E-3532/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 7. desember 2017, var höfðað 18. nóvember 2016 af hálfu A, [..., ...] á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík til greiðslu dómkröfu og málskostnaðar, auk virðisaukaskatts.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.715.115 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.626.735 krónum frá 18. nóvember 2013 til 18. febrúar 2014 og af 2.715.115 krónum frá þeim degi til 15. október 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um að stefndi greiði sjúkrakostnað stefnanda að fjárhæð 10.403 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 400 krónum frá 18. nóvember 2013 til 21. nóvember 2013, og af 800 krónum frá þeim degi til 28. nóvember 2013, og af 1.200 krónum frá þeim degi til 3. desember 2013, og af 3.338 krónum frá þeim degi til 9. desember 2013, og af 5.710 krónum frá þeim degi til 12. desember 2013, og af 6.110 krónum frá þeim degi til 27. febrúar 2014, og af 8.563 krónum frá þeim degi til 22. maí 2014, og af 9.443 krónum frá þeim degi til 2. september 2014, og af 10.403 krónum frá þeim degi til þingfestingardags, 22. nóvember 2016. Krafa vegna sjúkrakostnaðar beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili.

Stefndi krefst þess að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað að mati dómsins. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 16. júní 2014 í máli nr. S-139/2014 var S-x-x K-x-x sakfelldur fyrir líkamsárás á stefnanda þann 18. nóvember 2013. Með ákæru 10. apríl 2014 var ákærða gefið að sök að hafa veist að stefnanda þar sem hann sat í bifreið sinni kyrrstæðri á afleggjara inn í sumarbústaðarhverfið í Reykjaskógi í Bláskógabyggð opnað bílstjórahurð bifreiðarinnar og lamið stefnanda í andlit og sparkað í síðu hans með þeim afleiðingum að stefnandi hlaut 3 sár í kringum munn, sem saumuð voru saman með samtals 13 sporum, brákað rifbein, mar á lunga og á vinstri síðu.

Skaðabótakrafa af hálfu stefnanda í sakamálinu var að fjárhæð 1.576.450 krónur, auk nánar tilgreindra vaxta. Krafist var 1.200.000 króna í miskabætur sem byggði á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og því að stefnandi hefði orðið fyrir verulegu andlegu áfalli við árásina og að stefnandi myndi bera varanlegt lýti í andliti eftir árásina auk þess að líklegt væri að hann hefði orðið fyrir varanlegum taugaskaða í andliti. Auk þess var krafið um þjáningabætur og greiðslu á lögmannskostnaði. Ákærði var dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð 300.000 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta, auk 100.000 króna til lögmanns stefnanda. Stefnandi sótti um greiðslu hinna tildæmdu bóta úr ríkissjóði á grundvelli laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota nr. 69/1995. Með ákvörðun bótanefndar þann 4. nóvember 2014 var fallist á greiðslu þeirra úr ríkissjóði á grundvelli 1. mgr. 11. gr. laga nr. 69/1995 og voru bæturnar greiddar stefnanda í samræmi þá ákvörðun.

Lögmaður stefnanda fékk J-kk-þf V-kk-þf lækni til að meta afleiðingar líkamsárásarinnar fyrir stefnanda, að fengnu samþykki bótanefndar íslenska ríkisins á því að læknirinn yrði fenginn til verksins. Skyldi matið fara fram samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Í matsgerð læknisins 17. ágúst 2015 var niðurstaðan sú að varanlegur miski stefnanda í kjölfar líkamsárásarinnar væri 17 stig og varanleg örorka 15%. Á grundvelli matsins var þann 15. september 2015 farið fram á það við bótanefnd að bætur yrðu greiddar úr ríkissjóði, sbr. lög nr. 69/1995, að fjárhæð 3.259.089 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta.

Stefnanda barst þann 17. nóvember 2015 ákvörðun bótanefndar nr. 197/2014, þar sem fram kom að ekki væri fallist á kröfu hans um greiðslu bóta úr ríkissjóði. Höfnun bótanefndar byggði á því að í dómi nr. S-139/2014 hefði árásarmaðurinn játað að hafa slegið stefnanda í andlitið og sparkað í síðu hans. Dómurinn hefði þó talið ósannað að hann hefði með því valdið brákun á rifbeini og mari á lunga eins og byggt hefði verið á í ákæru. Ekki yrði þó annað ráðið af fyrirliggjandi matsgerð en að matsmaður byggði mat sitt að nokkru leyti á því að stefnandi hefði hlotið brákað rifbein og mar á lunga við árásina. Taldi bótanefnd að heildrænt séð stæðu niðurstöður matsgerðarinnar að nokkru með því að stefnandi hefði hlotið áverka sem ósannað væri að árásarmaðurinn hefði orðið valdur að og því væri ekki lagaheimild til greiðslu bóta vegna þess tjóns. Yrði því ekki hjá því komist að hafna matsgerðinni í heild.

Stefnandi fellst ekki á þessa niðurstöðu bótanefndarinnar og telur að fyrirliggjandi læknisfræðileg gögn, matsgerð og dómur Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. S-139/2014 sanni að hann varð fyrir varanlegu líkamstjóni við líkamsárásina þann 18. nóvember 2013 og eigi því rétt á bótum samkvæmt lögum nr. 69/1995. Um þetta snýst ágreiningur aðila málsins.

Við meðferð málsins var S-kk-nf S-kk-nf bæklunarlæknir dómkvaddur að beiðni stefnanda til að meta afleiðingar líkamsárásarinnar. Í matsgerð hans, dags. 11. maí 2017, er m.a. metið tímabil tímabundins atvinnutjóns og tímabil þjáningabóta. Þá kemur fram í matsgerðinni að matsmaður telji að varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga líkamsárásarinnar sé 17 stig og að varanleg örorka hans sé 15% vegna hennar. Matsmaðurinn bar vitni við aðalmeðferð málsins, staðfesti matsgerð sína og veitti þær skýringar sem óskað var eftir.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggi á því að stefnda sé skylt að greiða honum bætur vegna þess líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir og búi við í kjölfar líkamsárásar sem hann varð fyrir þann 18. nóvember 2013, sbr. ákvæði laga nr. 69/1995. Hann uppfylli skilyrði laganna fyrir bótagreiðslu. Í 1. mgr. 1. gr. laganna segi að ríkissjóður greiði bætur vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum. Í 1. mgr. 2. gr. komi fram að ríkissjóður greiði bætur fyrir líkamstjón, en ekki séu greiddar bætur fyrir varanlegan miska nema hann nái 5% og ekki fyrir varanlega örorku nema hún nái 15%. Þá segir í 1. mgr. 6. gr. laganna að það sé skilyrði fyrir greiðslu bóta að brot sem tjón sé rakið til hafi verið kært til lögreglu án ástæðulauss dráttar og að tjónþoli hafi gert kröfu um greiðslu bóta úr hendi brotamanns. Þá sé kveðið á um það í 2. mgr. 6. gr. að umsókn um bætur þurfi að berast bótanefnd innan tveggja ára frá því brot var framið.

Stefnandi hafi kært árásina til lögreglu daginn eftir hana og gefin hafi verið út ákæra á hendur árásarmanninum. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. S-139/2014, 16. júní 2014, hafi árásarmaðurinn verið sakfelldur fyrir brot gegn almennum hegningarlögum. Líkamstjón stefnanda hafi verið metið til 17 stiga varanlegs miska og 15% varanlegrar örorku. Umsókn um bætur hafi borist bótanefnd innan tveggja ára frá því að brotið hafi verið framið og nefndin hafi þegar samþykkt mál stefnanda. Í ljósi framangreinds séu uppfyllt skilyrði þau sem sett séu fyrir bótagreiðslu í lögum nr. 69/1995.

Í dómi Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. S-139/2014 frá 16. júní 2014, komi fram að árásarmaðurinn hafi játað að hafa veist að stefnanda þann 18. nóvember 2013 og veitt honum högg í höfuð og spörk í vinstri síðu. Stefnandi hafi strax sama kvöld leitað til læknis og þá verið alblóðugur í framan og með verki í rifjum vinstra megin. Sauma hafi þurft 13 spor í andlit stefnanda. Í læknisvottorði G-kk-ef H-kk-ef læknis, dags. 27. nóvember 2013, komi skýrt fram að stefnandi hafi verið marinn á vinstri síðu yfir rifjum þremur dögum eftir árásina og við rannsókn sáust þéttingar í lunga. Í vottorði sama læknis frá 24. apríl 2015, segi að stefnandi hafi kvartað undan mjóbaksverkjum þann 28. nóvember 2013 vegna árásarinnar. Ljóst sé af læknisfræðilegum gögnum málsins að í árásinni hafi hann orðið fyrir líkamstjóni á andliti, vinstri síðu og rifjum vinstra megin, mjóbaki og hálshrygg. Þá sé einnig ljóst af læknisfræðilegum gögnum málsins að árásin hafði í för með sér andlegar afleiðingar fyrir stefnanda. Bein tenging sé á milli árásarinnar og allra þessara einkenna stefnanda og líta verði til þess að ekki sé möguleiki að hann hafi hlotið einkennin á einhvern annan hátt en við árásina.

Með fyrirliggjandi matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis, dags. 17. ágúst 2015, sé sannað að árásin hafi valdið stefnanda bæði tímabundnu og varanlegu líkamstjóni. Matsgerðin sé ítarlega rökstudd og greinargóð. Stefndi hafi ekki hnekkt henni, hvorki með því að óska eftir áliti Örorkunefndar samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, né með því að óska eftir dómkvaðningu matsmanns á afleiðingum árásarinnar. Af matsgerðinni sé ljóst að árásin hafi valdið stefnanda 17 stiga varanlegum miska. Til árásarinnar verði rakin varanleg einkenni í síðu og baki, andlitslýti og óþægindi í andliti, tognunaráverkar á hálsi, höfuðverkir og áfallastreituröskun. Niðurstaða matsgerðarinnar sé sú að þessi varanlegu einkenni muni há stefnanda við vinnu í framtíðinni og því sé varanleg örorka hans í kjölfar árásarinnar 15%. Dómkrafa stefnanda á hendur stefnda eigi því fullan rétt á sér og fari hann fram á að stefndi verði dæmdur til að greiða kröfuna auk málskostnaðar.

Í ákvörðun bótanefndar nr. 197/2014, dags. 17. nóvember 2015, komi fram að nefndin telji ósannað að árásin hafi valdið brákun á rifbeini og mari á lunga eins og byggt hafi verið á í ákæru. Ekki verði þó annað ráðið af fyrirliggjandi matsgerð en að matsmaður byggi mat sitt að nokkru leyti á því að stefnandi hefði hlotið brákað rifbein og mar á lunga við árásina. Hafi bótanefnd því talið að heildrænt séð stæðu niðurstöður matsgerðarinnar að nokkru með því að stefnandi hefði hlotið áverka sem ósannað væri að árásarmaðurinn hefði orðið valdur að og því væri ekki lagaheimild til greiðslu bóta vegna þess tjóns. Yrði því ekki hjá því komist að hafna matsgerðinni í heild.

Stefnda hafi verið óheimilt að hafna greiðslu skaðabóta vegna afleiðinga líkamsárásarinnar. Mótmælt sé því sem haldið sé fram í ákvörðun bótanefndarinnar, að í matsgerð sinni hafi J-kk-nf V-kk-nf metið einkenni sem ósannað sé að árásarmaðurinn hafi valdið stefnanda. Árásarmaðurinn hafi játað sök samkvæmt ákæru sem gefin hafi verið út á hendur honum fyrir að hafa slegið stefnanda í andlitið og sparkað í síðu hans. Stefnandi hafi strax leitað til læknis með áverka í andliti og vinstri síðu. Við rannsókn hafi greinst þéttingar í lunga. Í vottorði sama læknis frá 24. apríl 2015 segi að stefnandi hafi kvartað undan mjóbaksverkjum þann 28. nóvember 2013 vegna árásarinnar. Árásin hafi verið gróf og til þess fallin að hafa í för með sér líkamlegar og andlegar afleiðingar fyrir stefnanda. Í ljósi þessa verði að teljast hafið yfir allan vafa að mat J-kk-ef V-kk-ef læknis á því hvaða einkenni stefnanda sé að rekja til árásarinnar sé rétt.

Það hafi ekki þýðingu hvort í dómi nr. S-139/2014 teljist sannað að í árásinni hafi rifbein brákast og lunga marist. Með fyrirliggjandi læknisfræðilegum gögnum, matsgerð og játningu árásarmannsins sé í fyrsta lagi sannað að í líkamsárásinni hafi stefnandi ítrekað verið laminn í andlit og sparkað í síðu hans. Í öðru lagi sé sannað að í kjölfar árásarinnar hafi stefnandi hlotið þau einkenni sem hafi verið metin til varanlegs miska og varanlegrar örorku í fyrirliggjandi matsgerð.

Ósannað sé með öllu að fyrirliggjandi matsgerð sé haldin göllum sem réttlæti það að stefndi geti virt hana að vettugi. Þvert á móti sé matsgerðin fullnægjandi sönnun fyrir því varanlega líkamstjóni sem stefnandi búi við í kjölfar árásarinnar. Ákvörðun bótanefndarinnar nr. 197/2014, dags. 17. nóvember 2015, þess efnis að hafna greiðslu bóta hafi því verið ólögmæt og stefnandi eigi rétt á bótum frá stefnda á grundvelli laga nr. 69/1995.

Dómkrafa stefnanda sé reiknuð á grundvelli matsgerðar J-kk-ef V-kk-ef læknis, dags. 17. ágúst 2015, og sundurliðist á eftirfarandi hátt:

Þjáningabætur skv. 3. gr. skbl. kr. 166.520.-

92*1.810

Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. kr. 1.460.215.-

8.589.500*17%

Varanleg örorka skv. 5. gr. skbl. kr. 1.088.380.-

2.964.000*2,448*15%if !vml

Samtals kr. 2.715.115-

-Sjúkrakostnaður kr. 10.403.-

Um bætur fyrir sjúkrakostnað sé vísað til 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um sé að ræða kostnað af læknisheimsóknum, rannsóknum, meðferð lýtalæknis og öndunarprófum í kjölfar árásarinnar og leggi stefnandi fram kvittanir fyrir þessum kostnaði. Bætur fyrir þjáningar séu reiknaðar á grundvelli 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna. Í matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis komi fram að tímabil þjáninga vegna líkamsárásarinnar sé 92 dagar án rúmlegu frá tjónsdegi. Bætur fyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna en í matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis komi fram að varanlegur miski stefnanda eftir líkamsárásina þann 18. nóvember 2013 sé 17 stig. Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 15. gr. laganna en í matsgerð J-kk-ef V-kk-ef læknis komi fram að varanleg örorka stefnanda vegna líkamsárásarinnar þann 18. nóvember 2013 sé 15%. Bætur fyrir varanlega örorku séu reiknaðar á grundvelli lágmarkslaunaviðmiðs skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Árslaunin séu leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við, sbr. 1. mgr. 7. gr. laganna, eða þann 18. febrúar 2014. Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Gerð sé krafa um greiðslu 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.626.735 krónum (þjáninga- og miskabætur) frá 18. nóvember 2013 til 18. febrúar 2014 og af 2.715.115 krónum (þjáninga- og miskabætur og bætur fyrir varanlega örorku) frá þeim degi til 15. október 2015. Krafist sé dráttarvaxta af allri kröfunni samkvæmt 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi þegar mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda, þ.e. 15. október 2015, til greiðsludags.

Krafa stefnanda um sjúkrakostnað vegna líkamsárásarinnar beri almenna vexti skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi sem til hans stofnaðist, þ.e. af 400 krónum frá 18. nóvember 2013 til 21. nóvember 2013, af 800 krónum frá þeim degi til 28. nóvember 2013, af 1.200 krónum frá þeim degi til 3. desember 2013, af 3.338 krónum frá þeim degi til 9. desember 2013, af 5.710 krónum frá þeim degi til 12 desember 2013, af 6.110 krónum frá þeim degi til 27. febrúar 2014, af 8.563 krónum frá þeim degi til 22. maí 2014, af 9.443 krónum frá þeim degi til 2. september 2014 og af 10.403 krónum frá þeim degi til þingfestingardags. Krafa vegna sjúkrakostnaðar beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags.

Stefnandi geri þá kröfu að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál. Þá sé krafist virðisaukaskatts á málflutningsþóknun, stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili. Þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni beri stefnanda nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda.

Stefnandi byggi dómkröfu sína á lögum nr. 69/1995, um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, einkum 1. gr., 2. gr. og 6. gr. laganna, og á skaðabótalögum nr. 50/1993, einkum 1. kafla laganna. Þá vísi stefnandi einnig til almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Um varnarþing vísist til 3. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé vísað til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, með síðari breytingum.

Málsástæður og lagarök stefnda

Öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda sé mótmælt og hafnað af hálfu stefnda. Afstaða stefnda byggi á því sem m.a. komi fram í matsgerð matsmanns. Þar sé rakið að stefnandi hafi um langan tíma verið þjáður af slitgigt í baki og verið á örorkubótum frá Tryggingastofnun ríkisins vegna þess. Hann hafi verið í reglulegri meðferð við gigtinni og haft gott af þeirri meðferð. Eftir árásina hafi stefnandi leitað á heilsugæslustöðina í Laugarási. Við skoðun þar hafi komið í ljós að stefnandi hafi verið með þrjú sár í kringum munn sem hafi verið saumuð saman með samtals 13 sporum. Stefnandi hafi kvartað um talsverð eymsli á rifjum 6-8 vinstra megin og því hafi verið tekin röntgenmynd af brjóstkassa hans. Sú mynd hafi ekki leitt í ljós brot á rifjum en greindar hafi verið þéttingar neðst í vinstra lunga. Einnig komi fram að stefnandi hafi komið til eftirlits þann 21. nóvember sama ár og þá hafi lungun verið nokkuð hrein en þó hafi verið brakhljóð í vinstra lunga. Einnig hafi verið greint mar á vinstri síðu en sár á munni hafi þá verið vel gróin.

Í matsgerðinni sé lýst viðtali matsmanns við stefnanda og hafi hann greint frá því að hann hafi allur verið lurkum laminn í nokkra mánuði eftir árásina og fundið fyrir mikilli andlegri vanlíðan. Hafi hann haft martraðir og verið mjög var um sig. Efri vör hans sé ekki eins og hún var fyrir atburðinn. Hún slúti niður, sé aflöguð og dofin og þetta hafi allt áhrif á málgetu hans. Hann hafi fundið fyrir ýmsum óþægindum í rifjum og neðst í bringubeini þar sem myndast hafi eins konar tappi eða beinútvöxtur og hann hafi hóstað upp slími á morgnana. Hafi stefnandi talið sig eiga erfiðara en áður með ýmis störf og hreyfingar og þá sérstaklega þegar hann þarf að vinna upp fyrir sig.

Í matsgerð komi fram að stefnandi hafi þurft að hætta störfum fyrir sex til sjö árum vegna bakverkja sem væntanlega tengist slitgigt. Við skoðun greini matsmaður þrjú ör á efri vör. Vörin sé dálítið aflöguð og slúti fram yfir þá neðri. Hún sé viðkvæm fyrir snertingu. Hreyfingar í baki séu stirðlegar og talsverð eymsli séu í rifjahylkinu vinstra megin og þar sé beinútvöxtur. Í samantekt og niðurstöðum matsgerðar komi fram að matsmaður telji að stefnandi hafi við líkamsárásina í nóvember 2013 hlotið sár í andliti, tognun á hálsi, fleiri en eitt rifbrot, mar á lunga og orðið fyrir áfallastreituröskun. Hafi hann talið að bakverkir og verkir frá síðu sem stefnandi kvarti yfir teljist til fimm miskastiga í samræmi við miskatöflu Örorkunefndar. Tognunareinkenni frá hálsi og höfuðverkir leiði til þess að stefnanda verði ákvörðuð fimm miskastig, óþægindi og lýti í andliti teljist til tveggja miskastiga og andlegar afleiðingar árásarinnar teljist metnar til fimm miskastiga. Varanlegur miski stefnanda sé því samtals 17 miskastig.

Við mat á varanlegri örorku stefnanda leggi matsmaður að venju niður tvær atburðarásir, þar sem önnur gerir ráð fyrir því hvernig atvinnuþátttöku stefnanda hefði verið háttað ef hann hefði ekki orðið fyrir líkamstjóni og hins vegar hvernig atvinnuþátttaka hans varð eftir líkamstjónið. Stefnandi hafi verið við 66 ára aldur þegar ráðist var á hann, hann sé trésmiður og hafi talist vinnufær að öllu leyti þrátt fyrir að þiggja örorkubætur frá Tryggingastofnun. Hann hafi tekið að sér tilfallandi smíðaverkefni á undanförnum árum. Vegna afleiðinga líkamsárásarinnar eigi hann í erfiðleikum með að standa lengi eða vera kyrr í sömu stellingum eða lyfta þungu og honum hafi hrakað verulega. Þetta ástand sé varanlegt. Að teknu tilliti til allra þátta sé varanleg örorka metin 15%.

Í forsendum matsmanns við mat á framtíðarheilsufari stefnanda sé m.a. gert ráð fyrir að stefnandi hafi hlotið varanlega áverka á baki og hálsi og brot á fleiri en einu rifbeini. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands hafi verið sakfellt fyrir spark í síðu stefnanda og fyrir högg í andlit hans. Við skoðun á heilsugæslustöð sama dag og árásin átti sér stað hafi stefnandi verið greindur með áverka á munni og óstaðfestan grun um að sprunga gæti verið á rifjum. Af lýsingu á málsatvikum fyrir dómi komi ekki til álita að aðrir en sakfelldi hafi veitt stefnanda áverka.

Samkvæmt 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 teljist maður saklaus af refsiverðri háttsemi nema sekt hans hafi verið sönnuð. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 verði aðeins greiddar bætur á grundvelli laganna vegna tjóns sem verður af háttsemi sem telst brot á almennum hegningarlögum.

Heilsutjón stefnanda, sem lýst sé í matsgerðinni, verði ekki nema að hluta rakið til áverka sem S-x-x K-x-x hafi verið sakfelldur fyrir að veita honum þann 18. nóvember 2013. Af þeirri ástæðu sé ekki unnt að fallast á að matsgerðin í heild geti verið grundvöllur fyrir greiðslu bóta til stefnanda. Séu forsendur matsgerðar þannig að ekki sé unnt að hafna henni að hluta. Því sé matsgerð og kröfugerð stefnanda hafnað í heild. Standi því ekki heimild til að greiða stefnanda bætur úr ríkissjóði.

Varakrafa stefnda um verulega lækkun dómkrafna byggi á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkrafan.

Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995 greiðir ríkisjóður bætur vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum. Í máli þessu liggur fyrir dómur í sakamáli þar sem talið er sannað með játningu ákærða að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru, þ.e. að lemja stefnanda í andlit og sparka í síðu hans. Einnig, að háttsemi ákærða sé rétt færð til refsiákvæða í ákæru, þ.e. 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar með var því slegið föstu að háttsemin sem bóta er krafist vegna í máli þessu, feli í sér brot gegn almennum hegningarlögum. Ákærði játaði framangreinda háttsemi og var sakfelldur fyrir hana. Ákærði andmælti á hinn bóginn bótakröfu sem stefnandi hafði uppi í sakamálinu. Í umfjöllun dómsins um bótakröfuna kom fram varðandi afleiðingar brotsins, að ósannað teldist að af árásinni hefði stefnandi hlotið brákað rifbein, mar á lunga og á vinstri síðu, enda lægju engin gögn fyrir í málinu hvað það varði, eins og þar segir.

Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laga nr. 69/1995 skal, þegar bótakröfu hefur verið ráðið til lykta með dómi, greiða bætur með þeirri fjárhæð sem ákveðin var í dóminum. Frá því má víkja m.a. ef telja má með réttu að tjón tjónþola hafi ekki að fullu verið ljóst við meðferð málsins fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 11. gr. laganna. Að ákvörðun bótanefndar hefur stefndi greitt stefnanda þær bætur sem ákærði var dæmdur til að greiða honum í sakamálinu. Stefndi hafnar greiðsluskyldu á bótum vegna líkamstjóns sem lagt var mat á í matsgerð sem aflað var af stefnanda í samráði við bótanefnd. Byggir stefndi á því að ákærði hafi ekki verið sakfelldur fyrir að hafa valdið stefnanda öllu því líkamstjóni sem þar er metið. Meðal afleiðinga árásarinnar sem lýst er í matsgerðinni er klínískt rifbrot í vinstri síðu og lungnamar vinstra megin.

Til viðbótar þessari matsgerð hefur stefnandi aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns í máli þessu, sem matsmaður hefur staðfest fyrir dóminum. Matsgerðinni hefur ekki verið hnekkt, hvorki með yfirmati né með öðrum hætti, og verður niðurstaða hennar, sem jafnframt er í samræmi við niðurstöðu fyrri matsgerðar, lögð til grundvallar í málinu. Samkvæmt matsgerðinni og vitnisburði matsmannsins fyrir dóminum er þau einkenni sem metin voru að rekja til líkamsárásarinnar 18. nóvember 2013. Þar segir „Afleiðingarnar eru sár í andliti, rifbrot, tognun á mjóbak, mar á lunga sem olli versnun á líðan og andleg vanlíðan sem rekja má til áfallastreituröskunar.“

Að þessu virtu þykir enginn vafi leika á því að tjónið, sem matsgerðirnar taka til og stefnandi krefst bóta fyrir í máli þessu, hafi leitt af broti á almennum hegningarlögum, svo sem áskilið er í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 69/1995. Uppfyllt eru skilyrði 2. gr. laganna um greiðslu bóta vegna líkamstjóns að því er varðar lágmark miskastiga og hundraðshluta varanlegrar örorku. Þá er skilyrðum 1. mgr. 6. gr. sömu laga um kæru til lögreglu og kröfu til greiðslu skaðabóta úr hendi brotamanns fyrir hendi, og einnig skilyrði 2. mgr. sömu lagagreinar um að umsókn um bætur skuli hafa borist bótanefnd innan tveggja ára frá því að brot var framið.

Stefndi kveðst ekki telja sig hafa heimild til að greiða stefnanda bætur úr ríkissjóði vegna líkamstjóns stefnanda eins og á stendur. Dómurinn telur þvert á móti að stefndi hafi ekki lagaheimild til að synja stefnanda um þær bætur sem hann á rétt á samkvæmt fyrrgreindum lagaákvæðum vegna þess tjóns sem metið hefur verið.

Við málflutning hafði lögmaður stefnda uppi þá síðbúnu málsástæðu að ef fallist yrði á dómkröfu stefnanda stæði ákvörðun bótanefndar um að synja honum um bætur eftir sem áður óhögguð, þar sem ekki hefði verið krafist ógildingar á henni í málinu, og við þær aðstæður væri stefnda ekki heimilt að greiða bætur. Gegn andmælum lögmanns stefnanda kemur þessi málsástæða ekki til álita, enda kom hún ekki fram í greinargerð. Af þessu tilefni tekur dómurinn þó fram að ákvörðun bótanefndar hefur enga þýðingu þegar dómur hefur gengið um gagnstæða niðurstöðu. Auk þess er bent á að ekki ber nauðsyn til að gera kröfu um ógildingu ákvörðunar bótanefndar fyrir dómi samhliða bótakröfunni, sbr. dóma Hæstaréttar í málum réttarins nr. 194/2005 og nr. 616/2008.

Verður að öllu framangreindu virtu fallist á kröfur stefnanda svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómkrafa stefnanda sætir engum tölulegum andmælum stefnda og verður tekin til greina eins og hún er fram sett. Varakrafa stefnda um verulega lækkun dómkrafna er engum sjálfstæðum rökum studd, aðeins er vísað til röksemda fyrir sýknukröfu. Verður ekki ráðið af málatilbúnaði stefnda í hvaða tilgangi varakrafa er gerð með þessum hætti.

Stefnandi hefur gjafsókn í málinu og greiðist allur gjafsóknarkostnaður hans því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef hdl., sem ákveðin er 1.400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Af þessari ástæðu verður málskostnaður milli aðila, stefnanda og íslenska ríkisins, felldur niður.

Dóminn kveður upp K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 2.715.115 krónur með 4,5% vöxtum af 1.626.735 krónum frá 18. nóvember 2013 til 18. febrúar 2014 og af 2.715.115 krónum frá þeim degi til 15. október 2015, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 10.403 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, af 400 krónum frá 18. nóvember 2013 til 21. nóvember 2013, og af 800 krónum frá þeim degi til 28. nóvember 2013, og af 1.200 krónum frá þeim degi til 3. desember 2013, og af 3.338 krónum frá þeim degi til 9. desember 2013, og af 5.710 krónum frá þeim degi til 12. desember 2013, og af 6.110 krónum frá þeim degi til 27. febrúar 2014, og af 8.563 krónum frá þeim degi til 22. maí 2014, og af 9.443 krónum frá þeim degi til 2. september 2014, og af 10.403 krónum frá þeim degi til 22. nóvember 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef hdl., 1.400.000 krónur.

K-kvk-nf K-kvk-nf