E-991/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 2. maí 2017, var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, 15. mars 2016, af Hildu ehf., Lágmúla 6, Reykjavík, á hendur Látri ehf., [...], Reykjavík.

Kröfur aðila

Af hálfu stefnanda er þess krafist að hið stefnda félag, Látur ehf., verði dæmt til að greiða stefnanda, Hildu ehf., skuld að fjárhæð 151.528.432 krónur ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. júní 2011 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgun þann 1. júlí 2011, að fjárhæð 23.156.091 króna, þann 16. ágúst 2012 að fjárhæð 22.449.662 krónur, þann 20. desember 2012 að fjárhæð 34.580.000 krónur, þann 17. september 2013 að fjárhæð 502.224 krónur og þann 4. júní 2014 að fjárhæð 60.482.080 krónur, sem dragist frá kröfunni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Þá sé þess krafist að stefndi greiði stefnanda málskostnað samkvæmt mati dómsins.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum sé þess krafist að stefnandi greiði stefnda málskostnað, samkvæmt mati dómsins.

Atvik máls

Þann 18. nóvember 2008 gerði Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hf. (SPRON) sem lánveitandi og stefndi sem lántaki með sér lánssamning nr. 631074, þar sem lántaki lofaði að taka að láni og lánveitandi að lána 196.739.188 krónur. Lánið var til 20 ára og átti að endurgreiða það með 216 jöfnum mánaðarlegum afborgunum í fyrsta sinn, 1. júní 2011. Lánið var verðtryggt m.v. vísitölu neysluverðs, grunnvísitölu 315,5 stig. Lánið bar fasta 5,5% ársvexti og skyldu áfallnir vextir greiðast mánaðarlega, í fyrsta sinn 1. maí 2009.

Til tryggingar endurgreiðslu lánsins lagði stefndi fram þrjú tryggingarbréf með veði í nánar tilgreindum eignarhlutum í fasteigninni Suðurlandsbraut 52, Reykjavík, tryggingarbréf með veði í fasteigninni Keldulandi 19, Reykjavík, og tryggingarbréf með veði í fasteigninni [...], Reykjavík. Þá setti hann innstæðu á tilgreindum innlánsreikningi í SPRON að handveði til tryggingar endurgreiðslu lánsins.

Framangreint lán var samkvæmt ákvæðum þess veitt til uppgreiðslu á gengistryggðu láni nr. 1196, milli sömu aðila, upphaflega að jafnvirði 92.000.000 króna.

Þann 21. mars 2009 skipaði Fjármálaeftirlitið sérstaka skilanefnd yfir SPRON sem á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins stofnaði eignarhaldsfélagið Dróma hf. utan um eignir SPRON þ. á m. umræddan lánssamning SPRON og stefnda. Þá tók Drómi hf. jafnframt við öllum tryggingaréttindum SPRON þ.m.t. öllum veðréttindum sem tengdust kröfum SPRON. Var lánssamningur nr. 631074, ásamt framangreindum tryggingum, framseldur Dróma hf., með yfirlýsingu um aðilaskipti, 26. maí 2009.

Þann 23. júní 2009 var undirrituð skilmálabreyting vegna lánssamnings nr. 631074. Var áföllnum vöxtum frá 5. desember 2008 til og með 1. október 2009 bætt við höfuðstól lánsins og skyldu vextir reiknast af hinum nýja höfuðstól frá 1. október 2009. Þá var fyrsti gjalddagi vaxta færður til 1. nóvember 2009. Gjalddagi fyrstu afborgunar var óbreyttur þ.e. 1. júní 2011. Greiðslufall mun hafa orðið á fyrsta vaxtagjalddaga lánsins.

Á árunum 2009 og 2010 áttu starfsmenn Dróma hf., fyrirsvarsmenn stefnda og lögmaður stefnda í ítrekuðum samskiptum bæði á fundum og með tölvupóstum um mögulegt uppgjör á skuld stefnda, án þess að niðurstaða fengist. Snerust þær viðræður m.a. um útreikning á skuldinni, verðmat þeirra eigna, sem settar höfðu verið til tryggingar skuldinni samkvæmt framangreindu og mögulegt framsal á öðrum eigum til stefnanda, sem lið í uppgjöri skuldarinnar.

Þann 15. nóvember 2010 sendi Drómi hf. stefnda greiðsluáskorun, með vísan til 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var gjaldfelldur höfuðstóll skuldarinnar sagður 226.117.857 krónur með þeim fyrirvara að óvissa væri um lögmæti lána í erlendri mynt og að reyndist lán samkvæmt lánssamningi SPRON og stefnda nr. 1196, sem lánssamningur nr. 631074 hefði gengið til uppgreiðslu á, innihalda ólögmæta gengistryggingu, væri ljóst að það hefði veruleg áhrif á fjárhæð skuldar samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Þannig yrði fjárhæð skuldarinnar 126.599.064 krónur í stað 226.117.857 króna, ef miða ætti við að hið erlenda lán hefði verið í íslenskum krónum og bæri lægstu óverðtryggðu vexti Seðlabanka Íslands og fallið væri frá öllum kostnaði vegna vanefnda. Væri því skorað á stefnda að greiða Dróma hf. þá þegar a.m.k. 126.599.064 krónur eða lýsa því yfir skriflega hvort félaginu yrði fært að greiða fjárhæðina innan skamms.

Þann 1. júlí 2011 undirrituðu [...] og Drómi hf. samkomulag vegna fasteignarinnar Suðurlandsbraut 52 en eins og áður greinir var fasteignin, samtals fjórir eignarhlutar, veðsett SPRON til tryggingar greiðslu skuldar stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Fól samkomulagið í sér að eignarhluta með fastnúmerið 202-3414, skyldi afsalað til Dróma hf. 1. júlí en jafnframt að stefnt skyldi að því að Drómi hf. yfirtæki aðra hluta fasteignarinnar eigi síðar en 10. ágúst 2011. Í samkomulaginu var gert ráð fyrir að kaupverðið yrði greitt með yfirtöku áhvílandi veðskulda miðað við veðstöðu samkvæmt nánara samkomulagi og að endurútreikningur lægi fyrir eigi síðar en 10. ágúst. Þann 1. júlí 2011 afsalaði [...] framangreindum eignarhlut til Dróma hf. Var eignarhlutinn metinn á samtals 35.157.500 krónur m.v. 175.000 krónur á fermetra. Af þeirri fjárhæð var 12.001.409 krónum ráðstafað til uppgreiðslu á lánssamningi nr. 9601 en eftirstöðvarnar, 23.156.091 króna, inn á skuld stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074 miðað við stöðu lánsins á afsalsdegi.

Þann 16. ágúst 2012 var innstæða á hinum handveðsetta innlánsreikningi stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074 að fjárhæð 22.449.662 krónur færð til lækkunar á skuld stefnda.

Á árunum 2011 og fram eftir ári 2012 áttu fyrirsvarsmenn stefnda og lögmaður hans í ítrekuðum samskiptum við starfsmenn Dróma hf. m.a. vegna beiðna stefnda um kvittanir vegna framsals á Suðurlandsbraut 52, 1. júlí 2011, mats á tryggingum, útreikninga og vegna ráðstöfunar á hinni handveðsettu bankainnstæðu.

Þann 20. desember 2012 var þeim fjórum eignarhlutum í fasteigninni Suðurlandsbraut 52, Reykjavík, sem veðsettir höfðu verið SPRON til tryggingar skuldbindingum stefnda skv. lánssamningi nr. 631074 og enn hafði ekki verið ráðstafað, afsalað til Dróma hf. af félaginu [...]. Markaðsvirði eignarhlutanna var samtals talið 34.580.000 krónur m.v. 175.000 krónur per fermetra og var sú fjárhæð færð til lækkunar á skuldum Láturs skuld stefnda skv. lánssamningi 631074 miðað við afsalsdag.

Drómi hf. ritaði stefnda bréf, 3. apríl 2013. Bréfinu fylgdu útreikningar og skýringar á meintri skuld stefnda við félagið miðað við að lán SPRON til stefnda nr. 1196 hefði haft að geyma ólögmæta gengistryggingu. Í skýringunum kemur m.a. fram að skuld stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074 hafi verið gjaldfelld 1. nóvember 2009 með heimild í lánssamningum, sbr. ákvæði 9.1. Þá er í bréfinu gerð grein fyrir ráðstöfun Dróma hf. á tryggingum vegna lánssamnings nr. 631074 og hvernig verðmæti þeirra hafi verið fært til lækkunar á skuld stefnda og hver staða láns nr. 9601 hafi verið miðað við uppgreiðslu þess 4. júlí 2011.

Með greiðsluáskorun, 18. september 2013, skoraði Drómi hf. á stefnda að greiða skuld samkvæmt lánssamningi nr. 631074, sbr. 5. tl. 2. mgr 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Var samanlögð skuld stefnda sögð vera 309.070.772 krónur. Stefndi mótmælti áskoruninni með bréfi, 12. nóvember 2913.

Með tölvupósti Dróma hf. til lögmanns stefnda, 27. september 2013, var stefnda tilkynnt það álit stjórnar Dróma hf. að eignir stefnda dygðu ekki fyrir skuldum félagsins, hvernig sem þær væru reiknaðar. Þá var þess krafist að fasteignin [...] yrði afhent Dróma hf. til ráðstöfunar inn á lán stefnda auk þess sem félagið yrði gefið upp til gjaldþrotaskipta, eftir að þær eignir sem veðsettar hefðu verið Dróma hf. hefðu verið afhentar. Var krafan um afhendingu fasteignarinnar [...] ítrekuð í bréfi Dróma hf., 30. september 2013.

Með beiðni, 4. nóvember 2013, krafðist Drómi hf. þess að stefndi yrði tekinn til gjaldþrotaskipta. Í beiðninni er sérstaklega tekið fram að ekki hafi náðst samkomulag um innlausn fasteignarinnar [...] en fyrir liggi að eigin muni ekki duga fyrir heildarskuld stefnda við Dróma hf.

Þann 31. desember 2013 var stefnda tilkynnt að stefnandi hefði tekið yfir eignir Dróma hf. og var lánssamningur nr. 631074 framseldur stefnanda sama dag.

Þann 4. febrúar 2014 munu stefnandi og stefndi hafa náð samkomulagi um verðmat á fasteigninni [...] og útgáfu skuldabréfs með veði í fasteigninni til uppgjörs á tryggingaréttindum stefnanda í fasteigninni vegna lánssamnings nr. 631074. Var forsvarsmönnum stefnda tilkynnt þann 7. mars 2014 að veðskuldabréfið væri tilbúið til afhendingar í útibúi Arion banka hf. Nokkuð mun hafa dregist að ganga frá bréfinu vegna atvika sem stefnanda varðaði.

Þann 28. apríl 2014 undirrituðu stefnandi annars vegar og hins vegar eigendur fasteignarinnar [...], þau B og A samkomulag sem m.a. fól í sér fullnaðaruppgjör sjálfskuldarábyrgða og tryggingarskuldbindinga B og A við stefnanda. Í samræmi við grein 2.2 í samkomulaginu gáfu þau B og A út skuldabréf að fjárhæð 60.190.000 tryggðu með veði í [...], Reykjavík. Var andvirði bréfsins í samræmi við ákvæði samkomulagsins ráðstafað inn á skuldir stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Þá var um það samið að stefnandi afturkallaði framangreinda gjaldþrotabeiðni sína á hendur stefnda frá 4. nóvember 2013.

Með bréfi, 29. febrúar 2016, krafði stefnandi stefnda um greiðslu meintra eftirstöða skuldar samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Er skuldin sögð hafa verið samtals 151.528.432 krónur miðað við 1. júní 2011. Greiddar hafi verið inn á skuldina samtals 141.170.057 krónur en eftirstöðvar m.v. 29. febrúar 2016 séu samtals 67.871.037 krónur. Af hálfu stefnda var þessari kröfugerð stefnanda mótmælt á þeirri forsendu að reikna bæri innborganir mun fyrr inn á skuldina en stefnandi gerði enda hefði uppgjör skuldarinnar dregist mjög verulega vegna atvika sem stefnandi og fyrirrennarar hans bæru alla ábyrgð á. Væri skuldin rétt reiknuð væru hún í reynd fullgreidd og vel það.

Í máli þessu greinir aðila ekki á um fjárhæð stefnukröfunnar eða fjárhæð innborgana. Hins vegar greinir þá á um við hvaða tímamark miða eigi innborganir og hvort krafa stefnanda eigi að bera dráttarvexti og ef svo sé, frá hvaða tíma þeir skuli reiknaðir.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á því að þann 18. nóvember 2008 hafi Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hf. (SPRON), sem lánveitandi og stefndi sem lántaki gert með sér lánsamning nr. 631074, þar sem lántaki hafi lofað að taka að láni og lánveitandi að lána 196.739.188 krónur. Lánið hafi verið til 20 ára og átt að endurgreiða með 216 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. júní 2011. Lánið hafi verið verðtryggt m.v. grunnvísitölu 315,5 stig. Lánið hafi borið fasta 5,5% ársvexti og hafi áfallnir vextir átt að greiðast mánaðarlega, í fyrsta sinn 1. maí 2009.

Með skilmálabreytingu, 23. júní 2009 hafi vaxtagreiðslum verið frestað í 6 mánuði og eða til 1. nóvember 2009. Áföllnum vöxtum frá 5. desember 2008 til og með 1.10.2009 hafi verið skeytt við höfuðstól og skyldu vextir reiknast af nýjum höfuðstól frá 1. október 2009. Greiðsla fyrstu afborgunar hafi verið ákveðin 1. júní 2011. Greiðslufall hafi orðið á fyrsta vaxtagjalddaga lánsins þann 1. nóvember 2009 og hafi eftirstöðvar lánsins verið gjaldfelldar með bréfi lögmanns þáverandi kröfuhafa, 7. september 2010. Til tryggingar skuldinni hafi stefndi lagt fram þrjú tryggingarbréf með veði í nánar tilgreindum eignarhlutum í Suðurlandsbraut 52, Reykjavík, tryggingarbréf með veði í Keldulandi 19, Reykjavík, tryggingarbréf með veði í [...], Reykjavík og handveði í innistæðu reiknings [...]. Lán nr. 631074 hafi verið notað til uppgreiðslu á láni 1196. Það lán hafi upprunalega verið að fjárhæð 92.000.000 króna og verið greitt út 6. september 2007. Óumdeilt sé að það lán hafi verið lán í íslenskum krónum, með ólögmætri gengistryggingu. Stefnandi hafi endurreiknað lánið í samræmi við dóm Hæstaréttar í málinu nr 471/2010. Lánið beri vexti eftir ákvæðum 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og séu vextir jafnháir óverðtryggðum vöxtum, sem Seðlabanki Íslands ákveði með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir séu samkvæmt 10. gr. laganna. Aldrei hafi verið greitt af láninu. Vextir frá 6. september 2007 til og með 1. nóvember 2008 séu 18.754.589 krónur og staða á uppgreiðsludegi 110.574.589 krónur. Lán nr. 1196 hafi því verið ofgreitt um 85.984.599 krónur og höfuðstóll láns nr. 631074 verið lækkaður til samræmis, miðað við útborgunardag 1. nóvember 2008. Staða lánsins á fyrsta gjalddaga afborgunar, 1. júní 2011, hafi verið samtals 151.528.432 krónur og sundurliðast þannig:

Höfuðstóll kr. 110.754.589

Verðbætur á höfuðstól kr. 20.571.217

Vextir kr. 17.038.034

Verðbætur á vexti kr. 3.164.592

Samtals kr 151.528.432

Í framangreindum útreikningi sé horft framhjá vaxtagjalddögum frá 1. nóvember 2009 til og með 1. maí 2011 og einungis krafist dráttarvaxta frá lokagjalddaga lánsins þann 1. júní 2011, skuldara til hagsbóta. Kröfuhafi hafi gengið að tryggingum sem verið hafi til tryggingar skuldum stefnda og hafi eftirfarandi innborgunum verið ráðstafað inn á kröfuna. Þann 4. júlí 2011 hafi veðsali, [...], kt. 000000-0000, afsalað skrifstofuhúsnæði að Suðurlandsbraut 52, Reykjavík, fnr. 202-3414, til þáverandi kröfuhafa Dróma hf. á Verðmæti eignarinnar hafi verið 35.157.500 krónur (175.000 kr/fm x 200,9 fm). Af þeirri fjárhæð hafi 12.001.409 krónum verið ráðstafað inn á aðrar skuldir stefnda (uppgreiðsla á lánssamningi 9601) en 23.156.091 krónu verið ráðstafað inn á þetta lán. Innborgunin komi til frádráttar m.v. stöðu á afsalsdegi.

Þann 16. ágúst 2012 hafi innleystu handverði að fjárhæð 22.449.662 krónur verið ráðstafað inn á skuldina. Þann 20. desember 2012 hafi fjórum eignarhlutum í fasteigninni Suðurlandsbraut 52, Reykjavík verið afsalað til Dróma hf. Heildarstærð eignarhlutanna hafi verið 197,6 fm og markaðsvirði þeirra sem verið hafi 175.000 krónur á fm eða samtals 34.580.000 krónur verið ráðstafað til lækkunar á skuldum stefnda skv. lánssamningi 631074 og komið til frádráttar kröfunni m.v. afsalsdag. Þann 28. apríl 2014 hafi B og A annars vegar og hins vegar stefnandi, Hilda ehf., gert með sér samning um fullnaðaruppgjör sjálfskuldarábyrgða og tryggingarskuldbindinga B og A við Hildu ehf. vegna [...] og stefnda. Í samræmi við grein 2.2 í samningnum hafi B og A gefið út veðskuldabréf að fjárhæð 60.190.000 krónur. Skuldabréfið hafi komið í stað þriggja tryggingarbréfa sem hvílt hafi á fasteigninni [...], Reykjavík. Andvirði skuldabréfsins, 60.482.080 krónum hafi verið ráðstafað upp í skuld stefnda við stefnanda og komi til frádráttar í dómkröfu. Staða skuldarinnar 7. mars 2016, að meðtöldum dráttarvöxtum, hafi því verið 68.079.520 krónur, að teknu tilliti til innborgana. Innheimtutilraunir hafi ekki borið árangur sér því stefnanda nauðsyn að höfða mál þetta. Framangreindur lánssamningur nr. 631074 hafi verið framseldur til Dróma hf. í samræmi við ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, 21. mars 2009, um ráðstöfun eigna og skulda SPRON, sbr. yfirlýsingu um aðilaskipti að kröfuréttindum í eigu SPRON til Dróma hf., 26. maí 2009. Þann 31. desember 2013 hafi samningurinn verið framseldur stefnanda, sbr. áritun á samninginn. Stefnandi vísi kröfum sínum til stuðnings til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi loforða. Kröfu um málskostnað byggi stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um varnarþing vísi stefnandi til 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 og ákvæða framlagðra tryggingarbréfa.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir á því að krafa stefnanda sé að fullu greidd. Hann hafi strax á árinu 2009 leitað eftir skuldauppgjöri með greiðslu á innstæðu á handveðsreikningi og afsali á eigninni Suðurlandsbraut 52. Eftirstöðvar skuldarinnar myndu síðan greiðast af [...] þegar niðurstaða varðandi gengistryggingu samningsins lægi fyrir. Stefndi hafi fengið samþykki fyrir því, bæði hjá forsvarsmönnum Spron og starfsmönnum Dróma hf., að handveð, sem verið hafi til tryggingar greiðslu stefnda kæmi til lækkunar á skuldinni strax frá upphafi eða að reiknaðir yrðu á það sambærilegir vextir eins og af skuldinni. Þetta hafi verið staðfest í bréfi lögmanns Dróma, 3. desember 2013 en þar segi að miða eigi útgreiðslu handveðs við fyrstu mögulegu dagsetningu. Staða handveðsins í upphafi hafi verið 22.149.637 krónur. Upphaflega staða lánsins lækki því úr 92.000.000 króna í 69.850.363 krónur. Þá byggi stefndi á því að innborgun vegna sölu á Suðurlandsbraut 52 eigi að koma til greiðslu inn á skuldina eigi síðar en 1. febrúar 2010. Vísi stefndi til þess að allt árið 2009 hafi hann verið að kalla eftir verðmati á eignina sem lagt yrði til grundvallar við uppgjör kröfunnar. Þær tafir sem orðið hafi á framkvæmd verðmatsins hafi alfarið verið á ábyrgð starfsmanna fyrirrennara stefnanda, sem margir hverjir starfa nú hjá stefnanda. Matið hafi verið gert í ársbyrjun 2010. Til lækkunar á kröfunni eigi því að koma 61.290.448 krónur m.v. 1. febrúar 2010. Stefndi byggi á því að í bréfi lögmanns Dróma hf frá 3. desember 2013 sé sérstaklega tekið fram að uppgjör skyldi miðast við það að afsal hafi gengið eftir á réttum tíma og beðið hafi verið um að taka saman uppgjör kaupanda og seljanda miðað við „þennan afhendingardag langt aftur í tímann“. Þess megi geta að lögmaðurinn hafi kallað á eftir upplýsingum um leigugreiðslur fyrir árið 2009. Stefndi byggir jafnframt á því að ekki sé hægt að festa verð eignarinnar, miðað við tiltekinn tíma, en reikna síðan áfram fulla vexti á skuldina. Gæta verði samræmis í uppgjöri eigna og skulda. Stefndi vísi til þess að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að afhenda Suðurlandsbraut 52, miðað við það matsverð sem lagt hafi verið til grundvallar, strax á árinu 2009. Jafnframt hafi legið fyrir samþykki um að afsala öllum tekjum af eigninni frá þeim tíma. Stefndi byggi á því að þeir sem gengið hafi frá afsali vegna eignarinnar f.h. fyrirrennara stefnanda, hafi fallist á þessa tilhögun við uppgjörið. Þegar eigninni Suðurlandsbraut 52 sé afsalað sé kallað eftir upplýsingum um leigutekjur þannig að hægt sé að taka tillit til þessara tafa. Á fyrsta fundi með lögmanni Dróma á árinu 2012 séu þessar kröfur ítrekaðar, en ekki sé hægt að skilja þær á annan veg en þann að taka eigi tillit til þeirra sjónarmiða sem hér sé haldið fram. Af hálfu Dróma hafi komið margsinnis fram að áhersla væri lögð á sanngjarnt uppgjör sem bendi síður en svo til þess að búið sé að gjaldfella kröfuna m.v. 1. júní 2011 eins og haldið sé fram í stefnu. Þá byggi stefndi á því að hann geti ekki borið ábyrgð á þeim töfum sem orðið hafi við útgáfu veðskuldabréfs með veði í [...], sem samþykkt hafi verið að kæmi til lækkunar á skuldinni. Ráðstöfun á andvirði skuldabréfsins að fjárhæð 60.482.080 krónur geti því í síðasta lagi miðast við 28. apríl 2014, þegar uppgjörssamkomulag hafi legið fyrir. Fyrir þann tíma hafi forsvarsmenn stefnda mætt a.m.k. fjórum sinnum í útibú bankans til að undirrita skuldabréfið en ekki hafi verið hægt að ganga frá því vegna þess að skilmálar bréfsins hafi verið rangir. Þá byggi stefndi auk þess á því að hægt hefði verið að flýta uppgjöri vegna [...] ef það hefði legið fyrir hver raunveruleg fjárhæð skuldarinnar hafi verið.

Stefndi mótmælir uppgjöri á lánssamningi nr. 9601 sem dregist hafi frá kaupverði á eignarhluta 202-3414 sem samtals hafi verið 35.157.500 krónur. Stefndi telji að það fái ekki staðist að stefnandi geti reiknað dráttarvexti á þá skuld að því er virðist frá 1. maí 2010. Á þeim tíma hafi verið búið að framkvæma umbeðið mat og uppgjöri vegna ráðstafana á kaupverði Suðurlandsbrautarinnar átt að vera lokið. Jafnframt telji stefndi að stefnandi sé bundinn af þeim 15% afslætti sem hann hafi boðið stefnda af kröfunni. Slíkur afsláttur sé auk þess í samræmi við þau kjör sem aðrir lántakendur hafi notið hjá stefnanda. Stefndi byggi á því að krafan beri vexti Seðlabanka Íslands frá 1. maí 2010 og með tilliti til 15% afsláttar af kröfunni sé heildarfjárhæðin 8.447.052 krónur. Greiðsla inn á skuldina vegna eignarhluta 202-3414 nemi því 26.710.448 krónum. Stefndi telji þessi greiðslu í raun of lága þar sem krafan sé vaxtareiknuð til 1. maí 2010 og beri síðan Seðlabankavexti frá þeim tíma til 4. júlí 2011, sem sé sennilega hærra en þær leigutekjur sem fengist hafi af eigninni á sama tímabili. Stefndi byggi á því að stefnandi geti ekki krafist dráttarvaxta af skuldinni. Stefndi vísi til þess að samskipti við Dróma hf., fyrirrennara stefnanda og að nokkru leyti stefnanda sjálfan, hafi einkennst af fullkominni ringulreið af hálfu forsvarsmanna þeirra, eins og fram komi í málsatvikalýsingu stefnda. Stöðugt hafi verið skipt um einstaklinga sem komið hafi að vinnu við skuldauppgjörið. Frá árinu 2010 hafi starfsmenn Dróma afsakað sig á því hvað uppgjör gengi seint og að þeir „viti upp á sig skömmina.“ Kallað hafi verið eftir upplýsingum um leigutekjur þannig að hægt væri að taka tillit til þessara tafa og því stöðugt haldið fram að finna ætti sanngjarnt uppgjör vegna kröfunnar. Stefndi vísi til þess að sá dráttur sem orðið hafi á afhendingu uppgjörs á kröfunni hafi gert stöðu hans vonlausa. Stefndi og eigendur stefnda hafi aldrei verið í aðstöðu til þess að geta metið hvort ástæða væri til þess að leggja fram aukið eigið fé inn í félagið, hugsanlega með aðkomu annarra fjárfesta eða fjölskyldumeðlima. Í afsali vegna Suðurlandsbrautar frá 1. júlí 2011 sé stefnt að því að útreikningar eða endurútreikningar liggi fyrir eigi síðar en 10. ágúst 2011. Hvorki þeir útreikningar né aðrir útreikningar hafi legið fyrir af hálfu fyrirrennara stefnda fyrr en með útgáfu stefnunnar þar sem fram komi að stefnandi hafi greitt 141.170.057 krónur inn á skuld sem upphaflega hafi verið 92.000.000 króna. Raunar hafi vinnubrögðin við útgáfu stefnunnar ekki verið betri en svo að í innheimtubréfi, 17. febrúar 2016 sé skuldin sögð vera 336.950.803 krónur en þann 29. febrúar 2016 sé fjárhæðin sögð nema 67.871.037 krónum. Krafan lækki þannig um 269.076.766 krónur eða tæplega 270.000.000 króna á tólf dögum.

Stefndi veki athygli á þeim ótrúlegu vinnubrögðum að gera samkomulag um yfirtöku á eign sem metin sé á ríflega 70.000.000 króna og ráðstöfun á greiðslum vegna handveðs að fjárhæð rúmlega 22.000.000 króna og afhenda engar skýringar á ráðstöfun þeirra greiðslna fyrr en tæplega 2 árum síðar. Þær skýringar hafi þó eins og oft áður, verið byggðar á röngum forsendum og vanþekkingu á stöðu málsins, enda í engu samræmi við þær niðurstöður sem lagðar séu til grundvallar í stefnu. Rúmlega mánuði eftir að stefndi hafi fengið einhvers konar uppgjör í hendur um ráðstöfun á greiðslum vegna afsals Suðurlandsbrautarinnar fá þeir tilboð frá Dróma um að þeim standi til boða að gera upp lán nr. 9601 með 15% afslætti. Umrætt lán hafi samkvæmt „uppgjörinu“ frá 3. apríl 2013, verið að fullu greitt 4. júlí 2011. Þegar óskað hafi verið fyllri upplýsinga um ráðstöfun á innborgunum, séu sendar skýringar, 9. október 2013. Þá nemi innborganir inn á lán stefnda ekki lengur samtals 80.000.000 króna eins og uppgjörið frá 3.apríl 2013 hafi gefið til kynna heldur rétt um 67.000.000 króna. Ástæðan sé sú að tæplega 23.000.000 króna hafi verið ráðstafað inn á skuldir H-kaupa hf., sem hafi verið stefnda óviðkomandi og hafi ekki fallið undir þau tryggingabréf sem hvílt hafi á eigninni. Þessi ranga ráðstöfun fjársins sé ekki leiðrétt fyrr en í stefnu, þremur árum síðar. Stefndi byggi á því að á stefnanda og fyrirrennurum hans hvíli ákveðnar tillitsskyldur sem lúti að því að takmarka tjón stefnda og annarra viðskiptavina, svo og almennar reglur um að takmarka tjón. Þessar skyldur hafi stefnandi ekki virt. Þá séu vinnubrögð stefnanda og fyrirrennara hans í engu samræmi við skyldur um eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og hafi sett stefnda í vonlausa stöðu. Stefndi vísi til þess að þessar skyldur hafi verið sérstaklega áberandi í kjölfar fjármálahrunsins haustið 2008. Sú fordæmalausa staða sem þá hafi kom upp hafi verið tilefni til fjölmargra lagasetninga af hálfu löggjafans og ýmissa aðgerða fjármálafyrirtækja til að koma til móts við lántakendur og sjálfsskuldarábyrgðaraðila vegna hækkanna á skuldaskjölum, m.a. með því að færa niður höfuðstól lánanna eða breyta skilmálum þeirra að öðru leyti. Fyrirrennarar stefnda hafi verið aðilar að slíku samkomulagi sem byggi á sameiginlegum reglum fjármálafyrirtækja um endurskipulagningu fyrirtækja þar sem gert sé ráð fyrir að fjárhæð skuldbindinga verði endurmetin á grundvelli greiðslugetu og eignastöðu. Stefndi hafi margítrekað reynt að ganga til uppgjörs á grundvelli þessara sjónarmiða og lagt fram ýmsar tillögur þar að lútandi. Stefndi vísi einnig til þess að vegna réttaróvissu sem viðurkennd sé af Dróma í áskorun frá 15. nóvember 2010 hafi verið algengt að fjármálafyrirtæki „frystu“ stöðuna“ á meðan réttaróvissunni væri eytt. H-kk-nf M-kk-nf P-kk-nf, hdl. sem undirritað hafi áskorunina fyrir hönd Dróma hafi tekið sérstaklega fram að ekki stæði til að halda fast í gjaldfellingu kröfunnar heldur einungis að reyna að ýta á uppgjör kröfunnar, þar sem fyrirsjáanlegt væri að kröfur á hendur stefndu yrðu ekki greiddar af félaginu, nema með sölu eigna. Stefndi vísi hér einnig til 36. gr laga nr. 7/1936 um að stefnandi geti ekki byggt á dráttarvaxtaákvæði í lánssamningum, þar sem það yrði talið ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að krefjast dráttarvaxtanna. Hér komi ekki aðeins til þau atvik sem eigi sér stað eftir samningsgerðina og valdið hafi ónauðsynlegum töfum á uppgjöri kröfunnar, skortur á tillitsskyldu, reglur um að takmarka tjón og sameiginlegar reglur fjármálafyrirtækja um endurmat á grundvelli greiðslugetu og lagasetningar til að styðja við endurreisn atvinnulífsins. Stefndi bendi einnig á þá staðreynd að þegar þess hafi verið krafist af Spron að láninu væri breytt í vísitölutryggt lán hafi áhrif af gengishruninu átt eftir að koma að fullu fram í vísitölu neysluverðs. Þessi breyting hafi því leitt til óeðlilegrar hækkunar á láninu, sem eðlilegt sé að taka tillit til í heildaruppgjöri. Hátt greiðsluhlutfall stefnda bendi jafnframt til þess að hann hafi hvorki notið jafnræðis né sanngirnis á við aðra viðskiptamenn stefnanda. Þá vísi stefndi til þess að það sé alvarlegur forsendubrestur þegar viðsemjandi, í þessu tilviki fjármálastofnun, fari í slitameðferð. Í tilviki stefnanda hafi þetta verið sérstaklega óheppilegt þar sem nýtt fjármálafyrirtæki hafi tekið við sem ekki hafi haft áhuga á því að viðhalda viðskiptasamböndum og auk þess verið skipað fólki sem enga reynslu hafi haft af bankastarfsemi. Rót þess máls virðist mega rekja til þess að stefndi hafi með eljusemi haldið yfirveðsettum eignum í útleigu, greitt af þeim skuldir og annast viðhald og endurbætur á þeim. Með hækkandi fasteignaverði og greiðslu skulda hafi hugsanlega myndast eign í einni af þessum fasteignum sem sé tilefni þess að stefnandi hafi gegnið á bak orða sinna um að skuldauppgjör frá 28. apríl 2014 tæki til stefnda. Stefndi hafi margsinnis og allt frá árinu 2009 verið reiðubúinn til þess að afsala þessum eignum til stefnanda. Stefndi vísi til þess að stefnandi hafi í engu farið að reglum um samkomulag um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja, sem hann sé aðili að, í uppgjöri sínu við stefnda, sbr. einnig lög nr. 107/2009. Engar áætlanir eða tillögur hafi komið frá stefnanda um hvernig ljúka bæri uppgjöri. Engin endurskipulagning hafi farið fram á eigna- og rekstrarvirði félagsins, þrátt fyrir stöðugar óskir stefnda þar um. Stefndi byggi á því að hann hafi uppfyllt þær kröfur sem fram hafi komið í þessum reglum. Hann hafi verið reiðubúinn til þess að afhenda eignir eða freista þess að ná fram hærra verði fyrir þær, ef verðmat stefnanda á eignum væri að hans mati of lágt. Sú staðreynd að hann hafi greitt 141.170.057 krónur vegna skuldar sem upphaflega hafi verið 92 milljónir, stafi m.a. af því að hann hafi lagt gríðarlega á sig við að halda eignum í útleigu og greiða af skuldum. Þetta hafi stefndi gert þrátt fyrir að vera í algjöru myrkri með það hver skuldastaðan hafi verið, enda hafi hún sveiflast um 270.000.000 króna í meðförum stefnanda, 12 dögum fyrir útgáfu stefnunnar. Dugnaður stefnda hafi átt stóran þátt í því hversu vel hafi tekist að tryggja greiðslur til stefnanda. Þetta greiðsluhlutfall sé miklu hærra en í ýmsum uppgjörum sem forsvarsmenn stefndu hafa komið að á öðrum vettvangi, í samskiptum sínum við stefnanda. Stefnukrafan gangi þannig gegn jafnræði og sanngirni sem stefnandi hafi sýnt öðrum lántakendum. Skorað sé á stefnanda að leggja fram gögn um það hvert sé endurheimtuhlutfall þeirra krafna sem gerðar hafi verið upp á grundvelli samkomulags um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirækja. Stefndi byggi á því að hann hafi ekki notið jafnræðis á við aðra lántakendur stefnanda og fyrirrennara hans. Gerð hafi verið krafa um að hann væri útilokaður frá fasteignaverkefni á vegum [...], sem stefndi sé stór hluthafi í, á sama tíma og skuldir annarra eignaraðila [...] séu lækkaðar. Í raun sé aðkoma Dróma óskiljanleg þegar komi að mati á þeim hagsmunum sem fyrir liggi. Stefndi og eigendur stefnda hafi tapað öllum sínum eignum og afhent öll hugsanleg gögn um eignastöðu sína. Þeir hafi greitt umtalsvert inn á kröfuna með eignum sem þau hafi eignast á löngu tímabili. Þau vinnubrögð sem hér sé lýst eigi annað hvort rót sína að rekja til alvarlegs stjórnunarvanda, vankunnáttu, skorts á yfirsýn og skipulagi eða um sé að ræða einhvers konar aðferð við að draga mál á langinn í þeim tilgangi að auka sem mest kostnað við þau sem á endanum feli í sér tjón fyrir kröfuhafa og skuldara. Stefndi byggi á því að þessi vinnubrögð hafi valdið honum margvíslegu tjóni, s.s. óþarfa lögmannskostnaði, kostnaði við útreikninga á kröfu sem unnir hafi verið af endurskoðunarfyrirtæki, hagnaðarmissi vegna [...], og síðast en ekki síst nauðsynlegri endurskipulagningu stefnda sem bæði stefnandi og stefndi hafi haft hag af. Stefndi geri kröfur til þess að þessar fjárhæðir komi til lækkunar á kröfu stefnanda, verði litið svo á að hann eigi einhverja fjárkröfu á hendur honum. Gögn vegna þessa verði lögð fram síðar. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda sé þess krafist að stefnukröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Ef ekki sé fallist á að handveðið komi til lækkunar frá útborgunardegi sé þess krafist að greiðslum á handveðinu sé ráðstafað inn á ógreidda gjalddaga, allt til uppgjörsdags. Samkvæmt handveðsyfirlýsingunni sé heimilt að ráðstafa handveðinu hvenær sem sé án afskipta veðþola til lúkningar á gjaldföllnum kröfum. Fyrirrennurum stefnanda hafi því verið í lófa lagið að ráðstafa greiðslum af handveðinu inn á ógreidda vaxtagjalddaga og koma með þeim hætti í veg fyrir gjaldfellingu bréfsins. Slík ráðstöfun hefði verið í samræmi við ákvæði 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, hvað varði eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti. Jafnframt sé slík ráðstöfun í samræmi við eðlilegar tillitsskyldur og almennar reglur um að takmarka tjón. Stefndi byggi á því að það séu hvorki rök né skynsamlegar skýringar á því hvers vegna stefnandi hafi dregið það til 16. ágúst 2012 að ráðstafa handveðinu inn á skuldina. Þá byggi stefndi á því að stefnanda hafi verið óheimilt að draga uppgjör vegna Suðurlandsbrautar 52 lengur en til þess tíma að verðmat hafi legið fyrir. Skorað sé á stefnanda að leggja fram það verðmat. Stefndi leggi þó allt að einu áherslu á að hann hafi strax á árinu 2009 óskað eftir því að verðmat væri framkvæmt. Stefndi telji jafnframt að ýmiss kostnaður, sem hann hafi orðið fyrir, eigi einnig að koma til lækkunar. Telji stefndi að þessi kostnaður geti numið allt að 15.000.000, sem eigi að koma til frádráttar kröfunni. Stefndi mun nánar gera grein fyrir þeim kostnaði undir rekstri málsins en stefndi telji að hann eigi að koma til lækkunar í varakröfu. Ekki sé nauðsynlegt að sundurliða þennan kostnað í aðalkröfu enda hafi stefndi ofgreitt kröfuna um 1.820.431 krónu. Að öðru leyti sé vísað til þeirra röksemda sem fram koma í aðalkröfu til stuðnings varakröfu. Hvað lagarök varði vísi stefndi til 36. gr. samningalaga nr. 7/1936, laga um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, nr. 107/2009, almennra reglna um góða viðskiptahætti, sbr. til hliðsjónar 19. gr. laga nr. 108/2007, almennra reglna um tillitsskyldu og skyldu til að takmarka tjón, sameiginlegra reglna fjármálafyrirtækja um skuldaúrvinnslu meðalstórra fyrirtækja, meginreglna samningalaga um að samninga skuli efna og ákvæði laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 varðandi málskostnað. Sýknukrafa stefnda sundurliðast þannig:

Stefndi telji jafnframt að ýmis kostnaður sem hann hafi orðið fyrir eigi einnig að koma til lækkunar. Muni stefndi gera grein fyrir þeim kostnaði undir rekstri málsins. Stefnandi muni leggja fram sambærilega útreikninga varðandi varakröfu, þegar upplýsingar, sem skorað hafi verið á stefnanda að leggja fram, liggi fyrir. Þar verði jafnframt gerð grein fyrir þeim kostnaði sem stefndi telji að eigi að koma til lækkunar í varakröfu en ekki sé sundurliðaður sérstaklega varðandi aðalkröfu, enda niðurstaða aðalkröfu sú að stefndi hafi ofgreitt um 1.820.431 krónu.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður hefur verið rakið greinir aðila í máli þessu ekki á um fjárhæð stefnukröfunnar eða fjárhæð innborgana. Hins vegar greinir þá á um við hvaða tímamark miða eigi innborganir og hvort krafa stefnanda eigi að bera dráttarvexti og ef svo sé, frá hvaða tíma þeir skuli reiknaðir.

Krafa stefnanda byggir á lánssamningi stefnda, sem lántakanda, og Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis (SPRON), sem lánveitanda, nr. 631074, frá 18. nóvember 2008, upphaflega að fjárhæð 196.739.188 krónur. Lánið var veitt til uppgreiðslu á gengistryggðu láni nr. 1196, milli sömu aðila, upphaflega að jafnvirði 92.000.000 króna. Lánið var til 20 ára og átti að endurgreiða það með 216 jöfnum mánaðarlegum afborgunum í fyrsta sinn 1. júní 2011. Lánið var verðtryggt m.v. vísitölu neysluverðs, grunnvísitölu 315,5 stig. Lánið bar fasta 5,5% ársvexti og skyldu áfallnir vextir greiðast mánaðarlega, í fyrsta sinn 1. maí 2009.

Til tryggingar endurgreiðslu lánsins lagði stefndi fram þrjú tryggingarbréf með veði í nánar tilgreindum eignarhlutum í fasteigninni Suðurlandsbraut 52, Reykjavík, tryggingarbréf með veði í fasteigninni Keldulandi 19, Reykjavík, og tryggingarbréf með veði í fasteigninni [...], Reykjavík. Þá setti hann innstæðu á tilgreindum innlánsreikningi í SPRON að handveði til tryggingar endurgreiðslu lánsins.

Þann 21. mars 2009 skipaði Fjármálaeftirlitið sérstaka skilanefnd yfir SPRON sem á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins stofnaði eignarhaldsfélagið Dróma hf. utan um eignir SPRON, þ.á.m umræddan lánssamning SPRON og stefnda. Þá tók Drómi hf. jafnframt við öllum tryggingaréttindum SPRON þ.m.t. öllum veðréttindum, sem tengdust kröfum SPRON. Var lánssamningur nr. 631074, ásamt framangreindum tryggingum, framseldur Dróma hf., með yfirlýsingu um aðilaskipti, 26. maí 2009. Þann 31. desember 2013 var lánssamningur nr, 631074 framseldur stefnanda, Hildu ehf.

Þann 23. júní 2009 var undirrituð skilmálabreyting vegna láns nr. 631074. Var áföllnum vöxtum frá 5. desember 2008 til og með 1. október 2009 bætt við höfuðstól lánsins og skyldu vextir reiknast af hinum nýja höfuðstól frá 1. október 2009. Fyrsti gjalddagi vaxta var færður til 1. nóvember 2009 en gjalddagi fyrstu afborgunar var áfram, 1. júní 2011.

Ágreiningslaust er að greiðslufall varð á fyrsta vaxtagjalddaga lánsins, 1. nóvember 2009, og vegna fyrstu afborgunar, 1. júní 2011. Er höfuðstólskrafa stefnanda í máli þessu miðuð við meinta stöðu lánsins, 1. júní 2011.

Stefndi byggir á því að krafa stefnanda, á grundvelli lánssamnings nr. 631074, sé að fullu greidd með þeim tryggingum sem veittar hafi verið fyrir greiðslu lánsins og ráðstafað hafi verið inn á skuldina, ef miðað sé við réttar dagsetningar í því sambandi. Hvað handveðið, sem veitt hafi verið í innlánsreikningi stefnda varði, hafi bæði forsvarsmenn SPRON og starfsmenn Dróma hf. samþykkt, að hin handveðsetta innstæða kæmi til lækkunar á skuld stefnda við SPRON en síðar Dróma hf. strax frá upphafi eða að reiknaðir yrðu á það sambærilegir vextir eins og af skuldinni. Þetta hafi verið staðfest í bréfi lögmanns Dróma hf., 3. desember 2013, en þar segi að miða eigi útgreiðslu handveðsins við fyrstu mögulegu dagsetningu.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að samkomulag hafi verið um að innstæða á hinum handveðsetta innlánsreikningi ætti að koma til lækkunar á skuld stefnda strax í upphafi eins og stefndi haldi fram. Innstæðan á umræddum reikningi hafi verið færð sem innborgun inn á skuld stefnda, 16. ágúst 2012.

Samkvæmt fyrirliggjandi handveðssamningi milli B og SPRON frá 16. október 2007, vegna veðsetningar á innstæðu á reikningi nr. [...], er kveðið skýrt á um að SPRON sé heimilt, hvenær sem er, að taka sér greiðslu af handveðinu, eins og þörf krefji að hans mati og án afskipta annarra, til lúkningar gjaldföllnum kröfum SPRON á hendur stefnda vegna hvers konar skulda stefnda við SPRON. Engar upplýsingar liggja fyrir í málinu um hvort framangreindur reikningur bar vexti og ef svo var hversu háir þeir voru eftir tímabilum. Fallast verður á það með stefnda að hann hafi haft hagsmuni af því að hin handveðsetta innstæða kæmi til lækkunar á skuld hans við SPRON og síðar Dróma hf. frá og með gjaldfellingu skuldarinnar. Samkvæmt fyrirliggjandi geiðsluáskorun Dróma hf. frá 15. nóvember 2010 var skuldin gjaldfelld frá og með 1. nóvember 2009. Í kröfugerð stefnanda er hins vegar ekki gerð krafa um vexti frá 1. nóvember 2009 til og með 1. júní 2011. Þykir því rétt að innborgun vegna handveðsins komi til lækkunar á skuld stefnda m.v. 1. júní 2011.

Stefndi byggir á því að innborganir vegna sölu á hinum veðsettu eignarhlutum í Suðurlandsbraut 52, samkvæmt lánssamningi nr. 631074, eigi að koma til greiðslu inn á skuldina eigi síðar en 1. febrúar 2010. Stefndi hafi allt árið 2009 kallað eftir verðmati á eigninni, sem lagt yrði til grundvallar við uppgjör kröfunnar. Þær tafir sem orðið hafi á framkvæmd verðmatsins hafi alfarið verið á ábyrgð starfsmanna Dróma hf., fyrirrennara stefnanda, sem margir hverjir starfi nú hjá stefnanda. Matið hafi verið framkvæmt í ársbyrjun 2010 og eigi niðurstaða þess, 61.290.448 krónur, því að koma til lækkunar m.v. 1. febrúar. Þessu til stuðnings byggi stefndi á því að í bréfi lögmanns Dróma hf, 3. desember 2013, sé sérstaklega tekið fram að uppgjör skyldi miðast við það að afsal hafi gengið eftir á réttum tíma og beðið hafi verið um að taka saman uppgjör kaupanda og seljanda miðað við „þennan afhendingardag langt aftur í tímann“. Hafi þeir, sem gengið hafi frá afsali vegna eignarinnar f.h. fyrirrennara stefnanda, fallist á þessa tilhögun við uppgjörið.

Af hálfu stefnanda er því mótmælt að f.h. Dóma hf. hafi verið samþykkt að verðmæti fasteignarinnar Suðurlandsbraut 52 kæmi til lækkunar á skuld stefnda fyrr en afsöl vegna eignarinnar hafi legið fyrir og séu innborganir á skuld stefnda færðar í samræmi við það þ.e. 1. júlí 2011 og 20. desember 2012. Þá liggi ekkert fyrir um að stefnandi eða Drómi hf. hafi dregið frágang afsala.

Gegn mótmælum stefnanda er ósannað að frágangur afsala vegna hinna veðsettu eignarhluta í fasteigninni Suðurlandsbraut 52 hafi dregist vegna atvika sem stefnandi beri ábyrgð á. Afsölin, sem fólu í sér framsöl eignarhlutanna frá veðsölunum, [...] og [...], eru dagsett 1. júlí 2011 og 20. desember 2012 og kaupverðið að frádregnum þeim hluta þess sem varið var til uppgreiðslu á láni nr. 9601 fært til lækkunar á skuld stefnda m.v. dagsetningar afsalanna. Er framangreindri málsástæðu stefnda því hafnað.

Stefndi byggir á því að hann geti ekki borið ábyrgð á þeim töfum sem orðið hafi á útgáfu veðskuldabréfs með veði í [...], sem samþykkt hafi verið að kæmi til lækkunar á skuld hans samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Ráðstöfun á andvirði skuldabréfsins að fjárhæð 60.482.080 krónur eigi því í síðasta lagi að miðast við 28. apríl 2014, þegar uppgjörssamkomulag hafi legið fyrir. Fyrir þann tíma hafi forsvarsmenn stefnda mætt a.m.k. fjórum sinnum í útibú Arion banka hf. til að undirrita skuldabréfið en ekki hafi verið hægt að ganga frá því þar sem skilmálar bréfsins hafi verið rangir.

Í samkomulagi aðila frá 28. apríl 2014 er m.a. samið um að andvirði framangreinds veðskuldabréfs skuli ráðstafað inn á skuldir stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 631074. Samkvæmt gögnum málsins sendi starfsmaður stefnanda töluvpóst, 7. mars 2014, til lögmanns stefnda þar sem segir að umrætt skuldabréf sé tilbúið til undirritunar í Arion banka hf. Stefnandi hefur ekki andmælt því að tafir hafi orðið á frágangi skuldabréfsins og að þær sé að rekja til stefnanda eða aðila sem hann beri ábyrgð á. Með hliðsjón af framangreindu er á það fallist með stefnda að fjárhæð veðskuldabréfsins skuli koma til lækkunar á kröfum stefnanda frá og með 28. apríl 2014.

Stefndi mótmælir uppgjöri á lánssamningi nr. 9601, sem dregist hafi frá kaupverði á eignarhluta 202-3414 í Suðurlandsbraut 52 og uppgjöri á samningi nr. 631074, sem of háu. Ekki fái staðist að dráttarvextir hafi verið reiknaðir af láninu að því er virðist frá 1. maí 2010 en á því tímamarki hafi verið búið að framkvæma mat á verðmæti Suðurlandsbrautar 52 og uppgjöri vegna ráðstöfunar á kaupverði eignarinnar átt að vera lokið. Jafnframt telji stefndi að stefnandi sé bundinn af þeim 15% afslætti, sem Drómi hf. hafi boðið stefnda af kröfunni í bréfi 10. maí 2013 en slíkur afsláttur hafi verið í samræmi við þau kjör, sem aðrir lántakendur hafi notið hjá Dróma hf.

Af hálfu stefnanda er því andmælt að uppgjör á lánssamningi nr. 9601 hafi dregist vegna atvika sem hann beri ábyrgð á. Þvert á móti hafi uppgreiðslan farið fram strax og umræddur eignarhlutur í Suðurlandsbraut 52 hafi verið afhentur Dróma hf., 4. júlí 2011. Þá sé því mótmælt að bindandi samkomulag hafi legið fyrir um 15% afslátt af skuld stefnda samkvæmt lánssamningi nr. 9601 enda hafi tilboð um slíkan afslátt ekki verið samþykkt af stefnda eða hann uppfyllt forsendur tilboðsins.

Í framangreindu bréfi Dróma hf. til stefnda, 10. maí 2013, segir m.a. að tilboð félagsins um 15% lækkun höfuðstóls sé háð því skilyrði að viðkomandi lán sé í skilum. Samkvæmt bréfi lögmanna Dróma hf. til stefnda, 3. apríl 2013, var lán samkvæmt samningi nr. 9601 gjaldfellt, 1. febrúar 2010, vegna vanskila stefnda. Við uppgjör á láninu hafi dráttarvextir verið reiknaðir af höfuðstól þess við gjaldfellingu, sem verið hafi 9.819.870 krónur, til og með 4. júlí 2011, þegar eignarhlutur 202-314 í Suðurlandsbraut 52 hafi verið afhentur Dróma hf.

Með vísan til framangreinds verður ekki talið að stefnandi sé bundinn af skilyrtu tilboði Dróma hf. um 15% afslátt af höfuðstól skuldar samkvæmt lánssamningi nr. 9601 eða að dráttarvextir af láninu séu ofreiknaðir. Er framangreindum málsástæðum stefnda vegna láns nr. 9601 því hafnað.

Af hálfu stefnda er á því byggt að stefnandi geti ekki krafist dráttarvaxta af meintri skuld stefnda við stefnanda enda sé þann drátt sem orðið hafi á uppgjöri vegna lánssamnings nr. 631074 ekki að rekja til vanefnda stefnda heldur fyrst og fremst atvika, sem stefnandi og áður fyrirrennarar hans beri fulla ábyrgð á. Þannig hafi vinnubrögð starfsmanna Dróma hf. og að nokkru leyti starfsmanna stefnanda einkennst af fullkominni ringulreið m.a. vegna tíðra mannabreytinga. Sá dráttur sem orðið hafi á upplýsingum frá Dróma hf. og svörum við tillögum stefnda hafi í reynd gert stöðu stefnda vonlausa enda hafi stefndi og eigendur hans af þessum sökum aldrei verið í aðstöðu til þess að geta metið hvort ástæða væri til þess að leggja fram aukið eigið fé inn í félagið, hugsanlega með aðkomu annarra fjárfesta eða fjölskyldu-meðlima. Þá hafi útreikningar eða endurútreikningar tafist úr hófi og engar skýringar fengist á ráðstöfun greiðslna vegna innlausnar handsveðs og trygginga í Suðurlandsbraut 52, fyrr en löngu eftir ráðstöfunina. Þá hafi starfsmenn Dróma hf. brotið í bága við tillitsskyldur sínar gagnvart stefnda með því að takmarka ekki tjón hans, eftir því sem unnt hafi verið og þeim borið skylda til. Megi í þeim efnum m.a. vísa til 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá sé ljóst að stefndi hafi ekki notið jafnræðis í samskiptum við Dróma hf. og vinnubrögð félagsins ekki verið í samræmi við reglur um samkomulag um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja frá 15. desember 2010.

Af hálfu stefnanda er því andmælt að framangreind rök og sjónarmið stefnda geti leitt til þess að dráttarvaxtakröfur stefnanda á hendur honum eigi að falla niður að öllu leyti eða hluta. Uppgjöri á kröfum stefnanda, áður Dróma hf., á hendur stefnda hafi verið flýtt eins og kostur hafi verið og hafi mögulegar tafir fyrst og fremst verið að rekja til stöðugra tilrauna forsvarsmanna stefnda til að mynda nettóeign úr vonlítilli skuldastöðu stefnda, forsvarsmanna stefnda og annarra félaga í þeirra eigu. Þá sé því alfarið mótmælt að stefndi hafi í samskiptum sínum við stefnda brotið í bága við ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá hafi ákvæði samkomulags um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja ekki náð til stefnda enda hafi stefndi ekki haft rekstur með höndum í merkingu 1. gr. samkomulagsins.

Gögn málsins styðja að starfsmenn Dróma hf. hafi ekki brugðist jafn skjótt við fjölmörgum fyrirspurnum og beiðnum forsvarsmanna stefnda og lögmanns hans um mat á veðsettum eignum, kvittanir vegna ráðstöfunar á handveði, ráðstöfun á eignarhlutum í Suðurlandsbraut 52 og uppgjörstillögum stefnda og ástæða var til með tilliti til verulegra hagsmuna stefnda. Hins vegar verður ekki fallist á það með stefnda að frávik frá nægilega vönduðum og faglegum vinnubrögðum að þessu leyti hafi staðið í vegi fyrir að stefndi gæti efnt greiðsluskuldbindingar sínar samkvæmt lánssamningi nr. 631074 enda var greiðsluskylda stefnda samkvæmt lánssamningnum ekki háð því skilyrði að samkomulag næðist um yfirtöku eða innlausn Dróma hf. á umsömdum tryggingum. Af hálfu stefnda er þess ekki krafist að lánssamningnum sé vikið til hliðar í heild eða hluta eða breytt á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að samningur nr. 631074 feli í sér ósanngjörn ákvæði eða ákvæði sem séu andstæð góðri viðskiptavenju. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að stefndi hafi haft rekstur með höndum í merkingu 1. gr. samkomulags um úrvinnslu skuldamála lítilla og meðal-stórra fyrirtækja og geta ákvæði þess því ekki átt við um stefnda. Með vísan til alls framangreinds verður á það fallist með stefnanda að hann geti krafið stefnda um dráttarvexti af gjaldfallinni skuld stefnda frá og með 1. júní 2011, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Ekki er ágreiningur um að innborgun að fjárhæð 502.224 krónur eigi að koma til lækkunar á kröfum stefnanda í máli þessu m.v. 17. september 2013.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður stefndi, Látur ehf., dæmdur til að greiða stefnanda, Hildu ehf., 151.528.432 krónur ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. júní 2011 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum þann 1. júní 2011 að fjárhæð 22.449.662 krónur, 1. júlí 2011, að fjárhæð 23.156.091 króna, þann 20. desember 2012 að fjárhæð 34.580.000 krónur, þann 17. september 2013 að fjárhæð 502.224 krónur og þann 28. apríl 2014 að fjárhæð 60.482.080 krónur, sem dragist frá kröfunni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Látur ehf., greiði stefnanda, Hildu ehf., 151.528.432 krónur ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. júní 2011 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum þann 1. júní 2011 að fjárhæð 22.449.662 krónur, 1. júlí 2011, að fjárhæð 23.156.091 króna, þann 20. desember 2012 að fjárhæð 34.580.000 krónur, þann 17. september 2013 að fjárhæð 502.224 krónur og þann 28. apríl 2014 að fjárhæð 60.482.080 krónur, sem dragist frá kröfunni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi. Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf