E-4433/2013

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 28. október 2013, var dómtekið 10. nóvember sl. Stefnandi er A. Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf. Ármúla 3 í Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 3.028.738 krónur með 4,5% vöxtum frá 5. desember 2010 til 19. september 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu og greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla.

Atvik máls og ágreiningsefni

Mál þetta á rætur að rekja til umferðarslyss sem stefnandi varð fyrir 5. júní 2010 er hann féll af mótorhjóli í keppni í mótorkross. Varanleg örorka stefnanda vegna slyssins er metin 5%, samkvæmt matsgerð læknanna R-kk-ef J-kk-ef og A-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef. Ekki er ágreiningur í málinu um bótaskyldu eða metnar afleiðingar slyssins.

Stefnandi var tæplega 19 ára gamall þegar hann lenti í slysinu. Hann hafði þá lokið stúdentsprófi frá Menntaskólanum Hraðbraut vorið 2009 og hóf nám í bifvélavirkjun við Borgarholtsskóla það haust. Stefnandi lauk prófi í bifvélavirkjun frá þeim skóla 17. desember 2011. Stefnandi vann með fram námi á bifreiðaverkstæði Brimborgar á árunum 2007 til 2010.

Stefnandi gerði bótakröfu á stefnda þann 19. ágúst 2011. Við útreikning bóta fyrir varanlega örorku í kröfugerð hans er tekið mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og stuðst við meðaltekjur iðnaðarmanna. Stefndi hafnaði þeim forsendum bótaútreiknings og taldi að miða bæri við lágmarkslaun sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og greiddi stefnanda bætur í samræmi við það þann 8. september 2011 að fjárhæð 2.348.430 krónur. Stefnandi tók við bótum með fyrirvara, m.a. um tekjuviðmið.

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvaða tekjur beri að leggja til grundvallar bótum fyrir varanlega örorku og um upphafstíma dráttarvaxta.

Málsástæður og lagrök stefnanda

Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt til fullra bóta vegna varanlegrar örorku. Óvanalegar aðstæður hafi verið uppi við slysið og því skuli meta bætur sérstaklega með vísan til 2. mgr. 7. gr. laga skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi hafi verið í námi á slysdegi. Þegar slysið varð hafi hann lokið 163 einingum af þeim 208 sem hann útskrifaðist með. Hafi hann því verið búinn með liðlega 78% af náminu þegar hann slasaðist og fyrirséð að hann lyki námi í bifvélavirkjun svo sem raunin varð. Þá hafi hann starfað sem aðstoðarmaður á fólksbílaverkstæði hjá Brimborg þegar hann slasaðist og hafði gert það um þriggja ára skeið með fram námi. Réttasti mælikvarðinn á framtíðartekjur hans séu því meðallaun iðnaðarmanna árið 2010, sem hafi verið 462.000 krónur á mánuði.

Dómkröfur sínar reiknar stefnandi út þannig:

Árslaunaviðmið: ((462.000 x 12) x 1,08) x (383,1/375,8) = 6.103.829 kr.

6.103.829 x 17,619 x 5% = 5.377.168 kr.

Til frádráttar komi innborgun stefnda þann 8. september 2011 vegna bóta fyrir varanlega örorku að fjárhæð 2.348.430 krónur. Dómkrafa sé því samtals 3.028.738 krónur. Um lagarök vísar stefnandi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og til umferðarlaga nr. 50/1987.

Varðandi vaxtakröfuna þá vísar stefnandi til 16. gr. skaðabótalaga og varðandi dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að með þegar greiddum bótum hafi stefnandi fengið tjón sitt bætt að fullu og eigi ekki lögvarinn rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda.

Stefndi telur ekki koma til greina að sérregla 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna eigi við í málinu eins og stefnandi heldur fram. Um sé að ræða undantekningu frá meginreglunni í 1. mgr. sömu greinar sem beri að skýra þröngt og verði bæði skilyrði greinarinnar að vera uppfyllt til að heimilt sé að beita henni, þ.e. að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi og jafnframt að annar mælikvarði en laun síðastliðinna þriggja ára sé réttari fyrir líklegar framtíðartekjur hans. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að þau skilyrði séu fyrir hendi. Við mat á því hvort beri að beita undantekningunni beri að miða við aðstæður stefnanda eins og þær voru á slysdegi en ekki taka mið af aðstæðum síðar eða breytingum sem kunni að hafa orðið þar á.

Þegar um námsmenn sé að ræða hafi dómstólar almennt lagt til grundvallar að miða eigi við lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. og hafa hafnað því að nám teljist til óvenjulegra aðstæðna í skilningi 2. mgr. 7. gr. Af dómum Hæstaréttar í sambærilegum málum í gegnum tíðina megi ráða að það sé eingöngu í þeim tilvikum þegar komið sé að lokum náms og námslok séu fyrirsjáanleg í nánustu framtíð að fallist hafi verið á að víkja frá lágmarkslaunaviðmiði.

Stefndi hafnar því sem röngu og ósönnuðu að þetta eigi við í tilviki stefnanda. Fyrirliggjandi gögn gefi alls ekki til kynna að stefnandi hafi verið kominn það langt í námi sínu að þetta eigi við. Miða eigi við það nám sem stefnandi lagði stund á þegar slysið varð, þ.e. bifvélavirkjun, og skipti engu máli þótt stefnandi hafi lokið öðru bóknámi áður, nema að því leyti sem það hafi nýst honum sem hluti af námsefni til bifvélavirkjunar. Af fyrirliggjandi gögnum megi sjá að námstími í bifvélavirkjun sé samtals fimm annir í skóla auk 48 vikna starfsþjálfunar. Námið skiptist í almennar greinar, 24 einingar, og sérgreinar bifvélavirkjunar, 72 einingar. Einingar sem ljúka þurfi í skóla séu því samtals 96. Stefnandi hafi lokið stúdentsprófi frá Menntaskólanum Hraðbraut í júlí 2009, alls 136 einingum, sem að mestu hafi verið almennt bóknám. Hann hafi þar ekki lokið neinum áföngum sem samsvara sérgreinum bifvélavirkjunar. Stefnandi hafi fengið bóknámsáfanga úr fyrra menntaskólanámi metna til náms en ekki neina séráfanga bifvélavirkjunar. Því komi eingöngu til álita að telja námsáfanga í almennum greinum lokið, að því leyti sem þeir samræmast því bóknámi sem stefnandi hafði áður lokið, eða að hámarki 24 einingar. Af námsferilsáætlun stefnanda megi sjá að hann hafi á slysdegi lokið innan við helmingi námsins í bifvélavirkjum, þ.e. hafi átt eftir 55 einingar af 96 auk starfsþjálfunar í 48 vikur. Námslok hafi því ekki verið fyrirsjáanleg í þeim skilningi að heimilt sé að miða útreikning bóta vegna varanlegrar örorku við sérreglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Meginregla skaðabótaréttar sem dómstólar hafa staðfest sé sú að bótauppgjör beri að miða við aðstæður tjónþola á slysdegi en ekki ímyndaðar aðstæður hans í óvitaðri framtíð. Ekki hafi verið sýnt fram á að annar mælikvarði en sá sem stuðst hafi verið við í bótauppgjörinu sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Verði ekki fallist á sýknukröfu er varakrafan studd við það að árslaun sem stefnandi byggir kröfu sína á gefi ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Ef meta á árslaun sérstaklega sé rétt að miða við meðallaun bifvélavirkja á árinu 2010 sem voru 391.000 krónur á mánuði. Þá mótmælir stefndi upphafstíma dráttarvaxta frá fyrri tíma en dómsuppsögu enda liggi ekki fyrir fyrr en þá hvort stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda.

Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna skaðabótaréttar, einkum um sönnun og sönnunarbyrði, skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í máli þessu er sá ágreiningur einn uppi hvaða tekjuviðmið skuli nota við útreikning bóta til stefnanda fyrir varanlega örorku.

Stefnandi var tæplega 19 ára námsmaður þegar slysið varð og hafði því ekki reglulegar launatekjur á sl. þremur árum fyrir tjónsdag. Óumdeilt er að reglan í 1. mgr. 7. gr. verði ekki lögð til grundvallar bótaútreikningi í hans tilviki. Stefnandi byggir á því að beita eigi 2. mgr. 7. gr. og miða við meðaltekjur iðnaðarmanna árið 2010. Styður hann kröfuna við þá staðhæfingu að stefnandi hafi verið kominn langt áleiðis í bifvélavirkjanámi á slysdegi og námslok hans í þeirri grein hafi því verið fyrirsjáanleg. Þeirri staðhæfingu hafnar stefndi og telur að miða beri við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. sömu greinar.

Aðila greinir á um hve miklum hluta náms í bifvélavirkjun stefnandi hafi lokið þegar hann varð fyrir slysi. Óumdeilt er að hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum Hraðbraut sumarið 2009 og hóf þá um haustið nám í bifvélavirkjun í Borgarholtsskóla og hafði lokið tveimur önnum í bóklegu námi þar þegar hann slasaðist. Þá liggur fyrir að hann lauk prófi í bifvélavirkjun fá þeim skóla í desember 2011 með 208 einingum. Af hálfu stefnanda er á því byggt að hann hafi lokið liðlega 78% af námi í bifvélavirkjun. Það hlutfall er fundið út með því að skoða hve mörgum námseiningum á framhaldsskólastigi stefnandi hafði lokið á slysdegi sem hlutfall af námseiningum sem hann lauk með prófi í bifvélavirkjun frá Borgarholtsskóla, þ.e. 163 einingum af 208. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi ekki lokið nema 45 einingum af þeim 96 einingum sem ljúka þurfi í skóla til að verða bifvélavirki þegar hann varð fyrir slysi. Annað nám sem hann hafi lokið á þeim tíma sé ekki nauðsynlegur hluti af bifvélavirkjanámi. Auk þessa hafi stefnandi átt allt starfsnámið eftir sem sé 48 einingar. Hafi hann því ekki lokið nema um þriðjungi náms til bifvélavirkjunar, þ.e. 45 einingum af 144 þegar hann varð fyrir slysi.

Í aðalnámskrá framhaldsskóla, sem menntamálaráðuneytið gaf út 2008, er skipulagi náms í bifvélavirkjun lýst. Kemur þar fram að námið sé alls 144 einingar og hefjist á einnar annar grunnnámi, sem er sameiginlegt með öðrum bílgreinum. Að því loknu hefst sérnám í bifvélavirkjun sem skiptist í tvennt, annars vegar bóklegt og verklegt nám í skóla og hins vegar starfsþjálfun samkvæmt námssamningi hjá meistara eða iðnfyrirtæki. Burtfararprófsskírteini sem gefið sé út að loknu sérnámi í skóla, veiti nemanda, að uppfylltum kröfum um starfsþjálfun, rétt til að gangast undir sveinspróf í iðngreininni. Samkvæmt þessu þarf, áður en hægt er að ljúka sveinsprófi í bifvélavirkjun, og þar með öðlast starfsréttindi í greininni, því bæði að ljúka námi í skóla og starfsþjálfun samkvæmt námssamningi og eru báðir námshlutar metnir til tiltekinna eininga. Af fyrirliggjandi gögnum má sjá að stefnandi hefur lokið burtfararprófi í bifvélavirkjun frá Borgarholtsskóla í desember 2011. Framlögð gögn um skipulag og innihald náms í bifvélavirkjun og námsferil stefnanda styðja þá staðhæfingu stefnda að stefnandi hafi lokið um það bil helmingi þeirra námsgreina sem þarf að ljúka í skóla til prófs í bifvélavirkjun samkvæmt framangreindri aðalnámskrá. Að mati dómsins skiptir ekki máli, við mat á því hve langt á veg stefnandi var kominn í bifvélavirkjanámi, hvort eða hve mörgum einingum stefnandi hafði lokið í öðrum námsgreinum sem ekki eru nauðsynlegur hluti af bifvélavirkjanáminu. Þá hefur stefnandi ekki lagt fram nein gögn um það að hann hafi lokið starfsþjálfun í greininni eða tekið sveinspróf í henni, en starfsþjálfunin er 48 einingar, sem svarar til um þriðjungs af heildarnáminu. Með vísan til framangreinds verður lagt til grundvallar niðurstöðu dómsins að stefnandi hafi lokið 45 einingum af þeim 144 sem þarf til að öðlast réttindi til að þreyta sveinspróf í bifvélavirkjun en það svarar til liðlega 30% af heildarnámi í iðngreininni.

Með hliðsjón af framangreindu verður ekki talið að þegar stefnandi lenti í slysinu, hafi hann verið kominn svo langt í námi að námslok hans hafi verið fyrirsjáanleg. Af fordæmum Hæstaréttar í tilvikum sem þessum má ráða að þegar þannig stendur á séu ekki fyrir hendi skilyrði þess að miða við meðaltekjur tiltekinna starfsstétta á grundvelli 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 og var stefnda því með réttu heimilt að miða bótauppgjör til stefnanda við launaviðmið 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Vísast í þessu sambandi einkum til dóms réttarins frá 1. október 2009 í máli nr. 20/2009.

Með framangreindum rökstuðningi verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda. Eins og atvikum er háttað er rétt að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar, samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 2. febrúar 2012. Allur málskostnaður hans greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, sem telst hæfilega ákveðinn 340.000 krónur.

Mál þetta flutti H-kk-nf Þ. B-kk-nf hrl. fyrir stefnanda og Ó-kk-nf P-kk-nf V-kk-nf hdl. fyrir stefnda.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D ó m s o r ð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfu stefnanda, A. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, H-kk-ef Þ. B-kk-ef hrl., 340.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf