X-1605/2019

Úrskurður:

Mál þetta var höfðað 31. október 2019 og tekið til úrskurðar 14. febrúar sl. að loknum munnlegum málflutningi. Sóknaraðili er A, [...], Hafnarfirði. Varnaraðili er þrotabú B ehf., [...], Kópavogi.

Sóknaraðili krefst þess að 6.618.902 kr. krafa hennar í þrotabú varnaraðila, sem lýst var í þrotabúið 25. júní 2018, verði samþykkt sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Jafnframt verði varnaraðili úrskurðaður til greiðslu málskostnaðar.

Varnaraðili krefst þess að synjað verði um kröfur sóknaraðila og henni gert að greiða málskostnað.

I.

Sóknaraðili hóf störf hjá B ehf. við stofnun félagsins 2016 og sá að eigin sögn um almennan rekstur og sölumennsku á skrifstofu félagsins í 100% starfi. Umsamin mánaðarlaun voru kr. 783.750. Skráður stjórnarformaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins var C. Þann 2. október 2017 sagði hann sóknaraðila og fleiri starfsmönnum upp starfi. Í framhaldi höfðaði sóknaraðili mál gegn félaginu og krafðist bóta vegna ólögmætrar riftunar ráðningarsamnings og vangoldinna launa. Málið var síðar fellt niður.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 11. maí 2018 var bú B tekið til gjaldþrotaskipta og L-kvk-nf J-kvk-nf lögmaður skipaður skiptastjóri. Þann 25. júní lýsti sóknaraðili 6.668.502 kr. forgangskröfu í búið samkvæmt 112. gr. gjaldþrotaskiptalaga vegna vangoldinna launa, orlofs og orlofs og desemberuppbótar, ásamt innheimtu og kröfulýsingarkostnaði og dráttarvöxtum. Á skiptafundi 16. september 2019 var kröfunni hafnað sem forgangskröfu á þeim grunni að sóknaraðili væri nákomin þrotamanni í skilningi 3. mgr. 112. gr. gjaldþrotaskiptalaga, en krafan samþykkt sem almenn krafa samkvæmt 113. gr., að fjárhæð kr. 6.618.902. Er ekki ágreiningur um þá fjárhæð kröfunnar. Sóknaraðili mótmælti hins vegar afstöðu skiptastjóra til þess hvar skipa skuli kröfunni í réttindaröð við skipti á þrotabúinu. Þeim ágreiningi skaut skiptastjóri til héraðsdóms 26. september sl. og er hann til úrlausnar í máli þessu.

II.

Meðal framlagðra gagna er tilkynning um stofnun B ehf., sem sóknaraðili sendi ríkisskattstjóra 24. febrúar 2016. Samkvæmt henni fólst aðalstarfsemi félagsins í rekstri starfsmannaleigu. Stofnendur eru sagðir C og sonur sóknaraðila, D. C skipaði aðalstjórn og D varastjórn. Skráð hlutafé var 500.000 kr. og skiptist að jöfnu milli þeirra tveggja. D gekk úr varastjórn á hluthafafundi 29. september 2016.

Í málinu liggur fyrir kaupréttarsamningur 5. október 2016 milli sóknaraðila og C þar sem kveðið er á um að þau skuli standa sameiginlega að uppbyggingu B þannig að innan fimm ára verði hlutafé í jafnri eigu beggja aðila, að í því skyni öðlist sóknaraðili óafturkræfan kauprétt á 50% hlutafjár og greiði fyrir hlutinn eina krónu, enda hafi sóknaraðili lagt C til lánsfé til stofnunar félagsins. Þar segir einnig að aðilar séu sammála um að C verði áfram stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins með prókúru, en sóknaraðili komi að rekstri félagsins og skuli allar meiri háttar ákvarðanir teknar af þeim í sameiningu, hvort heldur að því er varðar stefnu félagsins eða meiri háttar fjárskuldbindingar þess.

Einnig liggur fyrir húsaleigusamningur 17. maí 2017, en samkvæmt honum leigði B til tveggja ára 247 fm. íbúðarhúsnæði fyrir sóknaraðila að [...] í Hafnarfirði og greiddi fyrir 340.000 kr. á mánuði.

