E-8678/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 6. desember sl., var höfðað 26. júní 2009 af Arkitektur.is ehf., Hverfisgötu 26, Reykjavík, gegn Eignarhaldsfélaginu Fasteign hf., Bíldshöfða 9, Reykjavík.

Af hálfu stefnanda er þess aðallega krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 121.243.927 krónur auk umsaminna verðbóta sem samanstandi af 30% af byggingarvísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 376,7 stig, og 70% af launavísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 325,9 stig, af 118.952.527 krónum frá 30. nóvember til greiðsludags en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá eftirgreindum gjalddögum: Af 25.000.000 króna frá 30. nóvember 2007 til 24. desember s.á., af 32.500.000 krónum frá þeim degi til 27. janúar 2008, af 40.000.000 króna frá þeim degi til 15. mars s.á., af 50.000.000 króna frá þeim degi til 31. mars s.á. Þá af 60.000.000 króna frá þeim degi til 30. apríl s.á., þá af 70.000.000 króna frá þeim degi til 26. júní s.á., þá af 85.060.737 krónum frá þeim degi til 21. júlí s.á., þá af 100.060.737 krónum frá þeim degi til 31. júlí s.á., þá af 102.266.854 krónum frá þeim degi til 5. september s.á., þá af 117.266.854 krónum frá þeim degi til 30. september s.á., þá af 121.243.927 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð 115.060.737 krónur, sem greiddar voru á eftirgreindum dögum: 7.500.000 krónur 8. janúar 2008, 25.000.000 króna 24. janúar s.á., 7.500.000 krónur 4. mars s.á., 10.000.000 króna 18. mars s.á., 10.000.000 króna 22. maí s.á., 60.737 krónur 19. júní s.á., 10.000.000 króna 24. júní s.á., 7.200.000 krónur 8. ágúst s.á., 7.800.000 krónur 15. ágúst s.á., 20.000.000 króna 13. nóvember s.á. og 10.000.000 króna 1. desember s.á. Til vara er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 119.431.271 krónu, auk umsaminna verðbóta sem samanstandi af 30% af byggingarvísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 376,7 stig, og 70% af launavísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 325,9 stig, af 117.139.871 krónu frá 30. nóvember til greiðsludags en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu frá eftirgreindum gjalddögum: Af 25.000.000 króna frá 30. nóvember 2007 til 24. desember s.á., af 32.500.000 krónum frá þeim degi til 27. janúar 2008, af 40.000.000 króna frá þeim degi til 15. mars s.á. en af 50.000 króna frá þeim degi til 31. mars s.á. Þá af 60.000.000 króna frá þeim degi til 30. apríl s.á., þá af 70.000.000 króna frá þeim degi til 26. júní s.á., þá af 85.060.737 krónum frá þeim degi til 21. júlí s.á., þá af 100.060.737 krónum frá þeim degi til 31. júlí s.á., þá af 102.266.854 krónum frá þeim degi til 5. september s.á., þá af 117.266.854 krónum frá þeim degi til 30. september s.á., þá af 119.431.271 krónu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð 115.060.737 krónur eins og í aðalkröfu. Til þrautavara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 118.985.131 krónu auk umsaminna verðbóta sem samanstandi af 30% af byggingarvísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 376,7 stig, og 70% af launavísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 325,9 stig, af 116.693.731 krónu frá 30. nóvember 2007 til greiðsludags en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu frá eftirgreindum gjalddögum. Af 25.000.000 króna frá 30. nóvember 2007 til 24. desember s.á., af 32.500.000 krónum frá þeim degi til 27. janúar 2008, af 40.000.000 króna frá þeim degi til 15. mars s.á., af 50.000.000 króna frá þeim degi til 31. mars s.á. Þá af 60.000.000 króna frá þeim degi til 30. apríl s.á., þá af 70.000.000 króna frá þeim degi til 26. júní s.á., þá af 85.060.737 krónum frá þeim degi til 21. júlí s.á., þá af 100.060.737 krónum frá þeim degi til 31. júlí s.á., þá af 102.266.854 krónum frá þeim degi til 5. september s.á., þá af 117.266.854 krónum frá þeim degi til 30. september s.á., þá af 118.985.131 krónu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð 115.060.737 krónur eins og í aðalkröfu. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar að mati réttarins auk álags er nemi virðisaukaskatti.

Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Jafnframt er krafist málskostnaður úr hendi stefnanda samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi lýsir því að hann hafi unnið ákveðna forvinnu í byrjun árs 2007 vegna húss sem hannað skyldi og byggt á Fitjum í Reykjanesbæ. Til stóð að bæjarskrifstofur Reykjanesbæjar og skrifstofur Hitaveitu Suðurnesja yrðu í húsinu. Reikningar fyrir þessa vinnu voru greiddir af stefnda samkvæmt samkomulagi á sama ári, samtals að fjárhæð 3.793.598 krónur.

Stefndi tók að sér framkvæmdir verksins fyrir Reykjanesbæ og Hitaveitu Suðurnesja. Stefndi óskaði eftir því við stefnanda að hann tæki að sér að hanna húsið, þ.e. arkitektahönnun, en verkfræðingar skyldu sjá um verkfræðihönnun þess.

Vinna við hönnun hófst í ágúst 2007 og skyldi hönnun ganga hratt fyrir sig. Af hálfu stefnanda er því lýst að eftir því sem verkinu miðaði áfram hafi flatarmál væntanlegs húsnæðis stækkað.

Stefnandi hóf vinnu við hönnun hússins án þess að gengið væri frá formlegum samningi um greiðslur fyrir það. Samningafundir voru haldnir seinni hluta árs 2007. Samkomulag virðist hafa verið um hvernig reikna skyldi þóknun stefnanda en stefnandi hefur lýst því að hann hafi samþykkt tillögu stefnda um að reikna þóknunina sem tiltekna fjárhæð fyrir hvern fermetra hússins. Þrátt fyrir það var ekki gengið frá formlegu samkomulagi um greiðslur. Stefnandi kveðst þó hafa haldið áfram að hanna húsið fyrir stefnda í trausti þess að mál myndu leysast. Það gerðu þau hins vegar ekki en verklok urðu í október 2008 þegar ákveðið var að hætt skyldi við verkið.

Ágreiningur í málinu snýst um endanlegar greiðslur og uppgjör fyrir hönnunarvinnu sem stefnandi lét stefnda í té. Stefndi greiddi samkvæmt reikningum stefnanda en þar var um innborganir að ræða sem koma til frádráttar kröfu stefnanda eins og fram kemur í kröfugerðinni. Deilt er um hvort reikningar vegna forvinnu, sem greiddir voru á árinu 2007, skuli koma til frádráttar skuldinni. Einnig er ágreiningur um aukaverk, verðbætur og dráttarvexti.

Af hálfu stefnda var aflað matsgerðar dómkvaddra matsmanna en hún er dagsett í janúar 2010. Þar var metið hve stórum hluta hönnunar var lokið þegar hætt var við verkið, hvað matsmenn telji sanngjarna og hæfilega þóknun fyrir alla arkitektavinnu við verkið, hver sé eðlileg heildarhönnunarþóknun fyrir verkið og hver skipting sé milli verkfræði-, lóðar- og arkitektahönnunar verksins. Einnig var lagt mat á í hvaða byggingarflokk skyldi skipa húsinu samkvæmt leiðbeiningum Félags sjálfstætt starfandi arkitekta. Stefnandi aflaði yfirmatsgerðar í júlí sl. þar sem sömu atriði voru metin og í framangreindri matsgerð.

Málsástæður og lagrök stefnanda

Af hálfu stefnanda er því lýst að í byrjun árs 2007 hafi bæjarstjóri Reykjanesbæjar leitað til stefnanda og óskað eftir að hann gerði tillögur að ráðhúsi fyrir Reykjanesbæ ásamt breytingum á húsnæði Sparisjóðsins í Keflavík. Þetta hafi verið gert í samvinnu við Sparisjóðinn. Verkefnið hafi á þeim tíma verið undir stjórn Sparisjóðsins og greitt af honum. Vinnan hafi staðið yfir í nokkra mánuði og hafi verið unnið með ýmsar tillögur. Þegar vinnan hófst hafi sú hugmynd verið uppi að staðsetja ráðhúsið í húsi Sparisjóðsins við Tjarnargötu. Á sama tíma hafi stefnandi verið að hefja vinnu við nýjar höfuðstöðvar Hitaveitu Suðurnesja á Fitjum í Reykjanesbæ. Fljótlega hafi komið í ljós að vinna þurfti sérstaka þarfagreiningu fyrir hvert fyrirtæki um sig. Um þá vinnu hafi verið samið sérstaklega og hún greidd af viðkomandi aðilum. Í kjölfarið hafi komið upp sú hugmynd að hús fyrir bæjarskrifstofurnar yrði byggt á Fitjum í samvinnu við Hitaveitu Suðurnesja. Af hálfu bæjarstjórans hafi verið óskað eftir því að stefnandi kæmi fljótt með tillögur, en bænum hefði verið mikið í mun að fá Hitaveituna til samstarfs um verkefnið. Bæjarstjórinn hafi óskað eftir fjarvíddarmyndum af hugsanlegu umfangi bygginganna á Fitjum og öðrum nauðsynlegum gögnum til að sannfæra stjórn Hitaveitunnar um ágæti verkefnisins. Í maí 2007 hafi loks verið samþykkt á stjórnarfundi Hitaveitunnar að byggja nýjar skrifstofur að Fitjum í samvinnu við Reykjanesbæ. Vegna vinnunnar við að fá Hitaveituna inn í verkefnið hafi stefnandi sent reikninga til Reykjanesbæjar, enda hefði bæjarstjórinn sjálfur óskað eftir að stefnandi annaðist þá forvinnu. Reykjanesbær hafi hins vegar óskað eftir að reikningarnir yrðu sendir á stefnda sem hafi neitað að greiða og hafi reikningar verið sendir aftur til Reykjanesbæjar. Á endanum hafi náðst samkomulag um að stefndi greiddi reikningana. Þessi forvinna hafi verið unnin í tímavinnu og hafi reikningar verið samtals að fjárhæð 3.793.598 krónur.

Eftir að Hitaveitan hafði samþykkt að taka þátt í byggingunni að Fitjum og stefndi var kominn að málinu hafi stefndi óskað eftir því að stefnandi tæki að sér hönnun þess. Vinna við hönnun hafi hafist í ágúst 2007 og hafi stefndi lagt áherslu á að hönnun gengi hratt fyrir sig.

Samkvæmt upphaflegum áætlunum hafi verið gert ráð fyrir að Ráðhús Reykjanesbæjar ásamt bókasafni yrðu um 4000 m2 og höfuðstöðvar Hitaveitunnar yrðu 3000 m², samtals um 7000 m². Eftir því sem verkinu vatt fram hafi flatarmál væntanlegs húsnæðis stækkaði. Niðurstaðan hafi að lokum orðið sú að húsnæðið yrði samtals 11.662 m2 í tveimur tengdum byggingum. Nýir aðilar hefðu þá bæst í hópinn.

Þrátt fyrir að stefnandi hæfi vinnu við hönnun hússins hefði ekki verið gengið frá formlegum samningi vegna þjónustunnar. Stefndi hefði sett tímamörk fyrir heildarverkið sem hafi ekki gefið svigrúm til að seinka hönnunarvinnu. Seinni hluta ársins 2007 hafi málsaðilar haldið samningafund. Á fundinn hafi mætt fyrir hönd stefnda verkefnisstjóri verksins. Stefnandi hafi látið í ljós það álit sitt að heildarhönnun verkefnisins yrði u.þ.b. 12-13% af heildarkostnaði byggingarinnar. Þar sem stærð fyrirhugaðs húsnæðis hafi enn verið á reiki og á þessum tíma stöðugt aukist hafi verið erfitt fyrir stefnanda að ákvarða nákvæman heildarkostnað að öðru leyti en sem prósentu af endanlegum heildarkostnaði. Seint á árinu 2007 hafi stefndi lýst því yfir að ekki ætti að reikna þóknun stefnanda sem prósentu af heildarkostnaði, líkt og tíðkaðist, heldur hafi stefndi fremur viljað reikna þóknunina sem tiltekna fjárhæð fyrir hvern fermetra. Stefnandi hafi verið samþykkur því. Frekari bið hafi þó orðið á að haldið yrði áfram með samningsgerðina. Ástæður þess hafi verið að stefndi hafi haft í vinnslu staðlaða samninga sem hann hafi viljað nýta. Einnig hafi heildarstærð hússins farið stöðugt vaxandi fyrstu mánuði hönnunarferlisins. Stefnandi hafi þó unnið áfram að hönnun í trausti þess að leyst yrði úr málinu.

Stefndi hafi óskað eftir því að gerður yrði heildarhönnunarsamningur um verkið. Í samningum milli arkitekta og verkfræðinga hafi verið gert ráð fyrir að kostnaður við hönnun hússins skiptist á eftirfarandi hátt: Arkitektahönnun 59% hönnunarkostnaðar og verkfræðihönnun 41% hönnunarkostnaðar. Þar fyrir utan hafi verið gert ráð fyrir kostnaði við bruna-, hljóð- og landslagshönnun.

Samningafundur um hönnunarvinnu hafi verið haldinn 28. febrúar 2008 sem ekki hafi leitt til niðurstöðu. Stefndi hafi þá borið fram tillögu um að greiddar yrðu 25.000 krónur á hvern fermetra. Stefnandi hafi ekki sæst á þá tölu en lagt til að greiddar yrðu 32.000 krónur á hvern fermetra, enda byggingin flókin og margþætt. Þrátt fyrir að niðurstaða næðist ekki á fundinum hafi stefnandi haldið áfram vinnu í fullu samráði við verkefnisstjóra stefnda. Hann hafi lagt áherslu á mikilvægi þess að samningaviðræður yrðu ekki til þess að tefja verkið. Áfram hafi verið sendir út reikningar í samræmi við vinnuframlag stefnanda.

Stefnandi hafi lagt inn aðalteikningar til byggingarfulltrúa 20. maí 2008 ásamt greinargerð um forhönnun og kostnaðaráætlun en stefndi hefði lagt hart að stefnanda að ljúka þeirri vinnu fyrir þann tíma. Stefnandi hefði skilað stefnda sömu gögnum á sama tíma. Gert hafi verið ráð fyrir að hönnunarkostnaður væri 30.559 krónur á hvern fermetra miðað við vísitölu í maí 2008 eða um 11,5% af beinum byggingarkostnaði. Af hálfu stefnda hafi ekki verið gerðar athugasemdir við þá tölu. Í kjölfarið hafi báðir aðilar unnið út frá umræddum gögnum og stefnandi hafi haldið áfram að senda reikninga eftir því sem verkinu vatt fram.

Stefndi hafi stöðvað vinnu við verkið 6. október 2008 vegna erfiðleika við fjármögnun þess. Stefndi hafi óskað eftir ráðrúmi til að funda með Hitaveitunni en hann hafi vonast til að eftir það fengi hann fjármagn til að greiða útistandandi reikninga stefnanda. Í byrjun október hafi stefnandi metið að um 68–70% af hönnun væri lokið. Í framhaldinu hafi verið samþykkt af verkefnisstjóra að sendir yrðu út reikningar fyrir þeirri vinnu þegar hefði verið unnin.

Í nóvember s.á. hafi stefndi boðað til samningafundar til að ljúka við gerð samnings. Fyrir fundinn hafi stefndi óskað eftir upplýsingum um stöðu verksins. Stefnandi hafi lagt fram skjal 10. nóvember sem sýndi að 66,33% af hönnun væri lokið. Fundurinn hafi verið haldinn 28. nóvember. Stefndi hafi lagt fram tillögu að uppgjörsgrunni fyrir hönnunarþóknun 17. nóvember. Í umræðum sem fram hafi farið á fundinum hafi stefndi gert ráð fyrir að greiða um 30.000 krónur á hvern fermetra í samræmi við kostnaðaráætlun stefnanda frá því í maí s.á. Á fundinum hafi stefndi þó óskað eftir að breyting yrði gerð á vísitöluútreikningi og að ekki yrði miðað að fullu við byggingarvísitölu sem hefði hækkað óeðlilega mikið. Til að koma til móts við stefnda hafi stefnandi lagt fram tillögu um að vísitalan samanstæði af 70% launavísitölu og 30% byggingarvísitölu.

Tilboð hafi borist frá stefnda 1. desember s.á. Þar hafi verið miðað við 27.639 krónur á hvern fermetra og hafi upphæðin tekið mið af vísitölu í nóvember 2007. Í tilboðinu hafi verið gert ráð fyrir vísitöluframreikningi en ekki greiðslu dráttarvaxta þrátt fyrir að töluverður greiðsludráttur hefði orðið af hálfu stefnda. Þá hafi einnig verið gert ráð fyrir að greiðsla fyrir forvinnu, sem unnin var á fyrri hluta árs 2007, væri hluti af heildargreiðslu fyrir verkið. Í kjölfarið hafi verið haldinn samningafundur. Stefnandi hafi lagt fram gagntilboð sem hafi að öllu leyti verið hliðstætt tilboði stefnda með þeirri undantekningu að kostnaður vegna forvinnu hafi verið aðskilinn, auk þess sem dráttarvextir hafi verið reiknaðir. Á fundinum hafi fulltrúi stefnda talið niðurstöðuna ásættanlega, ef undan væri skilin krafa stefnanda um dráttarvexti. Stefnandi hafi þá lýst sig reiðubúinn til að semja um dráttarvexti til að liðka fyrir niðurstöðu. Fundinum hafi lokið með því að fulltrúi stefnda hafi sagst þurfa að fá samþykki Hitaveitunnar.

Eftir áramót hafi verkefnisstjóri og starfsmaður stefnda haft samband við stefnanda og tjáð honum að hann hefði fengið fullt umboð til að ganga frá samningum. Kallaður hafi verið saman fundur þar sem gengið hafi verið út frá því að greiddar yrðu 27.639 krónur á hvern fermetra miðað við vísitölu í nóvember 2007 með vísitöluframreikningi. Ákveðið hafi verið að samið yrði sérstaklega um greiðslu dráttarvaxta. Eftir fundinn hafi stefnandi talið að samningar hefðu náðst. Það hafi ekki gengið eftir. Í bréfi stefnda til stefnanda 19. febrúar 2009 hafi verið óskað eftir því að kallaðir yrðu til tveir óvilhallir matsmenn til að meta hönnun stefnanda ásamt endurgjaldi fyrir hana. Stefnandi hafi hafnað þeirri tillögu.

Annað tilboð hafi borist frá stefnda 29. febrúar s.á. Í því hafi verið gert ráð fyrir 130.000.000 króna greiðslu fyrir heildarhönnun, eða sem samsvari 11.147 krónum á hvern fermetra. Þar sem tilboðið hafi bersýnilega verið ósanngjarnt og fráleitt og langt frá þeim tölum sem nefndar hefðu verið í samningsferlinu, hafi stefnandi hafnað tilboðinu. Stefnandi hafi lýst sig reiðubúinn 3. mars til frekari viðræðna við stefnda um endurgjald fyrir hönnunarvinnuna. Stefndi hafi hins vegar lagt fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna 6. maí s.á.

Krafa stefnanda væri byggð á reikningum vegna arkitektaþjónustu fyrir stefnda en stefndi beri greiðsluskyldu gagnvart stefnanda á þeim. Þjónustan hafi verið unnin í þágu stefnda samkvæmt óskum hans. Vegna umfangs þjónustunnar hafi stefndi gert þá kröfu að greitt yrði tiltekið verð á hvern fermetra í stað þess að greiða sem hlutfall af heildarbyggingarkostnaði. Sú krafa stefnda hafi komið fram á samningafundi málsaðila 28. febrúar 2008. Stefnandi hafi í kjölfarið komið til móts við stefnda og reiknað þóknun sína á þeim grundvelli.

Í kostnaðaráætlun frá maí s.á. hafi verið gert ráð fyrir að stefndi greiddi 30.559 krónur á hvern fermetra miðað við vísitölu í maí 2008, eða sem samsvari um 27.639 krónum á hvern fermetra miðað við vísitölu í nóvember 2007. Stefnandi hafi ekki farið fram úr þeirri áætlun. Stefndi hafi engar athugasemdir gert við kostnaðaráætlun stefnanda heldur hafi hann þvert á móti nýtt sér gögnin við vinnu sína, eins og sjáist meðal annars á tilboði stefnda 1. desember 2008.

Stefndi hafi þegar greitt fyrir verkfræðihönnun sem samsvari 49.730.331 krónu og jafnframt samþykkt heildarþóknun fyrir verkfræðihönnun 124.622.230 krónur. Í tilboði frá stefnda komi fram að gert sé ráð fyrir að skipting kostnaðar milli arkitektahönnunar annars vegar og verkfræðihönnunar hins vegar sé 59% vegna arkitektahönnunar og 41% vegna verkfræðihönnunar. Það sé reiknað þannig: Verkfræðihönnun 41% sé 124.622.230 krónur. Þar af leiðandi sé heildarkostnaður vegna arkitekta- og verkfræðihönnunar: 124.622.230 krónur/0,41 = 303.956.659 krónur. Arkitektahönnun sé 59% af þeirri fjárhæð, samtals 179.334.429 krónur. Hljóð-, bruna- og landslagshönnunar samkvæmt reikningum sé 18.375.000 krónur, samtals 322.331.659 krónur.

Samkvæmt þessum útreikningum sé hönnunarverð á fermetra 27.639 krónur. Það sé sama fjárhæð og stefnandi geri kröfu um í máli þessu og gert hafi verið ráð fyrir í kostnaðaráætlun stefnanda frá maí 2008. Það sé einnig sú tala sem stefndi hafi talið sanngjarna þóknun fyrir þjónustu stefnanda í byrjun árs 2009. Af hálfu stefnanda er því mótmælt að 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eigi við um lögskipti málsaðila. Báðir málsaðilar hafi setið uppi með skaða og tjón.

Sú þjónusta sem stefnandi hafi veitt vegna hönnunar húsnæðis að Fitjum sé aðskilin frá þeirri sem hann hafi veitt Reykjanesbæ í byrjun árs 2007 að ósk bæjarstjóra. Þjónustan við Reykjanesbæ hafi varðað undirbúning vegna ráðhúss bæjarins, þ.e þróunarvinna, vinnu við verkefnaöflun og vinnu við gerð rafrænna fjarvíddarlíkana. Í kjölfar þess og á grundvelli þeirrar vinnu hafi stefndi óskaði eftir að stefnandi tæki að sér hönnun hússins að Fitjum. Um tvö aðskilin verk hafi verið að ræða sem óskað hafi verið eftir af mismunandi aðilum.

Stefnandi krefjist greiðslu vegna hönnunar húsnæðisins að fjárhæð 118.952.527 krónur ásamt dráttarvöxtum í samræmi við útgefna reikninga. Stefnandi hafi ekki lokið vinnu við húsið að Fitjum enda hafi stefndi óskað eftir því að verkið yrði stöðvað í byrjun október 2008. Fyrir þá þjónustu sem stefnandi hafi nú þegar veitt stefnda beri að greiða þrátt fyrir að stefndi horfi fram á erfiðleika við að ljúka fjármögnun á verkefninu. Stefnandi hafi lokið við 66,33% af hönnun húsnæðisins. Útgefnir reikningar væru í samræmi við það hlutfall af heildargreiðslu fyrir þjónustuna. Heildargreiðsla vegna hönnunar arkitekta sé samtals 179.334.429 krónur sé miðað við 27.639 krónur á hvern fermetra. Í samræmi við það hlutfall sem lokið sé nemi krafa stefnanda vegna hönnunar húsnæðisins 118.952.527 krónum.

Stefnandi hafi þar fyrir utan gefið út tvo reikninga. Annar þeirra sé fyrir vinnu við þrívíddarteikningar vegna kynningar fyrir starfsmenn þeirra aðila sem myndu hafa aðsetur í húsnæðinu að Fitjum. Hinn reikningurinn sé fyrir greiðslu á akstri á hönnunar- og kynningarfundi á hönnunartíma. Reikningur vegna gerðar kynningarinnar nemi samtals 2.206.117 krónum og reikningur vegna útlagðs kostnaðar samtals 85.283 krónum.

Dómkrafan sé því tvískipt; annars vegar krafa um greiðslu reikninga vegna hönnunar á húsnæði fyrir stefnda og hins vegar krafa um greiðslu reikninga vegna kynningar sem stefnandi hafi haldið að beiðni stefnda. Þar sé um að ræða útlagðan kostnað vegna aksturs og gerðar kynningarefnis. Útgefnir reikningar væru eftirfarandi:

Gjalddagi fjárhæð í krónum

1. 30. nóvember 2007 25.000.000 vinna til 31. október

2. 24. desember „ 7.500.000 vinna til 30. nóvember

3. 27. janúar 2008 7.500.000 vinna til 31. desember

4. 15. mars „ 10.000.000 vinna til 31. janúar

5. 31. mars „ 10.000.000 vinna til 29. febrúar

6. 30. apríl „ 10.000.000 vinna til 31. mars

7. 26. júní „ 15.000.000 vinna til 31. maí

8. 26. júní „ 60.737 útlagður kostnaður

9. 21. júlí „ 15.000.000 vinna til 20. júní

10. 5. september 2008 15.000.000 vinna til 31. júlí

11. 30. september „ 15.000.000 vinna til 31. ágúst

12. 5. október 2008 15.000.000 vinna til 3. október

nr. AA 30. september 2008 85.283 krónur útlagður kostnaður v. aksturs

nr. BB 31. júlí 2008 2.206.117 „ kynningarvinna og kostnaður

Hönnunarkostnaður sé samtals 118.952.527 krónur. Stefnandi hafi fallið frá kröfu vegna reiknings 5. október 2008 og að hluta til vegna reiknings 30. september s.á. en af hálfu stefnda er báðum þessum reikningum hafnað. Þar sem stefnandi telji hönnunarkostnað 118.952.527 krónur sé aðeins krafist 3.891.790 króna af reikningum frá 30. september. Krafan öll sé samtals að fjárhæð 121.243.927 krónur.

Krafist sé umsaminna verðbóta en málsaðilar hafi samið um að í stað þess að leggja byggingarvísitölu einvörðungu til grundvallar skyldi miða við þá vísitölu og launavísitölu í hlutfallinu 30/70. Dómkvaddir matsmenn hafi jafnframt lagt verðlag í nóvember 2007 til grundvallar þannig að fjárhæðir væru sambærilegar í þessum efnum. Framreiknings sé eingöngu krafist af hönnunarþóknun, en ekki af aukaverki og aksturskostnaði sem fallið hafi til á árinu 2008.

Krafist sé dráttarvaxta frá hverjum gjalddaga, sem af hálfu stefnda sé viðurkennt að miða skuli við, en að tekið verði tillit til innborgana sem þannig komi til frádráttar áföllnum dráttarvöxtum fyrst og þeim síðan ráðstafað til greiðslu vangoldins höfuðstóls.

Stefndi hafi greitt samtals 115.060.737 krónur sem komi til frádráttar kröfu stefnanda. Þrír reikningar, sem greiddir hafi verið vegna vinnu í þágu Reykjanesbæjar við þarfagreiningu fyrir sveitarfélagið og fleira áður en hönnun hússins hófst, samtals að fjárhæð 3.793.598 krónur, séu máli þessu óviðkomandi.

Fjárhæð hönnunarþóknunar sé rétt liðlega 1,5% yfir metnum hönnunarkostnaði samkvæmt mati dómkvaddra yfirmatsmanna eða sem nemi 1.812.656 krónum. Umkrafið verð fyrir hönnunarvinnu sé því bersýnilega sanngjarnt í skilningi 45. gr. kaupalaga nr. 50/2000, sbr. til hliðsjónar 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup.

Varakrafa felist í niðurstöðu yfirmatsmanna en hún sé byggð á heildarvinnumagni reiknuðu út frá flokkun hússins að Fitjum í byggingarflokka. Sundurliðun kröfugerðar byggist á sömu reikningum og í aðalkröfu nema hvað eftirstöðvar reiknings nr. 11 verði 2.079.134 krónur. Samtals sé krafa vegna hönnunar 117.139.871 króna. Varakrafan sé jafnframt vegna tveggja reikninga, að fjárhæð 2.206.117 krónur, vegna aukaverks, er falist hafi í vinnu við kynningarefni fyrir starfsmenn, sem hafi átt að starfa í húsinu, þar með talin aðkeypt þjónusta, og 85.283 krónur vegna útlagðs kostnaðar vegna aksturs. Krafist sé umsaminna verðbóta eins og í aðalkröfu.

Þrautavarakrafa felist í niðurstöðu yfirmatsmanna um þóknun við arkitektahönnun. Sundurliðun kröfugerðar byggist á sömu reikningum og í aðalkröfu nema hvað eftirstöðvar reiknings nr. 11 verði 1.632.994 krónur. Samtals sé krafa vegna hönnunar 116.693.731 króna. Einnig sé krafa vegna tveggja reikninga vegna aukaverks og útlagðs kostnaðar vegna aksturs, eins og í aðalkröfu og varakröfu. Dómkrafan sé að fjárhæð 118.985.131 króna. Krafist sé umsaminna verðbóta eins og í aðalkröfu.

Til frádráttar kröfu stefnanda komi 115.060.737 krónur sem stefndi hafi greitt þannig: 7.500.000 krónur 8. janúar 2008, 25.000.000 króna 24. janúar s.á, 7.500.000 krónur 4. mars s.á., 10.000.000 króna 18. mars s.á., 10.000.000 króna 22. maí s.á., 60.737 krónur 19. júní s.á., 10.000.000 króna 24. júní s.á., 7.200.000 krónur 8. ágúst s.á., 7.800.000 krónur 15. ágúst s.á., 20.000.000 króna 13. nóvember s.á. og 10.000.000 króna 1. desember s.á.

Stefnandi byggi á meginreglum samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Vísað sé til laga um þjónustukaup nr. 42/2000, einkum 28. gr., og til II. kafla laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerningar. Krafa um dráttarvexti sé byggð á reglum III. kafla laga nr. 38/2001 en kafa um málskostnað sé studd við 130. gr. laga nr. 91/1991.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er málsatvikum lýst þannig að á árinu 2006 hafi Reykjanesbær fengið stefnanda og danskan arkitekt til þess að gera þarfagreiningu á húsnæði undir bæjarskrifstofur og bókasafn Reykjanesbæjar. Niðurstöður hafi verið kynntar í janúar 2007. Fyrir vinnu þessa hafi stefnandi krafið Reykjanesbæ um samtals 6.749.916 krónur. Auk þessa hafi stefnandi gert frekari skýrslu um fyrirhugað verkefni en fyrir þá vinnu hafi Reykjanesbær greitt sérstaklega. Ekki hafi legið fyrir formlegur samningur milli stefnanda og Reykjanesbæjar.

Á fundi bæjarstjórnar Reykjanesbæjar 30. ágúst 2007 hafi stefnda verið falið formlega að vinna að verkefninu. Verkefnið hafi þá þegar verið komið í vinnslu og hefði tekið nokkrum breytingum. Auk ráðhúss að Fitjum skyldi vera banki, húsnæði fyrir Hitaveitu Suðurnesja, bókasafn, matsalir og fleira. Áætluð stærð húss hafi verið 11.662 fermetrar. Fyrirhuguð verklok hafi verið í júní 2010.

Samkomulag hafi orðið milli stefnda, stefnanda og Verkfræðiskrifstofu Suðurnesja um að hinir síðargreindu myndu annast fullnaðarhönnun sameiginlega og að haldið yrði utan um verkefnið á sérstöku vefsvæði verkfræðiskrifstofunnar. Formlegir verkfundir hafi verið haldnir reglulega og fundargerðir ritaðar eftir hvern fund. Á fundi 28. ágúst 2007 hjá stefnanda hafi komið fram tillaga um uppsetningu hönnunar. Aðalhönnuðir yrðu arkitektur.is og á þeirra vegum eftirtaldir hönnuðir vegna sérþátta: Brunahönnuðir, hljóðhönnuðir, lýsingarhönnuðir og lóðarhönnuðir. Stefnandi skyldi setja fram lista yfir undirverktaka á sínum vegum. Á fundinum hafi verið rætt um að Línuhönnun kæmi að hönnun brunavarna og hljóðhönnunar. Verkfræðihönnuðir yrðu Verkfræðistofa Suðurnesja með hönnuði vegna sérþátta.

Í fundargerð 6. september s.á. komi fram að stefnandi og Verkfræðiskrifstofa Suðurnesja hafi verið ráðin til verksins og að þau muni ráða til sín aðstoðarráðgjafa (undirverktaka) eftir þörfum í samráði við verkefnisstjóra stefnda. Á sama fundi hafi verið lögð fram frumdrög að tíma/verkáætlun og drög að ráðgjafarsamningi. Það hafi alfarið verið á ábyrgð ráðgjafa að skipuleggja verkferlið og hafi verkið að þeirra tillögu skipst þannig að arkitektahluti væri 59% en verkfræðihluti 41%. Þeir kæmu fram saman sem ein heild gagnvart stefnda.

Ósk stefnda hafi í upphafi samstarfs þeirra verið að þóknunin fyrir heildarhönnun hússins, þ.m.t. landslagshönnun, næmi ekki hærri fjárhæð en 25.000 krónum fyrir hvern fermetra hússins. Það hafi verið sambærileg þóknun og stefndi greiddi fyrir hönnun vegna byggingar Háskólans í Reykjavík í Vatnsmýri. Brýnt hafi verið fyrir öllum ráðgjöfum að kostnaður byggingarinnar mætti ekki fara úr böndunum og að viðmiðið yrði að vera að hámarki 280.000 krónur á hvern fermetra.

Í greinargerð stefnanda um forhönnun 20. maí 2008 hafi verið áætlað að hönnunarþáttur næmi 11,5% af beinum byggingarkostnaði 11.662 fermetra húss eða 30.559 krónur á hvern fermetra miðað við verðlag í maí 2008 (vísitala byggingarkostnaðar 416,5 stig). Stefndi hafi ekki fallist á þetta enda væri það hærri fjárhæð en viðmið sem hann hafi haft.

Aðilar hafi ítrekað reynt að ná saman um gerð formlegs samnings um greiðslu vegna hönnunarinnar án árangurs. Engu að síður hafi verkið haldið áfram og hafi stefndi fallist á að greiða reglulega inn á það samkvæmt reikningum stefnanda sem hafi síðan átt að leiðrétta við verklok eða þegar formlegur samningur næðist.

Ýmsar hugmyndir hafi verið lagðar fram til sátta. Stefnandi hafi gert tillögu að uppgjörsgrunni fyrir hönnunarþóknun 17. nóvember 2009. Þar sé miðað við 28.000 krónur á hvern fermetra miðað við verðlag í nóvember 2007 og að sú fjárhæð taki mið af launavístölu að 70% og byggingarvísitölu að 30%. Stefndi hafi ekki fallist á þá fjárhæð.

Í tölvupósti 1. desember 2008 hafi stefndi sent tillögu að uppgjöri sem hafi að mestu miðað við tillögur stefnanda. Stefndi telji tillöguna sanngjarna. Stefnandi hafi ekki fallist á hana og hafi stefndi þá gert enn eina tillögu sem hafi borist stefnanda í tölvupósti 8. desember s.á. Þar hafi verið miðað við leiðbeiningar FSSA (Félag sjálfstætt starfandi arkitekta) um samningagerð. Ekki hafi verið fallist á þá tillögu en málsaðila hafi m.a. greint á um flokkun byggingar.

Með bréfi lögmanns stefnda 18. febrúar 2009 hafi verið ítrekað að ógreiddum reikningum stefnanda hefði verið hafnað, enda hefði þegar verið greitt fyrir þá vinnu sem stefnandi hefði innt af hendi. Í bréfinu hafi verið farið á leit við stefnanda að hann samþykki að fá tvo óvilhalla matsmenn til að meta verkið og eðlilegt endurgjald fyrir það og tæki þátt í kostnaði við matið. Stefnandi hafi hafnað því. Lögmaður stefnda hafi sent stefnanda formlegt tilboð 27. febrúar s.á. um að greiða 130 milljónir króna fyrir fullnaðarhönnun verksins. Lögmaður stefnanda hafi hafnað tilboðinu í bréfi 3. mars s.á.

Stefnandi telji að um 66,6% arkitektahönnunar sé lokið og hafi krafið stefnda um 121.243.927 krónur fyrir þann hluta. Það sé ósanngjarnt og allt of hátt og hvorki í samræmi við það viðmið sem lagt hafi verið upp með í upphafi verkefnis né sé það í samræmi við reglur FSSA.

Stefndi hafi í nóvember 2008 gert samkomulag um greiðslu fyrir verkfræðihönnun við Verkfræðistofuna. Þar sé fallist á að stefndi greiði 124.622.230 krónur með virðisaukaskatti fyrir fullnaðarvinnu verksfræðistofunnar en stefndi hafði þá staðið skil á reikningum fyrir þá vinnu sem hafði verið unnin að fjárhæð 53.212.403 krónur. Miðað sé við að hlutur verkfræðinga í heildarhönnun nemi 41% en sú skipting hafi alfarið verið á ábyrgð hönnuða sjálfra og ekki ágreiningur þeirra í millum um hana.

Stefndi hafi þegar greitt stefnanda 118.854.585 krónur fyrir verkið. Stefndi hafi hafnað fjórum reikningum stefnanda, samtals að fjárhæð 32.291.400 krónur, en í bréfi 17. desember 2008 komi fram að stefndi telji að hann hafi greitt fyrir unna vinnu.

Stefndi hafi óskað eftir dómkvaðningu matsmanna 6. maí 2009 þar sem metið yrði:

1. Hversu stórum hluta hönnunar sé lokið?

Matsþoli hafi haldið því fram að 66,6% hluta hönnunar verkefnisins væri lokið miðað við núverandi forsendur og framlögð gögn. Matsbeiðandi óski mats á því hve matsmenn telji að stórum hluta hönnunar sé lokið.

2. Þóknun við arkitektahönnun Ráðhúss.

Hvað telji matsmenn vera sanngjarna og eðlilega þóknun fyrir þá vinnu sem unnin hafi verið við arkitektahönnun við verkefnið sem matsþoli hafi innt af hendi og sett inn á vef?

3. Skipting milli verkfræði- og arkitektahönnunar verks.

Hvað telji matsmenn vera eðlilega skiptingu vinnu (%) milli verkfræðinga og arkitekta í hönnun verkefnisins?

Á fundi með matsmönnum 30. september 2009 hafi stefndi lagt fyrir matsmenn viðbótarspurningu sem stefnandi hafi fallist á að kæmist að en hún sé þessi:

4. Flokkun eftir byggingartegund

Í leiðbeiningum sjálfstætt starfandi arkitekta (FSSA) um samningsgerð komi fram flokkun á húsum eftir byggingartegund. Í hvaða byggingaflokk myndu matsmenn skipa húsinu samkvæmt leiðbeiningum?

Stefndi mótmæli alfarið kröfum stefnanda og krefjist sýknu. Kröfugerð stefnanda sé óskýr og órökstudd.

Stefndi telji að hann hafi þegar greitt sanngjarnt verð fyrir verkið. Þá mótmæli stefndi því að honum beri að greiða sérstaklega vegna fundarhalda. Greiðsla fyrir fundi hafi verið innifalin í greiðslum fyrir verkið. Stefndi hafi ekki óskað eftir að haldinn yrði kynningarfundur fyrir starfsmenn hússins. Í málinu sé ágreiningur um þessa reikninga.

Stefndi mótmæli því að honum beri að greiða nokkuð umfram það sem stefnandi hefði þegar fengið greitt. Í mati dómkvaddra matsmanna komi fram að lóðar-, hljóð- og brunahönnun sé innifalin í arkitektahönnun sem lokið sé. Þá sé því mótmælt að stefnda beri að greiða verðbætur en ekkert liggi fyrir í málinu um það. Alvanalegt sé að verk séu unnin á stuttum tíma og slík verk séu ekki verðbætt.

Stefndi hafi sýnt mikla sanngirni gagnvart stefnanda. Stefndi hafi greitt samkvæmt áætlun án þess að fá tímaskýrslur. Hann hafi greitt hærri fjárhæðir en sanngjarnt sé að fara fram á fyrir þessi verk.

Stefndi hafi hafnað eftirtöldum fjórum reikningum stefnanda; að fjárhæð 15.000.000 króna frá 5. október 2008, að fjárhæð 15.000.000 króna frá 30. september s.á., að fjárhæð 85.283 krónur frá 30. september s.á. og að fjárhæð 2.206.117 krónur frá 31. júlí s.á.

Dráttarvaxtaútreikningi sé sérstaklega mótmælt, enda komi innborganir ekki fram í kröfugerð auk þess sem ekki sé tekið tillit til þess að stefndi hafi greitt inn á verkið umfram skyldu.

Stefndi hafi þegar greitt fyrir hönnunarþátt verkfræðinga og gert sérsamning við þá um heildarhönnunarkostnað. Stefndi hafi boðið stefnanda sömu fjárhæð í hlutfalli við þann prósentuhluta arkitekta sem samkomulag milli stefnanda og verkfræðinga hafi verið um, þ.e. 59% / 41%. Stefnandi hafi hafnað öllum tillögum og tilboðum stefnda að sátt og sífellt komið með nýjar kröfur.

Umkrafin fjárhæð sé allt of há og ósanngjörn og í engu samræmi við þann kostnað sem miðað hafi verið við í upphafi verks og stefndi hafi lagt upp með við ákvörðun um að fara af stað með hönnunina. Í því sambandi hafi verið rætt um að hönnunarkostnaður miðaðist við kostnað á hvern fermetra húss eða 25.000 krónur á hvern fermetra og að heildarkostnaður byggingarinnar með öllu færi ekki yfir 280.000 krónur á hvern fermetra. Skýrt hafi verið tekið fram að í hönnunarkostnaði fælist allur kostnaður við hönnun, kynningar, fundi, útboð o.s.frv., eins og sjá megi m.a. í drögum að ráðgjafarsamningi frá árinu 2007. Stefnanda hafi verið gerð grein fyrir þessari ákvörðunarástæðu og hafi hönnun átt að miðast við það. Stefndi hafi treyst stefnanda, enda hefðu málsaðilar átt gott samstarf í öðrum verkefnum og báðir hefðu því þekkt til verka hins. Stefndi hafi ítrekað reynt að setja fram tillögur að lausn að ágreiningi en aðilar hafi ekki náð saman. Stefndi geti ekki fallist á það sjónarmið stefnanda að verkið, þ.e. húsið sem hafi átt að hanna, sé sérlega flókið og margþætt og að það réttlæti svo háa gjaldtöku fyrir verkið. Stefndi vísi til leiðbeininga FSSA í því sambandi.

Stefndi mótmæli sérstaklega þeirri kröfu stefnanda að kostnaður vegna hljóð-, bruna- og landslagshönnunar eigi að greiðast sérstaklega enda sé kostnaður við það inni í heildarkostnaði arkitektahönnunar. Hlutur þeirra hafi verið ákveðinn 59% af heildarhönnun á móti 41% vegna verkfræðihönnunar en venjan sé að hlutur arkitekta og verkfræðinga sé jafn. Ástæða mismunar hafi verið sú að arkitektar hafi tekið að sér þessa vinnu auk þess að bjóða út verkið.

Stefndi telji að hann hafi greitt fyrir þá vinnu sem unnin hafi verið og hafi sú fjárhæð verið sanngjörn í alla staði. Fjárhæð kröfu stefnanda stríði gegn góðum viðskiptaháttum, einkum á tímum eins og í dag, enda sitji stefndi með allan kostnaðinn og óvissuna um hvort farið verði í umrædda framkvæmd. Stefndi vísi til 36. gr. samningalaga í því samandi. Einnig vísi hann til almennra reglna kröfuréttarins og laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, einkum II. kafla, 22. gr. og 28. gr. Krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr., sbr. og 129. gr. laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

Stefnandi vísar til þess að stefndi hafi falið honum arkitektahönnun hússins að Fitjum, eins og greint er frá hér að framan. Ekki var gerður skriflegur samningur milli málsaðila um þóknun fyrir verkið þrátt fyrir tilraunir málsaðila til að ganga frá formlegu samkomulagi. Stefndi féllst á að greiða inn á verkið eftir útgefnum reikningum stefnanda og var það gert, eins og hér að framan hefur verið lýst.

Krafa stefnanda er byggð á reikningum sem stefnandi lýsir í endanlegri kröfugerð sinni í málinu. Stefnandi hefur í málatilbúnaði sínum útskýrt með fullnægjandi hætti útreikninga á því hvernig kröfufjárhæðin er fundin. Þar er miðað við að kostnaður við arkitektahönnun sé 59% af heildarhönnunarkostnaði. Heildarhönnunarkostnaður miðað við greiðslur stefnda vegna verkfræðihönnunar sé 303.956.659 krónur og því sé kostnaður við arkitektahönnun 179.334.429 krónur. Stefnandi hafi lokið við 66,33% af hönnun húsnæðisins og því sé krafa hans vegna hönnunar að fjárhæð 118.952.527 krónur. Öðrum reikningum er lýst í málatilbúnaði stefnanda. Kröfugerðin er nægilega skýr og lýsingar stefnanda á henni og sakarefninu verða að teljast fullnægjandi.

Við úrlausn málsins verður að líta til meginreglunnar í 45. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 þar sem segir að ef kaup eru gerð án þess að kaupverðið leiði af samningi skuli kaupandi greiða fyrir söluhlut það gangverð sem er á sams konar hlutum, seldum við svipaðar aðstæður, við samningsgerðina, enda sé verðið ekki ósanngjarnt. Sé ekki um neitt slíkt gangverð að ræða skuli kaupandi greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við eðli hlutar, gæði hans og atvik að öðru leyti. Sama regla kemur fram í 28. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000 þar sem segir að hafi ekki verið samið um verð fyrir keypta þjónustu skuli neytandi greiða það verð sem telja megi sanngjarnt með hliðsjón af því hve vinnan er mikil og hvers eðlis hún sé.

Reikningarnir fyrir hönnunarvinnu, sem krafa stefnanda í málinu er byggð á, voru gefnir út á tímabilinu nóvember 2007 til október 2008 fyrir vinnu sem hafði verið unnin í hverjum mánuði frá ágúst 2007 þar til vinnu var hætt. Í málatilbúnaði stefnanda er því lýst að fjárhæð kröfunnar sé í samræmi við það hlutfall, sem lokið var þegar vinnu var hætt, sem hafi verið 66,33%, eins og hér að framan kemur fram. Krafan vegna hönnunar sé því að fjárhæð 118.952.527 krónur. Samkvæmt þessum útreikningum sé hönnunarverð á fermetra 27.639 krónur. Gert hafi verið ráð fyrir þeirri fjárhæð í kostnaðaráætlun stefnanda frá maí 2008. Það sé sama tala og stefndi hafi talið sanngjarna þóknun fyrir þjónustu stefnanda í byrjun árs 2009. Reikningar fyrir aukaverk, akstur og útlagðan kostnað eru til viðbótar framangreindum reikningum þannig að heildarkrafa stefnanda er að fjárhæð 121.243.927 krónur.

Í yfirmatsgerð, sem aflað var af hálfu stefnanda, er þóknun fyrir arkitektahönnun miðuð við að lokið sé 65% af verki og 60% af bruna-, hljóð- og landslagshönnun talin vera samtals að fjárhæð 116.693.731 króna. Eðlileg heildarhönnunarþóknun fyrir verkið er talin vera 11,2% af verktakakostnaði miðað við verðlag í nóvember 2007, samtals 313.923.021 króna. Við úrteikninga er litið til umfags verksins, stærðaraukningar byggingar á hönnunartíma og krafna um hraða. Í yfirmatsgerðinni er einnig metin fjárhæð heildarþóknunar fyrir vinnu arkitekta þar sem reiknað er út frá flokkun hússins í byggingarflokk samkvæmt leiðbeiningum Félags sjálfstætt starfandi arkitekta. Miðað við að 65% verksins sé lokið er hlutur arkitekta reiknaður 106.114.871 króna og miðað við að 60% sé lokið af bruna-, hljóð- og landslagshönnun er sá þáttur reiknaður 11.025.000 krónur. Samkvæmt þessum útreikningum er hönnun á framangreindum þáttum sem lokið er samtals 117.139.871 króna miðað við verðlag í nóvember 2007.

Yfirmatsgerðin styður í öllum meginatriðum þau sjónarmið sem aðalkrafa stefnanda í málinu er byggð á. Þótt aðrar aðferðir hafi verið notaðar við útreikninga á hönnunarkostnaði stefnanda í kröfugerð hans og í yfirmati eru niðurstöðutölur sambærilegar að öðru leyti en því að í yfirmatsgerðinni er kostnaður vegna bruna-, hljóð- og landslagshönnun reiknaður með hönnunarkostnaði arkitekta og er samtals að fjárhæð 117.139.871 króna, eins og þegar hefur komið fram. Til þess að samræmis verði gætt og forsendur styðji þá niðurstöðu að yfirmatsgerðin sé í samræmi við aðalkröfur stefnanda í málinu verður að líta svo á að kostnaður vegna bruna-, hljóð- og landslags sé innifalinn í aðalkröfu stefnanda þrátt fyrir að stefnandi byggi kröfuna á því að svo sé ekki. Með vísan til þessa verður að telja að kostnaður vegna hljóð-, bruna- og landslagshönnunar sé innifalinn í heildarkostnaði arkitektahönnunar. Hér verður því að telja að þegar tekið hefur verið tilliti til þessara forsendna styðji niðurstöður yfirmatsgerðarinnar í meginatriðum þau sjónarmið sem stefnandi hefur lagt til grundvallar við útreikninga á aðalkröfu sinni í málinu.

Að öllu þessu virtu og með vísan til málsatvika, eins og þau liggja fyrir samkvæmt göngum málsins, verður ekki annað lagt til grundvallar við úrlausn málsins en að reikningar stefnanda og útreikningar hans á aðalkröfunni í málinu séu sanngjarnir og að stefnandi hafi sýnt fram á réttmæti kröfunnar. Verður aðalkrafan með vísan til þess tekin til greina að teknu tilliti til innborgana stefnda. Þá verður að telja að ágreiningslaust sé í málinu hvernig innborganir koma til frádráttar kröfunni að öðru leyti en því að ágreiningur er um reikninga frá árinu 2007, samtals að fjárhæð 3.793.598 krónur. Fyrir liggur að þarna var um að ræða vinnu sem stefnandi lét í té áður en hann tók að sér hönnunarvinnu við húsið að Fitjum og áður en sú vinna hófst, eins og lýst hefur verið af hálfu stefnanda. Greiðslur á þessum reikningum koma því ekki til álita sem innborganir á kröfur stefnanda í málinu vegna þeirrar vinnu sem hér er krafið um greiðslu fyrir.

Reikningar stefnanda vegna aksturs, fundarhalda og kostnaðar, samtals að fjárhæð 2.291.400 krónur, eru studdir þeim rökum að óskað hafi verið eftir því af hálfu stefnda að stefnandi héldi kynningarfundi fyrir starfsmenn sem áttu að starfa í húsinu þegar til kæmi. Enginn samningur lá fyrir um að kynningarfundir eða akstur vegna funda ætti að vera innifalinn í heildarþóknun fyrir arkitektavinnu. Verður að telja ósannað gegn andmælum stefnanda að akstur hafi átt að vera innifalinn. Einnig verður að telja að stefnandi hafi fært nægilegar sönnur fyrir því að kynningarfundir fyrir starfsmenn hafi verið haldnir að beiðni stefnda. Ber að þessu virtu að taka framangreinda reikninga stefnanda til greina.

Krafa stefnanda um að greiddar verði verðbætur á fjárhæðir útgefinna reikninga er studd þeim rökum að ávallt hafi verið gengið út frá því að miðað yrði við verðlag í nóvember 2007 og að verðbætur skyldi greiða til þess tíma sem þeir yrðu greiddir en það skyldi gert á gjalddaga. Staðhæfingar stefnanda um þetta fá stoð í gögnum málsins. Ágreiningslaust er í málinu að reikningar stefnanda og útreikningar í yfirmatsgerð eru miðaðir við verðlag í nóvember 2007. Samkvæmt yfirmatsgerð var staðfest á yfirmatsfundi 31. mars sl. að sátt væri um að miða ávallt við vísitölu í nóvember 2007. Kröfugerð stefnanda um verðbætur verður að skilja þannig að verðbóta sé krafist frá nóvember 2007 til greiðsludags reiknings, eða gjalddaga hans, eins og hann er tilgreindur á hverjum reikningi. Með vísan til þessa er fallist á kröfu stefnanda um verðbætur, eins og henni er lýst í endanlegri kröfugerð stefnanda.

Krafist er dráttarvaxta af kröfum stefnanda frá gjalddaga reikninganna. Með vísan til þess að samkomulag var um að stefndi skyldi greiða reikninga stefnanda á gjalddaga þeirra sem innborgun á verkið og til 1. gr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu ber að taka dráttarvaxtakröfu stefnanda til greina.

Samkvæmt öllu framangreindu ber að taka aðalkröfu stefnanda í málinu til greina.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 3.500.000 krónur.

Málið dæmir S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Eignarhaldsfélagið Fasteign hf., greiði stefnanda, Arkitektur.is ehf., 121.243.927 krónur auk verðbóta sem samanstanda af 30% af byggingarvísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 376,7 stig, og 70% af launavísitölu nóvembermánaðar 2007, grunnvísitala 325,9 stig, af 118.952.527 krónum frá 30. nóvember til greiðsludags, þ.e. gjalddaga reiknings, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá eftirgreindum gjalddögum: Af 25.000.000 króna frá 30. nóvember 2007 til 24. desember s.á., af 32.500.000 krónum frá þeim degi til 27. janúar 2008, af 40.000.000 króna frá þeim degi til 15. mars s.á., af 50.000.000 króna frá þeim degi til 31. mars s.á., af 60.000.000 króna frá þeim degi til 30. apríl s.á., af 70.000.000 króna frá þeim degi til 26. júní s.á., af 85.060.737 krónum frá þeim degi til 21. júlí s.á., af 100.060.737 krónum frá þeim degi til 31. júlí s.á., af 102.266.854 krónum frá þeim degi til 5. september s.á., af 117.266.854 krónum frá þeim degi til 30. september s.á. og af 121.243.927 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð 115.060.737 krónur, sem greiddar voru á eftirgreindum dögum: 7.500.000 krónur 8. janúar 2008, 25.000.000 króna 24. janúar s.á., 7.500.000 krónur 4. mars s.á., 10.000.000 króna 18. mars s.á., 10.000.000 króna 22. maí s.á., 60.737 krónur 19. júní s.á., 10.000.000 króna 24. júní s.á., 7.200.000 krónur 8. ágúst s.á., 7.800.000 krónur 15. ágúst s.á., 20.000.000 króna 13. nóvember s.á. og 10.000.000 króna 1. desember s.á.

Stefndi greiði stefnanda 3.500.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf.