E-1178/2019

Mál þetta var höfðað 19. mars 2019 og dómtekið 24. ágúst 2021. Stefnandi er A og stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða henni aðallega 7.643.426 krónur, með 4,5% vöxtum af 1.413.425 krónum frá 31. mars 2009 til 30. september 2009 en af 7.643.426 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 2018, og með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Til vara 4.709.008 krónur, með 4,5% vöxtum af 1.413.425 krónum frá 31. mars 2009 til 30. september 2009 en af 4.709.008 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 2018, og með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, til þrautavara 4.703.646 krónur með dráttarvöxtum frá 5. ágúst 2018 samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu.

Krafist er málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar en til vara lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málsatvik

Stefnandi lenti í umferðarslysi 31. mars 2009 [...] er bifreið hennar tók að rása í hálku og skafrenningi með þeim afleiðingum að hún missti stjórn á bifreiðinni sem fór yfir á öfugan vegarhelming og lenti með framendann á vegriði norðan vegarins. Lögregla kom á vettvang og kannaði aðstæður og bókaði í lögregluskýrslu meðal annars að stefnandi hefði fundið til eymsla í vinstri öxl og í hálsi auk þess sem hún hefði verið nokkuð marin og bólgin á hægri sköflungi. Lögreglan hlutaðist til um að bifreið stefnanda yrði flutt af vettvangi en stefnandi fékk far með ættingja sínum.

Sama dag leitaði stefnandi á heilsugæslu[...]og lýsti þeim einkennum sem hún hefði orðið fyrir vegna slyssins. Í vottorði sem dagsett er 5. júní 2009 var gerð grein fyrir bókun í sjúkraskrá stefnanda frá slysdegi, 31. mars 2009. Bókað hafi verið um áverka á hægri fótlegg auk verkjar í neðri hluta lendhryggjar hægra megin auk vægrar bólgu neðan kjálkabarðs vinstra megin. Ekki var bókað um kvartanir eru lytu að verkjum að öðru leyti. Á næstu vikum var stefnandi áfram í sambandi við heilsugæsluna og greindi frá verkjum í öllu bakinu frá hálsi og niður og voru henni veittar almennar ráðleggingar af hálfu læknis af þeim sökum.

Nánar er fjallað um einkenni stefnanda í vottorði heilsugæslulæknis [...]sem dagsett er 30. nóvember 2009. Þar er í fyrstu vísað til fyrrgreinds vottorðs frá 3. júní 2009 en jafnframt segir þar að stefnandi hafi haft áframhaldandi verki með leiðni upp í háls og niður í bak og fram í brjóstkassann sem hún hafi ekki náð bata af þrátt fyrir stöðuga sjúkraþjálfun. Ályktaði læknirinn að ekki væri að svo stöddu ljóst hverjar framtíðarhorfur stefnanda væru varðandi áverkana en reikna mætti með því, miðað við gang mála, að hún ætti að minnsta kosti næstu misseri við verkjavandamál að etja í herðum, hálsi og niður í bak sem rekja mætti til slyssins. Tíminn yrði svo að leiða í ljós hvorthún næði frekari bata.

Er tæpt ár var liðið frá slysinu stóðu aðilar sameiginlega að beiðni um mat á afleiðingum þess í samræmi við ákvæði skaðabótalaga og voru læknir og lögmaður fengnir til verksins. Í matsgerð sem þeir gáfu út, 7. september 2010, var komist að þeirri niðurstöðu að tímabært hefði verið að meta varanlegt heilsutjón stefnanda um ári eftir slysið. Engu tímabundnu tjóni væri til að dreifa né væru forsendur til að meta þjáningatíma. Stöðugleikapunkt mátu þeir að miða ætti við 30. september 2009 en varanlegur miski næmi 7 stigum og varanleg örorka 7%.

Við mat á varanlegum miska var lagt til grundvallar að um eftirstöðvar hnykkáverka væri að ræða en fyrstog fremst væru óþægindi í hálsi og efri hluta brjóstbaksauk vægra óþæginda framan á hægra hné. Lögð var til grundvallar frásögn stefnanda, að um væri að ræða dagleg óþægindi og álagsóþægindi. Hvað mat á varanlegri örorku snerti var horft til þess að stefnandi hefði verið búin að ákveða að söðla um og halda til náms í snyrtifræðum í Ö er bílslysið átti sér stað. Var lagt til grundvallar að hún myndi ljúka því námi, en horft til þess að viðvarandi verkjaeinkenni sem tengdust háls- og baktognun hefðu áhrif á úthald og álagsgetu við nákvæmnisvinnu á snyrtistofu og talið að flest benti til þess að stefnandi yrði að draga úr þessum störfum í framtíðinni, sem hún hefði ekki þurft að gera ella.

Í kjölfar matsgerðarinnar var gengið frá svokölluðu fullnaðaruppgjöri milli aðila 27. september 2010 þar sem stefndi greiddi stefnanda bætur í samræmi við ákvæði skaðabótalaga. Bótauppgjör þetta var samþykkt af hálfu stefnanda með svohljóðandi fyrirvara: Samþykkt með fyrirvara um mat á varanlegum afleiðingum slyssins.

Stefnandi bjó áfram í Ö að námi loknu og sinnti snyrti fræðistörfum í hlutastarfi þar sem hún mun ekki hafa treyst sér til fullrar atvinnuþátttöku vegna afleiðinga slyssins. Bókað er í sjúkraskrá heilsugæslustöðvar í Ö að stefnandi hafi leitað þangað fyrst 1. október 2009 og greint frá því að hafa lent í umferðarslysi [...]og veraá ný komin með verki í hnakka, herðar og brjóstvöðva. Henni hafi verið veitt tilvísun til sjúkraþjálfara. Á árinu 2016 mun hún síðan hafa hætt að vinna af heilsufarsástæðum. [...]

Á árabilinu 2010 til 2014 leitaði stefnandi ítrekað á heilsugæslustöðina af ýmsum ástæðum vegna heilsufarsvanda án þess að minnst væri á stoðkerfisvandamál eða afleiðingar umferðar slyssins fyrr en 23. september 2014 er hún sendi tölvubréf til heilsugæslunnar og óskaði eftir tilvísun til sjúkraþjálfara vegna afleiðinga slyssins og vísaði til þess að viðtakandinn vissi að hún hefði verið með verki í hnakka og öxlum frá umferðarslysinu og að hún hefði til dæmis farið til nuddara, hnykkjara, svæðanuddara og í höfuðbeina- og spjaldliðs jöfnun, oftast hnykkjara og nuddara og þá í nokkur skipti í röð, til að fá bata. Þá gat hún þess að sér hefði ekki liðið jafn illa í langan tíma þannig að hún neyddist til að gera eitthvað í málinu. Eins og áður gat mun stefnandi á þessum árum er hún var í Ö einnig hafa glímt við annan heilsufarsvanda, meðal annars frjósemisvandamál og kvensjúkdóma, meðal annars legslímhúðarflakk. Við læknisskoðun í mars 2015 gerði hún grein fyrir langvarandi þreytu og liðverkjum sem varað hefðu í um eitt ár. Hún ætti í erfiðleikum með athafnir daglegs lífs og voru verkir hennar metnir 7 af 10 á VAS- kvarða. Grunur vaknaði um að stefnandi glímdi við vefjagigt og eða síþreytu. Eftir rannsóknir gigtarsérfræðings var komist að þeirri niðurstöðu í september 2015 að stefnandi uppfyllti meirihluta skilmerkja um vefjagigt en sérfræðingurinn setti þó fyrirvara við sjúkdómsgreininguna þar sem verkir stefnanda væru aðallega bundnir við efri hluta líkama hennar og því væri líklegra að um langvarandi afleiðingar hálstognunar væri að ræða.

Óskað var dómkvaðningar matsmanna 12. janúar 2018 þar sem ný einkenni væru komin fram sem ekki hefði verið að finna þegar matsgerð var unnin árið 2010 og talið að miskastig eða örorkustig væri verulega hærra en áður hefði verið talið. Dómkvaddir matsmenn, taugalæknir og lögmaður, gáfu út matsgerð 27. júní 2018. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að þau einkenni sem stefnandi byggi við væri að rekja til slyssins enda ættu ekki aðrir atburðir eða fyrri veikindi þar hlut að máli. Þau einkenni sem um væri að ræða væru einkenni hnykkáverka sem stefnandi hefði hlotið í slysinu og síðari þróun vöðva- og liðverkja, auk fylgi einkenna, sem fullnægðu skilyrðum til greiningar á vefjagigt. Heilsufar stefnanda töldu þeir hafa verið orðið stöðugt þannig að ekki hefði verið frekari bata að vænta sex mánuðum eftir slysið, 30. september 2009. Varanlegan miska töldu matsmenn nema 20 stigum að teknu tilliti til útbreiddra stoðkerfiseinkenna, stirðleika, þreytu, úthaldsleysis og eymsla, auk annarra einkenna vefjagigtar og vissrar geðdeyfðar. Varanlega örorku mátu þeir 20% með tilliti til þeirra takmarka sem heilsufarsvandamál hennar settu starfsvali hennar og samkeppnishæfni á vinnumarkaði.

Fram kom í framburði læknisins fyrir dómi að undirmatsmenn hefðu ekki haft eintak af sjúkraskrá stefnanda frá heilsugæslunni sem stefnandi leitaði til í Ö, frá 1. október 2009 til 19. febrúar 2016. Þeir hefðu haft vottorð íslenskra heilsugæslulækna frá árinu 2009 og svo afrit bókana [...] gigtarsérfræðingsins, svokallaðar útskriftarskýrslur í íslenskri þýðingu, frá árinu 2015.

Stefndi tilkynnti stefnanda að ekki yrði unað við niðurstöðu matsmanna og það leiddi til málshöfðunar 19. mars 2019, eins og áður gat. Undir rekstri málsins óskaði stefndi eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna, sem fram fór 8. nóvember 2019 er dómkvaddir voru þrír matsmenn, gigtarlæknir, bæklunarskurðlæknir og lögmaður. Þess var óskað að yfirmatsmenn legðu mat á það hvort orsakatengsl væru milli slyss stefnanda 31. mars 2009 og þeirra einkenna sem stefnandi kvartaði yfir. Þá var óskað mats á því hvenær heilsu far stefnanda hefði verið orðið stöðugt eftir slysið, hvert miskastig væri og hver varanleg örorka og jafnframt hvenær fyrst hefði verið tímabært að meta stefnanda.

Matsmenn gáfu út matsgerð 22. desember 2020 en matsstörf höfðu þá tafist vegna búsetu stefnanda í Ö. Í umfjöllun um það hvort orsakatengsl væru milli slyssins og einkenna stefnanda komust yfirmatsmenn að þeirri niðurstöðu aðþar sem hún hefði fyrst verið greind með vefjagigt á árinu 2015 og stoðkerfiseinkenna væri ekki getið í sjúkraskrá hennar í Ö fyrr en haustið 2014 væri ekki hægt að rekja vefjagigtareinkenni stefnanda sannanlega til slyssins. Í þeim efnum var meðal annars horft til þess að stefnandi hefði glímt við ýmiss konar heilsufarsvanda annan sem rakinn var í matsgerðinni og fram kom í sjúkraskrá [...]heilsugæslunnar. Þau vandamál hefðu getað haft áhrif á að hún hefði greinst með vefjagigt eins og raunin varð er þeirri greiningu var slegið fastri af gigtar sérfræðingi 2. desember 2015. Meðal annars legslímhúðarflakk, sem valdi langvinnum verkjum og vanlíðan, en þrátt fyrir aðgerð hefðu einkenni sjúkdómsins farið versnandi með tímanum. Þá hefði stefnandi verið greind með verkjaheilkenni frá rófubeini sem ekki tengdust slysinu með beinum hætti.

Heilsufar stefnanda töldu yfirmatsmenn hafa verið orðið stöðugt þannig að ekki hefði verið frekari bata að vænta sex mánuðum eftir slysið, 30. september 2009. Varanlegan miska töldu matsmenn vera 15 stig með hliðsjón af viðmiðum í miskatöflu örorkunefndar er lúta að tognunaráverka með eymslum og hreyfiskerðingu og mjóbak sá verka með miklum eymslum. Varanlega örorku mátu þeir 15% þegar eingöngu væri litið til þeirra afleiðinga sem sannanlega mætti rekja til slyssins. Yfirmatsmenn töldu að tímabært hefði verið að meta afleiðingar slyssins 31. mars 2010.

Að niðurstöðu yfirmatsmanna fenginni lagði stefndi fram greinargerð sína á dómþingi 21. janúar 2021 og krafist aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara lækkunar.

Í samskiptum aðila, sem munu hafa hafist á ný í lok maí 2016, eftir að uppgjörið fór fram 2 7. september 2010, hélt stefndi því til haga allt fram til höfðunar málsins að frekari kröfur stefnanda kynnu að vera fyrndar. Stefndiféllstþ ó á að bera ekki fyrir sig að kröfur stefnanda fyrndust á meðan aflað væri gagna, þar með talið mats dómkvaddra matsmanna en með þeim fyrirvara, að þær væru ekki þá þegar fyrndar.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi byggir kröfugerð sína á mati dómkvaddra undirmatsmanna og telur ljóst að örorka hennar og miski sé mun meiri en hafi falist í niðurstöðu matsgerðar frá 7. september 2010. Gerður hafi verið fyrirvari við uppgjör sem fór fram á grundvelli þeirrar matsgerðar, sem veiti stefnanda rétt til frekari bóta að því sönnuðu að slys hennar hafi haft meiri afleiðingar í för með sér en lagðar voru til grundvallar uppgjörinu. Þá sé skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 einnig fullnægt þar sem um ófyrirséða versnun og verulega hækkun á miska- og örorkustigi sé að ræða.

Í upphaflegu mati hefði varanlegur miski verið metinn á þeim grundvelli að um eftirstöðvar hnykkáverka á líkamann væri að ræða, einkum í hálsi og efra hluta brjóstbaks. Varanlega örorku hafi matsmenn metið á þeim grunni að slysið myndi há henni í því starfi sem hún hefði menntun til, hún gæti unnið sem snyrtifræðingur en minna en ella hefði orðið. Samkvæmt niðurstöðu dómkvöddu undirmatsmannanna liggi fyrir að raunin hafi orðið allt önnur. Varanlegur miski stefnanda felist í útbreiddum stoðkerfiseinkennum, stirðleika, þreytu, úthaldsleysi og eymslum auk einkenna vefjagigtar og fleira. Einkennin valdi henni umtalsverðri færniskerðingu og hömlum í daglegu lífi. Hvað varanlega örorku snerti slái undirmatsmenn því föstu að stefnandi geti hvorki unnið sem snyrtifræðingur né önnur störf. Hún sé þannig óvinnufær frá því í desember 2015. Síðar tilkomin gögn sýni þannig fram á versnandi líkamlegt ástand sem hafi leitt til verulega skerts aflahæfis. Matsgerð dómkvaddra undirmatsmanna byggist á læknisfræðilegum gögnum, einkum frá Ö, sem komið hafi til eftir að upphaflegt mat lá fyrir. Í þeim gögnum sé gerð grein fyrir umtalsvert fleiri einkennum en lögð voru til grundvallar í upphaflegri matsgerð. Þannig endurspegli niðurstaða dómkvaddra undirmatsmanna núverandi ástand stefnanda mun betur og því sé skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga um verulega hækkun miska eða örorku fullnægt.

Stefnandi telur að ekki verði byggt á niðurstöðu dómkvaddra yfirmatsmanna þar sem þar sé ekki gerð fullnægjandi grein fyrir því hvers vegna talið sé að orsakasambandi sé ekki til að dreifa milli vefjagigtareinkenna stefnanda og umferðarslyssins. Að auki sé ekki gerð viðhlítandi grein fyrir því hvaða heilsufarsvandamál önnur séu til þess fallin að valda vefjagigtinni og þá með hvaða hætti. Af þessum sökum verði ekki byggt á yfirmats gerðinni umfram mat dómkvaddra undirmatsmanna þar sem gerð hafi verið ítarleg grein fyrir þessu orsakasambandi en einnig sé í þessum efnum að líta til læknisfræðilegra gagna frá [...]sérfræðingi í gigtarsjúkdómum og framburðar hans fyrir dóminum, sem ályktanir undirmatsmanna styðjist við.

Þá verði ekki byggt á því að krafa stefnanda sé fyrnd með hliðsjón af því mati yfirmatsmatsmanna að stöðugleikapunktur hafi verið 3 0. september 2009 enda sé sá tímapunktur ákvarðaður aftur í tímann og byggður á læknisfræðilegum ályktunum, og að sama skapi verði ekki byggt á niðurstöðu yfirmatsmanna um að tímabært hafi verið að leggja mat á afleiðingar slyssins 31. mars 2010. Sú dagsetning sé ekki rökstudd með fullnægjandi hætti og sé líka ákvörðuð eftir á. Stefnandi hafi fyrst vitað af versnun einkenna sinna á árinu 2015, þegar hún fékk greiningu vefjagigtar, þannig að upphafstími fyrningarfrests hefði fyrst getað verið í lok þess árs.

Að sama skapi hafi skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga til endurupptöku bótaákvörðunar verið fullnægt þar sem ófyrirsjáanleg breyting hafi orðið á heilsu stefnanda sem hafi verið staðfest á árinu 2015 með greiningu vefjagigtar. Einnig hafi því verið slegið föstu að miska- og örorkustig stefnanda hafi verið verulega hærra og gildi í þeim efnum einu hvort horft er til mats undirmatsmanna sem töldu varanlegan miska hafa hækkað um 13 stig eða yfirmatsmanna sem mátu það að svo að hækkunin næmi 8 stigum. Hvorutveggja sé verulega hærra en sá 7 stiga miski sem hún hafði áður verið metin til.

Aðalkrafa stefnanda byggist á niðurstöðu undirmatsmanna og er sett þannig fram að krafist er mismunar á metnum miska og metinni varanlegri örorku frá því sem lagt var til grundvallar matsgerð 30. september 2010. Þar hafi varanlegur miski verið metinn 7 stig og varanleg örorka 7% en í niðurstöðu dómkvaddra undirmatsmanna hafi niðurstaðan orðið 20 stiga miski og 20% varanleg örorka. Krafa stefnanda lúti þannig að því að fá bætur vegna 13 stiga varanlegs miska sem nemi 1.413.425 krónum og 13% varanlegrar örorku er nemi 6.230.001 krónu, sem saman myndi dómkröfu stefnanda, 7.643.426 krónur auk áfallandi 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga og dráttarvaxta sem reiknist af samtölu þeirra fjárhæða frá 5. ágúst 2018. Varakrafa stefnanda er byggð á niðurstöðu yfirmatsmanna um 15 stiga varanlegan miska og 15% varanlega örorku stefnanda en krafan sett fram með því að draga niðurstöðu upphaflegrar matsgerðar frá og þannig krafist bóta vegna átta stiga miska, 875.160 króna, og vegna 8% varanlegrar örorku, 4.703.646 króna, auk áfallandi 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga og dráttarvaxta sem reiknist af samtölu þeirra fjárhæða frá 5. ágúst 2018. Þrautavarakrafa stefnanda byggistá sömu fjárhæð vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku en í því tilviki er ekki krafist vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga heldur einvörðungu dráttarvaxta frá 5. ágúst 2018.

Byggt var sérstaklega á því af hálfu stefnanda að ef yfirmatsgerð yrði lögð til grundvallar þá bæri að horfa til þess fyrirvara sem stefnandi hafi gert við uppgjörið sem fram fór 27. september 2010 en hann hafi skapað henni rétt til þess að heimta frekari bætur úr hendi stefnda með hliðsjón af matsgerð yfirmatsmanna.

Málsástæður stefnda

Lögð er áhersla á það af hálfu stefnda að sönnunarbyrði hvíli á stefnanda um gildi fyrirvara við bótauppgjör, orsakasamband milli slyssins og aukins líkamstjóns og umfang þess.

Aðalkröfu sína um sýknu byggir stefnandi einkum á eftirtöldum málsástæðum: fyrningu, að tjón stefnanda sé að fullu uppgert þar sem almennur fyrirvari við það uppgjör gefi ekki tilefni til frekari greiðslna og að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga sé ekki fullnægt til endurupptöku bótauppgjörsins.

Á því er byggt að fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 hafi verið liðinn er málið var höfðað 19. mars 2019. Rétt sé að horfa til þess að stefnandi hafi fengið vitneskju um kröfu sína á árinu 2009 og að í síðasta lagi á árinu 2010 hefði hún átt kost á að leita fullnustu kröfu sinnar. Þannig hafi fyrningarfresturinn byrjað að líða um áramótin 2009 og 2010, eða í síðasta lagi um áramótin 2010 og 2011. Fresturinn hafi þannig runnið út um áramótin 2013 og 2014 eða í síðasta lagi áramótin 2014 og 2015. Í þeim efnum megi horfa til þess að í öllum fyrirliggjandi matsgerðum hafi verið lagt til grundvallar að heilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt 30. september 2009, sem styðji það að fresturinn hafi byrjað að líða um næstu áramót þar á eftir. Eins sé unnt að horfa til mats dómkvaddra yfirmatsmanna sem töldu að tímabært hefði verið að meta afleiðingar slyssins ári eftir slysið, 30. mars 2010, þannigað fyrningarfresturinn hefði byrjað að líða um áramótin 2010 og 2011 og runnið út um áramótin 2014 og 2015. Í báðum tilvikum hafi fresturinn því verið liðinn þegar þess var óskað af hálfu stefnanda, á árinu 2016, að stefndi bæri ekki fyrir sig fyrningu um áramótin 2016 og 2017. Það hafi stefndi samþykkt með fyrirvara um að kröfur stefnanda væru ekki þá þegar fyrndar. Að mati stefnda verði ekki horft fram hjá mati dómkvaddra yfirmatsmanna í þessum efnum sem byggist á þeim einkennum sem stefnandi kvartaði yfir og komu fram í kjölfar slyssins. Þau einkenni hafi legið fyrir þegar fyrsta matsgerðin var gefin út. Yfirmatsmenn telji ósannað að vefjagigt sem stefnandi var greind með sex árum síðar eigi rót að rekja til slyssins en engu breyti í þessu sambandi þó yfirmatsmenn hafi metið miska og varanlega örorku meiri, enda hafi sömu einkenni legið til grundvallar matsniðurstöðu og rakin eru í læknisfræðilegum gögnum frá árinu 2009. Þannig hafi verið metin viðvarandi einkenni allt frá slysi, en ekki síðbúin einkenni sem haft gætu áhrif á upphafsdag fyrningarfrests.

Verði ekki á það fallist að krafa stefnanda sé fyrnd er byggt á því að tjón hennar hafi þegar verið fullbættmeðþvíuppgjöri sem fór fram 27. september 2010. Sá fyrirvari sem gerður var af hálfu stefnanda við það uppgjör nægi ekki til endurupptöku fyrirliggjandi uppgjörs nema að fullnægðum skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga. Fyrirvarinn sé almennur, ósértækur og óskýr um það til hvaða tilvika hann eigi að taka. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi verið ósátt við forsendur eða niðurstöðu þess mats sem lá uppgjörinu til grundvallar, enda sérstaklega vísað til matsgerðarinnar í kröfubréfi stefnanda í öndverðu. Í samræmi við dómaframkvæmd verði fyrirvarinn ekki skýrður á þá leið að í honum felist áskilnaður um rétt til endurupptöku ef fyrirliggjandi mat reynist rangt vegna vanmats á metnum einkennum og fjárhagslegri örorku. Yfirmatsgerð byggist á þeim einkennum sem stefnandi hafi kvartað yfir allt frá fyrstu læknisheimsóknum eftir slysið og einkennin hafi því verið þekkt þegar matsgerð fór fram í öndverðu 7. september 2010 sem uppgjörið byggðist á. Vegna orðalags fyrirvarans verði hann ekki túlkaður þannig að með honum hafi stefnandi áskilið sér rétt til frekari bóta þar sem meta hefði átt tjón hennar meira með tilliti til þeirra einkenna sem lágu matsgerðinni til grundvallar. Við aðstæður sem þessar, þegar ekkert liggur fyrir um nánara inntak fyrirvara, hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að endurupptaka verði ekki byggð á slíkum fyrirvara án þess að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga sé fullnægt.

Stefndi byggir ennfremur á því að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga til endurupptöku bótaákvörðunar sé ekki fullnægt. Engum ófyrirsjáanlegum breytingum á heilsu stefnanda sé til að dreifa sem rekja megi til slyssins enda ósannað að einkenni vefjagigtar sé að rekja til þess. Þá byggist matsniðurstaða yfirmatsmanna ekki á öðrum ófyrirsjáanlegum breytingum á heilsu stefnanda. Þvert á móti leggi yfirmatsmenn hið gagnstæða til grundvallar í matsgerð sinni, langvarandi tognunareinkenni frá brjóst- og lendhrygg.

Mögulegt vanmat á afleiðingum slyssins feli ekki í sér grundvöll til endurupptöku á grundvelli 11. gr. ef ekki er unnt að sýna fram á breytingar á heilsufari stefnanda. Þá er því hafnað af hálfu stefnda að hækkun miska um átta stig og varanlegrar örorku um 8% teljist vera veruleg hækkun í skilningi 11. gr. enda verði slíkt ekki ráðið af dómaframkvæmd Hæstaréttar. Hvorugu skilyrði 11. gr. sé þannig fullnægt.

Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verið lækkaðar til samræmis við matsgerð yfirmatsmanna. Lögð er til grundvallar sama aðferð við útreikning varakröfu og dómkröfu stefnanda, sem ekki er gerð athugasemd við, og þannig reiknaður út óbættur hluti tjóns stefnanda á grundvelli yfirmatsgerðarinnar að frádreginni niðurstöðu matgerðarinnar sem gefin var út 7. september 2010. Þannig lúti lækkunarkrafan að átta stiga miska sem nemi 941.560 krónum og 8% varanlegri örorku er nemi 3.833.846 krónum, Vaxtakröfu stefnanda er sérstaklega mótmælt þar sem vextir eldri en fjögurra ára frá málshöfðunardegi 19. mars 2019 séu fyrndir, sbr. 3. gr., sbr. 24. gr., laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Yfirlýsingar stefnda um að falla frá fyrningu hafi ekki tekið til vaxta. Að auki er kröfu um dráttarvexti fyrir dómsuppsögudag mótmælt, sbr. 4. mgr. 5. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, enda hafi meira en níu ár verið liðin frá slysi er stefnandi höfðaði mál þetta auk þess sem krafa stefnanda sé bæði óviss og umdeild og því rétt að miða við nefnt tímamark.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi frekari bóta úr hendi stefnda vegna afleiðinga umferðarslyss 31. mars 2009. Fyrir höfðun málsins höfðu stefnanda verið greiddar bætur 27. september 2010. Ágreiningslaust er þannig að stefnda ber að bæta stefnanda tjón hennar vegna fyrrgreinds umferðarslyss. Kröfu sína byggir stefnandi á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna frá 27. júní 2018 en hún vefengir niðurstöðu yfirmatsgerðar frá 22. desember 2020. Síðarnefnda matsgerðin er efnislega á þann veg að lagt er mat á sambærileg einkenni og metin voru í öndverðu á árinu 2010 en komist að þeirri niðurstöðu að miskastig og örorka stefnanda sé meiri en lagt hafi verið til grundvallar við uppgjör á tjóni hennarsem fram fór 27. september 2010. Að mati yfirmatsmanna var talið ósannað að orsakasamband væri milli einkenna stefnanda vegna vefjagigtar sem hún var greind með síðla árs 2015 og slyss stefnanda 31. mars 2010.

Þáverandi lögmaður stefnanda undirritaði svokallað fullnaðaruppgjör, sem fram fór 27. september 2010, með fyrirvara um mat á varanlegum afleiðingum slyssins, eins og fyrirvarinn er orðaður. Ekki var gerð frekari grein fyrir þeim fyrirvara. Stefnandi reisir málsókn sína á þessum fyrirvara og byggir jafnframt á 11. gr. skaðabótalaga.

Úr því hefur verið leyst ítrekað fyrir dómi að fyrirvari af þessu tagi, þar sem ekki er skírskotað til sérstakra ástæðna, skapi ekki grundvöll til endurupptöku bótauppgjörs nema fullnægt sé skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga. Má í þeim efnum vísa í dæmaskyni til dóma Hæstaréttar í máli nr. 5 76/2013 frá 20. febrúar 2014 og í máli nr. 391/2015 frá 18. febrúar 2016. Í því ljósi myndi reyna á málsástæðu stefnanda um að skilyrðum endurupptöku á grundvelli 11. greinar sé fullnægt ef ekki kæmi annað og meira til.

Í málinu liggja fyrir þrjár matsgerðir, tvær sem aflað var fyrir dómi og ein sem málsaðilar höfðu áður komið sér saman um að afla. Niðurstöður þessara matsgerða eru raktar hér að framan. Það er hlutverk dómstólsins á grundvelli mats á gildi þessara sönnunargagna, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga um meðferð einkamála, að skera úr ágreiningi aðila um það hvaða atriði í þessum matsgerðum ber að leggja til grundvallar niðurstöðu málsins. Eins og áður segir var niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna í yfirmatsgerð þeirra, sem dagsett er 22. desember 2020, sú að umrætt slys hefði haft í för með sér varanlegan miska sem næmi 1 5 stigum og varanlega örorku sem næmi 15%, en það er hækkun frá upphaflegri matsgerð frá 7. september 2010. Byggt var á því að orsakatengsl væru fyrir hendi milli slyssins og tognunareinkenna í brjóst og lendhrygg en tognunareinkenni hafi ekki verið í hálsi við læknisskoðun á matsfundi. Því var jafnframt slegið föstu að stefnandi væri með slæma vefjagigt í formi þrálátra verkja, eymslapunkta á dæmigerðum stöðum ásamt þreytu, stirðleika og svefntruflana og fleira. Matsmenn töldu á hinn bóginn ekki unnt að telja að þessi vefjagigtareinkenni væru sannanlega að rekja til slyssins. Einkennin hefðu ekki komið fram fyrr en sex árum eftir slysið og gætu átt sér ýmsar skýringar. Matsmenn töldu upp ýmis heilsufarsvandamál sem stefnandi hefði glímt við í því sambandi, meðal annars legslímhúðarflakk sem og verkjaheilkenni frá rófubeini sem hvoru tveggja valdi langvinnum verkjum og vanlíðan. Yfirmatsmenn tóku afstöðu til þess, sérstaklega aðspurðir, að tímabært hefði verið að meta afleiðingar slyssins 31. mars 2010.

Niðurstaða undirmatsmanna í matsgerð sem dagsett er 27. júní 2018 var aftur á móti sú að varanlegur miski stefnanda næmi 20 stigum en varanleg örorka væri 20%, og lagt til grundvallar að stefnandi byggi við vefjagigt vegna afleiðinga slyssins. Stefnandi byggir á því að hún hafi ekki búið yfir vitneskju um viðbótarkröfu sína vegna slyssins fyrr en á árinu 2015 er hún var greind með vefjagigt þegar einkenni hennar höfðu versnað mikið. Að mati dómsins verður, við mat á vægi niðurstöðu mats gerðar undirmatsmanna, að líta til þess að fyrir liggur að þeir höfðu ekki milli handa sjúkraskrá stefnanda frá Övegna þeirra tilvika þegar stefnandi leitaði til heilsugæslunnar frá 2009 til 2016. Í sjúkraskránni eru rakin nokkuð mörg tilvik og ýmsar aðgerðir og rannsóknir sem stefnandi undirgekkst á þessu árabili. Þessi gögn höfðu yfirmatsmenn undir höndum og gafst þeim þannig tækifæri til að leggja mat á möguleg áhrif annarra heilsufarsvandamála stefnanda á það að hún greindist með vefjagigtarheilkenni. Er einnig til þess að líta að meðal yfirmatsmanna var sérfræðingur í gigtarsjúkdómum. Eru því ekki forsendur til að leggja matsgerð undirmatsmanna til grundvallar fram yfir matsgerð yfirmatsmanna. Er þá einnig horft til þess, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 315/2006 sem kveðinn var upp 8. mars 2007, að sönnunargildi yfirmatsgerðar þriggja dómkvaddra matsmanna, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum, vegur þyngra við mat á sönnun en undirmatsgerð, að því tilskildu að ekki hafi verið sýnt fram á galla á yfirmatsgerðinni. Í málinu er ekkert fram komið um að ekki hafi verið gætt réttra aðferða við mat hinna dómkvöddu yfirmatsmanna eða að niðurstaða þeirra byggistá röngum forsendum. Þvert á móti er hún vel rökstudd.

Þegar horft er til framangreindrar umfjöllunar dómkvaddra yfirmatsmanna liggur fyrir að sambærileg einkenni liggja mati þeirra til grundvallar og fjallað er um í matsgerð þeirri sem dagsett er 7. september 2010. Verður því ekki séð að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga sé fullnægt, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda, þannig að rök hafi staðið til endurupptöku ákvörðunar um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur. Í því ljósi og með hliðsjón af því að yfirmatsmenn töldu að tímabært hefði verið að leggja mat á afleiðingar slyssins 31. mars 2010 verður lagt til grundvallar að stefnandi hefði átt að geta lokið gagnaöflun um kröfuna á árinu 2010.

Dómstólar hafa ítrekað horft til ályktunar matsmanna um það hvenær ekki sé frekari bata að vænta, þegar mat er lagt á það hvenær fyrningarfrestur byrjar að líð a, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 661/2010 frá 21. júní 2011. Fyrningarfrestur samkvæmt 99. gr. þágildandi umferðarlaga hófst því í lok árs 2010. Sá frestur er fjögur ár og var því runninn út þegar stefnandi hreyfði við málinu á ný við stefnda á árinu 2016, rúmlega fimm árum síðar, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 77/2008 frá 13. nóvember 2008. Samþykki stefnda, fyrir því að málið fyrndist ekki á meðan stefnandi aflaði frekari gagna, sem látið var í té 1. desember 2016, var sett fram með fyrirvara um að málið væri ekki þá þegar fyrnt.

V ara- og þrautavarakröfur stefnanda sem byggjast á niðurstöðu yfirmatsmanna, um hærri miska og varanlega örorku en metið hafði verið í upphaflegu mati, verða ekki heldur teknar til greina. Ræður þar fyrst og fremst úrslitum að sama tímaviðmið, um það hvenær ekki hafi verið að vænta frekari bata, 1. september 2010, á einnig við um þær kröfur, eins og aðalkröfu stefnanda. Gerist því ekki þörf á að leysa úr því hvort stefnanda er hald í þeim fyrirvara sem gerður var við uppgjörið 27. september 2010 án þess að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga sé fullnægt.

Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dagsettu 7. september 2017. Ekki eru efni til að fallast á framsetta kröfu um málflutningsþóknun þar sem tímafjöldi sem bókaður er í tímaskýrslu lögmanns stefnanda við undirbúning málflutnings er nokkuð úr hófi og verður því ekki alfarið á skýrslunni byggt. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, K-kk-ef V-kk-ef.

K-kk-nf V-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og G-kk-nf Ö-kk-nf R-kk-nf S-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

B-kk-nf L. B-kk-nf, héraðsdómari og dómsformaður, kveður upp þennan dóm ásamt B-kvk-þgf B-kvk-þgf, héraðsdómara og H-kk-þgf B-kk-þgf, bæklunarlækni.

Dómsorð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, K-kk-ef V-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 1.600.000 krónur.

B-kk-nf L. B-kk-nf

B-kvk-nf B-kvk-nf

H-kk-nf B-kk-nf