E-1930/2010

Mál þetta var höfðað 25. ágúst 2010 um forsjá þriggja barna aðila, A, kt. [...], B, kt. [...] og C, kt. [...]. Sóknaraðili er K, með lögheimili að [...], en dvalarstað að [...]. Varnaraðili er M, með lögheimili að [...], en dvalarstað að [...].

Krafa um bráðabirgðaforsjá var lögð fyrir dóminn 9. september 2010 og var hún sameinuð forsjármálinu í þinghaldi 29. september. Er sá þáttur málsins hér til úrlausnar. Varnaraðili skilaði greinargerð í bráðabirgðaforsjárþættinum 21. september sl. Málið var munnlega flutt 29. september sl. og tekið til úrskurðar.

Sóknaraðili krefst þess að hún fái til bráðabirgða forsjá barnanna þar til niðurstaða fæst í forsjármáli aðila. Jafnframt er þess krafist að úrskurðað verði um umgengni varnaraðila við börnin og meðlag. Verði ekki fallist á kröfu um bráðabirgðaforsjá verði úrskurðað að lögheimili verði hjá henni. Þá er krafist málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Varnaraðili krefst sýknu af dómkröfum stefnanda. Þá krefst hann þess aðallega að honum verði með úrskurði falin forsjá barnanna til bráðabirgða og úrskurðað verði um umgengni sóknaraðila við börnin og meðlag. Til vara krefst hann þess að kröfu um niðurfellingu sameiginlegrar forsjár verði hafnað, en dómari kveði engu að síður á um að lögheimili barnanna skuli vera hjá honum og að börnin skuli búa hjá foreldrum sínum á víxl, viku í senn hjá hvoru foreldri. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

I

Aðilar málsins kynntust árið 1999. Sóknaraðili bjó þá ásamt foreldrum sínum í [...] og stundaði þar nám í menntaskóla. Kynntist hún varnaraðila í sumarfríi hér á landi og flutti hann til hennar í [...]. Sumarið 2000 fluttu þau til Íslands. Sóknaraðili varð ófrísk af elsta barni aðila sumarið 2001. Hún var þá í mikilli vinnu, en þurfti að hætta í janúar 2002 af heilsufarsástæðum. Dóttir aðila, A, fæddist í [...]. Var sóknaraðili heima með hana þar til hún byrjaði í leikskóla í [...], um það leyti sem sonur aðila, B, fæddist. Sóknaraðili var heima með B þar til hann byrjaði á leikskóla 18 mánaða gamall. Sumarið 2005 var sóknaraðili heima og hóf svo nám í [...] í háskóla um haustið. Var hún þá orðin ófrísk af yngsta barni aðila. Kveðst sóknaraðili hafa tekið nokkur próf en ekki staðist þau þar sem mannekla hafi verið á leikskóla barnanna og hún hafi þurft að vera heima með þau þar sem varnaraðili hafi verið fyrirvinna heimilisins. Yngsti sonurinn, C, fæddist árið 2006. Var sóknaraðili heima með hann þar til hann byrjaði hjá dagmóður átta mánaða gamall. Hún fékk vinnu á leikskóla þar sem hún vann í tvo mánuði, en fór svo í [...]skólann árið 2008. Hún var heima með börnin sumarið 2008. Í október 2008 hóf hún vinnu sem ritari á [...]. Var starfshlutfall hennar 100% þar til í apríl 2010 þegar hún minnkaði við sig vinnu niður í 70%. Varnaraðili stundaði samhliða störfum utan heimilis fjarnám og er nú menntaður [...]. Þá er hann að afla sér réttinda sem [...].

Málsaðilar slitu samvistum í lok júní á þessu ári. Hafa þau skipst á að hafa börnin í viku í senn. Þau skiluðu íbúð sinni á [...] 1. ágúst sl. en hafa lögheimili sitt enn skráð þar. Sóknaraðili hefur leigt íbúð að [...]. Bróðir hennar og móðir búa við sömu götu í húsum nr. [...] og [...]. Varnaraðili bjó til skamms tíma hjá ættingjum, en hefur nú leigt íbúð að [...]. Tvö eldri börn aðila ganga í [...]skóla, en yngsti sonurinn er í leikskólanum [...] og er á biðlista eftir leikskólaplássi í Reykjavík.

II

Sóknaraðili byggir kröfu sína um forsjá til bráðabirgða á því að það sé börnunum fyrir bestu að lúta forsjá hennar enda hafi hún ávallt verið aðalumönnunarforeldri þeirra, þau séu ung að árum og tengist henni mest allra. Fyrirkomulag á umgengni barnanna við aðila málsins þjóni ekki þörfum þeirra. Þá sé yngsta barnið, C, í leikskóla á [...]. Hann sé ofarlega á biðlista fyrir leikskólapláss í Reykjavík, en geti ekki byrjað þar fyrr en lögheimili hans hafi verið fært til Reykjavíkur. Fjölskyldan sé enn með lögheimili á [...], en sóknaraðili vilji flytja lögheimili sitt og barnanna í [...]hið fyrsta, einkum til þess að C geti byrjað á leikskóla í Reykjavík. Þessu hafi alfarið verið hafnað af varnaraðila. Mikilvægt sé að fá niðurstöðu um búsetu og umgengni barnanna meðan á rekstri málsins standi til þess að unnt sé að skapa börnunum þá ró og festu sem þarfir þeirra krefjist.

Sóknaraðili telur hag barnanna miklum mun betur borgið hjá sér, þar sem hún sé mjög vel í stakk búin til að hlúa að þeim og tryggja þeim þann rétt sem þau eigi samkvæmt barnalögum. Hún sé ábyrgðarfull og ástrík móðir og geti tryggt þann stöðugleika sem nauðsynlegur sé fyrir svo ung börn. Hún hafi að mestu verið heimavinnandi frá 2002 til 2008. Hún hafi í raun alfarið annast börnin og heimilið á meðan varnaraðili hafi unnið utan heimilis. Hann hafi ætíð unnið mikið og á tímabili þegar börnin hafi verið yngri hafi hann farið til vinnu snemma á morgnana þegar börnin hafi verið nývöknuð og ekki komið heim úr vinnu fyrr en eftir að þau hafi verið sofnuð. Það sé því enginn vafi á því að hún hafi umgengist börnin meira en varnaraðili síðustu árin og þar af leiðandi skapað mun meiri og sterkari tengsl við þau heldur en hann. Hún þekki börnin og þeirra þarfir best. Varnaraðili hafi ekki umgengist börnin mikið fyrr en eftir skilnað aðila. Hann hafi til dæmis ekki hjálpað þeim við heimalærdóm eða annað slíkt, heldur hafi hún séð um það. Fyrst nú eftir skilnaðinn hafi hann sýnt áhuga á að gera ýmsa hluti með börnunum sem hann hafi ekki gert áður, eins og að kaupa á þau föt.

Sóknaraðili kveðst leggja mikið upp úr því að systkinahópnum sé ekki sundrað, þau fái að alast upp saman þannig að náin tengsl þeirra viðhaldist. Þau séu mjög samrýmd og hlúi vel hvort að öðru. Hún hafi búið börnunum gott heimili í húsnæði sem hún hafi útvegað, í næsta nágrenni við nánustu fjölskyldu. Börnin séu umvafin móðurfjölskyldu sinni sem hafi öll tekið þátt í að styðja s-kk-þf og börnin. Þau fari oft til ömmu sinnar eftir skóla. Þá eigi bróðir sóknaraðila börn á svipuðu reki og leiki þau sér oft saman. Aðstæður varnaraðila hafi verið þannig að foreldrar hans hafi annast börnin þar sem hann hafi ekki verið kominn með íbúð. Þá hafi samskipti oft verið erfið og stirð í fjölskyldu varnaraðila og ekki ljóst hvort nægilegur stuðningur sé fyrir hendi.

Börnin hafi nú dvalist viku og viku til skiptis hjá aðilum. Meginástæða þess sé sú að varnaraðili hafi verið ófáanlegur til að fallst á að á meðan hann væri ekki kominn með íbúð og fasta búsetu byggju börnin hjá sóknaraðila. Börnin hafi ýmist dvalið hjá móður, föður eða frænku varnaraðila og verið á sífelldu flakki þar sem varnaraðili hafi ekki haft fastan búsetustað. Telur sóknaraðili að þetta fyrirkomulag hafi ekki góð áhrif á börnin, þau séu útkeyrð og ör þegar þau komi úr vikudvöl hjá varnaraðila. Sem dæmi megi nefna að yngsti drengurinn hafi sofið til hádegis einn dag eftir vikudvöl hjá varnaraðila nýverið. Telur sóknaraðili að það sé börnunum fyrir bestu að þau eigi fastan samastað svo þau nái að festa rætur, enda séu þau afar heimakær. Þau hafi ætíð verið mjög róleg þegar þau hafi dvalið hjá henni. Ekki sé stætt á því að þrjóska varnaraðila varðandi börnin geti gengið framar þeirra hagsmunum. Sóknaraðili hafi verið sveigjanleg í ákvörðunum varðandi börnin en varnaraðili afar ósveigjanlegur og óhagganlegur.

Sóknaraðili kveðst bera velferð barnanna fyrir brjósti og telur henni best borgið með reglulegri umgengni við báða foreldra. Hún muni því í engu tilliti standa í vegi fyrir reglulegri umgengni varnaraðila við börnin. Þá telur hún líklegra að hún muni viðhalda eðlilegri umgengni barnanna við varnaraðila til frambúðar, heldur en varnaraðili. Nefnir hún sem dæmi að hann hafi hótað að taka af henni börnin.

Í stefnu hefur sóknaraðili farið fram á að dómurinn kveði á um inntak umgengnisréttar barnanna við sóknaraðila, sbr. 4. mgr. 34. gr. laga nr. 76/2003. Fer sóknaraðili fram á að umgengni barnanna og varnaraðila verði sem hér segir:

a) Börnin skulu dvelja hjá föður sínum aðra hverja helgi frá fimmtudagssíðdegi til mánudagsmorguns. Faðir sækir þau í leikskólann og skólann og skilar þeim þangað aftur að morgni mánudags.

b) Um jól og áramót dvelji börnin til skiptis hjá foreldrunum, jólin 2010 hjá móður frá hádegi á Þorláksmessu til hádegis á jóladag og til skiptis um hver áramót, frá hádegi 31. desember til kl. 17:00 á nýársdag, fyrst hjá móður áramótin 2010/2011.

c) Um páska dvelji börnin til skiptis hjá foreldrum frá skírdegi til annars í páskum, í fyrsta skipti hjá móður 2011.

d) Á sumrin skulu börnin dvelja hjá föður sínum í tvær vikur á tímabilinu 1. júní til 31. ágúst og skulu þeir samvistardagar nánar ákveðnir fyrir 1. maí ár hvert.

Kveðst sóknaraðili vilja að umgengni barnanna við varnaraðila sé sem mest, að teknu tilliti til þarfa og líðanar barnanna, búsetu aðila og ástands hjá varnaraðila á hverjum tíma.

Um lagarök vísar sóknaraðili til 35. gr. barnalaga nr. 76/2003. Um varnarþing er vísað til 37. gr. sömu laga. Þá er um málsmeðferð vísað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og VI. kafla laga nr. 76/2003. Krafa um málskostnað er byggð á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

III

Varnaraðili kveður það rangt að sóknaraðili hafi ávallt verið aðalumönnunarforeldri barna þeirra. Hann hafi á undanförnum misserum stundað fjarnám á heimili fjölskyldunnar og því sinnt umönnun barnanna ekki síður en sóknaraðili. Meðan á náminu hafi staðið hafi hann þegið námslán frá LÍN og því lítið þurft á tekjuöflun utan heimilis að halda. Þá hafi sóknaraðili tekið út fæðingarorlof sitt til að vera með börnunum og veikindadaga vegna þeirra eftir því sem þurft hafi á að halda. Börnin tengist honum meira en sóknaraðila enda hafi hann verið meira með þau. Varnaraðili kveðst að loknu námi í [...] ætla að afla sér í heimanámi meistararéttinda í greininni. Skapi það áframhaldandi skilyrði fyrir varnaraðila til að vera heima með börnunum og annast allt heimilishald.

Varnaraðili búi nú að [...] sem sé nálægt gatnamótum [...] og [...] þar sem sóknaraðili búi. Hann hafi þar búið börnunum fallegt heimili, sem sé miðsvæðis og henti vel fyrir skóla- og leikskólasókn barnanna. Leigusamningurinn sé til eins árs, en hann hafi vilyrði leigusala fyrir lengri leiguafnotum. Verði íbúðin seld hafi hann hug á að kaupa hana til að forðast röskun á búsetu barnanna.

Aðalkrafa varnaraðila þarfnist ekki frekari skýringa en þeirra að varnaraðili telji sig betur færan og í betri aðstöðu en sóknaraðila til að fara með forsjá barnanna til bráðabirgða. Hann hafi frá fæðingu barnanna annast mikið um þau og þau séu honum mjög náin og tengd. Varnaraðili leggi á það áherslu að honum verið falin forsjá barnanna til bráðabirgða hið fyrsta svo unnt verði að ganga frá flutningi lögheimilis barnanna til hans.

Vegna varakröfu tekur varnaraðili fram að frá samvistarslitum hafi börnin verið til skiptis hjá foreldrum, viku í senn hjá hvoru foreldri. Telur varnaraðili að það fyrirkomulag hafi hentað ágætlega. Hafi bæði börnin og aðilar málsins vanist því fyrirkomulagi. Byggist varakrafa varnaraðila á því að sami háttur verði hafður áfram um forsjá og dvalarstað barnanna meðan beðið sé niðurstöðu forsjármálsins. Virðist þetta henta börnunum og vera þeim fyrir bestu. Ekki sé rétt að raska því að svo komnu máli, enda börnunum fyrir bestu að svo verði ekki gert. Forðast beri að hrófla frekar við daglegu lífsmynstri þeirra en orðið sé. Verði niðurstaða dómsins um forsjá til bráðabirgða á þá leið er varakrafan geri ráð fyrir, sé lögð áhersla á að dómurinn mæli jafnframt fyrir um lögheimilisfestu barnanna hjá varnaraðila.

Um lagarök vísar varnaraðili til ákvæða barnalaga nr. 76/2003, sérstaklega 2. mgr. 35. gr. Vegna málskostnaðarkröfu er vísað til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir á lögum nr. 50/1988.

IV

Eins og fram hefur komið höfðaði sóknaraðili mál þetta um forsjá barnanna og gerir kröfu um að henni verði falin forsjá þeirra. Í þessum þætti málsins krefst hún þess að sameiginlegri forsjá aðila með börnum þeirra verði slitið og henni einni falin forsjá barnanna til bráðabirgða þar til niðurstaða fæst í forsjármáli aðila. Þá hefur varnaraðili einnig krafist þess að honum verði falin forsjáin, en til vara að kröfu um niðurfellingu sameiginlegrar forsjár verði hafnað.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003 hefur dómari heimild til að úrskurða til bráðabirgða hvernig fara skuli um forsjá barns, eftir því sem barninu er fyrir bestu. Jafnframt getur dómari kveðið á um umgengni og meðlag til bráðabirgða. Grundvallarsjónarmið við slíka ákvörðun er ávallt hvað barni sé fyrir bestu. Í 2. mgr. 35. gr. barnalaga segir að hafni dómari kröfu um niðurfellingu sameiginlegrar forsjár, meðan forsjármál er til meðferðar fyrir dómi, geti hann kveðið á um lögheimili barns, umgengni og meðlag til bráðabirgða. Dómari getur enn fremur ákveðið að barn skuli búa hjá foreldrum sínum á víxl, enda þyki slíkt fyrirkomulag samræmast hagsmunum barns. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að barnalögum segir að almennt megi líta svo á að æskilegt teljist að forsjá haldist sameiginleg meðan máli er ráðið til lykta. Í greinargerð með 36. gr. eldri barnalaga nr. 20/1992, sem var sambærilegt við 35. gr. núgildandi laga, kemur fram að ákvörðun um forsjá til bráðabirgða eigi við þegar brýna nauðsyn beri til. Ákvæði 35. gr. barnalaga lýtur einnig að því að koma í veg fyrir að annar aðili í forsjármáli geti skapað sér betri rétt með því að fá forsjá barns til bráðabirgða á meðan forsjármálið er rekið fyrir dómstólum.

Meginmálsástæður þær sem sóknaraðili byggir kröfu sína um forsjá til bráðabirgða á eru þær að hún sé aðalumönnunarforeldri barnanna og þau tengist henni mest. Núverandi fyrirkomulag um umgengni þjóni ekki hagsmunum barnanna. Þá geti yngsta barnið ekki byrjað á nýjum leikskóla fyrr en lögheimili þess hafi verið flutt til Reykjavíkur. Varnaraðili hefur hafnað þessum málsástæðum sóknaraðila og telur að hann sé tengdari börnunum og hafi verið meira með þau. Hann hafi nú flutt í næstu götu við sóknaraðila og hafi betri aðstöðu og sé betur fær en sóknaraðili til að fara með forsjána til bráðabirgða. Varðandi varakröfu sína segir varnaraðili að börnin hafi vanist því að vera í viku í senn hjá hvorum aðila og það virðist henta þeim og vera þeim fyrir bestu.

Fyrir dómi sagði sóknaraðili að hún hefði verið mun meira með börnin en varnaraðili enda hefði hún lengi verið heimavinnandi. Hún kvaðst hafa góða aðstöðu fyrir börnin þar sem hún hefði tekið fjögurra herbergja íbúð á leigu til eins árs, en dóttir þeirra hefði sérherbergi og synirnir deildu herbergi. Hún kvaðst vinna til kl. 14 á daginn, fyrir utan föstudaga þegar hún hætti kl. 12. Þá ynni hún fjögur kvöld á mánuði þegar hún væri ekki með börnin. Sóknaraðili kvað fyrirkomulag um umgengni ekki henta vel. Börnin væru mjög þreytt og æst þegar þau kæmu úr vikudvöl frá varnaraðila. Þá sagði hún yngsta barnið þegar hafa fengið leikskólapláss í Reykjavík, en ekki geta byrjað þar vegna þess að hann hefði ekki lögheimili í Reykjavík.

Varnaraðili kvaðst hafa á leigu sams konar íbúð og sóknaraðili. Hann stundaði fjarnám í kvöldskóla við meistaranám í [...] frá heimilinu meiri hluta af deginum og því ynni hann ekki mikið. Hann hefði mikinn stuðning frá fjölskyldu sinni. Kvaðst hann telja börnin vera mjög náin sér, einkum miðbarnið, B, þar sem hann hefði hjálpað honum að fást við tal- og lesörðugleika. Á sambúðartíma aðila hefði hann unnið mikið á ákveðnum tímabilum, en alls ekki alltaf. Varðandi núverandi fyrirkomulag á umgengni við börnin kvað hann tímann undanfarið hafa verið erfiðan fyrir þau. Þau væru pirruð vegna breyttra aðstæðna og væru það eins þegar þau kæmu frá sóknaraðila eins og þegar þau kæmu frá honum. Ástand þeirra hefði hins vegar skánað til muna og þau væru sátt við að koma til hans og að fara til sóknaraðila. Þá hefðu börnin eignast vini í nágrenninu og aðlagast nýjum heimkynnum vel.

Móðir sóknaraðila kom fyrir dóminn. Kvaðst hún telja báða aðila hafa borið ábyrgð á börnunum en sóknaraðili hefði hugsað mjög mikið um þau og verið heima með þau. Kvaðst hún hafa verið stuðningsaðili þeirra beggja og vera til reiðu fyrir börnin sama hjá hvorum aðilanum þau væru.

Á þessu stigi málsins liggja ekki fyrir ítarleg gögn sem varpað geta ljósi á forsjárhæfni aðila og hjá hvoru þeirra hagsmunum barnanna er best borgið til framtíðar. Frekari gagnaöflun á eftir að fara fram í forsjármáli aðila. Liggur ekki annað fyrir en að málsaðilar séu báðir færir um að annast börn sín og fara með forsjá þeirra. Þá er ekki annað að sjá en báðir aðilar hafi góða aðstöðu og stuðning frá fjölskyldu. Að virtum þeim gögnum sem nú liggja fyrir og því sem að ofan er rakið fær dómari ekki séð að brýna nauðsyn beri til að fella niður sameiginlega forsjá aðila meðan ágreiningsmál þeirra er til meðferðar fyrir dómi. Kröfum aðila, hvors um sig, um forsjá barnanna til bráðabirgða er því hafnað. Skulu aðilar fara áfram sameiginlega með forsjá þeirra.

Börnin hafa undanfarna mánuði dvalið viku í senn hjá hvoru foreldri sínu. Sóknaraðili telur þetta fyrirkomulag ekki henta börnunum. Þau komi þreytt og æst úr vikudvöl hjá varnaraðila. Varnaraðili telur hins vegar að börnin hafi aðlagast aðstæðum vel. Þau hafi ekki síður verið pirruð við að koma frá sóknaraðila en honum, en ástandið hafi hins vegar skánað mikið. Stutt er síðan aðilar slitu samvistum og er ekki óeðlilegt að börnin hafi þurft tíma til að aðlagast breyttum aðstæðum. Þá hafa aðstæður varnaraðila breyst, en hann er nú kominn í húsnæði í sama hverfi og sóknaraðili. Mikilvægt er að umgengni beggja foreldra við börnin sé rúm. Þykir með hliðsjón af framangreindu það samrýmast best hagsmunum barnanna að halda fyrirkomulagi umgengninnar óbreyttu á meðan á rekstri forsjármálsins stendur.

Eins og fram hefur komið er lögheimili málsaðila og barna þeirra enn skráð á síðasta sameiginlega heimili fjölskyldunnar á [...]. Með hliðsjón af aðstæðum öllum verður ákveðið að lögheimili barnanna skuli vera hjá sóknaraðila og að varnaraðili greiði einfalt meðlag með börnunum, eins og það er ákveðið hverju sinni af Tryggingastofnun ríkisins.

Rétt þykir að ákvörðun málskostnaðar bíði efnisdóms í málinu.

Úrskurð þennan kveður upp B-kvk-nf B-kvk-nf settur héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Kröfum aðila, hvors um sig, um að fá forsjá barnanna, A, B og C, til bráðabirgða er hafnað.

Umgengni barnanna við aðila skal haldast óbreytt þar til endanlega ákvörðun liggur fyrir í forsjármáli þeirra.

Lögheimili barnanna skal á sama tíma vera hjá sóknaraðila, K.

Varnaraðili, M, skal greiða einfalt meðlag með börnum aðila frá uppsögu úrskurðarins, meðan á rekstri forsjármálsins stendur.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegs dóms í málinu.