E-1427/2016

I.

Mál þetta var höfðað 6. maí 2016 og dómtekið 14. mars 2017.

Stefnandi er S-kvk-nf G-kvk-nf P-kvk-nf til heimilis að Fjólugötu 1 í Reykjavík, en stefndi er íslenska ríkið.

Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að úrskurður yfirskattanefndar 26. október 2015 í máli nr. 263/2014, úrskurður nr. 287/2015, um breytingar á gjaldstofnum til tekjuskatts og útsvars K-kk-ef B-kk-ef, kt. 000000-0000, gjaldárin 2007 og 2008 og breytingar á gjaldstofni hans til fjármagnstekjuskatts gjaldárið 2007 verði felldur úr gildi að hluta og gjaldstofnar ákveðnir sem hér segir:

Tekjuskatts- og útsvarsstofn framteljandans gjaldárið 2007 verði ákveðinn samtals 14.912.654 kr. að viðbættu álagi og að samhliða þeirri breytingu verði stofn hans til fjármagnstekjuskatts á gjaldárinu ákveðinn 366.448.430 kr.

Tekjuskatts- og útsvarsstofn framteljandans gjaldárið 2008 verði ákveðinn samtals 29.735.354 kr. að viðbættu álagi.

Í öðru lagi krefst stefnandi þess að stefndi greiði henni 95.031.833 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðbætur nr. 38/2001 af 107.085.178 krónum frá 9. október 2014 til 17. nóvember 2015 og af 95.031.833 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar.

II.

Í máli þessu er deilt um úrskurð yfirskattanefndar nr. 263/2014, frá 26. október 2015, í máli eiginmanns stefnanda, K-kk-ef B-kk-ef. Með úrskurði þessum var staðfestur úrskurður ríkisskattstjóra 4. september 2014 í máli eiginmanns stefnanda, að öðru leyti en því að álag sem ríkisskattstjóri bætti við skattstofna var lækkað.

Með úrskurði ríkisskattstjóra voru endurákvörðuð áður álögð opinber gjöld eiginmanns stefnanda, gjaldárin 2007 og 2008. Til grundvallar breytingum ríkisskattstjóra lá skýrsla skattrannsóknarstjóra ríkisins á skattskilum eiginmanns stefnanda, dagsett 24. febrúar 2014. Eiginmaður stefnanda féll frá 31. október 2015 og situr stefnandi í óskiptu búi.

i)

Með úrskurði yfirskattanefndar var í fyrsta lagi staðfest niðurstaða ríkisskattstjóra um að færa eiginmanni stefnanda til tekna sem gjöf 89.325.282 krónur í skattframtali 2007, sem hann fékk greiddar frá Eignarhaldsfélaginu SKE II ehf. 1. desember 2006. Taldi yfirskattanefnd að um hafi verið að ræða óheimila úthlutun arðs af fjármunum Björns Hallgrímssonar ehf. til eiginmanns stefnanda á árinu 2006, sem félli undir 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og sem bæri af þeim sökum að færa honum til tekna sem gjöf, sbr. 4. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Með úrskurðinum hækkaði stofn fjármagnstekjuskatts um 110.674.718 krónur sem var sú fjárhæð sem skattyfirvöld töldu að heimilt hefði verið að úthluta sem arði til eiginmanns stefnanda úr félaginu, en heildarfjárhæð sem talið var heimilt að greiða hluthöfunum í arð var talin nema 442.698.871 krónu þegar litið væri til eiginfjárstöðu félagsins samkvæmt ársreikningi þess í árslok 2005.

SKE II. ehf. var dótturfélag Björns Hallgrímssonar ehf. og átti eiginmaður stefnanda 25% hlutafjár í síðargreinda félaginu á móti þremur systrum sínum. Eins og áður segir var hluthöfum í Birni Hallgrímssyni ehf. þann 1. desember 2006 greiddur út arður af hlutafjáreign sinni. Heildargreiðslan til hluthafanna var samtals 800.000.000 króna og nam arðgreiðslan til eiginmanns stefnanda 200.000.000 króna. Barst greiðslan til þeirra frá umræddu dótturfélagi SKE II. ehf. og var hún í bókhaldi þess félags færð sem lán til móðurfélagsins, Björns Hallgrímssonar ehf. Hvorki var gerð grein fyrir arðgreiðslunni í skattframtali stefnanda og eiginmanns hennar árið 2007 né árið 2008, en fjármagnstekjuskattur vegna hennar var greiddur í janúar 2008.

Samkvæmt ársreikningi 2005 fyrir Björn Hallgrímssonar ehf., var óráðstafað eigið fé í árslok tilgreint 442.698.871 króna. Samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2006 var óráðstafað eigið fé í árslok 2005 hækkað og tilgreint 802.549.602 krónur og hafði þá sú breyting orðið frá ársreikningi fyrir árið 2005, að tekið var tillit til óráðstafaðs eigin fjár í dótturfélögum, sbr. skýringar í lið 1.10 með ársreikningnum. Í skýringum við ársreikninginn undir lið 1.9 um samanburðarfjárhæðir er tekið fram að þar sem það eigi við hafi samanburðarfjárhæðum verið breytt til þess að gæta samræmis við framsetningu hans. Í skattframtali Lyfjablóma ehf. (áður Björn Hallgrímsson ehf.) árið 2008 og ársreikningi fyrir rekstrarárið 2007 er tilgreind arðgreiðsla að fjárhæð 800.000.000 króna á árinu 2007.

ii)

Í öðru lagi voru eiginmanni stefnanda, færðar til tekna sem laun 94.430.355 krónur í skattframtali 2007, með úrskurði yfirskattanefndar með vísan til 3. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 11. gr. sömu laga, vegna ólögmætrar úttektar verðmæta frá Mercatura ehf., á árinu 2006. Staðfesti yfirskattanefnd úrskurð ríkisskattstjóra um að líta bæri svo á að um óheimilar lánveitingar einkahlutafélagsins til eiginmanns stefnanda á árinu 2006 hafi verið að ræða, sbr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var m.a. á því byggt að eiginmaður stefnanda hefði verið eini eigandi Mercatura ehf., framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins á umræddu tímabili og því teldist hann vera starfsmaður félagsins, þótt hann hefði ekki þegið eða tilgreint launagreiðslur frá félaginu á árinu 2006.

Umræddar úttektir að fjárhæð 94.430.355 krónur sem færðar voru eiginmanni stefnanda til tekna sem skattskyld laun í skattframtali 2007 eru tvíþættar. Annars vegar vegar hafi verið um að ræða úttekt í tengslum við framsal Mercatura ehf. á hlutabréfum í Exista ehf., hinn 16. nóvember 2006 að markaðsvirði 93.245.816 krónur. Hins vegar var um að ræða úttekt að fjárhæð 1.184.539 krónur. Um síðargreindu úttektina var hvorki deilt sérstaklega fyrir yfirskattanefnd né er þess krafist í máli þessu að úrskurður nefndarinnar verði felldur úr gildi að því er hana varðar. Á þessum tíma var eiginmaður stefnanda stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Mercatura ehf. auk þess að vera eini eigandi félagsins.

Nánar tiltekið átti Mercatura ehf. hlutfé í Exista ehf. að nafnvirði 4.277.331 króna á rekstrarárinu 2006. Í úrskurði yfirskattanefndar er lýst rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins á viðskiptamannareikningi eiginmanns stefnanda hjá Mercatura ehf. Þar segir m.a. að hinn 16. nóvember 2006, hafi Mercatura ehf. framselt hlutabréf í Exista ehf. til Kaupþings banka í Lúxemborg að nafnvirði 4.277.331 króna (markaðsvirði 93.245.816 krónur), og að bréfin hafi verið færð af vörslusafni Mercatura ehf. yfir á safnreikning hjá Kaupthing S.A. Við kaup hlutabréfanna hefðu þau verið eignfærð á bókhaldslykilinn „7408, Exista“ í bókhaldi Mercatura ehf., en með fylgiskjali 88 hefði fjárhæðin 93.245.816 krónur verið bókuð sem úttekt eiginmanns stefnanda á lykilinn „7612 K-kk-nf B-kk-nf“ og á móti kredit á lyklana „6170, söluhagnaður hlutabréfa“ (1.283.199 krónur) og „7408, Exista“ (91.962.617 krónur).

Við skýrslutökur hjá skattrannsóknarstjóra hafi eiginmaður stefnanda og endurskoðandi hans greint frá því að viðskiptamannareikningurinn væri rangur og þyrfti leiðréttingar við, m.a. vegna þess að umrædd bréf hefðu aldrei átt að færast sem úttekt eiginmanns stefnanda. Samkvæmt leiðréttum viðskiptamannareikningi eiginmanns stefnanda, sem barst skattrannsóknarstjóra ríkisins 30. ágúst 2013, undir rannsókn málsins, hafi fyrrgreind fjárhæð verið bakfærð af viðskiptamannareikningi eiginmanns stefnanda og færð sem krafa Mercatura ehf. á Kaupthing S.A. Í bréfi endurskoðandans, 10. september 2013, þar sem gerð hafi verið grein fyrir breytingum sem gerðar voru á bókhaldi Mercatura ehf., komi fram að vegna skorts á upplýsingum um það hvar bréfin hefðu lent hjá bankanum hefði fjárhæðin verið færð á reikning eiginmanns stefnanda, en samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefðu þau ekki átt að færast á reikning eiginmanns stefnanda, heldur á reikning Mercatura ehf. í Lúxemborg. Skattrannsóknarstjóri gerði grein fyrir því að við skýrslutöku af endurskoðandanum hefði komið fram að mögulega hefði Mercatura ehf. ekki verið kominn með neinn erlendan bankareikning á þessum tíma og eiginmaður stefnanda verið sá eini sem hugsanlega hefði getað tekið við fjármununum og færslan því bókuð á hann. Engin gögn lægju fyrir um hvar fjárhæðin hefði endað eftir að hafa farið inn á safnreikning hjá Kaupthing S.A. eða hvort hún hefði verið þar áfram. Taldi skattrannsóknarstjóri ljóst að Mercatura ehf. hefði ekki verið með reikning hjá Kaupthing S.A. fyrr en í mars 2007, en umrædd yfirfærsla átti sér stað í nóvember 2006. Óvissa hefði ríkt um afdrif fjárhæðarinnar og yrði því að álykta að fjárhæðin hefði borist eiginmanni stefnanda eins og fyrri bókhaldsfærslan segði til um, enda sæist hún ekki aftur í bókum eða gögnum tengdum Mercatura ehf.

iii)

Í þriðja lagi staðfesti yfirskattanefnd úrskurð ríkisskattstjóra, um að færa eiginmanni stefnanda til tekna sem laun 73.145.871 krónu í skattframtali 2008, vegna ólögmætrar úthlutunar frá Mercatura ehf. á árinu 2007, sbr. 3. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 11. gr. sömu laga. Taldi yfirskattanefnd að um væri að ræða óheimilar lánveitingar einkahlutafélagsins til eiginmanns stefnanda. Skiptist fjárhæðin annars vegar í 70.000.000 króna millifærslu af bankareikningi Mercatura ehf. inn á bankareikning eiginmanns stefnanda hjá Kaupthing S.A. í Lúxemborg þann 29. mars 2007. Hins vegar leiðréttingu viðskiptamannareiknings eiginmanns stefnanda hjá Mercatura ehf. að fjárhæð 3.145.871 króna vegna úttektar á árinu 2007. Um síðargreinda tekjufærslu var ekki deilt sérstaklega fyrir yfirskattanefnd og ekki er gerð krafa um í máli þessu að úrskurður nefndarinnar verði felldur úr gildi hvað hana varðar.

Í stefnu er því lýst að umrædd millifærsla að fjárhæð 70.000.000 króna hafi verið í tengslum við stofnun Ejendomsselskabet af 6. marts 2007 ApS. Danska félagið hafi keypt fasteign í Kaupmannahöfn sama ár og það var stofnað og hafi móðurfélagið Mercatura ehf. séð um fjármögnun fasteignaviðskiptanna með milligöngu Kaupthing Luxembourg S.A.

Í tölvuskeytum á milli eiginmanns stefnanda og viðskiptastjóra Kaupthing Bank S.A. 28. og 29. mars 2007, er rætt um fjármögnun þessara fasteignakaupa. Þar kemur fram að eiginmaður stefnanda sé að millifæra peninga frá Mercatura ehf. Óskar eiginmaður stefnanda eftir upplýsingum frá viðskiptastjóra Kaupthing Bank S.A. hvernig best sé að millifæra peningana og segir svo: „Kannski legg ég bara inn á reikning minn, KB og þú færir svo yfir, þegar Mercatura ehf. hefur stofnað sinn reikning, en þetta verða peningar frá Mercatura, sem ég millifæri á þig.“ Í kjölfarið sendir eiginmaður stefnanda tölvuskeyti þar sem segir að 70.000.000 króna verði millifærðar til bankans og fjárhæðin eins og áður segir lögð inn á bankareikning eiginmanns stefnanda hjá Kaupthing S.A.

Í tölvuskeyti frá viðskiptastjóranum 14. ágúst 2007, er lýst greiðslum vegna umræddra íbúðarkaupa í Danmörku og tekið fram að eiginmaður stefnanda hafi lagt út 9.988.649, 26 DKK. Viðskiptastjórinn leggur til að danska félagið taki lán að fjárhæð 5.000.000 danskra króna sem notaðar verði til þess að greiða stefnanda til baka. Segir í tölvupóstinum að Mercatura ehf. greiði síðan stefnanda 4.988.650 DKK „vegna þess sem þú hefur lagt út fyrir hönd Mercatura enda er Mercatura eigandi að Danska félaginu“.

Í forsendum úrskurðar yfirskattanefndar er tekið fram að fyrir nefndinni hafi legið skýrsla skattrannsóknarstjóra ríkisins um rannsókn á skattskilum Mercatura ehf. rekstrarárin 2006-2010, þar sem m.a. hafi verið til umfjöllunar umrædd greiðsla félagsins til eiginmanns stefnanda á árinu 2007. Segir svo í úrskurðinum:

„Samkvæmt bókhaldsgögnum Mercatura ehf., sem eru meðal fylgiskjala í greindri rannsóknarskýrslu, verður ekki annað séð en að kærandi hafi 21. ágúst 2007 fengið greidda frá félaginu umrædda fjárhæð 4.988.650 danskar krónur (61.371.671 kr. að meðtöldum kostnaði) inn á erlendan bankareikning sinn, sbr. millifærslukvittun Glitnis banka hf. á fskj. 11.64 með skýrslunni og greiðslufyrirmæli kæranda á fskj. 11.65 […]. Voru greiðslufyrirmæli kæranda send bankanum þegar í kjölfar tölvupóstsamskiptanna við H-kk-þf Þ. S-kk-þf sem fyrr greinir. Færslur um þetta er að finna í hreyfingarlista bókhalds félagsins á fskj. 21.16 til 21.24, þar sem einnig verður ráðið að sama dag hafi verið innleyst bréf í Sjóði 9 hjá Glitni banka hf. fyrir 61.380.000 kr. í samræmi við fyrirmæli kæranda. Verður samkvæmt þessu ekki séð að það fái staðist að kærandi hafi lagt út umrædda fjárhæð 4.988.650 danskar krónur í þágu Mercatura ehf. án þess að hafa fengið hana endurgreidda. Því verður ekki fallist á framkomna skýringu kæranda á ráðstöfun hinnar umþrættu greiðslu 70.000.000 kr. í mars 2007 vegna íbúðakaupa í Kaupmannahöfn á vegum dótturfélags Mercatura ehf. […].“

Taldi yfirskattanefnd samkvæmt framansögðu það eitt liggja fyrir „um ráðstöfun umræddra fjármuna að þeir voru millifærðir inn á bankareikning kæranda hjá Kaupþing S.A. .[…]. Verður niðurstaðan því sú að virða verður greiðslu sem hér um ræðir sem lánveitingu Mercatura ehf. til kæranda á árinu 2007, svo sem upphaflegar færslur í bókhaldi félagsins báru með sér.“

Í greinargerð stefnda er áskorun til stefnanda um að leggja fram skýrslu skattrannsóknarstjóra í máli Mercatura ehf. sem vísað er til í úrskurði yfirskattanefndar. Stefnandi hefur ekki orðið við þeirri áskorun.

Í fjórða lagi voru eiginmanni stefnanda með úrskurði ríkisskattstjóra færðar til eignar í reit 3.5 á skattframtali hans 2007, eign að nafnvirði 15.000.000 króna í Birni Hallgrímssyni ehf. Um eignarfærsluna var ekki deilt sérstaklega fyrir yfirskattanefnd.

S-kk-nf B-kk-nf löggiltur endurskoðandi gaf skýrslu fyrir dóminum.

III.

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

i)

Stefnandi telur að honum hafi borið að greiða fjármagnstekjuskatt af allri fjárhæðinni 200.000.000 króna sem eiginmaður stefnanda fékk sem arðgreiðslu frá Birni Hallgrímssyni ehf. 1. desember 2006. Er á því byggt að óráðstafað eigið fé Björns Hallgrímssonar ehf. hafi numið hærri fjárhæð en 800.000.000 króna í árslok 2005, en skattyfirvöld telji einungis heimilt að miða við eignastöðu móðurfélagsins í árslok 2005, án tillits til eignastöðu dótturfélaganna.

Stefnandi bendir á að við meðferð málsins hjá skattyfirvöldum hafi hann lagt fram ársreikning félagsins árið 2006, með uppfærðum upplýsingum fyrir árið 2005. Í skýringum með þessum ársreikningi séu sýndar breytingar á eigin fé félagsins allt frá ársbyrjun 2005 og þar tilgreind áhrif dótturfélaganna á eiginfjárstöðuna í heild.

Stefnandi telur niðurstöður skattyfirvalda byggða á rangri lagatúlkun. Í 2. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994 sé gert ráð fyrir að úthlutun arðs taki mið af stöðu samstæðunnar í heild sinni.

ii)

Um skattalega meðferð söluandvirðis hlutafjár í Exista ehf. árið 2006, tekur stefnandi fram að eiginmaður hennar hafi verið eigandi Mercatura ehf. og hafi félagið átt hlutafé í Exista ehf. að nafnvirði 4.277.331 króna. Hlutabréfin hafi Mercatura ehf. framselt 16. nóvember 2006 til Kaupthing Bank S.A. í Lúxemborg og hafi „[átt] að færast inn á safnreikning hjá framsalshafanum“. Þrátt fyrir það hafi andvirði bréfanna, 93.245.816 krónur, „af óútskýrðum ástæðum og án nokkurs samráðs við eiginmann stefnanda [verið] fært inn á fjárvörslureikning hans í bankanum. Andvirðinu mun síðar hafa verið varið til fjárfestinga fyrir Mercatura ehf. sem allar töpuðust, en viðleitni maka stefnanda til að fá formlega skýringar bar ekki árangur þrátt fyrir margítrekaðar fyrirspurnir til starfsmanna bankans. Eftir fall Kaupþings hf. á Íslandi haustið 2008 varð slík gagnaöflun nánast ómöguleg, þar sem Kaupthing Bank S.A. var dótturfélag íslenska bankans og hélt ekki áfram rekstri nema fáeina daga eftir fall móðurfélagsins.“ Þá hafi starfsmenn bókhaldsstofu sem hafi annast færslu bókhalds fyrir mistök fært umrædda ráðstöfun sem úttekt eiginmanns stefnanda. Þau mistök hafi verið leiðrétt, en skattyfirvöld hafni henni og leggi til grundvallar að eiginmaður stefnanda hafi fengið umrædda fjármuni út úr félaginu.

Stefnandi telur að samtímagögn um framsal hlutafjárins sýni að framsalið hafi ekki verið í þágu eiginmanns stefnanda, heldur hafi átt að nýta andvirðið með öðrum hætti. Skattyfirvöld hafi beitt einhvers konar sakarlíkindareglu og skýrt óvissu um þetta eiginmanni stefnanda í óhag. Engin gögn séu til staðar sem styðji þá kenningu skattyfirvalda að andvirði hlutafjárins hafi runnið til hans.

iii)

Stefnandi telur að skattyfirvöld hafi „ákveðið“ að fjármunir sem fóru frá Mercatura ehf. um fjárvörslureikning eiginmanns stefnanda í Kaupthing Luxembourg S.A. og til fjárfestingar Mercatura ehf. í Kaupmannahöfn skuli teljast skattskyldar tekjur eiginmanns stefnanda vegna einkaúttektar hans hjá Mercatura ehf. Telur stefnandi þetta mat skattyfirvalda á gögnum málsins fjarstæðukennt og ekki standast neina skoðun. Er þess krafist að ákvörðun skattyfirvalda um að færa eiginmanni stefnanda til tekna 70.000.000 króna vegna tekjuársins 2007, verði hrundið.

Stefnandi vísar til tölvuskeyta sem fram fóru á milli eiginmanns hennar og viðskiptastjóra Kaupthing Luxembourg S.A., þar sem fram komi að greiðslan sé peningar frá Mercatura og eigi að fara inn á viðskiptareikning þess félags, en þar til reikningur hafi verið stofnaður í nafni félagsins megi féð liggja inni á persónulegum fjárvörslureikningi eigandans. Kveður stefandi umrædda peninga hafa verið notaða til að fjármagna umrædd viðskipti á vegum dótturfélags Mercatura ehf., Ejendomsselskabet af 6. marts 2007 ApS. Þetta komi skýrt fram í tölvuskeyti viðskiptastjórans 14. ágúst 2007. Þar staðfesti hann að eiginmaður stefnanda hafi þegar lagt út 9.988.649,26 DKK vegna fjármögnunar á fasteignaviðskiptunum í Kaupmannahöfn. Hann leggi til að danska félagið taki lán að fjárhæð 5.000.000 DKK til að mæta þessum útgjöldum. Þar með hafi staðið eftir 4.988.649,26 DKK sem teknar höfðu verið út af viðskiptareikningi eiginmanns stefnanda til að fjármagna viðskiptin fyrir Mercatura ehf. Sölugengi danskrar krónu hafi samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands í árslok 2007 verið 12,266 krónur, þannig að fjárhæðin jafngilti þá 61.190.780 krónum.

Stefnandi tekur fram að 70.000.000 króna millifærslan hafi verið færð inn á viðskiptareikning eiginmanns stefnanda meðan þess hafi verið beðið að sérstakur fjárvörslureikningur yrðir stofnaður á nafni Mercatura ehf. við bankann í Lúxemborg. Fram hafi komið af hálfu eiginmanns stefnanda að hann teldi sig muna að hann hefði þurft að leggja 10.000.000 króna inn á þann reikning við stofnun hans. Þetta hafi aldrei fengist staðfest hjá bankanum þrátt fyrir mikla eftirgangsmuni, þar sem öll upplýsingaöflun frá bankanum hafi verið afar torsótt eftir fall móðurfélags Kaupthing Bank S.A. haustið 2008.

Stefnandi tekur fram að í bókahaldi Mercatura ehf. hafi millifærslan 29. mars 2007 verið ranglega færð sem úttekt eiginmanns stefnanda. Þau mistök sé að rekja til þess að starfsfólk bókhaldsstofunnar sem sá um færslu bókhaldsins hafi gefið sér að fasteignaviðskiptin í Danmörku væru á vegum eiginmanns stefnanda en ekki á vegum sérstaks félags. Þetta hafi verið leiðrétt þegar mistökin komu í ljós, en skattyfirvöld hafi lagt til grundvallar að millifærslan hafi verið peningaúttekt eiginmanns stefnanda og hækkað skattstofn hans um 70.000.000 króna.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda

i)

Um arðgreiðslu til eiginmanns stefnanda 1. desember 2006 tekur stefndi fram að hvorki í skattframtali Björns Hallgrímssonar ehf. árið 2007 né í ársreikningi sem fylgdi með skattframtalinu hafi verið gerð grein fyrir úthlutun arðs til hluthafa á árinu 2006. Auk þess hafi ekki verið gerð grein fyrir arðstekjum í skattframtali stefnanda árið 2007 eða gerð gerð grein fyrir hlutafjáreign í Birni Hallgrímssyni ehf. Óumdeilt sé að eiginmaður stefnanda og aðrir hluthafar í félaginu fengu greiddar samtals 800.000.000 króna í desember 2006, og af þeirri fjárhæð hafi eiginmaður stefnanda fengið 200.000.000 króna. Í ársreikningi Lyfjablóma ehf. (áður Björn Hallgrímsson ehf.) fyrir rekstrarárið 2007 sé tilgreind arðgreiðsla að fjárhæð 800.000.000 króna á árinu 2007. Í skattframtali eiginmanns stefnanda árið 2008, hafi þó ekki verið gerð grein fyrir arðgreiðsla frá félaginu.

Stefndi telur lagatúlkun skattyfirvalda á 2. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994 rétta og að engin rök hafi verið færð fyrir því að skattyfirvöldum hafi borið að miða heimild til úthlutunar arðs við eignastöðu samstæðunnar, þ.e. móðurfélagins og dótturfélaganna. Óráðstafað eigið fé samkvæmt ársreikningi Björns Hallgrímssonar ehf. árið 2005, hafi verið 442.698.871 króna í árslok 2005. Félagið hafi breytt um reikningsskilaaðferð við gerð ársreiknings fyrir rekstrarárið 2006, þar sem rekstrarárangur dótturfélaga og eignarhlutir í þeim séu færðir samkvæmt hlutdeildaraðferð í samræmi við hlutdeild félagsins í eigin fé dótturfélaganna, sbr. skýringu nr. 1.10 við ársreikninginn. Í skýringum við ársreikninginn sé tekið fram að þar sem það eigi við hafi samanburðarfjárhæðum verið breytt til þess að gæta samræmis við framsetningu hans. Telur stefndi að hafa beri þessar skýringar í huga þegar yfirlit um breytingar á eiginfjárreikningum í ársreikningi Björns Hallgrímssonar ehf. árið 2005 sé gaumgæft, en þar sé tilgreint að óráðstafað eigið fé í árslok 2005, nemi 802.549.602 krónum.

Stefndi telur að gögn málsins beri ótvírætt með sér að við gerð ársreiknings Björns Hallgrímssonar ehf. fyrir rekstrarárið 2006 hafi verið breytt um reikningsskilaaðgerð frá fyrri árum og þá fyrst verið tekið tillit til rekstrarárangurs dótturfélaganna eignarhaldsfélagsins SK ehf. og eignarhaldsfélagsins SKE ehf. og eignarhlutir færðir til eignar í ársreikningi samkvæmt hlutdeildaraðferð, sbr. 40. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga. Þegar ákvörðun var tekin um hina umdeildu úthlutun úr Birni Hallgrímssyni ehf. á árinu 2006 hafi ekki legið fyrir hluthafafundi félagsins reikningsskil fyrir rekstrarárið 2005 þar sem hlutdeildaraðferð var beitt.

Þegar umræddar arðgreiðslur voru inntar af hendi 1. desember 2006 hafi ekki legið fyrir ársreikningur Björns Hallgrímssonar ehf. fyrir rekstarárið 2006, enda lifði þá enn mánuður eftir af reikningsárinu. Þegar af þeirri ástæðu var ekki unnt að miða við annað en óráðstafað eigið fé félagsins í árslok 2005, sbr. ársreikning og skattframtal félagsins, 442.698.871 krónu og að möguleg arðsúthlutun af fjármunum þess á árinu 2006 hafi takmarkast við þá fjárhæð, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994. Lögin heimili ekki frekari úthlutun arðs að undanskildu ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna. Í 2. mgr. lagagreinarinnar komi fram það viðbótarskilyrði fyrir arðsúthlutun í tilviki móðurfélaga að slíkum félögum sé óheimilt að úthluta það miklum arði að andstætt sé góðum rekstrarvenjum með tilliti til fjárhagsstöðu samstæðunnar enda þótt arðsúthlutun sé annars heimil.

Samkvæmt framansögðu hafi greiðsla til eiginmanns stefnanda, að fjárhæð 89.325.282 krónur, á árinu 2006, ekki farið fram sem lögmæt arðsúthlutun úr Birni Hallgrímssyni ehf. í samræmi við 73. gr. laga nr. 138/1994. Því beri að skattleggja þá fjárhæð sem gjöf hjá eiginmanni stefnanda í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003.

ii)

Um framsal Mercatura ehf. á hlutabréfum í Exista hf. á árinu 2006, tekur stefndi fram að ágreiningslaust sé að Mercatura ehf. hafi í september 2006 keypt hlutabréf í Exista hf. að nafnvirði 4.277.331 króna, og að kaupverðið hafi verið 91.962.617 krónur. Samkvæmt gögnum málsins hafi hlutum þessum verið ráðstafað inn á safnreikning hjá Kaupthing S.A. 16. nóvember 2006. Í bókhaldi og ársreikningi Mercatura ehf. fyrir rekstrarárið 2006 hafi verið farið með þessi viðskipti sem kaup og sölu hlutafjár og gerð grein fyrir söluhagnaði að fjárhæð 1.283.199 krónur. Fjárhæðin 93.245.816 krónur hafi síðan verið bókuð sem úttekt eiginmanns stefnanda í bókhaldi félagsins. Þá liggi fyrir að eiginmaður stefnanda færði í reit 3.3 í skattframtali sínu árið 2007 „Eign í árslok“ hjá Kaupthing S.A að fjárhæð 31.850.440 krónur, en í sundurliðun þeirrar fjárhæðar komi fram fjárhæðin 93.245.816 krónur með textanum „Innlagt Exista“, sbr. fylgiskjal 12.1 í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins sem er yfirlit frá Kaupþingi Lúxemborg. Undir rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins hafi eiginmaður stefnanda lagt fram endurgerðar bókhaldsfærslur Mercatura ehf. þar sem búið var að færa andvirði afhentra hlutabréfa af viðskiptareikningi hans í bókhaldi félagsins yfir á viðskiptamannareikning Kaupthing S.A. í Lúxemborg, með þeim skýringum að hlutabréfin hafi verið færð af reikningi hans í bókhaldi félagsins vegna skorts á upplýsingum um hvar þau hefðu lent hjá bankanum á árinu 2006.

Stefndi byggir á því að farið hafi verið með sölu umræddra hlutabréfa sem sölu í bókhaldi og skattskilum Mercatura ehf. fyrir rekstrarárið 2006. Frá því hafi ekki verið horfið með þeim breytingum á bókhaldsfærslum sem gerðar voru vegna rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins, enda felist þær breytingar eingöngu í því að færa söluandvirði sem inneign félagsins hjá Kaupthing S.A. í stað færslu á viðskiptamannareikning eiginmanns stefnanda í bókhaldi félagsins. Hafnar stefndi þeirri málsástæðu stefnanda sem órökstuddri og ósannaðri að samtímagögn um framsal hlutafjárins sýni að framsalið hafi ekki verið í þágu eiginmanns stefnanda.

Stefndi telur upplýst að Mercatura ehf. hafi ekki fengið greitt fyrir hlutabréfin þrátt fyrir afsal þeirra. Þá telur stefndi að framsal hlutabréfanna á safnreikning á vegum Kaupþings banka hf. (A.C.S. safnreiknings) bendi ótvírætt til þess að bankinn hafi sjálfur ekki verið kaupandi bréfanna, sbr. skilgreiningu á safnskráningu og safnreikningi í 2. gr. reglugerðar nr. 706/2008, um safnskráningu og varðveislu fjármálagerninga á safnreikningi. Stefnandi hafi engar upplýsingar gefið um afdrif hlutabréfanna eftir framsal þeirra á safnreikning. Fullyrðingar eiginmanns stefnanda undir rekstri málsins hjá skattyfirvöldum, um að bréfunum hafi verið ráðstafað til þriðja aðila eða þau tapast í fjárfestingum, eiga sér enga stoð í gögnum málsins.

Stefndi tekur fram að það liggi fyrir að Mercatura ehf. hafi ekki átt reikning hjá Kaupthing S.A. fyrr en í fyrsta lagi í mars 2007.Eiginmaður stefnanda hafi verið viðskiptamaður bankans á árinu 2006 samkvæmt færslu í skattframtali hans árið 2007.Stefnandi hafi ekki fært neina haldbæra sönnun fyrir því að ekki verði byggt á upphaflegri bókhaldsfærslu fremur en þeim leiðréttingum varðandi færslur í bókhaldi félagsins sem ráðist var í eftir að rannsókn skattrannsóknarstjóra ríkisins hófst.

Stefndi byggir á því að hin umþrætta 93.245.816 króna greiðsla til eiginmanns stefnanda hafi ekki farið fram eftir reglum XII. kafla laga nr. 138/1994, um úthlutun arðs, sbr. 73. gr. og 1. mgr. 76. gr. nefndra laga. Því geti greiðslan ekki talist lögmæt úthlutun á fjármunum félagsins.

Greiðslan sé ekki heldur heimil að lögum sem lánveiting félagsins til eiginmanns stefnanda, sbr. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994, þar sem eiginmaður stefnanda hafi verið fyrirsvarsmaður Mercatura ehf. og eini hluthafinn á umræddum tíma.

Stefnanda hafi samkvæmt framansögðu borið að telja greiðsluna fram til skatts í framtali sínu 2007 vegna tekna ársins 2006, sbr. 1. mgr. 90. gr. laga nr. 90/2003. Greiðslan hafi falið í sér slíka afhendingu verðmæta sem um ræðir í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003 og beri að færa stefnanda til tekna sem laun, sbr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. sömu laga. Eiginmaður stefnanda hafi verið starfsmaður félagsins árið 2006, enda hafi hann verið eini hluthafi Mercatura ehf., stjórnarmaður og prókúruhafi félagsins á árinu 2006. Beri því að telja eiginmanni stefnanda umræddar greiðslur til tekna sem skattskyld laun samkvæmt 3. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 11. gr. sömu laga.

iii)

Um fjármögnun fasteignaviðskipta Mercatura ehf. í Danmörku tekur stefndi fram að samkvæmt gögnum málsins hafi hinn 29. mars 2007 verið millifærðar 70.000.000 króna af bankareikningi Mercatura ehf. inn á bankareikning eiginmanns stefnanda hjá Kaupthing S.A.

Samkvæmt tölvuskeyti viðskiptastjóra bankans frá 14. ágúst 2007 hafi eiginmaður stefnanda lagt út 9.988.649,26 danskar krónur vegna íbúðakaupa í Danmörku. Lagði viðskiptastjórinn til að hið danska eignarhaldsfélag tæki lán að upphæð 5.000.000 danskra króna til að greiða eiginmanni stefnanda til baka og að Mercatura ehf. greiddi eiginmanni stefnanda 4.988.650 danskar krónur vegna þess sem hann hefði lagt út fyrir hönd félagsins.

Stefndi tekur fram að í bréfi lögmanns eiginmanns stefnanda til skattrannsóknarstjóra ríkisins 28. janúar 2014, hafi verið greint frá því að umrædd lántaka hefði gengið eftir, svo sem fram kæmi í meðfylgjandi ársreikningi danska félagsins fyrir rekstrarárið 2007, en látið hefði verið bíða betri tíma, sem enn væru ekki upp runnir, að greiða eiginmanni stefnanda til baka skuld að fjárhæð 4.988.650 danskar krónur.

Stefndi tekur fram að í úrskurði yfirskattanefndar í máli eiginmanns stefnanda sé vísað til skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins um rannsókn á skattskilum Mercatura ehf. rekstrarárin 2006-2010, þar sem m.a. hafi verið til umfjöllunar umrædd greiðsla Mercatura ehf. til eiginmanns stefnanda á árinu 2007. Kærumál félagsins hafi verið rekið fyrir yfirskattanefnd samhliða máli eiginmanns stefnanda. Í úrskurði yfirskattanefndar komi fram að samkvæmt bókhaldsgögnum Mercatura ehf., sem væru meðal fylgiskjala í skýrslu skattrannsóknarstjóra vegna skattskila félagsins, yrði ekki annað séð en að eiginmaður stefnanda hafi 21. ágúst 2007 fengið greidda frá félaginu umrædda fjárhæð 4.988.650 danskar krónur (61.371.671 króna að meðtöldum kostnaði) inn á erlendan bankareikning sinn, sbr. millifærslukvittun Glitnis banka hf. á fskj. 11.64 með skýrslunni og greiðslufyrirmæli eiginmanns stefnanda á fskj. 11.65. Hafi greiðslufyrirmæli eiginmanns stefnanda verið send bankanum þegar í kjölfar tölvupóstsamskiptanna við viðskiptastjóra hans hjá Kaupthing S.A. frá 14. ágúst 2007. Færslur um þetta væri að finna í hreyfingalista bókhalds félagsins þar sem einnig yrði ráðið að sama dag hafi verið innleyst bréf í Sjóði 9 hjá Glitni banka hf. fyrir 61.380.000 krónur í samræmi við fyrirmæli eiginmanns stefnanda. Yrði samkvæmt þessu ekki séð að það fái staðist að eiginmaður stefnanda hafi lagt út umrædda fjárhæð, 4.988.650 danskar krónur, í þágu Mercatura ehf. án þess að hafa fengið hana endurgreidda. Því yrði ekki fallist á framkomna skýringu eiginmanns stefnanda á ráðstöfun hinnar umþrættu greiðslu 70.000.000 króna í mars 2007 vegna íbúðakaupa í Kaupmannahöfn á vegum dótturfélags Mercatura ehf.

Stefndi telur að fyrrgreind bókhaldsgögn hreki allan málatilbúnað stefnanda og beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum hans. Þar sem tilvitnuð bókhaldsgögn Mercatura ehf. liggi ekki frammi í gögnum málsins hafi stefndi skorað á stefnanda að leggja þau fram, sbr. 2. mgr. 67. gr. sbr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Telur stefndi að málatilbúnað stefnanda um mat skattyfirvalda á gögnum sem stefnandi og Mercatura ehf. hafi lagt fram við meðferð málsins standist ekki skoðun og sé honum mótmælt sem röngum og órökstuddum. Engar skýringar hafa komið fram varðandi ráðstöfun umræddrar greiðslu ef frá er talin sú staðhæfing eiginmanns stefnanda að hann hafi lagt 10.000.000 króna inn á erlendan bankareikning Mercatura ehf. við stofnun hans. Engin gögn hafa komið fram í málinu um greindan bankareikning Mercatura ehf. Hans sé hvergi getið í fyrirliggjandi hreyfingalistum úr bókhaldi félagsins vegna rekstrarársins 2007.

Stefndi telur því að virða verði 70.000.000 króna greiðsluna sem lánveitingu Mercatura ehf. til eiginmanns stefnanda á árinu 2007, svo sem upphaflegar færslur í bókhaldi félagsins báru með sér. Lánveitingin samræmist ekki 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 og ber því að skattleggja hana sem laun hjá eiginmanni stefnanda í samræmi við fyrirmæli 2. mgr. 11. gr., sbr. 3. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um úrskurð yfirskattanefndar í máli eiginmanns stefnanda, K-kk-ef B-kk-ef nr. 287/2015, frá 26. október 2015. Stefnandi situr í óskiptu búi, en eiginmaður hennar, K-kk-nf B-kk-nf féll frá 31. október 2015.

Ágreiningur málsaðila er þríþættur. Í fyrsta lagi er deilt um þá niðurstöðu yfirskattanefndar að færa eiginmanni stefnanda til tekna 89.325.282 krónur í skattframtali 2007 sem skattskylda gjöf vegna meintrar óheimillar arðgreiðslu frá Birni Hallgrímssyni ehf. til stefnanda á árinu 2006, sbr. 1. og 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, sbr. 4. tölul. A-liðar 7. gr. sömu laga.

Í öðru lagi er ágreiningur um þá niðurstöðu yfirskattanefndar að færa eiginmanni stefnanda til tekna 93.245.816 krónur í skattframtali 2007 vegna meintrar ólögmætrar úthlutunar verðmæta til hans frá Mercatura ehf. á árinu 2006 og í þriðja lagi er deilt um tekjufærslu að fjárhæð 70.000.000 króna í skattframtali stefnanda og eiginmanns hennar árið 2008, vegna meintrar ólögmætrar úthlutunar verðmæta til eiginmanns stefnanda frá Mercatura ehf. á árinu 2007. Umræddar fjárhæðir frá Mercatura ehf. tekjufærði ríkisskattstjóri hjá eiginmanni stefnanda sem laun samkvæmt 3. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 11. gr. sömu laga, og leit þannig á að um væri að ræða óheimilar lánveitingar Mercatura ehf. til eiginmanns stefnanda á árunum 2006 og 2007 og var sú niðurstaða staðfest með úrskurði yfirskattanefndar. Víkur nú að einstökum ágreiningsatriðum.

1. Um arðgreiðslu til eiginmanns stefnanda frá Birni Hallgrímssyni ehf. á árinu 2006

Samkvæmt ársreikningi Björns Hallgrímssonar ehf. árið 2005, var eigið fé félagsins í árslok tilgreint 442.698.871 króna. Eiginmaður stefnanda var eigandi að 25% hlutafjár í félaginu. Hinn 1. desember 2006 var hluthöfum í félaginu greiddur út arður af hlutafjáreign og nam heildargreiðslan til hluthafanna samtals 800.000.000 króna þar af til eiginmanns stefnanda 200.000.000 króna. Greiðslan til hlutahafanna barst frá eignarhaldsfélaginu, Ske II. ehf., en félagð var dótturfélag Björns Hallgrímssonar ehf.

Stefnandi telur að honum hafi borið að greiða fjármagnstekjuskatt af allri arðgreiðslunni 200.000.000 króna þar sem óráðstafað eigið fé Björns Hallgrímssonar ehf. hafi numið hærri fjárhæð en tilgreind var í ársreikningi félagsins fyrir árið 2005, eða 802.549.602 krónum. Vísar stefnandi til breytts ársreiknings Björns Hallgrímssonar ehf. árið 2006, þar sem tekið var tillit til óráðstafaðs eigin fjár í dótturfélögum. Telur stefnandi að taka beri tillit til stöðu samstæðu Björns Hallgrímssonar ehf. og dótturfélaga í heild sinni við mat á því hvort arðgreiðsla úr Birni Hallgrímssyni ehf. að fjárhæð 800.000.000 króna þann 1. desember 2006 hafi verið heimil, með vísan til 2. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994.

Stefndi hafnar málatilbúnaði stefnanda og telur óheimilt að miða arðgreiðslur við eignastöðu samstæðunnar, þ.e. móðurfélagsins og dótturfélagsins.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga nr., 138/1994, er einungis heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skuli lagt í varasjóð eða til annarra þarfa. Í lögum nr. 138/1994 er enga heimild að finna fyrir frekari úthlutun arðs en leiðir að framangreindu að undanskildu ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna.

Um hlutdeildarreikningsskil er mælt fyrir í 40. og 41. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga. Tilgangur með gerð slíkra reikninga er fyrst og fremst sá að veita notendum reikningsskila móðurfélaga upplýsingar um samstæðuna í heild sinni og um fjárhagsstöðu hennar án innbyrðis viðskipta félaganna. Telur dómurinn að sú aðferð Björns Hallgrímssonar ehf. samkvæmt breyttum ársreikningi félagins fyrir árið 2006, að styðjast við hlutdeildarreikningsskil leiði ekki til rýmri heimilda til arðsúthlutunar en mælt er fyrir um í 1. mgr. 74. gr. laga nr. 138/1994. Þegar litið er til eiginfjárstöðu Björns Hallgrímssonar ehf. samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir rekstrarárið 2005, er það því niðurstaða dómsins að ekki hafi verið heimilt að úthluta hærri arði úr félaginu en nam eiginfjárstöðu félagsins í árslok 2005 eða sem nam 442.698.871 krónu.

Óheimil úthlutun af fjármunum Björns Hallgrímssonar ehf., sbr. 73. gr. laga nr. 138/1994, nam 89.325.282 krónum á árinu 2006. Telur dómurinn að um sé að ræða slíka afhendingu verðmæta sem um ræðir í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003, sem ber að færa til skattskyldra tekna í skattframtali stefnanda árið 2007 sem gjöf, sbr. 2. mgr. 4. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003.

Samkvæmt framansögðu er kröfu stefnanda um ógildingu úrskurðar yfirskattanefndar vegna þessa þáttar málsins hafnað.

2. Um ráðstöfun andvirðis hlutabréfa í Exista hf. á árinu 2006 inn á fjárvörslureikning eiginmanns stefnanda.

Með úrskurði yfirskattanefndar var staðfestur úrskurður ríkisskattstjóra um að færa eiginmanni stefnanda til tekna sem laun 93.245.816 krónur í skattframtali 2007, vegna ólögmætrar úttektar verðmæta frá Mercatura ehf. á árinu 2006, sbr. 3. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. 2. mgr. 11. gr. sömu laga. Var það niðurstaða yfirskattanefndar að hin umdeilda greiðsla hafi ekki farið fram eftir reglum XII. kafla laga nr. 138/1994 um úthlutun arðs, sbr. 73. gr. og 1. mgr. 76. gr. sömu laga.

Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að andvirði bréfanna hafi af óútskýrðum ástæðum og án samráðs við eiginmann stefnanda verði lagt inn á fjárvörslureikning hans í Kaupthing S.A. Andvirði bréfanna hafi síðar verið ráðstafað í fjárfestingar fyrir Mercatura ehf., sem allar hafi tapast. Eiginmaður stefnanda hafi engar skýringar fengið um ráðstafanir þessar, þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir til bankans. Þá hafi starfsmenn bókhaldsstofu fyrir mistök fært ráðstöfun þessa sem úttekt eiginmanns stefnanda, þau mistök hafi verið leiðrétt en skattyfirvöld hafi hafnað leiðréttingunni. Telur stefnandi að samtímagögn sýni að framsal bréfanna hafi ekki verið í þágu eiginmanns stefnanda.

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnanda. Samtímagögn um framsal bréfanna sýni að andvirði þeirra hafi runnið til eiginmanns stefnanda eftir að þau voru framseld á safnreikning á vegum Kaupthing S.A og færð úr bókum Mercatura ehf.

Í málsatvikakafla dómsins er lýst framsali umræddra bréfa frá Mercatura ehf. til Kaupthing Bank S.A í Lúxemborg og að andvirði þeirra hafi verið lagt inn á fjárvörslureikning eiginmanns stefnanda í bankanum. Eiginmaður stefnanda var eini hluthafi Mercatura ehf. á þeim tíma sem hin umþrætta úthlutun úr félaginu átti sér stað. Hann var einnig stjórnarmaður og prókúruhafi félagsins. Átti félagið hlutafé í Exista ehf. að nafnvirði 4.227.331 króna. Hinn 16. nóvember 2006, framseldi Mercatura ehf. bréfin til Kaupthing Bank S.A. í Lúxemborg og var andvirði þeirra lagt inn á fjárvörslureikning stefnanda í bankanum sama dag. Í bókhaldi Mercatura ehf. var farið með viðskipti bréfanna sem kaup og sölu hlutafjár, en Mercatura ehf. fékk ekki greitt fyrir hlutabréfin þrátt fyrir afsal þeirra. Þá liggur fyrir að eiginmaður stefnanda gerði grein fyrir eign í árslok 2006 hjá Kaupthing Bank S.A. að fjárhæð 31.850.440 krónur í skattframtali sínu árið 2007, en í sundurliðun þeirrar fjárhæðar samkvæmt skýrslu skattarannsóknarstjóra, kemur fram fjárhæðin 93.245.816 krónur með textanum „Innlagt Exista“. Þá liggur einnig fyrir að Mercatura ehf. átti ekki reikning hjá Kaupthing S.A. fyrr en á árinu 2007.

Samkvæmt framansögðu og að virtum gögnum málsins telur dómurinn ekki unnt að fallast á skýringar stefnanda um ráðstafanir bréfanna í þágu Mercatura ehf. Eins og mál þetta liggur fyrir dóminum verður ekki annað ráðið en að andvirði hlutabréfanna hafi gengið til eiginmanns stefnanda.

Samkvæmt 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, skal félagsstjórn annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Ef ráðinn er framkvæmdastjóri skal hann sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti. Verður stefnandi að bera hallann af sönnunarskorti um afdrif bréfanna og ráðstafanir þeirra í þágu fjárfestinga Mercatura ehf., sem eini hluthafi, stjórnarmaður og prókúruhafi félagsins.

Samkvæmt framansögðu er kröfu stefnanda um að úrskurður yfirskattanefndar verði felldur úr gildi vegna þessa þáttar málsins hafnað.

3. Um greiðslu til eiginmanns stefnanda frá Mercatura ehf. á árinu 2007

Í þessum þætti málsins er deilt um 70.000.000 króna sem millifærðar voru af bankareikningi Mercatura ehf. á bankareikning eiginmanns stefnanda hjá Kaupthing S.A. í Lúxemborg þann 29. mars 2007.

Stefnandi telur að ákvörðun skattyfirvalda um tekjufærslu 70.000.000 króna í skattframtali 2008, standist ekki. Fjárhæðin hefði verið notuð til að fjármagna fasteignaviðskipti í Kaupmannahöfn. Mercatura ehf. hafi stofnað einkahlutafélagið, Ejendomsselskabet af 6. marts 2007 ApS og peningarnir verið notaðir til að fjármagna fasteignakaup danska félagsins. Vísar stefnandi í því sambandi til samskipta hans við viðskiptastjóra Kaupthing S.A. í Lúxemborg sem áttu sér stað í mars og ágúst á árinu 2007.

Stefndi mótmælir málatilbúnaði stefnanda sem röngum og órökstuddum.

Fram kemur í tölvuskeyti viðskiptastjóra Kaupthing S.A. 14. ágúst 2007, að eiginmaður stefnanda hafi lagt út 9.988.649,26 DKK vegna íbúðakaupa í Danmörku. Í tölvuskeytinu leggur viðskiptastjórinn einnig til að hið danska félag taki lán að upphæð 5.000.000 DKK sem það noti til að greiða eiginmanni stefnanda til baka og að Mercatura ehf. greiði eiginmanni stefnanda 4.988.650 DKK vegna þess sem hann hafi lagt út fyrir hönd félagsins.

Í forsendum úrskurðar yfirskattanefndar er vísað til bréfs verjanda eiginmanns stefnanda til skattrannsóknarstjóra ríkisins, dags. 28. janúar 2014, þar sem skýrt hafi verið frá því að umrædd lántaka hafi gengið eftir, en látið hefði verið „bíða betri tíma, sem enn væru ekki upp runnir“, að greiða eiginmanni stefnanda til baka skuld að fjárhæð 4.988.650 DKK. Þetta hafi einnig verið ítrekað með bréfi til ríkisskattstjóra 14. júlí 2014. Vegna þessara skýringa tekur yfirskattanefnd fram í úrskurði sínum að fyrir nefndinni liggi skýrsla skattrannsóknarstjóra ríkisins um rannsókn á skattskilum Mercatura ehf. þar sem m.a. hafi verið til umfjöllunar umrædd greiðsla Mercatura ehf. til eiginmanns stefnanda. Samkvæmt bókhaldsgögnum Mercatura ehf. sem væru meðal fylgiskjala í greindri rannsóknarskýrslu yrði ekki annað séð en að eiginmaður stefnanda hafi 21. ágúst 2007 fengið greidda frá félaginu umrædda fjárhæð 4.988.650 DKK (61.371.671 ISK að meðtöldum kostnaði) inn á erlendan bankareikning sinn. Hafi greiðslufyrirmæli eiginmanns stefnanda verið send bankanum þegar í kjölfar tölvupóstsamskiptanna við viðskiptastjórann. Telur yfirskattanefnd að færslur um þetta sé einnig að finna í hreyfingalista bókhalds Mercatura ehf., þar sem einnig verði ráðið að sama dag hafi verið innleyst bréf í Sjóði 9 hjá Glitni banka hf. að upphæð 61.380.000 krónur í samræmi við fyrirmæli eiginmanns stefnanda. Með vísan til þessara upplýsinga var það niðurstaða yfirskattanefndar að ekki fengi staðist að eiginmaður stefnanda hafi lagt út umrædda fjárhæð, 4.988.650 DKK, í þágu Mercatura ehf. án þess að hafa fengið hana endurgreidda. Því yrði ekki fallist á skýringu eiginmanns stefnanda um ráðstöfun 70.000.000 króna í mars 2007 vegna íbúðakaupa í Kaupmannahöfn á vegum dótturfélags Mercatura ehf. Ejendomsselskabet af 6. marts 2007 ApS. Um meinta greiðslu eiginmanns stefnanda á 10.000.000 króna inn á bankareikning Mercatura ehf. segir í úrskurði yfirskattanefndar að engin gögn hafi komið fram í málinu um bankareikning Mercatura ehf. og að ekki verði séð af bókhaldi félagsins, að því leyti sem hreyfingalistar liggi fyrir vegna rekstraráranna 2007 og 2008, að þennan bankareikning sé þar að finna.

Stefnandi hefur ekki lagt fram bókhaldsgögn Mercatura ehf. í máli þessu. Hann telur túlkun skattyfirvalda á gögnum málsins ekki standast. Byggir stefnandi málatilbúnað sinn á gögnum sem lýsa samskiptum sem áttu sér stað á milli eiginmanns stefnanda við viðskiptastjóra stefnda. Þau samskipti varpa takmörkuðu ljósi á umræddar millifærslur og fjalla ekki að neinu leyti um hvernig farið var með greiðslur þessar í bókhaldi Mercatura ehf. Skýrsla skattrannsóknarstjóra ríkisins um rannsókn á skattskilum Mercatura ehf. lá fyrir yfirskattanefnd þegar mál eiginmanns stefnanda var þar til meðferðar. Þá er í stefnu engin grein gerð fyrir bréfum sem stefnandi innleysti í sjóði 9 hjá Glitni banka hf. fyrir 61.380.000 krónur á sama tíma.

Samkvæmt 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, skal félagsstjórn annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Ef ráðinn er framkvæmdastjóri skal hann sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti. Verður stefnandi að bera hallann af sönnunarskorti um ráðstöfun greiðslunnar í tengslum við fasteignaviðskipti Mercatura ehf. og dótturfélagsins Ejendomsselskabet af 6. marts ApS, sem eini hluthafi, stjórnarmaður og prókúruhafi félagsins.

Með vísan til þessa og gagna málsins er kröfu stefnanda um að úrskurður yfirskattanefndar verði felldur úr gildi að þessu leyti einnig hafnað.

Er stefndi, íslenska ríkið, sýknaður af öllum kröfum stefnanda, S-kvk-ef P-kvk-ef, í máli þessu.

Samkvæmt þessum málsúrslitum, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda 600.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að samhliða máli þessu var flutt annað samkynja mál.

R-kvk-nf S-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, S-kvk-ef P-kvk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað.

R-kvk-nf S-kvk-nf (sign.)