E-1127/2022

1. Mál þetta var höfðað 2. mars 2022. Stefnandi er A, [...]. Stefndi er íslenska ríkið. Aðalmeðferð málsins fór fram 30. nóvember og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 5.863.501 krónu með 4,5% ársvöxtum af 1.100.610 krónum frá 7. apríl 2019 til 7. október 2019, af 5.863.501 krónu frá þeim degi til 21. maí 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu að fjárhæð 1.564.640 krónur þann 31. maí 2021. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.490.575 krónur í málskostnað. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdu r til greiðslu málskostnaðar að mati dómsins en til vara verulegrar lækkunar á dómkröfum og að í því tilviki verði málskostnaður felldur niður.

3. Stefnandi starfar sem lögreglumaður við embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum. Hann varð fyrir slysi 7. apríl 2019. Hann var við almennt eftirlit á bryggjunni við Vatnsnesvík við Bakkastíg í Reykjanesbæ. Stefnanda segist svo frá að honum hafi verið ætlað að aka hring um höfnina og koma línu til félaga sinna sem voru við æfingar í sjónum. Hann kveðst hafa verið íklæddur skotheldu vesti, sem hafi náð honum vel upp í háls og truflað höfuðhreyfingar hans og getu til að athafna sig í bifreiðinni, en stefnandi er 206 cm að hæð. Hann hafi fylgst með æfingu samstarfsfélaga sinna, en að henni lokinni er hann hugðist setjast inn í lögreglubifreiðina hafi hann rekið höfuðið í þakkant bifreiðarinnar með þeim afleiðingum að endajaxl, í neðri kjálka hægra megin, hafi brotnað niðri við rót. Við þetta hafi blætt talsvert úr munni hans þar sem skurðir hafi komið á innanverða kinn og á tannhold. Í kjölfarið hafi stefnandi bólgnaði upp á hægri kinn og fundið fyrir verkjum í höfði og hálsi. Engin vitni voru að slysinu, en stefnandi lét vinnufélaga sína vita af því. Rituð var lögregluskýrsla vegna slyssins þremur dögum síðar og slysið bókfært í dagbók lögreglu. Stefnandi leitaði strax til læknis og í kjölfarið til tannlæknis sem byggði upp hina brotnu tönn og smíðaði á hana postulínskrónu.

4. Stefnandi var er slysið varð í meðferð sjúkraþjálfara vegna einkenna fyrri áverka. Hann kom til sjúkraþjálfarans þremur dögum eftir slysið og lýsti þá verkjum í hálsi og höfði vegna höggsins sem hann hlaut í slysinu. Hann kom svo ítrekað til sjúkraþjálfara vegna sömu einkenna og glímdi við áframhaldandi einkenni vegna slyssins og leitaði til lækna bæði árið 2019 og 2020. Vátrygginga félag Íslands hf. viðurkenndi bótaskyldu úr slysatryggingu launþega vegna slyssins á þeim grundvelli að slysið teldist vinnuslys við lögreglustörf og greiddi stefnanda bætur.

5. Varanlegar afleiðingar slyssins voru metnar af S-kk-þgf G-kk-þgf lækni að höfðu samráði stefnanda og stefnda en stefnandi nýtur aðstoðar lögmanns Landssambands lögreglumanna. Boðað var til matsfundar með hefðbundnum hætti en fram kemur í málinu að um langt skeið hafi verið samkomulag milli embættis ríkislögmanns og lögmanns stefnanda að einn læknir meti varanlegar afleiðingar vinnuslysa lögreglumanna, þ. m. t. miska og varanlega örorku. Matslæknir hitti stefnanda á matsfundi 8. febrúar 2021 og skoðaði hann og tók við hann viðtal. Ekki var mætt fyrir hönd stefnda á matsfundinn. Niðurstaða matsgerðar S-kk-ef frá 21. apríl 2021 er að hann telur að stefnandi hafi við slysið 7. apríl 2019 hlotið högg á hægri kjálka og brot á jaxli. Höggið hafi verið það mikið að líklegra teljist en ekki að áverki hafi orðið á kjálkalið og að þau einkenni sem stefnandi búi við hægra megin í höfði séu að nokkru leyti afleiðingar slyssins. Varanlegur miski stefnanda vegna slyssins sé metinn 9 stig og varanleg örorka 5%. Tímabil óvinnufærni og þjáninga teljist ekkert vera. Heilsufar stefnanda eftir slysið teljist stöðugt 7. október 2019. Í niðurstöðum matsgerðarinnar er gengið út frá því að orsakatengsl séu milli áverka stefnanda og slyssins 7. apríl 2019. Á grundvelli nefndrar matsniðurstöðu gerði stefnandi bótakröfu á hendur stefnda þar sem hann krafðist bóta vegna varanlegs miska samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga að fjárhæð 1.068.570 krónur og bóta vegna varanlegrar örorku samkvæmt 5. -7.gr. skaðabótalaga að fjárhæð 4.762.893 krónur eða samtals bóta að fjárhæð 5.831.463 krónur. Frá bótum var svo í kröfugerð stefanda dregin greiðsla frá VÍS hf. vegna slysatryggingar lögreglumanna, í samræmi við 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga alls 1.564.640 krónur frá 31. maí 2021. Stefndi hefur ekki fallist á skaðabótakröfu stefnanda vegna slyssins.

6. Stefnandi telur stefnda bera skaðabótaábyrgð á tjóni hans vegna vinnuslyss sem hann lenti í 7. apríl 2019 á grundvelli 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og kjarasamnings Landssambands lögreglumanna og fjármálaráðherra fyrir hönd stefnda. Þannig beri stefnda að bæta honum líkamstjón hans vegna slyssins á grundvelli 30. gr. lögreglu-laga. Í ákvæðinu sé kveðið á um að ríkissjóður skuli bæta lögreglumönnum líkamstjón og munatjón sem þeir verði fyrir vegna starfs síns. Stefnandi byggir á því að orðalag ákvæðisins sé þannig að ljóst sé að það feli í sér hlutlæga skaðabótaábyrgð stefnda vegna líkams- og munatjóns lögreglumanna sem þeir verði fyrir á vinnutíma og við öll störf. Stefnandi vísar og til þess aðs á skilningur hafi verið staðfestur í dómafram-kvæmd, samanber til dæmis dóma Hæstaréttar Íslands í málunumnr.365/2000 og nr. 817/2017 og 815/2017.

7. Af hálfu stefnanda er á því byggt að hlutlæg ábyrgð 30. gr. lögreglulaga feli í sér skilyrðislausa bótaábyrgð án tillits til saka rogað túlka verði 30. gr. lögreglulaga eftir orðanna hljóðan og ekkert í ákvæðinu gefi tilefni til þröngrar túlkunar. Þannig verði að skilja orðalag ákvæðisins „vegna starfs síns“ þannig að með því sé átt við öll tjónsatvik sem eigi sér stað á meðan lögreglumaður er við störf, óháð orsök tjóns. Skipti því engu þótt um sé að ræða óhappatilvik, vanbúnað á vinnustað eða eitthvað annað, ef tjón verður vegna starfsins. Stefnandi byggir á því að staðfest sé og fullsannað að hann hafi slasast og orðið fyrir tjóni á vinnutíma og þar af leiðandi vegna starfs síns 7. apríl 2019. Óumdeilt sé að atvikið hafi orðið á vinnutíma stefnanda er hann var við störf sem lögreglumaður. Stefnandi hafiþví orðið fyrir líkamstjóni vegna starfs sín sí skilningi 30. gr. lögreglulaga. Stefndi beri því hlutlæga ábyrgð á tjóni sem hlaust af og beri að bæta stefnanda það samkvæmt 30. gr. lögreglulaga.

8. Þá byggir stefnandi kröfu sína einnigá kjarasamningi Landssambands lögreglumanna og ríkissjóð sen í ákvæði gr. 7.5 í kjarasamningnum sé aðfinna áréttingu á efni 30. gr. lögreglulaga sem og nánari afmörkun á því hvenær lögreglumenn teljast að störfum. Í ákvæðinu segi:

7.5.1 Lögreglumenn eiga rétt á bótum fyrir meiðsli og tjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns.

7.5.2 Lögreglumenn skulu teljast að störfum, auk venjulegrar vinnuskyldu, þegar þeir eru á leið í eða úr vinnu, sitja lögregluskóla og lögreglunámskeið eða stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Hið sama gildir ef þeir ráðast í lögregluaðgerðir að eigin frumkvæði sem lögreglumenn.

Byggt er á því að hálfu stefnanda að tilgangur kjarasamningsákvæðisins hafi verið að skýra nánar og skilgreina gildissvið 30. gr. lögreglulaga. Við undirbúning ákvæðisins hafi verið litið til dómaframkvæmdar og venju sem skapast hefði um skýringu ákvæðisins við uppgjör skaðabóta vegna slysa lögreglumanna. Stefnandi telur að stefndi sé bundin naf umræddu ákvæði og sé skylt að efna kjarasamninginn samkvæmt orðanna hljóðan, sbr. bæði efni hans sem og meginreglur samninga - og vinnuréttar.

Með hliðsjón af orðalagi ofangreindra gr. 7.5.1 og 7.5.2, þ. e. sérstaklega orðalaginu „auk venjulegrar vinnuskyldu“í gr. 7.5.2, verður að teljast ljóst að mati stefnanda að lögreglumenn eigi að fá bætt tjón sem þeir verða fyrir á vinnutíma. Af orðalaginu verði ráðið að lögreglumenn telji st við störf í skilningi ákvæðisins þegar þeir sinna vinnuskyldum sínum, þ. e. á vinnutíma. Þeirri túlkun til stuðnings sé einnig orðlag annarra ákvæða kjarasamningsins, sem sýni að með orðinu „vinnuskyldu“ sé átt við skyldubundinn vinnutíma lögreglumanna. Stefnandi eigi því rétt á skaðabótum fyrir það tjón sem leitt hafi af slysinu á grundvelli 30. gr. lögreglulaga og gr. 7.5 í kjarasamningi aðila enda hafi hann veripð á hefðbundinni vakt sem lögreglumaður þegar hann lenti í slysinu og veriðað sinna starfi sínu sem lögreglumaður.

9. Þá vísar stefnandi til þess að gögn málsins og yfirlýsingar embættis lögreglunnar á Suðurnesjum bera það með sér að embættið hafi litið svo á að hann hafi slasast við störf sín sem lögreglumaður í skilningi 30. gr. lögreglulaga og kjarasamnings lögreglumanna. Stefnandi vísar máli sínu til stuðnings einnig til venju við uppgjör skaðabótamála lögreglumanna hjá stefnda. Stefndi hafi um árabil viðurkennt bótaskyldu og greitt skaðabætur á grundvelli 30. gr. lögreglulaga, og gr. 7.5 í kjarasamningi aðila, vegna slysa sem lögreglumenn hafi lent í á vakt. Gildi þá einu hvort um hálkuslys, slys við æfingar eða önnur óhöpp hafi verið að ræða. Telur stefnandi að skapast hafi venja um skýringu og túlkun aðila á gildissviði ákvæðanna. Stefnandi telur að stefndi geti ekki vikið frá venjuhelgaðri framkvæmd við uppgjör skaðabótamála lögreglumanna án skýrrar lagaheimildar eða breytinga á ákvæðunum. Stefnandi byggir á því að stefndi sé bundinn af fyrri framkvæmd sinni við skýringu hinna umdeildu ákvæða og sé einnig bótaskyldu rá grundvelli þess.

10. Stefnandi vísar til þess að umfang tjónsins sé fullsannað með framlögðum gögnum, einkum tilkynningum, læknisvottorðum og matsgerð S-kk-ef G-kk-ef. Stefnandi á réttar að orsakatengsl slyssins og líkamlegra afleiðinga séu sönnuð með tilvísuðum gögnum einkum áðurnefndri matsgerð. Fyrirliggjandi matsgerð hafi ekki verið hnekkt af hálfu stefnda, með öflun annarrar matsgerðar, sbr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og því sé gildi hennar ótvírætt.

11. Stefndi gerir ekki ágreining um atvik málsins einsog þeim er lýst af stefnanda en leggur áherslu á að engin vitni hafi veriðað atvikinu. Stefndi vísar til þess að ígögnum málsins séu þrjár matsgerðir vegna bílslyss sem stefnandi hafi lent í 2014 og vottorð vegna sjúkraþjálfunar vegna þess slyss. Samkvæmt 1. mgr. 30. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 skuli ríkissjóður bæta lögreglumönnum líkams- og munatjón sem þeir verði fyrir vegna starfs síns. Ábyrgð ríkissjóðs samkvæmt ákvæðinu sé hlutlæg, að uppfylltum öðrum bótaskilyrðum. Um lækkun bóta vegna eigin sakar og ákvörðun bótafjárhæðar að öðru leyti gildi almennar reglur skaðabótaréttar. Þar sem um hlutlæga bótaábyrgð sé að ræða stofni st bótaábyrgð án tillits til þess hvort tjón verði rakið til sakar. Eftir standi það meginskilyrði bótaábyrgðar að orsakatengsl verði að vera fyrir hendi og það sé tjónþola að sanna að orsakatengsl séu milli háttsemi og tjónsins sem og að um sennilega afleiðingu sé að ræða af hinni skaðabótaskyldu háttsemi.

12. Hvað varði önnur bótaskilyrði en sök telur stefndi að verulegur vafi sé fyrir hendi um orsakatengsl milli atviksins í apríl 2019 og ætlaðs líkamstjóns sem bótakrafa stefnanda byggir á. Í þessu sambandi sénauðsynlegt að skoða málið heild stætt m. a. í ljósi fyrri áfalla stefnanda og líkamlegs ástands hans þegar slysið átti sér stað. Tjónið þurfi einnig að vera sennileg afleiðing af umræddu atviki en á því sé verulegur vafi. Fyrir liggi í málinu og gögnum þess að stefnandi hafi glímt við langvarandi heilsubrest vegna umferðarslyss sem hann lenti í 2014 og jafnvel verið frá vinnu vegna þess. Ljóst sé að stefnandi beri sönnunarbyrði um tjónið, orsakatengsl og að um sennilega afleiðingu sé að ræða. Stefndi telur að þetta sé ekki sannað í þessu tilviki og ekki sé unnt að fallast á að framlögð matsgerð sé fullnægjandi um þessa sönnun.

13. Þá vísar stefndi til þess að það hljóti að teljast vera verulegt aðgæsluleysi af hálfu stefnanda þegar hann settist inn í lögreglubifreiðina þann 7. apríl 2019 með þeirri afleiðingu að hann rak höfuð sitt í þakkant bifreiðarinnar. Sérstaklega í ljósi þess að haft séeftir stefnanda að eftir slysið 2014 hafi hann bæði átt erfitt með að vera í þeim búnaði sem til væri ætlast svo og að fara inn og út úr lögreglubifreiðum. Hann ætti það til að reka höfuðið í þakpóstinn á lögreglubifreiðunum við að setjast inn í þær. Þegar umrætt atvik hafi átt sér stað hafi ekki verið um neina tímapressu eða neyð að ræða sem hafi gert það að verkum að stefnandi hafi þurft að flýta sér þegar hann settist inn í bifreiðina. Verði því að telja að í ljósi fyrri reynslu og þekkingar hefði hann átt að gæta sérstakrar varúðar við að setjast inn í bifreiðina. Þannig sétil staðar eigin sök stefnanda á því hvernig fór í þessu tilviki. Með vísan til þessa er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara krafist lækkunar stefnukröfu byggt varakrafa á því sem þegar hefur verið rakið og ekki síst á aðgæsluleysi stefnanda 7. apríl 2019.

14. Svo sem að framan greinir er ekki ágreiningur um það með aðilum að atvik hafi borið að með þeim hætti sem lýst í atvikalýsingu stefnanda. Þannig hafi hanno rðið fyrir slysi 7. apríl 2019 er hann var við störf sem lögreglumaður á hafnarsvæðinu í Keflavíkog að hann hafi slasast við að reka hægri vangann í þakkant lögreglubifreiðar sem hann var að setjast inn í. Hann segist hafa verið íklæddur skotheldu vesti, sem hafi náð honum vel upp í háls og truflað höfuðhreyfingar hans og getu til að athafna sigen þetta er hið eina af atvikum málsins sem virðist umdeilt þar sem stefndi hefur lagt áherslu á að ósannað sé að stefnandi hafi íklæðst slíku vesti. Samkvæmt 30. gr. lög-reglulaga nr. 90/1996 skal ríkissjóður bæta lögreglumönnum líkamstjón og munatjón sem þeir verða fyrir vegna starfs síns. Samkvæmt framansögðu var stefnandi að störf-umsem lögreglumaður þegar hann slasaðist og ber stefndi þegar af þeirri ástæðu bóta-ábyrgð.

15. Af því sem fyrir liggur í máli þessu verður ekki séð að nein efni séu til að draga í efa frásögn stefnanda af óhappinu eða þeim afleiðingum sem það hefur haft fyrir hann. Þannig nýtur við í málinu ítarlegrar álitsgerðar S-kk-ef G-kk-ef læknis þar sem skilmerkilega er gerð grein fyrir afleiðingum óhappsins og þær skýrt aðgreindar frá þeim einkennum og þeirri örorku sem stefnandi hafði áður hlotið í fyrra slysi. Þá liggur fyrir að ekki er ágreiningur með aðilum um tölulega framsetningu bótakröfu stefnanda. Ekki er fallist á að sannað sé að slysið verði rakið til vanrækslu eða gáleysis stefnanda sjálfs. Í því sambandi getur ekki ráðið úrslitum hvort stefnandi var íklæddur skotheldu vesti eða ekki enda er alþekkt að notendur fólksbifreiða geta orðið fyrir því að reka höfuðið í er þeir fara inní eða útúr bifreiðum. Lögmaður stefnda hefur í greinargerð sinni dregið í efa að tjón stefnanda sé sennileg afleiðing af umræddu atviki. Slík óhöpp, að reka höfuðið í þakkant bifreiðar, hafa að öllu jöfnu ekki alvarlegar afleiðingar en í tilviki stefnanda hefur hann greinilega hlotið högg á kjálka. Höggið var nógu þungt til að brjóta tönn. Slíkt högg veldur um leið miklu álagi á hálshrygg og kjálkalið. Í nefndri matsgerð S-kk-ef er ítarlega fjallað um þær óheppilegu afleiðingar sem stefnandi hefur mátt þola og tengsl þeirra við óhappatilvikið. Þau einkenni verða að teljast sennileg afleiðing af slysatvikinu 7. apríl 2019 enda hefur stefndi með engu móti rökstutt staðhæfingar sínar um hið gagnstæða. Þannig er ekkert fram komið sem gefur tilefni til að draga í efa að orsakasamband sé milli atviksins sem óumdeilt að stefnandi varð fyrir og þeirra afleiðinga sem matsgerðin lýsir að það hafi haft fyrir hann. Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað sem að virtu umfangi málsins þykir hæfilega ákveðinn eins og greinir í dómsorði. Af hálfu stefnanda flutti málið K-kk-nf B. T-kk-nf lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið Ó-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf lögmaður. Málið dæmdu dómsformaðurinn Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari, I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari og H-kk-nf B-kk-nf sérfróður meðdómsmaður.

Dómsorð

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A 5.863.501 krónu með 4,5% ársvöxtum af 1.100.610 krónum frá 7. apríl 2019 til 7. október 2019, af 5.863.501 krónu frá þeim degi til 21. maí 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu að fjárhæð 1.564.640 krónur þann 31. maí 2021 og 1.490.575 krónur í málskostnað.

Á-kk-nf H-kk-nf

I-kvk-nf Þ-kvk-nf H-kk-nf B-kk-nf