S-1029/2013

Mál þetta, sem dómtekið var 11. mars 2014, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 10. desember 2013 á hendur X, kt. 000000-0000, [...], fyrir skilasvik, með því að hafa á tímabilinu frá 7. október 2010 til 7. júní 2011, í starfi sínu sem stjórnarmaður í [...] ehf., kt. 000000-0000 sem hann hafði jafnframt prókúruumboð fyrir, í 238 skipti tekið út af reikningi félagsins nr. [...] hjá Sparisjóði Vestmannaeyja að samtals fjárhæð kr. 2.977.037, með því að millifæra fjármagn yfir á eigin reikning nr. [...], taka út reiðufé í hraðbönkum og einnig greiða fyrir ýmsar vörur og þjónustu, og þannig skert rétt lánadrottna og komið í veg fyrir að eignir búsins kæmu þeim að gagni, en félagið var tekið til gjaldþrotaskipta þann 31. mars 2011 með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness.

Telst þetta varða við 3. og 4. tl. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu og að sakarkostnaður, þ.m.t. hæfileg málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, greiðist úr ríkissjóði. Til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa.

I

Málsatvik eru með þeim hætti að G-kk-nf E-kk-nf hdl., skipaður skiptastjóri í þrotabúi [...] ehf. kt. 000000-0000, sendir í desember 2011, kæru eða beiðni um lögreglurannsókn til embættis sérstaks saksóknara vegna meintra auðgunarbrota, skattalagabrota og brot á lögum um einkahlutafélög. Að mati skiptastjóra þá hafði ákærði sem sat í stjórn fasteignafélagsins og hafði jafnframt prókúruumboð fyrir félagið, gert leigusamninga fyrir hönd félagsins um fasteignina Völuteig 8 í Mosfellsbæ, jafnvel eftir að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta. Auk þess að hafa tekið til sín það fé sem kom inn í félagið í formi leigugreiðslna, með því að millifæra féð inn á reikning sinn eða taka það út í hraðbönkum. Engu bókhaldi hafi verið skilað inn fyrir félagið til skiptastjóra þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og því hafi ekki verið hægt að sannreyna kaup á vörum og hvort það hafi verið í þágu félagsins.

Málið var með bréfi dagsettu 21. maí 2012, framsent frá embætti sérstaks saksóknara til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Ákærði mætti í skýrslutökur hjá lögreglu þann 27. nóvember 2012 og 17. desember 2012.

II

Hér verða eftir þörfum raktir framburðir ákærða og vitna fyrir dómi.

Ákærði neitaði sök. Ákærði bar fyrir dómi að hann hafi tekið yfir félagið sem vinargreiða við félaga hans A sem hafi átt þetta félag en A hafi verið á leið í gjaldþrot. Greiðinn hafi verið í því fólginn að taka yfir fasteign félagsins, Völuteig 8 í Mosfellsbæ og koma henni í stand og rekstur með því að fá þar inn leigjendur. Það hafi verið von þeirra beggja að leiðréttingar fengjust síðar á lánum sem á eigninni hvíldu. Fram kom að þetta hafi verið í október 2010 en ákærði hafi verið skráður sem stjórnarmaður í félaginu þann 7. ágúst 2010.

Ákærði bar að húsið að Völuteigi 8 í Mosfellsbæ hafi á þessum tíma verið autt, óíbúðarhæft og í niðurníðslu auk þess búið hafi verið að loka fyrir hita og rafmagn. Húsið væri gamalt timburhús og hafi hann komið því í lag með því að laga rafmagn, hita, lagað þak og opnaleg fög, losað stíflur, lagað lóð, málað eignina og margt fleira. Taldi hann að ef hann hefði ekki komið því í stand þá hefði húsið sennilega orðið ónýtt því lagnir hefðu sprungið í frosti. Hann taldi að hann hafi lagt fram 70 – 100.000 krónur bara til þess að opna fyrir hita og rafmagn til hússins. Hann hafi ekki haldið saman þeirri vinnu sem hann hefði lagt í húsið og ekki haldið saman reikningum vegna þess. Taldi hann aðspurður að vinna hans væri ekki undir 3 milljónum króna. Ekki hafi verið gerðir samningar um greiðslur til hans en það hafi átt að gerast þegar leigjendur hafi verið komnir í húsið, fram að því myndi hann ekki þiggja greiðslur. Eftir það hafi hann átt að fá 200.000 krónur fyrir stjórnarsetu auk launa fyrir hans vinnu. Hann hafi hins vegar ekki átt að vinna frítt eða greiða sjálfur útlagðan kostnað svo sem vegna aksturs.

Fram kom að ákærði hafi verið gjaldþrota skömmu áður en hann tók við félaginu. Spurður upplýsti hann að hann væri að klára nám sem smiður. Þá kom fram að ákærði vissi eitthvað um stöðu félagsins þegar hann tók það yfir, það hafi verið ólögmætt lán á húsinu en hann hafi talið að það væri vonarglæta að bjarga þeim málum ef starfsemi myndi hefjast í húsinu og þá yrði samningsstaða við bankann hugsanlega betri. Ákærði kvaðst ekki hafa skoðað stöðu félagsins að öðru leyti þannig hafi hann til dæmis ekki skoðað ársreikninga félagsins. Hann hafi hins vegar rætt við bankann út af láninu í nóvember eða desember 2010 með tilliti til þeirra leigusamninga sem hann hafi gert.

Ákæri bar að þegar eignin hafi verið orðin leiguhæf hafi hann gert fimm leigusamninga þann 7. október 2010 við leigutaka. Leigð hafi verið út herbergi í húsinu. Félagið hafi fengið leigutekjur af þessu og hafi leigan runnið inn á reikning í eigu félagsins sem hafi verið stofnaður í þessum tilgangi. Hafi hann fengið upplýsingar hjá endurskoðanda að réttast hafi verið að gera þetta með þessum hætti og þannig nota tékkareikninginn sem sjóðsbók.

Spurður um hvort hann hafi fengið vitneskju um árangurslaust fjárnám sem hafi verið gert hjá félaginu þann 17. janúar 2011 sagði hann svo ekki vera. Einnig hafi hann ekki fengið tilkynningu um fyrirkall vegna gjaldþrotaskipta. Hann hafi ekki vitað um gjaldþrotaskiptin fyrr en skiptastjóri hafi haft samband við hann í júní 2011. Birtingar hafi farið fram þar sem hann hafi verið með lögheimili að [...] í Reykjavík en hann hafi þá verið fluttur í Hveragerði. Eftir að hann hafi vitað um gjaldþrotið hafi hann sent skiptastjóra afrit af leigusamningum auk einhverra annarra gagna. Þá kom fram að hann hafi aldrei borgað af því „ólögmæta láni“ sem hafi hvílt á eigninni meðan hann hafi verið í stjórn.

Borinn var undir ákærða listi þar sem fram koma 238 tilvik þar sem tekið er út af reikningi félagsins. Ákærði bar að í öllum tilfellum hefðu úttektir og millifærslur verið í þágu félagsins. Aðspurður sagðist ákærði ekki hafa neinar kvittanir bak við þessar úttektir en hann hafi sent í pósti einhver gögn til skiptastjóra. Þá upplýsti hann að úttektir í Byko og Húsasmiðjunni hafi verið gerðar í nafni félagsins og hans nafni. Hann upplýsti að reikningur nr. [...] væri hans reikningur og hefðu millifærslur í öllu tilfellum verið lagðar inn á hann.

Vitnið A bar fyrir dómi að hann og ákærði þekktust og að hann hafi átt [...] ehf., áður en ákærði hafi tekið það yfir en sjálfur hafi hann tekið það yfir frá öðrum. Hann sagði að á fasteign félagsins að Vörðuteigi 8 í Mosfellsbæ hafi verið erlent lán og hafi hann vonast eftir því að það yrði á endanum leiðrétt og þá hefðu verið möguleikar fyrir félagið að starfa áfram. Hann hafi hins vegar ekki haft úthald sjálfur í að halda rekstrinum áfram, hann hafi verið kominn í slæm fjárhagsvandræði og hafi ekki haft þá iðnþekkingu sem til þurfti eins og ákærði. Hafi hann því boðið ákærða að taka yfir félagið enda hefði hann meira fram að færa varðandi viðhald sem ákærði hefði getað gert sjálfur auk þess sem hann hefði ekki haft peninga til þess að greiða iðnaðarmönnum fyrir þá vinnu. Hann upplýsti að sjálfur hafi hann komið í fasteignina haustið 2010 og þá hafi heilmikið þurft að gera og húsið legið undir skemmdum.

Vitnið upplýsti að fjárhagsstaða félagsins hafi ekki verið góð vegna þessa erlenda láns sem hafi stökkbreyst og neikvæð staða félagsins hafi verið vegna þessa láns, ekki hafi verið aðrar eignir eða skuldir. Hann sagðist hafa upplýst ákærða um þessa stöðu en þeir hafi vonað að lánið yrði síðar leiðrétt. Ekki hafi verið ákveðið hvort hann sjálfur kæmi að félaginu aftur enda óvíst um framhald málsins vegna óvissunnar um erlenda lánið. Vitnið mundi ekki hvort ákærði hafi átt að fá laun eða greiðslur fyrir stjórnarasetur, fyrr en þá síðar þegar skilyrði hefðu breyst, en ákærði hafi farið strax í það að vinna í eigninni.

Vitnið B stjórnarmaður í félaginu bar fyrir dómi að aðkoma hans að félaginu hafi engin verið en hugsanlega hafi hann gert bróður sínu greiða á sínum tíma með því að vera varamaður, en bróðir hans er A.

Vitnið G-kk-nf E-kk-nf skiptastjóri í [...] ehf. bar fyrir dómi að hafa verið skipaður skiptastjóri þann 31. mars 2011. Hann hafi í upphafi meðal annars sent tilkynningar til banka um að loka reikningum og hafi hann sent slíka tilkynningu til Sparisjóðs Vestmannaeyja vegna ráðstöfunarreiknings félagsins. Hann hafði hins vegar ekki skýringu á því af hverju reikningnum hafi ekki verið lokað fyrr en í júní 2011 og þannig hafi ákærði getað tekið áfram út af reikningnum. Fram kom að hann hafi kallað ákærða á fund vegna skiptanna en ákærði hafi ekki mætt í fyrstu. Ákærði hafi ekki komið í skýrslutöku fyrr en í júní 2011. Hann viti hins vegar ekki hvort ákærði hafi móttekið birtingar vegna árangurslauss fjárnáms eða gjaldþrotaskipta. Ákærði hafi hins vegar á fundum þeirra boðist til að endurgreiða þá fjármuni sem hafi verið teknir út af reikningnum eftir gjaldþrot. Þá hafi ákærði ekki lagt fram bókhald félagsins þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir hans, hann hafi hins vegar fengið leigusamninga en enga reikninga.

Spurður um ástand fasteignarinnar að Völuteigi 8 í Mosfellsbæ taldi skiptastjóri að eignin hafi eflaust verið komin að viðhaldi en eignin hafi verið í ágætu standi þegar hann tók við búinu og leigutakar hafi ekki kvartað. Spurður um hvaða kröfum hafi verið lýst í gjaldþrotaskiptin mundi skiptastjóri það ekki gjörla en helsta krafan hefði verið frá Landsbankanum, veðhafa á Völuteigi 8 í Mosfellsbæ. Bankinn hefði síðan leyst til sín eignina undir skiptum auk þess sem bankinn hefði yfirtekið leigusamninga sem voru á eigninni. Skiptastjóri mundi ekki á hvaða verði bankinn hefði leyst hana til sín né hvert hefði verið áætlað verðmat eignarinnar. Spurður um hvort veðlánið frá Landsbankanum hafi verið löglegt eða ólöglegt gat skiptastjóri ekki svarað því enda hefði slík krafa ekki komið fram. Hann taldi þó að verðmæti hússins hefði ekki staðið undir láninu þó svo að það hefði verið leiðrétt. Aðspurður upplýsti skiptastjóri að hann hafi ekki kallað eftir skýringum frá Byko eða Húsasmiðju vegna þeirra úttekta af reikningi félagsins sem þar koma fram, það hafi ekki verið sérstök þörf á því.

III

Niðurstaða málsins: Ákærði hefur viðurkennt að hafa millifært af reikningi [...] ehf. yfir á sinn eigin bankareikning. Þá hefur hann viðurkennt að hafa tekið sjálfur út og að hafa greitt fyrir ýmsar vörur af reikningi [...] ehf., meðal annars hárklippingu fyrir sig, en allt hafi það verið í þágu félagsins sjálfs. Ákærði sem var stjórnarformaður félagsins bar að hann hefði engar kvittanir eða reikninga sem sýnt gætu fram á framangreint. Hann hafi hins vegar séð um rekstur félagsins sem hafi helst snúið að rekstri fasteignarinnar, Völuteigi 8 í Mosfellsbæ og í stað þess að láta eignina standa auða og ónotaða og þannig hafi hún legið undir skemmdum, hafi hann lagað hana og bætt. Hann hafi látið opna fyrir rafmagn og hita sem hann hafi greitt fyrir sjálfur og þannig komið í veg fyrir tjón svo sem vegna frostskemmda. Þá hafi hann þegar hann hafi verið búinn að koma eigninni í leiguhæft ástand, gert leigusamninga um eignina og þannig komið henni í rekstur. Hafi hann stofnað sérstakan reikning sem leigugreiðslur hafi verið lagðar inn á. Er það mat ákærða að hann hafi í raun gert Landsbankanum sem veðhafa greiða með því að lagfæra eignina og aukið þannig verðmæti hennar og komið í veg fyrir að eignin stæði auð sem hefði hugsanlega leitt til tjóns á henni auk þess sem leigugreiðslur hefðu aldrei komið inn nema vegna aðgerða hans og hafi þessar leigugreiðslur staðið undir kostnaði og viðhaldi fasteignarinnar, þó hann hefði engin gögn þar um.

Í málinu hefur komið fram að árangurslaust fjárnám var gert hjá félaginu í janúar 2011 og félagið síðan verið tekið til gjaldþrotaskipta í lok mars 2011. Samkvæmt gögnum málsins var árangurslausa fjárnámið gert án þess að mætt hafi verið að hálfu gerðarþola, [...] ehf. Ákærði bar að hann hafi ekki fengið í hendur boðun vegna þeirrar gerðar. Ekki liggja fyrir gögn um birtingu í málinu. Þá bar ákærði að hann hafi ekki fengið boðun til héraðsdóms vegna kröfu Landsbankans um gjaldþrotaskipta á félaginu. Í málinu liggur fyrir afrit af birtingarvottorði þar sem fram kemur að fyrirkall hafi verið birt að [...] í Reykjavík fyrir C sem hafi neitað móttöku og bréfið því skilið eftir. Ákærði bar að hann hafi flutt til Hveragerðis frá [...] í Reykjavík þar sem hann hafi haft skráð lögheimili. Af gögnum málsins verður ekki fullyrt að ákærði hafi haft vitneskju um árangurslausa fjárnámið eða um gjaldþrotaskipti félagsins fyrr en í júní 2011 þegar skiptastjóri nær sambandi við ákærða.

Ákært er fyrir brot gegn 250. gr. almennra hegningarlaga 3. og 4. tl. Í 3. tl. segir að aðhafist ákærði nokkuð það að, eftir að bú hans hefur verið tekið til skipta sem þrotabú, sem miðar að því, að eigur eða kröfur búsins komi ekki lánardrottnum þess að gagni þá sé það refsivert. Í 4. tl. segir meðal annars að skerði ákærði rétt einhvers lánardrottins síns til þess að öðlast fullnægju af eignum hans með undanskoti eigna, málamyndagerningum, ótilhlýðilega miklum gjöfum eða mikilli eyðslu, sölu eigna, stofnun nýrra skulda, sem að mun rýra efnahag hans, eða með öðrum svipuðum hætti þá sé það refsivert.

Í 243. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, kemur fram að fyrir brot þau, er í XXVI. kafla greini, skuli því aðeins refsa, að þau hafi verið framin í auðgunarskyni. Með vísan til 18. gr. almennra hegningarlaga verður að vera ásetningur til brots og sá ásetningur þarf að ná til allra efnisþátta brotsins þó ekki til tjóns enda er fullframningarstig 250. gr. hegningarlaga fært fram og því nóg að veruleg hætta hafi verið á tjóni.

Eins og að framan er rakið þá verður ekki séð að ákærði hafi haft upplýsingar um gjaldþrot félagsins fyrr en skiptastjóri nær sambandi við hann í júní 2011. Þessi niðurstaða fær stoð í gögnum málsins enda kemur fram í framlögðum yfirlitum að ákærði heldur áfram að taka út, millifæra og greiða ýmsan kostnað með sama hætti og áður ekki í eitt eða tvö skipti heldur í fjölda skipta allt þar til þess að hann og skiptastjóri ná saman. Gegn framburði ákærða verður ekki sannað að hann hafi haft vitneskju og þar með ásetning til brots gegn 3. tl. 250. gr. almennra hegningarlaga.

Það er mat dómsins að 4. tl. 250. gr. hegningarlaga geti tæmt sök gagnvart 3. tl. Þrátt fyrir, að það þyki með ólíkindum að ákærða eigin engin gögn, kvittanir eða reikninga fyrir eittvað af þeim 238 tilvikum sem um ræðir í þessu máli og engin gögn sem sýni fram á meintan kostnað við vinnu og lagfæringu á fasteigninni Völuteigi 8 í Mosfellsbæ, þá er það eitt og sér ekki refsivert í þessu máli enda ekki ákært fyrir brot á hlutafélaga- eða bókhaldslögum.

Leiða þarf í ljós samkvæmt 4. tl. 250. gr hegningarlaga, hvort ákærði hafi vitað um slæma stöðu félagsins og hafi skert rétt einhvers lánardrottins síns til þess að öðlast fullnægju af eignum hans vegna háttsemi hans.

Um vitneskju ákærða um fjárhagsstöðu fasteignafélagsins kom fram í skýrslu hans og hjá vitninu A að staða félagsins hafi ekki verið góð þegar ákærði tók yfir félagið haustið 2010 og hafi það einkum verið vegna stökkbreytts láns Landsbanka Íslands. Ákærða má því hafa verið ljós bág fjárhagstaða félagsins. Einnig kom fram að ákærði hafi farið á fund bankans í nóvember eða desember 2010 til að leggja fyrir hann upplýsingar um leigutekjur og rekstrargrundvöll félagsins. Bæði ákærði og A báru að það hafi verið þeirra von að það lán fengist leiðrétt og þá yrði rekstrargrundvöllur hjá félaginu og á þeim forsendum hafi ákærði farið í framkvæmdir við fasteignina að Völuteigi 8 í Mosfellsbæ.

Að mati dómsins hefur verið óvissa um gengistryggða lánið og verður ekki fullyrt gegn framburði ákærða að honum hafi verið ljóst að félagið gæti ekki staðið undir skuldbindingum á þeim tíma sem útgreiðslur og millifærslur áttu sér stað án þess að skerða rétt lánadrottna. Ekki er því hægt að fullyrða að ásetningur hafi verið hjá ákærða að skerða rétt lánadrottna.

Þá verður heldur ekki fullyrt að ákærði hafi skert rétt einhvers lánadrottins. Í málinu hefur aðeins verið minnst á einn lánadrottinn, Landsbankann sem átti veðkröfu í fasteigninni Völuteigi 8 í Mosfellsbæ. Fram kom að bankinn hefði yfirtekið eignina og leigusamninga undir skiptum búsins. Hins vegar liggur ekkert fyrir í málinu á hvaða verði eignin var yfirtekin, hver var staða veðlánsins, var lánið leiðrétt eða hvert var verðmæti eignarinnar við yfirtökuna. Ekki er hægt að hafna framburði ákærða að hann hafi lagt í miklar framkvæmdir á fasteigninni á eigin kostnað, greitt af henni rafmagn og hita og þannig komið í veg fyrir tjón sem hefði meðal annars getað orðið vegna frostskemmda. Með því að koma eigninni í leiguhæft ástand hafi hann í raun aukið verðmæti hennar en ekki valdið Landsbankanum tjóni eða aukið veruleg hættu á tjóni vegna aðgerða hans. Í málinu var ekki bent á neina aðra kröfuhafa eða hagsmuni sem háttsemi ákærða kann að hafa skert. Skiptastjóri búsins taldi að það hefðu verið aðrir kröfuhafar en ekkert var lagt fram í þeim efnum.

Framangreindan vafa ber að skýra ákærða í hag sbr. 108. gr. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og ber því að sýkna ákærða af ákæru þessa máls.

IV

Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu, sbr. 217. og 218. gr. l. 88/2008, verður sakarkostnaður vegna málsins lagður á ríkissjóð, sem er samkvæmt yfirliti 25.100 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir dómi, J-kk-ef E-kk-ef hrl., sem eru ákveðin eins og í dómsorði greinir að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf, héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af ákæru í máli þessu.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði sem eru samkvæmt yfirliti 25.100 krónur og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir dómi, J-kk-ef E-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 502.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf