E-715/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 9. janúar sl., var höfðað 7. febrúar 2012.

Stefnandi er Landsbankinn hf., f.h. bíla- og tækjafjármögnunar, áður SP fjármögnun, Sigtúni 42, Reykjavík.

Stefndi er Ú-kk-nf E-kk-nf, Baldursgötu 14, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 3.837.977 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. júlí 2009 til greiðsludags.

Stefnandi krefst þess jafnframt að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Til vara krefst stefndi þess að krafa stefnanda verði lækkuð og stefnda dæmdur málskostnaður að mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi er fjármögnunarleiga og hefur starfsleyfi sem slík. Hinn 18. maí 2007 gerði Collect ehf. samning við stefnanda, þá SP-fjármögnun. Samkvæmt samningnum tók félagið á leigu bifreiðina PY 992 af gerðinni Jaguar, árgerð 2001. Var framkvæmdin þannig að stefnandi keypti bifreiðina af fyrrverandi eiganda hennar og leigði hana síðan stefnda. Kaupverð bifreiðarinnar var 7.500.000 krónur, stofngjald nam 122.449 krónum, og innborgun nam 1.500.000 krónum. Samningsverð samkvæmt samningnum var því 6.122.449 krónum.

Samningurinn er kaupleigusamningur og skyldi stefndi endurgreiða stefnanda samningsverðið með mánaðarlegum leigugreiðslum á leigutímabilinu sem var frá 1. ágúst 2007 til 1. júlí 2012. Kaupverð bifreiðarinnar í lok samnings skyldi vera 1.000 krónur. Samningurinn var 100% verðtryggður með vísitölu neysluverðs 268,7. Gjalddagi skyldi vera fyrsta dag hvers mánaðar og leigan innheimtast eftir á.

Mánaðarlegt leigugjald var ákveðið 124.862 krónur en leigugreiðslur skyldu taka breytingum til hækkunar eða lækkunar í samræmi við gildandi vísitölu frá þeirri vísitölu sem tilgreind var í samningi. Skuldin skyldi bera vexti sem voru 8,25% við útgáfu samnings samkvæmt greiðsluyfirliti er var hluti samningsins.

Samkvæmt yfirlýsingu um yfirtöku bílasamnings, dags. 23. október 2007, yfirtók Fasteignaver ehf. allar skuldbindingar fyrri leigutaka gagnvart SP-fjármögnun frá og með 22. október 2007.

Samkvæmt yfirlýsingu um yfirtöku bílasamnings, dags. 21. ágúst 2008, yfirtók stefndi, Ú-kk-nf E-kk-nf, allar skuldbindingar fyrri leigutaka gagnvart SP-fjármögnun. Eftirstöðvar samningsins námu þá 5.744.450 krónum, ógreiddar afborganir voru 47 og skyldi næsta afborgun vera 1. september 2008.

Vanskil urðu á greiðslum stefnda og rifti stefnandi samningnum og var bifreiðinni skilað til stefnanda. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um eftirstöðvar skuldarinnar samkvæmt samningi aðila.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefnda hafi borið að standa skil á þeim leigugreiðslum sem fallið höfðu í gjalddaga fram að riftun auk áfallinna dráttarvaxta samkvæmt 3. gr. í samningi aðila. Samkvæmt sömu grein hafi stefnda jafnframt borið að standa skil á ógjaldföllnum leigugreiðslum fyrir þann tíma sem eftir var af samningnum, auk sérstaks uppgjörsgjalds. Skyldi í því sambandi reikna höfuðstól leigugreiðslnanna á þann hátt sem segi í 2. gr. samnings aðila miðað við riftunardagsetningu og margfalda þá tölu með fjölda þeirra afborgana sem þá voru eftir samkvæmt samningi aðila án þess að tekið væri tillit til þeirra samningsvaxta sem ella hefðu átt að koma til greiðslu á ókomnum gjalddögum.

Hinn 11. júní 2009, er samningi hafði verið rift, hafi krafa stefnanda numið 3.837.977 krónum og sundurliðist hún þannig:

Höfuðstóll 4.448.353 krónur

Verðbætur 1.147.413 krónur

Vextir 136.930 krónur

5.732.696 krónur

Hinn 9. júlí 2009 hafi bifreiðin verið seld og hafi söluverðmæti hennar verið 2.000.000 króna. Frá þeirra fjárhæð dragist 105.281 króna vegna útlagðs kostnaðar og komi mismunurinn, 1.894.719 krónur, til lækkunar á skuld stefnda. Samtals nemi skuld stefnda því 3.837.977 krónum sem sé stefnufjárhæð.

Stefnda hafi verið gefinn kostur á að gera athugasemdir um söluverðmatið og jafnframt tilkynnt að fjárhæðin yrði færð inn sem greiðsla á skuldinni en engar athugasemdir hafi borist.

Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar í málinu á þeirri meginreglu íslensks samninga- og kröfuréttar að samninga beri að efna og vísar til þess að hinn 21. ágúst 2008 hafi stefndi gert samning við stefnanda þar sem hann hafi skuldbundið sig til þess að leigja bifreiðina PY 992 af stefnanda með þeim skilmálum sem í samningnum greini, þ. á m. um það undir hvaða kringumstæðum stefnanda væri heimilt að rifta samningi sínum við stefnda sem og það hvernig uppgjör leigusamningsins skyldi fara fram í kjölfar riftunar.

Sé á því byggt að með því að stefndi hafi ekki sinnt samningsskyldum sínum og ekki greitt umsamið leigugjald hafi stefnanda verið heimilt á grundvelli 14. gr. samningsins að lýsa yfir riftun hans og krefja stefnda um greiðslu þeirra fjárhæða sem mælt sé fyrir um í 16. gr. samnings aðila.

Málsástæður stefnda og lagarök

Aðalkrafa

Stefndi styður sýknukröfu sína þeim rökum að stefnanda skorti lagalegar heimildir til þess að krefja stefnda um greiðslu á mismun söluverðs og væntum leigutekjum. Slík verðtrygging á meintri fjárskuldbindingu eigi sér enga lagastoð. Stefnandi virðist í kröfugerð sinni ganga út frá því að um leigusamning hafi verið að ræða sem falli ekki undir 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Heimilt hafi því verið að verðtryggja greiðslur samningsins á þann veg.

Telji stefndi að stefnandi geti einungis krafist efnda á þeim greiðslum sem í gjalddaga voru fallnar þegar stefnandi rifti leigusamningi eða þar til stefnandi hafði fengið hið leigða í sína vörslu. Stefnandi geri ekki kröfu til vara um að stefnandi verði dæmdur til að greiða sér tiltekna fjárhæð sem kynni að standa eftir af skuldinni án þess að fjárhæð hennar væri reiknuð með tilliti til framangreindra greiðslna. Að því virtu beri að sýkna stefnda.

Varakrafa

Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda telur stefndi að lækka eigi dómkröfur stefnanda að því leyti sem stefnandi hafi þegar fengið kröfu sína að mestu leyti greidda.

Með dómum Hæstaréttar í málum 92/2010 og 153/2010 vegna sambærilegra samninga hafi því verið slegið föstu að í raun væri verið að veita peningalán og lagt til grundvallar að um lánssamning væri að ræða í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001. Í ljósi framangreinds verði að leggja til grundvallar að hér hafi verið um að ræða lánssamning í skilningi VI. kafla framangreindra laga.

Stefndi mótmæli verðmati bifreiðarinnar í framlögðum kaupsamningi um hana. Ásett verð á sambærilegum bíl á bílasölu í dag sé 3.500.000 krónur, en ætla megi að bíllinn hafi ekki hækkað í verði við að eldast. Færa megi fyrir því góð rök að frádráttur ætti að hækka um 1.500.000 krónur. Ætti dómkrafan því að nema 337.977 krónum auk dráttarvaxta.

Bent sé sérstaklega á að frá meintu söluverði bifreiðarinnar, 2.000.000 króna, dragi stefnandi 69.213 krónur án rökstuðnings og að því er virðist án heimildar í samningi aðila. Ætti dómkrafan einnig að lækka sem því nemi.

Stefndi bendi á að samkvæmt 16. gr. framlagðs samnings um fjármögnunarleigu skuli meta verðmæti hins leigða miðað við verðmat frá Bílgreinasambandinu. Það hafi ekki verið gert.

Verði fallist á að stefnda beri að greiða eitthvað inn á kröfu stefnanda leggi stefndi áherslu á að dráttarvextir verði felldir niður enda mikil óvissa um kröfuna og óraunhæft að ætla að stefndi hefði greitt kröfuna eða inn á hana. Enn fremur sé krafa

um málskostnað ítrekuð þar sem stefndi hafi ríkt tilefni til að taka til varna í málinu.

Niðurstaða

Eins og lýst hefur verið yfirtók stefndi, hinn 21. ágúst 2008, skuldbindingar leigutaka samkvæmt samningi sem upphaflega var gerður 18. maí 2007 með sömu skilmálum og segir í upphaflega leigusamningnum.

Upphaflegi samningurinn ber yfirskriftina „Bílasamningur“. Undirtitill hans er „Kaupleiga“

Stefnandi byggir á því að samningur aðila, sem hann byggir á í málinu, sé samningur um kaupleigu.

Í samningi frá 18. maí 2007, sem stefndi yfirtók, eru aðilar samningsins tilgreindir sem leigusali og leigutaki. Í framlögðu greiðsluyfirliti, sem fylgdi samningnum, er vísað til samningsins sem lánssamnings. Í samningnum er kveðið á um mánaðarlegar greiðslur leigugjalds o.fl., eins og áður er rakið. Þá er ákvæði um að kaupverð í lok samnings sé 1.000 krónur og því gert ráð fyrir að leigutaki eignist bifreiðina í lok samningstímabilsins sé staðið að fullu við ákvæði samningsins.

Að þessu virtu verður að líta svo á að samningur aðila sé í raun lánssamningur. Verðtrygging samningsins miðað við vísitölu neysluverðs var því heimil sbr. 14. gr. laga nr. 38/2001.

Óumdeilt er að vanskil urðu á greiðslum samkvæmt samningnum. Stefnandi nýtti sér heimild til riftunar samningsins í samræmi við 14. gr. hans. Samkvæmt 16. gr. samningsins um uppgjör bar stefnda að standa stefnanda skil á gjaldföllnum greiðslum ásamt dráttarvöxtum, ógjaldföllnum höfuðstól og sérstöku uppgreiðslugjaldi og kostnaði.

Stefnandi hefur lagt fram í málinu gögn til stuðnings kröfu um kostnað. Liggja fyrir gögn í samræmi við sundurliðun hans á kostnaði í framalögðu viðskiptamannayfirliti að öðru leyti en því að þóknun vegna útlagðs kostnaðar að fjárhæð 2.800 krónur er ekki studd gögnum og er sá kostnaður því ekki tekinn til greina. Samtala umræddra kostnaðarliða er ranglega færð inn á yfirlitið. Samkvæmt framlögðum gögnum nam kostnaður vegna uppgjörs á samningi 159.804 krónum. Stefnandi dregur hins vegar frá söluverðmæti bifreiðarinnar 105.281 krónu sem er lægri fjárhæð en raunkostnaður samkvæmt framlögðum gögnum.

Í greinargerð sinni mótmælir stefndi verðmati bifreiðarinnar. Byggir stefndi á því að samkvæmt 16. gr. samningsins skuli meta verðmæti hins selda í samræmi við verðmat Bílgreinasambandsins en það hafi ekki verið gert.

Fyrir liggur að stefnandi seldi bifreiðina 9. júlí 2009. Samkvæmt kaupsamningi nam söluverð hennar 2.000.000 króna.

Í 5. tl. 16. gr. í samningi aðila segir m.a.: Frá kröfu SP skv. 1.-5. tl. 1. mgr. skal, þegar skil bifreiðar hefur átt sér stað skv. 15. gr., krefjist SP skila á bifreiðinni, draga verðmæti bifreiðarinnar eins og það reynist samkvæmt eftirfarandi reglu: Ástandsskoðun er gerð á bifreið þar sem metinn viðgerðarkostnaður hennar og annar kostnaður, sem fellur til vegna bifreiðar fram að fullnaðaruppgjöri, s.s. bifreiðagjöld , tryggingariðgjöld, flutningar og sektir er lagður ofan á heildarskuld samningsins. Uppítökuverð sambærilegrar bifreiðar í eðlilegu ástandi er fengið úr viðurkenndu verðmatskerfi Bílgreinasambandsins…

Síðan segir: Hafi leigutaki ekki mótmælt ofangreindu mati eða uppgjöri skriflega innan 7. daga frá því að matið var sannanlega sent til hans á uppgefið heimilisfang, skal litið á það sem samþykkt.

Við munlegan málflutning var því hreyft af hálfu stefnda að honum hefði ekki borist bréf stefnanda með uppgjöri á bílasamningi aðila, dags. 11. júní 2009. Lögmaður stefnanda mótmælti þeirri málsástæðu stefnda sem rangri og of seint fram kominni þar sem ekki sé á henni byggt í greinargerð stefnda.

Fallist er á með stefnanda að sú málsástæða stefnda, að honum hafi ekki borist umrætt uppgjör, sé of seint fram komin. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að hann hafi mótmælt uppgjöri fyrr en með greinargerð sinni sem lögð var fram 24. apríl 2012. Hafi stefndi haft athugasemdir við verðmat bifreiðarinnar eða að verðmæti bifreiðarinnar var ekki byggt á verðmatskerfi Bílgreinasambandsins, bar honum að gera athugasemdir við það innan tilskilins tíma í samræmi við samning aðila.

Þegar allt framanritað er virt ber að fallast á kröfur stefnanda í málinu. Ekki er fallist á kröfu stefnda um að dráttarvexti beri að fella niður og dæmast dráttarvextir eins og greinir í dómsorði.

Eftir niðurstöðu málsins ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 400.000 krónur.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Ú-kk-nf E-kk-nf, greiði stefnanda, Landsbankanum hf., f.h. bíla- og tækjafjármögnunar, 3.837.977 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. júlí 2009 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.

K-kvk-nf J-kvk-nf