Q-6001/2019

Úrskurður

I.

Dómkröfur o.fl.:

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 12. júní 2020, barst dóminum með bréfi skiptastjóra dánarbús E og F, dags. 21. október 2019. Sóknaraðili er A, […], […]. Varnaraðilar eru B, […], […], C, […], […], og D, […], […].

Skiptastjóri telur ekki ástæðu til að dánarbúið eigi aðild að ágreiningsmálinu.

Endanlegar dómkröfur sóknaraðila eru þær að dánarbúinu og varnaraðilum verði gert að greiða sóknaraðila 9.250.000 krónur með dráttarvöxtum frá 1. júní 2018 til greiðsludags. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati réttarins.

Varnaraðilarnir B og C krefjast þess að kröfum sóknaraðila á hendur þeim verði hafnað, en til vara að þær verði lækkaðar. Þá er þess krafist að kröfum sóknaraðila á hendur dánarbúinu verði vísað frá dómi, til vara að þeim verði hafnað, en til þrautavara að þær verði lækkaðar. Í öllum tilvikum er þess krafist að sóknaraðili verði dæmdur til að greiða þeim, hvorri fyrir sig, málskostnað að skaðlausu.

Varnaraðilinn D hefur ekki látið málið til sín taka fyrir dómi.

II.

Málsatvik:

Aðilar máls þessa A, f. […], B, f. […], D, f. […], og C, f. […], eru alsystkini, þ.e. börn F heitinnar, f. […], d. […], og E heitins, f. […], d. […].

Opinber skipti standa yfir á dánarbúi F og E en F sat í óskiptu búi eftir eiginmann sinn. Málefni dánarbúsins hafa áður komið til kasta dómstóla vegna ágreinings um eignarhald á hluta fasteignarinnar að […], […], sbr. úrskurð Landsréttar frá 12. september […], í máli nr. […]/2019. Samkvæmt þeim úrskurði var viðurkennt að varnaraðilinn B teldist vera eigandi íbúðar (fastanúmer […]) á jarðhæð í þeirri fasteign, ásamt tilheyrandi hlutdeild í sameign og lóð. Umræddur eignarhlutur var áður þinglýst eign dánarbúsins. Þessu til viðbótar var til meðferðar ágreiningur milli sömu aðila o.fl., sem lauk með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní […], í máli nr. E[…]/2013, þar sem varnaraðilar í þessu máli fengu hnekkt erfðagjörningi F, dags. 11. janúar 2013, í lifanda lífi á meðan hún sat í óskiptu búi, um ráðstöfun annarrar íbúðar og bílskúrs í sömu fasteign (fastanúmer […]) til handa sóknaraðila í þessu máli. Þá var gerð breyting á þinglýstri eignarskráningu á þeirri fasteign í janúar 2018 til samræmis við fyrrgreinda dómsniðurstöðu.

Á skiptafundi dánarbúsins 9. janúar 2019 voru af hálfu sóknaraðila lagðir fram tveir reikningar, annars vegar frá […] ehf., dags. 1. apríl 2016, að fjárhæð 3.450.000 krónur, og hins vegar frá […], dags. 28. maí 2018, að fjárhæð 5.800.000 krónur, eða samtals að fjárhæð 9.250.000 krónur. Að sögn sóknaraðila mun hann hafa greitt reikningana úr eigin vasa og þeir orðið til vegna viðgerða og málningar á húseign dánarbúsins. Óskaði sóknaraðili eftir því að dánarbúið endurgreiddi honum fjárhæðina. Eftir framlagningu reikninganna var farið yfir greiðsluskyldu annarra erfingja og dánarbúsins með tölvuskeytum og á skiptafundum 24. september 2019 og 3. og 21. október sama ár. Sættir náðust ekki og vísaði skiptastjóri ágreiningnum til héraðsdóms, sbr. 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

Við aðalmeðferð málsins gaf skýrslu vitnis G.

III.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila:

Sóknaraðili byggir á því að hann hafi verið skráður eigandi hluta fasteignarinnar að […] frá janúar 2013 til janúar 2018. Hann hafi á þeim tíma annast allt viðhald fasteignarinnar og ráðist í talsverðar viðgerðir og endurbætur. Sóknaraðili hafi krafist greiðslu hluta kostnaðar við endurbætur fasteignarinnar, að fjárhæð 9.250.000 krónur, úr hendi dánarbúsins samkvæmt framlögðum reikningum. Þeirri kröfu hafi verið hafnað af sumum erfingjum á skiptafundi án rökstuðnings.

Um lagarök vísar sóknaraðili til almennra reglna samninga og kröfuréttar, svo og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá vísar sóknaraðili til XXI. kafla þeirra laga, einkum 130. gr. laganna, varðandi kröfu um greiðslu málskostnaðar. Þessu til viðbótar vísar sóknaraðili til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og tekur fram að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og því beri að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök varnaraðilanna B og C:

Varnaraðilar taka fram að þær telji óljóst hvort sóknaraðili beinir kröfu á hendur bróður þeirra, varnaraðilanum D. Varnaraðilar vísa til þess að í greinargerð sóknaraðila komi fram krafa um að dánarbúinu og varnaraðilum, án nánari tilgreiningar, verði gert að greiða sóknaraðila 9.250.000 krónur, auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Varnaraðilar byggja á því að dánarbúið eigi ekki aðild að málinu og verði því ekki úrskurðað greiðsluskylt í því. Að því virtu verði að vísa kröfum á hendur dánarbúinu frá dómi. Verði ekki fallist á að vísa kröfu á hendur búinu frá dómi verði til vara að hafna þeirri kröfu en til þrautavara að lækka hana en í því sambandi vísa varnaraðilar til eftirgreindra málsástæðna sem varði þær sjálfar að breyttu breytanda.

Varnaraðilar krefjast þess að kröfum á hendur þeim verði hafnað en því til rökstuðnings vísa þær til þeirrar sönnunarreglu að sá sem telji sig eiga kröfuréttindi á hendur öðrum beri sönnunarbyrði fyrir tilvist og umfangi þeirra réttinda. Þá telja þær að sóknaraðila hafi ekki tekist að sanna þau réttindi. Varnaraðilar mótmæla réttmæti umræddra reikninga og að þeir hafi verið greiddir af sóknaraðila og byggja þær á því að hann verði að sýna fram á hvort tveggja.

Hvað varðar réttmæti reikninganna þá vísa varnaraðilar til þess að reikningurinn frá […] ehf. sé dagsettur 21. apríl 2017 en hann sé stimplaður af ríkisskattstjóra um endurgreiðslu virðisaukaskatts 27. nóvember 2016, þ.e. fyrir útgáfudagsetningu reikningsins. Á reikningnum komi fram upplýsingar um að hann sé vegna múrverks og lagfæringar á þaki en ekki komi fram á reikningnum frekari upplýsingar um það hvaða þak hafi verið gert við eða hvenær vinna hafi verið innt af hendi. Hvað varðar reikning frá […], dags. 28. maí 2018, þá komi fram á þeim reikningi að hann sé vegna viðgerða og málningarvinnu utandyra á […] en útgefandi reikningsins hafi verið tekinn til gjaldþrotaskipta 20. febrúar 2019.

Varnaraðilar vísa til þess að upplýsingar varðandi reikningana sem skýrðu betur inntak, umfang og tímasetningar á vinnu hafi borist seint og illa frá sóknaraðila við dánarbússkiptin hjá skiptastjóra. Beiðni um frekari upplýsingar hafi fyrst verið sinnt af sóknaraðila mörgum mánuðum eftir áskorun varnaraðila, og þá með því að leggja fram tölvuskeyti frá G með Excelskjali. Það skjal hafi verið í miklu ósamræmi við reikningana, auk þess sem það hafi að efni til verið ein yfirlitsskýrsla um verktöku tveggja mismundandi lögaðila. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram nein gögn um sameiningu umræddra lögaðila en allt að einu geti slík sameining vart leitt til sameiningar á vinnuskýrslum þeirra, auk þess sem verkin hafi verið innt af hendi á mismunandi tíma, sbr. dagsetningu reikninga. Þá liggi ekki fyrir frekari upplýsingar um deili á G eða hvernig hann tengist þeim aðilum sem gerðu reikningana. Þá komi takmarkaðar sundurliðaðar upplýsingar fram á Excelskjalinu um einstaka vinnuþætti, fjárhæðir og tímasetningar vinnuþátta, þrátt fyrir beiðni og bókun lögmanns á skiptafundi. Þessu til viðbótar skorti verulega á útlistun vinnunnar.

Allt framangreint dragi úr réttmæti reikninganna þannig að ótækt sé að leggja þá til grundvallar úrlausn málsins á þann veg að þeir geti stutt við þá málsástæðu sóknaraðila að hann eigi kröfurétt á hendur varnaraðilum. Þegar af þeirri ástæðu verði að hafna kröfum hans í málinu. Þessu til viðbótar, og sem sjálfstætt leiði til höfnunar á kröfum sóknaraðila, sé sú staðreynd að sóknaraðili hafi ekki enn, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir varnaraðila á skiptafundum og með tölvuskeytum, lagt fram millifærslukvittanir eða önnur sönnunargögn um að reikningarnir hafi verið greiddir. Varnaraðilar skori enn á sóknaraðila að leggja fram slíkar kvittanir eða önnur sönnunargögn um greiðslu en geri hann það ekki verði að leggja til grundvallar að reikningarnir hafi ekki verið greiddir. Að framangreindu virtu og saman tekið sé með öllu ósannað að sóknaraðili hafi greitt reikningana og þegar af þeirri ástæðu verði að hafna kröfum hans í málinu.

Til vara byggja varnaraðilar á því að lækka verði fjárkröfu sóknaraðila þar sem varnaraðilum verði í allra mesta lagi gert að greiða fjórðung kröfunnar hverjum fyrir sig, sem erfingjum fjórðungs hlutar af hreinni eign dánarbúsins, og því verði sóknaraðili að bera fjórðung kröfunnar sjálfur. Þá sé af hálfu varnaraðila sjálfstætt krafist lækkunar á fjárkröfu sóknaraðila þar sem umfang kröfunnar sé ósannað en því til stuðnings vísa varnaraðilar til þess sem áður greinir varðandi aðalkröfu þeirra. Þessu til viðbótar byggja varnaraðilar á því til stuðnings lækkunarkröfu að komi til þess að dánarbúið verði dæmt greiðsluskylt, þrátt fyrir að njóta ekki aðildar að málinu, þá verði að lækka kröfu sóknaraðila á hendur búinu af sömu ástæðu.

Varðandi málskostnaðarkröfu, þá taka varnaraðilar fram að sú krafa þeirra sé sett fram óháð úrslitum málsins.

Um lagarök vísa varnaraðilar til meginreglna kröfuréttar um sönnun á réttmæti kröfuréttinda. Þá vísa varnaraðilar til 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, sbr. XXI. kafla laga nr. 91/1991 varðandi málskostnaðarkröfu.

IV.

Um formhlið málsins:

Sóknaraðili gerði upphaflega kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi og rökstuddi lögmaður hans þá kröfu nánar við málflutning við aðalmeðferð en féll síðar frá kröfunni í sama þinghaldi og taldi rétt að efnisleg niðurstaða fengist í málið. Í máli fyrrgreinds lögmanns um formhlið málsins kom fram að hann teldi að dánarbúið ætti að eiga aðild að málinu þar sem sóknaraðili hefði krafið dánarbúið um greiðslu hinna umþrættu reikninga. Að því virtu væri eðlilegt að dánarbúið tæki til varna en ekki þeir erfingjar sem hefðu gert athugasemdir við reikningana. Einnig væri ranglega tekið fram í bréfi skiptastjóra til dómsins að bróðir sóknaraðila, varnaraðilinn D, ætti aðild að ágreiningnum. Það ætti ekki við rök að styðjast. Sóknaraðili teldi hins vegar rétt, úr því sem komið væri, að beina kröfum einnig að D. Þá væru ekki efni til að breyta orðalagi upphaflegrar varakröfu sóknaraðila, eins og hún væri orðuð í greinargerð, sbr. umfjöllun hér síðar, þrátt fyrir áskorun lögmanns varnaraðilanna B og C í þá veru.

Að beiðni dómsins fjallaði lögmaður varnaraðilanna B og C um formhlið málsins, til viðbótar umfjöllun um efni þess, með tilliti til mögulegrar frávísunar málsins af sjálfsdáðum. Í máli lögmannsins kom fram að hann teldi að skilgreiningu dómsins á aðild málsins væri ekki áfátt, eins og málið hefði borið að frá skiptastjóra, og aðildin væri í samræmi við 64. gr. og 122. gr. laga nr. 20/1991 þegar ákvæðin væru skýrð saman. Í gögnum málsins kæmi fram að skiptastjóri hefði leitast við að jafna ágreining aðila án þess að það bæri árangur. Í framhaldi hefði skiptastjóri beint ágreiningnum til héraðsdóms, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 20/1991. Þá væri skilgreining á aðild málsins í samræmi við 3. mgr. 122. gr. laganna, erfinginn og meintur kröfuhafi, A, hefði haft kröfuna uppi við dánarbússkiptin og hann teldist því vera sóknaraðili málsins. Þá geti ýmist dánarbúið eða sá sem andmælir kröfunni verið varnaraðili en hið síðarnefnda geti átt við um varnaraðilana B og C. D, sem hafi stöðu varnaraðila í málinu, hefði hins vegar ekki andmælt kröfunni með skýrum eða endanlegum hætti þegar ágreiningur var uppi hjá skiptastjóra. Þá hefði hann ekki andmælt kröfunni fyrir dómi. Að því virtu geti varnaraðilinn D ekki talist vera aðili að málinu í skilningi 3. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Þessu til viðbótar gerði lögmaðurinn athugasemd við þá kröfugerð sóknaraðila að krafist væri greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í stað þess að krafist væri viðurkenningar á því að sóknaraðili ætti kröfurétt í dánarbúið sem næmi tiltekinni fjárhæð, sbr. orðalag 3. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Allt að einu, og ef sóknaraðili féllist ekki á að breyta kröfugerðinni, þá hefði dómurinn svigrúm til að leitast við að dæma um kröfuna efnislega til samræmis við fyrrgreint orðalag lagaákvæðisins þar sem í málum af þessum toga væri jafnan leitast við að leysa efnislega úr ágreiningi aðila, ef þess væri kostur, í stað þess að beita ströngum formkröfum einkamálaréttarfars og vísa máli frá dómi.

V.

Niðurstöður:

Með bréfi skiptastjóra 21. október 2019 var ágreiningi aðila vísað til dómsins á grundvelli 2. mgr. 64. gr. og 122. gr. laga nr. 20/1991. Þá greinir í bréfinu að skiptastjóri hafi talið að ekki væru efni til þess að búið ætti aðild að ágreiningnum. Um er að ræða innbyrðis ágreining milli erfingja, eða sumra erfingja, um fjárkröfu sóknaraðila á hendur búinu, eða viðurkenningu á slíkri kröfu. Í gögnum málsins liggur fyrir að erfingjar taka ábyrgð á skuldum búsins, sbr. 2. mgr. 53. gr. laga nr. 20/1991. Að þessu virtu og með vísan til 3. mgr. 122. gr. sömu laga er ekki nauðsynlegt að dánarbúið eigi aðild að málinu fyrir dómi. Í því ljósi og þar sem dánarbúið á ekki aðild að málinu verður fallist á kröfu varnaraðilanna B og C um að vísa kröfum sóknaraðila á hendur dánarbúinu frá dómi. Varnaraðilinn D hefur ekki látið málið til sín taka fyrir dómi að öðru leyti en því að hann hefur upplýst að hann telji að aðilar eigi að leitast við að jafna ágreininginn með samkomulagi utan réttar og að hann ætli ekki að bera ábyrgð á málskostnaði vegna meðferðar málsins fyrir dómi. Einnig verður ráðið af gögnum málsins að varnaraðilinn D hafi við meðferð umrædds ágreinings hjá skiptastjóra ekki mótmælt kröfum sóknaraðila með skýrum eða endanlegum hætti. Þá hefur hann ekki haft uppi andmæli við kröfum hans fyrir dómi. Þessu til viðbótar liggur fyrir að sóknaraðili hefur gert athugasemd við meðferð málsins fyrir dómi um að skiptastjóri hafi tilgreint varnaraðilann D sem aðila að þeim ágreiningi sem uppi er í málinu. Að þessu virtu eru ekki uppfyllt skilyrði samkvæmt 3. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991 um aðild D að málinu varnarmegin og verður kröfum sóknaraðila á hendur honum vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Kröfugerð sóknaraðila um greiðslu að tiltekinni fjárhæð úr hendi varnaraðilanna B og C samrýmist samkvæmt orðanna hljóðan ekki nægjanlega áskilnaði 3. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991 um leyfilega kröfugerð sem unnt er að hafa uppi í máli af þessum toga, sem með réttu ætti að vera hvort krafa erfingja eða kröfuhafa verði viðurkennd við opinber skipti. Allt að einu verður að skilja málatilbúnað sóknaraðila með þeim hætti að í raun sé krafist viðurkenningar á fjárkröfu hans við búskiptin, þ.e. að hann eigi kröfurétt sem nemi þeirri fjárhæð, og mun dómurinn leitast við að leysa efnislega úr málinu á þeim grundvelli. Þá ber einnig í þessu samhengi að taka tillit til þess að fyrir dómi kom fram að það væri vilji sóknaraðila og framangreindra varnaraðila, sem hafa látið málið til sín taka fyrir dómi, að efnisleg niðurstaða fengist í það svo unnt yrði að halda áfram með hin opinberu skipti dánarbúsins.

Það er meginregla í fjármunarétti að sá aðili sem staðhæfir að hann eigi kröfurétt á hendur öðrum aðila verður að sanna að hann eigi slíka kröfu og hið sama á við um umfang slíkrar kröfu. Sóknaraðili hefur lagt fram afrit af tveimur reikningum. Er annars vegar um að ræða reikning útgefinn af […] ehf., dags. 21. apríl 2017, að fjárhæð 3.450.000 krónur með virðisaukaskatti. Hins vegar er um að ræða reikning útgefinn af […], dags. 28. maí 2018, að fjárhæð 5.800.000 krónur með virðisaukaskatti. Hvorugur reikninganna ber með sér áritun um að þeir hafi verið greiddir. Þá hefur sóknaraðili ekki lagt fram greiðslu og millifærslukvittanir sem sýna fram á eða gera sennilegt að reikningarnir hafi verið greiddir. Vitnið G taldi líklegt að reikningarnir hefðu verið greiddir en hann gat hins vegar ekki staðfest að svo hefði verið. Að framangreindu virtu er það mat dómsins að það sé ósannað að reikningarnir hafi verið greiddir. Hvað varðar réttmæti reikninganna, þá er sundurliðun þeirra verulega áfátt. Upplýsingar skortir á reikning frá […] ehf. um það hvort um sé að ræða verk við fasteignina að […]. Þá samrýmast reikningarnir ekki nægjanlega Excelyfirliti sem vitnið G tók saman að beiðni sóknaraðila um ætlaðar framkvæmdir við umrædda fasteign, og ekki liggur heldur fyrir með skýrum hætti hvort þær fjárhæðir sem tilgreindar eru á yfirlitinu miðast við lokið eða ólokið verk. Einnig dregur það úr gildi fyrrgreinds reiknings […] ehf. að hann er stimplaður með auðkenni frá ríkisskattstjóra um endurgreiðslu virðisaukaskatts 27. nóvember 2016 þrátt fyrir að útgáfudagsetning reikningsins sé um fimm mánuðum síðar, þ.e. 21. apríl 2017. Er það mat dómsins að fyrrgreind sóknargögn séu svo ófullkomin að ekki verði á þeim byggt í málinu. Að öllu framangreindu virtu verður að hafna kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðilunum B og C.

Eftir niðurstöðum málsins og í samræmi við 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 1. og 2. mgr. 130. gr. og 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðilunum B og C málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur til hvorrar þeirra um sig. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið J-kk-nf G-kk-nf Z-kk-nf lögmaður. Af hálfu varnaraðilanna B og C flutti málið A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. mars 2020 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Úrskurðarorð:

Kröfum sóknaraðila, A, á hendur dánarbúi E og F er vísað frá dómi.

Kröfum sóknaraðila á hendur D er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðilunum B og C, er hafnað.

Sóknaraðili greiði 300.000 krónur til hvors varnaraðila fyrir sig, B og C.

D-kk-nf K-kk-nf stimplaður með auðkenni frá ríkisskattstjóra um endurgreiðslu virðisaukaskatts 27. nóvember 2016 þrátt fyrir að útgáfudagsetning reikningsins sé um fimm mánuðum síðar, þ.e. 21. apríl 2017. Er það mat dómsins að fyrrgreind sóknargögn séu svo ófullkomin að ekki verði á þeim byggt í málinu. Að öllu framangreindu virtu verður að hafna kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðilunum B og C.

Eftir niðurstöðum málsins og í samræmi við 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 1. og 2. mgr. 130. gr. og 2. mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðilunum B og C málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur til hvorrar þeirra um sig. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Af hálfu sóknaraðila flutti málið J-kk-nf G-kk-nf Z-kk-nf lögmaður. Af hálfu varnaraðilanna B og C flutti málið A-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

D-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 2. mars 2020 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Úrskurðarorð:

Kröfum sóknaraðila, A, á hendur dánarbúi E og F er vísað frá dómi.

Kröfum sóknaraðila á hendur D er vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Kröfum sóknaraðila á hendur varnaraðilunum B og C, er hafnað.

Sóknaraðili greiði 300.000 krónur til hvors varnaraðila fyrir sig, B og C.

D-kk-nf K-kk-nf