S-96/2010

Mál þetta, sem dómtekið var þann 23. júní sl., er höfðað með ákæruskjali ríkissaksóknara, útgefnu 23. mars 2010, á hendur X;

„fyrir kynferðisbrot, með því að hafa á árunum 2005 til 2008, á þáverandi heimili sínu að [...], haft 5 til 6 sinnum samræði við dóttur sína, [A], fædda [...] , þrisvar sinnum látið hana eiga við sig munnmök og einu sinni haft munnmök við hana. Við þetta notfærði ákærði sér einnig að [A] gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka.

Telst háttsemi ákærða varða við 1. mgr. 200. gr. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. lög nr. 61/2007, sbr. áður 196. gr. laga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Einkaréttarkröfur, endanleg kröfugerð fyrir dómi:

Af hálfu A, er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð kr. 3.500.000 auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2005 til 19. desember 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags

Dómkröfur skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef S-kk-ef, héraðsdómslögmanns, eru, að ákærði verði sýknaður af refsikröfu og að miskabótakröfu verði vísað frá dómi. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. hæfileg málsvarnarlaun.

I.

...

III.

Af hálfu ákæruvalds er ákæra í máli þessu einkum reist á frásögn A um að ákærði hafi gerst sekur um hina refsiverðu háttsemi á heimili hans að … á árabilinu 2005 til 2008, en stúlkan var þá 14 til 18 ára. Einnig er ákæran reist á sérfræðivottorðum og vitnaframburðum, einkum yngri bræðra stúlkunnar og þeirra sérfræðinga sem komu að meðferð hennar svo og greiningu eftir að málið var kært til lögreglu vorið 2009.

Af hálfu skipaðs verjanda ákærða er í greinargerð um sýknukröfu einkum vísað til sönnunarskorts, sem ákæruvaldið verði að bera hallann af, samkvæmt grunnreglum opinbers réttarfars, sbr. ákvæði XVI. kafla laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála. Er m.a. á það bent að ákærði hafi staðfastlega neitað sök og verið sjálfum sér samkvæmur í framburði sínum. Frásögn A fái aftur á móti enga stoð í framburði annarra vitna eða öðrum gögnum, en sé auk þess um margt reikul og óskýr. Þá sé til þess að líta við mat á sönnunargildi framburðar hennar að hún hafi átt við greindarskerðingu að stríða og geðraskanir og hafi svo verið löngu áður en hin ætluðu brot eigi að hafa gerst.

IV.

Í máli þessu hefur ákærði neitað sök. Ákærði hefur við meðferð málsins greint frá búsetu sinni á því tímabili sem ákæran tekur til, og þar á meðal að hann hefði vorið 2005 flutt í ...húsið að …, ásamt dóttur sinni A, sem þá var á 15. ári, en fyrir liggur að hann bjó einsamall í þriggja herbergja íbúð í fjölbýlishúsi er dóttirin fluttist fyrst til hans, sumarið 2004.

Samkvæmt gögnum, þar á meðal skýrslu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins frá árinu 2000, hefur A allt frá barnæsku átt við alvarlega atferlis- og aðlögunarerfiðleika að stríða, en einnig vanlíðan, ofvirkni og athyglisbrest. Hún var greind með væga þroskaskerðingu, með heildargreindarvístölu 62. Samkvæmt vottorði dr. G samsvaraði vitsmunaleg staða hennar í ársbyrjun 2010 aldursskeiði á bilinu 7,6 til 8,6 ára. Samkvæmt sérfræðiskýrslum og dómskýrslu heimilislæknis hefur A um árabil verið til meðferðar hjá geðlæknum og tekið inn viðeigandi lyf.

Vegna lýsts ástands A og viðvarandi hegðunarerfiðleika á heimili móður, m.a. samskiptaörðugleika við yngri bræður..., varð að ráði með vitund félagsmálayfirvalda, að hún fluttist á heimili ákærða sumarið 2004, en fyrir liggur að hún fluttist á ný til móður sinnar sumarið 2007. Þá liggur fyrir að vorið 2008 hóf ákærði sambúð með vitninu K og fluttist þá á heimili hennar og 12 ára dóttur í …, en kynni höfðu tekist með þeim haustið 2006. Þau höfðu tekið upp náin kynni í lok árs 2006. Samkvæmt vætti sambýliskonunnar kynntist hún að nokkru fjölskyldulífinu á heimili ákærða í … og hafði m.a. samskipti við börn hans, þ. á m. A.

Samkvæmt frásögn A fyrir dómi gerðist hin ætlaða refsiverða háttsemi ákærða í svefnherbergi hans á rishæðinni á heimili þeirra í …. Um atvikin hefur hún nánar borið, og m.a. sagt að aðdragandinn hverju sinni hefði verið á þann veg að þegar hún hefði fundið fyrir ótta á kvöldin hefði hún farið úr eigin herbergi og skriðið upp í rúmið til ákærða, en hann þá gripið tækifærið og brotið gegn henni. Hefði ákærði við slík tækifæri haft samræði við hana í fimm eða sex skipti, en einnig viðhaft aðra þá háttsemi sem lýst er í ákæru. Vegna athæfis ákærða hefði hún á tímabili óttast að hún væri barnshafandi. Hún kvaðst ætíð hafa verið ein í herberginu með ákærða þegar greind atvik gerðust þar sem bræður hennar hefðu þá sofið í þar næsta herbergi á rishæðinni. Hún staðhæfði að ákærði hefði verið hættur brotum sínum gegn henni er hann kynntist verðandi sambýliskonu sinni, vitninu K.

Af frásögn ættmenna A í móðurætt verður ráðið að hún hafi a.m.k. framan af að mestu verið sátt við vist sína á heimili ákærða. Að mati dómsins er frásögn stúlkunnar nokkuð óákveðin að þessu leyti, en hún lýsti a.m.k. nokkuð þungum hug til ákærða. Á hinn bóginn liggur fyrir að hún fór reglulega í umgengni á heimili ákærða í … eftir að hún fluttist á ný til móður sinnar sumarið 2007 og fór einnig til hans eftir að hann fluttist í húseign sambýliskonu sinnar vorið 2008.

Ákærði hefur staðfastlega og allt frá upphafi rannsóknar málsins neitað þeim sökum sem á hann eru bornar og tilgreindar eru í ákæru. Kvaðst hann aldrei hafa haft í frammi kynferðislega háttsemi gagnvart dóttur sinni A. Ekki hafði hann eiginlegar skýringar á ásökunum hennar, en lýsti samskiptum þeirra feðgina þann tíma sem þau bjuggu saman í … svo og liðsinni …, sem bjó á neðstu hæð húseignarinnar. Hann staðhæfði að fötlun A hefði haft veruleg áhrif allt líf hennar, en einnig á samskipti þeirra feðgina og heimilislífið. Greindi hann m.a. frá því að ákveðið öryggisleysi hefði hrjáð stúlkuna á kvöldin og nóttunni og hún af þeim sökum stundum fengið leyfi til að sofa hjá honum í hjónarúminu í svefnherbergi hans. Hann kvaðst aldrei hafa fengið upplýsingar frá heilbrigðis- eða félagsmálayfirvöldum um að grunsemdir hefðu komið fram um að brotið hefði verið gegn dóttur hans kynferðislega og þá ekki að hugmyndir hefðu verið um ....

Af gögnum og vætti vitna, þar á meðal P, starfsmanns barnaverndar, og C, móður A, verður helst ráðið að stúlkan hafi fyrst skýrt frá ætluðum brotum ákærða árið 2006, en hún var þá 15 eða 16 ára. Í skýrslu móðurinnar hjá lögreglu kom m.a. fram að A hefði nefnt að ákærði hefði káfað á henni og í eitt skipti haft við hana samræði á heimili þeirra í …. Jafnframt kvað vitnið A hafa sagt frá kynferðisbrotum annarra fullorðinna einstaklinga … hennar en ákærða. Við meðferð málsins skýrði vitnið frá því að A hefði greint frá því að hún hefði fyrst mátt þola slíka háttsemi af hálfu annarra aðila en ákærða er hún var á aldrinum 10 til 12 ára. Er þetta að nokkru í samræmi við vætti dr. G sálfræðings fyrir dómi.

Fyrir liggur að hið kærða málefni kom fyrst til kasta starfsmanna Barnaverndar … í mars 2007. Var A í framhaldi af því færð í kvenskoðun á kvennadeild …, þann 2. apríl 2007. Samkvæmt áður röktu læknisvottorði I kvensjúkdómalæknis og vitnisburði hennar fyrir dómi var meyjarhaft A órofið við skoðunina, en að auki var í leggangsopinu slitrur af fósturhimnu eða strengur. Samkvæmt vætti læknisins var í ljósi þessa, en ekki síst vegna strengsins, talið afskaplega ólíklegt að samfarir hefðu verið hafðar við A fyrir nefnda skoðun. Vitnið bar að það væri þó ekki hægt að útiloka slíkt algerlega vegna teygjanleika strengsins og meyjarhaftsins.

Samkvæmt gögnum fór A í ófrjósemisaðgerð í lok maí 2007, en hún hafði samkvæmt frásögn foreldra, sem er í samræmi við vætti sambýliskonu ákærða, um svipað leyti haft orð á því að hún væri barnshafandi, og jafnframt sagt að þar hefði átt hlut að máli óþekktur útlendingur. Eftir að kærumál þetta kom á borð lögreglu dró A þessa frásögn að nokkru til baka, en bar að hún hefði talið að ákærði hefði átt hlut að máli en hún ekki þorað að nefna nafn hans. Þessu til viðbótar hefur A lýst mjög alvarlegum kynferðisbrotum […annarra…), ... en ákærða, þar á meðal …, …. Er þetta í samræmi við vitnisburð móður stúlkunnar, en einnig frásögn L félagsráðgjafa fyrir dómi, en síðast nefnda vitnið var stuðningsfulltrúi fjölskyldu stúlkunnar á árunum 2003 til 2008. Vitnið kvaðst á hinn bóginn aldrei hafa heyrt minnst á að ákærði hefði brotið gegn A, aðeins heyrt nafn … nefnt í því sambandi.

Óumdeilt er að starfsmenn barnaverndar tóku lýst málefni til athugunar, en niðurstaðan hafi að lokum orðið, ekki síst eftir að kvenskoðun á A hafði farið fram árið 2007, að þessar grunsemdir væru ekki á rökum reistar. Málefnið var af þeim sökum látið niður falla, en stuðningur félagsmálayfirvalda og barnaverndar, en síðar fötlunarþjónusta við stúlkuna og fjölskyldu hennar, var eftir sem áður viðvarandi.

Eins og hér að framan var rakið fór A eftir kvenskoðunina vorið 2007 í endurteknar skoðanir hjá kvensjúkdómalæknum, þar á meðal í október 2007, en þá var hún skoðuð af R, og í apríl 2008, en þá var hún skoðuð af I. Síðasta skoðunin var gerð í júní 2010. Í öllum þessum læknisskoðunum reyndist meyjarhaftið órofið. Samkvæmt vætti R svaraði A spurningu vitnisins neitandi um að hún væri farin að lifa kynlífi. Vitnið I kvaðst á hinn bóginn hafa ályktað, eftir skoðunina vorið 2008, að haft hefði verið samræði við A enda hefði fyrrnefndur strengur þá ekki verið til staðar. Þar um vísaði vitnið þó til fyrri orða og fyrirvara um teygjanleika meyjarhaftsins.

Samkvæmt gögnum og framburði barnaverndarstarfsmanna var tilefni þess að A (......) í könnunarviðtal í Barnahús vorið 2009 grunsemdir um....

Við meðferð málsins fyrir dómi hafa bræður A, þeir D og E sagt frá grunsemdum sínum um kynferðislegt athæfi ákærða gegn henni, en ítrekað aðspurðir kváðust þeir þó aldrei hafa séð slíkt athæfi með eigin augum. Þeir kváðust hafa dregið ályktanir þar um eftir að þeir heyrðu brak í hjónarúmi þegar systir þeirra svaf í svefnherbergi ákærða. Þá kváðust þeir margoft hafa hlýtt á frásögn A um kynferðislegt athæfi ákærða. Piltarnir greindu einnig frá því að þeir hefðu séð kynferðislegt athæfi annarra fullorðinna ættingja en ákærða beinast að systur þeirra, þar á meðal í húseign föður þeirra í …, en einnig kváðust þeir hafa fylgst með samförum hennar við kærasta sinn. […].

Líkt og hér að framan var rakið hefur ákærði staðfastlega og allt frá upphafi lögreglurannsóknar málsins neitað þeim sökum sem á hann eru bornar og tilgreindar eru í ákæru. Ákærði hefur m.a. gefið skýringar á veru A í hjónarúmi í svefnherbergi í húseign hans í …. Að áliti dómsins er samræmi í frásögn ákærða og móður stúlkunnar að þessu leyti, en einnig vitnisins K, sambýliskonu hans, og að þar hafi komið til ákveðið öryggisleysi stúlkunnar. Verður í þessu viðfangi að áliti dómsins m.a. að líta til sérfræðiskýrslna sem greina frá þroskaskerðingu A og almennrar vansældar um áraraðir. Þá verður heldur ekki horft fram hjá frásögn hennar, að hún hafi allt frá árinu 2002 mátt þola kynferðislega áreitni annarra fullorðinna aðila en ákærða. Hefur þessi framburður hennar nokkurn stuðning í vætti … hennar fyrir dómi.

Af vitnisburðum A og … hennar voru kynferðismál þeim almennt nokkuð hugleikin um tíma og var það áhyggjuefni ættingja þeirra og barnaverndarstarfsmanna. Að áliti dómsins verður að líta til þessa, auk fötlunar A, við mat á frásögn hennar um ætlað athæfi ákærða. Einnig er til þess að líta að framburður hennar um atvik var að teknu tilliti til atgerfis hennar og þroska ekki fyllilega glöggur og eindreginn, en hún svaraði á köflum fyrst eftir að leiðandi spurningum hafði verið beint til hennar um ætlað athæfi ákærða og ákæruefni þessa máls. Að áliti dómsins er ekki fyllilegur samhljómur með frásögn stúlkunnar og … um ætlað athæfi ákærða, þar á meðal um viðveru þeirra í svefnherbergi ákærða þegar atvik eiga að hafa gerst. Frásögn A hefur aftur á móti nokkurn stuðning af skýrslum og vætti þeirra sérfræðinga og álitsgjafa er komu að málum hennar, þar á meðal eftir að kært var til lögreglu.

Við mat á því hvort ofangreint sé til þess fallið að hnekkja framburði ákærða eða rýra gildi hans svo nokkru nemi, verður að horfa sérstaklega til þeirra læknisfræðilegu gagna sem aflað var undir rekstri málsins og áður er lýst, ekki síst vegna endurtekinna kvenskoðana og tilvistar strengs og órofins meyjarhafts hjá A, í aprílmánuði 2007. Fyrir dómi lét I kvensjúkdómalæknir það álit í ljós að vegna þessa strengs væri mjög ólíklegt að haft hefði verið samræði við A og þá enn síður endurteknar samfarir. Er í því sambandi einnig til þess að líta að A bar það ítrekað og eindregið í skýrslum sínum fyrir dómi að kynferðisleg háttsemi ákærða gegn henni hefði verið hætt áður en hann kynntist núverandi sambýliskonu sinni. Samkvæmt frásögn sambýliskonunnar og ákærða voru kynni þeirra orðin náin í lok árs 2006 og hefur því ekki verið hnekkt.

Í ljósi alls ofangreinds og þegar sakargögn eru virt heildstætt þykir gegn eindreginni neitun ákærða ákæruvaldinu ekki hafa tekist að færa fram nægjanlega sönnun um sök hans sem ekki verði véfengd með skynsamlegum rökum, sbr. 108. gr. og 109. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála. Er því skylt að sýkna ákærða af ákærunni en vísa bótakröfu frá dómi.

Eftir þessum úrslitum greiðist allur sakarkostnaður úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 462.500 krónur, sem ákveðast til viðbótar greiðslu sem hann hefur þegar fengið vegna starfa á rannsóknarstigi, 86.154 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns, A-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 250.000 krónur. Við ákvörðun um málsvarnarlaun verjanda og þóknun réttargæslumanns hefur verið litið til reglna um virðisaukaskatt.

Gætt var ákvæða 184. gr. laga nr. 88, 2008 um meðferð sakamála.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf saksóknari.

Dóm þennan kveða upp héraðsdómararnir Ó-kk-nf Ó-kk-nf sem dómsformaður, E-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf D-kk-nf.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði, X, er sýkn af ákæru í máli þessu.

Bótakröfu A er vísað frá dómi.

Sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 462.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns, A-kvk-ef S-kvk-ef héraðsdómslögmanns, 250.000 krónur.