E-10867/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 14. september sl., var höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 30. september 2009.

Stefnandi er Hrafninn ehf., Vesturbergi 26, Reykjavík, en stefndi er Íslandsbanki hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, og réttargæslustefndi er Trygginga-miðstöðin hf., Síðumúla 24, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefnda Íslandsbanka hf. verði gert að greiða stefnanda 10.787.586 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðbætur frá 10. desember 2008 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda á tjóni því, sem stefnandi varð fyrir af fjárvörslu eignastýringardeildar Glitnis banka hf. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist, að stefndi verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda að skaðlausu að mati dómsins.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og af hans hálfu eru engar kröfur gerðar á hendur stefnanda.

Við fyrirtöku málsins 14. maí sl. var ákveðið með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að skipta sakarefni málsins þannig, að fyrst verði dæmt um þá málsástæðu stefnda, sem lýtur að aðildarskorti stefnanda. Kemur því eingöngu til úrlausnar sýknukrafa stefnda vegna aðildarskorts.

I.

Aðila greinir á um málavexti. Stefnandi lýsir málavöxtum þannig, að hann hafi selt hlutabréf í sinni eigu árið 2007 og ákveðið að ávaxta söluhagnaðinn með því að fela banka, í þessu tilviki Glitni banka hf., að ráðleggja sér um sparnaðar- og ávöxtunarráð varðandi féð. Hjá Glitni banka hf. hafi honum verið vísað á svokallaða eignastýringardeild bankans og tjáð að þar störfuðu sérfræðingar á þessu sviði. Stefnandi hafi gert bankanum það ljóst að það væri nauðsynlegt að á árinu 2007 yrði fjárfest í innlendum hlutabréfum fyrir hans hönd þar sem hann þyrfti að öðrum kosti að greiða skatt af söluhagnaði hlutabréfanna. Hefði starfsmönnum eigna-stýringardeildar verið fullljóst að þetta væri forsenda af stefnanda hálfu og að hann hefði eingöngu hug á að fjárfesta í innlendum hlutabréfum fram yfir áramót en breyta fjárfestingunum eftir áramótin, þannig að ekki væri þá fjárfest í innlendum hlutabréfum heldur lögð áhersla á aðra fjárfestingarkosti.

Starfsmenn Glitnis banka hf. hafi þann 16. nóvember 2007 útbúið svokallaðan samning um eignastýringarþjónustu á stöðluðu eyðublaði bankans fyrir stefnanda til undirritunar. Stefnandi hafi ekki komið að samningu eyðublaðsins að neinu leyti, né heldur hafi hann notið ráðgjafar sérfræðinga annarra en starfsmanna bankans. Stefnandi hafi lagt til eignastýringarinnar u.þ.b. 17.000.000 króna við upphaf viðskiptanna.

Í viðauka I sé að finna svokallaða fjárfestingarstefnu, sem bankinn skyldi fylgja fyrir stefnanda, og í viðauka III sé að finna nýja fjárfestingarstefnu í samræmi við ofangreindar forsendur stefnanda um að vegna skattasjónarmiða væri honum nauðsynlegt að haga fjárfestingum sínum þannig, að fram yfir áramót 2007-2008 þyrfti hann að fjárfesta í innlendum hlutabréfum en eftir áramótin hefði hann hug á að breyta yfir í annars konar fjárfestingar.

Í samningi aðila um eignastýringarþjónustu komi m.a. fram í 1. gr., að fjárvarsla bankans f.h. stefnanda á grundvelli samningsins felist í að taka við fjármunum stefnanda til fjárfestingar í verðbréfum fyrir reikning hans. Í fjárvörslu felist varsla, innheimta, kaup og sala verðbréfa, auk ráðgjafar um eignauppbyggingu. Þá kemur fram í 1. gr. b að eignastýring feli í sér tilfærslu á milli mismunandi tegunda verðbréfa eftir því sem tækifæri bjóðist á mörkuðum hverju sinni. Viðskiptavinur gefi bankanum heimild til eignastýringar samkvæmt fyrir fram ákveðinni fjárfestingar-stefnu og bankinn sjái um framkvæmd fjárfestingarstefnunnar fyrir hönd viðskiptavinarins. Samkvæmt 6. gr. samningsins hafi bankinn haft fullt og ótakmarkað umboð til að stýra eignum stefnanda í samræmi við fjárfestingarstefnuna og náði umboðið til kaupa, framsals og sölu verðbréfa, þ.á m. til undirritunar allra nauðsynlegra skjala, stofnunar bankareikninga í Glitni banka hf., ráðstöfunar greiðslna inn og út af bankareikningum, sem stofnaðir væru samkvæmt 7. gr., innheimtu afborgana, vaxta og verðbóta, arðs af verðbréfum og ráðstöfunar andvirðisins til kaupa á öðrum verðbréfum eða til greiðslu til viðskiptavina. Samkvæmt 7. gr. samningsins skyldi stofnaður sérstakur bankareikningur í Glitni banka hf. á nafni viðskiptavinar og væri bankareikningurinn tengdur fjárvörslureikningi hans. Viðskiptavinur hafi samkvæmt ákvæðinu ekki aðgang að þessum reikningi nema fyrir milligöngu bankans. Samkvæmt 10. gr. samningsins hafi viðskiptavinur getað gefið fyrirmæli sín um viðskipti samkvæmt samningnum, og þá sé í þessu ákvæði að finna þröngar heimildir bankans til að neita að fara eftir fyrirmælum um viðskipti. Í 12. gr. samningsins segi að bankinn beri ábyrgð á tjóni sem rekja megi til saknæmrar háttsemi starfsmanna hans. Í niðurlagi sömu greinar komi fram, að ef viðskiptavinur óskar eftir að selja verðbréf sín, muni bankinn kappkosta að selja þau eins fljótt og kostur er. Í 16. gr. sé vakin athygli á því að bankinn og/eða dótturfélög hans kunni í einhverjum tilvikum að eiga hagsmuna að gæta í einstaka félögum og sjóðum, sem fjárfest er í hverju sinni, og að slíkir hagsmunir bankans gætu falið í sér hagsmunaárekstra. Til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra hafi bankinn sett sér verklagsreglur, sem samþykktar hefðu verið af stjórn bankans og staðfestar af Fjármálaeftirlitinu. Verklagsreglur séu þó ekki hluti af samningi aðila og fylgja ekki samningnum sem fylgiskjal eða upplýsingagagn.

Fjárfestingarstefna aðila á viðauka I við samninginn sé einnig á stöðluðu samningsformi, sem samið hafi verið einhliða af bankanum án aðkomu stefnanda.

Í 4. tölulið viðauka I og einnig í nýjum viðauka komi fram að gert sé ráð fyrir að fjárfestingarstefna komi að fullu til framkvæmda innan tólf mánaða frá gildistöku samningsins. Stefnandi telji að þar sé um staðlaða setningu að ræða í hinum stöðluðu samningsskilmálum bankans, enda hafði stefnandi ekkert haft með efni þess töluliðar að gera. Honum hafi einungis verið afhent skjalið og beðinn um að undirrita það.

Fjárfestingarstefnunni hafi verið breytt að frumkvæði stefnanda 31. janúar 2008 þegar nýr viðauki I við samninginn var undirritaður af stefnanda og bankanum.

Á nýjum viðauka I, dagsettum 31. janúar 2008, komi fram ný fjárfestingar-stefna stefnanda og sé hún í samræmi við það, sem stefnandi hefði rætt við bankann þegar við upphaf og stofnun viðskipta hans við eignastýringardeild bankans er hann gerði bankanum ljóst að sú breyting á fjárfestingarstefnu væri forsenda hans fyrir viðskiptunum. Þar komi fram, að bankinn skyldi haga fjárfestingum fyrir stefnanda á þann veg, að fjárfest skyldi í skuldabréfum og lausu fé 40% (að hámarki 50% og lágmarki 30%). Þá skyldi fjárfest í innlendum hlutabréfum aðeins að 30% (að hámarki 40% og lágmarki 20%) í stað 100% áður. Að lokum skyldi fjárfest í erlendum hlutabréfum að 30% (40% að hámarki og 20% að lágmarki).

Á heimasíðu Glitnis banka hf. kom fram að eignastýringarþjónusta bankans væri víðtæk sérfræðiþjónusta, sérstaklega sniðin að þörfum viðskiptavina sem ættu yfir 10 milljónir króna í peningalegum eignum og vildu aðstoð sérfræðinga við ávöxtun fjármuna. Kom þar sérstaklega fram, að eignastýringarþjónustan hentaði þeim, sem ekki hefðu tíma, áhuga eða aðstöðu til að meta og greina fjárfestingar-tækifæri á markaðnum. Hefði verið lögð rík áhersla á að við eignastýringuna í bankanum starfaði fagfólk og sérfræðingar, sem greindu stöðu og horfur á fjármálamörkuðum. Hefði stefnandi því talið, að í eignastýringardeild bankans störfuðu færustu sérfræðingar í fjármálum.

Eftir því sem á samningstímann leið hafi óánægja stefnanda vaxið og hann talið að fjárfestingum hans væri ekki nógu vel borgið. Hefði hann ítrekað viðrað áhyggjur sínar í samtölum sínum við starfsmenn bankans. Sá starfsmaður, sem einkum hefði séð um fjármál stefnanda, hafi verið K-kvk-nf K-kvk-nf og hefði stefnandi m.a. rætt óánægju sína við hana. K-kvk-nf hefði hins vegar ákveðið að bíða átekta og aðhafast ekkert; þvert á það sem hin nýja skriflega fjárfestingarstefna gerði ráð fyrir. Þá hefði stefnandi einnig ítrekað þurft að ganga á eftir því, að almennum fyrirmælum hans væri hlýtt af bankanum, m.a. um millifærslur. Rétt fyrir áramótin, eða í desember 2007, hefði K-kvk-nf haft samband við stefnanda til að vekja athygli hans á að hann þyrfti að fjárfesta á nýjan leik í innlendum hlutabréfum fyrir 2.000.000 króna fyrir áramótin til að hann gæti áfram frestað skattlagningu. Hefði K-kvk-nf látið að því liggja að skattlagningunni í heild yrði ekki frestað nema hann myndi reiða þá fjárhæð fram. Það hafi verið röng ráðgjöf þar sem þær 2.000.000 króna, sem útaf stóðu, hefðu einungis verið skattlagðar en ekki allur upphaflegur söluhagnaðurinn að fjárhæð 17.500.000 krónur, sem stefnanda hafi verið í mun að fresta skattlagningu á. Stefnandi hefði millifært umbeðnar 2.000.000 króna inn á tékkareikning sinn að beiðni K-kvk-ef í tveimur færslum en síðan komist að því, að K-kvk-nf millifærði hærri upphæð, eða 2.500.000 krónur út af tékkareikningi stefnanda og ráðstafaði inn á eigna-stýringarreikninginn. Til þessarar ráðstöfunar hefði K-kvk-nf hvorki haft umboð né leyfi frá stefnanda og hefði þessi óleyfilega ráðstöfun K-kvk-ef valdið stefnanda töluverðum vandkvæðum. Þrátt fyrir ítrekaða eftirgangsmuni og beiðnir stefnanda um að þetta yrði leiðrétt og hin óleyfilega millifærsla bakfærð eða fjármunirnir millifærðir aftur inn á reikning stefnanda, hefði því í engu verið sinnt af K-kvk-þgf eða öðrum starfsmönnum Glitnis banka hf.

Ætluð sérfræðiráðgjöf og stýring fjármuna stefnanda af hálfu Glitnis banka hf. á árinu 2007 hafi að mestu leyti falist í því að færa fjármuni hans inn og út af Sjóði 9 í bankanum og í því að kaupa, fyrir hans hönd, hlutabréf í bankanum sjálfum. Á árinu 2008 hafi sérfræðiráðgjöfin og eignastýringin falist í algeru aðgerðarleysi. Bankinn hafi ráðstafað fjármunum stefnanda í þágu bankans með hagsmuni bankans að leiðarljósi og það á kostnað hagsmuna stefnanda. Starfsmenn bankans hafi hunsað skriflegan samning aðila um fjárfestingarstefnu en engin innlend hlutabréf stefnanda hafi verið seld og ekkert fjárfest í hinum fjárfestingarkostunum, sem skýrlega var kveðið á um, í tilteknum hlutföllum, á nýrri fjárfestingarstefnu í viðauka I, dagsettum 31. janúar 2008. Stefnandi hefði ítrekað hringt í ráðgjafa bankans, sem einungis hefðu reynt að telja stefnanda á að bíða átekta og selja ekki innlend hlutabréf, þvert á fjárfestingarstefnusamning aðila og vitneskju um vilja stefnanda hvað varðaði fjárfestingar hans.

Það hafi fyrst verið að kvöldi sunnudagsins 28. september 2008 sem stefnandi hafi fengið símtal frá G-kk-þgf M-kk-þgf I-kk-þgf, viðskiptastjóra bankans, þar sem honum var ráðlagt að selja strax allt hlutafé sitt í Exista, helming í Kaupþingi, helming í Landsbanka og helming í Straumi, í einum hvínandi hvelli. G-kk-þgf M-kk-þgf hefði verið mikið niðri fyrir og ráðgjöf hans og tal allt ónákvæmt og engar útskýringar boðnar. Á þessum tíma hefði bankinn riðað til falls en ríkisstjórnin hefði tilkynnt um yfirtöku á 75% hluta í bankanum 30. september. Stuttu seinna, eða þann 6. október, hefði stefnandi haft samband við G-kk-þf M-kk-þf á nýjan leik og falið honum að selja öll hlutabréfin, sem ekki væru í sölustöðvun hjá Fjármálaeftirlitinu. Hefðu þannig verið seld hlutabréf stefnanda í Bakkavör, Icelandair og Össuri.

Í október 2008 hefði stefnandi haft samband við bankann og óskað eftir afritum allra símtala stefnanda við bankann er vörðuðu eignastýringarsamning hans og bankans. Lögmaður stefnanda hefði fengið þau afrit afhent með tölvupósti 9. október 2008 en sá tölvupóstur bar fyrirsögnina „símtöl úr 4894 eða 4973 í 898 0477 /557 7201 frá áramótum en fyrirspurnum lögmanns stefnanda í kjölfar þessa hefði þó í engu verið svarað af hálfu bankans. Stefnandi telur að bæði K-kvk-nf K-kvk-nf og G-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf séu enn starfandi í bankanum.

Stefnandi kveður stefnda hafa hafnað bótaskyldu í máli þessu og sé málssókn þessi því óhjákvæmileg.

II.

Af hálfu stefnda eru gerðar verulegar athugasemdir við lýsingu stefnanda á málsatvikum í stefnu, en af henni megi ráða að stefnandi hafi verið nánast grandlaus um það, með hvaða hætti fjárfestingum hans var hagað á árinu 2008, þ.m.t. hlutfalli fjárfestinga í innlendum hlutabréfum. Slíkt standist hins vegar ekki nánari skoðun. Þá sé í málsatvikalýsingu í stefnu að finna lýsingu á ýmsum atriðum, sem ekki hafi sérstaka þýðingu fyrir sakarefnið aðra en þá, að grafa undan trúverðugleika Glitnis banka hf. og starfsmanna hans. Vekur stefndi jafnframt sérstaka athygli á því að málsatvik þessa máls lúti raunar að samskiptum stefnanda og annars lögaðila, Glitnis banka hf., þótt stefnandi kjósi allt að einu að beina kröfu sinni að stefnda. Sé stefnda því ekki hægt um vik að taka fulla afstöðu til málsatvika. Eftir því sem stefndi komist næst munu málsatvik, að því er varðar samskipti stefnanda og starfsmanna Glitnis banka hf., að meginstefnu til vera eftirfarandi:

Í nóvember 2007 muni fyrirsvarsmaður stefnanda hafa leitað til eignastýringar Glitnis banka hf. og þá lagt sérstaka áherslu á að fjárfesta þyrfti í innlendum hlutabréfum fyrir áramót út af skattalegum ástæðum eins og stefnandi viðurkenni í stefnu. Hafi endurskoðandi stefnanda, G-kk-nf J-kk-nf, verið stefnanda til ráðgjafar að þessu leyti. Starfsmaður Glitnis banka hf., K-kvk-nf K-kvk-nf, sem hafði málefni stefnanda á sinni könnu, hafi hins vegar talið þessa fjárfestingarstefnu stefnanda varhugaverða, enda yrði eignasafnið fyrir vikið heldur einsleitt. Hafi hún jafnframt bent stefnanda á þetta, sem og að innlendur hlutabréfamarkaður hefði verið á niðurleið og óvíst væri hvenær þeirri niðursveiflu lyki. Endurskoðandi stefnanda hefði tiltekið það sérstaklega í símtali þann 19. nóvember 2007, að stefnandi þyrfti af skattalegum ástæðum, þ.e. til að viðhalda skattafrestun, að fjárfesta í innlendum hlutabréfum fyrir 17.500.000 krónur.

Í símtali K-kvk-ef K-kvk-ef og stefnanda 17. desember 2007 hafi hún tjáð stefnanda, að hún hefði haft samband við endurskoðanda stefnanda til að fá það staðfest að fyrri kaup myndu nýtast við skattafrestunina, eins og vilji stefnanda stóð til. Enn fremur, að samkvæmt upplýsingum frá endurskoðanda stefnanda þyrfti að fjárfesta tilteknum viðbótarfjármunum til að fá skattafrestunina. Hafi K-kvk-nf jafnframt ráðlagt stefnanda, að ráðfæra sig við endurskoðanda sinn í þessu tilliti. Af símtali stefnanda til K-kvk-ef sama dag megi ráða að hann hafi tekið ákvörðun um að fjárfesta tilteknum viðbótarfjármunum til að fá fram fulla skattafrestun. Hafi stefnandi sjálfur millifært fjármuni inn á bankareikning þann, sem tengdist eignastýringunni, en ekki K-kvk-nf eins og byggt er á í stefnu. Í samræmi við framangreint hafi fjármunum stefnanda verið varið til fjárfestinga í innlendum hlutabréfum.

Á fundi stefnanda og K-kvk-ef 8. janúar 2008 hafi verið farið yfir stöðuna, þ.m.t. fjárfestingar stefnanda í innlendum hlutabréfum. Hafi niðurstaðan orðið sú, að selja ekki innlend hlutabréf að svo stöddu en bíða eftir því að aðstæður á mörkuðum yrðu hagfelldari og hærra verð fengist fyrir bréfin. Stefnandi hefði haft samband við K-kvk-þf 30. janúar 2008 og óskað eftir fundi í því augnamiði að ræða fjárfestingarstefnuna til frambúðar. Næsta dag, þ.e. 31. janúar, hafi K-kvk-nf kynnt stefnanda hugmynd að nýrri fjárfestingarstefnu þar sem markmiðið var að minnka vægi hlutabréfa í eignasafninu en hlutdeild skuldabréfa yrði að sama skapi aukin. Safnið yrði í nokkurs konar „módelstýringu“ sem fól í sér að smám saman yrðu gerðar breytingar á samsetningu eignasafnsins. Hafi verið gerður samningur til samræmis við það þar sem ráðgert var að fjárfestingarstefnan kæmi „að fullu til framkvæmda innan tólf mánaða“. Stefnandi hafi hins vegar ekki viljað selja innlend hlutabréf strax, heldur bíða eftir að aðstæður á hlutabréfamarkaði löguðust þannig að stefnandi fengi hærra verð fyrir bréfin. Þess vegna hafi engin innlend hlutabréf stefnanda verið seld. Hafi stefnandi verið grandsamur um þá ráðagerð, enda hún gerð með vitund og vilja hans. Í samræmi við framangreint hafi hlutabréfaeign stefnanda jafnframt verið haldið utan hinnar svokölluðu „módelstýringar“, þ.e.a.s. í ljósi þess að stefnandi vildi ekki að svo stöddu minnka vægi innlendra hlutabréfa í eignasafninu, gagnstætt ráðgjöf K-kvk-ef. Stefnandi hafi jafnframt fyrir vikið haft beina aðkomu að ákvörðunartöku varðandi hlutabréfaeign sína, þ.m.t. sölu á hlutabréfum.

K-kvk-nf hefði hringt í stefnanda 28. mars 2008 og lýst yfir áhyggjum af stöðu eignasafnsins í ljósi lækkandi hlutabréfaverðs og m.a. lýst þeirri skoðun sinni, að botninum væri ekki náð. Stefnandi hafi ekki lýst yfir neinum vilja til að selja hlutabréfin og hefði fyrri afstaða hans því ekki breyst. Í samræmi við það hafi engin bréfa stefnanda verið seld. Hinn 19. maí 2009 hafi stefnandi síðan hitt K-kvk-þf á fundi ásamt G-kk-þgf M-kk-þgf I-kk-þgf, sem hugðist hafa með höndum málefni stefnanda þar eð K-kvk-nf var á leið í fæðingarorlof. Á þessum fundi hafi verið farið sérstaklega yfir stöðu eignasafnsins, horfur á mörkuðum o.fl. Hafi vilji stefnanda ekki staðið til þess að innlendu hlutabréfin yrðu seld, heldur hafi virst sem hann hafi sem fyrr viljað bíða átekta og sjá hvort aðstæður á markaði myndu ekki lagast. Í lok ágúst 2008 hefði G-kk-nf M-kk-nf haft samband við stefnanda og á fundi í kjölfarið hafði stefnandi í fyrsta skipti viðrað áhyggjur af því að engin innlend hlutabréf hefðu verið seld, enda þótt sú ráðagerð hefði verið að undirlagi hans og með fullri vitund og vilja hans. Með tölvubréfi, dagsettu 2. september 2008, hafi stefnandi útlistað nánar áhyggjur sínar í þessu tilliti. Hinn 17. september 2008 hafi stefnandi og ráðgjafi hans átt fund með starfsmönnum Glitnis banka hf. um málið. Stefnandi hafi átt annan fund með tilteknum starfsmönnum Glitnis banka hf. 24. september og hafi Glitnir banki hf. sérstaklega mælst til þess að stefnandi seldi 30% af hlutabréfaeign sinni og verði söluandvirðinu í aðrar áhættuminni fjárfestingar. Hafi verið ákveðið að aðhafast ekkert uns stefnandi gæfi grænt ljós á söluna. Verði þetta m.a. ráðið af tölvubréfi B-kk-ef J-kk-ef, ráðgjafa stefnanda, dagsettu sama dag. Stefnandi hafi hins vegar ákveðið sem fyrr að bíða átekta og selja ekki innlenda hlutabréfaeign sína.

Hinn 29. september 2008, þegar Glitnir banki hf. hefði verið tekinn yfir af íslenska ríkinu, hafi G-kk-nf M-kk-nf haft samband við stefnanda en ranglega sé sagt í stefnu að símtalið hafi átt sér stað 28. september sama ár. Hafi verið tekin ákvörðun um að selja öll hlutabréf í Exista hf., helming í Kaupþingi banka hf., helming í Landsbanka Íslands hf. og helming í Straumi fjárfestingarbanka hf. Hins vegar hefði ekki verið talin ástæða til að selja bréf í Glitni banka hf. þar sem ráðgera mætti að verð bréfanna myndi lækka verulega tímabundið, þ.e. þegar viðskipti með bréf í Glitni banka hf. yrðu heimiluð á nýjan leik. Sé hafnað sem rangri þeirri lýsingu málsatvika, að starfsmenn Glitnis banka hf. hafi gætt hagsmuna bankans en ekki stefnanda. Umrædd ákvörðun hafi verið tekin að öllu leyti með hagsmuni stefnanda að leiðarljósi og með fullri vitund og vilja hans. Starfsmönnum Glitnis banka hf. hafi hins vegar ekki verið ljóst, frekar en öðrum, að íslenskur hlutabréfamarkaður myndi í reynd hrynja innan tíðar.

Í samræmi við allt framangreint mun sá undirliggjandi þráður í máls-atvikalýsingu stefnanda, þ.e. að stefnandi hafi ætlast til að hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni hans yrði minnkað en Glitnir banki hf. hafi í reynd ítrekað skirrst við að verða við óskum stefnanda í því tilliti, ekki hafa verið í samræmi við raunveruleikann. Stefnandi hafi sjálfur verið andsnúinn sölu bréfanna. Sú staðreynd, að stefnandi hafi aldrei á tímabilinu janúar til september 2008 sett fram neinar óskir eða kröfur um sölu bréfanna, þrátt fyrir að funda meðal annars með starfsmönnum Glitnis banka hf. á því tímabili og vera fullkunnugt um hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni hans, sé ótvírætt til marks um það. Hefði stefnandi hvenær sem er getað krafist þess að bréfin yrðu seld, sem hefði verið auðleyst enda um skráð bréf á markaði að ræða.

III.

Um aðild málsins vísar stefnandi til þess að stefndi hafi áður heitið Nýi Glitnir hf. og sá banki hafi verið stofnaður á grundvelli hinna svokölluðu neyðarlaga nr. 125/2008, um innlenda bankastarfsemi Glitnis banka hf. Alkunna sé, að Glitnir banki hf. sé nú í greiðslustöðvun. Kveður stefnandi rök sín fyrir því að beina kröfum sínum að stefnda í þessu máli, vera eftirfarandi:

Í fyrsta lagi sé vísað til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 þar sem sérstaklega sé kveðið á um það í 5. tölulið, að stefndi taki við starfsemi, sem Glitnir banki hf. hafi haft með höndum og tengist eignum, sem framseldar voru til stefnda, og að jafnframt taki stefndi við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi. Tilkynning Fjármálaeftirlitsins skapi skýrar og réttmætar væntingar aðila í sömu stöðu og stefnandi fyrir því að stefndi taki yfir skuldbindingar Glitnis banka hf. gagnvart honum á grundvelli samninga og beri þar með ábyrgð á því tjóni sem starfsmenn bankans bökuðu stefnanda í tíð Glitnis. Telji stefnandi að ofangreind yfirlýsing Fjármálaeftirlitsins skapi stefnanda skýran rétt til að vænta þess, að skuldbindingar Glitnis banka hf. hafi verið yfirteknar af stefnda. Sé lögð áhersla á að kröfur stefnanda spretta upp af samningssambandi sem stefndi sé nú aðili að og kröfur stefnanda séu þar með hluti af þeim skyldum sem stefndi tók yfir.

Í öðru lagi vísar stefnandi til þess að athafnir og háttsemi stefnda hafi styrkt þær réttmætu væntingar stefnanda, sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins skapaði varðandi yfirtöku stefnda á skuldbindingum og skyldum Glitnis banka hf. gagnvart stefnanda. M.a. starfi enn hjá bankanum sömu starfsmennirnir og ollu stefnanda tjóni. Þá hafi stefndi ítrekað sent tölvupósta til stefnanda og allra annarra viðskiptavina eignastýringar Glitnis banka hf. og þar með de facto tekið yfir stöðu Glitnis banka hf. sem samningsaðila stefnanda og annarra viðskiptavina eignastýringardeildar bankans. Þar með hafi hann einnig tekið yfir þær skyldur sem Glitnir banki hf. bar gagnvart stefnanda og öðrum viðskiptavinum eignastýringardeildarinnar.

Í þriðja lagi vísar stefnandi til tölvupósts stefnda til stefnanda og annarra viðskiptavina eignastýringardeildar bankans frá 8. desember 2008, sem sendur hafi verið af G-kk-þgf M-kk-þgf I-kk-þgf, viðskiptastjóra eignastýringar. Þessi póstur beri það greinilega með sér að stefndi hafi de facto tekið yfir rekstur eignastýringar gagnvart stefnanda og öðrum viðskiptavinum Glitnis banka hf. og samninga þeirra, þ.m.t. öll þau réttindi og allar þær skyldur, sem slíkri yfirtöku fylgja.

Í fjórða lagi hafi heimasíða eignastýringar verið aðgengileg eftir að stefndi hafði tekið yfir innlendan rekstur bankans og hafi það ekki gefið stefnanda og öðrum viðskiptavinum eignastýringar bankans tilefni til að ætla annað en að bankinn hefði tekið yfir allar skyldur Glitnis banka hf. vegna eignastýringar gagnvart þeim. Stefndi hafi þannig tekið við eignastýringunni af Glitni banka hf. með öllum þeim skuldbindingum sem í því felist.

Í fimmta lagi er vísað til almennra reglna um aðilaskipti að kröfuréttindum. Glitnir banki hf. og síðan Íslandsbanki hf. teljist skuldarar samkvæmt eignastýringarsamningnum en skuldaraskipti séu almennt óheimil nema með samþykki kröfuhafa. Skuldaraskipti, í þessu tilviki sem endranær, beri að túlka með hliðsjón af meginreglum kröfuréttar, einkum um að kröfuhafi eigi ekki að missa réttindi vegna skuldaraskiptanna. Sé hér til hliðsjónar vísað til 16. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 um rétt skipverja til þess að krefjast lausnar úr skipsrúmi, sem sé bundinn því skilyrði að hann fái annan dugandi mann í sinn stað, enda auki það ekki útgerðarmanni kostnað. Jafnframt megi vísa til hliðsjónar til reglna hlutafélagalaga um vernd lánardrottna við samruna félaga. Þessar sérreglur í lögum séu studdar við meginregluna, sem áður er rakin, um að kröfuhafar þurfi almennt ekki að þola skuldskeytingu án samþykkis. Þessar reglur kröfuréttarins leiði til þess að stefnandi, sem kröfuhafi, eigi ekki að missa rétt sinn að nokkru leyti við yfirtöku stefnda á eignastýringarsamningnum og geti því haft sömu kröfur uppi eftir aðilaskiptin, þ.á m. kröfur vegna vanefnda á samningnum. Hinn nýi aðili að samningnum eignist enda einungis þann rétt sem Glitnir banki hf. átti en að jafnaði ekki ríkari rétt.

Stefnandi vísar jafnframt til þess að stefndi hafi, á fyrri stigum málsins, talið að kröfu stefnanda sé ranglega beint að sér og að réttara væri að beina kröfunni að Glitni banka hf. Samkvæmt því, sem að framan greinir, fallist stefnandi ekki á þetta en Glitnir banki hf. sé í greiðslustöðvun, sem lúti sérreglum laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og ákvæðum til bráðabirgða í breytingalögum nr. 44/2009. Samkvæmt 4. mgr. 102. gr. laga um fjármálafyrirtæki, eins og ákvæðinu var breytt með 6. gr. laga nr. 44/2009, sbr. einnig 1. mgr. 116. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991, þá verði dómsmál ekki höfðað á hendur Glitni banka hf. meðan á greiðslustöðvun eða slitameðferð stendur. Af þessum sökum hafi stefnanda verið ómögulegt að stefna Glitni banka hf. til vara í dómsmáli þessu. Til þess að gæta hagsmuna sinna með sambærilegum hætti og ef unnt væri að koma að varaaðild Glitnis banka hf. í máli þessu, hyggist stefnandi lýsa skilyrtri kröfu í bú Glitnis banka hf. í því augnamiði að gæta hagsmuna sinna ef svo færi að dómstólar féllust ekki á að kröfunni sé rétt beint að stefnda.

Stefnandi kveður Tryggingamiðstöðinni hf. stefnt til réttargæslu í máli þessu en Glitnir banki hf. hafi verið með bankatryggingu hjá Sjóvá þar til í maí 2008 en eftir það hjá Tryggingamiðstöðinni hf.

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 12. gr. samnings aðila beri bankinn ábyrgð á tjóni stefnanda enda megi rekja það til saknæmrar háttsemi starfsmanna bankans. Hin saknæma háttsemi hafi m.a. falist í rangri, ófullnægjandi og þar með gallaðri sérfræðiráðgjöf og í því að starfsmenn bankans fylgdu í engu skriflegum samningum um fjárfestingarstefnu stefnanda. Vísi stefnandi einnig til 16. gr. samningsins þar sem sérstaklega komi fram að bankanum beri að fylgja verklagsreglum vegna hættu á hagsmunaárekstrum. Verklagsreglurnar hafi þó ekki verið afhentar stefnanda en stefnandi byggir m.a. á því að fjárfestingar bankans fyrir hans hönd hafi í sumum tilvikum fyrst og fremst lotið að hagsmunum bankans en ekki stefnanda enda hafi ótæpilega verið fjárfest í hlutabréfum í bankanum sjálfum. Byggt sé á því, að í slíkri háttsemi felist saknæmi og ólögmæti en hagsmunir stefnanda hafi ekki staðið til þess að bankinn fjárfesti fyrir hans hönd í sjálfum sér, enda hafi komið á daginn að bankinn var á vonarvöl á þessum tíma.

Í fyrrnefndum verklagsreglum sé fjallað um hagsmunaárekstra og segi m.a. í gr. 4.3. að bankanum sé óheimilt að eiga viðskipti við eða fyrir hönd viðskiptavinar, sem beint eða óbeint hafi andstæðra hagsmuna að gæta, þegar ekki sé unnt að forðast hagsmunaárekstur eða stýra honum með innri reglum bankans, nema viðskipta-vinurinn hafi samþykkt að taka þátt í viðskiptunum við bankann eftir að hafa verið upplýstur. Fyrir liggi, að starfsmenn bankans keyptu fyrst hlutabréf í Glitni banka hf. en sinntu því ekki að selja bréfin, þrátt fyrir samningsskyldu um að lækka hlut innlendra hlutabréfa í eignasafninu og afar slæmar horfur að því er varðaði verðgildi bréfanna. Stefnandi telji, að bankinn hafi haft ríka hagsmuni af því að standa að eignastýringu með þessum hætti, þar sem stefnanda var gert, undir yfirskyni sérfræðiþekkingar í fjármálaráðgjöf, að halda eign sinni í hlutabréfum í bankanum og hafi stefnandi þannig verið notaður til þess að halda verði bréfanna uppi í þágu bankans sjálfs. Allt hafi þetta verið gert án nokkurra sérstakra tilkynninga eða upplýsingargjafar til stefnanda og með þessu hafi bankinn brotið gegn skyldum sínum samkvæmt samningi aðila, samkvæmt reglum sem bankinn setti sér sjálfur og hlutu staðfestingu Fjármálaeftirlitsins en einnig samkvæmt almennum reglum um skaðabætur.

Stefnandi byggir á því, að tjón hans felist í því að bankinn fjárfesti fyrir hans hönd í innlendum hlutabréfum og aðhafðist síðan ekkert til að selja innlend hlutabréf eftir 31. janúar 2008 í samræmi við nýja fjárfestingarstefnu, sem snerist um minnkað hlutfall fjárfestingar í innlendum hlutabréfum. Enn fremur byggir stefnandi á því, að tjón hans felist m.a. í því að fjárfestingar bankans fyrir hans hönd hafi verið rangar, m.a. vegna þess að bankinn fjárfesti fyrir hans hönd í hlutabréfum í sjálfum sér. Aðrar fjárfestingar fyrir hans hönd frá upphafi eignastýringarsamnings aðila hafi af hálfu bankans einnig verið rangar enda að meginstefnu til fjárfest í hlutabréfum í íslenskum bönkum og eignarhaldsfélögum stærstu eigenda bankanna. Byggir stefnandi á skaðabótaábyrgð innan samninga, m.a. með vísan til 12. og 16. gr. samnings aðila, auk þess sem stefnandi vísar til almennu skaðabótareglunnar, þar sem starfsmenn bankans hafi valdið honum tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi sinni.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi fest kaup á ákveðinni sérfræðiþjónustu af bankanum, sem hafi átt að vera tilteknum eiginleikum gædd sem fælist m.a. í því að fylgt yrði skriflegri og umsaminni fjárfestingarstefnu, að ráðgjöfin væri framkvæmd af færum sérfræðingum, eins og bankinn hefði fullyrt, að ráðgjöfin væri framkvæmd með hagsmuni stefnanda að leiðarljósi en ekki hagsmuni bankans sjálfs, o.s.frv. Þannig hefði það ekki samræmst hagsmunum stefnanda að fjárfest hafi verið fyrir hans hönd í hlutabréfum í bankanum sjálfum. Þjónustan hafi verið haldin galla sem hafi valdið stefnanda miklu tjóni.

Stefnandi vísar til þess að sú gallaða ráðgjöf, sem bankinn lét honum í té, hafi ekki haft hagsmuni stefnanda sem viðskiptavinar stefnda að leiðarljósi, heldur hafi önnur sjónarmið stjórnað athöfnum og ráðgjöf stefnda, þ.á m. hagsmunir bankans sjálfs. Tjón stefnanda hafi auk þess hlotist af fákunnáttu starfsmanna stefnda, mistökum og rangri ráðgjöf. Með því hefði bankinn m.a. brotið gegn II. kafla laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, m.a. 5. gr. laganna, sem kveði á um að fjármála-fyrirtæki skuli starfa í samræmi við eðlilega og heilbrigða viðskiptahætti og venjur í verðbréfaviðskiptum, með trúverðugleika fjármálamarkaðarins og hagsmuni viðskiptavina að leiðarljósi. Bankinn hafi hins vegar þverbrotið þetta lagaákvæði. Þá byggir stefnandi jafnframt á því að með háttsemi sinni hafi bankinn brotið gegn 8. gr. sömu laga þar sem bankinn hafi ekki gert allar tiltækar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hagsmunaárekstrar sköðuðu hagsmuni stefnanda.

Stefnandi vísar til þess að þar sem um sérfræðiráðgjöf hafi verið að ræða og að bankinn hafi ítrekað markaðssett þjónustuna sem ráðgjöf sinna færustu sérfræðinga skuli sakarmatið vera strangt. Um strangt sakarmat sérfræðinga og sérfræðiábyrgð er vísað til fordæma Hæstaréttar sem nánar verða tíunduð við aðalmeðferð málsins.

Stefnandi byggir einnig á því að í samningum þeim, sem til grundvallar liggja í máli þessu, séu staðlaðir samningsskilmálar sem bankinn samdi einhliða án allrar aðkomu stefnanda. Allir samningar í máli þessu verði því metnir á þeim grunni, þannig að allur óskýrleiki þeirra skuli túlkaður stefnda í óhag en stefnanda í hag. Sé sérstaklega á því byggt að í þessu ljósi beri að skoða ákvæðið um að fjárfestingarstefna skuli hafa verið framkvæmd innan 12 mánaða. Bankanum hafi verið ljóst frá upphafi, að stefnandi hafði hug á því að minnka vægi innlendra hlutabréfa í fjárfestingasafni sínu strax eftir áramótin 2007-2008. Þrátt fyrir það hefði bankinn ekkert aðhafst til að leiðrétta fjárfestingar stefnanda til samræmis við hina nýju og breyttu fjárfestingarstefnu. Ekki gagnist því stefnda að vísa til þess að bankinn hafi haft 12 mánuði til að ljúka við að leiðrétta fjárfestingarstefnu aðila. Bankinn hefði strax eftir áramótin 2008, og í seinasta lagi við undirritun breyttrar fjárfestingarstefnu í janúar 2008, átt að hefjast handa við að leiðrétta og minnka vægi innlendra hlutabréfa í fjárfestingum stefnanda til samræmis við hina breyttu fjárfestingarstefnu. Það hafi ekki verið gert og hafi það valdið stefnanda tjóni. Bendi stefnandi sérstaklega á orðalag samningsins um að fjárfestingarstefnan: „komi að fullu til framkvæmda“ innan 12 mánaða.

Stefnandi vísar til þess að hann hafi í samtölum og símtölum við sérfræðinga bankans ítrekað minnt á hina nýju fjárfestingarstefnu sína og óskað eftir því að fjárfestingar fyrir hans hönd yrðu færðar til samræmis við þá fjárfestingarstefnu. Byggt sé á því að samkvæmt 10. gr. samnings aðila hafi sérfræðingar bankans hafi afar þröngar heimildir til að hunsa þau fyrirmæli stefnanda og að þær þröngu heimildir eigi ekki við í máli þessu. Byggt sé á því að ef sérfræðingar bankans hafa einhverra hluta vegna ekki talið það samræmast hagsmunum stefnanda að fylgja umsaminni skriflegri fjárfestingarstefnu, hefði sérfræðingum bankans borið að vekja athygli hans á því sérstaklega og þar að auki hefðu þeir átt að eiga frumkvæði að því að fjárfestingarstefnunni yrði breytt án tafar. Sérfræðingar bankans hefðu hins vegar ekki hlutast til um að skriflegu fjárfestingarstefnunni yrði breytt, heldur kusu þeir að hunsa hana frekar og fara ekki eftir henni og hafi með því valdið stefnanda tjóni.

Þá bendir stefnandi á, að bankinn hafi í ráðgjöf sinni brotið gegn 14. gr. laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, þar sem upplýsingagjöf til stefnanda hafi verið verulega ábótavant í öllum meginatriðum. Samkvæmt 14. gr. áðurnefndra laga skuli veita viðskiptavinum greinargóðar upplýsingar um þá fjárfestingarkosti, sem standi til boða og þá áhættu sem slíkum fjárfestingum fylgir. Upplýsingar, sem fjármálafyrirtæki veiti viðskiptavinum sínum og öðrum sem það býður þjónustu sína, skuli vera skýrar og sanngjarnar og þær megi ekki vera villandi þannig að viðskiptavinir geti tekið upplýsta fjárfestingarákvörðun. Gegn þessu hafi bankinn ítrekað brotið í samskiptum sínum við stefnanda. Fyrir hendi hefði verið skriflegur samningur um fjárfestingarstefnu milli aðila, sem starfsmenn bankans hefðu hunsað algerlega og enga tilraun gert til að fylgja ákvæðum hans. Ítrekuðum fyrirspurnum stefnanda um fjárfestingarstefnu sína hefði verið svarað af stefnda með háttsemi, sem ekki uppfylli skilyrði laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007 um upplýsingagjöf og ráðgjöf og uppfylli þar að auki ekki skilyrði um háttsemi gegns og skynsams verðbréfamiðlara og sérfræðiráðgjafa.

Þá byggir stefnandi á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 108/2007, þar sem sérstaklega sé kveðið á um að þegar viðskiptavinur mælir fyrir um ákveðna framkvæmd þá skuli fylgja fyrirmælum hans. Gegn þessu hefði bankinn brotið þegar skriflegum fyrirmælum um fjárfestingarstefnu var ekki fylgt. Vísi stefnandi jafnframt til verklagsreglna Glitnis banka hf. um framkvæmd viðskiptafyrirmæla, sem tóku gildi í október 2007. Ljóst sé að bankinn uppfyllti ekki ákvæði 2.3 í verklagsreglunum, þar sem m.a. sé kveðið á um að bankanum sé skylt að taka tillit til sérkenna viðskiptavinar, þ.m.t. hvort hann sé almennur fjárfestir, líkt og stefnandi, eða fagfjárfestir. Jafnframt hafi bankanum borið að tryggja viðskiptavinum hraða þjónustu. Stefnandi byggi á því að hann, sem umfangslítill almennur fjárfestir, hafi haft lítið áhættuþol og það hafi bankanum verið ljóst. Af þeim sökum hafi verið fráleitt af bankanum að hunsa hina samþykktu fjárfestingarstefnu og leggja alla fjármunina í hlutabréf í bönkunum og tengdum aðilum. Þar sem flestum hafi mátt vera ljóst, að allir íslensku bankarnir áttu erfiða tíma framundan, í ljósi erfiðleika á bankamarkaði, veki það sérstaka furðu að sérfræðingar bankans hafi ekki gert reka að því að dreifa áhættu stefnanda, heldur þvert á móti nær eingöngu fjárfest í bönkunum sjálfum og nátengdum aðilum, svo sem Exista og Bakkavör Group.

Stefnandi vísar einnig til 19. gr. laga nr. 108/2007, en þar sé kveðið á um sanngjarna og skjóta framkvæmd fyrirmæla viðskiptavina. Eigi þetta bæði við um að framkvæma hafi átt hina breyttu fjárfestingarstefnu samkvæmt samningi, dagsettum 31. janúar 2008, án tafar og einnig hafi það gefið stefnda enn meira tilefni til að fylgja fjárfestingarstefnunni þegar stefnandi hafði ítrekað samband við starfsmenn. Þau samtöl hefðu ekki uppfyllt skilyrði sérfræðiráðgjafar, sér í lagi ekki þegar litið sé til þess að samtölin voru bæði óljós og á skjön við skriflega fjárfestingarstefnu aðila.

Stefnandi telji rétt að miða tjón sitt við stöðu á verðbréfareikningi sínum í lok árs 2007 en þá hafi markaðsvirði eignanna numið 16.282.422 krónum. Eignastýring bankans hafi fram að falli fjármálakerfisins haustið 2008 falist í algjöru athafnaleysi. Hinn 28. september og 8. október sama ár hefðu þó verið seld nokkur hlutabréf í eigu stefnanda, á eins konar brunasölu, fyrir 4.848.763 krónur. Fjárhæðin hefði verið lögð inn á reikning eiginkonu fyrirsvarsmanns stefnanda að hans ósk og komi til frádráttar kröfu stefnanda, sem og þær 646.073 krónur, sem ráðstafað hafi verið til stefnanda þegar verðbréfareikningi hans hjá bankanum var lokað. Stefnandi hefði þannig endurheimt 33,7% þeirra fjármuna, sem hann hafði falið bankanum til eignastýringar og voru bundnir í innlendum hlutabréfum að öllu leyti. Tapi stefnanda vegna eignastýringar bankans megi lýsa þannig:

Markaðsvirði 31. desember 2007 16.282.422 krónur

Bréf seld 28. sept. til 8. okt. 2008 -4.848.763 krónur

Eftirstöðvar á reikningi -646.073 krónur

Tap stefnanda 10.787.586 krónur

Fjárfestingarstefna vegna ársins 2008 hefði gert ráð fyrir því, að einungis 30% fjármunanna væru í innlendum hlutabréfum, eign í erlendum hlutabréfum skyldi vera 30% og eign í skuldabréfum og lausu fé skyldi vera 40%. Augljóst sé, að hefði fjárfestingarstefnunni verið fylgt, eða hefðu starfsmenn bankans staðið við skyldur sínar sem sérfræðiráðgjafar í verðbréfaviðskiptum, þá hefði stefnandi ekki orðið fyrir því tjóni sem raunin varð.

Stefnandi telji rétt, að fjárhæð bótakröfunnar á hendur stefnda sé allt tap hans, þ.e. 10.787.568 krónur, enda sé stefnanda óskylt að draga frá kröfu sinni fjárhæð vegna ætlaðs tjóns, sem hann hefði allt að einu orðið fyrir vegna erfiðs efnahagsástands en unnt hefði verið að koma í veg fyrir tap stefnanda vegna verðhruns hlutabréfanna ef einungis 30% fjárhæðarinnar hefðu verið fest í íslenskum hlutabréfum. Samkvæmt fjárfestingarstefnunni hefði átt að fjárfesta í innlendum hlutabréfum fyrir 4.884.727 kr. (þ.e. 30% af 16.282.422 kr.).

Eins og áður er rakið, hefðu starfsmenn bankans enga tilraun gert til þess að dreifa áhættu stefnanda, heldur fjárfest nær eingöngu í bönkunum og í tengdum félögum. Tap á þessum hlutabréfum frá því í ársbyrjun 2008 og fram í september 2008 hafi verið u.þ.b. 33,64% en bréfin síðan orðið verðlaus við yfirtöku ríkisins á bönkunum. Tap á bréfunum þar til í september, miðað við að heildarverðmæti bréfanna í upphafi árs 2008 hefði verið 4.884.727 krónur, hefði numið 1.643.222 krónum. Telja verði, að ef starfsmenn bankans hefðu raunverulega staðið við skyldur sínar til eignastýringar, hefði mátt dreifa áhættunni og koma í veg fyrir tjónið. Í lok september og byrjun október 2008 hefði loks hluti innlendra hlutabréfa stefnanda verið seldur, alls að fjárhæð 4.848.763 krónur. Með því að selja alla hlutabréfaeign stefnanda á þeim tíma hefði verið unnt að koma í veg fyrir frekara tjón stefnanda.

Hvað varðar þau 70% fjármagnsins sem verja átti til kaupa á erlendum hlutabréfum (30%) og skuldabréfum og lausu fé (40%) samkvæmt fjárfestingar-stefnunni, þyki ekki ástæða til þess að gera ráð fyrir því að stefnandi hefði orðið fyrir tapi af þessum fjárfestingarkostum. Því til stuðnings sé í fyrsta lagi bent á, að endurheimtur úr Sjóði 9 hjá Glitni banka hf. hefði verið 85,12%, samkvæmt upplýsingum á vefsíðu stefnda. Hefði stefnandi átt fé í sjóðnum þá, hefði tap hans verið sáralítið eða u.þ.b.14,88% af 6.512.968,80 krónum (sem séu 40% af 16.282.422 krónum) = 969.129,76 krónur (tap).

Í öðru lagi, að því er varðar erlend hlutabréf, sé bent á að virði sjóðsins Heimssafns hjá Glitni banka hf. (erlend hlutabréf) frá 1. janúar 2008 til 28. ágúst 2009 hækkaði um 40,46%. Hefði 30% af fjármunum stefnanda, 4.884.727 krónum, verið varið í Heimssafnið þá næmi sú fjárhæð í dag, eftir 40,46% hækkun, u.þ.b. 6.861.088 krónum. Þannig sé ljóst, að fjárfestingarstefnan hefði líklega skilað stefnanda hagnaði og þannig ljóst að kröfugerð hans er verulega hófstillt í máli þessu. Sérstaklega sé á það bent, að áður en stefnandi fól Glitni banka hf. eignastýringu á verðbréfaeign sinni, hefði hann átt fjármuni í báðum fyrrnefndum verðbréfasjóðum hjá bankanum, þ.e. Heimssafni og Sjóði 9. Stefnandi telji upphafsdag dráttarvaxta vera 10. desember 2008, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, og bréf stefnanda til Glitnis banka 10. nóvember 2008.

Fallist dómurinn ekki á útreikninga stefnanda til grundvallar aðalkröfunni, kveðst hann gera varakröfu um viðurkenningu á rétti sínum til skaðabóta. Um grundvöll viðurkenningarkröfu vísist til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og 70. gr. stjórnarskrárinnar um rétt manna til þess að fá úrlausn dómstóla um réttindi sín og skyldur. Sérstaklega sé vísað til lokamálsliðar 2. mgr. 25. gr. einkamálalaganna um heimild stefnanda til þess að hafa uppi viðurkenningarkröfu án tillits til þess hvort honum væri þess í stað unnt að leita dóms sem mætti fullnægja með aðför.

Allar sömu málsástæður og lagarök eigi jafnt við um aðalkröfu og varakröfu stefnanda, enda telji stefnandi öll skilyrði skaðabótaábyrgðar uppfyllt. Stefnandi byggi á því, að fallist dómstólar einhverra hluta vegna ekki á tjónsútreikninga hans, þá sé a.m.k. vafalaust að nægilega sé sýnt fram á að stefnandi varð fyrir sannanlegu tjóni, þó að varakrafa hans geri ráð fyrir að umfang tjónsins verði ákvarðað síðar.

Um frekari lagarök vísar stefnandi m.a. til laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, einkum II. kafla, og almennra reglna samninga- og kröfuréttar, einkum um skaðabætur innan samninga. Vaxtakröfur stefnanda byggja á IV., sbr. III., kafla laga nr. 38/2001. Varakröfu sína byggir stefnandi á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og málskostnaðarkröfu á XXI. kafla sömu laga.

IV.

Af hálfu stefnda er í fyrsta lagi á því byggt, að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, enda sé kröfum stefnanda ranglega beint að stefnda. Stefnandi eigi hins vegar að beina hvers konar kröfum að Glitni banka hf. Að mati stefnda fær engin þeirra málsástæðna stefnanda, sem hann færir fram til stuðnings því að beina kröfum að stefnda, staðist. Þær virðist flestar eiga það sammerkt að byggja á einhvers konar réttmætum væntingum stefnanda. Mótmæli stefndi því að sjónarmið um réttmætar væntingar eða viðlík sjónarmið geti ekki orðið grundvöllur skaðabótakröfu. Slík niðurstaða fái hvorki stoð í lögum né dómaframkvæmd auk þess sem þessi málsástæða stefnanda sé vanreifuð.

Umrædd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi falið í sér ráðstöfun tiltekinna eigna og skulda Glitnis banka hf. til stefnda. Eins og ráða megi af 5. tl. ákvörðunarinnar hafi verið ráðgert að stefndi tæki „frá og með því tímamarki við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi“. Samkvæmt ákvörðuninni hefði þannig verið ráðgert að stefndi kæmi að nokkru leyti í stað Glitnis banka hf. þegar kæmi að því að þjónusta viðskiptavini. Ástæða þessa hafi verið sú, að Glitnir banki hf. var í reynd greiðsluþrota og fyrirsjáanlega óstarfhæfur og því, að mati Fjármálaeftirlitsins, ófær um að hafa áfram með höndum venjulega bankastarfsemi. Til að varna því að öll þjónusta við viðskiptavini, þ.m.t. eignastýring, lamaðist með tilheyrandi fyrirsjáanlegu fjárhagstjóni, hefði verið ákveðið að stefndi tæki að sér þá þjónustu, þ.e. að halda utan um eignir, sem hefðu ellegar verið án nokkurrar umsjónar.

Að mati stefnda samræmist það illa þeim forsendum, sem bjuggu að baki ákvörðuninni, að í henni hafi jafnframt falist einhvers konar yfirtaka á ætlaðri bótaskyldu, eða öðrum óljósum skyldum, vegna framkvæmdar einstakra samninga á vegum Glitnis banka hf. Þvert á móti verði að telja að umrædd ráðstöfun hafi falið í sér ráðstöfun á sérgreindum eignum og skuldum, eða ráðstöfun á ákveðinni þjónustustarfsemi, en ekki ráðstöfun á óvissum skuldbindingum, svo sem skaðabótakröfum. Megi hér einnig benda á, að í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um forsendur fyrir skiptingu efnahagsreiknings, hafi sérstaklega verið tiltekið að „[r]ekstrarskuldir gamla bankans eru ekki færðar yfir í nýja bankann, sama hvaða nafni þær nefnast“. Krafa stefnanda í málinu eigi augljóslega rætur að rekja til rekstrar. Þá sé almennt heldur ekki litið svo á að ráðstöfun, sambærileg þeirri sem um var að ræða, þ.e. yfirfærsla afmarkaðra þátta í starfsemi eða rekstri, feli í sér yfirfærslu mögulegrar (fyrri) bótaábyrgðar tengdri rekstrinum. Þá verði almennt að túlka ráðstafanir sem þessar þröngt. Verði heldur ekki fallist á, að skaðabótakröfur, umfram aðrar rekstrarskuldir, ættu að færast yfir til stefnda.

Sú ráðagerð sé alþekkt, að stofna við greiðsluþrot banka „nýjan banka“, sem taki við tilteknum réttindum og skyldum, meðal annars með það að markmiði að tryggja að hagsmunir viðskiptavina verði ekki fyrir meiri skaða en orðið er. Sé það ekki venjan, þegar gripið hefur verið til slíkra ráðstafana, að þær feli í sér yfirfærslu skaðabótaábyrgðar sem slíkrar. Myndi slík niðurstaða vera hinum nýja aðila, þ.e. þeim sem er gagngert komið á fót til að viðhalda starfsemi í þágu viðskiptavina hins gamla aðila eins og framast er kostur, óeðlilega þungbær og gæti stefnt hagsmunum hans, þ.m.t. tilvist, og þar með tilgangi ráðstöfunarinnar, í augljósa hættu. Sé einnig ljóst að forsendur verðmats vegna nýja bankans kynnu þá að reynast rangar eða ófullnægjandi vegna yfirfærslu óljósra skuldbindinga.

Stefndi bendir einnig á í þessu tilliti, að umrædd ráðstöfun eigna og skulda til stefnda frá Glitni banka hf. hafi í reynd falið í sér stofnun nýs og sérstaks skuldasambands (sui generis), þar sem stefndi kom í stað Glitnis banka hf. Hvorki hafi verið um hefðbundin né eiginleg kröfuhafa- og/eða skuldaraskipti að ræða. Að þessu leyti séu heldur engin efni til að tala um skuldaraskipti að því er varðar ætlaða bótaábyrgð.

Þá hafni stefndi því, að það að aðili taki yfir réttindi og skyldur samkvæmt gagnkvæmum samningi, feli almennt annað og meira í sér en að hlutaðeigandi yfirtaki eiginlegar samningsskyldur, þ.e. að efna samning samkvæmt aðalefni sínu. Í því felist ekki að aðilaskipti verði að bótakröfu, þ.e. þannig að nýr skuldari verði persónulega bótaskyldur gagnvart kröfuhafa vegna samningsbrota eða saknæmrar háttsemi eldri skuldara, svo sem málatilbúnaður stefnanda feli í sér. Á hitt sé þó að líta, að hafi skuldari átt bótakröfu gagnvart eldri kröfuhafa, sem hann hefði getað notað til skuldajafnaðar, þá geti slíkur skuldajafnaðarréttur haldist við aðilaskipti að aðalkröfunni. Sé enda beinlínis gert ráð fyrir þessu í 13. tölulið ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins þar sem fram kemur að framsal réttinda skuli ekki svipta skuldara rétti til skuldajöfnuðar.

Stefnandi byggi í annan stað á því, að athafnir og háttsemi stefnda sjálfs hafi styrkt „þær réttmætu væntingar stefnanda, sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins skapaði varðandi yfirtöku [stefnda] á skuldbindingum og skyldum Glitnis banka hf. gagnvart stefnanda“. Sé í því sambandi meðal annars vísað til þess að sömu starfsmenn starfi hjá stefnda og hjá Glitni banka hf., að stefndi hafi ítrekað sent tölvupósta til stefnanda og þar með de facto tekið yfir stöðu Glitnis banka hf. sem samningsaðili stefnanda og þar með einnig tekið yfir þær skyldur sem Glitnir banki hf. bar gagnvart stefnanda. Af hálfu stefnda sé þessu með öllu hafnað. Þannig sé því hafnað, að stefndi eigi með háttsemi sinni að hafa tekið yfir ætlaða skaðabótaskyldu annars lögaðila. Þótt stefndi hafi leitast við að þjónusta gamla viðskiptavini Glitnis banka hf. í samræmi við það sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins ráðgerði, sbr. 5. tölulið hennar, feli ekki í sér yfirtöku á ætlaðri bótaskyldu þess lögaðila, hvorki að lögum né í reynd.

Stefnandi byggi í þriðja lagi á því að tölvubréf Glitnis banka hf. til stefnanda, dagsett 8. desember 2008, beri ljóslega með sér að stefndi hafi „de facto“ tekið yfir rekstur eignastýringar gagnvart stefnanda og þar með „öll þau réttindi og allar þær skyldur sem slíkri yfirtöku fylgja“. Stefndi hafni þessari málsástæðu með sömu rökum og áður greini að breyttu breytanda.

Stefnandi byggi í fjórða lagi á því að heimasíða eignastýringar hafi verið aðgengileg eftir að stefndi hafi tekið yfir innlendan rekstur bankans. Slíkt hafi gefið stefnanda tilefni til að ætla að stefndi hafi tekið yfir allar skyldur Glitnis banka hf. vegna eignastýringar gagnvart sér. Af hálfu stefnda sé þessu með öllu hafnað og sérstaklega því, að aðgangur að heimasíðu eigi að fela í sér yfirtöku á bótaskyldu annars lögaðila.

Stefnandi hafi í fimmta lagi vísað til almennra reglna um aðilaskipti að kröfuréttindum. Skuldaraskipti teljist almennt óheimil nema með samþykki kröfuhafa en lög nr. 125/2008, sem ákvörðun Fjármálaeftirlitsins var tekin með stoð í, hafi falið í sér undantekningu frá þeirri reglu. Þar sem skuldari eigi almennt ekki að þurfa að hlíta skuldskeytingu án samþykkis, verði að telja að stefnandi sem kröfuhafi hafi ekki átt að missa rétt sinn að nokkru leyti við yfirtöku stefnda á eignastýringasamningnum og geti stefnandi því haft uppi sömu kröfur fyrir og eftir aðilaskiptin. Þessu hafni stefndi með öllu og vísi til þess, sem áður sé rakið, að með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi verið ráðgert að stefndi kæmi að nokkru leyti í stað Glitnis banka hf. þegar kæmi að því að þjónusta viðskiptavini. Ástæða þessa hefði ljóslega verið sú, að Glitnir banki hf. var í reynd greiðsluþrota og að mati Fjármálaeftirlitsins allsendis ófær um að hafa áfram með höndum venjulega bankastarfsemi. Til þess að varna því að öll þjónusta við viðskiptavini, þ.m.t. eignastýring, lamaðist með tilheyrandi fjárhagstjóni, hefði verið ákveðið að stefndi skyldi taka að sér þá þjónustu.

Þá skuli ítrekað, að í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um forsendur fyrir skiptingu efnahagsreiknings, hafi sérstaklega verið tiltekið að rekstrarskuldir gamla bankans væru ekki færðar yfir í nýja bankann. Ætluð krafa í málinu eigi hins vegar augljóslega rætur að rekja til rekstrar. Almennt sé heldur ekki litið svo á að ráðstöfun, sambærileg þeirri sem um var að ræða, þ.e. yfirfærsla afmarkaðra þátta af starfsemi/rekstri, feli í sér yfirfærslu mögulegrar eða fyrri bótaábyrgðar tengdum rekstrinum. Stefndi bendi einnig á, að umrædd ráðstöfun eigna og skulda til stefnda frá Glitni banka hf. hafi í reynd í falið í sér stofnun nýs og sérstaks skuldasambands (sui generis), þar sem stefndi kæmi í stað Glitnis banka hf. Hvorki hafi verið um að ræða hefðbundin né eiginleg kröfuhafa- og/eða skuldaraskipti. Sé enda aldrei talað um framsal réttinda eða skyldna í ákvörðun Fjármálaeftirlitsins heldur ráðstöfun þeirra. Að þessu leyti séu heldur engin efni til að tala um skuldaraskipti að því er varðar ætlaða bótaábyrgð. Þess utan hafni stefndi því, að það að aðili taki yfir réttindi og skyldur samkvæmt gagnkvæmum samningi, feli almennt annað og meira í sér en að hlutaðeigandi yfirtaki samningsskyldur sem slíkar, þ.e. skyldu til að efna samning samkvæmt aðalefni sínu. Í því felist hins vegar ekki að aðilaskipti verði að bótakröfu, þ.e. þannig að nýr skuldari verði persónulega bótaskyldur gagnvart kröfuhafa vegna samningsbrota eða saknæmrar háttsemi eldri skuldara, svo sem málatilbúnaður stefnanda feli í sér. Slík krafa kunni aftur á móti að geta komið til skuldajafnaðar við kröfu nýs kröfuhafa að almennum skilyrðum uppfylltum. Þá sé það einfaldlega rangt, að skuldaraskiptin feli í sér réttindamissi til handa stefnanda þar sem honum sé í lófa lagið, og eins og hann viðurkenni raunar sjálfur, að beina bótakröfu sinni að Glitni banka hf.

Verði ekki fallist á að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, kveðst stefndi hafna því að skilyrði bótaábyrgðar geti talist uppfyllt í málinu. Samkvæmt stefnu málsins byggi stefnandi á því, að „bankinn“, þá væntanlega Glitnir banki hf., hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem hafi meðal annars falist í rangri, ófullnægjandi og þar með gallaðri sérfræðiráðgjöf, svo og að starfsmenn bankans hafi í engu fylgt skriflegum samningum um fjárfestingarstefnu stefnanda eða öðrum fyrirmælum stefnanda, sbr. meðal annars 18. og 19. gr. laga um verðbréfaviðskipti nr. 108/2007, sbr. og verklagsreglur Glitnis banka hf. Glitni banka hf. hafi borið strax í byrjun árs 2008 að leiðrétta og minnka vægi innlendra hlutabréfa í fjárfestingum stefnanda til samræmis við hina breyttu fjárfestingarstefnu. Starfsmenn Glitnis banka hf. hafi jafnframt átt að eiga frumkvæði að því að fjárfestingarstefnunni yrði breytt án tafar. Fjárfestingar bankans hafi jafnframt lotið að hagsmunum hans, frekar en stefnanda, meðal annars í því augnamiði „að halda verði bréfanna uppi (eða öllu heldur til þess að hægja á verðfalli þeirra) í þágu bankans sjálfs“, sbr. meðal annars 5. og 8. gr. laga um verðbréfaviðskipti og verklagsreglur bankans. Fjárfestingar bankans hafi jafnframt verið rangar. Sé einnig látið í það skína, að starfsemi Glitnis banka hf. hafi hvorki samrýmst eðlilegum og heilbrigðum viðskiptaháttum né venjum í verðbréfaviðskiptum. Sömuleiðis, að upplýsingagjöf bankans hafi verið áfátt, sbr. meðal annars 14. gr. laga um verðbréfaviðskipti. Virðist stefnandi byggja á því, en málatilbúnaður stefnanda er að mati stefnda óljós í þessu tilliti, að stefndi sé skaðabótaskyldur bæði innan og utan samninga, sbr. meðal annars 12. og 16. gr. í samningi aðila. Af hálfu stefnda sé framangreindu, svo og öllum öðrum málsástæðum sem stefnandi byggir á í þessu tilliti, með öllu hafnað.

Sú ákvörðun, að minnka ekki vægi innlendrar hlutabréfaeignar, hafi bæði verið með fullri vitund og vilja stefnanda. Sá undirliggjandi þráður í málsatvikalýsingu, þ.e. að stefnandi hafi ætlast til að hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni hans yrði minnkað en Glitnir banki hf. hafi í reynd ítrekað skirrst við að verða við óskum stefnanda í því tilliti, virðist ekki raunveruleikanum samkvæmur, enda hefði stefnandi sjálfur verið andsnúinn sölu bréfanna. Sú staðreynd, að stefnandi setti aldrei á tímabilinu janúar til september 2008 fram óskir eða kröfur um sölu bréfanna, þrátt fyrir að funda m.a. með starfsmönnum Glitnis banka hf. á því tímabili og vera fullkunnugt um hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni sínu, sé ótvírætt til marks um það. Hefði stefnandi hvenær sem er getað krafist þess að bréfin yrðu seld sem hefði verið auðleyst, enda um að ræða skráð bréf á markaði.

Af framangreindu leiði, að engri saknæmri háttsemi hafi verið til að dreifa af hálfu starfsmanna Glitnis banka hf. Þá sé heldur ekki, í ljósi framangreinds, hægt að fallast á að um gallaða sérfræðiráðgjöf hafi verið að ræða. Þjónusta Glitnis banka hf. hafi ekki verið í andstöðu við fyrirmæli stefnanda, heldur þvert á móti í beinu samræmi við þau. Glitnir banki hf. hafi því uppfyllt allar samningsbundnar skyldur sínar gagnvart stefnanda í þessu tilliti. Greiðsla Glitnis banka hf. í formi þjónustu hafi verið í beinu samræmi við óskir stefnanda.

Af hálfu stefnda sé því jafnframt hafnað sem röngu og ósönnuðu, að fjárfestingar Glitnis banka hf. hafi jafnframt lotið að hagsmunum hans, frekar en stefnanda, meðal annars í því augnamiði „að halda verði bréfanna uppi (eða öllu heldur til þess að hægja á verðfalli þeirra) í þágu bankans sjálfs“, sbr. meðal annars 5. og 8. gr. laga um verðbréfaviðskipti og verklagsreglur bankans, svo og að fjárfestingar bankans hafi verið rangar. Eigi þetta sér heldur ekki stoð í gögnum málsins. Ákvörðun um kaup á innlendum hlutabréfum árið 2007 hafi verið stefnanda en ekki Glitnis banka hf. eins og stefnandi raunar sjálfur viðurkenni. Stefnandi hefði sjálfur viljað fjárfesta í innlendum hlutabréfum af skattalegum ástæðum. Að öðru leyti hefði ekki verið um neinar fjárfestingar að ræða þar eð stefnandi vildi aldrei selja umrædd hlutabréf, þótt hann kjósi nú að láta annað í veðri vaka. Ásakanir um einhvers konar ætlaða markaðsmisnotkun, óeðlilega viðskiptahætti og annað í þá veruna, séu því fullkomlega úr lausu lofti gripnar og í engu samræmi við fyrirliggjandi málsatvik.

Þá bendi stefndi á, að viðskipti með hlutabréf séu í eðli sínu áhættusöm og Glitnir banki hf. geti ekki borið ábyrgð á því að verðfall hafi orðið á innlendum hlutabréfum sem stefnandi fjárfesti í, hvað þá þegar framkvæmd viðskiptanna miðaðist að því að verða við óskum stefnanda.

Stefndi byggi jafnframt á því, að jafnvel þótt Glitnir banki hf. hefði ráðlagt stefnanda að selja ekki hlutabréf, gæti slíkt ekki talist saknæm háttsemi. Sé ógjörningur að sjá fyrir, þannig að óyggjandi sé, hvernig verðþróun bréfa á markaði verður. Það, að spár gangi ekki eftir, baki ráðgjöfum ekki skaðabótaábyrgð. Loks hafni stefndi því jafnframt að skilyrði bótaábyrgðar, innan og utan samninga, um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu uppfyllt og séu þau a.m.k. ósönnuð.

Að því er varðar fjárkröfu stefnanda sérstaklega, gerir stefndi verulegar athugasemdir við fjárhæð bótakröfu, þ.m.t. forsendur hennar. Samkvæmt stefnu málsins virðist stefnandi krefjast skaðabóta, sem svari í reynd til mismunarins á verðmæti innlendra hlutabréfa stefnanda í árslok 2007 og þess verðs sem stefnandi fékk fyrir bréfin þegar þau voru seld í september og október 2008. Að mati stefnda fái þessar forsendur ekki staðist.

Stefnandi láti hjá líða að taka nokkurt tillit til þeirrar staðreyndar, að það var með vitund og vilja hans að innlend hlutabréf hans voru ekki seld fyrr en haustið 2008. Í því ljósi fái vart staðist að byggja kröfu um skaðabætur meðal annars á þeirri forsendu að hlutdeild innlendra hlutabréfa hefði eingöngu átt að nema 30% af eignasafni. Þá geri stefnandi enga tilraun til að útlista hvaða verð hefði fengist fyrir bréfin hefðu þau verið seld fyrri hluta ársins 2008. Jafnframt taki stefnandi lítið sem ekkert tillit til þess, að enda þótt fjármunum hefði verið ráðstafað til annarra fjárfestinga á vegum Glitnis banka hf., t.d. til kaupa á erlendum hlutabréfum og/eða skuldabréfum, þá hefði slík ávöxtun allt eins geta orðið verulega neikvæð, og raunar umtalsverðar líkur á því, ekki síst í ljósi þess umróts sem var á alþjóðlegum fjármálamörkuðum árið 2008 þar sem hlutabréfaverð hríðféll í mörgum geirum. Geri stefnandi þvert á móti ráð fyrir því að tap hans hefði ekkert orðið og byggi meðal annars á þeirri forsendu, að fjármunum hefði þá verið ráðstafað í svokölluðum Sjóði 9 eða svokölluðu Heimssafni hjá Glitni banka hf., án þess að neitt slíkt liggi fyrir.

Að mati stefnda sé ekki hægt að leggja mat á ætlað tjón stefnanda nema með dómkvaðningu matsmanna. Það sé stefnanda, sem bótakrefjanda, að afla dómkvadds mats. Yrði þá meðal annars að taka tillit til þess hvort og hvaða þýðingu það hefði haft að stefnandi ákvað gagngert að fresta allri sölu innlendra hlutabréfa í byrjun árs 2008. Að mati stefnda verði jafnframt í öllu falli að lækka kröfu stefnanda á grundvelli eigin sakar, enda hafi hann sjálfur ákveðið að innlendu hlutabréf hans skyldu ekki seld.

Varðandi varakröfu stefnanda sérstaklega um viðurkenningu á bótaskyldu, hafni stefndi henni með öllum sömu rökum og gilda um aðalkröfu stefnanda, að breyttu breytanda.

Um lagarök vísar stefndi til meginreglna kröfu-, samninga- og skaðabótaréttar. Jafnframt vísar hann til laga um verðbréfaviðskipti. Þá vísar stefndi um aðildarskort til 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfu sína um málskostnað styður stefndi við XX. kafla sömu laga.

V.

Stefnandi gerir í máli þessu skaðabótakröfu á hendur stefnda, sem hann telur eiga rót að rekja til ráðgjafar og umsýslu Glitnis banka hf. á grundvelli samnings milli stefnanda og Glitnis banka hf. um eignastýringaþjónustu, sem gerður var 16. nóvember 2007. Þessu hefur stefndi mótmælt og byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti þar sem stefnanda hafi borið að beina þessari kröfu að Glitni banka hf., enda hafi krafan ekki flust yfir til sín með framangreindri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Stefnandi telur hins vegar rétt að beina bótakröfu sinni vegna þess tjóns, sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna vanefnda Glitnis banka hf. á samningnum, að stefnda í máli þessu og rökstyður þá niðurstöðu í fyrsta lagi með því að vísa til þess að í 5. tölulið ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008 sé sérstaklega kveðið á um að Nýi Glitnir banki hf., nú stefndi, taki við starfsemi, sem Glitnir banki hf. hafi haft með höndum og tengist eignum, sem framseldar voru til stefnda og að jafnframt taki stefndi við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi. Tilkynningin skapi skýrar og réttmætar væntingar stefnanda og annarra í sömu stöðu fyrir því að stefndi taki yfir skuldbindingar Glitnis banka hf. samkvæmt samningum og beri þar með ábyrgð á því tjóni sem starfsmenn bankans bökuðu þeim í tíð Glitnis banka hf. Telur stefnandi að kröfur hans hafi orðið hluti af þeim skyldum, sem stefndi tók yfir samkvæmt fyrrgreindri yfirlýsingu Fjármálaeftirlitsins.

Þá byggir stefnandi einnig á því, að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi skapað réttmætar væntingar hjá stefnanda þar sem þeir starfsmenn, sem bakað hafi stefnanda tjón, vinni enn hjá bankanum og að stefndi hafi ítrekað sent stefnanda og öðrum viðskiptavinum eignastýringar Glitnis banka hf. tölvupósta og þar með de facto tekið yfir stöðu Glitnis banka hf. sem samningsaðila. Jafnframt hafi aðgengi að heimasíðu eignastýringar eftir að stefndi tók yfir innlendan rekstur bankans, gefið væntingar um að hann hefði tekið yfir allar skyldur vegna eignastýringar Glitnis banka hf. Einnig vísar stefnandi til almennra reglna um aðilaskipti að kröfuréttindum en samkvæmt þeim eigi kröfuhafi ekki að missa réttindi vegna skuldaraskipta. Loks vísar stefnandi til þess að hann geti ekki höfðað dómsmál á hendur Glitni banka hf. meðan á greiðslustöðvun stendur. Eins og áður er komið fram, verður í þessum þætti málsins einungis leyst úr ágreiningi aðila að því er varðar aðild málsins.

Áðurnefnd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins er tekin með heimild í 100. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Í upphafi 1. gr. laga nr. 125/2008 segir, að við sérstakar aðstæður á fjármálamarkaði sé fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta. Af greinargerð með lögunum verður ráðið að tilgangur lagasetningarinnar hafi verið sá, að tryggja virkni fjármálakerfisins og vernda fjármálamarkaðinn. Segir þar að ljóst sé, að fjárhags- og rekstrarvandi kerfislega mikilvægra banka geti haft mjög alvarleg keðjuverkandi áhrif á fjármálamarkaðinn og íslenskt hagkerfi og ógnað fjármálastöðugleika. Við úrlausn á ágreiningi aðila um það, hvort kröfum stefnanda sé réttilega beint að stefnda eður ei, verður að líta til þess, sem ákvörðunin samkvæmt efni sínu tilgreinir að ráðstafað hafi verið yfir til nýja bankans, auk þess sem horfa verður til framangreindra sjónarmiða um tilgangs laganna, sem umrædd ákvörðun Fjármálaeftirlitsins er byggð á.

Af ákvæðum framangreindrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins er ljóst, að með henni var ráðstafað tilgreindum og nánar afmörkuðum eignum, réttindum og skyldum frá Glitni banka hf. yfir til stefnda, áður Nýja Glitnis banka hf. Þar segir í 5. tölulið að stefndi taki frá og með 15. október 2008 kl. 9:00 við réttindum og skyldum samkvæmt samningum um vörslu og eignastýringu við viðskiptavini Glitnis banka hf. á Íslandi. Jafnframt segir í 13. tölulið að framsal kröfuréttinda samkvæmt ákvörðuninni skuli ekki svipta skuldara rétti til skuldajöfnuðar, sem hann átti gagnvart fyrri kröfuhafa eða þrotabúi hans.

Samkvæmt orðalagi ákvörðunarinnar liggur fyrir, að stefndi tók við réttindum og skyldum samkvæmt eignastýringarsamningum, sem gerðir höfðu verið í tíð Glitnis banka hf. Krafa stefnanda í máli þessu er hins vegar ekki krafa um efndir eignastýringarsamningsins, sem hann gerði við Glitni banka hf., heldur skaða-bótakrafa, sem byggir á því að starfsmenn Glitnis banka hf. hafi, í tíð þess banka, valdið stefnanda tjóni með störfum sínum við eignavörslu fyrir hann. Við úrlausn um það, hvort slíkar skaðabótakröfur hafi verið fluttar yfir til stefnda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, verður, eins og áður er rakið, að líta til þess, sem fram kemur í ákvörðuninni sjálfri, með hliðsjón af tilgangi framangreindra laga sem hún byggir á. Eins og áður er rakið, var ekki í ákvörðuninni mælt fyrir um almennt framsal kröfuréttinda, heldur var tilteknum eignum, réttindum og skyldum Glitnis banka hf. ráðstafað til stefnda. Að þessu virtu verður að fallast á það með stefnda, að þær skaðabótakröfur, sem risið hafa vegna starfa starfsmanna Glitnis banka hf., hafi ekki verið fluttar yfir til stefnda með framangreindri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Þá reynir í máli þessu ekki á ákvæðin í 13. tölulið ákvörðunarinnar um skuldajöfnuð, enda ekki um það að ræða, að krafa stefnanda sé skuldajafnaðarkrafa sem koma skuli á móti kröfum stefnda á hendur stefnanda. Loks verður ekki fallist á það með stefnanda, að athafnir og háttsemi stefnda hafi styrkt með þeim hætti væntingar stefnanda varðandi yfirtöku stefnda á skuldbindingum Glitnis banka hf. gagnvart stefnanda, að það leiði til þess að stefndi beri ábyrgð gagnvart stefnanda vegna ætlaðs tjóns af völdum annars lögaðila eins og krafist er. Þykir sú hvorki staðreynd, að fyrrum starfsmenn Glitnis banka hf. hafi haft samband við stefnanda og aðra viðskiptavini stefnda vegna málefna stefnda, né að heimasíða eignastýringarinnar hafi verið aðgengileg eftir að stefndi tók við tilteknum eignum, réttindum og skyldum Glitnis banka hf., breyta þeirri niðurstöðu.

Að virtri framangreindri niðurstöðu dómsins um að skaðabótakröfum vegna eignastýringasamninga hafi ekki verið ráðstafað umrætt sinn með þeim hætti, sem stefnandi heldur fram, er ekki unnt að líta svo á að stefnandi hafi sem kröfuhafi misst réttindi við skuldaraskipti, eins og hann heldur fram. Verður þeirri málsástæðu stefnanda því hafnað.

Í stefnu lýsir stefnandi því, að hann hyggist lýsa kröfu í bú Glitnis banka hf. í því augnamiði að gæta hagsmuna sinna. Verður því ekki á það fallist að honum sé ómögulegt að beina kröfu sinni annað en að stefnda í máli þessu.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Eftir framangreindri niðurstöðu þykir rétt að stefnandi greiði stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð

Stefndi, Íslandsbanki hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Hrafnsins ehf.

Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.

A-kvk-nf E-kvk-nf