E-268/2012

Mál þetta var dómtekið var 22. nóvember sl. en var endurflutt 24. janúar sl. og dómtekið þann sama dag. Málið var höfðað 30. desember 2011.

Stefnandi er E-kk-nf S-kk-nf G-kk-nf, Þrándarstöðum 11, Egilsstöðum.

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 5.071.155 krónur ásamt 4.5% ársvöxtum af 1.456.050 krónum frá 24. apríl 2004 til 13. júlí 2004, af 1.356.050 krónum frá þeim degi til 29. júlí 2004, af 1.326.050 frá þeim degi til 20. ágúst, af 1.240.050 krónum frá þeim degi til 10. september, af 1.190.050 krónum frá þeim degi til 1. október, af 1.140.050 krónum frá þeim degi til 19. október, af 1.050.050 krónum frá þeim degi til 26. október, af 1.070.050 krónum frá þeim degi til 12. nóvember, af 1.020.050 krónum frá þeim degi til 19. nóvember, af 970.050 krónum frá þeim degi til 7. desember, af 956.050 krónum frá þeim degi til 7. janúar 2005, af 856.050 krónum frá þeim degi til 10. janúar, af 831.050 krónum frá þeim degi til 28. janúar, af 811.050 krónum frá þeim degi til 18. febrúar, af 801.050 krónum frá þeim degi til 16. mars, af 761.050 krónum frá þeim degi til 19. apríl 2005, af 4.376.155 krónum frá þeim degi til 26. maí, af 3.539.272 krónum frá þeim degi til 30. júní 2011, en frá þeim degi með dráttarvöxtum af 3.539.272 krónum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 3. mgr. 5. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda bætur að fjárhæð 3.539.272 krónur ásamt 4.5% ársvöxtum frá 30. desember 2007 til 30. júní 2011 en frá þeim degi af 3.539.272 krónum, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 3. mgr. 5. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 til greiðs1udags.

Krafist er greiðslu málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál ásamt virðisaukaskatti, samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hið stefnda félag verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og því tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Málavextir

Málavextir eru þeir að stefnandi slasaðist í umferðarslysi 24. apríl 2004 er hann velti bifreið sinni U 4415 við Urriðavatn á Fljótsdalshéraði. Bifreiðin var tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., og er ekki ágreiningur um að ökumannstrygging bifreiðarinnar tók til slyssins.

Með sameiginlegri matsbeiðni aðila hinn 15. febrúar 2005 voru læknarnir R-kk-nf J-kk-nf og L-kk-nf N. D-kk-nf fengnir til að meta afleiðingar umferðarslyssins samkvæmt skaðabótalögum. Hinn 19. apríl 2005 lá mat þeirra fyrir og var varanleg örorka stefnanda vegna slyssins metin 10% og varanlegur miski var metinn til 10 stiga. Talið var að frekari bata hefði ekki verið að vænta eftir 8. ágúst 2004. Stefnandi var ósáttur við þessa niðurstöðu og skaut málinu til örorkunefndar og lá niðurstaða hennar fyrir hinn 10. janúar 2006 í áliti nr.109/2005. Niðurstaða nefndarinnar var sú að stefnandi hefði vegna afleiðinga slyssins orðið fyrir 12 stiga miska og varanleg örorka hans næmi 10%. Örorkunefnd taldi að stefnandi hefði ekki getað vænst frekari bata eftir 1. október 2004. Í niðurstöðunni segir:

Örorkunefnd telur að tjónþoli muni áfram geta stundað flest þau sjómannsstörf sem hann hefur hingað til gengið til. Og léttari önnur störf bjóðist honum þau mun hann geta stundað.

Stefnandi kveður þessa spá örorkunefndar ekki hafa gengið eftir. Hann hafi reynt að stunda sjóinn áfram en hafi endanlega gefist upp á því á árinu 2008, þar sem hann hafi ekki haft þrek til þess að stunda þau störf áfram. Hann kveðst hafa reynt fyrir sér með aðra vinnu í landi en hafi að mestu verið bótaþegi frá því að slysið varð þar sem starfsorka hans hafi verið mjög skert eftir það.

Stefnandi sótti bætur til stefnda, eftir að örorkunefnd mat örorku og varanlegan miska hans í máli nr. 109/2005. Fór fram uppgjör við hið stefnda tryggingafélag, sem lauk með fullnaðaruppgjöri í maí 2006. Stefndi greiddi stefnanda 537.750 krónur vegna varanlegs miska og 1.036.760 krónur vegna varanlegrar örorku. Stefnandi tók við bótunum með fyrirvara og tilvísun til bréfs lögmanns hans, dags. 27. maí 2005, þar sem gerður var fyrirvari um réttmæti ákvörðunar um varanlegt miskastig og örorku og áskilinn réttur ti1 þess að leita nýrrar niðurstöðu um málið. Hinn 10. febrúar 2006 greiddi stefnanda til viðbótar 111.210 krónur vegna varanlegs miska og féllst þar með á að miða uppgjör bótanna við álit örorkunefndarinnar. Tók stefnandi við þeirri greiðslu án fyrirvara.

Þegar frá leið taldi stefnandi heilsufar sitt vera mun verra en örorkunefnd hafði talið. Með bréfi til stefnda, dags. 12. maí 2010, leitaði stefnandi til stefnda um þátttöku tryggingarfélagsins í kostnaði við endurupptöku máls hans hjá örorkunefnd þar sem hann taldi að komið væri í ljós að örorkunefnd hefði vanmetið afleiðingar slyssins á heilsufar hans í áliti nr. 109/2005. Stefndi synjaði þeirri beiðni með tölvubréfi, dags. 17. maí 2010.

Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 26. janúar 2011, var óskað endurupptöku örorkunefndar á örorkumati stefnanda á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stóð stefnandi sjálfur straum af kostnaði við endurupptöku málsins hjá örorkunefnd. Álistgerð örorkunefndar vegna endurmatsins í máli nr. 16/2011 er dags. 4. maí 2011.

Niðurstaða örorkunefndar var sú að varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga umferðarslyssins næmi 17 stigum og varanleg örorka hans taldist 35%.

Í framhaldi af þessari niðurstöðu örorkunefndar sendi lögmaður stefnanda stefnda bréf, dags. 31. maí 2011, þar sem krafist var bóta á grundvelli niðurstöðu örorkunefndar í málinu nr. 16/2011. Með bréfi stefnda til stefnanda, dags. 15. september 2011, hafnaði stefndi alfarið kröfu stefnanda um að greiða honum frekari bætur vegna tjóns hans. Vísað var þar til þess að ekki væru uppfyllt ákvæði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku og að stefnanda hefði ekki tekist að sýna fram á að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari hans frá fyrra örorkumati í máli nr. 109/2005. Þá var því einnig borið við að krafa stefnanda væri fyrnd samkvæmt ákvæðum 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Þar sem stefndi hafi reynst ófáanlegur til þess að koma til móts við stefnanda máls þessa eftir uppgjör á árinu 2006 telur stefnandi málsókn þessa óumflýjanlega.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að endurupptaka málsins samkvæmt 11.gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé réttmæt, bótaskylda stefnda sé fyrir hendi og bótakrafan sé ófyrnd. Stefnandi hafi gert fyrirvara við móttöku lokagreiðslu frá stefnda í maímánuði 2006 um réttmæti ákvörðunar um varanlega örorku og miskastig stefnanda samkvæmt ákvörðun örorkunefndar. Stefnandi telur að öll skilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 fyrir endurupptöku málsins séu uppfyllt og á þeim grundvelli sæki hann rétt sinn. Til þess að einfalda málsástæður sé rétt að líta til bréfs stefnda, dags. 15. september 2011, þar sem hann hafni því að greiðsluskylda stefnda úr slysatryggingu ökumanns og eiganda ökutækisins U 4415 sé fyrir hendi. Stefndi beri þar við þremur ástæðum sem að hans mati valdi því að stefnda beri ekki að greiða stefnanda frekari bætur. Í fyrsta lagi telur stefndi að skilyrði endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu ekki fyrir hendi í máli þessu.

Í 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sé að finna heimild til handa tjónþola til þess að láta taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorku. Skilyrði fyrir endurupptöku séu tvenn. Fyrst þau að: ...ófyrirsjáanlegar breytingar hafa orðið á heilsu tjónþola, þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Stefnandi hafi óskað endurmats við örorkunefnd í bréfi sínu, dags. 26. jan. 2011, á grundvelli lokamálsliðar 11. gr. skaðabótalaga. Í niðurstöðu örorkunefndar í máli nr. 16/2011 segi: Örorkunefnd telur að afleiðingar slyssins hafi á þeim tíma ekki verið fyrirsjáanlegar... Sú niðurstaða, að afleiðingar slyssins hafi ekki verið fyrirsjáanlegar þegar hið fyrra mat fór fram, staðfesti að fyrsta skilyrði 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku sé fullnægt. Annað skilyrði endurupptöku sé að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Stefnandi telur að hækkun á varanlegri örorku hans úr 10% í 35% og á miskastigi úr 12 í 17 stig í máli nr. 16/2011 sé veruleg hækkun í skilningi 11. gr. skaðabótalaga, hvort sem horft sé til hækkunar í prósentustigum eða til þeirrar bótafjárhæðar sem stefnandi eigi tilkall til vegna tjóns síns, Stefnandi telur ótvírætt að hinu síðara skilyrði 11. gr. fyrir endurupptöku, þ.e. að breyting sé veruleg, sé einnig fullnægt.

Í öðru lagi haldi stefnandi því fram að ekki hafi verið óskað eftir mati á þeirri breytingu sem kynni að hafa orðið á varanlegum afleiðingum slyssins frá því að álitsgerð örorkunefndar frá 10. janúar 2006 lá fyrir og einnig að örorkunefnd hafi ekki verið beðin að svara því hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari stefnanda frá því að fyrri álitsgerð örorkunefndar lá fyrir.

Í 11. gr. skaðabótalaga og reglugerð um starfsháttu örorkunefndar komi ekki fram reg1ur um efni matsspurninga fyrir örorkunefnd eða öðrum aðilum, sem ætlað sé að meta afleiðingar tjóns. Í niðurstóðu sinni í áliti nr. 16/2011 svari örorkunefnd þeirri spurningu sem stefndi telji að hafi ekki komið fram í matsbeiðni. Í niðurstöðu nefndarinnar segi að afleiðingar slyssins á hei1sufar tjónþola séu ívið meiri en áður var metið, því lýst nokkru nánar en jafnframt tekið fram að þær afleiðingar hafi ekki verið fyrirsjáanlegar við hið fyrra mat. Þar með hafi báðum spurningunum verið svarað og hafi örorkunefnd komist að þeirri niðurstöðu að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins hefði ekki verið 10%, heldur 35% og varanlegur miski ekki 12 stig he1dur 17 stig. Þrátt fyrir þessa niðurstöðu örorkunefndar telji stefndi að þessi hækkun hafi ekki verið veruleg. Tilvísun stefnda til hrd. nr. 326/2008 eigi ekki við í máli þessu, þar sem í dóminum sé vísað til umsagnar í síðara mati örorkunefndar í því máli, þar sem segi að þar hafi sérstaklega verið tekið fram að engar breytingar hefðu orðið á heilsu áfrýjanda sem ekki hafi mátt búast við þegar fyrra matið fór fram. Örorkunefnd hafi í niðurstöðu sinni í máli nr. 6/2011 tekið það sérstaklega fram að breytingar þær er urðu á heilsufari stefnanda frá janúar 2006 til maí 2011 hafi ekki verið fyrirsjáanlegar þegar fyrra matið fór fram.

Fullyrðing stefnda um að ekki hafi komið fram nein ný einkenni hjá stefnanda eftir hið fyrra mat örorkunefndar gangi þvert á niðurstöðu örorkunefndar í máli nr. 16/2011, þar sem nefndin taki það sérstaklega fram að þegar hið fyrra mat fór fram hafi afleiðingar slyssins, sem fyrst komu síðar í ljós ekki verið fyrirsjáanlegar. Stefnandi hafi gengist undir tveggja lækna mat og mat örorkunefndar á árinu 2005, innan eðlilegra tímamarka eftir slysið. Stefnanda hafi, á árinu 2006 eftir ð niðurstaða örorkunefndar lá fyrir, ekki verið unnt að láta meta ástand sitt frekar, enda hafi komið í ljós þegar tímar liðu að afleiðingar slyssins hafi verið mun meiri en örorkunefnd taldi. Nefndin hafi með ákvörðun sinni í máli nr. 16/2011 staðfest það. Þegar af þessum ástæðum hafi stefnanda verið heimilt og rétt að setja fram nýja bótakröfu á hendur stefnda þegar nýtt álit lá fyrir. Það hafi hann gert innan eðlilegra tímamarka frá því að niðurstaðan varð ljós. Ekki sé um það að ræða í máli þessu að láðst hafi að meta einhver einkenni um skaða í hinu fyrra mati örorkunefndar í upphafi, sbr. tilvitnun stefnda í bréfi frá 15. september 2011 til stefnanda, heldur hafi verið um ófyrirsjáanlegar afleiðingar að ræða. Tilvitnun stefnanda í hrd. nr. 234/2006 eigi því ekki við í máli þessu.

Í þriðja lagi haldi stefndi því fram að krafa stefnanda sé niður fallin fyrir fyrningu.

Stefnandi telji að krafa hans sé ekki fallin niður fyrir fyrningu og færi hann fyrir því eftirfarandi rök:

Í niðurstöðu örorkunefndar í málinu nr. 109/2005 hafi stöðugleikapunktur verið ákvarðaður 1. október 2004. Stefndi telji að bótakrafan hafi fyrnst hinn 1. janúar 2010 á grundvelli 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þar sem segi að allar kröfur samkvæmt tilvitnuðum kafla umferðarlaga fyrnist á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sina og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Í lokamálslið 99. gr. umfl. segir: Kröfur þessar fyrnast þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði.

Stefndi virðist telja að fyrningarfrestur kröfunnar hafi tekið að líða eftir árið 2005, það ár er stefnandi átti þess fyrst kost að setja fram kröfu sína. Stefnandi hafi fyrst sett fram kröfu sína árið 2006 í kjölfar álitsgerðar örorkunefndar í máli nr. 105/2005, sem legið hafi fyrir í janúar 2006. Stefndi telji að fyrningarfrestur hafi hafist eftir 31. desember 2005 og lokið 31. desember 2009 og krafan hafi fyrnst hinn 1. janúar 2010.

Lesa verði 99. gr. umfl. með hliðsjón af 11. gr. skaðabóta1aga nr. 50/1993. Verði 99. gr. umfl. túlkuð svo þröngt að það eitt ráði fyrningu hvenær tjónþoli eigi þess fyrst kost að setja fram kröfu sína, sem jafnvel hafi verið lesið svo út úr hrd. 353/2007 að sé frá stöðugleikapunkti, sé 11. gr. skaðabótalaga í mörgum tilvikum til einskis fyrir tjónþola. Stefnandi hafi í öllu farið að reglum umferðar- og skaðabótalaga, þegar hann, strax og tilefni var til eftir slysið, hafi leitað til stefnda og gengist undir tveggja lækna mat, en niðurstaða þess hafi legið fyrir hinn 19. apríl 2005, og síðan undir mat örorkunefndar sem komist hafi að niðurstöðu í ársbyrjun 2006. Stefnandi hafi á þessum tíma lokið uppgjöri við stefnda. Á þessum tíma hafði stefnandi fengið vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Eins og fram komi í álitsgerð örorkunefndar í máli nr. 16/2011 hafi það verið á árinu 2008, sem stefnandi hafi endanlega gefist upp á því að reyna að stunda sjómannsstörf og gert sér grein fyrir því að hann ætti líklega ekki afturkvæmt á vinnumarkað eftir slysið og þá farið að huga að endurupptöku máls síns. Vegna tímabundinnar brottfarar hans af landinu hafi það dregist fram á árið 2010. Stefnandi hafi leitað til stefnda á árinu 2010 um samaðild þeirra að endurupptöku á máli sínu á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga, en stefndi hafi hafnað því. Í ársbyrjun 2011 hafi stefnandi sett fram endurupptökubeiðni hjá örorkunefnd sem komst að þeirri niðurstöðu í máli nr. 16/2011 að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari stefnanda eftir að fyrra mat nefndarinnar lá fyrir. Þá fyrst hafi stefnandi fengið vitneskju um kröfu sína og átt þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, þ.e.a.s. þess hluta hennar, sem ekki hafði verið tekið tillit til í hinu fyrra mati, þ.e. hinna ófyrirsjáanlegu afleiðinga slyssins.

Verði ekki á það fallist að álitsgerð í máli nr. 16/2011 marki upphaf fyrningarfrests verði upphaf hans þó aldrei rakið lengra aftur en til ársins 2008, er stefnandi hafi endanlega gert sér gein fyrir því að hann ætti vart afturkvæmt í sjómennsku og tæplega á vinnumarkað. Krafa hans sé því ófyrnd og megi í því sambandi vísa til hrd. 259/2008.

Í þessu samhengi komi 2. ml. 99. gr. umferðarlaga einnig til skoðunar, en þar segi að umræddar kröfur fyrnist í síðasta lagi á 10 árum frá tjónsatburði. Einhver ástæða hljóti að vera fyrir því að þetta sé tekið sérstaklega fram í framhaldi af tilgreiningu 4 ára fyrningarfrestsins. Það liggi beint við að álykta sem svo í tilfelli stefnanda að hann fái ekki vitneskju um fulla kröfu sina fyrr en eftir endurupptöku málsins og við hið síðara mat örorkunefndar. Það geti ekki verið tilgangur 99. gr. umfl. að útiloka það að endurupptaka máls á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga sé fyrir fram útilokuð ef liðin eru fjögur ár frá því að kröfuhafi átti þess fyrst kost að leita fullnustu kröfu sinnar. Sé álkvæðið túlkað bókstaflega, eins og stefndi virðist gera, leiði það til þess að einungis þeir tjónþolar, sem eru svo „heppnir“ að missa heilsuna innan fjögurra ára fyrningarfrests frá tjónsatburði eigi möguleika á því að fá auknar bætur út úr endurmati samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga. Þeir aðilar sem missi heilsuna eftir að fjögur ár eru liðin, en áður en hinum 10 ára almenna fyrningarfresti vegna líkamstjóna lýkur (9. gr. laga nr. 150/2007), eigi þá enga von um að endurmat leiði til neins fyrir þá. Það brjóti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar að undanþiggja ábyrgðaraðila og vátryggingarfélög skaðabótaskyldu, ef alvarlegar afleiðingar slyss koma ekki í ljós fyrr en eftir skertan fyrningartíma, þ.e. eftir 4 ár í stað 10 ára fyrningarfrests, sem almennt gildi um skaðabótakröfur. Þeir tjónþolar sem þannig sé ástatt um njóti ekki sama réttar og aðrir tjónþolar, án þess að séð verði að neinar málefnalegar ástæður réttlæti það.

Bótakrafa stefnanda sundurliðist þannig:

Varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga, 17% af 8.200.000 kr.

(grunnfjárhæð 4.000.000 kr.) 1.456.050 kr.

Varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga, 35% en miðað er við

lágmarkstekjur þriggja almanaksára fyrir slys skv. 7. gr. 3.615.105 kr.

5.071.155 kr.

Annar kostnaður 102.520 kr.

Þegar greiddar bætur skv. eldra uppgjöri - 1.634.403 kr.

Samtals 3.539.272 kr.

Vaxtakrafa í máli þessu byggist á 16. gr. skbl., sbr. 12. gr. laga nr. 37/1999. Vextir skulu vera 4,5% á ári og reiknast frá slysdegi af kröfu um bætur fyrir varanlegan miska en frá upphafsdegi varanlegrar örorku (hér miðað við niðurstöðu tveggja lækna mats frá 19. apríl 2005) að því er snertir kröfur um bætur fyrir varanlega örorku. Upphafstími dráttarvaxta miðist við mánuð eftir að bótakrafa eftir endurupptöku málsins er sett fram (hér 31. maí 2011) og er vísað til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti o.fl. Vaxtaútreikningur komi fram í sérstöku skjali.

Vísað er til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum I. og II. kafla. Um heimild til endurupptöku er vísað til 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra reglna fjármunaréttarins. Um bótarétt og aðild málsins er vísað til XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, sérstaklega 1. mgr. 97. gr. þeirra laga. Varðandi sjónarmið um fyrningu er vísað til 99. gr. umf1. Um jafnrétti milli tjónþola er vísað til ákvæða 65. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Krafa um vexti og dráttarvexti er byggð á ákvæðum 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 8. og 9. gr. og 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Um kröfu um málskostnað er vísað til ákvæða 129.-130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt á málskostnað er vísað til laga nr. 50/1988.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi mótmælir alfarið öllum málsástæðum og lagarökum stefnanda.

Stefndi kveðst byggja málsvörn sína á umferðarlögum nr. 50/1987, skaðabótalögum nr. 50/1993, almennum reglum skaðabótaréttar og lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eftir því sem við á.

Aðalkrafa

Í fyrsta lagi krefst stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda þar sem kröfurnar séu fallnar niður fyrir fyrningu. Þar sem um hafi verið að ræða umferðarslys sem lögboðin ökumannstrygging bifreiðarinnar taki til gildi ákvæði XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987 um bótaskyldu stefnda.

Samkvæmt 99. gr. umferðarlaga fyrnist allar bótakröfur samkvæmt XIII. kafla laganna á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði.

Mál þetta var höfðað með birtingu stefndu hinn 30. desember 2011 í samræmi við 3. mgr. 83. gr. laga um meðferð einkamála. Málið hafi því verið höfðað áður en tíu ár voru liðin frá slysinu. Af þeim sökum reyni á hvort krafa stefnanda hafi verið fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað vegna framangreinds ákvæðis 99. gr. umferðarlaga um fjögurra ára fyrningartíma.

Eins og upplýst er í stefnu á bls. 2 hafi lögmaður stefnanda tekið fram með bréfi til stefnda hinn 27. maí 2006 að gerður væri fyrirvari um réttmæti ákvörðunar um varanlegt miskastig og örorku og áskilinn réttur til þess að leita nýrrar niðurstöðu um málið. Ástæðan fyrir þessu sé sögð vera sú að stefnandi hafi talið að í ljós hefði komið, þegar frá leið áliti örorkunefndar í máli nr. 109/2005, að heilsufarsástand hans væri í raun mun verra vegna afleiðinga slyssins en örorkunefnd hefði komist að niðurstöðu um.

Þá segi efst á bls. 6 í stefnu að stefnandi hafi lokið á þessum tíma (árið 2006) uppgjöri við stefnda. Síðan segi orðrétt: Á þessum tímapunkti (2006) hafði stefnandi fengið...vitneskju um kröfu sína og átt þess fyrst kost að leita fullnustu hennar.

Jafnframt liggi fyrir í málinu að stefnandi var metinn til fullrar örorku hjá Tryggingastofnun ríkisins með örorkumati hinn 24. ágúst 2006. Segi í þessu örorkumati að skilyrði staðals um hæsta örorkustig hafi verið uppfyllt frá haustinu 2005.

Þessu til viðbótar bendi stefndi á að í bréfi lögmanns stefnanda til hans, 12. maí 2010, komi fram að stefnandi hafi reynt að stunda sjóinn áfram en hafi að lokum orðið að gefast upp á því síðla árs 2006 þar sem hann hafi ekki haft þrek til þess að stunda þau störf áfram. Þá sé í bréfinu vísað til þess að nefnt örorkumat Tryggingastofnunar ríkisins, frá ágúst 2006, hafi gefið til kynna að mat örorkunefndar væri ekki rétt, afleiðingar slyssins hafi verið mun meiri en örorkunefnd áleit.

Í ljósi framangreinds byggi stefndi á því stefnandi hafi á árinu 2006 fyrst mátt vera ljóst að varanleg mein hans af slysinu hafi orðið meiri en talið var í áliti örorkunefndar í máli nr. 109/2005 og því hafi hann á því ári fyrst átt þess kost að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar. Af þeim sökum liggi fyrir að fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. umferðarlaga hafi byrjað að líða í lok árs 2006.

Með vísan til þess byggi stefndi á því að fjögurra ára fyrningarfestur kröfunnar hafi verið frá og með 1. janúar 2007 til og með 31. desember 2010.

Í 99. gr. umferðarlaga séu engin sérákvæði um slit fyrningar. Af þeim sökum gildi almennar reglur laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda um slit fyrningar í þessu máli. Þar sem ekkert gerðist eftir 1. janúar 2007 til 31. desember 2010 sem valdið gæti slitum á fyrningu kröfunnar samkvæmt nefndum lögum var krafan fyrnd þegar stefna í þessu máli var birt hinn 30. desember 2011.

Samkvæmt því krefjist stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda þar sem þær séu fallnar niður fyrir fyrningu.

Röksemdum stefnanda um að 99. gr. umferðarlaga leiði til misjafnar stöðu tjónþola og feli í sér brot gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar sé mótmælt. 99. gr. umferðarlaga hafi að geyma sérreglu um fyrningu krafna samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga. Annars vegar sé um að ræða fjögurra ára fyrningarreglu frá ákveðnu tímamarki og hins vegar tíu ára fyrningarreglu frá slysdegi sem marki hin ótvíræðu lok skaðabótakrafna samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga.

Reglur þessar gildi um alla tjónþola sem eiga rétt á bótum samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga. Áskilnaður 99. gr. umferðarlaga um vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar geri það að verkum að um leið og tjónþoli fær vitneskju um að hann eigi hugsanlega frekari kröfur vegna viðkomandi slyss vegna aukinna afleiðinga slyssins og kunni þar af leiðandi að eiga rétt á endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga byrji fjögurra ára fyrningarfrestur vegna þessara auknu afleiðinga slyssins að líða frá lokum þess árs sem hann fékk umrædda vitneskju. Þessum rétti séu hins vegar sett tíu ára endanleg takmörk, sem leiði til þess að þeir tjónþolar sem fái vitneskju um aukna kröfu eftir tíu ár frá slysi verða að sætta sig við að krafa þeirra sé fallin niður fyrir fyrningu, eins og almennt eigi við um alla kröfuhafa sem eiga kröfur sem sæta lögbundinni fyrningu. Fái þeir hins vegar þessa vitneskju innan tíu ára frá slysi sé krafan enn fyrir hendi í fjögur ár frá lok þess árs sem þeir fengu þessa vitneskju en þó aldrei lengur en í tíu ár eftir slys.

Hafi sjónarmið um fyrningu alla tíð verið viðurkennd í íslenskum rétti og ekki talin brjóta gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, eins og fram komi í fjölmörgum dómum Hæstaréttar.

Í öðru lagi krefjist stefndi þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda þar sem skilyrði fyrir endurupptöku málsins samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu ekki fyrir hendi.

Enginn fyrirvari hafi verið gerður af hálfu stefnanda þegar uppgjör á bótum fór fram hinn 10. febrúar 2006. Stefnandi sé því bundinn af uppgjörinu nema heimild í 11. gr. skaðabótalaga standi til að taka upp að nýju ákvörðun bóta fyrir varanlegan miska og varanlega örorku hans.

Eins og mælt sé fyrir um í 11. gr. skaðabótalaga þurfi tvö skilyrði að vera fyrir hendi svo heimilt sé að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur: Annars vegar að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola og hins vegar að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Bæði þessi skilyrði þurfi að vera fyrir hendi. Um sé að ræða undantekningu sem túlka beri þröngt. Sönnunarbyrðin fyrir því að skilyrðin séu fyrir hendi hvíli á tjónþola.

Stefndi mótmæli því að álit örorkunefndar, dags. 4. maí 2011 í máli nr. 16/2011, sanni að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsufari stefnanda þar sem stefnandi hafi ekki óskað eftir mati nefndarinnar á þeirri breytingu sem kynni að hafa orðið á varanlegum afleiðingum slyssins frá því álitsgerð örorkunefndar, dags. 10. janúar 2006 í máli nr. 109/2005, lá fyrir eða hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsufari stefnanda, sem hefði átta að gera í stað þess að óska eftir heildarmati á varanlegum afleiðingum líkamstjóns stefnanda, sbr. hrd. nr. 326/2008 og hrd. nr. 199/2003.

Stefnanda hafi verið í lófa lagið að afla mats á þessum atriðum, sem samkvæmt nefndum dómum sé forsenda þess að hægt sé að leggja til grundvallar að breytingar hafi orðið á varanlegum afleiðingum slyss frá því fyrra mat fór fram. Verði stefnandi að bera hallann af því að hafa ekki aflað mats í samræmi við þessa dóma Hæstaréttar.

Þá mótmæli stefndi því að ný og ófyrirsjáanleg einkenni hafi komið fram hjá stefnanda á þeim meinum sem metin voru í álitsgerð í máli nr. 109/2005 sem leitt hafi til hærra miska- eða örorkustigs.

Í því sambandi vísist til niðurstöðu álita örorkunefndar í málum nr. 109/2005 og nr. 16/2011. Við samanburð á niðurstöðu álitanna komi greinilega í ljós að þau mein sem metin séu í áliti nr. 109/2005 séu meira og minna eins í áliti nr. 16/2011. Af þeim sökum hafi ekki átt sér stað nein ófyrirsjáanleg breyting á þessum meinum frá því álit í máli nr. 109/2005 var gert.

Stefndi leggi áherslu á að við endurmat samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga eigi ekki að taka tillit til einkenna sem láðst hafi að meta í upphaflegu mati sem notað var við uppgjör bóta heldur verði að meta hvort breyting hafi átt sér stað á sömu meinum frá fyrra mati og hvort þessar breytingar hafi verið fyrirsjáanlegar. Mat á öðrum og nýjum meinum sem láðst hafi að meta í fyrra mati og leiða til hækkunar á miska- eða örorkustigi sé ekki endurmat og uppfylli þar af leiðandi ekki skilyrði 11. gr. skaðabótalaga.

Ítreki stefndi að stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að þau mein sem metin voru í áliti örorkunefndar í máli nr. 109/2005 hafi breyst og aukist í þá veru sem hann telur og hafi þar að auki verið ófyrirsjáanlegar breytingar þegar álit í máli nr. 109/2005 var gert.

Stefndi mótmæli því að breyting á miska- og örorkustigi stefnanda geti talist veruleg í skilningi 11. gr. skaðabótalaga. Af greininni verði ekki ráðið hversu mörg miskastigin eða örorkustigin þurfi að vera til viðbótar til þess að um verulega hækkun sé að ræða í skilningi hennar. Af dómafordæmum megi hins vegar ráða að hækkun um fimm örorku- eða miskastig teljist ekki veruleg hækkun í skilningi greinarinnar. Hafi stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því að sú hækkun á miska- og örorkustigi sem liggur fyrir í þessu máli sé veruleg hækkun í skilningi 11. gr. skaðabótalaga.

Sé ekki fallist á aðalkröfu stefnda krefst stefndi þess að stefnukröfur verði stórlækkaðar.

Í fyrsta lagi byggir stefndi á því að skilyrði fyrir endurupptöku á kröfum fyrir varanlegan miska eftir 11. gr. skaðabótalaga séu ekki fyrir hendi þar sem nýtt miskastig sé ekki verulega hærra en það miskastig sem bótauppgjör var miðað við. Í því sambandi vísi stefndi til dóma Hæstaréttar þar sem talið sé að hækkun á miska- eða örorkustigi um fimm stig sé ekki veruleg hækkun í skilningi 11. gr. skaðabótalaga. Af þeim sökum beri að lækka kröfuna sem nemi kröfum stefnanda fyrir varanlega miska.

Í öðru lagi sé þess krafist að frá bótum fyrir varanlega örorku dragist bætur sem stefnandi hafi fengið og mælt sé fyrir um að dragist frá bótum í 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga.

Í þriðja lagi byggi stefndi á því að þegar greiddar bætur fyrir varanlega miska, örorku og vexti í bótauppgjörum, verði dregnar frá bótakröfu stefnanda, eftir því sem við á.

Í fjórða lagi byggi stefndi á því að vextir eldri en fjögurra ára frá birtingu stefnu í þessu máli séu fyrndir, sem leiði til þess að sýkna verði stefnda af kröfum um slíka vexti.

Niðurstaða

Í málinu liggja frammi tvær álitsgerðir örorkunefndar. Sú fyrri er dags. 10. janúar 2006 en hin síðari 4. maí 2011.

Niðurstaða fyrri álitsgerðar var sú að varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins 23. apríl 2004 væri 12 stig en varanleg örorka 10%. Stöðugleikapuntur var talinn 1. október 2004. Fyrir liggur að uppgjör vegna skaðabóta fór fram milli aðila á grundvelli þessa álits örorkunefndar. Greiðslurnar voru tvær. Sú fyrri 19. maí 2005 að fjárhæð 781.779 krónur, og sú síðari 10. febrúar 2006, að fjárhæð 378.786 krónur. Stefnandi tók við fyrri greiðslunni með fyrirvara um fjárhæð bóta vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku. Hann gerði einnig fyrirvara um tímabundið tekjutjón en krafa um það er ekki gerð í málinu.

Niðurstaða síðari álitsgerðar örorkunefndar var sú að stefnandi hefði við slysið hlotið 17 stiga varanlegan miska og 35% varanlega örorku. Byggir stefnandi kröfur sínar í málinu á þessari niðurstöðu örorkunefndar.

Í örorkunefnd áttu sæti á árinu 2011 S-kk-nf S-kk-nf hrl. og læknarnir M-kk-nf Ó-kk-nf og Í-kk-nf G. H-kk-nf. Í niðurstöðu í álitsgerð þeirra kemur fram að skoðun á stefnanda hafi meðal annars leitt í ljós hreyfiskerðingu bæði í mjóbaki og hálshrygg. Einnig hafi komið fram merki um einkenni frá hægri spjaldlið. Taldi nefndin að varanlegar afleiðingar slyssins á heilsufar tjónþola væru ívið meiri en áður var metið. Hann búi við varanleg stoðkerfiseinkenni, einkum frá baki og hrygg en einnig hægri spjaldlið, svo og afleiðingar höfuðhöggs með meðvitundarskerðingu (væga minnisskerðingu og að hluta heyrnarskerðingu). Í niðurstöðu segir síðan að örorkunefnd telji að afleiðingar slyssins hafi á árinu 2006 ekki verið fyrirsjáanlegar. Meta þeir varanlegan miska 17 stig og varanlega örorku 35%.

Í beiðni stefnanda til örorkunefndar um endurupptöku á örorkumati var ekki sérstaklega farið fram á mat á því hvort ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu stefnanda heldur farið fram á endurmat á miska og örorku.

Samkvæmt 11. gr. laga nr. 50/1993 er heimilt, að kröfu tjónþola, að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlega miska eða örorkubætur. Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Stefnandi bar fyrir dómi að heilsu hans hefði hrakað eftir að álitsgerð örorkunefndar lá fyrir á árinu 2006. Hann hefði fengið meiri verki í bak og niður í hægri fótlegg. Við slysið hafi hann tapað heyrn og skammtímaminni hafi skerst og hafi þessi einkenni ágerst frá árinu 2006.Kvaðst hann hafa búið við þessi einkenni síðan. Hann kvaðst hafa reynt að stunda sjómennsku næsta eitt og hálfa árið eftir að matið fór fram en hann hefði síðan gefist upp á því. Hann kvaðst hafa ítrekað sótt um léttari vinnu sem hann myndi ráða við en það hafi ekki gengið.

M-kk-nf Ó-kk-nf læknir bar fyrir dómi að í fyrra matinu hefði verið gert ráð fyrir því að stefnandi væri ekki verr farinn en svo að hann gæti stundað sjómennsku áfram. Það hafi hins vegar ekki gengið eftir. Einkenni stefnanda hafi verið mun meiri en gert hafi verið ráð fyrir í fyrra matinu, sérstaklega einkenni frá mjóbaki og ekki síst frá hægri spjaldlið. Hann hafi verið með verki í mjóbaki út í hægri mjöðm og ganglim en einkennin hafi verið mun meiri en þeir höfðu gert ráð fyrir í fyrra matinu. Það sem þeir hafi ekki áttað sig á í fyrra matinu var að hann virtist vera með alveg klár einkenni frá hægri spjaldlið. Hann sé með meiri líkamleg óþægindi heldur en þeir höfðu gert sér grein fyrir að hann hafði og hluta einkennanna sé mögulega að rekja til hægri spjaldliðs.

Í fyrra matinu hafi verið gengið út frá því að stefnandi gæti stundað sjómannsstörf áfram og því hafi það ekki verið fyrirsjáanlegt að hann gæti ekki stundað slík störf. Einkennin hafi verið með meiri líkamlegum óþægindum en þeir hafi gert ráð fyrir. Því hafi það verið mat þeirra að miski og örorka stefnanda hefði verið of lágt metin í matinu frá 2006.

Í-kk-nf G. H-kk-nf læknir bar á sama veg fyrir dómi um að miski stefnanda hefði verið vanmetinn. Þegar þeir hafi lagt saman tognunaráverka, þráláta verki í hálsi og höfði, sömuleiðis í mjóbaki með leiðslu niður í hægri ganglim, minnistap og heyrnartap þá hafi þeim þótt sýnt að miskinn væri meiri en 12%. Formaður nefndarinnar hefði komst að þeirri niðurstöðu að hækka yrði örorkuna þar sem stefnandi hefði ekki komist í vinnu en í fyrra mati hafi verið talið víst að hann kæmist til sjós að nýju, sem varð ekki. Taldi Í-kk-nf vera um sömu einkenni að ræða en að þau hefðu versnað og afleiðingarnar því ekki fyrirsjáanlegar.

Þegar virt er álitsgerð örorkunefndar frá árinu 2011 og framburður læknanna, sem rakinn er hér að framan, þykir sýnt fram á að heilsufar stefnanda hafi farið versnandi frá því á árinu 2006 er fyrra mat örorkunefndar lá fyrir. Þá er miski metinn 5 stigum hærri en áður og örorkustig talið verulega hærra en í fyrri álitsgerð örorkunefndar. Er því fallist á það með stefnanda að skilyrði 11. gr. skaðabóta nr. 50/1993 séu uppfyllt þannig að heimilt sé að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska og örorkubætur.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir fyrningu.

Í XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987 er fjallað um fébætur og vátryggingu. Eins og rakið hefur verið fyrnast kröfur samkvæmt XIII. kafla laganna á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar en þó í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði.

Álitsgerð örorkunefndar frá 4. maí 2011 er það gagn sem byggt verður á varðandi niðurstöðu í máli þessa enda hefur henni ekki verið hnekkt. Í ljósi þess verður að telja að stefnandi hafi fyrst í árslok 2011 átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar og ber að miða upphaf fyrningarfrests við þann tíma. Málið var höfðað 30. desember 2011 og telst krafa stefnanda því ófyrnd, sbr. 99. gr. laga nr. 50/1987.

Bótakrafa stefnanda vegna varanlegs miska nemur 1.456.050 krónum og krafa vegna varanlegrar örorku 3.615.105 krónum. Hefur þessum fjárhæðum ekki verið mótmælt og verða þær teknar til greina.

Krafa stefnanda vegna annars kostnaðar, að fjárhæð 102.620 krónur, er með öllu órökstudd og er henni hafnað.

Í kröfugerð stefnanda fyrir aðalkröfu er ekki tekið tillit til innborgunar vegna þegar greiddra bóta sem er að fjárhæð 1.634.403 krónur. Óumdeilt er að þessi greiðsla fór fram. Ber því að fallast á varakröfu stefnanda þar sem tekið er tillit til þessarar innborgunar, að öðru leyti en því að ekki er fallist á kröfu um annan kostnað, sbr. það sem áður segir um þennan kröfulið.

Samkvæmt framangreindu ber stefnda því að greiða stefnanda 3.334.232 krónur.

Vextir fyrnast á fjórum árum. Málið var höfðað 30. desember 2011.Vextir dæmast því frá 30. desember 2007 í samræmi við varakröfu stefnanda en vextir frá fyrri tíð eru fyrndir. Dráttarvextir dæmast frá 30. júní 2011 eins og krafist er í stefnu.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 800.000 krónur og greiðist í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, B-kk-ef G. B-kk-ef hrl., 800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, E-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, 3.334.232 krónur með 4.5% ársvöxtum frá 30. desember 2007 til 30. júní 2011 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 til greiðs1udags.

Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað sem greiðist í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, B-kk-ef G. B-kk-ef hrl., 800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf J-kvk-nf