E-17/2006

Mál þetta, sem dómtekið var 12. apríl s.l., höfðaði stefnandi Kaupþing banki hf., kt. 000000-0000, Borgartúni 19, 105 Reykjavík, með stefnu, birtri 29. desember sl., en þingfestri 12. janúar s.l., á hendur stefnda T-kk-þgf S-kk-þgf, kt. 000000-0000, Duggufjöru 10, 600 Akureyri.

Dómkröfur stefnanda eru að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 297.960 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. janúar 2002 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.

Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst stefndi þess að hann verði sýknaður af öllum vaxtakröfum stefnanda fyrr en frá og með dómsuppkvaðningu. Loks krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda, stefnda að skaðlausu, en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

I.

Málavextir.

Á árinu 2003 sameinuðust Búnaðarbanki Íslands hf. og Kaupþing banki hf. og ber hið sameiginlega félag nú nafn þess síðarnefnda.

Samkvæmt málavaxtalýsingu aðila og framlögðum gögnum eru helstu atvik þau að í janúar 2002 óskaði stefndi eftir þjónustu miðlara hjá stefnanda um hlutabréfakaup. Er óumdeilt að stefndi hafi borið fram ósk um að stefnandi keypti fyrir hans hönd þrjúhundruð hluti í Decode Genetics Inc. og skyldi kaupverðið ásamt þóknun til handa stefnanda skuldfærast af bankareikningi stefnda hjá Landsbanka Íslands. Samkvæmt framlögðum kaupnótum gekk nafngreindur miðlari á vegum stefnanda frá kaupunum þann 10. janúar 2002. Verð hvers hlutar var 9,5633 dollarar en þóknun til handa stefnanda 43,04 dollarar og heildarkaupverð því 2.912,04 dollarar. Tekið er fram í kaupnótu að gengi á viðskiptadegi hafi verið 102,32 krónur og heildarverð því 297.960 krónur.

Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda reyndist innistæða á þeim reikningi sem stefndi hafði gefið upp við kaupin ekki vera fyrir hendi þegar til átti að taka. Hafi stefnandi tilkynnt stefnda um kaupin með kaupnótum, en einnig á síðari stigum sent stefnda yfirlit yfir verðbréfaeign um áramót, þ.e. 31.12.2002, 31.12.2003, 31.12.2004 og 27.12.2005. Loks hafi stefnda verið sent innheimtubréf, dagsett 28. febrúar 2003, frá lögfræðideild stefnanda, sbr. dskj. nr. 9, en þar hafi áðurgreind upphæð, 2.912,04 dollarar, verið tilgreind.

Af hálfu stefnda er ofangreint kaupverð í dollurum ekki véfengt. Þá staðfestir stefndi að hann hafi aldrei greitt stefnanda kaupverð hlutabréfanna. Af hálfu stefnda er til þess vísað að hann hafi ekki fengið tilkynningu frá stefnanda um að greiðslutilboð hans vegna kaupanna hafi reynst ófullnægjandi. Stefndi kannast hins vegar við að hafa fengið tilkynningu frá Decode Genetics Inc. um hlutabréfaeign í félaginu, en hann á hinn bóginn aldrei verið krafinn um skil á hlutabréfunum með áritun um framsal.

Málsástæður og lagarök stefnanda.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að með áður lýstum samskiptum í byrjun árs 2002 þar sem stefndi hafi óskað eftir millgöngu stefnanda um kaup á hlutabréfum hafi komist á skuldbindandi samningur á milli aðila. Stefnandi hafi efnt samninginn fyrir sitt leyti, þ.e. keypt umrædda hluti og skráð þá á vörslureikning stefnda. Stefndi hafi aldrei þrætt fyrir kaupin, enda hafi hann a.m.k. þrívegis fengið tilkynningar um verðbréfaeign um áramót. Verðbréfin séu enn í eigu stefnda, líkt og fram komi á yfirliti yfir verðbréfaeign sem stefnandi hafi sent stefnda hinn 27. desember 2005, sbr. dskj. nr. 8. Stefndi hafi aldrei haft uppi athugasemdir við kaupin eða um skuldbindingagildi þeirra þau tæplega fjögur ár sem hann hafi átt verðbréfin. Stefndi hafi því vanefnt samninginn og jafnframt fyrirgert rétti sínum til að koma að athugasemdum vegna kaupanna.

Við munnlegan flutning áréttaði stefnandi að tilboð stefnda við kaupin hafi verið fullnægjandi. Hann hafi ekki óskað eftir lánafyrirgreiðslu vegna kaupanna heldur vísað á eigin bankareikning, sem síðar hafi reynst án innistæðu. Það haggi hins vegar ekki því að stefndi sé bundinn af samningi sínum, en stefnandi hafi haft milligöngu um kaupin sem miðlari, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 16/2001. Hlutabréf stefnda hafi verið rafrænt skráð og hafi hann í greinargerð staðfest að hafa fengið tilkynningu frá Decode Genetics Inc. um eign sína.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna íslensks kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga, er hafi haft lagastoð í 5., 6., 12. og 28. gr. þágildandi laga um lausafjárkaup, nr. 39, 1922. Um gjaldmynt stefnukröfu vísar stefnandi til 41. gr. víxillaga nr. 93, 1993, og um dráttarvexti til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38, 2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. einnig 10. gr. vaxtalaga nr. 25, 1987. Um málskostnað vísar stefnandi til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91, 1991 um meðferð einkamála, en um varnarþing til 1. mgr. 32. gr. sömu laga. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50, 1988 um virðisaukaskatt.

Málsástæður og lagarök stefnda.

Sýknukrafa stefnda er á því reist að stefnandi hafi ekki verið eiginlegur seljandi hlutabréfanna, hann hafi verið verðbréfamiðlari og geti sem slíkur ekki verið aðili málsins.

Sýknukrafa stefnda er einnig á því reist að ekki hafi stofnast kaup. Stefnandi hafi ekki tilkynnt að greiðslutilboð stefnda hefði reynst ófullnægjandi, þá hafi stefndi ekki óskað eftir lánafyrirgreiðslu stefnanda til þess að fullnusta kaupin. Þá hafi stefndi ekki fengið athugasemdir eða tilkynningar frá sérfræðingum stefnanda um ætluð kaup og hafi stefndi því ekki talið hlutabréfin til eignar á skattaskýrslum. Vegna þessa hafi stefndi mátt ætla að hann væri óbundinn af tilboði því er hann setti fram í ársbyrjun 2002. Við málflutning vísaði stefndi að þessu leyti til tómlætis stefnanda.

Af hálfu stefnda er þess krafist, verði ekki fallist á kröfu hans um sýknu, að kaupverð nefndra hlutabréfa verði ákveðið 2.912 dollarar til samræmis við kaupnótur stefnanda og innheimtubréf hans frá 28. febrúar 2003. Jafnframt krefst stefndi að vextir verði í fyrsta lagi ákvarðaðir frá dómsuppkvaðningu.

Um lagarök vísar stefndi til 4. gr. laga um þjónustukaup nr. 42, 2000, en um málskostnað til einkamálalaga nr. 91, 1991.

II.

Ágreiningslaust er í máli þessu að stefndi leitaði eftir þjónustu stefnanda í ársbyrjun 2002. Um starfsemi fjármálastofnana, líkt og stefnanda giltu, er þetta gerðist, lög nr. 113, 1996 um viðskiptabanka og sparisjóði, sbr. nú lög nr. 116, 2002, en um verðbréfaviðskipti sérlög nr. 13, 1996, sbr. nú lög nr. 33, 2003.

Fyrir liggur í málinu að stefnandi óskaði í umrætt sinn eftir kaupum á tilteknum fjölda hluta í Decode Genetics Inc., sem þá var skráð á hlutabréfamarkaði í Bandaríkjunum og að stefnandi hafði í kjölfar þess milligöngu um viðskiptin. Ber að þessu virtu að hafna þeirri málsástæðu stefnda að stefnandi eigi ekki aðild að málinu.

Samkvæmt framansögðu fór stefnandi að fyrirmælum stefnda við hin tilteknu kaup, en ekki er ágreiningur um að kaupverð hlutabréfanna eða þóknun til handa stefnanda hafi verið það sem tiltekið er á framlögðum kaupnótum.

Að áliti dómsins bera gögn málsins með sér að stefnandi hafi eftir kaupin skráð hluti stefnda rafrænni skráningu í samræmi við lög nr. 23, 1997. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að hann hafi sent stefnda tíðkanlegar kaupnótur um viðskiptin, yfirlit yfir verðbréfaeign um áramót og loks innheimtubréf sem dagsett er 28. febrúar 2003. Í þessu samhengi verður að áliti dómsins ekki framhjá því litið að samkvæmt yfirliti stefnanda um verðbréfaeign stefnda um áramótin 2002/2003 er skráð hlutabréfaeign hans í Decode Genetics Inc., en einnig kemur þar fram að stefndi hafi verið í reglulegri áskrift í hlutabréfasjóði stefnanda frá 6. janúar 2002, en þess sér þó ekki stað í skattskýrslum sem stefndi lagði fyrir dóminn.

Skilja verður málatilbúnað stefnda svo að þar sem hann hafi ekki fengið tilkynningu um framangreind hlutabréfakaup stefnanda í ársbyrjun 2002 hafi hann mátt ætla að af kaupunum hefði aldrei orðið, enda hafi hann fyrst verið krafinn um ætlaða skuld vegna kaupanna við birtingu stefnu.

Samkvæmt greinargerð stefnda fékk hann tilkynningu frá Decode Genetics Inc. um hlutabréfaeign í félaginu. Að því virtu og í ljósi áður lýstra samskipta er að áliti dómsins ekki unnt að fallast á það með stefnda að hann hafi ekki haft vitneskju um að stefnandi hefði farið að fyrirmælum hans um greind hlutabréfakaup. Verður ekki heldur séð að stefndi hafi hreyft andmælum vegna þessa.

Í máli þessu hefur stefndi ekki sýnt fram á að stefnandi hafi staðið óeðlilega að umræddum viðskiptum, brugðist skyldum sínum samkvæmt þágildandi lögum um verðbréfaviðskipti nr. 13, 1996 eða að stefnandi hafi farið út fyrir umboð sitt við milligöngu sína við kaupin.

Með vísan til þessa en að öðru leyti með vísan til röksemda stefnanda er það niðurstaða dómsins að stefndi hafi orðið skuldbundinn af kaupum stefnanda á margnefndum hlutum í Decode Genetics Inc. Málsástæða stefnda um athafnaleysi stefnanda í kjölfar viðskiptanna kemur að áliti dómsins ekki til álita sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91, 1991.

Óumdeilt er að við kaupin vísaði stefndi um eigin greiðslu vegna kaupanna til bankareiknings í íslenskri bankastofnun. Eru því ekki efni til að fallast á kröfu stefnda um greiðslu í erlendum gjaldeyri.

Með vísan til þess sem hér að framan hefur verið rakið er það niðurstaða dómsins að taka beri stefnukröfur stefnanda til greina. Eftir atvikum og með hliðsjón af III. kafla laga nr. 13, 1996, þar sem kveðið er á um réttindi og skyldur fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sbr. og 7. gr. laga nr. 38, 2001 um vexti og verðtryggingu þykir rétt að ákvarða vaxtagreiðslur stefnda eins og í dómsorði greinir.

Stefndi greiði stefnanda málskostnað, sem ákveðst 200.000 krónur og er þar með talinn virðisaukaskattur af málflutningsþóknun.

Dóm þennan kveður upp Ó-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, T-kk-nf S-kk-nf, greiði Kaupþingi banka ehf. 297.960 krónur ásamt almennum vöxtum samkvæmt II. kafla laga nr. 38, 2001 frá 10. janúar 2002 til 29. janúar 2006, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað.

Ó-kk-nf Ó-kk-nf.