S-1758/2021

Mál þetta var þingfest 4. nóvember 2021, dómtekið sama dag á grundvelli útivistar ákærða og dómur kveðinn upp 22. nóvember. Málið var endurupptekið 27. janúar 2022 og dómtekið öðru sinni 18. mars að loknum munnlegum málflutningi. Málið höfðaði Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu með ákæru útgefinni 7. september 2021 á hendur ákærða, X, kt. [...], fyrir umferðarlagabrot, „með því að hafa föstudaginn 11. september 2020, ekið bifreiðinni [...]sviptur ökurétti um Engjasel í Reykjavík, þar sem lögregla stöðvaði aksturinn“.

Er háttsemin talin varða við 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðalaga nr. 77/2019 og þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærði neitar sök, krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að málsvarnarlaun verjanda verði greidd úr ríkissjóði.

I. - Lögreglurannsókn máls.

Samkvæmt vettvangsskýrslu lögreglumanns A, sem vottuð er af lögreglumanni B, ók ákærði bifreiðinni [...] eftir Engjaseli kl. 22:40 að kvöldi föstudagsins 11. september 2020. Samkvæmt skýrslunni náðist atvikið á myndband. Þar segir um aðstæður á vettvangi: Myrkur, blautt, góð lýsing, lítil umferð. Í skýrslunni er þess ekki getið hvort ákærði hafi játað eða neitað sök en eftirfarandi skráð: „Vissi ekki að hann væri sviptur á Íslandi er með sænskt ökuskírteini“. Samkvæmt skýrslunni var ákærði kærður fyrir sviptingarakstur samkvæmt 58. gr. umferðarlaga, boðið að ljúka málinu með greiðslu 120.000 króna sektar og afhentur greiðsluseðill. Skýrslan er staðfest með starfsnúmerum lögreglumannanna og undirrituð af ákærða.

II. - Framhald máls.

Þann 15. september 2020 gaf lögreglustjóri út sektargerð til ákærða, fyrir sama brot og með sömu sektarfjárhæð, og sendi á heimilisfang hans í [...]. Liggur fyrir frumrit sektargerðar og segir þar að ákærði hafi hafnað sáttaboðinu 20. ágúst 2021.

Þann 7. september 2021 var ákæra gefin út og hún birt ákærða 4. október. Við það tækifæri óskaði ákærði eftir að dómari myndi skipa honum verjanda. Ákærði mætti of seint við þingfestingu málsins 4. nóvember. Var málið dómtekið og dæmt á grundvelli útivistar, ákærði sakfelldur fyrir sviptingarakstur og dæmdur til greiðslu 120.000 króna sektar. Ákærði vildi ekki una þeirri niðurstöðu, sendi ríkissaksóknara erindi í desember og óskaði eftir áfrýjun. Erindið var framsent héraðsdómi 12. janúar 2022, til þóknanlegrar afgreiðslu á því hvort dómurinn teldi skilyrði fyrir endurupptöku. Fór svo að málið var endurupptekið 27. janúar og ákærða skipaður verjandi.

III. - Framburður ákærða og vitna fyrir dómi.

1.

Ákærði neitaði sök fyrir dómi. Hann kvaðst vera eigandi bifreiðarinnar [...], hafa á greindum tíma verið sviptur ökurétti, hann farið heim til vinkonu sinnar C í fjöleignarhús í Breiðholti, hún ekið þangað, lagt bifreiðinni í stæði fyrir utan og þau farið inn. Þegar þau voru svo á leiðinni út hafi C gleymt einhverju og ætlað að sækja, ákærði farið á undan, stigið einn út fyrir hús og beðið hennar við hlið[...]á bílastæði fyrir utan. Ákærði kvaðst hafa verið að neyta áfengis þetta kvöld og verið með glas í hendi þegar hann sá lögreglubifreið ekið inn á bílastæðið. Í henni hafi verið tveir lögreglumenn, karl og kona, og þeir kallað til hans. Kvaðst ákærði hafa haldið að hér væri um almennt eftirlit að ræða, hann hugleitt hvort áfengisneysla á almannafæri væri bönnuð á Íslandi, hann því lagt glasið frá sér og gengið til viðræðna við lögreglumennina. Þeir hafi beðið um persónuskilríki og ákærði afhent þeim sænskt ökuskírteini sitt. Konan hafi svo spurt hvort hann væri með íslenska kennitölu, ákærði svarað því játandi, gefið kennitöluna upp og verið beðinn að bíða. Konan hafi svo sagt að ákærði væri ekki með ökurétt á Íslandi og mætti því ekki aka bifreið, hann samsinnt því og sagst hvorki hafa ekið né hafa í hyggju að aka bifreið; hann væri bara að bíða eftir vinkonu sinni, sem væri ökumaður [...]. Chafi svo borið að og spurt hvað væri í gangi. C hafi verið beðin um að framvísa ökuskírteini, hún gert það og þau svo ekið á brott í bifreið ákærða.

Nánar aðspurður kvaðst ákærði ekki þekkja til staðhátta í Breiðholti og ekki vita hvort gatan sem C búi við heiti Engjasel. Hann hafi ekki ekið [...]um þá götu og lögregla því ekki „stöðvað akstur“ hans á götunni, svo sem staðhæft sé í ákæru; hann hafi staðið við hlið[...], á bílastæði við hlið einhverrar götu, þegar lögregla hafði afskipti af honum. Ákærði staðfesti undirritun sína á vettvangsskýrslu lögreglu og taldi sig ekki hafa haft val um annað. Móðurmál hans væri franska en hann hafi rætt við lögreglumennina á ensku. Þeir hafi ekki þýtt efni skýrslunnar á ensku áður en hann var beðinn um að undirrita hana.

2.

C kom fyrir dóm vegna málsins og kvaðst búa að Engjaseli[...]. Hún kvaðst hafa mælt sér mót við ákærða umrætt kvöld og hann ætlað að koma heim til hennar. Ákærði hafi svo hringt í hana og hún komið út. Ákærði hafi þá verið á bílastæði fyrir utan blokkina og með honum tveir lögreglumenn. Þeir hafi spurt hvort hún væri með gild ökuréttindi, hún framvísað ökuskírteini og þeir sagt að hún mætti aka bifreiðinni [...]. Nánar aðspurð kvaðst C ekki hafa ekið bifreiðinni inn á bílastæði við blokkina og ekki vita hvernig hún komst þangað. Hún kvaðst ekki vita hvort ákærði hafi komið á bifreiðinni eða hann verið fótgangandi. Bifreiðin hafi verið á stæðinu þegar hún kom út til viðræðna við lögreglumennina. C kvaðst ekki hafa byrjað að keyra fyrr en lögregla heimilaði henni aksturinn.

Borinn var undir C sá framburður ákærða að þau hafi komið saman að blokkinni í bifreiðinni [...], hún verið ökumaður, þau skroppið inn í blokkina, hún farið upp að sækja eitthvað, hann farið út á meðan og þá verið tekinn tali af lögreglu. Aðspurð hvort þetta væri rétt svaraði hún „ég man ekki eftir það, sko“. Ítrekað aðspurð um akstur [...]kvaðst C ekki átta sig alveg á því hvað verið væri að spyrja hana um og áréttaði að lögregla hefði heimilað henni að aka. Hún kvaðst ekki vera konan í farþegasæti bifreiðarinnar sem lögreglumennirnir hafi nefnt í sínum framburði og ekki hafa séð aðra konu á vettvangi.

3.

Lögreglumenn A og B komu fyrir dóm. Þeir kváðust ekki hafa munað sérstaklega eftir málinu, þeir því kynnt sér fyrrgreinda vettvangsskýrslu í gagnagrunni lögreglu, við það hafi atvik rifjast að einhverju leyti upp og staðfestu báðir þá skýrslu. Þeir sögðu hafið yfir allan vafa að ákærði hafi greint sinn verið stöðvaður við akstur [...]og að framlögð vettvangsskýrsla hefði aldrei verið rituð ef nokkur minnsti vafi væri þar á. Framburður ákærða fyrir dómi stæðist því alls ekki.

Lögreglumaður A bar nánar á þá leið að hann myndi ekki hvort hann hafi séð bifreiðina [...] áður en för hennar var stöðvuð. Hann minnti að kona hafi setið í farþegasæti við hlið ákærða og hún hjálpað lögreglumönnunum að gera ákærða grein fyrir sakarefni máls þar sem hann talaði ekki „reiprennandi íslensku“. Ákærði hafi þó skilið allt sem lögregla sagði við hann. Lögreglumaðurinn kvaðst muna að ákærði hafi verið beðinn um ökuskírteini, í ljós komið að hann væri ekki með íslensk ökuréttindi og hann verið miður sín út af því. Hann kvaðst ekki muna hvernig ákærða var kynnt efni vettvangsskýrslunnar fyrir undirritun.

Nánar aðspurður kvaðst lögreglumaðurinn ekki kunna skýringu á því af hverju ekki var nánar tilgreint í vettvangsskýrslunni á hvaða „vegarkafla“ Engjasels för ákærða var stöðvuð en bar að aksturinn hafi átt sér stað á leið inn á bílastæði við einhverja blokk. Lögreglumaðurinn kvaðst ekki vita af hverju ekki hafi verið merkt í staðlaða reiti vettvangsskýrslunnar, með x- i, hvort ákærði hafi játað sök eða neitað. Þá kvaðst hann ekki muna nákvæmlega hvort og þá hvernig ákærða var kynnt réttarstaða sakbornings og sagði texta þar að lútandi í vettvangsskýrslunni vera staðlaðan. Lögreglumaðurinn kvaðst almennt ekki tilgreina í stöðluðu skýrsluforminu hvar lögreglubifreið er staðsett þegar meint brot er framið og fyrst og fremst nota þá valkosti (merking með x- i) þegar um hraðamælingar er að ræða. Hann kvað brot ákærða hafa verið tekið upp á myndband, svo sem fram komi í vettvangsskýrslunni. Myndbandið finnist ekki en myndi sanna án nokkurs vafa að ákærði hafi verið staðinn að akstri bifreiðarinnar [...].

Lögreglumaður B bar nánar á þá leið að bifreiðin [...] hafi verið stöðvuð til að kanna ástand ökumanns og hvort hann væri með ökuréttindi. Hann kvaðst hafa séð ákærða aka bifreiðinni eftir Engjaseli, minnti að kona hafi setið í farþegasæti við hlið hans og hún boðist til að taka við akstri bifreiðarinnar. Hann sagði að venjan væri sú að láta ökumenn fyrst blása í öndunarmæli, því næst væru þeir spurðir um ökuskírteini og í framhaldi kannað hvort þeir væru með gild réttindi. Lögreglumaðurinn kvaðst hafa lesið vettvangsskýrsluna yfir áður en hann staðfesti réttmæti hennar en ekki muna hvernig ákærða var kynnt efni skýrslunnar fyrir undirritun.

Nánar aðspurður kvaðst lögreglumaðurinn ekki muna hvar á Engjaseli [...] var stöðvuð, sagði venjuna fremur þá að tilgreina í vettvangsskýrslu á hvaða vegarkafla brot sé framið og hvar lögreglubifreið væri staðsett, svo sem skýrsluformið bjóði upp á, en sjálfur noti hann þá reiti fyrst og fremst við hraðamælingar. Lögreglumaðurinn kvaðst ekki vita af hverju ekki var merkt í staðlaða reiti skýrslunnar, með x- i, hvort ákærði hafi játað sök eða neitað. Þá kvaðst hann ekki muna nákvæmlega hvort og þá hvernig ákærða var kynnt réttarstaða sakbornings og sagði skýrslutexta þar að lútandi staðlaðan. Hann bar að venjan væri að kveikja á bláum aðvörunarljósum til að gefa ökumönnum til kynna að þeir eigi að stöðva akstur og þá kvikni sjálfkrafa á myndupptökubúnaði lögreglubifreiða. Vettvangsskýrslan sýni að atvikið hafi verið tekið upp á myndband en sú upptaka finnist ekki.

IV. - Málatilbúnaður ákæruvaldsins og ákærða.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að fyrir liggi samhljóða og trúverðugur framburður tveggja óhlutdrægra lögreglumanna um að þeir hafi greint sinn stöðvað akstur ákærða á Engjaseli. Óumdeilt sé að ákærði hafi á þeim tíma verið sviptur ökurétti og sé því fram komin lögfull sönnun um sekt ákærða, enda framburður hans fyrir dómi afar ótrúverðugur og ekki studdur öðrum gögnum málsins.

Af hálfu ákærða er á því byggt að framburður lögreglumanna A og B fyrir dómi hafi óverulegt sönnunargildi, enda muni þeir ekkert eftir atvikum máls og sé framburður þeirra byggður á seinni tíma ályktunum sem þeir dragi af meingallaðri vettvangsskýrslu eftir upprifjun á efni hennar í LÖKE. Í skýrslunni komi hvergi fram hvar á Engjaseli meint brot eigi að hafa verið framið, þrátt fyrir að slíkt beri að skrásetja. Fyrir dómi hafi annar lögreglumannanna svo staðsett meint brot á leið inn á bílastæði við ótilgreinda blokk en hinn nefnt Engjasel án nokkurrar sérgreiningar. Liggi þannig ekkert fyrir um nánari atvik og aðstæður að meintu broti. Þá liggi ekkert fyrir um hvort og þá hvernig ákærða var kynnt réttarstaða sakbornings og eigi heldur hvort og þá hvernig honum var kynnt efni vettvangsskýrslunnar fyrir undirritun. Þá hafi í skýrslunni farist fyrir að tilgreina hvort ákærði játaði eða neitaði sök og liggi því ekki fyrir einhver sú játning á vettvangi sem lögreglumennirnir byggi á. Á hinn bóginn liggi fyrir framburður lögreglumannanna um að kona hafi setið við hlið ákærða þegar hann hafi verið stöðvaður í akstri en þrátt fyrir þetta sé hvergi getið um þá konu í vettvangsskýrslunni. Þá taki steininn úr að lögreglumennirnir beri fyrir dómi að meint brot ákærða hafi verið tekið upp á myndband og að það myndband geti sannað sök ákærða, þ. e. ef myndbandið væri til staðar, en myndbandið finnist ekki. Ákæruvaldið hafi þannig týnt sönnunargagni númer eitt í málinu og með því gert ákærða útilokað að sýna fram á sakleysi sitt. Beri ákæruvaldið hallann af þessu, sem og öðrum göllum á rannsókn málsins. Eftir standi trúverðugur framburður ákærða fyrir dómi, sem studdur sé framburði C í öllum meginatriðum og beri því að sýkna ákærða af meintu broti.

V. - Niðurstöður.

1.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu og verður hann því aðeins sakfelldur að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. Metur dómari enn fremur, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það, sbr. 2. mgr. 109. gr. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laganna gildir og sú grundvallarregla að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.

2.

Með dómi Héraðsdóms Reykjaness [...] 2019 var ákærði sakfelldur fyrir ölvunarakstur og sviptur ökurétti í 18 mánuði frá dómsbirtingu. Sá dómur var birtur [...]og miðast réttaráhrif ökuréttarsviptingar við þann dag. Ákærða var um þetta kunnugt að kvöldi föstudagsins 11. september 2020 og því óumdeilt að ákærði vissi að hann hefði ekki ökurétt þegar atvik þessa máls gerðust.

Sakarefni máls lýtur að því hvort ákæruvaldinu hafi tekist að sanna fyrir dómi, svo hafið sé yfir skynsamlega vafa, að ákærði hafi greint sinn ekið bifreiðinni [...]„um Engjasel í Reykjavík, þar sem lögregla stöðvaði aksturinn“.

Ákæru til grundvallar liggur aðeins vettvangsskýrsla lögreglumanna A og B. Skýrslan er rituð á staðlað A- 4 eyðublað sem er hannað fyrir hraðakstursbrot og hraðamælingar með ratsjá en getur hæglega nýst vegna annarra umferðarlagabrota. Efst í skýrslunni er handritað: „Akstur sviptur ökuréttindum 58. gr.“ Þar fyrir neðan eru færðar inn upplýsingar um ákærða og [...]og aðstæðum og akstursskilyrðum á vettvangi lýst með því að haka með x- i í viðeigandi reiti. Þar á eftir er staðlaður texti „ökumaður ók“, línubil gefið til útfyllingar og þar á eftir „á vegarkafla“ og annað línubil gefið. Á fyrra línubilinu er handritað „Engjasel“ en ekkert skráð um vegarkafla. Þá er ekki fyllt út í staðlaða reiti, með x- i, hvar lögreglubifreiðin var staðsett þegar meint brot var framið, svo sem hvort hún hafi verið kyrrstæð eða ekið á eftir eða á móti bifreið ákærða. Af skýrsluforminu er ljóst að lögreglumönnunum hefði verið hægur vandi að útfylla eyðublaðið af meiri nákvæmni, ekki síst þegar litið er til þess að þeir ræddu við vitnið C-x-þf bílastæði fyrir utan heimili hennar að Engjaseli [...], þar sem bifreiðinni [...] var sannanlega lagt. Eftir stendur veruleg óvissa um hvar lögregla eigi að hafa stöðvað för ákærða. Fyrir dómi bar lögreglumaður A að þetta hafi gerst á eða við bílastæði fyrir utan ótilgreinda blokk á meðan lögreglumaður B gat ekkert borið um sama atriði. Framburður lögreglumanns A er að því leyti samrýmanlegur framburði ákærða að lögregla hafi haft afskipti af honum á bílastæði fyrir utan einhverja blokk.

Þá eykur það ekki á skýrleika máls að báða lögreglumenn minnir að kona hafi setið í farþegasæti við hlið ákærða þegar för hans var stöðvuð. Af framburði ákærða og C er hins vegar ljóst að þetta getur ekki verið rétt.

Í hinu staðlaða skýrsluformi er sérstaklega gert ráð fyrir því að lögregla skrái á vettvangi „framburð kærða“ og er mælt fyrir um ólíkt framhald máls eftir því hver afstaða hans er til sakargifta. Þar er staðlaður texti: „Gengst við broti“ og tveir valkostir gefnir, annars vegar „Já“ með ferningi til að x- a þar við og hins vegar „Nei“ með sams konar ferningi. Ekkert er hakað í þessa reiti um afstöðu ákærða til sakarefnis. Liggur því ekkert haldbært fyrir um afstöðu hans á vettvangi til meints brots og breytir þar engu áðurgreind athugasemd: „Vissi ekki að hann væri sviptur á Íslandi er með sænskt ökuskírteini“. Undirritun ákærða á skýrsluna styður því ekki sönnun sakar í málinu.

Af vettvangsskýrslunni má ráða að meint brot ákærða hafi verið tekið upp á myndband. Þetta staðfestu báðir lögreglumenn fyrir dómi og báru að myndbandsupptakan fyndist ekki hjá lögreglu. Jafnframt kom fram í vætti lögreglumanns A að sú upptaka myndi sanna, án nokkurs vafa, að ákærði hafi verið staðinn að akstri bifreiðarinnar [...]. Að gættum þessum framburði lögreglumannsins verður að fallast á með ákærða að lykilsönnunargagn í málinu hafi farið forgörðum; sönnunargagn sem hefði hvort heldur getað veitt lögfulla sönnun um sekt ákærða eða sýknu. Sú staðreynd að myndbandið liggur ekki fyrir gerir þannig út um möguleika ákærða á að halda uppi réttmætum vörnum í málinu og ber ákæruvaldið hallann af því. Þegar að þessu gættu, en einnig að virtum öðrum annmörkum á lögreglurannsókn, hefur mat dómsins á trúverðugleika framburðar ákærða og vitna fyrir dómi ekki þá þýðingu sem ella væri og getur ekki ráðið málsúrslitum.

Samkvæmt framansögðu og gegn eindreginni neitun ákærða er ekki sannað, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa samkvæmt 108. gr. og 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í ákæru og skal hann því sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Samkvæmt greindum málsúrslitum greiðist allur sakarkostnaður úr ríkissjóði en til hans teljast aðeins málsvarnarlaun S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef skipaðs verjanda ákærða fyrir dómi. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls þykja málsvarnarlaun hæfilega ákveðin 418.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómari tók við málinu 20. janúar 2022 og hafði fram að þeim tíma engin afskipti af meðferð þess.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn sakar.

Úr ríkissjóði greiðast 418.500 króna málsvarnarlaun S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef verjanda ákærða.

J-kk-nf J-kk-nf

Rétt endurrit staðfestir.

Héraðsdómi Reykjaness, 25. mars 2022.