E-1426/2020

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

Mál þetta hefur höfðað með stefnu birtri 24. febrúar 2020, S-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, […]. Stefndi er Vörður tryggingar hf[…].

Stefnandi gerir þá kröfu að viðurkennd verði með dómi full og ótakmörkuð bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda úr bruna og innbústryggingu vegna þess tjóns sem varð á fasteign stefnanda að […] í kjölfar eldsvoða þann 17. janúar 2019. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu, en til vara að bótaskylda stefnda verði felld niður að hluta. Stefndi krefst jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Mál þetta var dómtekið eftir aðalmeðferð þess 20. janúar sl. en farsótt hafði áhrif á að ekki tókst að halda aðalmeðferð fyrr.

Málsatvik

Með kaupsamningi, 1. ágúst 2014, keypti stefnandi fasteignina að […]. Um er að ræða tveggja hæða timburhús á steyptum kjallara byggt árið 1911. Stefnandi hefur ásamt fjölskyldu sinni nýtt fasteignina til íveru í leyfum. Hann kveðst hafa kappkostað að halda fasteigninni við í upphaflegri og óbreyttri mynd en allar breytingar á fasteigninni munu háðar umsögn húsfriðunarnefndar samkvæmt lögum nr. 104/2001 um húsafriðun. Unnið hefur verið að viðhaldi fasteignarinnar eftir því sem fjármagn og aðstæður hafa leyft.

Raflagnir fasteignarinnar höfðu að sögn stefnanda við kaupsamning verið nýlega endurnýjaðar að sögn seljanda. Þannig segi í söluyfirliti fyrir fasteignina sem hafi legið frammi við gerð kaupsamningsins, dagsett 22. júlí 2014,: „Allar lagnir hafa verið endurnýjaðar“. Engar upplýsingar liggi þó fyrir um nákvæmlega hvenær húsið hafi verið rafvætt eða hvenær fyrri eigandi réðist í framangreindar endurbætur á raflögnum.

Fasteignin og lausafé hennar skemmdust verulega í eldsvoða þann 17. janúar 2019. Fólk var í fasteigninni og varð eldsvoðans vart og gat haft samband við viðbragðsaðila. Greiðlega gekk hjá slökkviliði að ráða niðurlögum eldsins.

Eftir að tekist hafði að slökkva í eldinum að fullu var strax hafist handa við að kanna umfang tjónsins. Miklar skemmdir voru sjáanlegar á kjallaranum sjálfum, af völdum reyks og hita. Þá hafði mikinn reyk lagt um efri hæðir hússins með tilheyrandi tjóni.

Lögreglan á Ísafirði óskaði eftir aðstoð Mannvirkjastofnunar við brunarannsóknina. Stofnunin lauk við rannsóknarskýrslu sína 8. febrúar 2019 og var hún undirrituð 12. s.m.

Í niðurstöðu Mannvirkjastofnunar segir: „Eftir að hafa farið yfir gögn, myndir og brunasýni þá virðast standa eftir tveir möguleikar þ.e. að eldsupptök séu í/við hillu sem í voru málningarvörur og raflögn á bak við (þar er greinilegasti brunaferillinn) og svo í tengli/klóm í lofti fyrir ofan og framan þessa sömu hillu. Sjálfsíkviknun vegna málningar og/eða annarra efna í hillu í rýminu er möguleg en ekkert fannst sem styður þá tilgátu, sú málning sem fannst virtist vera vatnsmálning. Kjallarinn var læstur og fundust ekki ummerki sem gætu bent til íkveikju. Miðað við ástand raflagna þá þykir líklegast að bilun í þeim vegna rangrar uppsetningar og/eða viðhaldsleysis hafi orsakað eldsvoðann og að eldsupptök hafi verið í eða við málningarhillu.“

Í skýrslunni kemur fram að margt bendi til þess að upptök eldsins hafi verið á bak við hillu í kjallara þar sem eldferlar hafi verið mestir. Engar raflagnir eða raftengi eru að sögn stefnanda bak við þá hillu og því hljóti eldsupptök að vera vegna sjálfsíkviknunar í málningu sem skilin hafi verið eftir í hillunum af fyrri eiganda en það hafi verið hin kenningin sem sett var fram í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar.

Óumdeilt er að stefnandi var með gilda vátryggingu vegna fasteignarinnar hjá hinu stefnda vátryggingarfélagi, Verði tryggingum ehf. Um var að ræða hvoru tveggja lögbundna brunatryggingu og innbústryggingu, svokallaða „Heimilisvernd 1“.

Stuttu eftir eldsvoðann setti stefnandi sig í samband við stefnda og tilkynnti um það tjón sem orðið hafði af völdum eldsvoðans. Þá óskaði stefnandi eftir greiðslu úr tryggingunum til að bæta mætti tjónið. Ekki verður annað ráðið en að stefndi hafi samþykkt bótaskyldu í svarbréfi sínu frá 30. apríl 2019, en taldi hins vegar rétt að skerða bótafjárhæðina um 50%.

Sem rökstuðning fyrir skerðingu bóta í upphafi vísaði stefndi til niðurstöðu skoðunarskýrslu Mannvirkjastofnunar, sem hann taldi hafa verið framkvæmda á fasteigninni á árinu 2015. Er vísað til þess að í skoðunarskýrslu þessari hafi verið gerðar alvarlegar athugasemdir við frágang raflagna og að við þeim athugasemdum hafi ekki verið brugðist.

Umboðsmaður stefnanda svaraði þeim atriðum sem stefndi byggði afstöðu sína á í bréfi 2. maí 2019. Í bréfinu er farið ítarlega yfir þau atriði sem stefndi vísar til og til atriða sem fram koma í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar. Stefndi svaraði andmælabréfi stefnanda með tölvuskeyti 31. maí 2019 þar sem fyrri afstaða félagsins var ítrekuð.

Frá því sem kom fram upphaflega hafa aðilar málsins nú orðið sammála um að Mannvirkjastofnun hafi ekki framkvæmt skoðun á húseigninni á árinni 2015 eins og stefndi virðist í upphafi hafa haldið fram. Stefnandi kannast heldur ekki við að hafa fengið afrit af einhverri skoðunarskýrslu Mannvirkjastofnunar frá því ári enda miðað við málatilbúnað aðila, slík skýrsla ekki til, þrátt fyrir að segi í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar, að í skjalakerfi stofnunarinnar hafi fundist skoðunarskýrsla um fasteignina frá 2015 merkt í skrám stofnunarinnar sem SK20151000003, en þar telur stefndi um misritun að ræða sbr. t.a.m. í greinargerð hans til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 19. júlí 2019 og til dómsins. Af framburði fyrir dómi má ráða að þarna hafi mál varðandi stefnanda og eignina, verið skráð inn hjá stofnuninni án þess að nokkuð hafi hins vegar verið aðhafst þá.

Fyrirtækið Frumherji hf. gerði hins vegar árið 2016 skýrslu um neysluveitu fasteignarinnar eins og hún kallast samkvæmt yfirskrift, en þar virðist farið ítarlega yfir rafkerfi hússins. Skoðun vegna þeirrar vinnu fór fram 6. september það sama ár og er skýrslan dagsett 13. september 2016.

Stefnandi gaf Frumherja fullt leyfi til að framkvæma skoðun á fasteigninni en hún var að sögn stefnanda unnin þar sem hús stefnanda hafði lent í „slembiúrtaki“ samkvæmt upplýsingum frá skoðunaraðila. Í greinargerð stefnda er því reyndar haldið fram að skoðun Frumherja hafi verið fyrir tilstuðlan stefnda samkvæmt reglugerð nr. 678/2009. Í skýrslu Frumherja eru gerðar margvíslegar athugasemdir við raflagnir hússins án þess þó að kröfur hafi verið gerðar um úrbætur. Þessi niðurstaða kom stefnanda að sögn verulega á óvart enda hafði hann að sögn staðið í þeirri trú að allar lagnir hefði nýlega verið endurnýjaðar sbr. framangreint.

Í framhaldi af því að stefnandi fékk skýrslu Frumherja í hendur hafði faðir hans að sögn samband við skoðunarmanninn og innti svara við því hvort hættulegt gæti verið að dveljast í húsinu með hliðsjón af niðurstöðu skýrslunnar. Svör skoðunarmanns hafi verið á þá leið að kominn væri tími á endurnýjun raflagna og að við þá endurnýjun skyldi stefnandi hafa skýrsluna til hliðsjónar. Stefnandi kveðst í framhaldi hafa leitað til rafvirkja með það í huga að ráðast í endurbætur á raflögnum en þær endurbætur hafi ekki verið hafnar þegar bruninn varð en hafi verið fyrirhugaðar. Skoðunarmaður eignarinnar man ekki eftir því að hafa átt framangreint samtal við föður stefnanda.

Engin viðbrögð eru sjáanleg af hálfu opinberra aðila í kjölfar skýrslu Frumherja.

Stefnandi sætti sig ekki við ákvörðun stefnda um að skerða bótagreiðslu til sín og leitaði því til Úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum með kvörtun, sem dagsett er 1. júlí 2019.

Úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum kvað upp úrskurð sinn í máli nr. 226/2019, 29. ágúst 2019. Úrskurðarorð voru svohljóðandi: „M, S-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf, á óskertan rétt til bóta úr brunatryggingu húseignar og innbústryggingu hjá V, Verði tryggingum hf.“

Í röksemdum sínum byggir úrskurðarnefndin helst á því að engin fyrirmæli eða athugasemdir hafi legið fyrir frá Mannvirkjastofnun um að ráðast þyrfti í endurbætur á raflögnum fasteignarinnar. Einungis hafi legið fyrir skýrsla Frumherja hf., sem sé hlutafélag í einkaeigu en ekki opinber eftirlitsstofnun eins og áskilið sé í lögum svo stefndi geti beitt fyrir sig varúðarreglum úr skilmálum brunatryggingar stefnanda.

Í kjölfar úrskurðar úrskurðarnefndarinnar barst stefnanda bréf frá stefnda, dagsett 13. september 2019. Í bréfinu tilkynnir stefndi að ákveðið hafi verið með vísan til 4. mgr. 7. gr. samþykkta fyrir Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, að hafna niðurstöðu nefndarinnar í máli nr. 226/2019 er varði bótaskyldu úr brunatryggingu og innbústryggingu vegna bruna.

Í bréfi sínu vísar stefndi m.a. til þess að samkvæmt upplýsingum sem félagið hafi aflað sér hafi stefnandi fengið sent bréf frá Mannvirkjastofnun ásamt áðurgreindri skýrslu Frumherja hf. Segir stefndi að ætla megi að bréf þetta geti skipt sköpum til þess að hnekkja því áliti úrskurðarnefndarinnar um að úrbóta hafi ekki verið krafist. Boðar stefndi enn fremur að það muni leggjast í frekari gagnaöflun vegna málsins sem kunni að verða tímafrek og eigi af þeim sökum ekki annarra kosta völ en að hafna niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar.

Stefnandi sendi í framhaldinu svarbréf til stefnda 24. september 2019 þar sem skorað var á félagið að endurskoða afstöðu sína og viðurkenna fulla bótaskyldu í málinu. Að sögn stefnanda hafa engin viðbrögð borist við þeirri áskorun.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi, G-kk-nf G. S-kk-nf, faðir stefnanda, G-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf, skoðunarmaður Frumherja og S-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður Mannvirkjastofnunar. Verður framburðar þeirra getið í niðurstöðukafla dómsins eins og þurfa þykir.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um viðurkenningu á fullri, ótakmarkaðri bótaskyldu stefnda á 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefnandi byggir á því að um það tjón sem varð á fasteign hans að Smiðjugötu 11 í kjölfar eldsvoða þann 17. janúar 2019 gildi annars vegar framlagðir skilmálar brunatryggingar húseignar nr. E1 og hins vegar skilmálar innbústryggingar stefnanda E31, Heimilisvernd 1. Beri stefnda að greiða stefnanda bætur vegna tjónsins samkvæmt þessum skilmálum.

Í 3. gr. skilmála brunatryggingar húseignar nr. E1 segi: „Vátryggingin tekur til tjóns á hinu vátryggða af eftirfarandi orsökum, þó með þeim undantekningum sem getið er í þessari grein.“ Er síðan í greininni tilgreint tjón af völdum eldsvoða.

Á sama hátt sé í 4. gr. skilmála „Heimilisvernd 1“, innbústryggingar stefnanda, fjallað um að vátryggingin bæti tjón á hinu vátryggða, m.a. af völdum eldsvoða.

Stefndi, Vörður tryggingar ehf., hafi tekið að sér að brunatryggja og tryggja innbú fasteignar stefnanda án þess að láta skoða eignina. Með því hafi stefndi tekið meðvitaða áhættu og verði að gjalda afleiðinga þess.

Stefnandi byggi á því að orsök eldsvoðans og eldsupptök séu óupplýst. Því til stuðnings vísi stefnandi til niðurstöðu skýrslu Mannvirkjastofnunar. Sé niðurstaða skýrslunnar þannig ekki afgerandi um hver eldsupptök hafi verið og teljast þau því enn óupplýst og verði tæplega upplýst hér eftir.

Stefnandi hafni þeim röksemdum sem stefndi byggir á til stuðnings ákvörðun sinni um að skerða bætur til stefnanda og fram koma í bréfi stefnda frá 30. apríl 2019.

Stefnandi mótmælir þeim rökum stefnda fyrir skerðingu bóta sem snúa að því að hann hafi ekki brugðist við niðurstöðu skýrslu Frumherja hf. með réttum hætti auk þess sem að eldvarnarbúnaður í fasteigninni hafi ekki verið í samræmi við lög og reglur og því beri að skerða bætur til hans.

Vísar stefnandi hvað þetta varðar til þess að brunavarnir hússins hafi verið í góðu lagi á tjónsdegi, slökkvitæki aðgengilegt, eldvarnateppi í eldhúsi og reykskynjarar staðsettir víðs vegar í húsinu. Þegar eldurinn kviknaði hafi enda reykskynjarar farið í gang og gefið til kynna að hætta væri til staðar.

Stefnanda hafi ekki borist nein fyrirmæli frá opinberum aðilum í kjölfar skýrslu Frumherja eða meintrar rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar. Þannig hafi engin fyrirmæli borist frá Brunamálastofnun eða Löggildingarstofu. Tilvísanir stefnda til varúðarreglna brunatryggingar stefnanda, og til ákvæða í lögum um brunavarnir nr. 75/2000 um ábyrgð húseiganda til að hafa eldvarnir í lagi séu því með öllu haldlausar.

Þá beri þess að geta að brunatrygging sé lögbundin vátrygging og samkvæmt vátryggingarétti sé réttur vátryggingafélags til að bera fyrir sig varúðarreglur takmarkaðri vegna slíkra trygginga en ef um frjálsa ábyrgðartryggingu væri að ræða.

Stefnandi mótmælir í annan stað þeirri staðhæfingu stefnda að tjóninu hafi verið valdið af stórkostlegu gáleysi með vísan til 2. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr. laga nr. 30/2004.

Um sé að ræða afar alvarlegar ásakanir af hálfu stefnda á hendur stefnanda. Þannig sé gefið í skyn að húseigandi, stefnandi, hafi látið viðgangast að fólk hefðist við í húsnæði þar sem almannahætta hafi verið til staðar. Slíkt kynni að vera refsivert og eiga undir ákvæði almennra hegningarlaga.

Stefnandi mótmæli því ekki að það kynni að teljast gáleysi og eftir atvikum stórkostlegt gáleysi hefði hann látið það viðgangast að fólk hefðist við í húsinu í trássi við fyrirmæli opinberra eftirlitsaðila. Stefnanda hafi aftur á móti engin fyrirmæli borist frá opinberum aðilum og ekkert bann verið sett við notkun fasteignarinnar. Eini aðilinn sem kannað hafi ástand raflagna hafi verið Frumherji hf., hlutafélag í einkaeigu. Sem fyrr segi hafði stefnandi ekkert með það að gera að sú skoðun fór fram. Þá hafi engin tilmæli borist stefnanda í kjölfar þeirrar skoðunar auk þess sem að slík tilmæli myndu ávallt innihalda frest til úrbóta. Enginn slíkur frestur var veittur enda engin tilmæli veitt.

Stefnandi bendir á að hann teljist hvorki fróður né sérfróður um raflagnir. Hann hafi staðið í þeirri trú að allar lagnir, þ.m.t. raflagnir fasteignarinnar að Smiðjugötu 11 hefðu verið endurnýjaðar eins og fram komi í söluyfirliti sem legið hafi frammi við gerð kaupsamnings árið 2014.

Stefnandi byggi að lokum á því að niðurstaða fyrirliggjandi úrskurðar úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum í máli nr. 226/2019, sé rétt og að stefnda beri að virða þá niðurstöðu og viðurkenna fullan og óskertan, bótarétt stefnanda. Úrskurðurinn sé skýr og nefndin taki hvergi í honum undir röksemdir stefnda heldur þvert á móti staðfesti með öllu röksemdir og lýsingar stefnanda.

Stefnandi vísar til almennra skaðabótareglna og til meginreglna samninga og kröfuréttar máli sínu til stuðnings. Þá vísar stefnandi til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 vegna heimildar til að hafa uppi viðurkenningarkröfu í máli þessu. Málskostnaðarkröfu sína byggir stefnandi á ákvæðum XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, sbr. m.a. 130. gr. laganna. Stefnandi hefur í máli þessu fengið gjafsókn á grundvelli aliðar 1. mgr. 126. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing og stefnufrest vísast til ákvæða sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Málsástæður stefnda fyrir sýknu byggja á því meðal annars að stefnandi hafi ekki fylgt varúðarreglum skilmála brunatryggingar hjá stefnda sbr. einnig 26. gr. laga nr. 30/2004.

Þá er á því byggt að nægjanlega sé sýnt fram á að tjónsatvikið megi rekja til stórkostlegs gáleysis stefnanda og því beri að fella niður rétt hans til bóta í heild eða að hluta bæði úr brunatryggingu og innbústryggingu til samræmis við 2. mgr. 27. gr. sömu laga. Einnig sé á því byggt að stefnandi hafi ekki gert það sem með sanngirni sé unnt að ætlast til af honum til að hindra eða takmarka tjónsatvikið sbr. 1. mgr. 28. gr. laganna og því megi fella niður bótarétt hans í heild eða að hluta skv. 4. mgr. 28. gr. sömu laga.

Í 15. gr. skilmála brunatryggingar sé að finna varúðarreglur sem vátryggingartaka beri að fylgja að viðlagðri bótaniðurfellingu eða lækkun sbr. einnig 26. gr. laga nr. 30/2004 sem vísað er til í sömu grein skilmálanna. Varúðarreglan er svohljóðandi sbr. grein 15.3:

„Varúðarregla: Vátryggðum ber að sjá um að umbúnaður á vátryggingarstað sé í fyllsta samræmi við reglur í gildandi lögum og reglugerðum á hverjum tíma, eftir því sem við á. Vátryggðum ber að fara eftir fyrirmælum eða athugasemdum frá opinberum eftirlitsstofnunum svo sem Brunamálastofnun og Löggildingarstofu.“

Um sé að ræða tvíþætta varúðarreglu. Í fyrsta lagi beri vátryggðum skylda til að sjá til þess að umbúnaður á vátryggingarstað sé í fyllsta samræmi við lög og reglugerðir. Í öðru lagi sé lögð sérstök skylda á vátryggðan að fara eftir fyrirmælum opinberra aðila. Í dæmaskyni í þeim efnum séu nefnd Brunamálastofnun og Löggildingarstofa. Með lögum nr. 161/2010 hafi lögum nr. 75/2000 um brunavarnir verið breytt þannig að Mannvirkjastofnun kom í stað Brunamálastofnunar.

Af gögnum málsins megi að sögn stefnda ráða að langlíklegast sé að brunann megi rekja til ófullnægjandi og hættulegs frágangs raflagna eignarinnar að […] sem og skorts á eðlilegu viðhaldi og að stefnanda hafi verið fullkunnugt um ástand lagnanna. Þá hafi sérstaklega verið skorað á hann að bæta úr ástandi raflagna 28 á mánuðum fyrir brunann.

Haustið 2016 hafi verið framkvæmd skoðun á raflögnum eignarinnar af skoðunarmanni Frumherja. Sú skoðun hafi verið unnin skv. beiðni Mannvirkjastofnunar sem hafði eftirlit með neysluveitum (raflögnum) í fasteignum á grundvelli reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki sem sett sé á grundvelli laga nr. 75/2000 um brunavarnir. Samkvæmt 6. gr. þeirrar reglugerðar er Mannvirkjastofnun heimilt að fela faggiltri skoðunarstofu það eftirlit og Frumherji sé einn af þeim einkareknu aðilum sem falið hefur verið slíkt eftirlit. Skoðunin hafi því verið hluti af brunavörnum hins opinbera og beinlínis um að ræða aðgerð og eftirlit hins opinbera sem sé ætlað að draga úr hættu á nákvæmlega þeim atvikum sem til umfjöllunar séu í þessu máli.

Niðurstaða þeirrar skoðunar hafi verið send stefnanda 13. september 2016 ásamt bréfi Mannvirkjastofnunar. Óumdeilt sé í málinu að stefnanda hafi borist skýrslan. Auk þess sé óumdeilt að stefnandi hafi lesið hana og áttað sig á því að í henni fólst lýsing á bágu og hættulegu ástandi raflagna. Það sjáist á athugasemdum stefnanda sjálfs í röksemdum hans fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum þess efnis að efni skýrslunnar hafi komið stefnanda „á óvart“. Sú lýsing stefnanda sjálfs verði ekki skilin á annan veg en að efni skýrslunnar hafi komið honum á óvart þar sem efnið hafi ekki verið í samræmi við þann meinta skilning hans að búið væri að endurnýja raflagnirnar. Stefnandi hafi móttekið skýrsluna, lesið hana og skilið inntak hennar.

Í skýrslu Frumherja sé ítarlega gerð grein fyrir því hvernig raflagnir eignarinnar brjóti gegn fjölda ákvæða reglugerðar nr. 687/2009 um raforkuvirki. Efst á bls. 2 í skýrslunni megi sjá athugasemdardálk þar sem fram komi að í dálkinum sé að finna „tilvísun í staðla og reglugerðir“.

Á bls. 24 í skýrslunni sé svo á ellefu stöðum greint frá sjálfstæðum aðfinnsluefnum sem hinn löggilti skoðunarmaður telur brjóta gegn skilyrðum reglugerðarinnar. Um sé að ræða m.a. brot gegn ákvæðum 2.4, 2.8, 7.2, 10.1 og 11.2 í reglugerðinni. Þá séu gerðar fjöldi athugasemda þar sem lagnirnar séu ekki í samræmi við þær kröfur sem fram komi í skoðunarhandbók Mannvirkjastofnunar. Sú skoðunarhandbók sé byggð á kröfum í lögum nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, kröfum í reglugerð nr. 678/2009 og ÍST staðli 200:2006 um raflagnir byggingar sem einnig sé vitnað til í reglugerð nr. 678/2009.

Samtals hafi verið gerðar 31 athugasemd í skýrslunni um að neysluveitur eignarinnar brjóti annaðhvort gegn stöðlum, reglum Mannvirkjastofnunar eða reglugerð eins og þar sé nánar tilgreint. Þar af séu 30 athugasemdir alvarlegar, þ.e. annað hvort í flokki 2 eða 3 skv. áhættuflokkun Mannvirkjastofnunar. Hinn löggilti skoðunarmaður hafi því fundið 23 athugasemdir sem skv. greiningu Mannvirkjastofnunar séu í flokki 2 og því „frávik frá öryggisákvæðum sem talið er að geti valdið snerti eða brunahættu“ og það sem öllu mikilvægara er, sjö atriði í áhættuflokki 3 sem feli í sér „alvarleg frávik frá öryggisákvæðum sem talið er valda bráðri snerti eða brunahættu“.

Stefndi sé ábyrgðarmaður raflagna eignarinnar að […] í skilningi 3. gr. laga nr. 146/1996 sbr. einnig 23. gr. laga nr. 75/2000. Hann beri því ábyrgð á að raflagnir eignarinnar séu í lögmætu ástandi sbr. m.a. 5. gr. laga nr. 146/1994 og að íbúum eða öðrum stafi ekki hætta af þeim sbr. einnig 4. gr. laganna sem og ákvæði laga nr. 75/2000.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi verið upplýstur, með bréfi frá Mannvirkjastofnun, um hættuna sem stafaði af þeim alvarlegu athugasemdum sem framangreind skýrsla innihélt og skorað hafi verið á hann að grípa til aðgerða í september 2016. Stefnandi byggir einnig á því sjálfstætt að vilji svo ólíklega til að dómurinn telji ósannað að framlagt bréf stofnunarinnar sem sent væri með öllum skýrslum Frumherja af þessu tagi, hafi verið sent stefnanda, þá nægi skýrslan sjálf og efni hennar til þess að sýna fram á að stefnanda átti að vera fullljóst að ástand raflagna eignarinnar hafi verið með öllu ófullnægjandi, að af ástandi þeirra stafaði brunahætta og brýn þörf væri á tafarlausum úrbótum. Í raun byggi stefndi á því að þetta hafi verið öllum ljóst sem litu raflagnirnar í kjallara eignarinnar augum.

Stefndi vísar til þess að það hafi einmitt verið atriði sem fundið hafi verið að í skýrslunni sem talin séu líklegasta orsök brunans í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar þ.e. um „ástand raflagna“ og „viðhaldsleysi“ raflagna í kjallara. Niðurstaða skýrslu rannsakanda samkvæmt lögregluskýrslu sé einnig sú að ætla megi að eldur hafi kviknað út frá rafmagni. Af skýrslunni megi ráða að ástand raflagna hafi verið með þeim hætti að myndast hafi hitaskemmdir auk þess sem skammhlaups og brunahætta hafi verið til staðar. Engar aðrar sennilegar eða skynsamlegar orsakir hafi verið færðar fram.

Í því sambandi skuli einnig tekið fram að lýsingar söluyfirlits geti enga þýðingu haft um efnisatriði þessa máls. Augljóst sé að þar sé ekki átt við raflagnir auk þess sem sú staðreynd dyljist engum sem skoði eignina. Þá sé einnig óumdeilt í málinu að stefnandi hafi fengið ítarlegar upplýsingar um ástandið með skýrslu Frumherja í september 2016 eða um tveimur og hálfu ári fyrir brunann. Auk þess geti stefnandi ekki komið sér undan skýrum lagaskyldum m.a. skv. lögum nr. 75/2000, lögum nr. 146/1994 og reglugerðum með því að treysta í blindni til framtíðar á óljósar lýsingar í söluyfirliti eignar.

Stefndi byggir á því að af ofangreindu leiði að sannað sé að umbúnaður raflagna í kjallara eignarinnar að […] hafi ekki verið í samræmi við reglur. Þvert á móti hafi vankantar og viðhaldsleysi raflagna falið í sér alvarleg brot á reglum sem stefnanda hafi verið skylt að fylgja að lögum; reglum sem hafi þann tilgang einan að fyrirbyggja atvik af nákvæmlega því tagi sem hér um ræði. Nægi að nefna í dæmaskyni 4. og 5. gr. laga nr. 146/1996, 23. gr. laga nr. 75/2000 sem og fjölmörg ákvæði reglugerðar nr. 687/2009 sbr. að framan. Einnig teljist sannað að mati stefnda að stefnanda hafi sérstaklega verið gert viðvart um ástandið. Því sé sannað að stefnandi hafi brotið gegn fyrri hluta hinnar tvíþættu varúðarreglu sem sé að finna í grein 15.3 í tryggingaskilmálum.

Að sama skapi byggir stefnandi á því að sannað sé að stefnandi hafi brotið gegn síðari hluta sömu reglu þess efnis að honum beri að fara eftir fyrirmælum opinberra eftirlitsstofnanna. Þannig hafi stefnandi ekki fylgt beinum fyrirmælum Mannvirkjastofnunar þess efnis að bæta án tafar úr þeim alvarlegu vanköntum sem gerð hafi verið grein fyrir í skýrslu Frumherja.

Stefndi byggir einnig á því að það nægi til bótaniðurfellingar og/eða skerðingar brunatryggingar skv. grein 15.1. gr. skilmála og 26. gr. laga nr. 30/2004 að stefndi hafi vanefnt annan þátt hinnar tvíþættu varúðarreglu 15.3. gr. skilmálanna.

Stefndi telur sig hafa gert nægjanlega líklegt að ástand raflagna eignarinnar hafi valdið brunanum til að orsakatengsl teljist sönnuð milli vanefnda stefnanda á skyldum sínum skv. lögum og skv. varúðarreglum skilmála og atviksins. Vísað sé m.a. til skýrslu Frumherja, rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar, sem og niðurstöðu rannsóknarskýrslu lögreglu á dskj. nr. 17 því til stuðnings. Í öllu falli færi gögnin nægjanlegar líkur fyrir orsökum brunans til þess að það sé stefnanda að sanna að bruninn verði ekki rakinn til raflagna og skorts á viðhaldi á raflögnum eignarinnar.

Þá byggir stefnandi á því að sá sakarmælikvarði sem gerður sé að skilyrði niðurfellingar/lækkunar bóta í 26. gr. laga nr. 30/2004 sé uppfylltur. Af orðalagi greinarinnar leiði að ef sök stefnda telst ekki óveruleg nægi það til þess að unnt sé að fella niður bótaskyldu eða lækka. Stefndi bendir á að sá sakarmælikvarði sem þar sé orðaður sé vægari heldur en þær kröfur sem gerðar séu skv. viðmiði um stórkostlegt gáleysi í skaðabótarétti. Hegðun stefnda þurfi ekki að ná viðmiði stórkostlegs gáleysis skv. almennum reglum skaðabótaréttar til þess að teljast ekki „óveruleg“ í skilningi 26. gr. laga nr. 30/2004 og nægi þar með til niðurfellingar.

Einnig sé á því byggt sjálfstætt að sú háttsemi stefnanda að bregðast ekki við alvarlegum aðfinnslum Mannvirkjastofnunar á þeim 28 mánuðum sem liðu frá skýrslu Frumherja og bréfi Mannvirkjastofnunar, þar til húsið brann geri það að verkum að stefnandi teljist hafa valdið brunanum af stórkostlegu gáleysi í skilningi 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 og fella beri því niður bótarétt hans í heild eða að hluta bæði úr lögboðinni brunatryggingu og innbústryggingu. Um sé að ræða atburð sem unnt hefði verið að koma í veg fyrir með eðlilegu viðhaldi raflagna og lágmarkslagfæringum á þeim alvarlegu misbrestum sem sérstaklega séu tilgreindir í skýrslu Frumherja og augljósir séu til dæmis af ljósmyndamöppu lögreglu.

Þetta leiði af þeim kröfum sem gera megi til þekkingar og aðgerða góðs og gegns fasteignareiganda, lagaskyldum hans til að tryggja öryggi skv. m.a. ákvæðum laga nr. 146/1996 sem og beinum lagaskyldum hans til aðgerða skv. m.a. 2. mgr. 23. gr. laga nr. 75/2000. Stefnandi hafi ekki fylgt fyrirmælum Mannvirkjastofnunar og ekkert gert í kjölfar ítarlegra upplýsinga sem hann hafi fengið um ástand raflagna.

Athafnaleysi stefnanda í að lágmarki 28 mánuði undir þessum kringumstæðum feli í sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004. Þá hafi nægjanlega verið sýnt fram á sbr. framangreint, að þessi háttsemi stefnanda hafi leitt til tjónsins. Stefnanda sé að sýna fram á annað í ljósi gagna og atvika.

------

Varðandi dómkröfu stefnanda bendir stefndi á að stefnandi krefjist þess að viðurkennd verði „full og ótakmörkuð bótaskylda“ stefnda. Stefndi hafi þegar viðurkennt bótaskyldu að helmingi og greitt 1.500.000 kr. inn á tjónið. Sýknukrafa stefnda í málinu sé því krafa um að bótaskylda stefnda verði felld niður til helminga bæði úr lögboðinni brunatryggingu og innbústryggingu stefnanda. Greiðsluskylda stefnda, komi til þess að fallist verði á bótaskyldu, mun alltaf taka tillit til þegar greiddra innborgana.

Þá sé á það bent að stefnda sé óheimilt að greiða stefnanda bætur úr lögboðinni brunatryggingu nema skv. framvindu viðgerða hins skemmda sbr. m.a. 3. gr. laga nr. 48/1994. Stefnandi hafi ekki lagt fram gögn sem sýni fram á framvindu viðgerða og jafnvel þótt fallist verði á bótaskyldu stefnda geti ekki komið til greiðslu bóta nema uppfyllt séu skilyrði um að sýnt hafi verið á framvindu viðgerða.

Þá verður bótaskylda stefnda ávallt takmörkuð við vátryggingaskírteini, þ.m.t varðandi fjárhæðir og eigin sök.

Niðurstaða

Í máli þessu er ekki gerður ágreiningur um lagagrundvöll greiðsluskyldu stefnda úr tryggingu stefnanda hjá félaginu vegna brunans og einnig hefur verið upplýst að samkomulag er um fjárhæð bóta. Er því ekki ástæða til sérstakrar umfjöllunar um þessi atriði í málinu. Ágreiningurinn snýst þannig um það eitt hvort tryggingafélaginu, stefnda í máli þessu, sé heimilt að skerða þessar bætur til stefnanda á þeim grunni að hann hafi brotið tilgreindar varúðarreglur samkvæmt skilmálum trygginganna og/eða sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga þannig að heimilt sé að skerða bætur honum til handa, eins og stefndi telur rétt. Með því freistar stefndi Vörður tryggingar hf. þess að hnekkja niðurstöðu úrskurðarnefndar í vátryggingamálum frá 29. ágúst 2019 í máli nr. 226/2019 þar sem niðurstaðan varð sú að stefnanda bæri að fá óskertar bætur úr brunatryggingu fasteignarinnar og innbústryggingu.

------

Dómurinn telur ósannað þannig að hafi úrslitaáhrif við úrlausn málsins hverjar hafi verið orsakir þess að eldur kom upp í kjallara hússins við […], 17. janúar 2019. Einu gögn málsins sem varpað geta ljósi á orsakir eldsvoðans eru annars vegar skýrsla Mannvirkjastofnunar sem gefin var út 12. febrúar 2019 og S-kk-nf S-kk-nf, starfsmaður stofnunarinnar, ritaði, en hann skoðaði vettvang skömmu eftir brunann ásamt lögregluþjóni. Að framan er lýst niðurstöðunni þar sem segir að tveir möguleikar virðist standa eftir varðandi eldsupptök. Að upptökin hafi verið í hillu þar sem geymdar voru málningarvörur og tengli þar á bak við, eða frá tengli í lofti ofan og framan við þá hillu. Líklegast er talið samkvæmt skýrslunni að upptökin hafi verið í eða við málningarhillu og bilun hafi orðið í raflögnum vegna rangrar uppsetningar og/eða viðhaldsleysis.

Hins vegar liggur svo fyrir lögregluskýrsla sem byggist, eftir því sem best verður séð, á sömu vettvangsgöngu og rannsókn, sem fram fór daginn eftir að bruninn kom upp. Í henni er þess getið að eldur hafi komið upp í gömlum kyndiklefa í kjallara hússins. Vettvangsrannsókn lögreglu og fulltrúa Mannvirkjastofnunar hófst kl. 11:40 og lauk kl. 13:50 17. janúar 2019. Eftir rannsóknina er þess getið í lögregluskýrslunni, sem skrifuð var 25. mars 2019, að vettvangur hafi þann sama dag, þ.e. 17. janúar, verið afhentur „tryggingafélaginu Verði“. Í skýrslunni er haft eftir móður stefnanda að ekkert rafmagn hafi verið á þeim stað sem eldur kom upp, utan þess að hægt hafi verið að stinga í samband ljósaperu í lofti rýmisins. Lögregla taldi í niðurstöðu sinni að ætla mætti að eldur hefði kviknað út frá rafmagni og vísaði um það til framangreindrar skýrslu Mannvirkjastofnunar. Ekki væru ummerki um íkveikju.

Fjölskipaður dómur skipaður sérfróðum meðdómara telur ólíklegt að um sjálfsíkviknun vegna málningar eða annarra efna hafi verið að ræða, enda virðist sem þau efni sem þarna voru geymd hafi verið þar frá því áður en stefnandi keypti eignina, sbr. og framburð föður hans fyrir dómi, og af þeim sökum minni líkur fyrir því að þau hafi getað valdið íkveikju. Þá verður að telja að ekki sé heldur hægt að ganga út frá því sem sönnuðu að kviknað hafi í út frá rafmagni, þótt vissulega megi færa mun sterkari rök fyrir því, en þá verður það nánast í raun einungis gert með því að beita útilokunaraðferð.

Niðurstaða dómsins er hins vegar sú að virtum gögnum málsins að ekki sé hægt að slá því föstu að eldsvoðinn hafi orðið vegna bilunar eða vanbúnaðar í raflögnum hússins. Jafnvel megi færa fyrir því ágæt rök að rafmagn hafi ekki valdið brunanum sem varð vafalaust í kyndiklefa hússins í kjallara og var alfarið bundinn við þann stað. Það athugist í þessu sambandi að engin rafmagnsbúnaður virðist hafa verið á þeim stað þar sem ætla má helst að eldsupptök hafi orðið.

Jafnvel þótt gengið væri út frá því að eldur hafi kviknað út frá rafmagni er ekki hægt með ótvíræðum hætti að henda reiður á um hvaða rafmagnsbúnað hafi þá verið að ræða og einnig vaknar þá sú spurning hvort skoðunarmaður hafi gert athugasemdir við hann. Í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar um orsök brunans kemur fram að ekki hafi verið leitt í ljós að tengill sem var í rými þar sem eldurinn kom upp hafi hitnað mikið af eldi og skemmst þannig að yfirhitnun hafi orðið í honum og erfitt sé að ákvarða út frá skemmdum að eldsupptök hafi verið í rafmagnsklóm. Skemmdir hafi verið líkari utanaðkomandi hitaskemmdum. Miðað við ástand raflagna var svo talið líklegast, eins og áður segir, að bilun í raflögnum vegna rangrar uppsetningar og eða viðhaldsleysis hefði orsakað eldsvoðann.

Niðurstaða rannsóknaraðila um líkleg eldsupptök af völdum rafmagns virðist þannig helst byggð á vissri útilokunaraðferð og mati á almennu ástandi raflagna en ekki beinum niðurstöðum rannsókna. Dómurinn telur að heppilegra hefði verið að telja eldsupptök óþekkt vegna skorts á beinum sönnunum.

Þá verður að líta svo á að nákvæm og afdráttarlaus sönnun um orsakir eldsvoðans hafi, miðað við gögn málsins, í öndverðu líkast til verið erfiðleikum háð eða jafnvel útilokuð og þess þá heldur þegar frá leið. Í því sambandi athugist að rannsókn á vettvangi og verksummerkjum hefði að mati dómsins að ósekju mátt vera ítarlegri en ekki var hægt að bæta úr þeim ágalla síðar. Engu verður samt slegið föstu um það hvort slík rannsókn hefði á endanum varpað betra ljósi á eldsupptök og orsakir þeirra en að framan greinir.

------

Í skýrslu sem G-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf gerði fyrir Frumherja hf. 13. september 2016 kemur fram í inngangi að niðurstaða skoðunar hafi leitt til þess að athugasemdir hafi verið gerðar. Þannig var gerð ein athugasemd samkvæmt 1. flokki, 23 samkvæmt 2. flokki og sjö samkvæmt 3. flokki. Ekki er gerður ágreiningur um það að engar skýringar eru í skýrslunni sjálfri á þýðingu þessara flokka og staðfesti skýrsluhöfundur það fyrir dómi. Hann staðfesti einnig að hann hefði engar útskýringar gefið stefnanda eða fulltrúum hans á þessari flokkun eða útlistað niðurstöðuna með nokkrum hætti, hvorki fyrir stefnanda né Mannvirkjastofnun sem hins vegar fékk skýrsluna senda, enda hún unnin fyrir stofnunina.

Skoðunarmaður staðfesti að honum hefðu sýnst raflagnir nýlegar en hins vegar hefði skort mjög á frágang þeirra. Jafnframt tók hann fram að við úttektina hefði verið miðað við þá staðla og þær kröfur sem giltu þegar úttektin fór fram en ekki eftir atvikum eldri staðal, þ.e. frá því þegar húsið var byggt eða það eftir atvikum endurnýjað.

Fyrir liggur að þegar stefnandi keypti húseignina með kaupsamningi 1. ágúst 2014 lá fyrir söluyfirlit þar sem sagt var að allar lagnir í húsinu hefðu verið endurnýjaðar. Fær það stuðning í framburði skoðunarmanns Frumherja. Því virðist sem sá annmarki sem sannanlega mun hafa verið var á raflögnum hússins snúi fyrst og fremst að slæmum frágangi og jafnvel megi rekja hann til eldri lagna að einhverju leyti. Um þetta verður ekki fullyrt en þessi atvik máls hljóta að hafa áhrif á sakarmat þegar metið er hvort stefnanda hafi borið að bæta úr meintu slæmu ásigkomulagi raflagna hússins þannig að komið hefði í veg fyrir tjónið. Í þessu sambandi athugist að stefndi hefur enga tilraun gert til að hnekkja því, t.d. með framburði fyrri eigenda, að lagnir hafi verið nýjar, eins og gögn málsins benda eindregið til, eða þá sýna fram á ásigkomulag lagnanna að öðru leyti umfram það sem þegar liggur fyrir í málinu. Fullyrðingar í greinargerð til dómsins um að yfirlýsing í söluyfirliti sé röng, og þá væntanlega framburður skoðunarmanns einnig, duga hér ekki andspænis öðrum gögnum málsins.

Ágreiningslaust er í málinu að stefnandi móttók skýrslu Frumherja um ástand raflagna í húsinu og fór a.m.k. faðir hans yfir hana. Kveðst faðir hans hafa orðið undrandi við lestur hennar sökum þess að hann hefði gengið út frá því að lagnir væru nýjar. Hann kveðst því hafa haft samband við skoðunarmanninn í kjölfarið til að inna hann eftir því hvort ástæða væri til að grípa til einhverra aðgerða strax, en hefði fengið þau svör að það væri alls ekki. Þetta væri slembiúrtak. Skoðunarmaður mundi reyndar ekki eftir þessu símtali. Hann taldi sig hins vegar hafa sent stefnanda staðlað bréf sem jafnan væri sent með þessum skýrslum. Hann staðfesti að þar væri um að ræða bréf sem lagt hefur verið fram í málinu og virðist stafa frá Mannvirkjastofnun þar sem skýrðir eru þeir þrír flokkar sem athugasemdir eru færðar í, sbr. framangreint. Um þriðja flokk segir þar: „3. Flokkur: Alvarleg frávik frá öryggisákvæðum sem talið er valda bráðri snerti eða brunahættu.“ Svo segir þar strax fyrir neðan: „Vegna alvarleika er farið fram á tafarlausa lagfæringu á athugasemdum í 3. flokki.“ Hvað athugasemdir varðar þá athugist einnig, sbr. framangreint, að skoðunarmaður bar um það fyrir dómi að athugasemdir og skoðun á ástandi hússins hefðu miðast við þær kröfur sem gerðar hefðu verið á þeim tíma, en ekki þær kröfur sem gerðar hefðu verið til raflagna og umbúnaðar þegar húsið var byggt eða eftir atvikum raflagnir endurnýjaðar.

Þá er ágreiningslaust að Mannvirkjastofnun hefur aldrei, hvorki fyrr né síðar, haft að eigin frumkvæði samband við stefnanda eða aðra sem hugsanlega hafa gætt hagsmuna stefnanda í málinu. Engar athugasemdir hafa þannig borist frá stofnuninni sjálfri, engin samtöl átt sér stað eða heimsóknir og vettvangsganga, nema eftir eldsvoðann, sbr. framangreint. Engir tilgreindir frestir hafa heldur verið veittir til úrbóta og engin eftirfylgni verið með því að umbætur hafi átt sér stað.

Einu afskipti þessa opinbera aðila, sem samkvæmt lögum er falið hér eftirlitshlutverk, af raflögnum í húsinu eru þannig óbein í gegnum hlutafélag í einkaeigu eftir þó, að því er virðist, beiðni stofnunarinnar um skoðun, þótt ekki liggi skjalleg gögn fyrir um það eða rafræn samskipti. Annars vegar var þetta með skoðun Frumherja á húsinu og gerð skýrslu f.h. stofnunarinnar og hins vegar í formi bréfs sem ágreiningslaust er að Mannvirkjastofnun sendi ekki, heldur hefur það þá verið sent af einkaaðila fyrir hönd stofnunarinnar með skýrslunni. Ágreiningur er reyndar um hvort þetta bréf hafi farið með skýrslunni og þannig borist stefnanda eða aðstandendum hans, en þeir kveðast ekki hafa séð bréfið fyrr en síðar. Skoðunarmaður Frumherja kvaðst ekki geta sannað að hann hefði sent þetta bréf, heldur gat hann einungis borið um að hann teldi sig ætíð gera það. Fyrir liggur að engin skráning eða vitneskja er um sendingu bréfsins hjá Mannvirkjastofnun og stofnunin hefur engan reka gert að því að tryggja einhverja sönnun fyrir því að bréfið hafi borist stefnanda og hefur enda enga sjáanlega möguleika til að sanna það. Þá virðist sem engin yfirferð hafi verið yfir málið og skýrsluna af hálfu Mannvirkjastofnunar áður en sá einstaklingur sem málið varðaði fékk bréf stofnunarinnar sent fyrir milligöngu Frumherja, með ábendingum um það til hvaða ráðstafana væri rétt að grípa. Í málinu liggur fyrir staðfesting úr einhvers konar skýrslusendingarkerfi Frumherja hf. Þar kemur fram að skýrslan hafi verið send stefnanda 13. september 2016 með bréfpósti, eins og ágreiningslaust er, en í engu er getið um að bréf frá Mannvirkjastofnun hafi fylgt. Það útilokar auðvitað ekki að bréfið hafi verið sent með en staðfestir það heldur ekki með nokkru móti.

------

Stefndi byggir sýknukröfu sína á tveimur meginmálsástæðum, eins og fram er komið. Annars vegar þeirri að stefnandi hafi brotið gegn varúðarreglum sem fram komi í skilmálum tryggingarinnar og hins vegar að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Báðar þessar málsástæður eiga að mati stefnda að girða fyrir frekari greiðslu bóta og þá leiða til sýknu í málinu, að teknu tilliti til þegar greiddra bóta.

Umrætt varúðarákvæði í vátryggingarskilmálunum er svohljóðandi: „Varúðarregla: Vátryggðum ber að sjá um að umbúnaður á vátryggingarstað sé í fyllsta samræmi við reglur í gildandi lögum og reglugerðum á hverjum tíma, eftir því sem við á. Vátryggðum ber að fara eftir fyrirmælum eða athugasemdum frá opinberum eftirlitsstofnunum svo sem Brunamálastofnun og Löggildingarstofu.“

Í 26. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 segir um ákvæði sem þessi, að vátryggjandi geti vissulega gert fyrirvara um að hann skuli laus úr ábyrgð í heild eða að hluta ef varúðarreglum sem settar hafa verið í skilmálum tryggingar er ekki fylgt. Slíkan fyrirvara getur félagið þó ekki borið fyrir sig ef ekki er við vátryggðan að sakast eða sök hans er óveruleg eða það að vátryggingaratburður hefur orðið verður ekki rakið til brota hans, þ.e. að ekki er orsakasamband á milli saknæmrar háttsemi vátryggðs og tjónsatburðarins. Ákvæðið verður og skilið á þann veg að jafnvel þótt félagið geti borið fyrir sig og þá sýnt fram á að varúðarreglum hafi ekki verið fylgt má samt leggja á það ábyrgð að hluta með hliðsjón af því hvers konar varúðarreglu var ekki sinnt, sök vátryggðs, því hvernig vátryggingaratburð bar að og atvikum að öðru leyti.

Eins og stefndi bendir á er þarna um að ræða tvíþætta varúðarreglu. Annars vegar beri vátryggðum skylda til að sjá til þess að umbúnaður á vátryggingarstað sé í fyllsta samræmi við lög og reglugerðir og hins vegar er lögð sú skylda á vátryggðan að fara eftir fyrirmælum opinberra aðila, en þar gæti verið átt við Mannvirkjastofnun í máli þessu, sem kom í stað Brunamálastofnunar sem nefnd er í ákvæðinu í dæmaskyni.

Dómurinn telur að reglur sem þessar beri að skýra þröngt í þeim skilningi að nokkuð mikið þurfi að koma til svo vátryggjendur verði sviptir bótarétti sem þeir ella ættu. Þessu verður sótt stoð í almennar sönnunarreglur en einnig í ákvæðið sjálft þar sem slegnir eru framangreindir varnaglar.

Varðandi fyrra atriðið verður fyrst litið til þess að sú úttekt Frumherja hf. sem er í raun hryggjarstykki málatilbúnaðar stefnda var unnin og athugasemdir í skýrslu skoðunarmanns skrifaðar eftir þeim kröfum sem gerðar eru nú til raflagna í húsum, sbr. framburð skoðunarmannsins fyrir dómi. Í rannsóknarskýrslu Mannvirkjastofnunar er byggt á framangreindri skýrslu Frumherja hf. og sagt að samkvæmt henni hafi frágangi raflagna og rafbúnaði verið verulega áfátt og lagnir ekki í samræmi við reglugerð um raforkuvirki. Ekki verður séð að þessi viðmiðun geti gengið upp eða sé sanngjörn gagnvart ábyrgðarmanni raflagna í húsinu án sérstakra skýringa, þegar horft er til þess að húsið var byggt 1911. Hins vegar liggur fyrir að húsið hefur gengið í gegnum endurbætur og er t.d. sérstaklega getið í söluyfirliti um endurbætur árin 2006, 2007 og 2012 og að allar lagnir í húsinu hafi verið endurnýjaðar, eins og fram er komið. Af þeim ljósmyndum sem liggja fyrir í málinu verður heldur ekki annað séð en að raflagnir séu nýlegar. Dómurinn telur að skoðunarskýrslu Frumherja hf. verði að skoða í þessu ljósi, sem og þær skyldur sem stefndi byggir á að skýrslan hafi lagt á stefnanda í þessu máli.

Í skýrslunni sjálfri eru, eins og fram er komið, engar skýringar gefnar á því hvað hver athugasemd þýðir sérstaklega þegar að úrbótum kemur eða hvort einhver brýn þörf er á úrbótum. Af þeim athugasemdum sem gerðar eru um raflagnir í kjallara tengjast átján þeirra aðaltöflu hússins sem er í kjallaranum, þar af eru tvær athugasemdir sem flokkaðar eru í flokk 3, en flokkarnir eru í skýrslunni sagðir „tilvísun í staðla og reglugerðir“. Þær athugasemdir verða með engu móti tengdar við eldsupptök. Aðrar athugasemdir um kjallararými falla í flokk 2 og eru um að varanlegar fastalagnir vanti, varanlegan frágang á strengjalögnum vanti og ídráttarlagnir séu lagðar í strengjarennur. Afgangur skýrslunnar varðar aðrar hæðir hússins.

Hvað sem líður nákvæmri sönnun um eldsupptök og orsakir eldsvoðans þá verður því slegið föstu að virtum gögnum málsins að ekki séu orsakatengsl á milli vanrækslu stefnanda á því að bregðast við ábendingum Frumherja hf. um það sem betur mætti fara og þess tjóns sem varð. Þarf því að mati dómsins ekki að taka afstöðu til þess hvort það sé almennt hins vátryggða að sýna fram á að slík orsakatengsl séu ekki fyrir hendi, þ.e. á milli meintra sannaðra brota á varúðarreglum og tjóns, þannig að hann eigi rétt til bóta, eins og stefndi byggir á, í ljósi þess að dómnum þykir sýnt að þótt ekki hafi verið sinnt úrbótum á þeim raflögnum sem gerðar voru athugasemdir við bendi ekkert til þess í málinu að sú vanræksla geti hafa átt þátt í að valda eldsvoðanum.

Því verður að líta svo á að jafnvel þótt talið yrði að stefnanda hefði borið að grípa til tafarlausra aðgerða og skýrsla Frumherja hf. hafi þannig lagt þá ótvíræðu skyldu á hann, þá verður með engu móti séð að þótt hann hefði brugðist við þeim athugasemdum sem gerðar voru um kjallara hvað þá aðra staði í húsinu hefði hann með því sannanlega komið í veg fyrir tjónið. Engar líkur hafa þannig verið leiddar af því að vanræksla stefnanda hafi orðið þess valdandi hvernig fór, en það verður að minnsta kosti að telja frumskilyrði þess að sönnunarbyrði verði á hann lögð í málinu. Af þessum sökum hefur það ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins að fjalla sérstaklega um þá málsástæðu stefnda að ef vátryggingafélagi takist sönnun um að varúðarregla í skilningi 26. gr. laga nr. 30/2004 hafi verið brotin með saknæmum hætti og sökin ekki verið óveruleg verði sönnunarbyrði lögð á vátryggjanda þar sem líkindi fyrir orsakatengslum séu þá fyrir hendi. Í raun felur málatilbúnaður stefnda það í sér að í slíkum tilvikum og þar sem orsök tjóns er ósönnuð eða útilokað að leiða slíkt í ljós að þá verði húseigandi/vátryggjandi að bera tjón sitt sjálfur. Dómurinn telur slíka lögskýringu reyndar langsótta með vísan til skýringa í frumvarpi því sem varð að lögum um vátryggingasamninga, en á beitingu hennar reynir þó ekki sbr. framangreint.

Ósannað er þá að mati dómsins að stefnandi hafi brotið með einhverjum hætti gegn ákvæðum XI. kafla laga nr. 75/2000 um brunavarnir þannig að hafi þýðingu við úrlausn málsins. Þá verður að telja tilvísun til ákvæða í lögum nr. 146/1996 sé stefnda haldlaus með öllu.

Því er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki gerst brotlegur við varúðarreglur í vátryggingarskilmálum stefnda þannig að hafi réttlætt skerðingu bóta til hans, sbr. til hliðsjónar ákvæði 26. gr. laga nr. 30/2004 um gildi slíkra fyrirvara. Ekki er heldur hægt að líta svo á að stefnandi hafi sannanlega brotið gegn réttmætum og sannanlegum fyrirmælum opinberra aðila í skilningi laga, enda og áhöld um hvort hægt sé að líta svo á að honum hafi borist slík fyrirmæli. Þá telur dómurinn einnig, með vísan til framangreindra röksemda og umfjöllunar, útilokað að fallast á að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þannig að skerði bótarétt hans samkvæmt 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004.

------

Að virtu öllu framangreindu telur dómurinn þó mestu máli skipta við úrlausn málsins að orsakir eldsvoðans í húsinu við […] verða að mati dómsins ekki raktar til vanrækslu stefnanda á því að bregðast við þeim athugasemdum sem birtust í skýrslu Frumherja hf. um ástand raflagna í húsinu. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki fallist á að stefnda sé heimilt að skerða bótagreiðslur til stefnanda vegna brunans.

Verður því fallist á kröfu stefnanda í málinu. Ekki verður séð, af gefnu tilefni, að dómsorð sem er í samræmi við dómkröfu stefnanda geti leitt til misskilnings við uppgjör bóta, miðað við gögn málsins og aðdraganda þess. Ágreiningslaust er þannig að stefndi hefur nú þegar gert upp helming af ætluðu tjóni stefnanda en í máli þessu er einungis deilt um hvort stefnda beri að inna af hendi frekari greiðslur.

------

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt leyfisbréfi útgefnu 20. janúar 2020. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði. Þar með er talin þóknun lögmanns hans, sem telst, miðað við umfang málsins og rekstur þess, hæfilega ákveðin 1.200.000 krónur.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða 1.200.000 krónur í málskostnað er renni í ríkissjóð, samanber 4. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991.

S-kk-nf P-kk-nf J-kk-nf lögmaður flutti mál þetta fyrir hönd stefnanda og M-kk-nf H-kk-nf M-kk-nf lögmaður fyrir hönd stefnda.

L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari, sem dómsformaður, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Á-kk-þgf H-kk-þgf héraðsdómara og G-kk-þgf G-kk-þgf verkfræðingi.

D Ó M S O R Ð

Viðurkennd er full og ótakmörkuð bótaskylda stefnda, Varðar trygginga hf., gagnvart stefnanda, S-kk-þgf G-kk-þgf G-kk-þgf, úr bruna og innbústryggingu vegna þess tjóns sem varð á fasteign stefnanda að […], í kjölfar eldsvoða þann 17. janúar 2019.

Stefndi greiði 1.200.000 krónur í málskostnað er renni í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

L-kk-nf K-kk-nf

Á-kk-nf H-kk-nf

G-kk-nf G-kk-nf