E-6399/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 1. september sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 11. nóvember 2019 og þingfest 14. sama mánaðar. Stefnandi er A, [...], en stefndi er SjóváAlmennar Tryggingar hf., [...].

Stefnandi krefst þess að hinu stefnda félagi verði gert að greiða henni 3.303.025 krónur með 4,5% ársvöxtum af 676.860 krónum frá 29. október 2015 til 29. janúar 2016, af 3.303.025 krónum frá þeim degi til 18. október 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hennar hendi en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

I

Málavextir

Tildrög máls þessa eru þau að 29. október 2015 lenti stefnandi í umferðarslysi. Stefnandi var ökumaður bifreiðarinnar E sem hún ók eftir Miklubraut. Hafði hún stöðvað bifreið sína við umferðarljós við Lönguhlíð þegar bifreiðinni F var ekið aftan á bifreið hennar. Segir í stefnu að við slysið hafi stefnandi fengið „slink“ á hálsinn og í kjölfarið verk aftanvert í hnakka og niður í herðablöð.

Stefnandi leitar daginn eftir á heilsugæslu. Í gögnum málsins segir m.a. um þá komu að um „samdægurstíma“ sé að ræða og að stefnandi hafi lent í umferðaróhappi daginn áður. Hún hafi strax fundið til verkjaóþæginda í hálsinum en segist hafa fengið hálshnykk í [...] á B um miðjan ágúst sl. Hún hafi af þeim ástæðum verið til meðferðar hjá sjúkraþjálfara, farið í fimm skipti og verið „á góðum batavegi“. Nú finnist henni einkennin „hafa tekið sig upp“. Við skoðun er lýst eðlilegum hreyfingum en óþægindum við að reigja og beygja hálsinn og halla höfði til hægri. Hún sé „hvellaum við þreifingu yfir festum í hnakkagróf og einnig utan á hálsinum og í herðunum“. Greining læknis er tognun og ofreynsla á hálshrygg.

Stefnandi hefur samband símleiðis við heilsugæslulækni 15. júlí 2016 og óskar eftir sjúkraþjálfunarbeiðni vegna áverka sem hún hafi orðið fyrir 29. október 2015. Fram kemur í gögnum um þau samskipti að stefnandi hafði verið í sjúkraþjálfun fram að því. Greining læknis er tognun og ofreynsla á hálshrygg. Þá kemur fram í gögnum að stefnandi leitar til heilsugæslulæknis 17. maí 2018, m.a. vegna afleiðinga slyssins. Í samskiptanótu læknis vegna þeirrar komu er lýst tildrögum slyssins og fyrstu komu til læknis. Jafnframt segir að stefnandi hafi verið í sjúkraþjálfun öðru hverju frá slysinu með litlum árangri sem vari stutt. Samkvæmt lýsingu er „verkur í hnakkafestum, stíf í öxlum og herðum, verkur leiðir upp í höfuð og hún fær verkjaskot niður í handleggi, meira vi. megin og niður í litlafingur. Eins ef hún er með hendur í ákv. stellingu eins og að keyra þá kemur dofi í handleggi fremst og fram í fingur.“ Við skoðun læknis er hún „hvellaum við þreifingu í hnakkafestum, verkur við þreifingu yfir herðum. Mjög stirð í hreyfingum um hálshrygg og stirð við að halla til hliðar og við að snúa til hliðanna.“ Niðurstaða er sögð áframhaldandi sjúkraþjálfun og að stefnandi fái beiðni þar að lútandi. Greining er sem fyrr tognun og ofreynsla á hálshrygg. Í vottorði læknis frá 18. nóvember 2018 um þessi samskipti segir að af þessu megi ráða að stefnandi „hafi fengið tognun á hálshrygg og sé enn að glíma við verki og hreyfiskerðingu í hálshrygg auk skerts þols til ákveðinna athafna“.

Í beiðni um sjúkraþjálfun frá 15. júlí 2016, sem er meðal gagna málsins, kemur fram að vegna slyssins hafi sjúkraþjálfun verið ráðlögð en vegna misskilnings hafi hún ekki fengið beiðni fyrr en nú. Þá liggur fyrir, eins og áður sagði, beiðni um sjúkraþjálfun sem dagsett er 17. maí 2018. Fram kemur í gögnum málsins að stefnandi hafði verið í meðferð hjá sjúkraþjálfara í ein fjögur skipti fyrir slysið, þ.e. frá 10. september til 2. október 2015, og svo eftir slysið í átta skipti frá 14. desember 2015 til 11. júlí 2016, í sjö skipti frá 5. desember 2017 til 10. apríl 2018 og í sex skipti frá 24. september 2018 til 22. janúar 2019.

Með tölvuskeyti 2. maí 2018 staðfestir hið stefnda félag að um bótaskylt atvik sé að ræða úr lögboðinni ökutækjatryggingu bifreiðarinnar F sem í gildi hafi verið er slysið varð, „þó með hefðbundnum fyrirvara um orsakatengsl milli umferðaróhappsins og einkenna“ stefnanda.

Í tölvupóstssamskiptum lögmanns stefnanda og hins stefnda félags frá 26. júlí 2018 kemur fram að stefnanda hafi verið endurgreiddur kostnaður í júlí 2016 vegna sjúkraþjálfunar en ekkert síðan þá. Félagið muni ekki samþykkja skýrslu frá sjúkraþjálfara heldur sé óskað eftir vottorði meðferðarlæknis eða afriti úr sjúkraskrá áður en örorkumat fari fram.

Með tölvuskeyti 5. desember 2018 upplýsir félagið lögmann stefnanda um að það hafi yfirfarið gögn málsins og aflað útreiknings á hraða ökutækisins og þeim höggkrafti sem hafi verkað á það við atburðinn. Gögnin bendi ekki til þess að varanlegt heilsutjón hafi getað hlotist af slysinu. Félagið muni því hvorki hlutast til um frekari gagnaöflun né greiðslu fyrir hana. Umrædd skýrsla vegna útreiknings í svokölluðu PC Crashforriti liggur fyrir í málinu og er hún dagsett 6. september 2018. Samkvæmt því sem þar kemur fram er líklegasti hraði bifreiðarinnar F talinn hafa verið 5,47 km/klst. þegar hún lenti aftan á bíl stefnanda, E, hröðun 8,8 m/s og þyngdarhröðun 0,89 g.

Með tölvuskeyti 19. mars 2019 sendir stefnandi stefnda matsbeiðni ásamt fylgigögnum. Þar segir: „Vinsamlegast takið til skoðunar. Ef engar athugasemdir eru af hálfu félagsins óskast matsbeiðnin undirrituð og endursend.“ Í svarskeyti stefnda degi síðar segir að félagið vísi til fyrri samskipta varðandi höfnun bótaskyldu og félagið muni „í því samhengi“ ekki aðhafast frekar í málinu.

Stefnandi óskar einhliða eftir mati á afleiðingum slyssins á grundvelli 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eins og því ákvæði var breytt með 9. gr. laga nr. 37/1999.

Matsgerð I, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, og J lögmanns er dagsett 12. september 2019. Varanleg örorka stefnanda vegna afleiðinga slyssins 29. október 2015 er þar metin 5% og varanlegur miski 6 stig. Meta matsmenn forskaða vegna [...] til 4 stiga miska. Frásögn stefnanda af einkennum á matsdegi er svipuð og hún gaf við skoðun á heilsugæslu og fyrr er getið. Á matsdegi lýsir hún því að „hún hafi daglegan verk í hnakka, herðum með leiðniverk frá hálsi og upp í hnakka og bak við eyru beggja vegna og þegar verst er niður og undir í bæði herðablöð er verkurinn vinstra megin. Verkirnir séu daglegir niður í vinstri upphandlegg og því fylgi dofi eða doðatilfinning fram í litla fingur. Er hún verst af þeim verkjum eða d ofa frá olnboga að litla fingri lófa megin.

Stundum komi þessi óþægindi í hægri hendi. Hún segir að óþægindi sín við áfallið í [...] hafi verið fyrst og fremst framan í hálsinum [...] og seinna slysið hafi ýft upp öll einkenni og önnur bæst við. Óþægindin í hendinni eru að pirra hana mikið, hún nefnir „taugaskot“ og pirring í hendinni.“ Í niðurstöðu matsmanna kemur fram að það sé mat þeirra að við slysið 29. október 2015 hafi stefnandi hlotið tognun á hálshrygg. Áreksturinn hafi borið að með þeim hætti að þrátt fyrir að hann hafi ekki verið mjög harður hafi hún getað tognað við hann. Til þess beri að líta að stefnandi hafi verið veikari fyrir en ella þar sem hún hafi verið að glíma við afleiðingar hálstognunar er hún hafi hlotið í ágúst 2015. Sé einkennum hennar lýst í sjúkraskrá og við skoðun. Hún hafi verið í sjúkraþjálfun vegna fyrri áverka og fram komi í skýrslu sjúkraþjálfara að ástand hennar hafi versnað „eins og olíu væri hellt á eld“. Stefnandi lýsi því sjálf að óþægindi hennar hafi ýfst upp við áverk ann á allan hátt. Það sem hafi bæst við sé í meginatriðum verkir sem leiði niður í hendur og dofatilfinning. Það er álit matsmanna að stefnandi hafi hlotið hálstognun við umferðaróhappið en því verði ekki að öllu leyti kennt um þau óþægindi sem hún hafi í dag frá hálsliðum. Hún hafi hlotið varanlegar heilsufarslegar afleiðingar af slysinu 29. október 2015 og búi við eftirstöðvar tognunaráverka á hálsi með verk sem leiði upp í höfuð og niður og bak við herðablöð. Einnig búi hún við dofa í vinstri framhandlegg og litlafingri og verk í vinstri upphandlegg og stundum þeim hægri. Við skoðun hafi hún verið með talverð eymsli í hálsi og hreyfiskerðingu. Hún hafi hlotið hálsskaða (hálstognun) í [...] í ágúst 2015 en ekki að fullu náð sér og verið í sjúkraþjálfun þegar hún lenti í umferðarslysinu. Með vísan til einkennalýsinga stefnanda, þeirra upplýsingar sem koma fram í sjúkraskrá og skýrslu sjúkraþjálfara meta matsmenn það svo að stefnandi hafi hlotið hálstognun við áverkann í [...] og meta hann sem forskaða til 4 stiga miska. Við seinni áverkann hafi komið til auknir verkir í hálsi, hnakka og herðum með leiðni niður bak við herðablöð og fram í hendur. Meta matsmenn þá viðbót til 6 stiga varanlegs miska.

Hvað varðar varanlega örorku telja matsmenn að einkenni stefnanda hafi almennt áhrif á möguleika hennar á atvinnumarkaði og dragi úr vinnugetu hennar til framtíðar litið og verði til þess að hún muni eiga erfiðara með að sinna yfirvinnu eða aukastörfum. Jafnframt geti hún komið til með að þurfa að vinna styttri vinnudag en ella hefði orðið eða búa við skert starfshlutfall á annan hátt. Að öllum gögnum virtum og að teknu tilliti til aldurs matsþola, eðlis áverka, menntunar og starfsreynslu og að teknu tilliti til tjónstakmörkunarskyldu og sanngirniskröfu telja matsmenn að stefnandi hafi orðið fyrir skerðingu á getu til að afla tekna þegar eingöngu sé litið til afleiðinga slyssins 29. október 2015. Telja þeir varanlega örorku hennar vegna þessa hæfilega metna 5%.

Stefnandi sendir stefnda kröfubréf 18. september 2019 á grundvelli matsgerðarinnar. Í svari stefnda degi síðar segir að stefndi muni ekki hlíta matinu þar sem félagið sé ekki sammála matsmönnum um að orsakatengsl séu fyrir hendi milli slyssins og þeirra einkenna sem stefnandi reki til þess. Áreksturinn hafi verið mjög vægur og einkenni stefnanda mjög almenn og þau hrjái mjög marga án þess að slys komi til. Stefnandi hafi sögu um sömu einkenni sem hún reki til [...] slyssins í ágúst 2015. Hún hafi því ekki sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni sem hægt sé að rekja til slyssins 29. október 2015.

Stefndi aflaði mats dómkvaddra matsmanna undir rekstri þessa máls til að fá úr því skorið á hvaða hraða bifreiðarnar voru og hvaða þyngdarhröðun verkaði á líkama stefnanda í umræddum árekstri. Matsgerð D vélaverkfræðings er dagsett 27. apríl 2020. Í matsgerðinni er gerð grein fyrir þeim aðferðum og aðferðafræði sem matsmaður notar við mat sitt auk þeirra fræðilegu heimilda sem matsmaðurinn styðst við. Fram kemur að farin sé sú leið að leggja mat á hámarkskraft sem verkaði á milli bifreiðanna í árekstrinum og hann notaður til að áætla mestu hröðun sem stefnandi varð fyrir með hjálp kraftajafna. Þar að auki hafi formbreytingarorka í slysinu verið metin og nýtt til að áætla hraða bifreiðanna rétt fyrir árekstur með hjálp skriðþungajafna og orkujafna. Niðurstaða matsmanns er sú að líkleg hröðun bifreiðar stefnanda, E, og ökumannssætis og þar af leiðandi ökumanns, út frá hámarkskrafti milli ökutækja hafi verið 10 m/s, neðri mörk 7 m/s og efri mörk 16 m/s. Jafnframt er tölugildi hröðunar ökumannssætis sett fram sem hlutfall af þyngdarhröðun jarðar (g=9.81 m/s²) og telst líklegt gildi þess 1,0 g, neðri mörk 0,7 g og efri mörk 1,6 g. Þessar ályktanir geri það að verkum að áætla megi óþekktan hraða og setja fram efri og neðri vikmörk í samræmi við næmnigreiningu. Niðurstöður útreikninga matsmanns hvað varðar hraða bifreiðarinnar F fyrir árekstur með skriðþunga og orkujöfnu eru að líklegt gildi sé 9,5 km/klst., neðri vikmörk 7,0 km/klst. og efri vikmörk 12 km/klst.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á því að hinu stefnda félagi beri samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 88. gr. og 91. gr., að bæta allt tjón hennar vegna slyssins 29. október 2015 úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar F en fyrir liggi að bifreiðin hafi verið ábyrgðartryggð hjá stefnda á slysdegi. Hvað beina aðild stefnda varði vísi stefnandi til 97. gr. umferðarlaga og 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Stefnandi telji að stefnda sé skylt, sbr. ofangreind ákvæði umferðarlaga, að bæta henni allt líkamstjón hennar vegna slyssins í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993. Ekki sé ágreiningur um að atburðurinn sem slíkur sé bótaskyldur úr tryggingunni og verði því ekki færð rök fyrir bótaskyldunni sérstaklega. Ágreiningur aðila snúist eingöngu um það hvort stefnanda hafi tekist að færa sönnur á líkamstjón sitt í slysinu og hvort orsakatengsl séu milli slyssins og varanlegra einkenna hennar.

Með vísan til gagna málsins, einkum matsgerðar sérfróðra og hlutlausra matsmanna frá 12. september 2019, kveðst stefnandi telja ljóst að fyrir liggi ótvíræð sönnun, í skilningi skaðabótalaga, um varanlega áverka hennar vegna slyssins, þ.m.t. varanlegan miska og örorku. Þá liggi einnig fyrir ótvíræð sönnun um orsakatengsl milli slyssins og varanlegra einkenna hennar. Stefnandi bendi sérstaklega á að í skýrslu sjúkraþjálfara, sem hafi meðhöndlað hana fyrir og eftir slysið, sé tekið fram að öll einkenni stefnanda hafi versnað til muna í slysinu og hún hafi farið mörg skref aftur á bak í bataferlinu.

Stefnandi hafi aflað matsgerðar á varanlegum afleiðingum slyssins, eins og henni sé heimilt samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga, og hafi stefnda verið tilkynnt um matið. Þá hafi stefnda verið gefið tækifæri, með tölvupósti 19. mars 2019, til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við matsmenn og leggja fram frekari gögn teldi hann þess þurfa. Í kjölfarið hafi stefndi lýst því yfir að félagið myndi ekki aðhafast frekar í málinu og ítrekað höfnun bótaskyldu. Fulltrúi stefnda hafi ekki mætt á matsfund og ekki nýtt sér heimild 10. gr. skaðabótalaga til að bera matsgerðina undir örorkunefnd til endurmats. Þá hafi stefndi ekki heldur óskað eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja niðurstöðu matsgerðarinnar. Því sé ljóst að matsgerðin hafi fullt sönnunargildi um líkamstjón stefnanda, með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar um það efni, enda sé um að ræða vel rökstudda matsgerð sérfróðra og hlutlausra matsmanna. Umræddir matsmenn hafi áralanga reynslu af örorkumötum sem þessum. Hafi stefndi gengið til uppgjörs í fjöldamörgum málum þar sem þeir hafi verið kvaddir til sem matsmenn. Höfnun stefnda á að ganga til uppgjörs vegna slyssins sé því ekki lögmæt að mati stefnanda, enda hafi stefnandi staðið undir sönnunarbyrði sinni um umfang tjóns síns og orsakatengsl.

Höfnun stefnda á bótaskyldu byggist á hraðaútreikningi sem hann hafi aflað einhliða í desember 2018. Stefnandi byggi á því að slíkir útreikningar hafi ekkert sönnunargildi um líkamstjón hennar og orsakatengsl milli líkamstjónsins og tjónsatviks. Því til stuðnings vísar stefnandi til eftirfarandi röksemda.

Í fyrsta lagi séu slíkir útreikningar ekki nema að mjög litlu leyti byggðir á samtímagögnum. Útreikningarnir séu eingöngu byggðir á áætlunum, óljósum upplýsingum úr tjónstilkynningu, óljósum myndum af skemmdum og ályktunum sem dregnar séu löngu eftir að áreksturinn átti sér stað, eða um þremur árum eftir áreksturinn. Í málinu liggi hvorki fyrir ljósmyndir af afstöðu bifreiðanna á vettvangi, mælingar af vettvangi á meðan bifreiðarnar voru ennþá þar, né mælingar af bifreiðunum sjálfum eða skemmdum. Ákveðinn ómöguleiki á að gera umrædda útreikninga sé því fyrir hendi og séu þeir ávallt mjög óáreiðanlegir.

Í öðru lagi geti útreikningar sem þessir ekki séð fyrir eða spáð fyrir um áhrif, áreksturs á líkama ökumanna eða farþega. Niðurstaða útreikninganna segi ekki fyrir um hvernig viðkomandi brást við árekstri og hvort eða hvernig hann meiddist. Ljóst sé að áhrif áreksturs á ökumenn og farþega geti verið mjög mismunandi vegna líkamsbyggingar, vaxtarlags, aldurs, líkamsstöðu viðkomandi o.fl. Hér verði og að hafa í huga að ekki sé alltaf samræmi á milli krafta sem virki við árekstur og meiðsla þeirra sem lendi í honum. Mörg dæmi séu um að menn gangi heilir og óskrámaðir frá mjög hörðum árekstrum og síðan séu mörg dæmi um að stoðkerfiseinkenni komi fram eftir væga árekstra. Ekki séu til nein óumdeild viðmið í þessum efnum þar sem tekið sé tillit til einstaklingsbundinna frávika.

Þá er í þriðja lagi á því byggt að í máli sem þessu verði að leggja læknisfræðileg gögn til grundvallar varðandi sönnun á líkamlegum einkennum og tjóni vegna slyss. Eigi það sér stoð í dómaframkvæmd Hæstaréttar. Stefnandi byggi á því að við mat á líkamstjóni og orsakatengslum hafi fyrirliggjandi læknisfræðileg gögn, sér í lagi matsgerð sérfróðra og hlutlausra matsmanna, fyrst og fremst þýðingu en ekki útreikningar af þessu tagi. Stefnandi byggi á því að fyrirliggjandi gögn séu mjög ítarleg og sanni svo ekki verði um villst að hún hafi orðið fyrir umfangsmiklu líkamstjóni í slysinu og bein orsakatengsl séu milli slyssins og varanlegra áverka hennar.

Að auki er byggt á því af hálfu stefnanda að í dómaframkvæmd séu almennt ekki gerðar ríkar kröfur til sönnunar fyrir orsakasambandi milli skaðabótaskyldrar háttsemi og tjóns þegar um líkamstjón sé að ræða. Fyrst og fremst sé horft á samtímagögn, þ.e. hvort þau staðfesti að slys hafi átt sér stað og að hinn slasaði hafi leitað til læknis vegna þess. Stefnandi telji fyrirliggjandi gögn sýna þetta með meira en fullnægjandi hætti. Þá megi einnig ráða af dómaframkvæmd Hæstaréttar að við mat á orsakatengslum beri að líta heildstætt til málsatvika og fyrirliggjandi sönnunargagna. Stefnandi telji stefnda ekki hafa gert það í málinu og afstaða hans sé í raun óskiljanleg m.t.t. þeirra gagna sem liggi fyrir.

Stefnandi kveðst benda sérstaklega á að umræddra útreikninga hafi félagið aflað einhliða og stefnandi ekki haft færi á að gæta hagsmuna sinna við gerð skýrslunnar. Þá bendir stefnandi á að skýrslan hafi verið unnin af fyrrverandi starfsmanni stefnda, sem vinni slíkar skýrslur í verktöku fyrir stefnda. Þá sé höfundur skýrslunnar ekki með sérfræðimenntun í eðlis eða verkfræði og teljist því ekki sérfræðingur þegar komi að flóknum útreikningi á höggkröftum og hröðun. Stefnandi hafni því að umrædd skýrsla um ætlaðan hraða og höggkraft í slysinu geti haft eitthvert sönnunargildi í málinu um líkamstjón hennar í slysinu og orsakatengsl milli slyssins og áverka hennar. Sé sérstaklega byggt á því af hálfu stefnanda að útreikningar af þessu tagi geti ekki hnekkt sönnunargildi fyrirliggjandi matsgerðar matsmanna um líkamstjón af völdum slyssins. Sama verði sagt um matsgerð þá sem stefndi hafi aflað undir rekstri þessa máls. Niðurstöður hennar hafi enga þýðingu fyrir málið og hún hnekki ekki læknisfræðilegum gögnum málsins og matsgerð I og J.

Samkvæmt 1. mgr. 94. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga skuli vátryggingafélag tilkynna tjónþola án ástæðulauss dráttar ætli félagið að bera fyrir sig að það sé laust úr ábyrgð að hluta eða öllu leyti. Telji stefnandi að sömu sjónarmið eigi við um tilvik þar sem vátryggingafélag telur bótaskyldu ekki vera fyrir hendi vegna orsakatengsla. Bent sé á að félagið hafi haft alla vitneskju um tjónsatvik og upplýsingar um viðgerð á bifreið stefnanda nokkrum vikum eftir slysið og hafi því þegar á þeim tíma getað látið reikna út höggkrafta í árekstrinum. Þá hafi félagið samþykkt félagið í málinu og greitt fyrir öflun gagna fram til 5. desember 2018.

Umrædd skýrsla hafi verið unnin um þremur árum eftir slysið þrátt fyrir að þær upplýsingar sem hún byggist á hafi legið fyrir hjá félaginu strax nokkrum vikum eftir að slysið átti sér stað. Stefnandi telji að stefndi hafi sýnt af sér tómlæti með því að láta ekki vinna umrædda skýrslu fyrr en svo löngu eftir slysið og hafa ekki lýst afstöðu sinni um skort á orsakatengslum fyrr en lögmaður stefnanda leitaði til félagsins vegna málsins í lok árs 2018. Stefnandi telji að félagið hafi sýnt af sér slíkt tómlæti að því sé ekki stætt á að bera slíkar ástæður fyrir sig rúmum þremur árum eftir að gögn lágu fyrir um atvikin að slysinu. Þá bendi stefnandi á að stefndi endurgreiddi henni útlagðan kostnað vegna sjúkraþjálfunar í júlí 2016. Stefnandi telur að með því hafi stefndi í raun viðurkennt slysið sem bótaskylt og hann sé bundinn við þá afstöðu. Hún bendi á að skortur á orsakatengslum eigi jafnt við um bætur vegna tímabundins og varanlegs tjóns og því hafi stefndi þurft að lýsa því yfir strax árið 2016 hefði hann ætlað að bera fyrir sig að orsakatengsl væru ekki fyrir hendi.

Til rökstuðnings ofangreindu vísi stefnandi enn fremur til reglna nr. 673/2017 um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti vátryggingafélaga. Í 1. tölulið 2. mgr. 4. gr. reglnanna sé sérstaklega tekið fram að vátryggingafélag skuli tryggja að það starfi á heiðarlegan og réttlátan hátt og annist viðskipti sín af fagmennsku og kostgæfni með hagsmuni vátryggingartaka og vátryggðra og trúverðugleika vátryggingamarkaðarins að leiðarljósi. Að mati stefnanda ættu ofangreindar röksemdir að leiða til þess að réttur stefnda til að bera fyrir sig að orsakatengsl séu ekki fyrir hendi hafi fallið niður vegna tómlætis.

Krafa stefnanda um skaðabætur byggist á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 og niðurstöðum fyrirliggjandi matsgerðar frá 12. september 2019. Varðandi útreikning á kröfu stefnanda sé einkum vísað til 4.–7. gr. laganna og sundurliðar stefnandi kröfu sína á eftirfarandi hátt:

1) Varanlegur miski samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga.... 676.860 krónur

2) Varanleg örorka samkvæmt 5.–7. gr. skaðabótalaga 2.626.165 krónur

Samtals 3.303.025 krónur

Hvað varðar kröfu um bætur vegna varanlegs miska vísi stefnandi til 4. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð telji matsmenn varanlegan miska stefnanda af völdum slyssins samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga nema 6 stigum. Grunnfjárhæð miska, með vísan til 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga og með tilliti til aldurs stefnanda á slysdegi, sé 11.281.000 krónur. Vegna þessa þáttar sé því krafist samtals 676.860 króna (11.281.000 x 6 stig).

Hvað varði kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku vísi stefnandi til 5.–7. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð telji matsmenn varanlega örorku stefnanda af völdum slyssins samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga nema 5%. Með vísan til aldurs stefnanda á þeim degi er heilsufar hennar í kjölfar slyssins teljist stöðugt sé margfeldisstuðull hennar samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga 16,943. Hvað varði tekjuviðmið byggi stefnandi útreikning þess á 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miði við lágmarkstekjur samkvæmt ákvæðinu. Umræddar lágmarkstekjur hafi verið samtals 3.100.000 krónur miðað við stöðugleikapunkt. Nemi bætur fyrir varanlega örorku því samtals 2.626.165 krónum (3.100.000 x 16,943 x 5%) og sé gerð krafa þar um.

Kröfur vegna miska og örorku beri vexti eftir 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga. Krafa vegna varanlegs miska beri vexti frá tjónsdegi, 29. október 2015, samkvæmt ákvæðinu, en krafa vegna varanlegrar örorku frá upphafsdegi metinnar örorku, eða stöðugleikapunkts, þ.e. frá 29. janúar 2016.

Um dráttarvexti vísist til 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Upphafstími dráttarvaxta miðist við þann dag er mánuður hafi verið liðinn frá því að kröfubréf var sent stefnda, eða við þann 18. október 2019, sbr. 9. gr. vaxtalaga.

Stefnandi kveðst fyrst og fremst styðja kröfur sínar við umferðarlög nr. 50/1987, sérstaklega XIII. kafla laganna og þá einkum við 88. og 91. gr. Þá sé vísað til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 3.–7. gr. og 15.–16. gr., og meginreglna skaðabótaréttar. Þá sé vísað til ákvæða vaxtalaga nr. 38/2001, einkum 6. gr. og 9. gr., og til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Þá sé vísað til reglna nr. 673/2017 um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti vátryggingafélaga.

Um aðild vísist til III. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga um meðferð einkamála og um málskostnað til 129. og 130. gr. sömu laga og um virðisaukaskatt til laga nr. 50/1988. Aðild stefnda byggist á 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu aðallega á því að orsakatengsl milli þeirra einkenna og verkja sem stefnandi búi við í dag og umferðarslyssins þann 29. október 2015 séu ósönnuð. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir orsök og umfangi tjóns síns en hafi ekki sannað að einkenni hennar megi rekja til umrædds umferðarslyss. Stefndi telji, með hliðsjón af atvikum öllum, að engar líkur séu á því að umrætt umferðarslys hafi valdið stefnanda tímabundnu eða varanlegu líkamstjóni með þeim hætti sem hún haldi fram.

Stefndi kveðst í fyrsta lagi telja að kraftur í umræddum tjónsatburði hafi ekki verið nægur til þess að valda skaða á líkama stefnanda. Tjónsatburðurinn þurfi að hafa það sem kalla megi næga tjónseiginleika. Í því felist að stefnandi þurfi að hafa lent í atburði sem hafi haft nægilega krafta til að bera til að valda þeim varanlegu einkennum sem hún reki til slyssins. Samkvæmt PC Crashskýrslu frá 6. september 2018 hafi höggið á bifreið stefnanda í árekstrinum verið mjög vægt. Nánast engar skemmdir hafi orðið á bifreiðunum, eins og myndir í nefndri skýrslu beri með sér. Skemmdir á bifreiðinni sem stefnandi hafi ekið hafi þær einar orðið að plaststuðarakápa á afturstuðara bifreiðarinnar hafi gengið lítillega inn og lok yfir krókfestingu losnað. Skemmdir á bifreiðinni sem ekið hafi verið aftan á bifreið stefnanda hafi þær einar orðið að örlitlar skemmdir urðu á festingu fyrir númeraplötu og númeraplatan losnað. Engar rispur hafi verið á framstuðara bifreiðarinnar.

Samkvæmt PC Crashútreikningum hafi aftari bifreiðin verið á u.þ.b. 5,5 km hraða á klst. þegar hún rakst aftan á bifreið stefnanda. Líklegasti hraði hafi verið talinn vera 5,47 km/klst. Þyngdarhröðun af högginu sem komið hafi á bifreið stefnanda í árekstrinum hafi verið mæld á bilinu 0,82 g til 0,98 g. Líklegasta gildi samkvæmt ofangreindum mælingum hafi verið talið vera 0,89 g. Mikill þyngdarmunur hafi einnig verið á bifreiðunum. Eigin þyngd bifreiðarinnar sem stefnandi hafi ekið sé um 1500 kg en þyngd aftari bifreiðarinnar um 900 kg. Þessi mikli þyngdarmunur þýði að hreyfiorkan sem hafi verkað á milli bifreiðanna hafi verkað meira á aftari bifreiðina en á bifreiðina sem stefnandi hafi ekið í umrætt sinn.

Fjölmargar rannsóknir hafi sýnt að þegar um eins vægt högg af árekstri sé að ræða og í þessu tilfelli sé ómögulegt að ökumaður eða farþegar í þeirri bifreið sem fékk á sig höggið hafi orðið fyrir varanlegu líkamstjóni. Samkvæmt framlagðri rannsókn C-x-x og meðhöfunda hafi engir fjölmargra sjálfboðaliða orðið fyrir varanlegum áverkum í aftanákeyrslum þar sem munur á hraða fremri og aftari bifreiðar hafi verið á bilinu 10 til 15 km/klst. sbr. lið 1 í niðurstöðum rannsóknarinnar. Það jafngildi því að þyngdarhröðun fremri bifreiðarinnar hafi verið á bilinu 2,1 til 3,6 g og þyngdarhröðun á höfuð sjálfboðaliðanna á bilinu 4,9 til 9,0 g. Allir sjálfboðaliðarnir hafi verið búnir að ná sér eftir viku og enginn sýnt merki um varanlega áverka. Þá komi fram í lið 3 í niðurstöðum rannsóknarinnar að tognun á hálsvöðvum vegna yfirréttu verði ekki sé hraðamunur á fremri og aftari bifreið í aftanákeyrslu minni en 15 km/klst. Í árekstri stefnanda 29. október 2015 hafi hraðamunur á bifreiðunum verið um það bil 5,5 km/klst. Svipaðar niðurstöður komi fram í framlagðri rannsókn K-kk-ef og meðhöfunda.

Árekstur stefnanda 29. október 2015 hafi verið mun vægari en þeir árekstrar sem voru framkallaðir vegna ofangreindra rannsókna. Þá sé þyngdarhröðun á höfuð ökumanns eða farþega í bifreiðum sem ekið sé aftan á reiknuð í ákveðnu margfeldi af þyngdarhröðun sem bifreiðin verði fyrir af högginu. Þyngdarhröðun á bifreið stefnanda í umræddum árekstri hafi verið rúmlega helmingi minni en þyngdarhröðun á bifreiðar í vægustu árekstrunum í ofangreindri rannsókn C-x-x og meðhöfunda. Sökum margfeldisáhrifanna hafi því þyngdarhröðun á höfuð stefnanda í árekstrinum þann 29. október 2015 verið margfalt minni en þyngdarhröðun á höfuð sjálfboðaliðanna í vægustu árekstrum rannsóknarinnar.

Stefndi telji samkvæmt ofangreindu að tjónsatburðurinn sem stefnandi rekur einkenni sín til hafi alls ekki haft næga krafta til þess að valda varanlegu líkamstjóni og því sé ómögulegt og ósannað að einkenni stefnanda verði rakin til árekstursins þann 29. október 2015. Vísar stefndi þessu til stuðnings einnig til framlagðrar matsgerðar D vélaverkfræðings sem dómkvaddur var undir rekstri málsins.

Stefndi kveðst í öðru lagi telja að einkenni sem stefnandi reki til umrædds umferðarslyss séu þau sömu og hún hafi þjáðst af fyrir áreksturinn og rekja megi til slyss í [...] á B sem hún hafi orðið fyrir um miðjan ágúst 2015. Samkvæmt upplýsingum úr vottorði K læknis frá 30. október 2015 hafi stefnandi leitað til heimilislæknis á Heilsugæslunni í [...] daginn eftir umferðarslysið. Við skoðun hjá lækni hafi ástand hennar verið almennt gott. Hreyfigeta hafi verið eðlileg og hálshreyfingar nokkuð góðar en hún fundið mestu óþægindin við að reigja sig og beygja. Hún hafi verið greind með tognun og ofreynslu á hálshrygg. Jafnframt komi fram í vottorðinu að stefnandi hafi orðið fyrir slysi í [...]á B um miðjan ágúst 2015. Hún hafi frá þeim tíma og fram að umræddu umferðarslysi leitað til sjúkraþjálfara í fimm skipti vegna einkenna frá hálsi.

Samkvæmt lýsingu stefnanda á [...] slysinu, sem fram komi í fyrirliggjandi matsgerð þeirra I læknis og J lögmanns frá 12. september 2019, þá virðist stefnandi hafa fengið verulegt högg á hálsinn í því óhappi. Hún lýsi slysinu þannig að hún og [...] hennar hafi verið saman á [...] á leið niður [...] og þegar þær hafi komið niður í [...] hafi hún fengið mikið högg á hálsinn. Hún hafi strax fundið fyrir verkjum framanvert í hálsi og þegar hún hafi komið á hótelið hafi verkirnir versnað þannig að daginn eftir hafi hún fengið lækni á hótelið sem hafi sagt að hún væri bólgin framan á hálsi beggja vegna. Hún hafi fengið sprautu og verkjalyf og daginn eftir farið heim til Íslands. Hún hafi verið til meðferðar hjá sjúkraþjálfara vegna afleiðinga [...]slyssins þegar hún hafi svo lent í umferðarslysinu tveimur og hálfum mánuði seinna. Einkenni sem stefnandi lýsi eftir áreksturinn 29. október 2015 séu því sömu og/eða svipuð einkenni og hún hafi rakið til [...] tveimur og hálfum mánuði áður. Í ljósi þess hve umferðarslysið hafi verið vægt verði að telja að einkennin verði eingöngu rakin til fyrra slyssins.

Stefndi telur í þriðja lagi að einkenni stefnanda séu ekki sértæk fyrir afleiðingar umferðarslyss heldur sé um að ræða sömu einkenni og hrjái tugþúsundir Íslendinga án þess að slys hafi komið til. Einkenni sem stefnandi lýsi um verki í hálsi og herðum séu mjög algeng án undanfarandi slyss. Megi í því sambandi benda á hóprannsókn á úrtaki 627 Íslendinga á einkennum frá hálsi og hnakka, herðum og öxlum. Sú rannsókn hafi sýnt að yfir 60% kvenna hefðu haft verki frá hálsi árið áður en rannsóknin var gerð.

Stefnandi hafi leitað til læknis á Heilsugæslu [...] daginn eftir umferðarslysið. Hún hafi hringt á sömu heilsugæslustöð 15. júlí 2016 og fengið endurnýjaða sjúkraþjálfunarbeiðni. Hún hafi svo ekki leitað til læknis vegna meintra afleiðinga umferðarslyssins 29. október 2015 fyrr en 17. maí 2018 en þá hafi verið meira en tvö og hálft ár frá umferðarslysinu. Þá hafi hún verið með verk í hnakkafestum og stíf í hálsi og herðum, sbr. upplýsingar úr vottorði H læknis frá 18. nóvember 2018.

Stefnandi hafi verið í meðferð hjá G sjúkraþjálfara fyrir umferðarslysið 29. október 2015 og virðist hafa haldið áfram í meðferð hjá honum seinni hluta árs 2015 og fyrri hluta árs 2016. Eitthvað sé óljóst í hve mörg skipti. Það virðist svo verða hlé á sjúkraþjálfun stefnanda frá fyrri hluta árs 2016 til desember 2017 eða í rúmlega eitt og hálft ár. Þá hafi hún leitað til G samtals í þrettán skipti frá desember 2017 til janúar 2019 samkvæmt upplýsingum úr ódagsettri viðbótarskýrslu G sjúkraþjálfara.

Stefndi kveðst mótmæla sönnunargildi fullyrðinga í viðbótarskýrslu sjúkraþjálfara um að umrætt umferðarslys hafi magnað upp öll einkenni stefnanda og þau hafi versnað til muna. Umrædd viðbótarskýrsla sé viðbót við skýrslu sjúkraþjálfara frá því í ágúst 2018 og sé því rituð þremur árum eftir umferðarslysið, að beiðni lögmanns stefnanda, og henni fylgi engin samtímagögn frá seinni hluta árs 2015 sem styðji ofangreinda fullyrðingu.

Þá kveðst stefndi telja að ofangreind matsgerð þeirra I læknis og J lögmanns frá 12. september 2019, þar sem matsmenn meti afleiðingar umferðarslyssins til 6 stiga miska og 5% varanlegar örorku, ekki hafa nokkurt sönnunargildi um orsakatengsl milli slyssins og þeirra einkenna sem stefnandi reki til þess. Í fyrsta lagi hafi matsgerðarinnar verið einhliða aflað af stefnanda án aðkomu stefnda og án þess að stefndi kæmi að vali á matsmönnum. Matsgerðir sem sé einhliða aflað af öðrum aðila máls hafa ekki þótt hafa nokkurt sönnunargildi samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar. Í öðru lagi sé matsgerðin haldin verulegum göllum sem rýri sönnunargildi hennar svo á henni verði ekki byggt. Matsmenn fullyrði að orsakatengsl séu milli umferðarslyssins 29. október 2015 og einkenna stefnanda þó svo að engin af skilyrðum um orsakatengsl í líkamstjónamálum séu uppfyllt. Þegar um svo vægan árekstur sé að ræða eins og í þessu tilfelli verði að gera enn strangari kröfur um sönnun á líkamstjóni eins og t.d. að ný einkenni eða veruleg og marktæk versnun á fyrri einkennum komi fram skömmu eftir slys. Hér sé ekki um það að ræða. Eina samtímagagnið í málinu, þ.e. áðurnefnt vottorð G, bendi ekki til annars en að stefnandi hafi daginn eftir slysið haft nokkuð væg einkenni frá hálsi sem verði rakin til annars slyss nokkru áður. Engin ný eða afgerandi verri einkenni hafi verið greind hjá lækni daginn eftir slysið. Næsta vottorð sé ekki ritað fyrr en tveimur og hálfu ári eftir umferðarslysið, þ.e. vottorð H læknis frá 18. nóvember 2018. Þar sé lýst nokkuð almennum einkennum frá hálsi og herðum sem ekki séu sértæk fyrir slys og hrjá fjölmarga án þess að slys hafi komið til. Skýrsla sjúkraþjálfara hafi ekki verið skrifuð fyrr en þremur árum eftir umferðarslysið og lýsi einnig nokkuð almennum einkennum sem rekja megi til álags í leik og starfi. Þá byggist læknisvottorð og matsgerð eingöngu á frásögn stefnanda og frásögnin sé ekki studd neinum hlutlægum rannsóknum. Stefnandi hafi stöðu aðila í málinu og samkvæmt sönnunarreglum íslensks einkamálaréttarfars hafi frásögn hennar ekkert sönnunargildi nema frásögnin sé henni í óhag.

Ekkert af skilyrðum um sönnun á orsakatengslum milli umrædds áreksturs og þess líkamstjóns sem stefnandi reki til þess séu því uppfyllt í málinu. Tjónsatburðurinn hafi ekki haft næga krafta til þess að valda líkamstjóni, ný afgerandi einkenni hafi ekki komið fram fljótlega eftir slys, mjög langt hafi liðið á milli koma til læknis og meðferða hjá sjúkraþjálfara og einkenni sem stefnandi reki til slyssins séu ekki sértæk fyrir umræddan árekstur heldur almenn einkenni frá hálsi og herðum. Auk þess verði einkennin miklu frekar rakin til slyss tveimur og hálfum mánuði áður. Þá liggi ekki fyrir neitt lokavottorð bæklunarlæknis sem staðfesti orsakatengsl milli umrædds umferðarslyss og þeirra einkenna sem stefnandi reki til þess. Þrátt fyrir allt ofangreint treysti matsmenn sér til þess að staðfesta orsakatengsl milli einkenna stefnanda og umferðarslyssins 29. október 2015. Að mati stefnda sé fyrirliggjandi matsgerð svo illa rökstudd og rök fyrir orsakatengslum svo langsótt að á henni verði ekki byggt. Stefndi telur samkvæmt ofangreindu ósannað að einkenni stefnanda verði rakin til umferðarslyssins 29. október 2015 og því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Verði ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu sé þess krafist til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Varakröfu byggir stefndi aðallega á því að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku. Tilgangur bóta vegna varanlegrar örorku sé að bæta tjónþola skerðingu á tekjuöflunarhæfi vegna afleiðinga slyss. Stefndi telur í þessu tilfelli að jafnvel þó komist verði að þeirri niðurstöðu að orsakatengsl séu milli umrædds áreksturs og einkenna sem stefnandi reki til þess þá séu engar forsendur til þess að meta varanlega örorku hennar. Stefnandi sé ung að árum og mjög vel menntuð. Hún sé því í mjög góðri aðstöðu til þess að takmarka tjón sitt á þann hátt að aflahæfi hennar skerðist ekkert vegna afleiðinga slyssins.

Stefndi kveðst mótmæla þeirri fullyrðingu stefnanda að 1. mgr. 94. gr. laga um vátryggingarsamninga eigi við í þessu máli. Ofangreint ákvæði eigi við þegar vátryggingafélag vilji takmarka ábyrgð sína, t.d. vegna skorts á upplýsingum við tryggingartöku eða vegna þess að vátryggingaratburði hafi verið valdið af vátryggðum af stórkostlegu gáleysi. Ofangreint ákvæði komi ekki til skoðunar þegar það álitaefni sé uppi að orsakatengsl séu á milli slyss og þeirra einkenna sem tjónþoli reki til þess. Eins og þetta mál sé vaxið þá hafi stefnandi tilkynnt slysið til stefnda 7. desember 2015. Um mitt ár 2016 hafi stefnandi fengið endurgreidda nokkra sjúkraþjálfunartíma. Ekkert frekar hafi gerst í málinu fyrr en á árinu 2018 og hafi stefndi því mátt búast við því að stefnandi hefði ekki orðið fyrir líkamstjóni í árekstrinum. Þann 30. apríl 2018 hafi stefnda á hinn bóginn borist umboð lögmanns stefnanda til innheimtu bóta vegna slyssins. Stefndi hafi þá heimilað frekari gagnaöflun og viðurkennt bótaskyldu með fyrirvara um orsakatengsl eins og fram komi í tölvupóstsamskiptum 2. maí 2018. Stefndi hafi einnig aflað ofangreindrar PC Crashskýrslu og þegar frekari upplýsingar lágu fyrir um slysið hafi bótaskyldu verið hafnað með tölvupósti 5. desember 2018 með vísan til þess að gögn málsins bæru ekki með sér að varanlegt líkamstjón hefði getað hlotist af slysinu. Stefndi hafi því ekki sýnt af sér tómlæti í málinu heldur miklu frekar stefnandi með því að gera ekki nokkurn reka að því að halda málinu áfram í tvö ár. Stefndi mótmælir því að hann geti ekki borið fyrir sig að orsakatengsl séu ekki fyrir hendi sökum tómlætis og einnig þeirri fullyrðingu stefnanda að stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu með því að greiða stefnanda bætur vegna sjúkrakostnaðar og gagnaöflunar. Slíkt sé alvanalegt og feli ekki í sér neina viðurkenningu á orsakatengslum eða bótaskyldu.

Stefndi mótmælir því einnig að vinnubrögð hans í málinu séu ekki í samræmi við reglur nr. 673/2017 um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti vátryggingafélaga. Þessu sé þveröfugt farið og með höfnun á bótaskyldu vegna líkamstjóns í eins smávægilegum árekstri og hér um ræði sé stefndi einmitt með hagsmuni vátryggingartaka og vátryggðra í huga. Kröfum um bætur vegna líkamstjóns í lágorkuárekstrum, sem eigi ekki að geta valdið neinu líkamstjóni, hafi fjölgað gríðarlega undanfarin ár með tilheyrandi aukningu á greiðslu bóta bæði úr slysatryggingu ökumanns og ábyrgðartryggingu ökutækja. Þessi aukning á greiðslu bóta vegna lágorkuárekstra hafi svo valdið hækkun á iðgjaldi hjá öllum þeim sem eigi og reki bifreiðar. Það sé því til hagsbóta fyrir alla þá sem greiða iðgjald af ökutækjatryggingum að stefndi reyni að spyrna fótum við þessari þróun mála.

Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og umferðarlaga nr. 50/1987. Einnig er vísað til vátryggingarskilmála og skaðabótalaga nr. 50/1993. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi bóta úr hendi stefnda vegna líkamstjóns sem hún kveðst hafa orðið fyrir í umferðarslysi 29. október 2015 er bifreiðinni F var ekið aftan á bifreið hennar, E, þar sem hún var kyrrstæð við umferðarljós á mótum Miklubrautar og Lönguhlíðar. Stefnandi kveðst hafa fengið „slink“ á hálsinn og verk aftanvert í hnakka og niður í herðablöð strax eftir slysið. Stefnandi leitaði daginn eftir til heimilislæknis og var greining hans á meiðslum stefnanda „tognun og ofreynsla á hálshrygg“.

Ágreiningurinn í málinu lýtur að því hvort rekja megi einkenni stefnanda í hálsi, öxlum og hnakka til umferðarslyssins. Byggir stefnandi málatilbúnað sinn á niðurstöðu matsgerðar sem hún aflaði áður en mál þetta var höfðað og telur orsakatengsl sönnuð milli slyssins og þeirra varanlegu einkenna sem hún glími við. Stefndi telur áreksturinn ekki hafa leyst út nægilega krafta til þess að valda líkamstjóni stefnanda og styður málatilbúnað sinn m.a. við matsgerð um útreikninga á hraða bifreiðanna sem hann aflaði undir rekstri þessa máls. Stefndi telur að einkenni stefnanda verði ekki rakin til umferðarslyssins. Efni og niðurstöður fyrrgreindra gagna eru ítarlega rakin hér framar.

Í málinu er fram komið að stefnandi lenti í [...] slysi á B í ágúst 2015. Engin gögn liggja fyrir um það slys en í framlögðum vottorðum frá heilsugæslu um komur stefnanda er gerð grein fyrir lýsingu hennar á atvikinu, einkennum á hálsi sem hún hafi fundið og meðhöndlun læknis þar ytra. Er sú lýsing í samræmi við lýsingu í matsgerð og lýsingu er stefnandi gaf hér fyrir dómi.

Fyrir liggur að bifreiðin F var ábyrgðartryggð hjá stefnda á slysdegi og gerði stefnandi kröfu um greiðslu úr tryggingunni. Stefndi staðfesti með tölvuskeyti 2. maí 2018 að um bótaskylt atvik væri að ræða en með fyrirvara um orsakatengsl milli slyssins og líkamstjóns stefnanda. Hið stefnda félag aflaði skýrslu um útreikning á hraða ökutækjanna og þeim höggkrafti sem verkaði í slysinu. Á grundvelli þeirra útreikninga taldi stefndi að varanlegt heilsutjón hefði ekki getað hlotist af slysinu og hafnaði því með tölvuskeyti 5. desember 2018 að greiða fyrir frekari gagnaöflun í málinu og standa að sameiginlegu mati á varanlegum afleiðingum slyssins. Var sú afstaða ítrekuð í tölvuskeyti 20. mars 2019.

Stefnandi óskaði 23. maí 2019 eftir eftir mati á varanlegum einkennum hennar vegna umferðarslyssins og liggur matsgerð I bæklunarlæknis og J lögmanns frá 12. september 2019 fyrir í málinu. Í mati þeirra er komist að þeirri niðurstöðu að orsakatengsl séu fyrir hendi milli einkenna stefnanda og umferðarslyssins en vísað til þess að því slysi verði ekki að öllu leyti kennt um þau óþægindi sem hún búi við. Er talið að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt 29. janúar 2016, tímabil óvinnufærni hafi ekkert verið og tímabil þjáninga sömuleiðis ekkert. Varanlegur miski er metinn 6 stig og varanleg örorka metin 5%. Stefndi hefur hafnað því að greiða bætur á grundvelli matsins.

Undir rekstri þessa máls var dómkvaddur, að beiðni stefnda, sérfræðingur til að meta hraða bifreiðanna og hvaða þyngdarhröðun hafi verkað á líkama stefnanda í umferðarslysinu 29. október 2015. Matsgerð hans frá 27. apríl 2020 liggur fyrir í málinu. Kemst hann að þeirri niðurstöðu að líklegasti hraði bifreiðarinnar F fyrir árekstur hafi verið 9,5 km/klst. og líklegasta hröðunin við áreksturinn 10 m/s2 (þ.e. rétt um 1,0 g þar sem g er þyngdarhröðunin við yfirborð jarðar).

Stefnandi byggir, eins og áður sagði, á því að framangreind matsgerð I og J sýni fram á að orsakatengsl séu á milli líkamstjóns hennar og slyssins. Með vísan til matsgerðar dómkvadds matsmanns telur stefndi aftur á móti að líkamstjón stefnanda geti ekki stafað af umferðarslysinu þar sem áreksturinn hafi ekki verið nægilega öflugur til að valda varanlegu líkamstjóni. Telur stefndi í raun mun líklegra að einkenni hennar séu afleiðingar [...]slyss sem hún lenti í nokkrum vikum fyrir umferðarslysið. Stefnandi hafi ekkert lagt fram í málinu hvað það slys varði og verði að bera hallann af sönnunarskorti í þeim efnum.

Af gögnum málsins, og því sem fram er komið fyrir dóminum, verður ráðið að þegar eftir umferðarslysið hafi stefnandi fundið fyrir verkjaóþægindum frá hálsi. Í skoðun daginn eftir slysið lýsir hún því að hún hafi fengið „hálshnykk“ í [...] á B og verið til meðferðar í ein fimm skipti hjá sjúkraþjálfara vegna þess. Hún hafi verið á góðum batavegi. Nú finnist henni einkennin „hafa tekið sig upp“. Þá er því lýst að hún sé „hvellaum“ við þreifingu yfir festum í hnakkagróf og einnig utan á hálsinum og í herðunum. Samskiptum og heimsóknum stefnanda á heilsugæslu hefur þegar verið lýst, en í vottorði um komu 17. maí 2018 segir að af skoðun megi ráða að stefnandi hafi fengið tognun á hálshrygg og sé enn að glíma við verki og hreyfiskerðingu í hálshrygg auk skerts þols til ákveðinna athafna. Í málinu liggur fyrir að stefnandi var í meðferð hjá sjúkraþjálfara í nokkur skipti fyrir slysið og eftir það en með „litlum árangri sem varir stutt“ eins og segir í vottorðinu.

Af læknisfræðilegum gögnum málsins er ljóst að stefnandi glímir við einkenni frá hálsi, í hnakka og herðum eins og þegar hefur verið ítarlega lýst. Af því sem fram er komið í málinu er það mat dómsins að þegar stefnandi lenti í umferðarslysinu í október 2015 hafi hún, vegna [...]slyssins í ágúst 2015, verið viðkvæmari fyrir í hálsi og herðum en ella hefði verið. Síðara slysið hafi leitt til þess að einkenni hennar frá fyrra slysi hafi ýfst upp og önnur bæst við sem leiði til þess varanlega líkamlega tjóns er hún glímir nú við.

Dómurinn fellst því á þær ályktanir sem í matsgerð eru dregnar af þeim læknisfræðilegu upplýsingum sem fyrir liggja í málinu og á niðurstöður matsmanna um líkamlegt tjón stefnanda. Þá er fallist á þau sjónarmið sem matsmenn beita við mat á forskaða stefnanda vegna fyrra slyss. Áréttar dómurinn að telja verði að stefnandi hafi vegna þess slyss verið einkar viðkvæm fyrir áverka sem hlaust af ákomu á bifreið hennar í umferðarslysinu með þeim afleiðingum að hún glímir nú við viðvarandi einkenni frá hálsi, herðum og öxlum með verkjum og dofa fram í griplimi. Þá tekur dómurinn fram að ekki verði betur séð en að stefnandi hafi reynt eins og kostur var að leita leiða til að bæta líðan sína og draga úr einkennum með því að leita til sjúkraþjálfara eftir slysið. Tímabundið mun hafa slegið á einkennin við þá meðferð en líðan hennar féll ávallt í sama farið og því ljóst að af meðferðinni varð enginn varanlegur árangur. Verður því að líta svo á að um varanlegan vefrænan skaða sé að ræða.

Útreikningar hins dómkvadda matsmanns í matsgerð frá 27. apríl 2020 byggjast á vel þekktum aðferðum við greiningu árekstra og má fyllilega leggja niðurstöðu hans um hraða bifreiðanna og hröðun þeirra til grundvallar. Það er niðurstaða matsmannsins að líkleg hröðun bifreiðar stefnanda við áreksturinn hafi verið 10 m/s2, sem er rétt um 1,0 g, og líklegur hraði þeirrar bifreiðar sem ekið var á bifreið stefnanda, fyrir árekstur, hafi verið 9,5 km/klst. Dómurinn fellst á þá aðferð sem matsmaður beitir við útreikninga og telur ekki ástæðu til að gera athugasemdir við niðurstöður þeirra. Dómurinn telur að ekki hafi verið sýnt fram á að árekstur af þessari stærðargráðu geti ekki valdið varanlegu líkamstjóni við þær aðstæður sem þarna voru og miðað við ástand stefnanda þegar áreksturinn varð 29. október 2015. Ekki verður því talið að stefndi hafi með framangreindum gögnum hnekkt hinu læknisfræðilega mati sem fyrir liggur í málinu.

Í samræmi við framangreint er það mat dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómendum, að stefnandi hafi fært fyrir því nægar líkur að þau einkenni sem hún finnur nú fyrir frá hálsi, herðum og efri útlimum verði rakin til árekstursins 29. október 2015 og hefur stefndi ekki hnekkt því eða sýnt fram á annað. Þótt áreksturinn kunni að hafa talist vægur í þeim skilningi að ekki hafi verið um mikinn hraða eða mikla hröðun að ræða útilokar það eitt og sér ekki að sá er fyrir varð beri af því varanlegan skaða ef hann var viðkvæmur fyrir, t.d. vegna áverka í fyrri slysum, eins og á við í tilviki stefnanda. Bendir dómurinn á að ekki er sjálfsagt að jafna kringumstæðum í slysinu við tilraunir þar sem um heilbrigða einstaklinga er að ræða.

Dómurinn tekur sérstaklega fram að engu breyti um niðurstöðu í þessu máli þótt liðið hafi nokkrir mánuðir á milli læknisheimsókna enda freistaði stefnandi þess á þeim tíma að fá bót meina sinna með sjúkraþjálfun og takmarka þannig heilsufarslegt tjón sitt eins og kostur var. Tilhneiging fólks til þess að bíða og sjá til í þeirri von að einkenni gangi til baka er vel þekkt og hefur það að stefnandi hafi viljað reyna til þrautar hvort einkennin löguðust ekki þýðingu við mat á orsakatengslum, eins og málum er hér háttað.

Þá hafnar dómurinn sjónarmiðum stefnda um að matsgerðin frá 12. september 2019 verði ekki lögð til grundvallar í málinu þar sem stefnandi hafi aflað hennar einhliða. Dómurinn telur ljóst af atvikum málsins að stefndi hafi gefið það skýrt til kynna í samskiptum við lögmann stefnanda að félagið hygðist ekki standa sameiginlega að mati. Er stefnda því ekki hald í þessari málsástæðu hér fyrir dómi. Þá er enn fremur ljóst að stefndi nýtti sér ekki heimild til að bera matsgerðina undir örorkunefnd eða óska eftir dómkvaðningu matsmanna til að hnekkja henni og verður hún því lögð til grundvallar í málinu. Dómurinn tekur fram að ekki verður talið að tilvísun stefnanda til 1. mgr. 94. gr. laga nr. 100/2016 um vátryggingarsamninga eigi við í málinu eða að vinnubrögð stefnda hafi ekki verið í samræmi við reglur nr. 673/2017 um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti vátryggingafélaga.

Hvað varðar varakröfu stefnda um lækkun krafna stefnanda tekur dómurinn fram að þrátt fyrir að stefnandi sé ung að árum og starfi á því sviði sem hún hefur menntað sig til verði ekki fram hjá því litið að möguleikar hennar til tekjuöflunar og vinnu og til að þróa sig í starfi eru ekki þeir sömu og hefði hún ekki orðið fyrir slysinu. Er ítarleg grein gerð fyrir þessu í fyrirliggjandi matsgerð. Í samræmi við þau meginsjónarmið að við mat á varanlegri örorku skuli horfa til þess hvort slys valdi varanlegri skerðingu á getu tjónþola til að afla tekna og möguleikum tjónþola á atvinnuþátttöku telur dómurinn ekki efni til að fallast á varakröfu stefnda um lækkun kröfu stefnanda hvað þetta varðar.

Samkvæmt öllu framansögðu er krafa stefnanda studd fullnægjandi röksemdum og gögnum og verður hún því tekin til greina. Verður fallist á kröfu stefnanda eins og hún er sett fram í stefnu, eins og nánar greinir í dómsorði, en vaxta og dráttarvaxtakröfu stefnanda eða útreikningi stefnanda í kröfugerð hefur ekki verið sérstaklega mótmælt.

Í samræmi við úrslit málsins verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sem þykir hæfilega ákveðinn 900.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarlækni og S-kk-þgf Þ-kk-þgf I-kk-þgf eðlisfræðingi.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, SjóváAlmennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 3.303.025 krónur með 4,5% ársvöxtum af 676.860 krónum frá 29. október 2015 til 29. janúar 2016, af 3.303.025 krónum frá þeim degi til 18. október 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

S-kk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf

H-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum H-kk-þgf B-kk-þgf bæklunarlækni og S-kk-þgf Þ-kk-þgf I-kk-þgf eðlisfræðingi.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, SjóváAlmennar tryggingar hf., greiði stefnanda, A, 3.303.025 krónur með 4,5% ársvöxtum af 676.860 krónum frá 29. október 2015 til 29. janúar 2016, af 3.303.025 krónum frá þeim degi til 18. október 2019 en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 900.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf G-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf

S-kk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf