E-4662/2005

Mál þetta var höfðað 24. júní 2005 og dómtekið 22. maí 2006. Stefnandi er E-kvk-nf B-kvk-nf M-kvk-nf, Vesturgötu 40, Akranesi, en stefndi er Mest ehf., Malarhöfða 10, Reykjavík. Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, er stefnt til réttargæslu.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 650.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 15. apríl 2004 til 28. júní 2005 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða honum málskostnað. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Ekki eru gerðar kröfur á hendur réttargæslustefnda og hann gerir ekki kröfur í málinu.

II

Málavextir eru þeir að hinn 15. apríl 2004 um kl. 9:20 ók eiginmaður stefnanda, A-kk-nf S-kk-nf A-kk-nf, bifreið hennar, sem er af gerðinni Nissan Patrol með skráningarnúmerið VV-578, frá Akranesi til Reykjavíkur. Með honum í bifreiðinni var E-kk-nf K-kk-nf. Var bifreiðinni ekið austur Vesturlandsveg í Kollafirði framhjá malarnámu stefnda.

Kveðst ökumaður bifreiðarinnar hafa ekið henni á 60 km hraða eftir þjóðveginum í bílaröð en mjög hvasst hafi verið í Kollafirðinum á þessum tíma. Þegar bifreiðinni hafi verið ekið fram hjá malarnámunni hafi komið skyndileg vindhviða og möl og sandur skollið á bifreiðinni af miklu afli. Hann hafi þó haldið ferðinni áfram en stöðvað í Mosfellsbæ skömmu síðar til að skoða bifreiðina og hafi þá komið í ljós umtalsverðar skemmdir á bílnum eftir sandfokið.

Síðar þennan dag fór A-kk-nf á lögreglustöðina og tilkynnti um tjónið. Við það tækifæri var bifreiðin færð í bifreiðageymslu lögreglu og skoðuð. Komu þá í ljós miklar lakkskemmdir á vinstri hlið bifreiðarinnar, þaki hennar og vélarhlíf. Þá voru rúður bifreiðarinnar mikið skemmdar, sérstaklega á vinstri hlið hennar og á framrúðu.

Kemur fram í stefnu að áður en bifreiðinni hafi verið ekið framhjá malarnámunni hafi ekkert sand- eða grjótfok verið yfir veginn heldur hafi komið sterk vindhviða um leið og hann hafi ekið framhjá námunni og hafi því ekki verið um að ræða að stefnandi hafi ekið inn í fyrirsjáanlegt sandfok.

Kveður stefnandi að fleiri bifreiðar hafi orðið fyrir tjóni vegna sandfoks þennan dag en samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar sem koma fram í lögregluskýrslu 16. apríl 2004 vegna tjóns á bifreiðinni ME-579 var vindhraði í vindhviðum mikill morguninn sem tjónið varð.

G-kk-nf S-kk-nf og Stjörnugrís ehf. urðu einnig fyrir tjóni á bifreiðum sínum sama dag og stefnandi. Þeir hafa einnig höfðað skaðabótamál á hendur stefnda vegna tjónsins sem þeir telja sig hafa orðið fyrir á sama stað og stefnandi vegna sand- eða grjótfoks úr námu stefnda. Umræddur G-kk-nf fór um það bil viku eftir tjónið á vettvang og tók myndir af malarnámu stefnda og það gerði hann aftur 7. október sama ár.

Upphaflega var stefnandi í máli þessu A-kk-nf S-kk-nf A-kk-nf en í þinghaldi 17. janúar 2006 óskaði lögmaður stefnanda eftir að breyta aðildinni sóknarmegin og var það gert með samþykki lögmanns stefnda. Þá var sömuleiðis aðild varnarmegin breytt í þinghaldi 22. apríl 2006 með samþykki lögmanns stefnanda.

Í málinu er ekki deilt um tjón stefnanda heldur um bótaskyldu stefnda sem mótmælir því að efni það sem skemmdi bifreið stefnanda umræddan dag hafi komið úr malarnámu stefnda í Kollafirði.

III

Stefnandi kveðst reisa dómkröfur sínar á því að stefndi beri fulla og óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni því sem bifreið hennar varð fyrir hinn 15. apríl 2004 þegar henni var ekið um þjóðveg nr. 1 framhjá malarnámu stefnda í Kollafirði. Sé bótaábyrgðin byggð á því að stefndi sé eigandi og umráðamaður landsvæðisins sem malarnáman sé á og beri því fulla ábyrgð á því tjóni sem hljótist af aðbúnaði og frágangi við námuna.

Byggi stefnandi kröfur sínar á hendur stefnda á því að með því að sinna ekki þeirri skyldu sinni sem eigandi og umsjónaraðili fasteignar að haga aðbúnaði á staðnum með forsvaranlegum hætti þannig að tjón hlytist ekki af hafi hann sýnt af sér saknæma háttsemi. Við enda malarnámunnar sem liggi að Vesturlandsvegi hafi verið reistur steinsteyptur veggur til að varna því að efni úr námunni fyki frá svæðinu. Á tjónsdegi hafði hins vegar efni úr námunni verið hlaðið alveg upp að efsta hluta hins steinsteypta veggs og jafnvel þannig að efnið hafi náð hærra en veggurinn. Þannig hafi veggurinn veitt litla sem enga vörn með þeim afleiðingum að grjót, möl og sandur hafi fokið auðveldlega yfir hann og á bifreið stefnanda og þannig valdið skemmdum á henni. Hafi því aðbúnaður við malarnámuna verið óforsvaranlegur. Verði að telja að umsjónarskyldan hafi verið sérstaklega rík í tilviki stefnda þar sem umrætt svæði sé sérstaklega vindasamt auk þess sem meðfram námunni liggi einn fjölfarnasti vegarkafli þjóðvegar nr. 1.

Þá hafi merkingum stefnda á svæðinu verið ábótavant. Eitt skilti hafi verið að finna við þjóðveginn þegar keyrt hafi verið að vestan inn Kollafjörð en engar sérstakar merkingar hafi verið við malarnámuna sjálfa, þrátt fyrir vitneskju stefnda um að svæðið sé sérstaklega vindasamt og vegarkaflinn við námuna fjölfarinn. Telur stefnandi að í ljósi þeirrar hættu sem skapast hafi þegar sandur, möl og grjót lenti á bifreið hennar fyrrgreindan morgun hinn 15. apríl 2004 verði að merkja sérstaklega vel hættu á slíku foki. Vanræksla stefnda í þessum efnum feli í sér saknæma háttsemi.

Til viðbótar framangreindu sé ljóst að vegfarendur um Vesturlandsveg á umræddu svæði hafi mátt treysta því að þeim stafaði ekki hætta af því að aka framhjá malarnámunni, enda á ábyrgð stefnda að tryggja það að frágangur við hana væri með þeim hætti að ekki skapaðist hætta af. Að mati stefnanda séu fráleit sjónarmið stefnda um áhættutöku eða önnur viðlík sjónarmið.

Ekki sé tölulegur ágreiningur um endanlega fjárhæð dómkröfu stefnanda en gerð sé krafa um vexti frá tjónsdegi hinn 15. apríl 2004 til 28. júní 2005, er stefna í málinu hafi verið þingfest, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags.

Um lagarök að öðru leyti en rakið hefur verið vísar stefnandi til almennra reglna skaðabótaréttar. Kröfu um málskostnað styður hún við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, aðallega 129. og 130. gr., og vísar til laga nr. 50/1988 varðandi virðisaukaskatt á málskostnað.

IV

Stefndi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að með öllu sé ósannað að tjón stefnanda verði rakið til atvika sem stefndi beri ábyrgð á að lögum. Þannig sé ósannað að umrædd möl og sandur, sem stefnandi kveður að skollið hafi á bifreið hennar, hafi komið frá athafnasvæði stefnda fremur en frá öðrum svæðum í Esjuhlíðum. Bent skuli á að hlíðin sé opin á þessu svæði og laust efni um hana alla. Þannig geti mölin og sandurinn hafa komið frá ýmsum öðrum stöðum í hlíðum Esjunnar en malarnámu stefnda. Þá sé efnið í malarnámunni eingöngu sandur, steypusandur sem sé allt að 8 mm að breidd. Slíkur sandur geti ekki talist vera möl.

Í öðru lagi reisi stefndi sýknukröfu sína á því að hann geti ekki borið ábyrgð á tjóni sem verði vegna sterkra sviptivinda sem verði í Kollafirðinum. Með því að aka um fjörðinn, þegar veður séu með þessum hætti, hafi ökumaður bifreiðar stefnanda tekið áhættu sem leiði til þess að stefnandi verði að bera tjón sitt sjálf. Við þetta bætist að í slíkum vindum sé nær ómögulegt að halda sandi, líkt og þeim sem sé í malarnámu stefnda, í skefjum og geti hann því af þeirri ástæðu ekki borið ábyrgð á tjóni stefnanda.

Þá byggi stefndi sýknukröfu sína í þriðja lagi á því að frágangur og aðbúnaður í malarnámu stefnda hafi verið með forsvaranlegum hætti. Þannig sé frágangur allur á námusvæðinu til fyrirmyndar og augljóslega mun betri en frágangur ýmissa opinna malarsára í Esjuhlíðum. Þá mótmælir stefndi því að merkingum sé ábótavant. Að minnsta kosti sé ekki orsakasamhengi milli meintra ónógra merkinga og tjónsins þar sem ökumaður bifreiðar stefnanda hafi mátt vita að sandfok kynni að verða við þessar aðstæður þar sem hann aki oft þessa leið.

Verði ekki á aðalkröfu stefnda fallist sé gerð krafa um lækkun bóta. Sé upphafstíma dráttarvaxta mótmælt sem röngum og geti hann í fyrsta lagi verið 24. júlí 2005 en þá fyrst hafi verið liðinn mánuður frá þeim tíma sem stefnandi sannanlega hafi lagt fram þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu en það hafi stefnandi fyrst gert við birtingu stefnu í málinu.

Um lagarök að öðru leyti en að framan er rakið vísar stefndi til almennra reglna skaðabótaréttar um saknæmi, orsakasamhengi, tjón og sönnunarbyrði. Um málskostnað vísar hann til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V

Eins og rakið hefur verið er ekki ágreiningur um umfang tjóns stefnanda heldur aðeins um bótaskyldu stefnda. Stefndi kveður ósannað að efni frá athafnasvæði hans hafi valdið tjóni á bifreið stefnanda.

Malarnáma stefnda er staðsett við rætur Esju við Vesturlandsveg þar sem bifreið stefnanda var ekið umræddan morgun. Fyrir framan námuna er hár og langur steinsteyptur veggur, sem virðist eiga að gegna því hlutverki að koma í veg fyrir að úr námunni fjúki efni yfir veginn. Á fyrirliggjandi ljósmyndum af vettvangi, sem ekki er ágreiningur um að sýni aðstæður þann dag er tjónið varð, er ljóst að efninu í námunni var á umræddum tíma hrúgað upp á tiltölulega litlu svæði við vegginn og alveg upp að brún veggsins. Þá verður af myndum þessum ráðið að fyrir framan vegginn, hinum megin við námuna, sé efni úr henni sem hefur fallið yfir vegginn, hvort sem það hefur gerst vegna þess að hrúgan var hærri en veggurinn eða við fok.

Af framangreindum myndum og við skoðun á vettvangi þar sem enn voru leifar af sandinum þykir ljóst að sandurinn í námunni var grófur, þótt ekki liggi fyrir mæling á kornastærð hans. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum í málinu var mjög hvasst á þessum slóðum þennan morgun. Kemur það fram í gögnum frá Vegagerðinni að í mestu vindhviðunum frá klukkan 6:00 til 12:00 hafi vindhraðinn farið upp í og yfir 40 metra á sekúndu á þessum slóðum. Þykir ljóst vera að þegar efni af því tagi sem var í malarnámu stefnda fýkur á þeim hraða sem vindurinn var á þennan morgun var það til þess fallið að valda tjóni á þeim bifreiðum sem þarna fóru um og fengu á sig sandfokið.

Ökumaður bifreiðar stefnanda, A-kk-nf S. A-kk-nf, heldur því fram að hann hafi verið að aka fram hjá námunni, þegar sandurinn fauk á bifreiðina með þeim afleiðingum að hún skemmdist. Lýsti hann sandbylnum sem svörtu skýi og hafi hann verið við hlið námunnar þegar sandurinn hafi fokið ofan af steinveggnum og á bifreiðina. Framburður ökumannsins fær stoð í framburði farþega bifreiðarinnar, vitnisins E-kk-ef K-kk-ef, sem kvað þá hafa verið stadda fyrir miðjum veggnum þegar sandinum hafi rignt yfir og líkti hann þessu við skotárás.

Þá hafa vitni, sem áttu þarna leið um sama dag og A-kk-nf, borið að hafa lent í svipuðum aðstæðum og hann. Þannig kom fram hjá vitninu B-kk-þgf E-kk-þgf G-kk-þgf, er var á þessum slóðum sama dag um kl. 7:30, að hann hafi fengið yfir bifreið sína efni úr fyrrgreindri malarnámu stefnda og kvaðst hann hafa lent í því oftar en í þetta eina skipti. Sömu sögu sögðu vitnin G-kk-nf S-kk-nf og G-kk-nf G. G-kk-nf sem áttu leið þarna um sama dag, G-kk-nf um kl. 7:20 og G-kk-nf um kl. 12:00. Þeir hafa báðir borið að hafa lent í svipuðum aðstæðum er sandur úr malarnámu stefnda hafi fokið á bifreiðar þeirra og valdið tjóni á þeim. G-kk-nf er fyrirsvarsmaður Stjörnugríss ehf. sem hefur auk nefnds G-kk-ef höfðað skaðabótamál á hendur stefnda vegna þessa.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið þykir stefnandi hafa sýnt fram á það svo ekki verði um villst að það var sandur úr námu stefnda sem fauk á bifreið hennar og olli því tjóni sem óumdeilt er að varð á bifreið hennar hinn 15. apríl 2004.

Fyrir liggur að þar sem malarnáma stefnda er í Kollafirði verða oft sterkir sviptivindar og eins og rakið hefur verið hefur stefndi reist háan og langan steinvegg fyrir framan námuna til að varna því að efni úr henni fjúki yfir hinn fjölfarna þjóðveg sem liggur meðfram námunni. Hefur því verið slegið föstu að efni það sem í námunni var umrætt sinn var grófur sandur og var honum hrúgað upp í stóran hrauk alveg upp að brún veggsins sem varð þess valdandi að í vindhviðum sem voru þennan morgun á svæðinu fauk sandurinn úr námunni yfir veginn með fyrrgreindum afleiðingum. Ekki verður annað ráðið af fyrirliggjandi ljósmyndum og með skoðun á vettvangi en að auðvelt hefði verið að dreifa efninu í námunni á mun stærra svæði bak við steinvegginn svo að það næði ekki upp á brún hans og þannig hefði mátt koma í veg fyrir að efni úr námunni fyki yfir vegginn.

Nokkru áður en komið er að umræddri malarnámu, bæði þegar ekið er í austur- og vesturátt, eru skilti með viðvörun um sandfok. Af framburðum vitna í málinu virðast fæstir hafa tekið eftir þeim fyrr en eftir atburðinn og við skoðun á vettvangi kom í ljós að þau eru ekki áberandi og erfitt um vik að átta sig á þýðingu þeirra, og aðstæður við þau bjóða ekki upp á að hægt sé með auðveldum hætti að snúa við, sérstaklega ekki þegar umferð um veginn er mikil. Þykja merkingar þessar ekki til þess fallnar að koma í veg fyrir tjón af því tagi sem hér er til umfjöllunar. Máttu vegfarendur treysta því að þannig væri um malarnámuna búið að ekki væri hætta á slíku sandfoki og liggur ekki fyrir að ferð um þjóðveginn umræddan morgun hafi verið hættuleg vegna veðurs. Verður því ekki fallist á að ökumaður bifreiðar stefnanda hafi tekið óþarfa áhættu sem leiði til þess að stefnandi beri sjálf sök á tjóninu.

Að því virtu sem nú hefur verið rakið er ljóst að frágangur og aðbúnaður í malarnámu stefnda var ekki forsvaranlegur umrætt sinn, þar sem steinveggurinn gegndi ekki því hlutverki sínu að halda efninu innan hans vegna þess að efninu var hrúgað upp á brún hans og átti því greiða leið yfir hann í vindhviðunum. Ber stefndi því fébótaábyrgð á tjóni stefnanda sem af þessari vanrækslu hlaust.

Þar sem ekki er ágreiningur um fjárhæð kröfu stefnanda verður hún tekin til greina eins og hún er fram sett og verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 650.000 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði, en rétt þykir að upphafsdagur dráttarvaxta sé mánuði eftir að mál þetta var höfðað, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.

Eftir atvikum þykir rétt að stefndi greiði stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 320.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið E-kvk-nf A-kvk-nf hdl. en af hálfu stefnda flutti málið K-kvk-nf E-kvk-nf hrl.

G-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Mest ehf., greiði stefnanda, E-kvk-þgf B-kvk-þgf M-kvk-þgf, 650.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. apríl 2004 til 24. júlí 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 320.000 krónur í málskostnað, þar með talinn virðisaukaskattur.

G-kvk-nf B-kvk-nf