E-3170/2009

Mál þetta sem dómtekið var 18. júní 2009 var höfðað með stefnu birtri 5. mars 2009.

Stefnandi er O-kk-nf H-kk-nf, Vatnsstíg 15, Reykjavík. Stefndi er 365-miðlar ehf., Skaftahlíð 24, Reykjavík

Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur í málinu:

1. Þess er krafist, að eftirfarandi ummæli verði dæmd ómerk:

A. Ummæli í yfirfyrirsögn fréttar á bls. 4 í dagblaðinu DV föstudaginn 29. september 2006: „Á sama tíma er allt í tómu tjóni í einkalífi yfirmanna stöðvarinnar, þeirra […] og O-kk-ef H-kk-ef.“

B. Ummæli í meginmáli fréttar á bls. 4 í dagblaðinu DV föstudaginn 29. september 2006: „[…] gengur yfirmönnum stöðvarinnar illa að fóta sig í einkalífinu.“

2. Þá er þess krafist, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga, nr. 38/2001, frá 11. febrúar 2008 til greiðsludags.

3. Þá er þess krafist, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 240.000 krónur til að standa straum af birtingu dómsins og forsendna hans í dagblöðum.

4. Jafnframt er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins.

Stefndi gerir þær dómkröfur að dómur gangi um kröfur stefnanda samkvæmt 1. tölulið í stefndu, kröfur stefnanda í 2. tölulið verði lækkaðar verulega og stefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda í töluliðum 3 og 4.

Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar með álagi að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins að teknu tilliti til vinnu málflytjenda og annars kostnaðar af málinu. Þá er þess krafist að dráttarvextir leggist á málskostnaðarkröfu

Málsatvik:

Í dagblaðinu DV birtist þann 29. september 2006 grein með fyrirsögninni: „Skilnaðarfaraldur skekur Skjá einn.“ Í greininni er fjallað um velgengni sjónvarpsstöðvarinnar og einkalíf stjórnenda hennar, en stefnandi var á þessum tíma stjórnarformaður Skjás eins. Ummælin sem krafist er ómerkingar á í máli þessu koma m.a. fram í greininni.

Framkvæmdastjóri stöðvarinnar höfðaði mál vegna ummælanna sem hér eru til umfjöllunar, auk tveggja ummæla til viðbótar. Voru ummælin öll dæmd dauð og ómerk með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem Hæstiréttur staðfesti að því er varðar ómerkingu ummæla, með dómi uppkveðnum 11. desember 2008. Þá var stefndi í máli þessu dæmdur til að greiða framkvæmdastjóranum miskabætur að fjárhæð 600.000 krónur og 240.000 krónur til að standa straum af birtingu dómsins.

Í máli þessu liggja frammi gögn um samningaumleitanir á milli lögmanna aðila um greiðslu bóta þar sem svo virðist sem stefndi hafi verið tilbúinn til að greiða 400.000 krónur, en stefnandi nefnt fjárhæðina 650.000 krónur sem hugsanlega lausn málsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Af hálfu stefnanda er á því byggt, að í þeim ummælum sem krafist er ómerkingar á og bóta fyrir, hafi falist ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs stefnanda og að stefndi hafi þannig með saknæmum og ólögmætum hætti brotið gegn mikilvægum hagsmunum hans, sem m.a. njóti verndar stjórnarskrárinnar.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því, að með umfjöllun stefnda hafi verið brotið gegn friðhelgi einkalífs hans, sem njóti m.a. verndar skv. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Í umfjölluninni sé greint frá viðkvæmum hjúskapar- og fjölskyldumálefnum stefnanda og þau borin á torg. Fjallað sé um samvistarslit hans og eiginkonu hans í smáatriðum, auk þess sem hafa ber í huga, í hvers konar samhengi umrædd ummæli séu sett fram. Hið tillitslausa, tilefnislausa og meiðandi samhengi ummælanna auki á alvarleika friðhelgisbrots stefnda gagnvart stefnanda. Á því er byggt af hálfu stefnanda, að umrædd umfjöllun hafi verið sett fram í algerri óþökk stefnanda, enda hafi stefnandi aldrei rætt hjúskaparmálefni sín við fjölmiðla og því ekkert tilefni gefið til slíkrar umfjöllunar.

Þá hafi umfjöllun um hjúskaparmálefni stefnanda engin tengsl við störf hans á þeim tíma eða skoðanir, og því ekkert fréttagildi eða annað erindi við almenning.

Á því er byggt af hálfu stefnanda, að umrædd umfjöllun stefnda um einkalíf stefnanda hafi brotið gegn æru hans og persónu og að með hinni ærumeiðandi umfjöllun hafi stefndi með saknæmum og ólögmætum hætti brotið gegn hagsmunum stefnanda og valdið honum tjóni. Vísar stefnandi í þessu sambandi til sakareglunnar auk b-liðar 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, auk XXV. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940.

Byggt er á því, að hjónaband stefnanda og fjölskyldulíf séu hans einkamál, sem vernduð séu af ákvæðum stjórnarskrár um friðhelgi einkalífs og því hafi verið óheimilt að fjalla um þau með umræddum hætti. Samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar njóti einkalíf manna, heimili og fjölskylda, friðhelgi. Menn eigi rétt á að njóta friðar um lífshætti sína og einkahagi, þ.á m. um hjúskaparstöðu sína. Álítur stefnandi að vart verði höggvið nær einkalífi manna en með umfjöllun af því tagi sem hér um ræðir.

Af hálfu stefnanda er á það bent sérstaklega, að samhengið sem umrædd ummæli hafi verið sett fram í, hafi gert ummælin sérstaklega meiðandi fyrir stefnanda. Stefnandi sé þar spyrtur saman við þáverandi samstarfsmenn sína og hjúskaparstaða þeirra allra og fjölskyldumálefni sett í fráleitt samhengi, líkt og um veikindi eða sjúkdóm sé að ræða.

Þá megi af orðalagi og samhengi ummælanna ráða, að stefnandi hafi verið harðbrjósta og skeytingarlaus í garð eiginkonu sinnar og jafnvel barna. Ýjað sé að mikilli fjárhagslegri velgengni sjónvarpsstöðvarinnar sem stefnandi hafi tekið þátt í að reka sem stjórnarformaður. Síðan sé sagt, að hann hafi nýlega skilið við eiginkonu sína, sem hann hafi verið lengi með og alið honum börn. Þá segir síðar í umfjöllun á sama stað, að stefnandi og þáverandi eiginkona hans hafi verið glæsilegt par og eftir þeim hafi verið tekið hvar sem þau fóru. Þáverandi eiginkona stefnanda hafi hins vegar flutt út úr íbúð þeirra. Hún búi „á Ránargötu og leigir litla íbúð fyrir sig og synina“. Stefnandi er hins vegar sagður búa „áfram í lúxusblokkaríbúð í Skuggahverfinu“.

Álítur stefnandi því að það samhengi sem ummælin sem krafist er ómerkingar á, með hliðsjón af fyrrgreindum ummælum greinarinnar, geri ummælin mun svívirðilegri í garð stefnanda en ella.

Að mati stefnanda er talið, að orðanotkunin í umræddri umfjöllun „í tómu tjóni“ og þau ummæli að stefnanda „gangi illa að fóta sig í einkalífinu“ hafi á sér verulega neikvæðan blæ, og séu til þess fallin að skapa hjá lesendum blaðsins miður góða ímynd af stefnanda. Ummælin séu sérstaklega móðgandi og meiðandi fyrir stefnanda, sbr. 234. gr. almennra hegningarlaga og feli í sér aðdróttun, sbr. 235. gr. sömu laga.

Þá er á það bent af hálfu stefnanda, að stefndi sé fyrirtæki sem einnig hafi rekið sjónvarpsstöðvar í beinni samkeppni við sjónvarpsstöðvar Skjásins, þess fyrirtækis er stefnandi var stjórnarformaður í. Álítur stefnandi verulega ámælisvert, að dagblað í eigu fyrirtækis sem hafi átt í samkeppni við fyrirtæki sem stefnandi hafi verið í forsvari fyrir, skuli setja fram jafn ábyrgðarlausa og meiðandi umfjöllun um persónu stefnanda og raun bar vitni.

Af hálfu stefnanda er á því byggt, að stefndi geti ekki réttlætt brot sín gagnvart stefnanda með vísan til tjáningarfrelsis, þar sem því séu reistar skorður gagnvart réttindum annarra og mannorði, sbr. 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Einnig sé áskilið í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, að hver maður sem kjósi að láta í ljós hugsanir sínar verði, eftir atvikum, að ábyrgjast þær fyrir dómi.

Hvað varðar fjárhæð miskabótakröfu, er á það bent af hálfu stefnanda, að stefndi sé með stærstu fjölmiðlafyrirtækjum landsins, rekið í hagnaðarskyni og skráð opinberri skráningu. Þá er á það bent, að umrædd brot stefnda gegn stefnanda hafi verið liður í atvinnustarfsemi stefnda og beinlínis sett fram sem vara eða afurð, sem stefndi hafi selt í þáverandi blaði sínu, DV. Hafi stefndi því ótvírætt hagnast á broti sínu.

Ekki verði með nokkru móti séð, að umrædd ummæli hafi verið sett fram að gefnu tilefni, ef svo má segja, þ.e.a.s. að háttsemi stefnanda hafi með nokkru móti getað réttlætt þau ummæli sem krafist er ómerkingar á, enda hefur stefnandi aldrei gefið tilefni til slíkrar umfjöllunar. Þá verði ekki séð, að umfjöllunin hafi nokkurt fréttagildi, enda sé hún ómálefnaleg og hafi engin tengsl við störf stefnanda á umræddum tíma. Þvert á móti álítur stefnandi, að ekki verði annað séð, en að ummælin hafi verið sett fram af hálfu stefnda af gróðasjónarmiðum einum saman.

Með vísan til almennra og viðurkenndra sjónarmiða í málum sem þessum, verður við mat á skaðabótum að taka mið af fjárhagslegri stöðu tjónvalds. Það komi t.d. skýrt fram í athugasemdum með frumvarpi til breytingarlaga á miskabótaákvæði 26. gr. skaðabótalaga: „lögð er áhersla á að fjárhæðir bóta samkvæmt greininni eigi að ákvarðast samkvæmt því sem sanngjarnt þykir hverju sinni. Hafa skal m.a. í huga umfang tjóns, sök tjónvalds og fjárhagsstöðu hans.“ Í því tilviki sem hér um ræðir, eigi þessi sjónarmið við. Um sé að ræða alvarlegt brot gegn friðhelgi einkalífs og æru stefnanda sem valdið hafi honum verulegu ófjárhagslegu tjóni, auk þess sem tjónvaldur sé stórfyrirtæki. Að mati stefnanda standi því öll rök í málinu til þess að ákveða miskabætur háar.

Í þessu sambandi bendir stefnandi einkum á dóm Hæstaréttar í máli nr. 34/2008, sem varði sambærileg ummæli og krafist er að dæmd verði ómerk í máli þessu, en þar hafi stefndi, 365-miðlar, verið dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð kr. 600.000, fyrir fern ummæli sem jafnframt hafi verið ómerkt. Í máli þessu sé um að ræða tvenn sambærileg ummæli, sem hafi verið sett fram í slíku samhengi, að þau teljast svívirðilegri en ella og sérstaklega til þess fallin að særa æru stefnanda og í þeim hafi falist stórfellt brot gegn friðhelgi einkalífs stefnanda. Þá álítur stefnandi skipta máli í þessu sambandi, að ummælin voru birt í víðlesnum fjölmiðli.

Af hálfu stefnanda er gerð krafa um greiðslu á 240.000 krónum til að standa straum af birtingu dómsins og forsendna hans í fjölmiðlum byggð á 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Sé krafan byggð á kostnaði við birtingu tveggja auglýsinga í dagblaði, en gert er ráð fyrir að hæfileg auglýsing myndi kosta um 120.000 krónur. Vísast um þetta jafnframt til niðurstöðu í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið, hvers um sig og saman, þá telur stefnandi ljóst, að dæma beri umrædd ummæli í DV ómerk, auk þess sem dæma ber stefnanda miskabætur vegna hinna ólögmætu ummæla, auk greiðslu til að standa straum af birtingu dómsins og forsendna hans.

Af hálfu stefnanda er vísað til ákvæða 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, um friðhelgi einkalífs og ákvæða 73. gr. stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi. Þá er vísað til XXV. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs, einkum 234. og 235. gr. Þá vísast til 241. gr. laganna til stuðnings ómerkingarkröfu og kröfu um greiðslu kostnaðar vegna birtingar dóms í dagblaði. Kröfu um miskabætur styður stefnandi við b-lið 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Um aðild stefnda vísast einkum til 1. málsliðar 3. mgr. 15. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956. Krafa um dráttarvexti styðst við 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Krafa um málskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, aðallega 129. og 130. gr. þeirra.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi fellst á það, með vísan til áðurnefnds dóms Hæstaréttar á máli nr. 34/2008 að dómur gangi um kröfur í 1. lið stefnu. Kröfu sína um verulega lækkun kröfu stefnanda í lið 2 í dómkröfum og sýknu af liðum 3 og 4 byggir stefndi á því að málsókn þessi sé þarflaus. Stefndi gerir kröfu um málskostnað á þeim grundvelli að málsóknin hafi verið þarflaus þar sem stefndi hafi þegar boðið stefnanda ríflegar bætur, sem stefnandi hafi ekki haft neinar málefnalegar ástæður til að hafna. Ágreiningur í málinu sé aðeins um fjárhæð miskabóta og verði að taka mið af dómaframkvæmd Hæstaréttar í sams konar máli. Stefndi hafi verið reiðubúinn að greiða stefnanda 400.000 krónur vegna málsins, þ.m.t. kostnað, eins og fram komi í tölvupóstsamskiptum aðila sem liggi frammi í málinu, sem sé rífleg fjárhæð miðað við nefndan Hæstaréttardóm þar sem um hafi verið að ræða ómerkingu og miskabætur vegna fleiri ummæla en hér eru til umfjöllunar og hafi þau ummæli sem einungis beindust gegn framkvæmdastjóranum í öðrum umfjöllunum í öðrum fjölmiðli, Fréttablaðinu, verið mun verri en ummælin um stefnanda, auk þess sem það blað hafi mun meiri útbreiðslu en DV. Því hafi stefndi þegar boðist til að greiða stefnanda bætur sem séu umfram það sem draga megi ályktun af, af dómi Hæstaréttar í áðurnefndu máli.

Í stefnu komi fram að einkum sé byggt á því að brotið hafi verið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda og færð rök fyrir því að svo hafi verið gert með því að greina frá viðkvæmum hjúskapar- og fjölskyldumálefnum hans. Í ljósi þess að í nefndum dómi Hæstaréttar sé sérstaklega tilgreint að í frásögn af hjúskaparslitum einum felist ekki brot á friðhelgi einkalífs, liggi fyrir að þessar málsástæður eigi ekki við.

Að því er varðar kröfu um kostnað af birtingu dómsins telur stefndi að hafna beri þeirri kröfu. Aldrei hafi gerst að aðili sem hafi fengið dæmdar slíkar bætur hafi birt dóminn eða dómsorðið, enda rati fréttir af dómsniðurstöðum í meiðyrðamálum án undantekninga í fjölmiðla. Auk þess byggir stefndi á því að í sáttaferlinu hafi stefnandi aldrei gert kröfu um slíkar bætur, auk þess sem málið sé orðið svo gamalt að með öllu sé óþarft að dæma slíkan kostnað.

Stefndi byggir á dómaframkvæmd varðandi kröfu um lækkun stefnufjárhæðar og varðandi lagarök fyrir málskostnaðarkröfu er vísað til 1. sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða:

Kröfu stefnanda um ómerkingu tvennra tilgreindra ummæla sem birtust í dagblaðinu DV föstudaginn 29. september 2006, er ekki mótmælt af hálfu stefnda. Þá liggur fyrir að Hæstiréttur hefur með dómi sínum í máli 34/2008, dæmt ummælin dauð og ómerk að kröfu M-kk-ef R-kk-ef, þáverandi framkvæmdastjóra Skjás eins. Verður hér litið svo á að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að ummælin verði dæmd dauð og ómerk að því er hann varðar einnig og verður því orðið við kröfu hans um ómerkingu ummælanna.

Stefnandi krefst miskabóta að fjárhæð 600.000 krónur með tilgreindum dráttarvöxtum. Stefndi krefst lækkunar miskabótanna og vísar til nefnds hæstaréttardóms því til stuðnings. Ljóst er að hér er um að ræða tvenn af fernum ummælum sem fjallað var um í dómi Hæstaréttar og að hin tvenn ummælin sem þar var fjallað um birtust í öðru blaði og í sitthvort skiptið. Þá var þar um að ræða annars vegar ummæli sem beindust að geðheilsu manns og hins vegar var hann tengdur við hugtakið glæpur, sem verður að teljast, ef eitthvað er, alvarlegra en ummæli um einkalíf manna og hjúskaparstöðu. Í ljósi þessa þykir ekki unnt að dæma stefnanda meira en helming af þeim bótum sem dæmdar voru í nefndum dómi og verður því stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 300.000 krónur í miskabætur, með dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en dráttarvaxtakröfu stefnanda hefur ekki verið mótmælt.

Þá verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 120.000 krónur til að standa straum af birtingu dóms þessa, einnig með vísan til margnefnds hæstaréttardóms.

Með vísan til atvika málsins, umfangs þess og hagsmuna, og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, verður stefndi dæmdur til að greiða hluta kostnaðar stefnanda af málinu, sem þykir hæfilega ákveðinn 120.000 krónur.

Þ-kk-nf H. Þ-kk-nf hdl. flutti málið fyrir stefnanda og E-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf hrl. fyrir stefnda.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf, settur héraðsdómari, kveður upp dóminn.

D ó m s o r ð:

Framangreind ummæli á bls. 4 í DV, 29. september 2006, eru dauð og ómerk.

Stefndi, 365-miðlar ehf., greiði stefnanda, O-kk-þgf H-kk-þgf, 300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 11. febrúar 2008 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 120.000 krónur í málskostnað og 120.000 krónur til að standa straum af birtingu dómsins.

A-kvk-nf M. K-kvk-nf