S-52/2015

Mál þetta, sem dómtekið var 5. júní sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, útgefinni 13. apríl 2015, á hendur X, og Z ehf., til heimilis á sama stað, en stjórnarformaður félagsins er áðurnefndur X;

„fyrir brot á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, lögum um stjórn fiskveiða, lögum um umgengni um nytjastofna sjávar og reglugerðum um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2013/2014 og reglugerð um takmarkanir á heimild til veiða á kúfiski, með því að hafa (sic) fiskibátnum [B] til kúfiskveiða í Lónafirði, án sérveiðileyfis til slíkra veiða dagana 30. september, 1., 2., 13. og 14. október 2013.

Telst þetta varða við 2. mgr. 6. gr., sbr. 17. gr. og 1. mgr. 18. gr. laga nr. 79, 1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með síðari breytingum, 25. gr., sbr. 26. gr. laga nr. 116, 2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, 23. gr., sbr. 24. gr. laga nr. 57, 1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum, 1. gr. og 2. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 662, 20013, um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2013/2014 og 1. gr. reglugerðar nr. 701/2004, um takmarkanir á heimild til veiða á kúfiski.

Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Við aðalmeðferð málsins fyrir dómi vísaði fulltrúi ákæruvalds til 1. gr. reglugerðar nr. 1011/2013, sem sett var í stað reglugerðar nr. 701/2004.

Skipaður verjandi, Ö-kk-nf H-kk-nf J-kk-nf hdl., krefst þess að ákærðu verði sýknaðir af refsikröfu ákæruvalds, en til vara krefst hann þess að þeim verði gerð eins væg refsing sem lög leyfa. Þá krefst verjandinn hæfilegra málsvarnarlauna.

I.

Með bréfi Fiskistofu, dagsettu 14. febrúar 2014, til sýslumannsins á Húsavík voru Z ehf. og stjórnarformaður félagsins og skipstjóri samnefnds báts, ákærði X, kærð fyrir að hafa haldið B til kúfiskveiða í Lónafirði án sérveiðileyfis til slíkra veiða á haustmánuðum árið 2013. Í greinargerð með kærunni er vísað til þess að starfsmenn Fiskistofu hafi komist að raun um að nefndur bátur hafi landað kúfiski á Þórshöfn fjórum sinnum á fiskveiðiárinu 2013/2014, þ.e. 30. september 755 kg, 1. október 682 kg, 2. október 487 kg og 14. október 2013 1.006 kg. Vísað er til þess að ákærði X hafi stundað greindar veiðar með hörpudiskplóg, en að nefndur bátur hafi verið með krókaaflamarksveiðileyfi, nefnt fiskveiðiár. Þá er staðhæft að þann 15. október umrætt ár hafi báturinn hvorki verið með undanþágu Fiskistofu til veiða í atvinnuskyni né tilraunaveiða með hörpudiskplóg, útgefna af atvinnuvega- og núsköpunarráðuneytinu, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 662/2013. Loks er til þess vísað í kærunni að samkvæmt 1. gr. þágildandi reglugerðar nr. 701/2004, um takmarkanir á heimild til veiða á kúfiski, hafi allar veiðar verið óheimilar aðrar en tilraunaveiðar með sérstöku leyfi ráðuneytisins samkvæmt 13. gr. laga nr. 79, 1997 um veiðar í fiskveiðilandlandhelgi Íslands.

Ákærði X var yfirheyrður af lögreglu um kæruefnið þann 28. ágúst 2014. Við yfirheyrsluna greindi ákærði frá því að hann hefði stundað kúfiskveiðar í Lónafirði frá árinu 2010 fyrir A hf. Staðhæfði ákærði að félagið hefði haft svonefnt rannsóknarleyfi en að hann hefði verið verktaki við veiðarnar. Hann staðhæfði að starfsmenn A hefðu ávallt séð um að sækja um viðeigandi leyfi til Fiskistofu vegna þessara veiða, en að auki annast gerð veiðiskýrslna. Vegna mannaskipta hjá A haustið 2013 hefði farist fyrir að sækja um viðeigandi leyfi til kúfiskveiðanna.

Samkvæmt gögnum veitti atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið þann 1. nóvember 2013 A hf. og B leyfi til að stunda tilraunaveiðar á kúfiski með tilteknum skilyrðum, en þar um var m.a. vísað til reglugerðar nr. 701/2004. Sambærilegt leyfi veitti Fiskistofa til Z ehf. þann 6. desember 2014 og þá með vísan til laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands nr. 79, 1997 og reglugerðar nr. 1011/2013, sem tekið hafði við þegar fyrrnefnd reglugerð nr. 701/2004 var felld úr gildi.

Samkvæmt framlögðum gögnum höfðu sambærileg leyfi til kúfiskveiða í Þistilfirði verið gefin út til nefndra félaga, A hf. og Z ehf., af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu allt frá árinu 2008.

Fyrir liggur að með ákvörðun Fiskistofu þann 12. febrúar sl. var Z ehf. gert að greiða álag vegna ólögmæts sjávarafla að fjárhæð 428.000 krónur, en jafnframt svipti hún B veiðileyfi í atvinnuskyni í tvær vikur frá 16. febrúar til og með 1. mars 2015. Tilefni þessarar ákvörðunar var fyrrnefnd kæra Fiskistofu frá 14. febrúar 2014, en einnig virðist þar hafa komið til ætlað brot frá 2. desember sama ár. Um lagaheimild fyrir þessari ákvörðun var vísað til 2. mgr. 50. gr. laga nr. 57, 1996 um umgengni um nytjasofna sjávar, með síðari breytingum.

Í máli þessu liggur fyrir bréf framkvæmdastjóra A hf., dags. 2. júní sl., en þar er staðfest fyrrgreind frásögn ákærða X um að vegna mannabreytinga hjá félaginu haustið 2013 hefði farist fyrir að sækja um viðeigandi leyfi til kúfiskveiða fyrir fiskibátinn B og útgerð hans. Af hálfu ákæruvalds er þetta ekki vefengt.

Af gögnum verður ráðið að Hafrannsóknastofnun hafi áætlað stofnstærð kúfisks á liðnum árum hér við land yfir eina milljón tonna og að veiðiráðgjöf hafi hljóðað um að aflinn yrði ekki meiri en rúmlega 30.000 tonn. Samkvæmt gögnum voru veiðar B einkum stundaðar á haustdögum á árunum 2011 til 2015. Heildarafli bátsins haustið 2013 var rúm 16 tonn.

II.

Fyrir dómi hefur ákærði X, en hann var er atvik gerðust haustið 2013 stjórnarformaður og skipstjóri fiskibátsins B, skýlaust viðurkennt verknaðarlýsingu í ákæru.

Ákærði byggir sýknukröfu sína einkum á því að lagareglur um greindar kúfiskveiðar hafi um margt verið harla óljósar. Þá hafi allar takmarkanir á kúfiskveiðum í ljósi stofnstærðar verið í hrópandi ósamræmi við vilja og tilgang löggjafans, sbr. ákvæði 2. mgr. 6 gr. laga nr. 79, 1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Hann byggir á því að gera verði þá kröfu til ríkisvaldsins að lagareglur séu skýrar og ótvíræðar, og alveg sérstaklega þegar mælt sé fyrir um refsiverða háttsemi. Loks staðhæfir ákærði að umræddar veiðar hafi í raun verið tilraunaveiðar og því hafi þær ekki verið stundaðar í atvinnuskyni. Að auki hafi það magn sem hafi aflast í raun aðeins verið sýnishorn fremur en raunverulegur afli.

Í 1. gr. laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands nr. 79, 1997 segir að tilgangur laganna sé að stuðla að viðgangi og hagkvæmri nýtingu nytjastofna innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi og að þeim sé ætlað að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Í 2. mgr. 6. gr. laganna segir að sé talin þörf á að takmarka notkun tiltekins veiðarfæris til að tryggja skynsamlega nýtingu þess stofns sem veiðarnar beinist að eða vegna þeirrar skaðsemi sem notkun kann að hafa í för með sér fyrir nýtingu annarra stofna geti ráðherra með reglugerð ákveðið að veiðar með því veiðarfæri séu háðar sérstöku leyfi Fiskistofu. Um skilyrði fyrir veitingu slíkra leyfa segir að um þær skuli kveðið á í reglugerð og gildi ákvæði 1. mgr. eftir því sem við eigi. Þá segir í 13. gr. laganna að ráðherra geti, að fengnu áliti Hafrannsóknastofnunar veitt tímabundnar heimildir til veiðitilrauna og annarra vísindalegra rannsókna í fiskveiðilandhelgi Íslands, en kveðið er á um að jafnan skuli slíkar veiðar vera undir eftirliti stofnunarinnar, Landhelgisgæslunnar eða Fiskistofu. Um brot gegn lögunum er kveðið á í 17. gr. og 18. gr. og þ. á m. segir að sekta megi jafnt lögaðila sem einstaklinga, en þó að því skilyrði uppfylltu að brot hafi orðið eða geti orðið til hagsbóta fyrir lögaðilann. Sambærileg refsiákvæði eru í lögum um stjórn fiskveiða nr. 116, 2006, sbr. 25. og 26. gr. Einnig er kveðið á um refsingar í lögum um umgengni um nytjastofna sjávar nr. 57, 1996, sbr. 23. og 24. gr.

Í 2. mgr. 8. gr. reglugerðar um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2013/2014 var kveðið á um að bátum sem leyfi höfðu til veiða með krókaflamarki hafi einungis verið heimilt að stunda veiðar með línu og handfærum. Tekið var fram að þó hafi Fiskistofa mátt veita undanþágu frá banninu með sérstökum leyfum til veiða á botndýrum, með plógum eða gildrum, en þá skyldi afli sem fengist hefði við slíkar veiðar reiknast sem aflamark bátsins. Í reglugerð um takmarkanir á heimild til veiða á kúfiski nr. 701/2004 var kveðið á um að allar veiðar á kúfiski með kúfiskplógi í fiskveiðilandhelgi Íslands væru óheimilar. Kveðið var á um að ráðuneytinu væri þó heimilt að veita tímabundin leyfi til tilraunaveiða á kúfiski skv. 13. gr. laga nr. 79, 1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Reglugerð þessi var, eins og fyrr var rakið, felld úr gildi með reglugerð nr. 1011/2013, en þar segir að allar veiðar á kúfiskskel til manneldis í fiskveiðilandhelgi Íslands séu óheimilar nema að fengnu sérstöku leyfi Fiskistofu, sbr. 1. gr.

Það er álit dómsins að kveðið hafi verið með fullnægjandi hætti á um kúfiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands í áðurröktum lögum og reglugerðum. Að þessu sögðu eru þær varnir sem ákærðu halda fram og áður er lýst haldlausar. Í því sambandi er m.a. horft til þess að fyrir hendi er áralöng reynsla ákærða X við fiskveiðar við Íslandsstrendur og ber honum að kynna sér gildandi reglur og gæta að því sem stjórnandi og skipstjóri að þeim sé fylgt.

Að ofangreindu virtu og með játningu ákærða X, sem ekki er ástæða til að efast um að sé sannleikanum samkvæm, sem og gögnum málsins, er að áliti dómsins nægilega sannað að ákærði X og Z ehf. hafi gerst sek um þá háttsemi sem í ákæru er lýst og þar er rétt heimfærð til laga, sbr. nú reglugerð nr. 1011/2013, sem kom í stað reglugerðar nr. 701/2004 um takmarkanir á heimild til veiða á kúfiski. Verður og talið að brotin hafi orðið félaginu til hagsbóta í skilningi laganna.

III.

Ákærði X hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Með skýlausri játningu hans við alla meðferð málsins og þegar horft er m.a. til allra atvika máls og þess að brot hans virðist ekki hafa tekið til mikilla verðmæta, þykir mega ákveða að fresta skuli ákvörðun um refsingu hans og að hún falli niður að liðnum tveimur árum haldi hann almennt skilorð eins og segir í dómsorði.

Refsing Z ehf. þykir hæfilega ákveðin að virtum öllum atvikum máls 250.000 kr. sekt til ríkissjóðs.

Í ljósi málsúrslita ber að fella sakarkostnað á ákærðu in solidum, en hann felst einungis í málsvarnarlaunum skipaðs verjanda, Ö-kk-ef H-kk-ef J-kk-ef hdl. Þykja þau hæfilega ákveðin 297.000 kr. að meðtöldum virðisaukaskatti, en einnig ber ákærðu að greiða verjandanum 40.000 kr. vegna ferðarkostnaðar hans.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Ákvörðun um refsingu ákærða X er frestað og skal hún niður falla að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

Z ehf. greiði 250.000 króna sekt til ríkissjóðs.

Sakarkostnað, þ.e. málsvarnarlaun skipaðs verjanda, Ö-kk-ef H-kk-ef J-kk-ef hdl., greiði ákærðu óskipt, 297.000 krónur, auk 40.000 króna vegna ferðakostnaðar hans.