E-4892/2010

Mál þetta sem dómtekið var 20. janúar 2014 var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 23. júlí 2010 af A f.h. ólögráða sonar síns, B, [...],[...], á hendur íslenska ríkinu vegna Heilsugæslunnar Grafarvogi og fæðingardeildar Landspítala- háskólasjúkrahúss.

Kröfur aðila

Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda íslenska ríkisins vegna þess tjóns, áverka á vinstri handlegg og öxl, er stefnandi, B, hafi orðið fyrir í fæðingu, [...]. Þá sé þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu, samkvæmt málskostnaðaryfirliti lögmanns stefnanda, eins og stefnandi hefði ekki gjafsókn í málinu. Við málskostnaðarákvörðun verði tekið tillit til þess að stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur.

Af hálfu stefnda er þess krafist að hann verði sýknaður af dómkröfum stefnanda og stefnandi dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati réttarins.

Atvik máls

Stefnandi, B, fæddist á fæðingardeild Landspítala- háskólasjúkrahúss (LSH), [...]. Móðir hans, A, var 22 ára þegar hún eignaðist hann. Hún hafði almennt verið við góða heilsu fyrir meðgönguna. Hún var í mæðraeftirliti á Heilsugæslustöðinni Grafarvogi, meðan á meðgöngunni stóð. Eina athugasemdin, sem gerð er í mæðraskrá við fyrstu skoðun á heilsugæslustöðinni, undir liðnum sérstakir áhættuþættir, er: „astma þarf stundum púst“. Samkvæmt mæðraskránni var móður stefnanda fylgt reglulega eftir alla meðgönguna. Í reitnum athugasemdir við skoðun, er skráð: „Ekki liðið vel-verið hjá sálfr-sett á Seoxat“. Allar mælingar á blóðþrýstingi, þyngdaraukningu, ummáli, legbolshæð, fósturvaxtariti og fósturhjartslætti eru án athugasemda. Í þrígang er hins vegar merkt + við að sykur hafi greinst í þvagi, en ekki frekar við því brugðist. Samkvæmt ómskoðun var fæðing áætluð 18. júlí 2000. Síðasta mæðraskoðun var gerð á Heilsugæslustöðinni Grafarvogi, 25. júlí 2000, en móðir stefnanda var þá gengin 41 viku og send á fæðingargang LSH í fósturrit. Fæðingin fór sjálfkrafa að stað, [...], og fór móðir stefnanda á fæðingargang LSH til að eiga. Í mæðraskrá er eftirfarandi skráð um framgang fæðingarinnar:

„6:30 Kemur á FG í fæðingu 41 + 1 v meðg. Við komu eru sárir samdrættir á 2-3 mín fresti. Rit eðlil. Ytri skoðun. Barn skorðað í höfuðstöðu. Innri skoðun: Cx miðstæður, opinn 6 cm fullþynntur, kollur í - 2. Spenntur belgur. Fer í sturtu.

10:00 Óbreytt skoðun cx opinn 6 spenntur belgur-sprengt tært legvatn rennur-rit gott.

11 :30 xx hríðar á 2-3 min. fresti. A gengur orðið illa að ráða við verkina. Fær inj petidin 100 mg + phenergan 50 mg i.m. - eðlilegt rit - spont þvag. Eftir lyfjagjöf er A ósamvinnuþýð og tekur mjög illa tilsögn.

14:30 Erfitt að skoða og meta útvíkkun en áfram er brún að framan því er ákv að fá epidural sem tekur vel verkina þurfti að bíða 1/2 tíma eftir deyfingu v/anna á skurðstofu.

15:30 finnur A mikla rembingsþörf, sem hún streytist á móti og er ósamvinnuþýð.

16: 15 A rembist illa er hrædd, hjartsl helst illa inni sett upp electroda og kallað á sérfræðing til að meta rit, vill halda áfram þar sem bólar vel í koll, hríðar stuttar en örar.

16:30 Sett upp syntocinon 10 ein i glucosu 5% byrjað með 30 ml, aukið. Kona sett í stoðir til að fá betri rembing.

16:45 Rembist með hríðum sem eru örar og stuttar. Syntocinon aukið i 50 ml/klst. Hjartsláttur góður, en hægir á sér i hríðum- gefið O2 og nær hann sér þá upp Kollur fæðist i tveimur hríðum, hægri handl. kemur fram með vanga barnsins. Dropahraðinn aukinn i 80 ml og beðið eftir hríð, hægri öxl dregin fram þar sem allt stóð fast þegar kollur var fæddur og í næstu hríð.

16:58 Fæðist lifandi líflítill drengur- kallað á barnalækni.

17: 10 Fæðist fylgjan a.m. D-x-x klofin en fellur vel saman og belgir líklegast allir. Við skoðun kemur i ljós grunt fleiður á vi. labiu sem er saumað með einu stöku spori polysorb 3.0. Spontant þvag.“

Þá er eftirfarandi athugasemd skráð í mæðraskrána: „A var mjög erfið í samvinnu má lítið sem ekkert koma við hana, klemmir fast saman lærin og hálf í brú, lyftir upp rassi. Ekki næst almennilegur kontakt við A sem neitar öllu sem við biðjum hana um.“

Samkvæmt barnaskrá var stefnandi við fæðingu, líflítill, blár og „hypotone“. Hann var „ventileraður“og tók þá fljótt upp hjartslátt og lit. Við skoðun strax eftir fæðinguna kom í ljós að hann notaði ekki vinstri handlegg. Hann var innritaður á vökudeild og fékk sjúkdómsgreiningarnar „brahcial plexus paresis“, sem mun vísa til svonefndrar Erbslömunar í vinstri handlegg, og „perinatal aphyxia“ (fæðingarköfnun). Ferill á vökudeild var áfallalaus. Við útskrift var stefnandi enn með nokkra lömun á vinstri handlegg, sem fylgt var eftir á göngudeild, eftir útskrift, og með sjúkraþjálfun. Í vottorði P-kk-ef L-kk-ef, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum barna, 28. október 2002, segir um heilsu stefnanda: „Það vottast hér með að ofangreindur drengur hlaut skaða á plexus brachialis vinstra megin í fæðingu með dæmigerðum einkennum. Með tímanum hefur orðið töluverður bati, en drengurinn situr þó enn uppi með eftirstöðvar, hann getur ekki að fullu supinerað í framhandlegg, það er u.þ.b. 10-15% extentionsdefect um olnboga, á í erfiðleikum með abduction í öxl og það er vængjun á scapula vinstra megin við abduction og flexion í öxlinni. Þá er einnig nokkur contractura á suvbscapuler vöðva. F-x-x notar drengurinn vinstri hendina vel á móti hinni, en hann er rétthentur. Ólíklegt er að um frekari bata verði að ræða og drengurinn muni ávalt eiga við hreyfitruflun að stríða í vinstri handlegg sem afleiðing af áverkanum.“ Í vottorði sama læknis, 6. nóvember 2003, kemur fram það álit hans að framangreint heilsutjón stefnanda við fæðingu sé að rekja til axlarklemmu og eigi móðir hans því rétt á greiðslum úr tryggingarsjóði. Með bréfi, 21. nóvember 2002, tilkynnti móðir stefnanda, Tryggingastofnun ríkisins, um meintan framangreindan tryggingaratburð og óskaði eftir bótum til handa stefnanda úr sjúklingatryggingu. Með bréfi, 26. maí 2003, hafnaði Tryggingastofnun ríkisins framangreindri beiðni á þeirri forsendu að heilsutjón stefnanda yrði ekki rakið til læknisaðgerða eða mistaka starfsfólks. Axlarklemma hefði ekki orðið í fæðingunni og ekki hafi staðið á öxlum, heldur hefði stefnandi fæðst með amtaugaflækjuskaða.

Á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, 30. apríl 2004, voru B-kk-nf Ó. S-kk-nf, fæðinga- og kvensjúkdómalæknir, og Ó-kvk-nf I-kvk-nf, fæðinga- og kvensjúkdómalæknir, dómkvödd að beiðni stefnanda til að svara eftirtöldum matsspurningum:

a) „Mátti það starfsfólk LSH sem stóð að fæðingu B gera sér grein fyrir því fyrir fram, að hætta gæti orðið við fæðinguna, svo sem axlarnauð eða önnur hætta, miðað við þau gögn sem voru fyrir hendi varðandi ástand móður, svo sem gögn úr mæðraskoðun um upplýsingar um mjaðmagrind ofl.

b) Hvenær í fæðingunni frá 14.30 til 16:16 átti ljósmóðir að kalla eftir sérfræðilækni, fæðingarlækni, miðað við þær lýsingar sem gefnar eru í fæðingarlýsingu og miðað við almenn viðhorf í fæðingarfræðum og þær aðstæður sem lýst er í fæðingarlýsingu.

c) Stóð ljósmóðirin rétt að fæðingunni frá k1. 14.30 og síðan með því til dæmis að hjálpa til við fæðingu axla og búks strax í næstu hríð með því að draga fram handlegginn (hæ. handlegg), eins og lýst er í fæðingarlýsingu.

d) Hvaða gögn staðfesta með hvaða hætti ljósmóðir hjálpar til við lok fæðingarinnar.

e) Voru viðbrögð þess sérfræðilæknis sem virðist hafa komið að fæðingunni rétt.

f) Var rétt að beita öðrum aðferðum við fæðinguna en gert var og þá hverjum.

g) Af hverju var barnið ekki tekið með keisaraskurði og hefði það komið í veg fyrir þann skaða sem barnið býr við í dag.

h) Hver er sá áverki sem barnið býr við í dag og barnið varð fyrir í fæðingunni og er hægt að útiloka að um togáverka sé að ræða.“

Í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna frá 15. nóvember 2004 var ofangreindum matsspurningum svarað þannig:

a) „Nei. Engin sérstök teikn frá mæðraeftirlitinu, né fæðingunni sjálfri gáfu merki urn að hætta væri yfirvofandi, sem sérstaklega þyrfti að bregðast við. Það tíðkast ekki að taka röntgenmynd af mjaðmargrind fyrir fæðingu fyrsta barns nema ríkar ábendingar séu fyrir hendi eins og vansköpun á grind eða áverkar eftir slys eða afbrigðileg fósturstaða svo sem sitjanda.

b) Þar sem gangur fæðingarinnar var í öllum meginatriðum eðlilegur, var ekki ástæða að kalla til sérfræðing fyrr en gert var eða um þrem stundarfjórðungum fyrir fæðinguna, eða þegar tengi var sett á höfuð fóstursins til að fá betri skráningu á hjartslætti þess.

c) Miðað við hvað móðirin A var ósamvinnuþýð undir lok fæðingarinnar er ekki að sjá annað en ljósmóðirin hafi brugðist hárrétt við atvikum í lok fæðingarinnar.

d) Handskrifuð lýsing ljósmóður í mæðraskrá.

e) Já. Að vísu vantar nótu frá honum í mæðraskrá, en ljósmóðirin hefur skráð eftir honum: „kl 16:1 S sett upp elektroða og kallað á sérfræðing til að meta rit, vill halda áfram þar sem bólar vel í koll,. Hríðir stuttar en örar.“ Það er alvanalegt að ljósmóðir sem leiðir fæðingu fái munnleg fyrirmæli frá sérfræðingi, framfylgi þeim og skrái skilmerkilega eins og hér var gert.

f) Nei. Ekki er annað að sjá en hefðbundnu eftirliti og meðferð hafi verið beitt við fæðinguna.

g) Við mæðraeftirlit og eftirlit í fæðingunni sjálfri, voru engar sérstakar vísbendingar um yfirvofandi súrefnisskort eða trega í framgangi fæðingarinnar fyrr en í blálokin og þannig engin ábending fyrir keisarakurði. Samkvæmt framanskráðu er óljóst, hvort keisaraskurður hefði breytt nokkru um lokaútkomuna.

h) Barnið býr við skerta hreyfigetu í vi. handlegg og öxl, en hefur aöl þroskast og dafnað eðlilega. Sennilega hefur þessi áverki orðið í lok fæðingarinnar og þá vegna togs, sem óhjákvæmilegt var að beita til að ljúka fæðingu, en ekki er hægt að útiloka að barnið hafi verið í þessu ástandi fyrir fæðinguna, þar sem þekkt er að börn tekin með keisara án sögu um nokkurn áverka fæðist í svona ástandi.“

Stefnandi hefur ekki viljað una framangreindum niðurstöðum hinna dómkvöddu matsmanna. Hefur hann höfðað mál þetta á hendur stefnda til viðurkenningar á bótaskyldu vegna þess líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir í fæðingu, [...], þ.e. skertrar hreyfigetu í vinstri handlegg og öxl, vegna meintra mistaka starfsmanna Heilsugæslustöðvarinnar Grafarvogi og eða starfsmanna LSH. Stefndi hefur alfarið hafnað bótaskyldu.

Málsástæður stefnanda og tilvísun til réttarheimilda

Stefnandi byggir á, að miðað við aðstæður við fæðinguna, hafi ljósmóður borið að kalla til sérfræðilækni til að meta stöðuna. Þeim lækni hafi borið að grípa inn í fæðinguna og senda móður stefnanda í keisaraskurð til að gæta þess að fyllsta öryggis barnsins væri gætt við þær aðstæður sem skapast höfðu. Stefnandi byggi á að full ástæða hafi verið til þess, miðað við þær sérstöku aðstæður sem verið hafi til staðar, að senda móður stefnanda í keisaraskurð. Móðir stefnanda hafi eins og fram komi í mæðraskrá átt við sálræna erfiðleika að etja, hún hafði misst fóstur stuttu fyrir meðgöngu og verið hrædd. Þá hafi framvinda fæðingarinnar ekki gengið sem skyldi. Eins og lesa megi úr mæðraskránni hafi viðbrögð móður stefnanda ekki verið eðlileg og verið til þess fallin, miðað við þessar aðstæður, að valda hættu á að eitthvað færi úrskeiðis, sem stofnað gæti barninu í hættu. Þetta hafi hlutaðeigandi starfsmönnum spítalans mátt vera ljóst, sbr. „A var mjög erfið í samvinnu má lítið sem ekkert koma við hana, klemmir fast saman lærin og hálf í brú, lyftir upp rassi. Ekki næst almennilegur kontakt við A sem neitar öllu sem við biðjum hana um/Á-kvk-nf“. Samkvæmt mæðraskrá, sé skráð kl. 16:15 „A rembist illa er hrædd, hjartsl helst illa inni sett upp electroda og kallað á sérfræðing til að meta rit, vill halda áfram þar sem bólar vel í koll, hríðar stuttar en örar.“ Á fósturhjartsláttarritið sé skrifað að kallað hafi verið á sérfræðilækni kl. 16:16. Samkvæmt þessu virðist sem sérfræðilæknir hafi komið að fæðingunni, til að meta aðstæður og fyrirskipað að fæðingu skyldi haldið áfram. Þrátt fyrir það sé ekkert skriflegt frá þeim lækni í mæðraskránni, sem styðji að svo hafi verið. Á framhaldsblaði við mæðraskrá standi ritað „3/03 –Yfirfarið m./GV sem kannast ekki við að hafa verið á vakt.- 21/3 Yfirfarið m/Á-e-x sem segir að GV hafi komið-fór en kom aftur e. fæðingu./H.“ GV virðist vera G-kk-nf V-kk-nf, læknir. Stefnandi byggi á, að undarlega horfi við, að það skuli vera uppi ágreiningur um, hvort og þá hvaða sérfræðilæknir hafi komið þarna að og hver hafi verið hans aðstoð við fæðinguna. Stefnandi bendi á, að þetta styðji þá fullyrðingu sína að um vanrækslu hafi verið að ræða við fæðinguna. Auk þess sem miklar annir hafi verið þarna eins og fram komi í gögnum málsins „en hún þurfti að bíða ½ tíma eftir deyfingu v/anna á skurðstofu“. Móðir stefnanda telji að þessar annir hafi meðal annars valdið vanrækslu sem felist í því að sérfræðilæknir hafi ekki fengist til þeirrar athugunar á gangi fæðingarinnar, sem nauðsynleg hafi verið til að gæta öryggis barnsins og hafi það komið niður á fæðingu drengsins. Stefnandi telji að læknar einskorði sig of mikið við fæðingarritið, þegar þeir meti hvort grípa eigi til aðgerða í fæðingu, án þess að líta til annarra þátta, sem vegi þungt í heildarmati. Stefnandi telji að gegn og skynsamur læknir hefði átt að fyrirskipa keisaraskurð við þessar aðstæður. Stefnandi byggi á, varðandi skort á upplýsingum um hvort læknir hafi komið að fæðingunni og ef svo sé, hvort læknir hafi fengist til að gera þær athuganir á gangi fæðingarinnar sem nauðsynlegar hafi verið, til að gæta öryggi barnsins, eins og að framan greini, að það standi stefnda nær að skrá allar slíkar upplýsingar varðandi framgang fæðingarinnar. Stefndi beri því hallann af upplýsinga- og sönnunarskorti hvað þetta varði. Stefnandi byggi auk þess á að starfsmönnum spítalans hafi orðið á mistök við fæðingarhjálpina í fæðingunni sjálfri. Í fæðingunni hafi stefnandi lent í axlarklemmu, eftir að höfuðið hafi verið komið út úr fæðingarveginum. Stefnandi telji að starfsmenn spítalans hafi ekki brugðist rétt við axlarklemmunni og beitt röngum aðferðum. Í fæðingarlýsingu segi: „Kollur fæðist í tveimur hríðum, hægri handl. kemur fram með vanga barnsins. Dropahraði aukinn í 80 ml. og beðið eftir hríð, hægri öxl dregin fram þar sem allt stóð fast þegar kollur var fæddur...“. Í þessari fæðingarlýsingu komi greinilega fram að tekið sé í barnið til að ná því út. Hægri öxlin sé dregin fram þar sem allt hafi staðið fast. Stefnandi telji að þarna hafi verið beitt rangri aðferð, þar sem of mikið hafi verið togað í barnið til þess að losa um klemmuna. Stefnandi byggi á að þegar fyrirstaðan hafi uppgötvast hafi enn verið tími til þess að kalla til sérfræðilækni og gera spangarskurð samhliða öðrum handbrögðum. Í Læknablaðinu frá 1989 sé grein fimm lækna varðandi axlarklemmu. Þar segi að skjót og örugg viðbrögð séu nauðsynleg, þegar axlarklemma verði. Ekkert komi þá í stað þekkingar og þjálfunar þeirra sem veiti fæðingarhjálpina. Ef meðalátak ásamt spangarskurði og mestu beygju í mjaðmalið dugi ekki, eigi að reyna að þrýsta niður á öxlina rétt ofan við lífbein og ýta aftari öxl upp að bringu barnsins. Við það færist axlir í skávídd. Það sé frumregla við þessar aðstæður að gera stóran spangarskurð, sveigja fætur móður eins langt aftur og hægt sé og þrýsta á eftir barni ofan við lífbein móður. Of mikið tog geti valdið skaða á hálsflækju, sérstaklega ef ekki sé gerður spangarskurður. Rétt viðbrögð í því tilviki sem hér sé til úrlausnar, hefðu því verið að kalla til sérfræðilækni og gera strax spangarskurð. Stefnandi byggi á að samkvæmt því sem hér hafi verið rakið þá liggi þegar fyrir ákveðin mistök varðandi fæðingu stefnanda. Byggi stefnandi á að í norrænum skaðabótarétti hafa sönnunarsjónarmið þróast þannig, að sú sönnunarregla sé talin gilda um skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnana, að sannist vanræksla eða mistök þá beri viðkomandi læknir og eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar hefðu komið fram þó svo engin mistök hefðu átt sér stað. Umrædd regla feli þannig í sér öfuga sönnunarbyrði hvað þennan þátt varði og styðjist við fjölda dómafordæma. Stefnandi byggi á, varðandi skort á upplýsingum um, hvort læknir hafi komið að fæðingunni og ef svo sé, hvort læknir hafi fengist til að gera þær athuganir á gangi fæðingarinnar sem nauðsynlegar hafi verið til að gæta öryggis barnsins, eins og að framan greini, að það standi stefnda nær að skrá allar slíkar upplýsingar varðandi framgang fæðingarinnar. Stefndi beri því hallann af upplýsinga- og sönnunarskorti hvað þetta varði. Stefnandi byggi á, að hann hafi orðið fyrir varanlegum líkamlegum áverkum í fæðingunni, sem stefndi beri ábyrgð á, og felist í þeim áverkum sem lýst sé. Eigi stefnandi rétt á bótum í samræmi við 1. gr. skaðabótalaga nr. 53/1990 með síðari breytingum, sem og 3., 4. og 5. gr. laganna. Stefnandi byggi einnig á, að borið hafi að senda móður stefnanda í grindarmælingu til að ganga úr skugga um það fyrir fram, að hún gæti fætt án aukinnar áhættu á að eitthvað færi úrskeiðis. Stefnandi telji að senda eigi allar frumbyrjur í slíka rannsókn, þar sem sú skylda hvíli á þeim aðilum, sem taki að sér mæðraeftirlit á meðgöngu, að gæta þess að fyllsta öryggis sé gætt, áður en að fæðingu komi. Liður í þessu eftirliti sé að meta stærð barns í móðurkviði og í samræmi við það ætti einnig að meta ástand mjaðmagrindarinnar. Móðir stefnanda bendi á, að þegar hún hafi átt sitt annað barn hafi verið ákveðið að taka það með keisaraskurði þar sem mjaðmagrind hennar hafi verið metin of þröng fyrir fæðinguna. Hún byggi á að slíkt mat hefði einnig átt að fara fram er hún hafi átti sitt fyrra barn. Að það hafi ekki verið gert skrifist á stefnda sem sök. Hefði athugun þessi verið gerð, hefði stefnandi ekki verið látinn ganga í gegnum erfiða fæðingu, heldur hefði hann verið tekinn með keisaraskurði og væntanlega ekki hlotið af þann skaða sem hann hafi hlotið í fæðingunni. Stefnandi byggi á, með hliðsjón af ofangreindu, að ákveðin margþætt mistök við fæðinguna liggi fyrir. Byggi stefnandi því á, að í norrænum skaðabótarétti hafi sönnunarsjónarmið þróast þannig að sú sönnunarregla sé talin gilda um skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnana að sannist vanræksla eða mistök, þá beri viðkomandi læknir og eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar hefðu komið fram, þó svo engin mistök hefðu átt sér stað. Umrædd regla feli þannig í sér öfuga sönnunarbyrði, hvað þennan þátt varði og styðjist við fjölda dómafordæma. Hvað aðild varði vísi stefnandi til þess að heilbrigðisráðherra hafi yfirumsjón með heilbrigðismálum hér á landi, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 97/1990, sem og 7. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Um valdsvið heilbrigðisráðherra yfir LSH og Heilsugæslustöðinni Grafarvogi, sé vísað til 30. gr. laga nr. 97/1990 og 3. mgr. 18. gr. sömu laga. Varðandi fyrirsvar sé vísað til 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og niðurlags greinargerðar með 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi skori á stefnda að upplýsa, hverjir staðið hafi að fæðingu stefnanda, hver verið hafi ljósmóðir og hver verið hafi hjúkrunarfræðingur og hvaða læknir hafi haft yfirumsjón með fæðingunni. Einnig verði það upplýst hve margar fæðingar hafi orðið [...] á fæðingardeild LSH og hversu margar fæðingar 25. og 27. sama mánaðar. Þá óskist upplýst hversu margt starfsfólk sé á fæðingardeildinni og hverjir hafi starfað þar [...]. Einnig óskist upplýst hvernig staðið hafi verið að mæðraskoðun móður stefnanda, hvaða gögn hafi legið henni til grundvallar og hvernig þau gögn hafi verið notuð og skoðuð fyrir fæðinguna. Þá óskist upplýst hve margir keisaraskurðir hafi verið ákvarðaðir á fæðingardeild LSH árið 2000 og hverjar hafi verið forsendur þeirra ákvarðana. Einnig óskist upplýst hvað ráðið hafi því, að á móður stefnanda hafi verið gerður keisaraskurður, er hún hafi átt sitt síðara barn. Stefnandi styðji dómkröfur sínar við almennu skaðabótaregluna og regluna um húsbóndaábyrgð. Þá sé vísað til reglunnar um uppsafnaða sök ótilgreindra starfsmanna. Vísað sé til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 varðandi viðurkenningarkröfuna. Einnig sé vísað til 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007. Kröfu um málskostnað styðji stefnandi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og vaxtakröfu við lög nr. 38/2001.

Málsástæður stefnda og tilvísun til réttarheimilda

Stefndi byggir á því að mæðraeftirlit með móður stefnanda hafi í alla staði verið hefðbundið og eðlilegt þ.á.m. þegar sykur hafi greinst í þvagi. Vísist í því sambandi til fyrirliggjandi samskiptaseðla vegna daganna 2. maí, 30. maí og 29. júní 2000. Á samskiptaseðli frá 2. maí 2000 segi: „Gengin 29 vikur. Hjartsl. barns 127. Er óhress, á oft í vandræðum með að ná andanum og er orðin slæm í baki. Panta tíma hjá A-kk-þgf á morgun. + sykur var í þvagi, kemur þá með „fastandi“ þvagprufu.“ Í samskiptaseðli frá 3. maí 2000, þ.e. deginum eftir, segi: „Sykur ekki í þvagi (fastandi prufa!)“. Sykur mældist ekki í næstu skoðun 15. maí 2000. Í samskiptaseðli frá 30. maí 2000 segi m.a.: „Fer til A-kk-ef…Allt eðlilegt nema myalgiur og einn + af sykri sem hefur skýringar.“ Með skýringum sé átt við að A hafði neytt talsverðs sykurs daginn áður. Sykur hafi ekki mælst í næstu tveimur skoðunum, 14. júní og 21. júní 2000. Hinn 29. júní 2000 hafi einnig verið 1 + sykur í þvagi, en það hafi verið mat þess sem skoðað hafi A að þetta ætti sér eðlilegar skýringar. A hafi ekki mætt í tíma sem henni hafi verið úthlutaður 6. júlí 2000 og hafi verið haft samband við hana og henni gefinn nýr tími þann 10. júlí 2000. Í samskiptaseðli frá þeim tíma segi m.a.: „Lætur bara vel af sér, ef borðar ekki sykur!“ Í næstu þrjú skipti sem færð séu í mæðraskrá hafi sykur ekki mælst. Barnið hafi verið eðlilega stórt og ekki borið með sér útlit barns móður með sykursýki og ekki fengið sykurfall. Allt styðji þetta að ekki hafi verið um meðgöngusykursýki að ræða. Móðir stefnanda hafi komið í mæðraskoðun 18. júlí 2000, sem hafi verið áætlaður fæðingardagur. Í samskiptaseðli frá þeim degi komi fram: „Gengin 40 vikur í dag… Fær samdr., en ekki reglul. Hjartsl. barns 133. Fó á Lsp. um helgina í rit, sem kom vel út. Fer í mónitor 21.7.“ Hún hafi verið komin með skorðað barn með höfuðstöðu. Hún hafi farið í mónitor 21. júlí 2000. Móðir stefnanda hafi komið í mæðraskoðun 25. júlí 2000 og segi m.a. um þá skoðun á samskiptaseðli: „Er þreytt sefur slitrótt. Hægðatregða lystarlaus. Fær ráðl. Hreyfingar áfram frekar litlar. Hjartsl. eðlilegur. Vísað í rit og á fæðingargang.“ Stefnandi byggi á því í stefnu að borið hafi að senda móður stefnanda í grindarmælingu og að senda eigi allar frumbyrjur í slíka rannsókn. Þessu sé mótmælt sem röngu. Með bréfi lögmanns stefnanda, 17. júlí 2003, hafi verið óskað eftir gögnum frá Heilsugæslustöðinni Grafarvogi varðandi mæðraskoðun á móður stefnanda og að upplýst yrði hvort athugun hefði farið fram á mjaðmagrind hennar. Bréfi lögmannsins hafi verið svarað með vottorði A-kk-ef Á-kk-ef yfirlæknis, 6. ágúst 2000. Vakin sé athygli á því sem fram komi í niðurlagi vottorðsins: „Það skal sérstaklega tekið fram að ekki var tilefni til að gera sérstaka rannsókn á mjaðmagrind A hér á stöðinni í tengslum við komu hennar hér í mæðravernd.“ Þarna sé ekki átt við klíniskt mat heldur röntgenrannsókn eða sambærilegar rannsóknir. Engin ábending hafi verið um nauðsyn slíkrar sérstakrar rannsóknar, en þær séu í dag mjög sjaldgæfar. Nú sé mun meira horft til klínisks mats. Krafa stefnanda sé órökstudd og röng. Engin fagleg rök séu til að leggja til grindarmælingu í öllum frumbyrjum og sé þessari málsástæðu stefnanda einnig mótmælt sem rangri og órökstuddri. Um meðgöngueftirlit segi í matsgerð dómkvaddra matsmanna á bls. 4: „Samkvæmt mæðraskránni var henni fylgt eftir vel og reglulega alla meðgönguna.“ Í svari við matsspurningu a) á bls. 8 í matsgerð segi: „Engin sérstök teikn frá mæðraeftirlitinu, né fæðingunni sjálfri gáfu merki um að hætta væri yfirvofandi, sem sérstaklega þyrfti að bregðast við. Það tíðkast ekki að taka röntgenmynd af mjaðmagrind fyrir fæðingu fyrsta barns nema ríkar ábendingar séu fyrir hendi eins og vansköpun á grind eða áverkar eftir slys eða afbrigðileg fósturstaða svo sem sitjanda.“ Engin slík skilyrði hafi verið til staðar og engin ábending um að slíka sérstaka rannsókn þyrfti að gera á mjaðmagrind móður stefnanda og sé fullyrðingum stefnanda um annað mótmælt sem röngum. Þá sé á það bent að í svari dómkvaddra matsmanna við spurningu g) segi að við mæðraeftirlit og eftirlit í fæðingunni sjálfri, hafi engar sérstakar vísbendingar um yfirvofandi súrefnisskort eða trega í framgangi fæðingarinnar verið fyrr en í blálokin og þannig engin ábending fyrir keisaraskurði. Í málinu sé íslenska ríkinu stefnt þ.e. ráðuneyti vegna Heilsugæslunnar í Grafarvogi og Landspítala. Stefndi telji vanreifað hvaða kröfur og athugasemdir lúti að Heilsugæslunni Grafarvogi en í dómkröfum sé krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna atvika í fæðingu, [...]. Sé því um að ræða aðildarskort gagnvart Heilsugæslunni í Grafarvogi, sem leiða eigi til sýknu gagnvart henni, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Rétt og eðlilega hafi verið staðið að öllum þáttum mæðraeftirlits Heilsugæslunnar Grafarvogi. Engin mistök hafi verið gerð í mæðraeftirliti og sé öðru mótmælt sem röngu og ósönnuðu, en stefnandi hafi ekki lagt fram eitt einasta sönnunargagn til stuðnings kröfum sínum að mati stefndu. Hins vegar liggi fyrir í málinu matsgerð dómkvaddra matsmanna en í henni sé ekki að finna neinar athugasemdir við mæðraeftirlitið. Engri sök hafi verið fyrir að fara hjá starfsfólki Heilsugæslunnar Grafarvogi. Samkvæmt fyrirliggjandi skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH hafi sótt hafist kl. 13.00 þann [...] og móðir stefnanda komið á fæðingadeild kvennadeildar kl. 06:30, [...]. Nánari lýsingu sé að finna í fyrirliggjandi mæðraskrá og í skýrslu yfirlæknisins. Í skýrslunni komi fram að A sé heilsuhraust ung kona, með vægan asthma en áhættuþættir vegna meðgöngu séu ofþyngd og reykingar. Á meðgöngu hafi skv. skráningu ljósmóður í mæðravernd þunglyndi verið greint og meðhöndlað. Í skýrslu yfirlæknisins sé að finna lýsingu á tímabilinu frá upphafi sóttar og komu móður stefnanda á fæðingardeild kvennadeildar allt til loka fæðingar. Engin sérstök teikn hafi verið frá mæðraeftirlitinu né fæðingunni sjálfri sem gefið hafi merki um að hætta væri yfirvofandi, sem sérstaklega þyrfti að bregðast við. Öðru sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu. Í tilvitnaðri skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH segi: „Miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir í mæðraskrá og fæðingarlýsingu voru ekki teikn um yfirvofandi fósturköfnunartilhneigingu (aspyxiu) í hjartsláttarriti í fæðingunni.“ Í fyrirliggjandi matsgerð segi í niðurstöðu við matsspurningu a): „Nei. Engin sérstök teikn frá mæðraeftirlitinu, né fæðingunni sjálfri gáfu merki um að hætta væri yfirvofandi, sem sérstaklega þyrfti að bregðast við.“ Stefndi byggi á því að gangur fæðingarinnar hafi verið eðlilegur og því ekki þörf á að kalla til sérfræðing fyrr en gert hafi verið eða um þremur stundarfjórðungum fyrir fæðinguna, eða þegar tengi hafi verið sett á höfuð fóstursins til að fá betri skráningu á hjartslætti þess. Dómkvaddir matsmenn hafi verið þeirrar skoðunar í svari b) í niðurstöðukafla matsgerðarinnar að ekki hafi verið ástæða til að kalla til sérfræðing fyrr en gert hafi verið. Starfsmenn Landspítala hafi brugðist rétt við og engri sök sé fyrir að fara hjá þeim í málinu. Það sé álit yfirlæknis kvennadeildar LSH að viðbrögð ljósmóður hljóti að teljast rétt miðað við aðstæður. Dómkvaddir matsmenn segi á matsgerð að miðað við hvað móðirin hafi verið ósamvinnuþýð undir lok fæðingarinnar sé ekki að sjá annað en ljósmóðirin hafi brugðist hárrétt við atvikum í lok fæðingarinnar. Á því sé byggt af hálfu stefnda að viðbrögð ljósmóður hafi verið rétt óháð því hvort móðir stefnanda hafi verið samvinnuþýð eða ekki. Ljósmóðir hafi kallað til sérfræðilækni kl. 16:16 til að meta hjartsláttarrit. Vísist m.a. til fyrirliggjandi skýrslu ljósmóður, svæfingaskýrslu og fæðingarrita í því sambandi. Það hafi verið rétt ákvörðun hjá honum að bíða, enda rit innan eðlilegra marka og góður framgangur í fæðingunni, sbr. fyrirliggjandi færslu ljósmóður “bólar vel í koll”. Fái framangreint stoð í fyrirliggjandi skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH og í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna. Engin ábending hafi verið fyrir keisaraskurði í aðdraganda fæðingar, sbr. niðurstöðu dómkvaddra matsmanna í svari við spurningu g) en matsmenn telji óljóst hvort keisaraskurður hefði breytt nokkru um lokaútkomuna. Eðlilegast sé að láta konur fæða sjálfar nema einhver sérstök ábending sé fyrir keisaraskurði. Eftir að höfuð hafi verið fætt og upp komið erfiðleikar fyrir barnið að komast út hafi verið eðlilegt að beita viðeigandi handbrögðum til að losa axlarklemmuna frekar en að beita keisaraskurði. Rétt handbrögð tryggi skjótasta fæðingu en keisaraskurður á þessu stigi hefði frekar tafið fyrir fæðingu barns og aukið líkur á fósturköfnun með tilheyrandi súrefnisskorti. Fullyrðingum stefnanda um að senda hafi átt móður í keisaraskurð sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Í stefnu sé í upphafi umfjöllunar um málsástæður stefnanda á því byggt, af hálfu stefnanda, að miðað við aðstæður við fæðingu hafi ljósmóður borið að kalla til sérfræðilækni til að meta stöðuna. Það hafi verið gert kl. 16.16 hinn [...]. Ekki sé þó fullljóst af stefnu við hvaða tímamark stefnandi sé að miða. Í stefnu segi að þeim lækni hafi borið að grípa inn í fæðinguna og senda móður stefnanda í keisaraskurð. Hvort sem stefnandi miði við keisaraskurð fyrr um daginn, [...], eða rétt fyrir fæðingu, þá sé þessari málsástæðu stefnanda mótmælt sem rangri. Móðir stefnanda hafi fengið góða og vandaða meðferð á fæðingardeildinni og réttilega verið brugðist við erfiðleikum sem upp hafi komið varðandi samvinnu við móðurina. Viðbrögð ljósmæðra, lækna og annarra starfsmanna hafi verið rétt. Í fyrirliggjandi skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH komi fram að þekkt sé að tog geti komið í háls meðan kollur sé að færast niður grindina og út og að taugaskaði geti orðið þá, þ.e.a.s. áður en kollurinn fæðist og án þess að um axlarklemmu sé að ræða. Axlir og búkur hafi fæðst í næstu hríð á eftir kolli, þannig að mest hafi liðið um tvær mínútur frá fæðingu kolls að fæðingu axla og búks. Það hafi ekki verið fyrr en kollurinn hafi verið fæddur að í ljós hafi komið að staðið hafi á öxlum. Samkvæmt áliti yfirlæknisins hafi liðið mest tvær mínútur frá fæðingu kolls að fæðingu axla og búks. Viðbrögð ljósmóður hafi verið hárrétt og tryggt að barnið hafi fæðst í næstu hríð og komið í veg fyrir súrefnisskort. Dómkvaddir matsmenn hafi verið spurðir að því í spurningu f) hvort rétt hafi verið að beita öðrum aðferðum við fæðinguna en gert hafi verið og þá hverjum. Svar matsmanna: „Nei. Ekki er annað að sjá en hefðbundnu eftirliti og meðferð hafi verið beitt við fæðinguna.“ Vandamál undir lok fæðingar hafi verið ófyrirséð. Ekki hafi verið um neina vanrækslu eða mistök að ræða af hálfu starfsmanna Landspítala- háskólasjúkrahúss. Í matsgerð segi m.a.: „Það að barnið fæddist svo veikt sem raun ber vitni með fósturköfnunartilhneigingu (asphyxiu) var þannig ekki í samræmi við gang fæðingar né fósturrit og því ófyrirséð og getur ekki flokkast undir vanrækslu þeirra heilbrigðisstarfsmanna, sem önnuðust fæðinguna.“ Á því er byggt af hálfu stefnda að rétt hafi verið staðið að fæðingu að öllu leyti eins og staðfest sé í niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra matsmanna. Bent sé á að aldrei hafi verið togað í vinstri öxl enda hafi hún legið aftanvert í grind (posteriort) á meðan sú hægri hafi legið undir lífbeini (anteriort). Tekið skuli fram að meintur fæðingarskaði barns sé á vinstri öxl en ekki hafi þurft að losa um þá öxl í fæðingunni heldur hafi hægri öxl verið dregin fram en hægri öxl og handleggur barnsins séu algerlega heilbrigð. Á því sé byggt að hugsanlegt sé að barnið hafi verið í þessu ástandi fyrir fæðinguna þar sem þekkt sé að börn tekin með keisara, án sögu um nokkurn áverka, fæðist í sama ástandi og stefnandi. Sé þá talið að við skorðun í grind og þegar aftari öxl gengur niður meðfram sacrum þá verði tog á taugaplexus (brachial plexus) í hálsi með fyrrgreindum afleiðingum. Slíkt sé algerlega ófyrirséð. Við mat á hugsanlegum orsökum þurfi einnig að líta til ósamvinnuþýðni móður stefnanda. Um þetta segi í matsgerð: „A er hins vegar mjög ósamvinnuþýð, sem sennilega hefur leitt til þess að annað stig fæðingarinnar var tregt og truflaði framgang fósturs í blálok fæðingarinnar eftir að höfuð var fætt.“ Samkvæmt matsgerð hafi ljósmóðir brugðist hárrétt við atvikum í lok fæðingar. Að mati stefnda hafi ekki verið um axlarklemmu að ræða hjá stefnanda. Vísist í því sambandi til skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH og til matsgerðar. Í matsgerð segi: „Matsmenn hafna því að hér hafi verið um eiginlega axlarklemmu að ræða.“ Bent sé á að hægri handleggur hafi komið fram með vanga barnsins sem útiloki að öxlin hafi verið læst undir lífbeini. Enn sé tekið fram að það hafi verið vinstri handleggur sem verið hafi með skaðann en ekki sá hægri, en það hafi verið hægri öxl sem dregin hafi verið fram. Vísist um þetta einnig til niðurstöðu lækna Tryggingarstofnunar ríkisins í afgreiðslu á erindi stefnanda til stofnunarinnar. Stefnandi byggi á því að starfsmönnum spítalans hafi orðið á mistök við fæðingarhjálpina í fæðingunni sjálfri, ekki brugðist rétt við og beitt röngum aðferðum, of mikið hafi verið togað í barnið til þess að losa klemmuna og þegar fyrirstaðan hafi uppgötvast hafi enn verið tími til þess að kalla til sérfræðilækni og gera spangarskurð samhliða öðrum handbrögðum. Þessum málsástæðum stefnanda sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Ekki hafi verið beitt togi en viðeigandi handbrögð notuð til að losa um öxlina sem gengið hafi í fyrstu tilraun. Ekki hafi unnist tími til að kalla til lækni eftir að kollur hafi verið fæddur enda mátt búast við að í þessu tilfelli hafi það ekki skipt sköpum þar sem ljósmóðirin hafi leyst málið án tafar. Mat á þörf fyrir spangarskurði sé gerð af ljósmóður eða lækni sem taki á móti barni hverju sinni. Eitt af úrræðum, þegar standi á öxlum, sé að gera spangarskurð, ef það sé metið að pláss vanti í grind en spangarskurður sé ekki alltaf nauðsynlegur til að losa um axlir við fæðingu. Á því sé byggt að stefnandi hafi fengið vandaða og góða læknismeðferð af hálfu starfsmanna heilsugæslu og sjúkrahúss og sé á því byggt að eðlilega hafi verið staðið að allri greiningu og læknismeðferð sem stefnandi hafi fengið og sé fullyrðingum um annað mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öllu sem kröfu hans viðkomi. Engin skilyrði séu fyrir því í máli þessu að snúa sönnunarbyrði við eða slaka á sönnunarkröfum. Ekki sé fullnægt skilyrðum skaðabótaréttar fyrir viðurkenningarkröfu um bótaskyldu. Ekki sé fyrir að fara orsakasambandi milli athafna, eftir atvikum meintu athafnaleysi starfsmanna heilsugæslu og sjúkrahúss, og meints tjóns stefnanda og ekki heldur að meint tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af athöfnum eða eftir atvikum meintu athafnaleysi starfsmannanna, en einnig sé ekki fullnægt skilyrðum sakarreglunnar eða annarra bótareglna um sök og ólögmæti. Ekki sé fullnægt skilyrðum skaðabótareglna að neinu leyti. Mótmælt sé harðlega fullyrðingum stefnanda um meint mistök starfsmanna heilsugæslu og spítala. Á því sé byggt að engin mistök hafi verið gerð af hálfu starfsmanna Heilsugæslunnar í Grafarvogi eða starfsmanna Landspítala- háskólasjúkrahúss. Verði að einhverju leyti fallist á dómkröfur stefnanda þá verði gerð krafa um það við uppgjör að frá bótakröfu stefnanda dragist allar greiðslur sem stefnandi hafi fengið eða kunni að fá frá þriðja aðila vegna ástands síns og sé þá einnig áskilinn réttur til að hafa uppi frekari andmæli við kröfugerð stefnanda. Að öðru leyti sé vísað til skýrslu yfirlæknis kvennadeildar LSH og matsgerðar. Engin sönnunargögn hafi verið lögð fram vegna staðhæfinga um meint mistök starfsmanna Landspítala- háskólasjúkrahúss. Í stefnu komi fram að viðbrögð móður hafi ekki verið eðlileg og hafi verið til þess fallin, miðað við aðstæður, að valda hættu á að eitthvað færi úrskeiðis, sem stofnað gæti barninu í hættu og að þetta hafi hlutaðeigandi starfsmönnum spítalans mátt vera ljóst. Ekki sé fyllilega ljóst hvað stefnandi eigi hér við en móður stefnanda hafi verið vel sinnt af hálfu starfsmanna spítalans en að mati stefnda hafi ekki verið ábending um keisaraskurð vegna þessa atriðis og sé öðru mótmælt. Þá sé mótmælt sem rangri umfjöllun stefnanda í stefnu um sérfræðilækni þann sem kallaður hafi verið til kl. 16.16, [...]. Telji stefnandi að umfjöllun í gögnum málsins, hver þetta hafi verið, styðja fullyrðingu sína að um vanrækslu hafi verið að ræða. Þessari málsástæðu sé harðlega mótmælt sem rangri. Á fyrirliggjandi fæðingarrita sé skráð á þessum tíma að kallað hafi verið á sérfræðing GV, en það hafi verið G-kk-nf V-kk-nf. G-kk-nf hafi þá verið á vakt á fæðingardeild. Í stefnu segi einnig á bls. 3: „Auk þess sem miklar annir voru þarna eins og fram kemur í gögnum málsins „en hún þurfti að bíða ½ tíma eftir deyfingu v/anna á skurðstofu“. Móðir stefnanda telur, að þessar annir hafi meðal annars valdið þessari vanrækslu sem felst í því að sérfræðilæknir hafi ekki fengist til þeirrar athugunar á gangi fæðingarinnar, sem nauðsynleg hafi verið til að gæta öryggis barnsins og hafi það komið niður á fæðingu drengsins.“ Framangreindu sé mótmælt sem röngu. Þá sé því einnig haldið fram í stefnu á bls. 4 að starfsmönnum spítalans hafi orðið á mistök við fæðingarhjálpina í fæðingunni sjálfri. Stefnandi telji að í fæðingunni hafi barnið lent í axlarklemmu eftir að höfuð hafi verið komið út úr fæðingarveginum. Segi í stefnu um þetta: „Stefnandi telur að starfsmenn spítalans hafi ekki brugðist rétt við axlarklemmunni og beitt röngum aðferðum.“ Nokkru síðar segi í stefnu: „Hægri öxlin er dregin fram þar sem allt stóð fast. Stefnandi telur að þarna hafi verið beitt rangri aðferð, þar sem of mikið hefði verið togað í barnið til þess að losa um klemmuna. Stefnandi byggir á því að þegar fyrirstaðan hafi uppgötvast hafi enn verið tími til þess að kalla til sérfræðilækni og gera spangarskurð samhliða öðrum handbrögðum.“ Stefndi mótmæli framangreindu sem röngu. Samkvæmt greinargerð H-kvk-ef H-kvk-ef yfirlæknis hafi ljósmóðir skráð axlarklemmu í sjúkdómsgreiningu við fæðingu barnsins en samkvæmt lýsingu komi hægri handleggur fram með kolli barns og því sé ekki um axlarklemmu að ræða. Skráning ljósmóður á sjúkraskrá breyti því ekki. Niðurstaða Tryggingastofnunar hafi verið sú að ekki væri séð að heilsutjón stefnanda yrði rakið til læknisaðgerða eða mistaka starfsfólks. Í stefnu sé að finna umfangsmikla áskorun á bls. 5-6 í stefnu. Stefndi munu ákveða síðar hvort þeir verði við áskorunum og þá í hve miklum mæli og áskilji sér rétt til þess, en hafnað sé nú þegar að greina frá forsendum ákvarðana um keisaraskurði á fæðingardeild LSH árið 2000 en stefnandi eigi engan rétt á að fá slíkar upplýsingar. Öllum rökum og málsástæðum stefnanda sé mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Um málskostnaðarkröfu sé vísað til 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða

Eins og áður er rakið greinir aðila á um hvort fæðingaráverka stefnanda sé að rekja til vanrækslu og eða mistaka af hálfu starfsmanna Heilsugæslustöðvar Grafarvogs og eða starfsmanna Landspítala- háskólasjúkrahúss.

Stefnandi byggir á því, að borið hafi að senda móður stefnanda í grindarmælingu til að ganga úr skugga um það fyrir fram, að hún gæti fætt án aukinnar hættu á að eitthvað færi úrskeiðis. Telur stefnandi að senda eigi allar frumbyrjur í slíka rannsókn, þar sem sú skylda hvíli á þeim aðilum, sem taki að sér mæðraeftirlit á meðgöngu, að gæta þess að fyllsta öryggis sé gætt, áður en að fæðingu komi. Stefndi mótmælir því að ástæða hafi verið til að gera sérstaka rannsókn á mjaðmagrind móður stefnanda. Engin vísbending hafi verið um þörf slíkrar rannsóknar og sé fullyrðingum stefnanda um annað mótmælt sem röngum. Með bréfi, 17. júlí 2003, óskaði lögmaður stefnanda eftir gögnum frá Heilsugæslustöðinni Grafarvogi varðandi mæðraskoðun móður stefnanda og að upplýst yrði hvort athugun hefði farið fram á mjaðmagrind hennar. Í svari yfirlæknis heilsugæslunnar frá 6. ágúst 2003 segir, hvað rannsókn á mjaðmagrind móðurinnar varðar: „Það skal sérstaklega tekið fram að ekki var tilefni til að gera sérstaka rannsókn á mjaðmagrind A hér á stöðinni í tengslum við komu hennar hér í mæðravernd.“ Eftirfarandi spurning var eins og áður er rakið lögð fyrir hina dómkvöddu matsmenn, sbr. fyrirliggjandi matsgerð þeirra frá 15. nóvember 2004: „Mátti það starfsfólk LSH sem stóð að fæðingu B gera sér grein fyrir því fyrir fram, að hætta gæti orðið við fæðinguna, svo sem axlarnauð eða önnur hætta, miðað við þau gögn sem voru fyrir hendi varðandi ástand móður, svo sem gögn úr mæðraskoðun um upplýsingar um mjaðmagrind ofl.“ Matsmenn svöruðu framangreindri spurningu þannig: „Nei. Engin sérstök teikn frá mæðraeftirlitinu, né fæðingunni sjálfri gáfu merki um að hætta væri yfirvofandi, sem sérstaklega þyrfti að bregðast við. Það tíðkast ekki að taka röntgenmynd af mjaðmargrind fyrir fæðingu fyrsta barns nema ríkar ábendingar séu fyrir hendi eins og vansköpun á grind eða áverkar eftir slys eða afbrigðileg fósturstaða svo sem sitjanda.“ Í stefnu er fullyrt að þegar móðir stefnanda hafi átt sitt annað barn hafi verið ákveðið að taka það með keisaraskurði þar sem mjaðmagrind hennar hafi verið metin of þröng fyrir fæðinguna. Við aðalmeðferð málsins upplýsti móðir stefnanda jafnframt, í skýrslu sinni fyrir dómi, að þriðja barn hennar hefði, af sömu ástæðu, verið tekið með keisaraskurði. Í fyrirliggjandi svari LSH, 15. janúar 2014, við fyrirspurn lögmanns stefnanda um hvað ráðið hafi því að annað barn móður stefnanda hafi verið tekið með keisaraskurði segir að ástæða þess að annað og þriðja barn móður stefnanda, fædd [...] og [...], hafi verið tekin með keisaraskurði sé skráð „vegna fyrri sögu“. Er sú málsástæða stefnanda að móðir hans hafi verið látin undirgangast keisaraskurð við fæðingu annars barns síns, vegna of þröngrar mjaðmagrindar, ósönnuð. Það er mat dómsins með vísan til alls framangreinds að engin læknisfræðileg rök hafi verið fyrir því að röntgenmynda mjaðmagrind móður stefnanda á meðgöngunni enda engar vísbendingar um að fæðing stefnanda gæti ekki gengið eðlilega fyrir sig, miðað við stöðu fósturs, stærð þess og þyngd og heilsu móður á meðgöngu. Þá liggur engin sönnun fyrir í málinu til stuðnings því að umrædda fæðingaráverka stefnanda sé að rekja til of þröngrar mjaðmagrindar móður. Engin fagleg rök eru fyrir því að senda eigi allar frumbyrjur í grindarmælingu eins og stefnandi heldur fram. Er framangreindri málsástæðu stefnanda því hafnað.

Stefnandi byggir á, að miðað við aðstæður við fæðinguna, hafi ljósmóður borið að kalla til sérfræðilækni til að meta stöðuna. Þeim lækni hafi borið að grípa inn í fæðinguna og senda móður stefnanda í keisaraskurð til að fyllsta öryggis barnsins væri gætt við þær aðstæður sem skapast höfðu. Stefnandi byggir á að full ástæða hafi verið til þess að senda móður sína í keisaraskurð, miðað við þær sérstöku aðstæður sem verið hafi til staðar. Móðir stefnanda hafi eins og fram komi í mæðraskrá átt við sálræna erfiðleika að etja, hún hafði misst fóstur stuttu fyrir meðgöngu og verið hrædd. Þá hafi framvinda fæðingarinnar ekki gengið sem skyldi. Eins og lesa megi úr mæðraskránni hafi viðbrögð móður stefnanda ekki verið eðlileg og verið til þess fallin, miðað við þessar aðstæður, að valda hættu á að eitthvað færi úrskeiðis, sem stofnað gæti barninu í hættu. Þetta hafi hlutaðeigandi starfsmönnum LSH mátt vera ljóst. Af hálfu stefnda er á því byggt að engin ábending hafi verið um þörf á keisaraskurði í aðdraganda fæðingar, sbr. niðurstöðu dómkvaddra matsmanna í svari við spurningu g) í matsgerð en matsmenn telji óljóst hvort keisaraskurður hefði breytt nokkru um lokaútkomuna. Eðlilegast sé að láta konur fæða sjálfar nema einhver sérstök ábending sé fyrir keisaraskurði. Eftir að höfuð hafi verið fætt og upp komið erfiðleikar fyrir barnið að komast út hafi verið eðlilegt að beita viðeigandi handbrögðum til að losa axlarklemmuna frekar en að beita keisaraskurði. Rétt handbrögð tryggi skjótasta fæðingu, en keisaraskurður á þessu stigi hefði frekar tafið fyrir fæðingu barns og aukið líkur á fósturköfnun með tilheyrandi súrefnisskorti. Af hálfu stefnanda var eftirfarandi spurning lögð fyrir hina dómkvöddu matsmenn: „Af hverju var barnið ekki tekið með keisaraskurði og hefði það komið í veg fyrir þann skaða sem barnið býr við í dag?“ Í svari hinna dómkvöddu matsmanna segir við framangreindri spurningu: „Við mæðraeftirlit og eftirlit í fæðingunni sjálfri, voru engar sérstakar vísbendingar um yfirvofandi súrefnisskort eða trega í framgangi fæðingarinnar fyrr en í blálokin og þannig engin ábending fyrir keisarakurði. Samkvæmt framanskráðu er óljóst, hvort keisaraskurður hefði breytt nokkru um lokaútkomuna.“ Samkvæmt fyrirliggjandi skýrslu ljósmóður var sérfræðingur kallaður til kl. 16.15 til að meta ástand fæðingarinnar. Orðrétt segir í skýrslu ljósmóðurinnar: „vill halda áfram þar sem bólar vel á koll“. Á fyrirliggjandi fæðingarriti hefur ljósmóðir ritað eigin hendi kl. 16.15 „kallað á sérfræðing GV“. Af hálfu stefnda hefur því verið haldið fram að umræddur sérfræðingur hafi verið G-kk-nf V-kk-nf, sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp, en nafn hans kemur fram á fyrirliggjandi svæfingaskýrslu. G-kk-nf V-kk-nf gaf símaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Tók hann sérstaklega fram að hann hefði ekki við hendina vinnuskýrslur frá [...] en kvaðst ekki minnast þess að hafa verið á vakt í umrætt sinn. Í skýrslu H-kvk-ef H-kvk-ef, yfirlæknis á kvennadeild LSH, við aðalmeðferð málsins, kom hins vegar fram að samkvæmt vaktskrá lækna, [...], hefði G-kk-nf V-kk-nf verið á vakt þann dag. Það er mat hinna sérfróðu meðdómenda að ekkert sé fram komið í gögnum málsins sem veiti vísbendingar um að nauðsynlegt eða æskilegt hafi verið senda móður stefnanda í keisaraskurð við fæðingu hans, [...], og er þá vísað bæði til fyrirliggjandi upplýsinga um heilsufar móður við mæðraskoðanir og fyrirliggjandi gagna um framgang fæðingarinnar. Hinir sérfróðu meðdómendur eru sammála því mati hinna dómkvöddu matsmanna að eftir að höfuð var fætt hafi verið eðlilegt og rétt að beita þeim handbrögðum sem ljósmóðir viðhafði til að ljúka fæðingunni frekar en að beita keisaraskurði. Keisaraskurður á þessu stigi fæðingarinnar hefði verið neyðarúrræði sem stofnað hefði lífi barnsins í verulega hættu enda tekið mun lengri tíma en tók að losa stefnanda með þeir aðferðum sem beitt var. Er umræddri málsástæðu stefnanda því hafnað. Eins og rakið hefur verið er ekki með öllu ljóst hvaða sérfræðingur komið hafi að fæðingu stefnanda, þótt telja verði líkur á því að það hafi verið G-kk-nf V-kk-nf. Skiptir sá vafi engu máli fyrir framangreinda niðurstöðu enda fyrirliggjandi nægileg gögn um framgang fæðingarinnar til að meta hvort þörf hafi verið á keisaraskurði eða ekki.

Stefnandi byggir á því að starfsmönnum LSH hafi orðið á mistök við fæðingarhjálpina í fæðingunni sjálfri. Í fæðingunni hafi stefnandi lent í axlarklemmu eftir að höfuðið hafi verið komið út úr fæðingarveginum. Stefnandi telji að starfsmenn spítalans hafi ekki brugðist rétt við axlarklemmunni og beitt röngum aðferðum. Að mati stefnda var ekki um axlarklemmu að ræða hjá stefnanda. Vísar stefndi í því sambandi til fyrirliggjandi skýrslu H-kvk-ef H-kvk-ef yfirlæknis og til fyrirliggjandi matsgerðar. Þá vísar stefndi einnig til fyrirliggjandi niðurstöðu lækna Tryggingastofnunar ríkisins í afgreiðslu á erindi stefnanda til stofnunarinnar. Á forsíðu fyrirliggjandi mæðraskrár er í athugasemdareit vegna barns ritað m.a. „axlarklemma“. Skráin er undirrituð af ljósmóðurinni, sem aðstoðaði við fæðingu stefnanda, og viðstöddum ljósmóðurnema. Í matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna segir: „Samkvæmt lýsingu á fæðingunni og skilgreiningu á axlarklemmu er tæpast hægt að túlka þessa töf á framgangi sem axlarklemmu, sbr. álit H-kvk-ef H-kvk-ef, þótt það sé sett sem fæðingargreining á forsíðu mæðraskrár að lokinni fæðingu.” Þá segir í matsgerðinni: „Matsmenn hafna því að hér hafi verið um eiginlega axlarklemmu að ræða....“ Því til stuðnings vísa matsmenn til þess að hægri handleggur hafi við fæðinguna komið fram með vanga barnsins við fæðinguna sem útiloki að öxlin hafi verið læst undir lífbeini. Þá hafi vinstri handleggur orðið fyrir skaða en ekki sá hægri, en það hafi verið hægri öxl sem dregin hafi verið fram. Til eru flokkanir á axlarklemmu eftir því hversu alvarleg hún er. Þannig er axlarklemma m.a. flokkuð eftir þeim aðferðum sem notaðar eru til að losa axlir barnsins. Er það talin mild axlarklemma, þegar notuð er aðferð kennd við M-x-x, í því fólgin að leggja höfðalag rúmsins niður, kreppa hné að brjósti og reynt að mjaka öxlum af stað í fæðingarvegi og meðal mikil klemma þegar við bætast aðferðir eins og að losa aftari öxl. Þá má flokka axlaklemmu eftir því hvort kollur snýr sér ytri snúning eða ekki og að auki er einn flokkur axlarklemmu við keisaraskurð. Telja hinir sérfróðu meðdómendur rétt að skoða skráningu ljósmóður í mæðraskrá um axlaklemmu í þessu ljósi.

Fyrir hina dómkvöddu matsmenn var lögð eftirfarandi spurning: „Stóð ljósmóðirin rétt að fæðingunni frá k1. 14.30 og síðan með því til dæmis að hjálpa til við fæðingu axla og búks strax í næstu hríð með því að draga fram handlegginn (hæ. handlegg), eins og lýst er í fæðingarlýsingu.“ Svar matsmanna er eftirfarandi: „Miðað við hvað móðirin A var ósamvinnuþýð undir lok fæðingarinnar er ekki að sjá annað en ljósmóðirin hafi brugðist hárrétt við atvikum í lok fæðingarinnar.” Í fyrirliggjandi fæðingarlýsingu segir: „Kollur fæðist í tveimur hríðum, hægri handl. kemur fram með vanga barnsins. Dropahraði aukinn í 80 ml. og beðið eftir hríð, hægri öxl dregin fram þar sem allt stóð fast þegar kollur var fæddur...”. Það er skoðun hinna sérfróðu meðdómenda að ekkert sé fram komið í málinu sem bendi til að starfmenn LSH hafi ekki brugðist rétt við í fæðingu stefnanda m.a. þegar höfuð hafi verið komið út úr fæðingarveginum. Þvert á móti voru skráð viðbrögð í fullu samræmi við aðstæður og þekkt og viðurkennd handbrögð, sem voru til þess fallin að ljúka fæðingunni eins áfallalaust og kostur var. Þá er ekkert sem bendir til þess að of mikið hafi verið togað í stefnanda, líkt og hann heldur fram, eða ástæða hafi verið til að beita spangarskurði til að flýta fyrir fæðingunni enda náði ljósmóðir að draga hægri öxl fram eins og fram kemur í fyrirliggjandi fæðingarlýsingu og losa barnið í næstu hríð en líklegast er að vinstri öxl hafi verið bak við lífbein móðurinnar. Er umræddum málsástæðum stefnanda því hafnað.

Stefnandi byggir á því að í norrænum skaðabótarétti hafi sönnunarsjónarmið þróast þannig að sú sönnunarregla sé talin gilda um skaðabótaábyrgð lækna og sjúkrastofnana, að sannist vanræksla eða mistök, þá beri viðkomandi læknir og eða sjúkrastofnun sönnunarbyrði fyrir því að afleiðingar hefðu komið fram, þó svo engin mistök hefðu átt sér stað. Umrædd regla feli þannig í sér öfuga sönnunarbyrði, hvað þennan þátt varði og styðjist við fjölda dómafordæma. Rök séu til þess að reglunni um öfuga sönnunarbyrði sé beitt í máli þessu þannig að stefndi þurfi að sanna að fæðingaráverka stefnanda sé ekki að rekja til vanrækslu eða mistaka starfmanna sem stefndi beri ábyrgð á. Stefndi hefur andmælt því að rök séu til að beita öfugri sönnunarbyrði í málinu

Fyrirliggjandi skrár og skýrslur um fæðingu stefnanda, [...], eru samviskusamlega færðar, í samræmi við venju og viðurkennd vinnubrögð í þessum efnum, og má af þeim og öðrum gögnum málsins gera sér ágætlega grein fyrir atburðarásinni við fæðingu stefnanda. Þá er ferill mæðraskoðunar rækilega skjalfestur.

Við aðalmeðferð málsins gáfu m.a. skýrslur auk hinna dómkvöddu matsmanna, sem staðfestu matsgerð sína, vitnin H-kvk-nf H-kvk-nf, yfirlæknir kvennadeildar LSH, Á-kvk-nf Þ. K-kvk-nf ljósmóðir, sem tók á móti stefnanda, E-kvk-nf J-kvk-nf ljósmóðir, sem aðstoðaði við fæðinguna og U-kvk-nf B. F-kvk-nf, sem var ljósmóðurnemi, þegar fæðingin átti sér stað og var viðstödd síðari hluta fæðingarinnar. Atvik málsins eru þannig vel upplýst.

Mál þetta er höfðað á hendur íslenska ríkinu. Er þeirri málsástæðu stefnda að sýkna beri Heilsugæsluna Grafarvogi, sökum aðildarskorts, því hafnað.

Eins og áður er rakið er það mat dómsins að stefnandi hafi hvorki fært sönnur á eða leitt líkur að því að umræddan fæðingaráverka stefnanda sé að rekja til vanrækslu eða mistaka starfsmanna stefnda, hvorki starfsmanna Heilsugæslustöðvarinnar Grafarvogi, sem önnuðust skoðun og eftirlit með móður stefnanda, meðan á meðgöngu stóð, eða þeirra heilbrigðisstarfsmanna LSH sem komu að og aðstoðuðu við fæðingu stefnanda. Með vísan til alls framangreinds er kröfum stefnanda á hendur stefnda hafnað. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi hefur gjafsókn í máli þessu og greiðist málskostnaður hans þ.m.t. þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 850.000 krónur, úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dóm þennan kveða upp Þ-kk-nf S. G-kk-nf héraðsdómari, dómsformaður, og meðdómendurnir B-kvk-nf S-kvk-nf ljósmóðir og R-kvk-nf B-kvk-nf, sérfræðingur í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, B, í máli þessu. Málskostnaður milli aðila felur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef héraðsdómslögmanns, 850.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Þ-kk-nf S. G-kk-nf

B-kvk-nf S-kvk-nf

R-kvk-nf B-kvk-nf