E-222/2008

Mál þetta, sem dómtekið var 5. mars sl., höfðaði stefnandi, S-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf, Dyngjuvegi 3, Reykjavík, hinn 25. september 2008 gegn stefnda, A.Ó.A. útgerð hf., Lyngholti 5, Ísafirði.

Dómkröfur stefnanda eru að stefnda verði dæmt til að greiða honum 3.556.347 krónur með dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 38/2001 af 2.051.850 krónum frá 17. mars 2006 til 25. maí 2006, af 2.075.507 krónum frá þeim degi til 20. júní 2006, af 2.111.547 krónum frá þeim degi til 26. júlí 2006, en af 3.556.347 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar.

Stefnda krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara lækkunar á kröfunum. Þá krefst stefnda málskostnaðar.

I.

Aðila málsins greinir nokkuð á um atvik þess. Í greinargerð sinni í málinu segir stefnda það hafa verið aðdraganda þeirra viðskipta er hér um ræðir að í ágústmánuði 2005 hafi K-kk-nf G-kk-nf, viðskiptafélagi stefnanda, haft samband við framkvæmdastjóra stefnda vegna áhuga á að kaupa skipið Baldur Árna ÞH 222, skipaskrárnúmer 0158. Í kjölfar skoðunar á skipinu hafi stefnandi gert tilboð í það fyrir hönd skjólstæðinga sinna, dagsett 19. september 2005, að fjárhæð USD 300.000, sem stefnda hafi hafnað. Liggur ljósrit tilboðs stefnanda fyrir í málinu. Í munnlegum málflutningi mótmælti stefnandi því harðlega að meintar gerðir eða orð K-kk-ef, sem ekki kom fyrir dóm til skýrslugjafar, hefðu á nokkurn hátt þýðingu í málinu.

Í greinargerð sinni heldur stefnda því einnig fram að K-kk-nf G-kk-nf hafi haft samband við félagið að nýju í byrjun febrúar 2006 og spurst fyrir um hvort skipið hefði verið smíðað í Bureau Veritas-klassa. Eftir að hafa aflað sér upplýsinga hjá Siglingastofnun hafi stefnda upplýst K-kk-þf um að svo hefði verið. Í kjölfarið munu stefnandi og fyrirsvarsmaður stefnda hafa hist á fundi á Hótel Sögu 15. febrúar 2006. Á fundinn hafi mætt, auk þeirra tveggja, fyrrnefndur K-kk-nf, S-kk-nf B-kk-nf, H-kk-nf M-kk-nf og R-kk-nf, sem skoðað hefði skipið í ágúst 2005. Á fundinum hafi verið rætt um möguleikann á því að koma skipinu í klassa og af hálfu stefnda verið settar fram ákveðnar efasemdir hvað það varðaði. Stefnda hafi hins vegar fallist á að reynt yrði að koma skipinu í klassa en með því fororði að sú tilraun yrði alfarið á ábyrgð stefnanda og umbjóðenda hans. Þá hafi fyrirsvarsmaður stefnda tekið skýrt fram að félagið hygðist ekki leggja út í neinn kostnað við að koma skipinu í klassa.

Í samræmi við ofangreint kveður stefnda hafa verið aukið við hið fyrra tilboð ákvæði um að stefnandi skyldi leggja fram USD 50.000 til að koma skipinu í klassa. Hefur stefnandi mótmælt þeirri fullyrðingu stefnda harðlega og segir stefnda þvert á móti hafa, samkvæmt orðum tilboðsins, borið á því alla ábyrgð að skipið kæmist í klassa.

Óumdeilt er að sama dag og fyrrgreindur fundur var haldinn, þ.e. 15. febrúar 2006, gerði stefnandi skriflegt tilboð í skip stefnda. Tilboðið, sem samþykkt var samdægurs fyrir hönd stefnda af A-kk-þgf Ó-kk-þgf Á-kk-þgf, framkvæmdastjóra og stjórnarmanni í félaginu, hljóðaði svo:

Ég undirritaður, S-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf hdl., kt. 120739-4929, geri fyrir hönd skjólstæðinga minna svofellt tilboð í v/s BALDUR ÁRNA ÞH. 222, skskr.nr. 0158, eigandi A.Ó.Á ehf., kt. 610900-2240:

Kaupverð sé USD 300.000 - þrjú hundruð þúsund Bandaríkjadalir - og greiðist að fullu við afhendingu fyrir lok marz 2006, en skipið verði þá afhent í athugasemdalausum BV-klassa.

Fari kostnaður við að koma skipinu í klassa fram úr USD 50.000, skal semja um þann kostnað sérstaklega.

Með í kaupunum séu venjuleg veiðarfæri, hlerar, troll og vírar.

Seljendur munu sjá um að útvega skjöl og teikningar, sem nauðsynlegar eru til sölu bátsins til útlanda (Rússlands).

Tilboð þetta stendur til 6. marz 2006, kl. 13.00.

Óumdeilt er í málinu að stefnandi hafi greitt stefnda USD 30.000 17. mars 2006. Hins vegar greinir aðila á um eðli þeirrar greiðslu. Stefnandi segir um hafa verið að ræða 10% innborgun á kaupverð skipsins en stefnda heldur því fram að umrædd fjárhæð hafi verið hluti þess kostnaðar sem við samningsgerðina hafi verið gert ráð fyrir að stefnandi legði út til að koma skipinu í BV-klassa.

Hinn 10. maí 2006 mun danskur skoðunarmaður á vegum BV, T. J-x-x, hafa skoðað skipið í Ísafjarðarhöfn. Í niðurlagi framlagðrar skýrslu T. J-x-x, dagsettri skoðunardaginn, kom fram að hann gæti ekki mælt með því að reynt yrði að koma skipinu í klassa.

Fyrir þrábeiðni stefnanda, af ástæðum sem tíundaðar eru í kafla III hér á eftir, kveðst stefnda hafa klárað að laga það sem laga þurfti samkvæmt skýrslu danska skoðunarmannsins. Áðurnefndur S-kk-nf B-kk-nf hafi síðan verið fenginn til að taka út breytingarnar, sbr. framlagða skýrslu hans frá 26. september 2006.

Hinn 20. apríl 2007 ritaði stefnandi stefnda bréf þar sem vísað var til kaupsamningsins frá 15. febrúar 2006 um skipið Baldur Árna ÞH 222. Í bréfinu sagði meðal annars svo:

Umsamið kaupverð er USD 300.000,00 og skyldi það greiðast að fullu við afhendingu fyrir lok marz 2006, enda yrði skipið þá afhent í athugasemdalausum BV-klassa. Samkomulag varð þá um, að ég greiddi við samþykkt tilboðsins 10% af kaupverðinu, eða USD 30.000,00. Sú fjárhæð var greidd 17. mars 2006.

Eins og fram kemur í tilboðinu stóð til að selja skipið til Rússlands, og var gerður bindandi kaupsamningur þess efnis við rússneska aðila. Af því tilefni kostaði ég för skipshafnar o.fl. til Íslands, sem komu í byrjun maí 2006, til að taka við skipinu í umsömdu ástandi, þ.e. athugasemdalausum BV-klassa, svo sem áskilið var í okkar kaupsamningi.

Þegar í ljós kom, að skipið var ekki í umsömdu ástandi, fór skipshöfnin af landinu 20. júní 2006, og varð ég að kosta heimferð þeirra og uppihald allt hér á landi, ásamt bótum, sem ég hef þegar greitt.

Þá á ég yfir höfði mér skaðabótakröfu hinna væntanlegu kaupenda, þar sem þeir misstu af heilli vertíð. Það mál er óútkljáð.

