E-508/2022

Mál þetta var höfðað 2. mars 2022 og dómtekið 2. júní 2022.

Stefnandi er MJ 001 ehf., kt. 000000- 0000, [...].

Stefndu eru Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf., kt. 000000- 0000, og Bestun Birtingahús ehf., kt. 000000- 0000, [...].

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði með dómi riftun stefnanda á framsalsgerningi milli hans og stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgar ehf., dagsettum 15. mars 2018. Í öðru lagi að viðurkenndur verði eignarréttur stefnanda að 250.000 hlutum, samtals að nafnverði 250.000 krónur, í stefnda Bestun Birtingahúsi ehf., sem er samtals helmingur af heildarhlutafé þess félags. Í þriðja lagi að stefnda Bestun Birtingahúsi ehf. verði gert skylt með dómi að færa nafn stefnanda í hlutaskrá félagsins, þar sem framangreind hlutafjáreign stefnanda kemur fram, og gefi út staðfestingu um færsluna í hlutaskrá. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu óskipt úr hendi stefndu að mati réttarins.

Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda, og að endurgreiddar verði 250.000 krónur, sem greiddar voru til lögmanns stefnanda í desember 2021. Þá krefjast stefndu þess að stefnandi verði dæmdu r til greiðslu málskostnaðar með álagi auk lögmælts virðisaukaskatts að mati dómsins. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist á málskostnaðarkröfu í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991 og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti.

Málavextir og sönnunarfærsla:

Með skriflegum gerningi, dagsettum 15. mars 2018, sem ber heitið „Framsal á hlutum í Bestun Birtingahúsi ehf. kt. 000000- 0000“, framseldi stefnandi til stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgar ehf. alla hluti sínaí stefnda Bestun Birtingahúsi ehf., að nafnverði 250.000 krónur. Í skjalinu er vísað til samkomulags frá nóvember 2007 um að eignarhald á Bestun Birtingahúsi ehf. skyldi að fullu yfirfært til stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgar ehf. á nafnverði að 10 árum liðnum. Þá segir að kaupverð hins framselda hluta skuli greitt inn á reikning stefnanda, og að því loknu skuli stefnandi lýsa stefnda Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf. réttan og lögmætan eiganda að hlutunum, og skráðan sem eiganda hlutanna í hlutaskrá Bestunar Birtingahúss ehf. Undir skjalið rita I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf fyrir hönd seljanda og L-kk-nf J-kk-nf fyrir hönd kaupanda.

Sama dag, og samhliða framangreindu, var undirritað annað skjal sem ber heitið samkomulag. Þar segir að aðilar séu sammála um að kaupandi kaupi og seljandi selji allan eignarhlut sinn í Bestun Birtingahúsi ehf. Undir skjalið rita sömu aðilar, I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf fyrir hönd seljanda og L-kk-nf J-kk-nf fyrir hönd kaupanda. Í texta skjalsins undir yfirskriftinni „Kaupverðið: “kemur fram að kaupandi greiði seljanda nafnverð þess hlutafjár sem skráður sé á seljanda, samtals 250.000 krónur. Kaupandi greiði jafnframt útgefna reikninga frá ERA lausnum ehf. [kt.], eða öðrum aðila sem seljandi ákveður, sem sérstaklega verða gefnir út vegna þessa samkomulags, samtals að fjárhæð 19.209.588 krónur, og er sú fjárhæð jafnframt rituð í bókstöfum í skjalinu.

Upplýst er í málinu að uppkast að framangreindum skjölum var útbúið af E-kvk-þgf L-kvk-þgf lögfræðingi, systu r fyrirsvarsmanns stefnanda. Þá er upplýst að E-kk-nf er eigandi ERA lausna ehf., sem greiðsla skyldi berast til samkvæmt framangreindu samkomulagi. Einnig er upplýst að E-kk-nf hafði með bókhald, útgáfu og greiðslu reikninga fyrir stefnda Bestun Birtingahús ehf. að gera áþessum tíma.

Með reikningi útgefnum af H: N Markaðssamskiptum sama dag, 15. mars 2018, á gjalddaga 3. apríl 2018, er Bestun Birtingahús ehf. krafið um greiðslu, og vísað til innheimtu skv. samningi og einingarverðsins 19.209.588 krónur, en með virðisaukaskatti er fjárhæðin 23.819.889 krónur. Upplýst er að H: N Markaðssamskipti eru í eigu fyrirsvarsmanns stefnanda. Þá kom fram í skýrslu E-x-x L-kvk-ef fyrir dómi að nefndur reikningur hefðiverið útbúinn 14. maí 2018, og fyrir liggur að hann hafi verið greiddur að fullu 4. júní 2018.

Með tilkynningu til RSK, móttekinni 31. júlí 2018, sagði I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnanda sig úr stjórn stefnda Bestunar Birtingahúss ehf., og afturkallaði prókúru sínaí því félagi.

Með tölvupósti, sem E-kvk-nf L-kvk-nf sendi til þeirra I-kk-ef og L-kk-ef 5. júlí 2019, fylgdi eintak af fyrrgreindu framsali, með þeim orðum að Höfuðborg eigi eftir að greiða MJkaupverðið.

Þann 5. maí 2020 sendir viðskiptafræðingur, sem þá vann að framtals málumst efnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgar ehf., fyrirspurn til E-x-x L-kvk-ef, um hver hlutur stefnda Eignarhaldsfélags Höfuðborgar ehf. væri í stefnda Bestun Birtingahúsiehf. Í svarpósti E-kvk-ef sama dag kemur fram: „Höfuðborg var 100% eigandi Bestunar strax á árinu 2018.“Frekari tölvupóstsamskipti eiga sér stað degi síðar þar sem L-kk-nf kemur inní þau samskipti, einkum um það hvort hann sé sjálfur eigandi að tilteknum prósentum í Bestun Birtingahúsi ehf. Í þeim samskiptum bætir E-kvk-nf því viðað hún haldi að stefndi Eignarhaldsfélag Höfuðborgar ehf. eigi eftir að borga stefnanda fyrir hlutabréfin. Í svarpósti L-kk-ef kemur fram að það haldi hann ekki, B-kvk-nf hafi keypt bréfin á sínum tíma. Enn svarar E-kk-nf að Höfuðborg hafi keypt bréfin, og hún viti ekki betur en að það félag eigi eftir að greiða 250.000 krónur fyrir þau, restin hafi verið gerð upp samkvæmt samkomulagi. L-kk-nf svarar enn: „Um hvað ertu að tala, það er allt að fullu greitt fyrir þessu bréf“, ogtelur hann að heildarverð viðskiptanna hafi átt að vera 20 milljónir króna. Í svarpósti E-kvk-ef kemur framað þetta hafi átt að vera tvískipt, það sem Bestun borgaði og svo það sem Höfuðborg átti að borga, og síðar segir: „Það sem þú ert ekki að fatta er að þetta er formsatriði fyrir bókhaldið, þess vegna þurfti þetta að vera tvískipt. Litla formsatriðið var síðan ekki klárað, bara hálfklárað.“ Undir lok tölvupóstsamskiptanna bætir Y-kk-nf J-kk-nf við að vilji L-kk-nf breyta eignarhaldi á Bestun eða hafa eignar hald þess á einhvern tiltekinn máta, þá einfaldlega geri hann það, og allir séu ánægðir fyrir hans hönd efþað verði til þess að hann hagnist á því.

M eð ábyrgðarbréfi 9. desember 2021, sem sent var stefnda Eignarhaldsfélaginu Höfuðborg ehf., lýsti lögmaður stefnanda yfir riftun á framangreindum framsals gerningi frá 15. mars 2018, vegna vanefnda. Með bréfi sama dag, sem sent var stefnda Bestun Birtingahúsi ehf., gerði lögmaður stefnanda þá kröfu að boðað yrði til aukafundar í félaginu, þar sem tekin yrði fyrir tillaga um sérstaka rannsókn á félaginu, og að hlutaskrá félagsins yrði færð í rétt horf vegna riftunarinnar.

Með bréfi lögmanns 10. desember 2021 er riftun kaupanna gagnvart stefnda Eignarhaldsfélaginu Höfuðborg ehf. hafnað, enda sé kaupverðið að fullu greitt með 250.000 krónum og 19.209.588 krónum, eða samtals 19.459.588 krónum. Þásé kröfum stefnanda gegn Bestun Birtingahúsi ehf. hafnað, þar sem stefnandi sé ekki hluthafi í því félagi.

Með bréfi lögmannsstofunnar LEX 23. desember 2021, sem sent var lögmanni stefnanda, eru málsatvik rakin út frá sjónarhóli stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborg ehf. og L-kk-ef J-kk-ef. Þar segir að óumdeilt sé að greiddar hafi verið 19.209.588 krónur eða 98,72% af kaupverðinu, og að lögmannsstofan hafi nú greitt 250.000 krónur eða þau 1,3% sem ógreidd gætu verið, þótt það væri dregið í efa, og hefði kaupverðið því verið greitt að fullu, og riftun hafnað. Í bréfi sama dag milli sömu aðila er kröfum stefnanda um að boðað verði til hluthafafundar í Bestun Birtingahúsi ehf. hafnað.

Með bréfi lögmanns stefnanda 29. desember 2021 er staðfest móttaka á 250.000 krónum, sem hafi verið lagðar inn á vörslureikning, en stefnandi telji enga heimild til þeirrar greiðslu vegnaþeirrarriftunarsem fram hefði farið. Sættir tókust ekki.

Aðilaskýrslur gáfu I-kk-nf J-kk-nf L-kk-nf fyrir hönd stefnanda og L-kk-nf J-kk-nf fyrir hönd stefndu. Vitnaskýrslu gaf E-kvk-nf L-kvk-nf.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi byggir á þvíað hann hafi með réttu rift samningnum frá 15. mars 2018, enda hafi stefndi Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf. vanefnt samninginn verulega þar sem vanefnd á peningagreiðslu sé alltaf veruleg vanefnd. Stefndi Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf. hafi ekki efnt aðalskyldu sína samkvæmt samningnum með því að greiða ekki kaupverð hinna seldu hluta. Samningurinn sé einfaldur og skýr um skyldur aðila samkvæmt honum, greiða átti kaupverð gegn framsali á hlutum.

Stefnandi telur að skráning fyrirsvarsmanns stefnda Bestunar Birtingahúss ehf. á raunverulegum eigendum í krafti stöðu hans séu stefnanda með öllu óviðkomandi og geti ekki haft áhrif á niðurstöðu máls. Hann hafi verið í aðstöðu til þess þar sem hann ha fiskráð stefnda Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf. eiganda alls hlutafjár áður en lög nr. 82 frá 2019 um skráningu raunverulegra eigenda tóku gildi, og hafiþví getað skráð stefnda sem 100% raunverulegan eiganda án samþykkis stefnanda, sem annars hefði þurft. Þá taki stefnandi sérstaklega fram að þrátt fyrir að fyrirsvarsmaður hans hafi sagt sig úr stjórn stefnda Bestunar Birtingahúss ehf. í júlí 2018, þá hafi það einvörðungu verið gert í trausti þess að stefndi greiddi kaupverðið eins og honum bar skylda til, en hafi aldrei verið gert. S tefnandi telur því ljóst að skilyrði til riftunar hafi að öllu leyti verið uppfyllt samkvæmt meginreglum íslensks samninga- og kröfuréttar um afleiðingar verulegra vanefnda í samningssambandi. Vanefnd stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgar ehf. hafi verið veruleg og viðvarandi og stefnanda fullkomlega rétt og heimilt að beita því vanefndaúrræði sem riftun sé.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi viðurkennt vanefnd sína samkvæmt gögnum málsins, og enginn réttur sé til staðar til að koma fram efndum eftir að samningi aðila h afi formlega verið rift. Stefnandi hafi hafnað öllum slíkum aðgerðum stefnda og ætlað að láta greiðslu á 250.000 krónum ganga til baka. Undirritaður lögmaður hafi haldið á endurgreiðslu fyrir hönd stefnda síðan í desember 2021, en honum hafi ekki verið unnt að láta þá fjármuni ganga til baka, þar sem ekki hafi fengist upplýst hvert greiðslur skyldu berast. Athafnir stefndu og fyrirsvarsmanns þeirra séumeð þeim hætti að ekki verði við unað að hann komist upp með að skaða hagsmuni stefnanda sem hluthafa í Bestun Birtingahúsi ehf. með því að ganga um eignir þess og fjármuni eins og sína eigin án þess að stefnandi fái borið hönd fyrir höfuð sér. Sé honum því nauðsynlegt að fá viðurkenningu á riftun samningsins frá 15. mars 2018 með yfirlýsingu, dags. 9. desember, dóm um viðurkenningu eignarréttar síns og um þá skyldu stjórnar stefndu Bestunar Birtingahúss ehf. að gefa út hlutaskrá félagsins, sem endurspegli hlutafjáreign stefnanda í félaginu. Stefndi Bestun Birtingahús ehf. neiti að gefa út staðfestingu á réttri og lögmætri hlutaskrá félagsins, líkt og stjórn þess sé skylt skv. 19. gr. laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Að sama skapi skirrist stjórn þess við að boða til hluthafafundar þar sem tekin verði fyrir tillaga stefnanda um sérstaka rannsókn á starfsemi, bókhaldi og reikningsskilum félagsins á grundvelli 72. greinar laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Þá hafi í bréfi lögmanns stefndu því verið haldið fram að einungis óverulegur hluti kaupverðs hlutanna sé ógreiddur. Stefnandi hafni því alfarið að kaupverðið hafi verið 19.459.588 krónur. Stefnandi veki athygli á að framlagður reikningur feli í sér virðisaukaskatt, sem sýni ljóslega fram á að sú vara eða þjónusta, sem að baki reikningnum hafi legið, hafiekki verið viðskiptabréf eins og hlutabréf, enda séu slíkar vörur undanþegnar virðisaukaskatts skyldu skv. 2. gr. laga nr. 50/1988.

Stefnandi byggir aðallega á almennum reglum samninga- og kröfuréttar, einkum reglunni um afleiðingar verulegra vanefnda í samningssambandi. Þá sé byggt á eignarréttarákvæði 72. greinar stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33 frá 1944, þeim ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt sem lúta að því hvað telst til skattskyldrar vöru, reglum laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, einkum 51. og 79. grein þeirra, sem og 19. gr. sömu laga um ábyrgð stjórnenda varðandi hlutaskrá félaga, auk ákvæða laga og reglugerða sem vísað sétil í stefnu þessari, einkum sé um að ræða lög nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um málskostnað að skaðlausu byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað byggist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur og er stefnanda því nauðsynlegt að fá virðisaukaskatt dæmdan úr hendi stefnda.

Málsástæður og lagarök stefndu.

Stefndu byggja á því að skilyrði riftunar séu ekki fyrir hendi og veruleg vanefnd geti ekki verið til staðar, enda séu kaupin uppfyllt að fullu. Þá þurfi veruleg vanefnd að hafa einhver áhrif á hagsmuni kröfuhafa og að þeir geti talist mikils háttar. M egifullyrða að vanhöld á greiðslu að fjárhæð 250.000 krónur geti ekki talist veruleg vanefnd, sbr.1. mgr. 54. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000. Engar líkur séuá að slík meint vanefnd ein og sér geti á nokkurn hátt hafa skaðað hagsmuni kröfuhafa í máli því sem hér sé fyrirliggjandi.

Stefnd u hafna því alfarið að skilyrði kröfuréttar eða laga um riftun séu fyrir hendi og að málsókn þessi sé tilefnislaus. Í lögum um lausafjárkaup nr. 50/2000 segi m. a. í 4. mgr. 54. gr. um takmörkun á rétti seljanda til riftunar: „ Ef kaupandi hefur þegar veitt söluhlut viðtöku getur seljandi því aðeins rift kaupunum að hann hafi gert um það fyrirvara eða kaupandi hafnar hlutnum.“ Þegar litið sé á skjöl málsins, sem séu samtímagögn, sé augljóst að stefnandi hafi talið sig hafa fengið fullnaðaruppgjör sinna krafna í samræmi við efni þeirra. Sérstaklega eigi þetta við þegar litið sé til þess að fyrirsvarsmaður stefnanda tilkynni um afsögn sína úr stjórn Bestunar B irtingahúss ehf., með tilkynningu móttekinni 31. júlí 2018 af RSK, sem hafi verið staðfesting þess að viðskiptin höfðu klárast að fullu að mati stefnanda. Það séljóst að enginn fyrirvari hafi verið gerður um að riftun væri tæk ef kaupverð væri ekki greitt, og hinir seldu hlutir afhentir stefndu án fyrirvara. Ljóst sé einnig af samskiptum aðila að afstaða stefnanda til hins selda hafi verið sú að stefnandi hefði afhent umrædda hluti og stefndi veitt þeim viðtöku og uppfyllt allar skyldur sínar samkvæmt samningi aðila.

Stefndu benda einnig á að þegar litið sétil þess tíma sem liðinn sé frá umþrættum viðskiptum 15. mars 2018, þar til riftunaryfirlýsing hafi verið lögð fram af lögmanni stefnanda 9. desember 2021, þá sé augljóst að um verulegt tómlæti stefnanda sé að ræða. Viðskiptin hafi komist á 15. mars 2018, og greiðsla áttsér stað 4. júní 2018. Þannig hafi liðið tæp fjögur ár þar til stefnandi máls þessa hafi vaknað upp við vondan draum og telji nú að lítið brot af viðskiptunum, þ. e. 250.000 krónur, hafi verið vangreitt, eða 1,28% viðskiptanna miðað við heildargreiðslu, 19.459.588 krónur. Um sé að ræða verulegt tómlæti af hálfu stefnanda, sem eitt og sér leiði til þess að sýkna beri stefndu af öllum dómkröfum stefnanda.

Stefndu telja ljóst að stefnandi hafi átt frumkvæði að greiðslufyrirkomulagi viðskiptanna, ogað viðtakandi að stærstum hluta kaupverðs sé tilgreint félag í eigu systur stefnanda, ERA lausnir eh f. Þegar horft sétil texta samkomulags aðila frá 15. mars 2018 komi fram að fjárhæð greiðslna sé tvískipt, annars vegar 250.000 krónur og hins vegar greiðsla með reikningi frá ERA lausnum ehf., eða aðila sem seljandi ákveður, samtals að fjárhæð 19.209.588 krónur. Fyrir liggi reikningur frá 15. mars 2018 að fjárhæð 23.819.889 krónur og millifærslukvittun fyrir greiðslu frá stefnda Bestun B irtingahúsiehf. 4. júní 2018 fyrir sömu fjárhæð. Stefndu fullyrði að umræddan reikning hafi þeir ekki séð fyrr en hann hafi birst í þessu dómsmáli. Því til sönnunar liggi fyrir bréf fyrrverandi lögmanna stefndu um höfnun riftunar ogað hugsanlega hafi stefndu ofgreitt umfram samkomulag aðila. Þá sé vísað til tölvupóstsamskipta L-kk-ef J-kk-ef, fyrirsvarsmanns Bestunar B irtingahúss ehf., við fyrirsvarsmann stefnanda og systur hans, þar sem fram komi að hann telji að ofgreitt hafi verið. Einnig sé ljóst að umræddur reikningur geti ekki uppfyllt ákvæði laga um reikningsgerð þar sem útgefandi sé hvergi sjáanlegur. Einnig sé á það bent að systir stefnanda hafi verið sá aðili sem gaf út umræddan reikning og hafi séðum millifærslu hans.

Stefndu telja augljóst af orðalagi samkomulags aðila að umsamin greiðsla hafi verið samtals 19.209.588 krónur, og því sé óskiljanlegt eða mistök að sú upphæð hafi verið greidd auk virðisaukaskatts að upphæð 4.610.301 króna eða samtals 23.819.889 krónur. Það gangi algerlega í berhögg við 22. gr. laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 þarsem segir: „ Í upplýsingum um verð á vöru eða skattskyldri þjónustu skal greinilega koma fram er uppgefið verð er ekki með virðisaukaskatti.“ Það sé augljóst af orðalagi samkomulags aðila að heildarfjárhæð viðskiptanna hafi verið 19.209.588 krónur. Því hafi verið ofgreitt til stefnanda 4.610.301 króna að frádregnum 250.000 krónum. Þetta ásamt því sem áður hafikomið fram leiði til þess að stefnandi eigi engar kröfur á stefndu vegna vangreiðslna heldur þvert á móti skuldi stefnandi umtalsverða ofgreidda fjárhæð til stefndu, og því algerlega tilhæfulaust að til staðar geti verið skuld að fjárhæð 250.000 krónur. E inungis á grundvelli þessarar málsástæðu beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda.

Um lagarök vísa stefndu til meginreglna kröfu-, samninga- og kauparéttar. Vísað sé til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 og laga um bókhald nr. 145/1994, auk laga um einkahlutafélög nr. 138/1994. Um málskostnað vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991, aðallega 1. mgr. 130. gr. og 131. gr. K rafa um virðisaukaskatt á þóknun byggist á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Forsendur og niðurstaða:

M eð skriflegum gerningi 15. mars 2018 framseldi stefnandi MJ 001 ehf. til stefnda Eignarhaldsfélagsins Höfuðborgarehf., alla hluti sína í Bestun Birtingahúsi ehf.,250.000 hluti á 1 krónu á hlut. S ama dag og samhliða framsalinu var útbúið samkomulag, þar sem vísað er þess að aðilar séu sammála því að kaupandi kaupi og seljandi selji allan eignarhlut sinn í Bestun Birtingahúsi ehf. Upplýst er að uppkast að báðum skjölum var útbúið af lögfræðingi, E-kvk-þgf L-kvk-þgf, systur fyrirsvarsmanns stefnanda, sem jafnframt kom að ýmsum málefnum fyrir stefndu á þeim tíma.

Í samkomulaginu er kveðið á um „Kaupverðið“ Samkvæmt því skyldi kaupandi greiða nafnverð þess hlutafjár sem skráð væri á seljanda, samtals 250.000 krónur. Þá skyldi kaupandi jafnframt greiða reikninga sem útgefnir væru af félagi í eigu E-x-x L-kvk-ef, eða öðrum aðila sem stefnandi ákvæði, samtals að fjárhæð 19.209.588 krónur. Ósannað er af hálfu stefnanda að hluti af samkomulaginu hafi falið það í sér að stefndu héldu áfram viðskiptum við stefnanda eins og borið var við. Þá verður ekki annað ætlað af fyrrgreindum skjölum en að kaupandi hafi átt að veraeinn og sami aðilinn, þ. e. stefndi Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf.

Stefnandi virðist hafa nýtt sér heimild samkomulagsins um að reikningur yrði gefinn út af öðrum aðila en gat um í samkomulaginu, og var reikningur, dagsettur sama dag, 15. mars 2018, gefinn út af H: N Markaðsviðskiptum, sem er í eigu fyrirsvarsmanns stefnanda. Í reikningnum er vísað til innheimtu skv. samningi og einingarverðs,19.209.588 króna, þ. e. sömu fjárhæðar og gat um í samkomulaginu, auk þess sem ofaná þá fjárhæð er lagður virðisaukaskattur, og samtala reikningsins því 23.819.889 krónur.

Fyrrgreindur reikningur mun hafa veriðútbúinnaf félagi í eigu E-x-x L-kvk-ef fyrir hönd H: N Markaðsviðskipta. Ósannað er að fyrirsvarsmaður stefndu hafi óskað eftir því að reikningurinn kæmi frán efndu félagi í eigu fyrirsvarsmanns stefnanda. Félag Elfar sá einnig um millifærslu reikningsins fyrir stefndu, og skráningu þess í bókhald stefnda Bestunar Birtingahúss ehf. Óumdeilt er að reikningurinn hafi verið greiddur 4. júní 2018, en óútskýrt er hvers vegna kaupandi er Bestun Birtingahús ehf., enda verðu reins og fram er komið ætlað að kaupandi nnhafiverið Eignarhaldsfélagið Höfuðborg ehf.

Hvað sem framangreindu líður þá er ljóst að eftir greiðslu reikningsins sagði fyrirsvarsmaður stefnanda sig úr stjórn Bestunar Birtingahúss ehf. 31. júlí 2018. Þá verður af gögnum málsins ekki ráðið að stefnandi hafi með neinum hætti sett fram kröfuum vöntun á greiðslu að fjárhæð 250.000 krónur, þótt því hafi verið borið við að þá greiðslu hefðiátt að inna af hendi við undirritun framsals gerningsins. Ábending af hálfu E-x-x L-kvk-ef 5. júlí 2019 í tölvupósti til fyrirsvarsmanna málsaðila um að eftir væri að greiða kaupverðið getur ekki skipt máli hér, enda verður hún ekki samsömuð stefnanda málsins, og þá verður ekki séð að sú ábending hafi á þeim tíma leitt til neinna aðgerða af hálfu aðila þessa máls.

Líkt og getur um í málsatvikum er það fyrst 6. maí 2020, eftir að fyrirspurn barst til E-x-x L-kvk-ef tengd skráningu hlutanna í Bestun Birtingahúsi ehf., að einhverjar umræður fara fram. Af þeim samskiptum má hins vegar ráða að fyrirsvarsmaður stefndu taldi sig á þeim tíma hafa gert upp allt kaupverðið í samræmi við samkomulag aðila og jafnvel greitt meira. Þeim samskiptum lauk síðan með því að fyrirsvarsmaður stefnanda sagði fyrirsvarsmanni stefndu að ef hann vildi breyta eignarhaldi á Bestun Birtingahúsi ehf., þá einfaldlega mætti hann gera það, og að allir væru ánægðir fyrir hans hönd, ef það yrði til þess að hann hagnaðist á því. Ekki er því hægt að fallast á það með stefnanda að hann hafi í þeim samskiptum gengið á eftir greiðslu á 250.000 krónum.

Samkvæmt gögnum málsins fóru ekki fram nein samskipti milli málsaðila eftir þettaog engar kröfur um vangreiðslukaupverðsvorusettar fram af hálfu stefnanda fyrr en 9. desember 2021 þegar yfirlýsing stefnanda um riftun var send. Þeirri riftun var strax og ítrekað mótmælt af hálfu lögmanna fyrir hönd stefnda Eignarhaldsfélags Höfuðborgar ehf., með vísan til þess sem áður hafði komið fram af hálfu fyrirsvarsmanns félagsins, um að hann teldi að kaupverðið væri að fullu greitt, en hvað sem því liði gætu í mesta lagi staðið eftir 250.000 krónur eða 1,3% af kaupverðinu samkvæmt samkomulagi aðila, þótt það væri dregið í efa, og var sú fjárhæð greidd til lögmanns stefnanda.

Að mati dómsins er skjalagerðviðskiptannamjögóskýr og til þess fallin aðvalda vafa, svo sem um fjárhæð kaupverðs. Þ ótt fram komi í framsalsagerningnum að greiða hafi átt 1 krónu fyrir hvern hlut í Bestun Birtingahúsi ehf., eða 250.000 krónur, þá varsamhliðaþeim gerningi skrifað undir samkomulag um sömu kaup þar sem „ K aupverðið“er tilgreint. Samkvæmt því bar kaupanda að greiða annars vegar 250.000 krónur en jafnframt 19.209.588 krónur. Fær þessi skilningur stoð í gögnum málsins, svo sem í tölvupóstsamskiptum E-x-x L-kvk-ef, sem setti upp framangreind skjöl og hafði sjálf milligöngu um þá greiðslu sem fram fór, að tvískipting greiðslunnar hafi verið formsatriði fyrir bókhaldið, „litla formsatriðið var síðan ekki klárað.“

Svo að fallist megi á riftun viðskiptanna, skiptir meðal annars máli huglæg afstað aaðila, svo sem hvað skuldari hlaut að álíta, auk atvika við samningsgerð og síðar tilkomin atvik, og hvort vanskilin séu mikil eða óveruleg.

Þegar hefur verið rakinsamningsgerðinog síðar til komin atvik. Í máli stefnanda kom fram að þær 250.000 krónur sem útaf stæðu hefði borið að greiða við undirritun samningsins 15. mars 2018. Sé við það miðað er ljóst að stefnandi aðhafðist ekkert í þá veru að ganga eftir þeirri greiðslu, heldur þvert á móti skráði hann sig úr stjórn Bestunar Birtingahúss ehf. eftir þá greiðslu sem fram fór, og má af því ætla hver huglæg afstaða hans hafi veriðá þeim tíma. Af fyrrgreindum tölvupóst samskiptum í maí 2020 og öðrum gögnum málsins þykir ljóst hver huglæg afstaða fyrirsvarsmanns stefndu vartil meintrar skuldar, og hvað hann áleit í þeim efnum.

Engin gögn liggja fyrir um það á hverju fjárhæðin 19.209.588 krónur byggist að öðru leyti en því að kaupandi skyldi greiða útgefna reikninga samtals að þeirri fjárhæð, án þess að getið sé um virðisaukaskatt. Ekki verður því tekin afstaða til þess hvort ofan á 19.209.588 krónur hafi borið að leggja virðisaukaskatt, enda ekki úrlausnarefni þessa máls. Hins vegar verður eins og fram er komið að ætla að nefnd fjárhæð hafi verið hluti kaupverðs um hlutinn í Bestun Birtingahúsi ehf., sbr. fyrrgreint samkomulag þar sem „ K aupverðið“er tilgreint. Sé miðað við að kaupanda hafi borið að greiða 250.000 krónur + 19.209.588 krónur fyrir hlutabréfin, þá hefur hann ofgreitt kaupverðið með greiðslu á 23.819.889 krónum, enda eru aðilar sammála því að ofan á kaupverð hlutabréfa leggist ekki virðisaukaskattur. Ef hins vegar hafi borið að leggja virðisaukaskatt ofan á fjárhæðina 19.209.588 krónur, þá nemur vangreiðsla á 250.000 krónum rétt um 1% af 24.069.889 krónum.

Með vísan til alls þess sem fram er komið er ekki fallist á að um verulega vanefnd geti verið að ræða í skilningi 54. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, sé yfirleitt um vanefnd að ræða. Þá verður ekki séð að stefnandi hafi sjálfur endurgreitt eða boðið fram endurgreiðslu á þeim 23.819.889 krónum, sem óumdeilt er að greiddar voru til félags í hans eigu, í framhaldiriftunarhansvegnameintrarvanefndará 250.000 krónum. Verða stefndu því sýknaðir af öllum dómkröfum stefnanda. Að mati dómsins leiðir tómlæti stefnanda einnig til sömu niðurstöðu um sýknu, enda aðhafðist stefnandi ekkert um meinta vangreiðslu á peningakröfu allt frá 15. mars 2018 og fram að því að riftunar bréf var sent út 9. desember 2021, og á sama tímabili mátti fyrirsvarsmaður stefndu ætla kaupverðið væri að fullu greitt.

Stefndu krefjast endurgreiðslu á 250.000 krónum, sem greiddar voru til lögmanns stefnanda í desember 2021. Eins og fram er komið verður ekkiaf gögnum málsins ráðið hvort um ofgreiðslu eða vangreiðslu er að ræða. Gagnkrafa til skuldajöfnunar kemur heldur ekki til álita um dómkröfur stefnanda, og þar sem ekki var gagnstefnt í málinu getur sú fjárhæð ekki komið til sjálfstæðs dóms, sbr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Líkt og fram er komið er telst samningagerð um viðskipti þessa máls óskýr og umdeilanleg um fjárhæðir. Verður því ekki fallist á að málshöfðun þessi hafi verið tilhæfulaus af hálfu stefnanda, sbr. ákvæði 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með hliðsjón af því og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnanda gert að greiða stefndu málskostnað eins og í dómsorði greinir, sem erað meðtöldum virðisaukaskatti.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Eignarhaldsfélag Höfuðborgar ehf. og Bestun Birtingahús ehf., eru sýkn af öllum kröfum stefnanda, MJ 001 ehf.

Stefnandi greiði stefndu 744.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf H-kk-nf