E-1761/2019

Dómur

Mál þetta var höfðað 15. apríl 2019 og dómtekið 9. janúar sl.

Stefnandi er A, [...], [...].

Stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., [...], [...].

Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda úr frjálsri ábyrgðartryggingu [...] ehf. vegna líkamstjóns sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi þann 1. desember 2016. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að sök verði skipt og bótaréttur eingöngu viðurkenndur í samræmi við þá sakarskiptingu. Í báðum tilvikum gerir stefndi kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda.

I.

Óumdeilt er að stefnandi slasaðist við vinnu sína hjá vátryggingartaka, [...] ehf., 1. desember 2016. Fram hefur komið að stefnandi hafi starfað á verkstæði vátryggingartaka að viðgerðum og viðhaldi bifreiða og tækja fyrirtækisins. Stefnandi var að gera við bremsur á vörubifreið og sló með sleggju á bremsuöxul með þeim afleiðingum að járnflís skaust í hægra auga hans. Ágreiningslaust er að stefnandi notaði ekki hlífðargleraugu við verkið, en deilt er um hvort slík slík gleraugu hafi verið tiltæk á vinnustaðnum.

Undir rekstri málsins hefur komið fram að stefnandi lauk fullum vinnudegi 1. desember 2016, og vann áfram í rúmlega tvær vikur án nokkurrar fjarveru frá vinnu. Samkvæmt málsgögnum leitaði stefnandi fyrst til læknis 16. desember 2016, en stefnandi greindi frá því í skýrslu sinni hér fyrir dómi við aðalmeðferð málsins að þann tíma hefði hann verið búinn að panta áður en hann varð fyrir fyrrgreindum augnáverka við störf sín. Að ráði læknisins, sem var augnlæknir, leitaði stefnandi á slysadeild 19. desember 2016 og gekkst í framhaldi undir augnaðgerð 20. desember 2016 þar sem flísin var fjarlægð. Stefnandi þurfti síðan í kjölfarið að undirgangast frekari aðgerðir, þá síðustu 28. febrúar 2017. Slysið var ekki tilkynnt strax til Vinnueftirlitsins eða lögreglu, en í málinu liggur fyrir tilkynning til Vinnueftirlitsins frá 14. mars 2017. Slysið var ekki rannsakað af framangreindum aðilum.

Samkvæmt matsbeiðni stefnanda 12. desember 2018 skilaði S-kk-nf T-kk-nf, sérfræðingur í heila og taugasjúkdómum, matsgerð 28. febrúar 2018, þar sem metnar voru varanlegar afleiðingar augnáverkans fyrir stefnanda. Í niðurstöðum matsgerðar S-kk-ef kemur meðal annars fram að varanlegar afleiðingar áverkans séu alger blinda á hægra auga, auk þyngslatilfinningar í auganu og viðvarandi höfuðverkjar sem aukist við álag. Varanleg læknisfræðileg örorka stefnanda var metin 25%.

Stefndi hafnaði bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda 26. júní 2018, þar sem ekki væri að sjá að það væri að rekja til saknæmrar eða ólögmætrar háttsemi vátryggingartaka eða annarra atvika eða aðstæðna sem fyrirtækið bæri skaðabótaábyrgð á. Atvikið væri fyrst og fremst óhappatilvik, sem rekja mætti til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs.

Stefnandi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 23. október 2018. Niðurstaða nefndarinnar, 29. nóvember 2018, var sú að stefnandi ætti ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda og vísaði nefndin til þess að ósannað væri að atvikið væri að rekja til ófullnægjandi öryggisráðstafana á vinnustaðnum, ófullnægjandi verkstjórnar eða annarra atvika sem fyrirtækið bæri ábyrgð á. Þá taldi nefndin að ekki stæðu efni til að snúa sönnunarbyrðinni við þar sem það yrði ekki virt fyrirtækinu til vanrækslu þótt atvikið hefði ekki verið tilkynnt Vinnueftirlitinu fyrr en í mars 2017, enda ekki um að ræða forföll stefnanda frá vinnu fyrr en nokkru síðar.

Auk stefnanda kom [...], fyrirsvarsmaður vátryggingartaka, fyrir dóm við aðalmeðferð málsins.

II.

Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysi sem hann varð fyrir þann 1. desember 2016, enda megi rekja orsök slyssins til vanbúnaðar á vinnustað vátryggingartaka sem hann hafi borið ábyrgð á. Ábyrgð vátryggingartaka sé byggð á sakarreglu íslensk skaðabótaréttar. Stefnandi byggir á því að hann hafi orðið fyrir tímabundnu og varanlegu líkamstjóni vegna slyssins sem vátryggingartaka beri að bæta að fullu samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993. Um líkamstjón stefnanda vísist til læknisfræðilegra gagna og matsgerðar. Vátryggingartaki hafi verið með frjálsa ábyrgðartryggingu í gildi hjá stefnda á slysdegi og því sé stefnda stefnt einum í þessu máli, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004.

Stefnandi byggir á því að aðbúnaður á vinnustaðnum hafi verið ófullnægjandi og það hafi leitt til þess að stefnandi varð fyrir tjóni. Stefnandi byggir á því að vátryggingartaki hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum og reglugerðum settum með stoð í lögunum. Í ákvæðum laga nr. 46/1980 sé kveðið á um að vinnuveitandi eigi að ganga úr skugga um og tryggja að fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta sé gætt á vinnustað, sbr. 13. og 42. gr. laganna.

Stefnandi byggir á því að honum hefðu átt að standa til boða hlífðargleraugu við framkvæmd verksins. Hann telur að með hlífðargleraugum hefði mátt koma í veg fyrir tjón stefnanda. Þessu til stuðnings sé vísað til reglna um notkun persónuhlífa nr. 497/1994, sbr. dlið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 46/1980, sérstaklega 3.–7. gr., sem og leiðbeinandi skrár í I. og II. viðauka reglnanna. Vátryggingartaka hafi verið skylt að útvega stefnanda hlífðargleraugu samkvæmt 6. mgr. 4. gr. reglna nr. 497/1994, en það hafi ekki verið gert og stefnandi ekki fengið fyrirmæli um að nota slík gleraugu. Engin öryggisgleraugu hafi verið fyrir hendi á vinnustaðnum.

Stefnandi byggir á því að vátryggingartaki hafi vanrækt að gera áhættumat fyrir verkið sem stefnandi vann að þegar hann varð fyrir slysinu, sbr. 65. gr. laga nr. 46/1980. Að mati stefnanda hefði áhættumat leitt í ljós og gefið vátryggingartaka tilefni til að grípa til nauðsynlegra forvarna í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hættuna eða draga úr henni. Stefnandi byggir einnig á því að vátryggingartaki hafi vanrækt þá skyldu sína að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins þegar það átti sér stað, sbr. 79. gr. laga nr. 46/1980, en af þeim sökum hafi slysið ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti. Þá byggir stefnandi á því að vátryggingartaki verði að bera hallann af skorti á upplýsingum í málinu, m.a. um verklag og persónuhlífar á vinnustaðnum, sem ætla megi að unnt hefði verið að afla, hefði lögmælt rannsókn farið fram.

Í slysinu hafi stefnandi hlotið algert sjónhimnulos á hægra auga og sé hann alveg blindur á því auga, en hafi auk þess þyngslatilfinningu í auganu og viðvarandi höfuðverk sem haft hafi veruleg áhrif á starfsgetu hans og úthald í vinnu. Eftir slysið hafi stefnandi starfað hjá vátryggingartaka en ekki treyst sér til að vinna fulla vinnu vegna höfuðverkjar.

Þá hafi hann ekki getað keyrt bíl í vinnunni þar sem hann hafi misst sjón og dýptarskyn. Stefnandi hafi nú hætt störfum hjá vátryggingartaka þar sem hann réð ekki við starfið lengur vegna afleiðinga slyssins. Ekki hafi verið aflað sérfræðilegs álits um örorku og miskastig stefnanda, samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en ljóst sé af framangreindu og fyrirliggjandi matsgerð að stefnandi glímir við varanlegar afleiðingar af vinnuslysinu 1. desember 2016.

III.

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að atvikið sem málið snýst um falli undir það að vera óhappatilvik eins og það hugtak hafi verið skýrt í skaðabótarétti. Á slíku óhappi beri enginn að lögum skaðabótaábyrgð, heldur verði sá sem verður fyrir tjóni vegna þess að bera tjónið sjálfur.

Orsök þess að flísaðist úr öxlinum hafi verið sú að stefnandi sló á hann með hömrum, án þess að nota hlífðargleraugu. Ekkert sem viðkom vátryggingartaka hafi valdið því sem gerðist og verkstæðið hafi ekki verið vanbúið að neinu leyti þannig að saknæmt geti talist. Um tilviljunarkenndan atburð hafi verið að ræða sem aðeins hafi orðið fyrir tilstuðlan stefnanda sjálfs, án saknæmrar háttsemi nokkurs annars.

Ætla megi að stefnandi hafi gert sér grein fyrir, eða í það minnsta mátt gera sér grein fyrir, að það gat flísast úr öxlinum við það að slegið var á hann, og að óvarlegt væri að gera það án þess að nota tiltæk hlífðargleraugu.

Sýknukrafa stefnda byggir í öðru lagi á því að með öllu sé ósannað að vátryggingartaki hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með þeim hætti sem stefnandi byggir á í stefnu, að því er varðar aðbúnað á vinnustaðnum, og að brotið hafi verið gegn lögum nr. 46/1980 og reglum á grundvelli þeirra.

Stefndi hafnar því að vátryggingartaki hafi sýnt af sér saknæma háttsemi. Hlífðargleraugu hafi verið fyrir hendi á vinnustaðnum og starfsmönnum verið uppálagt að nota þau. Gögn málsins beri með sér að vátryggingartaki hafi í ágúst, september og október 2016 keypt alls 17 slík gleraugu, sem hafi verið á verkstæðinu og til afnota fyrir starfsmenn. Fullyrðing stefnanda um að hlífðargleraugu hafi ekki verið tiltæk standist því ekki. Vátryggingartaki hafi því fyllilega uppfyllt kröfur laga og reglna.

Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að nota ekki hlífðargleraugu við verkið og beri sjálfur alla ábyrgð á því. Skylda vátryggingartaka sem vinnuveitanda hafi ekki verið umfram það að útvega þann búnað sem þurfi og fyrir liggi að það hafi verið gert í þessu tilviki. Vátryggingartaki geti sem vinnuveitandi ekki borið ábyrgð á því ef starfsmenn kjósa að nýta ekki búnaðinn, enda sé það sjálfsögð krafa að starfsmenn gæti sjálfir að eigin öryggi með því að nota þann öryggisbúnað sem þeim er útvegaður og er fyrir hendi, eins og sannarlega hafi verið í þessu tilviki, sbr. 26. gr. laga nr. 46/1980. Meint sök vátryggingartaka verði þannig ekki byggð á því að stefnandi hafi ekki verið með hlífðargleraugu í umrætt sinn.

Stefndi hafnar því að ætlað saknæmi geti byggst á því að áhættumat á verkinu hafi ekki legið fyrir, enda verði ekki séð hvernig áhættumat hafi getað komið í veg fyrir að flís losnaði þegar stefnandi sló á öxulinn, eða að stefnandi ákvað að nota ekki tiltæk hlífðargleraugu. Þá hafi hvorki verið sýnt fram á þörf eða skyldu til að framkvæma áhættumat fyrir þetta tiltekna verk. Orsakatengsl á milli þess sem gerðist og þess að ekki lá fyrir áhættumat sé þannig með öllu ósannað.

Stefnandi hafi sjálfur ráðið því hvernig hann framkvæmdi það verk sem hann var að vinna, enda þaulvanur slíkri vinnu, og hann hafi sjálfur vitað hvað þurfti að gera og hvernig. Þá hafi það jafnframt verið hans eigin ákvörðun að nota ekki hlífðargleraugun.

