E-1352/2009

Mál þetta, sem dómtekið var föstudaginn 27. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af G-kvk-þgf J-kvk-þgf, kt. 180629-3869, Mýrum 14, Patreksfirði, J-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 210660-4029, Aðalstræti 121, Patreksfirði, F-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 170761-5889, Mýrum 2, Patreksfirði, E-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 110352-3289, Hamarstíg 18, Akureyri, J-kk-þgf M-kk-þgf H-kk-þgf, kt. 210453-4829, Klapparstíg 3, Akureyri og I-kvk-þgf M-kvk-þgf H-kvk-þgf, kt. 071055-3459, Svöluhrauni 13, Hafnarfirði, með stefnu þingfestri 5. febrúar 2009, á hendur Ö-kvk-þgf S-kvk-þgf, kt. 060258-5549, Eyktarási 3, Reykjavík, persónulega og fyrir hönd Kvóta- og skipasölunnar ehf., kt. 671296-2579, Klettagörðum 25, Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda, G-kvk-ef J-kvk-ef eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 415.825, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags.

Dómkröfur stefnanda, J-kk-ef H-kk-ef, eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags.

Dómkröfur stefnanda, F-kk-ef H-kk-ef, eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags.

Dómkröfur stefnanda, E-kvk-ef H-kvk-ef, eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 151.178, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags

Dómkröfur stefnanda, J-kk-ef M-kk-ef H-kk-ef, eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 151.178, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags.

Dómkröfur stefnanda, I-kvk-ef M-kvk-ef H-kvk-ef, eru þær, að stefndu, Kvóta- og skipasalan ehf. og A-kvk-nf S-kvk-nf, verði dæmd til að greiða óskipt kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags.

Auk framangreinds er þess krafizt, að stefndu verði dæmd til að greiða óskipt hverjum og einum stefnanda málskostnað að skaðlausu, að mati dómsins.

Endanlegar dómkröfur stefndu, Ö-kvk-ef S-kvk-ef, eru þær aðallega, að hún verði sýknuð að svo stöddu, og til vara, að hún verði sýknuð af kröfum hvers og eins stefnenda. Í öllum tilvikum krefst stefnda málskostnaðar úr hendi hvers og eins stefnenda að mati dómsins.

Dómkröfur stefnda, Kvóta- og skipasölunnar ehf., eru þær, að félagið verði sýknað af kröfum hvers og eins stefnenda, auk þess sem stefndi krefst málskostnaðar úr hendi hvers og eins stefnenda að mati dómsins.

II

Málavextir

Málavextir eru þeir, að með kaupsamningi, dags. 28. marz 2007, seldu stefnendur Odda hf. öll hlutabréf í einkahlutafélagi þeirra Bjargi, kt. 371072-0149, fyrir kr. 850.000.000, og hafði stefndi milligöngu um söluna. Samkomulag var um greiðslu 0,5% söluþóknunar til stefnda.

Stefnda, A-kvk-nf S-kvk-nf, löggiltur fasteignasali og starfsmaður stefnda, Kvóta- og skipasölunnar ehf., annaðist gerð kaupsamnings milli aðila.

Í 12.-14. mgr. 3. gr. kaupsamningsins segir að við undirritun kaupsamnings skyldi kaupandi greiða inn á fjárvörzlureikning Kvóta- og skipasölunnar ehf. kr. 850.000.000 gegn framsali allra hluta félagsins og afhendingu á mb. Brimnesi, ásamt aflahlutdeildum og aflamarki. Kvóta- og skipasalan ehf. átti að greiða stefnendum samdægurs kr. 765.000.000, en eftirstöðvarnar, kr. 85.000.000 skyldu greiðast, þegar fyrir lægi árshlutauppgjör Bjargs ehf., hreint veðbókarvottorð á Brimnesi, sknr. 1527, og lokauppgjör aðila vegna samningsins.

Hinn 14. maí 2008 lá fyrir, að stefnendur hefðu aflétt áhvílandi veðböndum af Brimnesi og voru þeim þá greiddar eftirstöðvar samningsins, að frádregnum sölulaunum stefndu, eða samtals kr. 79.708.750.

Snýst ágreiningur aðila um greiðslu vaxta af eftirstöðvunum tímabilið frá undirskrift kaupsamnings og þar til þær voru greiddar stefnda.

III

Málsástæður stefnenda

Stefnendur byggja kröfur sínar á því, að samkvæmt kaupsamningi um sölu á hlutum í Bjargi ehf. skyldi greiða alla kaupsamningsfjárhæðina, kr. 850.000.000, inn á fjárvörzlureikning Kvóta- og skipasölunnar ehf. Það hafi verið gert þann 28. marz 2007. Samdægurs hafi verið greiddar til stefnenda krónur 765.000.000, en eftirstöðvar, að frádreginni söluþóknun Kvóta- og skipasölunnar ehf., kr. 79.708.750, hafi verið greiddar af Kvóta- og skipasölunni þann 14. maí 2007 í samræmi við ákvæði kaupsamnings. Slík varðveisla á fjárvörzlureikningi sé einnig í samræmi við ákvæði laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa nr. 99/2004, 17. gr. sbr. reglugerð um fjárvörzlureikninga fasteignasala nr. 342/2005, 4. gr. Samkvæmt framangreindri lagagrein sé fasteignasali ekki eigandi innistæðu á vörzlufjárreikningi samkv. lögunum og vextir, sem á vörzlufé kunni að falla, renni til eiganda þess.

Þá beri faseignasala, samkvæmt 5. gr. reglugerðarinnar, að færa slíka reikninga í bókhaldi sínu á þann veg, að auðvelt sé að sannreyna stöðu einstakra fjárvörzlureikninga sem og samanlagðar innistæður.

Stefndu hafi ekki, þrátt fyrir áskoranir þar um, upplýst um þá vexti, sem framangreindur vörzlureikningur hafi borið, eða framvísað neinum gögnum til sönnunar því, að í reynd hafi kaupsamningsfjárhæðin legið inni á fjárvörzlureikningi. Stefnendur hafi því mátt reikna með því, að varðveitt greiðsla bæri vexti, og þar sem stefndu hafi ekkert upplýst um, hvernig fjárvörzlunni hafi verið hagað, sé talið sanngjarnt að beita ákvæðum II. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og krefjast vaxta, sem séu jafnháir og þeir vextir, sem Seðlabanki Íslands hafi ákveðið fyrir tímabilið marz til maí 2007 af lægstu vöxtum á nýjum, almennum, óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum, sbr. 10. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Samkvæmt tilkynningu Seðlabanka Íslands hafi þessir vextir numið 16%, og sé stefnukrafa stefnenda því sú, að greiddir verði 16% vextir af vörzlufé, kr. 79.708.750, frá 28. marz til 14. maí 2007, eða kr. 1.629.601. Skiptist fjárhæðin í stefnukröfu í samræmi við eignarhlut hvers og eins stefnanda í félaginu, eins og hann sé skráður í kaupsamningi 1. gr. G-kvk-nf J-kvk-nf sé eigandi að 25,517% hlut, J-kk-nf H-kk-nf og F-kk-nf H-kk-nf eigendur að 23, 326% hlut hvor, og E-kvk-nf, J-kk-nf M-kk-nf og I-kvk-nf M-kvk-nf H-hk-nf eigendur að 9,277% hlut hvert.

Dráttarvaxta sé krafizt frá 14. maí 2007, þegar áunnir vextir hefðu átt að greiðast með höfuðstólsfjárhæðinni, sbr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001.

Stefnendur hafi verið eigendur alls hlutafjár í einkahlutafélaginu Bjargi ehf. og aðilar að kaupsamningnum um sölu á því. Sæki þau því mál um kröfur sínar saman, sbr. 19. gr. eml. nr. 91/1991. Með tilvísun til sömu lagagreinar séu í máli þessu sóttar kröfur á báða stefndu. Kvóta og skipasalan ehf. hafi tekið við kaupsamningsfjárhæðinni og greitt hana til stefnenda. Sé því talið, að félagið beri ábyrgð á réttri meðferð vörzlufjár og greiðslu vaxta. Stefnda A-kvk-nf S-kvk-nf sé skráð sem löggiltur fasteigna-, fyrirtækja- og skipasali við Kvóta- og skipasöluna. Hún hafi séð um gerð kaupsamnings, eins og fram komi á samningnum. Beri hún ábyrgð á því, að ákvæðum laga og reglugerðar um fjárvörzlureikninga og góða viðskiptahætti sé fylgt, sbr. 3. gr. reglugerðar nr. 342/2005 um fjárvörzlureikninga fasteignasala. Beri hún því einnig ábyrgð á vanefnd á greiðslu vaxta.

Stefnendur vísi, kröfu sinni til stuðnings, til almennra reglna kröfuréttar um greiðslu skuldbindinga og ákvæða laga um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu, sérstaklega 17. gr. Enn fremur til reglugerðar nr. 342/2005 um fjárvörzlureikninga fasteignasala, sérstaklega 3., 4., 5. og 6. gr. Einnig sé vísað til ákvæða laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, 3., 4. og 10. gr. Varðandi samlagsaðild sé vísað til 19. gr. eml. nr. 91/1991. Stefnendur séu ekki virðisaukaskattskyld og þurfi því að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar.

Málsástæður stefndu

Upphaflega var gerð krafa af hálfu stefndu, Ö-kvk-ef S-kvk-þgf, að málinu yrði vísað frá dómi, en fallið var frá þeirri kröfu undir rekstri málsins.

Krafa stefndu Ö-kvk-ef um sýknu að svo stöddu

Stefnda A-kvk-nf byggir á því, að óhjákvæmilegt sé að sýkna hana að svo stöddu, sbr. til hliðsjónar 2. mgr. 26. gr. laga um meðferð einkamála, sbr. einnig 2. mgr. 18. gr. laganna, þar sem hún beri eingöngu skaðabótaábyrgð vegna stefnufjárhæðar málsins, en ekki ábyrgð á greiðslu meintrar skuldar sem slíkrar. Forsenda skaðabótaábyrgðar stefndu Ö-kvk-ef sé sú, að staðreynt sé, að stefnendur eigi umþrætta kröfu á hendur stefndu, Kvóta- og skipasölunni, og greiðslufall verði hjá Kvóta- og skipasölunni við fullnustu meintrar kröfu. Fyrst þá sé tjónsskilyrði skaðabótaábyrgðar uppfyllt og sá tími kominn, þegar stefnda A-kvk-nf verði krafin um efndir.

Krafa beggja stefndu um sýknu

Sýknukrafa stefndu byggi á því, að stefnendur hafi, frá 28. marz 2007 fram til 14. maí 2007, ekki verið eigendur þess höfuðstóls, sem dómkrafa stefnenda lúti að, og eigi þar af leiðandi ekkert tilkall til vaxta af höfuðstólsfjárhæðinni, enda hafi stefnendur á þessum tíma hvorki haft rétt til að innheimta greiðsluna né neinn annan ráðstöfunarrétt yfir fjárhæðinni.

Legið hafi fyrir á kaupsamningsdegi, að stefnendur hafi ekki getað staðið við skuldbindingar sínar að öllu leyti samkvæmt kauptilboðinu. Vegna þessa hafi verið ákveðið, að kaupsamningurinn yrði þess efnis, sbr. 3. gr. samningsins á dskj. nr. 15, að kaupandi greiddi kr. 765.000.000 við undirritun kaupsamnings, þann 28. marz 2007. Eftirstöðvar kaupverðs, þ.e. kr. 85.000.000, kæmu hins vegar ekki á gjalddaga fyrr en stefnendur hefðu sýnt fram á, að fyrir lægi árshlutauppgjör félagsins fyrir árið 2007 og hreint veðbókarvottorð fyrir skipið Brimnes. Slíkt hafi hins vegar ekki legið fyrir fyrr en þann 14. maí 2007, og hafi eftirstöðvarnar því fallið í gjalddaga á því tímamarki.

Í samræmi við framangreint sé ljóst, að stefnendur eigi ekkert tilkall til vaxta af þeirri fjárhæð, sem hafi verið geymd á vörzlureikningi í nafni Kvóta- og skipasölunnar, enda hafi fjárhæðin í engu tilheyrt stefnendum, heldur kaupanda, Odda hf., allt fram til 14. maí 2007.

Stefndu vísi til laga um meðferð einkamála, sbr. einkum 16., 18. og 26. gr., meginreglna einkamálaréttarfars og meginreglna samninga- og kröfuréttar, auk laga nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Málskostnaðarkrafa stefndu byggi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi málskostnaðarkröfu stefndu Ö-kvk-ef sé tekið fram, að stefnda A-kvk-nf sé ekki virðisaukaskattskyld og því rétt að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar, hvað hana varði.

IV

Forsendur og niðurstaða

Fyrir dóminn kom til skýrslugjafar S-kk-nf V-kk-nf, framkvæmdastjóri Odda hf.

Við upphaf aðalmeðferðar lagði lögmaður stefnda fram yfirlýsingu frá stefndu Ö-kvk-þgf, þar sem fram kemur, að umdeildum vöxtum hafi hvorki verið ráðstafað til Odda hf. né stefnenda í máli þessu, og að stefndi hafi talið, að stefnendur séu ekki rétthafar að vöxtunum.

Stefnda A-kvk-nf gerir aðallega kröfu um sýknu að svo stöddu.

Samkvæmt reglugerð nr. 342/2005 um fjárvörzlureikninga fasteignasala, sem sett er með heimild í f- lið 26. gr. l. nr. 99/2004 um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, ber fasteignasali skyldur, sem lúta að varðveizlu fjármuna á fjárvörzlureikningum. Þegar af þeim sökum er ekki fallizt á sýknukröfu stefndu Ö-kvk-ef, sem byggir á því, að hún beri einungis skaðabótaábyrgð vegna stefnufjárhæðar, en ekki á greiðslu meintrar skuldar sem slíkrar. Er því fallizt á, að ábyrgð stefndu sé solidarisk.

S-kk-nf V-kk-nf skýrði svo frá fyrir dómi, að af hálfu Odda væri litið svo á, að O-kk-þgf hafi ekki átt kaupverðið, eftir að það var greitt hinn 28. marz 2007. Peningarnir hefðu verið lagðir inn til skipasalans til tryggingar fyrir efndum stefnenda á kaupsamningnum. Oddi hf. hafi aldrei gert kröfu til vaxtanna af lokagreiðslunni og hafi aldrei verið boðin greiðslan. Hann kvaðst telja, að seljendur ættu fjármunina.

Í kaupsamningi stefnenda og Odda hf. er ekki tekið á því, hvor samningsaðila, þ.e. seljendur eða kaupandi, teldist eigandi eftirstöðva kaupverðsins, meðan þær voru á biðreikningi á vegum skipasölunnar. Samkvæmt framburði framkvæmdastjóra Odda fyrir dómi er hins vegar ljóst, að samningsaðilar hafa sama skilning á ákvæðum kaupsamningsins varðandi greiðsluna, þ.e. að hún skyldi vera eign seljenda, þ.e. stefnenda í máli þessu, frá því að hún var reidd af hendi til Kvóta- og skipasölunnar ehf., en tímabundin varzla skipasölunnar hafi einungis verið til tryggingar fullum efndum seljenda á kaupsamningnum. Girðir orðalag kaupsamningsins enda ekki fyrir þann skilning á greiðsluákvæðum hans. Með því að ekki er ágreiningur um framsetningu dómkrafnanna, fjárhæðir þeirra eða vaxtakröfur, eru kröfur stefnenda teknar til greina eins og þær eru fram settar.

Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefndu in solidum til að greiða stefnendum, hverjum og einum, kr. 100.000 í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur, en stefnendur hafa lýst því yfir, að þau séu ekki virðisaukaskattskyld.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

D Ó M S O R Ð

Stefndu, A-kvk-nf S-kvk-nf og Kvóta- og skipasalan ehf., greiði in solidum stefnanda, G-kvk-þgf J-kvk-þgf, kr. 415.825, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

Enn fremur greiði stefndu in solidum stefnanda, J-kk-þgf H-kk-þgf, kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

Enn fremur greiði stefndu in solidum stefnanda, F-kk-þgf H-kk-þgf, kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

Enn fremur greiði stefndu in solidum stefnanda, E-kvk-þgf H-kvk-þgf, kr. 151.178, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

Enn fremur greiði stefndu in solidum stefnanda, J-kk-þgf M-kk-þgf H-kk-þgf, kr. 151.178, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

Enn fremur greiði stefndu in solidum stefnanda, I-kvk-þgf M-kvk-þgf H-kvk-þgf, kr. 380.121, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. l. nr. 38/2001 frá 14. maí 2007 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.

S-kvk-nf Ó-kvk-nf