E-24/2017

Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 6. janúar sl. og dómtekið að lokinni aðalmeðferð 8. júní sl. Stefnandi er G-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Þrastarhöfða 13, Mosfellsbæ. Stefndi er Vélasalan ehf., Dugguvogi 2-4, Reykjavík. Þá er stefnt til réttargæslu Tryggingarmiðstöðinni hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefnda vegna líkamstjóns er stefnandi hlaut í vinnuslysi 9. október 2013 á vélaverkstæði stefnda að Dugguvogi 2-4 í Reykjavík. Hann krefst einnig málskostnaðar, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara að stefnandi verði látinn bera hluta tjóns síns sjálfur. Hann krefst einnig málskostnaðar.

Ekki eru hafðar uppi kröfur gegn réttargæslustefnda sem gerir einungis kröfu um málskostnað sér til handa.

Helstu ágreiningsefni og yfirlit málsatvika

Í málinu er deilt um skaðabótaábyrgð stefnda vegna slyss sem stefnandi varð fyrir á verkstæði stefnda 9. október 2013. Ágreiningur er um ýmis nánari atvik málsins, en engir sjónarvottar voru að slysinu.

Stefnandi, sem er vélfræðingur, hóf störf hjá stefnda á árinu 2009. Hinn 9. október 2013 slasaðist hann við vinnu sína á vélaverkstæði stefnda að Dugguvogi 4-6 í Reykjavík. Liggur fyrir í málinu vottorðs bæklunarlæknis um að slysið hafi valdið umtalsverðum varanlegum heilaskaða og varanlegum skaða á axlarhyrnulið vinstri axlar.

Samkvæmt aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi var hann við venjuleg störf umræddan dag en til stóð að hann færi í vinnuferð með öðrum starfsmönnum til Vestmannaeyja síðar um daginn. Vegna ferðarinnar kvaðst hann hafa þvegið vinnuföt sín og sett þau í þurrkara sem var uppi á millilofti ofan á skrifstofuhúsi vélaverkstæðisins. Um er að ræða svæði ofan á skrifstofuhúsi,sem er um 2,7 m á hæð og stendur sjálfstætt á gólfi verkstæðisins sem er með talsvert hærri lofthæð. Eftir hádegisverð kvaðst stefnandi hafa farið upp á loftið að nýju til að ná í varahlut sem hann hugðist e.t.v. nota vegna verkefnis á vegum stefnda í Landeyjahöfn. Kvaðst hann því næst muna eftir sér í sjúkraflutningabifreið og hafði slysið þá átt sér stað.

Í stefnu segir að stefnandi hafi verið á leið niður lausan stiga ofan af umræddu millilofti og hafi stiginn runnið undan honum og stefnandi við það fallið úr stiganum og lent á gólfi verkstæðisins. Í greinargerð stefnda kemur fram að stefnandi hafi sjálfur reist stigann upp að milliloftinu og leiddar líkur að því að stefnandi hafi farið þar upp með framlengingarsnúru til þess að tengja við áðurgreindan þurrkara.

Samkvæmt skýrslu lögreglunnar, sem kom á slysstað ásamt sjúkrabifreið, lá stefnandi á gólfinu þegar að honum var komið. Hann var með meðvitund en mjög ringlaður. Var stefnandi fluttur á slysadeild í sjúkrabifreið. Í skýrslunni er haft eftir L-kk-þgf G-kk-þgf, starfsmanni stefnda, að stefnandi hafi verið að vinna uppi á „háalofti“ verkstæðisins þegar hann hafi heyrt hann detta og komið að stefnanda meðvitundarlausum og laus stigi, sem hafi verið notaður til að komast upp á háaloftið, hafi legið við hlið hans. Stiginn sé færanlegur og einnig væri hægt að stækka stigann og minnka. L-kk-nf kvaðst ekki vita hvort stefnandi hefði dottið úr stiganum eða hreinlega ofan af háaloftinu. Í lögregluskýrslunni kemur fram að hæð frá gólfi að loftinu sé 2.7 metrar.

Stefndi tilkynnti um slysið til vinnueftirlitsins sem sendi fulltrúa sinn á slysstað. Í skriflegri tilkynningu stefnda um vinnuslys til vinnueftirlitsins 28. október 2013 segir um tildrög slyssins að talið sé að stefnandi hafi fallið úr stiga er hann var að koma ofan af skrifstofulofti verkstæðisins. Í umsögn vinnueftirlitsins 3. mars 2014 kemur að meginstefnu fram sambærileg lýsing á tildrögum slyssins og í fyrrgreindri skýrslu lögreglunnar. Segir þar að ekki hafi verið ljóst hvort stefnandi hafi fallið úr stiganum eða af loftinu sjálfu. Tekið er fram að stefndi hafi ekki lokið gerð áhættumats. Þá segir um stigann að hann hafi verið af tiltekinni gerð og í góðu ásigkomulagi, en ekki merktur staðli EN-131. Niðurstaða vinnueftirlitsins var sú að rekja mætti orsök slyssins til eftirfarandi atriða: Í fyrsta lagi að ekki hafi verið til staðar örugg aðkomuleið upp á milliloftið heldur hafi verið notaður laus stigi til aðkomu að vörulager sem þar er. Í öðru lagi að engar fallvarnir hafi verið á staðnum. Í þriðja lagi að stefndi hafi ekki gert áhættumat fyrir starfsemi sína. Vísaði vinnueftirlitið niðurstöðu sinni til stuðnings til 13. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og 3. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Í niðurlagi umsagnar vinnueftirlitsins voru stefnda sett „fyrirmæli um úrbætur“, þar sem stefnda var gert að setja fallvarnir á milliloftið og bannað að nota tröppur/stiga sem ekki eru merktir EN-131 staðli.

Með bréfi réttargæslustefnda 11. janúar 2016 var bótaskyldu að kröfu stefnanda hafnað. Með hliðsjón af sakarefni málsins er ekki ástæða til að rekja læknisfræðileg gögn um afleiðingar slyssins eða nánari bréfaskipti lögmanns stefnanda við réttargæslustefnda.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu auk K-kk-ef J-kk-ef, framkvæmdastjóra stefnda.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að slys hans sé skaðabótaskylt samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Verði slys hans rakið til ófullnægjandi vinnuaðstæðna og skorts á öryggisbúnaði og öryggisráðstöfunum á vélaverkstæði stefnda. Felist hin saknæma háttsemi stefnda einkum í því að notast hafi verið við lausan stiga fyrir starfsmenn stefnda til að komast upp og niður af lofti vinnuskúrsins og að ekki hafi verið gerðar neinar ráðstafanir til að tryggja öryggi starfsmanna sem fara þurftu upp á skúrinn, með öruggri aðkomuleið, nauðsynlegum fallvörnum eða öðrum öryggisráðstöfunum. Vegna þessarar vanrækslu sem stefndi beri ábyrgð á, beri hann ábyrgð á líkamstjóni stefnanda, sem af slysinu hlaust, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar, um skaðabætur utan samninga og húsbóndaábyrgð. Stefnandi vísar til 13., 17., 37. og 46. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglna sem settar hafa verið með stoð í lögunum, einkum 4. gr. II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja. Byggir stefnandi á því að stefndi hafi vanrækt að framfylgja þessum öryggisfyrirmælum, sem leitt hafi til þess að hann slasaðist. Einnig er vísað til 3. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða.

Með hliðsjón af umræddum ákvæðum og að virtum aðstæðum og aðbúnaði á vélaverkstæði stefnda á slysdegi, megi augljóst vera að þær samræmdust ekki þeim lögbundnu öryggiskröfum sem gerðar eru til stefnda. Hafi stefndi vanrækt að tryggja stefnanda öruggar vinnuaðstæður, með nauðsynlegum öryggisráðstöfunum og með því að sjá til þess að ekki væru notuð tæki eða búnaður við vinnuna, svo sem lausir stigar, sem hefðu í för með sér slysahættu. Stiginn sem stefnandi þurfti að nota til að komast upp á þak vinnuskúrsins hafi ekki verið öruggur og ekki hentað til þess hlutverks að vera aðkomuleið starfsmanna upp og niður af þaki vinnuskúrsins, þar sem vinnuaðstaða var fyrir starfsmenn og geymd voru tæki og tól sem starfsmenn þurftu að nota vegna vinnu sinnar.

Stefnandi byggir á því að óforsvaranlegt hafi verið að hafa vörulager og vinnuaðstöðu starfsmanna ofan á þaki vinnuskúrs í tæplega þriggja metra hæð, þar sem notast var við lausan og ótryggan stiga til að komast upp og niður af skúrnum og engar fallvarnir voru til að tryggja öryggi starfsmannanna. Verði stefndi að bera sakarábyrgð á því að engar öryggisráðstafanir höfðu verið gerðar sem tryggðu það annars vegar, að starfsmenn hans ættu ekki á hættu að falla niður af skúrnum niður á gólf vélaverkstæðisins, en hins vegar að stiginn rynni undan þeim sem hann notuðu. En önnur og öruggari vinnutæki hafi ekki staðið starfsmönnum stefnda til boða við að komast upp og niður af þaki vinnuskúrsins. Hafi vinnuaðstæður því verið með öllu ófullnægjandi vegna þeirrar slysahættu sem þær höfðu í för með sér. Stefnandi bendir einnig á að einfalt hefði verið fyrir stefnda að festa stigann og koma í veg fyrir að hann rynni. Vísar hann til niðurstöðu vinnueftirlitsins þessu til stuðnings.

Stefnandi telur einnig að verkstjórn stefnda hafi verið áfátt þar sem verkstjórar hans tryggðu ekki öryggi starfsmanna stefnda með því að sjá ekki til þess að vinnutæki, aðstæður og aðbúnaður á vélaverkstæðinu væru í öruggu horfi. Þá hafi þeir látið undir höfuð leggjast að gert yrði lögboðið áhættumat, en ætla verði að hefði slíkt mat verið gert, hefði verið brugðist við hinum ófullnægjandi vinnuaðstæðum. Með þessu aðgerðarleysi hafi stefndi brotið gegn fyrirmælum 20. til 23. gr. laga nr. 46/1980, þar sem kveðið er á um hlutverk og skyldur verkstjóra, og 65. gr. a sömu laga, sbr. einnig 27. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum.

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er því hafnað að stefnandi hafi sýnt fram á að tjóni hans hafi verið valdið af stefnda eða starfsmönnum hans með saknæmum og ólögmætum hætti. Óumdeilt sé að slysið hafi verið tilkynnt til vinnueftirlitsins eins og atvinnurekanda ber að gera samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Stefndi telur að hann hafi í hvívetna fylgt lögum og reglum og tryggt öryggi á vinnustaðnum eftir því sem hægt var og aðstæður leyfðu. Stefndi vísar til þess að umrætt geymsluloft hafi ekki verið vinnurými og engin starfsemi á vegum stefnda farið þar fram. Stefnandi hafi verið vanur starfsmaður og starfað hjá stefnda í nokkur ár og þekkt því vel til allra aðstæðna á vinnustaðnum. Starfsmenn hafi stöku sinnum átt erindi upp á þetta geymsluloft, en ekki sé vitað hvert erindi stefnanda var upp á loftið í umrætt sinn. Stefndi geti sér þess þó til að erindi hans hafi verið að setja föt í þurrkara sem geymdur var á loftinu og hafi hann farið upp á milliloftið með framlengingarsnúru til að setja þurrkarann í samband og til að þurrka föt sem hann ætlaði að hafa með sér í vinnuferð. Þessi þurrkari hafi ekki verið í notkun til að þurrka vinnuföt eða annað, en þvottavél til þvotta á vinnufatnaði hafi verið til staðar á jarðhæð. Erindi stefnanda hafi því verið að nota þurrkara sem ekki var ætlast til að yrði notaður og var ekki tengdur við innstungu.

Stefndi telur að slys stefnanda verði ekki rakið til þess að fallvarnir hafi skort á milliloftinu. Þá leggur hann áherslu á að sá stigi sem stefnandi notaði hafi verið í góðu

ásigkomulagi og af viðurkenndri gerð. Vegna athugasemda vinnueftirlitsins um að stiginn hafi ekki verið merktur staðli EN-131 hafi verið óskað eftir áliti verkfræðifyrirtækisins Mannvits ehf. Í bréfi Mannvits til réttargæslustefnda komi fram að staðallinn EN-131 hafi ekki lögformlegt gildi á Íslandi. Einnig hafi það verið niðurstaða Mannvits að umræddur stigi uppfyllti kröfur í gildandi lögum og reglugerðum. Stefndi telur það því þýðingarlaust fyrir sakarefni málsins þótt umræddur stigi hafi ekki verið merktur umræddum staðli. Hann leggur áherslu á að vinnueftirlitið hafi tekið fram að stiginn hafi verið í góðu ástandi. Þá vísar stefndi til umsagnar Mannvits um að stiginn hafi uppfyllt allar kröfur gildandi laga og reglna.

Stefndi vísar til þess að umrætt geymsluloft hafi ekki verið vinnurými og því heimilt að notast við stiga, líkt og þann sem stefnandi notaði í umrætt sinn. Hann vísar til gr. 4.1.2 í II. viðauka reglugerðar nr. 367/2006 þar sem segi að einungis sé heimilt að nota stiga við vinnu þegar unnið er tímabundið verk og þegar, að teknu tilliti til liðar 4.1.1, ekki er ástæða til að nota önnur öruggari tæki vegna lítillar áhættu eða annaðhvort stendur notkun stutt yfir eða tilteknar aðstæður eru á vinnustaðnum sem atvinnurekandi getur ekki breytt. Stefndi telur að ekki hafi verið ástæða til að nota önnur tæki en færanlegan stiga vegna lítillar áhættu og vegna þess að notkun stóð stutt yfir í hvert sinn. Hvorki laga- né reglugerðarákvæði banni notkun stiga upp á milliloft sem notað sé sem geymsluloft. Það hafi hins vegar ekki verið á færi annarra en stefnanda sjálfs að skorða stigann af og koma í veg fyrir að hann rynni til. Slys stefnanda verði því ekki rakið til þess að notkun stiga hafi verið óheimil eða að stiganum hafi verið áfátt. Stefndi vísar til 1. og 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 þessu til stuðnings. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að fara upp á geymsluloftið og ráðið því hvernig hann athafnaði sig. Hann hafi getað beðið samstarfsmenn sína um aðstoð en ekki gert það. Slysið verði einvörðungu rakið til háttalags stefnanda sjálfs og beri hann einn ábyrgð á tjóni sínu. Að þessu virtu beri að sýkna stefndu af dómkröfum stefnanda.

Varakrafa stefnda er sett fram með vísan til 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 og byggir á því að stefnandi, vanur starfsmaður sem þekkti vel til aðstæðna, hafi sjálfur ákveðið að fara upp og niður stigann en ekki gætt þess áður að hann væri tryggilega frágenginn. Stefnanda hafi borið að kanna stöðugleika stigans áður en hann fór upp þrepin og með því að gera það ekki sýnt hann af sér stórkostlegt gáleysi. Á því beri hann ábyrgð og eigi því að bera verulegan hluta tjóns síns sjálfur.

Stefndi vísar til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Enn fremur til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og skaðabótalaga nr. 50/1993, svo og meginreglna skaðabótaréttar.

Af hálfu réttargæslustefnda er tekið undir málsástæður og lagarök stefnda.

Niðurstaða

Ekki er um það deilt að stefnandi varð fyrir slysi á vinnustað stefnda hinn 9. október 2013 og hlaut við það varanlegan líkamsskaða. Hefur stefnandi því lögvarða hagsmuni samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála af því að fá leyst úr kröfu um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð stefnda vegna afleiðinga slyssins.

Í málinu liggur fyrir að stefnandi varð fyrir slysinu á vinnutíma þar sem hann sinnti venjulegum störfum á verkstæði stefnda. Þótt aðilar deili um hversu tíðkanlegt hafi verið fyrir starfsmenn að fara upp á áðurlýst milliloft er ágreiningslaust að þar voru geymdir hlutir sem starfsmenn gátu þurft að nálgast vegna starfa sinna, a.m.k. stöku sinnum. Samkvæmt aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómi fór hann upp á loftið þeirra erinda að ná í varahlut sem hann hugðist nota í vinnuferð á vegum stefnda, en í öðrum gögnum málsins er því hreyft að hann hafi haldið upp á loftið til þess að nota þurrkara sem þarna var og mun hafa verið notaður af starfsmönnum. Hvað sem líður óvissu um þetta atriði málsins telur dómurinn nægilega fram komið að för stefnanda upp á milliloftið hafi annað hvort verið beinn þáttur í störfum hans fyrir stefnda eða svo nátengdur þeim að líta verði svo á að stefnandi hafi orðið fyrir slysinu við vinnu sína.

Ekki er um það deilt að eina leið starfsmanna upp á milliloftið var með lausum stiga sem koma þurfti fyrir við skrifstofuhús verkstæðisins sem var um 2,7 m á hæð. Eins og atvik málsins liggja fyrir telur dómurinn að leggja verði til grundvallar að sá stigi sem stefnandi notaði í umrætt sinn hafi athugasemdalaust verið notaður af starfsmönnum stefnda til að ganga um loftið og jafnframt hafi öðrum og öruggari kostum ekki verið til að dreifa. Liggur þannig fyrir að af hálfu stefnda hafði stiginn ekki verið sérstaklega festur eða skorðaður til uppgöngu á loftið. Þá er ekki um það deilt að ekki hafði verið komið fyrir handfestum til þess að auðvelda örugga för upp á og af loftinu.

Svo sem áður greinir var milliloftið notað sem geymsla og er viðurkennt af hálfu stefnda að starfsmenn gátu átt þangað erindi, a.m.k. stöku sinnum. Samkvæmt 2. mgr. 42. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum bar stefndi ábyrgð á því að fyllsta öryggis væri gætt við aðbúnað og aðgang starfsmanna að umræddum stað og á því að fylgja viðurkenndum stöðlum og ákvæðum laga og reglugerða í því sambandi. Samkvæmt grein 4.2.2 í reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja bar stefnda að koma í veg fyrir að færanlegur stigi, svo sem sá sem var notaður til aðgangs að loftinu, rynni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans með búnaði sem hindraði að hann rynni til eða hefði með einhverjum hætti sömu áhrif. Samkvæmt greininni bar stefnda einnig að tryggja að stiginn næði vel upp fyrir brún pallsins nema aðrar ráðstafanir væru gerðar sem tryggðu góða handfestu.

Gögnum málsins ber saman um að umræddur stigi hafi legið við hlið stefnanda eftir fall hans af loftinu hinn 9. október 2015. Samkvæmt þessu verður að telja yfirgnæfandi líkur á því að stefnandi hafi fallið við notkun á stiganum sjálfum og þá jafnframt að koma hefði mátt í veg fyrir slysið með því að festa eða skorða stigann og/eða koma fyrir handfestum, líkt og síðar var gert að ábendingu vinnueftirlits. Er það þar af leiðandi niðurstaða dómsins að téður stigi, eins og honum var fyrirkomið, hafi ekki falið í sér uppgönguleið á umrætt milliloft sem uppfyllti þær kröfur um öryggi starfsmanna sem áður greinir. Gildir einu í því sambandi þótt stiginn sjálfur hafi verið af viðurkenndri gerð og í góðu ásigkomulagi. Er óhjákvæmilegt að meta stefnda til sakar þennan vanbúnað við uppgönguleið starfsmanna upp á milliloftið.

Ekki verður á það fallist með stefnda og réttargæslustefnda að stefnandi, sem var starfsmaður á verkstæði stefnda og bar ekki ábyrgð á umbúnaði fasteignarinnar, hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að festa ekki stigann eða ganga betur frá uppgönguleiðinni að milliloftinu í umrætt sinn, sbr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 eins og lögunum var breytt með 1. gr. laga nr. 124/2009. Er því eigin sök stefnanda ekki til að dreifa, líkt og varakrafa stefnda gerir ráð fyrir.

Samkvæmt öllu framangreindu er fullnægt skilyrðum til að fallast á kröfu stefnanda um að viðurkennd verði að fullu skaðabótaábyrgð stefnda vegna afleiðinga áðurlýsts slyss hans 9. október 2013.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 850.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Gjafsóknarskostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans sem hæfilega er ákveðin 1.227.600 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, greiðist úr ríkissjóði.

Af hálfu stefnanda flutti málið J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf hrl.

Af hálfu stefnda og réttargæslustefnda flutti málið H-kk-nf K-kk-nf hrl.

S-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Vélasölunnar ehf., vegna líkamstjóns sem stefnandi, G-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, hlaut í vinnuslysi 9. október 2013 á verkstæði stefnda að Dugguvogi 2-4 í Reykjavík.

Stefndi greiði stefnanda 850.000 krónur í málskostnað.

Gjafsóknarskostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans J-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef hrl. að fjárhæð 1.227.600 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

S-kk-nf M-kk-nf (sign.)