Z-1/2008

Mál þetta var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 27. október 2008.

Sóknaraðili er Þ-kk-nf S-kk-nf, Hammersminni 22, Djúpavogi.

Varnaraðili er Djúpavogshreppur, Bakka 1, Djúpavogi.

Sóknaraðili krefst þess að ómerkt verði ákvörðun sýslumannsins á Eskifirði frá 6. ágúst 2008, þar sem uppboð á eigninni Vogalandi 18, hafi verið ákvarðað. Þá krefst hann málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að hann verði sýknaður og að staðfest verði ákvörðun sýslumannsins á Eskifirði um að áfram skuli haldið nauðungarsölumeðferð á fasteigninni Vogalandi 18, Djúpavogi. Þá krefst hann málskostnaðar.

I.

Sóknaraðili er eigandi fiskverkunarhúss að Vogalandi 18, Djúpavogshreppi. Á árinu 2007 voru lögð á sóknaraðila fasteignagjöld vegna hússins samtals að fjárhæð 252.728 krónur sem greiðast áttu á sex gjalddögum 1. hvers mánaðar mánuðina mars til ágúst það ár. Kemur fram í gögnum málsins að sóknaraðili hafi greitt fyrstu greiðslu að fjárhæð 42.123 krónur í marsmánuði en hafi ekki innt frekari greiðslur af hendi. Höfuðstóll eftirstöðva fasteignagjalda er því 210.605 krónur. Sóknaraðili kveðst hafa greitt umrædda kröfu 27. ágúst 2007 með yfirlýsingu í bréfi til varnaraðila um skuldajöfnuð á móti hluta oftekinna gatnagerðargjalda frá árinu 2001. Umrætt bréf liggur fyrir í málinu, sem og svarbréf lögmanns varnaraðila dags. 18. september 2007 þar sem skuldajöfnuði er hafnað.

Húsið að Vogalandi 18, mun vera byggt á árunum 2001 til 2002. Lagði varnaraðili á sóknaraðila gatnagerðargjöld vegna byggingar hússins að fjárhæð 813.024 krónur. Gaf varnaraðili út reikning fyrir þessari fjárhæð dags. 12. september 2001 og er óumdeilt að sóknaraðili greiddi reikninginn með tveimur greiðslum 12. júlí og 14. september 2001. Þá er ekki ágreiningur um að greiðslur þessar voru inntar af hendi án fyrirvara um lögmæti álagningarinnar.

Varnaraðili hefur ekki fallist á sjónarmið sóknaraðila um endurgreiðslu fyrrnefnds gatnagerðargjalds og krafðist nauðungarsölu á umræddri fasteign til innheimtu vangoldinna fasteignagjalda. Er beiðni um nauðungarsölu dagsett 28. janúar 2008, en fyrsta fyrirtaka nauðungarsölubeiðninnar var 2. apríl sama ár. Byrjun uppboðs fór fram 6. ágúst 2008 á skrifstofu sýslumannsins á Eskifirði. Í endurriti úr uppboðsbók sýslumanns er bókað m.a. að lögð séu fram tvö bréf lögmanns sóknaraðila og eitt bréf lögmanns varnaraðila. Þá er bókað að lögmaður gerðarþola mótmæli því að uppboðið nái fram að ganga með vísan til röksemda sem fram komi í nefndum bréfum hans og af hálfu lögmanns varnaraðila að hann krefjist þess að uppboðið nái fram að ganga á grundvelli röksemda sem komið hafi fram í framlögðu bréfi hans. Er þá bókað að fulltrúi sýslumanns ákveði að uppboðið skuli fara fram og að leitað sé eftir boðum í eignina. Kom fram boð frá lögmanni varnaraðila að fjárhæð 100.000 krónur f.h. varnaraðila, en frekari boð komu ekki fram. Þá er bókuð yfirlýsing lögmanns gerðarþola um að málinu sé skotið til héraðsdóms skv. 73. gr. laga nr. 90/1991. Loks er bókað að uppboðinu verði fram haldið á eigninni sjálfri miðvikudaginn 3. september 2008 á nánar tilgreindum tíma. Með bréfi til Héraðsdóms Austurlands dags. 8. ágúst 2008 krafðist sóknaraðili ómerkingar framangreindrar ákvörðunar sýslumanns.

Í greinargerð sóknaraðila til dómsins kemur fram að hann hafi fengið rafpóst frá embætti sýslumannsins á Eskifirði þann 1. september 2008 þar sem tilkynnt var að lokasala á umræddri fasteign væri felld niður þar sem málið væri til úrlausnar hjá héraðsdómi. Afrit rafbréfsins liggur fyrir í málinu.

II

Sóknaraðili kveðst í greinargerð sinni byggja á því að hann hafi greitt kröfu varnaraðila um gatnagerðargjald fyrir Vogaland 18, Djúpavogi samtals 813.024 krónur með tveimur greiðslum í júlí og september 2001. Ekki fáist séð af aðalskipulagi Búlandshrepps frá 1990 hvort eignin Vogaland 18 sé innan eða utan skilgreinds þéttbýlis samkvæmt aðalskipulagi. Skilgreining Búlandshrepps á þéttbýli breyti hins vegar engu um gildi 2. gr. laga nr. 73/1997, sbr. einnig frumvarp til nýrra skipulagslaga þar sem þéttbýli sé skilgreint sem: „Þyrping húsa þar sem búa a.m.k. 50 manns og fjarlægð milli húsa fer að jafnaði ekki yfir 200 metra. Afmarka má þéttbýli með öðrum hætti í aðalskipulagi sveitarfélags.“

Engin heimild sé til afmörkunar þéttbýlis með öðrum hætti en skilgreint sé í 2. gr. núgildandi skipulags- og byggingalaga nr. 73/1997.

Þann 25. október 2001 skýri félagsmálaráðuneytið lög 17/1996 um gatnagerðargjöld, sem séu sömu lög og varnaraðili hafi byggt gjaldtöku gatnagerðargjalda af sóknaraðila á, þannig að þau taki aðeins til byggingalóða á skipulögðu þéttbýlissvæði. Þá komi fram í úrskurði félagsmálaráðuneytisins að eldri lög um gatnagerðargjald nr. 51/1974 hafi eðli máls samkvæmt einungis tekið til skipulagðra byggingalóða í þéttbýli og að ekki verði séð í lögum um gatnagerðargjald nr. 17/1996, né í lögskýringargögnum að það hafi verið ætlun löggjafans að útvíkka gildissvið laganna hvað þetta varði.

Úrskurður félagsmálaráðuneytisins hafi verið fulltrúum varnaraðila ljós eða í það minnsta hafi átt að vera þeim ljós. Þrátt fyrir það sé sóknaraðila ekki endurgreidd ofgreidd gatnagerðargjöld vegna landssvæðis sem deiliskipulag hafi ekki verið til fyrir, auk þess að vera í dreifbýli, sbr. 2. gr. laga nr. 73/1997.

Sóknaraðili kveðst vísa til 1. mgr. 11. gr. og 12. gr. laga nr. 37/1993. Varnaraðili nýti sér þvingunarúrræði samkvæmt 7. gr. laga nr. 4/1995, þó varnaraðila megi vera ljóst að skuldajöfnunarkrafa sóknaraðila frá 27. ágúst 2007, sé gild. Kröfurnar séu milli sömu aðila, báðar varði greiðslu peninga, krafa sóknaraðila sé ekki fyrnd, sbr. 2. mgr. 1. gr., 2. mgr. 4. gr. og 7. gr. laga nr. 14/1905 og þá liggi fyrir afstaða æðra setts stjórnvalds til sambærilegs ágreinings, sóknaraðila í hag.

Mótbárur varnaraðila hafi í bréfum lögmanns hans fjallað um fyrningu skuldajöfnunarkröfu sóknaraðila auk þess sem því hafi verið haldið fram að eignin Vogaland 18 sé í þéttbýli. Báðum þessum athugasemdum hafi verið svarað á óvéfengjanlegan hátt af sóknaraðila þannig að varnaraðili hafi engin málefnaleg rök til þess að hafna skuldajöfnunarkröfu sóknaraðila.

Varnaraðili sé stjórnvald sem beri að gæta meðalhófs og falla frá því að beita heimildarákvæði 6. gr. laga nr. 90/1991 í tilviki þessu. Varnaraðila beri að öllu virtu að stefna sóknaraðila, fallist varnaraðili ekki á skuldajöfnunarkröfu hans. Við slíka innheimtu fái rök sóknaraðila til skuldajöfnunar að komast að til úrlausnar fyrir dómi.

Sóknaraðili kveðst hafa sýnt sýslumanni fram á, sbr. 2. mgr. 22. gr. laga nr. 90/1991, að fyrir liggi atriði sem valdi því að minnsta kosti að óvíst sé hvort varnaraðili eigi rétt á að nauðungarsala fari fram. Fulltrúi sýslumanns hafi ekki tekið tillit til mótmæla sóknaraðila 6. ágúst 2008. Af þessum sökum sé sóknaraðila nauðsynlegt að krefjast þess að héraðsdómur ómerki ákvörðun sýslumannsins á Eskifirði 6. ágúst 2008, þar sem uppboð á Vogalandi 18 hafi verið ákvarðað.

Gerð sé krafa um að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila málskostnað að mati dómsins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 og einnig lög nr. 50/1988.

III

Í greinargerð varnaraðila kemur fram að sóknaraðili byggi í fyrsta lagi mál sitt á því að húsið að Vogalandi 18 standi fyrir utan þéttbýlið á Djúpavogi og því beri ekki að innheimta gatnagerðargjöld vegna byggingar þess og vísi í því sambandi til úrskurðar félagsmálaráðuneytisins frá 21. október 2001 í máli Seljabrekku ehf. gegn Mosfellsbæ. Sá úrskurður eigi ekki við í máli þessu, þar sem hann varði byggingu húss á lögbýli utan þéttbýlis. Húsið Vogaland 18 sé samkvæmt aðalskipulagi innan þéttbýlisins á Djúpavogi sbr. ljósrit af aðalskipulagi Búlandshrepps sem staðfest hafi verið af félagsmálaráðuneytingu þann 14. júní 1990. Komi mörk þéttbýlisins á Djúpavogi þar fram og þar sjáist skýrt að lóð Vogalands 18 liggi innan marka þéttbýlisins. Röksemdir lögmanns sóknaraðila með tilvísun til 2. gr. skipulags- og byggingalaga nr. 73/1997 eigi ekki við í máli þessu og megi nefna að hús nr. 19 við götuna Vörðu standi um það bil 40 metra frá húsinu við Vogaland 18. Það sé fráleitt að ætla að staðfest aðalskipulag þéttbýlis víki á grundvelli 2. gr. skipulags- og byggingalaga, á þeim grunni hvort hús standi 200 metra frá öðrum húsum, standi það innan skipulagðs og skilgreinds þéttbýlis. Þá megi geta þess að í þéttbýlinu á Djúpavogi búi um 400 manns. Þá sé auk þess mótsögn að finna í málatilbúnaði sóknaraðila með því að hann tali hiklaust um fasteignina Vogaland 18 á Djúpavogi, en forsenda þess að húsið beri götunafn og númer sé að sjálfsögðu sú að götur í þéttbýli séu skýrðar nöfnum til aðgreiningar og síðan beri húsin númer við hverja götu til nánari staðsetningar og sé þetta m.a. staðfest í deiliskipulagi hvers þéttbýlis. Gert hafi verið stofnskjal um lóðina þann 8. apríl 2001 og því skjali þinglýst. Þá hafi verið gerður lóðarleigusamningur um lóðina þann 12. september 2001. Hvort tveggja hafi byggst á skipulagsuppdrætti af Djúpavogi. Væri hús það er mál þetta snúist um utan þéttbýlisins, bæri það væntanlega sjálfstætt nafn, en ekki götunafn og númer. Þegar af þessum ástæðum sé ljóst að málatilbúnaður sóknaraðila sé rakalaus. Geta þurfi þess þó til glöggvunar að við sameiningu Búlands-, Beruness- og Geithellnahrepps árið 1992 hafi nafn hins nýja sveitarfélags orðið Djúpavogshreppur og hafi hann tekið við öllum skyldum og réttindum hinna eldri sveitarfélaga og aðalskipulag Búlandshrepps, sem fyrr sé vísað til, hafi gilt áfram í hinum nýja sveitarfélagi.

Í öðru lagi byggi sóknaraðili mál sitt á því að bundið slitlag hafi ekki verið lagt á götuna að húsinu og engin gatnagerð sé þar fyrirhuguð í náinni framtíð og því hafi álagning gatnagerðargjaldsins ekki verið heimil. Þess sé fyrst að geta að gatan Vogaland hafi verið til áður en húsið nr. 18 hafi verið byggt. Þegar hús sé byggt við skipulagða götu í þéttbýli sé gatnagerðargjald greitt af nýbyggingunni. Ekkert í lögum nr. 17/1996 skyldi sveitarstjórn til þess að leggja bundið slitlag á götuna fyrr en sveitarstjórn sjálf kjósi, en gatnagerðargjaldi sé auk annars ætlað að standa undir slíkum kostnaði. Við byggingu hússins að Vogalandi 18 hafi gilt gjaldskrá um gatnagerðargjöld samkvæmt auglýsingu Djúpavogshrepps um gatnagerðargjöld í hreppnum frá 7. maí 1998. Álagning gatnagerðargjaldsins árið 2001 hafi byggt á þeirri auglýsingu auk 11. gr. reglugerðar nr. 543/1996 um gatnagerðargjald og lögum nr. 17/1996 um sama efni. Engin rök eða heimildir séu til þess að breyta þeirri álagningu nú enda hafi gjöldin verið réttilega á lögð. Fullyrðingum sóknaraðila um að ekkert bendi til þess að gatnagerð fari fram við götuna í nánustu framtíð sé vísað á bug sem ómálefnalegum og órökstuddum, enda sé gatan innan þéttbýlis og sé haldið við sem slíkri.

Í þriðja lagi beri að hafna kröfu sóknaraðila um skuldajöfnuð, jafnvel þótt gild væri, þar sem ætluð krafa hans um ofgreitt gatnagerðargjald sé fyrnd og verði því ekki, jafnvel þótt hún ætti rétt á sér, nýtt til skuldajafnaðar. Kærufrestur til félagsmálaráðuneytis vegna álagningar gatnagerðargjalds af Vogalandi 18 sé liðinn fyrir nær sjö árum. Allur réttur til skuldajafnaðar eða endurkröfu sé því þegar af þeim ástæðum fyrndur. Vísist þar til ákvæða 1. gr. og 3. tl. 3. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905.

Þá megi enn nefna að skuldajöfnun sé ekki tæk í máli þessu þar sem um óskildar kröfur sé að ræða og ekki sambærilegar og þær því ekki hæfar til að mætast. Í raun sé aðeins um eina kröfu að ræða, þ.e. kröfu varnaraðila um fasteignagjöld ársins 2007. Þegar af þeirri ástæðu sé yfirlýsing sóknaraðila um skuldajöfnuð ekki tæk. Þá vakni sú spurning á hvaða rökum krafa sóknaraðila um skuldajöfnuð sé byggð. Sóknaraðili hafi ekki nýtt sé málsskotsleið 5. gr. laga nr. 17/1996 og þann þriggja mánaða kærufrest sem þar sé ákveðinn. Kæruleiðin hindri þó ekki að unnt sé að höfða mál fyrir dómstólum. Sóknaraðili hafi ekki farið dómstólaleiðina með álitaefni sitt en skjóti nú máli vegna nauðungarsölu eignarinnar, sem til sé komið vegna álagningar fasteignagjalda ársins 2007, sem ágreiningsmáli fyrir héraðsdóm. Réttur sóknaraðila til endurkröfu fjár eða skuldajafnaðar, séu slíkar forsendur fyrir hendi, sé fjögur ár talið frá þeim tíma þegar greiðsla var innt af hendi, sbr. ákvæði 5. tl. 3. gr. eldri fyrningarlaga nr. 14/1905 sem í gildi hafi verið fram til 1. janúar 2008 og eigi því við í málinu. Sóknaraðili hafi greitt kröfuna í tvennu lagi í júlí og september 2001, en það sé fyrst með bréfi sínu til varnaraðila 27. ágúst 2007 að hann hafi uppi kröfu um skuldajöfnuð. Þá hafi verið liðin sex ár frá því greiðsla hafi átt sér stað. Þegar af þeirri ástæðu sé ljóst að ef sóknaraðili hefði átt endurkröfurétt vegna fasteignagjaldsins eftir septembermánuð 2001, þá hefði sá réttur verið löngu fyrndur þegar hann hafi loks borið við skuldajöfnuði. Vísa megi einnig í þessu sambandi til 2. mgr. 1. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905.

Samkvæmt framangreindu sé ljóst að engin rök séu fyrir kröfu sóknaraðila og beri því að staðfesta niðurstöðu sýslumannsins á Eskifirði um að áfram skuli haldið nauðungarsölumeðferð á fasteigninni Vogalandi 18 á Djúpavogi.

Um málskostnaðarkröfu krefst varnaraðili vísa til ákvæða 129. gr. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um virðisaukaskattskyldu til laga nr. 50/1988, en mál þetta varði ekki virðisaukaskattskylda starfsemi varnaraðila og beri honum því nauðsyn til að tekið verði tillit til skyldu hans til að greiða virðisaukaskatt af málskostnaði.

IV

Í máli þessu deila aðilar um framgang nauðungarsölu á fasteigninni Vogalandi 18, Djúpavogi sem varnaraðili hefur krafist að fram fari til innheimtu vangoldinna álagðra fasteignagjalda á árinu 2007. Enginn ágreiningur er um réttmæti framangreindrar álagningar en sóknaraðili byggir á að þau hafi verið greidd með yfirlýsingu um skuldajöfnuð í ágústmánuði 2007.

Krafa sú sem sóknaraðili kveðst eiga og hafa með framangreindum hætti notað til skuldajafnaðar, er að hans sögn vegna gatnagerðargjalds sem varnaraðili hafi lagt á hann með ólögmætum hætti á árinu 2001 og sé hún að fjárhæð 813.024 krónur. Liggur fyrir í gögnum málsins og er óumdeilt að gatnagerðargjöld að síðastnefndri fjárhæð voru lögð á sóknaraðila á árinu 2001 og greidd að fullu af hans hálfu með tveimur greiðslum, þeirri síðari 14. september það ár.

Í 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda er kveðið á um að stjórnvöld sem innheimti skatta eða gjöld, skuli endurgreiða það fé, sem ofgreitt reynist lögum samkvæmt ásamt vöxtum skv. 2. gr. Í athugasemdum með frumvarpi til laganna segir um nefnda lagagrein að með stjórnvöldum sé átt við stjórnvöld í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993, þ.e. þá aðila ríkis og sveitarfélaga sem fari með framkvæmdavaldið innan þrískiptingar ríkisvaldsins. Þá er tekið fram að ákvæðið nái bæði til almennra skatta og allra þjónustugjalda sem innheimt séu af ríki og sveitarfélögum. Greinin taki bæði til þess fjár sem kunni að vera oftekið að kröfu stjórnvalda og þess sem greitt sé umfram lagaskyldu af ástæðum sem séu gjaldanda sjálfum að kenna. Í báðum tilvikum eigi gjaldandi rétt á endurgreiðslu samkvæmt lagagreininni og þess sé ekki krafist að hann hafi innt af hendi greiðslu með fyrirvara. Í 4. gr. laganna er mælt fyrir um það krafa um endurgreiðslu samkvæmt lögunum falli úr gildi fyrir fyrningu þegar fjögur ár séu liðin frá því að greiðsla hafi átt sér stað og þegar krafa um endurgreiðslu fyrnist þá fyrnist jafnframt allir áfallnir vextir. Í athugasemdum með þessari grein í frumvarpi til laganna kemur fram að fyrirmæli lagagreinarinnar um fjögurra ára fyrningartíma sé í samræmi við reglur sem gildi um fyrningu sambærilegra krafna samkvæmt lögum nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda.

Ætluð krafa sóknaraðila um endurgreiðslu oftekins gatnagerðargjalds fellur að mati dómsins undir framangreind lagaákvæði, en samkvæmt sérreglu 4. gr. laganna um fyrningu, sem fyrr var rakin, er fyrningartími fjögur ár frá því greiðsla var innt af hendi. Var ætluð krafa sóknaraðila um endurgreiðslu því fyrnd eftir 14. september 2005 og gat því ekki verið grundvöllur skuldajafnaðar á árinu 2007. Verður þegar af þessari ástæðu að hafna kröfu sóknaraðila í máli þessu og jafnframt að staðfesta þá ákvörðun sýslumannsins á Eskifirði 6. ágúst 2008 að taka ekki til greina mótmæli sóknaraðila og halda áfram nauðungarsölu á fasteigninni Vogalandi 18, Djúpavogi.

Með hliðsjón af þessum málsúrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 186.750 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

H-kk-nf B-kk-nf dómstjóri kveður upp úrskurðinn.

Úrskurðarorð:

Staðfest er ákvörðun sýslumannsins á Eskifirði 6. ágúst 2008 um að hafna mótmælum sóknaraðila, Þ-kk-ef S-kk-ef, við framgangi nauðungarsölumeðferðar fasteignarinnar að Vogalandi 18, Djúpavogi, sem fram fer að kröfu varnaraðila, Djúpavogshrepps, og að halda nauðungarsölumeðferðinni áfram.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 186.750 krónur í málskostnað.

H-kk-nf B-kk-nf