E-2351/2021

1. Mál þetta var þingfest 29. apríl 2021 og tekið til dóms 19. maí 2023. Stefnandi er D-kk-nf Ö-kk-nf P-kk-nf [...]. Stefndu eru Flutningafélagið slf. [...] og K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf [...].

2. Stefnandi krefst þess

- Að stefndu, Flutningafélagið slf. og K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, greiði honum sameiginlega (insolidum) skaðabætur að fjárhæð 1.731.183 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2017 til 31. september 2 020 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

- Að stefndu, Flutningafélagið slf. og K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, greiði honum sameiginlega (insolidum) laun og orlof að fjárhæð 1.538.917 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2017, af 473.639 krónum til 1. nóvember 2017 og frá þeim degi af 947.278 krónum til 1. desember 2017 og frá þeim degi af 1.538.917 krónum til greiðsludags.

- Þá krefst stefnandi þess að stefndu greiði honum málskostnað.

3. Stefndu krefjast þess aðallega að verða sýknaðir af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefndu krefjast málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Málsatvik

4. Stefndi Flutningafélagið slf. er lítið fjölskyldufyrirtæki sem annast sendibílaakstur og mun hafa haft þrjár sendibifreiðar í rekstri er atvik þessa máls áttu sér stað. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf er aðaleigandi félagsins og ber sem slíkur beina, óskipta og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum hins meðstefnda samlagsfélags. Deila stefnanda og stefndu lýtur að því hvort stefnandi hafi slasast í starfi hjá hinu stefnda félagi í ágústmánuði 2017.

5. Stefnandi er náskyldur stefnda K-kk-þgf Ó-kk-þgf og munu þeir þekkjast mjög vel. Stefnandi mun hafa fyrst komið að störfum hjá stefnda Flutningafélaginu slf. í nóvember 2016 er stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf fékk hann lánaðan sem starfsmann frá fyrirtæki sem bróðir hans rekur til að leysa sig af á meðan stefndi var erlendis. Í kjölfarið var stefnandi ráðinn til starfa hjá hinu stefnda félagi. Stefnandi hafði búið við umtalsverð heilsufarsvandamál og því sóst eftir starfi hjá stefnda Flutningafélaginu slf. þar sem hann taldi að vinna við akstur serðabifreiðar myndi henta honum betur en fyrra starf. [...]

6. Stefndu höfðu í fyrstu hug á því að ráða stefnanda sem verktaka sem algengt er í serðabifreiðaakstri samkvæmt framburði stefnda K-kk-ef Ó-kk-ef. Slíkum verktökum er samkvæmt honum greitt sem nemur 50% af þeim tekjum sem unnt er að afla frá þeim aðilum sem veitt er þjónusta. Stefnandi mun ekki hafa fallist á það fyrirkomulag og varð því að ráði að hann var ráðinn sem launamaður og við það miðað að hann fengi sem næmi 30% af innkomu af akstri bifreiðarinnar en fyrir dómi útskýrði stefndi K-kk-nf að hlutfallið af hundraði væri lægra í tilvikum launamanna þar sem þeir önnuðust ekki innheimtu opinberra gjalda, svo sem virðisaukaskatts, eins og verktakar gera.

7. Við það var miðað að stefnandi myndi sinna akstri með brauðmeti frá föstum viðskiptavini í Borgarnes. Vöruna átti stefnandi að sækja kl. 6 árdegis og aka með hana í Borgarnes og myndi akstri ljúka í Reykjavík nærri hádegi. Deilt er um hvort hann hefði þá átt að sinna tilfallandi leiguakstri frá sendibílastöð eða hvort það hefði verið valfrjálst. Fyrir dómi byggðu stefndu á því að honum hefði borið að sinna slíkum leiguakstri en stefnandi byggði á því að hann hefði ráðið því. Mun raunin hafa verið sú að stefnand isinnti slíkum leiguakstri lítt eða ekki.

8. Við aðalmeðferð skýrðust forsendur útreiknings á launum stefnanda í samræmi við framangreint en sá útreikningur stefnanda að umsamin mánaðarlaun hefðu numið 473.639 krónum á mánuði fól í sér ónákvæma framsetningu samkvæmt lögmanni stefnanda. Það sem átt hefði verið við væri að 30% af tekjum af sendibifreiðinni hefði verið umsamið fast hlutfall en nefnd fjárhæð væri nærri meðaltali þeirra launa sem stefnandi hefði fengið greidd vegna vinnu á fyrstu sjö mánuðum ársins 2017.

9. Í málinu liggja fyrir átta launaseðlar vegna launa fyrir desember 2016 til og með ágúst 2017. Á þeim launaseðlum eru tilgreind mánaðarlaun með einni fjárhæð, án vísunar til tímafjölda eða annarra eininga þar að baki, auk þess sem tilgreint er orlof sem nemur 10,17% af launafjárhæð hverju sinni en orlofið var greitt út samhliða launum. Einnig var tilgreint hvaða fjárhæð væri greidd til Lífeyrissjóðs verslunarmanna vegna lífeyrissjóðsiðgjalda og hvaða fjárhæð væri greidd til VR stéttarfélags. Fjárhæð mánaðarlauna samkvæmt þessum launaseðlum sem aðrar greiðslur miðuðust við var aldrei sú sama. Fyrir desember 2016 voru greiddar 273.668 krónur, fyrir janúar 412.500 krónur, fyrir febrúar 484.440 krónur, fyrir mars 542.078 krónur, fyrir apríl 461.280 krónur, fyrir maí 435.000 krónur, fyrir júní 470.100 krónur, fyrir júlí 494.641 króna og fyrir ágúst 182.000 krónur. Stefndu byggja á því að brösug lega hafi gengið að fá stefnanda til að vinna vinnuna og að vinnuframlag hans hafi verið að meðaltali um 40% af fullu starfi.

10. Stefndu byggja á því að stefnandi hafi fengið ítarlega kennslu í því vinnulagi sem viðhafa átti við flutninga á vörum bakarísins. Stefnandi staðfesti það í aðilaskýrslu sinni. Rakið var af hálfu stefndu að stefnandi hefði fengið leiðbeiningar í sex liðum:

1. Áður en útkeyrsla hefst skuli stæður, það er plastgrindur með brauðkössum, fyrst settar inn í sendibílinn.

2.

Plastgrindurnar eigi að festa vandlega við veggi með þar til gerðum ólum svo stæðurnar hreyfist ekki við akstur.

3.

Fyrir aftan stæðurnar skuli svo setja staka kassa og/eða aðrir muni eftir atvikum.

4 Ef afhenda átti staka kassa, hefðu allir bílstjórar haft skýr fyrirmæli þess efnis að setja kassana á lyftu þegar hún hefði verið látin síga hálfa leið niður þannig hún væri lárétt við gólf bílsins en ekki alla leið niður að jörð. Þannig væru kassarnir í þeirri hæð sem ákjósanlegust væri enda hver brauðkassi af pylsu- og hamborgara brauðum í mesta lagi 3– 4 kíló.

5.

Þegar heilar stæður væru afhentar væri fyrirkomulagið annað og þá þyrfti að setja lyftu alla leið niður.

6.

Við affermingu skyldi leggja flutningabílum á jafnsléttu en þó ef kostur væri í örlitlum halla þannig að afturhluti bílsins hallaðist upp frekar en niður. Þannig hefði ávallt verið staðið að verki við Olís í Borgarnesi.

11. Stefnandi mun hafa verið stöðvaður við akstur sendibifreiðar á vegum stefnda Flutningafélagsins slf. í júlí 2017 og verið látinn blása í áfengismæli og var honum meinað að halda akstri áfram. Hann mun hafa í kjölfarið hringt til stefnda K-kk-ef Ó-kk-ef og óskað eftir að hann og bifreiðin yrðu sótt í Borgarnes þar sem hann gæti ekki keyrt.

Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf fór við annan mann og sótti stefnanda en fátt varð um svör af hálfu stefnanda varðandi hvað hefði komið fyrir. Fyrir dómi bar ákærði um [...] en greining [...] hefði verið í ferli en ekki verið lokið.

12. Er stefnandi var að afferma pylsubrauð og hamborgarabrauð við verslun Olís í Borgarnesi 4. ágúst 2017 í upphafi Verslunarmannahelgar varð hann fyrir óhappi. Stefnandi byggir á því að stæða með brauðgrindum hafi fallið á hann úr serðabifreiðinni er hann var að vinna að affermingu brauðkassa á vörulyftu bifreiðarinnar sem hafi verið í neðstu stöðu er brauðgrindin lenti á honum. Stefnandi bar um að bifreiðin hefði verið nær full af brauðgrindum sem þessum sem hefðu verið á leið í Bónus og Nettó en aftast hefðu verið kassar með pylsubrauðum og hamborgarabrauðum. Starfsmaður Olís liðsinnti stefnanda í greint sinn og dró vagn fyrir vöruflutninga út úr versluninni svo unnt yrði að stafla kössunum á hann og flytja varninginn inn á lager. Starfsmaðurinn kom fyrir dóm og staðfesti að brauðgrindin, full af brauðum, hefði fallið á stefnanda.

13. Af framangreindum sökum hafi stefnandi verið óvinnufær frá þeim degi og sé það enn.

Stefnandi leitaði til bráðamóttöku Landspítalans 8. ágúst 2017 og var greindur með contusion of shoulder and upper arm S40.0 og sprain and strain of thoracic spine S23.3, mar og tognun í baki og öxl. Stefnandi var talin hafa orðið fyrir höggi og væri hann með bakverk og ráðlögð hvíld, teygjur og léttar æfingar. Eymslin ættu að ganga yfir á fáeinum vikum.

14. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf bar um fyrir dómi að hafa verið í heimsókn hjá ættingja um miðjan ágúst 2017 þar sem stefnandi var einnig staddur. Við það tækifæri hafi stefnandi greint honum frá því að hann hefði orðið fyrir óhappi við störf sín sem stefnandi lýsti sem smávægilegu og að hann orðið fyrir minni háttar meiðslum. Hann hefði gleymt að stæða af brauðkössum hefði verið á lyftupallinum þegar hann hefði látið hana síga og fengið stæðuna yfir sig. Hefði hann gert lítið úr atvikinu en hann hefði jafnframt greint frá því að hann væri hættur störfum af þeim sökum. Stefndi kvaðst hafa boðið stefnanda áframhaldandi vinnu en stefnandi hefði ekki brugðist við símhringingum eða skilaboðum sem honum hefðu verið send.

15. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf kveðst hafa fengið símtal frá Lögreglunni í Borgarnesi í september sem kvaðst þurfa að koma bréfi til stefnanda frá Héraðsdómi Vesturlands. Fyrir dómi var upplýst af hálfu stefnanda að hann hefði fengið bréf um að mæta fyrir dóm 20. október 2017 vegna ákæru fyrir fyrrgreindan akstur til að sæta refsingu og ökuleyfissviptingu, sem mun hafa gengið eftir.

16. Stefnda, Flutningafélaginu slf., barst kröfubréf fyrir hönd stefnanda vegna vinnuslyss 4. ágúst 2017 frá VR stéttarfélagi, dagsett 22. nóvember 2017, þar sem krafist var launa í veikindaforföllum vegna tímabilsins ágúst til og með nóvember 2017 auk orlofs og sjúkrakostnaðar. Þar gefur eftirfarandi lýsingu á atburðinum að líta: D-kk-nf var að láta stæðu af brauðkössum síga niður á jörðina með lyftu vörubílsins og við það valt stæðan yfir D-kk-þf. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf mun hafa haft samband við stéttarféla giðsímleiðis og greint frá sinni sýn á málið, þar á meðal að engri stæðu af brauðkössum hefði verið til að dreifa sem flytja þurfti til Olís í Borgarnesi. Í kjölfarið hafi hann talið málið vera úr sögunni.

17. Ári síðar, 8. nóvember 2018, barst stefndu nýtt bréf frá VR stéttarfélagi þar sem krafa stefnanda var ítrekuð með vísan til skriflegrar yfirlýsingar starfsmanns Olís í Borgarnesi sem stéttarfélaginu hefði borist 6. júní 2018. Yfirlýsing þessi er ekki meðal dómskjala. Að sögn stefndu kom lýsing þess manns fram í orðsendingunni og var svohljóðandi : Hann [stefnandi] snýr baki í bílinn meðan hann réttir mér kassana og svo áður en við vitum af kemur hár brauðvagn og skellur á bakið á honum. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf áréttaði fyrri mótmæli munnlega við stéttarfélagið.

18. Hlutast var til um öflun örorkumatsgerðar frá bæklunarskurðlækni af hálfu stefnanda 16. apríl 2020. Þess var óskað að metnar yrðu líkamlegar afleiðing ar slyssins fyrir stefnanda, hvort rekja mætti aðstæður hans til slyssins og hvort tímabært væri að leggja mat á afleiðingar slyssins og hvenær þess væri að vænta að ekki yrði um frekari bata að ræða.

19. Matsgerð var gefin út 16. apríl 2020. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði tognað í hálsi og herðum/brjósthrygg við slysið og hefði af þeim sökum óþægindi með verkjum út í hægri öxl og stundum dofatilfinningu í hægri hendi en matsmaður taldi ekki að óþægindi frá baki tengdust slysinu. Hann taldi hluta af óvinnufærni stefnanda stafa frá slysinu en ekki alla með vísan til annarra heilsufarsvandamála hans og stopullar atvinnuþátttöku í gegnum árin. Stöðugleika eftir slysið taldi matsmaður hafa verið náð 4. desember 2017 og þann starfsorkumissi væri einvörðungu að rekja til slyssins. Varanlegur miski vegna slyssins var metinn 10 stig samtals.

20. Stefndu var sent bréf 17. ágúst 2020 og krafist kjarasamningsbundinna bóta vegna slysatryggingar launþega og launa í slysaforföllum með vísan til kjarasamnings á grundvelli niðurstöðu framangreindrar matsgerðar. Þeim kröfum var hafnað með bréfi, dagsettu 18. september 2020. Annars vegar á grundvelli skorts á sönnun þess að slysið hefði átt sér stað og/eða með bótaskyldum hætti en hins vegar var á því byggt að ef slysið hefði átt sér stað með þeim hætti sem stefnandi byggði á félli það undir notkun ökutækis í skilningi 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

21. Óumdeilt er að stefndi Flutningafélagið slf. hafði ekki í gildi slysatryggingu launþega vegna starfsmanna sinna á slysdegi.

22. Stefnandi efndi til þessarar málsóknar í kjölfar framangreindrar synjunar stefndu og aflaði undir rekstri málsins mats dómkvadds matsmanns á afleiðingum slyssins sem mat læknisfræðilega örorku stefnanda 10%.

23. Aðilaskýrslur gáfu: D-kk-nf Ö-kk-nf P-kk-nf og K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf. Vitnaskýrslur gáfu: A, B, C og D.

Helstu málsástæður stefnanda

24. Stefnandi gerir kröfu um bætur í samræmi við grein 8.6.5 í kjarasamningi VRstéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins á grundvelli fyrirliggjandi matsgerða sem kveði á um 10% læknisfræðilega örorku. Bætur sem stefnanda beri nemi 1.731.783 krónum þar sem grunnfjárhæð örorkubóta sé 17.317.835 krónur. Þar sem skýlausri skyldu launagreiðanda til að hafa slysatryggingu í gildi sé til að dreifa beri stefndu sameiginlega ábyrgð á greiðslu bóta sem stefnandi eigi rétt á samkvæmt kjarasamningi, en læknir sem vann matsgerð hafi talið varanlega læknisfræðilega örorku sem eingöngu væri að rekja til slyssins nema 10%. Dómkvaddur matsmaður hafi staðfest þá niðurstöðu sem leggja eigi þannig til grundvallar.

25. Þá eigi stefnandi rétt til launa vegna vinnuslyss semsé sjálfstæður þriggja mánaða réttur til greiðslu í veikindum óháð áunnum veikindarétti, sbr. grein 8.1.2 í kjarasamningi. Umsamin laun hafi að meðaltali numið 473.639 krónum á mánuði og gerð sé krafa um laun í þrjá mánuði, september, október og nóvember 2017, samtals 1.420.917 krónur, auk 10,17% orlofs að fjárhæð 144.507 krónur. Þá eigi stefnandi rétt til hlutdeildar í orlofs- og desemberuppbótum 2017, sbr. greinar 1.3.1 og 13.2 í kjarasamningi. Gerð er krafa um fulla desemberuppbót, 86.000 krónur, sem miðist við 45 vikur því stefnandi hafi verið búinn að ávinna sér rétt til hennar. Orlofsuppbót vegna ársins 2018 hafi einnig miðast við 45 vikur en þar af hafi stefnandi verið búinn að öðlast rétt sem nemi 30 vikum og nemi þannig 32.000 krónum þar sem full uppbót miðað við 45 vikur nemi 48.000 krónum.

26. Samkvæmt grein 1.9 í kjarasamningi beri að greiða laun fyrsta dag næsta mánaðar auk þess sem greiða beri áunnið orlof við lok ráðningarsambands, sbr. 8. gr. laga nr. 30/1987 um orlof.

27. Kröfum er beint að stefndu sameiginlega vegna ótakmarkaðrar ábyrgðar stefnda K-kk-ef Ó-kk-ef á meðstefnda.

Helstu málsástæður stefndu

28. Byggt er á því af hálfu stefndu að kröfur stefnanda séu rangar og ósannaðar.

Málatilbúnaður hans standist ekki nánari skoðun.

29. Í fyrsta lagi er á því byggt að kröfur stefnanda eigi sér ekki stoð í kjarasamningi þar sem sérstaklega sé kveðið á um í grein 8.6.2 að slysatrygging samkvæmt kjarasamningnum taki ekki til slysa sem orðið hafi vegna notkunar skráningarskyldra vélknúinna ökutækja sem tryggð eru lögboðinni ökutækjatryggingu. Ítrekað hafi verið leyst úr því fyrir Hæstarétti að ef slys verða við fermingu á bifreið með tæki sem er hluti af búnaði hennar falli það undir hugtakið notkun á ökutæki. Stefndi Flutningafélagið slf. hafi verið með gilda ökutækjatryggingu hjá VÍS er meint slys hafi átt sér stað og því augljóst að sýkna beri stefndu.

30. Þá séu orsakatengsl ósönnuð milli hins meinta slyss og þess líkamstjóns sem stefnandi fullyrði að hann hafi orðið fyrir. Örorkumat sem byggist á fjölmörgum staðreyndavillum breyti engu þar um auk þess sem ljóst sé að stefnandi hafi stuðst við að minnsta kosti sjö útgáfur af málsatvikum og yfirlýsing meints vitnis sé haldin alvararlegum annmörkum. Fullyrðingar stefnanda um málsatvik séu ósannaðar, rangar og í engu samræmi við raunveruleikann.

31. Verði fallist á kröfur stefnanda og þá málavaxtalýsingu sem hann setji fram sé ljóst að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að beita aðferðum við vinnuna sem stangist á við öll fyrirmæli sem hann hafi fengið og séu almennt viðurkennd hjá serðabílstjórum. Slysið hafi einungis gerst vegna eigin sakar stefnanda og því geti hann ekki átt þá kröfu sem hann setji fram.

32. Þá er byggt á því að stefndu eigi gagnkröfu til skuldajafnaðar móti kröfum stefnanda að fjárhæð 500.000 krónur. Sú fjárhæð sé vegna fyrirframgreiddra launa, 250.000 króna, símakostnaðar að fjárhæð 165.000 krónur og heyrnartóla að fjárhæð 19.800 krónur sem stefnandi hafi ekki skilað ásamt öðru.

33. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefndu sé lækkunarkrafa byggð á því að útreikningur á kröfum stefnanda sé í öllum liðum rangur. Það sé rangt að aðilar hafi samið um tiltekin mánaðarlaun heldur hafi verið samið um 30% hlutfall af tekjum vegna þess aksturs sem hann innti af hendi. Þau laun sem honum voru greidd á átta mánaða tímabili hafi aldrei verið að sömu fjárhæð auk þess sem alla frádráttarliði vanti vegna kröfu stefnanda.

34. Stefndu skora á stefnanda að leggja fram yfirlýsingu frá Tryggingastofnun og Reykjavíkurborg um það hvort stefnandi hafi fengið greiðslur vegna meints vinnuslyss, veikindaréttar eða annað vegna þess. Þá er einnig skorað á stefnanda að leggja fram yfirlýsingu frá ríkislögreglustjóra um það hvort stefnanda hafi verið gert að sæta sektargreiðslu og/eða öðrum refsingum vegna umferðarlagabrota sumarið 2007 við sendibílaakstur. Að því viðlögðu, ef ekki er brugðist við þessum áskorunum, að lagt verði til grundvallar að stefnandi hafi látið af störfum þar sem hann hafi misst ökuréttindi sín vegna brota um sumarið 2007 og hann hafi fengið tjón sitt bætt.

Niðurstaða

35. Óumdeilt er með aðilum að í gildi var ráðningarsamningur þeirra á milli frá því í desember 2016 í það minnsta fram í ágúst 2017. Á því tímabili var stefnandi starfsmaður stefnda Flutningafélagsins slf. sem stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf ber sem samlagsmaður fulla ábyrgð á, sbr. 3. mgr. 9. gr. laga nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð. Óumdeilt er að kjarasamningur milli VR og Samtaka atvinnulífsins tók til starfssambands aðila. Við málflutning var tekið af skarið um það af hálfu stefnanda að þrátt fyrir staðhæfingu þar að lútandi í stefnu hefði ekki verið samið um föst laun fyrir mánaðarlegt vinnuframlag stefnanda heldur hefði verið samið um að honum bæru 30% af þeim tekjum sem aflað væri með leigu serðabifreiðar þeirrar sem stefnandi hefði haft til umráða við starf sitt. Sú yfirlýsing er í samræmi við málatilbúnað stefndu og verður því lögð til grundvallar.

36. Af hálfu stefnanda var jafnframt kannast við að útreikningur meðaltals launa hans vegna tímabilsins janúar til og með júlí 2017 væru ónákvæmir í stefnu þar sem fullyrt væri að umsamin laun hefðu verið að fjárhæð 473.639 krónur. Hið rétta væri að meðaltal launa þessa mánuði hefði verið 471.434 krónur, og var það leiðrétt við málflutning. Fjárhæð launa þessa mánuði sem er byggð á málatilbúnaði stefnda um útreikningsaðferð launa verður því lögð til grundvallar og meðaltal þeirra launa þar með.

37. Kjarni deilu aðila er hvort stefnandi hafi orðið fyrir vinnuslysi 4. ágúst 2017 á föstudegi fyrir Verslunarmannahelgi við affermingu vara við verslun Olís í Borgarnesi. Stefnandi hefur lýst því að hann hafi verið búinn að leggja sendibifreiðinni og láta lyftu aftan á henni síga til jarðar og hafi verið að fjarlægja lausa kassa með hamborgarabrauðum og pylsubrauðum úr bifreiðinni og rétta þá til starfsmanns Olís sem hafi tekið við þeim. Við það verk hefði stæða af bláum brauðgrindum sem ætlaðar voru til afhendingar í matvöruverslanir og voru fullar af brauði hrunið út úr bifreiðinni og yfir hann. Grindur þessar eru á hjólum og ætlast er til að þær séu skorðaðar af í serðabílnum með strekkibandi. Umræddur starfsmaður Olís kom fyrir dóm og bar um að hafa komið út úr versluninni með handvagn sem brauðkössunum hefði verið hlaðið á til að fara með inn á lager verslunarinnar. Þegar stefnandi hefði verið að handlanga brauðkassana til hans hefði brauðgrind skyndilega runnið út úr bifreiðinni og skollið á stefnanda. Stefnandi leitaði fjórum dögum síðar til bráðamóttöku Landspítala af þessum sökum auk þess sem hann greindi stefnda K-kk-þgf Ó-kk-þgf frá óhappi sínu rúmri viku síðar og að hann treysti sér ekki til vinnu, eftir því sem stefndi bar um fyrir dómi.

38. Með hliðsjón af framanröktu og þá sérstaklega vætti starfsmanns Olís í Borgarnesi orkar ekki tvímælis að mati dómsins að stefnandi hafi orðið fyrir óhappi 4. ágúst 2020 eins og að framan er lýst. Fyrir liggur að stefndi Flutningafélagið slf., sem atvinnurekandi stefnanda, tilkynnti óhapp stefnda ekki til Vinnueftirlits ríkisins. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf mun ekki hafa talið tilefni til þess þar sem stefnandi hefði ekki orðið óvinnufær strax eftir því sem stefndi bar um fyrir dómi. Í ljósi þess hve skylda atvinnurekanda er afdráttarlaus með hliðsjón af 79. gr. laga nr. 46/1980 verður stefndi að bera hallann af því sem óljóst kann að vera um tildrög slyssins.

39. Í máli þessu krefur stefnandi ekki um skaðabætur á grundvelli reglna skaðabótaréttar heldur byggir kröfu sína um skaðabætur á rétti til greiðslu úr slysatryggingu launþega sem stefnda hafi borið að hafa í gildi í samræmi við kjarasamningsbundna skyldu samkvæmt grein 8.6.1 í þágildandi kjarasamningi.

40. S amkvæmt framburði stefnda K-kk-ef Ó-kk-ef að hann ætlaði stefnanda að annast um að tryggja sig sjálfan enda hefði hann ætlað að ráða stefnanda sem verktaka en fallist á að ráða hann sem launamann að beiðni stefnanda. Stefndu var ekki tækt að hafa þennan hátt á. Í kjarasamningi er kveðið á um lágmarkskjör, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem óheimilt er að víkja frá starfsmanni til tjóns og í tilvitnaðri grein kjarasamningsins er beinlínis kveðið á um tryggingarskyldu. Atvinnurekanda er skylt að tryggja starfsmenn, meðal annars gegn varanlegri læknisfræðilegri örorku. Leikur því enginn vafi á rétti stefnanda af þessum sökum til skaðabóta úr hendi stefndu þar sem þeir létu undir höfuð leggjast að rækja skyldu sína til að tryggja stefnanda.

41. Stefnandi verður hvorki sviptur bótum vegna eigin sakar eða vegna þess að hann hafi ekki freistað þess að fá tjón sitt bætt úr ökumannstryggingu bifreiðarinnar sem hann ók. Til þess að til greina komi að svipta stefnanda bótum vegna eigin sakar hefði hann annaðhvort þurft að gera sig sekan um stórfellt gáleysi eða ásetning, sbr. 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50/1993. Ekki liggur fyrir af hvaða ástæðu brauðkassastæðan losnaði og lenti á stefnanda, hvort hann hafði losað strekkibandið, það losnað af öðrum ástæðum eða hann hafði hreinlega gleymt að setja það. Engin efni eru á hinn bóginn til að ætla að í slíku felist slíkt stórfellt gáleysi að leiði til þess að bótaréttur hans skerðist enda miðað við lýsingu sjónarvotts um skyndilegan utanaðkomandi atburð að ræða sem stefnandi hratt ekki af stað. Hvað slysatryggingu úr vátryggingu bifreiðarinnar snertir verður ekki talið að með því að freista þess ekki að fá tjón sitt bætt frá Vátryggingafélagi Íslands hf., sem tryggði bifreiðina, hafi stefnandi fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu launþega. Ekki verður séð að bifreiðin hafi sem slík verið í notkun er slysið átti sér stað, sbr. 4. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar, auk þess sem það hefði staðið stefndu næst að leita fulltingis tryggingafélags síns til að leysa úr læðingi undantekningarákvæði 3. mgr. greinar 8.6.2 í kjarasamningi er lýtur að takmörkun gildissviðs slysatryggingar launþega að þessu leyti.

42. M eð hliðsjón af öllu framangreindu verður fallist á kröfu stefnanda til greiðslu skaðabóta sem nemur 10% af umsaminni vátryggingarfjárhæð samkvæmt 2. mgr. greinar 8.6.5 í kjarasamningi er gilti á slysdegi eins og stefnandi hefur krafist. Umfangi tjóns stefnanda hefur verið slegið föstu með tveimur matsgerðum sem liggja fyrir í málinu, þar af annarri með niðurstöðu dómkvadds matsmanns. Þessum matsgerðum hefur ekki verið hnekkt. Samkvæmt nefndu ákvæði kjarasamningsins nam grunnfjárhæð örorkubóta 17.317.835 krónum sem reikna átti þannig að fyrir hvert örorkustig í þessu tilviki skyldu reiknast 173.179 krónur. Bótafjárhæðin hefði þannig átt að nema 1.731.790 krónum. Stefnandi krefst á hinn bóginn nokkru lægri fjárhæðar eða sem nemur 1.731.183 krónum. Sú fjárhæð verður lögð til grundvallar enda hefur stefnandi forræði á kröfugerð sinni.

Stefnandi krefst að auki vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2017 til 31. september 2020 en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Ekki verður fallist á að stefnandi eigi rétt til dráttarvaxta í samræmi við kröfugerð hans þar sem tjóni stefnanda var ekki slegið föstu á fullnægjandi forsendum fyrr en með matsgerð dómkvadds matsmanns sem aflað var undir rekstri málsins og dagsett er 6. júní 2022 og lögð fram í þinghaldi í málinu 8. júní 2022. Í þessu ljósi verður lagt til grundvallar að stefnanda beri í samræmi við kröfugerð hans vextir af framangreindri bótafjárhæð frá 31. ágúst 2017 til 8. júní 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 2. málslið 9. gr., laga um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

43. Stefnandi krefst einnig launa í slysaforföllum í samræmi við grein 8.1.2 í kjarasamningi þar sem kveðið er á um skyldu atvinnurekanda til greiðslu á launum í þrjá mánuði eftir að slys ber að höndum. Fyrir liggur að stefnandi varð óvinnufær eftir slysið og er það enn. Er í því ljósi engum blöðum að fletta um þennan rétt stefnanda til launa í slysaforföllum sem slíkan. Á hitt er hins vegar að líta að upplýst er í málinu að stefnandi var stöðvaður af lögreglu við akstur sendibifreiðarinnar í júlímánuði og mátti stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf fara við annan mann til að sækja hann og bifreiðina í Borgarnes. Stefnandi hélt allt að einu áfram akstri í þágu stefndu fram í ágúst, eins og áður er rakið, en fyrir dómi upplýsti hann að hann hefði misst bílprófið í október. Stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf bar um það fyrir dómi að hafa fengið upphringingu síðla í september frá lögreglunni sem hefði verið að leita að stefnanda til að koma bréfi frá Héraðsdómi Vesturlands á framfæri. 44. Stefndi skoraði á stefnanda að leggja fram gögn um það hvort og þá hvenær hann hefði verið sviptur ökuréttindum að því viðlögðu að lagt yrði til grundvallar að hann hefði látið af störfum þar sem hann hefði misst ökuréttindi sín. Stefnandi brást ekki við þessari áskorun stefnanda á annan hátt en þann að upplýsa um það í málflutningi að það hefði verið í október sem hann missti prófið, væntanlega 20. október. Þegar horft er til framburðar stefnanda og stefnda K-kk-ef Ó-kk-ef fyrir dómi eru ekki forsendur til að túlka það að stefnandi hafi ekki lagt fram skrifleg gögn á meðan enn var svigrúm til framlagningar á þann hátt sem stefndi byggir á, að stefnandi hafi hætt störfum þar sem hann hafi misst ökuréttindin. Ræður þar úrslitum að upplýst er, eins og að framan er rakið, að stefndi K-kk-nf Ó-kk-nf var grandsamur um að stefnandi hefði látið af störfum vegna afleiðinga slyss. Með hliðsjón af framburði stefnanda, sem fær stuðning í þeim upplýsingum sem rakið hefur hefur verið að stefndi hafi búið yfir um starfslok hans og samskipti við lögreglu, verður lagt til grundvallar að stefnandi hafi verið sviptur ökuréttindum í október 2020.

45. Starfið sem stefnandi sinnti fyrir stefnda Flutningafélagið slf. var akstur serðabifreiðar. Grundvallarskilyrði þess að sinna slíku starfi er að viðkomandi hafi ökuréttindi. Sérstaklega á það við í því máli sem hér er til úrlausnar þar sem óumdeilt er að laun stefnanda voru beintengd þeim tekjum sem fengust af akstri hans á serðabifreiðinni. Það að starfsmaður sem ráðinn er eingöngu sem ökumaður serðabifreiðar missi ökuréttindin veldur forsendubresti þar sem honum er þar með ekki unnt að sinna grundvallarskyldu sinni samkvæmt hinum gagnkvæma ráðningarsamningi. Við þær aðstæður á hann ekki rétt til launagreiðslna þann tíma sem svipting varir enda ekki fær um að inna vinnuframlag sitt af hendi, sem að öllu jöfnu hefði leitt til réttar hans til launa úr hendi atvinnurekanda sem gagngjalds fyrir vinnuframlagið.

46. Stefnandi hefur byggt á því að ekki reyni á forsendubrest sem þennan í málinu þar sem hann hafi verið orðinn óvinnufær áður en hann var sviptur ökuréttindum. Á það verður ekki fallist. Fyrir liggur óumdeilt að stefnandi var stöðvaður af lögreglu við akstur í vinnunni undir áhrifum í júlí, áður en hann slasaðist. Ótvírætt er að greiðslur þær sem stefnandi hefði að öðru óbreyttu átt rétt á vegna slyss síns í þrjá mánuði stafa af óvinnufærni hans og er ætlað að koma í stað launatekna sem hann hefði aflað sér með vinnu hefði hann verið vinnufær. Eins og áður er rakið hefði stefnandi ekki átt rétt á launum hjá stefnda á því tímabili sem hann hefði verið án ökuréttinda. Ekki verður séð að óvinnufærni hans leiði til betri réttar í þessum efnum en hann hefði notið ef hann hefði verið vinnufær, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar í málum nr. 306/1995 frá 7. nóvember 1996 og nr. 93/1995 frá 1. júní 1995. Í báðum þessum dómsmálum voru til umfjöllunar ytri atvik sem höfðu þau áhrif að laun starfsmanna í veikindaforföll um skertust. Enn frekar reynir á slík áhrif hér þar sem athafnir stefnanda sjálfs leiða til skerðingar á rétti hans til launa í forföllum. Verður þannig lagt til grundvallar að stefnandi njóti réttar til óskertra launa í slysaforföllum vegna septembermánaðar 2020 en ekki vegna október og nóvember þar sem hann vegna sviptingar ökuréttinda hefði verið ófær um að efna grundvallarskyldu sína í ráðningarsambandi aðila og hefði því ekki átt rétt til launa þá mánuði, en leggja verður til grundvallar eins og málið liggur fyrir að ökuleyfissvipting stefnanda hefði staðið þessa tvo mánuði í það minnsta. Með hliðsjón af framangreindu verður fallist á að stefnandi eigi rétt á launum í slysaforföllum vegna september 2017 að fjárhæð 471.434 krónur sem beri dráttarvexti frá 1. október 2017 til greiðsludags.

47. Stefnandi krefst einnig hlutfallslegrar greiðslu orlofs- og desemberuppbóta samkvæmt greinum 1.3.1 og 1.3.2 í kjarasamningi og er í báðum tilvikum miðað við 30 vikur af 45 í ávinnslu þessara réttinda. Sá ágalli er á kröfugerð stefnanda að krafa um vangreidda orlofsuppbót miðast við almanaksárið í stað þess að miðast við orlofsárið, sem er frá 1. maí til 30 apríl, sbr. fyrrnefnda grein 1.3.2. Miðað við að stefnandi eigi rétt til uppgjörs sem miðist við 1. október 2017 ætti hann rétt til hlutfallslegrar orlofsuppbótar frá 1. maí 2017 að telja sem nemur 22 vikum en fullt starf í skilningi þessa kjarasamningsákvæðis nemur 45 vikum. Fjárhæð orlofsuppbótar sem tilgreind er í heild sem 48.000 krónur hefur ekki sætt andmælum af hálfu stefnda. Stefnandi á samkvæmt framansögðu rétt á 22/45 af þeirri fjárhæð eða sem nemur 23.467 krónum. Hvað desemberuppbót snertir verður miðað við almanaksárið og í samræmi við framangreinda niðurstöðu um rétt stefnanda til launa út september verður miðað við 39 vikur í þessu tilliti. Full desemberuppbót nam vegna ársins 2017 86.000 krónum og á stefnandi rétt á 39/45 af þeirri fjárhæð eða sem nemur 74.533 krónum. Greiðslur þessara uppbóta hefðu átt að koma til við starfslok, sem miða verður við að hefðu átt sér stað 1. október 2017 eins og mál þetta liggur fyrir dóminum. Verða stefndu því dæmdir til að greiða stefnanda dráttarvexti af þessum fjárhæðum frá 1. október 2017 til greiðsludags.

48. Stefndu byggja á því að lækka beri þá fjárhæð sem fallist verði á að stefnandi eigi rétt á með vísan til þess meðal annars að stefndu eigi gagnkröfu til skuldajöfnunar að fjárhæð 500.000 krónur á hendur stefnanda, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Fjárhæð þessi samanstandi af fyrirframgreiddum launum að fjárhæð 250.000 krónur, auk 165.000 króna vegna útgjalda af síma og 19.800 króna vegna heyrnar tóla sem stefnandi hafi ekki skilað. Boðað var að lögð yrðu fram gögn þessari kröfu til stuðnings. Það var ekki gert og engin nánari grein gerð fyrir kröfunni, til dæmis hvenær nefndar fjárhæðir hefðu verið greiddar og með hvaða hætti. Þá samrýmist sundurliðun stefndu ekki umkrafinni heildarfjárhæð. Verður gagnkröfum þessum því hafnað.

49. Í samræmi við framangreint er þannig fallist á að stefnandi eigi rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu launþega vegna 10% læknisfræðilegrar örorku, launa í slysaforföll um vegna september 2017 auk hlutfallslegra greiðslna orlofs- og desemberuppbóta með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði. Með hliðsjón af þessari niðurstöðu verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem ákveðinn er að álitum eins og greinir í dómsorði. Af hálfu stefnanda var gerð krafa um greiðslu útlagðs kostnaðar 500.000 krónavegna matsgerðar dómkvadds matsmanns. Stefnandi lagði ekki fram kvittun vegna þessarar kröfu en hún sætti ekki mótmælum af hálfu stefndu og verður því tekin til greina sem hluti dæmds málskostnaðar.

50. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf B. Ó-kk-nf lögmaður og af hálfu stefndu flutti málið Á-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður í umboði S-kk-ef L-kk-ef J-kk-ef lögmanns. B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndu, Flutningafélagið slf. og K-kk-nf Ó-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnanda, D-kk-þgf E-kk-þgf P-kk-þgf, 1.731.183 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2017 til 8. júní 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda jafnframt 569.438 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2017 til greiðsludags.

Stefndu greiði stefnanda 1.700.000 krónur í málskostnað.

B-kk-nf L. B-kk-nf