stefnandi sérstaklega á að í greinargerð sinni viðurkenni stefnda að hafa ekki gert skriflegan ráðningarsamning við stefnanda. Segir stefnandi stefnda engin gögn hafa lagt fram um tilvist samnings um önnur ráðningarkjör en samkvæmt kjarasamningi. Þá hafi stefnda ekki lögskráð stefnanda á umræddan bát, Höfrung BA-60, svo sem því hafi borið skv. 2. gr. laga nr. 43/1983 um lögskráningu sjómanna. Þar sem stefnda hafi virt þessar lagaskyldur að vettugi beri að túlka allan ágreining um inntak ráðningarsamnings stefnanda honum í hag.

Stefnandi segist hafa verið ráðinn sem skipverji á fyrrnefndan bát stefnda sem sé 26,8 brúttótonn. Því fari um kjör sjómanna á honum samkvæmt almennum kjarasamningi LÍÚ og SA við Alþýðusamband Vestfjarða.

Launakjör þau sem samið hefur verið um í kjarasamningum til handa sjómönnum kveður stefnandi lágmarkskjör, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Vegna þessara lagareglna geti stefnda ekki borið fyrir sig meint samþykki stefnanda fyrir lakari kjörum en þeim sem kjarasamningur kveði á um. Stefnda hafi ráðið stefnanda á Höfrung BA-60 sem gerður hafi verið út til dragnótaveiða og fleiri verkefna. Stefnda hafi því borið að greiða honum laun í samræmi við ákvæði kjarasamninga um hlutaskipti þegar afla hafi verið landað og hann seldur á markaði, en kauptryggingu ella. Það að stefnandi hafi einnig gengið til annarra starfa á bátnum en veiða, svo sem við viðhald fiskkvía og rannsóknarverkefni, breyti engu í því sambandi. Hvorki sé heimilt að ráða sjómenn á skip í tímavinnu né ráða þá til útgerðarinnar sem slíkrar. Kjarasamningar sjómanna og lög er varði kaup þeirra og kjör geri ótvírætt ráð fyrir því að sjómenn séu ráðnir í tiltekið skipsrúm og séu kjör þeirra bundin við það skip. Sú staðreynd að umræddur bátur hafi ekki verið á veiðum allan starfstíma stefnanda breyti engu í þessu sambandi.

Stefnandi segir liggja fyrir að Höfrungi BA-60 hafi verið haldið til veiða og báturinn landað afla í desember 2006 að verðmæti 193.927 krónur, í janúar 2007 að verðmæti 16.094.158 krónur og í mars 2007 að verðmæti 1.444.256 krónur. Stefnda hafi viðurkennt að stefnandi hafi verið í vinnu á þeim tíma sem umræddar landanir hafi farið fram en hins vegar borið því við að samið hafi verið um það milli stefnda og Hafrannsóknastofnunar að verðmæti veiðanna skyldi skipt milli stefnda og stofnunarinnar. Slíkt ráðslag fáist að mati stefnanda ekki staðist, enda fari það gegn öllum reglum um fiskveiðar. Þá geti það að stefnda hafi samið við þriðja aðila um skiptingu verðmæta aflans þeirra tveggja á milli engu breytt um rétt stefnanda samkvæmt gildandi kjarasamningum og lögum um laun og kjör sjómanna.

Í febrúar, apríl og maí 2007 kveður stefnandi Höfrung BA-60 ekki hafa landað afla og því fari stefnandi ekki fram á hlutaskipti fyrir þá mánuði. Þar sem laun stefnanda fyrir þessa mánuði hafi verið umfram kauptryggingu sé ekki gerð krafa um frekari greiðslur úr hendi stefnda vegna þeirra. Sú staðreynd að stefnda hafi umrædda mánuði greitt umfram lágmarks kauptryggingu breyti hins vegar engu um greiðsluskyldu stefnda þá mánuði sem afla hafi verið landað og hann seldur, enda ekki á því byggt af hálfu stefnda í málinu.

Stefnandi segir fjallað um skiptakjör á dragnótaveiðum í IV. kafla áðurnefnds kjarasamnings. Samkvæmt ákvæðum samningsins skuli skiptaprósenta á skipum minni en 31 rúmlest vera 35,5% miðað við fjóra menn um borð. Eins og lögskráning skipsins beri með sér hafi mest þrír menn verið lögskráðir á Höfrung BA-60 en auk þeirra hafi stefnandi unnið á bátnum og því hafi skiptaprósentan verið lækkuð um 1,5%.

Í desember 2006 og mars 2007 fiskaðist að sögn stefnanda ekki upp í kauptryggingu. Í kröfugerð sinni reikni stefnandi sér því kauptryggingu fyrir þá mánuði. Í desember 2006 hafi kauptrygging háseta numið 164.931 krónu en almenn hækkun kaupliða kjarasamningsins 1. janúar 2007 hafi numið 2,9%. Stefnandi hafi unnið í sex daga í desember 2006 og beri því að reikna honum hluta kauptryggingar fyrir þann tíma. Einnig beri að reikna stefnanda sama hlutfall fatapeninga sem greiða beri aflist ekki fyrir kauptryggingu. Þá sé honum og reiknað hlutfall hlífðarfatapeninga, en það sé óháð hlutaskiptagreiðslu. Í janúar 2007 hafi aflaverðmæti Höfrungs BA-60 verið umfram kauptryggingu og því sé gerð krafa um aflahlut fyrir þann mánuð, auk hlífðarfatapeninga. Í öllum tilvikum sé jafnframt gerð krafa um fæðispeninga.

Kröfu sína um orlof af launum kveðst stefnandi byggja á grein 1.11 framangreinds kjarasamnings, auk ákvæða orlofslaga nr. 30/1987, en samkvæmt þeim heimildum sé lágmarksorlof 10,17% af öllum launum.

Hvað varðar kröfu um málskostnað bendir stefnandi sérstaklega á að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og honum beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga og vinnuréttar um réttar efndir ráðningarsamninga. Vísar hann einnig til laga nr. 55/1980, laga nr. 30/1987 um orlof, laga nr. 80/1938, sjómannalaga nr. 35/1985, siglingalaga nr. 34/1985, laga um lögskráningu sjómanna nr. 43/1987 og laga nr. 24/1986.

III.

Kröfu sína um sýknu kveðst stefnda byggja á því að stefnandi hafi þegar fengið greidd að fullu laun fyrir vinnu sína hjá stefnda. Fullyrðingum í stefnu um að stefnandi hafi átt að fá hlutaskipti úr aflaverðmæti sé mótmælt sem röngum, enda ekkert í gögnum málsins sem renni stoðum undir þá staðhæfingu stefnanda. Vísar stefnda til þess að ekki hafi verið um veiðar að ræða á þeim forsendum sem gerist og gengur í íslenskum sjávarútvegi. Verkefnið hafi verið sérstaklega útfært með vernduðu svæði til athafna og leyfa. Ekki hafi verið talið forsvaranlegt að ráða menn upp á tryggingu eða hlutaskipti þar sem óvíst hafi verið um árangur verkefnisins og ósanngjarnt að láta starfsmen taka áhættu af því.

Stefnda telur að stefnandi hafi fengið að fullu greitt fyrir þá vinnu sem hann hafi innt af hendi og að greitt hafi verið í samræmi við samning og samkomulag aðila þar um. Vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga og um efndir loforða.

IV.

A.

Mál þetta var þingfest 11. febrúar 2009. Hinn 10. júní sl. féll niður þingsókn af hálfu stefnda. Var stefnanda þá, í samræmi við 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, gefinn kostur á að svara vörnum stefnda með skriflegri sókn. Málið var tekið fyrir næst 9. september sl. og lagði stefnandi þá fram sókn. Var málið í kjölfarið dómtekið í samræmi við áðurnefnt ákvæði laga nr. 91/1991. Samkvæmt ákvæðinu ber að dæma málið eftir framkomnum kröfum, gögnum og sókn stefnanda með tilliti til þess sem komið hefur fram af hálfu stefnda.

B.

Stefnda hefur ekki andmælt þeim fullyrðingum stefnanda að hann hafi starfað sem háseti á báti félagsins, Höfrungi BA-60, sem stundað hafi dragnótaveiðar með hléum, á tímabilinu frá því í desember 2006 og þar til í júní 2007. Skv. 1. mgr. 6. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 skal útgerðarmaður sjá um að gerður sé skriflegur ráðningarsamningur við skipverja, en í samningnum skal meðal annars greina umsamið kaup. Af ummælum í greinargerð stefnda má skýrlega ráða að stefnda hafi látið undir höfuð leggjast að gera skriflegan ráðningarsamning við stefnanda. Allan vafa um efni ráðningarsamningsins ber því að skýra stefnanda í hag.

Kröfur sínar í málinu byggir stefnandi á kjarasamningi háseta, matsveina og vélstjóra milli Alþýðusambands Vestfjarða annars vegar og Landssambands íslenskra útvegsmanna og Samtaka atvinnulífsins hins vegar, með gildistíma frá 30. október 2004 til 31. maí 2008. Stefnda hefur ekki andmælt því að tilvitnaður kjarasamningur taki til starfa sem þeirra er stefnandi gegndi hjá félaginu, og um er deilt í málinu, heldur byggja varnir stefnda á því, samkvæmt framlagðri greinargerð félagsins, að stefnandi hafi þegar fengið laun fyrir vinnu sína hjá stefnda greidd að fullu samkvæmt munnlegu samkomulagi aðila um launakjör stefnanda. Til grundvallar meintu samkomulagi kveður stefnda hafa legið að ekki hafi verið um að ræða veiðar á hefðbundnum forsendum í íslenskum sjávarútvegi, sbr. það sem rakið er um málatilbúnað stefnda í kafla III hér að framan.

Stefnda hefur ekki lagt fram önnur gögn til sönnunar tilvistar þess munnlega samkomulags, sem félagið byggir varnir sínar á í málinu, en frá því sjálfu stafa, sbr. bréf félagsins til Verðlagsstofu skiptaverðs frá 7. ágúst 2007 og til Verkalýðsfélags Vestfirðinga frá 5. nóvember sama ár. Þá verður við úrlausn málsins ekki með nokkru móti fram hjá því litið að launakjör sem samið er um í kjarasamningum eru lágmarkskjör, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Hefur stefnda engin rök fært fyrir því að félaginu hafi, þrátt fyrir tilvitnuð lagaákvæði, verið heimilt að semja við stefnanda um lakari launakjör en samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi. Samkvæmt þessu þykja varnir stefnda í málinu haldlausar með öllu.

C.

Dómkröfur sínar byggir stefnandi á útreikningi Verkalýðsfélags Vestfirðinga en sá útreikningur grundvallast á upplýsingum frá Verðlagsstofu skiptaverðs um söluverð afla Höfrungs BA-60 og ákvæðum fyrrgreinds kjarasamnings. Stefnandi krefst greiðslu aflahlutdeildar, eða eftir atvikum kauptryggingar, þegar afli var seldur á markaði, en gerir ekki viðbótarkröfur um laun fyrir þá mánuði sem afla var ekki landað úr skipinu. Samkvæmt sundurliðun stefnanda í stefnu nema vangreidd laun hans 41.841 krónu fyrir desember 2006 og 1.060.058 krónum fyrir janúar 2007. Stefnda hafi hins vegar greitt honum umfram skyldu 2.280 krónur fyrir mars 2007 og 95.679 krónur fyrir apríl og maí 2007. Stefnukrafan nemur því 962.099 krónum, auk vaxta og málskostnaðar.

Málatilbúnaður stefnanda og töluleg útlistun hans á dómkröfunum samrýmist þeim gögnum sem fyrir liggja í málinu. Samkvæmt því og þar sem stefnda hefur hvorki stutt lækkunarkröfu sína gögnum né haldbærum rökum þykir, með vísan til niðurstöðu dómsins í kafla IV B hér að framan, verða að taka kröfur stefnanda í málinu að fullu til greina. Dæmist stefnda því til að greiða stefnanda 962.099 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 41.841 krónu frá 9. janúar 2007 til 9. febrúar 2007, af 1.060.058 krónum frá þeim degi til 9. apríl 2007, af 1.057.778 krónum frá þeim degi til 9. júní 2007, og af 962.099 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Tekið skal fram að rétt stefnanda til höfuðstólsfærslu dráttarvaxta á tólf mánaða fresti má leiða beint af ákvæðum 12. gr. laga nr. 38/2001 og er því óþarft að kveða á um slíka höfuðstólsfærslu í dómsorði.

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, dæmist stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem hæfilega telst ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefnda, Róður ehf., greiði stefnanda, T-x-x K-x-x J-x-x, 962.099 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 41.841 krónu frá 9. janúar 2007 til 9. febrúar 2007, af 1.060.058 krónum frá þeim degi til 9. apríl 2007, af 1.057.778 krónum frá þeim degi til 9. júní 2007, og af 962.099 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 270.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf