E-39/2014

Mál þetta höfðaði Þ-kk-nf S-kk-nf, Hringbraut 26, Reykjavík, með stefnu birtri 18. júní 2014 á hendur Náttúrustofu Norðurlands vestra, Aðalgötu 2, Sauðárkróki. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 31. mars sl.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum bætur að fjárhæð 10.570.765 krónur með vöxtum skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. október 2013 til 24. júní 2014, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, til vara að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

Með II. kafla laga nr. 60/1992 var ráðherra veitt heimild til að leyfa starfrækslu náttúrustofa á vegum sveitarfélaga. Skyldu þær reknar af einu eða fleiri sveitarfélögum með stuðningi ríkisins. Bera sveitarfélög sem aðild eiga að rekstrinum ábyrgð á stofunni, sbr. 10. gr.

Stefndi í málinu, Náttúrustofa Norðurlands vestra, var stofnuð í desember 1998 og hefur verið starfrækt frá árinu 2000. Hafa sveitarfélögin Skagafjörður og Akrahreppur staðið að rekstri stofunnar, en hún hefur verið staðsett á Sauðárkróki.

Stefnandi var ráðinn forstöðumaður stefnda í fullu starfi með ráðningarsamningi dags. 1. febrúar 2000. Ráðningarsamningurinn var endurnýjaður með nýjum samningi dags. 21. maí 2002. Var mælt fyrir um að hann skyldi endurskoðaður fyrir 30. nóvember 2004, en það mun ekki hafa verið gert. Stefnandi er félagi í Félagi íslenskra náttúrufræðinga (FÍN).

Í 4. gr. síðari ráðningarsamningsins segir: „Um kjör, réttindi og skyldur fer skv. samningi FÍN við ríki og Reykjavíkurborg dags. 5. júlí 1997, aðlögunarnefndarsamningi aðila dags. 01.02.00, lögum nr. 70/1996 ... Þau samkomulög sem FÍN eða BHM hafa gert við fjármálaráðuneyti skulu einnig gilda.“

Stefndi gerði stofnanasamning við FÍN þann 24. apríl 2006. Í inngangsorðum er hann sagður gerður samkvæmt kjarasamningi FÍN og fjármálaráðherra dags. 26. júlí 2001 og samkomulagi um breytingar á honum frá 18. mars 2005. Gerður var viðauki við stofnanasamninginn þann 24. október 2007.

Síðla árs 2012 leitaði stefnandi óformlega eftir því að honum yrði veitt námsleyfi. Sótti hann síðan skriflega um námsleyfi. Umsókn þessi er ódagsett. Þar sækir stefnandi um rannsóknarleyfi/endurmenntun í sex mánuði á árinu 2013, en samkvæmt umsókninni hugðist hann skipta leyfistímanum á allt árið og sinna starfi sínu meðfram sérstökum rannsóknum sem hann gerði grein fyrir.

Stjórn stefnda ræddi umsókn stefnanda á fundi 17. desember 2012. Með bréfi dags. 9. janúar 2013 var honum tilkynnt að umsókninni hefði verið synjað. Vísaði stefndi til ákvæðis 10.3 í kjarasamningi FÍN og Sambands sveitarfélaga frá 2011, auk þess sem óvíst væri um fjárhagslegt bolmagn stofnunarinnar til að veita slíkt leyfi, ekki væri tímabært að veita slíkt leyfi fyrr en ársreikningur 2011 lægi fyrir og bókhald ársins 2012 hefði verið fært og rekstraráætlun vegna ársins 2013 hefði verið lögð fram.

Aðilar deildu um námsleyfið að því er segir í stefnu. Stefnandi sótti um á ný og var honum svarað með bréfi dags. 25. júní 2013. Þar segir: „Með tilliti til fjárhagsstöðu stofnunarinnar telur stjórnin ekki mögulegt að veita launað leyfi eða greiða kostnað vegna námsferða, en er tilbúin að veita launalaust leyfi á tímabilinu sé þess óskað.“ Í kjölfar þessa bréfs leitaði stefnandi til stéttarfélags síns, en niðurstöðu stjórnarinnar var ekki breytt. Kom fram sú afstaða stefnda sem áður greinir að stefnandi ætti ekki rétt á námsleyfi þar sem hann væri starfsmaður sveitarfélaga en ekki ríkisins. Tilvísun til kjarasamnings ríkisins í ráðningarsamningi væri samningur um ráðningarkjör, en leiddi ekki til þess að nýir kjarasamningar giltu um ráðningarkjör stefnanda.

Stefnandi kveðst hafa komist að því eftir ábendingu frá stéttarfélagi sínu að hann ætti samkvæmt kjarasamningi rétt á styrk frá Starfsþróunarsetri háskólamanna vegna námskeiðs sem hann hefði sótt hjá Endurmenntun Háskóla Íslands. Er hann sótti um styrk var honum hins vegar synjað vegna þess að vinnuveitandi hans hafði ekki greitt til sjóðsins.

Stefndi og stefnandi, og stéttarfélag hans, skiptust á nokkrum bréfum á árinu 2013 um starfskjör stefnanda. Þann 29. október ritaði stefndi stefnanda bréf með fyrirsögninni Uppsögn starfs. Þar er því lýst að samningur sveitarfélaganna við ríkið um rekstur stefnda hafi runnið út um síðustu áramót og væri unnið að endurnýjun hans vegna ársins 2013. Akrahreppur hefði ákveðið að hætta þátttöku í rekstrinum frá 1. janúar 2013 og myndi sveitarfélagið Skagafjörður endurskoða aðkomu sína í því ljósi. Ljóst væri að náttúrustofan yrði ekki rekin óbreytt á næsta ári og ríkti óvissa um áframhaldandi rekstur. Vegna þessa væri nauðsynlegt að segja stefnanda upp störfum. Var uppsagnarfrestur sagður þrír mánuðir.

Stefnandi krafðist frekari rökstuðnings fyrir uppsögninni og var honum ritað annað bréf dags. 21. nóvember 2013. Þar er einkum vísað til óvissu um framtíð náttúrustofunnar og þar sem fjárhagsleg ábyrgð á rekstrinum hvíldi á sveitarfélögunum sem aðild ættu að rekstrinum hafi verið nauðsynlegt að segja stefnanda upp störfum. Í lok bréfsins er tekið fram að lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ættu hér ekki við, þar sem stefnandi væri starfsmaður sveitarfélaga en ekki ríkisins.

S-kvk-nf M-kvk-nf, formaður stjórnar stefnda, sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að óvissa um fjárhag og framtíð stofunnar hefði orðið til þess að ákveðið var að segja stefnanda upp störfum. Samningur við ríkið vegna ársins 2013 hefði ekki verið undirritaður fyrr en í lok árs. Þá hefði Akrahreppur ekki viljað halda samstarfinu áfram.

Stefnandi starfaði til loka janúar 2014. Ágreiningur kom upp um einstök mál og segir í stefnu að formaður stjórnar stefnda hafi tekið fram fyrir hendurnar á honum í starfi og jafnframt sagt opinberlega að stefnandi væri ekki lengur í starfi hjá stefnda. Þarf ekki að rekja þessi ágreiningsefni hér.

Stefnandi sagði í aðilaskýrslu sinni að hann hefði ekki enn fengið annað starf og væri á atvinnuleysisbótum. Hann sagði að hann teldi að uppsögnin hefði haft mikil áhrif á sig. Uppsögnin hefði skaðað ímynd sína sem vísindamanns og starfsmanns. Illa hefði verið að sér vegið.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi krefst í fyrsta lagi bóta vegna vanefnda stefnda á að veita honum launað leyfi frá störfum. Undir þessum lið er krafist greiðslu sem svarar til launa í sex mánuði.

Í öðru lagi krefst stefnandi bóta vegna tjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna vanrækslu stefnda á að greiða iðgjöld til Starfsþróunarseturs háskólamanna vegna hans. Hafi hann orðið af styrk að fjárhæð 370.000 krónur vegna þessa.

Í þriðja lagi krefst stefnandi bóta vegna ólögmætrar uppsagnar. Krefst hann launa og annarra réttinda í þrjá mánuði.

Loks í fjórða lagi krefst stefnandi miskabóta úr hendi stefnda vegna framgöngu hans í sinn garð. Hafi stefndi gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn æru sinni og persónu sem sé til þess fallin að valda honum álitshnekki. Fjárhæð kröfunnar styður hann við dómafordæmi.

Stefnukrafa sundurliðast svo:

9 x mánaðarlaun stefnanda, 632.278 krónur á mánuði 5.690.502

13,04% orlof af 5.690.502 kr. 742.041

Jafngildi mótframlags vinnuveitanda í séreignarsjóð

9 x 12.646 kr. 113.814

Jafngildi mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð

9 x 72.712 kr. 654.408

Jafngildi styrks 370.000

Miskabætur 3.000.000

Samtals 10.570.765

if !supportLineBreakNewLine

Kröfu sína byggir stefnandi á ráðningarsamningi aðila. Hann vísar einnig til meginreglu samningaréttar um skyldu til efnda.

Um réttindi stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi.

Stefnandi telur að ráðningarsamningur aðila frá árinu 2002 gildi um réttarstöðu sína. Þar sé sérstaklega vísað til kjarasamnings stéttarfélags hans, FÍN, við ríki og Reykjavíkurborg frá árinu 1997. Þá sé í samningnum vísað til laga nr. 70/1996. Stefnandi segir að stefndi sé bundinn af þessum samningi, enda hafi verið farið eftir þessum kjarasamningi. Honum hafi t.d. í október 2013 verið greidd laun samkvæmt launaflokki í launatöflu kjarasamnings ríkisins og FÍN. Þetta hafi fyrst verið dregið í efa þegar stefnandi óskaði eftir námsleyfi. Þá vísar stefnandi einnig til stofnanasamnings stefnda við FÍN frá apríl 2006, sbr. viðauka við hann frá því í október 2007.

Um rétt til launaðs leyfis á starfstíma

Stefnandi telur að þar sem tilvísun til kjarasamnings í ráðningarsamningi sínum hafi ekki verið endurskoðuð frá árinu 2002 verði að líta svo á að kjarasamningur ríkisins og FÍN á hverjum tíma skuli gilda um kjör sín. Samkvæmt því eigi hann rétt á launuðu námsleyfi eftir fjögur ár í starfi. Byggir hann þennan rétt á gr. 10.1.1 í kjarasamningi ríkisins og FÍN frá 2011.

Stefnandi kveðst hafa starfað hjá stefnda í tæp 13 ár þegar hann óskaði efir launuðu námsleyfi. Hann hafi uppfyllt skilyrði til töku slíks leyfis. Hann mótmælir tilvísun stefnda til þess að annar kjarasamningur hafi átt að gilda um kjör hans. Hafi verið samið um að kjarasamningur ríkisins skyldi gilda og sé stefndi bundinn við þá ákvörðun ef það fæli í sér betri rétt til handa stefnanda.

Um greiðslu sem ekki fékkst frá Starfsþróunarsetri

Um rétt sinn til greiðslu frá Starfsþróunarsetri háskólamanna vísar stefnandi til gr. 10.4 í margnefndum kjarasamningi. Stefnda hafi borið að inna af hendi mánaðarlega framlag til Starfsþróunarsetursins. Stefnandi hafi samkvæmt reglum sjóðsins, gr. 1.4, getað vænst þess að fá 370.000 króna styrk vegna kostnaðar síns af námskeiði er hann sótti hjá Endurmenntun H.Í. á árinu 2013. Tjón vegna þessarar vanrækslu stefnda nemi þeirri fjárhæð.

Um ólögmæta uppsögn stefnanda

Stefnandi byggir á því að uppsögn hans hafi verið ólögmæt þar sem hún hafi byggst á ómálefnalegum sjónarmiðum. Honum hafi verið sagt upp í kjölfar þess að hann hafi krafist þess að njóta réttinda samkvæmt kjarasamningi. Ágreiningur aðila hafi leitt til þess að stefndi ákvað að segja stefnanda upp störfum. Bág fjárhagsstaða hafi verið fyrirsláttur til að neita stefnanda um rannsóknarleyfi. Fjárhagsstaða stofunnar hafi verið góð.

Stefnandi segir að ekki hafi verið tekin ákvörðun um að leggja stofuna niður, þegar ákveðið var að segja honum upp störfum.

Stefnandi byggir enn fremur á því að uppsögnin hafi verið ólögmæt þar sem ekki hafi verið gætt reglna stjórnsýslulaga nr. 37/1993, eða laga nr. 70/1996, einkum 44. gr., sbr. 21. gr. Stefndi hafi ákveðið að segja stefnanda upp störfum án þess að fyrir lægju ástæður sem hefðu getað réttlætt uppsögn. Þá hafi hann ekki farið eftir fyrirmælum laga um framkvæmd uppsagnar. Tilraunir hans sjálfs til að hafa áhrif á rekstur stofunnar til hins betra með atbeina stjórnar hafi orðið til þess að honum var vikið úr starfi.

Stefnandi byggir á því að sú staðreynd að Akrahreppur hafi viljað draga sig út úr samstarfi um rekstur stofunnar hafi ekki verið haldbær ástæða til að leggja hana niður. Þá bendir hann á tvö atriði varðandi framkomu stefnda gagnvart sér. Annars vegar hafi verið látið að því liggja í tölvupósti þann 25. október 2013 að stefnandi sinnti ekki starfi sínu. Hins vegar hafi honum verið gert ókleift að sinna starfi sínu á uppsagnarfresti. M.a. hafi verið tekið fram fyrir hendurnar á honum með því að lána gripi stofunnar.

Um miskabótakröfu

Miskabótakrafa er eins og áður segir byggð á því að stefndi hafi gerst sekur um ólögmæta meingerð í garð stefnanda, sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Formaður stjórnar stefnda hafi greint frá því að stefnandi væri hættur störfum, áður en honum hafi verið sagt upp. Þá hafi hann tekið fram fyrir hendur hans í starfi. Hafi framkoma formannsins þannig orðið stefnanda til minnkunar.

Stefnandi segir að sér hafi verið haldið utan við vinnu við endurskipulagningu náttúrustofunnar sem hafi verið ákveðin í júlí 2013. Honum hafi fyrst verið gerð grein fyrir henni á stjórnarfundi í ágúst 2013. Þá hafi stjórnin hunsað hann algerlega frá því að honum var sagt upp. Hafi engir stjórnarfundir verið haldnir frá því í ágúst 2013 þar til gengið var frá starfslokum stefnanda í janúar 2014. Hafi hann þó ítrekað reynt að koma á fundi og samskiptum við stjórnina um rekstur og starfsemi stofunnar.

Stefnandi telur að uppsögnin hafi höggvið nærri honum með persónulegum hætti og hafi haft í för með sér verulega röskun á högum hans. Hann hafi þurft að flytjast búferlum til Reykjavíkur, en litlir sem engir atvinnumöguleikar séu fyrir hann í Skagafirði. Þá hafi hann ekki enn fundið fasta atvinnu við sitt hæfi í Reykjavík. Þá hafi framganga stefnda í þessu máli verið til þess fallin að kasta rýrð á faglega hæfni stefnanda og valda honum álitshnekki.

Lagatilvísanir

Stefnandi vísar auk þeirra réttarheimilda er áður greinir til réttar síns samkvæmt ráðningarsamningi og reglna vinnuréttar og samningaréttar um efndir skuldbindinga. Hann vísar til skaðabótalaga, almennra reglna skaðabótaréttar, stjórnsýslulaga og ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar um andmælarétt. Þá byggir hann á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna nr. 70/1996, einkum 21., 43. og 44. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Um missi launaðs leyfis

Stefndi telur að gr. 10.1 í kjarasamningi ríkisins við FÍN eins og henni var breytt þann 6. júní 2011 gildi ekki í skiptum aðila þessa máls. Kjarasamningurinn eigi ekki við um starfsmenn náttúrustofa eftir orðanna hljóðan. Þá vísi ráðningarsamningur aðila til kjarasamnings frá árinu 1997, sem nú sé fallinn úr gildi. Stefndi kveðst byggja á því að tilvísun ráðningarsamninga stefnanda til kjarasamnings ríkisins og FÍN frá 1997 hafi í mesta lagi getað fært stefnanda þau kjör sem þá giltu samkvæmt þeim tiltekna samningi. Slík tilvísun geti ekki virkað sem eyðuákvæði. Þegar vísað var til þessa kjarasamnings í síðari ráðningarsamningnum hafi hann þegar verið fallinn úr gildi. Þá sé það andstætt ákvæðum laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna nr. 94/1986, einkum I. kafla, ef ríkið teldist binda stefnda við efni nýs kjarasamnings. Það færi einnig í bága við ákvæði samningalaga nr. 7/1936, einnig 10. gr. þeirra með lögjöfnun. Stefndi hafi hvorki í orði né verki samþykkt að verða bundinn við kjarasamninga ríkisins við FÍN. Hann hafi í einu tilviki samþykkt að fara eftir viðkomandi samningi þegar stefnandi hafi sótt sér kjarabætur á árinu 2005 og með stofnanasamningi og afturvirkri launaleiðréttingu á árinu 2006.

Stefndi byggir á því að stefnandi hafi samþykkt þá afstöðu stefnda að Launanefnd sveitarfélaga færi með kjarasamningsumboð gagnvart stefnanda. Stefnandi hafi þess vegna, og vegna vanrækslu á að standa fyrir endurnýjun ráðningarsamnings síns, glatað þeim rétti sem hann kunni að hafa átt með tómlæti.

Þá kveðst stefndi hafna því að réttarstaða starfsmanna annarra náttúrustofa skipti einhverju um stöðu stefnanda. Fara verði eftir fyrirliggjandi samningum um hvert tilvik.

Verði talið að síðari kjarasamningar ríkisins og FÍN gildi milli aðila byggir stefndi á eftirfarandi málsástæðum.

Stefndi segir að stefnandi hafi vanrækt að hafa forgöngu um það sem forstöðumaður að endurnýja ráðningarsamning aðila, eins og honum hafi verið skylt að gera. Það væri ósanngjarnt ef það yrði til þess að réttarstaða aðila tæki breytingum með jafn ógegnsæjum hætti og stefnandi byggi á. Teldist gr. 10.1 í kjarasamningnum hafa tekið gildi milli aðila hafi það gerst fyrir mistök og sé ekki skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. 32. gr. samningalaga nr. 7/1936. Þá megi vegna þessara breytinga víkja samningnum til hliðar samkvæmt 36. gr. samningalaga, enda ósanngjarnt af stefnanda að bera hann fyrir sig.

Þá telur stefndi að orðalag kjarasamningsins og sanngirnisrök leiði til þess að stefnandi teljist ekki eiga rétt til framhaldsnáms á launum. Ekki hafi verið samþykkt endurmenntunar- og starfsþróunaráætlun, hvorki fyrir stofuna né stefnanda. Stefnandi hafi sjálfur átt að hafa forystu um gerð þessara áætlana.

Þá hafi ekki legið fyrir nægar upplýsingar um fjármál stefnda til að unnt hafi verið að taka ákvörðun um að veita launað námsleyfi. Stefnandi hafi sjálfur viðurkennt þetta í tölvupósti 29. maí 2013. Þegar stefnandi hafi sótt á ný um leyfi hafi auk óvissu um framtíðarstarfsemi stofunnar verið svo komið að reikningsskil hafi ekki verið í réttu horfi. Því hafi verið rétt að hafna beiðni stefnanda.

Stefndi byggir á því að stefnandi kunni að hafa verið búinn að taka út réttindi sín á undanförnum árum, þannig að hann hefði eytt þeim rétti sem hann hefði ella átt samkvæmt greindu ákvæði kjarasamningsins. Stefnandi verði að gera nákvæma grein fyrir þeim námskeiðum og leyfum sem hann hafi tekið. Er skorað á hann í greinargerð að upplýsa um allt nám sitt og námskeið allt til 31. janúar 2014. Öll námskeið kunni að hafa áhrif á þau réttindi sem hann telji sig eiga samkvæmt ráðningarsamningi.

Loks telur stefndi um þetta atriði að bókun 4 við kjarasamninginn leiði til þess að stefnandi hefði einungis átt rétt til að taka 10% af fullum rétti, enda hefði starfsemis stefnda lagst af á meðan stefnandi væri í leyfi. Skaðabótakröfu yrði því að lækka um 90%.

Vegna framangreinds byggir stefndi á því að stefnandi geti ekki krafist skaðabóta sem nemi launum í sex mánuði.

Skaðabætur vegna ólögmætrar uppsagnar

Stefndi byggir á því að heimilt hafi verið að segja stefnanda upp störfum, til þess hafi legið málefnalegar ástæður. Sveitarfélagið Skagafjörður hafi ekki verið tilbúið til að standa áfram að og bera ábyrgð á rekstri stofunnar á árinu 2014. Stefndi bendir á í þessu sambandi að þar sem þeim sveitarfélögum sem síðast báru ábyrgð á rekstri stefnda hafi ekki verið stefnt í málinu ætti það að leiða til frávísunar samkvæmt 18. gr. laga nr. 91/1991. Þá verði heldur ekki krufin til mergjar ástæða þess að sveitarfélögin vildu ekki standa áfram að rekstrinum. Stefnandi verði að bera hallann af því.

Stefndi bendir á að stefnandi beri ríka ábyrgð sem forstöðumaður á því að fjárreiður stofunnar hafi verið óljósar. Þar sem ekkert sveitarfélag hafi viljað standa að rekstri stofunnar hefði verið óábyrgt af stjórn stofunnar að draga ekki úr rekstri stofunnar, m.a. með því að segja stefnanda upp. Hinar óljósu fjárhagslegu aðstæður hafi verið lögmæt ástæða uppsagnar stefnanda, bæði samkvæmt almennum reglum og lögum nr. 70/1996. Stefndi tekur þó fram að þessi lög gildi ekki um réttarstöðu aðila málsins, sbr. 2. mgr. 2. gr. laganna.

Til vara er þess hér krafist að frá kröfu stefnanda dragist þau laun sem stefnandi hafi haft frá janúar til 30. september 2013 og er í greinargerð skorað á hann að upplýsa um þau laun.

Um miskabótakröfu

Stefndi mótmælir því að framganga hans í tengslum við uppsögn stefnanda hafi falið í sér ólögmæta meingerð eða verið til þess fallin að valda honum álitshnekki. Þvert á móti hafi stefnandi sjálfur látið það berast að hann væri hættur störfum. Vísar stefndi hér til tölvupósts frá stefnanda frá 23. nóvember 2013. Stefnandi hafi verið í starfi og haft prókúru fram á síðasta dag. Uppsögnin hafi ekki verið meira særandi en uppsagnir séu almennt.

Stefndi mótmælir því að gefið hafi verið í skyn í tölvupósti stjórnarformanns að stefnandi sinnti ekki starfi sínu. Þá sé fjárhæð kröfunnar ekki í neinu samræmi við dómafordæmi. Stefndi mótmælir því að stjórnin hafi talið stefnanda vera erfiðan. Loks mótmælir stefndi því að búseta stefnanda hafi raskast. Hann hafi ætíð verið með annan fótinn í Reykjavík.

Um mótframlag í lífeyrissjóð og séreignarsjóð

Stefndi mótmælir þessum kröfuliðum og krefst þess að þeim verði vísað frá, en ekki komi fram í stefnu á hvaða heimildum þeir byggist. Verði ekki fallist á frávísun krefst stefndi þess að hann verði sýknaður vegna aðildarskorts, en krafan sé eign viðkomandi lífeyrissjóðs en ekki stefnanda.

Um greiðslu vegna Starfsþróunarseturs

Þessari kröfu er mótmælt í fyrsta lagi vegna þess að umræddur kjarasamningur gildi ekki milli aðila, eins og áður er rakið. Verði talið að kjarasamningurinn gildi byggir stefndi á því að stefnandi geti sjálfum sér um kennt að ekki hafi verið greitt í sjóð sem var mælt fyrir um í kjarasamningi. Hann hafi fyrst gert athugasemdir eftir á, en ekki haft frumkvæði með því að taka málefnið upp í stjórn stefnda.

Þá telur stefndi að stefnandi hafi ekki sýnt fram á raunverulegt tjón. Ekki sé víst að stefnandi hefði fengið hámarksstyrk, en stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn um styrkveitingar þessa aðila. Þá hafi hann ekki sýnt fram á að hann hefði verið gjaldgengur umsækjandi.

Varakrafa stefnanda er byggð á framangreindum mótmælum um einstaka kröfuliði.

Stefndi vísar til laga nr. 60/1992 um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, sbr. lög nr. 92/2000. Hann byggir á sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011 varðandi tilhögun ársreikninga stofunnar. Þá vísar hann til laga nr. 70/1996 og samningalaga nr. 7/1936.

Niðurstaða

Stefndi er sjálfstæð stofnun sem rekin er á ábyrgð þeirra sveitarfélaga sem kjósa að eiga aðild að henni. Stefnandi var ráðinn til starfa á árinu 2000 og þá var um réttindi hans vísað til laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Samhljóða ákvæði var í síðari ráðningarsamningi stefnanda frá árinu 2002. Stefnandi var ekki ráðinn í þjónustu ríkisins í skilningi 1. gr. laganna, en með þessari tilvísun var ákveðið að um réttindi hans færi samkvæmt lögunum. Þá var tekið fram að samningar sem FÍN eða BHM gerðu við fjármálaráðuneytið skyldu gilda. Fram kom í máli stefnanda að honum hefðu verið greidd laun samkvæmt samningum við fjármálaráðherra. Sú staðhæfing í greinargerð stefnda að stefnandi hafi samþykkt að að Launanefnd sveitarfélaga færi með kjarasamningsumboð gagnvart honum er ósönnuð.

Ekki verður fallist á það með stefnda að tilvísun til kjarasamnings í ráðningarsamningi taki einungis til þess kjarasamnings sem þá var í gildi, en ekki nýrra kjarasamninga sem gerðir eru síðar. Verður að skilja vísun í ráðningarsamningi stefnanda til kjarasamnings FÍN við ríki og Reykjavíkurborg þannig að hún taki til gildandi kjarasamnings þessara aðila á hverjum tíma. Hafa aðilar því samið um að um réttindi og skyldur stefnanda færi eftir tilteknum kjarasamningum. Í samræmi við almennar reglur vinnuréttar er aðilum heimilt að semja um betri kjör starfsmanns en leiðir af lögum eða kjarasamningi og var þessi tilhögun því heimil.

Með því að um réttindi stefnanda fór samkvæmt kjarasamningi FÍN og fjármálaráðherra á hverjum tíma verður að fallast á það með stefnanda að hann hafi áunnið sér rétt til námsleyfis í allt að sex mánuði í starfi sínu hjá stefnda. Stefnda bar að taka málefnalega afstöðu til umsóknar hans og vinna að því að stefnandi gæti tekið leyfið án þess að það raskaði starfseminni, en réttur hans stóð til þess, sbr. bókun 4 með kjarasamningi frá 6. júní 2011. Stefndi reyndi ekki að finna lausn á þeim vanda sem fjarvera stefnanda hefði valdið. Skýringar stefnda á synjun umsóknar stefnanda eru ekki málefnalegar og telst synjunin því ógild.

Réttur stefnanda til námsleyfis haggast ekki af því að ráðningarsamningur hans hafi ekki verið endurnýjaður. Verður heldur ekki fallist á það með stefnda að stefnandi hafi borið sérstakar skyldur til að hafa frumkvæði að slíkri endurnýjun. Þá verður ekki fallist á að breyting á kjarasamningi hafi orðið skuldbindandi fyrir einhvers konar mistök eða að ósanngjarnt sé af stefnanda að bera hann fyrir sig. Vanræksla á að gera endurmenntunar- og starfsþróunaráætlun eða óvissa um fjárhagsstöðu stefnda haggar heldur ekki rétti stefnanda til námsleyfis. Þá er ósannað að stefnandi hafi þegar verið búinn að njóta þeirra réttinda sem í námsleyfi felast.

Loks getur stefndi ekki borið fyrir sig fyrirvarann í bókun 4 með kjarasamningi, eins og áður er vikið að.

Með því að kjarasamningur FÍN við fjármálaráðherra gilti um kjör stefnanda bar stefnda að greiða framlag til Starfsþróunarseturs háskólamanna, sbr. 10. gr. samkomulags um breytingar og framlengingu á kjarasamningi frá 2011. Stefnandi hefur sýnt fram á að hann hefði átt rétt á styrk sem nam 370.000 krónum, hefði stefndi innt framlög sín af hendi.

Brottvikning stefnanda var stjórnvaldsákvörðun og bar við töku hennar að fylgja reglum stjórnsýslulaga. Óvissa um fjárhag eða hvort rekstri verði haldið áfram er ekki málefnaleg ástæða til uppsagnar. Þegar stefnanda var sagt upp störfum hafði ekki verið ákveðið að hætta starfsemi náttúrustofunnar og það hefur ekki verið gert síðar. Þá var ekki ákveðið að leggja starf forstöðumanns niður. Þá verður því hafnað að bág fjárhagsstaða geti verið málefnaleg ástæða uppsagnar, ef ekki eru gerðar markvissar áætlanir um framtíð stofunnar. Var uppsögn stefnanda því ólögmæt og á hann rétt á bótum vegna hennar.

Stefnandi krefst miskabóta vegna þess að formaður stjórnar hafi skýrt frá því að hann væri hættur störfum, áður en honum var sagt upp, og tekið fram fyrir hendur honum í starfi. Mun það nánar hafa verið að ákveða að lána hvítabjörn sem var í vörslu náttúrustofunnar. Ekki verður fallist á að þessar aðgerðir geti talist ólögmæt meingerð gegn æru eða persónu stefnanda. Það sama verður að segja um lítið samráð og vanrækslu á að halda stjórnarfundi. Uppsögnin sem slík var ólögmæt eins og áður segir, en í henni fólst samt ekki ólögmæt meingerð gegn æru eða persónu stefnanda, þótt hún hefði í för með sér verulega röskun á stöðu og högum hans. Þá hefur ekki verið kastað rýrð á fagmennsku og kunnáttu stefnanda. Þannig hefur stefnandi ekki sýnt fram á að stjórn stefnda eða einstakir stjórnarmenn hafi gerst sekir um meingerð í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og verður að hafna miskabótakröfunni.

Bætur vegna missis námsleyfis verða ákveðnar að álitum 2.000.000 króna og hefur þá verið litið til framlags til lífeyrissjóða. Þau framlög eru hluti launakjara sem launþegi fer á mis við þegar hann tapar launagreiðslum. Kröfu stefnda um frávísun þessara kröfuliða er hafnað.

Á sama hátt eru bætur vegna ólögmætrar uppsagnar hæfilega ákveðnar 2.000.000 króna. Styrkur sem stefnandi fór á mis við frá Starfsþróunarsetri háskólamanna nam 370.000 krónum og verður honum dæmd sú fjárhæð sem bætur. Samtals verður stefndi því dæmdur til að greiða stefnanda 4.370.000 krónur. Vextir dæmast af þeirri fjárhæð eins og stefnandi krefst og í dómsorði greinir.

Stefndi verður dæmdur til að greiða stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómstjóri Héraðsdóms Norðurlands vestra vék sæti í máli þessu með úrskurði 26. nóvember 2014. Dómstólaráð fól J-kk-þgf F-kk-þgf héraðsdómara með bréfi dags. 1. desember 2014 að fara með málið og kveður hann upp dóm þennan.

D ó m s o r ð

Stefndi, Náttúrustofa Norðurlands vestra, greiði stefnanda, Þ-kk-þgf S-kk-þgf, 4.370.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá frá 29. október 2013 til 24. júní 2014, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 1.200.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf F-kk-nf