Þá liggur fyrir skráning vinnustunda og verkefna sóknaraðila í ágúst og september 2017, en samkvæmt þeim blöðum vann hún jafnan langa vinnudaga, einnig um helgar, meðal annars við „bókhald“, „laun“ og kaup á flugmiðum.

Einnig liggja fyrir tölvupóstsamskipti sóknaraðila og lögmanns C í ágúst 2017, en þar kemur fram hjá sóknaraðila að C hafi nær ekkert komið að rekstri B og að þar starfi fólk sem viti ekki af tilvist hans. Nefnir hún einnig að C hafi ekki sést í fyrirtækinu síðustu þrjá mánuði og lítið næstu þrjá mánuði þar á undan.

Þá liggur fyrir ábyrgðarskeyti frá sóknaraðila til C 9. ágúst 2017 þar sem hún vísar til kaupréttarsamningsins og krefst afhendingar á 50% eignarhlut sínum í félaginu. Þar segist sóknaraðili einnig óska eftir að skipta út framkvæmdastjóra og að hún vilji bæta við manni í stjórn félagsins. Erindinu var fylgt eftir með bréfi fyrrum lögmanns sóknaraðila 12. október 2017.

Enn skal nefna skýrslu sem C gaf hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins 22. mars 2018 vegna rannsóknar á bókhaldi, virðisaukaskatts og staðgreiðsluskilum B vegna rekstrarársins 2017, en þar staðhæfir C að hann hafi stofnað B í félagi við sóknaraðila, að þau hafi samið um að hann yrði einn skráður fyrir félaginu í upphafi og sonur hennar skráður varamaður, að þetta hafi þau gert vegna fjárhagserfiðleika hennar og því þurfti hún „hreint nafn“ í fyrirsvar fyrir félagið. Sóknaraðili hafi verið aðal driffjöðrin í félaginu, annast um bókhaldið, haft aðgang að bankareikningum félagsins, séð um daglegan rekstur þess og stjórnun fram til 2. október 2017 og kynnt sig þannig út á við.

Einnig liggur fyrir í málinu skýrsla sóknaraðila hjá skattrannsóknarstjóra 2. maí 2018, en þar segir hún ítrekað að hún hafi annast um daglegan rekstur félagsins ásamt C til 2. október 2017, hún verið í stjórnunarstöðu, haft aðgang að og notað bankareikninga félagsins, greitt reikninga gegnum heimabanka, fært bókhald félagsins að hluta til, borið ábyrgð á gerð sölureikninga og unnið að lágmarki tólf tíma á dag og allar helgar sem framkvæmdastjóri og rekstrarstjóri félagsins.

Loks skal nefna bréf skattrannsóknarstjóra til sóknaraðila 1. mars 2019, en með því var sóknaraðila tilkynnt um rannsóknarlok, að niður væri fallin réttarstaða hennar sem sakbornings hjá embættinu, að málið færi til meðferðar hjá héraðssaksóknara og að hann væri óbundinn af greindri afstöðu skattrannsóknarstjóra.

III.

Sóknaraðili gaf aðilaskýrslu fyrir dómi. Hún kvað C hafa ráðið hana í vinnu hjá B og platað hana til að þiggja starfið með því að bjóða henni umræddan kaupréttarsamning. Hún kvað starf sitt hafa falist í því að skipuleggja vinnu þeirra starfsmanna sem félagið fékk frá útlöndum til starfa hér á landi fyrir þau notendafyrirtæki sem keyptu þjónustu af B, sækja slíka starfsmenn út á flugvöll, útvega þeim vinnufatnað, taka við kvörtunum frá notendafyrirtækjum og afla nýrra verkefna fyrir félagið í samvinnu við C. Hann hafi séð alfarið um bankamál og sóknaraðili aldrei komið nálægt peningamálum félagsins, aldrei komið nálægt bókhaldi þess og aldrei greitt reikninga eða séð um launagreiðslur. C hafi tekið allar stórar ákvarðanir án samráðs við hana óháð því sem fram kæmi í kaupréttarsamningi þeirra, enda hefði sá samningur aldrei verið virkjaður. Hún kvaðst hafa notað orðalagið „daglegur rekstur“ við skýrslugjöf hjá skattrannsóknarstjóra í ensku merkingunni „daily management“ sem í hennar huga væri eins og að reka verslun. Sóknaraðili kvaðst ekki vita af hverju hún sagði skattrannsóknarstjóra að hún hafi haft aðgang að heimabanka félagsins, greitt reikninga þess og annast um bókhald að hluta. Hún kvað C framan af hafa mætt til vinnu á starfsstöð félagsins og þá oft um kl. 14. Við uppsögn hennar í október 2017 hafi starfsmenn félagsins verið 230 talsins.

IV.

Sóknaraðili byggir á því að umrætt félag hafi rekið starfsmannaleigu og flutt inn starfsfólk til vinnu hér á landi. C hafi verið stofnandi, eigandi og framkvæmdastjóri félagsins, séð um daglegan rekstur, verið einn prókúruhafi félagsins og tekið allar ákvarðanir um fjármál og skuldbindingar þess. Starf sóknaraðila hafi einkum falist í því að fá íslensk fyrirtæki í viðskipti og hafa milligöngu um að starfsmenn mættu til vinnu á réttum stað og hún aldrei komið að fjármálum eða bókhaldi félagsins. Hún hafi þannig verið almennur launþegi og eigi að njóta forgangs til launa til jafns við aðra starfsmenn varnaraðila sem heyrðu undir framkvæmdastjóra og fengu laun sín viðurkennd og greidd úr Ábyrgðasjóði launa. Breyti engu í þessu sambandi þótt fyrir liggi kaupréttarsamningur milli sóknaraðila og C, enda hafi sá samningur aldrei verið virkjaður og því aldrei komið til framkvæmda.

Að gættum þessum atriðum mótmælir sóknaraðili því alfarið að hún sé nákomin þrotamanni í skilningi 3. mgr. 112. gr. gjaldþrotaskiptalaga, en skýra beri hugtakið nákominn þröngt, enda afar íþyngjandi fyrir hinn almenna launþega. Segi um þetta í frumvarpi til 3. mgr. 112. gr., svo sem henni var breytt með lögum nr. 95/2010, að nákomnir séu meðal annars þeir sem koma að daglegum rekstri félags. Beri að skýra þetta svo að hér sé aðeins átt við þá sem fara með daglega stjórnun félags, beri ábyrgð á fjárhagslegum rekstri og taki ákvarðanir sem haft geti áhrif á eigin afkomu eða afkomu félagsins. Sóknaraðili hafi ekki verið í slíkri stöðu þótt hún hafi unnið við samræmingu verkefna milli starfsmanna og þannig haldið daglegum rekstri gangandi á afmörkuðu sviði. Hún eigi því rétt á að fá kröfur sínar viðurkenndar sem forgangskröfur í þrotabú varnaraðila á grundvelli 1. mgr. 112. gr. gjaldþrotaskiptalaga.

V.

Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili hafi verið hvatamaður að stofnun B í febrúar 2016, hún sjálf verið undir gjaldþrotaskiptum á greindum tíma og því fengið C til að vera skráður eigandi og stjórnarformaður félagsins, lánað honum fyrir stofnfé þess og sett son sinn varamann í stjórn. Í kjölfarið hafi sóknaraðili og C gert með sér umræddan kaupréttarsamning, sem veitt hafi sóknaraðila réttindi hluthafa og skýri aðkomu hennar að daglegum rekstri og stjórnun félagsins frá stofnun þess, meðal annars með ráðningu starfsmanna, gerð verksamninga og annarra samninga og greiðslu launa og reikninga. Sóknaraðili hafi ítrekað staðfest í tölvupóstsamskiptum við lögmann C að hún hafi meira og minna stýrt félaginu og hann nær ekkert komið að rekstri þess. Þetta hafi bæði sóknaraðili og C staðfest við skýrslugjöf hjá skattrannsóknarstjóra og síðar skiptastjóra. Þá hafi sóknaraðili í raun átt verulegan hlut í félaginu á grundvelli kaupréttarsamningsins og tengsl hennar við félagið verið í senn eigna og stjórnunarleg.

Að gættum þessum atriðum telur varnaraðili einsætt að sóknaraðili hafi verið nákomin félaginu í skilningi 4., sbr. 6. tl. 1. mgr. 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga og beri því samkvæmt 3. mgr. 112. gr. sömu laga að hafna lýstri kröfu hennar í þrotabú varnaraðila sem forgangskröfu. Bendir varnaraðili á í þessu sambandi að öllu máli skipti hver hafi í raun stýrt daglegum rekstri félagsins og komið fram sem slíkur út á við, án tillits til þess hvort viðkomandi sé skráður stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri. Framburður sóknaraðila fyrir dómi sé afar ótrúverðugur og á skjön við öll samtímagögn, en þau bendi eindregið til þess að það hafi verið hún sem sá um kjarnastarfsemi félagsins og stjórnaði því í raun, eftir atvikum ásamt C.

VI.

Í málinu liggur fyrir að C var skráður stjórnarformaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi B ehf. frá stofnun félagsins og fram til þess er bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. Fer um ábyrgð hans samkvæmt reglum IX. kafla laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar segir í 2. mgr. 44. gr. að framkvæmdastjóri annist daglegan rekstur félags. Þótt sóknaraðili hafi ekki verið skráð í fyrirsvar fyrir félagið með greindum hætti ber við úrlausn málsins að líta til þess hvort hún hafi í raun stýrt daglegum rekstri félagsins. Skiptir þannig öllu máli hvort sóknaraðili hafi haft raunverulega stjórnunar og yfirmannsstöðu innan félagsins, en ekki hvort hún hafi borið titil og skráningu stjórnanda.

Fyrir liggur að sóknaraðili tilkynnti um stofnun félagsins í febrúar 2016, að hún lagði til stofnfé til skráningar þess, að hún gerði kaupréttarsamning við C sem fól í sér að þau myndu standa saman að uppbyggingu félagsins, hún verða 50% eigandi að því, koma að rekstri félagsins og að allar meiri háttar ákvarðanir um reksturinn skyldu teknar í samráði við hana. Þá liggur fyrir að sóknaraðili óskaði eftir því í ágúst 2017 að C léti af starfi sem framkvæmdastjóri og að hún vildi tilnefna nýjan mann í stjórn félagsins. Ennfremur, að á þessum tímapunkti hafi C lítt eða ekkert sést á starfsstöð félagsins síðastliðna sex mánuði og sóknaraðili að eigin sögn unnið myrkranna á milli sem framkvæmdastjóri og rekstrarstjóri félagsins. Að virtum þessum atriðum og framburði sóknaraðila við skýrslugjöf hjá skattrannsóknarstjóra um að hún hafi verið í stjórnunarstöðu innan félagsins, séð um daglegan rekstur þess ásamt C, haft aðgang að bankareikningum félagsins, greitt reikninga, borið ábyrgð á gerð sölureikninga og fært bókhald félagsins að hluta, er að áliti dómsins engum vafa undirorpið að sóknaraðili var nákomin hinu gjaldþrota félagi í skilningi 4. töluliðar 3. gr. gjaldþrotaskiptalaga eins og honum var breytt með lögum nr. 95/2010. Að því gættu og með vísan til 3. mgr. 112. gr. sömu laga getur sóknaraðili ekki notið réttar samkvæmt 1. til 3. tölulið 1. mgr. sömu lagagreinar þannig að heimilt sé að viðurkenna kröfu hennar um laun og launatengd gjöld sem forgangskröfu í þrotabú varnaraðila. Ber því að synja um þá kröfu sóknaraðila.

Eftir greindum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber sóknaraðila að greiða varnaraðila málskostnað. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 500.000 kr.

Úrskurð þennan kveður upp J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari

Úrskurðarorð:

Synjað er kröfu sóknaraðila, A, um að 6.618.902 kr. krafa sem lýst var í þrotabú varnaraðila B ehf. 25. júní 2018 njóti stöðu í réttindaröð sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 500.000 kr. í málskostnað.

J-kk-nf J-kk-nf samkvæmt 1. til 3. tölulið 1. mgr. sömu lagagreinar þannig að heimilt sé að viðurkenna kröfu hennar um laun og launatengd gjöld sem forgangskröfu í þrotabú varnaraðila. Ber því að synja um þá kröfu sóknaraðila.

Eftir greindum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber sóknaraðila að greiða varnaraðila málskostnað. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 500.000 kr.

Úrskurð þennan kveður upp J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari

Úrskurðarorð:

Synjað er kröfu sóknaraðila, A, um að 6.618.902 kr. krafa sem lýst var í þrotabú varnaraðila B ehf. 25. júní 2018 njóti stöðu í réttindaröð sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 500.000 kr. í málskostnað.

J-kk-nf J-kk-nf