E-835/2014

Mál þetta, sem dómtekið var 27. maí sl., höfðaði stefnandi, E-kk-nf J-kk-nf, Borgarvegi 1, Reykjanesbæ, hinn 13. júní 2014 gegn stefnda, Keili, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs ehf., Grænásbraut 910, Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 545.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 295.000 krónum frá 28. júlí 2009 til 1. janúar 2010, af 345.000 krónum frá 1. janúar 2010 til 28. júní 2010, af 445.000 krónum frá 28. júní 2010 til 7. janúar 2011, af 545.000 krónum frá 7. janúar 2011 til 2. maí 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. maí 2014 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun á 140.000 krónum 11. desember 2009, sem dregst frá stöðu kröfunnar á innborgunardegi. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 200.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 4. gr., sbr. 3. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 100.000 krónum frá 28. júní 2010 til 1. janúar 2011, af 200.000 krónum frá 1. janúar 2011 til 2. maí 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. maí 2014 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað.

I

Stefndi er einkahlutafélag, stofnað 4. maí 2007. Stefndi nýtur viðurkenningar sem framhaldsskóli en hefur ekki hlotið viðurkenningu ráðherra sem háskóli.

Með stofnun stefnda var stefnt að því markmiði að byggja upp rannsóknar- og háskólasamfélag, þar á meðal háskólagarða, á gamla varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Gerði stefndi samninga við menntamálaráðuneytið þar sem meðal annars kom fram að tilgangur stefnda væri að stuðla að rannsóknarstarfsemi í samvinnu við rannsóknarstofnanir og háskóla, efla rannsóknir og hagnýta þekkingu á hverju því viðfangsefni sem aðstaða hans byði upp á og nýta aðstöðu á Keflavíkurflugvelli til þess að standa fyrir margvíslegri háskólakennslu. Jafnframt var að því stefnt að stefndi starfrækti skóla á framhalds- og háskólastigi í samstarfi við aðra skóla og fyrirtæki.

Á vegum stefnda hefur verið boðið upp á nám á fjórum sérhæfðum meginsviðum. Á háskólabrú, í flugakademíu, í íþróttaakademíu og í tæknifræði. Nám stefnanda var á síðastnefnda sviðinu, en hann skráði sig í námið haustið 2009. Námið grundvallaðist á samstarfssamningi stefnda við Háskóla Íslands frá 3. mars 2009. Í samningnum, sbr. 1. gr. hans, var ákvæði um að námið væri skipulagt af Háskóla Íslands í samræmi við reglur skólans um endurmenntun. Þá var með samstarfssamningnum að því stefnt að nám stefnda yrði vottað af Háskóla Íslands.

Samkvæmt framansögðu stundaði stefnandi nám á tæknifræðisviði hjá stefnda. Ábyrgðist stefndi framkvæmd og fjármögnun námsins, kennsluaðstöðu og markaðssetningu. Hlutverk Háskóla Íslands var hins vegar að sjá um hinn faglega hluta námsins, þ.e. bera ábyrgð á gæðum kennslunnar, námsefni og námsmati, eftirliti og umsjón með inntöku nýnema, ráðningu akademískra starfsmanna og brautskráningu nemenda. Tæknifræðikennslan fór að öllu leyti fram í kennsluaðstöðu stefnda á Keflavíkurflugvelli.

Fyrsta skólaár stefnanda gaf stefndi út þrjá reikninga vegna náms hans, samtals að fjárhæð 390.000 krónur. Í fyrstu tveimur reikningunum var vísað til tæknifræði en til efniskostnaðar í þeim þriðja. Hinn 11. desember 2009 endurgreiddi stefndi stefnanda 140.000 krónur. Annað skólaárið gaf stefndi út tvo reikninga til stefnanda, samtals að fjárhæð 250.000 krónur. Var sá fyrri sagður vera vegna skráningargjalds og tæknifræði en í þeim síðari var eingöngu vísað til tæknifræði. Þriðja skólaárið gaf stefndi síðan út einn reikning til stefnanda að fjárhæð 50.000 krónur og var í honum vísað til tæknifræði-skráningargjald.

Með bréfi 31. mars 2014 krafði stefnandi stefnda um endurgreiðslu á ofgreiddum skólagjöldum vegna námsáranna 2009-2010 og 2010-2011. Var nánar gerð krafa um endurgreiðslu fyrrnefndra reikninga, að undanskildu skráningargjaldi. Stefndi hafnaði kröfu stefnanda með bréfi 2. maí 2014.

II

Aðalkröfu sína reisir stefnandi á því að hann hafi í raun og veru stundað nám við Háskóla Íslands en ekki við stefnda. Kröfuna segir stefnandi vera samtölu allra þeirra reikninga sem stefndi hafi gert stefnanda umfram skráningargjöld, skólaárin 2009-2010 og 2010-2011. Sú gjaldtaka hafi verið óheimil samkvæmt a-lið 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla og því eigi stefnandi kröfu á stefnda sem nemi þeirri fjárhæð. Til stuðnings þeirri málsástæðu bendir stefnandi á að í 3. gr. laga nr. 85/2008, eins og ákvæðið hafi hljóðað þegar stefnandi skráði sig í námið, hafi verið takmarkanir við því að veita endurmenntun í þeim fræðum sem stunduð voru innan viðkomandi háskóla. Jafnframt hafi sagt í athugasemdum við 3. gr. frumvarps til laganna að háskóli sinnti endurmenntun þeirra sem lokið hefðu háskólaprófi. Próf frá háskóla hafi ekki verið inntökuskilyrði í tæknifræðinámið og því sé tæplega hægt að klæða námið í búning endurmenntunar. Stefnanda hafi því verið óheimilt að innheimta gjöld umfram skráningargjöld, sbr. fyrrnefndan staflið a 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008.

Af hálfu stefnanda er einnig á það bent að Lánasjóður íslenskra námsmanna hafi ekki lánað nemendum við orku- og tæknifræði fyrir þeim skólagjöldum sem stefndi innheimti vegna námsins. Ástæðan hafi verið sú að námið var skráð sem grunnnám til BSc-gráðu við Háskóla Íslands og óheimilt hafi verið að innheimta skólagjöld vegna grunnnáms við skólann.

Fjárhæð varakröfu segir stefnandi samtölu allra reikninga vegna skólaársins 2010-2011, umfram skráningargjöld. Sú gjaldtaka hafi verið óheimil samkvæmt a-lið 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 og því eigi stefnandi kröfu á stefnda sem nemi þeirri fjárhæð. Stefnandi vísar í þessu sambandi til þess að með setningu laga nr. 50/2010, sem breytt hafi lögum nr. 85/2008, hafi verið tekinn allur vafi af um hvað teldist til endurmenntunar og hvað ekki. Með breytingunni hafi ummæli í athugasemdum við 3. gr. frumvarps, sem orðið hafi að lögum nr. 85/2008, verið tekin upp í ákvæðið sjálft. Stefnda hafi því verið óheimilt að innheimta annað en skráningargjald af stefnanda, sbr. staflið a 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008.

Hvað málskostnaðarkröfu sína varðar tekur stefnandi sérstaklega fram að hann sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili og honum beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi til laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla, auk almennra reglna samninga- og kröfuréttar. Kröfur um vexti og dráttarvexti kveðst stefnandi styðja við II. og III. kafla laga nr. 38/2001 vexti og verðtryggingu, einkum 3., 4., 5. og 6. gr. þeirra laga.

III

Stefndi segir að sýkna beri hann af kröfum stefnanda, enda hafi hin umdeilda gjaldtaka verið lögmæt. Stefndi sé einkaaðili sem á grundvelli samstarfssamnings við Háskóla Íslands hafi boðið þeim sem það vildu upp á nám í tæknifræði. Samningur um samstarf við Háskóla Íslands hafi ekki gert stefnda að háskóla og leiði ekki til þess að lög um háskóla gildi um starfsemi hans. Samningur stefnda við einstakling um nám við skólann lúti ekki ákvæðum laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla.

Lög nr. 63/2006 um háskóla taki heldur ekki til starfsemi stefnda. Samkvæmt 1. gr. laganna taki þau til skóla sem veiti æðri menntun er leiði til prófgráðu á háskólastigi og hlotið hafi viðurkenningu ráðuneytisins. Stefndi hafi ekki hlotið viðurkenningu ráðherra samkvæmt 3. gr. laganna til þess að teljast háskóli, enda uppfylli hann ekki mörg ákvæði laganna til þess að geta hlotið slíka viðurkenningu.

Ákvæði 1. gr. laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla hafi að geyma tæmandi talningu þeirra skóla sem falli undir gildissvið þeirra laga. Í auglýsingu ráðherra, sbr. 2. mgr. 1. gr. laganna, sé nafn stefnda ekki að finna. Þá bendir stefndi á að nám í tæknifræði hafi ekki orðið hluti af námsskrá Háskóla Íslands fyrr en í febrúar 2014.

Stefndi kveðst í starfsemi sinni hvorki bundinn af lögum um háskóla né lögum um opinbera háskóla. Stefndi sé einkarekinn framhaldsskóli, líkt og greini í rekstrarsamningum hans við menntamálaráðuneytið. Einkareknir skólar hafi mun meira svigrúm til gjaldtöku en lögbundnir skólar ríkisins sem reknir séu fyrir skattfé. Gildi það bæði um framhaldsskóla og háskóla. Ríkisskólarnir búi við lögbundnar hömlur á því að innheimta gjöld frá nemendum sínum meðan einkaskólarnir geti samið við sína nemendur á hvern þann hátt sem þeir kjósi, nema það samningsfrelsi sé takmarkað í lögum. Engin lagaregla banni stefnda að innheimta þau gjöld sem um ræðir í þessu máli.

Af hálfu stefnda er á því byggt að nám það sem stefnandi stundaði hafi farið fram hjá stefnda. Húsnæði, starfsmenn, efni og tæki, allt hafi þetta komið frá stefnda. Samstarfssamningur við Háskóla Íslands um faglegt eftirlit með náminu geti engu um það breytt.

Í 4. gr. samstarfssamnings stefnda og Háskóla Íslands frá 3. mars 2009 hafi verið fjallað um hlutverk samningsaðila. Fram komi að „innan þessa samnings“ sé hlutverk Háskóla Íslands að bera faglega ábyrgð á náminu, svo sem nánar sé lýst í fyrri málsgrein 4. gr. Í síðari málsgreininni komi fram að stefndi sjái um framkvæmd námsins og beri fjárhagslega ábyrgð á rekstri þess. Ákvæðinu um fjárhagslega ábyrgð stefnda hafi svo nánar verið fylgt eftir í 13. gr. samningsins.

Stefndi segir framangreint sýna að nám stefnanda hafi farið fram hjá stefnda. Stefndi hafi ekki verið bundinn af reglum um opinbera háskóla við ákvörðun gjalda frá nemendum fyrir námsvistina. Hlutverk Háskóla Íslands í samstarfinu hafi fyrst og fremst verið að votta að nám hjá stefnda uppfyllti faglegar kröfur þannig að þeir sem því lykju gætu öðlast þau réttindi sem að var stefnt með náminu.

Þá hefði gjaldheimta stefnda enn fremur verið heimil í háskóla á grundvelli heimildar um endurmenntun og efniskostnað. Samkvæmt áðursögðu hafi engar lagareglur takmarkað heimildir stefnda til þess að krefja um þau gjöld sem stefnandi endurkrefji hann um í málinu.

Jafnvel þótt dómurinn kæmist að þeirri mjög svo ólíklegu niðurstöðu að telja starfsemi stefnda falla undir lög um opinbera háskóla eða að stefnandi hafi verið við nám í Háskóla Íslands, þá nægði það heldur ekki til þess að gjaldtakan væri ólögmæt. Í því sambandi yrði að líta á gjaldtökuna annars vegar út frá þeim reglum sem í gildi voru áður en lögum um háskóla var breytt með lögum nr. 50/2010, sem gildi tóku 12. júní 2010, og reglum laganna eftir að þeim var breytt. Eins og ákvæði 3. gr. laga nr. 85/2008 hljóðaði fyrir lagabreytinguna hafi háskóla verið heimilt að veita endurmenntun í þeim fræðum sem stunduð voru innan hans. Ákvæðið hafi verið skýrt og ekki skilyrt með öðrum hætti. Athugasemdir við ákvæðið í frumvarpi til laganna geti ekki breytt þeirri niðurstöðu. Fram að breytingu laganna hafi stefnda því að minnsta kosti verið heimilt að byggja gjaldtökuna á þeim forsendum að námið teldist til endurmenntunar.

Með lögum nr. 50/2010 hafi 3. gr. síðan verið breytt. Jafnframt hafi verið bætt við sérstakri skilgreiningu á hugtakinu endurmenntun í 23. gr. a laganna. Heimildir háskóla til að bjóða upp á endurmenntun hafi þá verið bundnar við nám eða námskeið fyrir þá sem þegar hefðu lokið háskólaprófi í fræðum sem stunduð voru innan hans.

Breytingin leiði hins vegar ekki til þess að gjaldtakan hafi verið ólögmæt. Samkvæmt framlögðum reikningum í málinu hafi stefndi ekki krafist gjalda vegna endurmenntunar eftir að hugtakinu var breytt. Reikningar stefnda hafi allir verið vegna skráningargjalds og tæknifræði, sem vísi til efniskostnaðar. Stefnandi hafi greitt alla reikningana án fyrirvara.

Stefndi bendir á að tæknifræði sé að mestu leyti verklegt nám og aðstaða sú sem námið krefjist sé dýr. Mikið sé notað af dýrum tækjum við námið og þá krefjist það kaupa á dýrum efnum. Því sé nauðsynlegt að innheimta efnisgjald af nemendum í tæknifræði. Tilgangur hinna umkröfðu efnisgjalda hafi eingöngu verið að mæta þeim kostnaði.

Að lokum vísar stefndi til þess að stefnandi geti ekki byggt rétt á því í málinu með hvaða hætti nám stefnanda var skráð hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Bendir stefndi á í því sambandi að Háskóli Íslands hafi meðal annars vottað svokallað MBA-nám, sem og MPM-nám, er verið hafi lánshæft hjá LÍN.

Verði ekki fallist á að framangreind sjónarmið leiði til sýknu stefnda segir stefndi á því byggt af hans hálfu að kröfur stefnanda, vegna tímabilsins frá upphafi náms til og með 18. júní 2010, séu fyrndar. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda sé almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Fyrningarfrestur vegna krafna stefnanda hafi tekið að líða við greiðslu hvers reiknings fyrir sig og hafi ekki verið rofinn fyrr en með útgáfu stefnu 18. júní 2014. Allar kröfur vegna reikninga stefnda frá 28. júlí 2009, að fjárhæð 295.000 krónur, og 1. október 2010, að fjárhæð 50.000 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta, séu því niður fallnar vegna fyrningar. Af þeim sökum beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda vegna endurgreiðslu reikninga, sem greiddir voru á framangreindu tímabili, umfram skráningargjöld.

Verði ekki fallist á að framangreind sjónarmið leiði til sýknu stefnda krefjist hann verulegrar lækkunar á fjárkröfum stefnanda með vísan til sömu röksemda og að framan hafi verið raktar. Stefndi telji hvert þeirra sjónarmiða fyrir sig eiga að leiða til þess að krafa stefnanda verði lækkuð verulega.

Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxta og krefst þess að hann miðist við dómsuppsögu í héraði, eða eftir atvikum Hæstarétti. Stefnandi hafi hvorki sannað né gert líklegt að hann hafi orðið fyrir fjártjóni vegna háttsemi stefnda. Þá sé í öllu falli ljóst að dráttarvextir verði ekki dæmdir frá fyrra tímamarki en þingfestingu málsins 26. júní 2014.

Hvað varðar fyrningu vísar stefndi til laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Um aðildarskort vísist til 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í máli þessu hefur stefnandi uppi endurkröfu á hendur stefnda á þeim grunni að hann hafi greitt hærri skólagjöld til stefnda en lög heimiluðu. Er krafan á því reist að stefnda hafi verið óheimilt að innheimta skólagjöld umfram skráningargjöld þar sem stefnandi hafi í raun stundað nám við Háskóla Íslands en ekki stefnda. Því hafi gjaldtaka umfram skráningargjöld farið gegn a-lið 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 85/2008 gilda þau lög um Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla-Háskólann á Hólum, sem reknir eru sem opinberir háskólar og lúta yfirstjórn ráðherra. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. birtir ráðherra auglýsingu um háskóla sem starfa samkvæmt lögunum, sbr. nú auglýsingu nr. 753/2013, en í auglýsingunni eru tilgreindir fyrrnefndir fjórir háskólar. Stefnda er þar í engu getið.

Lög nr. 63/2006, sbr. 1. gr. laganna, taka til skóla sem veita æðri menntun er leiðir til prófgráðu á háskólastigi og hlotið hafi viðurkenningu ráðuneytisins á grundvelli 2. mgr. 3. gr. laganna. Fyrir liggur að stefndi hefur ekki hlotið viðurkenningu ráðherra samkvæmt 2. mgr. 3. gr. til þess að teljast háskóli, enda uppfyllir hann ekki ýmis ákvæði laganna til þess að geta hlotið slíka viðurkenningu.

Samkvæmt framansögðu er stefndi hvorki opinber háskóli samkvæmt lögum nr. 85/2008 né háskóli samkvæmt lögum nr. 63/2006. Af framlögðum rekstrarsamningi stefnda við menntamálaráðuneytið má hins vegar ráða að stefndi sé einkarekinn framhaldsskóli. Upplýst er að á grundvelli samstarfssamninga við Háskóla Íslands bauð stefndi upp á það nám í tæknifræði sem stefnandi skráði sig í og stundaði við stefnda.

Í 4. gr. samstarfssamnings stefnda og Háskóla Íslands frá 3. mars 2009 er fjallað um hlutverk samningsaðila. Kemur þar fram að hlutverk Háskóla Íslands sé að sjá um hinn faglega hluta námsins. Háskólinn beri ábyrgð á gæðum kennslunnar, námsefni og námsmati, eftirliti og umsjón með inntöku nýnema, ráðningu akademískra starfsmanna og brautskráningu nemenda. Hlutverk stefnda hins vegar var að ábyrgjast framkvæmd og fjármögnun tæknifræðináms stefnanda, sbr. einnig 13. gr. samningsins hvað það atriði varðar. Þá liggur fyrir að stefndi lagði til efni og tæki vegna námsins og fór tæknifræðikennslan að öllu leyti fram í kennsluaðstöðu stefnda á Keflavíkurflugvelli.

Samstarfssamningar stefnda við Háskóla Íslands gátu ekki gert stefnda að háskóla. Þá verður ekki séð samkvæmt því sem að framan er rakið að samningarnir hafi leitt til þess að lög um háskóla giltu um starfsemi stefnda. Verður því ekki séð að stefndi hafi verið bundinn af lögum nr. 85/2008 um opinbera háskóla við ákvörðun gjalda þeirra nemenda sem innrituðu sig í nám í tæknifræði við skólann. Tekið skal fram að í því sambandi getur hvorki skipt máli með hvaða hætti nám stefnanda var skráð hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna né hvort námið hafi, með réttu eða röngu, verið kynnt sem endurmenntun.

Að ofangreindri niðurstöðu fenginni eru ekki efni til frekari umfjöllunar dómsins hvað varðar aðild Háskóla Íslands að samstarfssamningum háskólans og stefnda og aðkomu skólans að námi stefnanda.

Samkvæmt öllu framangreindu verður stefndi sýknaður af kröfum stefnanda í málinu.

Með vísan til úrslita málsins verður stefnandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við ákvörðun málskostnaðar, sem hæfilega þykir ákveðinn svo sem í dómsorði greinir, er litið til þess að undir rekstri málsins var leyst úr frávísunarkröfu stefnda og kröfunni hafnað. Þá er enn fremur tekið mið af því að samhliða máli þessu var rekið annað samskonar mál á hendur stefnda og gætti sami lögmaður hagsmuna stefnda í málunum tveimur.

Dóm þennan kveður upp K-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Keilir, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs ehf., skal sýkn af öllum kröfum stefnanda, E-kk-ef J-kk-ef, í máli þessu.

Stefnandi greiði stefnda 150.000 krónur í málskostnað.

K-kk-nf H-kk-nf