E-14/2011

Mál þetta var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefnda 1. þessa mánaðar. Málið er höfðað með birtingu stefnu 5. mars 2011.

Stefnandi er Lofn ehf., kt. 620805-0410, Norðurbraut, Hofsósi.

Stefndi er S-kvk-nf H-kvk-nf P-kvk-nf, Hólavegi 27, Sauðárkróki.

Dómkröfur stefnanda eru þær að hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.367.775 krónur auk málskostnaðar.

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilfellum krefst stefndi málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti úr hendi stefnanda.

Í þessum þætti málsins er til úrlausnar aðalkrafa stefnda um frávísun málsins en stefndi krefst þess að frávísunarkröfunni verði hrundið og málið tekið til efnismeðferðar. Aðilar gera í þessum þætti málsins báðir kröfu um málskostnað úr hendi gagnaðila síns.

II

Málavextir

Hinn 17. ágúst árið 2005 var fyrirtækið Lofn ehf., stefnandi máls þessa, stofnað. Stefndi kveðst hafa stofnað félagið að tilstuðlan barnsföður síns, Þ-kk-ef Ó-kk-ef T-x-x, sem nú er forsvarsmaður stefnanda, en bú hans hafi á þessum tíma verið undir gjaldþrotaskiptum. Hún hafi þannig aðstoðað hann við að koma á fót útgerðarfyrirtæki sem þau hafi rekið saman. Tilkynning um stofnun félagsins var dagsett degi síðar og send fyrirtækjaskrá ásamt stofnfundargerð. Í tilkynningunni kemur fram að stefnda hafi verið kjörinn formaður og faðir hennar í varastjórn. Þá kemur fram að tilgangur félagsins sé m.a. rekstur útgerðar og fiskvinnslu. Rétt tæpu ári eftir stofnun félagsins keypti það trébátinn Dagnýju ST-11, skipaskrárnúmer 1428, nú Skvetta SK-7. Báturinn var án aflahlutdeildar og aflamarks og óhaffær. Hinn 27. febrúar 2009 gerðu stefnda og Þ. Ó-kk-nf T-x-x samkomulag um yfirtöku hins síðarnefnda á stefnanda.

Stefndi greinir frá því í lýsingu sinni á málavöxtum að eftir að báturinn hafði fengið haffærisskírteini og veiðileyfi hafi hann verið gerður út til veiða frá Hofsósi. Á 15 mánaða tímabili hafi verið farnir samtals 15 róðrar, sem hafi verið of lítið og tekjur af rekstri minni en vonir stóðu til. Aðrar fjárfestingar hafi bæst við og skuldir félagsins hækkað mikið. Stefnda hafi því gripið til þess ráðs í lok árs 2007 að lána félaginu 3.000.000 króna auk þess sem hún hafi veðsett íbúðarhúsnæði sitt til að fá aukna fyrirgreiðslu í banka sem taldi félagið ekki lánshæft. Þessu til viðbótar hafi faðir stefnda lánað félaginu peninga. Í apríl 2008 hafi síðan slitnað upp úr sambúð stefnda og núverandi forsvarsmanns stefnanda. Á þessum tíma hafi fjárhagur stefndu verið orðinn slæmur og hún því gert hvað hún gat til að bjarga fjárhag sínum og félagsins, m.a. með því að leita leiða til að selja eignir og greiða niður skuldir. Stefnda hafi á þessum tíma viljað leggja félagið niður en Þ. Ó-kk-nf hafi viljað taka félagið yfir. Stefnda hafi fallist á það með þeim skilyrðum að hann yfirtæki og gerði upp viðskiptaskuldir stefnanda og skuld hans við föður stefndu. Samkomulag um þetta hafi verið gert hinn 27. febrúar 2009. Með þessu samkomulagi hafi stefnda afsalað eignarhlut sínum í stefnanda til Þ. Ó-kk-ef. Þá hafi einnig verið gerður samningur um að stefnandi tæki Skvettu SK-7 ótímabundið á leigu ásamt öllum fylgihlutum og þeim byggðakvóta sem bátnum fylgdi. Leigu fyrir bátinn átti stefnandi að greiða með því að borga af skuldabréfi sem tilkomið var vegna skulda stefnanda, u.þ.b. 47.000 krónur á mánuði. Þegar skuldabréfið væri að fullu greitt átti stefnandi að fá eignarráð yfir bátnum.

Stefnandi greinir frá því í málatilbúnaði sínum að hann hafi gert leigusamning við Grímsnes ehf. um leigu á Skvettu SK-7. Þegar hann hugðist þinglýsa samningnum hafi sýslumaður bent á að hann hefði ekki yfirráð yfir bátnum. Þá hafi stefnanda orðið ljóst að stefnda hafði ekki þinglýst samningi þeirra um yfirtöku Þ. Ó-kk-ef á stefnanda eins og hún hafði áður lofað. Stefnandi hafi þá ætlað að þinglýsa samningnum um yfirtökuna en þá verið bent á að vott vantaði á skjalið. Þ. Ó-kk-nf hafi þá beðið dóttur sína, sem er í stjórn stefnanda, að ganga í málið. Hún hafi að höfðu samráði við Þ. Ó-kk-þf ákveðið að biðja stefndu um að votta undirskriftirnar, enda þekkti hún til allra þeirra sem höfðu undirritað skjalið. Stefnda hafi hins vegar tekið samninginn og neitað að afhenda hann. Hún hafi ekki fengist til að afhenda samninginn fyrr en í október eftir að þáverandi lögmaður stefnanda og stefndu, S-kk-nf Ó-kk-nf hæstaréttarlögmaður, hafði beitt hana þrýstingi.

III

Málsástæður og lagarök

Stefnandi heldur því fram að stefnda hafi valdið honum tjóni með því að leggja hald á samning um yfirtöku Þ. Ó-kk-ef T-x-x á stefnanda en vegna þessa hafi leigusamningur við Grímsnes ehf. fallið niður. Við það hafi stefnandi orðið af tekjum auk þess sem kvóti innan ársins tapaðist. Stefnandi heldur því fram að verðmæti aflaheimilda ársins 2007-2008 hafi numið 936.250 krónum en í því sambandi vísar hann til mats V-kk-ef Ó-kk-ef, löggilts fyrirtækja-, báta- og skipasala. Dráttarvextir vegna þessa nemi 66.025 krónum frá 1. september auk þess sem lögmannskostnaður hafi numið 125.500 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti. Samtals séu þetta 1.127.775 krónur. Þessu tjóni til viðbótar sé kostnaður sem leigutaki ætlaði að greiða fyrir stefnanda og leiga fyrir bátinn. Þessa fjárhæð sundurliðar stefnandi þannig:

Málning 300.000 krónur

Málningarvinna 180.000 krónur

Skipaskoðun 70.000 krónur

Skoðun björgunarbáts 80.000 krónur

Sjúkrakassi 10.000 krónur

Leiga 50.000 x 12 600.000 krónur

Samtals 1.240.000 krónur

Stefnandi heldur því fram að sú háttsemi stefndu að leggja hald á samninginn með ólögmætum hætti hafi valdið honum tjóni sem verndað sé af sakarreglunni. Stefnda hafi ekki haft neinar gildar ástæður til að leggja hald á samninginn. Hafi hún ekki viljað votta hann hefði hún átt að greina frá því í stað þess að taka samninginn og leggja hald á hann. Tjón stefnanda megi rekja til þessarar háttsemi stefndu. Stefnandi hafi vegna þessa tapað aflaheimildum auk þess sem leigutaki hafi ætlað að gera bátinn haffæran og leigja hann í heilt ár.

Hvað lagarök varðar vísar stefnandi til sakarreglunnar, sem sé ólögfest en viðurkennd regla í skaðabótarétti. Krafa um málskostnað úr hendi stefndu styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Við munnlegan flutning um frávísunarkröfu stefndu benti stefnandi á að samningur sá sem stefnda lagði hald á væri ekki eingöngu um yfirtöku á hlutafé í stefnanda heldur einnig leigusamningur um Skvettur SK-7 og því hafi verið nauðsynlegt að þinglýsa honum. Þá hélt hann því fram að stefnda hafi ekki átt að votta samninginn sjálf heldur hafi hún fallist á að útvega aðila til að votta samninginn en þess í stað hafi hún lagt hald á samninginn. Þá kvað hann að til hafi staðið að færa kvóta Skvettu SK-7 yfir á bát í eigu Grímsness ehf. en ekkert hafi orðið af því vegna þess að samningnum var ekki þinglýst og af þeim sökum hafi kvótinn brunnið inni. Einnig kom fram í máli lögmanns stefnanda að stefnda hafi undir höndum skjöl er varða stefnanda og því hafi ekki verið unnt að leggja þau fram í málinu. Loks kvað hann að til stæði að fá matsmann dómkvaddan til að meta tjón stefnanda. Allt þetta leiði til þess að hafna beri frávísunarkröfu stefndu.

Stefnda byggir kröfu sína um frávísun á því að málatilbúnaður stefnanda sé vanreifaður og uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Framsetning höfuðstólsfjárhæðar sé um margt ruglingsleg auk þess sem þeir liðir sem myndi fjárhæðina séu vanreifaðir. Stefnukrafan sé 2.367.775 krónur en stefnda hafi í raun enga möguleika á að vefengja þá tölu eða sannreyna. Fjárhæðin sé ákveðin af tveimur aðilum en hvorugur þeirra eigi aðild að þessu máli. Stefnandi hafi ekki hlutast til um að matsmaður yrði dómkvaddur til að meta tjónið en það hefði hann getað gert án vandkvæða. Mat V-kk-ef Ó-kk-ef verði ekki lagt til grundvallar í máli þessu, enda beri gögn málsins með sér að fyrirsvarsmaður stefnanda hafi pantað matið en það sé algerlega órökstutt. Engin tilraun sé gerð til þess í stefnu að skýra út hvers vegna kvóti fyrir 2007 til 2008 brann inni eða hvers vegna stefnda bar ábyrgð á því að svo fór. Restin af kröfufjárhæðinni séu afrúnnaðar tölur sem stefnandi hafi sett fram fyrir málningu, málningarvinnu, skoðun, leigu o.fl. algerlega án rökstuðnings og án þess að nokkur fylgiskjöl styðji kröfuna. Þó verði ekki annað ráðið en auðvelt hefði verið fyrir stefnanda að afla gagna til að styðja við hvern lið kröfu sinnar. Stefnda telur að fjárhæð dómkröfu í málinu sé svo vanreifuð að ógerlegt sé fyrir hana að taka til varna. Auk þessa sé lítil sem engin umfjöllun í stefnu um grundvöll kröfunnar, hina meintu skaðabótaábyrgð, en í málsástæðum stefnanda sé ekki gerð grein fyrir því að skilyrði skaðabótaskyldu stefndu séu uppfyllt. Þar sé eingöngu fullyrt að frestun á þinglýsingu ákveðins skjals hafi leitt til þess að aflaheimildir hafi fallið niður. Engin tilraun sé gerð til þess að tengja orsakasamhengi milli þessara tveggja þátta. Engin rök færð fyrir því hvernig þinglýsing á umræddu skjali hefði breytt einhverju í því efni. Skjalið fjalli um yfirtöku á hlutafé í stefnanda en slíkum skjölum sé að jafnaði ekki þinglýst. Það er mat stefndu að málatilbúnaður stefnanda sé svo óglöggur að mikið skorti á að uppfyllt séu skilyrði réttarfarslaga um skýran og glöggan málatilbúnað, sbr. d- og e-lið 80. gr. nefndra laga um meðferð einkamála. Þetta leiði til þess að stefndu sé ómögulegt að taka til varna með viðunandi hætti sem leiði til þess að málinu beri að vísa frá dómi.

Stefnda reisir varakröfu sína um sýknu á því að hún beri ekki skaðabótaábyrgð á meintu tjóni stefnanda. Stefnandi verði að sýna fram á að grundvöllur skaðabótaábyrgðar sé til staðar og að skilyrðum sakarreglunnar sé fullnægt. Stefnandi þurfi því að sýna fram á að stefnda hafi valdið honum tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti og að tjónið sé sennileg afleiðing hegðunar stefndu. Þetta hafi stefnandi ekki gert.

Stefnda heldur því í fyrsta lagi fram að skilyrðum um saknæma háttsemi sé ekki fullnægt. Annað verði ekki ráðið en að stefnandi byggi á því að saknæm háttsemi stefndu hafi falist í því að neita að votta samkomulag um yfirtöku á hlutafé í stefnanda en því er mótmælt. Henni hafi ekki borið nein lagaskylda til að votta samninginn að beiðni stefnanda auk þess sem hún sé sjálf aðili að samningnum og því sé vottun hennar lítils virði. Þar fyrir utan hafi fyrirsvarsmaður stefnanda sjálfur eintak af samningnum undir höndum. Samningurinn hafi verið gildur og tilkynning um breytta stjórn komin til hlutafélagaskrár. Í öðru lagi verði ekki séð hvernig sú háttsemi stefndu að votta ekki skjalið geti hafa leitt til þess tjóns sem stefnandi heldur fram að hann hafi orðið fyrir. Stefnandi haldi því fram að stefnda hafi ekki afhent samninginn fyrr en í október 2009 og það hafi leitt til þess að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að aflaheimildir ársins 2007-2008 hafi fallið niður, leigugreiðslur féllu niður svo og greiðslur leigutaka á viðgerðarkostnaði bátsins. Stefnda mótmælir því sem röngu og ósönnuðu að aflaheimildir stefnanda fyrir árið 2007-2008 hafi fallið niður vegna hegðunar hennar, enda verði ekki séð hvernig háttsemi sú sem henni er gefin að sök hafi getað orðið þess valdandi. Í stefnu sé engin tilraun gerð til þess að skýra út orsakasamhengi á milli þess að umræddur samningur hafi verið í vörslum stefndu í einhvern tíma og þess að aflaheimildir bátsins féllu niður. Ekkert orsakasamband sé milli meintrar háttsemi stefndu og þess að stefnandi gat ekki leigt bátinn til Grímsness ehf. Þá sé krafa stefnanda um kostnað sem leigutaki hafi ætlað að greiða algerlega órökstudd og úr lausu lofti gripin. Samkvæmt framlögðum leigusamningi hafi leigutíminn átt að vera ein vika, frá 23. ágúst 2009 til 31. sama mánaðar, en stefnandi krefjist skaðabóta vegna leigu í eitt ár. Þá komi ekkert fram í leigusamningnum um að leigutaka beri að greiða fyrir málningu o.fl. sem stefnandi krefst að stefndi bæti honum. Mat það sem stefnandi reisir kröfu sína á sé algerlega órökstutt og forsendur þess beinlínis rangar, þ.e. að aflaheimildir hafi brunnið inni.

Stefndi heldur því fram að núverandi forsvarsmaður stefnanda beri einn ábyrgð á því að leigusamningur við Grímsnes ehf. gekk ekki eftir. Það megi ráða af því að stefnandi byggir á því að til þess að leigusamningurinn hefði komist á hefði þurft að þinglýsa samningi milli Þ. Ó-kk-ef og stefndu um yfirtöku Þ. Ó-kk-ef á stefnanda. Þeirri fullyrðingu er hafnað, enda þurfi ekki að þinglýsa slíkum samningum til að þeir öðlist gildi. Samningum af þessum toga sé ekki þinglýst, enda engin bók hjá sýslumanni sem heldur utan um eignarhald á félögum. Samkvæmt 8. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 færa þinglýsingarstjórar í fasteignabók, skipabók, bifreiðabók og lausafjárbók er varðar almennt lausafé. Stefnandi hefði þurft að tilkynna um breytingu á eignarhaldi til fyrirtækjaskrár en samkvæmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög skal nafn nýs hluthafa við eigandaskipti fært í hlutaskrána þegar hann eða löglegur umboðsmaður hans tilkynnir eigendaskiptin og sannar rétt sinn.

Stefnda telur auk þessa með öllu óskiljanlegt hvers vegna forsvarsmaður stefnanda vildi að hún vottaði eigin undirskrift. Þá telur hún að stefnandi beri ábyrgð á því að hann hafi ekki gengið frá skráningu og öðrum formsatriðum áður en hann gerði leigusamning við Grímsnes ehf. Hún hafi ekki verið eigandi Skvettu SK-7 né hluthafi í stefnanda og því ekki í hennar verkahring að hlutast til um skráningu fyrir stefnanda. Þá mótmælir stefnda því sem röngu að hún hafi neitað að afhenda samninginn auk þess sem stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sanni að hún hafi verið krafin um skjalið. Eingöngu sé vísað til þess að Þ. Ó-kk-nf hafi ítrekað óskað þess að stefnda afhenti umrætt skjal en stefnanda ætti að vera í lófa lagið að leggja fram einhver gögn því til stuðnings, svo sem formleg bréf eða tölvupóst, en það hafi hann ekki gert.

Loks telur stefnda, ef ekki verður fallist á framangreindar málsástæður hennar, að sýkna beri hana af kröfum stefnanda með sömu röksemdum og hún hefur fært fram fyrir frávísun málsins þar sem fjárhæð kröfu stefnanda sé röng og ósönnuð.

Varðandi lagarök fyrir frávísunarkröfu sinni vísar stefnda til d- og e-liðar 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sýknukrafan er reist á meginreglum skaðabótaréttar um sönnun sakar, tjóns og orsakasambands, 8. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 og 3. mgr. 19. gr. laga nr. 138/1994. Krafa um málskostnað úr hendi stefnanda er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Þá er krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggð á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

Niðurstaða

Eins og áður greinir var mál þetta flutt um frávísunarkröfu stefnda og er sá

þáttur málsins til úrlausnar hér.

Stefnandi heldur því fram að stefnda hafi með ólögmætum hætti lagt hald á samning eftir að stefnandi hafði afhent henni hann í þeim tilgangi að hún vottaði samninginn. Af þessum sökum hafi stefnandi orðið fyrir tjóni vegna þess að áður gerður leigusamningur við Grímsnes ehf. gekk ekki eftir og aflaheimildir Skvettu SK-7 vegna fiskveiðiársins 2007-2008 féllu niður. Auk þess hafi leigutaki átt að annast endurbætur á bátnum og kosta skoðanir á honum en af því hafi ekki orðið vegna haldlagningar stefndu á samningnum. Stefnda heldur því hins vegar fram að málatilbúnaður stefnanda standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum d- og e-lið greinarinnar.

Dómkröfur stefnanda eru skýrar en hann krefur stefndu um greiðslu ákveðinnar fjárhæðar. Hins vegar skortir verulega á að stefnandi hafi lagt fram gögn er styðja þessa kröfu hans. Hann hefur ekki lagt fram samning sem gerir ráð fyrir að leigutaki greiði þann kostnað við viðhald og skoðun bátsins sem hann nú krefur stefndu um. Engin gögn eru heldur lögð fram sem styðja fjárhæðir þær er um getur í einstökum liðum kröfunnar, ekki einu sinni reikningur vegna lögmannskostnaðar sem þó ætti augljóslega að liggja fyrir. Þá hefur hann heldur ekki lagt fram nein gögn er sýna fram á hvaða fiskveiðiheimildir (kvóti) tilheyrðu Skvettu SK-7 á þessum tíma. Hugsanlegt er að þinglýsing á samkomulagi um yfirtöku núverandi forsvarsmanns stefnanda á félaginu og yfirráð stefnanda yfir Skvettu SK-7 hafi verið forsenda þess að hann gæti framselt fiskveiðiheimildirnar. Hins vegar liggur ljóst fyrir að stefnda var ekki fær um að votta eigin undirskrift. Við flutning málsins hélt stefnandi því fram að stefnda hafi átt að útvega vott á skjalið. Með þessu breyttist grundvöllur málshöfðunarinnar að nokkru en af hálfu stefndu var þessu mótmælt sem nýrri málsástæðu. Þó svo að stefnandi geti hugsanlega bætt úr mörgum af þeim ágöllum sem eru á málatilbúnaði hans, t.d. með því að dómkvaddur matsmaður meti tjón hans og hann geti síðar lagt fram gögn er sýna hvaða aflaheimildir fiskveiðiársins 2007-2008 féllu niður ónýttar og hvers vegna svo fór, þá skortir svo á málatilbúnaðinn í heild að hann er ekki í samræmi við ákvæði 80. gr. laga um meðferð einkamála. Af þeim sökum verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá dómi.

Að fenginni þessari niðurstöðu ber með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að dæma stefnanda til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts og þess tíma sem fór í ferðalag lögmanns stefndu til að flytja málið.

Af hálfu stefnanda flutti málið L-kk-nf R-kk-nf héraðsdómslögmaður en af hálfu stefndu H-kvk-nf M-kvk-nf P-kvk-nf héraðsdómslögmaður.

H-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Lofn ehf., greiði stefnda, S-kvk-þgf H-kvk-þgf P-kvk-þgf, 450.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

H-kk-nf H-kk-nf