E-4874/2011

Árið 2012, þriðjudaginn 12. mars, var á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, í málinu nr. E- 4874/2011:

Ísfang hf.

gegn

Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og

Landsbankanum hf.

til réttargæslu

kveðinn upp svohljóðandi

d ó m u r :

Mál þetta, sem dómtekið var hinn 17. janúar sl., að lokinni aðalmeðferð, var höfðað fyrir dómþinginu af Ísfangi hf., Suðurgötu 12, Ísafirði, á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, svo og til réttargæslu á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 14. desember 2011.

Dómkröfur stefnanda eru þær, að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., á grundvelli þeirrar viðskiptalánatryggingar sem stefnandi hafði hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., vegna þess tjóns er stefnandi varð fyrir sökum greiðslufalls á vörureikningi stefnanda nr. 3448, útgefnum 20. ágúst 2008, að fjárhæð 85.720 GBP á hendur Seatek Ltd. í Bretlandi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu.

Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda, Landsbankanum hf.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins.

Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en dómur var kveðinn upp.

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 28. júní 2012 var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

II

Málavextir eru þeir, að Ísfang hf., hefur til margra ára haft með höndum útflutningsviðskipti með sjávarafurðir, bæði til Evrópu og Bandaríkjanna. Stefnandi kveður, að í þessum viðskiptum hafi það verið viðtekin venja að erlendum kaupendum vörunnar sé veittur 30 daga greiðslufrestur eftir móttöku vörunnar. Í vissum tilvikum hafi þó verið veittur nokkuð lengri greiðslufrestur, allt að tveimur til þremur mánuðum.

Hinn 10. maí 2007 tók stefnandi viðskiptalánatryggingu hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., sem bauð upp á slíkar tryggingar í samstarfi við tryggingarfélagið Atradius. Tryggingunni var m.a. ætlað að tryggja stefnanda, sem vátryggingartaka, fyrir greiðslufalli af hálfu kaupanda vörunnar s.s. vegna gjaldþrots eða annarra greiðsluerfiðleika. Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar skuldbatt tryggingarfélagið sig til að greiða stefnanda 90% af fjárhæð hvers útgefins reiknings en ákveðið hámark var á fjárhæð hverra viðskipta og einnig var hámark gagnvart hverjum kaupanda fyrir sig. Til staðfestingar á tryggingunni gaf stefndi út vátryggingarskírteini (FJ-18861-62) sem gaf til kynna að vátryggingartímabil tryggingarinnar væri frá 10. maí 2007 til 31. júlí 2007. Tryggingin var síðan endurnýjuð reglulega á þriggja mánaða fresti og ný tryggingarskírteini gefin út vegna tryggingarinnar, allt fram til 30. apríl 2009, en þann dag var tryggingin felld niður að beiðni stefnanda.

Það fyrirkomulag var viðhaft milli stefnanda og stefnda, vegna tryggingarinnar, að stefnandi veitti stefnda ákveðnar grunnupplýsingar vegna sölu til erlends aðila, s.s. nafn og heimilisfang kaupanda, áætlað umfang viðskiptanna og lengd gjaldfrests svo dæmi séu nefnd. Að fengnum þessum upplýsingum lét stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., gera sérstaka könnun á fjárhagsstöðu kaupandans og að þeirri könnun lokinni var stefnanda tilkynnt hvort trygging vegna viðskiptanna væri veitt á grundvelli fyrrgreindrar viðskiptalánatryggingar og jafnframt hver væri sú hámarksfjárhæð sem stefnanda væri heimilt að lána viðkomandi kaupanda, sem stefndi ábyrgðist þá að 90%. Í framhaldi tilkynnti stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., síðan stefnanda og viðskiptabanka hans, Landsbanka Íslands hf., hvaða fjárhæð mætti vera útistandandi á hverjum tíma gagnvart viðkomandi kaupanda. Þegar staðfesting á tryggingunni var komin frá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., seldi stefnandi síðan viðskiptabanka sínum þær kröfur sem stefnandi átti hverju sinni gagnvart viðkomandi viðskiptavinum sínum. Landsbanki Íslands hf. greiddi stefnanda síðan út 96% af andvirði hverrar kröfu að teknu tilliti til forvaxta og kostnaðar og nýtti stefnandi síðan þá fjármuni til að greiða framleiðanda afurðanna það sem honum bar. Kaup Landsbanka Íslands hf. á kröfunum voru ætíð háð því skilyrði að stefnandi tæki jafnframt á sig ábyrgð á greiðslu kröfunnar gagnvart bankanum kæmi til greiðslufalls af hálfu erlenda aðilans.

Fyrri hluta árs 2008 byrjaði stefnandi að selja breska fyrirtækinu, Seatek Ltd., frystar sjávarafurðir, einkum rækju. Stefnandi kveður, að áður en til viðskiptanna kom hafi stefnandi tilkynnt stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., um fyrirhuguð viðskipti með vísan til þeirrar viðskiptalánatryggingar sem var í gildi á þeim tíma. Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., tilkynnti stefnanda hinn 4. apríl 2008 að félagið væri reiðubúið að greiðslutryggja viðskipti stefnanda við Seatek Ltd. en að ábyrgðin takmarkaðist við að útistandandi skuld Seatek Ltd. á hverjum tíma færi ekki yfir 230.000 EUR (ca. 180.000 GBP) og var sú fjárhæð miðuð við verðmæti tveggja gáma af frystri rækju.

Hinn 18. júní 2008 fór stefnandi þess á leit við stefnda, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., að tryggingarhámark vegna viðskiptanna við Seatek Ltd. yrði hækkað vegna aukinna viðskipta. Tryggingarfélagið féllst á það samdægurs og daginn eftir, þ.e. 19. júní 2008, fékk stefnandi staðfestingu frá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., að ábyrgðin vegna viðskiptanna við Seatek Ltd. væri hækkuð í 320.000 EUR.

Stefnandi kveður, að á tímabilinu frá júní 2008 til ágúst 2008 hafi stefnandi átt í reglubundnum viðskiptum við Seatek Ltd. og hafi þau viðskipti að öllu leyti gengið eðlilega fyrir sig. Síðustu viðskipti stefnanda við Seatek Ltd. hafi átt sér stað 20. ágúst 2008 þegar félagið hafi fest kaup á einum gámi af frystri rækju. Stefnandi gaf út reikning nr. 3448 hinn 20. ágúst 2008 vegna þeirra viðskipta og nam fjárhæð reikningsins samtals 85.720 GBP. Gjalddagi hans var 25. september 2008.

Hinn 23. september 2008 keypti Landsbanki Íslands hf. kröfu stefnanda á Seatek Ltd., samkvæmt fyrrgreindum reikningi, og nam kaupverð kröfunnar 81.918,60 GBP þegar tekið hafði verið tillit til vaxta og þóknunar bankans. Seatek Ltd. mun hafa greitt kröfuna samkvæmt fyrrgreindum reikningi í tvennu lagi, annars vegar 50.000 GBP hinn 14. október 2008 og hins vegar 35.720 GBP hinn 17. október 2008. Greiðslan fór í gegnum netbankann HSBC-net og samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var ráð fyrir því gert að greiðslurnar færu inn á þann bankareikning sem gefinn var upp á vörureikningnum, en sá reikningur var í eigu Landsbanka Íslands hf. Ekki verður þó ráðið með vissu af þessum greiðslukvittunum að umræddar greiðslur hafi verið inntar af hendi til að standa skil á viðskiptakröfu stefnanda á hendur Seatek Ltd. samkvæmt vörureikningi nr. 3448.

Einhverra hluta vegna skiluðu greiðslurnar sér ekki inn á reikninginn og var talið að ástæður þess mætti rekja til þeirrar ákvörðunar breskra stjórnvalda að kyrrsetja greiðslur til íslenskra fjármálastofnana, einkum Landsbanka Íslands hf., á grundvelli ,,hryðjuverkalaga“ í Bretlandi í kjölfar falls íslensku bankanna í október 2008.

Stefnandi kveður, að í kjölfar þess að þessar tvær greiðslur svo og önnur greiðsla vegna fyrri viðskipta, sömu fjárhæðar, þ.e. 85.720 GBP, skiluðu sér ekki inn á tilgreindan bankareikning, hafi forsvarsmaður stefnanda haft samband við Seatek Ltd. og fengið þau svör að greiðslurnar hefðu verið inntar af hendi. Forsvarsmaður stefnanda hafi þá þegar í stað haft samband við NBI hf. og Seðlabanka Íslands hf. og fengið þær leiðbeiningar frá bönkunum að best væri að greiðslurnar þrjár sem ekki hefðu skilað sér yrðu afturkallaðar af Seatek Ltd. og greiddar að nýju eftir öðrum leiðum inn á bankareikning Seðlabanka Íslands. Seatek Ltd. hafi orðið við þessum óskum. Þremur vikum síðar, þ.e. í lok nóvember 2008, hafi skilað sér inn á tilgreindan bankareikning Seðlabanka Íslands, greiðsla að fjárhæð 84.850 GBP, sem hafi verið vegna fyrri viðskipta, en hinar greiðslurnar tvær, þ.e. 50.000 GBP og 35.720 GBP vegna vörureiknings nr. 3448 hafi hins vegar ekki skilað sér. Stefnandi kveður, að þegar leitað hafi verið eftir skýringum frá Seatek Ltd. hafi þeir talið líklegt að greiðslurnar hefðu verið kyrrsettar í Barclays banka í Bretlandi. Forsvarsmaður stefnanda hafi að nýju sett sig í samband við starfsmenn Landsbankans hf. og Seðlabanka Íslands vegna málsins og óskað eftir aðstoð þeirra við að finna þær tvær greiðslur sem ekki hefðu skilað sér og að gerðar yrðu ráðstafanir til að ná þeim til landsins. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir forsvarsmanns stefnanda til Landsbankans hf. og Seðlabanka Íslands í árslok 2008 og fram eftir ári 2009 um að bankarnir leituðu upp greiðslurnar hafi þeim einhverra hluta vegna ekki tekist að hafa upp á þeim og það þrátt fyrir að forsvarsmenn Seatek Ltd. héldu því fram að greiðslurnar hefðu verið kyrrsettar af breskum yfirvöldum og væru fastar í breska bankakerfinu.

Hinn 19. nóvember 2008 hafði stefnandi samband símleiðis við stefnda og tilkynnti að hann hefði orðið fyrir tjóni þar sem greiðsla Seatek Ltd. á viðskiptakröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448 hefði ekki skilað sér inn á bankareikning þann sem tilgreindur var á reikningnum. Stefnandi hélt því fram að greiðslan hefði verið fryst eða kyrrsett í Bretlandi á grundvelli ákvörðunar þarlendra stjórnvalda um beitingu svonefndra hryðjuverkalaga („the Terrorist Act“) gagnvart Landsbanka Íslands hf. í kjölfar falls íslensku bankanna í byrjun októbermánaðar 2008.

Stefndi kveðst hafa borið málið þegar sama dag undir Atradius, endurtryggingarfélag sitt, sem hafi talið framangreind málsatvik, og þar af leiðandi tjón stefnanda, ekki falla undir skilmála viðskiptalánatryggingarinnar, enda hafi þá legið fyrir að Seatek Ltd. hefði greitt fyrir vöruna, þannig að ekki hafi verið um að ræða vanskil af hálfu kaupandans. Hafi stefnanda verið tilkynnt um þau málalok símleiðis.

Í maímánuði 2009 var viðskiptalánatrygging stefnanda felld niður að hans beiðni, en þá hafi stefnandi ekki greitt iðgjald fyrir tímabilið febrúar til apríl 2009. Við niðurfellingu tryggingarinnar sendi stefnandi tölvuskeyti, dagsett 25. maí 2009, til stefnda, þar sem hann gerði grein fyrir hugsanlegum útistandandi kröfum, en við niðurfellingu viðskiptalánatryggingar er, að sögn stefnda, venja að stefndi fái slíka staðfestingu frá vátryggingartaka.

Hinn 9. febrúar 2010 sendi starfsmaður stefnda tölvuskeyti til stefnanda til að innheimta iðgjald í vanskilum; 1.618 EUR fyrir tímabilið febrúar til apríl 2009. Þá var liðið rétt ár síðan iðgjaldið var á gjalddaga og kvaðst stefndi ítrekað áður hafa reynt að innheimta iðgjaldið hjá stefnanda. Í svarskeyti stefnanda, dagsettu 10. febrúar 2010, vegna framangreindrar greiðsluáskorunar, kemur meðal annars fram að hann hafi nýverið fengið þær upplýsingar frá Landsbankanum hf. að við athugun bankans á því hvað hefði orðið um greiðslu Seatek Ltd. á vörureikningi stefnanda nr. 3448 hafi komið í ljós, að Seatek Ltd. hefði verið skilað greiðslunni í maímánuði 2009. Þrátt fyrir það hefði fyrirtækið hvorki tilkynnt stefnanda um endurgreiðsluna né greitt honum kröfuna að nýju. Kvaðst stefnandi vera að skoða hvernig best væri að bera sig að í málinu.

Í mars 2010 fékk forsvarsmaður stefnanda síðan þau skilaboð frá Landsbankanum hf. að svo virtist sem greiðslunum hefði verið skilað til Seatek Ltd. snemma á árinu 2009. Þegar þetta lá fyrir ritaði forsvarsmaður stefnanda bréf til Seatek Ltd. og ítrekaði kröfu um greiðslu á ógreiddum reikningi. Stefnandi kveður, að engin svör hafi borist við þeirri málaleitan og ítrekuðum skilaboðum vegna málsins ekki verið svarað af hálfu Seatek Ltd. Forsvarsmaður stefnanda hafi síðan fengið þær upplýsingar að búið væri að skipa sérstakan tilsjónarmann með Seatek Ltd. þar sem félagið væri komið í greiðslustöðvun.

Stefnandi hafði því næst samband við stefnda hinn 15. apríl 2010. Þá sendi stefnandi tölvuskeyti það sem liggur frammi í málinu á dómskjali nr. 25, en í því rakti hann málavexti, auk þess sem hann gerði kröfu um greiðslu bóta úr viðskiptalánatryggingunni vegna þess tjóns sem hann hafði orðið fyrir af völdum þess að Seatek Ltd. greiddi ekki framangreindan vörureikning nr. 3448.

Í framhaldinu áttu sér stað samskipti milli stefnanda og starfsmanna stefndu um málið.

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., svaraði ekki fyrrgreindum tölvupósti stefnanda frá 15. apríl 2010, en nokkru síðar komu fyrirspurnir frá stefnda um hver væri eigandi kröfunnar og hvort henni hefði verið lýst á hendur Seatek Ltd. Stefnandi kveður þessar fyrirspurnir hafa komið honum nokkuð á óvart þar sem stefndi hefði verið upplýstur á sínum tíma um kaup Landsbanka Íslands hf. á kröfunni. Stefnandi svaraði fyrirspurnum stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., og lét þess m.a. getið að bresk lögfræðistofa hefði fyrir hönd Landsbankans hf., lýst kröfunni hinn 7. maí 2010 í bú Seatek Ltd.

Í maí 2010 fékk stefnandi síðan upplýsingar frá tilsjónarmanni Seatek Ltd. um að engar líkur væru á því að nokkuð fengist greitt upp í ótryggðar kröfur á hendur félaginu en sú krafa sem tilkomin var vegna viðskipta stefnanda við Seatek Ltd. hafi verið flokkuð sem ótryggð krafa á hendur félaginu.

Í október 2010 fundaði forsvarsmaður stefnanda með starfsmönnum stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., vegna málsins, án þess að tryggingarfélagið væri tilbúið að taka afstöðu til þess hvort um bótaskylt tjón væri að ræða að þeirra mati. Í nóvember 2010 fékk forsvarsmaður stefnanda þær upplýsingar frá starfsmanni Sjóvár-Almennra trygginga hf., að málið hefði verið kynnt fyrir tryggingarfélaginu Atradius í Noregi, samstarfsaðila stefnda vegna fyrrgreindra viðskiptalánatryggingar, og að Atradius hefði óskað eftir upplýsingum frá eiganda kröfunnar um hvort og með hvaða hætti kröfunni hefði á sínum tíma verið lýst í bú Seatek Ltd.

Í lok árs 2010 gerði Landsbankinn hf. kröfu um að stefnandi gerði bankanum skil á þeirri kröfu sem átti rót sína að rekja til vörureiknings stefnanda nr. 3448 á hendur Seatek Ltd., en Landsbanki Íslands hf., hafði eins og áður sagði keypt kröfuna af stefnanda hinn 23. september 2008. Stefnandi kveðst hafa gengið frá greiðslu á kröfunni til Landsbankans hf., á grundvelli þeirrar ábyrgðar er hann hafi gengist í gagnvart bankanum við kaup bankans á kröfunni, 7. desember 2010. Stefnandi kveður Landsbankann hf. í kjölfarið hafa framselt kröfuna samkvæmt reikningnum til stefnanda og sé hann því rétthafi kröfunnar í dag, en stefnandi kveður Landsbankann hf. hafi í október 2008 fengið kröfuna framselda frá Landsbanka Íslands hf. á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008.

Í janúar 2011 óskaði stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., eftir því að stefnandi skilaði inn til félagsins formlegri tjónstilkynningu vegna málsins sem ætlunin var að senda til Atradius, sem síðan tæki afstöðu til bótaskyldu félagsins á grundvelli þeirrar viðskiptalánatryggingar sem stefnandi hafði hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Stefnandi skilaði inn umbeðinni tjónstilkynningu hinn 17. janúar 2011. Stefnandi kveðst í framhaldinu ítrekað hafa gengið eftir afstöðu stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., til bótaskyldu á grundvelli viðskiptalána-tryggingarinnar en sem fyrr hafi gengið erfiðlega að fá svör við þeirri málaleitan.

Hinn 8. mars 2011 fékk stefnandi síðan tölvupóst frá starfsmanni stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., þar sem honum var tilkynnt að tryggingarfélagið Atradius hefði hafnað bótaskyldu úr viðskiptalánatryggingunni. Með tölvupóstinum fylgdi afrit af bréfi A-kk-ef til stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., dagsettu 3. mars 2011, þar sem fram kom að bótaskyldu væri hafnað með vísan til 9. gr. b og 56. gr. í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Í 9. gr. b kæmi fram að tryggingarfélagið bæri ekki ábyrgð á tjóni sem orsakaðist beint eða óbeint af stjórnmálaatburðum, efnahagserfiðleikum, eða lagalegum eða stjórnarfarslegum ráðstöfunum í landi kaupandans. Þá kæmi fram í 56. gr. skilmálanna að í síðasta lagi 30 dögum eftir hámarksgjaldfrest bæri að setja allar útistandandi kröfur í innheimtu en eftir því hefði ekki verið farið í því tilviki sem hér um ræði. Í framhaldi af fyrrgreindum tölvupósti stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., hafi stefnandi kallað eftir afstöðu félagsins sjálfs til bótaskyldu, þar sem ekkert samningssambandi væri milli stefnanda og tryggingarfélagsins Atradius, Hinn 11. apríl 2011 tilkynnti stefndi að afstaða félagsins til bótaskyldu væri sú sama og fram hefði komið hjá Atradius, þ.e. að bótaskyldu væri hafnað.

Lögmaður stefnanda sendi stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., bréf hinn 24. ágúst 2011, þar sem þess var farið á leit við tryggingarfélagið að það endurskoðaði fyrri afstöðu sína til bótaskyldu. Hinn 29. ágúst 2011 tilkynnt stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., með tölvupósti til lögmanns stefnanda, að fyrri afstaða félagsins til bótaskyldu væri óbreytt.

Stefnandi er ósáttur við þá afstöðu stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., að hafna bótaskyldu á grundvelli þeirrar viðskiptalánatryggingar sem stefnandi hafði hjá stefnda, vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir við greiðslufall Seatek Ltd. á reikningi nr. 3448, útgefnum hinn 20. ágúst 2008, að fjárhæð 85.720 GBP. Stefnandi telur að sú ákvörðun stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., að hafna bótaskyldu eigi sér ekki stoð í þeim ákvæðum í skilmálum tryggingarinnar sem stefndi vísi til eða í öðrum ákvæðum skilmálanna og því eigi stefnandi ekki annarra kosta völ en að leita með málið til dómstóla.

Stefndi hefur á öllum stigum málsins hafnað greiðsluskyldu úr viðskiptalánatryggingu þeirri sem stefnandi var með hjá stefnda. Byggist sú afstaða, sem meðal annars var sett fram í tölvuskeyti, dagsettu 8. mars 2011, með vísan til bréfs A-x-x, dagsettu 3. mars 2011, og tölvuskeytum frá 11. apríl 2011 og 29. ágúst s.á., á því, að stefndi telur tjón stefnanda, vegna þess að Seatek Ltd. greiddi ekki kröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448 að upphæð 85.720 GBP, ekki falla undir bótaskyldu stefnda á grundvelli skilmála viðskiptalánatryggingarinnar, sbr. grein E009-b og grein E056.

III

Stefnandi höfðar mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., á því tjóni sem stefnandi varð fyrir sökum greiðslufalls á vörureikningi stefnanda nr. 3448, að fjárhæð 85.720 GBP, sem gefinn var út á hendur Seatek Ltd í Bretlandi. Á þeim tíma þegar greiðslufall varð á fyrrgreindum reikningi hafi stefnandi haft í gildi sérstaka viðskiptalánatryggingu hjá stefnda sem beinlínis hafi verið ætlað að tryggja hann fyrir greiðslufalli af hálfu viðskiptamanna hans. Fyrir liggi að stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., tilkynnti stefnanda það hinn 4. apríl 2008 að tryggingarfélagið væri reiðubúið að greiðslutryggja viðskipti stefnanda við Seatek Ltd. og hafi ábyrgðin til að byrja með takmarkast við að útistandandi skuld Seatek Ltd. á hverjum tíma færi ekki yfir 230.000 EUR (ca. 180.000 GBP) en í júní sama ár hafi ábyrgð stefnda vegna viðskiptanna við Seatek Ltd. verið hækkuð í 320.000 EUR. Fjárhæð reiknings stefnanda nr. 3448 sé vel innan fyrrgreindrar ábyrgðarfjárhæðar.

Ekki sé um það deilt að sú viðskiptalánatrygging sem stefnandi hafi haft hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., hafi tekið til fyrrgreindra viðskipta stefnanda við Seatek Ltd. og þá sé heldur ekki um það deilt að stefnandi hafi ekki fengið fyrrgreindan reikning nr. 3448, útgefinn 20. ágúst 2008, greiddan, þannig að óumdeilt sé í málinu að greiðslufall hafi orðið á reikningnum.

Í ákvæðum tryggingarskilmálanna segi m.a. að megintilgangur tryggingarinnar sé að tryggja vátryggingartaka, í þessu tilviki stefnanda, fyrir því tjóni sem hann kunni að verða fyrir sökum greiðslufalls af hálfu viðskiptamanna sinna. Frá þessari meginreglu um ábyrgð vátryggingafélagsins séu nokkrar undantekningar í vátryggingarskilmálunum en hafa beri í huga að allar slíkar undantekningar frá meginreglunni um ábyrgð beri, samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum, að skýra þröngt.

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., hafi hafnað bótaskyldu án þess þó að félagið hafi með sjálfstæðum hætti tilgreint á hvaða grundvelli bótaskyldu sé hafnað. Til stuðnings þeirri afstöðu sinni að hafna bótaskyldu vegna tjóns stefnanda hafi tryggingarfélagið eingöngu vísað til fyrirliggjandi afstöðu tryggingarfélagsins Atradius frá 3. mars 2011. Þannig verði að gera ráð fyrir því, þar til annað komi í ljós, að stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., byggi á sömu sjónarmiðum varðandi höfnun á bótaábyrgð og A-x-x geri. Atradius vísi til tveggja undanþáguákvæða í skilmálum vátryggingarinnar sem geri það að verkum að bótaskylda sé ekki fyrir hendi. Annars vegar sé vísað til greinar E009-b í tryggingarskilmálunum þar sem fram komi að tryggingarverndin nái ekki til tjóns sem orsakist beint eða óbeint eða eigi rætur sínar að rekja til stjórnmálaatburða, efnahagserfiðleika, gjaldeyrisskorts, gengisfellinga/gengisflökts eða lagalegra eða stjórnarfarslegra ráðstafana í landi kaupandans sem hindri eða seinki flutningi fjármuna frá kaupanda. Hins vegar sé vísað til greinar E056 í skilmálum tryggingarinnar þar sem fram komi að í síðasta lagi 30 dögum eftir að hámarks gjaldfrestur sé liðinn vegna ógreiddrar viðskiptakröfu beri að setja allar útistandandi skuldir í innheimtu hjá aðila sem tryggingarfélagið samþykki og beri þá jafnframt að leggja fram þær upplýsingar og skjöl sem nauðsynleg séu í því sambandi. Hafi tryggingarfélagið í afstöðu sinni vísað til þess að fyrra undanþáguákvæðið eigi við hafi stefnanda ekki verið mögulegt að krefja Seatek Ltd. um greiðslu reikningsins á tímabilinu frá því að Seatek Ltd. innti greiðsluna af hendi í október 2008 og þar til greiðslan var endurgreidd Seatek Ltd. Hafi stefnanda hins vegar verið mögulegt að krefja Seatek Ltd. um greiðsluna á fyrrgreindu tímabili eigi undanþáguákvæðið í grein E056 í skilmálunum við sem geri það að verkum að bótaskylda sé ekki fyrir hendi.

Stefnandi telur að fyrrgreind undanþáguákvæði í vátryggingarskilmálunum eigi ekki við í því máli sem hér um ræði. Í því sambandi bendir stefnandi á að fyrir liggi að Seatek Ltd. hafi greitt áðurnefndan vörureikning í október 2008. Með samkomulagi stefnanda, Seatek Ltd. og þáverandi eiganda kröfunnar, Landsbankans hf. (NBI hf.), og eftir leiðbeiningum Seðlabanka Íslands, hafi verið ákveðið að fyrrgreindar greiðslur Seatek Ltd. yrðu afturkallaðar og að greiðsla reikningsins færi fram að nýju og þá inn á annan reikning, þ.e. reikning á nafni Seðlabanka Íslands. Ekki liggi fyrir í málinu staðfesting á því að Seatek Ltd. hafi innt af hendi greiðslu á reikningnum á nýjan leik. Í því sambandi beri m.a. að hafa í huga að Seatek Ltd. hafi afturkallað aðra greiðslu með sama hætti og greitt á nýjan leik og hafi sú greiðsla skilað sér til stefnanda. Sú greiðsla hafi farið inn á reikning Seðlabanka Íslands í samræmi við fyrirmæli þar um, en ekki inn á reikning Landsbankans hf. Hafi reikningur stefnanda nr. 3448 verið greiddur á nýjan leik af Seatek Ltd. hefði sú greiðsla átt að skila sér inn á reikning Seðlabanka Íslands með sama hætti og sú greiðsla sem hafi skilað sér inn á þann reikning. Seðlabanki Íslands hafi hins vegar ekki fundið á reikningi sínum nýja greiðslu frá Seatek Ltd. vegna reiknings nr. 3448, en engar takmarkanir hafi verið af hálfu breskra yfirvalda varðandi greiðslur inn á reikninga á nafni Seðlabanka Íslands.

Þannig verði ekki séð að fyrir liggi sönnun þess að ástæður þess að greiðsla hafi ekki borist á reikningi nr. 3448 megi rekja til atvika sem tilgreind séu í grein E009-b í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar, en telja verði að stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf. hafi sönnunarbyrðina fyrir því að fyrrgreint undanþáguákvæði tryggingarskilmálanna eigi við.

Stefnandi bendir einnig á að þó svo að talið verði að fyrir liggi óyggjandi sannanir þess að ástæður þess að greiðslufall hafi orðið á reikningnum megi rekja til aðgerða breskra stjórnvalda gagnvart Landsbanka Íslands hf. þýði það alls ekki að fyrrgreint undanþáguákvæði eigi við. Fyrrgreint undanþáguákvæði taki til tilgreindra aðstæðna/atvika í landi kaupandans en ekki til sömu aðstæðna eða atvika í landi seljanda vörunnar. Hafi það verið þeir efnahagserfiðleikar sem hafi verið hér á landi og fall íslensku bankanna síðla árs 2008 sem hafi gert það að verkum að þær greiðslur sem Seatek Ltd. hafi innt af hendi í október 2008 hafi ekki skilað sér inn á bankareikning Landsbanka Íslands hf. verði undanþága frá bótaábyrgð ekki byggð á fyrrgreindu ákvæði.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telur stefnandi að fyrrgreint undanþáguákvæði eigi ekki við enda liggi engin sönnun fyrir af hálfu stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., um að þau tilvik sem tilgreind séu í ákvæðinu eigi við varðandi greiðslufall Seatek Ltd. á fyrrgreindum reikningi stefnanda.

Varðandi síðara undanþáguákvæðið sem A-x-x vísi til, þ.e. ákvæði E056 í skilmálum tryggingarinnar, telur stefnandi að það undanþáguákvæði eigi heldur ekki við í því máli sem hér um ræði. Í því sambandi bendir stefnandi m.a. á að óumdeilt sé að Seatek Ltd. hafi greitt reikning stefnanda nr. 3448 í október 2008 í gegnum netbankann HSBC-net. Um leið og stefnanda hafi orðið það ljóst að greiðslur Seatek Ltd. skiluðu sér ekki til landsins hafi forsvarsmaður stefnanda haft samband við stefnda, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., og gert félaginu grein fyrir stöðu málsins í ljósi þeirrar viðskiptalánatryggingar sem stefnandi hafi haft hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Þannig hafi stefnandi sinnt þeirri lögbundnu skyldu sem á honum hafi hvílt samkvæmt 28. gr. laga nr. 30/2004, að tilkynna tryggingarfélaginu ef yfirvofandi hætta væri á því að vátryggingaratburður yrði, þannig að tryggingarfélagið gæti brugðist við þeim aðstæðum. Þannig hafi stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., verið það ljóst þegar í upphafi að hætta væri á að vátryggingaratburður yrði, og því tryggt að stefndi gæti sjálfur gætt hagsmuna sinna, t.d. gagnvart þriðja manni, en í því sambandi beri m.a. að hafa í huga að á þessum tíma hafi krafan verið í eigu Landsbankans hf. (NBI hf.).

Stefnandi bendir jafnframt á að sú staðreynd að Seatek Ltd. hafi greitt kröfuna samkvæmt áðurnefndum reikningi stefnanda nr. 3448 í október 2008 geri það að verkum að ekki sé hægt að líta svo á að greiðslufall hafi orðið á reikningnum í október 2008 eins og stefndi virðist ganga út frá. Með hliðsjón af greiðslu Seatek Ltd. á reikningnum geti fyrsta tímamarkið varðandi greiðslufall Seatek Ltd. aldrei hafa verið fyrr en stefnandi hefði fengið vitneskju um að krafan hefði verið endurgreidd Seatek Ltd. og að félagið væri komið í greiðslustöðvun sem hafi verið í mars 2010. Greiðslufall á reikningum hafi því ekki orðið fyrr en við það tímamark, en þá hafi Seatek Ltd. verið komið í greiðslustöðvun og ljóst að innheimtuaðgerðir myndu ekki bera árangur. Kröfunni hafi síðan verið lýst fyrir tilsjónarmanni við greiðslustöðvunina. Fyrrgreind undanþáguákvæði í grein E056 eigi því ekki við enda hafi Seatek Ltd. greitt kröfuna í sínum netbanka, innan þess tímamarks sem kveðið sé á um í grein E056 í vátryggingarskilmálunum, þ.e. innan 30 daga frá eindaga kröfunnar.

Stefnandi bendir jafnframt á að þegar greiðslufall á kröfunni hafi verið staðfest hafi krafan verið í eigu réttargæslustefnda, Landsbankans hf., en stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf., hafi verið kunnugt um það frá upphafi að krafan hefði verið framseld og verði að gera ráð fyrir því að stefndi hafi frá fyrstu tíð verið kunnugt um innheimtutilraunir forsvarsmanns stefnanda og eftir atvikum Landsbankans hf.

Stefnandi telur samkvæmt framansögðu af og frá að stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., geti undanþegið sig bótaskyldu á grundvelli undanþáguákvæðis E056 í vátryggingarskilmálum tryggingarinnar.

Stefnandi telur með vísan til alls þess sem að framan sé rakið að bótaábyrgð stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., á því tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir sökum þess að hann hafi ekki fengið greiddan reikning nr. 3448, útgefinn 20. ágúst 2008 á hendur Seatek Ltd., grundvallist fyrst og fremst á ákvæðum laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga svo og á ákvæðum þeirra vátryggingarskilmála sem hafi gilt um viðskiptalánatryggingu stefnanda hjá stefnda, Sjóvá-Almennum tryggingum hf.

Stefnandi vekur athygli á því að Landsbankinn hf., sem áður hét NBI hf. hafi í október 2008 tekið við öllum réttindum og skyldum Landsbanka Íslands hf. varðandi þá kröfu sem bankinn hafi átt á grundvelli reiknings stefnanda nr. 3448, útgefnum 20. ágúst 2008, á hendur Seatek Ltd. Stefnandi hafi selt Landsbanka Íslands hf. kröfuna samkvæmt reikningum hinn 23. september 2008 en í árslok 2010 hafi stefnandi leyst til sín kröfuna á grundvelli þeirrar ábyrgðar sem hann hafi tekið á sig við sölu kröfunnar í september 2009.

Landsbankanum hf. sé stefnt til réttargæslu í málinu þar sem ekki sé ósennilegt að úrslit málsins kunni að skipta bankann máli að lögum og því þyki rétt að gefa honum kost á því að gæta réttar síns í þeim efnum. Engar kröfur séu hins vegar gerðar af hálfu stefnanda á hendur réttargæslustefnda í málinu.

Mál þetta sem höfðað sé til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda, sé höfðað með vísan til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, enda hafi stefnandi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um bótaskyldu stefnda.

Um lagarök vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, m.a. til 28., 31. og 35. gr. laganna. Stefnandi vísar einnig til meginreglna skaðabótaréttarins um bótaábyrgð, sönnunarbyrði, sönnunarfærslu og túlkun vátryggingarsamninga. Stefnandi vísar og til meginreglu samningaréttarins um skuldbindingargildi samninga.

Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. laganna.

Varðandi réttargæsluaðild er vísað til ákvæða 21. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991.

IV

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því í fyrsta lagi, að stefnandi eigi ekki aðild að málinu þar sem hann sé ekki lengur lögmætur eigandi vörureiknings nr. 3448 eins og áskilið sé í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar, en stefnandi hafi selt Landsbankanum hf. kröfuna. Stefndi byggir einnig á því, að þar sem Seatek Ltd. hafi greitt vörureikning nr. 3448 í október 2008 og greiðslan hafi verið fryst eða kyrrsett vegna aðgerða breskra stjórnvalda, beri stefndi ekki bótaábyrgð á tjóni stefnanda, sbr. grein E009-b í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Í þriðja lagi byggist sýknukrafa stefnda á því að ósannað sé að stefnanda hafi ekki verið unnt að krefjast greiðslu frá Seatek Ltd. á því tímabili sem annars vegar hafi liðið frá því að greiðslan hafi verið fryst eða kyrrsett og þar til henni hafi verið skilað aftur til Seatek Ltd. vorið 2009 og hins vegar frá þeim tíma og þar til breska félagið hafi verið sett í greiðslustöðvun á fyrri hluta árs 2010. Í fjórða lagi byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hafi stefnanda verið unnt að krefja Seatek Ltd. um greiðslu vörureiknings nr. 3448 á framangreindum tímabilum, hafi honum borið að gera það í samræmi við skilmála viðskiptalánatryggingarinnar, sbr. grein E056. Það hafi stefnandi ekki gert. Þá sé ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni.

Eins og að framan greinir byggir stefndi sýknukröfu sína aðallega á því, að stefnandi eigi ekki aðild að málinu þar sem hann sé ekki löglegur eigandi vörureiknings nr. 3448. Samkvæmt kaupnótu, dagsettri 23. september 2008, sem liggi frammi á dómskjali nr. 14, hafi Landsbanki Íslands hf. keypt framangreindan vörureikning stefnanda og lagt andvirði hans inn á bankareikning í eigu stefnanda. Landsbanki Íslands hf. hafi frá og með þeim degi verið löglegur eigandi viðskiptakröfunnar samkvæmt umræddum vörureikningi.

Stefnandi haldi því fram í stefnu að hann hafi í desember 2010 gengið frá greiðslu á framangreindri kröfu til Landsbankans hf., en sá banki hafi fengið kröfuna framselda frá Landsbanka Íslands hf. á grundvelli ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins frá 9. október 2008. Stefnandi hafi í framhaldinu fengið kröfuna framselda til sín og sé því lögmætur eigandi kröfunnar í dag.

Stefndi mótmælir þessari fullyrðingu stefnanda og bendir á að hann hafi engin gögn lagt fram sem staðfesti kaup stefnanda á kröfunni af Landsbankanum hf. Þá megi ráða af niðurlagi bréfs stefnanda, dagsettu 25. febrúar 2011, að á þeim tíma er bréfið hafi verið ritað hafi stefnandi enn ekki greitt Landsbankanum hf. fyrir kröfuna. Samkvæmt framangreindu hafi stefnandi ekki verið löglegur eigandi framangreindrar kröfu þegar hann hafi sent tjónstilkynningu, dagsetta 18. janúar 2011, og gert kröfu á hendur stefnda um bætur úr tryggingunni. Þá liggi engin gögn fyrir í málinu sem staðfesti eignarrétt stefnanda á kröfunni í dag. Því sé með öllu ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni í málinu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir því að vátryggingartaki geti gert kröfu um greiðslu bóta úr viðskiptalánatryggingu, sé að hann sé löglegur eigandi þess vörureiknings, sem greiðslufall kaupanda hafi orðið á. Nánar tiltekið verði vátryggingartaki að vera löglegur og réttur eigandi viðskiptakröfunnar til að geta krafist bóta úr tryggingunni á grundvelli hennar. Þar sem stefnandi hafi ekki sýnt fram á eignarrétt sinn að þessu leyti, til dæmis með því að leggja fram greiðslukvittun fyrir kaupunum, verði hann að bera hallann af því að ekki hafi verið færð fullnægjandi sönnun fyrir þessu atriði. Einhliða frásögn stefnanda um hið gagnstæða hafi ekkert sönnunargildi í málinu að því leyti sem hún fái ekki stuðning í gögnum málsins.

Að öllu framangreindu virtu telji stefndi ljóst að stefnandi eigi ekki kröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448 með réttu. Ber því að sýkna stefnda vegna aðildarskorts stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Í þessu sambandi telur stefndi vert að benda á, að ekkert samningssamband sé á milli stefnda og Landsbankans hf. það að stefndi hafi veitt Landsbanka Íslands hf. upplýsingar, að beiðni bankans eða stefnanda, um lánshámark vegna viðskipta stefnanda við Seatek Ltd. á hverjum tíma, breyti engu þar um. Landsbankinn hf. eigi því engan rétt á hendur stefnda í þessu máli.

Stefndi byggir einnig á því, að ósannað sé að meint tjón stefnanda megi rekja til atvika sem stefndi ber ábyrgð á, sbr. grein E009-b í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Stefndi bendir á að ástæðu þess að greiðslan hafi ekki borist til stefnanda megi alfarið rekja til aðstæðna í heimalandi kaupandans, sem falli undir undanþáguákvæði E009-b, og séu þar af leiðandi ekki bótaskyld samkvæmt skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Í tilvitnuðu ákvæði sé fjallað um takmarkanir á bótaskyldu vegna áhættu sem myndist sökum stjórnmálaatburða í landi kaupandans. Nánar tiltekið segi í ákvæðinu að stefndi beri ekki ábyrgð á tjóni sem orsakist beint eða óbeint af stjórnmálaatburðum, efnahagserfiðleikum, eða lagalegum eða stjórnarfarslegum ráðstöfunum í landi kaupandans. Stefndi bendir á, máli sínu til stuðnings, að Seatek Ltd. hafi efnt greiðsluskyldu sína að fullu þegar félagið hafi greitt umræddan vörureikning í októbermánuði 2008. Í málinu liggi fyrir að Seatek Ltd. hafi að öllum líkindum greitt framangreindan vörureikning nr. 3448 með tveimur greiðslum, þ.e. annars vegar 50.000 GBP hinn 14. október 2008, og hins vegar 35.720 GBP hinn 17. október 2008. Í tölvuskeyti frá starfsmanni Seðlabanka Íslands, dagsettu 31. október 2008, sem liggi frammi á dómskjali nr. 17, komi fram að þessar greiðslur „virðast sitja fastar hjá HSBC vegna þess að greiðslufyrirmæli eru á Landsbankann.“ Nánar tiltekið hafi umræddar greiðslur verið frystar eða kyrrsettar á grundvelli ákvörðunar breskra stjórnvalda um beitingu hryðjuverkalaga gagnvart Landsbanka Íslands hf. Því hafi ekki verið um greiðslufall að ræða af hálfu Seatek Ltd., sem bótaskylt kunni að vera samkvæmt skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar.

Með hliðsjón af framangreindu telur stefndi því engum vafa undirorpið að framangreind málsatvik falli undir undanþáguákvæði greinar E009-b í skilmálum tryggingarinnar. Þegar af þeim sökum sé tjón stefnanda ekki bótaskylt af hálfu stefnda.

Þá mótmælir stefndi því að umrædd greiðsla hafi verið afturkölluð af hálfu Seatek Ltd. eins og stefnandi haldi fram að samkomulag hafi náðst um. Engin staðfesting liggi fyrir í málinu um að Seatek Ltd. hafi sent beiðni um afturköllun greiðslunnar eða að greiðslan hafi í raun verið afturkölluð. Tölvuskeyti frá starfsmanni Seatek Ltd., dagsett 24. nóvember 2008, sem liggi frammi á dómskjali nr. 19, breyti engu þar um. Þrátt fyrir að stefnandi krefji Seatek Ltd. um staðfestingu á því að greiðslan hafi verið afturkölluð og greidd að nýju liggi engin gögn fyrir um það í málinu. Verði því að líta svo á að það hafi ekki verið gert. Að mati stefnda bendi allt til þess að greiðslan hafi í raun aldrei verið afturkölluð og vísist sérstaklega í því sambandi til tölvuskeytis starfsmanns stefnda, dagsetts 25. nóvember 2008, en þar segi að fyrirtækið bíði enn eftir að fá greiðslurnar tvær endurgreiddar frá bankanum. Stefndi telur því ljóst að greiðslurnar hafi verið frystar eða kyrrsettar inni á bankareikningi í Bretlandi frá því að þær voru greiddar í októbermánuði 2008 til maímánaðar 2009, en ótvírætt sé að ákvæði E009-b um takmarkanir á bótaskyldu taki til framangreinds tímabils.

Stefndi mótmælir jafnframt fullyrðingu stefnanda þess efnis að hafi Seatek Ltd. greitt vörureikning nr. 3448 á nýjan leik, hefði sú greiðsla átt að berast inn á reikning Seðlabanka Íslands. Virðist stefnandi telja að þar sem það hafi ekki gengið eftir, liggi ekki fyrir sönnun um að ástæður þess að greiðslan barst ekki megi rekja til atvika sem falla undir undanþáguákvæði E009-b í skilmálum tryggingarinnar. Að mati stefnda sé um að ræða vangaveltur stefnanda sem hafi ekkert sönnunargildi í málinu, sér í lagi að því leyti sem þær njóti ekki stuðnings í gögnum þess, enda liggi ekkert fyrir í málinu um það að greiðslan hafi verið afturkölluð. Þá feli sú staðreynd, að engin greiðsla hafi verið lögð inn á bankareikning Seðlabanka Íslands, ekki í sér neina sönnun fyrir því að ástæður þess að greiðsla Seatek Ltd. á vörureikningi nr. 3448 hafi ekki borist stefnanda megi rekja til annarra atvika en þeirra sem talin séu upp í grein E009-b í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar.

Loks mótmælir stefndi alfarið fullyrðingu stefnanda í stefnu um að verði talið sannað að greiðslufall Seatek Ltd. í umrætt sinn hafi mátt rekja til athafna breskra stjórnvalda gagnvart Landsbanka Íslands hf., eigi undanþáguákvæði E009-b samt ekki við, þar sem það eigi við um nánar tilgreindar aðstæður sem komi upp á í landi kaupanda, en ekki seljanda vörunnar.

Stefndi bendir máli sínu til stuðnings á, að frysting eða kyrrsetning greiðslu Seatek Ltd. á vörureikningi nr. 3448 hafi alfarið byggst á ákvörðun breskra stjórnvalda um beitingu hryðjuverkalaga gagnvart Landsbanka Íslands hf. Þannig hafi verið um að ræða ákvörðun sem hafi verið stjórnmálalegs eðlis og tekin af yfirvöldum í heimalandi kaupanda. Eðli málsins samkvæmt verði ekki með nokkrum hætti unnt að telja umrædda ákvörðun breskra stjórnvalda um beitingu hryðjuverkalaga með þessum hætti til eðlilegrar eða viðeigandi ráðstöfunar af hálfu þarlendra yfirvalda til að tryggja fjármuni breskra þegna í bankanum í kjölfar falls hans í októbermánuði 2008. Stefndi telur því hafið yfir allan vafa að ástæðu þess að stefnanda hafi ekki borist greiðsla á vörureikningi nr. 3448 frá Seatek Ltd. hafi mátt rekja til framangreindra aðgerða breskra stjórnvalda, sem hafi ekki með nokkrum hætti getað talist vera sennileg afleiðing af falli íslensku bankanna í október 2008.

Stefndi byggir og á því, að ósannað sé að stefnanda hafi ekki verið unnt að krefjast greiðslu frá Seatek Ltd. frá því að greiðslan var fryst eða kyrrsett í októbermánuði 2008 og þar til henni var skilað í maímánuði 2009. Ekkert liggur fyrir í málinu um það hvort stefnanda hafi verið unnt að innheimta greiðslu á vörureikningi nr. 3448 frá Seatek Ltd. frá því tímamarki að greiðslan var fryst eða kyrrsett í Bretlandi í októbermánuði 2008 og þar til henni var skilað til breska félagsins snemma á árinu 2009. Stefnandi verði að bera sönnunarbyrði fyrir því hvort honum hafi verið unnt að hefja innheimtuaðgerðir á framangreindu tímabili, enda hafi hvílt á honum sú skylda samkvæmt skilmálum tryggingarinnar að bregðast við vanskilum Seatek Ltd. innan tilgreinds frests og í samráði og samvinnu við stefnda.

Hafi stefnanda ekki verið unnt að innheimta kröfu sína samkvæmt umræddum vörureikningi á framangreindu tímabili, þ.e. á meðan greiðslan var fryst á grundvelli ákvörðunar breskra stjórnvalda um beitingu hryðjaverkalaga gagnvart Landsbanka Íslands hf. frá október 2008 til maí 2009, byggist sýknukrafa stefnda á því að tjónið sé ekki bótaskylt samkvæmt undanþáguákvæði E009-b í skilmálum tryggingarinnar.

Stefndi byggir og á því, að ósannað sé að stefnandi hafi farið eftir fyrirmælum sem fram komi í grein E056 í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar við innheimtu á vörureikningi nr. 3448

Hafi stefnanda á hinn bóginn ekki verið unnt að innheimta kröfu sína samkvæmt vörureikningi nr. 3448 á tímabilinu annars vegar frá því að greiðslan var fryst eða kyrrsett og þar til henni var skilað aftur til Seatek Ltd. í október 2008 til maí 2009, og hins vegar frá því að greiðslunni var skilað til félagsins í maí 2009 og þar til félagið var sett í greiðslustöðvun á fyrri hluta árs 2010, byggist sýknukrafa stefnda á því að stefnandi hafi ekki hagað innheimtuaðgerðum í samræmi við skyldur sem á honum hafi hvílt samkvæmt skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Stefnandi hafi þannig fyrirgert bótarétti sínum með því að haga ekki innheimtuaðgerðum í samræmi við grein E056 í viðskiptalánatryggingunni.

Samkvæmt framangreindu ákvæði hafi stefnanda borið að setja kröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448 í innheimtu hjá aðila sem stefndi samþykkti í síðasta lagi 30 dögum eftir að hámarks gjaldfrestur hafi verið liðinn. Eins og komi fram á tjónaferli viðskiptalánatryggingarinnar hafi hámarks gjaldfrestur vegna umræddrar viðskiptakröfu stefnanda verið til 8. nóvember 2008. Stefnandi hefði því í síðasta lagi þann dag átt að hafa samband við stefnda og tilkynna hugsanlegt greiðslufall Seatek Ltd. Eins og áður greini hafi stefnandi ekki tilkynnt stefnda um tjón sitt fyrr en að tilkynningarfresti liðnum, eða hinn 19. nóvember 2008. Í framhaldinu hafi stefnanda borið að gera greiðsluáætlun í samráði og samvinnu við stefnda, en slík áætlun geti lengst varað í þrjátíu daga. Enn fremur hafi stefnanda borið að láta stefnda í té allar nauðsynlegar upplýsingar og tilskilin gögn vegna málsins. Í málinu liggi fyrir að stefnandi hafi ekkert af þessum skilyrðum uppfyllt.

Í stað þess að uppfylla þær skyldur sem á stefnanda hafi hvílt í þessum efnum, samkvæmt skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar, hafi stefnandi ákveðið að fela Seatek Ltd. að afturkalla greiðsluna á vörureikningi nr. 3448 og freista þess að fela fyrirtækinu að greiða hana á nýjan leik inn á reikning í eigu Seðlabanka Íslands. Stefnandi hafi hafið þessar innheimtuaðgerðir áður en hann hafi tilkynnt stefnda um hugsanlegt greiðslufall kröfunnar og án samráðs við stefnda svo sem áskilið sé í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Þá verði ekki séð að stefnandi hafi gert viðeigandi ráðstafanir í þessu sambandi, svo sem með því að veita Seatek Ltd. nýjan greiðslufrest til að endurgreiða kröfuna. Stefndi telur því að stefnandi verði að bera hallann af því að ekki hafi verið fylgt fyrirmælum skilmála tryggingarinnar um innheimtuaðgerðir og bera tjón sitt af þeim sökum sjálfur.

Eins og áður geti, hafi stefnandi fyrst tilkynnt stefnda um ógreidda vörureikninginn hinn 19. nóvember 2008, eða tæpum tveimur vikum eftir að tilkynningarfrestur þar að lútandi hafi runnið út, sbr. grein E056 í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar og tjónaferil á dómskjali nr. 40. Stefndi hafi þá þegar hafnað bótaskyldu í málinu með vísan til undanþáguákvæðis E009-b í skilmálum tryggingarinnar.

Engar upplýsingar hafi síðan borist frá stefnanda um afdrif kröfunnar fyrr en hinn 10. febrúar 2010, en þá hafi borist svarskeyti frá stefnanda við tölvuskeyti sem starfsmaður stefnda hafi sent honum deginum áður til að ítreka kröfu um greiðslu á vangreiddum iðgjöldum. Það hafi því ekki verið að frumkvæði stefnanda að stefndi hafi fengið upplýsingar um að greiðslunni hefði verið skilað til Seatek Ltd. í maímánuði 2009.

Þá bendir stefndi á að í framangreindu tölvuskeyti stefnanda sé hvorki gerð krafa um bætur úr viðskiptalánatryggingunni né tekið fram hvenær stefnanda hafi orðið ljós afdrif greiðslunnar, en svo virðist sem stefnandi hafi þá búið yfir þessari vitneskju í einhvern tíma án þess að upplýsa stefnda um málavexti. Stefndi vísar þessu til stuðnings til þess sem komi fram í umræddu tölvuskeyti, en þar kveðist stefnandi þegar vera farinn að athuga hvernig best sé að snúa sér í málinu. Samkvæmt framangreindu hafi stefnandi þá ekki hafið neinar innheimtuaðgerðir gagnvart Seatek Ltd. þrátt fyrir að þá væri liðið um eitt og hálft ár frá gjalddaga kröfunnar og tæpt ár frá því að greiðslunni hafði verið skilað til Seatek Ltd. Að mati stefnda hafi stefnandi því sýnt af sér svo dæmalaust tómlæti við innheimtu viðskiptakröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448, að hann verði að bera tjón sitt sjálfur, sbr. grein E055 í skilmálum tryggingarinnar.

Í þessu sambandi bendir stefndi jafnframt á að í málinu liggi fyrir að á þeim tíma sem Seatek Ltd. hafi verið skilað greiðslunni í maí 2009, hafi breska félagið staðið í skilum við flesta kröfuhafa sína. Vísar stefndi þessu til stuðnings til bréfs A-x-x, dagsett 3. mars 2011. Í bréfinu komi einnig fram að þeir viðskiptamenn Seatek Ltd. sem hafi átt ógreidda skuld hjá félaginu og hafi hafið innheimtuaðgerðir á þessum tíma hafi fengið kröfur sínar greiddar.

Það hafi verið fyrst hinn 15. apríl 2010 sem stefnandi hafi sent tölvuskeyti til starfsmanns stefnda og krafið stefnda um bætur vegna tjóns af völdum þess að Seatek Ltd. greiddi ekki vörureikning stefnanda nr. 3448, að nýju.

Þá sé í tjónaferli viðskiptalánatryggingar tilgreind helstu tímamörk tryggingarinnar, sem séu eftirfarandi:

1. Lánstímabil (e. due date). Gjalddagi vörureiknings nr. 3448 hafi verið hinn 25. september 2008.

2. Framlengingartímabil - 45 dagar (e. extension period). Vátryggingartaki hafi heimild til að selja áfram vörur til kaupanda í allt að 45 daga eftir gjalddaga fyrri reiknings sem sé ógreiddur. Samkvæmt þessu hafi stefnandi haft heimild til að halda áfram að selja afurðir til Seatek Ltd. í 45 daga að telja frá 25. september 2008, eða til 8. nóvember s.á. Á þeim degi hafi stefnanda í síðasta lagi borið að tilkynna stefnda um hugsanlegt greiðslufall Seatek Ltd. á vörureikningi nr. 3448.

3. Greiðsluáætlunartímabil - 30 dagar (e. payment plan). Á næstu þrjátíu dögum eftir lokadag framlengingartímabils skuli vátryggingartaki kynna vátryggingarfélagi tillögu að greiðsluáætlun hlutaðeigandi viðskiptavinar (kaupanda), senda öll gögn til vátryggingarfélagsins eða senda kröfuna í innheimtu í samráði og samvinnu við vátryggingarfélagið. Samkvæmt þessu hafi stefnanda í síðasta lagi fyrir 8. desember 2008 borið að hafa samvinnu við stefnda um framangreindar ráðstafanir, en sá dagur hafi verið síðasti dagurinn til að senda kröfuna í innheimtu. Þegar framlengingartímabili og greiðsluáætlunartímabili sé lokið 75 dögum eftir gjalddaga kröfunnar, hefjist hið formlega innheimtuferli hjá endurtryggjanda stefnda, Atradius.

4. Biðtímabil - 105 dagar (e. waiting period). Tímabilið vari í 105 daga frá lokum greiðsluáætlunartímabils eða 180 daga eftir gjalddaga viðskiptakröfu. Sé það talið líklegt til árangurs sendi endurtryggjandi stefnda, Atradius, kröfubréf til viðskiptamanns vátryggingartaka en krafan fari í innheimtu hjá innheimtudeild Atradius.

5. Þegar biðtímabili sé lokið og innheimtuaðgerðir hafi reynst árangurslausar myndist greiðsluskylda vátryggingarfélagsins til vátryggingartakans.

Samkvæmt framangreindu telur stefndi einsýnt, að stefnandi hafi í engu framfylgt fyrirmælum sem komi fram í grein E056 í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar um að tilkynna hugsanlegt greiðslufall innan tilgreinds frests, og hafa samráð við stefnda og leita samþykkis hans fyrir innheimtuaðgerðum. Þá hafi Seatek Ltd. verið komið í greiðslustöðvun og því eigi, að mati stefnda, undanþáguákvæði greinar E056 ekki við í málinu, enda liggi fyrir að Seatek Ltd. greiddi kröfu samkvæmt vörureikningi nr. 3448 innan þrjátíu daga frá gjalddaga kröfunnar í samræmi við vátryggingarskilmála.

Stefndi hafnar þeirri málsástæðu stefndu að fyrsta tímamark varðandi hugsanlegt greiðslufall hafi verið þegar stefnandi hafi fengið vitneskju um að greiðslunni hefði verið skilað til Seatek Ltd. í mars 2010. Stefndi heldur því fram, að stefnandi hafi í síðasta lagi fengið upplýsingar um framangreind málsatvik í byrjun febrúar 2010, en ekki í mars sama ár, eða þó nokkru áður en Seatek Ltd. hafi verið sett í greiðslustöðvun. Auk þess sé ekki útilokað að stefnandi hafi fengið umræddar upplýsingar enn fyrr. Ekki liggi fyrir að stefnandi hafi sjálfur farið fram á það við breska félagið, að það afturkallaði greiðsluna, þrátt fyrir að Seatek Ltd. hafi upphaflega innt greiðslu kröfunnar af hendi innan þrjátíu daga frá gjalddaga hennar. Stefndi telur að umrædd fyrirmæli stefnanda megi leggja að jöfnu við það að hann hafi samþykkt að framlengja upphaflegan gjalddaga viðskiptakröfunnar. Stefnandi hafi tekið þessa ákvörðun einhliða án nokkurs samráðs við stefnda og verði því að bera hallann af því að hafa ekki uppfyllt skyldur sínar í þessum efnum, samkvæmt skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Að öllu framangreindu virtu telur stefndi ljóst að stefnandi hafi ekki uppfyllti þær skyldur sem á honum hafi hvílt samkvæmt grein E056 í skilmálum viðskiptalánatryggingarinnar. Þegar af þeim sökum falli málsatvik undir umrætt undanþáguákvæði, sem firri stefnda bótaskyldu í málinu.

Samkvæmt öllu framansögðu hafi stefnandi ekki fært fram fullnægjandi sönnun fyrir því að hann hafi orðið fyrir tjóni sem bótaskylt sé úr viðskiptalánatryggingu þeirri sem hann hafi haft hjá stefnda, og verði þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda.

Um lagarök vísar stefndi einkum til ákvæða 16., 25. gr. og 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, reglna skaðabótaréttar um bótaábyrgð, sönnun tjóns og sönnunarbyrði, auk skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Jafnframt vísar stefndi til laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, um túlkun vátryggingarsamninga, auk vátryggingarskilmála um viðskiptalánatryggingu, og skírteini nr. F-18861.

Kröfu um málskostnað byggir stefndi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

V

Ágreiningur aðila lýtur að því hvort stefnandi eigi rétt á greiðslu úr viðskiptalánatryggingu hjá stefnda vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir vegna greiðslufalls á vörureikningi hans sem gefinn var út á hendur fyrirtækinu Seatek Ltd. í Bretlandi, en ágreiningslaust er að sá reikningur var aldrei greiddur.

Óumdeilt er með aðilum að stefnandi hafði gilda viðskiptalánatryggingu hjá stefnda er viðskiptin, sem eru grundvöllur áðurgreinds vörureiknings, fóru fram, og sú trygging tók til viðskiptanna. Stefndi hefur hins vegar hafnað greiðslu úr tryggingunni og vísað til ákvæða í tryggingaskilmálum.

Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að stefnandi sé ekki réttur aðili að kröfunni, þar sem hann hafi selt hana Landsbanka Íslands hf. Óumdeilt er að stefnandi seldi vörureikning þann sem mál þetta snýst um til Landsbanka Íslands hf. hinn 23. september 2008 og að réttargæslustefndi fékk kröfuna framselda sér með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hinn 9. október 2008. Samkvæmt framlagðri yfirlýsingu réttargæslustefnda, dagsettri 28. desember 2012, staðfestir hann að hafa framselt kröfu samkvæmt umræddum vörureikningi aftur til stefnanda. Samkvæmt því er stefnandi löglegur eigandi kröfunnar og er ekki fallist á sýknukröfu stefnda af þeim sökum.

Kemur þá til skoðunar hvort skilmálar tryggingarinnar leysi stefnda undan greiðsluskyldu samkvæmt tryggingunni, eins og stefndi byggir á.

Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar skal stefndi bæta tjón sem verður vegna þess að ekki fást fullar greiðslur fyrir tryggðar viðskiptakröfur þegar tjón verður sem fellur undir gildissvið vátryggingarinnar. Er þar m.a. tilgreint að bætt er tjón vátryggjanda vegna gjaldþrots kaupanda sem og viðvarandi vanefndar hans, sem þýðir, samkvæmt skilmálum tryggingarinnar, að kaupandi hafi ekki náð að greiða kröfuna innan þess tímaramma sem skilgreindur er í vátryggingarskírteini. Í vátryggingarskilmálunum er síðan kveðið á um þau tilvik, sem tryggingin nær ekki til. Í grein E009-01300.00 er pólitísk áhætta undanskilin ábyrgð. Byggir stefndi á að b-liður þeirrar greinar leiði til þess að tjón stefnanda sé ekki bótaskylt samkvæmt skilmálum tryggingarinnar, en þar segir að tryggingin taki ekki til taps sem er, beint eða óbeint, af völdum, eða á upptök sín í, pólitískum atburðum, efnahagslegum erfiðleikum, gjaldeyrisskorti, gengisfellingu eða sveiflum, eða lagalegum eða stjórnunarlegum aðgerðum í landi kaupanda, sem komi í veg fyrir eða tefji fyrir millifærslu fjárhæða sem kaupandi hafi lagt inn.

Umdeildur reikningur var gefinn út 20. ágúst 2008, er sala afurðanna fór fram, og var gjalddagi rúmum mánuði síðar, eða 25. september það ár. Samkvæmt framlögðum gögnum greiddi hið breska félag umræddan reikning með tveimur greiðslum í gegnum netbanka HSBC, annars vegar 14. október 2008 og hins vegar 17. október 2008. Jafnframt liggur fyrir í málinu að umræddar greiðslur skiluðu sér ekki til stefnanda. Samkvæmt tölvupósti frá Seðlabanka Íslands var talið að greiðslurnar hefðu verið frystar í netbankanum, þar sem greiðslufyrirmælin væru á Landsbankann. Jafnframt leiðbeindi Seðlabankinn stefnanda um að best væri að breska fyrirtækið afturkallaði greiðslurnar og sendi þær aftur inn á reikning í Seðlabanka Íslands. Var það ætlun manna að það, að greiðslurnar bærust ekki til Landsbankans, orsakaðist af ákvörðun breskra stjórnvalda um beitingu svokallaðra hryðjuverkalaga gegn Landsbanka Íslands hf. Samkvæmt því sem fram er komið í málinu verður að ætla að hið breska fyrirtæki hafi gert tilraun til að greiða stefnanda umrædda reikninga en vegna hryðjuverkalaganna hafi það ekki getað greitt kröfuna inn á reikning í Landsbanka Íslands hf. og greiðslufall þar með orðið á reikningnum, enda engin skýring önnur fram komin á því að greiðslur skiluðu sér ekki til stefnanda. Verður því að líta svo á að pólitískar ástæður í skilningi 9. gr. b í skilmálunum hafi frestað greiðsluefndum til stefnanda.

Kemur því til skoðunar hvort ákvæði E056 í skilmálum tryggingarinnar leiði til þess að stefnandi glati rétti sínum til greiðslu úr viðskiptalánatryggingunni. Samkvæmt 28. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, skal vátryggður gera það sem með sanngirni er unnt að ætlast til af honum til að hindra eða takmarka tjón sitt ef yfirvofandi hætta er á að vátryggingaratburður verði, eða ef hann er orðinn. Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar hvíldi á stefnanda skylda til að bregðast við vanskilum breska félagsins innan tilskilins frests í samráði og samvinnu við stefnda. Fyrrgreind grein í skilmálunum tryggingarinnar ber yfirskriftina „skyldubundið framsal innheimtu“, en þar segir, að „í síðasta lagi 30 dögum eftir hámarks framlengingu á þeim ógreiddu kröfum með elsta gjalddaga, er ykkur skylt að láta innheimta heildar útistandandi skuldir kaupanda til aðila að okkar vali, og veita þær upplýsingar og gögn sem krafist er.“ Stefnandi hefur haldið því fram, að hinu breska fyrirtæki hefði, þrátt fyrir umrædd hryðjuverkalög, verið unnt að greiða reikninginn inn á reikning í Seðlabanka Íslands. Fyrir liggur að stefnandi reyndi að fá breska fyrirtækið til að afturkalla greiðslurnar og greiða að nýju á bankareikning í Seðlabanka Íslands, en fyrirtækið sinnti þeim tilmælum ekki og stefnandi fylgdi því ekki eftir með innheimtuaðgerðum svo sem áskilið er í tryggingarskilmálunum.

Stefnandi tilkynnti stefnda um stöðu mála, þ.e. að greiðslur skiluðu sér ekki frá hinum erlenda banka, 19. nóvember 2008. Samkvæmt gögnum málsins var það næst 25. maí 2009 sem stefnandi greindi stefnda frá því að reikningurinn væri enn ógreiddur og svo aftur tæpu ári síðar, eða 10. febrúar 2010. Það var svo ekki fyrr en með tölvuskeyti til stefnda 15. apríl 2010, sem stefnandi gerði kröfu um greiðslu úr viðskiptalánatryggingunni. Fallist verður á með stefnda að stefnandi hafi, með því að reyna ekki innheimtuaðgerðir með þeim hætti sem kveðið er á um í skilmálunum, sem og að tilkynna um greiðslufall innan samningsbundins frests, brotið fyrrgreint ákvæði skilmálanna á þann hátt sem stefndi heldur fram. Af þeim sökum verður að líta svo á að hann hafi glatað rétti til greiðslu bóta úr hendi stefnanda vegna umræddra vörureikninga. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Ísfangi hf.

Málskostnaður fellur niður.

H-kvk-nf Þ-kvk-nf