E-396/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað 17. janúar 2019. Stefnandi er A, fyrir eigin hönd og fyrir hönd ófjárráða barna látinnar eiginkonu sinnar, G; B, C, D og E. Stefndu eru F og Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 6906892009, Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi A krefst þess aðallega að stefndu verði dæmd til að greiða honum 14.092.965 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 11.092.965 krónum og vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 króna, frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum 3.742.355 krónur og til þrautavara að stefndu verði dæmd til að greiða honum 4.754.3895 krónur, í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Af hálfu stefnandans B er þess aðallega krafist að stefndu verði dæmd til að greiða henni 4.678.987 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 1.678.987 krónum og vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 króna, frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndu verði dæmd til að greiða henni 1.242.494 krónur og til þrautavara að stefndu verði dæmd til að greiða henni 719.605 krónur í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Af hálfu stefnandans C er þess aðallega krafist að stefndu verði dæmd til að greiða honum 5.724.394 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 2.724.394 krónum og vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 króna, frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndu verði dæmd til að greiða honum 1.520.100 krónur og til þrautavara að stefndu verði dæmd til að greiða honum 1.167.662 krónur í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Af hálfu stefnandans D er þess aðallega krafist að stefndu verði dæmd til að greiða honum 7.023.233 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 4.023.233 krónum og vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 króna, frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndu verði dæmd til að greiða honum 1.865.004 krónur og til þrautavara að stefndu verði dæmd til að greiða honum 1.724.337 krónur í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Af hálfu stefnandans E er þess aðallega krafist að stefndu verði dæmd til að greiða henni 7.910.245 krónur, með 4,5% ársvöxtum af 4.910.245 krónum og vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.000.000 króna, frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara að stefndu verði dæmd til að greiða henni 2.100.548 krónur og til þrautavara 2.104.506 krónur í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til vara krefjast stefnendur þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu F og réttur stefnenda til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu og sjúklingatryggingu stefndu F hjá stefnda VÍS vegna andláts G 11. mars 2017. Verði ekki fallist á varakröfur stefnenda krefjast þeir þess að viðurkenndur verði réttur þeirra til bóta úr sjúklingatryggingu stefndu F hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna andláts hinnar látnu. Stefnendur krefjast þess að stefndu verði dæmd til greiðslu málskostnaðar þeim til handa óskipt (in solidum) eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnenda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Í báðum tilvikum gera stefndu kröfu um málskostnað úr hendi stefnenda, að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins.

Málsatvik

Mál þetta á rætur að rekja til leghálsskoðunar sem stefnda F framkvæmdi á G 12. mars 2015 en hún lést af völdum leghálskrabbameins 11. mars 2017. […] Stefnendur eru eiginmaður hennar og fjögur börn.

Áður en G leitaði til stefndu F hafði hún leitað í tvígang til lækna á Ö vegna kviðverkja og óþæginda frá kvenlíffærum, fyrst 23. febrúar og síðan 10. mars 2015. Í kjölfar seinni heimsóknarinnar ákvað H, læknir á Ö, að vísa G til stefndu F til frekari skoðunar og greiningar. Af því tilefni fyllti H út svonefndan samskiptaseðil þar sem gerð var grein fyrir stuttri sjúkrasögu. Þar kom fram að tilefni komu G á Ö væru kviðverkir og óþægindi frá kvenlíffærum sem hún hefði fundið fyrir í nokkrar vikur en sýklalyfjagjöf í kjölfar heimsóknar á Ö 23. febrúar hafði ekki borið árangur. Tilgreint var að G fyndi verki við samfarir og henni þætti sem einhverjar bólur væru utan á skapabörmum. Hún hefði fengið [...] fyrr á árum og af þeim sökum verið sagt að fara reglulega í krabbameinsskoðun, helst einu sinni á ári en liðin væru þrjú ár frá síðustu skoðun. Læknirinn skoðaði legháls G og taldi sig hafa séð og þreifað óreglulega fyrirferð á leghálsi sem væri aum við þreifingu og væri staðsett nánast efst á leghálsinum í stefnu sem miðaði að kl. 11, ef horft væri eins og á klukku. Bað læknirinn stefndu F um rannsókn á því hvort mögulega væri um æxli (e. tumor) að ræða.

Í læknabréfi stefndu F, vegna skoðunar á G 12. mars 2015, kemur fram að G hefði haft miklar blæðingar, milliblæðingar og verið með óþægindi í nokkra mánuði. Meðal þess sem bókað er að skoðun hafi leitt í ljós sé þétt fyrirferð á fremri vör leghálsins sem var talin vera slímkirtill eða blaðra (e. Nabothian Cyst) og að ekkert sár væri sjáanlegt. Tekið var frumusýni (e. PAP smear) og með sónarskoðun á leghálsinum var staðfest að um blöðru á leghálsi var að ræða. Slíkar blöðrur munu vera algengar en hættulausar og ótengdar krabbameinum.

Frumusýnið var sent til Krabbameinsfélagsins til greiningar með beiðni um flýtisvar. Við rannsókn á sýninu var staðreynt að ekki hefði sést vísbendingar um frumubreytingar og sýnið því eðlilegt í þeim skilningi en að í sýninu hefði sést blóð og bólgubreytingar auk þess sem teikn væru um mögulegt veirusmit, svonefnt HPVsmit. Fyrir dómi kannaðist stefnda við að hafa verið greint frá því að blóð og bólgubreytingar hefðu sést en kannaðist ekki við upplýsingar um mögulegt HPVsmit. Stefnda F mun hafa verið upplýst símleiðis um að ekki væri um að ræða frumubreytingar sem bentu til krabbameins. Í kjölfarið lét stefnda […]lækninn H vita um þá niðurstöðu. Af hálfu stefndu F var engin frekari meðferð ráðgerð eða eftirfylgni né bókað um ráðleggingar til G af þessu tilefni.

G leitaði á ný til Ö í byrjun desember 2015 vegna áframhaldandi og jafnframt versnandi einkenna þar sem einnig var farið að blæða þegar hún rembdist. Var þá hlutast til um að hún undirgengist skoðun hjá I, sérfræðingi í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp, sem skoðaði hana í tvígang þar sem illa gekk að framkvæma fullnægjandi skoðun vegna verkja sem hún fann til við fyrri skoðunina. Við síðari skoðun I, sem fram fór 17. desember 2015, kom hins vegar í ljós blómkálslaga fyrirferð á neðri vör leghálsins sem hann mat að væri 5 cm að stærð. I tók vefjasýni sem sent var til rannsóknar á meinafræðideild Landspítalans þar sem staðfest var að um flöguþekjukrabbamein væri að ræða. I gerði G grein fyrir þessu 30. desember 2015.

Í kjölfarið vísaði I henni til kvennadeildar Landspítalans til frekari greiningar og meðferðar þar sem hún var lögð inn 4. janúar 2016 til að unnt væri að framkvæma nauðsynlegar rannsóknir. Staðreynt var að hún reyndist vera með flöguþekjukrabbameinsæxli á leghálsi sem var 6,9 cm stórt á stigi IIB. Í sjúkraskrá Landspítalans var bókað það mat læknanna er greindu æxlið að það hljómaði ósennilegt að svo stórt æxli hefði vaxið svo hratt á innan við ári frá síðustu skoðun þegar horft væri til rannsókna stefndu. Talið var að æxlið væri ekki skurðartækt og því afráðið að G myndi undirgangast bæði innri og ytri geislameðferð auk lyfjameðferðar í kjölfarið.

Læknismeðferðin hófst í beinu framhaldi og var lokið í marsmánuði 2016. Í júní sama ár hafði krabbameinið tekið sig upp aftur og æxlið í vexti. Þess var þó freistað að hefja lyfjameðferð að nýju en í nóvember var henni hætt þar sem hún bar lítinn árangur og einkenni G voru orðin mjög íþyngjandi fyrir hana. Hún lést 11. mars 2017 í kjölfar líknandi meðferðar.

G kvartaði til Landlæknis 4. apríl 2016 vegna meintrar vanrækslu og mistaka stefndu F sem hafi valdið því að greining hefði tafist og áhorfsmál væri hvort hægt hefði verið að fjarlægja æxlið með skurðaðgerð. En meðferð hefði orðið einfaldari og heilsan og horfur betri hefði greining ekki tafist af þessari ástæðu.

Landlæknir komst að þeirri niðurstöðu 12. janúar 2017, í áliti vegna kvörtunarinnar, að stefnda F hefði vanrækt læknisskyldur sínar þegar G leitaði til hennar á stofu 12. mars 2015. Niðurstaða landlæknis byggðist meðal annars á því að þar sem efasemdir væru um að æxli á leghálsi gæti orðið eins stórt á 910 mánuðum og lýst væri í gögnum, yrði að ætla að líklegast hefði æxli verið til staðar við skoðun 12. mars 2015. Engin leið væri þó að staðfesta að skoðun stefndu F hefði verið ófullnægjandi og ekki væri hægt að fullyrða að um mistök hefði verið að ræða af þeim sökum. Hins vegar hefði lítið verið tekið á öðrum einkennum, svo sem langvinnum kviðverkjum og blæðingum, sem landlæknir lagði til grundvallar að hefðu jafnframt verið ástæða þess að G hefði verið vísað til stefndu F. Þar sem lítil sem engin skýring hefði fundist á þeim við skoðun hefði það tvímælalaust kallað á eftirlit og frekari viðbrögð af hálfu stefndu innan fárra vikna frá upphafsskoðun. Taldi landlæknir að umræddur skortur á eftirliti hefði fallið utan ramma góðrar læknisfræði og falið í sér vanrækslu af hálfu stefndu F.

Eftir andlát G 12. september 2017 var gerð krafa af hálfu stefnenda í starfsábyrgðartryggingu sem einkahlutafélag stefndu F hafði keypt hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Í kjölfarið aflaði tryggingafélagið álits um málið í samráði við lögmann stefnenda hjá J, sérfræðingi í kvensjúkdómalækningum […].

Í áliti J kom fram að hann teldi líklegast að G hefði þegar verið komin með krabbamein í leghálsi þegar skoðunin hjá stefndu F fór fram 12. mars 2015. Tók hann fram að miðað við stærð meinsins hafi verið ólíklegt að það hafi ekki þegar verið til staðar við þá skoðun enda vaxi leghálskrabbamein oftast á löngum tíma. Tók hann jafnframt fram að ef kona er komin með kviðverki eða verki við samfarir sem afleiðingu af leghálskrabbameini sé langlíklegast að um framskriðinn sjúkdóm sé að ræða, það er að sjúkdómurinn sé komin á stig IIA eða IIB. Ómögulegt væri hins vegar að fullyrða um hvort krabbameinið hafi verið á stigi IIA eða stigi IIB. J tók undir það sem fram hafði komið í áliti Landlæknis að skráning stefndu F á sjúkrasögu G hefði verið ábótavant og taldi miðað við eigin reynslu að taka hefði átt vefjasýni í ljósi kvartana um blæðingar við samfarir sem einnig hefði átt að leiða til leghálsspeglunar.

Hann gat þess einnig að frumustrok væri sú aðferð sem notuð væri til að greina frumubreytingar á leghálsi en vakti athygli á að næmi þeirrar aðferðar væri ekki 100%. Að hans mati hefði reyndur kvensjúkdómalæknir mælt fyrir um frekara eftirlit eða eftirfylgni. Þá taldi hann að ekki væri unnt að fullyrða að koma hefði mátt í veg fyrir andlát G, þótt krabbameinið hefði greinst í kjölfar skoðunar stefndu, þar sem vísbendingar væru um að krabbameinið hefði hugsanlega verið lengra gengið en svo að hægt hefði verið að koma í veg fyrir andlát. Fullyrða mætti á hinn bóginn að líkurnar á að koma í veg fyrir andlát hefðu verið meiri. Með vísan til álits J hafnaði stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., bótaskyldu með bréfi dags. 7. september 2018 þar sem félagið taldi skilyrði laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu um orsakatengsl ekki fyrir hendi og að ljóst væri að tjón G væri óháð rannsókn og meðferð stefndu F.

Stefnendur skutu ákvörðun stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. 5. október 2018. Nefndin kvað upp úrskurð í málinu 20. nóvember 2018 og komst að þeirri niðurstöðu að stefnendur ættu rétt á bótum úr sjúklingatryggingu stefndu F hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., með vísan til álits J og niðurstöðu Landlæknis. Niðurstaða nefndarinnar byggðist einkum á þeim grunni að líkurnar á að koma í veg fyrir andlát hefðu verið meiri hefði krabbameinið greinst fyrr því lífslíkur kvenna væru meiri í þeim tilvikum. Telja yrði að allar líkur væru á að andlát G hefði borið fyrr að en ella vegna vanrækslu stefndu F við umrædda læknisskoðun.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., tilkynnti 3. desember 2018 að úrskurði nefndarinnar yrði ekki unað. Stefnendur höfðuðu mál þetta með stefnu sem var svo þingfest 31. janúar 2019.

Undir rekstri málsins var óskað dómkvaðningar matsmanns af hálfu stefnenda, til að leggja mat á það hvort rétt hafi verið staðið að skoðun hinnar látnu hjá stefndu F 12. mars 2015, sem og eftirfylgni. Jafnframt hvort andlátið mætti rekja til þess að krabbameinsgreining hefði ekki átt sér stað fyrr en í desember 2015 og hvort auknar líkur væru á að hægt hefði verið að koma í veg fyrir eða minnka líkur á andláti, hefði greiningin verið gerð fyrr. L, sérfræðingur í kvensjúkdóma og fæðingarlækningum með krabbameinsskurðlækningar í kvenlíffærum sem undirsérgrein, var dómkvödd til að framkvæma hið umbeðna mat.

Í matsgerðinni, sem gefin var út í nóvember 2019, er gerð almenn grein fyrir leghálskrabbameinum og þess getið að frumubreytingar sem finnast áður en krabbamein hafi myndast eigi upptök sín í veirusýkingu af völdum svonefndrar HPV veiru (e. Human papilloma virus). Til þess að leghálskrabbamein myndist þurfi slík veira að vera til staðar en fleiri þætti þurfi þó til, þar sem flestar HPVsýkingar læknist af sjálfu sér án meðferðar en sumar sýkingar verði langvinnar, valdi frumubreytingum og stuðli að myndun krabbameins á lengri tíma. Talið væri að það tæki fleiri ár, allt að 10 árum, frá því að HPVsýking ætti sér stað þar til krabbamein myndaðist. Einkenni frumubreytinga væru engin enda finnist þær oftast með frumustroki við skipulagða krabbameinsleit þar sem greiningin byggist á smásjárskoðun og leit að hááhættu HPVsýkingu. Einkenni leghálskrabbameins komi hins vegar oftast fram í því að blæða fer eftir samfarir eða útferð breytist, verður illa lyktandi eða jafnvel blóðlituð. Þegar sjúkdómurinn sé kominn á hærra stig komi fram verkir í kviðarholi. Meðferð við leghálskrabbameini væri tvenns konar, með vísan til mismunandi stiga sjúkdómsins, en þróun sjúkdómsins væri sundurliðuð í fjögur stig sem hvert um sig greinist í undirflokka, A og B. Þegar krabbamein væri metið á stigi IB1 eða minna væri beitt skurðaðgerð til þess að fjarlægja meinið en í því fælist meðal annars að viðkomandi krabbameinsæxli mætti ekki vera orðið stærra en 4 cm. Ef æxlið væri stærra væri gefin samsett geisla og lyfjameðferð. Báðar meðferðirnar væru jafn árangursríkar en ef þess væri kostur væri skurðaðgerð beitt þar sem samsett geisla og lyfjameðferð hefði alvarlegri langtímaaukaverkanir í för með sér. Þá væru lífslíkur sjúklinga sem greindust með leghálskrabbamein háðar stigi sjúkdómsins við greiningu ásamt vefjartegund. Þannig væru 90% þeirra enn á lífi fimm árum síðar sem greindust með stig IB1, en fimm ára lífslíkur þeirra sem greindust með æxli sem væri stærra en 4 cm væru í kringum 60%.

Í svörum matsmanns við matsspurningum kom meðal annars fram það mat að miðað við að æxlið hafi verið 6 x 7 cm stórt, með grun um vöxt út í bandvef utan við legháls beggja vegna samkvæmt aðgerðarlýsingu 14. janúar 2016, er hin látna var skoðuð á Landspítalanum, væri útilokað annað en að æxlið hafi verið til staðar er skoðun fór fram 12. mars 2015.

Matsmaður taldi að miðað við þær upplýsingar sem stefnda hafði frá Ö um fyrirferð á fremri vör legháls hefði hún staðið eðlilega að verki við greiningu á þeirri fyrirferð sem sást og þreifaðist og metin var, meðal annars með sónarrannsókn, sem blaðra (Nabothian cyst). Þar sem ekki væri gerð grein fyrir neinu öðru óeðlilegu hafi verið eðlilegt að ljúka skoðun með því að taka frumusýni til krabbameinsskimunar en ekki hafi verið tilefni til frekari sýnatöku. Þannig hefði skoðuninni verið eðlilega háttað og í samræmi við það sem vænta megi frá öllum kvensjúkdómalæknum.

Hvað varðaði frekara eftirlit og eftirfylgni taldi matsmaðurinn að eðlilegt hefði verið að bíða eftir svari varðandi frumusýni áður en ákvörðun væri tekin um frekari og ítarlegri skoðanir og rannsóknir. Matsmaður taldi hins vegar ábótavant og óeðlileg vinnubrögð að ekkert væri minnst á í samskiptanótum stefndu hvernig útferð liti út við skoðunina eða hvort blæðing ætti sér stað við hana. Óháð því hvort stefnda F hefði verið upplýst um slíkt fyrir skoðunina væri það hluti af eðlilegri kvenskoðun hjá öllum kvensjúkdómalæknum að spyrja um tíðablæðingar eða blæðingaóreglu og kviðverki, hvort sem er við samfarir, tíðablæðingar eða almenna kviðverki sem einnig ætti að skrá í sjúkraskrá, sérstaklega ef óeðlilegum einkennum væri til að dreifa. Þá sé ekki sett fram nein skýring eða tilgáta er lúti að þeim einkennum sem hin látna hafði haft um nokkurt skeið. Tilefni hefði verið til að ráðleggja eftirfylgd og nýja skoðun ef einkenni löguðust ekki af sjálfu sér á nokkrum vikum, oftast sex til átta vikum. Að mati matsmannsins væri alltaf ástæða til að árétta við sjúkling að bregðast þyrfti við einkennum sem ekki hyrfu af sjálfu sér eftir nokkrar vikur. Þetta hefði átt sérstaklega við í þessu tilviki þar sem um þrálát, langvinn einkenni var að ræða.

Sem svar við spurningu er laut að stærð krabbameinsins 12. mars 2015, taldi matsmaður að engu yrði slegið föstu um stærð þess á þeim tíma. Hugsanlegt væri að það hefði verið á stigi IB1 en líklegra að það hefði verið á sama stigi og þegar það greindist í desember 2015 en þó kannski ekki jafnstórt. Hvað meðferðarhorfur og lífslíkur hinnar látnu varðaði taldi matsmaður dreifingu og stærð krabbameinsins við greiningu skipta mestu fyrir horfur sjúklinga. Þar sem æxlið var orðið svo stórt sem raun ber vitni er það greindist, tæpum 3 cm stærra en æxli sem eru skurðtæk, taldi matsmaður óvíst hvort lækning hefði tekist, sérstaklega með hliðsjón af því hve sjúkdómurinn tók sig fljótt upp aftur á nýjan leik eftir fyrstu meðferðina hjá G. Af þessum sökum væri ekki unnt að fullyrða að æxlið hefði svarað meðferð betur þó að greining hefði verið staðfest í framhaldi af skoðun í mars 2015 en líkur á lækningu aukist þó eftir því sem æxli eru minni við greiningu.

Í samandreginni niðurstöðu matsgerðarinnar ályktaði matsmaður að út frá einkennum hinnar látnu hefði meinið verið til staðar við kvensjúkdómaskoðun hjá stefndu F 12. mars 2015 en af óútskýrðum ástæðum hefði það ekki fundist þó að matsmaður teldi skoðunina forsvaranlega. Matsmaður taldi hins vegar að skráningu í sjúkraskrá og lýsingu á einkennum og útferð við skoðun hjá stefndu F hefði verið ábótavant og eðlilegt hefði verið að ráðleggja nýja skoðun ef einkenni G myndu ekki hverfa. Alls óvíst væri hvort greining í mars 2015 hefði breytt lífslíkum hennar en það væri ekki hægt að útiloka að meinið hefði læknast ef greining hefði átt sér stað á þeim tímapunkti og þannig hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjón.

Málsaðilar öfluðu upplýsinga frá Krabbameinsfélagi Íslands um hvort sýnið sem tekið var 12. mars 2015 hefði sætt endurskoðun hjá félaginu. Upplýst var af hálfu J að sýnið hefði verið gaumgæft sérstaklega vel á sínum tíma af tveimur frumugreinum. Þeir hafi báðir talið sýnið eðlilegt í þeim skilningi að í því sáust ekki frumubreytingar en hefðu báðir rýnt sýnið þar sem í því hafi verið blóð og bólgubreytingar og teikn um mögulegt HPVsmit. Þessar upplýsingar hafi verið skráðar í tölvukerfi Leitarstöðvarinnar og upplýsingum um niðurstöðu rannsóknar á sýninu hvað blóð og bólgubreytingar áhærði komið símleiðis á framfæri við stefndu.

Málatilbúnaður stefnenda

Grundvöllur málsóknar stefnenda er kröfugerð sem lýtur hvoru tveggja að bótum úr sjúklingatryggingu á grundvelli laga nr. 111/2000 og ábyrgðartryggingu stefndu F hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf.

Byggt er á því að stefnda F hafi gert saknæm mistök við greiningu á þeim sjúkdómi sem hin látna var haldin og við eftirfylgni. Stefnda, sem er sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmaður, sé því bótaskyld samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, sbr. 9. gr. laganna. Æ hafi tekið lögboðna sjúklingatryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., sem hafi tekið til starfa stefndu F og í samræmi við ákvæði laganna og vátryggingarskilmála hafi kröfum verið beint að hinu stefnda félagi. Í samræmi við grein 12.3 í vátryggingarskilmálunum sé málið einnig höfðað á hendur stefndu F persónulega enda þess krafist af hálfu stefnda Vátryggingafélagsins, sbr. einnig 3. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Æ hafi einnig tekið ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna læknisstarfa stefndu F og mögulegrar bótaskyldu á grundvelli reglna skaðabótaréttarins vegna gáleysis stefndu. Af hálfu stefnenda sé slíkri kröfu beint að báðum stefndu á sama hátt og bótakröfu á grunni sjúklingatryggingalaganna í samræmi við kröfu stefnda, Vátryggingafélagsins, á grundvelli heimilda í lögum um vátryggingarsamninga og vátryggingarskilmála ábyrgðartryggingar lækna.

Stefnendur byggja á að hin látna hafi ekki fengið þá þjónustu sem hún hafi átt rétt á samkvæmt 1. gr. laga nr. 49/2007 um heilbrigðisþjónustu og 2. og 3. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Þá byggja stefnendur á því að rannsókn á G og eftirfylgni hjá stefndu F hafi ekki verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði og að þeim beri skaðabætur vegna þess. Í því sambandi vísa stefnendur til 1.3. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu sem kveði á um bótaskyldu án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð ef tjón er að rekja til tilvika sem talin eru í lögunum. Auk þess að byggja á lögum nr. 111/2000 byggja stefnendur á almennum reglum skaðabótaréttarins, þar á meðal sakarreglunni. Byggt er á því að stefnda F hafi sýnt af sér gáleysi þegar hin látna leitaði til hennar og því hafi stofnast skaðabótakrafa á hendur henni á grundvelli almennra reglna og bótaskylda því til staðar úr ábyrgðartryggingu hennar hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Tjóni hafi verið valdið með saknæmum og ólögmætum hætti og það sé sennileg afleiðing hegðunar stefndu F og hafi raskað hagsmunum stefnenda með bótaskyldum hætti.

Í ljósi þeirra einkenna sem hin látna kvartaði undan og stefnda F var upplýst um er á því byggt að ekki hafi verið staðið rétt að skoðun hjá stefndu 12. mars 2015. Þau einkenni hafi verið fyrirferð á leghálsi („mögulega tumor“), kviðverkir, brúnleit útferð og blæðingar við samfarir. Æxli, sem að öllum líkindum hafi verið til staðar við skoðunina, hafi farið fram hjá stefndu F. Ekki hafi verið tekið vefjasýni og fyrirferð ekki skoðuð nægjanlega auk þess sem sjúkraskrá hafi verið ábótavant. Ekki hafi verið gert ráð fyrir neinni eftirfylgni, svo sem endurkomu eða leghálsspeglun, sem fullt tilefni hefði verið til. Þá hafi ekki nema hluta einkenna hinnar látnu verið veitt athygli og hún fengið þau svör að ekkert alvarlegt væri að og hún þyrfti ekki að hafa frekari áhyggjur. Í trausti þeirra upplýsinga leitaði hin látna ekki aftur til læknis fyrr en níu mánuðum síðar.

Stefnendur byggja á því að niðurstaða sérfróðs álitsgjafa landlæknis, Landlæknis og álitsgjafa Vátryggingafélags Íslands hf., hafi verið sú að meðferð sem hin látna fékk hjá stefndu F hafi ekki verið fullnægjandi. Skráning stefndu F í sjúkraskrá og lýsing á sónarskoðun sé ófullnægjandi og ekki komi fram neinar skýringar á einkennum hinnar látnu, sem N-x-x c-x-x hefði ekki skýrt og ekkert hafi verið kveðið á um frekara eftirlit eða eftirfylgni. Landlæknir hafi verið afdráttarlaus í þeirri niðurstöðu að stefnda F hafi vanrækt læknisskyldur sínar. Þar sem lítil eða engin skýring hefði fundist á einkennum við skoðun hjá stefndu F hefði það tvímælalaust kallað á frekara eftirlit og viðbrögð innan fárra vikna. Undir þessi sjónarmið hafi dómkvaddur matsmaður einnig tekið.

Stefnda F hefði verið upplýst um að hin látna glímdi við félagslega erfiðleika. Þess þá heldur hefði verið ástæða til að halda vel utan um mál hennar og ákveða eftirfylgni. Stefnendur telja sannað að mistök hafi verið gerð við greiningu og eftirfylgni og að þau hafi orðið fyrir tjóni vegna athafnaleysis og þess gáleysis stefndu F sem að framan sé rakið.

Með vísan til alls framangreinds og 1. töluliðar 1. mgr. 2. gr. laga nr. 111/2000 sé byggt á því að sjúklingatryggingaratvik sem fólst í mistökum hafi átt sér stað þannig að ábyrgð samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna sé til staðar og þar með bótaskylda úr sjúklingatryggingu. Vísað er einnig til úrskurðar úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þar sem frávik frá eðlilegum og góðum vinnubrögðum var talið valda bótaskyldu úr sjúklingatryggingalögum.

Stefnendur byggja jafnframt á því að ábyrgð á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttarins hafi stofnast, og þar með bótaskylda úr ábyrgðartryggingu, vegna þess gáleysis sem birtist í mistökum stefndu F sem að framan eru rakin og staðfest með álitum sérfróðra aðila.

Stefnendur byggja á því að ef staðið hefði verið betur að skoðun hjá stefndu F 12. mars 2015 hefði krabbameinið greinst fyrr, meðferð verið auðveldari og batahorfur verið betri en þegar það greindist níu eða tíu mánuðum síðar. Stefnendur byggja á því að orsakatengsl séu milli hinnar ófullnægjandi skoðunar og afleiðinganna, andláts hinnar látnu.

Í mati dómkvadds matsmanns og álitsgerð J komi fram að því verði ekki slegið föstu að koma hefði mátt í veg fyrir tjón (andlát), jafnvel þótt greining krabbameins hefði átt sér stað í mars 2015 í staðinn fyrir desember 2015 en líkurnar á því að svo hefði tekist til hefðu verið meiri enda fimm ára lífslíkur kvenna betri eftir því sem þróun krabbameinsins er skemmra á veg komin.

Stefnendur þurfi ekki að sanna svo að óyggjandi sé að sjúklingatryggingaatvik hafi valdið tjóni til þess að eiga bótarétt úr sjúklingatryggingu, eins og grein sé gerð fyrir í athugasemdum við 2. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum um sjúklingatryggingu. Um sé að ræða líkindareglu sem leiði til þess að bætur skuli greiða ef meiri líkur en minni eru á að tjón verði rakið til mistaka en það hugtak sé notað í víðtækari merkingu en almennt tíðkist í lögfræði. Stefnendur árétta hvað ábyrgðartryggingu varði að niðurstaða Landlæknis hafi verið sú að stefnda F hafi gerst sek um vanrækslu.

Málatilbúnaði af hálfu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., er mótmælt enda of mikil áhersla lögð á að meðferð við krabbameini á stigi IIA og IIB sé hin sama. Einnig sé horft fram hjá því að álitsgjafi félagsins treysti sér ekki til að fullyrða hvort krabbamein hinnar látnu hafi verið á stigi IB, IIA eða IIB í mars 2015 og að verulegur munur sé á fimm ára lífslíkum þar á milli.

Það að ekki sé hægt að slá því föstu að andlát hinnar látnu hafi verið að rekja til þess að greining sjúkdóms hennar hafi dregist frá mars til desember 2015 sé meðal annars afleiðing af því að engar ómskoðunarmyndir liggi fyrir og lýsingu á ómskoðun sé áfátt þar sem sjúkraskrá stefndu F sé ábótavant og lítið sem ekkert sé tekið á ákveðnum einkennum í sjúkraskrá. Stefnendur byggja á því að vegna þessa og hinnar ófullnægjandi skoðunar sé erfitt að slá því föstu hver stærð æxlisins hafi verið í mars 2015, hvort það hafi verið hrað eða hægvaxandi og þar af leiðandi á hvaða stigi það hafi verið. Öll þessi atriði hefði verið áríðandi að hafa upplýsingar um við mat á því hvort níu mánaða töf á greiningu hafi haft áhrif á endanlegt tjón. Stefnendur byggja jafnframt á því að skráning stefndu F í sjúkraskrá hafi ekki uppfyllt skilyrði II. kafla laga nr. 55/2009 um sjúkraskrá. Af öllu þessu virtu, og þeim sönnunarskorti sem fyrir liggi, verði stefndu að bera hallann við mat á því hvort tjón sé sannað og hvort skaðabótaskylda stefndu F sé til staðar, hvort heldur sem er á grundvelli laga nr. 111/2000 eða almennra reglna skaðabótaréttarins. Það hvíli þannig á stefndu að hnekkja því að andlát hinnar látnu hafi verið að rekja til þessara tafa og röngu greiningar eða hvaða áhrif þær hafi haft.

Fyrir utan ofangreint geri sakarlíkindaregla laga nr. 111/2000 það að verkum að ekki þarf að sanna svo yfir vafa sé hafið að andlát hinnar látnu hafi verið að rekja til tafa á greiningunni hvað sjúklingatryggingu varðar. Í ljósi hinna alvarlegu mistaka sem átt hafi sér stað, rúmri túlkun á mistökum og sakarlíkindareglu í sjúklingatryggingamálum verði stefnendur að fá að njóta vafans eins og úrskurðarnefnd í vátryggingamálum reki í úrskurði sínum sem stefnendur taka undir og byggja á. Stefndu verða að bera hallann af sönnunarskorti í ljósi þess mikla munar sem er á lífs og dánarlíkum eftir því hvort krabbamein greinist á stigi IB, IIA eða IIB og þess að óumdeilt er að hin látna lést vegna krabbameinsins.

Allir stefnendur hafa uppi miskabótakröfu á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en samkvæmt því ákvæði megi gera þeim sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur dauða annars manns að greiða maka þess látna eða börnum miskabætur. Stefnendur byggja á því að þau mistök sem stefnda F gerði við greiningu og ráðleggingar 12. mars 2015, þar á meðal að skoða ekki einkenni hinnar látnu nánar og kveða ekki á um eftirfylgni, hafi falið í sér stórfellt gáleysi og því sé til staðar réttur til miskabóta. Stefnendur hafi orðið fyrir mikilli andlegri röskun við andlát hinnar látnu, enda hafi stefnandi A staðið eftir sem ungur ekkill með fjögur móðurlaus börn á framfæri sínu. Andlát hennar hafi því haft afdrifarík áhrif á líf allra stefnenda.

Bæði aðalkröfu um bætur úr sjúklinga og ábyrgðartryggingu og vara og þrautavarakröfur um bætur eingöngu úr sjúklingatryggingu er beint að báðum stefndu þrátt fyrir ákvæði 7. gr. laga nr. 111/2000 um að fjárkrafa verði ekki gerð á hendur hinum skaðabótaskylda nema að því marki sem tjón hefur ekki fengist að fullu bætt samkvæmt 5. gr. laganna og þá einungis það sem upp á vantar. Þessi háttur sé hafður á að kröfu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., sem hafði hana uppi í krafti 3. mgr. 44. gr. vátryggingarsamningalaga nr. 30/2004 og greinar 12.3 í skilmálum sjúklingatryggingar hins stefnda félags. Verði komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að beina kröfu að stefndu F, jafnvel þótt skaðabótaskylda liggi fyrir, nema að því marki sem út af stendur er sjúklingatryggingu sleppir og þá fyrir því sem upp á vantar til að tjón sé að fullu bætt, liggur fjárhæð mismunarins fyrir í kröfugerð stefnenda sem fram kemur í töflu hér síðar. Slíkt kunni þá að leiða til þess að dæmd verði lægri fjárhæð úr hendi stefndu F en stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf.

Um ákvörðun bóta á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttarins og úr sjúklingatryggingu fer samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 hvað sjúklingatryggingu varðar. Stefnendur byggja á því að þeir hafi orðið fyrir beinu fjártjóni og miska. Krafa stefnenda um skaðabætur sundurliðast með eftirfarandi hætti:

Allir stefnendur krefjast bóta fyrir missi framfæranda á grundvelli 1. mgr. 12. gr., sbr. 13. og 14. gr., laga nr. 50/1993. Stefnandi A byggir kröfu sína á 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1993, en þar er kveðið á um að bætur til maka fyrir missi framfæranda skuli vera 30% af bótum sem ætla má að hinn látni hefði átt rétt á fyrir algera (100%) örorku, sbr. 5.8. gr. laganna, án frádráttar.

Lagt er til grundvallar við útreikning að varanleg örorka hinnar látnu hafi verið 100%. Hún var […] þegar hún lést 11. mars 2017. Stuðull samkvæmt 6. gr. laga nr. 50/1993 var því 11,733. Árslaun stefnanda þrjú síðustu almanaksár fyrir tjónsdag náði ekki lágmarkslaunum, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, og því beri að miða við þá fjárhæð sem þar komi fram. Viðmiðunarlaun hinnar látnu hefðu því verið 1.200.000 krónur uppreiknuð með lánskjaravísitölu 8.619/3.282 sem er 3.151.371 króna, eða námunduð að 3.151.500 krónum. Bætur til handa hinni látnu vegna varanlegrar 100% örorku hefðu því verið 3.151.500 krónur margfaldað með 11,733, samtals 36.976.549 krónur. Bætur til handa stefnanda A fyrir missi framfæranda nema 30% af þeirri fjárhæð og krafa hans vegna þessa liðar nemur því 11.092.965 krónum.

Um bætur til barna hinnar látnu vegna missis framfæranda fari samkvæmt 14. gr. laga nr. 50/1993 og skulu þær vera jafnháar heildarfjárhæð þeirra barnalífeyrisgreiðslna er barnið á rétt á eftir lögum um almannatryggingar frá því að tjón varð til 18 ára aldurs. Fjárhæð barnalífeyris nam 31.679 krónum er andlát G bar að höndum. Stefnandi B sem er fædd […] var rúmlega […] þegar hin látna lést. Krafa hennar um bætur fyrir missi framfæranda nemur […] samtals 1.678.987 krónum. Stefnandi C er fæddur […] og var því rúmlega […] þegar hin látna lést. Krafa hans fyrir missi framfæranda nemur barnalífeyri […] samtals 2.724.394 krónum. Stefnandi D er fæddur […] og var því rúmlega […] þegar hin látna lést. Krafa hans fyrir missi framfæranda nemur barnalífeyri […] samtals 4.023.233 krónum. Stefnandinn E er fædd […] og rúmlega […] þegar hin látna lést. Krafa hennar um bætur fyrir missi framfæranda nemur barnalífeyri […] samtals 4.910.245 krónum.

Allir stefnendur krefjast miskabóta að fjárhæð 3.000.000 króna hver þeirra, á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og áður gat.

Vátryggingarfjárhæð sjúklingatryggingar í hverju tjóni er takmörkuð, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000, en hún var þegar tjónsatvik átti sér stað 10.470.500 krónur. Samanlögð kröfugerð stefnenda er hærri en nemur þeirri fjárhæð. Vátryggingarfjárhæð ábyrgðartryggingar lækna er á hinn bóginn 283.800.000 krónur í hverju tjóni. Kröfugerð stefnenda rúmast innan hennar. Það er áréttað að komi einungis til þess að fallist verði á bótaskyldu úr sjúklingatryggingu en ekki ábyrgðartryggingu reynir á vara og þrautavarakröfur stefnenda. Í þeim felst að stefnendur fái bætur úr sjúklingatryggingu hlutfallslega miðað við hámark fjárhæðar tryggingarinnar og miðað við höfuðstól fjárkröfu hvers stefnanda. Stefnendur ráðstafa sakarefni málsins þannig hlutfallslega á milli sín eins og nánar er rakið í eftirfarandi töflu:

Aðal

Vara

Stefnandi

Missir framfæranda

Miskabætur

Samtals

Sjúklingatrygging

Mismunur

A

11.092.965

3.000.000

14.092.965

3.742.355

10.350.610

B

1.678.987

3.000.000

4.678.987

1.242.494

3.436.493

C

2.724.394

3.000.000

5.724.394

1.520.100

4.204.294

D

4.023.233

3.000.000

7.023.233

1.865.004

5.158.229

E

4.910.245

3.000.000

7.910.245

2.100.548

5.809.697

24.429.824

15.000.000

39.429.824

10.470.500

28.959.324

Í endanlegri kröfugerð sem lögð var fram í upphafi aðalmeðferðar bættu stefnendur við þrautavarakröfum hvað fjárkröfur snertir, sem taka mið af því að einungis verði greiddar bætur fyrir missi framfæranda úr sjúklingatryggingu en ekki miskabætur. Heildarfjárhæð kröfugerðarinnar afmarkast af 10.470.500 króna hámarki vátryggingarinnar en innbyrðis hlutfall kröfugerðar milli stefnanda breytist þar sem höfð var uppi sama fjárkrafa hvað miska snertir varðandi hvern og einn stefnanda þannig að þegar þeim fjárhæðum sleppir eykst hlutur þeirra stefnenda sem eiga hæstu kröfurnar um missi framfæranda. Nánar sundurliðast þrautvarakrafan þannig:

Stefnandi

Missir framfæranda

Sjúklingatrygging

Mismunur

A

11.092.965

4.754.389

6.338.576

B

1.678.987

719.605

959.382

C

2.724.394

1.167.662

1.556.732

D

4.023.233

1.724.337

2.298.896

E

4.910.245

2.104.506

2.805.739

24.429.824

10.470.500

13.959.324

Vaxtakröfur gera ráð fyrir að bætur úr sjúklingatryggingu greiðist fyrst upp í bætur vegna missis framfæranda.

Varakrafa stefnenda er um viðurkenningu skaðabótaskyldu stefndu F og greiðsluskyldu úr ábyrgðar og eða sjúklingatryggingu stefndu F hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Hún er sett fram ef fallist verður á bótaskyldu en ekki á tölulegan málatilbúnað stefnenda.

Um málskostnað er vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 og byggt á því að stefnendum sé skylt að halda uppi málskostnaðarkröfu þrátt fyrir að hafa gjafsókn í málinu, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Um vexti af kröfu vegna missis framfæranda er vísað til 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um vexti af miskabótum, samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 50/1993, fer samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um dráttarvexti vísast til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1993 og 4. mgr. 5. gr., 1. mgr. 6. gr. og 9. gr. laga nr. 38/2001 og byggt á því að ekki seinna en við þingfestingu málsins 31. janúar 2019 hafi nauðsynlegar upplýsingar legið fyrir og mánuður frá því tímamarki sé 28. febrúar 2019.

Málatilbúnaður stefndu

Stefndu gera athugasemdir við framsetningu krafna stefnenda sem áréttaðar voru við málflutning þrátt fyrir að stefnendur legðu fram breytta kröfugerð. Stefndu telja kröfugerðina ruglingslega og í ósamræmi við 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þannig sé ekki skýrt hvers sé krafist af hvorum stefndu um sig varðandi greiðsluskyldu og óljós aðgreining á milli forgangskrafna og ekki skýrt í hvaða forgangi einstakar kröfur skulu vera. Ágreiningurinn virðist þó afmarkaður við greiðsluskyldu úr tveimur tilteknum tryggingum og bótaskyldu á grundvelli þeirra. Stefndu hafa ekki uppi kröfu um frávísun vegna vanreifunar en leggja það í mat dómsins hvort tilefni sé til frávísunar án kröfu.

Stefndu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum stefnenda. Stefnda F sé tryggð samkvæmt báðum tryggingunum sem um ræði, lögbundinni sjúklingatryggingu og ábyrgðartryggingu lækna. Hvað sjúklingatrygginguna varðar komi bótaréttur úr tryggingunni eingöngu til álita ef sannað þyki að tjón hafi orðið við meðferð eða rannsókn sem falli undir bótaskyld tilvik laganna. Sönnunarbyrðin um slíkt hvíli á stefnendum sem og um orsakatengsl á milli atviks og meints tjóns og þá einnig um umfang tjónsins. Hvað ábyrgðartrygginguna varði grundvallist mögulegur réttur stefnenda til skaðabóta á sakarreglunni. Það þýði að sönnunarbyrðin um saknæma háttsemi, orsakatengsl sem og önnur atriði sem þurfi til að bótaréttur sé til staðar, hvíli óskipt á stefnendum.

Sýknukrafa stefndu byggir á því að stefnendur hafi ekki sannað að þeir eigi bótarétt samkvæmt lögum nr. 111/2000 og samkvæmt hinni almennu sakarreglu. Engin ástæða sé til að snúa sönnunarbyrðinni um sök við. Stefndu mótmæla því að það hvíli á þeim að hnekkja því að andlát G hafi verið að rekja til háttsemi stefndu F á þeim grunni að sönnunargögn skorti sökum ófullnægjandi sjúkraskrár og skorts á upplýsingum frá stefndu F. Að mati stefndu hafi enda þegar verið tekið tillit til sönnunarvandkvæða tjónþola í ákvæðum laga um sjúklingatryggingu. Að sama brunni beri um möguleika á að snúa sönnunarbyrði við hvað varðar mögulega bótaskyldu úr ábyrgðartryggingunni, hvorki standi heimild til slíks né grundvöllur.

Ósannað sé með öllu að stefnda F hafi á einhvern hátt sýnt af sér saknæma háttsemi þegar hún framkvæmdi skoðun á tjónþola, 12. mars 2015, sem veiti stefnendum rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu félagsins Æ hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Stefndu mótmæla því sem röngu að stefnda F hafi ekki staðið rétt að skoðuninni, bæði að því er varðar greiningu og eftirfylgni, og að þjónusta stefndu F hafi ekki samræmst ákvæðum 1. gr. laga nr. 40/2007 um heilbrigðisþjónustu og 3. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og skráningu í sjúkraskrá hafi verið áfátt.

Fyrir það fyrsta telja stefndu það rangt að saknæmi verði byggt á nefndum ákvæðum laga nr. 40/2007 og 74/1997, enda um að ræða almenn ákvæði sem veiti ekki leiðbeiningar um sakarmat auk þess sem stefnendur hafi ekkert lagt fram sem sé til þess fallið að sýna fram á að brotið hafi verið gegn tilvitnuðum lagaákvæðum. Þá eigi það ekki við rök að styðjast að sjúkraskrá hafi verið ábótavant. Sjúkraskráin hafi verið færð í samræmi við lög nr. 55/2007 um sjúkraskrár enda hafi allar viðeigandi upplýsingar verið fyrir hendi. Þá sé stefnendum ekki fært að vísa um meinta sök með almennum hætti til tiltekins kafla í lögum um sjúkraskrár heldur verði að tilgreina hvaða ákvæði nákvæmlega hafi verið brotin og þá með hvaða hætti. Slíkt liggi ekki fyrir og þar með sé ósannað að um einhverja saknæma háttsemi hafi verið að ræða að þessu leyti. Loks sé ljóst að skortur á skráningu í sjúkraskrá geti ekki hafa leitt til tjóns G. Þar skorti á skilyrði skaðabótaréttar um orsakatengsl.

Hvað varðar læknisskoðunina sjálfa verði við mat á henni að hafa í huga að læknisskoðunin hafi verið framkvæmd í kjölfar tilvísunar frá lækni á Ö. G hafi ekki verið sjúklingur stefndu F heldur hafi henni verið vísað til stefndu í því skyni að framkvæma skoðun á tilteknu atriði. Eðli máls samkvæmt hafi skoðunin tekið mið af þeim upplýsingum sem stefnda F hafi fengið í tengslum við tilvísunina sem hafi verið fyrirferð á fremri vör legháls, sem gæti verið æxli, auk upplýsinga um milliblæðingar undanfarið. Stefnda F hafi hins vegar ekki verið upplýst um einkenni G um verki í kvið, verki við samfarir eða brúnleita útferð.

Við skoðun hafi stefnda F fundið fyrirferð sem svaraði til þeirra upplýsinga sem hún hafi fengið. Taldi hún að um væri að ræða slímkirtil/blöðru (Nabothian Cyst) sem sé meinlaus og alveg ótengd krabbameini í leghálsi. Þá gerði hún sónarskoðun sem hafi verið eðlileg og hafi tekið fram við G að þessi fyrirferð sem hún hafi séð samrýmdist því að vera cysta á leghálsi. Síðan hafi stefnda tekið frumustrok frá leghálsi og sent í krabbameinsleit. Niðurstaðan sem fékkst úr því var að sýnið væri eðlilegt.

Í ljósi þessa byggja stefndu á því að skoðun stefndu F hafi verið fullnægjandi og í samræmi við eðlilegt og hefðbundið verklag, sér í lagi miðað við þær upplýsingar sem stefnda hafði fengið um G fyrir skoðunina.

Stefndu mótmæla því sem röngu að stefndu F hafi borið að taka vefjasýni úr G á þessum tímapunkti, enda hafi ekkert verið sem benti til þess á þeim tíma, að teknu tilliti til þeirra upplýsinga sem stefnda F þá hafði, að slíkt hafi verið nauðsynlegt. Stefndu vísa til þess að í læknisfræði þyki fjögurra vikna saga um slík óþægindi, sem G lýsti fyrir stefndu F, ekki gefa tilefni til að ætla að um krabbamein sé að ræða og að framkvæma beri fulla krabbameinsskoðun af því tilefni án nokkurra takmarkana. Við mat á því hvernig beri að haga læknisskoðun verði að miða við það sem hefðbundið sé og almennt viðurkennt.

Stefndu benda jafnframt á að ef stefndu F hefði borið að taka vefjasýni úr leghálsi af handahófi hefði verið með öllu óvíst að slíkt hefði leitt eitthvað frekara í ljós en frumustrokið og hin hefðbundna skoðun sem stefnda framkvæmdi. Þá telja stefndu rétt að halda því til haga að það sé með öllu óvíst hvort æxli það sem G greindist síðan með hafi þegar verið til staðar við komu hennar til stefndu F. Við athugun og greiningu á leghálskrabbameini sé almennt viðurkennt að fyrst sé framkvæmt frumustrok og ef það er eðlilegt þá sé ekki ástæða til þess að grípa til frekari aðgerða enda sé talið að treysta megi sýnum sem tekin séu frá leghálsi.

Í ljósi þess að frumusýnið sem stefnda F tók var eðlilegt hafi hún ekki haft ástæðu til þess að gera frekari kannanir enda taldi hún skýringu komna á þeirri fyrirferð sem fannst á leghálsinum. Þá sé algengt að konur sem leita til kvensjúkdómalækna þjáist af verkjum og milliblæðingum án þess að það sé á nokkurn hátt tengt mögulegu krabbameini. Þar að auki hafi sýnatökusaga G ekki gefið tilefni til neinna viðvarana um að á leghálsi væru forstigsbreytingar. Stefndu telja vert að nefna það sérstaklega að æxlið sem fannst á leghálsi G í desember 2015 hafi verið staðsett á neðri vör legháls. Það sé því ljóst að fyrirferð sú sem skoðun stefndu F laut að sé alfarið ótengd því æxli sem síðar fannst.

Þessu til stuðnings benda stefndu á að engin gögn staðfesti þá staðhæfingu stefnenda að læknisskoðunin sjálf hafi verið ófullnægjandi. Stefndu telja í því samhengi vert að árétta að ekki hvílir svo sterk ábyrgð á læknum almennt að við það eitt að sjúklingur með hvers konar heilsukvilla leitar til læknis virkist samstundis takmarkalaus hlutlæg ábyrgð hjá lækninum að finna, greina og bregðast við sjúkdómi auk annars sem kann að vera að heilsufari sjúklingsins.

Að því er varðar meintan skort á eftirfylgni byggja stefndu á því að ekki sé hægt að skoða ákvörðun stefndu F um að mæla ekki fyrir um sérstaka eftirfylgni sem aðskilið atriði heldur verði að skoða það í ljósi niðurstöðu læknisskoðunar hennar. Það segir sig sjálft að ekki er ástæða til að mæla fyrir um eftirfylgni ef ekkert bendir til einhvers óeðlilegs. Stefndu benda á það að sá læknir sem vísaði G til stefndu var látinn vita eftir skoðunina að ekkert athugavert hefði komið í ljós. Var stefnda í góðri trú um að skýring á þeirri fyrirferð sem var ástæða fyrir komu G hefði verið fundin og í ljósi eðlilegrar útkomu úr krabbameinsskoðun taldi hún enga ástæðu til frekari aðgerða eða eftirfylgni umfram það sem væri hjá lækni G á Ö.

Stefnda F mótmælir því sem röngu að hafa sagt við G „að ekkert alvarlegt væri að hjá henni og að hún þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur“. Það sé hins vegar rétt að stefnda F upplýsti G um að það fyrirbæri sem hún fann, það er cysta, væri meinlaust. Sem það og er. Það að stefnda F hafi upplýst um að cysta væri meinlaus felur ekki í sér að allt annað sé í lagi. Eðli máls samkvæmt verður að gera ákveðna kröfu til þeirra sem leita til læknis að fylgjast með einkennum sínum og leita þá aftur til læknis ef einkenni versna eða aukast. Hafa verður í huga að G leitaði ekki til læknis í níu mánuði eftir skoðun hjá Ö og stefndu F í mars 2015, þrátt fyrir aukin einkenni sem telja verður verulega langan tíma. Ekki er hægt að leggja þá skyldu á lækna og aðra heilbrigðisstarfsmenn að mæla alltaf fyrir um eftirfylgni og endurkomu óháð því hvort eitthvað sé sjáanlega að eða ekki, til þess eins að koma í veg fyrir að verða mögulega gerðir ábyrgir vegna síðar greindra sjúkdóma eða veikinda.

Með vísan til alls framangreinds mótmæla stefndu því sem röngu og ósönnuðu að um saknæma háttsemi hafi verið að ræða af hálfu stefndu F, bæði að því er varðar skoðunina sjálfa og eftirfylgni í kjölfar hennar. Skilyrði bótaskyldu séu því ekki uppfyllt.

Stefndu byggja sýknukröfu sína jafnframt á því að nauðsynleg orsakatengsl sem skilyrði bótaréttar séu ósönnuð. Til að bótaréttur sé til staðar verða að vera orsakatengsl á milli einhvers bótaskylds atviks og tjóns. Sönnunarbyrðin um það hvílir á stefnendum. Stefnendur verða að sanna að ætluð vanræksla stefndu F hafi valdið þeim því tjóni sem þeir kveðast hafa orðið fyrir, saknæma háttsemin þarf að hafa leitt til tjónsins.

Að því er varðar sjúklingatrygginguna þá sé það skilyrði greiðsluskyldu úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000 að tjón tengist rannsókn eða sjúkdómsmeðferð, sem felur það í sér að bætur greiðast ekki fyrir tjón eða afleiðingar sjúkdóms sem aðili þjáist af fyrir. Bætur eru einungis greiddar vegna tjóns sem komast hefði mátt hjá með því að haga rannsókn eða meðferð á annan hátt en gert var og þegar orsakatengsl eru milli tjóns og einhverra þeirra atvika sem talin eru í 1.4. tölulið 2. gr. laganna. Þá fela lögin líka í sér það skilyrði fyrir greiðslu bóta að meiri líkur en minni séu á því að sjúklingatryggingaratvik hafi valdið tjóninu.

Stefndu telja alfarið rangt og ósannað að rannsókn og meðferð hafi ekki verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði. Á slíkt reyni samkvæmt 1. tölulið. 2. gr. laga nr. 111/2000 en í skýringum með umræddu ákvæði í frumvarpi því er varð að lögum nr. 111/2000 segi að jafnan skuli meta hvort afstýra hefði mátt tjóni með ofangreindum hætti. Líta skuli til aðstæðna eins og þær voru þegar sjúklingur var til meðferðar. Matið skuli með öðrum orðum byggt á raunverulegum aðstæðum.

Í niðurstöðu álits J læknis, sem aðilar máls þessa öfluðu í sameiningu, komi meðal annars fram að telja verði líklegt að G hafi þegar verið komin með krabbamein í leghálsi þegar skoðun stefndu F fór fram og að einkennin bendi til þess að um framskriðinn sjúkdóm hafi verið að ræða, það er á stigi IIA eða IIB en að ómögulegt sé að segja til um á hvoru stiginu krabbameinið hafi verið. Í áliti landlæknis sé jafnframt komist að þeirri niðurstöðu að líklegt sé að æxli hafi verið til staðar þegar við skoðun. Dómkvaddur matsmaður komst einnig að þeirri niðurstöðu. Í áliti J, sem og niðurstöðu dómkvadds matsmanns, sé jafnframt tekið fram að ekki sé hægt að fullyrða með vissu hvort dráttur á greiningu hefði haft afgerandi áhrif á gang sjúkdómsins. Þá er komist að þeirri niðurstöðu að þó svo að krabbameinið hefði greinst í kjölfar skoðunar stefndu F, 12. mars 2015, þá sé ekki hægt að fullyrða að koma hefði mátt í veg fyrir andlát tjónþola. Þegar G greindist í desember 2015 var krabbameinið á stigi IIB. Í áliti J og mati dómkvadds matsmanns sé tekið fram að leghálskrabbamein á stigi II eða hærra, hvort sem það er IIA eða IIB, sé meðhöndlað með geislum og lyfjameðferð. Verði því að gera ráð fyrir að meðferðin hefði verið sú sama og ef G hefði greinst í mars 2015 og að ekki hafi verið í boði önnur meðferð en sú sem G fékk.

Stefndu byggja á því með vísan til ofanritaðs að ekki hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjón G óháð því hvort rannsókn eða eftirfylgni stefndu F hefði verið með öðrum hætti. Þannig er ekki bent á nein gögn sem sýna fram á það að greining 12. mars 2015 hefði leitt til þess að komast hefði mátt hjá tjóni. Ef gengið sé út frá því að G hafi verið með langt genginn sjúkdóm áður en hún fór í skoðun hjá stefndu F, verði stefnda F ekki látin bera ábyrgð á afleiðingum slíks sjúkdóms jafnvel þó að hún hafi ekki orðið hans vör við skoðun. Ósannað sé að önnur rannsókn eða frekari eftirfylgni hefði leitt til þess að koma hefði mátt í veg fyrir tjón. Þar af leiðandi séu skilyrði 1. töluliðar 1. mgr. 2. gr. laga nr. 111/2000 um greiðslu bóta ekki uppfyllt.

Orsakatengsl verða einnig að vera sönnuð á milli saknæmrar háttsemi og tjóns samkvæmt almennum skaðabótareglum sem er þannig skilyrði bótaréttar úr ábyrgðartryggingu Æ hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Það nægir ekki til sönnunar um orsakatengslin að þau séu hugsanlega til staðar heldur verði að liggja fyrir með nokkuð óyggjandi hætti að svo sé, í öllu falli að meiri líkur en minni séu á því að þau séu í raun fyrir hendi.

Stefndu vísa að auki til gildissviðs ábyrgðartryggingarinnar samkvæmt vátryggingarskilmála þar sem fram komi í grein 4.1 að vátryggingin bæti beint líkams eða munatjón sjúklings eða þriðja manns vegna skaðabótaábyrgðar vátryggðs, sem falli á hann samkvæmt íslenskum lögum vegna starfsemi sem nánar sé getið í vátryggingarskírteini. Tryggingin taki þannig ekki til bóta vegna missis framfæranda eða annars ætlaðs tjóns sem stefnendur telja leiða af andláti G. Stefnendur geti þar með ekki átt rétt til greiðslu úr tryggingunni.

Stefndu hafa uppi varakröfu um lækkun stefnukrafna. Grundvöllur þeirrar kröfu er að andlát G geti ekki með nokkru móti verið eingöngu að rekja til meintrar vanrækslu stefndu F. Í fyrirliggjandi álitum sérfræðilækna og dómkvadds matsmanns sé talið líklegast að G hafi verið með langt genginn sjúkdóm á þeim tímapunkti sem hún fór í skoðun hjá stefndu F, það er á stigi IIA eða IIB. Ef við það er miðað liggi fyrir að tjón G geti ekki að öllu leyti verið að rekja til meintra mistaka eða vanrækslu stefndu. Það sé enda hvergi staðfest að koma hefði mátt í veg fyrir tjón með fyrri greiningu auk þess sem möguleg meðferðarúrræði vegna krabbameins á báðum þessum stigum séu þau sömu. Því beri einungis að taka dómkröfur stefnenda til greina að litlum hluta.

Kröfu um miskabætur samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er jafnframt mótmælt. Í fyrsta lagi telja stefndu á skorta að gerð sé fullnægjandi grein fyrir aðild til varnar um kröfu stefnenda um miskabætur samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga sem sé vanreifunarannmarki sem komi til skoðunar dómara án kröfu en stefndu telja óljóst hvort kröfunni sé beint að stefndu báðum, öðrum þeirra eða þeim sameiginlega.

Þá benda stefndu á að hvergi í lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu sé kveðið á um heimild til greiðslu miskabóta. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna taki þau einvörðungu til líkamlegs og geðræns tjóns í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð, sbr. einnig grein 4.1 í vátryggingarskilmálum stefnda hjá Vátryggingafélagi Íslands hf. Lögin taki því ekki til greiðslu miskabóta til þeirra sem missa framfæranda við andlát sjúklings. Breytir þar engu þó að kveðið sé á um í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 að um ákvörðun bótafjárhæðar samkvæmt lögunum fari eftir skaðabótalögum enda á ákvæðið eingöngu við um útreikning bótafjárhæðar. Þegar af þeim sökum geta stefnendur ekki átt rétt til miskabóta á grundvelli sjúklingatryggingar.

Stefndu mótmæla því jafnframt alfarið sem röngu og ósönnuðu að stefnda F hafi valdið dauða G af ásetningi eða stórfelldu gáleysi líkt og áskilið er á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Stefndu byggja á því að stefnda F hafi ekki sýnt af sér saknæma háttsemi og enn síður stórfellt gáleysi, þegar hún skoðaði G 12. mars 2015.

Vísa stefndu til framangreindrar umfjöllunar um ætlað saknæmi verka stefndu F, þessu til stuðnings.

Allt að einu telja stefndu ljóst að jafnvel þótt komist væri að þeirri niðurstöðu að stefnda F hafi af einhverju leyti sýnt af sér saknæma háttsemi þá geti slíkt ekki talist svo ámælisvert að um stórfellt gáleysi hafi verið að ræða, sér í lagi í ljósi þess hve erfitt var að greina krabbameinið jafnvel níu mánuðum seinna. Af þeim sökum sé skilyrði 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga ekki uppfyllt auk þess sem miskabótakröfunni er mótmælt á þeim grundvelli að hún sé algerlega órökstudd.

Viðurkenningarkröfum stefnanda er mótmælt á grundvelli sömu röksemda og færðar hafa verið fram hér að framan. Vaxtakröfum stefnenda er einnig mótmælt. Stefndu telja engin efni til að reikna dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögu enda liggi þá fyrst fyrir hvort stefnendur eigi einhverja kröfu á hendur stefndu.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnda F aðilaskýrslu auk þess sem leidd voru fyrir dóm sem vitni, J, I og L.

Niðurstaða

Í máli þessu krefjast stefnendur, sem eru eiginmaður og fjögur börn G, bóta í samræmi við skaðabótalög fyrir missi framfæranda, sbr. 12. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandinn A, eiginmaður hinnar látnu, á grundvelli 13. gr. skaðabótalaga en fjögur börn hennar, stefnendurnir E, C, D og B á grundvelli 14. gr. laganna. Að auki krefjast þau öll miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Þessi grundvöllur kröfugerðar stefnenda er ljós og veldur engum vafa. Stefnendur hafa síðan sett fjárkröfur sínar fram með aðgreiningu eftir þeim bótagrundvelli sem þeir hafa talið skjóta stoðum undir þær kröfur. Þá fyrst og fremst þannig að hluta krafnanna er krafist úr lögboðinni sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. En þar sem heildarvátryggingarfjárhæð í hverju tjóni, samkvæmt þeirri tryggingu, er lægri en samanlögð bótafjárhæð stefnenda hafa þeir með málflutningsyfirlýsingu ráðstafað sakarefni málsins með þeim hætti, að því marki sem reyni á vátryggingarfjárhæð tryggingarinnar, að hún skiptist hlutfallslega á milli þeirra. Það sem út af stendur að þeirri tryggingarfjárhæð slepptri krefja stefnendur um á sakargrundvelli samkvæmt skaðabótarétti. Úr hendi stefndu F, sem tjónvalds, og úr hendi stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., sem ábyrgðartryggjanda hennar. Stefnendur hafa síðan sett fram fjárkröfur sem aðal vara og þrautavarakröfur á mismunandi grundvelli eftir því hvort fallist er á heildarkröfu þeirra þannig að bæði verði greiddar bætur á grundvelli sjúklingatryggingalaga og á grundvelli sakarábyrgðar eða hvort einvörðungu er fallist á bótaskyldu samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu og loks til þrautavara einungis bætur vegna missis framfæranda úr sjúklingatryggingu án miskabóta. Þótt kröfugerð stefnenda sé vissulega margbrotin þar sem þeir eru fimm og hafa hver uppi sínar sjálfstæðu kröfur, sem jafnframt skiptast með þrennum hætti í hverju tilviki, leikur ekki vafi á því hvers krafist er af hálfu hvers þeirra fyrir sig. Þá er enginn tölulegur ágreiningur með málsaðilum. Í þessu ljósi eru engin efni til að vísa málinu frá dómi vegna vanreifunar eins og stefndu hafa hreyft.

Deilt er í máli þessu um ábyrgð stefndu F á því að leghálskrabbameinsæxli G uppgötvaðist ekki fyrr en 17. desember 2015 í stað þess að það hefði uppgötvast við skoðun sem hún framkvæmdi 12. mars sama ár, eða í eftirfylgni á næstu vikum þar á eftir. Af hálfu stefnenda er á því byggt að stefndu beri bæði bótaábyrgð sökum þess að skoðun og rannsóknir stefndu F hafi verið ófullnægjandi greint sinn og sökum þess að hún hafi ekki fylgt skoðun sinni eftir þannig að frekari rannsóknir færu fram ef einkenni G myndu ekki lagast. Stefndu eru þessu ósammála. Bæði þar sem skoðunin hafi verið eðlileg og forsvaranleg miðað við tilefni og þar sem engri sök hafi verið til að dreifa því eftirfylgni hefði ekki átt að vera á hendi F þar sem hún hefði einungis tekið að sér rannsókn af afmörkuðu tilefni, fyrirferð á fremri vör legháls, sem reynst hafi meinlaus blaðra, svonefnd Nabothian Cyst.

Fyrir liggur upplýst í málinu að algengast er að leghálskrabbamein sé hægvaxta þannig að sjúkdómurinn á sér langoftast langan aðdraganda frá því að viðkomandi sjúklingur fær svokallaða HPVveirusýkingu, sem mun vera undanfari frumubreytinga sem er forstig krabbameinsins. Krabbameinið þróast svo áfram, ef ekki er gripið inn í, þannig að sjúkdómseinkenni versna og sjúkdómurinn fer af einu stigi til annars með minnkandi lífslíkum. Þeir sérfræðingar sem greindu krabbamein hinnar látnu í öndverðu, þeir sem rannsökuðu málsatvik af hálfu embættis Landlæknis, álitsgjafi á vegum stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., og dómkvaddur matsmaður eru á einu máli um að leghálskrabbamein hafi verið til staðar er G kom til rannsóknar til stefndu F, 12. mars 2015. Raunar tók dómkvaddur matsmaður svo djúpt í árinni að annað væri óhugsandi en að krabbameinið hafi þá verið til staðar. Þá hafa þeir lagt til grundvallar að þótt því verði ekki slegið föstu sé líklegast að sjúkdómurinn hafi verið kominn á stig II, annað hvort IIA eða IIB. Þegar útbreiðsla og umfang æxlisvaxtar var endanlega greint í janúar 2016, tíu mánuðum eftir skoðun stefndu F, var slegið föstu að sjúkdómurinn væri á stigi IIB og æxlið mælt 6,9 cm að stærð. Verður með vísan til þessa lagt til grundvallar að G hafi verið komin með krabbamein er hún kom til stefndu F 12. mars 2015.

Hvað ábyrgð á skoðun stefndu F á hinni látnu áhrærir, sem fram fór 12. mars 2015, er umdeilt hvort stefnda hafi átt að uppgötva krabbameinsæxli það sem fannst síðar á aftari vör legháls G. Eins er umdeilt hvort stefnda hafi gripið til fullnægjandi ráðstafana til að rannsaka hvað hafi valdið einkennum G er hún skoðaði hana en stefnda framkvæmdi bæði klíníska skoðun og skoðun með sónar. Niðurstaða stefndu var að fyrirferð sú sem G var með á fremri vör legháls, sem var tilefni skoðunarinnar, væri meinlaus blaðra. Auk þeirrar greiningar tók stefnda frumustrok og sendi til Krabbameinsfélagsins sem kom eðlilega út.

Fyrir liggur í málinu samskiptaseðill frá Ö, sem dagsettur er 11. mars 2015. Hann virðist vera ritaður í beinu samhengi við að læknir Ö var í símasambandi við stefndu F, þar sem beinlínis er vísað til þess af hálfu […]læknisins að hún hafi fengið tíma fyrir G hjá stefndu degi síðar. Stefnda bar um það fyrir dómi að hafa aldrei séð skjalið sem lagt var fram af hálfu stefndu. Í samskiptaseðli Ö er greint frá því að tilefni viðtals G við […]lækninn hafi verið kviðverkir og óþægindi frá kvenlíffærum sem hún hefði fundið fyrir í nokkrar vikur og ekki hefði orðið lát á þrátt fyrir sýklalyfjagjöf rúmum tveimur vikum fyrr. Hún hefði fundið fyrir verkjum við samfarir og fundist að einhverjar bólur væru á skapabörmum. Vegna sjúkdóms sem hún hafði áður fengið hefði henni verið ráðlagt að fara reglulega í krabbameinsskoðun sem hún hefði gert, síðast 2012. Hún var á blæðingum við skoðun en einnig fannst fyrirferð í stefnu kl. 11, það er ofarlega á fremri vör legháls, þegar leghálsinn var skoðaður. Fyrirferðin var óregluleg og eymsli við þreifingu. Ályktarorð læknisins voru að fyrirferðin væri mögulega tumor og G því vísað til stefndu. Þegar litið er til komuyfirlita sem stefnda ritaði 11. og 12. mars 2015, annars vegar í kjölfar samskipta við [lækninn á Ö] og hins vegar að skoðun lokinni, sýnist sem henni hafi verið ofangreind einkenni ljós óháð því álitaefni hvort hún hafi séð skjalið á sínum tíma. Stefnda bókar um að spurning sé um æxli og að krabbameinsskoðun liggi fyrir frá 2012 og að G hafi bæði miklar blæðingar og milliblæðingar og hafi verið með óþægindi um nokkurra mánaða skeið. Álitaefni um æxlið leysti stefnda þannig að um meinlausa blöðru væri að ræða, Nabothian Cyst, og tók frumustrok til krabbameinsskoðunar sem kom eðlilega út þar sem frumubreytingar sáust ekki en bólgubreytingar í sýninu taldi stefnda eðlilegar í ljósi þess að G hafði nýlokið sýklalyfjagjöf.

Í ljósi þessara fyrirliggjandi upplýsinga var talið af hálfu Landlæknis að gögn bentu til þess að skoðun stefndu hefði verið ófullnægjandi fyrst æxlið fannst ekki, en ómögulegt sé að staðfesta það og því verði ekki fullyrt að mistök hafi átt sér stað af hennar hálfu við skoðunina. Dómkvaddur matsmaður tók dýpra í árinni í þessum efnum og lét í ljós það álit að þar sem ekki vaknaði grunur um krabbamein við klíníska skoðun hefði verið eðlilegt fyrsta skref að taka frumusýni til krabbameinsskimunar líkt og stefnda gerði en ganga ekki lengra í rannsóknum að svo komnu. Skoðuninni hafi þannig verið eðlilega háttað og í samræmi við það sem vænta megi frá öllum kvensjúkdómalæknum.

Í ofangreindu ljósi hafa stefnendur hvorki fært sönnur á að stefnda F hafi gert sig seka um saknæma háttsemi svo skaðabótaábyrgð varði, við þá skoðun sem hún framkvæmdi á hinni látnu 12. mars 2015 né hafa þeir leitt líkur að því að skoðun hennar hafi ekki verið í samræmi við þekkingu og reynslu á sviði kvensjúkdómalækninga þannig að komast hefði mátt hjá tjóni. Ekki reynir þannig heldur á bótaábyrgð úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum nr. 111/2000 af þessum sökum.

Þegar hins vegar litið er til skorts á eftirfylgni af hálfu stefndu horfir öðru vísi við. Óháð ágreiningi um hvort stefndu hafi verið sendur samskiptaseðill Ö liggur fyrir að henni var kunnugt um flest ef ekki öll einkenni sem hrjáðu G. Stefnda bar um það fyrir dómi að hafa fengið upplýsingar bæði í símtali við […]lækninn en einnig í samtali sínu við G þar sem stefnda hafi fengið frá henni frásögn af einkennum hennar. G hefði kennt sér meins um þó nokkuð langt skeið og verið með óútskýrðar blæðingar, þar á meðal við samfarir. Að mati Landlæknis, álitsgjafa stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf. og dómkvadds matsmanns gaf stefnda einkennum hinnar látnu ekki nægjanlegan gaum en blaðra á leghálsi, N-x-x C-x-x, skýrði þau ekki. Stefnda bar um það fyrir dómi að hún hefði frætt G á því að nefnd blaðra væri meinlaus og ótengd krabbameini en mundi ekki til þess að hafa veitt henni leiðbeiningar eða ráðgjöf varðandi önnur einkenni sem henni var kunnugt um að þjáðu hana.

Að mati Landlæknis hefðu þessi einkenni kallað á eftirlit og frekari viðbrögð innan fárra vikna og komst hann að þeirri niðurstöðu að það teldist vanræksla og utan góðrar læknisfræði að láta slíkt undir höfuð leggjast. Dómkvaddur matsmaður gerði athugasemd við færslu stefndu í sjúkraskrá þar sem það sé hluti af eðlilegri kvenskoðun að spyrja um tíðablæðingar, blæðingaróreglu og kviðverki sem brýnt sé að færa til bókar ef til staðar eru. Þá var og tekið fram að það væri alltaf ástæða til að árétta við sjúkling að fylgja þurfi þrálátum langvinnum einkennum eftir, eins og voru í þessu tilviki, sem hefði svo kallað á frekari rannsóknir og sýnatökur. Það að gera það ekki voru talin óeðlileg vinnubrögð.

Kveðið er afdráttarlaust á um í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 74/1997, um réttindi sjúklinga, að sjúklingar eigi rétt á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ er á að veita. Þá er kveðið á um faglegar kröfur og ábyrgð heilbrigðisstarfsmanna í 13. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn, sem eiga meðal annarra við um lækna, sbr. 3. gr. laganna. Í 1. mgr. 13. gr. er kveðið á um skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að sýna sjúklingi virðingu og sinna störfum sínum af árvekni og trúmennsku og í samræmi við faglegar kröfur sem gerðar eru á hverjum tíma. Í 4. mgr. sömu greinar er kveðið á um ábyrgð heilbrigðisstarfmanns á greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita og loks í 5. mgr. kveðið á um skyldu heilbrigðisstarfsmanns til að virða faglegar takmarkanir sínar og leita eftir aðstoð eða vísa sjúklingi til annars heilbrigðisstarfsmanns eftir því sem nauðsynlegt og mögulegt er, svo sem ef hann telur sig ekki geta veitt honum viðeigandi heilbrigðisþjónustu.

Í ljósi afstöðu embættis Landslæknis, sem og niðurstöðu dómkvadds matsmanns sem samrýmast tilvitnuðum lagaákvæðum, leikur enginn vafi á því að þegar búið var að vísa hinni látnu til stefndu, sem sérfræðings í kvensjúkdómum, samanber 5. mgr. 13. gr., bar stefnda ábyrgð á að sinna henni til samræmis við 3. og 4. mgr. 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn. G var þar með orðin sjúklingur stefndu í skilningi laga. Sú ábyrgð sem af því leiddi laut ekki einungis að því að leysa úr grunsemdum um hvort æxli væri til staðar, enda lá fyrir að þótt það álitaefni hefði verið sérstaklega tilgreint sem ástæða fyrir tilvísun, hefði G ýmis einkenni sem ekki yrðu skýrð með því að hún hefði blöðru á leghálsinum, svonefnda Nabothian Cyst, sem stefnda greindi.

Skylda stefndu í þessum efnum er ótvíræð og henni því ekki unnt að bera fyrir sig að hennar eina hlutverk hafi verið að leysa úr því hvort fyrirferðin á fremri vör leghálsins hafi verið æxli eða ekki. Þar sem fyrir liggur að stefnda aðhafðist ekkert til að fylgja hinni látnu eftir og lét henni enga ráðgjöf í té, liggur fyrir vanræksla af hálfu stefndu sem að öðrum skilyrðum uppfylltum felur í sér saknæma háttsemi að skaðabótarétti. Það að fylgja á engan hátt eftir sjúklingi sem var með óútskýrð einkenni eins og hin látna var með, sem öll eru þekkt einkenni krabbameins í leghálsi, þótt þau vissulega geti átt sér aðra skýringu, fól í sér aukna hættu á að viðurhlutamikið tjón hlytist af þessu athafnaleysi. Þetta mátti stefndu vera ljóst í ljósi sérfræðiþekkingar sinnar en það að veita G ráðgjöf um eftirfylgni var að auki útlátalítið af hálfu stefndu, sérstaklega í ljósi þeirrar hættu sem skapast gat ef það var látið undir höfuð leggjast.

Þegar síðan lagt er mat á hvaða afleiðingar ofangreind vanræksla hafði í för með sér og hvort orsakasamband er milli hennar og andláts G, kemur til skoðunar hver þróun krabbameinsæxlisins hefði verið. Dómkvaddur matsmaður sló því föstu ekki væri unnt að framkvæma skurðaðgerð til að fjarlægja æxli vegna leghálskrabbameins sem er stærra en 4 cm, sérstaklega ef það hefur leitt til frekari einkenna, breiðst út í eitla í líkamanum eða bandvef beggja vegna æxlisins eins og var í þessu tilviki. Fyrir liggur að æxlið var 6,9 cm að stærð í ársbyrjun 2016 og því ekki unnt að fjarlægja það með skurðaðgerð en eðli máls samkvæmt liggja engar upplýsingar fyrir um stærð þess í mars 2015. Þá liggur fyrir að ekkert var aðhafst í kjölfar skoðunar stefndu 12. mars 2015, allt þar til hafist var handa við frekari rannsóknir í desember 2015, sem leiddi til þess að krabbameinsæxlið fannst 17. desember sama ár, rúmum níu mánuðum eftir skoðun stefndu F.

Þótt því verði ekki slegið föstu, frekar en á hvaða stigi krabbameinið var 12. mars 2019; stigi IB1, IIA2 eða IIB, má leiða að því líkum að líklegra hafi verið að unnt væri að beita árangursríkari læknismeðferð, sem hefði aukið lífslíkur hinnar látnu þessum mánuðum fyrr heldur en raunin varð. Fyrir liggur, eins og fram kemur í matsgerð dómkvadds matsmanns, að leghálskrabbamein á fyrrnefndum stigum öllum eru læknanleg en læknanleikinn ræðst ekki af læknismeðferðinni, skurðaðgerð eða geislameðferð, heldur því hversu langt sjúkdómurinn er genginn og hve vel tekst til við lækningu. Lífslíkur krabbameinssjúklings minnka eftir því sem krabbameinið vex en ráðast ekki af læknisaðferðinni sem slíkri, öndvert því sem stefndu virðast byggja á. Fram kemur í matsgerð að 90% sjúklinga með krabbamein á stigi IB1 eru á lífi fimm árum síðar, en lífslíkur þeirra sem greinast með krabbamein á stigi IIB eru 60% ef æxli er orðið stærra en 4 cm. Vert er þó að hafa hugfast að um meðaltöl er að ræða og þróun sjúkdóma getur verið mjög einstaklingsbundin og vaxtarhraði einstakra sjúkdómstilfella getur verið mjög langt frá meðaltalinu.

Því verður hvorki slegið föstu á hvaða stigi leghálskrabbamein G var er skoðun stefndu fór fram 12. mars 2015, enda fannst það ekki við skoðunina, né að betur hefði tekist til við lækningu ef eftirfylgni á hennar vegum hefði verið fullnægjandi. Í ljósi þess hins vegar hve skortir á fullnægjandi eftirfylgd stefndu F á hinni látnu verður sönnunarbyrði um að slík viðbrögð hefðu í engu aukið lífslíkur hinnar látnu lögð á stefndu þannig að bótaábyrgð samkvæmt 2. gr. laga nr. 111/2000 telst vera fyrir hendi. Í ljósi saknæmi háttsemi stefndu hvílir það einnig á stefndu að hnekkja því að andlát G verði ekki rakið til mistakanna heldur hefði borið að allt að einu. Með öðrum orðum að orsakasambandi sé ekki til að dreifa. Þar sem sú sönnun hefur ekki tekist bera stefndu ábyrgð á tjóni stefnenda sem leiðir af missi framfæranda og sett er fram í samræmi við 12., 13. og 14. gr. laga nr. 50/1993 en tölulegum ágreiningi er ekki til að dreifa.

Stefndu hafa uppi kröfu um lækkun bóta fyrir missi framfæranda á þeirri forsendu að tjón stefnenda verði ekki einvörðungu rakið til mistaka stefndu F þar sem sjúkdómur G hafi verið á svo alvarlegu stigi. Ekki verður séð að forsendur séu til að lækka bætur til stefnenda á þessari forsendu enda hafa ekki verið færðar sönnur á það af hálfu stefndu að G hefði látist allt að einu, meðal annars með hliðsjón af því áliti dómkvadds matsmanns sem áréttaði fyrir dómi að sjúkdómur hennar hefði verið á læknanlegu stigi er hann greindist.

Þá verður að telja það fela í sér stórfellt gáleysi af hálfu stefndu F að líta svo á að í tilvísun Ö fælist einungis rannsóknarbeiðni sem hefði verið afmörkuð við að rannsaka fyrirferð á fremri vör legháls. Að verki stefndu hefði verið lokið þegar hún var búin að leggja klínískt mat á að um meinlausa blöðru væri að ræða á leghálsinum, Nabothian Cyst, og hefði komið þeim upplýsingum á framfæri við hina látnu og Ö. Annarra væri að bera ábyrgð á því hvernig til tækist með önnur þau einkenni sem stefndu var kunnugt um að G hafði. Stefnda bar að auki um það fyrir dómi að hún hefði tekið frumustrok, sem hún sendi til Krabbameinsfélagsins í skimun, fyrst og fremst af því að það var kominn tími á slíka skimun í tilviki G, en hún hefði þó óskað flýtisvars þar sem tilvísunin hefði lotið að gruni um tumor. Í ljósi þessa verður því slegið föstu að skilyrðum 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til greiðslu miskabóta sé fullnægt.

Stefnendur krefjast skaðabóta á grundvelli skaðabótaréttar sem og á grundvelli lögboðinnar sjúklingatryggingar samkvæmt lögum nr. 111/2000, og ábyrgðartryggingar lækna. Slík framsetning er stefnendum heimil enda sætir réttur þeirra til málshöfðunar á hendur stefndu engum takmörkunum vegna ákvæða laga nr. 111/2000, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 747/2014 frá 10. desember 2014. Að auki hefur stefnda F ekki borið fyrir sig ákvæði 7. gr. laga nr. 111/2000 til þess að takmarka greiðsluskyldu sína, þrátt fyrir afdráttarlausa heimild til þess í því ákvæði. Stefndu F er þetta frjálst en af þeim sökum kemur ekki til skoðunar að lækka þær bætur sem dæmdar verða gagnvart henni á þeim grunni.

Bæði stefndu hafa uppi sýknukröfu þess efnis að stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., verði sýknað að því marki sem fjárhæð dæmdra bóta til stefnenda fyrir missi framfæranda kunni að verða umfram hámarksbótafjárhæð sjúklingatryggingar. Byggir sýknukrafan á því að bætur fyrir missi framfæranda njóti ekki vátryggingarverndar samkvæmt ábyrgðartryggingu lækna sem keypt var, stefndu F til hagsbóta og er í þeim efnum vísað til greinar 4.1 í skilmála ábyrgðartryggingarinnar. Sambærileg málsástæða er á hinn bóginn ekki höfð uppi hvað kröfu um miskabætur áhrærir.

Óumdeilt er að í gildi er ábyrgðartrygging hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., vegna starfa stefndu F sem kvensjúkdómalæknis. Því hefur hér fyrr verið slegið föstu að stefnendur hafi orðið fyrir skaðabótaskyldu tjóni vegna missis framfæranda. Fyrir liggur að slíkt tjón er bótaskylt á grundvelli skaðabótaréttar eins og ítrekað hefur verið slegið föstu af dómstólum, samanber dóma Hæstaréttar Íslands í máli nr. 347/2016 sem kveðinn var upp 25. janúar 2018 og í máli nr. 665/2010 sem var kveðinn upp 13. október 2011, sem nefndir eru í dæmaskyni. Í vátryggingarskilmála stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., vegna ábyrgðartryggingar lækna, er ítrekað fjallað um tjón þriðja manns. Þess er til dæmis getið að skaðabótakrafa teljist meðal annars geta stofnast þegar vátryggðum, stefndu F í þessu tilviki, verði fyrst kunnugt um að sjúklingur hans eða þriðji maður hafi orðið fyrir tjóni. Að sama brunni ber hvað varðar það tjón sem vátryggingunni er ætlað að bæta, sem er beint líkams og munatjón sjúklings eða þriðja manns, og vátryggði ber skaðabótaábyrgð á samkvæmt íslenskum lögum. Vart orkar tvímælis að tjón stefnenda, sem þriðja manns í skilningi skilmála vátryggingarinnar, vegna missis framfæranda, er bein afleiðing af líkamstjóni hinnar látnu sem felst í andláti hennar. Tjónið fellur þannig undir þá hagsmuni sem vátryggingin bætir samkvæmt ákvæðum skilmálans. Það áréttast að sú túlkun á skilmála ábyrgðartryggingarinnar, sem stefndu hafa byggt á, er í ósamræmi við þá túlkun sem eðlilegast er að leggja í orðalag skilmálans, þegar horft er til markmiðs tryggingarinnar. Auk þess að stríða gegn tilgangi vátryggingarinnar er túlkunin í brýnu ósamræmi við hagsmuni stefndu F sem stæði ella ótryggð vegna þess hluta tjóns stefnenda fyrir missi framfæranda sem ekki fengist bætt úr sjúklingatryggingu. Að öllu framansögðu virtu verður ekki fallist á sýknukröfu stefndu hvað varðar greiðsluskyldu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., úr ábyrgðartryggingu lækna vegna krafna stefnenda um bætur fyrir missi framfæranda.

Í ljósi ofangreindrar niðurstöðu verða bæði stefndu dæmd til greiðslu bóta til stefnenda fyrir missi framfæranda eins og þeirra er krafist af hálfu stefnenda enda engum tölulegum ágreiningi til að dreifa um fjárhæð þeirra bóta sem reiknaðar eru út á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. og 14. gr. laganna, sbr. 15. gr.

Þar sem því hefur verið slegið föstu að um saknæmt tjón sé að ræða sem bæði stefndu bera ábyrgð á og fyrir liggur að stefnda F ber ekki fyrir sig 7. gr. sjúklingatryggingalaga, til að takmarka greiðsluskyldu sína, gerist ekki þörf á að leysa úr því hvort og þá hvernig dæmdar bætur vegna missis framfæranda skiptast milli ábyrgðartryggingar og sjúklingatryggingar. Ábyrgð beggja stefndu á heildartjóninu er sú sama.

Hvað kröfu stefnenda um miskabætur á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga snertir hefur þegar verið komist að þeirri niðurstöðu að sök stefndu F hafi falist í stórfelldu gáleysi þannig að skilyrðum lagaákvæðisins er fullnægt. Þá orkar ekki tvímælis að kröfum stefnenda um bætur vegna miska er beint að báðum stefndu þannig að engri vanreifun er til að dreifa í þeim efnum eða um grundvöll kröfugerðar stefnenda.

Fyrir liggur að í ljósi málsatvika orkar vart tvímælis að fráfall G hefur haft afdrifaríkar afleiðingar í för með sér fyrir stefnendur sem voru nánasta fjölskylda hennar, eiginmaður og fjögur börn […]. Þar sem því hefur verið slegið föstu að stefnda F hafi með stórfelldu gáleysi gert mistök sem leiddu til andláts G verður stefndu gert að greiða stefnendum miskabætur og eru þær ákveðnar 2.200.000 krónur til hvers stefnanda fyrir sig. Í ljósi greiðsluskyldu beggja stefndu á miskabótum á grundvelli sakarábyrgðar gerist ekki þörf á að leysa úr málsástæðu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., þess efnis að miskabætur falli ekki undir bótaskyldu samkvæmt sjúklingatryggingu.

Með vísan til alls ofanritaðs verður hverjum stefnanda fyrir sig dæmdar svofelldar skaðabætur: A 11.092.965 krónur fyrir missi framfæranda og 2.200.000 krónur vegna miska, samtals 13.292.965 krónur. B 1.678.987 krónur fyrir missi framfæranda og 2.200.000 krónur vegna miska, samtals 3.878.987 krónur. C 2.724.394 krónur vegna missis framfæranda og 2.200.000 krónur vegna miska, samtals 4.924.394 krónur. D 4.023.233 krónur vegna missis framfæranda og 2.200.000 krónur vegna miska, samtals 6.223.233 krónur. E 4.910.245 krónur vegna missis framfæranda og 2.200.000 krónur vegna miska, samtals 7.110.245 krónur.

Stefnendur njóta gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 27. nóvember 2018. Allur gjafsóknarkostnaður þeirra greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991. Þar með talin er þóknun lögmanns þeirra, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef, sem er hæfilega ákveðin 2.600.000 krónur. Eftir úrslitum málsins og með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 4. mgr. 128. gr. sömu laga, skulu stefndu greiða 2.600.000 krónur í málskostnað er renni í ríkissjóð.

Fallist er á kröfur stefnenda um vexti sem eiga sér fullnægjandi lagastoð. Stefnendur hafa krafist vaxta, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá því tjón átti sér stað við andlát G 11. mars 2017 allt þar til mánuði eftir þingfestingu máls þessa 28. febrúar 2019, af bótum fyrir missi framfæranda en með vísan til 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu af bótum vegna miska á sama tímabili. Dráttarvaxta er síðan krafist frá 28. febrúar 2019 til greiðsludags.

E-kvk-nf D-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnenda og S-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður fyrir stefndu.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari og dómsformaður kveður upp þennan dóm ásamt Á-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdómara og O-kk-þgf I-kk-þgf, fæðinga og kvensjúkdómalækni.

Dómsorð:

Stefndu, F og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnendum eftirfarandi fjárhæðir:

A 13.292.965 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 11.092.965 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 13.292.965 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

B 3.878.987 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.678.987 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 3.878.987 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

C 4.924.394 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 2.724.394 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.924.394 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

D 6.223.233 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.023.233 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 6.223.233 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

E 7.110.245 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.910.245 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 7.110.245 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði 2.600.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnenda, þar með talin þóknun lögmanns þeirra, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef, 2.600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

B-kk-nf L. B-kk-nf

Á-kk-nf H-kk-nf

O-kk-nf I-kk-nf

B 3.878.987 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.678.987 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 3.878.987 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

C 4.924.394 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 2.724.394 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.924.394 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

D 6.223.233 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.023.233 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 6.223.233 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

E 7.110.245 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 4.910.245 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 og með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.200.000 krónum frá 11. mars 2017 til 28. febrúar 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 7.110.245 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði 2.600.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnenda, þar með talin þóknun lögmanns þeirra, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef, 2.600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

B-kk-nf L. B-kk-nf

Á-kk-nf H-kk-nf

O-kk-nf I-kk-nf