S-598/2013

Mál þetta, sem var dómtekið 3. október 2013, er höfðað með ákæru útgefinni af Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 14. maí 2013 á hendur X, kennitala [...], [...], Hafnarfirði[...], „fyrir fjárdrátt, með því að hafa frá 31. júlí 2007 fram til 10. október 2011 dregið barnsföður sínum, A kt. [...], bifhjólið UX-032, af gerðinni Yamaha WR450, árg. 2007, sem var í eigu Lýsingar hf., en ákærða hafði umráð yfir samkvæmt kaupleigusamningi við félagið. Ákærða gaf án heimildar barnsföður sínum bifhjólið þrátt fyrir að ekki væri búið að ganga frá uppgjöri á kaupleigusamningnum en síðasta afborgunin af bifhjólinu var greidd þann 31. október 2010 og voru eftir stöðvar samningsins þá kr. 1.213.037.“

Brot ákærðu er talið varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og er þess krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í málinu gerir Lýsing hf. kröfu um skaðabætur úr hendi ákærðu að fjárhæð 1.213.037 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2011 til 18. febrúar 2012 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er gerð krafa um að ákærða verði dæmd til að greiða kröfuhafa skaðabætur að fjárhæð 780.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 10. október 2011 til 18. febrúar 2012 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærða krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsing verði skilorðsbundin. Þá krefst ákærða þess að bótakröfu Lýsingar hf. verði vísað frá dómi, en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Verjandi ákærðu krefst þóknunar sér til handa.

I

Með bréfi 9. maí 2012 lagði Lýsing hf. fram kæru á hendur X, ákærðu í máli þessu, fyrir ætlað brot gegn XXVI og XXVII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í kærubréfinu er tekið fram að kærandi sé eigandi bifhjólsins Yamaha WR450, árgerð 2007 með númerið UX-032, en með bílasamningi númer 70056116-70056117 frá 31. júlí 2007 hafi kærða tekið bifhjólið á kaupleigu hjá kæranda. Samningsverðið hafi verið 1.128.911 krónur og skyldu mánaðarlegar greiðslur vera á gjalddaga 5. hvers mánaðar, frá 5. september 2007 til 5. ágúst 2014. Fjárhæðir samningsins hafi verið bundnar erlendum myntum í tilteknum hlutföllum. Þá segir að samkvæmt almennum samningsskilmálum kæranda sem gildi um bílasamning aðila og kærða hafi gengist undir skyldi eignarréttur að bifhjólinu vera í höndum kæranda á samningstímanum en flytjast í hendur kærðu við fullar efndir hans. Um mitt ár 2008 hafi farið að bera á verulegum vanefndum á samningnum af hálfu kærðu. Í kjölfar dóma Hæstaréttar Íslands og laga nr. 151/2010 um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu hafi bílasamningurinn verið endurreiknaður og niðurstaðan send kærðu. Þá hafi kærandi sent kærðu mánaðarlega greiðsluseðla vegna leigugreiðslu af samningnum en þeir hafi ekki verið greiddir. Þar að auki hafi kærða vanrækt að greiða tryggingar af bifhjólinu og hafi þau gjöld fallið á kæranda. Ítrekað hafi verið skorað á kærðu að greiða vanskilin eða skila hjólinu. Kærða hafi ekki orðið við þeim áskorunum og svo hafi farið að kærandi hafi rift samningnum 10. október 2011 í samræmi við 21. gr. í skilmálum samningsins. Við riftunina hafi öll réttindi kærðu yfir bifhjólinu fallið niður þar á meðal umráðaréttur. Loks segir í kærubréfinu að kærandi fari fram á að „skoðað verði hvort sú háttsemi kærðu að neita að afhenda kæranda bifhjól sitt, kunni að varða við almenn hegningarlög nr. 19/1940 og þá einkum ákvæði XXVI og XXVII kafla laganna.“ Óskaði kærandi eftir því að málið verði rannsakað mjög hratt og gerð krafa til þess að kærða verði dæmd til refsingar fyrir athæfi sitt ef um brot reynist að ræða.

Ákærða var yfirheyrð hjá lögreglu 10. október 2012. Í upphafi skýrslutökunnar var ákærðu kynnt sakarefnið sem væri framkomin kæra Lýsingar hf. vegna fjárdráttar, það er vanefndir á greiðslum af samningi vegna kaupa á bifhjólinu UX-032 og að skila ekki hjólinu til Lýsingar hf. þegar eftir því hafi verið leitað. Í upphafi skýrslunnar er bókað að lögregla hafi farið á heimili ákærðu 5. október 2012 og leitað að bifhjólinu í bílskúr en hjólið hafi ekki fundist. Ákærða kvaðst kannast við að hafa keypt hjólið á sínum tíma. Hún hafi hins vegar aldrei notað hjólið heldur hafi hún gefið A fyrrum sambýlismanni sínum hjólið. Hafi hann notað hjólið en hún hafi ekki bifhjólapróf og hafi því aldrei notað hjólið. Sérstaklega aðspurð kvað ákærða að hún og A hafi aldrei búið saman en hann sé barnsfaðir hennar sem flutt hafi til Noregs árið 2010 án þess að ákærða viti hvort hann hafi tekið hjólið með sér. Þá bar ákærða að hún hefði aldrei séð hjólið eftir að hún hafi skrifað undir lánið á hjólinu. Þá kemur fram að ákærða hafi aldrei greitt af bifhjólinu heldur hafi A greitt afborganir af hjólinu, en spurð um það hvort eða hvenær því hefði verið hætt kvaðst ákærða ekki vita það. Spurð um það hvort ákærða hefði móttekið bréf frá Lýsingu hf. 10. október 2011 um riftun eignaleigusamningsins kvaðst ákærða ekki hafa móttekið bréfið enda hefði hún verið búsett í Noregi.

A var yfirheyrður hjá lögreglu 13. desember 2012. Hann kvaðst kannast við að ákærða, sem væri fyrrverandi sambýliskona hans, hefði gefið honum hjólið og halda að hann hefði greitt af því einhverjar afborganir þótt hann myndi það ekki alveg. Spurður um það hvar hjólið væri niðurkomið kvaðst hann neita að tjá sig um það. Þá kvaðst hann ekki hafa reynt að selja hjólið.

II

Ákærða lagði fram greinargerð í málinu samkvæmt heimild í 1. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Telur ákærða þá annmarka vera á ákærunni að ekki sé nægilega skýrt á hvern hún eigi að hafa dregið barnsföður sínum bifhjólið en samkvæmt ákæru virðist það annað hvort eiga að hafa verið með því að ákærða hafi gefið hjólið „án heimildar“ eða með því að hafa vanrækt að greiða afborganir af hjólinu. Þá telur ákærða enn fremur þá annmarka vera á ákærunni að ekki sé skýrt tilgreint hvenær ætlað brot eigi að hafa verið framið. Ófullnægjandi sé að tilgreina að fjárdráttur eigi að hafa verið framinn „frá 31. júlí 2007 fram til 10. október 2011“ en það orðalag þýði í raun að brotið hafi staðið yfir í langan tíma sem standist ekki. Einnig telur ákærða að ákæran samræmist ekki rannsóknargögnum enda sé sakarefnið sem rannsóknin hafi snúist um ekki það sama og í ákærunni. Hin kærða háttsemi snúist um það „að neita að afhenda“ Lýsingu hf. bifhjólið.

Ákærða hafi hjá lögreglu kannast við að hafa „keypt“ hjólið en hún hafi aldrei notað það heldur „gefið“ fyrrum sambýlismanni sínum bifhjólið. „Gjöfin“ hafi samt verið þess eðlis að sambýlismaður ákærðu hafi tekið að sér að greiða allar afborganir af láninu og samkvæmt gögnum málsins virðist hann hafa gert það í meira en þrjú ár.

III

Verður nú rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dómi.

Ákærða neitar sök. Hún greindi frá því að við kaupin á bifhjólinu hefði A, fyrrverandi barnsfaðir hennar, notað nafnið hennar. Hún væri ekki með bifhjólapróf. Ákærða kannaðist við að hafa undirritað bílasamning vegna bifhjólsins og þekkti undirskrift sína á framlögðu eintaki samningsins. Ákærða kvaðst hvorki hafa lesið samninginn yfir áður né eftir að hún skrifaði undir samninginn. Hún kvaðst ekki hafa hugsað út í að lesa yfir skilmála samningsins. Spurð um það hvers vegna ákærða hefði greint frá því í skýrslu hjá lögreglu að hún hefði gefið A bifhjólið og hvort hún væri vön að gefa dýrar gjafir neitaði ákærða því og kvaðst hafa tekið svona til orða óvart. Hún hafi orðað þetta svona við lögreglu á sínum tíma án þess að vera að leyna einhverja. A hafi fengið hjólið í hendur eftir að samningurinn hafi verið undirritaður og hafi haft hjólið í sínum vörslum og án þess að ákærða vissi hvar hjólið hefði verið. Ákærða bar að hjólið hafi aldrei verið á sameiginlegu heimili hennar og A. Spurð um það hvort hún og A hafi búið saman á þessum tíma svaraði ákærða því til að þau hafi verið „sundur og saman“. Ákærða bar að hún hafi eingöngu ritað undir samninginn en hvorki tekið við hjólinu eða notað það. Spurð um afborganir kvað ákærða að standa hefði átt í skilum með afborganir en hún hefði flutt til útlanda og vissi því ekki hvernig þeim hefði verið háttað. Lögregla hefði komið á heimili föður hennar þar sem hún hafi átt heima og spurt um hjólið og beðið um að það yrði afhent. Kvaðst ákærða hafa leyft lögreglu að leita í bílskúrnum. Ákærða kvaðst ekki vita um hjólið. Þá kvaðst ákærða ekki hafa greitt af bifhjólinu svo hún vissi til. Ákærða bar að hún hefði rætt við A um það hvort greitt hefði verið af hjólinu en ekki fengið nein svör um það.

Ákærða lýsti því fyrir dómi að hún hefði ritað undir bílasamninginn þar sem hjólið var selt. Á staðnum hefðu verið auk hennar, starfsmaður umboðsins og A. Ákærða kvaðst aldrei hafa farið í Lýsingu vegna samningsins og efni samningsins hefði ekki verið kynnt fyrir henni eða hún hvött til að lesa samninginn yfir áður en hann væri undirritaður. Það hefði ekki verið hennar hugmynd að nafn hennar væri á samningnum en A hefði óskað eftir því að þar sem hann væri á vanskilaskrá og hefði því ekki getað keypt hjólið á kaupleigu. Ákærða bar að hún hefði ekki séð riftunarbréf Lýsingar fyrr en við skýrslugjöf í málinu hjá lögreglu í október 2012. Lögregla hefði sýnt henni einhverja pappíra, þar á meðal riftunarbréfið, en það hefði hún ekki fengið þar sem hún hafi búið í Noregi á þeim tíma sem það hafi verið sent. Hún hefði fyrst við heimkomuna 2012 gert sér grein fyrir að hjólinu hefði ekki verið skilað til Lýsingar. Hún hafi ekki vitað fyrir skýrslutökuna að verið væri að krefjast skila á hjólinu eða að vanskil væru á greiðslu afborgana. Ákærða kvaðst enga vitneskju hafa haft fyrr en við skýrslugjöf hjá lögreglu að um vanskil væri að ræða samkvæmt samningnum. Ákærða kvaðst þá hafa rætt við A um að skila hjólinu. Hvað sambúð hennar og A varðaði bar ákærða að sambúin hefði verið slitrótt eftir 2007 og samskiptin þeirra erfið. Ákærða staðfesti fyrir dóminum þá lögregluskýrslu sem hún gaf vegna málsins.

Vitnið A, fyrrverandi sambýlismaður ákærðu, kom fyrir dóm og kvaðst vilja skorast undan því að gefa vitnaskýrslu fyrir dómi á grundvelli 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Vitnið B, starfsmaður á lögfræði- og innheimtusviði Lýsingar hf. gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst taka við vinnslu mála í kjölfar riftunar samninga og sjá um að leigumunur endurheimtist. Vitnið kvaðst muna eftir samskiptum við ákærðu þar á meðal símtali í kjölfar riftunar samningsins þar hún hafi upplýst um það bifhjólinu hefði verið stolið. Vitnið kvað öll samskipti milli Lýsingar hf. og viðskiptavina skráða og geymda hjá félaginu í hverju máli. Þar væri unnt að sjá hvernig innheimtumáli væri fylgt eftir. Stofnaðist slík samskiptasaga um leið og viðskiptamaður Lýsingar hf. tekur lán hjá félaginu. Vitnið kvaðst ekki þekkja til þess þegar samningur við ákærðu hefði verið gerður í upphafi. Þá kvaðst vitnið halda að innsetning í hjólið hefði verið reynd en ekki skilað árangri. Vitnið bar að það hefði engar upplýsingar um það hver hefði greitt afborganir af samningnum en vitnið kvað líklegt að hægt væri að rekja uppruna greiðslunnar, að minnsta kosti það sem greitt væri úr heimabanka.

IV

Í máli þessu er ákærðu gefinn að sök fjárdráttur með því að hafa á tímabilinu frá 31. júlí 2007 fram til 10. október 2011 „dregið barnsföður sínum“ A bifhjólið UX-032, af gerðinni Yamaha WR450, árgerð 2007, sem hafi verið í eigu Lýsingar hf., en ákærða hafði umráð yfir „samkvæmt kaupleigusamningi við félagið.“ Þá segir í ákærunni að ákærða hafi án heimildar gefið barnsföður sínum bifhjólið þrátt fyrir að ekki væri búið að ganga frá uppgjöri á kaupleigusamningnum en síðasta afborgun af hjólinu hafi verið greidd 31. október 2010 en þá hafi „eftirstöðvar samningsins“ verið 1.213.037 krónur.

Ákærða neitar sök og heldur því fram að hún hafi að beiðni fyrrum sambýlismanns síns, A, skrifað undir kaupleigusamninginn enda hefði hann ekki getað gert það sjálfur þar sem hann væri á vanskilaskrá. Fyrir dómi lýsti ákærða atvikum á þann veg að hún hefði skrifað undir samninginn þar sem hjólið var selt. Þar hefði fyrrum sambýlismaður hennar verið staddur og veitt bifhjólinu viðtöku og hefði hún ekki séð hjólið síðan, hvorki á heimili sínu né annars staðar. Þessari frásögn ákærðu hefur ekki verið hnekkt.

Ákærða greindi frá því hjá lögreglu að hún hefði „gefið“ A bifhjólið en fyrir dómi hvarf ákærða frá þeim framburði og hefur auk þess hafnað allri vitneskju um afdrif hjólsins eða greiðslu afborgana af kaupleigusamningnum. Ákærða lýsti fyrir dóminum ástæðu þess að hún bar með fyrrgreindum hætti hjá lögreglu og þykja skýringar hennar á breyttum framburði ekki ótrúverðugar.

Sú meginregla gildir samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að dómur í sakamáli skal reistur á þeim sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð málsins fyrir dómi. Beri ákærði eða vitni á annan veg hjá lögreglu en fyrir dómi er heimilt samkvæmt 1. og 2. mgr. 109. gr. laganna að taka tillit til þess sem fram kemur í lögregluskýrslu ef talið er að breyttur framburður fyrir dómi sé ótrúverðugur. Að mati dómsins er framburður ákærðu þótt annar sé fyrir dómi en hjá lögreglu ekki ótrúverðugur. Fyrir liggur að ákærða greindi lögreglu frá því að hún hefði gefið bifhjólið, en var ekki beðinn um að skýra nánar hvað hún ætti við með því, þrátt fyrir að ákærða staðhæfði að sá sem fékk gjöfina hafi tekið að sér að greiða „allar afborganir“ af bifhjólinu. Þá liggur fyrir að ekki er upplýst í málinu hver greiddi afborganir af bifhjólinu en í þinghaldi í málinu 29. ágúst 2013 var skorað á ákæruvaldið að leggja fram gögn um það hver hefði greitt afborganir af kaupleigusamningnum. Ekki var orðið við því.

Í ákæruskjalinu er tímabil hins meinta fjárdráttar ákærðu tilgreint frá 31. júlí 2007 til 10. október 2011 án þess að það sé skýrt nánar. Af málsgögnum verður þó ráðið að fyrrnefnda daginn er framlagður bílasamningur ákærðu og Lýsingar hf. dagsettur en riftunarbréf Lýsingar hf. er dagsett síðarnefnda daginn. Í ákærunni er ekki að finna lýsingu á riftuninni og þá ekki hvort beitt hafi verið vanefndaúrræðum á borð við innsetningargerð. Samkvæmt þessu er staðhæft í ákærunni að ætlað brot ákærðu hafi staðið yfir óslitið í fjögur ár. Upplýst er í málinu að einhvern hluta þess tímabils, að minnsta kosti til 31. október 2010, sbr. tilgreiningu í ákæru, voru afborganir greiddar af samningi þeim sem ákærða undirritaði. Þeirri ætluðu refsiverðu háttsemi sem lýst er í ákæru, það er að draga barnsföður sínum bifhjólið og gefa honum það án heimildar, er ekki lýst nákvæmlega, en er í raun afmarkað tilvik. Þannig skortir á að mati dómsins að tilgreina nákvæmlega og sanna hvenær brotið átti sér stað og hvernig ákærða stóð að því að fremja hið ætlaða brot á almennum hegningarlögum.

Í máli þessu þykir hvorki hafa verið upplýst að ákærða hafi veitt bifhjólinu viðtöku eftir undirritun samningsins né að hún hafi haft hjólið í sínum vörslum eftir það. Þannig er ekki sýnt fram á það að ákærða hafi nokkru sinni tileinkað sér hjólið og auðgast á því með ólögmætum hætti. Málatilbúnaður ákæruvaldsins virðist einvörðungu reistur á skyldum ákærðu sem hún undirgekkst með undirritun kaupleigusamningsins en í þeim samningi er ákærða sögð leigutaki bifhjólsins. Í málinu liggja þannig ekki fyrir nein gögn eða aðrar heimildir sem renna stoðum undir það að ákærða hafi tekið við bifhjólinu eftir að hún skrifaði undir samninginn og heldur ekki að ákærða hafi nokkru sinni notað hjólið eða haft það í sínum vörslum. Gengið er út frá því að ákærða hafi haft umráð yfir bifhjólinu samkvæmt kaupleigusamningi við Lýsingu hf. en að mati dómsins geta skilmálar hans ekki einir og sér ráðið úrslitum um það hvort ákærða telst hafa haft bifhjólið raunverulega í sínum vörslum eða ekki en það verður að telja nauðsynlegt skilyrði fyrir því að uppfyllt séu skilyrði fyrir fjárdráttarbroti, sbr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Í 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 segir að dragi maður sér fjármuni eða önnur verðmæti, sem hann hefur í vörslum sínum, en annar maður er eigandi að, án þess þó að verknaðurinn varði við 246. gr., þá skuli hann sæta fangelsi allt að sex árum. Samkvæmt ákvæðinu er það refsivert ef maður tileinkar sér einhliða fjármuni sem eru í vörslum hans en eru eign annars manns, enda sé það gert á ólögmætan hátt og í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga, en þar segir að fyrir þau brot, sem um getur í XXVI. kafla, það er auðgunarbrot, skuli því aðeins refsa, að þau hafi verið framin í auðgunarskyni.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærðu og atvik sem telja má henni í óhag á ákæruvaldinu og verður að skýra skynsamlegan vafa ákærðu í hag, sbr. 109. gr. laganna. Þegar litið er til þess sem að framan er rakið og upplýst er í málinu er það mat dómsins að lýsing á ætlaðri refsiverðri háttsemi ákærðu í ákæruskjali eigi sér hvorki stoð í málsgögnum né tilgreindri refsiheimild almennra hegningarlaga. Samkvæmt þessu er það mat dómsins að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sanna, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærða hafi gerst sek um brot gegn 1. mgr. 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og verður hún sýknuð af kröfum ákæruvaldsins.

Af þessari niðurstöðu leiðir að bótakröfu Lýsingar hf. í málinu verður vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Með vísan til 2. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að fella allan sakarkostnað á ríkissjóð, sem er þóknun skipaðs verjanda ákærðu, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 426.700 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari dæmir málið.

D ó m s o r ð:

Ákærða, X, er sýkn af ákæru í málinu.

Bótakröfu Lýsingar hf. er vísað frá dómi.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, það er þóknun skipaðs verjanda ákærðu, B-kk-ef H-kk-ef hæstaréttarlögmanns, 426.700 krónur.

J-kk-nf H-kk-nf