Stefndi byggir sýknukröfu sína jafnframt á því að jafnvel þótt niðurstaðan verði að stefnandi eigi bótarétt hafi hann glatað þeim rétti vegna stórfellds gáleysis, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum. Atvikið sem málið snýst um hafi eingöngu orðið vegna athafna stefnanda sjálfs sem telja verði stórfellt gáleysi. Stefnandi hafi sjálfur ráðið því hvernig hann hagaði vinnu sinni við viðgerð á öxlinum. Hann hafi ákveðið að slá á öxulinn með hömrum og ekki talið ástæðu til að nota hlífðargleraugu við það verk. Umrætt atvik hafi þannig eingöngu orðið vegna athafna stefnanda sjálfs og á því beri vinnuveitandi hans ekki ábyrgð. Stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi er hann, án hlífðargleraugna, sló á öxulinn þar sem honum hafi mátt vera ljóst að hætta var á að við það myndi flísast úr öxlinum.

Stefndi bendir á að hefði stefnandi talið eitthvað athugavert við vinnuaðstæður eða eitthvað skorta svo hann gæti unnið verkið örugglega hefði honum sjálfum borið að láta vita af því og þá leitast við að bæta úr, auk þess sem hann hefði getað hafnað því að vinna verkið nema bætt væri úr því sem hann taldi ábótavant.

Ef ekki er fallist á sýknu byggir stefndi á því að skipta skuli sök vegna stórfellds gáleysis stefnanda og þá eingöngu viðurkenna bótarétt stefnanda í hlutfalli við þá sakarskiptingu.

IV.

Svo sem fyrr greinir er óumdeilt að stefnandi var ekki með öryggisgleraugu þegar hann fékk títtnefndan augnáverka við störf sín í þágu vátryggingartaka. Dómurinn hefur engar haldfastar upplýsingar um það hvort öryggisgleraugu hafi verið tiltæk á verkstæðinu þegar slysið varð og stendur þar orð gegn orði. Af hálfu stefnda hafa verið lögð fram gögn sem sýna að öryggisgleraugu hafi sannanlega verið pöntuð á verkstæðið, en stefnandi hefur með sterkum rökum sýnt fram á að endingartími slíkra gleraugna geti verið mjög skammur, eðli málsins samkvæmt. Í skýrslu sinni hér fyrir dómi við aðalmeðferð málsins benti stefnandi einnig á að það hefði ekki verið í hans valdi að opna sendingar sem bárust vátryggingartaka á vinnustað stefnanda. Eins og málið snýr að dómnum samkvæmt þessu veltur málið á sakarmati, þ.e. hvort virða beri það stefnanda til sakar að hafa unnið verk sitt án hlífðarbúnaðar og hvort vátryggingartaka verði gefið að sök að flísast hafi úr öxlinum sem stefnandi var að vinna með í umrætt sinn.

Eins og málið er lagt fyrir dóminn ber stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að vátryggingartaki hafi með saknæmum hætti valdið tjóni stefnanda eða átt þátt í því. Fyrir liggur að stefnandi tilkynnti stefnda ekki um augntjónið samdægurs, þ.e. 1. desember 2016. Út frá því sem fram hefur komið undir rekstri málsins getur dómurinn ekki lagt annað til grundvallar en að vátryggingartaki hafi fyrst fengið vitneskju um líkamstjón stefnanda um miðjan desembermánuð 2016, rúmum tveimur vikum eftir óhappið, þegar stefnandi leitaði til læknis samkvæmt framanskráðu og undirgekkst aðgerð á auganu. Í ljósi þess tíma sem þannig leið frá óhappinu þar til vátryggingartaka var gert aðvart verður ekki talið að tilkynning til Vinnueftirlitsins hefði getað varpað nánara ljósi á málið en naut við þegar tilvikið var tilkynnt stofnuninni í mars 2017. Að þessu virtu þykir ekki koma til álita að víkja frá almennum sönnunarreglum þannig að sönnunarbyrði færist yfir á stefnda. Að því sögðu liggur ekkert fyrir um að stefnandi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt 79.–81. gr. laga nr. 46/1980. Þá er dómnum einnig, samkvæmt framanskráðu, ókleift að leggja það til grundvallar að stefnanda hafi ekki staðið til boða að nota hlífðargleraugu, þar sem slíkan búnað hafi skort á vinnustað. Undir rekstri málsins hefur verið staðfest, bæði af stefnanda og fyrirsvarsmanni vátryggingartaka, að hlífðargleraugu hafi með reglulegu millibili verið pöntuð á vinnustað stefnanda. Jafnframt hefur komið fram að stefnandi var eini starfsmaður vátryggingartaka sem sinnti fullu starfi á verkstæðinu. Í því ljósi má ganga út frá að stefnandi hafi verið gjörkunnugur vinnustaðnum og honum verið í lófa lagið að geyma birgðir af hlífðargleraugum á vísum stað, en enginn ágreiningur hefur verið gerður um að búnaður þessi er ódýr og innkaup slíkra gleraugna því ekki íþyngjandi fyrir vátryggingartaka svo neinu nemi. Jafnvel þótt stefnanda hefði tekist sönnun um síðastnefnt atriði, þ.e. að hlífðargleraugu hafi skort á vinnustaðinn 1. desember 2016, voru aðstæður á vettvangi með þeim hætti að það stóð stefnanda sjálfum næst að gæta að eigin öryggi við vinnu sína og eftir atvikum tilkynna vátryggingartaka um ætlaðan vanbúnað á vinnustaðnum, sbr. ákvæði 26. gr. laga nr. 46/1980. Við þær aðstæður hefði stefnandi getað krafist úrbóta og frestað því að vinna umrætt verk. Samkvæmt skýrslu stefnanda sjálfs hér fyrir dómi liggur fyrir að hann hafði, á starfsævi sinni, oft áður unnið að sambærilegu verki. Verður því að fallast á það með stefnda að stefnanda hafi mátt vera fyllilega ljós sú hætta sem fylgir því að slá stáli í stál án viðeigandi öryggishlífa.

Samkvæmt öllu framanrituðu, og með því að líkamstjón stefnanda verður ekki rakið til saknæmrar háttsemi af hálfu vátryggingartaka, ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt leyfi dómsmálaráðuneytisins 1. febrúar 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði. Að virtu umfangi málsins þykir málflutningsþóknun lögmanns stefnanda vera hæfilega ákveðin 1.100.000 krónur og er sú fjárhæð ákveðin án virðisaukaskatts samkvæmt dómvenju.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf. slíkra gleraugna því ekki íþyngjandi fyrir vátryggingartaka svo neinu nemi. Jafnvel þótt stefnanda hefði tekist sönnun um síðastnefnt atriði, þ.e. að hlífðargleraugu hafi skort á vinnustaðinn 1. desember 2016, voru aðstæður á vettvangi með þeim hætti að það stóð stefnanda sjálfum næst að gæta að eigin öryggi við vinnu sína og eftir atvikum tilkynna vátryggingartaka um ætlaðan vanbúnað á vinnustaðnum, sbr. ákvæði 26. gr. laga nr. 46/1980. Við þær aðstæður hefði stefnandi getað krafist úrbóta og frestað því að vinna umrætt verk. Samkvæmt skýrslu stefnanda sjálfs hér fyrir dómi liggur fyrir að hann hafði, á starfsævi sinni, oft áður unnið að sambærilegu verki. Verður því að fallast á það með stefnda að stefnanda hafi mátt vera fyllilega ljós sú hætta sem fylgir því að slá stáli í stál án viðeigandi öryggishlífa.

Samkvæmt öllu framanrituðu, og með því að líkamstjón stefnanda verður ekki rakið til saknæmrar háttsemi af hálfu vátryggingartaka, ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu samkvæmt leyfi dómsmálaráðuneytisins 1. febrúar 2019. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði. Að virtu umfangi málsins þykir málflutningsþóknun lögmanns stefnanda vera hæfilega ákveðin 1.100.000 krónur og er sú fjárhæð ákveðin án virðisaukaskatts samkvæmt dómvenju.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf.