E-5/2016

Mál þetta, sem dómtekið var 2. september sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 7. janúar 2016 af [A], á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, 108 Reykjavík.

I.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 55.450.218 kr. ásamt 4,5% vöxtum af 10.793.229 kr. frá 29. október 2012 til 29. október 2013, en þá af 55.450.218 kr. frá þeim degi til 9. apríl 2015, en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr. sem og innborgun Stapa lífeyrissjóðs þann 3. júní 2015 að fjárhæð 4.038.641 kr.

Stefnandi krefst þess til vara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 55.450.218 kr. ásamt 4,5% vöxtum af 10.793.229 kr. frá 29. október 2012 til 29. október 2013, en þá af 55.450.218 kr. frá þeim degi til 9. apríl 2015 að frádreginni innborgun Stapa lífeyrissjóðs þann 29. október 2013 að fjárhæð 4.038.641 kr., en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr.

Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, ásamt 24% virðisaukaskatti samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati dómsins.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati dómsins.

Upphafleg kröfugerð stefnanda í stefnu var að stefndi yrði dæmdur til að greiða stefnanda 55.659.265 kr. ásamt 4,5% vöxtum af 11.002.276 kr. frá 29. október 2012 til 29. október 2013, en þá af 55.659.265 kr. frá þeim degi til 9. apríl 2015, en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr., sem og innborgun Stapa lífeyrissjóðs þann 3. júní 2015 að fjárhæð 4.038.641 kr.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, ásamt 24% virðisaukaskatti samkvæmt málskostnaðarreikningi, sem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins ef til kemur, eða samkvæmt mati dómsins.

II.

Málsatvik

Málavextir eru þeir að stefnandi varð fyrir mjög alvarlegu vinnuslysi þann 29. október 2012 þegar hann var að vinna fyrir Hamar ehf. við fiskimjölsverksmiðju Ísfélags Vestmannaeyja á Þórshöfn. Hamar ehf. er tryggt frjálsri ábyrgðartryggingu hjá stefnda og hafði einnig keypt kjarasamningsbundna slysatryggingu launþega hjá stefnda. Í umrætt sinn var stefnandi ásamt samstarfsmanni sínum, [ B ], að vinna við lokafrágang eftir niðurrif verkpalla utan af hráefnistanki. Verkið var unnið af þaki verksmiðjuhússins, sem byggt er utan um tankinn, en talsverður halli er á þakinu eða um 17 gráður. Lengd frá tanki að vestanverðu, þar sem stefnandi var að vinna er slysið varð, og að þakbrún er 7 metrar, fall niður á kranabómu var 3,05 metrar og þaðan 2,75 metrar niður á planið þannig að fallið var 5,8 metrar. Stefnandi og [ B ] höfðu lokið við að taka niður pallana, logskera festingar þeirra og slípa. Þeir voru að vinna við lokafrágang og ganga úr skugga um að búið væri að slípa alla staði þar sem festingar höfðu verið rafsoðnar. Þeir gengu því eftir þaki hússins umhverfis tankinn til að yfirfara verkið. Þegar stefnandi kom vestur fyrir tankinn byrjaði hann að renna af stað eftir þakinu og reyndi þá J-kk-nf að grípa í hann, en rann þá einnig af stað. Féllu þeir svo báðir fram af þakbrúninni, en stefnandi lenti fyrst á bómu farandkrana í fallinu áður en hann lenti á steinsteyptu planinu fyrir neðan.Stefnandi missti meðvitund og var fluttur með sjúkraflugi til Reykjavíkur þar sem í ljós kom að hann hafði hlotið nokkuð útbreidd andlitsbrot, brot í hálshrygg, höfuðkúpubrot, heilablæðingu og mar, ökklabrot og handaráverka.

Lögregla var kölluð á vettvang og í skýrslu J-kk-ef S-kk-ef lögreglumanns, dags. 6. nóvember 2012, var aðkomu á slysstað lýst þannig að á milli verksmiðjuhúss og grjótgarðs, á steyptri stétt hafi legið tveir starfsmenn vélsmiðjunnar Hamars ehf. Annar þessara manna var [ A ] greinilega mjög illa slasaður á höfði og andliti og var hann meðvitundarlaus og lá að hluta á vinstri hliðinni og á grúfu. Hinn aðilinn, starfsmaður Hamars ehf., [ B ] hafi legið þar einnig. Hann var með fulla meðvitund og ekki með sjáanlega áverka, en kvartaði undan eymslum í baki og vinstri fæti. Öryggishjálmur [ A ] hafi verið við fætur [ B ], alveg við húsvegginn, en hjálmur [ B ] var við grjótgarðinn við steyptu stéttina. Hjálmur [ A ] var merktur honum, en hinn var ómerktur og voru þeir báðir án hökuóla. Hjálmarnir hafi báðir verið viðurkenndir. Hinir slösuðu hafi báðir verið í öryggisskóm með gúmmísólum og stáltá. Ekki hafi verið að sjá að þeir hefðu notað annan öryggisbúnað. Við leit á þakinu, þeim megin sem þeir féllu, hafi engan öryggisbúnað verið að sjá og hvorki á þeim né þar sem þeir lágu.

Vinnueftirlitinu barst tilkynning frá Neyðarlínunni sama dag og slysið átti sér stað. Í samráði við lögregluna á Þórshöfn var ákveðið að rannsókn á tildrögum slyssins færi fram daginn eftir eða þann 30. október 2012. Í umsögn Vinnueftirlitsins kemur fram að stefnandi hafi verið í öryggisskóm og með öryggishjálm, sem var ekki með hökubandi. Þá hafi stefnandi ekki verið búinn fallvarnarbelti, en eitt belti hafi verið til staðar við útgang út á þak. Í fallinu hafi stefnandi misst öryggishjálminn af sér. Niðurstaða rannsóknar Vinnueftirlitsins var sú að orsök slyssins mætti rekja til þess að við lokafrágang verksins hafi ekki verið notaðar fallvarnir eða aðrar öryggisráðstafanir verið gerðar til að koma í veg fyrir fall, s.s. notkun öryggisbeltis með línu. Þá taldi Vinnueftirlitið að orsök slyssins mætti einnig rekja til þess að hálka gæti hafa myndast á þakinu vegna veðurfarslegra áhrifa. Að lokum taldi Vinnueftirlitið að ekki hafi legið fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir varðandi umræddan verkþátt.

Með tölvupósti lögmanns stefnanda, dags. 9. nóvember 2012, var slysið tilkynnt stefnda, sem vátryggði Hamar ehf. á slysdegi, og áskilinn var réttur til að rökstyðja bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu á síðari stigum.

Með tölvupósti lögmanns stefnanda, dags. 12. nóvember 2013, var bótaskylda stefnda úr ábyrgðartryggingu Hamars ehf. rökstudd og þess krafist að félagið viðurkenndi bótaskyldu úr umræddri tryggingu.

Með bréfi, dags. 21. desember 2013, viðurkenndi félagið bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu Hamars ehf., en í bréfinu segir m.a.: „Með vísan til fyrirliggjandi gagna hefur félagið ákveðið að viðurkenna bótaskyldu í málinu að hluta þannig að umbj. þinn fái tjón sitt bætt að 2/3 hlutum úr ábyrgðartryggingu Hamars ehf. Félagið telur rétt að láta umbj. þinn bera þriðjung tjóns síns sjálfur með vísan til þess sem að framan greinir. Það var alfarið ákvörðun umbj. þíns að vera ekki með viðeigandi öryggisbúnað og gerði hann það á sína eigin ábyrgð. Að mati félagsins sýndi hann af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn vitandi af hættunni sem því gat fylgt og þrátt fyrir athugasemd verkstjóra þar að lútandi.“

Afleiðingar slyss stefnanda voru metnar með matsgerð R-kk-ef J-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hrl., dags í mars 2015, en matsmenn komust að eftirfarandi niðurstöðum (dskj. 16):

· Tímabundið atvinnutjón skv. 2. gr. skbl.:

o 29. október 2012 til 29. október 2013.

· Þjáningarbætur skv. 3. gr. skbl.:

o 29. október 2012 til 29. október 2013 (rúmfastur í 53 daga)

· Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl.:

o 64 stig.

· Varanleg örorka skv. 5.-7. gr. skbl.:

o 85%

· Stöðugleikapunktur:

o 29. apríl 2014

Með kröfubréfi stefnanda, dags. 9. mars 2015, var stefndi krafinn um óskertar bætur á grundvelli framangreindrar matsgerðar.

Með uppgjörum, dags. 28. apríl 2015 og 1. júní 2015 voru bætur gerðar upp úr launþegatryggingu Hamars ehf., en bæturnar voru skertar um 1/3 vegna ætlaðs stórkostlegs gáleysis stefnanda. Þann 2. og 3. júní 2015 voru bætur gerðar upp úr ábyrgðatryggingu Hamars ehf. og voru bæturnar sem fyrr skertar um 1/3 vegna ætlaðs stórkostlegs gáleysis stefnanda. Í öllum uppgjörum gerði lögmaður stefnanda fyrirvara um sakarskiptingu vegna ætlaðs stórkostlegs gáleysis.

Ágreiningur í málinu lýtur eingöngu að því hvort stefnda sé stætt á því að skerða bætur stefnanda um 1/3 vegna ætlaðs stórkostlegs gáleysis.

III.

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi vísar til þess að samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980 skuli atvinnurekandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Í 37. gr. sömu laga, sbr. einnig 42. gr., segi að vinnu skuli haga og framkvæma þannig, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Í 14. gr. laganna segi að atvinnurekandi skuli gera starfsmönnum sínum ljósa slysa- og sjúkdómshættu, sem kunni að vera bundin við starf þeirra. Atvinnurekandi skuli að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af.

Þá segi í grein 4.1.1 með I. viðauka í reglugerð nr. 367/2006, um notkun tækja, að við tímabundna vinnu í hæð, þar sem fallhætta er fyrir hendi og ekki er unnt að tryggja öryggi starfsmanna og viðeigandi vinnuvistfræðilegar aðstæður á heppilegu undirlagi, skuli velja þau tæki, sem best tryggja öruggar starfsaðstæður. Nota skuli persónuhlífar, ef ekki er unnt að koma við almennum öryggisráðstöfunum. Velja skuli tæki í samræmi við eðli verks, fyrirsjáanlegt álag og þannig að starfsmenn geti unnið og farið um á öruggan hátt. Þá segir enn fremur að velja skuli heppilegustu aðgangsleiðir að tímabundnum verkstöðvum, þar sem starfsmenn eru í fallhættu, eftir því hve oft þarf að fara um, í hvaða hæð og hve lengi er unnið.

Í grein 4.1.4 segi svo að gera skuli viðeigandi ráðstafanir, eftir því hvaða tegund búnaðar er valin, á grundvelli þess sem að framan greinir til að lágmarka áhættu fyrir starfsmenn sem nota slíkan búnað við vinnu. Ef nauðsyn krefur skuli gera frekari öryggisráðstafanir til að verjast falli. Við slíkar ráðstafanir skal gerð búnaðar og styrkleiki vera með þeim hætti að unnt sé að fyrirbyggja eða stöðva fall úr hæð og, eftir því sem unnt er, fyrirbyggja að starfsmenn verði fyrir meiðslum.

Í umsögn Vinnueftirlitsins komi fram að slys stefnanda megi rekja til þess að engar fallvarnir voru notaðar né aðrar öryggisráðstafanir gerðar til að koma í veg fyrir fall, s.s. með notkun öryggisbeltis með línu, og þá hafi einnig hálka myndast á þakinu vegna veðurfarslegra áhrifa.

Í framburði [ B ] hjá lögreglu hafi komið fram að enginn starfsmanna á verkstað hafi verið í öryggislínu og að afleysingarverkstjórinn, E-kk-nf S-kk-nf A-kk-nf, „gerði enga athugasemd þarna við vinnubrögð okkar“. Þá verði ekki séð að nokkur öryggislína hafi verið tiltæk því að í vettvangsskýrslu J-kk-ef S-kk-ef, lögreglumanns, dags. 6. nóvember 2012, komi fram að „[v]ið leit á þakinu þeim megin sem [stefnandi og [ B ]] féllu niður var engan öryggisbúnað að sjá eða á þeim eða þar sem þeir lágu“. Þá kemur fram í framburði L-x-x T-x-x, starfsmanns Hamars ehf., hjá lögreglu, að starfsmennirnir hafi ekki notað „neinar fallvarnir þennan dag þarna á þakinu fyrir utan gamlan spotta eða tóg ca. 12-13 mm að þykkt. Þetta tóg var þarna á þakinu þegar við hófum störf og notuðum við það þegar okkur þótti þess þörf. Hjá fyrirtækinu voru til 3 öryggisbelti með ca. 1.5 áföstum línum sem við notuðum einnig eftir þörfum, en enginn annar öryggisbúnaður var til hjá fyrirtækinu fyrir utan öryggishjálma og öryggisskór. Í dag er til viðeigandi öryggisbúnaður fyrir alla starfsmenn svo og öryggislínur. Úr þessu var bætt eftir þetta slys“. Í framburði L-x-x kom einnig fram að þokkalega hafi verið staðið að öryggismálum framan af verkframkvæmdum, þ.e. á meðan verið var að skipta um toppinn og taka niður vinnupallana. Á hinn bóginn „þegar unnið var við að slípa tankinn að utan þar sem vinnupallarnir höfðu verið rafsoðnir fastir við hann var öryggisþátturinn ekki í eins góðu lagi“. Þá kom enn fremur fram hjá L-x-x að almennt hafi „öryggismál hjá fyrirtækinu hér á Þórshöfn ekki [verið] í lagi hjá fyrirtækinu en þegar við vorum að vinna t.d. á Eskifirði, Grundartanga eða í Reykjavík á vegum Hamars, þá voru margfalt betur hugað að öryggi okkar“. Samkvæmt þessu telur stefnandi algjörlega einsýnt að mikill misbrestur hafi verið á öryggismálum Hamars ehf. í umrætt skipti og því með öllu ótækt að hann þurfi að bera tjón sitt að 1/3.

Stefnandi áréttar að samkvæmt 23. gr. a í skaðabótalögum, nr. 50/1993, geti réttur starfsmanns til skaðabóta vegna líkamstjóns í starfi ekki skerst „nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð“. Umrætt ákvæði hafi verið lögfest í skaðabótalög með breytingalögum nr. 124/2009 og tekið gildi þann 30. desember 2009. Af orðalagi ákvæðisins, sem og frumvarps til laga nr. 124/2009, sé ljóst að löggjafinn taldi rétt að fækka verulega þeim tilvikum er starfsmaður getur orðið meðábyrgur gagnvart slysi sínu ef sýnt þykir að vinnuveitandinn hafi sýnt af sér skaðabótaskylda háttsemi, enda sé það hann sem beri meginábyrgð á framkvæmd starfans. Í frumvarpi til laganna hafi verið áréttað að íslensk löggjöf miði að því að það sé vinnuveitandi sem beri ábyrgð á því að ákvæði laga og stjórnvaldsreglna sem lúti að vinnustaðnum og vinnuumhverfi í víðasta skilningi, þar með talið reglur sem lúti að öryggi starfsmanna, séu í heiðri hafðar. Þá komi fram í frumvarpinu að lög og reglur á sviði vinnuréttar feli í sér að það sé vinnuveitandinn sem ræður skipulagi og framkvæmd starfa innan fyrirtækis hans. Um það hafi starfsmaður lítið að segja, enda sé hann undir boðvaldi vinnuveitanda síns og óhlýðni á borð við boð og bönn vinnuveitanda, m.a. fyrirmæli um starfann, geti talist vanefnd á ráðningarsamningi af hálfu starfsmannsins og heimilað vinnuveitanda hans að grípa til úrræða gegn starfsmanni. Í þessu samhengi vísar stefnandi enn fremur til dóms EFTA-dómstólsins í máli nr. E-2/10 frá 10. desember 2010 þar sem sams konar sjónarmið koma fram.

Stefnandi leggur áherslu á að hann hafi einungis sinnt þeim verkefnum, sem honum var uppálagt að vinna. Sá verkstjóri, sem var á staðnum, hafi ekki útvegað honum viðeigandi öryggisbúnað og allra síst hafi hann gert athugasemdir við það verklag sem hann og [ B ] viðhöfðu umræddan dag. Af þeim sökum sé með ólíkindum að stefndi skuli byggja á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. Til þess að unnt sé að halda því fram að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi þurfi stefndi að sýna fram á að háttsemi stefnanda víki hlutrænt séð meira frá þeirri háttsemi sem verkstjóra Hamars ehf. bar að viðhafa, eða því að hin huglæga afstaða stefnanda til tjónsins hafi einkennst af meira tillitsleysi en í tilviki almenns gáleysis. Stefnandi áréttar að sönnunarbyrði fyrir því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi hvíli í öllum tilvikum á stefnda.

Til marks um hversu einkennileg afstaða stefnda sé til sakarskiptingar í máli þessu ber til þess að líta að félagið hafi samþykkt fulla bótaskyldu í tilviki [ B ], en hann slasaðist á nákvæmlega sama tíma og stefnandi og voru aðstæður þeirra að öllu leyti sambærilegar. Þeir hafi verið staddir á sama tíma uppi á þaki verksmiðjuhússins, báðir runnu þeir á sama tíma niður og báðir voru þeir án öryggislínu. Með úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum í máli nr. 15/2014, frá 7. nóvember 2014, samþykkti nefndin fulla bótaskyldu í máli [ B ] með eftirfarandi rökum:

„Ekki er um það deilt að [Hamar] ber skaðabótaábyrgð á tjóni [ B] . Ágreiningur er um hvort [ B ] skuli ber hluta tjóns síns sjálfur eða 1/3 eins og [VÍS] vátryggingafélag [Hamars ] telur eðlilegt eða [ B ] skuli fá óskertar bætur eins og krafist er af [ B ]. Af gögnum málsins m.a. skýrslu Vinnueftirlitsins ríkisins er ljóst að [ B ] vann við mjög hættulegar aðstæður og því óforsvaranlegt að starfsmenn ynnu á þakinu án þess að öruggar fallvarnar væru til staðar. [H-kk-nf] gætti því ekki nægjanlega vel að öryggi [ B ] við vinnu hans á þakinu. Þó [ B ] hafi mátt gæta sín betur við vinnu sína í umrætt sinn, þá getur atferli hans ekki falið undir að hann hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi. [ B ] á því rétt á óskertum bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu [Hamars] hjá [VÍS].“

Stefndi ákvað að una úrskurðinum og greiddi [ B ] fullar bætur vegna afleiðinga slyssins. Í ljósi þessa sæti það mikilli furðu að félagið skuli enn halda fast í þá afstöðu að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sem réttlæti sakarskiptingu. Stefnandi byggir á því að stefnda sem vátryggingafélagi sé undir svona kringumstæðum ekki stætt á því að haga seglum eftir vindi, enda sé um að ræða fullkomlega sambærileg slys, sem áttu sér stað á sama tíma, undir sömu kringumstæðum og orsökuðust af sömu atvikum. Eini munurinn á slysi stefnanda og slysi [ B ]var að líkamstjón stefnanda var mun alvarlegra en [ B ].

Hvað sem öllu framangreindu líður er á því byggt af hálfu stefnanda að líta beri fram hjá ætlaðri eigin sök á grundvelli 2. mgr. 24. gr. skbl. Eins og fram kemur í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef B. H-kk-ef hlaut stefnandi mjög alvarlegar afleiðingar í slysinu þann 29. október 2012 eða 64 stiga miska og 85% örorku. Til viðbótar því hefur öll hans félagslega staða versnað gríðarlega en geðlyndi stefnanda hefur gjörbreyst, hann er einangraður og þá hefur eiginkona hans skilið við hann. Að mati stefnanda réttlæta þessar alvarlegu afleiðingar slyssins beitingu framangreinds ákvæðis.

Sem fyrr greinir telur stefnandi sig eiga rétt á óskertum bótum úr hendi stefnda. Stefnandi lagði fram, þann 2. september 2016, breytta og endanlega kröfugerð og sundurliðast kröfur stefnanda því með eftirfarandi hætti:

1. Bætur skv. 2. gr. skbl.: kr. 2.895.497,-

Sbr. sundurliðun á fylgiskjali með br. kröfugerð

2. Bætur skv. 3. gr. skbl.:

(1300 x (8279/3282)) x 53 ≈ 3280 x 53 kr. 173.840,-

(700 x (8279/3282)) x 312 ≈ 1770 x 312 kr. 552.240,-

4. Bætur skv. 4. gr. skbl.:

4.000.000 x (8279/3282) x 64% ≈ 10.090.000 x 64% kr. 6.457.600,-

5. Bætur skv. 5.-7. gr. skbl.:

6.490.134 x 8,095 x 85% kr. 44.656.989,-

Samtals: kr. 54.736.166,-

Frádráttarliðir

Greiðsla stefnda þann 28. janúar 2014 - kr. 2.000.000,-

Greiðsla stefnda þann 15. apríl 2014 - kr. 500.000,-

Greiðsla stefnda þann 11. september 2014 - kr. 1.000.000,-

Greiðsla stefnda þann 19. mars 2015 - kr. 1.000.000,-

Greiðsla stefnda þann 20. apríl 2015 - kr. 2.000.000,-

Greiðsla stefnda þann 28. apríl 2015 - kr. 15.555.936,-

Greiðsla stefnda þann 3. júní 2015 - kr. 13.006.888,-

Greiðsla frá Stapa lífeyrissjóði þann 3. júní 2015(aðalkrafa) kr. kr. 4.038.641,-

Greiðsla m. v. 29. október 2013 (varakrafa)

Fjárhæð dómkröfu alls 15.634.701 kr.

Við útreikning á tímabundnu atvinnutjóni, sbr. 2. gr. skbl., er stuðst við meðaltekjur stefnanda á árinu 2012:

Við útreikninginn er svo stuðst við framangreindar meðaltekjur á tímabili óvinnufærni en til frádráttar viðmiðunartekjum koma rauntekjur stefnanda á sama tímabili. Tímabundið atvinnutjón stefnanda nemur því mismun viðmiðunartekna og rauntekna:

Tekjutap stefnanda frá 29. október 2012 til 29. október 2013 nemi því 3.231.443 kr. Til viðbótar þeirri fjárhæð komi svo 8% lífeyrisframlag atvinnurekanda, þ.e. 258.515 kr.

Í breyttri og endanlegri kröfugerð fellur stefnandi frá kröfu um endurgreiðslu 10,17% orlofs til viðbótar við bætur vegna tímabundins atvinnutjóns samkvæmt 2. gr. skbl., auk þess sem dregnar hafa verið frá greiðslur Stapa lífeyrissjóðs vegna tímabundins atvinnutjóns. Þá hefur frádráttur greiðslu dagpeninga úr launþegatryggingu verið tekinn inn í útreikning vegna tímabundins atvinnutjóns í stað þess að reikna þann frádrátt inn í heildardómkröfuna. Þessi kröfuliður hefur því lækkað úr 3.818.596 kr. samkvæmt stefnu í 2.895.497 kr. Tímabundið atvinnutjón stefnanda nemi því samtals 2.895.497 kr.

Við útreikning þjáningabóta og miskabóta, sbr. 3. og 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 (skbl.), eru grunnfjárhæðir uppreiknaðar í samræmi við lánskjaravísitölu í mars 2015 (þegar stefnda var sent kröfubréf), þ.e. 8279, og þær rúnnaðar af í samræmi við 15. gr. skbl. Útreikningur bóta vegna varanlegrar örorku tekur mið af 2. mgr. 7. gr. skbl. en aðilar urðu ásáttir um þær viðmiðunartekjur sem lagðar eru til grundvallar í uppgjöri og er því stuðst við þær í útreikningnum. Á stöðugleikatímapunkti var stefnandi 49 ára og 27 daga gamall. Er stuðull hans skv. 1. mgr. 6. gr. skbl. því 8,095.

Í aðalkröfu gerir stefnandi ráð fyrir því að vextir af reiknuðu eingreiðsluvirði greiðslna úr lífeyrissjóði, sbr. útreikning R-kk-ef Þ. R-kk-ef tryggingastærðfræðings, reiknist frá slysdegi þann 29. október 2012 og fram að uppgjörsdegi ábyrgðartryggingar þann 3. júní 2015.

Í varakröfu er gert ráð fyrir að vextir af reiknuðu eingreiðsluvirði greiðslan úr lífeyrissjóði, sbr. áðurnefndan útreikning R-kk-ef Þ. R-kk-ef sem miðast við stöðugleikapunkt, reiknist frá slysdegi 29. október 2012 og fram að stöðugleikapunkti þann 29. október 2013.

Bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáninga og varanlegs miska beri 4,5% vexti frá slysdegi, þann 29. október 2012, skv. 16. gr. skbl., en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikatímapunkti, þ.e. 29. október 2013, skv. sömu grein. Dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, er svo krafist af allri fjárhæðinni frá 9. apríl 2015, þ.e. mánuði eftir að kröfubréf var sent stefnda, til greiðsludags.

Til frádráttar kröfu stefnanda koma svo greiðslur stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr. Þá kemur einnig til frádráttar áætlaður réttur stefnanda að fjárhæð 4.038.641 kr. frá Stapa lífeyrissjóði samkvæmt útreikningi R-kk-ef Þ. R-kk-ef tryggingastærðfræðings og er stuðst við að sú greiðsla hafi borist á uppgjörsdegi ábyrgðartryggingar þann 3. júní 2015 stefnda til hagsbóta.

Kröfur stefnanda styðjast við lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, auk stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á grundvelli þeirra laga. Þá styðjast kröfur stefnanda einnig við meginreglur skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð og sakarregluna. Enn fremur styðjast kröfur stefnanda við skaðabótalög nr. 50/1993, m.a. 23. gr. a. og 2. mgr. 24. gr. laganna.

Um vaxtakröfuna vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfuna til 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.

Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili skv. lögum nr. 50/1988 og ber því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi verið meðvaldur að slysinu með háttsemi, sem telja megi stórkostlegt gáleysi. Þá gerir stefndi einnig athugasemdir við útreikning stefnanda á kröfu sinni.

Stefndi tekur fram að þótt ekki sé deilt um sök vinnuveitanda og hún sé óumdeild geti hún ekki talist mikil eða stórkostleg. Hún felist fyrst og fremst í því að verkstjórn hefði getað verið betri, en hana verði að skoða í samhengi við reynslu, menntun og þekkingu stefnanda. Málið snúist um það hvort stefnandi hafi verð meðvaldur að tjóninu og ef svo sé er hvort sú háttsemi hans eða athafnaleysi, sem hafi verið meðvirkandi þáttur í að slysið varð geti talist stórkostlegt gáleysi, sem sé skilyrði þess að bætur til stefnanda verði skertar samkvæmt 1. mgr. 23. gr. a í skaðabótalaga skaðabótalögum nr. 50/1993. Hugtakið stórkostlegt gáleysi sé hvergi skilgreint í lögum, en almennt sé viðurkennt að það sé hástig gáleysis og á milli þess og almenns gáleysis sé stigsmunur, en ekki eðlismunur. Við mat á þessu skuli líta til skráðra háttsemisreglna sem giltu um háttsemina og víki háttsemin með veigamiklum hætti frá því sem reglur gera ráð fyrir, geti verið um stórkostlegt gáleysi að ræða. Þá sé litið til þess hve mikil hætta var á að tjón yrði af þeirri háttsemi, sem um ræðir, hve mikið tjón var líklegt að af henni leiddi, hve auðvelt var að gera sér grein fyrir hættu á tjóni og hvaða ráðstafanir var unnt að gera til að koma í veg fyrir tjón. Eins sé litið til þess hvernig huglæg afstaða birtist í háttsemi, hvort hún gefi til kynna skeytingarleysi um mögulega hættu og mögulegar afleiðingar athafna. Við matið komi atvik öll og aðstæður til skoðunar. Þó hafi verið litið svo á að það hafi sérstakt vægi hvaða þekkingu og reynslu viðkomandi hafði á umræddu sviði, hvort hann hafði sérþekkingu eða reynslu umfram aðra og hafi mátt gera sér grein fyrir því hvaða reglur giltu eða hve mikil hætta væri á tjóni og hvernig koma mætti í veg fyrir hættuna.

Stefndi telur að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og sú háttsemi hafi verið meðvirkandi í umræddu slysi. Stefnandi hafi unnið við sams konar störf í átta ár, verið faglærður iðnaðarmaður og hafði lokið námskeiði í öryggismálum. Umrætt verk hafi hvorki verið flókið né annars eðlis en þau störf sem stefnandi vann daglega. Til staðar hafi verið öll öryggistæki, sem nauðsynleg voru, til að unnt væri að vinna verkið með öruggum hætti. Með því að nýta þau ekki hafi stefnandi gerst brotlegur við öryggisreglur vinnuveitanda síns og hagað sér með óvarfærnari hætti en venjan var á umræddum vinnustað og fram komi í lögregluskýrslu að hann hafi í raun viðurkennt það. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita, í ljósi reynslu sinnar og sérþekkingar, að eðlilegt var að vinna umrætt verk í öryggislínu. Þá hafi hann þekkt öryggisreglur sem kváðu á um að starfsmönnum væri skylt að tryggja sig við aðstæður sem þessar. Augljóst hafi verið að mikil hætta var á tjóni ef starfsmenn tryggðu sig ekki við vinnu á umræddu þaki, sem hallaði nokkuð. Þá hafi stefnandi verið varaður við stuttu fyrir slysið um að ísing myndi myndast. Stefnanda hafi mátt vera ljós hættan á falli og hafi honum verið í lófa lagið að bægja hættunni frá þar sem nauðsynleg öryggistæki hafi verið til staðar.

Stefndi byggir samkvæmt þessu á því að athafnir stefnanda hafi vikið svo mjög frá þeirra hegðan sem ætlast hefði mátt til af góðum og gegnum einstaklingi með sömu reynslu og vitneskju að meta verði háttsemi hans til stórfellds gáleysis. Stefndi hafnar því að háttsemi stefnanda réttlætist af því að ekki hafi verið til staðar skriflegt áhættumat fyrir þann verkþátt sem stefnandi vann við þegar slysið varð. Verklagið hafi verið kynnt í öryggishandbók stefnda og á öryggisnámskeiði sem stefnandi hafi sótt og staðist þar próf. Þá hafi allur nauðusynlegur öryggisbúnaður verið til staðar. Stefndi hafi hins vegar hundsað það verklega, sem honum hafi verið kennt og farið ótryggður út á þak við aðstæður sem hann vissi að væru hættulegar. Þá beri háttsemi stefnanda merki aukins skeytingarleysis um eigið öryggi í umrætt sinn og vísar stefndi til þess að stefnandi hafi gert grín að samstarfsmönnum sínum fyrr um daginn fyrir að nota öryggisbúnað, hann hafi virt að vettugi vinsamleg tilmæli um að nota öryggisbúnað og látið eftirgrennslan verkstjóra um það hvar öryggisbúnaður hans væri sem vind um eyru þjóta.

Stefndi byggir á því að skýrar öryggisreglur hafi gilt á verkstað um notkun öryggisbúnaðar og fallvarnarbelta og starfsmönnum stefnda verið skýrlega gerð grein fyrir því að þeir skyldu ekki hefja störf án fullnægjandi öryggisbúnaðar. Sérstök áhersla hafi verið lögð á það, m.a. á námskeiði, sem stefnandi hafi lokið og tekið fullnægjandi próf úr, að ekki skyldi vinna á þaki þar sem ekki væru fallvarnir öðruvísi en með fallvarnarbelti. Þessum reglum hafi starfsmenn fylgt allt þar til á slysdegi. Starfsmenn fyrirtækja á svæðinu hafi sérstaklega haft á orði við lögreglu eftir slysið að þeir hefðu veitt því eftirtekt að vel væri hugað að þessu hjá stefnda.

Stefndi gerir athugasemdir við útreikning á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón. Krafa stefnanda miðist við að hann hefði notið mánaðarlegra launa alla mánuði á tólf mánaða tímabili óvinnufærni. Ganga verði út frá því að ef ekki hefði verið fyrir slysið hefði stefnandi nýtt orlofsrétt sinn og þegið laun í orlofi. Stefnandi eigi því ekki rétt á því að honum verði greiddar bætur sérstaklega vegna orlofs, enda fengi hann með því orlofið í raun tvígreitt.

Kröfu stefnanda um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón ætti því að reikna með eftirfarandi hætti: Viðmiðunartekjur 559.690 kr. á mánuði margfaldaðar með 12 mánaða tímabili af óvinnufærni, samtals 6.716.280 kr. Til frádráttar þeirri fjárhæð komi greiðslur frá vinnuveitanda í slysaforföllum, 1.989.589 kr., samtals 4.726.321 kr. Við Þá fjárhæð bætist 8% framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð eða 378.106 kr. Til frádráttar komi síðan greiðslur SÍ, verkalýðsfélags og lífeyrissjóðs vegna tímabundins tjóns, allt að fjárhæð 2.208.930 kr. Heildartjón stefnanda vegna tímabundins atvinnutjóns nemi því 2.895.497 kr. (4.726.321 + 378.106 – 2.208.930). Stefndi hafi þegar greitt 2/3 hluta þeirrar fjárhæðar. Dómkrafa stefnanda sé þannig fram sett að fjárhæðir sem dragast skulu frá skaðabótakröfu hans, skv. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga séu tilteknar sem innborganir og gert ráð fyrir að þær dragist frá miðað við þann dag sem þær voru inntar af hendi og/eða reiknaðar til eingreiðsluvirðis. Stefnda byggir á að í 4. mgr. 5. gr. felist að stefnandi eignist ekki skaðabótakröfu, sem þessum fjárhæðum nemi og því beri að draga þær frá höfuðstól áður en hann fer að bera vexti. Í öllu falli séu ekki skilyrði til að miða frádrátt vegna greiðslna lífeyrissjóðs við 3. júní 2015, enda sé um greiðslur að ræða sem muni berast um ófyrirséða framtíð. Hefðbundið sé að slíkar greiðslur séu dregnar frá miðað við stofnun skaðabótakröfu.

Stefndi vísar til þess að stefnandi geri ekki því skóna í stefnu að skerða beri bætur til hans um minna hlutfall en þriðjung verði komist að þeirri niðurstöðu að hann hafi verið meðvaldur að slysinu með háttsemi sem teljist stórkostlega gálaus.

Stefndi mótmælir vaxtakröfum stefnanda. Krafa vegna þjáningabóta og miskabóta sé uppreiknuð í samræmi við lánskjaravísitölu í mars 2015 og geti því ekki borið vexti frá fyrra tímamarki, enda verði stefnda ekki gert að greiða bæði skaðabótavexti og verðbætur vegna sama tímabils. Krafa vegna tímabundins atvinnutjóns verði ekki til fyrr en við hvern þann mánuð sem stefndi varð af tekjum vegna tímabundinnar óvinnufærni. Þá telur stefndi í ljósi aðstæðna ekki eðlilegt að krafa stefnanda beri dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögu í héraði. Fyrr hafi ekki verið skorið úr því hvort heimilt væri að lækka kröfu stefnanda vegna eigin sakar og því ekki nægar upplýsingar til að reikna út kröfuna með endanlegum hætti.

Stefndi gerir kröfu um málskostnað byggða á hefðbundnum sjónarmiðum og leggur áherslu á að ekki sé gerður greinarmunur á vátryggingafélögum og öðrum í XXI. kafla einkamálalaga og byggir málskostnaðarkröfu á þessum kafla laganna.

Sýknukröfu byggir stefndi á almennum ólögfestum reglum skaðabótaréttar utan samninga, skaðabótalögum nr. 50/1993 og lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu snýr ágreiningur aðila að því hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bætur stefnanda um 1/3 vegna ætlaðs stórkostlegs gáleysis, en stefndi hefur viðurkennt bótaskyldu sína og ágreiningslaust er að slys stefnanda sé skaðabótaskylt úr ábyrgðartryggingu Hamars ehf. Eftir að fram kom breytt kröfugerð stefnanda er ekki ágreiningur um einstakar bótafjárhæðir, en eingöngu deilt um vexti.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi gerst brotlegur gegn lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, auk stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á grundvelli þeirra laga. Þá er byggt á meginreglum skaðabótalaga nr. 50/1993.

Í skýrslu Vinnueftirlitsins um málið kemur fram að stefnandi hafi ekki verið búinn fallvarnarbelti, en eitt belti hafi verið til staðar við útgang á þakið. Stefnandi hafi verið í öryggisskóm og með öryggishjálm, sem ekki var með hökubandi. Í fallinu hafi hann misst hjálminn af sér. Mat Vinnueftirlitsins var að örsök slyssins megi rekja til þess að við lokafrágang verksins voru engar fallvarnir notaðar né aðrar öryggisráðstafanir gerðar til að koma í veg fyrir fall, s.s. notkun öryggisbeltis með línu. Meðvirkandi þáttur hafi verið að ekki lá fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir er vörðuðu umræddan verkþátt.

Stefnandi, sem býr og er til lækninga í Póllandi vegna slyssins, gaf símaskýrslu við aðalmeðferð á pólsku og túlkur var í dómi vegna skýrslugjafar hans. Stefnandi kvaðst skilja lítils háttar í íslensku og ekki skilja ensku. Hann kvaðst ekkert muna eftir slysinu. Spurður um öryggisnámskeið og öryggishandbækur hjá vinnuveitanda kvaðst hann hafa séð bækur sem hafi verið á íslensku, engar á pólsku. Á öðrum vinnustöðum væri túlkur, sem færi yfir efnið, en það hafi ekki verið svo hjá stefnda. Stefnandi neitaði því að hafa nokkurn tíma gert grín að notkun öryggisbúnaðar eins og haldið er fram af stefnda í greinargerð. Hann hefði óskað eftir slíkum búnaði, en ekki hafi verið til „original öryggisbúnaður“. Þá hafi ekkert verið til að festa öryggislínur í þegar slysið varð. Þá kvað hann aðspurður engin bönd eða víra sem hægt væri að nota aðgengilega á vinnustað eða á verkstæði. Þá kvaðst hann alltaf hafa óttast að verða hótað uppsögn ef hann bæði um eitthvað. Eftir slysið hafi hann ekkert getað unnið, hann sé sífellt með mikla verki þrátt fyrir sterk verkjalyf og sé enn illa haldinn, bæði heyri og sjái illa.

[ B ], sem var með stefnanda á þakinu í umrætt sinn og féll niður eins og stefnandi, gaf vitnaskýrslu við aðalmeðferð. Spurður um öryggisbúnað kveðst hann ekki hafa vitað til þess að öryggislínur stæðu til boða fyrir starfsmenn hjá stefnda, hvorki á vinnustað né á verkstæði. Vitnið kvaðst hafa unnið hjá stefnda í viku fyrir slysið og ekki hafa setið neitt öryggisnámskeið. Þá hafi sér ekki verið kynnt öryggishandbók fyrr en eftir slysið. Vitnið kvað stefnanda hafa talað litla sem enga íslensku eða ensku, en verkstjóri hafi túlkað fyrir þá ef svo bar undir. Vitnið kvað sig og stefnanda ekki hafa verið með fallvarnarbelti umrætt sinn, en L-kk-nf, vinnufélagi þeirra, hafi verið með slíkt fyrr um daginn. Vitnið kvaðst ekki hafa séð öryggisbelti þarna áður þótt þeir hafi verið að vinna í hæðum vikuna áður. Það sé rangt að starfsmenn hafi verið í öryggislínum vikuna á undan þó að þeir hafi verið að vinna í hæðum, þeim hafi meðal annars verið lyft upp með lyfturum. Hann kvað þá í umrætt sinn hafa verið að fjarlægja það eina sem hægt hafi verið að festa öryggisbelti í þegar slysið varð. Fyrst um morguninn hafi einn þeirra verið hífður með krana upp á tankinn og sá séð um að færa kaðal til sem stigi hékk í. Sá sem var að slípa hafa verið í stiganum. Þegar þeir voru að ljúka yfirferð hafi kraninn verið farinn og ekki hafi verið unnt að komast upp á tankinn. Vitnið kvað engan þeirra hafa verið í öryggislínum eða með öryggisbelti þegar verkstjóri kom og hann hafi ekki gert neinar athugasemdir við það, eini tilgangur hans hafi virst vera að sækja L-kk-þf í annað verk. Aðspurt kvaðst vitnið aldrei hafa heyrt stefnanda gera grín að notkun öryggisbúnaðar.

Einnig gaf vitnaskýrslu L-x-x T-x-x, sem vann með stefnanda og [ B ] fyrri hluta dagsins. Vitnið kvaðst hafa unnið hjá stefnda í 7-8 ár og ekki hafa sótt neitt öryggisnámskeið hjá stefnda fyrir slysið. Eftir slysið hafi hann kynnt sér öryggisreglur skv. handbók stefnda, engin túlkur hafi farið fyrir efni hennar. Hann kvað rangt eftir sér haft í lögregluskýrslu að sér hafi verið kynntar öryggisreglur samkvæmt handbók stefnda fyrir slysið.

E-kk-nf S-kk-nf A-kk-nf, sem var verkstjóri í afleysingum hjá stefnda er umrætt slys varð, gaf vitnaskýrslu við aðalmeðferð. Vitnið kvaðst umræddan dag hafa verið í öðrum verkum, en komið við á vinnustað stefnanda um kaffileytið til að sækja L-kk-þf, sem átti að fara í annað verk. Vitnið kvaðst hafa farið upp á þakið. Rangt væri eftir sér haft í lögregluskýrslu að starfsmennirnir þrír hafi allir verið með öryggisbelti, það hafi aðeins verið L-kk-nf, en vitnið hafi ekki tekið eftir því hvort það hafi verið fest einhvers staðar. Þá kvaðst vitnið ekki hafa gert athugsemdir við þá varðandi öryggisbúnað. E-kk-nf kvaðst ekki hafa sótt öryggisnámskeið hjá stefnda á Þórshöfn. Öryggishandbók hafi verið á kaffistofu, en vitnið kvaðst ekki muna á hvaða máli.

Í 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, er mælt fyrir um að atvinnurekandi skuli tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Þá segir í 37. gr. laganna, sbr. einnig 42. gr., að vinnu og framkvæmdum skuli haga þannig að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar. Fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins. Í 14. gr. laganna er mælt fyrir um að atvinnurekandi skuli gera starfsmönnum ljósa slysa- og sjúkdómshættu, sem kann að vera bundin starfi þeirra. Þá skuli atvinnurekandi að auki sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín án þess að hætta stafi af.

Þá er í gr. 4.1.1, með I. viðauka í reglugerð nr. 367/2006, mælt fyrir um notkun tækja þar sem fallhætta er fyrir hendi og öryggisráðstafanir til að tryggja öruggar starfsaðstæður, sbr. og gr. 4.1.4 þar sem segir að gera skuli viðeigandi ráðstafanir til að lágmarka áhættu fyrir starfsmenn. Ef nauðsyn krefur skuli gera frekari ráðstafanir til að verjast falli. Við slíkar ráðstafanir skuli gerð búnaðar og styrkleika vera með þeim hætti að unnt sé að fyrirbyggja eða stöðva fall úr hæð og eftir því sem unnt er, fyrirbyggja að starfsmenn verði fyrir meiðslum.

Í gögnum málsins og skýrslu vitna við aðalmeðferð kemur fram að öryggismálum var í ýmsum atriðum ábótavant hjá stefnda við framkvæmdir þar sem stefnandi var að vinna er umrætt slys varð. Fyrir liggur að verkstjórn var verulega ábótavant. Verkstjóri, sem gaf vitnaskýrslu við aðalmeðferð skv. framansögðu, kvaðst hafa komið á þak verksmiðjunnar um kaffileytið síðdegis og viðurkenndi að hafa ekki gert athugasemdir við að stefnandi og [ B ]voru ekki með fallvarnarbelti. Þá taldi hann að L-kk-nf hefði verið með slíkt belti, en vissi ekki hvort lína á því var fest nokkurs staðar. Verkstjóra sem bar að sjá til þess að þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til að auka öryggi, væri framfylgt, kvaðst ekki hafa sótt öryggisnámskeið hjá stefnanda fyrir slysið.

Stefndi hefur ekki sýnt fram á að stefnandi, sem talar aðeins pólsku og skilur lítils háttar í íslensku og ensku, hafi lokið sérstöku námskeiði í öryggismálum hjá stefnda og staðist próf úr því, eins og haldið er fram í greinargerð stefnda. Þeir starfsmenn sem gáfu vitnisburð við aðalmeðferð könnuðust ekki við að hafa sótt slíkt námskeið hjá stefnda fyrir slysið. Þá liggur fyrir að öryggishandbók stefnda var einungis á íslensku og ensku. Þá hefur stefndi hvorki sýnt fram á að brýnt hafi verið fyrir stefnanda og þeim sem voru að vinna á þaki í umrætt sinn að nota öryggisbúnað eða að slíkur búnaður hafi verið til staðar á vinnustað þeirra, sbr. framburð vitnaskýrslu [ B ] fyrir dómi um að þeir hafi vikuna á undan unnið í hæðum án öryggislína. Stefndi vísar til þess í greinargerð að stefnandi hafi verið varaður við stuttu fyrir slysið um að ísing myndi myndast. Stefnanda hafi því mátt vera ljós hættan á falli og hafi honum verið í lófa lagið að bægja hættunni frá þar sem nauðsynleg öryggistæki hafi verið til staðar. Í lögregluskýrslu sem tekin var af L-x-x T-x-x kemur fram að stuttu áður en hann fór af staðnum hafi hann varað stefnanda og [ B ] við því að það gæti orðið hált á þakinu sem um þetta leyti hafi verið farið að frysta. L-x-x bar ekki um þetta í vitnaskýrslu fyrir dómi. Á þessum tíma voru stefnandi og [ B ] á þakinu og þar var ekki nauðsynlegur búnaður eða öryggistæki til staðar eins og stefndi heldur fram.

Því er haldið fram í greinargerð stefnda að starfsmenn annarra fyrirtækja á svæðinu hefðu veitt því eftirtekt að starfsmenn stefnda hefðu við verkið fylgt öryggisreglum við vinnu á þakinu fram að slysdegi. Þetta er órökstutt og í andstöðu við framburð vitnisins [ B ] sem rakinn hefur verið. Þá er ósannað það sem stefndi heldur fram í greinargerð að stefnandi hafi gert grín að notkun öryggisbúnaðar. Þessu er mótmælt bæði af stefnanda og samstarfsmönnum, sem báru vitni við aðalmeðferð.

Í lögregluskýrslu kemur fram að við leit á þakinu, þar sem stefnandi og [ B ] voru að vinna er þeir féllu, hafi engan öryggisbúnað verið að finna eða sjá á þeim utan hjálma og öryggisskó, eins og rakið hefur verið.

Samkvæmt 65. g. a laga nr. 46/1980 ber atvinnurekandi ábyrgð á að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Við gerð áhættumatsins skal sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt er að heilsu og öryggi starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum.

Í IV. viðauka B-hluta reglna nr. 547/1996, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarstöðum og við aðra mannvirkjagerð, segir um tímabundna vinnu í hæð að þar sem fallhætta sé fyrir hendi og ekki hægt að tryggja öryggi starfsmanna skuli velja þau tæki sem best tryggi öruggar starfsaðstæður. Nota skuli persónuhlífar, ef ekki unnt að koma við almennum öryggisráðstöfunum. Þá skuli velja tæki í samræmi við eðli verks, fyrirsjáanlegt álag og þannig að starfsmenn geti unnið og farið um á öruggan hátt. Þá segir jafnframt að velja skuli heppilegustu aðgangsleiðir að tímabundnum verkstöðvum þar sem starfsmenn eru í fallhættu eftir því hve oft þarf að fara um, í hvaða hæð og hve lengi er unnið.

Í niðurstöðum Vinnueftirlitsins kemur fram að orsök slyssins megi rekja til eftirfarandi þátta: Við lokafrágang verksins hafi engar fallvarnir verið notaðar né aðrar öryggisráðstafanir gerðar til að kom í veg fyrir fall, s.s. notkun öryggisbelta með línu. Hálka vegna veðurfarslegra áhrifa gæti hafa myndast á þakinu. Þá hafi meðvirkandi þáttur verið að ekki lá fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir er varðar umræddan verkþátt.

Þá kemur fram í skýrslu Vinnueftirlitsins að hjálmur stefnanda var ekki með hökubandi og féll af höfði hans í fallinu. Vart hefði það komið til ef hann hefði verið með hökuband, en mjög alvarlegir áverkar voru á höfði stefnanda þar sem hann lenti á steinsteyptu planinu án hjálmsins.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið verður að telja að af hálfu stefnda hafi ekki verið fylgt þeim öryggisreglum sem áttu að veita vörn gegn því að starfsmenn yrðu fyrir slysum. Verkstjórn var verulega ábótavant, enginn verkstjóri var á staðnum daginn sem slysið varð utan hvað hann kom við um miðjan dag til að sækja starfsmann til að færa hann í annað verkefni. Honum bar að sjá til þess að öryggisreglum væri fylgt, sem hann gerði ekki. Hann hafði ekki sótt öryggisnámskeið hjá stefnda. Þá sá hann ekki til þess að viðeigandi öryggisbúnaður væri á staðnum og gerði engar athugasemdir við verklag stefnanda og [ B ], sem voru án alls öryggisbúnaðar, er hann kom við hjá þeim. Í umrætt sinn var unnið við mjög hættulegar aðstæður og því óforsvaranlegt að starfsmenn ynnu á þakinu án þess að öruggar fallvarnir væru til staðar.

Í 23. gr. a í skaðabótalögum, nr. 50/1993, kemur fram að réttur starfsmanns til skaðabóta vegna líkamstjóns í starfi skerðist ekki nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Umrætt ákvæði var lögfest í skaðabótalög með breytingalögum nr. 124/2009 sem tóku gildi þann 30. desember 2009. Í frumvarpi til laganna segir að íslensk löggjöf miði við að vinnuveitandinn beri ábyrgð á því að ákvæði laga og stjórnvaldsreglna, sem lúti að vinnustaðnum og vinnuumhverfi í víðasta skilningi, þar með taldar reglur sem lúta að öryggi starfsmanna, séu í heiðri höfð. Þá segir í frumvarpinu að lög og reglur á sviði vinnuréttar feli í sér að það sé vinnuveitandinn sem ráði skipulagi og framkvæmd starfa innan fyrirtækis hans. Um það hafi starfsmaður lítið að segja, enda sé hann undir boðvaldi vinnuveitanda síns og óhlýðni á borð við boð og bönn vinnuveitanda, m.a. fyrirmæli um starfann, geti talist vanefnd á ráðningarsamningi af hálfu starfsmannsins og heimilað vinnuveitanda hans að grípa til úrræða gegn starfsmanninum. Af orðalagi 23. gr. a í skaðabótalögum og athugasemdum í frumvarpi til laga nr. 124/2009 verður ráðið að löggjafinn taldi rétt að fækka verulega þeim tilvikum er starfsmaður getur orðið meðábyrgur á slysi sínu ef sýnt þykir að vinnuveitandinn hafi sýnt af sér skaðabótaskylda háttsemi.

Sömu sjónarmið koma fram í máli EFTA-dómstólsins nr. E-2/10 frá 10. desember 2010.

Þótt stefnandi hafi við störf sín umræddan dag ekki sýnt nægilega aðgæslu verður talið að umrætt slys hefði ekki orðið ef stefndi hefði fylgt þeim öryggisreglum sem honum bar að fylgja til að tryggja að starfsmenn yrðu ekki fyrir slysum. Þá verður ekki önnur ályktun dregin af gögnum málins og framburði vitna við aðalmeðferð en að öryggisráðstöfunum hjá stefnda hafi verið verulega ábótavant. Þá voru ekki til staðar nauðsynleg öryggistæki til nota fyrir stefnanda í greint sinn. Sök stefnda er því yfirgnæfandi í samanburði við aðgæsluleysi stefnanda þannig að ekki verður fallist á að sannað sé að stefnandi hafi sýnt af þér svo stórkostlegt gáleysi að ástæða sé til að leggja hluta sakar á hann. Þá hafa ekki verið færð haldbær rök fyrir því að stefndi teldi að greiða ætti [ B ] fullar bætur vegna slyssins, en skerða bætur stefnanda um 1/3 hlut, en aðstæður voru allar þær sömu. Eins og fram kemur í matsgerð R-kk-ef J-kk-ef og S-kk-ef B. H-kk-ef urðu afleiðingar slyssins þann 29. október 2012 mjög alvarlegar fyrir stefnanda, eða 64 stiga miski og 85% örorka. Eftir slysið versnaði félagsleg staða stefnanda gríðarlega, geðlyndi hans hefur gjörbreyst, hann er einangraður og þá hefur eiginkona hans skilið við hann. Þessar alvarlegu afleiðingar slyssins réttlæta jafnframt að líta beri fram hjá ætlaðri eigin sök stefnanda á grundvelli 2. mgr. 24. gr. skbl.

Ekki er ágreiningur um fjárhæð bóta eftir að breytt kröfugerð stefnanda kom fram. Varðandi vaxtaútreikning þá er meginreglan sú að tjónþoli eigi rétt á að fá tjón sitt að fullu bætt þegar það verður rakið til bótaskylds verknaðar. Bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, þjáninga og varanlegs miska bera 4,5% dráttarvexti frá slysdegi 29. október 2012, skv. 16. gr. skbl., en bætur vegna varanlegrar örorku beri 4,5% vexti frá stöðugleikapunkti, þ.e. 29. október 2013., sbr. sömu gr. skbl. Draga ber frá skaðabótakröfu tilteknar greiðslur frá þriðja aðila, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1993, enda eiga heildargreiðslur ekki að nema hærri fjárhæð en sem nemur raunverulegu tjóni. Það er ótvíræð meginregla skaðabótaréttar að skaðabótaskylda stofnist þegar tjón verður þótt greiðsla fyrir tjón fari ekki fram fyrr en síðar. Samkvæmt 16. gr. laganna bera bætur fyrir þjáningar, varanlegan miska, tímabundið atvinnutjón og missi framfæranda vexti frá því að tjónið varð. Bætur fyrir varanlega örorku bera vexti frá upphafsdegi metinnar örorku samkvæmt 5. gr. Þannig miðar 16. gr. laganna að því að tryggja rétt tjónþola til fullra bóta við þær aðstæður að tími líður frá því að tjón verður og unnt er að greiða bætur. Þegar fallist er á að draga frá greiðslu frá þriðja aðila, sem innt er af hendi eftir að tjón varð, frá óvaxtafærðum höfuðstól bótakröfu, verður að telja ljóst að tjónþoli nýtur ekki góðs af mögulegri ávöxtun skaðabóta frá tjónsdegi þar til bætur eru greiddar. Meginreglur skaðabótaréttar og tilgangur 16. gr. skaðabótalaga mæla gegn þeirri skýringu að greiðslur samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laganna séu dregnar frá óvaxtafærðum höfuðstól skaðabótakröfu. Orðalag 4. mgr. 5. gr. laganna styrkir þá lögskýringu að greiðslur frá þriðja aðila séu dregnar frá skaðabótakröfu eins og hún er á þeim tíma sem greiðslan á sér stað, þ.e. vaxtafærð.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu stefnanda. Með vísan til 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. mgr. 16. gr. skaðabótalaga verða dráttarvextir dæmdir af allri fjárhæðinni frá 9. apríl 2015, en þá var liðinn mánuður frá því að kröfubréf var sent stefnda, til greiðsludags.

Til frádráttar kröfu stefnanda koma innborganir stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr. sem og innborgun Stapa lífeyrissjóðs þann 3. júní 2015 að fjárhæð 4.038.641 kr.

Stefnandi fékk útgefið leyfi til gjafsóknar vegna meðferðar málsins í héraði hinn 16. september 2015. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., hæfilega ákveðin 1.310.122 kr., greiðist úr ríkissjóði. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 1.310.122 kr. og greiðist til ríkissjóðs.

Af hálfu stefnanda flutti málið G-kvk-nf B-kvk-nf hdl.

Af hálfu stefnda flutti máli H-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf hrl.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, [ A ], 55.450.218 kr. ásamt 4,5% vöxtum af 10.793.229 kr. frá 29. október 2012 til 29. október 2013, en þá af 55.450.218 kr. frá þeim degi til 9. apríl 2015, en þá með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda þann 28. janúar 2014 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 15. apríl 2014 að fjárhæð 500.000 kr., þann 11. september 2014 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 19. mars 2015 að fjárhæð 1.000.000 kr., þann 20. apríl 2015 að fjárhæð 2.000.000 kr., þann 28. apríl 2015 að fjárhæð 15.555.936 kr., þann 1. júní 2015 að fjárhæð 480.862 kr. og þann 3. júní 2015 að fjárhæð 13.006.888 kr. sem og innborgun Stapa lífeyrissjóðs þann 3. júní 2015 að fjárhæð 4.038.641 kr.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans G-kvk-ef B-kvk-ef hdl., hæfilega ákveðin 1.310.122 kr., greiðist úr ríkissjóði.

Stefndi greiði málskostnað, 1.310.122 kr., til ríkissjóðs.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf