S-213/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 29. febrúar sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Eskifirði, útgefinni 19. nóvember 2007 á hendur Þ-kk-þgf G-kk-þgf, kt. 000000-0000, Mánabraut 1, Höfn “fyrir fiskveiðibrot, með því að hafa, mánudaginn 17. september 2007, sem skipstjóri á fiskiskipinu Hvanney SF-51, skipaskrárnúmer 2403, sem er 246,25 brúttórúmlestir og 26,6 metrar að lengd, verið á dragnótaveiðum, á skipinu, í fiskveiðilandhelgi Íslands, fyrir Suðausturlandi, um 8 sjómílum austur af Stokksnesi, á stað 64° 14,6' N og 014° 38,7' V, og notað við veiðarnar dragnót sem ekki var útbúin svonefndum leggglugga, eins og áskilið var á þessu svæði.

Telst þetta varða við 1. gr., 2. gr. og 4. gr., sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi, sbr. 6. gr. og 7. gr., sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 788/2006 um dragnótaveiðar, sbr. 5. gr., 9. gr. og 14. gr. sbr. 15. gr. laga 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sbr. breytingarlög.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.

Þá er skv. 16. gr., 4. mgr. 19. gr. og 20. gr. laga nr. 79/1997, sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 788/2006 og 5. gr. reglugerðar nr. 750/2006, krafist upptöku á fjárhæð sem svarar til andvirðis þeirra veiðafæra skipsins, sem notuð voru við hinar ólöglegu veiðar, þ.m.t. dragstrengjum og þeim afla sem fékkst með ólögmætum hætti við veiðarnar, sem var samtals 8.120 kg. af ýmsum fiskitegundum, allt samkvæmt mati kunnáttumanna. Þess er krafist að andvirði afla og veiðafæra renni til Landhelgissjóðs Íslands.”

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvalds, en til vara að upptökukröfum ákæruvalds verði vísað frá dómi. Til þrautavara er þess krafist að ákærði verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá er gerð krafa um málsvarnarlaun.

II.

Málavextir

Samkvæmt kæru Landhelgisgæslu Íslands, dagsettri 17. september 2007, sem undirrituð er af K-kk-þgf Þ. J-kk-þgf, skipherra, fóru tveir skipverjar frá varðskipinu Ægi til eftirlits um borð í m/s Hvanney SF-51 sama dag kl. 08.47. Í kærunni segir að báturinn hafi verið að dragnótaveiðum um 8 sjómílur austur af Stokksnesi, nánar tiltekið á stað 64° 14,6' N og 014° 38,7' V. Við athugun um borð hafi komið í ljós að báturinn hafi verið nýbúinn að kasta dragnótinni og með veiðarfærið í sjó. Áður en báturinn hífði hafi skipstjórinn viðurkennt að nótin væri ekki með leggglugga eins og áskilið væri í 2. gr. c-lið, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi, sem sett væri með stoð í 9. gr. laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands nr. 79/1997 og 7. gr. reglugerðar nr. 788/2006 um dragnótaveiðar, sem sett væri með stoð í 6. gr. áðurgreindra laga.

Í kærunni segir að frá þeim stað þar sem m/s Hvanney hafi verið að veiðum hafi styst verið um 10,4 sjómílur í mörkin á skilju- og legggluggahólfinu samkvæmt reglugerð nr. 750/2006.

Eftir að báturinn hafi verið búinn að hífa hafi eftirlitsmenn varðskipsins staðfest að legggluggann vantaði á dragnótina. Afli í kastinu hafi verið 1.200 kg. af ýsu, þorski, steinbít, langlúru o.fl. Einhver afli hafi þegar verið fyrir í bátnum en þetta hafi verið annað kast bátsins þennan sólarhringinn. Skipstjóri m/s Hvanneyjar hafi borið fyrir sig misskilning og að hann hafi talið veiðarfærið löglegt fyrir þetta hafsvæði.

Klukkan 10.57 hafi yfirstýrimaður varðskipsins verið fluttur yfir í m/s Hvanney til að staðfesta athuganir eftirlitsmanna varðskipsins og ganga frá innsigli á ólöglegu dragnótinni. Skipstjóra m/s H-kvk-ef hafi síðan verið sagt að halda til hafnar á Hornafirði þar sem mál hans yrði rannsakað.

Í upplýsingaskýrslu lögreglu, dagsettri 17. september 2007, segir að farið hafi verið að Hornafjarðarhöfn og þar hafi lögregla tekið á móti bátnum Hvanney SF-51 þegar hann hafi lagst að bryggju. Rætt hafi verið við skipstjóra og honum kynnt að meta yrði verðmæti veiðarfæra, sem notuð hefðu verið við veiðarnar, svo og verðmæti afla um borð í skipinu. Ákveðið hafi verið í samráði við sýslumannsfulltrúa að kalla til E-kk-þf J-kk-þf Þ-kk-þf, útibússtjóra Fiskmarkaðs Suðurnesja á Höfn, til að meta aflann og N-kk-þf J-kk-þf, netagerðarmeistara og útibússtjóra Ísnets á Höfn, til að meta veiðarfæri.

Í skýrslunni segir að E-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf hafi annast löndun úr skipinu ásamt áhafnarmeðlimum og flutt aflann í húsnæði Fiskmarkaðarins þar sem hann hafi verið veginn. N-kk-nf J-kk-nf hafi komið um borð og skoðað veiðarfærin. Eftir þá skoðun hafi veiðarfærið verið tekið í land til að gera á því viðeigandi breytingar, þ.e. setja í það leggglugga.

Í upplýsingaskýrslu lögreglunnar segir ennfremur að legggluggi sé net, sem lagt sé þvert á efnið í poka dragnótarinnar. Netið í pokanum liggi þannig að þegar togálag komi á pokann þrengist möskvar hans og lengist. Í leggglugganum verði möskvar netsins hins vegar ferningslaga við togálag þannig að möskvarnir haldist vel opnir og sjór streymi auðveldlega í gegn. Tilgangur legggluggans sé sá að smærri fiskar eigi greiða leið út úr veiðarfærinu í gegnum efra byrði pokans þegar verið sé að draga.

Meðal gagna málsins er verðmat N-kk-ef J-kk-ef á veiðarfærum m/s Hvanneyjar SF-51, dagsett 17. september 2007. Að mati hans er verðmæti dragnótar 297.056 krónur og dragnótartóga 109.554 krónur eða samtals 406.610 krónur.

Þá er einnig meðal gagns málsins er verðmat E-kk-ef J-kk-ef Þ-kk-ef á afla bátsins, dagsett 20. september, ásamt meðfylgjandi gögnum. Er verðmæti aflans metið þar á 1.336.408 krónur.

Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dóminum.

Ákærði viðurkenndi að hafa haft í frammi háttsemi þá, sem greinir í ákæru, en kvaðst telja háttsemina refsilausa. Hann sagðist ekki hafa vitað betur en að hann væri með lögleg veiðarfæri í umræddri veiðiferð. Sagði hann að veiðarfærin hefðu verið keypt af löggiltum veiðarfæraframleiðanda. Hann sagði að sér hefði ekki verið kunnugt um umrædda reglugerð, sem mælti fyrir um notkun dragnótar með leggglugga á þessu svæði og sagðist hann t.d. hafa merkt við í veiðidagbókinni að dragnótin væri ekki með leggglugga. Ásetningur hans hefði því ekki staðið til þess að brjóta gegn reglugerðinni. Hann sagði að skipið hefði verið búið að kasta nótinni í tvígang umræddan dag þegar varðskipið hefði komið að þeim. Aflinn í lestinni hefði einnig verið frá deginum áður, en þá hefðu þeir einnig verið að veiðum. Hann staðfesti að veiðarfærin hefðu verið keypt vorið 2007 af netagerð á Ólafsvík. Hann sagði að skipið hefði verið á veiðum með þessi veiðarfæri frá þeim tíma og þá og m.a. á því svæði, sem reglugerðin áskildi notkun leggglugga. Hann sagði að fiskiskipið Hvanney hefði verið eina skipið frá Hornafirði, sem hefði verið á dragnótaveiðum á þessum tíma.

Aðspurður sagðist ákærði gera sér grein fyrir hvað legggluggi væri og sér hefði verið kunnugt um að dragnót skipsins væri ekki með slíkan útbúnað. Hann sagði að leggglugginn gerði það að verkum að möskvarnir héldust betur opnir og þannig skildist smáfiskur frá aflanum. Hann sagði að auðvelt væri að sjá ef dragnót væri með leggglugga. Aðspurður kvaðst ákærði telja að framlagt mat á veiðarfærum væri eðlilegt.

Aðspurður sagðist ákærði hvorki hafa verið eigandi skipsins, veiðarfæranna né aflans. Venju samkvæmt hafi hann þó átt rétt á hlutdeild úr aflanum.

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 17. september sl., sem er í samræmi við skýrslu hans hér fyrir dómi.

III.

Niðurstaða

Eins og að framan greinir kom Landhelgisgæsla Íslands að ákærða hinn 17. september sl. að dragnótaveiðum á fiskiskipinu Hvanney fyrir Suðausturlandi, um 8 sjómílum austur af Stokksnesi, á stað, sem er nánar tilgreindur í ákæru. Óumdeilt er að ákærði, sem var skipstjóri á skipinu, notaði við veiðarnar dragnót, sem ekki var útbúin svonefndum leggglugga, eins og áskilið var á þessu svæði í reglugerð nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi.

Áðurgreind reglugerð var sett með stoð í lögum nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og öðlaðist gildi 1. september 2006. Samkvæmt 1. og 2. gr. reglugerðarinnar voru veiðar með dragnót bannaðar á nánar tilgreindu svæði fyrir Suðausturlandi, nema dragnótin væri búin svonefndum leggglugga. Í 4. gr. reglugerðarinnar sagði að legggluggi væri netstykki, sem skorið væri á legg og komið fyrir á efra byrði pokans með nánar tilgreindum hætti.

Með reglugerð nr. 910/2007, sem tók gildi 10. október 2007, var reglugerð nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi felld úr gildi án þess að í stað hennar kæmu efnislegar reglur.

Í málinu hefur verið lagt fram bréf Hafrannsóknastofnunar til Sjávarútvegsráðuneytisins, dags. 3. október 2007, ásamt meðfylgjandi greinargerð stofnunarinnar með tillögum um aðgerðir til að auka aðgengi fiskiskipa að ýsu, ufsa og karfa. Fram kemur í greinargerðinni að í erindi sjávarútvegsráðuneytisins, dags. 21. september 2007, hafi þess verið óskað að stofnunin gerði tillögur um mótvægisaðgerðir vegna skerðingar þorskveiðiheimilda með sérstöku tilliti til aukinna veiðimöguleika á ýsu, ufsa og karfa. Í því samhengi hafi ráðuneytið óskað sérstaklega eftir því að könnuð yrði m.a. rýmkun á notkun skilja fyrir Suðausturlandi með tilliti til nýtingar ýsustofns.

Í greinargerðinni leggur Hafrannsóknastofnun m.a. til að tímabundnar breytingar verði gerðar á viðmiðunarmörkum ýsu. Gildandi viðmiðunarmörk kveði á um það að ef hlutfall 45 cm og smærri ýsu í afla sé yfir 30% eigi að loka svæðinu eða leyfa veiðar með skiljum. Þetta hafi verið gert til verndunar smáýsu og til að nýta betur uppvaxandi árganga, svo og vegna mikils brottkasts á ýsu. Úthlutað aflamark ýsu næsta fiskveiðiár sé 100 þúsund tonn. Spá um aldursskiptingu aflans árin 2007 og 2008 geri ráð fyrir að um 80% aflans í fjölda verði af árgöngum 2002 og 2003 og þar af sé hlutur árgangs 2003 um 50-60%. Þetta sé óvenjulegt ástand þar sem árgangur 2003 sé sá langstærsti, sem fram hafi komið í áratugi. Að óbreyttum viðmiðunarmörkum sé ljóst að erfitt verði fyrir flotann að veiða úthlutað aflamark þar sem verulegur hluti árgangs 2003 verði undir viðmiðunarmörkum á fiskveiðiárinu 2007/2008. Hætta sé á að flotinn muni þá sækja stífar í eldri ýsu, sem hlutfallslega lítið sé af og sókn í þann hluta stofnsins verði allt of mikil. Mið hliðsjón af framansögðu leggur stofnunin til í greinargerð sinni að viðmiðunarmörkunum verði breytt þannig að ef meira en 25% ýsuafla er 40 cm eða minni verði viðkomandi svæði lokað fyrir veiðum.

Í greinargerðinni segir síðan að ef ráðuneytið fari eftir framangreindum tillögum Hafrannsóknastofnunar um breytingar á viðmiðunarmörkum þurfi jafnframt að breyta veiðiaðferðum, sérstaklega hvað varði veiðar með fiskibotnvörpu. Við þær aðstæður sem nú séu uppi og lýst sé að framan, sé ljóst að með notkun skilju við ýsuveiðar sé verið að velja hraðvaxta ýsu úr árgöngum 2002 og 2003, en smærri ýsa sé síuð frá með skilju eða stórum möskva. Slíkt geti bæði haft skaðleg áhrif á samsetningu árganganna þar sem hægvaxta ýsa sé friðuð meira en sú hraðvaxta. Einnig geti þetta valdið auknum afföllum á ýsu ef hún er síuð oft í gegnum skilju eða möskva. Því leggur Hafrannsóknastofnun til í greinargerð sinni til sjávarútvegsráðuneytisins að reglugerð um notkun skilju við Suðausturland verði afnumin, þ.e. reglugerð nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi. Eins og áður greinir var það gert með reglugerð nr. 910/2007, sem tók gildi 10. október 2007 eða þremur vikum eftir að ákærði var staðinn að hinum ætluðu ólöglegu veiðum eins og nánar greinir í ákæru og rúmum mánuði áður en ákæra í málinu var gefin út.

Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 segir að hafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður var framinn til þess er dómur gengur, skuli dæma eftir nýrri lögunum, bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Þar segir og að hafi refsiákvæði laga fallið úr gildi af ástæðum, sem ekki beri vitni um breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðar, skuli dæma eftir lögum þeim, sem í gildi voru, þegar brot var framið.

Frá því að ætlað brot var framið hafa ekki verið gerðar breytingar á refsiákvæðum laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og reglugerðar nr. 788/2006 um dragnótaveiðar, sem vísað er til í ákæru. Við mat á refsinæmi verknaðar ákærða réð hins vegar úrslitum ákvæði reglugerðar nr. 750/2006 um verndun smáfisks við tog- og dragnótaveiðar fyrir Suðausturlandi, en sú reglugerð var sett með heimild í lögum nr. 79/1997. Eftir brottfall þeirrar reglugerðar var ekki lengur gerður áskilnaður um það í íslenskum rétti að við dragnótaveiðar á nánar tilgreindum svæðum fyrir Suðausturlandi væri notuð dragnót, sem búin væri leggglugga.

Með vísan til þeirra röksemda í áðurtilvitnaðri greinargerð Hafrannsóknastofnunar um að notkun skilju við ýsuveiðar, eins og áskilið var í reglugerð nr. 750/2006, geti bæði haft skaðleg áhrif á samsetningu þar tilgreindra árganga, þar sem hægvaxta ýsa sé friðuð meira en sú hraðvaxta, og valdið auknum afföllum á ýsu ef hún er síuð oft í gegnum skilju eða möskva, verður að telja líkur að því leiddar að áðurgreind reglugerð hafi verið felld úr gildi vegna breytts mats þess stjórnvalds, sem samkvæmt lögum hefur heimild til að setja reglur um þessi efni, á því hvaða veiðiaðferðum skuli beitt við dragnótaveiðar til að ná fram því markmiði laga nr. 79/1997 að stuðla að viðgangi og hagkvæmri nýtingu nytjastofna innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi, sbr. 1. gr. laganna. Að þessu athuguðu þykir samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga bera að dæma málið eftir þeim reglum, sem nú gilda um þessi efni. Leiðir það óhjákvæmilega til þess að sýkna ber ákærða af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Samkvæmt framansögðu skal sakarkostnaður að fjárhæð 285.492 krónur greiðast úr ríkissjóði, þar af málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef Þ. G-kk-ef hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 250.992 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

R-kvk-nf B-kvk-nf dómstjóri kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf G-kk-nf, er sýkn af kröfum ákæruvalds í máli þessu.

Sakarkostnaður að fjárhæð 285.492 krónur greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef Þ. G-kk-ef hrl. að fjárhæð 250.992 krónur.

R-kvk-nf B-kvk-nf