E-14129/2009

Mál þetta, sem dómtekið var 5. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af K-kvk-þgf F-kvk-þgf, Háseylu 3, Reykjanesbæ, á hendur Vátryggingafélagi Íslands, Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu hinn 10. desember 2009.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 2.068.219 krónur með 4,5 % vöxtum skv. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 3.240.132 krónum frá 1. mars 2007 til 9. nóvember 2009, en þá af 2.068.219 krónum frá þeim degi til 5. desember 2009, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda að viðbættum virðisaukaskatti.

Dómkröfur stefnda eru þær að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.

Málavextir

Stefnandi lenti í umferðarslysi hinn 25. febrúar 2007. Voru tildrög slyssins þau að bifreiðin IÖ-384 var að aka norður eftir Reykjanesbraut og ætlaði að halda ferð sinni áfram á ytri hring í gegnum hringtorgið við N1 bensínstöðina í Hafnarfirði, en þá ók stefnandi frá Hlíðarbergi inn í hægri hlið IÖ-384 í hringtorginu á ytri hring. Við áreksturinn kastaðist IÖ-384 á aðra bifreið. Í lögregluskýrslu kom fram að stefnandi hefði fundið fyrir stirðleika í hálsi eftir áreksturinn. Seinna sama dag leitaði hún á bráðamóttöku Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja þar sem komu í ljós eymsli í öxlum, baki og hálsi.

Af hálfu aðila var þess farið á leit við R-kk-þf J-kk-þf lækni og S-kk-þf B. H-kk-þf hæstaréttarlögmann að meta afleiðingar slyssins. Í matsgerð þeirra, dags. 8. september 2009, komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að þjáninga- og óvinnufærnistímabil stefnanda hefði verið frá 25. febrúar 2007 til 1. mars 2007, heilsufar stefnanda hefði verið orðið stöðugt 1. mars 2007, varanlegur miski næmi 3 stigum og varanleg örorka væri metin 7%.

Með bréfi, dagsettu 21. september 2009, krafði stefnandi stefnda um greiðslu bóta vegna slyssins á grundvelli matsgerðarinnar. Stefnandi kveður að í bréfinu hafi mistök verið gerð varðandi launaviðmiðun og því hafi verið sent leiðrétt kröfubréf 5. nóvember 2009. Í því bréfi krafðist stefnandi greiðslu bóta vegna slyssins hinn 25. febrúar 2007 að fjárhæð 3.117.800 krónur. Við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku miðaði stefnandi við meðaltal launa stefnanda eftir að hún hóf störf hjá Reykjavíkurborg í september 2006 í 45% starfshlutfalli. Var sú fjárhæð síðan uppreiknuð til heils árs og 100% starfshlutfalls. Tekið var mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þegar reiknaðar voru út bætur fyrir varanlega örorku en í þeirri grein er kveðið svo á um að árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. skaðabótalaganna skuli metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Hinn 9. nóvember 2009 greiddi stefndi stefnanda bætur að fjárhæð 1.763.801 króna. Heldur stefndi því fram að um fullar og endanlegar bætur hafi verið að ræða vegna þess tjóns sem stefnandi varð fyrir í umferðarslysinu hinn 25. febrúar 2007. Telur stefndi að við ákvörðun bóta beri að líta til 3. mgr., sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en ekki 2. mgr. 7. gr. laganna. Af hálfu stefnda var tekið við fjárhæðinni með fyrirvara um frekari bótakröfur.

Óumdeild er greiðsluskylda stefnda vegna þess tjóns sem stefnandi hlaut af völdum umferðarslyssins hinn 25. febrúar 2007. Ágreiningur í máli þessu snýst um útreikning á fjárhæð bóta til stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum slyssins og hvaða tekjuviðmiðun skuli þar lögð til grundvallar.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir á því að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku skuli taka mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi vegna verulegra breytinga sem urðu á starfshögum stefnanda er hún hóf störf hjá Reykjavíkurborg.

Sé þess krafist að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda verði tekið mið af meðaltali launa hennar eftir að hún hóf störf hjá Reykjavíkurborg í september 2006 í 45% starfshlutfalli. Séu þær tekjur síðan uppreiknaðar til heils árs og 100% starfshlutfalls.

Hafa verði í huga að verulegar breytingar urðu á starfshögum stefnanda er hún hóf störf hjá Reykjavíkurborg og því gefi hvorki tekjur hennar þrjú síðustu almanaksárin fyrir slys, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, né lágmarkstekjur, sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, rétta mynd af framtíðartekjum hennar. Beri þá að líta til athugasemda með frumvarpi því er varð að skaðabótalögum nr. 50/1993, en þar segi m.a. að þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi, t.d. breytingar á tekjum eða starfi, skuli fjárhæð árslauna þó metin sérstaklega. Þá hafi ákvæði skaðabótalaga um bætur fyrir varanlega örorku það að markmiði að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir framtíðartekjumissi. Í sérstökum athugasemdum með 7. gr. frumvarpsins komi eftirfarandi fram:

„Hafi tjónþoli verið í hlutastarfi mundi fjárhæð árslauna einnig verða ákveðin með mati. Ef kona eða karl hefur t.d. unnið hálfan daginn utan heimilis, en að öðru leyti notað starfsorku sína til þess að sinna börnum sínum og öðrum heimilisstörfum, skal ákveða árslaun eins og þau mundu hafa orðið ef tjónþoli hefði verið í fullu launuðu starfi utan heimilis, sbr. 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins.“

Í sérstökum athugasemdum með 6. gr., í frumvarpi því er varð að lögum nr. 37/1999, segi jafnframt:

„Launatekjur liðinna ára eru hins vegar ekki góður mælikvarði ef breytingar höfðu orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Má nefna sem dæmi að tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris.“

Með hliðsjón af framangreindu telji stefnandi að framangreint launaviðmið sé það eina sem geti gefið rétta mynd af þeim tekjum sem hún komi til með að verða af vegna afleiðinga slyssins til framtíðar og því beri að styðjast við 2. mgr. 7. gr. skbl., en skilyrði lagaákvæðisins hafi verið rýmkuð verulega með lögum nr. 37/1999. Í sérstökum athugasemdum, með frumvarpi því er varð að lögum nr. 37/1999, segi enn fremur:

„Þá er gerð tillaga um að 2. mgr. 7. gr. verði rýmkuð þannig að mati verði beitt í þeim tilvikum þegar viðmiðun við síðustu þrjú tekjuár fyrir slys þykir af einhverjum ástæðum ekki réttmæt.“

Að lokum telji stefnandi rétt að gera sérstakan fyrirvara við mat á afleiðingum slyssins hinn 25. febrúar 2007, sbr. niðurstöður áðurgreindrar matsgerðar.

Stefnandi geri þá kröfu að miðað verði við meðaltal launa stefnanda frá september 2006 fram til febrúar 2007. Stefnandi vann í 45% starfi hjá Reykjavíkurborg og þess vegna séu laun hennar uppreiknuð til heils árs miðað við 100% starfshlutfall. Þá séu laun hennar uppreiknuð fram að stöðugleikatímapunkti, miðað við launavísitölu og framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð.

Bætur skv. 5-7. gr. skbl.

Meðaltekjur frá september 2006 til febrúar 2007:

177.280 krónur.

Meðaltekjur uppreiknaðar miðað við 100% heilsárs starf:

177.280 x 12 / 45 x 100 = 4.727.467 krónur.

Árstekjur uppreiknaðar miðað við launavísitölu og framlag í lífeyrissjóð:

4.727.467 x 1.08 / 298,9 x 313,2 = 5.349.930 krónur.

5.349.930 x 8,652 x 7% = 3.240.132 krónur.

Að frádregnum bótum fyrir varanlega örorku frá stefnda: 1.171.913 krónur.

SAMTALS: 2.068.219 krónur.

Krafist sé 4,5% vaxta skv. 16. gr. skaðabótalaga frá stöðugleikatímapunkti hinn 1. mars 2007 til 5. desember 2009, en dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af þeirri fjárhæð frá þeim degi og fram til greiðsludags.

Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993, með síðari breytingum, einkum 2. mgr. 7. gr. Um vaxtakröfuna vísar stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttarvaxtakröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað sé vísað til XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og beri því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að stefnandi eigi ekki rétt til frekari greiðslna úr hendi stefnda, þar sem fullar og endanlegar bætur vegna tjóns stefnanda hafi verið greiddar.

Stefnandi haldi því fram í stefnu að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku sé rétt að taka mið af 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 ( skbl.) vegna verulegra breytinga sem urðu á starfshögum stefnanda er hún hóf störf hjá Reykjavíkurborg í september 2006. Stefnda hafnar þessu alfarið og byggir á því að við ákvörðun bóta beri að líta til 3. mgr., sbr. 1. mgr. 7. gr. skbl.

Tvö skilyrði þurfi að vera uppfyllt til þess að undantekningarreglan í 2. mgr. 7. gr. skbl., um að ákveða skuli árslaun sérstaklega, geti átt við. Annars vegar þurfi aðstæður að hafa verið óvenjulegar og hins vegar þurfi hinar óvenjulegu aðstæður að leiða til þess, að árslaun þau, sem meginreglan í 1. mgr. 7. gr. skbl. miði við, eða eftir atvikum lágmarkslaunin í 3. mgr. 7. gr., séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Tjónþoli beri sönnunarbyrði fyrir því að báðum þessum skilyrðum sé fullnægt, sbr. t.d. Hrd. 2002:342 (nr. 244/2001).

Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að framangreindum skilyrðum sé fullnægt í þessu máli. Sú staðreynd að stefnandi var ekki í vinnu fram til september 2006 og hóf þá vinnu í 45% starfshlutfalli eigi sér eðlilegar skýringar, og geti eitt og sér ekki talist óvenjulegt. Áður en stefnandi lenti í umferðarslysinu hinn 25. febrúar 2007 hafi starfsgeta hennar verið skert. Hún hafði glímt við stoðkerfisvandamál vegna vefjagigtar um árabil auk þess sem hún lenti í vinnuslysi í febrúar 2004. Vegna afleiðinga þess slyss hafi stefnandi ekki treyst sér út á vinnumarkaðinn í um tvö og hálft ár. Þó svo að stefnandi hafi starfað í 45% starfshlutfalli í tæpa sex mánuði áður en hún lenti í umferðarslysinu 25. febrúar 2007 veiti það enga vissu fyrir því að hún hefði getað haldið því starfsþreki til frambúðar. Því hafni stefndi því að atvinnuhagir stefnanda síðustu þrjú árin fyrir umferðarslysið í febrúar 2007 hafi verið óvenjulegir og að þessar óvenjulegu aðstæður leiði til þess að tekjur stefnanda á þessu tímabili, þ.e. lágmarkstekjur samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skbl., gefi ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum hennar, hefði hún ekki lent í slysinu.

Fallist dómurinn allt að einu á að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skbl. sé fullnægt í þessu máli, og að ákveða beri árslaun sérstaklega, sé þeirri launaviðmiðun sem stefnandi notar alfarið hafnað. Í þessu samhengi sé vert að taka fram að það sé stefnandi sem hafi sönnunarbyrði um hvaða árslaun það séu, sem teljist betri mælikvarði á tekjur hennar, en lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skbl., sbr. t.d. Hrd. 2004:1336 (nr. 374/2003).

Í fyrsta lagi hafni stefndi því að eðlilegt sé að miða líklegar framtíðartekjur stefnanda við tekjur hennar á tæplega sex mánaða tímabili, þ.e. frá september 2006 fram til slyssins hinn 25. febrúar 2007. Tilgangurinn með 2. mgr. 7. gr. skbl. sé að reyna að finna út þær tekjur sem gefi sem réttasta mynd af líklegum framtíðartekjum tjónþola. Tæpir sex mánuðir séu einfaldlega of stuttur tími til að tekjur á því tímabili geti gefið trausta og rétta mynd af líklegum framtíðartekjum. Slík viðmiðun feli í sér alltof mikla óvissu sem stefndi þyrfti einn að bera áhættuna af. Þá sé einnig vert að árétta í þessu samhengi að starfsgeta stefnanda hafi verið skert fyrir umferðarslysið í febrúar 2007. Hún hafði glímt við vefjagigt um árabil og hafði verið frá vinnu í um tvö og hálft ár vegna afleiðinga vinnuslyss árið 2004. Bendi þetta enn frekar til þess að það tímabil sem stefnandi miði við gefi ekki trausta mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda, þar sem engin vissa sé fyrir því að stefnandi hefði enst í þessu starfi hjá Reykjavíkurborg til frambúðar.

Í öðru lagi sé því alfarið hafnað af hálfu stefnda að eðlilegt sé að uppreikna tekjur stefnanda á því tímabili er hún vann hjá Reykjavíkurborg til 100% starfshlutfalls. Af athugasemdum við 7. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 50/1993 megi ráða að heimildin til að uppreikna tekjur með þessum hætti miðist við að viðkomandi tjónþoli hafi verið við fulla heilsu fyrir slys, og hafi átt kost á því að vera í fullu starfi, en af einhverjum ástæðum valið að gera það ekki, t.d. til að sinna börnum sínum og öðrum heimilisstörfum. Eins og áður hafi komið fram hafi stefnandi í máli þessu verið með skerta heilsu og starfsþrek fyrir slysið í febrúar 2007. Í tvö og hálft ár eftir áðurnefnt vinnuslys árið 2004 hafi hún ekki treyst sér út á vinnumarkaðinn og er hún hóf störf aftur var það einungis í 45% starfshlutfalli, væntanlega vegna þess að hún hafi ekki treyst sér í meiri vinnu sökum heilsubrests. Það sé ekkert í máli þessu sem bendi til þess að starfshlutfall stefnanda hefði aukist hefði hún ekki lent í umferðarslysinu í febrúar 2007, hvað þá að starfshlutfallið hefði á endanum orðið 100%. Af framangreindu sé ljóst að það sé með öllu óeðlilegt að uppreikna líklegar framtíðartekjur stefnanda til 100% starfshlutfalls.

Við framangreint bætist að stefnandi lenti í öðru umferðarslysi hinn 2. mars 2007, þ.e. einungis um viku eftir það umferðarslys sem mál þetta snúist um. Með matsgerð þeirra R-kk-ef J-kk-ef læknis og S-kk-ef B. H-kk-ef hrl. var stefnandi metin til 7 stiga í miska og 8% varanlegrar örorku vegna þess slyss. Leiði þetta til þess að enn ólíklegra en ella sé að stefnandi hefði getað haldið starfinu hjá Reykjavíkurborg til frambúðar og hvað þá að hún hefði getað aukið starfshlutfallið í 100%.

Samkvæmt öllu framangreindu sé ljóst að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að 2. mgr. 7. gr. skbl. eigi við í máli þessu og að sú tekjuviðmiðun sem stefnandi styðjist við gefi rétta mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda. Stefndi byggir á því í máli þessu að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku stefnanda sé rétt að miða við lágmarkstekjur stefnanda samkvæmt 3. mgr., sbr. 1. mgr. 7. gr. skbl.

Stefnda byggir kröfur sínar á 3. mgr., sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum.

Krafa um málskostnað sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

Í málinu greinir aðila á um tekjuviðmiðun við ákvörðun bóta til stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum umferðarslyss 25. febrúar 2007. Stefnandi krefst þess að árslaun séu metin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en stefndi byggir á því að miða eigi við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og gert var í bótauppgjöri við stefnanda.

Af málatilbúnaði aðila og kröfugerð verður ráðið að ágreiningur þeirra sé um það hvor reglan skuli gilda þegar lagt er mat á líklegar framtíðartekjur stefnanda, en ekki verði byggt á meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um viðmiðun við tekjur stefnanda þrjú síðustu almanaksárin fyrir slys, þar sem stefnandi var á því tímabili að mestu óvinnufær vegna slyss sem hún varð fyrir 13. febrúar 2004. Liggur og fyrir að stefnandi hóf ekki störf að nýju eftir það slys fyrr en haustið 2006, er hún byrjaði í hlutastarfi hjá Reykjavíkurborg.

Fyrir dómi skýrði stefnandi frá því að hún hafi verið í 45% starfi hjá heimaþjónustu Reykjavíkurborgar áður en hún lenti í umferðarslysunum í febrúar og mars 2007. Stefnandi kvaðst hafa stefnt að hærra starfshlutfalli í því starfi áður en hún slasaðist. Það starf hefði ekki verið líkamlega erfitt. Stefnandi kvaðst ekki hafa unnið eftir slysin tvö 2007 en hún hafi verið í náms- og starfsendurhæfingu hjá Hringsjá og klárað þar þrjár annir og síðan verið við nám hjá Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum. Stefnandi kvaðst hafa byrjað í starfi á Svæðisskrifstofu fatlaðra á Reykjanesi í mars 2010 og verið þar í 80% starfi með skólanum en starfshlutfallið hafi orðið meira vegna aukavinnu sem stefnandi tók.

Vegna þeirra breytinga sem urðu á starfshögum stefnanda eftir vinnuslysið í febrúar 2004 verður að telja að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að meta árslaun sérstaklega við ákvörðun bóta til stefnanda vegna varanlegrar örorku af völdum umferðarslyssins 25. febrúar 2007. Hefur stefnandi lagt þar til grundvallar meðaltal launa eftir að hún hóf störf í 45% hlutastarfi hjá Reykjavíkurborg í september 2006 og uppreiknað þær tekjur til heils árs og 100% starfshlutfalls. Stefndi telur hins vegar að miða eigi við lágmarkstekjur samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og fram er komið.

Samkvæmt skýrslu stefnanda fyrir dómi og gögnum máls þá liggur fyrir að frá því að stefnandi hóf störf að nýju árið 2010 þá hefur starfshlutfall hennar farið vaxandi, auk þess sem hún hefur jafnframt verið í námi. Bendir það til aukinnar starfsgetu stefnanda. Launatekjur hennar í því starfi eru og mun hærri en lágmark það sem miðað er við í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Í ljósi þessa verður ekki talið að eðlilegt sé við mat á líklegum framtíðartekjum hennar að miða við lágmarkstekjur, eins og stefndi gerir. Eftir atvikum þykir hér mega meta árslaun stefnanda samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga út frá uppreiknuðum tekjum í hlutastarfi stefnanda, eins og hún gerir kröfu um, enda er ekki til að dreifa öðrum tekjugrundvelli sem gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda, eins og málatilbúnaði og kröfugerð er háttað í málinu.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfur stefnanda í málinu, sem ekki hefur verið andmælt að því er tölulegan útreikning varðar.

Eftir þessum úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem ákveðst 597.694 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

E-kk-nf Ó-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, K-kvk-þgf F-kvk-þgf, 2.068.219 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum, af 3.240.132 krónum frá 1. mars 2007 til 9. nóvember 2009, en af 2.068.219 krónum frá þeim degi til 5. desember 2009, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og 597.694 krónur í málskostnað.

E-kk-nf Ó-kk-nf