E-5179/2019

Mál þetta var höfðað 24. september 2019. Stefnandi er A og stefndi íslenska ríkið, Arnarhvoli við Lindargötu, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. desember 2017 til 1. október 2019 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 1. október 2019 til greiðsludags.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

Dómari tók við meðferð málsins 14. janúar síðastliðinn en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Málavextir

Stefnandi var skipaður lögreglumaður við Ö til fimm ára frá 1. apríl 2017 að telja með skipunarbréfi dagsettu 27. mars 2017 og er þannig skipaður lögreglumaður við embættið til 1. apríl 2022.

Þáverandi lögreglustjóri boðaði stefnanda með tölvupósti 28. nóvember 2017 til fundar með sér og þáverandi yfirlögregluþjóni degi síðar, 29. nóvember 2017. Bæði lögreglustjórinn og yfirlögregluþjónninn hafa nú látið af störfum [...]. Stefnandi hafði símleiðis samband við fyrrum lögreglustjóra í kjölfar boðunarinnar og innti eftir tilefni fundarins og fékk þær upplýsingar að ræða ætti störf hans. Stefnandi óskaði þess að varðstjóri sem var á sömu vak tog hann myndi mæta með honum til halds og trausts, en auk þess boðaði lögreglustjóri trúnaðarmann starfsmanna á fundinn. Trúnaðarmaður innritaði fundargerð fundarins.

Eftir því sem fyrrum lögreglustjóri bar um fyrir dómi stóð til afhálfu stjórnendanna, lögreglustjóra og yfirlögregluþjóns, að fara yfir nokkur atriði er lutu að rækslu starfa stefnanda. Þ yngst í þeim efnum vógu athugasemdir er lutu að málsatvikum og framgöngu stefnanda í tengslum við umferðaróhapp sem átti sér stað á [...]vegi yfir Æ 8. nóvember 2017 er tengivagn vöruflutningabifreiðar lenti utan vegar vegna hálku í fyrstu brekkunni á leið upp á heiðina frá Þ.

Stefnandi var á vakt þennan dagfrá því klukkan 7:00 til klukkan 19:00 og í samræmi við skipulagningu vakta lögreglunnar á Þ var hann einn á vakt til hádegis.

Fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra tók við tilkynningu um slysið klukkan 7:12 frá ökumanni vöruflutningabifreiðarinnar. Fjarskiptamiðstöðin hafði síðan samband við stefnanda sem lögreglumann á vakt. Stefnandi bað lögreglumann á fjarskiptamiðstöðinni að hlutast til um að finna aðila sem gæti dregið tengivagn vöruflutningabifreiðarinnar upp á veginn. Eftir þó nokkra fyrirhöfn komst lögreglumaðurinn í samband við verktaka sem hafði tækjakost til verksins og upplýsti stefnanda um þann aðila. Stefnandi mun í kjölfarið hafa haft samband við verktakann og fengið hann til verksins. Klukkan 7:53 hafði stefnandi á ný samband við fjarskiptamiðstöðina til að afla upplýsinga um hvar bifreiðin væri tryggð. Að þeim upplýsingum fengnum bað hann lögreglumanninn á fjarskiptamiðstöðinni að hafa samband við tryggingafélagið og var það gert. Klukkan 11:12 hafði stefnandi á ný samband við fjarskiptamiðstöð og tilkynnti að búið væri að opna veginn. Lögreglumaður á fjarskiptamiðstöðinni bókaði þessi samskipti við ökumanninn og stefnanda í málaskrárkerfi lögreglu. Stefnandi bókaði ekkert í kerfið og útbjó ekki heldur skýrslu um málið.

F yrrum yfirlögregluþjónn Ö bar um það fyrir dómi að fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra hefði haft samband við hann um hádegi þennan dag og sagt frá því að eitthvað mikið væri í gangi og mikið að á Þ. Vísað hefði verið til þess að ferilvöktun lögreglubifreiðar stefnanda benti til þess að stefnandi hefði ekki farið á vettvang slyssins. Yfirlögregluþjónninn sagðist hafa kynnt sér ferilvöktunina og þar hefði ekki verið að sjá að lögreglubifreiðinni hefði verið ekið á slysstað. Þá hefði engin skýrsla legið fyrir af hálfu stefnanda. Haft hefði verið samband við framkvæmdastjóra verktakafyrirtækisins sem sá um að draga vöruflutningabifreiðina upp á veg og hann hefði greint frá því að enginn lögreglumaður hefði komið á vettvang. Yfirlögregluþjónninn taldi yfirgnæfandi líkur á að stefnandi hefði verið að sinna [kennslu] við Z þennan morgun í samræmi við stundaskrá skólans. Tók yfirlögregluþjónninn saman minnisblað af þessu tilefni sem dagsett er 28. nóvember 2017.

Strax í kjölfar fyrrnefndrar tilkynningar fjarskiptamiðstöðvar sendi fyrrum lögreglustjóri tölvupóst 9. nóvember 2017 til stefnanda þar sem frá því var greint að lögreglustjóranum hefði borist til eyrna að hann sinnti kennslu við Z. Ef það væri rétt væri óskað skýringa á því hvers vegna lögreglustjóra hefði ekki verið skýrt frá því í samræmi við 2. mgr. 32. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og hvort hann hefði sinnt starfi [kennara] á sama tíma og hann hefði verið á skylduvakt hjá lögreglunni. Fyrirspurn lögreglustjóra var ítrekuð 16. nóvember og barst svar stefnanda 24. nóvember þar sem hann bar um að hafa ekki sinnt kennslu á skylduvöktum. Þá kvaðst hann hafa greint varðstjóra sínum frá því að hann hefði tekið að sér kennslu og varðstjórinn hefði greint lögreglustjóra símleiðis frá því.

Þess ber að geta að 9. nóvember óskaði fyrrum lögreglustjóri eftir upplýsingum frá Z um það hvort stefnandi hefði verið við kennslu 8. nóvember. Eftir ítrekaðar fyrirspurnir af hálfu fyrrum lögreglustjóra baðst skólastjóri undan því að svara erindinu.

Á fyrrnefndum fundi, sem fyrrum lögreglustjóri boðaði stefnanda til 29. nóvember 2017, var stefnanda borið á brýn að hafa ekki farið á vettvang slyssins. H ann hefði ekki rætt við ökumann bifreiðarinnar og ekki gert skýrslu um málið. Raktar voru þær athugasemdir sem fram komu í minnisblaði fyrrum yfirlögregluþjóns sem dagsett var 28. nóvember og kom til snarpra orðaskipta milli stefnanda og fyrrum yfirlögregluþjóns af því tilefni. Athugasemdirnar fólust í því að stefnandi hefði ekki farið á vettvang, ekki haft samband við ökumanninn og hvorki kannað ástand hans né ökuréttindi. Á vettvangi slíkra slysa þyrfti einnig til dæmis að kanna farm vöruflutningabifreiða og gan ga úr skugga um að mengandi efni væru ekki að leka út í umhverfið, koma þyrfti í veg fyrir frekari slys, skoða ökuritaskífu bifreiðarinnar, aðstoða aðra vegfarendur og fleira. Að endingu ætti svo að gera greinargóða skýrslu með vettvangslýsingum, viðtali við ökumann, lýsingu á ráðstöfunum og svo framvegis. Inn í minnisblað fyrrum yfirlögregluþjóns var felld mynd af stundaskrá stefnanda sem kennara við Z. Samkvæmt stundaskránni var getið um þrjá nemendur sem áttu að mæta í tíma þennan morgun hjá stefnanda milli klukkan 10:00 og 12:00. Í minnisblaðinu var einnig rakið að samkvæmt feril vöktun lögreglubifreiðarinnar sem stefnandi hefði til umráða hefði bifreiðin einungis verið á Þ og í Y þennan morgunog var mynd af ferli bifreiðarinnar um Þ og Y felld inn í skjalið. Þess var getið að ekki væri að sjá að nein löggæsluverkefni hefðu veriðí gangi né fyndust bókanir um að svo hefði verið.

Stefnandi andmælti því að hafa ekki sinnt slysi þessu og staðhæfði að hann hefði farið á vettvang og hvað stundaskrána snerti bar stefnandi um að hún væri sveigjanleg og honum unnt að færa kennslustundir á milli daga í samráði við umsjónarkennara viðkomandi nemenda. Þá andmælti hann því að skylt væri að gera skýrslu í tilefni af atburði sem þessum en bæði fyrrum lögreglustjóri og fyrrum yfirlögregluþjónn lögðu áherslu á slíka skýrslugerð á fundinum. Aðspurður gat stefnandi ekki gert grein fyrir ferðum lögreglubifreiðarinnar, þar á meðal að heimili hans og að [...]skólanum á Þ, ení trekaði að hann hefði farið þrisvar á vettvang slyssins og gerði athugasemd við skráningu ferilvöktunar bifreiðarinnar og kvaðst hafa heyrt að hún væri í ólagi. Við það var ekki kannast á fundinum.

Á fundinum gerði fyrrum lögreglustjóri einnig athugasemd við að stefnandi sinnti [kennslu] án þess að hafa heimild til þess að sinna aukastarfi auk þess sem stunda skrá bæri það með sér að kennslu bæri upp á vinnutíma, bakvaktir og skylduvaktir. Einnig var gerð athugasemd við það að hann hefði sinnt kennslu í lögreglubúningi. Stefnandi bar um að hann hefði talið sig hafa fullnægt skyldu sinni til tilkynninga um aukastarf sem [kennari] með því að láta varðstjóra sinn vita en hann hefði rætt málefnið símleiðis við lögreglustjóra. Síðan ættu lögreglumenn oft erindi inn í skóla en hann sagðist ekki kenna á skylduvöktum. Áréttað var af hálfu lögreglustjóra að tilkynning þyrfti að berast sem síðan yrði tekin afstaða til.

Einnig voru gerðar athugasemdir sem snertu önnur málefni, svo sem það að stefnandi mætti til skotæfinga í röngum búnaði, færi í gufubað í tengslum við ræktarferðir, sem ekki væri heimilt, og hyrfi af vöktum í ótilgreindan tíma í senn og talaði á niðrandi hátt um lögreglustjóra. Stefnandi andmælti þessum athugasemdum.

Lögreglustjóri gat þess að miðað við fyrrliggjandi upplýsingar væri málið litið alvarlegum augum og hvatti hann jafnframt til bættra skýrsluskila auk frágangs skjalaskráa.

Þennan sama dag átti aðalvarðstjóri hjá lögreglunni á Þ tvisvar í samskiptum við framkvæmdastjóra verktakafyrirtækisins sem dró tengivagn flutningabifreiðarinnar upp á veginn 8. nóvember 2017. Í fyrra samtalinu, sem fram fór fyrir umræddan fund, minntist hann þess ekki að hafa hitt stefnanda á vettvangi en í síðara samtalinu, að kvöldi þessa dags, sagðist hann muna eftir því að hafa skammast í stefnanda á vettvangi þar sem hann hefði ekki náð í stefnanda í síma. Framkvæmdastjórinn staðfesti þessar upplýsingar fyrir dómi en jafnframt var lögð fram yfirlýsing hans þar að lútandi af hálfu stefnanda undir rekstri málsins. Þá lagði stefnandi einnig fram afrit tölvupóstsamskipta varðstjórans við fyrrum lögreglustjóra þar sem þessar upplýsingar komu fram.

Vegna athugasemda stefnanda um að ferilvöktun lögreglubifreiðarinnar væri í ólagi var kannað hverju það sætti að eyður væru í skráningu vöktunar bifreiðarinnar umræddan morgun en fyrir liggur að tímaröð skráninga í vöktunina er rofin þannig að ekkert var skráð um þó nokkra stund. Samkvæmt upplýsingum sem fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra aflaði kom fram hjá fyrirtækinu sem sér um að setja búnaðinn í lögreglubíla að búnaðurinn sendi ekki staðsetningarmerki ef tækið væri ekki ísambandi við rafmagn og þegar tækið hefði tengst aftur eftir hlé í skráningu endurstilltist það eins og eftir rafmagnsleysi.

Eftir því sem fyrrum yfirlögregluþjónn bar um fyrir dómi var í kjölfar fundarins einnig haft uppi á ökumanni vöruflutningabifreiðarinnar og hann inntur eftir samskiptum við lögregluna á vettvangi umferðaróhappsins. Ökumaðurinn minntist þess ekki að hafa hitt lögreglu á staðnum.

Fyrrum lögreglustjóri bar um það fyrir dómi að vegna upplýsinga er lutu að því að verktakinn hefði borið um að hafa hitt stefnanda á vettvangi og óvissu um nákvæmni ferilvöktunar lögreglubifreiðarinnar hefði verið fallið frá ráðagerðum um að áminna stefnanda í samræmi við 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þess í stað hefði verið ákveðið að finna að störfum stefnanda með skriflegum aðfinnslum í samræmi við fyrirmæli sem embætti ríkislögreglustjóra hefði gefið út 2013. Slíkum aðfinnslum væri oft beitt í starfsmannamálum lögreglu þegar tilefni væri til. Fyrst væri starfsmanni veitt tiltal, eins og gert hefði verið um sumarið 2017 í tilviki stefnanda er fundið var að framgangi hans og skýrslugerð í tveimur tilteknum lögreglumálum, en síðan væri beitt skriflegum aðfinnslum með það að augnamiði að gefa viðkomandi kost á að bæta ráð sitt.

Með bréfi fyrrum lögreglustjóra, dagsettu 22. desember 2017, voru gerðar athugasemdir við störf stefnanda í fjórum atriðum og stefnanda veittar aðfinnslur af þeim tilefnum. Í fyrsta lagi að hafa ekki tekið stjórn á vettvangi 8. nóvember 2017 er flutningavagn fór út af veginum yfir Æ og ganga úr skugga um að ekki hefðu orðið frekari slys á fólki, hafa tal af ökumanni, kanna ástand hans og réttindi, skoða ökurita bifreiðarinnar og fleira, rannsaka vettvang og ljósmynda, athuga farm bifreiðarinnar, aðstoða aðra vegfarendur, stjórna umferð á vettvangi og koma upplýsingum til vegfarenda í gegnum fjölmiðla þegar umferð hefði verið hleypt á veginn á ný. Þá hefði borið að gera greinargóða skýrslu með vettvangslýsingum, viðtali við ökumann og lýsingu á ráðstöfunum. Engar bókanir væri að finna í málaskrárkerfi lögreglu frá stefnanda um atvikið. Í öðru lagi að hafa ráðið sig sem [kennara ] í hlutastarfi án þess að skýra lögreglustjóra frá því fyrir fram, sbr. 2. mgr. 32. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og 20. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Stefnandi hefði þannig ekki farið að lögum varðandi tilkynningu um aukastarf. Í þriðja lagi voru gerðar athugasemdir við afgreiðslu tiltekins máls er laut að meintum utanvegaakstri [...] 30. júní 2017, sem hefði verið til sérstakrar umfjöllunar á fundi með stefnanda 15. ágúst sama ár. Á þeim fundihefðistefnandiverið inntur eftir skýringum á vinnslu málsins en engar viðhlítandi skýringar gefið. Engar myndir hefðu verið teknar en þær séu grundvallarsönnunargagn í slíkum málum. Þá hefðu samskipti við ökumann endað í átökum er stefnandi hefði ætlað að draga ökumanninn úr bifreiðinni. Þeim átökum hefði lokið með handtöku ökumannsins án þess að handtökuskýrsla hefði verið gerð fyrr en mánuði síðar. Í fjórða lagi var gerð athugasemd vegna afgreiðslu ölvunarakstursmáls frá 1. júlí 2017, sem einnig hefði verið óskað skýringa á 15. ágúst án þess að viðhlítandi skýringar hefðu komið fram. Gerð var athugasemd við málshraða en handtökuskýrsla hefði fyrst verið gerð tveimur mánuðum eftir að málið kom upp og þá eftir að stefnanda var bent á að skýrslan hefði ekki verið gerð.

Í þeim þremur tilvikum lögreglustarfa sem rakin voru var talið að stefnandi hefði sýnt af sér vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi svo varðaði við 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Hvað tilkynningu um aukastarf snertir var talið að stefnandi hefði brotið gegn 2. mgr. 32. gr. lögreglulaga. Með vísan til þessa allsvart alið að stefnandi hefði ekki sýnt þá árvekni í starfi sem krefjast yrði af lögreglumanni. Væri því full ástæða til að veita honum skriflegar aðfinnslur.

Sama dag, 22. desember 2017, var stefnanda tilkynnt að frá og með 1. janúar 2018 væri sagt upp samkomulagi um hækkun launa um tvö launaþrep sem hefði tekið gildi 1. apríl 2017. Hækkunin hefði verið ákveðin á grundvelli lögfræðiþekkingar stefnanda, sem talin hefði verið geta nýst embættinu. Fyrirkomulagi launa stefnanda væri sagt upp með þriggja mánaða fyrirvara þar sem sú forsenda hefði brostið og tæki uppsögnin gildi frá 1. apríl 2018.

Sama dag barst stefnanda þriðja bréfið frá stefnda þar sem tilkynnt var á grundvelli greinar 2.6.2 í kjara samningi Landssambands lögreglumanna og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs að frá og með 5. febrúar 2018 myndi stefnandi færast til starfa á A- vakt hjá lögreglunni á Þ.

Fyrir liggur læknisvottorð dagsett 16. janúar 2018 þar sem bókað var að stefnandi gæti ekki sinnt vinnu frá 27. janúar til 1. mars 2018 vegna veikinda en ekki væri víst að hann gæti hafið störf þá. Þess var sérstaklega getið í vottorðinu að stefnandi sinnti fáeinum tímum í aukavinnu samhliða aðalstarfi sem væri til þess fallin að bæta líðan hans og því ekki gert ráð fyrir að hann legði þá vinnu niður á meðan veikindaleyfi varaði og eins væri hann hvattur til að stunda líkamsrækt og hlúa að líkamlegri vellíðan og uppbyggingu í veikindaleyfinu. Stefnandi mun enn vera óvinnufær og hefur að mestu verið frá vinnu frá janúarlokum 2018.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu og vitnaskýrslur gáfu B fyrrum lögreglustjóri, C fyrrum yfirlögregluþjónn, D aðalvarðstjóri, E varðstjóri og Fframkvæmdastjóri.

Málsástæður stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að ákvörðun Ö 22. desember 2017 um að gera skriflegar aðfinnslur við störf stefnanda á grundvelli 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafi verið ólögmæt. Ákvörðunin vegi að starfsheiðri stefnanda og sé til þess fallin að valda starfsframa hans verulegum hnekki. Því feli hún í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnanda sem stefndi beri bótaábyrgð á, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Á því er byggt að ákvörðun lögreglustjórans sé bæði ólögmæt að efni og formi.

Hún sé efnislega röng og því ólögmæt. Tvö þeirra atriða sem slegið var föstu með ákvörðuninni að lytu að vankunnáttu eða óvandvirkni séu sannanlega röng. Þannig sé það með öllu rangt sem segir í ákvörðuninni að stefnandi hafi ekki sinnt skyldum sínum sem lögreglumaður með því að taka stjórn á vettvangi umferðaróhapps 8. nóvember 2017. Hið rétta sé að stefnandi hafi farið á vettvang, tekið stjórn á honum og sinnt skyldum sínum sem lögreglumaður af því tilefni í hvívetna. Þá sé það alrangt að stefnandi hafi ekki skýrt lögreglustjóra frá því að hann hefði ráðið sig í aukastarf sem [kennari], heldur hafi stefnandi upplýst næsta yfirmann sinn um það og hann síðan upplýst lögreglustjóra um aukastarfið áður en stefnandi tók við því. Þau tvö efnisatriði sem eftir standi teljist ekki fela í sér vankunnáttu eða óvandvirkni í skilningi 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þannig teljist nokkurra vikna töf á skýrslugerð ekki vankunnátta eða óvandvirkni í skilningi lagaákvæðisins en einnig felist í ákvörðun lögreglustjóra um aðfinnslur við störf stefnanda af þessu tilefni brot á jafnræðisreglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins þar sem vafalaust sé að sambærilegar tafir komi oft fyrir án þess að beitt sé þessu úrræði. Aðfinnslur á þessum grundvelli séu úr öllu hófi miðað við tilefnið. Nærtækara hefði verið, ef lögreglustjóri taldi nauðsyn að bregðast við töfunum, að koma ábendingu þar að lútandi á framfæri eða eftir atvikum veita tiltal ef um ítrekað tilefni hefði verið að ræða. Hið sama gildi um önnur atriði sem nefnd séu undir öðrum og þriðja lið aðfinnslnanna.

Ákvörðunin sé einnig ólögmæt að formi til þar sem hún hafi verið tekin án viðhlítandi rannsóknar á atvikum málsins og án þess að stefnanda væri gefinn kostur á að tjá sig um minnisblað yfirlögregluþjóns eða önnur gögn sem ákvörðunin hafi verið reist á.

Þá megi álykta að tilkynning um lækkun launa stefnanda eigi rót að rekja til sömu atvika, það er að segja til þeirra röngu ávirðinga sem slegið hafi verið föstum í ákvörðun lögreglustjóra um skriflegar aðfinnslur sem tilkynntar voru sama dag. Þar sem þær ávirðingar séu rangar og úr hófi þá sé ákvörðun um launlækkun einnig ólögmæt. Það sé ekki í samræmi við jafnræðisreglu eða meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar að grípa til svo íþyngjandi úrræðis sem launalækkun er, samhliða margnefndum aðfinnslum, enda hafi stefnanda ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um ávirðingarnar eða honum gefið ráðrúm til að bæta sig, ef tilefni hefði verið til þess.

Vegna vanreifunar féll stefnandi frá viðurkenningarkröfu sem laut að rétti til vangoldinna launa er byggðist á málsástæðu þessari.

Málsástæður stefnda

Af hálfu stefnda er kröfu stefnanda mótmælt, sem og öllum málsástæðum og lagarökum.

