E-5444/2009

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 13. nóvember sl., var höfðað 22. apríl sl. af Árna Reynissyni ehf., Laugavegi 170, Reykjavík, gegn íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík.

Kröfur málsaðila

Stefnandi krefst þess að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 16. júní 2008 um að leggja 10.000 króna dagsektir á stefnanda verði dæmd ógild og að ákvörðun þess frá 3. apríl 2009, um að hafna því að fella niður dagsektir á stefnanda, verði dæmd ógild. Einnig er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að endurgreiða stefnanda 2.150.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að dagsektir, sem Fjármálaeftirlitið ákvað 16. júní 2008, verði lækkaðar að mati dómsins. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað.

Af hálfu stefnda er þess aðallega krafist að málinu verði vísað frá dómi og stefnda tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins. Til vara er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins. Til þrautavara er þess krafist að stefnukröfurnar verði lækkaðar og málskostnaður verði látinn falla niður.

Munnlegur málflutningur fór fram um frávísunarkröfuna 13. nóvember sl. og er úrskurðurinn kveðinn upp til úrlausnar á henni. Stefndi krefst þess að málinu verði vísað frá dómi og að stefnda verði dæmdur málskostnaður að mati dómsins en til vara að málskostnaðarákvörðun verði látin bíða efnisdóms. Af hálfu stefnanda er þess krafist að frávísunarkröfunni verði hrundið og að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað í þessum þætti málsins en til vara að málskostnaðarákvörðun verði látin bíða efnisdóms.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Af hálfu stefnanda er því lýst að stefnandi hafi frá árinu 2000 rekið vátryggingamiðlun. Stefnandi hafi frá stofnun félagsins sent ársreikning sinn til Fjármálaeftirlitsins í samræmi við ákvæði laga um vátryggingamiðlun. Stefnandi vísar til þess að endurskoðandi félagsins hafi talið að ekki þyrfti áritun löggilts endurskoðanda á ársreikningana en ágreiningur hefði verið um það við Fjármálaeftirlitið. Af því tilefni hafi verið samið um að heimilt væri að árita reikningana með sérstökum texta sem Fjármálaeftirlitið hafi sætt sig við.

Fjármálaeftirlitið sendi stefnanda áminningu 28. maí 2008 þar sem vísað er til þess að ársreikningur 2007 hafi hvorki verið áritaður á löggiltum endurskoðanda né af stjórn stefnanda. Með áminningunni fái stefnandi sjö daga frest til að bregðast við þessum athugsemdum og nýta rétt sinn til andmæla gegn hugsanlegri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir.

Með bréfi Fjármálaeftirlitsins 16. júní 2008 var ákveðið að leggja dagsektir á stefnanda er skyldu nema 10.000 krónum á dag fyrir hvern dag frá móttöku ákvörðunarinnar þar til ársreikningurinn bærist Fjármálaeftirlitinu. Stefnandi skilaði endurskoðuðum ársreikningi fyrir umrætt ár 19. janúar 2009. Í bréfi Fjármálaeftirlitsins 26. febrúar s.á. kemur fram að áfallnar dagsektir, að fjárhæð 2.150.000 krónur, ættu ekki að falla niður þótt stefnandi hefði orðið við kröfum Fjármálaeftirlitsins. Stefnanda var af þessu tilefni veittur frestur til að koma skriflegum sjónarmiðum sínum á framfæri. Með bréfi stefnanda 12. mars s.á. var óskað eftir því að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir yrði felld niður. Á það var ekki fallist eins og fram kemur í bréfi Fjármálaeftirlitsins 3. apríl 2009.

Stefnandi krefst þess í málinu að báðar ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins verði felldar úr gildi og að stefndi endurgreiði stefnanda dagsektir sem stefnandi greiddi Fjármálaeftirlitinu 20. apríl 2009 með fyrirvara um endurgreiðslu. Í þessum þætti málsins er deilt um það hvort stefnandi hafi gætt réttarfarsskilyrða um málshöfðun í málatilbúnaði sínum. Af hálfu stefnda er því annars vegar haldið fram að stefnandi hafi ekki gætt þess að stefna Fjármálaeftirlitinu sem sé réttilega í fyrirsvari um hagsmunina sem varði sakarefni málsins og hins vegnar séu málshöfðunarfrestir löngu liðnir en samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sé frestur til málshöfðunar þrír mánuðir.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er vísað til þess að ágreiningsefni máls þessa lúti að lögmæti dagsekta sem lagðar voru á stefnanda og innheimtar samkvæmt 11. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Af lagaákvæðinu leiði að Fjármálaeftirlitið fari með ákvörðunarvald og fyrirsvar um þá hagsmuni sem sakarefni málsins varði. Fjármálaeftirlitinu beri samkvæmt því að vera í fyrirsvari í málinu samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem stefnandi hafi ekki stefnt Fjármálaeftirlitinu til fyrirsvars í málinu leiði sá annmarki til þess að því eigi að vísa frá dómi.

Sá annmarki sé einnig á málshöfðun stefnanda að þriggja mánaða frestur samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 87/1998 til að höfða mál til ógildingar á ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, um álagningu dagsekta frá 16. júní 2008, sé löngu liðinn. Ekki sé á valdi málsaðilja að semja um lengri frest en þar greini og stefndi mótmæli því að í málsmeðferð Fjármálaeftirlitsins hafi falist endurupptaka á málinu eftir að dagsektir voru ákveðnar 16. júní 2008. Þar sem málshöfðunarfrestur hafi ekki verið virtur beri einnig af þeirri ástæðu að vísa málinu frá dómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Af stefnanda hálfu er því mótmælt að málinu verði vísað frá dómi af þeim ástæðum sem vísað sé til af hálfu stefnda. Fjármálaeftirlitið heyri samkvæmt lögum undir viðskiptaráðherra og því sé hann yfirmaður stofnunarinnar og í fyrirsvari fyrir hana. Málið hafi því réttilega verið höfðað gegn stefnda. Verði ekki fallist á það ætti röng aðild í öllu falli að leiða til sýknu en ekki frávísunar.

Varðandi málshöfðunarfrestinn vísi stefnandi til þess að málið hafi verið tekið upp að nýju af hálfu Fjármálaeftirlitsins með bréfi þess 26. febrúar 2009 þegar stefnanda var veittur andmælaréttur á ný. Hin nýja ákvörðun 3. apríl s.á. lúti að báðum ákvörðunum sem stefnandi krefjist að felldar verði úr gildi. Málið hafi verið höfðað innan þriggja mánaða frá þeirri ákvörðun.

Niðurstaða

Fjármálaráðuneytið tók ákvörðun 16. júní 2008 um að leggja dagsektir á stefnanda samkvæmt 11. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í bréfi Fjármálaeftirlitsins 26. febrúar 2009 kemur fram að stefnandi hefði ekki skilað endurskoðuðum ársreikningi fyrr en 19. janúar s.á., en tilkynning um ákvörðun dagsekta hefði verið birt stefnanda 19. sama mánaðar. Í bréfinu er jafnframt vísað til þess að dagsektir fyrir tímabilið 19. júní 2008 til 19. janúar 2009 væru 2.150.000 krónur. Einnig er vísað til 3. mgr. 11. gr. laga nr. 87/1998 um að óinnheimtar dagsektir falli ekki niður þótt aðilar verði síðar við kröfum Fjármálaeftirlitsins nema stjórn þess ákveði það sérstaklega. Með bréfinu var stefnanda veittur frestur til 6. mars 2009 til að koma skriflegum sjónarmiðum sínum á framfæri af þessu tilefni. Svar stefnanda er dagsett 12. mars s.á. þar sem þess er óskað að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir verði felld niður. Röksemdir stefnanda fyrir því koma fram í erindi hans. Þessu hafnaði Fjármálaeftirlitið en í bréfi þess 3. apríl sl. kemur fram að beiðni stefnanda um niðurfellingu dagsekta hefði verið tekin til afgreiðslu á stjórnarfundum 18. og 25. mars s.á. Niðurstaðan hafi verið sú að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir fyrir tímabilið 19. júlí 2008 til 19. janúar 2009, að fjárhæð 2.150.000 krónur, stæði óbreytt. Óskað var eftir að krafan yrði greidd innan tiltekins frests, ella yrði hún sett í innheimtu.

Með vísan til þessa verður að líta svo á að framangreindar ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins hafi annars vegar verið um að beita dagsektum vegna vanskila stefnanda á endurskoðuðum ársreikningi 2007, sem tekin var 16. júní 2008, og hins vegar ákvörðun í mars og apríl 2009 um að verða ekki við beiðni stefnanda um að dagsektir yrðu felldar niður. Verður ekki fallist á þau rök stefnanda að í þessu felist að Fjármálaeftirlitið hafi tekið málið upp að nýju um ákvörðun dagsekta enda snerist fyrri ákvörðunin um að leggja á dagsektir en sú síðari hvort ætti að verða við beiðni stefnanda um að fella áfallnar dagsektir niður. Þriggja mánaða málshöfðunarfrestur samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi var því liðinn varðandi ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 16. júní 2008 þegar málið var höfðað 22. apríl 2009. Kröfunni verður því að vísa frá dómi.

Krafa stefnanda um að felld verði úr gildi ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 3. apríl 2009 um að hafna því að fella niður dagsektir er meðal annars byggð á því að um sjálfstæða ákvörðun hefði verið að ræða sem haldin hafi verið formlegum göllum. Málið var höfðað til ógildingar á ákvörðuninni innan málshöfðunarfrests. Stefnandi hefur hins vegar ekki stefnt Fjármálaeftirlitinu til varnar vegna þessarar kröfu en það hefur ákvörðunarvald um dagsektir og hvort þær verði felldar niður samkvæmt 1. og 3. mgr. 11. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Fjármálaeftirlítið hlýtur því að vera í fyrirsvari um þennan þátt sakarefnisins samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála.

Krafa stefnanda um endurgreiðslu á 2.150.000 krónum er byggð á því að stefnandi hafi greitt þá fjárhæð til Fjármálaeftirlitsins 20. apríl 2009 með fyrirvara um endurgreiðslu. Þrátt fyrir að dagsektir renni til ríkissjóðs samkvæmt 6. mgr. 11. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi telur stefndi sig ekki vera í fyrirsvari vegna endurgreiðslukröfunnar og ekki verður séð að þörf sé á fyrirsvari hans í málinu vegna hennar. Krafan er jafnframt byggð á því að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir hafi verið ólögmæt. Fjármálaeftirlitið ætti samkvæmt þessu og 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála að vera í fyrirsvari vegna kröfunnar en því hefur ekki verið stefnt í málinu. Þá verður einnig að líta til þess að samkvæmt framangreindu var málshöfðunarfrestur liðinn þegar málið var höfðað varðandi kröfu stefnanda um ógildingu á ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir.

Varakrafa stefnanda, um að dómurinn endurskoði ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir og að þær verði lækkaðar, er í raun krafa um endurgreiðslu hluta fjárhæðarinnar sem stefnandi greiddi Fjármálaeftirlitinu samkvæmt framangreindu. Jafnframt verður að líta til þess að varakrafan um endurskoðun dómsins er einkum studd þeim rökum að ákvörðun um fjárhæð dagsekta hafi verið röng og að réttra málsmeðferðarreglna hafi ekki verið gætt þegar ákvörðun um dagsektir var tekin. Gildir því hið sama um varakröfu stefnanda og endurgreiðslukröfuna hvað varðar fyrirsvar um þessa hagsmuni og málshöfðunarfrest. Málið er lagt þannig fyrir dóminn að annmarkar eru á því að krafa stefnanda, um endurgreiðslu dagsekta og varakrafan, um endurskoðun dómsins á ákvörðun Fjármálaeftirlitsins um dagsektir, verði bornar undir dóminn þar sem málshöfðunarfrestur var liðinn varðandi þá ákvörðun sem stefnandi byggir þessa kröfuliði á.

Samkvæmt öllu framangreindu eru þeir annmarkar á málatilbúnaði stefnanda að þess hefur ekki verið gætt að stefna Fjármálaeftirlitinu sem með réttu ætti að vera í fyrirsvari um hagsmunina sem varða sakarefnið samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála og málið var ekki höfðað innan málshöfðunarfrests samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Verður af þessum sökum að vísa málinu frá dómi.

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur.

Úrskurðinn kvað upp S-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Máli þessu er vísað frá dómi.

Stefnandi, Árni Reynisson ehf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf I-kvk-nf