E-1783/2022

1. Mál þetta var höfðað 12. apríl 2022 og tekið til dóms 20. mars 2023. Stefnandi er A, [...], og stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli, Reykjavík.

2. Endaleg dómkrafa stefnanda er að viðurkennd verði skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda sem rekja megi til samskipta stefnanda við starfsmann stefnda 31. mars 2016.

3. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnda líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

4. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

Málsatvik

5. Stefnandi hefur efnt til málsóknar þessarar vegna tjóns sem hann varð fyrir í kjölfar heilablóðfalls 2. apríl 2016 sem hann telur stefnda bera ábyrgð á vegna mistaka læknis.

6. Á þessum tíma var stefndi búsettur á X ásamt fjölskyldu sinni, konu og börnum, og starfaði við skrifstofuvinnu [...]. Stefnandi mun hafa lagt stund á langhlaup í frítíma sínum og verið við góða líkamlega og andlega heilsu.

7. Stefnandi kenndi sér meins eins og nánar verður rakið síðar og ræddi símleiðis af þeim sökum við B lækni, sérfræðing í [...], sem var þá við störf á Heilsugæslustöð [...] á Xfimmtudaginn 31. mars 2016.

8. Læknirinn bókaði um tilefni þessa í svokallaðan samskiptaseðil að stefnandi hefði endurtekið verið að fá sjóntruflanir sem gangi yfir, hann vinni mikið og sé nýbyrjaður á Concerta en sé annars hraustur. Bókuð var ráðagerð læknisins um að fá stefnanda til skoðunar næsta mánudag 4. apríl 2016 og panta blóðprufur. Bókað var jafnframt að útiloka þyrfti temporal arteritis.

9. Stefnanda sagðist svo frá fyrir dómi að er hann var við vinnu miðvikudaginn 30. mars 2016 hafi hann fengið skrítna sjón, eins og hann komst að orði, og haft orð á því við vinnufélaga sinn sem hefði rætt um að svona sjóntruflanir gætu verið eitt einkenna heilablóðfalls. Stefnandi sagðist í kjölfarið hafa kynnt sér efni þar að lútandi á veraldarvefnum, meðal annars á vefsíðu samtakanna Heilaheill þar sem einkennum heilablóðfalls væri lýst. Hann hefði fengið mikinn hausverk og fengið þrjár P aratab s -töflur hjá yfirmanni sínum en lokið vinnudeginum. Á fimmtudeginum 31. mars 2016 hefði hann verið við störf og átt eðlilegan vinnudag en hefði unnið lengur en vant er, alveg fram á kvöld. Er hann hefði verið á leið heim til sín hefði honum á hinn bóginn liðið hálfeinkennilega. Þegar hann hefðiverið að bakka bifreið sinni inn í stæði fyrir utan heimili sitt hefði hann litið aftur fyrir bifreiðina en erhann sneri höfðinu fram á ný hefði sjón hans skipst upp í tvísýni, auk þess sem hann hefði hálfvegis misst mátt í vinstri hlið líkamans. Af þessum sökum hefði hann ekki treyst sér út úr bílnum og hringt í þáverandi eiginkonu sína og beðið hana að koma út og liðsinna sér við að komast inn, sem hún hafi gert. Hann hafi síðan hringt strax í vaktsíma heilsugæslunnar og náð sambandi við B sem hafi ekki gefið mikið út á lýsingu stefnanda á einkennum sínum og því hefði hann borið undir lækninn nokkrar tilgátur um hvað gæti verið á seyði. Hann hefði þannig spurt hann hvort hann teldi þetta vera afleiðingu af því að hann hefði nýlega byrjað að taka lyfið Conc erta sem læknirinn hefði neitað og eins hvort þetta gæti verið tengt miklu vinnuálagi sem læknirinn hefði einnig neitað. Þá hefði hann einnig spurt lækninn hvort það gætu verið litlir blóðtappar sem væru að skjótast upp í heila og hefði læknirinn jánkað því. Hann hefði þá spurt lækninn hvort hann ætti ekki að koma niður á heilsugæslustöð en læknirinn hefði ekki talið þörf á því og gefið honum tíma í læknisskoðun mánudaginn 4. apríl 2016.

10. Fyrrum eiginkona stefnanda lýsti atviki þessu fyrir dómi á svipaðan hátt hvað einkenni stefnanda snerti en hún bar á hinn bóginn um að stefnandi hefði áður orðið fyrir svona sjóntruflunum í vinnunni en þetta hefði verið í fyrsta sinn sem hún upplifði að þetta gerðist heima við. Hún gat þess jafnframt að þessi atburður hefði gerst fyrr í vikunni, líklega á þriðjudagskvöld án þess þó að slá því föstu. Þegar hún hefði verið búin að liðsinna honum við að komast inn hefðu einkennin lagast. Hann fengið sér að borða og horft á sjónvarpið en hún gengið aftur til náða en hún hefði verið komin upp í rúm er hann hringdi. Það hefði svo verið næsta dag á eftir sem stefnandi hefði hringt í heilsugæsluna úr vinnunni og pantað símtal frá lækni sem hefði svo hringt til hans næsta dag þar á eftir, 31. mars 2016. Þar sem hún var ekki viðstödd er stefnandi ræddi við lækninn símleiðis gat hún ekki borið um hvað stefnandi hefði sagt lækninum, auk þess sem hún setti fyrirvara við hvort hann hefði fengið síma samband við lækninn samdægurs eða hvort það hefði verið degi síðar. Aðspurð kannaðist hún ekki við umræðu stefnanda við samstarfsmann sinn um heilablóðfall sem stefnandi gerði grein fyrir í framburði sínum.

11. Framburður þáverandi eiginkonu stefnanda um það hver aðdragandi þess var að stefnandi leitaði til heilsugæslunnar er í samræmi við upplýsingar sem fram komu í framburðum framkvæmdastjóra lækninga á Y og hjá lækninum B. Hvað tímasetningar snertir samræmist framburður hennar, svo langt sem hann nær í þeim efnum, einnig skráningu í fyrrnefndumsamskiptaseðl i heilsugæslunnar frá 31. mars 2016.

12. Fram kom hjá framkvæmdastjóranum að í tölvukerfi heilsugæslunnar sæist að stefnandi hefði hringt 30. mars kl. 10:56 og pantað símtal við lækni og verið gefinn tími degi seinna. Læknirinn hafi svo bókað samtal þeirra kl. 10:05 fimmtudaginn 31. mars 2016 í tölvukerfið. B staðfesti þetta og bar að auki um að vera nokkuð viss um að hafa ekki verið á vakt á heilsugæslunni á fimmtudagskvöldinu. Hann hefði sinnt sjúklingum á Þeftir hádegi þann dag og flogið svo á föstudeginum til Æí helgarfrí.

13. B bar um það fyrir dómi að lagt væri upp með að í símatímum, sem væru 30 til 40 mínútna langir, væri við það miðað að leyst væri úr erindum 15 skjólstæðinga þannig að ekki gæfist mikill tími til að greina vanda hvers og eins. Símatímar væru almennt ætlaðir fyrir styttri erindi, svo sem lyfjaendurnýjanir, þótt aldrei væri hægt að sjá fyrir hvað dytti inn í símatíma eins og hann orðaði það.

14. Hann hafi hringt í stefnanda í símatímanum sem hefði gert honum grein fyrir því að hafa fengið sjóntruflanir sem liðu hjá og lýst óljósum taugaeinkennum. Stefnandi hefði greint frá því að hafa verið að vinna mikið og væri nýbyrjaður að taka lyf en þegar þeir hefðu talað saman hefði stefnandi verið einkennalaus. Læknirinn bar um að hafa spurt stefn-anda sérstaklega eftir hvort hann væri með einhver þeirra einkenna sem gæfu tilefni til að ætla að hann væri að verða fyrir heilablóðfalli en hann neitað þeim öllum. Hann hefði ekki verið með máttminnkun, ekki sjóntruflanir og ekki höfuðverk. Fram kom hjá lækninum að stefnandi hefði verið að velta vöngum yfir því hvað kynni að vera á seyði og bar um að stefnandi hefði spurt eftir því hvort um það gæti verið að ræða að litlir blóðtappar væru að skjótast upp í heila. Læknirinn kvaðst hafa talið að svo væri ekki og talið mögulegan blóðtappa vera neðst á listanum yfir þær greiningar sem kæmu til álita af þeim mismunandi greiningum sem hann taldi að þyrfti að kanna nánar. Blóðtappi væri þar ólíklegastur af öllu miðað við að um væri að ræða ungan heilsuhraustan mann sem legði stund á líkamsrækt. Sérstaklega aðspurður bar hann um að hafa ekki spurt stefnanda í neinum smáatriðum út í þær sjóntruflanir sem stefnandi hefði rætt um í samtali þeirra. Hann hefði metið það svo að rétt væri að fá stefnanda í viðtal og skoðun til þess að fá nánari frásögn af einkennum og geta framkvæmt skoðun á honum með það fyrir augum að ákvarða um framhaldið. Hann hefði gefið stefnanda tíma strax á mánudagsmorgni er hann kæmi [...]aftur eftir helgarfrí en miðað við aðstæður er samtal þeirra átti sér stað, þar sem stefnandi var með öllu einkennalaus, hefði hann ekki talið á neinn hátt varhugavert að taka hann ekki til rannsóknar fyrr.

15. Af hálfu stefnanda voru lagðar fram í upphafi aðalmeðferðar þrjár yfirlýsingar ein-stakl inga sem báru um samskipti sín við stefnanda 31. mars og 1. apríl 2016. Yfirlýs-ingarnar eru allar dagsettar 17. mars 2023 og bera sama yfirbragð en enginn útgefendanna kom fyrir dóm. Ein þeirra er sögð stafa frá samstarfsmanni stefnanda og lýtur að því að þeir tveir hefðu rætt í hádegisverðarhléi 31. mars 2016 meðal annars um systur samstarfs-mannsins sem látist hefði úr heilablóðfalli. Þeir hafi í kjölfarið rætt um einkenni heila-blóðfalls og skoðað heimasíðu Heilaheilla. Hinar tvær yfirlýsingarnar bera með sér að stafa frá mönnumsem stefnandi hefði hitt föstudaginn 1. apríl 2016 og lúta að einkennum sem stefnandi hafi haft á þeim tíma, auk þess sem rakið er að stefnandi hafi greint þeim frá atvikum fimmtudagsins 31. mars með sambærilegum hætti og hann bar um fyrir dómi.

16. Laugardaginn 2. apríl 2016 var stefnandi úti að skokka eftir hádegi, að sögn til að hrista af sér slen sem hrjáð hafði hann frá föstudeginum, er hann féll skyndilega til jarðar og missti meðvitund. Stefnandi hafði fengið heilablóðfall, skyndilega helftarlömun vegna svonefndrar flysjunar á hálsslagæð. Gangandi vegfarandi kom að stefnanda liggjandi á gangstétt og hringdi á Neyðarlínuna og var stefnandi fluttur í fyrstu á [sjúkrahús]í Z og veitt þar bráðaþjónusta en síðan fluttur rakleiðis til Þ og með sjúkraflugi þaðan til Æ.

17. Stefnandi varð fyrir varanlegu heilsutjóni í kjölfarið og þurfti að dvelja langdvölum á sjúkrastofnunum og býr við umtalsverða færniskerðingu með gaumstol sem lýsir sér í slæmri sjónrænni úrvinnslu. Þá mun hann eiga erfitt með að einbeita sér, glímir við þunglyndi, flogaveiki og er með skerta hreyfingu á vinstri fæti og enga hreyfigetu í vinstri hendi.

18. Stefnandi kvartaði til Embættis landlæknis 6. mars 2017 á þeim grunni að læknirinn sem skoðaði hann 31. mars 2016 hefði rætt um að mögulega væru litlir blóðtappar að skjótast upp í heila og læknirinn hefði ákveðið að skoða hann eftir helgi en sú ákvörðun hefði orðið dýrkeypt því hann hefði fengið heilablóðfall á laugardeginum. Vinnubrögð sem þessi hafi verið algjörlega ólíðandi og mögulega hefði læknirinn getað komið í veg fyrir þessi hörmulegu veikindi sem stefnandi hefði orðið fyrir.

19. Stefnandi sótti jafnframt um bætur úr sjúklingatryggingu 6. mars 2017 til Sjúkra-trygginga Íslands á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.

20. Landlæknir tók kvörtun stefnanda til úrlausnar og gaf Y kost á að koma gögnum og sjónarmiðum á framfæri sem við var brugðist og var meðal annars komið á framfæri minnisblaði um samskipti við eiginkonu stefnanda. Þar var rakið það sem hún gerði greinfyrir er laut að samskiptum stefnanda við B 31. mars 2016. Aðspurð hefði hún gert grein fyrir því að einkenni þau sem hann hefði leitað til læknisins út af hefðu verið búin að koma fyrir í nokkur skipti á liðnum vikum. Þessi tímalengd einkenna hefðu að mati framkvæmdastjóra lækninga Y haft áhrif á viðbragð B, að ætla að rannsaka stefnanda eftir helgina. Greinargerð læknisins fylgdi einnig þar sem hann gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum. Greindi B frá því að stefnandi hefði haft samband, hraustur karlmaður sem hefði fundið fyrir sjóntruflunum dagana á undan. Það hefði gengið yfir og hann hefði verið einkennalaus þegar hann talaði við lækninn. Stefnandi hefði jafnframt tekið fram að hann hefði verið undir miklu vinnuálagi liðna daga, auk þess sem fram kom að hann væri nýbyrjaður að taka lyfið Concerta. Læknirinn hefði velt því fyrir sér hvort einkennin gætu verið álagstengd eða hvort þetta gæti verið temporal arteritis eða mögulega aukaverkun af Concerta en sjóntruflanir séu þekkt aukaverkun þess lyfs.

21. Á vegum landlæknis var aflað umsagnar frá óháðum sérfræðingi í heimilislækningum. Hann taldi líklegustu skýringuna á misræmi milli framsetningar stefnanda og læknisins á inntaki símtals þeirra vera að í símtölum læknis og sjúklinga geti orðið misskilningur eða að upplýsingar skili sér ekki allar. Þá taldi hann viðbrögð læknisins við þeim upplýs-ingum sem hann lýsi í sjúkraskránni og í greinargerð sinni til landlæknisembættisins hafaverið eðlileg og innan eðlilegs faglegs ramma. Á hinn bóginn benti hann á að sé tvísýni lýst geti það vissulega að hans viti bent til alvarlegs sjúkdómsástands í miðtaugakerfi og beri að skoða það og meta strax. Læknirinn setti þann fyrirvara að hann væri ekki sérfræðingur í taugasjúkdómum. Að því sögðu greindi hann frá því að margt geti valdið sjóntruflunum að hans áliti og það sé einkenni sem oft sé kvartað um en sem betur fer sé sjaldnast um alvarlegar orsakir að ræða. Eins og B læknir hafi lýst símtalinu hafi ekkert komið þar fram sem bendi til þess að um alvarlegar orsakir væri um að kenna og því hefðu viðbrögð hans verið eðlileg.

22. Í úrlausn landlæknis var tekið fram að leggja þyrfti mat á hvort mistök hefðu átt sér stað við veitingu heilbrigðisþjónustu. Kvörtunin lyti að því að vaktlæknir hefði í símtali ekki brugðist við einkennum kvartanda sem hefðu bent til alvarlegs sjúkdóms. Raktar voru frásagnir stefnanda annars vegar og læknisins hins vegar sem meðal annars birtist í samskiptaseðli. Rakið var að landlæknir hefði farið gaumgæfilega yfir öll sjónarmið og gögn málsins. Talið var að nokkuð bæri á milli lýsinga kvartanda og læknisins um það hvað þeim hefði farið á milli í símtali 31. mars 2016. Framburður kvartanda væri á þá lund að einkenni gæti bent til alvarlegs ástands, sem tafarlaust hefði þurft að bregðast við. Á hinn bóginn væri lýsing læknisins á samskiptaseðli á annan veg og benti ekki til yfirvofandi hættuástands. Þar sem slík símtöl séu ekki hljóðrituð geti landlæknir ekki skorið úr um hvor frásögnin sé rétt. Landlæknir bendi þó á að með ólíkindum megi telja að læknir, sem ræði möguleika á blóðtöppum upp í heila, hefði ekki talið að um bráðaástand væri að ræða og sent kvartanda til tafarlausrar læknisrannsóknar. Þess er einnig getið að tvísýni sem geti bent til alvarlegs sjúkdóms í miðtaugakerfi sé ekki nefnd í skráningu læknisins er hann reifar hugsanlegar orsakir þeirra einkenna sem kvartandi lýsi, því verði ekkert fullyrt um að þetta einkenni hafi verið borið upp við lækninn. Taldi landlæknir því að ekki yrði séð að læknirinn hefði gert mistök er hann hefði afráðið að einkenni kvartanda sem rakin hefðu verið í símtalinu krefðust ekki bráðra rannsókna heilbrigðisstarfsmanna. Varð það því niðurstaða landlæknis að mistök hefðu ekki átt sér stað þegar stefnandi leitaði símleiðis til læknis 31. mars 2016.

23. Tekin var ákvörðun um rétt stefnanda til bóta úr sjúklingatryggingu samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu af hálfu Sjúkratrygginga Íslands 14. febrúar 2018. Komist var að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði ekki notið bestu mögulegu meðferðar á Y og að atvikið ætti undir 1. tölulið 2. gr. laga um sjúklingatryggingu og var bótaskylda viðurkennd.

24. Í forsendum niðurstöðu Sjúkratrygginga var rakið að samkvæmt skráningu B læknis eftir símtal við stefnanda 31. mars 2016 hefði stefnandi kvartað undan sjóntruflunum en samkvæmt umsókn hans til Sjúkratrygginga hefði aðalkvörtun hans í umrætt sinn lotið að sjóntruflunum sem hefðu falist í tvísýni. Umfjöllun um tvísýni eða lýsing á því hverskonar sjóntruflanir hefði verið um að ræða hafi hvergi komið framí færslu læknisins né í greinargerð hans til Sjúkratrygginga. Sú ályktun var dregin af því af hálfu Sjúkratrygginga að læknirinn hefði ekki spurt stefnanda nánar út í þær sjóntruflanir sem hefðu verið að trufla hann. Raktar voru þær vangaveltur sem B læknir hafði gert grein fyrir í greinargerð til Sjúkratrygginga og bókað í samskiptaseðil um mögulegar orsakir sjóntruflana stefnanda en undir þeim formerkjum af hálfu Sjúkratrygginga að læknirinn hefði verið að velta orsökum tvísýni fyrir sér en þó er slegið föstu í ákvörðun stofnunarinnar að hann hafi ekki fjallað um slíka tvísýni. Síðan var rakið að sjóntruflanir gætu verið með margvíslegu móti og að orsakirnar gætu einnig verið margvíslegar og því mikilvægt að mati stofnunarinnar að fá nákvæma lýsingu á einkennum hverju sinni. Raktar voru umkvartanir stefnanda eins og þeim voru gerð skil í erindi til Sjúkratrygginga, að hann hafi sagst einnig hafa kvartað um mikinn slappleika þannig að hann hefði þurft að hringja í konu sína til að fá hana til að styðja sig inn í húsið úr bifreið sinni. Stefnandi hafi þá verið fertugur og líkamlega vel virkur en þessi umkvörtun hefði að mati stofnunarinnar átt að vekja lækni til grunsemda um að eitthvað alvarlegt væri á seyði í taugakerfinu. Framburður stefnanda og eiginkonu hans var lagður til grundvallar um að læknirinn hefði látið sér detta í hug að tappar hefðu borist í heila. Fjallað var um að slíkir tappar gætu valdið tímabundnum eða varanlegum súrefnisskorti í heilavef. Staðsetning tappans og skemmdarinnar ráði því hvaða sjúkdómseinkenni komi fram en meðal þeirra geta verið tvísýni og slappleiki. Talið var að vakni grunur um tapparek í heila krefjist það tafarlausra viðbragða. Grípa hefði átt til rannsókna og ef til vill meðferðar án þess að fullyrt yrði um hvort slík viðbrögð hefðu leitt til þess að komið hefði verið í veg fyrir heilablóðfall stefnanda. Þótt einkenni stefnanda hefðu ekki verið viðvarandi hefði verið eðlilegt að taka hann til tafarlauss mats sem hefði getað leitt til þess að honum hefði verið veitt flöguhemjandi meðferð. Það hefði verið með öllu óvíst hvort slík meðferð hefði breytt miklu í þessu tilviki þar sem æðaflysjun í heilaæð hefði verið undirliggjandi orsök tappalekans. Sanngjarnt sé þó að telja að hættan á stóru og varanlegu heilaáfalli hefði minnkað við slíka lyfjagjöf. Æðaflysjunin hafi verið greind á Ö og var það metið svo að líkur hefðu verið til þess að hún hefði einnig greinst ef brugðist hefði verið hratt við kvörtun tjónþola og honum vísað til skoðunar í Z áður en hann fékk blóðtappa á laugardeginum. Þótt ekki sé öruggt að tjónþoli hefði sloppið við afleiðingar heilablóðfalls var talið að meiri líkur en minni hefðu verið á að fyrirbyggja hefði mátt megnið af þeim afleiðingum sem stefnandi búi við í dag. Rannsókn og meðferð hafi því að mati Sjúkratrygginga ekki verið hagað eins vel og unnt hefði verið við umræddar aðstæður. Stefnandi hefði ekki notið bestu mögulegu meðferðar á Y. Atvikið ætti því undir 1. tölulið 2. gr. laga um sjúklingatryggingu.

25. Bætur voru ákvarðaðar með tilliti til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 5. og 15. gr. laga um sjúklingatryggingu, og voru stefnanda metnar hámarksbætur samkvæmt lögunum sem tóku mið af því að varanleg örorka hans samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga væri að lágmarki 9%. Frekara mat á varanlegri örorku hans eða öðrum bótaþáttum sam-kvæmt skaðabótalögum þyrfti ekki að fara fram þar sem hin metna örorka næmi hámarksbótum með tilliti til launa stefnanda síðustu þrjú árin fyrir atburðinn, sbr. 1. mgr. 7. gr.

26. Stefnandi beindi kröfu að stefnda 10. september 2020 og krafðist viðurkenningar bóta-skyldu. Því erindi var svarað 28. apríl 2021 og bótaskyldu hafnað sem leiddi til þessarar málshöfðunar.

Helstu málsástæður stefnanda

27. Stefnandi byggi kröfur sínar á almennu sakarreglunni en hann telur að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem starfsmaður ríkisins hafi valdið honum með saknæmum og ólögmætum hætti, enda sé tjónið sennileg afleiðing þess að stefnandi hafi ekki hlotið viðeigandi meðferð og ekki hafi verið gripið til ráðstafana í kjölfar símtals 31. mars 2016.28. Krafist sé viðurkenningar á bótaskyldu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í þeirri kröfu felist krafa um viðurkenningu á rétti til þjáningabóta, sbr. 3. gr. skaðabótalaga, bóta fyrir varanlegan miska, sbr. 4. gr. laganna, ásamt álagi, og bóta fyrir varanlega örorku, sbr. 5.– 7. gr. laganna. Krafa um bætur fyrir annað fjártjón og sjúkrakostnað í rýmri merkingu sé reist á 1. gr. laganna og almennum ólögfestum reglum skaðabótaréttarins. Um lagarök í þessum efnum er vísað til ákvæða skaðabótalaga, grundvallarreglna stjórnarskrárinnar um jafnræði og vernd eignar réttar og almennra reglna skaðabótaréttarins.

29. Á því sé byggt að mistök við veitingu læknisþjónustu símleiðis, sem hafi falist í síðbún-um viðbrögðum í stað tafarlausra aðgerða, hafi valdið stefnanda umfangsmiklu líkams-tjóni enda sé tjón hans sennileg afleiðing af athafnaleysi starfsmanns stefnda. Þá sé á því byggt að meiri líkur en minni hefðu staðið til þess að koma hefði mátt í veg fyrir tjón stefnanda eða draga mjög úr því með einfaldri meðferð á borð við lyfjagjöf sem auðvelt hefði verið að framkvæma.

30. Stefnandi byggi á því að hafa greint lækninum frá því símleiðis 31. mars 2 016 að hann hefði verið að glíma við sjóntruflanir sem hefðu hrjáð hann um nokkurt skeið og hafa lýst einkennunum fyrir lækninum, þar á meðal að sjón hans hefði skipst í tvennt og hann orðið dasaður og máttlítill í kjölfarið. Læknirinn hefði nefnt að hugsanlega væru litlir tappar að skjótast upp í heila. Í þessu samhengi byggi stefnandi á því að vitni staðfesti frásögn hans og að frásögn þeirra sé í samræmi við gögn málsins.

31. Stefnandi byggi á því og árétti að þess sé getið í sjúkraskrá 31. mars 2016 að hann hafi endurtekið verið að fá sjóntruflanir og að það eitt og sér hefði gefið tilefni til tafarlausra viðbragða vegna þess að viðvarandi einkenni frá taugakerfum gefi einfaldlega tilefni til þess, hvort sem stefnandi hafi verið einkennalaus að því leyti þegar á símtalinu hafi staðið eður ei.

32. Almennt sé viðurkennt að gerðar séu strangari kröfur til sérfræðinga um fagleg og vönd-uð vinnubrögð og að þeir beri svokallaða sérfræðiábyrgð. Ábyrgðin felist í því að fag-menn innan ákveðins sviðs skuli dæmdir eftir þeim viðmiðum sem gildi á viðkomandi sviði. Stefnandi byggir á því að athafnaleysi læknisins sé ekki í samræmi við bestu fyrir-liggjandi þekkingu á þeim tíma er atvikið átti sér stað. Aukinheldur byggi stefnandi á því að samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn beri heilbrigðis-starfsmanni að sinna störfum sínum af árvekni og trúmennsku og í samræmi við faglegar kröfur sem gerðar eru á hverjum tíma. Þá beri heilbrigðisstarfsmaður eftir því sem við eigi ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita, sbr. 1. málslið 4. mgr. sama ákvæðis. Með öðrum orðum séu ríkar kröfur gerðar til lækna í þessum efnum og þau einkenni sem stefnandi byggir á að hafa lýst og sú lýsing sem finna megi í sjúkraskrá stefnanda 31. mars 2016 gefi hvort tveggja tilefni til tafarlausra viðbragða. Þá byggi stefnandi jafnframt á því að læknir án sérstakrar sérhæfingar hefði átt að sjá tilefni til þess að bregðast tafarlaust við og það væri ekki einungis á færi sérhæfðari lækna að koma auga á það.

33. Þá sé einnig byggt á því að stefnandi hafi ekki fengið fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ hafi verið á að veita á þessum tíma í skilningi 1. mgr. 3. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Þá hafi réttur hans til þjónustu sem miðist við ástand hans og horfur á hverjum tíma og bestu þekkingu sem völ er á ekki verið tryggður með umræddum vinnubrögðum starfsmanns stefnda.

Helstu málsástæður stefnda

34. Því sé mótmælt af hálfu stefnda að mistök hafi átt sér stað við veitingu læknisþjónustu símleiðis sem valdið hafi stefnanda umfangsmiklu líkamstjóni. Bent sé á að stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því sem hann haldi fram og að mál þetta hafi þegar verið skoðað og metið af landlækni í tilefni kvörtunar sem beint var til hans.

35. Í samskiptaseðli komi fram hjá lækni að stefnandi hafi verið endurtekið að fá sjóntrufl-anir sem gangi yfir, hann vinni mikið og sé nýbyrjaður á Concerta, hann sé annars hraustur. Þetta sé skráð samkvæmt símtali við stefnanda og er samtímaskjal, það er dag-sett sama dag og símtalið átti sér stað.

36. Í 2. mgr. 12. gr. lagaum landlækni og lýðheilsu nr. 41/2007 komi fram að heimilt sé að beina formlegri kvörtun til landlæknis vegna meintrar vanrækslu og mistaka við veitingu heilbrigðisþjónustu. Kvörtun stefnanda til landlæknis er dagsett 6. mars 2017 þar sem gerð er grein fyrir kvörtun stefnanda og viðbrögðum heilsugæslunnar. Fram komi í áliti landlæknis hver viðbrögð hafi verið af hálfu stefnda við kvörtun stefnanda. Ekki hafi verið gerðar athugasemdir af hálfu stefnanda við það sem fram hafi komið af hálfu stefnda.

37. Landlæknir hafi leitað til sérfræðings í heimilislækningum og aflað umsagnar hans. Í þeirri umsögn sé komist að þeirri niðurstöðu að eins og læknirinn lýsi símtalinu hafi ekkert komið þar fram sem hafi bent til alvarlegra orsaka og viðbrögð læknisins hafi því verið eðlileg. Stefnandi hafi ekki gert athugasemd við umsögn þessa læknis.

38. Í áliti landlæknis hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði séð að læknirinn hafigert mistök er hann afréð að einkenni stefnanda í símtali 31. mars 2016 krefðust ekki bráðra rannsókna heilbrigðisstarfsmanna. Stefnandi hafi ekki nýtt lögbundinn rétt til aðað kæra niðurstöðu landlæknis til heilbrigðisráðuneytisins.

39. Það að stefnandi hafi fengið greitt samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu sé engin staðfesting á sök heilbrigðisstarfsmanna. Greiðslan byggi á því að Sjúkratryggingar telji að þetta tiltekna atvik eigi undir 1. tölulið 2. gr. laga nr. 111/2000 og viðurkenni bótaskyldu. Í því ákvæði sé ekkert sem staðfesti sök stefnda eða að almenna sakarreglan eigi við um tjón stefnanda. Þá gangi niðurstaða Sjúkratrygginga í berhögg við álit landlæknis sem áður hafi verið gerð grein fyrir.

40. Rétt sé að nefna að Sjúkratryggingar hafi byggt á annarri málsatvikalýsingu í sinni ákvörðun og því ekki unnt að bera þetta saman. Þegar fyrir liggi ritað samtímaskjal hefðu Sjúkratryggingar átt að taka það betur til athugunar enda ekki ástæða til að rengja það sem þar komi fram. Það sem þar komi fram hafi síðan verið staðfest með greinargerð viðkomandi læknis til landlæknis, dagsettri 7. apríl 2017.

41. Sönnunarbyrði um meint mistök starfsmanns stefnda liggi hjá stefnanda og ekkert sem bendi til sakar starfsmannsins í þessu tiltekna máli. Sama eigi við um orsakasamhengi og sennilega afleiðingu. Lýsing stefnanda á efni símtalsins við lækninn fái ekki stoð í þeirri athöfn stefnanda að hann hafi tveimur dögum eftir símtalið farið út að skokka, eins og fram kemur í stefnu, og þá fengið heilablóðfall.

42. Varðandi kröfugerð stefnanda sé krafist sýknu af öllum kröfum líkt og fram komi í dómkröfum stefnda. Stefndi verði sérstaklega að mótmæla aðal- og varakröfum stefn-anda. Þar sem um viðurkenningar kröfu sé að ræða liggi ekki fyrir nein matsgerð um meint tjón stefnanda og því óvíst um niðurstöðu þess. Fær stefndi því ekki séð hvernig dómur getur í dómsorði viðurkennt álag á óþekktar miskabætur.

43. Unnt séað fallast á með stefnanda að hann hafi lögvarða hagsmuni af niðurstöðu þessa dómsmáls og því sé unnt að höfða málið sem viðurkenningar mál samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Slík málshöfðun breyti þó engu um að stefnandi þurfi að sanna að skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi til að ná fram viðurkenningar dómi. Það telur stefndi að hafi ekki tekist og því eigi að sýkna stefnda í þessu dómsmáli.

Niðurstaða

44. Í máli þessu liggur fyrir að málsatvik eru í grundvallaratriðum með öðrum hætti en stefn-andi gerði grein fyrir í aðilaskýrslu sinni fyrir dóminum hvað varðar aðdraganda þess að hann ræddi við lækni 31. mars 2016. Við aðalmeðferð málsins upplýstist með fram-burðum fyrrum eiginkonu stefnanda sem og framkvæmdastjóra Y að bókun í samskiptaseðil heilsugæslunnar frá 31. mars 2016, sem er skriflegt samtímagagn, felur í sér rétt málsatvik. Stefnandi hafi ekki haft samband við lækninn í vaktsíma að kvöldi 31. mars vegna bráðatilviks. Hann hafi þess í stað hringt degi fyrr, 30. mars, úr vinnunni kl.

10:56 og pantað símtal við lækni sem honum var veitt í röðuðum símatíma um kl. 10:00 að morgni 31. mars. Tilefnið hafi verið einkenni sem stefnandi hafði orðið var við nokkrum sinnum á liðnum dögum og þá sérstaklega á þriðjudagskvöld eftir því sem sýnist upplýst í málinu. Málsatvik sem kynnt voru B lækni hafi þannig ekki gefið til kynna að um bráð veikindi væri að ræða sem hafi kallað á tafarlausa læknisþjónustu.

45. Fyrir utan framanrakta atburðarás sýnist unnt að álykta í þessa veru þegar horft er til þess að einkennin sem hrjáðu stefnanda er hann var að leggja bifreið sinni fyrir utan heimili sitt að kvöldlagi virðast hafa liðið hjá eftir að hann var kominn inn eftir því sem þáverandi eiginkona hans bar um fyrir dómi. Ef horft er til framburðar hennar af þessum málsatvik-um og raunar stefnanda sjálfs að hluta virðist þeim hvorugu hafa orðið meira um en svo að hún gekk til náða en stefnandi hugaði að því að finna sér eitthvað að borða og fór svo að horfa á sjónvarp. Miðað við að þetta hafi átt sér stað að kvöldlagi og þá staðreynd að stefnandi hringdi á miðvikudagsmorgni í heilsugæsluna hefur atburður þessi í síðasta lagi gerst á þriðjudagskvöld, tveimur dögum áður en stefnandi ræddi við lækninn símleiðis. Ekkert annað liggur fyrir en að stefnandi hafi verið við störf bæði á miðvikudag og fimmtudag.

46. Bókað var í samskiptaseðil heilsugæslunnar vegna símtals læknisins við stefnanda að hann hefði endurtekið verið að fá sjóntruflanir sem gangi yfir. Stefnandi hefur byggt á því að hann hafi greint lækninum frá því að þær hefðu lýst sér í tvísýni sem hann hefði orðið fyrir erhann var að bakka bifreið sinni. Læknirinn bar á hinn bóginn um það fyrir dómi að hann hefði ekki spurt stefnanda nánar út í þessar sjóntruflanir þar sem stefnandi hefði verið með öllu einkennalaus. Í ljósi þess að fyrir liggur að tvísýni getur falið í sér vísbendingu um að alvarlegt sjúkdómsástand í miðtaugakerfi kunni að vera til staðar samkvæmt því læknisfræðilega áliti sem liggur áliti landlæknis til grundvallar eru ekki forsendur til að leggja þann framburð stefnanda til grundvallar að læknirinn hefði hunsað slíka vísbendingu, sérstaklega í ljósi missagna stefnanda um tildrög þess að hann hafði samband við lækninn. Verður að telja að ósannað sé að tvísýni hafi borið á góma í samtali þeirra.

47. Í þessu sambandi verður að geta þess að í umfjöllun um þetta atriði gætir verulegrar ónákvæmni í umfjöllun í ákvörðun Sjúkratrygginga um rétt stefnanda til bóta úr sjúklingatryggingu. Annars vegar er lagt til grundvallar að læknirinn hafi ekki innt eftir því hvort stefnanda hrjáði tvísýni en hins vegar staðhæft að læknirinn hefði greint frá því í greinargerð sem hann hefði ritað að hann hefði velt fyrir sér tveimur hugsanlegum orsökum tvísýni en í þeim efnum er rangt eftir haft af hálfu stofnunarinnar. Miðað við fyrirliggjandi samtímagögn sýnist nærtækara að leggja til grundvallar að þessi tegund sjóntruflana hafi ekki komið til umfjöllunar í títtnefndu símtali, það sé í það minnsta ósannað.

48. Þá sýnist einnig, eins og málið liggur fyrir, einkar ósennilegt að læknirinn hafi bryddað upp á þeim vangaveltum við stefnanda að litlir blóðtappar væru að skjótast upp í heila og valda ástandi stefnanda. Miklu sennilegra sýnist vera að stefnandi hafi spurt eftir þessum möguleika í samtalinu við lækninn eins og raunar stefnandi bar sjálfur um fyrir dómi. Við það kannaðist læknirinn og greindi frá því að hafa spurt stefnanda af því tilefni hvort hann fyndi til einkenna sem fælu ísér vísbendingarum heilablóðfall er þeir ræddu saman. Stefnandi hafi borið um að vera einkennalaus, hann hefði ekki verið með máttminnkun, ekki haft sjóntruflanir og ekki verið með höfuðverk. Í þessu ljósi hefði læknirinn talið heilablóðfall vera fjarlægan möguleika. Hann hefði talið ýmsar aðrar skýringar líklegri sem hann hefði haft í huga að rannsaka betur í ráðgerðu viðtali enda takmarkað sem hægt væri að fjalla um í örstuttu símtali.

49. Fyrir liggur að Sjúkratryggingar Íslands komust að þeirri niðurstöðuað um væri að ræða bótaskyldan atburð úr sjúklingatryggingu, sbr. lög nr. 111/2000. Því verður að halda til haga að úrlausnarefni stofnunarinnar laut samkvæmt nefndum lögum ekki að því að leysa úr sakarábyrgð á tjóni stefnanda, sbr. 2. gr. laganna. Í annan stað liggur fyrir að ónafn-greindir einstaklingar fagteymis stofnunarinnar í sjúklingatryggingu, læknar og lögfræðingar, hafi fjallað um málið. Þannig liggur ekki fyrir hvaða sérgreinum viðkomandi læknar hafi búið að með tilliti til þess að leggja sakarmat á verk heilsugæslulæknis sem falið er það verk að ræða símleiðis við sjúklinga sem æskja slíks viðtals eins og til úrlausnar er í þessu máli. B læknir staðhæfði í framburði sínum að stofnunin hafi byggt niðurstöðu sína á ráðgjöf taugasérfræðings sem kann að vera forsvaranlegt, hafi verið um það að ræða, við úrlausn um hvort tilvik eigi undir téð lög en orkar mjög tvímælis við mat á því hvers ætlast má til af góðum og gegnum heilsugæslulækni í símaviðtali þar sem reynir á sakarábyrgð. Áréttað skal að í þessum framgangsmáta af hálfu Sjúkratrygginga þarf ekki að felast ágalli enda umfjöllunarefni stofnunarinnar lögum samkvæmt ólíkt skaðabótarétti. Á hinn bóginn er það ágalli á afgreiðslu stofnunarinnar að fyrir liggur upplýst að stofnunin lagði það ranglega til grundvallar sem upplýst, sem fram kom í skriflegri frásögn stefnanda og eiginkonu hans, að læknirinn B hefði látið sér detta í hug að blóðtappar hefðu borist upp í heila. Sammæli var með stefnanda og B fyrir dómi um að það hafi verið stefnandi sem bryddaði upp á þessum möguleika sem horfir á allt annan máta við. Í framangreindu ljósi eru engar forsendur til að leggja víðtækari merkingu í niðurstöðu Sjúkratrygginga en þá að atvikið ætti undir lög um sjúklingatryggingu.

50. Í málinu liggur fyrir niðurstaða landlæknis í tilefni af kvörtun stefnanda. Málið var tekið til umfjöllunar af tveimur heimilislæknum auk landlæknis sjálfs. Sérfræðingur í heimilislækningum sem embættið leitaði sérstaklega til taldi viðbrögð B við þeim upplýsingum sem hann hafi lýst hafa verið eðlileg og innan faglegs ramma. Í áliti embættisins var komist að þeirri niðurstöðu að ekki yrði séð að B hefði gert mistök þegar hann hefði afráðið að einkenni stefnanda, sem lýst hafi verið í símtali 31. mars 2016, krefðust ekki bráðra rannsókna heilbrigðisstarfsmanna. Því hefðu mistök ekki átt sér stað þegar stefnandi leitaði símleiðis til B.

51. Það er meginregla í skaðabótarétti að tjónþoli verður að sanna að tjóni hans hafi verið valdið með saknæmum hætti og þá jafnframt hver beri ábyrgð á því. Í vissum tilvikum hefur í dómaframkvæmd verið slakað á þessum kröfum og eru þó nokkur dæmi þess í skaðabótamálum er lúta að líkamstjóni í tengslum við heilbrigðisþjónustu, sbr. til dæmis dóm Hæsta réttar Íslands í máli nr. 347/2016 frá 25. janúar 2018 þar sem beitt var ströngu sakarmati og dóm Landsréttar í máli nr. 106/2019 frá 7. apríl 2020 þar sem sönnunarbyrði var snúið við. Eins og málsatvik lágu fyrir gagnvart Y er stefnandi varð fyrir heilablóðfalli hefur það ekki áhrif á sönnunarbyrði þótt Y hafi ekki talið tilefni til að senda tilkynningu til embættis Landlæknis. Þá hefur málatilbúnaður stefnanda er lýtur að málsatvikum verið mjög hvarflandi hvernig samskiptum hans við lækninn var hátt aðeins og áður er rakið. Þá hefurhann að auki byggt málstað sinn að verulegu leyti á grunni niðurstöðu Sjúkratrygginga um eðlisólíkt viðfangsefni með tilliti til sönnunar að skaðabótarétti en forsendur þeirrar niðurstöðu eru einnig annmörkum háðar. Af þessum sökum eru ekki forsendur til þess að víkja frá fyrrnefndri meginreglu í máli þessu.

52. Samkvæmt framangreindu verður þannig að leggja mat á ákvörðun læknisins um að gefa stefnanda tíma til skoðunar við fyrsta tækifæri frekar en að senda hann strax í rannsóknir með hliðsjón af þeim upplýsingum sem lækninum voru veittar í símtali þeirra, að stefnandi hefði verið að fá endurtekið sjóntruflanir sem þó yllu honum ekki óvinnufærni enda hringdi stefnandi úr vinnunni og að hann væri að leita ásjár hjá lækninum og upplýsinga hvað væri að hrjá hann með því að óska eftir símaviðtali við lækninn tveimur dögum eftir að hafa síðast orðið fyrir nefndum sjóntruflunum. Hann hafi verið einkennalaus á þeim tímapunkti og þannig ósannað að læknirinn hafi mátt gera ráð fyrir að heilablóðfall væri yfirvofandi. Í þessu ljósi eru ekki forsendur til að gera athugasemd við framgöngu læknisins þannig að hann verði talinn hafa sýnt af sér saknæma háttsemi sem varði stefnda bótaskyldu vegna húsbóndaábyrgðar. Verður stefndi þannig sýknaður af kröfum stefnanda.

53. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 20. desember 2020. Allur gjaf-sóknarkostnaður hans greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar með talin er þóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, sem er hæfilega ákveðin 1.822.500 krónur, en um tímagjald er horft til hliðsjónar til reglna dómstólasýslunnar nr. 1/2023 auk þess sem tekið er mið af umfangi málsins að teknu tilliti til þess að skráning vinnustunda er úr hófi, einkum við stefnugerð og undirbúning málflutnings.

54. Ó-kk-nf R. V-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Ó-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

55. B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari og dómsformaður kveður upp þennan dóm ásamt Þ-kk-þgf M-kk-þgf héraðsdómara og G-kk-þgf Ó-kk-þgf heimilislækni sem var sérfróður meðdómsmaður.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef sonar, 1.822.500 krónur.

B j-x-x L. B-kk-nf

Þ-kk-nf M-kk-nf

G-kk-nf Ó-kk-nf