E-3160/2022

Málsmeðferð, aðild og dómkröfur aðila

1. Mál þetta var höfðað með stefnu birtri 22. júní 2022 og tekið til dóms að lokinni aðal-meðferð 8. mars 2023. Stefnandi er A, [...]. Stefnda er B, [...].

2. Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3 00.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 300.000 krónum frá 4. desember 2020 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga. Enn fremur krefst stefnandi máls-kostnaðar úr hendi stefndu.

3. Stefnda krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði dómsins 29. nóvember 2022. Til vara krefst stefnda þess að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Helstu málsatvik

4. Málið varðar ágreining aðila um meinta skuld stefndu við stefnanda, byggða á skjali sem er handskrifað á ensku og er dagsett 3. apríl 2019( „04/03/19“). Deilt erum hvort skjalið sé skuldbindandi fyrir stefndu gagnvart stefnanda, einkum hvað það varðar hvort stefnda hafi af fúsum og frjálsum vilja undirgengist þá skuldbindingu sem efni skjalsins ber með sér og hvort hún hafi í reynd staðið í skuld við stefnanda þegar skjalið var útbúið. Skjalið hefur að geyma yfirlýsingu stefndu þess efnisað húnhafi lofað að greiða húsaleigu fyrir sex mánuði meðan á dvöl stæði. Þá kveðst hún þar lofa að greiða 50.000 krónur á mánuði eða alls 300.000 krónur innan sex mánaða. Tilgreint er tímabilið apríl– september. Skjalið hefur að geyma undirritun stefndu auk undirritana tveggja vitundarvotta, þeirra C, sonar stefnanda, og D.

5. Stefnda bjó um skeið á heimili stefn anda að X, að því er virðist frá [...] ágúst 2018 til 4. apríl 2019, þ. e. í tæplega átta mánuði. Samkvæmt vottorði Þjóðskrár var stefnda þó ekki skráð til heimilis þar á umræddu tímabili. Málsaðilum ber ekki að fullu saman um tilurð þess að stefnda flutti þangað eða um hvaða skilmálar áttu að gilda um þá dvöl. Þó liggur fyrir að stefnandi aðstoðaði stefndu við að flytja hingað til lands frá [...] en báðir málsaðilar eru upprunalega frá því ríki. Stefnandi mun hafa verið umboðsmaður stefndu gagnvart Útlendingastofnun og lánað stefndu fé vegna ferðar hennar hingað til lands en stefnda síðar endurgreitt henni þá fjármuni. Meðal annars er deilt um hvort stefndu hafi borið að borga stefnanda húsaleigu eða hvort heimilisstörf stefndu hafi falið í sér endurgjald fyrir dvöl stefndu á heimili stefnanda. Fyrir liggur að stefnda sinnti heimilisstörfum í húsnæðinu og einnig verkefnum tengdum atvinnustarfsemi stefnanda. Þau verkefni sneru m. a. að [...] sem stefnandi bauð upp á gegn gjaldi og [...] sem stefnandi seldi.

6. Fyrir liggur afrit af smáskilaboðum milli stefndu og unnusta hennar, E, frá aðfaranótt 4. apríl 2019, þ. e. nóttinni þegar hið umdeilda skjal mun hafa verið útbúið. Í skilaboðum sem stefnda sendir honum kl. 2:01 kveðst stefnda þurfa á hjálp hans að halda þar sem „hún“ sé svo reið og vilji að þær yfirgefi húsið núna. Stefnda og E báru bæði um það fyrir dómnum að með henni hefði þar verið átt við stefnanda og með þeim átt við stefndu og H sem einnig dvaldi á heimili stefnanda á sama tíma og stefnda. Í skilaboðum frá kl. 2:09 kveðst stefnda vera svo hrædd að hún skjálfi. E býðst í framhaldinu til að sækja hana. Stefnda þiggur það og biður hann um að sækja hana og H ásamt farangri þeirra. Kl. 2:31 kveðst E vera í X. Um eða upp úr kl. 2:40 biður stefnda E um að fara þar sem „hún“ sé svo reið og vilji ekki leyfa þeim að fara. Kl. 3:12 biður hún hann síðan að halda sig fjarri húsinu. Hann hvetur hana þá til að koma og spyr hvaða ástæða sé til að bíða með það. Stefnda svarar á þann veg að „hún“ vilji ekki leyfa henni að fara strax heldur vilji hún að hún bíði þar til eiginmaður hennar komi. E hvetur stefndu þá aftur til að koma út og að þau fari. Hún svarar á þá leið að hún geti þess í stað látið hann hafa númerið hjá systur H. Stefnda og E báru um það fyrir dómnum að ferðinni hafi verið heitið að heimili systur H, þar sem stefnda og H hafi ætlað að dvelja þar í framhaldinu. Enn hvetur E-x-x efndu til að koma út en hún svarar að hann geti tekið eigur þeirra. Í skýrslu E fyrir dómnum kom fram að hann hefði í framhaldinu tekið farangur þeirra, sem þær hafi áður farið með út úr húsinu, en að stefnda og H hafi orðið eftir í húsinuog hann ekki hitt þær umrædda nótt.

7. Í aðilaskýrslu stefnanda fyrir dómnum lýsti hún aðdraganda þess að hún fór fram á að stefnda gengist undir umrætt samkomulag áður en hún yfirgaf heimilið. Fram kom að munnlegt samkomulag hefði verið um að stefnda tæki þátt í húsnæðiskostnaði eftir að hún væri búin að endurgreiða stefnanda þær skuldir sem hefðu komið til vegna greiðslna stefnanda í þágu stefndu í tengslum við komu stefndu til landsins. Sams konar samkomu-lag hafi gilt milli stefnanda og H. Eftir að þær hafi verið búnar að endurgreiða kostnaðinn hafi þær viljað fara en þá átt eftir að greiða hlutdeild sína í kostnaði vegna húsnæðis og fæðis. Af þessum sökum hafi stefnandi gengist fyrir því að þær undirrituðu skuldaviðurkenningar áður en þær færu. Upphaflega hafi hún ekki krafið stefndu um húsaleigu þar sem ekki hafi staðið til að stefnda dveldi lengi hjá stefnanda. Stefnandi hafi stundum greitt stefndu fyrir störf hennar í þágu stefnanda, stundum með millifærslum og stundum með reiðufé. Þá kvaðst stefnandi ekki muna hve há skuld stefndu við hana hafi verið en staðfesti þó að hafa skrifað handskrifað yfirlit yfir skuldir stefndu sem liggur fyrir meðal gagna málsins. Fram kom af hálfu stefnanda að lögheimili stefndu hefði ekki verið skráð á heimili stefnanda vegna þess að eigandi húsnæðisins hafi ekki heimilað það.

8. Í aðilaskýrslu stefndu kom fram að munnlegt samkomulag hefði komist á um að stefnda dveldi á heimili stefnanda en fengi ekki sérherbergi þar. Ekki hafi verið gert ráð fyrir leigugreiðslum en aftur á móti gert ráð fyrir að hún og H aðstoðuðu við heimilishald. Samkomulag hafi verið um dvöl stefndu á heimilinu gegn þessu endurgjaldi. Hún og H-kk-nf meðan á dvölinni stóð séð um hreingerningar, straujun fatnaðar og að þvo þvott fyrir fjölskyldu stefnanda. Vanalega hafi hún og H vaknað um kl. 4 á morgnana til að sinna heimilisstörfum, svo þær gætu lokið verkefnum morgunsins áður en þær færu í skólann. Einnig hafi þær sinnt frekari heimilisstörfum eftir að þær komu heim úr skólanum. Þá hafi stefnda sinnt [...] einstaklinga sem hefðu greitt stefnanda fyrir slíka þjónustu og stundum nuddað stefnanda. Stefnandi hafi greitt henni smáar fjárhæðir fyrir þetta. Stefnda hafi sofið í ferðarúmi inni í stofu á heimilinu og þar hafi gjarnan verið lítill svefnfriður vegna gleðskapar o. fl. Stefnandi hafi verið stjórnsöm við stefndu meðan á dvölinni stóð og stefnda að jafnaði ekki ráðið frítíma sínum sjálf.

9. Spurð um aðdraganda þess að umrætt samkomulag var gert áður en stefnda yfirgaf heim-ili stefnanda skýrði stefnda frá því að hún hefði sjálf skrifað texta þess og ritað undir það. Hún hafi þó ekki gert það sjálfviljug heldur hafi stefnandi þvingað hana til þess, með því að láta í það skína að hún gæti séð til þess að stefndu yrði annars vísað úr landi. Vottarnir tveir, D og C, hafi ekki verið á staðnum þegar þetta fór fram. Stefnda hafi orðið hrædd því stefnandi hafi verið mjög reið og stefnda ekki viljað láta senda sig aftur til [...]. Stefnda hafi trúað því að stefnandi gæti komið því í kring, enda hafi stefnda ekki þekkt vel á þeim tíma hvaða reglur giltu um slíkt hér á landi. Stefnda hafi því ekki þorað að yfirgefa heimili stefnanda fyrren hún var búin að undirrita umrætt samkomulag.

10. Framlögð reikningsyfirlit sýna að fjármunir voru alloft millifærðir milli aðila á meðan á dvöl stefndu hjá stefnanda stóð og einnig tvívegis eftir að henni lauk. Á tímabilinu frá 4. október 2018 til 2. maí 2019 millifærði stefnda samanlagt 1.843.661 krónu inn á reikning stefnanda í 12 greiðslum. Á tímabilinu frá 9. október 2018 til 26. apríl 2019 millifærði stefnandi samanlagt 1.202.500 krónur inn á reikning stefndu. Samanlagt námu greiðslur stefndu til stefnanda því 641.161 krónu hærri fjárhæð en greiðslur stefnanda til stefndu á umræddu tímabili. Af þessum millifærslum vegur þyngst greiðsla að fjárhæð 1.138.500 krónur sem stefnandi millifærði inn á reikning stefndu 28. desember 2018 en stefnda endurgreiddi stefnanda sömu fjárhæð með millifærslu síðar sama dag. Að þessari greiðslu frátalinni námu millifærslur stefndu til stefnanda samanlagt 705.161 krónu á tímabilinu en millifærslur stefnanda til stefndu 64.000 krónum.

11. Á ljósmynd af blaði sem er handskrifað á ensku og stefnda lagði fram er að finna yfirlit yfir meintar skuldir stefndu við stefnanda, samanlagt að fjárhæð 540.592 krónur. Skýr-ingar sem fram koma á blaðinu vegna einstakra liða eru innflutningur („Immigration“ ), trygging („Insurance“ ), háskóli („University“ ), farsími („Cash cellphone“ ), ferð til [...] ( „ [...]trip“ ), umsókn („Application“ ), farmiði til [...] ( „Ticket [...]“ ), reiðufé („CA“ –skýrt af hálfu stefndu sem „Cash advance“ ), farmiði til Íslands ( „Ticket Iceland“ ), læknir („Doctor“ ), reiðufé („ CA Iceland“ ), kort í rútu/strætisvagn („Bus card“ ), langlínusímtal („Long distance call“ ), tvær peysur („ 2 pc sweatshirts“ ) og blússa („ 1 pc blouse“ ).

12. Fyrir liggur læknisvottorð, dags. 4. febrúar 2020. Þar kemur fram að læknakandídatinn sem skrifaði vottorðið hafi hitt stefndu fimm sinnum á tímabilinu frá 21. nóvember 2019 til 4. febrúar 2020 vegna afleiðinga atviks sem átt hafi sér stað á „fyrrum dvalarheimili“ stefndu. Fram hafi komið í viðtölum að stefnda hafi orðið fyrir áreiti af hálfu fyrrum leigusala. Meðal annars hafi verið setið fyrir henni ásamt því að hún hafi fengið hótanir, bæði í textaskilaboðum og símtölum. Einnig hafi stefnda lýst því yfir að sonur fyrrum leigusala hafi eitt sinn sparkað í bak hennar og í kjölfarið barið hana aftan í hnakka. Stefnda hafi upplifað mikinn kvíða og þurft á bæði sálfræði- og lyfjameðferð að halda. Hún lýsi einnig höfuðverkjum og endurteknum blóðnösum sem hægt sé að leiða líkur að því að tengist hennar andlega ástandi. Líðan stefndu fari batnandi en hún muni áfram vera undir eftirliti vegna þessa.

13. Stefnda hefur lagt fram skjáskot af skilaboðum milli hennar og stefnanda en dagsetningar eru einungis sýnilegar á hluta þeirra. Þar á meðal eru skilaboð þar sem stefnandi fer fram á að stefnda komi þar sem stefnandi sé með verkefni fyrir hana. Í öðrum skilaboðum fer stefnandi fram á að stefnda þrífi herbergi stefnanda. Í þriðju skilaboðunum spyr stefnandi stefndu hvort hún geti þrifið húsið. Stefnda játar því og stefnandi kveðst munu greiða henni fyrir það. Stefnda afþakkar það og kveðst munu gera þetta af greiðasemi. Í skila-boðum frá 1. júní 2019, þ. e. eftir að stefnda flutti brott af heimili stefnanda, fer stefnandi fram á að stefnda greiði henni 50.000 krónur fyrir tímabilið frá september 2018 til september 2019 og vísar í því sambandi til þess að stefnda hafi ekki áform um að sinna straujun og þrifum og að hún kunni ekki að endurgjalda greiða. Í beinu framhaldi af þessu kveðst stefnandi vænta greiðslu sama dag til að geta ráðið einhvern annan í þessi verk. Síðan kveðst stefnandi, að því er sýnist, ætla að fara til stefndu á vinnustað stefndu ef hún inni ekki greiðslu af hendi („Because if you will not pay we will g o to your work I don ́t want trouble but if you don ́t want to pay I will goto you“). Í skilaboðum 16. september 2019 hefur stefnandi orð á því að hún muni fylgja frekar eftir kröfu sinni um greiðslu 300.000 króna vegna sex mánaða dvalar.

14. Einnig liggja fyrir ódagsett skjáskot af samskiptum stefnanda við H. Þar spyr stefnandi eftir stefndu og getur þess að stefnda muni greiða 22.000 krónur af reikningi sínum ( „Because she will give 22 thousand of her balance“). Þar spyr stefnandi einnig hvort búið sé að úða grasið og H svarar því til að það sé búið.

15. Fyrir liggur skrifleg yfirlýsing H, dags. 17. febrúar 2022, á ensku ásamt íslenskri þýðingu. Í yfirlýsingunni notar hún nokkrum sinnum fornafnið „við“ og hefur stefnda byggt á að þar sé átt við hana og stefndu, án þess að sú skýring hafi sætt andmælum af hálfu stefnanda. Í yfirlýsingu H kemur fram aðáður en þær komu til Íslands hafi komist á munnlegt samkomulag milli hennar og stefnanda um að hún d veldi heima hjá stefnanda án þess að borga leigu en gegn því að sinna öllum heimilisverkum án þess að fá greitt fyrir það. Þegar þær dvöldu heima hjá stefnanda hafi þær ekki haft neitt næði, ekki sérherbergi, ekki sérsalerni og þær hafi sofið við hliðina á billjardborði. Eftir sex mánaða dvöl hjá stefnanda hafi þær ákveðið að segja henni frá því að nú myndi leiðir skilja. Síðan segir: „Enþ egar við sögðum henni frá því varð hún ofboðslega reið og hún neyddi okkur til að gera skuldaviðurkenningu upp á 50.000 krónur á mánuði í sex mánuði og neyddi okkur til að skrifa undir hana því ef við skrifuðum ekki undir ætlaði hún ekki að láta okkur fá eigur okkar eins og t. d. vegabréf, farsíma og aðra mikilvæga hluti. Þess vegna skrifuðum við undir tilneydd [svo] og gegn vilja okkar.“ Í framhaldi af þessu segir að ef stefnandi neyði hana til að borga leigu fyrir að dvelja á heimili hennar muni hún einnig biðja um greiðslu fyrir þjónustu sína sem vinnukona á heimili stefnanda í sex mánuði. Hvar ekki kvödd til skýrslugjafar fyrir dómnum.

16. Stefnda hefur lagt fram myndir sem hún segir sýna sig við störf á heimili stefnanda, við matargerð og [...]. Myndirnar eru frá 19. október, 27. október og 10. nóvember 2018, auk einnar myndar sem er ódagsett. Málsaðilar staðfestu báða r fyrir dómnum að þar væri stefnda að veita [...]. Þá gaf vitnið F skýrslu fyrir dómnum og staðfesti að hún hefði þegið slíka þjónustu frá stefndu en bókað tímann hjá stefnanda og greitt stefnanda fyrir.

17. Stefnda hefur lagt fram nokkur ódagsett skjáskot af færslum stefnanda á samfélags-síðunni Facebook, þar sem stefnandi tjáði sig um stefndu. Í einni þeirra segir m. a. á [...] tungu en enskri þýðingu stefndu: „And you B from the mountains[...]... Don ́t saythat someone sell their lots so that they can pay their debt tome. If ever there was it is their debt. And I am the one that helped them with everything and they should pay. I paid all the expenses without interest. And before you came from the very start I gave allowance to you. When you came in Iceland you didn ́t have clothes and panties. And even the baggage it ́s all from ma ́am A. You [svo] head is getting big because you have an Icelandic boyfriend. I don ́t care about you, or what you will do. Just wait until we will see each other. It ́s a waste that you got advice from a person that should be putin a mental. I don ́t even have time for you but people keep reporting tome some words but I ́m just thankful that there are people concerned about me. You can sue my son and we will meet anywhere and I ́m not afraid of anything because I don ́t owe you. Maybe it ́s you that owe me a debt forever. See you around.“ Af hinum framlögðu gögnum verður ráðið að stefnandi hafi sjálf skrifað nokkrar athugasemdir neðan við síðastnefnda færslu sína á Facebook. Þær eru einnig á [...] en eru svohljóðandi í enskri þýðingu stefndu: „ B-e-x have no shame. See you soon“, „Pay your debt tome from August to Feb I have your signature just wait“, „It ́s not for help because you have afree stay and foods“og „ You have a group chat, just wait I will send you back to the mountains where you ́re from“. Jafnframt liggja fyrir skjáskot af fleiri færslum þar sem stefnandi nafngreindi stefndu og fjallaði um meinta skuld hennar við sig.

18. Stefnda bar um það í skýrslu sinni fyrir dómnum að hún hefði þurft að leita bæði til sálfræðings og á heilsugæslu vegna framkomu stefnanda gagnvart sér og nefndi sérstak-lega í því sambandi endurteknar færslur stefnanda um stefndu á Facebook. Umræddar færslur hefðu valdið stefndu mikilli vanlíðan. Hún hefði t. d. upplifað það sem hótun þegar stefnandi skrifaði að stefnda væri í ævarandi skuld við stefnanda og einnig þegar stefnandi skrifaði að hún skyldi senda stefndu aftur til fjallanna þaðan sem hún hefði komið. Í þessu síðarnefnda fælist að áliti stefndu hótun stefnanda um að láta vísa henni úr landi.

19. Með innheimtuviðvörun, dags. 7. september 2020, var fyrir hönd stefnanda skorað á stefndu að greiða áðurnefnda fjárhæð, þ. e. 300.000 krónur, auk dráttarvaxta og inn-heimtukostnaðar.

Helstu málsástæður stefnanda

20. Stefnandi kveðst byggja kröfu sína á samkomulagi um húsaleigu vegna X sem stefnda hafi undirritað 3. apríl 2019. Samkvæmt samkomulaginu hafi stefndu borið að greiða 50.000 krónur mánaðarlega frá byrjun apríl til loka september 2019 eða alls 300.000 krónur vegna sex mánaða. Engar greiðslur hafi borist og stefndu hafi því verið send innheimtuviðvörun 7. september 2020. Dráttarvaxtakrafa stefnanda miðist við mánuð frá dagsetningu hennar.

21. Við munnlegan flutning málsins kom fram af hálfu stefnanda að samkomulagið frá 3. apríl 2019 fæ li í sér skuldaviðurkenningu af hálfu stefndu, sem hún hafi sjálf skrifað og ekki mótmælt fyrr en eftir að málið var höfðað. Þær varnir sem stefnda hafi fært fram séu ekki studdar gögnum nema að litlu leyti. Þá mæli vinsamleg samskipti aðila eftir brotthvarf stefndu af heimili stefnanda, sem sjá megi í gögnum málsins, gegn því að stefnandi hafi beitt nauðung til að fá stefndu til að gangast undir samkomulagið. Enn fremur sýni millifærslur stefnanda til stefndu að stefnda hafi fengið greitt fyrir vinnu sína í þágu stefnanda.

Helstu málsástæður stefndu

22. Stefnda byggir kröfu sína um sýknu í fyrsta lagiá því að ógilda beri skjalið sem af hálfu stefnanda sé vísað til sem „samkomulags um húsaleigu“vegna þess að það uppfylli ekki skilyrði II. kafla húsaleigulaga nr. 36/1994 er fjalli um leigusamninga. Ekki sé alls kostar ljóst um hvers konar skjal sé að ræða, en vegna tilgreiningar stefnanda á skjalinu í stefnu sem „samkomulags um húsaleigu“ liggi beinast við að líta svo á að reglur húsaleigulaga gildi um samninginn. Skjalið uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar séu til húsaleigu-samninga samkvæmt 6. gr. laganna.

23. Verði ekki fallist á að skjalið verði ógilt af framangreindri ástæðu byggir stefnda í öðru lagiá því að víkja beri samningnum til hliðar á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga (hér eftir: samningalög), enda hafi stefnda verið neydd til þess með hótunum að skrifa undir samninginn, sbr. 29. gr. samningalaga. Einnig hafi stefnandi nýtt sér það að stefnda væri henni háð til þess að fá hana til þess að undirrita skjalið, sem umboðsmaður stefndu hjá Útlendingastofnun, sbr. 31. gr. samningalaga. Jafnframt byggir stefnda á því að ósanngjarnt sé að bera samninginn fyrir sig vegna alls framangreinds, sbr. 36. gr. samningalaga og 11. gr. húsaleigulaga. Þá blasi við að húsaleigan sem um ræðir sé í öllu falli óhóflega há þegar litið sé til þess að stefnda hafi sofið á sófanum og þar að auki bæði sinnt húsverkum á heimilinu og öðrum verkefnum fyrir stefnanda, auk þess að inna af hendi greiðslur á tímabilinu til stefnanda.

24. Varðandi ógildingu samnings á grundvelli 29. gr. samningalaga byggir stefnda á því að stefnandi öðlist með samningnum meiri og annan rétt en hún eigi annars, hvernig sem litið sé á umrætt samkomulag. Stefndu sé gert að greiða sex mánaða leigu eftir að hún yfirgaf heimilið, þrátt fyrir að enginn leigusamningur hafi verið í gildi á milli aðila fyrir og þar með engin ákvæði um uppsagnarfrest eða leigutíma. Þá hafi ekki verið neinn annar grundvöllur til staðar fyrir umræddri skuld, enda stefnda búin að greiða ríflega upp allar meintar skuldir við stefnanda. Jafnframt byggir stefnda á því að henni hafi verið ógnað með ólögmætum aðferðum, þ. e. annars vegar með hótunum um að stefnandi fengi hana senda úr landi í gegnum Útlendingastofnun og hins vegar með því að stefnandi myndi ekki leyfa stefndu að taka mikilvæga muni sína með úr húsinu, þar á meðal farsíma og vegabréf. Verði jafnframt að telja það atferli sem beitt var við þvingunina í algjöru ósamræmi við þá hagsmuni sem stefnandi vann sér með því.

25. Varðandi ógildingu samnings á grundvelli 31. gr. samningalaga byggir stefnda á því að stefnandi hafi með því að hóta henni að stefnandi, sem umboðsmaður hennar í sam-skiptum við Útlendingastofnun, fengi hana senda úr landi nýtt sér það að stefnda var henni háð til þess að afla sér hagsmuna sem hún átti annars engan rétt á, og ekkert endur-gjald skyldi koma fyrir frá stefnanda. Stefnda hafi verið vinnukona á heimili stefnanda og megi því líkja sambandi þeirra við samband vinnuveitanda og starfsmanns. Íslíkum samböndum sé vinnuveitandinn oftast í sterkari stöðu, svo sem byggt sé á að hér hafi verið raunin.

26. Stefnda byggir á því að hinu meinta samkomulagi skuli víkja til hliðar í heild enda sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera það fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. samningalaga. Efni samkomulagsins sé ósanngjarnt enda sé stefndu með samningnum gert að greiða stefnanda 300.000 krónur, sem henni hefði annars ekki verið skylt, án þess að fá nokkuð til baka. Auk þess hafi staða samningsaðila við samnings gerðina verið mjög ójöfn. Atvik við samningsgerðina hafi einnig verið með þeim hætti að ógilda ætti samkomulagið á grundvelli 36. gr. samningalaga, enda hafi stefnda verið frelsissvipt, henni meinað að yfirgefa húsnæðið ef hún undirritaði ekki samkomulagið og hún neydd til undirritunar með hótunum.

27. Stefnda byggir í þriðja lagiá því að hún sé búin að greiða upp allar sínar meintu skuldir við stefnanda, auk húsaleigu og meira til. Það sé algjörlega óljóst hvaðan sú skuld sé komin sem fjallað er um í samkomulaginu, enda bendi allt til þess að ætluð húsaleiga sé í öllu falli greidd.

28. Í fjórða lagi byggir stefnda á því að umrætt skjal sé falsað að hluta enda séá því að finna undirritanir votta sem hafi ekki verið á staðnum þegar hún var neydd til þess að skrifa undir það. Stefnandi, stefnda og H hafi verið viðstaddar en enginn annar. Annaðhvort hafi vottarnir verið fengnir til þess að undirrita skjalið eftir á eða stefnandi eða einhver annar falsað undirritanir þeirra. Því hafi ekki verið á staðnum neinir vottar sem geti borið vitni um þær aðstæður sem hafi verið uppi við undirritun skjalsins og það ástand sem stefnda og H hafi verið í, né heldur um annað það sem votta beri um.

29. V egna þeirra vankanta sem séu á stefnu sé ekki alls kostar ljóst hvort byggt sé á því að um annars konar skjal sé að ræða en leigusamning, svo sem skuldabréf. Verði að meta þetta stefnanda í óhag og stefnandi geti ekki bætt úrþessu með frekari skýringum á síðari stigum málsmeðferðarinnar. Þá sé skjal iðað mörgu leyti óskýrt því þar skorti verulega á upplýsingar um skuldina sjálfa, greiðanda, skuldara, greiðslustað og greiðslutíma, sbr. skráða rog óskráðar reglur um skuldabréf.

30. Verði ekki fallist á að sýkna stefndu af kröfum stefnanda byggir stefnda á því að lækka beri kröfu stefnanda með sömu rökum og að framan greinir.

31. Stefnda mótmælir sérstaklega vaxtakröfu stefnanda, bæði hvað varðar dráttarvexti og vaxtavexti. Krafan sé í senn vanreifuð, enda óskýrt á hvaða grunni hún sé byggð, og á það skorti að skilyrði séu fyrir hendi til að krefjast vaxtanna með þeim hætti sem gert sé.

Forsendur og niðurstöður

32. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort stefndu beri að greiða stefnanda 300.000 krónur á grundvelli skjals sem er dagsett [...] 2019 en mun þó hafa verið útbúið og undirritað aðfaranótt 4. sama mánaðar, sem er sami dagur og stefnda flutti brott af heimili stefnanda.

Samkvæmt efni skjalsins felur það í sér loforð stefndu um að greiða stefnanda 50.000 krónur á mánuði næstu sex mánuði, þ. e. frá apríl til september 2019, eða alls 300.000 krónur. Þá ber skjalið með sér að umrædd skuld sé til komin vegna húsaleigu. Sú leiga virðist varða tímabil sem stefnda hafði þegar dvalið í húsnæði á vegum stefnanda, enda kveðst stefnda þar hafa lofað að borga húsaleigu fyrir sex mánuði meðan hún dvaldi í húsinu („... promised to pay the rent of house for 6 months during my period of stay“).

33. Umrætt skjal inniheldur ekki nema að litlu leyti þau atriði sem 6. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994 áskilur að skuli koma fram í leigusamningi. Nafn leigusala er ekki tilgreint, leiguandlaginu er ekki lýst, greiðslustaður og greiðslutími leigu er ekki tilgreindur, auk fleiri atriða sem skortir á til að umrædd skilyrði séu uppfyllt. Málatilbúnaður stefnanda er m. a. á því reistur að skjalið feli í sér skuldaviðurkenningu og sé sem slíkt skuldbind-andi fyrir stefndu þótt skilyrði húsaleigulaga um form og efni húsaleigusamninga séu ekki uppfyllt. Þótt húsaleigulög hafi að geyma ýmis ákvæði um form og efni leigu-samninga girða þau ekki fyrir að hægt sé með samningi eða einhliða yfirlýsingu, svo bindandi sé, að undirgangast skuldbindingar um greiðslur vegna liðins leigutíma. Því er hafnað málsástæðum stefndu þess efnis að ógilda beri umrætt skjal af þeirri ástæðu að það uppfylli ekki þær kröfur sem húsaleigulög gera til leigusamninga. Niðurstaða málsins ræðst því af því hvort atvik teljist vera með þeim hætti að ógilda beri skjalið eða víkja því til hliðar á grundvelli III. kafla samningalaga nr. 7/1936 eins og stefnda byggir einnig á að gera skuli.

34. Eitt af því sem máli skiptir hvað varðar hugsanlegan viljaskort stefndu þegar umrætt skjal var útbúið og undirritað er hvort húnhafi þá í reynd staðið í skuld við stefnanda. Við mat á því er til ýmissa atriða að líta. Ekki liggja fyrir neinir aðrir skriflegir samningar um lögskipti stefnanda og stefnda en umrætt skjal sem dagsett er 3. apríl 2019. Þannig mun ekki hafa verið gerður skriflegur húsaleigusamningur við upphaf dvalar stefndu hjá stefnanda. Þá var ekki samið skriflega um skilmála er vörðuðu endurgreiðslu stefndu vegna útgjalda sem stefnandi innti af hendi í hennar þágu og ekki heldur um endurgjald vegna heimilisstarfa stefndu eða starfa hennar í þágu atvinnurekstrar stefnanda. Óljóst er hve háar fjárhæðir kunna að hafa gengið milli aðila með reiðufé á meðan á dvöl stefndu hjá stefnanda stóð. Af framburðum beggja málsaðila fyrir dómnum verður þó helst ráðið að þær hafi verið tiltölulega lágar í samanburði við þær fjárhæðir sem fóru milli aðila með millifærslum. Af gögnum málsins að dæma námu þær greiðslur sem stefnda millifærði til stefnanda sem fyrr segir samanlagt 641.161 krónu hærri fjárhæð en greiðslur stefnanda til stefndu á tímabilinu frá 9. október 2018 til 26. apríl 2019. Þ ó nam samanlögð skuld stefndu við stefnanda samkvæmt handskrifuðu yfirliti stefnanda sem lagt var fram í málinu lægri fjárhæð, þ. e. 540.592 krónum.

35. Stefnda greindi frá því fyrir dómnum að hún hefði í miklum mæli sinnt ýmsum störfum fyrir stefnanda á heimilinu. Hún hefði að jafnaði vaknað um kl. 4 að morgni í því skyni að ná að ljúka verkefnum morgunsins áður en hún færi í skólann og að auki hefði hún sinnt verkefnum eftir að hún kom heim úr skólanum. Frásögn stefndu af því að hún hafi sinnt störfum fyrir stefnanda er studd vitnisburðum G og F fyrir dómnum, ásamt framburði E, unnusta stefndu, auk ljósmynda sem stefnda hefur lagt fram í málinu og sýna hana við störf á heimilinu og skriflegrar yfirlýsingar H frá 17. febrúar 2022. Þá styður frásögn G þá staðhæfingu stefndu að munnlegt samkomulag hafi verið milli hennar og stefnanda um að í stað greiðslu húsaleigu með peningum skyldi stefnda sinna heimilisstörfum fyrir stefnanda. Það gerir hin skriflega yfirlýsing H einnig en sönnunar-gildi hennar takmarkast þó af því að hún mætti ekki fyrir dóminn til að staðfesta það sem þar kemur fram, sem og því að einnig mun vera ágreiningur uppi milli hennar og stefnanda um meinta skuld hennar vegna dvalar í húsnæði stefnanda. Í þessu sambandi er enn fremur til þess að líta að stefnda mun ekki hafa haft sérherbergi heldur gist í sameiginlegu rými í stofu, sem styður að mati dómsins við þá ályktun að vinnuframlag á heimilinu hafi mátt teljast vera nægt endurgjald fyrir dvöl þar. Er því nægilega sannað af hálfu stefndu að ekki hafi verið gengið út frá því að hún greiddi stefnanda húsaleigu með peningum.

36. Þegar litið er til síðastgreindra atriða, þ. e. þeirra greiðslna sem stefnda innti af hendi til stefnanda, vinnuframlags stefndu í þágu stefnanda og þeirra umsömdu skilmála að vinnuframlagið kæmi í stað peningagreiðslu vegna húsaleigu, verður að mati dómsins að telja ólíklegt að stefnda hafi í reynd staðið í skuld við stefnanda þegar umrætt skjal var útbúið 4. apríl 2019. Sú ályktun hefur ásamt öðru áhrif við mat á því hvort stefnda hafi undirgengist af fúsum og frjálsum vilja þá skuldbindingu sem skjalið fól í sér.

37. Stefnda byggir á því að hún hafi neyðst til að gagnast undir umrædda skuldbindingu vegna hótunar stefnanda um að koma því annars í kring að stefndu yrði vísað úr landi, en aðilar deila m. a. um hvort stefnandi hafi í reynd haft slíka hótun uppi. Fyrir liggur að stefnandi aðstoðaði stefndu við að komast hingað til lands. Ágreiningslaust er að stefn-andi var umboðsmaður stefndu gagnvart Útlendingastofnun og aðstoðaði stefndu m. a. við að fá dvalarleyfi hérlendis vegna náms. Þá er ekki um það deilt að stefnandi hafi áfram verið í umræddu hlutverki umboðsmanns stefndu eftir að stefnda kom hingað til lands. Stefnandi mun hafa búið lengi hér á landi áður en að því kom en stefnda verið að koma til Íslands í fyrsta sinn. Því er ljóst að verulegur aðstöðumunur var milli aðila og verður að ætla að stefnda hafi um margt verið upp á stefnanda komin. Þá verður í ljósi alls þessa að telja trúverðuga þá staðhæfingu stefndu að hún hafi talið stefnanda vera í aðstöðu til að koma því í kring að stefndu yrði vísað úr landi.

38. Stefnda skýrði sem fyrr segir frá því fyrir dómnum að hún hefði ekki skrifað undir umrætt skjal af fúsum og frjálsum vilja heldur vegna þvingana af hálfu stefnanda sem falist hafi í því að stefnandi hafi látið í það skína að hún gæti séð til þess að stefndu yrði vísað úr landi. H var ekki kölluð fyrir dóminn til skýrslugjafar um hvað fram fór milli aðila umrædda nótt, þótt hún muni ásamt málsaðilum hafa verið stödd á heimili stefnanda og tekið þátt í þeim samskiptum sem fram fóru. Þó liggur sem fyrr segir fyrir skrifleg yfirlýsing H þar sem m. a. kemur fram að stefnandi hafi orðið mjög reið þegar hún og stefnda skýrðu henni frá því að þær ætluðu að flytja annað, neytt þær til að gera skuldaviðurkenningu upp á 50.000 krónur á mánuði í sex mánuði og jafnframt neytt þær til að skrifa undir hana. Stefnandi hafi annars ekki ætlað að láta þær hafa mikilvægar eigur þeirra, eins og t. d. vegabréf og farsíma. Þess vegna hafi þær skrifað undir samkomulagið, tilneyddar og gegn vilja sínum. Miðað við það sem fram kemur í yfirlýsingu H ber því henni og stefndu, sem báðar voru staddar á heimili stefnanda umrætt kvöld, saman um að þær hafi þá verið tilneyddar til að undirgangast skuldbindingar gagnvart stefnanda. Sönnunargildi þessarar yfirlýsingar H takmarkast þó sem fyrr segir af því að hún mætti ekki fyrir dóminn til að staðfesta frásögn sína og skoðast jafnframt í ljósi þess að fram kom fyrir dómnum að hún stæði einnig í ágreiningi við stefnanda vegna umræddrar skuldbindingar. Ekki liggja fyrir fleiri vitnisburðir um þennan þátt samskipta aðila umrædda nótt, frá fólki sem þar var statt. C, sonur stefnanda, staðfesti fyrir dómnum undirritun sína á umrætt skjal, en í skýrslu hans var ekki vikið að umræddum samskiptum aðila. Framburður stefnanda var að mati dómsins nokkuð óljós um þennan þátt samskipta aðila umrædda nótt.

39. Fyrrgreind skilaboð sem gengu milli stefndu og unnusta hennar, E, umrædda nótt, meðan stefnda var enn inni á heimili stefnanda, benda eindregið tilþessað stefnda hafi þá verið mjög óttaslegin og að ótti hennar hafi stafað af reiði stefnanda. Jafnframt kemur þar fram að stefnandi vilji ekki leyfa stefndu og H að fara. Þannig styðja skilaboðin þá frásögn stefndu að þegar hún gekkst undir umrædda skuldbindingu hafi hún vegna framferðis stefnanda verið í aðstæðum sem hún átti erfitt með að komast út úr og að hún hafi þá verið hrædd við stefnanda. Telja verður að við slíkar aðstæður hafi stefnandi átt auðveldara en ella með að buga vilja stefndu.

40. Í framangreindum færslum stefnanda á Facebook bregður því m. a. fyrir að stefnandi kveðst munu senda stefndu aftur til fjallanna þaðan sem hún sé. Þessi orð lét stefnandi falla í tengslum við eigin umfjöllun á umræddum miðli um meintar skuldir stefndu við sig. Með hliðsjón af framburðum stefndu og unnusta hennar fyrir dómnum, þar sem m. a. kom framað stefnda k æ mifrá fjallahéruðum [...], verður að telja að í þessu felist hótun stefnanda um að senda stefndu aftur þangað, enda færði stefnandi ekki fram neinar aðrar haldbærar skýringar á þessum orðum fyrir dómnum. Það að stefnandi hafi tjáð sig með þessum hætti á Facebook rennir frekari stoðum undir ályktun um að líklegt sé að hún hafi einnig gert það nóttina sem margnefnt samkomulag var útbúið, eins og stefnda byggir á, enda verður að telja sannað samkvæmt framangreindu að stefnandi hafi þá verið reið og stefnda óttaslegin af þeim sökum. Þá er framangreint læknisvottorð frá 4. febrúar 2020 til þess fallið að styðja ályktun um að stefnda hafi óttast stefnanda, þótt vottorðið varði ekki sérstaklega atvik sem gerðust nóttina sem margnefndur löggerningur var útbúinn. Því verður lagt til grundvallar að í umrætt sinn hafi ótti stefndu við að stefnandi kynni að fá henni vísað úr landi haft áhrif á þá ákvörðun stefndu að standa að umræddum löggerningi og að stefnandi hafi vakið þann ótta stefndu annaðhvort með orðum sínum eða athöfnum.

41. Í 29. gr. samningalaga kemur fram að ef maður hefur með ólögmætum hætti neytt annan mann til að gera löggerning, og þó ekki beitt slíkri nauðung sem ræði um í 28. gr., þá sé sá löggerningur ekki skuldbindandi fyrir þann sem neyddur var ef sá maður sem tók við löggerningnum hefur sjálfur beitt nauðunginni eða hann vissi eða mátti vita að löggerningurinn var gerður vegna ólögmætrar nauðungar af hálfu annars manns. Ákvæði 28. gr. varða nauðung sem fólgin er í líkamlegu ofbeldi eða hótun um það en 29. gr. annars konar nauðung. Í nauðung felst að vilji löggerningsgjafa er bugaður með ólög-mætum hætti með þeim afleiðingum að löggerningsgjafi skuldbindur sig þrátt fyrir að vilji hans standi ekki til þess.

42. Að mati dómsins er ljóst að sú háttsemi stefnanda að vekja með stefndu ótta um brott-vísun úr landi, í því skyni að fá hana til að viðurkenna skuld við stefnanda, var ólögmæt í skilningi 29. gr. samningalaga enda stóð brottvísun úr landi augljóslega ekki í neinum efnislegum og lögmætum tengslum við það réttarsamband aðila sem hin meinta skuld grundvallaðist á. Gegn þessu er ekkert hald í þeirri mótbáru stefnanda að aðilar hafi átt vinsamleg samskipti eftir að umræddur löggerningur var gerður, enda afsannar það ekki að nauðung hafi áður verið beitt. Þá verður að telja að stefnandi hafi með nauðunginni aflað sér meiri hagsmuna en hún átti með réttu, enda benda gögn málsins sem fyrr greinir ekki til þess að stefnda hafi staðið í skuld við stefnanda þegar skjalið var útbúið.

43. Samkvæmt framansögðu telst ósannað að stefnda hafi í reynd staðið í skuld við stefnanda á þeim tíma þegar skjalið sem dómkrafa stefnanda byggist á var útbúið. Aftur á móti telst sannað að umræddur löggerningur hafi verið gerður undir þeim kringumstæðum sem lýst er í 29. gr. samningalaga. Löggerningurinn er því ekki skuldbindandi fyrir stefndu og verður hún samkvæmt því sýknuð af dómkröfu stefnanda.

44. Eftir þessum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi því dæmd til að greiða stefndu málskostnað. Hann þykir að virtu eðli og umfangi málsins hæfilega ákveðinn 1.8 00.000 krónur.

Þ-kk-nf M-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefnda, B, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu 1.8 00.000 krónur í málskostnað.

Þ-kk-nf M-kk-nf