E-7706/2007

Mál þetta, sem var dómtekið 26. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af AgrowLine A/S, Centerhavnsvej 13, 7000 Fredericia, Danmörku á hendur Betra Landi ehf., Suðurlandsvegi 4, Hellu, með stefnu birtri 21. nóvember 2007.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu á skuld að fjárhæð 863.762,60 evrur, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af 7.235,20 evrum frá 16.04.2007 til 17.04.2007, af 253.675,00 evrum frá 17.04.2007 til 23.04.2007, af 862.612,60 evrum frá 23.04.2007 til 15.06.2007 en af 863.762,60 evrum frá 15.06.2007 til greiðsludags. Allt að frádreginni innborgun hinn 10.05.2007 að fjárhæð 680.000,00 evrur sem dragast skal frá skuldinni miðað við stöðu hennar á innborgunardegi.

Þá krefst stefnandi einnig að stefndi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað að skaðlausu.

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar. Þá krefst stefndi þess í báðum tilvikum að honum verði tildæmdur málskostnaður.

Málavextir

Í málinu kemur fram að stefndi haft haft samning við K-x-x G-x-x (KGH) um smásölu og dreifingu á áburði KGH hér á landi. KGH hafi verið eini áburðarframleiðandinn sem stefndi hafi haft viðskiptasamband við. Stefnandi er hins vegar ekki áburðarframleiðandi, heldur sölufyrirtæki í eigu KGH o.fl. Stefnandi og KGH hafa komið fram jöfnum höndum gagnvart stefnda í málinu. Stefndi er aftur á móti þjónustufyrirtæki sem sérhæfir sig í sölu og þjónustu á rekstrarvörum fyrir landbúnað og skylda starfsemi.

Í upphafi er rétt að geta þess að fyrir sumarvertíðina 2006 keypt stefndi skipsfarm (tæplega 2.500 tonn) af áburði af KGH til dreifingar á íslenskum markaði. Vandamál komu þó upp vegna þessa áburðar sem leiddu til þess að Landbúnaðarstofnun afturkallaði leyfi stefnda um sölu áburðar frá KGH og setti sölubann á stefnda. Stefndi fékk endurskráningu á söluleyfi hjá Landbúnaðarstofnun og mun hafa tekið á sig að stórum hluta rýrnun farmsins frá árinu 2006. Í ljósi úrbóta, sem KGH lofaði m.a. á gæðum umbúða, urðu frekari viðskipti með aðilum, því snemma árs 2007 pantaði stefndi áburð og aðrar vörur frá stefnanda, samtals að fjárhæð 863.762 evrur. Voru vörurnar fluttar og afhentar á Íslandi um mánaðamótin mars/apríl 2007. Áburðinum var skipað upp í Þorlákshöfn 30. mars 2007 og á Akureyri 2. apríl 2007.

Hinn 2. apríl 2007 sendi stefndi KGH kvörtun um að áburðurinn væri mislitur, ásamt því að í honum virtust vera óþekktir kristallar. Þá kvartaði stefndi yfir raka í áburðinum, en hans varð fyrst vart þegar Landbúnaðarstofnun tók eftirlitssýni úr áburðinum. Var KGH sent sýni 3. apríl 2007, sem var móttekið 5. apríl.

Stefndi kveður að strax eftir afgreiðslu á áburðinum hafi kvartanir farið að berast frá kaupendum sem voru byrjaðir að nota áburðinn. Voru kvartanirnar af sama meiði, þ.e. fram komnar skemmdir í áburðarsekkjunum voru þannig að í þeim var a.m.k. 20-30 cm hella í botni sekkjanna. Stefndi kveður að hann hafi upplýst KGH um þessa stöðu og kemur fram í svari þeirra frá 2. maí 2007, að greinilega sé eitthvað að farminum og þeir bíði frekari fregna. Stefndi spurðist jafnframt fyrir um plastþykktina í áburðarsekkjunum og svaraði KGH því til að þeir ætluðu að skoða plastið og mæla það. Stefndi kveður að KGH hafi farið þess á leit við sig að hann næði sáttum við þá aðila sem höfðu kvartað yfir gölluðum áburði, auk þess sem hann héldi utan um slíkar umkvartanir.

Hinn 7. maí 2007 fór stefndi þess á leit við Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins, að stofnunin mældi þykktina á plastinu í sekkjunum. Stefndi kveður að mikill munur hafi verið á þeim sekkjum sem KGH sendi til landsins og þeim sýnishornum sem lögð höfðu verið fram fyrir stefnda.

Þar sem borið hafði á sekkjum með ryðrönd neðst á sekkjunum, kveður stefndi að samkomulag hafi orðið milli hans og J-kk-ef J-kk-ef, f.h. stefnanda, að stefndi tæki sýni og sendi stefnanda, ásamt því sem stefndi fengi Rannsóknarþjónustuna Sýni ehf. til að rannsaka hvort sjóvatn væri í áburðarsekkjunum. Kveður stefndi að Sýni ehf. hafi komist að þeirri niðurstöðu, en KGH hafi hins vegar komist að gagnstæðri niðurstöðu við innanbúðarrannsókn sína á áburði úr sömu sekkjum og Sýni ehf. rannsakaði.

Í kjölfarið, eða 10. apríl 2007, greiddi stefndi stefnanda 680.000 evrur inn á hina umkröfðu reikninga en hélt eftir mismuninum.

Hinn 22. ágúst 2007 sendi stefnandi innheimtubréf, þar sem hann krafði stefnda um eftirstöðvar skuldarinnar.

Hinn 4. september sama ár var bréfinu svarað og greiðsluskyldu hafnað vegna galla á hinu selda. Stefndi taldi að hann ætti kröfu á stefnanda vegna gallans og vildi skuldajafna kröfunum.

Hinn 31. október sl. ákvað stefnandi, í því skyni að reyna að leysa málið í eitt skipti fyrir öll, að bjóða 15.000 evru niðurfellingu á skuld stefnda hjá sér. Var það gert án viðurkenningar á bótaskyldu. Stefndi hafnaði tilboði þessu og var mál þetta því höfðað.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi er danskt fyrirtæki sem framleiðir og selur m.a. ýmiss konar áburð. Snemma árs 2007 pantaði stefndi áburð og aðrar vörur frá stefnanda, eins og framlagðir reikningar bera með sér, samtals að fjárhæð 863.762 evrur. Voru vörurnar fluttar og afhentar á Íslandi um mánaðamótin mars/apríl 2007.

Stefnandi hafnar því að umræddar vörur, sem stefndi sannanlega keypti af stefnanda, hafi verið gallaðar og stefndi eigi því gagnkröfu á hendur sér um afslátt eða skaðabætur. Stefnandi telur ljóst, að stefnandi hafi aldrei fengið í hendur fullnægjandi gögn sem sýna óyggjandi fram á að vörurnar hafi verið gallaðar þegar þær voru afhentar stefnda um mánaðamótin mars/apríl 2007, en sönnunarbyrðin um tilvist og umfang gallanna hvílir alfarið á stefnda.

Stefnandi kveðst hafa lagt sig fram um að koma til móts við stefnda, og m.a. boðið 15.000 evra niðurfellingu á skuld stefnda hjá sér án viðurkenningar á kröfum stefnda, í þeirri von um að það mætti verða til þess að sætta málið. Slíkar tilraunir hafa hins vegar reynst árangurslausar og því er stefnanda nauðsynlegt að höfða mál þetta með þeim kröfum sem fram koma hér á undan.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga. Jafnframt er vísað til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, einkum 51. sbr. 52. gr. laganna. Þá er vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 3. mgr. 42. gr. hvað varðar varnarþing. Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla sömu laga, einkum 129. sbr. 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að hinn seldi áburður hafi verið í sekkjum sem hafi verið með of þunnu plasti og að það hafi leitt af sér margvíslega galla og að stefndi eigi rétt á afslætti af kaupverðinu sem nemi a.m.k. stefnufjárhæð málsins. Telur stefndi eiginleika áburðarins ekki hafa fullnægt þeim kröfum sem leiða mátti af samningi stefnda við KGH, sbr. 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Í fyrsta lagi sé til þess að líta að stefnandi hafi afhent stefnda of lítið magn af áburðinum. KHG hafði komið með uppástungu við stefnda um að aðilar skiptu með sér að taka á sig fjárhagslegt tjón vegna þess magns sem á vantaði, þ.e. stefndi tæki á sig helminginn, en KGH hinn helminginn. Á þetta gat stefndi ekki sæst annað árið í röð, enda vantaði 32,4 tonn af áburði, að verðmæti 9.071,40 evrur, sbr. yfirlit í dskj. nr. 11.

Í öðru lagi lítur stefndi til þess að áburðarsekkir þeir sem stefnandi setti áburðinn í voru ekki í samræmi við það sem stefnandi hafði lofað. Fyrir liggur að sekkirnir voru af Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins mældir að meðaltali 77,7 mikrómetrar, en upplýst hafði verið af hálfu stefnanda, á fundi hjá Landbúnaðarstofnun, að sekkirnir yrðu a.m.k. 100,00 míkrómetrar, enda væri slík þykkt stöðluð hjá KGH yfir áburð sem færi í sjóflutning og slík þykkt er nauðsynleg, til þess að áburðurinn skemmist ekki við geymslu og flutning.

Þetta þunna plast í sekkjunum telur stefndi hafa orðið þess valdandi að áburður í sekkjunum skemmdist með því að hann kekkjaðist saman í harða köggla og hellur sem stífluðu áburðardreifara bænda. Slíkt leiðir af sér mikla aukavinnu við dreifingu áburðarins, rýrnun á áburði, ójafna dreifingu og hættu á misgóðri uppskeru með misjöfnu efnainnihaldi, sem verður til þess að fóðurgildi uppskerunnar verður rangt.

Í þriðja lagi telur stefndi í ljós leitt að sjóvatn hafi komist í einhvern sekkjanna og að það sýni, svo ekki verði um villst, að sekkirnir hafi verið ótækir til að verja farminn fyrir flutningi milli landa og geymslu áburðarins almennt. Vísast hvað þetta varðar til niðurstöðu Rannsóknarþjónustunnar Sýnis ehf., dags 10. janúar 2008.

Telur stefndi að varlega áætlað hafi a.m.k. 20% áburðarins verið ónýtur af þessum sökum og því beri stefnda afsláttur úr hendi stefnanda sem nemur umfangi gallans. Stefndi getur þess að hann hafi þurft að kaupa áburð af samkeppnisaðilum sínum, til þess að afhenda viðskiptamönnum sínum og draga úr tjóni viðskiptamannanna. Stefndi hefði keypt meira magn til að bæta úr göllum gagnvart viðskiptavinum sínum ef framboð Áburðarverksmiðjunnar hf. hefði verið nægilegt. Stefndi telur ljóst að hann hefði aldrei þurft að kaupa áburð af samkeppnisaðilum sínum, ef áburður KGH hefði verið í samræmi við þá þarfagreiningu sem fyrir lá milli aðila.

Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Reynist mat hinna dómkvöddu matsmanna hærra en sem nemur dómkröfum máls þessa, áskilur stefndi sér rétt til að höfða sérstakt skaðabótamál á hendur stefnanda til greiðslu slíks mismunar, sbr. lög nr. 50/2000, 1. mgr. 30.gr. i.f.

Kröfum sínum til stuðnings vísar stefndi til laga um lausafjárkaup nr. 50/2000, sbr. sérstaklega IV. og V. kafla laganna og 130. gr. eml.

Matsgerðir dómkvaddra matsmanna

Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir dómkvaddra matsmanna. Þeir hafa báðir komið fyrir dóminn og staðfest þær.

Hinn 12. mars 2008 var T-kk-nf G-kk-nf efnaverkfræðingur dómkvaddur til að meta eftirfarandi atriði. Hann skilaði matsgerð sinni 19. september 2008. Hér á eftir fara niðurstöður hans við einstökum matsspurningum.

1. Uppfyllir áburður í þeim sekkjum sem matsmanni standa til skoðunar, venjulegar kröfur sem gerðar eru til gæða áburðar? „Áburðurinn uppfyllir ekki venjulegar kröfur sem gerðar eru til áburðar.“

2. Ef svo er ekki er áburðinn ónothæfur í heild, eða að hluta? „Áburðurinn er ónothæfur að hluta.“

3. Ef áburður í sekkjunum er nothæfur að hluta, hversu stórt hlutfall áburðar í sekkjunum er nýtanlegt? „Þó með lagni megi nýta síðar þau áburðarefni sem eru í kögglunum er stór hluti verðmæta áburðarins falin í forminu sem áburðarframleiðandinn kom honum í. Telja verðu að tjónið sé a.m.k. í hlutfalli við hlutfall köggla, samkvæmt lýsingu notenda 15-30% að jafnaði.“

4. Kostar það vinnu umfram það sem venjulegt er við losun sekkja, að nýta nothæfan hluta áburðar skv. spurningu 3 áfram? „Það kostar vinnu, bæði manna og tækja, umfram það sem venjulegt er við losun sekkja þegar nýta á áburð úr sekkjum þar sem umtalsverðir kögglar eru eins og eru í sekkjum þeim sem matsmaður skoðaði auk þess er aukin slysahætta og hætta á skemmdum á tækjum.“

5. Ef svar við spurningu nr. 3 er já, hversu umfangsmikil er slík vinna og hversu kostnaðarsöm? „Ekki er óeðlilegt að telja aukavinnu á bilinu ½-1 klst. per sekk. Innifalið er einnig vélavinna megnið af þeim tíma, þ.e. ekki er eingöngu um vinnutíma bóndans eða starfsmanns hans heldur einnig vinnutíma dráttarvélar með ámoksturstæki og dráttarvélar með áburðardreifara.“

6. Hverjar eru, að áliti matsmanns, ástæður kekkjamyndunar í áburðarsekkjum sem matsmaður hefur skoðað úr hinum umdeilda farmi? „Kekkjun er vegna raka, sem komist hefur í áburð eftir framleiðslu og sekkjun. Langlíklegast vegna gata á innra byrði sekkja vegna harkalegrar meðhöndlunar við hífingar og slökun. Þar sem kekkjun hafði átt sé stað þegar áburður kom til bænda hefur þetta gerst í síðasta lagi við lestun skips.“

7. Telur matsmaður með hliðsjón af þeim áburði sem honum stendur til skoðunar að allur farmurinn hafi verið í sambærilegu ástandi, m.v. að sá áburður hafi komið í sömu sendingu og í sambærilegum sekkjum? „Líklegast er að meginhluti farmsins hafi verið í sambærilegu ástandi.“

8. Má ráðgera, miðað við mælingu Sýni ehf., dags. 21. maí 2007, að sjór hafi komist í snertingu við áburðinn? „Það er ekki sannað með fyrirliggjandi gögnum að sjór hafi komist í áburðinn.“

9. Hversu þykkt er innra byrði plastsins í sekkjum þeim sem matsbeiðandi keypti af matsþola? „Þykkt plastsins í innra byrði sekkja er líklega í samræmi við tæknilýsingu stefnanda þ.e. 70 µm en með frávikum. Svo virðist að stefnandi hafi ætlað að hafa loforð sín við Matvælastofnun um 100 µm plastþykkt að engu.“

10. Er þykkt þessara sekkja viðunandi að mati matsmanns? „Þó 70 µm sé algeng og ásættanleg þykkt á innra byrði stórsekkja þar sem lítillar umhleðslu er þörf, er almennt talið að þegar sjóflutninga eða margra umhleðslu er þörf þá sé ástæða til að nota um 100 µm. Það er skoðun matsmanns að ekki hefði átt að nota 70 µm innra byrði í þessu tilviki og allra síst þegar búið var að bera við of þunnum sekkjum sem ástæðu skemmda árið áður við opinberan eftirlitsaðila.“

11. Hversu þykk eru sýnishorn áburðarsekkja sem matsþoli lét matsbeiðanda í té? „Innra byrði stórsekkja sem matsbeiðandi lét matsmanni í té mældist 91 µm samkvæmt mælingum Nýsköpunarstöðvar. Líklega hefur þykktin átt að vera 100 µm og annað hvort hefur framleiðsla innra byrðis ekki staðist kröfur eða að mælingin sem gerð er í stútnum á innra byrði er ekki alveg lýsandi fyrir innra byrðið allt.“

12. Er þykkt þeirra sýnishorna viðunandi að mati matsmanns? „Eins og fram kemur í svari við spurningu 10 var það reynsla Áburðarverksmiðjunnar að 90-100 µm væri hæfileg þykkt og 100 µm var valin sem viðmið. Það er því sennilegt að þessi þykkt dugi og þetta er alla vega umtalsvert sterkari poki en sá sem er 70 µm“.

13. Hversu þykkt er innra byrði plastsins úr sekk sem matsbeiðandi keypti af Áburðarverksmiðjunni hf. af áburði matsþola? „Samkvæmt sams konar mælingu og að ofan er innra byrði stórsekkjar sem matsbeiðandi keypti af Áburðarverksmiðjunni einnig 91 µm. Í matsferð matsmanns um Suðurland í maí 2008 var tekið sýni af innra byrði sekks sem Betra Land hafði keypt af Áburðarverksmiðjunni en framleiddur var að AgrowLine (Kemira). Samkvæmt mælingu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands var innra byrði þess sekks einungis 77 µm. Það var hins vegar auðfinnanlegur munur á þykkt plastsins í sekk frá Betra Landi annars vegar (58 µm) og Áburðarverksmiðjunni hins vegar (77 µm)“

14. Er þykkt þessa sekkjar viðunandi að mati matsmanns? „Samanber ályktun að ofan þá er talið að innra byrði á bilinu 90-100 µm sé að öllum líkindum fullnægjandi fyrir sjóflutning til Íslands og dreifingu hér á landi.“

15. Eru gæði áburðar úr áburðarsekk frá matsþola sem matsbeiðandi keypti af Áburðarverksmiðjunni hf. sambærilegt gæðum áburðar úr sekkjum úr hinum umþrætta farmi? „Gæði áburðar frá sama framleiðanda virðist sambærileg eftir endursöluaðilum ef umbúðir eru í lagi. Umbúðir áburðar frá Kemira sem seldur er af Áburðaverksmiðjunni hf. virðast betri en umbúðir áburðar sem seldur er af Betra Landi og því meiri líkur á að sá áburður sé í lagi en áburður seldur af Betra Landi.“

16. Telur matsmaður þykkt áburðarsekkjanna hafa áhrif á gæði áburðarins í þeim? „Þykkt innra byrðis stórsekkja hefur áhrif á gæði vörunnar, en af hagkvæmnisástæðum er reynt að hafa það ekki þykkara en þörf er á miðað við aðstæður.“

17. Telur matsmaður þarfagreiningu Ríkiskaupa í útboði, Nr. 14457 (2.8.2) um þykkt í áburðarsekkjum gefa góða vísbendingu um nauðsynlega þykkt áburðarsekkja fyrir íslenskan markað? „Matsmaður telur niðurstöðu þarfagreiningar Ríkiskaupa eðlilega.“

18. Annað sem matsmaður telur að fram þurfi að koma og hafi áhrif í málinu? „Það má alltaf búast við einhverju tjóni í flutningum áburðar. Eðlilegt tjón er þó almennt langt innan við 0.5%. Almenn regla í viðskiptum með áburð á Íslandi undanfarna áratugi hefur verið að viðtakandi áburðar sem hefur skemmst frá því hann er framleiddur þar til hann er kominn á notkunarstað hefur fengið hann bættan að fullu orðalaust. Betra Land er því í þeirri stöðu að verða að bæta áburðinn að fullu eða fara af markaði ella með skömm.“

Hinn 21. janúar 2009 var P-kk-nf K-x-x P-kk-nf, hagverkfræðingur dómkvaddur til að meta fjárhaglegar afleiðingar þess að áburður sá er stefndi fékk í hendur var haldinn göllum. Fara matsspurningar og niðurstöður hans við þeim hér á eftir, en hann skilaði matsgerð sinni 5. ágúst 2009.

1. Telur matsmaður rétt að fjárkrafa matsþola á hendur matsbeiðanda eigi að lækka vegna þess að umsamið heildarmagn, 3.157,8 tonn voru ekki afhent, heldur vantaði 36 tonn upp á heildarpöntun, mismikið eftir einstaka tegundum? Ef svo er, þá er óskað eftir því að matsmaður gefi álit á því hvað fjárkrafa matsþola eigi að lækka af þessum sökum? „Matsmaður telur að lækka eigi fjárkröfu matsþola á hendur matsbeiðanda vegna þessa um 7.447,80 evrur.“

2. Telur matsmaður rétt að lækka fjárkröfu matsþola á hendur matsbeiðanda vegna þess að við uppskipun á farminum komu í ljós 10 sekkir sem voru ekki í söluhæfu ástandi? Ef svo er, þá er óskað eftir því að matsmaður gefi álit á því hvað fjárkrafa matsþola eigi að lækka af þessum sökum. Ef svo er hversu mikla telur matsmaður verðrýrnun farmsins að þessu leyti? „Matsmaður telur að lækka eigi fjárkröfu matsþola á hendur matsbeiðanda vegna þessa um 1.623,60 evrur.“

3. Hversu mikla telur matsmaður heildarverðrýrnun áburðar frá matsþola til matsbeiðanda, miðað við niðurstöðu T-kk-ef G-kk-ef matsmanns í svari hans við spurningu nr. 3 í þeirri matsbeiðni (bls. 6 í matsgerð T-kk-ef G-kk-ef), þ.e. annarrar rýrnunar en um getur í spurningu 1 og 2? „Matsmaður telur rétt að miða við að fjárhagslegt tjón matsbeiðanda, miðað við niðurstöðu T-kk-ef G-kk-ef og ofangreinda útreikninga matsmanns, sé 25% af verðmæti þess farms sem afhentu var, þ.e. 25% af 854.691,20 evrum eða 213.673.- evrur.

Hafa ber í huga að undir liðnum ógreidd erlend vörukaup eru í drögum að ársreikningi fyrir BL. vegna ársins 2007 ekki færðar eftirstöðvar af vörureikningi AL. vegna farmsins frá 2007 heldur einungis eftirstöðvar skuldar frá 2006.

Það þýðir með öðrum orðum að fáist þessar ógreiddu eftirstöðvar vörureikningsins ekki felldar niður, vegna hinna meintu galla, hækka skammtímaskuldir BL. sem nemur þeirri fjárhæð og þar með hækkar neikvætt óraðstafað eigið fé félagsins sem því nemur.“

4. Telur matsmaður matsbeiðanda hafa orðið af tekjum í starfsemi sinni vegna þess að farmur matsþola til matsbeiðanda var haldinn ágöllum. Ef svo er þá er óskað eftir því að matsmaður meti sérstaklega eftirgreint:

4.1 Telur matsmaður að matsbeiðandi hafi orðið af tekjum, í formi gefinna afslátta matsbeiðanda, vegna þess að matsbeiðandi gat ekki afhent viðsemjendum sínum umsamið magn áburðar í söluhæfu ástandi. Ef svo er, þá er þess óskað að matsmaður gefi álit á fjárhæð þess tekjutaps? „Niðurstaða matsmanns er að tjónið samkvæmt spurningu 3 sé hinn rétti grundvöllur til að ganga út frá við mat á fjárhagslegur tjóni BL samkvæmt spurningu 4.1, hvað veitta afslætti varðar.“

4.2. Telur matsmaður að matsbeiðandi hafi orðið af tekjum vegna tapaðrar sölu í starfsemi sinni vegna þess að hann gat ekki afhent viðsemjendum sínum umsamið magn áburðar í söluhæfu ástandi? Ef svo er, þá er þess óskað að matsmaður gefi álit á fjárhæð þess tekjutaps? „Matsmaður telur því tapaða framlegð, vera 12% af verðmæti hins gallaða hluta farmsins, þ.e. 12% af 213.673.- evrum, eða 25.640,- evrur, sem m.v. gengi evru á þeim tíma sem áburðurinn hefði verið seldur var 87 kr. pr. evru, eða kr. 2.230.746.“

4.3. Telur matsmaður að matsbeiðandi hafi orðið af tekjum vegna vöruskorts í starfsemi sinni, vegna þess að hann gat ekki afhent viðsemjendum sínum umsamið magn áburðar í söluhæfu ástandi? Ef svo er, þá er þess óskað að matsmaður gefi álit á fjárhæð þess tekjutaps? „Þetta þýðir að fjárhagslegt tjón BL., vegna framlegðartaps á þeim 279,6 tonnum sem ætlunin var að selja á vorverðum, er að mati matsmann, um 34,4% af innkaupsverði uppá alls 76.330,- evrur eða um 26.258,- evrur eða um 2.284.428,- kr. miðað við gengi evru uppá 87 kr.“

5. Hvað telur matsmaður beinan kostnað matsbeiðanda, í tengslum við hinn gallaða farm vera, þ.e. þegar matsbeiðandi þurfti að kaupa nýjan áburð til að afhenda viðskiptamönnum sínum? „Alls telur matsmaður því fjárhags tjón BL vegna þessara viðskipa vera kr. 959.451,- sem orsakast af hinum meintu göllum í áburðarfarminum.“

6. Telur matsmaður matsbeiðanda hafa orðið fyrir öðru afleiddu tjóni vegna þess að matsþoli afhenti matsbeiðanda ekki umsamið magn áburðar í söluhæfu ástandi? Ef svo er þá óskast sérstaklega svarað eftirgreindum spurningum:

6.1. Telur matsmaður markaðssetningu matsbeiðanda vegna Kemira áburðarins farna í súginn hjá matsbeiðanda í heild eða hluta? Ef svo er þá óskast metið hversu mikla fjármuni það kosti að hrinda í framkvæmd markaðssetningu sem geri matsbeiðanda eins settan? „Samtals telur matsmaður því að tapaður markaðsuppbyggingarkostnaður þessi þrjú ár sé um 12 millj. kr.“

6.2. Telur matsmaður vinnu við útbreiðslu, sölu og/eða annað er varðar áburðarsölu farna í súginn hjá matsbeiðanda í heild eða hluta? Ef svo er þá óskast metið hversu mikla fjármuni það kosti að hrinda í framkvæmd vinnu sem geri matsbeiðanda eins settan? „Matsmaður telur því eðlilegt að ganga út frá því að það myndi kost BL um 13,5 millj. kr. að ná aftur sambærilegri stöðu og fyrirtækið hefði náð m.v. eðlilega þróun mála, þ.e. gera matsbeiðanda markaðslega eins settan.“

6.3. Hefur viðskiptavild (good-will) matsbeiðanda beðið hnekki vegna þess að matsþoli afhenti matsbeiðanda ekki umsamið magn áburðar í söluhæfu ástandi? Ef svo er hversu mikla fjármuni telur matsmaður að til þurfi til að endurvinna viðskiptavild matsbeiðanda? „Matsmaður telur því að þessi kostnaður sé þegar kominn fram í niðurstöðu matsmanns í svari hans við spurningu 6.2.“

6.4. Telur matsmaður matsbeiðanda hafa orðið fyrir öðru afleiddu tjóni, sbr. 67. gr. laga um lausafjárkaup nr. 50/2000? „Eftir standa því 21,2 millj. kr. sem matsmaður telur rétt að meta sem áður óframkomið tjón BL vegna ákvæðis laga um lausafjárkaup, er varðar tjón vegna útgjalda.“ Ef svo er óskast upplýst hvert slíkt tjón er og sundurliðun slíks tjóns. „Matsmaður telur því eðlilegt að meta hagnaðartapið, sem varð hjá BL. vegna hinna meintu ágalla í áburðinum 2007 á 3 millj. kr.“

Matsmaður tekur eftirfarandi fram sem niðurstöðu spurningar 6 í matsgerð: „Samkvæmt þessu er heildartjón BL. vegna hins meinta gallaða áburðar, hvað varðar spurningu 6 í matsbeiðninni, að mati matsmanns því 49,7 millj. kr.“

7. Telur matsmaður matsbeiðanda hafa orðið fyrir öðru tjóni, beinu eða óbeinu, vegna hins gallaða áburðar? Ef svo er þá hverju og hvert metur matsmaður fjárhagstjónið að því leyti? „Matsmaður tekur ekki afstöðu til þess hvort rétt sé að taka tillit til þessa tjóns, á væntu verðmæti fyrirtækisins í árslok 2008, en ljóst er að m.v. söluþróunina væri það enn hærra fyrir árið 2009. Þá vill matsmaður benda á að eigandi BL. fórnaði tíma sínum í 3 ár nánast alfarið í uppbyggingu fyrirtækisins og situr nú uppi með að virði fyrirtækisins er ekkert. Sem annað mat á tjóni samkvæmt spurningu 7 má því segja að eigandi fyrirtækisins hafi tapað því sem hann hefði áunnið sér við að gera eitthvað annað.“

8. Annað sem matsmaður telur að fram þurfi að koma og hafi áhrif í málinu. „Ljóst er af stöðu félagsins og þeirri staðreynd að félagið hefur ekki verið með neina starfsemi eftir árið 2007 að fyrirtækið er í raun hætt starfsemi og allt það sem í uppbyggingu og rekstur þess var lagt hefur tapast.“

Niðurstaða

Stefndi keypti áburð af stefnanda fyrir 863.762,60 evrur og greiddi inn á vöruna 680.000 evrur. Í málinu er mismunarins krafist. Stefndi heldur því fram að varan sé haldin göllum og hann eigi rétt á afslætti. Hann telur eiginleika áburðarins ekki hafa fullnægt þeim kröfum sem leiða mátti af samningi hans við stefnanda, sbr. 17. gr. laga 50/2000 um lausafjárkaup og hefur stefndi sönnunarbyrði fyrir því. Af því tilefni lagði stefndi fram tvær matsbeiðnir og var annars vegar dómkvaddur T-kk-nf G-kk-nf efnaverkfræðingur, varðandi gæði áburðarins, og hins vegar P-kk-nf K-x-x P-kk-nf hagverkfræðingur, til að meta fjártjónið.

Stefnandi mótmælir báðum matsgerðunum og telur að þær séu haldnar ágöllum og eigi ekki að leggja þær til grundvallar í málinu. Varðandi matsgerð T-kk-ef G-kk-ef telur stefnandi að matsmaður byggi á framburðum bænda og stundum leggi hann framburð þeirra eingöngu til grundvallar matinu. Slíkt varði því að matsgerðin verði ekki lögð til grundvallar.

Eins og að framan greinir eru matsspurningarnar átján að tölu. Í matsbeiðninni eru nafngreindir sex bændur sem munu veita matsmanni aðgang að áburðarsekkjum úr viðkomandi sendingu. Í matsgerðinni kemur fram að matsmaður hafi skýrt málsaðilum frá þeim ásetningi sínum að heimsækja bændurna og skoða þá áburðarsekki sem enn væru til úr umræddri áburðarsendingu frá stefnanda. Fram kemur í matsgerðinni að hvorki matsbeiðandi né lögmaður stefnanda töldu ástæðu til að fara með matsmanni, en lögmaður stefnanda benti matsmanni á að hann þyrfti að ganga úr skugga um að viðkomandi sekkir væru úr þeirri sendingu sem deilan snerist um. Aðspurður fyrir dómi kvað matsmaður að svo væri. Í kaflanum um skoðun í matsgerðinni kemur fram að 9. maí 2008 hafi matsmaður farið í skoðunarferð til nefndra bænda. Síðan er gerð stutt grein fyrir heimsókn matsmanns til hvers og eins, þar sem fram kemur m.a að sekkirnir hafi verið skoðaði og upplýsingar frá hverjum og einum um hvernig geymslu þeirra hafi verið háttað og áætlun um hve mikið af áburði hafi verið ónýtur.

Við aðalmeðferð málsins heldur stefnandi því fram að hér sé um nýjar upplýsingar að ræða sem hann hafi ekki fengið að kynna sér, auk þess sem bændurnir hafi hagsmuna að gæta í málinu. Eftir skoðunarferðina hefði matsmaður átt að boða til matsfundar, sem hann gerði ekki og eigi þetta að leiða til þess að matsgerðin verði ekki lögð til grundvallar í málinu.

Í 2. mgr. 62. gr. eml. segir m.a. að matsmanni sé rétt að afla sér gagna til afnota við matið, en aðilum, sem eru viðstaddir, skal þá gefinn kostur á að tjá sig um þau eftir þörfum. Eins og málið liggur fyrir var lögmanni stefnanda boðið að vera með matsmanni og hitta umrædda bændur en hann afþakkaði boðið. Eðli máls samkvæmt fer matsmaður og skoðar áburð úr þeirri sendingu sem hann átti að meta. Á grundvelli þessarar skoðunar, og menntunar, þekkingar og reynslu sinnar, kemst hann að niðurstöðu. Eins og mál þetta liggur fyrir verður ekki séð að matsmaður hefði átt að boða sérstaklega til matsfundar eftir skoðunarferð sína og er því hafnað að matsgerðin sé haldin annmörkum.

Stefnandi lýsti því yfir við aðalmeðferð málsins að ágreiningslaust sé í málinu að áburðurinn væri kekkjóttur, en mótmælti því að svo hafi verið við afhendingu hans. Þá sé ágreiningslaust að áburðarpokarnir hefðu verið undir 100 µm og mótmælti stefnandi því að stefnda hefði verið lofað þykkari áburðarpokum.

Málsástæða stefnanda um að áburðurinn hafi verið í lagi við afhendingu hans er ekki studd gögnum né rökstudd á annan hátt og er henni hafnað. Varðandi þykkt áburðarpokanna verður að ætla, miðað við fyrri viðskipti málsaðila, fund hjá Matvælastofnun 5. september 2006 og tölvupóst frá J-kk-þgf J-kk-þgf L-x-x frá 7. maí 2007, að þykktin hefði átt að vera 80-100 µm. Samkvæmt mælingum Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins, sem getið er í matsgerðinni, náði þykktin ekki þessu marki.

Niðurstaða hins dómkvadda matsmanns er afdráttarlaus um að áburðurinn uppfyllti ekki venjulegar kröfur sem gerðar eru til áburðar og hann hafi verið ónothæfur að hluta. Matsgerð þessari hefur ekki verið hnekkt og er hún því lögð til grundvallar í málinu.

Fyrir liggur matsgerð P-kk-ef K-x-x P-kk-ef hagverkfræðings vegna fjárhagslegs tjóns stefnda. Stefnandi er ósammála matinu og telur sama annmarka á því og mati T-kk-ef, þ.e. að matsmaður hafi kallað eftir bókhaldsgögnum, sem hann hafi ekki gefið málsaðilum kost á því að tjá sig um.

Dómkrafa málsins er u.þ.b. 183.000 evrur. Niðurstaða matsmanns er sú að tjón stefnda hafi numið hærri fjárhæð. Í þeim útreikningi er ekki byggt á hliðsjónargögnum þeim er matsmaður aflaði sér, það er bókhaldsgögnum, heldur á hlutfalli rýrnunar áburðarins, sbr. matsgerð T-kk-ef, sem hlutfall af vörureikningi þeim sem verið er að krefjast greiðslu á, sbr. svar við spurningu 3. Ætlaður annmarki sem stefnandi telur vera á matsgerðinni hefur því ekki þýðingu í niðurstöðu málsins.

Með vísun til þess sem að framan greinir er það niðurstaða málsins að stefndi hafi sýnt fram á að áburður sá er hann keypti af stefnanda fullnægði ekki þeim kröfum sem leiða mátti af samningi hans við stefnanda, sbr. 17. gr. laga 50/2000 um lausafjárkaup. Tjón hans sé að minnsta kosti jafnhátt dómkröfu málsins. Stefnda ber því ekki að greiða eftirstöðvar vörureikningsins og er hann sýknaður af kröfu stefnanda í málinu.

Með vísan til 131. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 3.100.000 kr., en útlagður kostnaður vegna matsgerðar er 1.823.088 kr.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

DÓMSORÐ

Stefndi, Betra Land ehf., er sýknað af kröfum stefnanda, AgrowLine A/S.

Stefnandi greiði stefnda 3.100.000 kr. í málskostnað.

S-kvk-nf G-kvk-nf.