E-2130/2008

Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 2. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af , kt. 00000000000, Reykjavík, með stefnu birtri 6. marz 2008 á hendur íslenzka ríkinu.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda bætur vegna fatatjóns, kr. 28.600, og miskabætur, að fjárhæð kr. 1.500.000, samtals kr.1.528.600, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá birtingu stefnu til greiðsludags. Til vara er krafizt annarrar, lægri fjárhæðar að mati dómsins. Krafizt er málskostnaðar að skaðlausu auk virðisaukaskatts að mati dómsins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Dómkröfur stefnda eru þær, aðallega, að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess, að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði felldur niður.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir, að lögreglan á Selfossi fékk upplýsingar frá ónafngreindum heimildarmanni um, að til stæði að leggja eld að fasteigninni nr. 3 við Hafnargötu á Stokkseyri, þar sem eigandi hússins, S-kk-nf M-kk-nf, gæti ekki staðið í skilum á afborgunum af áhvílandi skuldum á húsnæðinu og hygðist þannig ná tryggingabótum úr brunatryggingu hússins. Greindi heimildarmaðurinn frá því, að sá, sem myndi kveikja í húsinu væri A, stefnandi máls þessa, en milli hans og eiganda hússins væru mikil tengsl, m.a. fjárhagsleg.

Kveður stefndi upplýsingar þær, sem lögreglu bárust, hafa verið mjög nákvæmar, og hafi lögregla aflað frekari upplýsinga um húsnæðið, sem taldar voru styðja frásögn heimildarmannsins.

Rannsókn lögreglu leiddi til þess, að með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands, uppkveðnum 6. janúar 2004, var að kröfu sýslumannsins á Selfossi heimilað að hlusta á og taka upp símtöl og skilaboð í talhólf í síma stefnanda og aðra síma, sem stefnandi kynni að hafa umráð yfir, auk þess sem heimilað var að skrá númer í símasamskiptum, taka upp SMS-skilaboð, sem send voru úr eða bárust í símtæki stefnanda. Í kjölfarið var sími stefnanda hleraður og kom m.a. fram við hlerunina, að líkur væru á, að til skarar yrði látið skríða hinn 29. janúar. Kveður stefndi umrætt samtal hafa stutt mjög grun um, að til stæði að kveikt yrði í.

Að kvöldi þessa dags, 29. janúar 2004, vöktuðu lögreglumenn umrætt hús. Tæpum hálftíma fyrir miðnætti þetta kvöld sást bifreiðinni OD-670 ekið Gaulverjabæjarveg og inn í Stokkseyri úr vesturátt. Eftir leiðina í gegnum bæinn var henni ekið inn á stórt malarplan milli Hafnargötu 3 og félagsheimilisins Gimli. Ökumaður bifreiðarinnar var S-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf og farþegi A, stefnandi máls þessa.

Stefndi kveður lögreglu hafa séð mann ganga fyrir húshornið á Hafnargötu 3 og inn um dyr á vesturenda þess. Nokkrum mínútum síðar hafi hann komið aftur út, lokað dyrunum á eftir sér og farið suður fyrir húsið. Hafi lögreglumenn þá hlaupið á staðinn. Þegar þeir komu fyrir húshornið hafi þeir séð þeir bifreiðina OD-670 standa milli hússins og gáms, sem þar var. Bifreiðin hafi verið í gangi, en ljóslaus. Hafi tveir menn verið í henni og annar þeirra sá, sem hafði farið inn í húsið. Hafi hann verið klæddur dökkri úlpu, húfu og með hvíta hanska á höndum. Lögreglumenn hafi opnað dyr bifreiðarinnar, skipað mönnunum að fara út og hafi þeir hlýtt því. Hafi þeir verið færðir í handjárn og kynnt, að þeir væru handteknir vegna gruns um tilraun til íkveikju. Handtakan hafi farið fram með venjubundnum hætti við þessar aðstæður og hún hvorki framkvæmd á særandi eða móðgandi hátt, né með nokkru harðræði.

Stefndi kveður lögreglumanninn hafa fundið reykjarlykt frá húsinu, þegar verið var að færa stefnanda í handjárn, og hafi hann þá gert ráðstafanir til að fá slökkvilið á staðinn. Hafi stefnandi þá sagt, að ekki þyrfti að kalla til slökkvilið þar sem einungis væri kveikt á kertum, sem þyrfti að slökkva á, ella gæti kviknað í húsinu. Samkvæmt lögregluskýrslu um þessa framvindu mála hafi föt stefnanda, ekki síst hanskarnir, lyktað sterklega af olíu.

