S-467/2006

Mál þetta var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 16. nóvember sl. Málið var höfðað með tveimur ákærum í máli S-467/2006 og S-468/2006 sem sameinað var fyrra málinu og voru málin flutt sem eitt mál.

Málið er höfðað með tveimur ákærum lögreglustjórans á Selfossi, dagsettum 19. júní 2006, á hendur H-kk-þgf A-kk-þgf, kt. 000000-0000, Langholtsvegi 208, Reykjavík, „fyrir utanvegaakstur með því að hafa, síðdegis laugardaginn 3. júní 2006 ekið bifreiðinni OH-496 utan vega sunnan Hagavatns á Biskupstungnaafrétti, eftir mel skammt sunnan Hagavatnsskála þannig að för mynduðust eftir bifreiðina og á hendur I-kk-þgf F-kk-þgf, kt. 000000-0000, Urriðakvísl 8, Reykjavík, fyrir utanvegaakstur með því að hafa, síðdegis laugardaginn 3. júní 2006 ekið bifreiðinni VG-087 utan vega sunnan Hagavatns á Biskupstungnaafrétti, eftir mel skammt sunnan Hagavatnsskála þannig að för mynduðust eftir bifreiðina.

Ákæruvaldið telur brot ákærðu varða við 17. gr., sbr. 76. gr. náttúruverndarlaga nr. 44/1999 og þess krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar.“

Af hálfu ákærðu er krafist sýknu og að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

Dómurinn ásamt sækjanda, verjanda og ákærðu svo og lögreglumanni fóru á vettvang þann 15. september sl.

Málsatvik

Í málinu liggur fyrir frumskýrsla lögreglu sem snýr að rannsókn málsins. Frumskýrsla þessi er gerð 13. júní 2006. Segir þar að þann 3. júní sl. hafi verið farið í sameiginlegt eftirlit lögreglu og Landhelgisgæslu Íslands (LHG) með utanvegaakstri. Áhersla hafi verið lögð á viðkvæm gróðursvæði eins og Hellisheiði, Hengil og hálendið ofan Árnessýslu. Til eftirlitsins hafi verið notuð þyrla LHG, TF-Líf, með fimm manna áhöfn. Lagt hafi verið upp frá Selfossflugvelli um kl. 17.00 og flogið sem leið liggur vestur yfir Þrengsli og Hellisheiði. Þaðan hafi verið flogið til norðurs yfir Hengil og áfram yfir Dyrafjöll.

Segir svo í skýrslunni: „Þegar flogið var yfir sunnan Hagavatn, sáum við hvar tveim jeppabifreiðum var ekið utan vegar, skammt frá Hagavatnsskála. Flugstjóri þyrlunnar lenti skammt frá enda höfðu ökumenn bifreiðanna stöðvað akstur. Ég fór og ræddi við ökumann VG-087, I-kk-þf.“ Eins orðuð málsgrein er rituð varðandi brot ákærða H-kk-ef að breyttu breytanda í lögregluskýrslu um brot hans. Í báðum skýrslunum kemur fram að ákærðu töldu sig ekki hafa verið að aka utan vega. Báðir ákærðu framvísuðu gildum ökuskírteinum. Segir svo í skýrslunni: „H-kk-nf gerði ég ljóst að hann yrði að halda sig við merkta vegi við aksturinn og aka ekki út á viðkvæmann svörðinn.“ Sama segir í skýrslu varðandi brot ákærða I-kk-ef. Skýrsluritari er sami lögreglumaður og var á vettvangi. Engar skýrslur voru teknar af ákærðu eftir þetta né málið rannsakað frekar áður en ákæra var gefin út.

Samkvæmt upplýsingum beggja ákærðu voru þeir að koma akandi á tveimur jeppabifreiðum slóðann frá Hagavatni og ætluðu upp að sæluhúsinu undir Einifelli. Fljótlega eftir að þeir voru komnir yfir Farið sæluhúsmegin, óku þeir annan slóða en upphaflega meiningin var, en sá slóði sem þeir óku lá niður með Farinu. Töldu þeir sig vera á slóðanum sem liggur að sæluhúsinu en þeir sáu ekki sæluhúsið fyrir bakka í landslaginu sem bar á milli þeirra og sæluhússins, fyrr en þeir voru komnir fram hjá því. Ók ákærði H-kk-nf áfram eftir slóðanum sem þeir þegar voru komnir inn á þar til hann tengdist slóðanum sem liggur að sæluhúsinu. Var hann á þeim slóða þegar lögreglan hafði afskipti af honum. Ákærði I-kk-nf var nokkuð á eftir H-kk-þgf og stansaði á fyrri slóðanum þegar hann varð þyrlunnar var.

Verður nú rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærði H-kk-nf A-kk-nf kom fyrir dóminn og sagði þá félaga hafa verið stadda á slóða undir Einifelli skammt frá sæluhúsi þegar þyrla Landhelgisgæslunnar kom að þeim þann 3. júní sl. Sagði ákærði að sá slóði sem hann var á væri merktur inn á kort frá Landmælingum Íslands. Ákærði sagðist ekki hafa verið utan þess slóða og ekki kannast við að þeir félagar hefðu villst af þeim slóða þegar þyrlan kom að þeim. Þeir hefðu hins vegar ekki farið á þann slóða sem lá upp að sæluhúsinu eins og þeir hefðu ætlað sér upphaflega þegar þeir komu frá Hagavatni heldur ekið áfram eftir öðrum slóða sem liggur meðfram Farinu en hann hefði talið að sá slóði lægi að sæluhúsinu. Sá slóði endar á slóðanum sem liggur undir Einifelli og liggur að sæluhúsinu. Sagði ákærði að þau hefðu verið fimm saman í tveimur bifreiðum. Ákærði hefði ekið annarri bifreiðinni. Sagði ákærði að almenn vitneskja væri um að þarna væri slóði sem ekið væri eftir. Ákærði sagðist margoft hafa ekið þarna og hann vissi að þarna væri mikið ekið, enda væri slóðinn mjög greinilegur í náttúrunni. Þegar þyrlan kom að þeim sagðist ákærði hafa verið á efri slóðanum sem liggur undir Einifelli og að sæluhúsinu en sá slóði sé merktur inn á kort Landmælinga Íslands.

Ákærði I-kk-nf F-kk-nf kom fyrir dóminn. Ákærði sagði að sér væru lögin um náttúruvernd vel kunn. Aðspurður um það hvort hann kynnti sér vegi og slóða áður en hann legði upp í ferðir, sagðist hann gera það. Í þessu tilviki hefði hann verið með kortagrunn frá Landmælingum Íslands í tölvu sem var í bifreiðinni. Sagðist ákærði ekki eiga viðkomandi tölvu og ekki geta svarað hvar sá kortagrunnur var keyptur. Sagði ákærði að slóðinn sem hann ók hefði verið mjög greinilegur í náttúrunni. Upplýsti ákærði að ljósmynd, sem liggur frammi í málinu, af þyrlunni á vettvangi væri tekin úr fremri bifreiðinni sem var stöðvuð á slóðanum undir Einifelli.

L-kk-nf H-kk-nf, kt. 000000-0000, lögreglumaður kom fyrir dóminn. Vitnið sagðist hafa verið með í för þyrlunnar þegar ákærðu voru stöðvaðir. Sagði vitnið að þyrlan hefði verið í nokkurri hæð þegar hún flaug yfir svæðið. Þar hefði sést til tveggja bifreiða sem voru á mel ekki langt frá ánni sem er rétt hjá skálanum. Sagði vitnið að tveir vegir lægju þarna undir fellunum og ákærðu hefðu ekki verið á þeim vegum. Þegar þyrlan var lent hefðu ákærðu þegar hætt akstri og voru þeir þá staðsettir á mel á milli tveggja vegaslóða, ekki langt frá ánni. Vitnið sagði að ákærðu hefðu neitað því strax að þeir væru að aka utan vega. Vitnið sagði að þeir slóðar sem það hefði séð lægju undir Einifelli og annar slóði upp að Hagavatni. Hvorug þessara bifreiða hefði verið á þeim slóðum þegar afskipti voru höfð af þeim. Vitnið sagðist ekki hafa verið með nein kort með sér í umræddu eftirliti og þær ljósmyndir sem teknar voru og lagðar voru fram í málinu hefðu verið teknar af áhöfn Landhelgisgæslunnar. Aðspurt sagði vitnið að þar sem bifreiðarnar voru, þegar afskiptin voru höfð af ákærðu, væru ekki slóðar að mati þess. Engir slóðar hefðu verið sýnilegir úr þyrlunni þar sem ákærðu óku. Vitnið sagði aðspurt um mat þess á því hvað væri vegur eða slóði, að ef vegur eða slóði væri ekki lagður af vinnuvélum eða ökutækjum í því skyni að ekið væri um hann dagsdaglega eða jafnvel sjaldnar, þá uppfyllti hann ekki skilyrði umferðarlaga um að kallast vegur eða slóði. Engar verklagsreglur væru til hjá lögreglunni um það hvernig ætti að vega og meta utanvegaakstur. Vitnið sagði að það hefði markað í melinn undan hjólbörðum þeirra bifreiða sem ákærðu voru á, það sæist á ljósmyndunum.

S-kk-nf H-kk-nf, kt. 000000-0000, Vorsabæ, byggingarverktaki gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Vitnið staðfesti þá skýrslu sem það gaf og lögð var fram í málinu varðandi brúarsmíð uppi við Hagavatn síðastliðið sumar. Sagði vitnið að það verk hefði verið unnið fyrir Ferðafélag Íslands en ekið hefði verið eftir vegslóða sem lá upp að brúnni.

Ó-kk-nf B-kk-nf, kt. 000000-0000, Skólavöllum 7, Selfossi, gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Vitnið staðfesti að hafa skrifað skýrslu þann 7. nóvember sl. sem lögð var fram í málinu.

Niðurstaða

Ákærðu neita sök í málinu en viðurkenna að hafa ekið í umrætt sinn á vegaslóðum þeim sem þeir voru á þegar lögreglan hafði afskipti af þeim þann 3. júní 2006. Ákærðu héldu því fram að þeir hefðu ekið á slóða en ekki utan vega. Sá vegaslóði sé gamall slóði sem bæði hafi verið ekið eftir lengi áður og sé enn í dag.

Vitnið L-kk-nf H-kk-nf lögreglumaður sagði fyrir dóminum að þar sem bifreiðar ákærðu hefðu verið væri enginn slóði og aðspurður um ljósmyndir sem teknar voru af vettvangi og lögreglan lagði fram, sagði vitnið að þar væri ekki um vegaslóða að ræða. Vitnið sagði umrædda staði þar sem lögreglan hafði afskipti af ákærðu, ekki vera merkta inn á kort og úr lofti hefði ekki verið neina slóða að sjá.

Dómarinn fór á vettvang ásamt ákærðu, verjanda, sækjanda og lögreglumanni, en sá lögreglumaður sem hafði afskipti af ákærðu fór ekki með. Ekki er ágreiningur um það hvar ákærðu voru þegar lögreglan hafði afskipti af þeim, enda liggja fyrir nokkrar ljósmyndir af vettvangi auk þess að vettvangur var skoðaður.

Þegar afskipti voru höfð af ákærðu voru þeir hvor á sínum slóðanum. Ákærði I-kk-nf var á slóða sem liggur meðfram Farinu en Farið er afrennsli frá Hagavatni og fellur í Árbrandsá, sem síðan heitir Tungufljót og rennur í Hvítá. Þar sem umræddur akstur fór fram er nánast eingöngu urð og grjót. Því fer það mikið eftir jarðveginum á svæðinu hversu greinilegur slóðinn er. Sá slóði sem dómurinn gekk var nær eingöngu á mel og sandi. Var greinilegt að það var margbúið að aka þann slóða og jarðvegurinn orðinn þjappaður undan ökutækjum sem þar höfðu áður ekið. Ef mikið er í Farinu getur vatnsrennsli tekið úr slóðanum og slóðinn jafnvel horfið á ákveðnu svæði ef mikið er í ánum. Það breytir því ekki að umræddur slóði var vel greinilegur þegar vettvangsgangan fór fram og því ekki hægt að skilgreina aksturinn sem akstur utan vega. Þó svo að umræddur slóði sé ekki merktur inn á kort, verður að meta það svo að hér sé um slíkan vafa að ræða, hvort slóðann meðfram Farinu eigi að kalla „slóða“ í skilningi umferðarlaga nr. 50/1987, að þann vafa verði að meta ákærða í vil.

Ákærði H-kk-nf var að aka slóða sem lá upp að sæluhúsinu undir Einifelli þegar lögreglan hafði afskipti af honum. Á ljósmynd sem liggur frammi í málinu og tekin var úr bifreið ákærða af þyrlunni má vel sjá þjöppuð hjólför í landslaginu. Ákærði hafði þá ekki ekið þann vegaspotta sem lá fyrir framan bifreiðina og er því ljóst að þau för höfðu ekki myndast eftir bifreið ákærða. Við vettvangsgönguna mátti einnig greinilega sjá vegaslóða í náttúrunni. Sá slóði hafði myndast í tímans rás undan hjólförum bifreiða og er sá slóði einnig merktur inn á kort sem lögð voru fram í málinu, allt frá 1949, og liggur upp að sæluhúsinu undir Einifelli.

Við úrlausn ágreinings þessa ber að skilgreina hugtakið vegur í skilningi náttúruverndarlaga og umferðarlaga en ákært er fyrir að hafa ekið utan vega.

Í 1. mgr. 17. gr. náttúruverndarlaga nr. 44/1999 segir: „Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum, svo og á snjó utan vega utan þéttbýlis svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin.“

Í greinargerð með frumvarpi til náttúruverndarlaga segir meðal annars um 17. gr. laganna að leitast sé við að sporna frekar við akstri utan vega sem því miður sé allt of algengur og stafi oftast af fákunnáttu eða tillitsleysi við náttúruna. Engin skilgreining er í náttúruverndarlögum á hugtakinu „utan vega“ eða „vegur“. Í greinargerðinni með frumvarpinu er vísað til 2. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 en þar er vegur skilgreindur sem vegur, gata, götuslóði, stígur, húsasund, brú, torg, bifreiðastæði eða þess háttar, sem notað er til almennrar umferðar. Akbraut er skilgreind sem sá hluti vegar sem ætlaður er fyrir umferð ökutækja. Samkvæmt 1. gr. vegalaga nr. 45/1994 merkir vegur akbraut, önnur mannvirki og land sem að staðaldri eru nauðsynleg til þess að vegur sé varanlegur, unnt sé að halda honum við og hafa af honum sem fyllst not. Samkvæmt 17. gr. frumvarpsins er meginreglan sú að bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega og verður í því sambandi að miða við skilgreiningu umferðarlaga. Ekki verður fjallað í niðurstöðum þessum um undanþágur laganna, enda eiga þær ekki við í þessu máli. Í greinargerð með frumvarpi til umferðarlaga nr. 50/1987 segir um skilgreiningu á hugtakinu „vegur“ að skilgreiningin sé efnislega sú sama og í umferðarlögum með þeim breytingum að bifreiðastæðum er bætt í upptalninguna. Í umferðarlögum nr. 40/1968 sem felld voru úr gildi með lögum nr. 50/1987 er engin frekari skilgreining á hugtakinu vegur. Í Íslenskri orðabók, gefin út af Eddu 2002, segir um orðið „götuslóði“ að það sé ógreinileg gata og orðið „vegur“ sé leið, gata eða braut fyrir menn, dýr eða farartæki til að fara eftir. Af myndum sem lagðar hafa verið fram í málinu svo og í vettvangsgöngu mátti greinilega sjá veg eða slóða sem ökutæki hafa farið eftir í langan tíma.

Einnig kom fram í málinu að vitað væri að margir fjölfarnir slóðar séu ekki merktir inn á kort Landmælinga og því séu slík kort ekki óyggjandi sönnun um að slíkur slóði sé ekki jafn varanlegur og almennur og þeir slóðar sem þegar hafa verið merktir inn á kort. Í rafbréfi frá M-kk-þgf G-kk-þgf, forstjóra Landmælinga Íslands, dagsettu 31. október sl., kemur meðal annars fram að allt efni LMÍ sé afhent eins og það sé á hverjum tíma í gagnasöfnum LMÍ þegar afhending fer fram og að viðskiptavinum sé kunnugt um að gæði efnis sé mismunandi eftir uppruna, bæði hvað varðar nákvæmni og áreiðanleika. Því er ekki hægt að draga þá ályktun að sé vegur eða slóði ekki merktur inn á kort LMÍ, þá sé ekki um veg að ræða í skilningi umferðarlaga.

Af öllu ofansögðu er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá, og dómurinn metur það svo, að slóðar þeir sem ákærðu óku eftir þann 3. júní 2006 og lögregla og starfsmenn Landhelgisgæslunnar stóðu þá að, séu skilgreindir sem götuslóðar eða vegur og akstur á þeim sé ekki akstur utan vega. Hafi það verið tilgangur löggjafans að útiloka akstur á slíkum slóðum þá verður verknaðarlýsing í náttúrverndarlögum og umferðarlögum að vera skýrari. Við fyrrgreindan slóða voru engar merkingar sem bönnuðu akstur vélknúinna ökutækja en full þörf er á slíkri merkingu ef banna á akstur á slóðunum, þar sem um greinilega og þekkta slóða er að ræða til margra ára. Því getur vegur eða slóði sem orðið hefur til í náttúrunni vegna síendurtekinna fara flokkast sem vegur, gata eða götuslóði í skilningi umferðarlaga.

Dómarinn getur ekki fallist á það með vitninu L-kk-þgf að vegur eða slóði séu eingöngu þær leiðir sem lagðar hafa verið af vinnuvélum eða ökutækjum í því skyni að eftir þeim sé ekið dagsdaglega eða sjaldnar. Margir slóðar eða götur sem eru til í náttúrunni eru frá þeim tíma þegar vegagerð var ekki eins almenn og nú á dögum og mynduðust við að farið var eða ekið aftur og aftur í sömu för. Margir slóðar á hálendi Íslands hafa myndast þannig og vinnuvélar ekki komið að gerð þeirra sérstaklega. Hvergi er að finna í lögskýringargögnum þá skilgreiningu að vegur eða slóði þurfi að hafa verið lagður eða gerður með vinnuvélum eða þar til gerðum tækjum til að kallast vegur eða slóði.

Dómarinn getur heldur ekki tekið undir það sjónarmið ákæruvaldsins að þar sem umræddir slóðar séu hvorki á ábyrgð Vegagerðarinnar né einkavegir, þá séu þeir „munaðarlausir“ og þar af leiðandi ekki vegir, eða það sjónarmið að ef slóðarnir hafi myndast vegna landbúnaðarstarfa þá megi enginn aka eftir þeim nema þeir sem undanþága náttúruverndarlaga taki til.

Er það því mat dómsins af öllu þessu virtu að ákærðu hafi ekki keyrt utan vega í skilningi náttúruverndarlaga nr. 44/1999 eins og í ákæru greinir og ber því að sýkna þá í máli þessu.

Með vísan til 166. gr. laga nr. 19/1991 skulu málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem ákvarðast 381.767 krónur, að meðtöldum ferðakostnaði og virðisaukaskatti, greiðast úr ríkissjóði en ákærðu hafa þurft að afla mikilla gagna fyrir málsvörn sína.

Ó-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf sýslumaður á Selfossi sótti mál þetta.

Á-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Ákærði H-kk-nf A-kk-nf er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Ákærði I-kk-nf F-kk-nf er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Málsvarnarlaun verjanda ákærðu, Ó-kk-ef S-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 381.767 krónur, skulu greidd úr ríkissjóði.

Á-kvk-nf G-kvk-nf.