S-299/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 1. febrúar sl., er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 18. desember 2012, á hendur X, fyrir neðangreind hegningarlagabrot framin í versluninni ... á árinu 2012:

„1. Tilraun til ráns, með því að hafa að kvöldi laugardagsins 7. apríl tekið dúkahníf sem var á afgreiðsluborði í versluninni og veist að viðskiptavini verslunarinnar, [A], tekið hana hálstaki og otað hnífnum í andlit hennar, með þeim afleiðingum að [A] hlaut lítið sár á hægri kinn, hótað að beita [A] frekara ofbeldi og hótað S-kvk-þgf L-kvk-þgf E-kvk-þgf, starfsmanni verslunarinnar, lífláti ef hún ekki afhenti ákærðu fjármuni. Því næst elti ákærða annan starfsmann verslunarinnar, [B], inn á lager, þar sem hann hrindi á lögreglu, en þar tók ákærða [C], viðskiptavin verslunarinnar, hálstaki, otaði hnífnum að hálsi hennar og hótaði að beita [C] ofbeldi ef starfsmaður hringdi í lögreglu og léti hana ekki fá fjármuni.

Telst þetta varða við 252. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2. Rán, með því að hafa þriðjudaginn 10. apríl ógnað starfsmanni verslunarinnar, [D], með því að slá með trélista aftan í skjá á afgreiðslukassa verslunarinnar og tvisvar í afgreiðsluborð og skipa henni að afhenda sér fjármuni, og afhenti [D] ákærðu 10.000 kr. í reiðufé.

Telst þetta varða við 252. gr. almennra hegningarlaga.

3. Líkamsárás, með því að hafa í kjölfar brots þess sem lýst er í ákærulið 2, slegið annan starfsmann verslunarinnar, [E], tvisvar sinnum með állista, með þeim afleiðingum að hún hlaut tvö sár á hægri framhandlegg.

Telst þetta varða við 217. gr. almennra hegningarlaga.

Þess er krafist að ákærða verði dæmd til að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er jafnframt krafist að ákærða verði dæmd til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Af hálfu skipaðs verjanda, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, var við aðalmeðferð málsins fallist á kröfugerð ákæruvalds. Verjandinn krafðist þess að allur sakarkostnaður greiddist úr ríkissjóði, þar með talin hæfileg málsvarnarlaun hans.

II.

Ákærða hefir fyrir dómi skýlaust játað þá háttsemi sem lýst er í 1. - 3. tl. ákæru. Fyrir dómi kvaðst ákærða ekki hafa eiginlegar skýringar á gjörðum sínum, en staðhæfði að á verknaðarstundum hefði hún verið mjög veik. Ákærða kvaðst iðrast gjörða sinna.

Játning ákærðu er í samræmi við gögn málsins, þar á meðal framburðarskýrslur ákærðu hjá lögreglu en einnig vitnaskýrslur og áverkavottorð ... . Að þessu virtu telst háttsemi ákærðu nægjanlega sönnuð.

III.

Við lögreglurannsókn málsins var af hálfu ákæruvalds gerð krafa um að ákærða sætti geðheilbrigðisrannsókn. Af hálfu ákærðu og tilnefnds verjanda hennar voru ekki hafðar uppi athugasemdir við þá kröfu.

Með úrskurði héraðsdóms 20. apríl sl. var dómkvaddur sem hæfur og óvilhallur matsmaður F geðlæknir til að gera geðrannsókn á ákærðu. Var honum m.a. falið, eins og segir í matsbeiðni, að leggja mat á hvort ákærða væri sakhæf í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 eða eftir atvikum hvort ætluð refsing gæti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga.

Hinn dómkvaddi matsmaður ritaði skýrslu um álitaefnið, en hún er dagsett 14. ágúst 2012. Í inngangskafla skýrslunnar segir að matsmaður hafi átt 14 viðtöl við ákærðu á tímabilinu frá 9. maí til 2. ágúst sl., er hún var vistuð á öryggisdeild .... Fram kemur að til grundvallar skýrslunni hafi m.a. verið rannsóknargögn lögreglu, sjúkraskýrslur ... um ákærðu, en einnig geðrannsókn G geðlæknis frá árinu 2010 um ákærðu. Þá segir að samhliða skýrslunni hafi verið unnið sálfræðimat um vitsmunaþroska ákærðu.

Í matsskýrslunni er rakin lífssaga ákærðu, en einnig félags- og geðsaga hennar. [...]

Í lokaorðum matsskýrslunnar er staðhæft að samsetning og summa margra vandamála ákærðu geri hana ósakhæfa samkvæmt 16. gr. hegningarlaganna. Í því viðfangi er lögð áhersla á að ákærðu myndi farnast illa í fangelsi, og er áréttað að hún sé enn í tilfinningaþroska langt á eftir jafnöldrum sínum og því sé erfitt að sjá að fangelsisvist eða önnur refsing komi að gagni. Það er og niðurstaða matsmannsins að ákærða sé enn svo illa stödd andlega að hún þurfi á stuðningi og gæslu að halda á sérhæfðu öruggu heimili. Bendir matsmaður á mikilvægi þess að þeir sem beri ábyrgð á umönnun ákærðu og gæslu sinni sínu hlutverki, en sagt er að það hafi brugðist í aðdraganda þeirra atburða sem lýst er í ákæru. Matsmaður áréttar að ákærða sé enn að þroskast og að hún geti bætt sig. Lætur hann það álit í ljós að gangi meðferð ákærðu vel sé líklegt að aðstæður hennar og hagir muni breytast til betri vegar. Geti það breytt þeirri niðurstöðu sem að framan er lýst, en í því sambandi eru nefnd fimm ár.

Nefndur matsmaður staðfesti matsskýrslu sína fyrir dómi og skýrði nánar efni hennar. Staðhæfði hann m.a. að sá aðbúnaður og það öryggi sem ákærða byggi nú við væri til fyrirmyndar og að stefna bæri að því að slík úrræði væru til staðar gagnvart einstaklingum, sem líkt væri komið á með og ákærðu.

Vitnið H, þroskaþjálfi og forstöðumaður í þjónustukjarna þeim sem ákærða hefur nú vist í, kom fyrir dóminn og lýsti aðstæðum hennar og þeim öryggisráðstöfunum sem þar eru viðhafðar.

IV.

Samkvæmt gögnum hefur ákærða, sem er nú 19 ára, verið í umsjá barna- og félagsmálayfirvalda, þ. á m. á sérhæfðum meðferðarheimilum, allt frá árinu 2008. Í kjölfar sérstaklega hættulegrar líkamsárásar, í ágúst 2009, sem ákærða var m.a. saksótt fyrir, sbr. sakarefni dómsmáls nr. S-194/2010, en sýknuð af vegna sakhæfisskorts, en í þess stað dæmd til öryggisvistunar, var hún vistuð á sérhæfðu heimili fyrir fötluð börn á Akureyri. Var ákærða þar til húsa er atvik þau gerðust sem hér eru til umfjöllunar. Eftir þá atburði var ákærða um tíma vistuð á bráðageðdeild ..., en frá 18. september 2012 var hún vistuð í sérútbúinni öryggisíbúð í heimabyggð á ... . Er umsjónaraðili ákærðu yfirlæknir öryggis- og réttargeðdeildarinnar á ... .

Sakarefnum þessa máls er áður lýst, en þau varða alvarleg atvik er gerðust í apríl 2012.

Fyrir liggur að ákærða hefur, þrátt fyrir ungan aldur, um hríð átt við alvarlega andlega vanheilsu og erfiðleika að stríða, en að auki liggur fyrir að hún er m.a. haldin verulegri þroskaröskun, eins og lýst er í áðurrakinni geðheilbrigðisrannsókn.

Í ljósi kröfugerðar ákæruvalds í máli þessu, en einnig með hliðsjón af afstöðu ákærðu, verður fallist á, í ljósi áðurrakinna gagna, að vegna geðraskana og þroskahömlunar, og þar sem ákærða er að mati dómsins bæði sjálfri sér og samfélaginu hættuleg, sé nauðsynlegt að hún sæti öruggri vistun og meðferð, líkt og öryggis- og réttargeðdeild ... hefur búið henni, í þjónustukjarnanum í ..., eða á sambærilegri stofnun, samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Áfrýjun dóms þessa frestar ekki framkvæmd öryggisgæslu, sbr. 5. mgr. 183. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála.

Í máli þessu hefur ákæruvaldið, eins og hér að framan hefur verið lýst, ekki haft uppi refsikröfu á hendur ákærðu heldur krafist öryggisgæslu.

Að þessu virtu skal allur sakarkostnaður greiðast úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda ákærðu, eins og nánar segir í dómsorði.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88, 2008.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærða, X, sæti öruggri vistun á sérhæfðu meðferðarheimili, sbr. ákvæði 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, og frestar áfrýjun dómsins ekki framkvæmd hennar.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs verjanda ákærðu, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 112.950 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.