E-1817/2008

Mál þetta var höfðað 23. júní 2008 og dómtekið 2. desember sama ár. Stefnandi er S-kvk-nf S-kvk-nf B-kvk-nf, Bústaðavegi 77, Reykjavík. Stefndi er K.S. og dætur ehf., Bæjarhrauni 20, Hafnarfirði.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 930.095 krónur ásamt vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. nóvember 2007 til 23. maí 2008, en frá þeim degi til greiðsludags með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga, sbr. III. kafla laganna.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi gerir aðallega kröfu um sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnað úr hendi stefnanda.

Til vara er þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

I.

Samkvæmt leigusamningi, dags. 2. júlí 2007, tók stefnandi á leigu hjá stefnda húsrými til geymslu á búslóð, en stefndi rekur geymsluhúsnæði á Auðnum II við Vatnsleysuströnd. Var búslóðin geymd á 6 ferm. bretti í húsnæðinu. Í leigusamningnum segir m.a.: „Æskilegt er að leigutaki hafi eignir sínar vátryggðar fyrir bruna, þjófnaði og skemmdum. Slík tjón eru alfarið á ábyrgð leigutaka.“

Stefnandi sótti búslóðina hinn 23. janúar 2008, en áður hafði hún sótt hluta hennar. Aðila greinir á um hvort það hafi verið í september eða nóvember. Stefnandi kveður að þegar hún hafi vitjað búslóðar sinnar 23. janúar 2008 hafi komið í ljós að munirnir hefðu orðið fyrir miklum rakaskemmdum og verið að mestu ónýtir af þeim sökum. Hafi einn af forsvarsmönnum stefnda verið viðstaddur þegar stefnanda hafi orðið tjónið ljóst.

Fyrir liggur tjónstilkynning stefnda, dags. 29. janúar 2008 til Vátryggingafélags Íslands hf., á grundvelli húseigendaábyrgðartryggingar sem stefndi hefur hjá tryggingafélaginu. Í tilkynningunni er stefnandi tilgreind sem tjónþoli og um tjón segir að lekið hafi á búslóð í geymslu og hugsanlegt sé að tognað hafi á nöglum í vondu veðri. Jafnframt kemur fram að tjónið hafi átt sér stað í nóvember eða desember. Varðandi það hvað sé skemmt segir í tilkynningunni að bleytuskemmdir séu í búslóð. Um það hver eigi sök á tjóninu segir að það sé vátryggingartaki, sem er stefndi í máli þessu, og að hann hafi verið með hið skemmda til geymslu.

Með bréfi Vátryggingafélags Íslands, dags. 5. febrúar 2008, var bótaskyldu hafnað og vísað til þess að vátrygging stefnda bæti ekki tjón vegna skemmda á munum sem tryggingartaki hefur til geymslu.

Stefnandi leitaði til tryggingafélags síns, Tryggingamiðstöðvarinnar (TM), og var fyrirtækið Flotvaki ehf. fengið til að leggja mat á tjón sem stefnandi hefði orðið fyrir. Fyrir liggur yfirlit Flotvaka ehf. um tjón á einstökum munum, samtals að fjárhæð 930.095 krónur.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 23. apríl, var stefndi krafinn um bætur vegna þess tjóns sem stefnandi hefði orðið fyrir. Var kröfufjárhæðin byggð á yfirliti Flotvaka ehf. Kröfum stefnanda var hafnað með bréfi lögmanns stefnda, dags. 5. maí 2008. Vísað var til þess að stefndi hefði verið viðstaddur mat á meintu tjóni og ekki getað gætt hagsmuna sinna. Jafnframt var vísað til þess að matið hefði þurft að fara fram um leið og búslóðin var tekin úr vörslum stefnda og að það hafi þá þurft að gera stefnda grein fyrir því um hvaða muni hafi verið að ræða. Stefnandi ítrekaði kröfu sína í bréfi 2. júní 2008 og í því segir að stefnda sé frjálst að fá dómkvadda matsmenn til að leggja nýtt mat á tjónið geri hann athugasemdir við mat Flotvaka ehf., en munirnir væru enn til staðar auk ljósmynda. Kröfum stefnanda var hafnað sem fyrr með bréfi lögmanns stefnda 12. júní 2008. Stefnandi höfðaði svo mál þetta.

II.

Við aðalmeðferð málsins sagði stefnandi í aðilaskýrslu sinni að hún hefði komið með búslóð sína í flutningabifreið og E-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, tekið á móti henni í húsnæðinu. Stefnandi kvaðst hafa tekið búslóðina úr bifreiðinni ásamt bílstjóranum og sett hana á bretti. Hún hefði staflað búslóðinni hátt því að það væri greitt fyrir hvert bretti. Svo hefði E-kk-nf sagt að hann myndi láta konuna sína setja plast utan um þetta. Stefnandi kvaðst hafa sótt nokkra muni í byrjun september en hún hefði þá flutt í íbúð vinkonu sinnar sem fór í nám. Þetta hefði verið 4. eða 5. september. E-kk-nf hefði þá verið viðstaddur og hún tekið sjónvarp, náttborð og tvo kassa með bókum. Hún kvaðst ekki hafa tekið eftir neinum skemmdum á búslóðinni þá. Þegar þetta var hafi verið plast utan um búslóðina. Hún kvaðst hafa sótt búslóðina svo í byrjun janúar og sumir kassanna hafi verið svo blautir að innihaldið hafi næstum dottið úr þeim. Þá hafi skápar hennar verið hrímaðir og myglusveppir verið í ísskápnum og þurrkaranum. E-kk-nf hefði staðið þarna og séð þetta. Þegar hún hefði svo tekið muni sína upp úr kössum, þegar heim var komið, hafi bækur verið ónýtar og glös frosin. Hún hefði strax hringt í E-kk-þf og hann sagt henni að hafa samband við tryggingafélag sitt, Vátryggingafélag Íslands. Hún hefði gert það og enginn frá tryggingafélaginu viljað skoða munina. Henni hefði hins vegar verið sagt að taka restina af búslóðinni frá stefnda og hún gert það. E-kk-nf hefði þá verið viðstaddur. Hún kvaðst hafa viljað fá hlutlausan aðila til að meta tjónið og móðir hennar boðið E-kk-þgf að vera viðstaddur það.

Stefnandi sagði að það hefði verið ískalt í húsnæðinu þegar hún kom þangað í janúar. Þegar hún hafi komið í júlí hefði E-kk-nf sýnt henni húsnæðið og upphitaða geymslu á bak við skrifstofu hans þar sem vinur hans hafi verið með dót. E-kk-nf hefði sagt að hann myndi færa það yfir. Um það hvort hún hefði séð að húsnæðið hafi verið óeinangrað og óupphitað sagði hún að það hefði verið mjög dimmt þarna inni en hún hefði séð það. Hins vegar hefði E-kk-nf sýnt henni geymslu á bak við. Þá hefði hann sagt að það væru hitablásarar þarna. Stefnandi sagði að hún hefði ekki ætlað sér að geyma búslóðina þarna yfir veturinn en hún hefði svo þurft að hafa hana þar lengur. Fram kom hjá stefnanda að hún hefði fengið 150.000 krónur greiddar úr heimilistryggingu sinni hjá Tryggingamiðstöðinni.

E-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, skýrði svo frá fyrir dómi að þegar stefnandi kom hefði henni verið vísað á pláss þar sem hún gat raðað búslóðinni á bretti. Hann kvaðst ekki hafa staðið yfir stefnanda þegar hún raðaði á brettið og hann hefði ekki fylgst með því hvað þetta var. Stefnandi hefði svo sett plast, sem þarna var til hliðar, yfir búslóðina og hann svo merkt það. Stefnandi hefði svo sótt hluti í nóvember en hann stefndi hefði ekki fylgst með því hvað hún sótti. Faðir stefnanda hefði svo hringt í hann um kvöldið þegar stefnandi hafði tekið munina og kvartað yfir rakaskemmdum í kössum. Stefnandi hefði svo haft samband, og móðir hennar síðar, og sagt að allt væri ónýtt. Hann sagði að það eigi ekki að dyljast neinum að húsnæðið sé óeinangrað og óupphitað. Þá sé engin upphituð geymsla, en aðeins skrifstofan sé upphituð. Jafnframt sagði hann að það væri ekki rétt að honum hefði verið boðið að vera viðstaddur mat Flotvaka, en móðir stefnanda hefði hringt í hann eftir að matið fór fram og bent honum á að tala við einhvern hjá Flotvaka. Hann hefði svo hringt í manninn en þá hafi allt verið frágengið. Einnig sagði hann að móðir stefnanda hefði verið í nánast daglegu sambandi við sig um tíma. Þá sagði hann að það hefði aldrei áður verið kvartað undan skemmdum munum sem hefðu verið í geymslu hjá honum. Það hefði verið farið í gegnum búslóðir sem voru við hliðina á búslóð stefnanda og ekkert verið að þeim. Um það hvort stefnanda hefði verið tilkynnt sérstaklega í júlí að húsnæðið væri ekki upphitað sagði hann að það hefði ekki þurft að gera það því það sjáist, þetta séu bara skemmur og verðið hafi verið í samræmi við það. Einnig kom fram að vanalegt sé að geyma búslóðir í húsnæðinu og skemmdir hafi aldrei orðið.

Vitnið Þ-kk-nf B-kk-nf hjá Flotvaka skýrði frá því fyrir dómi að hann hefði unnið fyrir tryggingafélög í 14 ár við að meta tjón á lausamunum og húsum. Að beiðni Tryggingamiðstöðvarinnar hefði hann skoðað muni stefnanda sem hefðu skemmst. Hann hefði tekið mikið af myndum af mununum og skráð þá. Hann hefði svo farið í búðir og aflað upplýsinga á netinu um þessa muni. Stundum væri ekki unnt að finna verð á muni en þá væri stuðst við sambærilega hluti. Hann sagði að munirnir hefðu verið illa farnir, myglaðir og upphleyptir vegna rakaskemmda. Þá sagði hann að það væri ekki venja að bjóða meintum tjónvaldi að vera viðstaddur matið. Hann sagði að einhver hefði haft samband við sig og spurt hvernig matið hefði verið unnið. Um það hvort rafmagnstækin hefðu verið prófuð kvaðst hann ekki muna það. Inntur eftir því hvort mygla gæti myndast í lokuðum ísskáp eða þvottavél sagði vitnið að það gæti gerst í ísskáp en ekki þvottavél. Þá sagði vitnið að matið væri miðað við að suma hluti væri hægt að laga.

Vitnið B-kk-nf B-kk-nf, hjá Húsgögnum ehf., sagði að stefnandi hefði beðið hann að skoða tiltekin húsgögn sem hefðu orðið fyrir skemmdum. Vitnið sagði að skemmdir hefðu orðið á húsgögnunum vegna þess að þau hefðu staðið í kulda og raka og svo þegar þau koma í hita springi viðurinn. Það væri hægt að lagfæra slíkt en það sæist alltaf.

III.

Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að stefndi beri fulla skaðabótaábyrgð á því tjóni sem hún hafi orðið fyrir vegna vatnsskemmda á búslóð hennar. Stefnandi telur ljóst að munirnir hafi verið í geymslu stefnda þegar tjónið hafi átt sér stað og þá hafi stefndi viðurkennt í tjónstilkynningu að búslóð stefnanda hafi orðið fyrir vatnstjóni og að stefndi eigi sök á tjóninu. Standi það á stefnda sem vörsluaðila munanna að sýna fram á annað, eða að aðrar orsakir liggi að baki tjóninu, en það hafi stefndi ekki gert.

Stefnandi hafnar því að stefndi geti borið fyrir sig ákvæði í leigusamningi aðila um að æskilegt sé að leigutaki hafi eignir sínar vátryggðar fyrir bruna, þjófnaði og skemmdum og að slík tjón séu alfarið á ábyrgð leigutaka. Stefnandi telur að með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 42/2000 um þjónustukaup megi vera ljóst að umrætt ákvæði leigusamningsins geti ekki haft gildi, einkum þegar litið sé til 3. gr. laganna þar sem segi að ekki megi með samningi víkja frá ákvæðum laganna neytanda í óhag.

Stefnandi telur ljóst að umrædd þjónusta stefnda falli undir gildissvið laganna enda segi í 1. gr. að þau taki til hvers kyns samninga um kaup á þjónustu sem veitt sé neytendum í atvinnuskyni gegn endurgjaldi og þegar þjónustan feli í sér m.a. geymslu á lausafjármunum.

Í 19. gr. laganna sé fjallað um það hvenær áhætta flytjist frá seljanda þjónustu til neytanda og komi þar fram að þegar keypt þjónusta varði hlut sem afhentur hafi verið seljanda þjónustu teljist seljandi hafa skilað af sér verkinu þegar sá hlutur er kominn í vörslu neytanda. Þangað til beri seljandi þjónustunnar áhættu af því tjóni sem verði á mununum, nema hann sýni fram á að tjónið sé vegna atvika sem ekki eru á hans valdi. Það hafi stefndi ekki gert, heldur þvert á móti viðurkennt að hann eigi sök á tjóninu.

Þá segi í VI. kafla laganna, sem fjalli um tjón á eignum neytanda, að seljanda þjónustu beri að bæta það tjón sem verður ef hlutur, sem honum hafi verið afhentur, skemmist nema hann sanni að hann hafi ekki sýnt af sér vanrækslu, sbr. 25. gr. laganna, en stefndi hafi ekki fært sönnur fyrir neinu slíku.

Með hliðsjón af 3. gr. laganna telur stefnandi því ljóst að ofangreint ákvæði í leigusamningi aðilanna sé ógilt, enda sé með því augljóslega vikið frá ákvæðum þjónustukaupalaga, stefnanda í óhag. Komi skýrt fram í lögunum að stefndi beri áhættu af því tjóni sem hafi orðið á mununum og að honum beri að bæta það tjón. Frá þeirri bótaskyldu komist stefndi ekki með ákvæði leigusamningsins.

Bendir stefnandi einnig á að leigusamningurinn sé gerður af stefnda að öllu leyti og ákvæði samningsins séu ekki byggð á neinum samningaviðræðum málsaðila. Í því sambandi er vísað til ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. og 36. gr. a–c, þar sem fram komi að vísa megi samningi til hliðar að hluta, m.a. á grundvelli réttinda neytenda og stöðu samningsaðila við samningsgerð.

Stefnandi byggir kröfufjárhæð sína á yfirliti um tjón stefnanda sem unnið hafi verið af Flotvaka ehf. í febrúar árið 2008. Stefnandi bendir á að tryggingafélag stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., hafi hafnað því að láta framkvæma mat á tjóni stefnanda. Flotvaki ehf. sé hlutlaus aðili sem taki að sér verk sem þessi fyrir flest tryggingafélög. Mat Flotvaka sé byggt á skoðun búslóðarinnar í febrúar 2008 og fjölmörgum ljósmyndum sem starfsmaður Flotvaka hafi tekið við það tækifæri. Sé þetta eina matið sem lagt hafi verið á tjón stefnanda en stefndi og tryggingafélag stefnda hafi ekki orðið við áskorunum stefnanda um að leggja fram annað mat á tjóninu, dragi þeir mat Flotvaka ehf. í efa.

Þá vill stefnandi benda á að stefndi hafi tilkynnt til síns tryggingafélags að umrætt tjón hafi átt sér stað í nóvember eða desember 2007, en hafi hins vegar látið hjá líða að upplýsa stefnanda um tjónið. Það hafi fyrst verið síðla í janúar 2008, þegar stefnandi vitjaði búslóðar sinnar, að hún hafi komist að því af sjálfsdáðum að munirnir hefðu orðið fyrir skemmdum. Stefnanda hafi því af hálfu stefnda ekki verið gefinn kostur á að láta meta tjón sitt á þeim tíma sem tjónið hafi átt sér stað.

Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna skaðabótaréttarins og laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Þá er vísað til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Varðandi vexti og dráttarvexti er vísað til IV. kafla, sbr. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að það sé meginregla í skaðabótarétti og kröfurétti að tjónþoli verði að sanna tjón sitt. Stefndi telur að stefnandi hafi ekki sannað tjón sitt. Engin fullgild sönnun liggi fyrir um tjón eða sök tjónvalds. Einnig telur stefndi að fyrirliggjandi tjónstilkynning sé ekki sönnun fyrir því að stefndi hafi sýnt af sér sök sem leiddi til tjónsins. Í viðkomandi tilkynningu segi að „hugsanlega“ megi rekja tjónið til þess að tognað hafi á nöglum í óveðri því sem hafi gengið yfir landið í nóvember eða desember 2007.

Stefndi telur að eins og atvikum sé háttað hvíli það einnig á stefnanda að sanna að þeir munir sem krafist er skaðabóta fyrir hafi verið í geymslu hjá stefnda. Einnig hvíli sú skylda á stefnanda að sanna að viðkomandi hlutir hafi ekki verið með rakaskemmdir þegar þeir hafi komið til geymslu hjá stefnda. Stefnandi hafi náð í hluta af hinum geymdu munum í nóvember 2007. Hvað stefnandi hafi náð í og hvað hafi orðið eftir hafi ekki verið upplýst.

Stefndi byggir einnig á því að félagið hafi undanþegið sig allri bótaskyldu með skriflegum samningi. Stefnandi hafi og fyrirgert rétti sínum þar sem hún hafi ekki vátryggt hina geymdu muni, eins og stefndi hafi bent henni á. Stefndi hafi því fullnægt leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 6. grein laga nr. 42/2000, sbr. 4. grein laganna.

Jafnframt er byggt á því að samkvæmt 6. tölulið 9. greinar laga nr. 42/2000 séu lögin undanþæg. Því verði að horfa á samning aðila við úrlausn þessa máls, sem með engu móti geti talist ósanngjarn. Er á því byggt að viðkomandi samningur sé leigutaka til hagsbóta þar sem honum sé þar réttilega bent á að tryggja sína muni ef til þess komi að þeir skemmist án þess að leigusali beri sök á tjóni.

Einnig byggir stefndi á því að ef það þyki sannað að bleyta hafi komist í munina í hans umsjá þá sé það vegna óviðráðanlegra atvika sem stefndi geti ekki borið ábyrgð á, en geymsluhúsið hafi verið samþykkt af viðkomandi byggingaryfirvöldum og fullgilt sem slíkt, með vísan til 5. gr. laga nr. 42/2000.

Að lokum byggir stefndi á því að engin tilraun hafi verið gerð til að víkja frá ákvæðum laga um þjónustukaup með því að hafa ákvæði í samningi um að leigutaka beri að tryggja muni sína sjálfur. Viðkomandi fyrirvari sé leigutaka til hagsbóta.

Um lagarök vísar stefndi til reglna skaðabótaréttar um orsakasamband, en ekki sé sannað hver sök stefnda sé eða að tjón stefnanda sé afleiðing sakarinnar. Einnig hafi ekki verið sannað hvert tjónið sé. Vísar stefndi til þess að í lögum um meðferð einkamála sé kveðið á um sönnunaraðferðir í slíkum málum, sbr. IX. kafla einkamálalaga. Þá vísar stefndi til meginreglna kröfuréttar um ábyrgðarleysisyfirlýsingar.

Varðandi málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

V.

Um samning aðila vegna geymslu á búslóð stefnanda gilda lög nr. 42/2000 um þjónustukaup, sbr. 3. tl. 1. mgr. 1. gr. laganna.

Í samningi aðila kemur fram að stefndi leigði stefnanda húsnæðið til geymslu á búslóð og eru allir þeir munir sem stefnandi krefst bóta fyrir hluti af hefðbundinni búslóð. Ljóst er að skemmdir urðu á búslóð stefnanda meðan hún var í geymslu hjá stefnda. Fyrir liggur tilkynning stefnda til vátryggingafélags síns þar um og getur hann nú ekki borið fyrir sig að búslóð stefnanda hafi ekki skemmst í hans vörslu. Samkvæmt 25. gr. laganna ber stefnda að bæta tjón stefnanda nema hann sanni að hann hafi ekki sýnt af sér vanrækslu, en það hefur hann ekki gert. Ber hann því skaðabótaábyrgð á tjóni sem varð á búslóðinni. Stefndi getur ekki undanskilið sig slíkri ábyrgð með stöðluðu ákvæði í samningi aðila um að tjón á eignum leigutaka vegna bruna, þjófnaðar eða skemmda sé alfarið á ábyrgð leigutaka. Slíkt ákvæði er ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju og því ber að víkja til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Eins og hér stendur á verður um umfang tjónsins að leggja til grundvallar mat Flotvaka ehf., en fyrirtækið hefur langa reynslu af því að meta tjón á lausafé fyrir tryggingafélög og var fengið til þess að meta tjón stefnanda af vátryggingafélagi, Tryggingamiðstöðinni. Stefndi hefur ekki leitast við að hnekkja því mati. Rétt þykir með hliðsjón af framburði Þ-kk-ef B-kk-ef hjá Flotvaka ehf. um að mygla geti myndast í lokuðum ísskáp að draga frá þann lið sem er að fjárhæð 69.900 krónur. Þá verður að draga frá kröfu stefnanda, 150.000 krónur, vegna bóta sem hún fékk frá vátryggingafélagi sínu, Tryggingamiðstöðinni. Ekki þykir ástæða til að láta stefnanda bera hluta tjónsins þótt hún hafi vitað að húsnæðið hafi verið óeinangrað, enda var húsnæðið leigt til geymslu á búslóð, stefndi upplýsti ekki að húsnæðið hentaði ekki í því skyni og stefndi kveður það vanalegt að leigja húsnæðið undir búslóðir án þess að skemmdir verði á þeim.

Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 710.195 krónur ásamt vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

Af hálfu stefnanda flutti málið S-kk-nf Ó-kk-nf hdl.

Þ-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf hdl. flutti málið af hálfu stefnda.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, K.S. og dætur ehf., greiði stefnanda, S-kvk-þgf S-kvk-þgf B-kvk-þgf, 710.195 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. nóvember 2007 til 23. maí 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf B-kvk-nf