E-9047/2009

Mál þetta, sem höfðað var 14. ágúst 2009, var dómtekið 18. febrúar sl.

Stefnandi er G-kk-nf J-kk-nf, kt. 131040-3429, Æsufelli 6, Reykjavík. Stefndi er Austurleið SBS hf., kt. 430169-7509, Vatnsmýrarvegi 10, Reykjavík,

nú Kynnisferðir ehf., Vesturvör 34, Kópavogi.

Réttargæslustefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., kt. 690689-2009, Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi gerir aðallega þá kröfu að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda 3.337.348 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 24.10.2002 til 24.08.2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. greinar laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Að teknu tilliti til innborgunar að fjárhæð 421.372 kr. þann 10. ágúst 2009. Þá er gerð krafa um greiðslu málskostnaðar að skaðlausu.

Stefndi, Kynnisferðir ehf. (áður Austurleið SBS hf.), gerir aðallega þá dómkröfu að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara er krafist lækkunar.

Í aðalkröfu er gerð krafa um málskostnað að mati dómsins að við bættum virðisaukaskatti en í varakröfu er þess krafist að málskostnaður verði felldur niður.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og hann gerir engar kröfur í málinu.

I

Stefnandi, sem starfaði sem bifreiðastjóri hjá Austurleið SBS hf., slasaðist þann 24. október 2002, þegar hann vann við að taka gírkassa úr fólksflutningabifreið í eigu félagsins á verkstæði þess að Austurvegi 33, Selfossi. Hafði framkvæmdastjóri félagsins ákveðið að gert yrði við bifreiðina á verkstæðinu.

Í tilkynningu um slysið til Vinnueftirlits ríkisins, dags. 30. október 2002, er tildrögum slyssins þannig lýst: „Hífa á gírkassa upp úr gryfju. G-kk-nf stendur í gryfju og bindur bandi um gírkassa og biður aðstoðarmann að hífa sem og er gert. Rennur gírkassinn þá til í böndum. G-kk-nf grípur um kassann og verður við það á milli kassans og handriðs í gryfju.“

Fulltrúi Vinnueftirlits ríkisins kom á slysstað um kl. 15:00 á slysdag. Í skýrslunni kemur fram að sjónarvottar að slysinu hafi verið þeir G-kk-nf H. B-kk-nf og K-kk-nf M-kk-nf. Síðan segir m.a. eftirfarandi um slysið: „Tildrög slyssins voru þau að hinn slasaði var að vinna við að taka gírkassa frá vél úr rútu. Hífa átti gírkassann uppúr viðgerðargryfju og uppá gólf. Við verkið var notaður rafmagnsknúinn hlaupaköttur. Kaðall var bundinn utan um gírkassann og hengdur á krók á lyftibúnaðinum. Þegar verið var að hífa gírkassann uppúr gryfjunnni rann kaðallinn til á króknum. Við það steyptist gírkassinn niður að framan og kaðallinn losnaði frá gírkassanum að aftan. Í gryfjunni er vinnupallur og stóð hinn slasaði í tröppum hans fyrir framan gírkassann þegar gírkassinn fell niður. Hægri hönd hins slasaða varð á milli gírkassans og handriðs með þeim afleiðingum að langatöng og baugfingur brotnuðu og aðrir fingur og handleggur sködduðust.“

Í skýrslu lögreglunnar í Árnessýslu segir svo um slysið: „Við fóru á staðinn og hittum þá K-kk-þf og G-kk-þf en þeir höfðu verið að vinna með G-kk-þgf er slysið varð. Að sögn þeirra höfðu þeir verið að hífa gírkassa uppúr viðgerðargryfju á verkstæðinu framan við rútubifreið. Við verkið var notaður hlaupaköttur rafmagnsknúinn. Band utanum kassann sem hlaupakötturinn var bundinn í. En er híft var myndaðist falskur slaki á bandinu og við það rann kassinn af stað á G-kk-þf sem stóð í stiga framan við kassann. Við það skall kassinn á honum og hægri hendi hans varð á milli við stigahandrið.“