Stefnandi hafi verið færður inn í lögreglubifreið og húsið síðan kannað nánar. Sterk olíulykt hafi verið innandyra og hafi mátt sjá blauta pappakassa í stæðu. Stór olíubrúsi hafi verið efst í stæðunni og hafi olían virzt koma frá honum. Þá hafi olía verið um gólfið. Hafi aðstæður verið þannig á þessu tímamarki, að tvö, nánast útbrunnin kerti, hafi verið á kæliborði, ofan á gulri dulu, og logað á þeim. Einnig hafi plastbakkar verið upp við kertin. Hafi lögreglumenn talið ljóst, að ekki myndi löng stund líða, þar til kertin brynnu upp og eldurinn bærist í duluna og plastílátin, sem og kassastæðuna, sem þarna var. Eftir að lögregla hafði ljósmyndað logandi kertin og slökkt á þeim, hafi útkall slökkviliðs verið afturkallað.

Stefnandi var handtekinn og færður á lögreglustöð í fangageymslu. Var síðan tekin af honum skýrsla daginn eftir, þann 30. janúar, og aftur þann 3. febrúar 2004. Krafizt var gæzluvarðhalds yfir stefnanda fyrir Héraðsdómi Suðurlands strax þann 30. janúar, og var stefnandi úrskurðaður í gæzluvarðhald til mánudagsins 9. febrúar 2004 á grundvelli a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Stefnandi var látinn laus úr gæzlu 8. sama mánaðar.

Af hálfu stefnda er því sérstaklega mótmælt, að stefnandi hafi verið hafður í fangaklefa á nærfötunum einum og leiddur þannig um húsakynni lögreglunnar. Stefnanda hafi verið útveguð klæði, eins og venja sé, þegar föt sakborninga þurfi sérstakrar rannsóknar við, eins og í tilviki stefnanda. Stefnandi hafi hins vegar ekki hirt um að sækja föt sín, sem geymd séu hjá lögreglu og bíði eiganda síns. Séu þar skór, gallabuxur, úlpa og vettlingar.

Stefnandi kveður atvik hafa verið þau, að hann hafi ekið að húsinu, stigið út úr bifreiðinni, farið inn í húsið og komið að vörmu spori aftur og farið inn í bifreiðina á ný til að ræða við fylgdarmann sinn, S-kk-þf G-kk-þf E-kk-þf, m.a. um hvort kalla skyldi til lögreglu til að sýna henni aðstæður, en hann hefði komið að tveimur logandi kertum í húsinu. Hafi lögreglumenn þá komið að og handtekið stefnanda og fylgdarmann hans með talsverðum þjósti og fyrirgangi. Eftir handtöku þeirra hafi lögreglumenn farið inn í húsið og slökkt á kertunum. Lögreglan hafi ekki kannað aðstæður í húsinu, áður en vöktun með því hófst umrætt kvöld og áður en stefnanda bar að. Jafnframt sé ljóst, að unglingar höfðu gert sig þar heimakomna.

Húsið að Hafnargötu 3 hafi verið í niðurníðslu og lítils virði. Hafi margoft verið brotizt inn í húsið, það oft staðið opið af þeim sökum og greiður aðgangur óviðkomandi. Í húsinu hafi verið töluvert af ótryggðum lausafjármunum í eigu stefnanda. Stefnandi hafi á tímabili ætlað að kaupa húsið af eiganda þess og gera það upp. Hafi hann í því skyni m.a. aflað sér alldýrmætrar byggingarvöru af ýmsu tagi, en þegar kaupin féllu niður, hafi hann boðið eiganda hússins, S-kk-þgf M-kk-þgf, vörurnar sem bætur. Þá hafi komið í ljós, að maður nokkur á Stokkseyri hefði tekið allmikið af þeim ófrjálsri hendi. Stefnandi hafi m.a. gefið þá skýringu á ferðum sínum umrætt kvöld og í símtali við S-kk-þf þann dag, að hann hefði jafnvel ætlað „að ganga í skrokk“ á þjófinum til að fá hann til að skila þýfinu.

Við handtökuna og eftir hana hafi stefnanda verið sýnt óþarft harðræði og hann lítillækkaður. Á vettvangi hafi lögreglumenn þrifið hann út úr bifreiðinni og járnað á höndum fyrir aftan bak, án nokkurs sýnilegs tilefnis og mótþróalaust af hálfu stefnanda. Hafi hann verið færður þannig í lögreglubifreið, látinn sitja þar þannig járnaður, á meðan lögreglan athafnaði sig á vettvangi og áfram, meðan á flutningi hans stóð frá Stokkseyri á lögreglustöðina á Selfossi, og hafi hann ekki verið leystur úr járnum fyrr en í fangaklefa. Þar hafi honum verið skipað að afklæðast öðru en nærbuxum, og hafi hann setið þannig við illan kost í köldum fangaklefa um nóttina og aðeins haft teppi til að skýla sér. Þá hafi hann verið færður á milli hæða til yfirheyrslu á nærbuxum einum, einnig á meðan á yfirheyrslu stóð. Hafi honum ekki enn verið skilað fatnaði sínum.

Í gæzluvarðhaldi hafi stefnandi setið í algerri einangrun á Litla-Hrauni til 8. feb. 2004.

Hinn 6. marz 2007 gaf ríkissaksóknari út ákæru á hendur stefnanda ásamt meðákærða S-kk-þgf M-kk-þgf fyrir tilraun til að brenna verzlunarhúsið við Hafnargötu 3, Stokkseyri, þinglesinni eign einkahlutafélagsins Brúar - Flutningar í eigu meðákærða S-kk-ef.

Að tilhlutan lögreglu hafi G-kk-nf G-kk-nf verið dómkvaddur 9. maí 2006 til að meta, hvort meint íkveikja hefði getað valdið eldsvoða, sem hefði haft í för með sér almannahættu, bersýnilegan lífsháska annarra manna eða augljósa hættu á yfirgripsmikilli eyðingu á eigum annarra manna. Niðurstaða matsmannsins hafi verið neikvæð að öðru leyti en því, að hann hafi talið, að almannahætta hefði verið til staðar, en sú ályktun hafi byggzt á röngum skilningi á hugtakinu almannahætta, eins og fram hafi komið í skýrslu hans fyrir dómi. Matsgerðin hafi því leitt í ljós, að ekki hafi verið grundvöllur fyrir ákærunni.

Með dómi héraðsdóms, uppkveðnum 7. september 2007, var stefnandi sýknaður af ákæruatriðum.

III

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að aðgerðir lögreglunnar hafi farið í bága við lög og valdið stefnanda miska og fjártjóni. Kveðst stefnandi byggja bótarétt sinn á grundvelli XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sé um að ræða símhleranir, handtöku, fangavist og yfirheyrslu á lögreglustöð og gæzluvarðhald auk annarra óþæginda. Enn fremur hafi stefnandi orðið fyrir fjártjóni vegna fatamissis.

Rannsókn lögreglu hafi að mörgu leyti verið áfátt. Stærstu mistökin hafi væntanlega verið þau, að lögreglan hafi látið hjá líða að kanna aðstæður í húsinu, áður en stefnandi fór inn í húsið. Fyrirsát lögreglu hafi hafizt samkvæmt lögregluskýrslum kl. 22.30. Lögregla kveði stefnanda hafa farið inn í húsið kl. 23.41 og komið út kl. 23.46. Stefnandi fullyrði, að ekkert hefði orðið af málssókn gegn sér, ef lögregla hefði séð, að kveikt hafi verið á kertum í húsinu, áður en hann kom á vettvang. Slík handvömm lögreglu hafi því kostað hann þjáningu, kostnað og annað óhagræði.

Stefnandi telji, að heimild til símhlerana lögreglu hafi verið ólögmæt og fengin á grundvelli ósannra og órökstuddra fullyrðinga ótrúverðugs manns. Verði stefndi að bera hallann af því, að lögregla hafi neitað að upplýsa um heimildarmann. Árangur af margra vikna hlerunum, m.a. á viðkvæmum einkasamtölum hafi reynzt nákvæmlega enginn. Engra gagna hafi verið aflað, sem rennt hafi stoðum undir eftirfarandi aðgerðir lögreglu og ákæruvalds. Hleranir hafi verið óþarfar og varað miklu lengur en réttlætanlegt sé.

Kröfu sína um skaðabætur byggi stefnandi á XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, einkum 176. gr. laganna, sbr. 175. gr., og almennum reglum skaðabótaréttar, einkum 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Jafnframt styðji stefnandi kröfu sína við 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

Í 175. gr. laga um meðferð opinberra mála sé að finna heimild til greiðslu bóta til sakbornings, hafi sú háttsemi, sem sakborningur var borinn, talizt ósaknæm eða sönnun hafi ekki fengizt um hana, eða sakborningur hafi verið dæmdur sýkn með óáfrýjuðum eða óáfrýjanlegum dómi af sömu ástæðu. Samkvæmt 176. gr. laga um meðferð opinberra mála beri að greiða sakborningi bætur, ef lögmæt skilyrði hafi brostið til þvingunaraðgerða, sbr. a-lið, eða ekki hafi verið, eins og á hafi staðið, nægilegt tilefni til slíkra aðgerða, eða þær hafi verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt, sbr. b-lið. Stefnandi telji ljóst, að skilyrði framangreindra ákvæða séu uppfyllt. Stefnandi hafi saklaus verið beittur þvingunaraðgerðum samkvæmt 86. og 87. gr. laga nr. 19/1991, XII. kafla og 103. gr. sömu laga af sýslumanninum á Selfossi, svo og gæzluvarðhaldi, án þess að fullnægjandi rök að lögum hafi staðið til slíkrar aðgerðar. Ekki hafi verið gætt ákvæða 101. gr. oml. við handtöku stefnanda. Þá telji stefnandi, að lögregla hafi ekki gætt meðalhófs í aðgerðum sínum, þar sem ekki hafi verið ástæða til að hlerunarheimild væri í gildi svo lengi, sem raun bar vitni. Stefnandi hafi á engan hátt verið valdur að, eða stuðlað að því, að hann sætti þeim aðgerðum, sem lögreglan hafi beitt hann og hann telji vera óforsvaranlegar.

Niðurstöður rannsóknar lögreglunnar á Selfossi hafi ekki gefið tilefni til þess að gefa út ákæru á hendur stefnanda. Ekkert í málinu, hvorki gögn þess né háttsemi stefnanda, hafi bent til aðkomu hans að atburðinum og því sé ljóst, að lögmæt skilyrði til aðgerðanna hafi ekki verið uppfyllt við rannsóknina, og eigi stefnandi ekki að þola slíkt bótalaust.

Miskabótakrafa stefnanda sé að fjárhæð kr. 1.500.000, eða önnur lægri fjárhæð til vara.

Krafa um bætur vegna fata þeirra, sem lögreglan lagði hald á og hafi ekki skilað til stefnanda, sé svofelld:

Svartir karlmannsskór kr. 8.000

Bláar gallabuxur kr. 5.000

Tau vettlingar kr. 600

Karlmannsúlpa kr. 15.000

Samtals kr. 28.000

Dráttarvextir af kröfu stefnanda reiknist frá birtingu stefnu. Stefna sé birt, án þess að sýslumaðurinn á Selfossi hafi verið bréflega krafinn um bætur. Um bótaábyrgð stefnda vísi stefnandi til almennra sjónarmiða um húsbóndaábyrgð.

Kröfuna um dráttarvexti styðji stefnandi við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísist til ákvæða í XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og laga nr. 50/1988, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Varnarþing sé heimilisvarnarþing stefnda.

Málsástæður stefndu

Stefndi kveðst mótmæla málatilbúnaði stefnanda öllum og kröfum á honum reistum. Telji stefndi, að ekki sé fyrir að fara skilyrðum XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð einkamála til greiðslu bóta stefnanda til handa. Þá sé því einnig mótmælt, að skilyrði séu til greiðslu miskabóta eftir 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hvergi hafi verið til að dreifa ólögmætri meingerð gegn friði, æru persónu stefnanda.

Stefndi byggi á því, að handtaka hafi verið lögmæt og réttmæt á grundvelli 97. gr. nefndra laga. Skjöl málsins og sú framvinda, sem lýst sé fyrr, sýni augljóslega, að rökstuddur grunur hafi fallið á stefnanda um að hafa framið, eða ætlað að fremja, afbrot, sem sætt geti ákæru. Aðstæður á vettvangi og upplýsingar lögreglu hafi bent til þess, að stefnandi hefði gert tilraun til íkveikju og tryggingasvika. Séu ákæruatriði nánar tekin upp í stefnu og ákæru, sem liggi fyrir á dskj. nr. 3. Lögregla hafi fengið upplýsingar, sem hafi verið nákvæmar og sem ástæða hafi verið til að taka trúanlegar, en þar hafi stefnandi verið nefndur sérstaklega og hvað hann ætlaðist fyrir. Þær hafi reynzt vera nánast eins og handrit að þeirri rás atburða, sem lögreglumenn horfðu á. Grunur lögreglumanna hafi styrkzt mjög á vettvangi, þar sem stefnandi hafi komið, lyktandi af olíu og með olíulyktandi hanska. Könnun á húsinu hafi leitt í ljós, að olíu hefði verið hellt á gólf og utan í pappa. Þá hafi stefnandi greint lögreglu frá því, að hann hefði kveikt á kertum þar inni. Hafi hann kveðið réttast að slökkva á þeim, þegar lögregla hafði afskipti af honum, en þá hafi þau verið nánast útbrunnin.

Ekki hafi það getað farið fram hjá stefnanda, frekar en lögreglumönnum, að allt hafi verið útbíað í olíu og kerti við það að brenna út, þegar hann kom úr húsinu sjálfur. Aðstæður allar sýni glögglega, að ekki hafi aðeins fallið rökstuddur grunur á stefnanda - og liðlega það -heldur hafi stefnandi stuðlað að aðgerðum gegn sér. Því sé mótmælt af hálfu stefnda, að lögreglumenn hafi lítillækkað stefnanda eða beitt hann harðræði. Sé því einnig mótmælt, að stefnandi hafi verið hafður á nærbuxum einum fata yfir nótt, eða í skýrslutökum, og fluttur þannig á milli hæða. Sakborningar, sem þurfi að sæta því, að lagt sé hald á fatnað til rannsóknar, fái klæði til afnota. Engar athugasemdir komi fram um þetta í gögnum, en talsmaður og eða verjendur myndu óhikað gera um slíkt athugasemdir. Málatilbúnaði stefnanda að þessu leyti sé því mótmælt sem röngum og ósönnuðum.

Símtöl þau, sem tekin hafi verið upp milli stefnanda og annars manns, sem var í forsvari vegna hússins, hafi stutt grun lögreglu um þær ráðagerðir, sem fengizt hefðu upplýsingar um. Ósannað sé, að stefnandi hafi rætt við samferðamann sinn í bifreiðinni, hvort gera ætti ráðstafanir vegna aðstæðna í húsinu. Hljóti sá framburður að teljast ótrúverðugur, enda hafi stefnandi sagzt hafa séð kveikt á kertum í húsinu og greini frá því nú, að hann hafi komið að þeim í húsinu. Ekki virðist ágreiningur um, að lögreglumennirnir hafi slökkt á kertunum, en stefnandi hafi vitað af þeim logandi við þær aðstæður, sem uppi voru innandyra. Ekki hafi stefnandi gefið á því eðlilegar skýringar, af hverju hann hefði þá ekki þegar verið búinn að slökkva á kertunum, þegar hann kom út, vitandi að allt hafi flotið í olíu í kringum þau.

Stefndi telji ekki hafa þýðingu í málinu, hvort rannsókn málsins hafi verið áfátt með tilliti til niðurstöðu sakamálsins. Framgangur rannsóknar hafi verið eðlilegur og í samræmi við lög. Að sönnu hafi fallið rökstuddur grunur á stefnanda, og skilyrði hafi verið fyrir því, að hann sætti gæzluvarðhaldi, svo sem staðfest hafi verið af Hæstarétti. Ósannað sé í máli þessu, að þegar hafi verið kveikt á kertum í húsinu, þótt dómari hafi talið í sakamálinu, að það væri ekki útilokað. Engan veginn sé unnt að leggja það til grundvallar í þessu máli, að þegar hafi verið kveikt á kertunum, þegar stefnandi sást fara þar inn. Engin handvömm lögreglu hafi kostað stefnanda þjáningar, kostnað eða óhagræði.

Lögreglu sé ekki skylt að gefa upp heimildarmenn sína. Heimild til símhlerunar hafi verið fengin með úrskurði, eins og lög geri ráð fyrir. Lögmæt heimild hafi því verið til hennar og brýnt tilefni í ljósi þeirra upplýsinga, sem fram höfðu komið. Hafi það sannazt um kvöldið, þegar stefnandi gekk út úr húsinu, þar sem allt var út í olíu og kveikt á kertum. Hleranir síma hafi verið í samræmi við úrskurð héraðsdóms og hafi ekki farið fram lengur en eðlilegt megi teljast, en úrskurðurinn hafi verið bundinn við fjórar vikur frá uppkvaðningardegi. Augljóst sé af gögnum málsins, að árangur hafi orðið af hlerunum síma.

Stefndi mótmæli því, að skilyrði séu til greiðslu bóta á grundvelli 175. eða 176. gr. laga nr. 19/1991. Þrátt fyrir dóm héraðsdóms um sýknu stefnanda af ákæru, hafi útgáfa ákæru verið fullkomlega eðlileg miðað við gögn málsins. Stefndi bendi hins vegar á, að sú ákvörðun ríkissaksóknara sæti ekki endurskoðun í máli þessu.

Stefndi byggi á því, að rannsókn málsins hafi verið í samræmi við lög, einnig 101. gr. laga nr. 19/1991, og meðalhófs hafi verið gætt við allar aðgerðir. Hvergi sé komið fram, að stefnandi hafi verið þrifinn úr bifreiðinni, heldur hafi honum, ásamt félaga sínum, verið skipað að stíga út, sem þeir og hafi gert. Gæzluvarðhaldstími hafi sízt verið of langur, og stefnanda hafi verið sleppt degi áður en heimildin, samkvæmt dómi Hæstaréttar, rann út. Símhlustun og leit hafi verið í samræmi við úrskurði héraðsdóms og fyrir henni augljóst tilefni, sbr. 86. gr., 2. mgr. 87. gr. og. 89. - 90. gr. nefndra laga.

Meðan á gæzluvarðhaldinu stóð, hafi framgangur rannsóknar verið eðlilegur og tíminn nýttur til gagnaöflunar og skýrslna af stefnanda og öðrum, þ.á m. öðrum sakborningum. Stefnandi hafi verið í einangrun, en með aðgang að fjölmiðlum.

Stefndi byggir einnig á því, að framburður stefnanda hafi verið með ólíkindablæ, eins og fram komi í forsendum héraðsdóms í sakamálinu gegn stefnanda og S-kk-þgf M-kk-þgf. Ásamt því að stuðla að aðgerðum gegn honum, eins og að framan sé lýst, hafi framburður stefnanda verið ótrúverðugur. Hann hafi ekki gefið trúverðugar skýringar á því, af hverju hann slökkti ekki sjálfur á kertunum, en honum hafi hlotið að vera ljóst, eins og lögreglumönnum, að kertin hafi brunnið innan um muni, sem hafi verið ataðir olíu. Hann hafi ekki gefið haldbærar skýringar á því, að olíulykt væri af fötum hans, en rannsóknin hafi leitt í ljós, að dísilolía hafi verið á úlpu hans. Vísi stefndi því til niðurlags 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991 um að fella beri niður bætur.

Í stefnu sé því ranglega haldið fram, að niðurstaða matsmanns, G-kk-ef G-kk-ef, um almannahættu, hafi byggzt á röngum skilningi hans á hugtakinu almannahætta. Á þetta hafi aldrei reynt í dómsmálinu, þar sem ákærðu hafi verið sýknaðir af þeirri ástæðu, að ekki hafi verið talið sannað, að þeir hefðu verið að verki. Hafi því ekki verið þörf á að taka afstöðu til matsgerðarinnar í sakamálinu.

Stefndi mótmæli fjártjóni sem ósönnuðu. Stefnandi hafi ekki verið sviptur klæðnaði sínum, heldur hafi hann verið geymdur hjá lögreglunni á Selfossi. Bótum fyrir ætlað fjártjón sé því mótmælt.

Stefndi mótmæli því, að kröfur stefnanda sæki stoð í 71. gr. stjórnarskrár eða 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. Stefndi mótmæli því, að bótakröfur stefnanda eigi sér stoð í almennum skaðabótareglum eða reglum um húsbóndaábyrgð.

Með vísan til alls þessa telji stefndi, að sýkna beri hann af kröfum stefnanda. Lögmæt skilyrði og tilefni hafi verið til símhlerunar, handtöku og gæzlu yfir honum, unz krafizt hafi verið gæzluvarðhalds, gæzluvarðhaldsins sjálfs og yfirheyrslna. Ekki sé ljóst, hvað stefnandi eigi við með að hafa sætt fangavist. Verði ekki á sýknukröfu fallizt, beri að lækka allar kröfur verulega. Miskabótakröfu sé mótmælt sem of hárri og ekki í samræmi við dómaframkvæmd, þegar fallizt hafi verið á bótarétt vegna þvingunarúrræða. Enn fremur sé vísað til málsástæðna, sem að ofan greini, sbr. niðurlagsákvæði 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991. Kröfu um bætur vegna fjártjóns sé mótmælt sem of hárri, enda ekki byggð á haldbærri sönnun.

Af hálfu stefnda sé kröfum um dráttarvexti mótmælt, einkum upphafstíma þeirra. Sé bent á, að dráttarvaxtakrafa sé vanreifuð og ekki dómtæk.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar, auk stefnanda, S-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf, rannsóknarlögreglumaður, G-kk-nf H-kk-nf, lögfræðingur, E-kk-nf K-kk-nf, lögreglufulltrúi, G-kk-nf Ö-kk-nf T-kk-nf lögreglumaður og Ó-kk-nf S-kk-nf hrl.

Stefnandi byggir á því, að aðgerðir lögreglu hafi farið í bága við lög og valdið stefnanda miska og fjártjóni.

Aðgerðir lögreglu byggðust á upplýsingum frá ónafngreindum heimildarmanni, sem lögregla taldi trúverðugar. Í kjölfarið fékk lögregla heimild til að hlusta síma stefnanda. Símhleranir lögreglu leiddu til þess, að ákveðið var að vakta umrætt hús á Stokkseyri að kvöldi 29. janúar 2004.

Endurrit af samtölum stefnanda og þinglýsts eiganda hússins, S-kk-ef M-kk-ef, annars vegar frá 19. janúar 2004 og hins vegar frá 29. janúar 2004, liggja fyrir í málinu. Í fyrra símtalinu kemur glögglega fram, að S-kk-nf er í verulegum fjárhagsvandræðum og má leiða að því líkur, að vandamál hans tengist húsinu á Stokkseyri. Þá ber samtalið með sér, að stefnandi telur varhugavert að ræða þessi mál í síma. Í síðara símtalinu kemur glöggt fram, að einhver aðgerð er fyrirhuguð um kvöldið, og með hliðsjón af þeim upplýsingum lögreglu um fyrirhugaða íkveikju, má skilja þær samræður svo, að verið sé að tala um kjöraðstæður fyrir íkveikju, sbr. eftirfarandi samræður:

Stefnandi: … ég reikna með að þetta skeði í kvöld.

S-kk-nf: Ja, ég er að fara yfir heiðina, það er helvítis strekkingur á mér.

Stefnandi: Ég veit það, þetta er alveg …

S-kk-nf: Alveg rétti strekkingurinn sko.

Stefnandi: Þetta er ákjósanlegt núna.

S-kk-nf: Alveg hreint.

Stefnandi: Það var alveg logn í gær, sko.

…

S-kk-nf: Það er náttúrulega sko já, já ég er alveg að deyja bara.

Stefnandi: H-x-x

S-kk-nf: Ég er að deyja bara út af þessu.

Stefnandi: Já, ekki gera það.

S-kk-nf: Nei, en ég launa þér þetta rosalega vel.

Stefnandi: Ekkert mál.

S-kk-nf: Alveg, þú átt bara, þú átt mig allan á eftir.

Spurður fyrir dómi um merkingu orðaskipta hans við S-kk-þf í framangreindum símtölum, vísaði stefnandi til þess, að hann væri þegar búinn að gefa skýrslu um símtölin. Spurður, hvað átt væri við þegar hann sagðist í framangreindu símtali „reikna með að þetta skeði í kvöld“, kvaðst hann hafa ætlað að fara og hitta mann á Stokkseyri, sem hefði verið að taka efni, verkfæri og annað dót í eigu stefnanda út úr húsinu, og hefði hann ætlað að reyna að endurheimta eitthvað af því. Þegar hann ók fram hjá húsi þess manns hefðu öll ljós í því húsi slokknað, og því hefði hann ekki farið þangað.

Spurður um erindi sitt til Stokkseyrar þetta kvöld svaraði hann, að hann hefði bara viljað athuga með húsið, þar sem hann hefði haft í hyggju að kaupa húsið og gera það upp, en það hefði verið mikið um innbrot í húsið.

Í gögnum málsins kemur fram, að S-kk-nf G-kk-nf hefði verið tregur til að aka stefnanda til Stokkseyrar umrætt kvöld, en stefnandi hefði marghringt í hann fyrr um daginn til að fá hann til þess.

Fram kemur í gögnum málsins, að þegar S-kk-nf G-kk-nf ók stefnanda til Stokkseyrar umrætt kvöld, var bifreiðinni lagt, að beiðni stefnanda, bak við húsið að Hafnargötu 3, í skjóli milli gáms og húss.

Stefnandi brá sér inn í húsið, var nokkrar mínútur í burtu, kom síðan aftur og settist inn í bifreiðina hjá S-kk-þgf G-kk-þgf.

Hjá lögreglu hinn 3. febrúar 2004 bar stefnandi, að þegar hann kom aftur inn í bifreiðina hefði hann sagt við S-kk-þf G-kk-þf eitthvað í þá áttina, að það væri eldur þarna og hugsanlega einnig logandi kerti. Hann hefði ætlað að ráðfæra sig við S-kk-þf G-kk-þf, þegar þeir voru handteknir, um hvað þeir ættu að gera, þar sem honum hefði fundizt eins og eldur væri að slokkna á tveimur kertum, sem hann hefði séð þarna inni, en honum hefði ekki fundizt eins og það væri að kvikna í, og hafi hann því verið að hugsa um, hvort þeir ættu að hafa samband og tilkynna um atvikið eða hvort þeir ættu að slökkva á kertunum sjálfir,.

Fyrir dómi bar stefnandi, þegar hann var inntur eftir því, hvort honum hefði ekki komið til hugar að slökkva á kertunum, að hann hefði verið að hugsa um að tala fyrst við lögregluna, þar sem stanzlaust hefði verið brotizt inn í húsið.

S-kk-nf G-kk-nf skýrði hins vegar svo frá hjá lögreglu hinn 30. janúar 2004, að stefnandi hefði setzt inn í bifreiðina og sagt honum, að hann gæti ekið af stað áleiðis til Reykjavíkur, þar sem hann, þ.e. stefnandi, „væri búinn að redda þessu“.

Þegar lögregla kannaði húsið, eftir að hafa handtekið stefnanda og S-kk-þf G-kk-þf, komu í ljós tvö logandi kerti nær útbrunnin, á kæliborði, ofan á gulri dulu. Sterk olíulykt var innandyra og olíublautir pappakassar í stæðu, auk þess sem olía var á gólfi. Stafaði að mati lögreglu veruleg íkveikjuhætta frá kertunum miðað við þær aðstæður, sem voru á staðnum.

Enda þótt lögreglu hafi láðst að kanna aðstæður á staðnum, áður en stefnandi kom í húsið, þannig að lögfull sönnun var m.a. af þeim sökum ekki talin liggja fyrir í máli ákæruvaldsins á hendur stefnanda um, að stefnandi hefði kveikt í kertunum með íkveikju í huga, þykir framburður hans um málsatvik með ólíkindum. Skýringar stefnanda á innihaldi símtalanna, sem hleruð voru, erindi sínu til Stokkseyrar, hinum logandi kertum, sem hann kvað hafa verið í húsinu og viðbrögðum sínum við þeim, eru ekki trúverðugar að mati dómsins og stangast m.a. á við framburð S-kk-ef G-kk-ef hjá lögreglu, sem greinir hér að framan. Er því ekki fallizt á, að ekki hafi verið tilefni til þeirra aðgerða lögreglu, sem stefnandi tiltekur í stefnu, eða að þær aðgerðir hafi farið í bága við lög. Heimild til símhlerana var fengin með dómsúrskurði og var lögmæt. Þá er ósannað, að lögregla hafi ekki gætt meðalhófs í aðgerðum sínum.

Dómurinn telur ósannað, að handtakan hafi verið harkaleg eða verið framkvæmd á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt. Þá er ósannað, að stefnandi hafi verið klæðalaus í um sólarhring eftir handtökuna og m.a. gefið skýrslu hjá lögreglu á nærbuxunum einum fata, með teppi yfir sér, en Ó-kk-nf S-kk-nf hrl., sem tilnefndur var verjandi við skýrslutöku stefnanda hinn 30. janúar 2004, minntist þess ekki, þegar hann gaf skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins, að stefnandi hefði verið án klæða, og taldi að hann myndi hafa vakið athygli á því og gert um það athugasemdir, hefði svo verið.

Samkvæmt framansögðu er miskabótakröfu stefnanda hafnað.

Það liggur fyrir, að föt stefnanda voru haldlögð eftir handtökuna. Hefur stefnandi ekki fengið fötin afhent aftur. Af hálfu stefnda er því borið við, að stefnandi hafi ekki gert reka að því að nálgast þau. Við aðalmeðferð málsins skýrði J-kk-nf H-kk-nf H-kk-nf rannsóknarlögreglumaður frá því, að búið sé að henda fötunum og hafi það verið gert nýlega.

Með því að fötum stefnanda hefur verið fargað, þrátt fyrir það að stefnandi hafi gert kröfur í dómsmáli um bætur vegna fatnaðarins, þykir mega fallast á, að stefnda beri að bæta honum það tjón hans. Þykir kröfu hans vegna fatnaðarins, kr. 28.000, í hóf stillt, en um er að ræða skó, buxur, vettlinga og úlpu, og verður hún tekin til greina, ásamt vöxtum eins og krafizt er.

Eftir atvikum þykir rétt, að málskostnaður falli niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði og þykir hæfilega ákveðinn kr. 280.000, en þá hefur ekki verið litið til virðisaukaskatts.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenzka ríkið greiði stefnanda, A, kr. 28.000, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 6. marz 2008 til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 280.000, greiðist úr ríkissjóði.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf