E-1875/2022

Mál þetta var höfðað 28. september 2022 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 14. apríl sl. Stefnandi er Þ-kvk-nf S-kvk-nf Ó-kvk-nf, [...], [...], og stefndi Dagar ehf., Lyngási 17, Garðabæ.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda laun og orlof að fjárhæð 95.934 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2022 af 31.978 krónum til 1. febrúar 2022, frá þeim degi af 63.956 krónum til 1. mars 2022 og frá þeim degi af 95.934 krónum til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Stefnandi hóf störf hjá stefnda 28. febrúar 2020 sem þjónustufulltrúi á sviði daglegra ræstinga. Í 4. gr. ráðningarsamnings málsaðila var kveðið á um föst mánaðarlaun og tekið fram að greiðsla fyrir vinnu utan dagvinnutímabils og umfram 40 stundir á viku væri innifalin í mánaðarlaunum. Samkvæmt greininni skyldi stefnandi hafa til umráða bíl á vegum fyrirtækisins sem henni var heimilt að nota til eigin þarfa í samræmi við reglur sem henni hefðu verið kynntar og hún samþykkt. Stefnanda bar að skila bifreið og síma strax við uppsögn eða langvarandi veikindi. Bílinn mátti nota í sumarfríi starfsmanns. Stefnandi hafði einnig til umráða GSM síma á vegum stefnda og skuldbatt sig til að nota hann í samræmi við reglur um símanotkun. Stefnandi greiddi skattaleg afnot af uppgefnum bifreiðahlunnindum samkvæmt reglum ríkisskattstjóra um skattmat vegna tekna manna sem voru í gildi á hverjum tíma. Nam sú fjárhæð 31.978 krónum á mánuði og sú sama upphæð kom fram bæði sem skattskyld laun og sem frádráttarliður á launaseðli.

Stefnanda var sagt upp störfum 29. nóvember 2021 og hún leyst undan vinnuskyldu sama dag, auk þess að vera gert að skila bifreið, tölvu og síma. Stefnandi sendi stefnda tölvupóst 1. desember 2021 þar sem hún óskaði eftir tillögu stefnda að starfslokasamningi og uppgjöri laun, orlofs og hlunnindaákvæða samningsins. Starfsmannastjóri stefnda svaraði sama dag og greindi frá því að stefndi myndi greiða þriggja mánaða uppsagnarfrest út febrúar 2022 og gera upp orlof og hlutfallslegar uppbætur við sama tímapunkt. Við greiðslu launa á uppsagnarfresti voru bifreiðahlunnindi hvorki færð stefnanda til tekna né frádráttar. Að öðru leyti greiddi stefndi stefnanda laun samkvæmt ráðningarsamningi á uppsagnarfresti. Stefnandi leitaði til stéttarfélags síns VR, þar sem hún taldi sig eiga rétt á greiðslu 31.978 krónum á mánuði í stað þess aðhafa afnot af bifreið á uppsagnarfresti. Var kröfunni hafnað af Samtökum atvinnulífsins fyrir hönd stefnda.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu S-kvk-nf H-kvk-nf, mannauðsstjóri stefnda.

II.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að í vinnurétti gildi sú meginregla að réttarstaða starfsmanns skuli vera sú sama á uppsagnarfresti og í vinnusambandi hjá fyrirtæki. Stefnanda hafi því borið að halda afnotum bifreiðar þar til uppsagnarfresti hafi lokið þrátt fyrir að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi hennar. Við höfnun stefnda á vinnuframlagi stefnanda hafi stofnast greiðsluskylda stefnda gagnvart henni í samræmi við þau bifreiðahlunnindi, þ. e. skatt, sem stefnandi hafi greitt af bifreiðinni. Sú fjárhæð hafi numið 31.978 krónum á mánuði sem stefnda beri að greiða á uppsagnarfresti vegna missis stefnanda á afnotum bifreiðarinnar á þeim tíma, þ. e. vegna desember 2021 og janúar og febrúar 2022, alls 95.934 krónur.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt grein 1.9 í kjarasamningi VR og SA eigi laun að greiðast fyrsta dag eftir að mánuði þeim lýkur sem laun eru greidd fyrir. Innheimtutilraunir hafi reynst árangurslausar og því sé málshöfðun nauðsynleg og farið fram á ítrustu kröfur eftir lögum og kjarasamningum. Þá vísar stefnandi til laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga nr. 139/2003 um tímabundna ráðningu starfsmanna, meginreglna vinnuréttar, kjarasamnings VR og SA og bókana sem teljist hluti kjarasamninga. Um vaxtakröfur vísar stefnandi til reglna III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Krafa um málskostnað byggi á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 129. gr sömu laga, auk þess sem krafist sé virðisaukaskatts á málskostnað þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyld.

III.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að kröfur stefnanda eigi sér hvorki stoð ílögum, kjarasamningi, né ráðningarsamningi aðila. Starfsemi stefnda byggi m. a. á því að starfsmenn sinni þjónustu á mismunandi stöðum yfir daginn. Til að komast á milli staða fái sumir starfsmenn merkta bifreið sem þeir geti nýtt til hagræðis í ferðir til og frá vinnu, auk styttri persónulegra nota. Bifreiðahlunnindi sem skylt sé að tekjufæra á starfsmann samkvæmt reglum Skattsins teljist ekki til launa og því ekki greidd af þeim launatengd gjöld sem greidd eru af launum. Afnot stefnanda af bifreið stefnda endurgjaldslaust utan vinnutíma hafi verið hlunnindi umfram lágmarkskjör kjarasamninga, bundin þeim skilyrðum og forsendum sem tilgreind hafi verið í ráðningarsamningi aðila.

Textaskýring á ákvæði ráðningarsamnings

Stefndi byggir á að í ráðningarsamningi stefnanda og stefnda hafi verið sérstaklega samið um réttarstöðu aðila ef til uppsagnar kæmi og uppsagnarfrestur væri ekki unninn. Þar segi nánar tiltekið:

„Starfsmaður hefur til umráða bíl á vegum fyrirtækisins sem honum er heimilt að nota til eigin þarfa í samræmi við þær reglur sem starfsmanni hafa verið kynntar og hann samþykkt. Starfsmanni ber að skila bifreið og síma strax við uppsögn eða langvarandi veikindi.“

Í ráðningarsamningi hafi því með skýrum hætti verið samið um að starfsmanni bæri að skila bifreiðinni þegar vinnuframlag væri afþakkað og enginn ágreiningur um það atriði. Umsamin forsenda fyrir vinnutengdum og persónulegum afnotum stefnanda hafi verið að hún væri við störf. Lögbundin bifreiðahlunnindi 31.978 krónur á mánuði hafi verið tekjufærð á launaseðil stefnanda en stefndi hafi ekki greitt þá fjárhæð í peningum til stefnanda. Stefnandi hafi ekki haft afnot bifreiða rá uppsagnarfresti og hlunnindin þar af leiðandi ekki lengur til staðar. Stefnda hafi því verið óheimilt að tekjufæra þau á launaseðli stefnanda eftir skil bifreiðar, ólíkt því sem stefndi hafi gert meðan stefnandin aut hlunnindanna. Greiðsluskylda hafi því ekki getað verið hjá stefnda þegar bifreiðinni var skilað í samræmi við skýrt ákvæði ráðningarsamnings. Sönnunarbyrðin um að samið hafi verið um annað hvíli öll á stefnanda.

Eðli bifreiðahlunninda og framkvæmd stefnda

Þá byggir stefndi á því að afnot af bifreið séu ekki laun frekar en önnur persónuleg hlunnindi og fríðindi sem atvinnurekendur veiti starfsmönnum, svo sem frítt eða niðurgreitt fæði, sími, tölva og nettengingar sem heimilt er að nota til persónulegra afnota. Samkvæmt 7. gr. laga nr. 90/2003 beri að færa launamönnum sem njóti hlunninda þau til tekna samkvæmt reglum Skattsins um skattmat eins og þær eru hverju sinni. Sú skattalega meðferð hafi ekkert með laun að gera. Af öllum launum beri að greiða orlof en orlof sé ekki greitt af hlunnindum frekar en lífeyrissjóðsgreiðslur eða önnur launatengd gjöld. Stefnandi geri ekki kröfu um að stefndi greiði orlof af stefnufjárhæðinni þótt krafan sé byggð á ráðningarsamningsbundnum kjörum og sé studd í stefnu við meginreglur vinnuréttar og samningaréttar en ekki skaðabótaréttar. Umsamin bifreiðahlunnindi stefnanda eigi sér enga stoð í kjarasamningi aðila en þar séu einvörðungu ákvæði um notkun eigin bifreiðar starfsmanns fyrir hönd atvinnurekanda, sbr. gr. 3.6. í kjarasamningi. Hlunnindin hafi því aðeins stoð í ráðningarsamningi og reglum stefnda og fari alfarið eftir þeim skilyrðum og forsendum. Ákvæði um persónuleg afnot starfsmanna af bifreiðum stefnda hafi verið í ráðningarsamningum fjölmargra starfsmanna til margra ára. Hafi enginn ágreiningur verið um túlkun þeirra enda texti þeirra skýr. Samkvæmt orðanna hljóðan hafi starfsfólk skilað inn bifreið í lengri veikindum og viðuppsögnhafiuppsagnarfrestur ekki verið unninn og stefndi þá eðlilega ekki fært bifreiðahlunnindi til tekna. Sama framkvæmd hafi verið þegar starfsmönnum hafi verið gert að skila bifreið í sumarfríi og stefndi ekki greitt greiðslur til umræddra starfsmannaí þeim tilvikum.

R áðningarsamningsbundin hlunnindi við ákveðin skilyrði Þá bendir stefndi á að í dómaframkvæmd Hæstaréttar og Félagsdóms hafi verið lagt til grundvallar að aðilar ráðningarsambandsins hafi frjálsa heimild til að semja um að yfirborga ákveðna þætti kjarasamnings umfram aðra, t. d. dagvinnukaup en ekki yfirvinnukaup. Samning s frelsi atvinnurekenda og starfsmanns takmarki st einvörðungu við að heildarkjör séu ekki lægri en samkvæmt kjarasamningi. Með yfirborgun og ráðningarsamningsbundnum hlunnindum sé komið út fyrir svið kjarasamninga. Atvinnurekendur séu þannig ekki skuldbundnir til að yfirborga yfirvinnu í sama hlutfalli og er milli dagvinnu og yfirvinnu í kjarasamningi, sbr. dóm Félagsdóms í máli nr. 5/1990, sem og dóma Hæstaréttar í málum nr. 351 og 352/1999 og 394/2013. Atvinnurekendum sé að sama skapi heimilt að semja við starfsfólk um að greidd séu hærri laun yfir tiltekið tímabil, svo sem t. d. að greiddur sé fastur bónus á sumrin ef mest væri að gera hjá fyrirtæki á þeim tíma. Túlkun stefnanda gangi í berhögg við framangreint enda feli hún í sér að atvinnurekanda sé óheimilt að semja við starfsmann um að hlunnindi séu til staðar í ákveðnum tilvikum t. d. þegar starfsmaður er við störf en ekki öðrum tilvikum eins og t. d. í lengri veikindum, í orlofi og á uppsagnarfresti. Túlkun stefnanda feli í sér grundvallarbreytingu á eðli kjarasamninga en hvorki þeir né lög nr. 55/1980 hafi verið túlkuð á þann veg sem stefnandi haldi framen fyrir því beri stefnandi alla sönnunarbyrði.

IV.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður segir lýtur deila málsaðila að uppgjöri vegna starfsloka stefnanda hjá stefnda og hvernig túlka skuli ákvæði ráðningarsamnings aðila vegna bifreiðahlunninda. Stefnandi telur sig eiga rétt á greiðslu í stað þess að hafa afnot af bifreið á uppsagnarfresti og gerir kröfu um að stefndi greiði sér þá fjárhæð sem tekjufærð var mánaðarlega hjá stefnanda vegna bifreiðahlunnindanna.

Í dómkröfum stefnanda segir að krafist sé greiðslu launa og orlofs en ljóst er að ekki er krafist orlofs heldur eingöngu þeirrar fjárhæðar á uppsagnarfresti sem nam bifreiðahlunnindunum samkvæmt reglum ríkisskattstjóra á hverjum tíma.

Málsaðilar gengu frá ráðningarsamningi þegar stefnandi hóf störf hjá stefnda en samkvæmt 4. gr. þess samnings, skyldi stefnandi hafa til umráða bifreið á vegum fyrirtækisins sem henni var heimilt að nota til eigin þarfa, þ. m. t. í sumarleyfi, í samræmi við reglur sem henni hefðu verið kynntar og hún samþykkt. Stefnanda bar að skila bifreiðinni strax við uppsögn eða langvarandi veikindi.

Svigrúm einstakra vinnuveitenda og launþega til að semja um laun og önnur starfskjör takmarkast við það að þau séu hinum síðarnefnda jafn hagstæð eða betri en kveðið er á um í kjarasamningum viðkomandi stéttarfélags. Er óumdeilt í málinu að starfskjör stefnanda hafi verið umfram rétt hennar samkvæmt kjarasamningi og lögbundin lágmarkskjör, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980. Hömlur á samningsfrelsi þurfa að vera skýrar svo heimilt sé að víkja samningi um laun eða önnur starfskjör til hliðar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. febrúar 2000 í máli nr. 351/1999. Með yfirborgunum eða öðrum starfskjörum, svo sem bifreiðahlunnindum, er komið út fyrir svið kjarasamnings þar sem lágmarkskjör launþega eru ákveðin. Í ráðningasamningi var sérstaklega tekið fram að við uppsögn þar sem uppsagnarfrestur væri ekki unninn bæri stefnanda að skila bifreið síðasta vinnudag. Við aðalmeðferð málsins var á það bent af stefnanda að ráðningarsamningurinn hafi verið saminn einhliða af stefnda sem hafi verið í yfirburðaraðstöðu og stefnandi ekki verið í aðstöðu til að gera athugasemdir við einstök ákvæði hans. Þar sem um hlunnindi umfram lágmarkskjör er að ræða, sbr. framangreint, er ekki fallist á að slík sjónarmið komi til álita enda hlunnindin til hagsbóta fyrir stefnanda. Því hafi verið heimilt að skilyrða hlunnindi vegna bifreiðar við að stefnandi væri við vinnu, enda komið út fyrir lög- og kjarasamningsbundin kjör stefnanda.

Þá er til þess að líta að samkvæmt þeim launaseðlum stefnanda sem liggja fyrir í málinu vegna september og nóvember 2021, meðan hún var við störf hjá stefnda, kemur fram að bifreiðahlunnindi að fjárhæð 31.978 krónur voru færð henni til tekna. Á þeim launaseðlum voru bifreiðahlunnindi að sömu fjárhæð jafnframt dregin frá launum stefnanda. Af því leiðir að stefnandi fékk í raun enga greiðslu greidda vegna hlunnindanna. Aðstæður í máli þessu eru því alls ósambærilegar þeim sem voru uppi í dómi Hæstaréttar 3. nóvember 2011 í máli nr. 11/2011, þar sem ekki þótti sýnt fram á að bifreiðastyrkur hafi ekki verið hluti af starfskjörum starfsmanns, en þar var enginn frádráttur vegna bifreiðastyrks tilgreindur á launaseðlum. Að öllu framangreindu gættu, hefur stefnandi ekki sýnt fram á að umþrætt bifreiðahlunnindi hafi verið hluti launa hennar sem stefnda hafi borið að greiða fyrir á uppsagnarfresti. Ber því að sýkna stefnda.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

M-kvk-nf T-x-x héraðsdómari kveður upp dóm þennan að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð:

Stefndi, Dagar ehf. er sýkn af kröfum stefnanda, Þ-kvk-ef S-kvk-ef Ó-kvk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

M-kvk-nf T-x-x