E-253/2013

Mál þetta var höfðað 23. janúar 2013 og dómtekið 29. apríl 2014.

Stefnendur eru Fritz Hansen AS Allerödvej 8, Danmörku, E-kk-nf J-kk-nf Möbelfabrik AS, Industrivænget 1, Danmörku, Cassina S.p.A., Sede Legale, Ítalíu og FLOS Scandinavia AS, Sydhavnsgade 28, Danmörku.

Stefndi er Gisting ehf., Síðumúla 33, Reykjavík.

Stefnendur krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda sé óheimilt að flytja inn, taka við vörslum, hafa í notkun í starfsemi sinni (m.a. með því að láta vera í notkun og til afnota fyrir hótelgesti, aðra viðskiptamenn og aðra), bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa með öðrum hætti eftirlíkingum af hönnunarfyrirmyndunum (e. design icon) Egginu, Svaninum, Corona stólnum, Cassina stól og sófum LC2 og LC3, borði LC10 og Arco lampanum, sem eru í vörslum Tollstjórans en eftir því sem stefnendur vita best er um að ræða alls 53 eftirlíkingar.

Að staðfest verði með dómi lögbann sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði hinn 14. janúar sl. við því að stefndi flytji inn, taki við vörslum, hafi í notkun í starfsemi sinni (m.a. með því að láta vera í notkun og til afnota fyrir hótelgesti, aðra viðskiptamenn og aðra), bjóði til sölu, selji, gefi, flytji úr landi eða ráðstafi með öðrum hætti eftirlíkingum af hönnunarfyrirmyndunum (e. design icon) Egginu, Svaninum, Corona stólnum, Cassina stól og sófum LC2 og LC3, borði LC10 og Arco lampanum, sem eru í vörslum Tollstjórans.

Að stefndi verði dæmdur til að þola að öll eintök af eftirlíkingunum sem, eftir því sem stefnendur vita best, eru 53 talsins, verði afhent stefnendum til eyðingar undir eftirliti Tollstjórans.

Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 26.185 kr. ásamt dráttarvöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi er liðinn er einn mánuður frá birtingu stefnu þessarar til greiðsludags en um er að ræða kostnað við eyðingu eftirlíkinganna. Þá krefjast stefnendur málskostnaðar.

Stefndi krefst þess að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnenda í málinu og að það lögbann sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði á stefnda þann 14. janúar 2013 verði fellt úr gildi. Þá krefst stefndi málskostnaðar.

I.

Málavextir

Um miðjan júní svo og um miðjan júlí 2011 komu til landsins tveir gámar með númerin EMCU3821054 og MAGU2112149, sem innihéldu vörur frá Kína. Innflytjandi þeirra var stefndi Gisting ehf. en vörurnar keypti stefndi í apríl 2011 af fyrirtækinu Co/Co Furniture Trading Limited, sem heldur úti vefsíðunni www.cocofurniture.com. Á meðal hinna innfluttu húsgagna voru þau 53 eintök, þar af átta lampar (hér eftir talað um húsgögn), sem upp eru talin í dómkröfu stefnenda og talin vera eftirlíkingar af hönnunarfyrirmyndunum, Egginu og Svaninum, stólum hönnuðum af A-x-x J-x-x, Corona stólnum hönnuðum af P-x-x V-x-x, Cassina stólnum, sófa LC2 og LC3, borðinu LC10 allt hannað af L-x-x C-x-x, P-x-x J-x-x og C-x-x P-x-x og Arco lampanum hönnuðum af A-x-x og P-x-x G-x-x C-x-x.

Með vísan til 132. gr. tollalaga nr. 88/2005 tilkynnti Tollstjóri lögmanni stefnenda um innflutning stefnda á vörum sem taldar voru brjóta gegn hugverkaréttindum þeirra. Talið var að um eftirlíkingar af frumhönnun velþekktra erlendra hönnuða væri að ræða. Vakin var athygli á þriggja daga fresti frá móttöku tilkynningar til þess að uppfylla skilyrði ákvæðisins um skriflega beiðni til Tollstjóra um að fresta tollafgreiðslu varanna, framlagningu gagna og tryggingu í formi fjárgreiðslu.

Í kjölfar beiðni lögmanns stefnenda um að tollafgreiðslu á ofangreindum vörusendingum yrði frestað tímabundið af ofangreindum ástæðum féllst Tollstjóri á umleitanina og tilkynnti fyrirsvarsmanni stefnda um frestun tollafgreiðslu með vísan til 1. ml. 1. mgr. 132. gr. laga nr. 88/2005, þ.e. frestun á meðan rétthafi leitar bráðabirgðaaðgerða hjá þar til bærum yfirvöldum.

Af hálfu stefnenda var með bréfum dagsettum 11. júlí til Ríkislögreglustjóra og 27. júlí 2011 til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, krafist opinberrar rannsóknar á meintum brotum stefnda gegn höfundalögum nr. 73/1972 og lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu nr. 57/2005. Embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu tók málið til rannsóknar og ákvað þann 22. júlí 2011 með vísan til 1. mgr. 69. gr. laga nr. 88/2008 að leggja hald á öll þau húsgögn sem voru í fyrrgreindum gámum. Lögreglan boðaði forsvarsmann stefnda í skýrslutöku vegna málsins þann 28. júlí 2011 og 16. apríl 2012 sem gaf þær skýringar að húsgögnin væru eingöngu ætluð til notkunar í leiguíbúð, gistiheimili og smáhýsi stefnda úti á landsbyggðinni og kannaðist ekki við að um eftirlíkingar væri að ræða.

Í tengslum við rannsóknina var leitað sérfræðiálits frá Hönnunarsafni Íslands, og óskað mats á því, hvort umrædd húsgögn teldust vera eftirlíkingar af höfundarréttarvernduðum húsgögnum. Í niðurstöðu skýrslu E-kvk-ef V. I-kvk-ef og Þ-kvk-ef S-kvk-ef dagsettri 30. janúar 2012, um framangreint, segir að þau húsgögn sem skoðuð hafi verið væru eftirlíkingar/falsanir, þar sem þjálfað auga og þekkingu þurfi til að greina á milli upprunalegrar hönnunar og eftirlíkingar.

Í október 2012 ákvað lögreglan á höfuðborgarsvæðinu að hætta rannsókn ofangreinds máls. Taldi lögreglan að kaup og innflutningur stefnda á fyrrgreindum húsgögnum gæti hvorki talist brot á ákvæðum höfundalaga nr. 73/1972 né ákvæðum laga nr. 57/2005 og refsiskilyrði væru ekki uppfyllt. Því var rannsókn málsins hætt og málið fellt niður með vísan til 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ofangreind ákvörðun lögreglu um að hætta rannsókn var staðfest af ríkissaksóknara í desember 2012.

Hinn 14. desember 2012 var beiðni um lögbann stefnenda móttekin hjá sýslumanninum í Reykjavík. Hinn 14. janúar 2013 lagði sýslumaður lögbann við því að stefndi flytti inn, tæki við vörslum, hefði í notkun í starfsemi sinni (m.a. með því að láta vera í notkun og til afnota fyrir hótelgesti, aðra viðskiptamenn og aðra), byði til sölu, seldi, gæfi, flytti úr landi eða ráðstafaði með öðrum hætti eftirlíkingum af þeim hönnunarfyrirmyndum sem væru í vörslum Tollstjórans og tilgreindar eru í dómkröfu.

Með bréfi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 20. desember 2013 var stefnda tilkynnt um að haldlagningu húsgagnanna hefði verið aflétt.

Undir rekstri málsins óskuðu stefnendur eftir dómkvaðningu matsmanns til þess að leggja mat á hvort húsgögnin Eggið og Svanurinn stólar hannaðir af A-x-x J-x-x, Corona stólinn hannaður P-x-x V-x-x, Cassina stóll og sófi LC2 og LC3, borð LC10 hannað af L-x-x C-x-x, P-x-x J-x-x og C-x-x P-x-x og Arco lampinn hannaðan af A-x-x og P-x-x G-x-x C-x-x „séu afrakstur sjálfstæðs persónulegs sköpunarframlags hönnuðana og teljist því vernduð höfundarverk í skilningi höfundarlaga nr. 73/1972“. Jafnframt var þess óskað að metið yrði hvort hin innfluttu húsgögn teldust vera eftirlíkingar af framangreindum húsgögnum í skilningi höfundalaga nr. 73/1972. Þann 22. apríl 2013 var Þ-kvk-nf Z-kvk-nf húsgagnahönnuður FHI dómkvödd til að framkvæma hið umbeðna mat og lá það fyrir 19. júní 2013.

Við aðalmeðferð málsins skoðaði dómurinn hin innfluttu húsgögn í vörugeymslu Tollstjóra þar sem þeim hafði verið stillt upp ásamt frumgerðunum. Þá komu fyrir dóminn G-kk-nf T-kk-nf Á-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda og Þ-kvk-nf Z-kvk-nf, húsgagnahönnuður og dómkvaddur matsmaður.

II.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Í stefnu er gerð grein fyrir stefnendum málsins og höfundaverkum þeim er þeir hafi einkarétt til framleiðslu og dreifingar á. Um sé að ræða eftirtalda aðila og húsgögn: Fritz Hansen A/S – Eggið og Svanurinn. Hönnuður stólanna A-x-x J-x-x hafi veitt stefnandanum F-x-x H-x-x A/S einkarétt til að nýta réttindi yfir Egginu og Svaninum, þ.e. til að framleiða eintök af stólunum og dreifa þeim, eins og fram komi í bréfi N-x-x F-x-x T-x-x f.h. A-x-x J-x-x Design I/S, dags. 26. nóvember 1998. E-kk-nf J-x-x Møbelfabrik A/S – Corona stóllinn og skemill. Hönnuður stólsins P-x-x V-x-x hafi veitt stefnandanum E-x-x J-x-x M-x-x A/S einkarétt til að framleiða og dreifa Corona stólnum eins og fram komi í samstarfssamningi, dagsettum 2. nóvember 2007, milli E-x-x J-x-x M-x-x A/S og J-x-x V-x-x sem við gerð samningsins hafi setið í óskiptu búi eftir andlát eiginmanns síns, P-x-x V-x-x. Cassina S.p.A. – Cassina LC2, LC3, LC10. Hönnuðir húsgagnanna voru L-x-x C-x-x, P-x-x J-x-x og C-x-x P-x-x og veittu þeir stefnandanum Cassina S.p.A. einkarétt til að framleiða og dreifa LC2 og LC3, og er vísað til samnings, dagsetts 20. desember 2007, milli Cassina S.p.A. annars vegar og La Fondation Le C-x-x, P-x-x P-x-x og J-x-x V-x-x hins vegar. FLOS Scandinavia A/S – Arco lampinn. Stefnandi, FLOS Scandinavia A/S, sé dótturfélag ítalska félagsins FLOS S.p.A., sem hafi einkarétt til að framleiða og dreifa Arco lampanum samkvæmt nytjaleyfissamningi, dags. 20. september 1997, milli annars vegar FLOS S.p.A og hins vegar A-x-x C-x-x og G-x-x C-x-x, erfingja P-x-x G-x-x C-x-x. Samkvæmt samningi við ítalska félagið hafi stefnandi það hlutverk að selja lampann á Norðurlöndunum. Stefnandi eigi vörumerkjaskráningu Evrópumerkis nr. 009373937 sem tekur til útlits Arco lampans.

Öll þau verk sem að framan séu greind hafi hlotið þá stöðu að teljast hönnunarfyrirmyndir (e. design icon) og séu sökum þess frumlega framlags er innt hafi verið af hendi við hönnun þeirra höfundarverk sem vernduð séu að höfundarrétti sem nytjalist samkvæmt 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. lög nr. 80/1972 um heimild ríkisstjórninni til handa til að staðfesta Bernarsáttmálann til verndar bókmenntum og listaverkum. Við hönnun verkanna hafi verið innt af hendi tilskilið sjálfstætt sköpunarframlag auk þess sem hönnunin hafi haft til að bera mikinn frumleika. Sé í þessu sambandi vísað til matsgerða.

Stefnendur hafi með framleiðslu og sölu verkanna áunnið sér í ríkum mæli viðskiptavild og gott orðspor á markaðnum, bæði hér á landi og annars staðar. Hér á landi hafi verslunin EPAL selt Eggið og Svaninn frá árinu 1979 og Corona stólinn frá árinu 1984. Verslunin Casa hafi selt LC2, LC3 og LC10 húsgögnin og Arco lampann frá árinu 1977.

Varðandi kröfu stefnenda um viðurkenningu á banni við innflutningi, sölu og öðrum aðgerðum telji þeir allar þær aðgerðir er lögbann hafi verið lagt við brjóta gegn einkarétti stefnenda samkvæmt 3. gr. höfundalaga, sbr. lög nr. 80/1987. Fyrirhuguð aðgerð stefnda að stilla húsgögnunum upp í gistiheimili eða annarri aðstöðu sem sé til afnota fyrir viðskiptamenn félagsins eða aðra feli í sér sýningu eintaka af vernduðu verki sem falli undir einkarétt höfundar samkvæmt nefndu ákvæði.

Auk þessa sé ljóst að sérhver ráðstöfun húsgagnanna af hálfu stefnda feli í sér dreifingu eintaka af höfundarvernduðu verki í skilningi höfundarréttar en dreifing eintaka sé ein þeirra aðgerða er falli undir einkarétt höfundar, sbr. 3. gr. höfundalaga. Í þessu sambandi sé vísað til dóms héraðsdóms Reykjaness frá 6. mars 2006 í máli E-116/200 þar sem talið var að innflutningur eftirlíkinga hafi falið í sér brot á 3. gr. laganna. Í þessu sambandi sé einnig vísað til héraðsdóms Reykjavíkur frá 21. október 2005 en sá dómur var síðar ómerktur með dómi Hæstaréttar 12. október 2006 í máli nr. 55/2006. Innflutningur sé einnig sérstaklega lýstur refsiverður í 6. tl. 54. gr. laganna. Stefndi hafi óumdeilanlega gerst sekur um innflutning þar sem innflutningsferlið sé hafið með komu vörunnar til landsins og framvísun vörunnar hjá tollyfirvöldum.

Það að bjóða eftirlíkingar til sölu eða ráðstafa þeim með öðrum hætti feli í sér dreifingu til almennings, einnig þó að um sé að ræða eitt eintak en dreifing eintaka sé einnig háð einkarétti höfundar samkvæmt 3. gr., sbr. 2. gr. höfundalaga. Óheimil dreifing eintaka til almennings hafi margoft verið staðfest í dómum hér á landi, sbr. m.a. Hrd. 1986,993 og dómi héraðsdóms Reykjaness frá 6. mars 1996 í máli E- 116/2005.

Stefnendur telji óskiljanlega þá ákvörðun ríkissaksóknara að staðfesta niðurstöðu lögreglu um niðurfellingu lögreglurannsóknar. Virðist svo sem hér hafi ráðið það mat að innflytjandi hafi ekki verið grandsamur um að um eftirlíkingar væri að ræða af vernduðu höfundarverki. Hafi svo verið urðu fyrirsvarsmenn stefnda grandsamir að minnsta kosti við töku skýrslu hjá lögreglu. Afstaða ríkissaksóknara breyti engu um það að notkun húsgagnanna í atvinnustarfsemi stefnda myndi fela í sér brot á höfundarréttindum sem stefnendur hafa einir rétt til að nýta.

Háttsemi stefnda feli einnig í sér brot á 5., 13. og 14. gr. laga nr. 57/2005 um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum. Sé byggt á því í fyrsta lagi að hvað sem líði höfundarréttarvernd hinna vernduðu verka njóti þau einnig verndar samkvæmt framangreindum ákvæðum. Þar sem hætt sé við að almenningur villist á eftirlíkingunum og frumgerðinni brjóti sá er geri eftirlíkingu aðgengilega almenningi gegn þeirri vernd. Í öðru lagi sé byggt á því að stefnendur hafi með framleiðslu og sölu hönnunarfyrirmyndanna áunnið sér í ríkum mæli viðskiptavild og gott orðspor á markaðnum, bæði hér á landi og annars staðar en umræddum ákvæðum sé m.a. ætlað að koma í veg fyrir að aðrir hagnýti sér slík verðmæti í atvinnuskyni. Með því að nýta eftirlíkingarnar í starfsemi sinni og/eða stuðla að því að einstaklingar eignist þær nýti stefndi sér með ólögmætum hætti þá viðskiptavild er stefnandi hafi áunnið sér hér á landi. Eftirlíkingar séu lélegri að gæðum en frumgerðir og því dragi sá er hafi undir höndum slík eintök eða noti þau rangar ályktanir um raunveruleg gæði þeirra vara er stefnendur framleiði. Slíkt feli í sér að orðspor verkanna rýrist.

Stefnendur krefjist staðfestingar á lögbanni sýslumanns frá 14. janúar 2013. Með því að með þeim aðgerðum sem tilgreindar eru í lögbanninu yrði brotið gegn framangreindum réttindum stefnenda samkvæmt höfundalögum og lögum um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum sé þess krafist að lögbannið verði staðfest. Vísast hér um til 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu og lögbann.

Krafa um afhendingu eftirlíkinganna til eyðingar sé reist á 55. gr. höfundalaga nr. 73/1972 eins og henni hafi verið breytt með lögum nr. 93/2010. Þrátt fyrir að stefnda væri ekki heimilt að fengnum viðurkenningardómi um réttindi stefnenda að ráðstafa mununum með neinum hætti eða senda þá úr landi sé ljóst að munirnir sem slíkir séu ólögmætar eftirgerðir af höfundarvörðu verki. Sé því eðlilegast að þeim verði eytt enda beinlínis gert ráð fyrir slíku í umræddri 55. gr. Sé bent á að stefnendur eigi hagsmuni sem lúti að því að ólögmætar eftirgerðir séu hvergi í umferð. Sé gert ráð fyrir því að þar sem eftirlíkingarnar hafi ekki verið tollafgreiddar muni eyðing eiga sér stað undir eftirliti Tollstjóra en sú framkvæmd hafi verið viðhöfð.

Krafa um skaðabætur vegna kostnaðar af eyðingu eftirlíkinganna sé byggð á því að óhjákvæmilegt sé að stefnendur verði fyrir fjártjóni vegna kostnaðar við að farga eftirlíkingunum. Samkvæmt gjaldskrá Sorpu fyrir móttöku úrgangs til förgunar á móttöku- og flokkunarstöð í Gufunesi þurfi að greiða 25,13 kr. fyrir hvert kg. Stefnendur hafa ekki undir höndum gögn um þyngd eftirlíkinganna í umbúðum en taki mið af þeirri þyngd sem tilgreind sé á reikningum auk upplýsinga um þyngd Arco lampans í máli gegn Akp ehf. og áætlaðrar þyngdar LC2 og LC3 húsgagnanna. Samkvæmt framangreindu nemur krafan kr. 26.185 en þá er gert ráð fyrir því að greitt verði fyrir 1042 kg og að gjald nemi kr. 25,13 fyrir hvert kíló. Lagaheimild til greiðslu skaðabótanna sé að finna í 1. mgr. 54. gr. höfundalaga. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

III.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu af þeirri kröfu stefnenda að viðurkennt verði með dómi að honum sé óheimilt að flytja inn, taka við vörslum, hafa í notkun í starfsemi sinni, bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa með öðrum hætti hluta þeirra húsgagna sem stefndi festi kaup á frá Kína. Húsgögnin séu eingöngu ætluð til einkanota og aldrei hafi staðið til af hálfu stefnda að bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa þeim með öðrum hætti. Þetta styðji framlögð málsgögn. Ekki verði séð að stefnendur hafi lögvarða hagsmuni af því að fá viðurkenningu dómstóla á því að stefnda sé óheimilt að gera eitthvað eða láta eitthvað ógert sem aldrei hafi staðið til að gera af hálfu stefnda. Stefndi hafi óskað eftir því að vörurnar yrðu tollafgreiddar, innflutningi þeirra lokið og hann tæki við vörslum þeirra. Þannig verði ekki annað séð en að nægilegt sé að dómkrafa stefnenda takmarkist við það að stefnda sé óheimilt að flytja inn og taka við vörslum húsgagnanna en taki ekki til athafna sem engin áform séu um af hálfu stefnda.

Í stefnu sé á því byggt að Eggið, Svanurinn, Corona stóllinn, Cassina LC2, LC3 og LC10 og Arco lampinn hafi hlotið þá stöðu að teljast hönnunarfyrirmyndir sem séu verndaðar af höfundarrétti sem nytjalist í skilningi 1. gr. laga nr. 73/1972. Ekki sé um það deilt að nytjalist telst til listar sem unnt er að öðlast höfundarrétt að eftir ákvæðum 1. mgr. 1. gr. laga nr. 73/1972. Hins vegar verði ekki séð að í því sérfræðiáliti sem stefnendur vísi til og kalla matsgerð, sé tekin sérstök afstaða til þess hvort fyrrgreindir munir falli undir nytjalist í skilningi 1. gr. laga nr. 73/1972. Í greinargerð gagnrýnir stefndi að ekki hafi verið lögð fram haldbær gögn þessu til stuðnings af hálfu stefnenda. Fram kom hjá lögmanni stefnda við aðalmeðferð málsins að úr þessu hefði verið bætt með öflun matsgerðar. Stefnendur beri eftir sem áður sönnunarbyrði fyrir því að húsgögnin hafi tiltekin einkenni og/eða form í hönnun þessara húsgagna, hverju þeirra fyrir sig, sem geri þau það sérstök að þau njóti höfundarréttarverndar samkvæmt lögum nr. 73/1972.

Stefndi bendi á að þó svo að talið yrði að fyrrgreind verk og/eða hluti þeirra, í heild sinni eða að hluta til, væru nytjalist sem njóti hönnunarverndar samkvæmt lögum nr. 73/1972, sé vefengt að sönnun liggi fyrir um að þau húsgögn sem stefndi keypti frá Kína séu eftirlíkingar eða ólögmæt eftirgerð á áðurnefndum húsgögnum sem brjóti í bága við ákvæði 3. gr. höfundalaga nr. 73/1972 eins og haldið sé fram af stefnendum.

Stefndi telur að forsenda þess að hægt sé að fallast á kröfur stefnenda í málinu sé að fyrir liggi óyggjandi sönnun þess að hann hafi gerst brotlegur við ákvæði höfundalaga nr. 73/1972 eða lög nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Í stefnu sé því haldið fram að kaup og innflutningur stefnda á fyrrgreindum húsgögnum brjóti gegn einkarétti stefnenda samkvæmt 3. gr. laga nr. 73/1972. Samkvæmt þeirri lagagrein hefur höfundur einkarétt á því að gera eintök af verki sínu og birta þau í upphaflegri mynd eða breyttri, þýðingu eða öðrum aðlögunum. Í fyrrgreindu lagaákvæði sé hins vegar ekkert vikið að innflutningi þeirra vara sem njóta verndar samkvæmt lögunum. Birting verks felist í því að sýna verkið opinberlega eða gefa það út, þ.e. að bjóða það opinberlega til sölu eða dreifa því til almennings, samkvæmt 2. og 3. mgr. 2. gr. laganna. Í þessu sambandi vísar stefndi til athugasemda með frumvarpi til höfundalaga þar sem tekið sé fram að önnur birting verka en opinber falli ekki undir hugtakið birting í skilningi laganna. Stefndi taki þannig undir skilning lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu og ríkissaksóknara á fyrrgreindum lagaákvæðum.

Stefndi hafnar því að 6. tl. 54. gr. laga nr. 73/1972 taki til innflutnings stefnda á fyrrgreindum húsgögnum og sé refsiverður. Það lagaákvæði vísi til þess að innflutningur á eintökum af verkum eða annarri framleiðslu sem njóti verndar eftir V. kafla laganna sé refsiverður með nánar tilgreindum skilyrðum. Sá kafli laganna taki ekki til nytjalistar. Þá séu skilyrði ákvæðisins ekki uppfyllt að öðru leyti.

Þeir dómar sem stefnendur hafa vísað til, kröfum sínum til stuðnings, eigi ekki við í því máli sem hér um ræðir. Í fyrrgreindum dómum var atvikum þannig háttað að viðkomandi munir voru ætlaðir til endursölu og því um birtingu að ræða í skilningi 2. og 3. gr. laga nr. 73/1972.

Vegna tilvísunar stefnenda til ákvæða laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu bendi stefndi á að þau lög eigi ekki við í þessu máli enda virðist rökstuðningur stefnenda ganga út frá þeirri röngu forsendu að stefndi hafi ætlað sér að endurselja húsgögnin eða stuðla að því með einum eða öðrum hætti að einstaklingar eignist þau og þannig skaða orðspor og viðskiptavild stefnenda

Stefndi vísar jafnframt til þess að hafa verði í huga að samkvæmt 1. gr. laga nr. 57/2005 taki lögin til hvers konar atvinnustarfsemi sem fari fram gegn endurgjaldi, hvort heldur hún sé á vegum einstaklinga, félaga, ríkis og sveitarfélaga eða annarra. Í 5. gr. laganna sé lagt bann við óréttmætum viðskiptaháttum og sé hér verið að vísa til hagsmuna neytenda, enda er í lagagreininni vísað til III.-V. kafla laganna varðandi það hvað teljist óréttmætir viðskiptahættir. Tilvísun stefnenda til 13. og 14. gr. laganna eigi heldur ekki við enda liggi það fyrir í málinu að fyrrgreind húsgögn hafi verið ætluð til einkanota og hafi ekki staðið til þá eða síðar að endurselja þau. Lög nr. 57/2005 eigi því ekki við í því máli sem hér um ræðir.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnenda um að staðfest verði með dómi það lögbann sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði á þann 14. janúar sl. Stefndi telur að ekki hafi verið efnisskilyrði fyrir fyrrgreindu lögbanni og því beri að fella það úr gildi. Telji hann í ljós leitt að hann hafi hvorki gerst brotlegur við ákvæði höfundalaga nr. 73/1972 né lög nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Skilyrði fyrir lögbanni hafi ekki verið fyrir hendi enda hafi ekki verið sýnt fram á það að kaup og innflutningur stefnda á fyrrgreindum húsgögnum til einkanota brjóti gegn lögvörðum réttindum stefnenda. Grundvallarskilyrði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 séu ekki og hafi ekki verið fyrir hendi í málinu og því beri að fella lögbannið úr gildi.

Þá telur stefndi vandséð að skilyrði 1. mgr. 24. laga nr. 31/1990, að um sé að ræða byrjaða eða yfirvofandi athöfn, hafi verið uppfyllt, sér í lagi í ljósi þess að stefnendur hafi upphaflega ákveðið að kæra innflutninginn til lögreglu og ekki farið fram á lögbann fyrr en að niðurstöðu fenginni, þá einu og hálfu ári síðar.

Þá vísar stefndi jafnframt til þess að samkvæmt 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 verði lögbann ekki lagt við athöfn ef talið er að réttarreglur um skaðabætur fyrir röskun hagsmuna þess er fer fram á lögbann, tryggi þá nægilega. Stefndi telji að fyrrgreint ákvæði eigi hér við og því beri að fella lögbannið úr gildi.

Krafa stefnenda um afhendingu á tilgreindum húsgögnum stefnda til eyðingar sé grundvölluð á ákvæði 55. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Meðan ekki sé sýnt fram á að stefndi hafi brotið gegn ákvæðum höfundalaga séu skilyrði fyrir upptöku eigna ekki fyrir hendi og því beri að sýkna stefnda af þessari kröfu stefnenda.

Stefndi krefst sýknu af kröfu stefnenda um greiðslu skaðabóta vegna kostnaðar við eyðingu húsgagnanna af sömu ástæðum og að ofan greinir en skilyrði 1. mgr. 56. gr. laga nr. 73/1972 til að dæma skaðabætur séu ekki uppfyllt.

Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnenda um greiðslu málskostnaðar og krefst málskostnaðar úr hendi þeirra. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á ákvæðum 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Varðandi lagarök þá vísar stefndi til ákvæða höfundalaga nr. 73/1972, einkum til I. og VII. kafla laganna. Þá er vísað til laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, einkum til 1., 2., 3., 8., 13. og 14. gr. laganna, svo og til IV. og VI. kafla laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu og lögbann. Þá er jafnframt vísað til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum til IX. og XII. kafla laganna.

IV.

Niðurstaða

Í máli þessu er óumdeilt að stefnendur njóta einkaréttar til framleiðslu og dreifingar á stólunum, Egginu og Svaninum, Corona stólnum, Cassina stólum og sófum LC2 og LC3, borðinu LC10 og Arco lampanum, eins og nánar er rakið í málavaxtalýsingu. Þar eru jafnframt rakin tildrög þess að tollafgreiðsla vörusendingar stefnda, sem innihélt húsgögn sem talin voru eftirlíkingar af ofangreindum húsgögnum, var stöðvuð. Þá er óumdeilt að höfundarvernd vegna húsgagnanna er enn í gildi, sbr. 43. gr. laga höfundarlaga nr. 73/1972.

Stefnandi krefst viðurkenningar á því að stefnda sé óheimilt að flytja inn og/eða ráðstafa húsgögnum þessum með nánar tilgreindum hætti. Jafnframt krefst hann staðfestingar á lögbanni Tollstjórans þar um, og eyðingar húsgagnanna í kjölfarið.

Í greinargerð stefnda kemur fram, að sú fullyrðing stefnenda að umrædd húsgögn teljist hönnunarfyrirmyndir, sem njóti verndar höfundarréttar sem nytjalist í skilningi 1. gr. höfundarlaga, væri ekki studd haldbærum gögnum. Við aðalmeðferð málsins vísaði lögmaður stefnda til þess að úr þessu hefði stefnandi bætt með öflun matsgerðar Þ-kvk-ef Z-kvk-ef, húsgagnahönnuðar en í niðurstöðum hennar er svarað spurningum er að þessu álitaefni lúta. Í matsgerðinni er að finna afdráttarlausa niðurstöðu um að húsgögnin séu vernduð höfundarverk þeirra hönnuða sem þar eru tilgreindir og teljist til nytjalistar samkvæmt 2. mgr. 1. gr. höfundarlaga. Er sérstaklega vikið að sjálfstæðu og frumlegu framlagi hönnuða húsgagnanna, m.a. með notkun nýrra efna og mótun forma. Fjallað er um hvert húsgagn fyrir sig en meginatriði að mati dómsins er eftirfarandi:

Hægindastóllinn Eggið, ásamt tilheyrandi fótskemli, er höfundarverk danska arkitektsins A-x-x J-x-x en stólinn hannaði hann 1958 fyrir SAS Royal hótelið í Kaupmannahöfn. Byggingin sjálf og innanbúnaður, þ.m.t. húsgögn, var heildarhönnun arkitektsins sem vann í anda módernismans sem þá var ríkjandi í arkitektúr og nytjalist. Á sjötta áratugnum komu fram ný efni til húsgagnaframleiðslu, m.a. glertrefjaplast, sem skel Eggsins er mótuð úr. Heilbólstruð plastskelin hvílir á snúningsfæti úr fægðu stáli með fjórum fótum úr heilsteyptu burstuðu áli.

Hægindastóllinn Svanurinn er sömuleiðis höfundarverk arkitektsins, sem hannaði stólinn 1958 fyrir sama hótel og ofan greinir. Óreglulega formuð og heilbólstruð plastskel stólsins hvílir, líkt og Eggið, á snúningsfæti úr fægðu stáli með fjórum fótum úr heilsteyptu burstuðu áli. Frumleg form beggja stólanna voru nýnæmi og nýstárleg efnisnotkun gerði þá jafnframt léttbyggða og færanlega. Eggið og Svanurinn eru stólar sem hafa báðir verið í framleiðslu óslitið hjá Fritz Hansen A/S í Danmörku frá 1958.

Hægindastóllinn Corona, ásamt tilheyrandi fótskemli, er höfundarverk danska húsgagnaarkitektsins P-x-x M. V-x-x. Stóllinn var fyrst framleiddur í núverandi mynd 1964 af E-kk-þgf J-kk-þgf Møbelfabrik A/S í Danmörku. Stóllinn er samsettur af léttbyggðri, fjaðrandi mattkrómaðri stálgrind og fjórum misstórum, sporöskjulaga albólstruðum set- og bakhlutum úr krosslímdum við. Frumlegri lögun stólsins má líkja við hryggjarsúlu og rifbein mannslíkamans.

Hægindastóllinn og sófarnir LC2 og LC3 og borðið LC10 eru höfundaverk svissnesk-franska arkitektsins L-x-x C-x-x (1887-1965) og samstarfsmanna hans, P-x-x J-x-x og C-x-x P-x-x. Þau voru hönnuð 1928 og bera vitni um áhrif frá Bauhaus-stefnunni í nytjalist og hönnun. Þar réðu einföld form ríkjum og tilraunir voru gerðar með ný efni á við krómuð stálrör og gler í framleiðslu húsgagna. Sethúsgögnin LC2 og LC3 eru byggð upp á einfaldri grind úr krómuðum stálrörum sem í hvíla ferhyrndar, þykkar og dúnfylltar sessur úr vönduðu leðri. Borðið LC10 sem samanstendur af svartri T-laga grind úr stálprófíl, ferkantaðri glerplötu og krómuðum stálfótum var einnig hannað 1928 til að ganga með sethúsgögnunum LC2 og LC3. Frá 1965 hefur Cassina S.p.A. í Mílanó haft einkaleyfi til að framleiða og selja húsgögn L-x-x C-x-x samkvæmt samningi við Fondation Le Corbusier og meðhönnuði hans.

Arco lampinn er verk ítölsku arkitektana, bræðranna A-x-x og P-x-x G-x-x C-x-x sem þeir hönnuðu 1962 í anda módernismans fyrir lampaframleiðslufyrirtækið FLOS S.p.A. á Ítalíu. Um er að ræða frumlegt, bogalagað ofanljós sem hvorki er hengt upp í loft né er með hefðbundnum lampafæti. Hinum mikla boga er haldið uppi af þungum ferhyrndum 55 cm háum fæti úr hvítum ítölskum Carrara marmara.

þOfantalin húsgögn hafa að mati matsmanns öll tvímælalaust skipað sér sess á alþjóðavísu um margra áratuga skeið sem þekktar hönnunarfyrirmyndir (e. design icons) og bera höfundum sínum vel vitni um frumlega hugsun og nýsköpun hvað varðar form og efnisnotkun. Beri því að telja húsgögnin án vafa afrakstur persónulegs sköpunarframlags hönnuðanna. Með vísan til þess sem rakið hefur verið er það niðurstaða dómsins að öll húsgögnin séu vernduð höfundarverk þeirra hönnuða sem þar eru tilgreindir og teljist til nytjalistar samkvæmt 2. mgr. 1. gr. höfundarlaga.

Stefndi er einkahlutafélag en óumdeilt er að hin innfluttu húsgögn hafi verið ætluð til notkunar í atvinnurekstri hans mest í tengslum við gistiheimili og smáhýsi við Súgandafjörð og á Ísafirði. Aðspurður fyrir dómi kvað fyrirsvarsmaður stefnda húsgögnin flest hafa átt að fara inn á herbergi eða í smáhýsi, en einnig skrifstofur og starfsmannaíbúðir. Hann kvaðst ekki muna hvort einhver hafi átt að vera í sameiginlegu rými gististaðanna, t.d. á göngum. Í þessu sambandi þykir að mati dómsins ekki skipta máli hver staðsetning hvers húsgagns um sig átti að vera enda liggur fyrir að nýtingin átti að vera í þágu fyrrgreinds reksturs félagsins.

Stefnandi málsins byggir á því að með umræddum innflutningi hafi stefndi brotið gegn nánar tilgreindum ákvæðum höfundalaga og laga nr. 57/2005 um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum. Stefndi telur hins vegar innflutninginn lögmætan enda hafi húsgögnin verið ætluð til einkanota en ekki endursölu.

Úrlausn málsins beinist einkum að því hvort húsgögn þau sem stefndi flutti inn hafi í reynd verið eftirlíkingar ofangreindra húsgagna og að því hvort slíkur innflutningur teljist vera birting höfundarverndaðs verks sem teljist brot á 3. gr. höfundarlaga.

Í inngangi að matsgerð Þ-kvk-ef Z-kvk-ef er vísað til þess að húsgögnin sem um ræðir hafi verið flutt til landsins frá Kína og keypt af fyrirtæki sem sérhæfi sig í eftirlíkingum af heimsþekktum húsgögnum og sígildri nútímahönnun eins og fram komi á vefsíðu þess. Dregur matsmaður þá ályktun að ljóst sé að framleiðandinn telji að um eftirlíkingar sé að ræða og vísar því eftirleiðis til eftirlíkinga. Í matsgerðinni er í framhaldinu gerður samanburður á hverju hinna innfluttu húsgagna fyrir sig og frumgerð sama húsgagns og komist að rökstuddri niðurstöðu.

Í málflutningi sínum vék lögmaður stefnda að því að ætla mætti að matsmaður hefði fyrirfram gefið sér að um eftirlíkingar væri að ræða. Aðspurður kvað lögmaðurinn þó ágreiningslaust að niðurstöður væru byggðar á faglegum grunni og því væri ekki um annmarka að ræða sem hefði áhrif á efnislega niðurstöðu hennar. Þessi tilteknu rök eru því haldlaus. Stefndi byggir engu að síður á því að ekki liggi fyrir með óyggjandi hætti að hin innfluttu húsgögn hafi verið eftirlíkingar. Í skýrslu fyrirsvarsmanns fyrir dómi kom fram að húsgögnin hefðu hvorki verið kynnt sem slík á húsgagnasýningu er hann sótti né hefði hann veitt því athygli á umræddri netsíðu eða bæklingum. Þá hefði hann ekki haft kunnáttu eða forsendur til að telja að svo hafi verið.

Meginniðurstöður matsgerðar eftir samanburð á hinu innflutta húsgagni og frumgerð eru eftirfarandi:

Innfluttu húsgögnin sem framleidd eru í Kína og auglýst eru á vefsíðu framleiðandans sem Eggið og Svanurinn eru við fyrstu sýn með svipuðu heildaryfirbragði og Eggið og Svanurinn sem eru viðurkennd höfundarverk A-x-x J-kk-ef. Mismunurinn liggur í því að mun þægilegra er að sitja í frumgerðunum, efnisnotkun og handbragð er allt vandaðra og þar að auki eru merkingar höfundarréttarhafans, nafn fyrirtækis, framleiðsluland og „serialnúmer“, sýnilegar á áberandi stöðum á húsgögnunum. Engin merking er á húsgögnunum sem framleidd eru í Kína.

Hvað Eggið og Svaninn varðar er augljós munur á efnisnotkun í stólfótum, bæði í stólunum sjálfum og fótskemli sem fylgir Egginu. Háglanskrómað járn er í fótum stólanna sem framleiddir eru í Kína en fægt stál og burstað ál í frumgerðum Eggsins og Svansins. Auk þess eru stærðir og form stólfótanna frábrugðin.

Bólstrun er einnig mun vandaðri á frumgerðunum en á stólunum frá Kína. Heilbólstruð skel frumgerðar Eggsins er klædd vönduðu, þykku leðri sem er handsaumað við stólbrún. Í stólnum sem framleiddur er í Kína er áklæðið aftur á móti leðurlíki sem er greinilega vélsaumað og með þykku miðseymi á stólbrún. Hið sama á við bólstrun á frumgerð Svansins þar sem ullaráklæðið fellur alveg að lögun stólsins og er handsaumað við stólbrún. Á hinu innflutta húsgagni er áberandi þversaumur á mörkum sætis og baks.

Hægindastóllinn ásamt fótskemli, sem framleiddur er í Kína og auglýstur er á netinu af framleiðandanum sem „Corona chair by P-x-x V-x-x“ ber mjög sterkan svip af Corona stólnum sem er höfundarverk P-x-x M. V-x-x og framleiddur er í Danmörku. Mismunurinn liggur í efnisnotkun og formum og bólstrun set- og bakpúðanna. Hin léttbyggða grind frumgerðarinnar er úr mattkrómuðu fjaðurstáli. Í stólnum sem framleiddur er í Kína er stálið efnismeira og með burstaðri áferð. Bólstrun er ekki sambærileg, meiri bólstrun er í stólnum frá Kína en í frumgerð og ekkert bil er á milli púða. Auk þess er saumaskapur á brúnum púðanna mun vandaðri í frumgerð en í stólnum frá Kína.

Heildaryfirbragð sethúsgagnanna sem auglýst eru á vefsíðu framleiðandans í Kína sem Le Corbusier LC2 og LC3 líkist frumgerðum af stól og sófa LC2 og LC3 sem eru viðurkennd höfundaverk L-x-x C-x-x og samstarfsmanna hans, P-x-x J-x-x og C-x-x P-x-x. Mismunurinn liggur í því að mun þægilegra er að sitja í frumgerðinni, efnisval, bólstrun og handbragð er allt mun vandaðra auk þess sem merkingar framleiðslufyrirtækisins Cassina, höfundarins L-x-x C-x-x og „serialnúmer“ er að finna á grind frumgerðarinnar. Engar merkingar er að finna á húsgögnunum sem framleidd eru í Kína. Stærðir eru heldur ekki sambærilegar. Grind frumgerðar er úr glansandi krómuðum stálrörum sem beygð eru mjúklega við horn. Grind húsgagnanna sem framleidd eru í Kína er aftur á móti með burstaðri áferð og rörin soðin saman í skarpt horn. Leður í púðum er af mjög vandaðri gerð í frumgerðum og saumaskapur með fínlegu miðseymi. Í sethúsgögnunum sem framleidd eru í Kína er notað leðurlíki í púða og saumaskapur með grófu miðseymi.

Mismunur á frumgerð borðsins LC10 sem framleitt er hjá Cassina S.p.A. á Ítalíu, og borðinu sem framleitt er í Kína er fyrst og fremst fólginn í efnisnotkun, áferð á krómuðum fótum og að merkingu framleiðslufyrirtækisins Cassina, hönnuðarins L-x-x C-x-x og „serialnúmer“ vantar á grind borðsins sem framleitt er í Kína.

Lampinn sem framleiddur er í Kína og kynntur er sem „Arco lamp by Achille Castiglioni“ á vefsíðu framleiðandans er við fyrstu sýn mjög líkur höfundarverki arkitektanna A-x-x og P-x-x G-x-x C-x-x sem framleiddur er af höfundarréttarhafanum FLOS S.p.A. á Ítalíu og FLOS Scandinavia A/S með leyfi höfundaréttarhafans. Fyrst ber að nefna að í frumgerð lampans er lampafótur gerður úr hvítum Carrara marmara en í lampanum sem framleiddur er í Kína er notuð svört óþekkt steintegund. Í frumgerð er bogalöguð stöng lampans samsett úr fjórum U-laga ryðfríum stálprófílum sem renna hver inn í annan. Stöng lampans sem framleiddur er í Kína er samsett úr þremur álrörum sem skrúfast saman til að festa stillinguna. Stærðir á stöngunum eru heldur ekki þær sömu. Í frumgerð er stillanlegt ljósastæði í tveimur hlutum með glansandi áferð og göt næst perustæðinu eru 2 cm í þvermál. Burstuð áferð er aftur á móti á ljósastæði lampans sem framleiddur er í Kína og þvermál gata við perustæði er minna, eða 1,5 cm.

Eins og áður segir skoðaði dómurinn og bar saman hin innfluttu húsgögn og frumgerð þeirra. Er það mat dómsins, að virtri niðurstöðu matsmanns og með hliðsjón af öðrum gögnum málsins, að hin innfluttu húsgögn séu ótvíræðar eftirlíkingar, enda er í öllum meginatriðum líkt eftir frumgerð þeirra húsgagna sem tilgreind eru í dómkröfu. Við fyrstu sýn er greinileg ruglingshætta fyrir hendi þar sem eftirlíkingunum svipar mjög til frumgerðarðanna. Við nánari skoðun og prófun, t.d. með því að setjast í stóla, lyfta, snúa og gaumgæfa m.a. efni og merkingar, var augljóst að um eftirlíkingar af frumgerðunum væri að ræða. Eftirlíkingarnar voru allar óvandaðri, bæði hvað frágang varðar og efnisval auk þess sem þær voru flestrar þyngri en frumgerðin og ómerktar. Tilgangurinn með gerð þeirra var augljóslega sá að líkja eftir frumgerðinni í öllum meginatriðum með sérstakri áherslu á sérkenni hennar.

Dóminum gafst ekki kostur á að skoða hið svokallaða „barnaegg“ sem er einhvers konar smækkuð mynd af Egginu í fullri stærð. Tekur dómurinn engu að síður að öllu leyti undir umfjöllun í matsgerð um það og telur að ótvírætt sé um eftirlíkingu af Egginu að ræða. Þykir hvorki skipta máli í þessu sambandi að öll hlutföll barnaeggsins séu önnur en í Egginu sjálfu og að það sé minna en frumgerðin.

Þá gafst dóminum ekki kostur á að skoða samsett það borð sem talið er vera eftirlíking LC10. Lögmenn aðila staðfestu báðir að um sama borð væri að ræða og þeir hefðu skoðað með matsmanni. Að virtum þeim atriðum sem dregin eru fram í matsgerð og að öðru leyti með hliðsjón af framburði matsmanns fyrir dómi, er það mat dómsins að um ótvíræða eftirlíkingu frumgerðarinnar sé að ræða.

Þess má einnig geta að Cassina stóllinn var ekki skoðaður sérstaklega heldur sófinn sem kínverski framleiðandinn skráir sem LC3 og matsmaður telur vera „blöndu“ af tveimur sófum LC2 og LC3. Er stóllinn eins og sófinn nema minni. Er vísað til þeirra atriða sem dregin eru fram í matsgerð um sófann og telur dómurinn með vísan til þess er þar kemur fram og með hliðsjón af öðrum gögnum um ótvíræða eftirlíkingu af frumgerðinni LC2 að ræða þar sem líkt er eftir henni í öllum meginatriðum.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið er það mat dómsins að hin innfluttu húsgögn hafi, í skilningi höfundalaga nr. 73/1972, öll verið eftirlíkingar af frumgerðum þeirra húsgagna sem tilgreind eru í dómkröfu

Þá kemur til skoðunar hvort innflutningur eftirlíkinganna brjóti í bága við 3. gr. höfundalaga en óumdeilt er að fyrirhugað var að nota þær í atvinnuskyni, þ.e. í þágu stefnda eins og áður er rakið. Í þessu sambandi þarf því að leysa úr því hvort hin fyrirhuguðu not hafi falið í sér birtingu eftirlíkinganna og feli í sér brot á fyrrgreindu ákvæði.

Stefnendur byggja á því að sú fyrirhugaða aðgerð stefnanda að stilla eftirlíkingunum upp í gistiheimili eða annarri aðstöðu sem sé til afnota fyrir viðskiptamenn stefnanda eða aðra feli í sér sýningu eintaka af vernduðu verki og falli undir einkarétt höfundar samkvæmt höfundarlögum. Þá feli einnig sérhver ráðstöfun eftirlíkinganna í sér dreifingu eintaka af höfundarvernduðu verki í skilningi höfundarréttar. Hafi stefndi þannig brotið gegn réttindum stefnenda með innflutningi á þeim.

Stefndi byggir hins vegar á því að hin fyrirhuguðu not hafi falið í sér einkanot og hafi innflutningurinn því ekki falið í sér brot á höfundarlögum eins og stefnandi haldi fram.

Samkvæmt 3. gr. höfundarlaga hefur höfundur einkarétt á að gera eintök af verki sínu og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri, í þýðingu og öðrum aðlögunum. Í athugasemdum um ákvæðið í frumvarpi til laganna segir að þrátt fyrir hið almenna ákvæði 1. gr. um höfundarréttinn þyki rétt að hafa sérstakt ákvæði um rétt höfundar til eintakagerðar og birtingar, enda sé þar um aðalinntak höfundarréttar að tefla. Af þessu er ljóst að miklir hagsmunir eru fólgnir í því að ekki séu í umferð eftirlíkingar af vernduðu hugverki.

Í 3. mgr. 2. gr. laganna er fjallað um birtingu höfundarvarins verks en þar segir að verk teljist birt, þegar það sé með réttri heimild flutt eða sýnt opinberlega eða eintök af því hafa verið gefin út eins og segi í 2. mgr. ákvæðisins. Er þar vísað til þess að verk teljist gefið út þegar eintök af því eru með réttri heimild og í álitlegum fjölda boðin opinberlega til sölu, láns eða leigu eða þeim er dreift til almennings með öðrum hætti.

Í athugasemdum við ákvæði þessi í frumvarpi til höfundalaga kemur m.a. fram að önnur kynning verka en opinber falli ekki undir hugtakið birting. Verk teljist jafnan birt opinberlega þegar það hefur verið sýnt á stöðum sem almenningur á frjálsan aðgang að, hvort heldur gegn aðgangseyri eða gjaldfrjálst. Hins vegar taki þetta ekki til kynningar verka á heimilum, í lokuðum hópi fjölskyldu eða kunningja, m.a. í tækifærisveislum. Þá segir að mörkin séu þó vitanlega óglögg og talið hafi verið af fræðimönnum að ákveða verði svið einkabirtingar þröngt. Sem dæmi er tekið að telja verði birtingu opinbera, fari hún fram á fundum félaga, jafnvel þó að félagatala sé takmörkuð. Almenna reglu sé vart unnt að setja, heldur verði að meta það hverju sinni, rísi ágreiningur. Megi þá hafa hliðsjón af venjum og réttarframkvæmd í löndum, þar sem löggjöf sé á sama veg háttað.

Þegar litið er til túlkunar danskra fræðimanna á birtingu og á því hvenær hún teljist opinber, ber að skoða stærð þess hóps sem nýtur sýningar hins höfundaverndaða verks. Einnig skiptir máli hvort stærð hans er óákveðin. Undir opinbera birtingu falli þannig sýningar í myndbandskerfum inni á herbergjum gististaða. Í málflutningi sínum vísaði lögmaður stefnenda m.a. til danskra dóma og ákvarðana sem benda í sömu átt, m.a. þar sem eftirlíkingum höfundarvarinna húsgagna var stillt upp á athafnasvæði hótels.

Með vísan til ofangreinds er hafnað þeirri málsástæðu stefnda að hin fyrirhuguðu afnot falli undir einkaafnot stefnda. Augljóst er að í atvinnustarfsemi þeirri sem hér um ræðir megi gera ráð fyrir umtalsverðum fjölda fólks á ári hverju auk þess sem hafa ber í huga að um sífellda endurnýjun er að ræða.

Fyrir liggur að ætlan stefnda var sú að birta hinar innfluttu eftirlíkingar, sem teljast að álitlegum fjölda, opinberlega í atvinnustarfsemi sinni. Felur sú fyrirætlan, sem hrundið var af stað með pöntun á eftirlíkingunum og innflutningi á þeim, í sér brot gegn höfundarvörðum rétti stefnenda samkvæmt 3. gr. laganna. Þegar af þeirri ástæðu er fallist á viðurkenningarkröfu stefnenda eins og hún er sett fram.

Stefnandi krefst þess jafnframt að staðfest verði lögbann það sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði hinn 14. janúar 2013 við þeim aðgerðum sem tilgreindar eru í dómkröfu.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um lögbann, kyrrsetningu o.fl., er skilyrði lögbanns í fyrsta lagi að um sé að ræða byrjaða eða yfirvofandi athöfn einstaklings eða fyrirsvarsmanns félags eða stofnunar, í öðru lagi að gerðarbeiðandi sannar eða gerir sennilegt að athöfnin brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans, að gerðarþoli hafi þegar hafist handa um athöfnina eða muni gera það og að réttindi hans muni fara forgörðum eða verði fyrir teljandi spjöllum, verði hann knúinn til að bíða dóms um þau.

Rakinn var aðdragandi lögbannsins í kafla um málavexti en byggt var á því af hálfu stefnenda að hinar fyrirhuguðu aðgerðir brytu gegn höfundarvörðum réttindum stefnenda samkvæmt höfundarlögum og lögum um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum nr. 57/2005. Í beiðni um lögbann var rökstutt með hvaða hætti stefnendur teldu brotið gegn lögvörðum rétti sínum yrði innflutningur heimilaður og þar með notkun á eftirlíkingunum í starfsemi stefnda. Með vísan til þessa og að öðru leyti til þeirrar niðurstöðu dómsins að stefndi hafi með aðgerðum sínum brotið gegn höfundarvörðum rétti stefnenda er talið að ofangreindum skilyrðum fyrir lögbanni 14. janúar 2013 hafi verið uppfyllt.

Fram kom í málflutningi lögmanns stefnda að rekstur félagsins væri breyttur í dag og hefði það nú aðeins gistihúsnæði til langtímaleigu. Afnot húsgagnanna yrði því í reynd önnur en að var stefnt. Í þessu sambandi ber að líta til þess að stefndi er hlutafélag og starfsemi þess er samkvæmt skráningu í hlutafélagaskrá, hótel og gistiheimili með veitingaþjónustu. Í ljósi þess er hafnað þeirri málsástæðu stefnda að kröfugerðin sé of víðtæk.

Fallist er á þá málsástæðu stefnenda að talið verði að réttarreglur um skaðabætur fyrir röskun hagsmuna tryggi ekki hagsmuni stefnenda nægilega, sbr. 1. tl. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Þá var var rannsókn lögreglu hætt vegna meintra brota stefnda hætt í október 2012 og sú ákvörðun staðfest af ríkissaksóknara í desember sama ár.

Þá er fallist á kröfu stefnenda um að stefnda verði gert að þola að öll eintök eftirlíkinganna verði afhent stefnendum til eyðingar undir eftirliti Tollstjóra, sbr. 55. gr. höfundalaga.

Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. höfundalaga skal sá sem hefur brotið gegn lögum þessum af ásetningi eða gáleysi, greiða bætur vegna brotsins. Þótt brotið sé framið í góðri trú er heimilt að ákveða þeim sem orðið hefur fyrir tjóni bætur úr hendi hins brotlega. Stefnendur reisa kröfu sína um skaðabætur á kostnaði við eyðingu eftirlíkinganna sem óhjákvæmilega stofnist til, samtals 26.185 krónur. Fram kom í málflutningi lögmanns stefnenda að vegna mistaka hafi raunar aðeins verið gerð krafa um hluta þess kostnaðar, þ.e. vegna húsgagna sem voru í öðrum gáminum. Fjárhæðinni sem slíkri hefur ekki verið mótmælt af stefnda.

Dómurinn fellst á kröfu stefnenda og eru skilyrði ákvæðisins talin uppfyllt. Er í þessu sambandi vísað til framburðar fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi þar sem m.a. kom fram að hann hefði skoðað bæklinga og „eitthvað lítið“ skoðað heimasíðu fyrirtækisins, sem bauð húsgögnin til sölu, án þess að hann yrði þess var að þar væru auglýstar eftirlíkingar til sölu. Hefði það þó engu breytt því að hann þekkti ekki til sérhannaðra húsgagna og hafði aldrei heyrt talað um þau húsgögn sem hér um ræðir. Bæklingar þeir sem hér er vísað til eru ekki á meðal gagna málsins en áður er rakið að umrædd heimasíða auglýsir húsgögnin sem eftirlíkingar og notar nöfn frumgerðanna. Má því ætla að stefndi hafi mátt vita að um eftirlíkingar væri að ræða. Hvað sem því líður verður skaðabótaábyrgð lögð á stefnda samkvæmt þessu ákvæði hafi gáleysi hans verið fyrir að fara eða hann verið í góðri trú. Ber honum því að greiða stefnendum umkrafða fjárhæð vegna kostnaðar við eyðingu húsgagnanna.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber stefnda að greiða stefnendum málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og er hann ákveðinn 1.500.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari og meðdómararnir A-kvk-nf S-kvk-nf Á-kvk-nf og H-kk-nf K-kk-nf kveða upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Viðurkennt er að stefnda, Gistingu ehf., sé óheimilt að flytja inn, taka við vörslum, hafa í notkun í starfsemi sinni (m.a. með því að láta vera í notkun og til afnota fyrir hótelgesti, aðra viðskiptamenn og aðra), bjóða til sölu, selja, gefa, flytja úr landi eða ráðstafa með öðrum hætti húsgögnum sem teljast eftirlíkingar af hönnunarfyrirmyndunum (e. design icon) Egginu, Svaninum, Corona stólnum, Cassina stól og sófum LC2 og LC3, borði LC10 og Arco lampanum, sem stefnendur F-x-x H-x-x, Eric Jörgensen Möbelfabrik AS, Cassina S.p.A., og FLOS Scandinavia eru rétthafar að, og eru í vörslum Tollstjórans, og komu til landsins í sendingu með gámum nr. EMCU3821054 og MAGU2112149 í júní og júlí 2011.

Staðfest er lögbann sem sýslumaðurinn í Reykjavík lagði hinn 14. janúar sl. við því að stefndi flytji inn, taki við vörslum, hafi í notkun í starfsemi sinni (m.a. með því að láta vera í notkun og til afnota fyrir hótelgesti, aðra viðskiptamenn og aðra), bjóði til sölu, selji, gefi, flytji úr landi eða ráðstafi með öðrum hætti eftirlíkingum af hönnunarfyrirmyndunum Egginu, Svaninum, Corona stólnum, Cassina stól og sófum LC2 og LC3, borði LC10 og Arco lampanum, sem eru í vörslum Tollstjórans.

Stefndi er dæmdur til að þola að öll eintök af eftirlíkingunum verði afhent stefnendum til eyðingar undir eftirliti Tollstjórans.

Stefndi skal greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 26.185 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. febrúar 2013 til greiðsludags.

Stefndi greiði stefnanda 1.500.000 krónur í málskostnað.

S-kvk-nf H-kvk-nf (sign)