Þann 12. október 2006 var tekin vitnaskýrsla af E-kk-þgf G-kk-þgf hjá Sýslumanninum á Selfossi. Í skýrslunnir segir: „Ö-kk-nf greinir frá því að á þessu umrædda tímabili hafi hann verið starfsmaður á verkstæði Austurleiðar SBS á Selfossi. Þegar þetta slys átti sér stað var Ö-kk-nf staddur í kjallara nánar tiltekið í svokallaðri mótorkompu. Einhverjir voru á verkstæðinu sem er hæðin fyrir ofan kjallarann. G-kk-nf var í stiga sem er af kjallaragólfinu upp á vinnupall sem er eftir endilangri smurgryfjunni. Ö-kk-nf kvaðst ekki hafa séð til G-kk-ef þaðan sem hann stóð en það hafi verið stutt á milli þeirra. Allt í einu heyrði Ö-kk-nf skruðninga og er hann leit til G-kk-ef sá hann G-kk-þf þar sem hann lá á kjallaragólfinu og gírkassa sem verið var að hífa upp úr gryfjunni, í stiganum. Ö-kk-nf kvaðst hafa farið strax til G-kk-ef sem var í hálfgerðu losti og með mikla áverka á hægri hendi. Að sögn A-kk-ef kvað hann gírkassann hafa með einhverjum hætti losnað í hífingunni og fallið utan í handriðið og hendi G-kk-ef klemmst á milli. Ö-kk-nf kvaðst hafa komið G-kk-þgf fyrst til hjálpar en það hafi ekkert farið þeirra á milli með hvaða hætti slysið varð. Ö-kk-nf sagði að hann og hinir vinnufélagarnir hefðu hlúð að G-kk-þgf og Ö-kk-nf sagðist hafa ekið G-kk-þgf á heilsugæslustöðina á Selfossi þar sem læknir tók á móti G-kk-þgf. Aðspurður kvaðst Ö-kk-nf ekki hafa heyrt að nokkur hafi kallað að það ætti að hífa. Hann kvaðst hafa verið það nærri að ef G-kk-nf hefði kallað hefði hann örugglega heyrt það. Þá kveðst Ö-kk-nf hafa ekið G-kk-þgf til læknis en ekki verkstjóri.“

Ekki var tekin skýrsla af stefnanda vegna slyssins, hvorki af lögreglu né Vinnueftirliti ríkisins, en tilkynning til Vinnueftirlitsins er undirrituð af verkstjóra.

Stefnandi kveður slysið hafa orðið af þeirri ástæðu að híft hafi verið í gírkassann, án þess að hann hafi gefið merki um að slíkt mætti gera, er hann hafi enn verið að festa böndin utan um gírkassann, þ.e. átt eftir að setja ákveðið öryggi á bandið öðru megin á gírkassann áður en hífa skyldi. Stefnandi kveður G-kk-þf H. B-kk-þf hafa stjórnað hífingunni, sennilega eftir bendingu frá K-kk-þgf M-kk-þgf.

Stefnandi kveður ekki hafi sést frá kranamanni þeim er hífði til stefnanda ofan í gryfjunni og stefnandi hafi aldrei gefið merki um að það mætti hífa, enda hafi hann ekki verið búinn að ganga frá böndunum utan á gírkassann, er híft var, en það hefði K-kk-nf átt að sjá, hafi hann gefið merki um að hífa skyldi.

Ö-kk-nf, starfsmaður á verkstæðinu, hafi ekið stefnanda til læknis, þar sem komið hafi í ljós að hann hafði fengið verulega áverka á hægri hendi.

Eftir slysið leitaði stefnandi til S-kk-ef S-kk-ef hrl. Stefnandi kveður erfitt hafa verið að ná í lögmanninn og er komið hafi verið fram á árið 2009 hafi hann leitað til annars lögmanns, sem haldið hafi áfram að afla gagna í málinu.

Þann 13. júní 2003 sendi réttargæslustefndi lögmanninum þau gögn sem félagið hafði þá undir höndum um slysið.

Með matsgerð, dags. 21. apríl 2004, mat G-kk-nf B-kk-nf, að ósk Sjóvár Almennra tryggingar hf., afleiðingar slyssins frá 2002 en stefnandi var með slysatryggingu hjá félaginu. Niðurstaða þess mats var sú að tímabundin læknisfræðileg örorka stefnanda væri 100% frá slysdegi til 15. febrúar 2003 og 50% frá þeim degi til 15. mars sama ár. Varanleg læknisfræðileg örorka samkvæmt miskatöflu Örorkunefndar var metin 25%.

Í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 18. október 2006, segir eftirfarandi: „Meðfylgjandi er lögregluskýrsla frá lögreglunni á Selfossi vegan vinnuslyss sem G-kk-nf varð fyrir þann 24. október. Í framhaldi af henni óska ég eftir að félagið taki afstöðu til ábyrgðartryggingar vegan slyssins. Vænti þess að fá svör þar að lútandi svo og hvort ekki sé tímabært að G-kk-nf fari í mat tveggja matsmanna. G-kk-nf er jafnframt með slysatryggingu hjá félaginu.“

Með bréfi 28. mars 2007 hafnaði réttargæslustefndi skaðabótaábyrgð Austurleiðar SBS hf.

