S-132/2019

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 11. maí 2020, höfðaði lögreglustjórinn á Austurlandi með ákæru, útgefinni 20. nóvember 2019, á hendur G-kk-þgf Ó-kk-þgf G-kk-þgf, kt. […], og G-kk-þgf B-kk-þgf, kt. […], báðum til heimilis að […], […], „fyrir skilasvik og hlutdeild í skilasvikum, eins og hér er lýst:

I.

Gegn ákærða G-kk-þgf Ó-kk-þgf G-kk-þgf:

Með því að hafa, án heimildar og í auðgunarskyni, eftir að sýslumaðurinn á Austurlandi boðaði ákærða til aðfarargerðar að Lyngási 15, Egilsstöðum, sem birt var fyrir meðákærða G-kk-þgf B-kk-þgf, föður hans, þann 28. september 2018, vegna kröfu Lykils fjármögnunar hf., kt. […], á hendur ákærða G-kk-þgf að fjárhæð kr. 8.593.145, afsalað bifreið sinni […], af tegundinni Ford F450, sem var skráð eign ákærða, til meðákærða G-kk-ef B-kk-ef, en eigendaskiptin voru móttekin af Samgöngustofu þann 1. október 2018 og skráð þann 4. október 2018.

Þegar fjárnámið var framkvæmt af sýslumanni þann 8. október 2018 mætti ákærði og lýsti yfir eignaleysi sínu og því var gert hjá honum áranguslaust fjárnám.

Með afsali ákærða á bifreiðinni til meðákærða G-kk-ef skömmu fyrir fjárnámið, með málamyndagerningi, en ekkert kaupverð var í raun greitt fyrir bílinn, skerti hann rétt Lykils fjármögnunar hf., til þess að öðlast fullnægju af eignum hans með undanskoti eigna.

II.

Gegn ákærða G-kk-þgf B-kk-þgf:

Fyrir að liðsinna meðákærða G-kk-þgf Ó-kk-þgf í orði og verki við ofannefnda háttsemi, sbr. I. kafla ákærunnar, með því að samþykkja og skrifa undir eigendaskipti að bifreiðinni þrátt fyrir að hann vissi af yfirvofandi fjárnámsboðun á hendur meðákærða en með þessu átti hann þátt í háttsemi meðákærða.

Telst háttsemi ákærða G-kk-ef Ó-kk-ef G-kk-ef varða við 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en háttsemi ákærða G-kk-ef B-kk-ef telst varða við sama lagaákvæði sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Lykill fjármögnun hf., kt. […], krefst þess að ákærðu verði dæmdir in solidum til greiðslu skaðabóta að fjárhæð kr. 3.190.000, auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, frá 1. október 2018 til 16. nóvember 2018, en dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr., sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um að ákærðu verði dæmdir in solidum til að greiða kröfuhafa lögmannsþóknun að mati dómsins fyrir að halda uppi kröfu þessari. Áskilinn er réttur til þess að leggja fram málskostnaðarreikning við aðalmeðferð málsins.“

Við upphaf aðalmeðferðar lagði lögmaður bótakrefjanda fram yfirlýsingu um lækkun á einkaréttarkröfu. Endanleg skaðabótakrafa er að fjárhæð 2.250.000 krónur og upphaf dráttarvaxta er miðað við 11. maí 2020, í stað 16. nóvember 2018, en að öðru leyti er einkaréttarkrafan óbreytt.

Við þingfestingu málins 10. janúar 2020 neituðu báðir ákærðu sök og höfnuðu einkaréttarkröfu. Ákærðu krefjast þess aðallega, hvor fyrir sig, að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum ákæruvalds, til vara að refsing þeirra verði látin niður falla og til þrautavara að þeim verði dæmd sú vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefjast þeir þess, hvor fyrir sig, að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara sýknu af þeirri kröfu en til þrautavara að einkaréttarkrafan verði stórlega lækkuð. Loks er þess krafist af hálfu beggja ákærðu að hæfileg málsvarnarlaun verjenda þeirra og annar sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, hver sem úrslit málsins verða.

Hér eftirleiðis er átt við G-kk-þf Ó-kk-þf G-kk-þf þegar rætt er um ákærða í eintölu, en um G-kk-þf B-kk-þf verður rætt sem meðákærða. Um þá báða verður rætt sem ákærðu í fleirtölu.

I

Mál þetta hófst með kæru Lykils fjármögnunar hf. og beiðni um opinbera rannsókn sem sett var fram á hendur báðum ákærðu með bréfi til lögreglustjórans á Austurlandi, dags. 16. október 2018, vegna ætlaðs auðgunarbrots, sbr. XXVI. kafla almennra hegningarlaga. Þar er atvikum lýst svo að ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf (hér eftir „ákærði“), hafi verið dæmdur til að greiða kæranda 4.269.932 krónur, auk vaxta og málskostnaðar, með dómi Héraðsdóms Austurlands 24. nóvember 2011. Hinn 13. ágúst 2018 hafi kærandi sent aðfararbeiðni til sýslumannsins á Austurlandi með kröfu um fjárnám fyrir þeirri skuld. Faðir ákærða, G-kk-nf B-kk-nf (hér eftir „meðákærði“), hafi móttekið boðun ákærða til fjárnámsins, skv. birtingarvottorði dagsettu 28. september 2018. Við aðfarargerðina 8. október 2018 hafi ákærði mætt sjálfur og hafi gerðinni verið lokið án árangurs. Við eignaleit sem fram fór daginn fyrir fjárnámið, eða 7. október 2018, hafi komið í ljós að ákærði hefði afsalað ökutækinu […], af gerðinni Ford F450 vörubifreið, til meðákærða en eigendaskiptin hafi verið móttekin 1. október 2018, fyrsta virka dag eftir móttöku boðunar til fjárnáms. Telji kærandi að báðum ákærðu hafi verið kunnugt um fyrirhugað fjárnám þegar ökutækinu var afsalað þeirra á milli. Var óskað rannsóknar á ætluðu auðgunarbroti ákærða sem einkum kynni að varða við 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga og hlutdeild meðákærða í sama broti, sbr. 22. gr. sömu laga. Með kærunni fylgdi endurrit úr gerðabók sýslumanns, boðun vegna fjárnáms, birtingarvottorð og upplýsingar um framangreint ökutæki úr ökutækjaskrá.

Við rannsókn málsins voru teknar skýrslur af báðum ákærðu 12. apríl 2019 og aftur 4. október s.á. af meðákærða og 11. október s.á. af ákærða. Í októbermánuði 2019 voru einnig teknar skýrslur af tveimur vitnum og rætt símleiðis við eitt vitni til viðbótar.

II

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, neitar sök. Fyrir dómi kvaðst hann ekki muna nákvæmlega hvernig viðskiptum um umrædda bifreið […] var háttað, en hann hafi sótt bifreiðina í […]. Um skipti á bifreiðum hafi verið að ræða og sú bifreið sem sett var upp í kaupin hafi sennilega verið í eigu föður hans (meðákærða). Það hafi verið Pickup bifreið af gerðinni Chevrolet. Skiptin hafi þó ekki endilega verið á sléttu. Hann kvaðst ekki muna hvort þessi ferð hafi verið farin 31. ágúst 2018 eða annan dag og ekki muna hver tilkynnti eigendaskiptin frá seljanda til ákærða sem skráð eru nokkrum dögum síðar.

Ákærði kvaðst hafa afsalað bifreiðinni […] til föður síns „um leið“ og hann keypti bifreiðina, enda hafi meðákærði verið raunverulegur eigandi hennar þar sem hann átti bifreiðina sem skipt var upp í við kaupin. Ákærði kvaðst ekki geta svarað því hvers vegna bifreiðin […] hafi verið skráð á hann sjálfan við kaupin, en ekki strax á föður hans, fyrst faðir hans átti að eignast bifreiðina. Ákærði staðfesti undirskrift sína á tveimur tilkynningum um eigendaskipti.

Ákærði kvaðst ekki muna hvenær hann vissi af fjárnámsboðuninni sem faðir hans tók við 28. september 2018, en kvað það rangt að eigendaskiptatilkynningin frá honum til föður hans hafi verið útbúin eftir að ákærði vissi af þeirri fjárnámsboðun. Hann kvaðst ekki vita hvers vegna tilkynningu um eigendaskipti var ekki skilað til Frumherja fyrr en 1. október 2018, þrátt fyrir að raunveruleg eigendaskipti hefðu átt sér stað fyrr. Samkvæmt sínu minni hefði verið löngu búið að skila tilkynningu um eigendaskiptin. Sennilega hefði hann sjálfur farið með tilkynninguna til Frumherja í Fellabæ, frekar en faðir hans. Hann kvaðst ekki minnast þess að hafa vitað af fjárnámsboðuninni er hann lagði inn tilkynningu um eigendaskiptin og ekki hafa hugsað út í það að hann væri nýbúinn að fá boðun í fjárnám.

Ákærði kvaðst hafa annast þessi bifreiðakaup fyrir föður sinn þar sem faðir hans annaðist slík viðskipti aldrei sjálfur. Aðspurður hvort þessi kaup hafi verið að beiðni föður hans, orðaði hann það svo: „Já, eða þú veist þetta er bara svona, [...] bara sameiginlegt skilurðu, eða þú veist, ekkert sameiginlegt heldur er ég að nota kannski bíl sem hann á.“ Segja mætti að fjárhagur þeirra feðga væri sameiginlegur. Þá vísaði ákærði til þess að hann greiddi húsaleigu hjá föður sínum með því að annast bílaviðskipti fyrir hann.

Ákærði gaf tvívegis skýrslu hjá lögreglu, 12. apríl og 11. október 2019, að gættum ákvæðum um réttarstöðu sakbornings. Framburður ákærða fyrir dómi samræmist í meginatriðum samantekt lögreglu á þeim skýrslum, sem voru hljóðritaðar. Fyrir dómi bar hann þó í meira mæli fyrir sig að muna ekki atvik eða vilja ekki tjá sig. Þá neitaði hann að tjá sig fyrir dómi um framburð sinn hjá lögreglu er hann var spurður um það hvort eigendaskipti bifreiðarinnar til meðákærða hefðu eingöngu verið gerð í tilefni af fjárnáminu, en hjá lögreglu svaraði hann orðrétt: „Ég meina já, hvað annað segi ég bara,“ og nánar aðspurður: „Nei ég meina þú veist auðvitað þetta er eign þarna sem átti ekkert að lenda í rauninni á mínu nafni nema í einhverja ex tíma sko ég var búinn að eiga einhverja 50100.000 krónu bíla þannig að manni datt kannski ekki í hug að færi allt í einu að poppa um [sic] eitthvað svona kjaftæði sko.“

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, neitar sök. Fyrir dómi kvaðst hann ekki hafa vitað af bifreiðaviðskiptum ákærða fyrr en eftir á og ekki muna hvenær hann sá bifreiðina […] fyrst. Hafi ákærði greitt kaupverð bifreiðarinnar með skiptum á annarri bifreið, taldi hann líklegt að sú bifreið hafi verið skráð á meðákærða, þar sem bifreiðar sem ákærði keypti hafi yfirleitt verið skráðar á hann vegna skuldastöðu ákærða. Meðákærði kannaðist við að hafa skrifað undir tilkynningu um eigendaskipti sem móttekin var hjá Frumherja 1. október 2018, er bifreiðin […] var færð á hans nafn. Hann kvaðst halda að sú tilkynning hafi verið undirrituð eftir að boðun ákærða til fjárnáms var birt fyrir meðákærða. Vottar hafi ekki verið viðstaddir er hann undirritaði tilkynningu um eigendaskipti og hann kannaðist ekki við að hafa sjálfur séð um að koma tilkynningunni til Frumherja. Hann staðfesti undirritun sína á birtingarvottorð vegna boðunar ákærða til fjárnáms. Hann tók fram að hann teldi það hafa verið „í einhverri fljótfærni og vitleysu“ sem ákærði hafi látið skrá bifreiðina yfir á meðákærða. Aðspurður hvor þeirra hefði verið raunverulegur eigandi bifreiðarinnar kvaðst meðákærði líta svo á að það hafi verið ákærði.

Meðákærði gaf tvívegis skýrslu hjá lögreglu, 12. apríl og 4. október 2019, að gættum ákvæðum um réttarstöðu sakbornings. Framburður hans fyrir dómi samræmist í öllum meginatriðum framburði hans hjá lögreglu.

Vitnið A staðfesti fyrir dómi undirritun sína á tilkynningu um eigendaskipti að ökutækinu […], sem móttekin var hjá Frumherja 1. október 2018, en þar ritar hann undir sem annar af tveimur vitundarvottum að undirskrift seljanda (ákærða) og kaupanda (meðákærða). Ákærði hafi beðið hann að votta skjalið. Ákærði hafi verið nýlega kominn á þennan bíl þegar skjalið var vottað og vitnið kvað sig minna að þetta hafi gerst um mitt sumar. Vitnið kvaðst ekki hafa veitt því eftirtekt við undirritun að faðir ákærða væri að eignast bifreiðina. Vitnið kvaðst hafa starfað á sama verkstæði og ákærði frá maí/júní til desember 2018.

Vitnið gaf skýrslu hjá lögreglu 11. október 2019 og er framburður þess fyrir dómi í meginatriðum í samræmi við samantekt lögreglu á þeirri skýrslu.

Vitnið B staðfesti einnig fyrir dómi undirritun sína sem vitundarvottur á sömu tilkynningu um eigendaskipti og að framan greinir, og kvaðst minnast þess að hafa vottað skjalið, ásamt A, á verkstæði þar sem þeir og ákærði störfuðu, en ekki muna hvaða dag það hefði gerst. Hann kvaðst halda að þetta hafi gerst um mitt sumar 2018. Hann hafi starfað á þessu verkstæði fram í nóvember það ár. Fram kom að þeir ákærðu væru kunningjar.

B gaf skýrslu hjá lögreglu 11. október 2019. Framburður hans fyrir dómi er í megindráttum í samræmi við þá skýrslu. Aðspurður staðfesti hann þó ekki að ákærði hefði átt bifreiðina […] „í einhvern tíma, [...] kannski tvo mánuði,“ frá þeim tíma er skrifað var undir eigendaskiptin, eins og fram kemur í samantekt framburðar hans hjá lögreglu, heldur skýrði þann framburð sinn svo að hann hefði átt við heildartímann sem ákærði átti bifreiðina.

Vitnið C kvaðst fyrir dómi hafa verið viðstaddur er A og B vottuðu fyrir ákærða tilkynningu um eigendaskipti á rauðum Ford pickup, en þeir hafi á þeim tíma allir starfað á sama verkstæði. Hann kvaðst ekki muna dagsetninguna, en þetta hafi „sennilega verið að haustlagi.“ Kvaðst hann tengja þá minningu við það hvenær hann vissi af bifreiðinni eftir að hún var komin austur. Hann kvaðst ekki vita af hverju ákærði var að losa sig við bifreiðina, en tók fram að hann skipti mjög ört um bifreiðar. Fram kom að vitnið hafi starfað á sama vinnustað og ákærði er umrædd atvik gerðust haustið 2018 og allt fram á haust 2019.

Vitnið D lögmaður staðfesti aðkomu sína að málinu sem lögmaður kæranda og að höfð væri uppi refsikrafa og bótakrafa á hendur báðum ákærðu. Hann staðfesti að Lykill fjármögnun hf. hafi áður heitið Lýsing.

III

Ákærðu byggja á því að ákæruvaldið hafi ekki fullnægt þeirri sönnunarbyrði sem á því hvílir, skv. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Er málsvörn þeirra lýst í greinargerð sem lögð var fram af hálfu hvors þeirra fyrir sig.

Af hálfu ákærða, G-kk-ef Ó-kk-ef G-kk-ef, er því mótmælt að um málamyndagerning hafi verið að ræða og að ekkert kaupverð hafi verið greitt er ákærði afsalaði bifreiðinni […] til meðákærða. Byggir ákærði á því að kaupverð bifreiðarinnar hafi að stærstum hluta verið greitt með skiptum á bifreið sem meðákærði átti, þannig að í raun hafi meðákærði átt bifreiðina […]. Við mat á því hvort huglæg skilyrði refsiábyrgðar séu uppfyllt beri að miða við það tímamark er raunveruleg eigendaskipti áttu sér stað en ekki skráningu eigendaskipta. Dagsetning kaupsamnings samkvæmt tilkynningu um eigendaskipti frá ákærða til meðákærða, 31. ágúst 2018, endurspegli tímasetningu raunverulegra eigendaskipta, þótt dregist hafi að skila tilkynningunni til Frumherja. Raunveruleg eigendaskipti hafi því átt sér stað fyrir boðun til fjárnáms. Þá kom fram við skýrslugjöf ákærða fyrir dómi að hann minntist þess ekki að hafa vitað af yfirvofandi fjárnámi er hann lagði inn tilkynningu um eigendaskipti hjá Frumherja í Fellabæ.

Málsvörn meðákærða, G-kk-ef B-kk-ef, er á því reist að hann hafi lítið vitað um viðskiptin sem um ræðir og að á skorti að sýnt sé fram á að hann hafi vísvitandi gerst sekur um hlutdeild í ætluðu broti ákærða. Meðákærði tekur jafnframt undir þau atriði sem fram koma í málsvörn ákærða.

IV

Niðurstaða

Við skýrslutökur af ákærða og meðákærða hjá lögreglu láðist að kynna þeim rétt sinn til þess að vitna ekki gegn hvor öðrum, sökum náinna fjölskyldutengsla þeirra, sbr. blið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af því leiðir að við niðurstöðu þessa máls verður litið fram hjá skýrslum þeirra hjá lögreglu að því leyti sem þeir tjáðu sig þar um atriði sem horfa til sektar hins.

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf

Í ákæruskjali er ákærða gefið að sök brot gegn 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt nefndu refsiákvæði skal refsa fyrir skilasvik með allt að 6 ára fangelsi hverjum þeim sem skerðir rétt einhvers lánardrottins síns til þess að öðlast fullnægju af eignum hans með því að gefa rangar upplýsingar, með undanskoti eigna, málamyndagerningum, ótilhlýðilega miklum gjöfum eða mikilli eyðslu, sölu eigna fyrir óhæfilega lágt verð, greiðslu eða tryggingu ógjaldkræfra krafna eða tiltölulega hárra gjaldkræfra krafna, stofnun nýrra skulda, sem rýra að mun efnahag hans, eða með öðrum svipuðum hætti. Ákæruvaldið byggir á því að afsal ákærða á bifreiðinni […] til meðákærða skömmu áður en árangurslaust fjárnám var gert hjá ákærða að kröfu Lykils fjármögnunar hf. hafi falið í sér málamyndagerning og undanskot eigna sem skert hafi rétt fjárnámsbeiðanda.

Samkvæmt skráningu í ökutækjaskrá varð bifreiðin […] skráð eign ákærða 5. september 2018, eftir að tilkynning um eigendaskipti barst skráningaraðila (Frumherja) 4. september sama ár. Samkvæmt birtingarvottorði, sem meðákærði staðfesti undirritun sína á fyrir dómi, var boðun ákærða til fjárnáms birt fyrir meðákærða föstudaginn 28. september 2018 kl. 12.29, á sameiginlegu heimili þeirra að […], […]. Bifreiðin varð síðan skráð eign meðákærða 4. október 2018, samkvæmt tilkynningu um eigendaskipti sem móttekin var hjá skráningaraðila 1. október sama ár.

Í báðum tilkynningum um eigendaskipti er dagsetning kaupsamnings skráð 31. ágúst 2018. Ekki er þó að finna dagsetningar við undirritanir kaupanda, seljanda og votta, enda er ekki gert ráð fyrir þeim á forminu sem útbúið er af Samgöngustofu. Felst því ekki í þessum skjölum sönnun fyrir því að þau hafi verið undirrituð og vottuð á tilgreindum kaupsamningsdegi, heldur veltur sönnun um það atriði á munnlegum framburði þeirra sem þau undirrituðu, auk þess sem dagsetningar móttökustimpla skráningaraðila, sem ekki hafa verið dregnar í efa, veita upplýsingar um það hvenær þessi skjöl hafa í síðasta lagi verið undirrituð.

Framburður beggja ákærðu fyrir dómi er rakinn í kafla II hér að framan í helstu atriðum. Fyrir dómi kannaðist ákærði ekki við að umskráning bifreiðarinnar yfir á nafn meðákærða hefði nokkuð haft með yfirvofandi fjárnám að gera. Dró hann þar úr framburði sínum hjá lögreglu, en hann neitaði að tjá sig frekar er sá framburður var borinn undir hann. Það er mat dómsins að framburður ákærða sé óstöðugur um þetta atriði og auk þess um margt óljós og ósannfærandi.

Framburður meðákærða, sem bar fyrir dómi að það hafi viðgengist milli þeirra feðga að bifreiðar sem ákærði keypti væru skráðar á nafn meðákærða vegna fjárhagsstöðu þess fyrrnefnda, rennir stoðum undir þann málatilbúnað ákæruvaldsins að um málamyndagerning hafi verið að ræða er bifreiðin […] var skráð af ákærða yfir á meðákærða. Enn fremur styður framburður meðákærða þann málatilbúnað ákæruvaldsins að þessi eigendaskipti hafi átt sér stað í tilefni af boðuðu fjárnámi. Framburður meðákærða fyrir dómi var trúverðugur og í samræmi við framburð hans hjá lögreglu. Náin fjölskyldutengsl ákærðu þykja, eins og atvikum er háttað, fremur til þess fallin að styrkja trúverðugleika framburðar meðákærða heldur en hitt.

Framburður vitnanna A, B og C er ekki til þess fallinn að hrekja framburð meðákærða. Af framburði þeirra varð ekki ráðið að vitnin hafi verið viðstödd undirritun meðákærða á skjalið. Við mat á trúverðugleika þessara vitna verður að líta til starfs og kunningjatengsla þeirra við ákærða. Ljóst er að framburður A og B, sem töldu sig hafa vottað skjalið um mitt sumar, fær ekki staðist miðað við það að ákærði keypti bifreiðina af fyrri eiganda 31. ágúst 2018. Virðist sú tímasetning áreiðanleg þegar litið er til dagsetningar tilkynningar um þau eigendaskipti. Í ljósi framburðar vitnanna um starfstíma sinn á verkstæðinu er ekkert fram komið sem útilokar að tilkynningin hafi verið vottuð eftir að fjárnámsboðunin var birt á heimili ákærðu, þ.e. á tímabilinu 28. september 2018, eftir hádegi, til 1. október s.á., fyrir lokun starfsstöðvar Frumherja í Fellabæ.

Ljóst er að ákærða var í síðasta lagi kunnugt um boðun til fjárnáms áður en hann mætti við fjárnámið hjá sýslumanni 8. október 2018 og lýsti yfir eignaleysi sínu. Meðákærði var ekki spurður beint að því fyrir dómi hvenær hann kom boðunarbréfi því sem hann veitti viðtöku við birtinguna í hendur ákærða, en framburður hans verður ekki skilinn öðruvísi en svo að það hafi hann gert án tafar. Sú staðreynd að eigendaskiptin voru fyrst tilkynnt skráningaraðila strax næsta virka dag eftir birtingu boðunarinnar, þrátt fyrir að þau hafi samkvæmt tilkynningunni átt sér stað mánuði fyrr, bendir eindregið til þess að tengsl séu á milli fjárnámsboðunarinnar og tilkynningarinnar um eigendaskipti. Gegn óljósum og ótrúverðugum framburði ákærða fyrir dómi í andstæða veru þykir óhætt að leggja til grundvallar trúverðugan framburð meðákærða um að ákærða hafi verið kunnugt um fjárnámsboðunina áður en hann lagði inn tilkynningu um eigendaskipti bifreiðarinnar hjá Frumherja 1. október s.á.

Eins og málið liggur fyrir virðist óumdeilt að engar greiðslur gengu á milli ákærðu þegar eigendaskipti urðu milli þeirra að bifreiðinni […], en ákærði byggir á því að meðákærði hafi þá þegar verið búinn að greiða kaupverð hennar þar sem ákærði hafi sett bifreið í eigu meðákærða upp í við kaup sín á bifreiðinni af þriðja manni.

Það liggja engin gögn fyrir í málinu um það hvernig kaupverð bifreiðarinnar […] var greitt við kaup hennar af þriðja aðila. Jafnvel þótt framburður ákærða um það atriði yrði lagður til grundvallar, þ.e. að kaupverð hennar hafi að mestu leyti verið greitt með skiptum á bifreið sem var skráð eign meðákærða, þá verður ekki litið framhjá því að framburður meðákærða verður ekki skilinn öðruvísi en svo að tíðkast hafi til málamynda að skrá bifreiðar í eigu ákærða á nafn meðákærða, vegna fjárhagsstöðu þess fyrrnefnda. Fær sú ályktun nokkra stoð í framburði ákærða hjá lögreglu og jafnframt vissa stoð í framburði vitnisins A fyrir dómi og hjá lögreglu um að ákærði hafi haft það á orði að „hann væri laus undan gjaldþroti og mætti orðið eiga eitthvað.“ Sú viðbára ákærða að hann hafi litið svo á að meðákærði ætti í reynd bifreiðar sem skráðar væru á hans nafn, þótt ákærði hefði alfarið annast kaupin, vegna þess að ákærði greiddi litla sem enga húsaleigu til meðákærða, er langsótt og haldlítil og fær hvorki stoð í gögnum né framburði meðákærða.

Samkvæmt framanrituðu þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að um málamyndagerning hafi verið að ræða er bifreiðin […] var færð af nafni ákærða yfir á nafn meðákærða með tilkynningu um eigendaskipti og að sá málamyndagerningur hafi miðað að því að koma bifreiðinni undan yfirvofandi fullnustuaðgerðum kröfuhafa ákærða. Þótt ekki liggi fyrir nákvæmlega hvenær tilkynning um eigendaskipti að bifreiðinni var undirrituð af ákærðu og vottum þá haggar það ekki því að hafið þykir yfir skynsamlegan vafa að ákærða hafi verið kunnugt um boðað fjárnám er hann lagði tilkynninguna inn hjá Frumherja 1. október 2018. Hin breytta opinbera skráning eignarhalds bifreiðarinnar var forsenda þess að fjárnámi varð lokið árangurslaust með öllu 8. október s.á., en þá fyrst var brot ákærða fullframið. Ljóst er að verknaðurinn rýrði möguleika fjárnámsbeiðandans, Lykils fjármögnunar hf., á að fá fullnustu dæmdrar og ófyrndrar kröfu sinnar af eign ákærða. Sýnt þykir að skilyrði um saknæmi og auðgunarásetning hafi verið uppfyllt á verknaðarstundu hvað ákærða varðar og skiptir ekki máli hvort hann leit svo á að það væri hann sjálfur eða meðákærði sem nyti góðs af verknaðinum.

Samkvæmt framanrituðu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem í ákæruskjali greinir og er brot hans þar réttilega heimfært til 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsikrafa Lykils fjármögnunar hf. gagnvart báðum ákærðu liggur fyrir í kæru og beiðni um opinbera rannsókn, en ekki er það þó skilyrði refsiábyrgðar að slík krafa liggi fyrir, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar, enda var árangurlaust fjárnám gert hjá ákærða 8. október 2018, í kjölfar verknaðar hans.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf:

Meðákærða er gefin að sök hlutdeild í því broti sem ákærði hefur hér verið sakfelldur fyrir, þ.e. brot gegn 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Af hálfu meðákærða er krafa um sýknu einkum reist á því að saknæmisskilyrði séu ekki uppfyllt hvað hann varðar.

Fyrir liggur að boðun til fjárnáms var birt fyrir meðákærða af stefnuvotti 28. september 2018, kl. 12.29, samkvæmt birtingarvottorði sem meðákærði hefur staðfest undirritun sína á og hefur efni vottorðsins ekki verið dregið í efa. Á stefnuvotti hvíla skyldur samkvæmt 2. mgr. 86. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að gera þeim sem birt er fyrir grein fyrir því hver athöfn sé að fara fram, í þessu tilviki að um birtingu boðunar til fjárnáms væri að ræða. Verður framburður meðákærða heldur ekki skilinn öðruvísi en svo að hann hafi gert sér fulla grein fyrir efni þess skjals sem birt var fyrir honum.

Meðákærði bar fyrir dómi um að hafa ekkert átt í þeim bifreiðum sem ákærði keypti en að tíðkast hafi að skrá þær á nafn meðákærða vegna fjárhagsstöðu ákærða. Mátti meðákærða þannig vera ljóst að fjárhagur meðákærða væri með þeim hætti að hann stæði í skuld við skuldheimtumenn sem hann annaðhvort gæti ekki eða vildi ekki standa skil á. Meðákærði tók þátt í málamyndagerningi ákærða með því að undirrita tilkynningu um eigendaskipti að bifreiðinni […], þrátt fyrir að hann liti sjálfur svo á að hann ætti ekkert í þeirri bifreið eða þeirri bifreið sem hugsanlega var sett upp í við kaup ákærða á bifreiðinni […] af þriðja manni. Verður ekki annað séð en að meðákærða hafi gengið það til að aðstoða son sinn, ákærða, við að koma eign sinni undan skuldheimtumönnum. Mátti meðákærða vera ljóst að háttsemi hans kynni að fela í sér þátttöku í refsiverðu auðgunarbroti ákærða, yrði það fullframið, hvort sem það brot miðaði að því að hann sjálfur eða ákærði hagnaðist á verknaðinum. Þar sem uppfyllt eru skilyrði um saknæmi og auðgunarásetning fyrir refsiábyrgð meðákærða verður hann sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruskjali og telst hlutdeildarbrot hans þar réttilega heimfært til refisákvæða. Eins og fyrr sagði er ekki þörf á refsikröfu til þess að meðákærða verði refsað í máli þessu, en sú krafa liggur engu að síður fyrir.

V

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, er fæddur árið […]. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hlaut hann skilorðsbundinn fjögurra mánaða fangelsisdóm 4. október 2011 fyrir brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga. Vegna ákvæðis 3. mgr. 71. gr. almennra hegningarlaga hefur sá dómur ekki ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar hans nú, þótt litið sé til þess að hann hefur áður sætt refsingu fyrir auðgunarbrot, sbr. 5. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga. Að öðru leyti hefur sakaferill ákærða ekki áhrif við ákvörðun refsingar hans. Ákærði er hér sakfelldur fyrir brot gegn 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, en slík brot varða allt að sex ára fangelsi. Engin efni eru til að verða við kröfu um að honum verði ekki gert að sæta refsingu. Ásetningsstig ákærða horfir fremur til þyngingar heldur en hitt, sbr. 6. tölul. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Í ljósi alls framanritaðs þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en í ljósi þess hve langt er um liðið frá því að ákærði hlaut skilorðsbundinn fangelsisdóm og að hann stóðst skilorð þess dóms, en einnig sökum þess að rannsókn lögreglu dróst nokkuð á langinn, þykir enn mega fresta fullnustu refsingar hans og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, er fæddur árið […]. Hann á sér ekki sakaferil. Við ákvörðun refsingar hans er litið til þess að hlutdeild hans í broti ákærða var smávægileg og fólst einungis í því að undirrita tilkynningu um eigendaskipti að bifreiðinni, að beiðni ákærða sem átti allt frumkvæði að viðskiptum um bifreiðina. Lágt ásetningsstig meðákærða horfir hér til mildunar. Þá þykir hár aldur meðákærða og fjölskyldutengsl hans við ákærða einnig eiga að horfa til mildunar við ákvörðun refsingar hans, sem og greinargóður framburður hans hjá lögreglu og fyrir dómi, þótt hann játaði ekki sök. Ekki eru skilyrði til þess að fella refsingu hans niður á grundvelli 3. mgr. 22. gr. eða annarra ákvæða almennra hegningarlaga. Samkvæmt öllu framanrituðu þykir refsing hans hæfilega ákveðin, sbr. 2. mgr. 22. gr. og 5., 6., 7. og 8. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga, fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar verður frestað og fellur hún niður að einu ári liðnu, haldi meðákærði almennt skilorð 57. gr. sömu laga.

VI

Í málinu hefur Lýsing fjármögnun hf. uppi einkaréttarkröfu á hendur ákærðu báðum í sameiningu og er endanleg fjárhæð hennar, 2.250.000 krónur, miðuð við kaupverð bifreiðarinnar […] er ákærði keypti hana af þriðja aðila 31. ágúst 2018, rúmum mánuði áður en verknaður hans telst fullframinn. Byggir bótakrefjandi á því að sú fjárhæð „endurspegli raunverulegt verðmæti ökutækisins á þeim tíma sem umþrættur málamyndagjörningur fór fram.“ Í skriflegri einkaréttarkröfu bótakrefjanda, dags. 10. maí 2019, er í kafla um rökstuðning kröfugerðar byggt á því að ákærðu hafi bakað honum tjón sem nemur „andvirði ökutækisins auk kostnaðar við að hafa uppi kröfur þessar.“

Einkaréttarkrafan og fjárhæð hennar er á engan hátt rökstudd með vísan til kostnaðar bótakrefjanda af því að krefjast fjárnáms hjá ákærða án árangurs. Ekki hefur af hálfu bótakrefjanda komið fram viðhlítandi rökstuðningur fyrir því hvers vegna bótakrefjandi telur tjón sitt vegna brota ákærðu samsvara andvirði bifreiðarinnar. Þá hefur engin grein verið gerð fyrir því hvort skaðabætur sem dæmdar yrðu á þessum grunni myndu koma til lækkunar dæmdri kröfu bótakrefjanda á hendur ákærða, sem fjárnámsbeiðnin byggðist á. Er einkaréttarkrafan og fjárhæð hennar svo vanreifuð að óhjákvæmilegt er að vísa henni frá dómi, án kröfu.

VII

Eftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður ákærðu, hvorum um sig, gert að greiða allan sakarkostnað, en ekki er um annan kostnað að ræða en þann sem hlaust af málsvörn þeirra fyrir dómi. Við þingfestingu málsins var Ó-kk-nf R. V-kk-nf lögmaður skipaður verjandi ákærða, G-kk-ef Ó-kk-ef, en við upphaf aðalmeðferðar var G-kk-nf N-kk-nf M-kk-nf lögmaður skipaður verjandi ákærða í hans stað. Að sama skapi var M-kk-nf D. N-kk-nf lögmaður skipaður verjandi meðákærða, G-kk-ef B-kk-ef, við þingfestingu málsins, en við aðalmeðferð málsins tók H-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður við sem skipaður verjandi hans. Málsvarnarlaun verjenda, hvers fyrir sig þykja hæfilega ákveðin með eftirfarandi fjárhæðum: Til Ó-kk-ef R. V-kk-ef og M-kk-ef D. N-kk-ef, 150.000 krónur til hvors um sig. Til G-kk-ef N-kk-ef M-kk-ef og H-kk-ef Þ-kk-ef, 450.000 krónur til hvors um sig. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur m.a. verið tekið tillit til virðisaukaskatts og ferðatíma verjenda. Að auki eiga þeir verjendur sem mættu til aðalmeðferðar málsins rétt á greiðslu útlagðs ferðakostnaðar. Samkvæmt reikningum er um að ræða kostnað af flugi verjanda meðákærða (H-kk-ef Þ-kk-ef) milli Egilsstaða og Reykjavíkur og til baka, samtals 49.635 krónur, og óhjákvæmilega gistingu í eina nótt, 19.900 krónur. Kostnaður af flugi verjanda ákærða (G-kk-ef N-kk-ef M-kk-ef) frá Reykjavík til Egilsstaða og breytingagjald nemur 32.242 krónum og gisting í tvær nætur samtals 31.800 krónur, en seinni nóttin kemur í stað kostnaðar af heimflugi verjandans, sem leggst á annað sakamál sem verjandinn vann að í sömu ferð. Þá skiptist útlagður kostnaður verjendanna af leigu bílaleigubíls í einn sólarhring jafnt á báða ákærðu, eða 3.548 krónur á hvorn þeirra.

Samtals nemur sá sakarkostnaður sem ákærða, G-kk-þgf Ó-kk-þgf G-kk-þgf, verður gert að greiða því 667.590 krónum, en meðákærða, G-kk-þgf B-kk-þgf, verður samtals gert að greiða 673.083 krónur í sakarkostnað.

Af hálfu ákæruvalds flutti málið H-kk-nf J-kk-nf aðstoðarsaksóknari, en S-kk-nf Þ-kk-nf E-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu bótakrefjanda, fyrir hönd Ó-kk-ef H-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns.

H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í þrjá mánuði, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að einu ári liðnu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Einkaréttarkröfu Lykils fjármögnunar hf. er vísað frá dómi, án kröfu.

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, greiði 667.590 krónur í sakarkostnað, sem er þóknun skipaðs verjanda hans, G-kk-ef N-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 450.000 krónur, ferðakostnaður verjandans, 67.590 krónur, og þóknun fyrri skipaðs verjanda hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef lögmanns, 150.000 krónur.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, greiði 673.083 krónur í sakarkostnað, sem er þóknun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 450.000 krónur, ferðakostnaður verjandans, 73.083 krónur, og þóknun fyrri skipaðs verjanda hans, M-kk-ef D. N-kk-ef lögmanns, 150.000 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í þrjá mánuði, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að tveimur árum liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingarinnar er frestað og fellur hún niður að einu ári liðnu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Einkaréttarkröfu Lykils fjármögnunar hf. er vísað frá dómi, án kröfu.

Ákærði, G-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, greiði 667.590 krónur í sakarkostnað, sem er þóknun skipaðs verjanda hans, G-kk-ef N-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 450.000 krónur, ferðakostnaður verjandans, 67.590 krónur, og þóknun fyrri skipaðs verjanda hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef lögmanns, 150.000 krónur.

Meðákærði, G-kk-nf B-kk-nf, greiði 673.083 krónur í sakarkostnað, sem er þóknun skipaðs verjanda hans, H-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 450.000 krónur, ferðakostnaður verjandans, 73.083 krónur, og þóknun fyrri skipaðs verjanda hans, M-kk-ef D. N-kk-ef lögmanns, 150.000 krónur.

H-kvk-nf B-kvk-nf