Nú hafið þið sett skipið í sölu hjá a.m.k. tveimur skipasölum, án þess að hafa til þess nokkra heimild, þar sem ég er eigandi skipsins skv. kaupsamningi okkar.

Ég krefst þess, að skipið verði nú þegar tekið úr sölu og samið við mig um frágang málsins.

Lögmaður stefnda svaraði bréfi stefnanda með bréfi 16. maí 2007. Í upphafi bréfsins var mótmælt þeim kröfum stefnanda sem fram komu í áður tilvitnuðu bréfi hans. Síðan sagði svo í bréfi lögmannsins:

Eins og yður er kunnugt byggðust fyrirhuguð viðskipti á því að hægt væri að koma v/s B-kk-þgf Á-kk-þgf í BV klassa. Sú forsenda byggðist á fullyrðingum yðar og sérfræðings á yðar vegum, G-kk-ef J-kk-ef, umboðsmanns B.V. á Íslandi. Vegna staðhæfinga G-kk-ef féllst skjólstæðingur minn á að þetta yrði reynt en krafðist þess að þér greidduð USD 30.000 upp í kostnað við nauðsynlegar breytingar og skoðun á skipinu svo það kæmist í BV klassa.

Í stuttu máli sagt reyndust þessar forsendur yðar ekki standast og eftir að danskur sérfræðingur B.V. hafði skoðað skipið eftir breytingar vorið 2006 féllst hann ekki á að setja skipið í BV klassa. Þar með voru forsendur brostnar fyrir þessum kaupum. Hafði skjólstæðingur minn þá eytt kr. 5.000.000,- eða um 75 þúsund dollurum í kostnað við breytingar og skoðun á skipinu.

Allt þetta er yður mæta vel kunnugt um enda hafið þér ekki gert neina tilraun til að greiða umsamið kaupverð skipsins eða fá það afhent nú vel á annað ár. Það tómlæti sýnir betur en mörg orð að þér eigið engin réttindi yfir fyrrnefndu skipi.

Stefnandi svaraði bréfi stefnda með bréfi 22. maí 2007. Í því bréfi sagði meðal annars svo:

Það var forsenda af minni hálfu, að hægt væri að koma skipinu í BV klassa. Seljanda bar að sjá um það og greiða kostnað, allt að USD 50.000,00, en færi kostnaður fram úr því, skyldi semja um þann kostnað sérstaklega. Engir reikningar hafa verið lagðir fram yfir það, sem seljandi kann að hafa greitt.

Það er rangt, að ég hafi fullyrt, að skipið kæmist í BV klassa, enda var það mál seljanda og umboðsmanns BV á Íslandi. Þá er rétt að taka fram, að það er líka rangt, að G-kk-nf J-kk-nf, umboðsmaður BV, hafi verið á mínum vegum, enda var hann mér ókunnur á þeim tíma, sem tilboð mitt var gert og samþykkt.

USD 30.000,00 greiddi ég upp í kaupverð, en ekki til að standa straum af kostnaði seljanda vegna klössunar hjá BV, eins og seljandi virðist fullyrða.

Þegar danskur sérfræðingur BV hafði skoðað skipið, kom í ljós, að lítið sem ekkert hafði verið gert af því, sem seljanda bar að gera samkvæmt samþykktu kauptilboði mínu. Eftir það hófst seljandi handa við að koma skipinu í BV klassa.

Eins og fram kemur í bréfi mínu frá 20. apríl s.l. stóð til að selja skipið til Rússlands, og var gerður bindandi kaupsamningur þess efnis við rússneska aðila. Í byrjun maí 2006 kom skipshöfn til Íslands til að taka við skipinu í umsömdu ástandi, þ.e. athugasemdalausum BV-klassa, svo sem áskilið var í okkar kaupsamningi. Þegar í ljós kom, að skipið var ekki í umsömdu ástandi, riftu þeir kaupsamningi sínum, og skipshöfnin fór af landinu 20. júní 2006. Ég varð að kosta heimferð þeirra og uppihald allt hér á landi, ásamt hluta af bótum, sem ég hef þegar greitt. Um þetta vísast að öðru leyti til bréfs míns 20. apríl sl.

Með vísan til framanritaðs er því mótmælt, að seljandi geti borið fyrir sig brostnar forsendur, enda var alfarið á hans ábyrgð að koma skipinu í BV klassa. Í því sambandi er rétt að benda á, að upphaflega vildi ég greiða kr. 15.000.000 fyrir skipið í því ástandi, sem það var, en kaupverðið var hækkað um tæpar 6 millj. króna, þar sem seljandi vildi sjálfur sjá um að koma skipinu í klassa.

Varðandi greiðslu eftirstöðva kaupverðs er lögð áhersla á það, að ekki stóð til að greiða þær fyrr en skipið væri komið í BV klassa, sbr. ákvæði í tilboði mínu þar um. Lokasetning bréfsins frá 16. maí s.l. er því út í hött.

Þar sem nú er augljóst, m.a. af títtnefndu bréfi frá 16. maí s.l., að seljandi vill ekki, og getur sennilega ekki, staðið við skyldur sínar samkvæmt samþykktu tilboði mínu, þá geri ég kröfu til þess, að hann endurgreiði mér USD 30.000,00, sem ég hef greitt upp í kaupverðið, ásamt vöxtum af þeirri fjárhæð. Þá geri ég kröfu til þess, að hann bæti mér allt það tjón, sem ég hef orðið fyrir vegna vanefnda hans. ...

Hinn 26. júlí 2007 ritaði S-x-x D-x-x, forstjóri Albert Mortensen shipbrokers, stefnanda bréf fyrir hönd umbjóðenda sinna, United Fishing Company, sem bréfritari sagði hafa keypt MV Baldur Árna. Í bréfinu sagði síðan svo, en bréfið liggur frammi í málinu í þýðingu löggilts skjalaþýðanda:

Það er nú þegar liðið meira en ár síðan þeir (UFC) skrifuðu undir samning (Memorandum of Agreement) varðandi kaup á skipinu og greiddu innborgun. Í þrígang hafa þeir sent áhöfn til Íslands til þess að fá skipið afhent samkvæmt samningi á milli okkar og er kostnaðurinn af þessu USD 20.000. En skipið hefur enn ekki verið afhent. Þar að auki, urðu umbjóðendur mínir fyrir töluverðum kostnaði í samningaferlinum og töpuðu miklu fé sem töpuðum gróða, þar sem leyfi fyrir innflutningi á skipinu var gefið út og skipið hefði átt að taka þátt í rannsóknarverkefni sem hefur ekki orðið af. Þeir töpuðu jafnframt u.þ.b. 500 tonna kvóta vegna þess að skipið var ekki til staðar. Samtals nemur útlagður kostnaður og tap upphæð sem er um það bil USD 190.000.

Sé þessi upphæð ekki endurgreidd innan skamms og enginn annar samningur gerður varðandi þetta mál þá hafa umbjóðendur mínir engan annan kost en að endurheimta þennan kostnað og tapaðan gróða með lögsókn. ...

Stefnandi ritaði stefnda bréf á ný 31. júlí 2007. Í bréfinu vísaði hann til bréfs síns frá 20. apríl 2007 og þeirra krafna sem þar voru gerðar. Þá setti stefnandi fram sundurliðaðar kröfur á hendur stefnda sem voru eftirfarandi: Endurgreiðsla á USD 30.000 á gengi 17. mars 2006, 68,37 krónur, eða 2.051.850 krónur. Greiðsla USD 20.000, 1.367.400 krónur, og greiddir farmiðar í júní 2006 vegna áhafnar, 79.000 krónur. Samtals námu kröfur stefnanda 3.498.250 krónum, auk dráttarvaxta.

Enn ritaði stefnandi stefnda bréf 21. ágúst 2007 og áréttaði kröfur sínar. Jafnframt lýsti stefnandi því yfir að hann hefði ákveðið að fela lögmanni að leita lausnar á málinu, með eða án atbeina dómstóla. Með bréfi 11. apríl 2008 lýsti stefnandi síðan yfir riftun samningsins frá 15. febrúar 2006. Sagði stefnandi allar forsendur hins samþykkta tilboðs brostnar vegna grófra vanefnda stefnda. Í bréfinu boðaði stefnandi málsókn á hendur stefnda „... til innheimtu á því, sem ég hef þegar greitt samkvæmt tilboði mínu, og til innheimtu á öllu tjóni, sem ég hef orðið fyrir vegna vanefnda ykkar.“ Vísaði stefnandi til fyrri sundurliðunar á kröfum sínum og einnig til þess að hann ætti yfir höfði sér skaðabótakröfu „hinna væntanlegu kaupenda“ þar sem þeir hefðu misst af heilli vertíð. Áskildi stefnandi sér rétt til að krefjast bóta fyrir allt það tjón sem af málinu hefði hlotist.

Lögmaður stefnda svaraði síðastgreindu bréfi stefnanda með bréfi 15. apríl 2008. Sagði hann stefnda hafa litlu að bæta við það sem fram hefði komið í bréfi félagsins 16. maí 2007. Stefnda hefði treyst hæfilega vel fullyrðingum stefnanda og sérfræðings hans um að skipið næði BV-klassa og af þeim sökum krafist USD 30.000 greiðslu svo hann hefði einhverja tryggingu fyrir kostnaðinum, sem ekki hefði komið stefnda til góða á nokkurn hátt og ekki aukið verðmæti skipsins fyrir hann. Þá hefði raunverulegur kostnaður numið mun hærri fjárhæð en USD 30.000. Í ljós hefði síðan komið að væntingar stefnanda hafi ekki reynst á rökum reistar og því ekki orðið af kaupunum. Riftunarkrafa stefnanda væri því óþörf og kostnaður sem stefnandi kynni að hafa stofnað til vegna kaupsamnings, komu áhafnar o.fl., stefnda óviðkomandi.

Síðastgreindu bréfi svaraði stefnandi með bréfi 25. apríl 2008. Í bréfinu ítrekaði stefnandi mótmæli sín við sjónarmiðum stefnda. Þá sagði þar ennfremur að í samningi aðila hefði ekkert ákvæði verið um tryggingu og mótmælti stefnandi ákaft fullyrðingu stefnda þess efnis. Hitt kvað stefnandi staðreynd að hann hefði fallist á beiðni stefnda um að greiða USD 30.000 upp í kaupverðið. Áréttaði stefnandi þá skoðun sína að samkvæmt samningnum frá 15. febrúar 2006 hefði það verið stefnda að sjá um að koma skipinu í athugasemdalausan BV-klassa.

Stefnandi höfðaði síðan mál þetta 25. september 2008.

II.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að með því að stefnda samþykkti tilboð stefnanda, dagsett 15. febrúar 2006, með fyrirvaralausri undirritun sinni á tilboðið, hafi komist á fullgildur og bindandi samningur milli aðila í skilningi laga nr. 7/1936 sem samningsaðilum hafi borið að standa við, sbr. I. kafla laganna og meginreglur samninga- og kröfuréttar.

Með stórfelldum vanefndum sínum á samningi aðila segir stefnandi stefnda hafa bakað sér tjón. Atferli stefnda eða athafnaleysi hafi orsakað tjónið. Stefnda hafi neitað að koma skipinu í BV-klassa, sem verið hafi forsenda kaupanna. Ekki hafi staðið á stefnanda að koma til móts við stefnda og umfram skyldu hafi hann greitt félaginu 2.051.850 krónur nokkrum dögum eftir undirritun kauptilboðsins. Það hafi stefnandi gert eftir beiðni stefnda til að liðka fyrir viðskiptunum, en stefnda hafi viljað fá 10% kaupverðsins til að koma viðskiptunum af stað og hafa fjármuni til að kosta BV-klössun skipsins. Samkvæmt samningi aðila hafi stefnanda ekki borið að greiða krónu fyrr en við afhendingu skipsins í lok mars 2006. Aldrei hafi annað staðið til en að semja við stefnda færi svo að kostnaður færi yfir USD 50.000 við að koma skipinu í klössun. Þó svo stefnda beri fyrir sig forsendubrest og að klössun hafi farið yfir USD 50.000 þá hafi það ekki verið sá þröskuldur sem málið strandaði á. Á það atriði hafi ekki reynt þar sem stefnda hafi hreinlega hætt við kaupin og farið að auglýsa skipið með aðra sölu í huga.

Vegna vanefnda stefnda kveðst stefnandi ekki hafa átt annars úrkosti en rifta kaupunum, sem hann hafi gert 11. apríl 2008, og krefjast skaðabóta vegna afhendingardráttar. Um riftunarheimild sína vísar stefnandi til 25. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og meginreglna samninga- og kröfuréttar. Afhendingardráttur stefnda hafi verið verulegur en skipið hafi átt að afhenda í lok mars 2006. Riftunarbréf hafi borist stefnda í apríl 2008 og á þessu tveggja ára tímabili hafi ítrekað verið haft samband við stefnda, munnlega og skriflega, og brýnt fyrir honum að standa við samning aðila. Rússnesk áhöfn hafi komið í maí 2006 til að sækja skipið, sem staðið hafi til að selja til Rússlands, en áhöfnin orðið frá að hverfa í júní 2006 vegna þess að skipið hafi ekki staðist þá BV-klössun sem samið hafi verið um í tilboðinu og gert hafi verið að skilyrði. Stefnda hafi hins vegar gert sér lítið fyrir og snúið sér til innlendra skipasala og sett skipið á söluskrá, sbr. bréf stefnanda frá 20. apríl 2007.

Stefnda segir stefnandi hafa haft í frammi rangar staðhæfingar í bréfi 16. maí 2007 þar sem félagið hafi haldið því fram að USD 30.000 hafi verið reiddir fram til að kosta breytingar og skoðun á skipinu. Hið rétta sé að stefnandi hafi greitt sem nam 10% af andvirði skipsins, USD 30.000, ellefu dögum eftir samþykki tilboðs, sem verið hafi staðfesting þess að hann ætlaði að standa við kaupin. Stefnda hafi tekið við peningunum fyrirvara- og athugasemdalaust, en peningarnir hafi farið inn á reikning stefnda.

Afhendingardrátt stefnda kveður stefnandi hafa haft veruleg áhrif á hagsmuni sína og það hafi stefnda séð eða mátt sjá. Stefnandi hafi ekki sýnt af sér tómlæti þar sem hann hafi haldið bótakröfum upp á stefnda allar götur frá 22. maí 2007, en á tímabilinu frá 6. mars 2006 og fram til 20. apríl 2007 hafi stefnandi haldið í þá kröfu og von að samið yrði við hann um frágang málsins og þannig staðið við gerða samninga. Stefnandi hafi gefið stefnda ríflegan tíma, eða rúmlega eitt ár, til að standa við sinn hluta samningsins. Hann hafi því verið seinþreyttur til vandræða og lengi verið áhugasamur um að kaupin gengju eftir, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 50/2000, og gefið stefnda sanngjarnan viðbótarfrest til að efna kaupin.

Afhendingardrátt stefnda segir stefnandi alfarið hafa verið á ábyrgð stefnda og félagið þar eitt ráðið ferðinni. Ekki hafi verið til staðar nein sú hindrun eða forsendubrestur sem komið hafi í veg fyrir afhendingu skipsins. Meintar vanefndaástæður stefnda, sem félagið telji í bréfum sínum vera forsendubrest, hafi hér ekkert gildi. Hefði svo farið að kostnaður við BV-klössun skipsins hefði farið yfir USD 50.000 hefði átt að semja sérstaklega um hann. Á það hefði hins vegar aldrei reynt þar sem stefnda hafi farið undan í flæmingi. Stefnda hafi aldrei lagt fram reikninga fyrir kostnaði við klössunina en þrátt fyrir það staðhæft að kostnaðurinn hefði farið í USD 75.000. Öllum fullyrðingum í þá veru kveðst stefnandi andmæla, enda ekkert fram komið þeim til stuðnings. Þá hefði hár kostnaður við klössun skipsins aldrei getað orðið gild ástæða fyrir því að hætta við sölu skipsins vegna ákvæðis í samningi aðila um að samið skyldi um kostnað umfram USD 50.000.

Stefnandi kveðst hafa rift samningi aðila formlega 11. apríl 2008 og áskilið sér skaðabætur. Þá hafi hann margítrekað í fyrri bréfum sínum krafist skaðabóta vegna vanefnda stefnda. Tekur stefnandi fram í þessu sambandi að honum hafi á grundvelli 25. gr. laga nr. 50/2000 verið heimilt að nýta heimild til riftunar eftir að stefndi hafði ekki afhent söluhlut þrátt fyrir viðbótarfrest sem stefnandi (kaupandi) veitti stefnda. Þá vísar stefnandi sérstaklega til 27. gr. sömu laga vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna greiðsludráttar stefnda. Ennfremur vísar hann til þeirra meginsjónarmiða íslensks réttar um skaðabætur innan samninga að sá sem vanefnt sé við eigi rétt á efndabótum og verði eins settur og ef fullar efndir hefðu orðið.

Í 1. og 5. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000 kveður stefnandi mælt fyrir um skaðabætur til kaupanda (stefnanda) vegna tjóns hans af greiðsludrætti seljanda (stefnda). Stefnda beri sem stjórnunaraðili ábyrgð á öllu beinu tjóni stefnanda. Einnig geti félagið borið ábyrgð á óbeinu og beinu tjóni stefnanda þar sem tjónið megi rekja til mistaka og vanrækslu stefnda sjálfs. Stefnda geti ekki sýnt fram á að greiðsludrátturinn hafi komið til vegna atvika sem félagið hafi sjálft ekki ráðið við. Ekkert fjögurra skilyrða 1. mgr. 27. gr. hafi verið uppfyllt svo stefnda leystist undan bótaábyrgð.

Hið sama segir stefnandi gilda varðandi 5. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000 sem vísi til þess að stefnda beri ekki aðeins ábyrgð á eigin mistökum heldur einnig á sjálfstæðum verktökum, sem hann hafi ætlað að nota til að efna samninginn, s.s. að afhenda skipið athugasemdalaust í BV-klassa. Stefnda hafi borið ábyrgð á því að koma skipinu án athugasemda í gegnum BV-klassa. Stefnda hafi því borið að fá utanaðkomandi verktaka til að gera við skipið og greiða þeim allan kostnað af þeim viðgerðum og viðhaldi sem nauðsynlegt hafi verið til að koma skipinu í gegnum BV-skoðun. Það hafi stefnda hins vegar ekki gert og hvort það hafi verið vegna peninga- eða framtaksleysis gildi einu. Ábyrgðin hafi fortakslaust verið hjá stefnda samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/2000.

Þá vísar stefnandi einnig til 28. gr. laga nr. 50/2000 en engin hindrun hafi komið fram sem átt hefði að koma í veg fyrir kaupin. Jafnvel þó svo einhver hindrun hefði verið þá hefði seljandi aldrei tilkynnt stefnanda um hana. Stefnandi hafi ekki fengið nokkra tilkynningu og eigi hann því rétt á að fá allt sitt tjón bætt.

Stefnandi kveðst hafa orðið fyrir miklu tjóni vegna vanefnda stefnda og mátt þakka fyrir að fá ekki stórkostlegar vanefndakröfur á sig frá hinum rússneska aðila. Hann hafi þó orðið að greiða honum bætur að fjárhæð USD 20.000 vegna þess að kaupin á skipinu gengu ekki eftir. Um tjón sitt vísar stefnandi jafnframt til þess að hann hafi flutt inn aðila frá Rússlandi og greitt farmiða þeirra til baka að fjárhæð 36.040 krónur. Jafnframt hafi hann lagt út fyrir bílaleigubíl og bensíni, samtals 23.657 krónur, fyrir rússneskan aðila vestur á Ísafjörð dagana 23.-25. maí 2006 sem átt hafi að skoða skipið og taka við því. Þá hafi stefnandi greitt skaðabætur til hinnar rússnesku áhafnar, sem til landsins hafi komið í apríl 2006, samkvæmt reikningi A-x-x M-kk-ef S-kk-ef að fjárhæð USD 20.000. Sá kostnaður hafi verið útlagður kostnaður vegna ferða og uppihalds áhafnar og skipaskoðunarmanns frá Rússlandi.

Stefnandi segir framangreindar fjárhæðir samtals nema 3.556.347 krónum sem sé skaðabótakrafa hans í málinu. Krafan byggi á 22. gr., sbr. 42. og 27. gr., laga nr. 50/2000. Ennfremur vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttarins hvað varðar rétt hans til að krefjast greiðslu á sannanlega útlögðum kostnaði. Hann segist krefjast efndabóta í stað afhendingar. Stefnandi hefði getað krafið stefnda um afhendingu á skipinu og peningafjárhæð til viðbótar til að bæta tjón af missi hagnaðar. Stefnandi hafi skorað á stefnda að standa við kaupin í rúmlega ár, sbr. framlögð bréfaskipti. Stefnda hafi hins vegar allan tímann haldið að sér höndum og ekki svarað. Stefnandi hafi með öðrum orðum lengi látið af því vita að hann hygðist halda fast í kaupin og krefjast afhendingar, eða í ríflega eitt ár.

Varðandi umfang skaðabóta vísar stefnandi ennfremur til 1. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000, en samkvæmt ákvæðinu skuli þær innihalda útgjöld, verðmun og tapaðan hagnað sem stefnandi hafi beðið vegna vanefnda stefnda. Um óbeint tjón vísar stefnandi til 2. mgr. 67. gr. laganna. Þá vísar stefnandi um umfang skaðabóta til 68. og 69. gr. þar sem fram komi að við ákvörðun bótanna beri að leggja til grundvallar kaupverð og gangverð á riftunartíma. Stefnandi hafi orðið fyrir stórkostlegu tapi við það að kaupin gengu ekki eftir þar sem hann hafi orðið af sölu skipsins til rússneskra aðila. Í þessu ljósi verði að telja skaðabótakröfu stefnanda í málinu lága.

Stefnandi heldur því fram að tómlætisáhrif eigi ekki við í málinu enda hafi því verið haldið til haga lengi vel með því að krefjast efnda af stefnda, síðast hinn 20. apríl 2007, eða rúmu ári eftir að afhenda hafi átt skipið í mars 2006. Augaleið gefi að ekki hafi verið unnt að greiða kaupverð skipsins nema það hefði samtímis verið afhent í BV-klassa. Það hafi því allan tímann staðið upp á stefnda að efna samning aðila en stefnda reynt að komast undan því með útúrsnúningum og undanbrögðum hvers konar. Stefnandi hafi því ekki átt annan kost en höfða mál þetta og sækja þær bætur sem honum beri lögum samkvæmt úr hendi stefnda.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til 22., 25., 27., 28., 42., 67., 68. og 69. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Kröfur sínar segir hann einnig byggja á meginreglum samninga- og kröfuréttar um að samninga skuli handa, og um efndabætur. Þá vísar stefnandi og til meginsjónarmiða í íslenskum rétti um skaðabætur innan samninga og I. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

III.

Stefnda kveðst í fyrsta lagi sýknu af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts. Tilboð stefnanda hafi augljóslega verið gert fyrir hönd umbjóðenda stefnanda en ekki stefnanda sjálfs, sbr. upphafsorð tilboðsins. Stefnda hafi skrifað undir tilboðið 15. febrúar 2006 og þar með komist á samningur milli stefnda og umbjóðenda stefnanda. Stefnandi sé ekki aðili að þeim samningi, enda hafi hann einungis komið fram sem umboðsmaður með stöðuumboð lögmanns.

Dómkröfu stefnanda segir stefnda vera setta fram fyrir hönd stefnanda persónulega. Næði dómur fram að ganga á grundvelli kröfunnar fengi stefnandi hina tildæmdu fjárhæð greidda sér persónulega. Af stefnu megi ráða að dómkrafan sé sett fram sem skaðabótakrafa vegna vanefnda samnings stefnda og umbjóðenda stefnanda frá 15. febrúar 2006. Einungis aðilar samningsins geti gert kröfur um greiðslu bóta vegna vanefnda samningsins. Slíka kröfu geti stefnandi hins vegar ekki gert persónulega, enda hann ekki aðili samningsins. Stefnandi eigi því ekki þau réttindi sem hann krefjist dóms um sér til handa og beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Verði talið að stefnandi geti haft uppi kröfur á hendur stefnda á grundvelli samningsins frá 15. febrúar 2006 krefst stefnda sýknu á grundvelli tómlætis. Samningur aðila hafi verið gerður 15. febrúar 2006 og bátinn hafi átt að afhenda einum og hálfum mánuði síðar, eða í lok mars 2006. Hinn 17. mars 2006 hafi stefnandi greitt USD 30.000 í kostnað vegna vinnu við að koma skipinu í klassa. Þrátt fyrir frekari vinnu við skipið hafi verið ljóst að það kæmist ekki í BV-klassa og það því ekki verið afhent í lok mars 2006 eins og kveðið hafi verið á um í samningi aðila. Stefnanda hafi því strax í mars 2006 verið ljóst að samningurinn yrði ekki efndur sökum ómöguleika. Í síðasta lagi í maí 2006 hafi stefnanda orðið endanlega ljóst að skipið kæmist aldrei í BV-klassa, en þá hafi legið fyrir skýrsla danska skipafræðingsins T. J-x-x, sbr. og skýrslu S-kk-ef B-kk-ef frá 26. september 2006.

Þar sem klössun skipsins hafi verið alger forsenda stefnanda fyrir kaupunum hafi stefnda ekki gert ráð fyrir öðru en samningur aðila væri niður fallinn vegna brostinna forsendna, sem stefnandi hafi síðar staðfest í bréfum sínum, enda í samræmi við efni samningsins að ekkert yrði af kaupunum kæmist skipið ekki í klassa. Það hafi því komið stefnda í opna skjöldu þegar stefnandi sendi stefnda kröfubréf 20. apríl 2007, þrettán mánuðum eftir að fullnusta átti kaupsamninginn. Allan þann tíma hafi stefnandi haft fulla vitneskju um ástand skipsins og ástæður þess að samningur aðila var ekki efndur.

Stefnda segir ríka skyldu hvíla á stefnanda til að halda kröfum sínum til haga, sérstaklega með hliðsjón af því að hann sé lögmaður. Þrettán mánaða þögn verði ekki túlkuð með öðrum hætti en þeim að stefnandi hafi ekki talið sig eiga kröfur á hendur stefnda, og hafi stefnda mátt treysta því. Hafi stefnandi átt kröfur af einhverju tagi á hendur stefnda á grundvelli samningsins frá 15. febrúar 2006, hafi honum borið að setja þær fram strax og skipið var ekki afhent í lok mars 2006. Þar sem stefnandi hafi ekki sinnt því séu kröfur hans fallnar niður fyrir tómlæti. Krafa sem fallin sé niður fyrir tómlæti rakni ekki við aftur og því skipti engu hversu mörg bréf stefnandi hafi sent stefnda eftir 20. apríl 2007, allar hugsanlegar kröfur hafi þá þegar verið fallnar niður.

Í stefnu segir stefnda stefnanda lýsa dómkröfu sinni sem skaðabótakröfu. Hafnar stefnda því alfarið að skilyrði bótaábyrgðar séu til staðar í málinu. Svo virðist sem stefnandi byggi bótakröfu sína alfarið á 27. gr. kaupalaga nr. 50/2000, sem kveði á um skaðabætur vegna greiðsludráttar. Forsenda þess að bótaábyrgð sé til staðar samkvæmt ákvæðinu sé að greiðsludráttur hafi verið fyrir hendi, en því hafni stefnda alfarið. Skipið hafi átt að afhenda í lok mars 2006 í athugasemdalausum BV-klassa. Í samningi aðila hafi ekki verið kveðið á um það með skýrum hætti hver skyldi bera ábyrgð, og þar með áhættu, á því að skipið kæmist í nefndan klassa. Af gögnum málsins og samningnum megi hins vegar ótvírætt leiða að það hafi verið stefnandi sem tekið hafi á sig fulla ábyrgð, áhættu og kostnað af því að skipið kæmist í umræddan klassa. Þetta megi ráða af málavaxtalýsingu þar sem fram komi að stefnda hafi alfarið hafnað því að taka ábyrgð á klössun skipsins, enda félagið talið ómögulegt að skipið kæmist í BV-klassa. Þetta sjáist meðal annars af fyrra tilboði stefnanda í skipið, sem stefnda hafi hafnað, en þar hafi ekki verið að finna ákvæði um kostnað af klössun skipsins. Stefnandi hafi aftur á móti ávallt haldið því fram að skipið gæti komist í umræddan klassa. Það hafi því verið forsenda stefnda fyrir samningsgerð við stefnanda að stefnandi bæri ábyrgð, áhættu og kostnað af hugmyndum sínum um klössun skipsins. Þá sjáist af samningi aðila að það hafi verið stefnandi sem bera hafi átt ábyrgðina af því að skipið kæmist í klassa. Í samningnum sé sérstaklega tekið á því að stefnandi reiddi fram USD 50.000 til framkvæmda við skipið svo það kæmist í klassa. Færi kostnaðurinn fram úr USD 50.000 skyldi semja sérstaklega um þann kostnað. Um miðjan marsmánuð 2006 hafi stefnandi greitt á grundvelli þessa samningsákvæðis USD 30.000. Atvik máls, samningur aðila og eftirfarandi háttsemi stefnanda beri þess því öll merki að stefnandi hafi borið kostnað, ábyrgð og áhættu af því að skipið kæmist í BV-klassa.

Stefnda segir óumdeilt að skipið hafi aldrei komist í BV-klassa. Stefnda hafi hins vegar staðið við öll ákvæði samningsins sem að félaginu sneru, enda sé öðru ekki fram haldið í málinu. Það eina sem staðið hafi í vegi fyrir afhendingu skipsins hafi verið að það hafi ekki komist í BV-klassa. Þar sem stefnandi hafi sjálfur borið kostnað, ábyrgð og áhættu af því að skipið var ekki afhent, sbr. 22. gr. laga nr. 50/2000, hafi ekki verið um greiðsludrátt að ræða af hálfu stefnda. Ákvæði 27. gr. laganna eigi því ekki við í málinu.

Verði allt að einu talið að 27. gr. laga nr. 50/2000 geti átt við, og að um greiðsludrátt af hálfu stefnda sé að ræða, kveðst stefnda hafna því að stjórnunarábyrgð ákvæðisins eigi við. Umræddur greiðsludráttur hafi orðið vegna hindrunar sem stefnda hafi ekki ráðið við, sbr. 1. mgr. 27. gr., enda hafi stefnda verið ómögulegt að þvinga skipið í þann klassa sem stefnandi hafi krafist. Stefnda hafi haldið stefnanda upplýstum um gang mála allt þar til lokaskýrsla sérfræðinga hafi legið fyrir í september 2006, en þá hafi endanlega orðið ljóst að skipið kæmist aldrei í BV-klassa. Stefnda hafi því að fullu uppfyllt ákvæði 28. gr. laga nr. 50/2000.

Þar sem stefnandi byggi eingöngu á 27. gr. laga nr. 50/2000 segir stefnda svo virðast sem einnig sé byggt á almennu sakarreglunni, sbr. 5. mgr. ákvæðisins. Hafnar stefnda því alfarið að það ákvæði eigi við í málinu. Stefnda hafi ekki á nokkurn hátt sýnt af sér mistök eða vanrækslu heldur þvert á móti hafi félagið gert stefnanda grein fyrir ástandi skipsins og efasemdum um möguleika til að klassa skipið strax í upphafi, lagt sig fram um að koma skipinu í það ástand og haldið stefnanda upplýstum um framgang málsins. Það sé stefnanda að sanna að skilyrði bótaábyrgðar séu uppfyllt í málinu, meðal annars að það tjón sem stefnandi telji sig hafa orðið fyrir megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefnda, en það hafi hann ekki gert.

Verði þrátt fyrir allt framangreint talið að stefnda hafi borið á því ábyrgð að skipið kæmist í BV-klassa, og þar með að greiðsludráttur hafi orðið sem stefnda beri ábyrgð á, hafnar félagið alfarið bótakröfu og bótafjárhæð stefnanda. Dómkröfu stefnanda segir stefnda í raun vera tvíþætta. Annars vegar sé gerð krafa um greiðslu skaðabóta að fjárhæð USD 30.000 (2.051.580 krónur) sem stefnandi kalli 10% greiðslu kaupverðs, en sem í raun hafi verið greiðsla á grundvelli sérstaks samkomulags til að standa straum af BV-klössun á skipinu. Í öðru lagi krefjist stefnandi skaðabóta sem samsvari útlögðum kostnaði af för rússneskra manna til Ísafjarðar (59.697 krónur), og bótum sem stefnandi segist hafa innt af hendi til bresks fyrirtækis, Albert Mortensen Shipbrokers, að fjárhæð USD 20.000 (1.444.800 krónur).

Hvað varðar hina umkröfðu USD 30.000 vísar stefnda til þess að það hafi verið forsenda umræddra viðskipta að unnt yrði að koma skipinu Baldri Árna ÞH 222 í BV-klassa, sbr. það sem áður var rakið og bréf stefnanda 22. maí 2007 þar sem segi að klössun skipsins hafi verið forsenda kaupanna. Stefnda hafi allan tímann haft efasemdir um að unnt yrði að uppfæra skipið í þann klassa en fallist á að gera tilraun til þess vegna staðhæfinga stefnanda og G-kk-ef J-kk-ef, tæknifræðings og umboðsmanns BV á Íslandi, og þrýstings af þeirra hálfu um að halda þeim tilraunum áfram. Vegna efasemda sinna hafi stefnda hins vegar tekið skýrt fram að það ætlaði ekki að leggja út í kostnað til að koma skipinu í klassa og að það væri alfarið á ábyrgð stefnanda ef það tækist ekki. Í samræmi við það hafi verið sérstakt ákvæði í kaupsamningi aðila um að stefnandi greiddi USD 50.000 upp í kostnað vegna vinnu við klössun skipsins og jafnframt kveðið á um það að færi kostnaðurinn fram úr þeirri fjárhæð skyldi samið um aukakostnaðinn sérstaklega. Á grundvelli þessa hluta samkomulags aðila hafi stefnandi greitt stefnda USD 30.000. Sú fjárhæð hafi verið hluti af fyrrnefndum USD 50.000 sem ætlað hafi verið að standa undir kostnaði við klössun skipsins. Það sé því alrangt hjá stefnanda að um innborgun á kaupverð hafi verið að ræða, enda fari það þvert gegn því ákvæði kaupsamningsins að greiða skyldi kaupverðið að fullu við afhendingu. Hér umrædda málsástæðu sína segir stefnda fá stoð í stefnu þar sem segir að stefnandi hafi samþykkt að greiða USD 30.000 „... til að kosta BV-klössun skipsins. Samkvæmt samningi bar stefnanda ekki að greiða krónu fyrr en við afhendingu skipsins í lok mars 2006.“

Stefnda segir umrædda USD 30.000 greiðslu ekki hafa komið stefnda til góða á nokkurn hátt. Hún hafi ekki aukið verðmæti skipsins, enda ekki á því byggt af hálfu stefnanda í málinu. Greiðslan hafi verið innt af hendi á grundvelli sérstaks samkomulags aðila sem ekki hafi verið vanefnt af stefnda. Félagið hafi í einu og öllu staðið við skyldur sínar og nýtt fjármunina í þágu þess að koma skipinu í BV-klassa. Þar af leiðandi geti stefnandi nú ekki krafist skaðabóta að sömu fjárhæð úr hendi stefnda vegna meintra vanefnda á kaupsamningnum. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á grundvöll meintrar bótaábyrgðar og þá hafi hann hvorki sýnt fram á hvert tjón hans hafi verið né orsakasambandið á milli háttsemi stefnda og meints tjóns.

Hvað varði kröfur stefnanda sem samsvari útlögðum kostnaði af för rússneskra manna til Ísafjarðar, 59.697 krónur, og bótum sem stefnandi haldi fram að hann hafi innt af hendi til bresks fyrirtækis, Albert Mortensen Shipbrokers, að fjárhæð USD 20.000, kveðst stefnda alfarið hafna bótaábyrgð jafnvel þó svo talið verði að um greiðsludrátt hafi verið að ræða á kaupsamningnum frá 15. febrúar 2006. Í fyrsta lagi sé tjónið hvorki í orsakasambandi við háttsemi stefnda né sennileg afleiðing af meintum vanefndum félagsins. Í öðru lagi sé um óbeint tjón að ræða sem bætist ekki á grundvelli stjórnunarábyrgðar. Að endingu séu skilyrði sakarábyrgðar skv. 5. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000 ekki fyrir hendi.

Kostnað sem stefnandi segist hafa stofnað til vegna komu rússneskrar áhafnar í lok maí 2006 segir stefnda sér með öllu óviðkomandi og teljist hvorki beint né óbeint tjón skv. 1. og 2. mgr. 67. gr. kaupalaga. Á þeim tíma sem áhöfnin eigi að hafa komið til landsins hafi stefnanda verið fullkunnugt um að enn hafði ekki verið leitt í ljós hvort skipið kæmist í klassa og það því ekki verið tilbúið til afhendingar. Hafi stefnandi þá nýverið reitt fram USD 30.000 til vinnu við klössun skipsins. Stefnandi hafi því verið upplýstur að öllu leyti um stöðu málsins og honum mátt vera fullljóst að skipið væri ekki í því ástandi sem stefnandi hafi virst hafa lofað nefndum Rússum.

Stefnda kveður liggja fyrir að félagið hafi gert allt sem í þess valdi stóð til að reyna að koma skipinu í BV-klassa í samræmi við væntingar stefnanda og fullyrðingar hans. Sú ráðagerð hafi hins vegar verið slegin af með úttekt dansks fulltrúa BV 10. maí 2006 og hafi stefnanda verið fullkunnugt um þann ómöguleika í kjölfar skýrslu skoðunarmannsins. Eftir að skýrslan lá fyrir hafi stefnda haft samband við stefnanda og gert honum grein fyrir því að vegna hennar væri útilokað að efna kaupin. Þá hafi stefnda gert stefnanda grein fyrir því á ný eftir árangurslausa ferð G-kk-ef J-kk-ef skömmu síðar.

Þrátt fyrir framangreinda vitneskju um stöðu mála virðist sem stefnandi hafi staðið fyrir komu rússneskrar áhafnar til landsins í lok mái 2006. Stefnda geti á engan hátt borið ábyrgð á þeim kostnaði stefnanda sem af henni hlaust, jafnvel þó svo litið yrði þannig á að um greiðsludrátt hefði verið að ræða af hálfu stefnda, enda tjónið hvorki í orsakasambandi við háttsemi stefnda né sennileg afleiðing hinnar meintu vanefndar. Verði talið að stefnandi hafi með einhverjum hætti orðið fyrir tjóni sé einnig byggt á skyldu stefnanda til að takmarka tjón sitt, sem ekki virðist hafa verið uppfyllt með því að kosta för Rússanna alla leið til Ísafjarðar.

Hið sama sé að segja um tjón vegna ætlaðra bóta sem stefnandi segist hafa innt af hendi. Algerlega sé á huldu um hver grundvöllur bótagreiðslunnar sé, tengsl hennar við samning aðila og af hverju stefndi eigi að bera ábyrgð á greiðslunni. Skilyrði um orsakasamband og sennilega afleiðingu séu því ekki fyrir hendi.

Verði framangreindir bótaliðir með einhverjum hætti taldir vera í orsakasambandi við meinta vanefnd stefnda, og sennileg afleiðing hennar, byggi stefnda á því að krafa stefnanda falli undir skilgreiningu 2. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 á óbeinu tjóni. Tjónið bætist því ekki á grundvelli stjórnunarábyrgðar, sbr. 4. mgr. 27. gr. laganna.

Tjón vegna komu fyrrnefndrar áhafnar til Ísafjarðar segir stefnda í besta falli falla undir b-lið 2. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000, þ.e. að hlutur komi ekki að þeim notum sem að var stefnt. Varðandi þann lið kröfu stefnanda sem til sé kominn vegna bóta sem stefnandi segist hafa þurft að greiða þriðja aðila, þar sem stefnandi hafi ekki getað afhent skip í BV-klassa, þá bendi stefnda á að stefnandi hefði auðveldlega getað útvegað annað skip og afhent, en hann hins vegar látið það ógert án nokkurrar ástæðu, sbr. c-lið 2. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000. Því sé að öllu leyti um óbeint tjón að ræða sem bætist ekki á grundvelli stjórnunarábyrgðar.

Þá kveðst stefnda hafna því alfarið að skilyrði almennu sakarreglunnar séu uppfyllt í umræddum hluta málsins, sbr. 5. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000. Stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti sýnt fram á að áðurlýst tjón hans sé afleiðing mistaka eða vanrækslu stefnda. Stefnda hafi þvert á móti unnið af heilindum að fullnustu samningsins, gert stefnanda grein fyrir stöðu málsins og efasemdum sínum um möguleika til að klassa skipið, lagt sig fram um að koma skipinu í umrætt ástand og haldið stefnanda upplýstum um framgang málsins. Flokkist tjón stefnanda að einhverju leyti undir óbeint tjón skv. 2. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 verði stefnandi að sýna fram á að skilyrði bótaábyrgðar skv. 5. mgr. 27. gr. laganna séu uppfyllt svo tjónið fáist bætt. Það hafi hann hins vegar ekki gert.

Verði þrátt fyrir allt framangreint talið að stefnda geti að einhverju leyti borið bótaábyrgð á þeim kostnaði, sem stefnandi segist hafa orðið fyrir, kveðst stefnda hafna því að stefnandi hafi sannað tjón sitt. Hann hafi lagt fram skjöl sem sýna eigi fram á ferðakostnað rússneskrar áhafnar til Ísafjarðar. Bendir stefnda á að skjöl þessi beri ekki með sér hverjir fóru í umræddar ferðir, af hvaða tilefni eða hvernig kostnaðurinn tengist samningi aðila. Þá hafi stefnandi lagt fram kvittun frá fyrirtækinu Albert Mortensen shipbrokers sem stefnandi segi vera bótagreiðslu sína til félagsins vegna vanefnda sinna á samningi við rússneska aðila. Hafnar stefnda því að kvittunin geti verið sönnun tjóns sem stefnandi eigi að hafa orðið fyrir í viðskiptum aðila. Ekkert liggi fyrir um sundurliðun fjárhæðarinnar, bótagrundvöll, samningaviðræður, eða yfir höfuð aðild að meintri bótagreiðslu. Enn síður hafi stefnandi sannað að bótagreiðslan sé tjón sem stefnda beri ábyrgð á. Því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Stefnda segir í stefnu vísað til 25. gr. laga nr. 50/2000, sem fjalli um riftun. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi rift kaupunum með bréfi 11. apríl 2008. Í málatilbúnaði sínum vísi stefnandi hins vegar ekki til ákvæða IX. kafla laga nr. 50/2000 um skil verðmæta. Verði þrátt fyrir það talið að í stefnu felist einhvers konar krafa um skil verðmæta á grundvelli riftunar er á því byggt af hálfu stefnda að engin verðmæti hafi farið á milli aðila á grundvelli kaupsamningsins. Stefnandi hafi greitt USD 30.000 á grundvelli sérstaks samkomulags sem miðað hafi að því að koma skipinu í BV-klassa. Því samkomulagi hafi ekki verið rift heldur hafi það verið efnt að fullu. Títtnefndur kostnaður við ferð Rússanna til Íslands og bótagreiðslur til þeirra séu ekki greiðslur sem farið hafi milli aðila á grundvelli kaupsamningsins. Stefnandi eigi því enga kröfu á hendur stefnda á grundvelli réttarreglna um riftun og skil verðmæta.

Varakröfu sína um lækkun kveður stefnda í raun felast í aðalkröfunni en setta fram til áréttingar.

Dráttarvaxtakröfu stefnanda kveðst stefnda mótmæla sérstaklega, sem og upphafstíma dráttarvaxta. Upplýsingar, gögn og röksemdir fyrir bótakröfu stefnanda hafi í fyrsta lagi legið fyrir frá þingfestingu málsins. Er þess því krafist að krafan beri vexti í fyrsta lagi frá þeim degi og dráttarvexti ekki fyrr en frá dómsuppkvaðningu.

Að öðru leyti vísar stefnandi kröfum sínum til stuðnings til meginreglna samninga- og kröfuréttar, meðal annars um tilkynningarskyldu, ábyrgð á efndum samnings, grundvöll bótaskyldu og réttaráhrif brostinna forsendna. Þá vísar stefnda og til meginreglna skaðabótaréttar og réttarfars, meðal annars um sönnun fyrir tjóni.

IV.

Svo sem rakið er í kafla I er grundvöllur máls þessa skriflegt tilboð sem stefnandi gerði 15. febrúar 2006 „fyrir hönd skjólstæðinga (s)inna“ í skipið Baldur Árna ÞH-222. Fyrir liggur að fyrirsvarsmaður stefnda, A-kk-nf Ó-kk-nf Á-kk-nf, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í félaginu, samþykkti tilboðið samdægurs fyrir hönd stefnda. Með samþykki fyrirsvarsmanns félagsins komst á skuldbindandi samningur um sölu skipsins.

Til stuðnings kröfu sinni um sýknu hefur stefnda vísað til þess að fyrrgreint tilboð hafi stefnandi augljóslega gert fyrir hönd umbjóðenda sinna en ekki í eigin nafni, sbr. orðalagið „fyrir hönd skjólstæðinga minna“ í tilboðinu. Aðspurður við aðalmeðferð málsins af dómara um við hvern hann hefði talið sig vera að semja fyrir hönd stefnda svaraði áðurnefndur fyrirsvarsmaður stefnda hins vegar: „Ég var náttúrulega, sko, var að semja við S-kk-þf.“ Ítrekað aðspurður af dómara svaraði A-kk-nf Ó-kk-nf: „Hann ætlaði að kaupa skipið ... og framselja það.“ Í ljósi þessara yfirlýsinga fyrirsvarsmanns stefnda getur félagið ekki byggt á aðildarskorti sem málsástæðu, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í tilboði stefnanda, sem með samþykki stefnda varð að fullgildum kaupsamningi aðila samkvæmt framansögðu, sagði meðal annars svo: „Kaupverð sé USD 300.000 - þrjú hundruð þúsund Bandaríkjadalir - og greiðist að fullu við afhendingu fyrir lok marz 2006, en skipið verði þá afhent í athugasemdalausum BV-klassa. Fari kostnaður við að koma skipinu í klassa fram úr USD 50.000, skal semja um þann kostnað sérstaklega.“ Tilvitnuð ákvæði tilboðsins verða að mati dómsins ekki túlkuð öðruvísi en svo að stefnda hafi með samþykki sínu skuldbundið sig til að afhenda skipið Baldur Árna ÞH-222 í athugasemdalausum BV-klassa og bera kostnaðinn af því að koma skipinu í það ástand, með þeim fyrirvara að sérstaklega skyldi samið um kostnað umfram USD 50.000, færi kostnaður við BV-klössun skipsins fram úr þeirri fjárhæð.

Samkvæmt framansögðu bar stefnda að afhenda skipið fyrir lok marsmánaðar 2006 í athugasemdalausum BV-klassa. Fyrir liggur að ekki varð af afhendingu skipsins á þeim tíma þar sem skipið var þá ekki í umsömdu ástandi. Þá er upplýst að skipið komst aldrei í það ástand.

Kröfur stefnanda í málinu byggja á því að stefnda hafi með stórfelldum vanefndum á samningi aðila frá 15. febrúar 2006 bakað stefnanda tjón. Vegna vanefndanna hafi stefnandi með bréfi 11. apríl 2008 lýst yfir riftun samningsins. Krefst stefnandi skaðabóta úr hendi stefnda „vegna afhendingardráttar“ og er stefnukrafan í raun í þremur liðum. Verður hér á eftir vikið að hverjum þessara þriggja hluta stefnukröfunnar fyrir sig.

Í fyrsta lagi krefst stefnandi USD 30.000, eða 2.051.850 króna, sem hann segir vera vegna greiðslu sinnar á 10% hluta kaupverðs skipsins. Við mat á þessum hluta stefnukröfunnar er fyrst til þess að líta að fullyrðing stefnanda þess efnis að hann hafi greitt 10% af andvirði skipsins stuttu eftir samþykki tilboðs, sem verið hafi staðfesting þess að hann ætlaði að standa við kaup sín, er í skýrri andstöðu við þau orð tilboðsins að kaupverðið skyldi greiðast að fullu við afhendingu. Þá verður ekki fram hjá því horft að stefnandi segir stefnukröfuna vera skaðabótakröfu. Jafnframt kveðst hann í stefnu vera að krefjast efndabóta, í stað afhendingar, þó svo málatilbúnaður hans að öðru leyti verði vart skilinn sem slíkur. Í málatilbúnaði sínum vísar stefnandi hins vegar í engu, þrátt fyrir það sem áður var nefnt um meinta 10% greiðslu kaupverðsins, sem og yfirlýsingu sína um riftun samnings aðila frá 11. apríl 2008, til réttarreglna um skil verðmæta í kjölfar riftunar, sbr. til dæmis ákvæði 2. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Að öllu þessu virtu þykir málsgrundvöllur og málatilbúnaður stefnanda hvað umræddan hluta stefnukröfunnar varðar svo mótsagnakenndur og óljós að ófært sé að leggja á hann efnisdóm. Kröfulið að fjárhæð USD 30.000 verður því vísað frá dómi ex officio.

Í öðru lagi krefst stefnandi skaðabóta vegna tjóns sem hann kveðst hafa orðið fyrir vegna komu aðila frá Rússlandi til Ísafjarðar í maí 2006, sbr. framlagða reikninga og önnur gögn sem bera með sér kostnað að fjárhæð 36.040, 16.588 og 7.069 krónur. Eins og áður var rakið varð ekki af afhendingu skipsins Baldurs Árna í lok marsmánaðar 2006. Hefur stefnandi engin haldbær rök fært fram fyrir því á hvaða grundvelli dæma eigi stefnda til greiðslu kostnaðar við Íslandsför umrædds aðila undir þeim kringumstæðum, enda mátti stefnanda vera ljóst á umræddum tíma að óvissa væri um efndir samnings aðila frá 15. febrúar 2006. Þegar af þeirri ástæðu, og með vísan til meginreglu skaðabótaréttar um að tjónþolum beri skylda til að takmarka tjón sitt, verður stefnda sýknað af umræddum hluta stefnukröfunnar.

Í þriðja lagi krefst stefnandi skaðabóta að fjárhæð USD 20.000, eða 1.444.800 króna, en þá fjárhæð kveðst stefnandi í stefnu hafa þurft að greiða hinni rússnesku áhöfn, sem komið hafi til Íslands í apríl 2006, samkvæmt reikningi A-kk-ef M-kk-ef s-e-x frá 26. júlí 2006. Segir í stefnu að umræddur kostnaður hafi verið útlagður kostnaður vegna ferða og uppihalds áhafnar og skipaskoðunarmanns frá Rússlandi.

Fyrst er til þess að taka að framangreindur málatilbúnaður stefnanda er hvað tímasetningu umræddrar ferðar varðar ekki fyllilega í samræmi við efni bréfs hans til stefnda frá 20. apríl 2007, en í bréfinu segist stefnandi hafa „kostað ... för skipshafnar o.fl. til Íslands, sem komu í byrjun maí 2006, til að taka við skipinu í umsömdu ástandi ...“, sbr. og bréf stefnanda frá 22. maí sama ár. Með sömu rökum og áður er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að dæma skuli stefnda til greiðslu kostnaðar við Íslandsför áhafnar þegar óljóst var hvenær, eða yfir höfuð hvort, af afhendingu skipsins yrði. Þá verður heldur ekki fram hjá því litið að í aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi kom fram að umræddri fjárhæð hafi ekki einungis verið ætlað að greiða kostnað við för skipsáhafnar til og frá Íslandi heldur hafi henni einnig verið ætlað að leiða til lykta lögskipti hans og rússneskra aðila sem hann hafi gert bindandi kaupsamning við um skipið Baldur Árna, sbr. hér einnig áðurnefnt bréf stefnanda frá 20. apríl 2007. Í málinu liggur ekkert haldbært fyrir um hverjar eða hvers eðlis skuldbindingar stefnanda gagnvart hinum rússnesku viðsemjendum hans hafi verið, en stefnandi hefur engin gögn lagt fram í málinu þar að lútandi. Að öllu þessu virtu getur fyrrnefndur reikningur í engu talist fullnægjandi sönnun þess að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Þegar af þeirri ástæðu verður stefnda sýknað af þeim hluta stefnukröfunnar sem á reikningnum byggir.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari. Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

D Ó M S O R Ð:

Kröfu stefnanda, S-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef, að fjárhæð 2.051.850 krónur er vísað frá dómi ex officio. Stefnda, A.Ó.A útgerð hf., skal sýkn af öllum öðrum kröfum stefnanda í málinu.

Málskostnaður fellur niður.

K-kk-nf H-kk-nf