E-1617/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu þann 24. september 2019 og tekið til dóms að loknum munnlegum málflutningi þann 15. júní sl.

Stefnendur eru J-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf, kt. 0000000000, og R-kvk-nf H-kvk-nf, kt. 0000000000, bæði til heimilis að Skógarási 5, Hafnarfirði.

Stefndu eru Sjóvá Almennar tryggingar hf., kt. 0000000000, Kringlunni 5, Reykjavík, og G-kk-nf Á-kk-nf G-kk-nf, kt. 0000000000, Gauksási 41, Hafnarfirði.

Stefnendur krefjast þess að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnendum in solidum 11.470.081 krónu með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. júní 2019 til greiðsludags. Þá krefjast stefnendur þess að stefndu verði dæmdir til þess að greiða stefnendum málskostnað in solidum að skaðlausu að viðbættum virðisaukaskatti.

Stefndu krefjast þess aðallega, að frágenginni frávísunarkröfu málsins, að verða sýknaðir af kröfum stefnenda, og að stefndu verði dæmdur málskostnaður að mati dómsins. Til vara að krafan verði lækkuð verulega og að málskostnaður falli niður.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Stefnendur festu kaup á fasteigninni Skógarási 5 í Hafnarfirði, sem er einbýlishús á tveimur hæðum, með kaupsamningi 13. desember 2016. Í febrúar 2019 leituðu stefnendur álits byggingarfræðings og múrarameistara vegna meints galla á múrhúð. Mat sérfræðingurinn múrinn gallaðan. Stefnendur leituðu í framhaldinu til lögmanns, sem með bréfi 19. febrúar 2019 krafði stefnda SjóváAlmennar tryggingar hf. um greiðslu úr starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra, stefnda G-kk-ef Á-kk-ef. Í tölvupósti frá Sjóvá þann 6. mars 2019 kemur fram að stefndi hafi móttekið bréfið, en bent var á að G-kk-nf Á-kk-nf hefði ekki verið skráður sem byggingarstjóri við upphaf verksins, og ekki fyrr en frá 16. nóvember 2009 og tímabundið til 31. júlí 2010. Þá var jafnframt bent á að kröfugerð yrði að vera studd matsgerð dómkvadds matsmanns.

Í skýrslu fyrrverandi eiganda fasteignarinnar fyrir dómi kom fram að hann hefði fengið G-kk-þf Á-kk-þf, sem hann þekkti, til þess að vera byggingarstjóri í stað þess byggingarstjóra sem áður var skráður á verkið. Þá kom fram að það hafi verið ákvörðun hans að svonefnt Serpomúrkerfi hefði verið sett á húsið í stað hefðbundins múrs, eins og hönnun og teikningar gerðu ráð fyrir. Lokaúttekt fór fram þann 30. ágúst 2016.

Þann 14. maí 2019 var S-kk-nf H-kk-nf, byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari, skipaður sem dómkvaddur matsmaður af Héraðsdómi Reykjaness að kröfu stefnenda til þess að meta ástæður sprungna og annarra skemmda á múrklæðningu fasteignarinnar, og hvort frágangur múrs væri í samræmi við lög, byggingarreglugerðir, samþykktar teikningar, staðla og góðar venjur á sviði húsbygginga, m.a. m.t.t. eldvarna.

Í framlagðri matsgerð S-kk-ef H-kk-ef, dags. 27. maí 2019, kemur fram að hann telji að Serpomúrkerfi, sem sett var á húsið, henti alls ekki íslenskum aðstæðum, m.a. vegna þess að það sé ekki loftræst, og hafi ekki uppfyllt kröfu þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998, gr. 134. Þá sé kerfið afar þunnt, og ytra lag, það sem er utan á múrneti, sé u.þ.b. 2 mm þar sem það er þynnst, en 34 mm þar sem það er þykkast. Standist það ekki kröfur í gr. 148.1 í sömu reglugerð um múrþykkt meiri en 15 mm. Lagði matsmaður til útbóta að fjarlægja skyldi allt múrkerfið og setja veggjaklæðningu með tilgreindum hætti á allt húsið, og næmi heildarkostnaður þess, að frádregnum 60% virðisaukaskatti á verkstað, 10.886.611 krónum.

Með bréfi lögmanns stefnenda 29. maí 2019 var á ný beint kröfu til SjóvárAlmennra trygginga hf., um að greiða úr starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra, nú með vísan til framangreindrar matsgerðar. Með tölvupósti 11. og 18. júlí 2019 var kröfu stefnenda enn hafnað.

Fyrir upphaf aðalmeðferðar var gengið á vettvang. Aðilaskýrslu gaf stefnandi J-kk-nf Ö-kk-nf E-kk-nf og stefndi G-kk-nf Á-kk-nf G-kk-nf. Vitnaskýrslur gáfu S-kk-nf H-kk-nf matsmaður og L-kk-nf S-kk-nf, upphaflegur eigandi fasteignarinnar.

Málsástæður og lagarök stefnenda:

Stefnendur byggja dómkröfu sína á því að þau eigi rétt á að fá bætt það tjón sem stefndi G-kk-nf Á-kk-nf G-kk-nf hafi valdið þeim með því að sinna ekki starfi sínu sem byggingarstjóri samkvæmt lögum og reglum. Stefndi G-kk-nf Á-kk-nf hafi verið tryggður sem byggingarstjóri við smíði fasteignarinnar hjá stefnda Sjóvá. Eigi stefnendur því rétt á því að fá tjón sitt bætt úr þeirri tryggingu.

Stefnendur benda á að samkvæmt niðurstöðu dómkvadds matsmanns sé fasteignin að Skógarási 5 í Hafnarfirði haldin göllum. Í niðurstöðum hins dómkvadda matsmanns sé rakið að Serpomúrkerfi, sem sett hafi verið utan á húsið, sé ekki í samræmi við byggingarlýsingu á aðaluppdráttum og ekki heldur í samræmi við séruppdrætti arkitekts. Enn fremur hafi matsmaður komist að þeirri niðurstöðu að kerfið henti alls ekki íslenskum aðstæðum þar sem það geri ekki ráð fyrir loftræstingu. Samkvæmt kröfu í gr. 134 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 skuli útveggjaklæðning loftræst. Kerfið sé afar þunnt og standist ekki heldur kröfur í gr. 148.1 um þykkt. Þá standist klæðningin ekki kröfur byggingarreglugerðar m.t.t. eldvarna. Samanburður matsmanns á tækniblöðum fyrir Serpomúrkerfi og raunverulegum frágangi kerfisins beri saman að því leyti sem hægt hafi verið að skoða. Niðurstaða hins dómkvadda matsmanns hafi verið sú að eina raunhæfa viðgerðin felist í því að fjarlægja allt núverandi múrkerfi af húsinu og einangra húsið að nýju með steinull og klæða húsið síðan með loftræstri veggjaklæðningu, sem valin verði og útfærð með arkitekt hússins. Báðir matsmennirnir, S-kk-nf H-kk-nf, sem hafi verið dómkvaddur, og T-kk-nf J-kk-nf, hafi komist að þeirri niðurstöðu að múrhúðin þyrfti að vera 15 mm þykk, eins og fram komi í byggingarreglugerð nr. 441/1998, og að múrkerfi hússins væri ófullnægjandi að þessu leyti. Að öðru leyti sé almennt vísað til matsgerðar hins dómkvadda matsmanns.

Stefnendur vísa til þess að stefnda G-kk-þgf Á-kk-þgf G-kk-þgf sé stefnt sem byggingarstjóra fasteignarinnar, sbr. 51. gr. þágildandi skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sbr. núgildandi 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Þá vísa stefnendur einnig til meginreglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð byggingarstjóra. Í gögnum málsins liggi fyrir staðfesting stefnda, Sjóvár Almennra trygginga hf., tryggingarfélags byggingarstjórans, um að G-kk-nf hafi haft í gildi starfsábyrgðartryggingu byggingarstjóra á þeim tíma sem um ræði, og sé þeim því stefnt saman á þeim grundvelli, sbr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Byggingarstjóri skuli hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu, sem gildi í a.m.k. fimm ár frá lokum framkvæmda, sbr. 3. mgr. 51. gr. þágildandi skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 8. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.

Stefnendur benda á að samkvæmt 3. mgr. 51. gr. þágildandi skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997 og 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki beri byggingarstjóri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Óumdeilt sé að stefndi G-kk-nf Á-kk-nf hafi verið byggingarstjóri við byggingu fasteignarinnar. Þá sé það niðurstaða dómkvadds matsmanns að fasteignin hafi hvorki uppfyllt þau skilyrði sem byggingarreglugerð setji né hafi verið fylgt þeim teikningum sem lágu til grundvallar. Stefndi G-kk-nf Á-kk-nf hafi borið ábyrgð á að svo væri og þar af leiðandi beri hann ábyrgð á því tjóni stefnenda, þar sem hann hafi ekki sinnt starfi sínu í samræmi við lög og reglur. Um sé að ræða ágalla, sem átti ekki að dyljast byggingarstjóra við eftirlit, sbr. 51. gr. laga nr. 73/1997, sbr. 5. mgr. 29. gr. laga nr. 160/2010. Þá komi fram í matsgerð að múrkerfið hafi ekki verið í samræmi við byggingarlýsingu á aðaluppdráttum og ekki heldur í samræmi við séruppdrætti arkitekts. Enn fremur hafi stefndi G-kk-nf Á-kk-nf staðfest á matsfundi að hann hafi verið meðvitaður um að klæðningin væri ekki í samræmi við teikningar.

Tjón stefnenda vegna háttsemi stefnda G-kk-ef Á-kk-ef nemi dómkröfu málsins, 11.470.081 krónu. Að ósk stefnenda hafi dómkvaddur matsmaður verið beðinn um að meta kostnað vegna þeirra úrbóta sem ráðast verði í til að koma fasteigninni í rétt horf. Í niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns sé kostnaðarmat á heildartjóni vegna þessa galla 10.886.661 króna með virðisaukaskatti og hafi þá verið tekið tillit til 60% frádráttar af virðisaukaskatti vegna vinnu á verkstað, sbr. matsgerð. Þá felist tjón stefnenda jafnframt í kostnaði við öflun mats en sá kostnaður nemi 230.020 krónum vegna matsskýrslu T-kk-ef J-kk-ef, og 353.400 krónum vegna matsgerðar dómkvadds matsmanns.

Stefnendur byggja á því að krafan sé ekki fyrnd, enda sé fimm ára fyrningarfrestur frá þeim tíma sem lokúttekt hafi farið fram, sem hafi verið árið 2016, en ekki sé miðað við verklok, sbr. 33. gr. þágildandi byggingarreglugerðar. Þá beri byggingarstjóri ábyrgð gagnvart síðari eigendum. Stefnendur hafna því að um tómlæti geti verið að ræða, enda hafi umfang tjónsins ekki komið í ljós fyrr en nokkru eftir að kaup áttu sér stað. Þá komi tómlæti tæplega til skoðunar meðan ábyrgðartrygging byggingarstjóra sé enn í gildi.

Um lagarök vísa stefnendur til meginreglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð byggingarstjóra, einkum 51. gr. þágildandi skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, sbr. núgildandi 29. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Um aðild er vísað til 19. gr. laga nr. 91/1991. Um málskostnað er vísað til ákvæða XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um virðisaukaskatt byggist á ákvæðum laga nr. 50/1988. Krafan um dráttarvexti byggist á 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Um varnarþing vísast til 34. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem mál þetta varðar fasteign sem er í Hafnarfirði.

Málsástæður og lagarök stefndu:

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að hugsanleg bótakrafa stefnanda sé fallin niður samkvæmt almennum reglum um fyrningu skaðabótakrafna en sá frestur sé fjögur ár, sbr. 9. grein fyrningarlaga nr. 150/2007. Framkvæmdum þeim sem hinn stefndi byggingarstjóri hafi stýrt hafi lokið á árinu 2010, og þá hafi fyrningarfrestur hafist. Sé þetta í samræmi við frest samkvæmt 33. gr. þágildandi byggingarreglugerðar sem byrji að líða þegar framkvæmdum viðkomandi byggingarstjóra ljúki og það hafi verið á árinu 2010. Stefndu telja engu máli skipta að lokaúttekt hafi ekki farið fram fyrr en á árinu 2016, og ekkert hafi komið fram í lokaúttektinni sem geti breytt því. Engar athugasemdir hafi verið gerðar um múrkerfið sem slíkt. Ljóst sé að lokaúttekt hefði fengist árið 2010, hefði þá verið beðið um lokaúttekt. Einhverjum smáatriðum hafi reyndar verið ólokið en það hefði ekki komið í veg fyrir lokaúttekt.

Stefndu telja að framkvæmdir við múrkerfið á árunum 2012 og 2015 breyti engu, þar sem þær framkvæmdir hafi ekki verið á vegum hins stefnda byggingarstjóra auk þess sem stefnendur byggja ekki á því að þessar framkvæmdir breyti einhverju um upphaf fyrningarfrests. Mörg dómafordæmi séu fyrir því að það sé fyrst og fremst lok framkvæmda sem ráði því frá hvaða tíma beri að reikna fyrningarfrest þegar svo hátti til að lokaúttekt hafi ekki farið fram. Bent sé á í þessu sambandi að það sé meginregla í ábyrgðartryggingum byggingarstjóra að tjón verði að hafa orðið á gildistíma viðkomandi vátryggingar en afleiðingar geti komið fram síðar. Komi afleiðingar fram síðar verði stefnendur að sýna fram á að þær megi rekja til atvika á vátryggingartíma, og eða ábyrgðartíma viðkomandi byggingarstjóra.

Stefndu krefjast jafnframt sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. grein laga nr. 91/1991. Skýrt sé samkvæmt þágildandi skipulags og byggingarlögum nr. 73/1997 að byggingarstjóri beri eingöngu ábyrgð gagnvart byggingaryfirvöldum og eftir atvikum gagnvart eiganda byggingarframkvæmda, sbr. nú 23. grein laga nr. 160/2010 um mannvirki. Ekki verði ráðið af þágildandi skipulags og byggingarlögum að byggingarstjóri geti borið ábyrgð gagnvart síðari eigendum. Til þess að svo geti verið þurfi skýra lagaheimild. Ákvæði 33. greinar byggingarreglugerðar nr. 441/1998, þar sem gert sé ráð fyrir ábyrgð gagnvart þriðja aðila, hafi ekki lagastoð að öðru leyti en því sem við geti átt gagnvart byggingaryfirvöldum og eiganda framkvæmda. Þessi sjónarmið eigi við þótt ekki hafi verið fallist á þau í öðrum málum þar sem atvik séu með öðrum hætti í máli þessu. Svo hátti til hér að meintir gallar hafi verið komnir til í tíð fyrri eigenda hússins og jafnframt komi fram að þeir hafi gefið stefnendum, þ.e. núverandi eigendum fasteignarinnar, afslátt af kaupverðinu vegna hinna meintu galla. Sé yfir höfuð einhver bótaréttur fyrir hendi sé sá réttur fyrri eigenda og því eigi réttarreglur um aðildarskort við.

Stefndu krefjast jafnframt sýknu á grundvelli laga um fasteignakaup nr. 40/2002. Í máli þessu sé um að ræða minni háttar galla á seldri fasteign, sem nái ekki gallaþröskuldi fasteignakaupalaga og þá að því gefnu að húsið verði talið gallað. Fordæmi séu fyrir því í dómum Hæstaréttar, um ábyrgð byggingarstjóra, að byggingarstjóri hafi verið sýknaður af þessum ástæðum.

Stefndu byggja á því að byggingarstjóri geti almennt ekki borið ábyrgð á vali á byggingarefnum og alls ekki í tilvikum sem þessum þegar upplýst sé að viðkomandi byggingarstjóri hafi ekki komið að vali á viðkomandi byggingarefni. Það að tiltekið byggingarefni henti ekki íslenskum aðstæðum geti ekki verið á ábyrgð byggingarstjóra. Ein af þeim meginreglum sem hafi mótast um hugsanlega ábyrgð byggingarstjóra sé sú að þeir beri almennt ekki ábyrgð á aðkeyptum byggingarhlutum og/eða einingum og eigi sú regla augljóslega við í þessu tilviki. Stefndu benda á að fullyrðingar matsmanns um þetta tiltekna múrkerfi séu ekki réttar, enda ekki byggðar á neinum öruggum heimildum. Matsmaðurinn virðist ekki hafa gert neina könnun á virkni þessa kerfis og hvort það henti íslenskum aðstæðum en vitað sé að þetta kerfi sé á mörgum húsum og hafi í sumum tilvikum reynst mjög vel. Þess sé jafnframt getið í þessu sambandi að ekki hafi verið gerð nein heildstæð úttekt á endingu múrkerfa hér á landi síðan á árinu 1993. Þá hafi komið út skýrsla um endingu þeirra kerfa sem þá voru til og eru í notkun. Þeirri rannsókn hafi ekki verið fylgt eftir. Það eina sem vitað sé um endingu múrkerfa almennt sé að reynslan af þeim sé misjöfn og það eigi reyndar við um líftíma byggingarefna almennt. Það að múrkerfi henti ekki á einum stað leiði ekki sjálfkrafa til þess að ekki megi nota það annars staðar. Vakin sé athygli á því að umrætt múrkerfi á húsinu eigi sér langa sögu og hafi víðast hvar reynst mjög vel, enda hafi það verið vottað og leyft til sölu hér á landi og á Norðurlöndunum. Stefndu byggja á því að verði litið svo á að stefndi G-kk-nf, sem byggingarstjóri, hafi komið að vali á þessu efni verði að líta til þess að val á því hafi ekki falið í sér saknæm mistök þar sem um viðurkennt efni sé að ræða.

Stefndu telja jafnframt að verði litið svo á að um sé að ræða fagleg mistök geti byggingarstjóri ekki borið ábyrgð, þar sem byggingarstjóri beri ekki ábyrgð á faglegum mistökum og skipti þá engu máli hvort litið verði svo á að meint tjón hafi komið til í tíð eldri reglna um ábyrgð byggingarstjóra og/eða í tíð núgildandi reglna skv. núgildandi mannvirkjalögum og/eða byggingarreglugerð. Engin tilraun sé gerð til þess að skýra að hvaða leyti um sé að ræða fagleg mistök nema ef vera skyldi það atriði í matsgerðinni að það vanti loftun. Því sé alfarið hafnað þar sem það sé ekki venja að múrkerfi sem þetta sé loftað. Þessi kerfi séu svokölluð,,lokuð kerfi“ og eiginleikar þeirra byggist m.a. á því að loft og/eða raki komist ekki að. Einangrun sé föst á steypta veggi og þar yfir komi múrkápan í þeim lögum sem fyrirskipað sé hverju sinni. Ekkert í matsgerðinni, annað en umræða um einhvers konar skort á loftun, bendi til þess að ekki hafi verið faglega rétt staðið að ásetningu múrkerfisins. Engin rök hafi verið færð fram því til stuðnings að Serpomúrinn sé ekki frostþolinn. Þessu sé alfarið hafnað, enda stefnenda að sanna að svo sé í ljósi þess að um sé að ræða viðurkennt efni. Eigi matsmaðurinn við að múrinn hafi frosið áður en hann hafi harnað sé því andmælt sem ósönnuðu. Ekkert komi fram í matsgerðinni um hvort það sé undirmúrinn og/eða yfirmúrinn sem sé skemmdur. Gögn málsins bendi fremur til þess að það sé yfirmúrinn, og í því sambandi sé bent á að hann hafi farið á húsið í júní og júlí árið 2010.

Stefndu telja að verði litið svo að á um sé að ræða breytingar frá hönnum, þ.e. að ekki hafi verið notuð steinull sem einangrun og síðan önnur múrkápa, benda stefndu á að mörg dómafordæmi séu fyrir því að breytingar á gildandi teikningum leiði ekki til bótaábyrgðar af hálfu byggingarstjóra nema sýnt sé fram á að breyting eða ný útfærsla feli í sér saknæm mistök. Algengt sé að breytt sé frá því sem gert er ráð fyrir á teikningum og leiði það ekki til bótaábyrgðar nema sýnt sé fram á að valin útfærsla sé í andstöðu við fyrirmæli byggingarreglugerðar. Það að nota brennanlega einangrun feli ekki í sér saknæm mistök þar sem um sé að ræða einbýlishús, sem er eitt brunahólf. Þær reglur sem matsmaður byggi á eigi því ekki við um einbýlishús, auk þess sem fjarlægð frá næsta húsi sé slík að útbreiðsluáhætta elds sé engin. Auk þess verði ekki betur séð en að Serpomúrkerfið uppfylli þær reglur um val á útveggjaklæðningum sem koma fram í leiðbeiningum nr. 135.7.BR1. Þótt Serpomúrinn sé þynnri en annar múr skipti það ekki máli að mati stefndu þar sem sýna verði fram á að hann uppfylli ekki kröfur um klæðningar í flokki 1.

Stefndu krefjast einnig sýknu vegna tómlætis. Stefnendur hafi keypt húsið í desember 2016 og þá að undangenginni ítarlegri skoðun. Þau hafi verið upplýst um tiltekna galla á húsinu, sem eru þeir gallar sem stefnendur nú krefjast bóta fyrir. Það sé síðan ekki fyrr en tveimur árum síðar sem þeir geri reka að málsókn þessari. Stefndu telja þetta óhæfilegan drátt sem varði því að hugsanlegur réttur til bóta hafi fallið niður fyrir tómlæti.

Til frekari stuðnings við málsástæður telja stefndu óhjákvæmilegt annað en að benda á, eins og rakið sé í málavaxtalýsingu, að vinnu við múrkerfið hafi lokið í júlí 2010, og að hinn stefndi byggingarstjóri hafi hætt störfum í lok júlí 2010. Eftir það hafi farið fram viðgerðir og endurbætur án atbeina byggingarstjóra, einhverjar á árinu 2012 og síðan hafi múrinn verið endurnýjaður á suðurhlið á árinu 2015. Í þessu ljósi hafi nauðsyn borið til þess að skýra sakargrundvöll málsins í ljósi þeirra breytinga sem hafi orðið á ábyrgð byggingarstjóra með gildistöku mannvirkjalaga nr. 160/2010 en lögin hafi tekið gildi 1. janúar 2012.

Stefndu telja að verulega skorti á að stefnendur hafi skýrt með hvaða hætti stefndi G-kk-nf, sem byggingarstjóri, geti yfirhöfuð borið ábyrgð á meintum göllum eins og að framan greinir. Þar fyrir utan sé ekkert fjallað um það í stefnu á hvaða grundvelli hinn stefndi byggingarstjóri geti borið ábyrgð á viðgerðum sem fóru fram á árinu 2012 og árinu 2015. Lagagrundvöllur hvað varðar þær viðgerðir sem fóru fram á árinu 2015 sé annar en vegna viðgerða og vinnu fyrir 1. janúar 2012 auk þess sem byggingarstjóratíð G-kk-ef hafi lokið 31. júlí 2010.

Stefndu bendi einnig á 7. mgr. 29. gr. mannvirkjalaga þar sem skýrt sé kveðið á um að byggingarstjóri beri almennt ekki ábyrgð á faglegri framkvæmd verkþátta á ábyrgð einstakra iðnmeistara eða hönnuða. Einnig sé hér vísað til þeirrar meginstefnu mannvirkjalaga að byggingarstjóri beri almennt ekki ábyrgð á faglegum mistökum. Vísað sé til þess að eitt af meginmarkmiðum mannvirkjalaga hafi verið að skýra ábyrgð byggingarstjóra í ljósi deilna um ábyrgð byggingarstjóra á liðnum árum. Sé þetta skilmerkilega rakið í greinargerð með lögunum. Bent sé á að fyrir gildistöku mannvirkjalaga hafi fallið dómar þar sem ekki hafi verið talið að byggingarstjóri bæri ábyrgð á faglegum mistökum.

Verði litið svo á að stefndu geti borið ábyrgð á hinum meintu göllum að einhverju leyti sé bent á að hámarksábyrgð þeirra geti eingöngu varðað þann kostnað sem nemi endurnýjun múrkápu án þess að rífa einangrun af húsinu. Auk þess sé óhjákvæmilegt að benda á að litlar sem engar skemmdir séu á norður og vesturhlið hússins og vart nauðsynlegt að rífa þá múrkápu þar af. Taka verði mið af því að efniskostnaður við múrkápu, eins og þeirri sem sjá megi á sérteikningum, sé meiri en við Serpomúrkápuna og beri að mati stefndu að taka tillit til þess til lækkunar. Hafa verði í huga, til lækkunar á kröfum stefnenda, líftíma byggingarefna almennt og þá sérstaklegt utanhúsefna, sem almennt sé ekki meiri en 40 ár að meðaltali að mati stefndu. Að lokum beri og að taka tillit til þess afsláttar sem stefnendur hafi fengið af kaupverði hússins.

Um lagarök er vísað til þágildandi skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, einkum 51. greinar, til byggingarreglugerðar nr. 441/1998, til laga nr. 160/2010 um mannvirki og þá einkum 29. greinar, til almennra reglna kröfuréttar og almennra reglna skaðabótaréttar, bæði innan og utan samninga. Vísað er til vátryggingarsamningalaga nr. 20/2004. Auk þess er vísað til eldri byggingarlaga nr. 54/1978 og byggingarreglugerðar nr. 192/1979. Vísað er til fyrningarlaga nr. 150/2007.

Forsendur og niðurstaða:

Stefndu byggja á því að möguleg krafa gegn byggingarstjóra sé fyrnd, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, enda verði að miða fyrningu við verklok árið 2010. Stefndu vísa til ákvæða 33. gr. þágildandi byggingarreglugerðar nr. 441/1998, og gr. 2.1 í vátryggingarskilmálum stefnda Sjóvár, um fimm ára fyrningarfrest frá lokaúttekt.

Stefndi G-kk-nf gerðist byggingarstjóri á árinu 2009 og mun múrverkinu hafa lokið sumarið 2010, en lagfæringar verið gerðar árið 2012 auk endurbóta á einni hlið hússins árið 2015, án aðkomu stefnda G-kk-ef. Á framkvæmdartíma verksins voru í gildi ákvæði skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997 um byggingarstjóra, og byggingarreglugerð nr. 441/1998. Í 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997 segir að byggingarstjóri skuli hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu er gildi a.m.k. í fimm ár frá lokum þeirra framkvæmda sem byggingarstjóri stýrði. Í 1. mgr. 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 er með sama hætti vísað til tryggingar sem gildi í fimm ár frá lokum framkvæmda, og að miðað sé við dagsetningu lokaúttektar.

Í vátryggingarskilmálum stefnda Sjóvár er vísað beint til þess að vátryggingin byggist á ákvæðum 51. gr. skipulags og byggingarlaga og 33. gr. byggingarreglugerðar, og því ljóst að þau ákvæði eiga við í málinu. Óumdeilt er að lokaúttekt fór fram í ágúst 2016, og fram að þeim tíma hafði stefndi G-kk-nf ekki tilkynnt að hann sinnti því starfi ekki lengur. Er krafa stefnenda því ekki fallin niður samkvæmt nefndum ákvæðum skipulags og byggingarlaga og byggingarreglugerðar, og því óþarft að taka afstöðu til þess hvort krafan hafi fallið niður vegna fyrningar skv. ákvæðum laga nr. 150/2007.

Byggt er á aðildarskorti stefnenda með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, á þeim forsendum að ábyrgð byggingarstjóra gildi eingöngu gagnvart byggingaryfirvöldum eða eiganda byggingar, sbr. ákvæði skipulags og byggingarlaga nr. 73/1997, en ekki gagnvart þriðja aðila.

Eins og fram er komið þá gilda ákvæði 51. gr. laga nr. 73/1997 og 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 um ábyrgðartryggingu stefndu, enda vísa skilmálar tryggingarinnar beint til þeirra ákvæða. Í 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998, og í 1. gr. vátryggingarskilmálanna, kemur skýrt fram um gildissvið að ábyrgðin taki til fjártjóns þriðja aðila. Er því ekki fallist á að sýkna beri á grundvelli aðildarskorts.

Um ástand múrs hússins þegar kaup fóru fram liggja ekki fyrir gögn, en húsið var afhent stefnendum í desember 2016. Stefnendur leituðu til fagaðila sem skilaði ástandsskýrslu í febrúar 2019 og í framhaldi af því freistuðu stefnendur þess að fá tjónið bætt úr ábyrgðartryggingu hjá Sjóvá. Alþekkt er að gallar geti komið fram einhverjum árum eftir framkvæmdir, og á þeim forsendum eru framangreind fyrningarákvæði sett. Þar sem ekki er upplýst um að stefnendum hafi mátt vera ljóst um raunverulegt ástand múrsins fyrr en í febrúar 2019, og krafan var ekki fallin niður, sbr. framangreint, getur tómlætis ekki heldur hafa gætt.

Stefndu byggja á því að það beri að sýkna þar sem mögulegur galli sé minniháttar og nái ekki gallaþröskuldi fasteignakaupalaga nr. 40/2002. Samkvæmt 18. gr. laga nr. 40/2002 telst fasteign gölluð ef hún stenst ekki kröfur um gæði í þeim lögum og/eða kaupsamningi, enda rýri gallinn verðmæti hennar svo nokkru varði, og er almennt miðað við 10% af kaupverði. Eðli málsins samkvæmt gilda fasteignakaupalögin um samskipti seljenda og kaupenda. Ekki hefur verið bent á það af hálfu stefndu með hvaða hætti lögin verði yfirfærð á bótakröfu gegn byggingarstjóra, sem jafnframt er grundvölluð á sakarreglunni, eða þá hvaða ákvæði fasteignakaupalaga og/eða í kaupsamningi geti átt við í þessu sambandi. Þá kemur skýrt fram í fyrrgreindri 33. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 að ekki sé heimilt að skerða rétt þriðja aðila til bóta þótt takmarka megi ábyrgð hvers tjónsatviks við tiltekna fjárhæð. Getur nefnd málsástæða því ekki komið til frekari álita við úrslausn málsins.

Upplýst var í skýrslu fyrrverandi eiganda fasteignarinnar fyrir dómi að hann hefði fengið stefnda G-kk-þf Á-kk-þf til þess að vera byggingarstjóri fasteignarinnar, en jafnframt kom fram að hann hefði ákveðið að fara ekki eftir teikningum arkitekts og hafi sjálfur valið það múrkerfi sem sett var á húsið. Á því er byggt af hálfu stefnda G-kk-ef að hann geti ekki borið ábyrgð á vali eigandans á múrkerfinu, og hvað sem öðru líði verði það ekki metið honum til sakar, sérstaklega ekki þar sem um vottað efni hafi verið að ræða, og hann fylgst með því að leiðbeiningum um uppsetningu hafi verið fylgt.

Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga nr. 73/1997 ber byggingarstjóri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Margdæmt er af æðra dómi að byggingarstjóra beri að gæta að þessu og að verkið sé framkvæmt með tæknilega og faglega fullnægjandi hætti. Í skýrslu sinni fyrir dómi bar stefndi G-kk-nf að ekki hafi verið múrað með sama múrkerfi og teikningar gerðu ráð fyrir, og að sérteikningar arkitekts vegna þess hafi ekki verið uppfærðar. Einnig bar stefndi að hafa séð að vatn gæti mögulega komist inn með samskeytum á gluggum, og gerðist það ætti það ekki greiða leið út en taldi þó að ekki hefði verið þörf á því að koma fyrir dreni í múrnum til að hleypa vatni út, svo sem við glugga. Þá verður ekki annað ráðið af skýrslu hans fyrir dómi en að hann hafi talið það ásættanlega aðferð að nota brennanlega einangrun, eða plasteinangrun, utan á húsið, sem er á tveimur hæðum, með þeim múr sem settur var á húsið. Í framlögðum leiðbeiningum Brunamálastofnunar ríkisins, nr. 135.7 BR1 um val á frágangi og efnisval útveggja m.t.t. brunavarna, kemur skýrt fram að við einbýlishús skuli nota óbrennanlega einangrun en sé önnur einangrun notuð skuli hún klædd af með klæðningu í flokki 1. Klæðning í flokki 1 er samkvæmt þágildandi byggingarreglugerð nr. 441/1998, gr. 148.1, klæðning sem er nægilega þykk til að hindra íkviknun í brennanlegu efni á bak við klæðningu í a.m.k. 10 mínútur. Sem dæmi um viðurkennda klæðningu í flokki 1 er talað um múrhúðun á vírnet, a.m.k. 15 mm þykkt. Samkvæmt tækniblöðum um Serpomúrkerfið á að setja 7 mm undirmúr og 3 mm yfirmúr á plasteinangrun, samtals 10 mm. Sú múrhúðun sem sett var utan á húsið var sett á trefjanet, í stað sinkhúðaðs nets samkvæmt teikningu. Þá er þykkt ytri múrsins samkvæmt upplýsingum matsmanns áætlaður 2 mm þar sem hann er þynnstur og 34 mm þar sem hann er þykkastur. Stefndi bar í sinni skýrslu að hafa gert athugasemdir við þykkt múrsins og í matsgerð er haft eftir honum að hann telji að heildarþykkt múrsins sé víðast hvar 810 mm að þykkt. Ljóst þykir því að múrinn sem settur var á húsið uppfyllti ekki framangreind ákvæði um brunavörn. Með engum hætti hefur stefndi sýnt fram á það að sá múr sem settur var á húsið hafi miðað við þykkt hans getað staðist framangreind ákvæði um brunavarnir, óháð því hvort múrkerfið hafi hlotið vottun erlends aðila, eða fylgt hafi verið öllum leiðbeiningum um uppsetningu. Með vísan til framangreinds verður stefndi G-kk-nf talinn hafa sýnt af sér saknæma háttsemi sem byggingarstjóri hússins.

Kemur þá til skoðunar hvort unnt þyki að byggja á framlagðri matsgerð S-kk-ef H-kk-ef byggingartæknifræðings um kostnað við endurbætur. Í matsgerðinni er gert ráð fyrir því að allur núverandi múr verði fjarlægður af húsinu og útveggir grindaðir og einangraðir að nýju með steinull. Aðspurður taldi matsmaður fyrir dómi möguleika á því að sú einangrun sem fyrir væri á húsinu væri farin að mygla en hann hefði ekki kannað það, en hún hafi verið blaut. Með þeim hætti liggur ekki fyrir hvort þörf sé á því að fjarlægja alla einangrun en samkvæmt framangreindum ákvæðum um brunavarnir mætti klæða yfir þá einangrun, að því gefnu að hún væri í lagi, og þá með klæðningu í flokki 1. Aðspurður kvaðst matsmaður ekki hafa gert kostnaðarmat við að setja nýjan múr á húsið í samræmi við hönnun þess og teikningar, einfaldlega þar sem það væri hans skoðun að ekki ætti að múrklæða útveggi húsa á Íslandi. Hafi hann því í samræmi við það sem fram kæmi í matsbeiðni komið fram með tillögu að úrbótum sem gerði ráð fyrir flísaklæðningu og/eða málmklæðningu.

Eins og að framan er getið er það niðurstaða dómsins að byggingarstjóri hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að múr hússins var ekki í samræmi við hönnun hússins og teikningar og þá hafi múrinn ekki uppfyllt kröfur, svo sem um brunavarnir, og verkið að því leyti ekki fullnægjandi. Að mati dómsins hefði í matsgerðinni þurft að koma fram kostnaðarmat á því að bæta úr þeim ágalla. Sú kostnaðaráætlun liggur ekki fyrir í málinu en í stað þess er lögð fram kostnaðaráætlun sem byggist á persónulegu áliti matsmanns á því hvaða efni hann telji að henti best, og um hönnunarkostnað þess, þótt það sé ekki í samræmi við samþykkta hönnun og teikningar hússins. Að þessu leyti verður að telja þá annmarka á matsgerðinni að ekki verði við hana stuðst við mat á kostnaði um úrbætur. Dómarar málsins, jafnvel sérfróður, hafa ekki að lögum heimild til að bæta úr þeim annmörkum með því að leggja mat á atvik sem viðhlítandi gögn skortir um, sbr. 1. mgr.

44. gr. og 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar nr. 186/1999. Er málið því vanreifað að þessu leyti af hálfu stefnenda og verður því að fallast á kröfu stefndu, sem fram kom við munnlegan málflutning málsins, um að kröfu stefnenda verði vísað sjálfkrafa frá dómi.

Með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnendum gert að greiða stefndu málskostnað, sem hæfilegur þykir 600.000 krónur að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari og J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf byggingartæknifræðingur kveða upp dóm þennan.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnendur greiði stefndu 600.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

J-kk-nf J-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf

44. gr. og 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar nr. 186/1999. Er málið því vanreifað að þessu leyti af hálfu stefnenda og verður því að fallast á kröfu stefndu, sem fram kom við munnlegan málflutning málsins, um að kröfu stefnenda verði vísað sjálfkrafa frá dómi.

Með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnendum gert að greiða stefndu málskostnað, sem hæfilegur þykir 600.000 krónur að teknu tilliti til greiðslu virðisaukaskatts.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari og J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf byggingartæknifræðingur kveða upp dóm þennan.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnendur greiði stefndu 600.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf

J-kk-nf J-kk-nf

J-kk-nf Á-kk-nf P-kk-nf