E-3163/2020

Mál þetta, sem dómtekið var 25. mars sl., var höfðað 16. nóvember 2020 af H-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf, Stórakrika 55, Mosfellsbæ, gegn Ö-kvk-þgf Þ-kvk-þgf A-kvk-þgf, Fróðaþingi 25, Kópavogi.

Stefnandi krefst þess að eftirfarandi ummæli stefndu í töluliðum 1 til 4 verði dæmd dauð og ómerk:

Ummæli í athugasemdakerfi Stundarinnar 17. október 2018:

1. „Er það þannig sem þú sérð ekki að þú ert ofbeldismaður H-kk-nf af því að þú sagðir alltaf eitthvað sætt og varst með atlot þess á milli sem þú barðir hana?“ Ummæli á Pírataspjallinu á Facebook 20. október 2018.

2. „Hinsvegar þekki ég aðeins til fyrrum eiginkonu H-x-x og ég veit að hann barði hana.“

3. „Ég hef talað við M-x-x og ég hef talað við konu sem varð vitni að því þegar þú beittir hana ofbeldi.“

4. „Einnig býr engin kona í marga mánuði í kvennaathvarfinu bara upp á grín eins og M-x-x gerði.“

Stefnandi krefst þess að stefndu verði gert að greiða stefnanda 1.000.000 króna í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá því að mánuður er liðinn frá stefnubirtingu til greiðsludags.

Þá krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða stefnanda 410.000 krónur til þess að standa straum af birtingu dóms á opinberum vettvangi ásamt dráttarvöxtum frá dómsuppsögu til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu.

Stefnda krefst aðallega sýknu, en til vara að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I

Tildrög máls þessa eru þau að stefnandi stóð á árunum 2017- 2018 í forsjárdeilu við barnsmóður sína í kjölfar sambúðarslita þeirra. Forsjárdeilan rataði í fjölmiðla og höfðu stefnandi og barnsmóðir hans uppi ásakanir hvort gegn öðru. Í viðtali við fjölmiðilinn Stundina, sem birtist undir fyrirsögninni „Föst í Kvennaathvarfinu vegna forræðisdeilu“ 23. desember 2017, lýsti barnsmóðir stefnanda ágreiningi hennar og stefnanda um forsjá og umgengni við barnið. Kvað hún lögreglu hafa barið að dyrum á heimili hennar í Finnlandi til þess að taka af henni eins árs gamlan son hennar í kjölfar þess að finnskur dómstóll hefði komist að því að endursenda ætti drenginn til Íslands á grundvelli Haag- samningsins. Auk þess lýsti hún stormasömu sambandi sínu og stefnanda og kvað stefnanda hafa stjórnað öllu í lífi hennar. Þá kom fram í viðtalinu að hún hefði kært stefnanda til lögreglu fyrir að brjóta gegn sér. Loks fjallaði blaðamaður um frásagnir vinkonu barnsmóður stefnanda af andlegu ofbeldi hans.

Á vefsíðunni ruv. is þann 19. febrúar 2018 var einnig fjallað um deilu stefnanda og barnsmóður hans, en þar var því lýst að barnsmóðirin hefði neyðst til að dvelja í Kvennaathvarfinu í tæpa sjö mánuði þar sem forræðisdeilan hefði dregist á langinn. Þá var í fjölmiðlum á þessum tíma að finna frekari fréttir af forsjárdeilu aðilanna og athugasemdir barnsmóður stefnanda um rekstur málsins.

Stefnandi kom á umræddum tíma að hópi feðra sem hafði það að markmiði að berjast gegn umgengnistálmunum mæðra. Var stefnandi af því tilefni einn fjögurra viðmælenda í viðtali á vefnum dv. is, sem birt var 18. mars 2018 undir fyrirsögninni „Við verðum örugglega kallaðir reiðir feður“. Þar var því lýst að nokkrir feður hefðu sameinast í baráttu gegn tálmunum mæðra undir merkinu „Daddytoo“ þar sem markmiðið væri að sýna hversu algeng „feðrasvipting“ væri í formi tálmunar mæðra. Í viðtalinu lýsti stefnandi því að hann biði eftir bráðabirgðaúrskurði um umgengni hans við tveggja ára son sinn vegna deilna við barnsmóður sína. Þá var í viðtalinu vísað til fyrrgreinds viðtals við barnsmóður stefnanda og því lýst að hún dveldi í Kvennaathvarfinu með son þeirra eftir lýsingar á ofbeldi af hálfu stefnanda. Í viðtalinu hafnaði stefnandi því að vera ofbeldismaður og kvað barnsmóður sína hafa skemmt mannorð hans. Hún hefði hótað stefnanda og loks farið með son þeirra til Finnlands án þess að virða umgengnisrétt hans. Lýsti stefnandi þeirri skoðun sinni að íslenskt réttarkerfi væri ófullnægjandi og meðvirkt með mæðrum. Stefnandi fór einnig í viðtal í útvarpsþættinum Harmageddon þar sem hann lýsti „meðvirkni kerfisins“ og því að hann teldi „feðra sviptingu“ vera reglu frekar en undantekningu í íslensku réttarkerfi.

Á svipuðum tíma fór fram nokkur umfjöllun á vefmiðlum um herferð hins svokallaða „Daddy Too“ hóps. Voru sjónarmið og baráttumál hópsins borin saman við hópinn „Aktívismi gegn nauðgunarmenningu“, sem er vettvangur fyrir konur sem berjast fyrir málefnum brotaþola kynbundins ofbeldis. Í pistli nafngreinds einstaklings á vefsíðunni kvenfrelsi. is þann 4. apríl 2018 var fyrrgreindi hópurinn m. a. gagnrýndur og því lýst að barnsmæður umræddra feðra, sem undir merkjum „Daddy Too“ lýstu meintum tálmunum, hefðu lagt fram gögn um nálgunarbönn ásamt því að tjá sig opinberlega um erfið samskipti við menn sem tækju þátt í slíkum feðrahreyfingum. Stefnandi ritaði athugasemd undir pistilinn og gagnrýndi það að vera úthrópaður ofbeldismaður þegar staðreyndin væri sú að barnsmóðir hans hefði brotið gegn honum og svert mannorð hans. Hann hefði aldrei snert hár á höfði hennar og dvöl hennar í Kvennaathvarfinu hefði ekkert haft með hann að gera.

Barnsmóðir stefnanda birti pistil um deilu hennar og stefnanda í fjölmiðlinum Stundinni þann 18. maí 2018. Þar kom fram að henni og tveggja ára gömlum syni hennar hefði verið haldið í nokkurs konar gíslingu á Íslandi í bráðum tíu mánuði vegna forræðisdeilunnar við stefnanda. Kvað hún stefnanda vísvitandi hafa dregið málið á langinn og fundið tylliástæður fyrir því að tefja fyrir úrlausn þess. Nokkur umræða fór fram í athugasemdakerfi Stundarinnar við pistilinn og urðu nokkrir til þess að tjá sig um meint ofbeldi stefnanda í garð barnsmóðurinnar. Stefnandi svaraði þeim ásökunum og sagði engin gögn til um ofbeldi af hans hálfu. Þá sagði hann barnsmóður sína hafa rænt syni hans.

Í framhaldinu birtust fleiri fréttir um fyrrgreindan hóp stefnanda, kynbundið ofbeldi og tálmanir í forsjármálum. Ein slík frétt birtist á vef Stundarinnar 17. október 2018 undir fyrirsögninni „H-kk-nf kvartar undan K-hk-þgf og segir föður lagðan í einelti fyrir að hafa slegið barn“. Í fréttinni kom fram að stefnandi, sem væri barnabókahöfundur og einn forsvarsmanna „Daddy Too“ hópsins, hefði sent stjórnendum Háskólans í Reykjavík bréf vegna þess sem hann kallaði „karlahatur“ konu sem starfaði við skólann. Kom fram að stefnandi hefði í bréfinu gagnrýnt ummæli starfsmanns skólans, sem væri vinkona barnsmóður hans, og lýst því að hún færi með ósannindi og hatursáróður gegn sér. Þá var því lýst að stefnandi teldi fjölda kvenna, í samvinnu við Stundina, hafa rústað mannorði karlmanna sem væru að berjast gegn umgengistálmunum mæðra. Loks var í fréttinni vísað til ummæla stefnanda þess efnis að Stundin hefði vegið ómaklega að nafngreindum manni, sem stæði í umgengnisdeilu, með því að fjalla um ástæður þess að hann nyti takmarkaðrar umgengni við börn sín. Faðirinn hefði verið handtekinn vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna með son sinn í bílnum auk þess sem hann hefði viðurkennt að hafa slegið son sinn. Þessa umfjöllun Stundarinnar hefði stefnandi gagnrýnt og m. a. sagt: „Hvað hefur þessi hrotti gert? Jú, hann löðrungaði son sinn einu sinni. Vissulega varð honum á en að verða fyrir svona ofbeldi eineltishrotta er óafsakanlegt.“

Fjöldi einstaklinga tjáði sig um umrædda frétt í athugasemdakerfi Stundarinnar. Meðal þeirra var stefnda, sem birti þar eftirfarandi ummæli, sem eru þau fyrstu sem krafist er ómerkingar á í máli þessu: „Er það þannig sem þú sérð ekki að þú ert ofbeldismaður H-kk-nf af því að þú sagðir alltaf eitthvað sætt og varst með atlot þess á milli sem þú barðir hana?“. Stefnandi mun hafa svarað athugasemd stefndu með svofelldum hætti: „Einmitt. Þú ert eineltis hrellir eins og svo margar af ykkur sem berjist gegn réttindum barna. Maður sem stígur eitt feilspor á að brenna á báli. Hatrið ólgar í ykkur.“

Þann 20. október 2018 fóru aftur fram umræður um stefnanda og fyrrgreinda frétt Stundarinnar á svokölluðu Pírataspjalli á Facebook. Þar setti stefnda inn eftirfarandi athugasemd sem krafist er ómerkingar á í staflið 2: „Hinsvegar þekki ég aðeins til fyrrum eiginkonu H-kk-ef og ég veit að hann barði hana.“ Stefnandi svaraði stefndu undir sama þræði með eftirfarandi hætti: „Nú skalt þú standa fyrir málinu þínu og útvarpa þessari lygi allri. Ég hef aldrei nokkurn tímann barið nokkra konu, svo ég kref þig svara hér og nú. Segðu mér nánar frá þessu.“ Stefnda bætti síðan við öðrum athugasemdum þar sem m. a. sagði: „Ég hef talað við M-x-x og ég hef talað við konu sem varð vitni að því þegar þú beittir hana ofbeldi.“ Loks bætti hún við: „Einnig býr engin kona í marga mánuði á kvennaathvarfinu bara upp á grín.“ Eru síðastgreindu tvær setningarnar þær sem krafist er ómerkingar á í staflið 3 og 4 í kröfugerð stefnanda. Við sömu frétt skrifaði stefnandi fjölda athugasemda þar sem hann svaraði hinum ýmsu einstaklingum sem tjáðu sig um málið. Þá tjáði hann sig um eigið forsjármál og lýsti því að barnsmóðir hans hefði rænt syni hans.

Af gögnum málsins verður ráðið að nokkur frekari fréttaflutningur hafi farið fram á vefmiðlum um forsjár- og umgengnisdeilu stefnanda og barnsmóður hans. Þannig var birt frétt á vefsíðunni utvarpsaga. is 23. október 2018, þar sem því var lýst að stefnanda hefði verið meinað að tala máli sínu fyrir dómstólum og að kerfið hefði brugðist honum. Þá birtist á vefsíðunni menn. is pistill eftir stefnanda þarsem hann kvað barnsmóður sína ítrekað hafa reynt að stela syni hans og að endingu tekist það með aðstoð sýslumanns, stjórnsýslunnar, fjölmiðla, Kvennaathvarfsins og dómstóla. Loks birtist frétt í Stundinni 11. apríl 2019 þar sem greint var frá því að barnsmóðir stefnanda hefði unnið forsjármálið og flutt ásamt barninu til Finnlands.

Með bréfi lögmanns stefnanda til stefndu, dags. 28. febrúar 2019, var vísað til þeirra ummæla stefndu sem krafist er ómerkingar á í máli þessu og því lýst að um ærumeiðandi aðdróttanir og móðganir í garð stefnanda væri að ræða. Var stefndu boðið að ljúka málinu með afsökunarbeiðni, leiðréttingu ummælanna og greiðslu á 500.000 krónum í miskabætur. Með bréfi lögmanns stefndu, dags. 14. mars 2019, var kröfunni hafnað.

II

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að með ummælum stefndu, sem hafi verið birt opinberlega á vefsíðu Stundarinnar og víðlesinni spjallsíðu á Facebook, hafi stefnanda verið gefin að sök refsiverð háttsemi sem varði við XXIII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum 217., 2018. og 218. gr. b., en slík brot geti varðað allt að 16 ára fangelsi. Með fyrstu ummælunum hafi stefnda fullyrt fyrirvaralaust að stefnandi hafi beitt barnsmóður sína ofbeldi og þannig gerst sekur um glæp sem varði við fyrrgreind ákvæði. Ummælin séu ósönn og uppspuni frá rótum. Stefnandi hafi aldrei beitt ofbeldi, hafi engan sakarferil og hvorki verið ákærður né dæmdur fyrir ofbeldisbrot af neinu tagi. Með öðrum ummælunum hafi stefnda einnig fullyrt að stefnandi væri ofbeldismaður og að hún hefði öruggar heimildir fyrir ásökunum sínum. Hafi hún sagst „vita“ að stefnandi hafi beitt barnsmóður sína líkamlegu ofbeldi og að hún þekkti til hennar. Með þessu hafi stefnda gefið sterklega til kynna að hún hafi haft heimildir sínar beint frá barnsmóður stefnanda. Með ummælunum í staflið 3 hafi stefnda fullyrt að hún hafi áreiðanlegar heimildir fyrir ofbeldisásökunum á hendur stefnanda og þannig ítrekað fyrri fullyrðingar um ofbeldisbrot hans. Þá hafi hún með ummælum stafliðar 4 fullyrt að þar sem barnsmóðir stefnanda hafi búið í Kvennaathvarfinu væri sannað að hún hafi verið fórnarlamb ofbeldis af hálfu stefnanda. Stefnda hafi þannig gefið til kynna að ástæða dvalar barnsmóður stefnanda í Kvennaathvarfinu hafi verið ofbeldi af hans hálfu. Hið rétta sé að finnskur áfrýjunardómstóll hafi fyrirskipað barnsmóður stefnanda að snúa tafarlaust aftur til Íslands með barn þeirra eftir að hún hafði haldið barninu ólöglega frá heimalandi sínu og föður á Íslandi. Barnsmóðirin hafi í kjölfar dómsins farið til Íslands og beint til Kvennaathvarfsins þar sem hún hafi byrjað að bera út ósannar sakir um meint ofbeldi stefnanda til þess að styrkja réttarstöðu sína í forsjármáli aðilanna.

Stefnda hafi ítrekað viðhaft alvarleg ærumeiðandi ummæli í garð stefnanda án þess að þekkja hann nokkuð og ásakað stefnanda um ofbeldi. Heimilisofbeldi sé grafalvarlegt samfélagsmein og sú tegund glæps sem sé hvað mest svívirðileg í augum almennings. Stefnda hafi mátt vita að ásakanir hennar væru til þess fallnar að vekja mikla reiði og andúð í garð stefnanda. Hún hafi engu að síður haft endurtekið uppi rangar fullyrðingar á opinberum vettvangi um einkamálefni stefnanda og kjarna friðhelgi einkalífs hans, þ. e. börn hans og fjölskyldu. Ummælin hafi verið til þess fallin að valda börnum stefnanda mikilli vanlíðan, sérstaklega 13 ára dóttur hans sem hafi mátt lesa slík meiðandi ummæli um föður sinn. Stefnda hafi í engu skeytt um möguleg áhrif þessara alvarlegu árása og útbreiðslu haturs í garð stefnanda.

Auk framangreinds hafi stefnda fullyrt að hún byggi yfir áreiðanlegum heimildum fyrir ásökunum sínum. Þannig hafi hún lýst því að hún vissi til þess að stefnandi hafi beitt barnsmóður sína ofbeldi og að hún þekkti til meints fórnarlambs. Ummælin séu öll viðhöfð gegn betri vitund enda ljóst að stefnda segi ósatt um meintar öruggar heimildir sínar. Ummælin eigi sér enga stoð í raunveruleikanum og séu öll til þess fallin að meiða æru stefnanda. Sérstaklega sé vítavert að viðhafa ummæli sem þessi á opinberri spjallsíðu Pírataspjallsins á Facebook, sem sé meðal þeirra víðlesnustu á landinu með u. þ. b. 13.000 meðlimi. Þar að auki hafi hún haft uppi ummæli í athugasemdakerfi Stundarinnar, sem sé víðlesinn fjölmiðill sem hvert einasta mannsbarn á Íslandi þekki og mjög margir lesi. Megi gera ráð fyrir að hundruð ef ekki þúsundir manna hafi lesið ummælin. Ljóst sé að eindreginn ásetningur stefndu hafi verið að sverta mannorð stefnanda og tryggja að rógburður hennar og ærumeiðingar næðu til sem flestra. Um mun víðtækari dreifingu sé að ræða en þegar einstaklingar deili stöðuuppfærslum á eigin Facebooksíðum.

Það séu grundvallarmannréttindi í réttarríki að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus uns sekt er sönnuð að lögum, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Handhafar opinbers valds séu einir til þess bærir að annast rannsókn og saksókn í sakamálum og sé það hlutverk dómstóla að dæma um sekt eða sakleysi manna. Stefnda hafi svipt stefnanda þessum mannréttindum og úthrópað hann hættulegan ofbeldismann án þess að hann hafi nokkurn tímann verið ákærður fyrir slíka háttsemi. Hafi hún engu skeytt um kröftug andsvör stefnanda heldur bætt í án þess að hafa haft réttmæta ástæðu til að trúa því að ummæli hennar væru sönn.

Öll ummælin sem krafist sé ómerkingar á feli í sér fyrirvarlausar ásakanir um refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi sem sé til þess fallin að verða virðingu stefnanda til hnekkis. Í þeim felist brot gegn 2. mgr. 232. gr., 234., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ummæli stefndu verði ekki réttlætt með vísan til tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu. Hún hafi brotið freklega og að tilefnislausu gegn friðhelgi einkalífs og fjölskyldu stefnanda sem njóti verndar 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmálans, sbr. lög nr. 62/1994. Þá hafi hún brotið gegn friðhelgi einkalífs barna stefnanda og þar með 16. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Stefnandi vísar til þess að hann sé barnabókahöfundur sem byggi lífsviðurværi sitt á mannorði sínu og nafni. Mannorð hans hafi verið lagt í rúst af einstaklingum, þ. m. t. stefndu, sem hafi borið upp á hann rangar sakir. Æra hans hafi beðið hnekki vegna opinberra árása og bókaútgáfa í eigu fjölskyldu hans, Óðinsauga ehf., hafi orðið fyrir miklum skaða. Ljóst sé að óflekkað mannorð höfunda sé lykill að því að fólk vilji lesa barnabækur fyrir börn sín. Ummæli stefndu hafi haft alvarlegar afleiðingar á líðan stefnanda og sjálfsmynd enda finni hann fyrir vanlíðan og skömm. Fólk sé hvatt til þess á internetinu að versla ekki bækur af stefnanda og því fyrirtæki sem hann fari fyrir. Þá hafi sala bóka hans minnkað verulega. Bókaútgáfan hafi því átt undir högg að sækja og margir snúið baki við fyrirtækinu. Stefnandi hafi um nokkurra mánaða skeið hætt að starfa hjá fyrirtækinu vegna ærumissis en starfi nú eingöngu í hlutastarfi. Hann eigi bágt með að sjá fram á að geta fengið starf þrátt fyrir að vera með góða og eftirsótta menntun sem viðskiptafræðingur vegna laskaðs mannorðs. Honum sé því nauðsynlegt að endurheimta mannorð sitt og fá viðurkenningu á ærumeiðingunum.

Stefnandi vísar til fyrrgreindra ákvæða almennra hegningarlaga, 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá vísar hann til 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga varðandi kröfu þess efnis að stefndu verði gert að kosta birtingu dóms í fjölmiðlum og tekur fram að miðað sé við kostnað við birtingu á heilsíðuauglýsingu í Fréttablaðinu. Ólíklegt sé að prentmiðlar fái minni dreifingu en vefsíður eins og þær sem ummæli stefndu hafi birst á. Málsástæður og lagarök stefndu Stefnda byggir sýknukröfu sína á því að ummæli hennar hafi verið liður í þjóðfélagsumræðu og falið í sér endursögn, gildisdóma og andsvör við þátttöku stefnanda sjálfs í umræðunni. Ummælin rúmist þannig innan tjáningarfrelsis stefndu samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt ítrekuðum dómafordæmum Mannréttindadómstóls Evrópu beri að meta ummæli heildstætt út frá samhengi þeirra og tengslum við opinbera umræðu. Undanfarin ár hafi farið fram mikil þjóðfélagsumræða um stöðu og réttindi útlendinga á Íslandi, forsjárdeilur og ætlað kynbundið ofbeldi gegn konum. Stjórnmálaumræða sé túlkuð með víðtækum hætti og taki til allrar umræðu um þjóðfélagsleg og samfélagsleg málefni. Eigi umræða á borð við kynbundið ofbeldi skýrt erindi til almennings og hafi ummæli stefndu verið liður í þeirri umræðu. Auk þess verði að ljá umræðu um réttindi erlendra kvenna, sem kljást við opinberar stofnanir og íslenskumælandi einstaklinga, aukið vægi þar sem slíkir einstaklingar hafi veikari rödd í samfélaginu.

Fjölmiðlar hafi fjallað ítrekað um forsjárdeilu stefnanda og hafi bæði hann og barnsmóðir hans tekið þátt í þeirri umræðu. Þannig hafi ritstjórnir hinna ýmsu fjölmiðla metið það svo að umræða um málið ætti erindi til almennings og hafi margir tjáð sig opinberlega um málið. Á þeim tíma sem ummælin hafi verið látin falla hafi verið í gangi rannsókn vegna kæru barnsmóður stefnanda auk þess sem forsjármál þeirra hafi verið rekið fyrir dómstólum. Ummæli stefndu hafi haft þann tilgang að styðja barnsmóður stefnanda eins og aðrar konur í sambærilegri stöðu. Ótækt sé að takmarka tjáningarfrelsi stefndu við slíkar aðstæður, enda myndu þá færri styðja fórnarlömb heimilisofbeldis.

Stefnda byggir einnig á því að meta þurfi ummælin í samhengi við þátttöku stefnanda sjálfs í umræðunni. Hann hafi sjálfur kosið að stíga fram og taka þátt í umræðunni sem skapast hefði íkjölfar fréttar Stundarinnar sem varð tilefni athugasemda stefndu. Stefnda sé ekki upphafsmaður umræðu um hegðun stefnanda gagnvart konum og meint ofbeldi hans. Bæði fjölmiðlar og stefnandi sjálfur hafi tjáð sig um málið og hafi stefnandi því mátt búast við að fleiri tækju þátt í umræðunni. Skoða þurfi ummælin í samhengi við háttsemi stefnanda sjálfs og framkomu hans í garð barnsmóður sinnar. Aukið svigrúm sé til harkalegrar gagnrýni þegar aðilar hafi viðhaft ámælisverða háttsemi sem þessa. Þá verði að horfa til þess að stefnandi hafi tjáð sig opinberlega um réttindi feðra almennt og gagnrýnt brotalamir kerfisins. Hafi stefnda því mátt ganga nærri honum en ella, enda fréttnæmt að maður sem fari fyrir hópi sem gagnrýni tálmun mæðra skuli hafa verið kærður af barnsmóður sinni.

Auk framangreinds liggi fyrir að ummæli stefndu byggi á ályktunum af gögnum og feli í sér endursögn og gildisdóma. Ályktanirnar eigi sér stoð í staðreyndum og byggi á skilningi stefndu á fjölmiðlaumfjöllun og frásögn annarra. Fram hafi komið að barnsmóðir stefnanda hafi kært hann til lögreglu, ásakað hann um andlegt ofbeldi og dvalið í Kvennaathvarfinu. Ályktanir stefndu séu því ekki úr lausu lofti gripnar heldur ályktanir um þau atvik sem um ræði og gildisdómar sem eigi sér stoð í staðreyndum málsins.

Stefnda hafi verið í góðri trú um sannleiksgildi fréttaflutnings um málefni stefnanda og mátt treysta því að um vandaða umfjöllun væri að ræða. Eigi sjónarmið um góða trú við hvort heldur sem ummæli verði talin til gildisdóma eða staðhæfinga um staðreyndir. Fleiri hafi dregið sömu ályktun og stefnda. Þannig hafi komið fram í niðurstöðu fjölskipaðs héraðsdóms í forsjármáli stefnanda að stefnandi hafi verið vanstilltur, óþolinmóður og yfirgangssamur við sáttatilraunir fyrir dómi. Þá hafi hann átt erfitt með að halda aftur af orðræðu sinni og veita túlki barnsmóður hans færi á að sinna hlutverki sínu við skýrslugjöf við aðalmeðferð málsins. Þótt Landsréttur hafi síðan gert athugasemdir við þetta orðalag héraðsdóms liggi fyrir að þarna hafi sérfróðir aðilar dregið sömu ályktun og stefnda af háttsemi stefnanda.

Hvað ummælin í kröfulið 1 nánar varðar tekur stefnda fram að um hafi verið að ræða ummæli við frétt Stundarinnar um málefni stefnanda. Hann hafi sjálfur tjáð sig mikið í athugasemdakerfi við sömu frétt og m. a. haldið því fram að barnsmóðir hans hafi farið með rangar sakargiftir og rústað mannorði hans. Þá hafi hann lýst þeirri skoðun sinni að foreldrar sem beiti börn sín líkamlegu ofbeldi eigi ekki að missa umgengnisrétt sé ofbeldið ekki „ítrekað“. Ummæli stefnanda sjálfs við fréttina hafi verið þess eðlis að honum hafi mátt vera ljóst að þeim yrði svarað.

Um ummæli í kröfuliðum 2- 4, sem stefnda birti á svokölluðu Pírataspjalli á Facebook, bendi stefnda á að um þjóðfélagsumræðu hafi verið að ræða. Nafngreindur einstaklingur hafi hafið umræðuna með tengli á frétt Stundarinnar 17. október 2018 og lýst því yfir að „kynjastríð“ væri að hefjast. Þremur dögum síðar, eftir að miklar umræður höfðu átt sér stað á síðunni, hafi stefnda skrifað hin umdeildu ummæli við innleggið. Stefnandi hafi sjálfur tekið ríkan þátt í umræðunum og viðhaft sambærileg ummæli og áður hafi verið nefnd. Stefnandi hafi ekki lagt fram öll ummælin sem fylgdu þræðinum og sé mikið af ummælunum dottin út núna rúmum tveimur árum síðar. Það geri stefndu erfiðara fyrir að verjast ásökunum stefnanda og verði hann að bera hallann af því að hafa ekki höfðað málið fyrr. Í þeirri umræðu sem þó sé aðgengileg í gögnum málsins megi sjá að stefnandi hafi m. a. fullyrt að hann hefði gögn sem sýndu fram á að barnsmóðir hans hafi „rænt“ syni hans og að sýslumaður og héraðsdómari hafi brotið lög. Stefnandi hafi mátt búast við því að honum yrði svarað enda hafi a. m. k. sex einstaklingar gert það.

Hvað varði ummæli í staflið 2 sérstaklega, þ. e. ummælin „Hinsvegar þekki ég aðeins til fyrrum eiginkonu H-x-x og ég veit að hann barði hana“, bendi stefnda á að hún hafi dregið ummælin til baka og tekið þau út. Þá hafi hún beðið stefnanda afsökunar þar sem um nafnarugling hafi verið að ræða og stefnda í raun verið að vísa í annað mál. Engin skilyrði séu til að fallast á kröfur stefnanda vegna slíks óhappatilviks sem leiðrétt hafi verið. Stefnandi hafi enga hagsmuni af kröfu sinni fyrir dómstólum við þessar aðstæður. Ályktanir stefndu rúmist í öllu falli innan tjáningarfrelsisins og væri gengið lengra í að skerða tjáningarfrelsi en nauðsyn krefði í lýðræðissamfélagi yrði stefnda dæmd fyrir ummælin.

Stefnda víkur næst að ummælum í stafliðum 3 og 4. Vísar hún til þess að þegar ummælin hafi verið látin falla hafi legið fyrir frásögn barnsmóður stefnanda og frétt Stundarinnar ásamt fullyrðingum stefnanda sjálfs um málið. Þá hafi legið fyrir að barnsmóðir hans hefði dvalið í Kvennaathvarfinu um margra mánaða skeið og loks fengið fullt forræði yfir syni þeirra með dómi. Út frá þessu hafi stefnda ályktað að frásögn barnsmóður stefnanda um ofbeldi sem hún sagðist hafa upplifað væri trúverðug. Stefnda hafi vissulega tekið fram að hún hefði talað við barnsmóður stefnanda og konu sem hafi orðið vitni að ofbeldinu. Orðalag hennar sýni þó berlega að um ályktun hafi verið að ræða enda hafi hún einnig sagt í athugasemdum við sömu frétt að hún tryði barnsmóðurinni betur en stefnanda þar sem hann lýsti ofbeldi sem „mistökum“. Með öðrum orðum hafi ekki verið um fullyrðingu að ræða.

Loks telji stefnda langsótt hvernig ummælin í staflið 4 geti talist meiðandi. Fyrir liggi að enginn dvelji í Kvennaathvarfinu til gamans enda hljóti að vera fyrir því ástæða hverju sinni. Í ummælunum hafi engin fullyrðing falist um háttsemi stefnanda. Í öllu falli rúmist tjáningin innan marka tjáningarfrelsis í ljósi dóma Mannréttindadómstóls Evrópu. Loks liggi fyrir að framangreind ummæli stefndu séu ekki lengur aðgengileg á vefnum.

Hvað varðar miskabótakröfu stefnanda vísar stefnda til þess að engin skilyrði séu fyrir bótum í skilningi 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga og sé því einnig mótmælt að 8. og 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu feli í sér sjálfstæðar bótareglur. Kröfurnar séu órökstuddar og uppfylli ekki skilyrði um sönnun, einkum hvað varði orsakatengsl og umfang ætlaðs tjóns. Þá sé enginn rökstuðningur í stefnu um ástæður þess að bótakrafa stefnanda hafi hækkað um 200% frá upphaflegu kröfubréfi hans til stefndu. Stefnda mótmæli því að stefnandi njóti ríkari mannorðsverndar sem barnabókahöfundur á þeim forsendum að neikvæð umfjöllun hafi áhrif á tekjumöguleika hans. Stefnandi hafi sjálfur valið sér starfsvettvang, komið sér í sviðsljósið og vakið athygli á forsjármáli sínu.

Verði fallist á að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sé á því byggt að ósannað sé að slíkt tjón sé að rekja til ummæla stefndu. Stefnandi hafi höfðað mál gegn fjölda einstaklinga enda hafi margir tjáð sig opinberlega um hann og hans mál. Þá séu engin orsakatengsl á milli ætlaðs tjóns og ummæla stefndu miðað við þátttöku hans sjálfs í umræðunni og fjölmiðlaumfjöllunar um forsjárdeilu hans. Sérstaklega sé mótmælt að orsakasamhengi sé á milli sölutjóns stefnanda og ritstíflu og ummæla stefndu. Líklegra sé að umfjöllun fjölmiðla og lýsingar barnsmóður hans, þátttaka hans sjálfs og umfjöllun um umdeildar ákvarðanir hans hafi haft áhrif á meint sölutap. Loks sé því mótmælt að skilyrði séu til að dæma stefndu til að greiða kostnað vegna birtingar dóms.

III

A.

Í máli þessu krefst stefnandi ómerkingar nánar tilgreindra ummæla stefndu sem birtust annars vegar í athugasemdakerfi Stundarinnar 17. október 2018 og hins vegar á svokölluðu Pírataspjalli á Facebook 20. október 2018. Byggir stefnandi á því að ummælin feli í sér fyrirvaralausar ásakanir um ofbeldi hans gegn barnsmóður sinni sem brjóti gegn 234., 235. gr. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Beri því að ómerkja ummælin með vísan til 241. gr. sömu laga. Enn fremur er þess krafist að stefnda greiði stefnanda miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnda byggir á því að ummæli hennar njóti verndar 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Ummælin hafi átt erindi í þjóðfélagsumræðu um málefni útlendinga, forsjárdeilur og kynbundið ofbeldi. Stefnda hafi enn fremur verið í góðri trú um réttmæti ummælanna og hafi ummælin auk þess falið í sér ályktanir af fréttaflutningi og þar með gildisdóma stefndu.

Í 235. gr. almennra hegningarlaga er því lýst sem refsiverðu broti að drótta að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis eða bera slíka aðdróttun út. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 236. gr. sömu laga er og refsivert að bera slíka aðdróttun út opinberlega eða gegn betri vitund. Samkvæmt 1. mgr. 241. gr. laganna má í meiðyrðamáli dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk ef þess er krafist af þeim sem misgert var við. Loks er í b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga að finna heimild til þess að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við.

Í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 kemur fram að hver maður eigi rétt á að láta í ljós hugsanir sínar en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Í 3. mgr. greinarinnar er fjallað um heimilar takmarkanir á tjáningarfrelsinu, en þar segir að umræddu frelsi megi m. a. setja skorður með lögum vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist slíkar takmarkanir nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Enginn vafi leikur á því að fyrrgreind ákvæði almennra hegningarlaga og skaðabótalaga fela í sér lögbundna takmörkun á tjáningarfrelsi í þágu réttinda eða mannorðs annarra í skilningi 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans. Á hinn bóginn þarf að taka afstöðu til þess hvort takmörkun tjáningarfrelsis í því tilviki sem hér er til úrlausnar teljist nauðsynleg og samrýmanleg lýðræðishefðum. Við það mat verður að líta til þeirra sjónarmiða sem Hæstiréttur Íslands og Mannréttindadómstóll Evrópu hafa slegið föstum þegar kemur að því að finna hið hæfilega jafnvægi á milli tjáningarfrelsis annars vegar og æruverndar hins vegar, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þannig veltur matið m. a. á því hvort hin umdeildu ummæli hafi verið liður í þjóðfélagsumræðu og átt erindi til almennings, hvort ummælin hafi verið réttlætanleg með hliðsjón af sannleiksgildi þeirra og því hvort stefnda hafi verið í góðri trú um réttmæti þeirra. Hér þarf einnig að líta til aðgreiningar svokallaðra staðhæfinga og um staðreyndir og gildisdóma, en þar sem gildisdómar fela að jafnaði einungis í sér ályktanir eða skoðanir manna verða almennt gerðar minni kröfur til þess að sýnt sé fram á sannleiksgildi þeirra en staðhæfinga. Í tengslum við framangreint verður loks litið heildstætt til samhengis og þýðingu viðkomandi ummæla, tilgangs þeirra og þess hvort háttsemi stefnanda sjálfs hafi átt þátt í því að ummælin voru sett fram.

B.

Eins og áður greinir var forsjárdeila stefnanda og barnsmóður hans nokkuð áberandi í fjölmiðlum á árunum 2017- 2018. Bæði stefnandi og barnsmóðir hans tóku þátt í þeirri umræðu og báru á hvort annað þungar sakir. Þannig steig barnsmóðir stefnanda fram í viðtali við Stundina í lok árs 2017 þar sem hún lýsti stormasömu sambandi þeirra og mikilli stjórnsemi af hálfu stefnanda. Þá var haft eftir henni að hún hefði kært stefnanda til lögreglu fyrir að hafa brotið gegn sér. Í pistli á vef Stundarinnar í maí 2018 gagnrýndi hún einnig íslenskt réttarkerfi fyrir að leysa ekki nægilega hratt úr forsjárdeilu hennar og stefnanda ásamt því sem hún lýsti erfiðum aðstæðum í Kvennaathvarfinu til margra mánaða. Stefnandi tók sjálfur þátt í opinberri umræðu um málið og kvað barnsmóður sína hafa tálmað umgengni hans við son sinn. Þá lýsti hann því að ásakanir um ofbeldi væru uppspuni frá rótum sem hefðu fyrst komið fram vegna forsjárdeilu aðilanna. Loks steig stefnandi fram sem meðlimur hópsins „Daddy Too“ og lýsti þeim tilgangi hópsins að berjast gegn tálmunum mæðra og jafnrétti gagnvart feðrum í forsjármálum.

Fyrstu ummælin sem stefnandi krefst ómerkingar á voru höfð uppi af stefndu í athugasemdakerfi Stundarinnar 17. október 2018 við frétt þar sem fjallað var um kvörtun stefnanda til stjórnenda Háskólans í Reykjavík í tilefni af ummælum starfsmanns skólans í garð stefnanda. Í þeim sagði stefnda: „Er það þannig sem þú sérð ekki að þú ert ofbeldismaður H-kk-nf af því að þú sagðir alltaf eitthvað sætt og varst með atlot þess á milli sem þú barðir hana?“. Ummælin í staflið 2- 3 hafði stefnda síðan uppi 20. október 2018 á Pírataspjallinu á Facebookþar sem fjöldi fólks tjáði sig um m. a. tálmanir, kynbundið ofbeldi og forsjárdeilu stefnanda. Þar lagði stefnda orð í belg með eftirfarandi athugasemdum:„Hinsvegar þekki ég aðeins til fyrrum eiginkonu H-x-x og ég veit að hann barði hana“ og „Ég hef talað við M-x-x og ég hef talað við konu sem varð vitni að því þegar þú beittir hana ofbeldi.“

Þegar litið er til orðalags fyrrgreindra ummæla í stafliðum 1- 3, og þess samhengis sem þau eru sett fram í, verða ummælin að mati dómsins ekki skilin öðruvísi en svo að með þeim hafi stefnda borið stefnanda á brýn ofbeldi gegn barnsmóður sinni. Þótt sá munur sé á fyrstu tveimur ummælunum og þeim þriðju að í þeim fyrrnefndu er vísað til líkamlegs ofbeldis voru ummæli 3 stafliðar, í því samhengi sem þau voru skrifuð í ogmeð hliðsjón af þeim ummælum sem stefnda hafði áður haft uppi á sama vettvangi, til þess fallin að skapa þau hughrif að um líkamlegt ofbeldi hafi verið að ræða rétt eins og ummælin í stafliðum 1 og 2. Öll framangreind ummæli fólu þannig að mati dómsins í sér fullyrðingar um líkamlegt ofbeldi stefnanda gegn barnsmóður sinni. Slík háttsemi er refsiverð samkvæmt almennum hegningarlögum og auk þess verulega ámælisverð að almenningsáliti. Ummælin fólu í sér staðhæfingar um staðreyndir sem voru til þess fallnar að verða virðingu stefnanda til hnekkis og verða ekki réttlætt með því að um gildisdóma eða ályktanir stefndu hafi verið að ræða. Fullyrðingarnar voru enda afdráttarlausar og er ljóst að tilvísun stefndu til heimilda var enn frekar til þess að auka á alvarleika ummælanna. Með vísan til sömu röksemda er því hafnað að um hafi verið að ræða ályktanir sem stefnda taldi sig geta dregið af umfjöllun fjölmiðla um málið, en í því sambandi er einnig til þess að líta að hvorki í viðtölum við barnsmóður stefnanda né fréttaumfjöllun að öðru leyti hafði því verið haldið fram að stefnandi hefði beitt hana líkamlegu ofbeldi á borð við það sem hún lýsti.

C.

Við úrlausn um það hvort fyrrgreind ummæli rúmist innan marka tjáningarfrelsis stefndu samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu hefur samkvæmt framangreindu þýðingu hvort ummælin hafi verið liður í þjóðfélagsumræðunni á þessum tíma, hvort þau áttu stoð í fyrirliggjandi staðreyndum og hvort stefnda getur talist hafa verið í góðri trú um réttmæti þeirra. Í því sambandi er til þess að líta að umræða um bæði kynbundið ofbeldi og tálmanir í forsjármálum hafði verið fyrirferðamikil í opinberri umræðu þegar stefnda hafði fyrrgreind ummæli uppi. Þá verður ekki framhjá því litið að stefnandi hafði sjálfur tjáð sig opinberlega um forsjárdeilu sína og ítrekað gert að umtalsefni skoðanir sínar á tálmunum mæðra í slíkum málum. Af ummælum stefndu í stafliðum 1- 3, og öðrum ummælum á sama vettvangi, verður ekki annað ráðið en að fyrir henni hafi vakað að koma með innlegg í þessa umræðu. Með ummælum sínum gekk hún hins vegar lengra en svo að tjá sig um kynbundið ofbeldi sem lið í þjóðmálaumræðu enda nafngreindi hún stefnanda og fullyrti með afdráttarlausum hætti að hann hefði beitt barnsmóður sína ofbeldi. Sakaði hún stefnanda þannig um refsiverðan glæp gegn fyrrverandi sambúðarkonu sinni sem samkvæmt 218. gr. b almennra hegningarlaga kann að varða fangelsi allt að 6 til 16 árum. Samkvæmt 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, skal hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Í málinu liggur fyrir að stefnandi hefur hvorki hlotið dóm né verið ákærður fyrir að beita barnsmóður sína ofbeldi. Þá verður af þátttöku barnsmóður hans í opinberri umræðu um málið ekki ráðið að hún hafi lýst ofbeldi á borð við það sem stefnda sakaði stefnanda um með fyrrgreindum ummælum sínum. Í viðtali við Stundina kom vissulega fram að hún hefði kært stefnanda fyrir brot gegn sér, en ekkert hefur verið frekar upplýst um atvik þess máls og auk þess liggur í gögnum málsins fyrir bréf Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dags. 19. september 2018, þar sem því er lýst að rannsókn vegna kæru barnsmóður stefnanda hafi verið hætt, sbr. 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Loks hafði barnsmóðirin ekki tjáð sig opinberlega um hvaða háttsemi stefnanda lá til grundvallar umræddri kæru, en auk þess gat stefnda ekki byggt frásögn sína af meintu ofbeldi stefnanda á einhliða og óljósri frásögn barnsmóður hans um brot gegn henni.

Í ljósi framangreinds verður að mati dómsins ekki séð að staðhæfingar stefndu hafi átt fullnægjandi stoð staðreyndum málsins á þeim tíma sem ummælin voru höfð uppi. Kemur þá til skoðunar hvort stefnda geti, miðað við atvik málsins að öðru leyti og fyrirliggjandi upplýsingar, allt að einu talist hafa verið í góðri trú á þeim tíma sem hún hafði ummælin uppi. Í því sambandi er til þess að líta að fyrir dómi lýsti stefnda því að aðdragandi ummæla hennar hefði verið sú að hún væri meðlimur hópsins „Aktívistar gegn nauðgunarmenningu“. Markmið hennar og hópsins væri að halda uppi vörnum fyrir konur sem ekki hefðu tök á að svara fyrir sig í fjölmiðlum. Henni hefði á umræddum tíma þótt áberandi umfjöllun um feður sem kvörtuðu undan tálmunum þrátt fyrir að hafa sjálfir beitt barnsmæður sínar ofbeldi. Aðspurð kvaðst stefnda ekki vita hvort stefnandi hefði beitt barnsmóður sína ofbeldi. Framkoma hans í fjölmiðlum bæri þess engu að síður merki að hann væri ofbeldismaður. Loks kvaðst stefnda vita til þess að einstaklingar í hópnum „Daddy Too“, sem stefnandi væri meðlimur í, væru ofbeldismenn.

Hvað einstök ummæli snerti kvað stefnda fyrstu ummælin hafa verið mistök sem hún hafi ætlað að leiðrétta en ekki fundið innleggið aftur. Varðandi ummælin í staflið 2 vísaði stefnda til þess að hún hefði setið fund með hópi kvenna þar sem til umræðu var kynbundið ofbeldi. Þar hafi m. a. verið barnsmóðir stefnanda, en um hafi verið að ræða fyrsta og eina skiptið sem þær hittust. Stefnda kvaðst hvorki þekkja barnsmóðurina beint né hafa talað við hana einslega, en að barnsmóðirin hefði frammi fyrir hópnum lýst andlegu ofbeldi og þvinguðu andrúmslofti í sambúð við stefnanda. Aðspurð um þriðju ummælin sagðist stefnda hafa beðið stefnanda afsökunar og að um misskilning hefði verið að ræða.

Í ljósi framangreindra skýringa stefndu og þeirra upplýsinga sem fyrir lágu á greindum tíma um málefni stefnanda verður ekki fallist á að hún hafi mátt ganga út frá því að stefnandi hefði gerst sekur um þau brot sem hún gaf honum að sök. Verður þannig ekki séð að stefnda hafi verið í góðri trú um réttmæti ummæla sinna eða að einungis hafi verið um að ræða ályktanir af fréttum fjölmiðla um málið. Þá verður ekki fallist á það með stefndu að framganga stefnanda í opinberri umræðu hafi gefið henni tilefni til ummælanna eða að nokkru breyti að um mistök hafi verið að ræða, enda ljóst að sömu fullyrðingar voru samkvæmt framansögðu höfð uppi af hálfu stefndu í þrígang. Loks telst það ekki skipta máli hvort ummælin, eða hluti þeirra, sé ekki lengur aðgengilegur.

Svo sem áður greinir voru ummæli stefndu sett fram með afdráttarlausum hætti og með þeim var gefið til kynna að stefnda hefði heimildir fyrir ásökunum sínum. Þrátt fyrir að stefnandi hafi tekið þátt í opinberri umræðu um fyrrgreind málefni og tjáð sig frjálslega um eigin forsjárdeilu gat það ekki rúmast innan tjáningarfrelsis stefndu að saka hann opinberlega um ofbeldisfulla og refsiverða háttsemi án þess að slíkar ásakanir væru studdar staðreyndum, sbr. til hliðsjónar dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 7. nóvember 2017 í máli E-kk-ef E-kk-ef gegn Íslandi. Með ummælum stefndu var vegið að persónu og æru stefnanda með aðdróttunum sem varða við 235. gr. almennra hegningarlaga og voru ummælin samkvæmt framansögðu borin út gegn betri vitund stefndu, sbr. 236. gr. laganna. Verður krafa um ómerkingu ummælanna í staflið 1- 3 því tekin til greina.

Öðru gegnir hins vegar um ummælin í staflið 4 þar sem stefnda lýsti því að engin kona byggi „í marga mánuði í kvennaathvarfinu upp á grín eins og M-x-x gerði“. Þótt telja verði að stefnda hafi, miðað við samhengi ummælanna, gefið í skyn að að ástæður dvalar barnsmóðurinnar í Kvennaathvarfinu hafi tengst þeim ásökunum sem hún bar á stefnanda, verður að fallast á það með stefndu að ummælin ein og sér hafi falið í sér fullyrðingu um refsiverða háttsemi stefnanda.

D.

Eins og áður greinir gerir stefnandi þá kröfu að stefnda verði dæmd til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi er mánuður er liðinn frá birtingu stefnu og til greiðsludags. Í skýrslu sinni fyrir dómi lýsti stefnandi því hvaða áhrif umfjöllun um ætluð ofbeldisbrot hans hefur haft á líðan hans, starfsorku og mannorð. Er að mati dómsins ekki varhugavert að leggja framburð stefnanda til grundvallar að þessu leyti, en telja verður nægilega fram komið að ummælin hafi verið til þess fallin að hafa áhrif á stöðu stefnanda, líðan og hagi. Í þeim fólst meingerð gegn persónu stefnanda sem stefnda ber ábyrgð á samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á hinn bóginn verður að taka tillit til þess að fleiri en stefnda höfðu uppi ásakanir af svipuðum toga og liggur fyrir að stefnandi hefur þegar fengið dæmdar miskabætur úr hendi einstaklinga sem lýstu ofbeldi af hans hálfu, sbr. dómar Héraðsdóms Reykjavíkur 12. maí 2020 (E - 6880/2019) og 22. október 2020 (E- 6882/2019). Með hliðsjón af þessu þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 250.000 krónur og ber sú fjárhæð dráttarvexti eins og greinir í dómsorði. Ekki eru hins vegar efni til þess að gera stefndu að standa straum af kostnaði vegna birtingar dómsins, en eftir framangreindum úrslitum þykir réttur stefnanda að fullu bættur að því marki sem stefnda telst bera ábyrgð á þeim álitshnekki sem stefnandi hefur orðið fyrir.

Eftir þessum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur án virðisaukaskatts.

Fyrir hönd stefnanda flutti málið S-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður og fyrir hönd stefndu A-kvk-nf T-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Eftirfarandi ummæli í kröfuliðum 1, 2 og 3 í stefnu, sem stefnda, A-kvk-nf Þ-kvk-nf A-kvk-nf, lét falla um stefnanda, H-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, 17. og 20. október 2018, eru dauð og ómerk:

1. „Er það þannig sem þú sérð ekki að þú ert ofbeldismaður H-kk-nf af því að þú sagðir alltaf eitthvað sætt og varst með atlot þess á milli sem þú barðir hana?“ 2. „Hinsvegar þekki ég aðeins til fyrrum eiginkonu H-x-x og ég veit að hann barði hana.“

3. „Ég hef talað við M-x-x og ég hef talað við konu sem varð vitni að því þegar þú beittir hana ofbeldi.“

Stefnda skal sýkn af öðrum kröfum stefnanda.

Stefnda greiði stefnanda 250.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr.

6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2020 til greiðsludags.

Stefnda greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf