E-7709/2007

Mál þetta, sem dómtekið var 21. maí sl., er höfðað 15. nóvember 2007.

Stefnandi er Þ-kk-nf M-kk-nf, Laugartúni 11, Sauðárkróki.

Stefndi er Rafey ehf., Lyngmóa 12, Egilsstöðum.

Dómkröfur

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að hið stefnda félag Rafey ehf. verði dæmt til að greiða stefnanda 15.373.799 krónur ásamt 4,5% ársvöxtum frá slysdegi l. júlí 2005 til 11. maí 2007, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gerir stefnandi þá dómkröfu að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 8.064.356 krónur með sama vaxtafæti og í aðalkröfu. Til þrautavara gerir stefnandi þá dómkröfu að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda 5.572.937 krónur með sama vaxta fæti og greinir í aðalkröfu.

Í öllum tilvikum er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu líkt og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál, samkvæmt málskostnaðaryfirliti lögmanns stefnanda. Við málskostnaðarákvörðun verði tekið tillit til þess að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins, en til vara að sök verði skipt í málinu, stefnukröfur lækkaðar, hafnað verði dráttarvaxtakröfu frá fyrri tíma en dómsuppsögu og að málskostnaður verði felldur niður.

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar, enda eru engar kröfur gerðar á hendur félaginu.

Málavextir

Málavextir eru þeir að 1. júlí 2005 var stefnandi að vinna hjá stefnda. Varð hann fyrir slysi við vinnu sína. Telur hann stefnda bera skaðabótaábyrgð á slysinu og krefur hann í máli þessu um skaðabætur vegna tjóns sem hann telur sig hafa hlotið við slysið.

Er slysið varð var stefnandi að vinna í húsnæði stefnda að Lyngási 12, Egilsstöðum. Stefnandi hafði verið ráðinn sem verkamaður í sumarvinnu hjá félaginu og hóf hann störf hjá stefnda þann 23. maí 2005. Var hann því búinn að starfa í 5 vikur hjá stefnda er slysið varð.

Stefnandi var á þessum tíma nemi í Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, Sauðárkróki. Hafði hann, á þessum tíma, lokið einni önn í grunndeild rafiðnaðar. Að sögn stefnda var stefnanda falin almenn íhlaupavinna, svo sem tiltekt og frágangur á verkstað og lager og einnig hafi hann fengið að fylgjast með lærðum rafvirkjum við vinnu sína. Stefnandi hafi einnig fengið að sinna einfaldari verkum í rafiðn eins og að aðstoða við ílögn og vinna við tengla.

Tildrög slyssins voru nánar þau að umræddan dag fól M-kk-nf S-kk-nf rafvirkjameistari, framkvæmdarstjóri félagsins og verkstjóri stefnanda, stefnanda að ganga frá rafmagnsdósum, sem voru í kaffistofu stefnda, en verið var að endurnýja húsnæðið. Stefnandi lýsir aðdraganda slyssins þannig að hann hafi verið að setja innstungur í tvær dósir, svokallaðar múltídósir, sem voru á einum vegg kaffistofunnar, undir efri skáp í eldhúsinnréttingu. Kveðst hann hafa lokið við að tengja innstungurnar, tenglana, þ.e. setja viðkomandi rafmagnsvíra á rétta staði í innstungurnar. Næst hafi legið fyrir að setja innstungurnar (tenglana) í dósirnar í veggnum, festa þær þannig að þær væru lárétt á veggnum og pössuðu hver við aðra. Vísar stefnandi í þessu sambandi í framlagða skýrslu Vinnueftirlitsins og myndir, en stefnandi kveðst hafa verið að snúa dósinni til hægri á myndinni, þar sem bent sé á „rörið sem stífaði dósina af“ þegar slysið varð. Kveðst stefnandi hafa verið að snúa dósinni þannig að hægt væri að festa innstungurnar í báðar dósirnar. Ekki hafi verið annað verkfæri til taks til þessa verks en spóatöng, sem stefnandi kveðst hafa notað til svipaðra verka við að skipta um fáeinar innstungur í kaffistofu hjá hinu stefnda félagi. Hann kveðst hafa klemmt spóatöngina utan um barm dósarinnar og snúið henni niður á við. Er dósin var komin í rétta stöðu hafi stefnandi talið að dósin myndi haldast í þeirri stöðu, sem hún var komin, og hafi sleppt á henni takinu. Þá hafi ekki viljað betur til en svo að dósin hafi leitað af miklu afli í fyrri stöðu. Við það hafi stefnandi misst tökin á tönginni sem hafi um leið sprottið í andlit stefnanda svo oddur hennar kom í vinstra augað. Stefnandi kveðst hafa kennt mikið til en hafi haldið áfram við vinnu sína og hafi fest innstunguna í dósina til hægri, er hann hafi orðið að hætta verkinu sökum sársauka og sjónleysis. Var hann þá fluttur til læknis á Egilsstöðum. Þaðan var stefnandi sendur á augnlækningadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss í Reykjavík. Í ljós hafi komið að vinstra augað var verulega skemmt og nær ónýtt.

Stefnandi tekur fram að þar sem hann var við vinnu sína í eldhúsi hússins, hafi staðið yfir lagfæringar á eldri raflögnum og hafi dósin verið undir veggföstum efri skáp við einn vegginn. Ekki hafi því verið auðvelt að komast að verkinu og hann hafi þurft að vera með höfuðið mjög nærri dósinni, þar sem hann var að rétta hana af. Eins og komi fram í skýrslu vinnueftirlitsins, hafi dósin verið skökk, þar sem plaströrið, sem kom í dósina, hafi ekki komið á réttan stað í dósina og þar af leiðandi myndað spennu um leið og dósinni var snúið. Stefnandi kveðst hafa verið óvanur raflögnum þegar hann vann verkið og hafi ekki hugsað sérstaklega til þess, er hann hóf verkið, og talið að hægt væri að rétta dósina af, eins og hann hafi gert og lýst hafi verið. Hafi hann ekki reiknað með að slík spenna væri í rörinu.

Stefndi bendir á að stefnandi hafi haft mikinn áhuga á starfi sínu og hafi gengið vel. Fljótlega hafi verið keypt handa honum verkfærataska með léttum verkfærum til nota í rafiðn. Hafi verið farið yfir það með stefnanda til hvaða nota verkfærin væru og virtist stefnda sem stefnandi kynni þegar skil á þeim, en fram hafi komið áður að stefnandi hefði unnið að því með föður sínum, sem er smiður, að gera upp húsnæði og hefði í þeim störfum kynnst m.a. raflagnavinnu.

Umræddan morgun hafi stefnandi verið beðinn um að setja upp og tengja tengla í umræddar dósir sem hann og hóf störf við. Aðstæður á vinnustað hafi verið eðlilegar og ekkert við þær frábrugðið aðstæðum á hefðbundnum vinnudegi við þá vinnu sem stunduð var hjá stefnda. Forsvarsmaður stefnda hafi verið með honum í herberginu við önnur störf. Eftir slysið hafi stefnandi komið til forsvarsmanns stefnda og segist hafa fengið eitthvað í augað. Forsvarsmaður stefnda hafi þegar áttað sig á því að um alvarlegan áverka gæti verið að ræða og hafi hann strax farið með stefnanda til læknis.

Forsvarsmaður stefnda hafi samdægurs tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins um óhappið og hafi eftirlitsmaður á þeirra vegum komið á vettvang og skoðað aðstæður þremur dögum síðar. Þess beri að geta að 1. júlí 2005 var föstudagur og hafi eftirlitsmaðurinn því komið á vettvang á mánudagsmorgni. Ekki voru gerðar athugasemdir af hálfu eftirlitsmannsins við vettvang eða aðbúnað.

Hinn 7. apríl 2007 var áverki stefnanda metinn af þeim B-kk-þgf D-kk-þgf lögfræðingi og S-kk-þgf D-kk-þgf bæklunarlækni. Í matsgerð þeirra er kveðið á um algjöran sjónmissi á vinstra auga vegna slyssins og er niðurstaða matsmanna á þessa leið:

Tímabundið atvinnutjón samkvæmt 2. gr.:

Tímabilið 1. júlí 2005 til 1. október s.á. 100%

Stöðugleikatímapunktur er ákveðinn l.október 2005.

Þjáningabætur samkvæmt 3. gr.:

Tímabilið 1. júlí 2005 til 14. júlí 2005, með rúmlegu.

15. júlí 2005 til 18. september 2005, án rúmlegu.

19. september 2005 til 20. september 2005, með rúmlegu.

21. september 2005 til 1. október, 2005 án rúmlegu.

Varanlegur miski samkvæmt 4. gr.:

25 stig- tuttugu og fimm af hundraði.

Varanleg örorka samkvæmt 5. gr.:

20 stig- tuttugu af hundraði.

Matsgerðin var send réttargæslustefnda ásamt kröfum um bætur, hinn 11. apríl 2007. Réttargæslustefndi hafnaði greiðslu bóta.

Í kjölfar slyssins var stefnandi óvinnufær út það sumar. Kveðst stefndi hafa greitt honum veikindalaun út ágústmánuð 2005. Stefnandi hafi síðar unnið áfram ýmis störf hjá stefnda árið 2006, en hafi einnig frá því að óhappið varð stundað margs konar vinnu fyrir aðra vinnuveitendur.

Eins og áður segir hefur stefnandi höfðað mál þetta á hendur stefnda til heimtu skaðabóta en stefndi var með frjálsa ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda.

Málsástæður stefnanda og lagarök

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hið stefnda félag beri ótvíræða bótaábyrgð á vinnuslysi hans. Sú ábyrgð grundvallist á almennu skaðabótareglunni og reglunni um húsbóndaábyrgð (vinnuveitandaábyrgð) sem og reglum um aukna ábyrgð atvinnurekanda vegna ófullnægjandi aðbúnaðar á vinnustað eða óviðunandi verklags.

Verkstjóri stefnda hafi brugðist verkstjórnarskyldum sínum, sem á honum hvíli samkvæmt lögum nr. 46/1980, sbr. 37. grein laganna um framkvæmd vinnu. Byggir stefnandi á því að hann hafi verið alls óvanur slíkri vinnu og hafi eingöngu verið ráðinn sem sumarverkamaður í starf hjá stefnda. Stefnandi hafi verið búinn með eina önn á grunndeild rafiðnaðar, sem sé undirbúningsdeild fyrir nemendur sem hafi í hyggju að leggja fyrir sig nám tengt rafiðn einhvers konar. Stefnandi hafi því hvorki verið í verknámi né starfsþjálfun heldur eingöngu ráðinn sem sumarverkamaður.

Þegar stefnandi hafi unnið verkið hafi hann aðeins vitað hvaða víra átti að tengja við innstunguna og nánast ekkert meir. Hafi hann enga þekkingu haft á raflögnum, er slysið varð. Hann hafi heldur ekki komið að þessu verki áður, eða sams konar verki. Byggir stefnandi því á, að hann hafi ekki fengið nægar leiðbeiningar við vinnuna og að nauðsynlegt hafi verið að hafa lærðan rafvirkja með honum við verkið til leiðbeiningar, úr því að hann var settur í þetta verk, en ekki lærður rafvirki. Stefnandi tekur fram, að hann hafi aldrei unnið verk eins og þetta áður. Hann hafi verið settur í verk sem vinna hefði átt af fagmanni, þ.e. lærðum rafvirkja eða lærlingi í greininni. Með því að láta sumarverkamann sjá um raflagnir án eftirlits, hafi stefndi brotið iðnaðarlög. Í 8. gr. 1aga nr. 42/1978, um iðnað, komi skýrt fram hverjir megi vinna verk á sviði rafvirkjunar, sbr. 3. mgr. 8. gr. sömu laga.

Byggir stefnandi á því að slysið megi því rekja til skorts á leiðbeiningum, eða rangs tækjakosts. Hafi vinnuveitandinn ekki sinnt þeirri skyldu sinni að leiðbeina honum, 18 ára ungmenni, sem hafi verið ráðinn sem verkamaður í sumarvinnu, við þetta hættulega verk. Þannig beri hið stefnda félag sök á tjóni stefnanda, m.a. vegna skorts á leiðbeiningarskyldu og ungs aldurs stefnanda.

Verkið hafi verið þess eðlis að hann hefði átt að vera með hlífðargleraugu, þar sem hlutir úr raflögn, sem verið sé að lagfæra, geti spýst í þá sem við slík verk vinni. Stefnanda hafi ekki verið leiðbeint í því efni eða bent á að nota hlífðargleraugu, sem auk þess hafi ekki verið á staðnum.

Það megi því fullyrða að gáleysi verkstjóra Rafeyjar ehf. sé orsök slyssins. Hann hafi ekki sýnt þá varkárni sem ætlast mátti til af honum og þar með vikið frá því sem telja megi viðurkennda háttsemi, samkvæmt því sem ákveðið sé í lögum, samkvæmt fordæmum, venju eða eftir öðrum viðmiðunum í skaðabótarétti.

Stefnandi reisir kröfur sínar einnig á því að hið stefnda félag beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda, sem eigandi hússins sem raflögnin var hluti af, þ.e. Lyngáss 12, Egilsstöðum. Beri hið stefnda félag ábyrgð á vanbúnaði rafmagnsdósarinnar, eða lagnarinnar sem dósin hafi verið hluti af.

Ljóst sé að dósin hafi ekki verið rétt lögð í upphafi, eða áður en stefnandi kom að verkinu. Er stefnandi hafi sett dósina í rétta stöðu eða þannig, að innstungan væri í láréttri stöðu, eða svo tekið sé dæmi af klukku eða úri, á þeirri beinu línu sem sé milli 9 og 3 (15) á klukkunni, hafi hann mátt treysta því að dósinni væri eðlilegt að vera í þeirri stöðu, en þannig séu rafmagnsdósir yfirleitt festar á vegg í húsum.

Stefnandi hafi enga grein gert sér fyrir því, er hann færði dósina í rétta stöðu, að hann spennti upp plaströrið sem lá inn í dósina, þannig að er hann linaði takið á tönginni, sem hann beitti á dósina, myndi dósin spretta í fyrri stöðu eða aftur til baka. Dósin hafi verið lögð með röngum hætti og á því beri húseigandinn ábyrgð, samkvæmt reglum skaðabótaréttar um ábyrgð húseiganda.

Stefnandi byggir einnig á reglum um hlutlæga ábyrgð í slíkum tilvikum sem þessum eða að allavega að um verulega víðtæka ábyrgð bæði vinnuveitanda og húseiganda sé að ræða.

Stefnandi byggir aðalkröfu sína á matsgerð B-kk-ef D-kk-ef, lögfræðings og B-kk-ef J-kk-ef og sundurliðar kröfu sína þannig:

1. Miskabætur: 5.941.500 x 25% 1.485.375 kr.

2. Bætur fyrir varanlega örorku:

4.500.000x18,03x20% 16.227.900 kr.

3. Tímabundið atvinnutjón 510.000 kr.

4. Þjáningabætur 103.680 kr.

5. Annað fjártjón og sjúkrakostnaður 293.143 kr.

6. og 7. Bætur úr launþegatryggingu og frá TR -3.246.389 kr.

Samtals aðalkrafa 15.373.709 kr.

Til grundvallar aðalkröfu sinni vísar stefnandi til rökstuðnings fyrir þrautavarakröfunni, en eini munurinn sé að árslaunaviðmiðið sé hærra í aðalkröfunni. Byggir stefnandi á að árslaun hans beri að meta sérstaklega samkvæmt inntaki 2. mgr. 7. greinar skaðabótalaga þar sem ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda, hefði hann ekki orðið fyrir slysinu, en tekjur þrjú ár fyrir slysadag eða lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. greinar. Byggir stefnandi þessa málsástæðu sína einnig á eðli máls, eins og sú réttarregla sé skilgreind í almennri lögfræði, þar sem 2. mgr. 7. greinar kalli á nánari mótun dómstóla í þessum efnum. Hafi stefnandi í aðalkröfu sinni valið að nota meðallaun iðnaðarmanna sem árslauna- viðmið og vísar þar einnig til þeirrar reglu er í gildi var fyrir gildistöku laga nr. 50/1993. Áskilur stefnandi sér að biðja um sérstakt mat dómkvaddra á þessu árslaunaviðmiði samanber beint ákvæði þess efnis í 2. málsgrein 7. greinar laga nr. 50/1993 á þess leið: „Árslaun skulu þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.“ Byggir stefnandi á að ekki sé rétt að miða við laun hans þrjú ár fyrir slysið þar sem stefnandi sé enn í námi og laun hans því ómarktæk.

Varakröfu sína byggir stefnandi á sama rökstuðningi og í þrautavarakröfu sinni að því undanskildu að lágmarksárslaunaviðmið 3. mgr. 7. greinar laga nr. 50/1993, með síðari breytingum, skuli ekki hækka samkvæmt lánskjaravísitölu til samræmis við árslaunaviðmið 1. mgr. 7. greinar sömu laga, heldur launavísitölu. Byggi stefnandi á að framreikna beri lágmarksárslaun þannig, miðað við þetta mál, að margfalda 1.200.000 með launavísitölu á stöðugleikapunkti, í október 2005, (270,6) og deila með launavísitölu er lög nr. 50/1993 tóku gildi eða 1. júlí 1993, (131,3). Sé niðurstaðan 1.200.000x(270,6/131,3)=2.473.115 sem geri (2.473.115x18,031x20=)8.918.547 krónur í bætur fyrir varanlega örorku í stað 6.427.128 króna líkt og í þrautavarakröfunni. Dómkrafa í varakröfu sé því (8.918.547 -6.427.128) 2.491.419 krónum hærri en dómkrafa þrautavarakröfu. Varakrafa stefnanda sé því 5.572.937 + 2.491.419 eða 8.064.356 krónur. Byggir stefnandi varakröfu sína á jafnræðisreglu stjórnskipunarréttar. Það brjóti í bága við þessa jafnræðisreglu að hækka laun þeirra sem hafi raunverulega tekjureynslu samkvæmt launavísitölu, en laun þeirra sem slasist í upphafi starfsferils, og hafi ekki aðra viðmiðun, skuli aðeins hækka samkvæmt lánskjaravísitölu, sem hafi í för með sér umtalsvert lægri vísitöluhækkun, eins og þetta mál sýni. Hér skírskoti stefnandi einnig til þeirra tilgangsskýringa og markmiðsskýringa sem notaðar séu í Evrópurétti. Hér verði því að horfa til þess að lágmarkslaun í þjóðfélaginu séu orðin mun hærri en þau lágmarkslaun sem við sé miðað í skaðabótalögum.

Stefnandi byggir þessa málsástæðu sína einnig á því að í júlí 1993, þegar lög nr. 50/1993 hafi tekið gildi, hafi fjárhæðin 1.200.000 sannanlega verið miðuð við almenn lágmarkslaun í þjóðfélaginu, eins og þekkt hafi verið í umræðum í kjölfar setningar laga nr. 50/1993. Það brjóti því gegn öllum jafnræðissjónarmiðum, að lágmarkslaun skuli ekki vera hækkuð á sama grundvelli og önnur viðmiðunarlaun þegar raunveruleikinn sé einnig sá að lágmarkslaun í þjóðfélaginu hafi hækkað vel umfram þau lágmarkslaun sem nú sé miðað við í 3. mgr. 7. greinar skaðabótalaga. Varðandi varakröfuna sé að öðru leyti vísað til þess rökstuðnings sem fram sé settur til grundvallar þrautavarakröfunni. Byggir stefnandi því á að viðkomandi lagaákvæði brjóti gegn jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar.

Stefnandi byggir þrautavarakröfu sína á matsgerð B-kk-ef D-kk-ef, lögfræðings og B-kk-ef J-kk-ef læknis eins og hér fer á eftir:

1. Miskabætur: 5.941.500 x 25% 1.485.375 kr.

2. Bætur fyrir varanlega örorku:

1.782.244x18,031 x 20% 6.427.128 kr.

3. Tímabundið atv.tjón 510.000 kr.

4. Þjáningabætur 103.680 kr.

5. Annað fjártjón og sjúkrakostnaður 293.143 kr.

6. og 7. Bætur úr launþegatr. og frá TR -3.246.389 kr.

Samtals varakrafa 5.572.937 kr.

Séu kröfur þessar frekar rökstuddar með eftirfarandi hætti:

1. Bætur fyrir miska séu grundvallaðar á matsgerðinni og 4. grein skaðabótalaga. Miðað við stöðugleikapunkt 1. október 2005, sé höfuðstóll miska 4.000.000 x 4875/3282 = 5.941.500 krónur.

2. Bætur grundvallaðar á lágmarkslaunum og matsgerðinni, 1.200.000x4875/3282=1.782.244 krónur. Stuðull sé miðaður við upphaf örorkunnar eða slysadag.

3. Bætur fyrir tímabundna óvinnufærni sé byggð á matinu og mánaðarlaunum, umsömdum hjá vinnuveitanda. Hafi stefnandi verið með 204.000 krónur í mánaðarlaun er hann slasaðist og vinnuveitandi hafi aðeins greitt honum laun í einn og hálfan mánuð, vegna þess hve hann hafði starfað í skamman tíma. Stefnandi hafi verið óvinnufær í fjóra mánuði og eigi því rétt á launum í tvo og hálfan mánuð eða 510.000 krónum.

4. Bætur f. þjáningar byggðar á matinu og 3. gr. skaðabótalaga 700x4875/3282=1040x70=72.800 og 1.300 x 4875/3282=1.930x16 = 103.680.

5. Annað fjártjón sé kostnaður við mat samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga, 178.211 krónur og lögmannskostnaður, 124.500 krónur, samtals. Byggir stefnandi þessa kröfu sína á l. mgr. 1. gr. skaðabótalaga. Einnig hafi stefnandi greitt fyrir læknisvottorð og vottorð frá skattayfirvöldum.

6. og 7. Frá ofangreindri fjárhæð dragi stefnandi, samkvæmt 4. mgr. 5. greinar skaðabótalaga, bætur úr launþegatryggingu 1.594.624 krónur og bætur frá Tryggingarstofnun Ríkisins 1.651.765 krónur, alls 3.246.389 krónur.

Stefnandi byggi á almennu skaðabótareglunni og reglum um vinnuveitandaábyrgð, auk reglna skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem þær eiga við. Stefnandi vísar til reglna skaðabótaréttarins um ábyrgð atvinnurekanda á vanbúnaði á vinnustað og ábyrgð verkstjóra á verklagi. Í því sambandi vísar stefnandi til laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, svo sem til 13. gr. laganna, sem og 37. gr. og reglna settra á grundvelli þeirra laga, kafla um verkstjórn o.s.frv. Einnig er vísað til reglna um notkun tækja nr. 431/1997, og þá helst 1. gr., 2. gr., 3. gr., 4. gr., 5. gr. og 6. gr., auk viðauka I, grein 2.5 og grein 2.17. Þá er einnig vísað til reglna um húsnæði vinnustaða nr. 581/1995.

Vísað er til meginreglna reglugerðar nr. 761/2001, um vélar og tækjabúnað. Stefnandi vísar til laga um iðnað nr. 42/1978 auk reglugerðar um löggiltar iðngreinar nr. 940/1999.

Stefnandi vísar einnig til reglna skaðabótaréttar um ábyrgð fasteignareigenda á vanbúnaði fasteignar. Einnig vísar stefnandi, eftir því sem við á, til 4. greinar laga nr. 146/1996 og 51. og 52. greina laga um fjöleignarhús nr. 26/1994.

Þá vísar stefnandi til meginreglna stjórnarskrár um jafnrétti, jafnræði og vernd

eignarréttar, sem og til jafnræðisreglna mannréttindasáttmála Evrópu og þeirra markmiðsskýringa, sem uppi séu í Evrópurétti, sem og til réttarreglna um eðli máls.

Málsástæður stefnda og lagarök

Stefndi mótmælir öllum kröfum og málsástæðum stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Ekkert liggi fyrir í málinu sem styðji fullyrðingar stefnanda um ábyrgð stefnda á óhappi því sem málið sé sprottið af. Um skaðabótaábyrgð á slysinu fari eftir sakarreglunni og hvíli sönnunarbyrðin óskipt á stefnanda um meinta sök stefnda og orsakatengsl. Sé ósannað að stefndi, eða starfsmaður á hans vegum, eigi nokkra sök á slysi stefnanda, sem alfarið megi rekja til gáleysis hans sjálfs og óhappatilviljunar.

Engin sérstök hætta hafi fylgt verkinu, sem sé einfalt og endurtekið mjög reglulega á vinnustað stefnda. Framkvæmdin hafi verið margendurtekin og aldrei hlotist slys af áður, en fyrirtæki stefnda hafi verið stofnað 1989. Þá mótmæli stefndi því að það sé óábyrgt að rétt tæplega 18 ára maður, sem hafi að mestu lokið námi í grunndeild rafiðna, taki að sér einfaldari verk svo sem að festa tengla í múltídósir í vegg. Slík störf séu í engu hættulegri eða erfiðari en gengur og gerist með almenn störf sem jafnaldrar stefnanda stundi til sjós og lands.

Stefndi vísi til þess að stefnandi hafi haft grunnreynslu af iðnstörfum, m.a. tengdum raflögnum, og auk þess vísi stefndi til námsferils stefnanda. Í lýsingu úr námsskrá fjölbrautarskólans, sem stefnandi stundaði nám við, komi fram námskeiðslýsing nokkurra faga sem stefnandi hafði lokið. Þar megi greina að í áfanganum RAF 103 hafi stefnandi lært undirstöður rafmagnsfræða. Í GRT 103 hafi stefnandi lært að lesa og greina teikningar. Í MÆR 103 hafi stefnandi lært grundvallaratriði varðandi straum- og spennumælingar og raðtenginga og í EFR 101 hafi stefnandi lært um ýmis efni sem notuð séu í rafiðnaði.

Sérstaka grein verði þó að vekja á áföngunum VGR (verklegt grunnnám rafiðna) þar sem segir m.a.: „Í þessum áfanga er kennd notkun lóðbolta og lóðbyssu. Kaplar eru afeinangraðir, þvermál mælt og reiknaður gildleiki þeirra í mm² og tengdur endabúnaður, s.s. 1 f og 3 f klær, tækja- og snúrutenglar, hljómtækjastungur og fjöllínutengi“ einnig ÖRF (öryggis- og félagsmál) en þar segi m.a. „Í þessum áfanga er farið yfir öryggismál almennt. Fjallað er um hollustuhætti og vinnuvernd, meðferð hættulegra efna, vinnustellingar (hreyfifræði), atvinnusjúkdóma, helstu orsakir vinnuslysa og hvernig brugðist er rétt við á slysstað. Kynnt eru samtök iðnnema, sveina og meistara. Farið er yfir námskrá og gildandi lög og reglugerð um iðnfræðslu.“

Af ofangreindu telji stefndi augljóst að fullyrðingar stefnanda um meintan skort á menntun og reynslu séu rangar. Þvert á móti hafi stefnandi búið yfir hvorutveggja og það nægjanlega til þess að sinna því starfi að setja tengla á dósir. Verði því að hafna fullyrðingum stefnanda um annað. Komi þannig hvorki ungur aldur né meint reynsluleysi stefnanda í veg fyrir almenna og eðlilega aðgæslu við verkið.

Þá séu fullyrðingar stefnanda, um að hann hafi ekki framkvæmt nákvæmlega eins verk áður, rangar, því stefnandi hafi áður unnið sömu verk hjá stefnanda. Þannig hafi, að mati stefnda, ekki verið þörf á því að fara nákvæmlega yfir þessar dósir og tengla áður en stefnandi framkvæmdi verkið. Auk þess hafi forsvarsmaður stefnda verið í sama herbergi og stefnandi bæði þegar verkið hófst og meðan á því stóð, þannig að stefnandi hafi átt greiðan aðgang að fagmanni með þekkingu og reynslu teldi hann frekari leiðbeininga þörf eða þyrfti hann á aðstoð að halda.

Hvað hlífðargleraugu varðar þá sé það mat stefnda að dagleg notkun hlífðargleraugna við vinnu við raflagnir þekkist ekki, enda sé það ekki að ástæðulausu að reglur um persónuhlífar nr. 497/1997 flokki ekki þau störf, sem stefnandi var að vinna við, á starfssviði sem nauðsynlegt sé að hafa á sér augna- eða andlitshlífar, sbr. 3. gr. II. viðauka. Hvorki starfinn né aðstæður gáfu þannig nokkurt tilefni til þess að stefndi hlutaðist til um að notuð yrðu hlífðargleraugu í umrætt sinn.

Auk þess vísi stefndi til þess að lítil sem engin hætta hafi verið á því að tjón hlytist við þessa vinnu. Ekkert liggur fyrir í málinu um að stefndi, eða fólk á hans vegum, hafi getað gripið til einhverra ráðstafana til þess að koma í veg fyrir óhappið og verði að árétta að stefnandi hafi átt að gera sér fullkomna grein fyrir hvort og þá hvernig sú hætta skapaðist sem lýst er í stefnu.

Í öðru lagi hafni stefndi því alfarið að hann geti borið ábyrgð sem húseigandi á tjóni stefnanda. Ekki getur verið um að ræða eiginleika húsnæðisins sem slíks að ræða þar sem unnið hafi verið að lagfæringum á kaffistofunni og svæðið hafi því verið vinnusvæði en ekki fullbúin kaffistofa. Verk stefnanda hafi beinlínis verið að vinna við umræddar dósir og setja tengla á þær. Eðlilegur liður í því verki hafi verið að koma dósunum fyrir, tengja innstungu og koma tenglinum fyrir. Auk þess sé ekki hægt að upplýsa hver hafi sett dósirnar í áður, eða hversu langt sú vinna hafi verið komin þegar stefnandi kom að þeim um morguninn. Jafnvel sé mjög líklegt að stefnandi hafi gert það sjálfur. Hafni stefndi því algerlega að á þessu sviði gildi einhver hlutlæg eða víðtæk ábyrgð, svo sem stefnandi haldi fram.

Stefndi hafni þeirri lýsingu sem sett sé fram í stefnu og víki að orsökum óhappsins. Stefndi telji útilokað að spenna frá dósinni hafi getað skotið tönginni í auga stefnanda. Dósin sé úr harðplasti og geti engan veginn náð þvílíkri spennu eins og stefnandi lýsi. Fyrr hefði hún brotnað. Auk þess hefði stefnanda átt að vera löngu ljóst að eitthvað stæði því í vegi að snúa dósinni þar sem hann þurfti að beita þvílíku afli, eins og lýst sé í stefnu. Langlíklegast sé að stefnandi hafi tekið alltof mikið á dósinni með tönginni, töngin misst grip og stefnandi hafi með eigin vöðvaafli rekið töngina í augað á sér. Við það hafi hann verið alltof nálægt henni. Stefnandi hafi líklega beygt sig fram til þess að ná meira átaki. Þá mótmæli stefndi því að svokölluð spóatöng hafi verið rangt áhald til þess að snúa dósinni, frekar hafi hún verið rétt áhald. Hafi aðstæður hins vegar verið eins og stefnandi lýsir þeim, hafi einfaldlega ekki átt að snúa dósinni heldur skera betur úr fyrir rafmagnsrörinu eða laga þá fyrirstöðu sem augljóslega virðist þá hafa verið til staðar.

Stefndi beri því ekki ábyrgð á tjóni stefnanda á grundvelli reglna um húsbóndaábyrgð. Stefndi beri heldur ekki ábyrgð á tjóni stefnanda sem eigandi fasteignarinnar enda hafi stefnandi í engu haldið fram eða sýnt fram á í málatilbúnaði sínum í stefnu að fasteignin hafi verið vanbúin á nokkurn hátt. Stefndi áréttar að hann verði ekki látinn bera skaðabótaábyrgð á grundvelli hlutlægra skaðabótareglna. Umrætt atvik hafi verið óhapp, eða stefnanda sjálfum að kenna, sem því miður hafi haft þessa alvarlegu áverka í för með sér. Það leiði hins vegar engin regla skaðabótaréttarins til þess að stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda heldur verði hann að bera það sjálfur eins og fjölmargir aðrir einstaklingar sem orðið hafi fyrir alvarlegum áverkum af sömu orsökum.

Verði ekki á sýknukröfu fallist er varakrafa stefnda byggð á því að dómkröfur beri að lækka og skipta beri sök í málinu og leggja meginhluta sakar á slysinu á stefnanda sjálfan. Um eigin sök stefnanda vísist til þess sem reifað sé um það atriði til málsástæðna fyrir sýknu hér að framan. Kjósi héraðsdómur allt að einu að leggja til grundvallar að stefndi beri með einhverju móti ábyrgð á óhappi stefnanda, vilji stefndi taka eftirfarandi fram um fjárhæð stefnukröfu.

Stefndi hafni einstökum tölulegum bótakröfum stefnanda. Stefndi geri hins vegar ekki ágreining um matsgerðina í málinu. Stefnandi kjósi reyndar að setja fram þrjár kröfur byggðar á matinu en vísi svo fram og til baka með rökstuðning fyrir einstakri kröfu, þannig að nokkuð erfitt sé fyrir stefnda að mótmæla þeim sundurliðað, þar sem aðalrökstuðningur stefnanda birtist með þrautavarakröfu hans. Reynt verði þó að fylgja uppsetningu í stefnu.

Stefndi hafnar bótaútreikningi stefnanda í aðalkröfu. Eins og rakið sé í stefnu um aðalkröfuna, felist munur hennar, varakröfu og þrautavarakröfu aðallega í því að stefnandi telji að beita eigi hærra árslaunaviðmiði en lágmarkslaunum samkvæmt 8. gr., sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og beita eigi sjónarmiðum 2. mgr. 7. gr. sömu laga. Þessu hafnar stefndi alfarið. Ekkert sé fram komið í málinu annað en að stefnandi hafi verið ungur námsmaður. Því eigi að meta hann með ómarktæka tekjusögu og því falli hann undir lágmarksviðmiðunarlaun laganna. Vísar stefndi til fjölda fordæma Hæstaréttar Íslands málsástæðum sínum til stuðnings þar sem staðfest sé að námsmenn sem ekki séu komnir að námslokum skulu metnir til lágmarkslauna en ekki meðallauna viðkomandi starfsstéttar. Stefnandi hafi fulla sönnunarbyrði um að meta eigi stefnanda samkvæmt sérreglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hafi sú sönnun ekki tekist. Þá hafnar stefndi tilvísunum stefnda til eðlis máls, mannréttindareglna og Evrópuréttar sem órökstuddum og vanreifuðum og verði þannig ekki byggður dómur á þessum málsástæðum.

Varakrafa stefnanda sé haldin sömu annmörkum og aðalkrafa varðandi frávik frá fordæmum Hæstaréttar um túlkun skaðabótalaga og auk þess liggi skýrt fyrir að samkvæmt 15. gr. skaðabótalaga sé lögbundið að miða við lánskjaravísitölu en ekki launavísitölu. Með málsástæðum sínum virðist stefnandi krefjast þess að dómur verði lagður á að umrædd 15. gr. skaðabótalaga sé stjórnskipulega ógild. Á það sjónarmið geti stefndi ekki fallist og telur hann engin rök sem stefnandi færir fram geti leitt til þeirrar niðurstöðu. Stefndi vísar til málsástæðna sinna í aðalkröfu varðandi nánari rökstuðning fyrir þessari málsástæðu sinni. Hann bendir jafnframt á að tilvísanir stefnanda bæði fyrir aðal- og varakröfu sinni til réttarástands fyrir lögtöku skaðabótalaga hafi ekkert vægi og engan tilgang eftir að skaðabótareglur þessar voru lögfestar með vísan til fordæma Hæstaréttar.

Við þrautavarakröfu stefnanda gerir stefndi þær athugasemdir að hafna beri kröfu stefnanda um aukið tímabundið atvinnutjón enda hafi stefnandi fengið það bætt að fullu. Hafna verði túlkun stefnanda á lengd óvinnufærni, enda hafi hann verið námsmaður og sumarstarfsmaður en ekki fastráðinn launamaður. Þá telur stefndi að stefnandi hafi ekki gert nægjanlega grein fyrir frádrætti bóta í liðum 6 og 7.

Þá hafnar stefndi kröfum um annað fjártjón á þeim grundvelli að í því eigi ekki að felast lögmannsþóknun stefnanda. Auk þess sé krafan vanreifuð. Samanlagður sundurliðaður kostnaður samkvæmt stefnu nemi alls ekki þeirri fjárhæð sem kröfugerðin segi til um og samræmist heldur alls ekki þeirri fjárhæð sem samanlagðir reikningar vegna útlagðs kostnaðar greini. Sé stefnufjárhæðin talsvert lægri en ofangreindir reikningar sýni og kunni það að vera vegna þess m.a. að réttargæslustefndi hafi þegar greitt a.m.k. annan þeirra reikninga vegna lækniskostnaðar sem þar sé að finna og sé tjónskvittun um það lögð fram í málinu. Þá beri að lækka kröfu stefnanda um 78.656 krónur þar sem réttargæslustefndi hafi þegar greitt samsvarandi upphæð til stefnanda sem dagpeninga.

Kröfu um dráttarvexti er andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi þar sem fyrst þá sé ljóst um bótaskyldu stefnda. Verði ekki fallist á þá kröfu beri ekki að dæma dráttarvexti fyrr en mánuði frá stefnubirtingu, enda hafi stefnda ekki fyrr en þá verið ljós endanleg stefnukrafa. Varðandi vexti vísar stefndi einnig til þess að vextir af miskabótakröfu stefnanda hafi þegar verið greiddir.

Krafa stefnda um málskostnað er reist á 1. og 3. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr., báðar greinar í lögum nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísast til laga nr. 50/1988.

Niðurstaða

Stefnandi var ráðinn sem verkamaður til sumarstarfa hjá stefnda sumarið 2005. Hóf hann störf hinn 23. maí 2005. Hinn 1. júlí 2005 varð stefnandi fyrir slysi við vinnu sína. Hafði hann þá unnið 5 vikur hjá fyrirtækinu.

Fyrir dómi lýsti stefnandi aðdraganda slyssins með þeim hætti að honum hefði verið falið að bæta við tengli, við hliðina á tengli sem fyrir var, í kaffistofu stefnda, en endurbætur höfðu staðið yfir á húsnæðinu. Bar stefnandi að þegar slysið varð hafi hann verið að koma fyrir rafmagnsdós. Hann hafi verið búinn að tengja tenglana. Dósin hafi verið skökk og til þess að rétta hana af, þannig að tengillinn sneri rétt gagnvart tenglinum sem fyrir var, hafi hann ætlað að snúa dósinni með spóatöng. Spenna hafi myndast, því þegar hann hafi sleppt tönginni, eftir að hafa snúið dósinni, þeyttist töngin í auga hans. Hann kvaðst hafa verið mjög nálægt dósinni með andlitið við þetta verk. Ástæðuna fyrir því að svona fór taldi hann vera þá að rafmagnsrör, sem rafvírinn sé dreginn í, hafi legið skakkt í dósinni og myndað spennu.

Stefnandi bar að hann hefði lokið einni önn í grunndeild rafiðnaðar, sem er fjögurra ára nám. Um reynslu í starfi bar hann að hann hefði unnið hjá stefnda við tiltektir og lagerstörf. Kvaðst hann hafa unnið við ídrátt á rafmagnsleiðslum en hann hafi ekki unnið sambærilegt verk og hann var að vinna við þegar hann slasaðist.

M-kk-nf S-kk-nf rafvirkjameistari, eigandi stefnda og verkstjóri stefnanda, gaf skýrslu fyrir dómi. Bar hann að hann hefði falið stefnanda að tengja umrædda tengla. Kvaðst hann hafa talið að það gæti verið ágætis þjálfun fyrir stefnanda að framkvæma þetta verk, sem væri einfalt í sjálfu sér. Hins vegar kvaðst hann sammála því að dósirnar hefðu ekki verið settar upp á kórréttan hátt. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa leiðbeint stefnanda sérstaklega um það hvernig standa ætti að verki væri einhver fyrirstaða. Taldi hann að í því tilviki sem hér um ræðir hefði þurft að skera meira úr dósinni fyrir rörinu. Hann hafi ekki órað fyrir að verkið gæti verið hættulegt og hafi honum fundist þetta upplagt verkefni til að byrja á.

Bar M-kk-nf að stefnandi hefði unnið ýmis störf hjá stefnda. Hann hefði unnið í nýbyggingum, sem hafi verið á mismunandi byggingarstigi, undir stjórn H-kk-ef, meðeiganda hans í fyrirtækinu. Þar hafi sambærileg verk verið unnin svo sem að tengja tengla og draga í. Þá hafi stefnandi unnið við skiltauppsetningu og á lager.

Fyrir liggur að þegar slysið varð hafði stefnandi lokið einni önn í bóklegu námi í grunndeild rafiðnaðar. Hann hafði ekki hlotið neina verklega menntun í rafiðn og reynsla hans engin á þeim vettvangi. Var hann ráðinn sem verkamaður til stefnda en var þar ekki í starfsþjálfun.

Samkvæmt því sem fram hefur komið naut stefnandi engrar leiðsagnar við umrætt verk. Eins og aðstæður voru umrætt sinn er það mat sérfróðra meðdómenda að verkið geti ekki talist einfalt. Til þess að leysa það af hendi hjálparlaust hefði stefnandi þurft að hafa til að bera tiltekna þekkingu og reynslu í iðngreininni, sem vitað var að stefnandi hafði ekki. Þá liggur fyrir, sbr. 3. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, að stefnda var óheimilt að fela stefnanda slíkt verk.

Í ljósi þessa telst stefndi bera fulla bótaábyrgð á því tjóni er stefnandi varð fyrir við vinnu sína hjá stefnda hinn 1. júlí 2005.

Stefnandi byggir bótakröfu sína á matsgerð S-kk-ef D-kk-ef læknis og B-kk-ef D-kk-ef lögfræðings, dags. 7. apríl 2007. Er ekki ágreiningur í málinu um matsgerð þessa.

Stefndi mótmælir ekki tölulega kröfu stefnanda um miskabætur að fjárhæð 1.485.375 krónur.

Útreikning bóta vegna varanlegrar örorku í aðalkröfu byggir stefnandi á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. nr. 50/1993. Samkvæmt þeirri lagagrein skulu árslaun til ákvörðunar bóta metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Er hér um undantekningarákvæði að ræða frá aðalreglu 1. mgr. 7. gr. laganna. Í dómum Hæstaréttar Íslands hefur ákvæðinu verið beitt þegar um námsmenn er að ræða sem komnir voru að námslokum þegar þeir slösuðust. Eins og rakið er hér að framan hafði stefnandi einungis lokið einni önn í grunndeild rafiðnaðar og var því nýbyrjaður í námi sem tekur fjögur ár, samkvæmt framburði stefnanda. Er því ekki fallist á að ákvæði 2. mgr. 7. gr. laganna verði beitt gagnvart stefnanda og ber því að hafna aðalkröfu hans.

Útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku í varakröfu og þrautavarakröfu stefnanda byggist á 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaganna. Í varakröfu sinni byggir stefnandi á því að lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skuli ekki hækka samkvæmt lánskjaravísitölu, til samræmis við árslaunaviðmið 1. mgr. 7. gr., eins og lögin segja fyrir um, heldur launavísitölu. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á það í málinu að umrætt ákvæði skaðabótalaga, sem sett var með stjórnskipulegum hætti, brjóti í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ber því að hafna varakröfu stefnanda.

Útreikning bóta vegna varanlegrar örorku í þrautavarakröfu byggir stefnandi á lágmarksviðmiðun launa, sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og nemur krafa hans 6.427.128 krónum.

Í endanlegri kröfugerð sinni hefur stefnandi dregið frá bótakröfu sinni bætur úr launþegatryggingu og bætur frá Tryggingastofnun ríkisins, samtals 3.246.389 krónur, sbr. 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að taka beri tillit til fleiri frádráttarliða. Samkvæmt því ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 3.180.739 krónur í bætur vegna varanlegrar örorku.

Stefndi mótmælir ekki kröfu stefnanda um þjáningabætur sem nemur 103.680 krónum og ber að taka hana til greina.

Bætur vegna tímabundins atvinnutjóns verða ekki ákveðnar á grundvelli niðurstöðu matsgerðar um óvinnufærni heldur ber að leggja til grundvallar raunverulegt tjón vegna missis atvinnu. Fyrir liggur að stefndi greiddi stefnanda laun í einn og hálfan mánuð eftir slysið. Eins og fram hefur komið var stefnandi námsmaður og í sumarvinnu hjá stefnda. Gegn andmælum stefnda hefur stefnandi ekki sýnt fram á að stefnandi eigi rétt til frekari bóta vegna tímabundins atvinnutjóns.

Krafa stefnanda um annað fjártjón og sjúkrakostnað felur í sér kostnað við öflun matsgerðar, lögmannskostnað og kostnað við öflun gagna til framlagningar í málinu. Telst slíkur kostnaður hluti málskostnaðar og reiknast með honum.

Samkvæmt framansögðu ber stefnda að greiða stefnanda skaðabætur sem samtals nema 4.769.794 krónum. Krafa um dráttarvexti er tekin til greina eins og hún er fram sett.

Eftir þessari niðurstöðu ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákveðst 693.143 krónur og greiðist hann í ríkissjóð. Við ákvörðun málflutningsþóknunar er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., 500.000 krónur, kostnaður við öflun matsgerðar, 178.211 krónur og annar kostnaður, 14.932 krónur, eða samtals 693.143 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf J-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt meðdómendunum G-kk-þgf G-kk-þgf rafverktaka og Þ-kk-þgf H-kk-þgf rafvirkja.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Rafey ehf., greiði stefnanda, Þ-kk-þgf M-kk-þgf, 4.769.794 krónur með 4,5% ársvöxtum frá 1. júlí 2005 til 11. maí 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 693.143 krónur í málskostnað sem greiðist í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef hdl., 500.000 krónur, kostnaður við öflun matsgerðar, 178.211 krónur og annar kostnaður, 14.932 krónur, eða samtals 693.143 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

K-kvk-nf J-kvk-nf

G-kk-nf G-kk-nf

Þ-kk-nf H-kk-nf