Á því er byggt að gera verði greinarmun á skriflegum aðfinnslum og áminningu samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Áminning sé stjórnvaldsákvörðun sem lúti skráðum sem óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttarins og hafi tiltekin réttaráhrif sem mælt sé fyrir um í lögum. Aðfinnslur, hvort sem er munnlegar eða skriflegar, séu hins vegar ekki stjórnvaldsákvörðun heldur innan stjórnunarheimilda lögreglustjóra.

Samkvæmt 6. tölulið 6. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 annist lögreglustjóri daglega stjórn og rekstur lögreglunnar í umdæmi sínu og beri ábyrgð á framkvæmd lögreglustarfa innan umdæmisins. Með því að veita stefnanda tiltal sem skriflegar aðfinnslur vegna framangreindra atvika hafi lögreglustjórinn verið að sinna starfsskyldum sínum, að sjá til þess að framkvæmd lögreglunnar í umdæminu væri með réttum hætti. Því er mótmælt sem röngu sem haldið sé fram af hálfu stefnanda að leggja megi skriflegar aðfinnslur sem þessar að jöfnu við áminningu enda hafi aðfinnslur sem þessar ekki réttaráhrif með sama hætti og áminning þótt vísað sé til 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og 32. gr. lögreglulaga.

Á því er byggt að lögreglustjóra hefði verið tækt að efna til áminningarferlis vegna umræddra atvika en hann hafi á grundvelli meðalhófs kosið að gera það ekki. Þess í stað hafi lögreglustjóri ákveðið að færa stefnanda skriflegar aðfinnslur á grundvelli stjórnandaheimilda sinna samkvæmt tilvitnuðum lögum enda hefði lögreglustjóri boðvald yfir stefnanda á grundvelli þeirra laga. Þrátt fyrir að málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins hafi ekki átt við hafi lögreglustjóri viðhaft vandaða stjórnsýsluhætti við töku ákvörðunar. Er þannig öllum málsástæðum stefnanda er lúta að hinum skriflegu aðfinnslum hafnað enda byggi stþær aðallega á röngum forsendum.

Því er sérstaklega mótmælt sem röngu að stefnandi hafi farið á vettvang slyssins 8. nóvember 2014 þar sem ferilskrá lögreglubifreiðarinnar sýni að hún hafi einungis verið innan þéttbýlis Þ þennan morgun, einkum við heimili stefnanda að [...]á götunni [...]er liggur að Z á Þ og [...] þar sem lögreglustöðin er. Lögregluvarðstjóri sem hefur eftirlit með lögreglubifreiðum á Þ hafi ekki kannast við að ferlivöktun bifreiðarinnar hefði verið biluð.

Við málflutning var áréttað að lagt væri til grundvallar af hálfu stefnda að stefnandi hefði ekki farið á vettvang, þrátt fyrir framburð framkvæmdastjóra verktakafyrirtækisins sem kom tengivagni vöruflutningabifreiðarinnar upp á veg að nýju um að hafa hitt stefnanda.

Það hafi síðan verið á forræði lögreglustjóra, í samræmi við ákvæði greinar 2.6.2 í kjarasamningi, að ákveða að stefnandi myndi færast yfir á A- vakt lögreglunnar á Þ. Það hafi lögreglustjóri gert í samræmi við stjórnanda heimildir sínar auk þess sem stefnandi hafi fengið tilkynningu um breytingu á reglulegum vöktum með nægum fyrirvara. Sú ákvörðun hafi verið tekin á málefnalegum og lögmætum forsendum og því sé málsástæðum sem byggistá þessu atriði mótmælt sem röngum.

Á kvörðun um breytingu á launum stefnanda hafi verið tekin á málefnanlegum forsendum enda hafi forsendur fyrir þeirri hækkun ekki gengið eftir. Við það hafi verið miðað að lögfræðiþekking stefnanda gæti nýst lögregluembættinu, meðal annars við undirbúning námskeiða og fræðslufunda, en af hálfu lögreglustjóra hafi það verði metið svo að þetta fyrirkomulag nýttist embættinu ekki lengur og því hafi þar með verið sagt upp með lögbundnum fyrirvara. Því sé ljóst að um sjálfstæða ákvörðun hafi verið að ræða, byggða á málefnalegum og lögmætum forsendum, og málsástæðum stefnanda hvað þetta varðar sé því hafnað sem röngum.

Þá liggi engin sönnun fyrir í málinu sem styðji þann málatilbúnað stefnanda að b-liður 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga eigi við. Það sé meginregla að sá sem telur sig hafa orðið fyrir tjóni þurfi að sýna fram á saknæmi, ólögmæti og orsakatengsl.

Til vara er krafist verulegrar lækkunar stefnufjárhæðar með fyrrgreindum rökum og á grundvelli þess að umkrafðar miskabætur séu langt umfram þær fjárhæðir sem dæmdar hafa verið.

Niðurstaða

Fyrir liggur í máli þessu að fundið var að störfum stefnanda með skriflegum aðfinnslum lögreglustjóra sem dagsettar voru 22. desember 2017. Samkvæmt efni skjalsins má rekja aðdraganda aðfinnslnanna allt frá sumri 2017. Tvö tilvik virðast hafa gefið lögreglustjóra og yfirlögregluþjóni tilefni til að funda með stefnanda 15. ágúst 2017 og veita honum tiltal vegna mála sem komu til kasta hans sem lögreglumanns sem hann hafi ekki gefið viðhlítandi skýringar á. Annars vegar var þetta mál vegna utanvegaaksturs og samskipta við ökumann þeirrar bifreiðar á vettvangi sem leiddu til handtöku ökumannsins og hins vegar handtaka og úrvinnsla ölvunarakstursmáls. Megintilefnið, sem leiddi til þess að fundið var að störfum stefnanda skriflega, var framganga hans í tengslum við umferðaróhapp sem átti sér stað 8. nóvember 2017. Rökstuddur grunur komupp um að hann hefði ekki mætt á vettvang heldur leyst úr álitaefnum tengdum óhappinu símleiðis með fulltingi fjarskiptamiðstöðvar ríkislögreglustjóra. Ályktað var í kjölfar slyssins að hann hefði verið við kennslustörf í Z þar sem ferilvöktun lögreglubifreiðarinnar og framburður ökumanns vöruflutningabílsins og framkvæmdastjóra verktakafyrirtækis, er vann að því að draga vagn vöruflutningabílsins upp á veg að nýju, benti til þess að stefnandi hefði ekki verið á vettvangien stefnandi ritaði engar bókanir eða skýrslur vegna málsins. Einnig var horft til þess að stefnandi hefði hvorki tilkynnt réttilega um aukastarf sem [kennari] né hefði hann fengið staðfestingu lögreglustjóra til að sinna því starfi.

Stefnandi var boðaður á fund fyrrum lögreglustjóra og kynnt efni minnisblaðs fyrrum yfirlögregluþjóns þar sem raktar voru framangreindar ávirðingar vegna óhappsins 8. nóvember 2017 en fyrir liggur samkvæmt framburði fyrrum lögreglustjóra að til hafi stað iðað áminna stefnanda í samræmi við 21. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins vegna brota í starfi og þá einkum fyrir að hafa ekki farið á vettvang umferðaróhappsins.

Þótt nánast hafi slegið í brýnu með stefnanda og fyrrum yfirlögregluþjóni á fundinum í skoðanaskiptum þeirra á milli, samkvæmt framburði fyrir dómi, kom stefnandi sínum sjónarmiðum og andmælum á framfæri og á þau var hlustað. Hann bar um að hafa farið á vettvang og að hann hefði ekki verið við kennslu þennan morgun auk þess sem hanngerði athugasemdir við áreiðanleika ferilvöktunar lögreglubifreiðarinnar. Þ essi atriði voru könnuð nánar í kjölfar fundarins á vegum fyrrum lögreglustjóra og leiddi það tilþessað fallið var frá ráðagerðum um áminningu.

Fyrir liggur að þar sem fyrrum lögreglustjóri hafði uppi þær ráðagerðir að áminna stefnanda, þá virðist hafa verið horft til málsmeðferðarreglna stjórnsýsluréttar í aðdraganda fundarins sem haldinn var 29. nóvember 2017. Málsatvik voru rannsökuð og þegar talið var að málið væri fullnægjandi upplýst var efnt til fundar með stefnanda og honum kynnt málið eins og það horfði við yfirstjórn lögreglunnar. Þannig var andmælaréttar hans gætt og að auki tekið mark á því sem hann hafði fram að færa hvað málsatvik snerti. Nánari könnun málsatvika fór fram í kjölfar fundarins, og leiddi hún til þess að fallið var frá ráðagerðum um áminningu með vísan til meðalhófs. Þannig beitti fyrrum lögreglustjóri fullnægjandi starfsaðferðum þegar hann lagði grunn að ákvörðun sinnium að finna að störfum stefnanda.

Það að finna að störfum stefnanda, sem fyrrum lögreglustjóri mat að væru ekki leyst af hendi með fullnægjandi hætti, fellur undir lögbundið hlutverk lögreglustjóra samkvæmt 6. mgr. 6. gr. lögreglulaga, sem kveður meðal annars á um ábyrgð lögreglustjóra á framkvæmd lögreglustarfa innan síns embættis.

Með hliðsjón af ofanrituðu eru engin efni til að gera athugasemdir við formlega afgreiðslu fyrrum lögreglustjóra við aðhafa uppi aðfinnslur við störf stefnanda.

Hvað efnislega niðurstöðu snertir verður að leggja til grundvallar að ákvörðun fyrrum lögreglustjóra um að finna að störfum stefnanda var ekki byggð á þeim grunni að stefnandi hefði ekki farið á vettvang umferðaróhappsins 8. nóvember 2017. Fyrrum lögreglustjóri tók það afdráttarlaust fram í framburði sínum fyrir dómi og eins ber hin skriflega ákvörðun þessu vitni. Breytir í þeim efnum engu þótt fyrrum yfirlögregluþjónn sæi málsatvik með öðrum hætti enda ákvörðunarvaldið á hendi lögreglustjóra. Að sama skapi breytir það ekki grundvelli ákvörðunar lögreglustjórans þó stefndi hafi haldið fast við það í þessu dómsmáli að stefnandi hafi ekki farið á vettvang.

Þegar nánar er horft til tilkynningar lögreglustjórans um aðfinnslurnar þá er þess fyrst að geta að hún er að hluta til byggð á hlutrænum atriðum sem ekki eru umdeild. Það liggur fyrir að stefnandi hefur í engu andmælt aðfinnslunum sem gerðar voru við störf hans 15. ágúst 2017 sem slíkum. Hann hefur einungis byggt á því að á honum sé brotin jafnræðisregla þar sem það sem talið sé áfátt við framgöngu hans hendi marga lögreglumenn án þess að fundið sé formlega að störfum þeirra. Stefnandi hefur á hinn bóginn í engu freistað þess að færa sönnur á þessar staðhæfingar og verða þær því ekki lagðar því til grundvallar að jafnræðisregla hafi verið brotin á stefnanda. Ekki verður heldur séð að möguleg vanræksla annarra lögreglumanna á starfsskyldum sínum réttlæti framgöngu stefnanda í þessum efnum.

Þá liggur sú staðreynd fyrir að stefnandi gerði enga skýrslu vegna umferðaróhappsins. Lögreglumaður á fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra ritaði þær upplýsingar sem getur að líta í málaskrárkerfi lögreglu. Stefnandi hefur allt að einu mótmælt ávirðingum fyrrum lögreglustjóra sem röngum.

Meðal þess sem honum var borið á brýn var að hafa ekki tekið stjórn á vettvangi. Fyrir liggur að stefnandi var ekki staddur á vettvangi allan tímann frá því að tilkynning barst klukkan 7:12 fram til kl. 11:12, er hann tilkynnti að vegurinn hefði verið opnaður.

Engin önnur löggæsluverkefni munu hafa verið til úrlausnar á þeim tíma í umdæminu sem kölluðu á athygli stefnanda.

Augljós skoðanamunur birtist í málatilbúnaði stefnanda og tilkynningu lögreglustjóra um aðfinnslur á því hvað feli st í að taka stjórn á vettvangi. Stefnandi hefur sjálfur borið um það að hann hafi komið þrisvar á vettvang en fram kemur í endurriti samskipta hans við fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra að hann hyggist aðspurður „kíkja til“ ökumanns vöruflutningabifreiðarinnar og hafi lagt það í mat Vegagerðarinnar hvort veginum verði lokað. Í samtali við fjarskiptamiðstöðina gat hann þess að hann myndi líta eitthvað þarna upp eftir til að sjá hvernig miðaði en það væri í sjálfu sér ekkert sem hann gæti gert þarna ef Vegagerðin væri búin að loka veginum. Þegar horft er til þessarar endursagnar á ummælum stefnanda og þeirrar ferilvöktunar lögreglubifreiðarinnar sem þó skráðist þennan morgun er ljóst að stefnandi hefur ekki verið á vettvangi allan tímann heldur töluverða stund innan þéttbýlis Þ. Fyrir liggur að stefnandi aflaði upplýsinga um skráningarnúmer og tegundarheiti vöruflutningabifreiðarinnar en engra frekari upplýsinga sem yfirstjórn lögreglunnar taldi nauðsynlegar. T il að mynda aflaði hann ekki upplýsinga um hver ökumaður vöruflutningabifreiðarinnar væri, kannaði ekki ástand hans og ökuréttindi, aflaði ekki upplýsinga um farm bifreiðarinnar og ekki heldur upplýsinga um bifreiðina úr ökurita. Enga r upplýsingar lágu fyrir um staðhætti og aðstæður á slysstað. Ökumaður bifreiðarinnar greindi lögreglumanni á fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra frá því, strax í kjölfar slyssins, að bifreið hans væri þannig staðsett á veginum að hún lokaði honum nánast. Sú frásögn er ekki í samræmi við framburð stefnanda fyrir dómi en hann bar um að bifreiðinni hefði verið lagt velút í kant. Ljóst er þannig að ýmisleg t er óljóst um framgöngu stefnanda í tengslum við umferðaróhapp þetta og nokkurra mótsagna gætir.

Af framburði þeirra lögregluvarðstjóra sem komu fyrir dóm mátti ráða að það færi eftir atvikum hversu ítarlega væri bókað um málsatvik í tilfellum sem þessum en fyrrum lögreglustjóri og fyrrum yfirlögregluþjónn voru afdráttarlaus í framburði sínum um nauðsyn þess að gera rækilega skýrslu í slíkum tilvikum.

Þegar horft er til lögbundinnar skyldu lögreglustjóra, sbr. 6. mgr. 6. gr. lögreglulaga, og fyrri fundar yfirstjórnenda með stefnanda þar sem beinlínis var gerð athugasemd við skýrslugerð af hálfu hans mátti stefnanda vera það ljóst að honum bar að gera skýrslu um mál þetta, jafn margþætt og það virði st hafa verið. Má í því sambandi til dæmis nefna aðkomu verktaka til að bjarga tengivagninum upp á veg á ný og samskipti við tryggingafélag vöruflutningabifreiðarinnar og Vegagerðina vegna lokunar vegarins sem virðist hafa staðið í nokkrar klukkustundir því að stefnandi tilkynnti fjarskiptamiðstöð klukkan 11:12 að búið væri að opna veginn. Loks sýnist mega horfa til ítrekað rasamskipta við fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra og þeirrar aðstoðar sem stefnandi þáði hjá fjarskiptamiðstöðinni. Hefði stefnandi sinnt skyldu sinni til að gera skýrslu hefði ekki komið upp vafi um hvort hann hefði í raun farið á vettvang og hvort hann hefði gripið til fullnægjandi ráðstafana. Í því ljósi og þeirra ályktana sem draga má af þeim vísbendingum sem samskipti stefnanda við fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra hafa að geyma um framkvæmd verka stefnanda í tengslum við umferðaróhappið, er ekki tilefni til að gera athugasemd við efni skriflegra aðfinnslna fyrrum lögreglustjóra við framgöngu stefnanda í tengslum við umferðaróhappið 8. nóvember 2017.

Hvað varðar athugasemdir um að stefnandi hafi brugðist skyldu til að tilkynna lögreglustjóra um aukastarf liggur fyrir að stefnandi upplýsti fyrrum lögreglustjóra ekki um aukastarf sitt sem [kennara] fyrr en síðla í nóvember 2017, eftir að fyrrum lögreglustjóri hafði óskað ítrekað eftir staðfestingu hans á því að hann sinnti slíkri kennslu og að hann gerði það ekki þegar hann væri á vakt. Á fyrrgreindum fundi 29. nóvember gerði lögreglustjóri athugasemd við það að stefnandi hefði ekki fyllt úr sérstakt eyðublað til að tilkynna um aukastarf. Stefnandi vísaði til þess á hinn bóginn að hafa upplýst varðstjóra sinn um kennslustarfið og hann hefði síðan upplýst lögreglustjóra. Í kjölfar fundarins mun stefnandi svo hafa sent lögreglustjóra tilkynningu 4. desember 2017 um aukastarf, sem fyrrum lögreglustjóri tók afstöðu til formlega og sendi stefnanda tilkynningu þar að lútandi 14. desember 2017. Af hálfu lögreglustjóra var aukastarfið ekki talið ósamrýmanlegt lögreglustarfi stefnanda svo fremi að það bitnaði ekki á vinnuskyldu í lögreglunni og því væri alfarið sinnt utan skyldu- og bakvakta.

Í 2. mgr. 32. gr. lögreglulaga er kveðið á um skyldu lögreglumanns til að skýra lögreglustjóra frá því áður en hann tekur við launuðu starfi í þjónustu annars aðila. Jafnframt ber að skýra lögreglumanni frá því innan tveggja vikna ef slíkt starf telst ósamrýmanlegt stöðu lögreglumannsins og honum er bannað að gegna því. Samkvæmt ákvæðinu er unnt að bera slíkt bann undir ríkislögreglustjóra.

Af lagaákvæðinu má augljóslega ráða að gert er ráð fyrir því að tilkynningu lögreglumanns verði að beina til lögreglustjóra með þeim hætti að forsendur séu til að gaumgæfa hvort starfið samrýmist starfi lögreglumanns en í þeim efnum má vænta að bæði eðli starfsins og framkvæmd þess komi til skoðunar, eins og til dæmis hvort það skarist á við vaktir lögreglumanns. Þetta mátti stefnanda vera ljóst og að það væri ekki á valdi varðstjóra að afráða hvort kennslustarfið samrýmdist lögreglustarfinu og það að varðstjóri hefði nefnt það í símtali við lögreglustjóra væri ekki fullnægjandi tilkynning af hálfu stefnanda. Lögreglustjóra verða að berast upplýsingar sem gera honum unnt að taka upplýsta ákvörðun enda hefði niðurstaða um að synja stefnanda um að sinna starfinu verið kæranleg til ríkislögreglustjóra samkvæmt lokamálslið 2. mgr. 32. gr., eins og áður er getið.

Með hliðsjón af ofangreindu eru ekki efni til að gera athugasemd við það að fyrrum lögreglustjóri hafi beint aðfinnslum að stefnanda vegna síðbúinnar tilkynningar eftir ítrekaða eftirgangsmuni af hálfu fyrrum lögreglustjóra.

Stefnandi féll frá viðurkenningarkröfu um ógreidd laun er byggðist á því að hin breyttu launakjör ættu rót að rekja til hinna skriflegu aðfinnslna. Í málflutningi var ekki vikið að því hvernig þessar ráðagerðir um breytingar launakjara gætu tengst ávirðingum er lutu fyrst og fremst að skýrslugerð af hálfu stefnanda þannig að engum forsendum er til að dreifa til að fallast á málatilbúnað stefnanda hvað þetta varðar.

Það var innan stjórnunarheimilda fyrrum lögreglustjóra að finna að störfum stefnanda er hún taldi málefnalegar forsendur standa til. Slíkar aðfinnslur eru ekki til þess fallnar að hafa áhrif á starfsframa eða möguleika til framgang sí starfi innan lögreglunnar ef starfsmaður bregst við og bætir ráð sitt. Aðfinnslur sem þessar hafa enda engar formlegar lögfylgjur í för með sér, gagnstætt áminningu samkvæmt 21. gr. sem er lögbundinn undanfari brottreksturs samkvæmt 44. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, svo dæmi sé tekið. Þar sem fallist hefur verið á að forsvaranlegt hafi verið að fyrrum lögreglustjóri beindi skriflegum aðfinnslum að stefnanda í krafti stjórnunarvalds eru ekki forsendur til að fallast á kröfu stefnanda um miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður stefndi því sýknaður af miskabótakröfu stefnanda.

Þegar tekin er afstaða til krafna málsaðila um málskostnað er óhjákvæmilegt að horfa til þess að stefndi hefur haldið fast við þann málatilbúnað að stefnandi hafi ekki farið á vettvang umferðaróhapps 8. nóvember 2017 og það þrátt fyrir að hafa undir höndum upplýsingar, bæði um framburð framkvæmdastjóra verktakans og ágalla á ferilvöktun lögreglubifreiðarinnar, sem í það minnsta leiddu til vafa um hvort sú staðhæfing væri rétt. Þ essi málatilbúnaður stefnda erað auki í andstöðu við afstöðu og afgreiðslu fyrrum lögreglustjóra. Þá voru gögn er lutu að þessum upplýsingum ekki lögð fram fyrr en eftir áskoranir af hálfu stefnanda eða eftir formlegar beiðnir á hans vegum um aðgang að gögnum frá embætti Ö. Þessi framganga gerði málarekstur stefnanda bæði torsóttari og umfangsmeiri en efni hefðu annars staðið til. Í þessu ljósi verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda hluta málskostnaðar eins og í dómsorði greinir, sbr. b - og c-lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Af hálfu stefnanda flutti F-kk-nf Á-kk-nf lögmaður málið, en af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf lögmaður.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfu stefnanda, A. Stefndi greiði stefnanda 4 50.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf