E-496/2021

Stefnandi er A, [...]. Stefndu eru B, [...] og C, [...]. Málið var höfðað á hendur stefndu C 24. febrúar 2021 og á hendur stefnda B 26. febrúar.

Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að hann sé 50% eigandi fasteignarinnar [...], fastanúmer [...]. Jafnframt er þess krafist að stefndu verði dæmd óskipt til greiðslu málskostnaðar að skaðlausu fyrir stefnanda.

Málið var þingfest 3. mars sl. og var þá mætt af hálfu stefndu beggja. Við næstu fyrirtöku 31. mars varð útivist af hálfu stefnda B. Í sama þinghaldi lagði lögmaður stefnanda fram undirritaða yfirlýsingu stefnda 26. febrúar 2021 um að hann samþykki viðurkenningarkröfu stefnanda og muni því ekki halda uppi vörnum í málinu. Stefnda C-kvk-nf greinargerð 7. apríl og krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði sýknuð af dómkröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt málskostnaðaryfirliti lögmanns hennar. Málið var munnlega flutt um frávísunarkröfu stefndu C 17. maí. Í þeim þætti málsins krefst stefnandi þess að synjað verði um frávísunarkröfuna og stefndu C gert að greiða málskostnað í þessum þætti málsins en að öðrum kosti bíði ákvörðun um málskostnað efnisdóms í málinu.

I.

Stefndu gengu í hjónaband 2006 og festu í febrúar 2010 kaup á einbýlishúsi nr. [...] við [...] fyrir sig og börn sín. Árið 2013 ákváðu þau að afsala helmingseign í einbýlishúsinu til [...] ehf.; eignarhaldsfélags sem þau eiga saman, heitir nú A og er stefnandi máls. Því til samræmis gengu stefndu 19. september 2013 frá kaupsamningi um sölu á 50% eignarinnar til stefnanda og luku sölunni með afsalsgerð 9. október sem þinglýst var á eignina. Kaupverð eignarhlutans var 30.000.000 króna og var greitt með 20.000.000 krónum í reiðufé og 10.000.000 króna lánasamningi. Segir í kaupsamningi að við sölu eignarhlutans hvíli á húsinu lán að höfuðstólsfjárhæð 28.500.000 krónur sem séu stefnanda óviðkomandi.

Skattyfirvöld gerðu í kjölfarið athugasemdir við meðferð stefndu á söluverðmæti eignarinnar og tekjuskattsskil og fór svo að þeim var gert að greiða rúmar 17.000.000 króna í álagningu opinberra gjalda. Til að fjármagna þá greiðslu og greiða upp eldri lán á fasteigninni tóku stefndu 37.000.000 króna lán hjá Landsbankanum í september 2016. Að sögn stefnanda gerði bankinn það að skilyrði fyrir veitingu lánsins að stefndu væru 100% þinglýstir eigendur [...]og því hafi stefndu þinglýst 50% eignarhlut stefnanda yfir á þau persónulega með afsali 23. ágúst 2016. Með afsalsgerðinni lýsir stefnandi stefndu eigendur fasteignarinnar að jöfnum hlut.

Stefndu óskuðu eftir skilnaði að borði og sæng í maí 2018 og var bú þeirra tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness [...] 2019. Við skiptin reis ágreiningur um eignarhald á [...] og var þeim ágreiningi skotið til héraðsdóms. Með úrskurði [...] 2021 hafnaði dómurinn kröfu stefnda B að viðurkennt yrði að 50% eignarhlutur stefnanda í nefndri fasteign kæmi ekki undir fjárskipti stefndu þar sem hann væri eign stefnanda en ekki stefndu. Segir meðal annars í því sambandi að stefnandi eigi ekki aðild að ágreiningi stefndu um fjárskipti og því sé það seinni tíma mál að skera úr um hvort stefnandi sé raunverulegur eigandi 50% hlutar í fasteigninni. Það var á þessum grunni sem stefnandi tók ákvörðun um þá málshöfðun á hendur stefndu sem hér er til umfjöllunar.

II.

Meðal framlagðra gagna er yfirlýsing endurskoðanda [...] frá 15. maí 2019 en þar segir að frá 2013 hafi 50% eignarhlutur stefnanda í [...] verið færður til eignar í efnahagsreikningi félagsins.

Þá liggur fyrir útprentun úr hlutafélagaskrá 12. mars 2021 en samkvæmt henni skipar stefndi B stjórn stefnanda og er varamaður [...] lögmaður. Enginn framkvæmdastjóri er skráður og er stefndi B einn með prókúruumboð. Félagið var stofnað [...]2007, samþykktir þess dagsettar [...]2020, hlutafé skráð 39.000.000 króna og stefndi B skráður fyrir 67% hlut á móti 33% hlut stefndu C.

Einnig liggur fyrir úrskurður héraðsdóms [...]2021 í ágreiningsmáli stefndu um fjárskiptin þeirra í milli. Þar kemur fram að lögmaður stefnanda þessa máls gætti hagsmuna stefnda B í fjár skiptamálinu og D lögmaður og varamaður í stjórn stefnanda gætti hagsmuna stefndu C.

III.

Stefnda C reisir frávísunarkröfu sína á því að ekki liggi fyrir lögmæt heimild stefnanda til málshöfðunarinnar. Stefnandi sé einkahlutafélag í eigu stefndu beggja og fari um félagsstjórn samkvæmt 39., 44. og 48. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Stefndi B skipi stjórn félagsins og sé framkvæmdastjóri þess en í varastjórn sitji D-kk-nf og taki lögin einnig til hennar sem varamanns, sbr. 9. mgr. 39. gr. Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. annast framkvæmdastjóri um daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir stefnu og fyrirmælum félagsstjórnar. Þar sé og tekið fram að hinn daglegi rekstur taki ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar og að slíkar ráðstafanir geti framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn. Þá segi í 48. gr. að stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri félags megi ekki taka þátt í ákvörðun um málshöfðun gegn sjálfum sér eða þriðja manni ef hann hefur verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins og beri stjórnarmanni þá að upplýsa um slík atvik. Af frumvarpi til 48. gr. sé ljóst að í þeim tilvikum er hætta kann að vera á hagsmunaárekstri beri stjórnarmanni sem situr einn í stjórn aðkalla til varamann.

Í málinu liggi fyrir að stefndi B tók einn ákvörðun um að höfða málið í nafni stefnanda á hendur sjálfum sér og meðstefndu C, án þess að boðað væri til stjórnarfundar eða hluthafafundar og án samráðs við D varastjórnarmann og samþykkis hennar. Telur stefnda C einsætt að ákvörðun félagsins um að höfða mál á hendur öllum eigendum þess, með greindum hætti, sé bersýnilega óvenjuleg og mikils háttar ráðstöfun í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Þar sem ekki liggi fyrir lögmætt umboð til málshöfðunarinnar sé hún heimildarlaus og ólögmæt og beri af þeim sökum að vísa málinu frá dómi. Sama gildi um málflutningsumboð lögmanns stefnanda, en með sömu rökum hafi stefnda B ekki verið heimilt upp á sitt eindæmi að fela greindum lögmanni, eða öðrum, umboð til að höfða málið. Loks bendir stefnda á að sú yfirlýsing stefnda B26. febrúar 2021 að hann samþykki viðurkenningarkröfu stefnanda beri þess öll merki að vera málamyndagerningur til að tryggja hagsmuni hans og stefnanda.

IV.

Stefnandi hafnar alfarið málatilbúnaði stefndu C í þessum þætti málsins og byggir á því að ákvörðun stefnanda um málshöfðun á hendur stefndu sé í fullu samræmi við ákvæði 44. og 48. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Gögn málsins beri með sér að stefnandi sé 50% eigandi fasteignarinnar [...]og hafi stefnda C ítrekað staðfest þann skilning, meðal annars við málarekstur stefndu gagnvart skattyfirvöldum. Eftir að ágreiningur reis um fjárskipti milli stefndu vegna skilnaðar þeirra í milli hafi hún hins vegar tekið viðsnúning varðandi þá eignarheimild og því hafi stefnda B, sem fyrirsvarsmanni stefnanda og 67% eiganda hlutafjár í félaginu, borið skylda til að bregðast við og láta reyna á þetta ágreiningsefni fyrir dómi. Með ákvörðun sinni um málsókn hafi hann eingöngu verið að fylgja eftir stefnu og ákvörðunum stjórnar stefnanda allt frá 2013 um 50% eignarhald umræddrar fasteignar. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi til landsréttarúrskurðar nr. 177/2019, en samkvæmt honum beri að meta í hverju einstöku tilviki hvert sé umboð stjórnanda einkahlutafélags til að höfða mál í nafni félagsins. Þess utan hafi stefnda C ekki lagt fram sönnur fyrir því að hagsmunir stefnanda og stefnda B í þessu máli séu ósamrýmanlegir og beri hún hallann af þeim sönnunarskorti.

V.

Samkvæmt 55. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög fer hluthafafundur með æðsta vald í málefnum einkahlutafélags í samræmi við lög og samþykktir þess og fara hluthafar með ákvörðunarvald sitt í málefnum félagsins á hluthafafundum. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. fer félagsstjórn með málefni félagsins á milli hluthafafunda og skal annast um að skipulag félagsins og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Skipi einn maður félagsstjórn má hann jafnframt vera framkvæmdastjóri, sbr. 3. mgr. 41. gr. Í máli þessu háttar svo til að stefndu eru eigendur alls hlutafjár í stefnanda og einu hluthafar félagsins. Stefndi B er einn í aðalstjórn og er framkvæmdastjóri stefnanda en varamaður hans er D-kk-nf.

Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 annast framkvæmdastjóri daglegan rekstur einkahlutafélags og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið. Í þessu felst að framkvæmdastjóri veitir venjulegri starfsemi félagsins forstöðu og kemur fram út á við fyrir hönd félagsins undir eftirliti stjórnar. Í máli því sem hér um ræðir liggur ekkert fyrir um í hverju starfsemi stefnanda felst og hvort hún sé einhver en samkvæmt hlutafélagaskrá er stefnandi eignarhaldsfélag.

Í 2. mgr. 44. gr. er tekið fram að daglegur rekstur félags taki ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar. Slíkar ráðstafanir getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Í slíkum tilvikum skal félagsstjórn tafarlaust tilkynnt um ráðstöfunina. Þá segir í 48. gr. að stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri félags megi ekki taka þátt í ákvörðun um málshöfðun gegn sjálfum sér eða þriðja manni ef hann hefur verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins og beri stjórnarmanni þá að upplýsa um slík atvik. Af frumvarpi til 48. gr. er ljóst að þegar hætta kann að vera á hagsmunaárekstri beri stjórnarmanni sem situr einn í stjórn að kalla til varamann.

Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefndi B hafi sem fyrirsvarsmaður stefnanda tekið á sitt eindæmi ákvörðun um málshöfðun þessa á hendur sjálfum sér og stefndu C og fylgt henni eftir með aðkeyptri þjónustu lögmanns. Með hliðsjón af því að ekkert er vitað um starfsemi stefnanda verður sú ákvörðun að teljast óvenjuleg og mikils háttar í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Undir þessum kringumstæðum bar stefnda B ekki aðeins að afla sérstakrar heimildar frá félagsstjórn heldur og kalla til varamann í stjórn í samræmi við fyrirmæli 48. gr. og fá samþykki hans til málshöfðunarinnar, enda augljós hætta á hagsmunaárekstri þegar fyrirsvarsmaður félags og 67% eigandi hlutafjár stefnir sjálfum sér og fyrrum eiginkonu sinni og 33% hluthafa í félaginu til viðurkenningar á tugmilljón króna eignarhlut í þinglýstri fasteign stefndu og málsóknin tengist með beinum hætti ágreiningi þeirra í milli um fjárskipti við skilnað. Að þessu gættu, sem og því að ekki liggja fyrir nein gögn um að stefndi hafi með málsóknar ákvörðun sinni verið að framfylgja yfirlýstri stefnu eða fyrirmælum félagsstjórnar eða hluthafafundar stefnanda er ekkert sem styður þá ályktun að stefnda B-x-x verið heimilt að standa að málshöfðun þessari með þeim hætti sem stefnandi heldur fram. Samkvæmt því er fallist á með stefndu C að málshöfðunin brjóti í bága við reglur 44. og 48. gr. laga nr. 138/1994, að hún sé af þeim sökum óheimil og að því beri að vísa málinu frá dómi.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber að úrskurða stefnanda til greiðslu málskostnaðar til stefndu C. Fyrir liggur sundurliðuð tímaskýrsla lögmanns hennar en samkvæmt henni hefur lögmaðurinn varið 27,50 klukkustundum í málið og áskilur sér 731.658 króna þóknun fyrir. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til nefndrar tímaskýrslu og fjölda þinghalda þykir málskostnaður til stefndu C hæfilega ákveðinn 620.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð :

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, A, greiði stefndu C 620.000 krónur í málskostnað.

J-kk-nf J-kk-nf