Í vottorði M-kk-ef P-kk-ef H-kk-ef læknis, dags. 26. maí 2009, kemur fram að vottorðið sé skrifað samkvæmt beiðni lögmanns stefnanda, dags. 12. apríl 2009.

Í örorkumatsgerð G-kk-ef B-kk-ef læknis, dags. 14. júlí 2009, sem framkvæmd var fyrir Sjúkratryggingar Íslands, er komist að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnanda vegan slyssins, metin á grundvelli miskatöflu Örorkunefndar, sé 25%. Í kjölfarið, þ.e. 10. ágúst 2009, fékk stefnandi greiddar kr. 421.372 í örorkubætur frá Sjúkratryggingum Íslands.

Í vottorði S-kk-ef D-kk-ef læknis, dags. 30. júní 2009, kemur fram að vottorðið sé skrifað að beiðni lögmanns stefnanda en ekki kemur fram hvenær beiðnin er dagsett. Í vottorðinu kemur ekki fram á hvaða gögnum S-kk-nf byggir vottorðið né heldur er þar á það minnst hvort hann hafi eitthvað frekar komið að læknisfræðilegri meðferð stefnda vegna afleiðinga slyssins.

Þann 23. júlí 2009 luku B-kk-nf D-kk-nf lögfræðingur og B-kk-nf J-kk-nf bæklunarlæknir (Cime) mati á áverkunum stefnanda samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga. Er niðurstaða sérfræðimatsins eftirfarandi:

1. Tímbundið atvinnutjón: Tímabilið 24. okt 2002 til 15. febrúar 2003 (100% óvinnufærni. Tímabilið 15. febrúar 2003 til 15. mars s.á. (50% óvinnufærni).

2. Þjáningabætur skv. 3. grein: Tímabilið 24. október 2002 til 15. mars 2003, án rúmlegu.

3. Varanlegur miski, skv. 4. gr: 35 stig

4. Varanleg örorka, skv. 5. gr.: 5%.

Á grundvelli matsgerðarinnar var réttargæslustefnda, VÍS, sent kröfubréf, dags. 24. júlí 2009, en félagið neitaði bótum.

Þann 5. júní 2009 lagði stefnandi málið fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum. Í niðurstöðu nefndar, dags. 5. ágúst 2009, segir eftirfarandi: „Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins kemur fram að ekki hafi verið gengið nógu vel frá festingum á gírkassanum við lyftibúnaðinn og hafi það verið orsök slyssins eins og nánar er lýst. Sá sem gekk frá þessari festingu var M (stefnandi). Ekki hefur verið upplýst að starfsaðstöðu eða aðbúnaði hafi verið ábótavant eða að sök liggi hjá einhverjum öðrum starfsmanni A (Austurleið) en M. M á því ekki rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu A hjá V (réttargæslustefnda).“

Dómkröfur stefnanda vegna áverka þeirra er stefnandi hlaut í slysinu, þann 24. október 2002, eru reistar á sérfræðimatinu, frá 23. júlí 2009, og sundurliðast þannig:

1. Miskabætur: 7.111.500 x 35% kr. 2.489.025

2. Varanleg örorka 1.619.500 x 4.056 x 5% kr. 328.125

3. Þjáningabætur: 141x1.400 kr. 197.400

4. Annað fjártjón og sjúkrakostnaður kr. 322.798

Samtals kr. 3.337.348

II

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á að hið stefnda félag beri vinnuveitandaábyrgð á vinnuaðferð þess starfsmanns félagsins, sem hífði gírkassann, án þess að stefnandi hefði gefið merki um að hann hefði lokið að setja bönd á gírkassann og hafi gefist tækifæri á að færa sig frá kassanum, áður en híft var, en um var að ræða þröngt rými, sem stefnandi var staddur í. Byggir stefnandi í þessu efni á skýrslugjöf A-kk-ef G-kk-ef, starfsmanns hins stefnda félags, er staddur hafi verið í gryfjunni með stefnanda, er slysið varð. Hafi A-kk-nf verið staddur rétt hjá stefnanda og aldrei heyrt hann gefa hljóðmerki um hífingu gírkassans. Byggir stefnandi á að starfsmaður félagsins, sem krananum/hlaupakettinum stjórnaði, hafi sýnt af sér vítavert gáleysi, með því að byrja hífinguna, án þess að stefnandi hafi gefið merki um, að hann væri búinn með verk sitt, þ.e. að binda utan um gírkassann, þar sem ekki hafi sést frá stjórnstöð kranans/hlaupakattarins til stefnanda, er híft var. Hafi þeim starfsmanni stefnanda, sem hífði því borið að kynna sér, hvort stefnandi væri búinn að koma böndum á gírkassann, áður en híft var (hrd.442/2002). Einnig að aðrar aðstæður í gryfjunni, svo sem að híft væri lóðrétt upp og að slaki væri ekki á bandinu eða kaðli þeim sem híft var með og það væri tilbúið til öruggrar hífingar. Er um þessa málsástæðu vísað til almennrar varúðarreglna á vinnustað sbr. V. kafla laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustað og 6. og 7. gr. reglugerðar um notkun tækja nr. 367/2006.

Þá er einnig vísað til viðauka nr. 1 með reglugerð nr. 367/2006, liða nr. 3.1.3, nr. 3.2.3 (Ef stjórnandi tækis, sem hannað er til að lyfta byrði sem er ekki stýrt, sér ekki, annaðhvort með eigin augum, eða með hjálp aukabúnaðar sem veitir honum nauðsynlegar upplýsingar, yfir allt svæðið sem byrðinni er lyft yfir, skal hann hafa þar tilbæran aðstoðarmann sem gefur honum merki. Ber að skipuleggja verkið þannig að komist verði hjá árekstrum sem geta stefnt starfsmönnum í hættu), nr. 3.2.5 og 3.2.6.

Stefnandi byggir á að slíkar hífingar séu almennt hættulegar og krefjist sérstakrar varúðar og athugun allra aðstæðna, sbr. ofangreint reglugerðarákvæði 1. viðauka við reglugerð nr. 367/2006, nr. 3.2.3.

Stefnandi byggir á að í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins segi að kaðallinn sem notaður var til að lyfta gírkassanum hafi runnið til á króknum og við það hafi gírkassinn skollið utan í handriðið og þá hafi kaðalbandið losnað af gírkassanum. Það komi einnig fram í lögregluskýrslunni, að falskur slaki hafi komið á kaðalinn og við það hafi gírkassinn runnið á stefnanda. Af þessu megi ráða að sá sem hífði hafi ekki gætt nægrar varúðar við hífinguna og að ekki hafi verið híft lóðrétt upp. Af þessum ástæðum hafi gírkassinn runnið á stefnanda og valdið honum líkamstjóni. Á þessum vinnubrögðum geti stefnandi ekki borið ábyrgð, heldur hafi verið um að ræða ónóga verkstjórn, auk þess sem hífingarmaðurinn hafi sýnt af sér vítavert gáleysi, eins og áður er sagt, en hann hafi stjórnað hífingunni, stjórntækjum hlaupakattarins og átt að hafa yfirsýn um hífinguna og stjórn á henni. Hann hafi allavega sýnt af sér saknæmt gáleysi. Höfuðorsakir slyssins sé því ekki að neinu leyti að rekja til stefnanda, þar sem það voru ekki gerðir stefnanda sem urðu til þess að kaðallinn rann til á króknum eða að falskur slaki kom á kaðalinn. Byggir stefnandi á að aðalorsök slyssins hafi verið að aðrir starfsmenn hins stefnda félags en hann hafi ekki undirbúið hífinguna nægilega vel. Því hafi gírkassinn runnið á stefnanda þegar híft var af miklu afli. Þannig sé einnig ljóst að ekki hafi verið híft gætilega af stað.

Stefnandi byggir og á að hann hafi ekki unnið á verkstæðinu heldur verið fenginn til þess í þessu tilviki þar sem verið var að gera við rútu, sem hann hafi stjórnað sem bifreiðarstjóri. Hafi hann þó þekkt vel til á verkstæðinu og í einu og öllu treyst því, að þeir sem þar unnu gerðu það í samræmi við almennar varúðarráðstafanir og góða verkstjórn, eins og verið hafi. Hann hafi verið að koma með ákveðið öryggi til að bregða utan um gírkassann, þar sem böndin voru fest, er híft hafi verið honum að óvörum, en þá hafi gírkassinn oltið á hann og hann klemmst á milli gírkassans og handriðs sem verið hafi utan um tröppur upp á pallinn þar sem gírkassinn var og utan um pallinn. Tilskildum varúðarráðstöfunum hafi greinilega ekki verið nægilega sinnt. Stefnandi hafi hins vegar ekki stjórnað verkinu heldur haft það hlutverk að binda utan um gírkassann með ákveðnu bandi eða kaðli, og muni því miður ekki hver hafi gefið þá skipun. Áður en hann hafi gefið merki um að hífa, sem hann hugðist gera og vissi ekki betur en beðið yrði eftir, þar til hann væri búinn að yfirfara bindinguna enn frekar og forða sér frá gírkassanum, hafi verið híft með harkalegum hætti.

Byggir stefnandi og á að auðveldlega hefði mátt koma í veg fyrir tjónið með því að haga hífingunni með réttum hætti og ganga úr skugga um að hafa jafnt átak á böndunum, þ.e. koma í veg fyrir að bandið færðist til á króknum eða að slaki væri ekki á bandinu og einnig að hífa hægt af stað og ekki fyrr en merki hefði verið um það gefið að það væri tímabært og óhætt.

Stefnandi byggir einnig á, að skýrslur, bæði Vinnueftirlitsins og lögreglu hafi ekki verið unnar þannig að rætt hafi verið við hann. Séu þessi gögn þar af leiðandi, að því leyti sem á hann hallar, ekki gild sönnunargögn. Þá sé lýsing á slysinu og sú fullyrðing að hann hafi gefið tilkynningu um að það mætti hífa, frá þeim starfsmönnum hins stefnda félags komin, sem stjórnuðu hífingunni og því ómarktæk í þessu máli, en verkstjóri verkstæðinsins hafi m.a. samið tilkynninguna til Vinnueftirlitsins og slysinu verið lýst fyrir Vinnueftirliti ríkisins og lögreglu af þeim starfsmönnum sem stjórnað hafi hífingunni.

Stefnandi byggir einnig á í því sambandi að fram komi í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins frá 24. október 2002, að vettvangur hafi verið nokkuð breyttur frá því sem var, er slysið varð, þegar slysavettvangurinn var skoðaður, af eftirlitsmanninum Þ-kk-þgf S-kk-þgf, en í skýrslunni segi svo: „Aðstæður á slysstað voru breyttar. Búið var að færa gírkassann og taka böndin sem gírkassinn var bundin með.“

Byggir stefnandi á, að af þessum sökum, að slysavettvangur hafi verið lagfærður, áður en Vinnueftirlitið kom á staðinn, allar lýsingar á slysinu uppfærðar af starfsmönnum hins stefnda félags, færist öll sönnunarbyrði, um að slysið hafi ekki orðið vegna vanbúnaðar og vangæslu vinnuveitanda og starfsmanna hans, yfir á hið stefnda félag. Þá verði, vegna þess sérstaklega, að hafa í huga þær lýsingar á slysinu, sem eru stefnanda í hag, svo sem að kaðallinn hafi runnið á króknum og falskur slaki hafi komið á kaðalinn, sem séu höfuðorsök slyssins. Þá sé ekki sannað að stefnandi hafi gefið hljóðmerki um hífingu. Er í sambandi við það hljóðmerki, sem stefnandi á að hafa gefið, vísað til vitnisburðar A-kk-ef G-kk-ef, sem verið hafi mun nærri stefnanda en þeim sem hífingunni stjórnuðu.

Bótafjárhæðina byggi stefnandi á 1. gr., 3. gr., 4. gr. og 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Þá vísar stefnandi, varðandi bótaskyldu hins stefnda félags, til reglunnar um vinnuveitandaábyrgð, sem og til almennu skaðabótareglunnar, vegna sakar þeirra starfsmanna sem hið stefnda félag ber ábyrgð á, sem og til laga nr. 46/1980, til 4. gr., 13. gr., 18. gr., 20. - 23. gr., 37. gr., 45. gr. og 80. gr. Þá sé vísað til reglugerðar um notkun tækja nr. 367/2006, sbr. hér að ofan. Einnig er vísað til skilyrðiskenningar skaðabótaréttarins (Conditio sine qua non): „Orsök atburðar er sá verknaður (atvik) að hefði honum verið sleppt, þá hefði atburðurinn ekki gerst.“

Við munnlegan flutning málsins leiðrétti stefnandi tilvísun til reglugerðar um notkun tækja og kvað rétta tilvísun vera til reglugerðar nr. 431/1997 um notkun tækja.

Austurleið SBS hf. hafi verið sameinuð Kynnisferðum ehf. á hluthafafundi félagsins 20. okt. 2006 og hafi Kynnisferðir ehf. tekið við öllum réttindum og skyldum Austurleiðar SBS hf. skv. upplýsingum fyrirtækjaskrár. Er slysið varð hafi Austurleið SBS hf. verið með allar sínar tryggingar hjá VÍS, meðal annars ábyrgðartryggingu starfsemi félagsins. Á grundvelli E kafla laga nr. 20/1954, sbr. 95. grein, sé VÍS stefnt til réttargæslu, sbr. og ákvæði einkamálalaga þar um, sbr. 21. grein þeirra laga.

III

Stefndu telja að engar þær réttarreglur sem stefnandi nefnir máli sínu til stuðnings hafi verið brotnar af hálfu þáverandi vinnuveitanda stefnanda eða annarra starfsmanna hans en stefnanda. Þá benda stefndu á að það liggi í hlutarins eðli að reglugerð sú sem stefnandi vísi til í stefnu, þ.e. nr. 367/2006, gildi ekki um slys stefnanda þegar af þeirri ástæðu að slysið varð 24. október 2002. Þá hafi verið í gildi reglugerð nr. 431/1997, en þar sé að finna ákvæði nokkuð sambærileg þeim sem stefnandi vísi til í stefnu. Stefndu mótmæli því málatilbúnaði stefnanda og bendi á eftirfarandi.

Af gögnum málsins verði ekki dregin sú ályktun að slysið verði rakið til einhverra þeirra atvika sem bakað gætu stefnda skaðabótaábyrgð.

Þannig komi skýrt fram í frumgögnum í málinu að það var stefnandi sjálfur sem sá um að undirbúa gírkassann fyrir hífingu og gaf síðan merki um að hífa skyldi. Þannig segi t.d. í skýrslu Vinnueftirlitsins: „Aðstæður á slysstað voru góðar. Athugun á tækjum og búnaði. Rútan var af gerðinni Scania með skráningarnúmer X-893. Hinn slasaði batt sjálfur um gírkassann og stjórnaði verkinu. Niðurstaða rannsóknar: Samkvæmt upplýsingum frá sjónarvotti var þannig bundið um gírkassann að hann hélt ekki jafnvægi þegar lyft var og steyptist niður að framan, við það losnaði lykkjan á kaðlinum af flansinum aftan á gírkassanum (sjá myndir). Ekki var gengið nógu vel frá festingum á gírkassanum við lyftubúnaðinn.“

Eins og fram komi í umfjöllun um málavexti sé tildrögum slyssins lýst þannig í tilkynningu um slysið til Vinnueftirlits ríkisins, dags. 30. október 2002. „Hífa á gírkassa upp úr gryfju. G-kk-nf stendur í gryfju og bindur bandi um gírkassa og biður aðstoðarmann um að hífa sem og er gert. Rennur gírkassinn þá til í böndum. G-kk-nf grípur um kassann og verður við það á milli kassans og handriðs í gryfju.“

Stefndu bendi á að ekkert í framangreindum frásögnum gefi ástæðu til að ætla að slys stefnanda verði rakið til athafnar eða athafnaleysis sem haft gæti í för með sér skaðabótaábyrgð stefnda. Þvert á móti telji stefndu að ef slysið verði ekki einfaldlega flokkað sem óhappatilvik sé engu um að kenna nema gáleysi stefnanda sjálfs. Hér bendi stefndu aftur á að það sé niðurstaða Vinnueftirlitsins að slysið verði rakið til þess að stefnandi gekk ekki nógu vel frá festingum á gírkassanum við lyftubúnaðinn áður en hann gaf merki um að hífa. Þá komi jafnframt fram í skýrslu Vinnueftirlitsins að aðstæður á vinnustaðnum hafi verið góðar. Stefndu telji augljóst að ef Vinnueftirlitið hefði talið að orsaka slyssins væri að leita í brotum vinnuveitanda stefnanda á einhverjum þeim reglum tengdum vinnustaðnum sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á þá hefði það komið fram í skýrslunni.

Í þessu sambandi mótmæli stefndu sérstaklega þeirri fullyrðingu í stefnu að slysið verði rakið til skorts á verkstjórn. Þannig hafi verk það sem stefnandi vann verið einfalt. Stefndu vísi því jafnframt á bug að meint reynsluleysi stefnanda til slíkra verka og þekkingarleysi á aðstæðum á vinnustaðnum geti hafa bakað stefnda bótaábyrgð. Eins og áður segi hafi verkið verið einfalt og útheimti ekki sérfræðiþekkingu umfram þá þekkingu sem stefnandi réð yfir. Þannig komi t.d. fram í skýrslu Vinnueftirlitsins að þó stefnandi væri ekki lærður viðgerðarmaður hafi hann unnið mikið að viðgerðum. Hafi hann unnið hjá Austurleið í rúm tvö ár. Aðalstarf hans hafi verið að keyra rútu.

Þá vísi stefndu fullyrðingu stefnanda, um rýrt sönnunargildi frumskýrslu lögreglu og skýrslu Vinnueftirlitsins, á bug. Benda stefndu á að til þess að skaðabótaréttur stofnist þá sé það stefnanda að sýna fram á að skilyrði vinnuveitanda-ábyrgðarreglunnar séu uppfyllt, nokkuð sem stefndu telji að ekki hafi tekist. Þá benda stefndu á að vinnuveitandi stefnanda uppfyllti þá lagaskyldu sem á honum hvíldi um að tilkynna slysið til þar til bærra aðila, sem komu á staðinn, rannsökuðu tildrög slyssins og skrifuðu skýrslu.

Stefndu telji því sannað að tildrög slyssins hafi verið með þeim hætti sem um geti í skýrslu Vinnueftirlitsins og í tilkynningu um slysið frá vinnuveitanda til Vinnueftirlitsins.

Í þessu sambandi bendi stefndu á að stefnandi hafi haft frumskýrslu lögreglu, tilkynningu um slysið til Vinnueftirlitsins og skýrslu Vinnueftirlitsins undir höndum frá því skömmu eftir slysið, en þar komi fram að stefnandi hafi sjálfur stjórnað verkinu í umrætt sinn, gengið frá gírkassanum til hífingar og gefið merki um að hífa. Þrátt fyrir þetta sé ekki að finna í gögnum málsins mótmæli stefnanda við þeirri frásögn fyrr en á árinu 2009, þ.e. meira en 6 árum eftir slysið. Stefndu hafni því að lögregluskýrsla A-kk-ef G-kk-ef, sem hann gaf um 4 árum eftir slysið, geti hér einhverju um breytt.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda er þess krafist til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega vegna eigin sakar stefnanda. Stefndu telji sannað að slysið verði fyrst og fremst rakið til gáleysis stefanda sjálfs. Um það vísist til þess sem fyrr segi varðandi aðalkröfu.

Stefndu gera ekki athugasemdir við útreikning á varanlegri örorku stefnanda og þjáningabótum. Þá er ekki heldur gerð athugasemd við útreikning miskabóta en miskabótastigi mótmælt.

Læknarnir G-kk-nf B-kk-nf og G-kk-nf B-kk-nf hafi báðir komist að þeirri niðurstöðu að varanlegar afleiðingar slyssins metnar á grundvelli miskatöflu Örorkunefndar séu 25 stig. Matsmennirnir, B-kk-nf D-kk-nf lögfræðingur og læknirinn B-kk-nf J-kk-nf, hafi hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að miskinn sé 35 stig.

Stefndu telji, með vísan í þessi gögn og það hvernig staðið hafi verið að öflun þeirra, að ekki séu forsendur til að leggja annað til grundvallar í málinu en að varanlegar afleiðingar slyssins nemi 25 stigum og reikna skuli miskabótakröfu út frá þeim forsendum.

Varðandi kröfuliðinn annað fjártjón þá geri stefndu ekki athugasemdir við kröfu vegna læknisvottorðs frá E-kk-þgf E-kk-þgf að fjárhæð samtals kr. 11.375 né vegna læknisvottorðs frá H-kk-þgf T-kk-þgf, samtals kr. 7.925. Hvað varði vottorð frá annars vegar S-kk-þgf D-kk-þgf, kr. 34.5000, og hins vegar frá M-kk-þgf P. H-kk-þgf, kr. 40.000, þá fái stefndu ekki séð hver nauðsyn þess var í málinu að óska eftir þeim. Þannig hafi ekki verið sýnt fram á það með gögnum að þeir tveir læknar hafi með einhverjum hætti komið að læknisfræðilegri meðferð stefnanda í kjölfar slyssins og ekki hafi verið óskað eftir því að þeir tækju að sér að meta afleiðingar slyssins. Stefndu fái því ekki betur séð en að eina aðkoma þeirra að þessu máli hafi verið sú að skrifa umrædd vottorð að beiðni lögmanns stefnanda. Stefndu telji því, séð í ljósi skyldu stefnanda til að reyna að takmarka tjón sitt, að ekki séu forsendur til þess að dæma stefndu til að bera kostnað af umræddum vottorðum. Bendi stefndu þar sérstaklega á að í málinu liggi fyrir samtals þrjár matsgerðir auk nokkuð ítarlegra gagna um læknisfræðilega meðferð stefnanda í kjölfar slyssins frá þeim læknum sem höfðu með þá meðferð að gera.

Hvað varði matsgerð frá B-kk-þgf D-kk-þgf lögfræðingi og B-kk-þgf J-kk-þgf lækni þá telji stefndu, eins og áður greini, að ekki séu forsendur til að leggja mat þeirra á varanlegum miska stefnanda til grundvallar í málinu heldur matsgerðir tveggja annarra lækna. Þegar af þeirri ástæðu telji stefndu ekki forsendur, hvernig sem málið fari að öðru leyti, til að láta stefndu bera kostnað af þeirri matsgerð nema að litlu leyti.

Auk þess bendi stefndu á að engin gögn hafi verið lögð fram í málinu vegna kröfu stefnanda um kr. 15.000 í bætur vegna meints ferðakostnaðar og komugjalda hjá læknum. Stefndu telji það tjón því ósannað.

Stefndu bendi á að að vextir sem áfallnir séu fyrir 14. ágúst 2005 séu fyrndir, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905.

Stefndu mótmæli dráttarvaxtakröfu stefnanda og telja, með vísan í 9. gr. laga nr. 38/2001, að ekki eigi að reikna dráttarvexti fyrr en frá og með dómsuppsögu ef um áfellisdóm verði að ræða. Í því sambandi bendi stefndu á að jafnvel þó fallist yrði á að stefnda beri að greiða stefnanda skaðabætur hafi skort nokkuð á við þingfestingu málsins að stefnandi hafi lagt fram öll þau gögn sem þurfti til þess að stefndu gætu tekið afstöðu til útreiknings bótakröfunnar.

Málkostnaðarkröfur stefnda, bæði í aðalkröfu og varakröfu, séu reistar á 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Stefnandi varð fyrir slysi, 22. október 2002, þegar verið var að hífa gírkassa langferðabifreiðar upp úr gryfju á verkstæði Austurleiðar SBS hf., nú Kynnisferðum ehf., Austurvegi 33, Selfossi, en óumdeilt er að á hluthafafundi félagsins 20. okt. 2006 hafi Kynnisferðir ehf. tekið við öllum réttindum og skyldum Austurleiðar SBS hf.

Í skýrslu Vinnueftirlitsins er tildrögum slyssins lýst þannig að þegar verið var að hífa gírkassann upp úr gryfjunni rann kaðall, sem bundinn var utan um gírkassann og hengdur í krók á lyftibúnaðinum, til á króknum. Við það hafi gírkassinn steypst niður að framan og kaðallinn losnað frá gírkassanum að aftan. Gírkassinn hafi síðan fallið niður og lent á hægri hönd stefnanda, sem stóð í tröppum vinnupalls, með þeim afleiðingum að langatöng og baugfingur brotnuðu og aðrir fingur og handleggur sködduðust.

Fyrir liggur að stefnandi, sem kveðst oft hafa unnið við að taka gírkassa úr bílum, sá um að ganga frá böndum á kassann fyrir hífingu á honum. Þá liggur fyrir að G-kk-nf H. B-kk-nf sá um hífinguna.

Stefnandi kveðst hafa verið búinn að binda í gírkassann öðrum megin en vantað hafi öryggi til að hafa aftan á honum. Hann hafi því farið niður í gryfjuna til að sækja þetta öryggi. Það hafi verið föst vinnuregla að setja öryggi aftan á gírkassa fyrir hífingu. Hann hafi verið á leiðinni upp með öryggið þegar G-kk-nf hafi allt í einu byrjað að hífa. Slysið hafi orðið vegna þess að G-kk-nf hafi híft án þess að hann hefði gefið honum fyrirmæli um að það væri óhætt.

Vitnið, G-kk-nf H. B-kk-nf, kveðst nokkrum sinnum áður hafa komið að því að taka gírkassa úr bifreiðum eða hífa. Hann hafi staðið á gryfjubarminum í umrætt sinn og því séð til stefnanda sem stjórnaði verkinu. Stefnandi hafi sagt honum að hífa og því hafi hann gert það.

Vitnið, K-kk-nf M-kk-nf, kveður stefnanda hafa stjórnað verkinu. Þá kveður hann stefnanda hafa beðið G-kk-þf um að hífa.

Með hliðsjón af framburði vitnanna G-kk-ef og K-kk-ef þykir verða að telja sannað að stefnandi hafi stjórnað verkinu, sem telja verður með hliðsjón af framburði hans sjálfs, að hann hafi haft næga reynslu til að gera, og gefið fyrirskipun um að hífa. Þykir framburður vitnisins A-kk-ef G-kk-ef engu geta breytt þar um enda varð hann ekki vitni að því sem gerðist, heldur taldi hann sig hafa verið það nærri að ef stefnandi hefði kallað að það ætti að hífa hefði hann heyrt það.

Verður því að telja að slysið hafi orðið vegna þess að stefnandi, sem stjórnaði verkinu, hafði ekki gengið nógu vel frá festingum á gírkassanum áður en hann gaf fyrirmæli um að hífa. Samkvæmt því og þar sem ekki liggur fyrir að öryggisráðstöfunum hafi verið ábótavant eða að sök liggi hjá einhverjum öðrum starfsmanni Austurleiðar SBS hf. verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Kynnisferðir ehf., er sýkn af kröfum stefnanda, G-kk-ef J-kk-ef.

Málskostnaður fellur niður.

Þ-kvk-nf E-kvk-nf