E-1235/2016

Dómur

Mál þetta var höfðað 6. apríl 2016 og dómtekið 30. janúar sl.

Stefnandi er Glitnir HoldCo ehf., kt. [...], [...], [...]. Stefndi er Útgerðarfélag Reykjavíkur (áður Brim hf.), kt. [...], [...], [...].

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skuld að fjárhæð 1.999.395.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 35.212.500 krónum frá 13. október 2008 til 14. október 2008 en af 1.721.827.500 krónum frá þeim degi til 17. október 2008 en frá þeim degi af 1.797.937.500 krónum til 29. desember 2008 en frá þeim degi af 1.916.910.000 krónum til 27. mars 2009 en frá þeim degi af 1.999.395.000 krónum til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að skaðlausu að mati réttarins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, komi til aðalmeðferðar máls þessa.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Jafnframt krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða honum málskostnað að skaðlausu.

Af hálfu stefnda var upphaflega höfð frammi krafa um frávísun, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 9. júní 2017.

I.

Stefndi er sjávarútvegsfyrirtæki en tilgangur félagsins er meðal annars rekstur útgerðar og fiskvinnslu og verslun með sjávarafurðir en ekki er um það deilt að tekjur stefnda eru að verulegu leyti í erlendum myntum. Stefnandi, sem áður hét Glitnir banki hf., var viðskiptabanki stefnda allt þar til Fjármálaeftirlitið skipaði bankanum skilanefnd.

Samkvæmt stefnu var í gildi 31 afleiðusamningur milli aðila þegar Fjármálaeftirlitið tók stefnanda yfir í október 2008, sem stefnandi reisir kröfu sína á. Samkvæmt stefnu gerðu aðilar með sér samningana annars vegar 25. mars 2008 og 17. apríl 2008 og hins vegar 6. október 2008 og 7. október 2008. Í öllum þeim 23 gjaldmiðlaskiptasamningum sem málið varðar var um að ræða samninga sem fólu í sér framlengingu á eldri samningum sem voru í tapi fyrir stefnda á gjalddaga.

Með ákvörðun 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar stefnanda með heimild í ákvæði 100. gr. a laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008 og vék frá stjórn stefnanda. Við stjórn stefnanda tók skilanefnd skipuð af Fjármálaeftirlitinu. Fjármálaeftirlitið ákvað 14. október 2008 að ráðstafa tilteknum eignum og skuldum stefnanda til nýs aðila, Nýja Glitnis hf., með heimild í áðurnefndu ákvæði 100. gr. a laga nr. 161/2002, sbr. lög nr. 125/2008. Kom meðal annars fram í ákvörðuninni að réttindi og skyldur samkvæmt afleiðusamningum flyttust ekki yfir til Nýja Glitnis banka hf.

Hinn 27. október 2008 sendi stefnandi út tilkynningu varðandi afleiðusamninga til ýmissa viðskiptavina sinna þ.m.t. stefnda. Var þar rakin áðurnefnd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um að taka yfir stjórn stefnanda og enn fremur tiltekið að hluti af starfsemi stefnanda hefði verið færður yfir til Nýja Glitnis banka hf. Afleiðuviðskipti hefðu hins vegar ekki verið færð yfir og yrðu því gerð upp við Gamla Glitni sem væri undir stjórn skilanefndar. Fram kom að viðskiptamenn sem ekki kysu að flýta uppgjöri yrðu krafðir um greiðslur í samræmi við viðkomandi samninga.

Héraðsdómur Reykjavíkur  skipaði stefnanda slitastjórn, 11. maí 2009, á grund velli 101. gr. laga nr. 161/2002, sbr. lög nr. 44/2009 til að annast um slitameðferðina sem síðar var staðfest með úrskurði héraðsdóms 22. nóvember 2010 og hófst þá formleg slitameðferð stefnanda, sbr. bráðabirgðaákvæði II laga nr. 44/2009.

Hinn 17. febrúar 2010 sendi stefnandi innheimtubréf til stefnda vegna þeirra afleiðusamninga sem mál þetta varðar og krafa stefnanda byggir á. Stefndi svaraði bréfinu 10. mars 2010 þar sem öllum kröfum stefnanda var mótmælt. Stefnandi svaraði bréfi stefnda 16. mars 2010 þar sem ítrekað var að stefnandi teldi sig eiga kröfu á hendur stefnda vegna framangreindra afleiðusamninga sem mál þetta varðar.

Hinn 12. mars 2012 ítrekaði lögmaður stefnanda kröfuna með innheimtuviðvörun þar sem krafist var greiðslu á grundvelli afleiðusamninganna. Eftir að sáttaumleitanir báru ekki árangur höfðaði stefnandi málið með stefnu sem birt var 18. júní 2012 og þingfest 21. júní 2012. Stefndi tók til varna í málinu og krafðist frávísunar. Var frávísunarkröfu stefnda hafnað með úrskurði héraðsdóms 2. apríl 2013 og aftur með úrskurði 18. desember 2015.

Nauðasamningur komst á með stefnanda og kröfuhöfum hans 14. desember 2015.

Á hluthafafundi stefnanda, sem haldinn var 23. desember 2015, var ákveðið að breyta félagaformi hans í einkahlutafélag og breyta nafni hans í Glitnir HoldCo ehf.

Hinn 19. janúar 2016 varð útivist af hálfu stefnanda í milliþinghaldi vegna málsins. Var málið fellt niður með úrskurði 20. janúar 2016, að kröfu stefnda.

Stefnandi höfðaði í kjölfarið mál þetta með stefnu sem birt var 6. apríl 2016 og þingfest 19. apríl sama ár.

Í þinghaldi 3. október 2017 lagði stefndi fram matsbeiðni sem var mótmælt af stefnanda. Hinn 29. júní 2018 var kveðinn upp úrskurður þar sem fallist var á beiðni stefnda um dómkvaðningu tveggja matsmanna. Stefnandi undi þeim úrskurði. Var málinu í kjölfarið frestað utan réttar þar til dómkvaddir matsmenn skiluðu matsgerð hinn 3. júlí 2019.

Málinu var endurúthlutað 26. ágúst 2019 til dómara sem hafði fyrir þann tíma ekki haft nein afskipti af því.

II.

Í stefnu kemur fram að aðilar hafi átt í margs konar viðskiptum um árabil. Stefnandi reisir kröfu sína á hendur stefnda á alls 31 afleiðusamningi sem hann telji að hafi komist á annars vegar 25. mars 2008 og 17. apríl 2008 og hins vegar 6. og 7. október 2008. Um sé að ræða 23 gjaldmiðlaskiptasamninga sem hafi falið í sér endurnýjun á eldri samningnum sem hafi verið í tapi fyrir stefnda. Vegna þeirra samninga sem hafi verið gerðir 25. mars 2008 og 17. apríl 2008 vísi stefnandi til samskipta milli stefnanda og Ó-kk-ef M-kk-ef Y-kk-ef, þáverandi fjármálastjóra stefnda, þar sem hann hafi óskað eftir framlengingu þeirra samninga sem þá hafi verið komnir á gjalddaga. Vegna þeirra samninga sem stefnandi telur að hafi komist á 6. og 7. október 2008 vísar stefnandi til samskipta milli aðila þar sem G-kk-nf S-kk-nf, fjármálastjóra stefnda, hafi óskað eftir framlengingu samninganna sem hafi verið komnir á gjalddaga. Í öllum tilvikum hafi stefnandi átt að afhenda stefnda erlendan gjaldeyri á samningsdegi gegn því að fá ákveðna fjárhæð afhenta í íslenskum krónum. Liggi fyrir að færslur gjaldeyris og íslenskra króna hafi farið fram af reikningum aðila hjá stefnanda í samræmi við efni samninganna. Samkvæmt öllum samningunum hafi stefndi skuldbundið sig til að afhenda sama magn erlends gjaldeyris á gjalddaga samninganna gegn því að fá greidda tiltekna fjárhæð í íslenskum krónum. Sé gengi íslensku krónunnar miðað við þennan dag og tilgreint sem „framvirkt gengi“ í samningunum.

Í stefnu kemur fram að stefnandi reisi kröfu sína á eftirtöldum samningum:

Samningur með auðkennið SW0000071474 sem hafi verið gerður 6. október 2008 og hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti þar sem stefnandi hafi keypt 69.505.000 íslenskar krónur gegn sölu á 500.000 evrum til stefnda á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu 139,01. Af bankayfirliti fyrir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi hafi afhent stefnda 500.000 evrur vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 13. október 2008 500.000 evrur gegn 69.355.000 íslenskra króna, sem jafngildi gengi evru gagnvart íslenskri krónu 138,71 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000070349 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 150,21 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu á 500.000 evrum umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 150,21 numið alls 75.105.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið alls 69.355.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, þannig hafi 69.355.000 íslenskar krónur jafnast á á móti 75.105.000 íslenskum krónum. Þannig hafi stefndi á afhendingardegi skuldað stefnanda 5.750.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 13. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071475 hafi verið gerður 6. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti þar sem stefnandi keypti 47.867.500 íslenskar krónur gegn sölu til stefnda á 250.000 sterlingspundum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 191,47. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 250.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 13. október 2008, 250.000 sterlingspund gegn 47.807.500 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 191,23, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000070350 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 190,66 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu á 250.000 sterlingspundum verið umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 190,66, alls 47.665.000 íslenskar krónur á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 47.807.500 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, þannig að 47.807.000 íslenskar krónur hafi jafnast á móti 47.665.000 íslenskum krónum. Hafi stefnandi skuldað stefnda á afhendingardegi 142.500 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 13. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071479 hafi verið gerður 6. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 87.360.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 100.000.000 japönskum jenum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,8736. Af bankayfirliti vegna gjaldeyrisreiknings stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 100.000.000 japönsk jen vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 13. október 2008, 100.000.000 japönsk jen gegn 87.250.000 í íslenskum krónum, sem jafngildi gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,8725, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000070351 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,1001 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 100.000.000 japanskra jena umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 1,1001 numið 110.010.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 87.250.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar séu samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig jafnist 87.250.000 íslenskar krónur á móti 110.010.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi alls 22.760.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 13. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071483 hafi verið gerður 6. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 48.515.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 500.000 bandaríkjadollurum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 97,03. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi hafi afhent 500.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 13. október 2008, 500.000 bandaríkjadollara gegn 48.465.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 96,93, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi forveri hans með auðkennið SW0000070352 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 110,62 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 500.000 Bandaríkjadollara, umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 110,62 numið 55.310.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 48.465.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 48.465.000 íslenskar krónur jafnast á móti 55.310.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi því á afhendingardegi skuldað stefnanda 6.845.000 íslenskar krónur en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi 13. október 2008.

Framangreindir samningar SW0000071474, SW0000071475, SW0000071479, og SW0000071483 hafi komist á þegar fjármálastjóri stefnda hafi óskað eftir framlengingu þeirra samninga sem hafi verið á gjalddaga 6. október 2008. Kvittanir hafi verið sendar á fjármála og fjárfestingarsvið stefnda að beiðni G-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef fjármálastjóra stefnda, með tölvupósti 8. október 2008. Stefndi hafi ekki gert athugasemdir við þessar kvittanir.

Samningur með auðkennið SW0000071521 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 50.040.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 800.000 svissneskum frönkum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi svissnesks franka gagnvart íslenskri krónu, 62,55. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 800.000 svissneska franka vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 14. október 2008, 800.000 svissneska franka gegn 49.432.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi svissnesks franka gagnvart íslenskri krónu, 61,79, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069859 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi svissnesks franka gagnvart íslenskri krónu verið 96,92 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 800.000 svissneskra franka umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 96,92 numið 77.536.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 49.432.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, þar sem 49.432.000 íslenskar krónur hafi jafnast á móti 77.536.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 28.104.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071522 hafi verið gerður þann 7. október 2008. Samningurinn hafi verð tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 222.220.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 2.000.000 evra á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 111,11. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 2.000.000 evra vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 14. október 2008, 2.000.000 evra gegn 219.840.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu 109,92 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069863 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 150,38 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu á 2.000.000 evra umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 150,38 numið 300.760.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 219.840.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, þannig hafi 219.840.000 íslenskar krónur jafnast á móti 300.760.000 íslenskum krónum. Skuldaði stefndi stefnanda á afhendingardegi 80.920.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071523 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 291.450.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 2.500.000 evrum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 116,58. Bankayfirlit yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] hafi sýnt að stefnandi afhenti 2.500.000 evrur vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 14. október 2008, 2.500.000 evrur gegn 288.525.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi evru gagnvart íslenskri krónu 115,41 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi forveri hans með auðkennið SW0000069864 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 150,38 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 2.500.000 evra umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 150,38 numið 375.950.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 288.525.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 288.525.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 375.950.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 87.425.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071524 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 190.140.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.500.000 evrum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 126,76. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.500.000 evrur vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 14. október 2008, 1.500.000 evrur gegn 188.445.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi evru gagnvart íslenskri krónu 125,63 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069865 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 150,38 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.500.000 evra umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 150,38 numið 225.570.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 188.445.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 188.445.000 íslenskar krónur jafnast á móti 225.570.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 37.125.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071525 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 280.314.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 2.900.000 evrum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 96,66. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 2.900.000 evrur vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 14. október 2008, 2.900.000 evrur gegn 276.718.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 95,42, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069866 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 150,38 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 2.900.000 evra umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 150 numið 436.102.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda á gjalddaga hafi numið 276.718.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, þannig hafi 276.718.000 íslenskar krónur jafnast á móti 436.102.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 159.384.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071526 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 452.064.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 3.200.000 sterlingspundum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 141,27. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 3.200.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 14. október 2008, 3.200.000 sterlingspund gegn 447.072.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 139,71 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069867 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 192,61 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 3.200.000 sterlingspunda umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 192,61 numið 616.352.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 447.072.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 447.072.000 íslenskar krónur jafnast á móti 616.352.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 169.280.000 íslenskar krónur, en það hafi verið mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071527 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 187.175.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.250.000 sterlingspundum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 149,74. Af bankayfirliti fyrir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.250.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 14. október 2008, 1.250.000 sterlingspund gegn 185.262.500 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 148,21 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069868 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 192,61 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.250.000 sterlingspunda umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 192,61 numið 240.762.500 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 185.262.500 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 185.262.500 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 240.762.500 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 55.500.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071528 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 240.810.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.500.000 sterlingspundum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 160,54. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.500.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi 14. október 2008, 1.500.000 sterlingspund gegn 238.590.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 159,06 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069869 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 192,61 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.500.000 sterlingspunda umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 192,61 numið 288.915.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Hafi skuld stefnanda við stefnda verið á gjalddaga 238.590.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 238.590.000 íslenskar krónur jafnast á móti 288.915.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi því skuldað stefnanda á afhendingardegi 50.325.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, þann 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071529 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 282.440.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 400.000.000 japönskum jenum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,7061. Af bankayfirliti fyrir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 400.000.000 japönsk jen vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 14. október 2008, 400.000.000 japönsk jen gegn 279.160.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,6979 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069874 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,0684 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 400.000.000 japanskra jena umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 1,0684 numið 427.360.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 279.160.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 279.160.000 íslenskar krónur jafnast á móti 427.360.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 148.200.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071530 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 191.050.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 250.000.000 japönskum jenum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,7642. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 250.000.000 japönsk jen vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi þann 14. október 2008, 250.000.000 japönsk jen gegn 189.050.000 íslenskum krónum, sem jafngildi gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu, 0,7562 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069876 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansk jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,0684 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 250.000.000 japanskra jena, umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 1,0684 numið 267.100.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 189.050.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 189.050.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 267.100.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi því skuldað stefnanda á afhendingardegi 78.050.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071532 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 37.830.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 500.000 bandaríkjadollurum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 75,66. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 500.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 14. október 2008, 500.000 bandaríkjadollara gegn 37.370.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 74,74, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069883 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 109,55 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 500.000 bandaríkjadollara umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 109,55 numið 54.775.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Hafi skuld stefnanda við stefnda verið á gjalddaga 37.370.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga, hafi þannig 37.370.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 54.775.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi á afhendingardegi skuldað stefnanda 17.405.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071535 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 724.830.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.110.000.000 japönskum jenum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu 0,653. Af bankayfirliti fyrir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.110.000.000 japönsk jen vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 14. október 2008, 1.110.000.000 japönsk jen gegn 715.617.000 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu 0,6447 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi forveri hans með auðkennið SW0000069873 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,0684 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.110.000.000 japanskra jena umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 1,0684 numið 1.185.924.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 715.617.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 715.617.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 1.185.924.000 íslenskum krónum. Hafi skuld stefnda við stefnanda á afhendingardegi numið 470.307.000 íslenskum krónum, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, þann 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071536 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 567.150.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 7.500.000 bandaríkjadollurum á samningsdegi. Hafi gengið í viðskiptunum jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 75,62. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 7.500.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 14. október 2008, 7.500.000 bandaríkjadollara gegn 560.175.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 74,69, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069882 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 109,55 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 7.500.000 bandaríkjadollara umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 109,55 numið 821.625.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 560.175.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar séu samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og þannig hafi 560.175.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 821.625.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 261.450.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 14. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000071538 hafi verið gerður 7. október 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 122.520.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.500.000 bandaríkjadollurum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 81,68. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.500.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 14. október 2008, 1.500.000 bandaríkjadollara gegn 121.185.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu 80,79 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000069884 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 109,55 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.500.000 Bandaríkjadollara umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 109,55 numið 164.325.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 121.185.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 121.185.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 164.325.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi því á afhendingardegi skuldað stefnanda 43.140.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 14. október 2008.

Framangreindir samningar, SW0000071521, SW0000071522, SW0000071523, SW0000071524, SW0000071525, SW0000071526, SW0000071527, SW0000071528, SW0000071529, SW0000071530, SW0000071532, SW0000071535, SW0000071536 og SW0000071538 hafi komist á þegar fjármálastjóri stefnda hafi óskað eftir framlengingu samninga sem hafi verið á gjalddaga 7. október 2008. Kvittanir hafi verið sendar á fjármála og fjárfestingarsvið stefnda að beiðni G-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef fjármálastjóra með tölvupósti 8. október 2008. Hafi stefndi ekki gert athugasemdir við þessar kvittanir.

Samningur með auðkennið SW0000058891 hafi verið gerður 17. apríl 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins fól í sér stundarviðskipti, þ.e. kaup stefnanda á 14.281.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 100.000 sterlingspundum á samningsdegi. Hafi gengið í viðskiptunum jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 142,81. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 100.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 17. október 2008, 100.000 sterlingspund gegn 14.277.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu, 142,77, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000055413 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 194,92 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 100.000 sterlingspunda umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 194,92 numið 19.492.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 14.277.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 14.277.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 19.492.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 5.215.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 17. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000058893 hafi verið gerður 17. apríl 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 68.060.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 1.000.000 bandaríkjadollara á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 68,06. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 1.000.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 17. október 2008, 1.000.000 bandaríkjadollara gegn 68.540.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu 68,54 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000056687 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 112,69 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 1.000.000 bandaríkjadollara umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 112,69 numið 112.690.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga verið 68.540.000 íslenskar krónur. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 68.540.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 112.690.000 íslenskum krónum. Stefndi hafi því á afhendingardegi skuldað stefnanda 44.150.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 17. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000058894 hafi verið gerður 17. apríl 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 17.502.500 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 250.000 bandaríkjadollurum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 70,01. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 250.000 bandaríkjadollara vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 17. október 2008, 250.000 bandaríkjadollara gegn 17.667.500 íslenskum krónum, sem jafngilti gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 70,67, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi forveri hans með auðkennið SW0000056687 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 112,69 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 250.000 bandaríkjadollara umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 112,69 numið 28.172.500 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 17.667.500 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 17.667.500 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 28.172.500 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 10.505.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 17. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000058895 hafi verið gerður 17. apríl 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 19.676.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 200.000 evrum á samningsdegi. Gengið í viðskiptunum hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 98,38. Af bankayfirliti yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] megi sjá að stefnandi afhenti 200.000 evrur vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa á afhendingardegi, 17. október 2008, 200.000 evrur gegn 19.474.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu, 97,37, í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi forveri hans með auðkennið SW0000055411 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 151 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 200.000 evra umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 151 verið 30.200.000 íslenskar krónur á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 19.474.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 19.474.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 30.200.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 10.726.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 17. október 2008.

Samningur með auðkennið SW0000058950 hafi verið gerður 17. apríl 2008. Samningurinn hafi verið tvíþættur. Fyrri hluti samningsins hafi falið í sér stundarviðskipti, kaup stefnanda á 14.007.000 íslenskum krónum gegn sölu til stefnda á 100.000 sterlingspundum á samningsdegi. Hafi gengið í viðskiptunum jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 140,07. Bankayfirlit yfir gjaldeyrisreikning stefnda nr. [...] sýni að stefnandi afhenti 100.000 sterlingspund vegna samningsins. Síðari hluti samningsins hafi falið í sér loforð stefnda um að selja og loforð stefnanda um að kaupa, á afhendingardegi 17. október 2008, 100.000 sterlingspund gegn 13.978.000 íslenskum krónum, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 139,78 í hinum framvirku viðskiptum. Með gerð samningsins hafi fyrri samningur með auðkennið SW0000056686 verið framlengdur. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 194,92 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda um afhendingu 100.000 sterlingspunda umreiknuð í íslenskar krónur á genginu 194,92 numið 19.492.000 íslenskum krónum á gjalddaga. Skuld stefnanda við stefnda hafi á gjalddaga numið 13.978.000 íslenskum krónum. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga og 13.978.000 íslenskar krónur verið jafnaðar á móti 19.492.000 íslenskum krónum. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 5.514.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 17. október 2008.

Framangreindir samningar, SW0000058895, SW0000058950, SW0000058891, SW0000058893 og SW0000058894 hafi komist á er fjármálastjóri stefnda hafi óskað eftir framlengingu þeirra samninga sem hafi verið á gjalddaga 17. apríl 2008. Kvittanir hafi verið sendar á fjármála og fjárfestingarsvið stefnda með tölvupósti 18. apríl 2008.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018617 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 60.845.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 500.000 evrum á afhendingardegi 29. desember 2008, sem hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu 121,69 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 179,85 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 89.925.000 íslenskum krónum en skuld stefnanda 60.845.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 29.080.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi 29. desember 2008.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018621 hafi verið gerður þann 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 39.530.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 500.000 bandaríkjadollurum á afhendingardegi, 29. desember 2008, sem hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 79,06, í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 125,62 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 62.810.000 íslenskum krónum en skuld stefnanda 39.530.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 23.280.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á, á afhendingardegi, 29. desember 2008.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018625 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 38.577.500 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 250.000 sterlingspundum á afhendingardegi 29. desember 2008, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 154,31 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 184,2 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 46.050.000 íslenskum krónum á móti skuld stefnanda 38.577.500 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 7.472.500 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 29. desember 2008.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018629 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 79.790.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 100.000.000 japönskum jenum á afhendingardegi 29. desember 2008, sem hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu 0,7979 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,3893 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 138.930.000 íslenskum krónum á móti skuld stefnanda 79.790.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 59.140.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi 29. desember 2008.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018618 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 61.610.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 500.000 evrum á afhendingardegi 27. mars 2009, sem hafi jafngilt gengi evru gagnvart íslenskri krónu 123,22 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi evru gagnvart íslenskri krónu verið 160,52 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 80.260.000 íslenskum krónum en skuld stefnanda 61.610.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 18.650.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 27. mars 2009.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018622 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 40.240.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 500.000 bandaríkjadollurum á afhendingardegi þann 27. mars 2009, sem hafi jafngilt gengi bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu, 80,48, í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi Bandaríkjadollars gagnvart íslenskri krónu verið 119,63 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 59.815.000 íslenskum krónum en skuld stefnanda 40.240.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 19.575.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 27. mars 2009.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018626 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 39.002.500 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 250.000 sterlingspundum á afhendingardegi þann 27. mars 2009, sem hafi jafngilt gengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu 156,01 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi sterlingspunds gagnvart íslenskri krónu verið 171,17 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 42.792.500 íslenskum krónum en skuld stefnanda numið 39.002.500 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi skuld stefnda við stefnanda numið á afhendingardegi 3.790.000 íslenskum krónum, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, 27. mars 2009.

Samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti með auðkennið TE0000018630 hafi verið gerður 25. mars 2008. Samkvæmt samningnum hafi stefndi lofað að kaupa 81.490.000 íslenskar krónur gegn sölu til stefnanda á 100.000.000 japanskra jena á afhendingardegi þann 27. mars 2009, sem hafi jafngilt gengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu 0,8149 í viðskiptunum. Á afhendingardegi hafi miðgengi japansks jens gagnvart íslenskri krónu verið 1,2196 samkvæmt gengisskráningu Seðlabanka Íslands. Þannig hafi skuld stefnda numið 121.960.000 íslenskum krónum en skuld stefnanda 81.490.000 íslenskum krónum á afhendingardegi. Þar sem kröfurnar hafi verið samrættar hafi skuldajöfnuður átt sér stað á gjalddaga. Hafi stefndi skuldað stefnanda á afhendingardegi 40.470.000 íslenskar krónur, en það sé mismunurinn á þeim fjárhæðum sem aðilar hafi átt að skiptast á á afhendingardegi, þann 27. mars 2009.

Framangreindir framvirkir samningar sem hafi borið auðkennin TE0000018617, TE0000018621, TE0000018625, TE0000018629, TE0000018618, TE0000018622, TE0000018626 og TE0000018630 hafi verið gerðir að ósk Ó-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef 25. mars 2008 þegar hann hafi verið fjármálastjóri stefnda. Hann hafi einnig gert þá samninga um gjaldmiðla og framvirk gjaldmiðlaviðskipti sem hafi borið auðkennin SW58891, SW58893, SW58894, SW58895 og SW58950 hinn 17. apríl 2008

Hvað varði aðra samninga sem lýst hefur verið hér að framan, þá hafi þeir verið framlengdir að beiðni stefnda 6. og 7. október 2008. G-kk-þgf S-kk-þgf, sem þá hafi verið orðinn fjármálastjóri stefnda, hafi verið sendar kvittanir fyrir þeim framlengingum með tölvupósti 8. október 2008 en hann hafði óskað eftir þeim daginn áður. Þá hafi hann kynnt sér samningana í heimabanka stefnda. Fyrir liggi einnig gögn sem sýni fram á að fyrri hluti samninganna um gjaldmiðla og framvirk gjaldmiðlaviðskipti stefnanda og stefnda hafi verið gerður upp, án athugasemda, af hálfu stefnda. Þá hafi framkvæmdastjóra stefnda verið sendir tölvupóstar með yfirliti yfir alla framangreinda samninga bæði með og án útreiknings 28. október 2008. Á þeim tíma hafi engum andmælum verið hreyft af hálfu stefnda vegna skuldbindingargildis samninganna.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að þegar um sé að ræða samninga sem hafi verið gerðir og falið í sér að eldri samningar hafi verið „framlengdir“, þá endurspegli gengi gjaldmiðla í þeim samningum ekki markaðsgengi á samningsdegi. Ástæðan sé sú að samningum sem voru framlengdir hafi verið lokað á gjalddaga og í hverju tilviki fyrir sig verið stofnaður nýr sjálfstæður samningur bæði að formi og efni. Hinn nýi samningur hafi þannig hafist í nettó tapstöðu fyrir stefnda, sem nemi nettun (uppgjöri) skuldbindinga fyrri samnings með sama hætti og sé gert í þessari stefnu. Skýri þetta hvers vegna gengi gjaldmiðla í ofangreindum samningum á samningsdegi endurspegli ekki alltaf markaðsgengi viðkomandi gjaldmiðla á þeim degi.

Stefnandi byggir einnig á því að sérhver ofangreindra afleiðusamninga aðila, hvort sem aðilar hafi gert upp eldri samning(a) með honum eða ekki, beri sjálfstætt auðkenni óháð fyrri samningum og hver samningur standi sjálfstæður í þeim skilningi að skuldbinding samkvæmt honum ráðist að fullu af texta hans sjálfs án tilvísana til fyrri samninga. Samkvæmt hverjum samningi sé síðan skuldbinding um að efna hann á gjalddaga með skiptum á fjárhæðum. Stefnandi hafi efnt framangreinda samninga á afhendingardegi með skuldajöfnuði eins og honum hafi verið heimilt á grundvelli samninga aðila.

Allir framangreindir samningar beri skýrlega með sér og hafi stefnda mátt frá upphafi vera það ljóst, að: (i) gagnaðili hans í umræddum samningum sé stefnandi, (ii) stefndi beri alla áhættu (eigandaáhættu) af þeim gjaldmiðlum sem honum hafi borið að afhenda á gjalddaga, sem hafi verið gagnstæð þeirri áhættu sem stefnandi tók, og hafi áhætta sem stefnandi og stefndi hafi ekki tekið verið takmörkuð við að hagnaður eða tap yrði innan einhverra marka, eða greiðsluskylda við þá forsendu að samningar í tapstöðu yrðu framlengdir.

Samtals hafi höfuðstóll heildarskuldar stefnda við stefnanda í íslenskum krónum samkvæmt framangreindum afleiðusamningum, eftir skuldajöfnuð (nettun), numið þann 13. október 2008 kr. 35.212.500, þann 14. október 2008 kr. 1.721.827.500, þann 17. október 2008 kr. 1.797.937.500, þann 29. desember 2008 kr. 1.916.910.000 og þann 27. mars 2009 1.999.395.000. Þá hafi stefndi notið umtalsverðrar beinnar og óbeinnar lánafyrirgreiðslu frá stefnanda.

Stefnandi byggir heimild sína til skuldajöfnunar annars vegar á almennum reglum um skuldajöfnuð samrættra krafna og hins vegar á sérstöku samningsákvæði í 4. gr. almennra skilmála stefnanda fyrir markaðsviðskipti sem styðjist við V. kafla laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007 sem séu sérlög gagnvart almennum reglum laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991.

Í fyrsta lagi þá byggi allar dómkröfur á gagnkvæmum samningi og séu samrættar. Gjalddagi krafna aðila hafi verið sá sami samkvæmt framangreindum afleiðusamningum. Um hafi verið að ræða kröfur um greiðslu peninga hjá báðum aðilum og sé skilyrðinu um sambærileika krafna því fullnægt. Þá telur stefnandi ljóst að kröfur aðila hafi verið gildar og til þeirra hafi stofnast með lögmætum hætti. Þar sem um samrættar kröfur sé að ræða hafi skuldajöfnuður orðið virkur á þeirri stundu þegar kröfurnar urðu hæfar til þess að mætast, það er á gjalddaga. Þar af leiðandi hafi stefnandi efnt sinn hluta allra framangreindra samninga á gjalddaga.

Stefnandi vísar til 4. gr. almennra skilmála stefnanda fyrir markaðsviðskipti. Skilmálarnir geri ráð fyrir því að ef afleiðuviðskipti eru ekki gerð upp samkvæmt efni sínu á gjalddaga skuli skyldur aðila samkvæmt hverri afleiðu jafnast hver á móti annarri með skuldajöfnun, sbr. V. kafla laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007. Krafa stefnanda hafi verið umreiknuð í íslenskar krónur á gjalddaga samkvæmt heimild í 7. gr. almennra skilmála stefnanda fyrir markaðsviðskipti, sbr. 2. gr. almennra skilmála fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og 8. gr. almennra skilmála fyrir vaxta og gjaldmiðlaviðskipti útgefinna af Sambandi íslenskra viðskiptabanka og Sambandi íslenskra sparisjóða. Stefnandi hafi jafnað skuldbindingum aðila saman, samkvæmt sérhverjum samningi á gjalddaga hans, þannig að eftir stæði ein krafa (nettun). Skuld stefnda við stefnanda sé sú sama hvort sem miðað sé við skuldajöfnuð samkvæmt reglum um skuldajöfnuð samrættra krafna eða skuldajöfnuð samkvæmt sérstöku samkomulagi.

Við umreikning fjárhæða í íslenskar krónur notast stefnandi við skráð gengi Seðlabanka Íslands. Samkvæmt 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands skuli notast við það gengi til viðmiðunar í samningum og dómsmálum þegar önnur gengisviðmiðun sé ekki sérstaklega tiltekin.

Dráttarvaxtakrafa stefnanda er miðuð við afhendingardag, sem jafnframt sé gjalddagi samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, samanber heimild í almennum skilmálum fyrir markaðsviðskipti stefnanda, samanber 10. gr. og 2. gr. almennra skilmála fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og 8. gr. almennra skilmála fyrir vaxta og gjaldmiðlaviðskipti útgefinna af Sambandi íslenskra viðskiptabanka og Sambandi íslenskra sparisjóða.

Stefnandi hafi 17. febrúar 2010 sent stefnda innheimtubréf vegna krafna sinna á hendur stefnda. Þann 10. mars 2009 hafi stefndi sent stefnanda bréf vegna framangreinds innheimtubréfs. Í bréfinu hafi stefndi tekið fram að gengisáhætta væri staðreynd í rekstri stefnda, og stjórnendur hans og stefnandi þekktu hana. Þá segir að forsenda stefnda fyrir samningsgerðinni hafi verið (i) heimild stefnda til framlengingar á afleiðusamningunum, (ii) virkur gjaldeyrismarkaður, (iii) að áhætta vegna samninganna væri innan skilgreinds ramma og (vi) að Glitnir hafi vilja og getu til þess að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt samningunum. Telji stefndi allar þær forsendur hafa brugðist og að afleiðusamningar aðila séu ógildir með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1396 um samningagerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá hafi stefndi vísað til ýmissa atriða án þess að reifa þau eða skýra með þeim hætti sem stefnandi telji fullnægjandi. Ennfremur hafi stefndi lýst því yfir bréflega að hann teldi umrædda afleiðusamninga ógilda en óskaði eftir viðræðum við stefnanda um lausn á ágreiningi aðila.

Frekari samningaviðræður hafi átt sér stað milli aðila og hafi stefnandi sent stefnda bréf og skýringar á útreikningum stefnanda 16. mars 2010. Stefnandi hafi frá upphafi talið að umræddir samningar væru bindandi fyrir stefnda. Í fyrsta lagi, þá hafi stefndi ekki með réttu getað gert ráð fyrir að þeir afleiðusamningar sem hann gerði við stefnanda, sem hafi falið í sér nettó skuld stefnda við stefnanda, yrðu ávallt framlengdir, enda kveðið skýrt á um hið gagnstæða í 1. mgr. 2. gr. almennra skilmála stefnanda fyrir markaðsviðskipti. Afleiðusamningi á gjalddaga yrði aðeins lokið með (i) greiðslu, (ii) samningi um lúkningu skuldar með stofnun nýs samnings (framlenging) eða (iii) stofnun láns sem samsvaraði skuld stefnda. Ekkert í samningum aðila hafi stutt þá fullyrðingu að stefndi hafi mátt gera ráð fyrir því að komast hjá greiðsluskyldu þar til umræddir samningar yrðu honum hagfelldir. Í öðru lagi, telji stefnandi með hliðsjón af eðli og tilgangi samninga aðila sem áhættuskiptagerninga að virkni gjaldeyrismarkaða breyti engu um efndaskyldu þeirra. Í þriðja lagi, þá sé einkenni afleiðusamninga af þeim toga sem aðilar gerðu að báðir samningsaðilar gangist undir að kaupa, selja eða skiptast á tilteknum verðmætum á fyrirfram ákveðnu verði og tíma, meðal annars til að eyða áhættu í viðskiptum, þar sem veðjað sé á eða varist sé tiltekinni þróun fram að gjalddaga. Stefndi hafi tekið áhættu á þróun á gjaldeyrismarkaði í þeim tilgangi að verja tekjuflæði sitt eða höfuðstól fram að gjalddaga. Samningar aðila séu skýrir, þessi áhætta hafi ekki verið takmörkuð við að hagnaður eða tap væri innan einhverra marka. Þess verði einnig að gæta að sveiflur á gjaldeyrismarkaði stafi af ýmsum ástæðum og séu alkunnar. Í fjórða lagi, þá feli skuldajöfnuður einnar kröfu við aðra í sér greiðslu og sérstaklega hafi verið gert ráð fyrir þeim greiðslumáta í skilmálum stefnanda. Breyti afstaða stefnda til þess hvort stefnandi hafi verið ógjaldfær á gjalddaga samninganna engu þar um.

III.

Stefndi krefst sýknu í fyrsta lagi á þeim grundvelli að samningar hafi ekki komist á. Tiltekinn hluti samninganna, þ.e. frá mars og apríl 2008, hafi að vísu verið undirritaður en ekki af þar til bærum aðila á vegum stefnda. Aðrir samningar sem stefnandi byggi stefnukröfu sína á hafi alls ekki verið undirritaðir. Fyrst verði vikið að þeim samningum sem stefnandi haldi fram að gerðir hafi verið að ósk Ó-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef annars vegar 25. mars 2008 og hins vegar 17. apríl 2008.

Umræddir samningar beri það með sér að hafa verið undirritaðir af téðum Ó-kk-þgf sem á þeim tíma hafi gegnt starfi fjárreiðustjóra stefnda. Stefndi mótmæli því að Ó-kk-nf hafi haft umboð til að gera umrædda samninga fyrir hönd stefnda og geti þessir samningar þannig ekki skuldbundið stefnda á nokkurn hátt, sbr. ákvæði II. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Stefnandi byggir á því í stefnu að Ó-kk-þgf hafi verið veitt umboð til að eiga viðskipti við stefnanda í samræmi við almenna skilmála stefnanda fyrir markaðsviðskipti „með viðauka við samning aðila þann 9. febrúar 2005“. Stefndi vísar til þess að þar megi glögglega sjá að viðsemjandi stefnanda hafi ekki verið stefndi heldur annar lögaðili, sem þó vissulega bar heitið Brim hf. á þeim tíma. Sé þar um að ræða félag sem kynnt hafi verið til sögunnar sem ÚA hf., kt. [...], en beri í dag heitið Fiskitangi ehf. Stefnandi reki í stefnu að félaginu ÚA hf. hafi verið skipt á þá leið að X2005 ehf., kt. [...], hafi tekið við hluta af eignum ÚA hf. og að hið síðarnefnda hafi að lokum sameinast stefnda. Skiptingaráætlun ÚA hf. tiltaki vissulega að ákveðinn hluti eigna og skulda ÚA hf. hafi fallið í skaut X2005 ehf. en að aðrar eignir félagsins verði áfram í eigu félagsins og tilheyri áframhaldandi rekstri þess. Ekkert af framangreindu styðji þá málsástæðu stefnanda að umboð Ó-kk-ef samkvæmt áðurnefndum viðauka frá 9. febrúar 2005 geti náð til þess að skuldbinda stefnda í viðskiptum við stefnanda. Umboðið hafi verið veitt af ÚA hf. og sé ekki meðal þeirra réttinda og skyldna sem X2005 ehf. hafi tekið við samkvæmt skiptingaráætlun. Breyti þar engu um hver tilgangur félagsins X2005 ehf. hafi verið enda umboðið veitt af ÚA hf. og rúmist, eftir sem áður, innan tilgangs þess félags. Þá mótmælir stefndi því alfarið að skortur á upplýsingagjöf um skiptingu, samruna eða afturköllun umrædds umboðs geti haft einhver áhrif í þessum efnum. Umboð Ó-kk-ef hafi aldrei verið gefið út af stefnda eða því verið breytt í þá veru, hvorki beint né óbeint. Umboðið hafi þannig aldrei tekið efnislegum breytingum gagnvart stefnanda og það allra síst á grundvelli atvika sem stefnandi fullyrði að honum hafi ekki verið kunnugt um þeim tíma sem um ræðir. Stefndi ítrekar að gera verði ríkar kröfur til fjármálafyrirtækja um að tryggja sér sönnun fyrir réttindum sínum á hendur viðskiptamönnum. Enn fremur verði að gera ríkar kröfur til stefnanda um að þekkja viðskiptavin sinn og heimila þannig ekki öðrum en þeim sem hafi til þess skýrt og skriflegt umboð að taka ákvarðanir um bankaviðskipti og fá upplýsingar þar um.

Stefndi byggir á að hann hafi aldrei stofnað til eða samþykkt þá samninga sem stefnandi kýs að halda nú fram að hafi verið gerðir að ósk G-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef 6. og 7. október 2008. Stefnda sé ekki kunnugt um það hvers vegna stefnandi, sem grundvalli málatilbúnað sinn m.a. á umræddum samningum, hafi ekki lagt samningsskjölin fram í heild sinni. Stefndi hafi nú lagt fram samningana í heild sinni. Af þeim megi sjá að stefnandi undirritaði samningana fyrir sitt leyti. Samningarnir hafi hins vegar aldrei verið undirritaðir af hálfu stefnda heldur aðeins af hálfu stefnanda. Beri samningarnir því með sér að gert hafi verið ráð fyrir undirritun stefnda en ekki orðið af því þar sem stefndi hafi hvorki stofnað til þeirra né samþykkt þá. Þá hafi téður G-kk-nf S-kk-nf ekki haft umboð til að skuldbinda stefnda svo sem stefnandi byggir á.

Í 2. gr. almennra skilmála stefnanda sé skýrt kveðið á um að staðfesta þurfi samninga skriflega, þar á meðal framvirka samninga líkt og þá sem stefnandi krefst nú greiðslu samkvæmt. Verði ákvæðið ekki skilið öðruvísi en að báðir aðilar þurfi að staðfesta samningana með undirskrift. Byggi stefndi á að málsástæður stefnanda um að G-kk-nf hafi óskað eftir framlengingum og þannig stofnað til þessara samninga og að meint athugasemdaleysi stefnda eftir móttöku kvittana leiði til skuldbindingargildis umræddra samninga fyrir stefnda, séu of seint fram komnar og geti því ekki komið til álita í málinu. Af hálfu stefnda er lögð áhersla á að jafnvel þótt sú málsástæða að téður G-kk-nf hafi óskað eftir framlengingu samninganna kæmist að þá sé einsýnt að málsástæðan, um að stefndi hafi ekki gert athugasemdir við samningana og þannig hafi skuldbinding stofnast, geti undir engum kringumstæðum komið til skoðunar.

Gögn málsins sýni ekki að G-kk-nf eða nokkur annar af hálfu stefnda hafi óskað eftir þessum framlengingum. Gera verði ríkar kröfur til fjármálafyrirtækja eins og stefnanda um að tryggja sér sönnun fyrir stofnun samninga, sérstaklega af þeirri stærðargráðu sem um ræðir í þessu máli. Fyrir liggi að stefnandi hljóðritaði öll símtöl milli starfsmanna markaðsviðskipta bankans og viðskiptamanna, einkum vegna þess að slíkum símtölum var ætlað að ráða úrslitum ef upp kæmi ágreiningur, sbr. 2. og 5. gr. almennra skilmála stefnanda. Af gögnum málsins megi fremur ráða að stefnandi hafi, án nokkurs samráðs við stefnda, ákveðið að framlengja samningana sem hafi verið á gjalddaga 6. og 7. október 2008 og stofnað þannig einhliða til þeirra samninga sem hann krefst nú greiðslu samkvæmt. Komi það raunar fram í endurriti símtals frá 7. október 2008, milli R-kk-ef J-kk-ef, þáverandi starfsmanns markaðsviðskipta hjá stefnanda, og Ó-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef, sem þá hafði hætt störfum hjá stefnda, þ.e. frá 7. október 2008. Samtal þetta sé athyglisvert fyrir margra hluta sakir, m.a. þeirra að þar lætur starfsmaður stefnanda þriðja manni í té trúnaðarupplýsingar um stefnda en þar upplýsir R-kk-nf J-kk-nf starfsmaður stefnanda að hann ætli „að framlengja allri Brim súpunni í eina viku ha ha ha“. Stefnandi reki sérstaklega í stefnu að umræddir samningar séu framlengingar eldri samninga, þ.e. 18 samninga frá 23. og 29. september 2008 og hafi stefnandi lagt fram afrit 17 þeirra. Þeir samningar hafi verið gerðir eftir að Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf lét af störfum hjá stefnda, 22. september 2008, og séu allir framlengingar enn eldri samninga. Þessir samningar séu ekki undirritaðir af hálfu stefnda eins og sjá megi af heildarmynd þeirra samninga sem stefnandi lagði fram að hluta. Ekkert liggi fyrir í málinu sem styðji það að stefndi hafi með einhverjum hætti óskað eftir þessum framlengingum heldur blasir við að stefnandi hafi upp á sitt einsdæmi ákveðið að framlengja þessa samninga líkt og í tilviki samninganna frá 6. og 7. október. Megi enda sjá af öðrum eldri samningum að hefðbundin framkvæmd hafi verið sú að samningar aðila væru undirritaðir.

Með vísan til alls framangreinds verði að mati stefnda að líta svo á að stefndi hafi í raun aldrei óskað eftir eða samþykkt þá samninga sem stefnandi gerði einhliða með framlengingu 6. og 7. október 2008, og raunar heldur ekki þá samninga sem þeir byggja á og stefnandi framlengdi einhliða 22. og 29. september 2008. Bendi stefndi á í þessum efnum að ekki sé hægt að framlengja samninga sem ekki hafi komist á.

Þá verði ekki litið framhjá því að G-kk-nf hafi aldrei haft umboð stefnda til að eiga umrædd viðskipti við stefnanda, hvorki skriflegt né á öðrum grundvelli. Hafi stefnandi á engan hátt gert grein fyrir því hvaða heimildir G-kk-nf hafi haft til að stofna til umræddra samninga. Að mati stefnda sé ósamræmi í málatilbúnaði stefnanda að þessu leyti. Stefnandi leggi annars vegar sérstaka áherslu á meint skriflegt umboð Ó-kk-ef M-kk-ef I-kk-ef en láti hins vegar ógert að sýna fram á umboð eða heimildir G-kk-ef til þess að stofna til samninga af hálfu stefnda. Láti stefnandi nægja að tefla fram þeirri röngu skýringu að téður G-kk-nf hafi verið fjármálastjóri en það sé rangt samkvæmt framangreindu.

Þá virðist öðrum þræði byggt á því að samningarnir séu skuldbindandi fyrir stefnda þar sem ekki hafi verið gerðar athugasemdir við kvittanir sem stefnda voru sendar með tölvupósti eftir að samningarnir voru gerðir. Stefndi mótmælir því að ekki hafi verið hafðar uppi mótbárur þegar stefnda hafi orðið ljóst að samningar hefðu verið gerðir án samþykkis stefnda. Ljóst sé að það eitt að gera ekki athugasemdir við einhliða yfirlýsingu stefnanda um meint réttindi og skyldur gagnvart honum geti ekki falið í sér skuldbindandi samning. Vissulega sé að finna eins konar undantekningu frá þessari grundvallarreglu fjármunaréttar í 2. gr. almennra skilmála stefnanda en hún einskorðist við stundarviðskipti með gjaldeyri en ekki samninga líkt og þá sem um ræðir í þessu máli.

Varnir stefnda eru ennfremur á því byggðar að samhliða þeirri aðstöðu sem stefnandi hafi verið í 7. október 2008 og 22. apríl 2009, og raunar einnig sjálfstætt hvað sem leið stöðu stefnanda á framangreindum tímamörkum, hafi stefnandi ekki tekið við réttindum og skyldum á grundvelli samninga aðila samkvæmt XV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Stefnanda hafi borið að fara að ákvæðum kaflans ef hann vildi að gagnkvæm efndaskylda skiptasamninganna gilti áfram. Með hliðsjón af tilgangi samninganna, gjalddögum þeirra og hagsmunum verði, að mati stefnda, að líta svo á að stefnandi hafi þurft að taka við réttindum og skyldum samkvæmt umræddum samningum í síðasta lagi áður en gjalddagi þeirra rann upp. Réttaráhrif þess að stefnandi hafi ekki tekið við réttindum og skyldum samninganna séu þau að skuldbindingar beggja aðila hafi fallið niður eða eftir atvikum að stefnandi hafi leyst stefnda undan efndaskyldu sinni samkvæmt samningunum. Stefndi bendir á að stefnandi hafi sýnt að hann hygðist sjálfur aldrei efna samningana eða gera kröfu á grundvelli þeirra. Stefnandi hafi sent frá sér tvenns konar tilkynningar til viðskiptamanna sinna, stefnda þar á meðal, þar sem fram hafi komið með skýrum hætti að stefnandi ætlaði sér ekki að efna afleiðusamninga með réttum hætti. Í tilkynningu stefnanda sem hafi verið send til viðskiptamanna 8. október 2008, daginn eftir að skilanefnd hafi tekið við stjórn stefnanda, hafi komið fram að almenn bankastarfsemi á Íslandi myndi haldast óbreytt áfram og enn yrði „hægt að stunda viðskipti í ISK.“ Verði framangreint ekki skilið öðruvísi en að gjaldmiðlaviðskipti, líkt og þau sem samningar aðila kveða á um, hafi ekki lengur staðið til boða. Tilkynningin hafi ekki lotið að nýjum viðskiptum heldur verði að líta svo á að ekki hafi verið unnt „að stunda“ viðskipti í öðrum gjaldmiðlum en íslenskri krónu. Tilkynning stefnanda frá 27. október 2008 sem einungis var send til viðskiptamanna í afleiðuviðskiptum hafi tekið af allan vafa í þessum efnum. Þar hafi komið fram að afleiðuviðskipti hefðu ekki flust yfir til Nýja Glitnis banka hf. og að unnið yrði að því að loka og gera upp útistandandi samninga. Skilanefnd stefnanda hefði jafnframt ákveðið að kröfur viðskiptamanna á grundvelli afleiðusamninga yrðu að meginstefnu ekki greiddar að svo stöddu. Loks sagði að kæmi til þess að bú stefnanda yrði tekið til gjaldþrotaskipta yrðu slíkar kröfur greiddar eftir reglum laga nr. 21/1991. Með þessu hafi stefnandi lýst yfir að hann myndi ekki réttilega efna skuldbindingar sínar eftir samningum við stefnda.

Á stefnanda hafi hvílt frumkvæðisskylda varðandi efndir samninganna enda hafi stefnandi séð um útreikninga og honum hafi borið samkvæmt samningunum sjálfum að framkvæma greiðslur samkvæmt þeim. Um þetta vísar stefndi til hvers og eins samnings þar sem fram komi að greiðslu stefnda skuli taka út af tilteknum reikningi í hans eigu en að greiðslur stefnanda skuli lagðar inn á tiltekinn reikning í eigu stefnda. Allt þar til stefnanda hafi verið skipuð skilanefnd hafi framkvæmd allra samninga aðila verið með þeim hætti sem að framan er lýst, þ.e. allar greiðslur framkvæmdar af stefnanda og sé það ágreiningslaust með aðilum. Eftir að stefnanda hafi verið skipuð skilanefnd hafi stefnandi hins vegar engan reka gert að því á gjalddögum að samningarnir yrðu efndir eða gerðir upp með öðrum hætti, s.s. framlengingu eins og margoft hafði verið gert. Verði ekki um villst að mati stefnda að framkvæmd og efni samninganna hafi skapað stefnda réttmætar væntingar til þess að stefnandi myndi hafa samband við hann og tilkynna honum um hvort efna ætti samningana og afdrif þeirra að öðru leyti.

Þá liggi einnig fyrir að stefnandi hafi aldrei efnt greiðsluskyldu sína samkvæmt samningunum á gjalddögum þeirra, hvorki með greiðslu né einhvers konar skuldajöfnuði. Stefndi bendir á að aldrei hafi millifærslur verið framkvæmdar af reikningi stefnda til stefnanda heldur hafi verið um bókhaldslega færslu að ræða af hálfu stefnanda ef stefndi hafi verið í neikvæðri stöðu gagnvart stefnanda. Þannig hafi einfaldlega myndast krafa í bókum stefnanda ef stefndi var í neikvæðri stöðu. Geti því ekki komið til greina að líta svo á að stefnda hafi borið að greiða inn á einhvern tiltekinn reikning hjá stefnanda. Til áréttingar um þessa afstöðu stefnanda bendir stefndi á bréf stefnanda til stefnda 10. október 2008. Bréfið varði viðskipti sem ekki tengjast umþrættum samningum en í bréfinu óskaði stefnandi eftir því að stefndi héldi að sér höndum við framkvæmd greiðslna til stefnanda, sem samkvæmt tilteknum samningi hafði tekið að sér stöðu innheimtuaðila. Af þessu megi sjá að stefnandi sinnti með virkum hætti skyldum sínum samkvæmt þeim samningum sem hann ákvað að taka við samkvæmt 91. gr. laga nr. 21/1991.

Stefndi byggir á að stefnanda hafi borið að taka ákvörðun um hvort hann hygðist taka við réttindum og skyldum samkvæmt umræddum samningum eins fljótt og auðið var eftir að honum var skipuð skilanefnd 7. október 2008. Líta verði til þess að stutt hafi verið í gjalddaga á töluverðum fjölda samninga þar sem um mikla hagsmuni hafi verið að tefla og nauðsynlegt hafi verið fyrir stefnda að vita hvort og þá hvernig viðskipti aðila yrðu meðhöndluð. Í þessum efnum verði einnig að horfa til þess að á stefnanda hvíldi tillitsskylda í samningssambandi aðila. Þar sem stefnandi hafi aldrei tekið við réttindum og skyldum samkvæmt hinum gagnkvæmu afleiðusamningum sem mál þetta sé risið út af geti hann ekki nú löngu síðar byggt rétt á samningunum og krafist greiðslu úr hendi stefnda.

Fallist dómurinn ekki á að miða við 7. október 2008 varðandi skyldu stefnanda til að ákveða og tilkynna stefnda hvort hann hygðist taka við réttindum og skyldum samkvæmt samningum aðila, þá sé í öllu falli byggt á því að sú aðstaða hafi átt við 22. apríl 2009 þegar lög nr. 44/2009, um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, tóku gildi en þá hafi hafist formleg slitameðferð á búi stefnanda, sbr. bráðabirgðaákvæði II í lögum nr. 44/2009, nú bráðabirgðaákvæði V í lögum nr. 161/2002. Í þessu sambandi sé bent á að kröfugerð stefnanda sé þannig úr garði gerð að gengið sé út frá því að stefnandi hafi gengið inn í umrædda samninga við stefnda. Hvernig sem á málið sé litið þurfi stefnandi að sanna að hann hafi gert það með pósitívum hætti. Með vísan til sömu atriða og rakin séu hér að framan byggi stefndi á að stefnandi hafi með tilkynningum sínum til stefnda og aðgerðarleysi fellt niður samninga aðila einhliða. Samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar geti stefnandi af þeim sökum ekki krafist efnda á samningunum eða reist rétt til greiðslna á efni þeirra. Stefnandi hafi engan reka gert að því að framkvæma greiðslur á gjalddögum samninganna þótt stefndi hafi haft nægt fé á reikningum sínum hjá stefnanda fyrir hinn síðarnefnda til að draga á. Hafi stefnandi ekki borið því við að atvik sem varði stefnda hafi valdið því að stefnandi gat ekki framkvæmt samninganna eftir efni þeirra á gjalddaga, enda hafi stefndi yfirdrifið nægt fé til að standa skil á réttmætum samningsskuldbindingum. Stefnandi hafi þess í stað sent frá sér yfirlýsingar 8. og 27. október 2008 sem ekki sé unnt að túlka öðruvísi en svo að með þeim hafi stefnandi tekið af allan vafa um að hann ætlaði ekki að efna afleiðusamninga fyrir sitt leyti. Með hliðsjón af öllu framangreindu byggi stefndi á því að hann hafi haft réttmæta ástæðu til að skýra tilkynningar stefnanda og aðgerðarleysi hans að öðru leyti sem svo að með því hafi stefnandi lýst því yfir að hann myndi hvorki efna samninga aðila né ætlast til efnda af hálfu stefnda.

Stefndi byggir á því að samningar aðila hafi fallið sjálfkrafa niður 7. október 2008 við skipun skilanefndar yfir stefnanda í kjölfar ógjaldfærni hans. Til grundvallar þessari málsástæðu stefnda liggi ákvæði SFFskilmála. Skilmálarnir séu tvískiptir og fjalli í fyrsta lagi um ákvæði sem gildi um framvirk gjaldmiðlaviðskipti og í öðru lagi um skiptasamninga. Stefndi vísi sérstaklega til ákvæða 3.4 og 4.1 um framvirk gjaldmiðlaviðskipti og ákvæða 9.4 og 10.1 um skiptasamninga. Ákvæðin séu samhljóða, að breyttu breytanda, og varði þá aðstöðu þegar annar samningsaðila verður gjaldþrota og hvernig haga skuli greiðslum við samningsslit af þeim sökum. Samkvæmt framangreindum ákvæðum SFFskilmála og almennum reglum fjármunaréttar um áhrif vanefnda hvíli engin greiðsluskylda á herðum stefnda á grundvelli þeirra samninga sem mál þetta taki til.

Stefndi byggir á að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 7. október 2008 um að skipa stefnanda skilanefnd á grundvelli heimildar í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. neyðarlaganna, hafi falið í sér staðfestingu á því að stefnandi væri í raun ógjaldfær. Með ákvörðuninni hafi í raun verið lagður grundvöllur að skuldaskilum stefnanda. Að því verði að gæta að samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 eins og þau voru í október 2008 og jafnframt eins og þeim var breytt frá þeim tíma og þar til eiginlegum slitum föllnu bankanna lauk með nauðsamningi séu bú fjármálafyrirtækja ekki tekin til gjaldþrotaskipta eftir almennum reglum. Í stað hefðbundinna gjaldþrotaskipta hafi bú stefnanda verið tekið til sérstakrar slitameðferðar. Verði að mati stefnda ekki litið öðruvísi á en svo að stefnandi hafi þann 7. október 2008 verið gjaldþrota í skilningi ákvæða 3.4 og 9.4 skilmála SFF. Í öllu falli hafi það verið raunin 22. apríl 2009 við gildistöku laga nr. 44/2009, sem hafi falið í sér formlegt upphaf slitameðferðar undir stjórn sérstaklega skipaðrar slitastjórnar. Af framangreindu leiði að samkvæmt samhljóða ákvæðum 3.4 og 9.4 SFFskilmála hafi allir samningar aðila gjaldfallið sjálfkrafa, án sérstakrar tilkynningar þar um, hinn 7. október 2008 (í síðasta lagi 22. apríl 2009). Um greiðslur við samningsslit samkvæmt framangreindum ákvæðum gildi ákvæði 4. gr. (um framvirk gjaldmiðlaviðskipti) og 10. gr. (um skiptasamninga) SFFskilmála. Í ákvæði 4.1 segi orðrétt: „Falli samningur um framvirk gjaldmiðlaviðskipti úr gildi skv. 3. gr. þessara almennu skilmála skuli sá samningsaðili sem vanefni samninginn bæta þeim samningsaðila sem segir upp eða riftir samningnum allt það tjón sem hann verður fyrir vegna þess, þ. á m. tap skv. gr. 4.2.“ Við skipun skilanefndar 7. október 2008 hafi verið staðfest að stefnandi væri ógjaldfær og þar með gjaldþrota eins og það hugtak verði skilið í íslensku lagamáli. Þar með vanefndi stefnandi samninga aðila samkvæmt framangreindum ákvæðum 3.4 og 9.4 SFFskilmála. Við það hafi samningar aðila fallið sjálfkrafa niður án þess að á stefnda hvíli nokkur greiðsluskylda samkvæmt þeim. Væri það í ósamræmi við almennar reglur fjármunaréttar um áhrif vanefnda ef stefnandi ætti rétt á greiðslum samkvæmt samningum sem hann var ófær um að efna vegna ógjaldfærni sinnar. Enn fremur verði að telja að samningarnir hafi fallið sjálfkrafa niður vegna fyrirsjáanlegra vanefnda stefnanda. Með því að stefnandi hafi verið ófær um að standa við skuldbindingar sínar fáist ekki staðist að hann geti byggt rétt á samningunum. Færi slík staða í bága við eðli afleiðusamninga.

Auk alls framangreinds bendi margt til þess að stefnandi hafi verið kominn í aðstöðu sem jafna megi til gjaldþrots löngu áður en til skipunar skilanefndar hafi komið. Hefðu afdrif afleiðusamninga aðila því átt að vera með framangreindum hætti mun fyrr. Vísar stefndi um þetta til stefnuskjala stefnanda sjálfs í öðrum málum gegn annars vegar endurskoðendaskrifstofunni PricewaterhouseCoopers ehf. og PricewaterhouseCoopers LLP og hins vegar gegn helstu hluthöfum og stjórnendum stefnanda fyrir dómstóli í New York í Bandaríkjunum, skýrslu rannsóknarfyrirtækisins Cofysis 2. nóvember 2010, sem hafi verið unnin fyrir embætti sérstaks saksóknara sem og annarra atriða sem fjallað verði um síðar í tengslum við ógildingarástæður.

Stefnandi grundvalli dómkröfur sínar á því að skuldajöfnuður hafi átt sér stað á gjalddaga samninganna og að þar með séu samningarnir efndir af hans hálfu. Vísi stefnandi til almennra reglna um skuldajöfnuð samrættra krafna og svo 4. gr. almennra skilmála stefnanda. Áður hafi stefndi vikið að því að stefnandi hafi í raun verið gjaldþrota 7. október 2008 og því vanefnt alla samninga aðila samkvæmt ákvæðum SFFskilmála. Samkvæmt þeim hafi samningar aðila fallið niður án greiðsluskyldu stefnda. Skuldajöfnuður samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar á gjalddaga samninganna geti af þeirri ástæðu ekki átt sér stað. Ákvæði 4. gr. skilmála stefnanda sé samkvæmt skýru orðalagi bundið við að skuldbindingar viðskiptamanns (í þessu tilviki stefnda) hafi verið gjaldfelldar samkvæmt 7. gr. sömu skilmála. Óumdeilt sé að aldrei hafi komið til gjaldfellingar af hálfu stefnanda, óháð því hvort slík gjaldfelling hefði verið lögmæt og þar af leiðandi geti ákvæðið ekki komið til skoðunar við úrlausn ágreinings þessa máls. Hvað sem því líði byggir stefndi á að skuldajöfnuður stefnanda til uppgjörs sé ekki tækur, hvorki samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar né samkvæmt 4. gr. almennra skilmála stefnanda. Hér að framan hafi stefndi lýst þeirri uppgjörsaðferð sem SFFskilmálar mæli fyrir um og gildi í lögskiptum aðila. Í 10. gr. almennra skilmála stefnanda sé enda sérstaklega vísað til þess að ákvæði SFFskilmála gildi um öll markaðsviðskipti stefnanda „þar á meðal, skilgreiningar, dráttarvaxtaákvæði, vanefndaákvæði, ákvæði um greiðslur við samningsslit og ákvæði um óviðráðanleg atvik (force majeure).“

Ákvæði 4. gr. skilmála stefnanda feli á hinn bóginn ekki í sér eiginlega uppgjörsaðferð á afleiðusamningum líkt og stefnandi haldi fram. Þar sé um að ræða heimild til handa stefnanda til að beita svokallaðri „nettun“ komi til vanefnda af hálfu viðskiptamanna hans. Efni 4. gr. skilmála stefnanda feli það eitt í sér að takmarka mótaðilaáhættu stefnanda þannig að stefnandi þurfi ekki að inna af hendi peningagreiðslu til viðskiptamanns sem hafi vanefnt samninga þegar „nettóstaða“ allra gjaldfallinna samninga sé stefnanda í hag. Uppgjör hvers og eins samnings fari hins vegar eftir ákvæðum um greiðslur við samningsslit sem finna megi í 4. og 10. gr. SFFskilmála. Tilvísun stefnanda til almennra reglna um skuldajöfnuð samrættra krafna sé hvað sem öðru líður ekki tæk að því er varði þá samninga sem falli undir ákvæði SFFskilmála um skiptasamninga (e. swap), þ.e. samningar sem nefndir eru samningar um gjaldmiðla og framvirk gjaldmiðlaviðskipti og auðkenndir séu með „SW“ á undan sérstakri talnaröð. Í þeim hluta SFFskilmála sem fjalli um skiptasamninga sé að finna ákvæði 1.4.2 sem seti sérstök skilyrði fyrir skuldajöfnuði greiðslna samkvæmt slíkum samningum. Þar segi að skuldajafna megi greiðslum ef þær eigi að inna af hendi samkvæmt sama samningi, í sama gjaldmiðli og á sama bankadegi. Þeir skiptasamningar sem um sé deilt í þessu máli feli ekki í sér greiðslur í sama gjaldmiðli og þar af leiðandi séu skilyrði fyrir skuldajöfnuði samkvæmt skilmálum samninganna ekki uppfyllt. Þar sem sérstaklega hafi verið samið um skilyrði fyrir skuldajöfnuði verði að gagnálykta á þá leið að almennar reglur geti ekki heimilað skuldajöfnuð í andstöðu við umsamin ákvæði. Stefnandi hafi með tilkynningu 27. október 2008 lýst því yfir að samningarnir skyldu efndir í samræmi við efni þeirra þannig að í tilviki stefnda bæri honum að afhenda tiltekna fjárhæð í erlendri mynt gegn greiðslu stefnanda að tiltekinni fjárhæð í íslenskum krónum. Virðist hann ekki hafa litið svo á að skuldajöfnuður væri tækur.

Stefndi byggir því á því að stefnandi hafi ekki efnt umþrætta skiptasamninga fyrir sitt leyti og því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda að því leyti. Hér sé greint sérstaklega á milli skiptasamninga (samninga um gjaldmiðla og framvirk gjaldmiðlaviðskipti, auðkenndir „SW“) og hreinna framvirkra samninga (auðkenndir „TE“). Kröfur stefnanda á grundvelli skiptasamninga nemi að höfuðstólsfjárhæð 1.798.222.500 krónur. Bendir stefndi á að samkvæmt skiptasamningum hafi aðilar átt að inna af hendi greiðslur í mismunandi gjaldmiðlum á upphafsdegi, svokölluð stundarviðskipti. Þessi viðskipti myndi fyrri hluta samninganna. Í málinu krefjist stefnandi greiðslu samkvæmt síðari hluta samninganna en sá hluti snúi að skyldu aðila til að inna af hendi greiðslur í þeim gjaldmiðli sem þeir tóku við samkvæmt fyrri hluta, á tilteknum gjalddaga að ákveðnum tíma liðnum. Af framangreindu efni samninganna sem og eðli þeirra leiði að efndir á síðari hluta samnings séu háðar því að fyrri hluti þeirra hafi verið réttilega efndur áður. Meðal gagna málsins séu bankayfirlit mismunandi gjaldeyrisreikninga stefnda fyrir tiltekin tímabil. Yfirlitin sýni færslur á reikningum stefnda sem stefnandi hafi framkvæmt vegna nánar tiltekinna samninga á tímabilinu. Þar megi sjá skýrlega að greiðsla stefnanda samkvæmt samningum sé færð inn á reikning stefnda og síðan færð strax aftur út af reikningnum. Færslurnar hafi verið framkvæmdar af stefnanda sem með þessu efndi aldrei fyrri hluta samninganna með réttum og endanlegum hætti. Geti stefnandi af þeim sökum ekki gert kröfu um efndir á síðari hluta samninganna. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi með færslum á reikning stefnda efnt fyrri hluta samninganna verði að líta svo á að með færslu sömu fjármuna aftur út af reikningi stefnda hafi stefndi efnt síðari hluta sömu samninga með fyrirframgreiðslu.

Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður er á því byggt af hálfu stefnda að ógilda beri samninga aðila á grundvelli ákvæða III. kafla laga nr. 8/1936 og almennra meginreglna fjármunaréttar. Í fyrsta lagi byggir stefndi á því að háttsemi stefnanda við gerð umþrættra samninga hafi brotið í bága við ákvæði 5. og 8. gr. laga nr. 108/2007 sem kveði á um að fjármálafyrirtæki verði að gæta að góðri viðskiptavenju og hagsmunaárekstrum í viðskiptum sínum. Stefnandi, sem mótaðili stefnda í viðskiptunum, hafi borið öndverða áhættu af samningunum þannig að tap stefnda merkti hagnað fyrir stefnanda og öfugt. Á árinu 2008, þegar umþrættir samningar hafi verið gerðir, hafi stefnandi tekið stöðu gegn krónunni og safnað erlendum gjaldeyri í stað þess að spegla áhættu sína af samningunum með öðrum afleiðusamningum og koma honum þannig aftur á markað í samræmi við eðlilega starfshætti fjármálafyrirtækja. Þannig hafi stefnandi á umræddum tíma haft beina fjárhagslega hagsmuni af þróun samninga sinna við stefnda, þar sem versnandi gengi krónunnar leiddi af sér hagnað í hendi stefnanda af samningunum. Liggi og fyrir í málinu að hagnaður stefnanda af samningunum hafi aukist með hverri framlengingu vegna hríðlækkandi gengis krónunnar. Í því samhengi bendir stefndi sérstaklega á matsgerð dómkvaddra matsmanna um áhrif gengisbreytinga íslensku krónunnar á þróun efnahags og rekstrarreiknings stefnanda sem aflað var í fyrra máli aðila. Dómkvaddir matsmenn hafi komist þar að þeirri niðurstöðu að áhrif gengisbreytinga vegna afleiðusamninganna hafi verið jákvæð um tæplega 88.750.500.000 krónur á fyrri hluta árs 2008 á sama tíma og áhrif gengisbreytinga vegna annarra eigna og skulda og víkjandi lána voru neikvæð um samtals 47.311.800.000 krónur. Nettó gengisáhrif á þróun efnahags og rekstrarreikning stefnanda hafi þannig verið jákvæð um 41.468.700.000 krónur og helgist það alfarið af stöðutöku stefnanda í erlendum gjaldmiðlum. Af framangreindu sé ljóst að stefnandi hafi tekið stöðu gegn krónunni og þannig gegn stefnda í samningum aðila.

Að mati stefnda fær framangreint stoð í ýmsum gögnum og dómum sem gengið hafa á undanförnum árum. Stefnandi hafi lagt allt kapp á að hindra útflæði gjaldeyris og að lausafjárstaða stefnanda í erlendum gjaldeyri hafi verið stórt áhyggjuefni meðal stjórnenda og starfsmanna. Framangreind aðstaða sé skólabókardæmi um hagsmunaárekstur sem stefnanda hafi borið að skýra stefnda frá samkvæmt 5. og 8. gr. laga nr. 108/2007, 19. og 20. gr. reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja og ákvæðum 3.1, 3.2, 4, 4.2.2 og 4.3 í sérstökum reglum stefnanda sjálfs um hagsmunaárekstra. Um skýringu á framangreindum ákvæðum vísi stefndi til ákvæða tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2004/39/EB sem og tilskipunar framkvæmdastjórnarinnar 2006/73/EB sem þau ákvæði byggja á. Byggir stefndi á að skýra beri ákvæðin samræmis við ákvæði umræddra tilskipana, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Stefnandi hafi látið undir höfuð leggjast að sinna þeirri skýlausu skyldu sinni en stefndi hefði aldrei samþykkt umrædd viðskipti ef honum hefði verið kunnugt um að stefnandi, sérfræðingur á þessu sviði, væri að veðja á að gengi íslensku krónunnar myndi lækka og hugsanlega hafa áhrif í þá veru. Af framangreindu leiðir að mati stefnda að ógilda beri samninga aðila á grundvelli 36. gr. smnl.

Í öðru lagi byggir stefndi á að ógilda beri samninga aðila á grundvelli 30., 33. og 36. gr. laga nr. 8/1936 og/eða almennra reglna fjármunaréttar um brostnar forsendur. Á undangengnum árum hafi verið hafðar uppi dómkröfur og dómar fallið í málum er varpi ljósi á viðskipti stefnanda á misserunum áður en bankinn var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008. Þá hafi verið gefnar út ákærur á hendur stjórnendum og starfsmönnum bankans. Matsgerð dómkvaddra matsmanna í fyrra máli aðila leiði í ljós að stefnandi hafi í afleiðuviðskiptum sínum tekið stöðu gegn íslensku krónunni til að vega upp neikvæð gengisáhrif á efnahags og rekstrarreikning sinn. Sú háttsemi stefnanda hafi einnig verið staðfest með dómi Hæstaréttar frá 12. desember 2013 máli 193/2013. Í stefnu gegn helstu hluthöfum og stjórnendum bankans fyrir dómstóli í New York í Bandaríkjunum lýsi stefnandi því hvernig lánveitingar bankans til hluthafa og félaga á þeirra vegum hafi farið á svig við reglur bankans og jafnframt langt fram úr lögbundnu hámarki samkvæmt 30. gr. laga nr. 161/2002., þ.e. 25% af eiginfjárgrunni Þá hafi dómar gengið sem varpi ljósi á erfiðleika stefnanda og aðgerðir hans sem miðuðu að því að fela þá grafalvarlegu stöðu fyrir viðskiptavinum, lánardrottnum, eftirlitsaðilum og almenningi. Loks beri allt að sama brunni í skýrslu sem hafi verið útbúin af franska rannsóknarfyrirtækinu Cofysis að beiðni embættis sérstaks saksóknara. Þar komi m.a. fram að eigið fé stefnanda hafi frá árslokum 2006 verið ofmetið í reikningsskilum hans. Í raun hafi eigið fé stefnanda verið mun lægra og eiginfjárhlutfall undir lögboðnu lágmarki, að minnsta kosti frá árslokum 2007. Nánar tiltekið hafi eiginfjárhlutfall stefnanda verið 4,5% í árslok 2007 og 5,4% á miðju ári 2008. Lögbundið lágmark hafi verið 8% samkvæmt gildandi lögum á því tímamarki sem um ræðir. Af því leiði að stefnandi hefði í raun átt að sæta afturköllun starfsleyfis samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Þá sé í 13. kafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis gerð grein fyrir stöðutöku stefnanda gegn íslensku krónunni í afleiðusamningum gegn íslenskum viðskiptavinum á árunum 2007 og 2008. Sú háttsemi sem að framan sé lýst eigi að mati stefnda að leiða til þess að ógilda beri samninga aðila á grundvelli 30., 33. eða 36. gr. samningalaga. Stefnandi hafi skýrt ranglega frá fjárhagsstöðu sinni og látið undir höfuð leggjast að greina frá upplýsingum um viðskipti sín og viðskiptahætti sem hafi verið til þess fallin að hafa veruleg áhrif á ákvörðun stefnda um að ganga til samninga við stefnanda. Hefði stefnda verið ljós sú staða sem að framan er lýst, og enn fremur sú ólögmæta háttsemi sem starfsmenn stefnanda hafi viðhaft til að halda starfsemi stefnanda á floti, hefði stefndi aldrei átt í umþrættum viðskiptum við stefnanda. Vinni það enda gegn hagsmunum stefnda að mótaðili hans í afleiðusamningum hafi verið bæði ógjaldfær og haft sérstaka fjárhagslega hagsmuni af þróun gengis íslensku krónunnar umfram stöðu hans samkvæmt samningunum.

Byggir stefndi á því að það hafi verið ákvörðunarástæða af hans hálfu og að stefnanda hafi verið það fullkomlega ljóst að stefnandi kæmi að viðskiptum aðila sem gjaldfær viðskiptabanki og að háttsemi hans væri í samræmi við lög sem um viðskiptin og starfsemi stefnanda giltu. Er í þessu sambandi jafnframt vísað til góðrar viðskiptavenju sem og meginreglna fjármunaréttar um tillits og trúnaðarskyldu aðila í samningum.

Í þriðja lagi sé byggt á því sjálfstætt að ógilda beri skiptasamninga aðila á grundvelli reglna fjármunaréttar um brostnar forsendur þar sem stefnandi hafi ekki efnt fyrri hluta þeirra samninga með réttum hætti. Sé ljóst að það hafi verið grundvallarforsenda fyrir efndum síðari hluta samninganna að fyrri hluti þeirra væri efndur réttilega. Í þessum efnum byggir stefndi sérstaklega á því að ekki sé um það deilt að samningana hafi átt að efna samkvæmt texta þeirra en samningarnir hafi verið sjálfstæðir að efninu til og efndir þeirra óháðar því hvort þeir hefðu sprottið af ákvörðun um að „framlengja“ eldri samninga.

Í fjórða lagi byggir stefndi á því að ógilda beri samninga aðila frá 6. og 7. október 2008 á grundvelli 36. gr. laga nr. 8/1962, þar sem samningarnir feli í sér neikvæðan vaxtamun sem nemi á bilinu 60–70%. Slík viðskiptakjör stríði freklega gegn sanngirni og góðri viðskiptavenju og verði því að mati stefnda að leiðrétta þau með vísan til 36. gr. samningalaga.

Stefndi byggi jafnframt á því að aðgerðaleysi stefnanda gagnvart stefnda og umþrættum samningum, allt frá því að honum hafi verið skipuð skilanefnd 7. október 2008 og þar til stefnandi sendi innheimtubréf 17. febrúar 2010, feli það í sér að skuldbindingar stefnda samkvæmt samningunum séu fallnar niður vegna tómlætis. Við þetta bætist einnig að eftir stutt bréfaskipti aðila í marsmánuði 2010 hafi liðið tvö ár þar til stefnandi hafði næst samband við stefnda þegar hann sendi innheimtuviðvörun, 12. mars 2012. Stefnandi hafi kosið að halda að sér höndum þegar samningarnir hafi verið á gjalddaga og raunar lýst því yfir með tilkynningu 27. október 2008 að hann hygðist ekki efna samninga aðila með réttum hætti. Með því að gera fyrst reka að efndum samninganna með bréfi 17. febrúar 2010, en þá voru lokadagar allra samninga löngu runnir upp, hafi stefnandi fyrirgert rétti sínum til þess að krefjast efnda samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar um tómlæti.

Með vísan til þess tómlætis sem að framan er lýst, sem og þess sem rakið hafi verið í tengslum við málsástæður um að stefnandi hafi ekki tekið við réttindum og skyldum samkvæmt samningum aðila á grundvelli 91. gr. laga nr. 21/1991, telur stefndi að stefnandi hafi vakið þær væntingar hjá stefnda að gagnkvæm efndaskylda aðila samkvæmt samningunum væri fallin niður.

Stefndi byggir á því að honum sé heimilt að skuldajafna kröfum sínum gegn kröfum stefnanda á grundvelli 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Verði ekki fallist á ógildingu samninga aðila vegna brota stefnanda á 5. og 8. gr. laga nr. 108/2007, sbr. framangreinda umfjöllun, byggir stefndi á að stefnandi beri bótaábyrgð á tjóni stefnda vegna þeirra brota. Stefndi byggir á að sú háttsemi sem þar sé lýst fari í bága við skráðar reglur og sé þannig bæði saknæm og ólögmæt í skilningi sakarreglu íslensks fjármunaréttar. Fjárhæð tjóns stefnda vegna framangreindra brota nemi að minnsta kosti jafnhárri fjárhæð og dómkrafa stefnanda, þar sem greiðsluskylda stefnda samkvæmt samningum málsins feli í sér beint tjón stefnda af framangreindum brotum. Á þeim grundvelli fari stefndi fram á skuldajöfnuð til sýknu.

Stefndi reisir lækkunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að hann eigi gagnkröfu á grundvelli samninganna sjálfra til skuldajafnaðar á grundvelli almennra reglna og 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Eigi þetta við um skiptasamninga aðila, þ.e. þá 23 samninga sem hafi verið gerðir 17. apríl, 6. október og 7. október 2008. Líkt og áður hafi verið rakið hafi stefnandi aldrei efnt fyrri hluta þeirra samninga þar sem greiðsla stefnda samkvæmt þeim hluta hafi aldrei verið innt af hendi til stefnda með endanlegum hætti heldur hafi samstundis verið gjaldfærð aftur af reikningi stefnda. Í málinu krefjist stefnandi greiðslu samkvæmt síðari hluta skiptasamninganna. Af framangreindu leiði að stefndi eigi samkvæmt sérhverjum samningi kröfu á hendur stefnanda. Kröfurnar séu eftir atvikum jafnháar kröfum stefnanda og í sama erlenda gjaldmiðli. Stefndi byggir á því að þeim kröfum verði skuldajafnað á þeim tíma sem þær urðu hæfar til að mætast en um samrættar kröfur sé að ræða og hafi sá skuldajöfnuður því afturvirk áhrif (ex tunc). Á þessum grundvelli krefjist stefndi skuldajafnaðar til lækkunar á kröfum stefnanda sem nemi 1.798.222.500 krónum.

Verði ekki fallist á framangreint er þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Öllum útreikningum stefnanda og forsendum þeirra sé mótmælt, þar með talið gengisviðmiðunum og dagsetningum. Tap stefnda sé ósannað en stefnandi byggi á að fyrri samningar hafi verið í „tapstöðu“ fyrir stefnda. Hvergi sé sýnt fram á hvernig tapinu hafi verið fleytt áfram úr fyrri samningum, ósannað er að slíkir fyrri samningar hafi komist á og hvers efnis þeir hafi verið. Stefndi telur að hvernig sem á málið sé litið eigi hann ekki að greiða stefnanda hærri fjárhæð en 705.838.500 krónur. Áskilinn sé réttur til að leggja fram rétta útreikninga miðað við aðra uppgjörsdaga en miðað sé við í stefnu.

Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda, þ.m.t. upphafsdegi dráttarvaxta. Verði talið að stefndi sé skuldbundinn til greiðslu vaxta þá beri að miða við vexti á þær erlendu myntir sem um ræðir hverju sinni, t.d. LIBOR vexti þegar um sterlingspund sé að ræða, en ekki dráttarvexti samkvæmt íslenskum lögum. Áður sé rakið að stefnandi byggi nú á nýjum málsástæðum um tilurð og skuldbindingargildi samninganna frá 6. og 7. október 2008. Að virtri þessari grundvallarbreytingu á málsgrundvelli stefnanda komi ekki til greina að dæma dráttarvexti af þeirri fjárhæð sem byggi á þeim samningum fyrr en í fyrsta lagi frá dómsuppsögu.

Verði ekki fallist á framangreint vísi stefndi jafnframt til þess að stefnandi hafi með bréfi sínu frá 10. október 2008 óskað eftir því að stefndi frestaði greiðsluskyldu sinni samkvæmt öðrum samningi þar til ákvörðun yrði tekin um áframhaldandi aðild stefnanda að viðskiptunum. Hafi stefndi því mátt gera ráð fyrir því að bíða ætti með greiðslur vegna annarra viðskipta við stefnanda þar til stefnandi gæfi fyrirmæli um annað. Þau fyrirmæli komu aldrei heldur hafi stefnandi hafið óréttmæta innheimtu á grundvelli samninganna með innheimtubréfi 17. febrúar 2010 án þess að raunverulega væri vikið að þeim grundvelli sem málatilbúnaður stefnanda byggi nú á í þessu máli.

Þá byggi stefndi á að með útivist sinni í fyrra máli aðila sem leiddi til niðurfellingar málsins hafi stefnandi sjálfur átt sök á því að ekki hafi verið leyst úr ágreiningi aðila um greiðsluskyldu stefnanda á dómkröfum stefnda. Verði og einnig að gæta þess að endurrit símtala milli starfsmanna stefnanda og þáverandi og fyrrverandi starfsmanna stefnda og önnur tengd gögn, sem stefnandi virðist byggja skuldbindingargildi samninganna frá 6. og 7. október 2008 alfarið á, hafi ekki verið lögð fram í fyrra máli aðila fyrr en 12. mars, 27. apríl og 26. júní 2015. Af öllu framangreindu leiði að mati stefnda að ekki séu efni til að dæma stefnanda dráttarvexti frá fyrra tímamarki en þingfestingu þessa máls.

IV.

Ágreiningur máls þessa lýtur að greiðsluskyldu hins stefnda félags á grundvelli 31 afleiðusamnings, sem nánar tiltekið skiptast í 23 samninga um gjaldmiðla og framvirk gjaldmiðlaviðskipti og átta samninga um framvirk gjaldmiðlaviðskipti, sem stefnandi kveður stefnda hafa gengist undir með undirritun samninga 25. mars 2008 og 17. apríl 2008 og með framlengingu samninga á gjalddaga 6. október 2008 og 7. október 2008. Stefndi hafnar því og krefst sýknu. Byggir stefndi sýknukröfu sína annars vegar á því að þeir samningar sem voru undirritaðir 25. mars 2008 og 17. apríl 2008 hafi verið undirritaðir af aðila sem hafði ekki umboð til að skuldbinda stefnda. Hins vegar byggir stefndi sýknukröfu sína á því stefnandi hafi einhliða framlengt samningana 6. og 7. október 2008. Stefndi hafi ekki óskað eftir framlengingu samninganna og því ekki undirritað þá samninga.

Við aðalmeðferð málsins komu fyrir dóminn og gáfu aðilaskýrslu I-kk-nf H-kk-nf, framkvæmdastjóri stefnanda og R-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda. Þá komu fyrir dóminn sem vitni, R-kk-nf J-kk-nf, fyrrverandi forstöðumaður gjaldeyriseftirlits hjá stefnanda, S-kk-nf B-kk-nf S-kk-nf, fyrrverandi starfsmaður markaðsviðskipta hjá stefnanda, B-kvk-nf B-kvk-nf B-kvk-nf, fyrrverandi starfsmaður í bakvinnslu hjá stefnanda, R-kk-nf G-kk-nf, fyrrverandi viðskiptastjóri stefnanda, S-kvk-nf K-kvk-nf, fyrrum gjaldkeri hjá stefnda, H-kk-nf C. B-kk-nf, starfsmaður Seðlabanka Íslands, S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, lögmaður Seðlabanka Íslands í tengslum við stöðugleikaframlag, G-kk-nf K-kk-nf, fyrrum forstjóri stefnda, G-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, fyrrum starfsmaður stefnda, I-kk-nf F-kk-nf E-kk-nf, fyrrum starfsmaður í bakvinnslu hjá stefnanda, Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf, fyrrverandi starfsmaður og fjármálastjóri hjá stefnda, I-kk-nf G-kk-nf og J-kk-nf A-kk-nf B-kk-nf, höfundar matsgerðar sem lögð var fram í öðru máli, G-kk-nf H-kk-nf, hagfræðingur, L-kk-nf F-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, höfundar matsgerðar sem lögð var fram í máli þessu og S-kk-nf J-kk-nf, höfundur matsgerðar sem lögð var fram í fyrra máli milli aðila sem fellt var niður með úrskurði 20. janúar 2016. Vitnað verður til framburðar þeirra í niðurstöðukafla þessum eftir því sem tilefni þykir til.

Líkt og að framan greinir reisir stefnandi kröfu sína á áðurgreindum samningum sem hann telur að hafi komist á milli aðila 25. mars 2008, 17. apríl 2008, 6. október 2008 og 7. október 2008, sem honum hafi verið heimilt á grundvelli þeirra almennu skilmála sem giltu um afleiðuviðskiptin að beita skuldajöfnuði (nettun) við uppgjör þeirra.

Við aðalmeðferð málsins taldi lögmaður stefnda rétt að vísa málinu frá án kröfu þar sem stefnandi hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins þar sem stefnandi hefði framselt meintar kröfur til Seðlabanka Íslands eins og tilgreint sé í ársreikningi stefnanda fyrir árið 2015. Í vætti H-kk-ef C. B-kk-ef og S-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef hér fyrir dómi við aðalmeðferð málsins kom fram að kröfur vegna þeirra afleiðusamninga sem mál þetta varðar hefðu ekki verið framseldar til Seðlabanka Íslands á grundvelli samnings um stöðugleikaframlag í tengslum við nauðasamning stefnanda. Umrætt stöðugleikaframlag er ekki greiðsla sem slík heldur gjaldfærsla í rekstrarreikningi stefnanda fyrir árið 2015. Gjaldfært stöðugleikaframlag í rekstrarreikningi 2015 er að mati dómsins ekki sönnun þess að umræddir afleiðusamningar hafi verið framseldir til Seðlabanka Íslands heldur verður að telja að um sé að ræða gjaldfærslu á eignum, þar sem verulegur vafi var fyrir hendi á þeim tíma hvort unnt væri að innheimta þær. Af lestri rekstrareikningsins verður ekki annað séð en að stjórn og endurskoðendur stefnanda hafi komist að þeirri niðurstöðu að ársreikningurinn sýndi glögga mynd með niðurfærslu umræddra samninga þar sem líkt og áður sagði hafi verið veruleg óvissa um afdrif þeirra samninga og hvort unnt væri að innheimta þá. Þótt umræddir gjaldmiðlaskiptasamningar komi ekki fram í efnahagsreikningi stefnanda hinn 31. desember 2015 er það ekki að mati dómsins sönnun þess að þeir hafi verið framseldir til Seðlabanka Íslands heldur var ástæða þess, líkt og fram kom í framburði I-kk-ef H-kk-ef, framkvæmdastjóra stefnanda, við aðalmeðferð málsins, sú að samningarnir voru gjaldfærðir að fullu í ársreikningi stefnanda þar sem veruleg óvissa var fyrir hendi á þeim tíma um það hvort unnt væri að innheimta samningana. Samkvæmt framanskráðu telur dómurinn að leggja megi til grundvallar að umræddir samningar, og þar af leiðandi krafa þessa máls, hafi ekki verið framseldir þriðja aðila. Er því ekki á það fallist með stefnda að vísa beri máli þessu frá héraðsdómi án kröfu. Kemur því næst til skoðunar hvort framangreindur 31 afleiðusamningur sem stefnandi byggir kröfu sína á hafi í reynd komist á milli málsaðila.

Hinn 14. janúar 2003 samþykkti G-kk-nf K-kk-nf, forstjóri stefnda, almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá stefnanda. Í 1. gr. skilmálanna sagði að þeir giltu um öll markaðsviðskipti milli bankans og viðskiptamanna. Í 2. grein var kveðið á um að viðskiptamaður skyldi senda markaðsviðskiptum bankans beiðni um viðskipti með símbréfi, tölvupósti eða í gegnum síma. Kom fram að alla samninga skyldi staðfesta skriflega nema stundarviðskipti með gjaldeyri. Bæri bankanum að senda viðskiptamanni frumrit allra samninga og væri viðskiptamanni skylt að koma þeim undirrituðum til bankans innan þriggja daga frá því að honum bárust samningarnir. Í 4. gr. skilmálanna var kveðið á um að væru skuldbindingar viðskiptamanns gjaldfelldar samkvæmt 7. gr. skilmálanna væri bankanum heimilt en ekki skylt, að beita skuldajöfnuði milli allra samninga sem féllu undir skilmálana. Þannig væri hagnaður og tap hvors aðila um sig af gjaldeyris og verðbréfaviðskiptum, þar með talið af afleiðusamningum og inn og útlánum peningamarkaðslána, gert upp í einu lagi. Við slíka skuldajöfnun væri heimilt að umreikna allar skuldbindingar yfir í íslenskar krónur. Þá kom einnig fram í 4. gr. skilmálanna að með undirritun sinni á skilmálana „samþykkti viðskiptamaður einnig að kominn sé á skriflegur samningur við bankann í samræmi við III. kafla laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti, um að skyldur samningsaðila samkvæmt afleiðu, skuli jafnast hver á móti annarri, með skuldajöfnuði, við endurnýjun eða við vanefnd, greiðslustöðvun eða gjaldþrotaskipti, og að samningurinn skuli halda gildi sínu að fullu þrátt fyrir ákvæði 91. gr. og 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.“ Ákvæði, sem samsvara ákvæðum III. kafla laga nr. 33/2003, um verðbréfaviðskipti, eru nú í V. kafla laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti. Í 7. gr. skilmálanna var svo að finna fyrirmæli um vanefndir og heimild bankans til þess að gjaldfella skuldbindingar viðskiptamanns. Í 8. gr. skilmálanna kom fram að með undirritun væri viðskiptamanni ljóst að þau viðskipti sem hann kynni að eiga við markaðsviðskipti bankans gætu verið sérstaklega áhættusöm. Viðskiptamanni hafi því borið að afla sér ráðgjafar utanaðkomandi sérfræðinga teldi hann þörf á slíkri ráðgjöf. Þá kom fram í 10. gr. skilmálanna að almennir skilmálar fyrir framvirk gjaldmiðlaviðskipti og skiptasamninga, útgefnir í febrúar 1998, giltu einnig um öll markaðsviðskipti, eftir því sem við ætti hverju sinni.

Hinn 2. febrúar 2005 undirritaði G-kk-nf K-kk-nf almenna skilmála B vegna markaðsviðskipta stefnanda og stefnda. Í viðauka I við þá skilmála veitti stefndi Ó-kk-þgf M-kk-þgf I-kk-þgf, „fjárreiðustjóra“ stefnda, umboð til að eiga viðskipti við stefnanda á grundvelli skilmálanna.

Verður lagt til grundvallar í málinu að framangreindir skilmálar hafi upp frá þessu gilt um lögskipti aðila.

Svo sem fyrr segir greinir aðila á um það hvort framangreindir afleiðusamningar hafi komist á. Stefndi hefur hafnað greiðsluskyldu vegna þeirra samninga sem stefnandi telur að hafi komist á milli aðila hinn 25. mars 2008 og 17. apríl 2008. Stefndi byggir á því að Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf, sem á þeim tíma var fjármálastjóri stefnda, hafi ekki haft umboð til að skuldbinda stefnda með þeim hætti sem samningarnir kveða á um. Þá krefst stefndi sýknu vegna þeirra samninga sem voru á gjalddaga 6. og 7. október 2008, og byggir á því að stefnandi hafi framlengt þau viðskipti einhliða.

Líkt og að framan greinir samþykkti þáverandi forstjóri stefnda almenna skilmála B vegna markaðsviðskipta við stefnanda 2. febrúar 2005. Í viðauka I við skilmálana kemur fram að stefndi veiti Ó-kk-þgf M-kk-þgf I-kk-þgf og S-kvk-þgf K-kvk-þgf umboð til að eiga viðskipti við bankann á grundvelli skilmálanna. Í viðaukanum kemur einnig fram að „Allt það sem ofangreindir starfsmenn gera samkvæmt umboði þessu skal vera jafngilt og að stjórn félagins hafi sjálf gert það. Umboð ofangreindra starfsmanna gildir þar til þau hafa verið afturkölluð skriflega af stjórn og afturköllunin send Íslandsbanka hf. með sannanlegum hætti. Félagið verður því bundið við alla samninga sem ofangreindir aðilar gera þar til gild afturköllun berst Íslandsbanka“.

Í 10. gr. skilmálanna kemur jafnframt fram að viðskiptamaður skuli upplýsa bankann ef breytingar verða á framkvæmdastjórn og/eða prókúru hjá félaginu. Hið sama gildi ef breytingar verða á útgefnu umboði sem hafi verið afhent bankanum, sbr. aliður 9. gr. i.f. í skilmálunum.

Með vísan til framangreinds verður lagt til grundvallar að Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf hafi haft umboð til að eiga afleiðuviðskipti f.h. stefnda við stefnanda í mars og apríl 2008 á grundvelli þeirra skilmála sem giltu um viðskiptin. Af gögnum málsins má einnig ráða að stefndi tilkynnti stefnanda hvorki um breytingar á framkvæmdastjórn og/eða prókúru hjá félaginu í tengslum við skiptingu og samruna ofangreindra félaga né um breytingar eða afturköllun á umboði Ó-kk-ef M-kk-ef. Af framburði Ó-kk-ef M-kk-ef fyrir dóminum kom fram að hann hafi færst yfir til stefnda með ákveðnum „tilfærslum og hrókeringum“ og hafi eftir þær starfað sem fjármálastjóri hjá stefnda þar til hann lét af störfum í lok júlí 2008. Í framburði R-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef S-kk-ef, fyrrum starfsmanna í markaðsviðskiptum stefnanda, fyrir dómi kom fram að þeir hefðu ávallt litið svo á að Ó-kk-nf M-kk-nf hefði komið fram fyrir hönd stefnda og haft umboð til að eiga afleiðuviðskipi við bankann f.h. stefnda. Hann hafi gert það í fjöldamörg ár. Þeir hafi báðir gengið út frá því að hann kæmi fram fyrir hönd stefnda þegar hann var í sambandi við stefnanda meðal annars vegna gerninga þeirra sem mál þetta varðar með símtölum í september og október 2008. Samkvæmt framburði R-kk-ef hafði hann í lok september 2008 fyrst pata af því að Ó-kk-nf væri hættur störfum fyrir stefnda en taldi þó að Ó-kk-nf væri enn að sinna málefnum stefnda en Ó-kk-nf hafi sagt að hann myndi áfram vinna náið með G-kk-þgf, forstjóra stefnda. Af endurritum þeirra símtala sem liggja fyrir og áttu sér stað milli R-kk-ef og Ó-kk-ef í lok september 2008 og í byrjun október 2008 má ráða að Ó-kk-nf hafi enn verið viðriðinn umrædd afleiðuviðskipti stefnda og fylgst náið með framvindu mála.

Með hliðsjón af framangreindu er ekki unnt að fallast á með stefnda að Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf hafi ekki haft umboð til að undirrita þá afleiðusamninga sem deilt er um hinn 25. mars 2008, á gjalddaga 27. mars 2009, og 17. apríl 2008, á gjalddaga 17. október 2008, með skuldbindandi hætti fyrir stefnda. Breytir í því sambandi engu þótt að Ó-kk-nf M-kk-nf hafi verið titlaður sem „fjárreiðustjóri“ stefnda í umræddum viðauka I við skilmálana en samkvæmt framburði hans fyrir dómi var hann fjármálastjóri hjá stefnda á þeim tíma sem hann undirritaði samningana, í mars og apríl 2008.

Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. þeirra skilmála sem stefndi samþykkti 14. janúar 2003 og 2. febrúar 2005 og giltu um viðskipti milli aðila komust viðskipti á með þeim hætti að viðskiptamaður sendi markaðsviðskiptum bankans beiðni um viðskipti sem gat borist með símbréfi, tölvupósti eða í gegnum síma. Samkvæmt framburði R-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef S-kk-ef, sem voru helstu tengiliðir stefnda við stefnanda vegna afleiðuviðskiptanna, höfðu starfsmenn stefnanda engar heimildir til að framlengja afleiðuviðskipti einhliða. Slíkt hafi ekki verið gert og einnig verið óheimilt samkvæmt þeim skilmálum sem giltu um viðskiptin. Ef viðskipti komust á eða þau voru framlengd, þá hafi það verið vegna beiðni frá viðskiptavini. Fram kom hjá þeim að beiðnir um viðskipti gátu borist með óformlegum hætti, t.a.m. í almennu spjalli, eftir spjall í borð eða farsíma, eftir spjall á samskiptamiðli á borð við MSN eða með tölvupósti. Algengast hafi verið að beiðni kæmi fram í símtali í borðsíma en það hafi þó ekki verið ekki algilt. Staðfestu þeir báðir að þegar beiðni um viðskipti var komin fram frá viðskiptavini og eftir að bankinn hafði samþykkti þau voru viðskiptin skráð inn í kerfi stefnanda og viðskiptin þar með komin á.

Fyrir liggur að stefndi átti í umtalsverðum og ítrekuðum viðskiptum við stefnanda meðal annars með gjaldmiðlaskiptasamningum sambærilegum þeim sem um er deilt í málinu. Af gögnum málsins má sjá að aðilar gerðu með sér 1.241 viðskipti á fjórum árum eða um 27 viðskipti að meðaltali í hverjum mánuði. Árið 2005 gerðu aðilar með sér 10 stundargengissamninga og 8 framvirka samninga. Árið 2006 gerðu aðilar með sér 233 stundargengissamninga, 197 framvirka samninga og 48 valréttarsamninga.

Árið 2007 gerðu aðilar með sér 240 stundargengissamninga, 175 framvirka samninga og 92 valréttarsamninga. Árið 2008 gerðu aðilar með sér 85 stundargengissamninga, 98 framvirka samninga og 55 valréttarsamninga, þar á meðal þeir samningar sem deilt er um í máli þessu. Þá liggur einnig fyrir að stefndi átti í samskonar viðskiptum við Landsbankann hf. og Kaupþing banka hf.

Í ársreikningi stefnda fyrir árið 2006 sem hefur verið lagður fram í málinu kemur fram að stefndi hafi gert afleiðusamninga í því skyni að stýra vaxta og gengisáhættu í rekstri fyrirtækisins. Félagið hafi gert framvirka samninga um sölu á gjaldeyri til að verja framtíðartekjur félagsins og hafi heildarfjárhæð „opinna samninga“ numið 10,9 milljörðum króna í árslok. Í framlögðum ársreikningi stefnda fyrir árið 2007 kemur fram í skýringum undir „áhættustjórnun“ að samstæðan sé með framvirka gjaldmiðlasamninga í þeim tilgangi að takmarka gengisáhættu en þeir feli í sér skuldbindingu um gjaldeyrisviðskipti á föstu gengi. Þar segir einnig að heildarfjárhæð „opinna samninga“ nemi 1,2 milljörðum króna í árslok og að staða þeirra sé jákvæð um 62,8 milljónir króna.

Í framburði R-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef B-kk-ef S-kk-ef, starfsmanna markaðsviðskipta stefnanda, kom fram að stefndi hefði átt í afleiðuviðskiptum í fjölda ára og margsinnis gert sams konar „áhættuvarnir“ og deilt er um í málinu. Kom fram hjá S-kk-þgf B-kk-þgf að þeir starfsmenn stefnda sem þeir voru í samskiptum við vegna afleiðusamninga fyrir hönd stefnda hefðu alveg „vitað hvað þeir voru að gera“.

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður því að leggja til grundvallar að þegar komið var fram á árið 2008 hafi stjórnendur stefnda og þeir sem höfðu umboð til að eiga viðskipti við bankann, þekkt vel til eðlis gjaldmiðlaskiptasamninga og framvirkra samninga og vitað hvernig staðið var að gerð slíkra samninga hjá stefnanda, sbr. 2. gr. þeirra skilmála sem giltu um viðskiptin. Samkvæmt framburði S-kk-ef B-kk-ef fyrir dóminum var allur gangur á því hvort samningar hafi verið undirritaðir í kjölfar þess að viðskipti komust á fyrir beiðni viðskiptavinar og þau skráð í kerfi stefnanda.

Stefndi hefur hafnað greiðsluskyldu vegna þeirra viðskipta sem framlengd voru 6. og 7. október 2008 þar sem stefndi hafi ekki undirritað samningana. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, ber fjármálafyrirtæki að gera skriflegan samning við viðskiptavin sinn, þar sem meðal annars er kveðið á um réttindi þeirra og skyldur, ef það tekur að sér þjónustu við hann á sviði verðbréfaviðskipta, sem felur í sér viðvarandi viðskiptasamband. Ekki er mælt fyrir um skyldu til að gera skriflegan samning um hver einstök viðskipti og var þeim áskilnaði, sem þar er gerður, þannig fullnægt með því að stefndi hafði 14. janúar 2003 gengist undir almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti við stefnanda. Eins og að framan greinir var kveðið á um það í 2. gr. skilmála þeirra sem giltu um viðskipti aðila að viðskiptamaður skyldi senda markaðsviðskiptum bankans beiðni um viðskipti með tilteknum hætti. Kemur jafnframt fram að alla samninga skyldi svo staðfesta skriflega, nema stundarviðskipti með gjaldeyri. Skuldbindingargildi samninga er ekki háð því að þeir séu gerðir í tilteknu formi nema slíkan áskilnað leiði af lögum eða aðilar hans hafi gengist undir það að hlíta þeim skilmála í lögskiptum sínum. Eins og að framan er getið leiða lög nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, ekki til þess að málsaðilum beri að gera skriflegan samning um einstök viðskipti sín. Verður því að líta svo á að samkvæmt hinum almennu skilmálum hafi gildi einstakra samninga ekki oltið á skriflegri staðfestingu þeirra. Er þessi niðurstaða í samræmi við dómafordæmi, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 93/2011, 513/2011 og 647/2013. Aftur á móti verður að telja að sú skylda hvíli á stefnanda sem fjármálafyrirtæki að sýna fram á að stefndi hafi á annan hátt en með undirritun sinni gengist undir þær skuldbindingar sem fólust í framlengingu þeirra samninga sem voru á gjalddaga 6. og 7. október 2008.

Til stuðnings framangreindu hefur stefnandi lagt fram endurrit af hljóðupptökum fjölda símtala sem áttu sér stað milli aðila frá lok september 2008 fram í byrjun október 2008.

Í símtali 1. október 2008 ræða G-kk-nf K-kk-nf, forstjóri stefnda, og R-kk-nf J-kk-nf, forstöðumaður gjaldeyrisviðskipta hjá stefnanda, saman um samninga stefnda sem voru á „gjalddaga eftir helgi“ og ræða þar um það tap sem sé komið á þá vegna gengis íslensku krónunnar. Minnist G-kk-nf á það í símtalinu að félagið sé með „400 og eitthvað milljónir“ á gjalddaga í næstu viku eða þarnæstu viku. Fær stefndi upplýsingar frá R-kk-þgf um það hvaða möguleikar séu í stöðunni vegna þessa og kom meðal annars fram að félagið gæti lokað samningunum ef krónan myndi ekki styrkjast fljótlega. Kemur þá fram hjá forstjóra stefnda að það sé ólíkleg niðurstaða þar sem félagið eigi ekki nægja fjármuni en G-kk-nf svarar því „við eigum kannski ekki tvo milljarða í cashi“. Kemur þá fram hjá R-kk-þgf að félagið gæti þá „reynt að ýta því [tapinu] á undan sér“. G-kk-nf íhugar það og segist vona að krónan styrkist. Í símtali milli sömu aðila hinn 2. október 2008 ræða þeir áfram stöðuna og ástandið á markaðnum. Kemur fram að stefndi sé með „allt of stóra stöðu“ hjá stefnanda og að þetta sé „komið út fyrir öll velsæmismörk“. Ræða þeir áfram um þá samninga sem séu á gjalddaga eftir helgi og kemur fram hjá G-kk-þgf að hann þurfi að semja þar sem það séu „fullt af samningum framundan á gjalddaga“. Ræða þeir áfram um gengi íslensku krónunnar og hvernig stefndi geti unnið stöðuna niður með því að greiða eitthvað inn á samningana og einnig ræða þeir kjörin fyrir að framlengja en að þau séu samkvæmt R-kk-þgf alls ekki góð. Í lok samtalsins kemur fram hjá G-kk-þgf „já, já, ok það sem við framlengjum og er í mínus það er þá á yfir 20% vöxtum“. Nokkrum klukkustundum síðar hinn 2. október 2008 hringir aðstoðarmaður forstjóra stefnda, G-kk-nf S-kk-nf, í stefnanda og ræðir þar við S-kk-þf B-kk-þf, starfsmann í gjaldeyrismiðlun stefnanda, þar spyr G-kk-nf um „gjalddaga á einhverjum toppum eftir helgina“ og spyr ef ástandið breytist ekki „náum við ekki að að framlengja eitthvað af þessu?“. S-kk-nf svarar því játandi en eins og staðan sé núna þá sé það bara vika í senn.

Þegar framangreind símtöl milli aðila um þá samninga sem voru á gjalddaga 6. og 7. október 2008 eru metin heildstætt, má sjá að stefndi var vel meðvitaður um þá samninga og að þeir voru í miklu tapi vegna gengishruns íslensku krónunnar. Má einnig sjá að stefndi veltir fyrir sér hvaða möguleikar séu í stöðunni til að vinna niður „stöðuna“ og fær upplýsingar um að best sé að loka samningunum og gera þá upp en þar sem stefndi eigi ekki nægt fjármagn geti hann reynt að framlengja viðskiptin með því að ýta tapinu á undan sér en að það muni vera dýrt. Þótt þau símtöl sem liggja fyrir séu um margt óljós þykir nægilega fram komið að stefndi hafi í reynd viljað og ætlað sér að framlengja viðskipti á gjalddaga 6. og 7. október 2008 og með því gengist undir þær skuldbindingar sem lýst er í skjölum að baki þeim samningum sem voru framlengdir 6. og 7. október 2008 með auðkennin SW. Verður ekki fram hjá því litið að stefndi hafði samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum margsinnis framlengt sams konar viðskipti í fjölda ára með sams konar hætti. Að mati dómsins var stefndi í raun í brýnni þörf fyrir að gera nýja samninga við stefnanda með því að framlengja viðskiptin um viku þar sem félagið gat ekki efnt þá á gjalddaga.

Til stuðnings framangreindu er einkum litið til þess að hinn 8. október 2008 sendi aðstoðarmaður forstjóra stefnda, G-kk-nf S-kk-nf, tölvupóst til starfsmanns stefnanda þar sem hann óskaði eftir kvittunum vegna „swap viðskipta frá því í gær og í dag V/BRIM“. Að mati dómsins á starfsmaðurinn við framlengingu þeirra samninga sem voru á gjalddaga 6. og 7. október 2008. Þá er einnig til þess litið að samkvæmt gögnum málsins sækir sami starfsmaður umrædda afleiðusamninga í heimabanka stefnda 15. október 2008. Þá liggur fyrir að í kjölfar þess að umrædd viðskipti voru framlengd sendi bakvinnsla stefnanda umrædda samninga til stefnda til undirritunar, í samræmi við þá skilmála sem giltu um viðskiptin. Af gögnum málsins og framburði fyrir dómi liggur fyrir að stefndi móttók samningana með því að skrifa á þá skjalanúmer fyrir skjalakerfi stefnda sem hélt utan um afleiðuviðskipti stefnda. Í fyrirsögn samninganna kom meðal annars fram að um framvirkan samning væri að ræða þar sem aðilar voru tilgreindir, fjárhæð samninganna, gjaldmiðlar og gjalddagar, sem voru annað hvort 13. október 2008 eða 14. október 2008. Í stöðluðum skilmálum samninganna kom einnig fram „Viðskiptamaður er vinsamlegast beðinn um að hafa tafarlaust samband við Glitni ef hann telur ósamræmi á milli samnings þessa og þess sem hann samdi um í gegnum síma. Viðskiptamaður telst hafa samþykkt viðskiptin ef hann gerir ekki athugasemd innan einnar klukkustundar frá því staðfesting er send frá Glitni“. Hinn 28. október 2008 sendi starfsmaður stefnanda tölvupóst á forstjóra stefnda sem bar yfirskriftina „opnir gjaldeyrissamningar“ en í póstinum var viðhengi með yfirliti yfir alla opna afleiðusamninga milli aðila með útreikningum, þar sem fram kom að tap stefnda vegna samninganna næmi rúmlega tveimur milljörðum króna.

Með vísan til alls framangreinds verður því lagt til grundvallar að umræddir samningar hafi verið aðgengilegir starfsmönnum stefnda, þ.á m. G-kk-þgf, forstjóra stefnda, þegar eftir sendingu þeirra 8. október 2008, þegar þeir voru mótteknir og auðkenndir og þeir skráðir í kerfi stefnda, og frá þeim tíma hafi samningarnir verið komnir til vitundar stefnda. Umræddar tölvupóstsendingar stefnanda til stefnda fólu því ekki í sér tilboð um gerð samnings heldur skriflegar staðfestingar þeirra viðskipta sem þegar höfðu verið gerð og skráð í kerfi stefnanda. Fólu tölvupóstsendingarnar því í sér ákvaðir sem urðu bindandi fyrir stefnda þegar þær voru komnar til vitundar hans og aðgengilegar honum.

Af gögnum málsins má sjá að stefndi gerði engar athugasemdir við framlengingu þeirra viðskipta sem deilt er um, ekki eftir að starfsmaður stefnda fékk kvittanir sendar 8. október 2008 vegna viðskiptanna, ekki eftir að starfsmenn stefnda móttóku samningana og auðkenndu fyrir skjalakerfi stefnda, ekki eftir að starfsmaður stefnda sótti umrædda samninga í heimabanka stefnda eða eftir að forstjóri stefnda fékk sent yfirlit frá stefnanda yfir alla „opna gjaldeyrissamninga“ í tölvupósti 28. október 2008, þar sem tap þeirra er tilgreint rúmir tveir milljarðar króna. Að mati dómsins bar stefnda að hafa uppi athugasemdir innan tiltekins tíma vegna viðskiptanna bæði samkvæmt þeim skilmálum sem giltu um viðskiptin og samkvæmt þeim stöðluðu skilmálum sem voru á samningunum sem hann móttók. Þótt almennt stofnist ekki til loforðs á grundvelli athafnaleysis loforðsgjafa verður tómlæti stefnda samkvæmt framangreindu gagnvart tilkynningum stefnanda vegna viðskiptanna, ekki skýrt á aðra leið en að stefndi hafi í reynd ekki haft athugasemdir við efni samninganna eins og það var tilgreint á þeim skjölunum sem stefndi móttók sannanlega. Þegar litið er til fyrri samskipta milli aðila, þar sem samningar höfðu ítrekað verið framlengdir með sama hætti, þykir stefnandi hafa sýnt fram á að komist hafi á framvirkir samningar með framlengingu samninga á gjalddaga 6. og 7. október 2008, í samræmi við efni þeirra tilkynninga sem sendar voru til stefnda, sem hann móttók og gerði engar athugasemdir við. Fellst dómurinn því á að samningar þess efnis sem skjölin bera með sér hafi komist á milli aðila.

Líkt og að framan greinir samþykkti forstjóri stefnda 14. janúar 2003 almenna skilmála stefnanda um markaðsviðskipti sem líkt og að framan greinir giltu um viðskiptin og í lögskiptum milli aðila. Í 2. mgr. 4. gr. skilmálanna kemur fram að samningar haldi fullu gildi sínu þrátt fyrir ákvæði 91. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Í kjölfar þess að stefnandi var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu var viðskiptavinum í afleiðuviðskiptum send tilkynning 27. október 2008 þar sem fram kom að afleiðusamningar myndu ekki færast yfir til nýja Glitnis hf. Var viðskiptavinum boðið að semja eða flýta uppgjöri vegna afleiðusamninga við gamla Glitni. Með hliðsjón af framangreindu er ekki unnt að fallast á það með stefnda að stefnanda hafi verið skylt að taka afstöðu til þess hvort bankinn myndi ganga inn í samningana á grundvelli XV. kafla laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 9. október 2008, var tekið fram að ekki kæmi til innköllunar til lánadrottna Glitnis banka hf. vegna ákvörðunarinnar og að engin vanefndarúrræði viðsemjenda skyldu taka gildi sem afleiðing af ákvörðuninni. Verður því ekki fallist á það með stefnda að skipan skilanefndar hafi jafngilt gjaldþroti stefnanda í skilningi greinar 9.4 í skilmálum samnings aðila sem túlka verður þröngt eftir orðanna hljóðan. Að því leiðir að ekki verður fallist á þá málsástæðu stefnda að samningur aðila hafi gjaldfallið 9. október 2008 og forsendur samninganna brostið þann dag.

Samkvæmt 4. gr. fyrrgreindra skilmála stefnanda sem giltu um viðskiptin var honum heimilt við þær aðstæður að skuldbindingar viðskiptamanns væru gjaldfelldar, að beita skuldajöfnuði milli allra samninga sem féllu undir skilmálana þannig að hagnaður og tap hvors aðila um sig væri gert upp í einu lagi. Við slíka skuldajöfnun var jafnframt heimilt að umreikna allar skuldbindingar í íslenskar krónur. Heimild stefnanda til skuldajafnaðar leiddi einnig af almennum reglum kröfuréttar, líkt og ráðið verður af 40. gr. laga nr. 108/2007, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 26. apríl 2012 í máli nr. 212/2012, enda var ekki að finna sérstaka takmörkun viðvíkjandi skuldajöfnun í samningi aðila. Með vísan til dóms Hæstaréttar 11. september 2014 í máli nr. 11/2014 verður einnig að líta svo á að kröfur aðila hafi verið samrættar og hafi slíkur skuldajöfnuður haft afturvirk áhrif frá því að kröfurnar gátu mæst á gjalddaga.

Áðurlýstir gjaldmiðlaskiptasamningar höfðu að geyma ákveðinn gjalddaga. Samkvæmt 7. gr. almennra skilmála stefnanda skyldi það meðal annars skoðast sem veruleg vanefnd ef viðskiptamaður væri í einhverjum vanskilum við stefnanda og hefði ekki bætt úr því innan sjö daga frá því að vanskil hófust. Einnig taldist það veruleg vanefnd samkvæmt sömu grein skilmálanna ef frumrit samninga hefðu ekki borist stefnanda innan sjö daga frá dagsetningu samnings eða fyrir gjalddaga hans. Í greininni sagði að við þessar aðstæður væri stefnanda heimilt, en undir engum kringumstæðum skylt, að gjaldfella eða „loka samningi“. Fyrir liggur að stefnandi gjaldfelldi ekki áðurlýsta samninga í beinu framhaldi af gjalddaga þeirra. Hafði hann þannig hvorki uppi tafarlausar kröfur í íslenskum krónum á grundvelli skuldajafnaðar né kröfu um skipti gjaldeyris samkvæmt efni þeirra. Með vísan til fyrrgreinds dóms Hæstaréttar 11. september 2014 verður hins vegar við það að miða að heimild stefnanda til gjaldfellingar og uppgjörs á grundvelli skuldajafnaðar hafi staðið óhögguð án tillits til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um að skipa honum skilanefnd 7. október 2008 samkvæmt 100. gr. a laga nr. 161/2002, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008.

Ekki hefur komið fram að stefndi hafi fyrir sitt leyti haft uppi kröfu um efndir samninganna á gjalddaga þeirra. Eins og áður greinir voru allir samningarnir í tapi fyrir stefnda og hefði slík krafa stefnda í reynd þýtt að hann hefði þurft að inna af hendi ákveðinn mismun í íslenskum krónum, enda nýtti stefnandi heimild sína til skuldajafnaðar. Því er haldlaus sú málsástæða stefnda að stefnandi hafi verið ófær um að efna samningana fyrir sitt leyti eða að stefnandi hafi með einhverjum hætti vanefnt samningana. Þá verður ekki á það fallist að stefnandi hafi glatað rétti sínum síðar fyrir tómlæti. Að þessu virtu er það þýðingarlaust fyrir úrlausn málsins hvort tekin var sú ákvörðun hjá stefnanda, eftir að honum hafði verið skipuð skilanefnd 7. október 2008, að gjaldmiðlaskiptasamningar skyldu, að svo stöddu, ekki gerðir upp. Það sama á við um fullyrðingar stefnda á þá leið að stefnandi hafi verið ófær, sökum fjárskorts, um að inna af hendi greiðslur samkvæmt útistandandi samningum.

Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að framvirkir samningar hafi komist á milli aðila 25. mars 2008, 17. apríl 2008, 6. október 2008 og 7. október 2008, með þeim skilmálum sem þeir kveða á um. Samkvæmt þeim átti stefnandi að afhenda stefnda á upphafsdegi viðskiptanna erlendar myntir gegn greiðslu í íslenskum krónum, miðað við tiltekið stundargengi en stefndi átti á lokadegi samninganna að afhenda stefnanda sömu erlendu mynt gegn greiðslu í íslenskum krónum, samkvæmt framvirku gengi sem nam stundagenginu að viðbættu álagi. Stefndi hefur hafnað greiðsluskyldu og vísað til þess að þar sem stefnandi hafi ekki efnt sinn hluta samningana þá geti stefndi ekki verið bundinn af samningunum. Til stuðnings framangreindu vísar stefndi til þess að reikningsyfirlit beri það með sér að stefnandi leggi inn erlendan gjaldeyri en taki fjárhæðina strax út af reikningnum. Stefnandi hafi þannig ekki efnt sinn hluta viðskiptanna. Stefnandi hafnar framangreindu og byggir á því að stefnandi hafi ávallt efnt sinn hluta af samningunum og það sé skýrt af umræddum yfirlitum. Að mati dómsins verður ekki annað séð af framangreindum yfirlitum en að þegar viðskiptin eru framlengd eða þegar þau komast á þá leggur stefnandi inn á reikning stefnda erlendan gjaldeyri í samræmi við efni samninganna. Umrædd reikningsyfirlit sýna jafnframt að á gjalddaga samninganna, hvort sem umræddum viðskiptum hefði verið lokað á gjalddaga samninganna 6. og 7. október 2008 eða þau framlengd eins og gert var, þá bar stefnda að afhenda stefnanda erlendan gjaldeyri sem stefnandi hafði afhent við upphaf viðskiptanna og stefnanda bar að afhenda stefnda íslenskar krónur. Líkt og að framan greinir gat stefndi ekki efnt samningana samkvæmt efni sínu á gjalddaga þar sem stefndi átti ekki tvo milljarða í erlendum gjaldeyri. Að mati dómsins sýna færslur af umræddum reikningum vegna afleðiðuviðskiptanna ekki fram á að stefnandi hafi lagt erlendan gjaldeyri inn á reikninga stefnda og tekið þá um leið aftur út af reikningunum eins og stefndi heldur fram. Gögnin bera með sér að innlagnir og úttektir af reikningunum í tengslum við uppgjör samninga og/eða framlengingu viðskipta en allar færslur af reikningnum eru auðkenndar með auðkenni viðkomandi afleiðusamnings.

Við mat á þeim málsástæðum stefnda að ógilda eigi samningana á grundvelli 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936, er ekki unnt að líta fram hjá eðli afleiðusamninganna en þeir eru í eðli sínu sérstaklega áhættusamir en með undirritun forstjóra stefnda á skilmálana sem giltu um viðskiptin staðfesti hann fyrir hönd stefnda að hann vissi að eðli afleiðusamninga væri þannig að viðskiptin væru sérstaklega áhættusöm. Eins og fram hefur komið er stefndi sjávarútvegsfyrirtæki sem flytur út fisk og hefur tekjur í erlendum myntum. Þau viðskipti sem samningarnir lúta að tengjast eðlilegri stýringu á gjaldeyrisáhættu stefnda í þeim tilgangi að verja félagið fyrir gengisbreytingum í rekstri. Miðað við framlögð gögn verður að ætla að stefnda, sem er umsvifamikið útgerðarfélag, hafi átt að vera kunnugt um eðli þessara áhættuskipta enda liggur fyrir að stefndi hafði margsinnis í fjölda ára stundað viðskipti sem þessi sem áhættuvörn. Þá breytir engu í því sambandi þótt stefndi hafi haft aðra hagsmuni af gengi krónunnar í ljósi þess að tilgangur viðskiptanna var ekki að fjárfesta heldur að verja stefnda gegn gengisáhættu. Að mati dómsins er því ekki tilefni til að víkja samningunum til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Jafnframt er það niðurstaða dómsins að ekki hafi verið sýnt fram á að efni samningsins, aðdragandi að gerð hans eða staða samningsaðila valdi því að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Ekki er heldur á það fallist að nein atvik, sem urðu eftir samningsgerðina, geti út af fyrir sig leitt til þeirrar niðurstöðu. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að aðrar ógildingarreglur þeirra laga geti átt við um gerð þessa samnings. Þær málsástæður sem hér um ræðir geta því ekki leitt til þess að hann losni undan skyldu sinni til að efna samningana.

Stefndi hefur sem áður segir byggt á því að umræddir samningar feli í sér ólögmæta og saknæma háttsemi af hálfu starfsmanna stefnanda. Eigi stefndi af þessum sökum skaðabótakröfu gegn stefnanda sem nemi a.m.k. stefnufjárhæð. Þessu til stuðnings hefur stefndi einkum vísað til þess að hagsmunir stefnanda af þróun gengis gjaldmiðla hafi verið andstæðir hagsmunum stefnanda. Nánar tiltekið telur stefndi að matsgerð dómkvaddra matsmanna sanni að stefnandi hafi haft beina og verulega hagsmuni af því að gengi íslensku krónunnar lækkaði með því að slík þróun hækkaði efnahagsreikning hans og styrkti gengi hlutabréfa. Við aðalmeðferð málsins var lögð á það áhersla af hálfu stefnda að stefndi hefði aldrei gert umrædda samninga ef hann hefði vitað af því að bankinn ætti í lausafjárvanda og yrði tekinn yfir af skilanefnd í október 2008 og síðar slitastjórn.

Líkt og að framan greinir undirritaði forstjóri stefnda almenna skilmála stefnanda þar sem stefndi lýsti því yfir að honum væri ljóst að þau viðskipti sem hann kynni að eiga við stefnanda gætu verið sérlega áhættusöm. Eins og áður er rakið hafði stefndi átt veruleg viðskipti með erlenda gjaldmiðla árum saman, þ. á m. með framvirkum skiptasamningum, eins og um ræðir í máli þessu. Er það álit dómsins að starfsmönnum stefnda hafi verið vel ljóst eðli þessara viðskipta og sú áhætta sem óhjákvæmilega leiddi af mögulegum breytingum á gengi gjaldmiðla. Í ljósi reynslu og þekkingar hjá stefnda á gjaldeyrisviðskiptum var það því fyrst og fremst á forræði hans að taka afstöðu til þess hvort hann tæki þá áhættu sem fólst í gerð einstakra gjaldmiðlaskiptasamninga, svo og hvernig hann leitaðist við að dreifa eða takmarka áhættu sína vegna þessara samninga.

Alkunna er að bankar sem bjóða viðskiptamönnum sínum að gera afleiðusamninga, leitast við að minnka eða eyða áhættu sinni með margvíslegum hætti, þ. á m. með áætlunum um að gerðir samningar við mismunandi viðskiptamenn vegi hver annan upp með þeim afleiðingum að heildaráhætta bankans minnki. Hins vegar kann banki einnig að hafa sjálfstæða hagsmuni af þróun þeirra atriða sem afleiðusamningur lýtur að, t.d. gengi tiltekins gjaldeyris, og geta mismunandi ástæður legið þeim hagsmunum til grundvallar. Jafnvel þótt gögn málsins bendi til þess að stefnandi hafi hagnast, a.m.k. til skamms tíma litið, af lækkandi gengi íslensku krónunnar telur dómurinn ekki fram komið að stefnandi hafi markvisst stuðlað að lækkun íslensku krónunnar eða búið yfir sértækum upplýsingum um þróun gengis hennar sem honum var skylt að upplýsa viðskiptavini sína um. Samkvæmt öllu framangreindu er því hafnað að stefndi eigi skaðabótakröfu gegn stefnanda vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi sem hann beri ábyrgð á. Verður höfuðstóll aðalkröfu stefnanda því tekinn til greina. Með vísan til þess sem fyrr greinir um niðurfellingu fyrra máls um sömu kröfur verða dráttarvextir miðaðir við 6. maí 2016, þegar liðinn var mánuður frá höfðun málsins sem hér er til úrlausnar, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, eins og nánar greinir í dómsorði.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn, að teknu tilliti til umfangs þess, þ.á m. flutnings um frávísunarkröfu stefnda, 12.000.000 króna. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Mál þetta dæma A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, dómsformaður, Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari og E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf, löggiltur endurskoðandi.

Dómsorð:

Stefndi, Útgerðarfélag Reykjavíkur hf., greiði stefnanda, Glitni HoldCo ehf., 1.999.395.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. maí 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 12.000.000 króna í málskostnað.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf

E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf frávísunarkröfu stefnda, 12.000.000 króna. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Mál þetta dæma A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, dómsformaður, Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari og E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf, löggiltur endurskoðandi.

Dómsorð:

Stefndi, Útgerðarfélag Reykjavíkur hf., greiði stefnanda, Glitni HoldCo ehf., 1.999.395.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. maí 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 12.000.000 króna í málskostnað.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf

E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf