E-722/2012

Mál þetta, sem var dómtekið 25. febrúar sl., var höfðað með ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 24. október 2011 á hendur A-x-x L-x-x R-x-x, Sléttuhrauni 27 í Hafnarfirði, G-kk-þgf G-x-x G-x-x, Smiðjustíg 4 í Reykjavík og H-kk-þgf A-kk-þgf K-kk-þgf, Andrésarbrunni 13 í Reykjavík. Í ákærunni var ákærðu gefin að sök hættuleg líkamsárás, með því að hafa aðfaranótt föstudagsins 7. maí 2010 í Þingholtsstræti og nokkru síðar í Bankastræti til móts við veitingastaðinn Sólon í Reykjavík, í félagi veist að M-x-x A-x-x með ofbeldi, meðal annars með ítrekuðum höggum og spörkum víðs vegar á líkama hans, höfuð og andlit. Segir í ákæru að af þessu hafi M-x-x hlotið 2 cm langt sár aftan á höfði, nefbrot, mar og yfirborðsáverka á andlit og yfirborðsáverka á kvið, bak, mjaðmagrind og á hendi. Í ákæru var háttsemi ákærðu talin varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. Af hálfu ákæruvaldsins var þess krafist að ákærðu yrði dæmdir til refsingar og greiðslu alls málskostnaðar. Þá krafðist brotaþoli, M-x-x A-x-x, þess að ákærðu yrðu dæmdir in solidum til greiðslu miskabóta að fjárhæð 1.225.900 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. maí 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna, frá 28. janúar 2011 til greiðsludags.

Í þinghaldi í ofangreindu sakamáli 24. janúar 2012 var lögð fram yfirlýsing Europol frá 19. janúar 2012 þess efnis að brotaþolinn, M-x-x A-x-x, hefði látist 14. desember 2011. Dómari ákvað í þinghaldinu að víkja bótakröfu hans til meðferðar í einkamáli með vísan til 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008.

Einkamál um bótakröfuna var fyrst tekið fyrir 7. mars 2012 og er stefnandi í því máli dánarbú M-x-x A-x-x, til heimilis í Grikklandi, en stefndu eru fyrrgreindu G-kk-nf, A-x-x og H-kk-nf. Kröfur dánarbúsins eru þær sem að framan greinir, nema að við aðalmeðferð var fallið frá kröfu um 225.900 krónur í lögfræðikostnað í ljósi þess að réttargæslumanni Mazaris hafði verið dæmd þóknun í sakamálinu.

Í málinu gerir stefndi G-kk-nf þá kröfu að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar.

Stefndu A-x-x og H-kk-nf krefjast aðallega sýknu auk málskostnaðar en til vara verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður falli niður.

II.

Með Héraðsdómi Reykjavíkur 28. febrúar 2012 voru stefndu sakfelldir fyrir þá háttsemi sem greinir í ákærunni frá 24. október 2011. Var brot þeirra talið varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og þeim gerð refsing fyrir það ásamt fleiri brotum. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar Íslands og 31. janúar 2013 féll dómur í málinu nr. 363/2012. Í dóminum er gerð grein fyrir framburði ákærðu og vitna, þar á meðal skýrslu M-x-x A-x-x hjá lögreglu. Síðan segir eftirfarandi í dómi Hæstaréttar:

Framburður brotaþola hjá lögreglu, sem áður er rakinn, er skýr og skilmerkilegur. Því hefur framburðurinn ótvírætt sönnunargildi í málinu, sbr. 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008, þótt hann verði ekki lagður að jöfnu við skýrslu sem gefin hefur verið fyrir dómi. Hélt brotaþoli því sem áður greinir fram að árásarmennirnir hafi verið þrír og gaf greinargóða lýsingu á tveimur þeirra sem kemur heim og saman við klæðaburð og útlit ákærðu H-kk-ef A-kk-ef og G-kk-ef G-x-x. Vitnin H og I báru fyrir dómi að þrír menn hafi ráðist á brotaþola umrætt sinn og hefur sá síðarnefndi gefið lýsingu á einum árásarmannanna sem er í samræmi við fatnað og útlit ákærða A-x-x L-x-x. Með vísan til þessa, fyrirliggjandi áverkavottorðs og annars þess, sem rakið er að framan, svo og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærðu, verður talið að fram sé komin lögfull sönnun um að ákærðu hafi í sameiningu veist að brotaþola með ofbeldi aðfaranótt 7. maí 2010, fyrst í Þingholtsstræti og síðar í Bankastræti, með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Ennfremur telst sannað með skýrslu ákærða H-kk-ef A-kk-ef fyrir dómi og framburði brotaþola og vitnisins I, sem áður er vitnað til, að H-kk-nf A-kk-nf hafi haft sig meira í frammi en hinir tveir þegar þeir réðust á brotaþola.

Ákærðu er meðal annars gefið að sök í ákæru að hafa veist að brotaþola með ítrekuðum spörkum í höfuð hans og andlit. Sú verknaðarlýsing er í samræmi við framburð brotaþola hjá lögreglu þar sem hann kvað árásarmennina hafi náð að koma sér í götuna og látið spörk dynja á sér. Eins og áður greinir kom einnig fram í skýrslu ákærða H-kk-ef A-kk-ef hjá lögreglu að sparkað hafi verið í brotaþola, en hann hvarf síðan frá þeim framburði fyrir dómi. Þótt tekið sé undir með héraðsdómara að þessi breytti framburður ákærða fyrir dómi sé ótrúverðugur verða þessi ummæli hans ekki lögð til grundvallar við úrlausn málsins þar sem þau voru höfð eftir honum í lögregluskýrslu, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Þá staðfesti vitnið I fyrir dómi það sem eftir honum var haft í óformlegum skýrslum lögreglu að hann hafi séð árásarmennina þrjá sparka í árásarþola liggjandi. Ennfremur bar vitnið G fyrir dómi að tveir menn hafi stappað ofan á þolandanum þar sem hann lá á jörðinni. Á hinn bóginn dregur það úr sönnunargildi vitnisburðarins um þetta atriði að hvorugt vitnið gat gefið nákvæma lýsingu á því hvernig að árásinni var staðið. Fyrir dómi hefur L læknir borið að erfitt geti verið að greina hvort áverkarnir á brotaþola hafi hlotist af höggum eða spörkum. Þá fór ekki fram rannsókn á skóm ákærðu eða verksummerkjum á vettvangi í því skyni að leiða í ljós hvort líklegt sé að ákærðu hafi veist að brotaþola liggjandi á götunni með spörkum í höfuð hans og andlit. Þegar allt þetta er virt verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi tekist að sanna, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærðu hafi gerst sekir um þá háttsemi sem hér um ræðir, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008.

Háttsemi stefndu varð samkvæmt framansögðu ekki heimfærð til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, heldur 1. mgr. þeirrar greinar, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. Þeir voru því sakfelldir fyrir það brot á grundvelli fyrrgreindrar ákæru. Í umfjöllun um ákvörðun refsingar segir að stefndu hafi verið sakfelldir fyrir að hafa ráðist ítrekað og í félagi á brotaþolann M-x-x aðfaranótt 7. maí 2010 og veitt honum alvarlega áverka, meðal annars á höfði og andliti. Tekið var fram að um harðskeytta árás hefði verið að ræða sem borið hafi vott um einbeittan brotavilja stefndu. Var stefnda, A-x-x, gert að sæta fangelsi í sex mánuði, en hann rauf skilorð með broti sínu. Stefndi H-kk-nf var dæmdur til að sæta fangelsi í eitt ár vegna þessa og annars brots. Stefndi G-kk-nf var með dóminum sakfelldur fyrir tvær líkamsárásir gegn Mazaris og öðrum manni um líkt leyti, auk þess sem hann rauf skilorð reynslulausnar. Var honum gert að sæta fangelsi í þrjú ár.

III.

1. Málsástæður og lagarök stefnanda

Af hálfu stefnanda er á því byggt að stefndu beri óskipta ábyrgð á greiðslu skaðabóta vegna saknæmrar háttsemi sinnar gagnvart Mazaris. Sé ábyrgð tjónvalda reist á sakarreglu skaðabótaréttar og skaðabótalögum. Byggist krafa dánarbús hans um greiðslu miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna nánar tiltekið á 26. gr. skaðabótalaga. Við andlát M-kk-ef hafi dánarbú hans tekið við aðild málsins.

Á það er bent að samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga sé heimilt að láta þann sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur líkamstjóni greiða miskabætur til þess sem misgert er við. Hafi árásin verið stórhættuleg og til þess fallin að valda miklu tjóni. Hending ein hafi ráðið því að ekki hafi farið verr. Sé til þess að líta að um hrottafengið brot á 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga sé að ræða.

Á því er byggt að árásin hafi valdið Mazaris miklum miska. Þar sem um alvarlega líkamsárás hafi verið að ræða leiði það til refsiþyngingar og að sama skapi til meiri miska, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá hafi árásin verið algerlega tilefnislaus og að því er virðist eingöngu gerð til gamans af hálfu gerenda. Þá hafi Mazaris ekki haft nein tengsl við landið. Það leiði til meiri miska og beri að taka tillit til þess þegar miskabætur séu ákveðnar, sbr. 6. og 7. tölul. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá verði að horfa til þess á hvaða líkamshluta árásarmennirnir hafi ráðist. Með því að slá og sparka í höfuð M-kk-ef hafi hann verið í mikilli hættu. Einnig beri að líta til þess að gerendur hafi framið verknaðinn í sameiningu og brotaþoli ekki haft neina möguleika til að verjast árásunum. Þá hafi ásetningur þeirra verið styrkur og einbeittur.

Á það er bent að M-x-x hafi verið afar hræddur um að afleiðingar árásarinnar væru töluvert meiri en þær hafi orðið, sbr. fyrirliggjandi læknisvottorð. Þar komi fram að við komu hans á bráðamóttöku daginn eftir árásina hafi hann lýst áhyggjum af höfuðkúpubroti og áverka á heila. Af þessu, og öðru því sem fram komi í vottorðinu, dregur stefnandi þá ályktun að árásin hafi valdið Mazaris mikilli angist og ama. Skipti huglæg upplifun brotaþola miklu við ákvörðun um fjárhæð miskabóta og er á því byggt að miska beri að meta með tilliti til 2. tölul. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Einnig skipti hér máli að brotaþoli hafi einungis verið í nokkurra vikna dvöl hér á landi. Hann hafi engan þekkt á Íslandi og ekki verið kunnugur staðháttum, ekki kunnað tungumálið og ekki þekkt réttarkerfið o.s.frv. Upplifun hans af brotinu hafi því verið miklu alvarlegri en innfædds, sem hafi stuðningsnet í kringum sig.

2. Málsástæður og lagarök stefndu

Samkvæmt greinargerð stefndu kröfðust þeir allir sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar, en til vara að dómkröfur yrðu lækkaðar verulega og að málskostnaður yrði látinn falla niður. Við aðalmeðferð málsins féll stefndi G-kk-nf frá aðalkröfu um sýknu, en krafðist eftir sem áður verulegrar lækkunar á dómkröfum stefnanda auk málskostnaðar.

Í greinargerð er sýknukrafan á því reist að það sé algerlega ósannað að þeir hafi valdið Mazaris ætluðum áverkum. Þá sé ósannað hverjir þessir áverkar hafi verið. Í því sambandi er bent á að allar skýrslur lögreglu af vitnum séu símaskýrslur sem teknar hafi verið sjö mánuðum eftir atvikið. Því sé framburður þeirra rýr og sönnunargildi þeirra lítið. Þá hafi rannsókn málsins að öðru leyti verið ófullnægjandi og skort hafi á að meðferð málsins í héraði hafi fullnægt kröfum um sönnun. Ekki hafi t.d. verið gerð tilraun til að afla upptaka úr eftirlitmyndavélum. Þá hafi framburður vitna fyrir dómi verið í miklu ósamræmi við það sem eftir þeim hafi verið haft í frumskýrslu lögreglu. Þá eru í greinargerð stefndu gerðar frekari athugasemdir við rannsókn lögreglu, meðferð málsins og sönnunarmat fyrir dómi, meðal annars að stuðst hafi verið við einhliða frásögn lögreglu sem ekki hafi verið staðfest fyrir dómi. Þá hafi skýrsla Mazaris verið ómarktæk sem sönnunargagn.

Krafa stefndu um verulega lækkun skaðabóta byggist meðal annars á því að áverkar á brotaþola hafi ekki verið miklir og að þeir hafi ekki verið studdir læknisfræðilegu mati, þar sem læknirinn sem skoðaði hann hafi ekki gefið skýrslu fyrir dómi. Þá hafi engar sannanir komið fram um það að um beinbrot hafi verið að ræða.

Þá sé algerlega ósannað að atlaga stefndu hafi verið ofsafengin eins og haldið sé fram. Engin vitni hafi verið leidd fyrir dóminn sem staðfesti slíkt og mikið ósamræmi sé í frásögn brotaþola hjá lækni og hjá lögreglu. Þá beri að hafa í huga að frásögn lögreglumannsins, sem hafi tekið skýrslu af brotaþola án túlks á bráðamóttöku, sé lesin fyrir brotaþola áður en tekin sé af honum skýrsla hjá lögreglu með túlk og hann beðinn um að staðfesta hana. Það séu ámælisverð vinnubrögð.

Þá séu afleiðingar af ætlaðri árás ekki slíkar að kröfufjárhæð í bótakröfu eigi við rök að styðjast. Af hálfu stefnda G-kk-ef var við aðalmeðferð lögð megináhersla á síðastgreinda atriðið. Ekki hafi verið lögð fram sönnunargögn af hálfu stefnanda um að miskinn sé meiri en ætla megi að hljótist af líkamsárás af þessu tagi og að fjárhæð bótakröfu sé allt of há miðað við dómafordæmi og þá áverka sem hlutust af árásinni.

IV.

Með dómi Hæstaréttar Íslands frá 31. janúar 2013 í málinu nr. 363/2012 voru stefndu sakfelldir fyrir líkamsárás gegn M-x-x A-x-x. Í dóminum var talið sannað að afleiðing árásarinnar hafi orðið sú sem í ákæru greindi, enda brot þeirra fellt undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Ber að leggja niðurstöðu dómsins um sönnunaratriði til grundvallar kröfu stefnanda í máli þessu, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, enda ekkert fram komið sem færir sönnur á hið gagnstæða.

Með ólögmætri og saknæmri háttsemi stefndu gagnvart M-x-x heitnum, sem unnin var af ásetningi af þeirra hálfu, ollu þeir honum líkamstjóni sem samkvæmt dómvenju bakaði þeim skyldu til greiðslu miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í málinu liggur fyrir að M-x-x lést 14. desember 2011, skömmu áður en aðalmeðferð í sakamálinu fór fram. Ganga verður út frá því að fjárkrafa hans, sem þá var til meðferðar hjá héraðsdómi, hafi runnið til dánarbús hans, er tók þá við aðild hans í samræmi við 2. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991.

Eins og rakið er í dómi Hæstaréttar var árásin á hendur Mazaris harðskeytt og bar hún vott um einbeittan brotavilja stefndu. Beindist hún meðal annars að andliti brotaþola. Átti hann við ofurefli að etja, enda réðust stefndu þrír að honum án sjáanlegs tilefnis. Samkvæmt vottorði læknis, sem staðfest var fyrir dómi, hlaut M-x-x við árásina nefbeinsbrot, opið sár á höfði, mar og yfirborðsáverka á andliti og annars staðar á líkamanum. Við komu hans á bráðamóttöku aðfararnótt 7. maí 2010 var sár á höfði hans saumað, auk þess sem hann fékk þá og við endurkomu 8. sama mánaðar ráðleggingar um verkjastillandi og bólgueyðandi lyf. Ekkert liggur hins vegar fyrir um að áverkarnir hafi kallað á aðra læknismeðferð en að framan greinir. Þá liggja ekki fyrir sönnunargögn um að árásin hafi valdið honum meiri andlegri áþján en almennt megi reikna með að hljótist af árás af þessu tagi. Með hliðsjón af framangreindu og dómaframkvæmdar á þessu sviði þykja miskabæturnar hæfilega ákveðnar 400.000 krónur. Verður stefndu því óskipt gert að greiða stefnanda, dánarbúi M-x-x A-x-x, framangreinda fjárhæð í miskabætur. Vaxtakröfur stefnanda hafa ekki sætt andmælum og ber því að leggja þær til grundvallar eins og í dómsorði greinir.

Í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndu gert að greiða stefnanda óskipt málskostnað vegna reksturs málsins frá því einkaréttarkröfunni var vísað til meðferðar í einkamáli. Þykir sá málskostnaður stefnanda hæfilega ákveðinn 281.120 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kvk-nf L-kvk-nf Þ-kvk-nf hdl. Af hálfu stefnda G-kk-ef flutti málið J-kk-nf B-kk-nf K-kk-nf hdl. v. S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef hdl. Af hálfu stefndu A-x-x og H-kk-ef flutti málið S-kk-nf S-kk-nf hdl.

Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndu, A-x-x L-x-x R-x-x, G-kk-nf G-x-x G-x-x og H-kk-nf A-kk-nf K-kk-nf, greiði stefnanda, dánarbúi M-x-x A-x-x, óskipt 400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. maí 2010 til 28. janúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda óskipt 281.120 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf (sign.)