S-86/2012

Mál þetta, sem dómtekið var 22. maí 2013, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Eskifirði, útgefinni 17. desember 2012, á hendur Z-x-x P-x-x, [kt.], Fjarðarbraut 50, Stöðvarfirði, „fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni á Stöðvarfirði, fimmtudaginn 13. september 2012, með því að hafa haft í vörslum sínum 129,45 grömm af kannabislaufum, sem fundust við leit lögreglu í eldhúsinu á heimili ákærða að Fjarðarbraut 50, Stöðvarfirði“.

Í ákæruskjali er háttsemi ákærða talin varða við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 65/1974, um ávana- og fíkniefni, með áorðnum breytingum og 2. gr., sbr. 14. gr., reglugerðar nr. 233/2001, um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni og er þess þar krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Þá er þess krafist að framangreind 129,45 grömm af kannabislaufum er lögregla lagði hald á við rannsókn málsins verði gerð upptæk, með vísan til 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 og 2. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 233/2001.

Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu, til vara að honum verði ekki gerð refsing og til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans.

I

Málsatvik, eins og þeim er lýst í frumskýrslu lögreglustjórans á Eskifirði, dags. 21. október 2012, eru þau að lögreglu bárust 11. september 2012 upplýsingar sem hún mat ábyggilegar um að kannabisplöntur héngu til þerris á efstu hæð húss í eigu ákærða og eiginkonu hans á Stöðvarfirði. Að fengnum dómsúrskurði um heimild til húsleitar hafi lögregla gert leit, 13. september s.á., á heimili ákærða að Fjarðabraut 50, Stöðvarfirði og hafi þar fundist ætluð kannabisefni sem lagt hafi verið hald á, annars vegar í tveimur ílátum á borði í borðstofu framan við eldhús og hins vegar í íláti uppi á eldhússkáp. Ekkert saknæmt hafi fundist við leit í tveimur öðrum húsakynnum og bifreið ákærða. Blóm sem hangið hafi til þerris í öðru þeirra húsa hafi reynst „sumarblóm“, sem skýrt hafi upplýsingarnar sem lögreglu hafi borist. Að lokinni leit hafi verið tekin stutt skýrsla af ákærða á vettvangi.

Í frumskýrslu greinir að í viðtali lögreglu við ákærða hafi komið fram að hann væri eigandi þeirra kannabisefna, mestmegnis laufa af kannabisplöntum, sem fundist hefðu á heimili hans og að hann lagaði sér te úr þeim daglega. Hafi hann þegið efnin að gjöf en ekki viljað gefa upp hver hafi gefið honum þau. Málið hafi verið „afgreitt á staðnum með meðfylgjandi vettvangsskýrslu vegna fíkniefnabrota“.

Að beiðni lögreglunnar á Eskifirði voru haldlögð efni send tæknideild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu til rannsóknar. Í efnaskýrslu tæknideildar kemur fram að við rannsókn og prófun efnanna 22. nóvember 2012 hafi reynst um að ræða 103,49 grömm af fínmöluðum kannabislaufum og 25,96 grömm af grófmöluðum kannabislaufum, eða samtals 129,45 grömm.

Við rekstur málsins fyrir dómi, eftir að fyrir lá að ákærði neitaði sök, hlutaðist ákæruvaldið til um að haldlögð efni yrðu send til rannsóknar hjá Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði. Liggur fyrir matsgerð rannsóknarstofunnar, dags. 1. mars 2013, vegna rannsóknar á tveimur efnissýnum og kemur þar fram að bæði sýnin, þurr plöntumulningur, hafi reynst innihalda kannabis. Magn tetrahýdrókannabínóls í öðru sýninu hafi reynst 5,8 mg/g en í hinu sýninu 8,8 mg/g.

II

Ákærði gaf skýrslu fyrir dómi og kvaðst eiga þau muldu kannabislauf sem fundust á heimili hans við húsleit lögreglu. Kvaðst hann hafa vitað að laufin væru af kannabisjurt og hvorki draga í efa niðurstöðu rannsóknar á magni efnisins né að um kannabisefni sé að ræða. Hann vildi ekki upplýsa hvaðan hann hafi fengið efnið. Hann sagðist ekki hafa neytt efnisins sem vímugjafa, heldur notað það til að laga sér te úr því, sem sé róandi og styrki taugakerfið. Kvaðst hann hafa vitað að kannabisefni séu ólögleg hér á landi, en hafa talið að laufin innihéldu ekki mikið af hinu virka efni jurtarinnar, auk þess sem það væri torleyst úr laufunum þegar þeirra væri neytt í formi tes. Kvaðst ákærði líta á laufin sem lyf, en ekki eiturlyf.

Ákærði var fyrir dómi spurður ítarlega út í framkvæmd húsleitar og skýrslutöku á vettvangi. Ekki er þörf vegna þess sakarefnis sem hér er til umfjöllunar að rekja þann framburð ítarlega, en fram kom meðal annars að við upphaf húsleitar hafi honum verið sýnt skjal á íslensku sem honum hafi verið tjáð að væri húsleitarheimild dómara. Kvað ákærði að samskipti hans við lögreglu hafi farið fram á ensku og ekki hafi borið á tungumálaörðugleikum. Honum hafi ekki verið boðin aðstoð túlks við skýrslutökuna, en móðurmál hans sé tékkneska. Kvaðst hann ekki muna hvort honum hafi verið boðið að hafa samband við lögmann. Honum hafi verið kynnt sakarefnið. Aðspurður hvort honum hafi verið kynnt að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnið sagðist hann ekki hafa séð ástæðu til annars en að svara spurningum lögreglu.

Í málinu liggur fyrir „vettvangsskýrsla vegna fíkniefnamisferlis“, dags. 13. september 2012, á stöðluðu eyðublaði lögreglu sem ákærði undirritaði, en skýrslan er rituð á íslensku. Framburður ákærða fyrir dómi samræmist fyllilega því sem þar kemur fram, utan þess að ákærði kvað fyrir dómi ranghermt eftir honum í skýrslunni að hann hafi „reykt smá“ af efnunum. Kvaðst hann þar hafa átt við að hann hafi einhvern tímann áður reykt marihuana í heimalandi sínu, en fullyrti að þau efni sem fundustu við húsleitina hafi ekki verið notuð til reykinga.

Eiginkona ákærða, A, kaus að gefa skýrslu fyrir dómi en hún gaf ekki skýrslu vegna málsins við rannsókn lögreglu. Kvað hún þau ákærða hafa einlægan áhuga á jurtum og nota ýmsar jurtir til að brugga róandi te, þar á meðal umrædd lauf af kannabisjurt sem fundust á heimili þeirra hjóna. Fram kom að vitnið teldi lauf jurtarinnar ekki nothæf sem vímugjafa og því ekki hafa litið á þau sem ólögleg efni. Laufanna hafi ekki verið neytt með öðrum hætti en með tedrykkju. Í framburði hennar kom fram að ákærði skilji og tali ensku, en þó ekki svo vel að ekki sé hætt við misskilningi.

Ó-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf lögreglumaður, kvaðst fyrir dómi hafa stjórnað rannsókn lögreglu á vettvangi og tekið framangreinda skýrslu af ákærða á vettvangi. Hafi samskiptin við ákærða farið fram á ensku og kvaðst vitnið ekki hafa orðið var við neina örðugleika ákærða við að skilja og tjá sig á því tungumáli. Lýsti vitnið húsleit á heimili ákærða og í öðrum húsum sem leitað var á samkvæmt húsleitarúrskurði, en ekkert hafi fundist við leit á öðrum stöðum en heimili ákærða. Ákærða hafi við upphaf húsleitarinnar verið boðið að framvísa fíkniefnum, en hann hafi talið að engin fíkniefni væru í húsinu. Hann hafi síðan viðurkennt að eiga efnin sem fundust, en honum hafi ekki virst finnast mikið til um þann fund. Hafi hann sagst laga sér róandi te úr laufunum, en ekki reykja þau.

Þar sem ekki hafi verið um meira magn efna að ræða hafi verið ákveðið að gefa ákærða kost á að ljúka skýrslugjöf á vettvangi í stað þess að færa hann á lögreglustöð og hafi ákærði þáð það boð. Við skýrslutökuna hafi ákærða verið kynnt að hann hefði stöðu sakbornings og ætti rétt á að hafa samband við lögmann, en ákærði hafi ekki talið þörf á því. Ákærða hafi ekki verið boðin aðstoð túlks við skýrslugjöfina. Ljóst hafi verið frá upphafi rannsóknarinnar að ákærði væri erlendur ríkisborgari og sagðist vitnið telja að túlkur hefði vafalaust verið kvaddur til, ef til þess hefði komið að ákærði hefði verið færður á lögreglustöð til „formlegrar“ skýrslutöku. Það tíðkaðist hins vegar ekki að kalla til túlk þegar sakborningi væri gefið færi á að ljúka skýrslugjöf vegna máls á vettvangi, svo sem algengt sé þegar um minniháttar brot sé að ræða.

Einnig gáfu skýrslu fyrir dómi lögreglumennirnir A-kvk-nf H-kvk-nf, E-kk-nf Ó-kk-nf og Þ-kk-nf Þ-kk-nf og lýstu aðkomu sinni að rannsóknaraðgerðum lögreglu á vettvangi. Í framburði E-kk-ef kom fram að hann hafi fundið dós með muldu ætluðu kannabisefni í eldhúsi á heimili ákærða, sem ákærði hafi sagt ætlað til tedrykkju. Rætt hafi verið við ákærða á ensku og kváðust vitnin ekki hafa orðið vör við neina örðugleika í samskiptum við hann. Ekki er þörf á að rekja hér frekar framburð þessara vitna. Þá staðfesti G-kk-nf Þ-kk-nf T-kk-nf, lögreglumaður við tæknideild embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, fyrir dómi efnaskýrslu sína, dags. 22. nóvember 2012, með efnaskrárnúmer 23591 og rannsóknarbeiðni til Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði með ósk um rannsókn tveggja sýna með sama efnaskrárnúmer.

V-kk-nf Á-kk-nf, verkefnastjóri á Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði, staðfesti fyrir dómi matsgerð sína og I-kvk-ef S-kvk-ef, dags. 1. mars 2013. Kvað hann þau tvö sýni sem bárust hafa verið rannsökuð með hefðbundnum hætti og lýsti áreiðanleika rannsóknanna, sem gerðar séu með þrenns konar mismunandi aðferðum. Sýnin, þurrkuð blöð, hafi við prófun reynst kannabisefni. Fram kom að í samanburði við samskonar sýni frá árinu 2012, hafi sýnin reynst í daufara lagi, en í samanburði við sterkara sýnið séu 25% samanburðarsýnanna með lægra innihald tetrahýdrókannabínóls en miðað við veikara sýnið séu 8% samanburðarsýnanna með lægra innihald þess efnis. Skekkjumörk varðandi styrkleika séu nálægt 6%. Aðspurður kvað hann kannabislauf af þessum styrkleika geta valdið vímu séu þau reykt.

I-kvk-nf H-kvk-nf S-kvk-nf, lyfjafræðingur á Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði, staðfesti einnig matsgerðina og niðurstöður hennar fyrir dómi. Bar hún á sama veg og V-kk-nf um samanburð á styrkleika sýnanna við sambærileg sýni frá árinu 2012, en meðalstyrkleiki samanburðarsýnanna hafi verið 13,9 mg/g. Vitnið kvaðst ekki geta svarað til um áhrif laufanna væru þau sett í vatn, en tetrahýdrókannabínól væru almennt ekki mjög vatnsleysanleg.

III

Ákærða er gefið að sök brot gegn lögum og reglugerð um ávana- og fíkniefni, með því að hafa haft í vörslum sínum 129,45 grömm af kannabislaufum, sem fundust við húsleit lögreglu á heimili hans, eins og nánar er lýst í ákæru.

Ákærði hefur jafnt hjá lögreglu og fyrir dómi viðurkennt að það efni sem fannst á heimili hans og ákæran tekur til hafi verið í hans eigu og að hafa vitað að um lauf af kannabisjurt væri að ræða. Gerði hann fyrir dómi engar athugasemdir við háttsemislýsingu ákærunnar.

Ákærði krefst þó sýknu og byggir vörn hans í fyrsta lagi á því að sú háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru sé ekki refsiverð, enda séu „kannabislauf“ ekki meðal þeirra efna sem bönnuð séu í reglugerð nr. 233/2001, um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni. Er um þetta vísað til meginreglna um lögbundnar refsiheimildir, sbr. 69. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 7. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og jafnframt til dóms Hæstaréttar frá 3. nóvember 2011 í máli nr. 102/2011 .

Samkvæmt 2. gr. nefndrar reglugerðar og fylgiskjali I með henni, sem og 2. og 6. gr. laga nr. 65/1974, um ávana- og fíkniefni, telst cannabis, öðru nafni kannabis, hass eða marihuana, til ávana- og fíkniefna sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Varsla kannabisefna, sama af hvaða hluta kannabisplöntu þau koma, er bönnuð samkvæmt framansögðu og refsiverð samkvæmt ákvæðum nefndra laga og reglugerðar. Tilvísun til dóms Hæstaréttar í máli nr. 102/2011, þar sem sýknað var af refsikröfu vegna ákæru fyrir innflutning á afleiðu amfetamíns sem ekki var getið í reglugerð nr. 233/2001, á ekki við í máli þessu enda um ósambærileg reglugerðarákvæði að ræða. Verður framangreindri vörn ákærða hafnað.

Í öðru lagi er af hálfu ákærða á því byggt að framlögð matsgerð teljist ekki fullnægjandi sönnun í málinu þar sem sérfræðingar Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði hafi ekki komið í eigin persónu fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Er í þessu sambandi vísað til þess að heimild 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, til þess að taka skýrslu af vitni í gegnum síma, verði ekki beitt ef ætla megi að úrslit máls geti ráðist af framburði vitnisins.

Sérfræðingar rannsóknarstofunnar staðfestu fyrir dómi, með skýrslugjöf í gegnum síma í samræmi við heimild í tilvitnuðu lagaákvæði, niðurstöður matsgerðarinnar, þ.e. að um kannabisefni sé að ræða sem innihaldi það magn virka efnisins tetrahýdrókannabínól sem þar greinir. Verjanda ákærða hefði verið það í lófa lagið að krefjast þess að viðkomandi sérfræðingar kæmu fyrir dóm í eigin persónu, teldi hann það nauðsynlegt, en það gerði hann ekki. Ætla verður að niðurlagsákvæði 4. mgr. 116. gr. þjóni einkum þeim tilgangi að tryggja að mat dómara á trúverðugleika framburðar lykilvitna fari fram við sem bestar aðstæður. Vörn ákærða hefur ekki byggst á því að ástæða sé til að draga trúverðugleika þessara vitna í efa. Samkvæmt framanrituðu verður ekki á það fallist að sönnunargildi framlagðrar matsgerðar, sem ákærði kvaðst auk þess sjálfur fyrir dómi ekki draga í efa, sé áfátt.

Í þriðja lagi er vörn ákærða á því byggð að haldlögð kannabisblöð hafi ekki verið ætluð til nota sem vímugjafi, heldur sem lyf, þ.e. til að brugga úr þeim róandi te. Þessi vörn ákærða er haldlaus, enda eru vörslur á kannabisefnum, eins og áður var rakið, ólögmætar og refsiverðar á íslensku forráðasvæði, óháð því í hvaða skyni efnin eru notuð. Samkvæmt framburði ákærða sjálfs var honum fullkunnugt um að um blöð kannabisjurtar væri að ræða, þótt framburð hans megi skilja svo að hann hafi ekki talið blöðin innihalda mikið af hinu virka og vímugefandi efni jurtarinnar. Verður því að telja saknæmisskilyrði þeirra laga og reglugerðar sem brot ákærða er heimfært til í ákæru uppfyllt.

Af hálfu ákærða hafa í greinargerð hans og við munnlegan málflutning verið gerðar fjölmargar athugasemdir við rannsókn lögreglu og meðferð ákæruvalds á málinu, bæði til stuðnings sýknukröfu og vegna varakrafna hans um ákvörðun refsingar og hvernig fara skuli um sakarkostnað. Er þar meðal annars nefnt að réttur ákærða til réttlátrar málsmeðferðar hafi verið brotinn með skorti á túlkun við rannsókn málsins, óhóflega íþyngjandi húsleit, auk þess sem lögregluskýrslur beri vott um skort á hlutlægni. Þá er gerð athugasemd við það að ákæra hafi verið gefin út áður en rannsókn Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði lá fyrir og að ákærða hafi ekki verið gefinn kostur á að ljúka málinu með lögreglustjórasekt.

Samkvæmt 111. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Engin þeirra athugasemda sem settar hafa verið fram af hálfu ákærða við meðferð málsins hjá lögreglu og ákæruvaldi varpar rýrð á þau sönnunargögn sem lögð hafa verið fram í málinu, þar á meðal matsgerð sérfræðinga Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði. Með vísan til alls framanritaðs, gagna málsins og framburðar ákærða sjálfs og vitna, telst fullsannað að ákærði hafi gerst sekur um það brot sem í ákæru greinir og sem þar er rétt heimfært til refsiákvæða.

Af hálfu ákærða er til stuðnings kröfu um að honum verði ekki gerð refsing byggt á því að um afsakanlega vanþekkingu eða misskilning hans á réttarreglum hafi verið að ræða og um það vísað til 3. tl. 1. mgr., sbr. 2. mgr., 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ekki verður á það fallist að skilyrði séu til að beita þeirri lagaheimild til lækkunar eða niðurfellingar refsingar ákærða, enda hefur hann ekki leitt fram haldbær rök fyrir því að hann hafi með réttu mátt telja vörslur hins haldlagða efnis lögmætar, þrátt fyrir að hann vissi að um kannabislauf væri að ræða og að vörslur kannabisefna stríði gegn landslögum, eins og verið hefur um árabil.

Ákærði er fæddur árið 1979. Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur hann ekki áður gerst brotlegur við refsilög. Hann hefur frá upphafi verið samvinnuþýður við rannsókn lögreglu og skýrt hreinskilnislega frá við skýrslutökur að því er séð verður. Verður framanritað virt ákærða til refsimildunar. Í ljósi þess að bann við vörslum kannabisefna er fortakslaust kemur ekki til álita að virða ákærða það til refsimildunar til hvaða nota hann kveðst hafa ætlað hin haldlögðu kannabisefni. Þá þykja framkomnar athugasemdir ákærða við meðferð málsins á rannsóknarstigi ekki eiga að hafa áhrif við ákvörðun refsingar hans. Að framanrituðu og broti ákærða virtu þykir refsing hans hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi, en með hliðsjón af hreinum sakaferli ákærða verður fullnustu refsingarinnar frestað og fellur hún niður að liðnum 2 árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Við meðferð málsins fyrir dómi láðist að bóka um afstöðu ákærða til upptökukröfu ákæruvaldsins, en engin mótmæli komu fram við þeirri kröfu. Með vísan til þeirra ákvæða laga og reglugerðar sem greinir í ákæruskjali eru 129,45 grömm af kannabislaufum sem haldlögð voru við rannsókn málsins gerð upptæk.

Með vísan til niðurstöðu málsins og 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar. Ekkert sakarkostnaðaryfirlit var lagt fram í málinu svo sem ber að gera samkvæmt 2. mgr. 217. gr. sömu laga, en við lok fyrri málflutningsræðu sækjanda fyrir dómi var lagður fram reikningur Rannsóknarstofu HÍ í lyfja- og eiturefnafræði að fjárhæð 111.129 krónur, sem láðst hafði að leggja fram á fyrri stigum. Var reikningnum mótmælt sem of seint fram komnum, en ekki á öðrum grundvelli. Reikningur þessi er vegna kostnaðar af rannsókn og matsgerð vegna haldlagðra efna og eru engin efni til annars en að dæma ákærða til að greiða þann kostnað. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, K-kvk-ef O-kvk-ef hdl., vegna starfa hennar við meðferð málsins fyrir dómi, þykja hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, en auk þess ber verjandanum greiðsla vegna útlagðs kostnaðar af flugferð eins og þar greinir. Samtals verður ákærða því gert að greiða 460.159 krónur í sakarkostnað.

Dómur þessi er kveðinn upp af H-kvk-þgf B-kvk-þgf héraðsdómara í dómsal Héraðsdóms Austurlands að Lyngási 15, Egilsstöðum, föstudaginn 5. júlí 2013, kl. 14:00, að gættu ákvæði 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en dómsuppsaga hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Dómsorð:

Ákærði, Z-x-x P-x-x, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingar hans er frestað og fellur hún niður að liðnum 2 árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum.

Ákærði greiði 460.159 krónur í sakarkostnað, en þar af nema málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, K-kvk-ef O-kvk-ef hdl., 313.750 krónum og útlagður kostnaður verjandans 35.280 krónum.

Upptæk eru gerð 129,45 grömm af kannabislaufum sem lögregla lagði hald á við rannsókn málsins.

H-kvk-nf B-kvk-nf